روز شمار جنگ ایران و عراق نخستین عملیات بزرگ در شمال غرب والفجر 4 جلد 28
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس
Islamic Revolution Iranian Revolutionary Guards. Holly Defense Research and Documentation Center
عنوان و نام پدیدآور : نخستین عملیات بزرگ در شمال‌غرب : والفجر 4 : انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت؛ سفر فرستاده ویژه ریگان به بغداد ۲۳ مهر تا ۳۰ آذر ۱۳۶۲/ علیرضا لطف‌الله‌زادگان، ایرج همتی؛ تهیه و نشر مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ زیر نظر شورای تدوین و انتشار روزشمار جنگ حسین اردستانی ... [و دیگران].
مشخصات نشر : تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ۱۳۹۷.
مشخصات ظاهری : ۱۴۴۰ ص.: مصور (رنگی)، نقشه (رنگی).
فروست : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب بیست و هشتم.
شابک : ۶۵۰۰۰۰ ریال:978-600-5443-71-4
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
یادداشت : زیر نظر شورای تدوین و انتشار روزشمار جنگ حسین اردستانی، مهدی انصاری، حمیدرضا فراهانی، علیرضا لطف‌الله‌زادگان، حجت‌الله کریمی.
یادداشت : کتابنامه.
یادداشت : نمایه.
عنوان دیگر : والفجر 4.
عنوان دیگر : انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت؛ سفر فرستاده ویژه ریگان به بغداد ۲۳ مهر تا ۳۰ آذر ۱۳۶۲.
موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- گاهشماری
موضوع : Iran-Iraq War, 1980-1988 -- Chronology
موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- عملیات والفجر ۴
موضوع : Iran-Iraq War, 1980-1988 -- Operation, Val-Fajr 4
شناسه افزوده : لطف‌الله زادگان، علیرضا، ۱۳۳۶ -
شناسه افزوده : همتی، ایرج، ۱۳۴۱ -
شناسه افزوده : اردستانی، حسین، ۱۳۳۷ - ۱۳۹۶.
شناسه افزوده : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ج. [۲۸].
رده بندی کنگره : DSR۱۶۰۲/س۲۵ر۹ ۲۸ .ج ۱۳۹۷
رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳۰۲
شماره کتابشناسی ملی : ۵۰۶۹۳۶۳
عنوان صفحه
پیشگفتار............................................................................................ 17
مقدمه...................................................... 19
23 مهر 1362................................... 71
24 مهر 1362................................... 95
25 مهر 1362................................ 121
26 مهر 1362................................ 143
27 مهر 1362................................ 161
28 مهر 1362................................ 179
29 مهر 1362................................ 201
30 مهر 1362................................ 227
1 آبان 1362................................... 249
2 آبان 1362................................... 279
3 آبان 1362................................... 309
4 آبان 1362................................... 331
5 آبان 1362................................... 355
6 آبان 1362.................................... 375
7 آبان 1362................................... 397
8 آبان 1362................................... 421
9 آبان 1362................................... 433
10 آبان 1362............................... 457
11 آبان 1362............................... 479
12 آبان 1362............................... 493
13 آبان 1362............................... 515
14 آبان 1362............................... 537
15 آبان 1362............................... 553
عنوان صفحه
16 آبان 1362....................................... 569
17 آبان 1362....................................... 589
18 آبان 1362....................................... 613
19 آبان 1362....................................... 631
20 آبان 1362....................................... 651
21 آبان 1362....................................... 665
22 آبان 1362....................................... 681
23 آبان 1362....................................... 697
24 آبان 1362....................................... 709
25 آبان 1362....................................... 723
26 آبان 1362....................................... 737
27 آبان 1362....................................... 751
28 آبان 1362....................................... 765
29 آبان 1362....................................... 779
30 آبان 1362....................................... 807
1 آذر 1362............................................. 823
2 آذر 1362............................................. 837
3 آذر 1362............................................. 847
4 آذر 1362............................................. 857
5 آذر 1362............................................. 873
6 آذر 1362............................................. 883
7 آذر 1362............................................. 895
8 آذر 1362............................................. 907
9 آذر 1362............................................. 921
10 آذر 1362......................................... 931
عنوان صفحه
11 آذر 1362................................. 937
12 آذر 1362................................. 951
13 آذر 1362................................. 963
14 آذر 1362................................. 971
15 آذر 1362................................. 983
16 آذر 1362.............................. 1005
17 آذر 1362.............................. 1035
18 آذر 1362.............................. 1075
19 آذر 1362.............................. 1069
20 آذر 1362.............................. 1089
عنوان صفحه
21 آذر 1362..................................... 1103
22 آذر 1362..................................... 1129
23 آذر 1362..................................... 1149
24 آذر 1362..................................... 1169
25 آذر 1362..................................... 1189
26 آذر 1362...................................... 1201
27 آذر 1362..................................... 1223
28 آذر 1362..................................... 1241
29 آذر 1362..................................... 1261
30 آذر 1362..................................... 1281
گزارش روزشمار (فشرده اهم مطالب)........................................................................................ 1301
فهرست راهنما (نمایه)............................................................................................................................... 1389
عنوان صفحه
محورهای عملیات پاکسازی منطقه آلان.............................................................................................................. 147
منطقه عمومی عملیات والفجر4................................................................................................................................ 163
مرحله اول عملیات والفجر4......................................................................................................................................... 181
مرحله دوم عملیات والفجر4......................................................................................................................................... 332
مرحله سوم عملیات والفجر4....................................................................................................................................... 495
حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع). 72
غلامعلی رشید مسئول عملیات قرارگاه خاتم (سپاه). 74
مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع). 74
طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق...... 79
سیدرحیم صفوی، غلامعلی رشید، غلامحسین بشردوست، عزیز جعفری و علی فدوی 96
علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه و کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم 101
علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران.... 129
جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا. 131
احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف.......... 143
عزالدین حسینی رهبر معنوی گروه‌های مسلح غیرقانونی در کردستان 146
علی اسحاقی مسئول شنود قرارگاه خاتم.... 161
اعزام نیروهای عملیاتی به خط مقدم... 164
رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا. 172
محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران.... 180
کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع). 180
نمایی از صحنه عملیات و خاکریز احداث‌شده از دامنه ارتفاعات جبهه بانه 182
مهدی باکری فرمانده لشکر31 عاشورا 186
حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه... 198
قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) و داود رنجبر راوی و تاریخ‌نگار مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ 203
علی رضائیان، علی شمخانی و داود رنجبر... 205
بمباران روستاهای اطراف بانه... 211
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی 216
طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق...... 238
نمایی از ویرانی‌های ناشی‌از بمباران هوایی بانه... 254
ارتفاعات قوچ‌سلطان در شمال‌شرق مریوان.... 255
شماری از افراد آزادشده خودی از زندان‌های حزب دمکرات 257
لحظه انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت........ 272
مقر تفنگ‌داران امریکایی...... 273
علی رضائیان و محمدحسن کوسه‌چی در مقر تاکتیکی لشکر25 کربلا 281
علی شمخانی جانشین فرمانده کل سپاه.. 287
اولاف پالمه نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق 296
تشکیل جلسه اضطراری شورای امنیت ملی امریکا درپی انفجار مقر تفنگ‌داران این کشور در بیروت 298
شهید علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) 309
زکی یمانی وزیر نفت عربستان.... 325
اجساد کشته‌شدگان انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت 327
مدرسه راهنمایی شهید حمدالله پیروز پس از حمله موشکی عراق به بهبهان 337
تصویر و مشخصات فنی هواپیمای سوپراتاندارد فرانسوی 338
سعید رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل متحد 349
جمعی از فرماندهان سپاه در مراسم یادبود شهید علی رضائیان در قرارگاه تاکتیکی حمزه (سیدرحیم صفوی، علی فدوی، محمد باقری و حسن دانایی‌فر، محمد پیشبهار، محمد صالحی و محسن رخصت‌طلب راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) 355
محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) 356
فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه... 369
تخریب منازل مسکونی بهبهان براثر حملات موشکی عراق 384
عزیز (محمدعلی) جعفری...... 398
حسن تهرانی‌مقدم فرمانده توپخانه قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه 422
سلطان قابوس پادشاه عمان.... 427
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق...... 443
محمدعلی (عزیز) جعفری...... 458
دستگیری خلبان هواپیمای ساقط‌شده عراقی...... 482
عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران 502
نمازجمعه تهران به امامت حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی 526
حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق 530
تلاش مردم نهاوند برای خارج‌ساختن مصدومان و شهدا از زیر آوار ساعاتی پس از بمباران این شهر 539
امام خمینی...... 544
محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه.. 558
کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه... 577
جعفر اسدی فرمانده تیپ33 المهدی(عج). 590
سرهنگ محمد سلیمی وزیر دفاع.... 601
علی‌اکبر ناطق نوری وزیر کشور... 604
محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) و مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) 613
محسن نوربخش رئیس کل بانک مرکزی ایران.... 623
بازدید خبرنگاران خارجی از مصدومان حملات شیمیایی عراق در بیمارستان طُرفه تهران 638
مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی رئیس‌جمهور با خبرنگاران داخلی و خارجی 639
کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا. 646
حسن دانایی‌فر، سیدرحیم صفوی و محمدرضا دیانی (راوی قرارگاه حمزه)، غلامرضا صالحی، محمد پیشبهار، علی فدوی و حمید سالکی 651
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سخنگوی شورای‌عالی دفاع 669
بازدید خبرنگاران از ویرانه‌های برجای‌مانده از حملات موشکی عراق به شهر دزفول 671
بازدید خبرنگاران خارجی از ویرانه‌های خرمشهر.. 688
آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهور... 700
دیزدارویچ رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی 716
فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه... 730
آیت‌الله خامنه‌ای در خطبه‌های نمازجمعه... 757
حسین کاظم‌پور اردبیلی معاون اقتصادی و بین‌الملل وزارت امور خارجه 771
مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه... 777
ملاقات آیت‌الله سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور با امام خمینی 787
بازدید پزشکان خارجی از نمایشگاه عکس مصدومان شیمیایی در هتل استقلال تهران 793
حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزات امور خارجه... 797
علی صیاد شیرازی و محسن رضایی...... 807
علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران.... 814
آندره گرومیکو وزیر امور خارجه شوروی...... 817
یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین...... 845
سرهنگ هوشنگ صدیق...... 862
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی 864
نبیه بری رهبر جنبش امل لبنان و اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی 890
سفر پیتر وارکورنی وزیر امور خارجه مجارستان به تهران 901
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور... 910
نخست‌وزیر درحال تقدیم لایحه بودجه سال 1363... 911
آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور... 924
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق...... 939
امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان.... 948
محمد غرضی وزیر نفت ایران.... 957
سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران 964
صادق طباطبایی...... 965
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی 988
اولین جلسه محاکمه اعضای تشکیلات مخفی حزب توده 993
آیت‌الله موسوی اردبیلی خطیب نمازجمعه تهران.... 1061
امام خمینی...... 1092
نمایی از ساختمان سفارت امریکا در کویت پس از انفجار بمب 1112
دومین جلسه رسیدگی به اتهامات 8 تن از اعضای سازمان مخفی حزب توده 1119
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور... 1131
محمد غرضی وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران.... 1136
ویرانه‌های برجای‌مانده از مناطق مسکونی دزفول پس از حمله موشکی عراق 1149
ویرانه‌های حاصل از موشک‌باران اندیمشک......... 1150
آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور... 1179
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در خطبه‌های نمازجمعه 1192
ملک حسین پادشاه اردن.... 1198
مراسم افتتاح گردهمایی بررسی جنایات صدام با حضور جمعی از مسئولان و حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم 1215
سلطان بن عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان.... 1216
سعید رجایی خراسانی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد 1230
آیت‌الله مهدوی کنی دبیر جامعه روحانیت مبارز تهران.... 1232
حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری حاکم شرع دادگاه انقلاب ارتش 1255
مصاحبه نخست‌وزیر با خبرنگاران پس از پایان جلسه هیئت دولت 1285
نیکلای چاوشسکو رئیس‌جمهور رومانی...... 1289
جمعی از فرماندهان سپاه در مراسم یادبود شهید علی رضائیان در قرارگاه تاکتیکی حمزه (سیدرحیم صفوی، علی فدوی، محمد باقری و حسن دانایی‌فر، محمد پیشبهار، محمد صالحی و محسن رخصت‌طلب راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) 355
محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) 356
فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه... 369
تخریب منازل مسکونی بهبهان براثر حملات موشکی عراق 384
عزیز (محمدعلی) جعفری...... 398
حسن تهرانی‌مقدم فرمانده توپخانه قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه 422
سلطان قابوس پادشاه عمان.... 427
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق...... 443
محمدعلی (عزیز) جعفری...... 458
دستگیری خلبان هواپیمای ساقط‌شده عراقی...... 482
عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران 502
نمازجمعه تهران به امامت حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی 526
حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق 530
تلاش مردم نهاوند برای خارج‌ساختن مصدومان و شهدا از زیر آوار ساعاتی پس از بمباران این شهر 539
امام خمینی...... 544
محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه.. 558
کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه... 577
جعفر اسدی فرمانده تیپ33 المهدی(عج). 590
سرهنگ محمد سلیمی وزیر دفاع.... 601
علی‌اکبر ناطق نوری وزیر کشور... 604
محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) و مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) 613
محسن نوربخش رئیس کل بانک مرکزی ایران.... 623
بازدید خبرنگاران خارجی از مصدومان حملات شیمیایی عراق در بیمارستان طُرفه تهران 638
مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی رئیس‌جمهور با خبرنگاران داخلی و خارجی 639
کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا. 646
حسن دانایی‌فر، سیدرحیم صفوی و محمدرضا دیانی (راوی قرارگاه حمزه)، غلامرضا صالحی، محمد پیشبهار، علی فدوی و حمید سالکی 651
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سخنگوی شورای‌عالی دفاع 669
بازدید خبرنگاران از ویرانه‌های برجای‌مانده از حملات موشکی عراق به شهر دزفول 671
بازدید خبرنگاران خارجی از ویرانه‌های خرمشهر.. 688
آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهور... 700
دیزدارویچ رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی 716
فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه... 730
آیت‌الله خامنه‌ای در خطبه‌های نمازجمعه... 757
حسین کاظم‌پور اردبیلی معاون اقتصادی و بین‌الملل وزارت امور خارجه 771
مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه... 777
ملاقات آیت‌الله سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور با امام خمینی 787
بازدید پزشکان خارجی از نمایشگاه عکس مصدومان شیمیایی در هتل استقلال تهران 793
حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع). 72
غلامعلی رشید مسئول عملیات قرارگاه خاتم (سپاه). 74
مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع). 74
طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق...... 79
سیدرحیم صفوی، غلامعلی رشید، غلامحسین بشردوست، عزیز جعفری و علی فدوی 96
علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه و کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم 101
علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران.... 129
جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا. 131
احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف.......... 143
عزالدین حسینی رهبر معنوی گروه‌های مسلح غیرقانونی در کردستان 146
علی اسحاقی مسئول شنود قرارگاه خاتم.... 161
اعزام نیروهای عملیاتی به خط مقدم... 164
رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا. 172
محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران.... 180
کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع). 180
نمایی از صحنه عملیات و خاکریز احداث‌شده از دامنه ارتفاعات جبهه بانه 182
مهدی باکری فرمانده لشکر31 عاشورا 186
حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه... 198
قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) و داود رنجبر راوی و تاریخ‌نگار مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ 203
علی رضائیان، علی شمخانی و داود رنجبر... 205
بمباران روستاهای اطراف بانه... 211
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی 216
طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق...... 238
نمایی از ویرانی‌های ناشی‌از بمباران هوایی بانه... 254
ارتفاعات قوچ‌سلطان در شمال‌شرق مریوان.... 255
شماری از افراد آزادشده خودی از زندان‌های حزب دمکرات 257
لحظه انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت........ 272
مقر تفنگ‌داران امریکایی...... 273
علی رضائیان و محمدحسن کوسه‌چی در مقر تاکتیکی لشکر25 کربلا 281
علی شمخانی جانشین فرمانده کل سپاه.. 287
اولاف پالمه نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق 296
تشکیل جلسه اضطراری شورای امنیت ملی امریکا درپی انفجار مقر تفنگ‌داران این کشور در بیروت 298
شهید علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) 309
زکی یمانی وزیر نفت عربستان.... 325
اجساد کشته‌شدگان انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت 327
مدرسه راهنمایی شهید حمدالله پیروز پس از حمله موشکی عراق به بهبهان 337
تصویر و مشخصات فنی هواپیمای سوپراتاندارد فرانسوی 338
سعید رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل متحد 349
جمعی از فرماندهان سپاه در مراسم یادبود شهید علی رضائیان در قرارگاه تاکتیکی حمزه (سیدرحیم صفوی، علی فدوی، محمد باقری و حسن دانایی‌فر، محمد پیشبهار، محمد صالحی و محسن رخصت‌طلب راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) 355
محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) 356
فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه... 369
تخریب منازل مسکونی بهبهان براثر حملات موشکی عراق 384
عزیز (محمدعلی) جعفری...... 398
حسن تهرانی‌مقدم فرمانده توپخانه قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه 422
سلطان قابوس پادشاه عمان.... 427
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق...... 443
محمدعلی (عزیز) جعفری...... 458
دستگیری خلبان هواپیمای ساقط‌شده عراقی...... 482
عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران 502
نمازجمعه تهران به امامت حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی 526
حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق 530
تلاش مردم نهاوند برای خارج‌ساختن مصدومان و شهدا از زیر آوار ساعاتی پس از بمباران این شهر 539
امام خمینی...... 544
محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه.. 558
کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه... 577
جعفر اسدی فرمانده تیپ33 المهدی(عج). 590
سرهنگ محمد سلیمی وزیر دفاع.... 601
علی‌اکبر ناطق نوری وزیر کشور... 604
محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) و مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) 613
محسن نوربخش رئیس کل بانک مرکزی ایران.... 623
بازدید خبرنگاران خارجی از مصدومان حملات شیمیایی عراق در بیمارستان طُرفه تهران 638
مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی رئیس‌جمهور با خبرنگاران داخلی و خارجی 639
کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا. 646
حسن دانایی‌فر، سیدرحیم صفوی و محمدرضا دیانی (راوی قرارگاه حمزه)، غلامرضا صالحی، محمد پیشبهار، علی فدوی و حمید سالکی 651
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سخنگوی شورای‌عالی دفاع 669
بازدید خبرنگاران از ویرانه‌های برجای‌مانده از حملات موشکی عراق به شهر دزفول 671
بازدید خبرنگاران خارجی از ویرانه‌های خرمشهر.. 688
آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهور... 700
دیزدارویچ رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی 716
فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه... 730
آیت‌الله خامنه‌ای در خطبه‌های نمازجمعه... 757
حسین کاظم‌پور اردبیلی معاون اقتصادی و بین‌الملل وزارت امور خارجه 771
مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه... 777
ملاقات آیت‌الله سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور با امام خمینی 787
بازدید پزشکان خارجی از نمایشگاه عکس مصدومان شیمیایی در هتل استقلال تهران 793
حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزات امور خارجه... 797
علی صیاد شیرازی و محسن رضایی...... 807
علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران.... 814
آندره گرومیکو وزیر امور خارجه شوروی...... 817
یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین...... 845
سرهنگ هوشنگ صدیق...... 862
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی 864
نبیه بری رهبر جنبش امل لبنان و اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی 890
سفر پیتر وارکورنی وزیر امور خارجه مجارستان به تهران 901
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور... 910
نخست‌وزیر درحال تقدیم لایحه بودجه سال 1363... 911
آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور... 924
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق...... 939
امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان.... 948
محمد غرضی وزیر نفت ایران.... 957
سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران 964
صادق طباطبایی...... 965
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی 988
اولین جلسه محاکمه اعضای تشکیلات مخفی حزب توده 993
آیت‌الله موسوی اردبیلی خطیب نمازجمعه تهران.... 1061
امام خمینی...... 1092
نمایی از ساختمان سفارت امریکا در کویت پس از انفجار بمب 1112
دومین جلسه رسیدگی به اتهامات 8 تن از اعضای سازمان مخفی حزب توده 1119
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور... 1131
محمد غرضی وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران.... 1136
ویرانه‌های برجای‌مانده از مناطق مسکونی دزفول پس از حمله موشکی عراق 1149
ویرانه‌های حاصل از موشک‌باران اندیمشک......... 1150
آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور... 1179
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در خطبه‌های نمازجمعه 1192
ملک حسین پادشاه اردن.... 1198
مراسم افتتاح گردهمایی بررسی جنایات صدام با حضور جمعی از مسئولان و حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم 1215
سلطان بن عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان.... 1216
سعید رجایی خراسانی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد 1230
آیت‌الله مهدوی کنی دبیر جامعه روحانیت مبارز تهران.... 1232
حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری حاکم شرع دادگاه انقلاب ارتش 1255
مصاحبه نخست‌وزیر با خبرنگاران پس از پایان جلسه هیئت دولت 1285
نیکلای چاوشسکو رئیس‌جمهور رومانی...... 1289
پس از چند سال تلاش، مراحل مختلف طراحی، تحقیق، تدوین، ارزیابی، ویرایش، آماده‌سازی و تهیه عکس‌ها و نقشه‌های کتاب بیست‌وهشتم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق به پایان رسید و این کتاب با عنوان نخستین عملیات بزرگ در شمال‌غرب؛ والفجر4؛ انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت؛ سفر فرستاده ویژه ریگان به بغداد آماده انتشار شد.
کتاب حاضر وقایع 68 روز از دوران جنگ ایران و عراق را در بر می‌گیرد و درمجموع شامل 979 گزارش درباره جنگ و موضوعات مربوط به آن در دوره زمانی 23/7/1362 تا 30/9/1362 است.
کتاب بیست‌وهشتم روزشمار حاصل تلاش و تحقیقات طولانی دو تن از محققان مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس است. بخش نظامی شامل مباحث مربوط به تصمیم‌گیری، طراحی و اجرای عملیات والفجر4، تحرکات عناصر ضدانقلاب در غرب و شمال‌غرب، تحولات نظامی در خلیج‌فارس و... را آقای علیرضا لطف‌الله‌زادگان تدوین و تألیف کرده است و بخش غیرنظامی نیز شامل اخبار و گزارشهای سیاسی، اقتصادی و مسائل داخلی دو کشور ایران و عراق و نیز رویدادهای منطقه‌ای بین‌المللی به قلم آقای ایرج همتی تدوین و تألیف شده است. نظارت علمی و محتوایی بخش نظامی به‌عهده آقایان یدالله ایزدی و مجید مختاری بوده است و نظارت بخش غیرنظامی را آقای حمیدرضا فراهانی با همکاری آقایان سجاد نخعی و محمد محمدپور انجام داده‌اند.
برای بهره‌گیری شایسته از کتاب توجه به چند نکته ضروری است:
هرروز از روزشمار به‌منزله یک فصل و در قالب چندین گزارش شامل اخبار و تفسیر و تحلیل وقایع همان روز است که در پایان آن، فهرست منابع و مآخذ مطالب همان روز درج شده است. همچنین برخی از توضیحات ضروری درباره بعضی گزارش‌ها که در قالب متن روزشمار نمی‌گنجید، در پانوشت یا در ضمیمه پایان همان روزشمار آمده است.
پس از متن اصلی کتاب، چکیده‌ای از مطالب کتاب با عنوان "گزارش روزشمار" درج شده است که شماره‌هایی نظیر شماره گزارشهای متن کتاب دارد و دستیابی به مطالب موردنظر را آسان می‌کند. در پایان کتاب نیز فهرست راهنمای موضوعی (اعلام) آمده است. همچنین عکس‌هایی از صحنه‌های وقایع و اشخاص ذکرشده در گزارش‌ها، در کتاب چاپ شده است.
برای آگاهی بیشتر از سیر و شیوه تحقیق و تدوین مجموعه روزشمار، مطالعه مقدمه کتاب اول (پیدایش نظام جدید) و ضمیمه کتاب دهم (هجوم سراسری) ضروری است.
مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس ضمن درخواست علو درجات برای راویان شهید، از همه کسانی که در مراحل مختلف تحقیق، تدوین و آماده‌سازی کتاب با نویسندگان و مرکز همکاری کردهاند، ازجمله هانیه مرشدی (ویرایش ادبی)، مریم سادات سادات نجفی (صفحه‌آرایی)، زهراسادات صبح‌گل، (بانک اطلاعات و عکس)، لیلا ساعی‌منش (تنظیم منابع) محمد محمدپور (گزینش عکس)، اکبر رستمی (تهیه نقشه) و نیز سعید حصاری (تنظیم نمایه) سپاسگزاری می‌کند.
مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس
1395
نخستین عملیات بزرگ در شمال‌غرب؛ والفجر4؛ انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت؛ سفر فرستاده ویژه ریگان به بغداد عنوان کتاب بیست‌وهشتم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق است. این کتاب مهم‌ترین وقایع نظامی، سیاسی و اقتصادی مربوط به جنگ را در یک دوره 68 روزه از 23 مهر تا 30 آذر 1362 دربرمی‌گیرد.
در کتاب حاضر کلیه وقایع مؤثر در روند جنگ در دوره زمانی مذکور اعم از عملیات‌های نظامی؛ اقدامات و مواضع دولت، مسئولان و نیز کشورها و سازمان‌های بین‌المللی درمورد جنگ؛ بازتاب‌های خبری و تفسیری وقایع جبهه‌های جنگ؛ رویدادهای داخلی ایران و عراق؛ روابط خارجی دو کشور؛ رخدادهای منطقه خلیج‌فارس؛ خریدهای تسلیحاتی طرفین جنگ؛ اجلاس‌های مهم منطقه‌ای و جهانی و نظایر آنها به اختصار درج شده است. بررسی و گزارش وقایع این دوره همانند سایر کتاب‌های مجموعه روزشمار جنگ ایران و عراق به شیوه کرونولوژیک یا روزشمار انجام گرفته که هدف آن تنظیم و طبقه‌بندی بی‌طرفانه داده‌ها و اطلاعات دست اول برای پژوهش‌های تحلیلی در امر جنگ است.
مهم‌ترین رخداد نظامی این مقطع اجرای عملیات والفجر4 در منطقه شیلر بود. علاوه‌براین، فضای کلی این دوره همچنان تحت‌تأثیر تحویل پنج فروند هواپیمای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق قرار دارد که اخبار و بازتاب‌های خبری - تحلیلی آن پیش از محدوده زمانی کتاب حاضر شروع شده و در طول این دوره نیز استمرار یافت و تا حدودی زمینه مناسب را برای تحقق خواست عراق مبنی‌بر بین‌المللی‌کردن جنگ فراهم کرد. تهدید عراق به استفاده از سوپراتانداردها علیه تأسیسات صدور نفت ایران در خلیج‌فارس و تأکید مقامات جمهوری اسلامی ایران بر انسداد تنگه هرمز در واکنش به اقدام
احتمالی عراق، خطر گسترش جنگ را جدی ساخت و مجموعه‌ای از فشارهای منطقه‌ای و بین‌المللی را با هدف تأثیرگذاری بر موضع ایران درقبال ادامه جنگ شکل داد.
علاوه‌بر ماجرای سوپراتانداردها، در این دوره وقایع لبنان ازجمله انفجار مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا و قرارگاه چتربازان فرانسوی که در ادامه وقایع پس از تهاجم نظامی رژیم صهیونیستی به لبنان در ژوئن 1982 (خرداد 1361) و انفجار سفارتخانه امریکا در بیروت در آوریل 1983 (فروردین 1362) صورت گرفت، موجب تشدید کشاکش‌های موجود درمورد آینده لبنان و نقش سوریه و ایران در صحنه سیاست آن کشور شد. همچنین یکی دیگر از موضوعات مهم بازه زمانی کتاب حاضر احتمال تغییر موضع بی‌طرفانه اعلام‌شده ازسوی امریکا در جنگ ایران و عراق است که با سفر دونالد رامسفلد فرستاده ویژه رئیس‌جمهور امریکا به بغداد و اعلام آمادگی وزارت امور خارجه ایالات متحده به مبادله سفیر با عراق به تردیدهای جدی‌تری درزمینه چرخش احتمالی امریکا از موضع بی‌طرفی در جنگ دامن زد.
درمجموع اصلی‌ترین موضوعات این دوره که در ادامه به اختصار به آنها پرداخته شده است، عبارت‌اند از:
عملیات‌های نیروهای خودی.
اقدام عراق به بمباران شهرها و حملات شیمیایی و موشکی علیه اهداف غیرنظامی.
عملکرد گروه‌های مسلح ضدانقلاب و اقدامات نیروهای خودی برای مقابله با آن.
قطعنامه شماره 540 شورای امنیت سازمان ملل متحد.
ادامه بازتاب تحویل سوپراتانداردها؛ تلاش عراق برای بین‌المللی‌کردن جنگ.
مقدمات انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی.
روابط ایران و فرانسه.
تحول در مناسبات عراق با شوروی و امریکا.
انفجارهای بیروت و کویت.
اوضاع اقتصادی ایران.
اوضاع اقتصادی عراق.
تشکیل دادگاه اعضا و مسئولان تشکیلات مخفی حزب توده.
عملیات‌های نیروهای خودی
پس از اجرای دو عملیات والفجر مقدماتی و والفجر1 که در دستیابی به هدف اصلی یعنی تصرف العماره ناکام بودند، اجرای عملیات محدود در غرب کشور مورد توجه تصمیم‌گیران نظامی قرار گرفت. دلایل انتخاب مناطق غرب کشور برای اجرای عملیات عبارت بودند از:
الف) اجرای عملیات در جنوب به‌دلیل وسعت منطقه به توان نظامی زیادی نیاز داشت.
ب) از آنجا که هدف نهایی در جنوب بود (بصره - العماره) حضورنداشتن نیروهای خودی در جنوب می‌توانست تداعی‌کننده بی‌توجهی ایران به آن منطقه و درنتیجه رعایت حفاظت بیشتر منطقه شود. علاوه‌براین، این امر موجب می‌شد تا عراق به منطقه جنوب کمتر توجه کرده و اقدامات مهندسی و... کمتری را در آنجا انجام دهد.
الف) مناطق غرب کشور ازنظر جغرافیایی (وجود عارضه‌های مشخص و مستقل (ارتفاعات) مناسب برای عملیات) و موقعیت نظامی دشمن برای اجرای عملیات محدود ظرفیت مناسبی داشت.
ب) بی‌توجهی دشمن به جبهه‌های غرب.
ج) آزمایش توان عملیاتی یگان‌ها در کردستان.
درپی این تصمیم و باتوجه‌به شناسایی‌های انجام‌شده در مناطق مختلف غرب، چند منطقه برای اجرای عملیات به تصویب رسید:
منطقه پیرانشهر با هدف تصرف پادگان حاج‌عمران تا تنگه دربند.
منطقه سردشت با هدف پاکسازی نوار مرزی این منطقه.
منطقه دهانه شیلر با هدف پیوند ارتفاعات سورکوه و مستقیم‌کردن خط مرزی.
منطقه ارتفاعات شمال قصرشیرین با هدف تصرف ارتفاعات بشکان و کرگمل.
منطقه مهران با هدف تصرف ارتفاعات جنوب کانی‌سخت تا قلاویزان برای خارج‌کردن مهران از محاصره.
به‌دنبال نهایی‌شدن تصمیم اجرای عملیات در این مناطق، پس از انجام هماهنگی‌های لازم با ارتش، عملیات در منطقه پیرانشهر با نام والفجر2 در تاریخ 29/4/1362، اجرا شد و با موفقیت به پایان رسید. با گذشت کمتر از یک ماه، عملیات والفجر3 نیز در منطقه عمومی مهران به مرحله اجرا درآمد.
عملیات در منطقه قصرشیرین باآنکه بخشی از مقدمات اجرای عملیات با تلاش تیپ10 سیدالشهدا(ع) و لشکر31 عاشورا درحال انجام بود، به‌دلیل نیاز منطقه عملیاتی والفجر2 به نیرو و مشکلاتی که برای اجرای مانور در منطقه قصرشیرین پیش آمد، منتفی گردید.
درپی لغو عملیات در منطقه قصرشیرین، اجرای عملیات در منطقه دربندیخان با هدف دستیابی به سد دربندیخان، که یک‌سوم آب و برق بغداد و بصره را تأمین می کرد، در دستور کار قرار گرفت و یگان‌های خودی چند ماه در این منطقه عملیات شناسایی انجام دادند. بااین‌حال به‌علت صعب‌العبور بودن منطقه، محدودبودن راهکارها و نیاز منطقه عملیاتی
والفجر4 به نیروی یگان‌های مأمور در منطقه عملیاتی دربندیخان، این عملیات نیز منتفی شد.
عملیات درنظر گرفته‌شده در منطقه سردشت - که هدف اصلی آن پاکسازی مناطق مرزی این منطقه و بستن بخشی از راه‌های ارتباطی ضدانقلاب با عراق بود - با موفقیت انجام شد.
الف) اجرای عملیات والفجر4
· شرح عملیات
قرارگاه مقدم حمزه اهداف عملیات والفجر4 (در منطقه دهانه شیلر) را براساس اولویت اجرا، در سه بخش بدین شرح دسته‌بندی کرده بود:
الف) ارتفاعات لری، کنگرک، گرمک، مارو، خلوزه 1 و 2، براله، سربراله و ارتفاعات پنجوین
ب) ارتفاعات کانی‌مانگا
ج) ارتفاعات سورن
طبق طرح مانور قرار بود اهداف الف در مرحله اول، اهداف ب در مرحله دوم و اهداف ج در مرحله سوم تصرف شوند. سازماندهی نیروها برای دستیابی به اهداف مذکور نیز چنین بود:
· قرارگاه تاکتیکی حمزه1 شامل: لشکر14 امام حسین(ع) از سپاه و تیپ2 لشکر21 حمزه از ارتش برای تصرف ارتفاعات پنجوین در محور مریوان.
· قرارگاه تاکتیکی حمزه2 شامل: تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) از سپاه و تیپ3 لشکر28 کردستان از ارتش با هدف تصرف مارو، براله و سربراله در محور مریوان.
· قرارگاه تاکتیکی حمزه3 شامل: لشکر8 نجف، لشکر31 عاشورا هر دو از سپاه و تیپ2 لشکر28 کردستان از ارتش با هدف تصرف ارتفاعات لری، کنگرک، گرمک در محور بانه در مرحله اول و تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا در مرحله دوم.
· قرارگاه تاکتیکی حمزه4 شامل: لشکر25 کربلا از سپاه و تیپ1 لشکر28 کردستان که به‌کارگیری آنها بنا به وضعیت عملیات اعلام شده بود.(1)
عملیات والفجر4 در اولین دقایق بامداد 28/7/1362 در منطقه عمومی شیلر از دو محور بانه و مریوان آغاز شد. در محور بانه لشکر8 نجف به‌همراه لشکر31 عاشورا و تیپ2 لشکر28 کردستان (قرارگاه تاکتیکی حمزه3) مأموریت داشتند تا ارتفاعات مهم لری، گرمک و کنگرک را به تصرف درآورند.
در محور مریوان نیز تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) به‌همراه تیپ3 لشکر21 حمزه (قرارگاه تاکتیکی حمزه2) با هدف تصرف ارتفاعات مارو، براله، سربراله، هفت‌توانان، خلوزه1 و خلوزه2 وارد عمل شدند.
1) یادآوری می‌شود سازمان رزم قرارگاه‌های تاکتیکی حمزه در مراحل بعدی عملیات تغییر کرد.
یگان‌های عمل‌کننده در محور بانه علاوه‌بر تصرف ارتفاع بلند و حساس لری، باوجود مقاومت دشمن موفق شدند تنگه بین گرمک و کنگرک را نیز تصرف کنند. نیروهای قرارگاه تاکتیکی حمزه3 همچنین توانستند با پیشروی به‌سمت جنوب ارتفاع کنگرک، ارتفاع شیخ‌حسن و قرارگاه تیپ428 عراق را نیز تصرف کرده و معاون این تیپ را به اسارت درآورند و ضمن پاکسازی مناطق و ارتفاعات تصرف‌شده در همه نقاط مورد نظر الحاق کنند.
از سوی دیگر در محور مریوان باآنکه نیروهای عمل‌کننده در ساعات اولیه ارتفاع خلوزه را به تصرف درآوردند، ولی پیشروی آنان در دیگر ارتفاعات به‌کندی صورت گرفت. در ادامه نیروهای قرارگاه تاکتیکی حمزه2 قله اصلی هفت‌توانان و یکی از قله‌های خلوزه2 را تصرف کردند، ولی نیروهای عراقی بخشی از خلوزه2 و هفت‌توانان را بازپس گرفتند و این وضعیت تا پایان شب ادامه یافت. نیروهای دشمن پس از روشنایی هوا با 4 گردان پیاده و یک گردان تانک و پشتیبانی چندین بالگرد پاتکی را به‌قصد بازپسگیری ارتفاعات لری و کنگرک علیه مواضع لشکر8 نجف انجام دادند، اما با مقاومت نیروهای خودی مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این پاتک، دشمن تلفات و خسارت‌های فراوانی را متحمل شد و 3 بالگرد عراقی سقوط کرد؛ سرنشین یکی از این بالگردها فرمانده یک گردان پیاده بود که پس از سقوط بالگرد زخمی شد و به اسارت نیروهای خودی درآمد.
دستاوردهای نیروهای خودی در شب اول عملیات به‌خصوص در محور بانه، قاطع و چشمگیر بود. باوجود آگاهی نسبی دشمن از اجرای عملیات، یگان‌های عمل‌کننده در این محور به تمامی اهداف خود دست یافتند. تصرف ارتفاع لری به‌لحاظ موقعیت خاص جغرافیایی و نظامی آن و همچنین ارتفاعات کنگرک و گرمک و در ادامه ارتفاع شیخ حسن و پادگان واقع در دامنه این ارتفاع گام محکمی بود که نیروهای خودی در اولین شب عملیات برداشتند.
در شب بعد، در محور مریوان لشکر14 امام حسین(ع)، لشکر25 کربلا و تیپ1 لشکر28 کردستان برای تکمیل دستاوردهای شب قبل وارد عمل شدند. مأموریت لشکر14 امام حسین(ع) در گام اول تصرف ارتفاعات شهدا، سه‌درختی، تخم‌مرغی و هرگنه و در گام دوم تصرف ارتفاعات حساس و مهم زله (سنگ معدن و کله‌قندی) بود؛ دلیل حساسیت این ارتفاعات این بود که از یک‌سو بر شهر پنجوین تسلط کامل داشت و از سوی دیگر، بخش غربی آن بر جاده آسفالت پنجوین - نالپاریز و تنگه مهم روکان، که بین این ارتفاع و کانی‌مانگا واقع شده بود، تسلط دید و تیر داشت.
در همین حال، قرارگاه تاکتیکی حمزه4 هم تصرف ارتفاع سربراله، براله و بخش باقیمانده هفت‌توانان، خلوزه2 و الحاق در جناح راست لشکر8 نجف را برعهده داشت. نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) باآنکه به‌طور غیرمنتظره‌ای به موانع و انواع سیم‌خاردارها برخورد کردند، توانستند به اهداف خود دست یابند، ولی مقاومت دشمن در ارتفاع حدفاصل این دو یگان (لشکر14 امام حسین(ع) و 25 کربلا) مانع تثبیت کامل عملیات و الحاق آنها بود.
هم‌زمان با اجرای این عملیات، نیروهای عراقی پاتک سنگینی را برای بازپسگیری ارتفاع لری انجام دادند. با مقاومت نیروهای خودی این پاتک ناموفق ماند و علاوه‌بر تحمیل تلفات سنگین به نیروهای عراقی 200 تن از آنان نیز به اسارت نیروهای خودی درآمدند.
درپی تصرف بخشی از ارتفاعات شرق پنجوین، فرماندهی عملیات تصمیم گرفت لشکر14 امام حسین(ع) را برای تصرف ارتفاعات زله (کله‌قندی و سنگ معدن) و یال سیدمصطفی و لشکر41 ثارالله(ع) را برای تصرف بخش دیگری از ارتفاعات شرق پنجوین و غرب هرگنه (ارتفاعات 1530 و 1470) به کار بگیرد. درضمن به قرارگاه حمزه4 (لشکر25 کربلا و تیپ1 لشکر28 کردستان) نیز مأموریت داده شد تا برای تصرف اهداف نیمه‌تمام شب گذشته خود؛ یعنی ارتفاع خلوزه2 و باقیمانده هفت‌توانان اقدام کند.
این یگان‌ها در روز 30/7/1362 با حدود 3 ساعت تأخیر، کار خود را شروع کردند. لشکر14 امام حسین(ع) به‌علت برخی حوادث ازجمله واژگونی خودروی حامل نیروهای شناسایی و راهنما و پیامدهای ناشی‌از نبود افراد راهنما دیر وارد عمل شد و به‌دلیل ناآشنایی گردان‌های عمل‌کننده به منطقه نتوانست به اهداف خود دست یابد.
نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) نیز که سمت راست لشکر14 امام حسین(ع) عمل می‌کردند، باوجود تصرف برخی از اهداف ازجمله ارتفاع 1530، به‌علت آنکه جناح چپ آنها خالی بود و نیروهای دشمن از دو طرف، آنها را تحت فشار قرار می‌دادند، همانند نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) به عقب بازگشتند.
قرارگاه تاکتیکی حمزه4 نیز باوجود کسب پیروزی‌های نسبی در ساعات اولیه، نتوانست به موقعیتی مناسب دست یابد و با تحمل تلفاتی ناچار به عقب‌نشینی شد.
در شب بعد، نیروهای قرارگاه تاکتیکی حمزه2 (تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) و تیپ3 لشکر28 کردستان) مناطق و ارتفاعات بین دو محور بانه و مریوان را پاکسازی کردند. دشمن با احساس خطر از به‌محاصره‌افتادن نیروهای خود در ارتفاع هفت‌توانان، آنها را به عقب فراخواند و بدین‌ترتیب الحاق بین دو محور بانه و مریوان برقرار شد. با الحاق این دو محور مرحله اول عملیات والفجر4 پایان‌یافته اعلام شد. البته همه اهداف پیش‌بینی‌شده در مرحله اول محقق نشد و ارتفاع خلوزه2 و ارتفاعات مشرف به پنجوین همچون زله و پنجوین در دست دشمن باقی ماند.
برای گام اول مرحله دوم عملیات، تصمیم فرماندهان بر آن شد که اهداف باقیمانده از مرحله اول را به تصرف درآورند و بدین‌منظور در محور بانه لشکر31 عاشورا مأمور تصرف خلوزه2 و ارتفاع کلو شد و در محور مریوان نیز لشکر14 امام حسین(ع) و لشکر41 ثارالله(ع) مأمور شدند بار دیگر اهداف قبلی خود یعنی ارتفاعات زله (سنگ معدن، کله‌قندی و یال سیدمصطفی) و ارتفاعات هرگنه را تصرف کنند.
قرارگاه تاکتیکی حمزه4 نیز مأموریت یافت تا ضمن برقراری الحاق بین یگان‌های 41 ثارالله(ع) و 31 عاشورا، خاکریزی را از ارتفاع کلو به‌سمت جنوب در منطقه ولیاوه احداث کند.
نیروهای لشکر31 عاشورا موفق شدند در اولین ساعات عملیات، با انهدام 2 گردان از نیروهای عراقی ارتفاع خلوزه2 و کلو را تصرف کنند. گردان‌های عمل‌کننده لشکر14 امام حسین(ع) نیز با انهدام 8 تانک دشمن ابتدا یال سیدمصطفی و بخشی از ارتفاع سنگ معدن و سپس قله اصلی سنگ معدن را تصرف کردند، ولی براثر فشار بسیار زیاد تیپ29 عراق این ارتفاع بار دیگر به دست قوای دشمن افتاد. از سوی دیگر، نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) نیز با تصرف برخی از ارتفاعات درحال پیشروی به‌سمت قله اصلی هرگنه (1530) بودند، اما به‌علت پاتک عراقی‌ها به مواضع لشکر14 امام حسین(ع) و بازپسگیری ارتفاع سنگ معدن، نیروهای این یگان موفق به تصرف قله هرگنه نشدند و به‌ناچار به عقب بازگشتند. هم‌زمان با عملیات این یگان‌ها، لشکر8 نجف نیز با کمک نیروهایی از لشکر31 عاشورا در محور بانه توانست در جنوب کنگرک و گرمک پیشروی کرده و خاکریزی را از یال شرقی کنگرک به‌سمت کلو احداث کند. حمزه4 نیز که مأمور احداث خاکریز از کلو به‌سمت جنوب ولیاوه بود توانست خاکریزی را هرچند با انحراف از مختصات پیش‌بینی‌شده احداث کند و بدین‌ترتیب یک خاکریز سراسری و قابل‌پدافند از جنوب کنگرک به کلو و از آنجا به ولیاوه ایجاد شد.
بهطورکلی در جریان عملیات روز 2/8/1362، ارتفاع مهم خلوزه2 و بخشی از ارتفاعات هرگنه و زله به‌همت لشکرهای 31 عاشورا، 41 ثارالله(ع) و 14 امام حسین(ع) تصرف و قسمت جنوبی ارتفاع کنگرک و گرمک پاکسازی شد و خاکریزی نیز از کنگرک در محور بانه به کلو و ولیاوه در محور مریوان احداث شد.
باوجود خستگی چندروزه ناشی‌از اجرای عملیات و آسیب‌های واردشده به یگان‌ها، فرماندهان بر اجرای عملیات تکمیلی شب گذشته و تصرف کامل ارتفاعات زله و هرگنه و همچنین تصرف کانی‌مانگا تأکید داشتند. ولی باتوجه‌به مقدورات یگان‌ها مقرر گردید دو روز بعد، لشکر41 ثارالله(ع) بار دیگر عملیاتی را با هدف تصرف ارتفاعات باقیمانده هرگنه انجام دهد و لشکر25 کربلا نیز هم‌زمان با این لشکر خط هرگنه به کلو را تأمین کند.
برای اجرای مرحله سوم عملیات نیز فرماندهی تصمیماتی بدین شرح اتخاذ کرد:
مناطق پدافند چنین تعیین تکلیف شد: واگذاری پدافند منطقه لری تا کلو به تیپ1 از لشکر28 کردستان و یک گردان از سپاه؛ واگذاری پدافند منطقه کلو، هفت‌توانان و کرانه شمالی رودخانه قزلجه به تیپ2 از لشکر21 حمزه؛ واگذاری پدافند منطقه براله، سربراله و خلوزه 1 و 2 به تیپ3 از لشکر28 کردستان.
پس از اجرای آخرین گام مرحله دوم عملیات و تصرف ارتفاعات هرگنه، 5 روز در اجرای عملیات وقفه ایجاد شود تا علاوه‌بر بازسازی یگان‌های عمل‌کننده، یگان‌های جدید وارد منطقه شده و اقدامات مقدماتی خود را برای عملیات انجام دهند.
در اولین ساعات روز چهارم آبان، لشکر41 ثارالله(ع) موفق شد در یک نبرد سخت ارتفاعات مهم 1470 و 1530 در غرب و جنوب هرگنه را که در شمال‌شرقی پنجوین قرار داشتند به تصرف درآورد. درپی این امر و احتمال تصرف شهر پنجوین، فرماندهی سپاه یکم عراق به یگان‌های مستقر در منطقه مأموریت داد تا این شهر تخریب کنند. بدین‌ترتیب 6 گردان مهندسی عراق بخش‌های عمده‌ای از پنجوین را تخریب کرده و تمامی نشانه‌هایی که هویت این شهر را مشخص می‌کرد، از بین بردند.
با تصرف ارتفاعات 1470 و 1530 هرگنه به‌همت لشکر41 ثارالله(ع) که پیامد آن تخلیه و تخریب شهر پنجوین توسط ارتش عراق بود، مرحله دوم عملیات والفجر4 پایان یافت.
در ادامه، براساس اطلاعاتی که یک گروه شناسایی از منطقه غرب کانی‌مانگا به دست آورده بود تغییراتی در تصمیم برای تداوم عملیات به وجود آمد؛ بدین‌ترتیب که تصرف نالپاریز در جنوب‌غربی کانی‌مانگا در اولویت قرار گرفت و مقرر شد یگان‌های 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و 14 امام حسین(ع) از محور پنجوین به کانی‌مانگا منتقل شوند و لشکرهای 27 حضرت رسول(ص) و 31 عاشورا بخشی از ارتفاعات کانی‌مانگا یعنی شیخ گزنشین، 1866، 1904 و 1900 را به تصرف خود درآورند. هم‌زمان با این 2 یگان، تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) هم باید ضمن پیشروی در منطقه غرب کانی‌مانگا از دامنه‌های جنوبی لری تا بادانه، با حمله به یک واحد نظامی عراقی مستقر در این منطقه آن را منهدم می‌کرد. در گام بعدی نیز لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) مأموریت داشت از بادانه تا دشت خرمال پیشروی کند. پس از آن، لشکر14 امام حسین(ع) بایستی متصرفات این لشکر را به‌سمت جنوب ادامه داده و نالپاریز را به تصرف درمی‌آورد.
مرحله سوم عملیات برای تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و پاکسازی بخشی از جاده غرب کانی‌مانگا از اولین دقایق بامداد دوازدهم آبان شروع شد.
لشکر31 عاشورا بخشی از ارتفاع شیخ گزنشین را تصرف کرد، ولی نتوانست به قله اصلی آن (1877) دست یابد و از الحاق با سمت چپ (نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص)) باز ماند. لشکر27 حضرت رسول(ص) نیز موفق شد ارتفاعات 1866، شاخ تارچر و دو ارتفاع مهم 1904 و
1900 را تصرف کند. تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) هم توانست تاحدی در غرب کانی‌مانگا پیشروی کرده و خود را به بادانه نزدیک کند. با روشن‌شدن هوا، فشار نیروهای عراقی برای بازپسگیری دو ارتفاع 1904 و 1900 افزایش یافت و این دو ارتفاع دو بار بین نیروهای خودی و دشمن دست به دست شد و بالاخره در ساعت 7 صبح، ارتش عراق بر این دو ارتفاع تسلط یافت.
در نشست فرماندهان برای تصمیم‌گیری درمورد ادامه مرحله سوم عملیات قرار شد لشکر14 امام حسین(ع) یال‌های غربی ارتفاع شیخ گزنشین را تصرف کند و لشکر31 عاشورا نیز ضمن تصرف ارتفاع 1877 شیخ گزنشین با لشکر27 حضرت رسول(ص) الحاق کند. لشکر27 حضرت رسول(ص) نیز مأموریت داشت ارتفاعات 1866 و 1904 و درصورت توان ارتفاع 1900 را به تصرف درآورد و لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز باید در ادامه کار تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) جاده موجود در غرب کانی‌مانگا را تاحد مقدور پاکسازی می‌کرد. البته ذکر این نکته ضروری است که با به‌کارگیری لشکر14 امام حسین(ع)، هرچند مشکل بخش شمالی ارتفاعات کانی‌مانگا حل می‌شد، ولی این امر به‌نوعی چشم‌پوشی از تصرف نالپاریز نیز به حساب می‌آمد زیرا قبلاً یگان مذکور برای این منطقه در نظر گرفته شده بود.
در عملیات روز سیزدهم آبان، یگان‌های عمل‌کننده توانستند تقریباً تمامی اهداف پیش بینی‌شده را تحقق بخشند بدین‌ترتیب که لشکر31 عاشورا قله اصلی ارتفاع شیخ گزنشین (1877) را تصرف کرده و با لشکر27 حضرت رسول(ص) الحاق کرد. لشکر14 امام حسین(ع) نیز باوجود ناآشنایی به منطقه عملیاتی موفق شد 2 ارتفاع غربی شیخ گزنشین را تصرف و یک مقر فرماندهی نیروهای عراقی را نیز منهدم کند. لشکر27 حضرت رسول(ص) هم ارتفاعات 1866، 1904 و 1900 را به تصرف درآورد، البته نیروهای عراقی همچنان در ارتفاع 1900 حضور داشتند، علاوه‌بر آن الحاق بین گردان‌های این لشکر نیز به‌صورت کامل انجام گرفته بود. لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز جاده غرب کانی‌مانگا تا جنوب بادانه را پاکسازی کرد. با پیشروی مؤثر نیروهای خودی، جاده مهم شیخ گزنشین - که در جنوب این ارتفاع قرار داشت - آزاد شد و بخشی از معضلات تدارک نیروهای خودی مرتفع گردید.
باتوجه‌به موفقیت‌های به‌دست‌آمده، نیروهای عراقی در طول روز برای بازپسگیری مواضع متصرفه در محدوده عملیاتی لشکر27 حضرت رسول(ص) چندین پاتک سنگین اجرا کردند، اما هربار با مقاومت نیروهای خودی متحمل تلفات سنگین شده و مجبور به عقب‌نشینی شدند.
هرچند در این مرحله از عملیات پیروزی‌های چشمگیری به دست آمد، ولی از توان نیروهای خودی نیز به‌شدت کاسته شد؛ به‌نحوی‌که از یگان‌های عمل‌کننده فقط لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) 2 گردان دراختیار داشت و کمبود نیرو مشکلاتی را برای ادامه عملیات و تصمیم‌گیری فرماندهان به وجود آورده بود.
بررسی‌ها نشان می‌داد که برای دسترسی به نالپاریز حداقل 10 گردان مورد نیاز بود درحالی‌که نیروهای موجود سپاه 4 گردان بودند. یک راهکار برای حفظ دور تک و تأمین اهداف عملیاتی فراخواندن نیروهای سپاه و ارتش از سایر مناطق بود که مقدمات آن از چندین روز قبل آغاز شده بود و لشکر5 نصر، تیپ33 المهدی(عج) و 2 گردان از لشکر27 حضرت رسول(ص) عازم این منطقه شده بودند. همچنین به گفته سرهنگ صیاد شیرازی امکان آزادسازی تیپ1 لشکر28 کردستان که در مأموریت پدافند در منطقه پنجوین بود وجود داشت و علاوه‌براین 2 تیپ لشکر30 گرگان نیز از مدت‌ها پیش در منطقه دزلی به سر می‌برد و امکان فراخواندن این یگان نیز وجود داشت.
ورود یگان‌های جدید سپاه به منطقه حداقل سه روز زمان نیاز داشت، لذا فرماندهان سپاه پیشنهاد دادند برای ممانعت از ایجاد وقفه در عملیات، حداقل یک یگان از ارتش به‌منظور مشغول نگاه‌داشتن نیروهای عراقی در منطقه غرب کانی‌مانگا از حد موجود لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) چندین کیلومتر به‌سمت جنوب پیشروی کرده و خط جدیدی را تشکیل دهد، اما این پیشنهاد با مخالفت فرماندهان ارتش و سرهنگ صیاد شیرازی مواجه شد؛ وی معتقد بود که نیروهای ارتش اگر در کنار نیروهای سپاه باشند خوب می‌جنگند.
از ساعت 3 بامداد روز چهاردهم آبان، هجوم نیروهای عراقی به مواضع لشکر27 حضرت رسول(ص) برای بازپسگیری دو قله 1904 و 1900 آغاز شد. نیروهای لشکر27 باوجود خستگی و کمبود نفرات مقاومت خوبی را از خود نشان دادند و تلفات سنگینی به دشمن وارد کردند. بااین‌حال فرماندهان عراقی بدون توجه به تلفات واردشده گروه گروه نیروی تازه‌نفس وارد صحنه نبرد می‌کردند و سرانجام پس از 8 ساعت توانستند این دو ارتفاع را بازپس گیرند و نیروهای خودی تا ارتفاع 1866 شاخ تارچر عقب‌نشینی کردند.
گفتنی است پس از استقرار نیروهای عراقی بر روی این دو ارتفاع توپخانه‌های خودی آتش بسیار سنگینی را روی این مناطق و به‌خصوص ارتفاع 1904 اجرا کردند که تلفات سنگینی به نیروهای عراقی وارد آورد و تعدادی از فرماندهان نظامی عراقی نیز کشته شدند.
در همین روز نیروهای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) در جاده غرب کانی‌مانگا پیشروی کرده و مواضع مستحکم پدافندی ایجاد کردند.
در این وضعیت، فرماندهان تصمیم گرفتند که لشکر27 حضرت رسول(ص) مجدداً برای تصرف ارتفاع 1904 و پاکسازی یک یال شیخ گزنشین عملیاتی را اجرا کنند و تیپ3 لشکر28 کردستان برای رهاشدن لشکرهای 31 عاشورا، 14 امام حسین(ع) و 27 حضرت رسول(ص) از مواضع پدافندی بخش‌هایی از مواضع آنها در ارتفاعات شیخ گزنشین و شاخ تارچر را تحویل بگیرد.
درپی این تصمیم لشکر27 حضرت رسول(ص) با سازماندهی مجدد نیروهایی که قبلاً عملیات انجام داده بودند، بار دیگر برای تصرف ارتفاع 1904 وارد عمل شد و توانست قله 1904 را تصرف
کرده و بر روی آن مستقر شود. البته دشمن با به‌کارگیری آتش پرحجم توپخانه و واردکردن نیروهای تازه‌نفس در ساعت 10 صبح این ارتفاع را بازپس گرفت. دراین‌حال باتوجه‌به معضلات پیش رو و نبود نیرو چگونگی ادامه عملیات برای تصرف نالپاریز بار دیگر در جلسه فرماندهان مورد بحث قرار گرفت. در بررسی راهکارها برای تصرف نالپاریز دو راهکار در پیش رو بود: 1. ادامه پیشروی در ارتفاعات با تصرف ارتفاع 1904 و 1900 و دامنه‌های جنوبی 1900 و رسیدن به نالپاریز. 2. ادامه پیشروی در جاده غرب کانی‌مانگا و تصرف برخی یال‌های غربی این ارتفاع.
نبود توان در لشکر27 حضرت رسول(ص) و طولانی‌شدن روند جایگزین‌کردن یک یگان دیگر با آن، زمان‌بر بودن عملیات شناسایی یگان جدید و همچنین تجربه به‌دست‌آمده در جریان عملیات روزهای گذشته مبنی‌بر تلاش عراق برای حفظ دو ارتفاع 1900 و 1904 به هر قیمتی، فرماندهان را به انتخاب راهکار دوم ترغیب کرد. از آنجا که حرکت یگان از غرب کانی‌مانگا به‌سمت نالپاریز نیز نیازمند مقدماتی بود، ازجمله تصرف دو یال 1740 و 1680 شاخ تارچر و پاکسازی جاده غرب کانی‌مانگا حداقل تا منطقه کلز، لذا لشکر41 ثارالله(ع) بدین منظور به کار گرفته شد و لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز برای پیشروی در غرب کانی‌مانگا به‌سمت جنوب در نظر گرفته شد.
هر دو یگان در اولین ساعات بامداد شانزدهم آبان، عملیات خود را آغاز کردند. لشکر41 ثارالله(ع) پس از پاکسازی موانع زیادی که در سر راه داشت به‌طور غیرمنتظره با انبوهی از نیروهای دشمن مواجه گردید. در بررسی‌های به‌عمل‌آمده مشخص شد که این نیروها بخشی از یک تیپ گارد ریاست‌جمهوری عراق بودند که قصد تصرف ارتفاع شیخ گزنشین را داشتند، اما نیروهای عمل‌کننده لشکر41 ثارالله(ع) ضمن تحمیل تلفات سنگین به آنها توانستند دو یال شاخ تارچر را تصرف کنند.
نیروهای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز توانستند در جاده غرب کانی‌مانگا پیشروی خوبی انجام داده و تا نزدیکی دره میانه پیش بروند، اما درحالی‌که الحاق دو یگان به‌طور کامل صورت نگرفته بود، عراق با واردکردن یگان‌های جدید از شکاف میان دو یگان، فشار زیادی را به هر دو طرف وارد کرد و با اجرای چندین پاتک و آتش انبوه توپخانه آنها را مجبور به عقب‌نشینی کرد.
در شامگاه شانزدهم آبان، فرماندهان با تشکیل جلسه‌ای مجدداً بر تصرف نالپاریز تأکید کردند، ولی باتوجه‌به اصرار عراق بر بازپسگیری ارتفاعات کانی‌مانگا تصمیم بر آن شد که عملیات روز گذشته برای تصرف دو یال 1740 و 1680 شاخ تارچر و پیشروی در جاده نالپاریز تکرار شود تا با تشکیل خط مطمئن هم دستاوردهای عملیات حفظ شود و هم امکان پیشروی به‌سمت نالپاریز فراهم گردد.
درحالی‌که نیروهای خودی مشغول فراهم‌کردن مقدمات عملیات بودند، عراق نیروهای خود را از جاده غرب کانی‌مانگا چندین کیلومتر به عقب کشید. بدین‌ترتیب عملیات شب آینده منتفی و مرحله سوم عملیات والفجر4 پایان‌یافته اعلام شد.
در نوزدهم آبان‌ماه، فرماندهان سپاهی و ارتشی قرارگاه خاتم در غیاب سرهنگ صیاد شیرازی و محسن رضایی، که در تهران به سر می‌بردند، تشکیل جلسه دادند و فرماندهان سپاه دو طرح بدین شرح برای تصمیم‌گیری درباره ادامه عملیات پیشنهاد کردند:
تصرف دو ارتفاع 1904 و 1900 کانی‌مانگا و یال‌های شرقی این دو ارتفاع و تصرف ارتفاعات زله (سنگ معدن، کله‌قندی، شاخ شوکت و...) و تسلط به تنگه روکان.
تصرف شهر نالپاریز ازطریق پیشروی در غرب کانی‌مانگا و تصرف قله‌های 1904 و 1900 و یال‌های غربی این دو ارتفاع و یال غربی شاخ تارچر.
بسته‌شدن عقبه دشمن و اتکای نیروهای خودی به عقبه‌های مطمئن و استفاده از بخشی از جاده آسفالت در این منطقه از نقاط قوت راهکار اول بود.
در راهکار دوم نیز مرحله‌بندی عملیات، شناخت نسبی از زمین و انهدام دشمن ازجمله مزیت‌های طرح پیشنهادی بود، ولی تراکم نیروهای عراق و امکان استفاده عراق از عقبه مناسب و احتمال انهدام نیروهای خودی از معایب آن به شمار می‌رفت.
هرچند فرماندهان ارتش به‌نحوی با اجرای طرح دوم موافق بودند، اما این جلسه به نتیجه‌ای مشخص دست نیافت.
در بیستم آبان‌ماه، غلامعلی رشید طرحی را ارائه داد که تلفیقی از دو طرح مزبور بود و فرماندهان یگان‌های سپاه با آن موافقت کردند. در این طرح پیش‌بینی شده بود که لشکر27 حضرت رسول(ص) یال‌های غربی شاخ تارچر و دو ارتفاع 1904 و 1900 کانی‌مانگا و یال‌های غربی این دو ارتفاع را تصرف کند و هم‌زمان لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز در منطقه غرب کانی‌مانگا تا منطقه کلز پیشروی کرده و با لشکر27 حضرت رسول(ص) الحاق کند.
براساس این طرح لشکر5 نصر نیز عهده‌دار تصرف ارتفاعات شرق 1904 و 1900 و تصرف روکان و ارتفاع سنگ معدن و یال غربی آن (شاخ شوکت) شد. با توافق فرماندهان برای اجرای این طرح، درباره زمان اجرای عملیات نیز مباحثی صورت گرفت. دو یگان 27 حضرت رسول(ص) و 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) چون از قبل در منطقه حضور داشته و شناخت کافی از زمین منطقه داشتند برای روز بعد اعلام آمادگی کردند. اما لشکر5 نصر که به‌تازگی وارد منطقه شده بود و شناسایی کافی از این منطقه نداشت 5 روز مهلت خواست که مورد موافقت قرار گرفت.
در آخرین گفتوگوهایی که با فرماندهان ارتش صورت گرفت، قرار شد تیپ3 لشکر28 کردستان همراه لشکر27 حضرت رسول(ص) و تیپ1 لشکر28 کردستان به‌همراه لشکر5 نصر و تیپ2 این لشکر به‌همراه لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) برای اجرای طرح پنجوین - کانی‌مانگا وارد عمل شوند.
در فاصله پیش‌آمده بین مرحله سوم و چهارم عملیات والفجر4، فرماندهی عراق واحدهای ضربه‌خورده خود را از منطقه خارج و واحدهای جدیدی را وارد منطقه کرد.
مرحله چهارم عملیات والفجر4 در ساعت 21:30 روز 28/8/1362، برای تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و یال‌های شرقی و غربی این دو ارتفاع، دو یال غربی شاخ تارچر، تنگه روکان، سنگ معدن و دامنه غربی آن و همچنین پیشروی در سمت غرب کانی‌مانگا تا منطقه کلز آغاز شد.
از سوی دیگر، نیروهای دشمن در اغلب محورها و به‌خصوص محور کانی‌مانگا هوشیار بودند و لذا نیروهای خودی در هنگام حرکت به‌سوی خط مقدم عراق با نیروهای کمین دشمن برخورد کرده و به‌ناچار با آنها درگیر شدند. این امر باعث کندی پیشروی و واردشدن تلفات به واحدهای خودی و همچنین افزایش آمادگی دشمن در خط مقدم برای مقابله با افراد خودی شد.
نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) باوجود مشکلات موجود توانستند دو یال غربی شاخ تارچر و در ادامه ارتفاع 1904 را تصرف کنند. نیروهای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز توانستند در یک محور تا نزدیکی هدف (کلز) پیشروی کنند، ولی الحاق در سمت راست آنها با لشکر27 حضرت رسول(ص) صورت نگرفته بود. نیروهای لشکر5 نصر نیز ازسمت شرق (پنجوین) پیشروی کرده، قله سنگ معدن را به تصرف درآوردند ولی در تصرف یال غربی این ارتفاع و شاخ شوکت موفقیتی به دست نیاوردند. نیروهای خودی در تنگه روکان نیز مواضعی را تصرف کرده بودند.
با روشن‌شدن هوا دشمن فشار خود را برای بازپسگیری متصرفات یگان‌های خودی آغاز کرد، تا حدی که ارتفاع 1904 سه بار بین نیروهای خودی و دشمن دست‌به‌دست شد و درنهایت دشمن توانست این ارتفاع را بازپس بگیرد. در محور عملیات لشکر5 نصر نیز باتوجه‌به آنکه استقرار نیروهای خودی بدون الحاق با جناحین خود بود، فرماندهی عملیات با پیش‌بینی خطر محاصره‌شدن آنها دستور داد عملیات لشکر5 نصر نیز متوقف و نیروها از مواضع متصرفه در ارتفاع 1830 به عقب بازگردند. در غرب جاده کانی‌مانگا هم که نیروهای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و لشکر27 حضرت رسول(ص) نتوانسته بودند الحاق کنند، دشمن ابتدا با اجرای آتش پرحجم توپخانه و سپس واردکردن انبوه نیروهای پیاده آنها را به عقب راند و بدین‌ترتیب علی‌رغم موفقیت‌های نسبی به‌دست‌آمده اولیه، این عملیات بدون دستیابی به اهداف پایان یافت.
در سی‌ام آبان‌ماه با آمدن محسن رضایی و سرهنگ علی صیاد شیرازی به منطقه عملیاتی و حضور در قرارگاه خاتم موضوع جلسات فرماندهی به ریشه‌یابی عدم‌الفتح، نقد طرح مانور و عملکرد یگان‌ها و تصمیم‌گیری درباره چگونگی ادامه یا توقف عملیات اختصاص یافت. به همین منظور جلسه‌ای با شرکت فرماندهان رده‌های مختلف قرارگاه‌های خاتم و مقدم حمزه سپاه و ارتش در قرارگاه خاتم سپاه برگزار شد. عمده‌ترین نقدهایی که در این جلسه درباره علت ناکامی نیروهای خودی مطرح شد چنین بود:
· اجرای تک جبهه‌ای در پنجوین.
· تقسیم‌شدن اهداف اصلی بین چند یگان.
· دقیق‌نبودن طرح‌ریزی یگان‌ها.
· نبود زمان لازم برای شناسایی یگان‌ها.
· تکراری‌بودن راهکارهای عملیاتی.
· ناهماهنگی یگان‌ها در شروع عملیات.
البته یک علت اساسی دیگر نیز که در این جلسه بدان اشاره شد این بود که نیروهای خودی نتوانسته بودند در عمق پیشروی کرده و توپخانه‌های دشمن را منهدم یا وادار به جابهجایی کنند و ازاین‌رو توپخانه‌های دشمن بر روی نیروهای خودی مدام اجرای آتش می‌کردند.
در جلسه مشترک فرماندهان قرارگاه خاتم مقرر شد با تقویت خاکریزها و احداث استحکامات، خط فعلی حفظ شود (از دره میانه در غرب ارتفاع کانی‌مانگا تا ارتفاع شاخ تارچر و از ارتفاع شاخ تارچر به کانی‌شایان به ساحل غرب قزلجه و از ساحل شرقی قزلجه به کلو) و جاده‌های موجود به‌خصوص جاده غرب کانی‌مانگا نیز بهسازی و ترمیم شود.
در ادامه گفتوگوها درباره اجرای عملیات برای تصرف ارتفاع 1904 و 1900 همچنین تصرف ارتفاعات منطقه پنجوین (سنگ معدن، 1830، ارتفاع غربی سنگ معدن، شاخ شوکت و ارتفاع کله‌قندی) بحث شد که باتوجه‌به تجربیات به‌دست‌آمده، نبود توان و فرارسیدن سرما حاضران به این نتیجه رسیدند که اجرای این طرح با توان و طرح موجود مقدور نیست.
· بازتاب‌ها و پیامدها
درپی آغاز عملیات والفجر4 در منطقه عمومی شیلر، منابع خبری جهان ضمن اشاره به حملات نظامی ایران در جبهه شمالی جنگ به انتشار گزارش‌ها و مطالب ضدونقیضی درباره اهداف و نتایج این عملیات پرداختند. خبرگزاری فرانسه در بیست‌ونهم مهر براساس گزارش منابع نظامی ایران، محدوده درگیری را جبهه‌ای به طول 150 کیلومتر از سردشت تا مریوان اعلام کرد و افزود 48 دهکده کردستان ایران و همچنین جاده مرزی سردشت - بانه در این عملیات پاکسازی شده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز به نقل از منابع خبری ایران گزارش داد که نیروهای این کشور 15 کیلومتر در عمق خاک عراق پیشروی کرده و به یک کیلومتری شهر پنجوین رسیده‌اند. این خبرگزاری خاطرنشان کرد: «تصرف احتمالی شهر پنجوین می‌تواند پیروزی عمده‌ای برای نیروهای ایرانی در جنگ با عراق محسوب گردد.» رادیو امریکا هم با بیان اینکه هر دو طرف مدعی به‌دست‌آوردن پیروزی‌هایی شده‌اند، به برخی دستاوردهای اعلام‌شده ایران در این نبرد اشاره کرد و به نقل از صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، گفت تهاجم ایران دفع شده است. رادیوهای کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس نیز اخبار نبرد را فقط از خبرگزاری بغداد منعکس کردند. اما رادیو مسکو ضمن اشاره به دریافت خبرهای متفاوت از نبردهای جدید میان ایران و
عراق گفت: «هر قدر که این خبرها ضدونقیض باشد یک چیز کاملاً روشن است و آن اینکه یک گام جدید و خطرناکی در راه گسترش عملیات جنگی برداشته شده و بنابراین مانع جدیدی در راه رفع بحران ایران و عراق ازطریق سیاسی به وجود آورده است.»
همچنین از زمان شروع عملیات، رژیم عراق به انحاء مختلف به حملات نیروهای ایران واکنش نشان داد. رادیو بغداد در بیست‌وهشتم مهر از ارسال یادداشت رسمی عراق به مجمع عمومی سازمان ملل درباره آنچه "تجاوز ایران به قصبه پنجوین" خوانده شد، خبر داد. در روز سی‌ام مهرماه طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، برای ابلاغ پیام‌های کتبی صدام حسین رئیس‌جمهور این کشور، راهی چند کشور حوزه خلیج‌فارس شد. رمضان در پایان سفر یک‌روزه خود به خبرگزاری عراق گفت: «ما برادران خود را از چگونگی نبردهایی که در بخش شمالی جبهه جریان دارد با اطلاع کردیم و نیز خسارت‌های سنگینی را که به نیروهای ایرانی در منطقه نزدیک به پنجوین وارد کرده‌ایم [به اطلاع آنها رساندیم.]»
علاوه‌براین عراق اعلام کرد منطقه دریایی منتهی به بندر امام خمینی در شمال خلیج‌فارس را مین‌گذاری کرده است. این موضوع موجی از بازتاب‌های وسیع خبری را به دنبال داشت. رادیو دولتی فرانسه دراین‌مورد گفت: «این مطلب زمانی اعلام می‌شود که ایرانیان یک حمله جدید را آغاز کردهاند و جنگ رو به وخامت می‌رود و درنتیجه شرایط جهت اجرای تهدیدات ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز و درنتیجه جلوگیری از صدور نفت کشورهای کرانه خلیج‌فارس رو به فزونی است.»
واکنش دیگر عراق پس از درهم‌ریختگی اولیه قوای این کشور در محورهای عملیاتی والفجر4، استفاده از سلاح‌های شیمیایی بود. منابع خبری جهان به نقل از ایرنا خبرگزاری رسمی ایران، اعلام کردند نیروهای عراقی در روز اول آبان، 20 گلوله شیمیایی توپ را به‌طرف نیروهای ایرانی در منطقه عملیاتی پرتاب کردند. دو روز بعد نیز چند روستا از توابع شهر بانه در نزدیکی منطقه عملیاتی والفجر4 هدف حملات شیمیایی عراق قرار گرفت که براثر آن تعدادی از اهالی روستای سیدلو در 10 کیلومتری بانه شهید یا مجروح شدند.
همچنین خبرگزاری عراق در دوم آبان به نقل از سخنان صدام حسین در جمع اهالی استان دیاله اعلام کرد: «عراق درصورت لزوم با ایراد ضرباتی در عمق خاک ایران از خود دربرابر تجاوز ایران دفاع خواهد کرد. ... تشدید تجاوزات ایران علیه عراق، تشدید ضربات بازدارنده و تخریبی عراق را به‌دنبال خواهد داشت.» براین‌اساس و به‌موازات تداوم فشار نظامی ایران در چارچوب عملیات والفجر4، عراق حملات گسترده‌تری را علیه شهرها و مناطق غیرنظامی ایران انجام داد. لوران شوالیه خبرنگار خبرگزاری فرانسه در منامه در تفسیری نوشت: «اقدامات عراق در پاسخ به این حمله [والفجر4] با استراتژی این کشور در جریان حمله‌های قبلی ایران تفاوت دارد و این‌بار یک جنبه همه‌گیر داشته است.» وی افزود: «بغداد امروز از اینکه شهرهای دور از مرز (80 و 120
کیلومتر) ایران را مورد حمله موشکهای دوربرد خود قرار دهد و میان بمباران‌های خود و ازسرگیری فعالیت نظامی ایران رابطه برقرار نماید، خودداری نمی‌ورزد. درحالی‌که حمله‌های موشکی قبلی که با استفاده از موشکهای نوع اسکاد بی ساخت شوروی انجام شد و به گفته تهران عمدتاً قربانیانی در میان اهالی غیرنظامی به جا گذاشته با سکوت برگزار شده بود، این‌بار خود صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق است که اعلام کرد این حملات ادامه خواهند یافت.» شوالیه از مجموعه اقدامات عراق ازجمله مین‌گذاری در نزدیکی بندر امام خمینی چنین نتیجه‌گیری کرد که «استراتژی جهت‌دار توسط بغداد به‌عنوان راهی انتخاب شده است تا تهران را وادار نماید از دید نظامی خود به‌عنوان راه پایان‌دادن به جنگ دست بردارد.»
رفته‌رفته در سطح خبرگزاری‌ها و سایر رسانه‌های خبری روند پیگیری رویدادهای عملیاتی والفجر4 به درگیری نیروهای دو طرف در منطقه پنجوین عراق محدود شد و درنتیجه، انعکاس موفقیت‌های ایران در پاکسازی بخشی از مناطق و ارتفاعات مهم کردستان از وجود گروه‌های مسلح غیرقانونی کمرنگ‌تر گردید. تمرکز رسانه‌های خارجی بر موقعیت نیروهای درگیر در اطراف شهر پنجوین نیز به این دلیل بود که سقوط این شهر دسترسی ایران به منابع نفت عراق در استان کرکوک را امکان‌پذیر می‌ساخت و دراین‌صورت ضربه جبران‌ناپذیری به اقتصاد جنگی عراق وارد می‌شد.
از سوی دیگر هم‌زمان با اجرای عملیات والفجر4، چند کشور غربی هراسان از خطر گسترش جنگ به منطقه خلیج‌فارس و قطع جریان صدور نفت از مسیر تنگه هرمز با پیشنهاد طرح قطعنامه‌ای در شورای امنیت سازمان ملل - که از حمایت اتحاد شوروی نیز برخوردار بود - درصدد پایان‌دادن به جنگ سه‌ساله ایران و عراق برآمدند. دوازدهم آبان یعنی سه روز پس از صدور قطعنامه جدید (540)، درحالی‌که جمهوری اسلامی ایران پذیرش قطعنامه را از پیش غیرممکن اعلام کرده بود، مرحله سوم عملیات والفجر4 در محورهای غرب و شمال‌غرب پنجوین آغاز شد. خبرگزاری فرانسه در این روز ضمن اشاره به بیانیه نظامی عراق که در آن حمله جدید ایران را نشانه «نادیده‌گرفتن و تحقیر اذهان عمومی جهان» خوانده بود، یادآور شد که اعلام این موضوع «به‌طور آشکار اشاره به قطعنامه دوشنبه گذشته شورای امنیت سازمان ملل که خواستار پایان جنگ سه‌ساله عراق و ایران شده است، می‌باشد.»
در ادامه مرحله سوم عملیات والفجر4، باوجود درگیری‌های شدید در منطقه پنجوین و محورهای منتهی به شهرک نالپاریز عراق، وقایع نبرد برخلاف گذشته انعکاس چندانی در رسانه‌های خارجی نداشت و در همین حال عراق پی‌درپی مدعی شکست تهاجم تازه ایران و توقف پیشروی نیروهای ایرانی در بخش شمالی جبهه جنگ بود. خبرگزاری رویتر نیز از بغداد گزارش داد: «جنگ هولناکی در حوالی شمال‌شرقی شهر مرزی پنجوین عراق، جایی که ایران در چهارشنبه گذشته مرحله سوم تهاجمی را که از 19 اکتبر آغاز شده بود، شروع کرد در جریان می‌باشد.» گزارشهای منابع خبری در
روزهای بعد نیز ضمن اشاره به جریان درگیری‌های شدید از پیچیدگی اوضاع در منطقه کوهستانی پنجوین و عدم تغییر محسوسی در توازن نیروهای درگیر حکایت داشت.
سرانجام در بیست‌وهشتم آبان، مرحله چهارم عملیات والفجر4 در محورهای کانی‌مانگا و جنوب شهر پنجوین آغاز شد، اما باوجود کسب موفقیت‌های نسبی اولیه، این عملیات به اهداف خود دست پیدا نکرد. پیش از این، سرهنگ سلیمی وزیر دفاع ایران از ادامه سلسله عملیات‌های والفجر و کسب پیروزی‌های جدید ظرف یک ماه آینده خبر داده بود که تلویحاً حاکی‌از تدارک و طرح‌ریزی عملیات تهاجمی دیگری در آینده با تکیه بر مواضع به‌دست‌آمده در شمال عراق بود. خبرگزاری آلمان‌غربی دراین‌زمینه به نقل از ایرنا خبرگزاری رسمی ایران اعلام کرد که درنتیجه اجرای مراحل پیشین عملیات والفجر نیروهای ایران کنترل شرق، شمال و غرب پنجوین را به دست گرفته‌اند. درعین‌حال این خبرگزاری در گزارشی از بغداد نوشت: «لطیف جاسم [وزیر فرهنگ و اطلاعات عراق] در یک کنفرانس مطبوعاتی در بغداد خبرنگاران را دعوت کرد که برای مشاهده نابودی نیروهای ایران، خود از این جبهه دیدن کنند.» سی‌ام آبان، رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری با اشاره به اخبار مربوط به وقایع اخیر نبرد در منطقه پنجوین گفت: «ظاهراً نیروهای عراق حمله نیروهای ایران در پنجوین را دفع کردهاند، ازاین‌رو به نظر می‌رسد که در این بخش از جبهه جنگ که سی‌وهفت ماه از آغاز آن می‌گذرد، هیچ تغییر محسوسی در موضع طرفین پیدا نشده است.» این رادیو همچنین اضافه کرد: «باتوجه‌به نزدیک‌شدن زمستان فرماندهان ارتش ایران و عراق احتمالاً آماده‌اند که با آغاز عملیات تهاجمی عظیم در این بخش از جبهه، سکون کنونی جبهه را از بین ببرند و شاید باتوجه‌به همین نکته بوده است که محمد سلیمی وزیر دفاع ایران، جمعه گذشته یک روز قبل از حمله اخیر ایران در بخش شمالی جبهه گفت که ظرف کمتر از یک ماه نیروهای ایران به موفقیت‌های بزرگ‌تری در جبهه جنگ دست خواهند یافت.»
ب) عملیات منتفی‌شده دربندیخان
هم‌زمان با آماده‌سازی مقدمات عملیات والفجر4 در منطقه شیلر، در برخی مناطق دیگر ازجمله دربندیخان نیز فعالیت‌هایی برای اجرای عملیات انجام می‌شد که البته هیچ‌کدام از آنها به مرحله عمل نرسید.
منطقه دربندیخان که در استان سلیمانیه عراق واقع شده است به‌علت وجود سد معروف دربندیخان و تأمین بخش قابل‌توجهی از برق عراق و همچنین امکان استفاده از پتانسیل فراوان آب پشت سد بعد از عملیات والفجر1 مورد توجه طراحان نظامی قرار گرفت و قرارگاه نجف مأمور شناسایی و طراحی عملیات در این منطقه شد. هم‌زمان با پیشرفت کارهای شناسایی علاوه‌بر لشکر27 حضرت رسول(ص) که یگان فعال در این منطقه بود، لشکرهای 31 عاشورا و
17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز به منطقه اضافه شدند و از ارتش نیز لشکر30 گرگان به منطقه دربندیخان مأمور شد. باوجود تشکیل قرارگاه‌های فرعی نجف1 و نجف2 همچنان مشکلات لاینحلی بر سر راه اجرای عملیات در این منطقه وجود داشت که مهم‌ترین آنها عبارت بودند از: 1. نبود عقبه مناسب. 2. نبود راهکار مناسب. 3. آلوده‌بودن منطقه به افراد ضدانقلاب و جاسوس. 4. اتکای عملیات به بالگرد برای پشتیبانی. 5. امکان‌پذیرنبودن پشتیبانی مؤثر توپخانه. 6. دسترسی‌نداشتن به عقبه‌های دشمن. 7. فاصله زیاد خطوط پدافندی خودی با دشمن. 8. کمبود نیرو.
باتوجه‌به پیدانشدن راهکار مناسب برای حل این مشکلات و به‌خصوص مسئله پشتیبانی نیروهای عمل‌کننده و نیز نیاز فوری منطقه عملیاتی والفجر4 به نیرو قرار شد بخشی از نیروهای مأمور در منطقه دربندیخان به نیروهای عملیاتی منطقه والفجر4 اضافه شوند و عملیات دربندیخان به‌صورت محدودتری اجرا شود. بااین‌حال به‌دلیل باقی‌ماندن مشکلات موجود و همچنین مغایرت اجرای این عملیات با سیاست‌های کلی شورای‌عالی دفاع مبنی‌بر اجرای عملیات به‌شکل محدود و با تضمین پیروزی صددرصد، این عملیات در اوایل آبان‌ماه بهطورکلی منتفی شد و لشکر27 حضرت رسول(ص) برای اجرای مأموریت جدید به منطقه عملیاتی والفجر4 انتقال یافت.
گفتنی است موضوع اجرا یا عدم اجرای عملیات در منطقه دربندیخان به چالشی میان فرماندهان سپاه و ارتش تبدیل شده بود، باآنکه سپاه پیشنهاد اجرای عملیات در این منطقه را مطرح کرده و شناسایی های متعدد و دامنه‌داری را در منطقه انجام داده بود، ولی هنگامی‌که موضوع بن‌بست راهکارهای عملیاتی و پشتیبانی عملیات و هوشیاری دشمن پیش آمد، فرماندهان سپاه باوجود سرمایه‌گذاری فراوانی که در منطقه انجام داده بودند پذیرفتند که اجرای عملیات در این منطقه امکان‌پذیر نیست و انجام عملیات با خطرپذیری بالایی ازنظر طرح، اجرا و پشتیبانی همراه است. این درحالی بود که فرماندهان ارتش و به‌ویژه سرهنگ صیاد شیرازی همچنان بر اجرای عملیات دربندیخان اصرار داشتند. البته سرانجام وی با سفر به منطقه و مشاهده واقعیت‌های بیشتر و رایزنی با سایر فرماندهان به این نتیجه رسید که از اجرای عملیات در آن منطقه، خودداری شود.
ج) منتفی‌شدن اجرای عملیات در شمال خلیج‌فارس
در طول این دوره علاوه‌بر فعالیت‌هایی که برای اجرای عملیات یا فراهم‌سازی مقدمات عملیات در مناطق شیلر و دربندیخان در دست اجرا بود عملیات دیگری نیز با فرماندهی قرارگاه کربلا و با شرکت قرارگاه نوح، تیپ15 امام حسن(ع) و نیروی دریایی ارتش برای تصرف اسکله‌های البکر و العمیه و منطقه خور عبدالله و انهدام تأسیسات شهر فاو و سایت موشکی و رادار دشمن در این منطقه طراحی شده بود و اقدامات لازم برای فراهم‌آوردن امکانات مورد نیاز و آموزش نیروها درحال انجام بود. استعداد درنظر گرفته‌شده برای این
عملیات سه ناوگروه نوروز، قفاص و قاسمیه از سپاه را شامل می‌شد.
در این دوره برای اجرای عملیات در شمال خلیج‌فارس مباحثی در سطوح مختلف فرماندهی مطرح شد. هم‌زمان با ادامه پیشرفت کارها، برخی گزارش‌ها از نواقص و کاستی‌های موجود ازجمله کمبود امکانات مورد نیاز و نبود جدیت لازم در نیروی دریایی ارتش برای شرکت در این عملیات حکایت داشت؛ به‌نحوی‌که نماینده نیروی دریایی ارتش اصلی‌ترین مأموریت این نیرو را شرکت در عملیات اسکورت کاروان کشتی‌ها از بندر امام خمینی به بندرعباس عنوان می‌کرد و انتقاداتی نیز به طرح مزبور داشت، درعین‌حال وی راهکار جایگزین مناسبی نیز ارائه نمی‌کرد.
جلسات کسب آمادگی برای تصرف اسکله‌های البکر و العمیه تا نهم آبان‌ماه ادامه یافت، ولی بنا به دلایلی اجرای این عملیات منتفی شد. داود رنجبر راوی قرارگاه خاتم، در تشریح دلایل توقف مباحث این عملیات به دو موضوع اشاره کرده است: 1. راهبرد و سیاست جمهوری اسلامی در جنگ مبتنی‌بر خودداری از کشاندن جنگ به خلیج‌فارس بود. 2. فعالیت نیروهای خودی در فاو موجب هوشیاری دشمن در منطقه جنوب می‌شد.
هرچند این عملیات باوجود تلاش‌های انجام‌گرفته در ابعاد مختلف ازقبیل آموزش نیروی عملیاتی آبی - خاکی، فراهم‌سازی امکانات حملونقل دریایی، پرورش نیروی سکاندار و ورود جدی سپاه به مقوله جنگ دریایی ناتمام ماند، ولی طرح این عملیات و تجربیات حاصل از آن برای سپاه بسیار ارزشمند بود و شاید هدف فرماندهی سپاه از طرح این عملیات کسب تجربه بود زیرا در همان ایام، فرماندهی سپاه به‌طور پنهانی اجرای عملیات آبی - خاکی خیبر را در منطقه هورالعظیم پیگیری می‌کرد، لذا انجام هر نوع فعالیت دریایی و آبی که به‌نحوی موجب ارتقاء توان لجستیکی و رزم دریایی سپاه می‌شد، مطلوب و مورد نظر بود.
گفتنی است علاوه‌بر آماده‌سازی عمومی یگان‌های سپاه برای اجرای عملیات آبی - خاکی آینده (خیبر) و کسب مهارت‌های لازم و همچنین فراهم‌سازی نیروهای مورد نیاز برای عملیات اصلی خیبر، اوج‌گیری تنش در روابط ایران و امریکا و نیاز ذاتی نیروهای سپاه به مقابله با تهدیدات احتمالی امریکا نیز محملی مناسب بر این امر بود و بر همین اساس فرماندهی سپاه با اعلام وضعیت هشدار به یگان‌ها ابلاغ کرد که برای کسب آمادگی لازم به‌منظور مقابله با تهدیدات امریکا، اقدامات لازم را برای آموزش نیروهای متبحر در رزم دریایی و تشکیل گردان‌های دریایی به عمل آورند.
عراق از مدت‌ها قبل از شروع عملیات والفجر4 شهرهای مریوان، بانه و روستاهای اطراف آن را بمباران می‌کرد؛ شدت این بمباران‌ها به حدی بود که این دو شهر و برخی از روستاهای اطراف تقریباً خالی از سکنه شده بود، اما در بازه زمانی کتاب حاضر به‌طور مشخص حملات شیمیایی
عراق از اواخر مهرماه و پرتاب موشک به شهرهای استان خوزستان از اواسط آبان‌ماه آغاز شد.
هدف اصلی عراق از دست‌زدن به چنین اقداماتی از یک‌سو تحمیل فشارهای مادی و معنوی به مردم بود تا از این طریق آنها را وادار به واکنش علیه جنگ و کارگزاران حکومت کند و از سوی دیگر عراق درصدد بود با واردآوردن انواع خسارت‌ها به کشور و بهره‌گیری از بار تبلیغاتی آن، فشار روانی ناشی‌از جنگ را بر مسئولان و تصمیم‌گیران مضاعف ساخته، آنان را مجبور به اتخاذ تصمیمات نامعقول در ادامه جنگ کند.
روزنامه الثوره در تبیین علت اصلی این‌گونه اقدامات عراق آورده است: باتوجه‌به آنکه ایران قطعنامه شورای امنیت را رد کرده است عراق به خود حق می‌دهد که هدف‌های دست‌چین‌شده را در داخل ایران مورد حمله قرار دهد تا حکومت ایران درک کند ادامه جنگ بهای گزافی خواهد داشت. از این پس مهم نیست که چه هدفی در ایران کوبیده شود و چه کسانی کشته شوند.
الف) تجاوز هوایی و بمباران شهرها
عراق تجاوز هوایی علیه شهرها و مناطق مختلف ایران به‌خصوص منطقه مرزی شیلر و شهرهای بانه، مریوان و روستاهای اطراف این دو شهر را از اوایل شهریورماه شروع کرد و بارها ساکنان این مناطق را تهدید به بمباران کرد. مهم‌ترین این حملات گاه‌وبی‌گاه که تا اواخر دوره کتاب حاضر ادامه یافت، در بیست‌وسوم مهر در شهر بانه و بیست‌وهفتم همین ماه در شهر مریوان صورت گرفت که در بمباران بانه 110 تن شهید یا زخمی شدند و خسارت‌های فراوانی نیز به بار آمد.
در بمباران مریوان نیز 51 تن شهید یا زخمی شدند. البته توجه به این نکته ضروری است بااینکه در زمان بمباران این دو شهر اغلب مردم شهر را ترک کرده بودند، شدت و وسعت بمباران‌ها و تخریب اماکن و منازل به حدی بود که چنین تلفات گسترده انسانی را درپی داشت.
بااین‌حال چند روز پس از شروع عملیات و استقرار موشک ضدهوایی هاوک در منطقه و گشت هوایی جنگنده‌های رهگیر ایرانی و نیز سقوط 2 فروند از هواپیماهای عراقی، باآنکه عملیات زمینی ابعاد گسترده‌تری می‌یافت، ولی از فعالیت جنگنده‌های عراقی در این منطقه به‌طور محسوس کاسته شد. ازاین‌رو، نیروی هوایی عراق حمله به سایر مناطق را در دستور کار خود قرار داد که بمباران سکوهای نفتی نوروز در بیست‌وهفتم آبان، شهر نهاوند در بیست‌وسوم آذر و... ازجمله آنها بود.
ب) حملات موشکی
در سی‌ام مهرماه 1362، عراق با حمله موشکی به شهرهای استان خوزستان، تجاوز به مناطق مسکونی را وارد مرحله جدیدی کرد. در این روز عراق شهرهای مسجدسلیمان و دزفول را با سه فروند موشک هدف قرار داد. در چهاردهم آبان نیز سه شهر بهبهان، اندیمشک و
مسجدسلیمان مورد اصابت موشک قرار گرفتند. در بیست‌وسوم آذرماه هم ارتش عراق شهرهای اندیمشک، دزفول، رامهرمز و بهبهان را با موشکهای دوربرد هدف قرار داد. براثر این حملات 195 تن از اهالی شهرهای مذکور شهید و 820 تن نیز زخمی شدند. بیشترین تعداد شهدا و مجروحان مربوط به اولین حمله موشکی عراق به شهر مسجدسلیمان بود.
در این حملات موشکی علاوه‌بر تلفات جانی ذکرشده بیش از 1000 باب منزل مسکونی و مغازه نیز به‌طور کامل تخریب شده یا آسیب دید.
ج) بمباران شیمیایی
ارتش عراق از بیست‌ونهم مهر، استفاده از سلاح شیمیایی را علیه عقبه منطقه عملیاتی والفجر4 آغاز کرد و تا 17 آبان‌ماه 8 مرتبه در حملات متعدد هوایی و توپخانه‌ای نقاط مسکونی و مناطق مختلف عملیاتی را با بمب‌ها و گلوله‌های حاوی مواد شیمیایی هدف قرار داد. شدت این حملات عراق در مناطق روستایی اطراف بانه بیشتر بود به‌طوری‌که 16 تن از اهالی این مناطق که اغلب آنها کودک بودند براثر عوامل شیمیایی به شهادت رسیدند.
همچنین در دوره زمانی کتاب حاضر، بخشی از حملات شیمیایی عراق در عقبه‌های نیروهای خودی در مناطق لری و پنجوین صورت گرفت که براثر آن 19 تن شهید و 232 تن نیز دچار مصدومیت شیمیایی شدند.
عوامل به‌کاررفته در گلوله‌ها و بمب‌های شیمیایی باعث بروز عوارضی همچون نابینایی، ایجاد تاول، خارش و سوختگی پوست، تنگی‌نفس، و... در قربانیان می‌شد. حتی در برخی موارد اشخاص به‌دلیل استنشاق گازهای شیمیایی به مدت طولانی یا زیادبودن غلظت مواد شیمیایی به‌کاررفته، جان خود را از دست می‌دادند.
د) حمله به کاروان کشتی‌ها در خلیج‌فارس
در این دوره چند عملیات اسکورت کشتی‌های تجاری از بندرعباس و به عبارت دقیق‌تر از منطقه دریایی نوروز به بندر امام خمینی و به‌عکس انجام گرفت که هر بار با حوادثی همراه بود.
همواره بخش عمده‌ای از تخلیه و بارگیری کالاهای وارداتی و صادراتی ایران ازطریق بندر امام خمینی انجام می‌شد و از آنجا که این بندر به‌علت نزدیکی به خاک عراق در دسترس هواپیماها و بالگردهای عراقی و تیررس موشکهای ساحل‌به‌دریای دشمن قرار داشت، رژیم عراق به‌راحتی کشتی‌هایی را که درحال آمدوشد به این بندر بودند هدف قرار می‌داد. برای رفع این مشکل و تأمین امنیت کشتی‌ها تدبیری اندیشیده شد که براساس آن بایستی کشتی‌هایی که از بندر بوشهر عازم بندر امام خمینی بودند یا کشتی‌هایی که قصد خروج از بندر امام خمینی را داشتند به تناسب تعداد کشتی‌ها
در یک دوره ده تا بیست روزه با اسکورت نظامی - شامل جنگنده‌های نیروی هوایی، بالگردهای هوانیروز و شرکت نفت، ناوچه‌های نیروی دریایی ارتش، قایق‌های تندرو مسلح و یدک‌کش‌های سپاه و سایر ادوات و لوازمی که برای ایمن‌سازی عبور کشتی ها ضروری بود - در این مسیر تردد می‌کردند.
در اولین عملیات اسکورت که نهم آبان اجرا شد، 20 فروند کشتی تجاری از خلیج‌فارس وارد خور موسی شدند تا در بندر امام خمینی پهلو بگیرند. عراق با آگاهی از این امر با شلیک موشک از خور عبدالله و به پرواز درآوردن هواپیماهای خود درصدد انهدام این کاروان برآمد. براثر حملات عراق یک کشتی یونانی آسیب دید. در همین حال یک فروند هواپیمای عراقی در عملیات نیروی هوایی خودی سرنگون شد و یک فروند ناوچه اوزای عراق نیز توسط ناوچه زوبین ایرانی منهدم شد.
در دومین عملیات اسکورت نیز که در سی‌ام آبان انجام شد، 23 کشتی قصد ورود به بندر امام خمینی را داشتند و 17 کشتی نیز درحال خروج از این بندر بودند در جریان حملات عراق به کاروان کشتی‌ها 2 موشک به 2 کشتی باری اصابت کرد که موجب واردآمدن خسارات اندک به یک کشتی و غرق‌شدن یک کشتی دیگر شد.
در عملیات اسکورت هفدهم آذر نیز هواپیماهای عراقی در منطقه خور موسی یک فروند کشتی حامل آهن را هدف قرار دادند که موجب آتش‌سوزی بخشی از کشتی شد. یک کشتی دیگر نیز براثر حمله جنگنده‌های عراقی آسیب جزئی دید. دراین‌حال جنگنده‌های نیروی هوایی با تعقیب هواپیماهای عراقی موفق شدند یک فروند از آنها را در حوالی خور موسی هدف قرار داده و ساقط کنند.
در این دوره (23/7/1362 تا 30/9/1362) گروه‌های مسلح کاملاً از محورهای اصلی رانده شده بودند و در هیچ‌کدام از محورهای اصلی و حتی در مجاورت این محورها استقرار نداشتند. مقر دائمی این گروه‌ها به دور از محورهای اصلی و در مناطق عمق‌دار یا مرزی همچون حدفاصل شمال ارومیه و جنوب سلماس؛ غرب و جنوب سردشت به‌سمت مرز؛ نوار مرزی ارتفاعات و روستاهای موجود بین دیواندره، سقز، مریوان و سنندج؛ جنوب‌غربی سنندج و غرب جوانرود قرار داشت. اغلب این مناطق به‌علت کوهستانی‌بودن، نبود جاده و دوری از محورهای مواصلاتی کم‌وبیش از دسترس نیروهای خودی دور بودند و علاوه‌براین در مجاورت مرزهای غربی با ترکیه یا عراق قرار داشتند.
از آنجا که گروه‌های مسلح ضدانقلاب با استفاده از مقرهای ثابت خود در این مناطق به سایر نقاط نفوذ کرده و به اجرای عملیات می‌پرداختند و حتی در محورهای اصلی، عملیات کمین و راهزنی اجرا می‌کردند، تردد در محورهای مواصلاتی غرب کشور به ساعات معینی از روز (8 صبح تا حداکثر 15:30 بعدازظهر) محدود شده بود و در همین ساعات نیز تیم‌های گشتی مسلح به تیربار برای حفظ امنیت جاده در طول ساعات مجاز، دائماً درحال تردد بودند.
علاوه‌براین در نقاطی که احتمال نفوذ و کمین ضدانقلاب داده می‌شد نیروهایی برای مراقبت از محورها تحت عنوان "تأمین جاده" مستقر بودند.
در طول 68 روزی که وقایع آن در کتاب حاضر درج شده است، گروه‌های ضدانقلاب 276 مورد انواع عملیات در مناطق مختلف کردنشین استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان اجرا کردند که به تفکیک نوع و تعداد عملیات‌ها به این شرح است:
در این دوره نیروهای خودی نیز 58 مورد عملیات در محورهای مختلف و درقالب پاکسازی، کمین و... اجرا کردند که مهم‌ترین آن عملیات پاکسازی منطقه آلان (نوار مرزی سردشت) بود که در ادامه به آن اشاره شده است.
در جریان حوادث و درگیری‌های دو استان آذربایجان‌غربی و کردستان 557 تن از نیروهای نظامی و انتظامی (سپاه، بسیج، ارتش، ژاندارمری و...) و افراد بومی شهید و 667 تن نیز زخمی شدند. همچنین گروه‌های مسلح ضدانقلاب 230 تن از نیروهای خودی و اهالی روستاها را به گروگان گرفتند؛ البته بیشترین تعداد اسرا و گروگان‌ها از افراد ژاندارمری بود. از افراد ضدانقلاب نیز 425 تن در حوادث و درگیری‌های مختلف کشته و 224 تن زخمی شدند.(1)در این مدت، 223 تن از عناصر مسلح غیرقانونی نیز دستگیر شدند.
1) باتوجه‌به اینکه در گزارش برخی از درگیری‌ها و عملیات‌ها شمار تلفات عناصر ضدانقلاب (اعم از کشته و مجروح) به‌صورت تفکیک‌نشده اعلام گردیده بود برای ارائه آمار، تعداد کشته‌ها و مجروحان ضدانقلاب به‌صورت نصف، نصف در نظر گرفته شده است.
الف) پاکسازی منطقه آلان و قطع راه تدارکاتی ضدانقلاب ازطریق عراق
ازجمله طرح‌هایی که در این دوره برای پاکسازی نوار مرزی و قطع ارتباط ضدانقلاب با ارتش عراق صورت گرفت طرح پاکسازی نوار مرزی سردشت بود که از مدت‌ها پیش در دستور کار سپاه قرار داشت.
این منطقه به‌علت وضعیت جغرافیایی خاص و موقعیت ممتاز آن در هم‌جواری با عراق و وجود راه‌های ارتباطی با آن کشور و نیز امکان پشتیبانی عراق از گروه‌های مسلح ضدانقلاب یکی از اصلی‌ترین مناطق فعالیت حزب دمکرات، سازمان کومه‌له و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و محل استقرار بخشی از تشکیلات و ایستگاه‌های رادیویی گروه‌های مخالف نظام جمهوری اسلامی بود.
در این مقطع زمانی، قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه با همکاری نیروهای ارتش دو عملیات در جنوب‌غربی و شمال سردشت اجرا کردند. هدف اصلی این عملیات‌ها پاکسازی یکی از کانون‌های اصلی تجمع گروه‌های ضدانقلاب در مناطق مرزی سردشت و تصرف ارتفاعات این منطقه و نیز قطع راه تدارکاتی آنها ازطریق عراق بود.
اولین مرحله عملیات بیست‌وششم مهر در منطقه جنوب و جنوب‌غربی سردشت موسوم به منطقه آلان و به‌منظور تصرف ارتفاعات و پاکسازی روستاهای این منطقه - که از پیروزی انقلاب تا آن زمان در تصرف گروه‌های مسلح غیرقانونی و به‌خصوص حزب دمکرات و سازمان کومه‌له قرار داشت - انجام شد.
در این مرحله عملیات 17 روستای منطقه پاکسازی و آزاد شد و ارتفاعات مهم مرزی لک‌لک، هنیمال، باژوال و دولمیری به تصرف نیروهای خودی درآمد و 14 کیلومتر از محور غربی بانه به سردشت آزاد شد.
در دومین و مهم‌ترین مرحله عملیات پاکسازی منطقه آلان که 6 روز بعد در اول آبان‌ماه به اجرا درآمد، ارتفاعات مهم و راهبردی نوری و طالش پاکسازی و روستاهای مهم بیژوه، مزرعه و بیتوش آزاد شد. همچنین ایستگاه رادیویی حزب دمکرات و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و سازمان کومه‌له که در ارتفاعات این منطقه بود به تصرف نیروهای خودی درآمد.
با اجرای این دو مرحله از عملیات درمجموع 250 کیلومتر از مناطق مرزی جنوب و جنوب‌غربی سردشت و 28 روستا آزاد شد و 210 تن از نیروهای نظامی، بسیجی و اهالی بومی که در زندان‌های حزب دمکرات در روستاهای بیتوش و اشکان اسیر بودند، آزاد شدند. علاوه‌براین 160 تن از افراد ضدانقلاب کشته و تعداد زیادی زخمی شدند و 30 تن از آنان نیز خود را تسلیم کردند. از افراد خودی نیز 90 تن شهید و 180 تن مجروح شدند. همچنین مقدار معتنابهی ادوات و مهمات نظامی به دست نیروهای خودی افتاد.
در گام دوم پاکسازی نوار مرزی سردشت، عملیات دیگری در بیست‌دوم آبان در شمال‌غربی
سردشت در منطقه عمومی دولتو اجرا شد و افراد خودی موفق شدند با اجرای عملیات در سه محور، 19 ارتفاع مهم این منطقه و 20 روستا را آزاد کنند. در این عملیات باآنکه گروه‌های ضدانقلابی به‌نحوی از اجرای عملیات آگاهی یافته بودند، نتوانستند مانع جدی در رسیدن به اهداف عملیات ایجاد کنند.
به‌دنبال اجرای دو عملیات آلان (جنوب‌غربی سردشت) و دولتو (شمال‌غربی سردشت) و ازدست‌رفتن یکی از اصلی‌ترین مراکز تجمع، فعالیت و استقرار تشکیلات گروه‌های ضدانقلاب در نوار مرزی سردشت و همچنین اجرای عملیات در منطقه شیلر، بخش‌های اصلی فعالیت‌های این گروه‌ها عملاً به مناطق دیگر به‌ویژه شمال آذربایجان انتقال یافت و بخش‌هایی نیز که اغلب شامل حوزه فرماندهی، ستاد و تشکیلات سازمانی گروه‌های ضدانقلاب می‌شد به شهرهای قلعه‌دیزه و ماؤوت در استان سلیمانیه عراق انتقال یافت و طبق اخبار منابع موثق، حزب دمکرات کردستان و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بخشی از فعالیت‌های خود را در منطقه ماؤوت متمرکز کردند.
ب) افزایش آمار تسلیم‌شدن افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب درپی اقدامات مؤثر نهادهای انتظامی و انقلابی دراین‌زمینه
ازجمله اقدامات مثبتی که در راستای تشویق افراد مسلح غیرقانونی به ترک اقدامات تروریستی و معرفی خود به نیروهای نظامی و انتظامی صورت گرفت، اقدام مشترک سپاه، ارتش، ژاندارمری و دادستانی در استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان بود. نهادهای مذکور با انتشار اطلاعیههای متعددی از افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب درخواست کردند که با پشت‌کردن به گروه‌های مسلح غیرقانونی خود را تسلیم کنند و با دریافت امان‌نامه به زندگی عادی خود بازگردند. این اقدام که با عملیات‌های مهم پاکسازی در نوار مرزی و عملیات والفجر4 همراه شده بود تأثیر مطلوبی برجای گذاشت، به‌طوری‌که در مقطع زمانی کتاب حاضر 401 تن از افراد مسلح ضدانقلاب خود را تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند.(1)دراین‌حال گروه‌های ضدانقلاب برای بازداشتن افراد خود از قطع همکاری با آنها، علاوه‌بر تهدید و ارعاب دست به اقدامات تروریستی نظیر حمله به منازل این افراد، ترور و آدم‌ربایی می‌زدند.
احتمال گسترش ابعاد درگیری ایران و عراق به محدوده خلیج‌فارس درپی تهدید استفاده از هواپیماهای سوپراتاندارد علیه تأسیسات صادرات نفت ایران، کشورهای غربی را بر آن داشت
1) بیش از 90% از افراد تسلیم‌شده از عناصر وابسته به حزب دمکرات کردستان ایران بودند؛ البته باید توجه داشت که این آمار حداقل تعداد تسلیم‌شدگان است زیرا بخش قابل‌توجهی از آمار افراد تسلیم‌شده در گزارش‌ها درج نمیشد یا گزارش آن در دسترس نگارنده قرار نداشته است.
با طرح قطعنامه جدیدی در شورای امنیت سازمان ملل ضمن تضمین امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس، ایران و عراق را به مذاکره و سرانجام استقرار آتش‌بس و خاتمه جنگ ترغیب سازند. طرح قطعنامه پیشنهادی در 18 اکتبر 1983 (26 مهر 1362) ازسوی فرانسه به سازمان ملل ارائه شد و سپس سایر کشورهای غربی نیز از آن حمایت کردند. فرانسه که به‌سبب تحویل سوپراتانداردها به عراق و خطر گسترش جنگ دربرابر موجی از انتقادات قرار گرفته بود، تلاش می‌کرد ازطریق این نمایش دیپلماتیک بار مسئولیت نهایی وخامت احتمالی اوضاع را از دوش خود بردارد. این طرح که متن اولیه آن انتشار نیافت و تغییراتی توسط سایر کشورهای عضو شورای امنیت ازجمله امریکا در آن داده شد، خواستار آتش‌بس همه‌جانبه در جنگ ایران و عراق و قطع فوری کلیه اقدامات نظامی علیه شهرها و مناطق مسکونی و نیز قطع تمامی مخاصمات در منطقه خلیج‌فارس شده بود. طرح مذکور برای آنکه به خواست ایران نزدیک باشد پیشنهاد رسیدگی به علل آغاز جنگ را مطرح ساخته و به گزارش 20 ژوئن 1983 (30 خرداد 1362) هیئت اعزامی سازمان ملل درمورد حمله به مناطق مسکونی دو طرف درگیر جنگ نیز اشاره کرده بود. گفتنی است این گزارش از ویرانی سنگین و شدید مناطق مسکونی ایران در طول اشغال نظامی در مقایسه با خسارات اندک مناطق مسکونی عراق حکایت داشت.
هم‌زمان با ارائه طرح قطعنامه، ریچارد مورفی که به‌تازگی ازسوی رئیس‌جمهور امریکا به‌عنوان مسئول امور غرب آسیا در وزارت امور خارجه امریکا منصوب شده بود، جنگ ایران و عراق را نمونه‌ای جدی از عوامل تهدیدکننده صلح و ثبات در منطقه غرب آسیا برشمرد و افزود: «پایان‌یافتن جنگ ایران و عراق مشکل به نظر می‌رسد و شاید شورای امنیت سازمان ملل با تصویب قطعنامه‌ای که مورد قبول طرفین باشد قدمی برای حل این مشکل بردارد.»
روزنامه لوموند (چاپ پاریس) درباره انگیزه فرانسه از پیشنهاد طرح قطعنامه جدید نوشت: فرانسه با این اقدام می‌خواهد «ادعا کند تمام همّ خود را برای تأمین صلح به کار برده است.» به نوشته لوموند، متن قطعنامه اشاره‌ای به مسئولیت‌ها در جنگ ایران و عراق نمی‌کند، ولی آغاز تحقیق دراین‌زمینه را پیشنهاد می‌کند زیرا «بدون شک عراق نخواهد پذیرفت که آشکارا به‌عنوان آغازکننده جنگ معرفی شود.» روزنامه انگلیسی ساندی‌تایمز نیز اعلام کرد: «شوروی یک پیشنهاد غرب را که هدف از آن پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق می‌باشد مورد تصویب قرار داده است و احتمالاً ظرف دو هفته آینده درمورد این پیشنهاد در سازمان ملل رأی‌گیری خواهد شد.» رادیو بی‌بی‌سی در روز سوم آبان گفت: هدف قطعنامه پیشنهادی جلوگیری هم‌زمان از حملات هوایی عراق به تأسیسات نفتی ایران و قطع جریان نفت در تنگه هرمز توسط ایران است که درعین‌حال به عراق امکان آن را می‌دهد صادرات نفتی خود از راه تنگه هرمز را از سر گیرد.
اظهارنظرهای مقامات ایران در واکنش به فرایند سیاسی آغازشده در سازمان ملل، نشان می‌داد قطعنامه جدید نمی‌تواند به انتظارات موجود در چارچوب شرایط اعلام‌شده جمهوری اسلامی ایران برای خاتمه‌دادن به جنگ پاسخ دهد. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، در سخنانی با اشاره به این نکته که سازمان ملل به گزارش خود از اقدامات غیرانسانی عراق در تخریب شهرها و مناطق مسکونی ایران ترتیب اثری نداده است، افزود: «ما می‌دانیم ارتجاع عرب و اربابانشان درمجموع در سازمان ملل آرائی دارند که می‌توانند قطعنامه بگذرانند و فقط حرف ما این است که واقع‌بینانه با قضیه برخورد کنند و مظلومیت ما را ببینند. تجاوزی که در منطقه شده و این‌همه جنایت به بار آورده است را ببینند و متجاوز را بشناسند و باتوجه‌به این واقعیت‌ها و روحیه مردم ما تصمیم بگیرند و کاری نکنند که با مسائل غیرقابل قبول اعتبار سازمان ملل را کم کنند.» وی باتوجه‌به نقش فرانسه در طرح قطعنامه جدید تأکید کرد: «تحقیقاً فرانسه حامی عراق است و این مطلب را هم اعلام کرده است و ممکن است به شکلی بتواند این کار را انجام دهد، ولی امیدواریم کسانی که کمی اعتبار سازمان ملل را می‌خواهند یک مقداری روی این مسئله با دقت و تفکر کار کنند.»
همچنین آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، روز ششم آبان در نمازجمعه تهران اعلام کرد: «قطعنامه‌ای به شورای امنیت در سازمان ملل برده‌اند که هدف از این قطعنامه، نجات رژیم صدام است. آن‌هم با زورگویی در مقابل خواست‌های مردم ایران.» وی افزود: «ما البته از شورای امنیت سازمان ملل هیچ انتظاری جز این نداریم. چه زمانی شورای امنیت سازمان ملل با آن بافت می‌تواند به حق حکم کند و حق را ببیند؟ در جایی که امریکا حق وتو دارد، فرانسه حق وتو دارد، قدرت‌های بزرگ، سردمدار و گرداننده آنجا هستند مگر می‌شود چیزی جز برخلاف منافع و مصالح ملت ایران در آنجا بگذرد؟» رئیس‌جمهور تأکید کرد: «ما به شورای امنیت به‌شدت بدبین هستیم و هیچ قطعنامه‌ای را که ازسوی این شورا بی‌توجه به خواسته‌های بحق ما صادر شده باشد، به‌هیچ‌وجه قبول نخواهیم کرد. قطعاً قطعنامه را رد می‌کنیم و علت آن‌هم واضح است.» وی همچنین در تبیین دلایل این تصمیم اظهار داشت: «هیئت اعزامی سازمان ملل به ایران آمد، شهرها را دید. ویرانی‌ها را دید. گزارشی تهیه کرد و در آن گزارش صریحاً اعلام کرد شهادت داد که عراق تجاوز کرده، شهرها را ویران کرده و ادعاهایش درباره ایران از این جهت درست نیست. [این هیئت] رفت و [گزارش را] به سازمان ملل تسلیم کرد. اما هیچ‌گونه ترتیب اثری به این گزارش داده نشد.»
باوجود این موضع‌گیری‌ها که در بیانیه رسمی وزارت امور خارجه ایران در روز پنجم آبان نیز مورد اشاره قرار گرفت، مقامات تصمیمگیرنده در ایران درمورد بخشی از مفاد طرح قطعنامه پیشنهادی که ناظر بر توقف مخاصمات و تضمین امنیت کشتیرانی در منطقه خلیج‌فارس بود، نظر مساعدی داشتند. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در یادداشت‌های روزانه خود دراینباره نوشته
است: «درباره پذیرش آتش‌بس در خلیج‌فارس، این‌گونه که می‌گویند سازمان ملل می‌خواهد قطعنامه بدهد، بحث شد. نظر همه ما این بود که ارجح است بپذیریم.» هم‌زمان سعید رجایی خراسانی نماینده دائم ایران در سازمان ملل، درباره طرح قطعنامه پیشنهادی اعلام کرد که «هنوز منتظر است دستورات لازم از تهران به وی برسد، اما قطعنامه کشورهای غربی به‌صورتی‌که هم‌اکنون مطرح است ازطرف ایران غیرقابل قبول می‌باشد، مگر آنکه تغییرات فاحشی در این قطعنامه داده شود و مفادی به آن افزوده گردد.» خبرگزاری فرانسه هفتم آبان به نقل از منابع رسمی سازمان ملل گزارش داد ایران «طرحی مخالف با طرح غرب مبنی‌بر خارج نگاه‌داشتن منطقه دریایی خلیج‌فارس از جنگ ایران و عراق به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کرد.» این گزارش همچنین حاکی‌از آن بود که طرح پیشنهادی ایران «به‌منظور تضمین کشتیرانی آزاد در آب‌های بین‌المللی تنها دو طرف درگیر در جنگ را به خودداری از هرگونه عملی که منجر به به‌خطرافتادن صلح و امنیت در منطقه خلیج‌فارس بشود دعوت کرده و هیچ اشاره‌ای به ناظران بین‌المللی ندارد.» بنا به این گزارش، درپی ارائه طرح پیشنهادی ایران «اختلافات شدیدی میان اعضای شورای امنیت بروز کرد. بعضی، پیشنهادات ایران را غیرقابل قبول [دانسته] و بعضی دیگر برعکس معتقدند که این پیشنهادات یک تغییر موضع حقیقی ایران است و خواستار بررسی عمیق آن شدند.»
باوجوداین شورای امنیت سازمان ملل در نشست روز نهم آبان، قطعنامه شماره 540 درباره آتش‌بس در جنگ ایران و عراق و تضمین امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس را با 12 رأی موافق، 3 رأی ممتنع و بدون رأی مخالف به تصویب رساند. در اولین واکنش به صدور این قطعنامه نماینده ایران در سازمان ملل اعلام کرد شورای امنیت آخرین فرصت خود را برای پایان‌دادن به جنگ از دست داد. ساعاتی بعد خبرنگار بی‌بی‌سی در گزارشی از سازمان ملل این‌گونه اظهارنظر کرد: «چنین به نظر می‌رسد که چشم‌انداز پایان‌دادن به این جنگ سه‌ساله از راه مذاکره قطعاً رو به تیرگی گذاشته است.» وی با اشاره به واکنش نماینده ایران نتیجه گرفت «ایران با این حرکت به موضع پیشین خود بازگشته است. اگرچه هفته پیش مایل به مذاکره به نظر می‌رسید. ایران به کمک پاکستان قطعنامه‌ای به شورا تسلیم کرده بود که با قطعنامه‌ای که درنهایت به تصویب شورا رسید چندان تفاوتی نداشت، بجز آنکه خواستار آتش‌بس در خلیج‌فارس نبود، زیرا ایران چنین شرطی را بیش از حد، مناسب حال عراق می‌داند.»
درپی صدور قطعنامه جدید شورای امنیت سازمان ملل، عراق در بیانیه مشروحی ضمن استقبال از قطعنامه جدید عملی‌کردن مفاد قطعنامه ازجمله درمورد آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس را موکول به پذیرش ایران ساخت. عراق تصریح کرد موافقت این کشور با قطعنامه اخیر بر مبنای کلیت آن است که مفهوم آن عدم توقف خصومت‌ها در حمله به هدف‌های غیرنظامی (طبق خواست ایران) بود.
از سوی دیگر، باوجود واکنش منفی ایران به قطعنامه جدید، گفتوگوها درباره موضع نهایی در قبال آن در داخل کشور جریان داشت. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در یادداشت روزانه خود در روز نهم آبان نوشته است: «با دکتر ولایتی [وزیر امور خارجه] صحبت کردم که درمورد قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل درخصوص آتش‌بس در خلیج‌فارس با شدت مخالفت نشود و راه برای پذیرش باز باشد.» سرانجام وزارت امور خارجه ایران در تاریخ 21 آذر 1362 (12 دسامبر 1983)، با صدور بیانیه‌ای تفصیلی که متن آن برای دبیرکل سازمان ملل ارسال شده بود، اعلام کرد قطعنامه 540 مصوبه 31 اکتبر 1983 شورای امنیت را «غیرسازنده، به دور از حقایق و واقعیت‌های موجود و غیرقابل اجرا» می‌داند اما آماده ادامه همکاری با دبیرکل درزمینه تلاش‌های میانجیگرانه اوست. درپی این اعلام آمادگی، رسانه‌های گروهی جهان از آغاز دور تازه‌ای از تلاش‌های میانجیگری دبیرکل سازمان ملل در جنگ ایران و عراق خبر دادند. خبرگزاری یونایتدپرس بیست‌ودوم آذر گزارش داد خاویر پرز دکوئیار یک مقام عالی‌رتبه سازمان ملل را برای ملاقات با اولاف پالمه که چندین‌بار به ایران و عراق سفر کرده است به سوئد گسیل داشت.
تصمیم دولت فرانسه به تحویل پنج فروند هواپیمای سوپراتاندارد به عراق که از تابستان 1362 خبرساز شد در طول این دوره نیز همچنان مورد توجه رسانه‌های خارجی قرار داشت. باآنکه پیشتر، منابع خبری از تحویل قطعی هواپیماها در 16 مهر 1362 خبر داده بودند، مقامات عراق و فرانسه در سیاستی هماهنگ از تأیید صریح این خبر خودداری می‌کردند. روزنامه آلمانی فرانکفورتر الگمانیه در گزارشی به نقل از منابع موثق عرب ضمن اشاره به تصمیم محرمانه عراق به خودداری از انتشار هرگونه خبری درمورد تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد نوشت: «در توجیه این اقدام گفته می‌شود که بغداد نمی‌خواهد بدین‌ترتیب بهانه‌ای برای یک حمله نظامی پیشگیرانه دراختیار دولت ایران قرار دهد.»
همچنین هفته‌نامه فرانسوی لوپوئن درباره سیاست پیچیده فرانسه نوشت: فرانسه مسئله تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد را درحالت رمزی مدبرانه‌ای حفظ کرده است به امید اینکه مذاکراتی سیاسی در خلیج‌فارس امکان‌پذیر شود. لوپوئن هدف فرانسه از انتخاب این سیاست را محدود‌کردن انتخاب‌های ایران دربرابر فشارها برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق معرفی کرد. این نشریه با اشاره به طرح قطعنامه‌ای در سازمان ملل با هدف پایان‌دادن به جنگ افزود: درصورتی‌که مقامات تهران این طرح را بپذیرند، دیگر تحویل سوپراتانداردها به عراق لزومی نخواهد داشت، اما درصورتی‌که آنها با طرح جدید سازمان ملل درمورد آتش‌بس در خلیج‌فارس موافقت نکنند، به‌ناچار باید عواقب لجاجت خود را پذیرا شوند.
درحالی‌که انتشار اخبار ضدونقیض از تحویل جنگنده‌های فرانسوی به عراق همچنان ادامه
دارد، وزیر امور خارجه این کشور در اظهاراتی به‌طور تلویحی دستیابی به سوپراتانداردها را کوششی برای بین‌المللی‌کردن جنگ عنوان کرد. طارق عزیز روز بیست‌وسوم مهر در گفت‌وگو با مجله المستقبل گفت: «عراق به‌مجرد دست‌یافتن به سوپراتانداردها قادر خواهد بود که جنگ درازمدت خود را به جهان خاطرنشان سازد و شاید طرف‌های ذی‌ربط وارد عمل شوند و شاید که ایران در موضع خود تجدیدنظر کند؛ چراکه بالمال ملاک نه‌تنها ازطریق به‌کارگیری نیرو مشخص می‌شود بلکه شناخت دیگران نسبت به آن و پی‌بردن به بهایی که درنتیجه به‌کارگیری آن علیه آنان خواهد پرداخت، تعیین‌کننده است.»
از سوی دیگر و در نقطه مقابل، مقامات جمهوری اسلامی ایران همچنان بر موضع قبلی خود درمورد قطع جریان صدور نفت از مسیر تنگه هرمز در خلیج‌فارس، گرچه با شدت کمتری، تأکید می‌کردند. رسانه‌های خبری ضمن انعکاس هشدار دوباره حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی،(1)مبنی‌بر اینکه «ایران اگر لازم باشد و بخواهد به‌سادگی می‌تواند تنگه هرمز را ببندد»، بر این بخش از سخنان وی تأکید کردند که ایران فقط موقعی اقدام به بستن تنگه هرمز خواهد کرد که دیگر استفاده‌ای برای این کشور نداشته باشد. براین‌اساس تصور می‌شد پس از تهدیدهای اولیه ایران درمورد جلوگیری از صدور حتی یک قطره نفت از خلیج‌فارس، اکنون مقامات ایرانی درصدد تعدیل موضع خود برآمده‌اند. بااین‌حال خبرنگار اعزامی رویتر در گزارشی از ایران با اشاره به سخنان رئیس مجلس اعلام کرد: «دیپلمات‌های غربی در ایران شک ندارند که اگر ایران مجبور شود، تهدید خود را عملی کرده و تنگه هرمز را خواهد بست، اما معتقدند که عکس‌العمل شدید ایران بیشتر به‌خاطر آن است که عراق را از هرگونه اقدام شدید منصرف کرده، موقعیت کنونی جنگ را حفظ کند.»
در همین حال بیست‌ونهم مهر و درپی آغاز عملیات والفجر4 حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سخنگوی شورای‌عالی دفاع، در نمازجمعه تهران از تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسه به عراق به‌عنوان یکی از عوامل مؤثر در تصمیم ایران به اجرای این عملیات نام برد و تصریح کرد: «همین جریانِ هواپیماهای فرانسه درست به‌جای اینکه نجات صدام را بدهد برعکس باعث این عملیات شد و این عملیات، الآن جواب سوپراتانداردهاست. شما فردا یک چیز دیگر هم مطرح بکنید ما مشتمان را محکم‌تر می‌کنیم.»
در محدوده زمانی کتاب حاضر همچنین تفاسیر متعددی به نقل از تحلیلگران نظامی انتشار یافت که از یک‌سو قابلیت سوپراتانداردها برای نابودی تأسیسات نفتی ایران در خارک و از سوی دیگر توانایی ایران در مسدودکردن تنگه هرمز را مورد تردید قرار می‌داد. بااین‌حال گمان
1) اظهارات رئیس مجلس شورای اسلامی مربوط به روز 22/7/1362 یعنی یک روز قبل از آغاز دوره زمانی کتاب حاضر می‌شود که مشروح آن در کتاب 27 روزشمار درج شده است.
می‌رفت تلاش دو کشور برای عملی‌کردن این تهدیدات دست‌کم به افزایش قابل‌ملاحظه نرخ بیمه دریایی و اجتناب کشتی‌ها از ورود به آب‌های خلیج‌فارس بینجامد.
در این دوره گزارشهای زیادی درمورد واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی دربرابر تهدید امنیت کشتیرانی و عبور نفت منطقه خلیج‌فارس از مسیر تنگه هرمز انتشار پیدا کرد. دراین‌زمینه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس اقداماتی را در دو محور دنبال کردند. در محور اول، تلاش می‌شد مقامات سوری برای بازگشایی خط لوله نفتی عراق از خاک سوریه ترغیب شوند تا با رفع تنگنای صادرات نفت عراق انگیزه این کشور برای حمله به تأسیسات نفتی ایران برطرف شود. در محور دوم، تلاش‌های سیاسی و دیپلماتیک کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق قبل از گسترش احتمالی آن، تشدید گردید. البته این کشورها محور سومی را هم درقالب برگزاری مجموعه‌ای از مانورهای نظامی مشترک و خریدهای تسلیحاتی به‌منظور تقویت توانایی‌های دفاعی در مقابله با اقدام احتمالی ایران به انسداد تنگه هرمز دنبال می‌کردند که ازسوی ناظران جدی گرفته نمیشد. گزارشگر اعزامی بی‌بی‌سی از ابوظبی محل برگزاری اولین مانور مشترک نظامی شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس، اعلام کرد: «مانورهای نظامی که در بیابانی در ابوظبی انجام می‌گیرد هر کیفیتی داشته باشد در اینجا تا اندازه‌ای این نگرانی موجود است که اگر ایران بخواهد راه کلی صادرات نفت خلیج‌فارس را سد کند کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] درحال‌حاضر کم‌وبیش فاقد نیروی پایداری هستند.»
امریکا و هم‌پیمانان غربی این کشور نیز به تهدید ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز و قطع صدور نفت واکنش نشان دادند. علاوه‌بر حرکت سه کشتی حامل تفنگ‌داران دریایی و یک ناو هواپیمابر امریکا به‌سوی اقیانوس هند، در بیست‌وپنجم مهر، جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا، اعلام کرد چنانچه ایران تهدیدات خود مبنی‌بر بستن تنگه هرمز را عملی کند، امریکا و دیگر کشورهایی که دارای منافع حیاتی در خلیج‌فارس هستند تدابیری برای تضمین امنیت کشتیرانی در این بخش اتخاذ خواهند کرد. این موضع امریکا نشان می‌داد عراق به‌طور حساب‌شده‌ای برای واردساختن قدرت‌های بزرگ به معرکه جنگ برنامه‌ریزی کرده است؛ چنان‌که یک روز پس از سخنان شولتز، روزنامه الثوره ارگان حزب بعث عراق ضمن اشاره به خشنودی بغداد از این اظهارات نوشت: «به عقیده دولت بغداد، ایالات متحده در وعده‌های خود نسبت به بازنگه‌داشتن تنگه هرمز بسیار جدی است.» الثوره در تفسیری دوصفحه‌ای درباره جنگ ایران و عراق نیز مدعی شد در موضع امریکا در قبال جنگ تغییری احساس می‌شود و واشنگتن به عراق حق می‌دهد برای کشاندن حکومت اسلامی ایران به پای میز مذاکره تأسیسات نفتی ایران را بمباران کند.
باوجوداین، برخی رسانه‌ها از نگرانی ایالات متحده و انگلیس از پیامدهای خطرناک تجهیز عراق به سوپراتانداردهای فرانسوی خبر دادند. روزنامه دیلی تلگراف (چاپ لندن) نوشت یکی از موارد مورد بحث در ملاقات اخیر فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه و مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلیس در لندن، سیاست فرانسه در قبال جنگ خلیج‌فارس بوده است. این روزنامه افزود: «دولت انگلستان معتقد است که فرانسه در جنگ خلیج‌فارس دست به یک اقدام نامسئولانه زده است که نهایتاً ممکن است منجر به مسدودشدن آبراه [تنگه] هرمز و متوقف‌شدن جریان نفت صادراتی حوزه خلیج‌فارس به غرب شود.»
مسئولیت مستقیم فرانسه در به‌وجودآمدن موقعیتی که ممکن بود به گسترش جنگ در خلیج‌فارس و دخالت ناخواسته قدرت‌های بزرگ بینجامد این کشور را بر آن داشت با پیشنهاد طرح قطعنامه‌ای در شورای امنیت سازمان ملل شرایط استقرار یک آتش‌بس محدود در خلیج‌فارس را که پایه‌ای برای آتش‌بس گسترده در جنگ باشد، فراهم سازد. این طرح بلافاصله با حمایت کشورهای امریکا، انگلستان و سایر کشورهای غربی مواجه شد. ارتباط ماجرای تحویل سوپراتانداردها با طرح قطعنامه به حدی آشکار بود که فرد هالیدی صاحب‌نظر شناخته‌شده مسائل غرب آسیا، در تحلیلی واگذاری هواپیماهای مذکور را «بخشی از یک طرح جامع برای وادارساختن ایران به قبول صلح» دانسته و اظهار داشت: «ایرانی‌ها دارند برنده جنگ می‌شوند و غرب نمی‌خواهد شاهد سلطه ایران بر عراق باشد.» به گفته وی طبق طرح پیشنهادی فرانسه در سازمان ملل «برای کشاندن ایران به پای میز مذاکره باید دو کار کرد: باید ایران را تهدید کرد، که هواپیماهای سوپراتاندارد و نیروی دریایی غرب این کار را می‌کنند و درعین‌حال باید صلحی که به قدر کافی شرافتمندانه باشد پیشنهاد کرد که پیشنهاد سه‌ماده‌ای کشورهای غربی چنین کاری را انجام می‌دهد.»
سرانجام یک روز پس از صدور قطعنامه شماره 540 شورای امنیت سازمان ملل درمورد تضمین امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس و جنگ ایران و عراق، وزیر امور خارجه فرانسه رسماً تأیید کرد هواپیماهای سوپراتاندارد قبلاً به عراق تحویل داده شده است. همچنین شارل هرنو چند روز بعد در جلسه مجلس سنای این کشور اعلام کرد محرمانه نگاه‌داشتن جریان تحویل هواپیماهای مزبور به خواست دولت عراق صورت گرفته است. طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق نیز در یازدهم آبان، با بیان اینکه روابط میان فرانسه و عراق لحظات حساسی داشته و مسئله سوپراتانداردها بغرنج‌ترین این لحظات بوده است، افزود: «عراق درحال‌حاضر کاملاً راضی می‌باشد زیرا دولت فرانسه با تحویل هواپیماها طی ماه اکتبر به تعهدات خود عمل کرده است.» خبرگزاری رویتر از بغداد نیز به نقل از روزنامه الثوره ارگان حزب بعث عراق اعلام کرد: «اگر عراق از حق آزادی کشتیرانی در خلیج [فارس] محروم باشد دیگر به ایران اجازه نخواهد داد که از چنین حقی برای گرداندن ماشین جنگی خود برخوردار باشد.»
بااین‌حال و به‌رغم هشدار عراق که با اشاره تلویحی به تصمیم استفاده از جنگنده بمب‌افکن‌های سوپراتاندارد علیه پایانه صادرات نفت ایران مطرح می‌شد، فرمانده نیروی هوایی ایران نوزدهم آذر در مصاحبه‌ای ماجرای سوپراتانداردها را یک مانور تبلیغاتی برای روحیه‌دادن به نیروهای عراقی و نیز کشورهای عرب منطقه خلیج‌فارس عنوان کرد و افزود: «ما راه‌های زیادی برای مقابله با سوپراتانداردها داریم که عراق و فرانسه و دیگران نیز بعضاً آنها را می‌دانند.»
باتوجه‌به درپیش‌بودن انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی، در این دوره طیفی از اقدامات، تحرکات سیاسی و اعلام مواضع درباره ملاک‌ها و شرایط داوطلبان نمایندگی مجلس، وظایف مجریان و ناظران و... شکل گرفت. امام خمینی درباره ملاک‌ها و شرایط داوطلبان نکات و رهنمودهایی را در موارد متعددی بیان داشتند؛ ازجمله در چهارم آبان در دیدار رئیس‌جمهور و ائمه جمعه مراکز استان‌ها با ایشان درزمینه ملاک انتخاب کاندید اصلح تأکید کردند: «در مجلس، اسلام تنها کافی نیست. بلکه باید مسلمانی باشد که احتیاجات مملکت را بشناسد و سیاست را بفهمد و مطلع به مصالح و مفاسد کشور باشد و ممکن است به شما و گروه شما هم مربوط نباشد.» ایشان همچنین در جمع فقهای شورای نگهبان ضمن رد معیار وابستگی داوطلبان به گروه، حزب یا قشر خاصی از جامعه گفتند: «مسئله، خوب‌بودن خود شخص است نه اینکه از یک دسته خاصی باشد. نه اینکه اهل علم باشد، حزبی باشد، بازاری باشد. اینها دیگر شرط نیست. عمده، موازین است که قانون و اسلام تعیین کرده است.»
رهبر انقلاب همچنین در تأکید بر نقش و اهمیت مشارکت و دخالت مردم در تعیین سرنوشت خود اظهار داشتند: «مردم با علما و اشخاص مورد اعتمادشان مشورت کنند، بعد به هرکس که خواستند رأی دهند. مردم نباید کنار بروند، اگر مردم کنار بروند همه شکست می‌خوریم. خود مردم نگذارند قلدرها دخالت کنند، افراد نالایق دخالت کنند. اگر عده‌ای جمع شدند و افراد نالایق را انتخاب کردند، مردم به آنها رأی ندهند، اگر مردم هم متوجه نشدند. مجلس آنها را قبول نکند. تمام مردم موظف‌اند که در انتخابات حاضر باشند و تحت‌تأثیر هیچ‌کس قرار نگیرند. بعد از اینکه مشورت کردند که برای اسلام مفید است رأی دهند. اگر کسی مورد شک بود و یا اگر کسانی منحرف، خودشان را معرفی کردند، به آنها رأی ندهند. ما باید مجلسمان را نگه داریم و کاری کنیم که برای دولتی خوب اساس باشد.»
دراینباره سایر مسئولان و شخصیت‌های سیاسی و مذهبی کشور نیز دیدگاه‌هایی را اعلام کردند. ازجمله رئیس‌جمهور بیست‌وپنجم آبان در دیدار با گروهی از روحانیون حزب
جمهوری اسلامی تهران تأکید کرد: «مسئله مهم این است که به فضل الهی انتخابات را با یک حرکت عمومی و واقع‌بینانه و یک انتخاب دقیق و منطقی انجام دهیم.»
نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز در دهم آذر کلیات لایحه "انتخابات مجلس شورای اسلامی" را تصویب کردند. به گفته مخبر کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس «عمده‌ترین مسائلی که در این لایحه انجام گرفته یکی مسئله تفکیک اجرا و نظارت بوده که در قانون قبلی همان کسانی که انتخابات را اجرا می‌کردند - که انجمن مرکزی نظارت و هیئت اجرایی بود - همان‌ها هم شکایات را بررسی می‌کردند و درواقع اعمال نظارت می‌نمودند که در این قانون نظارت و اجرا تفکیک شده است.»
میرحسین موسوی نخست‌وزیر نیز در مصاحبه ای اختصاصی با واحد مرکزی خبر ضمن اشاره به اینکه قوه اجرایی آمادگی برگزاری مطلوب انتخابات را دارد، گفت: «بنده در اینجا از همه مأمورین و مقامات دولت در سراسر کشور می‌خواهم که در انجام مأموریت‌های خود درارتباط‌با انتخابات، بی‌طرفی کامل را حفظ کنند.» وی تأکید کرد: «طبیعی است که مردم، روحانیت و تشکل‌های اسلامی درزمینه تبلیغات و معرفی کاندیداها بسیار فعال باشند، ولی استانداران و فرمانداران باید مراقب باشند که از موقعیت و وسایل و امکاناتی که دراختیار دارند درجهت تقویت این کاندیدا یا آن کاندیدا استفاده نشود و یقیناً مقامات غیردولتی هم نباید از مسئولین و مخصوصاً استانداران و فرمانداران چنین انتظاری داشته باشند.»
جمهوری اسلامی ایران درپی تجهیز عراق به هواپیماهای پیشرفته سوپراتاندارد با تهدیدی بی‌سابقه علیه صادرات نفت خود روبه‌رو بود و از سوی دیگر با اقدام احتمالی به انسداد تنگه هرمز درصورت عملی‌شدن تهدید عراق، می‌بایست با شرایط پیش‌بینی‌ناپذیری در منطقه خلیج‌فارس مواجه می‌گردید. درواقع فرانسه با تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق عامل قرارگرفتن ایران در چنین وضعیتی شناخته می‌شد. براین‌اساس، روابط سیاسی ایران و فرانسه در این مقطع زمانی با وخامت بی‌سابقه‌ای روبه‌رو گردید. مقامات ایران پی‌درپی فرانسه را مهم‌ترین حامی عراق در میان کشورهای غربی می‌خواندند که با اصرار به تحویل جنگنده‌های سوپراتاندارد آشکارا در کنار عراق قرار گرفته و زمینه دخالت ابرقدرت‌ها را در خلیج‌فارس فراهم آورده است. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی روز سوم آبان در سخنانی تأکید کرد: «تحقیقاً فرانسه حامی عراق است و این مطلب را هم اعلام کرده است.» آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور نیز ششم آبان با اشاره به قطعنامه پیشنهادی فرانسه در سازمان ملل اظهار داشت: «فرانسه می‌خواهد از عراق حمایت کند. رژیم عراق بماند تا [فرانسه بتواند] طلب‌هایی که از عراق دارد بگیرد تا بازپرداخت دیونش در عراق به خطر نیفتد.»
موضوع دیگری که در این دوره به‌طور مستقیم و غیرمستقیم به افزایش تنش در روابط ایران و فرانسه دامن می‌زد، اوضاع بحرانی لبنان درپی انفجار مراکز استقرار نیروهای امریکایی و فرانسوی در بیروت بود. رسانه‌های غربی صرف‌نظر از مشارکت فرانسه در نیروهای چندملیتی حافظ صلح در لبنان، تصمیم این کشور به تحویل پنج فروند هواپیمای سوپراتاندارد به عراق را دلیل دیگری برای حمله هم‌زمان به نظامیان امریکا و فرانسه در بیروت عنوان می‌کردند. حادثه‌ای که به نظر می‌رسید براساس این نگرش طراحی شده باشد، توقف یک خودروی بمب‌گذاری‌شده متعلق به ارتش فرانسه در نزدیکی سفارت ایران در بیروت در ساعات اولیه بامداد روز شانزدهم آبان بود که پیش از وقوع انفجار کشف و خنثی شد. درپی این واقعه کاردار سفارت فرانسه در تهران به وزارت امور خارجه ایران احضار و یادداشت اعتراضی به وی تسلیم گردید. یک روز بعد، رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنانی ضمن محکوم‌کردن اقدام فرانسه خواستار طرح موضوع در مجامع بین‌المللی شد.
همچنین در بیست‌وششم آبان، هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسه یک روز پس از حمله هوایی رژیم صهیونیستی به منطقه بعلبک لبنان، منطقه مذکور را هدف قرار دادند. چند روز بعد، رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنانی ضمن محکوم‌کردن حملات هواپیماهای اسرائیلی و فرانسوی از شهادت 14 تن از نیروهای پاسدار در جریان این حملات خبر داد. شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه، سی‌ام آبان، در بیانیه‌ای با هدف خاتمه‌دادن به تردیدها درباره مؤثربودن حمله هواپیماهای فرانسوی اعلام کرد: «روز جمعه گذشته، جنبش افراطی امل اسلامی تأکید کرد هیچ‌گونه تلفاتی را متحمل نشده است درحالی‌که رفسنجانی رئیس پارلمان ایران، تصریح کرد که 14 پاسدار انقلاب در اردوگاه شیخ عبدالله کشته شده‌اند.»
سرانجام در ادامه روند پرتنش چندماهه‌ای که از تابستان 1362 و درپی تصمیم فرانسه به واگذاری پنج هواپیمای سوپراتاندارد به عراق در مناسبات سیاسی ایران و فرانسه آغاز شد، در تاریخ 19 آبان یک مقام سفارت فرانسه در تهران اعلام کرد ایران در پاسخ به تحویل هواپیماهای مذکور به عراق دست به اقداماتی علیه منافع اقتصادی فرانسه زده است. تصمیم ایران به تعطیلی دفتر بازرگانی سفارت فرانسه و مؤسسه تحقیقات باستان‌شناسی این کشور در ایران درست هشت روز پس از تأیید رسمی واگذاری این هواپیماها توسط وزیر امور خارجه فرانسه صورت گرفت. این تصمیم چنان‌که روزنامه فرانسوی لیبراسیون نوشت امیدهایی را که تعدادی از صاحبان صنایع فرانسوی به ازسرگیری فعالیت‌های اقتصادی در ایران داشتند، نقش بر آب کرد و این درحالی بود که به نوشته این روزنامه سایر کشورهای اروپایی و نیز ژاپن روی بازار ایران حساب می‌کردند.
در بازه زمانی کتاب حاضر تحولاتی در روابط عراق با دو ابرقدرت (شوروی و امریکا) رخ داد که به‌نوعی موجب تغییراتی در موضع به‌ظاهر بی‌طرفانه این کشورها در قبال جنگ شد. در ادامه به‌طور جداگانه به روابط عراق با شوروی و امریکا پرداخته شده است.
الف) روابط عراق و شوروی
روابط این دو کشور در این دوره گسترش چشمگیری یافت. اتحاد شوروی از آغاز جنگ ایران و عراق بدون اظهارنظر صریح درباره مقصر جنگ فقط به نقش "امپریالیسم امریکا" در برافروختن آتش جنگ اشاره می‌کرد. بااین‌حال شوروی برای نشان‌دادن بی‌طرفی خود ارسال تسلیحات به عراق را معوق گذاشت. با آغاز عملیات‌های تهاجمی ایران در سال 1361 و به‌ویژه درپی تیرگی شدید روابط ایران و شوروی در ماجرای دستگیری سران حزب توده در سال 1362، اتحاد شوروی بار دیگر یکی از مهم‌ترین تأمین‌کنندگان تسلیحاتی عراق شد.
در بیست‌وسوم آبان، روزنامه پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی در موضع‌گیری بی‌سابقه‌ای به انتقاد از سیاست ایران در قبال جنگ پرداخت. بلافاصله رسانه‌های غربی ازجمله خبرگزاری آلمان‌غربی و مطبوعات پاریس موضع پراودا را نشانه گرایش مسکو به جانب عراق ارزیابی کردند. شش روز بعد، طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق به مسکو رفت و هم‌زمان هیئت‌های اقتصادی عراق و شوروی در پایتخت‌های یکدیگر حضور یافتند و درمورد گسترش همکاری‌های اقتصادی و فنی دو کشور توافقاتی به عمل آمد. در ششم آذر، هیئتی بلندپایه به ریاست رئیس کمیته مناسبات اقتصادی خارجی شوروی وارد بغداد شد تا درباره راه‌های گسترش روابط دو کشور در زمینه‌های مختلف با مقامات عراقی مذاکره کند. وی در این سفر با رئیس‌جمهور عراق دیدار و گفت‌وگو کرد و هنگام عزیمت به شوروی این سفر را دارای نتایج مثبتی درزمینه پیشرفت مناسبات و همکاری‌های اقتصادی و فنی میان دو کشور توصیف کرد. رسانه‌های غربی اعزام هیئت‌های بلندپایه سیاسی و اقتصادی دو کشور را درمجموع نشانه افزایش پشتیبانی شوروی از عراق در جنگ با ایران ارزیابی کردند.
علاوه‌براین، یکی از پیامدهای گسترش مناسبات مسکو و بغداد را می‌توان در افزایش تلاش‌های دیپلماتیک شوروی برای برقراری مصالحه میان عراق و سوریه مشاهده کرد. مجله المستقبل با اشاره به دیداری که در تیرماه گذشته بین عبدالحلیم خدام و طارق عزیز وزرای امور خارجه دو کشور با حضور مقامات روسی در مسکو صورت گرفت، نوشت: این دیدار در میان نگرانی روس‌ها بدون اخذ هیچ‌گونه نتیجه‌ای به پایان رسید. بااین‌حال، شوروی به تلاش‌های خود دراین‌زمینه ادامه داد به‌طوری‌که هفته‌نامه فرانسوی لوپوئن در بیست‌ویکم آذر
از میانجیگری این کشور میان عراق و سوریه خبر داد و افزود: «اتحاد شوروی به ابتکارات سری درجهت ایجاد روابط دوستانه میان سوریه و عراق دست زده است.» البته این نشریه توضیح بیشتری درمورد نتیجه اقدامات شوروی نداد.
ب) روابط عراق و امریکا
در سال‌های اولیه جنگ، امریکا موضع خودداری از مداخله آشکار در جنگ ایران و عراق را در پیش گرفته و درعین‌حال مراقب بود جریان جنگ به‌سمت پیروزی یکی از طرفین متمایل نشود؛ براین‌اساس باتوجه‌به تغییر روند جنگ به سود ایران، مفهوم سیاست امریکا جلوگیری از پیروزی ایران بود. دولت ریگان که تصریح کرده بود «پیروزی ایران با منافع امریکا مغایر است»، دیدگاه خود را در چارچوب سیاست برقراری توازن در جنگ پیش می‌برد. بااین‌حال شواهد مربوط به عملکرد سیاست خارجی امریکا در دوره زمانی این کتاب حاکی‌از عدم اتخاذ راهبردی منسجم ازسوی این کشور در قبال جنگ ایران و عراق است. یکی از دلایل این امر، درگیری امریکا با سلسله وقایع مربوط به حضور نیروهای چندملیتی حافظ صلح سازمان ملل در لبنان و به‌ویژه انفجار مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا و چتربازان فرانسوی در بیروت بود که سیاستمداران امریکایی را به‌شدت در اندیشه نحوه مقابله با پیامدهای این حادثه و ادامه مأموریت نظامیان امریکا در لبنان فرو برد. موضوع دیگری که در این دوره سیاست امریکا در قبال جنگ را تحت‌تأثیر قرار داده بود وجود اختلاف‌نظر در میان اعضای هیئت حاکمه امریکا درمورد ادامه سیاست بی‌طرفی این کشور در جنگ بود که بنا بر گزارش‌ها تا پایان این دوره ادامه داشت.
درمجموع، حوادث لبنان و تصور مقامات امریکا از نقش ایران در این حوادث و تلاش برای محدود‌کردن نقش سوریه در لبنان، انتظار دستیابی به نقشی مؤثرتر در روند جنگ ایران و عراق و نیز تمایل به برقراری مجدد روابط رسمی دیپلماتیک با عراق زمینه ساز سفر دونالد رامسفلد نماینده ویژه امریکا در غرب آسیا به عراق در بیست‌وهشتم آذر شد که بلافاصله انعکاس گسترده‌ای یافت. هم‌زمان با این سفر خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از وزارت امور خارجه امریکا اعلام کرد: «امریکا آماده مبادله سفیر با دولت عراق است، اما این به معنی تمایلی [حرکت] به‌سوی رژیم عراق نیست.» گفتنی است روابط دیپلماتیک دو کشور درپی جنگ‌های موسوم به جنگ شش‌روزه اعراب و اسرائیل در سال 1967 متوقف شده بود.
در تفسیر دیدار رامسفلد از بغداد رسانه‌های گروهی جهان ازجمله رادیوهای اسرائیل، بی‌بی‌سی، امریکا و روزنامه‌های واشنگتن تایمز، دیلی تلگراف، دی ولت و نیز روزنامه پراودا به انگیزه‌ها و اهداف مختلفی اشاره کردند که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از: تلاش برای اعاده روابط کامل سیاسی دو کشور؛ نزدیک‌شدن عراق به رژیم‌های میانه‌روی عرب مانند اردن؛ جلب
حمایت اعراب از موضع امریکا در قبال لبنان و تحت فشار قراردادن سوریه؛ احتمال بی‌ثباتی منطقه غرب آسیا براثر ادامه جنگ ایران و عراق؛ فشارها و مشکلات اقتصادی عراق در ادامه جنگ فرسایشی با ایران؛ تردید عراق درمورد تداوم حمایت شوروی از این کشور در جنگ و امید به دریافت گسترده‌تر تسلیحات غربی؛ احتمال برقراری روابط ایران و امریکا؛ احتمال نزدیکی شوروی به ایران؛ فشار بر هم‌پیمانان عرب منطقه‌ای امریکا برای پرداخت پول بیشتر به عراق و به‌رسمیت‌شناختن ضمنی رژیم صهیونیستی.
این درحالی است که سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در واکنش به سفر نماینده ویژه امریکا به عراق در بیست‌ونهم آذر اعلام کرد: «این سفر که بلافاصله بعد از پیمان‌های اخیر امریکا و اسرائیل در زمینه‌های نظامی و اقتصادی و همچنین به‌دنبال توافق‌های وزیر خارجه عراق با وزیر خارجه امریکا در ملاقات سپتامبر گذشته (مهرماه) آنان در امریکا صورت می‌گیرد، بیانگر مرحله‌ای جدید در استحکام روابط بغداد و واشنگتن می‌باشد.» میرحسین موسوی نخست‌وزیر نیز در پایان جلسه روز سی ام آذر هیئت دولت با اشاره به این رویداد گفت: «ما از اول معتقد بودیم رژیم عراق یک رژیم امریکایی است و به تحریک امریکا وارد جنگ با ایران شده است و ما باید در این نبرد شاهد باشیم که چه کشورهایی به عراق کمک می‌کنند. اسلحه‌ای که به دست عراق می‌رسد بدون موافقت صهیونیسم نمی‌تواند باشد.»
الف) انفجار در مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا و قرارگاه چتربازان فرانسه
صبح روز 23 اکتبر (اول آبان)، با برخورد دو کامیون بمب‌گذاری‌شده به ساختمان‌های اصلی مرکز فرماندهی تفنگ‌داران دریایی امریکا و مقر چتربازان فرانسوی مستقر در بیروت دو انفجار مهیب رخ داد. این انفجارها که به مرگ 241 نظامی امریکایی و 58 نظامی فرانسوی انجامید بازتاب گسترده‌ای در محافل خبری و سیاسی جهان داشت و اتهاماتی را نیز متوجه ایران، سوریه و گروهی از نیروهای شیعه لبنانی کرد. به‌دنبال وقوع این انفجارها شخصی که خود را نماینده "جنبش آزاد انقلاب اسلامی" معرفی می‌کرد به خبرگزاری فرانسه گفت این گروه مسئولیت دو انفجار مزبور را به عهده می‌گیرد. جنبش مذکور تا این زمان ناشناخته بود. یک روز بعد، سازمان جهاد اسلامی با پخش اعلامیه‌ای در بیروت مسئولیت انفجارها را پذیرفت و آن را اقدامی علیه " دژهای امپریالیسم" خواند. در این اعلامیه آمده بود: «ما ایرانی یا سوری و یا فلسطینی نبوده، بلکه ما سربازان خدا و عاشق شهادت و از مسلمانان لبنان هستیم.»
لاری اسپیکز سخنگوی کاخ سفید، در اولین نشست خبری بعد از وقوع انفجارها اعلام کرد: «امریکا دلایلی در دست دارد که براساس آنها گروه‌هایی با برخورداری از پشتیبانی ایران احتمالاً
مسئول سوءقصد خونینی هستند که علیه جان سربازان امریکایی و نیروهای حافظ صلح چندملیتی در بیروت صورت گرفت.» سخنگوی کاخ سفید خاطرنشان کرد: «مأموریت امریکا و نیروهای چندملیتی به‌هیچ‌وجه تغییری نکرده است و هیچ تغییری نیز در تعهدات ما به وجود نیامده است.» همچنین کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا، در اظهاراتی مدعی شد: «تعدادی از ایرانیان در سوءقصد بیروت مسئول هستند.» وی افزود: «چنانچه این دلایل و پیش‌بینی‌ها مورد تأیید قرار گیرد احتمال انتقام‌جویی ازجانب دولت امریکا بعید به نظر نمی‌رسد.» از سوی دیگر اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی در واکنش به این حادثه «که در بیتالمقدس به‌عنوان اشاره به سوریه تفسیر شده به آنهایی که درصدد جلوگیری از یک راه‌حل مسالمت‌آمیز در لبنان هستند حمله کرد.» سخنگوی کابینه رژیم صهیونیستی نیز گفت: «ما هویت مقصر را نمی‌دانیم، اما می‌دانیم که مقامات سوری علیه بازگشت به صلح در لبنان کار می‌کنند.»
وزارت امور خارجه ایران در روز دوم آبان، رسماً ادعای وزیر دفاع امریکا مبنی‌بر امکان دخالت ایران در انفجارهای مذکور را رد کرد. سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به تهدید واینبرگر گفت: «امریکا در گذشته و حال همیشه جمهوری اسلامی ایران را آماج توطئه‌ها و خصومت‌های خود قرار داده است.» مقامات جمهوری اسلامی ایران در روزهای بعد هم ضمن تأکید بر دخالت‌نداشتن ایران در انفجار مقر نظامیان امریکایی و فرانسوی در بیروت، حضور نیروهای بیگانه و اشغالگر در لبنان را دلیل وقوع این حوادث عنوان کردند.
دراین‌حال، برخی اعضای کنگره امریکا درباره ادامه مأموریت نیروهای امریکایی حافظ صلح در لبنان ابراز تردید کردند. اما جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا در مقابل نمایندگان مجلس سنا و مجلس نمایندگان امریکا گفت: «اگر تفنگ‌داران امریکایی از لبنان رانده شوند عوامل رادیکال پیروزی بزرگی به دست خواهند آورد و جهان خواهد دانست که باید روی شوروی حساب کند [و] حساب‌کردن روی امریکا یک اشتباه است.» هم‌زمان هنری کیسینجر وزیر امور خارجه پیشین امریکا در اظهارنظری درباره حادثه انفجار بمب در بیروت ضمن تأکید بر اینکه جناح‌های گوناگون و متخاصم در لبنان درحال خارج‌کردن اختیار امور از دست دولت لبنان می‌باشند، گفت: «امریکا دو راه دارد: یا ما موازنه قدرت را تغییر می‌دهیم و موازنه بین رادیکال‌ها و میانه‌روها ایجاد می‌کنیم که نیازمند هماهنگی با تمام کشورهای دوست است؛ یا کشته‌شدن امریکاییها و تضعیف تدریجی نیروهای میانه‌رو و افزایش فزاینده نیروهای رادیکال را مشاهده خواهیم کرد.»
در همین حال، روزنامه امریکایی واشنگتن پست مدعی شد بسیاری از کارشناسان اروپای غربی در امور غرب آسیا حدس می‌زنند یک گروه مسلمان شیعه معروف به حزب‌الله که مورد حمایت ایران قرار دارد، به‌احتمال قوی در این حمله دست داشته است. این روزنامه افزود: «کارشناسان امریکایی می‌گویند سال گذشته در همان ایامی که سربازان اسرائیلی به سرکوبی چریک‌های
فلسطینی در لبنان سرگرم بودند و صدها تن از سپاهیان انقلاب اسلامی [آیت‌الله] خمینی وارد دره بقاع در لبنان شدند، سازمان حزب‌اللهی‌های لبنان نیز باتوجه‌به حمایت‌های مالی و تشکیلاتی [آیت‌الله] خمینی به‌گونه‌ای روزافزون تحت نفوذ ایران قرار گرفت.» روزنامه فرانسوی لیبراسیون نیز در مقاله‌ای "شبه‌نظامیان شیعه هوادار ایران" را عامل انفجارهای بیروت دانست و نوشت: «عاملین این توطئه هر که باشد، غربی‌ها دیگر نه قادر به پاسخگویی هستند و نه عقب‌نشینی.» در روزهای بعد بیشتر رسانه‌های غربی به فرضیه‌پردازی درباره دخالت ایران و سوریه در انفجارهای بیروت پرداختند و گروه شیعه انشعابی از جنبش امل به نام امل اسلامی را عامل این انفجارها معرفی کردند. ازجمله روزنامه لوموند (چاپ پاریس) با انتساب هویت سازمان جهاد اسلامی به جناح انشعابی جنبش امل تحت رهبری حسین موسوی، دلیل جدایی موسوی از امل را اختلاف‌نظر وی با مشی سیاسی و عملکرد نبیه بری دبیرکل این جنبش ذکر و اضافه کرد: «آقای بری بارها به اهداف قانونی جنبش امل و نیز عدم وابستگی آن به سیاست‌های دمشق و تهران تأکید ورزیده است.»
هم‌زمان با ادامه اتهامات محافل سیاسی و خبری غرب درمورد ارتباط ایران و سوریه با انفجارهای بیروت و نیز طرح دیدگاه‌های ضدونقیض درباره انجام اقدامات تلافیجویانه، سیاستمداران و رهبران جناح‌های لبنان آماده میشدند اجلاس آشتی ملی لبنان را در ژنو آغاز کنند. در این اجلاس علاوه‌بر نمایندگان 8 جناح مختلف لبنان، نمایندگان سوریه و عربستان سعودی نیز به‌عنوان ناظر حضور داشتند. برنامه کار نشست ژنو شامل موضوعانی نظیر عقب‌نشینی کلیه نیروهای خارجی از لبنان، پایان اشغال لبنان توسط نیروهای رژیم صهیونیستی و انجام اصلاحات سیاسی، اقتصادی، اداری و گسترش حاکمیت لبنان بر تمام اراضی این کشور اعلام شده بود. هفتم آبان یک روز قبل از آغاز این اجلاس، امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان، مذاکرات آشتی ملی جناح‌های لبنانی را «آخرین شانس لبنان برای جلوگیری از آغاز دور جدید جنگ داخلی» خواند. امریکا که نماینده‌ای را برای شرکت در اجلاس فرستاده بود و نیز فرانسه بیش از سایر کشورهای غربی به این مذاکرات امید بسته بودند، زیرا تصور می‌شد دستیابی به توافقی باثبات در میان گروه‌های لبنانی با محوریت دولت امین جمیل تنها راه خاتمه مأموریت نیروهای چندملیتی موسوم به حافظ صلح سازمان ملل در لبنان است که امریکا و فرانسه در کنار ایتالیا و انگلیس در آن شرکت داشتند. مقامات امریکا و فرانسه بااینکه بر اجرای یک عملیات نظامی در لبنان به‌تلافی انفجارهای بیروت تأکید می‌کردند، درعین‌حال نمی‌خواستند با اقدامات خود روند گفتوگوهای ژنو درزمینه برقراری آشتی ملی در این کشور را به مخاطره اندازند. بااین‌حال اجلاس ژنو بدون نتیجه مشخصی درباره آینده سیاسی لبنان پایان یافت. خبرگزاری آسوشیتدپرس سیزدهم آبان گزارش داد رهبران لبنانی حاضر در ژنو توافق کردند اجلاس را تا پایان ماه نوامبر به تعویق اندازند تا «به امین جمیل رئیس‌جمهوری لبنان برای یافتن راهی برای خارج‌کردن نیروهای اسرائیلی از لبنان فرصت دهند.»
از سوی دیگر، کشورهای غربی در نحوه برخورد با حضور سوریه در صحنه سیاست لبنان دچار سردرگمی شده بودند. جفری هاو وزیر امور خارجه انگلیس، بیست‌ویکم آبان در مصاحبه‌ای با بیان آنکه سوریه یک نقش قانونی در لبنان دارد، اظهار امیدواری کرد دمشق از نفوذ خود در تحولات لبنان به‌طور مفیدی بهره گیرد. لارنس ایگل برگر معاون سیاسی وزیر امور خارجه امریکا نیز در مصاحبه با مجله آلمانی اشپیگل تأکید کرد: «یک سوریه غیرمنطقی می‌تواند همچون یک اردن، اسرائیل یا عراق غیرمنطقی سبب بحرانی جدی در خاورمیانه [غرب آسیا] شود.» باوجوداین، چند روز بعد رسانه‌های گروهی جهان از احتمال وقوع یک مناقشه نظامی با سوریه درپی تیراندازی نیروهای سوری به‌طرف پروازهای شناسایی هواپیماهای امریکا بر فراز بیروت خبر دادند. وزارت امور خارجه ایران بیست‌وچهارم آبان‌ماه، تهدیدهای امریکا و رژیم صهیونیستی به استفاده از قدرت نظامی علیه سوریه و نیروهای مسلمان لبنان را محکوم کرد.
بیست‌وپنجم آبان هواپیماهای رژیم صهیونیستی به‌تلافی انفجار مقر فرماندهی نیروهای این رژیم در شهر صور واقع در جنوب لبنان که در روز سیزدهم آبان رخ داد، منطقه بعلبک در شرق این کشور را بمباران کردند. در همین حال، رئیس‌جمهور رژیم صهیونیستی خواهان تعیین خط قرمزی برای سوریه در لبنان شد. یک روز پس از حمله هواپیماهای اسرائیلی، منطقه بعلبک به‌وسیله جنگنده‌های سوپراتاندارد نیروی هوایی فرانسه هدف قرار گرفت. در جریان این حملات علاوه‌بر ده‌ها لبنانی، 14 تن از نیروهای سپاه پاسداران ایران نیز به شهادت رسیدند. رادیو امریکا در گزارشی گفت: «هواپیماهای فرانسوی پادگان شبه‌نظامیان شیعه هوادار رژیم جمهوری اسلامی را در دره بقاع بمباران کردند. تنها چند ساعت پیش از این حمله فرانسوا میتران رئیس‌جمهوری فرانسه، گفت انفجار ستاد نظامی فرانسه در بیروت بدون مجازات نخواهد ماند.» رادیو اسرائیل بیست‌وهفتم آبان به نقل از یک مقام بلندپایه امریکایی اعلام کرد: «اگر اسرائیل و فرانسه موفق نشده باشند پایگاه‌های خرابکاران را در بعلبک لبنان به‌طور کامل ویران کنند، ایالات متحده نیز این مراکز را مورد حمله قرار خواهد داد.» روز بعد روزنامه واشنگتن تایمز در یک تجزیه‌وتحلیل خبری نوشت: «سیاست امریکا در لبنان سه هدف را دنبال می‌کند، تخلیه تمام نیروهای اسرائیلی، سوری، فلسطینی، ایرانی و لیبیایی از لبنان، استقرار حاکمیت دولت بیروت بر تمام لبنان، اطمینان‌یافتن از این امر که لبنان نباید مورد استفاده نیروهای فلسطینی علیه اسرائیل یا اسرائیل علیه سوریه قرار گیرد. سومین هدف به موفقیت دو هدف اول وابسته است.»
دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به منطقه در روز بیست‌ونهم آبان وارد دمشق شد تا با مقامات سوریه به مذاکره بپردازد. در همین روز جنگنده‌های رژیم صهیونیستی به مواضع نظامیان سوری، فلسطینی و لبنانی در شرق لبنان حمله کردند؛ دراین‌بین دو هواپیمای مهاجم مورد اصابت موشکهای سوری قرار گرفتند. همچنین درحالی‌که گزارش‌ها از وخامت بیشتر اوضاع لبنان درپی
حملات هوایی فرانسه و رژیم صهیونیستی حکایت می‌کرد، وزارت امور خارجه لبنان کاردارهای سفارتخانه‌های ایران، لیبی و یمن شمالی در بیروت را فراخواند تا با هریک از آنان به‌طور جداگانه درمورد خارج‌کردن نیروهای خود از لبنان مذاکراتی انجام دهد. دوم آذر، منابع رسانه‌ای از تصمیم قطعی دولت لبنان به قطع روابط دیپلماتیک با ایران خبر دادند و علت آن را به نقل از یک مقام رسمی ظنین‌شدن مقامات لبنانی به دست‌داشتن ایران در انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی و فرانسوی در بیروت عنوان کردند. این تصمیم دولت لبنان با واکنش‌های اعتراض‌آمیزی در این کشور مواجه شد؛ ازجمله سیدمحمدحسین فضل‌الله از علمای لبنان اتخاذ این تصمیم را دور از عرف دیپلماتیک دانست و جنبش شیعه امل نیز بیانیه‌ای صادر و اقدام دولت لبنان را محکوم کرد. همچنین در اعتراض به قطع روابط علاوه‌بر تظاهرات مردمی در حومه جنوبی بیروت، گروهی از مردم و علمای لبنان در ساختمان سفارت ایران در بیروت تحصن کردند.
در روزهای ششم تا نهم آذر، در جریان سفر اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی به واشنگتن، مذاکرات مهمی میان هیئت حاکمه رژیم صهیونیستی و ایالات متحده انجام گرفت و برای ایجاد یک گروه مشترک سیاسی - نظامی و گروه دیگری برای نظارت بر کمک‌های امنیتی امریکا به این رژیم توافقاتی به عمل آمد. این توافق که به تفاهم‌نامه یا پیمان همکاری راهبردی اسرائیل و امریکا موسوم شد، موجی از واکنش‌ها را در میان مسلمانان برانگیخت تا جایی که بعدها برخی از دولتمردان کشورهای اسلامی را نیز وادار به انتقاد از انعقاد آن نمود. یک مقام امریکایی یکی از اهداف سفر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی به واشنگتن را آگاه‌ساختن سوریه از نبود اختلاف‌نظر میان امریکا و رژیم صهیونیستی درمورد بحران لبنان اعلام کرد. در جریان این مذاکرات کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا، اتحاد شوروی را به‌شدت مورد حمله قرار داد و گفت: «هم‌اکنون بین 7 تا 9 هزار مشاور روسی در کشور سوریه حضور دارند.» جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا نیز «سوریه را خطر اصلی خاورمیانه [غرب آسیا] نامید و اظهار داشت که برای مقابله با این خطر، امریکا و اسرائیل باید همکاری نمایند و درعین‌حال به عقیده وی به کشورهای میانه‌رو عرب مانند اردن که آنها هم مورد تهدیدات سوریه قرار دارند باید مساعدت و کمک نمود.» موشه آرنز وزیر دفاع رژیم صهیونیستی نیز اظهار کرد: «باید چهار کشور خاورمیانه [غرب آسیا] را که آنها را "لجام‌گسیخته" نامید، زیر نظر قرار داد.» وی افزود: «این چهار کشور لجام‌گسیخته عبارت‌اند از: لیبی، سوریه، عراق و جمهوری اسلامی ایران.»
بااین‌حال توافق نهایی درمورد چگونگی خروج از بن‌بست لبنان همچنان در بوته ابهام قرار داشت؛ زیرا نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی اعلام کرد دولت وی مایل نیست حتی یک کلمه از قرارداد 17 می 1983 (27 اردیبهشت 1362) را که با لبنان منعقد ساخته، تغییر دهد. شامیر افزود: «قرارداد 17 می تنها مأخذ برای خروج نیروهای اسرائیل از لبنان می‌باشد که باید هم‌زمان با خروج سایر نیروهای خارجی
از خاک لبنان صورت گیرد.» این درحالی بود که قرارداد مذکور علاوه‌بر سوریه با مخالفت جناح‌های مختلف لبنانی روبه‌رو بود. در نهم آذر، منابع خبری اعلام کردند امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان، درحالی‌که نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی همچنان در واشنگتن به سر می‌بُرد، وارد این شهر شد تا درباره خروج نیروهای بیگانه و نجات مذاکرات آشتی ملی میان جناح‌های متخاصم لبنان با مقامات امریکایی مذاکره کند. جمیل هنگام ورود به امریکا گفت: «همکاری امریکا و لبنان شالوده سیاست‌های دولت او را تشکیل می‌دهد.» درپی این دیدار گزارش‌ها حاکی‌از توافقاتی مبهم درزمینه خروج نیروهای خارجی ضمن وعده کمک‌های نظامی و اقتصادی امریکا به دولت لبنان بود.
چند روز پس از سفر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی و نیز رئیس‌جمهور لبنان به امریکا، هواپیماهای امریکایی مواضع سلاح‌های ضدهوایی سوریه در لبنان را مورد حمله قرار دادند. در همین حال، روزنامه اسرائیلی هاآرتص از قول مطبوعات بریتانیا گزارش داد: «رهبران اسرائیل و امریکا محرمانه توافق کردند که نیروهای سوریه را در لبنان تحت فشار قرار دهند و مجبورشان کنند که از لبنان خارج شوند.» اما سخنگوی وزارت امور خارجه رژیم صهیونیستی توافق محرمانه دراین‌مورد را رد کرد و گفت اسرائیل و ایالات متحده ضمن ابراز نگرانی درمورد تقویت سوریه توسط اتحاد شوروی، توافق کردند به‌منظور یافتن راه‌هایی برای عقب‌نشینی کلیه نیروهای خارجی از لبنان تلاش کنند.
چهاردهم آذر یک روز پس از تهاجم جنگنده‌های امریکا علیه مواضع سوریه در لبنان، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنش به این حمله اعلام کرد: «امریکا و فرانسه نقش ظاهری خود را در لبنان به‌عنوان "حافظ صلح" کنار گذاشته و به‌طور تمام‌عیار به‌صورت یکی از طرف‌های درگیر و نیروهای "حافظ اسرائیل" درآمده‌اند.»
از سوی دیگر، حمله جنگنده‌های امریکا به طرح احتمالاتی درزمینه رویارویی امریکا و شوروی در منطقه غرب آسیا و نیز برخورد نظامی سوریه و رژیم صهیونیستی دامن زد. خبرگزاری آسوشیتدپرس از واشنگتن گزارش داد بمباران مواضع ضدهوایی سوریه در لبنان «امریکاییها را هرچه بیشتر در جنگ خاورمیانه [غرب آسیا] درگیر کرده و درعین‌حال احتمال رویارویی با شوروی را افزایش داده است.» از سوی دیگر آریل شارون وزیر دفاع سابق رژیم صهیونیستی نیز در مصاحبه‌ای ضمن هشدار درمورد احتمال وقوع جنگ میان امریکا و شوروی تأکید کرد: «اگر خطر جنگ بین دو ابرقدرت وجود داشته باشد این خطر در خاورمیانه [غرب آسیا] و در لبنان می‌باشد زیرا به اعتقاد وی بحران لبنان در چارچوب هدف‌های شوروی قرار دارد.» روزنامه لبنانی النهار هم به نقل از منابع دیپلماتیک غربی نوشت: «دولت سوریه ممکن است برای مقابله با همکاری استراتژیک اسرائیل و امریکا از سربازان شوروی برای استقرار در خاک سوریه دعوت به عمل آورد.» به نوشته این روزنامه، هدف سوریه اصلاح موازنه قوا با تقویت بیشتر موقعیت نظامی شوروی در خاک سوریه است و این درحالی است که هم‌اکنون حدود 7000 تکنسین شوروی در سوریه به سر می‌برند.
در همین اوضاع و احوال تلاش‌ها برای یافتن یک راه‌حل سیاسی و آشتی جناح‌های لبنانی حول محور دولت مرکزی دوباره از سر گرفته شد. بیست‌وهفتم آذر درحالی‌که گزارش‌ها همچنان از افزایش سطح تهدیدات نظامی امریکا علیه سوریه در لبنان حکایت داشت، وزرای امور خارجه سوریه، لبنان و عربستان مذاکرات خود را در دمشق برای بررسی بحران لبنان آغاز کردند. روزنامه کیهان دراین‌مورد گزارش داد وزرای مذکور به‌ویژه درباره پیمان 17 می (27 اردیبهشت) لبنان و رژیم صهیونیستی - که گروه‌های مخالف دولت لبنان خواستار لغو آن هستند - مذاکره خواهند کرد و درمورد زمان و مکان تشکیل مجدد اجلاس آشتی ملی متشکل از جناح‌های مختلف لبنان تصمیم خواهند گرفت.
ب) انفجارهای کویت
با گذشت کمتر از دو ماه از انفجارهای بیروت، در صبح روز دوشنبه بیست‌ویکم آذر (12 دسامبر)، شش انفجار مهیب کویت را به لرزه درآورد و بلافاصله موجی از بازتاب‌های خبری - تحلیلی و نیز واکنش‌های منطقه‌ای و جهانی را برانگیخت. در شش عملیات انفجاری که تقریباً هم‌زمان صورت گرفت برج مراقبت فرودگاه، سفارتخانه‌های امریکا و فرانسه، پالایشگاه نفتی الشعیبه، اداره مهاجرت و مجتمع مسکونی امریکاییها در کویت هدف قرار گرفت که براثر آن 6 تن (ازجمله راننده کامیون بمب‌گذاری‌شده در حمله به سفارت امریکا) کشته و بیش از 60 نفر مجروح شدند.
در اولین واکنش به انفجارها، شیخ سعد عبدالله الصباح ولیعهد و نخست‌وزیر کویت، اعلام کرد: «دولت کویت اقدامات شدیدی را علیه کسانی که این اعمال را مرتکب شده‌اند اتخاذ خواهد کرد.» متعاقباً یک مقام وزارت کشور کویت از بازداشت چند مظنون و احتمال دستگیری عده بیشتری خبر داد. همچنین باوجود گزارشهای اولیه که از دستگیری راننده کامیون حامل بمب در حمله به سفارت امریکا حکایت داشت، فرماندار کویت چند روز بعد اعلام کرد راننده کامیون در همان لحظه انفجار کشته شده و ملیتش هنوز معلوم نیست. وی افزود برخلاف ادعاهای اولیه جز درمورد ساختمان سفارت امریکا، بمب‌های دیگر از راه دور کنترل می‌شده است.
خبرگزاری فرانسه گزارش داد شخص ناشناسی که خود را از سازمان جهاد اسلامی معرفی می‌کرد در تماس تلفنی با دفتر این خبرگزاری در بیروت مسئولیت انفجارهای کویت را به عهده گرفت. رادیو امریکا در گزارشی با اشاره به شباهت این حادثه با انفجارهای صورت‌گرفته در مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا و قرارگاه سربازان فرانسه در بیروت و هویت گروهی که مسئولیت هر دو حادثه را به عهده گرفته است، مدعی شد: «مقام‌های تحقیق‌کننده، افراطیون ایرانی و مسلمانان شیعه لبنان را با انفجارهای بیروت مرتبط می‌دانند و این احتمال وجود دارد که بیش از یک گروه جهاد به فعالیت‌های تروریستی مشغول‌اند.» رادیو اسرائیل نیز
به نقل از منابع اطلاعاتی غربی گفت: «جهاد اسلامی درحقیقت جناح نظامی سازمان انشعابی امل اسلامی به رهبری حسین موسوی می‌باشد که با حکومت اسلامی ایران همکاری نزدیکی دارد و پاسداران دولتی ایران که به بعلبک لبنان فرستاده شده‌اند تحت رهبری او قرار دارند.»
ایالات متحده امریکا و فرانسه انفجارهای کویت را محکوم کردند. خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا، حمله علیه سفارت امریکا در کویت را «چرخش شومی به‌سوی گسترش تروریسم بین‌المللی» خواند و بدون ذکر نام، "دولت‌های خارجی" را مسئول این انفجارها دانست. اما در عجیب‌ترین واکنش به انفجارهای کویت، دولت عراق با صدور بیانیه‌ای رسمی ضمن متهم‌کردن ایران به دست‌داشتن در این حادثه، وعده تلافی آن را داد. یک سخنگوی نظامی در بغداد اعلام کرد: «ما هدف هایی را در ایران انتخاب خواهیم کرد و در مقابل آنچه در کویت اتفاق افتاد، انتقام خواهیم گرفت.» این سخنگو همچنین گفت: «حتی پس از درخواست شورای امنیت برای پایان‌دادن به جنگ، ایران به عملیات جنگی و اقدامات خود برای بی‌ثبات‌کردن منطقه ادامه داده است.» وی افزود: «عراق برای حفاظت از امنیت کویت اقداماتی اتخاذ خواهد کرد.» وزارت امور خارجه ایران ضمن رد دخالت جمهوری اسلامی ایران در حوادث کویت، تهدید عراق را فرصت‌طلبی آشکاری برای فریب افکار عمومی منطقه اعلام کرد. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفت: «رژیمی که سابقه حرکات تروریستی آن بر همه کشورهای منطقه به‌خصوص کویت روشن است، اکنون ادعای حراست از امنیت کویت را می‌نماید.»
یک روز پس از وقوع انفجارها در کویت، خبرگزاری این کشور گزارش داد: «علی‌رغم اینکه دستگاه‌های امنیتی و نیروهای پلیس در سرتاسر کشور بسیج گردیده‌اند، مع‌الوصف اقدامات غیرعادی ازسوی دولت اعلام نگردیده است که این امر به گفته خبرنگاران و دیپلمات‌های خارجی نشانه تسلط کامل دولت بر اوضاع می‌باشد.» بااین‌حال، روزنامه الخلیج (چاپ امارات عربی متحده) خبر داد: «خروج ایرانیان و اتباع پنج کشور سوریه، عراق، فلسطین، اردن و عربستان تا اطلاع ثانوی از کویت ممنوع شده است.» همچنین به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، «دو نفر مسلح که به نظر می‌رسید مأموران امنیتی کویت باشند به منزل یکی از کارکنان سفارت جمهوری اسلامی ایران در کویت حمله و وی را مضروب کردند.» این گزارش افزود مأموران امنیتی پس از یک ساعت، منزل کارمند سفارت ایران را ترک کردند. پلیس کویت همچنین 3 تن از کارکنان مدارس ایرانی را درکویت بازداشت کرد که این اقدامات اعتراض سفارت ایران در کویت، وزارت آموزشوپرورش و نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران را درپی داشت به‌طوری‌که در آخرین روز دوره کتاب حاضر، برای دومین‌بار کاردار سفارت کویت به وزارت امور خارجه ایران احضار شد.
در روز بیست‌وسوم آذر با لغو محدودیت‌هایی که علیه ورود و خروج اتباع بیگانه به کویت وضع شده بود، منابع رسانه‌ای از موفقیت احتمالی مقامات امنیتی کویت در شناسایی و بازداشت عوامل
انفجارها خبر دادند. خبرگزاری یونایتدپرس از کویت گزارش داد: «یکی از اعضای یک گروه بنیادگرا که در ایران پایگاه دارد کامیون حامل مواد منفجره را به داخل سفارت امریکا در کویت هدایت کرد.» بنا به این گزارش، فرد مذکور یکی از اعضای حزب الدعوه (حزب الدعوه اسلامی) است. روز بعد سخنگوی سفارت عراق در کویت در بیانیه‌ای گفت راننده کامیون مردی 25 ساله به نام سعد محسن عقیل بود که قبلاً در عراق به‌علت ارتکاب جرایم عادی محکوم به اعدام شده بود. این سخنگو مدعی شد که عقیل عضو یک گروه اسلامی بنیادگرا به نام "سازمان الدعوه عراق" بوده که به‌شدت از ایران پشتیبانی می‌کند. خبرنگار بی‌بی‌سی هم دراین‌زمینه اظهار کرد: «بیانیه سفارتخانه عراق در کویت این فرضیه را قوی‌تر می‌کند که انفجارهای کویت در روز دوشنبه قسمتی از نقشه عناصر طرف‌دار ایران باشد که می‌خواهند به کویت به‌دلیل پشتیبانی‌اش از عراق در جنگ با ایران آسیب برسانند.» باوجوداین، خبرگزاری فرانسه از تهران گزارش داد: «حزب اسلامی (الدعوه) عراق هرگونه ارتباط خود با انفجارهای اخیر کویت را تکذیب کرد.» سخنگوی این حزبِ مخالف عراق اعلام کرد: «جنازه پیداشده در میان آوارهای سفارت امریکا در کویت از اعضای این حزب نیست و این حزب در انفجارهای روز دوشنبه کویت هیچ‌گونه دخالتی نداشته است.»
سرانجام روز بیست‌وششم آذر، مقامات کویتی از دستگیری 10 فرد مظنون ازجمله 7 عراقی وابسته به حزب الدعوه اسلامی خبر دادند. خبرگزاری یونایتدپرس ضمن اعلام این خبر افزود: «حزب الدعوه خواهان سرنگونی صدام حسین رئیس رژیم عراق بوده و خواستار برقراری یک حکومت جمهوری اسلامی در این کشور می‌باشد.» یونایتدپرس ضمن یادآوری اینکه ایران هرگونه دخالت در انفجارهای کویت را تکذیب کرده است، به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه ایران افزود: «یک چنین اتهاماتی ازسوی امریکا به ایران وارد شده تا از این طریق بتواند به تحقق توطئه ها و تجاوزاتش در لبنان و خاورمیانه [غرب آسیا] نائل گردد.»
همچنین در روزهای بیست‌وسوم و بیست‌وچهارم آذر، عراق که پیشتر مدعی دخالت ایران در بمب‌گذاری‌های کویت شده بود، به‌تلافی این حوادث، مناطق مسکونی هفت شهر ایران را هدف حملات موشکی و هوایی قرار داد. درپی این حملات تجاوزگرانه، وزیر امور خارجه ایران در جمع سفرا و نمایندگی‌های سیاسی کشورهای خارجی در تهران هشدار داد حملات تازه عراق به شهرهای ایران می‌تواند ابعاد تشنج در منطقه را توسعه بخشد. وزارت امور خارجه نیز با احضار کاردار کویت خواستار محکوم‌کردن اقدام عراق ازسوی دولت کویت شد. همچنین رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنانی در جلسه علنی مجلس به کویت و کشورهای جنوب خلیج‌فارس هشدار داد نگذارند عراق به نام آنها دست به این اقدامات بزند. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی تصریح کرد: «جمهوری اسلامی ایران این شجاعت را دارد اگر بخواهد کاری را بکند مسئولیتش را به عهده بگیرد. شما خودتان می‌دانید که تمام سواحل کشورهای جنوب خلیج‌فارس در تیررس ما
است و ما اگر بنای ماجراجویی در منطقه داشتیم این کار را می‌کردیم و دلیل شرعی و قانونی و بین‌المللی‌پسند هم داریم. به‌خاطر اینکه آنها در جنایت صدام شریک‌اند. اما ما همیشه اعلام عفو کردیم و با اینها درگیر نشدیم و نمی‌خواهیم بشویم و آن روزی که ما تشخیص بدهیم که در منطقه باید وارد عمل بشویم این کار را با شجاعت می‌کنیم و مسئولیتش را هم می‌پذیریم.»
در این دوره به گفته مقامات دولتی 30 درصد بودجه سالانه کشور به جنگ اختصاص یافت که این امر بر برنامه‌های عمرانی کشور و توزیع کالاها و خدمات تأثیراتی گذاشت. درعین‌حال، گزارش‌ها از بهبود برخی شاخص‌های کلان اقتصادی ازجمله رشد ذخایر ارزی، تقلیل بدهی خارجی از 15 میلیارد دلار به 500 میلیون دلار و رشد 28 درصدی سپرده‌های مردم در بانک‌ها حکایت داشت.
همچنین در این دوره اخباری از گسترش روابط اقتصادی یا توافقاتی درزمینه افزایش مبادلات بازرگانی میان ایران و کشورهای اروپای شرقی (یوگسلاوی، مجارستان، آلمان‌شرقی) و ژاپن و نیز افزایش نسبی صادرات کشورهای انگلیس و امریکا به ایران انتشار پیدا کرد. علاوه‌براین خبرگزاری آلمان‌غربی با اشاره به تهیه گزارشی درباره برنامه پنج‌ساله جمهوری اسلامی ایران برای بازسازی و توسعه کشور از آلمان به‌عنوان یکی از ده کشوری نام برد که به گفته این خبرگزاری، در زمره شرکای ایران برای امر بازسازی انتخاب شده است. این خبر به‌خودی‌خود بیانگر ثبات و بهبود اوضاع اقتصادی و تصور دولتمردان از امکان تخصیص منابع مالی مورد نیاز در امر بازسازی کشور ضمن تأمین هزینه‌های ادامه جنگ بود.
بااین‌همه مسئله تورم و فشار هزینه‌های عمومی از مهم‌ترین معضلات موجود در اقتصاد کشور بود. چنان‌که مسئولان کشور نیز در اظهارنظرهای مختلف به موضوع تورم و گرانی کالا و خدمات اشاره داشته و در مواردی علاوه‌بر جنگ و تورم جهانی، نارسایی در سیستم توزیع دولتی را عامل به‌وجودآمدن این مشکلات دانسته و بر لزوم تقویت بخش خصوصی در این زمینه‌ها تأکید می‌کردند. درواقع حدود اختیارات و دخالت دولت در اقتصاد ازجمله مباحث مطرح در این دوره بود.
میرحسین موسوی نخست‌وزیر، هفتم آبان درمورد انتقاداتی که از عملکرد دولت در مبارزه با گرانی و جلوگیری از تورم می‌شد، ضمن اشاره به مقاومت‌های زیاد دربرابر کنترل دولت روی کالاهای اساسی، گفت: «در مقابل ده‌ها هزار کالای مورد نیاز مردم، اقلام انگشت‌شماری در زیر کلید دولت است و نیز خوب است که آقایانی که استدلال می‌کنند که این روش‌ها سوسیالیستی و امثال آنهاست، نگاهی به شیوه برخورد دولت انگلیس به‌عنوان مهد سرمایه‌داری دررابطه‌با کالاها در زمان جنگ بیندازند و کنترل همه‌جانبه همه دولت‌های سرمایه‌داری درگیر جنگ را دررابطه‌با تولید و توزیع مطالعه کنند و یقیناً این اطلاعات باعث خواهد شد که بیشتر به ضرورت‌های یک جامعه درحال جنگ پی ببرند.»
امام خمینی رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی در روز بیست‌وششم آذر در بیاناتی به فضاسازی‌ها درباره مسئله گرانی و کمبود کالا در کشور اشاره کرده و خطاب به علما، ائمه جمعه، مجلس، بازار و مردم درباره خطر تضعیف دولت هشدار دادند. ایشان گفتند: «الان وضع این شده است که انسان می‌نشیند، در اینجا می‌بیند که همه‌چیز یادشان رفته، الا اینکه کمبود، گرانی. مگر کسی منکر این است که گرانی است. ... من به شما عرض می‌کنم نه دولت با من - عرض می‌کنم که - قوم و خویش است و نه من افرادش را اکثرش را می‌شناسم، اما من کلی قضیه را دارم می‌گویم. دولت با این‌همه کاری که می‌بینید کرده است، یعنی این مملکتی که به هم خورده است و این‌طوری است، نگذاشته به هم بخورد. نگذاشته که این‌همه جرح‌هایی که، این‌همه، این مصائبی که، و مجروحینی که هر روز دارند می‌آورند، اینها زمین بمانند. نگذاشته است که مردم گرسنه بمانند. نگذاشته چه بشود. البته همه قبول دارند، خود دولت هم قبول دارد، گرانی هست. گرانی اولاً همه‌جا هست، اینجای تنها نیست. ثانیاً وضع انقلابی همچو اقتضا می‌کند، وضع جنگ این‌طوری است. نباید ما وقتی‌که وضع جنگ را می‌بینیم داریم، ما وضع انقلاب را می‌بینیم داریم، وضع دشمنی همه دنیا را داریم، همه‌مان بریزیم سر دولت.»
رهبر انقلاب همچنین افزودند: «الآن می‌بینیم در مجلس به دولت حمله می‌شود، در محضر علما به دولت دارد حمله می‌شود، در بازار به دولت حمله می‌شود، ... این بی‌جهت نیست. خود آقایان ملتفت نیستند. آقا خودش خیلی خیلی آدم خوبی است، می‌رود ده نفر آدم از همین اشخاصی که می‌خواهند این کارها را بکنند [که در] ایران فراوان‌اند از این اشخاص. الآن در ایران سلطنت‌طلب ما داریم. در ایران مخالف با جمهوری اسلامی در این طبقات بالایی که می‌خواستند عیاشی بکنند [و] حالا نمی‌گذارند عیاشی بکنند داریم. از منافقین، موجودند. از اقلیت، موجود است. از احزاب، موجود است، هستند همه، زیادند آقایان. عرض می‌کنم که با ظاهر خیلی خوب می‌روند پیش فلان آقا می‌نشینند می‌گویند هی اسلام دارد از بین می‌رود، دیدید چی شد، چه شد، اینها می‌خواهند اینجا را مثل شوروی‌اش بکنند. آقا فوراً باور می‌کند.»
بیانات امام خمینی به‌ویژه تأکید ایشان بر حمایت از دولت به‌منظور حل مشکلات، اعلام حمایت گروه‌ها، شخصیت‌ها، نهادها، سازمان‌ها، بازار و اتحادیه‌های حملونقل در سراسر کشور را به‌دنبال داشت. همچنین بیش از 20 نماینده مجلس که در نوبت پاسخگویی وزرا به سؤالاتشان در صحن علنی مجلس بودند سؤالات خود را پس گرفتند. در همین حال، برخی از رسانه‌های خارجی ضمن انعکاس سخنان رهبر انقلاب به شرح و تفسیر مصادیق هشدار امام از دیدگاه خود پرداختند. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، با اشاره به "شیطنت‌های سیاسی" دشمنان اظهار داشت: رادیو اسرائیل و رادیو بی‌بی‌سی و دیگران می‌گویند که چون آیت‌الله منتظری از دولت انتقاد کرده بود نظر امام و حرفهای امام با وی هم برخورد داشته یعنی درست می‌خواهند به
جایی که مایه وحدت است صدمه بزنند و به عمال داخلی خود خط می‌دهند و افراد ناآگاه ساده‌لوح را بفریبند که بگویند نظر امام با آیت‌الله منتظری بود تا از این رهگذر به اختلاف دامن بزنند. ملت ما همه می‌دانند که آیت‌الله منتظری پرتوان‌ترین بازوی این انقلاب بعد از امام امت است. وی همچنین افزود: «دشمنان هم این را می‌دانند و برای اینکه این امید را در دل مردم ضعیف بکنند و دل مردم را خالی کنند این خط را رادیو اسرائیل می‌دهد که شیاطین داخلی بدانند چگونه خرابکاری بکنند و به‌جای آنکه سراغ وحدت و انسجام بروند سراغ این تفرقه‌ها بروند که یکی بگوید منظور امام این بوده و دیگری بگوید این نبوده است.»
برخلاف ایران که در طول جنگ درآمد اصلی خود را از محل صادرات نفت حفظ کرده بود، عراق با ازدست‌دادن درآمد حاصل از صادرات نفت خود در شمال خلیج‌فارس و نیز خط لوله عبوری از خاک سوریه، فشارهای اقتصادی بسیار سنگین‌تری را تجربه می‌کرد و به این دلیل بسیاری از ناظران سیاسی و تحلیلگران نظامی عقیده داشتند این کشور به‌ویژه ازنظر اقتصادی توان ادامه جنگی فرسایشی را از دست داده است. ازاین‌رو عراق از یک‌سو اقدام به توسعه صادرات نفت خود ازطریق کشورهای همسایه به‌ویژه ترکیه و عربستان کرد و از سوی دیگر، با حمله به کشتی‌های حامل نفت ایران و تلاش برای انهدام تأسیسات نفتی ایران در خلیج‌فارس به‌وسیله هواپیماهای سوپراتاندارد، تضعیف بنیه اقتصادی ایران برای ادامه جنگ را در دستور کار خود قرار داد. دراین‌رابطه طه یاسین رمضان که به نمایندگی از صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در افتتاحیه بیستمین نمایشگاه بین‌المللی عراق شرکت کرده بود، گفت: «اگر بگوییم که علی‌رغم برخی مشکلات مالی که در سه‌ماهه اخیر سال 1983 درنتیجه کاهش عایدات نفتی [حاصل از] خط لوله نفتی سوریه بروز کرده، عراق توانسته است خود را با این وضع جدید تطبیق نماید، گزاف نگفته‌ایم.» وی اضافه کرد: «عراق مرحله تطبیق را پشت سر گذاشته و در مرحله جبران است.» به گفته یاسین رمضان دلایل این امر، پایان احداث خط لوله نفت این کشور به ترکیه در آینده نزدیک و نیز «دریچه‌های جدیدی» است که ازطریق عربستان به روی عراق گشوده می‌شود.
علاوه‌براین، در محدوده زمانی کتاب حاضر، روابط بازرگانی و اقتصادی عراق به‌خصوص با کشورهای اروپایی گسترش قابل‌ملاحظه‌ای یافت و توافقاتی میان عراق با کشورهای مذکور درزمینه دریافت منابع مالی یا تمدید مهلت بازپرداخت اعتبارات دریافتی صورت گرفت. ازجمله اقداماتی که در این دوره درزمینه توسعه مناسبات اقتصادی عراق انجام شد می‌توان به این موارد اشاره کرد:
توافق بانک تازه‌تأسیس صادرات واردات هند و بانک مرکزی عراق درمورد تأمین اعتبارات لازم برای اتمام پروژه‌های ساختمانی عراق؛ دیدار سه‌روزه ملیکا بلانیتس نخست‌وزیر یوگسلاوی از عراق و گسترش روابط اقتصادی دو کشور؛ امضای موافقت‌نامه همکاری اقتصادی، تجاری و فنی با
هلند؛ سفر وزیر بازرگانی انگلیس و وزیر مشاور در امور خارجی یونان به بغداد و گفت‌وگو درباره روابط اقتصادی و بازرگانی فی‌مابین؛ سفر معاون نخست‌وزیر عراق به سه کشور مصر، بلغارستان و رومانی و امضای قرارداد همکاری اقتصادی، فنی و بازرگانی عراق با کشورهای بلغارستان و رومانی؛ دیدار وزیر بازرگانی خارجی فرانسه از بغداد درپی توافق جدید دولت فرانسه درباره برنامه بازپرداخت دیون عراق؛ ورود هیئت عالی‌رتبه اقتصادی اتحاد جماهیر شوروی به ریاست معاون وزارت بازرگانی اتحاد جماهیر شوروی به بغداد به‌منظور مذاکره با مقامات عراقی درمورد جنگ ایران و عراق و توسعه روابط بازرگانی دو کشور؛ ملاقات وزیر بازرگانی عراق با نخست‌وزیر ژاپن و درخواست کمک از این کشور برای رفع مشکلات اقتصادی عراق در جنگ؛ دیدار عضو کمیته مرکزی حزب کمونیست و رئیس کمیته امور اقتصادی خارجی در اتحاد شوروی با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق؛ سفر معاون نخست‌وزیر آلمان‌شرقی به بغداد به‌منظور پیگیری موافقت‌نامه همکاری اقتصادی و فنی دو کشور؛ اعلام آمادگی آلمان فدرال برای انعقاد قراردادهای جدید اعتباری با عراق درصورت توافق درزمینه حل مشکلات بدهی این کشور.
جلسات رسیدگی به اتهامات اعضا و مسئولان تشکیلات مخفی حزب توده از پانزدهم آذر در دادگاه انقلاب ارتش به ریاست حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری آغاز شد و تا پایان این دوره ادامه پیدا کرد. در این جلسات که اغلب با حضور نورالدین کیانوری دبیرکل حزب توده و محمدمهدی پرتوی مسئول سازمان مخفی این حزب به‌عنوان مطلع تشکیل می‌شد، 3 تن از مسئولان و 28 نفر از اعضای شبکه مخفی و نظامی حزب به اتهام اقدام علیه امنیت کشور، عضویت در تشکیلات مخفی، جاسوسی و تلاش برای براندازی نظام جمهوری اسلامی محاکمه شدند. نخستین کسانی که در این دادگاه به اتهامات آنها رسیدگی شد ناخدا بهرام افضلی (فرمانده سابق نیروی دریایی)، سرهنگ هوشنگ عطاریان (فرمانده سابق منطقه عملیاتی غرب) و سرهنگ بیژن کبیری (فرمانده سابق یگان‌های کماندویی ویژه) بود که در دو جلسه مورخ 15 و 17 آذر به موارد مطرح‌شده در کیفرخواست تنظیمی ازسوی دادستان انقلاب ارتش پاسخ دادند.
در اولین جلسه دادگاه، حجت‌الاسلام ری‌شهری اعلام کرد: «ما در این دادگاه کادر مرکزی و اعضای یک حزب را محاکمه نمی‌کنیم، بلکه عده‌ای جاسوس را محاکمه می‌کنیم.» سپس پرتوی مسئول سازمان مخفی و کیانوری دبیرکل حزب توده توضیحاتی را درباره سازمان، طرز کار و هدف تشکیلات مخفی حزب دراختیار دادگاه قرار دادند. پرتوی ضمن تشریح سیاست حزب در گسترش فعالیت این سازمان به درون ارتش تصریح کرد: هدف نهایی ایجاد وضعی شبیه به افغانستان بود که این وضع با یک ضربه احتمالی در یک شرایط بحرانی به وجود می‌آمد و سپس با کمک شوروی
تثبیت می‌شد. در ادامه، دبیرکل حزب توده نیز گفت: «درباره اهداف این سازمان مخفی و افسران، من فقط باید این را اضافه کنم که آنچه در مغز من و سایر افراد رهبری می‌گذشت احتمال یک توطئه براندازی در ایران علیه جمهوری اسلامی واقعاً وجود نداشت. این احتمال به این معنی وجود نداشت. فقط به این فرض که اگر درنتیجه تحولات بزرگ و غیرقابل دید، بحران اجتماعی در ایران اتفاق بیفتد آن‌وقت حزب نیرو داشته باشد که بتواند در این جریانات یک عملی را انجام بدهد.» کیانوری درعین‌حال تأکید کرد حزب درگیر فعالیت جاسوسی به نفع اتحاد شوروی بوده است.
نکات مطرح‌شده در دفاعیات متهمان کم‌وبیش شامل تلاش برای جذب عناصر حزبی از میان نیروهای نظامی، مخفی‌بودن فعالیت‌ها و ارائه اطلاعات طبقه‌بندی‌شده ازجمله درزمینه اخبار جنگ و اوضاع جبهه‌ها می‌شد، اما برخی متهمان از ماهیت ارتباطات حزبی و انتقال اطلاعات ارائه‌شده به شوروی اظهار بی‌اطلاعی می‌کردند. دراین‌زمینه محمدمهدی پرتوی به‌عنوان مسئول سازمان مخفی حزب توده تأکید کرد: «تمام اعضای حزب جاسوسی می‌کردند چون هرکدام در تهیه خبر و در وسع توان و امکاناتشان دراین‌زمینه کوشش می‌کردند و همه اعضا فعالیت می‌کردند که هرچه بیشتر حزب قوی شود و به‌طرف به‌دست‌گرفتن قدرت سوق یابد و بنابراین همه اعضای حزب در این اتهامات شریک‌اند.» پرتوی درعین‌حال گفت: «البته من فکر می‌کنم که می‌توان بین افرادی که با چشم باز و آگاهانه این جریانات را پدید آورده بودند با افرادی که ناآگاهانه در دام افتاده بودند تفاوت قائل شد. ...»
در بیست‌وهشتم آذر، حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری حاکم شرع دادگاه انقلاب ارتش در یک مصاحبه تلویزیونی با اشاره به پایان محاکمه دو شاخه نظامی تشکیلات مخفی حزب توده اعلام کرد: «احکام افرادی که محاکمه شده‌اند اکثراً صادر شده ولی چون این احکام برای قطعیت‌یافتن باید مراحلی را طی کند، لذا ما پس از قطعیت‌یافتن کلیه احکام همه را یکجا اعلام خواهیم کرد.» وی سپس درمورد هدف رهبران حزب از ایجاد یک تشکیلات مخفی نظامی گفت: «آن‌طوری که از اعترافات صریح متهمین و محتویات پرونده به دست می‌آید این اهداف یکی جاسوسی برای شرق درجهت تأمین منافع آنها بود و دیگری براندازی نظام جمهوری اسلامی و روی‌کارآوردن یک حکومت صددرصد وابسته به شوروی.» حجت‌الاسلام ری‌شهری همچنین در پاسخ به سؤالی مبنی‌بر علت حضورنداشتن خبرنگاران خارجی در جلسات دادگاه اظهار کرد: «... جلسات دادگاه علنی است و هرکس بخواهد می‌تواند شرکت کند و تنها مسئله‌ای که سبب شد از حضور خبرنگاران خارجی ممانعت شود جنبه امنیتی قضیه و مسائل محرمانه نظامی است که در دادگاه مطرح می‌شود و چون ماهیت این خبرنگاران خارجی برای ما معلوم نیست، لذا این تصمیم گرفته شد و حال نیز سعی می‌کنیم تا در یکی از جلسات که سران حزب به‌عنوان آخرین دفاع در آن شرکت خواهند داشت و از جنبه امنیتی نیز اشکالی نداشته باشد از آنها دعوت کنیم.»
در طول این دوره اخبار و تفاسیر مختلفی در رسانه‌های گروهی جهان درباره دادگاه اعضا و مسئولان
شبکه مخفی حزب توده انتشار یافت. رادیو مسکو ششم آذر، با رد اعترافات قبلی سران حزب توده و ادعای اینکه اقدامات حزب درجهت حمایت از برنامه اجتماعی و سیاسی رهبر انقلاب بوده، گفت: «اتحاد شوروی هیچگاه در امور داخلی ایران همسایه جنوبی خود، مداخله نکرده و مداخله نمی‌کند.» همچنین نوزدهم آذر پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی هدف این محاکمات را «وخیم‌نمودن روابط ایران و شوروی» عنوان کرد. در این مدت رسانه‌های غربی اغلب در بررسی روابط ایران و شوروی، به تأثیر دستگیری و پیگرد قضایی کادرهای حزب توده در مناسبات دو کشور و نحوه واکنش رسانه‌های شوروی به اخبار دادگاه اعضاء شبکه مخفی این حزب پرداختند. دراین‌میان خبرگزاری آلمان‌غربی در گزارشی مدعی شد دستگیری سران این حزب پس از آن آغاز شد که «منابع اطلاعاتی غرب انبوهی از اطلاعات دراختیار ایران گذاشتند که نشان می‌داد مسکو آماده است تا درصورتی‌که جمهوری اسلامی شروع به ازهم‌پاشیدن کند دست به یک اقدام نیرومند بزند.» این خبرگزاری با اشاره به این نکته که جهت حرکت حزب توده، نفوذ در دستگاه‌های دولتی بوده است اضافه کرد: «این اطلاعات محرمانه که تهران را متقاعد به نقش منافقانه حزب توده کرد توسط رئیس کا.گ.ب. در تهران که در ژوئن سال 1982 به انگلیس پناهنده شده بود، تأمین گشت. افشاگری وی همچنین باعث اخراج 18 دیپلمات روسی و حدود 400 تکنسین روسی و بلوک شرق از ایران در اوایل سال جاری (میلادی) شد.»
انتشار این کتاب مرهون تلاش جمعی از همکاران مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس است که لازم می‌دانیم به پاس مسادعت‌ها و همکاری‌های بی‌دریغشان از یکایک آنان نام برده و مراتب قدردانی و امتنان خود را از زحمات ایشان ابراز داریم.
آقایان یدالله ایزدی و مجید مختاری (ناظران بخش نظامی) و جناب آقای حمیدرضا فراهانی با همکاری آقایان سجاد نخعی و محمد محمدپور (ناظران بخش غیرنظامی) که در مراحل تحقیق و تدوین این اثر با ارائه دیدگاه‌های دقیق و راهنمایی‌های ارزشمند خود، بر غنای کتاب افزودند؛ خانم‌ها لیلا ساعی‌منش و معصومه رحیمی حروفچینی عمده مطالب کتاب در بخش نظامی و غیر نظامی را با دقتی مثال‌زدنی به انجام رساندند.
سرکار خانم هانیه مرشدی در مقام ویراستار عملکردی تحسین‌برانگیز و فراتر از انتظار داشت و در تهیه خلاصه روزشمار نیز همکاری ارزنده‌ای نمود.
جناب حجت‌الله کریمی مدیریت بخش روزشمار مرکز که با سعه‌صدر و همراهی صمیمانه خود در مراحل مختلف، نقشی مؤثر در به‌ثمررسیدن این کار ایفا نمود.
همچنین جا دارد از تلاش‌های پیگرانه خانم‌ها صبح‌گل مسئول آرشیو و سادات نجفی در بخش آماده‌سازی مرکز نیز یاد شود.
ایرج همتی و علیرضا لطف‌الله‌زادگان
تهران، اسفندماه 1395
1
در جلسه امروز مسئولان و فرماندهان عملیات دهانة شیلر (والفجر4)(1)که در قرارگاه مقدم حمزه در منطقه مرانه تشکیل شد، پیشرفت کار یگان‌های مأمور، دلایل موفق‌نبودن ادغام نیروهای عمل‌کننده ارتش و سپاه، شناسایی‌های انجام‌شده در منطقه مأموریت لشکر14 امام حسین(ع) و افزایش موانع و استحکامات دشمن در منطقه عملیاتی والفجر4 مورد بررسی قرار گرفت.(2)
در ابتدای جلسه، علی جعفری مسئول اطلاعات لشکر14 امام حسین(ع)، دربارة شناسایی‌های انجام‌شده در محور عملیات این یگان گفت: دشمن مسیری را که نیروهای شناسایی قبلاً از آن تردد می‌کردند مین‌گذاری کرده است، ولی ما راه تازه‌ای را پیدا کرده‌ایم که به روی یال کله‌قندی منتهی می‌شود. وی با اعلام اینکه دشمن در منطقه عملیاتی لشکر14 استحکامات خود را تقویت کرده است، به وجود نیروهای متراکم عراق در ارتفاعات پنجوین، کله‌قندی و سنگ معدن اشاره کرد(3)و افزود: دشمن قصد دارد شیار حسن‌آباد را ببندد و لذا نیروهای محلی و کماندویی مین‌ها را با گونی به محل حمل و آنجا را مین‌گذاری می‌کنند.
پس از آن، حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)، ضمن تشریح نوع خطوط دشمن در منطقه اظهار کرد:«[آرایش] دشمن طوری است که مشخص نیست کجاست و چه تعداد نیرو دارد. باوجود میدان مین و سیم‌خاردار جدید دشمن روی ارتفاعات کله‌قندی و سنگ معدن، تخم‌مرغی و سه‌درختی هدف ما شناسایی است، ولی در مرحلة اول عمل نمی‌کنیم و
1) تشریح جغرافیایی منطقه عملیات در ضمیمه اول این گزارش آمده است.
2) در این جلسه علی رضائیان و سرهنگ امیربیگی فرماندهان مشترک قرارگاه تاکتیکی حمزه، حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)، علی زاهدی مسئول واحد مهندسی لشکر14 امام حسین(ع)، احمد وکیلی از واحد تحقیق و بازرسی سپاه، علی جعفری مسئول اطلاعات لشکر14 امام حسین(ع)، سرهنگ پارسایان مسئول رکن4 قرارگاه مقدم حمزه و سرهنگ شهریاری معاون تیپ2 لشکر21 حمزه حضور داشتند.
3) اهداف و مزیت‌های اجرای عملیات در این منطقه در ضمیمه دوم گزارش درج شده است.
بعد از تصرف سنگ معدن از پشت به هرگنه، سه‌درختی و... می‌زنیم. ... ازنظر توپخانه و قرارگاه مشکلی نداریم، ولی ازلحاظ شناسایی باید بگویم که کامل نیست و معبر و محور نداریم.» وی همچنین درباره ادغام نیروهای عمل‌کننده (ارتش و سپاه) افزود: «دررابطه‌با ادغام، ما نمی‌توانیم مثل جنوب ادغام شویم و قصد داریم در مرحله اول عملیات، فقط سپاه عمل کند و ارتش را وارد نکنیم. گردان‌های ارتش سنگین هستند و درصورت ادغام، تعداد نیروی هر گردان 800 نفر می‌شود که عملاً نمی‌توان [آن را] اداره کرد. بنابراین فقط در مرحلة دوم عملیات یک گردان برای تأمین ادغام می‌شود. در مرحلة اول فقط سه گردان نیرو به منطقه می‌آوریم. ما ابتدا باید، یک عملیات گشتی شناسایی و رزمی داشته باشیم و بعد مرحله دوم را از جا پای آن شروع نماییم. این واقعیت است که توی این منطقه نمی‌شود با گردان‌های سنگین ارتش ادغام شد. نیروهای گردان‌های ما فقط تک‌ور هستند. درضمن برای مرحلة اول فرصت ادغام هم نداریم.»
در ادامه، سرهنگ امیربیگی فرمانده قرارگاه تاکتیکی حمزه (ارتش)(1)
قرارگاه حمزه1: متشکل از لشکر14 امام حسین(ع) سپاه پاسداران و تیپ2 از لشکر21 حمزه ارتش جمهوری اسلامی.
قرارگاه حمزه2: متشکل از تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) سپاه پاسداران و تیپ3 از لشکر28 کردستان ارتش جمهوری اسلامی.
قرارگاه حمزه3: متشکل از لشکر8 نجف سپاه پاسداران، لشکر31 عاشورا و تیپ2 لشکر28 کردستان ارتش جمهوری اسلامی.
قرارگاه حمزه4: متشکل از لشکر25 کربلا سپاه پاسداران و تیپ1 از لشکر28 کردستان ارتش جمهوری اسلامی.
با ابراز تمایل به ادغام نیروهای سپاه و ارتش تأکید کرد که ارتش آمادگی دارد نیروها را در حد دسته ادغام و وارد عمل کند. بااین‌حال، فرمانده لشکر امام حسین(ع) اصرار داشت که نیروهای ارتش برای تأمین جاده یا مأموریت‌های پدافندی به کار گرفته شوند. حسین خرازی دلیل مخالفت خود با ادغام نیروها را چنین بیان کرد: نیروهای ارتش چهار ماه است که در منطقه هستند، ولی هنوز توجیه نشده‌اند. وی در ادامه خطاب به سرهنگ امیربیگی گفت: مسائلی وجود دارد که اگر خواستید به‌طور خصوصی خدمت شما عرض می‌کنم.علی رضائیان فرمانده قرارگاه تاکتیکی حمزه (سپاه) نیز معتقد بود کلیه امور باید مشترک باشد، ولی حسین خرازی همچنان بر ادغام‌نشدن با نیروهای ارتش در مرحله اول عملیات
1) براساس تصمیم فرماندهان، قرار بود نیروهای سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی به‌صورت مشترک در عملیات والفجر4 شرکت کنند. در این عملیات قرارگاه تاکتیکی حمزه سیدالشهدا(ع) فرماندهی عملیات را بر عهده داشت و یگان‌های سپاه و ارتش نیز در 4 قرارگاه فرعی به‌ترتیب زیر سازماندهی شده بودند:
تأکید داشت. سرانجام فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) پذیرفت که پس از مرحله اول برای عملیات حسن‌آباد، کله‌قندی و سنگ معدن نیروهای سپاه و ارتش باهم ادغام شوند.(1)
محمدرضا دیانی راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) درباره مأموریت سایر یگان‌ها در محور شمالی عملیات والفجر4 (محور بانه) نوشته است: 2 گردان از لشکر31 عاشورا با لشکر8 نجف ادغام خواهد شد و احمد کاظمی با 8 گردان عمل می‌کند (ارتفاعات لری، 1939، کنگرک، 1805، گرمک، براله، مارو در شمال رودخانه قزلجه). 4 گردان از لشکر31 عاشورا نیز احتیاط لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) خواهد بود که به‌احتمال زیاد روی ارتفاع کانی‌مانگا عمل خواهد کرد. لشکر27 حضرت رسول(ص) نیز روی ارتفاع سورن را شناسایی می‌کند. گردان‌های لشکر41 ثارالله(ع) هم به منطقه آمده‌اند.(2)
امروز همچنین، فرماندهان قرارگاه حمزه2 (کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) و سرهنگ فرتاش فرمانده تیپ3 از لشکر28 کردستان) برای بررسی منطقه عملیاتی خود در دیدگاه ارتفاع سرکچل حضور یافتند. فرماندهان مذکور پس از این بررسی به این نتیجه رسیدند که باتوجه‌به عمق زیادی که محور عملیاتی آنان در محور مریوان دارد درصورت امکان یک محور فرعی دیگر نیز برای هجوم به دشمن در نظر بگیرند.(3)
1
درپی تصمیم محسن رضایی فرمانده کل سپاه، مبنی‌بر به‌کارگیری لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) در منطقه عملیاتی والفجر4، بعدازظهر امروز غلامعلی رشید مسئول عملیات قرارگاه خاتم سپاه در تماسی با مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) ضمن بیان توضیحاتی درخصوص به‌کارگیری این لشکر در ارتفاعات سورن (در منطقه عمومی) یا ارتفاعات شمال رودخانه قزلجه (لری، کنگرک، گرمک و...) اعلام کرد که این یگان باید برای انتقال به این منطقه عملیاتی آماده باشد. از سوی دیگر، محسن رضایی و غلامعلی رشید درمورد موضوع واگذاری ارتفاع شاخ خشیک در منطقه دربندیخان یا چند قله از ارتفاعات سورن به لشکر27 حضرت رسول(ص) به بحث و تبادل‌نظر پرداختند. دراین‌زمینه محسن رضایی بر اجرای عملیات در جنوب سد دربندیخان و تصرف ارتفاعات بمو و شاخ
1) محمدرضا دیانی راوی قرارگاه حمزه در پایان گزارش خود از این جلسه با اشاره به مخالفت حسین خرازی با ادغام نیروهای سپاه و ارتش نوشته است: «از برخوردهای برادر خرازی پیداست که اصلاً در این عملیات نمی‌تواند با ارتش کار کند و ناراحت است. آنها [درباره ادغام] در حد حرف هماهنگی دارند.» (سند شماره 295/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچة ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا در عملیات والفجر4، محمدرضا دیانی، 13/7/1362 تا 29/7/1362، صص 70 - 66)
2) سند شماره 295/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچة ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر4 (محمدرضا دیانی)، تاریخ 13/7/1362 تا 29/7/1362، صص 70 - 66.
3) سند شماره 316560 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 23/7/1362، ص6.
خشیک توسط این لشکر تأکید داشت.(1)
داود رنجبر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) دلایل پافشاری محسن رضایی بر اجرای عملیات در منطقه دربندیخان را چنین ذکر کرده است:
اشتیاق محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) برای اجرای عملیات در این منطقه و اطمینان وی به پیروزی.
اعتقاد به اینکه اجرای عملیات در دربندیخان می‌تواند موجب تجزیه قوای دشمن و به‌نوعی پشتیبانی از عملیات والفجر4 باشد.
وی در ادامه نوشته است: «تمایل محسن رضایی برای عملیات در ارتفاع بمو به این دلیل است که سرهنگ صیاد شیرازی می‌خواهد این کار انجام بگیرد و خود سرهنگ صیاد شیرازی گفته است که محسن رضایی دراینباره ملاحظه مرا می‌کند. وی گفته است که بین من و محسن رضایی اختلاف سلیقه‌هایی پیش می‌آید و باید یک نفر باشد که به ما دستور بدهد و آن یک نفر نیست، لذا گاهی من ملاحظه محسن رضایی را می‌کنم و گاهی او ملاحظه مرا می‌کند و در بمو نیز باید منتظر باشیم تا فرمانده منطقه برای ما بگوید که می‌شود عمل کرد یا نه و سپس ما باید بررسی کنیم و تصمیم بگیریم که عملیات انجام بگیرد یا نگیرد.»(3)
1) محسن رضایی معتقد بود به‌علت فراهم‌نبودن شرایط برای اجرای عملیات در ارتفاع قلاویزان در منطقه مهران و همچنین موافق‌نبودن ارتش با عملیات در این منطقه، باید لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و لشکر5 نصر که در آن منطقه حضور داشتند به منطقه عملیات والفجر4 فراخوانده شوند. (سند شماره 285/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر4، داود رنجبر، 11/7/1362 تا 28/7/1362، ص277)
2) * یکی از علل مهم منتفی‌شدن عملیات در دربندیخان در آن زمان نبود راه مواصلاتی برای بردن نیرو و تدارک یگان‌های عمل‌کننده بود و هلی‌برن (انتقال نیرو به‌وسیله بالگرد) راهکاری بود که ارتش برای رفع این مشکل پیشنهاد می‌کرد.
3) سند شماره 285/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ع) در عملیات والفجر4، داود رنجبر، 11/7/1362 تا 28/7/1362، صص 281 - 273.
1
هواپیماهای عراقی امروز در دو نوبت منطقه عمومی بانه و مریوان را بمباران کرده و خسارت‌های فراوانی به بار آوردند.(1)
در ساعت 12، جنگنده‌های دشمن 5 نقطه از شهر و پادگان بانه را هدف قرار دادند. در این بمباران تأسیسات برق شهر آسیب دید و جریان برق قطع شد. علاوه‌براین، 10 نظامی و غیرنظامی شهید و 30 تن زخمی شدند. هواپیماهای عراقی بار دیگر در ساعت 14:30، دو نقطه در شمال و جنوب این شهر را بمباران کردند. در این حمله 20 تن از مردم عادی و افراد نظامی شهید و 50 تن نیز زخمی شدند، 5 منزل مسکونی ویران شد و 39 دستگاه انواع خودرو، یک جرثقیل، یک تراکتور، 2 آشپزخانه صحرایی و 2 دستگاه موشک‌انداز ماوریک منهدم گردید.
در بمباران شهر مریوان نیز که در ساعت 12:30 امروز انجام شد، 3 تن از اهالی شهر شهید شدند و خسارت‌هایی به منازل مسکونی وارد آمد.
هواپیماهای عراقی همچنین پادگان بیکوس در محور سردشت - مهاباد را از ارتفاع زیاد بمباران کردند که تلفات و خساراتی درپی نداشت(2)
2
حمله عناصر گروه‌های مسلح مخالف جمهوری اسلامی به یک پایگاه نیروهای خودی در جنوب‌غربی سنندج 11 شهید و 14 زخمی بر جا گذاشت و 16 نفر نیز گروگان گرفته شدند. درپی این حمله قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) خواستار توجه بیشتر فرماندهی و ستاد مرکزی سپاه به تأمین نیرو برای پایگاه‌های تحت امر این قرارگاه شد.
تعداد زیادی از عناصر حزب دمکرات کردستان ایران و سازمان کومه‌له شبانه به پایگاه روستای آویهنگ در جنوب‌غربی سنندج حمله کردند. مهاجمان، که از قبل در منازل برخی اهالی روستا پنهان شده بودند، برای غافلگیری نیروهای خودی با کمک عوامل نفوذی در مدخل روستا خرج‌گذاری کرده و انفجاری را ایجاد کردند، سپس به‌سمت پایگاه هجوم بردند. نیروهای پایگاه در مقابل مهاجمان به‌شدت مقاومت کرده و باوجود تحمل تلفات فراوان مانع سقوط پایگاه شدند، به‌طوری‌که مهاجمان در یک مرحله تا سه‌راهی شویشه تا آویهنگ در شمال به عقب رانده شدند. در این درگیری 11 تن از نیروهای پایگاه ازجمله 7 نفر از پیشمرگان مسلمان کرد به شهادت رسیدند و 14 تن نیز زخمی شدند، از افراد دمکرات و
1) حملات هوایی جنگنده‌های عراقی در محورهای عمومی بانه و مریوان تقریباً از اوایل شهریورماه و هم‌زمان با حضور جدی و گسترده نیروهای خودی در عقبه‌های این دو منطقه شروع شده است. این بمباران‌ها از دهه سوم مهرماه شدت یافته و تا به امروز ادامه داشته است. گفتنی است عراق بمباران دو شهر مریوان و بانه را نیز که جزو اهداف نظامی به حساب نمی‌آید با شدت تمام دنبال می‌کند.
2) سند شماره 416799 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 26/7/1362، صص 5 - 2؛ و- سند شماره 416788 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 24/7/1362؛ و- سند شماره 359200 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی سپاه، 9/8/1362، ص6.
کومه‌له نیز 14 نفر کشته شدند. مهاجمان امام‌جماعت مسجد آویهنگ و 15 تن دیگر از اهالی را گروگان گرفته و پس از مین‌گذاری محورهای مواصلاتی این روستا و آتش‌زدن پایگاه، انبار مهمات و 3 بلدوزر موجود در آن مکان، به ارتفاعات اطراف گریختند.(1)
گفتنی است این چهارمین حمله از این نوع در منطقه جنوب‌غربی سنندج (جنوب محور سنندج - مریوان) است. در روزهای گذشته حملات مشابهی به سه پایگاه تنگی‌سر، مهراب و نیر در همین منطقه انجام شد که براثر آن 3 پایگاه مزبور سقوط کرده، 51 تن از افراد خودی شهید، 2 تن زخمی و 7 تن دیگر گروگان گرفته شدند.(2)
به‌دنبال حملات اخیر گروه‌های مسلح ضدانقلاب و سقوط چند پایگاه خودی، امروز مصطفی ایزدی فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (ارومیه) و مسئول واحد اطلاعات این قرارگاه در نامه‌های جداگانه به فرماندهی و واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه ضمن گلایه از کمبود نیرو در حوزه مأموریتی این قرارگاه، خواستار توجه بیشتر فرماندهی و تأمین نیروی سازمانی این قرارگاه شدند. در بخشی از نامه ایزدی فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، آمده است: درحال‌حاضر در منطقه سردشت 400 نفر و در بانه 270 نفر کسری نیرو وجود دارد. سپاه پاسداران منطقه 10 کشوری هم به تعهد خود مبنی‌بر تأمین 200 تن و سپاه منطقه2 نیز تأمین 760 تن نیرو برای قرارگاه حمزه عمل نکرده‌اند. علاوه‌برآنکه مأموریت 202 تن از نیروهای اعزامی از سپاه منطقه2 در دو روز آینده تمام خواهد شد و هیچ امیدی برای جایگزینی آنها نیست.
وی در پایان نامه خود برای کاهش ضربه‌پذیری پایگاه‌های تحت امر این قرارگاه پیشنهادی را در سه بند مطرح کرده است که بند اول متضمن تأمین خواسته‌ها و ادامه کار قرارگاه و دو بند دیگر به‌نوعی بیانگر محدودیت‌های این قرارگاه برای ادامه مأموریت می‌باشد؛ این پیشنهاد بدین شرح است:
نیروی بسیج مناطق به‌طورکامل تأمین شود و سایر تعهدات مناطق عملی گردد.
فرماندهی دستور فرماید که ما تعدادی از مناطق تحت اختیار جمهوری اسلامی را تخلیه کرده و عقب‌نشینی کنیم.
ستاد مرکزی افرادی را که با وضعیت فعلی قادر به کار هستند برای تحویل پست به منطقه اعزام کنند.(3)
واحد اطلاعات قرارگاه حمزه نیز در نامهای به واحد اطلاعات ستاد مرکزی با اشاره به سقوط پایگاه‌های تنگی‌سر، نیر و مهراب در روزهای گذشته و شهادت تعداد قابل‌توجهی از نیروهای خودی، بر نقش افراد نفوذی به‌عنوان عاملان اصلی وقوع این حوادث تأکید کرده و خواستار توجه واحد اطلاعات ستاد مرکزی به تقویت حفاظت نیروها برای جلوگیری از ورود افراد نفوذی و سالم‌سازی پایگاه‌های منطقه شد.(4)
1) سند شماره 341772 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به نخست‌وزیری، 28/7/1362؛ و- سند شماره 359200 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 6 و 7؛ و- سند شماره 342666 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندار سنندج به استانداری کردستان، 30/7/1362.
2) سند شماره 227372 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: رویدادهای هفته دفتر فرماندهی سپاه منطقه10، 20/7/1362.
3) سند شماره 444962 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 24/7/1362.
4) سند شماره 416755 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 سپاه پاسداران به ستاد مرکزی، 24/7/1362.
1
اقدامات گروه‌های ضدانقلاب در مناطق عمومی دیواندره، شمال ارومیه، شمال‌غربی مهاباد و سلماس تلفات و خساراتی را درپی داشت. از سوی دیگر، منطقه‌ای در جنوب‌شرقی سردشت پاکسازی شد و اهالی بوکان نیز در مخالفت با گروه‌های ضدانقلاب راه‌پیمایی کردند.
در ساعت 15، دو دستگاه خودروی سپاه دیواندره که از روستای شوکلان عازم شاه‌قلعه در 42 کیلومتری غرب این شهر بودند به کمین افراد مسلح غیرقانونی افتادند. خودروی ایفا که با فاصله از خودروی جلویی حرکت می‌کرد توانست با استفاده از یک موقعیت استثنایی و حرکت به عقب خود را از معرکه نجات دهد، ولی خودروی تویوتا در کمین افتاد و هر 7 سرنشین آن به شهادت رسیدند.(1)
در منطقه هشتیان در شمال ارومیه نیز یک خودروی ژاندارمری که برای آوردن غذا به قریة ایشکه‌سو رفته بود هدف حمله قرار گرفت. در این حادثه مهاجمان هر دو سرنشین خودرو را که سرباز بودند گروگان گرفتند و خودروی مزبور را به آتش کشیدند.(2)
در حادثه دیگری یکی از سربازان ژاندارمری در منطقه کوسه‌کهریزه در شمال‌غربی مهاباد با مینی که عناصر مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند، برخورد کرد و زخمی شد.
امروز همچنین در حمله عوامل حزب دمکرات به نیروهای خودی در روستای کردوان سلماس یکی از افراد خودی زخمی شد(3)
از سوی دیگر و در ادامه عملیات‌های پاکسازی مناطق کردنشین شمال‌غرب کشور، نیروهای سپاه با اجرای عملیاتی در 12 کیلومتری جنوب‌شرقی سردشت در جنوب جاده نمشیر به سردشت موفق شدند ارتفاعات واقع در منطقه بناویله، یوسف‌گل، لوله‌سر و گنه را به تصرف درآورند و روستاهای منطقه را نیز پاکسازی کنند، در این عملیات 3 تن از افراد خودی شهید و 4 تن نیز زخمی شدند. گزارش‌ها از کشته و زخمی‌شدن تعداد زیادی از مهاجمان حکایت دارد، اما باوجود موفقیت و تسلط عملیاتی نیروهای خودی آمار دقیقی از تلفات افراد مسلح غیرقانونی در دست نیست(4)
امروز 20 هزار تن از اهالی بوکان و روستاهای اطراف در یک راه‌پیمایی، با محکوم‌کردن اعمال گروه‌های مسلح ضدانقلاب از عملکرد نیروهای نظامی و انتظامی در برقراری امنیت حمایت کردند. در این راه‌پیمایی که مقصد آن میدان امام خمینی این شهر بود اقشار مختلف مردم اعم از روحانیون، بازاریان، کارمندان و مسلمانان اهل‌تسنن و تشیع بوکان شرکت کرده و شعارهایی علیه گروه‌های کومه‌له، حزب دمکرات و امریکا و شوروی سردادند.(5)
2
نخست‌وزیر در بازدید از صنایع هواپیمایی ایران وابسته به سازمان صنایع دفاعی، خواستار تقویت پروژه‌های مربوط به خودکفایی در این صنایع شد.
به نوشته روزنامه کیهان، میرحسین موسوی در این بازدید با اشاره به اهمیت پروژه‌های
1) سند شماره 416799 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 416779 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات ناحیه کردستان (مریوان) به عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 25/7/1362.
2) سند شماره 416799 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 5 - 2؛ و- سند شماره 416788 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) سند شماره 416799 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 5 - 2؛ و- سند شماره 2009 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سلماس به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 24/7/1362.
4) سند شماره 416799 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 5 - 2؛ و- سند شماره 416742 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات سردشت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 24/7/1362؛ و- سند شماره 80552 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 27/7/1362.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/7/1362، ص2؛ و- سند شماره 416788 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 416799 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 5 - 2.
خودکفایی صنایع هواپیمایی کشور بر استفاده از امکانات سایر ارگان‌ها برای پیشبرد این طرح‌ها تأکید کرد. وی در سخنانی در جمع کارکنان این صنعت گفت: «ملت ما علی‌رغم همه توطئه‌ها روی پای خود ایستاده است و رمز این ایستادگی این است که جز از خدا نمی‌ترسد و به ظرفیت عظیم الهی درون انسان‌ها پی برده است. امروز با همین آشیانه‌ها و کارگاه‌های ساخت قطعات و تعمیر فانتوم و موتور هواپیماهای مختلف شما ثابت کردید که ملت ما قادر است سرنوشت خود را به دست گیرد.»(1)
1
برای رسیدگی به وضعیت آسیب‌دیدگان در حملات عراق به مناطق مسکونی شهرهای کشور، اولین جلسه هماهنگی ستاد پشتیبانی و تسریع کمک به مناطق آسیب‌دیده در جنگ تشکیل شد.
به نوشته روزنامه کیهان، در این جلسه که به ریاست آیت‌الله مهدوی کنی و با حضور ایروانی، سرافرازی، محلاتی، آقازاده، رفیق‌دوست، عسگراولادی و نمایندگان چند وزارتخانه و نهاد انقلابی در محل جامعه روحانیت مبارز تهران تشکیل شد، آیت‌الله مهدوی کنی ضمن تشریح وظایف و تعیین محورهای اصلی کار ستاد نظیر تأمین نیازهای اولیه آسیب‌دیدگان و آماده‌سازی گروه‌های امداد تأکید کرد: «طبق فرمان امام وظایف ستاد به تسریع، هماهنگی و نظارت بر سازمان‌های ذی‌ربط محدود است و ستاد هیچ‌گونه تداخلی در وظایف محوله به نهادها و سازمان‌ها ایجاد نخواهد کرد.» این روزنامه یادآور شد در تاریخ 14 مهرماه جاری آیت‌الله مهدوی کنی ازسوی امام خمینی رهبر انقلاب، مأموریت یافت برای تسریع در امر کمک‌رسانی به آسیب‌دیدگان از حملات هوایی، زمینی و موشکی دشمن، ستادی تشکیل داده و اقدامات لازم را برای ایجاد هماهنگی در کمک‌رسانی به آسیب‌دیدگان به عمل آورد.(2)
2
وزیر امور خارجه عراق دستیابی به هواپیماهای سوپراتاندارد را تلویحاً تلاشی ازسوی این کشور به‌منظور بین‌المللی‌کردن جنگ دانست.
مجله المستقبل (چاپ پاریس) در شماره اخیر خود با درج اظهارات طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق در حاشیه سی‌وهشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل به نقل از وی آورده است: «عراق به‌مجرد دست‌یافتن به سوپراتانداردها قادر خواهد بود که جنگ درازمدت خود را به جهان خاطرنشان سازد و شاید طرف‌های ذی‌ربط وارد عمل شوند و شاید که ایران در موضع خود تجدیدنظر کند، چراکه بالمال ملاک نه‌تنها ازطریق به‌کارگیری نیرو مشخص می‌شود بلکه شناخت دیگران نسبت به آن و پی بردن به بهایی که درنتیجه به‌کارگیری آن علیه آنان خواهد پرداخت، تعیین‌کننده است.»
المستقبل با اشاره به دیدارهای طارق عزیز از مسکو، پاریس و نیویورک افزود: «طارق عزیز این کشورها را در جریان موضع عراق قرار داده است و این کشورها متقابلاً موضع عراق را تأیید و از آن قدردانی کردند.» به نوشته این نشریه وزیر امور خارجه عراق در گفت‌وگو با خبرنگار المستقبل به روابط گسترده عراق با شوروی و موضع این کشور درباره جنگ پرداخته و خاطرنشان کرده است: «اتحاد شوروی به‌طور مستقیم و از خلال رسانه‌های تبلیغاتی خود از موضع صلح‌طلبی عراق ستایش کرده و یادآور می‌شود که ایران در جنگ از خود لجاجت به خرج می‌دهد.» وی همچنین ضمن اشاره به اینکه امریکا نیز ازطریق جورج شولتز وزیر امور خارجه این کشور، تمایل خود را به یافتن یک راه‌حل فوری برای خاتمه درگیری ابراز داشته است، افزود: «در ملاقات با شولتز در نیویورک به وی گفته است که ما نتایج ملموس و مواضع مشخص‌تر امریکا را تأکید می‌کنیم و از آن کشور تقاضا داریم که اظهارات خود را در عمل نشان دهد.»(1)
در همین حال، رادیو امریکا در گزارشی با اشاره به قابلیت‌های فنی هواپیماهای سوپراتاندارد و امید عراق در پایان‌دادن به جنگ ازطریق تهدید به استفاده از این جنگنده‌ها گفت: کارشناسان معتقدند که هیچ‌یک از دو کشور ایران و عراق قادر نیست این جنگ فرسایشی را ازنظر نظامی با پیروزی به پایان رساند. ایران با مساحت و جمعیتی نزدیک به سه برابر عراق برای دستیابی به پیروزی عجله‌ای ندارد و همچنان روزانه بیش از 2 میلیون بشکه نفت برای پرداخت هزینه این جنگ فرسایشی استخراج می‌کند، درحالی‌که صادرات نفتی عراق به یک‌پنجم میزان پیشین آن کاهش یافته و ذخیره پولی این کشور نیز به پایان رسیده است. عراق چنین استدلال می‌کند که با به‌کارگیری هواپیماهای سوپراتاندارد علیه تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک و سایر اهداف نفتی ایران در خلیج‌فارس، این کشور را با همان مشکلات مالی درگیر خواهد ساخت که درحال‌حاضر خود با آن روبه‌رو است و چنانچه ایران به‌تلافی حملات هوایی عراق به تأسیسات نفتی آن کشور دهانه خلیج‌فارس را به روی خطوط کشتیرانی بین‌المللی ببندد با خطر مقابله ایالات متحده امریکا و هم‌پیمانانش مواجه خواهد شد.
به گفته رادیو امریکا، مقام‌های امریکایی باتوجه‌به استیصال عراق در جنگ و موضع انعطاف‌ناپذیر ایران نمی‌توانند هشدارهای دو کشور را نادیده گیرند. حال آنکه دیگر منابع مطلع بر این باورند که عراق صرفاً می‌خواهد از این هواپیماها به‌عنوان حربه‌ای برای تشویق محافل
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 226، 10/8/1362، صص 3 و 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/8/1362، به نقل از مجله المستقبل، 23/7/1362.
جهانی به پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق استفاده کند و از سوی دیگر دوستان عرب خود را به افزایش کمک‌های مالی به عراق ترغیب کند.(1)
نشریه المستقبل نیز با اشاره به تهدید عراق مبنی‌بر بمباران تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک خاطرنشان کرد: «اگرچه ممکن است عراق جهت تسریع در پایان‌دادن به جنگ و جلوگیری از فرسایش اقتصاد خود اقدام به بمباران تأسیسات نفتی جزیره خارک بنماید تا از این رهگذر ایران را به میز مذاکره بکشاند، اما باتوجه‌به ویژگی‌های تکنیکی این جزیره که توسط امریکاییها بنا نهاده شده انهدام آن بسیار مشکل است و بمباران این جزیره تنها ممکن است که از نزدیک‌شدن کشتی‌ها و مختل‌ساختن جریان حملونقل نفت جلوگیری به عمل آورد و شرکت‌های نفتی را از انجام معاملات نفتی با ایران بترساند.»(2)
1
احداث خط لوله انتقال نفت عراق به عربستان سعودی، تأمین اعتبار پروژه‌های ساختمانی عراق توسط هند و انجام مقدمات دیدار نخست‌وزیر یوگسلاوی از بغداد، اهم گزارشهای امروز درزمینه روابط بازرگانی خارجی عراق است.
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، اعلام کرد عربستان سعودی با ایجاد یک خط لوله نفتی از عراق به این کشور که کار ساخت آن در سال آینده انجام خواهد گرفت، موافقت کرده است. این اقدام برای بهبود صادرات نفت عراق می‌باشد که براثر جنگ مختل شده است. صدام حسین همچنین گفت که اردن نیز با حمل نفت خام صادراتی عراق توسط تانکرهای نفتکش از آن کشور موافقت کرده است.(3)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز به نقل از روزنامه انگلیسی فایننشال تایمز گزارش داد: بانک تازه‌تأسیس صادرات واردات هند و بانک مرکزی عراق درمورد تأمین اعتبارات لازم برای اتمام پروژه‌های ساختمانی عراق که قرار بود توسط شرکت‌های هندی انجام پذیرد، به توافق رسیدند. این بانک مبلغ 295 میلیون دلار به‌منظور ادامه پروژه‌های ساختمانی و پرداخت اقساط معوقه عراق اختصاص داده است. به نوشته فایننشال تایمز، به‌منظور کمک به ذخیره ارزی عراق، کشور هند با واردکردن 4 میلیون بشکه نفت خام و 100 هزار تن سولفور از این کشور تا پایان سال 1984 موافقت کرده است.(4)
در همین حال، خبرگزاری عراق از ملاقات زون دراگان معاون نخست‌وزیر یوگسلاوی در امور اقتصادی و هیئت همراه وی با وزیر بازرگانی عراق در بغداد خبر داد. این دیدار امروز و در چارچوب فراهم‌کردن مقدمات گفتوگوی ملیکا بلانیتس رئیس شورای اجرایی متحد جمهوری یوگسلاوی (نخست‌وزیر) با طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق صورت گرفت. در این ملاقات درباره اجرای پروتکل همکاری‌های مشترک اقتصادی و فنی و نیز فعالیت شرکت‌های یوگسلاوی و چگونگی اجرای چند پروژه توسعه در عراق بحث و گفت‌وگو شد.(5)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 210، 24/7/1362، صص 29 - 28، رادیو امریکا، 23/7/1362.
2) همان، ص21، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از مجله المستقبل.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/7/1362، ص9، رادیو بی‌بی‌سی، 23/7/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 210، 24/7/1362، ص22، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از روزنامه فایننشال تایمز.
5) همان، ص24، بغداد - خبرگزاری عراق، 23/7/1362.
1
امروز اخبار ضدونقیضی از تحویل هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق انتشار پیدا کرد.
روزنامه فرانسوی فرانس‌سوار نوشت پنج فروند هواپیمای سوپراتاندارد فرانسوی هفته گذشته پس از یک پرواز سری که شامل فرود در جزیره کرس، یونان و ترکیه می‌شد وارد عراق شده‌اند.(1)
روزنامه لوکوتیدین دوپاری (چاپ پاریس) نیز ضمن اعلام این خبر و با بیان اینکه هواپیماهای مذکور فاقد قطعات اساسی‌ای هستند که حداکثر کارایی آنها را تأمین می‌کند، افزود: «به‌دنبال فشار شدید ژاپن بر فرانسه، عراق متعهد شده است به نفتکش‌های این کشور که مشغول بارگیری نفت از ایران هستند حمله نکند.» به عقیده مفسر این نشریه، درحال‌حاضر، جهان نیاز چندانی به نفت خلیج‌فارس ندارد و باتوجه‌به اینکه بسته‌شدن احتمالی تنگه هرمز موقتی خواهد بود این اقدام در آینده تأثیر مثبتی بر ارزش دلار خواهد داشت. در بخش دیگری از مطلب لوکوتیدین دوپاری آمده است: اعراب و فرانسه به‌دلیل بدهی عراق به آنها که بالغ‌بر 45 میلیارد دلار می‌باشد در دام حمایت از صدام افتاده‌اند.(2)
نشریه لیبراسیون (چاپ پاریس) هم ضمن اشاره به سخنان دیروز پیر موروا نخست‌وزیر فرانسه، که گفته بود دولت فرانسه مجبور به تأیید یا تکذیب مطالب انتشاریافته درمورد تحویل تجهیزات نظامی به عراق نمی‌باشد، نوشت: «دولت دستخوش همه‌گونه فشار است و در اجرای تعهداتش دچار تردید شده است و محتاطانه می‌کوشد تا موقعیتش را در خلیج [فارس] مسموم نسازد.» لیبراسیون افزود: «تردید دولت فرانسه درهرحال چندان ارتباطی با تهدیدات ایران ندارد، زیرا این کشور [ایران] خود به تنگه هرمز نیاز دارد و نیز ... تقریباً کلیه اتباع فرانسوی مقیم ایران مخفیانه به‌وسیله ایرفرانس به فرانسه بازگشته‌اند.»(3)
در همین حال، در بغداد محمد قاسم فرمانده نیروی هوایی عراق، اعلام کرد: ورود هواپیماهای سوپراتاندارد به‌علت اشکالات فنی به تعویق افتاده است و خلبان‌های عراقی هنوز دوره آموزشی خود را در فرانسه می‌گذرانند.(4)وی توضیح بیشتری دراینباره نداد، اما رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی به اظهارات هفته گذشته رئیس‌جمهور عراق اشاره و اعلام کرد: صدام حسین گفته بود درمورد نرسیدن هواپیماها با مقامات فرانسوی تماس گرفته و گمان می‌کند این تعویق به‌دلیل فشاری است که بریتانیا و امریکا به فرانسه می‌آورند. صدام همچنین گفت که فرانسه توافق کرده تعهد خود را اجرا کند و هواپیماها قبل از پایان ماه جاری میلادی تحویل عراق خواهد شد.(5)
از سوی دیگر، روزنامه لوموند (چاپ پاریس) در گزارشی با عنوان "تهدید غیرمستقیم صدام" به نقل از رئیس‌جمهور عراق در نشست مطبوعاتی هفته پیش وی با خبرنگاران فرانسوی نوشت: عراق از میتران انتظار دارد که سوپراتانداردها را به این کشور تحویل دهد، زیرا در غیر این صورت، بازرگانان فرانسوی متوجه خواهند شد که موفقیتشان در عراق قبل از هر چیز بستگی به دوستی عراق با فرانسه داشته است. این دوستی هرچند عمیق باشد،
1) همان، صص 13 و 14، پاریس - خبرگزاری آلمان‌غربی، 23/7/1362، به نقل از روزنامه فرانس‌سوار.
2) همان، ص2، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از روزنامه لوکوتیدین دوپاری.
3) همان، صص 2 و 3، به نقل از روزنامه لیبراسیون.
4) همان، ص9، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 23/7/1362.
5) همان، ص35، رادیو بی‌بی‌سی، 23/7/1362.
درصورت عدم تحویل هواپیماها دوام نخواهد یافت.(1)به گفته رادیو اسرائیل، صدام حسین در گفت‌وگو با خبرنگاران مطبوعات فرانسه اظهار کرده است نیروی هوایی عراق دارای یک اسکادران هواپیمای میراژ اف1 می‌باشد که آنها نیز به موشکهای اگزوسه مجهزند و جنگنده‌های اف1 همانند سوپراتانداردها دقیق و پرقدرت هستند و او درک نمی‌کند چرا ارسال سوپراتانداردها موجب این‌همه آشوب شده است. وی همچنین تأکید کرده است هیچ محدودیتی را درزمینه طرز استفاده از سوپراتانداردها نخواهد پذیرفت.(2)
1
درپی تهدید عراق به استفاده از هواپیماهای سوپراتاندارد علیه تأسیسات نفتی ایران و افزایش نگرانی‌ها از خطر گسترش جنگ، سه کشتی حامل تفنگ‌داران دریایی و یک ناو هواپیمابر امریکا به‌سوی اقیانوس هند حرکت کردند. در همین حال، یک دیپلمات شوروی هشدار داد مداخله امریکا موجب تشدید تنش و وخامت اوضاع منطقه خواهد شد.
روزنامه امریکایی وال استریت ژورنال به نقل از سخنگوی وزارت دفاع امریکا (پنتاگون)، ضمن تأیید حرکت سه کشتی از تفنگ‌داران دریایی امریکا از آب‌های لبنان به‌طرف اقیانوس هند، افزود: حرکت این کشتی‌ها عکس‌العمل خوش‌بینانه و محتاطانه‌ای است که پس از توافق نیروهای درگیر در جنگ لبنان برای یک آتش‌بس، امکان‌پذیر گردید.(3)
وال استریت ژورنال.
هفته‌نامه انگلیسی گاردین نیز در شماره اخیر خود با اشاره به اعزام ناو هواپیمابر امریکایی "رنجر" به اقیانوس هند به‌دنبال افزایش بحران در منطقه خلیج‌فارس و نیز عدم واکنش رسمی امریکا به تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق، اعلام کرد که چند هفته پیش یک گروه ویژه به‌منظور بررسی راه‌های مقابله با اقدام احتمالی دولت ایران به بستن تنگه هرمز تشکیل شده است. به نوشته گاردین، عراق قبلاً مقامات امریکایی را از قصد خود برای پایان‌دادن به جنگ ازطریق به‌کارگیری جنگنده‌های سوپراتاندارد علیه ایران آگاه کرده بود.(4)این درحالی است که لاری اسپیکز سخنگوی کاخ سفید، روز گذشته با یادآوری نگرانی امریکا از هرگونه مداخله در عبورومرور کشتی‌های غیرجنگی از آب‌های بین‌المللی ضمن خودداری از توضیح درمورد اقدام امریکا در قبال بسته‌شدن تنگه هرمز گفته بود: «ما فقط قادر خواهیم بود که سیاست خودمان مبنی‌بر فراهم‌نکردن اسلحه برای ایران و عراق را پیگیری نماییم، اما به‌هرحال به‌علت اهمیت منطقه با کشورهای منطقه و هم‌پیمانان خود دررابطه‌با اهمیت خلیج [فارس] در تماس هستیم.»(5)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری کویت از سازمان ملل، ریچارد اوینیک معاون نماینده شوروی در سازمان ملل در یک نشست مطبوعاتی اعلام کرد که اگر امریکا بخواهد مستقیماً در خلیج‌فارس مداخله کند وخامت اوضاع را در منطقه تشدید خواهد کرد. وی افزود: از عکس‌العمل دولت متبوع خود آگاه نیست، ولی شوروی از چنین مداخله‌ای استقبال نخواهد کرد.(6)در همین
1) همان، ص5، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از روزنامه لوموند.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/7/1362، ص16، رادیو اسرائیل، 23/7/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 210، 24/7/1362، صص 5 و 6، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از روزنامه
4) همان، ص3، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از هفته‌نامه گاردین.
5) همان، ص7، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از روزنامه واشنگتن تایمز.
6) همان، ص8، سازمان ملل - خبرگزاری کویت، 23/7/1362.
حال، خبرگزاری رسمی شوروی (تاس) در تفسیری بر گزارش روزنامه امریکایی بوستون کلاب درباره طرح دولت ریگان برای انتقال یک گروه از جنگنده‌های اف15 به‌منظور شرکت در مانور مشترک امریکا و عربستان سعودی نوشت: حدس مسئله دشوار نیست که چنین عملیاتی درعمل، متضمن مداخله مستقیم نظامی امریکا در جنگ عراق - ایران، به‌دست‌گرفتن کنترل میادین نفتی به‌بهانه حفاظت از آنها و ایجاد کنترل راهبردی بر تمامی منطقه خلیج‌فارس است.(1)
بعضی از نشریات منطقه نیز تحلیل‌های مشابهی را درخصوص مداخله کشورهای غربی و امریکا در منطقه خلیج‌فارس منتشر کردند. روزنامه الوحده (چاپ امارات متحده عربی) نوشت: کشورهای خارجی نیروهای خود را برای مداخله در خلیج‌فارس تحت بهانه حفاظت از منطقه آماده می‌کنند. نشریه الوطن (چاپ کویت)، که از روزنامه‌های هوادار فلسطین است، امریکا را متهم به تلاش برای بهره‌برداری از جنگ ایران و عراق در جهت تأمین منافع خود متهم کرد. این روزنامه نوشت: «تبلیغات و جاروجنجال امریکا و حرکات وسیع نظامی این کشور ما را متقاعد می‌سازد که امریکا فرصت را از دست نخواهد داد و از بهانه‌ای که ایران یا عراق درمورد تهدید علیه کشتیرانی، علی‌رغم عملی‌کردن یا نکردن آن به دست می‌دهند، استفاده خواهد کرد.»(2)
1
احتمال گسترش جنگ ایران و عراق موجب تشدید تلاش‌های سیاسی شورای همکاری خلیج‌فارس برای پایان‌دادن به جنگ شده است.
امروز رادیو کویت به نقل از عبدالعزیز حسین وزیر مشاور در امور شورای وزیران کویت، اعلام کرد در چهارمین اجلاس شورای همکاری خلیج‌فارس در دوحه موضوع جنگ ایران و عراق مورد بحث قرار خواهد گرفت. عبدالعزیز حسین درعین‌حال هشدار داد هرگونه اقدامی برای بستن خلیج‌فارس به روی کشتیرانی بین‌المللی خطرهای بسیاری برای تمامی دولت‌های منطقه به دنبال خواهد داشت.(3)
در همین حال، خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد: الجزایری‌ها اخیراً به نمایندگی از کشورهای محافظه‌کار منطقه خلیج‌فارس که نگران تشدید بحران در منطقه هستند تلاش‌های جدیدی را آغاز کردهاند. مقامات الجزایری مذاکراتی را با رهبران کویت و امارات متحده عربی انجام داده‌اند. روز جمعه گذشته نیز سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان که حامل پیامی از شاه فهد بود عازم پایتخت الجزایر شد تا مسئله جنگ را با مقامات الجزایری مورد بررسی قرار دهد. آسوشیتدپرس در ادامه افزود: حبیب شطی رئیس سازمان کنفرانس اسلامی که زمانی درصدد انجام اقدامات میانجیگرانه برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق بود، درمورد توقف فوری جنگ اظهار بدبینی کرد. وی در مصاحبه با روزنامه الوطن (چاپ کویت) با بیان اینکه انتظار دارد قبل از برقراری هرگونه مصالحه میان ایران و عراق، جنگ بین آنها شدت بیشتری
پیدا کند، افزود: «تقاضاهای ایران تغییری نکرده و در رأس آنها موضوع محاکمه صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، قرار دارد که نباید انتظار داشت مورد قبول ما و یا عراق قرار گیرد.»(1)
در همین حال، مجله المستقبل (چاپ پاریس) به نقل از یکی از مسئولان بلندپایه کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس نوشت: کشورهای خلیجی از پایان‌یافتن جنگ ایران و عراق کلاً مأیوس هستند. به عقیده این کشورها جنگ جز با پایان زندگی (امام) خمینی خاتمه نخواهد یافت. به نوشته المستقبل، این مقام بلندپایه گفت: «این برداشت و طرز تفکر پس از دیدار شیخ صباح الاحمد وزیر خارجه کویت و راشد عبدالله وزیر خارجه امارات متحده عربی از تهران در ماه اردیبهشت گذشته و ملاقات با مسئولین ایران، در نزد کشورهای خلیجی حاصل شده است.»
این نشریه در ادامه به نگرانی کشورهای خلیج‌فارس از تبعات ناشی‌از گسترش جنگ و عملی‌شدن تهدید ایران به بستن تنگه هرمز اشاره کرد. که درواقع این موضوع خود انگیزه‌ای برای تلاش بیشتر کشورهای مذکور درجهت خاتمه‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق شده است. المستقبل دراینباره آورده است: «در پرتو جو حاکم بر منطقه خلیج [فارس]، محافل خلیجی از ابراز نگرانی عمیق خود درمورد جدی‌بودن تهدیدات ایران دایر بر بستن تنگه هرمز و تعطیلی کشتیرانی برای مدتی طولانی درصورت بمباران‌شدن جزیره خارک امتناع نمی‌کنند، زیرا که پرتاب یک گلوله کاتیوشا از جزیره قشم برای بستن تنگه هرمز کافی خواهد بود و ایران برای انجام این امر هرگز به بهره‌برداری از سلاح دریایی خود که همچنان قوی است و جنگ قادر به فرسایش آن نبوده است نیاز ندارد.» المستقبل با اشاره به استقرار توپ‌های 130 و 155 میلی‌متری در امتداد جزایر سه‌گانه افزود: هیچ‌یک از کشورهای خلیجی به‌دنبال درسی که از جنگ عراق و ایران فراگرفتند هرگز به خود اجازه نخواهند داد تا به مقابله با ایران برخیزند و به گفته یکی از مقامات عرب این کشورها هرگز در جنگ با ایران خطر نخواهند کرد؛ جنگی که می‌دانند چگونه آغاز می‌شود، ولی نمی‌دانند چگونه پایان می‌یابد(2)
محور دیگر تلاش‌های کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس ترغیب سوریه به بازگشایی خط لوله نفتی است که از شمال عراق شروع شده و با عبور از خاک سوریه به پایانه‌های بارگیری نفت در مدیترانه منتهی می‌شود. بازگشایی این خط لوله موجب رفع تنگنای صادرات نفت عراق خواهد شد و تصور می‌شود بدین‌ترتیب انگیزه این کشور در حمله به تأسیسات نفتی ایران برطرف گردد. مجله المستقبل در شماره اخیر خود در مطلبی به شرایط سوریه برای راه‌اندازی مجدد خط لوله نفتی عراق پرداخته و با اشاره به دیدار و گفتوگوی شیخ زاید بن سلطان آل نهیان حاکم امارات عربی متحده با حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه آورده است: دمشق شرط کرده 30 درصد از درآمد این خط لوله به سوریه اختصاص یابد، اما «هنوز بغداد به این خواسته سوریه پاسخ نداده است.» المستقبل افزوده است: «محافل
دیپلماتیک عراق در کشورهای منطقه به امکان بهره‌برداری عراق از مخازن نفتی شناور خود در بحرین که دو سال قبل خریداری کرده برای صدور روزانه یک میلیون بشکه نفت از جزیره فاو در جنوب شط‌العرب [اروندرود] اشاره کردهاند.» بااین‌حال به نوشته این مجله «بهره‌برداری از این مخازن دربرابر حملات احتمالی ایران نیاز به حفاظت دارد که جنگنده‌های سوپراتاندارد قادر به آن می‌باشند.» المستقبل خاطرنشان ساخته است: «کشورهای خلیج‌فارس خواهان توافق ضمنی عراق و ایران برای آزادی صدور نفت در هر دو کشور هستند.»(1)
1
اولین مانور مشترک نظامی شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس(2)امروز درحالی پایان یافت که به عقیده ناظران، این کشورها درحال‌حاضر از توانایی دفاعی لازم دربرابر اقدام نظامی احتمالی ایران برخوردار نیستند.
به گزارش خبرگزاری امارات، در مرحله پایانی مانور مذکور در غرب صحرای ابوظبی شیخ خلیفه بن زائد ولیعهد و معاون فرمانده نیروهای مسلح امارات شرکت کرد.(3)رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی از ابوظبی خاطرنشان کرد که برای نخستین‌بار چنین مانوری در یکی از نقاط جهان عرب با نظارت شورای همکاری کشورهای خلیج‌فارس برگزار گردید. این مانور که با شرکت حدود 10 هزار نفر برگزار شد با اجرای یک شبه‌حمله به موضعی در بالای یک تپه به اوج خود رسید. حمله مذکور به‌وسیله تانک‌هایی انجام شد که تحت حفاظت هوایی جت‌های میراژ و بالگردها قرار داشتند.
به گزارش بی‌بی‌سی، این مانورها حامل پیامی سیاسی برای جهان است مبنی‌بر اینکه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس عزمی راسخ دارند که به فلسفه اتکاء به خویش جنبه عملی ببخشند زیرا برای آنها تصور اینکه در هنگام ضرورت بدون هیچ تردید و درنگی از ایالات متحده امریکا یاری بخواهند، بسیار دشوار بود. این گزارش در ادامه با اشاره به نگرانی شش کشور عربی حوزه خلیج‌فارس از برانگیختن خصومت همسایه خود ایران، به نقل از سرتیپ محمد سعید البادی رئیس ستاد ارتش امارات متحده عربی آورده است: نیروی نظامی مشترک کشورهای عضو شورای همکاری، خطر و تهدیدی علیه هیچ کشوری نیست. تشکیل این نیرو اساساً به‌واسطه ضرورتی است که نیازهای امنیتی در این نقطه حساس از جهان آن را ایجاب می‌کند. سرتیپ البادی افزود هرکس خواهان صلح است باید برای جنگ هم آمادگی داشته باشد.
بی‌بی‌سی در پایان گزارش خود توانایی دفاعی شورای همکاری خلیج‌فارس را چنین ارزیابی کرده است: اما مانورهای نظامی که در بیابانی در ابوظبی انجام می‌گیرد هر کیفیتی
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 229، 13/8/1362، ص23، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/8/1362، به نقل از مجله المستقبل، 23/7/1362.
2) این مانور با نام "سپر شبه‌جزیره" و با شرکت نیروهای مداخله‌گر سریع شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس از هفته پیش آغاز شده بود.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 210، 24/7/1362، ص18، ابوظبی - خبرگزاری امارات، 23/7/1362.
داشته باشد، در اینجا تا اندازه‌ای این نگرانی موجود است که اگر ایران بخواهد راه کلی صادرات نفت خلیج‌فارس را سد کند کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس درحال‌حاضر کم‌وبیش فاقد نیروی پایداری هستند، به‌خصوص اگر ایران تصمیم بگیرد که در تنگه هرمز مین‌گذاری کند. برای مقابله با این احتمال امریکا اعلام کرده که چه کشورهای حوزه خلیج‌فارس از آن کشور درخواست کنند و چه درخواست نکنند درصورت اقدام ایران به بستن تنگه هرمز برای بازنگاه‌داشتن این آبراه مداخله خواهد کرد.(1)
1
امروز درمورد تأثیر قطع احتمالی صادرات نفت از خلیج‌فارس بر بازار جهانی این محصول دیدگاه‌های متفاوتی مطرح شد. دراین‌حال منابع خبری از افزایش حق بیمه نفتکش‌های عازم پایانه نفتی ایران در خلیج‌فارس به‌دلیل آنچه "خطرات فزاینده جنگ در منطقه" خوانده می‌شود، خبر دادند.
خوزه مورنو لئون وزیر انرژی و معادن ونزوئلا که قرار است در سفر هفته آینده‌اش به سه کشور کویت، امارات عربی متحده و عربستان سعودی راه‌های جلوگیری از اشباع بازار نفت را مورد بحث و بررسی قرار دهد، احتمال منجرشدن جنگ ایران و عراق به یک ضربه نفتی را بعید دانست.(2)
اولاف لانتسکه رئیس آژانس بین‌المللی انرژی نیز پیش‌بینی کرد که حتی درصورت اقدام ایران به بستن تنگه هرمز، جریان نفت جهان غرب فلج نخواهد شد. به گزارش خبرگزاری آلمان، لانتسکه افزود: بسته‌شدن تنگه هرمز باعث کمبود روزانه 8 میلیون بشکه نفت در سطح جهان خواهد شد که دراین‌میان کشورهای صنعتی غرب فقط از 16 درصد مصرف نفت روزانه خود محروم خواهند شد و این کمبود را می‌توان از نیجریه، اندونزی، مکزیک، عربستان سعودی (ازطریق دریای سرخ) و منابع دیگر تأمین کرد.(3)
علاوه‌براین، نشریه نفتی لندن اویل ریپورت از دیدگاهی متفاوت به بررسی این مسئله پرداخت و خاطرنشان ساخت درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز، با افزایش ظرفیت انتقال نفت عربستان در دریای سرخ و افزایش ظرفیت تولید دیگر کشورهای عضو اوپک در خارج از محدوده خلیج‌فارس، بازار نفت همچنان 5/3 تا 5/4 میلیون بشکه کمبود خواهد داشت. این نشریه سپس نتیجه‌گیری کرد که حتی وقوع چنین شرایطی موجب پیدایش وضعیتی نظیر سال‌های 1974 - 1973 و 1979 - 1978 نخواهد شد، چراکه هم‌اکنون تقاضای چندانی وجود ندارد، بااین‌حال اگر بستن تنگه هرمز ادامه پیدا کند قیمت نفت سرانجام به آسمان خواهد رسید.(4)
از سوی دیگر، به گزارش روزنامه لیبراسیون (چاپ پاریس)، بیمه‌کنندگان کشتی‌ها در لندن که اوایل هفته جاری از بیمه‌کردن نفتکش‌های عازم پایانه جزیره خارک خودداری می‌کردند، از دیروز ضمن افزایش حق بیمه، مجدداً نفتکش‌های مذکور را بیمه می‌کنند. این روزنامه افزود: «بیمه‌کنندگان دلیل افزایش حق بیمه را خطرات فزاینده جنگ در منطقه دانسته‌اند، اما به‌احتمال
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 211، 25/7/1362، صص 12 و 13، رادیو بی‌بی‌سی، 24/7/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 210، 24/7/1362، ص4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از خبرگزاری رویتر.
3) همان، ص8، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از خبرگزاری آلمان‌غربی؛ و- واحد مرکزی خبرصداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، ص16، رادیو اسرائیل، 23/7/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 211، 25/7/1362، صص 4 و 5، لندن - خبرگزاری کویت، 23/7/1362، به نقل از نشریه نفتی لندن اویل ریپورت.
زیاد، عراق و برخی از دوستانش ازجمله فرانسه، عامل این واکنش زودرس بیمه‌کنندگان بوده‌اند.» به نوشته لیبراسیون، با افزایش حق بیمه، ایران قیمت نفت خام خود را کاهش می‌دهد تا مشتریان را از دست ندهد و درنتیجه «از منابع قابل‌توجه مالی محروم می‌شود. عراق و متحدینش به‌منظور مذاکره [با ایران] دقیقاً روی تضعیف مالی ایران حساب می‌کنند.»(1)
1
کارشناسان امور غرب آسیا در مرکز مطالعات بین‌المللی و راهبردی در واشنگتن آخرین تحولات جنگ ایران و عراق را با محوریت مسئله نفت و توانایی ایران در عملی‌ساختن تهدید خود مبنی‌بر بستن تنگه هرمز مورد بحث قرار دادند.
به گزارش رادیو امریکا، هنری شولر یکی از مدیران سابق شرکت‌های نفتی درباره اهمیت نفت خلیج‌فارس در اقتصاد جهان گفت: بیش از نیمی از نفتی که در سال 1981 در تجارت جهانی مورد دادوستد قرار گرفت از خلیج‌فارس تأمین شد و احتمال نمی‌رود در سال 1982 از این میزان کاسته شده باشد. هر اندازه که تقاضا برای نفت بیشتر شود این نسبت نیز بیشتر خواهد شد. عراق از ذخائر نفتی قابل‌توجهی برخوردار است، اما به‌سبب جنگ نمی‌تواند نفت خود را ازطریق خلیج‌فارس صادر کند. خط لوله‌ای که بخشی از نفت صادراتی عراق را ازطریق سوریه به بنادر دریای مدیترانه منتقل می‌کرد از آوریل سال گذشته و درپی اتحاد تهران و دمشق قطع شده است. عراق درحال‌حاضر فقط به‌وسیله خط لوله‌ای که از خاک ترکیه می‌گذرد قادر است مقدار کمی نفت صادر کند.
فردریک اکسل کارد کارشناس مرکز مطالعات بین‌المللی و راهبردی نیز با اشاره به سه میلیون و پانصدهزار بشکه نفتی که عراق روزانه پیش از جنگ صادر می‌کرد یادآور شد: صادرات نفت عراق اکنون به ششصد تا هفتصد هزار بشکه در روز محدود شده و به همین نسبت نیز از درآمد نفت آن کاسته شده است. باآنکه عراق درپی کاهش درآمد نفت سیاست صرفه‌جویی‌های اقتصادی را در پیش گرفت که به سیاست "سفت‌کردن کمربندها" شهرت دارد، اما احتمال اینکه عراق به‌سبب دشواری‌های اقتصادی برای پایان‌بخشیدن به جنگ به شرایط ایران تن در دهد بسیار ناچیز است. ایران نیز باوجود تلفات سنگین انسانی که گفته می‌شود به حدود پانصدهزار نفر می‌رسد حاضر نیست از امید خود برای سرنگون‌ساختن صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق، دست بردارد و به جنگ پایان دهد.
یوسف ابراهیم خبرنگار روزنامه وال استریت ژورنال نیز با بدبینی آینده جنگ را چنین پیش‌بینی کرد: این طولانی‌ترین جنگ در تاریخ نوین غرب آسیا است و فکر می‌کنم تا زمانی‌که رهبری در ایران دچار تغییر و تحول نشود جنگ هم پایان نخواهد گرفت. منظور من از تغییر در رهبری فقط پایان حیات آیت‌الله خمینی نیست. یوسف ابراهیم همچنین با بیان اینکه ایران
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 210، 24/7/1362، ص17، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از روزنامه لیبراسیون.
آن‌گونه که تهدید کرده است توانایی بستن تنگه هرمز را ندارد، افزود: کاملاً آشکار است که آنها نمی‌توانند با غرق‌کردن 10، 12 تانکر نفتکش و گذاشتن تانکرها به روی هم تنگه هرمز را ببندند. آنها خودشان قادر به چنین کاری نیستند. چنین اندیشه‌ای حتی با کارگذاشتن مین هم عملی نیست. آنچه مورد بحث است ترساندن و به‌وحشت‌انداختن شرکت‌های بیمه یا ناخدایان کشتی‌های نفتکش ازطریق غرق‌ساختن یکی دو تانکر یا شلیک به‌سوی آنها است.(1)
1
اتحاد شوروی تلاش می‌کند روابط نزدیک چهارجانبه‌ای را میان عراق، سوریه، اردن و سازمان آزادی‌بخش فلسطین برقرار سازد. مجله المستقبل (چاپ پاریس) در شماره اخیر خود به بررسی این موضوع پرداخته است.
این نشریه در گزارشی با عنوان "کشورهای حوزه خلیج‌فارس از تلاش مسکو برای ایجاد مصالحه بین سوریه و عراق استقبال و پشتیبانی به عمل آوردند" نوشت: در تیرماه گذشته، دیداری بین عبدالحلیم خدام و طارق عزیز وزرای امور خارجه سوریه و عراق با حضور مقامات روسی در مسکو انجام شد. دو وزیر فقط به دست‌دادن با یکدیگر اکتفا کردند و هیچ‌گونه صحبتی میان آنها ردوبدل نشد و بالاخره این دیدار در میان نگرانی روس‌ها بدون هیچ نتیجه‌ای به پایان رسید، اما درپی این تلاش‌ها آشکار شد که بین سوریه و اردن روابط نزدیک و گرمی برقرار شده است.
مجله المستقبل در ادامه افزود: به‌منظور بارور ساختن تلاش‌های شوروی برای ایجاد نزدیکی بین دمشق و بغداد، اجلاس اخیر وزیران امور خارجه شورای همکاری خلیج‌فارس که در مردادماه گذشته در طائف برگزار شد به شیخ صباح الاحمد وزیر امور خارجه کویت مأموریت داد تا با سفر به بغداد و دمشق مقامات عراقی و سوری را به تلاش برای ایجاد تفاهم بین دو رژیم تشویق کند. باوجود این تلاش‌ها، مفسرین خوش‌بین در خلیج‌فارس معتقدند تا مادامی‌که مصلحتی برای سوریه وجود نداشته باشد نمی‌توان به برقراری روابط نزدیک میان سوریه و عراق و درنتیجه، اقدام میانجیگری سوریه در نزد ایران امیدوار بود. المستقبل به نقل از یکی از مقامات کشورهای خلیج‌فارس دراین‌خصوص آورده است: کشورهای خلیجی باید به‌دنبال یافتن یک مصلحت سوری بروند و اگر نیافتند، یک مصلحت سوری اختراع کنند تا سوریه را به پذیرش مصالحه با عراق و انجام میانجیگری نزد ایران ترغیب سازند.
این نشریه همچنین ضمن اشاره به نزدیکی اتحاد شوروی و عراق درپی وخامت روابط ایران و مسکو به‌ویژه بعد از دستگیری سران حزب توده افزوده است: روابط محکم و دوستانه جاری بین مسکو و بغداد این عقیده را در روس‌ها به وجود آورده که نباید از امکان تحقق یک محور چهارجانبه متشکل از سوریه، عراق، اردن و سازمان آزادی‌بخش فلسطین مأیوس بود.
1) همان، صص 25 و 26، رادیو امریکا، 23/7/1362.
هدف از ایجاد این محور برقراری اتحاد بین کشورهای یادشده برای ایستادگی دربرابر ایالات متحده و متحدین آن می‌باشد. به‌ویژه باتوجه‌به اینکه دخالت نظامی و مستقیم امریکا در جنگ (داخلی) لبنان و شکست قطعی سیاست امریکا در حل بحران غرب آسیا و ناتوانی هیئت حاکمه این کشور در انجام تعهدات خود درزمینه اعمال فشار به رژیم صهیونیستی برای عقب‌نشینی از لبنان و متوقف‌ساختن احداث شهرک‌های یهودی‌نشین در کرانه باختری و... عامل مشوقی در این رهگذر بوده است. ازاین‌رو اتحاد شوروی به‌خوبی درک می‌کند که درصورت برقراری محور فوق، ایالات متحده امریکا دیگر قادر به دورساختن شوروی از جست‌وجوی هر نوع راه‌حلی برای مسئله غرب آسیا و یا جنگ عراق با ایران نخواهد بود و درنهایت باید برای مسکو یک نقش اساسی در نظر گرفت.(1)
1
به‌دنبال توقف فعالیت کمیته چهارجانبه نظامی در لبنان(2)خبرگزاری فرانسه امروز از بیروت گزارش داد کمیته مذکور پس از آنکه نمایندگان جنبش امل و حزب سوسیالیست ترقی‌خواه لبنان درمورد تصمیم خود مبنی‌بر تعلیق شرکتشان در این کمیته تجدیدنظر کردند کار خود را از سر گرفت.
بنا به این گزارش، تجدیدنظر این دو حزب پس از اقدامات رفیق حریری میانجی عربستان سعودی حاصل شده است. حریری درحال انجام مذاکراتی با رهبران گروه‌های لبنانی، دولت لبنان و دستیار رابرت مک‌فارلین فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا است. هدف این تماس‌ها تعیین محل اجلاس نشست آشتی ملی لبنان است که طرف‌های مختلف تاکنون بر سر آن به توافق نرسیده‌اند. در همین حال، ریموند اده معاون مسیحیان لبنان گفت در این اجلاس شرکت نخواهد کرد. وی نخستین اولویت را خروج نیروهای رژیم صهیونیستی از لبنان اعلام کرد(3)
ضمیمه اول گزارش1: تشریح جغرافیایی منطقه عملیاتی والفجر4
· تشریح منطقه عملیاتی شیلر:
در استان کردستان ایران، خط مرزی در حدفاصل مریوان تا بانه (طبق قرارداد مرزی) به‌سمت داخل ایران فرورفتگی پیدا کرده و ارتباط مستقیم دو شهر مریوان و بانه را با یکدیگر قطع می‌کند. این منطقه به‌دلیل وجود رودخانه‌ای به نام شیلر، "دهانه شیلر" نامیده می‌شود. منطقه دهانه شیلر در مجاورت استان سلیمانیه عراق قرار دارد. گفتنی است استان‌های کردستان ایران و سلیمانیه عراق هر دو از مناطق کردنشین هستند.
1) همان، صص 20 - 18، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1362، به نقل از مجله المستقبل.
2) کمیته مذکور که درپی توافق آتش‌بس در 25 سپتامبر 1983 (4 مهر 1362) میان طرف‌های درگیر در لبنان تشکیل شد، متشکل از ارتش، جبهه لبنانی، جبهه راست‌گرایان، جبهه نجات ملی و جنبش امل بود که پس از تلاش برای استقرار آتش‌بس و تثبیت آن وظیفه داشت مقدمات نشستی به‌منظور آغاز گفتوگوهای سیاسی میان سران احزاب و گروه‌های لبنان و نیز تعدادی از مقامات سابق این کشور را فراهم سازد. در این نشست نمایندگانی نیز از کشورهای سوریه و عربستان و هیئت‌هایی ازسوی پارلمان و دولت لبنان شرکت خواهند کرد.
3) روزنامه کیهان، 26/7/1362، ص16.
· جنس زمین منطقه
منطقه شیلر تلفیقی از دشت و ارتفاع است و ازنظر جنس زمین، دو نوع است:
الف) سنگی و سنگلاخی: رأس اغلب ارتفاعات سنگلاخ است.
ب) خاکی: اکثر زمینهای منطقه حتی دامنه ارتفاعات از جنس خاک رس می‌باشد و فقط در کنار و مسیر رودخانه جنس زمین شن و ماسه است. به‌علت جنس خاک، در مواقع بارندگی سطح زمین چسبنده شده و حرکت خودروها کند و گاهی غیرممکن می‌گردد، این وضعیت در قسمت‌های شمالی کوهستان‌ها مانع تردد خودروهای چرخ‌دار در خارج از جاده می‌شود. اما در فصول غیربارانی عبور خودروهای شنی‌دار و چرخ‌دار خارج از جاده امکان‌پذیر است.
اکثر ارتفاعات منطقه پوشیده از جنگل‌های بلوط است که ارتفاع و قطر درخت‌ها در رأس ارتفاعات، بیشتر بوده و دید و تیر را محدود می‌کند.
· ارتفاعات منطقه
ارتفاعات این منطقه را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد: 1. ارتفاعات مرزی؛ 2. ارتفاعات درون شیلر؛ 3. ارتفاعاتی که دهانه شیلر را مسدود می‌کند (یعنی خط مرزی به‌صورت مستقیم به وجود می‌آید).
ارتفاعات جنوبی شیلر، به‌ترتیب از غرب به شرق عبارت‌اند از:
الف) ارتفاعات سورن
این ارتفاعات که بخشی از سلسله‌جبال زاگرس محسوب می‌شود، تقریباً 50 کیلومتر از مرز ایران و عراق را تشکیل داده و با حداکثر ارتفاع 2570 متر از شمال نوسود در ایران تا توتمان در جنوب پنجوین ادامه می‌یابد.
ب) کوه زله یا ارتفاعات پنجوین
این ارتفاعات در جنوب‌غربی و مشرف بر شهر پنجوین واقع شده، از خط مرزی تا جاده پنجوین - سیدصادق (در جنوب کانی‌مانگا) در جهت جنوب به شمال امتداد می‌یابد و همراه ارتفاعات کانی‌مانگا گذرگاه یا تنگه‌ای را به نام روکان تشکیل می‌دهند. ارتفاعات مذکور دارای چند قله می‌باشد که به‌طور میانگین حدود 1800 متر ارتفاع دارند. ارتفاعات سنگ معدن، کله‌قندی در جنوب و دو ارتفاع 1810 و 1830 در میانه و در شمال آن شاخ شوکت قرار دارد که به جاده روکان نالپاریز ختم می‌شود.
در قسمت جنوبی ارتفاعات زله، شیاری وجود دارد که به‌دلیل وجود روستایی به نام حسن‌آباد، این شیار نیز حسن‌آباد خوانده می‌شود، این ارتفاعات در جنوب به دو قسمت تقسیم می‌شود؛ به‌طوری‌که در غرب شیار، قله کله‌قندی و در شرق آن یال حسن‌آباد قرار دارد.
خط مرزی پس از عبور از ارتفاعات زله با گذشتن از چندین تپه کم‌ارتفاع و قسمتی از دشت پنجوین قله خلوزه1 را دربرمی‌گیرد.
ج) ارتفاعات خلوزه
این ارتفاعات شامل دو بخش می‌شود: خلوزه1 و خلوزه2 که هر دو با اختلاف اندکی حدود 1800 متر ارتفاع دارند و به‌صورت شرقی - غربی به داخل شیلر کشیده شده‌اند، به‌صورتی‌که خلوزه2 کاملاً در داخل شیلر قرار گرفته است.
د) ارتفاعات مارو
خطوط مرزی پس از خلوزه به‌سمت ارتفاع مارو که با ارتفاع 1832 متر در شمال‌شرقی خلوزه واقع شده امتداد پیدا کرده است.
پس از این ارتفاع کوه شیلر با 2600 متر ارتفاع قرار دارد. خط مرز از کوه شیلر به بعد به‌طرف غرب تغییر مسیر می‌دهد.
الف) ارتفاعات شمالی
· ارتفاعات لری به بلندی 2020 متر، دارای چند قله و شیبی ملایم است.
· ارتفاع کنگرک، به بلندی 1810 متر که نوک آن سنگی و دامنه‌اش خاکی است.
· ارتفاع گرمک، با وسعت کم و حدود 1816 متر بلندی است.
بین سه ارتفاع ذکرشده فاصله وجود دارد که فاصله بین لری و کنگرک به‌دلیل وسعت آن، حالت دشت دارد و تقریباً جنگلی است. فاصله بین کنگرک و گرمک نیز را یک تنگه تشکیل داده که جاده‌ای از آنجا عبور می‌کند و پادگان گرمک در آن منطقه قرار دارد. در شرق این ارتفاعات دو ارتفاع براله و ادامة آن سربراله، واقع شده و ادامة این دو ارتفاع به ارتفاعات مارو و خلوزه متصل می‌شود.
ب) ارتفاعات جنوبی از شرق به غرب
· ارتفاع هفت‌توانان که ارتفاعی است کشیده با ارتفاع 1500 متر.
· تپه شهدا در جنوب هفت‌توانان واقع شده و دشتی با وسعت دو کیلومتر، این دو را از یکدیگر جدا می‌کند.
این دو ارتفاع داخل خاک ایران قرار دارد و دشمن روی این مناطق حضور دارد.
· تعدادی ارتفاعات کوچک که بیشتر در اطراف شهر پنجوین قرار دارند؛ ازجمله تخم‌مرغی، سه‌درختی و هرگنه که حدود 1400 تا 1500 متر ارتفاع دارند.
· کلو با ارتفاع 1512 متر در انتهای غربی خلوزه2.
ارتفاع مهم و راهبردی کانی‌مانگا که در امتداد دو ارتفاع مهم، از شمال لری و سورکوه و از جنوب به سورن منتهی می‌شود. این ارتفاع دارای قلل زیادی است؛ ازجمله شیخ گزنشین با 1877 متر ارتفاع، شاخ تارچر با 1866 متر و 2 ارتفاع 1904 و 1900. این دو ارتفاع از جنوب به جاده سیدصادق - پنجوین منتهی می‌شود.
· دشت پنجوین
در شمال شهر پنجوین دشت وسیعی به نام پنجوین وجود دارد که در میان ارتفاعات لری، کنگرک، گرمک، کلو، هرگنه، زله و کانی‌مانگا احاطه شده است.
· تنگه‌های موجود در منطقه
در آغاز دهانه شیلر بین چهار ارتفاع مهم (سورکوه، لری، کانی‌مانگا و سورن) سه تنگه وجود دارد: تنگه اول بین ارتفاع سورکوه و لری می‌باشد که رودخانه شیلر از آن عبور می‌کند و به‌دلیل نبودن جاده مناسب از اهمیت زیادی برخوردار نیست. تنگه دوم، بین ارتفاع لری و کانی‌مانگا که رودخانه قزلجه‌سو از میان این تنگه عبور می‌کند. تنگه سوم، تنگه بین کانی‌مانگا، سورن و زله می‌باشد. این تنگه به‌دلیل وجود دو ارتفاع زله و سورن طولانی شده و جاده مهم پنجوین به سیدصادق از این تنگه می‌گذرد و از این جهت دارای اهمیت فراوانی است و عقبه اصلی دشمن در منطقه محسوب می‌گردد. این تنگه به‌دلیل وجود شهرکی به نام نالپاریز در انتهای غربی تنگه، به نام نالپاریز خوانده می‌شود.
· رودخانه شیلر
رودخانه شیلر که از ارتفاعات قسمت شمالی شیلر سرچشمه می‌گیرد و به رودخانة زاب کوچک می‌ریزد 150 کیلومتر طول دارد و در بهار، غیرقابل عبور و در بقیه فصول در قسمت‌هایی که رودخانه از زمینهای صاف عبور می‌کند قابل عبور است.
جاده آسفالته سیدصادق - سلیمانیه، به طول 50 کیلومتر و عرض 7 متر است.
جاده آسفالته سیدصادق به حلبچه و خرمال به طول 38 کیلومتر و عرض 6 متر است.
جاده آسفالته پنجوین - سیدصادق، به طول 15 کیلومتر و عرض 6 متر که از تنگه طولانی نالپاریز عبور می‌کند.
الف) جاده شوسه پنجوین به گرمک - سرسوراو.
ب) جاده شوسه پنجوین به نخلان میشاو.
ج) جاده آسفالته کخلان تا سرسوراو.
د) جاده آسفالته درجه3 از پنجوین تا مرز (به‌طرف بایوه).
ه-) جاده آسفالته درجه2 پنجوین - هرگنه - ولیاوه و هلال‌آوه.
از دیگر جاده‌های شوسه منطقه می‌توان به این موارد اشاره کرد: جاده شوسه پنجوین - کانی‌مانگا این جاده از روی قله شیخ گزنشین از سلسله قله‌های کانی‌مانگا عبور می‌کند به چوارتا و از آنجا به سلیمانیه ختم می‌شود؛ جاده جنوب کانی‌مانگا به توتمان که از بین ارتفاعات زله و سورن عبور می‌کند؛ جاده سرتاسری روی ارتفاعات پنجوین (زله) که از جاده آسفالت پنجوین - سیدصادق منشعب می‌شود و قله‌های ارتفاعات مشرف به پنجوین را به هم وصل می‌کند(1)
ضمیمه دوم گزارش1: اهداف و مزیت‌های اجرای عملیات در منطقه دهانه شیلر
اصلی‌ترین هدف عملیات منطقه شیلر اتصال ارتفاعات سورکوه در جنوب‌غربی بانه (از شمال) به ارتفاعات سورن در غرب مریوان (در جنوب) بود تا با بهره‌گیری از آن خط مرزی از حالت فرورفتگی خارج و خط پدافندی مناسبی به دست آید. علاوه‌براین اهداف فرعی دیگری نیز برای اجرای این عملیات در نظر گرفته شد که برخی از آنها عبارت‌اند از:
استقرار یگان‌ها در مواضع قابل‌پدافند با تصرف منطقه شیلر؛ تأمین پادگان‌های گرمک و پنجوین؛ در معرض تهدید قرارگرفتن حدود 13 شهر و شهرک عراقی درپی تصرف ارتفاعات سورن و یال‌های غربی آن؛ فراهم‌شدن امکانی مناسب برای بهره‌برداری‌های سیاسی ازطریق تصرف منطقة شیلر؛ خارج‌ساختن شهر و منطقه مریوان از زیر آتش توپخانه عراق با عقب‌راندن دشمن و قطع یکی از راه‌های اصلی ارتباطی ضدانقلاب با عراق که تأثیر فراوانی بر فعالیت ضدانقلاب می‌گذارد(2)
1
مباحث مطرح‌شده در جلسه امروز سیدرحیم صفوی مسئول عملیات ستاد مرکزی سپاه، علی شمخانی جانشین فرمانده سپاه و عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف، از منتفی‌شدن عملیات تصرف ارتفاع قلاویزان که به‌عنوان پشتیبانی عملیات والفجر4 مورد نظر بود، به‌علت مخالفت سرهنگ صیاد شیرازی حکایت داشت.(1)
عزیز جعفری دراینباره گفت: چون سرهنگ صیاد شیرازی قلاویزان را پشتیبان عملیات والفجر4 نمی‌داند، لذا اعتقادی به اجرای عملیات در آن منطقه ندارد و ازطرفی چون تصرف قلاویزان نیاز به توپخانه و سایت موشکی ضدهوایی دارد و سپاه نیز دراین‌زمینه نیازمند کمک ارتش است، لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) که در منطقه مهران حضور داشت، به منطقه بانه فراخوانده شد.
از سوی دیگر، فرمانده نیروی زمینی ارتش باتوجه‌به تأکیدی که بر اجرای هم‌زمان عملیات در ارتفاع بمو و ارتفاع شاخ خشیک در جنوب منطقه عمومی دربندیخان دارد نظر کارشناسی سپاه را مبنی‌بر ناموفق‌بودن عملیات در بمو بدون اجرای عملیات در شاخ خشیک پذیرفت و با اجرای هم‌زمان عملیات بر روی این دو ارتفاع موافقت کرد. بدین‌ترتیب مقرر شد درصورت موفقیت لشکر27 حضرت رسول(ص) در منطقه بمو، عملیات در این منطقه ادامه یابد و در غیر این صورت، بلافاصله نیروهای این یگان به منطقه عملیاتی والفجر4 منتقل شوند. عزیز جعفری نیز پیشنهاد داد که یک تیپ برای کمک احتمالی به لشکر27 حضرت رسول(ص) در نظر گرفته شود.(2)
1) در عملیات والفجر3 (7/5/1362)، تصرف قلاویزان که بر شهر مهران تسلط دید و تیر داشت جزء اهداف اصلی عملیات بود، ولی تصرف این ارتفاع محقق نشد. به همین دلیل اجرای یک عملیات محدود و مستقل با هدف تصرف این ارتفاع و نیز پشتیبانی از عملیات والفجر4 مدنظر فرماندهان سپاه قرار گرفت. خارج‌شدن شهر مهران از دید و تیر دشمن و تجزیه قوای ارتش عراق از دیگر اهدافی بود که با اجرای این عملیات تحقق می‌یافت.
2) سند شماره 285/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر4 (داود رنجبر)، 11/7/1362 تا 28/7/1362، صص 291 - 287.
در ادامه، علی رضائیان فرمانده قرارگاه تاکتیکی حمزه و مسئولان ستاد این قرارگاه در جلسه حضور یافتند و درباره آمادگی یگان‌ها، مشکلات موجود در اجرای مأموریت لشکر14 امام حسین(ع) و راه‌حل‌های آن مباحثی مطرح شد.(1)
فرمانده قرارگاه تاکتیکی حمزه ابتدا درمورد شناسایی‌های انجام‌شده توسط یگان‌های تحت امر این قرارگاه مطالبی را بیان کرد.(2)گزارش وی بیانگر این بود که دشمن معابر و شیارهایی را که لشکر14 امام حسین(ع) برای شناسایی استفاده می‌کرده، بسته است. بدین‌ترتیب علاوه‌بر مشکلاتی که درزمینه شناسایی‌های در عمق برای این یگان به‌وجود آمده، شناسایی از خط نیز در برخی از محورها ناقص انجام شده است. رضائیان آمادگی لشکر14 امام حسین(ع) در سایر زمینه‌ها و همچنین آمادگی تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) را رضایت‌بخش خواند.
وی درباره میزان آمادگی لشکر31 عاشورا هم گفت: به‌علت آنکه این یگان دیر به منطقه آمده و احداث بنه، قرارگاه، آشپزخانه و... برای این یگان وقت‌گیر می‌باشد، پیشنهاد شده است که لشکر31 با لشکر8 نجف ادغام و با استفاده از امکانات تأسیساتی این یگان (آشپزخانه، بهداری و...) در مرحله اول وارد عمل شود.
رضائیان در ادامه گزارش خود با اشاره به آمادگی نسبی یگان‌ها، به سؤال رحیم صفوی درخصوص زمان مناسب برای اجرای عملیات این‌طور پاسخ داد: نظر ما روز یازدهم محرم (26 مهرماه) است، ولی تعیین زمان قطعی را بر عهده یگان‌ها
1) افراد شرکت‌کننده در این جلسه عبارت بودند از: محمد باقری اطلاعات قرارگاه خاتم سپاه، مجید برزمهری مهندسی قرارگاه مقدم حمزه، غلامحسین بشردوست، عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف، حسن دانایی‌فر طرح و عملیات قرارگاه خاتم، حسن شفیع‌زاده توپخانه قرارگاه مقدم حمزه، سیدرحیم صفوی مسئول عملیات سپاه، علی شمخانی قائم‌مقام فرمانده سپاه، علیرضا عندلیب مهندسی قرارگاه خاتم، علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه (سپاه)، اکبر غمخوار لجستیک قرارگاه مقدم حمزه، علی فدوی اطلاعات قرارگاه مقدم حمزه (سپاه)، علی فضلی عملیات قرارگاه مقدم حمزه (سپاه) و داود رنجبر راوی قرارگاه خاتم.
2) سازماندهی قرارگاه‌های فرعی حمزه برای تصرف اهداف عملیاتی در ضمیمه گزارش درج شده است.
گذاشته‌ایم تا باتوجه‌به پیشرفت کارشان روز نهایی آمادگی خود را به ما اعلام کنند. وی اضافه کرد: البته این زمان برای یگان‌های 14 امام حسین(ع) و 44 قمر بنی‌هاشم(ع) مناسب نیست. چون تکمیل شناسایی‌ها و جابهجایی آنها زمان‌بر است. بااین‌حال با یک یا دو روز جابهجایی این مسئله قابل‌حل است و از آنجا که لشکر امام حسین(ع) دو روز بعد از لشکر نجف و لشکر عاشورا عمل می‌کند این مسئله به‌طور طبیعی حل می‌شود.
فرمانده قرارگاه تاکتیکی حمزه همچنین در پاسخ سؤال علی شمخانی درمورد معقول‌بودن تأخیر دوروزه اجرای عملیات در محور مریوان نسبت به محور بانه، اظهار کرد: «ما به این نتیجه رسیده‌ایم که برای تضعیف عراق در جبهه مریوان، ابتدا در محور بانه عملیات کنیم و تا آن زمان نیز در جبهه مریوان راهکارهای مناسبی پیدا می‌شود.»
در ادامه جلسه، اکبر غمخوار مسئول لجستیک و مجید برزمهری مسئول مهندسی قرارگاه مقدم حمزه و حسن شفیع‌زاده مسئول توپخانه این قرارگاه راجع به میزان آمادگی واحدهای خود توضیحاتی دادند. برزمهری از کمبود کمرشکن برای نقل‌وانتقال دستگاه‌های مهندسی، شفیع‌زاده از کمبود گلوله توپ122 میلی‌متری و کم‌بودن سهمیه گلوله برای انواع توپ‌ها و به‌خصوص توپ‌های دوربرد که باید عقبه‌های دشمن در پشت ارتفاعات کانی‌مانگا و سیدصادق را هدف قرار دهند، اظهار نارضایتی کردند(1)
1
در ادامه مباحث عملیاتی در جلسه فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه امروز مانور عملیات، آخرین وضعیت دشمن و راهکارهای پیش رو مورد بحث قرار گرفت.
ابتدا، علی رضائیان ضمن اظهار تأسف از تعلل به‌وجودآمده در تصرف ارتفاعات لری هنگام عقب‌نشینی عراق از سورکوه و ارتفاع آسمان‌بین در شانزدهم شهریورماه، گفت: در آن زمان باتوجه‌به وضعیت ناپایدار نیروهای عراق این امکان فراهم بود تا با به‌کارگیری نیروی اندک و بدون تلفات این ارتفاع مهم تصرف شود.(2)
سپس علی فدوی در گزارشی از محل و نحوه استقرار نیروهای دشمن، به حضور 9 تیپ و 9 گردان عراقی در منطقه اشاره کرد و با بیان اینکه هرروز به تعداد یگان‌های دشمن اضافه می‌شود، افزود: حدود یک ماه پیش کلاً 3 تیپ و 2 گردان از عراق در منطقه حضور داشت و عراق هیچ کانالی هم احداث نکرده بود و سیم‌خاردار و مانعی نیز در زمین وجود نداشت. وی همچنین با یادآوری وجود نیروهای احتیاط دشمن در مناطق چوارتا، برزنجه و کانی‌مانگا و
نزدیکی این مناطق به منطقه درگیری در مرحله اول، گفت که درصورت درگیری، دشمن در عرض یک ساعت نیروهای احتیاط را به منطقه وارد خواهد کرد.
در ادامه جلسه، روی طرح مانور بحث شد. نظر کلی فرماندهان بر آن بود که عملیات در مرحله اول از محور بانه، ارتفاع لری و از ارتفاعات شرق آن بین کنگرک، گرمک، بلاله و مارو اجرا شود و تصرف سورن و کانی‌مانگا در مراحل بعد صورت گیرد. علی رضائیان در توجیه نظر مثبت خود درباره طرح مذکور گفت: ما نباید ابتدا بر روی هدف‌های بزرگ عمل کنیم، بلکه باید روی مارو، لری و... محکم عمل کرده و تثبیت کنیم و بعد در پنجوین وارد عمل شویم یا اینکه ابتدا ازسمت لری به روی کانی‌مانگا (از شمال به جنوب) عمل کنیم. وی اضافه کرد: جمهوری اسلامی ایران تحمل شکست و تلفات زیاد را نخواهد داشت و ندارد.(1)
1
در جلسه‌ای که بعدازظهر امروز با حضور برخی فرماندهان قرارگاه خاتم و فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده در عملیات والفجر4 به‌مدت چهار ساعت در قرارگاه تاکتیکی حمزه برگزار شد،(2)درباره آخرین جابهجایی یگان‌های مأمور در منطقه، استعداد نیروهای دشمن، میزان آگاهی دشمن از تحرکات و استعداد خودی، نقاط قوت دشمن، چگونگی استقرار و آرایش نیروهای عراقی، مانور یگان‌ها و نحوه ادغام نیروهای سپاه و ارتش، استعداد توپخانه و کمبودهای آن و خطرهای ناشی‌از تأخیر احتمالی در اجرای عملیات بحث و گفت‌وگو شد. در پایان این جلسه نیز روز اجرای عملیات تعیین و درباره تقدم به‌کارگیری یگان‌ها تصمیم‌گیری شد.
در این جلسه، ابتدا سرهنگ امیربیگی فرمانده قرارگاه مقدم حمزه (ارتش) به جابه‌جایی‌های یگان‌ها اشاره کرد و گفت: لشکر31 عاشورا (سپاه) به محور بانه آمد و قرار است با لشکر8 نجف (به عنوان قرارگاه حمزه3) مأموریت خود را اجرا کند. لشکر41 ثارالله(ع) (سپاه) نیز از
1) سند شماره 295/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر4 (محمدرضا دیانی)، 13/7/1362 تا 29/7/1362، صص 74 - 71.
2) سرهنگ ابراهیمی از قرارگاه مقدم حمزه، ابوشهاب معاون لشکر14 امام حسین(ع)، سرهنگ آذرفر فرمانده لشکر28 کردستان، سرهنگ امیربیگی فرمانده قرارگاه مقدم حمزه ارتش، محمد باقری اطلاعات قرارگاه خاتم سپاه، غلامحسین بشردوست از طرح و عملیات ستاد خاتم، سرهنگ جمالی جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش، حسن دانایی‌فر از اطلاعات - عملیات قرارگاه خاتم، حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)، سرهنگ درافشان فرمانده تیپ1 لشکر28 کردستان، علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سپاه، سالکی معاون قرارگاه مقدم حمزه، سرهنگ شقاقی رکن2 قرارگاه مقدم حمزه، علی شمخانی قائم‌مقام فرمانده کل سپاه، سیدرحیم صفوی مسئول طرح و عملیات سپاه، اکبر غمخوار مسئول لجستیک قرارگاه مقدم حمزه سپاه، علی فدوی اطلاعات - عملیات قرارگاه مقدم حمزه (سپاه)، سرهنگ فرتاش فرمانده تیپ3 لشکر28 کردستان، علی فضلی عملیات قرارگاه مقدم حمزه، سرهنگ قویدل رکن2 نیروی زمینی ارتش، کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)، کوسه‌چی فرمانده لشکر25 کربلا، سرهنگ مظفری فرمانده تیپ2 لشکر21 حمزه و سرهنگ رشید نخعی فرمانده توپخانه قرارگاه حمزه در این جلسه حضور داشتند.
احتیاط محور مریوان خارج شد و با لشکر14 امام حسین(ع) (به‌عنوان قرارگاه حمزه1) در این محور وارد عمل می‌شود و لشکر28 کردستان (ارتش) نیز احتیاط محور مریوان است.
سپس سرگرد شقاقی افسر اطلاعاتی قرارگاه تاکتیکی حمزه (ارتش)، استعداد یگان‌های عراقی(1)را چنین تشریح کرد: «در منطقه کلاً 30 گردان مانوری عراقی با ما درگیر هستند و 12 گردان توپخانه، آنها را پشتیبانی می‌کند و 28 گردان نیز تقویت منطقه را بر عهده دارند، به‌نحوی‌که یگان‌های تقویت نزدیک در 2 ساعت و 40 دقیقه، [و نیروهای] تقویت دور، طی 7 ساعت و 30 دقیقه می‌توانند وارد منطقه درگیری شوند.» سرگرد شقاقی همچنین درباره اطلاعات دشمن از وضعیت نیروهای خودی افزود: «دشمن از سمت تک‌ها و اهداف ما آگاه است حتی از تغییرات پاسگاه فرماندهی از دره واران به دره تفی (از شمال مریوان به غرب مریوان) اطلاع دارد. همچنین از حضور یگان‌های ارتش و ترکیب آنها آگاهی کامل دارد ولی از ترکیب نیروهای سپاه مطلبی نمی‌داند.» وی درمورد تدابیر تاکتیکی دشمن در خطوط مقدم نیز اظهار کرد: «دشمن چون می‌داند خطوط اولیه‌اش سقوط خواهد کرد، نیروهای ضعیف‌تر را در خط مستقر کرده و نیروهای قوی‌تر را در خطوط بعدی گذاشته است و اجرای پاتک، تاکتیک اصلی دشمن برای مقابله با نیروهای ایرانی است. ... دشمن شناسایی وسیع و دقیقی توسط هواپیما انجام داده و برخی مناطق را تا 20 بار توسط هلیکوپتر شناسایی کرده است.»
سرگرد شقاقی در توضیح تاکتیک‌های دفاعی و نحوه آرایش دشمن گفت: «نیروهای عراقی بهترین خطوط دفاعی را اشغال کردهاند (در بهترین مواضع پدافندی مستقر شده‌اند) و تمام خطوط متکی به میدان مین، کانال و سیم‌خاردار است و در هرجا که مانع طبیعی وجود ندارد با کارگذاشتن بشکه‌های آتش‌زا و بمب‌های انفجاری مانع ایجاد کرده است.» وی سپس تأکید کرد که نیروهای دشمن در هیچ منطقه‌ای مجتمع نیستند بلکه در همه ارتفاعات از ردة دسته تا ردة گروهان به‌صورت پایگاهی آرایش گرفته‌اند و این پایگاه‌ها نیز توسط میادین مین، تله‌های انفجاری و... مجهز شده و به‌وسیله کانال‌های باریکی به همدیگر ارتباط دارند و تصرف هرکدام از آنها باعث سقوط بقیه پایگاه‌ها نمی‌شود؛ یعنی اگر پایگاهی سقوط کرد نیروهای خودی باید برای تصرف پایگاه بعدی از صفر شروع کنند و تمامی این پایگاه‌ها نیز انواع سلاح‌ها را به میزان کافی در اختیار دارند.
افسر اطلاعاتی ارتش در قرارگاه تاکتیکی حمزه در ادامه درباره توانایی‌های دشمن در کنترل و هدایت منطقه درگیری و هوشیاری آنان درخصوص حمله نیروهای خودی اعلام کرد: دشمن از رادارهای رازیت و دستگاه‌های کنترل میدان نبرد برخوردار است و با این دستگاه‌ها می‌تواند نیروهای خود را هنگام درگیری هدایت کند.
1) در ضمیمه این گزارش به نحوة گسترش نیروهای دشمن در منطقه عملیاتی والفجر4 پرداخته شده است.
وی درعین‌حال در توصیف ضعف نیروهای دشمن به افزایش تعداد افراد فراری از یگان‌های عراقی اشاره کرد و گفت حتی برخی گزارش‌ها حاکی است از یک گروهان عراقی 20 نفر فرار کردهاند. وی در پایان گزارش خود اضافه کرد که فرماندهان رده بالای عراقی به نیروهای مستقر در منطقه گفته‌اند که از 25 مهر به بعد آمادة حمله ایران باشند.
در ادامه جلسه، علی فدوی مسئول واحد اطلاعات قرارگاه مقدم حمزه (سپاه)، درباره مناطق استحفاظی نیروها، هدایت یگان‌های عراقی، اهمیت جاده‌های موجود در منطقه تحت تسلط عراق و نوع استفادة نیروهای عراقی از این جاده‌ها مطالبی را به اطلاع حاضران رساند. وی سپس درمورد تحلیل دشمن از وسعت منطقه مورد نظر ایران برای حمله گفت: «دشمن تصور می‌کند که ما از سورکوه(1)جنوب‌غربی بانه تا حلبچه (شمال‌غربی نوسود) به او حمله خواهیم کرد.» فدوی افزود: «موانع دشمن در منطقه عملیاتی مخصوصاً در منطقه پنجوین کامل و مستحکم است، ولی چون یگان‌های عراقی در محور بانه فرصت زیادی برای ایجاد موانع و احداث میادین مین نداشته‌اند لذا از رده‌های بالا به آنها تأکید شده است که درصورت هرگونه سهل‌انگاری، مجازات‌های سنگین در انتظارشان خواهد بود.» وی اقدام دشمن در ایجاد موانع جدید در محور بانه را محتمل دانست و درباره هوشیاری و اطلاعات دشمن از وضعیت نیروهای خودی گفت: «دشمن از اجرای عملیات توسط ما کاملاً آگاه است و اطلاعات دقیق از وضعیت نیروهای ما دارد تا جایی‌که یگان در خط عراق، مسیر دقیق رفت‌وآمد سرهنگ صیاد شیرازی و اینکه با کدام وسیله و چه ساعتی به منطقه آمد را به رده بالاتر اطلاع داده است.»(2)
پس از گزارش عناصر ستادی قرارگاه مقدم حمزه، برخی از فرماندهان یگان‌ها درخصوص موضوعات مختلف مربوط به یگان خود گزارش دادند. ابتدا سرهنگ مظفری فرمانده تیپ2 از لشکر21 حمزه (ارتش)، که قرار است با لشکر14 امام حسین(ع) در قرارگاه فرعی حمزه1 عملیات شرکت کند، درباره مأموریت کلی یگان خود و نحوه ادغام نیروهای ارتش و سپاه گفت: «با توافقی که شده است قرار است در مرحله اول نیروهای ما وارد عمل نشوند و فقط گردان‌های لشکر14 امام حسین(ع) عمل کنند و قرار شد یک گردان ما در مرحله اول در خط پدافندی باشد و یک گردان هم برای تأمین جاده‌ها در نظر گرفته‌ایم و یک گردان هم در احتیاط است و در مرحله دوم بنا بر وضعیت منطقه نبرد و فشار دشمن سه گردان تیپ2 را به کار خواهیم گرفت.» وی علت وارد عمل نشدن گردان‌های تیپ2 لشکر21 حمزه در مرحله اول عملیات را این‌طور بیان کرد: «نظر برادر حسین خرازی [فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)]
1) تا تاریخ 16 شهریور 1362، ارتفاع سورکوه دراختیار نیروهای عراقی بود، ولی یگان مستقر در آن منطقه بنا به عللی ازجمله حضور قوی‌تر نیروهای ایرانی و نبود عقبه مطمئن از سورکوه و آسمان‌بین ناچار به عقب‌نشینی شد و تمام منطقه شمال رودخانه شیلر دراختیار نیروهای لشکر8 نجف قرار گرفت.
2) سند شماره 4155/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش از پیشرفت کار و میزان آمادگی در قرارگاه حمزه (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 24/7/1362، نوار شماره 12818)، محمدرضا دیانی، صص 19 - 1.
این است که باتوجه‌به اینکه باید واحدهایش را جمع کند و واحدهای آن لشکر شناسایی بیشتری دارند و خود ایشان هم بیشتر کار کرده است و می‌خواهد یک مقدار وضعیت بهتر در دستش باشد، لذا گردان‌های مانوری در مرحله اول از لشکر14 امام حسین(ع) انتخاب شدند.»
حسین خرازی نیز در تأیید مقدورنبودن به‌کارگیری واحدهای ارتش در مرحله اول عملیات گفت: «الآن عملیات نزدیک است و وقت نیست که نیروهای [لشکر14 و تیپ2 لشکر21 حمزه] باهم به شناسایی بروند، لذا در مرحله اول انشاءالله خودمان عمل می‌کنیم و تصمیم گرفته‌ایم که یک گردان از ارتش، جاده عقبه اصلی ما را به‌طور 24 ساعته تأمین کند و یک گردان هم انشاءالله بعد از عملیات مرحله اول آماده ادغام است.»
فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) مشکلات منطقه واگذارشده به این یگان را چنین برشمرد: «دشمن خودش را مستحکم کرده، نیروی ما باید 4 ساعت پیاده‌روی کند و تا 50 متری [ارتفاع] کله‌قندی برود و از آنجا درگیر بشود، لکن باتوجه‌به استحکامات و موانع موجود تا 2 کیلومتر قبل از هدف، نمی‌تواند این کار را بکند. لذا هنوز به طرح مشخصی نرسیده‌ایم. رسیدن به کله‌قندی و سنگ معدن یک عملیات واسطه‌ای می‌خواهد و این کار زمان لازم دارد.»
سپس سرهنگ فرتاش فرمانده تیپ3 لشکر28 کردستان از قرارگاه حمزه2، درباره آخرین وضعیت نیروها، نواقص موجود در شناسایی‌ها و مشکلات طرح مانور و آمادگی نسبی این یگان مطالبی بیان کرد. وی با اشاره به طرح مانور یگان خود با تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) یادآور شد که باتوجه‌به بُعد مسافت در یکی از محورها، باید امکاناتی را فراهم سازیم که پس از تصرف هفت‌توانان نیروهای بعدی بتوانند خود را به اهداف بعدی (قلة مسعود در غرب هفت‌توانان) برسانند و با یگان سمت چپ الحاق کنند.
کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) هم به تبیین هماهنگی‌های انجام‌شده با تیپ2 لشکر21 حمزه، چگونگی ادغام نیروها، وضعیت منطقه واگذارشده به این یگان و مشکلات ناشی‌از وجود موانع پرداخت و ضمن
اظهار نگرانی از نبود هماهنگی کامل در الحاق با جناح‌های خود (قرارگاه حمزه1 در جنوب و قرارگاه حمزه3 در شمال) خواهان توجه بیشتر فرماندهی به امر الحاق شد.
فرماندهان قرارگاه حمزه4 (سرهنگ درافشان فرمانده تیپ1 از لشکر28 کردستان و کوسه‌چی از لشکر25 کربلا) نیز درمورد آخرین وضعیت یگان‌های خود، مشکلات پیش رو و شناسایی‌های انجام‌شده توضیحاتی دادند. این دو فرمانده درباره نوع ادغام نیروها اختلاف نظرهایی داشتند. سرهنگ درافشان بر واگذاری نیرو به گردان هم‌جوار و استقلال فرماندهی گردان‌ها تأکید داشت، درحالی‌که نظر کوسه‌چی ادغام کامل 2 گردان تیپ1 با 2 تیپ لشکر25 کربلا و اشتراک فرماندهی بود، که اغلب فرماندهان حاضر در جلسه اشکالاتی را درمورد این نوع ادغام مطرح کردند.(1)
سرهنگ رشید نخعی فرمانده واحد توپخانه قرارگاه مقدم حمزه هم درباره استعداد کلی توپخانه، تعداد و نوع توپ‌های اختصاص‌یافته به قرارگاه‌های فرعی، نحوه سازماندهی توپ‌ها برای پاسخگویی به درخواست یگان‌ها در حین عملیات، شیوه عمل توپخانه‌ها در عملیات، نقش افسران رابط توپخانه و مشکلات پیش روی این واحد توضیحاتی بیان کرد. پس از آن، علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه (سپاه) از کم‌بودن سهمیه گلوله‌های توپ اظهار نارضایتی کرد و گفت: می‌گویند یک "گردان توپخانه" ولی هر توپ آن 7 گلوله سهمیه دارد. در 24 ساعت می‌شود 42 گلوله، یعنی یک گردان آتشبار 120 گلوله در 24 ساعت سهمیه دارد که این بسیار اندک است. سرهنگ جمالی جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش، دراینباره پاسخ داد: گلوله‌های واگذارشده نهایت مقدورات جمهوری اسلامی ایران است. این چیزی است که به ما واگذار شده است و ما هیچ چیزی را پنهان نمی‌کنیم و اگر مهماتی باشد که پای کار نیاوریم، این خیانت است، تمام مقدورات ما همین است.
رضائیان همچنین خواستار سرعت‌عمل یگان‌ها برای آغاز عملیات شد و افزود: هرچند برخی یگان‌ها، نواقصی در شناسایی دارند، ولی هوشیاری و اقدامات روزانه دشمن برای تسلیح زمین و واردکردن نیروهای جدید، ممکن است باعث بسته‌شدن راهکارهای فعلی و آسیب‌دیدن کل عملیات شود. وی در ادامه با اشاره به تاکتیک‌های عملیات در کوهستان تأکید کرد: «جنگ ما در اینجا جنگ پایگاهی است، چه‌بسا دو یا سه دستة ده نفری با هدایت خوب بتوانند یک پایگاه را تصرف کنند که یک گردان نتواند، اینجا ما هرچه بیشتر نیرو وارد کنیم، بیشتر آسیب خواهیم دید و گردان‌ها باید به‌صورت دستهای وارد عمل بشوند.»(2)
پس از گزارش فرماندهان و تذکرات مسئولان، جلسه به فرماندهان قرارگاه خاتم محدود شد.(3)در این جلسه فرماندهان درباره تقدم و تأخّر به‌کارگیری یگان‌ها و زمان آغاز عملیات
1) سند شماره 4156/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بررسی مشکلات عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 24/7/1362، نوار شماره 12819) داود رنجبر، صص 24 - 2.
2) سند شماره 4157/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بررسی عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 24/7/1362، نوار شماره 12820)، داود رنجبر، صص 15 - 6.
3) در این بخش از جلسه علی شمخانی، سیدرحیم صفوی، غلامحسین بشردوست، سرهنگ جمالی، سرهنگ قویدل و داود رنجبر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم حضور داشتند.
گفت‌وگو کردند و سرانجام قرار شد در مرحله اول در محور بانه قرارگاه حمزه3 (لشکر8 نجف، لشکر31 عاشورا و تیپ2 لشکر28 کردستان) با هدف تصرف ارتفاعات لری و ارتفاعات شرق آن و در محور مریوان قرارگاه حمزه2 (تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) و تیپ3 لشکر28 کردستان) با هدف تصرف ارتفاعات مارو و خلوزه وارد عمل شوند و دو روز پس از آن لشکر14 امام حسین(ع) ( قرارگاه حمزه1) برای تصرف ارتفاعات پنجوین اقدام کند.
فرماندهان حاضر در این جلسه روز عملیات را چهارشنبه 27 مهرماه تعیین کردند، ولی ساعت قطعی حمله را به نظرخواهی از فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه موکول کردند.
پس از طرح این مباحث به‌منظور مشورت و تصمیم‌گیری نهایی فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه (علی رضائیان و سرهنگ امیربیگی) به جلسه فراخوانده شدند. آنان نیز باتوجه‌به هوشیاری و اقدامات روزافزون دشمن برای ایجاد موانع در محورهای عملیاتی خواهان اجرای هرچه سریع‌تر عملیات شدند و درنهایت روز 27 مهرماه به‌عنوان زمان اجرای عملیات تعیین شد ولی درباره ساعت شروع عملیات تصمیم قطعی اتخاذ نشد.(1)
بعد از آن، بار دیگر همة فرماندهان یگان‌ها و مسئولان واحدها در جلسه حاضر شدند و زمان قطعی عملیات به آنان ابلاغ شد. در پایان این جلسه علی شمخانی قائم‌مقام فرمانده کل سپاه پاسداران، نکاتی را بدین‌شرح به افراد حاضر در جلسه متذکر شد:
قرارگاه مقدم حمزه سریعاً برآوردهای لجستیکی را تهیه کند و یگان‌ها آماده عملیات شوند.
نحوه و نوع به‌کارگیری احتیاط قرارگاه‌ها مشخص شود، هماهنگی‌های انجام‌شده برای ادغام نیروها کافی نیست و شناسایی‌ها نیز ناهماهنگ است. همچنین یگان‌های عمل‌کننده با یگان‌های جانبی خود هماهنگی کامل انجام نداده‌اند، لذا قرارگاه حمزه و یگان‌های عمل‌کننده باید تا قبل از عملیات این امور را به نتیجه برسانند.
وی تقدم به‌کارگیری یگان‌ها را چنین اعلام کرد: در روز چهارشنبه (27 مهر) قرارگاه‌های حمزه3 و حمزه2 وارد عملیات می‌شوند. قرارگاه حمزه4 آماده به‌کارگیری در منطقه حمزه2 باشد؛ حمزه1 هم در مرحله بعد وارد عمل می‌شود.(2)
راوی قرارگاه مقدم حمزه آن بخش از مذاکرات فرماندهان را که مربوط به طرح مانور یگان‌ها و اختلاف‌نظر در به‌کارگیری نیروهای ارتش در برخی یگان‌ها می‌شود این‌طور جمع‌بندی کرده است:
«جلسه با حضور کلیه یگان‌های ارتش و سپاه تشکیل و قرار شد چهارشنبه‌شب عملیات انجام شود. نظر بچه‌های سپاه این است که ارتش به‌خصوص لشکر28 سنندج [کردستان] - که تا حالا عملیات منظم انجام نداده است - توجیه نیست. دلایل دیگر آنها این است که ادغام با ارتش را دست‌وپاگیر می‌دانند ... به همین دلایل بچه‌های شناسایی هنگام
توجیه درمورد راهکارها و محورها [به آنها چیزی] نمی‌گویند. ... اغلب یگان‌ها،
نیروهای ادغامی ارتش را برای تأمین جاده‌ها و احتیاط گذاشته‌اند.
قرار شد که ابتدا روی ارتفاعات پنجوین عمل نشود. خود فرمانده گردان‌های لشکر14 امام حسین(ع) با عملیات مخالف هستند، لذا لشکرهای 14 امام حسین(ع) و 41 ثارالله(ع) برای پنجوین [در نظر گرفته شدند] که البته لشکر41 ثارالله(ع) احتیاط خواهد بود. ابتدا نیروهای برادران احمد کاظمی و کریم نصر با ارتش روی لری و مارو عمل می‌کنند و لشکر25 کربلا احتیاط قرارگاه خواهد بود. درضمن لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) برای عمل در کانی‌مانگا به بانه رفته است.»(1)
1
فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه در نامهای به قرارگاه تاکتیکی حمزه2 (تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) از سپاه پاسداران و تیپ3 لشکر28 کردستان از ارتش) ضمن ابلاغ مأموریت این قرارگاه برای تصرف ارتفاعات مارو، براله، سربراله، خلوزه1، خلوزه2 و هفت‌توانان در محور مریوان به برخی یگان‌های پشتیبانی نزدیک و دور، سازمان رزم، و امکانات و نقاط قوت و ضعف دشمن اشاره کرده است.
طبق اطلاعات ارائه‌شده در این نامه، یگان‌های پشتیبانی نزدیک دشمن که در منطقه عمومی پنجوین قرار دارند شامل 3 تیپ و 1 گردان پیاده کوهستانی، 1 گردان و 1 گروهان تانک، 2 گردان توپخانه و 8 گروهان کماندویی است و یگان‌های پشتیبانی دور دشمن نیز که در سلیمانیه، سیدصادق، عربت و قره‌داغ مستقر هستند، شامل 2 گردان پیاده کوهستانی، 20 گردان پیاده، 9 گردان گارد مرزی، یگ گردان کماندویی و 12 گردان توپخانه می‌باشد.
در نامه فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه برخی روش‌های دشمن برای جلوگیری از نفوذ نیروهای ایرانی گوشزد شده است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
استقرار واحدهای گشتی و کمین در جلوی مواضع دفاعی (خط اصلی)؛ مراقبت دائمی از میادین مین و معابر موجود؛ نصب سیم‌خاردار و تله منور در جلوی مواضع و مسیر عبور نیروهای خودی؛ اجرای آتش ایذایی در اغلب اوقات و پیش‌بینی نیروی احتیاط برای مقابله با وضعیت‌های فوقالعاده.
در قسمت دیگری از این نامه آمده است: دشمن برای دیدبانی از چته‌های سازمان کومه‌له و حزب دمکرات کردستان استفاده می‌کند(2)و هنگام پیشروی نیروهای خودی، تا رزمندگان به 50 متری مواضع عراقی نرسند اجرای آتش نمی‌کند.
در ادامه نامه نیز نقاط قوت و ضعف و امکانات نیروهای عراقی این‌گونه ذکر شده است:
1) سند شماره 295/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 77 - 74.
2) یک گروهبان سوم از گردان55 مستقل عراق که در پایگاه کوخلان به اسارت نیروهای خودی درآمده بود درباره همکاری عوامل مسلح غیرقانونی ایرانی با نیروهای مسلح عراقی گفته است: 2 نفر از کردهای ایران در روستاهای قلقله و ساوجی اطلاعات مورد نیاز عراق را جمع‌آوری کرده و به فرمانده گردان55 می‌دادند و چندین روز قبل هم 15 نفر از نیروهای ضربت عراق با راهنمایی این 2 تن برای اجرای یک عملیات به منطقه جنگی بین ساوجی و قلقله وارد شدند که 2 تن از آنها به اسارت درآمدند.
· نقاط ضعف دشمن:
دشمن در مقابل عملیات شبانه و تک‌های غافلگیرانه آسیب‌پذیر است. هنگام اجرای آتش خودی نیروهای عراقی به سنگرهای خود پناه می‌برند و این زمان بهترین زمان غافلگیری دشمن است.
· نقاط قوت دشمن:
ارتش عراق دارای سلاح‌های شیمیایی است.
دشمن از آتش سنگین و حجیم توپخانه برخوردار است.
دشمن می‌تواند با استفاده از نیروهای سازمان کومه‌له و حزب دمکرات کردستان ایران برای نیروهای خودی در نقاط مرزی ایجاد مزاحمت کند.
· امکانات دشمن:
برخورداری از امکان نقل‌وانتقال سریع، آتش سنگین و زیاد، دراختیارداشتن مهمات و اسلحه فراوان و بهره‌گیری از آتش هوایی قوی و برتری هوایی.(1)-(2)
1
امروز فرماندهی تیپ15 تکاور دریایی امام حسن(ع) در نامهای به طرح و عملیات قرارگاه کربلا، مانور این تیپ را برای اجرای عملیات در منطقه عمومی فاو با هدف تصرف منطقه رأس‌البیشه و انهدام تأسیسات نظامی فاو و سایت و رادار موشکی عراق در این منطقه اعلام کرد.(3)* نیازمندی‌های تیپ امام حسن(ع) برای اجرای این عملیات، وضعیت و عوارض منطقه و سازمان رزمی گردان‌های این تیپ(4)** از دیگر مواردی است که در این نامه به آن پرداخته شده است. بخش‌هایی از نامه بدین‌شرح است:
«تیپ١٥ تکاور دریایی امام حسن مجتبی(ع) (با عبور از اروندرود) با سه گردان به منطقه عملیاتی قشله [در جنوب فاو] تک خواهد نمود.
الف) گردان١: به استعداد ٣ گروهان مأموریت دارد از نهر بلامه به‌طرف خط دشمن فاصله بین دو نهر سیدمحمد و قشله با دشمن درگیر شده، پس از عبور از خط و پاکسازی منطقه تا (خلی٢) و جناح راست (جاده قشله) و نوک رادار در امتداد جاده اصلی فاو - رأس‌البیشه تأمین می‌نماید.
1) در بخش پایانی نامه، سازمان رزم، استعداد، جنگ‌افزارهای گردان‌های پیاده و پیاده کوهستانی عراق ذکر شده است که مشروح آن در ضمیمه این گزارش آمده است.
2) سند شماره 20594 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 24/7/1362، صص 5 - 1.
3) * کلیاتی از طرح مانور عملیات درنظرگرفته‌شده در شمال خلیج‌فارس در ضمیمه اول گزارش درج شده است.
4) ** توضیحاتی درباره وضعیت منطقه خودی، عوارض منطقه وسازمان رزمی تیپ امام حسن(ع) در ضمیمه دوم گزارش آمده است.
ب) گردان٢: به استعداد ٣ گروهان مأموریت دارد از نهر عوفی به‌طرف خط دشمن در فاصله بین دو نهر (خلی١) و عبدالعزیز با دشمن درگیر شده، ضمن پاکسازی تا (خلی٢) و تصرف پادگان هوا، دریا و انهدام رادار و تصرف خط پدافندی در کنار خور عبدالله، سمت راست رأس‌البیشه در جاده اصلی فاو، رأس‌البیشه در امتداد گردان١ به‌طرف خور عبدالله پدافند می‌نماید.
پ) گردان3: پشتیبانی ٢ گردان عمل‌کننده گردان سوم می‌باشد که درصورت ضرورت بنا به دستور، وارد عمل خواهد شد.
توضیح اینکه درصورت کشف تک، آتش سنگین روی خط دشمن اجرا و گردان در زیر آتش تهیه شروع به پیشروی و رساندن خود به ساحل خواهد نمود.»
طبق این نامه، تیپ امام حسن(ع) برای اجرای مأموریت خود، نیازمند ١٨ قبضه توپ130 میلی‌متری، 18 قبضه توپ105 میلی‌متری، یک قبضه کاتیوشا، ١ قبضه مینی‌کاتیوشا، ٢٠ قبضه خمپاره‌انداز 120 و 81 میلی‌متری (جمعاً 58 قبضه) می‌باشد همچنین برای این تعداد قبضه در هر روز عملیات، درخواست 19200 گلوله شده است.(1)
1
ارتش عراق امروز علاوه‌بر گلوله‌باران شهرهای آبادان، خرمشهر و مناطق مرزی این دو شهر، اقدام به بمباران اطراف مریوان کرد. در همین حال شهر بانه نیز به‌دنبال بمباران‌های اخیر عراق به‌طور کامل خالی از سکنه شده است.
توپخانه‌های عراقی امروز مناطق مختلف شهر آبادان ازجمله بازار، ساختمان دادگستری، پارکینگ شهرداری، پالایشگاه و منازل مسکونی واقع در منطقه بوارده جنوبی این شهر را هدف قرار دادند. در خرمشهر نیز مناطق دیری‌فارم، نیروی دریایی، ساختمان گمرک، راه‌آهن، پل‌نو و جزیره مینو گلوله‌باران شد. در این حملات 2 تن شهید و 26 نفر هم زخمی شدند و خساراتی به بار آمد.(2)
امروز همچنین هواپیماهای عراقی شهر مریوان و آبادی‌های اطراف آن را بمباران کردند که تلفاتی در بر نداشت(3)
در همین حال، خبرگزاری جمهوری اسلامی از اقدام مردم به تخلیه شهر بانه درپی بمباران‌های چند روز گذشته خبر داد. این خبرگزاری اعلام کرد: «درپی بمباران‌های چند روز گذشته شهر مرزی بانه، این شهر به‌طورکامل از سکنه خالی شده و اهالی آن سعی در بیرون‌بردن باقیمانده اثاثیه منازل خود دارند. درحالی‌که به دستور استانداری کردستان ادارات نیز تعطیل شده‌اند و احتمال بمباران‌های مجدد نیز وجود دارد، اقدامی نظیر ساختن سنگر و جان‌پناه جهت کارکنان اداراتی که لزوماً باید در شهر باشند، صورت نگرفته است و حال آنکه باید جهت نگهداری حداقل جوانان شهر در محله‌های مختلف سنگرهای دسته‌جمعی ساخته شود تا در مواقع بمباران مردم در آن جای گیرند و در موارد نیاز به نیروی انسانی، به کمک مسئولان اجرایی بشتابند.
1) سند شماره 125689 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی تیپ15 امام حسن(ع) به طرح و عملیات قرارگاه کربلا، 24/7/1362.
2) سند شماره 291153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 26/7/1362؛ و- سند شماره 291138 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استانداری استان خوزستان، 26/7/1362.
3) سند شماره 429108 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 25/7/1362.
گزارشات رسیده حاکی‌است پزشکان متخصص و عمومی شبکه بهداری بانه ضمن ابراز ناراحتی از اینکه بدون سنگر به خدمت خود ادامه می‌دهند اظهار داشته‌اند به‌هیچ‌وجه شهر را ترک نخواهند کرد.»(1)
1
براثر اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی، 2 نفر به شهادت رسیدند و خساراتی نیز به بار آمد. در همین حال در عملیات مشترک نیروهای سپاه کامیاران، قروه و باختران در منطقه عمومی گازرخانی، شماری از عاملان حملات اخیر به پایگاه‌های خودی در این منطقه کشته یا مجروح شدند.
حدود 40 تن از عناصر حزب دمکرات با تیربار و آر.پی.جی7 شبانه به پایگاه نیروهای خودی در روستای گلوان واقع در 8 کیلومتری جنوب‌غربی نقده حمله کردند که با مقاومت سرسختانه نیروهای پایگاه مواجه شده و با تحمل تلفاتی ناچار به ترک منطقه شدند. در این درگیری که سه ساعت ادامه داشت، 8 تن از مهاجمان کشته و 2 تن از نیروهای پایگاه زخمی شدند.(2)
در حادثه دیگری در جنوب مهاباد، افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی 5 تن از اهالی روستای خورخوره را دستگیر و به روستای برده‌گوره منتقل کردند. مهاجمان سپس یکی از این افراد را به شهادت رسانده و جنازه وی را در کنار جاده انداختند.(3)
در همین منطقه، چته‌های حزب دمکرات بر سر راه نیروهای پایگاه شهید سپاهی عملیات کمین اجرا کردند. در این حادثه یک تن از افراد خودی به شهادت رسید و یک دستگاه تریلر وزارت راه که حامل یک بلدوزر بود به آتش کشیده شد.(4)
شهربانی جمهوری اسلامی هم در گزارشی اعلام کرد که چند فرد مسلح در شهر مهاباد به اداره شهربانی و پایگاه‌های مستقر در بانک ملی این شهر حمله کردند، اما با واکنش به‌موقع نیروهای شهربانی متواری شدند.(5)
در محور بوکان - میاندوآب نیز یکی از نیروهای بسیج بر روی مینی که عناصر ضدانقلاب کار گذاشته بودند رفته و مجروح شد.(6)
علاوه‌براین، در سردشت عناصر گروه‌های مسلح ضدانقلاب چندین گلوله خمپاره به نقاط مختلف شهر شلیک کردند که موجب واردآمدن خساراتی به چند منزل و زخمی‌شدن تعدادی از مردم شد. اغلب مجروحان به‌طور سرپایی معالجه و ترخیص شدند.(7)
از سوی دیگر به‌دنبال عملیات‌های چند روز اخیر عناصر گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه عمومی گازرخانی در جنوب محور سنندج - مریوان و سقوط پایگاه‌های تنگی‌سر، مهراب، نیر و همچنین حمله افراد ضدانقلاب به پایگاه آویهنگ در روز قبل که خسارات و تلفات فراوانی را به نیروهای خودی وارد ساخت، امروز نیروهای سپاه کامیاران با هماهنگی و همکاری نیروهای سپاه
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 212، 26/7/1362، ص7.
2) سند شماره 400635 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (منطقه11) به فرماندهی کل طرح و عملیات سپاه، 7/9/1362؛ و- سند شماره 416799 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 26/7/1362؛ و- سند شماره 80730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 3/8/1362؛ و- سند شماره 416701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه نقده (فرماندهی) به منطقه11 (فرماندهی)، 25/7/1362.
3) سند شماره 416799 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 416726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 25/7/1362.
4) سند شماره 227372 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: رویدادهای هفته، دفتر فرماندهی سپاه منطقه10، 24/7/1362.
5) سند شماره 80525 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 25/7/1362؛ و- سند شماره 80527 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 25/7/1362.
6) سند شماره 80730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص3.
7) سند شماره 80547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 26/7/1362.
قروه و باختران عملیاتی را برای به‌دام‌انداختن مهاجمان اجرا کردند. در جریان این عملیات و درپی یک تعقیب‌و‌گریز، عناصر مسلح مذکور در سرچین محاصره شده و 50 تن از آنان کشته یا زخمی شدند. در این درگیری 7 تن از نیروهای خودی نیز شهید و 4 نفر هم مجروح شدند.(1)
1
هم‌زمان با تحرکات وسیع نیروهای خودی در آستانه عملیات والفجر4، گزارشهای برخی منابع خبری حاکی است مقامات عراق در انتظار حملات نظامی ایران در جبهه‌های شمالی جنگ هستند.
خبرگزاری تانیوگ به نقل از یک بیانیه نظامی عراق که از رادیو بغداد پخش شد، گزارش داد: مواضع نیروهای ایران در بخش شمالی جبهه برای یک دوره طولانی هدف عملیات نیروی هوایی عراق واقع شده است. تانیوگ افزود: «بغداد چندین‌بار اعلام کرده است که انتظار حملات جدیدی را ازجانب ایرانیان در این بخش از جبهه دارد.»(2)
خبرگزاری عراق نیز به نقل از صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، اعلام کرد: «ایران از یک ماه پیش، خود را برای اجرای حمله جدیدی به خاک آن کشور [عراق] آماده ساخته، ولی هنوز برای شروع این حمله دچار تردید است.»(3)صدام با بیان این مطلب در جمع گروهی از مردم سلیمانیه عراق که برای امور جنگی پول و طلا هدیه کردهاند، گفت: یک ماه بعد از حمله ایران به حاج‌عمران در اوایل ماه اوت، عراق درها را به روی داوطلبین کردستان باز کرده و ده روز قبل تعداد آنها به 70 هزار نفر رسیده است. وی افزود: «رهبران ایران به حمایت کردها امیدوار بودند، اما آنها از دیدن اینکه اعراب و کردها هر دو از عراق دفاع می‌کنند، متعجب شدند.»(4)
از سوی دیگر به گزارش خبرگزاری فرانسه، سعدی توما فرمانده سپاه سوم ارتش عراق، امروز در یک نشست مطبوعاتی با خبرنگاران فرانسوی درحالی‌که از آمادگی این ارتش برای آتش‌زدن شهر آبادان و آزادکردن قسمتی از اراضی عراق در مناطق جنوبی جبهه جنگ خبر داد، افزود: البته «فرمانده سیاسی در بغداد» چراغ سبز برای این امر نداده است. خبرگزاری فرانسه اضافه کرد: منظور وی صدور اجازه ازسوی صدام و شورای انقلاب عراق است که شامل مسئولان غیرنظامی حزب بعث و عدنان خیرالله یکی از خویشاوندان بسیار نزدیک رئیس‌جمهور عراق می‌باشد. این گزارش به نقل از یکی از فرماندهان بخش مرکزی جبهه افزود دستورات بغداد کاملاً قاطع هستند و تأکید دارند که فقط موضع دفاعی را حفظ کنید. گزارشگر خبرگزاری فرانسه عقیده دارد: «این دستورات می‌تواند آرامش نسبی که خبرنگاران در بصره واقع در جنوب جبهه مشاهده کردند توجیه نماید.» به گفته سعدی توما، این آرامش مگر در مواردی جزئی، از 14 ماه پیش به وجود آمده است. این ژنرال عراقی در توصیف موقعیت این منطقه گفت: «ایران یک خط یازده در سه کیلومتر را تحت اشغال خود دارد و عراق، قسمت محدودی از سرزمین ایران را در تصرف خود دارد.»(5)
1) سند شماره 227372 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 416800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی، 28/7/1362، ص2.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 211، 25/7/1362، ص3، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 24/7/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/7/1362، صص 13 و 14، رادیو اسرائیل، 25/7/1362، به نقل از خبرگزاری عراق.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 212، 26/7/1362، ص2، بغداد - خبرگزاری رویتر، 24/7/1362، به نقل از خبرگزاری عراق.
5) همان، ص3، بصره - خبرگزاری فرانسه، 25/7/1362.
1
مراسم روز تاسوعا در تهران به‌دلیل شعارهای عزاداران در اعتراض به فروش پنج فروند هواپیمای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق، مورد توجه ویژه خبرگزاری فرانسه قرار گرفت. این خبرگزاری امروز گزارش داد: «صدها هزار ایرانی در جریان تظاهرات مذهبی خود به دادن شعار علیه فرانسه که قرار است هواپیماهای جنگنده مدرن تحویل عراق دهد پرداختند.» براساس این گزارش، افراد معتقد مذهبی در این مراسم شعار مرگ بر فرانسه و مرگ بر میتران (رئیس‌جمهور این کشور) سر دادند و یکی از گویندگان در پشت میکروفون، فرانسه را متهم کرد که این کشور جنایتکار به کمک ابرقدرت‌ها تسلیحات مرگبار تحویل عراق می‌دهد.(1)
2
روابط اقتصادی یوگسلاوی با عراق گسترش می‌یابد، خانم ملیکا بلانیتس نخست‌وزیر یوگسلاوی، در رأس یک هیئت عالی‌رتبه سیاسی برای یک دیدار رسمی سه‌روزه، بلگراد را به مقصد بغداد ترک کرد. این درحالی است که یک هیئت عالی‌رتبه اقتصادی به ریاست زون دراگان معاون نخست‌وزیر یوگسلاوی نیز به‌منظور گفت‌وگو درباره مسائل اقتصادی و فراهم‌کردن مقدمات سفر بلانیتس در بغداد به سر می‌برد. علاوه‌براین هیئتی نظامی به ریاست یک سرلشکر عراقی در بلگراد مشغول مذاکره با مقامات عالی‌رتبه نظامی یوگسلاوی است.(2)
رادیو بغداد ضمن اعلام خبر ورود نخست‌وزیر یوگسلاوی به بغداد گفت: وی درطول دیدارش از بغداد با مسئولان عراق درخصوص گسترش و تحکیم مناسبات دوستی و همکاری میان دو کشور در تمام زمینه‌ها به گفت‌وگو خواهد پرداخت.(3)درباره انگیزه این دیدار روزنامه جمهوری اسلامی در گزارشی نوشت: یوگسلاوی در سال‌های اخیر اقدام به سرمایه‌گذاری هنگفتی به ارزش جمعاً 11 میلیارد دلار در عراق کرده است. بیش از 25 هزار متخصص و کارگر یوگسلاوی نیز به کارهای عمرانی در عراق اشتغال دارند. از آنجا که این کشور خود با مشکلات اقتصادی شدیدی مواجه است امیدوار است با رفع مشکلات مالی عراق زمینه اجرای تعهدات و پرداخت بدهی‌هایش به یوگسلاوی فراهم آید.(4)
3
سرنوشت هواپیماهای سوپراتاندارد خریداری‌شده ازسوی عراق همچنان در پرده ابهام قرار دارد.
روزنامه آبزرور به نقل از منابع اطلاعاتی واشنگتن نوشت: هواپیماهای تجسسی امریکا هفته گذشته شاهد برخاستن پنج هواپیمای سوپراتاندارد از پایگاه فرانسه بوده‌اند اما بعد رد این هواپیماها را گم کردهاند. به نوشته این روزنامه، اکنون بجز حلقه کوچکی از مردان سیاسی و نظامی در فرانسه و عراق، دیگران از محل فعلی هواپیماهای فرانسوی که به مقصد عراق حرکت کردهاند، بی‌خبر هستند.(5)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 211، 25/7/1362، ص5، تهران - خبرگزاری فرانسه، 24/7/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 212، 26/7/1362، ص2، بلگراد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/7/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/7/1362، ص5، رادیو بغداد، 25/7/1362.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/7/1362، ص12.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 211، 25/7/1362، ص13، رادیو بی‌بی‌سی، 24/7/1362، به نقل از روزنامه آبزرور.
در همین حال، روزنامه دولتی الجمهوریه (چاپ بغداد)، ضمن انتقاد از امریکا و انگلستان مدعی شد که این دو کشور فرانسه را برای تحویل‌ندادن هواپیماها تحت فشار قرار داده‌اند. این روزنامه همچنین نوشت: هدف عراق از دریافت جنگنده‌های سوپراتاندارد استفاده از آن در جنگ نیست، بلکه می‌خواهد از این جنگنده‌ها برای تحت فشار قراردادن ایران به قبول صلح استفاده کند. الجمهوریه افزود: فرانسه موضع مثبت و صحیحی درمورد جنگ و تعهداتش در قبال عراق اتخاذ کرده و آنهایی که چنین فشارهایی را اعمال کردهاند، باید بدانند با انجام این کار خدمتی به صلح نمی‌کنند بلکه متجاوز را تشویق می‌کنند.(1)
1
دلایل و آثار تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد بر جنگ ایران و عراق موضوع میزگردی خبری در یک برنامه تلویزیونی در واشنگتن بود.
شیرین هانتر معاون ایرانی برنامه مطالعات خاورمیانه مرکز مطالعات سوق‌الجیشی و بین‌المللی دانشگاه جورج تاون، سعید رجایی خراسانی سفیر دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل و ویلیام اولسون کارشناس مسائل خلیج‌فارس در این میزگرد خبری شرکت داشتند. به گزارش رادیو امریکا، هانتر درباره نیاز عراق به هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد گفت: عراقی‌ها مدتی است به‌ویژه ازلحاظ اقتصادی در وضعیت دشواری قرار دارند. تاکنون عراق با کمک‌های مالی سخاوتمندانه کشورهایی چون کویت و عربستان سعودی دوام آورده است، اما اشباع بازارهای نفتی جهان سبب شده که این کشورها هم نتوانند به‌اندازه گذشته به عراق کمک مالی بدهند. عراق می‌کوشد با پایان‌دادن به جنگ از این وضعیت دشوار اقتصادی خلاص شود. وی خاطرنشان کرد: «هدف اصلی عراق این است که ظرفیت صادراتی ایران را اگر کاملاً از بین نبرد اقلاً آن را کاهش بدهد تا ایران هم به وضعیت عراق دچار شود و ناچار به مذاکره برای صلح باشد.»
معاون برنامه مطالعات خاورمیانه دانشگاه جورج تاون در پاسخ به این سؤال که آیا نقشه جنگی عراق برای نیل به صلح، واقع‌بینانه است و عملی خواهد شد، اظهار کرد: پاسخ به این پرسش دشوار است، زیرا متأسفانه منطق و اعمال عاقلانه از خصوصیات دولت ایران و عراق دست‌کم در ابتدای جنگ نبوده است. در شرایط عادی هر دو طرف بازنده‌اند. حتی اگر عراق تأسیسات پایانه خارک را نابود نکند، خطر حمله به نفتکش‌ها سبب می‌شود که آنها برای حمل نفت ایران به خارک نزدیک نشوند. عراق در گذشته توانایی اجرای تهدیدهای خود را نداشت. همچنین ممکن است قیمت بیمه دریایی به‌قدری بالا برود که کشتی‌ها حاضر نشوند نفت ایران را حمل کنند.
از هانتر سؤال شد که دراین‌صورت عراق تحت فشار اقتصادی است و مجبور است جنگ را به نحوی از انحاء خاتمه دهد. وی پاسخ داد: کاملاً درست است؛ پس از آخرین حمله بزرگ ایران که شکست خورد و به سقوط صدام حسین که هدف اصلی آیت‌الله (خمینی) است نینجامید، ایران تصمیم
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 212، 26/7/1362، ص2، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/7/1362، به نقل از روزنامه الجمهوریه
گرفت به جنگ فرسایشی دست بزند تا اقتصاد عراق تحلیل برود و صدام نتواند به حکومت ادامه بدهد.
مجری این برنامه تلویزیونی سپس برای آشنایی با دیدگاه ایران، نظر سعید رجایی خراسانی سفیر جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل را درمورد نقش دستیابی عراق به این سلاح‌ها در پایان‌دادن سریع به جنگ جویا شد. رجایی خراسانی پاسخ داد: «فکر نمی‌کنم که این هواپیماها [بتوانند] جنگ را به پایان بیاورند. آنها ممکن است وضع را بدتر کنند. البته فقط ممکن است. من چندان مطمئن نیستم که آنها [عراقی‌ها] چندان موفق شوند... .»
سفیر جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به سؤالی درمورد دلیل ناراحتی ایران از تحویل این هواپیماها به عراق، گفت: «ما اصلاً ناراحت نیستیم. ما داریم وضعیت را تشریح می‌کنیم. ما فکر می‌کنیم که عراق می‌کوشد جنگ جنبه بین‌المللی پیدا کند. ما می‌خواهیم به کشورهایی که عامل بین‌المللی‌شدن این جنگ هستند بگوییم که این کار بسیار خطرناکی است و آنها نباید اهرمی در دست عراق بشوند.» وی ضمن ابراز تردید در موفقیت‌آمیز بودن حملات عراق درصورت استفاده از سوپراتانداردها گفت: «اما درصورتی‌که حمله عراق مؤثر بیفتد و تأسیسات نفتی ما نابود شود و ما نتوانیم دیگر نفت صادر کنیم آن‌گاه صدور نفت از خلیج‌فارس بهطورکلی قطع خواهد شد.»
رجایی خراسانی درمورد موضع ایران درقبال تلاش امریکا یا عربستان برای بازنگه‌داشتن خلیج‌فارس، اظهار کرد: «چون این تهدید بسیار جدی است فکر می‌کنم ایران این احتمالات را هم به حساب آورده است.» وی همچنین یادآور شد: «ما امیدواریم دیگران دخالت نکنند، زیرا این کار عاقلانه‌ای نخواهد بود. من کاملاً مطمئنم آماده مقابله با این وضعیت هستیم. بنابراین بهترین راه برای دیگران این است که کاری را که دقیقاً عراق می‌خواهد، انجام بدهند، انجام ندهند.» سفیر ایران در سازمان ملل خاطرنشان کرد که درباره پایان جنگ از راه مذاکره در این مرحله زیاد خوش‌بین نیست.
مجری برنامه در ادامه، برای تشریح دیدگاه امریکا از ویلیام اولسون کارشناس مسائل خلیج‌فارس و تحلیلگر امنیت منطقه‌ای در کالج نظامی ارتش امریکا پرسید که آیا او هم به‌اندازه سفیر جمهوری اسلامی ایران درمورد امکان حل صلح‌آمیز منازعه بدبین است؟ اولسون پاسخ داد: «فکر نمی‌کنم درحال‌حاضر چندان امکانی برای حل مسئله از راه گفت‌وگو وجود داشته باشد.» وی درخصوص استفاده‌های احتمالی عراق از این هواپیماها گفت: «ازنظر عراق هواپیماهای فرانسوی یک اسلحه مطمئن است. خلبانان عراقی مجبور نخواهند بود مستقیماً به تأسیسات دریانوردی ایران حمله کنند بلکه می‌توانند از فاصله 24 کیلومتری موشکهای خود را به هدف بزنند.» اولسون خاطرنشان کرد: «از سوی دیگر، جزیره خارک هدف بزرگی است و عراق نمی‌تواند به آن چندان آسیب برساند. اما عراق خواهد توانست نه‌تنها به بنادر نفتی ایران بلکه به کلیه بنادر ایران آسیب برساند و به این وسیله ایران را در محاصره اقتصادی قرار دهد. اما آنچه که عراق می‌خواهد این است که جامعه بین‌المللی، ایران را وادار به مذاکره و پایان‌دادن به جنگ کند.»
اولسون در تحلیل توانایی ایران در اجرای تهدید خود به بستن تنگه هرمز و نیز توانایی امریکا و سایر قدرت‌های غربی برای جلوگیری از آن، واکنش ایران را غیرقابل پیش‌بینی خواند و با اشاره به احتمال مین‌گذاری در تنگه هرمز یا حمله به کشتی‌ها با استفاده از توپخانه و موشکهای ساحلی، ناوها و یا کماندوهای دریایی نتیجه‌گیری کرد: «اما ایران چندان قابلیت مین‌گذاری ندارد و سایر تهدیدهای ایران هم عملی‌کردنش دشوار است. موشک‌ها و توپخانه‌های ساحلی ایران و آنهایی که در جزایر دارد چندان دقیق نیستند. تنها خطر واقعی این است که شرکت‌های کشتیرانی باور کنند که این تهدیدها واقعی است و به اراده خود از ورود به آب‌های خلیج‌فارس خودداری کنند.»(1)
1
نگرانی از خطرهای احتمالی ناشی‌از تحویل هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق همچنان تعیین‌کننده تلاش‌های تازه شورای همکاری خلیج‌فارس برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق است. رادیو امان در گزارشی به عوامل تأثیرگذار در موفقیت این تلاش‌ها پرداخت. این رادیو با اشاره به عواملی نظیر خطرهایی که با ادامه جنگ کشورهای خلیج‌فارس را تهدید می‌کند ازجمله آنچه این رادیو به‌عنوان "نقشه‌های توسعه‌طلبانه ایران" از آن نام برد؛ آلودگی شدید ناشی‌از نشت نفت چاه‌های ایران در میدان نوروز و احتمال اقدام ایران به بستن تنگه هرمز و خطر مداخله کشورهای بیگانه در منطقه گفت: «عوامل مذکور باعث تسریع در امر تلاش‌های [کشورهای عضو شورای همکاری] خلیج [فارس] گردیده و آنها حداکثر تلاش‌های خود را برای خاتمه‌دادن به جنگ بیش از سه‌ساله به کار می‌گیرند.»
رادیو امان همچنین افزود: «تلاش‌های فشرده‌ای در [ارتباط‌با] دمشق به‌منظور پایان‌دادن به محاصره اقتصادی عراق که در قطع جریان نفت از خاک سوریه به‌سوی دریای مدیترانه تجلی می‌کند، صورت می‌گیرد. علی‌رغم اینکه دیپلماسی الجزایر با سکوت کامل اعمال می‌شود، ولی برخی از منابع سیاسی خاطرنشان می‌سازند که وساطت الجزایر به‌خوبی پیش می‌رود. منابع خلیجی پیش‌بینی می‌کنند که در خلال ماه جاری یا ماه آینده (میلادی) بالفعل پیشرفتی حاصل شود.» به گفته این رادیو پیشرفت مورد انتظار به برداشته‌شدن گام‌های عملی در اجلاس ماه آینده سران شورای همکاری خلیج‌فارس و نشست سران عرب در ریاض برای تحت فشار قراردادن ایران و سوق‌دادن آن به میز مذاکرات بستگی دارد.(2)
بااین‌حال امروز رادیو کلن به نقل از روزنامه بحرینی اخبار الخلیج، اعلام کرد: اجلاس سران کشورهای اتحادیه عرب که برای روز 20 نوامبر پیش‌بینی شده بود، به تعویق افتاد تا کشورهای عربی فرصت یابند اختلاف‌نظرهای خود را درمورد جنگ ایران و عراق و همچنین مسائل موجود میان سوریه و سازمان آزادی‌بخش فلسطین و ازسرگیری مناسبات سیاسی با قاهره برطرف سازند.(3)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/7/1362، صص 24 - 20، رادیو امریکا، 24/7/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 211، 25/7/1362، صص 29 و 30، رادیو امان، 24/7/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/7/1362، ص11، رادیو کلن، 24/7/1362، به نقل از روزنامه اخبارالخلیج.
1
انتشار اخبار و تحلیل‌ها درباره اقدام احتمالی ایران به بستن تنگه هرمز و پیامدهای آن ادامه دارد.
روزنامه عربی الوطن به نقل از کارمند بلندپایه یکی از امیرنشین‌های عربی نوشت: ایالات متحده به ایران اخطار کرده که اگر تنگه هرمز را ببندد با حمله گسترده امریکا روبه‌رو خواهد شد. به نوشته این روزنامه، امریکا «تهدید کرده است به بازگشایی تنگه هرمز اکتفا نخواهد کرد و به حمله به داخل خاک ایران نیز دست خواهد زد.»(1)
در همین حال، روزنامه کثیرالانتشار فولهاد سائوپائولوی برزیل گزارش داد: «برزیل در باز نگه‌داشتن تنگه هرمز دارای منافعی است، اما این بدان معنی نیست که از هرگونه تلاش امریکا در به‌کارگرفتن نیرو در منطقه خلیج [فارس] لزوماً حمایت کند.» این روزنامه با اشاره به تلاش دولت برزیل در ارزیابی وضعیت انشعابات سیاسی هرگونه حمایت از این اقدام، به نقل از دیپلمات‌ها نوشت: «فشارهای بیش از حدی که اکنون توسط امریکا و دیگر کشورهای غربی روی ایران اعمال می‌شود هر حرکت انسانی روی این مسئله را ازجانب برزیل بی‌فایده می‌کند. برزیل درگیر مسائل عرضه نفت است، ولی متأسفانه در شرایطی نیست که بتواند اقدامی انجام دهد.» این روزنامه خاطرنشان کرد: «برزیل دوسوم نفت خود را وارد می‌کند و حدود دوسوم از این نفت وارداتی از خاورمیانه [غرب آسیا] تأمین می‌شود. عراق و پادشاهی سعودی جمعاً روزانه 300 هزار بشکه نفت به این کشور صادر می‌کنند. درهرصورت، برزیل اخیراً درصدد تحکیم روابط خود با ایران بوده زیرا هر دو کشور مایل به گسترش روابط تجاری پایاپای بدون توسل به ارز معتبر هستند.»(2)
همچنین خبرگزاری چین در گزارشی ضمن آنکه خریداری هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد را ازسوی عراق، رویدادی نگران‌کننده خواند، اعلام کرد: «بسته‌شدن تنگه هرمز به روی تردد دریایی بین‌المللی ازجانب ایران نتایج خطرناکی درپی خواهد داشت.» این خبرگزاری درعین‌حال اضافه کرد: «نظر به اینکه 90 درصد از صادرات و واردات و صدور نفت ایران از این طریق انجام می‌گیرد، بسته‌شدن تنگه هرمز ازسوی ایران بعید به نظر می‌رسد.»(3)
مناشه امیر کارشناس مسائل ایران در رادیو اسرائیل نیز در تفسیری با بیان اینکه «یک نوع عقب‌نشینی در روش ایران به وجود آمده است»، گفت: «پس از اینکه ایران اظهار داشته بود که اگر صادرات نفت ایران دراثر حمله عراق به‌وسیله هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی آسیب ببیند اجازه نخواهد داد حتی یک قطره نفت عربی از تنگه هرمز عبور کند، اکنون اظهارات دیگری به گوش می‌رسد. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در خطبه نمازجمعه اظهار داشت اگر دراثر بمباران عراق به نیمی از صادرات نفتی ایران لطمه بخورد، ایران تنگه هرمز را
نخواهد بست، چون بستن کامل تنگه هرمز باعث قطع صادرات نفتی ایران و اختلال در امر واردات مواد حیاتی برای ادامه زندگی اقتصادی منظم در ایران می‌گردد.»
به عقیده مفسر رادیو اسرائیل، درعین‌حال به نظر می‌رسد که هم فرانسه و هم عراق نیز سعی دارند احساسات را آرام سازند و فرانسه ارسال هواپیماها را بدون ذکر دلیل به تعویق انداخته و صدام حسین نیز گفته انگیزه سروصداهایی که ایران به راه انداخته را درک نمی‌کند. مناشه امیر در پایان تفسیر خود چنین نتیجه‌گیری کرد: «عقب‌نشینی متقابل ایران و عراق از اظهارات افراطی خود به آن بازمی‌گردد که از یک‌سو برای ایران روشن شده که قادر به بستن تنگه هرمز نیست و از سوی دیگر، عراق به این نتیجه رسیده که هواپیماهای سوپراتاندارد نمی‌توانند صادرات نفت ایران را به‌طور کامل فلج سازند.» بااین‌حال وی با اشاره به اهمیت نفت به‌عنوان منبع درآمد اصلی ایران برای ادامه نبرد خاطرنشان کرد: «این عقب‌نشینی به معنای پایان بحران نیست و اگر عراق هواپیماهای مذکور را تحویل بگیرد یا نگیرد به‌طور قطع سعی خواهد کرد به تأسیسات نفتی ایران به خارک آسیب برساند و نفتکش‌های ایرانی را غرق کند و در مقابل، ایران مجبور خواهد شد تهدیدهای خود را اجرا و مانع کشتیرانی در خلیج‌فارس شود.»(1)
امروز همچنین در شماره جدید هفته‌نامه ساندی تایمز مقاله‌ای به قلم امیر طاهری و جان هسکلی درج شد. در این مقاله تجهیز عراق با وسایل نظامی پیشرفته توسط فرانسه موجب افزایش امکان مداخله امریکا و بریتانیا در جنگ ذکر شده و آمده است: علی‌رغم گزارشهای متناقض روزهای اخیر، مقامات ایرانی یقین دارند که پنج هواپیمای جنگنده فرانسوی هم‌اکنون در عراق می‌باشند. نویسندگان مقاله ساندی تایمز معتقدند که تحویل این هواپیماها فقط بخشی از یک نقشه هوشیارانه و طراحی‌شده در فرانسه است که هدف آن پیشگیری از شکست عراق می‌باشد و بخش دیگر این نقشه کوشش بی‌وقفه در جبهه سیاسی است.
نویسنده این مقاله در ادامه افزوده است: ایران سخت کوشیده است که بخت خود را باز نگه دارد و فقط درصورتی‌که عراق از تجهیزات نظامی که جدیداً در اختیارش قرار گرفته، علیه تأسیسات نفتی استفاده کند مبادرت به بستن خلیج‌فارس و ممانعت از ورود و خروج نفتکش‌ها کند. اما از سوی دیگر، در مقایسه با پنج سال پیش امروز حتی بسته‌شدن کامل خلیج‌فارس فاجعه اقتصادی نخواهد بود(2)
1
وزیر امور خارجه پاکستان از بحرانی‌تر شدن اوضاع بین‌المللی درصورت گسترش جنگ ایران و عراق خبر داد. صاحب‌زاده یعقوب‌خان وزیر امور خارجه پاکستان، پس از بازگشت از امریکا در مصاحبه با خبرنگاران در اسلام‌آباد گفت: احتمال گسترش جنگ عراق و ایران و به درازا
کشیده‌شدن آن، تجاوز رژیم صهیونیستی به لبنان و دخالت‌های خارجی در افغانستان و کامبوج نشانه‌های روشنی از بحرانی‌تر شدن اوضاع بین‌المللی است. به گزارش رادیو کویت، وی همچنین با اعلام اینکه گفتوگوهایش با بوش معاون رئیس‌جمهوری امریکا، درباره جنگ عراق و ایران "صریح و همه‌جانبه" بوده است، افزود: درگیری عراق و ایران یکی از مسائل مهم امریکا و پاکستان است. یعقوب‌خان با اشاره به مسئله افغانستان نیز خاطرنشان کرد قرار است سازمان ملل متحد تلاش‌های خود را دراین‌زمینه از اواسط ماه آینده (میلادی) از سر گیرد.(1)
ضمیمه گزارش18: اهداف سه‌گانه عملیات والفجر4 و سازماندهی قرارگاه‌های فرعی حمزه برای تصرف این اهداف
قرارگاه مقدم حمزه اهداف عملیات والفجر4 را بنا به اولویت اجرا، در سه گروه دسته‌بندی کرده بود:
الف) ارتفاعات لری، کنگرک، گرمک، مارو، خلوزه1 و 2، براله، سربراله و ارتفاعات پنجوین
ب) ارتفاعات کانی‌مانگا
ج) ارتفاعات سورن
و قرار بود اهداف الف در مرحله اول، اهداف ب در مرحله دوم و اهداف ج در مرحله سوم عملیات تصرف شوند. برای تصرف اهداف نیز سازماندهی زیر در نظر گرفته شده بود:
· قرارگاه تاکتیکی حمزه1 شامل: لشکر14 امام حسین(ع) از سپاه و تیپ2 لشکر21 حمزه از ارتش برای تصرف ارتفاعات پنجوین در محور مریوان.(2)
· قرارگاه تاکتیکی حمزه2 شامل: تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) از سپاه و تیپ3 لشکر28 کردستان از ارتش با هدف تصرف مارو، براله و سربراله در محور مریوان.
· قرارگاه تاکتیکی حمزه3 شامل: لشکر8 نجف، لشکر31 عاشورا هر دو از سپاه و تیپ2 لشکر28 کردستان از ارتش با هدف تصرف ارتفاعات لری، کنگرک، گرمک در محور بانه در مرحله اول و تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا در مرحله دوم.
· قرارگاه تاکتیکی حمزه4 شامل: لشکر25 کربلا سپاه و تیپ1 از لشکر28 کردستان که به‌کارگیری آنها بنا به وضعیت عملیات اعلام شده بود.(3)
ضمیمه گزارش19: گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) درباره چگونگی عقب‌نشینی عراق از ارتفاعات سورکوه و آسمان‌بین
داود رنجبر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم درباره علت و چگونگی عقب‌نشینی عراق از دو ارتفاع سورکوه و آسمان‌بین و اقدامات متقابل لشکر8 نجف می‌نویسد: نیروهای خودی روی ارتفاعات سورکوه خط پدافندی مناسب نداشتند و روی ارتفاع دارای موضعی محدود در بین دشمن بودند، لذا لشکر8 نجف برای بهبود خط دفاعی تصمیم به گسترش آن گرفت. پس از شناسایی و کسب آمادگی، این یگان متوجه شد که دشمن درحال جابهجایی از ارتفاعات آسمان‌بین است. لشکر نجف حین عقب‌نشینی واحدهای عراقی ضربه‌هایی به آنها زد و حدود دو روز در این محور با دشمن درگیر بود. در این مدت بسیاری از ارتفاعات شمال دره شیلر به تصرف لشکر نجف درآمد و تلفات زیادی به نیروها و تجهیزات دشمن وارد شد. به‌دنبال این موفقیت، لشکر نجف تصمیم گرفت تا سورکوه را نیز تصرف کند، به این منظور با همان نیروهایی که در ارتفاعات آسمان‌بین وارد عمل شده بودند به دشمن یورش برد. پس از
1) همان، ص31، رادیو کویت، 24/7/1362.
2) البته مأموریت اولیه قرارگاه حمزه1 تصرف ارتفاعات سورن بود، ولی باتوجه‌به اولویت تصرف ارتفاعات پنجوین، مأموریت این قرارگاه از سورن به پنجوین تغییر کرد.
3) سند شماره 131 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر4، داود رنجبر، صص 33 و 34.
شش، هفت ساعت درگیری، دشمن با تحمل تلفاتی سورکوه را نیز خالی کرده و تا پاسگاه شیرکل در غرب این ارتفاع عقب‌نشینی کرد. لشکر نجف به تعقیب دشمن ادامه داده و پاسگاه شیرکل را هم به تصرف خود درآورد. در جریان این اقدام 10 نفر از نیروهای عراق اسیر و 150 تا 200 تن از آنها کشته شدند. نیروهای لشکر نجف پس از مدتی با انهدام کلیة تجهیزات و وسایل به‌جای‌مانده در اطراف این پاسگاه، منطقه را رها کرده و با استقرار روی ارتفاع سورکوه خط پدافندی مناسبی تشکیل دادند.
لازم به توضیح است که دشمن قصد عقب‌نشینی در محور سورکوه را نداشت و درحقیقت این عقب‌نشینی بر او تحمیل شد، صحبت‌های اسرای عراقی حاکی است هنگامی‌که دشمن قصد تعویض نیرو در این منطقه را داشته است، با هجوم شبانة لشکر نجف مواجه شده و مجبور به عقب‌نشینی می‌شود. احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف نیز در گزارش به مسئولان قرارگاه خاتم اعلام کرد: دشمن در ابتدا در سورکوه قصد عقب‌نشینی نداشت و الآن هم می‌خواهد آنجا را بگیرد.(1)
ضمیمه گزارش20: نحوة گسترش نیروهای دشمن در منطقه عملیاتی والفجر4
منطقه عملیاتی والفجر4 حدفاصل بانه از شمال و مریوان در جنوب که منطقه عمومی شیلر و جنوب آن یعنی منطقه پنجوین و سورن را شامل می‌شود، در حوزه استحفاظی سپاه یکم عراق به استعداد 7 یگان (تیپ و گردان) کماندویی و 5 گردان زرهی قرار دارد. مسئولیت پدافند این منطقه برعهده لشکر4 عراق از سپاه یکم است. حوزه مسئولیت این لشکر از سد دربندیخان تا سورکوه بوده و علاوه‌بر تیپ‌های سازمانی خود چند تیپ و گردان مستقل و نیروهای کماندویی نیز به لشکر4 مأمور هستند.
در منطقه عملیاتی والفجر4، تعداد 15 تیپ (پیاده، گارد مرزی و نیروی مخصوص) و حدود 3 گردان مستقل وجود دارد و بیش از 11 گردان توپخانه آتش پشتیبانی نیروهای فوق را به عهده دارند. مناطق تجمع دشمن در عقبه نزدیک شامل سیدصادق، سلمان‌آقا، کانی‌پنکه و عربت است. این نیروها در فاصله زمانی اندکی می‌توانند در منطقه عملیاتی حاضر شوند.
هویت و گسترش نیروهای عراق در منطقه به این شرح است:
تیپ29 پیاده کوهستانی از لشکر4، منطقه استحفاظی آن منطقه عمومی پنجوین است و از یال کوه هفت‌توانان تا ارتفاعات مشرف بر پنجوین گسترش دارد.
تیپ96 پیاده در منطقه شیار توتمان رشان، مستقر است.
تیپ424 دو گردان از آن در منطقه جنوبی سورن و یک گردان آن در مرانه و سرمرانه مستقر است.
تیپ5 در منطقه جنوبی کوه سورن، تیپ116 در منطقه جنوبی کوه سورن، تیپ602 در ارتفاع کانی‌مانگا و شیخ گزنشین، تیپ605 در منطقه لری و شیار بین لری و کنگرک، تیپ428 در منطقه کنگرک و گرمک و تیپ105 در منطقه شرق چوارتا، مستقر هستند.
همچنین تیپ66 و 65 نیروی مخصوص احتیاط منطقه پنجوین است.
تیپ504 در منطقه پنجوین تحت امر تیپ29 می‌باشد.
تیپ101 در احتیاط منطقه دشت پنجوین است.
تیپ704 و 26 احتیاط نیروهای پنجوین و محل آن در سیدصادق است.
گردان55 مستقل در منطقه مارو و خلوزه و گردان56 مستقل در منطقه داخلی پنجوین و مارو مستقر هستند.
علاوه‌برآن گردان7 کماندویی در منطقه لری و کنگرک، گروهان کماندویی التأمیم زیر امر تیپ424، گردان2 نیروی کماندویی المهدی در منطقه سورن و مرانه، نیروی کماندویی الفاروق در منطقه کانی‌مانگا و پنجوین، نیروهای کماندویی عقبه در منطقه لری، نیروهای کماندویی مقداد در منطقه کنگرک و گرمک، گردان زرهی ابن الحارثه در لاله حمرین (دشت بین لری و کنگرک)، گردان ابن‌الولید محل گسترش نامعلوم و گردان9 تانک نیز یک گروهان آن تحت امر گردان1 تیپ29 و گردان4 تانک محل نامعلوم می‌باشد.
ضمناً گردان667، 18 و 9 توپخانه پشتیبان منطقه تیپ‌های 96، 29، 424 و 428، گردان18 و 9 توپخانه و
1) همان، ص50.
گردان 240 (آتشبار3) پشتیبان 602، گردان4 توپخانه یک آتشبار پشتیبانی منطقه نالپاریز، یک آتشبار از هرکدام از گردان‌های 137 و 632 و 165 در منطقه هستند که گسترش آنها معلوم نیست و گردان4 و 6 مهندسی هم در منطقه تیپ428 و 605 مستقر شده‌اند.(1)
ضمیمه گزارش21: سازمان رزم و استعداد برخی یگان‌های ارتش عراق در منطقه عملیاتی قرارگاه حمزه2
در بخش پایانی نامه فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه به قرارگاه تاکتیکی حمزه2 درباره سازمان رزم و تجهیزات نظامی یگان‌های عراقی در منطقه آمده است:
پیاده: هر گردان دارای 3 گروهان پیاده و یک گروهان ارکان (قرارگاه) می‌باشد و در هر گردان پیاده 14 رأس قاطر برای حمل مهمات و آذوقه موجود می‌باشد و در گردان‌های پیاده سلاح‌هایی ازقبیل خمپاره‌انداز106 و آر.پی.جی7 و تیربارهای سبک و سنگین موجود است.
پیاده کوهستانی: هر گردان پیاده کوهستانی تشکیل شده از چهار گردان پیاده کوهستانی و یک گروهان ادوات و یک گروهان ارکان و سلاح‌هایی ازقبیل کلاشینکف و خمپاره‌انداز82 و سلاح‌های ضدتانک و تیربار دوشکا و تفنگ106.
پیاده مکانیزه: هر گردان مکانیزه تشکیل شده از سه گردان مکانیزه و یک گردان پشتیبانی و یک گروهان ارکان و دارای 51 دستگاه نفربر پی.ام.پی و جنگ‌افزارهای آنها ازقبیل موشک آر.پی.جی7 و خمپارهاندازهای 60 و 120 میلی‌متری، تیربار سبک و سنگین و تفنگ کلاشینکف می‌باشد.
گردان تانک: هر گردان تانک شامل سه گروهان تانک و یک گروهان ارکان می‌باشد و دارای 36 دستگاه تانک و تیربارهای سبک و سنگین و تفنگ کلاشینکف و مسلسل ضدهوایی دوشکا می‌باشند، ضمناً هر گروهان تانک 12 دستگاه تانک دارد.
توپخانه: در هر گردان توپخانه 2 آتشبار و یک قرارگاه یا ارکان وجود دارد و هر آتشبار 6 قبضه دارد که در جمع گردان دارای 18 قبضه توپ است.
گروهان کماندو از سه دسته کماندو و یک دسته ارکان تشکیل شده است. هر گروهان کماندو از یک‌صد و سی الی یک‌صد و پنجاه نفر تشکیل شده و جنگ‌افزارهایی ازقبیل کلاشینکف، آر.پی.جی7 و نارنجک و مسلسل‌های سبک و بی‌سیم با برد 10 کیلومتری و خمپاره‌انداز60 میلی‌متری در اختیار دارند.(2)
ضمیمه اول گزارش22: کلیاتی از طرح مانور عملیات درنظر گرفته‌شده در شمال خلیج‌فارس برای انهدام اسکله‌های البکر و العمیه
طبق طرحی که قرار است در شمال خلیج‌فارس اجرا شود، سه ناوگروه سپاه با کمک نیروی دریایی ارتش و پشتیبانی سپاه پاسداران منطقه ٨ و ٩ کشوری با فرماندهی قرارگاه نوح سپاه و تیپ١٥ امام حسن(ع) به مسئولیت قرارگاه کربلا اهدافی را در خلیج‌فارس تصرف یا منهدم خواهند کرد.
طبق این طرح، سه ناوگروه نوروز، قفاص و قاسمیه با شناورهای درنظر گرفته‌شده به‌ترتیب عقبه‌های خودی از سکوی نوروز، منطقه قفاص و شهر قاسمیه حرکت کرده و اسکله البکر(هدف فجر)، اسکله العمیه (هدف فتح) و خور عبدالله (هدف احد) را تصرف خواهند کرد. تیپ امام حسن(ع) نیز در منطقه روبه‌روی فاو، با عبور شناورها از اروندرود رأس‌البیشه را تصرف و تأسیسات فاو و سایت موشکی و رادار دشمن را که در این منطقه مستقر است، منهدم می‌کند.
نداشتن تجهیزات کافی خصوصاً شناورهای مناسب برای اجرای مأموریت، دوری راه به‌ویژه در محور ناوگروه نوروز، نبود تجربه کافی برای طراحی و اجرای این نوع عملیات‌ها و عدم همکاری نیروی دریایی ارتش ازجمله مشکلاتی است که بر سر راه اجرای این عملیات وجود دارد.(3)
ضمیمه دوم گزارش22: توضیحاتی درباره وضعیت و عوارض منطقه عملیاتی شمال خلیج‌فارس و سازمان رزم تیپ١٥ امام حسن(ع)
فرماندهی تیپ15 تکاور دریایی امام حسن(ع) در نامه خود به طرح و عملیات قرارگاه کربلا، وضعیت منطقه خودی، عوارض طبیعی منطقه و سازمان رزم این تیپ را این‌طور تشریح کرده است:
«وضعیت منطقه خودی: ١. راه‌های مراسلاتی: از نهر قاسمیه تا نهر قصر دارای سه عقبه در منطقه می‌باشد. عقبه اصلی جاده آبادان به نهر قاسمیه می‌باشد که خصوصیات آن بدین شرح است: آسفالت و عرض آن ٨ متر می‌باشد و ارتفاع آن از سطح زمین یک متر می‌باشد و عقبه‌های فرعی جاده نهر قصر آسفالت می‌باشد و عرض آن ٨ متر و 5/1 متر از سطح زمین مرتفع می‌باشد و عقبه فرعی جاده نهر قصر به نهرهای حد - میچری، بلامه و نهر علی‌شیر می‌باشد که خصوصیات آن 70% آسفالت می‌باشد و 30% شنی می‌باشد و عرض آن تا نهر بلامه حدود 20 متر و ارتباط بین دو نهر به‌وسیله پل‌های ماشین‌رو (سیمانی) برقرار می‌شود و از نهر علی‌شیر تا قاسمیه به‌وسیله پل‌های چوبی ارتباط برقرار است.
٢. عوارض طبیعی: وجود نخلستان‌های انبوه به عمق ٤ تا ٥ کیلومتر و وجود نهرهای اصلی به عمق ٣ الی ٤ کیلومتر و نهرهای فرعی به عمق ١ الی ٢ کیلومتر و همچنین وجود چولان‌هایی به عمق 200 متر الی 500 متر و باطلاق‌بودن کنار اروند و نهرها و گل‌ولای بودن زمین دراثر آب‌گرفتگی آب به‌وسیله جزرومد.
ترکیب نیروی خودی در منطقه (پدافندی) گردان47 پیاده، گارد ساحلی و همچنین نیرویی از یگان سوم نیروها به استعداد ٣ گردان در نظر گرفته شده است. یک گردان عمل‌کننده و یک گردان پشتیبانی و یک گردان احتیاط.
سازمان رزمی گردان تکاور دریایی به شرح زیر است:
هر گردان دارای ١ تا ٣ گروهان؛ هرگروهان دارای ٤ دسته؛ هر دسته دارای ٣ تیم.
استعداد کل گردان: 346.
١. تیربارچی:36
٢. کمک تیربارچی: 36
٣. آر.پی.جی‌زن: 36
٤. کمک آر.پی.جی‌زن: 36
٥. سکانی: 55
٦. بی‌سیمچی: کل بی‌سیمچی‌های گردان تا دسته ٢ نفر.
و برای هرگردان ١ تا ٥٥ قایق در نظر گرفته شده است. بدین‌ترتیب که ٣٦ تیم هرکدام یک قایق و به فرماندهی دسته و فرماندهی گروهان و فرماندهی گردان یک قایق داده می‌شود.»(1)
1) سند شماره 125689 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
درحالی‌که دو روز تا آغاز عملیات والفجر4 باقی مانده است، یگان‌های قرارگاه تاکتیکی حمزه3 (لشکر8 نجف سپاه پاسداران و تیپ2 لشکر28 کردستان ارتش(1)) که در محور بانه برای تصرف ارتفاعات لری، گرمک و کنگرک وارد عمل خواهند شد، به آمادگی مناسب برای اجرای مأموریت خود دست یافته‌اند و تنها مشکل پیش روی آنان کمبود مهمات توپخانه است.
علی فضلی مسئول واحد طرح و عملیات قرارگاه مقدم حمزه، در نامهای آخرین وضعیت آمادگی واحدهای پشتیبانی رزمی قرارگاه حمزه3 را به اطلاع فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه رساند. طبق این گزارش که در آن عمدتاً به اقدامات لشکر8 نجف اشاره شده است، این لشکر برای اجرای مأموریت‌های محوله ازجمله احداث خاکریز دوجداره بین لری به کنگرک، کنگرک به گرمک و در غرب ارتفاع براله؛ اتصال عقبه‌های خودی به جاده‌های دشمن (پس از تصرف اهداف) و برخی اقدامات مهندسی همچون احداث سنگر برای توپخانه و...، 27 دستگاه لودر و بلدوزر و 14 دستگاه گریدر آماده کرده است.
همچنین یک بیمارستان صحرایی با 4 اتاق عمل، یک دستگاه رادیولوژی، درمانگاه، پزشک جراح، پزشک عمومی، بهیار و 40 دستگاه آمبولانس و تعدادی نفربر پی.ام.پی برای مداوا و حمل مجروحان در نظر گرفته شده است، بی‌سیم نیز به اندازه پیش‌بینی‌شده دراختیار واحدهای عمل‌کننده قرار گرفته است.
در ادامه این گزارش به آمادگی کافی واحد تعاون برای حمل شهدا و آمادگی واحد زرهی با 2 گردان تانک و مکانیزه، همچنین توپخانه و واحد تخریب با پیش‌بینی 2 نفر نیرو در هر دسته
1) نیروهای تیپ2 لشکر28 کردستان در مرحله اول عملیات که هدف آن تصرف ارتفاعات لری، کنگرک و گرمک بود شرکت نداشتند و در مراحل بعدی نیز اغلب در خطوط پدافندی به کار گرفته شدند. گفتنی است لشکر31 عاشورا نیز از یگان‌های مأمور به قرارگاه مقدم حمزه3 بود که در روزهای بعد به اجرای عملیات پرداخت.
برای خنثی‌سازی میادین مین و تعدادی نیروی آزاد با همین مأموریت اشاره شده است. تنها مشکلی که در گزارش ذکر شده کمبود مهمات در واحد توپخانه است.
براساس گزارش واحد طرح و عملیات قرارگاه مقدم حمزه امروز همچنین علاوه‌بر انجام آخرین هماهنگی‌ها و توجیه فرماندهان گردان‌های عمل‌کننده لشکر8 نجف، زمان‌بندی حرکت یگان‌ها از نقطه رهایی تا پای کار نیز به گردان‌ها ابلاغ گردید. طبق برآوردهای انجام‌شده حداقل 4 تا 5 ساعت برای رسیدن نیروها از نقطه رهایی تا نقطه درگیری زمان لازم است، بر همین اساس، فرماندهی لشکر به گردان‌ها دستور داده از ساعت 18:30 تا 19 از نقطه رهایی به‌سمت اهداف حرکت کنند تا در زمان مناسب به نقطه درگیری برسند.
مسئول واحد طرح و عملیات قرارگاه مقدم حمزه در پایان گزارش خود درباره وضعیت نیروهای عمل‌کننده نیز آورده است: «روحیه نیروها باتوجه‌به روزهای ... محرم بسیار بالا است و امید می‌رود باتوجه‌به وعده‌های الهی و حول و قوه لایزالش و روحیه بسیار خوب نیروهای پیاده در آخرین روزهای عاشورا نتیجه نهایی را تحقق بخشند.»(1)
1
علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه در تماس تلفنی با فرمانده لشکر8 نجف طرح تغییریافته عملیاتی را به اطلاع وی رساند.
به نوشته محمدرضا دیانی راوی قرارگاه تاکتیکی حمزه، رضائیان در این تماس با اشاره به مشکلات پیشِ روی لشکر14 امام حسین(ع) گفت: حسین خرازی (فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)) به‌دلیل وجود مشکلات و موانع زیاد مثل میادین مین، نبود راهکار و... نمی‌تواند در مرحله اول عملیات بکند، لذا لشکر8 نجف باید در این مرحله وارد عمل شود. احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف، در پاسخ با عملیات یگان خود در مرحله اول عملیات مخالفت کرد. درپی این گفتوگوی تلفنی رضائیان برای توجیه حضوری احمد کاظمی به بانه رفت. به نوشته دیانی، رضائیان اظهار کرد:(2)«اگر منطقه احمد [محور عملیات لشکر8 نجف] مثل منطقه حسین خرازی باشد [محور مریوان یا هدف تصرف ارتفاعات پنجوین] من هم با کل عملیات مخالف هستم چون در آن صورت بچه‌های مردم توسط موانع، آتش توپخانه دشمن و... شهید می‌شوند.» رضائیان همچنین افزود: «ما وقتی به بانه آمدیم (حدود 40 روز قبل) اکثر نیروهای عراق در منطقه پراکنده و درحال فرار بودند و به‌راحتی می‌شد با چند گردان ارتفاعات 1939، لری و کنگرک را تصرف کرد.»(3)
1) سند شماره 316560 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 25/7/1362.
2) راوی قرارگاه تاکتیکی حمزه به مخاطب این سخنان رضائیان اشاره‌ای نکرده است، ولی به‌احتمال قوی وی این سخنان را خطاب به شخص دیانی گفته است.
3) سند شماره 295/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر4، محمدرضا دیانی، 13/7/1362 تا 29/7/1362، صص 77 - 74.
1
در جلسه‌ای که امروز در قرارگاه تاکتیکی حمزه با حضور تعدادی از فرماندهان ارشد سپاه و مسئولان سپاه مریوان تشکیل شد،(1)وضعیت گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه شیلر، توانایی و نحوه تعامل آنها با یکدیگر، مشکلات امنیتی محور مریوان، تخلیه افراد بومی قبل از اجرای عملیات والفجر4 از عقبه منطقه عملیاتی و چگونگی تأمین محورهای مواصلاتی در محور مریوان مورد بررسی قرار گرفت.
در ابتدا ابراهیم راحمی مسئول اطلاعات سپاه مریوان، توضیحاتی درباره حضور گروه‌های ضدانقلاب در منطقه بیان کرد و گفت: «عمده گروه‌های ضدانقلاب در این منطقه حزب دمکرات کردستان ایران، سازمان کومه‌له و گروه رزگاری هستند و همچنین گروهی که قبلاً با حزب دمکرات بودند ولی چندی است که از حزب دمکرات جدا شده و با رهبری شخصی به نام علی مریوانی مستقیماً با عراق کار می‌کند. ... همه گروه‌ها باتوجه‌به پاک‌سازی‌هایی که قبلاً در برخی مناطق کردنشین صورت گرفته از این مناطق به منطقه شیلر آمده‌اند و چون می‌دانند در این منطقه عملیات انجام خواهد شد، لذا فعالیت خود را افزایش داده‌اند حتی مرکز حزب دمکرات شاخه جنوب نیروهای خود را از منطقه کامیاران [جنوب سنندج] به محور سنندج - مریوان انتقال داده است تا امنیت منطقه و آمدوشد در این جاده را به هم بزنند. حتی چندی پیش به آویهنگ(2)(جنوب محور سنندج - کامیاران) حمله کردند که نزدیک بود ارتفاعات سقوط کند. نیروهای ضدانقلاب در برخی ارتفاعات ازجمله قله میرآجی مریوان برای توپخانه عراق دیدبانی و ثبت تیر می‌کنند و عراق هم روی اینها سرمایه‌گذاری زیادی کرده است. نیروهای علی مریوانی که مقر اصلی آنها در ارتفاعات کله‌قندی [پنجوین] است، در حسن‌آباد مقر موقتی دارند و از آنجا برای مین‌گذاری و دیدبانی به داخل می‌آیند. آنها حتی افسران دیدبان عراقی را به داخل می‌آورند. آنها دیدبانی را نزدیک غروب آفتاب انجام می‌دهند تا بلافاصله با استفاده از تاریکی هوا به‌سمت عراق فرار کنند. گروه رزگاری هم در بیاره عراق مستقر هستند و 100 تا 150 نفر نیرو دارند آنها نیز در کرمینه مقر دارند و ازطریق کوه کمانجرو و دالانی در پشت دزلی دیدبانهای توپخانه و نیروهای شناسایی عراقی را به داخل ایران می‌آورند.
البته یک گروه از رزگاری‌ها در منطقه ساوجی و قلقله [شمال‌غربی مریوان نزدیک مرز] مستقر هستند که بینابینی هستند یعنی هم برای ما کار می‌کنند هم برای عراق. در این منطقه و
1) افراد شرکت‌کننده در این جلسه عبارت بودند از ابوعمار فرمانده سپاه مریوان، محمد باقری اطلاعات قرارگاه خاتم سپاه، غلامحسین بشردوست، حمید سالکی معاون قرارگاه مقدم حمزه، علی شمخانی قائم‌مقام فرماندهی سپاه، ابراهیم راحمی مسئول اطلاعات سپاه مریوان، غلامرضا صالحی مسئول ستاد قرارگاه مقدم حمزه و داود رنجبر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم سپاه پاسداران.
2) شرح کامل حمله عوامل حزب دمکرات به پایگاه آویهنگ در روزشمار 23/7/1362 درج شده است.
همچنین در نجبران و دره وران [در شمال مریوان] نیروهای حزب دمکرات رفت‌وآمد دارند و چندی پیش یک درگیری در آنجا رخ داد که حدود 12 تن از دمکرات‌ها کشته شدند. آنها در جاده‌ها مین‌گذاری می‌کنند و مقر ثابتی ندارند.»
ابوعمار فرمانده سپاه مریوان نیز با اشاره به حضور فعال و روزافزون عناصر ضدانقلاب در محور مریوان، اظهار کرد: «آنها مأموریت دارند تا منطقه مریوان و محور شهر مریوان را به هم بریزند.» وی همچنین درخصوص نوع فعالیت گروه رزگاری افزود: «آنها رفت‌وآمد نیروهای ما را در محور دزلی زیر نظر دارند و جاده‌ها را مین‌گذاری می‌کنند. آن دسته از نیروهای علی مریوانی نیز که در منطقه مریوان هستند برنامه اصلی‌شان کسب اطلاعات از نیروهای خودی یا گرفتن اسیر و اجرای عملیات کمین در شب است و از آن چنان توانی برخوردار نیستند که در این منطقه به پایگاه‌های ما حمله کنند.» فرمانده سپاه مریوان برای ایجاد امنیت در منطقه پیشنهاد کرد تا با افزودن 360 نفر نیرو و امکاناتی همچون تعدادی بی‌سیم و چندین قبضه تیربار دوشکا امکان تردد در جاده سنندج به مریوان به‌طور 24 ساعته برقرار شود.(1)ابوعمار همچنین گزارشی از فعالیت سپاه مریوان برای برقراری امنیت در منطقه بیان کرد.
پس از آن شمخانی مسئله تأمین امنیت افراد بومی را که بالطبع دورکردن برخی عناصر نفوذی را هم در پی خواهد داشت مطرح کرد؛ دراین‌زمینه حمید سالکی معاون قرارگاه مقدم حمزه، به تخلیه 18 روستای منطقه اشاره و درعین‌حال اضافه کرد که باتوجه‌به نبود امکانات و همچنین همکاری‌نکردن استانداری این کار متوقف شده است. وی افزود: در دره وران جمعیت از سه سال پیش (از زمان شروع جنگ) در منطقه مانده‌اند و وضع نامناسبی دارند.
جانشین فرمانده کل سپاه همچنین با ابراز ناراحتی از اینکه اهالی منطقه مجبور به فروش احشام خود با قیمت ارزان شده‌اند، گفت: چون آنها مجبور به فروش دام خود هستند ارزان خریدن از آنها اشکال شرعی دارد. شمخانی تأکید کرد قرارگاه مقدم حمزه برای حل این مشکل با فرمانداری هماهنگی‌های لازم را انجام دهد. فرمانده سپاه مریوان هم با بیان اینکه قبلاً دلال‌ها از سنندج و جاهای دیگر می‌آمدند و از مردمی که مجبور به ترک محل سکونت خود بودند گوسفندان را به قیمت ارزان می‌خریدند، افزود: سپاه جلوی این کار را گرفت و درحال‌حاضر این کار سروسامانی یافته و از اجحاف به مردم کاسته شده است. وی خاطرنشان کرد: «شاید 10 جلسه با استانداری و سایر مسئولین و نمایندگان مجلس برگزار کرده‌ایم، ولی کار پیش نمی‌رود ولی هرکس از بالا به استانداری می‌آید آنجا گزارش مثبت می‌دهند و مشکلات را حل‌شده جلوه می‌دهند. ما نزد آقای هاشمی رفسنجانی و نخست‌وزیر رفتیم و گزارش دادیم آنها واقعاً ناراحت شدند.»
1) در آن زمان تردد در اغلب جاده‌ها با به‌کارگیری نیروهای تأمین جاده و فقط در روشنایی روز انجام می‌شد و شب‌ها به‌علت حضور و فعالیت گروه‌های مسلح غیرقانونی تردد در این جاده‌ها مقدور نبود.
در ادامه، حمید سالکی معاون قرارگاه مقدم حمزه، در گزارشی درباره فعالیت سازماندهی‌شده عراق در منطقه کردستان اعلام کرد که عراق منطقه را به 4 بخش تقسیم کرده و یک هنگ را هم مسئول این کار گذاشته است. یک محور آن بانه با محور فرعی پنجوین و سیدصادق است و محور دیگر پاوه با محورهای فرعی بیاره و طویله است و عناصر گروه رزگاری در محور اول و دمکرات‌ها در محور دوم فعال هستند و فعالیت آنها هم عمدتاً کسب اطلاع از وضعیت نیروهای خودی از باختران تا بانه، ناامن‌کردن شهرها از سنندج تا مریوان، حمله به نیروهای رزمی ارتش و سپاه و شناسایی مقر توپخانه‌ها و پَدهای هلیکوپتر است.
در بخش پایانی جلسه، راحمی مسئول اطلاعات سپاه مریوان، درمورد موفقیت سپاهِ این شهر در کنترل گروه‌های ضدانقلاب و مهار تحرکات آنان گفت: تابهحال ضدانقلاب نتوانسته ستونی از نیروهای جمهوری اسلامی را در جاده منهدم بکند. شرایط راه ما به‌گونه‌ای نیست که ما نتوانیم جلوی آنها را بگیریم. ضدانقلاب به مناطق دیگر و شهرهای مختلف حمله کرده و در برخی مواقع حتی ساعت‌ها در شهر مانده، ولی مریوان این‌گونه نیست. وی اطمینان داد که عناصر ضدانقلاب در محور مریوان غیر از دیدبانی برای عراق هیچ اقدام دیگری نمی‌توانند بکنند. او در پایان تأکید کرد که برای شبانه‌روزی‌کردن تردد در محور سنندج - مریوان، نباید فقط به احداث پایگاه‌ها و حضور شبانه نیروهای تأمین جاده اکتفا شود بلکه نیروها باید به هنگام شب هم در طول جاده گشت بزنند. جانشین فرمانده سپاه پاسداران با این امر موافقت کرد. وی برای تأمین نیروهای مورد نظر برای گشت، پیشنهاد داد که یک دسته از هر لشکری که در منطقه حضور دارد زیر نظر سپاه مریوان کار گشت‌زنی شبانه در جاده را انجام دهند.(1)
1
امروز یک بالگرد ایرانی با 5 سرنشین پس از عبور از مرز درحال حرکت به‌سمت شهرک نالپاریز در غرب ارتفاعات کانی‌مانگا بود که هدف موشکهای یک جنگنده میگ عراقی قرار گرفت و منهدم شد. در این سانحه هر 5 سرنشین آن شهید شدند.(2)
2
در سه روز گذشته شهرهای مختلف کشور شاهد عزیمت شماری از نیروهای داوطلب بسیجی و نیز گروه‌هایی از اعضای سپاه پاسداران به جبهه‌های نبرد بود. به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، گروه‌های کثیری از داوطلبان رزمنده در میان بدرقه مردم از شهرهای جیرفت، ماکو، ارومیه، کرمان، بندرعباس، خرم‌آباد و بروجرد به جبهه‌ها عزیمت کردند.(3)واحد مرکزی خبر
1) سند شماره 4061/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ارزیابی تحرکات ضدانقلاب (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 25/7/1362، نوار شماره 12943)، داود رنجبر، صص 22 - 2.
2) سند شماره 1580 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 25/7/1362، سند تک‌برگی؛ و- سند شماره 352185 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 7/9/1362؛ و- سند شماره 416776 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات)، 26/7/1362.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/7/1362، ص2.
هم گزارش داد: یک تیم پزشکی شامل متخصصان ارتوپدی، جراح عمومی، زنان، بیهوشی، اطفال، پزشک عمومی، تکنسین‌های اتاق عمل، آزمایشگاه و رادیولوژی برای مدت یک ماه عازم مناطق جنگی شدند.(1)
1
کمبود نیروی انسانی در عراق و به‌کارگیری نیروهای سایر کشورها در ارتش این کشور، آثار سوء و پیامدهایی را در بر داشته است.
فرماندهی ناحیه ژاندارمری استان خوزستان در گزارشی یکی از پیامدهای اجتماعی روی‌آوردن سران عراق به استفاده از نیروهای مصری در ارتش این کشور را چنین ذکر کرده است: «خبر رسیده حاکی است به‌دلیل اعزام اکثر جوانان و اعزام بی‌رویه کلیه نیروهای نظامی و انسانی عراق به جبهه‌های جنگ علیه کشور اسلامی ایران، نظم و انتظامات شهرهای عراق به‌دست مأمورین و نظامیان مزدور اعزامی از کشور مصر سپرده شده [است]. درنتیجه سربازان مصری به‌علت بیکاری و نبود سرگرمی سالم، اغلب درحال میگساری و پرسه‌زدن در کوچه و خیابان‌ها هستند و به همین واسطه فساد و فحشا در عراق رو به فزونی نهاده و فرزندان نامشروعی که در سال‌های اخیر به دنیا آمده‌اند بسیار قابل‌ملاحظه می‌باشند. در همین حال، اگر فرد مسلمانی اعتراض کند بلافاصله توسط بعثی‌ها و مزدوران مصر دستگیر می‌شود.»(2)
2
امروز در چند عملیات حزب دمکرات کردستان ایران که ازنظر تعداد، محدوده جغرافیایی اجرای عملیات و تلفات واردشده به نیروهای خودی کم‌سابقه بود، 21 تن از نیروهای خودی شهید، 24 زخمی و 4 تن به گروگان گرفته شدند. هرچند دستگاه‌های ذی‌ربط گزارش واحد و جامعی درباره این اقدامات انتشار نداده و هرکدام به بخشی از این حوادث پرداخته‌اند، ولی با کنار هم نهادن این اتفاقات می‌توان نتیجه گرفت که همه حوادثی که در محدوده شمال مهاباد و در محور مواصلاتی این شهر به میاندوآب رخ داده، توسط یک گروه پرشمار یا چند گروه با هماهنگی کامل و فرماندهی واحد در محدوده جغرافیایی مذکور طراحی و اجرا شده است.
در جریان یکی از این حوادث، عوامل حزب دمکرات با حمله به یک گروه از نیروهای ژاندارمری مستقر در پایگاه بغاز که برای گشت‌زنی به اطراف قریه دوست‌علی در 6 کیلومتری شمال‌شرقی مهاباد رفته بود، یک سرباز را شهید، 7 تن را زخمی و 3 نفر را هم به گروگان گرفتند. متعاقب این اقدام، نیروهایی از تیپ شهید بروجردی سپاه برای کمک به آنها وارد منطقه شدند، اما آنها نیز به کمین مهاجمان افتادند، سرانجام در ادامه درگیری، نیروهای خودی توانستند با واردکردن تلفاتی به مهاجمان آنان را از منطقه به عقب برانند. در این درگیری 5 تن
از نیروهای این تیپ شهید و 10 تن نیز زخمی شدند. افراد حزب دمکرات سپس در همین منطقه یک دستگاه آمبولانس ارتش را با آر.پی.جی هدف قرار دادند. در این حادثه 2 سرباز شهید و یک پزشکیار و 2 سرباز دیگر هم مجروح شدند.
افراد مسلح ضدانقلاب در ادامه اقدامات امروز خود در نزدیکی سه‌راه خانقاه در 5 کیلومتری شمال مهاباد، مینی‌بوس حامل نیروهای بسیج دانش‌آموزی تیپ33 المهدی(عج) اعزامی از جهرم را متوقف کرده و همه 13 سرنشین آن را به اسارت گرفتند. مهاجمان سپس خودروی حامل این افراد را به جنگل‌های اطراف جاده منتقل و پس از احراز هویت سرنشینان خودرو، آنان را در داخل گودال بزرگی جمع کردند و همه آنان را به‌طرز فجیعی به شهادت رساندند؛ به‌طوری‌که ابتدا دست و پای برخی افراد را قطع کرده و پس از آن همه را به رگبار بستند. راننده و کمک‌راننده که از مهلکه جان سالم به در برده بودند، ضمن بیان چگونگی این کشتار دسته‌جمعی، فرمانده اصلی عملیات مهاجمان را یکی از اعضای سازمان چریک‌های فدایی خلق معرفی کردند. از تلفات مهاجمان گزارشی داده نشده است(1)
در جنوب‌غربی دیواندره نیز افراد حزب دمکرات با نفوذ به روستای گزمل به منزل 4 تن از توابین این حزب حمله کردند و علاوه‌بر زخمی‌کردن یکی از توابین برادر یکی دیگر از توابین را نیز به گروگان گرفتند. مهاجمان همچنین 90 رأس گوسفند و 12 رأس گاو و یک رأس اسب را نیز سرقت کردند.(2)
بولتن مناطق کردنشین، دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، شماره 137، 30/7/1362، ص1.
در منطقه کرند غرب هم براثر حمله 10 تن از عوامل حزب دمکرات به نیروهای خودی در 10 کیلومتری بالاتاق، 3 تن از نیروهای بسیج زخمی شدند و خساراتی به دو خودروی تویوتا و دکل مخابراتی وارد شد. مهاجمان قبل از رسیدن نیروهای کمکی متواری شدند(3)
از سوی دیگر، نیروهای خودی در منطقه انجیران در شمال‌شرقی مریوان، به گروهی از چته‌های حزب دمکرات حمله کردند و در یک درگیری توانستند 8 تن از افراد این حزب را کشته و 6 تن را زخمی کنند.(4)
در همین حال و باوجود تداوم درگیری‌ها میان نیروهای خودی و افراد گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق کردنشین غرب کشور، امروز و دو روز گذشته 2 تن از افراد حزب دمکرات و یک تن از وابستگان سازمان کومه‌له در مرانه، مریوان و کامیاران خود را به نیروهای سپاه معرفی و ضمن اظهار ندامت، درخواست امان‌نامه کردند.(12)
1
سپاه پاسداران مریوان درخصوص آخرین وضعیت حزب دمکرات و سازمان مارکسیستی مائوئیستی کومه‌له در منطقه مریوان، گزارشی را تهیه و به سپاه کردستان ارسال کرد. در این گزارش استعداد، ساختار تشکیلاتی، محل استقرار و تسلیحات این گروه‌ها بررسی شده است و ضمن اشاره به
1) سند شماره 227372 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: رویدادهای هفته، دفتر فرماندهی سپاه منطقه10، 14/8/1362، ص8؛ و- سند شماره 80730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) منطقه11به فرماندهی کل سپاه، 3/8/1362؛ و- سند شماره 316612 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 26/7/1362؛ و- سند شماره 416787 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 26/7/1362؛ و- سند شماره 416733 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به ستاد منطقه11، 27/7/1362؛ و- سند شماره 416727 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به منطقه11، 25/7/1362.
2) سند شماره 113723 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:
3) سند شماره 298594 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سرپل ذهاب (اطلاعات) به ستاد سپاه منطقه7 (اطلاعات)، 30/7/1362، ص2.
4) سند شماره 416799 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 27/7/1362؛ و- سند شماره 416773 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 25/7/1362؛ و- سند شماره 80730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص5.
برنامه‌ها و اقدامات احتمالی سازمان کومه‌له - که نسبت به سایر گروه‌های مسلح حضور چشمگیرتری در این منطقه دارد - چگونگی عملکرد نیروهای خودی در مقابله با این گروه‌ها مورد نقد قرار گرفته و برای تأثیرگذاری بهتر عملیات‌های خودی پیشنهادی مطرح گردیده است.
طبق گزارش سپاه مریوان، در این منطقه، از حزب دمکرات کردستان گردان زریوار با 100 الی 120 نفر نیرو فعالیت دارد. این گردان دارای 2 لک به نام رشید حلاج و سعید کالکال است و هریک دارای 2 پل است و محل استقرار و فعالیت لک‌ها نیز به‌ترتیب در شمال‌شرقی مریوان و شمال مریوان است. لک‌های مذکور سلاح‌هایی ازقبیل آر.پی.جی7، تیربار کلاش، قناسه و کلاشینکف دراختیار دارند.(1)
استعداد، ساختار تشکیلاتی و محل استقرار حزب دمکرات و سازمان کومه‌له در ضمیمه این گزارش درج شده است.
در این گزارش همچنین نام روستاها و تعداد افراد حزب دمکرات که در هر روستا استقرار دارند، آورده شده است.در ادامه گزارش، درباره استعداد و محل استقرار عناصر کومه‌له در این منطقه آمده است: هیز فواد از سازمان کومه‌له با 110 نفر نیرو در منطقه فعالیت دارند. این هیز که مقر آن در روستای گلچیدر است دارای 2 پل است و محل تردد و استقرار آنها روستاهای شمال و شمال‌شرقی مریوان است. زندان این حزب در مکانی بین روستای بایدر بالا و بوردمه واقع شده که در آن حدود 60 الی 80 زندانی نگهداری می‌شود. همچنین بیمارستان این سازمان نیز در روستای بوردمه قرار دارد. سپاه مریوان در ادامه اسامی روستاهای محل استقرار عناصر این سازمان و نیز تعداد آنها را ذکر کرده است.
در انتهای گزارش به فعالیت‌ها و برنامه‌های آینده این گروه‌ها به‌ویژه سازمان کومه‌له اشاره شده و با انتقاد از عملکرد نیروهای خودی آمده است: در این موقعیت حساس کومه‌له قصد دارد جاهایی را که قبلاً از دست داده و درحال‌حاضر جمهوری اسلامی در آنها رفت‌وآمد ندارد، اشغال کند و باتوجه‌به حضور فعال گروهک‌ها در منطقه به‌خصوص کومه‌له و تبلیغات آنها، تعدادی از افراد ناآگاه به انحراف کشیده شده‌اند و با وضعیت جدید منطقه، زمینه خوبی برای عده‌ای طرف‌دار و هوادار به وجود آمده که خودشان را راحت‌تر به گروهک‌ها برسانند. در بیست روز اخیر، تا آنجا که مطلع هستیم، 4 دختر و 10 پسر به کومه‌له پیوسته و مسلح شده‌اند. در این هنگام که متأسفانه ضدانقلاب آن‌قدر جسور شده که در آبادی‌های پاک‌سازی‌شده در نزدیکی مقرهای خودی به جولان بپردازند و در نزدیکی مقر کمین بگذارند و به ایجاد ناامنی در منطقه بپردازند، لازم است که یک پاکسازی گسترده را از منطقه کوماسی تا روستاهای دری، شیخه‌کویره، تشکاش، چور، آلمانه، انجند، گلیه و میانه انجام دهیم و تردد خود را در مناطق آزادشده زیادتر کنیم تا چته‌های مزدور از این بیشتر جسور نشوند(2)
1
وزیر امور خارجه ایران به سؤالات خبرنگار روزنامه امریکایی نیوزویک درخصوص اوضاع منطقه خلیج‌فارس، روابط ایران و فرانسه و شایعه دلسردی تدریجی مردم از جنگ پاسخ داد.
به گزارش روزنامه نیوزویک، علی‌اکبر ولایتی که به‌منظور شرکت در اجلاس سالیانه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک به سر می‌برد در پاسخ به این سؤال که ایران چگونه کشتی‌های حامل اسلحه و مهمات برای عراق را متوقف و از چه طریق از محموله کشتی‌ها اطمینان حاصل می‌کند، گفت: «ما در ایران قادریم هرگونه بازرسی که صلاح باشد به عمل آوریم. مهم‌ترین مسئله‌ای که می‌خواهیم دنیا آن را درک کند این است که ما نمی‌توانیم عبور مهمات جنگی مخربی که توسط بعثیون عراقی بر سرمان ریخته می‌شود را تحمل کنیم. سه سال تمام است که ما به نصایح و هشدارهای مکرر به عوامل غیرمسئول در خلیج‌فارس بسنده کرده‌ایم، لیکن دیگر کافی است.»
ولایتی درمورد بروز واکنش بین‌المللی درصورت قطع مسیر کشتیرانی در خلیج‌فارس، ضمن تأکید بر انسداد تنگه هرمز درصورت تهدید منافع حیاتی ایران گفت: «درمورد عکس‌العمل بین‌المللی به‌ویژه اقدام امریکا باید بگویم که ما تصور می‌کنیم دولت امریکا می‌بایستی تاکنون آموخته باشد زمانی‌که مسئله به ایران اسلامی مربوط می‌شود، این کشور باید پیش از هر اقدامی آن را مجدداً مدنظر قرار دهد.»
وزیر امور خارجه ایران در پاسخ به این سؤال که چرا از میان تمام کشورهایی که در معاملات تسلیحاتی دخالت دارند فقط فرانسه را محکوم می‌کنید، اظهار کرد: «ما این موضع را فقط در مقابل فرانسه اتخاذ نکرده‌ایم، بلکه بیش از دو سال است که شوروی و سایر کشورهایی که ماشین جنگی عراق را تجهیز می‌کنند، محکوم می‌کنیم.» وی افزود: «این کشور [فرانسه] بدون درنظرگرفتن عواقب کار و با بی‌مبالاتی هرچه تمام‌تر از رژیمی که آخرین روزهای حیاتش را می‌گذراند حمایت به عمل آورده و سلاح در اختیارش می‌گذارد و ازاین‌رو بیشترین مسئولیت را در قبال هرگونه فاجعه‌ای برعهده خواهد گرفت.» ولایتی درمورد ادعای ارسال سلاح‌های امریکایی و اسرائیلی به ایران گفت: «باید بگویم که این جوک سیاسی احمقانه و تکراری، آن‌قدر خسته‌کننده شده است که من هم صرفاً جز تکذیب این ادعای بی‌اساس چاره‌ای ندارم.»
خبرنگار نیوزویک در ادامه، به اقدام فرانسه در پذیرفتن امام خمینی در زمان تبعید ایشان، اشاره کرد که ولایتی پاسخ داد: «فرانسه یک ویزای توریستی سه‌ماهه به رهبر انقلاب اسلامی داد و چنین ویزایی هر سال به میلیون‌ها توریست داده می‌شود. اجازه دهید اضافه کنم که فرانسه فقط
به‌مدت چند ماه حضور امام خمینی را در آن کشور تحمل کرد. به همین خاطر، سفارت فرانسه در تهران ازطرف مردم ما گلباران شد و فرانسه می‌رفت تا مجدداً روابطی دوستانه با ایران داشته باشد.» وی با اشاره به تغییرات سیاست خارجی دولت فرانسه تأکید کرد: «این گناه ما نیست که دولت سوسیالیست فرانسه که ازنظر اقتصادی در وضع بسیار بدی به سر می‌برد و سیاست آژانس‌های بین‌المللی اجاره‌ای را در پیش گرفته، اکنون به اجاره سوپراتاندارد [ها]، فروش موشکهای اگزوست پرداخته و کارگزاران خود را به کشورهای جهان سوم می‌فرستد.»
وزیر امور خارجه در پاسخ به این پرسش که آیا پایان جنگ به سقوط صدام بستگی دارد و آیا ایران نمی‌تواند خود را متقاعد به تحمل وی کند، تأکید کرد: «تجربیات سه‌ساله از عملکرد رژیم بعثی و عدم هماهنگی اظهارات مقامات این رژیم و عملکردهایشان جای تردید باقی نمی‌گذارد که این رژیم ضد بشری می‌بایستی جای خود را به یک دولت مردمی بدهد.»
ولایتی در ادامه این گفت‌وگو با تکذیب شایعه دلسردشدن تدریجی مردم از ادامه جنگ خاطرنشان کرد: «اکثر جمعیت 40 میلیونی کشور ما چه با حضور در جبهه و چه با کمک‌های بی‌شائبه خود، در جانفشانی کوتاهی نکرده‌اند. درست برخلاف دمکراسی‌های غربی، اختلاف‌نظری در بین مردم ایران و دولتشان وجود ندارد. همه ما خواستار صلحی شرافتمندانه و همچنین مجازات عراقی‌های آدمکش هستیم.»
وی همچنین درباره شایعه اعزام بچه‌های شش، هفت ساله به جبهه و به‌کارگیری آنان برای بازکردن راه عبور نیروهای نظامی از میادین مین گفت: «باید بگویم نام‌نویسی از افراد کمتر از 16 سال برخلاف قوانین ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. چند ماه پیش تعداد زیادی از افراد مسن روستایی داوطلب شدند تا از روی میادین مین عبور کنند، لیکن ... موافقت نشد.» وزیر امور خارجه سپس با بیان اینکه در ایران شمار زیادی از افراد بالاتر از 16 سال داوطلبانه آماده حضور در جبهه‌های جنگ هستند و از این نظر با هیچ‌گونه کمبودی مواجه نیستیم، تأکید کرد: «به بچه‌ها اجازه نزدیک‌شدن به جبهه‌های جنگ داده نمی‌شود.»(1)
1
وزیر امور خارجه امریکا اعلام کرد چنانچه ایران تهدیدات خود مبنی‌بر بستن تنگه هرمز را عملی کند، امریکا و دیگر کشورهایی که دارای منافع حیاتی در خلیج‌فارس هستند تدابیری برای تضمین کشتیرانی در این منطقه اتخاذ خواهند کرد.
خبرگزاری فرانسه با اعلام این خبر افزود: جورج شولتز در پایان دیدارش از کانادا در گفت‌وگو با خبرنگاران اظهار کرد که انگلستان یک ناو هواپیمابر به این منطقه فرستاده و ناو هواپیمابر امریکایی رنجر نیز در آنجا مستقر است. این درحالی است که فرانسه نیز از مدتی پیش چند کشتی مین‌جمع‌کن به این منطقه اعزام کرده است. شولتز افزود دولت امریکا از تهدیدات
1) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 406، 1/8/1362، صص 8 - 1، روزنامه نیوزویک، 25/7/1362.
ایران مبنی‌بر بستن تنگه راهبردی هرمز به‌شدت نگران است، پس باید با شنیدن چنین تهدیداتی کاملاً محتاط بود. وی تصریح کرد: «احتمال به‌اجرادرآمدن تهدیدات ایران درزمینه قطع کشتیرانی تجاری در خلیج [فارس] باعث شده است مشاوره و تبادل‌نظرهای گسترده میان امریکا و دیگر کشورهای غربی همچنان ادامه یابد.» وزیر امور خارجه امریکا تأکید کرد جهان نمی‌خواهد در موقعیتی باقی بماند که هر بار ایران احساس خطر کرد فوراً تهدید کند تنگه هرمز را خواهد بست.(1)روزنامه نیویورک تایمز نیز با اشاره به اظهارات شولتز، به نقل از وی نوشت: «امریکا و دیگر کشورهای غربی نمی‌توانند اجازه دهند که ایران [با تهدید به مسدودکردن راه‌های آبی خلیج‌فارس] از آنها باج بگیرد.»(2)
وزیر امور خارجه امریکا همچنین با اظهار بی‌اطلاعی از تحویل یا عدم تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق، درخصوص موضع دولت امریکا در قبال تحویل این جنگنده‌ها فقط به این جمله اکتفا کرد که ما هیچ‌گونه موضعی در قبال این مسئله اتخاذ نکرده‌ایم و فرانسه خودش تصمیم گرفته است. شولتز دیدگاه‌های اخیر رهبران عراق درمورد بهبود احتمالی مناسبات میان واشنگتن و بغداد را بسیار جالب توصیف کرد.(3)به گزارش رادیو امریکا، وی همچنین باوجود ابراز تمایل به برقراری روابط معقول میان ایران و ایالات متحده، افزود چنین چشم‌اندازی دیده نمی‌شود. به گفته این رادیو ظاهراً این نخستین باری است که جورج شولتز از سیاست نزدیک‌تری به عراق در جنگ سه‌ساله آن کشور با ایران یاد می‌کند.(4)
1
روزنامه کویتی الرای العام اعلام کرد وزیر امور خارجه عراق چند روز پیش مخفیانه از پاریس دیدن کرد تا از دولت فرانسه بخواهد هواپیماهای سوپراتاندارد را هرچه زودتر به عراق تحویل دهد. این روزنامه ضمن درج این خبر افزود: عراق بیم دارد که فرانسه براثر فشار ایالات متحده، بریتانیا و چند کشور دیگر از ارسال سوپراتانداردها منصرف شود. عراق تهدید کرده است که دراین‌صورت از پرداخت چند میلیارد دلار بدهی خویش به فرانسه خودداری خواهد کرد(5)
در همین حال، خبرگزاری کویت به نقل از ژنرال ژانو لاکاز رئیس ستاد ارتش فرانسه، اعلام کرد که فرانسه تمامی تعهدات خود را محترم شمرده و به توافقنامه‌های خود با هر کشوری عمل خواهد کرد. لاکاز که در رأس هیئتی از ارتش فرانسه برای یک دیدار رسمی سه‌روزه در کویت به سر می‌برد، افزود: به این ترتیب فرانسه تعهدات خود با عراق را محترم شمرده است.(6)
.
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 213، 27/7/1362، صص 3 و 4، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 26/7/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 214، 28/7/1362، صص 5 و 6، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/7/1362، به نقل از روزنامه امریکایی نیویورک تایمز.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 213، 27/7/1362، صص 3 و 4، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 26/7/1362
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/7/1362، ص16، رادیو امریکا، 26/7/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/7/1362، ص13، رادیو اسرائیل، 25/7/1362.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره212، 26/7/1362، ص6، کویت - خبرگزاری فرانسه، 25/7/1362، به نقل از خبرگزاری کویت.
1
فرانسه سیاست پیچیده‌ای را به‌منظور محدودساختن انتخاب‌های ایران دربرابر فشارها برای خاتمه‌دادن به جنگ دنبال می‌کند. این دیدگاه را دو نشریه لوپوئن و الدستور در تحلیل‌های جداگانه‌ای بیان کردند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، هفته‌نامه فرانسوی لوپوئن در شماره اخیر خود نوشت: فرانسه به شکل مدبرانه‌ای مسئله تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد را در وضعیتی مبهم حفظ کرده است به امید اینکه مذاکرات سیاسی در خلیج‌فارس امکان‌پذیر شود. این هفته‌نامه افزود: یکشنبه دو هفته پیش، منابع بسیار موثق اطلاع داده‌اند که جنگنده‌های سوپراتاندارد به بغداد می‌روند، ولی به نظر می‌رسد فرانسه می‌خواهد اتلاف وقت درمورد ارسال این هواپیماها و کمک نظامی به عراق را با تلاش‌های سیاسی در منطقه خلیج‌فارس هم‌زمان سازد.
لوپوئن با اشاره به طرح قطعنامه‌ای در سازمان ملل به‌منظور پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق یادآور شد: درصورتی‌که مقامات تهران این طرح را بپذیرند دیگر تحویل سوپراتانداردها به عراق لزومی نخواهد داشت، اما درصورتی‌که آنها با طرح جدید سازمان ملل درمورد آتش‌بس در خلیج‌فارس موافقت نکنند، اجباراً باید عواقب لجاجت خود را پذیرا شوند. این هفته‌نامه فرانسوی در پایان اضافه کرد: درحال‌حاضر، به نظر می‌رسد پاریس برای قراردادن جمهوری اسلامی در مقابل این انتخاب عمداً این حالت مرموز را ایجاد می‌کند. گو اینکه هنوز هیچ نکته‌ای روشن نیست، نه در سازمان ملل متحد و نه در جمهوری اسلامی.(1)
مجله الدستور نیز در مقاله‌ای با عنوان "هرمز: تنگه یا راه‌حل بحران" ضمن ابراز اطمینان از تحویل جنگنده‌های فرانسوی سوپراتاندارد به عراق نوشت: «حال مشخص می‌شود که این جاروجنجال‌ها نه‌تنها در تصمیم فرانسه تأثیری نگذاشته، بلکه خود دولت فرانسه به ادامه این جنجال‌ها تمایل می‌ورزد، بدون اینکه کوچک‌ترین تغییری در تصمیم خود داده باشد.» به نوشته الدستور، دولت فرانسه تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد را به چند روز بعد از سخنرانی میتران در مجمع عمومی سازمان ملل موکول کرده است تا تحویل این جنگنده‌ها، پیشنهادهای رئیس‌جمهور فرانسه درزمینه خلع سلاح و مسائل بین‌المللی را بی‌اثر نسازد.
الدستور همچنین ضمن اشاره به نظرخواهی فرانسه از چند کشور عربی افزود: «این کشورها به‌استثنای برخی از دولت‌های محافظه‌کار خلیج [فارس] عدم اعتراض خود مبنی‌بر تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد را به عراق ابراز نموده‌اند.» این مجله سپس مدعی شد دولت الجزایر با ارسال نامهای به رئیس‌جمهور فرانسه در یک موضع‌گیری صریح اعلام کرده است که الجزایر مایل نیست عراق در این جنگ تضعیف شود و این بدان معنا است که این کشور نیز از تحویل هواپیماها به عراق پشتیبانی می‌کند.
این نشریه در ادامه، با اشاره به اظهارات روز گذشته کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه، در جمع خبرنگاران نوشت: «[وی گفت] من نمی‌دانم چرا درمورد این پنج هواپیما این‌همه
1) همان، ص22، رادیو ایران، 25/7/1362.
جاروجنجال و هیاهو به راه افتاده است. درحالی‌که از سال 1980 موشکهای اگزوسه دراختیار عراق بوده و این کشور امکان آن را هم داشته است که هر نقطه ایران را که بخواهد مورد هدف قرار دهد.» وزیر امور خارجه فرانسه افزود: «دولت متبوع وی بنا به عللی هرگز از تصمیم خود مبنی‌بر تحویل هواپیماها منصرف نخواهد شد. اولاً فرانسه آن‌طورکه شیوه آن است هیچگاه دربرابر تهدیدها و هشدارها از انجام وظیفه خود صرف‌نظر نمی‌کند. ثانیاً اگر ما چنین سلاح‌هایی را دراختیار عراق نگذاریم لاجرم کشور پرقدرت دیگری این کار را خواهد کرد. ثالثاً هواپیماهای سوپراتاندارد توازن نظامی کنونی را هرگز تغییر نخواهد داد.»
الدستور همچنین انگیزه اصلی فرانسه را در حمایت از عراق، یک انگیزه راهبردی خواند و افزود: «فرانسوی‌ها معتقدند که در محدوده اختلافات بین‌المللی بین شرق و غرب بر سر مناطق نفوذی، جغرافیای سیاسی مناطق بی‌شماری از جهان تغییر خواهد یافت و دراین‌میان کشورهایی چون فرانسه بایستی در صحنه حضور یافته و در اختلافات دو ابرقدرت موضع قاطعی اتخاذ نمایند. فرانسوی‌ها همچنین تأکید می‌کنند که جنگ عراق و ایران از معدود جنگ‌هایی است که هیچ‌کدام از ابرقدرت‌ها سیطره کامل بر آن ندارند.»
این مجله دو هدف اصلی عراق در استفاده از هواپیماهای سوپراتاندارد را افزایش موج مخالفت داخلی با ادامه جنگ در ایران و ایجاد موازنه اقتصادی در خلیج‌فارس عنوان کرد و پس از طرح این ادعا که «رژیم ایران تلاش می‌کند پای ابرقدرت‌ها را به این جنگ بکشاند»، افزود: دراین‌صورت «مسئله مهم برای ایالات متحده دخالت مستقیم در منطقه به نفع رژیم ایران است.»(1)
1
تحرکات دیپلماتیک اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس هم‌زمان در دو محور خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق و عادی‌سازی روابط عراق - سوریه دنبال می‌شود.
به گزارش رادیو کلن، شش کشور عربی حاشیه جنوبی خلیج‌فارس طرح صلح جدیدی را برای پایان دادن به جنگ سه‌ساله ایران و عراق تهیه کردهاند. در این طرح برقراری فوری آتش‌بس، یک برنامه بازسازی برای هر دو کشور و تشکیل کمیسیونی به‌منظور رسیدگی به مسئله غرامت جنگ و علت بروز آن، پیش‌بینی شده است. به گفته برخی منابع دیپلماتیک عربی، این طرح در اجلاس ماه آینده سران شورای همکاری خلیج‌فارس در دوحه پایتخت قطر ارائه خواهد شد و درصورت موافقت سران شورا با آن، دراختیار مقامات ایران نیز قرار می‌گیرد. رادیو کلن در ادامه یادآوری کرد که ایران تاکنون با کلیه اقدامات میانجیگرانه مشابه مخالفت کرده است.(2)
خبرگزاری آلمان نیز اعلام کرد: دیپلمات‌های عرب بخش عمده طرح جدید را به ابتکار شیخ زاید بن سلطان آل نهیان حاکم امارات متحده عربی، دانستند. این خبرگزاری همچنین افزود: در
همین حال عربستان سعودی نیز تلاش جدیدی را به‌منظور متقاعدساختن سوریه به بازگشایی خط لوله نفتی عراق در خاک آن کشور آغاز کرده است.(1)دراینباره روزنامه کویتی السیاسه به نقل از یک منبع رسمی گزارش داد که شاهزاده سعود الفیصل وزیر امور خارجه سعودی و همتای کویتی وی شیخ صباح الاحمد الصباح احتمالاً به میانجیگری بین بغداد و دمشق خواهند پرداخت. به نوشته این روزنامه، میانجیگری اخیر بخشی از تلاش‌های شورای همکاری خلیج‌فارس برای حل اختلافات داخلی اعراب قبل از تشکیل اجلاس سران عرب می‌باشد که قرار است ماه آینده در عربستان سعودی برگزار شود. السیاسه همچنین افزود: «دیپلمات‌های مقیم دمشق روز گذشته گفتند که سوریه طرح اعراب جهت بازگشایی خط لوله [نفتی] عراق را بررسی می‌کند. این دیپلمات‌ها افزودند که طرح مزبور بخشی از تلاش اعراب جهت متقاعدساختن عراق به عدم استفاده از هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی علیه ایران است.»(2)
در همین حال، الدستور در گزارشی نوشت: وزیر امور خارجه فرانسه در دیدار با شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب، از وی خواست تا اتحادیه عرب برای رسیدن به موضع‌گیری یکپارچه اعراب درمورد جنگ ایران و عراق و وضع داخلی لبنان به تلاش‌های بیشتری دست بزند.(3)در همین زمینه دو روزنامه کویتی الانباء و کویت تایمز نیز بدون اشاره به نحوه وقوع جنگ، دیدگاه مشابهی را درمورد آن مطرح کردند. به گفته رادیو صوت‌الجماهیر، روزنامه الانباء نوشت: «می‌بایست ایران و عراق مسائل مربوط به جنگ و صلح خود را یکسره کنند. اکنون بر اعراب ضروری است تا برای پایان‌دادن به این جنگ، جانب عراق را در پیش بگیرند زیرا ایران پذیرای صلح نیست.» روزنامه انگلیسی‌زبان کویت تایمز (چاپ کویت) هم ضمن طرح این نظر که برخی دولت‌ها به‌طورجدی به فکر پایان‌یافتن جنگ ایران و عراق نیستند از موضع «حکمرانان تهران» انتقاد کرد و افزود: «اینها [مقامات ایران] اکنون تنگه هرمز را تهدید به بستن می‌کنند و از این راه می‌خواهند جهان را از آب‌های خلیج [فارس] جدا سازند.»(4)
1
بررسی تأثیرات قطع صادرات نفت از خلیج‌فارس بر منافع کشورهای مختلف صنعتی جهان، در رسانه‌های گروهی جهان ادامه دارد. دراین‌میان یک نشریه اقتصادی، تداوم اوضاع فعلی را از نقطه‌نظر توسعه روابط خارجی ایران مورد توجه قرار داد.
روزنامه کلنشه رونشا در یادداشتی با عنوان "خطر در خلیج" نوشت: «در منطقه خلیج‌فارس خطر بزرگی به وجود آمده است که اهمیت آن خیلی بیشتر از اختلافات منطقه‌ای ایران و عراق است. علاقه کشورهای صنعتی غرب به نفت فقط یک طرف قضیه است. ابرقدرت‌ها یعنی ایالات متحده و اتحاد شوروی منطقه خلیج‌فارس را مسبب اختلافات شدید سال‌های آینده می‌دانند. این منطقه با منابع نفتی‌اش به‌عنوان مهم‌ترین منبع تهیه‌کننده نفت جهان می‌تواند
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 212، 26/7/1362، ص5، منامه - خبرگزاری آلمان‌غربی، 25/7/1362.
2) همان، صص 5 و 6، کویت - خبرگزاری رویتر، 25/7/1362.
3) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 413، 7/8/1362، ص22، مجله الدستور، 25/7/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 212، 26/7/1362، ص27، بغداد - رادیو صوت‌الجماهیر، 25/7/1362.
درباره ضعف و یا قدرت جهان غرب و یا کشورهای شرقی تصمیم بگیرد.»
این روزنامه دلیل علاقه ویژه فرانسه به این منطقه را چنین ذکر کرد: «اگر عراق در جنگ با ایران شکست بخورد، فرانسه درصورت برکناری صدام حسین باید از 40 میلیارد مارکی که به‌عنوان وام دراختیار عراق گذاشته است صرف‌نظر کند و همین موضوع نیز دلیل تحویل بی‌مورد هواپیماهای جنگی فرانسه به عراق است.» این روزنامه در پایان اضافه کرد: «به‌احتمال قوی در منطقه خلیج‌فارس در آینده نزدیک خطر بروز جنگ وجود ندارد، زیرا ابرقدرت‌ها در موقعیت کنونی نمی‌توانند در این منطقه دست به جنگی دامنه‌دار بزنند، اما در درازمدت زورآزمایی سختی درباره نفت در این منطقه صورت خواهد گرفت.»(1)
روزنامه کریستین ساینس مانیتور نیز در مطلبی با عنوان "چرا ژاپن برای آرام‌کردن جنگ ایران و عراق پیش‌قدم شده است"، با بیان اینکه «دشمنی ایران و عراق که این اواخر کمر به نابودی یکدیگر بسته‌اند بر اضطراب واشنگتن، توکیو و پایتخت‌های اروپایی افزوده است»، آورده است: «اگر ایران تهدید خود را مبنی‌بر متوقف‌ساختن کشتیرانی در خلیج‌فارس عملی سازد، خود بازنده اصلی است و بازنده بعدی ژاپن خواهد بود. عراق آسیبی نخواهد دید و اروپا نیز درمجموع کمتر از خاور دور آسیب می‌بیند.» به نوشته کریستین ساینس مانیتور، مقصد 90 درصد نفتی که در سه‌ماهه اول سال (میلادی) جاری از تنگه هرمز عبور کرده کشورهای صنعتی آسیا بوده و فقط 10 درصد آن راهی اروپا و امریکا شده است. این روزنامه ضمن یادآوری روابط تجاری گسترده ژاپن با دو کشور ایران و عراق افزود: «ژاپن طی ماه‌های اخیر دادوستدهای بازرگانی خود را با ایران افزایش داده و برای تکمیل طرح‌هایی که [در] زمان شاه آغاز شد و جنگ اجرای آنها را متوقف ساخت ازجمله یک مجتمع عظیم پتروشیمی، کارشناسان فنی خود را به ایران اعزام کرده است. پاره‌ای گزارش‌ها حاکی است که ژاپن نتایج یک سلسله بررسی‌های کامپیوتری را دراختیار رهبران ایران گذاشته که نشان می‌دهد جنگ طولانی و فرسایشی به سود ایران نخواهد بود.»(2)
هفته‌نامه میدل ایست تایمز (چاپ قبرس) نیز در مقاله‌ای ضمن بررسی مواضع ایران در قبال تلاش‌های صلح از نقطه‌نظر افق‌های اقتصادی و توسعه روابط خارجی این کشور نوشت: «تحلیلگران متذکر می‌گردند که باوجود آنکه [امام] خمینی امریکا و حکومت‌های سلطنتی منطقه [را] که شورای همکاری خلیج [فارس] را تشکیل می‌دهند، مورد سرزنش قرار می‌دهد و روابط ایران با کشورهای غربی را محدود و یا اصلاً قطع کرده است، ولی این رژیم عموماً خواهان توسعه روابط تجاری خود می‌باشد و نسبتاً هم در دادن رونق مجدد به اقتصاد خود موفق بوده است. بنابراین تهدید عراق مبنی‌بر آنکه اقتصاد رونق‌یافته ایران را نابود خواهد ساخت ایران را آسیب‌پذیر می‌نماید.»(3)
1
روزنامه انگلیسی دیلی تلگراف از تشکیل نیروهای واکنش سریع امریکا برای مداخله احتمالی در منطقه خلیج‌فارس خبر داد. این روزنامه در شماره امروز خود با اشاره به حضور ناوهای نیروی دریایی ایالات متحده در خلیج‌فارس اعلام کرد: ستادی به این منظور در ایالت فلوریدای امریکا تشکیل شده است. مسئولیت فرماندهی این نیروها برای دخالت احتمالی در منطقه حساس خلیج‌فارس برعهده ژنرال رابرت کنزنیکتون است و افرادی از نیروی دریایی، هوایی و زمینی زیر نظر مستقیم وی عمل می‌کنند. دیلی تلگراف افزود: این نیروها قادرند 234 هزار پرسنل نظامی را برای پشتیبانی نیروهای امریکایی مستقر در منطقه آماده کنند و درصورت بروز درگیری‌های نظامی، می‌توانند نیرویی معادل 131 هزار پرسنل نظامی را فوراً به منطقه اعزام کنند. بنا به این گزارش، نیروی دریایی امریکا درصورت لزوم 52 هزار تفنگ‌دار دریایی و نیروی هوایی و نیز 330 هزار پرسنل نظامی را که 3500 تن از آنان برای جنگ‌های نامنظم تعلیم دیده‌اند وارد عمل خواهد کرد(1)
2
باوجود صرفه‌جویی در مصرف سوخت و کاهش واردات نفت، بحران انرژی که از ده سال پیش براثر تحریم نفتی اعراب در امریکا آغاز شده است، هنوز ملموس به نظر می‌رسد.
به گزارش رادیو امریکا امروز در دهمین سالگرد تحریم نفتی اعراب، در کنگره امریکا برخی سناتورهای عضو کنگره تأکید کردند که اگرچه امروزه در امریکا برای دریافت بنزین صفی وجود ندارد و درزمینه صرفه‌جویی‌های انرژی پیشرفتهای قابل‌توجهی به دست آمده است، اما در هر زمانی ممکن است صفوف بنزین از نو ایجاد شود. به گفته مقامات امریکا، جنگ میان ایران و عراق می‌تواند به‌طور ناگهانی بر تولیدات نفتی جهان تأثیر گذارد. جیمز آورستار عضو کنگره امریکا به خبرنگاران گفت یک چنین بحرانی ادامه دارد زیرا امریکا هنوز به انرژی و نفت یکی از پرفرازونشیب‌ترین مناطق جهان وابسته است.(2)
3
دو روز پس از پایان مانور نظامی مشترک کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس، گزارش‌ها از انجام مذاکرات و خریدهای تسلیحاتی جدید عربستان و کویت حکایت دارد.
امروز رادیو مسقط اعلام کرد شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز وزیر دفاع و هواپیمایی عربستان سعودی، برای یک دیدار رسمی پنج‌روزه از ایتالیا رهسپار آن کشور شد. بنا به این گزارش، انتظار می‌رود وی با رئیس‌جمهور و وزیر دفاع ایتالیا درباره همکاری‌های نظامی میان دو کشور گفت‌وگو کند. رادیو مسقط یادآور شد که وزیر دفاع سعودی در خلال ماه جاری، از مادرید دیدار و درزمینه خرید سلاح‌های اسپانیایی مذاکراتی با مقامات اسپانیا به عمل آورده است(3)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 212، 26/7/1362، ص23، رادیو ایران، 25/7/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/7/1362، صص 21 و 22، رادیو امریکا، 26/7/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/7/1362، ص7، رادیو مسقط، 25/7/1362.
همچنین روزنامه الرای العام گزارش داد که ژانو لاکاز رئیس هیئت ستاد ارتش فرانسه، در دیدار با مقامات کویت، آمادگی فرانسه را برای تجهیز کویت و کشورهای خلیج‌فارس به سلاح‌های مدرن و پیشرفته اعلام کرده است.(1)دراینباره روزنامه کویتی القبس نیز به نقل از مقام‌های آگاه نوشت: کویت ممکن است خواستار تعداد نامشخصی از جنگنده بمب‌افکن‌های سوپراتاندارد شود. به نوشته این روزنامه، لاکاز درباره یک معامله صد میلیون دلاری شامل خرید 6 بالگرد سوپرپومای مجهز به موشک اگزوسه، با مقامات کویت مذاکره کرده است. القبس افزود: «کویت اخیراً معامله‌ای درمورد خرید 12 هواپیمای میراژ اف1، 34 نفربر زرهی که بعضی از آنها با موشکهای ضدزرهی (تاو) مجهز خواهند شد و شمار مشخصی از هلیکوپترهای (غزال) با فرانسه منعقد کرده است.» این روزنامه اضافه کرد: «کویت برای خرید هواپیماهای فوق مدرن میراژ 2000 و همچنین تانک‌های ام‌ایکس40 سرگرم مذاکره با دولت فرانسه است.»(2)
در همین حال، رادیو اسرائیل در تفسیری به بررسی تلاش‌های اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس درزمینه تقویت توانایی‌های دفاعی خود ازجمله با برگزاری مانورهای نظامی مشترک پرداخت. این رادیو ضمن اشاره به نگرانی‌های امنیتی کشورهای مذکور از «تهدیدهای مکرر ایران»، گفت: «طراحان و اداره‌کنندگان این مانور گفتند که هدف برگزاری آن تحکیم قدرت دفاعی امیرنشین‌های حوزه خلیج [فارس] و به این امید است که آنها در آینده برای دفاع از خویش دربرابر تعرض خارجی نیروی کافی داشته باشند و بتوانند روی پای خود بایستند و به کمک دیگران متکی نباشند. ولی این آرزویی است که به‌زودی جامه عمل نخواهد پوشید و امیرنشین‌های جنوب خلیج [فارس] ضعیف‌تر از آن هستند که در آینده نزدیک بتوانند روی پای خود بایستند و حتی دایه اصلی آنها؛ یعنی عربستان سعودی کشوری است که هنوز قادر به دفاع از خویش نمی‌باشد و به ایالات متحده تکیه دارد، اما ایجاد شورای همکاری‌های خلیج [فارس] و برگزاری نخستین مانور نظامی گام بزرگی در راه اجرای هدف‌های اعلام‌شده محسوب می‌گردد.»
به گفته این رادیو، برنامه ایجاد یک سازمان دفاعی مشترک برای امیرنشین‌های جنوب خلیج‌فارس از سال‌ها پیش وجود داشت و شاه ایران نیز از آن حمایت می‌کرد، ولی دولت عراق در راه اجرای این برنامه اشکالتراشی می‌کرد، زیرا مایل بود در چنین سازمانی عضویت یابد و رهبری آن را به دست گیرد. بااین‌حال، امیرنشین‌های عرب خلیج‌فارس که از برنامه‌های توسعه‌طلبانه رژیم بعث عراق بیم داشتند، به عضویت آن کشور روی خوشی نشان نمی‌دادند و به همین دلیل اجرای طرح را عملاً به تعویق انداختند. رادیو اسرائیل در ادامه تفسیر خود اضافه کرد: وقوع انقلاب و استحکام موقعیت آیت‌الله خمینی و تشکیل حکومتی که هدف علنی آن، صدور انقلاب به کشورهای همسایه، تحت شعار مبارزه با استکبار جهانی است، امیرنشین‌ها را در برپایی یک چارچوب همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی مصمم‌تر ساخت.
این رادیو افزود: «گرچه امیرنشین‌ها برنامه گسترده‌ای برای تقویت نظامی خویش تهیه کرده و با اختصاص 6 میلیارد دلار قصد دارند پایگاه‌های نیرومند زمینی و دریایی به وجود آورند، ولی آنها به‌خوبی می‌دانند که نه امروز و نه در آینده نزدیک نیروهای آنها به مرحله‌ای نخواهد رسید که اگر ایران تنگه هرمز را ببندد و یا درصدد مجازات نظامی آنها برآید بتوانند از خویش دفاع کنند و برای این منظور آنها به کمک نظامی ایالات متحده و نیروهای آن کشور در جزیره مصیره و اقیانوس هند نیاز خواهند داشت.»(1)
1
درپی انتشار خبرهایی از تشکیل یک نیروی ضربت اردنی با هدف دخالت سریع در بحران‌های احتمالی منطقه خلیج‌فارس،(2)زید بن شاکر فرمانده کل نیروهای مسلح اردن، گفت که اردن همچنان به وظیفه ملی خویش در قبال حمایت از برادران عرب پایبند است. به گزارش رادیو امان، وی این اظهارات را در پاسخ به گزارش اخیر رادیو اسرائیل مبنی‌بر تشکیل نیروهای واکنش سریع اردنی اعلام کرد. فرمانده کل نیروهای مسلح اردن همچنین گفت: ملک حسین پادشاه اردن، سمت پاسداری از تمام اعرابی که او را به‌مثابه حامی خود می‌بینند حفظ خواهد کرد و اردن در قبال کمکی که از برخی کشورهای عربی دریافت کرده به آنان کمک نظامی می‌کند. وی تصریح کرد: همکاری تسلیحاتی ما با امریکا همیشه در روز روشن جریان داشته است؛ زیرا امریکا منبع اصلی تأمین تجهیزات نظامی ما به شمار می‌رود و اردن در ازای دریافت اسلحه پیشرفته از امریکا با مشکلاتی ازقبیل تأمین پول و مخالفت رژیم اسرائیل روبه‌رو می‌باشد.(3)به گزارش خبرگزاری فرانسه، فرمانده نیروهای مسلح اردن در توضیح این امر گفت: «اطلاعات منتشره دراین‌زمینه به نحوی بوده است تا تلاش‌های اردن را برای دریافت سلاح‌های مدرن از امریکا با شکست روبه‌رو سازد.»(4)
2
رئیس‌جمهور امریکا رابرت مک‌فارلین فرستاده ویژه خود به منطقه غرب آسیا را به سمت مشاور امنیت ملی ایالات متحده منصوب کرد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، مک‌فارلین که 46 سال دارد و در ژوئیه گذشته به‌جای فیلیپ حبیب به‌عنوان فرستاده ویژه ریگان به غرب آسیا تعیین شده بود، جایگزین ویلیام کلارک مشاور امنیت ملی امریکا شد. این خبرگزاری افزود: «اطرافیان ریگان معتقدند مک‌فارلین یکی از کارشناسان زبده در سیاست خارجی امریکاست و درحال‌حاضر نیز درجه سرهنگی در رده تفنگ‌داران امریکا را داراست.»(5)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 212، 26/7/1362، صص 21 - 19، رادیو اسرائیل، 25/7/1362.
2) رجوع شود به کتاب بیست‌وهفتم روزشمار جنگ ایران و عراق، صص 1090 و 1091.
3) همان، صص 26 و 27، بخش عربی رادیو امان، 25/7/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 12/8/1362، ص20، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 11/8/1362.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/7/1362، ص2.
1
امروز اخبار و گزارش‌هایی درباره تأثیرات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی انقلاب در منطقه و جهان انتشار یافت.
واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس گزارش داد: ماهاتیر محمد نخست‌وزیر مالزی، به‌طور تلویحی حزب اسلامی مالزی را متهم کرد که قصد دارد حکومت این کشور را سرنگون سازد و مالزی را به یک جمهوری اسلامی تبدیل کند. مقامات مالزی گفتند این گروه تحت‌تأثیر رهبران "یک جمهوری اسلامی" که مدعی هستند مسلمانان نباید تحت سلطه نظام شاهنشاهی باشند قرار گرفته است. تصور می‌شود منظور این مقامات، کشور ایران می‌باشد. بااین‌حال حزب اسلامی مالزی که مخالف حکومت این کشور است، هرگونه شرکت در توطئه براندازی نظام اجتماعی فعلی و روی کار آوردن یک جمهوری اسلامی به‌جای آن را تکذیب کرده است.(1)
خبر دیگر که رادیو کلن آن را اعلام کرد مربوط به اقدامات دولت ترکیه در مقابله با آنچه این رادیو "تجدید حیات اسلام در سطح جهانی" خواند، می‌باشد. بنا به این گزارش، ترکیه درصدد تدوین کتاب‌های درسی مقطع دبستان برای دانش‌آموزان ترک ساکن در جمهوری آلمان فدرال است که در آنها اصول دین اسلام با اصول کشور محل تابعیت و حقوق مدنی آن آمیخته شده و احترام به کمال آتاتورک به‌عنوان مؤسس ترکیه مدرن و همچنین احترام به ارتش به‌عنوان حافظ ملت مورد تأکید قرار می‌گیرد. به گفته رادیو کلن، این مطلب را مقامات دولتی ترکیه در دیدار و مذاکرات هیئت نمایندگی ایالت باواریای آلمان فدرال از این کشور عنوان کردهاند. این مقامات همچنین بارها بر این موضوع تأکید کردند که روسری برای دختران دبستانی ترک نشانه مقاومت آنها در مقابل به‌اصطلاح غرب‌زدگی بوده و با هدف دولت ترکیه مبنی‌بر شناسایی این کشور به‌عنوان یک کشور اروپایی مباینت دارد. این رادیو افزود: «دولت ترکیه حتی خود را ناگزیر می‌بیند که در مقابل تجدید حیات اسلام در سطح جهانی که سمبل آن آیت‌الله خمینی رهبر انقلاب ایران است، اقداماتی به عمل آورد.»(2)
2
یک روزنامه امریکایی از توافق مقدماتی گروه‌های مختلف لبنان با تشکیل اجلاس آشتی ملی خبر داد. روزنامه کریستین ساینس مانیتور دراینباره نوشت: از سال 1975 که نخستین شعله‌های آتش جنگ در لبنان زبانه کشید، روز پنجشنبه گذشته برای نخستین‌بار، گروه‌های رقیب برای دستیابی به صلح دور میز مذاکره گرد آمدند. بااین‌حال، بروز حوادثی گهگاه امید به برقراری صلح را به نومیدی مبدل می‌سازد. روز جمعه گذشته با کشته‌شدن یکی دیگر از تفنگ‌داران دریایی امریکا در نزدیکی فرودگاه بیروت، تعداد قربانیان امریکایی در آن منطقه به 5 تن رسید. شنبه گذشته نیز حوادثی مشابه روی داد و تفنگ‌داران دریایی چند تن از تک‌تیراندازان را به هلاکت رساندند.
تیراندازی به‌سوی نیروهای امریکایی از منطقه‌ای صورت گرفت که بیشتر ساکنان آن را شیعیان ضددولتی تحت کنترل سازمان امل تشکیل می‌دهند، اما سازمان امل از پذیرفتن مسئولیت تیراندازی سر باز زد و ادعا کرد که جنگجویان این سازمان نیز مورد حمله افراد ناشناسی قرار گرفته‌اند که ظاهراً هدفشان ایجاد تشنج در آستانه انجام مذاکرات صلح است.
کریستین ساینس مانیتور افزود: به گفته منابع غربی، تحقیقات اولیه نشان می‌دهد که ممکن است سازمان امل در گفته‌هایش صادق باشد، اما کسانی در آن سازمان هستند که می‌خواهند ایجاد آشوب و درگیری کنند. این روزنامه سپس به نقل از دیپلمات‌های غربی مدعی شد که گروه‌های کوچک بسیاری مانند حزب‌اللهی‌های طرف‌دار ایران در لبنان حضور دارند که با نشست آشتی ملی که هدفش تقسیم قدرت بین مسلمانان، مسیحیان و چریک‌ها است مخالف‌اند.(1)
ضمیمه گزارش40: مشروح استعداد، ساختار تشکیلاتی و محل اسقرار حزب دمکرات و سازمان کومه‌له در منطقه مریوان
در این منطقه هیز زریوار فعالیت می‌کند که به‌تازگی به‌دلیل کمبود نیرو به گردان تنزل یافته است و به همین علت نیروهای اعضای کمیته سیاسی را در فاز نظامی به کار گرفته‌اند. گردان زریوار دارای 100 الی 120 نفر است. این گردان از دو لک تشکیل شده است: 1. لک رشید حلاج با استعداد 50 الی 60 نفر که مقرشان در داخل مسجد روستای دوریان و هوارگرمه (شمال‌شرق مریوان، جنوب ارتفاعات چهل‌چشمه) است. 2. لک سعید کالکال با استعداد 50 نیرو که مقرشان در آبادی بوردمه می‌باشد. لک کالکال دارای دو پَل است 1. پَل محمد لطیف (این گروه در تاریخ 10/7/1362 که به انجیران آمده بودند توسط نیروهای خودی محاصره و 15 نفر آنها به هلاکت رسید.) 2. پَل صدیق نوذری.
پَل محمد لطیف حفاظت دو آبادی بوردمه و بایدربالا را که مهمات و خانواده چته‌ها در آن دو روستا نگهداری می‌شوند برعهده دارد، استعداد هر پَل 20 الی 25 نفر است. پَل صدیق نوذری فقط گشت منطقه را به عهده دارد.
پَل محمد لطیف علاوه‌بر سلاح‌های انفرادی دارای 1 قبضه آر.پی.جی7، 1 قبضه یوزی، 1 قبضه تیربار کلاش، 1 قبضه قناسه دوربین‌دار، 1 قبضه کالبیر50 که بین بوردمه و بایدربالا است. پَل صدیق نوذری نیز دارای 1 قبضه آر.پی.جی7، چندین قبضه قناسه و چندین سلاح سبک می‌باشد.
محل تردد لک سعید کالکال: اطراف آبادی‌های بوردمه و بایدربالا، حاج‌عبدل، بورده‌رشه، انجیران، هانی شیخان، گاگل، بیلو و سیف بالا می‌باشد.
محل تردد لک رشید حلاج: اطراف آبادی‌های دوریان، چادلکان وزیر، شاه‌نشین، گلچیدر، تراق تپه، قمچیان، میانه، گلبه و مالک است.
30 الی 100 نفر از افراد این حزب در روستای ارسوله مستقر هستند و در گروه‌های 20 الی 30 نفری به روستاها می‌روند و از اهالی روستا حتی آوارگان جنگی پول جمع‌آوری می‌کنند. در آبادی هوارگرمه نیز بین 30 تا 80 نفر استقرار دارند. در آبادی گله هم 60 الی 70 نفر از افراد حزب حضور دارند و مقر آنها در مسجد روستا است.
از حزب منحله کومه‌له در این منطقه هیز فواد فعالیت می‌کند. این هیز دارای 110 نفر نیرو است که 30 نفر آن دختر هستند. مقر این هیز در روستای گلچیدر است. تدارکات و مهمات کومه‌له از عراق می‌آید و زخمی‌ها را به عراق می‌برند. مهمات و تدارکات را از عراق تا مرز با خودرو می‌آورند و از مرز با الاغ و قاطر به حاج‌عبدل و از آنجا به مناطق دیگر حمل می‌کنند.
1) همان، ص13، رادیو امریکا، 25/7/1362، به نقل از روزنامه کریستین ساینس مانیتور.
هیز دارای 45 قبضه تفنگ کلاشینکف، 1 قبضه قناسه دوربین‌دار، 1 قبضه تیربار قناسه، 2 قبضه آر.پی.جی7، 2 قبضه تیربار ژ3، 1 قبضه کالیبر75، 8 قبضه برنو و تعدادی ژ3 می‌باشد. یک قبضه خمپاره‌انداز 120 میلی‌متری و یک قبضه 60 میلی‌متری و یک کالیبر50 نیز از دیگر تسلیحات هیز است. همچنین هیز دارای 2 دستگاه بی‌سیم پی.آر.سی77 و هر دسته یک بی‌سیم کوچک دارد.
محلهای تردد گردان فواد: روستای ایسوله، گله، زویران، چاله‌سوره، تراق‌تپه، گوگچه، کانی‌تمرخان، تازه‌آباد، گریچده، اسحاق‌آباد، سوله، بلچه‌سور، تشکاش، نالک و سنه، سرکل، گویزه‌کوره، خیرآباد و شهرانی است.
در بین آبادی بایدربالا و بوردمه زندان کومه‌له قرار دارد که در آنجا حدود 60 الی 80 زندانی نگهداری می‌شود. بیمارستان این گروه نیز در بوردمه است که 3 پزشک در آنجا فعالیت می‌کنند و جدیداً سه دکتر فرانسوی آمده‌اند که گویا به‌طرف بانه و سردشت رفته‌اند. 50 الی 60 نفر از افراد کومه‌له که تقریباً نصف آنها دختر هستند در روستای زویران مستقر هستند و حدود 40 الی 50 نفر از آنان نیز در مسجد آبادی ایسوله مستقر هستند که مسلح به سلاح‌های سبک و آر.پی.جی7 می‌باشند. تشکیلات کمیته ناوچه در آبادی شاه‌نشین است و حدود 60 نفر کومه‌له از هیز شورش در آنجا حضور دارند و سلاح‌های آنها تفنگ سبک آر.پی.جی7 و تیربار کلاش و قناسه دوربین‌دار است. تعداد 25 نفر از اعضای کومه‌له در روستای بلچه‌سور مستقر هستند. این گروه مجهز به یک قبضه تیربار قناسه، یک قبضه قناسه دوربین‌دار و یک قبضه آر.پی.جی7 و بقیه سلاح‌های سبک هستند.
مرکز آموزش کومه‌له در آبادی هوارگرمه است. درحال‌حاضر دوره 29 را می‌گذراند. تعداد چته‌های کومه‌له به‌طور ثابت بدون افراد آموزشی 40 الی 50 نفر است(1)
1) سند شماره 25537 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران مریوان (اطلاعات) به سپاه پاسداران کردستان (اطلاعات)، 25/7/1362.
1
در آستانه اجرای عملیات والفجر4 در مرز بانه و مریوان و ارتفاعات منطقه شیلر، علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه، برای انجام آخرین هماهنگی‌ها و رفع مشکلات محور بانه (قرارگاه حمزه3) در مقر لشکر8 نجف حضور یافت و در جلسه‌ای با حضور فرماندهان لشکرهای 8 نجف و 31 عاشورا(1)به بررسی مشکلات این یگان‌ها، آمادگی نیروهای خودی و افزایش تحرکات و اقدامات عراق در محور بانه پرداخت.
در ابتدا رضائیان از تأخیر یک‌ماهه در شروع عملیات ابراز تأسف کرد و گفت: یک ماه قبل می‌شد به‌راحتی ارتفاعات محور بانه را با کمترین تلفات تصرف کرد، اما گذشت زمان این امر را مشکل کرده است. سپس احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف، ضمن بیان مشکلات ناشی‌از تأخیر در تصمیم‌گیری، اجرای عملیات در وضعیت فعلی را بسیار مشکل و همراه با تلفات زیاد پیش‌بینی کرد.
پس از توضیحات فرمانده لشکر8 نجف درمورد مشکلات پیشِ‌روی این یگان، رضائیان گفت اگر مشکلات لشکر8 نجف به قدری است که نمی‌توانید عملیات انجام بدهید، من این موضوع را به فرماندهان رده بالاتر انتقال می‌دهم تا عملیات را لغو کنند، ولی احمد کاظمی که
1) در این جلسه علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه، احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف، مهدی باکری فرمانده لشکر31 عاشورا، اکبر غمخوار مسئول لجستیک قرارگاه مقدم حمزه، سیف‌الله رهنما، مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و محمدرضا دیانی راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه حمزه، شرکت داشتند.
باتوجه‌به فراهم‌شدن شرایط، راضی به لغو عملیات نبود، شرط اجرای عملیات را ابلاغ کتبی فرمانده قرارگاه مقدم حمزه اعلام کرد و خطاب به رضائیان گفت: «اگر شما کتباً بنویسید، من عمل می‌کنم.» کاظمی اضافه کرد: «من با لغو عملیات موافق نیستم و دارم نیروها را پای کار می‌برم.»
در ادامه جلسه فرمانده قرارگاه مقدم حمزه اعلام کرد که قرار است لشکر14 امام حسین(ع) در محور مریوان هم‌زمان با عملیات لشکر8 نجف، برای ازبین‌بردن کمین‌های مسیر عملیات و همچنین پشتیبانی از تلاش اصلی در محور بانه با نیروی محدودی یک عملیات گشتی رزمی انجام دهد.(1)گفتنی است این موضوع در تعدیل نظر احمد کاظمی برای اجرای عملیات تأثیر بسزایی داشت. بدین‌ترتیب لشکر8 نجف و لشکر31 عاشورا باوجود برخی مشکلات و نگرانی‌ها، برای اجرای عملیات اعلام آمادگی کردند و قرار شد امشب نیروهای خود را پای کار ببرند.
راوی قرارگاه حمزه در یادداشت‌های امروز خود درباره آخرین آمادگی نیروها به‌ویژه رزمندگان تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) و لشکر8 نجف نوشته است: ما (راوی و علی رضائیان) برای سرکشی به اورژانس بهداری لشکر8 نجف رفتیم. احمد کاظمی را که برای سرکشی و هماهنگی‌های نهایی به آنجا آمده بود، دیدیم همه آماده عملیات هستند، همه نیروها آماده‌اند. شب که برای سرکشی رفتیم نیروها با ایفا و کمپرسی به محل تجمع (قلندرآوا، آسمان‌بین و سرکچل) که قرار است از آنجا به محورهای عملیاتی اعزام شوند می‌رفتند. بچه‌ها خوشحال بودند و روحیه بالایی داشتند. تعدادی پیرمرد و نوجوان نیز در بین آنها بودند و مدام از ما می‌پرسیدند که آیا امشب عملیات است؟ نیروهای یک گردان در کنار جاده خوابیده بودند بعضی‌ها هم در سرمای شدید ایستاده بودند. به هر نفر سه تا چهار پتو داده بودند، ولی هوا سرد بود. ما باوجود آنکه شب را در چادر خوابیدیم و پتو هم داشتیم تا صبح لرزیدیم. خداوند این بسیجی‌ها را حفظ کند ما شرمنده این بچه‌های مظلوم هستیم.(1)
1
هم‌زمان با آماده‌سازی عملیات والفجر4، نیروهای خودی اقداماتی نظیر اجرای عملیات‌های نفوذی در سایر مناطق درگیر را هم در دستور کار قرار داده‌اند. در همین راستا امروز نیروهای مشترک ارتش و سپاه در منطقه عمومی عملیات والفجر2(2)* (حاج‌عمران) با نفوذ به عمق 30 کیلومتری خاک عراق در شرق شهر سیدکان، پادگان و تأسیسات برق این شهر را با خمپاره120
1) براساس توافقات قبلی قرار بود در شب اول عملیات والفجر4، قرارگاه حمزه3 به‌عنوان تلاش اصلی در محور بانه و قرارگاه حمزه2 (تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) و تیپ3 لشکر28 کردستان) در محور مریوان و لشکر14 امام حسین(ع) در منطقه پنجوین وارد عمل شوند، اما لشکر امام حسین(ع) به‌علت مشکلاتی ازجمله نبود راهکار برای عبور نیروها و به‌نتیجه‌نرسیدن شناسایی‌ها برای اجرای عملیات آماده نبود.
2) * عملیات والفجر2 در تاریخ 29/4/1362 تا 12/5/1362 در منطقه عمومی حاج‌عمران عراق در غرب پیرانشهر اجرا شد.
میلی‌متری هدف قرار دادند. در این عملیات 17 تن ازجمله فرمانده پادگان این شهر به نام کمال حسن زخمی شدند.(1)نیروهای خودی همچنین در مسیر خود، 4 پایگاه ارتش عراق را هم منهدم کردند و سپس همگی سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند. در این عملیات پادگان سیدکان به‌شدت خسارت دید و علاوه‌بر انبار مهمات آن، یک قبضه توپ123 میلی‌متری، یک دستگاه نفربر زرهی و چندین دستگاه خودروی موجود در پادگان نیز منهدم شد.(2)
1
توپخانه‌های ارتش عراق امروز نیز مناطق مختلف خرمشهر را هدف قرار دادند. در این گلوله‌باران که در دیری‌فارم و بخشی از محوطه نیرو دریایی نسبت به پل‌نو، گمرک و پاسگاه زید از شدت بیشتری برخوردار بود، به 4 مغازه و 2 منزل مسکونی در خیابان آیت‌الله منتظری این شهر خسارت‌هایی وارد شد. در جزیره مینو نیز 5 تن از اهالی شهر زخمی شدند و 250 اصله نخل دچار آتش‌سوزی شد که 70 اصله آن به‌کلی سوخت و از بین رفت.(2)
2
امروز مرحله اول عملیات پاکسازی مناطق جنوب و جنوب‌غربی سردشت موسوم به منطقه آلان به‌منظور آزادسازی ارتفاعات و روستاهای این مناطق که از زمان پیروزی انقلاب تاکنون در تصرف گروه‌های مسلح به‌خصوص حزب دمکرات و سازمان کومه‌له بوده است آغاز شد.(3)*
این عملیات با شرکت 5 گردان از تیپ ویژه شهدا و 3 گردان تیپ قدس سپاه و 3 گردان از لشکر23 نوهد ارتش در دو محور اجرا شد. در محور اول نیروها با هدف تصرف ارتفاع مرزی 2006 متری لک‌لک، ارتفاع 2250 متری هنیمال و باژوال و در محور دوم با هدف تصرف ارتفاعات دولمیری، سیر، ارتفاع 2000 متری خمل و گردنه این ارتفاع وارد عمل شده و در اقدامی هماهنگ موفقیت‌های چشمگیری به دست آوردند. نیروهای عمل‌کننده که از پشتیبانی بالگردهای هوانیروز نیز برخوردار بودند، با تصرف ارتفاعات سرکوب منطقه، 17 روستا را پاکسازی کردند(4)** و در پایگاه‌های مورد نظر مستقر شدند. همچنین در این عملیات 14 کیلومتر از محور غربی بانه - سردشت نیز آزاد شد. در این مرحله، دستیابی به ارتفاع سیر و گردنه خمل در جنوب منطقه عملیاتی، به‌دلیل وجود استحکامات متعدد و نیز حضور گسترده افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی در این ارتفاع و معابر وصولی آن مقدور نشد. علت اصلی
1) خبر زخمی‌شدن این 17 تن، چهار روز پس از اجرای عملیات و طبق اخبار رسیده به سپاه پیرانشهر، اعلام شد.
2) سند شماره 291151 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 27/7/1362؛ و- سند شماره 291170 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 27/7/1362؛ و- سند شماره 290781 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به استانداری خوزستان (دفتر سیاسی انتظامی)، 27/7/1362.
3) * موقعیت جغرافیایی و نظامی این منطقه در ضمیمه گزارش درج شده است.
4) ** این روستاها عبارت بودند از: کانی‌رش، گردموشکی، گولان‌بالا و پایین، بردسپیان، قلعه‌رش، رش‌هرمه، بران، کولاگون، کانی‌بی، درمان‌آباد، سه‌تاول، سندولان، سرچاوا، چپر، دلارگرم و اسب‌میرزا.
سرمایه‌گذاری ضدانقلاب برای حفظ این قسمت، قرارگرفتن روستای بیژوه در غرب این ارتفاع است که دارای اهمیت خاصی است؛ زیرا این روستا به‌دلیل قرارگرفتن در عمق از دسترس نیروهای خودی خارج بوده و از امنیت کافی برای گروه‌های مسلح غیرقانونی برخوردار است، به‌نحوی‌که برخی از جلسات و نشست‌های مشترک سران گروه‌هایی که محدوده فعالیت آنها در منطقه عمومی سردشت است در بیژوه برگزار می‌شود. علاوه‌براین برخی اخبار نیز حاکی‌از اقامت شیخ عزالدین حسینی رهبر معنوی گروه‌های مسلح غیرقانونی در این روستا بوده است. براین‌اساس، حفظ و نگهداری روستای بیژوه از دغدغه‌های اصلی گروه‌های ضدانقلاب به شمار می‌آید.
به‌دنبال تسلط نیروهای خودی به ارتفاعات منطقه به‌ویژه ارتفاع لک‌لک که از تسلط دید و تیر به عمق مناطق عراق برخوردار است، ارتش عراق برای پشتیبانی از گروه‌های مسلح ضدانقلاب در چند نوبت با توپخانه مواضع نیروهای خودی را هدف قرار داد و عناصر ضدانقلاب نیز برای بازپسگیری مناطق آزادشده چندین ضدحمله انجام دادند که موفقیتی برای آنان درپی نداشت.
در این مرحله از عملیات تعداد زیادی از نیروهای مسلح غیرقانونی کشته یا زخمی شدند و بقیه نیز به عمق منطقه فرار کردند،(1)از نیروهای خودی هم 11 تن شهید و 48 تن زخمی شدند. طبق طرح، مرحله دوم عملیات در جنوب منطقه آلان در اول آبان‌ماه به اجرا در خواهد آمد.(2)
امروز همچنین نیروهای خودی در اقدام دیگری در نزدیکی اوزون‌دره در شمال‌شرقی قروه، بر سر راه کاروان کالای قاچاق گروه‌های مسلح غیرقانونی یک عملیات کمین اجرا کردند و توانستند 3 رأس اسب حامل کالای قاچاق از آنان به دست آورند. در هنگام اجرای این کمین افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب از صحنه درگیری گریختند.(3)
1) نتایج کلی این عملیات ازجمله تلفات ضدانقلاب در روز 1/8/1362 که مرحله دوم عملیات اجرا شد، آمده است.
2) سند شماره 80662 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 28/7/1362؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 30/7/1362، ص10؛ و- سند شماره 334505 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تیپ ویژه شهدا (اطلاعات عملیات) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات و عملیات)، 12/8/1362؛ و- سند شماره 318618 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شهید ناصر کاظمی به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 26/7/1362؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 5/8/1362، ص14؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 2/8/1362، ص10.
3) سند شماره 80730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (منطقه11) به فرماندهی کل سپاه، 3/8/1362، ص2؛ و- سند شماره 416731 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به ستاد منطقه11، 28/7/1362؛ و- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 215، 29/7/1362، صص 19 و 20، به نقل از خبرگزاری رویتر.
تصویر
1
افراد گروه‌های مسلح ضدانقلاب به‌ویژه حزب دمکرات و سازمان کومه‌له در مناطق کردنشین غرب و شمال‌غرب کشور با ایجاد درگیری، حمله به مراکز بهداشتی و درمانی و پایگاه‌های نیروهای خودی تلفات و خساراتی را به بار آوردند.
ساعت 17 امروز، افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان ایران ملبس به لباس نظامی قصد نفوذ به مهاباد را داشتند که در ورودی شهر با واکنش نیروهای خودی مواجه شدند. در درگیری ایجادشده 6 تن از نیروهای خودی شهید شدند، از تلفات مهاجمان اطلاعاتی در دست نیست.(1)
در همین حال، تعدادی از عناصر کومه‌له با حمله به انبار دخانیات و یک کامیون حامل سیگار در این شهر، ضمن سرقت یک‌صد کارتن سیگار، کامیون و توتون‌های داخل انبار دخانیات، به ارزش 300 میلیون ریال را به آتش کشیدند. نیروهای خودی آتش‌سوزی را مهار کردند.
افراد کومه‌له در اقدامی دیگر به مرکز بهداشت اداره بهداری مهاباد حمله کرده و بخشی از داروهای این مرکز و همچنین دستگاه‌های اداری را به سرقت بردند. به‌دنبال این اقدامات، با مداخله نیروهای خودی شهر به حالت تعطیل درآمد، ولی پس از چند ساعت اوضاع به حالت عادی بازگشت. اداره شهربانی در آخرین ساعات امروز در گزارشی به دفتر نخست‌وزیری اعلام کرد که باوجود تیراندازی‌های پراکنده، در شهر آرامش نسبی برقرار است.(2)
در حادثه دیگری، افراد مسلح غیرقانونی در ساعت 17:30 به پایگاه روستای شوریک در 15 کیلومتری شمال غربی سلماس حمله کرده و 6 سرباز را به گروگان بردند. مهاجمان 6 قبضه تفنگ ژ3 و یک دستگاه بی‌سیم پی.آر.سی77 را هم ربودند.(3)در محور بسطام به مریوان (شمال‌شرق مریوان) نیز افراد مسلح ضدانقلاب به دو خودروی نیروهای سپاه و نیروهای تأمین جاده حمله کردند. در این حادثه 6 تن از نیروهای سپاه که درحال عبور از این محور بودند شهید و 2 نفر نیز اسیر شدند، از نیروهای ژاندارمری و بسیج هم که تأمین جاده را برعهده داشتند یک تن شهید و 5 تن زخمی شدند(4)
همچنین در روستای سنته در محور سقز به دیواندره، براثر حمله گروه‌های مسلح غیرقانونی به افراد خودی یک سرباز شهید شد. در ادامه درگیری، نیروهای خودی به تعقیب مهاجمان پرداخته و توانستند 2 نفر از آنها را که یکی‌شان زخمی شده بود، دستگیر کنند.(5)
علاوه‌براین در درگیری نیروهای دو پایگاه خلیفه‌لو (در 18 کیلومتری جنوب سقز) و پایگاه شهدا با افراد مسلح ضدانقلاب 2 تن از سربازان ژاندارمری زخمی شدند(6)
افراد حزب دمکرات در روستای نازلو در 18 کیلومتری شمال ارومیه، با تیراندازی به‌سمت پایگاه نیروهای ژاندارمری و درگیر نگه‌داشتن آنان به درمانگاه این روستا حمله کرده و داروهای موجود در آنجا را به سرقت بردند.(7)
در روستای کانی‌رش در 4 کیلومتری هشتیان در شمال ارومیه هم براثر انفجار مینی که افراد مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند پای یک سرباز قطع شد(8)
1) سند شماره 80535 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نهاجا (مرکز فرماندهی)، 26/7/1362؛ و- سند شماره 80556 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 26/7/1362.
2) سند شماره 80730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 416731 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 80551 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 27/7/1362؛ و- سند شماره 80555 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 26/7/1362؛ و- سند شماره 218015 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه کمیته انقلاب اسلامی (واحد اطلاعات)، شماره 26، 1/8/1362، ص4.
3) سند شماره 416800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص1؛ و- سند شماره 416786 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 27/7/1362.
4) سند شماره 416786 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 345901 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 27/7/1362؛ و- سند شماره 341772 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به نخست‌وزیری، 28/8/1362.
5) سند شماره 345901 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 416800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 26/7/1362؛ و- سند شماره 314574 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 26/7/1362.
6) سند شماره 416786 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
7) سند شماره 416786 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
8) سند شماره 416786 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
درحالی‌که یک روز بیشتر تا آغاز عملیات والفجر4 در منطقه شیلر باقی نمانده است، عراق بار دیگر از تدارک یک حمله نظامی جدید توسط جمهوری اسلامی ایران خبر داد.
خبرگزاری بغداد به نقل از یک سخنگوی نظامی عراق گفت: «دشمن ایرانی مدت‌ها است تدارکات یک حمله جدید علیه عراق را فراهم کرده، لیکن زمانی‌که از قدرت و آمادگی نیروهای ما برای سرکوب تلاش خود آگاه می‌شود، در دست‌زدن به این حمله دچار تردید شده و درعوض موضعی دفاعی اتخاذ می‌کند.» این سخنگو اضافه کرد: «نیروهای عراقی آمادگی کامل دارند که تهاجم آنها را خنثی کرده و درس تازه‌ای به آنها بیاموزند.» خبرگزاری بغداد بار دیگر به نقل از سخنگوی نظامی عراق تصریح کرد: «دشمن اینک ظاهراً جزئیات مربوط به یک حمله تازه را تکمیل کرده است.»(1)-(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری تانیوگ نیز با یادآوری اینکه این سومین‌بار است که عراق در بیست روز گذشته از احتمال حمله جدید ایران خبر می‌دهد، افزود: «در بغداد تاکنون به‌طور رسمی هیچ‌گونه مطلبی پیرامون این امر که احتمالاً حمله جدید از چه نقطه‌ای آغاز خواهد شد، عنوان نشده است، لیکن ناظران معتقدند که ایران ممکن است به قسمت شمالی و یا مرکزی جبهه که هدف حملات تقریباً روزانه نیروی هوایی این کشور در عرض سه هفته گذشته بوده است حمله نماید. در گذشته چنین حملاتی نشانگر جهت حملات ایرانیان بوده است.»(3)
2
رئیس جمهور در دیدارهای جداگانه با سفیر کلمبیا در ایران و اعضای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، از تلاش‌های انجام‌شده برای کسب یا حفظ آزادی و استقلال دو ملت قدردانی کرد.
سفیر کشور کلمبیا در پایان مأموریت چهارساله خود در ایران امروز با آیت‌الله خامنه‌ای دیدار کرد. رئیس‌جمهور در این ملاقات با اظهار علاقه به توسعه روابط با کلمبیا، افزود: «اصولاً نسبت به همه کشورهایی که توانسته‌اند خود را از نفوذ قدرت‌های جهانی برکنار دارند احترام خاصی قائلیم و این درحقیقت سیاست اصلی و بسیار مهم انقلاب و جمهوری اسلامی ماست.»
رئیس‌جمهور همچنین در ملاقات دیگری با اعضای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق که در آغاز سومین سال تشکیل این مجلس انجام گرفت، اظهار کرد: «مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق نقش فوقالعاده مهمی در مبارزات آزادی‌خواهانه و استقلال‌طلبانه ملت عراق دارد و خواهد داشت و این مجلس است که خط مبارزه مردم عراق را تعیین می‌کند تا براساس آن حکومت آینده عراق شکل بگیرد.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این دیدار
1) مشروح گزارش خبرنگار آسوشیتدپرس از اوضاع داخلی عراق در ضمیمه گزارش درج شده است.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 213، 27/7/1362، ص2، بغداد - خبرگزاری عراق، 26/7/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 214، 28/7/1362، ص2، بغداد - خبرگزاری تانیوگ، 27/7/1362.
آیت‌الله خامنه‌ای «ضمن توصیه به بالابردن کمیت و کیفیت مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق و تقویت هرچه بیشتر کمیسیون‌های مجلس و همچنین بسیج نیروهای مردمی عراق، درمورد مسئله تبلیغات این مجلس چه در داخل و چه در خارج کشور تأکید نمودند.»(1)
نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه در گردهمایی سفرا و کارداران جمهوری اسلامی ایران در اروپا و امریکا معیارهای روابط سیاسی و دیپلماتیک ایران به‌ویژه درارتباط‌با کشورهای اروپایی را تشریح کردند.
میرحسین موسوی نخست‌وزیر، دراین‌مورد گفت: «تجربیات ما در این پنج سال مخصوصاً در سه سال جنگ تحمیلی به ما آموخت که علی‌رغم توسعه روابط با این کشورها هرگاه مسئله‌ای مربوط به امنیت انقلاب اسلامی بشود چه شرق و چه غرب هیچ عکس‌العمل مناسبی انجام نمی‌دهند و ما نباید تکیه‌ای به هیچ‌کدام از این قدرت‌ها داشته باشیم.» وی ضمن تأکید بر پایبندی به مکتب و اتکا به آن در سیاست خارجی خاطرنشان کرد: «ما باید مواظب فریب برخوردهای ظاهرفریبانه دیپلماسی باشیم و همیشه نیز تجربه راهنمای عمل ما نباشد و هیچگاه اثر مکتب و اصولی که ما به آن اعتقاد داریم نباید از سیاست ما برداشته شود.»
علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه نیز در سخنانی خطاب به نمایندگان جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور اظهار کرد: «شما سفرای کشور اسلامی در دنیای استکباری هستید؛ دنیایی که ملل عالم را تحت ستم کشیده است و سه الی چهار قرن است که هرچه از دستشان برآمده بر انسان‌ها وارد کردهاند.» وی افزود: «شما می‌دانید که هم ملت ما و هم ایدئولوژی اسلام هر دو بالقوه این امکان که دنیا را تکان بدهند دارند و این رسالت به دوش ما و مخصوصاً شما به‌عنوان سفرای رسمی کشور اسلامی ایران می‌باشد.» ولایتی سپس به روابط سیاسی و اقتصادی جمهوری اسلامی با کشورهای اروپایی پرداخت و تأکید کرد: «شما باید بدانید که اینها هیچگاه قلبشان با ما نیست اگرچه در ظاهر روی خوش نشان بدهند.»(2)
2
به‌منظور تثبیت و کاهش نرخ کالاها، نخست‌وزیر بخشنامه‌ای خطاب به وزارتخانه‌ها، سازمان‌های دولتی و نهادهای انقلاب صادر کرد. در این بخشنامه آمده است: از آنجا که اغلب واحدهای تولیدی تحت پوشش وزارتخانه‌ها، سازمان‌های دولتی و نهادهای انقلاب اسلامی از ارائه به‌موقع اطلاعات درخواستی به‌منظور بررسی قیمت‌ها خودداری می‌کنند، همه آنها موظف‌اند حداکثر ظرف مدت یک ماه مدارک لازم را برای نرخ‌گذاری کلیه کالاهای تولیدی خود دراختیار سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان قرار دهند.(3)
1
خانم ملیکا بلانیتس نخست‌وزیر یوگسلاوی در سومین روز سفر خود به بغداد که گفته می‌شود بیشتر با هدف تضمین اجرای تعهدات و پرداخت بدهی‌های مالی عراق به یوگسلاوی صورت گرفته است، امروز با رئیس‌جمهور عراق دیدار کرد. به گزارش رادیو بغداد، در این ملاقات صدام حسین گفت: «ما به‌عنوان عرب و نه عراقی خط مشی برجسته یوگسلاوی را در پشتیبانی از اعراب و مسائل عادلانه‌شان فراموش نمی‌کنیم.» نخست‌وزیر یوگسلاوی نیز با ابراز نگرانی از ادامه اوضاع وخیم جهان و جنگ عراق و ایران اظهار کرد: یوگسلاوی از دعوت‌های پی‌درپی عراق برای برقراری صلح قدردانی می‌کند. در این دیدار همکاری دوجانبه عراق و یوگسلاوی در تمامی زمینه‌ها و تحکیم نقش جنبش عدم‌تعهد و تثبیت پایه‌های آن به‌منظور برقراری صلح در جهان بررسی شد. علاوه‌براین، دو طرف درباره برخی مسائل مشترک و اوضاع عربی نیز به تبادل‌نظر پرداختند. در این مذاکرات طه یاسین رمضان عضو شورای فرماندهی انقلاب و معاون اول نخست‌وزیر عراق، حسن علی عضو شورای فرماندهی انقلاب و وزیر بازرگانی عراق، رئیس دفتر صدام حسین، معاون نخست‌وزیر یوگسلاوی و سفرای دو کشور نیز حضور داشتند.(1)
2
روزنامه گونز (چاپ ترکیه) در گزارشی ضمن اعلام خبر ورود پنج فروند هواپیمای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق نوشت: «عدم موافقت ترکیه با فرود سوپراتانداردها در خاک این کشور موجب تأخیر در تحویل آنها به عراق شد.»
به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس روزنامه گونز با درج این خبر به نقل از منابع ناشناس، افزود: تحویل سوپراتانداردها ازطریق ترکیه قسمتی از برنامه‌ای با اسم رمز عملیات "شکر" بود، اما مقامات رسمی ترکیه با خط سیر اولیه که طبق آن قرار بود این هواپیماها در یک پایگاه هوایی ترکیه سوخت‌گیری کنند، مخالفت کردند و درنتیجه، سوخت‌گیری این هواپیماها در هوا انجام شد.
یونایتدپرس یادآور شد: این گزارش اولین‌بار در روزنامه آبزرور (چاپ لندن) منتشر گردید. آبزرور نوشته بود این هواپیماها ازطریق ترکیه، اردن یا قبرس به عراق رفته‌اند(2)
3
برخی مقامات و محافل سیاسی اروپا نگرانی خود را از ادامه جنگ ایران و عراق ابراز و از تلاش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای پایان‌دادن به جنگ حمایت کردند. از سوی دیگر، در مقابله با فشارهای موجود، جمهوری اسلامی ایران نیز رایزنی‌هایی را با بعضی از کشورهای منطقه آغاز کرد.
خبرگزاری فرانسه به نقل از روزنامه مصری الاهرام گزارش داد: نیکولای چائوشسکو رئیس‌جمهور رومانی، که برای یک دیدار رسمی سه‌روزه وارد قاهره شده است، خواستار
خاتمه درگیری میان ایران و عراق و آغاز مذاکرات برای حل جنگ خلیج‌فارس شد(1)
یورگن سونیمان وزیر مشاور در امور خارجی آلمان فدرال نیز در مصاحبه با خبرگزاری این کشور با اشاره به اینکه «این جنگ خطری است جدی علیه منطقه و صلح جهانی»، از دولت آلمان خواست نقشی فعال در پایان‌دادن به اختلافات عراق و ایران ایفا کند. گفتنی است دولت آلمان فدرال در قبال این جنگ خط مشی بی‌طرفی را اتخاذ کرده است و مناسبات خوبی با هر دو کشور دارد. به گفته رادیو بغداد، سونیمان گفت که دولت متبوعش منویات شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس را برای ارائه ابتکارهای سیاسی جدید به‌منظور پایان‌دادن به جنگ دنبال می‌کند.(2)همچنین روزنامه ایتالیایی ایلتوپلو ارگان حزب دمکرات مسیحی از کشورهای الجزایر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی خواست تا برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق تلاش کنند.(3)
درباره تلاش‌های سیاسی جاری در منطقه، دیوید برادشو مفسر بخش عربی رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی تصریح کرد: «تلاش‌های میانجیگرانه تازه در سه جبهه مجزا در جریان می‌باشد. امارات متحده عربی در خلیج‌فارس در تلاش بوده که دولت سوریه را تشویق کند تا ممنوعیت صدور نفت ازطریق شاه‌لوله‌های نفتی عراق را که از خاک سوریه می‌گذرد بردارد.» وی درباره احتمال موفقیت این حرکت گفت: گرچه گفته شده است که روابط سوریه با ایران اخیراً به سردی گراییده است، باز احتمال نمی‌رود که پرزیدنت اسد به کارهایی دست بزند که برای حزب حاکم بعث در بغداد، که رقیب حزب بعث سوریه است، ایجاد اعتبار کند.
برادشو اقدامات الجزایر را دومین محور تلاش‌های میانجیگرانه خواند و افزود امکان موفقیت تلاش‌های الجزایر نیز ضعیف است چون دو سال پیش نیز تلاش این کشور برای پایان‌دادن به جنگ به نتیجه نرسید. وی به‌عنوان سومین حرکت دیپلماتیک درجهت حلوفصل جنگ از تلاش فرانسه برای طرح قطعنامه‌ای در شورای امنیت سازمان ملل نام برد که از یک‌سو خواستار استقرار آتش‌بس در جنگ و از سوی دیگر حمایت سازمان ملل از آزادی کشتیرانی برای تمام کشورها در خلیج‌فارس ازجمله عراق است تا این کشور بار دیگر بتواند نفت خود را ازطریق خلیج‌فارس صادر و از افزایش درگیری‌های خود با ایران صرف‌نظر کند. برادشو در پایان اظهار عقیده کرد: احتمالاً ایران از چنین پیشنهادی استقبال نخواهد کرد زیرا ازنظر دولت ایران این راه‌حل صرفاً کوششی است ازطرف کشورهای غربی برای آنکه صدام حسین را بر سر قدرت نگه دارند.(4)
از سوی دیگر و با درنظرگرفتن تأثیر احتمالی تلاش‌های میانجیگرانه جاری، امروز حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران، برای دیدار از کشورهای سوریه، الجزایر، لیبی، یمن دمکراتیک و چند کشور افریقایی عازم دمشق شد. وی قبل از ترک تهران در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره اهداف سفر به سوریه گفت: دو کشور ایران و سوریه همواره روابط نزدیکی با یکدیگر داشته‌اند و طبیعی است که درارتباط‌با
1) همان، ص3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/7/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 7/7/1362، ص5، رادیو بغداد، 26/7/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 213، 27/7/1362، ص23، به نقل از روزنامه ایتالیایی ایلتوپلو.
4) همان، صص 13 و 14، رادیو بی‌بی‌سی، 26/7/1362.
مسائل مختلف به گفت‌وگو و تبادل‌نظر بپردازند. شیخ‌الاسلام افزود با مقامات سوریه مذاکراتی درخصوص تحولات جاری منطقه حول تحریکات و توطئه‌های امپریالیسم و صهیونیسم خواهیم داشت و موضع قاطع خود را در قبال تلاش‌های مذبوحانه‌ای که برای نجات صدام ازسوی ابرقدرت‌ها دنبال می‌شود، بیان خواهیم کرد(1)
1
واکنش‌ها به تهدید ایران درمورد بستن تنگه هرمز ضمن تحلیل و تفسیر درباره احتمال عملی‌شدن این تهدید همچنان ادامه دارد.
به نوشته روزنامه واشنگتن تایمز، شاهزاده بندر بن سلطان سفیر عربستان در امریکا، درباره تهدید ایران گفت: «مسئله‌ای که با آبراه بین‌المللی سروکار داشته باشد مستلزم تصمیم دسته‌جمعی است.» وی افزود: «اگر ایران قوانین و مقررات بین‌المللی را مورد تجاوز و تخطی قرار دهد و یا به حاکمیت ما لطمه بزند ما هر اقدام لازم را برای جلوگیری از آن معمول خواهیم داشت. ... دولت پادشاهی عربستان سعودی از منافع خود و متحدانش در منطقه دفاع خواهد کرد.»(2)
در همین حال اولاف لانتسکه رئیس سازمان بین‌المللی انرژی که درحال بازدید از ژاپن است، اظهار کرد که «احتمال اندکی می‌دهد ایران تنگه هرمز را مسدود نماید.» به گزارش خبرگزاری کیودو، وی گفت دست‌اندرکاران بازار جهانی نفت معتقدند تنگه هرمز بسته نخواهد شد و این بازار همچنان آرام است. لانتسکه همچنین پیش‌بینی کرد قیمت آینده نفت ثابت باقی بماند و نرخ تورم افزایش یابد.(3)
از سوی دیگر، به گفته رادیو بی‌بی‌سی، خبرگزاری رویتر از ازدحام 70 کشتی باری در ورودی ساحل بندرعباس خبر داد. به گزارش این خبرگزاری کشتی‌های مذکور برای تخلیه محموله‌های خود که «هم برای عملیات جنگی ایران و هم برای اقتصاد این کشور اهمیت حیاتی دارند»، در انتظار به سر می‌برند. ویلیام ریو مفسر بخش شرقی رادیو بی‌بی‌سی با اشاره به گزارش رویتر نتیجه گرفت این وضع، درحقیقت مؤید پیام روز جمعه حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی می‌باشد که گفته بود ایران فقط موقعی اقدام به بستن تنگه هرمز خواهد کرد که دیگر این آبراه استفاده‌ای برای کشور نداشته باشد.
گزارش رویتر با اشاره به ساخت یک بندرگاه جدید در بندرعباس که در چند کیلومتری بندر قدیمی قرار دارد و پایگاه نیروی دریایی ایران نیز به حساب می‌آید، افزوده است: «اگر تنها ارقام را در نظر گیریم نیروی دریایی ایران با داشتن 12 رزم‌ناو بزرگ با قدرت‌ترین نیروی دریایی منطقه به شمار می‌آید، اما معلوم نیست که پس از تصفیه‌هایی که به‌دنبال انقلاب در آن انجام گرفت، درحال‌حاضر از چه موقعیتی برخوردار است. باوجوداین، باید به این موضوع توجه داشت که نیروی هوایی و زمینی ایران ثابت کردهاند که تصفیه و کمبود تجهیزات نظامی به‌خاطر عدم ارسال اسلحه ازسوی سازندگان غربی توانایی رزمی آنان را کاهش نداده است.»
خبرنگار رویتر در ادامه با اشاره به سخنان اخیر حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه تهران مبنی‌بر اینکه «ایران اگر لازم باشد و بخواهد به‌سادگی می‌تواند تنگه هرمز را ببندد» اظهار کرد: «دیپلمات‌های غربی در ایران شک ندارند که اگر ایران مجبور شود، تهدید خود را عملی کرده و تنگه هرمز را خواهد بست، اما معتقدند که عکس‌العمل شدید ایران بیشتر به‌خاطر آن است که عراق را از هرگونه اقدام شدید منصرف کرده، موقعیت کنونی جنگ را حفظ کند.» این خبرنگار در پایان تأکید کرد: «اگر ایران تصمیم به بستن تنگه هرمز بگیرد، همان‌طورکه اخیراً آقای رفسنجانی اظهار داشت غرب زمستان سردی خواهد داشت.»(1)
1
اظهارات روز گذشته وزیر امور خارجه امریکا درمورد اقدام کشورهای غربی به افزایش نیروها و امکانات نظامی خود در منطقه خلیج‌فارس به‌منظور مقابله با تهدید احتمالی علیه امنیت کشتیرانی در این منطقه، پرسش‌هایی را درزمینه احتمال دخالت مستقیم امریکا در جنگ ایران و عراق برانگیخت.
سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا امروز در پاسخ به سؤال خبرنگاران درخصوص موضع امریکا در قبال منازعه ایران و عراق، خاطرنشان کرد: «در موضع بی‌طرفی امریکا دراین‌زمینه هیچ‌گونه تغییری حاصل نشده است. از سوی دیگر، ما صراحتاً اعلام کرده‌ایم که هرگونه اختلال در آمدوشد کشتی‌های بین‌المللی را در خلیج‌فارس شدیداً وخیم تلقی خواهیم کرد.»(2)
علاوه‌براین، امروز کاخ سفید با انتشار بیانیه‌ای مطبوعاتی درباره سخنان وزیر امور خارجه امریکا، اتخاذ هرگونه سیاست نوین در منطقه غرب آسیا ازسوی ایالات متحده را به‌شدت تکذیب کرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام این خبر، افزود لاری اسپیکز سخنگوی کاخ سفید نیز تصریح کرد: «من نسبت به شایعه تغییر سیاست [امریکا] هشدار می‌دهم.»(3)
بااین‌حال، روزنامه نیویورک تایمز نوشت: «این اولین‌بار بود که شولتز وانمود نمود که امریکا احتمال می‌رود سیاست بی‌طرفی خود نسبت به جنگ ایران و عراق را به نفع عراق تغییر دهد.» این روزنامه افزود: «جنگ ایران و عراق که از سال 1980 آغاز گردیده است مشکلاتی را برای امریکا فراهم کرده است؛ زیرا که از یک‌طرف به‌خاطر نزدیکی عراق با هم‌پیمانی چون عربستان، امریکا نمی‌خواهد که شاهد شکست عراق باشد و از طرف دیگر امریکا از این نگران است که امکان دارد ایران درصورت شکست، از شوروی تقاضای کمک نماید.»
رادیو اسرائیل هم در تفسیری با اشاره به درپیش‌بودن انتخابات ریاست‌جمهوری امریکا و اینکه این انتخابات «حال‌وهوای خاص خود را رفته‌رفته در فضای سیاست بین‌المللی می‌پراکند»، گفت: « شاید بی‌مناسبت نباشد اگر گفتۀ تند و خشونت‌آمیز جورج شولتز وزیر خارجه امریکا را نخستین صدای زنگ کاروان انتخابات امریکا بدانیم که دیروز تهدیدات جمهوری اسلامی ایران را در بستن تنگه هرمز باج‌گیری لقب داد و رسماً اعلام نمود که دولت وی از این باج‌ها به کسی نخواهد داد.»(4)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 213، 27/7/1362، صص 14 و 16، رادیو بی‌بی‌سی، 26/7/1362.
2) همان، ص12، رادیو امریکا، 26/7/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 214، 28/7/1362، صص 5 و 6، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/7/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/7/1362، صص 21 - 19، رادیو اسرائیل، 27/7/1362.
رادیو مسکو نیز در تحلیل اظهارات شولتز اعلام کرد: «اوضاع در ناحیه خلیج‌فارس بیش‌ازپیش متشنج می‌شود. کشورهای عضو پیمان ناتو در درجه اول ایالات متحده امریکا، از جنگ بلاوقفه ایران و عراق استفاده می‌کنند و بر فعالیت نظامی خود در این منطقه می‌افزایند و اعمال تجاوزگرانه را برضد کشورهای صادرکننده نفت این منطقه تدارک می‌بینند.» این رادیو افزود: عملیات ماجراجویانه کشورهای عضو پیمان ناتو قطعاً موجب نگرانی کامل محافل صلح‌دوست جهان ازجمله کشورهای غیرمتعهد خواهد شد.(1)
در همین حال، روزنامه الثوره ارگان حزب بعث عراق ضمن اعلام خشنودی مقامات بغداد از اظهارات اخیر وزیر امور خارجه امریکا نوشت: «به عقیده دولت بغداد، ایالات متحده در وعده‌های خود نسبت به باز نگه‌داشتن تنگه هرمز بسیار جدی است.» مفسر الثوره در تحلیل دوصفحه‌ای خود درباره جنگ ایران و عراق ابراز عقیده کرد: در موضع امریکا در قبال جنگ تغییری احساس می‌شود و واشنگتن به عراق حق می‌دهد برای کشاندن حکومت اسلامی ایران به میز مذاکره تأسیسات نفتی ایران را بمباران کند. این روزنامه افزود: «ایالات متحده به ایران اخطار کرده که بستن تنگه هرمز به معنی لطمه [زدن] به منافع کشورهای دیگر بوده و با واکنش نظامی امریکا روبه‌رو خواهد شد.»(2)
امروز همچنین ریچارد مورفی، که به‌تازگی ازسوی رئیس‌جمهور امریکا به سمت مسئول امور غرب آسیا در وزارت امور خارجه این کشور منصوب شده، جنگ ایران و عراق را نمونه‌ای جدی از عوامل تهدیدکننده صلح و ثبات در منطقه غرب آسیا خواند و گفت: «پایان‌یافتن جنگ ایران و عراق مشکل به نظر می‌رسد و شاید شورای امنیت سازمان ملل با تصویب قطعنامه‌ای که مورد قبول طرفین باشد قدمی برای حل این مشکل بردارد.» وی همچنین تصریح کرد: «ایران ممکن است برای کوتاه‌مدت بتواند تنگه هرمز را مسدود سازد اما نه برای درازمدت، چنان‌که کشورهای متکی به نفت خلیج‌فارس این موضوع را تحمل نخواهند کرد.»
به گزارش رادیو امریکا، مورفی در کمیته روابط خارجی سنای امریکا خاطرنشان کرد که بنیاد راهبرد امریکا در منطقه غرب آسیا بدون تغییر باقی خواهد ماند، هرچند تاکتیک و روش‌ها ممکن است متناسب با شرایط زمانی تغییر کند. وی جهت‌گیری‌های راهبرد کنونی امریکا در منطقه غرب آسیا را چنین خلاصه کرد: «کوشش برای حل منازعاتی که منافع امریکا و منافع مردم منطقه را مورد تهدید قرار می‌دهد، ادامه تلاش‌ها برای بازگرداندن صلح به خاورمیانه [غرب آسیا]، کمک به کشورهای دوست در منطقه برای یاری‌دادن به آنها در برنامه‌های توسعه اقتصادی و تقویت بنیه امنیتی خود و حفاظت از راه ورود نفت از خلیج‌فارس و اطمینان از آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس.»(3)
1
به‌دنبال تیراندازی‌های اخیر علیه تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت، برخی از شبکه‌های تلویزیونی امریکا جناح انشعابی جنبش شیعیان امل را مسئول اصلی این حوادث دانستند. به گزارش رادیو اسرائیل، این شبکه‌ها همچنین مدعی شدند جناح انشعابی مذکور به رهبری حسین موسوی توسط مأموران اطلاعاتی حکومت اسلامی ایران اداره می‌شود و پایگاه آن در شهر بعلبک در شمال‌شرقی لبنان قرار دارد.(1)امروز همچنین خبرگزاری آلمان از بیروت گزارش داد درگیری‌هایی در منطقه شیاح بیروت بین نیروهای ارتش و مردان مسلح رخ داد. بنا به این گزارش، یک سخنگوی ارتش لبنان گفت که مردان مسلح با حمله به مواضع تفنگ‌داران دریایی امریکا قصد دارند آتش‌بس و جلسه کمیته مذاکره ملی را برهم زنند. وی افزود تفنگ‌داران امریکایی از هویت حمله‌کنندگان مطلع هستند، اما توضیح بیشتری دراینباره نداد.(2)
2
درپی اختلافات موجود میان طرف‌داران و مخالفان رهبری یاسر عرفات بر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، سوریه به این سازمان اطلاع داد «برای پایان‌دادن به اختلافات دمشق و گروه طرف‌داران عرفات، خود را از شر یاسر عرفات خلاص نماید.» روزنامه کویتی القبس ضمن اعلام این خبر افزود: این تقاضا ازطریق فاروق قدومی رئیس کمیته سیاسی سازمان آزادی‌بخش فلسطین به اطلاع این سازمان رسید. عرفات درحال‌حاضر در شهر طرابلس در شمال لبنان که عملاً در محاصره نیروهای سوریه و مخالفان مورد حمایت این کشور قرار دارد، به سر می‌برد.
در همین حال، ژنرال مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه نیز عرفات را مسبب اقدامات تحریک‌آمیز در طرابلس خواند و به وی هشدار داد آنهایی که با آتش بازی می‌کنند انگشتان خود را خواهند سوزاند. به گزارش خبرگزاری رویتر، طلاس ضمن متهم‌کردن عرفات به یورش علیه مواضع "جناح‌های ملی و پیشرو لبنان" تصریح کرد: «سوریه قصد ندارد به کسی اجازه دهد تا نیروهای ملی و پیشرو را در لبنان از بین ببرد. تنها پرچمی که در لبنان برافراشته نگه داشته می‌شود پرچم ملی‌گرایی و پیشرفت خواهد بود.»(3)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری فرانسه رهبران سازمان الفتح (مهم‌ترین گروه سیاسی - نظامی فلسطینی در سازمان آزادی‌بخش فلسطین) در اجلاس فوق‌العاده‌ای در کویت گرد هم آمدند تا درباره شکاف ایجادشده در داخل این گروه مهم نظامی ساف و تهدید رهبری یاسر عرفات به مذاکره بپردازند. گفته می‌شود هشت عضو کمیته اجرایی الفتح بار دیگر حمایت خود را از عرفات به‌عنوان رهبر الفتح و رئیس سازمان آزادی‌بخش فلسطین اعلام کردهاند. بنا به این گزارش، تصمیمات این اجلاس شامل تجدید سازمان الفتح و ارزیابی مجدد روابط آن با کشورهای عربی خواهد بود.(4)
ضمیمه گزارش57: موقعیت جغرافیایی، سیاسی منطقه آلان
منطقه آلان سردشت مرز مشترک ایران با عراق می‌باشد که از آلوت در شمال تا حوالی دوپارا به‌سمت جنوب امتداد دارد و حصاری کوهستانی آن را فراگرفته و باوجود شیارهای عمیق در دامنه کوه‌های منطقه، بسیار صعب‌العبور می‌باشد. کوه‌های هنیمال، سیر، زرد که، خمل، نوری، لک‌لک و... از ارتفاعات این منطقه هستند که هرکدام در موقعیت خود بسیار حائز اهمیت و بر نقاط هم‌جوار ایران و عراق دید وسیعی دارند. عمده راه ارتباطی منطقه، جاده مرزی آلوت به بیژوه و گردنه خمل است که این منطقه را به بانه و سردشت وصل می‌کند.
نقطه مقابل آلان، منطقه گناو عراق و سلسله ارتفاعاتی است که چندین پایگاه پراکنده عراقی به‌منظور تأمین محورهای مواصلاتی در آن وجود دارد.
این منطقه به‌دلیل موقعیت خاص جغرافیایی‌اش، نقطه مناسبی برای جنگ‌های پارتیزانی است و جنگ‌های متعددی که در قبل از انقلاب در این منطقه صورت گرفته، سبب رشد و توانمندی گروهک‌های مسلح گردیده است؛ منطقه‌ای که معمولاً دولت مرکزی (شاهنشاهی) به‌هیچ‌وجه به آن دست نیافته بود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی با شروع جنگ در کردستان، آلان به‌تدریج محلی برای استقرار وسایل مخابراتی، مراکز آموزش چته‌ها و دفاتر سیاسی گروهک کومه‌له و دمکرات و پس از آن منافقین قرار گرفت. همچنین محل تدارکات و تنها نقطه مطمئن برای ضدانقلابیون، پس از پاکسازی محورهای عمقی و شمال کردستان خصوصاً پس از فشارهای عملیاتی سال 62 بود.
مردم منطقه که در طول سال‌های متمادی، تاریخ پرخفقانی را سپری کردهاند، پس از انقلاب همواره تحت فشار و ظلم گروهک‌ها بوده و به‌سبب حفاظت دستگاه‌ها و دفاتر همواره مورد تفتیش امنیتی قرار می‌گرفته‌اند، بنابراین برخورد سرشار از عاطفه آنان پس از ورود رزمندگان اسلام به منطقه بیانگر این مطلب بود که تصور قدرت و نفوذ جمهوری اسلامی در این حد برای آنها دور از انتظار بوده است.
باتوجه‌به قرائن مختلف ضدانقلاب پی برده بود که تا قبل از فرارسیدن سرما، منطقه آلان مورد هجوم نیروهای خودی قرار خواهد گرفت، لذا دفاتر سیاسی حزب اعلام آماده‌باش کامل داده بود و در آستانه همین عملیات اقدام به عملیات‌های ایذایی ازجمله حمله به شهر بوکان و پایگاه‌های تحت امر کامیاران و تصرف پاسگاه‌های آویهنگ و تنگ‌سر نمود.(1)
ضمیمه گزارش59: گزارش خبرنگار آسوشیتدپرس از اوضاع داخلی عراق
خبرنگار خبرگزاری آسوشیتدپرس با اشاره به آماده‌شدن نیروهای ایران برای اجرای یک حمله نهایی در طول کوهستان‌های واقع در مرز دو کشور، به نقل از سرهنگ محی که فرمانده یکی از خطوط مقدم عراق در منطقه خانقین است، گفت: «عملیات جنگی طی چند ماه گذشته تنها به تبادل آتش توپخانه و درگیری‌های نیروهای گشتی محدود بوده است. [این سرهنگ عراقی افزود] ایرانیان انتظار دارند از مواضعشان که بر روی کوهپایه‌های مشرف بر عراق قرار دارد بتوانند تیپ وی را منهدم سازند.»
گزارشگر آسوشیتدپرس اضافه کرد که هر دو کشور متخاصم با تأمین مالی و کمک به قبایل مختلف شورشیان کرد از آنها علیه یکدیگر استفاده می‌کنند. دراین‌میان، اگرچه نفوذ ایران به داخل خاک عراق فقط چند کیلومتر است، اما نیروهای ایرانی از موقعیت بهتری برای محدودساختن کمک عراق به کردهای ایرانی و نیز دسترسی به شورشیان کرد عراقی برخوردارند.
در ادامه این گزارش همچنین به نقل از سرهنگ محی آمده است: هنگامی‌که تهاجم مرزی مرکزی صورت بگیرد، احتمالاً به‌جای انبوه پاسداران انقلاب که آموزش‌ندیده هستند و از تجهیزات کافی نیز برخوردار نمی‌باشند، به‌طور عمده از نیروهای ارتش که آموزش‌های زیادی را در تاکتیک استفاده از سلاح‌ها و نیز تانک‌ها آموخته‌اند، استفاده خواهد شد. به گفته وی «هنوز یک ارتش خوب در آنجا [ایران] وجود دارد.» خبرنگار آسوشیتدپرس وضعیت ارتش عراق را این‌طور توصیف کرد: «پس از سه سال جنگ، [ارتش
1) سند شماره 227434 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن رویدادهای کردستان، دفتر سیاسی سپاه پاسداران، شماره 70، 15/8/1362، صص 46 - 44.
عراق] به نظر منظم و کارآمد می‌آید. دولت عراق ادعا می‌کند که افرادش از روحیه بالایی برخوردارند و منتهای تلاش خود را برای حفظ روحیه آنان به کار می‌برد. علی‌رغم کمبودهایی که در بقیه نواحی کشور وجود دارد، در ارتش همواره بهترین غذا موجود است. سربازان ارتش می‌توانند از پنج هفته، یک هفته مرخصی بگیرند درحالی‌که افسران ارتش می‌توانند از چهار هفته، یک هفته مرخصی بگیرند. گفته می‌شود افسرانی که از جبهه بازمی‌گردند هنوز اتومبیل مجانی دریافت می‌کنند و از امتیازات دیگری نیز برخوردارند. پاداش‌هایی که به خانواده کشته‌شدگان تعلق می‌گیرد بسیار بالا هستند لیکن تقریباً هر خانواده‌ای در عراق یکی از اعضای خود را از دست داده است.»
خبرنگار آسوشیتدپرس در ادامه اوضاع ناشی‌از جنگ در عراق را چنین گزارش کرد: «شکایت‌کردن از جنگ در میان عراقی‌ها بسیار نادر است. علت این امر به‌طور عمده این است که پلیس مخفی دولت هر کسی که شکایت کند یا مخالفت خود را با صدام ابراز نماید دستگیر می‌کنند. علی‌رغم تکذیب دولت، میزان فرار از خدمت ارتش بالا است. تعداد زیادی از گشتی‌های امنیتی ارتش که کارت‌های شناسایی را در خیابان‌های بغداد و جاده‌های اصلی کشور بازرسی می‌کنند این افراد را شناسایی می‌کنند. می‌توان کامیون‌های پر از مردان جوانی را دید که طی چنان اقداماتی در خیابان‌ها جمع‌آوری شده‌اند و به مراکز امنیتی برده می‌شوند. بنا بر گزارش منابع غربی، بیشتر این فراریان به پادگان برگردانده می‌شوند لیکن گفته می‌شود برخی از آنها نیز تیرباران می‌گردند.»
تلاش‌های گاه‌وبی‌گاه افسران ارتش برای کودتا موضوع دیگری است که در این گزارش به آن پرداخته شده است: «دو منبع نظامی خارجی ادعا کردند که یک گروه از سرهنگان و سرتیپ‌های عراقی تلاش کردند در ماه سپتامبر به یک کودتا دست بزنند. درحدود 70 تن از افسران بلندپایه من‌جمله برخی از فرماندهان دستگیر شدند. این منابع گفتند حداقل 4 تن تیرباران و بقیه ناپدید شده‌اند.» خبرنگار آسوشیتدپرس اضافه کرد: «گزارش بمب‌گذاری‌های تروریست‌ها در بغداد و دیگر شهرها غالباً به گوش می‌رسد. لیکن کسی نمی‌داند که آیا آنها ناراضیان عراقی - کردها و یا عوامل ایران هستند. حداقل 8 فروند هواپیمای نیروی هوایی عراق من‌جمله 4 جنگنده میگ، 3 بمب‌افکن سوخو و یک هلیکوپتر غزال ظرف ماه گذشته دراثر چنان بمب‌گذاری‌هایی منهدم شده‌اند. عراقی‌ها هم‌اکنون، 196 فروند هلیکوپتر و 451 فروند هواپیمای جنگنده دارند. یک منبع مطلع گفت لیکن به‌علت کمبود مکانیسین‌های ماهر و قطعات یدکی فقط می‌توان از نیمی از آنها استفاده کرد. ایران هم‌اکنون 500 هواپیما دارد. [اما] هیچگاه نمی‌توان از بیش از 20 درصد این هواپیماها استفاده کرد.»
خبرنگار آسوشیتدپرس در پایان به نقل از این منبع خاطرنشان ساخت: هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسه معادله جنگی را تغییر زیادی نخواهد داد، زیرا آنها با موشکهای اگزوسه سنگین و کند می‌شوند. امتیاز عمده سوپراتانداردها در جنگ نیست بلکه در حمله به کشتی‌ها در دریاست(1)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 41، صص26 - 23، خانقین - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 29/7/1362.
1
در جلسه‌ای که ساعاتی قبل از آغاز عملیات والفجر4 با حضور فرمانده کل سپاه و اعضای ستاد قرارگاه خاتم برگزار شد،(1)به‌طور اجمالی آخرین اقدامات برای اجرای عملیات و تغییرات ایجادشده در به‌کارگیری یگان‌ها به اطلاع محسن رضایی رسید.
در این جلسه محمد باقری مسئول اطلاعات قرارگاه خاتم، با اشاره به حساسیت زیاد دشمن در بین ارتفاعات لری و کنگرک در منطقه عملیاتی لشکر8 نجف، گفت: شب گذشته 300 نفر از نیروهای عراقی با تجهیزات کامل برای اجرای کمین آمده بودند که با نیروهای ما درگیر شدند و طبق اخباری که از واحد شنود گرفتم 6 تن از افراد دشمن مفقود شده‌اند و عراقی‌ها هم چندین‌بار با هلیکوپتر به‌دنبال نیروهای مفقودشده خود گشته‌اند و پس از این درگیری، از رده بالا به نیروهای عراقی مستقر در منطقه شیلر گفته شده که در گروه‌های 25 الی 50 نفری برای گشت‌زنی بروند و هرگونه تحرک ایرانی‌ها را گزارش کنند.
علی اسحاقی مسئول شنود قرارگاه خاتم نیز ضمن بیان مطالبی درباره افزایش حساسیت دشمن در این محور، از دستگیری یک دیدبان نفوذی توپخانه عراقی در این منطقه خبر داد.
مأموریت لشکر14 امام حسین(ع) در محور پنجوین موضوع دیگری بود که در ادامه جلسه مطرح شد. حسین
1) افراد حاضر در جلسه عبارت بودند از: محمد باقری، غلامحسین بشردوست، غلامعلی رشید، محسن رضایی، علی اسحاقی، حمید سالکی و حسین خرازی.
خرازی فرمانده این یگان، اصرار داشت که به‌علت مشکلاتی ازقبیل تکمیل‌نشدن شناسایی‌ها، نبود راهکار مناسب و حضور نیروهای کمین عراقی در دو کیلومتری خط اصلی، امکان اجرای عملیات وجود ندارد. وی حتی حاضر به اجرای عملیات پوشش و فریب که در روزهای قبل با آن موافقت کرده بود، نشد. بااین‌حال، سرانجام خرازی پذیرفت که پس از مرحله اول عملیات در جنوب محور عملیاتی تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)، وارد عمل شود.(1)
.
در ادامه این جلسه، دو تن از فرماندهان عملیات نامنظم قرارگاه حمزه (یک نفر از ارتش و یک نفر از سپاه) درباره امکان نفوذ به عمق خاک عراق و اجرای عملیات برای انهدام مقرها و توپخانه‌های دشمن در منطقه چنان و خرنوکدار و نیز تصرف یا اجرای عملیات انهدامی در برخی شهرهای کوچک ازجمله سیدصادق، شانه‌دری و خرمال مطالبی را بیان کردند. محسن رضایی به قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع)، پیشنهاد کرد که برای بررسی امکان تصرف شهر خرمال و برآورد نیرو برای اجرای این مأموریت یک فرمانده گردان این لشکر را همراه فرماندهان جنگ‌های نامنظم به داخل عراق بفرستد. البته این کار به‌علت اجرای عملیات در محور مریوان به چند روز بعد موکول شد.(2)
براساس آخرین تصمیمات امروز فرمانده کل سپاه مقرر شد برای تقویت فرماندهی و نظارت بر عملیات در دو محور، محسن رضایی و غلامعلی رشید در محور مریوان و سیدرحیم صفوی و علی شمخانی در محور بانه مستقر شوند(3)
1
در ساعات باقیمانده تا آغاز عملیات والفجر4، از اوایل شب، احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف در محور بانه و کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) در محور مریوان نیروهای خود را که از قبل در فاصله مناسبی از نقطه درگیری استقرار یافته بودند، روانه نقطه رهایی کردند تا در ساعت مقرر برای تصرف اهداف تعیین‌شده وارد عمل شوند.(4)
در اولین مرحله از عملیات والفجر4، قرار است امشب در محور بانه (شمال)، ارتفاعات لری، کنگرک و گرمک و در محور مریوان (جنوب)، ارتفاعات مارو، هفت‌توانان و خلوزه‌های 1 و 2 تصرف شود و با الحاق این دو محور، خطی مناسب برای پدافند در مرتبه نخست در نقطه‌ای از منطقه (کلو با گرمک) به دست آید و به‌دنبال آن مراحل بعدی عملیات توسط یگان‌های دیگر اجرا شود.
لشکر8 نجف و تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) برای اجرای مأموریت خود ضمن کسب آمادگی‌های لازم درزمینه تکمیل شناسایی‌ها و آماده‌سازی نیروها و امکانات، طرح مانور خود را تهیه کردند.
لشکر8 نجف برای دستیابی به اهداف محول‌شده به این یگان، برای 7 گردان کوهستانی (هر گردان 200 نفر) طرح مانوری بدین شرح در نظر گرفت:
1) سند شماره 4062/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 27/8/1362، نوار شماره 12944) داود رنجبر، صص 23 - 18؛ و- سند شماره 295/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر4، محمدرضا دیانی، 13/7/1362 تا 29/7/1362، صص 85 - 83.
2) سند شماره 4062/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 23 - 18
3) سند شماره 285/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر4، داود رنجبر، 11/7/1362 تا 28/7/1362، ص349.
4) سند شماره 140/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی لشکر8 نجف، محمدعلی خرمی، ص17.
تصویر
برای تصرف ارتفاعات لری، 3 گردان مأموریت دارند ازطرف غرب، شرق و شمال به جنوب، روی ارتفاع لری رفته و با یکدیگر الحاق کنند. یک گردان نیز مأمور شکستن خط دشمن بین لری و کنگرک و پاکسازی دشمن در این محور می‌باشد. دو گردان هم مأموریت تصرف ارتفاعات کنگرک را برعهده دارند و باید از دو طرف ارتفاع صعود و ضمن پاکسازی با یکدیگر الحاق کنند. برای پاکسازی و آزادسازی ارتفاع گرمک و تنگه آن هم یک گردان در نظر گرفته شده است.(1)
در طرح مانور لشکر8 نجف همچنین یک واحد مهندسی متشکل از چندین لودر و بولدوزر در نظر گرفته شده تا حین عملیات و با حمایت یک گروهان رزمی، به‌محض تصرف ارتفاعات لری و کنگرک خاکریزی به طول 5 کیلومتر احداث کند. هدف از زدن خاکریز تأمین این ارتفاعات و بستن راه‌های نفوذ دشمن از دشت (از جنوب به شمال) و استقرار نیروها برای مقابله با پاتک‌های دشمن می‌باشد.(2)
راوی لشکر8 نجف درباره آخرین وضعیت روحی نیروها و اقدامات این یگان در آستانه اجرای عملیات نوشته است: در آستانه عملیات تردد نیروها به‌شدت کم شده بود، کمتر کسی اجازه می‌یافت که به دیدگاه‌ها یا پایگاه‌های ارتفاعات و محل استقرار گردان‌ها رفت‌وآمد کند. به حول و قوه الهی نیروها آمادگی لازم را دارند و از روحیه خوبی برخوردارند، مشکل خاصی ندارند، تنها کمبود آنها نارنجک چهل‌تکه است که از کیفیت بهتری نسبت به دیگر انواع برخوردار است. آشپزخانه غذای گرم تهیه کرده و واحد ترابری نیز انتقال نیروها را انجام می‌دهد. حرکت خودروها در خاموشی و سکوت مطلق انجام شد. اسم رمز عملیات (مختص این یگان) "بسم‌الله القاصم الجبارین" بود و هنگامی‌که گردان‌ها آماده عملیات شوند با رمز "یا زینب کبری یا زین‌العابدین" یگان را مطلع خواهند کرد و رمز "یا حسین مظلوم" برای الحاق در شب در نظر گرفته شده است و برای الحاق در روز نیز قرار بر این است که افراد سلاح‌ها را روی دست برده و سه بار بلند شوند و بنشینند و از همدیگر آگاهی پیدا کنند. همچنین قرار بود تمام نیروها با طهارت (وضوگرفته) وارد عملیات شوند.(3)
قرارگاه تاکتیکی حمزة2 (تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) و تیپ3 از لشکر28 کردستان) نیز
برای دستیابی به اهداف خود در محور مریوان مانوری را طراحی کرد که براساس آن 5 گردان در مرحله اول عملیات وارد عمل می‌شوند بدین‌ترتیب که: گردان اول مأموریت تصرف و آزادسازی ارتفاع مارو را خواهد داشت و پس از آن یک گردان دیگر علاوه‌بر پاکسازی شیار بین دو ارتفاع مارو و خلوزه به تصرف و پاکسازی ارتفاع براله و سربراله می‌پردازد. گردان بعد - که ادغامی از نیروهای تیپ3 لشکر28 کردستان و تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) می‌باشد - مأموریت تصرف و آزادسازی خلوزه1 را برعهده دارد. گردانی که قرار است از خلوزه1 عبور کرده و خلوزه2 را تصرف کند از دو گروهان از ارتش و یک گروهان از سپاه تشکیل شده و فرماندهی آن با ارتش بوده و معاونت گردان را هم برعهده دارد. علاوه‌بر این چهار گردان، یک گردان دیگر نیز مأموریت دارد ارتفاع طویله و پَست هفت‌توانان را تصرف و پاکسازی کند.
در مرحله اول عملیات والفجر4 علاوه‌بر لشکر8 نجف و تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) که به‌ترتیب در محور بانه و مریوان وارد عمل می‌شوند، سایر یگان‌ها ازجمله لشکر31 عاشورا در محور شمالی احتیاط قرارگاه حمزة3 و لشکر25 کربلا و لشکر41 ثارالله(ع) در محور جنوبی به‌عنوان احتیاط قرارگاه حمزة2 می‌باشند.(1)
در آخرین ساعات امروز، نیروهای لشکر8 نجف میدان‌های مین موجود در مسیر را پاکسازی کردند و همه گردان‌های عمل‌کننده، نیروهای کمین دشمن را که قبل از خط اصلی مستقر بودند و یا بین پایگاه‌های دشمن گشت می‌دادند از سر راه خود برداشتند. 2 گردان این یگان دقایقی قبل از اعلام رمز عملیات با نیروهای خط اول دشمن درگیر شدند که علت آن، درگیری این نیروها با گروه‌های کمین دشمن و هوشیارشدن نیروهای اصلی مستقر در خط عراق بود.(2)
1
چند گروه از نیروهای جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در محور خرمال - سیدصادق در جنوب منطقه عملیاتی والفجر4 به عمق خاک عراق نفوذ کرده و سه عملیات محدود چریکی انجام دادند.
افراد یکی از این واحدها با نفوذ به داخل شهر خرمال یک پایگاه نظامی عراق را به محاصره درآورده و سه گلوله آر.پی.جی7 به‌سمت آن شلیک کردند. در این عملیات 7 تن ازجمله یک سروان ارتش عراق کشته و 6 تن نیز زخمی شدند.
نیروهای خودی در اقدام دیگری در محور خرمال - سیدصادق به یک پایگاه حمله کرده و با افراد آن به‌شدت درگیر شدند. به‌دلیل سرعت‌عمل نیروهای خودی و ترک به‌موقع منطقه درگیری از تلفات دشمن اطلاعاتی به دست نیامد. همچنین نیروهای نفوذی در جاده شانه‌دری به بانی‌بنوک، در مسیر عبور نیروهای پیاده دشمن و تانک‌های مستقر در موضع دفاعی ارتفاعات سورن و مله‌خور مین‌گذاری کرده و به مواضع خود بازگشتند.(3)
1
درحالی‌که هنوز سیستم پدافند هوایی هاوگ در منطقه عملیاتی والفجر4 فعال نشده است، جنگنده‌های نیروی هوایی عراق به عقبه‌های اصلی این عملیات (مریوان و بانه) حمله کردند.
هواپیماهای عراقی از ساعت 11:30 تا 11:40 امروز، شهر مریوان و اطراف آن را بمباران کردند که براثر آن 18 تن شهید و 33 تن نیز زخمی شدند. در این بمباران یک خودروی نظامی منهدم و به 14 خودروی دیگر نیز خسارت‌هایی وارد شد.(1)
جنگنده‌های عراقی امروز حریم هوایی شهر بانه را نیز مورد تجاوز قرار دادند، ولی بدون هیچ‌گونه اقدامی آسمان منطقه را ترک کردند.(2)
این حملات درحالی صورت می‌گیرد که پدافند هوایی هاوگ براساس مجموعه تدابیر اندیشیده شده و اقدامات انجام‌شده در راستای آماده‌سازی عملیات والفجر4 از روز گذشته در مریوان مستقر گردیده، ولی هنوز عملیاتی نشده است.(3)
علاوه‌بر حملات عراق در عقبه منطقه عملیاتی والفجر4، در جبهه جنوب نیز همچنان گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر ادامه دارد. براثر حملات توپخانه‌ای امروز عراق در آبادان به 4 مغازه، 2 منزل مسکونی و بخشی از ساختمان دادگستری این شهر خساراتی وارد شد. در خرمشهر نیز اطراف ایستگاه راه‌آهن هدف چندین گلوله قرار گرفت و 5 تن زخمی شدند.(4)
2
در حوادث امروز مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی 10 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی کشته یا زخمی شدند. همچنین 6 تن از افراد حزب دمکرات و کومه‌له نیز خود را تسلیم کردند.
در ساعت 8:10 امروز، افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب به نیروهای تأمین جاده مستقر در ایشکه‌سو واقع در 22 کیلومتری جنوب‌شرقی هشتیان ارومیه حمله کردند. با اعزام نیروهای کمکی پس از یک درگیری دوساعته، 10 تن از مهاجمان کشته یا مجروح و مابقی آنها متواری شدند.(5)
در روستای کوچه طلا در غرب تکاب نیز یکی از افراد محلی بر روی مینی که عناصر مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند رفته و زخمی شد(6)
همچنین امروز و روز گذشته 5 تن از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان ایران در نقده و میاندوآب و یکی از افراد وابسته به سازمان کومه‌له در روستای خورخوره سقز با تحویل یک قبضه اسلحه کلاشینکف و مهمات آن خود را به نیروهای خودی تسلیم و امان‌نامه دریافت کردند.(7)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 215، 29/7/1362، ص4؛ و- سند شماره 80553 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 27/7/1362؛ و- سند شماره 329148 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 30/7/1362؛ و- سند شماره 416800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی، 28/7/1362، ص3.
2) سند شماره 320529 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 2/8/1362.
3) سند شماره 285/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص 349.
4) سند شماره 80545 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 27/7/1362؛ و- سند شماره 291120 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 28/7/1362؛ و- سند شماره 355595 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان، 27/7/1362.
5) سند شماره 416784 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 29/8/1362، ص1.
6) سند شماره 320532 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 4/8/1362.
7) سند شماره 416786 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 27/7/1362؛ و- سند شماره 366591 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 11/8/1362، ص1؛ و- سند شماره 80730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (منطقه11) به فرماندهی کل سپاه، 3/8/1362، ص3.
1
در ادامه عزیمت داوطلبان مردمی به جبهه‌های جنگ، گروه‌های دیگری از نیروهای داوطلب بسیجی از شهرهای برازجان، طبس، کاشان، فریمان، تبریز، همدان و نیشابور عازم جبهه‌ها شدند. امروز همچنین اعلام شد 200 تن از نمایندگان در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی در نامهای آمادگی خود را برای عضویت در "طرح لبیک یا خمینی" اعلام کردند. نخست‌وزیر نیز درضمن سفر به استان گیلان اعلام کرد: «طرح لبیک یا خمینی می‌تواند کشور را به دژ مستحکمی در مقابل توطئه‌ها مبدل کند.»(1)-(2)
2
امروز نماینده دائمی ایران در سازمان ملل در نامهای به خاویر پرز دکوئیار دبیرکل این سازمان، ضمن اعتراض به بمباران هوایی شهرهای بانه و مریوان توسط جنگنده‌های عراقی تصریح کرد شورای امنیت سازمان ملل با ادامه سکوت خود به‌طور تلویحی این حملات را تأیید می‌کند. سعید رجایی خراسانی همچنین با اشاره به شهید و مجروح‌شدن ده‌ها تن از مردان و زنان ایرانی در حملات هوایی عراق تأکید کرد: «پیشرفت واقعی به‌سوی صلح در جنگ عراق علیه ایران تا زمانی‌که عدالت درمورد افرادی که مسئول بمباران‌های هوایی مناطق مسکونی ایران هستند به اجرا درنیاید، ممکن نیست.»(3)
3
حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران، که از دیروز سفر خود را به‌منظور رایزنی با مقامات برخی از کشورهای عرب منطقه غرب آسیا و افریقا آغاز کرده است، امروز پیام رئیس‌جمهور ایران را به حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه تسلیم کرد(4)
درباره محتوای این پیام و موضوع گفتوگوهای امروز شیخ‌الاسلام با رئیس‌جمهور سوریه
1) این طرح به‌منظور حفظ انسجام آن‌دسته از نیروهای آموزش‌دیده مردمی که قبلاً در جبهه‌های جنگ حضور یافته بودند اجرا شد. این نیروها پس از پایان مأموریت اغلب ارتباط چندانی با واحد بسیج مستضعفین نداشته و درصورت اعزام مجدد نیز مراحل آموزش گذشته بدون توجه به تجربه و تخصص یا نوع آموزش‌های گذرانده‌شده دوباره درمورد آنها تکرار می‌شد علاوه‌براین در مدت حضور در جبهه نیز جایگاه مناسبی برای این نیروها در نظر گرفته نمیشد. برای برطرف‌کردن این مشکلات، واحد بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سال 1362 ضمن فراخوانی نیروهای بسیجی سراسر کشور به مراکز مختلف بسیج، طرح لبیک یا خمینی را به مرحله اجرا گذاشت. براساس این طرح، کلیه نیروهای داوطلب بسیجی براساس نوع تخصص و تجربه، کدبندی میشدند تا هنگام اعزام به جبهه ضمن ارائه آن کد در جایگاه مناسب خود به‌کارگرفته شوند. بعدها تغییراتی در اهداف طرح به وجود آمد و این طرح به‌صورت یک برنامه عمومی برای سازماندهی سایر نیروهای داوطلب ازجمله کارکنان ادارات و دستگاه‌های دولتی و نیز ارگان‌های نظامی و انتظامی درآمد تا افراد براساس تخصصشان در گردان‌ها به‌کارگیری و مازاد آنها نیز درقالب نیروهای احتیاط سازماندهی شوند. رفته‌رفته در کنار جذب قشرهای مختلف مردم، مسئولان و شخصیت‌های سیاسی و مذهبی کشور ازجمله نمایندگان مجلس نیز ضمن حمایت از این طرح آمادگی خود را برای پیوستن به آن اعلام کردند. (برای کسب اطلاعات بیشتر دراینباره ر.ک به: کتابخانه اینترنتی تبیان با عنوان "طرح لبیک یا خمینی برای چه بود؟"؛ و - سند شماره 113175 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/7/1362، صص 2، 14 و 15.
3) مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، ترجمه محمدعلی خرمی، جلد دوم، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، ص131.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/7/1362، ص2.
خبری منتشر نشد، اما رادیو امریکا به نقل از منابع سیاسی در دمشق، سفر معاون سیاسی وزارت امور خارجه را با تلاش‌های کشورهای حوزه خلیج‌فارس برای خاتمه‌یافتن جنگ میان ایران و عراق و بهبود روابط سوریه و عراق مرتبط دانست(1)رادیو اسرائیل نیز ضمن بیان این مطلب افزود: «درصورت بهبود مناسبات سوریه با عراق، دولت ایران یکی دیگر از پشتیبانان عرب خود را از دست خواهد داد و از برخی کمک‌های نظامی و لجستیک در ادامه جنگ با عراق محروم خواهد شد.» این رادیو همچنین گفت: به‌تازگی خبر رسیده مناسبات لیبی با حکومت اسلامی ایران به تیرگی گراییده است.(2)
1
نخست‌وزیر در سخنانی به حمایت‌های تسلیحاتی غرب و شرق از عراق، تبلیغات جهانی علیه انقلاب اسلامی و تنگناهای موجود درزمینه توزیع و تورم در کشور پرداخت.
به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی وی در آغاز سفر به استان‌های شمالی کشور در گفت‌وگویی با اشاره به تحویل هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق گفت: «درمجموع ما این حرکت را یک تهدید برای انقلاب اسلامی می‌دانیم منتها توخالی و شانتاژ [گونه]. به‌خاطر اینکه ما در طول جنگ تحمیلی هیچگاه بر ابزار و اسلحه به‌صورت خالص تکیه نکرده‌ایم.»
نخست‌وزیر در جلسه ائمه جمعه و شورای روحانیت استان گیلان نیز اظهار کرد: «دادن سلاح‌های پیچیده به عراق چیز تازه‌ای نیست و این سروصداها پیرامون این کمک‌ها نشانگر این است که قدرت‌های استکباری از عراق حمایت می‌کنند و ما دراین‌میان تنها هستیم و از شرق به دشمن ما موشک و تانک و از غرب به او انواع سلاح‌های پیچیده ازقبیل میراژ و [سوپر] اتاندارد داده می‌شود.»
نخست‌وزیر با اشاره به تبلیغات جهانی علیه انقلاب افزود: «درحال‌حاضر بیش از 40 کشور به زبان فارسی برعلیه انقلاب اسلامی شایعه‌پراکنی می‌کنند. ... حقیقت این است که ما تمامی توطئه‌ها را با ایمان و حضور و ایثارگری مردم خنثی کرده‌ایم.»
وی در بخش دیگری از سخنانش با بیان اینکه وضعیت ارزی کشور در بهترین حالت خود قرار دارد، هرگونه کمک و وام‌گرفتن از کشورهای دیگر را موجب ایجاد محدودیت در اعمال سیاست خارجی دانست. موسوی درخصوص مسئله توزیع و تورم نیز خاطرنشان کرد: «ما تنگناهایی دررابطه‌با توزیع داریم. ما متناسب با جنگ درزمینه توزیع دچار عدم انتظام هستیم و این یکی از مشکلات ما است. ما در سطح کشور، اقتصادی که متناسب با جنگ باشد نداشتیم. ما باید امروز به فکر ابتکاراتی باشیم که مسئله تورم را که برای نظام و طبقات مستضعف ما شکننده است حل کنیم.»(3)
1
هیئت دولت 30 میلیارد ریال به تقویت بنیه دفاعی سپاه پاسداران اختصاص داد. به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، صبح امروز هیئت دولت به ریاست نخست‌وزیر تشکیل جلسه داد. در این جلسه پس از استماع گزارشی از جبهه‌های جنگ و بررسی رویدادهای جاری کشور و تحولات سیاسی منطقه، مقرر شد مبلغ 30 میلیارد ریال به‌منظور تقویت بنیه دفاعی سپاه پاسداران به این نهاد اختصاص یابد.(1)
2
درپی دعوت استانداری هرمزگان، راه‌پیمایی‌های مردمی در جزایر و شهرهای این استان به‌منظور اعلام آمادگی برای مقابله با قدرت‌های خارجی در منطقه خلیج‌فارس برگزار گردید. واحد مرکزی خبر از این مراسم گزارش داد: در بندرعباس شرکت‌کنندگان راه‌پیمایی شعار می‌دادند: "تنگه هرمز را کربلا می‌کنیم." همچنین ماکت هواپیمای سوپراتاندارد در این مراسم به آتش کشیده شد.(2)
پیش از این مراسم، ناخدا یکم تقی عبقری جانشین فرمانده تاکتیکی نیروی دریایی و ناوگان خلیج‌فارس و دریای عمان، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی اعلام کرد: «ناوگان خلیج‌فارس و دریای عمان با آگاهی کامل حرکات مذبوحانه ناوگان‌های شرق و غرب را که با صرف هزینه‌های هنگفت یگان‌های شناور خود را به این منطقه اعزام می‌دارند زیر نظر دارد.»(3)
خبرگزاری آسوشیتدپرس ضمن انعکاس خبر راه‌پیمایی مردم هرمزگان گزارش داد: «[در بیانیه پایانی این مراسم اعلام شد] ایران توسط هیچ‌یک از تصمیم‌های شورای همکاری خلیج‌فارس محدود نخواهد شد زیرا با دارابودن نیمی از خلیج‌فارس، عضوی در شورای مزبور نیست.» آسوشیتدپرس در تفسیر این مطلب اضافه کرد: «این، توسط ناظرین به معنای رد تلاش‌های اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق و ازبین‌بردن تشنج حاصله از تهدیدات ایران تعبیر شد.»(4)
3
عراق و ترکیه موافقت‌نامه ایجاد خط لوله جدیدی را به‌منظور انتقال گاز عراق به ترکیه امضا کردند.
خبرگزاری آلمان‌غربی دراینباره گزارش داد: این موافقت‌نامه به امضا فاهر ایکل وزیر انرژی ترکیه و قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق رسید. بنا به این گزارش، وزیر انرژی ترکیه اعلام کرده است این خط لوله سالانه 3 میلیون تن گاز مایع را منتقل خواهد کرد و انتظار می‌رود کار ساخت آن در عرض سه سال تکمیل شود. خط لوله یک هزار کیلومتری موجود که حوزه‌های نفتی کرکوک عراق را به پایانه نفتی بندر یومورتالیک متصل می‌کند تنها راه صادرات
نفتی عراق است.(1)رادیو امریکا هم در گزارشی اعلام کرد: وزیر نفت عراق و وزیر انرژی ترکیه توافق کردند در ملاقاتی در آوریل 1984 درخصوص افزایش ظرفیت خط لوله نفت بین دو کشور تبادل‌نظر کنند.(2)
1
کشورهای غربی رسماً طرح قطعنامه‌ای را به شورای امنیت سازمان ملل تسلیم کردند که هدف آن تضمین امنیت خلیج‌فارس و ملزم‌کردن ایران و عراق به مذاکره است؛ برای تضمین موفقیت این طرح، در آن بر رسیدگی به علل جنگ نیز تأکید شده است.
خبرگزاری فرانسه از سازمان ملل گزارش داد: این طرح روز گذشته تحویل عبدالله صلاح رئیس اردنی شورای امنیت شد و اکنون وی درحال نظرسنجی از نمایندگان ایران و عراق و نیز اعضای شورای امنیت درمورد میزان موفقیت اجرایی طرح می‌باشد.
به گزارش این خبرگزاری، در طرح مذکور از شورای امنیت درخواست شده که علل جنگ را مشخص کند و این امتیازی است که به عقیده محافل دیپلماتیک برای تضمین موفقیت این طرح لازم به نظر می‌رسد؛ به‌ویژه اینکه هر نوع میانجیگری سازمان ملل در مدت سه سالی که از آغاز جنگ می‌گذرد، به‌دلیل احتراز این سازمان از جانبداری در مشخص‌کردن مسئولیت‌ها در جنگ، با شکست مواجه گردیده است. به گفته محافل دیپلماتیک، مبتکر این طرح فرانسه است زیرا این کشور به‌دنبال موقعیتی است تا تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد این کشور به عراق موجب وخیم‌تر‌شدن اوضاع و مبادرت ایران به بستن تنگه هرمز نگردد.(3)
رادیو امریکا نیز به نقل از روزنامه امریکایی کریستین ساینس مانیتور طرح قطعنامه جدید را پیشنهادی ازسوی فرانسه با حمایت امریکا، هلند و انگلیس خواند و افزود: این طرح درصدد است ایران و عراق را به قبول یک آتش‌بس محدود در خلیج‌فارس که پایه‌ای برای آتش‌بس گسترده در جنگ خواهد بود، ترغیب سازد. به نوشته ساینس مانیتور: «در این قطعنامه همچنین به گزارش دبیرکل سازمان ملل متحد اشاره شده که در آن از خسارات سنگینی که ازسوی هواپیماهای عراقی بر مناطق غیرنظامیان ایرانی وارد شده، یاد شده است. متن همچنین قطع بمباران مناطق غیرنظامی ایران را ازسوی عراق تلویحاً خواستار شده است.»
این روزنامه اضافه کرده است: «منتقدان بر این باورند که فرانسه از یک‌سو عراق را به یک سلاح تازه و کشنده تجهیز می‌کند و از سوی دیگر می‌خواهد پایه‌گذار روندی تلقی شود که درنهایت این سلاح تازه را برای عراق بی‌اثر خواهد ساخت.» روزنامه مذکور درعین‌حال به نقل از منابع آگاه، خاطرنشان کرد که انتظار نمی‌رود قطعنامه پیشنهادی در شورای امنیت سازمان ملل با مخالفت روبه‌رو شود.(4)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 214، 28/7/136، صص 9 و 10، آنکارا - خبرگزاری آلمان‌غربی، 27/7/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 215، 29/7/1362، ص21، آنکارا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/7/1362، به نقل از رادیو امریکا، 27/7/1362.
3) همان، ص7، سازمان ملل - خبرگزاری فرانسه، 27/7/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/7/1362، صص 12 و 13، رادیو امریکا، 27/7/1362، به نقل از روزنامه امریکایی کریستین ساینس مانیتور
1
تماس‌های دیپلماتیک درمورد جنگ ایران و عراق همچنان رو به افزایش است. دراین‌بین، گزارش یک روزنامه انگلیسی حاکی‌از مخالفت دولت انگلیس با اقدام فرانسه در تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق است.
روزنامه دیلی تلگراف (چاپ لندن) در سرمقاله امروز خود نوشت: یکی از موارد مورد بحث در ملاقات اخیر فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه و مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلیس، در لندن سیاست فرانسه در قبال جنگ خلیج‌فارس بوده است. به نوشته این روزنامه، دولت انگلیس با ابراز نگرانی از تحویل سوپراتانداردها به عراق و حمایت فرانسه از این کشور در جنگ با ایران سعی داشته است فرانسه را متقاعد سازد از تحویل این هواپیماها به عراق خودداری کند. دیلی تلگراف افزود: «دولت انگلستان معتقد است که فرانسه در جنگ خلیج‌فارس دست به یک اقدام نامسئولانه زده است که نهایتاً ممکن است منجر به مسدودشدن آبراه [تنگه] هرمز و متوقف‌شدن جریان نفت صادراتی حوزه خلیج‌فارس به غرب شود.»(1)
رادیو کلن نیز گزارش داد: تاچر نخست‌وزیر انگلیس، در دیدار با سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان، به گفت‌وگو درباره تلاش‌های عربی حوزه خلیج‌فارس برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق و بررسی اوضاع لبنان پرداخت.(2)
به گزارش رادیو امریکا، وشوکی یان وزیر امور خارجه چین که به ترکیه سفر کرده است در دیدار با وزیر امور خارجه این کشور خواهان پایان‌یافتن جنگ ایران و عراق شد و این منازعه را خطری برای صلح منطقه و جهان خواند.(3)
دراین‌حال، طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، اعلام کرد دولت وی همواره کوشیده به یک راه‌حل صلح‌آمیز در جنگ دست یابد، ولی ایران آن را رد کرده است. به گزارش خبرگزاری رویتر، وی که در جلسه افتتاحیه سازمان توسعه صنعتی اعراب در بغداد سخن می‌گفت، هشدار داد ادامه جنگ ایران و عراق منطقه را با خطر دخالت خارجی روبه‌رو خواهد ساخت. رمضان همچنین مدعی شد: «عراق هیچ طمعی نسبت به خاک ایران ندارد اما ایران می‌خواهد انقلاب خود را به بحرین، قطر و دیگر کشورهای خلیج [فارس] صادر کند.»(4)
2
دو روز پس از هشدار وزیر امور خارجه امریکا درمورد مداخله کشورهای غربی درصورت اقدام ایران به بستن تنگه هرمز، رونالد ریگان رئیس‌جمهور ایالات متحده در مصاحبه‌ای ضمن امتناع از اظهارنظر صریح درمورد استفاده امریکا از نیروی نظامی برای بازنگه‌داشتن تنگه هرمز، گفت: «می‌خواهم یک مسئله را روشن کنم و آن عبارت است از اینکه به اعتقاد من دنیای آزاد بیکار نخواهد نشست و به کسی اجازه نخواهد داد که تنگه هرمز و خلیج‌فارس را ببندد.»
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 214، 28/7/136، ص43، رادیو ایران، 27/7/1362.
2) همان، ص32، رادیو کلن، 27/7/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/7/1362، ص7، رادیو امریکا، 27/7/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 214، 28/7/1362، صص 4 و 5، بغداد - خبرگزاری رویتر، 27/7/1362.
خبرگزاری رویتر ضمن اعلام این خبر افزود: ریگان تحت فشار قرار گرفت تا بگوید آیا منظور وی استفاده از نیروی نظامی است یا خیر؟ اما وی با لبخندی گفت این سؤالی است که باید حدس‌زدن درباره آن را به‌عهده ایران گذارد.(1)وی افزود: «بگذارید دولت ایران راجع به نحوه عملیات ما سرگردان باشد.»(2)
در همین حال، رادیو بی‌بی‌سی در گفتاری درخصوص اظهارات اخیر وزیر امور خارجه امریکا، از نگرانی موجود در میان مقامات این کشور درباره موفقیت‌آمیزبودن سیاست بی‌طرفی این کشور در جنگ خبر داد. بی‌بی‌سی به نقل از پیتر مانگلد مفسر این رادیو گفت: «ایالات متحده امریکا مدت‌هاست که خود را به تضمین آزادی کشتیرانی ازطریق تنگه هرمز متعهد کرده است و اظهارات جورج شولتز وزیر خارجه امریکا یکی از تازه‌ترین اخطارهای امریکاست مبنی‌بر اینکه مانع هرگونه مداخله‌ای در آمدورفت نفتکش‌ها خواهد شد. اما اخطار وزیر خارجه امریکا در موقعیت بسیار حساس انجام گرفته است. هم‌اکنون امریکا به اتفاق بریتانیا و فرانسه بر سبیل احتیاط شروع کرده است به نزدیک‌کردن ناوهای جنگی به این منطقه و از واشنگتن گزارش‌هایی رسیده است حاکی‌از اینکه مقامات دولت امریکا از این بابت که سیاست بی‌طرفی این کشور در منطقه خلیج‌فارس موفقیتی نداشته به ناراحتی و نگرانی فزاینده‌ای دچار شده‌اند.»(3)
روزنامه فیگارو (چاپ پاریس) نیز در تفسیر سخنان اخیر جورج شولتز، با اشاره به شکست طرح ریگان در غرب آسیا و لزوم تجدیدنظر در سیاست کاخ سفید در منطقه به نقل از کارشناسان امریکایی نوشت: «بی‌طرفی اعلام‌شده ازسوی امریکا در درگیری لبنان و جنگ ایران و عراق بیشتر زیان‌بار است تا مؤثر.» این روزنامه افزود: «باوجود انتقاد شدید [امریکا] از فرانسه و تأکید روی خطری که استفاده از سوپراتانداردها توسط عراق برای تأمین نفت در بر دارد، هیچ‌یک از مشاوران ریگان موافق حرکتی به سود عراق نیستند.» فیگارو تأکید کرد: «چنین حرکتی این امتیاز را دارد که به اعراب نشان می‌دهد که در شرایطی که کرملین مدعی است تنها حامی آنان است، امریکا نسبت به آرمان اعراب حساس می‌باشد.»(4)
1
درحالی‌که ایران قطع کامل درآمدهای نفتی را شرط اجرای تصمیم خود به انسداد تنگه هرمز اعلام کرده است، برخی کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس اقداماتی را به‌منظور مقابله با این اقدام و پیامدهای آن در پیش گرفته‌اند. دراین‌بین مصر تهدید کرد در حمایت از کشورهای عرب این منطقه مداخله نظامی خواهد کرد.
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 215، 29/7/136، صص 23 و 24، واشنگتن - خبرگزاری رویتر، 28/7/1362.
2) . همان، ص27، رادیو اسرائیل، 28/7/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/7/1362، صص 16 و 17، رادیو بی‌بی‌سی، 27/7/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 214، 28/7/1362، صص 7 و 8، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/7/1362، به نقل از روزنامه فرانسوی فیگارو.
خبرگزاری رویتر در گزارشی از مسقط به نقل از منابع دیپلماتیک اعلام کرد که عمان «حضور ناوگان‌های امریکا و انگلیس را در اقیانوس هند به‌عنوان عاملی بازدارنده در مقابل هرگونه حمله‌ای تلقی می‌کند.» این خبرگزاری افزود: «عمان نقش حفاظت از تنگه را در دهانه خلیج [فارس] جدی تلقی می‌نماید، حدود یک‌ششم نفت مورد نیاز جهان غیرکمونیست از این منطقه عبور می‌کند. لیکن عمان با وجود آرامش در داخل این کشور و حمایت گسترده‌ای که در خارج از آن به عمل می‌آید، در مقابل این تهدیدهای ایران با آرامش عکس‌العمل نشان می‌دهد.» رویتر همچنین با اشاره به رابطه تاریخی عمان با انگلیس و امریکا، اضافه کرد: این رابطه به‌تازگی تقویت شده و عمان به نیروهای امریکایی اجازه داده است تا از تسهیلات فوق‌العاده‌ای در جزیره مصیره استفاده کنند.(1)
به گزارش رادیو امریکا، حسنی مبارک رئیس‌جمهوری مصر، در مصاحبه با روزنامه کویتی السیاسه هشدار داد: «اگر ایران به تهدیدهای خود درمورد بستن دهانه خلیج‌فارس به روی کشتی‌های نفتکش جامه عمل بپوشاند یا به بنادر عربی خلیج [فارس] حمله کند، مصر به اقدامات نظامی متوسل خواهد شد.» وی افزود: «نفرات ارتش مصر عرب هستند و این ارتش به‌قصد کمک به برادرانش درصورتی‌که زمزمه تحولات مورد بحث به تحقیق نزدیک شود وارد عمل خواهد شد.»(2)مبارک همچنین استدلال کرد: «هر عاملی که توازن منطقه را به هم زند مصر را به خطر می‌اندازد و ما آماده‌ایم برای دفاع از کشورهای خلیج [فارس] دربرابر هر نوع خطری وارد عمل شویم.» رئیس‌جمهور مصر درعین‌حال خاطرنشان کرد که به اعتقاد وی ایران تنگه هرمز را نخواهد بست چراکه قدرت نظامی کافی برای این کار را ندارد و در جبهه جنگ با عراق هم درگیر است و افزود ابرقدرت‌ها اجازه نخواهند داد که کشتیرانی خلیج‌فارس به خطر افتد.(3)-(4)
1
گزارش منابع داخلی کشور حاکی است تعدادی از اشرار منطقه سیستان و بلوچستان جلساتی در کویت و امریکا برای ضربه‌زدن به پاسگاه‌های مرزی ایران تشکیل دادند. بولتن هفتگی دفتر فرماندهی سپاه ضمن اعلام این خبر افزود این افراد در پاکستان آموزش چریکی و نظامی دیده‌اند و فردی به نام ناروئی به آنها گفته که ازطریق پاکستان و افغانستان از آنها حمایت می‌شود.(5)
در گزارش نشریه سیاسی وزارت کشور نیز با اشاره به اینکه مرزهای هم‌جوار با پاکستان باوجود دوربودن از احتمال یک درگیری نظامی گسترده، ازنظر فعل‌وانفعالات سیاسی دارای ظرفیت ویژه‌ای می‌باشد، آمده است: گزارشهای متعددی راجع به سفر برخی از مقامات نظامی و سیاسی رژیم سابق مثل ارتشبد فراری غلامعلی اویسی و شاهپور بختیار آخرین نخست‌وزیر رژیم شاه به کراچی در پاکستان رسیده که نشاندهنده فعالیت آنها برای هماهنگی بیشتر
1) همان، صص20 - 18، مسقط - خبرگزاری رویتر، 27/7/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/7/1362، ص6، رادیو امریکا، 27/7/1362، به نقل از روزنامه کویتی السیاسه.
3) تحلیل نشریه سیاسی وزارت کشور درخصوص امکانات مصر درصورت حمله به ایران در ضمیمه گزارش آمده است.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 214، 28/7/136، ص10، کویت - خبرگزاری یونایتدپرس، 27/7/1362.
5) سند شماره 89003 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران، شماره 45، 22/8/1362، ص11.
به‌منظور ایجاد وحدت بین ضدانقلابیون و به‌خصوص سلطنت‌طلبان می‌باشد. در تاریخ 11/3/1362، اویسی در فرودگاه کراچی مورد استقبال سفیر عراق در کراچی قرار گرفته و به سفارتخانه عراق رفته است. وی در جمع اشرار و خوانین منطقه سخنرانی کرده و بختیار و علم خان مبارکی و تنی چند از خوانین منطقه از او استقبال کردهاند. آنها در طول چهار روز اقامت با تشکیل جلساتی در منطقه زاهدان پاکستان به بحث و تبادل‌نظر پرداخته و وعده داده‌اند که به‌زودی به کمک دولت امریکا یک پایگاه آموزشی در منطقه تأسیس می‌کنند.
به نوشته این نشریه، هدف این ملاقات‌ها عموماً برنامه‌ریزی برای استخدام و نفوذدادن افراد به خاک ایران است.
از سوی دیگر، اخبار متعددی درخصوص تشکیل جلسات و تماس‌های مکرر سران اشرار با خوانین و رؤسای طوایف مرزی بلوچستان و فعالیت‌هایی برای فراهم‌کردن زمینه آموزش نظامی در مرزهای میرجاوه، کوهک، جالق و هیدوج می‌رسد که حاکی‌از برنامه‌ریزی برای اجرای طرح‌های نظامی و ایذایی علیه پاسگاه‌های ژاندارمری و مراکز سپاه می‌باشد(1)
1
آموس پرلوموتز استاد دانشگاه و سردبیر مطالعات راهبردی روزنامه وال استریت ژورنال دولت ریگان را به اتخاذ سیاستی واقع‌گرایانه در قبال ایران دعوت کرد.
وی در مقاله‌ای تحت عنوان "فرصت‌های ازدست‌رفته امریکا در خلیج [فارس]" نوشت: «برای یک لحظه لبنان، کرانه غربی، طرح‌های ریگان، دروزیها و مسیحیان، سوریه و سازمان آزادی‌بخش فلسطین، دوستان میانه‌روی امریکا را فراموش کنیم. امروز فقط یک قدرت واقعی نظامی و سیاسی در نظر امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا] وجود دارد. اگر چنانچه حدس شما اسرائیل می‌باشد، اشتباه است. برای سیاست خارجی امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا]، ایران از اهمیت حیاتی برخوردار است. این کشور تنها کشور مهم و قدرتمند در خلیج‌فارس می‌باشد.»
پرلوموتز افزود: «حاکم ایران شاه باشد یا [آیت‌الله] خمینی یا هرکس که بعد از وی بر سر کار بیاید، این کشور یک قدرت قاطع در خلیج [فارس] بوده، هست و خواهد بود. ... سیاست امریکا در قبال ایران که به‌ویژه در زمان ریاست‌جمهوری نیکسون، فورد، کارتر و ریگان تحت سلطه مقاصد غیرواقعی قرار داشت، براثر درنظرگرفتن اهداف نابخردانه در دیگر مناطق خاورمیانه [غرب آسیا] به بیراهه کشیده شد.» وی خاطرنشان کرد: «کارتر ابتدا در امر سقوط شاه با تأکید غیرواقعی بر حقوق بشر شرکت داشته و به تقویت انقلابی که درپی سقوط وی صورت گرفت کمک کرد. لیکن غیر از اشتغال کارتر به بحران گروگان‌ها وی درحقیقت هیچ‌گونه سیاستی در قبال ایران نداشت. دولت ریگان نیز در قبال ایران سیاستی ندارد. آقای کارتر ازطریق برژینسکی مشاور امنیتی‌اش نیمه کوششی کرد تا صدام رئیس‌جمهور عراق را جانشین ایران در خلیج‌فارس کند.»
1) سند شماره 230039 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه سیاسی وزارت کشور، شماره 10، 1/8/1362، صص 30 - 27.
سردبیر مطالعات راهبردی وال استریت ژورنال، سیاست خاورمیانه‌ای ریگان را تحت‌تأثیر کشورهایی نظیر عربستان، اردن و مصر دانست که به دشمنی با ایران شناخته می‌شوند. وی اضافه کرد: «ازلحاظ تکنیکی، امریکا در جنگ عراق و ایران بی‌طرف است ولی در پشت صحنه دولت ریگان به اصرار متحدان عرب میانه‌روی خود به‌طرف عراق کشیده می‌شود.» پرلوموتز با «احمقانه» خواندن توسل امریکا به زور درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز خاطرنشان ساخت: «احتیاجی به این راه نیست. به‌طور حتم یک تنفر و بی‌میلی در رفتار امریکا نسبت به ایران وجود دارد، ولی باید بر آن غلبه شود زیرا نشانه‌هایی موجود است دال بر اینکه امور در ایران درحال تغییر است. نشانه‌هایی مبنی‌بر اینکه طبقه حاکم به جانب یک سیاست عملی کشیده می‌شوند.»
پرلوموتز با بیان اینکه «ایرانیان با خاطرات زیاد درمورد حیله‌بازی‌ها و ضدونقیض‌گویی‌های شوروی در خاک کشورشان که مربوط به تقریباً یک قرن پیش می‌شود بعید به نظر می‌رسد که به طرف شوروی کشیده شوند» و نیز با این تصور که دولت‌های آتی در ایران را افرادی تشکیل خواهند داد که «به ماجراجویی‌های امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا] با یک نگاه محتاط و تعصب [نسبت به] وطن نظاره می‌کنند»، به دولتمردان امریکا پیشنهاد کرد که درمورد ایران سیاستی بر پایه «تجارت دوجانبه و تفاهم» در پیش گیرند. وی در پایان توصیه کرد: «سیاست امریکا نباید به استفاده از ایران به‌عنوان قائم‌مقامی در خلیج‌فارس که توهین‌آمیز خواهد بود [مبتنی] باشد. این سیاست باید بر پایه بازرگانی و تفاهم دوجانبه براساس دستیابی به نفت و نقل‌وانتقال برای حمایت اقتصادی استوار باشد. بعد از همه اینها ایران کشوری است که به‌خاطر محل استراتژیکی‌اش و ثروت نفتی می‌تواند از وقوع وقایع جلوگیری به عمل آورد. یک سیاست واقع‌گرایانه امریکا در قبال ایران به‌جای برنامه‌های ریگان یا باتلاق لبنان، سیاستی است که برای یک بار بتواند نتایج ثمربخش برای امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا] به بار آورد.»(1)
1
رئیس‌جمهور امریکا سوریه را مانعی در راه حلوفصل مسئله لبنان خواند و این کشور را متأثر از سیاست‌های اتحاد شوروی دانست.
به گزارش خبرگزاری رویتر، رونالد ریگان در یک نشست مطبوعاتی تلویزیونی گفت: «من می‌دانم که سوری‌ها درحال ایجاد مانع بوده و به ایجاد اختلال و دردسر در لبنان کمک می‌کنند.» وی هشدار داد: «هیچ راهی وجود ندارد که ما فقط بیکار بنشینیم و به سوریه اجازه دهیم آنچه که بسیاری از مردم خواستار آن هستند؛ یعنی صلح و نظم در آن کشور را از بین ببرد.» ریگان همچنین با بیان اینکه طرح صلح خاورمیانه‌ای او به حلوفصل مسئله لبنان بستگی دارد، تأکید کرد تا زمانی‌که امکان عملی‌کردن این طرح صلح وجود نداشته باشد، تفنگ‌داران امریکا به‌عنوان بخشی از نیروی چندملیتی در لبنان باقی می‌مانند. وی خاطرنشان کرد که از
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 214، 28/7/1362، صص 18 - 15، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/7/1362، به نقل از روزنامه امریکایی وال استریت ژورنال.
خطرهای موجود در لبنان آگاه است، لیکن 1600 تفنگ‌دار امریکایی به وظیفه خود درمورد گشت‌زنی در حریم فرودگاه بیروت ادامه خواهند داد. رئیس‌جمهور امریکا دررابطه‌با سوریه افزود: دمشق که ازسوی مسکو تشویق می‌شود، رویای تشکیل یک سوریه بزرگ‌تر که قسمت اعظم لبنان و اردن را در بر می‌گیرد در سر می‌پروراند. وی همچنین گفت سوریه از حمایت و تشویق 7 هزار مستشار روسی و سلاح‌های پیچیده شوروی برخوردار است(1)
در همین زمینه رادیو اسرائیل مدعی شد اتحاد شوروی به‌تازگی با ارسال تعداد زیادی اسلحه برای دولت سوریه درصدد برآمده تا آن کشور را متقاعد سازد از پیوستن به روند صلح و گفت‌وگو با رژیم اسرائیل و نیز بررسی پیشنهادهای امریکا درخصوص این موضوع خودداری ورزد. این رادیو به نقل از دیپلمات‌های عربی و غربی در دمشق، از استقرار موشکهای اس.اس21 روسی در اطراف دمشق خبر داد و افزود: بااین‌حال وزیر دفاع رژیم اسرائیل با بیان اینکه این امر در موازنه قوا در منطقه تغییر اساسی ایجاد نمی‌کند، خاطرنشان کرده است: «به‌علت تقویت نیروی نظامی سوریه، اسرائیل ناچار است برای مدت مدیدی هزینه‌های دفاعی خود را در سطح بالا نگاه دارد.»(2)
ضمیمه گزارش85: مقاله تحلیلی نشریه سیاسی وزارت کشور درباره امکانات مصر درصورت حمله به ایران
درپی تهدید مصر به حمله علیه جمهوری اسلامی ایران، نشریه سیاسی وزارت کشور در تحلیل تحولات روابط مصر و ایران در دوران قبل و بعد از انقلاب و از آغاز جنگ تحمیلی تا دوره مورد بحث، به بررسی امکانات مصر درصورت حمله به ایران پرداخت. این نشریه نخست درمورد نیروی انسانی و امکانات نظامی و تسلیحاتی مصر می‌نویسد: «مصر با 24 میلیون نفر جمعیت درحال‌حاضر بزرگ‌ترین کشور عربی ازلحاظ جمعیت است. نیروهای مسلح این کشور بیش از 367000 نفر می‌باشد که به این ترتیب بزرگ‌ترین و قوی‌ترین ارتش عربی را تشکیل می‌دهد.» نشریه مذکور درمورد تنوع‌بخشیدن به منابع تسلیحاتی مصر در دوره ریاست‌جمهوری انورسادات و جایگزینی سلاح‌های قدیمی روسی با سلاح‌های مدرن غربی می‌افزاید: «در اواسط دهه 1970، سادات توانست از امریکا، انگلستان، فرانسه، آلمان‌غربی و سایر کشورهای تولیدکننده، سلاح‌های جدید دریافت نماید. مصر از همان سال‌ها فروش تدریجی تجهیزات و سلاح‌های روسی خود را به کشورهای دیگر خصوصاً الجزایر، مراکش و افغانستان آغاز کرد و طی دو سال گذشته مقدار زیادی از سلاح‌ها و مهمات خود را به عراق فروخته است.»
دومین عامل مساعدکننده تهدید مصر از نقطه‌نظر این نشریه پشتیبانی مالی کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس است. نشریه مذکور با اشاره به این واقعیت که مصر با ایران مرز مشترک ندارد، هر تهاجمی ازسوی این کشور علیه جمهوری اسلامی ایران را مستلزم هماهنگی قبلی با امریکا و پشتیبانی کشورهای «مرتجع» منطقه عنوان کرده و آورده است: «در چنین تهاجمی رژیم مصر از زمینه‌های مناسبی نیز بهره خواهد برد: اولاً اکثریت 90 درصدی جمعیت اهل سنت و وجود یکی از مهم‌ترین حوزه‌های علمیه در این کشور که تقریباً تحت نفوذ حکومت قرار دارد به‌احتمال زیاد به رژیم حاکم مجال می‌دهد با دامن‌زدن به احساسات ضدشیعی محملی را برای تهدید خویش علیه جمهوری اسلامی دست‌وپا کند. ثانیاً احساسات و تعصبات ریشه‌دار قومی به‌صورت ناسیونالیزم عربی همچنان به‌عنوان حربه‌ای علیه جمهوری اسلامی مدنظر خواهد بود و ثالثاً وجود اقلیت 3 تا 4 میلیون نفری قبطی‌ها که با طبقه حاکمه مصر رابطه نزدیکی دارند و باتوجه‌به تعصبات ضداسلامی خود در زمان سادات باعث شدند که وی بتواند از نیروی آنان برای سرکوبی
حرکت‌های اسلامی بهره‌برداری کند. گفته می‌شود قبطی‌ها در ارتش مصر و به‌خصوص نیروی هوایی این کشور نفوذ داشته و اکثریت 60 خلبان اعزامی مصر به عراق را نیز این اقلیت تشکیل می‌دهد.»
باوجود این زمینه‌ها، نشریه مذکور، از قدرت گروه‌های اسلامی و وجود آگاهی بالا در میان جمعیت مصر - که از دیرباز در مقایسه با سایر کشورهای مسلمان منطقه از آزادی نسبی برخوردار بوده‌اند - در کنار پایبندی مردم این کشور به اسلام و تنفر موجود از رژیم حاکم به‌عنوان عوامل بازدارنده تهاجم احتمالی مصر علیه ایران یاد کرده و می‌افزاید رژیم مصر درصورت چنین اقدامی با مشکلات بزرگ داخلی مواجه خواهد شد.(1)
1) سند شماره 230040 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه سیاسی وزارت کشور، شماره 11، 5/9/1362، صص 51 - 47.
1
با اعلام کلمه "یا الله" رمز عملیات والفجر4، توسط علی رضائیان و سرهنگ امیربیگی فرماندهان سپاه و ارتش در قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع)، از اولین دقایق بامداد امروز درگیری در تمام محورهای عملیاتی شروع شد. در محور شمالی (بانه) گردان‌های لشکر8 نجف که تصرف ارتفاع مهم لری را بر عهده داشتند موفق شدند در عرض یک ساعت‌ونیم پس از آغاز عملیات پایگاه‌های دشمن را منهدم کنند، در سایر محورها نیز درحدود نیمی از مأموریت واگذارشده به یگان‌ها اجرا شد.
در محور مریوان، گردان‌های عمل‌کننده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) در ارتفاعات خلوزه1 و خلوزه2 پیشروی‌هایی را انجام دادند، ولی پیشروی در مارو و هفت‌توانان ضعیف بود.(1)
در محور عملیاتی لشکر8 نجف در تنگه بین گرمک و کنگرک، نیروهای خودی 6 تانک عراقی را که قصد پاتک داشتند منهدم کردند و در محور هفت‌توانان و مارو نیز موفقیت‌های به‌دست‌آمده 50% اعلام شد(2)دقایقی بعد، خبر رسید که کنگرک و گرمک نیز تصرف شده است. بدین‌ترتیب اصلی‌ترین مأموریت لشکر8 نجف که تصرف سه ارتفاع کنگرک، گرمک و لری در محور بانه بود به انجام رسید. بااین‌حال، پاکسازی، الحاق گردان‌ها و احداث خاکریز هنوز باقی مانده بود.
برخلاف پیشروی‌های خوبی که در محور بانه انجام شده بود، موفقیت‌های به‌دست‌آمده در محور مریوان نسبی بود، به‌طوری‌که در ساعت 3 بامداد، وضعیت عمومی این محور چنین گزارش شد: دو ارتفاع مارو و خلوزه1 به تصرف درآمده و یک گردان درحال عبور از خلوزه1 برای تصرف خلوزه2 می‌باشد؛ ارتفاع هفت‌توانان کاملاً تصرف نشده و دو ارتفاع براله و سربراله نیز همچنان در دست عراقی‌ها است. از آنجاکه این دو ارتفاع به‌نوعی جناح چپ محور بانه؛ یعنی منطقه عملیاتی لشکر8 نجف را تشکیل می‌داد و باقی‌ماندن نیروهای عراقی در این ارتفاعات می‌توانست دستاوردهای محور بانه را تهدید کند، لذا فرماندهی عملیات حساسیت ویژه‌ای به این
1) سند شماره 140/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی لشکر8 نجف، محمدعلی خرمی، ص15؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص61.
2) سند شماره 285/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر4، داود رنجبر، 11/7/1362 تا 28/7/1362، صص 262 و 263؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص60.
مسئله داشت. البته پیگیری‌های مداوم احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف نیز این حساسیت را تشدید می‌کرد. ازاین‌رو غلامحسین بشردوست و سیدرحیم صفوی امکان به‌کارگیری لشکر25 کربلا در این محور برای کمک به تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) را مورد بررسی قرار دادند.
غلامحسین بشردوست درباره آخرین وضعیت محور مریوان تا ساعت 3:10، به محسن رضایی چنین گزارش داد: «مارو مسئله‌اش حل شده است. خلوزه1 نیز کارش تمام است و گردان دوم درحال حرکت به‌سمت خلوزه2 است. روی هفت‌توانان نیرو کم آمده است و قرار است تعدادی نیرو از لشکر25 کربلا برای آنجا استفاده شود. منتها مسئله براله و سربراله مانده و احمد [لشکر8 نجف] را تهدید می‌کند، اگر کریم نصر [فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)] این دو ارتفاع را تصرف نکند احمد کاظمی هم نمی‌تواند دوام بیاورد.»(1)محسن رضایی نیز با اعزام نیروهای لشکر25 کربلا برای کمک به تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) موافقت کرد.(2)
بااین‌حال، کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) همچنان انجام این کار را ناممکن می‌دانست، زیرا عقیده داشت برای به‌کارگیری نیروی جدید دو راهکار وجود دارد یا باید نیروها ازطریق ارتفاع مارو به هفت‌توانان بروند که این کار سه تا چهار ساعت وقت می‌برد و برای انجام آن فرصت کافی وجود ندارد یا یگان‌ها ازطریق شیار بین مارو و خلوزه، خود را به هفت‌توانان برسانند که این هم به‌دلیل آنکه خلوزه2 تصرف نشده است، امکان‌پذیر نیست.(3)
1) چون دراین‌صورت جناح چپ محور بانه در معرض خطر قرار گرفته و یگان‌های دشمن از پهلو نیروهای لشکر8 نجف را هدف قرار می‌دادند.
2) سند شماره 4063/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: هدایت مرحله اول عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 28/7/1362، نوار شماره 12945)، داود رنجبر، ص15.
3) سند شماره 285/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 267 - 263؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 61 و 62.
در ادامه نبرد در محور مریوان، تا ساعت 4 بامداد، قله اصلی هفت‌توانان و یکی از قله‌های خلوزه2 با تلاش نیروهای تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) تصرف شد، ولی عراق با اعزام نیرو درصدد بازپسگیری این ارتفاع برآمد(1)و کمی بعد بار دیگر بخشی از ارتفاع خلوزه2 و هفت‌توانان به‌دست نیروهای دشمن افتاد. کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) دراینباره گفت: «خلوزه2، سه ارتفاع دارد ما روی ارتفاع کوچک بودیم، قله اصلی هفت‌توانان را هم تصرف کرده بودیم، ولی دشمن با فشار آمد و [بخشی از این ارتفاع را] باز پس‌گرفت. الآن نصف این ارتفاع در دست ماست.»(2)
قبل از روشنایی هوا، محسن رضایی تذکراتی را درباره پاکسازی کامل ارتفاعات، شیارها، تقویت پایگاه‌ها و مناطق تصرف‌شده و لزوم توجه یگان‌ها به کیفیت الحاق خطاب به رحیم صفوی و غلامحسین بشردوست بیان کرد و از آنها خواست این مطالب را به رضائیان و فرماندهان یگان‌ها انتقال دهند.(3)
در محور بانه، حدود ساعت 4 بامداد، نیروهای لشکر8 نجف برای تثبیت اهداف تصرف‌شده در طول شب و تعرض به مقر تیپ ارتش عراق، یک گام به پیش برداشته و به ارتفاع شیخ‌حسن واقع در جنوب ارتفاع کنگرک هجوم بردند. باوجود مقاومت شدید دشمن این ارتفاع سقوط کرد و نیروهای لشکر8 نجف توانستند ضمن تصرف قرارگاه تیپ428 عراق که در دامنه این ارتفاع واقع شده بود، معاون فرماندهی این تیپ را به اسارت بگیرند. دشمن باوجود آشفتگی و فشار ناشی‌از پیشروی نیروهای خودی توانست 150 دستگاه انواع خودرو را که در پارک موتوری در جنوب ارتفاع شیخ‌حسن بود تخلیه کند.(4)
در آستانه روشن‌شدن هوا، گردان‌های لشکر8 نجف موفق شدند در همه محورها باهم الحاق کنند و از ساعت 6 بامداد، کار احداث خاکریز در دامنه و حدفاصل دو ارتفاع لری و کنگرک آغاز شد. در ابتدا به‌علت شدت آتش دشمن و درگیری‌های پراکنده، دستگاه‌های مهندسی نتوانستند با استعداد پیش‌بینی‌شده به منطقه بروند، اما رفته‌رفته با تحکیم وضعیت نیروهای خودی و کاسته‌شدن از فشار دشمن کار احداث خاکریز با
1) سند شماره 3481/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 28/7/1362، نوار شماره 13108)، محمدرضا دیانی، ص1.
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص63.
3) . سند شماره 4063/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 20 و 21.
4) سند شماره 20720 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 3/8/1362؛ و- سند شماره 20660 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: وقایع لحظه‌به‌لحظه عملیات والفجر4، قرارگاه خاتم، 28/7/1362.
ورود 12 بلدوزر و 2 لودر به منطقه سرعت گرفت و سرانجام در ساعت 14 به پایان رسید. البته باتوجه‌به وضعیت بحرانی منطقه، این خاکریز 2 کیلومتر عقب‌تر از محل مورد نظر احداث شد و طول آن نیز به‌جای 5 کیلومتر پیش‌بینی‌شده 4 کیلومتر شد، باوجوداین، همین خاکریز نسبتاً ناقص در حفظ مواضع تصرف‌شده نقش بسیار مهمی داشت(1)
در محور مریوان نیز واحد مهندسی تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) یک خاکریز به طول 2 کیلومتر از دامنه جنوبی هفت‌توانان به‌سمت تپه ایمان در شمال این ارتفاع احداث کرد.(2)
از ساعت 10 صبح، دشمن که به منطقه عملیات لشکر8 نجف حساس شده بود، برای ضدحمله به این منطقه هماهنگی‌هایی را بین یگان‌های خود انجام داد. طبق اطلاعات به‌دست‌آمده از شنود، 4 گردان پیاده و یک گردان تانک مانوری و یک گردان تانک در احتیاط و یک گردان کماندویی که توسط بالگرد به منطقه هلی‌برن میشدند پس از سه ساعت هماهنگی به‌قصد بازپسگیری منطقه کنگرک، لری و به‌خصوص ارتفاع شیخ‌حسن ضدحمله خود را شروع کردند، ولی مقابله نیروهای لشکر8 نجف و تدبیر فرماندهی این یگان پاتک عراقی‌ها را ناکام گذاشت و نیروهای دشمن با تحمل تلفات فراوان سرکوب شدند. در جریان این پاتک 3 فروند بالگرد عراق نیز هدف قرار گرفته و سقوط کردند، یکی از این بالگردها حامل سرهنگ دوم ولید فرمانده نیروهای گردان کماندوی عراق بود که با سقوط بالگرد زخمی و دستگیر شد. گفتنی است دشمن در همین منطقه پاتک‌های متعدد دیگری نیز انجام داد که در هیچ‌کدام از آنها موفق نبود.(3)
1
محمدرضا دیانی راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مقدم حمزه که در اولین روز عملیات والفجر4، همراه فرمانده این قرارگاه در صحنه نبرد حضور داشت، وضعیت عمومی عملیات، فعالیت فرمانده این قرارگاه و برخی حوادثی را که خود شاهد آن بوده چنین توصیف کرده است:
«ساعت 5 صبح. الحمدلله وضع خیلی خوب است. من به‌همراه برادران رضائیان و فدوی به‌دنبال کریم نصر [فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)] رفتیم و بعد جهت [بازدید از چگونگی] ادامه عملیات خلوزه2 و هفت‌توانان به خط و ارتفاع آزادشده مارو، خلوزه و گرمک آمدیم. سپس از ارتفاعات مارو رد شدیم و بعد از گذر از روستای ساوجی به خلوزه رسیدیم. یکی، دو جاده کشیده بودند که تردد در آنها زیاد بود و آمبولانس‌ها آژیرکشان می‌آمدند و عراق به‌شدت با خمپاره کاتیوشا و توپ منطقه را می‌کوبید، به‌طوری‌که لایه‌ای از دود و خاک بین زمین و آسمان به وجود آمده بود.
جنگ روی خلوزه2 و هفت‌توانان ادامه دارد و عراق برای پاتک روی هفت‌توانان آماده می‌شود. تعدادی تانک برای پوشاندن جناح چپ هفت‌توانان و به‌احتمال زیاد برای جلوگیری از پاتک عراق به آنجا رفتند.
1) سند شماره 140/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص27؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص62.
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص63.
3) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 64 و 65؛ و- سند شماره 140/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص31.
ساعت 8:10، تعداد زیادی لودر، بلدوزر و گریدر داشتند با سرعت به عقب برمی‌گشتند و فقط خدا می‌داند کجا می‌رفتند!(1)
احمد کاظمی [لشکر8 نجف] نیز لری، کنگرک و گرمک را گرفته و به تمام اهداف خود رسیده است. تا ساعت 8:10 دقیقه صبح به دشمن خسارات زیادی وارد شده، اما آماری دراین‌زمینه در دست نیست. ما وقتی روی تپه ایمان نشستیم، دیدیم که شهر پنجوین، دشت پنجوین و رود قزلجه فاصله‌ای با ما ندارند.
طبق خبری که ساعت 10 صبح رسید، به‌علت کمبود نیرو همه ارتفاع هفت‌توانان تصرف نشده و رساندن غذا به نیروها مشکل است. درضمن از خلوزه2 فقط یکی، دو یال پایین ارتفاع دست ما می‌باشد. ... درحال‌حاضر، نوک ارتفاع و... چند یال در دست عراق است که به‌شدت در آنجا مقاومت می‌کند. بسیاری از بچه‌هایی که زخمی شده‌اند را به عقب نیاورده‌اند. تعداد مجروحین هم زیاد است. عراق قصد دارد، حدود ساعت 4 بعدازظهر با تخلیه براله و سربراله با دو تیپ به خلوزه پاتک کند. هواپیماها[ی دشمن] دائم اطراف مناطق آزادشده را بمباران می‌کنند. توپخانه و کاتیوشای دشمن هم دائم کار می‌کنند.»(2)
1
در جریان عملیات والفجر4 در شب گذشته، دشمن باتوجه‌به اینکه تاحدی از تصمیم ایران برای اجرای عملیات اطلاع داشت، از آمادگی خوبی برخوردار بود، به‌طوری‌که از همان ابتدای عملیات با جابهجایی سریع نیروها و تقویت خط و مقاومت سعی داشت مواضع خود را حفظ کند و با بهره‌گیری از گردان فاروق اقدام به پاتک کرد که ناموفق بود. این گردان بار دیگر در ساعت 6 بامداد، برای بازپسگیری مواضع ازدست‌رفته در ارتفاع لری، پاتکی را اجرا کرد که با مقابله به‌موقع و آمادگی نیروهای خودی، 3 گروهان از 4 گروهان این گردان منهدم شدند.
در محور گرمک نیز با شروع تهاجم سریع و موفق نیروهای خودی، دشمن در حد دو دسته تانک را به‌منظور سد راه در تنگه گرمک، به این محور اعزام کرد که بعد از مدتی درگیری 6 دستگاه تانک عراق منهدم شد.
به نوشته راوی قرارگاه خاتم، دشمن بیشترین توجه و تلاش خود را صرف محور لری کرد، چراکه
1) در پیگیری‌های علی رضائیان مشخص شد که علت عقب‌آمدن تانک‌ها و دستگاه‌های مهندسی سوء تدبیر یگان مهندسی بود و به گفته سرهنگ فرتاش فرمانده تیپ3 لشکر28 کردستان، آنها بدون اجازه فرماندهی این کار را انجام داده بودند. رضائیان از این امر گله‌مند بود زیرا این عقب‌نشینی درست زمانی اتفاق افتاده بود که هفت‌توانان نیاز مبرمی به پشتیبانی آتش داشت. درنهایت با تلاش سرهنگ فرتاش این تانک‌ها مجدداً به منطقه بازگشتند. (سند شماره 4120/ پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه خاتم‌الانبیا، 28/7/1362، نوار شماره 12947، داود رنجبر، صص 12 و 13)
2) سند شماره 295/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر4، محمدرضا دیانی، 13/7/1362 تا 29/7/1362، صص 87 و 88.
نیروهای خودی در این محور پرقدرت‌تر و سریع‌تر عمل کردند و دشمن تصور می‌کرد که ادامه عملیات نیز از این محور به‌سمت جنوب ارتفاعات کانی‌مانگا و سورن است، بنابراین عراق به‌منظور جلوگیری از پیشروی رزمندگان نیروهای خود را ازطریق تنگه بین لری و کانی‌مانگا وارد منطقه کرد.
علی اسحاقی مسئول واحد شنود سپاه، اوایل صبح در گزارشی به محسن رضایی وضعیت عمومی دشمن را تشریح کرد. در این گزارش که نشاندهنده نوع رابطه فرماندهی یگان در خط با رده‌ها در ارتش عراق می‌باشد، آمده است:
«روحیه [نیروهای عراقی] در سطح تیپ و گردان خیلی پایین است، ولی در سطح لشکر [4] تزلزلی نیست. لشکر4 فهمیده چه شده، اولین عکس‌العملش هم استفاده از تیپ5 بود و تیپ66 نیرو مخصوص به‌منظور بازپسگیری ارتفاع عظیم لری بود. درحال‌حاضر گزارش خوبی به رده بالا نمی‌رسد چون [فرد مسئول در یگان‌های درگیر] می‌داند اگر ازدست‌دادن ارتفاعات را گزارش بدهد رده بالاتر مجبورشان می‌کنند که مواضع را پس بگیرند یا نیرو در اختیارشان می‌گذارند و آنان هم می‌دانند که دیگر نمی توانند و به‌واسطه جوخه‌های اعدامی که در عقب هست انتهای کارشان اعدام است. ولی با شروع روشنایی دیگر مجبور به دادن گزارش می‌شوند و آن موقع رده بالا تصمیم می‌گیرد.»(1)
1
پیداشدن یکی از نیروهای شناسایی لشکر8 نجف و دستگیری 19 تن از نیروهای عراقی توسط 3 نفر از افراد لشکر8 نجف ازجمله اتفاقات جالبی است که در این روز رخ داد. دوازده روز قبل هنگامی که یک تیم شناسایی لشکر8 نجف، شبانه عازم مأموریت شده بود، 2 نفر از افراد این تیم براثر برخورد با مین مجروح شدند، از آنجا که انتقال آنها به عقب مقدور نبود، سایر افراد تیم آن دو را در جای امنی قرار دادند تا صبح روز بعد با امکانات لازم برای انتقال آنها اقدام کنند. در این فاصله یکی از این افراد به نام کاظمی برای اینکه درصورت مواجه‌شدن با نیروهای گشتی عراق هویت یگان‌های آنها کشف نشود از فرد مجروح دیگر دورتر می‌شود. روز بعد که افراد لشکر8 نجف برای انتقال مجروحان به محل رفتند، باوجود جست‌وجوهای فراوان نتوانستند کاظمی را پیدا کنند. وی با بدن مجروح در طول دوازده روز از سبزی‌ها و علف‌ها تغذیه کرده بود تا سرانجام در عملیات شب گذشته، نیروهای اطلاعات او را پیدا کرده و به بیمارستان انتقال دادند.
واقعه دیگر دستگیری 19 تن از نیروهای عراق توسط 3 تن از دیدبانهای نفوذی خودی بود. سه تن از دیدبانهای نفوذی واحد توپخانه لشکر8 نجف که پس از اجرای مأموریت از عمق خاک عراق به‌سمت نیروهای خودی بازمی‌گشتند در مسیر خود با گروهی از نیروهای عراقی که از ارتفاعات لری درحال فرار به‌سمت عقبه‌های خود بودند مواجه میشدند، این سه تن با استفاده از موقعیت و به‌کارگیری تدابیری، 19 تن از عراقی‌ها را که اغلب بدون اسلحه بودند به اسارت گرفته و به عقبه‌های خودی انتقال می‌دهند.(2)
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 63 و 64؛ و- سند شماره 4120/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 28/7/1362، نوار شماره 12947)؛ و- سند شماره 20660 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 140/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص10؛ و- سند شماره 320/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی لشکر8 نجف در عملیات والفجر4، محمدعلی خرمی، 8/7/1362 تا 6/8/1362، ص121؛ و- سند شماره 416822 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 3/8/1362.
1
باتوجه‌به دستاوردهای مناسب عملیات والفجر4 در محور بانه و نتایج نسبتاً خوب محور مریوان و کاهش فشار دشمن، فرماندهان تلاش خود را برای ادامه عملیات آغاز کردند.
ادامه پیشروی مشترک لشکر8 نجف و لشکر31 عاشورا در محور شمالی با هدف تصرف ارتفاع کانی‌مانگا و رفع کمبودهای عملیات شب گذشته (تصرف خلوزه2، براله و سربراله) در محور جنوبی، اهداف اصلی مورد نظر فرمانده کل سپاه پاسداران بود. براین‌اساس، محسن رضایی در تماس بی‌سیمی با رحیم صفوی از وی خواست تا مهدی باکری فرمانده لشکر31 عاشورا و احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف را برای تصرف کانی‌مانگا ترغیب کند.
محسن رضایی به‌دلیل موفقیت چشمگیر نیروها در محور بانه، اصرار داشت که مرحله دوم عملیات برای تصرف کانی‌مانگا را لشکرهای نجف و عاشورا انجام دهند. رحیم صفوی هم که در محور شمالی و در کنار احمد کاظمی حضور داشت، با این نظر موافق بود، اما فرمانده لشکر8 نجف، باتوجه‌به وضعیت لشکر خود، با این پیشنهاد موافقت نکرد و اصرار فرماندهی نیز او را متقاعد نساخت.(1)بخش‌هایی از گفتوگوهای بی‌سیمی محسن رضایی و رحیم صفوی دراینباره بدین شرح است:
رحیم صفوی: الآن به مهدی باکری و احمد کاظمی گفتیم که کارهای شناسایی [روی کانی‌مانگا] را انجام دهند و اگر می‌توانند امشب عمل کنند.
محسن رضایی: کاملاً درست است.
صفوی: بله، اگر بتوانند فرداشب با حداکثر قدرت اقدام کنند.
رضایی: نه، نه باید سریع‌تر کار را تمام کنند، به آنها بگویید به هر قیمتی که هست باید بروند.
صفوی: احمد کاظمی قبول نمی‌کند.
رضایی: نمی‌تواند قبول نکند، برای خودش می‌گوید.
صفوی: ما خیلی با او کلنجار رفتیم.
رضایی: خوب، بیشتر بروید.
صفوی: اصلاً دو ساعت بحث کردیم.
رضایی: باشد، به او بگویید که بچه‌ها از همه‌جا می‌روند.
صفوی: خوب، مهدی باکری می‌گفت اجازه بدهید یک مقدار چشم ما آنجا باز بشود.
رضایی: نه، نه این اصلاً درست نیست، ما گفتیم که این برخوردها، برخوردهای صحیحی نیست، بگویید اینها قابل‌قبول نیست(2)
درمورد عملیات محور مریوان نیز محسن رضایی و غلامعلی رشید پس از بحث و تبادل‌نظر به این نتیجه رسیدند که لشکر25 کربلا به‌همراه 2 گردان از تیپ1 لشکر28 کردستان (قرارگاه حمزه4) ضمن آزادکردن تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) از منطقه، برای دستیابی به اهداف باقیمانده این تیپ یعنی تصرف خلوزه2 و باقیمانده هفت‌توانان وارد عمل شود و پس از تصرف خلوزه2 با سمت راست خود (لشکر8 نجف) در دامنه جنوب‌شرقی گرمک الحاق برقرار کند. گفتنی است باتوجه‌به اخبار رسیده درمورد اقدام عراق در تخلیه ارتفاعات براله و سربراله که با تصرف ارتفاعات گرمک، مارو و خلوزه به‌نحوی در محاصره قرار گرفته بود، از حساسیت‌های اولیه به این دو ارتفاع کاسته شده بود، بااین‌حال اجرای یک عملیات پاکسازی آن هم در روز برای این منطقه در نظر گرفته شد.(1)
برای محور پنجوین نیز (قرارگاه حمزه1)(2)قرار شد لشکر14 امام حسین(ع) در دو مرحله وارد عمل شود، بدین‌ترتیب‌که در مرحله اول ارتفاعات تخم‌مرغی، شهدا و سه‌درختی را تصرف کرده و خود را به ارتفاع مهم زله - که پنجوین در دامنه شرقی آن قرار دارد - نزدیک کند و در مرحله دوم دو ارتفاع مهم زله یعنی سنگ معدن و کله‌قندی را به تصرف درآورد. حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)، دربرابر اصرار محسن رضایی و غلامعلی رشید بر اجرای هر دو مرحله عملیات در یک شب، گفت: «ما سعی می‌کنیم که این کار را بکنیم، البته ما گردان چهارمی را مأموریت دادیم که پس از تصرف تپه‌ها برود روی [سنگ معدن] و پس از آن روی کله‌قندی البته با پیش‌بینی مشکلات زیاد.»(3)
راوی قرارگاه خاتم در تشریح مانور لشکر14 امام حسین(ع) برای دستیابی به اهداف مورد نظر خود نوشته است: برای تصرف ارتفاعات تپه شهدا، هرگنه و سه‌درختی یک گردان در نظر گرفته شده بود. برای ارتفاعات جنوب پنجوین (سیدمصطفی یا پنج تن) یک گردان و یک گردان نیز برای تصرف تپه تخم‌مرغی. همچنین پیش‌بینی شده بود که درصورت مطلوب‌بودن اوضاع عملیاتی و موفقیت‌آمیز بودن پیشروی‌ها چهارمین گردان نیز برای تصرف ارتفاعات کله‌قندی و سنگ معدن به کار گرفته شود.(4)
1
درپی توصیه محسن رضایی به مسئولان روابط عمومی سپاه مبنی‌بر خودداری از اعلام اخبار مربوط به عملیات تا پیش از تثبیت آن، به‌منظور جلوگیری از ایجاد تأثیرات منفی در جامعه درصورت عدم‌موفقیت عملیات، پخش اخبار مربوط به اجرای عملیات والفجر4 تا ساعت 14 امروز به تأخیر افتاد.(5)
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص61؛ و- سند شماره 285/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص389.
2) قرارگاه حمزه1، 10 گردان نیرو داشت که 7 گردان آن از لشکر14 امام حسین(ع) سپاه و 3 گردان آن از تیپ2 لشکر21 حمزه (ارتش) بود و 2 گردان از این 3 گردان برای تأمین جاده‌های عقبه و یک گردان نیز در احتیاط قرار داشت. (سند شماره 20660 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه عملیاتی حمزه1، 27/7/1362)
3) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 66 و 67.
4) سند شماره 285/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص39.
5) سند شماره 285/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص38.
دررابطه‌با نحوه اعلام خبر شروع عملیات در رسانه‌ها، به‌خصوص رادیو، مسئولان قرارگاه خاتم از دست‌اندرکاران رادیو خواستند، در اخبار ساعت 14 ضمن قطع برنامه‌های عادی خبر آغاز عملیات والفجر4 را پخش کنند. اجرای این درخواست با مشکلاتی مواجه شد؛ ازجمله اینکه رادیو برای قطع برنامه‌های عادی خود و اعلام خبر عملیات نیاز به اجازه آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور به‌عنوان رئیس شورای‌عالی دفاع داشت باوجود پیگیری‌هایی که برای کسب اجازه از رئیس‌جمهور انجام گرفت، در ساعت 14 خبر اجرای عملیات به‌طور گذرا و کوتاه اعلام شد. سرانجام ساعت 14:40 دقیقه، پیگیری‌ها به نتیجه رسید و رادیو نیز با قطع برنامه‌های خود خبر عملیات را اعلام کرد.
نکته دیگر در شکل تبلیغات عملیات والفجر4 این بود که فرماندهی سپاه عقیده داشت عملیات درون‌مرزی در محور سردشت که علیه ضدانقلاب اجرا و موجب آزادسازی 10 ارتفاع مهم شده بود باید همراه با عملیات شیلر و درقالب یک عملیات اعلام گردد.(1)وی معتقد بود که خبر این دو عملیات نباید به‌طور جداگانه منتشر شود، بلکه باید بیانیه‌ای تحت عنوان یک عملیات بزرگ در سه محور سردشت، بانه و مریوان به اطلاع مردم رسانده شود. محسن رضایی این موضوع را با حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در میان گذاشت. از آنجا که آیت‌الله خامنه‌ای در آن زمان تحت درمان قرار داشت و صحبت با وی امکان‌پذیر نبود آقای هاشمی گفت: شما اطلاعیه خود را تنظیم کنید من موافقت آیت‌الله خامنه‌ای را می‌گیرم.(2)
به‌تدریج تبلیغات رادیو نیز به این سمت پیش رفت و دو عملیات درقالب یک عملیات گسترده اعلام شد و پس از آن در جراید و تلویزیون نیز انتشار این خبر روال خاص خود را گرفت.
بااین‌حال عراق از ساعت 10 صبح، خبر اجرای عملیات را از رسانه‌های خود پخش کرد. فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق با انتشار اطلاعیه‌ای مدعی شد که نیروهای ایرانی عملیاتی را در منطقه پدافندی سپاه یکم عراق انجام داده‌اند، ولی نیروهای عراقی توانسته‌اند تهاجم ایرانیان را سرکوب کنند.(3)
1
به‌دنبال تثبیت نسبی اهداف تصرف‌شده عملیات والفجر4، فرماندهی کل سپاه با مسئولان بلندپایه نظام و ائمه جمعه برخی شهرهای بزرگ درزمینه اطلاع‌رسانی و همچنین بهره‌برداری تبلیغاتی از این عملیات درجهت جذب نیروهای مردمی تلفنی گفت‌وگو کرد.
بعدازظهر امروز فرمانده کل سپاه پاسداران با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده امام در شورای‌عالی دفاع، آیت‌الله طاهری امام‌جمعه اصفهان، آیت‌الله شیرازی امام‌جمعه مشهد، آیت‌الله ملکوتی امام‌جمعه تبریز و آیت‌الله حائری شیرازی امام‌جمعه شیراز تلفنی تماس گرفته
و ضمن ارائه گزارش اجمالی عملیات، از آنان خواست تا علاوه‌بر آنکه اخبار عملیات را در نمازجمعه به اطلاع مردم می‌رسانند، درزمینه جذب نیرو و امکانات نیز اقداماتی را انجام بدهند تا با تقویت هرچه بیشتر جبهه‌ها امکان ادامه این عملیات میسر شود.
آیت‌الله خامنه‌ای در گفت‌وگو با فرمانده کل سپاه ضمن طرح سؤالاتی درباره تعداد شهدا و نحوه تأمین اهداف اصلی عملیات درباره چگونگی تحکیم و تثبیت مواضع تصرف‌شده نیز تذکراتی داد.
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی نیز درباره پدافند هوایی و میزان فعالیت هواپیماهای عراقی، همکاری سپاه با ارتش و تلفات واردشده به نیروهای خودی سؤالاتی پرسید که محسن رضایی به آن پاسخ داد.(1)
1
جنگنده‌های عراق در اولین روز عملیات والفجر4 عقبه‌های منطقه عملیاتی را هدف حملات هوایی خود قرار دادند. در منطقه جنوب نیز گلوله‌باران خرمشهر همچون روزهای گذشته ادامه یافت.
امروز هم هواپیماهای عراقی از ساعت 8 تا ١٨، چهارده بار به حریم شهر مریوان و اطراف آن تجاوز کردند که هر بار با شلیک پدافند هوایی مواجه و منطقه را ترک کردند. جنگنده‌های عراقی فقط در دو نوبت در ساعت 14و 16:30 توانستند بمب‌های خود را در بخش غربی و شرقی دریاچه مریوان فرو بریزند که براثر این حملات یک خودرو منهدم و 15 رأس گاو روستائیان تلف شد. هواپیماهای عراقی امروز همچنین اطراف چناره و بانه را که از محورهای مواصلاتی نیروهای خودی است، بمباران کردند.
علاوه‌بر حملات مذکور، توپخانه‌های عراقی نیز شهر پاوه را هدف قرار دادند که خساراتی به بار آورد.(2)
دراین‌حال، باتوجه‌به بمباران‌های اخیر شهر بانه و روستاهای اطراف آن، خبرگزاری جمهوری اسلامی از اقدام مردم این منطقه به ترک خانه‌های خود خبر داد. به گزارش این خبرگزاری، گروه‌هایی از مردم بانه در چند روز گذشته با وسایل نقلیه مختلف ازقبیل کامیون، وانت‌بار و تراکتور، اثاثیه منزل و افراد خانواده خود را به‌طرف سقز برده‌اند.
یکی از مأموران ژاندارمری در محور بانه دراینباره گفت: در چند شب گذشته تردد وسایل نقلیه اهالی بانه برای حمل اثاثیه به‌سمت سقز ادامه داشته است.(3)
از سوی دیگر، امروز خرمشهر نیز زیر آتش توپخانه‌های دوربرد عراقی قرار داشت، در این حملات دیری‌فارم،(4)پاسگاه زید و گمرک شهر هدف چندین گلوله دشمن قرار گرفت و ٢ تن زخمی شدند.(5)
1) سند شماره 4122/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 28/7/1362، نوار شماره 12949)، صص 18 - 1.
2) سند شماره 20702 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) (پدافند هوایی) به ستاد مرکزی سپاه طرح پدافند هوایی، 2/8/1362؛ و- سند شماره 230028 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن سیاسی - اطلاعاتی، وزارت کشور، 2/9/1362، ص14؛ و- سند شماره 80657 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه٧ به ستاد مرکزی فرماندهی کل، 28/7/1362؛ و- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 215، 29/7/1362، ص4.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 215، 29/7/13262، ص16.
4) dairy farm: معنای لغوی آن مزرعه لبنیات است و در اصطلاح به‌کاررفته در این متن به مکانی اطلاق می‌شود که در آنجا گاوهای شیرده نگهداری می‌شد و از شیر آنها انواع لبنیات تولید و در سطح کارکنان و کارگران شرکت نفت توزیع می‌شد.
5) سند شماره 290755 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به دفتر سیاسی انتظامی استانداری خوزستان، 28/7/1362.
1
در روز جاری، یک گروه گشتی از نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه به عمق خاک عراق نفوذ کرده و یک پایگاه نظامی را در بانی‌بنوک زیر آتش سلاح‌های خود قرار دادند. همچنین دیدبان توپخانه این ستاد با نفوذ به خاک عراق در محور سیدصادق - شانه‌دری، آتش پرحجم توپخانه خودی را بر روی محل استقرار یک واحد توپخانه عراقی مستقر در حوالی پادگان سیدصادق هدایت کرد. در این حمله خسارت و تلفات فراوانی به توپخانه عراقی وارد شد.(1)
2
عملیات مشترک افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و حزب دمکرات برای بازپسگیری بخشی از مناطق آزادشده در عملیات آلان، اقدامات عناصر حزب دمکرات در غرب ارومیه، اخاذی افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در جنوب‌غربی مریوان، تسلیم‌شدن 2 تن از افراد این گروه‌ها به نیروهای خودی و پیام ویژه دبیرکل حزب دمکرات کردستان به افراد این حزب به‌منظور تشدید فعالیت علیه نیروهای خودی در عقبه‌های منطقه عملیات والفجر4 ازجمله وقایع و اخبار امروز در مناطق شمال‌غرب کشور می‌باشد.
درپی عملیات دو روز پیش نیروهای خودی در منطقه آلان که به آزادسازی و پاکسازی بخش‌های وسیعی از منطقه جنوب‌غربی سردشت ازجمله ارتفاع مرزی لک‌لک انجامید، امروز افراد حزب دمکرات کردستان ایران و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با پشتیبانی توپخانه‌های عراق بخش‌هایی از این ارتفاع را به تصرف خود درآوردند.(2)
همچنین چته‌های حزب دمکرات به یک پایگاه ژاندارمری در کورانه واقع در غرب ارومیه، حمله کردند. در این حادثه یک سرباز شهید و ٢ سرباز دیگر زخمی شدند.(3)در اقدام دیگری در نزدیکی همین روستا افراد این حزب شبانه به بهداری روستای موانا هجوم بردند و داروها و لوازم پزشکی موجود در آنجا را سرقت کردند.(4)
در جنوب‌غربی مریوان نیز گروه‌های مسلح غیرقانونی 3 تن از ساکنان روستای دری را که برای کار به روستای نشکاش می‌رفتند، دستگیر کرده و پس از اخذ ٣٠ هزار ریال از آنها و گرفتن تعهد مبنی‌بر خودداری از همکاری با نیروهای جمهوری اسلامی آنها را رها کردند.(5)
در همین‌حال، در منطقه عمومی دیواندره، یکی از اعضای حزب دمکرات کردستان که در دادگاه این حزب به زندان محکوم شده و دوره حبس خود را می‌گذراند، با فرار از زندان، خود را به نیروهای پایگاه ژاندارمری در روستای گزمل تسلیم و تقاضای پناهندگی کرد.(6)
در شمال‌غربی سلماس نیز یکی از وابستگان به گروه‌های مسلح غیرقانونی درحالی‌که یک قبضه اسلحه و تعدادی تیر فشنگ به همراه داشت، خود را به نیروهای ژاندارمری روستای اوربان تسلیم و درخواست امان‌نامه کرد(7)
1) سند شماره 20704 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد جنگ‌های نامنظم به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 2/8/1362، ص٢.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 216، 30/7/1362، ص7.
3) سند شماره 416784 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن٣ عملیات - مرکز فرماندهی)، 29/7/1362، صص 3 - 1.
4) همان؛ سند شماره 80661 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 28/7/1362.
5) سند شماره 341720 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن٢) به استانداری کردستان، 4/8/1362.
6) سند شماره 416784 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 3 - 1.
7) سند شماره 359232 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 1/8/1362.
از سوی دیگر، با تشدید فعالیت نیروهای نظامی خودی در محور بانه - مریوان برای اجرای عملیات والفجر٤ در این منطقه، فعالیت گروه‌های مسلح غیرقانونی نیز در محورهای مواصلاتی منتهی به خطوط مقدم جبهه و عقبه نیروهای خودی افزایش یافته است. دراین‌رابطه رکن٢ تیپ٣ لشکر28 کردستان امروز محورهای پیامی را که عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان، برای افراد این حزب فرستاده است، چنین اعلام کرد:
١. ایجاد کمین در راه‌های مواصلاتی و تدارکاتی دشمن (نیروهای ایرانی).
ایجاد ناامنی (در جاده‌ها) چه در شب و چه در روز.
ضربه‌زدن به پایگاه‌های جمهوری اسلامی در منطقه.
اقدام به مین‌گذاری به‌عنوان یک کار اساسی.
اهتمام نیروهای پیشمرگ به گماشتن دیدبان و استراق‌سمع به‌منظور جلوگیری از غافلگیری(1)
1
در روزهای اخیر کمک‌رسانی به مناطق جنگ‌زده و آسیب‌دیده براثر حملات اخیر عراق شدت گرفته است. روزنامه کیهان دراینباره نوشت: جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی یک اردوگاه در 12 کیلومتری جاده سنندج - باختران به‌منظور اسکان مهاجرین جنگی منطقه مریوان، احداث و مقدمات برپایی دو اردوگاه دیگر را نیز فراهم کرده است.(2)گزارش دیگر این روزنامه حاکی است که سرپرست بنیاد امور مهاجرین جنگ تحمیلی کشور در رأس هیئت اعزامی ازسوی آیت‌الله مهدوی کنی رئیس ستاد پشتیبانی و تسریع کمک به مناطق آسیب‌دیده در جنگ، در طول سه روز از شهرهای اسلام‌آباد غرب، گیلان‌غرب و سرپل ذهاب و نیز اردوگاه‌های مهاجرین جنگی در استان باختران بازدید کرده و برای رفع نیازهای فوری مردم مناطق بمباران‌شده این استان بررسی‌های لازم را انجام داده است.(3)
همچنین به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، درپی فرمان امام خمینی مبنی‌بر تشکیل ستاد پشتیبانی از مناطق بمباران‌شده، ازسوی نخست‌وزیر مبلغ یک میلیارد ریال به حساب این ستاد به‌منظور تأمین هزینه‌های ضروری مناطق آسیب‌دیده در جنگ واریز شد.(4)
2
وزارت امور خارجه عراق امروز یادداشتی رسمی را درباره عملیات جدید ایران در منطقه شیلر (والفجر4) به دبیرکل سازمان ملل متحد و ریاست دوره‌ای شورای امنیت - که درحال‌حاضر برعهده کشور اردن می‌باشد - تسلیم کرد.
در این یادداشت آمده است: ایران به یک عملیات بزرگ در جبهه‌های شمالی دست زده که هدف آن تجاوز به حاکمیت ارضی عراق در منطقه پنجوین می‌باشد. در ادامه این نامه با لحن تهدیدآمیزی اعلام شده است: «عراق حق خود را در پاسخ دندان‌شکن به متجاوزین و سرکوب
نیروهای مهاجم در هرجایی که ضرورت ایجاد [ایجاب] کند حفظ می‌کند، تا اینکه متجاوزان ایرانی درک نمایند به اینکه [باوجود] تلاش‌های مأیوسانه‌شان در به درازا کشاندن جنگ برخلاف تمایل شورای امنیت جهانی و جامعه بین‌الملل، غیرممکن است مقاصد شرور جنگ تحقق بخشد.»(1)
روزنامه دولتی الجمهوریه نیز در مقاله‌ای به‌نوعی تهدید رژیم عراق را که به‌طور تلویحی در انتهای نامه مذکور آمده است، تشریح کرد. به نوشته این روزنامه: «عراق از این حق برخوردار است که ایرانیان را به‌طور بی‌رحمانه بمباران کند تا از تمامی راه‌ها برای وادارکردن ایرانی‌ها به پایان‌دادن به جنگ و انجام مذاکره استفاده گردد.» خبرگزاری فرانسه با نقل این مطلب افزود: رهبران عراق اخیراً اعلام کردهاند که نیروهای این کشور آماده اجرای یک عملیات علیه ایران می‌باشند. صدام حسین دراین‌زمینه دو روز پیش اظهار کرد که نیروهای عراقی بیش از یک ماه است برای این حمله آماده می‌باشند، اما تاکنون از انجام آن خودداری کردهاند.(2)
1
با آغاز عملیات والفجر4 در محور بانه و مریوان و منطقه عمومی شیلر در خاک ایران و عراق، منابع مختلف خبری ضمن اشاره به حملات جدید ایران مطالب ضدونقیضی را درباره اهداف و نتایج عملیات گزارش کردند.
خبرگزاری رویتر از بیروت به نقل از بیانیه نظامی عراق گزارش داد: نیروهای ایران نیمه‌شب گذشته یک حمله گسترده را در طول بخش شمالی جبهه جنگ آغاز کردهاند، اما از تلاش آنها برای نفوذ به عمق خاک عراق جلوگیری شده است(3)خبرگزاری فرانسه نیز با استناد به بیانیه فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق، هدف این حمله را مناطق مرزی پنجوین در شمال‌شرقی کردستان عراق ذکر کرد و افزود: «بخش شمالی کردستان عراق یکی از نقاط حساس جبهه از زمان حمله ایران در 22 ژوئیه گذشته [31 تیر 1362] علیه حاج‌عمران در شمال‌شرقی استان کردستان می‌باشد. این بخش اساساً از کوه‌های استراتژیک مشرف بر دشت عراق تشکیل شده است. صدام رئیس‌جمهوری عراق، یکشنبه گذشته به‌طور ضمنی اعتراف کرد ایرانیان موفق شده‌اند در این منطقه نفوذ کنند.»(4)
خبرگزاری یونایتدپرس هم ضمن انعکاس بیانیه نظامی عراق اعلام کرد که ایران هنوز هیچ‌گونه اظهارنظری درباره گزارش عراق درمورد حمله شب گذشته قوای نظامی ایران نکرده است.(5)-(6)خبرگزاری رویتر نیز از بغداد گزارش داد همه ایستگاه‌های رادیویی عراق برنامه‌های عادی
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 216، 30/7/1362، ص26، 29/7/1362؛ و- واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/7/1362، صص 6 و 7، رادیو بغداد، 29/7/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 215، 29/7/1362، ص10، به نقل از خبرگزاری فرانسه، 28/7/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 40، 29/7/1362، ص22، بیروت - خبرگزاری رویتر، 28/7/1362.
4) همان، صص 22 و 23، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 28/7/1362.
5) حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی در یادداشت‌های روز 28/7/1362 خود دراینباره می‌نویسد: «با جبهه و رئیس‌جمهور و احمدآقا و ستاد تبلیغات جنگ تماس گرفتم. قرار شد از ساعت 2 بعدازظهر [اخبار مربوط به عملیات] والفجر4 اعلان شود. عراقی‌ها خبر حمله ما را با ادعای شکست حمله [انعکاس] داده‌اند. قرار بود، فردا بگوییم. یعنی پس از اطمینان کامل از عملیات موفق.» (اکبر هاشمی‌رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362) به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، 1386، ص260)
6) همان، ص22، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 28/7/1362.
خود را قطع کرده و فقط مارش‌های نظامی و سرود ملی پخش می‌کنند.(1)بااین‌حال خبرگزاری فرانسه در گزارش دیگری خاطرنشان کرد که مقامات عراقی درمورد جریان جنگ در بخش شمالی جبهه در کردستان عراق سکوت کردهاند. این خبرگزاری افزود: رادیو بغداد همچنان بیانیه نظامی عراق را درمورد ادامه جنگ پخش می‌کند و می‌توان دریافت که احتمالاً عملیات جدید ایران مهم است و ایرانی‌ها موفق شده‌اند حداقل در آغاز حمله خود در خاک عراق پیشروی کنند.(2)
خبرگزاری فرانسه همچنین اعلام کرد: «مقامات ایرانی امروز تأیید کردند که نیروهای این کشور شب گذشته در مناطق بانه و مریوان در کردستان ایران اقدام به حمله کردهاند. مقامات ایرانی گفتند که در این حمله 400 تن از ضدانقلابیون و نیروهای عراقی کشته و یا زخمی شده‌اند.»(3)
خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی هدف از عملیات والفجر4 را خارج‌ساختن شهرهای مرزی بانه و مریوان از برد توپ‌های عراق و قطع خطوط تدارکاتی و تماس ضدانقلابیون با نیروهای عراقی ذکر کرد. این خبرگزاری افزود: «این تهاجم ادامه حمله موفقی است که 48 ساعت زودتر در بخش سردشت و همین منطقه شروع شده بود.»(4)خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داد: «حمله پنجشنبه ایران چهارمین سری از حملات والفجر محسوب می‌شود که هدف نهایی قسم‌خورده آن فتح بغداد و سرنگونی رژیم صدام حسین می‌باشد.»(5)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، رادیوهای کویت، مسقط، ریاض و لبنان در بخش‌های خبری خود تا ساعت 15 امروز به پخش قسمت‌هایی از اطلاعیه نظامی عراق اکتفا کردند. رادیو قاهره در ساعت 15: 15، ضمن پخش قسمتی از بیانیه عراق گفت که ایران تاکنون هیچ اظهارنظری درمورد جنگ نکرده است. همچنین رادیوهای دوبی و لیبی نیز تا ساعت 17 امروز اشاره‌ای به وقایع جنگ نکردند.(6)دراین‌بین، رادیو امان حمله جدید ایران را فاقد اهمیت نظامی خواند و افزود این اقدام درپی تبلیغات شدید ایران درمورد بستن تنگه هرمز آغاز شده است. این رادیو سپس هدف حملات جدید ایران را طولانی‌کردن زمان جنگ و انحراف مردم این کشور از «تقاضای رسیدن به صلحی که حقوق مشروع دو کشور را حفظ نماید» عنوان کرد.(7)
1
رئیس دیوان‌عالی کشور دوام رژیم عراق را ناشی‌از کمک‌های امپریالیسم جهانی دانست. به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، آیت‌الله موسوی اردبیلی در جمع اعضای سپاه پاسداران و بسیج شهرستان قمشه، خانواده‌های شهدا، اسرا و مفقودان جنگ و جمعی از فرهنگیان این شهرستان گفت: «امروز ما در دنیا به‌عنوان یک ملت مصمم و ملتی که به تصمیمش عمل می‌کند و در مقابل هر توطئه‌ای می‌ایستد، مطرح هستیم.» وی افزود: «اگر امریکا، فرانسه،
1) همان، ص25، بغداد - رویتر، 28/7/1362.
2) همان، ص29، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 28/7/1362.
3) همان، ص30، تهران - خبرگزاری فرانسه، 28/7/1362.
4) همان، صص 30 و 31، لندن - رویتر، 28/7/1362.
5) همان، ص32، نیکوزیا - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 28/7/1362.
6) همان، ص39، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/7/1362
7) همان، ص40، رادیو امان، 28/7/1362.
شوروی و بسیاری دیگر از سرسپردگان امپریالیسم جهانی در این جنگ به کمک صدام نشتافته بودند، امروز صدام به اجداد خود یعنی معاویه و یزید پیوسته بود.»(1)
1
نخست‌وزیر در دومین روز سفر به استان‌های شمال کشور در سخنان خود به بیان مطالبی درباره پاکسازی بخش‌هایی از مناطق کردستان از وجود گروه‌های مسلح غیرقانونی به‌عنوان یکی از اهداف مهم عملیات جدید ایران و نیز تحولات سیاست خارجی کشور پرداخت.
موسوی صبح امروز در پادگان نیروی دریایی رشت، در سخنانی در جمع نیروهای نظامی و انتظامی این شهر ضمن اشاره به شروع عملیات ایران در شمال مریوان و بمباران مکرر این منطقه به‌وسیله هواپیماهای رژیم عراق گفت: «رزمندگان ما در راهی که برای خود انتخاب کردهاند انتقام خون عزیزان و مظلومان ملت ما را در مریوان و بانه و دزفول و اندیمشک خواهند گرفت. اما حالت رزمندگان ما برای انتقام نیست، بلکه برای تثبیت ارزش‌هایی در جهان هست که امروز با تثبیت آنها ملت‌ها رهایی می‌یابند.»
نخست‌وزیر ظهر امروز وارد گرگان شد و با حضور در اجتماع مردم این شهر اعلام کرد که نیروهای رزمنده «نقاط جنوبی سردشت را از دست دمکرات‌ها، کومه‌له و منافقین بیرون آورده‌اند.» وی در ادامه هدف تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی در کردستان و گنبد را القای به راه افتادن جنگ شیعه و سنی در درون انقلاب ذکر کرد و افزود: «درگیری در کردستان به‌خاطر همین جنایتکاران سوسیالیست فرانسوی است که قاسملوی خائن دست در دست میتران دارد. در کردستان برادران ما در کنار پیشمرگان مسلمان کرد به مبارزه خود ادامه می‌دهند.»
موسوی بعدازظهر در جلسه‌ای که با حضور روحانیون و مسئولان استان مازندران در ساری برگزار شد، سیاست خارجی کشور را مورد بحث قرار داده و با بیان اینکه در زمان بنی‌صدر ایران فقط 9 سفیر در جهان داشت، خاطرنشان کرد: «در سال گذشته، با 20 کشور جهان سوم ارتباط برقرار کردیم و این نشاندهنده تحرک در سیاست خارجی ماست و ما اکنون ارتباط بسیار قوی با جهان داریم و بین وزارتخانههای مختلف دررابطه‌با سیاست خارجی ارتباط خوبی وجود دارد و در آینده با تشکیل وزارت اطلاعات و با هماهنگی بین وزارت ارشاد و وزارت خارجه سیاست خارجی کشور هماهنگ خواهد شد.» وی سپس به دستگیری و اعترافات اعضای کمیته مرکزی حزب توده و ازهم پاشیده‌شدن گروه‌های مسلح غیرقانونی اشاره کرد و گفت: « اکنون در سطح کشور بجز کردستان مسئله‌ای نداریم و در آنجا [نیز] تمامی محورها در دست برادران ماست.»(2)
1
ریچارد لوس یکی از معاونان وزارت امور خارجه انگلیس در تبیین موضع این کشور درمورد جنگ ایران و عراق گفت: «باید راه‌حلی فوری برای این جنگ پیدا شود، زیرا این جنگ بشکه باروتی خطرناک است که ممکن است منجر به بی‌ثباتی در منطقه خلیج‌فارس شده و ثبات خاورمیانه [غرب آسیا] را نیز در مخاطره بیفکند.» به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، وی که خطاب به خبرنگاران دیپلماتیک در لندن سخن می‌گفت، اضافه کرد: «به صلاحدید بریتانیا بهترین نقشی که این کشور می‌تواند داشته باشد اتخاذ موضع بی‌طرفی مثبت است، ولی بریتانیا تمام توانایی خود را برای ایجاد مصالحه بین دو طرف مخاصمه به کار خواهد برد.» لوس همچنین گفت: «ولی باید به خاطر داشت که کشورها و محافل زیادی در این جهت تلاش کردهاند بدون آنکه موفقیتی به دست آورند.»(1)
2
رادیو بغداد از دیدار وزیر صنایع و برق عربستان با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق به‌منظور تسلیم پیام شفاهی پادشاه عربستان به وی خبر داد. فهد در این پیام با اشاره به افق‌های همکاری دو کشور بر پشتیبانی از عراق «در دفاع از حق عربی» تأکید کرده است(2)رادیو صوت‌الجماهیر نیز گزارش داد: وزرای صنایع عرب که در اجلاس شورای سازمان عربی توسعه صنعتی در بغداد شرکت کرده بودند، در پایان اجلاس دوروزه خود تلگرامی برای رئیس‌جمهور عراق ارسال و خطاب به صدام اعلام کردند: «در کنار کشور شما در دفاع قانونی از خود دربرابر تجاوزی که ازطرف دشمنان امت عرب به آن صورت می‌گیرد، ایستاده‌ایم.»(3)
3
باوجود توافق تازه برای گسترش صادرات نفت و گاز عراق ازطریق ترکیه و درحالی‌که تلاش‌های منطقه‌ای نیز به‌منظور متقاعدکردن سوریه به بازگشایی لوله نفت عراق ادامه دارد، بغداد همچنان به‌دنبال راه‌های جدیدی برای صدور نفت به کشورهای همسایه است.
رادیو بی‌بی‌سی در برنامه‌ای ضمن تحلیل قرارداد تازه ترکیه و عراق برای انتقال گاز مایع‌شده از حوزه نفتی کرکوک به دریای مدیترانه گفت: عراق برای تداوم جریان نفت خود همواره به همسایگانش متکی بوده و این وابستگی به دلایل مختلف با مشکلات زیادی همراه است. این رادیو با اشاره به دورنمای مبهم تأمین امنیت خطوط لوله‌های نفت و گاز عراق در خاک ترکیه و نیز مشکلات ترکیه در حفظ روابط متوازن با دو کشور درگیر جنگ افزود: «عراق برای خاتمه وابستگی خود به یک کشور، درپی راه‌های دیگری برای صدور نفت خود خواهد بود. راه احتمالی که هم‌اکنون مورد بررسی است، ساختمان لوله‌ای است که از جنوب‌غربی عراق آغاز گردد، از اردن بگذرد و عراق را قادر سازد که از بندر عقبه و دریای سرخ نفت صادر نماید.»(4)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/7/1362، صص 10 و 11، رادیو بی‌بی‌سی، 28/7/1362.
2) همان، صص 7 و 8، رادیو بغداد، 28/7/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 215، 29/7/1362، ص40، رادیو صوت‌الجماهیر، 28/7/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/7/1362، صص 30 و 31، رادیو بی‌بی‌سی، 28/7/1362.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن، نشریه فارین ریپورت نیز باتوجه‌به آسیب‌پذیری کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس دربرابر تبعات ناشی‌از تلاش عراق برای ضربه‌زدن به تأسیسات صادرات نفت ایران و واکنش احتمالی این کشور، نوشت: در این وضع تنها راه‌حل کشورهای منطقه فشار بر سوریه است تا با بازگشایی لوله نفت عراق فشار موجود بر رئیس‌جمهوری عراق - که دولت او به‌طور اساسی ورشکسته است - برداشته شود و این کشور با افزایش درآمد نفتی خود دیگر احساس نکند به تدابیر اضطراری نیاز دارد. این نشریه افزود: «اسد در معامله سرسخت است و محتملاً سؤال خواهد کرد که این کار برای او چه نفعی دارد. پاسخ آن غیر از تعهد پول ازجانب دولت‌های مضطرب خلیج [فارس] چیز دیگری نمی‌تواند باشد. اسد، صدام را به‌عنوان رقیب قدیمی خود می‌بیند و دوست خواهد داشت که او تحقیر گردد. این موضوع درصورتی‌که ایران لوله نفت عراق ازطریق خاک ترکیه را هم بکوبد به‌سرعت اتفاق خواهد افتاد.»
فارین ریپورت سپس با اشاره به تلاش‌هایی که برای ملاقات مخفیانه صدام و حافظ اسد در نیویورک، در زمان برگزاری سی‌وهشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل جریان دارد، خاطرنشان کرد: «شوروی که به هر دو کشور اسلحه می‌دهد میل خواهد داشت همکاری و گسترش نفوذ آن دو را ببیند. اما یک درخواست برای ملاقات آن دو، که توسط یوری آندروپوف به عمل آمده بود، نتوانست نتایجی به بار آورد. [بااین‌حال] ملاقات نیویورک ممکن است بهترین فرصت اجتناب از گسترش جنگ خلیج‌فارس را ارائه دهد.»(1)
1
درحالی‌که ابراز نگرانی مقامات کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس از انسداد تنگه هرمز همچنان ادامه دارد، گزارش‌ها حاکی است اختلافات درباره چگونگی برخورد با مسائل مهم منطقه‌ای ازجمله جنگ ایران و عراق، دستیابی به تصمیم جمعی در میان اعراب را دشوار ساخته است.
شیخ خلیفه بن زائد آل نهیان معاون فرمانده ارتش امارات متحده عربی، در مصاحبه‌ای که امروز در روزنامه عمان (چاپ مسقط) منتشر شد ضمن اشاره به تأثیر انسداد تنگه هرمز بر کلیه کشورها در خلیج‌فارس، تأکید کرد این کشورها اجازه نخواهند داد که این تنگه بسته شود. این اولین اظهارنظر یک مقام ارشد امارات دراین‌مورد است. وی که ولیعهد امارات نیز می‌باشد، ابراز امیدواری کرد که ایران و عراق، جنگ را ازطریق مذاکره حل کنند.(2)
به گزارش رادیو ریاض، کفیل وزارت امور خارجه عمان نیز نظر مشابهی را درمورد تأثیر عملی‌شدن تهدید ایران بر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس و موضع هماهنگ اعضای این شورا در جلوگیری از این امر مطرح کرد، درعین‌حال وی خاطرنشان ساخت که تلاش‌های موجود تاکنون به نتیجه نرسیده است(3)
همچنین نشریه انگلیسی فارین ریپورت در گزارشی درباره خطرهای احتمالی گسترش جنگ برای عربستان سعودی نوشت: «ترس امریکا این است که اگر عراق که به عقیده آن کشور به‌طرف شکست می‌رود هواپیماهای جدید را علیه جزیره خارک یا علیه منابع نفتی و پالایشگاه‌های ایران به کار برد، امکان دارد آیت‌الله خمینی دست به یک ضدحمله تخریبی علیه حامیان مالی عراق در منطقه خلیج‌فارس بزند.»
این نشریه افزود: «بزرگ‌ترین نگرانی این نیست که آیت‌الله خمینی ممکن است برای بستن تنگه هرمز در مدخل خلیج‌فارس بکوشد، بلکه این است که او ممکن است جت‌های خود را برای درهم‌شکستن تأسیسات نفتی عربستان سعودی در رأس‌تنوره بفرستد. این، راه عبور و صدور نفت عربستان سعودی در خلیج‌فارس است. اگر رأس تنوره شدیداً مورد حمله واقع شود، صادرات نفت سعودی ممکن است مختل گردد.»(1)
1
امروز اخبار متفاوتی از واشنگتن و تل‌آویو درباره سرنوشت پنج فروند هواپیمای سوپراتاندارد خریداری‌شده توسط عراق انتشار یافت.
خبرگزاری رویتر از واشنگتن گزارش داد: مقامات وزارت دفاع امریکا گفتند هواپیماهای مذکور فرانسه را ترک کردهاند، اما خبر رسیدن آنها را به عراق تأیید نکردند. این خبرگزاری افزود: «گزارشهای تأییدنشده‌ای وجود دارد مبنی‌بر اینکه این هواپیماها از فراز ترکیه، جایی که اجازه فرودآمدن به آنها داده نشده، عبور کرده سپس در هوا سوخت‌گیری کرده و به مقصد خود رسیده‌اند.» رویتر یادآور شد: جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا، روز دوشنبه به خبرنگاران گفت فرانسه تصمیم خود را گرفته است. بااین‌حال، مقامات امریکا دراین‌مورد که این تصمیم چه بوده اظهارنظری نکردند.(2)
در همین حال، رادیو اسرائیل به نقل از روزنامه معاریو (چاپ تل‌آویو) مدعی شد که ایران به دولت اردن اخطار کرده است فرودگاه‌های خود را دراختیار هواپیماهای نظامی عراق قرار ندهد. به نوشته این روزنامه، «محافل دولتی ایران عقیده دارند که هواپیماهای سوپراتاندارد از فرانسه به اردن رسیده و در فرودگاه نظامی مفرق در نزدیکی امان برای عملیات آماده شده‌اند.»(3)
2
درپی پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر اخراج رژیم اشغالگر قدس از مجمع عمومی سازمان ملل، خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد که کشورهای عرب از این پیشنهاد پشتیبانی نخواهند کرد. رادیو اسرائیل ضمن اعلام این مطلب افزود: «مقامات سازمان ملل گفتند پس از یک گفتوگوی یک‌ساعته، کشورهای عرب تصمیم گرفتند به مخالفت کتبی با شرکت اسرائیل در مجمع عمومی اکتفا نمایند و از درخواست دیگری دراین‌مورد خودداری ورزند.»
بنا به این گزارش، امریکا نیز تهدید کرده است درصورت تصویب پیشنهاد ایران، جلسات مجمع عمومی سازمان ملل را تحریم خواهد کرد و علاوه‌بر قطع کمک‌های مالی به این سازمان اقدامات سیاسی دیگری را نیز انجام خواهد داد. آسوشیتدپرس یادآور شد: سال گذشته نیز جمهوری اسلامی ایران کوشش‌های زیادی به عمل آورد تا از شرکت نماینده رژیم صهیونیستی در مجمع عمومی سازمان ملل جلوگیری کند.(1)
1
حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، امریکا را متهم ساخت که می‌کوشد ازطریق «اسرائیل بزرگ» کلیه مناطق غرب آسیا را تحت کنترل خود درآورد.
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، اسد این موضع را در واکنش به سخنان دیروز رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا اعلام کرد. ریگان سوریه را متهم کرده بود که سعی دارد تلاش‌های امریکا را در دستیابی به یک راه‌حل صلح‌آمیز در لبنان خنثی کند. رئیس‌جمهور سوریه همچنین گفت: «صلح در خاورمیانه [غرب آسیا] نمی‌تواند با تسلط ایجاد شود، بلکه باید ازطریق توازن استراتژیک نیروها در منطقه باشد.(2)
در همین حال، خبرگزاری رویتر گزارش داد با افزایش عملیات نظامی علیه تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت، این کشور یک واحد آبی - خاکی تازه‌نفس مرکب از 1800 تفنگ‌دار را جایگزین سربازان فعلی خود در لبنان می‌سازد. بر پایه این گزارش، رابرت مک‌فارلین که تا روز دوشنبه گذشته، نماینده ویژه رئیس‌جمهور امریکا در غرب آسیا بود و اکنون ریاست شورای امنیت ملی امریکا را برعهده دارد، حملات فعلی علیه تفنگ‌داران امریکا در لبنان را غیرقابل‌تحمل خواند و گفت: «هدف از این حملات کوچک‌تر کردن پشتیبانی امریکا از آشتی ملی در لبنان است.» مک‌فارلین همچنین اضافه کرد: «رئیس‌جمهوری سرگرم تجدیدنظر در سیاست امریکا در منطقه می‌باشد و ایالات متحده دارای امکاناتی است که تاکنون از آنها استفاده نکرده است.»(3)
2
پس از حدود یک‌هزار و صدوبیست روز از آغاز جنگ تحمیلی، چراغ‌های قسمتی از خیابان‌ها و میدان‌های شهر اهواز روشن شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، چراغ‌های معابر شهرها هم‌زمان با تهاجم عراق به خاک ایران خاموش شد که این خاموشی تا
امشب در اهواز ادامه داشت و پس از مدت‌ها چراغ‌های مناطق مهمی از این شهر ازجمله نقاط مستضعف نشین روشن شد. این گزارش حاکی است که با برطرف‌شدن اشکالات سایر پایه‌های برق، چراغ‌های دیگر مناطق شهر اهواز نیز روشن خواهد شد(1)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 217، 1/8/1362، ص20، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/7/1362.
1
درپی عملیات شب گذشته نیروهای خودی که در محور بانه با پیروزی قاطع و تصرف سه ارتفاع مهم لری، کنگرک و گرمک و در محور مریوان با پیروزی نسبی و تصرف ارتفاع خلوزه١ و بخشی از هفت‌توانان به‌همراه بود، عملیات امشب با هدف تصرف ارتفاعات مسلط به شهر پنجوین (زله و هرگنه)، تکمیل عملیات شب گذشته و تصرف ارتفاعات هفت‌توانان و خلوزه٢ و الحاق با لشکر٨ نجف آغاز شد.
پس از تصویب مانور شب دوم و ابلاغ دستور عملیات به لشکر14 امام حسین(ع) و لشکر25 کربلا در محور مریوان، دو یگان موظف شدند که خود را برای اجرای عملیات آماده کنند. لشکر14 امام حسین(ع) از آمادگی برخوردار بود و عملیات این یگان پیش‌بینی شده بود، اما لشکر25 کربلا آمادگی کافی را برای اجرای عملیات نداشت.
درحالی‌که قرار بود حداکثر تا ساعت 22 شب گذشته عملیات شروع شود، دو یگان عمل‌کننده تا ساعت 1 بامداد امروز، موفق نشدند پای کار برسند. نیروهای لشکر25 کربلا باآنکه از ساعت 18 روز گذشته حرکت کرده بودند، حدود ساعت 1:30 بامداد امروز به نزدیک هدف رسیده و اعلام آمادگی کردند و لشکر14 امام حسین(ع) نیز ساعت 1:08 بامداد آمادگی خود را اعلام کرد.(1)
راوی لشکر14 امام حسین(ع) درباره مشکلات و موانع پیش روی این لشکر در عملیات امشب نوشته است: نحوه آرایش دشمن روی ارتفاع زله نفوذ به مواضع را مشکل ساخته بود. نیروهای دشمن از قسمت جنوبی ارتفاعات پنجوین دامنه همه ارتفاعات و دشت را مین‌گذاری کرده و سیم‌خاردار کشیده بودند و به‌هیچ‌عنوان راه نفوذ وجود نداشت. از روبه‌رو هم نمیشد به کله‌قندی زد؛ چراکه عراق حتی زیر ارتفاع صاحب‌الزمان(عج) که در دامنه غربی ارتفاع قلانجان - در خاک ایران - قرار دارد را نیز مین‌گذاری کرده بود. حتی دشمن در تپه شهدا هم نیرو گذاشته بود و تمام
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داوود رنجبر، صص 67 و 68.
جاهایی همچون تخم‌مرغی، هرگنه و سه‌درختی را که امکان نفوذ وجود داشت، بسته بود.(1)
نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) در ساعت1:40 بامداد، توانستند نزدیک‌ترین هدف را که تپه شهدا بود تصرف کنند، پس از آن در ساعت 2:15 ارتفاع سه‌درختی و در ساعت 3:40 نیز دو ارتفاع هرگنه و تخم‌مرغی را به تصرف خود درآوردند. یک گردان دیگر از نیروهای این لشکر نیز طبق طرح مانور پیش‌بینی‌شده با عبور از این دو گردان به‌سمت ارتفاعات هرگنه که بر شهر پنجوین اشراف داشت حرکت کرد، و در ساعت 4:30 تمامی ارتفاعات مورد نظر به تصرف درآمد و حتی تعدادی از نیروهای این گردان وارد شهر پنجوین شدند.(2)
از سوی دیگر، فرماندهان گردان‌های عمل‌کننده لشکر25 کربلا نیز پس از رسیدن به پای کار، چون از موقعیت محل مأموریت خود اطلاعات دقیقی نداشتند، قبل از آنکه به نیروها دستور پیشروی بدهند، خود به بررسی منطقه عملیاتی پرداختند. نظر اولیه آنها پس از مشاهده زمین منطقه عملیاتی بر آن بود که تلفات زیادی خواهند داد، ولی باتوجه‌به اینکه عملیات شروع شده بود و نیروهای جناح چپ آنها نیز پیشروی‌هایی داشتند، ناگزیر وارد عمل شدند. بنا به اعلام فرماندهی لشکر25 کربلا، گردان‌های عمل‌کننده این لشکر در ساعت 3 بامداد، ارتفاع خلوزه2 را به‌طور کامل پاکسازی و قله اصلی هفت‌توانان را نیز تصرف کردند. فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) با آگاه‌شدن از وضعیت جناح راست خود (لشکر25 کربلا) برای تقویت پیشروی‌های انجام‌شده چندین تانک و چندین دستگاه لودر و بلدوزر را برای احداث خاکریز از شمال تپه شهدا وارد منطقه کرد.
بااین‌حال موضوع پیش‌بینی‌نشده‌ای که در این هنگام مشکل‌آفرین شد، استقرار نیروهای عراق روی ارتفاع کلو در محدوده عملیات لشکر25 کربلا بود، زیرا وجود این نیروها علاوه‌برآنکه فشار زیادی را به نیروهای لشکر25 کربلا وارد می‌کرد و مانع الحاق نیروهای این یگان با لشکر14 امام حسین(ع) می‌شد، به‌علت تسلط دید و تیری که به تپه شهدا داشت عقبه لشکر14 امام حسین(ع) را هم تهدید می‌کرد و مانع ورود واحد زرهی این لشکر به منطقه اصلی نبرد می‌شد. باوجوداین، آن بخش از نیروهای لشکر14 که تپه شهدا، سه‌درختی و تخم‌مرغی را تصرف کرده بودند توانستند موقعیت خود را تثبیت کنند.(3)
از سوی دیگر، فرماندهی منطقه‌ای ارتش عراق نیز برای بازپسگیری ارتفاعات ازدست‌رفته چندین دستور ضدحمله صادر کرد. براین‌اساس، تیپ65 نیروی مخصوص عراق مأموریت یافت که با به‌کارگیری گردان3 تیپ29، ارتفاع خلوزه2 را تصرف کند. بازپسگیری هفت‌توانان هم به واحدهای تیپ5 و یک گردان تانک واگذار شد و تیپ29 دشمن نیز با باقیمانده گردان دوم در ارتفاعات شرق پنجوین و هرگنه وارد عمل شد.(4)
1) سند شماره 133/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی لشکر14 امام حسین(ع) اصغر معرفت‌جو، صص 30 و 31.
2) همان، صص 40 و 41؛ و- سند شماره 316630 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شرح وقایع لحظه‌به‌لحظه عملیات والفجر4، 29/7/1362.
3) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 68 و 69.
4) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص71؛ و- سند شماره 4159/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 29/7/1362، نوار شماره 12822)، داوود رنجبر، صص 3 و 4.
این یگان‌های عراقی علاوه‌بر پیشروی در محور خلوزه2 و تحکیم موقعیت خود، به نیروهای گردان امام سجاد(ع) از لشکر14 امام حسین(ع) که روی ارتفاعات سیدمصطفی در جنوب‌شرقی پنجوین مستقر بودند فشار زیادی وارد کردند. قوای تجدیدسازمان‌یافته عراق با پشتیبانی دقیق آتش توپخانه، نیروهای مستقر در ارتفاعات سیدمصطفی را از چند سمت مورد هجوم قرار دادند تا جایی‌که گردان امام سجاد(ع) اعلام کرد در محاصره قرار گرفته است بدین‌ترتیب این گردان پس از موافقت فرماندهی لشکر با عقب‌نشینی آن، حدود ساعت 11 به عقب بازگشت.(1)
این درحالی بود که حدود 12 تن از نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) که پیشاپیش در عمق منطقه نفوذ کرده و وارد شهر پنجوین شده بودند، به اسارت نیروهای عراقی درآمدند.
قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع)، که برای ارزیابی موقعیت عملیات و بازدید از خطوط درگیری به منطقه پنجوین رفته بود، مشاهدات خود را که حاکی‌از پیچیدگی و سختی نبرد در اوایل بامداد امروز بود به اطلاع محسن رضایی و سرهنگ صیاد شیرازی رساند. وی در تشریح وضعیت منطقه گفت: «صبح زود یک تیربار روی [ارتفاع] سه‌درختی بود. خود دشمن سه‌درختی را با توپ می‌کوبید. ابتدا بچه‌های ما با عراقی‌ها قاطی شده بودند؛ یعنی مشخص نبود که خط ما کجاست خط دشمن کجاست، کل منطقه را دود بسیار غلیظی گرفته بود، چون همه‌جا آتش است. درخت‌ها آتش گرفته و هیچ‌جا دیده نمیشد. روی منطقه دود غلیظی بود. هرگنه (1530) که دو قله بزرگ و کوچک دارد و گمرک هم در کنار آن است یک ارتفاع برجسته‌ای هست که در دست دشمن است بچه‌های ما در انتهای ارتفاعات سیدمصطفی که ارتفاع مشرف به پنجوین است، با دشمن درگیر هستند.»(2)وی همچنین درباره اهمیت هرگنه و احتمال سقوط شهر پنجوین درصورت تصرف این ارتفاعات گفت: اگر امشب یک یگان قوی عمل کند و هرگنه را تصرف کند، پنجوین سقوط می‌کند.(3)
در این مرحله از عملیات، نیروهای لشکر14 امام حسین(ع)، بناسوته، بخش جنوب‌شرقی ارتفاع زله (سیدمصطفی) تپه تخم‌مرغی، دو ارتفاع در شرق هرگنه (دو ارتفاع 1530 و 1470 در غرب هرگنه تصرف نشد) و ارتفاع سه‌درختی و تپه شهدا را به تصرف درآوردند. البته طبق طرح عملیات قرار بود درصورت موفقیت، یک گردان پس از تثبیت موقعیت تخم‌مرغی و بناسوته برای تصرف کله‌قندی اقدام کند که به‌علت کمبود وقت این کار مقدور نشد. مهندسی این لشکر نیز برای تثبیت دستاوردهای عملیاتی یک خاکریز از جناح راست خود از هرگنه به سه‌درختی احداث کرد. همچنین برای تدارک خط مقدم، دو جاده از مرانه و تپه شهدا به منطقه درگیری کشیده شد.
لشکر25 کربلا نیز باآنکه در ابتدا خوب عمل کرد و توانست خلوزه١ و بخش‌های اصلی هفت‌توانان را تصرف کند، در تصرف خلوزه2 ناموفق بود. این لشکر قرار بود خاکریزی از انتهای هفت‌توانان تا انتهای کلو احداث کند، ولی به‌علت تصرف‌نشدن کلو خاکریز بین مارو و خلوزه احداث شد و تا یال غربی هفت‌توانان امتداد یافت. بدین‌ترتیب الحاق پیش‌بینی‌شده این لشکر با لشکر8 نجف در سمت راست و لشکر14 امام حسین(ع) در سمت چپ مقدور نشد(1)
از نکات قابل‌ذکر در محور عملیاتی مریوان که واحد شنود از مکالمات بی‌سیم دشمن دریافت این بود که در ساعت 15:20، توپخانه عراقی در یکی از محورهای عملیاتی (احتمالاً محور لشکر14 امام حسین(ع)) به‌اشتباه تانک‌های خود را زیر آتش شدید توپخانه و گلوله‌های کاتیوشا قرار داده است و از آنجا که امکان ارتباط با فرماندهی آتش مقدور نبوده، اجرای آتش مدتی ادامه یافته و خساراتی به عراقی‌ها وارد آمده است(2)
هم‌زمان با شروع عملیات در محور مریوان، نیروهای عراقی در ساعت 1 بامداد، در محور بانه با به‌کارگیری تیپ66 که در احتیاط منطقه بود، عملیاتی را برای تصرف ارتفاع راهبردی لری که دراختیار لشکر8 نجف قرار داشت، آغاز کردند. در این پاتک دشمن به مواضع خودی نفوذ کرده و علاوه‌بر 2 کیلومتر از خاکریزی که در جلوی لری احداث شده بود، یکی از ارتفاعات مهم لری (1820) را نیز تصرف کرد. بااین‌همه، نیروهای لشکر8 نجف با به‌دست‌گرفتن ابتکارعمل و تدبیر فرماندهی خود توانستند نیروهای عراق را به عقب برانند. سرعت‌عمل و شدت واکنش نیروهای خودی در مقابله با نیروهای عراقی به حدی بود که آنها یال‌های جنوبی لری را که قبل از این پاتک در تصرف خود داشتند، رها کرده و به‌سمت کانی‌مانگا عقب رفتند. در این اقدام 200 عراقی نیز به اسارت درآمدند.(3)
فرمانده لشکر8 نجف، پس از فراغت از دفع پاتک دشمن برای حفظ جناح چپ خود نیروهایی را به منطقه براله اعزام کرد و آنها توانستند با کمترین تلفات این ارتفاع را تصرف کنند.(4)
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 70 - 68.
2) سند شماره 20709 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه نجف اشرف، 29/7/1362، ص1.
3) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص71؛ و- سند شماره 4233/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 30/7/1362، نوار شماره 12953)، داوود رنجبر، ص2.
4) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 73 و 71.
1
در جلسه امروز فرماندهان سپاه(1)که با حضور محسن رضایی و سرهنگ صیاد شیرازی برای بررسی چگونگی عملکرد شب گذشته یگان‌ها برگزار گردید، پیشرفت عملیات و نتایج به‌دست‌آمده مثبت ارزیابی شد.
علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه، در این جلسه ضمن موفقیت‌آمیز خواندن عملیات شب گذشته درباره ادامه آن و تحلیل احتمالی دشمن از حرکات نیروهای خودی در محورهای عملیاتی اظهار کرد: «اگر نیروها بتوانند تا شب مواضع متصرفه را حفظ کنند که حسین [لشکر14 امام حسین(ع)] گردانش را آماده کند و این سنگ معدن سقوط کند، تقریباً سد محکم منطقه که همه از آن هراس داشتیم شکسته خواهد شد. الآن می‌شود گفت که با گرفتن برخی ارتفاعات مشرف به پنجوین و ارتفاعات جناح راست پنجوین 50 درصد مشکل حل شده است، چون تمام استحکامات دشمن برای جلوگیری از سقوط پنجوین بوده و دشمن فکر می‌کرد که ما از این بالا (شمال) روی پنجوین می‌رویم. درصورتی‌که از پایین (غرب) روی پنجوین رفتیم. شاید اصلاً فکرش را نمی‌کرد کلاً با حضور ما روی سنگ معدن، دشمن نمی‌تواند بماند؛ یعنی روی هفت‌توانان یا خلوزه٢ جایی برای ماندنشان نیست، چون اگر پنجوین و لری سقوط کند دیگر عقبه‌ای برایش نمی‌ماند. انشاءالله اگر حسین [خرازی] هم بتواند و توان داشته باشد که امشب عملیات را ادامه بدهد می‌تواند مسئله پنجوین را حل کند.»(2)
همچنین گزارش محمد باقری مسئول اطلاعات قرارگاه خاتم و علی فدوی مسئول اطلاعات قرارگاه مقدم حمزه، بیانگر این بود که دشمن درصدد است 5 تیپ را برای تقویت نیروهایش به منطقه وارد کند. علاوه‌براین، طبق این گزارش باوجود یگان‌های متعدد عراقی در منطقه، فقط 3 تیپ
دشمن قابلیت هجومی دارد و بقیه نیروهای آن پدافندی و استقراری هستند، البته برخی از تیپ‌های عراق نیز که توانایی پاتک داشتند، یا در عملیات شب اول آسیب دیده بودند یا در مناطق حساسی همچون پنجوین مأموریت داشتند(1)
1
پس از گذشت دو روز از عملیات والفجر٤، فرماندهان به ارزیابی نحوه عکس‌العمل ارتش عراق دربرابر این عملیات پرداختند. هرچند عراق برای بازپسگیری ارتفاعات و مناطقی که از دست داده بود، چند ضدحمله اجرا کرد و حتی در برخی محورها هم مانع پیشروی رزمندگان شد، لکن برای بعضی فرماندهان سپاه پاسداران که انتظار واکنش جدی‌تری را از دشمن داشتند، این سؤال پیش آمد که چرا ارتش عراق تاکنون مانند جبهه‌های جنوب پاتک‌های قوی‌تری انجام نداده و یگان‌های اصلی و کارآمد خود را وارد درگیری نکرده است.
راوی قرارگاه خاتم دیدگاه‌های فرماندهان را دراینباره چنین منعکس کرده است: غلامعلی رشید معتقد بود که گویا دشمن نمی‌خواهد سرمایه‌گذاری کند و مثل والفجر2 حیفش می‌آید اینجا نیرو خرج کند. آنچه در جواب این مسئله مطرح می‌شد نداشتن نیرو بود. براساس اخبار رسیده دشمن نیروی مانوری مناسب نداشت و تنها نیرویی که می‌توانست از آنها برای پاتک استفاده کند، تیپ‌های 66 و 65 نیروی مخصوص بودند که تا حد زیادی این دو یگان مورد استفاده قرار گرفته بودند.
مطلب دیگر که می‌توانست پاسخ‌گوی این ابهام باشد تحلیل دشمن از عملکرد نیروهای ایرانی بود. دشمن هنوز در ابهام به سر می‌برد، از این جهت که هنوز نفهمیده بود که قصد جمهوری اسلامی چیست؛ تعبیری که واحد شنود از مکالمات فرماندهان عراقی داشت این بود که «دشمن [ایران] ما را می‌رقصاند.»
مطلب دیگری که به چرایی این موضوع برمیگردد آن است که دشمن هنوز موضوع عملیات ایران را جدی نگرفته بود، به‌عنوان مثال فرمانده لشکر4 به فرمانده سپاه یکم ارتش عراق می‌گوید: «من هیچ اصراری برای بازپس‌گرفتن ارتفاعات [شرق پنجوین] مشرف به پنجوین، درصورتی‌که ارتفاعات این‌طرف [غرب] دست ما می‌باشد، نمی‌بینم.» نمونه دیگر اینکه فرمانده لشکر4 در جواب سؤال فرمانده تیپ54 درمورد اینکه آیا آنها هدف را گرفتند؟ گفت: «اینجا چیزی نیست، [ایرانی‌ها]، از این هدف‌ها زیاد گرفته‌اند، دوباره پس می‌گیریم.»
از سوی دیگر، علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه نیز درباره وضعیت کلی تصمیم‌گیری فرماندهی نیروهای عراق و تأثیر عملیات خودی عقیده داشت: وقتی ما با دشمن درگیر می‌شویم، اگر سه چهار روز پشت سر هم تلفات بدهد کل سازمانشان به هم می‌ریزد. عملیات رمضان را که انجام دادیم تقریباً سازمان دشمن از هم پاشید. اگر نیروهایش را وارد
1) سند شماره 4159/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 4 و 5.
عمل کند و پشت‌سرهم ضربه بخورد، سازمانش از هم می‌پاشد. وقتی‌که سازمانش از هم پاشید، تازه موقع ادامه عملیات ما است. ما باید هرجا نیرو داریم جمع کنیم و دشمن را تعقیب کنیم. چون او سازمانی ندارد که مقاومت کند، عراق تا بازسازی کند و روحیه بدهد، طول می‌کشد. بهترین موقع ادامه عملیات همین الآن است که دشمن ضربه خورده است.(1)
1
محسن رضایی فرمانده کل سپاه، در جلسه مشترک فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و قرارگاه مقدم حمزه پیشنهادی را دررابطه‌با چگونگی ادامه و تکمیل عملیات والفجر4 مطرح کرد که مورد تصویب قرار گرفت.
فرماندهان حاضر در جلسه پس از گفت‌وگو مواردی را بدین شرح درخصوص تکمیل عملیات به یگان‌های عمل‌کننده ابلاغ کردند:
١. لشکر14 امام حسین(ع) برای تصرف ارتفاعات زله (کله‌قندی - سنگ معدن) و تکمیل تصرف یال سیدمصطفی اقدام کند.
٢. لشکر41 ثارالله(ع) ارتفاعات شرق پنجوین و غرب هرگنه (1530 و 1470 و 1320) را که مسلط به شهر پنجوین هستند و بخشی از اهداف مأموریت شب گذشته لشکر14 امام حسین(ع) بودند، تصرف کرده و با لشکر14 امام حسین(ع) در جناح چپ خود الحاق کند. سپس هم‌زمان با صعود نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) به ارتفاعات کله‌قندی و سنگ معدن، شهر پنجوین را به تصرف درآورد.
٣. یگان‌های قرارگاه تاکتیکی حمزه٤ (لشکر25 کربلا و تیپ١ لشکر٢٨ کردستان) مأموریت شب گذشته خود را برای تصرف باقیمانده ارتفاعات هفت‌توانان و تصرف خلوزه2 تکرار کند. قرارگاه تاکتیکی حمزه٣ (لشکر31 عاشورا، لشکر8 نجف و تیپ2 لشکر28 کردستان) نیز به‌سمت جنوب اجرای عملیات کرده و ارتفاع شیخ گزنشین در جنوب کانی‌مانگا را تصرف کنند.
البته در ادامه این جلسه، مأموریت قرارگاه حمزه3 به‌دلیل آنکه این قرارگاه شب گذشته نیروی زیادی را صرف دفع پاتک دشمن کرده بود، منتفی شد.(2)
پس از ابلاغ مأموریت‌ها، قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) اعلام کرد که به‌علت ناآشنایی به منطقه و توجیه‌نبودن فرمانده گردان‌های این یگان، نمی‌تواند ارتفاعات غرب هرگنه را تصرف کند. وی معتقد بود که چون ارتفاع زله (سنگ معدن و کله‌قندی) یک هدف مستقل است، بهتر است لشکر14 امام حسین(ع) برای تصرف آن وارد عمل شود و در روزهای بعد لشکر41 ثارالله(ع) با آمادگی کافی ارتفاعات غرب هرگنه را تصرف کند.
بااین‌حال، محسن رضایی با بیان اینکه ارتفاعات هرگنه، جناح زله می‌باشد و اگر روی هرگنه
عملیات نشود، به دلیل امکان نفوذ دشمن از این ارتفاع، موقعیت لشکر14 امام حسین(ع) متزلزل می‌شود، افزود: اگر لشکر41 ثارالله(ع) ارتفاعات غرب هرگنه را تصرف کند و جاده پنجوین به ولیاوه به‌دست نیروهای خودمان بیفتد، عراق نمی‌تواند ارتفاعات سربراله و خلوزه2 را تدارک کند و درنتیجه این ارتفاعات هم سقوط می‌کند و بدین‌ترتیب دشت شمال پنجوین آزاد می‌شود.
در ادامه غلامعلی رشید درباره لزوم اجرای عملیات روی ارتفاعات غرب هرگنه و ارتفاع 1530 با قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) به گفت‌وگو پرداخت و درنهایت تصمیم برای اجرای عملیات لشکر41 ثارالله(ع) در غرب هرگنه، جنوب پنجوین و ارتفاعات پنجوین قطعی شد.(1)
درپی این تصمیم لشکر25 کربلا برای اجرای مأموریت امشب خود نیروهای تازه‌نفس در نظر گرفت و لشکر41 ثارالله(ع) نیز برای تصرف ارتفاع مسلط 1530 یک گردان و برای تصرف دو ارتفاع 1470 و 1320 یک گردان تعیین کرد. لشکر14 امام حسین(ع) هم بنا به وسعت و اهمیت منطقه محوله، چهار گردان را به این ترتیب اختصاص داد: یک گردان مأمور تصرف تپه‌های سیدمصطفی در جنوب‌شرقی شهر پنجوین شد، یک گردان نیز برای آزادسازی ارتفاع مهم سنگ معدن در نظر گرفته شد. دو گردان دیگر هم مأموریت یافتند که پس از تصرف سنگ معدن توسط گردان دوم، به ترتیب یک گردان برای پاکسازی شمال یال سیدمصطفی در شیار حسن‌آباد و گردان دیگر نیز برای پاکسازی و تصرف ارتفاع کله‌قندی وارد عمل شود.(2)
دراین‌حال، اطلاعاتی که واحد شنود کسب کرده حاکی است امروز صدام حسین با صدور دستوری ارتش عراق را ملزم ساخته است تمامی ساکنان پنجوین را از آن شهر تخلیه و به عقب منتقل کند.(3)-(4)
1
عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف و نماینده سپاه در طرح‌ریزی و اجرای عملیات در محور دربندیخان، از وضعیت شناسایی، مشکلات و طرح عملیات در این منطقه به محسن رضایی و غلامعلی رشید گزارش داد.
وی درباره اقدامات شناسایی نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) در منطقه بمو در جنوب دریاچه دربندیخان و همچنین هوشیاری دشمن در این منطقه مطالبی بیان کرد. عزیز جعفری با استناد به گزارشهای عباس کریمی مسئول محور لشکر27 حضرت رسول(ص) که در منطقه حضور داشت، ارزیابی مثبتی از روند انجام مقدمات عملیات داشت، اما درعین‌حال از هوشیاری دشمن در این منطقه ابراز نگرانی کرد. وی با اشاره به شناسایی‌های انجام‌شده و موانع پیش رو و حساسیت
1) سند شماره 4125/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 29/7/1362، نوار شماره 12952)، داوود رنجبر، صص 6 - 4.
2) سند شماره 131/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص74.
3) قبل از عملیات، بیشتر ساکنان شهر پنجوین را نظامیان و افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی ایرانی ازجمله حزب دمکرات کردستان ایران، کومه‌له و... تشکیل می‌دادند.
4) سند شماره 190127 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات جندالله، 29/7/1362، سند تک‌برگی.
زیاد دشمن، درباره سختی کار در سه محور شاخ‌خشیک (شمال منطقه)، بمو و شاخ کیله و اقدامات مهندسی اخیر دشمن در این محورها گزارشی ارائه داد. فرمانده قرارگاه نجف گفت: نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) چند روز پیش 15 بالگرد عراقی را در منطقه تنگه سرتک دیده‌اند که به شیار قلپ در غرب شاخ خشیک می‌رفتند که این کار عجیب و بی‌سابقه بوده است. وی در ادامه گزارش خود از اسیرشدن یکی از نیروها در شرق بمو و اقدام دشمن در احداث چند پایگاه جدید در شیار قلپ و فعالیت شدید مهندسی عراق در این مناطق خبر داد.
فرمانده قرارگاه نجف افزود: مسئولان لشکر27 حضرت رسول(ص) در نظر داشتند شب قبل از عملیات نیروهای خود را در این منطقه پنهان کرده و از آنجا عملیات را شروع کنند، اما با اقداماتی که دشمن انجام داده، این کار امکان‌پذیر نیست و این یکی از مشکلات اصلی است. وی همچنین به اقدامات مهندسی دشمن و احداث سنگر در شرق و شمال‌شرقی مسیر معابر شناسایی‌شده این محور اشاره کرد.
محسن رضایی در پاسخ به اظهارات عزیز جعفری و درباره وضعیت کیله (جنوب‌غربی بمو) گفت: «در محور کیله راه برای عبور تک نفر و افراد گروه شناسایی وجود دارد. به‌علت تیغه‌ای و شیب‌دار بودن آن منطقه امکان اینکه از آن معبر نیرو عبور داد وجود ندارد. ... البته شیار تنگه‌مانندی بین بمو و کیله وجود دارد ولی دشمن در همان نزدیکی پایگاه دارد و به این شیار دید کامل دارد.»
پس از توضیحات فرمانده کل سپاه، عزیز جعفری درباره نوع زمین این منطقه اظهار کرد: از جنوب کیله تا شاخ بمو زمین وضعیت خاصی دارد، به‌طوری‌که وقتی یک نفر بالا بیاید، اگر پنج قدم جلو برود، هفت قدم به پایین می‌آید. چون زمین سنگریزه است و سنگ‌ها به پایین می‌غلتند و ایجاد سروصدا می‌شود و دشمن به‌راحتی متوجه می‌شود.
هرچند در این جلسه راهکارهای مطلوبی برای حل مشکلات مطرح نگردید، درباره توقف کار در منطقه دربندیخان نیز تصمیمی گرفته نشد.(1)
1
نیروهای تحت امر ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)(2)امروز هم با نفوذ به عمق خاک عراق در منطقه عمومی خرمال، دو عملیات انهدامی اجرا کردند. این نیروها در محور وله به شانه‌دری، چندین مین ضدخودرو کار گذاشتند که براثر برخورد یک خودروی نظامی به این مین‌ها یک افسر و 3 سرباز عراقی کشته و 4 نظامی دیگر زخمی شدند.(3)
1) سند شماره 4125/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 15 - 1.
2) فرماندهی ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از یکی از نیروهای سپاه (برادر حمید) و یک سرگرد ارتش (سرگرد صفایی) تشکیل شده بود و مأموریت سازماندهی نیروهای معارض عراقی و اجرای عملیات در عمق خاک عراق به‌خصوص عقبه‌های منطقه عملیاتی والفجر4 را برعهده داشت.
3) سند شماره 320526 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 2/8/1362.
در اطراف شهر خورمال نیز یک گروه نفوذی متشکل از پرسنل لشکر23 نوهد و پیشمرگان حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) به یک پاسگاه حفاظتی این شهر حمله کردند. در این عملیات بخشی از ساختمان پاسگاه تخریب شد و 5 تن از افراد مستقر در آن کشته و 3 تن نیز زخمی شدند(1)
1
ارتش عراق در روز جاری برای اولین‌بار در منطقه عملیات از سلاح شیمیایی استفاده کرد که موجب واردشدن صدماتی به نیروهای خودی شد. درپی این اقدام، محسن رضایی و سرهنگ صیاد شیرازی دراینباره به چاره‌جویی پرداختند و در همین حال، فرماندهی سپاه از شیوع خبر بمباران شیمیایی در میان نیروهای خودی اظهار نارضایتی کرد.
توپخانه عراق در ساعت 14:30 امروز، 10 گلوله شیمیایی به منطقه عمومی مریوان و به‌ویژه ارتفاعات خانم شیخان (عقبه جبهه مریوان) شلیک کرد که موجب آسیب‌دیدگی تعدادی از نیروهای خودی شد.(2)طبق گزارش واحد شنود، فرمانده سپاه یکم عراق به هرکدام از فرماندهان یگان‌ها 10 گلوله شیمیایی داده تا درصورت لزوم آن را به کار گیرند.(3)-(4)
درپی استفاده عراق از سلاح شیمیایی، سرهنگ صیاد شیرازی و محسن رضایی در بررسی این مسئله ضمن اشاره به نبود آمادگی کافی برای مقابله با گازهای شیمیایی، بر لزوم آمادگی بیشتر یگان‌ها در حد مقدورات و استفاده از وسایل رفع آلودگی منطقه از مواد شیمیایی و همچنین حفاظت افراد (با استفاده از لباس، ماسک و داروهای ضدشیمیایی)، تأکید کردند. فرمانده کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش همچنین خاطرنشان کردند که استفاده عراق از سلاح شیمیایی و پخش اخبار مربوط به این اقدام در روحیه نیروهای خودی اثر منفی می‌گذارد. در همین راستا امروز گزارشی از یکی از پایگاه‌ها به قرارگاه رسید که از شیوع خبر استفاده عراق از سلاح شیمیایی حکایت داشت. محسن رضایی به‌شدت به این موضوع حساس شد، در پیگیری‌ها مشخص گردید که نیروهای ارتش که با نیروهای سپاه ادغام شده بودند، موضوع استفاده از سلاح شیمیایی را به یگان‌های سپاه گفته‌اند و بدین‌ترتیب این خبر تقریباً در سطح عموم رزمندگان پخش شده است.
فرمانده کل سپاه علاوه‌بر تأکید بر جلوگیری از پخش این خبر، به فرماندهان قرارگاه گفت پیگیری‌های لازم را برای شناسایی منبع انتشار خبر انجام دهند.(5)
1) سند شماره 317098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد جنگ‌های نامنظم مشترک ارتش و سپاه (منطقه بانه - مریوان - جوانرود) به قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع)، 5/8/1362.
2) سند شماره 133/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص40.
3) البته به‌کارگیری سلاح شیمیایی فقط دراختیار فرماندهان یگان‌های عراقی نبود، زیرا ارتش عراق بیشتر سلاح‌های شیمیایی خود را ازطریق بمب و به‌وسیله هواپیما علیه نیروهای ایرانی به کار می‌گرفت.
4) سند شماره 4232/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 29/7/1362، نوار شماره 12953)، ص20.
5) همان، صص 11 و 24.
1
در ادامه بمباران عقبه‌های منطقه عملیاتی والفجر4، جنگنده‌های ارتش عراق امروز چندین‌بار بانه و حومه آن و نیز شهر مریوان را بمباران کردند که باوجود کثرت حملات، تلفات و آسیب‌های واردشده اندک بود. علاوه‌براین، امروز هواپیماهای عراقی اقدام به پخش اعلامیه‌هایی بر فراز شهر بانه و اطراف آن کردند.
هواپیماهای عراقی از ساعت 8:30 تا 11 امروز صبح، 6 نقطه از شهر بانه و اطراف آن را بمباران کردند. در این حملات نیروگاه برق شهر آسیب دید و 1 تن شهید و یک تن دیگر زخمی شد. جنگنده‌های عراقی در ساعت 15:30 نیز بار دیگر چندین بمب بر شهر بانه فروریختند. این بمب‌ها در پشت بانک ملی واقع در خیابان امام حسین(ع) و اطراف شهربانی به زمین اصابت کرد، ولی هیچ‌کدام از آنها منفجر نشد. هواپیماهای دشمن همچنین در ساعت 17:30 به‌قصد بمباران بانه وارد حریم هوایی این شهر شدند که با آتش پدافند هوایی نیروهای خودی مواجه شده و بدون هیچ‌گونه اقدامی آسمان منطقه را ترک کردند.(1)
شهر مریوان و اطراف دریاچه مریوان نیز که یکی از مناطق استقرار نیروهای پشتیبانی جبهه مریوان است، در چندین نوبت به‌وسیله جنگنده‌های دشمن بمباران شد، اما آماری از خسارت‌ها و تلفات این حملات گزارش نشده است.(2)
علاوه‌براین، هواپیماهای عراقی امروز در چندین نوبت اعلامیه‌هایی را بر فراز شهر بانه و اطراف آن پخش کردند. در این اعلامیه‌ها از افسران و سربازان ارتش جمهوری اسلامی ایران خواسته شده از شرکت در عملیات خودداری کنند و به نیروهای عراقی بپیوندند و به مردم کردستان نیز سفارش شده است که از همکاری با نظامیان ایران بپرهیزند. همچنین در اعلامیه دیگری با لحن تهدیدآمیزی خطاب به رزمندگان گفته شده است که عراق از تمامی فعالیت‌های نیروهای نظامی ایران، محل استقرار و پشتیبانی آنها و نیز محورهای عملیاتی آگاهی کامل دارد.(3)
1) سند شماره 343093 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 29/7/1362؛ و- سند شماره 80614 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 30/7/1362؛ و- سند شماره 320528 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 2/8/1362.
2) سند شماره 343069 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان به استانداری کردستان، 29/7/1362؛ و- سند شماره 343094 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 29/7/1362.
3) سند شماره 227372 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: رویدادهای هفته، دفتر فرماندهی سپاه، 14/8/1362.
1
درپی پیشروی‌های شب گذشته نیروهای خودی در منطقه عملیاتی والفجر4 و درحالی‌که منابع خبری ضمن بازتاب عملیات ایران در منطقه شیلر از نبردهای شدید در بخش شمال‌غرب جبهه جنگ خبر می‌دهند، فرمانده ارتش خلقی عراق مدعی شد ایران در این عملیات شکست خورده است.
باتوجه‌به شکست تقریباً سنگین نیروهای عراقی در مرحله اول عملیات والفجر4 و ازدست‌دادن ارتفاعات مهم و حساس این منطقه به‌خصوص در محور بانه، امروز طه یاسین رمضان فرمانده کل ارتش خلقی عراق، در جلسه با فرماندهان و معاونان یگان‌های ارتش خلق این کشور درصدد ترمیم روحیه نظامیان عراقی برآمد و مدعی شد تلاش‌های ایران محکوم به شکست است. وی گفت: «سرنوشت حمله جدید ایران در منطقه مأموریت سپاه یکم عراق کاملاً شکست خواهد خورد و از تحقق هرگونه هدفی عاجز خواهد بود و تلاش‌های نیروهای ایرانی خللی در قدرت دفاعی عراق به وجود نخواهد آورد.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در بخش خبری 19:45، بدون اشاره به دستاوردهای عملیات والفجر4 با استناد به گزارش رادیو تهران صرفاً به تلفات و خسارت‌های واردشده به ارتش عراق اشاره کرد و به نقل از خبرگزاری رسمی عراق به تشریح اقدامات پیشگیرانه و پاسخ عراق به حملات ایران پرداخت، این رادیو به نقل از خبرنگار بخش شرقی خود گفت: آخرین گزارشهای رادیو تهران حاکی‌از آن است که از آغاز حملات تهاجمی والفجر4 در چهارشنبه گذشته تاکنون، 2500 تن از نیروهای عراق کشته شده‌اند. ایران می‌گوید که در این عملیات یک تیپ ارتش عراق موسوم به تیپ فرماندهی الفاروق به‌کلی منهدم گردیده و 1500 تن از نیروهای ارتش عراق کشته شده‌اند. به گفته رادیو تهران، در این حملات همچنین 400 عراقی به اسارت درآمده و 120 واحد سیار ارتش عراق و 40 تانک به‌کلی از بین رفته است. براساس گزارش این رادیو، خطر حمله توپخانه عراق به شهر مریوان درحال‌حاضر از میان برداشته شده است. قبل از این، رادیو تهران گفته بود که هدف از حملات تهاجمی تازه ایران عقب‌راندن نیروهای عراقی است تا دو شهر مرزی مریوان و بانه دیگر در معرض آتش توپخانه عراق قرار نداشته باشند. به گفته رادیو تهران، هدف دیگر حملات تهاجمی ایران قطع خطوط کمک‌رسانی میان نیروهای عراقی و چریک‌های کرد در داخل خاک ایران بوده است. دراین‌میان، عراق مدعی شده است که حملات ایران را با موفقیت خنثی کرده است. عراق می‌گوید در یک حمله متقابل که اوایل صبح انجام گرفت، ارتش این کشور بسیاری از ارتفاعات سوق‌الجیشی را که در آغاز عملیات اخیر ایران در چهارشنبه گذشته تحت کنترل نیروهای ایران درآمده بود، دوباره به تصرف درآورده است. به گفته خبرگزاری عراق، به نیروهای ایران تلفات جانی سنگینی وارد آمده و تعداد زیادی از آنان به اسارت عراق درآمده‌اند(2)
در همین حال و در ادامه بازتاب عملیات والفجر4 در رسانه‌های خارجی خبرگزاری فرانسه با
استناد به پنجمین بیانیه مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، محدوده درگیری را جبهه‌ای به طول 150 کیلومتر از سردشت تا مریوان اعلام کرد و افزود 48 دهکده کردستان ایران و همچنین جاده مرزی سردشت - بانه در این عملیات پاکسازی شده است.(1)
خبرگزاری یونایتدپرس نیز به نقل از خبرگزاری دولتی عراق گزارش داد که ارتش این کشور در یک حمله غافلگیرکننده در اوایل صبح امروز موفق شد اراضی ازدست‌داده را مجدداً به تصرف خویش درآورد.(2)این درحالی است که خبرگزاری فرانسه به نقل از رادیو تهران از شکست ضدحمله عراق خبر داد.(3)همین خبرگزاری در گزارش دیگری با استناد به اخبار رادیو تهران ضمن اشاره به موفقیت نیروهای ایران در تصرف تأسیسات نظامی و انبار تدارکات گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه پنجوین عراق، افزود: «از آغاز حمله والفجر4 که شب چهارشنبه شروع شده این اولین‌بار است که نام این شهر عراقی توسط ایران ذکر می‌شود.»(4)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس، کانال 1 تلویزیون دولتی فرانسه ضمن اعلام آمار تلفات عراقی‌ها در این عملیات یادآور شد: «این ارقام را که تهران اعلام کرده باید بسیار محتاطانه گرفت، اما این‌بار بغداد این حمله را مورد تأیید قرار داده و به ادامه نبردها اشاره کرده است.» کانال 2 تلویزیون فرانسه نیز با بیان اینکه جنگی که از چهار سال پیش منطقه غرب آسیا را به آتش کشیده، همچنان در مرز ایران و عراق جریان دارد، افزود: «یک هفته پس از قضیه تحویل سوپراتانداردهای فرانسوی به عراق، ایران مجدداً در منطقه کردستان دست به حمله زده است.» روزنامه فرانسوی لیبراسیون هم در شماره امروز خود نوشت: «درحالی‌که نبرد بین ایران و عراق از سر گرفته شده، فرانسه و امریکا می‌کوشند طرح تضمین آزادی کشتیرانی در خلیج [فارس] توسط شورای امنیت سازمان ملل به تصویب برسد.»(5)این روزنامه همچنین خاطرنشان کرد: «از آنجا که جمهوری اسلامی ایران تاکنون بارها پیشنهادهای صلح بغداد، کشورهای عربی، سازمان ملل متحد و کشورهای غیرمتعهد و بالاخره پیشنهاد صلح کنفرانس کشورهای اسلامی را رد کرده، بعید به نظر می‌رسد که این‌بار نیز با پیشنهاد فرانسه و امریکا و قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد مبنی‌بر استقرار آتش‌بس موافقت کند.»(6)
رادیو امریکا نیز با اشاره به برخی دستاوردهای اعلام‌شده ایران در این نبرد، به نقل از صدام حسین گفت تهاجم ایران دفع شده است و اضافه کرد: «وی به ملک حسین پادشاه اردن، گفت سربازان عراقی دلاورانه جنگیده‌اند و اکنون به گفته صدام حسین به تعقیب بقایای مهاجمان پرداخته‌اند.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، رادیوهای کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس نیز اخبار این عملیات را با استناد به گزارش خبرگزاری بغداد منعکس کردند.(7)
در همین حال، رادیو مسکو ضمن اشاره به دریافت خبرهای متفاوت از نبردهای جدید میان ایران و عراق گفت: «هر قدر که این خبرها ضدونقیض باشد، یک چیز کاملاً روشن است و آن
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 41، 30/7/1362، صص 12 و 13، تهران - خبرگزاری فرانسه، 29/7/1362.
2) همان، ص20، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 29/7/1362.
3) همان، صص 20 و 21، تهران - خبرگزاری فرانسه، 29/7/1362.
4) همان، ص22، تهران - خبرگزاری فرانسه، 29/7/1362.
5) همان، صص 30، 31، 34 و 35، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/7/1362.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 216، 30/7/1362، صص 23 و 24، رادیو آزاد، به نقل از روزنامه فرانسوی لیبراسیون.
7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 41، 30/7/1362، صص 45 - 36، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
اینکه یک گام جدید و خطرناکی در راه گسترش عملیات جنگی برداشته شده و بنابراین مانع جدیدی در راه رفع بحران ایران و عراق ازطریق سیاسی به وجود آورده است.» این رادیو با بیان اینکه تشدید عملیات جنگی، قربانیان انسانی و خسارات مادی بیشتری را به هر دو کشور تحمیل می‌کند، افزود: «ولی در اوضاع بین‌المللی کنونی که به تفسیر دولت ریگان فوقالعاده تیره شده، ادامه درگیری مسلحانه میان ایران و عراق و مخصوصاً گسترش دامنه آن در حکم خطری جدی برای امنیت نه‌تنها ایران و عراق و بسیاری دیگر از کشورهای منطقه بلکه برای امر صلح بهطورکلی نیز هست.»(1)
1
نیروهای خودی با اجرای چند عملیات در مناطق کردنشین توانستند علاوه‌بر بازپسگیری یک موضع مهم در منطقه آلان، یک منطقه در غرب محور سنندج - کامیاران را پاکسازی کنند.
به‌دنبال آزادسازی ارتفاع مرزی لک‌لک در مرحله اول عملیات منطقه آلان در جنوب‌غربی سردشت و اشغال مجدد آن توسط عناصر حزب دمکرات کردستان ایران و سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، امروز نیروهای خودی موفق به بازپسگیری این ارتفاع شدند. در این عملیات نیروهای جمعی تیپ ویژه شهدای سپاه باوجود آتش شدید و پرحجم توپخانه‌های عراقی موفق شدند بار دیگر این ارتفاع مهم را آزاد کنند.(2)
نیروهای خودی همچنین در میشه‌ده در شرق محور پیرانشهر - سردشت، درحال اجرای کمین علیه عناصر مسلح غیرقانونی بودند که در دام عملیات ضدکمین افراد ضدانقلاب قرار گرفتند و با آنها درگیر شدند. این درگیری از ساعت 2 بامداد تا 12 ظهر ادامه یافت و درنهایت نیروهای خودی که 2 نفرشان زخمی شده بودند، موفق به خروج از ضدکمین شدند. در این حادثه از افراد مسلح غیرقانونی نیز تعدادی کشته و زخمی شدند، اما آماری از میزان تلفات ضدانقلاب گزارش نشده است(3)
در عملیات پاکسازی غرب محور سنندج - کامیاران نیز که یکی از مناطق اصلی گروه‌های مسلح غیرقانونی، به‌ویژه حزب دمکرات و سازمان کومه‌له است، نیروهای خودی در روستای هندیمن 8 تن از وابستگان به این گروه‌ها را دستگیر کردند. از یکی از دستگیرشدگان یک قبضه سلاح و چندین قبضه خشاب نیز کشف و ضبط شد.(4)
امروز همچنین قرارگاه حمزه سیدالشهدا در گزارشی به ستاد مرکزی سپاه از فروپاشی بخشی از تشکیلات درون‌شهری حزب دمکرات کردستان ایران در شهر ارومیه خبر داد. در این گزارش اشاره شده است: با پیگیری‌های مستمر نیروهای سپاه تشکیلات شهری حزب دمکرات در ارومیه بیش از 70 درصد آسیب دید و 29 تن از مسئولان و اعضای این تشکیلات دستگیر شدند که اغلب آنها به وابستگی خود اعتراف کرده و اطلاعات خود را دراختیار سپاه قرار داده‌اند.(5)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/7/1362، صص 28 و 29، رادیو مسکو، 29/7/1362.
2) سند شماره 316572 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای از قرارگاه عملیات شهید ناصر کاظمی به فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 5، تاریخ30/7/1362، صص 1 و 2
3) سند شماره 355010 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات پیرانشهر به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 1/8/1362؛ و- سند شماره 80730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (منطقه11) به فرماندهی سپاه، 3/8/1362، ص2.
4) سند شماره 416783 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 30/7/1362؛ و- سند شماره 80740 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 29/7/1362.
5) سند شماره 416754 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 به ستاد مرکزی (اطلاعات)، 29/7/1362.
1
در اقدامات عناصر مسلح غیرقانونی در محورهای مختلف استان آذربایجان‌غربی و استان کردستان 3 تن از افراد خودی شهید، 16 تن زخمی و 7 تن نیز به گروگان گرفته شدند. از افراد مهاجم هم تعدادی کشته یا زخمی و 2 تن نیز دستگیر شدند.
ساعت 17 امروز، نیروهای گروهان مالک اشتر ژاندارمری در محور سقز - بوکان که پس از پایان مأموریت تأمین این جاده، درحال بازگشت به پایگاه خود در 10 کیلومتری سقز بودند، به محاصره عناصر مسلح غیرقانونی درآمدند و با آنها درگیر شدند. درپی درخواست کمک نیروهای تأمین از فرماندهی ژاندارمری سقز و اعزام گروه کمکی به محل درگیری، مهاجمان که حدود 100 نفر بودند مجبور به عقب‌نشینی شدند و نیروهای تأمین از محاصره نجات یافتند. در این درگیری که چهار ساعت و نیم به طول انجامید یک تن از نیروهای ژاندارمری شهید شد و 10 سرباز نیز زخمی شدند. یک نفر از مهاجمان هم که مقداری مهمات و چندین نارنجک به همراه داشت در محل درگیری دستگیر شد، آمار دقیقی از تعداد تلفات افراد مسلح غیرقانونی گزارش نشده است.(1)
در حادثه مشابهی در محور سقز - مهاباد، افراد وابسته به سازمان کومه‌له در ساعت 17:30 در نزدیکی روستای آلتون، با حمله به افراد تأمین جاده ژاندارمری که درحال بازگشت به مقر خود بودند، 2 تن از آنها را شهید و 2 نفر را زخمی کردند. از مهاجمان نیز یک تن دستگیر شد.(2)
براثر درگیری نیروهای ژاندارمری با افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب در پایگاه دوآب در جنوب سقز نیز 3 سرباز زخمی شدند.(3)
همچنین عوامل حزب دمکرات کردستان ایران شبانه به پایگاه مقاومت روستای میرآباد در 6 کیلومتری جنوب‌غربی سلماس، حمله کرده و این پایگاه را به محاصره خود درآوردند. نیروهای پایگاه پنج ساعت و نیم مقاومت کردند، ولی به‌علت نرسیدن نیروهای کمکی، مهاجمان توانستند ضمن زخمی‌کردن یکی از افراد پایگاه، آنجا را به تصرف درآورند. افراد حزب دمکرات پس از غارت امکانات و اسلحه‌های موجود در پایگاه و به‌آتش‌کشیدن مدرسة این روستا، 7 تن از نیروهای پایگاه را نیز به گروگان بردند(4)
علاوه‌براین افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی با مراجعه به روستای نشکاش در غرب مریوان اهالی روستا را در مسجد جمع کرده و پس از اخذ مبلغ 200 هزار ریال از آنان روستا را ترک کردند(5)
2
رئیس مجلس شورای اسلامی در تحلیل زمینه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی عملیات والفجر4، از تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق به‌عنوان یکی از عوامل مؤثر در تصمیم ایران به اجرای این عملیات نام برد.
1) سند شماره 316572 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 345916 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 30/7/1362؛ و- سند شماره 80740 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 89207 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین غرب کشور، شماره 138، 4/8/1362، ص1؛ و- سند شماره 320526 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 80612 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 30/7/1362.
3) سند شماره 416784 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن3 عملیات - مرکز فرماندهی)، 29/7/1362، صص 2 و 3؛ و- سند شماره 345916 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 30/7/1362.
4) سند شماره 416718 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه سلماس به فرماندهی و اطلاعات منطقه11، 30/7/1362؛ و- سند شماره 80730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 3/8/1362، ص4؛ و- سند شماره 80740 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 4/8/1362؛ و- سند شماره 80683 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 1/8/1362.
5) سند شماره 341720 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن2) به استانداری کردستان، 29/7/1362.
حجتالاسلاموالمسلمین اکبر هاشمی رفسنجانی امروز در خطبه دوم نمازجمعه تهران، با اشاره به سیاست فرانسه در قبال جنگ ایران و عراق اظهار کرد: «با نهایت پررویی مسئولان یک کشوری مثل فرانسه اعلام می‌کنند که ما نمی‌توانیم اجازه بدهیم که عراق در جنگ شکست بخورد و ایران پیروز بشود.» رئیس مجلس شورای اسلامی تحرکات سیاسی انجام‌شده درزمینه واگذاری هواپیماهای سوپراتاندارد را «تهاجم تبلیغاتی استکبار جهانی و ارتجاع منطقه» ذکر کرد که هدف آن جلوگیری از پیروزی جمهوری اسلامی ازطریق تضعیف روحیه مردم ایران و تقویت روحیه عراق می‌باشد. وی افزود: «در این شرایط ما که طرف هجوم همه این تبلیغات بودیم بایستی اقدامی می‌کردیم، اگر نمی‌کردیم چند روز بعد اینها یک صفحه جدیدی آغاز می‌کردند و می‌گفتند ایران جا خورد. دیدید عراق گفت که ایران یک ماه است می‌خواهد عملیات بکند، ولی فعلاً منصرف شده است و اینها این‌طوری خیال کردند که ما علی‌رغم حرف هایی که می‌زنیم از این هیاهوها ترسیده‌ایم و لذا همان شبی که ما حمله کردیم آنها آماده‌باش را لغو کرده بودند.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع همچنین خاطرنشان کرد: «ما با عملیات والفجر4 درحقیقت داریم با امریکا حرف می‌زنیم. با فرانسه و با ارتجاع منطقه حرف می‌زنیم. این کار را ما به‌خصوص الآن انجام دادهایم برای اینکه به شما بگوییم آن دورانی که ابرقدرت‌ها بتوانند تکلیف جنگ‌ها را تعیین بکنند، هروقت آنها خواستند جنگ باشد و هروقت آنها نخواستند جنگ نباشد آن دوران گذشته است.» وی با بیان اینکه ما برخلاف اراده همه ابرقدرت‌ها و همه قدرت‌های منطقه و شرق و غرب تصمیم می‌گیریم و مقابلشان می‌ایستیم، اظهار کرد: «نه اینکه اهل یکدندگی و لجاج هستیم و می‌خواهیم این‌جوری لجبازی کنیم. نه، این یک مکتب و منطق صحیحی هست. می‌خواهیم به شما بگوییم شما توی خانه‌هایتان نشسته‌اید حق تصمیم‌گیری درباره ما [را] ندارید، شما نگویید که ما نمی‌خواهیم ایران پیروز بشود؛ خودش نمی‌خواهد پیروز بشود. اگر خواست پیروز بشود، خودش پیروز می‌شود. شما نگویید که جنگ دیگر به مصلحت نیست؛ جنگ از اولش
هم به مصلحت نبود. شما بیخود جنگ را شروع کردید. حالا که شروع کردید اختیار ادامه جنگ، ختم جنگ، همه‌اش به اختیار ماست که مظلومیم و مورد تجاوز قرار گرفتیم.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی آن‌گاه تصریح کرد: «همین جریانِ هواپیماهای فرانسه درست به‌جای اینکه صدام را نجات بدهد برعکس باعث این عملیات شد و این عملیات، الآن جواب سوپراتانداردهاست. شما فردا یک چیز دیگر هم مطرح بکنید، ما مشتمان را محکم‌تر می‌کنیم.» وی افزود: «البته ما می‌خواهیم روابطمان خوب باشد و می‌خواهیم انقلابمان راه سازندگی‌اش را پیش ببرد، اما شما این آتش را روشن کردید و این آتشی که روشن شده باید آتش‌افروز را یک مقدار بسوزاند تا دیگر این آتش‌افروزی‌ها نشود. بنابراین عمیقاً و دقیقاً پیام ما در عملیات والفجر4 [همین] است و طرف پیام ما هم همان‌هایی هستند که از آن‌طرف رود نیل توی مصر گفتند که ما از عراق حمایت می‌کنیم. هم آن قارون‌های خلیج‌فارس هستند که با مانور خیال کردند ما را می‌ترسانند و گفتند حمایت می‌کنیم و هم ارباب‌های اینها هستند که از آن‌طرف به اینها دستور می‌دهند که حرف بزنید همه اینها طرف پیام ما هستند و این پیام ادامه دارد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی دومین انگیزه مهم عملیات والفجر4 را مسئله ضدانقلاب دانست و تأکید کرد: «تنها اینجا برای ما عراق مطرح نبود. این روزها ما اطلاعات فراوانی داریم که سیا و موساد گرداننده یک جریان عمومی هستند که آمدند همه اطراف، دشمنان ما را قانع کردند، گفتند هیچ‌یک از شما جداجدا نمی‌توانید پیروز شوید. نه صدام، نه منافقین، نه سلطنت‌طلب‌ها و نه کمونیست‌ها. گفتند همه شما در یک جریانِ همراه و هماهنگ می‌توانید پیروز شوید و این را پذیرفتند؛ یعنی این الآن تز پذیرفته‌شده جریان‌های ضدانقلاب داخلی و خارجی ماست که یک هماهنگی در عملیات بین این حرکت‌های داخلی و جنگ و هجوم‌های تبلیغاتی جهانی به وجود بیاید. تز هم این است: یک بحران نظامی، بعد یک بحران داخلی و بعد چیزهای دیگری که حالا من همه مسائلش را نمی‌توانم بگویم. ما لازم بود الآن یک ضربه کاری به آن آشیانه اصلی ضدانقلاب که غرب کردستان بود بزنیم.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع در تشریح اقدامات اخیر گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه کردستان گفت: «در سردشت، مرکزی به نام آلان است که این جنایتکارهای داخلی آنجا آموزش می‌بینند. به انواع و اقسام آنجا می‌روند دوره می‌بینند و برمی‌گردند که بعد از آنجا قضایا هدایت می‌شود. مرکز فرهنگی‌شان (یعنی کلاً ضدانقلاب کردستان) آنجا بود و عراق آنجا خیلی سرمایه‌گذاری کرده بود برای اینکه اینها آنجا باشند. از سردشت تا همین جنوب مریوان این منطقه‌ای که عرض کردم 150 کیلومتر است. این منطقه از آشیانه‌های آنها و به قول خودشان تسخیرناپذیر. عزالدین‌ها و قاسملوها و اخیراً شورای مقاومت و فلان، اینها آنجا بود و مراکز کارشان آنجا بود. ما باید یک ضربه‌ای توی آشیانه بزنیم مسئله را روشن کنیم. اخیراً
سلطنت‌طلب‌ها بودند، کمونیست‌ها، منافقین و هم اینها باهم جمع شده بودند.» وی هدف برنامه‌ریزی‌شده ضدانقلاب را ایجاد بحران نظامی و سپس دامن‌زدن به نارضایتی در داخل با رخنه به میان مردم در صفوف نان، اتوبوس و غیره دانست و افزود: «یک تز این‌جوری درست کردند. اینها جواب لازم داشتند. جوابی که ما دادیم و همه اینها باهم بود. یعنی این جواب را اولاً در کردستان دادیم. انتخاب کردستان یک دلیلش این بود که آنجا اخیراً به‌خاطر اینکه صدام فهمیده است کردستان آن چیزی که او فکر می‌کرد نیست. فهمیده که مردم کردستان با جمهوری اسلامی هستند.» حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در ادامه، حملات هواپیماهای عراقی به شهرهای بانه و مریوان را انتقام صدام از مردم کردستان خواند و اظهار امیدواری کرد نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی به‌منظور مقابله با حملات هوایی عراق و بازگشت آرامش به فضای غرب کشور تدابیر و اقدامات لازم را به عمل آورد.(1)
1
نخست‌وزیر در ادامه سفر به استان‌های شمال کشور، در سخنانی به جایگاه نیروهای مسلح در نظام‌های غیرمردمی، حمایت قدرت‌های بزرگ از عراق، سیاست ایران درارتباط‌با دول خارجی و طرح‌های اقتصادی دولت پرداخت. موسوی در مراسم صبحگاه مشترک نیروهای مسلح در ساری درباره جایگاه نیروهای مسلح در نظام‌های سیاسی غیرمردمی گفت: «نیروهای مسلح در این حکومت‌های جابر و ظالم چون بازویی بی‌اختیار دراختیار قدرت‌های بزرگ هستند و زاییده‌ای برای آن قدرت‌ها و وسیله‌ای برای تثبیت ارزش‌های آنها هستند.» نخست‌وزیر سپس به دلایل حمایت‌های سیاسی، نظامی و اقتصادی قدرت‌های بزرگ از عراق پرداخت و اظهار کرد: «تمامی این کمک‌ها به‌خاطر این است که این رژیم را نگه دارند؛ چراکه این رژیم حافظ منافعی است که قدرت‌های بزرگ به‌دنبال آن هستند.» وی افزود: «همه ما بهتر می‌دانیم که فروپاشی نظام بعثی عفلقی در عراق به معنای فروپاشی پایه‌های استکباری در منطقه و در خاورمیانه [غرب آسیا] و به ضرر همه جهان سلطه‌گر است؛ چراکه در هر بی‌انتظامی ازنظر آنها می‌تواند عواملی پدید آید که منجر به رهایی انسان‌ها بشود.»(2)
نخست‌وزیر همچنین امروز با شرکت در مراسم نمازجمعه بابل در سخنانی اظهار کرد: «امروز محکم‌تر از همیشه نظام ما در سطح جهانی ایستاده است و الحمدلله در مسائل داخلی بر اصلی‌ترین مسئله که جنگ باشد پیروز شده‌ایم. دررابطه‌با سیاست خارجی نیز آن انزوای قبلی را از دست دادهایم و به‌صورت سمبل مقاومت دربرابر جنایتکاران درآمده‌ایم.» وی درباره سازمان عفو بین‌المللی گفت: «ما هیچ اصالتی به این سازمان‌های کذایی نمی‌دهیم، بلکه از این سازمان‌ها فقط جهت اهداف خود استفاده می‌کنیم تا صدای خود را به ملل مستضعف جهان برسانیم.»
موسوی در تبیین طرح‌های اقتصادی پنج‌ساله دولت اعلام کرد: «طرح‌ها و پروژه‌هایی در دست اقدام است که انشاءالله حداقل تا دو سال دیگر ما به خودکفایی نسبی خواهیم رسید و کارخانجات عظیم ما درحال بازگشایی می‌باشند.» وی همچنین تأکید کرد: «مردم بدانید که با همت شما و رزمندگان عزیز به‌زودی چهره کریه این سرسپرده [صدام] از صفحه تاریخ برچیده خواهد شد.»(1)
1
وزارت امور خارجه ایران به اظهارات اخیر رؤسای جمهور امریکا و مصر مبنی‌بر مداخله نظامی این کشورها در منطقه خلیج‌فارس درصورت اقدام ایران به انسداد تنگه هرمز، واکنش نشان داد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران دراینباره گفت: «امریکا که به جدی‌بودن تهدید جمهوری اسلامی ایران در بستن تنگه هرمز درصورت به‌خطرافتادن منافع حیاتی ایران پی برده، کوشش می‌کند با این‌گونه تهدیدات در تصمیم قاطع جمهوری اسلامی ایران در دفاع از منافع خود تزلزل ایجاد نماید.» وی درباره احتمال خروج امریکا از موضع بی‌طرفی در جنگ، با تأکید بر اینکه امریکا را بی‌طرف نمی‌دانیم، افزود: «اصولاً ادعای امریکا در بی‌طرفی درزمینه تهاجم عراق بی‌اساس و بی‌پایه می‌باشد و امریکا تنها می‌تواند حمایت خود را از عراق علنی‌تر نماید که آن هم در روند جنگ تأثیری نداشته و ماسک بی‌طرفی را از چهره متجاوز امریکا برخواهد داشت.»(2)
علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران نیز در گفت‌وگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی اظهار کرد: «حکومت مصر از ابتدای تجاوز عراق به کشورمان با ارسال کمک‌های نظامی به عراق تلاش کرده است بخشی از تعهدات خود را به امریکا به مرحله اجرا درآورد.» وی با اشاره به سخنان حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر درمورد اعزام نظامیان این کشور به منطقه خلیج‌فارس گفت: «این‌گونه موضع‌گیری‌ها ازجانب حکومتی مانند رژیم مصر برای ما غیرمنتظره نیست و نکته جالب‌توجه این است که حکومتی که ادعای مقابله با جمهوری اسلامی را می‌کند، به‌دنبال امضای موافقت‌نامه ننگین کمپ دیوید و اوج‌گیری مبارزات مردم مسلمان مصر و بروز بحران‌های اقتصادی و سیاسی از حل مشکلات داخلی و خارجی خود عاجز است.» ولایتی همچنین اضافه کرد: «اگر آقای حسنی مبارک به‌راستی حامی اعراب است، بهتر است از کوشش‌های خود برای نزدیک‌کردن دولت‌های عربی به امریکا و اسرائیل دست بردارد.»(3)
2
به‌دنبال عملیات اخیر نیروهای خودی درمنطقه آلان سردشت و آزادسازی روستاها و ارتفاعات مرزی این منطقه از دست گروهای مسلح غیرقانونی به‌ویژه حزب دمکرات کردستان ایران، رادیو بی‌بی‌سی در اقدامی تبلیغاتی به پخش مصاحبه ضبط‌شده عبدالرحمن قاسملو رهبر حزب
دمکرات کردستان پیش از آغاز عملیات والفجر4 پرداخت. به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، رهبر حزب دمکرات در مصاحبه با هژیر تیموریان خبرنگار این رادیو در هلند، مدعی شد یک‌سوم خاک کردستان دراختیار پیشمرگان قرار دارد که شامل مناطق کاملاً آزاد و نیمه‌آزاد می‌باشد. قاسملو درمورد دریافت کمک از کشورهای خارجی ازجمله عراق که با ایران درحال جنگ است، گفت: «اگر دولتی مثل عراق یا دولت‌های دیگری که نظر بدی نسبت به مردم کردستان ایران نداشته باشند حاضر بشوند کمک بکنند بدون قیدوشرط این کمک را می‌پذیریم، چون ازنظر سیاسی و ازنظر نظامی درواقع در محاصره هستیم.» وی افزود: «ما با عراق درحال‌حاضر در یک سنگر علیه رژیم [امام] خمینی قرار داریم.»
قاسملو در ادامه با اشاره به دایرکردن چند مدرسه در کردستان و آموزش دروس به زبان کردی هدف اصلی حزب دمکرات را استقرار رژیمی دمکراتیک خواند که در چارچوب آن خودمختاری کردستان تأمین گردد، وی دراینباره خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی این خودمختاری با اسلحه‌ای که در دست پیشمرگان است تضمین می‌یابد. دبیرکل حزب دمکرات درخصوص روابط این حزب با سازمان کومه‌له اظهار کرد: «ما کوشش کرده‌ایم که با کومه‌له روابط دوستانه داشته باشیم و همکاری بکنیم و این همکاری به‌ویژه در سال‌های اخیر خوب بوده است.» وی درمورد همکاری با سازمان مجاهدین خلق (منافقین) نیز گفت: «می‌دانیم که به‌تنهایی قادر نیستیم رژیم [امام] خمینی را سرنگون بکنیم و به طریق اولی قادر نیستیم آلترناتیو باشیم. به این جهت باید دنبال هم‌پیمان هم بگردیم.» قاسملو در پاسخ به سؤالی درباره همکاری حزب دمکرات کردستان ایران با اتحادیه میهن‌پرستان کردستان عراق به رهبری جلال طالبانی اظهار کرد: «بله، ما همکاری داریم و ما خیلی خوشحالیم از این همکاری، برای اینکه هنگامی‌که پارسال در پاییز تهاجم وسیع رژیم [امام] خمینی شروع شد، دوستان ما از اتحاد میهن‌پرستان به کمک ما آمدند.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی همچنین در بخش دیگری از برنامه انگلیسی خود مصاحبه‌ای را از قاسملو پخش کرد: وی در این گفت‌وگو باوجود آگاهی از نتایج عملیات نیروهای خودی در منطقه آلان، این عملیات را شکست‌خورده و ناموفق خواند و مدعی شد: «ایرانیان حملات سنگینی را شروع کردهاند، ولی خوشحالم بگویم که با عدم موفقیت روبه‌رو شده است. نه‌تنها ما موفقیت قبلی خود را دارا می‌باشیم، بلکه ایرانی‌ها از بسیاری نقاط که قبلاً تحت تصرف داشتند مجبور به عقب‌نشینی شده‌اند.»
این رادیو در ادامه به تصحیح دیدگاه‌های قاسملو پرداخته و اظهارات وی درباره پشتیبانی عراق از این حزب را به‌نحو بارزی تعدیل کرده است.(2)در این بخش از مصاحبه قاسملو در
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/7/1362، صص 27 - 23، رادیو بی‌بی‌سی، 29/7/1362؛ و- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 218، 1/8/1362، صص 40 - 34.
2) این بخش از گفته‌های قاسملو که در بخش انگلیسی رادیو بی‌بی‌سی پخش شد، درواقع قسمت‌های تصحیح شده است که در آن مواضع قاسملو درمورد وابستگی حزب دمکرات به عراق به‌شدت تغییر کرده است و او اطلاعاتی را از اجرای عملیات در سردشت ارائه می‌دهد که در بخش پیشین از آن خبر نداشت.
پاسخ به این سؤال که «آیا شما کمک‌هایی درزمینه اسلحه و پول از کشورهایی همچون عراق دریافت می‌کنید؟» اظهار کرد: «آیا شما کشوری را می‌شناسید که به ما ازنظر پول و اسلحه کمک کند. ما پشتیبانی افکار عمومی را داریم. ممکن است بعضی وقت‌ها داخل خاک عراق بشویم، برخی از پزشکان فرانسوی در بیمارستان ما خدمت می‌کنند، ولی یادآور می‌شوم ما هر دو [حزب دمکرات و عراق] درحال جنگ با دولت ایران هستیم.»(1)
1
پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر اخراج رژیم اشغالگر قدس از عضویت در سازمان ملل با پیشنهاد متقابل نروژ از دستور کار مذاکرات مجمع عمومی این سازمان خارج شد. به گزارش رادیو اسرائیل، پیشنهاد نروژ با 79 رأی موافق دربرابر 43 رأی مخالف پذیرفته شد. مصر، رومانی، یوگسلاوی و 15 کشور افریقایی ازجمله کشورهایی بودند که به نفع رژیم صهیونیستی رأی دادند. این رادیو به نقل از یهود ایلوم نماینده رژیم صهیونیستی در سازمان ملل، گفت که نتیجه رأی‌گیری ثابت کرد غالب کشورهای جهان حاضر نیستند در تحریم رژیم اسرائیل شرکت کرده و کورکورانه از دشمنان این رژیم جانبداری کنند.(2)
از سوی دیگر و باوجود رد پیشنهاد ایران، رادیو بی‌بی‌سی از تشدید مخالفت‌ها با عضویت رژیم صهیونیستی در سازمان ملل خبر داد و اعلام کرد: این اقدام گرچه با اکثریت آرا شکست خورد، ولی تقریباً یک‌سوم از کل نمایندگان به‌نحوی از انحاء با رژیم اسرائیل مخالفت ورزیدند. اکثر دولت‌های کمونیست و عرب با ادامه عضویت این رژیم در سازمان ملل به‌شدت مخالف‌اند.
این رادیو به نقل از کیس هیندلز خبرنگار خود در سازمان ملل، اضافه کرد: «سال گذشته هنگامی‌که پیشنهاد اخراج اسرائیل مطرح شده بود، مخالفین عضویت اسرائیل فقط 9 نفر بودند. ازاین‌رو رأی امسال را باید خصمانه‌تر تلقی کرد. 16 کشور عرب یعنی تقریباً همگی آنها به‌استثنای مصر، لبنان، مراکش و تونس برعلیه عضویت اسرائیل رأی دادند. اتحاد شوروی و 16 کشور از متحدان آن علیه اسرائیل رأی دادند که حکایت از تغییر موضع اتحاد شوروی دارد و باید آن را خطری جدی برای اسرائیل تلقی نمود. تاکنون اتحاد شوروی همواره اسرائیل را به رسمیت شناخته و مدافع عضویت این کشور در سازمان ملل بوده است.»(3)
2
امروز جزئیات بیشتری درخصوص اهداف کشورهای غربی از ارائه طرح قطعنامه اخیر به سازمان ملل درباره جنگ ایران و عراق انتشار یافت، این اطلاعات همچنین حاکی‌از تلاش‌های موجود به‌منظور تقویت احتمال پذیرش قطعنامه مذکور توسط ایران است.
روزنامه لوموند (چاپ پاریس) درباره هدف فرانسه از طرح قطعنامه جدید که روز سه‌شنبه
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 218، 1/8/1362، صص40 - 34.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/7/1362، صص 12 و 13، رادیو اسرائیل، 29/7/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 216، 30/7/1362، صص 14 و 15، رادیو بی‌بی‌سی، 29/7/1362.
26 مهرماه توسط سفیر هلند در سازمان ملل ارائه شد، نوشت: «اگر تهران از پذیرفتن پیشنهاد آتش‌بس خودداری کند دیپلماسی فرانسه می‌تواند ادعا کند که تمام همّ خود را برای تأمین صلح به کار برده است.» این روزنامه با اشاره به منافع ویژه امریکا و انگلیس از مشارکت در تهیه طرح مذکور اضافه کرد: «ایالات متحده امریکا باوجود انکار [اعتراض] کاخ سفید [نسبت به تحویل سوپراتانداردها] می‌کوشد سیاست خود را در منطقه متوازن سازد، بریتانیا [نیز که] مدتی مردد بود ... نمی‌خواهد نفوذ فرانسه را در منطقه‌ای که از دیرباز منطقه تاریخی بریتانیا بوده تسهیل کند.»
به نوشته لوموند، متن قطعنامه مذکور اشاره‌ای به مسئولیت‌ها در جنگ ایران و عراق نمی‌کند، ولی پیشنهاد آغاز تحقیق دراین‌زمینه را مطرح می‌سازد، زیرا «بدون شک عراق نخواهد پذیرفت که آشکارا به‌عنوان آغازکننده جنگ معرفی شود.» این روزنامه سپس افزود: «تا آنجا که می‌دانیم این طرح از پشتیبانی عراق برخوردار است. آقای طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، در اواخر هفته گذشته هنوز هم در نیویورک بود. از طرف دیگر، انتظار نمی‌رود که اتحاد شوروی این قطعنامه را وتو کند، زیرا در اصل شوروی قاطعانه خواستار آزادی کشتیرانی در تنگه‌ها است و تحرک تمام نیروهای دریایی این کشور بستگی زیادی به این امر دارد.» لوموند درمورد عکس‌العمل احتمالی ایران نوشت: «بدون شک پاسخ منفی است و نظر بیشتر دیپلمات‌ها که پرونده امر را دنبال می‌کنند و اینجا شاهد اظهارنظرهای خشمگینانه سفیر تهران بوده‌اند نیز همین است.»
این روزنامه خاطرنشان ساخت: قطعنامه مذکور تا پایان ماه جاری که ریاست شورای امنیت به‌عهده نماینده اردن است در دستورکار این شورا قرار نخواهد گرفت. زیرا تهران، امان را هم‌پیمان بغداد می‌داند. در این مدت باید تماس‌هایی با ایران گرفته شود. این درحالی است که به نظر نمی‌رسد الجزایری‌ها به‌علت تجربه قبلی آمادگی آن را داشته باشند و دبیرکل سازمان ملل نیز برای فرستادن اولاف پالمه به نمایندگی از خود به تهران تردید دارد. لوموند اضافه کرد: دبیرخانه عمومی سازمان ملل ترجیح می‌دهد ایرانیان قبلاً موضع خود را اعلام کنند تا مشخص شود آیا امکان سازش بر سر متن قطعنامه مذکور وجود دارد یا خیر.(1)
1
درحالی‌که عربستان سعودی و سایر کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس می‌کوشند با برقراری آشتی و بهبود روابط میان عراق و سوریه از گسترش جنگ به منطقه خلیج‌فارس و به تبع آن قطع جریان نفت جلوگیری کنند، وزیر دفاع عربستان مدعی شد این کشور می‌تواند بدون نفت نیز به طرز بسیار مطلوبی امورات خود را اداره کند.
سلطان بن عبدالعزیز با بیان این مطلب در پاسخ به سؤالی درباره تهدید ایران به بستن تنگه هرمز و قطع صدور نفت از خلیج‌فارس، افزود: «این کشورهای واردکننده نفت هستند که بدون نفت نمی‌توانند زندگی کنند. [لذا] این سؤال را باید مستقیماً از آنهایی که از نفت وارداتی بهره‌مند می‌شوند پرسید.»(2)
در همین حال، رادیو امریکا در گزارشی به دیدار مقامات بلندپایه عربستان و امارات در دو هفته گذشته از بغداد و دمشق اشاره کرد و گفت: کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس عقیده دارند درصورت متقاعدشدن سوریه به بازگشایی خط لوله نفت عراق در خاک این کشور، نگرانی از گسترش جنگ برطرف خواهد شد، زیرا این اقدام، عراق را که صادرات نفتش به حدود 700 هزار بشکه در روز کاهش یافته است، متقاعد خواهد ساخت از هواپیماهای سوپراتاندارد علیه تأسیسات نفتی ایران استفاده نکند. این رادیو افزود: «گفته می‌شود سوریه این پیشنهاد را مورد مطالعه قرار داده است و منابع دیپلماتیک در دمشق معتقدند که دیدار روز چهارشنبه پرزیدنت حافظ اسد و حسین شیخ‌الاسلام معاون وزارت خارجه ایران نیز به همین مسئله ارتباط داشته است.»(1)
1
با افزایش ظرفیت صدور نفت عراق از ترکیه، مقامات این کشور اقدامات امنیتی شدیدی را برای حفاظت از لوله نفتی عراق به اجرا گذاشتند. خبرگزاری آسوشیتدپرس ضمن اعلام این مطلب افزود: «این عمل باوجود تأکید ایرانیان مبنی‌بر عدم حمله به این خطوط، ناشی‌از ترس مقامات ترکیه می‌باشد.» آسوشیتدپرس همچنین به نقل از روزنامه کویتی الانباء اعلام کرد: علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، در سفر خود به ترکیه در تابستان گذشته به مقامات این کشور درباره خودداری نیروهای ایران از حمله به لوله نفت عراق در خاک ترکیه اطمینان داده بود. بااین‌حال ژنرال اورن رئیس‌جمهور ترکیه به هیئت حاکمه این کشور توصیه کرده است دررابطه‌با قول‌های ایران با احتیاط برخورد کنند.(2)
در همین حال، ایلتر ترکمن وزیر امور خارجه ترکیه، در گفت‌وگو با مجله الحوادث (چاپ لندن) درمورد صدور نفت عراق از خاک ترکیه گفت: «خط لوله برقرار گردیده و صدور نفت از آن به‌طور منظم جریان دارد.» وزیر امور خارجه ترکیه همچنین درمورد احتمال ازسرگیری صدور نفت عراق ازطریق سوریه اظهار عقیده کرد: «گمان نمی‌کنم که چنین مسئله‌ای در شرایط حاضر ممکن باشد و چنانچه این امر صورت گیرد ما از آن استقبال می‌کنیم. البته چنین احتمالی فعلاً زمینهای ندارد.»(3)
2
دبیرکل سازمان ملل گزارش گروهی از متخصصان درمورد انهدام تأسیسات هسته‌ای عراق در ژوئن 1981 توسط رژیم صهیونیستی را به مجمع عمومی این سازمان تسلیم کرد. این گروه که در اجلاس پیشین مجمع عمومی، مأمور تحقیق درباره حمله به تأسیسات هسته‌ای عراق شده بود، در گزارش خود علاوه‌بر برآورد خسارات واردشده به رآکتور و ضربه‌ای که به برنامه تحقیقاتی این کشور وارد آمده، این حمله را زیان بالقوه برای قوانین و مؤسسات بین‌المللی دانسته و افزوده است: «اقدام اسرائیل نشاندهنده عدم اقدام به [امضاء] پیمان عدم تکثیر سلاح‌های هسته‌ای سازمان ملل و درحقیقت به‌مبارزه‌طلبیدن آن و سیستم حفاظتی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است.»(4)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/7/1362، صص 16 و 17، رادیو امریکا، 29/7/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 216، 30/7/1362، صص 4 و 5، آنکارا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/7/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 238، 22/8/1362، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/8/1362، به نقل از مجله الحوادث.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 217، 1/8/1362، ص27، سازمان ملل - خبرگزاری یوگسلاوی، 29/7/1362.
1
درحالی‌که قرار بود مذاکرات سازش در لبنان روز پنجشنبه در فرودگاه بیروت برگزار شود، وزیر امور خارجه لبنان اعلام کرد جناح‌های درگیر در این کشور برای برگزاری مذاکرات صلح در یک "کشور دوست" به توافق رسیده‌اند. به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از بیروت، رفیق حریری میانجی پادشاهی عربستان برای مذاکرات آتش‌بس در لبنان، گفت که نتیجه تماس‌های خود با جناح‌های درگیر و عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه سوریه را به اطلاع ایلی سالم وزیر امور خارجه لبنان، رسانده است. وی افزود که «نتیجه، مثبت بوده و همه طرف‌ها درمورد امکان مذاکرات به توافق رسیدند.» همچنین بنا بر اعلام منابع سیاسی و رادیو فالانژیست‌ها، این کشور دوست، سوئیس است و احتمال دارد مذاکرات در سفارت لبنان در برن برگزار شود.(1)این درحالی است که گزارشهای رسیده از لبنان از ادامه نبردهای پراکنده در مناطق اقلیم الخروب، جبل، شیاح و حومه جنوبی بیروت میان گروه‌های متخاصم حکایت دارد.(2)
2
تلاش‌ها برای نزدیک‌کردن دیدگاه‌های طرفین اختلاف در سازمان آزادی‌بخش فلسطین ادامه دارد. در همین حال، مسئله فلسطین در ملاقات معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران و رئیس مجلس ملی فلسطین نیز مورد بررسی قرار گرفت. خبرگزاری فلسطینی وفا، که توسط هواداران یاسر عرفات اداره می‌شود، اعلام کرد: رهبر فلسطین و نیروهای هوادار وی با برنامه اصلاحات و اتحاد سازمان آزادی‌بخش فلسطین که یکشنبه گذشته ازسوی جبهه خلق برای آزادی فلسطین و جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین ارائه شد، موافقت کردند.(3)به گزارش خبرگزاری کویت، رهبران این دو جبهه در این طرح «خواستار تقویت رابطه با سوریه شدند و طرح صلح خاورمیانه‌ای ریگان را نیز درمورد تشکیل یک کنفدراسیون اردنی - فلسطینی رد کردند.» خبرگزاری یونایتدپرس از عمان نیز گزارش داد: دو تن از اعضای بلندپایه جنبش الفتح با شاه حسین پادشاه اردن، ملاقات کردند و خواستار حمایت وی از عرفات شدند. بر پایه این گزارش، «پادشاه اردن حمایت خود را از مشروعیت و وحدت سازمان آزادی‌بخش فلسطین و استقلال فلسطین در اتخاذ تصمیمات خود ابراز داشت.»(4)
مسئله فلسطین و اوضاع کنونی منطقه غرب آسیا، امروز در دیدار حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران، با خالد الفهوم رئیس مجلس ملی فلسطین در دمشق نیز مورد بررسی قرار گرفت. به نوشته روزنامه کیهان، معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران با اشاره به انقلاب فلسطین به‌عنوان یک مسئله راهبردی در تشریح سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دراینباره گفت: «ما معتقدیم که انقلابیون فلسطین باید در بالاترین حد قدرت و توان خود در مقابل دشمن صهیونیستی به نبرد ادامه دهند.»(5)
1
در ادامه عملیات والفجر4 در محور مریوان، تلاش لشکر14 امام حسین(ع) برای تصرف ارتفاعات سنگ معدن و کله‌قندی در جنوب پنجوین، لشکر41 ثارالله(ع) برای تصرف ارتفاعات مشرف بر پنجوین (1530 و 1470) و لشکر25 کربلا به‌همراه تیپ2 لشکر28 کردستان برای تصرف ارتفاع خلوزه2 و بخش باقیمانده از قله‌های هفت‌توانان، باوجود کسب برخی موفقیت‌های اولیه، حاصلی در بر نداشت.
لشکر14 امام حسین(ع) که قرار بود نیروهایش را ساعت 21 از عقبه خود در بایوه به‌سمت نقطه درگیری بیاورد، با دو ساعت تأخیر اقدام به این کار کرد. نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) نیز حرکت خود را از ساعت 21:30 از تپه شهدا به‌سمت هدف آغاز کردند.
لشکر14 امام حسین(ع) از همان آغاز عملیات با مشکلاتی مواجه شد: در ابتدا خودروی حامل نیروهای راهنمای عملیات که از منطقه شناخت قبلی داشتند واژگون شد و اکثر آنها شهید یا زخمی شده و از منطقه عملیاتی خارج شدند. این حادثه در نتیجه عملیات امروز تأثیر زیادی داشت. علاوه‌براین، نیروهای این لشکر، در مسیر حرکت در شیار بین ارتفاع تخم‌مرغی و پاسگاه بناسوته با آتش سنگین و پرحجم توپخانه‌های عراقی مواجه شدند و تلفات فراوانی به آنان وارد آمد. این نیروها در ادامه پیشروی باتوجه‌به آنکه نیروهای راهنما دچار حادثه شده بودند، صرفاً با اتکاء به گرای منطقه هدف و با استفاده از قطب‌نما به‌سوی هدف حرکت کردند، اما به‌علت آشنانبودن به منطقه، در میان انبوه درختان که براثر اصابت گلوله‌های عراق بسیاری از آنها آتش گرفته بود، گیر افتادند. دود غلیظ ناشی‌از آتش‌گرفتن درختان به‌حدی بود که نفس‌کشیدن را برای نیروها مشکل کرده بود،
علاوه‌برآن انبوه درختان نیز مانع حرکت نیروها می‌شد.(1)-(2)
درپی بروز این مشکلات، حسین خرازی در ساعت 1:30 بامداد، در تماس بی‌سیم با علی رضائیان فرمانده قرارگاه تاکتیکی حمزه، ضمن تشریح وضعیت، تدبیر خود مبنی‌بر تغییر مسیر برای رسیدن به هدف را به اطلاع وی رساند و یادآور شد که تغییر مسیر دو ساعت طول خواهد کشید. در بررسی‌های بعدی که در مقر فرماندهی لشکر14 امام حسین(ع) بر روی مسیر جدید انجام شد، برخی فرماندهان این یگان همچون علی زاهدی، محمدرضا ابوشهاب و حسن آقایی با این استدلال که تغییر مسیر نیروها زمان می‌برد و تا آن موقع هوا روشن خواهد شد، با این پیشنهاد مخالفت کردند.(3)
باتوجه‌به این وضعیت، فرماندهی عملیات پیشنهاد لشکر14 امام حسین(ع) را درباره عقب‌نشینی نیروها و بازگشت به مواضع اولیه پذیرفت.(4)
از سوی دیگر، فرماندهی لشکر41 ثارالله(ع) با آگاهی از وضعیت پیش‌آمده دچار تزلزل شد. زیرا نیروهای این یگان قرار بود در جناح راست لشکر14 امام حسین(ع) عمل کنند و عدم پیشروی لشکر14 امام حسین(ع)، جناح چپ این لشکر را تهدید می‌کرد. قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) در جواب رضائیان که گفت: «اگر در قسمت [لشکر] امام حسین(ع) تغییراتی اتفاق افتاد، شما توجه نکنید و با اتکاء به خودتان بایستید» با تعجب پرسید: «توجه نکنیم!؟ ... کار ما با [لشکر] امام حسین(ع) یکی است.»(5)بااین‌حال، با اصرار فرمانده قرارگاه مقدم حمزه، لشکر41 ثارالله(ع) عملیات خود را در ساعت2:30 بامداد شروع کرد.
این یگان در اوایل درگیری موفقیت‌های قابل‌ملاحظه‌ای کسب کرد و تا صبح توانست قسمت‌هایی از ارتفاعات غرب و شرق هرگنه و جنوب‌شرقی پنجوین ازجمله ارتفاع 1530 را تصرف کند، ولی قله غرب هرگنه همچنان در دست دشمن باقی ماند. بعد از استقرار نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) روی این ارتفاعات، به‌دلیل خالی‌بودن جناح لشکر، بی‌ثباتی نبردهای روی
1) حسن آقایی فرمانده محور لشکر14 امام حسین(ع) درباره فشار واردشده به نیروها که مانع از پیشروی آنها شده بود مطالبی را در جمع فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه بیان کرد. وی گفت: «بچه‌ها از لای درخت‌ها حتی جلوی پایشان را هم نمی‌دیدند. دشمن مرتب آتش می‌کرد. گردان‌ها [به یکدیگر اتصال نداشتند]، دستشان از یکدیگر جدا شده بود [اتصال عملیات ممکن نبود]. تعدادی هم خوابیده بودند که آتش دشمن روی آنها قرار نگیرد. دست این افراد از هم جدا شده بود. بچه‌ها با وضعیت بدی در جنگل پراکنده شده بودند. برادر خرازی از پشت بی‌سیم نمی‌توانست موضوع را برساند که ما این وضعیت را داریم، فقط می‌گفت که در اینجا درخت‌های انبوهی است که ما نمی‌توانیم از آن عبور کنیم. البته ما هم بیشتر از این برای او تشریح نکرده بودیم. از بالا و پایین بچه‌های ما را خمپاره81 کاتیوشا و 130 هم از وسط می‌کوبیدند. اصلاً بهطورکلی معبرها را بسته بودند. غیر از جنگل که آن‌هم آتش‌سوزی شد که سابقه نداشت. ما در اینجا حدود 70 زخمی و 20 الی 25 نفر شهید دادیم.» (سند شماره 1853/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بررسی وضعیت اولویت اجرای عملیات شیلر والفجر4، (قرارگاه خاتم، 30/7/1362، نوار شماره 12954)، ص24)
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص75.
3) سند شماره 298/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی لشکر14 امام حسین(ع)، اصغر معرفت‌جو، 11/7/1362 تا 22/8/1362، ص73؛ و- سند شماره 133/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات لشکر14 امام حسین در والفجر4، راوی قرارگاه حمزه، محمدرضا دیانی، صص 44 و 45.
4) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص76.
5) سند شماره 133/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص45.
ارتفاعات و فشار عراق از دو طرف، فرمانده این لشکر، در مشورت با قرارگاه مقدم حمزه تصمیم به عقب‌نشینی گرفت. بدین‌ترتیب تا ساعت 9:00 صبح، پس از تخلیه شهدا و مجروحان، نیروهای این یگان به عقب برگشتند.(1)
قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع)، در ساعت 4 بامداد، وضعیت کلی یگان خود را به علی رضائیان که در قرارگاه فرماندهی این لشکر حضور یافته بود، این‌طور توضیح داد: از سه طرف (سنگ معدن، کله‌قندی و تپه هفت‌توانان) ما را می‌زنند تعداد زیادی از نیروهای دو گردان که وارد عمل شده بودند، شهید یا زخمی شده‌اند.(2)راه ماشین‌رو نداریم و اکثر زخمی‌ها مانده‌اند و یک گروهان احتیاطی را که وارد شده بود، دستور دادم که به عقب برگردند. وی با ناراحتی گفت: «من که دیشب گفتم اگر لشکر14 امام حسین(ع)، عمل نکند، من هم نمی‌توانم عمل کنم.»(3)
در سمت راست (شمال) لشکر41 ثارالله(ع) نیز قرارگاه حمزه4 (لشکر25 کربلا و تیپ2 از لشکر28 کردستان ارتش) برای تکمیل اهداف شب‌های گذشته (کامل‌کردن بخش‌های تصرف‌شده هفت‌توانان و تصرف خلوزه2)، به‌همراه سایر یگان‌ها با دو گردان ادغامی وارد عمل شد. این قرارگاه که برای تصرف خلوزه2 یک گردان و برای تکمیل تصرف ارتفاع هفت‌توانان نیز یک گردان در نظر گرفته بود، باوجود پیشروی‌های اولیه نتوانست اهداف خود را تأمین کند.
راوی قرارگاه مقدم حمزه که به‌همراه علی رضائیان فرمانده این قرارگاه، در ساعت 4:30 بامداد برای بررسی مشکلات قرارگاه تاکتیکی حمزه4 به مقر فرماندهی لشکر25 کربلا رفته بود، در ترسیم اوضاع عمومی و عملکرد این یگان نوشته است: ساعت 4:30 دقیقه بامداد است، پیش کوسه‌چی فرمانده لشکر25 کربلا رفتیم؛ یک گردانش به خلوزه2 رفته و در همان‌جا مانده، آتش دشمن خیلی زیاد بود، این گردان که با ارتش هم ادغام شده است، خیلی تلفات داده‌اند و زمین‌گیر شده است. از یک گردان تقریباً نصف آنها شهید و زخمی شده‌اند، گردانی هم که به هفت‌توانان رفته بود، نرسیده به قله زمین‌گیر شده‌اند. فرمانده گروهان ارتش شهید شده، ضمناً رساندن آب و غذا و مهمات هم خیلی سخت است، شهدا و زخمی‌ها روی خلوزه2 و هفت‌توانان مانده‌اند. کوسه‌چی می‌گوید هرچقدر هم که نیرو وارد کنیم، اینجا نمی‌شود عمل کرد.(4)
راوی قرارگاه خاتم نیز در نگاهی اجمالی به اجرای عملیات در این شب، روند لحظه‌به‌لحظه وقایع را چنین توصیف کرده است: «ساعت 24 است. هنوز لشکر14 امام حسین(ع) آمادگی خود را اعلام نکرده است. در ساعت 18 [دقیقه بامداد]، گردان‌های این لشکر به‌سمت هدف پیش می‌روند. ساعت 30 [دقیقه] بامداد، نیروهای لشکر25 کربلا اعلام می‌کنند که به دامنه خلوزه2 رسیده‌اند و در هفت‌توانان هنوز [سمت چپ] درگیر نشده‌اند. ساعت 1:25، فرمانده قرارگاه [مقدم] حمزه به فرماندهی لشکر25 کربلا [کوسه‌چی] اطلاع می‌دهد که دشمن در مسعود، نزره و کلو (سمت چپ
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص76.
2) تعدادی از شهدا از افراد کادر این لشکر بودند. توضیحات راوی لشکر41 ثارالله(ع) دراینباره در ضمیمه این گزارش آورده شده است.
3) سند شماره 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع)، محمدرضا دیانی، 29/7/1362 تا 19/8/1362، صص17 و 16.
4) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص76؛ و- سند 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 15 و 16.
و جلو) نیرو دارد و توصیه می‌کند که مواظب باشید. در ساعت 1:35، لشکر امام حسین(ع) اعلام می‌کند که در راه رسیدن به هدف به مشکلاتی برخورد کرده و جهت تعویض مسیر هم فرصت نیست، ازاین‌رو، از قرارگاه کسب تکلیف کرد. در ساعت 1:40، قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) اعلام کرد که راهنمای گردان دچار اشتباه شده و به‌دنبال معبر جدید هستند. در ساعت 1:45، لشکر25 کربلا اعلام کرد که به بالاترین قله ارتفاع خلوزه2 رسیده است. نیم‌ساعت بعد، لشکر41 ثارالله(ع) خبر داد که درگیر شده و در یال هرگنه درحال پیشروی است. غلامعلی رشید به لشکر25 کربلا اعلام می‌کند که برای پاکسازی کامل به مارو و پشت خلوزه نیرو بفرستد. ساعت 3:12، لشکر41 ثارالله(ع) از درگیری شدید و تصرف یک قله خبر می‌دهد. دیگر خبرهای رسیده نیز حاکی‌از پیشروی و موفقیت نیروهای این لشکر است. ساعت 4:12، لشکر25 کربلا اعلام می‌کند که به یال‌های آخر هفت‌توانان رسیده‌اند و پیشروی ادامه دارد. ساعت 4:18، لشکر ثارالله(ع) از تصرف هدف‌های این یگان خبر می‌دهد، ولی فرمانده این لشکر از عدم تأمین جناح چپ خود [لشکر14 امام حسین(ع)] نگران است. ساعت 4:25، فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) اعلام می‌کند که کار گره خورده است و امکان دارد اهداف تصرف نشود.» راوی در پایان، گزارش خود را این‌گونه جمع‌بندی کرده است: «گویا لشکر14 امام حسین(ع) نمی‌تواند راه را برای قله‌ها پیدا کند و موفق نمی‌شود روی کله‌قندی و سنگ معدن برود. لشکر41 ثارالله(ع) هم نمی‌تواند قله غرب هرگنه را بگیرد. لشکر25 کربلا هم موفق به پیشروی کامل به‌سوی خلوزه2 نمی‌شود و هم نمی‌تواند هفت‌توانان را کاملاً پاکسازی کند.»(1)
از سوی دیگر، هم‌زمان با عملیات نیروهای خودی در محور مریوان، نیروهایی از لشکر31 عاشورا و لشکر8 نجف در یک اقدام مشترک و البته بدون هماهنگی با قرارگاه مقدم حمزه، برای تصرف ارتفاعات براله و سربراله در محور بانه اقدام کردند و توانستند ارتفاع براله را به تصرف درآورند.(2)-(3)
1
تحرکات ارتش عراق در منطقه عملیاتی والفجر4 به‌منظور بازپسگیری مناطق ازدست‌رفته و ضربه‌زدن به عقبه‌های نیروهای خودی امروز نیز ادامه یافت و علاوه‌بر پاتک‌های شدید، توپخانه‌ها و هواپیماهای عراقی مناطقی را در شرق بانه و پنجوین با گلوله‌های شیمیایی هدف قرار دادند.
1) سند شماره 4232/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 29/7/1362، نوار شماره 12953)، صص 26 و 25.
2) هرچند در ابتدا گفته شد که ارتفاع سربراله هم به تصرف درآمده است، ولی در بررسی‌های بعدی این موضوع تأیید نشد. (سند شماره 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مقدم حمزه در عملیات والفجر4، محمدرضا دیانی، 19/8/1362، ص10)
3) سند شماره 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص10.
نیروهای دشمن به‌منظور بازپسگیری ارتفاعات محور بانه چندین پاتک سنگین اجرا کردند. اولین پاتک در ساعت 11، با بهره‌گیری از یک تیپ پیاده و حدود 50 تانک و پشتیبانی بالگرد انجام شد و نیروهای عراقی تا یک‌صد متری خاکریز احداث‌شده بین دو ارتفاع لری و کنگرک پیشروی کردند، اما با واکنش نیروهای لشکر8 نجف و تیپ2 لشکر28 کردستان سرکوب شده و با تحمل تلفاتی به عقب برگشتند.
پاتک دوم ارتش عراق نیز که صبح امروز در محور کنگرک و گرمک اجرا شد، ناکام ماند. ساعت 16، دشمن بار دیگر با یک تیپ پیاده و 80 تانک به خاکریز بین لری و کنگرک حمله کرد و توانست حدود 1500 متر از این خاکریز را که نیروهای تیپ2 لشکر28 کردستان در آن مستقر بودند، به اشغال خود درآورد. در این پاتک، دشمن 11 تانک که اغلب آنها از عراقی‌ها به غنیمت گرفته شده بود و تعدادی از خودروهای زرهی و دستگاه‌های مهندسی را که در پشت خاکریز بودند، منهدم کرده و تعدادی از نیروهای ارتش را هم به اسارت گرفت. درپی این اقدام نیروهای لشکر8 نجف و باقیمانده افراد تیپ2 لشکر28 با به‌کارگیری واحد زرهی ضمن جلوگیری از پیشروی نیروهای دشمن، توانستند آنان را به عقب برانند. در این درگیری شدید که حدود شش ساعت طول کشید، تعداد زیادی از نیروهای عراقی کشته و 110 نفر از آنان نیز اسیر شدند، همچنین چندین تانک و نفربر عراقی منهدم شد و چند تانک نیز به غنیمت درآمد.(1)
در همین حال، هواپیماهای عراقی در ساعت 15:30، روستای مجسه و سبدلو در شمال‌شرقی شهر بانه را بمباران کردند. در این حملات 13 تن از اهالی این روستاها زخمی شدند. توپخانه‌های دوربرد ارتش عراق نیز چند گلوله به‌سوی این شهر شلیک کردند که همه آنها به تپه‌های غرب شهر اصابت کرد و تلفات و خساراتی به بار نیاورد.(2)
علاوه‌براین، توپخانه‌های عراقی با گلوله‌های شیمیایی ارتفاعات شرق پنجوین را گلوله‌باران کردند که براثر آن 22 تن از نیروهای نظامی دچار مصدومیت شیمیایی شدند. سوزش و آب‌ریزش چشم‌ها، تاری دید، خارش پوست، تنگی نفس، سرفه و بی‌اشتهایی و تغییر رنگ پوست در نواحی چین‌دار بدن از عوارض عمومی این مصدومیت‌ها بود. در بررسی‌های اولیه پزشکان اعلام کردند که ماده استفاده‌شده در گلوله‌های شیمیایی "نیتروژن موستارد" بوده است(3)
1
در جلسه‌ای که به‌منظور بررسی عملکرد شب گذشته و امروز یگان‌های خودی با حضور فرماندهان قرارگاه خاتم و قرارگاه مقدم حمزه برگزار شد،(4)درباره تصرف ارتفاع خلوزه2 و اهمیت و حساسیت
1) سند شماره 4275/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 30/7/1362، نوار شماره 12825)، صص 11 و 12؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 77 تا 78؛ و- سند شماره 320/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی لشکر8 نجف در عملیات والفجر4، محمدعلی خرمی، 6/8/1362، صص 168 و 286.
2) سند شماره 80616 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره فرماندهی اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 30/7/1362؛ و- سند شماره 341726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی بانه به استانداری کردستان، 1/8/1362؛ و- سند شماره 343088 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 30/7/1362؛ و- سند شماره 320525 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 2/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 243، 27/8/1362، صص 2 و 3؛ و- محمدباقر نیک‌خواه، جنایات جنگی (حملات شیمیایی عراق در جنگ با ایران)، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1391، ص113.
4) در این جلسه حسن آقایی، محمدرضا ابوشهاب، محمد باقری، غلامحسین بشردوست، علی تجلائی، سرهنگ جمالی، حسین خرازی، حسن دانایی‌فر، غلامعلی رشید، محسن رضایی، داود رنجبر (راوی قرارگاه خاتم)، علی زاهدی، عزیز جعفری، علی فدوی و مرتضی قربانی حضور داشتند.
آن در منطقه بحث و گفت‌وگو شد و فرماندهان به‌اتفاق بر اهمیت کلیدی این ارتفاع تأکید کردند.
غلامعلی رشید با ارزیابی اهمیت این ارتفاع از دیدگاه نظامیان عراق گفت: «تا زمانی‌که این ارتفاع در دست دشمن است، امید دارد که پنجوین را حفظ کند، این ارتفاع تأمین پنجوین است. به همین خاطر دشمن خیال دارد به این ارتفاع بچسبد و پنجوین را حفظ کند.» رشید همچین اجرای پاتک‌های متعدد عراق در محور بانه را ناشی‌از موقعیت مهم این ارتفاع و نقش محوری آن برشمرد و افزود: «اگر خلوزه2 گرفته شود، فشار دشمن کم می‌شود، فشارهایی که به احمد کاظمی [لشکر8 نجف] وارد می‌شود به این علت است که خلوزه2 در دست دشمن است و او جرئت می‌کند که بین لری و کنگرک پاتک کند.»(1)
علی رضائیان نیز اعتقاد داشت اگر ارتفاع خلوزه تصرف شود، دیگر دشمن نمی‌تواند جای پایی داشته باشد. محسن رضایی هم با تأکید بر تصرف این ارتفاع گفت: «باید خلوزه را بچسبیم و عمل کنیم.»(2)
براین‌اساس، حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)، پیشنهاد داد این یگان با همکاری لشکر8 نجف، برای تصرف خلوزه2 وارد عمل شود، ولی در ادامه مباحث مشخص شد توان عملیاتی لشکر8 نجف برای تصرف ارتفاع کانی‌مانگا در نظر گرفته شده است و لشکر14 امام حسین(ع) نیز باید بین اجرای عملیات در پنجوین و تصرف خلوزه2 یکی را انتخاب کند که حسین خرازی به‌دلیل تعلق‌خاطری که به منطقه پنجوین داشت، این منطقه را برگزید. فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) دراینباره گفت: «قول دادیم در پنجوین حتماً عملیات بکنیم، چون اینجا شهید دادهایم.» وی بااینکه عملیات در محور پنجوین را انتخاب کرد، همچنان بر تصرف ارتفاع خلوزه٢ تأکید داشت.
در ادامه این جلسه، عزیز جعفری از زاویه‌ای دیگر و باتوجه‌به اهداف اصلی عملیات که تصرف ارتفاع سورن نیز ازجمله آن بود، مطالبی بیان کرد. وی پیشنهاد داد لشکر8 نجف برای ادامه عملیات روی کانی‌مانگا از محور بانه با هدف بستن تنگه روکان (بین سورن، پنجوین و کانی‌مانگا) وارد عمل شود و لشکر14 امام حسین(ع) نیز در قله شمالی سورن به‌منظور تهدید شهرک نالپاریز و بستن جاده نالپاریز به پنجوین در غرب کانی‌مانگا حمله کند. پس از آن لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) عملیات لشکر14 امام حسین(ع) را برای تصرف سایر قله‌های سورن ادامه دهد و لشکرهای 31 عاشورا و 41 ثارالله(ع) هم در اقدامی مشترک برای تصرف ارتفاع خلوزه2 وارد عمل شوند.(3)
در ادامه گفتوگوها، بار دیگر تصرف سورن مورد بحث قرار گرفت، ولی نبود یگان مناسب برای اجرای این مأموریت مانع از نتیجه‌گیری قطعی دراینباره شد: درمورد عملیات روی ارتفاع خلوزه2 هم تصمیم مشخصی اتخاذ نگردید(4)
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص77؛ و- سند شماره 4278/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 30/7/1362، نوار شماره 12828)، داوود رنجبر، ص8.
2) سند شماره 4275/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص8.
3) سند شماره 4234/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 30/7/1362، نوار شماره 12955)، داوود رنجبر، ص12.
4) سند شماره 4234/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 16 - 7.
1
فرمانده سپاه یکم عراق امروز مدعی شد که عملیات ایران که از چهارشنبه شب شروع شده، به شکست کامل انجامیده است. وی همچنین ادعا کرد که تاکنون 4735 تن از نظامیان ایران کشته شده‌اند و درحالی‌که رزمندگان ایرانی مواضع و ارتفاعات بسیاری را به تصرف خود درآورده‌اند، این فرمانده عراقی مدعی شد که مواضع ارتش عراق در منطقه عملیاتی مستحکم است.(1)به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر، فرمانده سپاه یکم در نامهای ضمن اعلام بازپسگیری تپه 1524 در منطقه پنجوین ادعا کرده که ایران رسماً به شکست ارتش و عقب‌نشینی سریع نیروهای خود به‌طرف تپه‌های دوردست اعتراف کرده است.(2)
ستاد فرماندهی کل عراق نیز در اطلاعیه شماره 1256 خود با تکرار این ادعاها، آمار اغراق‌آمیزی از خسارت‌های واردشده به نیروهای ایران ارائه داد. انهدام 13 تانک و نفربر، 6 قبضه توپ 106 میلی‌متری به‌همراه خدمه، 2 قبضه توپ، همچنین 16 دستگاه خودرو که 9 دستگاه آن حامل نفرات بود و انهدام 7 دستگاه لودر و یک قبضه ضدهوایی ازجمله موارد ادعایی عراق در این اطلاعیه بود.(3)
2
امروز نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) با اجرای سه عملیات نفوذی تلفات و خسارت‌هایی به نظامیان عراق وارد کردند. باتوجه‌به تداوم عملیات والفجر4 در دهانه شیلر و به‌هم‌ریختگی خطوط دفاعی عراق و نیز امکان نفوذ به عمق خاک این کشور، فرصت مناسبی دست داده تا نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم با استعداد محدودی از خطوط نه‌چندان منسجم عراقی‌ها عبور کرده و عملیات‌های انهدامی انجام دهند.
بزرگ‌ترین عملیات‌های امروز نفوذ به شانه‌دری در محور پنجوین - سیدصادق بود. در جریان این عملیات یک گروه رزمی به استعداد 60 نفر به شهر شانه‌دری عراق نفوذ کرده و به‌مدت دو ساعت بخش‌هایی از این شهر را به کنترل خود درآوردند. این نیروها با حمله به یک ستون عراقی که قصد هجوم به نیروهای خودی را داشت، یک جیپ فرماندهی و 3 دستگاه کامیون نظامی و یک تانکر آب را منهدم کردند، علاوه‌براین 10 گلوله آر.پی.جی نیز به داخل یک مقر نظامی شلیک کرده و یک ستاد استخبارات عراقی را با انواع سلاح‌ها هدف قرار دادند. ستاد جنگ‌های نامنظم در گزارش خود از این عملیات، به استقبال پرشور مردم شهر از نیروهای عمل‌کننده اشاره کرده و آورده است: اهالی شانه‌دری به‌هنگام عملیات نیروهای خودی درِ خانه‌های خود را به روی آنها می‌گشودند تا درصورت نیاز در آنجا پناه بگیرند. در این گزارش از تلفات و خسارت‌های واردشده به نظامیان عراق آماری داده نشده است.(4)
در اقدام دیگری یک گروه چریکی از نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم به پایگاه شربیان در
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 217، 1/8/1362، ص16.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/8/1362، ص4، رادیو صوت الجماهیر، 30/7/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 217، 1/8/1362، صص 1 و 2.
4) سند شماره 317605 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد جنگ‌های نامنظم به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 30/7/1362، ص3.
استان سلیمانیه عراق حمله و 12 گلوله آر.پی.جی و چندین گلوله خمپاره60 میلی‌متری به این پایگاه شلیک کردند. در این عملیات ساختمان پایگاه به‌شدت آسیب دید و یک خمپاره‌انداز نیز منهدم شد و 3 تن از نظامیان عراقی هم زخمی شدند.(1)
در همین روز، نیروهای خودی با همکاری افراد حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) به پایگاه ضدچریکی چغال‌آوا حمله کردند و به‌مدت یک ساعت آنجا را با انواع تیربار و 5 گلوله آر.پی.جی7 زیر آتش گرفتند.(2)
1
تجاوزهای هوایی و حملات عراق به مناطق غیرنظامی و مسکونی شهرهای ایران از امروز وارد فاز جدیدی شد و ارتش عراق علاوه‌بر گلوله‌باران شهرهای خرمشهر و آبادان، با موشک دو شهر مسجدسلیمان و دزفول را هدف قرار داد که خسارت‌های جانی و مالی فراوانی درپی داشت.
در ساعت 16:30 امروز، عراق دو موشک به مسجدسلیمان پرتاب کرد. براثر اصابت این موشک‌ها به محله سبزآباد این شهر، چندین باب خانه و مغازه تخریب شد یا خسارت دید. بلافاصله مردم شهر برای کمک به آسیب‌دیدگان در محل حادثه حضور یافتند. یک ساعت بعد، (ساعت 17:30) و درحالی‌که مردم مشغول عملیات خاک‌برداری و بیرون‌آوردن شهدا و زخمی‌ها بودند، موشک دیگری به همان محل اصابت کرد. به‌علت ازدحام جمعیت در این منطقه، آمار تلفات به‌شدت افزایش یافت. براثر این حملات موشکی 110 تن شهید و 350 نفر زخمی شدند، همچنین 27 منزل مسکونی و 29 مغازه به‌کلی ویران شد، به 350 مغازه و 186 منزل مسکونی نیز خسارت‌هایی وارد شد و 11 خودرو هم در آتش سوخت.(3)
80674 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه8 به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی، 1/8/1362؛ و- سند شماره 439177 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به گیرندگان، 1/8/1362؛ و- سند شماره 312788 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی لشکر21 حمزه سیدالشهدا(ع)، 2/8/1362، ص1.
شهرستان دزفول نیز در ساعت 17:30 هدف چندین راکت هواپیماهای عراق قرار گرفت و متعاقب آن در ساعت 17:40 یک موشک به این شهر اصابت کرد. در این حادثه 45 تن شهید و 150 نفر هم زخمی شدند و در خیابان امام خمینی، مسجد جامع، 60 منزل مسکونی و 45 باب مغازه و خیابان آیت‌الله منتظری این شهر تخریب شد.(4)
به‌دنبال این حادثه، شورای مرکزی ائمه جمعه، استانداری و سازمان تبلیغات اسلامی خوزستان، در این استان سه روز عزای عمومی و فردا را نیز در شهرهای مسجدسلیمان و دزفول تعطیل اعلام کردند.(5)
امروز شهرهای آبادان و خرمشهر نیز همانند روزهای گذشته هدف حملات توپخانه‌ای ارتش عراق قرار گرفت. در آبادان بخشی از یک ساختمان اداری، یک مدرسه و 4 منزل مسکونی براثر اصابت گلوله توپ‌های دوربرد عراقی تخریب شد. در خرمشهر نیز به گمرک، راه‌آهن، پل‌نو، دیری‌فارم، نیروی دریایی، کوت شیخ و اطراف کشتارگاه چندین گلوله توپ و خمپاره اصابت کرد و خسارت‌هایی به بار آمد. در این گلوله‌باران‌ها 12 تن زخمی شدند و یک تن نیز به شهادت رسید(6)
1) سند شماره 317098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد جنگ‌های نامنظم مشترک ارتش و سپاه (منطقه بانه، مریوان و جوانرود) به فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع)، 5/8/1362.
2) سند شماره 318224 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 21/8/1362؛ و- سند شماره 317098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) سند شماره 80801 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه8 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران (فرماندهی کل)، 7/8/1362، ص1؛ و- سند شماره 416834 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان به نخست‌وزیری، 30/7/1362؛ و- سند شماره 291114 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 4/8/1362؛ و- سند شماره
4) سند شماره 80622 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 30/7/1362؛ و- سند شماره 439178 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا، 1/8/1362؛ و- سند شماره 80613 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 30/7/1362؛ و- سند شماره 80686 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا، 1/8/1362؛ و- سند شماره 80738 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 4/8/1362.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/8/1362، ص2.
6) سند شماره 290763 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به دفتر سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 30/7/1362؛ و- سند شماره 355596 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندار آبادان به استانداری خوزستان (دفتر سیاسی انتظامی)، 30/7/1362؛ و- سند شماره 290825 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 1/8/1362؛ و- سند شماره 290710 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به دفتر سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 1/8/1362.
پس از حملات موشکی عراق به مسجدسلیمان و دزفول، رژیم حاکم بر این کشور برخلاف دفعات قبل به این اقدام اعتراف کرد. در این راستا سخنگوی نظامی عراق از به‌کارگیری موشکهای زمین‌به‌زمین در این حملات خبر داد، ولی به نام دو شهر هدف اشاره‌ای نکرد.(1)
رادیو بی‌بی‌سی در بخش فارسی خود خبر حمله موشکی عراق به شهرهای مسجدسلیمان و دزفول را پخش کرد و ضمن اعلام تلفات و خسارت‌های واردشده در این حملات، بدون اشاره به ماهیت غیرانسانی و حتی خلاف قوانین بین‌المللی این‌گونه عملیات‌ها، به‌نوعی درصدد توجیه این اقدام عراق به‌عنوان یک عملیات تلافیجویانه برآمد. در بخشی از گزارش بی‌بی‌سی آمده است:
طبق اعلام خبرگزاری ایران، تعداد کل تلفات حمله موشکی عراق به دزفول و مسجدسلیمان به 145 تن رسیده است. مقامات عراق گفته‌اند که این حملات موشکی عراق به‌تلافی تازه‌ترین حملات نیروهای ایران در ناحیه شمالی جبهه و گلوله‌باران دهکده‌های مرزی عراق بوده است.
جان رنو یکی از مفسران بخش شرقی بی‌بی‌سی گفت: درحالی‌که گروه‌های امدادی در مسجدسلیمان و دزفول اجساد بیشتری را کشف کردند، خبرگزاری ایران آمار تازه تعداد تلفات را انتشار می‌دهد. طبق آخرین خبر رسیده، تاکنون 110 نفر در مسجدسلیمان و 35 نفر در دزفول کشته شده‌اند. براساس گزارش خبرگزاری ایران، مسجدسلیمان و دزفول هرکدام هدف سه موشک عراق قرار گرفته‌اند. مفسر بی‌بی‌سی با اشاره به فاصله بعید این دو شهر با مرز افزود:
حملات موشکی عراق به این دو شهر نشاندهنده قدرت عراق در حمله به مواضع دور از مرز ایران می‌باشد، اما باید گفت که حملات مشابه قبلی عراق فقط موجب راسخ‌ترشدن تصمیم هیئت حاکمه ایران برای ادامه جنگ شده است.
به نظر می‌رسد که دزفول یکی از هدف‌های مورد علاقه عراقی‌هاست. بیش از بیست روز پیش، مقامات ایران از تلفات و ضایعات ناشی‌از یک حمله موشکی عراق به دزفول خبر داده بودند، در آن حمله نیز عراق سه موشک به کار برده بود.
طبق اخبار رسیده از تهران، مسجدسلیمان نیز هدف موشک قرار گرفته است و حتی تعداد تلفات ناشی‌از این عملیات بیش از تلفات شهر دزفول بوده است. این‌بار عراق علناً به استفاده از موشکهای دوربرد علیه ایران اذعان کرده است.(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی بازتاب حمله موشکی عراق به شهرهای مسجدسلیمان و دزفول را در رادیوهای خارجی مورد بررسی قرار داده است.
به گزارش این خبرگزاری رادیوهای عربی منطقه ازجمله دوبی، کویت و ریاض در بخش‌های خبری خود هیچ‌گونه اشاره‌ای به حمله وحشیانه موشکی صدامیان به شهرهای مسجدسلیمان و دزفول نکرده‌اند.
رادیو قاهره در بخش خبری ساعت 8:30، ابتدا خبر خود را به نقل از اطلاعیههای دو طرف ایران و عراق شروع کرده و در پایان اشاره‌ای به حمله موشکی صدامیان به شهرهای ایران کرده و آمار تلفات این عمل وحشیانه را به نقل از ایران ذکر کرد(1)
رادیوهای بی‌بی‌سی و امریکا در بخش‌های خبری به زبان فارسی کم‌وبیش تمامی خبر مربوط به این جنایت را به نقل از خبرگزاری رسمی ایران پخش کردند، ولی بخش‌های خبری انگلیسی این دو رادیو خود به‌مراتب خلاصه‌تر از بخش‌های فارسی این خبر را اعلام و همراه این مطلب گزارش‌هایی درباره مین‌گذاری آبراه بندر امام خمینی را نیز پخش کردند.
رادیوهای دوبی و اسرائیل به زبان انگلیسی درمورد این جنایت هولناک مطلقاً سکوت اختیار کردند و رادیو دوبی طبق معمول فقط بیانیه نظامی رژیم عراق را پخش کرد.
رادیوهای انگلیسی‌زبانی که خبر حمله موشکی را پخش کردهاند افزوده‌اند که عراق دراین‌مورد مطلبی اعلام نکرده است.
رادیو کلن در بخش عربی ساعت 7:45 خود، حمله موشکی صدامیان به شهرهای مسجدسلیمان و دزفول را به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی پخش کرد. این رادیو حمله موشکی صدامیان را به سه شهر ایران ازجمله مریوان ذکر کرد. بخش فارسی ساعت 13:30 این رادیو نیز خبری مشابه بخش عربی بامدادی این رادیو پخش کرد.
رادیو دهلی فارسی ساعت 13 دررابطه‌با حمله موشکی صدامیان به چند شهر ایران به نقل از رئیس ستاد ارتش عراق به رقم تلفات این حادثه اشاره کرده و در پایان نیز ادعای رژیم عراق مبنی‌بر ناامن‌کردن خلیج‌فارس را منعکس کرد. بخش فارسی شامگاهی این رادیو خبر حمله موشکی صدامیان کافر به چند شهر ایران را مجدداً پخش کرد. رادیو ترکیه فارسی نیز ساعت 17 به نقل از تلویزیون ایران به آمار تلفات حمله موشکی عراق اشاره کرد.
رادیو امریکا در بخش فارسی ساعت 21:30 خود به نقل از اعلامیه سخنگوی نظامی رژیم عراق به حمله موشکی به چند شهر خوزستان اشاره کرد و شهدای آن را به نقل از منابع ایران 160 نفر اعلام کرد.(2)
1
اخاذی عناصر کومه‌له از اهالی روستایی در شمال‌غرب سنندج از مهم‌ترین اقدامات امروز عناصر ضدانقلاب در مناطق کردنشین غرب کشور بود. در همین حال فرمانده سپاه پیرانشهر نیز گزارشی از عملکرد یک‌ماهه این سپاه ارائه داد.
در شمال‌غرب سنندج 30 تن از عناصر سازمانی کومه‌له که مسلح به اسلحه ژ3 و کلاشینکف بودند، وارد روستای علی‌آباد شده و پس از گرفتن آذوقه و سایر مایحتاج خود روستا را ترک کردند(3)
علاوه‌براین، قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) نیز در گزارشی اعلام کرد: 50 تن از افراد سازمان کومه‌له چند روز پیش به روستای گلیه در جنوب‌شرقی مریوان هجوم آورده و به زور اسلحه 14٠ گونی گردو(1)از اهالی این روستا گرفته و سپس آنجا را ترک کردند. همچنین تعدادی از عناصر این سازمان به روستای رنوره رفته و پس از جمع‌کردن اهالی در یک محل درباره مارکسیسم سخنرانی کردند. آنها پس از اخذ 270 هزار ریال وجه نقد از مردم با ترسیم چند شکل داس و چکش (سمبل مکتب مارکسیستی) و درج چند شعار کمونیستی بر دیوارهای روستا، آنجا را ترک کردند.(2)
امروز همچنین سپاه پیرانشهر در نامهای به فرماندهی سپاه منطقه 11 قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، از عملکرد یک‌ماهه خود درزمینه تأمین امنیت پیرانشهر و روستاهای اطراف آن گزارش داد. در بخشی از این نامه آمده است:
در عملیات‌هایی که در یک ماه گذشته اجرا شد، نیروهای خودی توانستند قسمت وسیعی از روستاها را پاکسازی کنند. همچنین برای اینکه این روستاها را بیشتر زیر نظر داشته باشیم یک پایگاه عملیاتی به پایگاه کوپر محور پیرانشهر - سردشت اضافه کردیم. برادران جندالله و منگوری در آن مستقر شدند و هرشب برای شناسایی روستاها به آن اطراف می‌روند و توانسته‌اند ضدانقلاب را از آن منطقه پاکسازی کنند و همچنین یک گروه ضربت غیر از جندالله در عملیات تشکیل شده و مشغول عملیات هستند و این گروه ضربت اعم از برادران بسیج، پیشمرگان مسلمان کرد و بسیج سپاه و برادران پاسدار مشمول می‌باشد.(3)
1
درپی نامه فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه و گلایه از کمبود نیرو در پایگاه‌های مختلف این قرارگاه و نیز یادآوری پیامدهای این امر و آثار سوء آن بر تأمین امنیت در منطقه و اجرای مأموریت‌های واگذارشده به این قرارگاه، فرماندهی کل سپاه در نامهای به فرماندهان مناطق١، ٢ و ١٠ سپاه - که مسئولیت پشتیبانی و تأمین نیروی پایگاه‌های مناطق بوکان، سقز، بانه، دیواندره، سنندج، سردشت و مهاباد را برعهده دارند - ابلاغ کرد که برای رفع مشکلات موجود اقدامات لازم را انجام دهند.
طبق نامه فرماندهی کل سپاه به فرماندهی منطقه 10 سپاه، پایگاه‌های بوکان درحال‌حاضر 400 نفر کمبود نیرو دارند و مأموریت 470 نفر از نیروهای موجود نیز تا ١٣ آبان‌ماه پایان خواهد یافت. پایگاه‌های سقز نیز با کمبود 100 نفر نیرو مواجه‌اند و در دو روز آینده، 340 نفر از نیروهای این پایگاه‌ها ترخیص خواهند شد.
1) گردو اصلی‌ترین محصول این روستا است و درآمد بیشتر اهالی ازطریق فروش این محصول تأمین می‌شود.
2) سند شماره 113163 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: خبرنامه شماره 5 قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ص)، 15/9/1362، ص24.
3) سند شماره 342066 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پیرانشهر به فرماندهی سپاه منطقه 11، 30/7/1362.
فرماندهی کل سپاه به فرماندهی منطقه ٢ سپاه نیز دستور داد برای رفع کمبود 750 نفر نیرو در سنندج و دیواندره و 200 نفر که تا سه روز آینده ترخیص خواهند شد، اقدامات لازم را انجام دهد.
همچنین به فرماندهی منطقه ١ سپاه نیز ابلاغ شده است: پایگاه‌های سردشت 700 نفر کمبود نیرو دارند و از امروز تا هفتم آبان‌ماه مدت مأموریت 420 نفر از نیروهای پایگاه‌های این منطقه پایان خواهد یافت، لذا برای تأمین نیروهای مورد نیاز سریعاً اقدام شود.
علاوه‌براین فرماندهی منطقه 2 سپاه نیز مأموریت یافت 510 نفر نیروی مورد نیاز در شهر مهاباد را تأمین کند.(1)
1
در سومین روز عملیات والفجر4 و درحالی‌که نبرد سنگینی در محور مریوان با هدف تصرف ارتفاعات مشرف بر شهر مرزی پنجوین ادامه دارد، رسانه‌های خارجی به برخی از رویدادهای عرصه نبرد عمدتاً در منطقه جنوب‌شرقی پنجوین اشاره کردند.
خبرگزاری فرانسه از منامه گزارش داد: «عراق امروز اعلام کرد این کشور نیروهای ایران را که تلاش می‌کردند به شهر مرزی پنجوین واقع در شمال‌شرقی عراق نفوذ نمایند، نابود کرده است.»(2)
درعین‌حال، خبرگزاری یونایتدپرس اعلام کرد: «ایران گزارشهای عراق را رد کرده و گفت که ارتش این کشور هنوز در وضعیت تهاجمی است.»(3)این خبرگزاری در گزارش دیگری گفت: «بغداد و تهران امروز وقوع درگیری‌های شدیدی را گزارش کردهاند و ایران اعلام کرده است که در سومین روز حمله زمینی والفجر4، همچنان ابتکارعمل را در دست دارد. رادیو تهران گزارش داد بلندی‌های واقع در یک کیلومتری شرق شهر پنجوین در دست نیروهای ایرانی است و آنها سرگرم تحکیم مواضع خود هستند.»(4)
خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد: «تهران هیچ عکس‌العملی نسبت به ادعای امروز عراق مبنی‌بر اینکه یک تیپ ایرانی را در این منطقه نابود کرده و درحال عقب‌راندن دیگر نیروهای ایران می‌باشد، نشان نداده است.»(5)
به‌دنبال رویدادها و نتایج غیرقابل پیش‌بینی عملیات اخیر ایران، امروز طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، درحالی‌که حامل پیام‌های کتبی صدام حسین رئیس‌جمهور این کشور بود، راهی چند کشور حوزه خلیج‌فارس شد. به گزارش رادیو بغداد، رمضان در اولین مرحله از سفر خود وارد مسقط پایتخت عمان شد و نامه رئیس‌جمهوری عراق
1) سند شماره 80604 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه (معاونت عملیات) به فرماندهی منطقه 10، 30/7/1362؛ و- سند شماره 68754 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه به فرماندهی منطقه٩، 15/8/1362، پیرو نامه 30/7/1362؛ و- سند شماره 80605 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه به فرماندهی منطقه2، 30/7/1362؛ و- سند شماره 80607 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه به فرماندهی منطقه١، 30/7/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 42، 1/8/1362، ص30، منامه - خبرگزاری فرانسه، 30/7/1362.
3) همان، ص34، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 30/7/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، 2/8/1362، شماره 43، صص 18 و 19، آنکارا - یونایتدپرس، 30/7/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 42، 1/8/1362، ص40، تهران - رویتر، 30/7/1362.
را درباره همکاری دوجانبه و مذاکره درمورد شرایطی که به گفته این رادیو «ملت عرب و مقدم بر آن جنگ تحمیلی رژیم ایران علیه عراق» با آن مواجه گردیده، تسلیم سلطان قابوس کرد(1)
طه یاسین رمضان در پاسخ به سؤالات خبرنگاران ضمن تأکید بر راه نیافتن نیروهای ایرانی به داخل خاک عراق، گفت: «حمله ایران طی دو روز گذشته نه‌تنها با شکست مواجه شد، بلکه نیروهای حمله‌کننده متحمل تلفات سنگینی در نفرات و ابزارها شدند.» وی سپس افزود: «به ایرانی‌ها می‌گوییم هرقدر که بخواهند بر این محور [محور عملیات والفجر4] فشار وارد آورند، ما می‌دانیم محور آنها اینجا نیست. ازاین‌رو، ما ترتیبات دفاعی خود را تغییر نداده و اجازه نخواهیم داد تا اینکه آنها از محور مورد نظرشان اقدام کنند که دراین‌صورت با همان سرنوشت مواجه خواهند شد.» رمضان درمورد زمان به‌کارگیری هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد نیز اظهار کرد: «عراق در زمان مناسبی که می‌تواند مفید باشد و ضروری به نظر برسد از این هواپیماها استفاده خواهد کرد.»(2)
1
رادیو صوت الجماهیر عراق امروز با قطع برنامه‌های عادی خود به نقل از یک سخنگوی نظامی عراق مدعی شد عراق راه آبی منتهی به بندر امام خمینی را مین‌گذاری کرده است. اعلام این مطلب علاوه‌بر بازتاب وسیع در رسانه‌های گروهی جهان، دیدار فوری سفیر ژاپن با وزیر امور خارجه ایران را در پی داشت.
رادیو صوت الجماهیر به نقل از سخنگوی مذکور گفت: «برای به اثبات رساندن قدرت نیروهای دریایی قهرمان ما در کنترل منطقه عملیات دریایی که در اطلاعیههای قبلی تعیین شده بود، با کمک خداوند و با پیروزی کامل منطقه دریایی منتهی به بندر [امام] خمینی مین‌گذاری گردید و بدین‌ترتیب به کلیه کسانی که همکاری با رژیم ایران دارند از عواقب نقل‌وانتقال کشتی‌هایشان در این منطقه اخطار می‌دهیم.»(3)
این اقدام عراق واکنش‌هایی را البته در حد صدور بیانیه میان کشورهای اروپایی درپی داشت. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، کشورهای غربی بیانیه‌ای را دررابطه‌با کشتیرانی در خلیج‌فارس بین 15 عضو شورای امنیت توزیع کردند. این بیانیه بر حقوق کشتیرانی آزاد و تجارت در آب‌های بین‌المللی خلیج‌فارس تأکید می‌کند.
علاوه‌براین خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش دیگری اعلام کرد: وزارت امور خارجه انگلیس امروز از اظهار نظر درباره گزارشهای رسیده از عراق مبنی‌بر اقدام این کشور به مین‌گذاری در اطراف بندر امام خمینی خودداری کرد. یک سخنگوی وزارت امور خارجه انگلیس در پاسخ به سؤالی دراینباره فقط به تلاش‌های قدرت‌های غربی در شورای امنیت سازمان ملل برای برقراری آتش‌بس بین دو کشور متخاصم ایران و عراق اشاره کرد.(4)
خبرگزاری فرانسه نیز از منامه گزارش داد: «بغداد به دفعات متعدد اعلام کرده است که
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/8/1362، ص4، رادیو بغداد، 30/7/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 217، 1/8/1362، صص 17 و 18، مسقط - خبرگزاری قطر، 30/7/1362.
3) همان، ص3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/7/1362، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر.
4) همان، ص5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/7/1362.
نیروی دریایی‌اش کشتی‌هایی که به‌طرف بندر [امام] خمینی می‌رفتند موقع عبور از تنگه غرق ساخته است. از اوت 1982 [مرداد - شهریور 1361] عراق یک‌چهارم شمال‌شرقی خلیج [فارس] را "منطقه انحصاری دریایی" اعلام کرد. این منطقه به‌ویژه بنادر ایرانی [امام] خمینی و ترمینال نفتی [خارک] را در بر می‌گیرد. عراق همچنین هشدار داد که تمام کشتی‌هایی که در این منطقه ظاهر شدند دشمن تلقی می‌شوند.»
خبرگزاری یونایتدپرس نیز به نقل از یک منبع دریایی اعلام کرد: «اگر این گزارش صحت داشته باشد، درنهایت کشتیرانی به بندر [امام] خمینی را تحت‌تأثیر قرار خواهد داد. لیکن هیچ اثر کلی بر دریانوردی در خلیج‌فارس نخواهد داشت.»
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، رادیو دولتی فرانسه دراین‌مورد گفت: «این مطلب زمانی اعلام می‌شود که ایرانیان یک حمله جدید را آغاز کردهاند و جنگ رو به وخامت می‌رود و درنتیجه شرایط جهت اجرای تهدیدات ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز و درنتیجه جلوگیری از صدور نفت کشورهای کرانه خلیج‌فارس رو به فزونی است.» رویتر نیز در گزارشی به نقل از سرمقاله امروز روزنامه الثوره (ارگان حزب بعث عراق) اعلام کرد: «رهبران ایران باید بدانند که خلیج [فارس] در انحصار هیچ قدرتی قرار ندارد. استفاده این کشور از آبراه فوق برای صادرات نفتش تنها درصورتی‌که تمامی دیگر کشورهای خلیج [فارس] - که طلایه‌دار آنها عراق است - اجازه یابند از حق مشابهی برخوردار شوند، می‌تواند ادامه یابد.» در این مقاله اضافه شده است: «درصورتی‌که این توازن حاصل نشود، ما از حق مشروعی برای ضربه‌زدن به صادرات نفت ایران به همان طریقی که ایران به صادرات نفت ما ضربه وارد کرد، برخوردار می‌شویم.»
از سوی دیگر، رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی از جک تامسون خبرنگار این رادیو در قاهره، اعلام کرد: «اگر ادعای عراق درست باشد، مین‌گذاری در دهانه بندر [امام] خمینی احتمالاً ضربه مهمی بر دولت ایران خواهد بود و زمانی‌که یک سال و نیم پیش خرمشهر دوباره به دست ایران افتاد، دولت ایران در همکاری با ژاپن سعی می‌کرد که شبکه پتروشیمی آسیب‌دیده بندر [امام] خمینی را تعمیر کند. اما اینک دولت عراق هرگونه همکاری با دولت ایران را دراین‌زمینه حماقت می‌خواند و به دولت‌های خارجی اخطار می‌دهد که نگذارند کشتی‌هایشان به بندر مزبور بروند.»(1)
درپی نگرانی جدی ژاپن از تأثیری که صحت ادعای عراق می‌تواند بر گسترش جنگ داشته باشد، امروز خبرگزاری کیودوی ژاپن از ملاقات سفیر این کشور در تهران با وزیر امور خارجه ایران خبر داد. بنا به این گزارش، علی‌اکبر ولایتی در این دیدار به سفیر ژاپن درمورد امن‌بودن کشتیرانی در خلیج‌فارس اطمینان داده و افزوده است: «در موقعی که وضعیت اقتضا کند، هر نوع کشتیرانی در خلیج‌فارس متوقف می‌گردد.»(2)
خبرگزاری فرانسه در تفسیری از لوران شوالیه درباره اوضاع کنونی جنگ با اشاره به ادعای جدید
عراق گفت: «به‌نظر ناظران، جنگ ایران و عراق با یک شدت ناگهانی روبه‌رو شده است، اما این تحول در اوضاع، در چارچوب نگرانی‌هایی که طی هفته‌های اخیر وجود داشت، صورت نگرفته است. درواقع ایران ابتکار جنگ را در دست گرفته است، اما این ابتکار در جبهه کردستان، یعنی دورترین نقطه به آب‌های خلیج [فارس] می‌باشد و [در مقابل] اگر تنگه‌ای توسط عراقی‌ها مین‌گذاری شده است تنگه خور موسی [ایران] می‌باشد و نه راه بین‌المللی آبی تنگه هرمز.» به عقیده این مفسر، عراق با انتخاب این زمان برای اقدام به مین‌گذاری گرچه هنوز تهدید خود را در استفاده از هواپیماهای سوپراتاندارد به مرحله اجرا درنمی‌آورد، اما «نشان می‌دهد از ادامه یک جنگ اقتصادی برای وادارکردن ایران به این امر [مذاکره] خودداری نکرده است.»(1)
1
امروز در جلسه شورای‌عالی بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده تصمیمات مهمی اتخاذ شد. در این جلسه که با حضور آیت‌الله صانعی نماینده امام و حجت‌الاسلام علی‌اکبر ناطق‌نوری وزیر کشور، برگزار شد، تشکیل کمیته‌ای با مسئولیت ستاد معین تهران و زیر نظر ستادهای مرکزی و استان خوزستان برای هماهنگی در امر بازسازی و نوسازی خرمشهر، گنجاندن هزینه‌های ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده در بودجه کل کشور، مجوز استفاده از امکانات ستاد در مدت اجرای عملیات نظامی علیه عراق و نیز انجام اقدامات دیگری درزمینه رفع نیازهای بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده کشور به تصویب اعضای شورا رسید.(2)
2
برخی مقامات سیاسی کشورهای مختلف، تهدید ایران به بستن تنگه هرمز را همچنان جدی ارزیابی می‌کنند، اما درباره توانایی ایران برای انجام آن تردید دارند.
امروز ولیعهد امارات و وزیر امور خارجه فرانسه در اظهاراتی جداگانه دیدگاه مشترکی را درباره اهمیت تهدید ایران مطرح کردند. روزنامه کویتی الانباء به نقل از شیخ خلیفه بن زائد ولیعهد امارات، نوشت: «تنگه هرمز یک آبراه بین‌المللی می‌باشد و هیچ‌کس حق بستن آن را ندارد. وی اضافه کرد که ما به بزرگ‌بودن این مسئله [تهدید ایران] که نه‌تنها درجهت منافع کل منطقه نبوده بلکه به روابط دوستانه و همسایگی ما با ایران صدمه می‌زند، واقف هستیم.»(3)
از سوی دیگر، وزیر امور خارجه فرانسه در مصاحبه کوتاهی با مجله الحوادث اعلام کرد: «ایران یک کشور قدرتمندی است و هنگامی‌که ایرانی‌ها چیزی را به‌طور رسمی اعلام می‌نمایند، به‌طور طبیعی ما آن را جدی تلقی می‌کنیم. لیکن ما این موضع آنها را درک نمی‌کنیم؛ زیراکه به عقیده ما امنیت و سلامت کشتیرانی یک اصل بین‌المللی است و این اصل به‌خصوص به نفع خود ایرانی‌هاست. فرض کنیم که آنها قادر به صدور نفت خود نباشند، دراین‌صورت ضربه بزرگی بر ملت
ایران وارد خواهد شد، لذا ما نمی‌توانیم درک کنیم که آنها چرا سلامت کشتیرانی را تهدید می‌کنند.»(1)
در همین حال، دریاسالار ترنر رئیس پیشین سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا)، در مصاحبه با شبکه تلویزیونی ام.بی.اس. به ارزیابی توانایی ایران برای عملی‌ساختن تهدید خود و اقدامات احتمالی امریکا برای جلوگیری از این امر پرداخت. به گزارش رادیو امریکا، وی گفت: «ایران به زحمت می‌تواند تنگه هرمز را سد کند، زیرا نیروی دریایی ایران و هم نیروی هوایی آن کشور در وضعیت بدی قرار دارند. تنگه هرمز در تنگ‌ترین قسمت دست‌کم 30 کیلومتر پهنا دارد و ازلحاظ دریانوردی یک تنگه باریک محسوب نمی‌شود، اما ایران می‌تواند به‌آسانی یک یا دو کشتی را غرق کند. این کار موجب هراس کشتی‌های تجاری می‌شود و بیمه دریایی را نیز بالا می‌برد. ایران می‌تواند به تأسیسات نفتی سایر کشورهای خلیج‌فارس نیز حمله کند. نابودشدن این تأسیسات مانع صدور 25 درصد نفتی می‌شود که جهان آزاد از کشورهای این منطقه می‌خرد. عراق هم می‌تواند با هواپیماهای سوپراتاندارد تأسیسات نفتی ایران را در جزیره خارک نابود کند.»
ترنر درباره اقدام امریکا برای جلوگیری از حملات ایران به تأسیسات نفتی کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس تصریح کرد: «هواپیماهای آواکس امریکا که درواقع رادارهای پرنده هستند می‌توانند نزدیک‌شدن هواپیماهای ایران را به کشورهای خلیج‌فارس خبر بدهند تا هواپیماهای آن کشورها به پرواز درآیند و هواپیماهای ایران را سرنگون سازند.» وی ضمن ابراز تردید درمورد هماهنگی عملیات هوایی کشورهای خلیج‌فارس افزود: «اگر ایران نخواهد به سایر کشورهای خلیج‌فارس حمله بکند، ناوگان امریکا که نزدیک عمان مستقر شده به‌آسانی می‌تواند کشتی‌ها را همراهی کند و از آنها محافظت کند. البته ایران می‌تواند دست به حمله بزند و احتمالاً یک کشتی را هم غرق کند.» دریاسالار ترنر خاطرنشان کرد: «هم انگلستان و هم فرانسه تعداد کافی ناو جنگی در این منطقه مستقر کردهاند، زیرا منافع آنها بیش از منافع امریکا در خطر است و آنها بیش از امریکا از خلیج‌فارس نفت می‌خرند.»(2)
1
درباره تلاش‌های سیاسی و دیپلماتیک برای خاتمه جنگ و جلوگیری از خطر گسترش آن، امروز نیز اخبار و گزارشهای مختلفی انتشار یافت که به‌ویژه حاکی‌از تحرک گسترده کشورهای عرب و ژاپن درخصوص طرح قطعنامه پیشنهادی اخیر در سازمان ملل بود.
به گزارش رادیو کویت، شیخ خلیفه بن زائد ولیعهد امارات عربی متحده، اعلام کرد رهبران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در تماس دائم و مشورت‌های مستمر با یکدیگر می‌باشند تا امکان دستیابی به توافقی برای پایان‌دادن به جنگ و متوقف‌ساختن خطری که کل منطقه را تهدید کرده، فراهم سازند و بدین‌ترتیب فرصت را از «نیروهای بیگانه آزمند» که خواستار بسط نفوذ در منطقه‌اند سلب کنند.(3)
شیخ خلیفه در مصاحبه با روزنامه بحرینی اخبار الخلیج با اشاره به سفر شیخ زائد بن سلطان آل نهیان به کشورهای عراق، سوریه و الجزایر، این حرکت را «قسمتی از اقدامات مشترک عربستان، کویت و الجزایر به‌منظور پایان‌دادن به اختلافات در جهان عرب» خواند و خاطرنشان ساخت نشست آتی سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس زمانی برگزار می‌گردد که شرایط جدیدی در خلیج‌فارس و در سطح اعراب به وجود آمده باشد.(1)
در همین حال، وزیر امور خارجه چین که برای دیدار و گفت‌وگو با مقامات عمان در مسقط به سر می‌برد تلاش‌های کشورهای حوزه خلیج‌فارس برای خاتمه‌دادن به جنگ را مورد تأیید قرار داد. وی از اتحاد شوروی نیز خواست «در سیاست‌های خود تجدیدنظر کند و از ایجاد آشوب در خاورمیانه [غرب آسیا] دست بردارد.»(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه از سازمان ملل گزارش داد: «چندین کشور عرب از ژاپن خواستند تا از روابط حسنه خود با ایران استفاده کرده و این کشور را به قبول طرحی که به شورای امنیت سازمان ملل برای خاتمه‌دادن به جنگ پیشنهاد شده است ترغیب کند.» این خبرگزاری به نقل از منابع موثق عرب در سازمان ملل اعلام کرد که این تقاضا توسط هلند تسلیم ژاپن شده است. بنا به این گزارش، شینتارو آبه وزیر امور خارجه ژاپن، قبلاً در سفر به ایران و عراق، رهبران دو کشور را به میانه‌روی تشویق کرده بود. آبه در نطق اخیر خود در مجمع عمومی سازمان ملل خاطرنشان ساخت: «در یک راه‌حل برای جنگ شکایات صحیح و قانونی طرفین متخاصم در نظر گرفته خواهد شد.» وی همچنین گفت: «ژاپن برای گزارش تهیه‌شده توسط کارشناسان سازمان ملل در بهار گذشته درمورد ارزشیابی خسارات جانی و مالی وارده به ایران و عراق اهمیت زیادی قائل است.» به گزارش خبرگزاری فرانسه، «این گفته مختصر وزیر خارجه ژاپن بسیار مورد توجه هیئت ایرانی قرار گرفت. [زیرا] گزارش کارشناسان آشکارا به نفع ایران بود.»
خبرگزاری فرانسه افزود: «منابع ایران در سازمان ملل خاطرنشان ساختند تهران قبل از پاسخ‌دادن به این طرح آن را به‌دقت مطالعه خواهد کرد، ولی ناظران از اینکه امتیاز داده‌شده به ایران درمورد تهیه گزارشی پیرامون علل جنگ برای منتهی‌شدن به یک پاسخ مثبت کافی باشد، شک دارند.» این گزارش همچنین یادآور شد: «بخش اعظم واردات نفتی ژاپن از خلیج‌فارس می‌گذرد. ژاپن موفق شده است روابط حسنه‌ای با ایران برقرار کند. همچنین با آغازکردن چند پروژه صنعتی ازجمله مجتمع پتروشیمی که از زمان شاه شروع شده و به‌علت آغاز جنگ ناتمام مانده بود روابط تجاری خود با ایران را افزایش داده است.»(3)
در همین حال، ژنرال حسین محمد ارشاد رئیس‌جمهور بنگلادش، که تلاش‌های سیاسی دیگری را درزمینه خاتمه جنگ به نمایندگی از سازمان کنفرانس اسلامی دنبال می‌کند، اعلام کرد موضوع جنگ عراق و ایران در دستورکار اجلاس آتی سازمان کنفرانس اسلامی در داکا
قرار می‌گیرد. ارشاد افزود: «کشورش کوشش‌های فشرده‌ای در چارچوب سازمان کنفرانس اسلامی برای پایان‌بخشیدن به خونریزی دو کشور مسلمان به کار برده است.»(1)
در همین زمینه، هفته‌نامه فرانسوی نوول آبزرواتور نیز در گزارشی درباره اوضاع منطقه غرب آسیا نوشت: «مذاکرات سری ادامه دارد. ملاقات‌ها فزونی می‌گیرد و دادوستد سیاسی بین پاریس، مسکو، بغداد، ریاض، امان و دمشق ادامه می‌یابد. دلیل تمام این رفت‌وآمدها این است که جامعه بین‌المللی دریافته است که جنگ جمهوری اسلامی و عراق که تابهحال بیش از سیصد هزار نفر کشته داده است، نتیجه خوبی برای هیچ‌کس نخواهد داشت.» این نشریه ضمن آنکه اقدامات همه طرف‌های پیگیر خاتمۀ جنگ را درجهت حفظ صدام ارزیابی کرد، افزود: راه‌حل فوری برای جلوگیری از گسترش جنگ بازگشایی خط لوله نفت عراق ازطریق سوریه است، زیرا این امر سبب می‌شود عراق از تهدید خود درمورد حمله به تأسیسات صدور نفت ایران در خارک چشم‌پوشی کند. این هفته‌نامه درعین‌حال تأکید کرد: «درحال‌حاضر هیچ نکته‌ای به‌درستی قابل‌پیش‌بینی نیست. ممکن است تهدیدهای اخیر جنبه بازدارنده داشته باشد و یا برعکس ممکن است تنور جنگ را گرم‌تر کرده و منجر به [به] آتش‌کشیده‌شدن تمام خلیج‌فارس شود.»(2)
1
خبرگزاری قطر از حرکت لکه‌های وسیع نفت به‌سوی آب‌های سواحل شمال‌شرقی این کشور خبر داد.
رادیو کلن به نقل از این خبرگزاری، گزارش داد که لکه‌های مذکور قسمتی از لایه عظیم نفتی است که همچنان از لوله‌های نفت حوزه نوروز وارد خلیج‌فارس می‌شود. این رادیو افزود: «طبق تخمین کارشناسان تاکنون از سه سوراخی که دراثر حملات هوایی ارتش عراق در لوله‌های نفت به وجود آمده است، بیش از پانصد هزار بشکه نفت وارد خلیج‌فارس شده است. گرچه مقامات ایرانی چندی پیش اعلام کردهاند که یکی از این سوراخ‌ها تعمیر و بسته شده است، مع‌الوصف بنا به گزارشات واصله از کویت و بحرین، خطری که خلیج‌فارس را تهدید می‌کند هنوز هم برطرف نشده است.»(3)
همچنین خبرگزاری آسوشیتدپرس از دوحه به نقل از مدیر یکی از ادارات مبارزه با آلودگی نفتی در قطر اعلام کرد: «نشت نفت دوباره به سواحل قطر آسیب رسانده است؛ سواحلی که در ماه‌های اخیر از گلوله‌های قیر پاک شده بود.» براساس این گزارش، سازمان حفاظت محیط دریایی هشت کشور منطقه قرار است سه‌شنبه آینده در تلاش دیگری به‌منظور تصمیم‌گیری درباره اقدام مشترک برای مقابله با نشت نفت در سطح وزرا گرد هم آیند. این سازمان متشکل از عراق، ایران، عربستان سعودی، کویت، امارات عربی متحده، بحرین، قطر و عمان است. آسوشیتدپرس افزود: «تلاش این سازمان برای برقراری آتش‌بس بین عراق و ایران شکست خورده و متخصصین سازمان حفاظت محیط دریایی نیز تاکنون قادر نبوده‌اند به محدوده جنگی وارد شده و نشت نفت را مهار کنند.»(4)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/8/1362، ص8، رادیو ریاض، 30/7/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 217، 1/8/1362، صص 39 و 40، رادیو ایران، 30/7/1362، به نقل از هفته‌نامه نوول آبزرواتور.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/8/1362، ص11، رادیو کلن، 1/8/1362، به نقل از خبرگزاری قطر.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 218، 2/8/1362، صص 15 و 16، دوحه - آسوشیتدپرس، 1/8/1362.
1
با تشدید اختلافات سوریه و رهبری سازمان آزادی‌بخش فلسطین، اتحاد شوروی و چند کشور عربی اقدامات میانجیگرانه را به‌منظور کاهش اختلافات و جلوگیری از وقوع یک درگیری نظامی آغاز کردند.
یاسر عرفات رئیس کمیته اجرایی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، در مصاحبه با روزنامه کویتی القبس، سوریه را به تبانی با امریکا متهم کرد و گفت: «سوریه با جابهجایی فلسطینیان از شمال لبنان، به نفع امریکا عمل کرده و خود را برای قتل‌عام فلسطینیان در آن منطقه آماده می‌کند.» وی افزود: «شوروی، عربستان و الجزایر، سوریه را برای اجتناب از یک عملیات نظامی قریب‌الوقوع برعلیه فلسطینیان در لبنان شدیداً تحت فشار قرار داده‌اند.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از منابع فلسطینی در کویت از احتمال ملاقات عرفات و حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، خبر داد. به گفته این منابع: «فهد پادشاه سعودی شخصاً برای آشتی سوریه و الفتح پادرمیانی کرده است.» خبرگزاری فرانسه نیز از قول منابع آگاه فلسطینی در عدن اعلام کرد: مسئله خروج عرفات از طرابلس لبنان در سازمان آزادی‌بخش فلسطین مورد بررسی قرار می‌گیرد. این خبرگزاری افزود: «خروج عرفات از شمال لبنان را جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین و جبهه خلق برای آزادی فلسطین درخواست کرده و تأکید نمودند به اقدامات ضدسوری متوسل نخواهند شد.»(2)
ضمیمه گزارش١34: توضیحات مختصر راوی لشکر41 ثارالله(ع) درباره سه تن از شهدای این یگان
در عملیات امروز لشکر41 ثارالله(ع) برای تصرف ارتفاعات مشرف بر پنجوین، چندین نفر از کادرهای اصلی لشکر ازجمله مهدی کازرانی مسئول طرح و عملیات لشکر، هنری و امام‌دوست از فرمانده گردان‌های این لشکر به شهادت رسیدند. راوی لشکر41 ثارالله(ع) دراینباره نوشته است: «برادر مهدی کازرانی، یار همیشگی لشکر و از کادرهای ثابت که از اوایل جنگ در میدان‌های جنگ - از کردستان تا جنوب - حضور داشت. برادر قاسم سلیمانی فرمانده لشکر با اظهار تأسف از این حادثه گفت: ایشان سه بچه خیلی کوچک دارد. بار آخری که به منزل ایشان رفتم تا باهم به منطقه بیاییم، همسرش می‌گفت که این دفعه او را نبرید، چون سه بچه کوچک دارد، من دیگر نمی‌توانم آنها را بزرگ کنم. یکی دیگر از کادرهای لشکر که شهید شد، برادر هنری بود. ایشان به‌علت شجاعت‌هایی که در عملیات از خود نشان داده بود، در این عملیات فرماندهی گردان حسین‌بن‌علی(ع) به عهده‌اش گذاشته شد و بالاخره در مرحله اول عملیات لشکر به شهادت رسید. یکی دیگر از برادران که ایشان نیز جزء کادر لشکر بود، برادر امام‌دوست بود. ایشان نیز یکی از فرماندهان خوب گروهان‌های لشکر بود. این برادر چند روز قبل از عملیات اطلاع پیدا کرده بود که صاحب دختری شده است و او نیز در مرحله اول همین عملیات به شهادت رسید.»(3)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 217، 1/8/1362، صص 29 و 30، کویت - یونایتدپرس، 30/7/1362، به نقل از روزنامه کویتی القبس.
2) روزنامه کیهان، 1/8/1362، ص20.
3) سند شماره 300/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی لشکر41 ثارالله(ع) محمد الفت، 29/7/1362 تا 15/8/1362، صص 25 و 26.
1
در ادامه اجرای عملیات والفجر٤ در ارتفاعات مشرف بر شهر مرزی پنجوین عراق، ساعت یک بامداد امروز، نیروهای قرارگاه حمزه2 (تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) و تیپ3 لشکر28 کردستان) برای تصرف ارتفاع سربراله که یکی از موانع اصلی الحاق بین دو جبهه بانه و مریوان بود، وارد عمل شدند.
در این عملیات که با هماهنگی قرارگاه مقدم حمزه انجام شد،(1)نیروهای قرارگاه حمزه2 موفق شدند در عرض دو ساعت این ارتفاع را تصرف و پاکسازی کنند. هم‌زمان با اجرای این تک، نیروهای عراقی که نگران بودند در هفت‌توانان محاصره شوند، در اقدامی تعجیلی و با به‌جاگذاشتن وسایل، ادوات و تجهیزات خود، از آن بخش این ارتفاع که در دست داشتند عقب‌نشینی کرده و برای تقویت توان دفاعی خلوزه2 در آنجا مستقر شدند. نیروهای قرارگاه تاکتیکی حمزه2 نیز به‌طور کامل ارتفاع سربراله را دراختیار گرفتند.
به‌دنبال این پیروزی، نیروهای قرارگاه‌های حمزه2 و حمزه3 (لشکر8 نجف، لشکر31 عاشورا و تیپ٢ از لشکر٢٨ کردستان) توانستند با یکدیگر الحاق کنند و بدین‌ترتیب الحاق یگان‌های دو جبهه عملیاتی؛ یعنی جبهه مریوان و جبهه بانه پس از پنج شب تحقق یافت.(2)با اجرای این عملیات محدود، مرحله اول عملیات والفجر4 به پایان رسید. این درحالی است که برخی اهداف پیش‌بینی‌شده برای این مرحله ازجمله تصرف ارتفاع خلوزه2 و برخی از ارتفاعات مشرف به شهر پنجوین (زله و هرگنه) هنوز محقق نشده‌اند.
پس از پایان مرحله اول عملیات، سرهنگ صیاد شیرازی و محسن رضایی درباره چگونگی ادامه عملیات به مشورت پرداختند. این گفتوگوها درپی مباحث روز گذشته فرماندهان درباره موقعیت حساس ارتفاع خلوزه2 و نقش آن در منطقه انجام شد و سرانجام مقرر گردید که روز
1) این اقدام براساس تصمیم‌گیری فرماندهان قرارگاه حمزه2 و با هدف تسهیل در برقراری الحاق بین دو جبهه بانه و مریوان انجام شد.
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص78؛ و- سند شماره 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر4، محمدرضا دیانی، 19/8/1362، صص 21 و 22.
بعد لشکر31 عاشورا دو ارتفاع خلوزه2 و کلو را تصرف کند. علاوه‌بر قدرت رزمی این یگان و دراختیارداشتن 4 گردان عملیاتی آماده، رغبت مهدی باکری فرمانده لشکر31 عاشورا و همکاری تنگاتنگ وی با احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف، در طول چند شب گذشته در انتخاب لشکر31 عاشورا برای اجرای عملیات مذکور تأثیر ویژه‌ای داشت.
اجرای عملیات به‌تنهایی بر روی خلوزه2 خطرهایی به‌همراه داشت و ممکن بود یگان عمل‌کننده روی این ارتفاع ازسمت چپ (هرگنه) تهدید شود، علاوه‌براین در طول عملیات، باید ارتفاعات مشرف بر پنجوین در جنوب‌غرب این شهر (ارتفاعات زله) نیز به تصرف درمی‌آمد، ازاین‌رو قرار شد لشکر41 ثارالله(ع) و لشکر14 امام حسین(ع) نیز مانور شب گذشتة خود را تکرار کنند؛ یعنی لشکر١٤ امام حسین(ع) برای تصرف ارتفاعات زله (سنگ معدن و کله‌قندی) و لشکر41 ثارالله(ع) برای تصرف هرگنه وارد عمل شوند.
مأموریت الحاق لشکرهای31 عاشورا و 41 ثارالله(ع) نیز به قرارگاه حمزه٢ واگذار شد. بدین‌ترتیب این قرارگاه مأموریت یافت با به‌کارگیری 2 گردان ادغامی از لشکر٢٥ کربلا و تیپ1 لشکر28 کردستان با هماهنگی 2 یگان عملیاتی در حاشیه هفت‌توانان و خلوزه2 حرکت کرده و ضمن پاکسازی این منطقه، با احداث خاکریز از کلو به ولیاوه امکان الحاق دو محور(چپ و راست) را فراهم آورد.
برای اجرای این عملیات لشکر31 عاشورا، 3 گردان برای اجرای مانور و یک گردان در احتیاط در نظر گرفت. لشکر41 ثارالله(ع) و لشکر14 امام حسین(ع) نیز به‌ترتیب برای 2 و 4 گردان مانور طرح‌ریزی کردند.
فرماندهان در نظر داشتند که برای تحکیم و تثبیت منطقه، درصورت موفقیت‌آمیزبودن عملیات، خاکریزی از جنوب ارتفاعات لری به کلو و از آنجا به ولیاوه احداث شود.(1)ایجاد این خاکریز سراسری باعث اتصال شمال منطقه عملیاتی (محور بانه) به غرب منطقه عملیات (مریوان) می‌شد و این امر علاوه‌بر آنکه کمک شایانی به حفظ دستاوردهای عملیاتی می‌کرد موجب می‌گردید فرماندهان با اطمینان‌خاطر و آرامش بتوانند در مراحل بعدی عملیات برای تصرف دو ارتفاع بزرگ و مرتفع کانی‌مانگا و سورن تدبیر و طرح‌ریزی کنند. گفتنی‌است یگان‌هایی که تاکنون وارد عمل شده بودند خاکریزهایی را در مقابل خطوط پدافندی خود احداث کردهاند که فقط جواب‌گوی نیاز آنها می‌باشد.
1
واحد اطلاعات قرارگاه مقدم حمزه در گزارشی برخی نتایج عملیات والفجر4 را اعلام کرد.
طبق جمع‌بندی این واحد، از بیست‌وهفتم تا سی‌ام مهرماه، 700 کیلومتر مربع از مناطق دهانه شیلر ازجمله ارتفاعات لری، کنگرک، گرمک در محور بانه و ارتفاعات مارو، خلوزه1، براله، سربراله، سه‌درختی، تخم‌مرغی، تپه شهدا و هفت‌توانان در محور مریوان آزاد شدند. در
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 81 و 82؛ و- سند شماره 318247 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه مقدم حمزه (طرح و عملیات)، 1/8/1362.
این مرحله از عملیات حدود 6000 تن از نیروهای عراقی کشته یا زخمی و 520 تن از آنان نیز اسیر شدند. 6 تیپ دشمن شامل تیپ428 پیاده، تیپ65 پیاده، تیپ66 نیروی مخصوص، تیپ39 پیاده، تیپ5 پیاده، تیپ504 پیاده و 7 گردان کماندویی از 30 تا 90 درصد آسیب دیدند. علاوه‌براین، 2 دستگاه تانک، 140 دستگاه انواع خودرو، 10 قبضه تفنگ106 میلی‌متری به‌همراه جیپ حامل 25 قبضه انواع ضدهوایی، 5 قبضه موشک دوش‌پرتاب ضدهوایی سام7، 15 قبضه انواع خمپاره‌انداز و چندین انبار مهمات به غنیمت نیروهای خودی درآمد.
آمار انهدامی نیز چنین اعلام شد: 2 فروند هواپیما، 3 فروند بالگرد، 30 دستگاه تانک و نفربر، 15 دستگاه انواع خودرو، 70 قبضه تفنگ106 میلی‌متری، 8 قبضه پدافند هوایی، 4 قبضه موشک ضدهوایی دوش‌پرتاب سام7، 10 قبضه انواع خمپاره‌انداز.(1)
براساس این گزارش، تلفات انسانی واردشده به نیروهای خودی تا ساعت 17 امروز در محور عملیاتی مریوان، 332 شهید و 1450 زخمی می‌باشد. واحد پرسنلی قرارگاه مقدم حمزه در گزارشی به فرماندهی این قرارگاه، فهرست تفکیکی تلفات واردشده به یگان‌های سپاه پاسداران در محور مریوان(2)را بدین شرح اعلام کرد:
55(3)
همچنین در مرحله اول عملیات، 6 گردان از لشکر8 نجف، 2 گردان از لشکر31 عاشورا و درمجموع 21 گردان پیاده و ٢ گردان تانک از سپاه وارد عمل شدند:
لشکر8 نجف 6 گردان پیاده، 2 گردان تانک
لشکر31 عاشورا 2 گردان پیاده
تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) 4 گردان
لشکر25 کربلا 3 گردان
لشکر41 ثارالله(ع) 2 گردان
لشکر14 امام حسین(ع) 4 گردان
1) سند شماره 400915 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات قرارگاه مقدم حمزه، 4/10/1362؛ و- سند شماره 20689 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 1/8/1362، ص3.
2) در اسناد آمار یگان‌های محور بانه اعلام نشده است.
3) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص80؛ و- سند شماره 354972 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از پرسنلی قرارگاه مقدم حمزه به فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه، 2/8/1362.
از یگان‌های ارتش نیز علاوه‌بر بهره‌گیری از نیروهای احتیاط قرارگاه‌های تاکتیکی، 3 گردان در قرارگاه‌های حمزه2 و حمزه٤ (ادغامی با تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) و لشکر25 کربلا) به کار گرفته شدند. البته بخشی از نیروهای ارتش شامل تیپ2 لشکر28 کردستان در قرارگاه حمزه3 که با لشکر8 نجف مأمور اجرای عملیات بودند و تیپ2 از لشکر21 حمزه که در قرارگاه حمزه1 با لشکر14 امام حسین(ع) اجرای مأموریت می‌کردند، در خطوط پدافندی و برای تأمین امنیت عقبه‌ها و جاده‌ها به کار گرفته شدند(1)
1
فرمانده سپاه یکم عراق در مصاحبه‌ای ضمن اذعان به پیشروی و موفقیت‌های ایران در عملیات والفجر4، با بیان اینکه ایران بهره کمی از این عملیات گرفته، کوشید پیروزی‌های ایران را کم‌رنگ جلوه دهد. وی همچنین از تصرف شهر پنجوین به‌عنوان هدف عملیات ایران در مرحله اول نام برد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «فرمانده سپاه یکم عراق طی گفت‌وگویی با خبرنگاران خبرگزاری عراق در یکی از خطوط مقدم جبهه‌های جنگ اظهار داشت که دشمن [ایران] چهار بار حمله خود را به تعویق انداخت؛ زیراکه از این راه می‌خواست افراد بیشتری به منطقه مورد نظر خود گسیل کند. وی افزود که حجم نیروهای هجوم‌کننده دشمن به اندازه حمله آنها به شرق بصره [عملیات رمضان] بود، اما گستردگی مناطق عملیات نظامی نسبت به بهره کمی که دشمن از این عملیات برد نشانگر ناکامی آنها در تحقق اهداف اصلی خویش است و آنها قصد داشتند در مرحله اول پنجوین را به تصرف درآورند، سپس حملات خود را از آن شهر به دیگر مناطق گسترش نمایند که نتوانستند. ...
فرمانده سپاه یکم عراق از دلاوری‌های تیپ پنجم در این عملیات یاد کرد و از دیگر تیپ‌های مستقر در این منطقه نیز ستایش کرد.»(2)
2
امروز فرماندهان سپاه در نشستی(3)به‌طور اجمالی برای تصمیم‌گیری درباره اجرا یا منتفی‌کردن عملیات در منطقه دربندیخان، که به‌نوعی تک پشتیبانی عملیات والفجر٤ به حساب می‌آید، گفت‌وگو کردند.
در این جلسه مشخص شد که با آوردن لشکر5 نصر به منطقه عملیاتی والفجر4، باتوجه‌به کمبود یگان در منطقه دربندیخان، عملیات در این منطقه به محور ارتفاع بمو محدود خواهد
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص79.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 218، 2/8/1362، صص 48 و 49، 1/8/1362.
3) افراد حاضر در این جلسه عبارت بودند از: محسن رضایی، علی شمخانی، سیدرحیم صفوی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، علیرضا عندلیب و داود رنجبر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
شد. بااین‌حال اجرای عملیات در این منطقة محدودشده نیز با تردیدهایی همراه بود. محمدابراهیم همت فرمانده لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) در تبیین دلایل تردید درمورد اجرای عملیات دربندیخان ضمن اشاره به نبود راه انتقال برای نیروها از عقبه به ارتفاعات بمو و تصرف اهداف، به عملیات انتقال نیرو ازطریق بالگرد (هلی‌برن) هم، که ارتش و شخص سرهنگ صیاد شیرازی قول آن را داده است، ابراز بی‌اعتمادی کرد. این درحالی بود که سخنان محسن رضایی از خوشبینی وی به این امر حکایت داشت. راوی قرارگاه خاتم درباره نظر مثبت فرمانده کل سپاه درمورد عملی‌شدن انتقال نیرو ازطریق هلی‌برن نوشته است: «برادر محسن به این عملیات تمایل دارد. وی در جواب شمخانی که پرسید آیا راهکاری وجود دارد؟ گفت: سرهنگ صیاد شیرازی عقیده دارد که راهکار باز می‌شود ایشان [سرهنگ صیاد شیرازی] معتقد و امیدوار به عملیات است. وی طی دیشب و امروز جلساتی با سرهنگ [صیاد] شیرازی داشت که بحث آنها روی دو محور بود، یکی ادامه عملیات شیلر و دیگری عملیات بمو [دربندیخان]. در این جلسات برادر محسن مشکلات اجرای عملیات در دربندیخان را گفت، ولی سرهنگ صیاد شیرازی راضی نشد و بالاخره برادر محسن عقب‌نشینی کرد.»(1)
دراین‌حال سرهنگ صیاد شیرازی در جلسه فرماندهان ارشد عملیاتی، اجرای عملیات در دربندیخان (بمو) را تک پشتیبانی عملیات والفجر4 خواند و گفت: برای تسهیل عملیات والفجر4 هم‌زمان در منطقه دربندیخان نیز عملیاتی انجام خواهیم داد و آن عملیات تابع عملیات این منطقه خواهد بود و سعی خواهیم کرد زمان اجرای عملیات دربندیخان با عملیات والفجر4 هماهنگ باشد تا به‌نوعی توجه دشمن به هر دو منطقه جلب شود. وی همچنین خاطرنشان کرد که برای تقویت توان عملیاتی منطقه والفجر4 لشکر علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) با 6 گردان و لشکر5 نصر با 4 گردان به یگان‌های منطقه افزوده خواهند شد.
سرهنگ صیاد شیرازی در پایان افزود که برای راه‌اندازی و هدایت عملیات دربندیخان شخصاً به آن منطقه خواهد رفت.(2)
1
در ادامه عملیات‌های نفوذی نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عقبه‌های نیروهای ارتش عراق امروز نیز معارضین عراقی و نیروهای خودی دو عملیات چریکی انجام دادند.
در منطقه گردنازی نیروهای مشترک سپاه و ارتش با همکاری افراد حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) یک پایگاه عراق را با شلیک تیربار و چندین گلوله آر.پی.جی. هدف قرار دادند. طبق گزارش این ستاد، پس از این عملیات چند آمبولانس کشته‌ها و مجروحان دشمن را از این پایگاه تخلیه کردند.(3)
1) سند شماره 4236/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 1/8/1362، نوار شماره 12957)، داود رنجبر، ص14.
2) سند شماره 4279/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 1/8/1362، نوار شماره 12829)، داود رنجبر، صص 2 و 3.
3) سند شماره 317098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد جنگ‌های نامنظم مشترک ارتش و سپاه (منطقه بانه، مریوان و جوانرود) به فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع)، 5/8/1362؛ و- سند شماره 318214 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن3) به فرماندهی نزاجا معاونت عملیات و اطلاعات (مدیریت عملیات)، 5/8/1362.
همچنین یک واحد گشت از گروه سوسیالیست‌های عراقی با هماهنگی ستاد جنگ‌های نامنظم در شهرک دوجیله، سیروان و کانی‌پانکه به مقرهای نظامی ارتش عراق حمله کردند. طبق گزارشهای اولیه، در این عملیات 7 تن از نظامیان عراق کشته و 4 تن نیز زخمی شدند. همچنین به این 3 مقر خسارت‌هایی وارد شد.(1)
1
به‌دنبال اقدام روز گذشته ارتش عراق در به‌کارگیری سلاح شیمیایی در منطقه عملیاتی والفجر٤، امروز نیز هواپیماها و توپخانه‌های عراق در اقدامی غیرانسانی یک روستا در حوالی بانه و اطراف دریاچه زریوار مریوان را با بمب و گلوله‌های شیمیایی مورد حمله قرار دادند.
هواپیماهای عراقی در ساعت 5 صبح امروز با تجاوز به آسمان منطقه شرق بانه روستای باینجان را با چندین بمب شیمیایی خفه‌کننده و تاول‌زا هدف قرار دادند. به‌دلیل خاصیت گازهای سمی متصاعدشده از این بمب‌ها، بخارهای شیمیایی به منازل مردم نفوذ کرد(2)و براثر غلظت گازهای سمی و طولانی‌بودن توقف افراد در محیط منازل، 9 تن از اهالی روستا شهید و 31 تن نیز مصدوم شدند که به بیمارستان سینا در تبریز انتقال یافتند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی دراینباره به وضعیت عمومی روستا، نوع آسیب‌دیدگی اهالی آن و نظر پزشکان درباره تأثیرات کوتاه‌مدت و بلندمدت این مواد و نوع درمان و ترکیبات شیمیایی به‌کاررفته در بمب‌های شیمیایی اشاره کرده و آورده است: در بمباران شیمیایی روستای باینجان گروهی از روستائیان که عموماً کارگر و کشاورز بودند و اعضای چندین خانواده در بین آنها دیده میشدند، براثر گازهای متصاعدشده از بمب‌های شیمیایی دچار سوختگی‌های شدید شدند، به‌طوری‌که 9 تن از آنها به شهادت رسیده‌اند. همچنین تعدادی از روستائیان براثر تماس با اجساد شهدا دچار
1) سند شماره 317605 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد جنگ‌های نامنظم به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 1/8/1362، ص4.
2) از آنجا که چگالی گازهای سمی به‌کاررفته در بمب‌های شیمیایی سنگین‌تر از هوا است، این گازها در سطح زمین پراکنده می‌شوند و به‌راحتی در فضاهای بسته همچون خانه‌ها نفوذ کرده و در آن نقطه باقی می‌ماند.
سوختگی شده‌اند و در برخی از نقاط بدن این مجروحان تاول‌هایی ایجاد شده که بعضاً درحدود یک لیتر مایع در آن جمع شده است. همچنین براثر استنشاق گازهای شیمیایی زخم‌هایی مشابه زخم‌های سطح بدن مجروحان در ریه آنها به وجود آمده است و همین عامل تابهحال موجب شهادت گروهی از این مصدومان شده است.(1)
از سوی دیگر، توپخانه‌های عراقی نیز در ساعت 9:30، ارتفاعات قوچ‌سلطان و اطراف دریاچه زریوار مریوان را با گلوله‌های شیمیایی زیر آتش گرفتند. در این حملات 4 تن از افراد نظامی شهید و 11 تن نیز دچار آسیب‌دیدگی شدند. گزارشهای اولیه از مشاهدات بالینی مصدومان در این منطقه حاکی است که در بدن افرادی که در معرض حملات شیمیایی قرار گرفته‌اند تاول‌های بزرگ و دردناکی به وجود آمده و تعدادی نیز نابینا شده‌اند و تنفس آنها هم بسیار دشوار است. شدت آسیب‌دیدگی افراد به حدی بود که 4 تن از آنها در همان ساعات اولیه به شهادت رسیدند.(2)
در یک گزارش درباره نحوه تأثیر عوامل شیمیایی در افراد آسیب‌دیده آمده است: بعد از انفجار، دود غلیظی در فضا پراکنده می‌شود و به‌تدریج بویی شبیه بوی نفت در فضا منتشر می‌گردد، ساعاتی بعد افراد دچار تهوع، استفراغ، آب‌ریزش چشم‌ها، تاری دید، خارش، تنگی نفس، سرفه و بی‌اشتهایی می‌شوند، در معاینه بیماران، ضایعات جدی به‌صورت اریتم (قرمزی) تاول به‌خصوص
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 243، 27/8/1362، ص2، 26/7/1362.
2) باآنکه عراق در روزهای بعد بازهم مناطق و روستاهای مختلف این منطقه را بمباران شیمیایی کرد و روستاهای اطراف بانه و مریوان را چندین‌بار هدف گلوله‌ها و بمب‌های شیمیایی قرار داد و حتی با به‌کاربردن اصطلاح سلاح دردناک یا تهدید به استفاده از "هر نوع سلاح" تلویحاً به کاربرد سلاح شیمیایی اعتراف کرد، مصطفی شلماشی سخنگوی حزب دمکرات در اروپا و نماینده این حزب در شورای ملی مقاومت در مصاحبه‌ای که در 23/8/1362 انجام داد، ایران را متهم به استفاده از سلاح شیمیایی کرد و گفت که مصدومان حادثه در بیمارستان حزب دمکرات تحت درمان هستند. شلماشی حتی در جواب پرسش متحیرانه خبرنگار مبنی‌براینکه آیا احتمال نمی‌دهید این اقدام توسط هواپیماهای عراقی صورت گرفته باشد، گفت: دولت عراق دلیلی برای حمله به کردها دراختیار ندارد. مردم کردستان به‌خوبی قدرت تشخیص نوع هواپیماها را دارند. (سند شماره 113134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه واحد اطلاعات قرارگاه حمزه،30/8/1362، ص٢)
در نواحی چین‌دار بدن و نیز تغییر رنگ پوست (سیاه‌شدن) مشاهده گردیده است.(1)
به‌دنبال این اقدام عراق، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران در نامهای به نیروی زمینی ارتش، ژاندارمری و شهربانی دستور داد که اجساد شهدای این حادثه را به اداره پزشکی قانونی وزارت دادگستری منتقل کنند تا در موقعیت مناسب به مقامات و متخصصان سازمان ملل متحد ارائه شود. همچنین نهادهای مذکور موظف شدند از مصدومان شیمیایی آمار دقیق و مدارک شامل عکس، اسلاید و فیلم رنگی و نوار مصاحبه تهیه کرده و به اداره دوم ستاد مشترک ارتش ارسال کنند تا این ستاد آن را برای انعکاس به سازمان ملل متحد دراختیار وزارت امور خارجه قرار دهد.(2)
1
به‌دنبال اجرای مرحله اول عملیات پاکسازی در منطقه آلان (واقع در غرب و جنوب‌غربی سردشت) در ٢٦ مهرماه سال جاری که به آزادسازی چند ارتفاع مهم مرزی و تعدادی از روستاهای این منطقه انجامید، امروز مرحله دوم این عملیات با هدف تصرف ارتفاعات مهم و راهبردی نوری و طالش و پاکسازی روستاهای منطقه از وجود عناصر حزب دمکرات کردستان ایران، سازمان کومه‌له و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) اجرا شد.
مرحله دوم این عملیات از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود، زیرا بخشی از تشکیلات گروه‌های مسلح غیرقانونی در روستاهای اطراف این ارتفاعات ازجمله در روستاهای بیژوه، مزرعه و بیتوش مستقر بود و علاوه‌براین زندان این گروه‌ها هم در روستای بیتوش و اشکان قرار داشت، همچنین بخشی از اهداف مرحله اول عملیات نظیر تصرف ارتفاع سیر و خمل که ناتمام مانده بود نیز جزء اهداف این مرحله قرار گرفته بود.
در این مرحله نیروهای خودی متشکل از واحدهای تیپ ویژه شهدا، تیپ قدس از سپاه پاسداران و همچنین واحدهایی از لشکر23 نوهد ارتش موفق شدند ضمن دستیابی به ارتفاعات منطقه، مقر رادیو حزب دمکرات و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در کوه طالش و مقر رادیوی سازمان کومه‌له در کوه نوری و مقر فرماندهی کمیتة مرکزی حزب دمکرات در بیتوش را به تصرف درآورند. علاوه‌برآن در این عملیات با آزادسازی روستاهای بیژوه، کاکژان، چنار، بیتوش، مزرعه، گرماب بالا و پایین، اشکان بالا و پایین، خوارمیر، مزن‌آباد و رشکپه درمجموع 250 کیلومتر مربع از منطقه مرزی جنوب و جنوب‌غرب سردشت آزاد گردید.(3)
1) سند شماره 20719 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) رده جلو مریوان (رکن3)، 3/8/1362؛ و- سند شماره 124667 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه عملیاتی جنوب، 6/8/1362، ص4؛ و- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 243، 27/8/1362، ص4، گزارش دکتر محمود لاله سرپرست بیمارستان لقمان‌الدوله ادهم؛ و- سند شماره 285165 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات و عملیات قرارگاه نجف اشرف سپاه، 13/8/1362، ص3.
2) سند شماره 80759 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا3 (عملیات)، 5/8/1362.
3) یک بولتن داخلی سپاه درباره موقعیت و اهمیت ارتفاع سیر و همچنین موقعیت و چگونگی حفاظت از این روستاها، ماهیت گروه‌های موجود در این روستاها و استقبال اهالی منطقه از نیروهای خودی اطلاعاتی را درج کرده است که در ضمیمه این گزارش آورده شده است.
مرحله دوم عملیات به‌علت نامساعدبودن وضعیت جوی با فاصله چند روز از مرحله قبل به اجرا درآمد. بنابراین، گروه‌های مسلح غیرقانونی که احتمال می‌دادند نیروهای خودی برای آزادسازی این منطقه نیز اقدام کنند، برای فرار از این منطقه و رویارونشدن با نیروهای خودی، طبق برنامه‌ای ازپیش طراحی‌شده توانستند با آسیب کمتری از این منطقه به‌سمت ارتفاعات غرب در داخل خاک عراق فرار کنند. البته بخشی از تجهیزات و امکانات گروه‌های ضدانقلاب که امکان حملونقل آنها وجود نداشت در پایگاه‌ها به جا ماند. عناصر مسلح غیرقانونی زندانیان(1)خود را تا روستای گناو در (مقابل بیتوش) خاک عراق به‌همراه بردند، ولی با اجرای آتش توپخانه خودی در منطقه، آنان به‌دلیل ترس از تعقیب‌شدن مجبور به آزادکردن زندانیان شدند. بدین‌ترتیب 210 تن از افراد خودی که برخی از آنها سال‌ها در اسارت گروه‌های مسلح ضدانقلاب و به‌خصوص حزب دمکرات کردستان بودند، آزاد شده و به نیروهای خودی پیوستند. البته سازمان مارکسیستی - مائوئیستی کومه‌له که با مشی جنگ مسلحانه و با هدف برپایی حکومت کمونیستی در مناطق کردنشین ایران فعالیت می‌کند، 11 تن از زندانیان خود(2)* شامل 6 بسیجی، 2 پاسدار، 2 کارمند فرمانداری مهاباد و یک سرباز را تیرباران کرد. روش عملی افراد کومه‌له در برخورد با نیروهای جمهوری اسلامی و حتی با مردم منطقه و سایر گروه‌های کرد مخالف جمهوری اسلامی بسیار خشن و بی‌رحمانه بود. کشتن اسرا، مثله‌کردن، کندن پوست سر و صورت ازجمله روش‌هایی بود که افراد این سازمان در برخورد با مخالفان خود به کارمی‌بردند.
ازجمله وقایع مهم در عملیات امروز، اجرای کمین گروه‌های مسلح غیرقانونی در
1) حزب دمکرات گروگان‌های خود را در این زندان نگهداری می‌کرد.
2) * اسامی این 11 نفر به این شرح است: 1. بهروز ترابی بسیجی از میاندوآب 2. ناصر کریمیان بسیجی از تهران 3. حسن داودآبادی از تهران 4. حسن‌زاده از اصفهان 5. مختاری از تهران 6. یک بسیجی با هویت نامعلوم 7. سیدمحمدحسین پاسدار از مشهد 8. حسین یعقوبی پاسدار از ساری 9. بهرام خیابانی سرباز 10 و 11. انصاری و عباسی کارمند فرمانداری مهاباد.
عقبه منطقه عملیاتی در حوالی پاسگاه بلیس در محور قلعه‌رش - سردشت بود که براثر آن 11 تن از نیروهای تیپ قدس ازجمله فرمانده گردان پشتیبانی به شهادت رسیدند. در این حادثه 2 دستگاه خودروی تویوتا و یک دستگاه کامیون آیفا نیز منهدم شد.(1)
گزارش‌هایی که در پایان مرحله دوم عملیات در منطقه آلان درباره نتایج این عملیات منتشر شد حاکی است در جریان این عملیات 160 تن از عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی کشته و تعداد زیادی نیز زخمی شدند، 30 تن از افراد ضدانقلاب نیز خود را به نیروهای جمهوری اسلامی تسلیم کردند. بنا به اعلام برخی منابع، نیروهایی از کشورهای عراق، اردن و مصر در منطقه عملیاتی آلان حضور داشتند و در جریان عملیات نیروهای خودی یکی از فرماندهان عراقی به نام احمد عزیزی کشته شد. از نیروهای خودی نیز 90 تن به شهادت رسیدند که 60 نفر از آنان از نیروهای تیپ ویژه شهدا بودند و 180 نفر هم زخمی شدند. همچنین 1 قبضه توپ105 میلی‌متری، یک قبضه تفنگ106 میلی‌متری، 1 قبضه تیربار دوشکا، 30 قبضه سلاح انفرادی، یک انبار مهمات، چندین دستگاه بی‌سیم، یک انبار پوشاک، 6 دستگاه کمپرسی 10 تن، چند دستگاه خودروی سیمرغ و یک دستگاه خودروی بنز 230 و تعداد زیادی اسناد و مدارک به دست نیروهای خودی افتاد.(2)
1
درپی آزادی شماری از افرادی که مدت‌ها در اسارت گروه‌های مسلح غیرقانونی بودند، برخی از آنان درباره رفتار افراد حزب دمکرات با زندانیان و مدت و چگونگی اسارت خود مطالبی بیان کردند.
گروهبان یکم علی تقی‌زاده که سه سال در بند گروهک‌ها بوده، اظهار کرد که سه سال پیش، در منطقه مهاباد به اسارت گرفته شده و در این مدت در بدترین وضعیت زیستی و روحی در زندان‌های گردنه، الواتان، دولتو، اشکان و یک پاسگاه عراقی که به زندان تبدیل شده بود، تحت شکنجه‌های روحی قرار داشته است. وی درمورد غذای روزانه زندانیان گفت گروهک‌ها در اوایل، فقط در هر روز یک وعده غذا آن هم نخود سیاه می‌دادند که سپس در زندان دولتو یک وعده نیز نان خشک به آن اضافه کردند. تقی‌زاده یادآور شد که مزدوران ملحد هنگام انتقال وی و همراهانش از مهاباد به منطقه الواتان، در مسیر راه 4 نفر از افسران را که 2 تن آنان باهم برادر بودند به‌دلیل اینکه نمی‌توانستند بقیه را همراهی کنند به شهادت رساندند.
گروهبان یکم اصغر عزیزی یکی دیگر از آزادشدگان نیز که سه سال در زندان گروهک‌ها بوده، گفت: زمانی‌که گروهک‌ها دیدند رزمندگان اسلام منطقه الواتان را آزاد می‌کنند، ما را به‌طرف سردشت حرکت دادند. در مسیر راه مزدوران گروهک‌ها می‌گفتند ما شمریم و شما را خواهیم کشت. وی افزود: مزدوران برای شکنجه روحی ما دست به اعمال ددمنشانه‌ای می‌زدند و پس از به‌شهادت‌رساندن دوستان و رزمندگان پیکر متلاشی‌شده آنان را به زندانیان نشان می‌دادند. وی اضافه کرد: این مزدوران
1) سند شماره 359219 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی تیپ قدس به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 11/8/1362.
2) سند شماره 355009 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه سردشت به اطلاعات منطقه11، 1/8/1362؛ و- سند شماره 359235 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی پرسنلی (تعاون) به ستاد مناطق 11 گانه (تعاون)، 2/8/1362؛ و- سند شماره 80751 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 (اطلاعات) به ستاد مرکزی (اطلاعات)، 4/8/1362؛ و- سند شماره 359234 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 2/8/1362؛ و- سند شماره 355543 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 1/9/1362؛ و- سند شماره 334505 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تیپ ویژه شهدا (اطلاعات عملیات) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات عملیات)،
برای احداث ساختمان‌ها نیز از زندانیان به‌عنوان کارگر برای تهیه چوب و سنگ استفاده می‌کردند.
محسن شه‌پری از رزمندگان بسیجی که پانزده ماه در زندان بوده است نیز درمورد نحوه برخورد عوامل ضدانقلاب با زندانیان گفت: هنگام اسارت یک پای من زخمی بود مزدوران بدون بیهوشی مرا تحت عمل جراحی قرار دادند و دو گلوله را از پای چپم بیرون آورده و بلافاصله چشم‌هایم را بسته و سوار بر اسب پس از طی مسیری در مدت پنج تا شش ساعت، به زندان دیگری انتقال دادند. وی افزود: یک بار در اوایل دستگیری مرا به‌دلیل داشتن ریش محکوم به اعدام کردند و چشم‌های مرا بسته و در مقابل دیوار قرار دادند و از من خواستند که وصیت کنم و وصیت من این بود که جنازه‌ام را به دولت تحویل دهند. سپس بالای سرم را به رگبار بستند و چون مطمئن شدند که من پاسدار نیستم، مرا به زندان منتقل کردند. شه‌پری گفت: در مدت 15 ماه اسارت، خانواده‌ام از سرنوشت من اطلاعی نداشتند، وی اضافه کرد: در هر درگیری و عملیات رزمندگان اسلام، هرگاه یک یا چند تن از آنان به هلاکت می‌رسیدند این جنایتکاران در مقابل، دو نفر از زندانیان را به شهادت می‌رساندند. وی ضمن تشکر از استقبال گرم مردم ارومیه بار دیگر تأکید کرد که پس از دیدار با خانواده و پدر و مادر خود به جبهه خواهد رفت.
کرم اویسی از پیشمرگان مسلمان کرد با بیان اینکه 22 ماه در زندان گروهک‌ها بوده است، اظهار کرد مدت‌ها با برگ سیب‌زمینی تغذیه کرده و شهادت 18 تن از برادران پاسدار و بسیجی را در منطقه گورشه سردشت به چشم خود دیده است. وی خاطرنشان کرد: مرا به‌دلیل اینکه یک پا نداشتم، اعدام نکردند.
باقر روح‌الهی پیشمرگ مسلمان کرد دیگر که یک پای مصنوعی دارد به مدت 23 ماه در زندان‌های الواتان، گورشه، اشکان و گناوه عراق به‌جرم داشتن کارت پیشمرگان مسلمان کرد به سر می‌برده است.
علی عباسی 52 ساله که ظاهرش مردی 80 ساله را نشان می‌دهد، گفت: مزدوران مرا درحالی‌که یک رادیو ضبط و دو عدد نوار را می‌فروختم و در همان حال عکس امام امت را به سینه داشتم دستگیر کردند و به‌جرم داشتن عکس امام خمینی 17 ماه در زندان بودم. وی گفت گروهک‌ها در زندان‌های الواتان و دولتو ضمن شکنجه، 33 تن از رزمندگان اسلام را به شهادت رساندند. عباسی تأکید کرد که من آماده اعدام بوده و هستم و عکس امام را از خودم دور نخواهم کرد.
یک درجه‌دار ارتش که در جاده سقز - بوکان به اسارت ضدانقلابیون درآمده و سه سال در زندان گروهک‌ها بوده، گفت مدت اسارت ما حدود هشت ماه بود که در داخل خاک عراق قرار داشت و مزدوران سلاح‌های جدیدی را از رژیم بعثی صهیونیستی عراق دریافت می‌کردند. مثلاً کلاشینکف‌های جدید را از میان بسته کاغذ و نایلون بیرون می‌کشیدند، ولی با وقاحت می‌گفتند که اینها را از نیروهای ایرانی به غنیمت گرفته‌ایم.(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/8/1362، ص10.
1
در درگیری‌هایی که امروز بین گروه‌های مسلح غیرقانونی و نیروهای خودی در مناطق عمومی مهاباد، سنندج، کامیاران، هشتیان و شرق مریوان رخ داد 8 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شدند و 12 تن نیز به گروگان گرفته شدند. عناصر مسلح غیرقانونی هم متحمل تلفاتی شده و 2 نفر از آنها دستگیر شدند.
در حمله افراد مسلح ضدانقلاب به نیروهای ژاندارمری پاسگاه شهید سپاهی مهاباد، که مأموریت تأمین جاده را انجام می‌دادند، 1 تن شهید و 5 تن از سربازان نیز با سلاح‌های انفرادی به گروگان گرفته شدند.(1)
در روستای درکه سرچشمه در غرب محور سقز - بوکان، افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی 7 تن از اعضای جهاد سازندگی را گروگان گرفته و به نقطه نامعلومی بردند.
در حادثة دیگری در روستای دولاب در غرب محور سنندج - کامیاران، براثر انفجار مینی که عناصر ضدانقلاب کار گذاشته بودند 2 نفر از نیروهای سپاه زخمی شدند و 1 نفر هم به شهادت رسید.(2)
در روستای قونی در 18 کیلومتری شمال هشتیان در غرب محور سرو به سلماس، نیروهای خودی به‌سمت یک موضع خمپاره‌انداز81 میلی‌متری که درحال شلیک به‌سمت نیروهای جمهوری اسلامی بود، تیراندازی کردند. در این حادثه 2 تن از افراد وابسته به حزب دمکرات کشته شدند و یک تن نیز زخمی شد.(3)
در شمال‌شرقی مریوان نیز نیروهای سپاه در روستای قمچیان با تعداد زیادی از افراد مسلح غیرقانونی به‌شدت درگیر شدند. که براثر آن 2 تن از نیروهای خودی شهید و 6 تن از عناصرگروه‌های مسلح غیرقانونی کشته و 7 تن از آنان نیز زخمی شدند.(4)
همچنین یک گروه از تیپ شهید بروجردی سپاه با مأموریت پاکسازی منطقه شمال‌غرب مهاباد از وجود عناصر حزب دمکرات ایران موفق شد چند روستای این منطقه ازجمله آغ‌بلاغ، چوملان، قاضی‌گل و توت‌آغاج را پاکسازی کند. در این عملیات 2 تن از نیروهای خودی به شهادت رسیدند و از عوامل حزب دمکرات نیز یک تن کشته و 2 تن دستگیر شدند.(5)
2
با پایان‌یافتن مهرماه، سازمان‌ها و ارگان‌های نظامی، انتظامی و انقلابی در مناطق کردنشین استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان آمارهایی را درباره تلفات انسانی نیروهای خودی اعم از شهدا، مجروحان و گروگان‌ها و نیز تعداد و انواع عملیات‌های گروه‌های مسلح غیرقانونی، محورها و مناطق مختلف عملیاتی و تعداد تلفات و تسلیم‌شدگان این گروه‌ها، ارائه کردند.
واحد اطلاعات سپاه استان کردستان در گزارش خود اعلام کرد: ضدانقلابیون 229 مورد
1) سند شماره 359234 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص1.
2) سند شماره 359234 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2؛ و- سند شماره 341995 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان (رکن3 - عملیات) به فرماندهی قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن3 - عملیات)، 2/8/1362؛ و- سند شماره 80740 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 4/8/1362.
3) سند شماره 366599 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (ژاجا) به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 6/8/1362، ص1.
4) سند شماره 359169 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 20/8/1362.
5) سند شماره 318380 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات تیپ110 شهید محمد بروجردی به فرماندهی تیپ110، 28/9/1362؛ و- سند شماره 80740 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح عملیات) به ستاد مرکزی (طرح عملیات)، 4/8/1362.
عملیات انجام داده‌اند که بخشی از آن شامل موارد زیر است: 26 مورد مین‌گذاری؛ 35 مورد اجرای کمین؛ 83 مورد حمله به پایگاه‌های نیروهای خودی؛ 5 مورد حمله به شهر و تیراندازی؛ ٢ مورد انفجارات و خرابکاری صنعتی و آتش‌زدن؛ 10 مورد ترور؛ 15 مورد ضرب‌وشتم و اخاذی پول از مردم؛ 30 مورد درگیری و ٧ مورد حمله به روستا.
در جریان این اقدامات، 254 تن از نیروهای خودی و مردم شهید، 312 تن زخمی و 139 تن گروگان گرفته شده‌اند. از گروه‌های مسلح غیرقانونی هم 224 تن کشته یا زخمی و 14 نفر نیز دستگیر شده‌اند. در عملیات‌های نیروهای خودی نیز 98 تن از افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی کشته و 124 تن زخمی شدند. در همین مدت 178 نفر از افراد ضدانقلاب دستگیر شده و400 تن هم خود را تسلیم کردهاند.(1)
بنیاد شهید انقلاب اسلامی استان کردستان نیز آمار شهدای ٥ شهر این استان را از آغاز سال جاری تا پایان مهرماه، 699 تن و به تفکیک محورهای منطقه‌ای بدین شرح اعلام کرد: سنندج 375 نفر، کامیاران 111 نفر، سقز 102 نفر، بانه 84 نفر و دیواندره 27 نفر.(2)
علاوه‌براین، واحد اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا در گزارشی تعداد افراد تسلیم‌شده از گروه‌های مسلح غیرقانونی در مهرماه را 379 تن ذکر کرد که شرح تفکیکی آن در شهرهای مختلف چنین است:
خوی ٧ نفر، سلماس 29 نفر، ارومیه 81 نفر، مهاباد ٢٩ نفر، سردشت ٢٢ نفر، بوکان ١٥ نفر، میاندوآب ٥ نفر، اشنویه ١٤ نفر، نقده ١٧ نفر، بانه ١٩ نفر، پیرانشهر 50 نفر، صائین‌دژ ٤ نفر، سنندج ٢٣ نفر، کامیاران ٢٣ نفر، دیواندره ١٤ نفر، بیجار 1 نفر، سقز ٢٢ نفر، تکاب ٤ نفر.(3)
1
باوجود تصرف برخی از ارتفاعات مشرف بر شهر پنجوین عراق و آزادسازی بخش دیگری از ارتفاعات حساس و راهبردی نوار مرزی سردشت از وجود گروه‌های مسلح غیرقانونی، مروری بر اخبار و گزارشهای امروز رسانه‌های خارجی حاکی‌از انعکاس محدود این موفقیت‌ها است.
خبرگزاری فرانسه به نقل از بیانیه نظامی ایران از شکست چندین ضدحمله عراق خبر داد و افزود: نیروهای ایران در خاک کردستان عراق با تصرف ارتفاعات راهبردی سربراله و تمامی منطقه هفت‌توانان به پیشروی ادامه دادند و در شمال‌غربی مریوان نیز تلفات سنگینی به دشمن وارد کردند(4)این خبرگزاری در گزارش دیگری گفت: «ارتش و سپاه پاسداران اعلام کردند در حملاتی که شنبه‌شب به منطقه بیژوه در عراق صورت گرفت، صدها ضدانقلابی کشته شدند. ... به‌هنگام این حملات 200 رزمنده ایرانی که از دو سال پیش در خاک عراق زندانی شده بودند، آزاد شده‌اند.»(5)
1) سند شماره 103886 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه واحد اطلاعات سپاه، 24/9/1362، ص٢.
2) سند شماره 320252 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از بنیاد شهید کردستان به فرمانداری سنندج، 1/8/1362.
3) سند شماره 113134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه شماره ٢، اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 30/9/1362، ص١٣.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 43، 2/8/1362، ص27، تهران - خبرگزاری فرانسه، 1/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 44، 3/8/1362، ص21، تهران - خبرگزاری فرانسه، 2/8/1362.
خبرگزاری رویتر نیز با اشاره به سخنان فرمانده سپاه یکم عراق(1)به نقل از روزنامه جمهوریه افزود: نیروهای سپاه یکم عراق که از منطقه پنجوین دفاع می‌کنند تمامی حملات ایران از چهارشنبه شب گذشته را با ناکامی روبه‌رو ساخته‌اند این درحالی است که نبرد در این منطقه هنوز ادامه دارد.(2)به گزارش خبرگزاری عراق، صدام حسین با اعطای مدال از فرمانده تیپ29 نیروهای ویژه کماندو به‌دلیل شجاعت وی در نبرد پنجوین قدردانی کرده است.(3)
علاوه‌براین رادیو امریکا هم در گزارشی با بیان اینکه «اطلاعیههای طرفین اخبار ضدونقیضی را منتشر می‌کنند»، به ذکر ارقام اعلام‌شده در اطلاعیههای نظامی دو طرف پرداخت و به ادعای فرمانده سپاه یکم عراق مبنی‌بر نابودی یک تیپ از نیروهای ایران اشاره کرد(4)
از سوی دیگر امروز طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق که درپی حملات اخیر ایران برای ابلاغ پیام کتبی رئیس‌جمهور عراق به سران کشورهای عمان، قطر و بحرین عازم این کشورها شده بود، به بغداد بازگشت. وی در پایان سفر یک‌روزه خود به خبرگزاری عراق گفت: «برای برادران خود در عمان و قطر و بحرین آخرین تحولات جنگ عراق و ایران را روشن ساختیم تا آنکه آنان را کاملاً و به‌طور دقیق از آنچه در جناح شرقی امت عرب می‌گذرد، آگاه سازیم و برای آنان نیز مؤکد ساختیم که انرژی و توانایی ما در راه ادامه دفاع از حق حاکمیت و سرزمین‌ها و انقلاب خود دوچندان خواهد شد.» وی افزود: «ما برادران خود را از چگونگی نبردهایی که در بخش شمالی جبهه جریان دارد با اطلاع کردیم و نیز خسارت‌های سنگینی را که به نیروهای ایرانی در منطقه نزدیک به پنجوین وارد کرده‌ایم [به اطلاع آنها رساندیم].» رمضان همچنین با اعلام اینکه «برادران ما در عمان، قطر و بحرین بار دیگر طرف‌داری خود را از عراق تجدید کردند»، مدعی شد که مقامات این سه کشور نیز تأیید کردهاند که «عراق در حکم زره دفاع از امت عرب و از خلیج عرب [خلیج‌فارس] است.»(5)
به گزارش رادیو مونت کارلو طه یاسین رمضان در دیدار با سران کشورهای خلیج‌فارس گفته است «بدون استفاده از سلاح‌های پیشرفته در جنگ با ایران نمی‌توان به‌زودی این جنگ را پایان داد.» وی همچنین اطمینان داده است که «عراق با استفاده از جنگنده‌های پیشرفته سوپراتاندارد فرانسوی در جنگ علیه ایران و بمباران تأسیسات حیاتی و اقتصادی آن در آب‌های خلیج [فارس] می‌تواند هرچه زودتر سرنوشت این جنگ را تعیین کند و ایران را وادار سازد تا پیشنهادات مسالمت‌آمیز جهت حل بحران منطقه را بپذیرد.»(6)
در همین حال و در ادامه فضاسازی عراق درباره عملیات اخیر ایران در جبهه شمالی جنگ، امروز رادیو صوت‌الجماهیر گزارش داد: «عراق به مناسبت روز سازمان ملل متحد از جهانیان خواست تا موضع روشن‌تری به بی‌حرمتی ایران به مصوبات سازمان ملل متحد در قبال
1) مشروح سخنان فرمانده سپاه یکم عراق در گزارش151 همین روز آمده است.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 43، 2/8/1362، ص26، بغداد - خبرگزاری رویتر، 1/8/1362.
3) همان، ص20، بغداد - خبرگزاری عراق، 1/8/1362.
4) همان، صص 34 و 35، 1/8/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/8/1362، صص 4 و 5، رادیو بغداد، 1/8/1362.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، ص48، رادیو مونت‌کارلو، 3/8/1362.
آتش‌بس و پایان‌یافتن اختلافات ایران و عراق ازطریق مسالمت‌آمیز از خود نشان دهند؛ زیراکه ایران علی‌رغم درخواست‌های مسالمت‌آمیز عراق همچنان به تجاوز خود برعلیه مرزهای بین‌المللی عراق ادامه می‌دهد که آخرین آن تجاوز آنها به منطقه پنجوین عراق می‌باشد.»(1)
1
حملات موشکی و هوایی عراق به شهرهای مسجدسلیمان، دزفول و مریوان بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های گروهی جهان داشت. این درحالی است که انتشار گزارش‌ها درباره ادعای اخیر عراق مبنی‌بر مین‌گذاری در آب‌های منتهی به بندر امام خمینی نیز همچنان ادامه دارد.
خبرگزاری‌های رویتر، فرانسه، کویت و آلمان‌غربی امروز ضمن انتشار خبر پرتاب موشک و حمله هوایی علیه شهرهای ایران از قول یک سخنگوی نظامی در عراق اعلام کردند: اقدام عراق «به بمباران و پرتاب موشکهای زمین‌به‌زمین علیه هدف‌های تعیین‌شده در داخل اراضی ایران» به تلافی حملات توپخانه‌ای علیه شهرهای مرزی عراق صورت گرفته است. این سخنگو همچنین هشدار داد عراق به این‌گونه اقدامات خود درصورت تکرار حملات ایران ادامه خواهد داد(2)
خبرگزاری رویتر با اشاره به آمار اعلام‌شده در خبرگزاری رسمی ایران از تعداد قربانیان حمله موشکی عراق به دو شهر مسجدسلیمان و دزفول افزود: «نوع این موشک‌ها مشخص نیست، لکن موشک‌هایی که در گذشته به کرات علیه شهرهای ایران مورد استفاده قرار گرفته‌اند، موشکهای زمین‌به‌زمین روسی هستند.» رویتر همچنین اضافه کرد: «خبرگزاری ایران نیروهای عراقی را به استفاده از سلاح‌های شیمیایی به‌منظور جلوگیری از پیشروی ایران متهم کرد.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی نیز ضمن گزارشی از اقدام عراق در هدف قراردادن مراکز غیرنظامی ایران گفت: «حمله عراق به مریوان نشان می‌دهد که حمله جدید ایران کاملاً موفقیت‌آمیز نبوده است [زیرا] گفته می‌شود که یکی از هدف‌های عمده حمله جدید، عقب‌راندن نیروهای عراق از مرز دو کشور بوده است تا نیروهای عراق به اندازه‌ای از مرز دور شوند که مریوان و سایر شهرهای مرزی ایران از بمباران عراق در امان باشند.»
این رادیو سپس با اشاره به بیانیه نظامی سه روز پیش ایران مبنی‌بر تصرف بیش از 700 کیلومتر مربع از خاک عراق و ادعای منابع عراقی درمورد بازپسگیری برخی مواضع چنین نتیجه گرفت: «از این ادعاهای ضدونقیض ایران و عراق چنین برمیآید که اوضاع در ناحیه شمال جبهه‌های جنگ یک بار دیگر به اوضاع موجود در حملات قبلی بازگشته است. بدین معنی که نیروهای ایران تاحدودی در منطقه کوهستانی پیشرفت کردهاند و آن‌هم به قیمت تلفاتی سنگین و نیروهای عراق پاسخ ایران را با نیروی هوایی برتر خود داده‌اند، آن‌هم با حمله به مواضع جدید نیروهای ایران.» بی‌بی‌سی در ادامه ادعای عراق درمورد مین‌گذاری خطوط کشتیرانی بندر امام خمینی را بیانگر این واقعیت دانست که ازنظر دولت این کشور «بهترین راه
رفع بن‌بست کنونی، حمله‌های تلافیجویانه به مواضع دیگر در جریان نبرد است.»(1)
در همین زمینه، خبرگزاری رویتر در گزارشی به نقل از روزنامه الثوره (ارگان حزب بعث عراق) مدعی شد که «مین‌گذاری این منطقه در رأس خلیج [فارس] تنها یکی از اقدامات متعددی است که عراق می‌تواند برای مجبورساختن ایران به صلح به عمل آورد.»(2)رادیو اسرائیل نیز به نقل از هارولد براون وزیر دفاع پیشین امریکا، اقدام عراق در مین‌گذاری آب‌های نزدیک بندر امام خمینی را «یک اقدام وخیم» ارزیابی کرد و درعین‌حال گفت: «اگر ایران تنگه هرمز را ببندد دولت‌های غربی باید به یک اقدام تلافیجویانه دست بزنند.» رادیو اسرائیل همچنین اضافه کرد: «ایران هنوز نسبت به اظهارات عراقی‌ها درمورد مین‌گذاری بندر [امام] خمینی واکنش نشان نداده است. درضمن هیچ خبری درباره تقلیل رفت‌وآمد کشتی‌ها به این بندر انتشار نیافته است.»(3)
1
امام خمینی در بیاناتی ضمن تأکید بر اهمیت خدمت در عرصه‌های مختلف صنعت، کشاورزی، دانشگاه و سایر فعالیت‌های پشت جبهه اظهار امیدواری کردند روزهای آخر جنگ و سقوط رژیم عراق درپیش باشد.
رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی امروز در جمع گروهی از کارکنان وزارت صنایع سنگین و واحدهای تولیدی وابسته به این وزارتخانه و گروهی از مخترعان و مبتکران وابسته به سازمان پژوهش‌های علمی، با اشاره به موضع بازدارنده رژیم گذشته دربرابر انگیزه رشد و حرکت به‌سوی استقلال و قطع وابستگی کشور، اظهار کردند: «شما خودتان جوان‌هایی هستید که می‌توانید همه کارها را انجام بدهید. مخترعین ما می‌توانند در سطح بالا اختراع بکنند. مبتکرین ما می‌توانند در سطح بالا ابتکار کنند، به شرط اینکه اعتماد به نفس خودشان داشته باشند و معتقد بشوند به اینکه می‌توانیم. در رژیم سابق نمی‌توانیم را در بین همه قشرها شایع کردند، به همه گفتند ما نمی‌توانیم و باید تواناها بیایند و به ما تعلیم بدهند، آنها هم که می‌آمدند تعلیم نمی‌دادند، شماها را وابسته می‌کردند. امروز که دست همه آنها بحمدالله قطع شده است و دیگر برای آنها جایی در این کشور باقی نمانده است، این شما جوان‌های کشور هستید که در هرجا هستید باید به فکر آتیه کشور خودتان باشید، [به فکر] حال کشور خودتان باشید و لازم است که با این دو خصیصه، اتکال به خدای تبارک‌وتعالی[و] اطمینان به نفس، با این دو خصیصه به پیش بروید و بعد از مدت کوتاهی خواهید دید که راه‌های سعادت بر شما باز می‌شود، و قدرت‌های بزرگ طمعشان قطع می‌شود و انشاءالله این کشور یک کشور نمونه می‌شود برای کشورهای دیگری که آنها هم گرفتار آن تبلیغات ابرقدرت‌ها هستند که نمی‌گذارند آنها هم رشد بکنند.»
1) . خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 218، 2/8/1362، صص 25 - 23، رادیو بی‌بی‌سی، 1/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 44، 3/8/1362، ص18، بغداد - خبرگزاری رویتر، 1/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/8/1362، ص10، رادیو اسرائیل، 1/8/1362.
رهبر انقلاب درمورد اهمیت جهاد در راه خودکفایی کشور گفتند: «امروز شمایید که باید دامن به کمر بزنید و در رشد صنایع این کشور و در رشد تولید این کشور دامن به کمر بزنید و همت بگمارید و فعالیت بکنید. فعالیت شما امروز برای کشور اسلامی یک عبادت است. شما امروز همه‌تان با ایده اسلامی درحال عبادت هستید، چه در کارخانه‌ها و چه در مواردی که به صنعت مشغول هستید و چه درکشاورزی هرکس هست و چه در سایر کارخانه‌ها که هست. وقتی انسان برای خلق خدا خدمت بکند و برای اینکه این خلق در طول تاریخ ستم دیدند، عقب نگه داشته شدند، نگذاشتند رشد معنوی بکنند، رشد مادی بکنند، وقتی با این ایده شما خدمت بکنید، شما در خدمت اسلام هستید و شما مجاهد هستید در پشت جبهه‌ها. همان‌طوری‌که مجاهدین ما در جبهه‌ها مجاهدت می‌کنند و عبادت خدا را در آنجا می‌کنند، شما هم در پشت جبهه‌ها هستید و عبادت خدای تبارک‌وتعالی را با همین کارهایتان انجام می‌دهید.»
امام خمینی همچنین درباره اوضاع کشور در مواجهه با فشارهای خارجی تصریح کردند: «امروز ما گرفتار به دسیسه‌ها و توطئه‌های ابرقدرت‌ها هستیم. اینکه همه قدرت‌های خودشان را روی هم گذاشتند و به کشور شما حمله کردهاند، چه حمله تبلیغاتی و چه حمله تسلیحاتی، برای این است که آنها احساس می‌کنند که ایران است که می‌تواند خودش و دیگر کشورها را از قید اسارت ابرقدرت‌ها و چپاولگری‌های آنها نجات بدهد. از این جهت ما باید مهیا باشیم به اینکه این ضربه‌ای که زدیم به آنها، دنبالش را بگیریم.»
ایشان در ادامه افزودند: «ما در بین راه هستیم. کاری که شما جوان‌ها کردید در دنیا بی‌نظیر است. هیچ کشوری را شما سراغ ندارید که از ابرقدرتی بریده باشد و به ابرقدرت دیگری اتصال پیدا نکرده باشد. بی‌استثناء تمام کشورهای دنیا یا در تحت سلطه مستقیم یا غیرمستقیم این ابرقدرت‌اند یا در تحت سلطه مستقیم یا غیرمستقیم آن ابرقدرت و شما تنها هستید در دنیا که فاتحه هر دو را خواندید و دست هر دو را کوتاه کردید و می‌خواهید شما خودتان باشید. می‌خواهید مستقل باشید. می‌خواهید آزاد باشید. می‌خواهید آن قیدوبندهایی که برای کشور شما در زمان طاغوت درست شده بود از آنها همان‌طورکه رهایی پیدا کردید، رها باشید تا آخر و این با جدیت خود شماست. با تلاش خود شماست برای همه کارها. هرکس در هر کاری که مشغول است چه در دانشگاه‌ها که مشغول دانش هستند و چه در صحراها و بیابان‌ها که مشغول کشاورزی هستند و چه در جبهه‌ها که مشغول فعالیت هستند و چه در کارخانه‌ها که مشغول جهاد هستند. همه در جهاد در راه خدا هستند و باید این جهاد را به آخر برسانند و انشاءالله به آخر می‌رسد.»
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی در ادامه سخنان خود به پیروزی‌های اخیر در جبهه‌های جنگ و حملات موشکی عراق علیه شهرهای ایران اشاره و خاطرنشان کردند: «شما می‌دانید که مصیبت‌هایی که به این کشور وارد شده است از اول انقلاب تاکنون چه حجم زیادی داشته است
و در ازای او، آن پیروزی‌هایی که برای شما حاصل شده است. حجم بسیار افزون داشته است. ... و شما می‌دانید که امروز در جبهه‌ها چه پیروزی‌های چشمگیری به‌وسیله همین جوان‌های عزیز رزمنده ما به دست آمده است که قدرت‌های بزرگ الآن در فکر هستند که برای شکست‌خوردن، تقریباً شکست آخر صدام فکری بکند که بتوانند این را حفظش بکنند. صدام هم که می‌بینید که وضع روحی‌اش یک وضع جنون‌آمیزی شده است که هر وقت شکست می‌خورد در میدان، از دور می‌ایستد و کشور ما را، جوان‌های ما را، بچه‌های ما را مورد موشکهای دوربرد قرار می‌دهد و دیدید که با دزفول، سابق و حالا همین دیروز و امروز چه کرده است و با مسجدسلیمان چه کرده است و با مریوان چه کرده است. ما در جنگ بر او غلبه کردیم و او نمی‌تواند مقابله کند و او با شرارت به مردم عادی، به مردم بی‌پناه، به اینها تجاوز می‌کند.»
امام خمینی افزودند: «عجب این است که در یکی، دو سه روز پیش از این، قبل از این جنایت گفت که ما به - یکی از مسئولین آنها گفتند که یا شاید خود صدام هم بود - که ما به سازمان بین‌المللی یا یکی از همین سازمان‌ها گفتیم که ما این کار را می‌کنیم و سازمان بین‌المللی که هم به‌اصطلاح برای حفظ حقوق بشر است، سکوت کرد و با این سکوت، او را تشویق کرد به یک همچه جنایتی. او نمی‌تواند به نظامی‌های ما صدمه بزند، لکن از دور می‌تواند که موشک بیندازد. موشکهای دوربرد را بیندازد. همان موشک‌هایی که قدرت‌های بزرگ به او داده‌اند. قدرت امریکا و شوروی به او داده‌اند. او را از دور بیندازد و خانه‌های مظلومین را به سر خود و بچه‌هایشان خراب کند و رجزخوانی کند که ما چه کردیم و چه کردیم. چقدر کشتیم. این رجزخوانی ندارد که یک دسته مظلومی که زن و بچه‌ای که در خانه‌های خودشان خوابیده‌اند شما با موشکی که از خارج ایران می‌اندازید، آنها را بکشید. از آن‌طرف هم عربده می‌کشد که خاک عراق هیچ از دست نرفته و در یک وجبش ایرانی‌ها وارد نشده‌اند. درصورتی‌که 700 کیلومترش را الآن وارد شده‌اند و انشاءالله بعدها هم امید است که تکمیل بشود.»
رهبر انقلاب با تأکید بر خودداری ایران از تلافی حملات عراق اظهار کردند: «ما درعین‌حالی که الآن بسیاری از شهرهای آنجا زیر نظر ما هست و رزمندگان ما می‌توانند آنها را بمباران کنند، ابداً همچه کاری نکرده‌اند و نباید هم بکنند. برای اینکه مردم شهرها گناهی ندارند و ما در جنگ باید جلوی او را بگیریم. در جنگ باید صدمات را به او وارد بکنیم و او را محکوم بکنیم و معدوم بکنیم انشاءالله. و من امیدوارم که این جنگ همین روزهای آخرش باشد. انشاءالله این رژیم ساقط بشود و کشور عراق به دست خود ملت عراق اداره بشود و به وجه اسلامی و شایسته برای اسلام اداره بشود.»
امام خمینی همچنین با اشاره به اعطای مدال شجاعت به یکی از فرماندهان عراقی در روزهای اخیر گفتند: «این دأب او [صدام] ست. همان وقت هم که خرمشهر [را] گرفتند و بیرون کردند اینها
را، او مدال شجاعت به بعضی‌ها داد. حالا هم که با افتضاح اینها را بیرون کردهاند و قریب به 700 نفر از آنها را به پشت جبهه‌ها آورده‌اند و اسیر کردهاند و قریب 3500 نفر آنها را یا کشته یا مجروح کردهاند که بسیاری از فرماندهان آنها هم در میان آنها بوده، برحسب آن‌طوری که گزارش داده‌اند، ایشان باز مدال داده است و بهتر این است یک مدالی به خودش بدهند و آن مدال شجاعت، برای اینکه این آدم درعین‌حالی که این سبعیت را دارد، این وضع روحی را هم دارد که از آن‌طرف به این‌طرف و آن‌طرف متشبث می‌شود به اینکه بیایید و مرا رهایم کنید از این گرفتاری که پیدا کرده‌ام، از آن‌طرف هم عربده می‌کشد، از آن‌طرف هم بیچاره‌هایی که فرستاده به جبهه اگر یک قصوری بکنند، آنها را اعدام می‌کند، در همین دو، سه روز باز به‌حسب آن‌طوری که گفته‌اند یک دادگاه صحرایی درست کرده و بسیاری از این فرماندهان را که سستی کردهاند در این امر اعدام کرده است. این وضع روحی که او پیدا کرده یعنی یک وضعی الآن پیدا کرده است که به هرطرف می‌زند و هر جنایتی را حاضر است انجام بدهد و من امیدوارم که خود عراقی‌ها و ارتش عراق بیش از این تحمل نکنند این جنایت را و این حزب بعث را به جای خودش بنشانند تا انشاءالله کشور عراق با سرافرازی و آسودگی بتواند به زندگی اسلامی خودش انشاءالله ادامه بدهد.»(1)
1
مقامات جمهوری اسلامی ایران امروز در اظهاراتی جداگانه ضمن ابراز تأسف از حملات موشکی عراق علیه شهرها و مراکز غیرنظامی ایران، بر ادامه جنگ تا کسب پیروزی کامل و احقاق حقوق ملت ایران تأکید کردند. دراین‌بین از اقدام شوروی در تجهیز عراق به موشک‌هایی با برد وسیع نیز انتقاد شد.
حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، در آغاز جلسه علنی امروز مجلس با اشاره به حمله موشکی عراق به مسجدسلیمان و دزفول و شهادت بیش از 100 تن و مجروح‌شدن صدها نفر از مردم علاوه‌بر ویرانی‌های به‌بارآمده، خاطرنشان کرد: «این نه اعتبار نظامی است و نه اعتبار انسانی است، بلکه نشان ضعف نظامی و نشان عدم‌توجه به مبانی انسانی و بین‌المللی است و تکیه انتقاد ما بیشتر روی سازمان‌های بین‌المللی و مطبوعات جهان و بوق‌های تبلیغاتی دنیا است که این‌گونه جنایات را نادیده می‌گیرند و ملت ما این جنایات را در پرونده صاحبان اصلی این موشک‌ها ثبت می‌کند و به‌زودی به آنها جواب مناسب را خواهد داد.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع سپس افزود: «می‌توانیم از این جنایاتی که درست در موقع عملیات [والفجر4] انجام شد بفهمیم که صدام آخرین حربه‌های خودش را دارد به کار می‌برد و همه تهدیدهایی که در این یک ماه اخیر کرد مصداقش را در جنایات دزفول و مسجدسلیمان دیدیم. یعنی روشن شد که هرچه صدام دارد خلاصه می‌شود در چنین امکان جنایاتی آن‌هم در شهرهای بی‌دفاع. بنابراین باید منتظر شد که نیروهای رزمنده ما گام‌های نهایی را در فتح این
1) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1378، صص 194 - 189.
جنگ طولانی بردارند و ملت ما را و ملت عراق را از شر این جنایتکاران راحت کنند.»(1)
میرحسین موسوی نخست‌وزیر نیز در پایان جلسه امروز هیئت دولت در مصاحبه با خبرنگاران ضمن اشاره به پیروزی‌های اخیر در عملیات والفجر4 و تصرف کامل منطقه شیلر، درباره حملات موشکی عراق اظهار کرد: «قطعاً هدف صدام از دست‌زدن به چنین جنایاتی تثبیت پایه‌های لرزان حکومتش به‌وسیله ترور و وحشت و همچنین به‌وجودآوردن نرمش در مواضع ما می‌باشد.» وی افزود: «من به تمامی بعثیان عفلقی اعلام می‌کنم که این جنگ تا به‌دست‌آوردن پیروزی کامل و احقاق حقوق ملتمان ادامه خواهد داشت.»(2)
امروز همچنین مدیرکل امور بین‌الملل وزارت امور خارجه ایران در گفت‌وگویی با اشاره به تناقض آشکار حملات موشکی عراق با کنوانسیون چهارم ژنو گفت: «چنانچه سازمان ملل، بررسی این جنایات را در اولویت قرار ندهد، مردم ما این سازمان و شورای امنیت را مسئول مستقیم جنایات صدام می‌دانند.» وی همچنین یادآور شد: «حمله موشکی به مسجدسلیمان حاکی‌از آن است که ابرقدرت شرق موشکهای جدید با برد وسیع‌تر دراختیار این رژیم سرسپرده گذاشته است.»(3)
1
در چارچوب پیگیری روند توسعه روابط ایران و کره شمالی به‌ویژه در ابعاد اقتصادی و نظامی، امروز میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در رأس یک هیئت بلندپایه عازم پیونگ‌یانگ پایتخت کره شمالی شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این سفر سرهنگ سلیمی وزیر دفاع، آقازاده وزیر مشاور در امور اجرایی و چند تن دیگر از مقامات کشور، نخست‌وزیر را همراهی می‌کنند. موسوی قبل از ترک تهران اظهار داشت: «ما با جمهوری دمکراتیک کره روابط خوبی داریم و تجربه خوبی در جنگ، از این کشور داریم و دررابطه‌با خرید تجهیزات روابط ما در حد بسیار خوب است.» وی افزود: «ترکیب این هیئت، سیاسی - اقتصادی است.»(4)
در همین حال، رادیو بی‌بی‌سی ضمن اشاره به سفر هیئت ایرانی به کره شمالی، گفت: «انتظار می‌رود که جنگ بین ایران و عراق در مذاکراتی که در پیونگ یانگ پایتخت کره شمالی، بین نمایندگان ایران و کره شمالی برگزار خواهد شد، مطرح گردد.» این رادیو افزود: «خبرنگاران می‌نویسند که کره شمالی مقادیر زیادی اسلحه به ایران می‌رسانده است و نیز در آموزش نظامی به دولت ایران کمک می‌کرده است.»(5)
2
منابع عربی امروز از پایان دوره آموزشی خلبانان عراقی برای استفاده از هواپیماهای سوپراتاندارد و نقش مصر در تحویل این هواپیماها به عراق خبر دادند.
یک روزنامه فرانسوی به نقل از یک مقام عالی‌رتبه نظامی این کشور اعلام کرد گروهی از
خلبانان و تکنسین‌های عراقی که برای استفاده از هواپیماهای سوپراتاندارد در فرانسه آموزش دیده‌اند، هفته پیش پس از اتمام دوره آموزشی خود به عراق بازگشته‌اند. رادیو رأس‌الخیمه با اعلام این خبر یادآور شد: پیش از این مسئولان فرانسوی و عراقی در تبیین دلیل تعویق زمان تحویل سوپراتانداردها، تحویل هواپیماهای مذکور را به پایان دوره آموزشی خلبانان و تکنسین‌های عراقی که باید این هواپیماها را هدایت کنند منوط ساخته بودند.(1)
امروز همچنین مجله الحوادث (چاپ پاریس) به نقل از منابع آگاه عربی اعلام کرد که رژیم مصر نقش عمده‌ای در تحویل هواپیماهای پیشرفته سوپراتاندارد به عراق ایفا کرده است. این مجله افزود: «حسنی مبارک به امریکا اصرار کرد تا فرانسه را به ارسال اسلحه بیشتر به عراق متقاعد سازد.»(2)این درحالی است که به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس فواد محی‌الدین نخست‌وزیر مصر، در مصاحبه با روزنامه کویتی الانباء گفت: «هواپیماهای فرانسوی در مقابل ایران به عراق یک قدرت بازدارنده می‌دهند و بغداد را در یک موضع قوی‌تری در مذاکره با ایران قرار می‌دهند.»(3)بااین‌حال وی با تأکید براینکه عراق نباید از این هواپیماها علیه ایران استفاده کند، خاطرنشان کرد: «استفاده از این هواپیماها نه‌تنها به پایان جنگ کمک نخواهد کرد. بلکه باعث تشدید آن خواهد شد.»(4)
1
امروز گزارش‌هایی مبنی‌بر تقویت طرح قطعنامه پیشنهادی غرب در سازمان ملل با هدف ترغیب ایران به پذیرش این قطعنامه و درنهایت استقرار آتش‌بس در جنگ ایران و عراق انتشار یافت. درعین‌حال، تلاش‌ها و رایزنی‌های محافل عرب نیز برای پایان‌دادن به جنگ در ابعاد گسترده‌تری ادامه دارد.
روزنامه ساندی‌تایمز درمورد طرح قطعنامه اخیر کشورهای غربی در شورای امنیت سازمان ملل که درحقیقت همان طرح پیشنهادی فرانسه می‌باشد که اصلاحاتی در آن انجام گرفته است، نوشت: «شوروی یک پیشنهاد غرب را که هدف از آن پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق می‌باشد مورد تصویب قرار داده است و احتمالاً ظرف دو هفته آینده درمورد این پیشنهاد در سازمان ملل رأی‌گیری خواهد شد.» به نوشته ساندی تایمز، طرح مذکور این موضوعات را پیشنهاد می‌کند: «تحقیق درمورد علل جنگ چنان‌که ازسوی ایران درخواست شده است؛ تضمیناتی درمورد رفت‌وآمد آزاد کشتی‌ها در خلیج‌فارس؛ اقدامات فوری برای بستن چاه‌های نفت ایران که دراثر حملات عراق صدمه دیده‌اند. این اقدامات با برنامه برای پاکسازی آلودگی‌های نفتی منطقه خلیج [فارس] دنبال خواهد شد.»(5)
روزنامه کویتی الانباء نیز ضمن اعلام پیوستن انگلیس و هلند به طرح پیشنهادی فرانسه نوشت: «به موجب ماده جدیدی که به این طرح اضافه شده است یک کمیته تحقیقاتی
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/8/1362، ص7، رادیو رأس‌الخیمه، 1/8/1362
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه،شماره 218، 2/8/1362، ص48، بخش عربی رادیو لیبی، 1/8/1362، به نقل از مجله الحوادث.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، صص 40 و 41، رادیو اسرائیل، 2/8/1362.
4) همان، ص5، کویت - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 1/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 218، 2/8/1362، صص 3 و 4، لندن - خبرگزاری فرانسه، 1/8/1362.
بین‌المللی تصمیم خواهد گرفت که کدام‌یک از طرفین آغازگر جنگ بوده است.» این روزنامه خاطرنشان کرد: «این ماده به‌منظور ترغیب ایران به قبول این ابتکار بوده است.»(1)همچنین به گزارش خبرگزاری رویتر از سازمان ملل، طرح پیشنهادی فرانسه درحال تغییرات بیشتری است و به گفته یک منبع دیپلماتیک «وضعیت فعلی آن به‌حدی نرم شده است که بی‌مایه است.»(2)
از سوی دیگر، در ادامه تلاش‌های سیاسی اعراب که به‌موازات پیگیری طرح قطعنامه پیشنهادی در سازمان ملل دنبال می‌شود، وزیر دفاع عربستان سعودی از تمام کشورهای غرب خواست تا اقدامات خود را برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق شدت بخشند.(3)همچنین فواد محی‌الدین نخست‌وزیر مصر هم امروز در مصاحبه‌ای با روزنامه کویتی الانباء گفت: «قاهره در تلاش بوده است تا از راه گفت‌وگو با واشنگتن، امریکا را به پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق ازطریق مسالمت‌آمیز برانگیزد.» وی افزود: «واشنگتن باتوجه‌به روابط تیره خود با ایران می‌تواند برای پایان‌دادن به جنگ ازطریق قدرت‌های دیگر اقدام کند.» محی‌الدین ضمن اذعان به تعصب مصر در قبال عراق و اقدام آن کشور در ارسال اسلحه به عراق اضافه کرد: «لکن ما همچنان خواستار توقف فوری خصومت‌ها هستیم.»(4)
درعین‌حال به گزارش رادیو ریاض عربی، شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی ولیعهد قطر، اعلام کرد در چهارمین اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس که هفتم نوامبر (16 آبان) در دوحه برگزار می‌شود، «برخی از موضوعات مهم خلیجی، عربی و بین‌المللی وجود دارد که در خلال این دوره مورد بحث و گفت‌وگو ازسوی رهبران شورای همکاری دولت‌های عربی خلیج [فارس] قرار می‌گیرد.» وی تأکید کرد رایزنی‌ها در چارچوب شورای همکاری خلیج‌فارس «برای بازگرداندن تصمیمات و موافقت‌نامه‌های متخذه به واقعیت ملموسی است که بازتاب مثبت بر منافع مشترک این دولت‌ها خواهد داشت.»(5)
1
اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس ضمن برنامه‌ریزی برای اجرای مانورهای نظامی بیشتر، درحال مذاکره با چند کشور غربی به‌منظور نصب یک شبکه دفاعی رادار گسترده‌اند. این درحالی است که امریکا نیز برنامه استقرار یک نیروی واکنش سریع اردنی را با هدف تقویت موقعیت دفاعی این کشورها پیش می‌برد.
شیخ خلیفه بن زاید آل نهیان معاون فرمانده عالی نیروهای مسلح امارات عربی متحده و ولیعهد این کشور، امروز اعلام کرد: «به‌دنبال موفقیت مانور اخیر سپر شبه‌جزیره در ابوظبی، قرار است مانور هوایی مشترک بین چهار کشور عضو شورای همکاری خلیج [فارس] انجام گردد.» وی در مصاحبه‌ای با روزنامه سعودی عکاظ با اشاره به «استراتژی تأسیس یک وحدت نظامی [در] خلیج [فارس]» هدف این راهبرد را مقابله با «هرگونه تهدید یا مداخله در امور کشورهای
1) همان، صص 9 و 10، کویت - خبرگزاری یوگسلاوی، 1/8/1362، به نقل از روزنامه کویتی الانباء.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، صص 7 و 8، خبرگزاری رویتر - سازمان ملل، 2/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 218، 2/8/1362، ص42، رادیو ایران، 1/8/1362.
4) همان، ص5، کویت - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 1/8/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/8/1362، صص 6 و 7، رادیو ریاض عربی، 1/8/1362.
عضو شورای همکاری خلیج [فارس] و نیز تأمین امنیت خلیج [فارس]» عنوان کرد.(1)
در همین حال، خبرگزاری کویت به نقل از روزنامه السیاسه (چاپ کویت) گزارش داد: «شش کشور عضو شورای همکاری خلیج [فارس] به‌منظور نصب یک شبکه دفاعی رادار عظیم در اطراف کشورهای خلیج [فارس] برای رسیدن به یک توافق با فرانسه، انگلیس و امریکا در تماس هستند.» به‌گفته دیپلمات‌های غربی در لندن «این کمربند دفاعی یک شبکه جامع از رادار پیشرفته و سیستم‌های موشکی است که قادر است تمامی حرکت‌های زمینی، دریایی و هوایی اطراف منطقه را ردیابی کند.» خبرگزاری کویت همچنین به نقل از این منابع «وجود هرگونه ارتباطی بین سیستم دفاعی پیشنهادی و وقایع جاری در خلیج‌فارس ازجمله تهدیدات ایران جهت بستن تنگه هرمز را رد کرد.»(2)
از سوی دیگر، درحالی‌که اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس ازجمله کویت سرگرم مذاکره با دولت‌های غربی برای نصب شبکه راداری مذکور هستند، عبدالعزیز حسین وزیر مشاور در امور کابینه کویت، گفت که «از وجود نیروی استقرار سریع 800 نفری اردن که توسط امریکا برای کمک به دفاع از منابع نفتی جهان غرب در خلیج [فارس] آموزش دیده‌اند» بی‌اطلاع است. خبرگزاری آلمان با اعلام این مطلب افزود: این درحالی است که روزنامه نیویورک تایمز روز گذشته (شنبه) به نقل از مقامات رسمی در واشنگتن از تشکیل این نیرو که مدت دو سال و نیم تحت آموزش مخفیانه نیروهای امریکایی بوده‌اند، خبر داد.(3)رادیو اسرائیل نیز دراین‌مورد اعلام کرد: «موضوع تشکیل واحد کماندویی اردنی که هدف آن خنثی‌کردن اقدامات ایران علیه امیرنشین‌های حوزه خلیج‌فارس می‌باشد، امروز در جلسه هیئت دولت اسرائیل مطرح شد و مخالفت اصولی اسرائیل نسبت به تشکیل آن ابراز گردید.»(4)
1
امروز دو انفجار مهیب در مرکز فرماندهی تفنگ‌داران دریایی امریکا و مقر نیروهای فرانسوی مستقر در بیروت رخ داد. این انفجارها بازتاب گسترده‌ای در محافل خبری و سیاسی جهان پیدا کرد. در همین حال، مقامات امریکا و رژیم صهیونیستی اتهاماتی را درمورد دخالت ایران و سوریه در این حادثه مطرح کردند.
به گزارش منابع خبری، اولین انفجار در ساعت 6:20 بامداد به وقت محلی (ساعت 8 به وقت تهران) با ورود یک کامیون حامل مواد منفجره به مرکز فرماندهی تفنگ‌داران دریایی امریکا به وقوع پیوست. در این حادثه ساختمان چهارطبقه این مرکز که در فرودگاه بیروت قرار دارد، منفجر شد. درحالی‌که عملیات نجات ادامه دارد، منابع مختلف تلفات تفنگ‌داران امریکایی در این انفجار را حداقل 120 تن اعلام کردند. دقایقی بعد انفجار دیگری در قرارگاه
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 218، 2/8/1362، ص19، جده - خبرگزاری کویت، 1/8/1362.
2) همان، صص 6 و 7، کویت - خبرگزاری کویت، 1/8/1362.
3) همان، صص 17 و 18، کویت - خبرگزاری آلمان، 1/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/8/1362، ص9، رادیو اسرائیل، 1/8/1362.
فرماندهی نیروهای فرانسوی رخ داد که براثر آن چند چترباز فرانسوی کشته شدند.(1)خبرگزاری فرانسه به نقل از سرگرد جردن سخنگوی تفنگ‌داران دریایی، میزان مواد منفجره به‌کاررفته در انفجار نخست را 1000 کیلوگرم گزارش کرده است.(2)
به‌دنبال وقوع این انفجارها شخص ناشناسی که خود را نماینده "جنبش آزاد انقلاب اسلامی" معرفی کرد در تماس با خبرگزاری فرانسه مسئولیت دو انفجار مزبور را به عهده گرفت. وی با بیان اینکه عملیات این جنبش زمانی متوقف می‌شود که بیروت به‌دست انقلابیون مسلمان و رزمندگان جوان دمکراتیک اداره شود، تصریح کرد که این جنبش «از سیاست سوریه بزرگ که تلاش می‌کند فلسطین به فلسطینی‌ها بازگردانده شود، لبنان از دست امپریالیست[ها] آزاد شود و انقلاب مسلمانان در تمام جهان عرب تحکیم یافته [و] تقویت شود، حمایت می‌کند.» خبرگزاری فرانسه در گزارش خود خاطرنشان کرد جنبش مذکور تاکنون ناشناخته بوده است.(3)
در همین حال لاری اسپیکز سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرد: «امریکا دلایلی در دست دارد که براساس آنها گروه‌هایی با برخورداری از پشتیبانی ایران احتمالاً مسئول سوءقصد خونینی هستند که علیه جان سربازان امریکایی و نیروهای حافظ صلح چندملیتی در بیروت صورت گرفت.»(4)رادیو امریکا نیز ضمن اعلام این مطلب، به نقل از اسپیکز افزود: «هنوز آمادگی برای اعلام رسمی دراین‌مورد که چه گروهی مسئول این انفجارها بوده است را نداریم.»(5)به گفته وی، ریگان رئیس‌جمهور امریکا، «درحال‌حاضر سرگرم بررسی راه‌های کاهش آسیب‌پذیری نیروهای امریکا در لبنان است.» سخنگوی کاخ سفید تأکید کرد: «مأموریت امریکا و نیروهای چندملیتی به‌هیچ‌وجه تغییری نکرده است و هیچ تغییری نیز در تعهدات ما به وجود نیامده است.»
کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا نیز مدعی شد: «تعدادی از ایرانیان در سوءقصد بیروت مسئول هستند.» وی در گفت‌وگو با تلویزیون سی.بی.اس. افزود: «چنانچه این دلایل و پیش‌بینی‌ها مورد تأیید قرار گیرد، احتمال انتقام‌جویی ازجانب دولت امریکا بعید به نظر نمی‌رسد.»(6)واینبرگر
1) طبق آماری که بعدها اعلام شد در این حوادث 241 نظامی امریکایی و 58 نظامی فرانسوی کشته شدند.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، ص15، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/8/1362؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 2/8/1362، ص3.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، ص18، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/8/1362؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 3/8/1362، ص2
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 218، 2/8/1362، صص 17 و 18، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 1/8/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/8/1362، ص9، رادیو امریکا، 1/8/1362.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 218، 2/8/1362، صص 17 و 18، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 1/8/1362.
همچنین پس از دیدار با ریگان به خبرنگاران گفت: «شواهد موجود حاکی است که افراطیون ایرانی در این ماجرا دست داشته‌اند.»(1)وی مداخله شوروی در این واقعه را رد نکرد و افزود: «روس‌ها دوست دارند از آب‌های گل‌آلود ماهی بگیرند.» وزیر دفاع امریکا درباره چگونگی پاسخ امریکا به این جریان اظهار کرد: «هیچ پیشنهادی مبنی‌بر خروج تفنگ‌داران دریایی صورت نگرفته [و] هدف همان است که هست، ولی تعهد ما تغییر نکرده است.»(2)
از سوی دیگر، گزارش خبرگزاری فرانسه از بیتالمقدس حاکی است: اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، در واکنش به این حادثه «به آنهایی که درصدد جلوگیری از [دستیابی به] یک راه‌حل مسالمت‌آمیز در لبنان هستند، حمله کرد.» گفته می‌شود مقصود وی سوریه می‌باشد. سخنگوی رژیم اشغالگر قدس نیز گفت: «ما هویت مقصر را نمی‌دانیم، اما می‌دانیم که مقامات سوری علیه بازگشت به صلح در لبنان کار می‌کنند.» خبرگزاری فرانسه درعین‌حال در گزارشی به نقل از سفیر سوریه در واشنگتن اعلام کرد: «سوءقصد خونین بیروت علیه نیروهای امریکایی و فرانسوی عضو نیروهای چندملیتی به‌هیچ‌وجه از اهداف کشورش در لبنان نیست.» رفیق جوجتی تأسف عمیق خود و دولت متبوعش را از این حادثه و مرگ 120 تفنگ‌دار امریکایی ابراز داشت و تأکید کرد کسانی مسئول این انفجارها هستند که «درجهت شکست کنفرانس ژنو درمورد وحدت لبنان دارای منافعی می‌باشند.» جوجتی در پاسخ به این سؤال که آیا سوریه نمی‌خواهد تفنگ‌داران امریکایی خاک لبنان را ترک کنند، گفت: «من آرزو می‌کنم چنانچه این عمل برای حفظ جان لبنانی‌ها است آنها در این کشور بمانند، لیکن ماندن آنها برای یک جناح مخصوص نباشد.»
خبرگزاری یونایتدپرس نیز گزارش داد: واریم زاکلارین عضو کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی، در نخستین واکنش کشورش به این حادثه، ضمن اظهار تأسف از مرگ نیروهای امریکایی و فرانسوی، تأکید کرد: «راه‌حل نظامی برای درگیری در لبنان محکوم به شکست است.» وی تلاش‌های نیروهای حافظ صلح در لبنان را بی‌ثمر خواند و خواستار انجام مذاکرات بین‌المللی به‌منظور دستیابی به راه‌حلی برای بحران لبنان شد.(3)
امروز همچنین منابع دولت فرانسه اعلام کردند شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه، برای بررسی این حادثه عازم بیروت شد.(1)کانال 2 تلویزیون فرانسه در برنامه ویژه خبری صبح امروز خود به نقل از کلود شسون وزیر امور خارجه این کشور که برای شرکت در جلسه غیررسمی وزرای امور خارجه کشورهای عضو بازار مشترک اروپا در آتن به سر می‌برد، از امکان تجدیدنظر در حضور نیروهای فرانسوی در بیروت خبر داد. بااین‌حال پیر موروا نخست‌وزیر فرانسه، در یک نشست مطبوعاتی بر ادامه حضور نیروهای فرانسوی در لبنان تأکید کرد. براساس این گزارش، سفیر لبنان در پاریس نیز در مصاحبه‌ای ضمن تأکید بر ضرورت ادامه حضور نیروهای چندملیتی در لبنان از اظهارنظر درمورد دخالت ایرانیان در این انفجار خودداری کرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین گزارش داد: «مخبرین و مفسران دو کانال دولتی تلویزیون فرانسه بر دخالت ایرانیان در این انفجار تأکید کردند و با استناد به دو انفجار قبلی سفارت عراق و امریکا در بیروت،(2)روی تشابه این عملیات تأکید ورزیدند.»(3)در همین زمینه، رادیو اسرائیل نیز ادعا کرد: «سوءقصد امروز تحت رهبری شخصی به نام حسین موسوی صورت گرفته که با حکومت اسلامی ایران همکاری نزدیک دارد.»(4)*(5)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/8/1362، ص3.
2) ساختمان سفارت عراق در بیروت در تاریخ 15 دسامبر 1981 (24 آذر 1360) هدف یک حمله انتحاری قرار گرفت که درجریان آن 61 نفر ازجمله سفیر عراق در لبنان کشته شدند. در 18 آوریل 1983 (29 فروردین 1362) نیز کامیونی با بیش از ٩٠٠ کیلوگرم مواد منفجره به ساختمان اصلی سفارت امریکا در بیروت برخورد کرد. در این انفجار، بخش مرکزی ساختمان هفت‌طبقه سفارتخانه در هم فروریخت و ۶۳ کشته و دست‌کم ۱۲۰ زخمی بر جای گذاشت. بنا بر اطلاعات موجود، در انفجار مذکور ۱۷ امریکایی عمدتاً از کارکنان سفارت، تعدادی از اعضای سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (C.I.A) و چند سرباز و یک تفنگ‌دار دریایی امریکا، 32 کارمند محلی سفارت از اتباع لبنان و 14 مراجعه‌کننده کشته شدند.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، صص 21 و 22، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/8/1362.
4) * حسین موسوی معروف به "ابوهشام" جانشین و سخنگوی جنبش امل تا سال 1361 بود که درپی مخالفت‌هایی با مواضع به‌اصطلاح سازش‌کارانه نبیه بری رهبر جنبش امل، به‌همراه تعدادی از کادرهای امل از این جنبش جدا و در شهر بعلبک در دره بقاع واقع در شرق لبنان گروه موسوم به امل اسلامی را پایه‌گذاری کرد. زمینه این جدایی به مشارکت رهبر امل در هیئت نجات ملی لبنان بازمی‌گردد که اعضای آن ازجمله نبیه بری ازسوی الیاس سرکیس رئیس‌جمهور وقت لبنان، منصوب شده بودند تا با انجام گفتوگوهایی در چارچوب طرح فیلیپ حبیب فرستاده ویژه رئیس‌جمهور امریکا به غرب آسیا، مقدمات خاتمه محاصره بیروت توسط نیروهای رژیم صهیونیستی را که در ادامه تهاجم 6 ژوئن 1982 (16 خرداد 1361) این رژیم به جنوب لبنان صورت گرفته بود، فراهم سازند. این محاصره سرانجام با خروج نیروهای سازمان آزادی‌بخش فلسطین از بیروت و استقرار نیروهای صلح چندملیتی در این شهر پایان یافت. گروه انشعابی امل اسلامی به رهبری حسین موسوی در سال 1363 با پیوستن به چند گروه دیگر اسلام‌گرای شیعه لبنانی در بعلبک، حزب‌الله لبنان را بنیان گذارد و از آن پس این حزب به‌عنوان یک بازیگر مهم وارد صحنه تحولات لبنان شد.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/8/1362، ص9، رادیو اسرائیل، 2/8/1362.
ضمیمه گزارش155: کلیاتی از موقعیت و اهمیت نظامی ارتفاع سیر و روستاهای بیژوه و مزن‌آباد و اقدامات حفاظتی گروه‌های مسلح ضدانقلاب در این دو روستا
· ارتفاعات آزادشده سیر
ضدانقلابیون در طول چند سالی که در ارتفاعات راهبردی و صعب‌العبور مستقر بودند اقدام به احداث یک قرارگاه مجهز کرده بودند و دورتادور آن، همانند مزدوران عراقی، کانال‌هایی به شکل زیگزاگ به عمق 1 تا 5/1 متر و به عرض 50 سانتی‌متر ساخته بودند، در اطراف این پایگاه خمپاره و فشنگ ساخت مصر دیده می‌شود، همچنین بقایای کنسروها و باطری و کبریت و انواع بیسکویت و حشره‌کش و غیره که در اطراف پایگاه پخش شده همگی ساخت عراق می‌باشند. در این پایگاه چندین جزوه مختلف به چشم می‌خورد که درباره اصول و روش جنگ‌های کوهستانی و جزوات اعتقادی است که در آن ایدئولوژی مارکسیسم تبلیغ می‌شود. این ارتفاعات مشرف بر بلندی‌های داخلی خاک عراق و همچنین مشرف بر بقایای پایگاه‌های ضدانقلابیون و سران خائن آنها ازجمله قاسملو و شیخ عزالدین خائن و روستای اشکان مرکز فرستنده رادیویی ضدانقلابیون، می‌باشد.
· روستای آزادشده بیژوه
در روستای بیژوه نیز که پس از نبردی پنج‌ساعته به تصرف درآمد، رزمندگان اسلام توانستند ضدانقلاب را در ارتفاعات مشرف بر این روستا سرکوب کنند و از کلیه مواضع ایذایی ازقبیل مین‌های دست‌ساز و تله‌های انفجاری که در شیار کوه‌ها کار گذاشته شده بود عبور کنند و نیمه‌شب توانستند درقالب گروه‌های کوچک در چند محور به داخل روستای بیژوه حرکت کرده و آن را از وجود ضدانقلاب آزاد سازند. این روستا در درهای سرسبز و نسبتاً وسیع که اطراف آن را کوه‌های مرتفع و صعب‌العبور احاطه کرده، واقع شده است. اهالی روستا با نصب پرچم سفید بر روی بام خانه‌ها همبستگی خود را با رزمندگان اسلام اعلام داشته و با نوشتن شعار و به‌دست‌گرفتن پلاکارد حمایت خود را از برادران ابراز داشتند. این حمایت به حدی بود که اصرار داشتند رزمندگان به داخل خانه‌های آنها بروند و چای و غذا صرف کنند.
در روستای بیژوه، سه مقر متعلق به گروهک منافقین بود. این مقرها در ساختمان‌های نسبتاً بزرگ با چهار یا پنج اتاق هستند که اختصاص به امور مختلف نظامی، سیاسی، فرهنگی و تدارکاتی دارد.
در پایگاه منافقین انواع پوسترها، عکس‌ها و همچنین نشریات مربوط به سازمان منافقین و انبارهای نسبتاً بزرگ که در آنها غذا و خواربار و کنسرو و لوازم بهداشتی که همگی از عراق وارد شده و مارک ساخت عراق بر روی آنها به چشم می‌خورد، وجود داشت. براساس اظهارات اهالی این روستا، در بیش از 80 منطقه به‌طور دائمی و عده‌ای نیز به‌صورت غیردائمی که رابط میان پایگاه‌ها بودند زندگی می‌کردند. علاوه‌بر گروهک منافقین چندین مقر و پایگاه دیگر که متعلق به گروهک کومه‌له و حزب منحله دمکرات است در این روستا وجود دارد.
در ساختمان‌های آنها انواع وسایل گروهی و حتی درمانگاهی نیز برای جراحی‌های مختلف وجود داشت.
درهم‌ریختگی لوازم ضدانقلاب در پایگاه‌هایشان نشان می‌دهد که آنها فرصت کافی برای حمل وسایل خود نداشته‌اند و فقط توانسته‌اند مقداری از اسناد خود را از محل خارج کنند. براساس اظهارات اهالی روستا، شیخ عزالدین حسینی تا پنج روز پیش در مقر خود در این روستا بوده که به خاک عراق فرار کرده است.
وسعت منطقه آزادشده در اطراف این روستا، 40 کیلومتر مربع است. اطراف این روستا مزرعه بیتوش که مقر اصلی حزب دمکرات و دفتر سیاسی آن می‌باشد و روستای گرماب پایین که مقر اصلی گروهک راه کارگر و تیت بالا که پایگاه اصلی منافقین می‌باشد، قرار دارد.
· روستای آزادشده مزن‌آباد
پایگاه‌های ضدانقلاب در 500 متری روستای مزن‌آباد قرار داشت. این پایگاه‌ها درواقع متشکل از چند سنگر نسبتاً بزرگ می‌باشد که به‌وسیله گونی‌های شن و خاک به شکل اتاق‌های بزرگ ساخته شده است.
بر روی اجاق آشپزخانه این پایگاه هنوز بقایای غذای گرم که ضدانقلاب به‌دلیل تنگی وقت فرصت خوردن آن را نیافته بودند به چشم می‌خورد. گرم‌بودن خاکستر اجاق و وجود چند استکان چای و سیگار مصرف‌شده در اطراف اتاق سنگرمانند نشاندهنده غافلگیری ضدانقلاب در این عملیات است. چادری که ظاهراً محل روابط عمومی حزب منحله دمکرات است به‌شدت در هم ریخته و وسایل، جزوات و اعلامیه‌های مختلف در اطراف آن پراکنده شده است. بهطورکلی وضعیت درهم‌ریخته پایگاه ضدانقلاب نشاندهنده ترس و دستپاچگی آنها برای فرار می‌باشد. یکی از اهالی روستای مزن‌آباد می‌گوید: این روستا چهار سال است که امنیت ندارد و همان‌طورکه می‌دانید ضدانقلاب پایگاهش را در فاصله‌ای دور از روستا بنا کرده بود و این مسئله نشاندهنده عدم همکاری مردم روستا با ضدانقلاب است، ولی آنها با بیگاری کشیدن از مردم روستا و ناسزا گفتن به آنها مرتب مزاحم روستائیان می‌شوند. ما لااقل در زمان شاه معدوم معلم داشتیم، ولی اینها به فکر مردم نبودند. وی گفت ضدانقلاب یک بیمارستان صحرایی و یک ایستگاه رادیویی در این روستا داشت که مردم حق نداشتند از این بیمارستان استفاده کنند و دو روز پیش که در تدارک فرار بودند ایستگاه رادیویی را نیز با خود بردند.(1)
1) سند شماره 227372 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن رویدادهای هفته، دفتر فرماندهی سپاه، 14/8/1362، صص 7 - 5.
1
در مرحله دوم عملیات والفجر4، مقرر شد نیروهای خودی برای تصرف سه هدف خلوزه2 و کلو؛ ارتفاعات زله (کله‌قندی و سنگ معدن) و ارتفاعات غرب هرگنه، وارد عمل شوند. طبق طرح قرار بود نخست نیروهای لشکر31 عاشورا، لشکر14 امام حسین(ع) و لشکر41 ثارالله(ع) عملیات خود را آغاز کنند و سپس لشکر25 کربلا برای کمک به الحاق دو لشکر31 عاشورا و 41 ثارالله(ع) وارد عمل شده و خاکریزی از کلو به ولیاوه تقاطع رودخانه قزلجه احداث کند.
با شروع عملیات، لشکر31 عاشورا باآنکه نیروهایش تازه به منطقه عملیاتی انتقال یافته بودند و فرصت کمی برای شناسایی داشتند، اولین یگانی بود که در 5 دقیقه بامداد، با کمین‌های دشمن درگیر شد.
نیروهای این لشکر در ادامه حرکت خود توانستند با انهدام 2 گردان عراقی، بخشی از ارتفاعات خلوزه2 و کلو را تصرف کرده و 2 گروهان از دشمن را نیز اسیر کنند. رزمندگان لشکر عاشورا پس از این اقدام، منتظر ماندند تا نیروهای مهندسی و تأمین قرارگاه حمزه4 (لشکر25 کربلا و تیپ1 لشکر28 کردستان) احداث خاکریز از کلو به‌سمت ولیاوه را آغاز کنند. فرماندهی قرارگاه باتوجه‌به عملکرد خوب لشکر31 عاشورا و اطمینان از ادامه کار این یگان، حساسیت کمتری به این محور داشت و بیشتر توجهش معطوف به عملکرد دو یگان درگیر در محور پنجوین (لشکر41 ثارالله(ع) و لشکر14 امام حسین(ع)) و مأموریت لشکر25 کربلا در احداث خاکریز بود.
در پیگیری‌های فرماندهی قرارگاه معلوم شد که نیروهای دو لشکر٤١ ثارالله(ع) و 14 امام حسین(ع) تا ساعت 2 بامداد هنوز درگیری با دشمن را آغاز نکرده‌اند. لشکر41 ثارالله(ع) باتوجه‌به تجربه روز گذشته در نظر داشت قبل از لشکر14 امام حسین(ع) که در جناح چپ او قرار داشت وارد عمل نشود، ازاین‌رو منتظر درگیری این یگان بود. ازطرفی گردان پیشروی لشکر14 امام حسین(ع) در طول مسیر خود به مواضع تخلیه‌شده عراقی‌ها برخورد می‌کرد، به همین دلیل باوجود حرکت به جلو تا ساعت 2 بامداد این گردان با نیروهای دشمن درگیر نشده بود، سرانجام گردان‌های
دیگر لشکر14 امام حسین(ع) با عبور از گردان پیشرو، عملیات خود را در مسیر ارتفاع سنگ معدن و کله‌قندی آغاز کردند. نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) در اولین دقایق درگیری، 8 دستگاه تانک دشمن را منهدم کردند. تعدادی از تانک‌های عراقی هم که در شمال پنجوین بودند متواری شدند. گردان مأمور به ارتفاع سنگ معدن نیز در ساعت 3 بامداد، روی یال شرقی سنگ معدن رفته و درحال پیشروی به‌سمت ارتفاع اصلی آن بود.
نیروهای عمل‌کننده لشکر41 ثارالله(ع) نیز در سمت راست خود پیشروی خوبی داشتند، ولی در سمت چپ با مقاومت دشمن مواجه شدند. نتایج عملیات در ساعت 5:30 بامداد (نزدیک روشنایی هوا) چنین بود: لشکر31 عاشورا ارتفاع کلو و نیمی از ارتفاع خلوزه2 را تصرف کرده و واحد مهندسی این لشکر با همکاری واحد مهندسی قرارگاه حمزه4 درحال احداث خاکریز از جنوب گرمک به ارتفاع کلو بودند؛ نیروهای لشکر25 کربلا که مأموریت پاکسازی، تأمین و احداث خاکریز را بر عهده داشتند پس از عبور از خلوزه و هفت‌توانان دستگاه‌های مهندسی را برای احداث خاکریز به جنوب کلو انتقال دادند، ولی بخشی از نیروهای این یگان در ارتفاع مسعود در جنوب خلوزه2 درگیر بودند.
لشکر41 ثارالله(ع) باوجود کسب موفقیت در جناح راست خود، هنوز نتوانسته بود ارتفاع جناح چپ را تصرف کند و تلاش این یگان برای تصرف ارتفاع 1530 در غرب هرگنه بی‌نتیجه بود.
نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) نیز تپه‌های سیدمصطفی در شرق سنگ معدن و یال سنگ معدن را تصرف کردند، ولی قله سنگ معدن هنوز در دست عراق بود و باتوجه‌به مقاومت دشمن در این ارتفاع، درگیری با نیروهای تیپ29 عراق به‌شدت ادامه داشت. با روشن‌شدن هوا و تلاش بیشتر نیروهای لشکر14 امام حسین(ع)، سرانجام در ساعت 6:20 بامداد، با انهدام 2 گردان از نیروهای دشمن، ارتفاع سنگ معدن تصرف شد. بااین‌حال، نیروهای تیپ٢٩ عراق که مقاومت شدیدی از خود نشان می‌دادند، با افزایش فشار و آوردن نیروهای جدید پس از یک درگیری شدید، توانستند نیروهای لشکر14 امام حسین (ع) را به عقب برانند؛ در این وضعیت نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) در معرض تهدید جدی قرار گرفتند، زیرا علاوه‌بر آنکه نیروهای این یگان نتوانسته بودند در سمت چپ خود با لشکر14 امام حسین(ع) الحاق کنند، از همان سمت نیز مورد تهدید واقع شدند. به همین دلیل، لشکر٤١ ثارالله(ع)باوجود موفقیت نسبی و تصرف اغلب ارتفاعات هدف (غیر از دو ارتفاع 1470 و 1530) ناچار به عقب‌نشینی از بخش عمده‌ای از متصرفات خود شد.
از سوی دیگر، لشکر31 عاشورا توانست ارتفاع خلوزه2 را تصرف و نیروهای دشمن را در این ارتفاع و ارتفاع کلو به‌طور کامل پاکسازی کند، ولی قرارگاه حمزه٤ که مأمور احداث خاکریز و
الحاق بین لشکرثارالله(ع) و لشکر عاشورا در کلو و ولیاوه بود به‌علت کندی حرکت نیروهای تیپ1 لشکر28 کردستان موفق به احداث خاکریز مورد نظر نشد. این قرارگاه به اشتباه خاکریزی را سه کیلومتر عقب‌تر از روستای مسعود به انتهای هفت‌توانان وصل کرده بود.(1)
هم‌زمان با این عملیات، لشکر8 نجف نیز در محور بانه نیروهایی را برای پاکسازی جنوب کنگرک و یک تپه واقع در جنوب تنگه گرمک اعزام کرد. پاکسازی جنوب گرمک که به‌علت کمبود نیرو تا صبح محقق نگردیده بود، سرانجام با کمک نیروهایی از لشکر عاشورا که از پشت وارد منطقه شدند تکمیل شد. درپی این اقدام، واحد مهندسی لشکر8 نجف خاکریزی از یال شرقی این تپه به‌سمت جاده آسفالت گرمک - پنجوین و از آنجا به تپه کلو احداث کرد که در تثبیت این منطقه نقش بسزایی داشت(2)
بدین‌ترتیب تا ساعت 12، خاکریزهای بریده‌بریده در جبهه بانه به یکدیگر متصل شدند؛ خاکریزی که در دامنه ارتفاعات لری، کنگرک، گرمک (جبهه بانه) احداث شده بود به خاکریز ایجاد شده در کلو (جبهه مریوان) وصل شد. با اتصال محور مریوان به بانه توسط این خاکریز طولانی، علاوه‌بر تأمین امنیت متصرفات چند شب گذشته، امکان تردد ایمن نیروهای خودی از عقبه کخلان روی جاده آسفالته برای هر دو محور بانه و مریوان فراهم گشت.(3)
محمدحسن کوسه‌چی فرمانده لشکر25 کربلا، درباره چگونگی اشتباه واحد مهندسی قرارگاه حمزه4 در احداث خاکریز گفت: «نیروهای ارتش از [روستای] مسعود حرکت کردند و گفتند به کلو رسیده‌ایم و جاده را هم می‌بینیم. ما هم گفتیم خاکریز را بزنید و به رودخانه [قزلجه در ولیاوه] وصل کنید، ساعت 8 صبح، به مسعود آمدم، دیدم آنها یال دوم [ارتفاع] مسعود را با کلو اشتباه گرفته‌اند و خاکریز را به‌جای کلو از یال دوم مسعود به هفت‌توانان زده‌اند. البته این خاکریز تا
1) بخشی از گفتوگوی غلامعلی رشید و فرمانده لشکر25 کربلا که در آن به علت توقف مقطعی نیروهای قرارگاه حمزه4 در حدود ساعت 4:30 بامداد، اشاره شده در ضمیمه گزارش آمده است.
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، صص 85 - 82.
3) سند شماره 287/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر4، داود رنجبر، 1/8/1362 تا 9/8/1362، ص29.
ساعت 14 تصحیح شد و از ارتفاع کلو به‌سمت جنوب به ساحل رودخانه قزلجه وصل شد.»(1)
در پایان عملیات شب گذشته، باوجود آنکه اکثر نیروهای دشمن، حتی نیروهای دو تیپ 65 و 66 نیروی مخصوص از مقابل رزمندگان می‌گریختند، فرماندهی سپاه یکم عراق، فرمانده تیپ29 را که شب گذشته ارتفاعات زله را حفظ کرده و ارتفاع سنگ معدن را از نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) بازپس گرفته بود، مورد تشویق قرار داد و این تیپ را برای بازسازی و تجدید سازمان به عقب منتقل و تیپ49 پیاده را جایگزین آن کرد.(2)
1
پس از پایان کشمکش‌ها و تثبیت مواضع در خطوط مقدم و فروکش‌کردن التهاب عملیات، امروز در ساعت 16 جلسه‌ای با شرکت فرماندهان ارشد قرارگاه فرماندهی و یگان‌های عملیاتی برای بررسی عملکرد یگان‌ها، در قرارگاه تاکتیکی حمزه برگزار شد.(3)
در این جلسه فرماندهان یگان‌ها به‌رغم فشار زیادی که شب گذشته متحمل شده بودند، همچنان بر ادامه عملیات برای تصرف اهداف باقیمانده، تأکید کردند. احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف، باوجود ابراز نگرانی از پاتک عراقی‌ها در محور لری و اظهار نارضایتی از کمبودهای موجود درزمینه امکانات مهندسی، آتش توپخانه و پدافند هوایی مناسب، بر ادامه عملیات و تصرف ارتفاع کانی‌مانگا تأکید داشت. وی دراینباره گفت: «کانی‌مانگا مثل غول جلوی ما ایستاده و دشمن نیز با استفاده از تسلط دیدی که روی آن ارتفاع دارد، دیدبانی می‌کند، یک فروند هلیکوپتر عراق، چندین تانک ما را که از خود عراق به غنیمت گرفته بودیم و در پشت خاکریز مستقر کرده بودیم، زد، حتی موشک‌اندازها را هم زد.» وی در ادامه تأکید کرد: «دشمن کم‌کم نیروهای خود را از محورهای ازدست‌داده به روی کانی‌مانگا می‌برد، اگر امشب روی کانی‌مانگا عمل شود سقوط می‌کند، اگر من 3 گردان داشتم کانی‌مانگا را می‌گرفتم.» احمد کاظمی حتی در جواب علی شمخانی که با تعجب پرسید: «با سه گردان؟!» گفت: «خدا وکیلی اگر با یک گردان هم عمل کنیم، بهتر از این است که عقب بیفتد.» درعین‌حال فرمانده لشکر8 نجف برای مقابله با پاتک عراقی‌ها به ارتفاع لری گفت: در نظر داریم باوجود کمبود شدید نیرو امشب با جمع‌کردن نیروهای متفرقه از گردان‌های عمل‌کرده، تخریبچی‌ها و بچه‌های زرهی و... پایگاه‌های عراقی در جنوب لری را (که در موقعیت خطرناکی قرار دارند) تصرف کنیم و خاکریزی را مستقیماً از جنوب لری به‌سمت کلو بزنیم(4)
1) همان، ص33.
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 84 و 85.
3) در این جلسه علی اسحاقی، محمود اشجع، مهدی باکری، ولی‌الله چراغچی، حسین خرازی، حسن دانایی‌فر، علی رضائیان، غلامعلی رشید، حمید سالکی، قاسم سلیمانی، علی شمخانی، اکبر غمخوار، کریم نصر، محمدابراهیم همت و داود رنجبر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ حضور داشتند.
4) سند شماره 4200/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 2/8/1362، نوار شماره 12830)، داود رنجبر، صص 12 - 5.
در ادامه جلسه، حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) ضمن گزارشی از عملکرد این یگان و دستاوردهای عملیات در شب گذشته، به آمار بالای کشته‌های دشمن و اسارت حدود50 نفر از عراقی‌ها روی سنگ معدن و مقاومت نیروهای دشمن روی این ارتفاع اشاره کرد و افزود: «از عراقی‌ها خیلی کشته شدند، بچه‌ها نیروهای عراقی را روی ارتفاع سنگ معدن حسابی به هم مالیدند.» حسین خرازی در ادامه تأکید کرد: اگر بخواهیم یال کله‌قندی را که شب گذشته تصرف شده است حفظ کنیم و با استفاده از آن قله سنگ معدن و کله‌قندی را بگیریم، باید امشب عمل کنیم(1)
قاسم سلیمانی نیز با اشاره به تصرف اغلب ارتفاعات هرگنه و یک قرارگاه فرماندهی در جنوب یال غربی این ارتفاع موفقیت عملیات شب گذشته لشکر41 ثارالله(ع) را نسبی ارزیابی کرد و دلیل عدم موفقیت کامل یگان خود را تأمین‌نشدن جناح چپ ذکر کرد. وی با بیان اینکه تلفات عراقی‌ها در این محور زیاد بوده است، بر ادامه عملیات و تصرف قله‌های ارتفاعات مهم هرگنه ازجمله 1524، 1470 و 1530 تأکید کرد.
فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) برنامه عملیاتی فرداشب این یگان را تصرف ارتفاع 1530 (شرق هرگنه) و انهدام 40 سنگر عراقی موجود در این منطقه اعلام کرد.(2)
آخرین موضوعی که در این جلسه مطرح شد تکمیل عملیات یگان‌ها برای تصرف ارتفاعات پنجوین و احداث خاکریز در این منطقه و اتصال آن به خاکریز سراسری (از کلو به لری) بود. غلامعلی رشید در تبیین اجمالی ادامه عملیات گفت: تثبیت خط ما این است که از قله سمت راست (شمال‌شرقی) سنگ معدن به یال غربی هرگنه و از آنجا به ولیاوه خاکریز بزنیم و آن را به ساحل رودخانه قزلجه (انتهای خاکریز قبلی که از کلو به به قزلجه احداث شده بود) متصل کنیم. پس از آن علی شمخانی نیز مأموریت یگان‌ها را این‌طور اعلام کرد: لشکر41 ثارالله(ع) باید قله هرگنه (1530) را بگیرد و در سمت چپ، لشکر14 امام حسین(ع) کمک کند تا باهم الحاق کنند. همچنین لشکر41 ثارالله(ع) در سمت راست خود با کمک (لشکر31 عاشورا و لشکر25 کربلا خط هرگنه به کلو را تأمین خواهند کرد.(3)-(4)
1) همان، صص 18 - 14.
2) همان، صص 23 - 20.
3) باوجود تأکید اغلب فرماندهان بر ادامه عملیات، این امر محقق نشد؛ زیرا قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع) که خود مشتاق اجرای مأموریت برای تصرف ارتفاع 1530 هرگنه بود، پس از بازگشت از جلسه و بررسی وضعیت لشکر به علی رضائیان اطلاع داد که به‌علت کمبود نیرو، نمی‌تواند عمل کند، وی گفت: «نتوانستم بیش از 2 گروهان آماده کنم و با 2 گروهان هم که نمی‌شود عملیات کرد.» درپی این موضوع به‌دنبال مشورت‌هایی که در قرارگاه فرماندهی صورت گرفت، باتوجه‌به پیوستگی عملیات یگان‌ها قرار شد عملیات امشب به فرداشب موکول شود. (سند شماره 287/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر4، داود رنجبر، 1/8/1362 تا 9/8/1362، صص 44 و 45)
4) سند شماره 4201/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 2/8/1362، نوار شماره 12831)، داود رنجبر، صص 14 و 15.
1
با ادامه مرحله دوم عملیات، ذهن فرماندهان معطوف به ادامه آن و تصرف دو ارتفاع کانی‌مانگا و سورن شد، اما باتوجه‌به آنکه تمامی یگان‌های حاضر در منطقه، در چند روز گذشته در عملیات به کار گرفته شده بودند و ادامه مأموریت با توان فعلی مقدور نبود تصمیماتی برای جابهجایی و انتقال یگان‌های جدید به این منطقه اتخاذ شد. براساس پیش‌بینی‌های قبلی، 3 گردان از نیروهای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)،(1)امروز وارد منطقه عملیاتی والفجر4 شدند. همچنین مقرر گردید لشکر5 نصر از منطقه جنوب و تیپ33 المهدی(عج) نیز از منطقه حاج‌عمران (منطقه عملیاتی والفجر2) به منطقه عملیاتی انتقال یابند. مهم‌ترین تصمیمی که درزمینه جابهجایی یگان‌ها اتخاذ شده مربوط به انتقال لشکر27 حضرت رسول(ص) از ارتفاعات بمو (دربندیخان) بود، این موضوع از آن جهت اهمیت داشت که این یگان از ماه پیش برای تصرف ارتفاعات بمو در این منطقه مشغول انجام فعالیت‌های شناسایی و یافتن راهکارهای عملیاتی بود، ولی باتوجه‌به هوشیاری نسبی عراق و حساسیتی که به این منطقه داشت، یگان‌های عراقی مستقر در منطقه تقریباً تمامی راهکارهایی را که برای عبور نیروها در نظر گرفته شده بود، بستند. دراین‌بین، سرهنگ صیاد شیرازی که قرار بود هدایت آن عملیات را بر عهده بگیرد و تاکنون به لغو عملیات در منطقه دربندیخان راضی نشده بود، روز گذشته پس از حضور در این منطقه با مشاهده مشکلات یگان‌ها، عملیات را لغو کرد. راوی قرارگاه خاتم در یادداشت‌های روزانه خود دراینباره آورده است:
قبل‌از‌ظهر سرهنگ جمالی (جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش) به قرارگاه آمد و گفت که لشکر حضرت رسول(ص) هم می‌آید بالا (منطقه عملیاتی والفجر4). گویا سرهنگ صیاد شیرازی قانع شده است که روی بمو و شاخ خشیک عمل نشود. این قضیه را حتی برادر محسن رضایی هم نمی‌دانست، چون فقط رضایت خود سرهنگ صیاد شیرازی شرط بود.
سرهنگ جمالی گفت که در گفت‌وگو با سرهنگ صیاد شیرازی به این نتیجه رسیدند که نمی‌شود در بمو عمل کرد و لذا ٢ تیپ از لشکر٢7حضرت رسول(ص) به این منطقه می‌آید و یک تیپ دیگرش در منطقه شاخ شمیران و برددکان می‌ماند.(2)
با افزوده‌شدن 4 یگان جدید از سپاه به منطقه عملیاتی والفجر4 (لشکر27 حضرت رسول(ص)، لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، لشکر5 نصر و تیپ33 المهدی(عج)) غلامعلی رشید در گفت‌وگو با علی شمخانی درباره ادامه عملیات و تصرف اهداف باقیمانده ازجمله ارتفاعات پنجوین و
1) این نیروها قرار بود برای تکمیل عملیات والفجر3 در منطقه مهران، بر روی ارتفاعات قلاویزان وارد عمل شوند. گفتنی است اجرای این عملیات به دلایلی که اصلی‌ترین آن بی‌رغبتی و حتی مخالفت نیروی زمینی ارتش به‌ویژه سرهنگ صیاد شیرازی بود، منتفی گردید.
2) سند شماره 287/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 29 و 30.
ارتفاع کانی‌مانگا، طرحی را بدین شرح پیشنهاد کرد: لشکر27 حضرت رسول(ص) پس از جایگزینی با لشکر31 عاشورا در ارتفاعات کلو، از دشت شمال پنجوین پیشروی کرده و تنگه بین کانی‌مانگا و پنجوین را تصرف کند و تا زمانی‌که این کار انجام شود، قرارگاه فرعی حمزه3 (لشکر8 نجف، لشکر31 عاشورا و تیپ٢ از لشکر28 کردستان) ارتفاع شیخ گزنشین (بخش شمال کانی‌مانگا) را تصرف کند و لشکرهای 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و 25 کربلا نیز تا حد توان روی سنگ معدن و کله‌قندی اجرای عملیات کنند. پس از این مرحله، لشکر27 حضرت رسول(ص) از شرق کانی‌مانگا وارد عمل شده و پس از تصرف بخش شرقی، در غرب این ارتفاع با یک یگان دیگر که بعداً در نظر گرفته خواهد شد، الحاق کند.
این طرح برای دریافت نظر فرماندهان ارتش و همچنین گفت‌وگو درباره چگونگی آزادسازی یگان‌های سپاه برای بازسازی و نحوه پدافند و استقرار نیروهای ارتش در مواضع پدافندی در جلسه‌ای که با حضور فرماندهان قرارگاه خاتم سپاه، فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه، و فرمانده(1)و عناصر ستادی نیروی زمینی ارتش برگزار شد، مورد بحث قرار گرفت.(2)* در این جلسه بعد از اعمال تغییراتی ازجمله گنجاندن تصرف سورن، با طرح مذکور موافقت و مناطق مورد نظر نیز برای اجرای عملیات بین یگان‌های عملیاتی تقسیم شد. و پس از بحث و گفت‌وگو درباره جزئیات طرح، سرهنگ موسوی قویدل جمع‌بندی مباحث مطرح‌شده در جلسه را این‌گونه بیان کرد:
تیپ33 المهدی(عج) با 4 گردان به محور بانه اضافه خواهد شد تا جاده‌ای را که از چوارتا تا شیخ گزنشین کشیده شده است، تصرف کند. لشکر27 حضرت رسول(ص) نیز روی روکان تا نالپاریز (شرق و غرب و خود ارتفاع کانی‌مانگا) عمل می‌کند و لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) هم برای ادامه مأموریت لشکر14 امام حسین(ع) در نظر گرفته شده است. لشکر5 نصر نیز روی بانی‌بنوک و سورن وارد عمل خواهد شد.(3)-(4)
سرهنگ صیاد شیرازی نیز ضمن بیان تذکراتی، بر هم‌زمانی عملیات‌ها تأکید و مهلت اجرای مرحله بعدی را پنج روز اعلام کرد.(5)
1) باتوجه‌به لغو عملیات بمو، سرهنگ صیاد شیرازی به منطقه عملیاتی والفجر4 بازگشته بود.
2) در این جلسه راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ حضور نداشت، اما باتوجه‌به مباحث مطرح‌شده و اسناد و مدارک موجود، احتمالاً این جلسه با حضور سرهنگ صیاد شیرازی، سرهنگ قویدل، علی شمخانی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری و علی رضائیان برگزار شده است.
3) راوی قرارگاه خاتم درباره دیدگاه متفاوت فرماندهان ارتش و سپاه درمورد ارتفاعات سورن نوشته است: سورن به اندازه‌ای که برای برادران ارتش اهمیت داشت، برای برادران سپاه مهم نبود، زیرا تصرف این ارتفاع نیازمند توان بالایی بود که درحال‌حاضر در منطقه موجود نبود. (سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی قرارگاه خاتم در عملیات والفجر4، داود رنجبر، ص91)
4) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص19.
5) سند شماره 287/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 45 و 46؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص86.
در این جلسه همچنین درباره آزادشدن نیروهای سپاه از مواضع متفرقه و جایگزینی آنها با نیروهای ارتش گفت‌وگو شد. داود رنجبر راوی قرارگاه خاتم، در جمع‌بندی دیدگاه‌ها و نتایج بحث درباره موضوع پدافند نوشته است: آنچه مشخص بود، آزادسازی نیروهای سپاه برای کسب آمادگی و بازسازی به‌منظور شرکت در مراحل بعدی عملیات بود؛ لذا فرماندهان یگان‌های سپاه سعی می‌کردند که یگان خود را برای کسب آمادگی بیشتر در عملیات آینده (پنج روز دیگر) از خطوط پدافندی رها سازند و مشغله‌ای غیر از تهاجم در مرحله بعدی عملیات نداشته باشند، ولی برادران ارتش باآنکه استقرار در خطوط پدافندی را پذیرفته بودند، بر باقی‌ماندن بخشی از نیروهای سپاه در خطوط پدافندی (طرح ادغام) اصرار داشتند. درمجموع پس از بحث‌های بسیار دراین‌زمینه مقرر شد که تیپ1 از لشکر28 کردستان همراه با یک گردان از سپاه در منطقه لری تا کلو پدافند کند. تیپ3 لشکر21 حمزه نیز با یک گردان از سپاه عهده‌دار پدافند منطقه کلو تا هفت‌توانان و کرانه شمالی رودخانه قزلجه گردد(1)و تیپ3 لشکر28 کردستان در منطقه براله، سربراله و خلوزه 1 و 2 مستقر شود(2)
پدافند از محور هرگنه و پنجوین نیز به‌علت آنکه اهداف پیش‌بینی‌شده به‌طور کامل به دست نیامده بود و عملیات برای تصرف ارتفاعات پنجوین ادامه داشت، همچنان در دست نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) و لشکر41 ثارالله(ع) باقی ماند.(3)*(4)
1
پس از اتمام جلسه تصمیم‌گیری فرماندهان قرارگاه خاتم و قرارگاه مقدم حمزه درباره چگونگی ادامه عملیات، علی شمخانی و غلامعلی رشید برای درک وضعیت روحی و مشکلات فرماندهان با تک‌تک آنان به گفت‌وگو پرداختند. در این گفتوگوها مشخص شد که فرماندهان از شهادت نیروهای تحت امر خود و به‌ویژه فرماندهان گردان‌هایشان به‌شدت متأثر هستند و این حالت در حسین خرازی بیشتر قابل‌مشاهده بود.
دراین‌بین علی شمخانی در سخنانی برای بازیابی روحیه فرماندهان و یادآوری عظمت کاری که در پیش رو دارند، به بیان گوشهای از واقعه عاشورا و مقایسه آن با جنگ تحمیلی و نیروهای بسیجی
1) راوی قرارگاه خاتم در گزارش دیگری، پدافند از منطقه سورن با یک گردان را نیز جزء منطقه پدافندی تیپ1 قید کرده و متذکر شده است که 2 گردان دیگر این تیپ در عقبه هستند، البته به نظر می‌رسد این امر پس از وقایع روز 4/8/1362 و آزادشدن این تیپ از پدافند منطقه هفت‌توانان تا قزلجه بوده باشد. (سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص93)
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) * البته پس از عملیات 4/8/1362 و تصرف ارتفاع 1530 هرگنه و عقب‌نشینی عراق از پنجوین این امر به تیپ2 از لشکر21 حمزه ارتش واگذار شد و نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) و 14 امام حسین(ع) از این منطقه (محور) آزاد شدند و بدین‌ترتیب تمامی یگان‌های ارتش در منطقه پدافندی به کار گرفته شدند. (همان)
4) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
پرداخت و گفت: یکی از زوایای واقعه عاشورا شجاعت اصحاب امام حسین(ع) است. در تاریخ نقل شده است که آنان در پذیرش مرگ از همدیگر سبقت می‌گرفتند. وی ضمن همانندخواندن عملکرد بسیجیان با شهدای کربلا، به گفتوگوهای فرمانده لشکر4 عراق، که پدافند منطقه درگیری در شیلر را بر عهده داشت، با معاون سپاه یکم عراق(1)اشاره کرد و افزود: این فرمانده عراقی در صحبت‌های خود از رزم دلاورانه بسیجیان سخن گفته است. شمخانی در ادامه سخنان خود گفت: نیروهای بسیجی ما امروز دشمن را در خاک خود به ذلت کشیده‌اند و تازمانی که ما این‌گونه باشیم و با هم باشیم، به یاری خدا پیروز خواهیم شد. شمخانی ضمن دعا در حق نیروهای بسیج اظهار کرد: از خدا می‌خواهیم که ما را آن‌گونه لیاقت بدهد که فرمانده و پیشمرگ آنها باشیم. شمخانی پیروزی‌های به‌دست‌آمده تا این مرحله از عملیات را که در عین ناباوری و خطرپذیری طراحی و اجرا شد، نمونه بارزی از یاری خدا و برکات حضرت امام حسین(ع) خواند و افزود: «من تمام این منطقه را دیدم، عظمت ارتفاعات، در ذهن آدم نمی‌گنجد. انسان واقعاً متعجب می‌شود که برادرهای ما چطور عمل کردند و چگونه این ارتفاعات را گرفتند، واقعاً غیرقابل تبیین است. آدم در نقشه یک چیزی را می بیند، ولی وقتی روی زمین منطقه، می‌بیند که چقدر عظمت دارد و عظیم است و چطور نیروهای ما با حداقل امکانات موفق به تصرف این ارتفاعات شدند. اینها نیست مگر اینکه آدم واقعاً مسائلی غیر مسائل عقلی را در آن دخالت بدهد. من در هیچ مقطع از زمان به این اندازه که امروز معتقد شدم که خداوند دارد در این عملیات به ما کمک می‌کند، معتقد نبودم، چون عیناً دیدم. قبل از عملیات این‌قدر مأیوس بودیم که اصلاً داشتیم به‌صورت ریسک عملیات می‌کردیم و تمام قدرت نظامی را روی هم گذاشته بودیم و به این نتیجه رسیده بودیم که باید ریسک بکنیم. اما امروز می‌بینیم که خداوند چگونه در این عملیات ما را یاری کرد و این قطعاً به برکت خون اباعبدالله(ع) است. برادران مطالعه کنند، ما در عاشورا در هر عملیاتی که در ماه محرم انجام دادیم، موفق بودیم. اولین عاشورا عملیات غرب سوسنگرد بود، موفق شدیم. پارسال هم یادم هست عملیات محرم بود، الحمدلله موفق بودیم. امسال هم به یاری پروردگار عملیات (شیلر) به‌طور کامل باید به موفقیت برسد، که تجلی فلسفه عالی پیروزی خون بر شمشیر را در این عملیات بیشتر به اثبات برسانیم. ماه محرم ماه اثبات این فلسفه است که خون بر شمشیر پیروز است.»
شمخانی در ادامه سخنان خود با اشاره به مواضع اخیر مسئولان کشور عراق مبنی‌بر اینکه جنگ را به خلیج‌فارس و تنگه هرمز گسترش خواهند داد، تأکید کرد: «عراق غلط می‌کند تنگه هرمز را ببندد. الحمدلله دیدیم که باز هم جریان اسلامی قوی و مدافع انقلاب در کشورهایی که اختناق نیست می‌آید یک اقدام بسیار شجاعانه و متهورانه انجام می‌دهد. در لبنان و بیروت
1) پس از سخنرانی علی شمخانی، علی اسحاقی مشروح این گفت‌وگو را که توسط شنود قرارگاه خاتم ضبط شده است، برای حضار قرائت کرد.
بیش از 128 تفنگ‌دار امریکایی به هلاکت می‌رسند و کل نیروهایشان به خاک و خون کشیده می‌شوند. بیش از شاید 60،50 نفر از نیروهای فرانسوی هم به هلاکت می‌رسند و کلی از نیروهای دیگر آنها هم مجروح، زخمی و معلول می‌شوند. این حرکت تأثیر زیادی بر رفتار امریکا داشت، احساس فشار به‌حدی بود که ریگان مسافرتش را لغو می‌کند. امروز وزیر دفاع امریکا به‌طور صریح اعلام می‌کند: "من می‌دانم که این خط مثلاً دنباله انقلاب اسلامی ایران است و ما این را بی‌جواب نمی‌گذاریم." این از موفقیت‌های دیگری هست که ما در ماه محرم به برکت خون اباعبدالله الحسین(ع) به دست آوردیم. باید شعور، لیاقت، استعداد و اخلاص این را داشته باشیم که جزئی از این همه موفقیت در پرونده‌های ما هم ثبت بشود و این به دست نمی‌آید مگر اینکه ما صبور، بردبار، مقاوم باشیم و فقط با محاسبات الهی به عملیات خود ادامه بدهیم.»(1)
سپس علی اسحاقی مسئول شنود قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه، متن صحبت‌های فرمانده لشکر4 عراق با معاون سپاه یکم ارتش این کشور را قرائت کرد. در این گفتوگوی تلفنی فرماندهان عالی‌رتبه ارتش عراق به مطالبی اشاره می‌کنند که ازنظر سندی، بی‌بدیل و ازنظر صراحت شاید بی‌سابقه باشد. اعتراف به برتری نیروهای بسیجی ایران بر نیروهای حرفهای عراق، به‌ویژه ازلحاظ روحیه رزمی، اشاره به وضعیت عمومی فرماندهی در ارتش عراق و اذعان به نقش ارعاب و تهدید در ایجاد انگیزه برای مقاومت یگان‌ها دربرابر رزمندگان ایرانی از مهم‌ترین موضوعات گفتوگوی این دو فرمانده عراقی است.
علی اسحاقی قبل از قرائت متن گفتوگوها، تذکراتی را درباره عدم افشاء این مطالب و چگونگی به‌دست‌آوردن و تنظیم آن بیان کرد. وی همچنین یادآور شد که گفتوگوی این دو فرمانده عراقی به‌دلیل دوستی نزدیک و هم‌درجه بودن آنان خارج از عرف مرسوم نظامی و بدون درنظرگرفتن سلسله مراتب صورت گرفته است.(2)
1
ارتش عراق در اطلاعیه‌ای با بیان اینکه نیروهای عراقی مانع پیروزی رزمندگان ایرانی در ارتفاعات پنجوین شده‌اند، مدعی شد که بیش از 1500 تن از نیروهای ایرانی کشته و تعداد بسیاری نیز زخمی شده‌اند. در این اطلاعیه همچنین ادعا شده است که در بخشی از منطقه عملیات اجساد 500 تن از نیروهای ایرانی که در درگیری‌های دو روز گذشته کشته شده‌اند کشف گردیده است(1)
یک سخنگوی نظامی عراق نیز اعلام کرد که نیروهای ایرانی در عملیات‌های دو روز گذشته، هیچ نتیجه‌ای کسب نکرده‌اند. وی با بیان اینکه نیروهای عراقی به‌ویژه فرماندهی سپاه یکم عراق آماده مقابله با حمله جدید ایران هستند، حمله شب گذشته نیروهای ایرانی را شکست‌خورده خواند.(2)
در همین‌حال عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات ایران، عملیات‌های ایران در طول چند شب گذشته را ناموفق برشمرد. به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر، قاسملو در مصاحبه با خبرگزاری اتریش گفت که باوجود وسعت منطقه عملیات در شمال‌غرب ایران، نیروهای ایرانی، قدرت انجام کاری را ندارند. وی افزود: در دیداری که اخیراً از پاریس داشتم با مسعود رجوی ملاقات و درباره نقشه ضروری تضعیف رژیم ایران و سپس ساقط‌کردن آن و بازگرداندن دمکراسی به ایران گفت‌وگو کردیم(3)
2
جنگنده‌های عراقی امروز هم چندین روستا در عقبه منطقه عملیاتی والفجر٤ را بمباران و در یک مورد نیز از گلوله‌های شیمیایی استفاده کردند که براثر آن 20 تن شهید یا مصدوم شدند. درعین‌حال توپخانه‌های عراقی همچنان شهرهای آبادان و خرمشهر را آماج گلوله‌باران خود قرار دادند.
هواپیماهای عراقی ساعت 13:30 امروز، روستای بیان‌دره در 6 کیلومتری شرق بانه را با بمب‌های شیمیایی هدف قرار دادند که براثر آن 2 تن شهید و 18 تن نیز که اغلب آنان زن و کودک بودند، مصدوم و چند نفر هم نابینا شدند.(4)
امروز همچنین جنگنده‌های عراقی در چندین نوبت شهر مریوان و روستاهای اطراف بانه را بمباران کردند. در ساعت 10:45، هواپیماهای عراقی شهر مریوان را بمباران کردند. در این حمله 20 خانه مسکونی ویران یا دچار آتش‌سوزی شد، اما از آنجا که شهر تقریباً خالی از جمعیت بود تلفات جانی به بار نیامد.
در بمباران دیگری که در همان ساعت و در منطقه عباس‌آباد در 6 کیلومتری مرز صورت گرفت، 4 فروند هواپیمای دشمن بمب‌های خود را در این منطقه فروریختند. در این حادثه
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 2/8/1362، ص1، 3/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 3/8/1362، ص3، 4/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 2/8/1362، ص49، 3/8/1362، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر عراق.
4) سند شماره 354911 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد منطقه11 (قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع))، 7/8/1362؛ و- سند شماره 20701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (مریوان)، 2/8/1362؛ و- سند شماره 341775 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به وزیر کشور، 3/8/1362.
چند تن از نیروهای توپخانه 130 ارتش و افراد ژاندارمری شهید یا زخمی شدند و از مردم بومی نیز 5 تن مجروح گشتند. در بمباران روستای سبدلو در شمال‌شرقی بانه نیز که با پرتاب 5 بمب انجام گرفت 8 تن شهید و 19 تن زخمی شدند. 4 منزل مسکونی هم ویران شد.(1)
علاوه‌براین، شهرهای آبادان و خرمشهر نیز امروز هدف گلوله توپخانه‌های دوربرد عراقی قرار گرفتند. براثر این حملات در شهر آبادان، 3 مغازه ویران، یک مدرسه و بخشی از یک ساختمان دولتی تخریب شد و 5 منزل و چندین درخت خرما هم دچار آتش‌سوزی شد.
در خرمشهر نیز ساختمان راه‌آهن،گمرک و بخشی از دیری‌فارم و کوت‌شیخ زیر آتش توپخانه عراق قرار داشتند که از تلفات و خسارت‌های آن گزارشی داده نشده است(2)
1
حمله افراد مسلح وابسته به گروه‌های ضدانقلاب به دو کامیون حامل گلوله‌های کاتیوشا، تداوم پناهنده‌شدن افراد حزب دمکرات کردستان به نیروهای جمهوری اسلامی و اقدامات بازدارنده و خشونت‌آمیز این حزب دراین‌زمینه از موضوعاتی است که در این گزارش به آن پرداخته شده است.
گروه‌های مسلح غیرقانونی که به‌عنوان عامل نفوذی ارتش عراق در عقبه‌های نیروهای مرزی مشغول فعالیت هستند، امروز در گردنه خان در 6 کیلومتری شهر بانه، با استفاده از آر.پی.جی7 به دو کامیون حامل گلوله‌های کاتیوشا حمله کرده و هر دو کامیون را به آتش کشیدند. در این اقدام 4 تن ازجمله راننده کامیون‌ها به شهادت رسیدند.(3)
به‌دنبال عملیات موفق نیروهای خودی در غرب و جنوب سردشت و تأثیر جو روانی حاصل از این عملیات در بین افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی و به‌خصوص حزب دمکرات ایران، آمار تسلیم‌شدن عوامل این حزب به نیروهای خودی به‌شدت افزایش یافته است. به‌نحوی‌که در چند روز گذشته، 36 تن از افراد حزب دمکرات خود را به نیروهای سپاه تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند؛ گفتنی است 20 تن از این افراد در منطقه سردشت فعالیت داشته‌اند.(4)
در همین حال، حزب دمکرات برای بازداشتن وابستگان به این حزب از قطع رابطه خود با حزب و جلوگیری از پناهندگی آنان اقداماتی نظیر ربودن و کشتن این افراد را در دستور کار قرار داده است. به گزارش واحد اطلاعات سپاه سلماس، یک گروه از چته‌های حزب دمکرات شاخه هیز حاتم به روستای سیاوان در جنوب‌غربی سلماس نفوذ کرده و ستار سعدونی از اعضای سابق این حزب را که در 20/7/1362 به سپاه سلماس تسلیم شده بود به‌همراه برادرش بختیار سعدونی، ربوده و با خود بردند.
در ادامه این گزارش با اعلام اینکه به‌احتمال قوی عوامل حزب دمکرات فرد مذکور را به قتل خواهند رساند یادآوری شده است: این چندمین‌بار است که این حزب اقدام به ربودن و کشتن تسلیم‌شدگان می‌کند و این عمل برای جلوگیری از تسلیم‌شدن سایر چته‌ها انجام می‌گیرد.(5)
1) سند شماره 341724 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استاندار کردستان، 2/8/1362؛ و- سند شماره 341725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 2/8/1362؛ و- سند شماره 359237 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 2/8/1362.
2) سند شماره 291115 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 3/8/1362؛ و- سند شماره 291116 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 3/8/1362؛ و- سند شماره 366049 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان (دفتر سیاسی - انتظامی)، 2/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 221، 5/8/1362، ص10.
4) سند شماره 354930 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد تائبین سردشت به ستاد تائبین منطقه11، 5/8/1362؛ و- سند شماره 354970 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سردشت به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 2/8/1362؛ و- سند شماره 354949 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات میاندوآب به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 4/8/1362؛ و- سند شماره 416740 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سردشت به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 30/7/1362؛ و- سند شماره 354951 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات میاندوآب به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 4/8/1362؛ و- سند شماره 359223 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پیرانشهر (اطلاعات) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات تائبین)، 6/8/1362
5) سند شماره 354953 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه سلماس به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 3/8/1362.
1
امروز نیز چند گروه متشکل از مجاهدین عراقی، حزب سوسیالیست کرد عراق و بسیج سپاه در یک عملیات نفوذی در داخل خاک عراق به مقر نظامیان عراقی در شهر سیدصادق و دو پاسگاه مرزی حمله کردند. در این عملیات 20 تن از نیروهای نظامی و جیش‌الشعبی کشته یا زخمی شدند و 2 تانک نیز منهدم شد.(1)
2
در جلسه امروز قرارگاه نوح که با شرکت فرماندهان و تصمیم‌گیران عملیاتی به‌منظور هماهنگی عملیاتی بین نیروی دریایی ارتش و یگان دریایی سپاه برگزار شد،(2)برخی مشکلات مربوط به طرح مانور عملیات در دو سکوی نفتی العمیه و البکر عراق در خلیج‌فارس و فرماندهی رده‌های رزمی مورد بررسی قرار گرفت. در این جلسه نتیجه قطعی درباره عملیات مذکورحاصل نشد، اما مباحث مطرح‌شده نشاندهنده دیدگاه مسئولان رده‌هایی از نیروی دریایی ارتش و قرارگاه نوح سپاه پاسداران درباره عملیات در شمال خلیج‌فارس است.
اظهارات فرماندهان حاکی‌از این بود که اجرای این عملیات ازنظر نیروی دریایی ارتش و سپاه دارای ارزش نظامی و سیاسی یکسانی نبوده و برخلاف سپاه، این عملیات برای نیروی دریایی ارتش از اولویت برخوردار نیست.
در این جلسه حسین علایی فرمانده قرارگاه نوح، درباره لزوم اجرای عملیات باتوجه‌به حساسیت زمانی آن گفت: الآن ما در وضعیتی هستیم که واقعاً نیاز به عملیات در شمال خلیج‌فارس داریم. اگر بتوانیم یک ضربه بزنیم و یک جاپا بگیریم، خیلی از مشکلات ما حل می‌شود. الآن ازلحاظ سیاسی مسئله خلیج‌فارس مهم است. این عملیات، توان رزمی ما را به دنیا نشان خواهد داد. این اولین تجربه ماست و باید خیلی حساب‌شده و دقیق عمل کنیم، الآن زمان به نفع دشمن است، پس باید سریع‌تر عمل کنیم، هدف از این جلسه تسریع در کار عملیات است. درضمن آمادگی ما مشخص است و نیروی دریایی هم باید عمده نیروی خودش را بگذارد تا ما آماده عملیات باشیم.
وی افزود: این عملیات برای ما یک کار اصلی است و اگر نیروی دریایی ارتش برای این عملیات بیش از اسکورت کاروان‌ها از خلیج‌فارس به بندر امام خمینی ارزش قائل است، باید سرمایه‌گذاری کند. این درحالی است که ناخدا حسینی افسر مشاور نیروی دریایی ارتش، اعتقاد داشت اصلی‌ترین مأموریت نیروی دریایی درحال‌حاضر اسکورت کاروان کشتی‌ها است.
1) سند شماره 151781 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از نماینده روابط بین‌الملل به اطلاعات عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 3/8/1362؛ و- سند شماره 20704 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد جنگ‌های نامنظم به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 2/8/1362، ص4.
2) افراد شرکت‌کننده در این جلسه عبارت بودند از: حسین علایی فرمانده قرارگاه نوح، ناخدا حسین حسینی افسر مشاور نیروی دریایی ارتش، عبدالمجید ملاح‌زاده فرمانده سپاه خارک، تیموری فرمانده یگان دریایی سپاه، عبدالله رودکی معاون طرح‌وعملیات قرارگاه نوح، حسین عشاقی مسئول طرح و عملیات قرارگاه نوح.
وی دراینباره اظهار کرد: مهم‌ترین کار نیروی دریایی تابهحال همان اسکورت کاروان‌ها بوده و اگر این عملیات (شمال خلیج‌فارس) به‌علت شتاب‌زدگی درست اجرا نشود، یک تبلیغات وسیع در دنیا علیه ما خواهد بود، همچنین چون این عملیات اولین تجربه مشترک ماست، لذا درصورت ناکامی فلسفه استفاده از این واحد را از بین خواهد برد. ناخدا حسینی افزود: این عملیات بیش از اسکورت کاروان کشتی‌ها برای نیروی دریایی ارتش ارزشی ندارد. حسین علایی در پاسخ به اظهارات افسر مشاور نیروی دریایی ارتش تأکید کرد که اگر شما این عملیات را قبول ندارید و این کار را حاشیه می‌دانید اعلام کنید تا انتظارات ما از شما مشخص شود، زیرا این عملیات برای ما بیش از اسکورت کاروان کشتی‌ها ارزش دارد، چراکه اگر این عملیات با موفقیت انجام گیرد بسیاری از مشکلات اسکورت حل خواهد شد، شما این را مشخص کنید که دیدگاه نیروی دریایی ارتش درمورد این عملیات چیست؟
ناخدا حسینی با اصرار بر اصل‌بودن مأموریت اسکورت کاروان کشتی‌ها خاطرنشان کرد: من معتقدم آنچه تا الآن فرماندهی کل قوا از نیروی دریایی خواسته اجرای این عملیات نیست، بلکه اسکورت کاروان کشتی‌ها است، باید دراینباره فرمانده کل قوا به ما دستور بدهد. وی اضافه کرد: در تمام نیروی دریایی دو افسر وجود دارد که اعتقاد به این عملیات دارند، البته اگر دستور بدهند مجری مجبور است عمل کند، ولی کسی که می‌خواهد طراحی عملیات بکند باید به آن اعتقاد داشته باشد. حسین علایی در جواب وی گفت: طرح تصویب شده است ما فقط در اجرا مسئله داریم.
در ادامه جلسه، افسر مشاور نیروی دریایی ارتش با ابراز تردید درمورد امکان موفقیت محور عملیاتی اسکله البکر به‌علت بعد مسافت اسکله ایرانی نوروز تا اسکله البکر عراق(1)اظهار کرد: اگر یک قایق بخواهد با طی مسافت ٤ کیلومتر هدف را پیدا کند، نمی‌تواند و گم می‌شود و امکان رسیدن به هدف خیلی ضعیف است سایر فرماندهان حاضر در جلسه نیز این امر را تأیید کردند، به‌طوری‌که ملاح‌زاده فرمانده سپاه پاسداران جزیره خارک، گفت: ما اجباری نداریم که حتماً در این محور عملیات اجرا شود.
در ادامه گفت‌وگو نیز روی ترکیب نیروهای عمل‌کننده بحث شد. ناخدا حسینی با بیان اینکه نباید فرماندهان نیروهای عمل‌کننده همگی از سپاه باشند، تأکید داشت که فرمانده گروه‌هایی که برای تصرف اسکله‌ها اقدام می‌کنند باید از نیروی دریایی ارتش باشند. باوجوداین، مباحث جلسه به نتیجه قطعی نرسید و حل مشکلات به جلسه بعدی موکول شد(2)
انجام‌نشده شمال خلیج‌فارس، سیدمحمد اسحاقی، 13/7/1362 تا 18/8/1362، صص 64 - ٥٣.
1
با اجرای مرحله دوم عملیات والفجر4 و تصرف بخش‌های دیگری از ارتفاعات منطقه شرق و جنوب شهر پنجوین، رسانه‌های خارجی به انعکاس برخی از جزئیات نبرد پرداختند. در همین حال، رئیس‌جمهور عراق ایران را به تشدید ضربات بازدارنده و تخریبی تهدید کرد. خبرگزاری رویتر نیز به نقل از رادیو بغداد گزارش داد: «عراق امروز اعلام کرد نیروهای ایرانی درپی گذشت پنج روز از یک تهاجم مرزی به کوهستان‌های سرسخت کردستان در جبهه شمالی جنگ خلیج [فارس] به یک حمله تازه دست زده‌اند.» رویتر افزود: رادیو بغداد «به ذکر جزئیات بیشتر دراین‌مورد نپرداخت.»(1)دراین‌حال، خبرگزاری فرانسه به نقل از رادیو تهران اعلام کرد: «نیروهای ایران در دومین مرحله تهاجم والفجر4 به عراق حمله کرده و به‌سوی پنجوین عراق ازسمت شمال، جنوب و شرق درحال پیشروی هستند.»(2)
خبرگزاری رویتر در گزارش دیگری با اعلام اینکه: «رادیو بغداد به ایران هشدار داد که درگیری در این منطقه [پنجوین] آخرین نبرد جنگ سه‌ساله خواهد بود و سربازان عراقی مهاجمین را درهم خواهند کوبید» به تهدیدات روزنامه‌های دولتی عراق مبنی‌بر ازسرگیری ضربات موشکی و هوایی این کشور در واکنش به دور تازه حملات ایران اشاره کرد.(3)از سوی دیگر به گزارش خبرگزاری عراق، صدام حسین رئیس جمهور این کشور، در دیدار با جمعی از اهالی استان دیاله اعلام کرد: «عراق درصورت لزوم با ایراد ضرباتی در عمق خاک ایران از خود دربرابر تجاوز ایران دفاع خواهد کرد.» وی تأکید کرد: «تشدید تجاوزات ایران علیه عراق تشدید ضربات بازدارنده و تخریبی عراق را به دنبال خواهد داشت.»(4)
رئیس‌جمهور عراق همچنین در این سخنرانی که از رادیو صوت‌الجماهیر پخش شد، با انتقاد از اکراد عراقی گفت: «ننگ‌آور است که اعراب از سرزمین کردستان دفاع و فرزندان کردستان عراق، تماشاگر باشند.» وی افزود: «کردهایی که در ارتش عراق هستند اگر تناسب را ملاک قرار دهیم به‌مراتب کمتر از تعدادی است که باید در صفوف ارتش عراق باشند.» صدام حسین با طرح این ادعا که پس از حمله ایران به کردستان عراق، 70 هزار نفر از اهالی این منطقه داوطلب نبرد شدند، اضافه کرد: «اکنون داوطلبِ بیشتر تقاضا می‌کنم، چون این تعداد برای حفظ نسبت ملی که باید باشد کافی نیست.»(5)
هفته‌نامه ساندی تایمز (چاپ انگلیس) اعلام کرد که درپی حمله تازه ایران به درون خاک عراق و احتمال به‌خطرافتادن منطقه نفتی کرکوک، ارتش ترکیه خود را آماده کرده تا «درصورت نیاز از منافع خویش و از لوله‌های نفتی عراق که از خاک ترکیه می‌گذرد دفاع کند.»(6)این هفته‌نامه همچنین مدعی شد: «400 کرد، ترک و عراقی، قوای نامنظم جمهوری اسلامی را برای قطع جریان نفت عراق ازطریق شاه‌لوله یاری می‌دهند و هم‌اکنون اعتقاد بر این است که دولت ترکیه در نظر دارد مناطق حساس مرزی را زیر پوشش شدید نظامی قرار دهد.»(7)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 44، 3/8/1362، ص27، بغداد - خبرگزاری رویتر، 2/8/1362.
2) همان، ص30، تهران - خبرگزاری فرانسه، 2/8/1362.
3) همان، صص 34 و 35، بحرین - خبرگزاری رویتر، 2/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 45، 4/8/1362، ص29، منامه - خبرگزاری فرانسه، 2/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، صص 45 - 42، رادیو صوت‌الجماهیر، 2/8/1362.
6) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/8/1362، ص28، رادیو ایران، 2/8/1362.
7) همان، رادیو صدای آزاد ایران، 2/8/1362.
1
حملات موشکی و هوایی عراق علیه شهرهای ایران و ادعای مین‌گذاری در آب‌های منتهی به بندر امام خمینی، همچنان موضوع اخبار و گزارشهای رسانه‌های خارجی است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس گزارش داد: مطبوعات امروز پایتخت فرانسه ضمن درج اخبار مربوط به حملات اخیر عراق علیه شهرهای مریوان، دزفول و مسجدسلیمان به نقل از اطلاعیه نظامی عراق اعلام کردند: «چنانچه تهران به حملات خود علیه عراق ادامه دهد و افکار عمومی بین‌المللی را نادیده بگیرد، این بمباران‌ها و حملات موشکی ادامه خواهد یافت.»(1)دراین‌زمینه روزنامه لوکوتیدین دوپاری از قول «ناظران در خلیج‌فارس» نوشت: این حمله ممکن است تحت‌تأثیر انگیزه‌های روانی ناشی‌از خبر تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد و کوشش‌های بین‌المللی به‌ویژه در چارچوب سازمان ملل متحد برای پایان‌دادن به جنگ انجام گرفته باشد.(2)
از سوی دیگر، درحالی‌که هیچ منبع مستقلی هنوز صحت ادعای عراق مبنی‌بر مین‌گذاری در آب‌های خلیج‌فارس در نزدیکی بندر امام خمینی را تأیید نکرده است، واکنش‌ها به آن ادامه دارد. دراین‌رابطه، وزارت امور خارجه امریکا از عراق خواست «مین‌هایی که در خلیج‌فارس می‌گذارد کشتیرانی بین‌المللی را به مخاطره نیفکند.»(3)خبرگزاری ژاپنی کیودو نیز از تأثیر انتشار گزارشهای مربوط به مین‌گذاری بر مذاکرات غیررسمی کشورهای غربی درمورد قطعنامه پیشنهادی به سازمان ملل برای تأمین امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس خبر داد. بر پایه این گزارش، ژاپن که به‌شدت از جنگ ایران و عراق نگران است، برای تصویب این قطعنامه تلاش خواهد کرد.(4)به گزارش خبرگزاری فرانسه از توکیو، ژاپن «از عراق خواهد خواست تا برعلیه پروژه مشترک پتروشیمی ایران و ژاپن در بندر [امام] خمینی به زور متوسل نگردد.» این خبرگزاری یادآور شد ژاپن و ایران در سال جاری توافق کردند تا کارهای ساختمانی پتروشیمی بندر امام خمینی را که به‌دلیل انقلاب اسلامی و جنگ عراق و ایران متوقف شده بود، از سر بگیرند.(5)در همین زمینه خبرگزاری کویت نیز گزارش داد: درحالی‌که واردات نفت خام ژاپن در ماه سپتامبر در مقایسه با ماه قبل از آن 4/9 درصد کاهش داشت، واردات نفت این کشور از ایران بیش از سه برابر افزایش یافته است.(6)
2
درپی بیانات روز گذشته امام خمینی درمورد سرنوشت جنگ و اقدامات اخیر عراق در حمله به مراکز جمعیتی ایران، خبرگزاری رویتر امروز گزارش داد: «آیت‌الله روح‌الله خمینی رهبر روحانی ایران، روز گذشته طی اظهارات کم‌سابقه‌ای سازمان ملل را به نادیده‌گرفتن حملات موشکی عراق علیه غیرنظامیان متهم کرد و باز نسبت به نزدیک‌بودن خاتمه جنگ و سقوط رژیم عراق ابراز امیدواری کرد.»(7)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، ص8، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/8/1362.
2) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 425، 15/9/1362، ص33، روزنامه لوکوتیدین دوپاری، 2/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، ص32، رادیو امریکا، 2/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، ص4، توکیو - خبرگزاری کیودو، 3/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، ص9، توکیو - خبرگزاری فرانسه، 2/8/1362.
6) همان، ص14، توکیو - خبرگزاری کویت، 2/8/1362.
7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 44، 3/8/1362، ص23، بیروت - یونایتدپرس، 2/8/1362.
خبرگزاری فرانسه نیز اعلام کرد: «امام خمینی پس از دو هفته، سکوت خود را شکست تا آرزو کند که جنگ ایران و عراق آخرین روزهای خود را طی می‌کند و رژیم عراق نیز به‌زودی ساقط خواهد شد.» این خبرگزاری افزود: رهبر انقلاب ایران تأکید کرد که «صدام حسین در یک حالت بحرانی نزدیک به جنون قرار گرفته است.» خبرگزاری فرانسه در ادامه یادآور شد: «امام خمینی بار دیگر تکرار کرد که ایران از بمباران افراد بیگناه غیرنظامی عراق که در تیررس نیروهای ایران قرار دارند، خودداری می‌کند.»(1)
1
میرحسین موسوی نخست‌وزیر که در رأس یک هیئت بلندپایه سیاسی، اقتصادی و نظامی به کره شمالی سفر کرده است، امروز با کیم ایل سونگ رئیس‌جمهور این کشور، ملاقات کرد. در این دیدار درباره مسائل مورد علاقه دو کشور و مناسبات فی‌مابین بحث و تبادل‌نظر شد. نخست‌وزیر با شرکت در میهمانی شام رئیس‌جمهور کره شمالی که به مناسبت حضور وی و هیئت همراه در پیونگ‌یانگ ترتیب داده شده بود، گفت: «کشورهای مستقل با توسعه روابط خود با یکدیگر باید به‌صورت سدی در مقابل توطئه‌های استکبار جهانی بایستند.»(2)
خبرگزاری آسوشیتدپرس دراینباره گزارش داد: «سفر هیئت بلندپایه ایرانی به پیونگ‌یانگ در زمانی صورت می‌گیرد که روابط بین دو کشور گسترش یافته است و کره شمالی سالیانه میلیون‌ها دلار اسلحه و تجهیزات نظامی به ایران صادر می‌کند. بنا به برآورد متخصصان نظامی امریکا در واشنگتن، کره شمالی در سال 1982، 800 میلیون دلار اسلحه و مهمات به ایران صادر کرد. این مقدار برابر با 40 درصد از کل خریدهای اسلحه ایران است.»(3)
2
باوجود انتشار مطالبی درزمینه تردید لیبی درباره ادامه حمایت از موضع جمهوری اسلامی ایران در جنگ، وزیر امور خارجه لیبی امروز تأکید کرد این کشور همچنان از ایران در مقابله با رژیم عراق حمایت خواهد کرد. به گزارش روزنامه کیهان حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه در ادامه سفر خود به چند کشور عرب منطقه غرب آسیا و افریقا، امروز در لیبی با سرگرد عبدالسلام جلود وزیر امور خارجه این کشور، دیدار و گفت‌وگو کرد. این گزارش حاکی است: «در این ملاقات که حدود پنج ساعت به طول انجامید، شیخ‌الاسلام آخرین تحولات جبهه‌های جنگ تحمیلی و پیروزی‌های اخیر رزمندگان اسلام و بمباران شهرهای دزفول و مسجدسلیمان را برای سرگرد جلود تشریح کرد و عزم راسخ جمهوری اسلامی ایران برای دستیابی به حقوق عادلانه خویش را یادآور گردید. سرگرد جلود نیز متقابلاً حمایت جماهیر لیبی از جمهوری اسلامی ایران را در مقابله با رژیم صدام مورد تأکید قرار داد.»(4)
1
تلاش‌های سیاسی برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق همچنان تحت‌تأثیر نگرانی تازه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس از خطر گسترش جنگ ادامه دارد، این درحالی است که اولاف پالمه میانجی شناخته‌شده سازمان ملل دورنمای خاتمه جنگ را تاریک اعلام کرد. منابع خبری از لندن گزارش دادند: فهد پادشاه عربستان در پیامی به مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلیس، با اشاره به اینکه شمار قربانیان جنگ ایران و عراق «تاکنون به پانصد هزار تن بالغ شده است»، خواستار خاتمه هرچه سریع‌تر جنگ شد.(1)
فهد همچنین در سخنانی ضمن نادیده‌گرفتن تهدیدات مکرر عراق علیه تأسیسات نفتی ایران به تهدید ایران به بستن تنگه هرمز اشاره کرد و گفت: «این تنها دشمن ایران، یعنی عراق نیست که از مسدودکردن تنگه زیان می‌بیند زیرا ما به‌عنوان کشورهای این منطقه و کشورهای گوناگون جهان نیز متضرر می‌شویم.» به گزارش خبرگزاری رویتر، وی افزود: «امیدواریم ایران تهدیدات خود را عملی نسازد. چون این کار منجر به دخالت قدرت‌های بزرگ خواهد شد.» پادشاه سعودی ضمن اظهار تأسف از ادامه جنگ خاطرنشان کرد: «احساس می‌کند که عراق واقعاً خواستار پایان جنگ است نه به‌دلیل اینکه ضعیف است، بلکه به این دلیل که خواستار خونریزی بیشتر نیست.»(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه گزارش داد: راشد الراشد معاون وزیر امور خارجه کویت، امروز با نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه مالت درباره ابتکار فرانسه در طرح قطعنامه اخیر در سازمان ملل برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق گفت‌وگو کرد.(3)دراین‌حال مجله نیوزویک (چاپ امریکا) به نقل از اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد، درمورد دورنمای خاتمه جنگ نوشت: «درحال‌حاضر، این دورنما تاریک است. هر دو طرف در موضع دشواری قرار دارند. آنها راه‌حل را در میدان نبرد جست‌وجو می‌کنند. حال آنکه من معتقدم به‌خاطر بسط و ترقی کشورها، به‌خاطر مردمی که درگیر این جنگ هستند و به‌خاطر امنیت منطقه، حائز کمال اهمیت است که این جنگ به پایان برسد.»
پالمه که در سال‌های 1981 - 1980 به‌عنوان فرستاده ویژه دبیرکل سازمان ملل برای میانجیگری در جنگ فعالیت کرده، در مصاحبه با نیوزویک آمادگی خود را برای پیگیری تلاش‌های میانجیگرانه تا زمانی‌که دبیرکل سازمان ملل و کشورهای درگیر جنگ به وی اطمینان دارند، اعلام کرد. وی در پاسخ به این سؤال که به عقیده برخی ناظران، عراق موضع خود را تعدیل بخشیده و مایل
است برای برقراری آتش‌بس مذاکره کند، اما ایران همچنان بر موضع سازش‌ناپذیر خود پافشاری می‌کند، گفت: «ایران سه درخواست دارد: خروج نیروهای عراقی، محکوم‌کردن دولت [عراق] و پرداخت غرامتی سنگین ازسوی این کشور. آنها [مقامات ایران] اظهار می‌دارند تا زمانی‌که به درخواست‌هایشان پاسخ داده نشود به جنگ ادامه خواهند داد.» پالمه همچنین تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق را موجب افزایش تنش موجود در منطقه خلیج‌فارس و خطر گسترش درگیری دانست(1)
1
واکنش شرکت‌های بیمه و حملونقل بین‌المللی به خطرهای کشتیرانی در منطقه خلیج‌فارس و احتمال عملی‌شدن تهدید ایران به بستن تنگه هرمز همچنان موضوع اخبار و گزارشهای رسانه‌های خارجی است.
روزنامه فایننشال تایمز (چاپ لندن) دراینباره گزارش داد: «هفته گذشته، نرخ کرایه نفتکش‌هایی که از ترمینال جزیره خارک نفت حمل می‌کنند، به‌علت افزایش تشنجات در خلیج‌فارس شدیداً افزایش یافت.»(2)
همچنین مجله نیوزویک (چاپ امریکا) در مقاله‌ای با عنوان "سیاست جت‌های فرانسه" ضمن اشاره به شک و تردیدها براساس برآورد سازمان اطلاعاتی امریکا درمورد توانایی ایران درزمینه انسداد طولانی مسیر کشتیرانی از تنگه هرمز نوشت: «آنچه که هنوز مایه نگرانی اکثر کارشناسان می‌باشد، این احتمال است که عبورومرور در خلیج [فارس] می‌تواند بدون شلیک یک گلوله هم کاهش یابد. چنان‌که جی‌هنری شولر استاد تجزیه‌وتحلیل مرکز مطالعات بین‌المللی و استراتژیک جورج تاون، اظهار می‌دارد ایران مجبور نیست خلیج [فارس] را برای بستن عبورومرور تانکرهای نفتی، مین‌گذاری کند، شرکت بیمه لویدز لندن، نرخ‌های بیمه را آنچنان افزایش خواهد داد که کسی یارای پرداخت آن را نداشته باشد.»
نیوزویک در ادامه نوشت: «تاکنون واسطه‌گران مفاد "خطرات جنگ" را مطرح نکرده و نرخ‌های بیمه را به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای افزایش نداده‌اند، لیکن امکان دارد اگر عراق جت‌هایش را تحویل بگیرد، دست به چنین کاری بزنند.» این مجله سپس خطر مهم‌تر را اقدام شرکت‌های نفتی به ذخیره نفت خام دانست و خاطرنشان کرد با انباشته‌شدن ذخایر اضافی احتمال دارد بحران 1979 به شکل افزایش قیمت نفت تا سه برابر تکرار شود.(3)
از سوی دیگر، هفته‌نامه میدل ایست تایمز (چاپ قبرس) در شماره اخیر خود با اشاره به کوشش‌های دیپلماتیک کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس برای بازگشایی خط لوله نفت عراق از سوریه و جلوگیری از تهدید امنیت عبور نفت در منطقه خلیج‌فارس خاطرنشان کرد این کوشش‌ها به‌سبب "قرارداد غیرعادی نفتی میان دولت‌های تهران و دمشق" دچار
1) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 411، 12/8/1362، مجله نیوزویک، 2/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، ص10، 2/8/1362، به نقل از روزنامه فایننشال تایمز.
3) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 412 15/8/1362، صص 9 - 7، مجله نیوزویک، 2/8/1362.
مشکل خواهد بود. این هفته‌نامه مدعی شد به‌موجب این قرارداد یک‌ساله که از آوریل سال جاری به امضا رسیده و ایران آن را انکار می‌کند، روزانه130 هزار بشکه نفت خام از ایران به سوریه انتقال می‌یابد که 20 هزار بشکه از آن رایگان و 10 هزار بشکه نیز پایاپای با محصولات سوریه داده می‌شود. 100هزار بشکه باقیمانده به‌ازای هر بشکه سه دلار ارزان‌تر از قیمت تعیین‌شده اوپک به سوریه فروخته می‌شود.(1)
1
درحالی‌که شمار تلفات نیروهای امریکایی و فرانسوی براثر انفجارهای صبح دیروز بیروت رو به افزایش است، ادعاهای مختلفی درباره دخالت ایران و سوریه در این حادثه مطرح می‌گردد.
وزارت امور خارجه ایران امروز رسماً ادعای وزیر دفاع امریکا مبنی‌بر امکان دخالت ایران در انفجارهای مذکور را رد کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، سخنگوی وزارت امور خارجه دراین‌مورد گفت: «مقامات امریکایی عاجز از ارزیابی صحیح آثار مقاومت مردم لبنان، تلاش می‌کنند درجهت انحراف اذهان مردم جهان از شکست‌های پی‌درپی در لبنان و توجیه ضعف خود این‌گونه اقدمات را به این یا آن کشور منتسب نمایند.» وی با اشاره به تهدید کاسپار واینبرگر افزود: «امریکا در گذشته و حال همیشه جمهوری اسلامی ایران را آماج توطئه‌ها و خصومت‌های خود قرار داده است و این موضع‌گیری وزیر دفاع امریکا تغییری در عملکرد این کشور نسبت به ایران نخواهد بود.»(2)
منابع خبری امروز اعلام کردند میزان تلفات تفنگ‌داران دریایی امریکا از مرز 200 تن گذشته و تلفات نظامیان فرانسوی نیز به 41 نفر رسیده این درحالی است که عملیات جست‌وجو و خاک‌برداری نیز همچنان ادامه دارد.(3)
به گزارش رادیو امریکا «براساس شواهد موجود احتمال دارد ستاد تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت موقتاً به یکی از کشتی‌های ایالات متحده در آب‌های ساحلی لبنان منتقل شود.»(4)
از سوی دیگر، لاری اسپیکز سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرد: در پایان دومین جلسه شورای امنیت ملی امریکا که با
1) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 419، 1/9/1362، صص 22 - 20، هفته‌نامه میدل ایست تایمز، 2/8/1362.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/8/1362، ص2.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/8/1362، ص11، رادیو بی‌بی‌سی، 2/8/1362؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 3/8/1362، ص2.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/8/1362، ص10، رادیو امریکا، 2/8/1362.
حضور رونالد ریگان رئیس‌جمهور ایالات متحده برگزار شد، مقرر گردید که ژنرال کلی فرمانده سپاه تفنگ‌داران دریایی این کشور، برای بررسی راه‌های تضمین امنیت بیشتر تفنگ‌داران به بیروت عزیمت کند.(1)سخنگوی کاخ سفید همچنین گفت: «رئیس‌جمهور امریکا درپی ملاقاتی که روز گذشته با مشاورین عالی‌رتبه خود انجام داد، تصمیم گرفت اقدمات قاطعی را علیه مسئولین انفجار لبنان که به ادعای وی افراطیون ایران دراین‌رابطه مظنون هستند، به عمل آورد.»(2)اسپیکز درباره واکنش امریکا در قبال مسئولان این حادثه اظهار کرد: «بگذارید مرتکبان نگران تصمیم امریکا باقی بمانند.»(3)
رادیو امریکا همچنین گزارش داد که ریگان امروز در سخنانی در گردهمایی سردبیران و ناشران جراید در واشنگتن گفت: «ایالات متحده امریکا همچنان نسبت به تأمین صلح و برقراری آرامش در خاورمیانه [غرب آسیا] و خارج‌کردن نیروهای خارجی از لبنان متعهد است.» وی تأکید کرد: «ایالات متحده امریکا به‌هیچ‌وجه دربرابر تروریسم بین‌المللی تسلیم نخواهد شد.» به گفته رئیس‌جمهور امریکا، طبق شواهد موجود، عاملان حمله همان گروه‌هایی هستند که پیشتر نیز در لبنان دست به اقداماتی مشابه زده بودند. وی همچنین خاطرنشان کرد: «چنانچه به تروریست‌ها اجازه داده شود در لبنان به هدف‌های تروریستی خود برسند، آنان این جسارت را خواهند یافت که در دیگر مناطق جهان نیز خودنمایی کنند و بدون شک جهان آزاد چنین گردنکشی را تحمل نخواهد کرد.»(4)
در همین حال، رئیس‌جمهور امریکا از جورج شولتز وزیر امور خارجه این کشور، خواسته است در تماس با وزیران امور خارجه فرانسه، ایتالیا و انگلیس از آنها درباره محل و تاریخ برگزاری اجلاس وزرای امور خارجه این چهار کشور که نیروهای حافظ صلح را در لبنان تشکیل می‌دهند، نظرخواهی کند.(5)این درحالی است که برخی اعضای کنگره امریکا درباره ادامه مأموریت نیروی امریکایی حافظ صلح در لبنان ابراز تردید کردهاند. رادیو امریکا دراینباره گفت: «کمتر از یک ماه [پیش] کنگره امریکا به استقرار تفنگ‌داران دریایی این کشور برای مدت 18 ماه دیگر در لبنان رأی داد، اما درپی انفجار دیروز بخشی از سناتورها و نمایندگان مجلس نمایندگان امریکا خواستار خارج‌ساختن تفنگ‌داران دریایی این کشور از پایتخت لبنان شدند.»(6)
خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد: شولتز وزیر امور خارجه امریکا در جمع نمایندگان مجالس سنا و نمایندگان امریکا که برای بررسی نتایج حوادث بیروت گرد آمده بودند، اعلام کرد ریچارد فربنکس یکی از فرستادگان ویژه امریکا به غرب‌آسیا، به‌زودی برای حمایت از کوشش‌های امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان به‌منظور دستیابی به آشتی ملی عازم ژنو خواهد شد. وی همچنین گفت که یک هیئت بلندپایه امریکایی دیگر نیز هفته آینده برای گفت‌وگو درمورد اوضاع لبنان به اسرائیل خواهد رفت.
1) همان، ص17، رادیو امریکا، 2/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، ص19، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از خبرگزاری رویتر، 2/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/8/1362، ص17، رادیو امریکا، 2/8/1362.
4) همان، ص9، رادیو امریکا، 2/8/1362.
5) همان، صص 11 و 12، رادیو بی‌بی‌سی، 2/8/1362.
6) همان، ص10، رادیو امریکا، 2/8/1362.
براساس این گزارش، وزیر امور خارجه امریکا با بیان اینکه «نمی‌داند چه کسی [مستقمیاً مسئول] حادثه علیه تفنگ‌داران امریکایی است»، گفت: «سوریه در هرگونه اعمال ایران در لبنان به شکلی سهم دارد، حتی اگر در جریان طرح‌های مشخص تروریستی نباشد.» وی افزود: «فهمیدن این مطلب که چه کسانی دشمن صلح در لبنان هستند مشکل نیست. سوریه که به نظر می‌رسد مصمم است تا لبنان را به یکی از اقمار خود یا یکی از ایالات سوریه بزرگ تبدیل کند، شوروی که سلاح‌های پیچیده به سوریه تحویل می‌دهد و سیاست برتری‌طلبانه‌اش را تشویق می‌کند و ایران یعنی یک رژیم فناتیک که ما قبلاً با آن سروکار داشته‌ایم.» شولتز همچنین تأکید کرد: «اگر تفنگ‌داران امریکایی از لبنان رانده شوند، عوامل رادیکال پیروزی بزرگی به دست خواهند آورد و جهان خواهد دانست که باید روی شوروی حساب کند [و] حساب‌کردن روی امریکا یک اشتباه است.»(1)
به گزارش رادیو امریکا، فرانسوا میتران رئیس‌جمهوری فرانسه که درپی حادثه انفجار دیروز در ستاد نظامیان فرانسوی به بیروت سفر کرده است، امروز با امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان، درمورد اوضاع این کشور تبادل‌نظر کرد. این گزارش حاکی است جمیل و میتران به‌اتفاق از ویرانه ستاد نیروهای فرانسوی در بیروت بازدید کردند.(2)
در همین حال، رادیو بی‌بی‌سی با اعلام اینکه انگلیس «در نظر ندارد درنتیجه انفجارهای دیروز واحد محافظ صلح خود را از لبنان خارج گرداند»، افزود: «وزیر خارجه بریتانیا سر جفری هاو خطاب به [نمایندگان] مجلس عوام در لندن گفت که سربازان بریتانیا تا زمانی‌که به آنها در لبنان احتیاج برود در آنجا خواهند ماند.»(3)رادیو امریکا نیز گزارش داد: «امروز مقامات دولت ایتالیا گرد هم آمدند تا به تبادل‌نظر پیرامون مشی نیروهای ایتالیایی در لبنان بپردازند. ایتالیا که یک واحد دو هزار نفری در نیروی چندملیتی پاسدار صلح در لبنان دارد، اکنون سرگرم بررسی مسئله اعزام یک نیروی چهارصد نفری ناظر صلح در لبنان است که قرار است پس از توافق میان جناح‌های گوناگون به آن کشور فرستاده شوند.»(4)
امروز همچنین هنری کیسینجر وزیر امور خارجه پیشین امریکا، در اظهارنظری درخصوص حادثه انفجار بمب در بیروت گفت: این حادثه «نشانه این است که حکومت امین جمیل درحال متلاشی‌شدن است.» وی افزود: «نقش تفنگ‌داران دریایی امریکا در لبنان کاملاً مشخص نشده و آنها نمی‌دانند مأموریتشان چیست و چه باید بکنند. آنها نمی‌دانند مأموریتشان با طرح صلح سال گذشته پرزیدنت ریگان - که به‌نظر من گام مهمی به پیش بود - چه ارتباطی دارد و یا مأموریت آنها در کل قضیه اعتبار و حیثیت امریکا در منطقه چه اثری می‌گذارد.» کیسینجر تأکید کرد: «جناح‌های گوناگون و متخاصم در لبنان دارند اختیار امور را از دست دولت لبنان خارج می‌کنند.»(5)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، صص 20 و 21، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 3/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/8/1362، ص10، رادیو امریکا، 2/8/1362.
3) همان، ص12، رادیو بی‌بی‌سی، 2/8/1362.
4) همان، ص11، رادیو امریکا، 2/8/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/8/1362، ص16، رادیو امریکا، 2/8/1362.
خبرگزاری کویت نیز به نقل از کیسینجر اعلام کرد: «امریکا دو راه دارد: یا ما موزانه قدرت را تغییر می‌دهیم و موازنه بین رادیکال‌ها و میانه‌روها ایجاد می‌کنیم که نیازمند هماهنگی با تمام کشورهای دوست است، یا کشته‌شدن امریکاییها و تضعیف تدریجی نیروهای میانه‌روها و افزایش فزاینده در نیروهای رادیکال را مشاهده خواهیم کرد.» وی افزود: «پدیده تعجب‌آوری است که ارتش اسرائیل در 20 کیلومتری محل کشته‌شدن تفنگ‌داران امریکایی نشسته است و اینکه به نظر می‌رسد هیچ‌گونه هماهنگی بین سیاست‌های ما نیست.» کیسینجر خواستار آن شد که دولت ریگان «اقدامات خود را با اسرائیل هماهنگ کرده و به سوری‌ها در لبنان ضربه وارد کند.(1)
رادیو اسرائیل نیز امروز به نقل از اسحاق رابین وزیر دفاع رژیم صهیونیستی گفت: «ایالات متحده پس از کشتار در اردوگاه صبرا و شتیلا وارد لبنان شد تا ثابت کند با فعالیت‌های اسرائیل در لبنان همگام نیست و مردم امریکا، کنگره و دولت آن کشور به‌خوبی می‌دانند که چرا تفنگ‌داران در بیروت مستقر می‌باشند.» وی درعین‌حال تأکید کرد: «واقعه لبنان ممکن است با شکست امریکا و اسرائیل پایان یابد، زیرا امریکا نیز مثل اسرائیل در پیش‌بینی‌های خود اشتباه کرده است.» رابین توضیح داد: «امروز در لبنان بیش از آنچه قبل از جنگ، ترور صورت می‌گرفت، عملیات تخریبی انجام می‌گیرد. ازاین‌رو باید این اظهارات که موفق شده‌ایم سازمان به‌اصطلاح آزادی[بخش] فلسطین و ترور را از بین ببریم قطع شود.» رادیو اسرائیل همچنین گزارش داد: داوید لوی معاون نخست‌وزیر رژیم اسرائیل نیز با اشاره به تشابه انفجارهای بیروت با عملیاتی که سابقاً در لبنان روی داده بود، نتیجه گرفت که «دست سوری‌ها در کار است.»(2)
به گزارش خبرگزاری فرانسه از واشنگتن، سیدحسین حسینی رهبر سابق جنبش سیاسی نظامی شیعیان لبنان (امل) امروز در مصاحبه با نشریه امریکایی فارین پالیسی (سیاست خارجی) اظهار کرد: «اسرائیل نیز همانند سوریه می‌تواند سهمی از مسئولیت انفجارهای بیروت را به عهده داشته باشد.» وی افزود: «این دو کشور خواستار حضور امریکاییها و نیروهای چندملیتی در لبنان نیستند.» حسینی اضافه کرد: «اسرائیل به‌ویژه خواستار عزیمت نیروهای چندملیتی است، زیرا به استقرار قدرت مرکزی در لبنان علاقه‌مند نیست.»(3)
رادیو صدای لبنان نیز مدعی شد در جلسه ویژه‌ای که ده روز پیش در محل سفارت ایران در بیروت برگزار گردید، عده‌ای از اعضای نیروهای امنیتی ایران که به‌عنوان دیپلمات وارد بیروت شده بودند و افسران اطلاعاتی سوریه به‌طور مشترک حملات اخیر به نیروهای امریکایی و فرانسوی را برنامه‌ریزی کردند.(4)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، صص 19 و 20، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از خبرگزاری کویت، 2/8/1362.
2) . واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/8/1362، ص12، رادیو اسرائیل، 2/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، ص25، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 3/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 219، 3/8/1362، ص48، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/8/1362.
رادیو امریکا در گزارشی با اشاره به این اظهارات سخنگوی کاخ سفید مبنی‌بر اقدام امریکا به تحقیق درمورد نقش سوریه در حمایت از عاملان این حملات، به نقل از مقامات امریکا قرینه‌ای را درمورد احتمال دخالت ایران در این حوادث مطرح کرد و افزود: اگر شواهد و قراین حاکی‌از دخالت عوامل مرتبط با یک گروه بنیادگرای تحت نفوذ آیت‌الله خمینی باشد، دراین‌صورت دو گروه مسئولیت انفجارها را بر عهده گرفته‌اند؛ یکی جنبشی که طرف‌دار انقلاب اسلامی است و دیگری سازمان جهاد اسلامی که مسئولیت انفجار سفارت امریکا در بیروت را در ماه آوریل گذشته برعهده گرفته بود.(1)
در همین زمینه، روزنامه امریکایی واشنگتن پست در شماره امروز خود مدعی شد بسیاری از کارشناسان اروپای غربی در امور غرب‌آسیا حدس می‌زنند که به‌احتمال قوی یک گروه مسلمان شیعه معروف به "حزب‌الله" که تحت حمایت ایران قرار دارد، در این حمله دست داشته است. به نوشته این روزنامه: «کارشناسان امریکایی می‌گویند سال گذشته در همان ایامی که سربازان اسرائیلی به سرکوبی چریک‌های فلسطینی در لبنان سرگرم بودند و صدها تن از سپاهیان انقلاب اسلامی [امام] خمینی وارد دره بقاع در لبنان شدند، سازمان حزب‌اللهی‌های لبنان نیز باتوجه‌به حمایت‌های مالی و تشکیلاتی [امام] خمینی به‌گونه‌ای روزافزون تحت نفوذ ایران قرار گرفت.»
واشنگتن پست افزود: «به گفته مقام‌های دولتی، ایرانیان که در تلاش برای نفوذ در جنبش امل که گروه اصلی سیاسی و نظامی شیعیان لبنان محسوب می‌شود موفقیتی نداشته‌اند، به گروه کوچک‌تر، ولی آشوبگر افراطی حزب‌اللهی متوسل شده‌اند.» این روزنامه همچنین درباره انگیزه حملات هم‌زمان به نیروهای امریکایی و فرانسوی در بیروت نوشت: «گرچه مشارکت فرانسه در نیروهای چندملیتی پاسدار صلح در لبنان یکی از عوامل اصلی مخالفت ایران با فرانسه محسوب می‌شود، اما دلیل مهم‌تر دراین‌زمینه اعلام تصمیم فرانسه مبنی‌بر قرض‌دادن پنج فروند جت جنگنده سوپراتاندارد مجهز به موشکهای اگزوست به عراق است که احتمالاً در جنگ با ایران مورد استفاده قرار خواهد گرفت. به گفته کارشناسان، ایران اکنون فرانسه را آشکارا در کنار عراق می‌بیند و حتی معتقد است که ایالات متحده امریکا نیز به‌رغم آنکه اعلام کرده است در جنگ خلیج‌فارس بی‌طرف است، بیشتر جانب عراق را می‌گیرد.» واشنگتن پست اضافه کرد: «طی دو سال گذشته، نوعی از همکاری میان مأموران اطلاعاتی ایران و سوریه به وجود آمده است. به‌علاوه سوریه نیز در هفته‌های اخیر از اینکه جت‌های فرانسوی در خاموش‌ساختن واحدهای توپخانه سوریه در لبنان مورد استفاده قرار گرفته است، به‌شدت و آشکارا خشمگین است.(2)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، روزنامه فرانسوی لیبراسیون در مقاله‌ای ضمن اینکه عوامل انفجارهای بیروت را شبه‌نظامیان شیعه هوادار ایران دانست، نوشت: «عاملین این توطئه هر که باشد، غربی‌ها دیگر نه قادر به پاسخگویی هستند و نه عقب‌نشینی. چگونه باید پاسخ گفت؟ چه چیز را باید هدف قرار داد؟ پیامدهای آن چه خواهد بود؟ چگونه باید بدون ازدست‌رفتن آبرو عقب‌نشینی کرد؟» لیبراسیون در مقاله دیگری علاوه‌بر سوریه و ایران، شوروی را نیز به‌عنوان مظنون در این انفجارها معرفی کرده و افزود: «[امام] خمینی احتمالاً با این کار به کمک غرب به عراق پاسخ می‌گوید، درحالی‌که شوروی نیز از تضعیف ریگان و میتران بهره می‌گیرد.»(1)
1
منابع دیپلماتیک عرب از توافق شوروی و سوریه برای برکناری یاسر عرفات از رهبری سازمان آزادی‌بخش فلسطین خبر دادند. به گزارش خبرگزاری فرانسه، روزنامه فرانکفورتر الگمانیه زایتونگ (چاپ فرانکفورت آلمان) در شماره امروز خود با اشاره به مذاکره محرمانه‌ای که حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، اواسط مهرماه در مسکو با یوری آندروپف دبیرکل اتحاد شوروی، درمورد مسئله فلسطین داشته است، نوشت: «آندروپف و اسد در این ملاقات ابراز عقیده کردهاند که یاسر عرفات رئیس کمیته اجرایی سازمان آزادی‌بخش فلسطین باید عوض شود زیرا وی از حمایت جریان‌های مختلف تشکیل‌دهنده این سازمان برخوردار نیست. آندروپف همچنین از اسد خواسته است تا ازدست‌زدن به عملیات نظامی علیه هواداران عرفات خودداری کند. اسد نیز این امر را پذیرفته است به‌شرط آنکه آنان نیز در یک زمان مشخص لبنان را ترک کنند.»(2)
ضمیمه گزارش168: بخشی از گفتوگوی غلامعلی رشید و فرمانده لشکر25 کربلا درمورد عملکرد ضعیف نیروهای تیپ1 لشکر28 کردستان در پاکسازی تپه مسعود در جنوب ارتفاع خلوزه2
یکی از موانع پیشروی لشکر25 کربلا حضور پراکنده نیروهای عراقی در تپه مسعود در جنوب ارتفاع خلوزه2 بود که پاکسازی آن را نیروهای تیپ1 لشکر28 کردستان بر عهده داشتند. وقتی فرمانده لشکر25 کربلا این موضوع را به اطلاع غلامعلی رشید رساند، وی برای رفع این مشکل پیشنهاد داد که باتوجه‌به استعداد اندک نیروهای عراق در این ارتفاع نیروهای مأمور پاکسازی این تپه، تپه را دور زده و نیروهای دشمن را پاکسازی کنند. البته چون این راه‌حل برای رفع این مشکل بدیهی بود، غلامعلی رشید با نوعی تحکم این راهکار را ارائه داد. وی با لحنی که نشان می‌داد از بی‌تدبیری دراینباره ناخشنود است، گفت: اگر خودتان نمی‌توانید این تپه کوچک را پاکسازی کنید از نیروهای پایین‌دست خودتان کمک بگیرید.
غلامعلی رشید با تعجب اضافه کرد: شما همین‌طور مانده‌اید و به مسعود نگاه می‌کنید!
فرمانده لشکر25 کربلا در پاسخ وی گفت: ما به آنها (نیروهای تیپ1 لشکر28 کردستان) گفته‌ایم که این کار را بکنند، ولی می‌گویند قدرت این کار را نداریم و مجبوریم برگردیم، این‌بار رشید عصبانی شد و گفت: عراق که قبلاً آنجا نبوده، مینی نکاشته، اینها بهانه می‌کنند، ازشان بخواه عمل کنند.(1)
ضمیمه گزارش171: متن گفتوگوی فرمانده لشکر4 و معاون سپاه یکم عراق
فرمانده لشکر 4: [زمانی‌که انگلیس‌ها می‌خواستند ازطریق فاو وارد عراق بشوند جنگی سخت پیش آمد و عراقی‌ها در این جنگ بزرگ‌ترین افتخار را به‌دست آوردند]، ولی زمانی‌که ایرانیان حمله خود را در منطقه پنجوین آغاز کردند ما قوی‌ترین توپخانه را در منطقه عملیات داشتیم، اما هیچ استفاده‌ای نشد و سربازان ما زبون شدند و همگی از ترس حمله پا به فرار گذاشتند. سربازان اگر بخواهند بجنگند خوب می‌جنگند. ولی اگر سرباز زبون شد مسئله خیلی مشکل می‌شود و نمی‌جنگد، مگر با ترس از فرماندهی و ترس از مردم، یعنی بااینکه ما تهدید می‌کنیم که باید بجنگید یا از ترس اینکه کشته نشوند می‌جنگند که سالم در بروند، من خودم خوب می‌دیدم که سرباز چگونه پوتین خود را درآورد و فرار می‌کرد و دیدم که نیروهای بسیجی چگونه با پای خود میادین را له می‌کردند و پیشروی می‌کردند. چرا نیروهای ما مانند آنها نیستند؟ مگر این آب و خاک ما نیست؟ من قبل از جنگ بسیار دیده بودم که افسران در صحبت‌هایشان آن‌قدر به‌خود می‌بالیدند که گویا هر کدامشان یک هیتلر هستند، ولی دیروز دیدم که چطور فرار می‌کردند و زبون میشدند و جلو نمی‌رفتند.
اگر من شخصاً آنها را تهدید نمی‌کردم اوضاع خیلی بدتر بود و شاید ما اینجا نبودیم، اما دررابطه‌با آن فرمانده - که خداوند او را رحمت کند - حالا نمی‌توانیم دیگر پشت سر او حرف بزنیم، ولی شما دیدید که چگونه ناآگاهانه عملیات را اداره می‌کرد و در این کار عاجز بود و حتی نیروهای خود را هم نمی‌توانست هدایت بکند و وضعیت او بسیار بد بود و رضایت‌بخش نبود. می‌دانید بهترین نیرویی که خوب جنگید گردان و تیپ29 بود، ولی البته آنها نمی‌خواستند بجنگند مگر زمانی‌که ما فهمیدیم فرمانده آن می‌خواهد فرار کند، به او گفتم: اگر فرار کردی سرت را جدا می‌کنم.
از ترس مقاومت کرد و جنگ سختی کرد و اگر این گردان با تهدید ما نجنگیده بود در سخت‌ترین شرایط قرار می‌گرفتیم و شاید همه نیروها از هم می‌پاشیدند.
دررابطه‌با تانک‌ها هرچند تانک اینجا [منطقه کوهستانی] مفید نیستند و نمی‌توانند خوب عمل کنند، ولی بااین‌حال اگر آنها را زیاد کنیم بهتر است و من دیدم که اینجا تانک‌ها چقدر به درد می‌خوردند و گردان 4 مستقل تانک چقدر خوب جنگید، باوجود اینکه فرمانده آن زبون شده بود و می‌گفت: "ایرانی‌ها روی تانک‌های ما سوار شدند و الان قرارگاه گردان سقوط می‌کند" من او را تهدید کردم و به او دستور دادم تا با زور حرکت کند و دیدم باوجود اینکه گردان متحمل خسارت زیاده شده بود و تعدادی از تانک‌ها سوخته بود ولی در سرنوشت جنگ و این عملیات نقش مهمی را ایفا کرد و اگر به فرمانده این گردان جبراً دستور پیشروی نمی‌دادم، ایرانی‌ها تانک‌ها را سوار شده بودند و یا یک‌یک آنها را سوزانده بودند و حتی قرارگاه گردان سقوط کرده بود. اگر این گردان پیشروی نمی‌کرد ما هم تهدید می‌شدیم. ما و قرارگاه و خودش را حفظ کرد.
معاونت سپاه یکم: بله، خودت خوب میدانی وضعیت ارتش چطور است. من نمی‌دانم ملاحظه کردی یا نه، این نیروهای مخصوص فقط اسمشان مخصوص است و هیچ خاصیتی ندارند یعنی به خداوندی
1) سند شماره 4238/ پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 1 و 2/8/1362، نوار شماره 12959)، داود رنجبر، ص19.
خدا، آن‌قدر بی‌ارزش هستند که جوهر و کاغذی که صرف نام‌گذاری و ثبت آنها مصرف شده حرام است، و وقتی حمله ایرانی‌ها شروع شد با اولین برخورد، خودشان و افسرانشان فرار کردند و نه سرکاری وجود داشت و نه افسر، شما خودت بهتر از ما دیدی که چگونه فرار می کنند. وقتی ما [از بالا] درخواست نیرو می‌کنیم آنها می‌گویند شما تیپ66 و تیپ65 دارید، ولی نمی‌دانند اینها ارزش یک فلس را هم ندارند، فرماندهی بالا به ما می‌گوید چرا تلفات شما زیاد است و بالا رفته است؟ ولی نمی‌دانند وضعیت اینجا چگونه می‌باشد، آتش توپخانه و خمپاره دشمن آن‌قدر زیاد است آدم نمی‌داند به کدام سوراخ فرار کند.
روزی که به ما حمله شد، من در قرارگاه تیپ29 بودم آنچنان ما را زیر آتش گرفتند که تاریخ ذکر نمی‌کرد، هرچند الان، فرماندهی کل نیروها مکالمات ما را می‌شنود، شنود می‌کند و حتی اگر ما را زندانی کند، این مطالب حقی است که آنها نمی‌توانند انکار کنند و اگر خود آنها به‌جای ما بودند نمی‌توانستند درگیری را هدایت کنند، حتی نمی‌توانستند با آن شرایط چه کار بکنند، اما آنها جای راحت نشستند و فقط دستورات صادر می‌کنند و تحلیل‌های بیجا ارائه می‌دهند، ولی ما چه کار کنیم ارتشی هستیم، باید دستورات را اطاعت کنیم و باید هم اجرا شود. تنها کاری که فرماندهی برای ما می‌کند آن است که نیرویی را به‌عنوان کمکی می‌فرستد، نه کم و نه زیاد و تنها کار آنها شده بازخواست‌کردن از افسران رده پایین و آگر آنها جای ما باشند، به‌خدا حتی یک دقیقه هم نمی‌توانند مقاومت و ایستادگی کنند. هرچند می‌دانم مکالمات ما را می‌شنوند، ولی هر اتفاقی که می خواهد بیفتد بگذار بیفتد و برای ما جز آنکه باید دستور را اطاعت کنیم چیز دیگری نیست. حتی اگر این سربازان یا افسران ذره‌ای مقاومت می‌کردند وضع خیلی بهتر بود و این بزرگ‌ترین مشکل ماست که تا خبری می‌شود و صدای تیری می‌آید، داد و فریادشان بلند می‌شود.(1)
فرمانده لشکر4: هیچ چیزی چاره دشمن را نمی‌تواند بکند، مگر توپخانه‌ها و خمپاره‌ها و همین دوای آنها می‌باشد والا هیچ نیرویی و سلاحی چاره آنها نمی‌شود. دیروز شما دیدید با توپخانه پدر ما را درآوردند، اگر بمباران هوایی نبود که آنها را ساکت کند، نابود شده بودیم.
معاونت سپاه یکم: این طرح دفاعی ضربتی و جلوگیری از نفوذ دشمن، موقت است و تغییر می‌کند و باوجود نواقص بسیار و راه‌های نفودی دشمن و عدم هماهنگی یگان‌ها و حتی مناطق غیرامن برای توپخانه‌ها، باید تحمل کنیم تا طرح دفاعی جدید ارائه شود.
فرمانده لشکر4: برادر جان، شما می‌دانید اکثر قریب به اتفاق سربازان و درجه‌داران از جنگ بیزار شده‌اند و افسران خسته و فرسوده شده‌اند، دیگر دنیا این را می‌داند. شما خودتان می‌بینید که فرار چقدر زیاد است و اوضاع روشن است. نیاز به توضیح ندارد. دیروز دیدم اگر توپخانه خوب کار نمی‌کرد نیروهای بسیج تا انتهای دره‌های ارتفاع 2000 لری پایین می‌آمدند.(2)
1
امروز علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه و محمودی معاون لشکر8 نجف که روز گذشته براثر انفجار مین مصدوم شده بودند، به‌دلیل شدت جراحات به شهادت رسیدند. شهادت رضائیان باتوجه‌به روحیه مثبت، خلق نیکو و رفتار متواضعانه وی، فرماندهان و تصمیم‌گیران را بسیار متأثر کرد.
عصر روز گذشته، علی رضائیان و محمودی به‌همراه علی فضلی مسئول عملیات قرارگاه مقدم حمزه، برای بازدید از منطقه لری و بررسی وضعیت نیروهای خودی و دشمن به این منطقه رفته بودند که با مین برخورد کرده و زخمی شدند. آنها بلافاصله پس از مجروح‌شدن، ازطریق بی‌سیم درخواست کمک کردند. احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف، به‌محض اطلاع از این حادثه برای انتقال مجروحان درخواست بالگرد کرد، اما این کار به‌علت آنکه هوا رو به تاریکی می‌رفت مقدور نشد. نیروهای مستقر در منطقه پس از ناامیدشدن از اعزام بالگرد مجروحان را به اورژانس بردند. پزشکان نیز پس از اقدامات اولیه و اورژانسی سه فرمانده مجروح را برای مداوای اساسی‌تر به بیمارستان صحرایی لشکر8 نجف انتقال دادند و در آنجا آنها تحت عمل جراحی قرار گرفتند، اما معالجات انجام‌شده روی علی رضائیان و محمودی مؤثر واقع نشد و این دو در ساعت 4:30 امروز به شهادت رسیدند.(1)
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص٨٨.
1
نیروهای لشکر٨ نجف در عملیاتی داوطلبانه چند پایگاه عراقی را پاکسازی و یک خاکریز 10 کیلومتری در حدفاصل لری تا کلو احداث کردند. لشکر٢٥ کربلا نیز با نفوذ به خطوط دشمن خساراتی را به آنها وارد آورد.
بامداد امروز، لشکر8 نجف در اقدامی داوطلبانه موفق به پاکسازی چندین پایگاه نیروهای عراق در جنوب ارتفاعات لری شد و با تصرف ارتفاع شاخ نالشکینه، تا حاشیه رودخانه قزلجه پیشروی کرد و ضمن انهدام تعداد قابل‌توجهی از نیروهای دشمن، خاکریزی به طول 10 کیلومتر به‌موازات این رودخانه از انتهای ارتفاع لری تا ارتفاع کلو احداث کرد.(1)احمد کاظمی درباره چگونگی این اقدام گفت: ما نیرویی برای این کار نداشتیم. دو وانت را به سلاح کالیبر50 مسلح کردیم و در دو محور حاشیه شرقی لری و حاشیه غربی کنگرک حرکت دادیم و با جمع‌وجور کردن نیروهای در خط که از نیروهای واحد تخریب و واحد زرهی لشکر بودند، عملیات را آغاز کردیم. ابتدا با راه‌انداختن سروصدا، آنچنان رعبی در دل نیروهای دشمن ایجاد کردیم که پا به فرار گذاشتند. نیروهای ما با کشتن تعدادی از افراد دشمن به جلو رفته و خیلی راحت با واردکردن تعدادی دستگاه مهندسی خاکریز مورد نظر را احداث کردیم.
داوود رنجبر راوی قرارگاه خاتم، درمورد واکنش قرارگاه فرماندهی به این اقدام لشکر8 نجف نوشته است: احداث این خاکریز آن هم بدون داشتن نیروی کافی برای برادران قرارگاه عجیب بود و آن را از الطاف خدا تلقی کردند.(2)
احداث این خاکریز موجب ثبات بیشتر منطقه و برخورداری خطوط به‌دست‌آمده از یک نظم خوب و قابل‌دفاع و درنتیجه قوت‌قلب تصمیم‌گیرندگان عملیات شد.
در محور عملیاتی لشکر25 کربلا نیز فرمانده گردان رسول الله(ص) این لشکر تعدادی از نیروهای داوطلب این گردان را برای پاکسازی و شکار تانک‌های عراقی به منطقه کلو و دامنه‌های این ارتفاع اعزام کرد. این نیروها پس از ورود به منطقه خسارت‌های قابل‌توجهی به نیروهای دشمن وارد کردند و پس از چند ساعت به خطوط دفاعی خودی بازگشتند.(3)
2
باتوجه‌به تصرف ارتفاعات کلو و خلوزه٢ و پاکسازی ارتفاعات جنوب لری و گرمک و احداث خاکریز از جنوب لری به کلو به‌موازات رودخانه قزلجه، حضور دشمن در مناطق پست و دشت‌های منطقه و بین ارتفاعات به‌علت مخاطرات موجود به حداقل رسیده و عراق عمده نیرو و امکانات خود را به ارتفاعات مقابل برده و سازمان داده است.
یکی از نیروهای واحد اطلاعات قرارگاه مقدم حمزه پس از بازدید از این مناطق، مشاهدات خود را این‌گونه بیان کرد: دشمن در جنوب رودخانه قزلجه هیچ تحرکی ندارد و به نظر می‌رسد که دشت را رها کرده و روی ارتفاعات پنجوین و کانی‌مانگا مستقر شده است. دشمن قبلاً در کنار رودخانه قزلجه تعدادی تانک و نیروی پیاده داشت، اما پس از احداث خاکریز لشکر٨ نجف نیروهایش را به شمال ارتفاعات پنجوین برده و تانک‌های خود را به‌سمت رودخانه قزلجه آرایش داده است.(1)
از سوی دیگر، ارتش عراق یگان‌هایی را برای تقویت نیروهای خود در منطقه درگیری و مقابله با پیشروی نیروهای ایران اعزام کرده است.
براساس اعلام منابع اطلاعاتی، سپاه یکم ارتش عراق به‌منظور تقویت مواضع دفاعی خود در این منطقه، نیرویی متشکل از واحدهای منظم ارتش و نیروهای ارتش خلقی را از سلیمانیه حرکت داده و وارد نالپاریز (در غرب یال جنوبی کانی‌مانگا) در محور پنجوین - سیدصادق کرده است. همچنین تیپ703 پیاده از لشکر15 عراق نیز از عماره به سلیمانیه انتقال یافته است. منابع مذکور احتمال می‌دادند که این یگان به منطقه پنجوین اعزام شود.(2)
1
درپی تصمیم روز گذشته فرماندهان برای تکمیل مرحله دوم عملیات والفجر٤، در آخرین ساعات امروز نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) برای تصرف ارتفاع 1530 در غرب هرگنه، راهی منطقه عملیاتی شدند و فرماندهی لشکر١٤ امام حسین(ع) نیز که مأموریت تصرف ارتفاع سنگ معدن و الحاق با لشکر41 ثارالله(ع) در سمت راست را بر عهده دارد، نیروهای تخریب این یگان را برای گشودن معبر راهی منطقه عملیاتی کرد.(3)
2
امروز هم جنگنده‌های عراق علاوه‌بر بمباران روستاهای نزدیک به منطقه عملیاتی والفجر٤ شهرهای آبادان و خرمشهر را گلوله‌باران کردند.
در ادامه بمباران مناطق مسکونی روستاهای اطراف بانه، امروز هواپیماهای عراقی روستاهای سبدلو و عباس‌آباد در شمال‌شرق بانه و روستای ایراب در جنوب‌شرقی سقز را بمباران کردند. در این حملات ٨ تن در روستای سبدلو، ٥ تن در روستای عباس‌آباد و یک کودک 10 ساله در روستای ایراب به شهادت رسیدند.(4)-(5)
در گلوله‌باران شهر آبادان نیز ٢ منزل مسکونی و ٣ مغازه ویران شد و ٥ تن زخمی شدند.
1) سند شماره 287/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، 1/8/1362 تا 9/8/1362، صص 48 و 49.
2) سند شماره 352126 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات)، ١١/8/1362.
3) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 57 و 87؛ و- سند شماره 300/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی لشکر41 ثارالله(ع) در عملیات والفجر٤، محمد الفت، 29/7/1362 تا 15/8/1362، ص42.
4) در گزارش‌ها از تعداد مجروحان آماری داده نشده است.
5) سند شماره 320535 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 5/8/1362؛ و- سند شماره 341723 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن٣) به استانداری کردستان، ٣/8/1362.
در خرمشهر هم نیز براثر اصابت گلوله توپخانه‌های عراقی چند منزل مسکونی در کوت‌شیخ تخریب گردید.(1)
1
به‌دنبال فراهم‌شدن امکان حضور خبرنگاران در منطقه عملیاتی والفجر٤، امروز گزارشگران خبرگزاری جمهوری اسلامی از مناطق مختلف عملیاتی بازدید و گزارش‌هایی را درباره تحولات جبهه نبرد و عملکرد نیروهای خودی تهیه کردند.
در یکی از این گزارش‌ها ضمن تشریح دیدگاه‌های مسئول واحد تخریب قرارگاه مقدم حمزه درباره وضعیت عمومی منطقه و اقدامات مهندسی عراق برای حفظ ارتفاعات آن، کلیاتی از اقدامات واحد تحت امر وی بدین شرح آمده است: نیروهای عراق بیش از 10 کانال به طول‌های 500 الی 2000 متر و عرض ٥ و عمق ٢ متر بین ارتفاع هفت‌توانان و خلوزه١، ارتفاعات ٣ درختی تا ارتفاعات کله‌قندی، ارتفاع توتمان تا ارتفاعات پیروزی و از پشت پاسگاه کوخلان تا ارتفاع سربراله در منطقه عملیاتی ایجاد کرده بودند که داخل هریک از این کانال‌ها سه یا چهار ردیف سیم‌خاردار حلقوی تعبیه شده بود. دشمن بعد از این کانال‌ها میادین مین منظم و نامنظم ایجاد و در بعضی مناطق به عمق ٧٠٠ متر مین‌های ضدنفر کار گذاشته بود که انفجار هریک از آنها حداقل حدود هزار ترکش دارد.
این گزارش در ادامه به نقل از مسئول تخریب قرارگاه مقدم حمزه افزوده است: از آغاز عملیات والفجر٤ تاکنون بیش از 15 هزار نوع مختلف از مین‌های ضد نفر دشمن کشف، خنثی و جمع‌آوری شده است و دست‌کم 18 هزار مین دیگر که دشمن قصد داشت از آنها علیه نیروهای خودی استفاده کند به غنیمت درآمده است.(2)
در گزارش دیگری خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی مشاهدات خود را از مناطق آزادشده، موقعیت ارتفاع کلو و تحرکات صحنه نبرد بازگو کرده است. بخش‌هایی از این گزارش چنین است:
برای رسیدن به ارتفاع کلو باید از ارتفاعات گرمک و تنگه‌ای که رزمندگان آن را تنگه احد می‌نامند، عبور کرد. یک راه آسفالته ارتفاعات گرمک را به شهر پنجوین متصل می‌سازد. از این جاده تا چند کیلومتری شهر پنجوین جلو رفتیم. با رسیدن به نزدیکی پنجوین، ارتفاع مهم کلو در سمت چپ ما مشاهده می‌شود.
برای رسیدن به قله این ارتفاع باید از یک جاده فرعی که زیر آتش مستقیم تانک‌های عراقی است عبور کرد. دشمن بعثی برای جلوگیری از نفوذ رزمندگان به این ارتفاعات، انواع موانع و استحکامات و نیز سنگرهای تدافعی محکمی را در شیارهای ارتفاع ایجاد کرده است.
همچنین تعداد زیادی زاغه و انبار بسیار بزرگ مهمات نیروهای بعثی در اطراف این
ارتفاعات وجود دارد که همگی همراه سلاح‌ها و مهمات مربوط به آن به تصرف رزمندگان درآمده است. از یک انبار بسیار مهم و بزرگ تسلیحات و مقر نیروهای عراقی که به‌طور کامل از سنگ و بتن آرمه ساخته شده است بازدید به عمل آمد. داخل این انبار حدود 20 اتاق وجود دارد و چند اتاق آن مملو از مهمات سبک و سنگین است. برخی از اتاق‌ها به آسایشگاه و بهداری و تأسیسات اختصاص یافته است. درون اکثر آنها عکس‌ها و اوراق فساد و قمار به چشم می‌خورد.
از فراز ارتفاعات کلو، شهر پنجوین عراق که از تنگه مقابل در ارتفاعات هرگنه سربرآورده و تا دامنه ارتفاعات در داخل دشت امتداد یافته کاملاً مشاهده می‌شود.
دشمن بعثی که شب گذشته پس از تصرف روستای قزلجه به‌دست رزمندگان اسلام، اکثر نیروهای زرهی و تانک خود را از دشت پنجوین به‌طرف ارتفاعات کانی‌مانگا عقب رانده است، اکنون تعدادی تانک در شمال شهر پنجوین مستقر ساخته تا از آن نقطه ارتفاعات کلو و اطراف آن را که محل تردد نیروهای خودی است زیر آتش مستقیم قرار دهد.
ارتفاعات کانی‌مانگا در سمت جنوب‌غربی قله کلو و ارتفاعات هرگنه روبه‌روی آن در جنوب دیده می‌شود. یکی از رزمندگان 5 اسیر عراقی را با نرمی و وقار خاصی به‌آرامی به پشت جبهه منتقل می‌کند.
در همین حال یک هلیکوپتر که قصد نزدیک‌شدن به مواضع رزمندگان را داشت با آتش شدید نیروهای خودی مجبور به عقب‌نشینی شد.(1)
1
هزاران نیروی داوطلب و ده‌ها تیم امداد امروز عازم جبهه‌ها و مناطق جنگ‌زده کشور شدند. به گزارش روزنامه کیهان هم‌زمان با فرارسیدن ماه محرم و آغاز عملیات والفجر4، گروه‌هایی از نیروهای سپاه و بسیج از اقشار مختلف نظیر روحانیون، فرهنگیان، دانش‌آموزان، هنرجویان و..؛ چندین گروهان جندالله شامل پرسنل، سرباز، درجه‌دار و افسر وظیفه؛ عده‌ای از معاودین و مهاجرین عراقی؛ ده‌ها تیم پزشکی، امدادگر و تدارکاتی؛ نیروهایی از جهاد سازندگی و نیز گروه‌هایی با تخصص‌های مختلف برای بازسازی مناطق جنگ‌زده، از شهرها و روستاهای مختلف کشور عازم جبهه‌ها و مناطق جنگی جنوب و غرب شدند. در این گزارش اسامی شهرها، بخش‌ها و مناطق روستایی مذکور و نوع فعالیت گروه‌های اعزامی به تفصیل درج شده است.(2)
2
در اقدامات مختلف افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق شمال ارومیه، سقز،
مهاباد و محور سنندج - مریوان، ٧ تن از افراد خودی شهید یا زخمی و ١٣ تن به گروگان گرفته شدند. عناصر ضدانقلاب همچنین از مردم یک روستا اخاذی کرده و یک نفر از افراد تسلیم‌شده در مهاباد را هم ربودند.
ساعت 17 امروز، افراد سازمان کومه‌له به پایگاه ژاندارمری روستای چره در منطقه سرو (شمال‌غربی ارومیه) حمله کردند. در درگیری شش‌ساعته بین افراد پایگاه و مهاجمان، ٢ تن از نیروهای خودی شهید، ٣ تن زخمی و ١٣ نفر از آنان نیز گروگان گرفته شدند، همچنین یک دستگاه بی‌سیم پی.آر.سی٧٧ و ٢٠ قبضه اسلحه نیز به‌دست عناصر کومه‌له افتاد.
باتوجه‌به کثرت تعداد اسرا در این عملیات، واحد اطلاعات سپاه ارومیه در گزارشی به فرماندهی سپاه ارومیه خاطرنشان کرد: در برخی پایگاه‌های ژاندارمری عوامل نفوذی وجود دارد که به سربازان این‌چنین القا می‌کنند هرکس در درگیری به اسارت ضدانقلاب درآید و معلوم شود که اقدام به تیراندازی نکرده است، پس از چند روز آزاد می‌شود. لذا سربازان هنگام حمله افراد ضدانقلاب بدون شلیک گلوله خود را تسلیم می‌کنند.(1)
یک بولتن داخلی وزارت کشور نیز در بررسی علل این حادثه با اشاره به معطوف‌شدن توجه گروه‌های مسلح به مناطق شمال‌غربی آذربایجان‌غربی نوشته است: پس از ضربات متعددی که بر گروهک‌های ضدانقلاب در کردستان و نواحی جنوبی و جنوب‌غربی آذربایجان‌غربی(عملیات آلان) وارد آمد، در تصمیم‌گیری گروهک‌ها برای انتقال به مناطق دیگر و درنتیجه کاستن از فشار وارده بر آنان، نواحی شمال آذربایجان‌غربی مورد توجه بیشتری قرار گرفت. براین‌اساس گروهک‌های زیادی از اشرار همراه با مهمات و سایر ملزومات نظامی به‌تدریج وارد این مناطق شده و کیفیت و کمیت حضور نظامی خود را در این منطقه افزایش دادند(2)
در حادثه دیگری براثر حمله عناصر مسلح غیرقانونی به روستای بوخلو در جنوب سقز یک سرباز شهید شد. در مهاباد نیز افراد ضدانقلاب یک سرباز را ترور کرده و به شهادت رساندند.(3)
علاوه‌براین در محور سنندج - مریوان 60 تن از چته‌های حزب دمکرات به روستای برقرو حمله کرده و آنجا را به محاصره درآوردند. مهاجمان پس از جمع‌آوری مقدار زیادی آذوقه، روستائیان را تهدید کردند که اگر کسی موضوع زورگیری را به نیروهای دولتی خبر بدهد او را در جلوی خانه خودش به قتل خواهند رساند. این افراد سپس روستا را ترک کردند.(4)
در همین حال عناصر حزب دمکرات امروز در مهاباد یکی از افراد کادر سیاسی سابق این حزب را که به نیروهای سپاه تسلیم شده و درخواست امان‌نامه کرده بود از منزلش ربوده و با خود بردند.(5)از سوی دیگر در روستای کانی تومار در شمال‌غربی بوکان نیروهای ژاندارمری در نزدیکی پایگاه خود موفق به کشف و خنثی‌کردن یک مین ضد تانک شدند(6)
همچنین امروز فرمانده سپاه در نامهای به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) اعلام کرد
1) سند شماره 80734 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 4/8/1362؛ و- سند شماره 352132 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات ارومیه به فرماندهی سپاه ارومیه، 8/8/1362.
2) سند شماره 23008 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن سیاسی - اطلاعاتی کشور، 2/9/1362، ص٢٦.
3) سند شماره 355122 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به سپاه منطقه11، 15/8/1362؛ و- سند شماره 341073 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن٣) به استانداری کردستان، 7/8/1362، ص١.
4) سند شماره 197419 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه ناحیه اطلاعات به دفتر سیاسی، 23/8/1362.
5) سند شماره 355121 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به ستاد منطقه١١، 15/8/1362.
6) سند شماره 366599 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (مرکز فرماندهی)، 6/8/1362، ص2
هزار تن از نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) با تجهیزات جنگی از منطقه پیرانشهر وارد ایران شده و به نیروهای ضدانقلاب پیوسته‌اند.(1)
1
درپی موفقیت فراخوانی افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی برای ترک اقدامات مسلحانه و اظهار ندامت از اعمال گذشته و تسلیم‌شدن به نیروهای نظامی و انتظامی، امروز هم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) مرکز عملیات مشترک ارتش و سپاه، ژاندارمری، دادگاه‌های انقلاب اسلامی کردستان و آذربایجان‌غربی و استانداری این دو استان در بیانیه‌ای ضمن اتمام حجت با افرادی که با گروه‌های مسلح ضدانقلاب همکاری می‌کنند، از آنها خواستند خود را به نیروهای نظامی و امنیتی معرفی کنند. در بخشی از این بیانیه آمده است:
«از آنجا که هدف اصلی اسلام هدایت و ارشاد انسان‌ها بوده و هست و امر به قتال درصورت تن‌ندادن گمراهان ستیزه‌جو به صراط مستقیم می‌باشد، بار دیگر به‌عنوان اتمام حجت به کلیه فریب‌خوردگانی که ناآگاهانه در صف باطل قرار گرفته‌اند و ناخودآگاه در دام توطئه‌های شرق و غرب در کردستان فروغلتیده‌اند هشدار داده می‌شود که تا دیر نشده و گرفتار آتش قهر انقلابی قوای قدرتمند اسلام نشده‌اند، در هر نقطه خود را به پایگاه‌های رزمندگان اسلام معرفی نموده و به آغوش پر مهر امت قرآن بازگردند و سعادت دنیا و آخرت را بر سرافکندگی و هلاکت به‌دست رزمندگان اسلام ترجیح دهند.
به کلیه افرادی که از اعمال گذشته خود پشیمان شده و به رزمندگان اسلام تسلیم شوند امان‌نامه داده خواهد شد.»(2)
2
درحالی‌که پیشروی نیروهای خودی به‌سمت مواضع ارتش عراق در منطقه پنجوین ادامه دارد، رسانه‌های خارجی به انعکاس نتایج این مرحله از عملیات والفجر4 پرداختند.
ارتش عراق در اطلاعیه امروز خود، که از رادیو صوت‌الجماهیر پخش شد، اعلام کرد مواضع نیروهای ایران در بخش سپاه یکم عراق (منطقه پنجوین) هدف حملات توپخانه، جنگنده‌ها و بالگردهای عراق قرار گرفته است(3)در همین حال، خبرگزاری فرانسه از تهران گزارش داد: «ارتش ایران و[سپاه] پاسداران انقلاب بعدازظهر امروز در بیانیه مشترک شماره 14 خود اعلام کردند نیروهای ایران ارتفاعات استراتژیک مشرف به پنجوین را تصرف کرده و از سه طرف بر این شهر عراق تسلط کامل دارند.»(4)اما خبرگزاری رویتر در برداشتی اشتباه از بیانیه نظامی ایران اعلام کرد نیروهای ایران «اکنون از سه طرف درحال پیوستن به یکدیگر در شهر پنجوین می‌باشند.»(5)رادیو بی‌بی‌سی نیز در بخش‌های مختلف خبری سه‌شنبه شب خود
1) سند شماره 44988 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه (معاونت طرح و عملیات و اطلاعات عملیات) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (واحد طرح و عملیات و اطلاعات عملیات)، 24/8/1362.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/8/1362، ص14.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، ص1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 45، 4/8/1362، ص33، تهران - خبرگزاری فرانسه، 3/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 46، 5/8/1362، ص14، تهران - خبرگزاری رویتر، 3/8/1362.
از تصرف شهر پنجوین به‌دست نیروهای ایران خبر داد.(1)
روزنامه‌های امروز صبح پاریس هم گزارش‌هایی را از مرحله دوم عملیات والفجر4 منتشر کردند. روزنامه لیبراسیون به نقل از یک فرمانده عراقی در جبهه شمال نوشت: «عملیات والفجر4 ظاهراً به همان گستردگی حمله بزرگ ایران در سال گذشته به‌سوی بصره است.» این روزنامه به نقل از خبرگزاری فرانسه به تصرف ارتفاع کلو در شمال پنجوین و سایر ارتفاعات منطقه اشاره کرد. روزنامه لوماتن نیز اعلام کرد: «نیروهای ایرانی اکنون به‌سوی پنجوین، شهر عراقی واقع در 50 کیلومتری شمال‌شرقی بغداد از سمت شمال و جنوب و شرق درحال پیشروی هستند.»(2)
همچنین درپی انتقادات تند صدام از عدم شرکت فعال کردهای عراقی در جنگ، امروز رادیو صوت‌الجماهیر مدعی شد: «عشایر و اقشار مختلف مردم کردنشین عراق طی برگزاری تظاهرات و اجتماعات باشکوه و ارسال تلگرام‌هایی به حضور صدام حسین خواستار شرکت داوطلبانه در جبهه‌های جنگ برای رویارویی با نیروهای تجاوزگر شدند.»(3)
از سوی دیگر به‌دنبال انتشار گزارشی مبنی‌بر تخریب مناطق مسکونی شهر پنجوین،(4)خبرگزاری رویتر به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی اعلام کرد: «عراقی‌ها درحال تخریب پنجوین می‌باشند.» رویتر با بیان اینکه هر دو طرف جنگ، یکدیگر را درمورد حمله به مناطق غیرنظامی متهم می‌کنند، یادآور شد: «تنها بررسی مستقل وسیعی که توسط هیئتی از سازمان ملل در ماه می گذشته به عمل آمد، حاکی‌از این است که صدمات وارده به نواحی غیرنظامی ایران بیشتر از عراق است.» رویتر گزارش خود را با نقل مطالبی از روزنامه‌های تهران درمورد «رابطه انفجارهای بیروت و حملات موشکی عراق و تلاش امریکا برای تحت‌الشعاع قرار دادن پیروزی‌های رزمندگان اسلام و خنثی‌کردن تأثیر جنایات صدام در افکار عمومی جهان» پایان داد.(5)
1
جلسه شورای‌عالی دفاع به ریاست آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس این شورا تشکیل و در آن آخرین تحولات جبهه‌های جنگ، دستاوردهای عملیات والفجر4 و نیز برنامه‌های آتی جنگ بررسی شد.(6)
در پایان جلسه امشب شورای‌عالی دفاع، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس
1) همان، ص24، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/8/1362.
2) همان، صص 19 و 20، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، ص49، رادیو صوت‌الجماهیر، 3/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 45، 4/8/1362، صص 10 و 11، قرارگاه حمزه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 46، 5/8/1362، صص 13 و 14، تهران - رویتر، 3/8/1362.
6) در این جلسه علاوه‌بر اعضای شورا که شامل آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده امام در شورای‌عالی دفاع، تیمسار ظهیرنژاد رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران و محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌شد، حجت‌الاسلام سیداحمد خمینی، علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه، محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران، حجت‌الاسلام حسن روحانی رئیس کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی، کمال خرازی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ، نظران دبیر شورای‌عالی دفاع و رحیم صفوی مسئول عملیات ستاد مرکزی سپاه پاسداران نیز شرکت داشتند.
شورای اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگاران گفت: «بیشتر وقت شورای‌عالی دفاع به بررسی عملیات والفجر4 و پیشرفت‌هایی که تابهحال داشتیم و برنامه‌هایی که برای ادامه عملیات پی‌ریزی شده است گذشت و درمجموع اخبار بسیار خوبی داشتیم که توسط آقای [محسن] رضایی و رحیم صفوی جزئیات کامل آن از روی نقشه ارائه شد.»(1)وی افزود: «عراقی‌ها در مقابل ما 17 تیپ مجهز داشتند که درحدود بیش از 4 لشکر کامل به حساب می‌آید و در سنگرها و استحکاماتی که درست کرده بودند، مستقر بودند و ارتفاعات حساس را چه از خاک ما و چه از خاک خودشان را دراختیار داشتند که فکر می‌کردند که نفوذناپذیرند و در آن منطقه، ضدانقلاب را جلوی خودشان داشتند اعم از طالبانی‌ها و کردهای محارب خودمان و از منافقین و مارکسیست‌ها و کمونیست‌ها که درمجموع آنها خودشان را محفوظ به حساب می‌آوردند و برای آنان غیرقابل قبول بود که به این سرعت رزمندگان ما پیشروی کنند.»
سخنگوی شورای‌عالی دفاع درباره پیشرفت عملیات اخیر و ادامه آن در آینده اظهار کرد: «تا اینجا که پیش رفتیم طبق تقسیم‌بندی مربوطه دو مرحله از عملیات با کمترین تلفات ازطرف ما با موفقیت انجام شده است و یک مسئله که برای ما همیشه مطرح بود منطقه شیلر بود که در نقشه به‌صورت [عدد] 8 وارد خاک ایران شده است که طول آن حدود 60 کیلومتر و عرض آن صفر تا بیش از 30 کیلومتر که تا دل کردستان پیش آمده است که در جنوب آن مریوان و شمال آن بانه قرار دارد و من نمی‌دانم وقتی انگلیسی‌ها این منطقه را مرزبندی می‌کردند چه برنامه‌های شومی داشتند که به این شکل این منطقه را مرزبندی کردند و عراقی‌ها از همین شیلر برای ایذای کردستان تا سنندج و اطراف خیلی استفاده می‌کردند و بسیاری از شهرها و دهکده‌ها و بخش‌ها را زیر آتش داشتند و ضدانقلاب در این منطقه خیلی آسان رفت‌وآمد می‌کرد و این غیرقابل قبول برای ما بود که در این عملیات ما تا دهانه شیلر جلو رفتیم و در بالا هم مناطق سردشت از محلهای امن ضدانقلاب بود که به تصرف رزمندگان ما درآمد و این نقطه هم برای ما امن شد.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی درمورد وضعیت شهر پنجوین نیز گفت: «[این شهر] تقریباً از دست عراقی‌ها بیرون آمده و در سه طرف آن ما مستقر هستیم و تنها غرب آن در دست عراقی‌ها است و ما به آن شهر برای جلوگیری از صدمه به اهالی و ساختمان‌های آنجا گلوله پرتاب نمی‌کنیم، اما این شهر دیگر نمی‌تواند شهر مفیدی برای عراقی‌ها باشد.» وی تأکید کرد:
1) هاشمی رفسنجانی در یادداشت روزانه خود (3/8/1362) درمورد گزارش فرمانده کل سپاه در این جلسه نوشته است: «آقای محسن رضایی شرح عملیات والفجر4 را داد. سپس لغو عملیات والفجر5 [را] - که قرار بود در یکی از مراکز مهم اقتصادی انجام شود - اعلام کرد که باعث اوقات تلخی شد. تأکید کردیم حتی‌الامکان تجدیدنظر کنند.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، 1386، ص267)
«بهطورکلی برای حفاظت کردستان و انهدام نیروهای عراقی و تحلیل نیروهای عراقی در کردستان عراق قدم‌های مؤثری برداشتیم.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع درباره عملیات پاکسازی کردستان از گروه‌های مسلح غیرقانونی خاطرنشان کرد: «بخشی از مراکز اصلی آنها به تصرف ما درآمده و بخشی از مراکز آنان نیز در تهدید جدی ما است. بهطورکلی ضربه‌ها برای آنان شکننده بوده است و آنها در آن مناطق نمی‌توانند به آن شکل دوام بیاورند و باید به اعماق خاک عراق بروند.» وی درباره سخنان اخیر صدام در انتقاد از اهالی مناطق کردنشین عراق اضافه کرد: «صدام در نطق خود ضمن ابراز عجزش، عاجزانه از کردها می‌خواهد که به وظایف خودشان عمل کنند و از اینکه کردها به اندازه عرب‌ها در جبهه نیستند گله کرده است و به آنها گفته است که توقع دفاع از مناطق کردنشین به اندازه مناطق عرب‌نشین را نداشته باشند.» حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی همچنین با اشاره به تهدید صدام درمورد حمله به مراکز جمعیتی ایران تأکید کرد: «البته کاربرد آنان [تهدیدها] در جنگ تا همین حد بوده است. تا همین حد که اینها موشک‌هایی دارند که به اینها می‌دهند و اینها هم بعضی شهرهای ما که در زیر گرای آنها هستند می‌زنند و البته ما اخیراً فکرهایی کردیم که امیدواریم این مهلت‌ها دیگر زیاد دراختیار آنان گذاشته نشود.»
رئیس مجلس شورای اسلامی درمورد طرح قطعنامه پیشنهادی فرانسه در سازمان ملل درباره جنگ و حفظ آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس که از پشتیبانی کشورهای عرب این منطقه نیز برخوردار است، گفت: «این مسئله تازه‌ای نیست و اینها از اوایل جنگ که متوجه شدند برد با عراق نیست، از سازمان ملل استفاده کردند یک‌بار دیگر هم چنین چیزی صادر کردند و ما هم درصورتی می‌توانیم به حرفهای سازمان ملل توجه کنیم که لااقل آنها به مسائلی که خودشان قبول دارند پایبند باشند. سازمان ملل گروهی را به ایران فرستاد و همان‌طورکه آمدند شهرهای ما را دیدند و کارهای ضدانسانی عراق را مشاهده کردند و شهرهای عراق را هم دیدند که زیر آتش توپخانه ما هست، ولی آسیبی به آنها نرسیده است و البته باز هم ترتیب اثر نداند و اقدام جدی نکردند و ما می‌دانیم ارتجاع عرب و اربابانشان درمجموع در سازمان ملل آرائی دارند که می‌توانند قطعنامه بگذرانند و فقط حرف ما این است که واقع‌بینانه با قضیه برخورد کنند و مظلومیت ما را ببینند. تجاوزی که در منطقه شده و این‌همه جنایت به بار آورده است را ببینند و متجاوز را بشناسند و باتوجه‌به این واقعیت‌ها و روحیه مردم ما تصمیم بگیرند و کاری نکنند که با مسائل غیرقابل قبول اعتبار سازمان ملل را کم کنند.» وی تصریح کرد: «تحقیقاًَ فرانسه حامی عراق است و این مطلب را هم اعلام کرده است و ممکن است به شکلی بتواند این کار را انجام دهد، ولی امیدواریم کسانی که کمی اعتبار سازمان ملل را می‌خواهند یک مقداری روی این مسئله با دقت و تفکر کار کنند.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع درباره فشار برخی از کشورهای عربی بر سوریه به‌دلیل
موضع این کشور در قبال جنگ ایران و عراق گفت: «به‌نظر من [موضع] سوریه در لبنان و جنگ تغییرناپذیر است. اولاً درمورد جنگ مذاکراتی که ما با سوری‌ها داشتیم همیشه موضع آنان درمورد صدام از ما تندتر بود. هیچ‌وقت ضعیف‌تر نبود، همیشه از ما می‌خواهند که به چیزی غیر از آزادی مردم عراق نباید راضی بود. درمورد لبنان هم موضع آنها بسیار خوب است و در مقابل اسرائیل هم به‌خوبی مقاومت می‌کند و من فکر نمی‌کنم که محافظه‌کاران عرب بتوانند تأثیر جدی روی سوریه در تغییر موضعش داشته باشند.»(1)
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی در دیدار با خانواده‌های شهدای نازی‌آباد و جوادیه تهران، ضمن سخنان خود به دستاوردهای عملیات والفجر4 اشاره کرد و افزود: «عراقی‌ها آن‌قدر وحشت کردهاند که صدام به 6 گردان مهندسی دستور ویران کردن شهر پنجوین را داده است تا بتواند علیه ما تبلیغ کند و این عمل جنایتکارانه را به ایران نسبت دهد.» نماینده امام در شورای‌عالی دفاع آن‌گاه تأکید کرد: «درحالی‌که ما مناطق آزادشده عراق را به‌عنوان امانت برای مردم مسلمان عراق حفظ خواهیم کرد نه برای استفاده جمهوری اسلامی و یا تخریب آن.»(2)
1
رئیس‌جمهور در گردهمایی ائمه جمعه مراکز استان‌ها تأکید کرد که ملت و رزمندگان ایران تصمیم خود را برای واردکردن ضربه نهایی به رژیم عراق گرفته‌اند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، آیت‌الله خامنه‌ای رئیس شورای‌عالی دفاع در این مراسم که امروز با حضور آیت‌الله منتظری، آیت‌الله مشکینی و ائمه جمعه مراکز استان‌های سراسر کشور در قم تشکیل شد، با اشاره به اهمیت پیروزی‌های به‌دست‌آمده در عملیات والفجر4 و هراس قدرت‌های جهانی از آن اظهار کرد: «عملیات ظفرمندانه والفجر4 مهم‌ترین عملیاتی است که ما را به هدف و مقصد نهایی جنگ نزدیک می‌کند و ملت ایثارگر و رزمندگان مقاوم ما در جبهه‌ها برای ضربه‌زدن نهایی به رژیم رو به زوال عراق تصمیم نهایی خود را گرفته‌اند.»
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه سخنان خود به مسئله لبنان و «مقاومت انقلابیون مسلمان لبنان دربرابر رژیم اشغالگر قدس و نیروهای مداخله‌گر در این کشور» پرداخت و خاطرنشان کرد: «شعار مسلمانان لبنان شعار منطقی و جا افتاده است و اکثریت مسلمانان در لبنان رئیس‌جمهوری مسلمان می‌خواهند و طرح فرانسه کاملاً غیرمنطقی است که باید [رئیس‌جمهور] از مسیحیان مارونی باشد. شعارهای دیگر مسلمانان لبنان بیرون‌رفتن اسرائیل و عدم دخالت استعمار و غیره است.»(3)
1
کمیسیون امور خارجه مجلس امروز در اطلاعیه‌ای نقش عمده دولت شوروی را در حملات موشکی عراق به شهرهای دزفول و مسجدسلیمان یادآور شد. همچنین آیت‌الله منتظری نیز در دیدار با گروهی از خانواده‌های شهدای حملات موشکی اخیر تأکید کرد شرق و غرب، عراق را به سلاح‌های پیشرفته مجهز کردهاند.
در اطلاعیه کمیسیون امور خارجه مجلس شورای اسلامی درخصوص حملات موشکی اخیر عراق به شهرهای دزفول و مسجدسلیمان و بمباران بانه و مریوان آمده است: «سازمان ملل و دیگر سازمان‌های جهانی مدعی حقوق بشر چشم بر هم می‌گذارند و عمق این‌گونه فجایع ضدانسانی را نادیده می‌گیرند و با سکوت خود مشوق و حامی این‌گونه جنایات هستند.» در ادامه این اطلاعیه تأکید شده است: «دولت روسیه با تجهیز عراق به موشکهای مخرب، نقش عمده‌ای در قتل‌عام مردم ایران دارد. ارسال موشک‌هایی که همواره در ویرانی مناطق مسکونی و کشتار مردم بیگناه به کار برده شده، مطلبی نیست که از دید دولتمردان شوروی مخفی مانده باشد. به نظر می‌رسد رژیم عراق نمی‌تواند بدون موافقت دولت شوروی از این موشک‌ها استفاده نماید. هر موشکی که بر خانه‌های مردم ما آتش و خون می‌بارد و ویرانی به بار می‌آورد نوید روشن‌تری از ماهیت و محتوای ابرقدرت شرق می‌نمایاند.»(1)
از سوی دیگر، آیت‌الله منتظری در دیدار با گروهی از خانواده‌های شهدای اندیمشک، شوش و دزفول ضمن سخنانی با اشاره به مقاومت اهالی شهرهای مرزی جنوب و غرب کشور گفت: «باید به عظمت و عمق این انقلاب توجه کنیم و بدانیم که استعمارگران غربی و شرقی را به وحشت انداخته و منافع آنها را در تمام دنیا به خطر انداخته است. ازاین‌رو آنها ساکت نخواهند نشست و از هر توطئه‌ای که از دستشان برمیآید کوتاهی نمی‌کنند.» وی افزود: «آنها صدام را با تمام سلاح‌های پیشرفته خود مجهز ساخته‌اند، بااین‌حال دنیا شاهد پیروزی‌های چشمگیر رزمندگان مسلمان و شجاع ما در جبهه‌های جنگ می‌باشد.» آیت‌الله منتظری همچنین از مسئولین خواست که در رفع نیاز شهرهای مرزی که دائماً در معرض خطر می‌باشند بیش‌ازپیش بکوشند.(2)
2
در دومین روز سفر میرحسین موسوی نخست‌وزیر به کره شمالی، وی در میهمانی شامی که نخست‌وزیر کره به مناسبت دیدار هیئت ایرانی از این کشور ترتیب داده بود، شرکت کرد و در سخنانی با تأکید بر اینکه ملت ایران در مبارزه بزرگ و طولانی خود دربرابر ابرقدرت‌ها و در رأس آنها امریکا، آماده است دست تمامی ملت‌های آزاد جهان را بفشارد، گفت: «مذاکرات ما با مقامات کره‌ای پیرامون مسائل مختلف سیاسی، اقتصادی، نظامی بسیار سودمند بوده و لزوم ادامه آن بیش‌ازپیش احساس می‌شود تا روابط دو کشور به‌طور اصولی و درجهت منافع دو کشور گسترش بیابد.»(3)
1
مقامات جمهوری اسلامی ایران امروز ضمن تأکید بر دخالت‌نداشتن ایران در انفجار مراکز استقرار نظامیان امریکایی و فرانسوی در بیروت، به تحلیل زمینه‌های سیاسی این حادثه پرداختند.
واحد مرکزی خبر گزارش داد: حجتالاسلاموالمسلمین اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، در دیدار با کمال خرازی سرپرست سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی و مسئولان دفاتر این سازمان در خارج از کشور اظهار کرد: «انقلاب اسلامی اکنون به‌صورت کابوسی برای استکبار جهانی درآمده است و لذا آنها هرجا که بتوانند سعی می‌کنند به اعتبار ما صدمه بزنند و دراین‌رابطه از حادثه‌ای مثل انفجار بیروت استفاده کرده و در کشورهای غربی، انقلاب ما را به‌عنوان حرکتی تروریستی مطرح می‌کنند.»(1)
سعید رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل نیز در مصاحبه با شبکه تلویزیونی ای.بی.سی. امریکا اعلام کرد که «دولت متبوع وی مطلقاً هیچ‌گونه مسئولیتی را دررابطه‌با مسئله حمله به نیروهای امریکایی و فرانسوی در بیروت برعهده نمی‌گیرد.» وی در پاسخ به این سؤال که «آیا دولت ایران از چنین عملیات تروریستی حمایت می‌کند یا نه؟» گفت: «البته دولت ایران با هرگونه کشتار اشخاص بیگناه مخالف است و دراین‌رابطه در جست‌وجوی عوامل و عللی است که منجر به این اقدام شده است.»(2)
در همین حال، رئیس مجلس شورای اسلامی در پایان جلسه امشب شورای‌عالی دفاع درمورد زمینه‌های سیاسی انفجارهای بیروت تصریح کرد: «این یک مسئله مخفی نیست و مردم لبنان می‌بینند که کشورشان تکه‌تکه شده و یک قسمت آن توسط اسرائیل و یک قسمت هم توسط اربابان اسرائیل گرفته شده است و فالانژها هم به‌مثابه عمّال آنان عمل می‌کنند و خوب مردمی که کشورشان بدین صورت درآمده است، بالاخره بیکار نمی‌نشینند و چه کسی می‌تواند توقع داشته باشد که این مردم هیچ کاری نکنند.» وی افزود: «فرانسه و امریکا نمی‌توانند به‌عنوان ضدتروریست تبلیغات کنند، زیرا فرانسه الان مرکز فعالیت تروریست‌ها شده است و آنهایی که زیر کاخ الیزه اعلامیه‌هایی صادر می‌کنند و انفجارها را در دنیا به عهده می‌گیرند و آدم‌کشی‌ها را به عهده می‌گیرند. فرانسه دیگر چطور می‌تواند خودش را ضدتروریست اعلام کند.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی با بیان اینکه ما اصولاً طرف‌دار کارهای تروریستی نیستیم، تأکید کرد: «ما طرف‌دار حرکت مردمی برای مبارزه با اشغالگر هستیم. لیکن خودمان نیازی برای دخالت در این قبیل کارها نداریم و به اندازه کافی ما در کشورمان گرفتاری داریم. البته امریکاییها و فرانسوی‌ها می‌دانند که ما در این کارها دخالت نمی‌کنیم، ولی از مردم لبنان دفاع می‌کنیم و این حق را برای مردم لبنان جهت اخراج اشغالگران از لبنان محفوظ می‌داریم و من فکر می‌کنم اگر کمی امریکا و فرانسه فکر کنند خودشان این حق را به مردم می‌دهند و این
سرسختی که حالا در لفظ هم نشان داده‌اند نمی‌تواند طولانی باشد و بالاخره مردم فرانسه و لبنان روزی بر گرده حکومت‌هایشان فشار می‌آورند که دست از سر مردم بردارند و تجربه ویتنام برای هر دوی آنها کافی است.»(1)
1
انتشار اخبار و گزارش‌ها درباره طرح قطعنامه پیشنهادی کشورهای غربی در سازمان ملل ادامه دارد. گزارش‌ها همچنین حاکی است تلاش‌های دیگری در چارچوب شورای همکاری خلیج‌فارس برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق صورت می‌گیرد.
رادیو امان امروز از آغاز مشورت‌های رسمی اعضای شورای امنیت سازمان ملل درباره طرح قطعنامه اخیر به‌منظور تضمین امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس و استقرار آتش‌بس در جنگ ایران و عراق خبر داد. این رادیو به نقل از محافل دیپلماتیک در سازمان ملل گفت: «اتحاد جماهیر شوروی تصمیم گرفته است پس از انجام یک تغییر جزئی در متن پیش‌نویس قطعنامه آن را تأیید کند و هیچ‌گونه شکی نیست که این امر باتوجه‌به هرگونه موضعی که ایران در قبال آن اتخاذ نماید، با موافقت شورای امنیت روبه‌رو خواهد شد.» رادیو امان همچنین از قول منابع نزدیک به هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل، مدعی شد که «تهران تمامی قطعنامه را رد نخواهد کرد، ولی برای فرار از شرکت در رأی‌گیری به روش‌های مانور و نیرنگ متوسل خواهد شد.» این رادیو ضمن پخش مفاد بندهای شش‌گانه قطعنامه پیشنهادی، افزود: «شاید ایران برای جلوگیری از موافقت با آن به تقاضای تعدیل اساسی متن متوسل گردد.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی جلوگیری هم‌زمان از حملات هوایی عراق به تأسیسات نفتی ایران و قطع جریان نفت در تنگه هرمز توسط ایران را هدف قطعنامه پیشنهادی هلند و فرانسه برشمرد و به نقل از کیس هندلز خبرنگار خود در سازمان ملل، گفت که این پیشنهادها «درعین‌حال به عراق امکان آن را می‌دهند که صادرات نفتی خود را از راه تنگه هرمز از سر گیرد.» بی‌بی‌سی افزود: «دیپلمات‌های غربی امیدوارند که اگرچه این پیشنهادها با درخواست‌های دولت ایران مطابقتی کامل ندارند، آن دولت را ترغیب سازند به پشت میز مذاکره برود. دولت ایران قبلاً بارها گفته است که باید سران دولت فعلی عراق برکنار شوند و مجازات گردند، زیرا آنها بودند که جنگ را شروع کردند. ایران همچنین هزاران میلیون دلار غرامت خواسته است. این قطعنامه پیشنهادی تا اندازه‌ای به‌طرف درخواست‌های ایران قدم برداشته و می‌گوید که بهتر است تحقیقاتی به عمل آورده شود تا دلایل جنگ روشن گردد، [اما] به نظر بعضی ناظران معنای این گفته پرداخت غرامت است. سران دولت عراق ممکن است به برگزاری چنان تحقیقاتی رضایت دهند، ولی گمان نمی‌رود که با برکناری خود موافقت نمایند.»(3)
در همین حال، درباره ماهیت اقدام اخیر کشورهای غربی در سازمان ملل فرد هالیدی کارشناس امور غرب آسیا امروز در مصاحبه با رادیو بی‌بی‌سی گفت: «سه هدف مهم در این
پیشنهاد مدنظر بوده است: اول آنکه ایران از حملات عراق به تأسیسات نفتی خود مصون باشد. دوم آنکه اگر صلح برقرار شود یک سیستم بین‌المللی مشخص کند در این جنگ مهاجم و آغازکننده جنگ چه کسی بوده است و سوم آنکه احتمال پرداخت خسارت و غرامت مطرح شود.» بااین‌حال وی عقیده دارد غرب پی برده خطر قرارگرفتن شوروی در جبهه ایران درپی تحمیل صلح به این کشور اکنون کاهش یافته است.
هالیدی واگذاری هواپیماهای سوپراتاندارد را «بخشی از یک طرح جامع برای وادارساختن ایران به قبول صلح» دانست و خاطرنشان کرد: «ایرانی‌ها دارند برنده جنگ می‌شوند و غرب نمی‌خواهد شاهد سلطه ایران بر عراق باشد.» طبق طرح مذکور «برای کشاندن ایران به پای میز مذاکره باید دو کار کرد؛ باید ایران را تهدید کرد که هواپیماهای سوپراتاندارد و نیروی دریایی غرب این کار را می‌کنند و درعین‌حال باید صلحی که به‌قدر کافی شرافتمندانه باشد پیشنهاد کرد که پیشنهاد سه‌ماده‌ای کشورهای غربی چنین کاری را انجام می‌دهد.»(1)
از سوی دیگر، شبکه خبرگزاری آسیایی از آنکارا به نقل از ایلتر ترکمن وزیر امور خارجه ترکیه، اعلام کرد: «شورای امنیت سازمان ملل متحد به‌کرات در جلوگیری از وقوع جنگ شکست خورده است.» وی افزود: «مسئولیت این شکست‌ها متوجه خود این سازمان نیست بلکه این کشورهای عضو هستند که به‌واسطه عدم علاقه و روح همکاری، مسئول بیش از یک‌صد جنگی که پس از سال 1945 در تمام جهان روی داده می‌باشند.» وزیر امور خارجه ترکیه خاطرنشان کرد: «جنگ بین ایران و عراق این دو همسایه ما که وارد چهارمین سال شده نمونه تکان‌دهنده چنین شکست‌هایی است. این جنگ هم ازنظر انسانی و هم منابع مادی گران تمام شده است.»(2)
امروز همچنین به گزارش خبرگزاری قطر روزنامه کویتی القبس به نقل از منابع مسئول از افزایش تلاش‌های میانجیگرانه درآستانه چهارمین اجلاس شورای همکاری کشورهای خلیج‌فارس در هفتم نوامبر آینده (16 آبان) خبر داد.(3)در همین حال به گفته رادیو پکن، وشوکی یان وزیر امور خارجه چین در اظهارنظری درباره جنگ ایران و عراق حمایت کشورش را از شورای همکاری خلیج‌فارس اعلام و تأکید کرد که این شورا «نقش بسیار مهم و ارزنده‌ای در استقرار صلح و آرامش در[منطقه] خلیج [فارس] و تقویت همکاری میان شش کشور عضو ایفا کرده است.»(4)
امروز همچنین خبرگزاری عراق گزارش داد دبیرخانه اتحادیه عرب با صدور بیانیه‌ای ضمن آنکه حمله ایران به شهر پنجوین عراق را «شدت‌دادن به عملیات جنگی و مانعی در مقابل تلاش‌هایی که جهت متوقف‌شدن جنگ صورت می‌گیرد توصیف کرد»، افزود: «حمله ایران درحالی انجام می‌پذیرد که جهان با امید فراوان به موفقیت تلاش‌های بین‌المللی که جهت متوقف‌شدن جنگ عراق و ایران اخیراً افزایش یافته است می‌نگرد.» بیانیه مذکور سپس تأکید کرد: «اتحادیه عرب که خبر حمله ایران را به‌طور غیرمنتظره دریافت کرد امیدوار است ایران به
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 221، 5/8/1362، صص 6 - 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، صص 10 و 11، آنکارا - شبکه خبرگزاری آسیایی، 3/8/1362.
3) همان، صص 36 و 37، کویت - خبرگزاری قطر، 3/8/1362.
4) همان، ص41، رادیو پکن، 3/8/1362.
پیام‌های جهانیان جهت برقراری صلح پاسخ مثبت دهد همچنان‌که عراق این پاسخ را داده است.» دبیرخانه اتحادیه عرب در این بیانیه افزود حمله به عراق نه‌تنها امنیت کشورهای عربی بلکه صلح جهانی را نیز به مخاطره افکنده است. این دبیرخانه در پایان بیانیه خود از رهبران جهان خواست تلاش‌های خود را برای خاموش‌کردن آتش جنگ افزایش دهند.(1)
1
امروز شینتارو آبه وزیرامورخارجه ژاپن اعلام کرد این کشور ازطرف دولت عراق اخطاری دریافت داشته مبنی‌براینکه پروژه مشترک پتروشیمی ژاپن و ایران در بندر امام خمینی از حمله عراق مصون نخواهد بود.
خبرگزاری ژاپنی کیودو ضمن اعلام این مطلب به نقل از آبه افزود: «این هشدار به معنی حمله فوری به این مجتمع نیست.» این خبرگزاری همچنین از قول منابع دولتی ژاپن گفت: «دولت بغداد پیش از این نیز چندین‌بار چنین هشداری داده بود، لیکن اولین‌بار است که این مطلب به‌طور رسمی به اطلاع سفیر ژاپن [در عراق] رسانده می‌شود.»
گزارش خبرگزاری کیودو حاکی است: نوبتو ماتسوناگا معاون وزیرامورخارجه ژاپن ازطریق سفرای ایران و عراق در ژاپن از این دو کشور خواسته است که «جنگ در خلیج‌فارس را تشدید نکنند.» ماتسوناگا از ایران درخواست کرد امنیت محل ساختمان پروژه را تأمین کند و از عراق نیز تقاضا کرد از حمله به مجتمع مذکور خودداری کند. به گفته منابع دولتی عبدالرحیم گواهی سفیر ایران در پاسخ به این درخواست، با بیان اینکه ایران برای امنیت جان ژاپنی‌ها ارزش بسیاری قائل است، تأکید کرد: باید امنیت جانی ژاپنی‌ها به‌طور صددرصد تضمین شود. گواهی درباره کشتیرانی امن و آزاد در خلیج‌فارس نیز گفت قصد ایران در بستن تنگه هرمز به‌طور صحیح گزارش نشده است و حتی اگر 50 درصد از کشتی‌های ایرانی براثر حملات عراقی‌ها منهدم شود، ایران تنگه هرمز را نخواهد بست.(2)
خبرگزاری کیودو در گزارش دیگری اعلام کرد: «کمپانی ژاپنی میتسویی که با ازسر گرفته‌شدن کارهای ساختمانی در پروژه مشترک پتروشیمی با ایران در ماه ژانویه آینده موافقت کرده است، امروز گفت تا زمانی‌که خطر بمباران وجود دارد کار این مجتمع از سر گرفته نخواهد شد.» بنا به این گزارش، توشیو جیما معاون اجرایی میتسویی، این مطلب را پس از هشدار اخیر عراق اعلام کرد. کمپانی میتسویی برای کسب اطلاعات بیشتر سرگرم تماس با وزارت امورخارجه و دیگر منابع است. خبرگزاری کیودو افزود: سوسوکو اونو وزیر تجارت بین‌المللی و صنعت ژاپن، گفت مسئله جدی است و ژاپن آنچه در توان دارد برای جلوگیری از تشدید جنگ ایران و عراق به کار خواهد برد(3)
1
نشریه بررسی اقتصادی خاورمیانه (غرب آسیا) از طرح احداث یک خط لوله جدید برای انتقال نفت عراق به ساحل عربستان در دریای سرخ خبر داد. عراق و عربستان درحال بررسی یک طرح موقتی به‌منظور مرتبط‌ساختن حوزه‌های نفتی جنوب عراق به خط لوله اصلی عربستان هستند که تا بندر ینبُع در دریای سرخ امتداد دارد. در همین حال، یک پروژه درازمدت برای ایجاد یک خط لوله جداگانه به‌منظور صدور نفت عراق به دریای سرخ، در دست تهیه است. این نشریه به نقل از منابع عراقی نوشت: «احداث خط لوله از حوزه‌های رومیله در جنوب عراق به نزدیک‌ترین نقطه به خط لوله اصلی عربستان بعد از انعقاد موافقت‌نامه دراین‌زمینه شش ماه تا یک سال به طول می‌انجامد و هزینه آن نیز 5/2 میلیارد دلار برآورد شده است.»(1)
2
درحالی‌که گزارش‌ها از تحرک وسیع سیاسی، اقتصادی و نظامی امریکا برای مقابله با عملی‌شدن تهدید ایران به انسداد تنگه هرمز حکایت دارد، وزیر نفت عربستان تأثیر اقدام احتمالی ایران دراین‌زمینه را بر جریان عبور نفت جزئی خواند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، شیخ احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان، با بیان اینکه «با هرگونه تلاش ایران جهت قطع حمل نفت از خلیج‌فارس فوراً مقابله خواهد شد»، خاطرنشان کرد: انتظار ندارد ایران تهدیدش را عملی سازد، ولی درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز، بحران کوتاه‌مدت خواهد بود و در عرض یکی دو هفته، تحت کنترل درمیآید. یمانی با اشاره به ظرفیت خط لوله‌ای که حوزه‌های نفتی شرق عربستان را به پایانه نفتی ینبُع در دریای سرخ متصل می‌کند، تأکید کرد این خط می‌تواند درصورت نیاز به تغییر مسیر نفت مورد استفاده قرار گیرد. وی گفت: «ظرفیت این خط لوله 8/1 میلیون بشکه در روز است و عربستان سعودی ظرفیتی به‌مراتب کمتر از این را مورد استفاده قرار می‌دهد.»
وزیر نفت عربستان همچنین تصریح کرد این کشور بزرگ‌ترین تولید کننده اوپک است و درحال‌حاضر 5 میلیون بشکه نفت خام در روز تولید می‌کند. این درحالی است که «مقامات وزارت خارجه امریکا و بسیاری از کارشناسان خصوصی، تولید نفت عربستان سعودی را 6 میلیون بشکه ذکر کردهاند. مطالعات اخیر امریکا نشان می‌دهد که غرب به‌استثنای امریکا نسبت به قطع طولانی نفت خلیج [فارس] بسیار آسیب‌پذیر است. تنها 7 درصد از نفت مورد احتیاج
1) همان، صص 6 و 7، نیکوزیا - خبرگزاری فرانسه، 3/8/1362.
امریکا از تنگه هرمز می‌گذرد، درحالی‌که این رقم برای اروپا 40 درصد و برای ژاپن 60 درصد است.»(1)
از سوی دیگر، رادیو امریکا در گزارشی گفت: یمانی اظهارات خود درباره کم‌اهمیت جلوه‌دادن تهدید ایران را در ملاقات با دونالد ریگان وزیر خزانه‌داری امریکا، که سرگرم دیدار از کشورهای خلیج‌فارس می‌باشد عنوان کرده است.(2)قرار است وزیر خزانه‌داری امریکا درخصوص پیامدهای اقتصادی جنگ ایران و عراق و تهدیدات ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز با مقامات کشورهای منطقه گفت‌وگو کند.(3)
1
خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از هفته‌نامه الشعب (چاپ قاهره) اعلام کرد: «سوپراتانداردهای ساخت فرانسه هم‌اکنون در یک پایگاه مصری در انتظار به سر می‌برند.» این هفته‌نامه، که ارگان حزب کارگر سوسیالیست می‌باشد، منبع گزارش خود را منابع خصوصی در پاریس ذکر کرد و افزود: فرانسوا میتران رئیس دولت سوسیالیست فرانسه، در آخرین لحظه حکمی برای تأخیر در تحویل این هواپیماها صادر کرد. این امر سبب شد تا صدام، فرانسه را به لغو کلیه معاهداتش با این کشور تهدید کند.(4)
2
لوران شوالیه خبرنگار خبرگزاری فرانسه در منامه، مواضع تهدیدآمیز عراق و تلاش‌های اخیر این کشور در گسترش دامنه جنگ را دستمایه تفسیری با عنوان "بغداد یک استراتژی جهت‌دار اتخاذ می‌کند" قرار داد.
در این تفسیر آمده است: «اقدامات عراق در پاسخ به این حمله [والفجر4] با استراتژی این کشور در جریان حمله‌های قبلی ایران تفاوت دارد و این‌بار یک جنبه همه‌گیر داشته است. ... بغداد امروز از اینکه شهرهای دور از مرز (80 و 120 کیلومتر) ایران را مورد حمله موشکهای دوربرد خود قرار دهد و میان بمباران‌های خود و ازسرگیری فعالیت نظامی ایران رابطه برقرار نماید، خودداری نمی‌ورزد. درحالی‌که حمله‌های موشکی قبلی که با استفاده از موشکهای نوع اسکاد بی ساخت شوروی انجام شد و به گفته تهران عمدتاً قربانیانی در میان اهالی غیرنظامی به جا گذاشته با سکوت برگزار شده بود، این‌بار خود صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق است که اعلام کرد این حملات ادامه خواهند یافت.»
شوالیه مجموعه اقدامات عراق ازجمله مین‌گذاری در نزدیکی بندر امام خمینی را نشانه تصمیم عراق برای تحمیل «بار نظامی، اقتصادی و سیاسی جدیدی بر ایران در ادامه جنگ دانست» و براین‌اساس پیش‌بینی کرد: «به‌زودی سوپراتانداردها وارد عمل شوند و احتمالاً عملیاتی علیه ترمینال نفتی خارک صورت گیرد.» وی در پایان تفسیر خود یادآور شد: «استراتژی جهت‌دار توسط بغداد به‌عنوان راهی انتخاب شده است تا تهران را وادار نماید از دید نظامی خود به‌عنوان راه پایان‌دادن به جنگ دست بردارد.»(5)
1) همان، صص 12 و 13، 3/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 221، 5/8/1362، ص25، رادیو امریکا، 4/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 222، 6/8/1362، ص35، رادیو اسرائیل، 4/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، ص11، قاهره - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 3/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 46، 5/8/1362، صص 12 و 13، منامه - خبرگزاری فرانسه، 3/8/1362.
1
هم‌زمان با ادامه عملیات جست‌وجو و خاک‌برداری برای یافتن اجساد نظامیان امریکایی و فرانسوی در بیروت محافل سیاسی خبری غرب ضمن تکرار اتهام دخالت ایران و سوریه در انفجار پایگاه‌های نظامی امریکا و فرانسه، به طرح مباحثی درباره مأموریت نیروهای چندملیتی در لبنان پرداختند.
گزارش امروز منابع خبری حاکی است با ادامه جست‌وجو در میان ویرانه‌های قرارگاه تفنگ‌داران دریایی امریکا و مقر چتربازان فرانسوی در بیروت، رقم تلفات نظامیان دو کشور به ترتیب به 207 و 46 تن رسیده است.(1)در همین حال، فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه، پس از بازگشت از سفر کوتاه خود به بیروت در گفت‌وگو با خبرنگاران در پاریس تأکید کرد: «فرانسه در دفاع از اصول استقلال ملی و توازن نیروها در لبنان صرفاً از صلح دفاع می‌کند.»(2)
از سوی دیگر درحالی‌که پیشتر گروهی با عنوان "جنبش انقلاب اسلامی آزاد" مسئولیت انفجارهای روز یکشنبه در بیروت را به عهده گرفته بود، امروز اعلام شد که سازمان جهاد اسلامی با پخش اعلامیه‌ای در بیروت حوادث مذکور را به خود منتسب کرده است. این سازمان در اعلامیه خود انفجارهای اخیر را اقدامی علیه دژهای امپریالیسم خوانده و افزوده است: «ما ایرانی یا سوری و یا فلسطینی نبوده، بلکه ما سربازان خدا و عاشق شهادت و از مسلمانان لبنان هستیم.»(3)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از واشنگتن، رسانه‌های امریکا در گزارشهای امروز خود درمورد انفجارهای بیروت سه موضوع «نظرات مقامات امریکایی درمورد این واقعه و ادامه سیاست امریکا در لبنان و همچنین شناسایی عاملان اصلی انفجار که ایران و گروه‌های شیعه مسلمان طرف‌دار ایران از متهمین درجه یک [آن] می‌باشند»، را مورد توجه قرار دادند.(4)روزنامه واشنگتن پست در گزارشی به نقل از مقامات رسمی دولت ریگان به شواهدی درمورد احتمال آگاهی مسئولان سفارت ایران از نقشه انفجار اشاره کرده و افزود: این اطلاعات بر پایه مشاهده فعالیت‌های ایرانیان در بیروت بعد از وقوع حادثه است. بااین‌حال به گفته مقامات رسمی اجرایی و متخصص، «هنوز شواهد قطعی برای اثبات همدستی ایران در جریان انفجار بمب وجود ندارد.» واشنگتن پست با اشاره به فعالیت یک گروه لبنانی شیعه در بعلبک تحت رهبری حسین موسوی که از جنبش اصلی شیعه در لبنان (امل) منشعب و با ایران هم‌پیمان
شده نوشت: «گرچه مقامات رسمی می‌گویند ایرانیان بدون اجازه و یاری سوریه قادر به فعالیت در داخل لبنان نمی‌باشند، لیکن به نظر می‌رسد اتهامات وارده درمورد عاملین توطئه علیه نیروهای امریکایی بیشتر به ایران وارد شده است تا سوریه.» این روزنامه ضمن یادآوری اظهارات دیروز جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا در جلسه کنگره مبنی‌بر مخالفت سوریه، شوروی و ایران با استقرار صلح در لبنان به نقل از یک سناتور امریکایی نوشت که شولتز در جلسه خصوصی دیروز گفت: «مظنون‌ترین مرکز اسلامی در لبنان آنهایی هستند که با ایران در تماس‌اند.»(1)
هفته‌نامه نیوزویک (چاپ امریکا) نیز در شماره اخیر خود در گزارشی با عنوان "قصابی در لبنان" آورده است: «جمهوری اسلامی به‌طور مداوم تنفر خود را از امریکا و فرانسه اعلام می‌کند.» این نشریه افزود: «اگر ثابت شود که جمهوری اسلامی ایران در این بمب‌گذاری نقشی اساسی داشته است ایالات متحده امریکا بجز نزدیکی با عراق و برقرارکردن مجدد مناسبات سیاسی با آن کشور چاره دیگری نخواهد داشت، زیرا اگر ایالات متحده از نیروهای نظامی خود مستقیماً علیه جمهوری اسلامی استفاده کند این امکان وجود دارد که رژیم آیت‌الله خمینی برای نجات خود به اردوگاه شوروی بپیوندد.»(2)
روزنامه واشنگتن پست در گزارش دیگری خاطرنشان کرد: واقعه لبنان سؤالات زیادی را در کنگره امریکا درباره لزوم بازنگری سیاست این کشور در منطقه غرب آسیا برانگیخته است. دراین‌مورد یک سناتور دمکرات از ایالت کلرادو ادامه کشتار امریکاییها را غیرقابل تحمل خواند و گفت: «روشن است که حضور نظامی در ناحیه پاسخ صحیح نیست. اگر می‌خواستیم اعلام جنگ کنیم حتی نمی‌دانیم علیه چه کسی باید اعلام جنگ کرد.» رهبر اقلیت کنگره (حزب دمکرات) نیز در مصاحبه با خبرنگاران گفت: «ما باید از منافع خود دفاع کنیم، ولی آیا حضور ما در لبنان برای نفت است؟ چرا کشورهای دیگر مانند ژاپن که به آن نفت، احتیاج بیشتری دارند نیرو نمی‌فرستند؟ چرا از نیروهای سازمان ملل استفاده نمی‌شود؟ شاید آقای جمیل [رئیس‌جمهور لبنان] خوشش نمی‌آید، ولی این مطرح نیست. وی باید به ما گوش کند.» برژینسکی مشاور امنیت ملی در دولت کارتر نیز در مصاحبه با شبکه تلویزیونی پی.بی.اس. درارتباط‌با ادامه سیاست امریکا در لبنان گفت که باید از وجود اسرائیل استفاده کرد و بر کوشش‌های دیپلماتیک برای حل مسئله لبنان افزود.(3)
لوکوتیدین دوپاری دیگر روزنامه فرانسوی در شماره امروز خود در مقاله‌ای با عنوان "بلندپروازی سوریه و بازی دو قدرت بزرگ که آن را تسهیل کرده است"، نوشته است: «سوریه اکنون به یک قدرت منطقه ای بدل شده که بدون آن هیچ راه‌حلی امروزه امکان‌پذیر نیست. اما به نظر می‌رسد که سوریه به‌جای جست‌وجوی یک راه‌حل بیشتر می‌خواهد برگ‌های برنده را جمع‌آوری کند تا به‌جای بازی با آنها از قدرت آنها جهت اشکالتراشی استفاده کند.» این روزنامه،
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 221، 5/8/1362، صص 13 و 14، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، صص 44 و 45، رادیو صدای آزاد ایران، 3/8/1362.
3) همان، صص 29 - 26، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/8/1362.
ایران را نیز متهم کرد که از خلال صدور انقلاب جاه‌طلبی‌هایی برای کسب قدرت دارد.(1)
روزنامه لوموند (چاپ پاریس) نیز با انتساب هویت سازمان جهاد اسلامی به جناح انشعابی جنبش امل تحت رهبری حسین موسوی، دلیل جدایی موسوی از امل را اختلاف‌نظر وی با مشی سیاسی و عملکرد نبیه بری دبیرکل این جنبش دانسته و افزود: «آقای بری بارها به اهداف قانونی جنبش امل و نیز عدم وابستگی آن به سیاست‌های دمشق و تهران تأکید ورزیده است. به همین دلیل نیز وی جزء نخستین کسانی بود که قبل از اینکه از قدرت حاکم به‌خاطر "فالانژیزه شدن" رژیم فاصله بگیرد از انتخاب پرزیدنت امین جمیل استقبال نموده بود.»(2)
در همین زمینه خبرگزاری تاس به نقل از روزنامه پراودا (ارگان رسمی حزب کمونیست شوروی) گفت: «بر هر فرد بی‌طرفی باید آشکار باشد که حوادث بیروت نتیجه مستقیم سیاست ماجراجویان واشنگتن است، چراکه در هر مکان که تحولات اوضاع برخلاف سناریوی ایالات متحده باشد نیروهای مسلح خود را به‌سرعت به آن محل اعزام می‌دارد.» پراودا با اشاره به اینکه «میهن‌پرستان لبنانی، سربازان امریکایی را همانند اشغالگران اسرائیلی می‌دانند»، هشدار داد: «بهره‌برداری از انفجارهای بیروت به‌عنوان بهانه‌ای جهت دخالت بیشتر ایالات متحده در مسائل خاورمیانه [غرب آسیا] حقیقتاً راهی است که اوضاع خطرناک کنونی را پیچیده‌تر می‌کند.»(3)
1) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 423، 10/9/1362، صص 19 - 17، روزنامه لوکوتیدین دوپاری، 3/8/1362.
2) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 419، 1/9/1362، صص 11 و 12، روزنامه لوموند، 3/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 220، 4/8/1362، ص24، مسکو - خبرگزاری تاس، 3/8/1362.
1
در ادامه عملیات والفجر٤ و به‌منظور تکمیل اهداف مرحله دوم این عملیات، لشکر41 ثارالله(ع) باوجود وارد عمل نشدن لشکر١٤ امام حسین(ع)، که مأموریت تصرف ارتفاع سنگ معدن و الحاق در جناح چپ این یگان را برعهده داشت، موفق شد دو ارتفاع مهم هرگنه را در شمال‌شرق پنجوین به تصرف درآورد.
از اولین دقایق امروز، نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) با استعداد ٢ گردان برای تصرف ارتفاع 1530 در غرب هرگنه و ارتفاع 1470 در جنوب این ارتفاع عملیات خود را آغاز کردند.(1)فرماندهی لشکر41 ثارالله(ع) با هدف تصرف ارتفاع 1530، که تاکنون چندین‌بار برای گرفتن آن اقدام شده بود، گردانی را که دو شب قبل در همین منطقه عمل کرده و از منطقه شناخت کافی داشت، بازسازی و تقویت کرده و به کار گرفت. علاوه‌براین به‌منظور استفاده مؤثرتر از توپخانه و تمرکز آتش بر روی نقاط مختلف ارتفاع1530، هماهنگی‌های ویژه‌ای با واحد توپخانه و دیدبان‌ها انجام شد.(2)
با این تدابیر نیروهای این لشکر از دو جناح به دو ارتفاع مزبور هجوم آوردند. هم‌زمان با درگیری نیروها در دامنه این دو ارتفاع، توپخانه خودی آتش مداوم و مؤثری را روی قله 1530 اجرا کرد، این قله که برخلاف قله‌های دیگر فاقد درخت بود این امکان را برای دشمن فراهم می‌کرد که به دامنه‌ها و اطراف آن تسلط دیدوتیر داشته باشد، علاوه‌برآن، به‌علت شیب تند این ارتفاع صعود از آن برای نیروهای خودی بسیار سخت بود.
در ساعت 3 بامداد، نیروهای عمل‌کننده با اعلام اینکه حدود 17 تن از افراد دشمن را کشته و درحال نزدیک‌شدن به قله هستند، درخواست کردند که توپخانه‌های خودی فقط نوک قله و عقبه‌های این ارتفاع را هدف بگیرند. با تمرکز آتش روی قله‌های اصلی این ارتفاع، نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) تا ساعت ٧ صبح، موفق به تصرف ارتفاع 1470 شدند، ولی باوجود تلاش مستمر آنها، دشمن با تحمل تلفات بالا همچنان روی ارتفاع 1530 مقاومت می‌کرد. سرانجام در ساعت 10، تلاش نیروهای خودی و آتش دقیق توپخانه مؤثر واقع شد و نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) روی ارتفاع 1530 مستقر شدند.(3)
1) نیروهای این یگان پس از تاریک‌شدن هوا در روز قبل حرکت خود را به‌سمت هدف شروع کرده بودند.
2) سند شماره 134/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی لشکر41 ثارالله(ع) محمد الفت، 3/9/1362، صص 15 و 26.
3) سند شماره 300/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی لشکر41 ثارالله(ع) در عملیات والفجر٤، محمد الفت، 29/7/1362 تا 15/8/1362، صص44 و 47؛ و- سند شماره 134/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص22 و 23.
تصویر
دراین‌حال، لشکر14 امام حسین(ع) که قرار بود در سمت چپ این یگان برای تصرف ارتفاع سنگ معدن و الحاق با لشکر41 ثارالله(ع) وارد عمل شود، نتوانست مأموریت خود را اجرا کند. ماجرا از این قرار بود که نیروهای عمل‌کننده این لشکر پس از صرف شام از عقبه لشکر به‌سمت منطقه هدف درحال حرکت بودند، اما اغلب آنها به‌علت مسمومیت غذایی دچار دل‌پیچه و اسهال و استفراغ شدند. فرماندهی نیز به‌ناچار آنان را به عقب برگرداند و چون فرصتی برای آماده‌ساختن یگان‌های دیگر نبود، عملیات این یگان منتفی شد.
حادثه دیگری که مانع از اجرای عملیات لشکر14 امام حسین(ع) شد شهادت تعدادی از نیروهای واحد تخریب و اطلاعات این لشکر بود که نقش مهمی در اجرای عملیات داشتند. 7 تن از افراد شناسایی و تخریب این یگان ساعاتی قبل از حرکت نیروها برای بازکردن معبر جدید و کنترل آخرین شناسایی‌ها به منطقه رفته بودند، اما براثر انفجار چندین مین اغلب این افراد ازجمله ٢ تن از بهترین نیروهای اطلاعات - عملیات این لشکر به شهادت رسیدند.(1)
1
به‌دنبال اخبار انتشاریافته در روزهای قبل درخصوص اقدام عراق به تخریب شهر پنجوین و باتوجه‌به اینکه فرماندهان ارتش عراق تداوم عملیات ایران را محتمل می‌دانستند و از طرفی به‌دنبال اقدامات نیروهای خودی در شمال رودخانه قزلجه (احداث خاکریز و...) درخصوص محاصره‌شدن نیروهای مستقر در پنجوین از سه جهت، احساس خطر می‌کردند، فرماندهی سپاه یکم عراق، که پدافند این منطقه جزء مأموریت آن بود، به فرماندهان یگان‌های مستقر در منطقه دستور داد تا شهر پنجوین را تخریب کنند. به‌دنبال این دستور شهر به‌سرعت تخلیه شد و ٦ گردان مهندسی ارتش عراق از ساعت 11:30 شروع به تخریب بخش‌های عمده‌ای از شهر پنجوین کردند و تمامی علائم و نشانه‌هایی که هویت شهر را مشخص می‌کرد از بین بردند. این اقدام ارتش عراق تا ساعت 17 به طول انجامید. هم‌زمان با تخریب و تخلیه نیروهای دشمن از شهر پنجوین، نیروهای خودی با دیدبانی دقیق و اجرای آتش علیه واحدهای مهندسی و رزمی عراق، خسارت‌های سنگینی را به آنها وارد کردند.
براساس اخبار رسیده از شنود نیروهای خودی، فرماندهی ارتش عراق در منطقه پس از تخریب و تخلیه شهر، به توپخانه‌های عراقی دستور داد تا درصورت مشاهده هرگونه تحرکی در هر نقطه از شهر، آتش سنگینی را علیه آن موضع اجرا کنند. درپی این اقدام، ارتش عراق نیروهای پیاده و زرهی خود را به ارتفاع کانی‌مانگا منتقل و محور پنجوین - کانی‌مانگا را تقویت کرد.(2)
1) سند شماره 133/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی لشکر14 امام حسین(ع)، اصغر معرفت جو، صص57 و 58.
2) سند شماره 108989 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 4/8/1362؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) داود رنجبر، صص 88 و 89.
1
با تصرف ارتفاعات 1470 و 1530 هرگنه به‌دست لشکر41 ثارالله(ع) که پیامد آن تخلیه و تخریب شهر پنجوین توسط ارتش عراق بود، امروز مرحله دوم عملیات والفجر٤ که از 2/8/1362 شروع شده بود، پایان یافت.
استعداد یگان‌های شرکت‌کننده در این مرحله از عملیات چنین بود: لشکر٣١ عاشورا با ٤ گردان، لشکر٢٥ کربلا با ٢ گردان، لشکر41 ثارالله(ع) با ٣ گردان، لشکر١٤ امام حسین(ع) با ٤ گردان، لشکر٨ نجف با یک گردان و یک گردان از تیپ1 لشکر28 کردستان ارتش؛ یگان‌های مذکور با اجرای عملیات در سه شب متوالی، سرزمینی به وسعت 100 کیلومتر مربع شامل ارتفاعات خلوزه٢، هفت‌توانان، کلو، شاخ نالشکینه (جنوب لری)، دشت شمال رودخانه قزلجه و ارتفاعات شرق پنجوین (ارتفاع 1470و1530 هرگنه) را آزاد کردند.
در این مرحله خساراتی بدین شرح به دشمن وارد شد:
تیپ65 عراق 30%، یک گردان تانک 80% و 10 یگان کماندویی درمجموع 70% منهدم شدند. از نیروهای دشمن نیز 2000 تن کشته یا زخمی و 40 تن اسیر شدند.
علاوه‌براین، در این مرحله نیروهای خودی توانستند 10 دستگاه انواع خودرو، 2 قبضه توپ106 میلی‌متری، ٤ قبضه توپ ضدهوایی چهارلول، ٥ قبضه خمپاره‌انداز و یک دستگاه رادار کنترل نفر(رازیت) را به غنیمت بگیرند.(1)
از سوی دیگر واحد پرسنلی قرارگاه مقدم حمزه آمار شهدا و مجروحان یگان‌های سپاه را تا پایان مرحله دوم عملیات والفجر4، 845 شهید و 4056 زخمی اعلام کرد. طبق گزارش این واحد تعداد شهدا و مجروحان به تفکیک یگان‌ها چنین است:
102 نفر(2)
1
امروز نیروهای خودی علاوه‌بر اجرای عملیات اصلی در منطقه عمومی شیلر (والفجر4)، تحرکاتی را هرچند محدود علیه نظامیان عراقی در جبهه‌های مختلف انجام دادند.
در منطقه حاج‌عمران (منطقه عملیاتی والفجر2) نیروهای لشکر19 فجر در عملیاتی انهدامی علیه نیروهای عراقی پس از کسب اطلاع از جابهجایی دشمن، با اجرای آتش توپخانه و خمپاره‌انداز120 میلی‌متری محل تردد خودروهای عراق را هدف قرار دادند. در این عملیات به یک خودروی جیپ فرماندهی، ٥ دستگاه کامیون آیفا و کمپرسی حامل نفرات خسارت وارد شد و تعدادی از نیروهای عراقی کشته یا زخمی شدند.
همچنین یک گروه چریکی لشکر19 فجر با نفوذ به عمق منطقه دشمن به چند موضع و محل استقرار نظامیان عراقی حمله کردند. اصابت گلوله‌های خمپاره به 15 سنگر نفرات و یک سنگر مخابرات دشمن خسارت‌هایی وارد کرد و 3 تانکر آب را منهدم ساخت. در این اقدام 25 تن از نظامیان عراقی کشته شدند(1)
در همین حال، نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) با همکاری برخی معارضین کرد عراقی ازجمله بارزانی‌ها و سوسیالیست‌ها به مواضع نظامی عراق و مقر حزب بعث در داخل و اطراف شهرهای سیدصادق، حلبچه، بانی‌بنوک، لار مرکزی در محور سیدصادق و سیروان حمله کردند. در این حملات چریکی که اغلب با شلیک خمپاره یا آر.پی.جی صورت گرفت، آسیب‌های فراوانی به پایگاه‌های نظامی و مقرهای امنیتی دشمن وارد شد(2)
2
صدام حسین رئیس‌جمهور و فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، پس از شکست سنگین ارتش این کشور در عملیات والفجر٤، به مناطق کردنشین این کشور سفر و در اقدامی برنامه‌ریزی‌شده در مسجد روستای عربت سخنرانی کرد. مباهات به قدرت هجومی ارتش عراق در زمان حمله سراسری به ایران در مهرماه 1359، انتقاد از کردها به‌علت شرکت‌نکردن در جنگ علیه ایران، شماتت قوم کرد و به‌رخ‌کشیدن میهن‌دوستی اعراب نسبت به کردها، محورهای مهم سخنرانی وی بود.
صدام در قسمتی از سخنان خود گفت: پس از عقب‌نشینی ارتش ما به مرز، که یک سال و سه ماه از آن می‌گذرد، ایران هنوز نتوانسته وارد خاک عراق شود، درحالی‌که ارتش عراق توانست (در ماه‌های اول جنگ) در مدت چند روز، ١١ شهر را تصرف کند، درحالی‌که کمترین فاصله مرز تا عمق خاک ایران ٤ تا ٥ مایل (حدود 9 کیلومتر) بود و امروز ایران با تصرف چند کیلومتر از خاک عراق به آن مباهات می‌کند. تعداد جمعیت عراق معلوم است و تعداد جمعیت ایران نیز معلوم است. هر عراقی معادل ٤ ایرانی است. اگر فاصله پایتخت‌های دو کشور ایران و عراق را در نظر
1) سند شماره 308493 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات به ستاد لشکر19 فجر، 5/8/1362.
2) سند شماره 20805 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک جنگ‌های نامنظم ارتش و سپاه به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 11/8/1362؛ و- سند شماره 317098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد جنگ‌های نامنظم ارتش و سپاه به فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع)، 5/8/1362؛ و- سند شماره 318224 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن٣) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات - مد عملیات)، 21/8/1362.
بگیریم، اگر فاصله پایتخت ایران تا مرز به اندازه فاصله بغداد تا مرز بود، ما همان دو سه روز اول وارد پایتخت ایران شده بودیم، برای اینکه هرچه ارتش ما پیشروی می‌کرد ارتش ایران فرار می‌کرد.
من به اکراد می‌گویم که عراق با 14 میلیون عراقی نمی‌جنگد، بلکه تمام اعراب همراه عراق هستند. کردها در گذشته سختی‌هایی می‌کشیدند و زیر برق شمشیر بارزانی زندگی می‌کردند. می‌دانیم که کردها از همان اول انقلاب (بعث) محروم شدند و از شعاع انقلاب عقب افتادند و به همین دلیل قرار شد که مدتی را در سربازی خدمت کنند تا توجیه شوند. قبلاً وقتی به بصره حمله می‌شد و به کردها می‌گفتیم که به بصره بیایید و دفاع کنید می‌گفتند که بصره از کردستان دور است و ما نمی‌توانیم. ولی حالا که ایران به کردستان حمله کرده بیایید از شهر خودتان دفاع کنید.
ایران تصمیم دارد قسمتی از سرزمین عراق را تصرف کند، این برای کرد عراقی ننگ است که بگذارد ایران وارد خاک عراق شود و عراقی‌های عرب از سرزمین کردها دفاع کنند و اکراد دست روی دست بگذارند و دفاع نکنند. ضمن اینکه همه اعراب باید از عراق دفاع کنند، ولی اکراد در این منطقه باید بیشتر از اعراب حمایت کنند و این ننگ را هرگز عراق از یاد نخواهد برد و در تاریخ ثبت خواهد شد. من می‌دانم و اطلاع دارم که کردها خوی جنگجویی دارند پس نباید شانه خالی کنند و همانند ترکمن‌ها و اعراب در دفاع از عراق اصرار کنند و من به این خصلت کردها ایمان دارم و هرچه کرد در ارتش داریم همه از خوبان ارتش هستند و از هر 10 نفر از افراد ممتاز ارتش 2 نفرشان کرد است.
مگر در بصره و مندلی و شمال میسان و جاهای دیگر جنگ نیست و مگر ملت عرب همه‌جا همراه ما نمی‌جنگیدند. کردها باید پس از چهار سال جنگ بیدار شوند و به خود بیایند. من می‌دانم 70 هزار نفر کرد در ارتش هستند، ولی این تعداد به نسبت جمعیت آنان کم است و باید بیشتر از این باشد. آنها باید از عراق و زمین کردستان دفاع کنند. من از اهالی پنجوین می‌خواهم که مقاومت کنند. این جنگ آنها را از شهرهایشان آواره کرده ولی اینکه پنجوین زیر آتش قرار گرفته به‌دلیل این است که در مرز واقع شده است. وقتی‌که ما از خاک ایران عقب‌نشینی کردیم پنجوین در خط مرزی است، پس زیر آتش قرار می‌گیرد، ولی شهرهای دیگر مثل مندلی ٧ کیلومتر از خط مرزی دور است و بااین‌همه مردمش مقاومت کرده و به همین دلیل است که آتش می‌ریزند. ما به مردم پنجوین می‌گوییم که هر توپی که به پنجوین فرود می‌آید و خانه‌ای را خراب می‌کند ما در مقابل آن یک موشک به شهرهای ایران می‌فرستیم و این حق شرعی است. چشم دربرابر چشم و دندان دربرابر دندان و من از خوبان در هر کجا که هستند معذرت می‌خواهم چه در ایران و چه در خارج؛ برای اینکه دفاع از عراق واجب و ما ضربه‌های خودمان را ادامه خواهیم داد. حتی اگر در عمق خاک ایران باشند و دو روز قبل نیز این کار را انجام دادهایم.(1)
1) سند شماره 20739 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات به فرماندهی لشکر14 امام حسین(ع)، 4/8/1362.
1
پرتاب دو موشک به شهر بهبهان، بمباران مسجدسلیمان و بانه و نیز گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر ازجمله اقداماتی بود که امروز ارتش عراق علیه مناطق مسکونی ایران انجام داد.
یگان موشکی ارتش عراق در ساعت 17 امروز با دو فروند موشک زمین‌به‌زمین شهر بهبهان را هدف قرار داد. یکی از این موشک‌ها درحالی به مدرسه پسرانه پیروز اصابت کرد که 328 دانش‌آموز این مدرسه در کلاس درس بودند. موشک دیگر نیز در مرکز شهر به زمین خورد. در این حمله موشکی علاوه‌بر تخریب این مدرسه، 30 باب منزل مسکونی و تعدادی مغازه نیز ویران شد و 95 تن به شهادت رسیدند که 80 تن از آنان دانش‌آموز بودند. همچنین 400 نفر زخمی شدند که 120 نفر از مجروحان دانش‌آموز و ٨ تن نیز از کادر آموزشی مدرسه و بقیه از مردم عادی بودند(1)
هم‌زمان با حمله موشکی عراق به شهر بهبهان، ٢ فروند هواپیمای عراقی نیز چندین بمب در مسجدسلیمان فروریختند. به‌علت اصابت تعدادی از بمب‌ها به ارتفاعات اطراف شهر، شدت تلفات و خسارات اندک بود و فقط یک تن شهید و ٥ نفر هم زخمی شدند.(2)
همچنین امروز جنگنده‌های عراقی در چند نوبت نیروگاه برق و پادگان شهر بانه را بمباران کردند. این حمله هوایی به‌دلیل بی‌دقتی و تعجیل خلبانان، خسارت و تلفاتی درپی نداشت.(3)
از سوی دیگر، در گلوله‌باران شهر آبادان نیز 6 نفر از اهالی شهر زخمی و ٦ منزل مسکونی، بخشی از یک بیمارستان و ٢ باب مغازه در خیابان‌های امیری، پیروزی و اسدآبادی این شهر آسیب دیدند.(4)
در خرمشهر هم گلوله‌های توپخانه‌های ارتش عراق به چند منزل در خیابان آریا، دیری‌فارم، گمرک، پل نصر و همچنین جزیره مینو اصابت کرد و خساراتی به بار آورد. در این گلوله‌باران ٢ نفر زخمی شدند.(5)
1) سند شماره 444865 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به ستاد مرکزی سپاه، 4/8/1362؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 7/8/1362، ص10؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 12/8/1362، ص14؛ و- سند شماره 354944 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان به نخست‌وزیری، 4/8/1362.
2) سند شماره 80746 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه8 به ستاد مرکزی فرماندهی کل، 4/8/1362؛ و- سند شماره 354944 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) سند شماره 341718 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان به استانداری کردستان، 4/8/1362.
4) سند شماره 289371 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 5/9/1362.
5) سند شماره 289370 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 5/9/1362.
1
اقدام فرانسه در تحویل دو فروند از هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق، نوع آموزش خلبانان عراقی، مشخصات فنی و قابلیت‌های این هواپیماها و موشکهای اگزوسه نصب‌شده بر روی آن موضوع گزارشی است که فرماندهی قرارگاه دریایی نوح نبی(ع) سپاه به فرماندهی قرارگاه کربلا ارسال کرده است.
در این گزارش آمده است: عراق احتمالاً دو فروند از هواپیماهای سوپراتاندارد استیجاری خود را از فرانسه دریافت کرده و آنها را در پایگاه هوایی جبانیه نگهداری می‌کند. هواپیماهای فوق به مدت دو سال توسط عراق اجاره شده و در این مدت تعمیرات آنها توسط فرانسه در عراق انجام می‌شود، اما خلبانان عراقی این هواپیماها را به پرواز درخواهند آورد. به‌منظور انجام تعمیرات و آماده‌سازی هواپیماهای مزبور، ١٥ تکنیسین خارجی (٧ فرانسوی و ٨ بلژیکی) در عراق مستقر شده‌اند. 10 نفر از خلبانان عراقی به مدت سه ماه، دوره آموزشی پرواز با هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی را دیده‌اند. در این آموزش آنها به‌سمت هدف‌های ثابت و متحرک دریایی، موشکهای آموزشی اگزوسه پرتاب کردهاند. هواپیماهای سوپراتاندارد با تغییراتی از روی هواپیماهای میراژ طراحی و ساخته شده است و هیچ چیز استثنائی ندارد؛ مانند همه هواپیماهای جنگنده دریایی در نزدیکی سطح آب درحدود 100 پائی پرواز می‌کند که این عمل توسط جایروهای ویژه هواپیما به‌طور خودکار کنترل می‌شود. هواپیمای سوپراتاندارد دارای رادار سی.اس. اف. اجاوا با برد 120 مایل و زاویه 60 درجه کج می‌تواند از
100 مایلی روی هدف قفل کند و برای هدایت موشک تا ٨ مایلی هدف مرتباً اطلاعات خود را به حافظه موشک اگزوسه منتقل نماید. این رادار در هرلحظه فقط روی یک هدف قفل می‌کند و برای پرتاب موشک بایستی حداقل در 70 مایلی هدف روی آن قفل کرده باشد. سرعت هواپیماهای سوپراتاندارد حدود ١ ماخ و برد عملیاتی آن 790 کیلومتر است درصورتی‌که یک فروند موشک اگزوسه در زیر بال راست و مخزن بنزین اضافی در زیر بال چپ باشد، برد نهایی هواپیما بدون مخزن اضافی 460 کیلومتر است. این هواپیماها دارای دستگاه‌های جنگ الکترونیکی تامون 5000 و همچنین رادار می‌باشد. این هواپیما بیش از یک موشک اگزوسه نمی‌تواند حمل کند، لیکن می‌تواند ٤ عدد بمب 400 کیلویی به‌صورت ٢ عدد در زیر هر بال حمل نماید. هواپیماهای فوق دارای ٢ مسلسل 30 میلی‌متری می‌باشد. سقف پرواز هواپیماهای سوپراتاندارد 100 تا 4500 پا می‌باشد و برای پرتاب موشک بایستی حداقل 100 پا اوج بگیرند. این هواپیما قابلیت سوخت‌گیری و سوخت‌دادن در هوا را دارد، ولی قابلیت مانور به طرفین مانند سایر هواپیماهای شکاری را ندارد.
سوپراتانداردهای فرانسوی مجهز به موشکهای هوابه‌هوا نیز می‌باشد. عراق علاوه‌بر هواپیماهای مورد اجاره تعداد 10 موشک اگزوسه هوابه‌دریا هریک به قیمت 10 میلیون فرانک فرانسه خریداری کرده که احتمالاً دریافت داشته و قبلاً نیز 30 فروند از این موشک‌ها را برای هلیکوپتر سوپرفرلئون خود دریافت کرده که اگر از آنها باقی مانده باشد، قابل‌حمل با هواپیماهای سوپراتاندارد نیز هست. موشکهای اگزوسه با کمک رادار هواپیما پرتاب و با کمک رادار خود روی هدف قفل و هدایت می‌شود. آنها خاصیت هدایت با اشعه مادون قرمز را ندارند، اما به حرارت حساس بوده و براثر نزدیکی به حرارت منهدم می‌شود. بهترین وسیله دفاعی کلیه موشک‌ها هدف‌های کاذب هستند و باتوجه‌به خاصیت راداری آنها که در مرحله نهایی سمت هدف بزرگ‌تر می‌رود احتمال اصابت به کشتی‌های نفتکش در کنار اسکله و جزیره خارک ضعیف است مگر از سمت و فاصله نزدیک مستقیماً بر روی کشتی پرتاب شود. برد نهایی موشک حدود 30 تا 35 مایل است و حداکثر برد آن باتوجه‌به سرعت هواپیما زمانی است که از ارتفاع 30000 پائی پرتاب شود. قبلاً قرار بود که عراق تعداد 10 فروند از هواپیماهای فوق را از فرانسه خریداری کند، لیکن با قرارداد اجاره ٥ فروند، اخیراً مذاکرات قبلی لغو گردیده است.(1)
1
در درگیری‌های نیروهای خودی و افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق عمومی دیواندره، سنندج و ارومیه، دو طرف متحمل تلفات و خساراتی شدند. امروز همچنین 2 تن از افراد حزب دمکرات نیز خود را تسلیم کردند.
1) سند شماره 104471 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نوح به قرارگاه کربلا، 4/8/1362.
نیروهای گشت مشترک سپاه و ژاندارمری در قریه پشت‌تنگ در جنوب‌غربی دیواندره با افراد سازمان کومه‌له درگیر شدند. پس از چندین ساعت زدوخورد میان دوطرف، عناصر کومه‌له منطقه را ترک کردند. در این درگیری یک تن از نیروهای خودی شهید و ٢ تن مجروح شدند. از مهاجمان نیز تعدادی کشته (برخی منابع میزان تلفات کومه‌له را تا ٢٠ نفر ذکر کردهاند) و ٤ تن زخمی شدند و ٢ تن نیز درحالی‌که ٤ قبضه اسلحه همراه داشتند، دستگیر شدند.(16)
در حادثه دیگری نیروهای سپاه و ژاندارمری که برای پاکسازی عازم قریه پیشین در محور سنندج - دیواندره شده بودند با افراد مسلح غیرقانونی درگیر شدند که براثر آن یک تن از افراد خودی شهید شد و تعدادی از عناصر ضدانقلاب نیز کشته یا زخمی و چند تن از آنان هم دستگیر شدند.(17)
در جنوب‌غربی ارومیه نیز یک درگیری میان نیروهای سپاه که برای عملیات گشت‌زنی به روستای جلدیان رفته بودند با عناصر حزب دمکرات رخ داد. در این درگیری یکی از افراد این حزب کشته و یکی دیگر از آنان نیز با یک قبضه اسلحه دستگیر شد.(18)
از سوی دیگر، در روستای خرم‌آباد در ١٦ کیلومتری جنوب ارومیه، یک تراکتور حامل غذای پایگاه ژاندارمری این روستا براثر برخورد با مین ضدتانکی که افراد مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند، منهدم شد. در این حادثه یک سرباز شهید و ٢ سرباز دیگر زخمی شدند.(19)
امروز همچنین ٢ تن از عناصر حزب دمکرات که هردو از چته‌های هیز پیشوا بودند، ضمن اظهار ندامت خود را به پایگاه سپاه میاندوآب تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند.(1)
1
در جلسه امروز شورای تأمین استان کردستان که با حضور استاندار و فرماندهان منطقه‌ای سپاه، ارتش، ژاندارمری و شهربانی برگزار گردید، شبانه‌روزی شدن تردد(2)در برخی محورهای مهم استانی بررسی شد. در این جلسه مقرر شد لشکر30 گرگان و سپاه ناحیه کردستان پس از رفع مشکلات موجود برای احداث پایگاه‌های مورد نیاز این لشکر، تأمین امنیت آمدوشدهای شبانه را برعهده گیرند. طبق برآوردهای اولیه، ١٤ پایگاه و ٧٠٠ نیرو برای تأمین امنیت شبانه این محور مورد نیاز است. در این جلسه همچنین درباره شبانه‌روزی شدن رفت‌وآمد در بخش‌های باقیمانده جاده سنندج - مریوان (سروآباد تا سنندج) نیز رایزنی‌هایی انجام گرفت(3)
1) سند شماره 354920 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات میاندوآب به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 7/8/1362؛ و- سند شماره 354919 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات میاندوآب به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 7/8/1362.
2) تقریباً در تمامی محورهای مواصلاتی استان‌های کردستان و آذربایجان‌غربی امکان تردد ٢٤ ساعته مقدور نیست و رفت‌وآمد فقط در ساعات روشنایی هوا (از 8 صبح تا ١٧ بعدازظهر) آن هم پس از استقرار نیروهای تأمین جاده - که اغلب از نیروهای ژاندارمری هستند - امکان‌پذیر می‌باشد.
3) سند شماره 320258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از معاون سیاسی - اداری استانداری کردستان، 14/8/1362.
1
به‌دنبال انتشار اطلاعیه مشترک قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، دادگاه‌های انقلاب دو استان کردستان و آذربایجان‌غربی و استانداران این دو استان در روز گذشته که در آن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی درخواست شده بود با اظهار ندامت از عملکرد گذشته و معرفی خود به نیروهای نظامی و امنیتی امکان زندگی شرافتمندانه را برای خود فراهم سازند، امروز در برخی از شهرهای کردنشین ازجمله سنندج، بیجار، پیرانشهر، بوکان، کامیاران، مهاباد و سردشت راه‌پیمایی‌هایی برگزار شد. راه‌پیمایان علاوه‌بر محکوم‌کردن اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی نظیر حزب دمکرات و سازمان کومه‌له، حملات موشکی رژیم عراق به شهرهای جنوبی را تقبیح کرده و از اجرای عملیات والفجر٤ در منطقه شیلر پشتیبانی کردند. در این راه‌پیمایی‌ها همچنین با تأکید از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی خواسته شد تا با درک موقعیت و پشت‌کردن به رفتار گذشته، خود را به نیروهای جمهوری اسلامی معرفی کرده و امکان زندگی سالم و متعهدانه را برای خود و خانواده‌شان فراهم کنند(1)
2
با تحکیم مواضع نیروهای خودی روی ارتفاعات مشرف بر شهر پنجوین، منابع خبری از فشار نیروهای ایران برای تصرف این شهر خبر دادند.
خبرگزاری رویتر از تهران با اعلام اینکه «فشار اصلی تهاجم کنونی روی شهر پنجوین بوده است»، به اظهارات شب گذشته سخنگوی شورای‌عالی دفاع درمورد مأموریت شش واحد مهندسی عراق برای تخریب شهر پنجوین اشاره و از قول وی اعلام کرد: «صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، می‌خواهد بگوید که جمهوری اسلامی این کار را کرده است.»(2)
خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد: براساس گفته‌های منابع اطلاعاتی در تهران، شهر پنجوین اکنون از سه طرف به‌وسیله نیروهای ایرانی محاصره شده است. به این ترتیب نیروهای عراقی هیچ راهی جز از غرب پنجوین به خارج ندارند.(3)در همین حال، ارتش عراق در اطلاعیه امروز خود به تلاش یکی از یگان‌های عملیاتی ایران برای نفوذ در منطقه سپاه یکم عراق، که مأموریت آن دفاع از منطقه پنجوین است، اشاره کرد و مدعی شد که حمله مذکور با مقاومت این سپاه شکست خورده و نیروهای ایرانی ضمن تحمل تلفات زیاد عقب نشسته‌اند.(4)
رادیوهای امریکا و اسرائیل نیز به نقل از گزارشهای نظامی ایران به محاصره شهر پنجوین اشاره کردند(5)بااین‌حال رادیو اسرائیل در بخش خبری خود گفت که از بیانیه‌های امروز ایران «چنین استنباط می‌شود که قوای آن کشور در 24 ساعت گذشته به پیشروی چشمگیری در جبهه پنجوین نائل نشده است.» این رادیو افزود: «بیانیه‌های قبلی حاکی‌از آن بود که نیروهای ایرانی پنجوین را از سه طرف در محاصره خود گرفته‌اند، ولی هنوز معلوم نیست که آنها چه موقع تصمیم خواهند گرفت به داخل شهر حمله کنند.»(6)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/8/1362، ص٢.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 47، 6/8/1362، ص9، تهران - رویتر، 4/8/1362.
3) همان، ص10، تهران - خبرگزاری فرانسه، 4/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 5/8/1362، ص2، رادیو بغداد، 4/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 46، 5/8/1362، صص27 - 25، 4/8/1362.
6) همان، صص26 و 27، 4/8/1362.
از سوی دیگر باتوجه‌به آزادسازی ارتفاعات مهم منطقه سردشت، به‌ویژه پاکسازی کامل منطقه راهبردی آلان از وجود گروه‌های مسلح غیرقانونی، خبرگزاری رویتر امروز به نقل از بیانیه نظامی ایران گزارش داد که نیروهای این کشور مناطق مذکور را از «شورشیانی که ازطرف عراق پشتیبانی می‌شوند بازپس گرفته‌اند.» رویتر اضافه کرد: «این شورشیان ترکیبی از افراد قبایل کرد و اعضای گروه‌های چریکی هستند که ابتدا در سال 1979، از انقلاب اسلامی ایران حمایت کردند لیکن بعداً به مخالفت با حکومت برخاستند. یکی از اهداف جدید تهاجم ایران که شش روز پیش آغاز شد جداکردن شورشیان از پشتیبانانشان در عراق است.»(1)
مطبوعات امروز صبح پاریس هم رویدادهای مربوط به مرحله دوم عملیات والفجر4 و نیز واکنش تهدیدآمیز عراق به «واردکردن ضربه در عمق خاک ایران» را انعکاس دادند. روزنامه لیبراسیون نوشت: «عراقی‌ها فشار [نیروهای] ایران روی شهر پنجوین را مورد تأیید قرار داده و تهدید کردهاند که اقدام به پاسخ در عمق خاک ایران خواهند کرد.»(2)گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از آنکارا نیز حاکی‌از بازتاب های مشابه این مرحله از عملیات در مطبوعات ترکیه است.(3)
تاس خبرگزاری رسمی شوروی نیز امروز به بررسی اطلاعیههای نظامی ایران و عراق به‌ویژه ارقام تلفات نیروهای دو طرف پرداخت.(4)رادیو پکن بیانیه نظامی عراق مبنی‌بر دفع حمله اخیر و میزان تلفات نیروهای ایران را انعکاس داد، اما به بیانیه نظامی ایران اشاره‌ای نکرد.(5)رادیو مسکو در تفسیری در بخش عربی خود اعلام کرد: «در روزهای اخیر، عملیات جنگی در بخش شمالی جبهه عراق و ایران بار دیگر فعال شده و نیروهای ایرانی تلاش نموده‌اند در این بخش دست به حمله بزنند و [در] گزارشهای رسیده از جبهه هرچند که تضاد داشته باشند، یک مسئله آشکار است و آن این است که تلاش می‌شود تا درگیری عراق و ایران که وارد چهارمین سال خود شده از راه‌های نظامی حل گردد و ده‌ها هزار نفر و صدها مرکز مسکونی و حتی برنامه‌های اقتصادی و اجتماعی در دو کشور قربانی این موضع‌گیری شده است و پایانی برای این جنگ مشهود نیست.»(6)
امروز همچنین خبرگزاری رویتر از بغداد گزارش داد روزنامه الثوره ارگان حزب بعث عراق «یک بار دیگر تأکید کرد که به ترمینال نفتی ایران در جزیره خارک درصورت ادامه جنگ حمله خواهد کرد.» به گزارش رویتر این اخطار «ضمن اعلام اجرای سومین حمله ایران برعلیه شهر پنجوین» داده شده است. الثوره همچنین نوشت: «عکس‌العمل بین‌المللی به‌جای آنکه متوجه تهدیدات متجاوز باشد متوجه خرید هواپیماهای فرانسوی (سوپراتاندارد) ازسوی عراق شده است.» این روزنامه افزود: «امریکا به‌جای اینکه متجاوز را از تجاوز بازدارد وی را در ادامه تجاوزش تشویق نموده و به تجاوز بیشتر برعلیه دیگر کشورهای عربی تهییج می‌نماید.» رویتر در پایان این گزارش به نقل از یک مقام نظامی عراق خاطرنشان کرد: «دشمن در جبهه پنجوین مشغول جمع‌آوری نیرو برای یک حمله مجدد است. ... نیروهای ما آماده دفع این حمله و سرکوب متجاوز هستند.»(7)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 47، 6/8/1362، ص10، تهران - رویتر، 4/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 46، 5/8/1362، ص21، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 47، 6/8/1362، صص10 و 11، آنکارا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 46، 5/8/1362، صص15 و 16، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/8/1362.
5) همان، ص26، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/8/1362.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 221، 5/8/1362، ص55، رادیو مسکو، 4/8/1362.
7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 47، 6/8/1362، صص11 و 12، بغداد - خبرگزاری رویتر، 4/8/1362.
1
درپی حملات روز گذشته عراق به چند روستا از توابع شهر بانه در عقبه منطقه عملیاتی والفجر4 که به کشته و مجروح‌شدن تعدادی از اهالی روستای سبدلو در 10 کیلومتری این شهر انجامید، خبرگزاری‌های رویتر، فرانسه و آلمان‌غربی و نیز رادیو امریکا این رویداد را به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی منعکس کردند. خبرگزاری آلمان‌غربی ضمن اشاره به سه حمله شیمیایی عراق در کمتر از یک هفته خاطرنشان کرد: «تاکنون پاسخی ازجانب عراق به این اتهامات داده نشده است.»(1)رویتر نیز یادآور شد: «تهران روز شنبه اعلام کرد نیروهای عراقی 20 گلوله شیمیایی توپ را به‌طرف نیروهای ایرانی که در تهاجم جدید شرکت دارند پرتاب نموده است.»(2)-(3)
2
فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران ضمن رد ادعای عراق مبنی‌بر مین‌گذاری در آب‌های منتهی به بندر امام خمینی، بر توانایی نیروهای مسلح کشور در مسدودساختن تنگه هرمز و درگیری با نیروهای امریکایی تأکید کرد.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، ناخدا اسفندیار حسینی در یک مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی گفت: «رژیم عراق همیشه سعی داشته با به‌راه‌انداختن سروصداهای کاذب شکست‌های خود را بپوشاند و مسئله مین‌گذاری را که مطرح کرده در اصل امری غیرواقعی است.» وی افزود: «تمامی منطقه در کنترل نیروهای اسلام است و عراق از ابتدای جنگ نتوانسته کوچک‌ترین ابراز وجودی در این ناحیه بنماید. البته امکان دارد صدام شیطنت کرده باشد و احتمالاً تعدادی مین در نقطه‌ای دور به آب انداخته باشد که براثر جریان آب به خلیج‌فارس آمده باشد و این مسئله را نمی‌توان به‌عنوان یک عملیات به حساب آورد.»
ناخدا حسینی همچنین با اشاره به حضور نیروهای امریکا در آب‌های اقیانوس هند و منطقه خلیج‌فارس تصریح کرد: «نیروهای امریکایی درحال‌حاضر اقدام به جابهجایی نیرو و دست به تحریک و مانور زده‌اند که [این] هم از نقشه‌های شیطانی و روانی آنهاست و همان‌طورکه رئیس مجلس گفته‌اند ما در درگیری با نیروهای امریکایی خیلی راحت‌تر خواهیم جنگید و خوشحال خواهیم شد که با امریکا و ابرقدرت‌ها مستقیماً درگیر شویم.» وی هماهنگی بین نیروهای دریایی و هوایی ارتش جمهوری اسلامی را بسیار چشمگیر خواند و درمورد توانایی نیروهای مسلح ایران در انسداد تنگه هرمز اظهار کرد: «درصورت لزوم ما برای انجام این کار طرح‌هایی داریم و با برادران سپاه همکاری نزدیک داریم و عملیات مردمی کاملاً سازمان یافته
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 46، 5/8/1362، صص20، 22 و 23، 4/8/1362.
2) به روزشمار 30/7/1362 رجوع شود.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 47، 6/8/1362، ص9، تهران - خبرگزاری رویتر، 4/8/1362.
است و برادران نیروی دریایی در آمادگی کامل هستند و اگر روزی امریکا به خود این جرئت را بدهد که مستقیماً در تنگه هرمز حضور پیدا کند آن‌وقت ما به او خواهیم فهماند که چگونه با او برخورد خواهیم کرد.»(1)
1
امام خمینی در دیدار رئیس‌جمهور و ائمه جمعه مراکز استان‌های کشور با ایشان، ضمن ایراد سخنانی به موضوعات مختلف ازجمله مسئولیت روحانیت درزمینه حفظ انقلاب و جلوگیری از تکرار تجربه مشروطه، اقدام سازمان عفو بین‌الملل در معرفی کشورهای ناقض حقوق بشر و اهمیت انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی پرداختند.
امروز در پایان گردهمایی دوروزه ائمه جمعه مراکز استان‌ها، آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و امام‌جمعه تهران و ائمه جمعه مراکز استان‌های کشور با رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران دیدار کردند. در این دیدار رهبر انقلاب با اشاره به اهمیت نمازجمعه و جایگاه امامت جمعه اظهار داشتند: «بحمدالله در این نهضت، نمازجمعه با محتوای حقیقی آن تحقق یافت و آقایان باید با سفارش به مردم و نسل‌های آینده به این مسئله اهمیت بدهند که نمازجمعه در رأس همه امور است و مردم را مجتمع کنند که در این امر خللی وارد نشود. منصب امامت جمعه یعنی منصب تماس روحانیت با ملت و روحانیت با مجلس و دولت و این از اموری است که با دست توانای ائمه جمعه انجام می‌گیرد.»
ایشان در همین زمینه افزودند: «امروز غیر از زمان سابق است که روحانیت نمی‌توانست کاری بکند، بلکه روحانیت مسئول است. نمی‌تواند کنار بنشیند و به دعا و به ذکر مشغول گردد. احتیاجات ما زیاد است؛ احتیاج به تبلیغ و احتیاج به قضاوت و درعین‌حال که شورای‌عالی قضایی زحمت کشیده است، ولی کمبود قاضی وجود دارد. حوزه‌ها و علما باید همت کنند که درس قضا بگویند و قضات را از فنونی که در سابق مانند زمان حضرت امیر(ع) استفاده می‌شد آگاه کنند که مسئله قضاوت تنها یک مسئله علمی نیست، بلکه یک مسئله فنی هم هست که گاهی از همین طریق قاضی به اطمینان می‌رسد که در باب قضا حجت است. خلاصۀ مسائل به‌عهده علما و خصوصاً ائمه جمعه است که همه دست در دست یکدیگر بدهند تا انقلاب محفوظ بماند و مثل زمان مشروطیت نشود که آنها که اهل کار بودند مأیوس بشوند و کنار بروند که در زمان مشروطیت همین کار را کردند و مستبدین آمدند و مشروطه‌خواه شدند و مشروطه‌خواهان را کنار زدند و عده‌ای که با اسلام سروکار ندارند به نام اسلام و پیروی از آداب اسلامی روی کار بیایند.»
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی در ادامه سخنان خود به بررسی عملکرد سازمان عفو بین‌الملل پرداخته و گفتند: «شما می‌دانید که دنیا امروز وضع خاصی پیدا کرده است و سازمان عفو
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/8/1362، ص2.
بین‌المللی اسم یک مشت ممالک را ردیف کرده که اینها حقوق بشر را نقض نموده‌اند که در میان آنها از امریکا و فرانسه و شوروی خبری نیست و هیچ اسمی به میان نیامده. درحالی‌که شوروی در افغانستان و امریکا در بیروت چه بساطی درست کردهاند و اسم آن را صلاح حال مردم گذاشته‌اند. صلاح حال مردم به شما چه؟ آن‌وقت درباره ایران که چند نفری را با آن‌همه فساد قصاصی نموده است آن‌قدر هیاهو به راه انداخته و همه رسانه‌های گروهی، ایران را مورد حمله قرار داده‌اند. البته آنها خوب می‌دانند که انقلاب ایران اگر به همه‌جا برسد، فاتحه آنها خوانده می‌شود و دست آنها کوتاه می‌گردد. مع‌الاسف حکومت‌های اسلامی یا توجه ندارند یا توجه دارند، ولی برای حکومت چندروزه خود سکوت نموده و با آنان همکاری می‌کنند که باید در مقابل آنها بایستیم تا انقلاب و اسلام به همه‌جا صادر شود.»
امام خمینی همچنین با اشاره به انتخابات آتی مجلس شورای اسلامی خاطرنشان کردند: «اما مسئله انتخابات آینده از اهم اموری است که مسئولیت آن با همه ما است و توجه دارند که دشمنان اسلام در نظر دارند کاری بکنند که انتخابات، درست صورت نگیرد و از دست مسلمان‌ها و متعهدین خارج شود. ولی شما باید تمام قدرتتان را صرف کنید که به‌خوبی انجام شود. انتخابات یک محکی هم برای خودتان است که ببینید آیا می‌خواهید انتخاب اصلح بکنید برای خودتان یا برای اسلام؟ اگر برای خودتان باشد شیطانی است و اما اگر انتخاب اصلح برای مسلمان‌ها است، کی و از کجاست مطرح نیست. از هر گروهی باشد، حزب باشد یا غیر حزب. نه حزب اسباب این می‌شود که غیر آن فاسد و نه صددرصد حزبی‌بودن باعث صلاح آنها است.»
رهبر انقلاب افزودند: «انتخاب اصلح برای مسلمین یعنی انتخاب فردی که تعهد به اسلام و حیثیت آن داشته باشد و همه چیز را بفهمد. چون در مجلس، اسلام تنها کافی نیست، بلکه باید مسلمانی باشد که احتیاجات مملکت را بشناسد و سیاست را بفهمد و مطلع به مصالح و مفاسد کشور باشد و ممکن است به شما و گروه شما هم مربوط نباشد.» ایشان در پایان سخنان خود تأکید کردند: «باید تمام قدرتمان را جمع کنیم که بازیگرها دوباره پیدا نشوند و آقایان ائمه جمعه علاوه‌بر اینکه باهم سمینار دارند با سایر علمای بلاد تهران و قم در ارتباط باشند که انتخابات خوب باشد و این مسئله، مسئله شخصی نیست بلکه برای اسلام و از امور مهمه است.»(1)
1
رئیس‌جمهور و رئیس دیوان‌عالی کشور امروز حملات اخیر عراق به شهرهای ایران و نیز تجهیز آن کشور به موشکهای دوربرد توسط ابرقدرت‌ها را محکوم کردند. در همین حال، امام خمینی با هر اقدامی درزمینه تلافی حملات عراق به مناطق مسکونی ایران مخالفت کرد.
آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهور، امروز درپیام تسلیتی به مناسبت حمله موشکی مجدد عراق به مسجدسلیمان خطاب به مردم آسیب‌دیده این شهر اظهار کرد: «هم‌وطنان عزیز،
1) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378، صص 197 - 195.
جرم ما این است که خواستیم در عصر تجاوز و تهاجم ابرقدرت‌ها، آزاد و مستقل زندگی کنیم و این نخستین‌بار نیست که در راه تحقق این آرمان انسانی و برحق خویش بهایی این‌چنین عظیم و گران بپردازیم و پیش از این در شهرهای آبادان، خرمشهر، دزفول، قصر شیرین، باختران، بانه، مریوان و صدها شهر و روستای دیگر در معرض چنین آزمایشی قرار گرفته‌ایم، اما هر بار به حول و قوه الهی منسجم‌تر و سربلندتر و مقاوم‌تر از پیش دربرابر این توطئه‌ها و تجاوزات دشمنان قد برافراشتیم.»
رئیس‌جمهور در بخش دیگری از پیام خود یادآور شد: «مقاومت ملت بزرگ ما نه‌فقط دشمن مستقیم و در روبه‌رو، که سازمان‌های به‌اصطلاح بین‌المللی او را نیز رسوا و بی‌اعتبار ساخته است.» وی آن‌گاه تأکید کرد: «حملات موشکی دشمن نشان داد که وقتی منافع و حقوق ملل مظلوم در میان است، ابرقدرت‌ها به‌صورت گله گرگ‌های متحد عمل می‌کنند؛ چراکه درحقیقت آنان که آتش جنگ و تجاوز را برافروخته‌اند و آنان که با اهدای موشکهای دوربرد و تسلیحات مدرن هیزم‌کش این آتش شده‌اند، شرکای جرم جنایت‌پیشگان صدامی هستند.» آیت‌الله خامنه‌ای در پایان خاطرنشان ساخت: «پاسخ جنایات ضد انسانی دشمن بعثی را در جبهه‌های نبرد خواهیم داد و انتقام خون شهیدانتان را در عرصه پیکار حق و باطل از مزدوران بعثی خواهیم گرفت.»(1)
همچنین آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور، در دیدار با اعضای بسیج شوشتر و نماینده این شهرستان در مجلس شورای اسلامی گفت: «ابرقدرت‌ها وقتی نوکرشان صدام دچار شکست‌های پی‌درپی می‌شود، وقتی شهرهای ما به‌وسیله موشکهای اهدایی ابرقدرت شرق به خاک و خون کشیده می‌شود، ندا سر می‌دهند که ایرانی‌ها فلان کار را کردند. وقتی دزفول و مسجدسلیمان ما هدف موشکهای رژیم بعثی و صهیونیستی صدام قرار می‌گیرد و دست حق، آنان را در دژهای فولادی خویش به خاک و خون می‌کشد می‌گویند این کار ایرانی‌ها است. چرا ابرقدرت‌ها باور ندارند که این جنود خدا است که آنها را از بین می‌برد.» رئیس دیوان‌عالی کشور سپس افزود: «اینها یک روز دنیا را گول می‌زدند که ما طرف‌دار پرولتاریا و امثال این چیزها هستیم. آیا پرولتاریای آنان صدام عفلقی است که به او موشک می‌دهند تا برادران و خواهران مسجدسلیمانی، دزفولی ما را به موشک ببندند و بر سر مردم فقیر مریوانی و بانه‌ای توپ و خمپاره بیندازد. اینها فکر می‌کنند که از دیوانه‌بازی‌های آنان به ستوه می‌آییم. غافل از اینکه مردمی که آرزویشان شهادت است با موشک نمی‌توان خفه کرد.»(2)
همچنین ستاد تبلیغات جنگ در اطلاعیه‌ای از کلیه خبرنگاران رسانه‌های گروهی در جهان دعوت کرد تا با سفر به ایران، آثار حملات موشکی عراق به مناطق غیرنظامی در شهرهای مسجدسلیمان و بهبهان را مشاهده کنند.(3)
دراین‌حال حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در یادداشت‌های روزانه خود نوشته است: سران قوا امشب در حضور امام خمینی راجع به هدف قراردادن مناطق مسکونی عراق به تلافی حملات دشمن علیه مراکز غیرنظامی ایران گفت‌وگو کردند، اما رهبر انقلاب با این اقدام مخالفت و بر اشکال شرعی و سیاسی آن تأکید نمودند. رئیس مجلس شورای اسلامی اضافه کرده است: «با وضعی که عراق پیش گرفته است، بدون زدن شهرهای آن، مشکل است که خیلی به جنگ ادامه داد.»(1)
1
نخست‌وزیر در پایان دیدارش از پیونگ‌یانگ، مذاکرات هیئت ایرانی با مقامات کره شمالی را در تحکیم روابط دو کشور در زمینه‌های مختلف سودمند خواند.
میرحسین موسوی در ضیافت شامی که ازسوی هیئت ایرانی در محل نخست‌وزیری کره شمالی با حضور لی جون اوک نخست‌وزیر و مقامات بلندپایه کره برپاشد، در سخنانی با تجلیل از تلاش ملت کره در راه سازندگی کشورشان گفت: «ابرقدرت‌ها و در رأس آنها امریکا تاکنون توطئه‌های گوناگونی نیز علیه انقلاب اسلامی ایران انجام داده‌اند و نمونه‌هایی از آن تحمیل جنگ رژیم صهیونیستی عراق علیه ملت و انقلاب اسلامی ایران است.» وی افزود: «ملت ما مبارزه طولانی درپیش دارد و تا خنثی‌شدن همه توطئه‌ها مبارزه خویش را ادامه خواهد داد.» نخست‌وزیر درمورد مذاکرات انجام‌شده با مقامات کره شمالی اظهار کرد: «دیدار هیئت عالی‌رتبه سیاسی جمهوری اسلامی برای ما نهایت افتخار است و گفتوگوهای سودمند دو هیئت در محیط دوستانه به تحکیم روابط دو کشور در همه زمینه‌ها کمک خواهد کرد.»(2)
2
سوریه خواستار گسترش روابط تجاری و همکاری‌های فنی با ایران شد. به گزارش روزنامه کیهان، بدرالدین شلاح رئیس اتاق بازرگانی و صنایع سوریه که در تهران به سر می‌برد در دیدار با وزیر بازرگانی ایران به نمایندگی از رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و وزیر بازرگانی سوریه ضمن اظهار علاقه درمورد گسترش روابط تجاری و همکاری‌های فنی بین دو کشور بر ضرورت تشکیل کمیسیون مشترک بازرگانی تأکید کرد. حسن عابدی جعفری وزیر بازرگانی ایران نیز در این دیدار با استقبال از گسترش روابط تجاری دو کشور افزود: «با کمک یکدیگر می‌توانیم روی پای خود بایستیم و از این طریق برای محرومین و مستضعفین جامعه خودمان خدماتی انجام دهیم.» وی همچنین پایداری سوریه دربرابر فشارها را مورد ستایش قرار داد و بر هماهنگی بین دو ملت تأکید کرد.(3)
1
سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق تخریب مناطق مسکونی و تأسیسات شهر پنجوین را اقدامی درجهت جلوگیری از استقرار مجاهدین عراقی در این شهر و زمینه‌سازی برای حملات بعدی به مناطق غیرنظامی ایران دانست. حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم در گفت‌وگویی درمورد تخریب پنجوین توسط نیروهای عراقی با اشاره به سوابق این‌گونه اقدامات در شهرهای ایران و نیز شهرهای عراقی جیزان، الچول و الدجیل گفت: «تخریب شهر پنجوین از این قاعده مستثنا نیست و رژیم بعثی عراق این شهر را به دو علت تخریب نمود. نخست اینکه اجازه ندهد مجاهدین مسلمان عراقی در این شهر عراقی که دارای مؤسسات است حضور داشته باشد. دوم اینکه جمهوری اسلامی ایران را بدنام کند و ادعا کند که نیروهای اسلام این کار را انجام داده‌اند و برای جنایات بعدی خود در شهرهای مسکونی ایران زمینه‌سازی می‌کند.»(1)
2
درحالی‌که رایزنی‌ها و تلاش‌های دیپلماتیک درباره جنگ ایران و عراق با طرح قطعنامه اخیر کشورهای غربی ابعاد گسترده‌تری به خود گرفته سفیر دائمی ایران در سازمان ملل امروز تأکید کرد مجازات صدام همچنان یکی از شرایط ایران برای پایان‌دادن به جنگ است.
به گزارش خبرگزاری امارات متحده عربی، راشد عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی امارات، امروز به‌طور جداگانه با مجد الفیصل و محمود سادات مادرشاهی سفرای عراق و ایران در ابوظبی درخصوص مسائل مربوط به روابط دوجانبه و جنگ ایران و عراق دیدار و مذاکره کرد.(2)
این خبرگزاری همچنین گزارش داد وزیر تجارت خارجی هلند که به‌منظور امضاء یک موافقت‌نامه اولیه درزمینه همکاری فنی و اقتصادی با امارات در این کشور به سر می‌برد، در دیدار با شیخ خلیفه بن زاید ولیعهد و معاون فرمانده نیروهای مسلح امارات، از اقدامات این کشور درجهت رفع اختلافات اعراب و خاتمه جنگ عراق و ایران تقدیر کرد.(3)
از سوی دیگر به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، سعید رجایی خراسانی سفیر دائمی ایران در سازمان ملل، در مصاحبه‌ای مطبوعاتی در مقر سازمان ملل درخصوص پیش‌نویس قطعنامه جدید درباره جنگ ایران و عراق اعلام کرد: «تا زمانی‌که رژیم بعثی حاکم بر بغداد مردم بیگناه غیرنظامی را بمباران کرده و مرتکب جنایات جنگی می‌شود، جمهوری اسلامی ایران هیچ مذاکره و یا طرح قطعنامه‌ای را ممکن نمی‌داند.» وی ضمن اشاره به شرایط جمهوری اسلامی ایران برای پایان‌دادن به جنگ افزود: «صدام یک جانی است و باید مجازات جانیان جنگی درمورد وی اجرا شود.» رجایی خراسانی همچنین تأکید کرد: «مسئله عقب‌نشینی نیروهای عراقی از خاک کشورمان با بیرون‌راندن متجاوزین توسط سربازان اسلام حل خواهد شد.»(4)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی با نقل سخنان سفیر دائمی ایران در سازمان ملل درباره طرح قطعنامه پیشنهادی اخیر در این سازمان گفت: «[رجایی خراسانی] هنوز منتظر است دستورات لازم از تهران به وی برسد، اما قطعنامه کشورهای غربی به صورتی که هم‌اکنون مطرح است ازطرف ایران غیرقابل قبول می‌باشد، مگر آنکه تغییرات فاحشی در این قطعنامه داده شود و مفادی به آن افزوده گردد.»(1)این رادیو افزود: «دکتر خراسانی که گویا سعی داشت تأکید نماید که ایران حاضر به چانه‌زدن نیست، گفت ما خواهان آنیم که جنگ فیصله یابد، اما الزاماً خواستار پایان صلح‌آمیز جنگ نیستیم. ما دست کمک به‌سوی هیچ‌یک از نهادهای بین‌المللی دراز نکرده‌ایم و می‌خواهیم جنگ را به شیوه‌ای که خواست خود ماست پایان دهیم.»(2)
1
باوجود اختلاف‌نظر اولیه قدرت‌های غربی درخصوص تحویل هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد، گزارش‌ها حاکی‌از اشتراک‌نظر فزاینده آنان درمورد مقابله با اقدام احتمالی ایران به بستن تنگه هرمز است.
نشریه المجله (چاپ لندن) در گزارشی به نقل از یک مقام عراقی کلیه گزارش‌ها درمورد محدودیت‌ها و موانع بهره‌برداری از هواپیماهای سوپراتاندارد را تکذیب و تأکید کرد: «استفاده از این هواپیماها تنها به تصمیم عراق بستگی دارد.» وی تأخیر در تحویل سوپراتانداردها را نه به‌دلیل تجدیدنظر فرانسه در تصمیم خود، بلکه ناشی‌از آن دانست که «دولت میتران منتظر بود طوفانی که هم‌زمان با فرارسیدن تاریخ تسلیم جنگنده‌ها به عراق برخاسته بود، تاحدودی آرام شود تا این مسئله از یک‌سو منجر به تشدید مجدد نبردها بین عراق و ایران نشود و از سوی دیگر عبور نفت از منطقه خلیج [فارس] را با خطر مواجه نسازد.»
المجله در ادامه گزارش خود با استناد به اظهارات مقام مذکور مبنی‌بر کاهش تهدیدات ایران
1) باوجود اعلام این موضع، مقامات تصمیمگیرنده در ایران درباره بخشی از مفاد طرح قطعنامه پیشنهادی که به توقف مخاصمات و تضمین امنیت کشتیرانی در منطقه خلیج‌فارس میانجامید، نظر مساعدی داشتند. (دراین‌زمینه ر.ک به: اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم 1386، ص269)
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 5/8/1362، ص11، رادیو بی‌بی‌سی، 4/8/1362.
درمورد بستن تنگه هرمز مدعی شد: «ایران به این دلیل از تهدیدات خود عقب‌نشینی و چشم‌پوشی کرده که متقاعد شده است که امکانات اجرای تهدیدات خود مبنی‌بر بستن تنگه هرمز را ندارد.» این نشریه با سهیم‌دانستن کشورهای امریکا، انگلیس و آلمان‌غربی در آنچه این مقام عراقی «برخاسته‌شدن طوفان و شانتاژ مربوط به تحویل سوپراتانداردها به عراق» خواند، از تماس‌های مستقیم میان عراق و امریکا به‌منظور «آرام‌کردن طوفان به راه انداخته شده» خبر داد و اضافه کرد: «سفر اخیر طه یاسین رمضان (معاون نخست‌وزیر عراق) به بریتانیا باعث گردید تا دولت تاچر نیاز عراق به هواپیماهای فرانسوی را درک نماید. درک این موضوع ازجانب دولت بریتانیا در گفتوگوهای تجاری و اقتصادی منعکس شد. چه در آن گفتوگوها بریتانیا موافقت کرد که مبلغ 250 میلیون لیره استرلینگ به عراق تحویل دهد تا بدین‌ترتیب دولت عراق 80 تا 90 درصد از هزینه‌ها و مخارج طرح‌ها و پروژه‌هایی را که شرکت‌های انگلیسی درحال‌حاضر مشغول تکمیل آن هستند بتواند تأمین نماید.»(1)
از سوی دیگر، مجله فرانسوی ژون آفریک در مقاله‌ای در شماره امروز خود ضمن اشاره به دخالت نظامی امریکا، انگلستان و فرانسه درصورت اقدام احتمالی ایران به بستن تنگه هرمز، اقدامات ضروری برای کاستن از عواقب سیاسی این عملیات را بدین شرح برشمرد:
«1. بجاست از مشارکت نیروهای فرانسوی در این نیروی دریایی غربی تاحدی کاسته شود تا ایران درصدد حمله به‌ویژه علیه واحدهای دریایی فرانسه به تلافی تحویل سوپراتانداردها به عراق برنیاید.
باید کلیه کشورهای غربی که هم‌اکنون با ایران روابط تجاری دارند این روابط را حفظ کنند و درصورت لزوم آن را توسعه دهند تا به تهران نشان دهند هدف، واردشدن به جنگ علیه این کشور نیست و حتی برعکس امکان برقراری مجدد مبادلات جاری معمولی در یک مدت کوتاه امکان‌پذیر است.
طبیعتاً باید توجه داشت که اتحاد شوروی از تشنج میان ایران و کشورهای غربی استفاده نکند، ولی به‌دلیل جهت‌گیری ضدکمونیستی و ضدشوروی رژیم ایران احتمالاً این خطر ضعیف است.
و بالاخره بجاست تلاش‌های فعلی به‌منظور پایان‌دادن به جنگ میان عراق و ایران افزایش یابد.»(2)
1
چند روز پس از تهدید رئیس‌جمهور مصر به عکس‌العمل نظامی دربرابر اقدام ایران به انسداد تنگه هرمز، کمال حسن علی وزیر امور خارجه مصر نیز در مصاحبه با مجله المصور از احتمال اعزام نیروهای مصری به‌منظور دفاع از کشورهای عربی سخن گفت. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، وزیر امور خارجه مصر در این مصاحبه ضمن اشاره به تهدیدات ایران، احتمال حمله نظامی این کشور را ضعیف دانست و افزود: «من شک دارم که ایران اوضاع را بدتر کند،
ولی شکی نیست که نیروهای مسلح مصر توانایی عزیمت به آن‌سوی مرزهای خود را دارند.» کمال حسن علی در پایان این مصاحبه خاطرنشان کرد که «کشورش به ارسال سلاح به عراق برای کمک به جنگ با ایران ادامه می‌دهد، ولی درمورد جزئیات آن توضیحی نداد.»(1)
آسوشیتدپرس در گزارش دیگری اعلام کرد: وزیر امور خارجه مصر امروز عازم عراق شد و بلافاصله پس از ورود به این کشور با طارق عزیز همتای عراقی خود گفت‌وگو کرد. بنا به این گزارش، «طرفین در مذاکرات خود پیرامون روابط فی‌مابین، موقعیت جهان عرب و آخرین تحولات جنگ ایران و عراق به گفت‌وگو پرداخته‌اند.» کمال حسن علی همچنین به‌منظور ابلاغ پیام شفاهی حسنی مبارک رئیس‌جمهوری مصر با صدام حسین ملاقات کرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی در تحلیل این سفر یادآور شد: باوجود قطع روابط علنی مصر و عراق، دو کشور در روند جنگ «روابط سیاسی، نظامی خود را در سطح گسترده‌ای تحکیم بخشیدند. به‌گونه‌ای که اکنون از یک‌سو رژیم حسنی مبارک با ارسال مقادیر معتنابهی تجهیزات نظامی و اعزام کارشناس به بغداد، صدام را در جنگ با ایران اسلامی یاری می‌کند.»(2)
1
درحالی‌که امروز نیز عملیات جست‌وجو برای یافتن اجساد کشته‌شدگان در انفجارهای صبح یکشنبه بیروت در دو مرکز استقرار نظامیان امریکایی و فرانسوی ادامه دارد، گزارش‌ها همچنان حاکی‌از تکرار اتهامات درمورد نقش ایران و سوریه در این حادثه است.
کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا، اظهار کرد: «حمله به مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت با رضایت سوری‌ها انجام گرفته است.» وی در پاسخ به این سؤال که آیا اطلاعاتی حاکی‌از دخالت ایران در انفجارها دراختیار دارد، گفت: «نه، اما اطلاعاتی که ما داریم به آن‌سو اشاره می‌کند.»(3)
به گزارش رادیو اسرائیل یک مقام بلندپایه امریکایی امروز تأکید کرد که «به عقیده ایالات متحده سوءقصدهای تروریستی بیروت علیه سربازان امریکایی و فرانسوی توسط شبه‌نظامیان وابسته به حسین موسوی که یک گروه انشعابی از جنبش شیعیان امل می‌باشد صورت گرفته است.» وی افزود: «به‌احتمال قوی افراد حسین موسوی با عوامل حکومت جمهوری اسلامی ایران همکاری نزدیک داشتند.» همچنین خبرنگار آسوشیتدپرس با اشاره به مصاحبه خود با حسین موسوی گزارش مشروحی درباره جناح انشعابی جنبش شیعیان امل در لبنان منتشر کرد. موسوی در این مصاحبه گفته است: «ما فرزندان حکومت اسلامی ایران هستیم.» در این گزارش همچنین «تعداد پاسداران دولتی ایران و حزب‌اللهی‌هایی که با حسین موسوی همکاری می‌کنند 1500 نفر برآورد شده است.»(4)
رادیو اسرائیل در گزارش دیگری گفت: «در تهران حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی بار دیگر درگیری جمهوری اسلامی ایران را در انفجار بیروت تکذیب کرد، ولی به‌طور ضمنی این عمل را مورد تحسین قرار داد. حجت‌الاسلام رفسنجانی در پایان جلسه شورای‌عالی دفاع که
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 221، 5/8/1362، صص 8 و 9، قاهره - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 4/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 222، 6/8/1362، صص 5 و 6، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/8/1362.
3) همان، ص12، واشنگتن - خبرگزاری کویت، 5/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 5/8/1362، ص8، رادیو اسرائیل، 4/8/1362.
شب گذشته تشکیل شد گفت ما عملاً در این کارها دخالت نمی‌کنیم، ولی طرف‌دار حرکت مردم برای مبارزه با اشغالگران می‌باشیم.»(1)همچنین به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، سعید رجایی خراسانی سفیر ایران در سازمان ملل، در پاسخ به سؤالی درمورد حمله به پایگاه تفنگ‌داران دریایی امریکا در لبنان گفت: «می‌تواند بفهمد که چرا این عمل انجام گرفته است.» وی افزود: «تردیدی نیست هریک از کسانی که در کشتارهای شتیلا و صبرا خویشاوندان خود را از دست داده‌اند دلیل کافی برای حمله به نیروهای امریکایی خواهند داشت.»(2)
خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس گزارش داد: رسانه‌های گروهی فرانسه همچنان بر مسئولیت ایران در انفجارهای صبح یکشنبه بیروت تأکید می‌ورزند. در همین حال روزنامه لوموند به نقل از روزنامه امریکایی وال استریت ژورنال نوشت: «وقت آن فرارسیده اقداماتی علیه مسئولین سوءقصدهای اخیر بیروت انجام گیرد.» وال استریت ژورنال همچنین پیشنهاد کرده است که «شهر بعلبک لبنان، جایی که پاسداران انقلاب ایران و شبه‌نظامیان شیعه لبنانی هوادار آیت‌الله خمینی سنگر گرفته‌اند بمباران شود.»(3)
از سوی دیگر جورج بوش معاون ریاست‌جمهوری امریکا، امروز وارد بیروت شد و از ویرانه‌های ساختمانی که تاکنون اجساد 215 تن از تفنگ‌داران دریایی امریکا از آن خارج شده بازدید کرد. بوش پس از این بازدید گفت: «استفاده از ترور و وحشت خط مشی سیاست خارجی امریکا را تغییر نخواهد داد.» وی افزود: «ما دراثر اعمال تروریستی دوستانمان را رها نخواهیم کرد و اجازه نخواهیم داد که مشتی تروریست جنایت‌پیشه و جبون سیاست خارجی امریکا را تعیین کنند.» معاون رئیس‌جمهور امریکا تأکید کرد: «به اعتقاد من چنین امری در دوره ریاست‌جمهوری کنونی امریکا هرگز اتفاق نخواهد افتاد.» بوش همچنین افزود: «امریکا پاره‌ای شواهد را درمورد عاملان این ماجرا دراختیار دارد، اما تا زمانی‌که کاملاً مطمئن نشود نامی اعلام نخواهد کرد.»(4)
همچنین اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم اشغالگر قدس، در اظهارات تازه‌ای درباره انفجارهای بیروت گفت: «مسئولین سوءقصد به قرارگاه‌های سربازان امریکایی و فرانسوی در بیروت، دولت سوریه و تروریست‌هایی هستند که در حمایت حکومت دمشق و با تشویق اتحاد شوروی فعالیت می‌کنند.»(5)
درعین‌حال روزنامه لارپوبلیکا (چاپ ایتالیا) در گزارشی به نقل از یکی از تحلیلگران رادیوی نظامی اسرائیل نوشت: «سوءقصدهای روز یکشنبه بیروت خسارت‌هایی نیز برای اسرائیل به بار آورده است. برای اینکه دولت ریگان در پایان به این نتیجه و درک خواهد رسید که بدون درنظرگرفتن منافع سوریه در لبنان نمی‌توان کاری کرد. درنتیجه واشنگتن در ابتدا به خشونت رفتار خواهد نمود و پرزیدنت ریگان لحن ضد سوری و روسی به خود خواهد گرفت، اما بعداً امریکاییها با لحنی آرام تلاش خواهند نمود تا با سوری‌ها به توافق رسیده و راه سازشی بیابند که مانند همیشه توسط اسرائیل طی خواهد شد.»(6)
1) همان، ص9، رادیو اسرائیل، 4/8/1362.
2) همان، صص11 و 12، رادیو بی‌بی‌سی، 4/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 222، 6/8/1362، ص11، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 221، 5/8/1362، ص35، رادیو اسرائیل، 4/8/1362.
5) همان، ص34، رادیو اسرائیل، 4/8/1362.
6) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 415، 22/8/1362، روزنامه لارپوبلیکا، 4/8/1362.
خبرگزاری رویتر از لندن امروز در گزارشی که به بررسی روابط ایران و امریکا از نقطه‌نظر حادثه بیروت اختصاص داشت اعلام کرد: «خصومت پوشیده‌شده میان این دو کشور با حوادث لبنان و خلیج [فارس] دوباره آشکار شد.» به گفته رویتر، قبل از انفجارهای اخیر میزان تحریکات میان دو کشور به‌علت تحولات جنگ ایران و عراق درحال افزایش بود و این درحالی است که «واشنگتن باتوجه‌به ناراحتی این کشور [امریکا] از احساس حقارت در بحران گروگان‌ها و فاجعه تلاش عقیم برای نجات گروگان‌ها در آوریل 1980 سعی می‌کرد درگیری خود را با ایران به حداقل محدود کند. ریگان با بی‌طرف‌ماندن در جنگ سه‌ساله ایران و عراق، سیاست جیمی کارتر رئیس‌جمهور پیش از خود را دنبال کرد.»(1)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 221، 5/8/1362، صص18 و 19، لندن - خبرگزاری رویتر، 4/8/1362.
1
به‌دنبال تصمیم فرماندهان برای تعویق پنج‌روزه ادامه عملیات والفجر4، امروز فرماندهان قرارگاه خاتم در جلساتی با فرماندهان یگان‌ها درباره موضوعات مختلفی ازجمله ارزیابی وضعیت کل عملیات، چگونگی تصرف ارتفاع کانی‌مانگا، بررسی اجمالی مانورهای مختلف برای ادامه عملیات و آخرین وضعیت لشکرهای ٨ نجف، ٢٥ کربلا و ٣١ عاشورا بحث و گفت‌وگو کردند، همچنین احمد کاظمی مطالبی را دررابطه‌با شخصیت علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه و محمودی معاون لشکر٨ نجف که دو روز قبل به شهادت رسیدند، بیان کرد.
در اولین جلسه(1)غلامعلی رشید در ارزیابی آخرین وضعیت عملیات و اقدامات
1) افراد شرکت‌کننده در این جلسه عبارت بودند از: علی شمخانی قائم‌مقام فرماندهی سپاه، غلامعلی رشید مسئول طرح و عملیات قرارگاه خاتم (سپاه)، علی اسحاقی مسئول شنود قرارگاه خاتم، محمدابراهیم همت فرمانده لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)، احمد کاظمی فرمانده لشکر٨ نجف، محمدحسن کوسه‌چی و احراری فرمانده و قائم‌مقام فرماندهی لشکر25 کربلا و حمید سالکی معاون فرمانده قرارگاه مقدم حمزه.
ارتش عراق پس از تصرف ارتفاعات شمال منطقه عملیات (لری، کنگرک و گرمک) به‌دست نیروهای خودی گفت: سه روز است که دشمن توجه خود را به محور پنجوین و جاده آسفالته پنجوین به نالپاریز معطوف کرده و حدود ٣٠ تانک پشت رودخانه قزلجه مستقر کرده و مدام روی این جاده شلیک می‌کند. از دو روز پیش هم نیروهای خود را پشت این رودخانه سازمان داده و یک تیپ را مأمور حفاظت از تنگه روکان (حدفاصل ارتفاعات پنجوین و ارتفاعات کانی‌مانگا) کرده و این تیپ در وسط تنگه آرایش گرفته است.
وی سپس درباره اهداف آتی عملیات و مأموریت یگان‌ها اظهار کرد: ارتفاع شیخ گزنشین هدف لشکر٨ نجف و لشکر٣١ عاشورا است. لشکر14 امام حسین(ع) مأمور تصرف ارتفاعات پنجوین است که باید با کمک لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) این کار را انجام دهد و لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) نیز قرار است ارتفاع 1900 کانی‌مانگا و تنگه بین ارتفاعات پنجوین و کانی‌مانگا را تصرف کند. غلامعلی رشید در تکمیل توضیحات خود تأکید کرد: طولانی‌بودن ارتفاع کانی‌مانگا (13 کیلومتر) طراحی مانور را مشکل ساخته، چون عراق روی این ارتفاع استحکامات زیادی احداث کرده و اگر وضعیت ارتفاع کانی‌مانگا بدین‌صورت نبود این امکان وجود داشت که نیروهایی را از پشت (غرب) این ارتفاع برای تصرف شهر نالپاریز (جنوب‌غربی ارتفاع کانی‌مانگا) در نظرگرفت.
برای تحقق این امر محمدابراهیم همت که معتقد بود با اجرای مانور احاطه‌ای می‌توان دشمن را به محاصره درآورد، پیشنهاد کرد بستن تنگه روکان و ارتفاع 1900 کانی‌مانگا در مرحله اول عملی نشود و در عوض هم‌زمان با اجرای عملیات برای تصرف ارتفاع شیخ گزنشین (بخش شمالی ارتفاع کانی‌مانگا)، در جنوب منطقه عملیاتی نیز بخشی از ارتفاع سورن تصرف شود تا عقبه دشمن مورد تهدید قرار بگیرد و پس از آن در مرحله بعد نیروها برای تصرف ارتفاع 1900 و بستن تنگه روکان وارد عمل شوند. این طرح به دلیل کمبود نیرو، نبود عقبه در منطقه سورن و زمانبربودن آن، مورد موافقت تصمیم‌گیران قرارگاه خاتم به‌ویژه غلامعلی رشید قرار نگرفت و قرار شد فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) منطقه را از
نزدیک ببیند و سپس نظر خود را برای تصرف کانی‌مانگا ارائه دهد.(1)-(2)-(3)
بدین‌ترتیب هرچند اهداف ادامه عملیات، تصرف ارتفاع کانی‌مانگا و شهرک نالپاریز در جنوب‌غربی این ارتفاع بود، در گفتوگوهای فرماندهان در این جلسه موضوع تصرف ارتفاع سورن و به تبع آن گسترش عملیات به‌سمت شانه‌دری، دوله‌سور و سیدصادق در جنوب منطقه عملیاتی نیز مطرح شد. زمانبربودن اجرای عملیات در سورن و فرارسیدن فصل سرما و بارندگی، نبود نیروی کافی و پایان‌یافتن مأموریت نیروهای موجود و همچنین نبود جاده تدارکاتی در سورن ازجمله مشکلات این طرح بود.
از سوی دیگر، اختلاف‌نظرهایی نیز درباره تصرف کانی‌مانگا وجود داشت؛ برخی فرماندهان سپاه همچون محمدابراهیم همت و مهدی باکری معتقد بودند که برای تصرف این ارتفاع باید ازسمت شرق آن اقدام کرد، ولی سرهنگ صیاد شیرازی عقیده داشت با بهره‌گیری از جاده سراسری موجود در غرب کانی‌مانگا، می‌توان از این ارتفاع تا نالپاریز پیشروی و جاده را در این منطقه قطع کرد، در آن صورت ارتفاع کانی‌مانگا نیز سقوط خواهد کرد. البته تاکنون این مباحث در حد کلیات و به‌عنوان یک ایده مطرح شده است و تصمیم‌گیری برای طرح نهایی احتیاج به شناسایی، برآورد نیرو و توجه اکید به گذشت زمان و تغییرات جوی ازنظر سرما و بارندگی دارد.
امروز همچنین علی شمخانی و غلامعلی رشید جلساتی نیز با کوسه‌چی فرمانده لشکر25 کربلا و احراری جانشین وی و نیز احمد کاظمی فرمانده لشکر٨ نجف، برگزار کردند. در جلسه با مسئولان لشکر٢٥ کربلا درباره وضعیت عمومی و ادامه مأموریت این یگان و واگذاری خط پدافندی آن به تیپ١ لشکر٢٨ کردستان ارتش گفت‌وگو شد و باآنکه کوسه‌چی اعلام کرد مأموریت نیروهای لشکر٢٥ پایان یافته است، علی شمخانی با اشاره به تداوم عملیات از وی خواست نیروهای باقیمانده لشکر را برای اجرای یک مرحله دیگر از عملیات سازماندهی کند. شمخانی دراینباره گفت: هدف ما گرفتن شانه‌دری، سیدصادق و تهدید سلیمانیه است. ما در اینجا عملیات را باز کرده‌ایم، پس باید ادامه بدهیم. این جنگ، ادامه دارد و بی‌وقفه است. وی در پاسخ به اظهارات احراری درمورد اتمام مأموریت نیروهای داوطلب نیز تأکید کرد: لشکر شما در این عملیات ضعیف عمل کرده است، شما به‌طور قطع روی سورن عمل خواهید کرد، اما بستگی به توانتان دارد، از بانی‌بنوک تا سورن مأموریت شماست بروید و با تمام قوا کار کنید.(4)
1) البته روز قبل نیز سرهنگ صیاد شیرازی طرح مشابهی را ارائه داده بود بدین‌ترتیب که با چشم‌پوشی از ادامه عملیات در پنجوین، عملیاتی در جنوب در محور سورن و عملیاتی ازسمت غرب به‌سمت جاده شانه‌دری - سیدصادق اجرا شود و از شمال نیز از غرب کانی‌مانگا نیروها برای تصرف نالپاریز اقدام کنند. (سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات قرارگاه خاتم، راوی: داود رنجبر، صص 94 و ٩٥)
2) سند شماره 4243/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 5/8/1362، نوار شماره 12965)، داود رنجبر، صص 9 - 1.
3) سند شماره 4243/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 5/8/1362، نوار شماره 12965)، داود رنجبر، صص 9 - 1.
4) همان؛ و- سند شماره 287/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر4، داود رنجبر، 1/8/1362 تا 9/8/1362، ص٦١.
احمد کاظمی هم در جلسه‌ای جداگانه با علی شمخانی و غلامعلی رشید از آخرین وضعیت یگان تحت امر خود گزارش داد. وی ضمن اشاره به آمادگی روحی نسبی لشکر8 نجف، از کمبود نیروی تک‌ور و همچنین کمبود نیروی کادر گله‌مند بود. کاظمی گفت: بسیجی‌هایی از لنجان سفلی و نجف‌آباد داریم که پنج ماه است در لشکر مانده‌اند وگفته‌اند تا هروقت شما بگویید ما ایستاده‌ایم. این بچه‌ها واقعاً فداکار و ایثارگر هستند و باوجود آنکه یکی از گردان‌های این لشکر درگرمک 40 نفر شهید داده‌اند، ولی همچنان برای ادامه عملیات اشتیاق دارند.
فرمانده لشکر8 نجف در ادامة این جلسه درباره علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه و محمودی معاون فرمانده لشکر٨ نجف، که دو روز پیش به شهادت رسیدند، مطالبی بیان کرد. وی درمورد روحیات فرمانده قرارگاه مقدم حمزه گفت: رضائیان اصلاً در این عالم نبود، جداً هر حرفی را می‌زد اول به قلب خود رجوع می‌داد و بعد حرف می‌زد، یعنی با خودش کلنجار می‌رفت که آیا این حرف را برای خدا می‌زنم یا نه. او واقعاً استادی برای ما بود. هیچ نمازی نبود که بخواند و گریه نکند. احمد کاظمی همچنین در توصیف شهید محمودی و ابعاد ناشناخته شخصیت او اظهار کرد: «محمودی یک حسن باقری دیگری بود. اگر برادر رشید او را می‌شناخت نمی‌گذاشت با ما باشد حتماً از ما می‌گرفت و در رده‌های بالاتر به کار می‌گرفت. این بچه چقدر ایمان داشت. یک جوان عارفی بود. 400، 500 حدیث در حافظه‌اش بود. خیلی شجاع، با ایمان و با اخلاق بود. اصلاً خودم را قابل نمی‌دیدم که با او هم‌کلام بشوم. واحد تخریب ما را او تشکیل داد و این واحد ما با تأثیرپذیری از او از معنویت بالایی برخوردار است. عظمتی داشت. بی‌سابقه‌ترین فردی بود که من در جنگ دیده بودم. هیچ‌وقت با نیروها ولو اگر خلاف هم کرده بودند برخورد زننده نمی‌کرد. نامه می‌نوشت و تذکر می‌داد که در جبهه اسلام نباید چنین باشد.»
در ادامه جلسه، احمد کاظمی درخواست کرد که باتوجه‌به نبود نیروی کافی، شهید یا زخمی‌شدن کادرهای فرماندهی و همچنین پایان مأموریت نیروهای بسیجی، لشکر٨ نجف در مرحله بعدی عملیات وارد عمل نشود تا بتواند به امر بازسازی بپردازد. علی شمخانی و غلامعلی رشید با این شرط که بازسازی لشکر بیش از یک هفته طول نکشد، با این پیشنهاد موافقت کردند.
در پایان این جلسه، کاظمی پذیرفت که درصورت نیاز، به لشکر٣١ عاشورا در تصرف شمال ارتفاع کانی‌مانگا (شیخ گزنشین) کمک کند.(1)
عصر امروز نیز برای تعیین مانور لشکر27 حضرت رسول(ص)، جلسه‌ای در قرارگاه خاتم در دره تفی برگزار شد. در این جلسه محمدابراهیم همت که پس از برگزاری جلسه صبح برای
1) سند شماره 4243/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 22 - 15.
شناسایی به منطقه کانی‌مانگا رفته بود، باتوجه‌به مشاهدات خود از منطقه اعلام کرد که ارتفاع کانی‌مانگا سه هدف دارد (1900 - 1904 - 1866) و می‌توان از جاده شیخ گزنشین تا جنوب این ارتفاع را با سه فلش و به‌کارگیری ٦ گردان تصرف کرد.
فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) پیشنهاد کرد لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز تنگه روکان و یال مسلط به تنگه (شاخ شوکت) را تصرف کند. ولی شمخانی تأکید داشت که تصرف تنگه و ارتفاعات چپ و راست آن برعهده لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) باشد و یگان دیگری در این منطقه به کار گرفته نشود.
محمدابراهیم همت در پاسخ به این پیشنهاد گفت: وقتی ارتفاع 1900 (قله جنوبی کانی‌مانگا) تصرف شد می‌توان با استفاده از این موفقیت، نیرویی را از روی این ارتفاع با مأموریت بستن تنگه به روی یال انتهای کانی‌مانگا فرستاد تا هم جاده پنجوین به شانه‌دری و هم تنگه را تصرف کند. بدین‌ترتیب عقبه دشمن در این منطقه بسته می‌شود.(1)
در ادامه این جلسه مهدی باکری فرمانده لشکر٣١ عاشورا نیز در قرارگاه حضور یافت، او با شکایت از طولانی‌شدن عملیات و خستگی نیروها گفت: بعضی گردان‌های لشکر سه ماه است که در منطقه هستند و ازنظر جسمی تحلیل رفته‌اند. تعدادی هم که شهید یا زخمی شده‌اند، آنها می‌خواهند پایان مأموریت بگیرند و ترخیص شوند. ولی اگر با آنها صحبت کنیم و وضعیت عملیات را برایشان بازگو کنیم شاید تا عملیات چند روز آینده هم بتوانیم آنها را در منطقه نگاه داریم. وی سپس قول داد که با سازماندهی مجدد نیروها در عملیات پیش رو ارتفاع شیخ گزنشین را تصرف کند.(2)
وی در پاسخ به این گفته غلامعلی رشید که با آنها طوری صحبت کن که بتوانند تا 10 روز دیگر بمانند، گفت: الآن هم طوری صحبت می‌کنیم که بیچاره‌ها احساس گناه می‌کنند، آنها این‌همه زحمت کشیده‌اند و آخرش هم خودشان را بدهکار می‌دانند. تعدادی از آنها زن و بچه دارند، تعدادی روستایی هستند، سه چهار ماه است که مانده‌اند اینها آدم‌های زحمت‌کشی هستند. پس از اینکه یکی از حاضران پیشنهاد داد شما کار مشابه امام حسین(ع) را در شب عاشورا برایشان تکرار کن، چراغ‌ها را خاموش کن و بگو هرکه می‌خواهد برود، باکری گفت: انصاف نیست، آنها همان قدر که نسبت به مسائل لشکر و جنگ آگاهی دارند عمل می‌کنند. (سند شماره 4244/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا، نوار شماره 12966، 5/8/1362)، داود رنجبر، صص 27 و 28)
1) سند شماره 287/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 66 و 67.
2) در میان گفتوگوهای فرماندهان در این جلسه، مهدی باکری چندین‌بار با حالت رقت از نیروهای این لشکر حرف زد به‌نحوی‌که رابطه عاطفی و صمیمانه بین او به‌عنوان فرمانده و نیروهای تک‌ور بسیجی کاملاً آشکار بود. وی در مقابل اصرار مسئولان قرارگاه خاتم برای آماده‌کردن نیروها در عملیات آینده گفت: قرار است راجع به تصفیه‌حساب و مرخصی با نیروها صحبت کنم و حالا ببینیم چه تعدادی برای عملیات می‌مانند، ولی مسئله این است که وقتی نیروها یک عملیات انجام می‌دهند مخصوصاً در کوهستان، توان جسمی آنها پایین می‌آید و در خودشان احساس ضعف بدنی می‌کنند. هرچقدر هم به آنها برسیم کار درست نمی‌شود.
پس از آن مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز که در جلسه حاضر شده بود درمورد منطقه واگذارشده به این یگان (بخشی از ارتفاعات پنجوین) و راهکارهای عملیاتی موجود در منطقه توجیه شد و مقرر گردید با تکمیل شناسایی‌های خود طرح مانور این یگان را به قرارگاه ارائه دهد.(1)
1
نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عمق خاک عراق به مواضع نظامیان این کشور حمله کردند، در همین حال سپاه مریوان از اشتیاق جاش‌های عراقی(2)برای همکاری با گروه‌های کرد مخالف دولت عراق خبر داد.
در ادامه عملیات‌های اخیر نیروهای ستاد عملیات جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در استان سلیمانیه عراق و عقبه‌های منطقه عملیاتی والفجر٤ علیه مواضع دشمن، امروز هم یک گروه گشتی این ستاد به مقر ایست بازرسی بین شهر خرمال و آبادی رستم‌بیگ در استان سلیمانیه عراق حمله کرد. در این عملیات ٢ تن از نیروهای عراقی کشته و ٤ تن نیز زخمی شدند.(3)
دراین‌حال سپاه پاسداران مریوان در نامهای به سپاه کردستان از اشتیاق نیروهای جاش عراقی برای پیوستن به گروه‌های کرد مخالف دولت عراق خبر داد. طبق اعلام سپاه مریوان، یک گروه ٩٠ نفری از جاش‌های عراقی همراه خانواده و ١٤ قبضه اسلحه به نیروهای قیاده موقت (بارزانی‌ها) پیوسته‌اند. همچنین ١٥ نفر از حزب سوسیالیست عراق که از گروه‌های مخالف رژیم عراق هستند به‌علت ضعف تشکیلاتی حزب سوسیالیست، از این حزب جدا شده و به قیاده موقت ملحق گشته‌اند.(4)
2
در حملات هوایی و توپخانه‌ای عراق علیه شهرها و مناطق مرزی ایران ٣ تن شهید و تعدادی مجروح شدند و خساراتی به بار آمد.
امروز توپخانه‌های عراق مناطق گمرک، دیری‌فارم، راه‌آهن، پاسگاه زید و جزیره مینو در استان خوزستان را هدف قرار دادند که درنتیجه یک تن شهید و ٩ تن نیز زخمی شدند و 37 اصله درخت خرما در جزیره مینو از بین رفت.(5)
1) سند شماره 287/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 66 و 67؛ و- سند شماره 4224/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 5/8/1362، نوار شماره 12919)، صص ٣، ٤، ١٠ و ١١.
2) جاش در اصطلاح، به نیروهای کرد محلی گفته می‌شد که توسط دولت عراق مسلح شده و حقوق دریافت می‌کردند. ارتش عراق این نیروها را در مناطق غیرحساس نظامی همچون مناطق پدافندی یا در حملات علیه نیروهای کرد مبارز عراقی به کار می‌گرفت.
3) سند شماره 20805 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک جنگ‌های نامنظم ارتش و سپاه به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 11/8/1362.
4) سند شماره 148681 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات مریوان به اطلاعات کردستان، 5/8/1362.
5) سند شماره 291065 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی خرمشهر به دفتر سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 7/8/1362.
در آبادان نیز براثر آتش توپخانه‌های دشمن 3 منزل مسکونی طعمه حریق شد(1)
همچنین در حمله بالگردهای توپ‌دار عراقی به روستای دره تفی در شمال‌غربی مریوان، ٢ تن از اهالی این روستا شهید و عده‌ای نیز زخمی شدند.(2)ارتش عراق در اطلاعیه نظامی شماره 1262 خود ضمن اعلام خبر این حمله، هدف عملیاتی مزبور را نظامیان ایران اعلام کرد.(3)
1
در جریان اقدامات عناصر گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان، 11 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شدند و تعدادی نیز گروگان گرفته شدند. در همین حال امروز در میاندوآب مراسمی در برائت از گروه‌های ضدانقلاب برپا شد.
در یک درگیری که در روستای نجف‌آباد در غرب محور سنندج - کامیاران، بین نیروهای خودی و افراد هیز شریف‌زاده وابسته به حزب دمکرات ایران رخ داد، یکی از افراد این حزب کشته و ٢ نفر نیز دستگیر شدند. از این افراد 3 قبضه اسلحه و یک دوربین نظامی به دست آمد.(4)
در حادثه مشابهی نیروهای تأمین جاده با افراد مسلح ضدانقلاب در روستای دارساوین (واقع در 15 کیلومتری شرق سردشت) درگیر شدند که در جریان آن یک سرباز شهید شد.(5)
در منطقه عمومی سرو در شمال‌غربی ارومیه نیز عناصر ضدانقلاب به یک پایگاه ژاندارمری حمله کردند. در درگیری دوساعتة نیروهای پایگاه با مهاجمان فرمانده پایگاه زخمی شد. از تلفات مهاجمان خبری گزارش نشده است.(6)در درگیری دیگری در همین منطقه بین نیروهای ژاندارمری و افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی یک سرباز زخمی شد.(7)
در شهر بوکان نیز افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب با تیراندازی به‌سمت خودروی فرمانده سپاه این شهر وی را مجروح کردند.(8)
امروز همچنین یک تراکتور متعلق به پایگاه انزال در شمال ارومیه و یک خودرو در جنوب محور سنندج - مریوان در حوالی روستای آویهنگ، براثر برخورد با مین‌هایی که گروه‌های مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند منهدم شدند. این حوادث یک شهید و ٦ زخمی برجای گذاشت.(9)
از سوی دیگر در ادامه اعلام حمایت مردم شهرهای مختلف کردنشین از اطلاعیه مشترک دادستانی انقلاب، سپاه پاسداران و استانداری کردستان و آذربایجان‌غربی، که در آن بر بازگشت افراد مسلح غیرقانونی به جامعه و اظهار ندامت از اعمال گذشته تأکید شده بود،(10)امروز هم درمیاندوآب مراسمی دراین‌رابطه برگزار شد. در پایان این مراسم که با راه‌پیمایی مردم و
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/8/1362، ص10.
2) سند شماره 45086 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 5/8/1362.
3) سند شماره 20785 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سمعی بصری اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا، 9/8/1362، ص١.
4) سند شماره 339830 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان (فرمانداری سقز)،17/8/1362؛ و- سند شماره ٣٥٤٩16 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات ناحیه کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 7/8/1362.
5) سند شماره 366599 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 6/8/1362، ص2.
6) همان، ص1.
7) سند شماره 113136 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 5، 15/8/1362، ص٢٣.
8) سند شماره 80780 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 6/8/1362.
9) سند شماره 113136 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره ٨، 17/8/1362، ص٤؛ و- سند شماره 89315 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین غرب کشور، شماره 140، 14/8/1362، ص٤.
10) به روزشمار 3/8/1362 مراجعه شود.
روحانیون شیعه و سنی انجام شد، یکی از روحانیون اهل‌تسنن درباره لزوم وحدت مذاهب و انزجار از عملکرد گروه‌های مسلح غیرقانونی سخنرانی کرد. در همین حال عده‌ای از افراد حزب دمکرات کردستان پس از راه‌پیمایی، شبانه با حمله به روستاهای سنی‌نشین قره‌گل، حاجی‌آباد، حاجی‌لک و ساری‌قمیش در جنوب میاندوآب، تعدادی از اهالی این روستاها را که در راه‌پیمایی شرکت کرده بودند دستگیر کرده و به گروگان بردند.(1)
1
با اتمام مرحله دوم عملیات والفجر4، امروز تعدادی از رسانه‌های خارجی به‌طور تلویحی به موفقیت این مرحله از عملیات اذعان کردند. یکی از دلایل این امر، تداوم تهدیدات عراق به حملات بیشتر علیه اهدافی در عمق خاک ایران می‌باشد. خبرگزاری یونایتدپرس از بیروت با اشاره به گزارش رادیو تهران مبنی‌بر عبور نیروهای ایرانی از رودخانه قزلجه در نزدیکی دشت پنجوین اعلام کرد: «عراق هنوز هیچ‌گونه اظهارنظر فوری درمورد این ادعای ایران به عمل نیاورده و گزارشی مستقل که مؤید این پیشروی باشد در دست نیست.» یونایتدپرس افزود: «ایران حمله والفجر4 خود را از پنجشنبه گذشته آغاز کرده و علی‌رغم گزارشات عراق مبنی‌بر ناموفق‌بودن این حملات همچنان به ادعایشان درمورد پیروزی‌های نظامی در این حمله ادامه می‌دهند.»(2)
در همین حال ارتش عراق در اطلاعیه امروز خود همانند روزهای قبل ضمن اشاره به «مقاومت سرسخت» نظامیان عراقی و کسب «پیروزی‌های جدید» در مناطق مختلف نبرد مدعی شد ایران از آغاز عملیات والفجر4 متحمل تلفات بسیاری شده است(3).(20) دراین‌مورد رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی گفت: «در جنگ خلیج‌فارس عراق ادعا می‌کند که از یکشنبه پیش که ایران آخرین حمله خود را با نام رمز والفجر4 آغاز کرد،(4)نیروهای عراقی بیش از 20 هزار ایرانی را کشته‌اند. اما از گزارش‌هایی که از هر دو طرف می‌رسد چنین برمیآید که ایران درحال تحکیم مواضعی است که ظرف هفته گذشته در نزدیکی شهر پنجوین عراق به دست آورده است.» بی‌بی‌سی به نقل از ویلیام ریو از بخش شرقی این رادیو افزود: «از گزارشهای دو طرف چنین برمیآید که پس از مرحله اول حمله والفجر4 جنگ فروکش کرد. پس از آن ایران دیروز اعلام کرد که در ادامه آنچه که ایران مرحله دوم حمله می‌نامد، نیروهای ایران توانسته‌اند چهارصد نفر از افراد دشمن را بکشند یا زخمی کنند و از رود قزل جو [قزلجه] در
1) سند شماره 25020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 25/8/1362؛ و- سند شماره 80765 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات تحقیقات نخست‌وزیری، 15/8/1362؛ و- سند شماره 355160 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه میاندوآب به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 18/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 47، 6/8/1362، ص13، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 5/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 222، 6/8/1362، ص1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، رادیو صوت‌الجماهیر، 5/8/1362.
4) گزارش بی‌بی‌سی ظاهراً به مرحله دوم عملیات والفجر4 اشاره دارد که از روز دوشنبه 2/8/1362 آغاز شد.
شمال‌غربی شهر پنجوین عراق بگذرند. درعین‌حال عراق که به نظر می‌رسد در بخش شمالی جبهه دربرابر حمله ایران عقب نشسته است کوشیده است در جای دیگری ابتکارعمل را به دست بگیرد.» گفتنی است این ابتکارعمل چنان‌که از گزارش بی‌بی‌سی برمیآید با تهدید اخیر صدام مبنی‌بر «حمله به هدف‌هایی در عمق قلمرو ایران» ارتباط دارد.(1)
دراین‌زمینه گزارش خبرگزاری رویتر از بحرین نیز به گسترش تهدیدات عراق ازجمله هشدار به کشتی‌ها برای خودداری از ورود به منطقه بندر امام خمینی، اخطار به ژاپن درمورد حمله به مجتمع پتروشیمی درحال احداث در این بندر و نیز تهدید به انهدام تأسیسات نفتی ایران در خارک اشاره دارد(2)رادیو امان نیز به نقل از شماره امروز روزنامه عراقی الجمهوریه اعلام کرد که «ضربات اخیر عراق در عمق خاک ایران یکی از ابزارهای این کشور درجهت سرکوب تجاوزات رژیم ایران به خاک عراق است.» به نوشته این روزنامه، «عراق بخشی از ابزارهای خود را علیه ایران به کار برده است و این کشور ابزارهای دیگری و با قدرت بیشتری در دست دارد.»(3)رادیو امان همچنین از قول یک افسر بلندپایه عراقی گفت: «رژیم ایران بخشی از نیروهای خویش در جبهه‌های جنگ را به منطقه شمالی گسیل داشته است تا دست به تعرض‌های تازه‌ای در مرزهای شمالی عراق بزند.»(4)
امروز همچنین برخی رسانه‌های خارجی اظهارات دیروز فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران را در رد احتمال مین‌گذاری عراق در آب‌های نزدیک بندر امام خمینی منعکس کردند. رادیو بی‌بی‌سی به نقل از ناخدا اسفندیار حسینی اعلام کرد: «عراق چنین ادعایی کرده برای اینکه [بر آنچه] وی شکست عراق در جبهه شمالی جنگ می‌نامید، سرپوش بگذارد.»(5)
1
برخی رسانه‌های غربی بدون توجه به تلفات زیاد غیرنظامیان در حمله موشکی عراق به بهبهان به نقل از منابع خبری ایران به بازتاب این واقعه پرداختند. در همین حال، رسانه‌های عربی منطقه حتی از پخش خبر این حادثه نیز خودداری کردند.
خبرگزاری فرانسه دراینباره گزارش داد: مطبوعات ایران اعلام کردند براثر پرتاب موشک به بهبهان و مسجدسلیمان (جنوب ایران) دست‌کم 95 غیرنظامی کشته و 405 تن دیگر مجروح شده‌اند.
روزنامه کیهان نوشته است یکی از دو موشکی که در بهبهان پرتاب شده است به یک مدرسه پسرانه در لحظه‌ای که دانش‌آموزان در مدرسه بودند اصابت کرده است. در این شهر که
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 47، 6/8/1362، ص18، رادیو بی‌بی‌سی، 5/8/1362.
2) همان، صص 16 و 17، بحرین - خبرگزاری رویتر، 5/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 222، 6/8/1362، ص34، رادیو امان، 5/8/1362.
4) همان.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 47، 6/8/1362، ص18، رادیو بی‌بی‌سی، 5/8/1362.
در دشت خوزستان واقع شده است، تا بامداد امروز که عملیات نجات و خاک‌برداری ادامه داشته، 95 جسد شمارش شده است. براثر اصابت این دو موشک بیش از 400 تن زخمی و بیش از 100 خانه ویران شده‌اند.
در شهر مسجدسلیمان که قبلاً مورد اصابت موشک‌ها قرار گرفته است، براساس آمار اولیه فقط 1 نفر کشته و 5 تن دیگر مجروح شده‌اند. به نوشته مطبوعات، دو موشک پرتاب‌شده در این شهر به مناطق کم‌جمعیت اصابت کرده است. این دو شهر در منطقه چاه‌های نفتی ایران در خوزستان واقع شده‌اند. وزارت نفت ایران در پاسخ سؤال خبرگزاری فرانسه اعلام کرده است که هیچ‌گونه تأسیسات مهم نفتی در این شهرها وجود ندارد و همانند شهرهای دیگر فقط چند واحد کوچک توزیع محلی در این منطقه وجود دارد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از نوع واکنش و نحوه انعکاس خبر حمله موشکی عراق به شهرهای بهبهان و مسجدسلیمان در رادیوهای غربی و منطقه‌ای چنین گزارش داد:
رادیو امریکا در ساعت 6:30 بخش فارسی خود درباره حمله موشکی به دو شهر خوزستان خبری را بدین شرح پخش کرد: در صحنه جنگ خلیج‌فارس ایران اعلام کرد که دو شهر ایرانی مورد حمله موشکهای عراقی قرار گرفته است. به گفته مقامات رژیم جمهوری اسلامی، در بهبهان براثر اصابت موشکهای عراقی 77 تن کشته و 400 نفر زخمی شدند.
یک موشک زمین‌به‌زمین نیز شهری در نزدیکی بهبهان را هدف قرار داد که از تلفات جانی و خسارات به‌بارآمده براثر آن گزارشی داده نشده است. دراین‌حال اعلامیه‌های جنگی از ادامه زدوخورد در اطراف شهر پنجوین عراق خبر می‌دهد و ایران ادعا می‌کند که تپه راهبردی دیگری را به تصرف خود درآورده است.
رادیو امریکا در بخش عربی بامدادی خود خبر یا گزارشی را درباره حمله موشکی عراق به شهرهای مسکونی ایران پخش نکرد.
رادیو بی‌بی‌سی در بخش‌های فارسی و عربی به نقل از صدای جمهوری اسلامی به آمار شهدا و مجروحان حمله موشکی عراق به شهر بهبهان اشاره کرد و افزود هنوز از تلفات و ضایعات احتمالی این حمله در مسجدسلیمان گزارشی در دست نیست.
رادیو مسقط در بخش عربی ساعت 6:30 خود فقط اطلاعیه نظامی رژیم بعثی صهیونیستی عراق را پخش کرد و هیچ‌گونه اشاره‌ای به حمله وحشیانه موشکی به شهرهای بهبهان و مسجدسلیمان نکرد.
بخش عربی رادیوی رژیم اشغالگر قدس نیز ساعت 8 خبری درمورد حمله موشکی دیروز صدامیان به شهرهای مسکونی ایران پخش نکرد.
رادیوهای عرب‌زبان حوزه خلیج‌فارس؛ ازجمله کویت، دوبی، ریاض و قاهره در بخش‌های مختلف خبری بامدادی خود اشاره‌ای به حمله وحشیانه موشکی عراق به شهرهای مسکونی ایران نکردند.
بخش انگلیسی رادیو بی‌بی‌سی فقط در دو بخش خبری ساعت 22:30 شب گذشته و 1:30 بامداد امروز خبرهای مشابه بخش فارسی و عربی پخش کرد.
بخش انگلیسی رادیو امریکا نیز در ساعت 9:30، خبر حمله موشکی را همراه خبر محاصره پنجوین و اظهارات فرمانده نیروی دریایی ارتش ایران درباره پوچ‌بودن ادعای رژیم عراق مبنی‌بر مین‌گذاری اطراف بندر امام خمینی پخش کرد.
دیگر رادیوهای انگلیسی‌زبان همانند دوبی، سوئیس، ژاپن، مسکو و اسرائیل هیچ خبری را دراین‌رابطه پخش نکردند.(1)
1
در ادامه بازتاب حملات موشکی اخیر عراق به شهرهای مسجدسلیمان و بهبهان، خبرگزاری رویتر امروز در گزارشی افزایش تهدیدات عراق را واکنشی به تهاجم نظامی اخیر ایران عنوان کرده و افزود: تنها اقدامی که عراق مسئولیت آن را در پاسخ به حمله زمینی ایران و گلوله‌باران ادعاشده علیه شهرهای مرزی خود نمی‌پذیرد استفاده از سلاح‌های شیمیایی در جنگ است.(2)
امروز همچنین سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن به‌بهانه حملات اخیر عراق به مناطق غیرنظامی ایران، یک نشست مطبوعاتی با حضور خبرنگاران رسانه‌های انگلیس در محل سفارت برگزار کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، صرف‌نظر از موضوع این نشست، یکی از خبرنگاران سؤالی را درمورد ادعای مین‌گذاری در آب‌های نزدیک بندر امام خمینی و نیز غرق سه کشتی ایرانی در آبراه خلیج‌فارس مطرح کرد که در پاسخ گفته شد: «طبق معمول این اولین‌بار نیست که رژیم عراق چنین ادعاهایی می‌کند. رژیم عراق هروقت که در میدان‌های جنگ از رزمندگان اسلام شکست می‌خورد دست به چنین دروغ‌پردازی‌هایی می‌زند.» مسئولان ایرانی حاضر در این نشست همچنین درباره احتمال بسته‌شدن تنگه هرمز ازسوی ایران اظهار کردند: «جواب همان است که امام خمینی گفته‌اند. یعنی اگر غرب به صدام کمک کند، تنگه هرمز را خواهیم بست و غرب رنگ نفت را نخواهد دید.»(3)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 222، 6/8/1362، صص 8 و 9.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 47، 6/8/1362، صص 16 و 17، بحرین - خبرگزاری رویتر، 5/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، نشریه شماره 230، 14/8/1362، ص12، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/8/1362.
1
فضای عمومی کشور همچنان تحت‌تأثیر حملات اخیر عراق به مناطق مسکونی به‌ویژه اصابت موشک به یک مدرسه راهنمایی در بهبهان است. به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، ارگان‌ها و نهادهای مختلف در سطح کشور و نیز شخصیت‌های سیاسی و مذهبی با انتشار اطلاعیه و ایراد سخنرانی اقدام عراق در حملات هوایی و موشکی علیه شهرهای ایران را محکوم کردند.
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در دیدار با حجتالاسلاموالمسلمین باریک‌بین نماینده امام و امام‌جمعه قزوین و نیز فرماندار و جمعی از مسئولان نهادها و ادارات دولتی و اعضای حزب جمهوری اسلامی شهرستان‌های قزوین، دشت گرگان و گنبد با اشاره به فشارها و اقدامات مختلف انجام‌شده با هدف شکست انقلاب، ازجمله تحریک عراق به جنگ علیه ایران، اظهار کرد: «اکنون ببینید که این دشمن در کمال عجز خود چگونه موشک‌هایش را بر سر مردم بیگناه شهرهای مسجدسلیمان و بهبهان و در میان مدارس و خانه‌های آنان فرود می‌آورد. اینها دلیل بر چیست و چه علتی دارد که حاکم روسیاه بغداد صریحاً اعلام می‌دارد که ما در مقابل حملات ایران مستقیماً شهرهای مسکونی را بمباران می‌کنیم. این مسئله جز عجز او چیز دیگری نمی‌تواند باشد.»
رئیس‌جمهور با بیان اینکه «بزرگ‌ترین دشمن ما یعنی امریکا در سراسر دنیا گرفتار شده و به هر طرفی که می‌رود آگاهی ملل همچون خاری در بدن او فرو می‌رود»، افزود: «ضربه‌ای که در لبنان بر امریکا وارد شد ضربه‌ای زایل‌نشدنی است و این تازه یک نمونه از آن است که آیا این مورد ما را امیدوار نمی‌کند که کید الهی بر همه این کیدها فائق خواهد آمد؟» آیت‌الله خامنه‌ای همچنین باتوجه‌به درپیش‌بودن انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی ابراز امیدواری کرد که انتخابات آینده مجلس «از موفق‌ترین و منورترین انتخابات» کشور باشد.(1)
حجتالاسلاموالمسلمین اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در سخنانی در جلسه علنی امروز مجلس با اشاره به حمله موشکی عراق به شهر بهبهان گفت: «این جنایت جدید صدام که می‌تواند برای ارضاء حس پست انتقام‌جویی امریکا و فرانسه عمل شده باشد که آنها به ناحق جمهوری اسلامی را متهم کرده بودند و نشان حرکت‌های جنون‌آمیز آخر عمر هر دیکتاتوری به حساب می‌آید، باید بر روحیه ملت ما و عزم و اراده رزمندگان ما تأثیر مثبت بگذارد و ما با دیدن چنین مظاهری از سفاکی و خونریزی و بی‌رحمی و ندیده‌گرفتن معیارهای انسانی و نظامی دشمن خودمان را بهتر بشناسیم و برای قلع‌وقمع این سفاکان از منطقه نسبت به گذشته عازم‌تر و جدی‌تر باشیم.» وی سپس اضافه کرد: «انشاءالله
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/8/1362، ص12.
همان‌طورکه رویه ما بوده است ازطریق جنگ و در میدان‌های نبرد و با بازوی توانمند رزمندگانمان جواب این جنایات را می‌دهیم.»(1)-(2)
علاوه‌براین میرحسین موسوی نخست‌وزیر هم امروز پس از بازگشت از کره شمالی در گفت‌وگویی به حملات هوایی و موشکی عراق به مناطق مسکونی چند شهر کشور پرداخته و گفت: «ما از صدام جز این انتظار نداریم، اما قدرت‌هایی که پشت سر صدام چهره خود را پنهان کردهاند باید بدانند که حمایت آنان از صدام نفرت ملت ما را از آنان بیشتر می‌کند و سزای این اعمال را خواهند چشید.» وی افزود: «ملت ما به‌خوبی می‌داند که انتخاب این شهرها نمی‌تواند بدون اجازه آنان باشد و وقتی‌که ما در سطح جهانی برای خرید فشنگ و مهمات خود در مضیقه هستیم همه می‌دانند که میگ‌های 25 و موشکهای 9 متری و سوپراتانداردها جز به دستور اربابان جنایتکار صدام نمی‌تواند قابل‌استفاده باشد.» نخست‌وزیر خاطرنشان کرد: «اگر تمام مملکت ویران شود و آجری بر روی آجری باقی نماند، ما به جنگ ادامه خواهیم داد چراکه صدام در منطقه ماندنی نیست و برای آنکه ریشه تجاوز خشکانده شود ما این رژیم را سرنگون خواهیم کرد.»(3)
امروز همچنین ازسوی آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، هیئتی به سرپرستی محسن دعاگو معاون وزارت آموزشوپرورش، برای شرکت در مراسم تشییع پیکر شهدای حمله موشکی و نیز بازدید از مناطق آسیب‌دیده و مجروحان این حادثه عازم بهبهان شد. در همین حال، کمک‌رسانی به آسیب‌دیدگان در حملات موشکی اخیر همچنان ادامه دارد. دراین‌زمینه امروز جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی یک اکیپ امدادی مجهز شامل 121 پزشک، پزشکیار و بهیار همراه یک اتاق عمل سیار، 24 امدادگر، 24 دستگاه آمبولانس و سایر امکانات و وسایل مورد نیاز را به‌منظور امدادرسانی به آسیب‌دیدگان به دو شهر مسجدسلیمان و بهبهان اعزام کرد.(4)
1) حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در یادداشت روزانه خود ضمن توصیف فضای امروز مجلس که متأثر از حملات عراق به مناطق مسکونی ایران بود، نوشته است: نمایندگان با امضاء نامهای خواستار آن شدند که «اسرای عراقی را به شهرهای واقع در شعاع عملکردی موشکهای عراقی ببرند.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، 1386، صص270 - 269). درمورد سرنوشت این نامه - که هیچگاه انتشار عمومی پیدا نکرد - توضیحی در خاطرات روزنوشت رئیس مجلس داده نشده است، اما مطرح‌شدن این تقاضای غیرمعمول نمایندگان حاکی‌از اوضاع ملتهب و نیز فشارهای موجود برای پیگیری سیاستی تلافیجویانه و بازدارنده دربرابر حملات عراق علیه مناطق غیرنظامی ایران است. اهمیت این نکته از آن رو است که تداوم همین فشارها در سال 1363 موجب اتخاذ سیاست جدید ایران با عنوان "مقابله به مثل" و شکلگیری پدیدهای تحت عنوان "جنگ شهرها" شد، با این تفاوت که ایران در هیچ مرحله‌ای از وقوع جنگ شهرها آغازکننده آن شناخته نمیشد.
2) روزنامه کیهان، 5/8/1362، ص20.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/8/1362، ص11.
4) همان، ص11.
1
نخست‌وزیر در بازگشت از کره شمالی از تمدید قراردادهای گذشته با این کشور خبر داد. موسوی در تشریح نتایج و اهداف سفر سه‌روزه خود به کره شمالی گفت: «ما با کره در شرایط جنگی دارای روابط ویژه‌ای هستیم زیرا این کشور از معدود کشورهایی بود که ما در آن شرایط توانستیم مقداری از سلاح و مهمات مورد نیاز خود را ازطریق آنان به دست آوریم.» وی افزود: «در این سفر قراردادهای گذشته تمدید و دررابطه‌با مسائل اقتصادی به نتایج مطلوبی دست یافتیم و زمینه مناسبی را برای ادامه روابط مشترک سیاسی و اقتصادی به وجود آوردیم.» نخست‌وزیر همچنین یادآور شد: «کره شمالی کشوری است که در جنگ با امپریالیسم صدمات فراوانی دیده است و موضع این کشور بسیار استقلال‌طلبانه است.»(1)
2
مشورت‌های رسمی در شورای امنیت سازمان ملل درمورد قطعنامه پیشنهادی کشورهای غربی برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق درحالی دنبال می‌شود که وزارت امور خارجه ایران در بیانیه‌ای پذیرش هرگونه قطعنامة شورای امنیت را بدون تصحیح مواضع گذشته این شورا و محکومیت عراق غیرممکن اعلام کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، روزنامه‌های امروز صبح پاریس اعلام کردند: در طرح پیشنهادی فرانسه بعد از اصلاحاتی که با پیشنهاد امریکا، انگلیس و هلند انجام گرفت از دبیرکل سازمان ملل خواسته شده «گفت‌وگو با ایران و عراق بر سر گسیل ناظران سازمان ملل جهت نظارت و تأیید ترک مخاصمه بین دو کشور در آب‌های خلیج‌فارس را به عمل آورد.» درعین‌حال روزنامه لاماتین نوشت: «ماده اخیر انگیزه رفع تردیدهای ایران نشد. حجت‌الاسلام رفسنجانی گفت این طرح چیز تازه‌ای ندارد.» به نوشته این روزنامه، ایران نیز قصد دارد پیشنهادهای اصلاحی خود را ارائه دهد.(2)
کمال حسن علی وزیر امور خارجه مصر نیز امروز پس از بازگشت از عراق و اردن گفت: «به‌وضوح نبرد شدیدی میان ایران و عراق در جریان است، اما ایرانیان برتری نظامی پیدا نکرده و نوعی توازن استراتژیک میان دو کشور وجود دارد.» وی افزود: «به اعتقاد دولت مصر، شورای امنیت سازمان ملل باید قطعنامه‌هایی درباره ضرورت آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و ضرورت مذاکره مسالمت‌آمیز میان ایران و عراق صادر کند.»(3)
بااین‌حال و باوجود همه تلاش‌ها درزمینه صدور قطعنامه‌ای که ضمن رفع نگرانی‌های موجود از خطر گسترش جنگ، مورد پذیرش ایران نیز قرار گیرد، امشب وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد: «پذیرش هرگونه قطعنامه‌ای ازسوی شورای امنیت بدون
آنکه این شورا مواضع ناحق گذشته را تصحیح و رژیم عراق را به‌خاطر شروع و ادامه تجاوز و به‌ویژه نقض مقررات کنوانسیون چهارم ژنو ازطریق بمباران و موشک‌باران‌های مکرر مناطق شهری و مسکونی علناً و رسماً محکوم نماید، غیرممکن است.» در این بیانیه همچنین آمده است: «رژیم رو به زوال صدام آخرین روزهای عمر خود را می‌گذراند» و طرح قطعنامه اخیر «به تحریک فرانسه» و اقدامی برای نجات رژیم عراق است. بیانیه مذکور در ادامه با اشاره به عدم واکنش شورای امنیت به تجاوز عراق در آغاز جنگ و ادامه آن و نیز گزارش هیئت اعزامی سازمان ملل پس از بازدید از شهرهای دو کشور که حاکی‌از نقض مکرر قوانین و مقررات بین‌المللی توسط عراق است، تصریح کرد: «در موردی که تجاوز مسلم است، بی‌طرفی خود یک جهت‌گیری به نفع متجاوز محسوب می‌گردد.» وزارت امور خارجه همچنین صدور قطعنامه جدید را گامی درجهت فراهم‌آوردن «مقدمات دخالت ابرقدرت‌ها در خلیج‌فارس» خواند و تأکید کرد: «جمهوری اسلامی ایران مصمم است تا رفع کامل تجاوز به دفاع شرافتمندانه از خود ادامه داده و ذره‌ای از تصمیم نسبت به احقاق کامل حقوق خود عقب نخواهد نشست.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری عراق گزارش داد شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب، با ارسال نامه‌هایی برای وزرای امور خارجه چند کشور عرب «تصمیمات کنفرانس سران عرب در فاس را که خواهان پشتیبانی کشورهای عرب از عراق دربرابر حمله به خاکش شده» به آنان یادآوری کرد. به گزارش این خبرگزاری، دبیرکل اتحادیه عرب دو روز قبل نیز «با برخی از سران عرب پیرامون تجاوز نظامی خطرناک اخیر ایران علیه خاک عراق تماس تلفنی گرفت.»(2)
امروز صدام حسین رئیس‌جمهور عراق نیز در پیامی به گردهمایی اتحاد برای پیشگیری از جنگ‌های هسته‌ای که در صوفیه پایتخت بلغارستان برگزار شد، ضمن پرداختن به حمله رژیم اشغالگر قدس به رآکتور اتمی عراق،(3)جمهوری اسلامی ایران را مسبب ادامه جنگ معرفی کرد.(4)
در همین حال، فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه، کشوری که طرح قطعنامه اخیر را پیشنهاد داده است، در مصاحبه با روزنامه تونسی لاپرس تلاش کرد «سیاست خود نسبت به ایران را به‌دنبال فروش هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق تعدیل کند.» وی که امروز
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/8/1362، ص2.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/8/1362، ص3، رادیو ام‌القوین (امارات متحده عربی)، 5/8/1362.
3) حمله هوایی رژیم اسرائیل به رآکتور اتمی عراق در 7 ژوئن 1981 (17 خرداد 1360) صورت گرفت.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 222، 6/8/1362، ص25، رادیو ایران، 5/8/1362.
به‌منظور یک دیدار رسمی وارد تونس شده است گفت: «ما هیچ دلیلی نداریم ایران را که یک کشور بزرگ و کهن به شمار می‌رود و تاریخ جهان را متأثر ساخته است، دشمن بدانیم. ایران شایسته احترام است و این را باید گفت، زیرا غالباً خلاف این معنا را می‌شنوم.» به نوشته روزنامه لوموند، میتران درعین‌حال «ضمن یادآوری سنت دیرین فرانسه در کمک به عراق به‌ویژه درزمینه تسلیحاتی و اشاره به قراردادهای منعقده برای تحویل سلاح به عراق قبل از روی کار آمدنش، گفت این سیاست خاص من نیست بلکه سیاست قدیمی فرانسه است.» وی افزود: «به‌علاوه ایران نیز سلاح تهیه می‌کند. نمی‌دانم از کجا ولی باید واقع‌بین بود کشورهای بسیار دیگری نیز مایل به فروش سلاح به عراق هستند.»(1)رئیس‌جمهور فرانسه درمورد جنگ ایران و عراق گفت: «فرانسه در این جنگ خود را داور جلوه نمی‌دهد.»(2)
1
درپی تهدید عراق به حمله نظامی علیه مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی، امروز به نقل از وزارت امور خارجه ژاپن اعلام شد که این کشور «فرستاده ویژه‌ای را برای ملاقات با رهبران ایران و عراق با درخواست ممانعت از شعله‌ورشدن جنگ، به این دو کشور اعزام خواهد نمود.» رادیو ژاپن درعین‌حال به نقل از وزارت امور خارجه این کشور خاطرنشان کرد: «احتمال کمی وجود دارد که عراق به‌فوریت به تهدید خود جامه عمل بپوشاند، لیکن به‌هرحال احتمال انجام آن وجود دارد.»(3)
همچنین به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از توکیو، سرپرست بخش مطبوعات خارجی وزارت امور خارجه ژاپن گفت: «درارتباط‌با مسائل جنگ و تهدید عراق به بمباران مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی دولت ژاپن روز دوشنبه آینده تصمیم خود را اعلام خواهد کرد.» وی که این مطلب را در گفت‌وگو با رئیس هیئت اعزامی خبرگزاری جمهوری اسلامی در نشست سالانه سازمان خبرگزاری‌های آسیا - اقیانوسیه اعلام کرد، بدون اشاره به جزئیات تصمیم ژاپن افزود: «تصور نمی‌شود تهدیدات عراق دراین‌زمینه یک بلوف باشد و عراق با داشتن سوپراتاندارد توانایی لازم برای انجام این تهدید را دارد.»(4)
از سوی دیگر امروز فرماندهی کل سپاه در نامهای به سپاه منطقه 8 کشوری (خوزستان) دستورات تأمینی لازم را برای حفاظت از این مجتمع صنعتی صادر کرد. در این نامه آمده است:
«1. نسبت به آمادگی و هوشیاری سیستم اعلام خبر پدافندی اطمینان حاصل شود.
٢. کلیه جنگ‌افزارهای پدافند زمین‌به‌هوا که در منطقه مستقر هستند به‌طور شبانه‌روزی آمادگی کافی برای مقابله با حملات هوایی عراق را داشته باشند.
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، صص 16 و 17، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 222، 6/8/1362، ص2، تونس - خبرگزاری فرانسه، 5/8/1362.
3) همان، ص22، رادیو ژاپن، 5/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، صص 4 و 5، توکیو - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/8/1362.
٣. به‌منظور افزایش قدرت پدافند مؤثر به دفاع غیرعامل توجه لازم صورت بگیرد.
٤. یگان‌های مستقر در منطقه آمادگی دفاع در مقابل حملات شیمیایی و میکروبی را داشته باشند.
٥. اخبار و اطلاعات واصله بی‌درنگ مبادله شود و درصورت وقوع حملات موشکی مراتب سریعاً گزارش شود.
٦. نتایج اقدامات اعلام‌شده را اعلام کنید.»(1)
1
اتهام تازه منابع اطلاعاتی غرب و اظهارنظر صریح رئیس‌جمهور امریکا مبنی‌بر شرکت ایران در انفجارهای صبح یکشنبه بیروت، واکنش سفارت جمهوری اسلامی ایران در لبنان را برانگیخت.
امروز رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا، در دیدار با برخی از مقامات یهودی طرف‌دار حزب جمهوری‌خواه اعلام کرد: «دلایلی که دراختیار داریم نشان می‌دهند که برخی از ایرانی‌ها در عملیات علیه یگان‌های امریکایی و فرانسوی در بیروت شرکت داشته‌اند. اما مهیاکردن زمینه لازم برای انجام این عملیات ازجمله تهیه مواد منفجره برعهده سوری‌ها بوده است.»(2)
روزنامه نیویورک تایمز نیز در گزارشی به نقل از دیپلمات‌های غربی نوشت: «دولت لبنان و سازمان‌های اطلاعاتی امریکا و فرانسه سرنخ‌هایی به دست آوردند که از درگیری بعضی از ایرانیان در حمله روز یکشنبه به نیروهای امریکایی و فرانسوی حکایت می‌کند.» براساس این گزارش، منابع اطلاعاتی یکی از چهار کشور عضو در نیروی چندملیتی که برای هفته‌های متمادی سفارت ایران را زیر نظر داشته‌اند، اعلام کردند: «بامداد یکشنبه زمانی کوتاه پس از ساعت 6:22 دقیقه صبح؛ یعنی زمان انفجار بمب‌ها در پایگاه‌های امریکا و فرانسه، گروهی را دربرابر سفارت ایران مشاهده کرده که چمدان‌هایی را در داخل اتومبیل خود می‌گذاشتند و بلافاصله بعد از آن سوار بر اتومبیل‌های خود به‌سرعت منطقه را ترک کردند.» نیویورک تایمز احتمال داد که منابع اطلاعاتی مذکور وابسته به کشور فرانسه باشند. این روزنامه همچنین با اشاره به سوءظن موجود به یک گروه شیعه که به نامهای "امل اسلامی" و "حزب‌الله" شناخته می‌شود، نوشت: «یکی از دلایل اصلی که سوءظن را متوجه گروه امل اسلامی می‌سازد وابستگی‌های این گروه به ایران است و صرفاً از آنجا قوت بیشتری می‌گیرد که همه حملات تاکنون یا متوجه نیروهای امریکا بوده و یا متوجه فرانسه که با فروش سلاح به عراق خشم ایران را برانگیخته است. درحالی‌که تاکنون حمله‌ای به دو عضو دیگر نیروی چندملیتی یعنی بریتانیا و ایتالیا نشده است.»(3)
در همین حال، باتوجه‌به اتهام مطرح‌شده علیه سفارت جمهوری اسلامی ایران در لبنان، روزنامه کریستین ساینس مانیتور در گزارشی به نقل از کاردار سفارت ایران در بیروت نوشت:
1) سند شماره 80772 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه (طرح و عملیات) به فرماندهی منطقه8 (طرح و عملیات)، 5/8/1362.
2) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 427، 20/9/1362، ص44، روزنامه السیاسه (چاپ کویت)، 9/8/1362، به نقل از روزنامه نیویورک تایمز.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 222، 6/8/1362، صص 20 - 18، رادیو امریکا، 5/8/1362.
«متأسفانه هر بار امریکا در منطقه با شکست روبه‌رو می‌شود گناه آن را به گردن ایران می‌اندازد. ... امریکا پیشتر شوروی را بانی و مسبب همه چیز می‌دانست، اما از هنگام انقلاب اسلامی هر کار بدی را به ایران نسبت می‌دهد. ما اتهام دست‌داشتن در این حادثه را شدیداً رد می‌کنیم.» کریستین ساینس مانیتور اضافه کرد: کاردار سفارت ایران «درحالی‌که از گزارشهای مربوط به دست‌داشتن سفارت ایران در این ماجرا به‌ویژه نقش سفارت به‌عنوان مرکز طرح‌ریزی این حادثه به خشم آمده بود، گفت برخی از این حرف‌ها به شوخی می‌ماند. همه دروغ می‌گویند. ما کمترین اطلاعاتی دراینباره نداریم اما [این اتهام] صرفاً بخشی از یک طرح شیطانی است که اقدام تلافیجویانه امریکا را علیه ایران توجیه کند. ... امریکا از بیانیه‌های ایران مبنی‌بر مسدودساختن تنگه هرمز بیمناک شده و از آن می‌ترسد که ارتش اسلامی در تهاجم اخیرش علیه عراق به پیروزی دست یابد.» این نشریه اضافه کرد: «کاردار سفارت ایران پیش‌بینی کرد که پرزیدنت ریگان دستور خواهد داد امریکاییان در هر کجا که میسر باشد ازجمله سفارت ایران در بیروت دست به اقدامات تلافیجویانه بزنند. [وی گفت] ما بی‌صبرانه در انتظار شهادت هستیم.»(1)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس امروز «9 کامیون حامل پلیس مخصوص فرانسه به‌طور ناگهانی برای حفاظت از ساختمان بانک ملی ایران واقع در پاریس در این محل مستقر شدند.» رئیس شعبه بانک ملی ایران در پاریس به نقل از مقامات پلیس گفت: «عده‌ای که در جریان بمب‌گذاری بیروت ایران را دست‌اندرکار می‌دانند قصد برپایی تظاهرات و احتمالاً حمله به این محل را دارند.»(2)
گفتنی است این تظاهرات امروز در خیابان شانزلیزه پاریس برگزار شد. روزنامه فرانسوی لوموند دراین‌مورد نوشت: «حدود 200 تن از فرانسویان دست راستی افراطی از اعضای حزب نیروهای جدید و نژادپرست در خیابان شانزلیزه پاریس دست به تظاهرات زدند. این عده با شعار "می‌کشیم می‌کشیم تروریست‌ها را" تصویری از رهبران ایران را آتش زدند.» لوموند افزود: «این تظاهرات با یک درگیری کوچک میان مأمورین پلیس و تظاهرکنندگان پایان یافت.»(3)
امروز همچنین وزرای امور خارجه کشورهای عضو نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در لبنان در پایان اجلاس فوقالعاده خود، درمورد ضرورت احتمالی افزایش حضور نیروهای بین‌المللی در لبنان به توافق رسیدند. به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه، در پایان این اجلاس گفت: «در مذاکرات احتمال افزایش نقش نیروی حافظ صلح سازمان ملل در لبنان که تعداد آنها اکنون درحدود 7000 نفر می‌باشد نیز مطرح گردید.»(4)
1
یاسر عرفات درپیامی خطاب به یوری آندروپف رهبر اتحاد شوروی، «به تمرکز و استقرار شدید نیروهای سوریه در اطراف اردوگاه‌های فلسطینیان در شمال لبنان» اشاره کرد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، عرفات در این پیام - که آن را به هیئتی از روس‌ها که با وی ملاقات داشتند تسلیم کرد - از رهبری شوروی خواسته است با استفاده از نفوذ خود مانع ازسرگیری دشمنی و خشونت در سطحی وسیع در منطقه شود. خبرگزاری فرانسه افزود یک سخنگوی الفتح اعلام کرد: «شلیک گلوله‌های توپخانه از مواضع سوری‌ها به‌سوی اردوی بداوی و نهرالبارد واقع در شمال طرابلس صورت گرفته است.» این سخنگو «از جهان عرب خواست برای جلوگیری از هرگونه قتل‌عام تازه سریعاً اقدام کنند.»(1)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، ص19، طرابلس - خبرگزاری فرانسه، 6/8/1362.
1
با گذشت ده روز از آغاز عملیات والفجر٤ در منطقه عمومی شیلر، فرماندهان در جلسات امروز قرارگاه خاتم به بحث و رایزنی درباره ادامه عملیات، اوضاع عمومی ارتش عراق، ابلاغ سازمان رزم جدید قرارگاه‌های عملیاتی و توان رزمی یگان‌های سپاه پاسداران برای ادامه عملیات پرداختند. در خلال این جلسات محسن رضایی بخشی از سوابق مبارزاتی و خصائص اخلاقی شهید علی رضائیان را بازگو و احمد کاظمی نیز وضع کلی لشکر٨ نجف را تشریح کرد.
در جلسه اول که با حضور علی شمخانی، غلامعلی رشید، غلامحسین بشردوست، احمد کاظمی فرمانده لشکر٨ نجف، حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)، محمدابراهیم همت فرمانده لشکر٢٧ محمد رسول‌الله(ص)، محمد باقری و قاسم سلیمانی فرمانده لشکر٤١ ثارالله(ع) برگزار شد، علی شمخانی ضمن تأکید بر سرعت و تداوم عملیات، باتوجه‌به ناپایداری وضعیت جوی فصل پاییز و شروع بارندگی و سردی هوا خواستار آماده‌شدن هرچه سریع‌تر یگان‌ها برای اجرای عملیات شد. وی حتی پیشنهاد کرد که نیروها تا فردا ظهر آمادگی خود را برای اجرای عملیات اعلام کنند، ولی فرماندهان یگان‌ها به‌ویژه محمدابراهیم همت با اشاره به زمان‌بر بودن انتقال توپخانه‌ها و خستگی نیروهایی که تازه به منطقه رسیده‌اند به‌دلیل پیمودن مسافت طولانی و... با این پیشنهاد مخالفت کردند.
در ادامه جلسه، آخرین تصمیمات قرارگاه برای مأموریت یگان‌ها بدین شرح ابلاغ شد:
١. لشکرهای ٨ نجف و ٣١ عاشورا از خلوزه٢ آزاد می‌شوند و با استعداد 5 تا 6 گردان ارتفاع شیخ گزنشین و ارتفاع 1866 (شاخ تارجر) را تصرف می‌کنند.
٢. لشکر27 حضرت رسول(ص) از سمت چپ شاخ تارجر، دو ارتفاع 1904و 1900، تنگه پنجوین، کانی‌مانگا و یال مسلط به جاده (1670) را تصرف می‌کند.
٣. لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز از دو محور پنجوین و جاده تنگه روکان برای تصرف ارتفاعات سنگ معدن وکله‌قندی وارد عمل می‌شود. (احتمالاً لشکر١٤ امام حسین(ع) برای بازسازی منطقه را ترک خواهد کرد.)
٤. تیپ33 المهدی(عج) فعلاً احتیاط جبهه بانه قرار می‌گیرد.
همچنین قرار شد تیپ قمر بنی‌هاشم(ع) و لشکرهای41 ثارالله(ع) و ٢٥ کربلا با واگذاری خطوط پدافندی به ارتش، سازمان خود را برای عملیات بعدی بازسازی کنند، ولی عناصر شناسایی این یگان‌ها باید در منطقه بمانند و مأموریت‌های شناسایی شان را انجام دهند.
این مباحث و تصمیم‌گیری‌ها درحالی صورت می‌گیرد که به نوشته راوی قرارگاه خاتم، هوا روزبه‌روز سردتر می‌شود، آسمان هرازگاهی ابری شده و باران می‌بارد.(1)
در ادامة جلسات امروز قرارگاه خاتم، بعدازظهر نیز جلسه‌ای در سطح فرماندهان سپاه و ارتش(2)به‌منظور معارفه فرماندهان یگان‌های جدیدی که به منطقه آمده‌اند برگزار شد. در این جلسه همچنین آخرین آمادگی یگان‌ها و کلیاتی از مانور عملیات مورد بحث قرار گرفت.
در ابتدای جلسه، سرهنگ صیاد شیرازی موضوعات محوری جلسه را بیان کرد، پس از آن، محسن رضایی درباره اخلاق، رفتار، شجاعت و دلسوزی شهید علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه در جبهه‌های جنگ و همچنین سوابق مبارزاتی وی مطالبی بیان کرد که حاضران را تحت‌تأثیر قرار داد.(3)*
فرمانده کل سپاه سپس درباره لزوم تسریع در ادامه عملیات، وضعیت عمومی دشمن و آشفتگی در حاکمیت عراق گفت: «من امیدوارم که خداوند متعال از برکت خون این شهدا هرچه سریع‌تر پیروزی نهایی را شامل حال رزمندگان بفرماید و این موانع ظاهری و آن موانعی که به‌نظر ما مشکلات است، هرچه سریع‌تر و با قدرت برطرف بشود و انشاءالله توانایی ادامه عملیات را داشته باشیم. مخصوصاً در این منطقه‌ای که ما هستیم، باوجود زمینه‌های بسیار خوب هم در زمین و هم به‌خاطر حوادثی که در درون ارتش عراق پیش آمده است. حداقل در دو سه روز گذشته چندین نفر از افراد مؤثر ارتش عراق که در اینجا فرماندهی می‌کردند به عقب برده شده‌اند و زندانی شده‌اند. باتوجه‌به وضعیت زمین و وضعیت دشمن آمادگی کامل هست که به امید خدا دشمن را رها نکنیم و تلاشمان را ادامه بدهیم تا انشاءالله به اهدافی که در نظر گرفته شده برسیم و یک پیروزی مهم و قطعی را در اینجا حاصل بکنیم. این را هم خدمت برادرها عرض بکنیم که تمام‌شدن دشمن این نیست که ما تا بغداد سنگربه‌سنگر بجنگیم. دشمن اگر ایمان داشت، بله باید تا بغداد
1) سند شماره 287/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، 1/8/1362 تا 9/8/1362، ص٦٩.
2) افراد حاضر در جلسه عبارت بودند از: سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش، سرهنگ امیربیگی فرمانده قرارگاه مقدم حمزه (ارتش)، سرهنگ مصطفوی فرمانده تیپ2 لشکر21 حمزه، سرهنگ پارسایان از عملیات قرارگاه حمزه، محسن رضایی فرمانده کل سپاه، علی شمخانی جانشین فرمانده سپاه، سیدرحیم صفوی مسئول عملیات سپاه، غلامعلی رشید معاونت عملیات قرارگاه خاتم، غلامرضا صالحی مسئول ستاد قرارگاه مقدم حمزه، غلامحسین بشردوست، سالکی معاونت فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه (سپاه)، حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)، مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، مهدی باکری فرمانده لشکر٣١ عاشورا، داود رنجبر راوی قرارگاه خاتم، محمدرضا دیانی راوی قرارگاه مقدم حمزه، احمد کاظمی فرمانده لشکر٨ نجف و محمدابراهیم همت فرمانده لشکر٢٧ محمد رسول‌الله(ص).
3) * بخش‌هایی از سخنان محسن رضایی درباره شهید علی رضائیان در ضمیمه اول گزارش آورده شده است.
سنگربه‌سنگر بجنگیم، اما دشمنی که در مقابل ماست ایمان ندارد. ما الآن داریم در شیلر می‌جنگیم، دشمن تعدادی از مهم‌ترین و با اعتمادترین افراد سازمان درونی یعنی سازمان امنیت خود را عوض کرده است. صدام حسین مطمئن‌ترین فرد نزدیک خود که برادرش است و در رأس سازمان امنیت عراق بود، برداشته و کنار گذاشته است. همه این زمینه‌ها نشان می‌دهد که این‌طور نیست که ما باید اینجا قدم‌به‌قدم تا خود بغداد بجنگیم. این فشار اجتماعی زیادی که از کشته‌ها و زخمی‌های عراق امروز بر عراق وارد شده است، نشاندهنده خم‌شدن کمر عراق است و اگر انشاءالله به امید خدا ادامه بدهیم و این زمینهای خوبی را که در اینجا هست بگیریم، قطعاً ضربه قاطع‌تر و بهتری بر دشمن وارد می‌شود. امیدوارم که برادرها بدون احساس خستگی و با آمادگی کامل، بازسازی‌هایی که دارند را ادامه بدهند. الحمدلله مردم هم الآن دارند به جبهه‌ها روی می‌آورند و مخصوصاً ائمه جمعه هم تلاش خوبی کردند. انشاءالله بدون خستگی ادامه بدهیم و اینجا یک نتیجه مؤثر از این‌همه تلاش را بگیریم.»
پس از آن، سرهنگ امیربیگی ضمن بیان خلاصه‌ای از عملکرد یگان‌های خودی در مراحل اول و دوم عملیات، هدف مرحله سوم عملیات را تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و ارتفاعات پنجوین و بخش شمالی ارتفاع سورن عنوان و سازمان رزم قرارگاه‌ها و یگان‌های مأمور را چنین اعلام کرد:(1)
قرارگاه حمزه١: لشکر14 امام حسین(ع) + لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) + لشکر٤١ ثارالله(ع) و تیپ٢ از لشکر٢١ حمزه.
قرارگاه حمزه٢: تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) + تیپ٣ از لشکر٢٨ کردستان.
قرارگاه حمزه٣: لشکر٨ نجف + تیپ٣٣ المهدی(عج) و تیپ٢ از لشکر٢٨ کردستان.
قرارگاه حمزه٤: لشکر25 کربلا + لشکر٣١ عاشورا و تیپ١ از لشکر٢٨ کردستان.
قرارگاه حمزه٥: لشکر٢٧ حضرت رسول(ص).
قرارگاه حمزه٦: لشکر٥ نصر.
سرهنگ امیربیگی افزود: قرارگاه‌های حمزه٢ و حمزه٤ به‌ترتیب احتیاط قرارگاه‌های حمزه ٥ و١ هستند و تعیین تقدم به‌کارگیری این یگان‌های احتیاط نیز با قرارگاه‌های مذکور است.
در ادامه جلسه، فرماندهان یگان‌های حاضر در منطقه، کلیاتی از عملیات خود و تلفات و
1) این سازمان نسبت به سازماندهی قبل تغییراتی داشت و بدون هماهنگی با سپاه انجام شده بود که بعداً تصحیح شد. در سازمان رزم جدید ٤ لشکر و یک تیپ از نیروهای سپاه شامل لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)، لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، لشکر25 کربلا، لشکر٥ نصر و تیپ٣٣ المهدی(عج) که در این سازمان گنجانده شده‌اند در مرحله اول و دوم عملیات حضور نداشتند و جدیداً به سازمان رزم اضافه شده‌اند، البته لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) قوای خود را وارد منطقه کردهاند و فرماندهی قرارگاه خاتم مأموریت آفندی به آنها واگذار کرده است، ولی سایر یگان‌ها هنوز وارد منطقه نشده‌اند.
خساراتی که در طول عملیات متحمل شده بودند، بیان کردند.(1)گزارش فرماندهان حاکی‌از آن بود که نیروهای موجود سپاه در منطقه، ٢٥ گردان شامل ٩ گردان از لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)، ٦ گردان از لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، ٤ گردان از لشکر١٤ امام حسین(ع) (دو مرحله عملیات انجام داده)، ٣ گردان از لشکر31 عاشورا (٢ مرحله عملیات انجام داده) و ٣ گردان از تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) (یک مرحله انجام داده) می‌باشد و قرار است لشکر٥ نصر نیز به این سازمان رزم اضافه شود. البته لشکرهای ٤١ ثارالله(ع) و ٢٥ کربلا نیز به‌علت آسیب‌های واردشده و نبود نیروی کافی با نظر فرماندهی از انجام مأموریت آفندی در مرحله بعدی عملیات معاف شدند.(2)
در پایان این جلسه سرهنگ صیاد شیرازی با اعلام اینکه برای بستن عقبه دشمن قرار است در منطقه بانی‌بنوک در جنوب ارتفاعات سورن(3)* عملیات محدودی طراحی و اجرا شود، نکاتی را به این شرح درباره نحوه اجرای عملیات به فرماندهان متذکر شد: تاکتیک عملیات مبتنی‌بر دور زدن دشمن است. از درگیری رویارو و جبهه‌ای خودداری کنید؛ برای انهدام بیشتر دشمن (اسیر و کشته) طرح‌های خود را تنظیم کنید؛ برای پاکسازی مناطق تصرف‌شده، نیروی مخصوصی را در نظر بگیرید تا نیروهای اصلی آزادتر پیشروی کنند.(4)
از سوی دیگر، باتوجه‌به طرح سرهنگ صیاد شیرازی مبنی‌بر اجرای تک ازسمت غرب کانی‌مانگا برای تصرف این ارتفاع، امروز عناصری از سپاه مریوان و تعدادی از نیروهای بارزانی برای شناسایی به منطقه غرب کانی‌مانگا اعزام شدند تا نتایج شناسایی و مشاهدات خود را دراختیار قرارگاه قرار دهند. این درحالی بود که لشکر٣١ عاشورا و لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) شناسایی‌های خود را براساس حرکت از شرق کانی‌مانگا انجام داده بودند و به تبع آن در نظر داشتند برای تصرف این ارتفاع، ازسمت شرق مانور یگان خود را طراحی کنند. باوجود این مسئولان قرارگاه خاتم به‌ویژه سرهنگ صیاد شیرازی منتظر بازگشت گروه شناسایی از غرب کانی‌مانگا بودند تا براساس آن جهت مانور برای تصرف کانی‌مانگا را نهایی کنند.(5)
1
نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم ارتش و سپاه امروز در استان سلیمانیه عراق و در عمق خاک دشمن دو عملیات اجرا کردند. به گزارش منابع نظامی، نیروهای تحت امر ستاد جنگ‌های نامنظم سپاه و ارتش در منطقه خرمال به یک مقر استخبارات عراق حمله کردند. در این عملیات ٤ تن از
1) گزارش احمد کاظمی فرمانده لشکر٨ نجف از وضعیت یگان خود و آسیب‌های واردشده به این لشکر به نحوی بود که فرماندهی تصمیم گرفت که این لشکر را از ادامه مأموریت در منطقه معاف کند. در ضمیمه دوم گزارش بخش‌هایی از اظهارات احمد کاظمی آمده است.
2) سند شماره 4203/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: لزوم تسریع در ادامه عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 6/8/1362، نوار شماره 12833)، محمدرضا دیانی، صص 17 - 3؛ و- سند شماره 4202/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سازمان رزم برای ادامه عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 6/8/1362، نوار شماره 12832)، محمدرضا دیانی، ص5، ٧، ١١ و 12.
3) * عملیات بانی‌بنوک به‌عنوان یک ایده در ذهن فرماندهان بود تا با تصرف این منطقه در جنوب ارتفاعات سورن و پیشروی به‌سمت جاده شانه‌دری - نالپاریز، بتوان عقبه جبهه پنجوین و کانی‌مانگا را قطع کرد.
4) سند شماره 287/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص77.
5) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، صص 94 و 95.
نیروهای امنیتی کشته و ٥ نفر نیز زخمی شدند. همچنین در عملیاتی دیگر در منطقه عمومی حلبچه، یک گروه گشتی ستاد جنگ‌های نامنظم با آر.پی.جی7 یک پست بازرسی را در روستای انب هدف قرار دادند که براثر آن ٢ سرباز عراقی کشته شدند و یک تن نیز زخمی شد.(1)
1
باآنکه مرحله دوم عملیات والفجر٤ نیز پایان یافته و نیروهای ایرانی ضمن آزادسازی مناطق نسبتاً وسیعی در منطقه شیلر، هم‌اکنون در ارتفاعات استان سلیمانیه عراق مستقر هستند، فرمانده سپاه یکم عراق - که مسئولیت پدافند منطقه شمال عراق (مناطق کردنشین) را بر عهده دارد - همچنان بر طبل انکار می‌کوبد. این فرمانده عراقی با ارائه آمار اغراق‌آمیزی از خسارات واردشده به نیروهای ایرانی، تهدید کرد که عراق در ادامه جنگ سلاح‌های کارآمدی را علیه ایران به کار خواهد گرفت.(2)
بخش‌هایی از گزارش رادیو امان درمورد اظهارات فرمانده سپاه یکم عراق چنین است: سرلشکر ستاد فرمانده سپاه یکم عراق تأکید کرد نیروهای ایرانی در خلال نبردهای هشت روز گذشته در بخش شمالی میدان عملیات در تحقق‌بخشیدن به هدف خود و رخنه به صفوف نیروهای عراقی و پیشروی در عمق خاک عراق با شکست مواجه شده‌اند. وی افزود آنچه تحقق یافته آن است که اغلب نیروهای مهاجم ایرانی در مرزهای بین‌المللی منهدم و خسارات واردشده به آنها درحدود ٣٨ هزار کشته و تعداد کثیری مجروح می‌باشد.
در ادامه گزارش رادیو امان آمده است: این فرمانده نظامی عراق به ایران درباره تلاش برای تجاوز جدید علیه خاک عراق هشدار داد و گفت: عراق از سلاح‌های کارآمد که ایرانیان از میزان کارایی آنها مطلع هستند، استفاده خواهد کرد. وی خاطرنشان ساخت میزان خسارات سنگینی که نیروهای ایرانی متحمل شده‌اند آنها را وادار ساخته تا راه اصلی منتهی به عمق خاک عراق را برای انتقال کشته‌شدگان و مجروحان ببندند.
فرمانده سپاه یکم عراق تأکید کرد که نبردهای اخیر با نبردهای گذشته تفاوت داشته چون نیروهای ایران به میزان زیاد منهدم و در مقابل آن خسارات بسیار اندکی به عراقی‌ها وارد شد و نیروهای عراقی تجربه بیشتری درزمینه رزم کوهستانی کسب کردند. وی افزود: کردهای داوطلب نقش برجسته‌ای در پشتیبانی از نیروهای عراقی و مقابله با ایرانی‌ها داشته‌اند.(3)
1) سند شماره 20805 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک جنگ‌های نامنظم ارتش و سپاه به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 11/8/1362.
2) رادیو اسرائیل در گزارشی درمورد این هشدار گفت: «به اعتقاد برخی ناظران منظور فرمانده عراقی [استفاده از] سلاح‌های شیمیایی می‌باشد.» (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، ص45، رادیو اسرائیل، 6/8/1362)
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، ص44.
1
کمبود نیرو در ارتش عراق ازجمله مشکلاتی است که تصمیم‌گیران نظامی عراق با آن روبه‌رو بوده و برای کاستن از تأثیرات منفی آن، راهکارهایی را نظیر استخدام نیروهای خارجی، به‌کارگیری نیروهای کرد محلی (جاش‌ها) و کاستن از مدت دوره‌های آموزش نظامی در سطوح مختلف در نظر گرفته‌اند.
یک منبع نظامی عراق دراینباره اعلام کرد: آموزش سربازان به‌علت نیاز فوری به نیرو و تعجیل در اعزام آنها به جبهه‌های جنگ از ٣ ماه به ٢٠ روز تقلیل یافته است. دوره آموزشی در دانشکده افسری نیز که قبلاً ٣ سال بود پس از شروع جنگ به ١٨ ماه و اخیراً به ٦ ماه کاهش یافته است. همچنین این منبع با هدف ایجاد جو امنیتی برای جلوگیری از فرار نظامیان عراقی افزود: حدود یک ماه پیش، اسامی 150 نفر از افسران و درجه‌داران ارتش عراق که به‌علت تمرد و فرار از جبهه اعدام شده‌اند به‌صورت اعلامیه در یگان‌های عراقی پخش گردیده است. در آن اعلامیه تأکید شده است که هرکس خیانت یا فرار کند به سرنوشت این افراد دچار خواهد شد.(1)
2
حملات هوایی عراق در منطقه عملیاتی والفجر٤ و همچنین گلوله‌باران شهرهای مرزی جنوب، امروز هم ادامه یافت.
در منطقه عملیاتی والفجر4، یک هواپیمای عراقی که در ساعت 13 قصد بمباران نیروهای خودی در ارتفاع آزادشده خلوزه2 را داشت، هدف آتش پدافند هوایی قرار گرفت و سرنگون شد.(2)
توپخانه‌های عراقی نیز امروز برخی از مناطق خرمشهر ازجمله منطقه گمرک، دیری‌فارم و پل‌نو و همچنین مناطقی از آبادان را هدف قرار دادند. در این حملات علاوه‌بر خساراتی که به مناطق یادشده در خرمشهر وارد شد، ٣ منزل مسکونی و یک مغازه نیز در آبادان تخریب گردید و ٢ تن شهید و 26 نفر هم زخمی شدند(3)
3
یکی از فرماندهان سپاه در عملیات والفجر٤، در گفت‌وگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی این عملیات را از بعد امنیتی مورد ارزیابی قرار داده، به تأثیر آن بر گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه و قطع ارتباط آنان با عراق پرداخت. وی ضمن اشاره به برخی محورهای مواصلاتی که ارتباط عراق را با گروه‌های مسلح غیرقانونی ایران میسر می‌سازد، اقدامات نیروهای خودی برای قطع این ارتباط را تشریح کرد. این فرمانده همچنین نفوذ ایران در عمق مناطق عراق در استان سلیمانیه و تسلط بر بخش‌هایی از این استان ازجمله چند شهر و 40 روستا را از دیگر دستاوردهای عملیات والفجر4 اعلام کرد.
1) سند شماره 330019 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی فرماندهی لشکر21 حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 193 - 3/2، 6/8/1362.
2) سند شماره 320538 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 9/8/1362.
3) سند شماره 366039 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 7/8/1362؛ و- سند شماره 366038 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 7/8/1362؛ و- سند شماره 289070 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 7/8/1362.
مشروح گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از سخنان این فرمانده نظامی چنین است: اهداف عملیات دستیابی به ارتفاعات مشرف به شهر پنجوین، ارتفاعات هرگنه و چندین ارتفاع راهبردی دیگر بود که به حول و قوة خداوند توانستیم در سه روز عملیات به صددرصد این اهداف دست یابیم. وی سپس با اشاره به اینکه این عملیات به غیر از تفاوت‌هایی که ازنظر زمانی و مکانی با سایر عملیات‌های گذشته داشته، دارای ابعاد سیاسی نظامی خاص می‌باشد که در کنار آن بعد اقتصادی نیز مطرح است، گفت: ازنظر سیاسی این عملیات جواب ابرقدرت‌ها می‌باشد که به‌طور مداوم رژیم بعثی صهیونیستی عراق را تجهیز می کنند. از بعد نظامی نیز این عملیات باعث شده ارتباط ضدانقلاب با خارج قطع گردد، زیرا منطقه مریوان بزرگ‌ترین منطقه‌ای بود که دراختیار ضدانقلاب قرار داشت و ضدانقلاب به‌خصوص دمکرات‌ها و کومه‌له ازطریق شیار شیلر و شیار قزلجه تدارک می‌گردیدند. علاوه‌براین نیروهای دشمن که از ارتفاعات این منطقه شهرهای مرزی به‌خصوص شهر مریوان را زیر آتش داشتند، به عقب رانده شدند و این شهرها از تیررس دشمن خارج شدند. ازنظر اقتصادی نیز با فتح این ارتفاعات دشت حاصلخیز مریوان از زیر آتش خارج گردید که می‌تواند دوباره زیر کشت رفته و مورد بهره‌برداری قرار گیرد.
فرمانده مذکور با تأکید بر فتح شاهراه‌های حیاتی ضدانقلاب، در این عملیات گفت: ضدانقلاب که پایگاه‌های اصلی‌اش در منطقه بین بانه و مریوان قرار داشت با بسته‌شدن مرزها و وجود مردم حزب‌اللهی شهرها راهی بجز تسلیم درپیش ندارند. این فرمانده درخصوص وضعیت فعلی رزمندگان اسلام و نیروهای دشمن در منطقه عملیاتی اظهار کرد: بلندترین ارتفاعات در منطقه عملیاتی ارتفاعات 1530 و 1428 بود که این دو ارتفاع را رزمندگان اسلام در طول دو الی سه روز جنگ تن‌به‌تن فتح کردند و شهر پنجوین و دشت قزلجه زیر دید و در تیررس نیروهای اسلام قرار گرفتند. پس از تصرف آخرین ارتفاعات در منطقه شمالی و شرقی پنجوین و استقرار نیروهای اسلام در قله‌های مرتفع پنج تن، دشمن مجبور به عقب‌نشینی شد. درحال‌حاضر، نیروهای اسلام با استقرار کامل در مناطق تصرف‌شده تعدادی از شهرها و بیش از 40 روستای عراق را در تیررس خود دارند. این شهرها و روستاها نیز آزادشده تلقی می‌شوند، زیرا نیروهای اسلام بیش از دشمن بر آنها تسلط دارند.(1)
1
در 5 عملیات عناصر مسلح غیرقانونی در مناطق عمومی سردشت، شمال‌غربی ارومیه، ماکو و سقز و 4 عملیات نیروهای خودی در مناطق کامیاران، هشتیان، شمال‌غربی سلماس و شهر بوکان 1 تن از افراد خودی شهید و 22 تن زخمی شدند. از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی نیز حداقل 13 تن کشته و تعدادی زخمی و 10 تن از آنان نیز دستگیر شدند. همچنین غنائم فراوانی به دست نیروهای خودی افتاد. قرارگاه حمزه سیدالشهدا نیز ضمن
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/8/1362، ص10.
اشاره به تسلیم‌شدن 14 تن از افراد مسلح غیرقانونی در یک هفته گذشته از همکاری حزب دمکرات کردستان با نظامیان عراق در منطقه حاج عمران خبر داد.
در سردشت، تعدادی از نیروهای سپاه، ارتش و بسیج درحال رفتن به مراسم ختم شهدا بودند که یکی از افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب یک نارنجک ساچمه‌ای را به‌سمت آنان پرتاب کرد. براثر انفجار این نارنجک یک تن شهید و 14 تن نیز زخمی شدند.(1)
حمله عناصر حزب دمکرات به نیروهای خودی در منطقه سرو در شمال‌غربی ارومیه نیز 7 زخمی برجای گذاشت.(2)
همچنین در محور سردشت به پیرانشهر، 60 تن از افراد حزب دمکرات کردستان به پایگاه بادین‌آباد حمله کردند. با هوشیاری و عکس‌العمل به‌موقع نیروهای پایگاه، مهاجمان با تحمل 4 کشته و تعدادی زخمی منطقه را ترک کردند.(3)
در منطقه عمومی ماکو نیز یک گروه چهار نفری از پایگاه حصار سپاه، هنگام گشت‌زنی به محاصرة 12 تن از افراد وابسته به حزب دمکرات که مسلح به تفنگ ژ3 و سلاح آر.پی.جی7 بودند درآمدند. به‌دنبال تیراندازی مهاجمان به‌سوی نیروهای پایگاه درگیری آغاز شد. در این زدوخورد که از ساعت 18 تا 21 ادامه یافت، یکی از نیروهای خودی براثر موج انفجار آر.پی.جی7 مصدوم گردید.(4)با رسیدن نیروهای کمکی از پایگاه مجاور، مهاجمان مجبور به ترک منطقه شدند.(5)
در منطقه سقز نیز افراد سازمان مارکسیستی - مائوئیستی کومه‌له با بستن جاده منتهی به بانه در فاصله 6 کیلومتری سقز، خودروهای عبوری را متوقف و مسافران را دستگیر کردند. این افراد پس از گرفتن پول و لوازم مسافران برایشان سخنرانی کرده و سپس آنها را آزاد کردند. عناصر کومه‌له یک دستگاه لودر اداره راه‌سازی را نیز آتش زدند و قصد داشتند 2 دستگاه کامیون این اداره را نیز سرقت کنند که راننده کامیون‌ها با هوشیاری از منطقه خطر گریختند.(6)
از سوی دیگر در روز جاری، نیروهای خودی نیز 4 عملیات علیه گروه‌های مسلح غیرقانونی اجرا کردند.
در کامیاران، نیروهای سپاه توانستند در یک عملیات طراحی‌شده به یک مقر مخفی هیز بیستون حزب دمکرات در دامنة غربی ارتفاعات شاهو، حمله کرده و آنجا را به تصرف درآورند. در این عملیات تعداد زیادی از افراد این حزب کشته شدند که جنازه 8 تن از آنان در منطقه درگیری باقی ماند. 7 تن از افراد این حزب نیز دستگیر شدند. از این مقر هیز بیستون سلاح‌های فراوانی ازجمله 80 قبضه انواع تفنگ، 2 قبضه آر.پی.جی7 و 2 قبضه خمپاره‌انداز 80 میلی‌متری به دست آمد.(7)
علاوه‌براین امروز نیروهای سپاه قریه خره‌گوش در منطقه عمومی هشتیان در شمال ارومیه را نیز پاکسازی کردند که درجریان آن یک تن از افراد مسلح غیرقانونی کشته شد.(8)
در منطقه برشخواران در شمال‌غربی سلماس نیز نیروهای ژاندارمری درپی تعقیب شخصی
1) سند شماره 80781 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 6/8/1362.
2) سند شماره 89003 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی مرکز فرماندهی سپاه، 22/8/1362، ص21.
3) سند شماره 80782 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 6/8/1362.
4) سند شماره 352158 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی سپاه، 11/8/1362، ص3؛ و- سند شماره 113136 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: خبرنامه قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 5، 15/9/1362، ص24.
5) سند شماره 318245 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات پایگاه سپاه ماکو به اطلاعات سپاه منطقه11، 12/8/1362.
6) سند شماره 339830 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری سقز به استانداری کردستان، 17/8/1362؛ و- سند شماره 359213 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه ناحیه کردستان به فرماندهی منطقه 11، 10/8/1362.
7) سند شماره 89003 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص21؛ و- سند شماره 352158 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی 11/8/1362، ص2؛ و- سند شماره 338228
8) سند شماره 355048 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات سپاه ارومیه به فرماندهی سپاه ارومیه، 8/8/1362.
که به‌سوی آنها تیراندازی کرده بود، به‌طور تصادفی به فردی درحال فرار، برخورد کرده و او را به‌همراه یک قبضه نارنجک دستی، دستگیر کردند.(1)
در اقدام دیگری در شهر بوکان، نیروهای سپاه 2 مرد را که با لباس و چادر زنانه در شهر درحال تردد بودند، دستگیر کردند. در بازرسی از این افراد که از اعضای هیز بیان حزب دمکرات بودند، 2 قبضه کلت و 3 عدد نارنجک به دست آمد. دستگیرشدگان اعتراف کردند قصد ترور چندتن از اعضای سابق حزب دمکرات را داشته‌اند که خود را به نیروهای دولتی معرفی کرده بودند.(2)
در ادامه تسلیم‌شدن افراد حزب دمکرات به نیروهای خودی که به‌ویژه پس از اجرای عملیات والفجر4 افزایش چشمگیری یافته است، امروز نیز قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) اعلام کرد در یک هفته گذشته، 14 نفر از اعضای این حزب ضمن اظهار ندامت از عملکرد گذشته، خود را به نیروهای نظامی و انتظامی معرفی و امان‌نامه دریافت کردهاند.(3)
این قرارگاه همچنین درخصوص همکاری حزب دمکرات کردستان ایران با رژیم بعث عراق گزارش داد: یکی از مأموران امنیتی عراق به نام سالم که قبل از اجرای عملیات والفجر2 در منطقه حاج‌عمران مسئول دایره امنیتی آن منطقه بود، به همراهی 10 نفر محافظ با راهنمایی و همراهی یکی از افراد حزب دمکرات به نام کریم حسامی از منطقه سرشاخان عراق با هدف گفت‌وگو با نیروهای ضدانقلاب فعال در منطقه صومای برادوست در شمال‌غربی ارومیه به آن منطقه رفته تا آنان را برای برنامه‌های زمستانی هماهنگ کند.(4)
1
درحالی‌که بحث و تبادل نظر در قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) درباره تداوم عملیات والفجر4 ادامه دارد، گزارشهای امروز منابع خبری از تشدید تهدیدات عراق به استفاده از سلاح‌های جدید و مرگبار در جنگ حکایت دارد.
به گزارش رادیو اسرائیل، فرمانده سپاه یکم عراق در اظهاراتی ضمن آنکه مدعی شد نیروهای ایران در هجوم جدید خود کاملاً شکست خورده‌اند هشدار داد که «عراق از سلاح‌های کارآمد که ایرانیان از میزان کارایی آنها مطلع هستند استفاده خواهد کرد.»(5)-(6)
امروز در اطلاعیه ارتش عراق تحرکات گسترده بالگردهای عراقی علیه مواضع و خودروهای نظامی ایران در بخش شمالی منطقه نبرد مورد تأکید قرار گرفت.(7)دراین‌مورد رادیو بی‌بی‌سی گفت: «دولت عراق می‌گوید که نیروهای این کشور با هلیکوپتر، موشکهای فرانسوی اگزوست را علیه نیروهای ایران به کار گرفته و بخش اعظم نیروهای مهاجم ایران
1) سند شماره 366599 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب به فرماندهی ژاجا، 6/8/1362.
2) سند شماره 113136 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص24؛ و- سند شماره 89003 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، 22/8/1362 صص 20 و 21.
3) سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 سپاه (قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)) به فرماندهی کل سپاه 6/8/1362.
4) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 8، 17/9/1362، ص10.
5) مشروح اظهارات فرمانده سپاه یکم عراق در گزارش شماره 245 همین روز آمده است.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، ص44، رادیو امان، 6/8/1362.
7) همان، ص1، رادیو صوت‌الجماهیر، 6/8/1362.
را قلع‌وقمع کردهاند.»(1)رادیو اسرائیل نیز در گزارشی به نقل از یک مقام نظامی عراق اعلام کرد: «ارتش آن کشور از موشکهای ساخت شوروی و فرانسه علیه مراکز تجمع نیروهای ایرانی استفاده کرده است. ... در این حملات از موشکهای کوتاه‌برد روسی از نوع فراگ و از موشکهای روسیِ برد متوسط به نام اسکاد و از موشکهای اگزوست فرانسوی استفاده شده است.» رادیو اسرائیل سپس با اشاره به چند حمله موشکی عراق به خوزستان در دو هفته اخیر که به کشته یا زخمی‌شدن صدها نفر انجامیده به نقل از روزنامه الثوره (ارگان حزب بعث عراق) اضافه کرد: «دولت بغداد تاکنون به امید صلح با ایران از به‌کارانداختن برخی سلاح‌های کشنده خودداری کرده، ولی اکنون که ایران به لجاجت ادامه می‌دهد این سلاح‌ها نیز علیه ایران به کار گرفته خواهد شد.» این رادیو افزود: «در جبهه پنجوین امروز نبرد تقریباً فروکش کرده بود و نیروهای طرفین از مواضع قبلی خود به آتشباری علیه یکدیگر ادامه دادند.»(2)
امروز همچنین گزارش شد در روزهای اخیر در آلمان‌غربی هواپیماهای جمهوری اسلامی معلولان و مجروحان عملیات والفجر4 را در فرودگاه فرانکفورت پیاده کردهاند. بنا به این گزارش، تعدادی از زخمی‌ها در بیمارستان بزرگ "گولتادن" در مونیخ بستری شده‌اند.(3)
1
در ادامه بازتاب حملات موشکی اخیر عراق رادیو بی‌بی‌سی امروز گزارش داد: «ایران می‌گوید که حدود یک‌صد نفر که عده کثیری از آنها بچه مدرسه بودند در حمله موشکی عراق به شهر بهبهان در روز چهارشنبه کشته شده‌اند.» این رادیو سپس افزود: «عراق می‌گوید که دراثر حملات توپخانه ایران به شهر مرزی مندلی و حومه آن در بخش مرکزی جبهه جنگ، 20 نفر غیرنظامی کشته و عده‌ای مجروح شدند.»(4)به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، روزنامه‌های امروز صبح پاریس نیز خبر پرتاب موشک به‌طرف شهرهای بهبهان و مسجدسلیمان را به چاپ رساندند.(5)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 48، 7/8/1362، ص7، رادیو بی‌بی‌سی، 6/8/1362
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، صص 33 و 34، رادیو اسرائیل، 6/8/1362.
3) همان، ص39، رادیو ایران، 6/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، 7/8/1362، شماره 48، ص7، رادیو بی‌بی‌سی، 6/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، ص7، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/8/1362.
1
رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع در خطبه‌های نمازجمعه امروز تهران به بیان اهداف و نتایج عملیات والفجر4، موضع ایران در قبال قطعنامه پیشنهادی کشورهای غربی در سازمان ملل و زمینه‌های بروز حوادث اخیر لبنان پرداخت. بخش‌هایی از سخنان رئیس‌جمهور امروز در خبرگزاری‌ها انعکاس یافت.
آیت‌الله خامنه‌ای در خطبه دوم نمازجمعه درخصوص اهمیت عملیات والفجر4 اظهار کرد: «[این عملیات] ازلحاظ وضع زمان و شرایط بین‌المللی، همچنین ازلحاظ وضع منطقه و تأثیری که این عملیات بر روی مجموع جنگ و همچنین بر روی مسائل مربوط به ضدانقلاب در منطقه مظلوم کردستان دارد، کمال اهمیت و تأثیر را داشت.» وی با اشاره به امکانات مختلفی که عراق دراختیار گروه‌های مسلح غیرقانونی منطقه برای ناامن‌کردن غرب کشور قرار داده بود، افزود: «این مناطق، غالباً مهم‌ترین آنها، از دست ضدانقلاب گرفته شد.»
رئیس شورای‌عالی دفاع سپس با اشاره به موقعیت دفاعی عراق ازنظر بهره‌گیری از شمار زیادی نیرو درقالب 17 تیپ پیاده، زرهی و کوهستانی و وجود استحکامات فراوان در صدها کیلومتر مربع از اراضی و ارتفاعات منطقه، شکست و عقب‌نشینی ارتش عراق را نتیجه ضعف شدید روحیه آن خواند و گفت: «این یک چیزی است که دیگر دنیای استکباری نمی‌تواند برای عراق جبران و تأمین کند. هواپیما، تانک، موشک، توپخانه می‌شود داد؛ حتی مزدور می‌شود فرستاد، اما روحیه چگونه می‌شود داد؟» وی افزود: «عراق این [ضعف] را چطور می‌تواند جبران کند؟ سعی می‌کنند با پول جبرانش کنند. پول بر سر نظامی‌شان بریزند. اگرچه ازلحاظ پولی هم حالا به‌شدت در مضیقه هستند. پشتیبانانشان احساس کردهاند که دیگر برای همیشه نمی‌توانند این مرده محتضر را تجهیز کرد و خون در کالبد یأس‌آور او ریخت. یک کمی سر کمک‌ها را بسته‌اند. راه کمک‌ها را مسدود کردهاند. لذا از این جهت هم بیچاره‌ها ناتوان‌اند، اما پول می‌دهند. ... مگر می‌شود یک ارتش را با این‌گونه چیزها، با درجه، با پول در مقابل یک ملتی قرار داد که از حق دفاع می‌کنند؟ حرف دارند برای زدن. منطق دارند برای جنگیدن. بی‌هدف نمی‌جنگند و می‌دانند چه کاری می‌کنند.»
امام‌جمعه تهران تأکید کرد: «عملیات خوشبختانه عملیات خوبی بود. صدام را به التماس انداخت. صدام به کردهای عراقی التماس کرد و گفت شماها جنگ نمی‌کنید. ملامت کرد. تملق گفت. دروغ گفت و فایده‌ای هم ندارد. من به او می‌گویم نه کردهای مسلمان، نه عرب‌های مسلمان و نه هیچ عراقی میهن‌دوست و میهن‌پرست، درصورتی‌که بتواند نه فقط با او همکاری نمی‌کند، بلکه حتی اگر بتواند، در ازاله وجود او هم خواهد کوشید.»
رئیس‌جمهور در ادامه به طرح قطعنامه پیشنهادی کشورهای غربی در شورای امنیت سازمان ملل پرداخت و خاطرنشان کرد: «برای نجات‌دادن بغداد ... از شرق و غرب همدست شده‌اند.
البته کارگردان این میدان، امروز فرانسه و امریکا هستند، اما دیگر طرف‌های بقیه را هم دیده‌اند. قطعنامه‌ای به شورای امنیت در سازمان ملل برده‌اند که هدف از این قطعنامه، نجات رژیم صدام است. آن‌هم با زورگویی در مقابل خواست‌های مردم ایران. ... ما البته از شورای امنیت سازمان ملل هیچ انتظاری جز این نداریم. چه زمانی شورای امنیت سازمان ملل با آن بافت می‌تواند به حق حکم کند و حق را ببیند؟ در جایی که امریکا حق وتو دارد، فرانسه حق وتو دارد، قدرت‌های بزرگ، سردمدار و گرداننده آنجا هستند، مگر می‌شود چیزی جز برخلاف منافع و مصالح ملت ایران در آنجا بگذرد؟ حالا بقیه اعضایی که در آنجا هستند اگر به فرض نخواهند با ایران معارضه و مبارزه کنند، اگر بر فرض رئیس شورای امنیت یک فرد اردنی هم نباشد - که اکنون هست - وقتی‌که حق وتو برای این قدرت‌های گرگ‌منش مخالف با مصالح ملت آزادی‌خواهی مثل ملت ما هست، طبیعی است که از این مرکز از این محل هیچ امید خیری نمی‌توان داشت و ما این را از اول هم می‌دانستیم.»
آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به روزهای نخست جنگ و آغاز تهاجم گسترده ارتش عراق به مرزهای ایران یادآور شد: «صدام با هیاهوی وحشیانه و جنون‌آمیزی وارد خاک ما شد. خرمشهر را تصرف کردند. شهرها را زیر آتش گرفتند و از شورای امنیت سازمان ملل کمترین صدایی بلند نشد. کمترین اعتراضی نشد. حتی عراقی‌ها اعتراف کردند که ما پیش رفتیم. تجاوز کردیم و گفتند که ما تجاوزمان را متوقف نمی‌کنیم و باز هم تجاوز را ادامه خواهیم داد تا به جاهایی برسیم که برای ما راضی‌کننده باشد. [اما] سازمان ملل و شورای امنیت سازمان ملل، لب از لب برنداشت تا وقتی‌که خرمشهر به‌وسیله نیروهای اسلام پس گرفته شد. آن‌وقت بود که چُرت دنیا ازجمله چُرت شورای امنیت پاره شد. فهمیدند که نخیر رزمندگان اسلام مصمم هستند که حقوقشان را بگیرند. از آنجا شروع کردند به قطعنامه صادر کردن. حالا دیگر شده‌اند طرف‌دار صلح و مخالف با جنگ. مخالف با تجاوز. مخالف با خونریزی! پس تا به امروز کجا بودید؟ آیا ملت ایران حق دارد با این کیفیت به سازمان ملل و به‌ویژه به شورای امنیت سازمان ملل با همه وجود بدبین باشد یا نه؟»
رئیس‌جمهور تأکید کرد: «ما به شورای امنیت به‌شدت بدبین هستیم و هیچ قطعنامه‌ای را که ازسوی این شورا بی‌توجه به خواسته‌های بحق ما صادر شده باشد، به‌هیچ‌وجه قبول نخواهیم کرد. قطعاً قطعنامه را رد می‌کنیم و علت آن‌هم واضح است.» وی همچنین در تبیین دلایل این تصمیم گفت: «هیئت اعزامی سازمان ملل به ایران آمد، شهرها را دید. ویرانی‌ها را دید. گزارشی تهیه کرد و در آن گزارش صریحاً اعلام کرد شهادت داد که عراق تجاوز کرده، شهرها را ویران کرده و ادعاهایش درباره ایران از این جهت درست نیست. [این هیئت] رفت و [گزارش را] به سازمان ملل تسلیم کرد، اما هیچ‌گونه ترتیب اثری به این گزارش داده نشد.»
آیت‌الله خامنه‌ای همچنین با اشاره به پرتاب بمب‌ها و موشکهای عراق به روی شهرها و مراکز جمعیتی ایران گفت: «سازمان ملل و همه سازمان‌های جهانی لب از لب باز نمی‌کنند و یک کلمه اعتراض نمی‌کنند. آیا نمی‌دانند؟ آیا در مقابل حادثه دلخراش بهبهان و مسجدسلیمان مسئول نیستند؟ صدام صریحاً گفت که من شهرهای [ایران را] می‌زنم. وقتی‌که ما در عملیات والفجر4 پیروز شدیم، دنیا این حرف را شنید یا نه؟ اگر شنیدید نباید بپرسید که در کدام منطق و طبق کدام عرف در دنیا، پاسخ میدان جنگ باید در شهرهای غیرنظامی داده بشود؟ بنابراین ما حق داریم که به سازمان ملل اطمینان نداشته باشیم. دنیا بداند ما حق داریم که قطعنامه سازمان ملل را با قاطعیت رد کنیم و حق داریم که به‌عنوان یک حرکت درازمدت با حق وتوی قدرت‌های بزرگ در شورای امنیت مخالفت کنیم و مخالفت هم می‌کنیم.» وی بار دیگر درمورد انگیزه طرح قطعنامه مذکور اظهار کرد: «حقیقت این است که قدرت‌های بزرگ در این جریان هم، باز به فکر منافع خودشان هستند. حتی عراق هم برای منافع آنها، برایشان مطرح است. فرانسه می‌خواهد از عراق حمایت کند. رژیم عراق بماند تا طلب‌هایی که از عراق دارد بگیرد تا بازپرداخت دیونش در عراق به خطر نیفتد.»
رئیس شورای‌عالی دفاع سپس درخصوص واکنش‌های منطقه‌ای و جهانی به تهدید ایران درمورد بستن تنگه هرمز گفت: «قدرت‌های بزرگ روی مسئله تنگه هرمز، های‌وهوی راه انداختند. برای خاطر اینکه منافعشان در آنجا تهدید می‌شود. همه در دنیا گفتند که چرا شما می‌خواهید تنگه هرمز را ببندید؟ استدلالشان هم یک چیز بیشتر نیست و آن این است که ما در تنگه هرمز منافع داریم. در خلیج‌فارس منافع داریم.» وی در ادامه به حمله عراق به نیروهایی که برای تعمیر چاه شماره 3 حوزه نفتی نوروز و جلوگیری از نشت نفت به درون آب‌های خلیج‌فارس به این منطقه رفته بودند و شهادت 11 نفر از آنان اشاره کرد و گفت: «صدایی و کمترین اعتراضی از کسانی که در خلیج‌فارس منافع دارند برنخاست. دولت‌های منطقه خلیج‌فارس هم هیچ چیزی نگفتند. حالا امروز که ما رفته‌ایم چاه را بسته‌ایم از اینکه ما این کار را کرده‌ایم و آنها نفهمیدند حتی حاضر نیستند اسمی بیاورند.» آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «منافع ایران در اینجا به خطر می‌افتد. دائماً دارید شما از اینجا سلاح وارد می‌کنید. موشک و تانک وارد می‌کنید. ما را تهدید می‌کنید که هواپیماهای سوپراتاندارد خواهید داد و کشتی‌های ما را به خطر خواهید انداخت. صادرات نفت ما را به خطر خواهید انداخت. شما حق دارید که ما را تهدید کنید. اما ما حق نداریم که شما را تهدید کنیم؟ چرا؟ این کدام قانون است؟ آن قانونی که در دنیا بین دولت‌های ثروتمند و قدرتمند، با دولت‌های به‌ظاهر بی‌قدرت و ضعیف فرق می‌گذارد؟ این قانون ازنظر ما معتبر و قابل‌قبول نیست و ما آن را قبول نداریم.»
رئیس‌جمهور با اشاره به سخنان اخیر یکی از مسئولان کشورهای حوزه خلیج‌فارس
(عربستان سعودی) مبنی‌بر اینکه با اقدام ایران به بستن تنگه هرمز نه‌فقط عراق، بلکه سایر کشورها هم ضرر می‌کنند، یادآور شد: «می‌خواهم به گوینده این سخن و همه کسانی که این‌طور فکر می‌کنند بگویم که ما نبودیم که این بازی خطرناک [جنگ] را شروع کردیم. شما بودید که آن را شروع کردید. شما بودید که به عراق کمک کردید و عراق با پشت‌گرمی و دلگرمی به شما بود که این جنگ و این‌همه خسارت را آغاز کرد و بر ما و بر ملت خودش آن را تحمیل کرد. ما که با شما نمی‌خواستیم جنگ بکنیم و اکنون هم با شما نمی‌خواهیم جنگ کنیم. اکنون هم ما با همسایگانمان نمی‌خواهیم بجنگیم. نمی‌خواهیم دشمنی داشته باشیم.» وی آن‌گاه تأکید کرد: «خودتان را مخالف ما و ما را مخالف خودتان ندانید و بروید کنار. عراق تجاوز کرده است به ایران و ما در مقابل تجاوز او ایستاده‌ایم و ما از هیچ کسی کمک نمی‌خواهیم. بگذارید سرنوشت جنگ آن‌چنان‌که مشیت الهی است، آن‌چنان‌که حق متجاوز است انجام بگیرد. شما چرا دخالت می‌کنید؟»
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه سخنان خود با بیان اینکه امریکا کشوری است که در یک بحران عمیق قرار گرفته و در مناطق خاور دور، افریقا، امریکای لاتین، غرب آسیا و اروپا گرفتاری‌هایی دارد، افزود: «در لبنان ببینید چه خبر است؟ یک عده مردم به جان آمده، به ستوه آمده از دست فشار قدرت امریکا و اسرائیل خسته شده، ببینید چه می‌کند. چطور ضربه‌اش را بر امریکا وارد می‌کند. این حادثه بیروت برای امریکا بسیار تلخ و غیرقابل جبران بود. به‌قدری این حادثه برای او تلخ است که قابل‌تصور نیست. مردم امریکا بعد از حادثه ویتنام دیگر حاضر نیستند بنشینند خبر کشته‌شدن فرزندانشان از هزاران کیلومتر آن‌طرف‌تر به گوششان برسد. سربازان امریکایی در لبنان چه می‌کردند. برای چه به بیروت رفته بودند. در آنجا چه کار داشتند. برای ملت امریکا چه سودی دارد که جوانانش بیایند در بیروت مردم را آزار بدهند. اذیت بکنند و بالاخره خودشان هم کشته بشوند.» امام‌جمعه تهران تصریح کرد: «این داغی که بر دل مردم امریکا گذاشته شد داغی بود که مقصد اصلی در آن شخص ریگان و هیئت حاکمه امریکایی است.»(1)
خبرگزاری فرانسه اظهارات رئیس‌جمهور در نمازجمعه امروز تهران را این‌طور منعکس کرد: «رئیس دولت ایران امروز [جمعه] اعلام کرد ایران بدون هیچ‌گونه تردیدی قطعنامه سازمان ملل درباره جنگ خلیج [فارس] را که هدفش نجات‌دادن صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق است رد خواهد کرد.» این خبرگزاری به نقل از آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «ما درمورد شورای امنیت سازمان ملل واقعاً بدبین هستیم و هیچ قطعنامه این شورا را که خواست‌های عادلانه ایران را در نظر نگیرد نمی‌پذیریم.»(2)
خبرگزاری آلمان‌غربی نیز گزارش داد: «اشاره ایران به تلاش‌های شورای امنیت سازمان ملل برای نجات صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق در روز جمعه نشانگر آن است که این کشور
آخرین ابتکار صلح سازمان ملل برای خاتمه جنگ 37 ماهه خلیج [فارس] را رد خواهد کرد.» در این گزارش اضافه شده است: «تازه‌ترین بی‌اعتنایی ایرانیان به یک تلاش میانجیگری بین‌المللی با گزارشات خبرگزاری رسمی عراق که سربازان دولت بغداد تهاجم هشت روز ایرانیان را با کشتن و مجروح‌ساختن 30 هزار [نفر] از سربازان دشمن عقب رانده‌اند، مقارن شد.» خبرگزاری آلمان همچنین به نقل از آیت‌الله خامنه‌ای اعلام کرد که دولت ایران تا زمانی‌که «قدرت‌های وحشی و تنفر از آزادی در شورای امنیت قدرت وتو داشته باشند، هیچ‌گونه اعتمادی به آن نخواهد داشت.»(1)
1
اعضای شورای امنیت سازمان ملل امروز مذاکرات خود را درخصوص پیش‌نویس قطعنامه جدید درباره جنگ ایران و عراق درحالی آغاز کردند که ایران از پیش مخالفت خود را با متن پیش‌نویس اعلام کرده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس از سازمان ملل گزارش داد اعضای شورای امنیت «برای کار بر روی فرمولی قابل‌قبول جهت توقف جنگ سه‌ساله ایران و عراق و آزادی خطوط کشتیرانی خلیج‌فارس پشت درهای بسته با یکدیگر دیدار کردند.» این گزارش یادآور شد: «حتی قبل از اینکه 15 عضو شورای امنیت مذاکرات خصوصی خود را آغاز کنند، هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل با انتشار بیانیه وزارت خارجه کشور متبوع خود گفت قبول هرگونه قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل قبل از اینکه این شورا موضع قبلی و مغرضانه خود را تصحیح و عراق را برای اقدام به شروع جنگ و نیز بمباران هدف‌های غیرنظامی و نقض پیمان ژنو محکوم کند غیرممکن خواهد بود.»
آسوشیتدپرس همچنین به نقل از منابع دیپلماتیک عراق اشاره کرد که پیش‌نویس قطعنامه ظاهراً مورد قبول این کشور است و افزود قطعنامه جدید «اگرچه تمامی تجاوزات به قوانین بشردوستانه را محکوم کرده و خواستار پایان فوری تمامی عملیات نظامی برعلیه اهداف غیرنظامی من‌جمله نقاط مسکونی و شهرها شده، اما شامل هیچ‌گونه محکومیت صریح و روشن عراق نیست.» این خبرگزاری همچنین گفت: «کشورهای گینه، زئیر و توگو به‌طور رسمی عهده‌دار قطعنامه مزبور شده‌اند، اما درحقیقت این قطعنامه حاصل کار فرانسه بوده که بعداً نیز توسط کشورهای غربی عضو شورای امنیت به‌خصوص هلند و در مشورت با امریکا و انگلستان اصلاح گردید.»(2)گزارش رادیو امریکا نیز حاکی است دخالت چند کشور کوچک غیرمتعهد در ارائه متن پیش‌نویس باعث شده تا در قطعنامه جدید از تمامی کشورهای جهان خواسته شود «از آنچه ممکن است موجب درگیری بیشتر بین ایران و عراق شود خودداری کنند.» به گفته رادیو امریکا، «منظور از اشاره به این موضوع، فروش هواپیماها و سلاح‌های فرانسوی به عراق بوده است.»(3)
پیش از آغاز جلسه شورای امنیت، خبرگزاری بین‌المللی اسلامی از سازمان ملل گزارش داد که ایران برخی اصلاحات را درمورد پیش‌نویس قطعنامه ارائه خواهد داد. دیپلمات‌ها گفتند:
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، صص 7 و 8، خبرگزاری آلمان، 6/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 224، 8/8/1362، صص 6 و 7، سازمان ملل - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 7/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، ص26 مکرر، رادیو امریکا، 6/8/1362.
«سعید رجایی خراسانی سفیر ایران که قرار بود برای مشورت درمورد این پیشنهاد به تهران برود اکنون دستورات خود را دریافت کرده است، اما آنها توضیح بیشتری ندادند.» رجایی خراسانی گفته است به دلایل شخصی که گفته می‌شود مربوط به بستری‌شدن همسرش در یک بیمارستان است به تهران عزیمت نکرده است. وی چند روز پیش در یک نشست مطبوعاتی گفته بود: «اگرچه هیچ‌گونه عکس‌العملی نسبت به متن این سند از تهران دریافت نکرده، اما مطمئن است که دولت او از این سند خوشحال نخواهد بود.»(1)گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز حاکی است هیئت نمایندگی ایران «یک سری پیشنهادات اصلاحی برای اینکه شورای امنیت سازمان ملل به محکوم‌کردن عراق برسد به این شورا تسلیم کرده است.»(2)
دراین‌بین، شورای همکاری خلیج‌فارس با حساسیت ویژه‌ای فرایند جاری درمورد قطعنامه پیشنهادی فرانسه را دنبال می‌کند. به گزارش رادیو بی‌بی‌سی عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس، در گفت‌وگو با خبرنگار این رادیو اعلام کرد: «کوشش کشورهای عضو [شورای] همکاری خلیج [فارس] برای برقراری صلح درحال‌حاضر بر حمایت از قطعنامه پیشنهادی فرانسه متمرکز شده است.» بشاره افزود: «امیدوار است که قطعنامه فرانسه که مورد حمایت جوامع بین‌المللی نیز قرار خواهد گرفت ازنظر اخلاقی به شورای همکاری خلیج [فارس] اختیار دهد که کوشش‌های خود برای خاتمه جنگ ایران و عراق را دنبال کند.» خبرنگار بی‌بی‌سی با بیان اینکه قطعنامه پیشنهادی منعکس‌کننده اراده جامعه بین‌المللی برای ایجاد یک منطقه غیرجنگی در خلیج‌فارس و قطع حملات علیه اهداف غیرنظامی است، به نگرانی کشورهای منطقه از اعزام کشتی‌های جنگی امریکا اشاره کرده و به نقل از بشاره گفت: «کشورهای حوزه خلیج [فارس] نه خواستار استقرار نیروهای خارجی در منطقه‌اند و نه به آن نیازی دارند.» وی افزود: «سیاست مبتنی‌بر اعمال زور سیاستی کهنه است که کشورهای حوزه خلیج [فارس] خواستار آن نیستند.» دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس درمورد تماس کشورهای حوزه خلیج‌فارس با ایران گفت: «اگر به امر برقراری صلح در منطقه کمکی باشد کشورهای عرب حوزه خلیج [فارس] از هرکس طلب کمک خواهند کرد.» وی همچنین «امکان اعزام یک هیئت دیگر صلح ازجانب کشورهای حوزه خلیج [فارس] به تهران را رد نکرد.»(3)
بااین‌حال، گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی از منامه حاکی است که رئیس‌جمهور امریکا درپیام‌هایی به سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس اطمینان داده است که دولت امریکا درصورت عملی‌شدن تهدید ایران به انسداد تنگه راهبردی هرمز اقداماتی را به کار خواهد بست. بنا به این گزارش، دونالد ریگان وزیر خزانه‌داری امریکا که به‌منظور گفت‌وگو با مقامات کشورهای عرب خلیج‌فارس درباره پیامدهای اقتصادی جنگ ایران و عراق به منطقه سفر کرده است، امروز پیام‌هایی را از ریگان رئیس‌جمهور امریکا به امیران کویت و بحرین تسلیم کرد.(4)
1) همان، ص8، سازمان ملل - خبرگزاری بین‌المللی اسلامی، 6/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 224، 8/8/1362، ص7، سازمان ملل - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 7/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، صص29 - 28، رادیو بی‌بی‌سی، 6/8/1362.
4) همان، ص3، منامه - خبرگزاری آلمان‌غربی، 6/8/1362.
1
فرانسه برای جلوگیری از شکست عراق در جنگ سیاستی حساب‌شده را پیش می‌برد. هفته‌نامه المجله (چاپ انگلیس) امروز به نقل از منابع آگاه فرانسوی نوشت: «فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه، یک کمیته ویژه شامل تعدادی از کارشناسان و مشاوران به‌منظور تحلیل مسئله جنگ عراق و ایران از جنبه نظامی، سیاسی و اقتصادی تشکیل داد.» این منابع اضافه کردند میتران «تأیید و پشتیبانی ژاک شیراک رهبر گلیست‌ها را دررابطه‌با تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق کسب کرده بود.»(1)به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه، در دومین روز سفر خود به تونس ضمن سخنانی در پارلمان این کشور تأکید کرد: «از نقطه‌نظر حفظ تعادل در خاورمیانه [غرب آسیا] اهمیت حیاتی دارد که عراق در جنگش با ایران شکست نخورد.» وی افزود: «اما لزوم حفاظت از عراق لازم نیست به معنای سرشکستگی یا شکست ایران باشد.» میتران بی‌آنکه به موضوع فروش پنج فروند هواپیمای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق اشاره کند، گفت: «در جنگ بین ایران و عراق فرانسه دوستانی دارد اما دشمنی ندارد.»(2)امروز همچنین خبرگزاری فرانسه از تونس گزارش داد: شاذلی قلیبی در سخنانی هنگام دیدار با میتران «از فرانسه به‌خاطر کمک به عراق تشکر کرد.» وی خطاب به میتران گفت: «ملت عرب احساسات دوستانه‌ای برای فرانسه قائل است، زیرا شما با حمایت از عراق که برای چهارمین سال متوالی سنگینی یک جنگ را تحمل می‌کند و برای آتش‌بس اعلام آمادگی کرده است به راه‌حل صلح کمک کرده‌اید.»(3)
2
یک روزنامه آلمانی از تصمیم محرمانه عراق به خودداری از انتشار هرگونه خبری درمورد هواپیماهای سوپراتاندارد خبر داد.
به گزارش رادیو کلن، روزنامه فرانکفورتر الگمانیه (چاپ فرانکفورت) با استناد به منابع موثق عرب ضمن اعلام این مطلب افزود: «در توجیه این اقدام گفته می‌شود که بغداد نمی‌خواهد بدین‌ترتیب بهانه‌ای برای یک حمله نظامی پیشگیرانه دراختیار دولت ایران قرار دهد.» رادیو کلن افزود: «دولت فرانسه نیز با عراق شرط کرده است که از به‌کارگیری فوری هواپیماهای سوپراتاندارد علیه ایران خودداری کند.»(4)
3
به‌رغم اتهامات محافل سیاسی و خبری غرب درمورد ارتباط ایران و سوریه با انفجارهای مراکز استقرار نظامیان امریکا و فرانسه در بیروت، امروز مقامات غربی دیدگاه‌های ضدونقیضی را درباره انجام اقدامات تلافیجویانه مطرح کردند.
1) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 427، 20/9/1362، ص46، نشریه المجله، 6/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/8/1362، ص5، رادیو بی‌بی‌سی، 6/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، ص4، تونس - خبرگزاری فرانسه، 6/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/8/1362، ص5، رادیو کلن، 6/8/1362.
به گزارش رادیو اسرائیل، «ریگان یک بار دیگر حکومت اسلامی ایران را به همکاری با تروریست‌هایی که موجب انفجار قرارگاه‌های سربازان امریکایی و فرانسوی در بیروت شده‌اند، متهم ساخت و تأکید کرد که تروریست‌ها و حامیان آنها به کیفر اعمال خود خواهند رسید.» این رادیو سپس گفت: «خبرنگاران گزارش دادند که این اخطارهای رئیس‌جمهوری ایالات متحده نگرانی شدیدی در سوریه ایجاد کرده و دولت دمشق در انتظار یک اقدام تلافیجویانه امریکایی می‌باشد.»(1)
جورج بوش معاون رئیس‌جمهور امریکا در گفت‌وگو با یک شبکه تلویزیونی امریکایی درمورد واکنش دولت این کشور به انفجار مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا گفت: «من احتمال اقدام تلافیجویانه را نفی نمی‌کنم و مهم‌تر اینکه تصور می‌کنم رئیس‌جمهوری نیز همین نظر را دارد. دلیل اندک شک و تردید من دراین‌مورد این است که من از نیرنگ‌های این گروه‌ها آگاهم. پس از حوادثی نظیر انفجار بمب در مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت یک فرد یا گروه مسئولیت آن را برعهده می‌گیرد، اما آنهایی که از عاملین این فجایع حمایت کردهاند یعنی کشورهایی نظیر جمهوری اسلامی ایران ... دست‌داشتن در چنان اعمالی را رسماً انکار می‌کنند. بنابراین، به‌سختی می‌توان مسئولیت این‌گونه حوادث را دقیقاً مشخص کرد و به‌نحوی منصفانه تلافی کرد.»(2)
از سوی دیگر، فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه که در تونس به سر می‌برد، در مصاحبه‌ای مطبوعاتی تأکید کرد: «عاملین بمب‌گذاری بیروت به‌زودی تنبیه خواهند شد.» رادیو دوبی ضمن اعلام این خبر افزود: «میتران حاضر نشد بگوید چه کسانی مسئول بمب‌گذاری در تأسیسات امریکایی [و] فرانسوی بودند، ولی گفت فرانسه تحقیقات خود را ادامه می‌دهد.»(3)
در همین حال، خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد امروز شخصی ناشناس در تماس با این خبرگزاری اعلام کرده است: «قصد دارند مقر نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در لبنان را بمباران کنند.» بنا به این گزارش، «شخص مذکور اطلاع بیشتری دراین‌زمینه نداد. لیکن گفت که این مطلب توسط دوستش در امریکا تلفنی به وی اطلاع داده شده [است].» این گزارش یادآوری کرد: «روزنامه فرانسوی لوموند نیز در شماره چهارشنبه خود پیشنهاد بمباران مقر نیروهای سپاه در بعلبک را مطرح کرده بود.»(4)-(5)
خبرگزاری آلمان‌غربی اعلام کرد: حسین موسوی «رهبر سازمان نظامی سیاسی شیعه امل اسلامی (انشعابی) طرف‌دار ایران» امروز مسئولیت بمب‌گذاری در مقر تفنگ‌داران امریکایی و فرانسوی در بیروت را تکذیب نمود، اما «با گفتن اینکه اقدام‌کنندگان پسران، برادران،
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، ص33، رادیو اسرائیل، 6/8/1362.
2) همان، ص24، رادیو امریکا، 6/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 224، 8/8/1362، ص17، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/8/1362.
4) پیشنهاد مذکور ازسوی لوموند به نقل از روزنامه وال استریت ژورنال مطرح شده بود. (ر.ک: روزشمار 4/8/1362)
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 223، 7/8/1362، صص 10 و 11، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/8/1362.
همسایگان و پدران شهدای صبرا و شتیلا بوده‌اند این حملات را تأیید کرد.» خبرگزاری آلمان یادآور شد: «اشاره او به صبرا و شتیلا دو اردوگاه فلسطینی در لبنان بود که در آنها صدها مرد و زن و کودک مسلمان توسط نیروهای مسیحی در سال گذشته قتل‌عام شدند.» موسوی همچنین گفت که مخالف باقی‌ماندن نیروی صلح چندملیتی در لبنان است.(1)
روزنامه نیویورک تایمز نیز در گزارشی از مصاحبه حسین موسوی در بعلبک نوشت: «موسوی در ویلایش با لباسی تر و تمیز اما بدون کراوات و در اتاقی که عکس‌های آیت‌الله خمینی و رهبران رژیم جمهوری اسلامی بر در و دیوار آن آویزان بود، مدت نود دقیقه با خبرنگاران انگلیسی و امریکایی گپ زد.» به نوشته این روزنامه موسوی در این مصاحبه گفت: «گروهی از سپاهیان انقلاب اسلامی از ایران به بعلبک آمده‌اند که به مردم محل در دفاع از خود و کسب آزادی کمک کنند.» وی همچنین افزود: «اگر امین جمیل از جبهه اسلامی امل دعوت کند که در گفتوگوهای آشتی ملی شرکت کند، این دعوت رد خواهد شد، زیرا به کسانی که از ما دعوت می‌کنند اعتمادی نداریم.»(2)
1
درحالی‌که سوریه خواستار انتخاب رهبر جدیدی برای سازمان آزادی‌بخش فلسطین است، یاسر عرفات این کشور را به مداخله آشکار در اختلافات جناح‌های فلسطینی متهم کرد.
هفته‌نامه المجله (چاپ انگلیس) امروز با انتشار گزارشی درباره دیدار چندی پیش شیخ زاید سلطان آل نهیان حاکم امارات متحده عربی با حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه به نقل از منابع دیپلماتیک در دمشق نوشت: «پرزیدنت حافظ اسد به‌طور غیرمستقیم اظهار کرد که اگر کشورهای عربی با انتخاب رهبر جدیدی به‌جای یاسر عرفات برای سازمان آزادی‌بخش فلسطین موافقت نمایند، سوریه برخی از پیمان‌های خود را تغییر می‌دهد و در مسئله بازگشایی مجدد لوله‌های نفت عراق تجدیدنظر می‌کند.» المجله سپس افزود: «لیکن منابع سوری در دمشق این خبر را تأیید نکردند، ولی می‌توان گفت که مسئله روابط سوریه با سازمان آزادی‌بخش فلسطین در مذاکرات مطرح شده است.»(3)
این درحالی است که عرفات در مصاحبه با خبرگزاری خصوصی صحوفیه گفت: «من آماده‌ام باب گفت‌وگویی مستقیم با حافظ اسد را بگشایم. لیکن با تأسف بسیار راه چنین مذاکراتی با حافظ اسد بسته شده است.» وی افزود: «حافظ اسد اخیراً یکی از مشاورانم [هانی الحسن] را به حضور پذیرفت، لیکن 48 ساعت بعد نیروهای سوری عملیاتی علیه افراد من در شمال لبنان اجرا کردند.» عرفات خاطرنشان کرد: «آنچه در داخل الفتح اتفاق افتاده است یک امر داخلی نیست بلکه مداخله آشکار با تمامی توانایی‌های موجود توسط سوریه و لیبی است.»(4)
ضمیمه اول گزارش243: بخشی از سوابق مبارزاتی و خصائص اخلاقی شهید علی رضائیان از زبان محسن رضایی فرمانده کل سپاه
محسن رضایی در ترسیم شخصیت شهید علی رضائیان فرمانده سابق قرارگاه مقدم حمزه گفت:
در بین مؤمنینی که به خداوند اعتقاد دارند، عده‌ای از آنها هستند که با خدای خود صادقانه عمل می‌کنند و این صادقانه عمل‌کردن هم، در عمل مشخص است. لذا یک عده شهید شدند و به رحمت ایزدی پیوستند و عده دیگری که صادقانه دارند عمل می‌کنند منتظرند. یعنی آدم در قیافه‌هایشان هم نگاه می‌کند، می‌بیند که انتظار شهادت و رفتن به‌سوی خدا از قیافه‌هایشان کاملاً پیداست، این دو سه روزی که این برادرمان علی رضائیان شهید شده است، ما دنبال جمله‌ای می‌گشتیم که با ایشان تناسب داشته باشد. بعد به جمله امام عزیزمان برخورد کردم که ایشان در یکی از سخنانشان فرموده بودند که "رزمندگان ما امروزه به مرگ لبخند می‌زنند" این جمله متناسب‌ترین جمله برای برادر شهیدمان (علی رضائیان) است که ایشان علی‌رغم آن سابقه و سن و خانواده‌ای که عیالوار بودند، آنچنان با شجاعت در خط اول و در بین بچه‌های سرباز و بسیجی و بچه‌های خط اول حضور پیدا می‌کرد و راه می‌رفت و زندگی می‌کرد که این جمله برازنده ایشان بود. ایشان کسی بود که به مرگ لبخند می‌زد و در قیافه ایشان شهادت کاملاً ملموس بود.
ایشان قبل از انقلاب دو سه بار به زندان افتاد. در زندان هم‌سلولی آیت‌الله طالقانی بود و شکنجه‌های عجیبی ازطرف ساواک را متحمل شد. ابتدای انقلاب در کمیته‌ای که در اصفهان تشکیل شده بود، پادگان‌ها را حفظ کرده بودند و اسلحه و مهماتی که هر آن احتمال داشت به‌دست ضدانقلاب بیفتد، با چه خون دلی و با چه تلاشی با کمک مردم حفظ کردند. در کردستان، در جنگ‌ها و در عملیات‌ها بااینکه در همان وهله اول مستقیماً مسئولیتی نداشت و در منطقه ٢ مسئول بود، ولی همیشه یک انسان خاکی بود، با دلسوزی در اتاق می‌آمد تا من و برادرمان شیرازی را پیدا می‌کرد و می‌گفت که من از خط گزارش آورده‌ام. خودش رفته بود سرکشی کرده بود و این اطلاعات را ارائه می‌داد و می‌گفت. ما اینجا می‌نشستیم و گزارشات فرماندهان را که پشت بی‌سیم به ما می‌رسید مطالعه می‌کردیم، اما او از خط اول تازه‌ترین اطلاعات را می‌آورد و کلی به ما کمک می‌کرد که تصمیم منطبق بر واقعیت بگیریم. این برادر قطعاً رحمت خداوند متعال شامل حالشان شده و من لیاقت ندارم که از خداوند درخواست بکنم که به این رحمت بیفزاید، ولیکن انشاءالله که این سرداران عزیزی را که ما تقدیم خدا می‌کنیم، الگوها و درس‌های خوبی برای ما باشند، که آن قیافه منتظرانه شهادت را در ما ببینند. ما که فرماندهان بسیجی و فرماندهان سربازها هستیم، فرماندهانی هستیم که امروز، هم مردم ایران و هم دنیا به ما نگاه می‌کند و انشاءالله بتوانیم واقعاً تجلی‌گاه روح بزرگ این شهدا باشیم و این جنگ را به‌خوبی پیش ببریم.(1)
ضمیمه دوم گزارش243: گزارش احمد کاظمی از اوضاع عمومی لشکر٨ نجف و آسیب‌های واردشده به این یگان
فرمانده لشکر8 نجف در توضیح وضعیت این لشکر گفت: «درحال‌حاضر، یک گردان منها داریم یک یال (لری) داریم و ارتفاعات شاخ نالشکینه هم هست و بقیه نیروها هم که الآن در حدود چهار، پنج ماه است که به منطقه آمده‌اند. در عملیات والفجر٢ هم بوده‌اند و الآن می‌خواهند مرخصی بروند. نیرو درحال‌حاضر بجز یک گردان منها که این‌هم مجموعاً 110، 120 نفر می‌شوند، نداریم. کادر ما هم یک سری تلفات دادند که انشاءالله بازسازی می‌شود و برای عملیات آماده می‌شویم. ولی درحال‌حاضر کسی را نداریم. قرارگاه حمزه٣ را تشکیل دادند. ما را هم جزء یگان‌های آن قرار دادند، درحال‌حاضر ما توان نداریم. من اصلاً نظرم این بود که این خط فعلی را هم از ما تحویل بگیرند که بتوانیم بازسازی کنیم. این عملیات خواست خدا بود، ولی ما ازنظر کادر خیلی آسیب دیدیم. دو نفر از فرماندهان تیپ را از دست دادیم، معاون لشکر شهید شد، فرمانده گردان و گروهان شهید شدند. الآن در لشکر واقعاً کسی نیست، در این عملیات نیرو از دست ندادیم، فقط کادر از دست دادیم. بیش از 200 نفر شهید دادیم که اغلب آنها کادر بودند. از شهر نجف‌آبادی که 4500 تا 5000 جمعیت دارد، در این عملیات 95 نفر شهید شده‌اند. ما واقعاً بی‌سابقه تلفات دادیم. این
1) سند شماره 4203/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص ٢ و ٣.
عملیات پیروزی بزرگی بود، ولی تلفات زیادی دادیم، خدا شاهد است امروز ظهر خجالت کشیدم که به کسی بگویم که برو به خط سر بزن. ما الآن هیچ‌کس را نداریم.
ما هرچه فرمانده گردان و گروهان داشتیم شهید شدند. معاون لشکر برادر محمودی، کسی بود که همه برادرها دوستش می‌داشتند و به او علاقه داشتند. پایه‌گذار معنویت در لشکر و پسر خیلی مخلصی بود. وقتی شهید شد، خیلی ناراحتی به وجود آورد. به‌خصوص اینکه با برادر علی رضائیان باهم شهید شدند. آقای علی رضائیان را هم قبلاً می‌شناختم و باهم در عملیات‌ها بودیم. الآن خیلی اثر گذاشته، ولی حاضر هستیم که هر دستوری بدهید، انجام بدهیم. برادرهای دیگر که هستند، باید بروند انتقام خون شهدا و خون امام حسین(ع) را بگیرند و هیچ تزلزلی هم در آنها به وجود نیامده است. و انشاءالله محکم‌تر و مقاوم‌تر باشند، ولی وضعیت فعلی به این شکل است که عرض کردم. هر دستوری هم بدهید، حاضر هستیم انجام بدهیم. تانک و نفربر‌های ما هم فقط دو دستگاهش مانده است همه آنها را هلیکوپترهای عراقی زده‌اند و ازلحاظ خمپاره می‌توانیم کمک بدهیم. الآن خمپاره داریم. به خمپاره‌اندازها آسیب نرسیده است. خمپاره‌ها و توپ106 زیاد آسیب ندیده‌اند، ولی بقیه واحدها خصوصاً مهندسی و نیروی پیاده ما خیلی آسیب دیده‌اند.»(1)
1) سند شماره 4202/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، 7 - 5.
1
در ادامه مباحث طراحی و اجرای مراحل بعدی عملیات والفجر٤، امروز فرماندهان قرارگاه خاتم (ارتش و سپاه)، ستاد قرارگاه مقدم حمزه و فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده در قرارگاه فرماندهی سپاه در دره تفی مریوان، تشکیل جلسه دادند.(1)در این جلسه، که در دو بخش برگزار شد و بیش از پنج ساعت طول کشید، درباره دو موضوع اساسی طراحی و نحوه اجرای عملیات محدود در بانی‌بنوک و بستن عقبه دشمن در منطقه شانه‌دری و نیز چگونگی طراحی مانور برای تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و رسیدن به شهر نالپاریز در جنوب این ارتفاع گفت‌وگو شد.
در ابتدای این جلسه، عزیز جعفری به‌جای شهید علی رضائیان به‌عنوان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه (از سپاه) معرفی شد. سپس قاسم سلیمانی فرمانده لشکر٤١ ثارالله(ع)، که مأمور به
1) در بخش اول جلسه، فرماندهی قرارگاه خاتم، اعضای ستاد این قرارگاه و فرماندهان یگان‌های سپاه و از ارتش فقط سرهنگ صیاد شیرازی شرکت داشتند و در ادامه سایر فرماندهان ارتش نیز در جلسه حضور یافتند. شرکت‌کنندگان در این جلسه عبارت بودند از: سرهنگ آذرفر فرمانده لشکر28 کردستان، سرهنگ امیربیگی فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) (ارتش)، علی اسحاقی مسئول شنود قرارگاه خاتم، محمد باقری اطلاعات - عملیات قرارگاه خاتم الانبیا(ص)، غلامحسین بشردوست، حمید فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم (سپاه)، عزیز جعفری فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع)، حسن دانایی‌فر از عملیات قرارگاه خاتم سپاه، سرهنگ درافشان فرمانده تیپ1 لشکر٢٨ کردستان، محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران، غلامعلی رشید مسئول عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، ابراهیم راحمی از بخش برون‌مرزی قرارگاه مقدم حمزه، مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع)، حمید سالکی معاون قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع)، سرهنگ سروی از مسئولان عملیات ارتش، سرگرد شقاقی، سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نزاجا، رحیم صفوی مسئول عملیات ستاد مرکزی سپاه، سرگرد صفائی فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم (ارتش)، علی فدوی مسئول اطلاعات قرارگاه مقدم حمزه، مرتضی قربانی فرمانده لشکر5 نصر، احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف، محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص)، مهدی باکری فرمانده لشکر٣١ عاشورا.
شناسایی و طرح‌ریزی مانور عملیات برای تصرف بانی‌بنوک(1)شده بود، پس از بازدید از منطقه گزارش خود را ارائه داد. وی اعلام کرد که در وضعیت فعلی و باتوجه‌به نبود جاده از عقبه خودی به منطقه مورد نظر فقط امکان عملیات انهدامی وجود دارد و چون تدارک نیرو پس از تصرف اهداف میسر نیست، بنابراین نیروهای عمل‌کننده امکان استقرار در منطقه را ندارند و برای احداث جاده از منطقه خودی به منطقه عملیاتی نیز باتوجه‌به برآوردهای انجام‌شده، ٧ تا 10 روز زمان لازم است. قاسم سلیمانی همچنین با اشاره به موقعیت خاص منطقه گفت: «در این منطقه دشمن از همه جهات امکان پاتک دارد و طراحی و ایجاد خط پدافندی در آنجا امکان ندارد.» بدین‌ترتیب مجموع مباحث مطرح‌شده حاکی‌از آن بود که تأمین اصلی‌ترین هدف اجرای عملیات در بانی‌بنوک؛ یعنی بستن عقبه عراق وابسته به وجود جاده‌ای است که احداث آن بیش از یک هفته زمان می‌برد؛ حتی یکی از مسئولان ستاد جنگ‌های نامنظم از قول نیروهای مهندسی جاده اعلام کرد که برای احداث این جاده 12 روز زمان نیاز است، بدین‌ترتیب که ٥ روز کار احداث جاده تا روی ارتفاع سورن و ٧ روز نیز ادامه آن از بالای ارتفاع به‌سمت پایین طول خواهد کشید.
در ادامه جلسه، چگونگی طراحی مانور عملیات برای تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و دستیابی به شهر نالپاریز در جنوب مورد بحث قرار گرفت و به‌عنوان مقدمه ورود به این بحث، درباره اقدامات یگان‌های ٣١ عاشورا و ٢٧ حضرت رسول(ص) برای شناسایی روی کانی‌مانگا گفت‌وگو شد.
ابتدا مهدی باکری فرمانده لشکر٣١ عاشورا، با بیان اینکه بخشی از شناسایی‌های منطقه واگذارشده به این لشکر در ارتفاع 1877 شیخ گزنشین از ارتفاع کانی‌مانگا انجام شده است، اعلام کرد که این شناسایی‌ها ازسمت شمال و شرق این ارتفاع صورت گرفته است. باکری در پاسخ این سؤال سرهنگ صیاد شیرازی که «چرا ازسمت غرب کانی‌مانگا برای شناسایی اقدام نکرده‌اید؟» طولانی‌بودن راه، حضور مردم محلی و نبود امنیت کافی برای نیروهای شناسایی را علت این امر ذکر کرد.
1) بانی‌بنوک در بخش جنوبی ارتفاعات سورن و تقریباً در شرق شهر شانه‌دری عراق واقع شده است و دارای تسلط دید و تیر مناسبی به شهر شانه‌دری و جاده شانه‌دری - نالپاریز - پنجوین است. درصورت اجرای عملیات مورد نظر، عقبه اصلی دشمن در منطقه عملیاتی در عمق بسته می‌شد و می‌توانست منشاء تحول در عملیات والفجر٤ باشد.
پس از فرمانده لشکر31 عاشورا، نوبت به محمدابراهیم همت فرمانده لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) رسید. وی که از دیدگاه‌های سرهنگ صیاد شیرازی برای اجرای تک ازسمت غرب کانی‌مانگا آگاهی داشت، بنا به دلایلی مخالف این کار بود. محمدابراهیم همت قبل از پرداختن به موضوع شناسایی و طرح مانور به فعالیت‌های روزافزون مهندسی عراق برای تحکیم مواضع بر روی ارتفاع کانی‌مانگا اشاره کرد و گفت: عراقی‌ها بین پایگاه‌هایی که تاکنون سنگر نبوده، مشغول سنگرکنی هستند و فعالیت بسیار شدید مهندسی را شروع کردهاند. وی افزود: دشمن قبلاً به کانی‌مانگا حساس نبود، اما به‌تازگی به این منطقه حساس شده و تانک‌های خود را از شرق کانی‌مانگا به‌سمت شمال آرایش داده است. اگر می‌خواهید از پشت کانی‌مانگا (غرب) به عراق بزنید باید یک ماه روی آن کار کرد و ریزه‌کاری‌ها را در نظر گرفت، به حرف بارزانی‌ها خیلی نمی‌توان اعتماد کرد. در میان آنها جاسوس عراقی وجود دارد. وی در ادامه صحبت‌هایش ضمن ذکر نمونه‌هایی دراینباره تأکید کرد: «عمل در غرب کانی‌مانگا ظرایفی دارد و اگر به آنها توجه نشود، هر نیرویی که از آنجا عبور کند قتل‌عام می‌شود. قتل‌عام هم نشود، آنها همه را به عراقی‌ها تحویل می‌دهند. ما هنوز فراموش نکرده‌ایم که دو ماه پیش ٢٥ نفر را بردند و به عراقی‌ها تحویل دادند، مگر نه اینکه ٥ پاسدار دیدبان توپخانه در شانه‌دری را به عراق تحویل دادند.» فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) افزود: «ما تا خودمان به غرب کانی‌مانگا نرویم و شناسایی نکنیم و روستاها و ساکنان آن را نشناسیم، نمی‌توانیم تصمیم بگیریم. صحبت حرکت دو نفر سه نفر که نیست. شما می‌خواهید گردان، گردان نیرو از آنجا عبور بدهید.» همت سپس درباره لزوم سرعت کار و پایان‌یافتن مأموریت نیروهای داوطلب لشکر گفت: «حدود دو ماه و نیم از مأموریت نیروهای ما گذشته [است.] اغلب نیروهای ما معلم و محصل هستند. باید بجنبیم و تا دشمن در این زمین نیروهای خود را آرایش نداده کار را شروع بکنیم.»
وی همچنین درباره استقرار نیروهای ستادی و توجیه فرماندهان گردان‌های لشکر برای تصرف کانی‌مانگا توضیحاتی داد.(1)
در پاسخ به اظهارات فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص)، سرهنگ صیاد شیرازی بار دیگر بر طرح‌ریزی مانور از غرب کانی‌مانگا برای تصرف این ارتفاع و رسیدن به نالپاریز تأکید کرد و گفت: محل دور‌زدن دشمن غرب کانی‌مانگا است، جاده هم لازم ندارد بکشیم، جاده دارد.(2)
1) در ضمیمه این گزارش مشروح گفتوگوهای سرهنگ صیاد شیرازی و محمدابراهیم همت آورده شده است که شامل اظهارات صریح و کارشناسی دوطرف درباره ترجیح اجرای مانور ازسمت غرب یا شرق کانی‌مانگا و حذف عملیات در محور پنجوین و تنگه روکان است.
2) البته به گفته یکی از نیروهای شناسایی جاده‌ای که نیروها را از عقبه خودی در چمک تا نالپاریز برساند کامل نبود و تردد در برخی قسمت‌های آن (چمک تا شیخ‌المارین) با قاطر و در برخی دیگر نیز با تراکتور امکان‌پذیر بود.
شیخ گزنشین قابل‌دسترس است، زود هم می‌توان تک کرد. بنابراین جاپای خوبی برای ادامه تک است. لشکر31 عاشورا شیخ گزنشین را عمل کند، سپس از غرب کانی‌مانگا عمل بکنیم، کافی است نیروها را یک شب قبل در لری بخوابانیم و در زمان عملیات تعدادی از نیروها را برای تأمین جاده بگذاریم و عمده نیروها سوار بر ماشین تا نالپاریز بروند. با این طرح نیازی به اجرای عملیات در پنجوین هم نیست، کافی است نیروهای اصلی بروند غرب کانی‌مانگا را شناسایی بکنند و دو، سه شب را برای این کار اختصاص بدهند، سپس عملیات را شروع کنیم.
در ادامه جلسه، حسین خرازی و مهدی زین‌الدین فرماندهان لشکرهای١٤ امام حسین(ع) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) درباره مأموریت واگذارشده به این یگان‌ها (تصرف ارتفاع کله‌قندی و سنگ معدن و ارتفاع حساس 1830، یال شاخ شوکت و انتهای شمالی آن که بر تنگه روکان مسلط بود) مطالبی را بیان کردند. مهدی زین‌الدین در گزارش خود به این مهم اشاره کرد که عملیات برای تصرف تنگه روکان، نمی‌تواند توسط دو یگان انجام شود و برای تسلط و اطمینان بیشتر، بهتر است همان یگانی که روی تنگه روکان عملیات می‌کند، ارتفاعات چپ و راست این تنگه را نیز تصرف کند. گفتنی است براساس طرح مانور، تصرف ارتفاعات سمت چپ روکان یعنی ادامه ارتفاع 1830 موسوم به شاخ شوکت برعهده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و تصرف ارتفاعات راست این تنگه که بخشی از یال‌های کانی‌مانگا بود، برعهده لشکر27 حضرت رسول(ص) بود.
در ادامه گفتوگوها، فرماندهان یگان‌ها از جلسه خارج شدند و فرماندهان قرارگاه خاتم و فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) درباره موضوع اصلی عملیات در کانی‌مانگا و پنجوین به بحث پرداختند.
در این مباحث، موضوع رسیدن به نالپاریز و انصراف از اجرای عملیات در پنجوین به‌طور جدی مورد توجه قرار گرفت، البته برخی فرماندهان زمانبربودن این طرح و مسئله نور ماه(1)را از مشکلات موجود دراین‌رابطه برشمردند. غلامعلی رشید دراینباره گفت: ما در این زمین مشکل مانور نداریم، ولی مشکل زمان خواهیم داشت، اگر درمورد گذشت زمان مشکل نداشته باشیم، مانور خوبی خواهیم داشت. سرهنگ صیاد شیرازی نیز در تأیید حرف رشید اضافه کرد: ما در اینجا با مسئله نور ماه، هوا (بارندگی و سرما) و دشمن روبه‌رو هستیم.
در ادامه، محسن رضایی پیشنهاد داد: مهدی باکری (لشکر٣١ عاشورا) شیخ گزنشین را بگیرد و آنجا جاپایی باشد برای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و این یگان از لشکر31 عاشورا عبور کند.
این طرح مورد موافقت سایر فرماندهان قرار گرفت. مورد دیگری که در جلسه طرح شد،
1) از آنجا که منطقه عملیاتی کوهستانی و ناهموار بود، وجود نور ماه برای راه‌پیمایی و پیشروی نیروهای تک‌ور ضروری بود. این ایام ماه قمری ازنظر تابش نور ماه موقعیت خوبی داشت و گذشت زمان موجب ازدست‌رفتن این موقعیت طبیعی می‌شد.
احتمال لغو عملیات در محور پنجوین و واگذاری تصرف شمال ارتفاعات سورن ازطریق نالپاریز به لشکرهای ١٤ امام حسین(ع) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) پس از تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا توسط لشکر٢٧ و ادامه عملیات در آن منطقه بود، ولی اتخاذ تصمیم نهایی دراینباره به رایزنی با فرماندهان این یگان‌ها و به‌نوعی به جلب رضایت آنها موکول شد.
پس از آن، فرماندهان یگان‌ها به جلسه فراخوانده شدند و درباره اجرای عملیات در کانی‌مانگا، تصرف نالپاریز و ادامه تک به‌سمت ارتفاعات شمال سورن و چشم‌پوشی از اجرای عملیات در پنجوین بحث و تصمیماتی اتخاذ شد. بدین‌ترتیب مقرر گردید در مرحله اول، بخشی از ارتفاعات کانی‌مانگا، ارتفاع شیخ گزنشین (1877) و دامنه جنوبی آن توسط لشکر٣١ عاشورا و ارتفاع شاخ تارچر (1866) توسط لشکر27 حضرت رسول(ص) تصرف شود و سپس این لشکر در مرحله بعدی ارتفاع 1900 و 1904 کانی‌مانگا را تصرف کند و هم‌زمان لشکر14 امام حسین(ع) و لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) با استفاده از موفقیت لشکر27 حضرت رسول(ص) و ازطریق جاده غرب کانی‌مانگا به‌سمت نالپاریز ادامه تک داده و بخش‌های شمالی ارتفاع سورن را تصرف کنند. علاوه‌براین قرار شد عملیات روی ارتفاعات سنگ معدن و کله‌قندی، پنجوین و تنگه روکان منتفی شود، البته محمدابراهیم همت به این طرح انتقاد و حتی اعتراض داشت، او معتقد بود که با چشم‌پوشی از اجرای تک در پنجوین، عراق ازسمت چپ لشکر27 حضرت رسول(ص) بر روی نیروهای این لشکر تسلط دید و تیر خواهد داشت و مانع پیشروی گردان‌های این یگان در کانی‌مانگا می‌شود.
در پایان جلسه باتوجه‌به تغییرات صورت‌گرفته در طرح مانور، به لشکرهای ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و ١٤ امام حسین(ع) ابلاغ شد که برای شناسایی از غرب کانی‌مانگا اقدام کنند و لشکرهای ٢٧ حضرت رسول(ص) و ٣١ عاشورا نیز مأموریت یافتند شناسایی‌های خود را روی کانی‌مانگا تکمیل و مانور خود را طراحی کنند.(1)
1
امروز ابراهیم راحمی از نیروهای اطلاعات سپاه مریوان که برای دیدبانی و شناسایی منطقه غرب کانی‌مانگا همراه نیروهای بارزانی به آن منطقه رفته بود، از وضعیت عمومی این منطقه، از چمک تا نالپاریز گزارشی ارائه داد که حاکی‌از حضور قابل‌توجه نیروهای دشمن و نبود جاده مناسب برای آمدوشد نیروهای خودی در این منطقه بود.
براساس این گزارش از روستای چمک تا شیخ المارین جاده مناسب برای عبور خودرو وجود ندارد و جاده موجود بین شیخ‌المارین تا شیخ لطیف نیز مناسب تردد تراکتور است، راحمی گفت: رودخانه قزلجه که از این منطقه عبور می‌کند فاقد پل است، ولی نفر پیاده امکان عبور از این رودخانه را دارد. وی ادامه جاده شنی از شیخ لطیف تا نالپاریز را برای تردد خودرو خوب و مناسب
1) . سند شماره 6691/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 7/8/1362، نوار شماره 12838)، داود رنجبر؛ و- سند شماره 278/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، از ١/8/1362 تا 9/8/1362، صص 85 و 88.
توصیف کرد. ابراهیم راحمی با بیان اینکه دشمن روی ارتفاع کانی‌مانگا استحکامات خوبی دارد و برخی سنگرهای آنجا مثل یک ساختمان مستحکم و دارای چند اتاق است، به بافت جمعیتی و وضعیت امنیتی منطقه اشاره کرد و گفت: از چمک تا شیخ لطیف به پایین، افراد طالبان به‌صورت ده نفره یا بیشتر رفت‌وآمد می‌کنند. عراق هم در منطقه گشت دارد. در جنوب بادانه نیز یک گروهان از نیروهای عراقی مستقر هستند، ما حتی نیروهایی هم که برای انجام پاتک از جنوب بادانه ازسمت کانی‌مانگا به ارتفاع لری می‌رفتند مشاهده کردیم و این موضوع را با بی‌سیم به افراد خودمان در منطقه لری اطلاع دادیم. وی اضافه کرد: در منطقه آرزور چند پاسگاه عراق وجود دارد و ما 200 کامیون ارتش عراق را که در حوالی این روستا تجمع کرده بودند شمردیم.
وی درباره مشاهدات خود از منطقه نالپاریز (جنوب منطقه) اظهار داشت: در نالپاریز یک پادگان بزرگ وجود دارد که ساختمان‌های زیادی در آن هست و نیرو، خودرو و تانک فراوانی در داخل این پادگان مستقر می‌باشد علاوه‌براین ٢٠ قبضه توپ و کاتیوشا در سمت راست و چپ شهر موضع دارند و از این منطقه به‌سمت مواضع ایران شلیک می‌کنند(1)و هلیکوپترها هم زخمی‌های عراقی را از خط مقدم در این شهر تخلیه می‌کنند.(2)
دراین‌حال، گزارشهای به‌دست‌آمده از اردوگاه دشمن نشان می‌دهد که در جبهه عراق هم باتوجه‌به تداوم عملیات تحولاتی رخ داده است؛ ازجمله فرمانده لشکر٤ که مسئول پدافند منطقه بود برکنار شد(3)* و شخص صدام حسین به‌جای وی سلطان هاشم را به فرماندهی این کشور منصوب کرد. همچنین به‌منظور تقویت کادر فرماندهی منطقه، فرمانده و ستاد لشکر٧ به این منطقه مأمور شد و قرار است ٣ تیپ 605، 29 و 41 که جزء سازمان لشکر٤ هستند و درحال‌حاضر در منطقه عملیاتی حضور دارند، تحت امر این ستاد قرار گیرند.(4)
1
نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم وابسته به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در شمال‌غرب کشور، امروز، عملیاتی را علیه پاسگاه نظامی عراقی در حوالی شهرک عربت در استان سلیمانیه اجرا کردند. درپی این حمله که با شلیک چند گلوله آر.پی.جی٧ به‌سمت این پایگاه صورت گرفت، نیروهای عراق پایگاه را تخلیه کرده و گریختند. نیروهای این ستاد پس از ورود به پایگاه با جنازه ٣ تن از نظامیان عراقی روبه‌رو شدند و 3 قبضه کلاشینکف را که در پاسگاه به جا مانده بود، به غنیمت گرفتند.
1) البته اطلاعاتی را که راحمی به‌ویژه از نالپاریز ارائه داده حاصل مشاهدات وی بوده است، درحالی‌که اطلاعات موجود در سطح قرارگاه حاکی‌از آن بود که در منطقه نالپاریز 40 الی 50 قبضه توپ وجود دارد و قرارگاه لشکر٤ نیز در همین منطقه است.
2) سند شماره 3844/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 7/8/1362، نوار شماره 12835)، داود رنجبر، صص 13 - 8؛ و- سند شماره 2248/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 7/8/1362، نوار شماره 12968)، داود رنجبر، صص 21 - 16.
3) * متن مکالمه فرمانده لشکر٤ با معاون سپاه یکم عراق که ناشی‌از نارضایتی وی از اوضاع عمومی ارتش عراق و اعتراف وی به قدرت و صلابت نیروهای ایرانی و به‌خصوص افراد بسیجی بود در روزشمار 2/8/1362درج شده است.
4) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص93.
از سوی دیگر نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم که درحال عزیمت برای اجرای یک عملیات در منطقه خیاره در حوالی شهر شانه‌دری بودند به میدان مین برخورد کردند. براثر انفجار مین یک سرباز و یکی از نیروهای سوسیالیست‌های عراقی زخمی شدند. در گزارش‌ها مصدومیت سرباز شدید و در حد قطع پا از زیر زانو اعلام شده است.(1)
1
توپخانه‌های عراقی امروز نیز شهرهای آبادان و خرمشهر را هدف قرار دادند. در همین حال تجاوز هواپیماهای عراقی به عقبه منطقه عملیاتی والفجر4 ناکام ماند.
براثر حملات توپخانه‌ای امروز عراق به شهر آبادان به ٢ منزل مسکونی، یک مغازه و یک اسکله آسیب‌هایی وارد آمد.
در گلوله‌باران خرمشهر نیز مناطق کوت‌شیخ، خیابان امام خمینی و خیابان فردوسی، گمرک، راه‌آهن و پاسگاه زید مورد اصابت چندین گلوله توپخانه‌های دشمن قرار گرفت که به شهادت یک تن و زخمی‌شدن 17 تن دیگر انجامید.(2)
امروز همچنین در عقبه منطقه عملیاتی والفجر4، ٢ فروند از هواپیماهای عراقی قصد بمباران شهر مریوان را داشتند که با آتش پدافند هوایی مواجه شده و ناچار به ترک فضای این شهر شدند.(3)
2
مسئول بهداری رزمی سپاه در گفت‌وگو با نشریه ویژه خبرگزاری جمهوری اسلامی - که دارای طبقه‌بندی محرمانه است - ضمن اعلام آمار مجروحان در دو مرحله اول عملیات والفجر٤ و نوع مصدومیت نیروها، درباره چگونگی معالجه آنها توضیحاتی داد.
وی با اعلام اینکه تا پنجشنبه هفته گذشته، 3000 تن از رزمندگان مجروح شده‌اند، افزود: از این تعداد 80 درصد به‌طور سرپایی مداوا شده‌اند که ١٠ درصد آنها براثر موج انفجار و بقیه براثر اصابت ترکش از ناحیه دست و پا و شکم آسیب دیده بودند و 20 درصد آنها نیز احتیاج به عمل جراحی داشتند.
مسئول بهداری رزمی سپاه خاطرنشان کرد: در ٨ روز اول عملیات، بیش از ٢٥٠ عمل جراحی عروق و ارتوپدی در سطح بیمارستان‌های صحرایی منطقه عملیاتی انجام شده و ٣٧ نفر هم که دچار ضربه مغزی شده بودند در سنندج تحت عمل جراحی قرار گرفتند که ٣٥ مورد آن موفقیت‌آمیز بوده است.
وی با اشاره به شهادت ٨ تن از مجروحان در مراکز درمانی، گفت: بقیه مصدومان پس از عمل جراحی به مراکز درنظر گرفته‌شده انتقال یافتند.(4)
1) سند شماره 180842 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از پاسگاه چناره عراق به ستاد جنگ‌های نامنظم، 11/8/1362؛ و- سند شماره 20805 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک جنگ‌های نامنظم ارتش و سپاه به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 11/8/1362.
2) سند شماره 366040 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 7/8/1362؛ و- سند شماره 290729 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 7/8/1362.
3) سند شماره 320550 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 12/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 224، 8/8/1362، ص2.
1
طبق اسنادی که خبرگزاری جمهوری اسلامی به آنها دست یافته است، از شروع جنگ تاکنون، یک سپهبد، یک سرلشکر، ٤ سرتیپ، ٦ سرهنگ، ٧ سرگرد و یک فرمانده ارتش خلقی در دادگاه‌های صحرایی ارتش عراق به علل مختلف ازجمله ضعف فرماندهی، تمرد و... محکوم و اعدام شده‌اند. در بخشی‌هایی از گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی دراینباره آمده است:
آمار ارائه‌شده در این اسناد حاکی است در میان اعدام‌شدگان علاوه‌بر سپهبد ستاد تایه التعیمی قائم‌مقام رئیس ستاد مشترک ارتش عراق، نام یک سرلشکر، ٤ سرتیپ، ٦ سرهنگ، ٧ سرگرد و یک فرمانده به‌اصطلاح ارتش خلقی، به چشم می‌خورد.
براساس همین گزارش سرلشکر ستاد صلاح القاصی فرمانده سپاه سوم جنوب، پس از عملیات ظفرمندانه بیتالمقدس (آزادسازی خرمشهر)؛ سرتیپ ستاد حمید جاسم تریتی فرمانده لشکر یکم، پس از شکست و متلاشی‌شدن کامل این لشکر در منطقه شوش؛ سرتیپ ستاد اسعد شینته فرمانده لشکر زرهی سوم، به‌دنبال عبور لشکریان اسلام از کارون و انهدام کامل این لشکر در غرب کارون؛ سرتیپ ستاد خالد بهلول لعیبی فرمانده نیروهای تکاور لشکر هفتم، پس از به‌هلاکت‌رسیدن نیروهایش در بخش نوسود؛ سرتیپ ستاد عدنان احمد الحجوری فرمانده لشکر ششم زرهی، به‌دلیل سرپیچی از دستور صدام مبنی‌بر تجاوز به اراضی ایران در منطقه سیف سعد؛ سرهنگ ستاد محمد جواد کشیوان فرمانده تیپ سوم پیاده، به‌علت شکست لشکرش در منطقه میمک؛ سرهنگ ستاد نزار خالد نقش‌بندی فرمانده تیپ420، به‌علت شکست و متواری‌شدن نیروهایش در منطقه شلمچه و در جریان آزادسازی خرمشهر؛ سرهنگ٢ ستاد قائم فرمانده گردان سوم لشکر24، به‌علت فرار ارتش متجاوز صدام در عملیات رمضان در شرق بصره؛ سرهنگ٢ ستاد محسن جبوری فرمانده تیپ١٢ زرهی، به‌علت فرار نیروهایش در منطقه طاهری در جریان عملیات بیتالمقدس؛ سرگرد ستاد عزیز حسون حمدان افسر ستاد، درپی شکست قوای متجاوز صدام در عملیات مسلم‌بن‌عقیل در منطقه مندلی؛ سرگرد واکل فرمانده گردان دوم تیپ26، پس از عملیات رمضان در منطقه مندلی؛ سرگرد علی الثمری فرمانده گردان یکم تیپ یکم، به‌علت انهدام و متلاشی‌شدن این گردان در منطقه کرخه‌نور؛ سرگرد محمد علی عبدالله فرمانده گردان سوم تیپ22، بعد از آزادی خرمشهر به‌علت فرار از جبهه‌ها؛ سرگرد عبدالجبار شیخلی فرمانده گردان هشتم نیروهای مخصوص تیپ٣٣، به‌علت نابودی یگان تحت فرماندهی‌اش در جریان آزادی خرمشهر؛ سرگرد فاضل مجید جانشین فرمانده گردان دوم تیپ10، در جریان آزادی خرمشهر به‌علت نابودی یگان تحت فرماندهی‌اش؛ سرگرد محمد فرمانده گردان دوم تیپ٣٨، به‌علت متواری‌شدن قوایش از سرپل ذهاب به‌همراه 28 تن از افسران و درجه‌داران مدرسه پیاده خانقین و جبار طارش عماری فرمانده به‌اصطلاح ارتشی خلقی در استان عماره، به‌علت به‌هلاکت‌رسیدن قوای تحت فرماندهی‌اش در جریان آزادی بستان به دستور مستقیم صدام به
1
جوخه‌های اعدام سپرده شده‌اند. همچنین سرهنگ ستاد عدنان شریف شهاب یکی از مشاورین نظامی صدام در یک حادثه ساختگی در هنگام عملیات شناسایی هوایی در جبهه‌های نبرد، داخل هلیکوپتر به قتل رسیده است. سرهنگ٢ ستاد علی حمادی فرمانده تیپ34 زرهی نیز به‌دلیل همکاری با جنبش اسلامی در عراق محکوم به اعدام شده است.(1)
1
باتوجه‌به وضعیت بحرانی منطقه خلیج‌فارس و انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی و فرانسوی در بیروت که بر وخامت اوضاع افزوده است و همچنین اظهارات مقامات این دو کشور مبنی‌بر دست‌داشتن ایران در این انفجارها، فرماندهی کل سپاه در نامهای به فرماندهی منطقه ٩ کشوری سپاه که پدافند از منطقه دریایی خلیج‌فارس را بر عهده دارد، ضمن برشماری اقدامات خصمانه‌ای که ممکن است امریکا علیه ایران در منطقه خلیج‌فارس انجام دهد، از فرماندهی آن منطقه خواست است که با حفظ هوشیاری و آمادگی لازم، طرح‌های مختلف پدافندی را برای مقابله با اقدامات احتمالی امریکا در خلیج‌فارس تهیه و ارسال کند. متن نامه فرماندهی کل سپاه به این شرح است:
باتوجه‌به ضربات اخیر استکبار جهانی از نیروهای رزمنده اسلام در عملیات والفجر٤ و عملیات نابودسازی تفنگ‌داران امریکایی و فرانسوی در بیروت، اقدامات زیر ازسوی امریکای دشمن متصور است:
١. محاصره دریایی جمهوری اسلامی در اقیانوس هند؛ ٢. بستن تنگه هرمز؛ ٣. حمله به چاه‌ها و سکوی نفتی؛ ٤. حمله به بنادر صدور نفت؛ ٥. مین‌گذاری گسترده در راه‌های ورودی و خروجی تمامی بنادر جمهوری اسلامی ایران؛ ٦. حمله به جزایر خلیج‌فارس جهت اشغال یا ویران‌سازی جزیره خارک؛ ٧. حمله به بندرعباس، بندر بوشهر، بندر چابهار به‌طور جداگانه یا هم‌زمان جهت اشغال یا مختل‌کردن فعالیت‌های هوایی و دریایی جمهوری اسلامی در این منطقه.
لذا باتوجه‌به موارد فوق لازم است ضمن دادن هوشیاری و آمادگی لازم به کلیه نیروهای سپاه در آن منطقه، طرح‌های مختلف خود را دررابطه‌با موارد مذکور تهیه و به ستاد مرکزی واحد اطلاعات عملیات ارسال دارند.(2)
2
امروز اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین به‌ویژه در منطقه آذربایجان‌غربی بیش از روزهای دیگر بود و عملیات مین‌گذاری نیز به‌طور چشمگیری افزایش یافت؛ به‌نحوی که در 4 مورد مین‌گذاری 12 تن از افراد خودی زخمی شدند و 3 خودرو نیز منهدم شد یا آسیب دید. نیروهای خودی نیز در مثلث مهاباد - بوکان - خلیفان عملیات گسترده‌ای را اجرا کردند که دستاوردهای قابل‌توجهی به‌همراه داشت.
عوامل حزب دمکرات قصد حمله به پایگاه سپاه در روستای ترکاشه در 26 کیلومتری شرق بوکان را داشتند که نیروهای خودی با هوشیاری و اقدام به‌موقع مانع نفوذ مهاجمان به روستا شدند و درگیری در بیرون روستا و در ارتفاعات ادامه یافت. سرانجام پس از دو ساعت‌ونیم زدوخورد عناصر حزب دمکرات با تحمل ٢ کشته ناچار به عقب‌نشینی از منطقه درگیری شدند(1)
در اقدامی دیگر، مهاجمان به یک پایگاه ژاندارمری روستای زرینه در شمال‌شرقی دیواندره حمله کردند و هم‌زمان با درگیر کردن نیروهای این پایگاه، تمام اموال فروشگاه شرکت تعاونی و بهداری این روستا را غارت و با یک خودروی سرقتی از روستا خارج کردند. مهاجمان همچنین ٣ دستگاه تراکتور و ٢ دستگاه وانت را نیز با خود بردند.(2)
در سردشت نیز یکی از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی نارنجکی را به کوچه پشت مسجد روستای سرچشمه در شمال‌شرقی این شهرستان پرتاب کرد که موجب زخمی‌شدن یک دانش‌آموز شد.(3)علاوه‌بر حوادث مذکور، امروز برخورد نیروهای خودی با مین‌های کاشته‌شده به‌دست عناصر مسلح ضدانقلاب نیز خسارت‌هایی را به بار آورد.
در حوالی روستای جونی در جنوب هشتیان (واقع در شمال ارومیه) یک خودروی گشتی نیروهای سپاه که مسلح به تیربار دوشکا بود بر روی مین رفت و منهدم شد. ٦ تن از سرنشینان این خودرو زخمی شدند.(4)
در حوالی روستای شاقله در غرب دیواندره نیز، براثر برخورد یک دستگاه تویوتای سپاه با مین ٢ تن از سرنشینان آن زخمی شدند، در این حادثه خودروی مذکور نیز منهدم شد.(5)
در جنوب‌شرقی سقز هم درپی برخورد نیروهای پایگاه تازه‌آباد به مین‌های کاشته‌شده در نزدیکی پایگاه، 3 تن زخمی شدند.(6)
همچنین در دره شهدا در جنوب‌شرقی ارومیه، یک خودرو روی مین رفت و آسیب دید و یک تن از سرنشینان آن زخمی شد.(7)
از سوی دیگر، امروز نیروهای سپاه مهاباد عملیات گسترده‌ای را به‌منظور پاکسازی تعدادی از روستاهای واقع در محور مهاباد - بوکان - خلیفان انجام دادند و توانستند چندین روستا ازجمله روستاهای گرده‌بردان، امین‌آباد، قزلجه بالا، قزلجه پایین و بیرم را که محل تردد و تجمع گروه‌های مسلح غیرقانونی به‌ویژه حزب دمکرات کردستان ایران بود، پاکسازی کنند. در این عملیات که در برخی مناطق با درگیری‌های سنگین همراه بود، 15 تن از افراد گروه‌های مسلح ضدانقلاب کشته، تعدادی زخمی و ٢ تن از آنان نیز دستگیر شدند. از نیروهای خودی هم ٤ نفر شهید و ٦ تن نیز به‌طور سطحی مجروح شدند.
علاوه‌براین یک قبضه تیربار دوشکا، 2 قبضه آر.پی.جی٧، یک دستگاه خودروی سیمرغ، تعدادی مین ضدتانک و مقداری اجناس قاچاق به‌دست نیروهای خودی افتاد(8)
1) سند شماره 364461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران صائین‌دژ (طرح و برنامه‌ریزی عملیات) به سپاه پاسداران منطقه١١ (طرح و برنامه عملیات)، 9/9/1362.
2) سند شماره 341988 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گروهان ژاندارمری دیواندره به بخشداری دیواندره، 7/8/1362.
3) سند شماره 80816 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 8/8/1362.
4) سند شماره 359177 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 13/8/1362؛ و- سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 8، 17/9/1362، ص٣.
5) سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 25/8/1362.
6) سند شماره 339830 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وزارت کشور (فرمانداری سقز) به استانداری کردستان، 17/8/1362.
7) سند شماره 359193 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 8/8/1362.
8) سند شماره 68822 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 12/8/1362؛ و- سند شماره 359201 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 7/8/1362؛ و- سند شماره 355026 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مهاباد به ستاد منطقه١١، 8/8/1362.
1
به‌دنبال اجرای عملیات والفجر٤ در منطقه عمومی شیلر و همچنین اجرای عملیاتی دومرحله‌ای در منطقه آلان که موجب قطع ارتباط مواصلاتی گروه‌های مسلح غیرقانونی با ارتش عراق و پاکسازی بخش وسیعی از منطقه مرزی جنوب‌غربی سردشت شد، شمار تسلیم‌شدگان عضو گروه‌های مسلح غیرقانونی به‌خصوص حزب دمکرات کردستان فزونی یافته است. طبق گزارشهای مختلف، ٢١ تن از افراد حزب دمکرات کردستان در مناطق سردشت، کامیاران، صائین‌دژ و بوکان خود را به نیروهای سپاه و ارتش تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند. این افراد که یکی از آنها از اعضای بلندپایه حزب دمکرات در منطقه سردشت است، ٦ قبضه تفنگ ژ٣، ٢ قبضه تفنگ برنو و ٤ قبضه تیربار سیمینوف را به نیروهای خودی تحویل دادند.(1)
در همین حال و به‌دنبال اطلاعیه اخیر ارگان‌های نظامی، انتظامی و قضایی مبنی‌بر فراخوانی افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی به ترک مبارزه مسلحانه و معرفی خود به ارگان‌های ذی‌ربط، امروز بار دیگر دادگاه‌های انقلاب اسلامی استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان با انتشار اطلاعیه مشترکی خطاب به افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی تأکید کردند که قبل از آنکه طرح‌های امنیتی زمستانی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به اجرا درآید از فرصت استفاده کرده و خود را به ارگان‌ها و نهادهای ذی‌صلاح تسلیم نموده و امان‌نامه دریافت دارند.(2)
از سوی دیگر، سپاه مهاباد درپی شناسایی‌ها و انجام امور مقدماتی موفق شد ٣٥ تن از افراد تشکیلات شهری حزب دمکرات از کمیته‌های مختلف این حزب همچون کمیته اصناف، کمیته دانش‌آموزی وکمیته ادارات را دستگیر کند.
سپاه مهاباد ضمن اعلام این خبر، دستگیری‌های صورت‌گرفته را ضربه سختی به تشکیلات شهری حزب دمکرات عنوان کرد.(3)
2
حضور افراد مسلح وابسته به سازمان کومه‌له و حزب دمکرات کردستان ایران در بعضی از مناطق اطراف شهر بوکان باعث بروز شایعاتی مبنی‌بر تصمیم این گروه‌ها برای حمله به این شهر شده است. بخش درون‌مرزی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در گزارشی ضمن بررسی وضعیت امنیتی این مناطق، حمله به بوکان را محتمل دانسته است. در این گزارش به حضور گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق مختلف بوکان، تعداد، نوع سلاح‌ها و برخی حواشی ناشی‌از حضور این گروه‌ها اشاره شده است. بخش‌هایی از این گزارش بدین شرح است:
30 نفر از مزدوران حزب دمکرات به سرپرستی فردی به نام قاسم به روستای محمودآباد در غرب بوکان آمده‌اند. حدود 50 نفر از مزدوران حزب دمکرات در روستای طرفه (غرب بوکان) مستقر هستند و (علاوه‌بر سلاح‌های انفرادی) به یک قبضه تیربار کالیبر50 که بر روی تویوتا وانت
1) سند شماره 68822 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 12/8/1362؛ و- سند شماره 359201 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 7/8/1362؛ و- سند شماره 355026 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مهاباد به ستاد منطقه١١، 8/8/1362.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/8/1362، ص٢.
3) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ،
سوار شده مسلح می‌باشند. تعداد 50 تن از افراد این حزب نیز در روستای نوبار در 19 کیلومتری غرب بوکان، مستقر شده‌اند که مسلح به تفنگ ژ٣، کلاش و ٢ قبضه آر.پی.جی7 می‌باشند.
تعداد نامعلومی از مزدوران کومه‌له به سرپرستی بایزیدی در منطقه نوبار حضور دارند و قصد حمله به شهر بوکان را دارند. تعداد دیگری از آنها نیز در همین منطقه الکو مستقر و سلاح‌هایی همچون نارنجک‌انداز و آر.پی.جی٧ در اختیار دارند. همراه آنان چندین نفر از افراد غیر کرد نیز که احتمالاً از افراد چریک‌های فدایی خلق هستند، حضور دارند و شایع شده است که آنها قصد دارند به پایگاه نیروهای خودی در تکان‌تپه در شرق بوکان، حمله کنند.
در روستای اغلوی نیز بیش از 80 نفر از افراد حزب دمکرات که از مریوان به این منطقه آمده‌اند استقرار یافته‌اند. همچنین بین هواداران سازمان کومه‌له شایع شده است که عناصر این سازمان قصد دارند به شهر بوکان حمله کنند.(1)
1
احتمال افزایش حملات ایران در ادامه عملیات والفجر4 و تداوم تهدید عراق به گسترش جنگ، از محورهای اصلی گزارشهای امروز رسانه‌های خارجی است.
خبرگزاری فرانسه با اشاره به آخرین بیانیه ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران گزارش داد: «در ادامه تهاجم روز 20 اکتبر نیروهای ایران به کردستان عراق، تبادل آتش همچنان ادامه دارد و نیروهای ایرانی درصدد تحکیم و تقویت مواضع خود می‌باشند.»(2)روزنامه اینترنشنال هرالد تریبیون نیز اعلام کرد: «به نظر می‌رسد که درحال‌حاضر هر دو کشور درگیر جنگ خود را برای حملات دیگری علیه یکدیگر آماده می‌کنند.» به گزارش رادیو ترکیه، این روزنامه همچنین نوشت: «در آخرین حمله بزرگ جمهوری اسلامی نیروهای عراقی از موشکهای هوابه‌زمین و راکت‌های روسی به‌طور گسترده‌ای علیه مواضع نیروهای آیت‌الله خمینی استفاده کردهاند.»(3)
خبرگزاری رویتر هم در گزارشی ضمن آنکه از قول منابع نظامی در بغداد به استفاده عراق از موشکهای روسی کوتاه‌برد فراگ و اسکاد روسی با برد 270 کیلومتر و موشکهای اگزوسه فرانسوی «که از هلیکوپتر شلیک می‌شوند» اشاره کرد، به نقل از روزنامه الثوره ارگان حزب بعث عراق افزود: «داخل خاک ایران یک هدف گشوده برای ضربات منهدم‌کننده عراق [است.] ... هیچ چیز در ایران امن نیست.» به نوشته این روزنامه، «عراق بر آن است که ایران را به قبول صلح وادار کرده و به‌علاوه دست تمامی طرف‌هایی که تأمین‌کننده تجاوز آن کشور [ایران] علیه عراق‌اند را قطع نماید.» رویتر یادآور شد: «دیپلمات‌های مقیم بغداد این هشدار را به‌منزله یک تهدید دیگری به اینکه عراق در نظر دارد ترمینال صادرات نفتی ایران در جزیره خارک را مورد حمله قرار دهد، تلقی می‌کنند.»(4)
1) سند شماره 359196 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (عملیات درون‌مرزی) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح عملیات)، 9/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 50، 9/8/1362، ص4، تهران - خبرگزاری فرانسه، 7/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 49، 8/8/1362، ص15، رادیو ترکیه، 7/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 224، 8/8/1362، ص3، بغداد - خبرگزاری رویتر، 7/8/1362.
هفته‌نامه انگلیسی اکونومیست نیز در آخرین شماره خود، که امروز منتشر شد، با اشاره به حمله وسیع ایران در عملیات والفجر4 و گزارشهای متضاد دو طرف درگیر درباره نتایج آن(1)نوشت: «دست‌کم این مطلب روشن است که ایرانی‌ها قصد دارند شریان اقتصادی عراق؛ یعنی درآمدهای نفتی آنان را هدف تهدید قرار دهند. ایرانی‌ها به نظر می‌رسد در پیش‌بردن نیروهای خود تا 25 مایلی آن‌سوی مرز عراق در شمال موفق شده‌اند و می‌گویند که 270 مایل مربع از اراضی شمال و شرق پنجوین را در تصرف دارند.» این نشریه اضافه کرد: «به نظر می‌رسد که بخشی از هدف این حمله ضربه‌زدن به کردهای ایرانی بوده است که از داخل عراق علیه حکومت ایران دست به انجام عملیات می‌زنند.» اکونومیست در پایان نگران‌کننده‌ترین جنبه عملیات اخیر را تهدید منابع عمده نفت عراق در نزدیکی شهر کرکوک در 75 مایلی شرق پنجوین دانسته و افزود: «تنها راه صدور نفت عراق درحال‌حاضر لوله نفتی است که ازطریق ترکیه و از کرکوک به مدیترانه کشیده شده است.»(2)
1
امام خمینی در دیدار جمعی از نمایندگان سیاسی ایران در خارج از کشور با ایشان، بر اهمیت روشنگری دربرابر تبلیغات سوء علیه جمهوری اسلامی تأکید کردند.
علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه به‌اتفاق سفرا و کارداران جمهوری اسلامی ایران در اروپا و امریکای جنوبی امروز با امام خمینی دیدار کردند. در پایان این دیدار ولایتی در مصاحبه با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «امام تأکید فرمودند سفرای ما باید به امور تبلیغاتی اهمیت بدهند و باتوجه‌به اینکه در دنیا اغلب علیه ما تبلیغ سوء می‌شود، لازم است به این تبلیغات سوء پاسخ داده شود.» وی افزود: «حضرت امام دررابطه‌با اقدامات ضدانسانی رژیم عراق با اشاره به اینکه مجامع بین‌المللی هیچ کلمه‌ای راجع به کشتاری که اینها در ایران از مردم غیرنظامی کردهاند، نگفته‌اند و خبرهایی که اخیراً رسیده نشان می‌دهد که حکومت عراق پنجوین را با خاک یکسان کرده است، فرمودند دیکتاتورها در اواخر عمرشان نوعاً به این کارها دست می‌زنند.»(3)
2
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، تأکید کرد که ابرقدرت‌ها نمی‌توانند نظرهایشان را بر ملت ایران تحمیل کنند.
آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با فرانسیسکو مزالاما سفیر ایتالیا، که مأموریتش در ایران به پایان رسیده است، اظهار داشت: «شما در دوران مأموریت خود در ایران تشخیص داده‌اید ما درحال
گذراندن یک دوران فوقالعاده حساس و مهم از تاریخ کشورمان هستیم و حوادث این دوران برای ما تعیین‌کننده است، لذا به آنچه می‌کنیم و هدف می‌گیریم با دقت و تأمل زیاد نگاه می‌کنیم و مایلیم با همه دولت‌ها و کشورهایی که مسائل ما را به‌درستی درک می‌کنند، روابط دوستانه و صمیمانه‌ای داشته باشیم.» رئیس‌جمهور سپس افزود: «ما در مقابل فشاری که قدرت‌های بزرگ دنیا به انقلاب ما وارد می‌کنند قدرت مقاومت خود را ثابت کرده‌ایم و مواضع سیاسی ما این را نشان می‌دهد که هیچ‌یک از دو قدرت بزرگ دنیا نمی‌توانند نظراتشان را بر ملت ما تحمیل کنند.»(1)
1
نخست‌وزیر در مصاحبه اختصاصی با روزنامه جمهوری اسلامی به تشریح عملکرد دولت درزمینه مهار گرانی و تورم، اهداف و اولویت‌های دولت در شرایط جنگ و انتخابات آتی مجلس شورای اسلامی پرداخت.
میرحسین موسوی با اشاره به وضعیت بحرانی سال‌های قبل و خطر تزلزل و فلج‌شدن کامل سیستم اقتصادی و اداری کشور گفت: «ما در آن مقطع از دو سرمایه الهی برخوردار بودیم که بنده یقین دارم این دو سرمایه دراختیار هیچ کشور دیگر تاکنون به این شکل نبوده که اولین آن رهبری پیامبرگونه متکی بر قرآن و اسلام و اهل‌بیت امام امت بود و دومی حضور پرصلابت ملت در صحنه.» نخست‌وزیر با بیان اینکه در دو سال گذشته در تمامی زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی تغییراتی به وجود آمده است، افزود: درعین‌حال دولت با هزاران مسئله روبه‌رو است که «مسائل نان و برنج و سیگار و امثال آن جزئی از آنهاست.»
موسوی درمورد انتقاداتی که از عملکرد دولت در مبارزه با گرانی و جلوگیری از تورم می‌شود ضمن اشاره به "مقاومت‌های زیادی" که دربرابر کنترل دولت بر کالاهای اساسی وجود دارد، گفت: «در مقابل ده‌ها هزار کالای مورد نیاز مردم، اقلام انگشت‌شماری در زیر کلید دولت است و نیز خوب است که آقایانی که استدلال می‌کنند که این روش‌ها سوسیالیستی و امثال آنهاست، نگاهی به شیوه برخورد دولت انگلیس به‌عنوان مهد سرمایه‌داری دررابطه‌با کالاها در زمان جنگ بیندازند و کنترل همه‌جانبه همه دولت‌های سرمایه‌داری درگیر جنگ را دررابطه‌با تولید و توزیع مطالعه کنند و یقیناً این اطلاعات باعث خواهد شد که بیشتر به ضرورت‌های یک جامعه درحال جنگ پی ببرند.»
نخست‌وزیر سپس افزود: «بنده صریحاً اعلام می‌کنم که دولت درپی دست‌گذاشتن بر روی کالا و چیزی نیست، جز به اجبار و ضرورت و در چارچوب شرع و قانون. و باز به‌عنوان یک مسئول که باید صریحاً به این سؤال اساسی روزنامه پاسخ دهد عرض می‌کنم باتوجه‌به شرایط جنگی و بودجه جنگی هرنوع تمهیدی اصولی برای مقابله با تورم با طرز فکری که اشاره کردم برخورد دارد.»
1) همان.
موسوی همچنین اظهار کرد: «آیا ما می‌خواهیم این جنگ حق علیه باطل را تا پیروزی ادامه دهیم یا نه؟ اگر باید این کار را بکنیم باید به طریقی هزینه جنگ را تأمین کنیم.» وی در ادامه ضمن اشاره به مخالفت‌های موجود برای تأمین منابع مالی ازطریق مالیات و کنترل دولت بر قیمت‌ها، خاطرنشان کرد: «تا به‌سمت مالیات می‌رویم صدا بلند می‌شود که مالیات سنگین از مردم می‌گیرند. شما را به خدا ببینید مردم جوانان خود را می‌دهند و این افراد قدرت گذشت از جزئی از اموال خود را در راه اسلام ندارند. می‌گوییم کنترل نرخ‌ها، می‌گویند دخالت دولت است و دولتی‌شدن هرچیز. می‌گوییم باید ارزاق اصلی تا جنگ هست زیر کنترل دولت باشد، می‌گویند سیاست، سیاست چپی و تندروانه است. بنده می‌پرسم آیا امکان دارد ما بودجه جنگ را کم کنیم؟ آیا امکان دارد ساختن جاده‌ای روستایی را متوقف کنیم؟ آیا می‌توانیم برق را به روستاها گسترش ندهیم؟ آیا می‌توانیم پروژه‌هایی چون مبارکه و مجتمع فولاد اهواز و امثال آن را متوقف کنیم؟ آیا می‌شود به مردم گفت که شما دیگر از دولت برق و آب و نان نخواهید؟ امنیت نخواهید؟....»
نخست‌وزیر بسیج همه نیروها برای پیروزی در جنگ، شروع اجرای برنامه پنج‌ساله توسعه با محوریت کشاورزی و اجرای 20 پروژه ملی در طول سه سال نظیر پتروشیمی بندر امام، مجتمع فولاد اهواز و احداث بعضی از سدها و نیروگاه‌ها را مهم‌ترین برنامه‌های آینده دولت برشمرد. وی تأکید کرد: «بنده در یک مصاحبه اعلام کردم دولت آمادگی دارد اگر در کشور براثر جنایات صدام حتی یک آجر روی آجر دیگر نماند، با قوت به تدارک جنگ ادامه دهد.»
موسوی در تحلیل تلاش‌هایی که سعی در مخدوش جلوه‌دادن انتخابات مجلس آینده را دارند گفت: «مسئله لیبرال‌ها روشن است. آنها چون یقین پیدا کردهاند که مردم بدان‌ها رأی نخواهند داد برای امریکا غذا تهیه می‌کنند، ولی بنده به حضرات اطمینان می‌دهم که آنها اگر جرئت کنند خود را نامزد کنند رأی خود را خواهند داشت و ما آن را به مردم اعلام خواهیم کرد و اگر واقعاً مردم به آنها رأی دادند، ما به این رأی احترام خواهیم گذاشت. درعین‌حال بنده این اخطار را مجبور هستم بکنم که شعار تأمین آزادی برای انتخابات نمی‌تواند در هنگامه جنگ به‌عنوان وسیله‌ای جهت تضعیف جبهه‌ها به کار گرفته شود و واقعاً بنده از این‌همه پررویی متعجبم.»(1)
1
درپی آغاز بررسی پیش‌نویس قطعنامه جدید شورای امنیت سازمان ملل درخصوص جنگ ایران و عراق و آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس، جمهوری اسلامی ایران با ارائه طرحی خواستار خارج نگاه‌داشتن منطقه دریایی خلیج‌فارس از جنگ ایران و عراق شد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه از سازمان ملل، عبدالله صلاح رئیس اردنی شورای امنیت با اشاره به بررسی قطعنامه پیشنهادی غرب در جلسه اخیر این شورا گفت: «انتظار می‌رود که شورا تنها پاسخ‌های داده شده به این پیشنهاد مهم را مورد بررسی قرار دهد.»
1) همان، ص11.
خبرگزاری فرانسه در ادامه این گزارش افزود: «رهبران ایران در سه روز گذشته گفته‌اند پیشنهاد ارائه‌شده چیز جدیدی ندارد و افزوده‌اند آنها آن را رد می‌کنند. اما تا ساعات آخر دیروز، نماینده ایران هنوز دستورات لازم برای پاسخگویی رسمی را دریافت نکرده بود. برخی دیپلمات‌ها گفته‌اند پیشنهاد مزبور باید صرفاً پس از پاسخ رسمی ایران بررسی شود، اما فرانسه و اردن گفتند این پیشنهاد باید حتی درصورت تأخیر جواب ایران مورد بررسی قرار گیرد.» درعین‌حال به گفته فیلیپ دبوسوه مفسر خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع رسمی سازمان ملل، ایران «طرحی مخالف با طرح غرب مبنی‌بر خارج نگاه‌داشتن منطقه دریایی خلیج‌فارس از جنگ ایران و عراق به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کرد.»(1)
گزارش مذکور همچنین حاکی است طرح پیشنهادی ایران «به‌منظور تضمین کشتیرانی آزاد در آب‌های بین‌المللی، تنها دو طرف درگیر در جنگ را به خودداری از هرگونه عملی که منجر به به‌خطرافتادن صلح و امنیت در منطقه خلیج‌فارس بشود دعوت کرده و هیچ اشاره‌ای به ناظران بین‌المللی ندارد. در این بیانیه، ایران همچنین اظهار تأسف کرد از اینکه بعضی از دولت‌ها در ادامه جنگ شرکت کردهاند و تمام دولت‌ها و به‌ویژه اعضای دائمی شورای امنیت را به خودداری از هر عملی که منجر به طولانی‌شدن جنگ شود دعوت کرد و به‌نظر ناظران در اینجا به تصمیم فرانسه مبنی‌بر تحویل سوپراتانداردها به عراق و مانورهای احتیاطی امریکا در نزدیک تنگه هرمز و ازسرگیری تحویل سلاح ازسوی شوروی به عراق که از چند ماه پیش صورت می‌گیرد، اشاره شده است.» همچنین درپی ارائه طرح پیشنهادی ایران «اختلافات شدیدی میان اعضای شورای امنیت بروز کرد. بعضی، پیشنهادات ایران را غیرقابل قبول [دانسته] و بعضی دیگر برعکس معتقدند که این پیشنهادات یک تغییر موضع حقیقی ایران است و خواستار بررسی عمیق آن شدند. اگر این موضع رجحان داشته باشد مذاکرات شورا مستلزم وقت بیشتری (چندین هفته یا حتی چندین ماه) خواهد بود. زمان به‌سرعت می‌گذرد، به‌خصوص برای فرانسه. عراق می‌تواند این هواپیماهای مجهز به موشک اگزوست را آسان‌تر علیه هدف‌های اقتصادی در ایران مورد استفاده قرار دهد.»(2)
خبرگزاری فرانسه در گزارش دیگری از سازمان ملل با اشاره به اینکه «گفتوگوهای شورا اصولاً بسیار فشرده بود»، از انگلیس و هلند به‌عنوان کشورهایی نام برد که «درمورد برقراری این آتش‌بس اشتیاق زیادی نشان نمی‌دادند.»(3)از سوی دیگر، رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی درمورد جلسه محرمانه شورای امنیت، شیوه رفتار فرانسه در پیشبرد طرح قطعنامه اخیر را مورد بحث قرار داد. این رادیو گفت: «برای استتار فرانسه شورای امنیت سازمان ملل در جلسه‌ای غیرعلنی به سبک و سنگین کردن قطعنامه دیگری درباره جنگ ایران و عراق پرداخته است تا
1) متن طرح که قاعدتاً به‌صورت paper non (غیررسمی) ارائه شده هیچگاه انتشار پیدا نکرد، چنان‌که حتی در مصاحبه سفیر دائمی ایران در سازمان ملل با روزنامه کیهان نیز به آن اشاره‌ای نشد.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 224، 8/8/1362، صص 7 و 8، سازمان ملل متحد - خبرگزاری فرانسه، 7/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 225، 9/8/1362، ص4، نیویورک - خبرگزاری فرانسه، 7/8/1362.
شاید بتوان از آن طریق به آتش‌بس محدودی دست یافت.» گزارش مذکور همچنین افزود: «دولت ایران، فرانسه را به کوشش به‌منظور تدارک موجبات مداخله ابرقدرت‌ها در خلیج‌فارس متهم کرده است. برخی از اعضای شورای امنیت بی‌آنکه الزاماً هوادار ایران باشند عقیده دارند که ایران دراین‌مورد درست می‌گوید و خاطرنشان می‌سازند درحالی‌که معلوم است ایران آتش‌بس محدود در خلیج‌فارس را نخواهد پذیرفت، پس چرا باید در گذراندن قطعنامه‌ای دراین‌خصوص همت گماشت و آیا منظور [و] سبب آن نیست که فرانسه از مسئولیت عواقب وخیم احتمالی تحویل سلاح‌های پیشرفته‌اش به عراق مبرا شود؟»(1)
بی‌بی‌سی در گزارش دیگری با اعلام اینکه قطعنامه جدید روز دوشنبه به رأی گذاشته خواهد شد، گفت: «دولت ایران بار دیگر حاضر به گفت‌وگو دراینباره نشده و شرط کرده است که شورای امنیت باید عراق را به‌خاطر شروع جنگ و حمله به مناطق مسکونی ایران محکوم کند.»(2)
دراینباره علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران در گفت‌وگویی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی اظهار کرد: «ما از شورای امنیت خواستیم قبل از هر کار، جنایات و تهاجمات غیرانسانی که رژیم عراق علیه مردم ما به عمل آورده و همچنین بمباران‌های مناطق مسکونی که مخالف نص صریح کنوانسیون چهارم ژنو است و قبل از هر چیز گزارش هیئت اعزامی به ایران را، همچنان‌که تعدادی از نمایندگان کشورهای مختلف در جریان برگزاری مجمع عمومی از دبیرکل سازمان ملل خواسته‌اند، مورد پیگیری و رسیدگی قرار دهد، اما متأسفانه شورای امنیت نشان داد که جهت‌گیری‌هایش یک‌جانبه است.» ولایتی تأکید کرد: «همان‌طورکه ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران دیروز گفتند و وزارت امور خارجه هم بارها تذکر داده درطول مدتی که ایران تحت اشغال نیروهای عراقی بود هیچ حرکت جدی درجهت احقاق حقوقمان از سازمان ملل ندیدیم و اکنون نیز تلاش‌های همه‌جانبه‌ای که می‌شود درجهت نجات حکومت عراق است نه درجهت احقاق حق.»(3)
1
مقامات کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس همچنان با اظهار نگرانی از گسترش جنگ ایران و عراق می‌کوشند بر جریان تلاش‌های دیپلماتیک موجود تأثیر گذارند.
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در یادداشت‌های امروز خود دراینباره نوشته است: فهد پادشاه عربستان در پیامی شفاهی به مقامات ایران خواستار "تحسین روابط" با جمهوری اسلامی ایران شده است. وی در این پیام از احتمال بسته‌شدن تنگه هرمز ابراز نگرانی کرده است.(4)
رادیو کویت نیز در گزارشی از دیدار اخیر امیر قطر با سردبیران روزنامه‌های این کشور گفت: وی در این دیدار تأکید کرد جنگ ایران و عراق فقط طرفین جنگ را تهدید نمی‌کند بلکه کل
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 224، 8/8/1362، صص 32 و 33، رادیو بی‌بی‌سی، 7/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/8/1362، صص 5 و 6، رادیو بی‌بی‌سی، 6/8/1362.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/8/1362، ص12.
4) اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم 1386، ص271.
منطقه را تهدید می‌کند و از جامعه بین‌المللی خواستار کوشش‌های جدی‌تری برای پایان‌دادن به آن شد. امیر قطر همچنین خاطرنشان کرد: «حفظ امنیت و ثبات منطقه خلیج [فارس] به‌عهده فرزندان منطقه [است] که مخالف هرگونه مداخله بیگانه در امور منطقه و متکی به نیروی ذاتی خود جهت پرداختن به این مسئولیت‌ها به دور از کشمکش‌های ابرقدرت‌ها می‌باشند.»(1)
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، شیخ عیسی بن خلیفه امیر بحرین نیز «ضمن هشدار دراین‌مورد که ممانعت از کشتیرانی در خلیج [فارس] به بروز اوضاع خطرناکی منجر خواهد شد گفت که رهبران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] در هفتمین کنفرانس سران برای یافتن راه‌هایی به‌منظور جلوگیری از ایجاد چنان وضعی تلاش خواهند کرد.» شیخ خلیفه که با روزنامه الرای‌العام گفت‌وگو می‌کرد، با اشاره به وابستگی تمامی کشورهای ساحلی خلیج‌فارس به صادرات نفت و واردات مواد غذایی از این آبراه تأکید کرد: «تهدید به ممانعت کشتیرانی ازطریق خلیج [فارس] پیامدها و مداخلات ابرقدرت‌ها را به دنبال خواهد داشت و اثرات گسترده‌ای بر منافع کشورهای مربوطه خواهد داشت.»(2)
1
هم‌زمان با ادامه روند تحقیق و فرضیه‌پردازی درمورد انفجارهای هفته گذشته بیروت، سیاستمداران و رهبران جناح‌های لبنان برای مذاکرات آشتی ملی در ژنو آماده می‌شوند.
روزنامه نیویورک تایمز به نقل از یک مقام رسمی ارشد امریکا اعلام کرد: «تمامی اطلاعات به‌دست‌آمده تا این لحظه درمورد حمله به امریکاییان و فرانسویان به‌نحوی به ایران اشاره دارد، ولی ما قبل از دست‌زدن به هر اقدامی می‌خواهیم کاملاً مطمئن شویم.» نیویورک تایمز همچنین نوشت: «گزارشهای رسیده از بیروت در اوایل هفته حاکی‌از آن بود که مقامات فرانسوی هم حادثه انفجار بمب را با ایرانیان و در مرحله نخست گروه [حسین] موسوی مرتبط می‌دانند.»(3)
این روزنامه با بیان اینکه «دولت ریگان نوع اقدام انتقام‌جویانه خود را مورد بررسی قرار داده است»، اضافه کرد: «یکی از اقدامات احتمالی آن است که ایالات متحده از دولت لبنان بخواهد سفارت ایران در بیروت را ... تعطیل کند. اقدام دیگر ممکن است شبیخون نیروهای کماندوی ایالات متحده علیه پاسداران و حزب‌اللهی‌های ایرانی [لبنانی] در شهر بعلبک باشد.» به گزارش رادیو اسرائیل این روزنامه همچنین به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا یادآور شد: «از آنجا که هنوز عملیات تروریستی علیه تفنگ‌داران در بیروت ادامه دارد ایالات متحده باید به یک اقدام پیشگیرانه دست بزند.»(4)
در همین حال، خبرگزاری یونایتدپرس با استناد به اظهارات منابع امنیتی در بیروت اعلام کرد: مقامات لبنانی «که سرگرم بازجویی از یک مسلمان طرف‌دار ایران هستند، 11 نفر دیگر را دررابطه‌با وقوع انفجارها در مقر نیروهای امریکایی و فرانسوی در بیروت» شناسایی کردند.
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/8/1362، صص 3 و 4، رادیو کویت عربی، 5/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 224، 8/8/1362، صص 14 و 15، بحرین - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 7/8/1362.
3) همان، صص 30 و 31، رادیو امریکا، 7/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/8/1362، ص7، رادیو اسرائیل، 8/8/1362.
یونایتدپرس افزود: «مقامات امریکایی درمورد این گزارش اظهارنظر نکرده‌اند، لیکن گفتند با مقامات لبنانی که درمورد این حادثه تحقیق می‌کنند در تماس نزدیک می‌باشند.»(1)
از سوی دیگر و درپی اتهام مطرح‌شده علیه شیخ محمد حسین فضل‌الله یکی از رهبران شیعه لبنان، مبنی‌بر دست‌داشتن در سوءقصدهای هفته گذشته بیروت، روزنامه واشنگتن پست در گزارشی مصاحبه خبرنگار خود با شیخ فضل‌الله را درج کرد. در این مصاحبه وی تأکید کرد: «من مردی صلح‌جو هستم و کینه‌ای نسبت به تفنگ‌داران دریایی امریکا و یا سربازان فرانسوی ندارم و همیشه مردم را به عدم خشونت موعظه کرده‌ام.» در ادامه این گزارش آمده است: «شیخ فضل‌الله اتهامات وارده را توطئه‌ای توسط مسیحیان فالانژیست که با اداره ضداطلاعات ارتش لبنان همکاری دارند، می‌داند و می‌گوید که آنها نگران افزایش قدرت او هستند و می‌خواهند آن را از میان بردارند.» به نوشته واشنگتن پست شیخ فضل‌الله «سال گذشته از ورود تفنگ‌داران دریایی امریکا به بیروت حسن استقبال کرد زیرا آنان اسرائیلی‌ها را از فرودگاه بیروت بیرون کردند.»(2)
خبرگزاری فرانسه از پاریس گزارش داد: ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور برکنارشده ایران در گفت‌وگو با رادیو دولتی فرانسه گفت: «روزنامه [لوموند] مطلبی را ازجانب من منتشر کرده که کاملاً خلاف واقع است. من این مطلب را نگفته‌ام. من گفته‌ام اگر او [آیت‌الله خمینی] این عمل را مرتکب شده باشد، با [هماهنگی] گرایشی امریکایی [است] که خواهان تعمیم بحران در جهان و تجاوزات می‌باشد.»(3)
امروز درحالی‌که اوضاع لبنان همچنان تحت تأثیر فعل‌وانفعالات مربوط به انفجارهای بیروت قرار دارد، امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان، وارد سوئیس شد تا نشست آشتی ملی جناح‌های لبنانی را که خبرگزاری رویتر آن را «آخرین شانس لبنان برای جلوگیری از آغاز دور جدید جنگ داخلی» خواند، در ژنو آغاز سازد. در همین حال، وزیر دفاع ایتالیا که امروز وارد بیروت شد، هشدار داد: «چنانچه در مذاکرات ژنو توافقی صورت نگیرد، ایالات متحده امریکا، فرانسه، ایتالیا و انگلستان ممکن است اجباراً درمورد آینده نیروهای چندملیتی پاسدار صلح در لبنان تجدیدنظر کنند.»(4)
همچنین به گزارش خبرگزاری امارات از دوحه پایتخت قطر، شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی امیر قطر، امروز ضمن ابراز امیدواری درخصوص تشکیل نشست آشتی ملی در لبنان و خروج نیروهای اسرائیلی از این کشور از تلاش شورای همکاری خلیج‌فارس برای حل اختلافات جناح‌های درگیر در لبنان خبر داد.(5)
خبرگزاری آلمان‌غربی از ژنو نیز گزارش داد ولید جنبلاط رهبر دروزی‌های لبنان، در یک مصاحبه تلویزیونی «خواستار تشکیل یک دولت دمکراتیک غیر فدراتیو با تقسیم جدیدی از قدرت، امتیازات کمتر برای رئیس‌جمهوری و یک قانون جدید انتخاباتی در لبنان» شده است.(6)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 224، 8/8/1362، صص 17 و 18، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 7/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/8/1362، صص 10 و 11، رادیو امریکا، 8/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 224، 8/8/1362، ص26، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/8/1362.
4) روزنامه کیهان، 8/8/1362، ص20.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 225، 9/8/1362، ص3، دوحه - خبرگزاری امارات، 8/8/1362.
6) همان، ص9، ژنو - خبرگزاری آلمان‌غربی، 8/8/1362.
1
کمیته ویژه جنبش غیرمتعهدها برای رسیدگی به مسئله فلسطین امروز در شرایطی آغاز به کار کرد که گزارش‌ها از تبدیل اختلافات جناح‌های مختلف فلسطینی به یک رویارویی مسلحانه تمام‌عیار حکایت دارد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، کمیته مربوط به فلسطین که توسط ناراسیما رائو وزیر امور خارجه هند در هفتمین اجلاس سران کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد در دهلی‌نو افتتاح شد، در جلسه دوروزه خود درپی «یافتن یک راه‌حل صلح‌آمیز برای مسئله فلسطین است و [این کمیته] خواسته است فعالیت‌هایش با کمیته اعراب دراین‌زمینه که توسط حسن شاه مراکش، پیشنهاد شد و هرگز موفقیتی به دست نیاورده هماهنگ شود.»(1)
از سوی دیگر، صلاح خلف ابوایاد مرد شماره 2 جنبش فتح، اعلام کرد: «حدود 10 هزار سرباز نیروهای سوریه و کسانی که علیه رهبری یاسر عرفات شورش کردهاند مقرهای یاسر عرفات در شهر طرابلس را به محاصره خود درآورده‌اند.»(2)این درحالی است که گزارش خبرگزاری یونایتدپرس حاکی است: چریک‌های وفادار به عرفات گفته‌اند یک حمله گسترده مخالفان خود را که ازسوی سوریه حمایت می‌شوند در حومه طرابلس دفع کردهاند. رادیو بیروت نیز ضمن تأیید درگیری‌ها از گلوله‌باران اردوگاه‌های فلسطینی نهرالبارد و بداوی خبر داد(3)
ضمیمه گزارش258: مشروح گفتوگوهای سرهنگ صیاد شیرازی و محمدابراهیم همت درباره ارزیابی سمت اجرای مانور برای تصرف ارتفاع کانی‌مانگا
در مباحث متعددی که درباره سمت اجرای تک برای تصرف کانی‌مانگا و رسیدن به نالپاریز مطرح شد، دو دیدگاه مختلف وجود داشت: فرماندهان ارتش و به‌ویژه سرهنگ صیاد شیرازی بر اجرای عملیات ازسمت راست کانی‌مانگا (غرب) و رسیدن به نالپاریز تأکید داشتند؛ در مقابل دیدگاه دیگری مطرح بود مبنی‌بر اینکه تصرف کانی‌مانگا باید ازسمت چپ آن (شرق) صورت گیرد. حامیان اصلی این نظر محمدابراهیم همت فرمانده لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و به میزان کمتری مهدی باکری فرمانده لشکر٣١ عاشورا بودند.
نقاط قوتی که برای دیدگاه اول (اجرای عملیات در غرب کانی‌مانگا) مطرح می‌شد عبارت بودند از: پرهیز از مقابله رویارو با دشمن (تک جبهه‌ای) و به‌نوعی اجرای مانور دورانی و درنتیجه تحمل تلفات کمتر؛ وجود جاده در بخش‌های زیادی از غرب کانی‌مانگا به‌خصوص بخش جنوبی آن که باعث سهولت حرکت یگان‌ها و دستیابی آسان‌تر به هدف (نالپاریز) می‌شد.
از سوی دیگر، دلایل مخالفان این دیدگاه چنین بود: زمانبربودن اجرای عملیات در سمت غرب و ازدست‌دادن نور ماه؛ پیشرفت شناسایی‌ها و طراحی کل مانور در سمت شرق کانی‌مانگا؛ بی‌اعتمادی به اطلاعات موجود و به‌ویژه اطلاعات کسب‌شده از افراد بارزانی؛ نبود جاده در بخش شمالی (از چمک که به عقبه خودی وصل می‌شد تا شیخ‌المارین) و نداشتن اطمینان به قول‌های داده‌شده مبنی‌بر احداث دوروزه جاده در این محور و وجود عقبه یگان‌ها در سمت شرق کانی‌مانگا.
این اختلاف دیدگاه بحث‌هایی را درپی داشت که بعضاً منجر به مشاجره لفظی بین سرهنگ صیاد شیرازی و محمدابراهیم همت می‌شد. این مشاجرات از یک‌سو نشاندهنده مشکلات طراحی مانور و حساسیت‌های موجود دراینباره و تعهد فرماندهان به اتخاذ یک تصمیم قابل‌اتکا بود و از سوی دیگر بیانگر فرهنگ موجود آن دوران در میان رده‌های بالای فرماندهی؛ یعنی گفت‌وگو بدون توجه به سلسله‌مراتب و عناوین شغلی بود
به‌نحوی‌که به طرف‌های مباحثه مجال می‌داد تا بدون رودربایستی و برخی ملاحظات، دیدگاه‌های کارشناسی خود را طرح و از آن دفاع کنند. البته این فرهنگ بیشتر در میان فرماندهان سپاه رایج بود و اگر خارج از این جو و فرهنگ، این‌گونه مباحث مورد مطالعه قرار گیرد، ممکن است نشانه‌هایی از تلخی، خارج‌بودن از عرف‌های نظامی و حتی جسارت در آن مشاهده گردد. بخش‌هایی از گفتوگوهای سرهنگ صیاد شیرازی و محمدابراهیم همت درباره تعیین جهت اجرای تک برای تصرف کانی‌مانگا بدین شرح است:
سرهنگ علی صیاد شیرازی: حمزه١ (لشکر14 امام حسین(ع) و لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)) استفاده از موفقیتی می‌کند که حمزه٤ (لشکر27 حضرت رسول(ص)) می‌آفریند. اگر این استفاده از موفقیت نباشد، اصلاً ما چنین مسئله‌ای را مطرح نمی‌کنیم. یعنی فرض شده که حمزه٤ روی کانی‌مانگا می‌آید و دیگر برای ما اطمینان می‌شود که کانی‌مانگا گرفته شده است. نه اینکه درست تا پایان جاده را بگیرند، بلکه بلندترین نقطه کانی‌مانگا گرفته شده و فرض کنید که ارتفاعات چپ و راست لب تنگه روکان هم سقوط نکرده است. حالا ما این‌طور فرض می‌کنیم که این جاده‌ای که در این طرف کانی‌مانگا هست (چمک تا شیخ المارین) یک جاده‌ای است که باز است و دست خودمان است. وقتی دست خودمان است یعنی ما می‌توانیم به‌طور موتوریزه نیرو را تا نزدیک‌ترین جایی که می‌شود برسانیم. و بعد از آنجا تک [به‌سمت نالپاریز] ادامه پیدا بکند.
محمدابراهیم همت: یک نیروی محدود را می‌توانید در شب بیاورید؟
صیاد شیرازی: فرقی نمی‌کند. شب یا روز فرقی نمی‌کند. اول تاریکی بیاورید چه می‌شود؟
همت: چند ساعت طول می‌کشد تا برسد؟
صیاد شیرازی: چقدر راه است؟ آن برادر می‌گفت نیم‌ساعت راه است.
همت: جناب سرهنگ! شما ستون‌کشی کرده‌اید؟ باید در شب ستون‌کشی کنید تا ببینید. ستونی را که کمپرسی می‌خواهد و بسیجی گردوخاک روی سرش می‌نشیند، اگر این را راه بیندازید و پشت کانی‌مانگا بیاورید، این که از این جناح در دید دشمن است! نه در روز می‌تواند کار کند و نه در شب می‌تواند.(1)
سرهنگ سروری: شما به من بفرمایید در آنجا که شب شما غافلگیرانه تک کردید، آنجا دشمن بیشتر از چهار پایگاه دارد؟!
همت: نه، کافی است یک دیدبان توپخانه، آتش توپخانه را به این سمت هدایت کند. با همین توپخانه پدر ما را درآوردند. کلی گلوله و ترکش روی سر ما می‌ریزد. آقای حسین خرازی شما که یک یال پنجوین را گرفتید، روی آن یک جنبنده می‌تواند پر بزند؟ چهل تا چهل تا گلوله کاتیوشا می‌زند. ...
صیاد شیرازی: اگر شما روی کانی‌مانگا بروید قبول دارید که باید بجنگید؟ آیا جنگ [غرب کانی‌مانگا] ساده‌تر است یا جنگ در روی قله‌های کانی‌مانگا؟
همت: غرب کانی‌مانگا جاده ندارد که بشود تخلیه مجروح کرد. یعنی جاده کانی‌مانگا الآن در دید دشمن است. از کانی‌مانگا به پایین هم عمل‌کردن مشکل است. روی آن جاده هست. ولی در دید دشمن است. ما نمی‌توانیم عمل کنیم. ما تنها عمل کنیم، بعد یکی بیاید، اصلاً یک جناح خیلی بدی دارد. بعد جاده‌کشی ندارد. باید جناح ما عمل می‌شد. یعنی یک جناحی بود که دشمن نمی‌گذاشت ما دید داشته باشیم.(2)*
محسن رضایی: مانور قبلی خودتان چه بود؟
همت: مانور قبل این بود که تنگه هم عمل می‌شد، جناح چپ تنگه (توسط لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)) عمل می‌شد، اصلاً مانور به هم خورده. قرار بود روی تنگه عمل شود، ما روی تانک‌ها [در جنوب رودخانه قزلجه] عمل می‌کنیم، اینجا ما الآن به‌تنهایی داریم تکه‌تکه روی کانی‌مانگا می‌آییم و در سمت چپ یک جناح بزرگ به دشمن می‌دهیم. تنگه در دست دشمن هست و یک دیدبان عراقی می‌تواند این جناح را با
آتش بپوشاند. فقط این جاده است که روی کانی‌مانگا می‌آید به‌سمت دشمن هم جاده ادامه دارد. [جاده موجود در جنوب شیخ گزنشین که از وسط کانی‌مانگا می‌گذشت] که به‌سمت ما نیست. یعنی به‌سمت دشمن، در دید خودش هست و برای تدارک‌رسانی و تخلیه مجروح ما مناسب نیست. پس جاده هم که نیست، ما از کجا می‌توانیم تخلیه مجروح کنیم؟ از کجا تدارک‌رسانی کنیم؟
صیاد شیرازی: باید از پشت حمله کنید.
همت: نشد. ما الآن می‌گوییم اگر به‌تنهایی روی کانی‌مانگا عمل بشود و روی اینجا [پنجوین و تنگه روکان] عمل نشود، خود کانی‌مانگا هم تهدید می‌شود. یعنی نیرو نمی‌تواند روی آن بایستد. از کدام طرف بایستد؟ دشمن به هر دو سمت دید دارد و می‌زند.
صیاد شیرازی: یک چیزی بگویید که منطقی باشد. شما دشمن را چطوری حساب می‌کنید؟ در شیخ گزنشین و 1900 عمل می‌کنید، از چپ و راست آن می‌زنید، آن‌وقت از دشمن که داخل دشت است می‌ترسید؟
همت: بله، می‌ترسیم. یک گروه تانکش هم که باشد شلیک می‌کند.
صیاد شیرازی: ما اینجا را جهنمی از آتش می‌کنیم.
همت: جناب سرهنگ! ما چهار سال است که می‌جنگیم پس ما تمام جزئیات را حساب می‌کنیم. یک تانک دشمن مرتب تیر می‌زند، تیربار دارد. شما والفجر مقدماتی را یادتان رفت؟ بازی‌دراز را یادتان رفت؟ تیغ بر می‌کند. ما که یادمان نرفته است. ما می‌گوییم روز نرویم. اگر یک جناح دست دشمن باشد ما را اذیت می‌کند. ما فقط یک بار آتش داشتیم و آن‌هم در والفجر١ بود. آن‌هم وقتی‌که حساب کردیم، دیدیم دشمن 20 برابر ما آتش داشته. آن‌قدر گلوله روی سر ما زد که در تهران آمار شهدا را که گرفتیم، دیدیم 80، 90 درصد بچه‌ها از اصابت، از ترکش توپخانه و خمپاره شهید شده‌اند.
صیاد شیرازی: شاید صحیح نباشد که من این را بگویم، ولی می‌خواهم بگویم که خداوند ما را به حالتی نرساند که به یک حال خاصی برسیم که ناشکری و ناسپاسی حساب بشود.
همت: خدا گفته بکنید ولی باید از روی تدبیر باشد. فرداشب به ما دستور عملیات داده شده است، ولی وقتی‌که همه‌چیز به هم بخورد، دیگر اطمینان ما سلب می‌شود. ما اصلاً دیگر اطمینان نداریم. پیاپی از قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) یا حمزه به ما ابلاغ بشود، دیگر ما اطمینان نداریم که عمل بکنیم. هرشب طرح‌ها تغییر می‌کند. ما به‌خدا قسم خجالت می‌کشیم پیش فرمانده گردان و گروهان و تیپ حرفی بزنیم، از بس به آنها رمز ابلاغ کردیم. آنجا [دربندیخان] هم همین‌طور شد. آنجا هم شما و برادر شمخانی آمدید. تاریخ هشتم را برای عملیات اعلام کردید و ما همه‌چیز برای پای کار آماده کردیم، بعد آمدید نشستید بحث مانور مجدد کردید. الآن ابلاغ شده که فرداشب عملیات کنیم، دوباره می‌آیید همه‌چیز را به هم می‌زنید.
صیاد شیرازی: یعنی شما هرطور که می‌خواهید عمل کنید، کسی حق ندارد به شما چیزی بگوید؟
همت: این دخالت در مانور است. شما مگر نمی‌گویید کانی‌مانگا مال مانور فلان لشکر است؟، پس آن لشکر خودش حق دارد که روی کانی‌مانگا بچیند و نباید دخالت در مانور بشود. اگر قرارگاه روی مانور ایرادی دارد، می‌نشیند روی جزئیاتش بحث مانور می‌کند. بحث دیشب این بود که روی جاده آسفالت و تنگه [روکان] دقیقاً عمل بشود ولی الآن تنگه را حذف می‌کنید. جاده آسفالت و قله 1830 را حذف می‌کنید، سنگ معدن را حذف می‌کنید و روی یک یال کانی‌مانگا می‌خواهید عمل بکنید، خب نمی‌شود. بعد می‌گویید وقتی کانی‌مانگا تصرف شد، از پشت آن، روی جاده آسفالت بیاییم. ما می‌گوییم مانور اشتباه شده است.
صیاد شیرازی: تا شما به ما اعتمادی نداشته باشید، ما با شما صحبت نداریم.
همت: جناب سرهنگ ما شما را دوست داریم. ما می‌گوییم دستورات لوث نشود.
صیاد شیرازی: نه، برای شما این‌همه صحبت کردم، هیچ فایده‌ای ندارد و من متأسفم، این‌طوری کار ما پیش نمی‌رود و خداوند عاقبت ما را به خیر کند.
همت: من می‌گویم لشکر، پنج ماه است که بیکار است. می‌توانسته تا حالا دو عملیات انجام بدهد. هر
دو عملیات را لغو کردند.
صیاد شیرازی: یک مقدار خودمحور نباشید، گوش کنید ببینید رده بالا چه می‌گوید.
همت: خودمحور نیستم. نمی‌خواهم اختیار من گرفته بشود. هرکس در رده خودش اختیاراتی دارد.
صیاد شیرازی: چه کاری از اختیار تو گرفته شده است؟ مگر چه کار می‌خواهید بکنید همه دارند کار خودشان را انجام می‌دهند.(1)
1) سند شماره 6691/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 17 - 12.
1
در نشست امروز فرماندهان قرارگاه خاتم سپاه (محسن رضایی و غلامعلی رشید) و فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه (سرهنگ امیربیگی و عزیز جعفری) آخرین هماهنگی‌ها درباره مأموریت یگان‌ها، اهداف عملیاتی، سازمان رزم قرارگاه‌های فرعی حمزه و زمان اجرای عملیات صورت گرفت و تصمیم نهایی برای اجرای مرحله سوم عملیات والفجر٤ اتخاذ و به یگان‌ها ابلاغ شد. در این نشست مقرر شد یگان‌های ٣١ عاشورا و 27 حضرت رسول(ص) برای تصرف اهداف سابق خود وارد عمل شوند؛ بدین‌ترتیب مأموریت لشکر٣١ عاشورا در مرحلة سوم عملیات، تصرف ارتفاع 1877 شیخ گزنشین از ارتفاع کانی‌مانگا (از یال شمالی کانی‌مانگا تا جاده‌ای که ازسمت راست ارتفاع 1877 می‌گذرد) و هدف لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) نیز تصرف سه قله 1866، 1904 و 1900 کانی‌مانگا تعیین شد. علاوه‌براین، برای یگان‌های ١٤ امام حسین(ع) و 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز به‌نوعی تعیین‌تکلیف گردید و قرارگاه اعلام کرد که هدف اول این دو لشکر تصرف ارتفاعات مسلط به پنجوین (کله‌قندی) و سنگ معدن و هدف دوم آنها تصرف و تأمین شهرک نالپاریز در جنوب‌غربی کانی‌مانگا و پیشروی بنا به دستور به‌سمت دوله‌سور و شانه‌دری در جنوب منطقه عملیاتی است.
در این جلسه همچنین درمورد اجرای عملیات در منطقه بانی‌بنوک نیز به‌اختصار بحث شد، هرچند باتوجه‌به نبود جاده، ازنظر فرماندهان اجرای عملیات در آن منطقه تقریباً ناممکن بود.
در ادامه جلسه، آخرین سازمان رزم قرارگاه‌های فرعی حمزه تعیین و بدین شرح به رده‌های مختلف ابلاغ شد:
· قرارگاه تاکتیکی حمزه١: لشکر14 امام حسین(ع) با ٤ گردان، لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) با ٦ گردان، تیپ٢ از لشکر21 حمزه ارتش با ٣ گردان؛ هدف: تصرف ارتفاعات پنجوین و بنا به دستور تصرف نالپاریز و حرکت به‌سمت شهر شانه‌دری.
· قرارگاه تاکتیکی حمزه٢: تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) با 3 گردان، تیپ٣ از لشکر28 کردستان و گروه رزمی سلمان از ارتش با ٤ گردان به‌عنوان احتیاط منطقه با اولویت به‌کارگیری توسط قرارگاه حمزه٤.
· قرارگاه تاکتیکی حمزه٣: لشکر٨ نجف اشرف با یک گردان، لشکر٣١ عاشورا با ٤ گردان، تیپ٢ از لشکر٢٨ کردستان ارتش با ٣ گردان؛ هدف: تصرف ارتفاع شیخ گزنشین (ارتفاع شمالی کانی‌مانگا).
· قرارگاه تاکتیکی حمزه٤: لشکر27 حضرت رسول(ص) با ٩ گردان و تیپ١ لشکر٢٨ کردستان ارتش؛ هدف: تصرف سه ارتفاع 1866، 1904 و 1900 کانی‌مانگا.
· قرارگاه تاکتیکی حمزه٥: لشکر41 ثارالله(ع) با ٢ گردان و لشکر عملیاتی 30 گرگان ارتش؛ هدف: انهدام دشمن در بانی‌بنوک و پدافند در منطقه مناسب.
زمان اجرای عملیات نیز پس از بررسی وضعیت نور ماه و زمان مورد نیاز یگان‌ها برای رساندن نیروها به پای کار و اجرای حمله شبانه ساعت 23:30 روز 9/8/1362 تعیین شد(1)
1
حسن تهرانی‌مقدم فرمانده توپخانه قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه که ازطرف فرماندهی سپاه برای بررسی موقعیت نظامی و وضعیت پدافندی تنگه هرمز و جزایر سه‌گانه و چگونگی به‌کارگیری توپخانه برای مسدودکردن تنگه هرمز در مواقع بحرانی به آن منطقه سفر کرده بود، گزارش خود را در جلسه‌ای با حضور محسن رضایی، سیدرحیم صفوی و غلامعلی رشید ارائه کرد.
وی در این گزارش ضمن توضیحاتی درباره ضعف پدافندی و کمبودهای جزایر و تنگه هرمز ازقبیل نبود جاده و اسکله، درخصوص اقدام امریکا برای تقویت نیروی دریایی عمان و واگذاری تعدادی ناوچه با قابلیت پرتاب موشک اگزوسه مطالبی بیان کرد. تهرانی مقدم همچنین با انتقاد از دیدگاه موجود در برخی رده‌های نیروی دریایی ارتش که مبتنی‌بر ابزار محوری است، به تأثیر مثبت حضور نیروهای سپاه در کنار واحدهای عملیاتی نیروی دریایی ارتش و دلگرمی افراد نیروی دریایی از این امر اشاره و خاطرنشان کرد که اگر در منطقه وضعیت بحرانی شود و کار به درگیری با امریکا بکشد حضور نیروهای سپاه الزامی است.
فرمانده توپخانه قرارگاه خاتم در توضیح بخش دیگری از مأموریت خود که بررسی کاربرد توپخانه برای مسدودکردن تنگه هرمز بود، گفت: در این سفر چگونگی استفاده از توپخانه ساحل‌به‌دریا و روش کنترل تنگه با توپخانه و شلیک
1) سند شماره 4247/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 8/8/1362، نوار شماره 12970)، داود رنجبر، صص 15 - 10؛ و- سند شماره 306399 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) رده مریوان (رکن٣)، 8/8/1362.
به ناوها را مورد بررسی قرار دادیم. عرض تنگه هرمز ٤٤ کیلومتر است و نیروی زمینی ارتش ابتکاری به خرج داده و برد گلوله‌های توپ175 میلی‌متری را تا 50 کیلومتر افزایش داده است، ولی چون وزن گلوله 175 میلی‌متری و قدرت انفجاری آن کم است، لذا ما روی طرحی کار می‌کنیم که بتوانیم برد گلوله‌های توپ130 میلی‌متری را که سرجنگی آن 20 کیلو وزن دارد تا 40 کیلومتر افزایش بدهیم. اگر این اتفاق بیفتد می‌توانیم فاصله 40 کیلومتری را با قدرت انفجار بیشتری هدف قرار دهیم. وی افزود: دراینباره پیشرفت‌هایی نیز داشته‌ایم و در آینده نزدیک خبرهای خوبی به شما خواهیم داد.(1)
1
توپخانه‌های ارتش عراق امروز هم مناطق مختلف شهرهای خرمشهر و آبادان را هدف قرار دادند.
طبق گزارش فرماندار خرمشهر، خیابان امام خمینی، جاده خرمشهر - آبادان، پل‌نو، اطراف کلانتری بخش یک، دیری‌فارم و گمرک در ساعت‌های مختلف هدف گلوله‌های توپخانه عراق قرار گرفت و خسارت‌هایی به بار آمد.
در آبادان نیز براثر اصابت گلوله‌های توپ دشمن به چندین نقطه از شهر یک تن شهید شد و 23 نفر زخمی شدند، علاوه‌براین 2 منزل مسکونی و یک مغازه نیز تخریب گردید(2)
2
حوادث مناطق کردنشین استان‌های کردستان و آذربایجان‌غربی در روز جاری هرچند ازنظر تعداد کمتر از روزهای قبل بود، ولی تلفات قابل‌توجهی را به نیروهای خودی وارد آورد.
در یکی از این حوادث در ساعت 21 امروز، افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی پایگاه گزان بالا در غرب جاده سنندج - دیواندره را با شلیک آر.پی.جی٧ هدف حمله قرار دادند. در این حادثه تمام افراد مستقر در پایگاه که شامل 30 نفر از نیروهای بسیجی شهرهای اصفهان، کاشان، باختران و پیشمرگان مسلمان کرد بودند، به شهادت رسیدند. مهاجمان پس از غارت تمامی وسایل و جنگ‌افزارهای پایگاه آنجا را به آتش کشیدند.(3)
در جنوب‌شرقی سردشت نیز یک خودروی واحد مهندسی تیپ قدس هنگام عبور از محور بوالحسن - صالح به مینی که گروه‌های مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند برخورد کرد. در این حادثه خودرو منهدم و یک تن از سرنشینان آن شهید شد و ٣ تن دیگر نیز به‌شدت زخمی شدند. فرمانده تیپ قدس در نامهای به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) ضمن اعلام خبر این حادثه و یادآوری حادثه‌ای که در تاریخ 1/8/1362 در محور قلعه‌رش - سردشت رخ داده بود، از
1) سند شماره 4247/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 15 - 10.
2) سند شماره 291065 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به دفتر سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 8/8/1362؛ و- سند شماره 366037 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان (دفتر سیاسی - انتظامی)، 8/8/1362.
3) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره ٨، 17/9/1362، ص١؛ و- سند شماره 89003 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی مرکز فرماندهی سپاه، 22/8/1362، ص20؛ و- سند شماره 341715 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن٣) به استانداری کردستان، 9/8/1362.
کوتاهی تیپ٤٠ سراب در برقراری امنیت این جاده و پاکسازی مین‌ها قبل از برقراری عبورومرور گلایه کرده و خواستار رسیدگی به این دو حادثه شد.(1)
در شمال ارومیه نیز در درگیری بین یک گروه گشتی ژاندارمری با افراد حزب دمکرات کردستان در منطقه خانیک در شمال هشتیان، یک تن از افراد این حزب کشته و یکی از اهالی محل نیز به‌طور سطحی زخمی شد.
در همین منطقه در حوالی روستای رشکان یک درگیری بین نیروهای خودی و افراد حزب دمکرات رخ داد. در این درگیری یکی از زنان روستا مورد اصابت گلوله افراد حزب دمکرات قرار گرفت و به شهادت رسید.(2)
در منطقه جنوب‌شرقی صائین‌دژ هم 150 نفر از افراد هیز افشار وابسته به حزب دمکرات قصد حمله به یک پایگاه نیروهای خودی را داشتند، اما نیروهای پایگاه پس از اطلاع از این امر بر سر راه آنان کمین اجرا کردند و درنتیجه افراد حزب عملیات خود را منتفی کردند. این افراد که در اجرای نقشه خود ناکام مانده بودند در مسیر روستای سانجود به منبر ٤ عدد مین کار گذاشتند که نیروهای خودی از این اقدام نیز آگاه شده و مین‌ها را خنثی کردند.(3)
در منطقه عمومی دیواندره نیز نیروهای ژاندارمری موفق به کشف و خنثی‌سازی یک مین قوی شدند.(4)
در حادثه دیگری در نقده، ٣ نفر از افراد وابسته به حزب دمکرات با هدف دستگیری یکی از افراد سابق این حزب به منزل وی مراجعه کردند و چون شخص مذکور در منزل حضور نداشت، پس از بازرسی دقیق خانه، خواهر وی را ضمن تهدید، با قنداق اسلحه مجروح و آنجا را ترک کردند.(5)
1
امروز پیکر ملا حیدر فهیم امام‌جماعت مسجد روستای آویهنگ (واقع در جنوب محور سنندج - مریوان) و ٤ تن از پیشمرگان مسلمان کرد در محور غرب سنندج پیدا شد. این افراد در 23 مهرماه سال جاری در جریان حمله افراد وابسته به سازمان مارکسیستی - مائوئیستی کومه‌له به این روستا به اسارت آنان درآمده بودند.(6)ملا حیدر فهیم سی‌وهفتمین شهید از روحانیت کردستان است که به‌دست عناصر ضدانقلاب به شهادت رسیده است.(7)
به‌دنبال شهادت این افراد، سپاه پاسداران کردستان و روحانیت مبارز اهل‌تسنن استان آذربایجان‌غربی اطلاعیه‌هایی در محکومیت این اقدام صادر کردند. در بخشی از اطلاعیه سپاه آمده است:
1) سند شماره 35٩219 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تیپ قدس (فرماندهی) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 11/8/1362.
2) سند شماره 359201 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 9/8/1362؛ و- سند شماره 359160 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستون چره به رکن٣ هنگ، 16/8/1362.
3) سند شماره 364461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران صائین‌قلعه (طرح و عملیات) به سپاه منطقه11 (طرح و برنامه عملیات)، 9/8/1362.
4) سند شماره 366591 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 11/8/1362، ص2.
5) سند شماره 355040 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات نقده به اطلاعات منطقه١١، ٩/٨/1362.
6) اسامی ٤ پیشمرگ مسلمان کرد که به‌همراه ملا فهیم به شهادت رسیده بودند عبارت است از: عباس پیری پور، محمد لطفی حق، عثمان گلزاری و محمد اولیائی. (روزنامه جمهوری اسلامی، 10/8/1362، ص٥)
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 10/8/1362، ص١٥.
چته‌ها به‌خاطر جبران شکست‌های صدام در عملیات والفجر٤ با یورش به مردم بی‌دفاع آویهنگ، وحشیانه و مغول‌وار، عده‌ای را به‌همراه امام‌جمعه بزرگوارشان (حاج حیدر فهیم) به اسارت می‌برند که پس از چند هفته شکنجه و آزار سرانجام ایشان را به‌همراه ٤ تن از مجروحین روستای آویهنگ به شهادت می‌رسانند.(1)
بخشی از اطلاعیه روحانیت مبارز اهل‌تسنن استان آذربایجان‌غربی نیز به این شرح است:
شهید ملا حیدر فهیم مدرس ٨١ ساله مدرسه علوم دینی که در اسارت گروهک‌های ملحد کافر بوده، سرانجام به‌جرم دفاع از اسلام و انقلاب اسلامی و رهبری امام امت به ضرب گلوله‌های امریکایی به درجه رفیع شهادت نائل گردید. گروهک‌های مزدور و کافر منطقه که لحظات آخر عمر ننگین خود را می‌گذرانند باید بدانند که با این ترورها نه‌تنها نمی‌توانند خدشه‌ای بر اراده مصمم روحانیت مبارز اهل‌سنت منطقه وارد سازند، بلکه ملت کرد با هدایت و ارشاد روحانیون جان‌برکف کرد سلاح بر دست گرفته و جهت دفع و نابودی این گروهک‌ها و استقرار مبانی جمهوری اسلامی در منطقه به پیش خواهند شتافت.(2)
1
در آستانه مرحله سوم از عملیات والفجر4، رسانه‌های خارجی همچنان به انعکاس تهدیدات عراق درمورد حمله به اهدافی در عمق خاک ایران پرداختند.
به گزارش رادیو رأس‌الخیمه، نعیم حداد رئیس مجلس ملی عراق، در گردهمایی اتحادیه پارلمان‌های عربی و اروپایی در بغداد، «تصمیم عراق را به توسل به زور جهت جلوگیری از حملات ایران اعلام کرد.» وی همچنین گفت: «[عراق] به‌منظور دفع حملات ایران و مقابله با تهاجمات این کشور به خاک خود مجبور است از کلیه سلاح‌های پیشرفتهای که در دست دارد استفاده کند.»(3)
خبرگزاری تانیوگ نیز از بغداد گزارش داد: «در عرض چند روز گذشته، نشانه‌های تلاش احتمالی عراق جهت نابودکردن تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک به‌نحو فزاینده‌ای در بغداد نمایانگر شده است. تحولات جبهه جنگ نشان می‌دهد که یک چنین حمله‌ای به‌زودی صورت خواهد گرفت.» تانیوگ افزود: «روزنامه الثوره ارگان حزب حاکم سوسیالیست بعث برای سومین روز متوالی اعلام داشت درصورتی‌که نیروهای ایران به تهاجمات مرزی خود ادامه دهند و تلاش نمایند به خاک عراق نفوذ کنند، جزیره خارک بمباران خواهد شد. این روزنامه که سه روز پیش نوشته بود جزیره خارک به‌عنوان یک هدف احتمالی حمله بازدارنده بعدی عراق تلقی می‌گردد، امروز نوشت بغداد مصمم است تمامی شریان‌های تغذیه تجاوز
ایران به عراق را قطع کند.» تانیوگ با اشاره به پرتاب موشکهای زمین‌به‌زمین عراق به شهرهای دزفول، مسجدسلیمان و بهبهان به نقل از ناظران در بغداد، حمله به بهبهان را از اهمیت ویژه‌ای برخوردار دانست و اضافه کرد: «فاصله این شهر و جزیره خارک (210 کیلومتر) از مرز به یک اندازه است. آنان معتقدند که بغداد با این حمله خواسته است تهدیدات خود را درمورد بمباران احتمالی جزیره خارک صورت عینی‌تری بدهد.»(1)
در همین حال، رادیو بغداد امروز در گفتاری به‌منظور تضعیف روحیه و انگیزه نیروهای ایران در منطقه عملیاتی پنجوین اعلام کرد: «نیروهای ما از آرایش رزمی شما اطلاع دارند [و] به‌خاطر اینکه قربانی تجاوز نشوید شماها را از حمله به خاک عراق بر حذر داشتیم، ولی ... به حرف ما گوش نکردند و از پیامدهای تهاجمات قبلی عبرت نگرفتند بلکه پیام‌های عراق را ضعف و ناتوانی به حساب آوردند که عاقبت فرمان تجاوز به شما سربازان و بسیجیان مستقر در مرز پنجوین صادر شد.» در ادامه این بیانیه آمده است: «ما از تمامی مادران و پدران ارتشیان و بسیجی‌های مستقر در جبهه پنجوین می‌خواهیم به یاد فرزندان خودشان باشند و از نابودی آنها جلوگیری کنند.»(2)
از سوی دیگر، درپی سخنان تند صدام در انتقاد از شرکت‌نکردن کردهای عراقی در جنگ، امروز رادیو صوت‌الجماهیر مدعی شد که این سخنان در مناطق کردنشین عراق همچنان مورد استقبال وسیعی قرار دارد. این رادیو اسامی تعدادی از رؤسای عشایر و قبایل کرد در مناطق مختلف را اعلام کرد که به‌همراه صدها نفر از افراد عشیره یا قبیله خود به فرمانداری‌ها مراجعه و تمایل خود را «جهت شرکت در قادسیه صدام اعلام کردند.» رادیو صوت‌الجماهیر در ادامه افزود: «در استان سلیمانیه همچنان مردم گروه‌گروه به دفاتر حزب بعث مراجعه و آمادگی خود را جهت حمل سلاح و رفتن به جبهه‌ها برای کسب پیروزی اعلام می‌کنند.»(3)
امروز همچنین رادیو اسرائیل با اشاره به گزارشهای نظامی ایران و عراق در شبانه‌روز گذشته گفت: «چنین برمیآید که بن‌بست جنگ در جبهه مریوان - پنجوین همچنان ادامه دارد و هیچ‌یک از طرفین نتوانستند خطوط جبهه را به سود خود تغییر دهند.»(4)خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد: «فعالیت نظامی جبهه جنگ عراق و ایران در روز یکشنبه به درگیری‌های محدود در مناطق شمالی و جنوبی محدود بود.» این خبرگزاری سپس به بیانیه نظامی عراق مبنی‌بر حملات بالگردهای عراقی به مواضع نیروهای ایران در منطقه شمالی نبرد اشاره کرد و به نقل از بیانیه مذکور مدعی شد شهر مرزی مندلی و منطقه سیدصادق توسط توپخانه ایران گلوله‌باران شده و خسارات قابل‌توجهی به آن مناطق وارد آمده است.(5)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 50، 9/8/1362، صص 4 و 5، بغداد - خبرگزاری تانیوگ، 8/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 225، 9/8/1362، صص 14 و 15، رادیو بغداد، 8/8/1362.
3) همان، ص24، رادیو صوت‌الجماهیر، 8/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/8/1362، ص8، رادیو اسرائیل، 8/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 226، 10/8/1362، ص7، منامه - خبرگزاری فرانسه، 9/8/1362.
1
باوجود گذشت دو ماه از تخلیه کامل شهر مریوان و دو هفته از آخرین تخلیه شهر بانه، مشکلات آوارگان جنگی این دو شهر مرزی کردستان هنوز ادامه دارد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی دراینباره گزارش داد: «اقدامات انجام‌شده ازسوی مسئولین دستگاه‌های اجرایی، جمعیت هلال‌احمر و بنیاد امور مهاجرین جنگی در کردستان بسیار اندک بوده و مشکلات 70 هزار آواره این دو شهر مرزی که در روستاها و شهرهای اطراف زندگی می‌کنند همچنان به قوت خود باقی است.» این گزارش با اشاره به مشکلات موجود ازجمله عدم واگذاری 30 دستگاه منزل سازمانی درنظر گرفته‌شده در سقز برای اسکان آوارگان و محدودیت اردوگاه‌های سنندج و سروآباد (در 40 کیلومتری مریوان) برای اسکان 30 هزار آواره مریوانی، به نقل از مسئول جمعیت هلال‌احمر کردستان افزوده است: «این جمعیت برای همه آوارگان در خارج از استان کردستان جا و محل اسکان مناسب در اختیار دارد، اما مردم کمتر حاضر به ترک منطقه می‌شوند.»(1)
2
یک روز پیش از نشست شورای امنیت سازمان ملل برای رأی‌گیری درمورد پیش‌نویس قطعنامه جدید درمورد جنگ، نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد: تصمیمات شورای امنیت برای ما قابل‌قبول نیست. در همین حال سلطان بن قابوس حاکم عمان، در مصاحبه‌ای به‌طورتلویحی تأیید کرد که عراق درصدد بین‌المللی‌کردن جنگ است.
میرحسین موسوی نخست‌وزیر صبح امروز با امام خمینی رهبر انقلاب دیدار و گفت‌وگو کرد. وی در پایان این دیدار درمورد طرح قطعنامه جدید شورای امنیت سازمان ملل اظهار کرد: «شورای امنیت همیشه به‌عنوان محلی که در آنجا حرف آخر را قدرت‌های بزرگ می‌زنند برای ما مطرح بوده و طبیعتاً این شورا با اعتقادات و بنیادهای فکری ما در تعارض کامل است و به‌هیچ‌وجه ما در خودمان احساس تعهدی در مقابل تصمیمات این شورا نمی‌توانیم بکنیم و تا موقعی که در این شورا حرف قلدرها بر حرف مظلومان پیشی دارد و وقتی ماهیت نظام جمهوری اسلامی ظلم‌ستیزی و مقابله با استکبار است چگونه ما می‌توانیم با شورایی که پنج کشور در رأس آن
1) . خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 225، 9/8/1362، ص6، سنندج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/8/1362.
می‌نشینند و می‌خواهند حرف خودشان را با زور به تمام جهان بقبولانند تمکین کنیم. ازاین‌رو طبیعتاً تصمیمات این شورا نمی‌تواند برای ما قابل‌قبول باشد و تاکنون هم شورای امنیت نشان داده که طرف منافع قدرت‌های بزرگ را می‌گیرد و ما نتیجه میانجیگری‌های این شورا را در گذشته هم دررابطه‌با اسرائیل و یا کنگو و همچنین دررابطه‌با سایر ملت‌های مستضعف دیدیم که چگونه به نفع قدرت‌های استکباری و به ضرر ملت‌های مستضعف بوده [است].» نخست‌وزیر همچنین افزود: «هر چیزی را که دراین‌رابطه اعلام کنند ما براساس آن چیزی که مصالح انقلاب اسلامی‌مان حکم خواهد کرد عمل می‌کنیم و یقین داریم که این، خواسته همه ملت‌های مسلمان و همه ملت‌های صلح‌دوست جهان است.»(1)
رادیو اسرائیل در بازتاب اظهارات موسوی گفت: نخست‌وزیر ایران «یک‌بار دیگر مخالفت آن کشور را با طرحی که قرار است شورای امنیت به تصویب برساند ابراز داشت.» این رادیو سپس به نقل از یک منبع غربی اضافه کرد: «انتظار می‌رود که این قطعنامه از اکثریت آراء برخوردار گردد و احتمال وتوی آن نیز بعید می‌باشد.» رادیو اسرائیل یادآور شد: «در این قطعنامه از دبیرکل ... خواسته شده که با تماس با نمایندگان دو کشور متخاصم راه‌های سریع آتش‌بس را بررسی و نتیجه آن را به شورای امنیت تسلیم کند. همچنین از دو کشور ایران و عراق خواسته شده از هرنوع درگیری که باعث نقض حقوق بشر شود خودداری کرده، از هدف قراردادن مواضع غیرنظامی یکدیگر دست بردارند.»(2)
رادیوهای بیگانه، 9/8/1362، ص8، رادیو اسرائیل، 8/8/1362.
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری فرانسه، نعیم حداد رئیس مجلس عراق، امروز در گردهمایی اتحادیه پارلمان‌های عربی و اروپایی - که هم‌اکنون در بغداد درحال برگزاری است - گفت: «کشورش برقراری یک آتش‌بس در منطقه خلیج [فارس] و تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را می‌پذیرد.» وی که این مطلب را در گفت‌وگو با ریموند اوفروا عضو پیشین مجلس اروپا اظهار می‌کرد، مدعی شد: «عراق از اولین روزهای جنگ با ایران آتش‌بس و هرگونه ابتکارات صلح بین‌المللی و منطقه‌ای را پذیرفته بود.» حداد افزود: «متقاعد شده‌ایم که باوجود در موضع قدرت بودن ما، جنگ طریق درستی برای احقاق حق نیست.»(3)همچنین گزارش رادیو بی‌بی‌سی حاکی است، محی‌الدین معروف معاون رئیس‌جمهوری عراق نیز در این گردهمایی از پارلمان اروپا خواسته است به‌منظور پایان‌دادن به جنگ، ایران را تحریم کند(4)
این درحالی است که روزنامه دولتی الجمهوریه عراق «ضمن دعوت مجامع بین‌المللی برای احساس مسئولیت دربرابر خصومت ایران اطمینان داده است که عراق خود را برای یک جنگ طولانی‌مدت آماده می‌کند.»(5)
در همین حال، سلطان بن قابوس حاکم عمان در مصاحبه‌ای با مجله المستقبل درمورد قصد
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/8/1362، ص4.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 225، 9/8/1362، ص2، منامه - خبرگزاری فرانسه، 8/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/8/1362، ص7، رادیو بی‌بی‌سی، 7/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 226، 10/8/1362، ص7، منامه - خبرگزاری فرانسه، 9/8/1362.
عراق به استفاده از سلاح‌های جدید در جنگ به‌منظور پایان‌دادن به آن گفت: «فعلاً این جنگ به طول انجامیده و عراق آن را جنگ کلیه اعراب می‌داند و تهران نیز پایان‌دادن به این جنگ و انجام مذاکره را رد می‌کند. به همین دلیل عراق می‌خواهد به جهان بفهماند که این جنگ خطراتی نیز برای جهانیان دربردارد تا بلکه یک راه‌حل جدی برای پایان‌دادن به این جنگ یافت شود.» بن‌قابوس عملی‌شدن تهدیدات اخیر ایران و عراق را در منطقه خلیج‌فارس غیرممکن دانست و خاطرنشان کرد: «منطقه درحال‌حاضر در یک مرحله تهدید و ضدتهدید یا به عبارت دیگر در مرحله توازن تهدیدها به سر می‌برد.»
حاکم عمان با اشاره به احتمال مداخله نظامی امریکا در منطقه خلیج‌فارس درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز و تقاضای عمان مبنی‌بر لزوم اتخاذ موضعی واحد ازسوی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس تأکید کرد: «اگر این کشورها یک موضع سیاسی و امنیتی اتخاذ نکنند، دیگران [امریکا] این موضع را دربرابر آنان اتخاذ خواهند کرد.» وی همچنین گفت: در اجلاس آینده سران شورای همکاری «تصمیماتی جدی درمورد چگونگی مقابله با تهدیدات در منطقه اتخاذ خواهد شد و من خواستار سرعت‌بخشیدن به این تصمیم‌گیری‌ها خواهم شد.» سلطان قابوس در پاسخ به سؤالی «درمورد ارائه طرحی ازسوی رئیس امارات عربی متحده به اجلاس آینده سران شورای همکاری [خلیج‌فارس] در دوحه جهت پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران و موظف‌شدن شیخ زاید برای انجام وساطت میان عراق و سوریه» اظهار کرد: «تا آنجا که من اطلاع دارم شورای همکاری هیچ‌یک از پادشاهان، امیران و رئیس کشوری از کشورهای شورا را موظف به انجام تماس، وساطت و تلاش نکرده و وساطت رئیس امارات عربی متحده یک اقدام شخصی بوده و طرح پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران طرح جدیدی نیز نمی‌باشد.»(1)
1
درپی اخطار رسمی عراق به دولت ژاپن مبنی‌بر بمباران پروژه مشترک ایران و ژاپن در مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی، معاون وزیر امور خارجه ژاپن امروز گفتوگوهای خود را در بغداد به‌منظور منصرف‌ساختن عراق از حمله به این مجتمع، آغاز کرد. خبرگزاری رویتر ضمن اعلام این مطلب گفت که توشی جیرو ناکاجیما بعد از دیدار و مذاکره با طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق، قرار است به ایران نیز سفر کند.(2)
در همین حال روزنامه پرتیراژ آساهی شیمبون در سرمقاله شماره امروز خود با عنوان "ابرهای سیاهی بر خاورمیانه سایه افکنده‌اند" ضمن ابراز نگرانی از توسعه بحران‌های موجود در منطقه‌ای که قسمت اعظم نفت خام وارداتی ژاپن را نیز تأمین می‌کند «از همه طرف‌های
درگیر در بحران‌های خاورمیانه [غرب آسیا] خواست از منطق انتقام‌گیری چشم در مقابل چشم اجتناب کرده و زمینه را برای ایجاد ثبات و صلح در منطقه فراهم کنند.»
آساهی با اشاره به تقویت نیروی هوایی عراق و تهدید به بمباران جزیره خارک ازسوی این کشور که به تهدید ایران مبنی‌بر انسداد تنگه هرمز انجامیده است، نوشت: «اگرچه شرایط دشوار عراق که اقتصاد آن به‌دلیل بسته‌شدن خط لوله [نفت] سوریه دچار تزلزل شده، قابل‌همدردی است، اما این برای عراق مشکل خواهد بود که حتی با تهدید سلاح‌های جدید بتواند به صلح دلخواه خود دست یابد.» این روزنامه ضمن آنکه از عراق خواست از حمله به مجتمع پتروشیمی ایران و ژاپن اجتناب ورزد، خاطرنشان کرد که «این طرح برای هدف‌های صلح‌طلبانه و برای کمک به مدرنیزه‌کردن ایران ساخته می‌شود.» آساهی سپس با اشاره به این واقعیت که «دولت ژاپن نمی‌تواند تنها با فرستادن نماینده ویژه به منطقه یا درخواست از دولت فرانسه برای متوقف‌کردن ارسال سلاح‌های جدید به عراق به راه‌حل برای بحران خلیج‌فارس دست یابد»، تأکید کرد: «تلاش‌ها در سازمان ملل و دیگر مکان‌ها نیز جهت آشتی‌دادن ایران و عراق و ایجاد یک چارچوب بین‌المللی برای تأمین امنیت دریانوردی در خلیج‌فارس باید ادامه یابد.»(1)
1
اخبار مربوط به انفجارهای هفته پیش در مراکز استقرار نظامیان امریکایی و فرانسوی در بیروت، امروز درحالی پی گرفته شد که در میان مقامات امریکایی درمورد نحوه اقدامات تلافیجویانه همچنان تردیدهایی دیده می‌شود.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، کنت دام معاون وزیر امور خارجه امریکا، در یک مصاحبه تلویزیونی با شبکه سی.بی.اس. گفت: «امریکا یک رشته اقدامات تلافیجویانه را در نظر گرفته که اکنون درحال بررسی آنهاست.»(2)خبرگزاری فرانسه همچنین در گزارش دیگری به نقل از روزنامه واشنگتن پست اعلام کرد: «از محافل رسمی در واشنگتن کسب اطلاع شد دولت امریکا درصدد گرفتن انتقام از عاملان سوءقصدهای بیروت است، لیکن هنوز این عاملان به‌طور درست شناخته نشده‌اند. همین محافل اضافه می‌کنند که این انتقام‌جویی بیشتر یک حالت نظامی دارد تا یک حالت اقتصادی.» واشنگتن پست درعین‌حال به نقل از یک مقام دیگر وزارت امور خارجه امریکا نوشته است: «خطرات همه‌جانبه چنین عملیاتی به‌نظر زیاد است. از سوی دیگر، هر عمل نظامی تنبیهی علیه ایران به‌ویژه یک حمله هوایی اصولاً مردود به نظر می‌رسد و می‌تواند بیش‌ازپیش به ضرر منافع غرب باشد تا ایران. ... در عوض، انتقام‌گیری از راه اقتصادی آسان‌تر و قابل‌اجراتر است و این هم یکی از راه‌های مورد نظر می‌باشد و بالاخره دیگر راه انتقام‌جویی این است که امریکا از دولت
لبنان بخواهد سفارت ایران در این کشور را تعطیل کند.»(1)
امروز همچنین خبرگزاری کویت گزارش داد رادیو دمشق در تفسیری به مناسبت درپیش‌بودن نشست آشتی ملی در ژنو تأکید کرد: «لبنان کشور مستقلی است که نباید تسلیم نیروهای خارجی شود و از این نظر ضروری است که پیمان‌های ناقض حاکمیت خود را مردود شمارد.» این رادیو خاطرنشان کرد که اجلاس مذکور «احتمالاً آخرین فرصت برقراری صلح در لبنان است و سوریه هم از هیچ تلاشی برای به‌ثمررساندن آن دریغ نخواهد کرد.»(2)
1
در ادامه عملیات والفجر٤ در منطقه عمومی شیلر و ارتفاعات منطقه مرزی در غرب مریوان و بانه، طبق تصمیمات قبلی قرار بود ساعت 23:30 امروز لشکرهای 31 عاشورا و ٢٧ حضرت رسول(ص) برای تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا (1877، 1866، 1904، 1900) اقدام کنند. لذا صبح امروز غلامعلی رشید و غلامحسین بشردوست برای ارزیابی اقدامات انجام‌شده، با حضور در قرارگاه‌های تاکتیکی این یگان‌ها در جریان آخرین طراحی‌های مانور و سایر فعالیت‌های آنها قرار گرفتند.
در بازدید از لشکر31 عاشورا مهدی باکری فرمانده این یگان، نتایج آخرین شناسایی‌ها و مانور ٤ گردان را که قرار است از یال‌های منتهاالیه شمالی کانی‌مانگا تا شمال ارتفاع 1866 (شیخ گزنشین) وارد عمل شوند، تشریح کرد. وی همچنین با بیان اینکه دشمن بر قسمتی از عقبه لشکرهای 31 و ٨ نجف از یال روکان تسلط دید و تیر دارد، از غلامعلی رشید خواست که لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) در طرح مانور خود این یال را هم جزء منطقه عملیاتی لشکر به حساب آورد. در این گفتوگوها مشخص شد احمد کاظمی فرمانده لشکر٨ نجف، یک گروه رزمی درحد یک گروهان را آماده کرده است تا هم‌زمان با اجرای عملیات در محورهای اصلی به چند پایگاه موجود در جنوب رودخانه قزلجه در منطقه نالشکینه هجوم برده و این پایگاه‌ها را تصرف کند.
در ادامه این بازدید، غلامعلی رشید و غلامحسین بشردوست به مقر تاکتیکی لشکر27 حضرت رسول(ص) در شمال خلوزه رفته و با محمدابراهیم همت فرمانده این لشکر درباره شناسایی‌ها، راهکارها و مانور عملیاتی گفت‌وگو کردند. محمدابراهیم همت توضیح داد که منطقه عملیاتی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)، جنوب ارتفاع 1866 تا انتهای جنوبی کانی‌مانگا است و برای تصرف اهداف ٦ گردان مانوری و ٣ گردان احتیاط پیش‌بینی شده است.
وی همچنین تدابیر پدافندی و مهندسی برای روز بعد از عملیات و استفاده از تانک، موشکهای ضدهوایی سهند و میلان و همچنین چگونگی احداث خاکریزهایی را که برای مقابله با هجوم عراق در نظر گرفته شده، را تشریح کرد. فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص)
در پایان با گلایه از همکاری‌نکردن توپخانه ارتش و همچنین از صحبت سرهنگ صیاد شیرازی در جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش در روز گذشته، گفت: اگر طرح‌هایی را که ایشان ارائه می‌کردند خوب و قابل‌دفاع است، چرا آن طرح‌ها را به یگان‌های ارتش پیشنهاد نمی‌کند، همت افزود ایشان به من طعنه می‌زند و می‌گوید از ٤ نفر ضدانقلاب می‌ترسی؟ من می‌گویم اگر یک نفر ضدانقلاب، جاسوسی کند و به عراقی‌ها خبر بدهد، عراقی‌ها می‌آیند و با سه، چهار هلیکوپتر همه نیروها را می‌زنند.
هم‌زمان با پایان‌یافتن این بازدیدها و بازگشت غلامعلی رشید و غلامحسین بشردوست به قرارگاه فرماندهی، یک گروه از فرماندهان لشکر١٤ امام حسین(ع) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) که برای شناسایی از غرب کانی‌مانگا به آن منطقه رفته بودند به قرارگاه آمده و از نتایج شناسایی‌های خود به فرماندهان قرارگاه خاتم(1)گزارش دادند.
محمدرضا ابوشهاب از مسئولان لشکر١٤ امام حسین(ع) که خود به پشت ارتفاع کانی‌مانگا رفته بود، عقیده داشت که اگر جاده قسمت لری به چمک احداث شود می‌توان از آن قسمت برای پیشروی به‌سمت جنوب و تصرف نالپاریز استفاده کرد. وی همچنین خبر داد که نیرویی درحدود یک تیپ از دشمن به منطقه پشت کانی‌مانگا آمده و یک گردان آن برای تقویت شیخ گزنشین روی این ارتفاع رفته است.
از آنجا که این اطلاعات توسط یکی از فرماندهان محور لشکر١٤ امام حسین(ع) ارائه می‌شد، مسئولان قرارگاه به آن نگاه جدی‌تری نسبت به اطلاعات قبلی داشتند. این اطلاعات جدید حرکت یگان‌ها از غرب کانی‌مانگا به‌سمت جنوب منطقه را امکان‌پذیر نشان می‌داد و ازاین‌رو خوش‌بینی‌هایی را در کادر فرماندهی عملیات به وجود آورد، به‌طوری‌که این تصور را تقویت کرد که علاوه‌بر تصرف شهر نالپاریز، شهر دوله‌سور نیز که در جنوب این شهر قرار دارد، برای یگان‌های خودی قابل‌دسترسی است. باتوجه‌به مسائل مطرح‌شده، محسن رضایی سه موضوع را در اولویت قرار داد:
١. به مهندسی قرارگاه ابلاغ کرد که فوراً برای احداث جاده چمک به لری اقدام کند.
٢. به یگان‌های ١٤ امام حسین(ع) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) آماده‌باش داد تا عقبه خود را از جبهه مریوان به بانه انتقال داده و برای اجرای عملیات در غرب کانی‌مانگا طرح نهایی خود را ارائه دهند.
٣. برای هماهنگی کلی اجرای عملیات در شرق و غرب کانی‌مانگا به لشکرهای ٢٧ حضرت رسول(ص) و ٣١ عاشورا که درحال آماده‌سازی نیروها برای اعزام به نقطه تماس بودند*(2)
اعلام کرد که عملیات امشب را تا یک یا دو روز بعد به تعویق بیندازند.(1)(1)
در ادامه رایزنی‌ها با فرماندهان ارتش، فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپاه به کلیاتی از مانور رسیدند و غلامعلی رشید آن را به این شرح اعلام کرد: مانور لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و لشکر٣١ عاشورا تغییر نمی‌کند. تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) در غرب کانی‌مانگا (غرب شیخ گزنشین) با 3 گردان به نیروهای دشمن در این منطقه حمله می‌کند. لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز با ٢ گردان، غرب کانی‌مانگا را تأمین می‌کند. لشکر١٤ امام حسین(ع) هم در دشت خرمال مستقر و سپس برای تصرف نالپاریز وارد عمل می‌شود.
هرچند کلیات طرح تغییریافته، مورد موافقت اغلب فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) قرار گرفت، ولی درباره امکان رسیدن به نالپاریز، شبهاتی وجود داشت. غلامعلی رشید رسیدن به نالپاریز را غیرممکن می‌دانست، عزیز جعفری هم عقیده داشت که حداقل در یک مرحله نمی‌توان به نالپاریز رسید. براین‌اساس، فرماندهان در بررسی‌های بعدی دومرحله‌ای بودن عملیات را تصویب کردند؛ بدین‌صورت که در مرحله اول لشکرهای ٢٧ حضرت رسول(ص) و ٣١ عاشورا کانی‌مانگا را تصرف کنند و تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) نیز از غرب کانی‌مانگا وارد شده و تا بادانه را پاکسازی کند و در مرحله بعدی لشکرهای ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و ١٤ امام حسین(ع) بنا به دستور برای تصرف نالپاریز اقدام کنند.(2)
با تصویب این مانور و قطعی‌شدن اهداف در این مرحله از عملیات، کار انتقال یگان‌های ١٤ امام حسین(ع)، ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) از منطقه مریوان به عقبه‌های جدید در منطقه بانه آغاز شد.(3)
از دیگر موضوعاتی که در جلسات امروز درباره آن بحث شد اعزام یک یا دو گردان نیروی نفوذی برای انهدام توپخانه‌های عراقی واقع در نالپاریز بود. این طرح درصورت موفقیت دستاوردهای بسیار بزرگی برای عملیات به‌همراه داشت، ولی برای اجرای آن نیروهای عمل‌کننده باید حداقل در دو مرحله خود را به اهداف مورد نظر می‌رساندند؛ یعنی در مرحله اول از خط خودی پس از حدود 10 ساعت راه‌پیمایی شبانه خود را به شهر خرمال رسانده و
1) محسن رضایی در جمع‌بندی علت تعویق عملیات و امتناع از عملیات نفوذی در عمق دشمن در منطقه نالپاریز گفت: ما به‌خاطر این عملیات را عقب انداختیم که تک جبهه‌ای نشود و به یگان‌ها یک روز فرصت بدهیم که بروند از پشت، هدف‌های مرحله اول را بگیرند، بعد بحث این بود که اگر دو، سه گردان بروند و به نالپاریز بزنند، تنها کاری که خواهند کرد این است که توپخانه عراق را بزنند و صبح باید به عقب بیایند، چون نتوانستیم یک نیروی پشتیبانی‌کننده قوی برای آنها فراهم بکنیم که به آنها برسند و مواضع را بگیرند. این دو سه گردان که می‌زنند ممکن است دو سه هدف از کانی‌مانگا بمانند و این دو سه گردان در دشت می‌مانند و کسی هم به آنها نمی‌رسد مگر آنکه یک نیروی قوی پشتیبانی‌کننده برای آنها بفرستیم. (سند شماره 1934/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤ (قرارگاه خاتم، 10/8/1362، نوار شماره 12839)، ص23)
ساعات روشنایی هوا را با حالت استتار به سر می‌بردند و هنگام تاریکی، مجدداً با 7 ساعت راه‌پیمایی به نالپاریز می‌رسیدند. در این طرح درباره نحوه سازماندهی، هجوم یا مقابله با نیروهای کمین، نیروهای محافظ توپخانه و موارد دیگری که باید در محاسبات و احتمالات گنجانده می‌شد، بحث نشد، ولی بررسی‌های اولیه نشان می‌داد که مخفی‌شدن ١ یا ٢ گردان در طول روز باتوجه‌به حضور افراد محلی و نیروهای طالبانی با خطرهای جدی مواجه است به‌نحوی‌که خطرپذیری این کار 80% برآورد شد و بدین‌ترتیب اجرای این طرح منتفی شد.(4)
1
عملیات امروز اسکورت(1)کشتی‌های تجاری از خلیج‌فارس به بندر امام خمینی با حوادثی همراه بود و در جریان آن یک کشتی تجاری یونانی آسیب دید، یک فروند هواپیما و یک ناوچه اوزای عراق منهدم و به چند یدک‌کش این کشور نیز آسیب وارد شد.
ساعت 23 امشب، قرار بود 20 فروند کشتی تجاری با محافظت ناوچه‌های نیروی دریایی و هواپیماهای نیروی هوایی ارتش و شناورهایی از سپاه پاسداران از خلیج‌فارس وارد خور موسی شده و از آنجا راهی بندر امام خمینی شوند. ارتش عراق با اطلاع از این موضوع هواپیماها و ناوچه‌های خود را برای ممانعت از حرکت کاروان کشتی‌ها و انهدام آنها به منطقه اعزام و موشکهای ساحل‌به‌دریا را هم از منطقه خور عبدالله آماده شلیک کرد.
ارتش عراق سه موشک به منطقه‌ای که کاروان کشتی‌ها از آن عبور می‌کرد، شلیک کرد که یکی از آنها در دهانه خور موسی به کشتی یونانی "اورا" که حامل 10 هزار تن کود شیمیایی بود اصابت کرد و این کشتی دچار آتش‌سوزی شد.(2)
در همین حال هواپیماهای عراقی نیز که در آسمان منطقه حضور داشتند و مترصد فرصت
1) در آن زمان بندرعباس فاقد اسکله‌ای بود که کشتی‌های پهن‌پیکر تجاری بتوانند برای بارگیری یا تخلیه بار در آن لنگر بیندازند. تنها اسکله مناسب برای این نوع کشتی‌ها بندر امام خمینی بود، از آنجا که بندر امام خمینی در تیررس هواپیماها، بالگردها و موشکهای ساحل‌به‌دریای عراقی قرار داشت، برای امنیت‌بخشی به تخلیه بار و بارگیری کشتی‌ها از بندر امام خمینی، کشتی‌ها در محل مناسبی که در تیررس نبود متوقف شده و هر دو هفته یک بار با اسکورت از مسیر خور موسی به بندر امام خمینی هدایت میشدند.
2) آتش‌سوزی این کشتی پس از چند ساعت مهار گشت و چند روز بعد توسط یدک‌کش‌ها به بندر امام خمینی انتقال یافت و محموله آن تخلیه شد. علاوه‌براین خبرگزاری فرانسه در تاریخ 13/8/1362 به نقل از وزارت تجارت دریایی یونان گزارش داد: «وزارت تجارت دریایی یونان امروز تصریح کردند که یک کشتی یونانی به نام اورا هنگامی‌که با سایر کشتی‌ها عازم بندر ایرانی [امام] خمینی بود، مورد اصابت یک راکت عراقی قرار گرفت. ... و [به‌رغم جراحت چند خدمه کشتی] آنها درحال‌حاضر در معرض خطر نیستند و در آینده نزدیک با سایر اعضای خدمه کشتی - که تعدادشان مشخص نشده است - به کشور خود باز خواهند گشت.» (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 230، 14/8/1362، ص11، آتن - خبرگزاری فرانسه، 13/8/1362)
برای بمباران یا شلیک موشک به‌سمت کشتی‌ها بودند، در ساعت 15:30 به‌وسیله جنگنده‌های نیروی هوایی تعقیب شدند و در یک نبرد هوایی یک فروند میگ23 عراق در حوالی سکوی العمیه هدف موشک هوابه‌هوا واقع و سرنگون شد.
پس از این واقعه، در ساعت 21:30 ناوچه‌های اوزای عراقی برای انهدام اسکله نوروز به منطقه نزدیک شدند و چند موشک به‌طرف این اسکله شلیک کردند که به آن اصابت نکرد. ولی ناوچه‌های عراقی در تیررس ناوچه ایرانی زوبین قرار گرفتند و با شلیک یک فروند موشک هارپونت یک ناوچه اوزا غرق شد، متعاقب آن چند یدک‌کش عراقی برای نجات خدمه ناوچه اوزا به منطقه اعزام شدند که هواپیماهای خودی به‌سمت آنها شلیک کردند و صدماتی به این یدک‌کش‌ها وارد آمد.(5)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی با اشاره به اینکه کشتی صدمه‌دیده در نزدیکی بندر امام خمینی متعلق به یونان است به نقل از یکی از مقامات کشتیرانی این کشور اعلام کرد: «گزارش‌هایی وجود داشته است مبنی‌براینکه موشک مزبور ممکن است از نوع موشک اگزوسه فرانسه بوده باشد که جرئیات آن هنوز روشن نشده است.»(6)
درپی این حوادث، فرماندهی کل نیروهای عراقی با یک خبرسازی در اطلاعیههای نظامی 1265 و 1266 خود مدعی شد که امروز 6 هدف دریایی ایران منهدم شده است، رژیم عراق اعلام کرد: واحدهای دریایی عراق و هواپیماهای عراقی 3 فروند از کشتی‌های تجاری ایرانی که قصد ورود به بندر امام خمینی را داشتند منهدم کردهاند و 2 کشتی نیز برای در امان‌ماندن از حمله هواپیماهای عراقی در منطقه پراکنده شده‌اند که به مین‌هایی که نیروهای عراقی در دهانه این بندر کار گذاشته بودند برخورد کرده و غرق شده‌اند. در این اطلاعیه‌ها همچنین ادعا شده ناوچه‌های عراقی به 2 ناوچه ایرانی حمله کرده و توانسته‌اند یک فروند از آنها را منهدم کنند.(7)
1
امروز جلسه فرماندهان عملیات دریایی سپاه پاسداران در قرارگاه نوح به‌منظور بررسی آمادگی یگان‌های عملیاتی در منطقه قفاص در جنوب آبادان برگزار شد.(1)
هدف از اجرای این عملیات قطع ارتباط دریایی عراق با خلیج‌فارس و ممانعت از به‌کارگیری بالگردهای این کشور از منطقه خور عبدالله است. اهداف نظامی نیروهای خودی نیز عبارت‌اند از: تصرف دو اسکله البکر و العمیه در آب‌های خلیج‌فارس.
در این جلسه احمد غلامپور از پیشرفت کند کارهای واگذارشده و ناهماهنگی بین واحدهای مختلف عملیاتی و لجستیکی اظهار نارضایتی کرد. در همین حال، ملاح‌زاده از آمادگی نسبتاً
1) افراد حاضر در این جلسه عبارت بودند از: احمد غلامپور فرمانده قرارگاه کربلا، علی هاشمی فرمانده قرارگاه نصرت، احمد سیاف‌زاده مسئول طرح و عملیات قرارگاه کربلا، غلامرضا محرابی مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا، عبدالمجید ملاح‌زاده فرمانده سپاه خارک، عبدالله رودکی معاون طرح و عملیات قرارگاه نوح و حسین عشاقی مسئول طرح و عملیات قرارگاه نوح.
خوب نیروهای قرارگاه نوح خبر داد و گفت: شناسایی‌های ما تقریباً انجام شده، حتی نیروهای شناسایی و اسکله‌ها را هم دور زده‌اند، باتوجه‌به محدودبودن منطقه و اهداف، نیاز بیشتری به شناسایی وجود ندارد چون ممکن است دشمن حساس شود. ملاح‌زاده افزود: تجهیزات درخواستی ما هنوز به‌طور کامل تحویل داده نشده است باوجوداین ٢ ناوگروه ما در بوشهر آماده‌اند؛ فقط ازلحاظ آموزش و مکان مشکلاتی دارند که امیدواریم حل شود، یک ناوگروه دیگر (ناوگروه احمد) هم درحال سازماندهی و آماده‌کردن می‌باشد. وی همچنین با ابراز گلایه از ناهماهنگی نیروی دریایی ارتش با ناوگروه‌های قرارگاه نوح تأکید کرد: قرار است ما همراه با نیروی دریایی ارتش عمل کنیم پس لازم است ناخدا حسینی (نماینده نیروی دریایی در این عملیات) به منطقه بیاید و امکانات و آمادگی‌ها را ببیند و فکر نکند که ما شعار می‌دهیم.
در ادامه جلسه عبدالله رودکی ضمن اعلام آمادگی ناوگروه فجر - که مأموریت تصرف اسکله العمیه را برعهده دارد - گفت که یگانش نیاز به تمرین دارد، ولی ناوگروه احمد باید سازماندهی و سپس تمرینات خود را شروع کند.
پس از آن، سیاف‌زاده در گزارشی از اقدامات تیپ15 امام حسن(ع) که حاکی‌از آمادگی این یگان برای اجرای مأموریت بود، گفت: تیپ امام حسن(ع) بعد از ابلاغ، روی شناسایی، طرح‌ها، نیروها و سازمان عملیات کار کرده و در هر سه بعد به پیشرفت‌هایی رسیده است. الآن سازمان رزمی این تیپ مشخص است، آنها 3 گردان (2 گردان عمل‌کننده و 1 گردان احتیاط) در نظر گرفته‌اند. یک شناسایی هم در عمق درحال انجام است و شناسایی از خطوط اعم از استحکامات و نیروها نیز به جاهای خوبی رسیده است.
وی درباره اهداف مورد نظر و اقدامات این یگان برای آماده‌شدن جهت اجرای مأموریت گفت: پادگان قشله، ساختمان هوا دریا، منطقه رادار و قطع جاده فاو تا دهانه فاو از اهداف این یگان است و نیروهای این تیپ در بهمنشیر روی منطقه مشابه منطقه عملیاتی تمرین می‌کنند.
سیاف‌زاده سپس درباره برخی اقدامات مهندسی این تیپ، عقبه عملیاتی آن و منطقه قفاص توضیحاتی داد.
در پایان جلسه، احمد غلامپور بر هماهنگی فرماندهان نیروهای عملیاتی قرارگاه‌های کربلا، نوح و تیپ امام حسن(ع) تأکید کرد.(8)
1
اقدام ناموفق افراد حزب دمکرات در اخاذی از مردم روستاهای اطراف صائین‌دژ، تهدید اهالی روستاهای جنوب میاندوآب توسط عناصر این حزب برای تداوم زورگیری، درگیری افراد ژاندارمری با افراد ضدانقلاب در حومه بوکان، ربوده‌شدن امام‌جماعت یک روستا در اطراف مریوان، تسلیم‌شدن 13 تن از افراد حزب دمکرات در آذربایجان‌غربی و همچنین تأکید قرارگاه
حمزه، سپاه و ارتش برای تسلیم‌شدن افراد عضو گروه‌های مسلح غیرقانونی از مهم‌ترین اخبار مربوط به دو استان آذربایجان‌غربی و کردستان است.
امروز حدود 150 تن از افراد هیز افشار حزب دمکرات کردستان به‌منظور اخاذی از اهالی منطقه افشار به روستاهای منبر و ناصرآباد در جنوب‌شرقی صائین‌دژ، وارد شدند. نیروهای سپاه به‌محض اطلاع از این موضوع، هر دو روستا را به محاصره درآوردند. در یک درگیری 6 ساعته 7 تن از مهاجمان کشته و 10 تن زخمی شدند. از افراد سپاه صائین‌دژ نیز 2 نفر مجروح شدند.(9)
دراین‌حال باتوجه‌به افزایش عملیات گشتی نیروهای سپاه در روستاهای کردنشین جنوب میاندوآب درنتیجه ناامن‌شدن شرایط برای عوامل حزب دمکرات جهت زورگیری از مردم منطقه، حزب دمکرات به اهالی روستاها پیغام داده که درهرصورت نباید کمک‌های خود را به این حزب قطع کنند در غیر این صورت افراد حزب به زور متوسل خواهند شد.(10)
در یکی از روستاهای اطراف بوکان نیز بین یک واحد از نیروهای ژاندارمری با افراد مسلح وابسته به گروه‌های غیرقانونی درگیری رخ داد. در این حادثه 4 نفر از روستائیان براثر اصابت ترکش خمپاره عناصر ضدانقلاب زخمی شدند.
همچنین افراد وابسته به این گروه‌ها امام‌جماعت روستای چالی‌سور و یک نفر همراه وی را در شمال‌شرقی مریوان ربوده و با خود بردند.(11)
در ادامه تسلیم‌شدن افراد حزب دمکرات به نهادها و ارگان‌های نظامی، در طول دیروز و امروز، 13 تن از افراد هیز‌های افشار، پیشوا و بیان حزب دمکرات خود را به نیروهای سپاه معرفی و درخواست امان‌نامه کردند. این افراد 2 قبضه موشک‌انداز آر.پی.جی٧، 2 قبضه کلاشینکف، ٢ قبضه برنو، ٤ قبضه کلت کالیبر٤٥، 2 عدد نارنجک و یک دستگاه خودروی لندکروز را نیز تحویل دادند.(12)
باتوجه‌به افزایش تسلیم‌شدن اعضای گروه‌های مسلح غیرقانونی که می‌توان آن را از پیامدهای مثبت عملیات درون‌مرزی منطقه آلان در جنوب‌غربی سردشت و همچنین عملیات والفجر٤ دانست، برای تداوم هرچه بیشتر این امر امروز بار دیگر قرارگاه حمزه، ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران و ژاندارمری در بیانیه مشترکی از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی درخواست کردند که از همکاری با این گروه‌ها سر باز زده و خود را به ارگان‌ها و نهادهای دولتی معرفی و امان‌نامه دریافت دارند. بخشی از اطلاعیه مزبور بدین شرح است:
«به کلیه کسانی که ساده‌لوحانه اسیر شعارهای فریبنده ضدانقلاب شده‌اند در هر موقعیت و پست تشکیلاتی در بین ضدانقلاب هستند اعلام می‌گردد تا دیر نشده و به آتش توفنده سلاح سپاهیان اسلام گرفتار نشده‌اید توبه کنید. با مردم خودتان آشتی کنید. از ریختن خون مردم مظلوم کردستان دست بردارید و با اظهار پشیمانی از آنچه تاکنون ناآگاهانه انجام داده‌اید
خودتان را به مقرها و پایگاه‌های جمهوری اسلامی در منطقه معرفی کرده و امان‌نامه دریافت نمایید و مطمئن باشید زندگی سعادتمندانه و روابط برادرانه و سالم برای شما از آوارگی و سرگردانی در کوهسار و دشت‌ها و پناهندگی به حکومت بعث عراق (قاتل مردم کرد و عرب و فارس) بهتر است. جمهوری اسلامی به فرمان خداوند متعال در قرآن‌کریم و به فرمان امام خمینی رهبر کبیر انقلاب اسلامی، اشتباهات شما را می‌بخشد و توبه شما را می‌پذیرد و در امان خواهید بود. با معرفی خود به پایگاه‌ها و دریافت امان‌نامه به دامن پرمهر ملت مسلمان و آغوش گرم خانواده بازگردید.»(13)
1
نشست کمیته مرکزی حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) که از 27 مهرماه آغاز شده بود، امروز با صدور بیانیه‌ای پایان یافت.
در بیانیه پایانی این نشست ضمن اشاره به رابطه قوی و عمیق این حزب با جمهوری اسلامی ایران، بر تشکیل یک جبهه سراسری در عراق و کردستان متشکل از تمام نیروهای ملی، دمکرات و اسلامی علیه رژیم بعث عراق تأکید شده است. در این بیانیه همچنین با یادآوری وقوع جنگ بین ایران و عراق، زمان فعلی مناسب‌ترین زمان برای سرنگونی رژیم بعث عراق ارزیابی شده و سیاست دمکراسی برای عراق و خودمختاری برای کردستان مورد تأکید قرار گرفته است. بخش‌هایی از این اطلاعیه چنین است:
«درنتیجه انوار قطعنامه‌های کنگره نهم حزبمان تأکید بر رابطه‌های دوستی‌مان با جمهوری اسلامی ایران شده و نیرومندساختن و عمیق‌تر ساختن رابطه‌هایمان با طرف‌های آن به‌عنوان یک نیاز اساسی شناخته شده است، ضمن کوشش و تلاش خستگی‌ناپذیر برای به‌وجودآوردن یک جبهه وسیع در سراسر عراق و کردستان، از همه نیروهای ملی و دمکراتیک و اسلامی در راه هرچه زودتر رماندن رژیم فاشیست صدام و نوکرانش از کردستان عراق و ایران، اجازه داده نشود به صدام که کردستان خونینی را تبدیل به منطقه ضدجنبش‌های آزادی‌خواهی ملت‌های خاورمیانه که در رأس همه آنها انقلاب ملت‌های ایران و جنبش آزادی‌بخش فلسطین و لبنان و کردیت حقیقی است که با آتش و آهن مقاومت کرد، این مقاومت را از بین ببرند و پارچه پارچه شوند تا از نیرو و توان بیفتند. و کفه ترازو به نفع امپریالیسم و صهیونیسم و ارتجاع منطقه تغییر پیدا کند. ...
حزب ما و انقلاب ضروری می‌داند که برای مقابله با امپریالیزم و صهیونیزم در خاورمیانه روزبه‌روز رابطه با کشورهای لیبی، سوریه و همه نیروهای مترقی منطقه باید براساس دوستی صحیح و درست باشد و بسیار تأکید شد.
جنگ بین عراق و ایران، که وضع قدرت به نفع ایران تغییر یافته است و نیز خواهد یافت، برای ما بهترین فرصت به دست آمده [است] برای سرنگون‌ساختن رژیم فاشیست، به همین
دلیل لازم است و وظیفه نیروهای ملی و دمکراتیک و اسلامی عراق بهترین استفاده از این موقعیت بکنند، این جنگ رژیم فاشیستی عراق را دچار مسئولیت‌های زیادی خواهد کرد، چون که با توطئه امپریالیزم جهانی و رژیم‌های ارتجاعی منطقه که به رهبری امپریالیزم امریکایی برافروخته شد که به ضرر بدون حد جانی و مالی ملت‌های عراقی و ایرانی برادر تمام می‌شود که جای تأسف همه علاقه‌مندان عراقی و ایرانی و انسانیت می‌باشد. ...
کمیته مرکزی حزبمان و رهبری انقلاب 26 (گولان) ملی و ترقی‌خواه با حد اعلای علاقه‌مندی شب را به روز می‌رسانند به‌خاطر اینکه حزب و انقلاب به پیش ببرند تا که در زودترین وقت و کمترین ضرر رژیم فاشیستی صدام را سرنگون سازند و شعار دمکراسی برای عراق و خودمختاری حقیقی برای کردستان به دست آید و پرچم صلح و برادری در بین هر دو ملت عراق و ایران افراشته شود و برادر کرد و عرب در عراق عزیز نیرومندتر شود و عراق ویران‌شده آباد گردد و کامرانی و برادری و دوستی در سراسر عراق و کردستان توسعه یابد و ریشه‌افکن شود.»(14)
1
رئیس‌جمهور بر اهمیت مسئله توزیع، بهره‌گیری از توان مردم در اقتصاد و نیز لزوم پرداختن به اقدامات فرهنگی به‌موازات خدمات عمرانی در کردستان تأکید کرد.
آیت‌الله خامنه‌ای امروز در دیدار با وزیر بازرگانی، معاونان و جمعی از مسئولان این وزارتخانه ضمن اشاره به اهمیت مسئله توزیع در وضعیت کنونی کشور گفت: «ما به‌سمت دولتی‌کردن توزیع تمامی کالاها حرکت نمی‌کنیم، بلکه آن چیزی که برای ما مهم است کمک به مردم است تا نارسایی‌ها برطرف شود.» وی در ادامه سخنان خود تأکید کرد: «باتوجه‌به وجود سه بخش دولتی و تعاونی و خصوصی در چارچوب قانون اساسی، تکیه وزارت بازرگانی بایستی بر این باشد که از نیروهای مردم استفاده شود و دولت موظف است مشکلات را از سر راه مردم بردارد.» آیت‌الله خامنه‌ای سپس افزود: «آن چیزی که طرح و یا اعمال می‌شود باید برطبق قانون اساسی باشد و لذا می‌بایست طرح‌ها را طوری انتخاب کنید که قابل‌قبول مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان باشد.»
رئیس‌جمهور همچنین در دیدار با نمایندگان مردم کردستان در مجلس شورای اسلامی ضمن اشاره به ریشه‌کن‌شدن گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه مریوان، سردشت و بانه و با بیان اینکه «مسائل کردستان درحال حل‌شدن است و با ازبین‌رفتن ضدانقلاب بسیاری از مشکلات کردستان نیز حل خواهد شد»، اظهار کرد: «در منطقه کردستان اگرچه کارهای عمرانی یک فریضه و واجب است، ولی بیش از هر چیز کار فرهنگی لازم است و کار فرهنگی و گسترش فرهنگ انقلاب باید به‌وسیله همه کسانی که مسئولیت اداری و دولتی دارند و جزء این نظام هستند، به‌خصوص شما نمایندگان مردم مسلمان کرد که از علما هستید، در کردستان
با قدرت انجام گیرد.» وی خاطرنشان کرد: «مردم کردستان مانند همه مردم استان‌های دیگر این کشور اسلامی وفاداری خود را به اسلام و این انقلاب اسلامی نشان دادند و جوانان برومند کردستان در این جنگ سهم بسزایی داشته‌اند.» رئیس‌جمهور با بیان اینکه «دستگاه‌های استعماری» به ایجاد شکاف بین مسلمانان شیعه و سنی اقدام کردهاند گفت: «در خود ایران سیاست دستگاه جبار گذشته این بود که بین اهل‌تسنن و تشیع تضاد و اصطکاک ایجاد کند، ولی ما باید سعی کنیم با ایجاد هرچه بیشتر تفاهم میان شیعه و سنی بیش‌ازپیش فهم و باور عمیقی در مردم کردستان نسبت به انقلاب و جمهوری اسلامی پدید آوریم.»(1)
1
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در دیدار با مسئولان بازسازی خرمشهر خواستار ادامه و اتمام کار بازسازی این شهر با مشارکت مردم تهران شد.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، جمعی از مسئولان بازسازی خرمشهر متشکل از استاندار تهران، دبیر شورای ستاد معین بازسازی، مسئول ستاد بازسازی استان خوزستان و همچنین نماینده امام‌جمعه تهران در ستاد معین استان تهران امروز با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، دیدار و طرح جدیدی را دررابطه‌با تشکیلات بازسازی خرمشهر ارائه کردند که مورد موافقت وی قرار گرفت. رئیس‌جمهور در این دیدار ضمن سخنانی اظهار داشت: «شهر خرمشهر به‌عنوان یک شهر نمونه، نشانه پیروزی جمهوری اسلامی ایران بر دشمن بعثی صهیونیستی عراق می‌باشد و باید بتوانیم به‌خوبی کار بازسازی این شهر را به اتمام برسانیم و علی‌رغم اینکه این شهر در منطقه جنگ واقع است، ولی عملیات بازسازی کماکان و با همت والای مردم شهیدپرور تهران باید ادامه یابد.»(2)
2
درپی شهادت علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر4، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ستاد تبلیغات جنگ اطلاعیه هایی به این مناسبت صادر کردند.
در اطلاعیه سپاه پاسداران آمده است: «شهید علی رضائیان که قبل از انقلاب کارگری ساده بود و به‌علت فعالیت‌های ضدرژیم بارها به زندان افتاده بود با پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به این نهاد پیوست و با شروع غائله کردستان به‌دست ایادی کفر جهانی، راهی این منطقه شد و درپی تجاوز رژیم صهیونیستی عراق به میهن اسلامی به جبهه‌های جنوب عزیمت کرد.» این اطلاعیه در ادامه با اشاره به حضور فعال شهید رضائیان در عملیات‌های فرمانده کل قوا، شکست حصر آبادان، طریق‌القدس، فتح‌المبین، بیتالمقدس و رمضان افزوده است: «شهید علی رضائیان در عملیات پیروزمندانه والفجر4 در سمت فرمانده
سپاه پاسداران قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) هنگامی‌که همگام با یگانی از جان‌برکفان بسیج سپاه پاسداران در خطوط مقدم جبهه‌های نبرد حضور داشت به آرزوی دیرین خویش دست یافت و شهادت را با آغوش باز پذیرا شد.»
همچنین در اطلاعیه دیگری که ستاد تبلیغات جنگ به مناسبت شهادت رضائیان صادر کرده، آمده است: «شهید رضائیان از منادیان حق بود و از پیروان راستین امام و سالکان طریقت الله. ستاد تبلیغات جنگ شهادت این سردار پاک‌باز اسلام را به حضرت ولی‌عصر(عج)، نایب برحقش امام خمینی، رزمندگان سلحشور اسلام، امت حزب‌الله و خانواده ارجمندش تبریک و تسلیت گفته و پیروزی عاجل سپاهیان توحید را از خداوند متعال مسئلت دارد.»(1)
1
رئیس‌جمهور عراق ضمن تأیید فشار نظامی ایران در مناطق شمالی نبرد، بر به‌کارگیری کردهای عراقی در جنگ و تداوم حملات عراق در عمق خاک ایران تأکید کرد.
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در دیدار با عده‌ای از اهالی استان دهوک با اشاره به جنگی که «در مرزهای کردستان [عراق] جاری است»، عملیات ایران در این منطقه را نتیجه شکست‌های قبلی در جبهه‌های جنوبی و میانی جنگ خواند. وی در بخش دیگری از سخنان خود در این دیدار که از رادیو صوت‌الجماهیر پخش شد بار دیگر بر حضور اهالی مناطق کردنشین عراق در میادین نبرد تأکید کرد و از زنان کرد عراقی خواست «مردان خود را به جنگیدن وادارند.»
رئیس‌جمهور عراق آن‌گاه با اشاره‌ای تلویحی به حملات اخیر علیه مناطق غیرنظامی ایران و تأکید بر تداوم این حملات گفت که انتظار دارد ایران به پذیرش صلح وادار شود. وی افزود: ممکن است این توهم پیش آید که «درخواست انجام مذاکرات نشانه ضعف ماست. درحالی‌که ما درخواست مذاکره با ملت ایران و برخی از مسئولین ایرانی که منطق سرشان می‌شود، می‌کنیم و ما یقین داریم که جناح‌های مختلفی در داخل رژیم ایران وجود دارد و ما با درخواست انجام مذاکرات صلح می‌خواهیم این را نشان دهیم که طرف‌دار ارزش‌های انسانی هستیم و به خلق‌های ایران بگوییم که ما طرف‌دار جنگ نیستیم.»(2)
در همین حال در عراق همچنان پخش اخبار مربوط به اعلام آمادگی کردهای عراقی برای اعزام به مناطق جنگی - که گفته می‌شود در استقبال از سخنان چندی پیش رئیس‌جمهور عراق صورت می‌گیرد - ادامه دارد. رادیو صوت‌الجماهیر امروز گزارش داد: «در استان اربیل،
مدیران و اساتید و دانشجویان دانشکده‌های علوم و ادبیات، پزشکی و مدیریت دانشگاه صلاح‌الدین، داوطلبی و اصرار خود جهت حمل اسلحه و مقابله با تجاوز رژیم ... ایران را مورد تأکید قرار دادند.»(1)
1
امروز درزمینه روابط خارجی عراق اخبار و گزارشهای مختلفی منتشر شد.
خبرگزاری فرانسه به نقل از خبرگزاری عراق اعلام کرد: «اردیمیر کاراکاش معاون وزارت نیروی ترکیه، برای گفت‌وگو با مقامات رسمی عراق پیرامون طرح‌های مشترک مربوط به نفت امروز وارد بغداد شد.» بنا به این گزارش، ترکیه و عراق اینک «برای دو برابرکردن ظرفیت خط لوله نفتی یک هزار کیلومتری عراق - ترکیه که درحال‌حاضر 700 هزار بشکه در روز است و تنها راه صادرات نفتی عراق محسوب می‌شود همکاری می‌کنند.»(2)خبرگزاری آلمان‌غربی از بغداد نیز گزارش داد: «طرح‌های اتصال حوزه‌های نفتی جنوب عراق به سیستم خط لوله عربستان سعودی تکمیل شده است تا عراق که جریان نفتی‌اش ازطریق سوریه به‌واسطه جنگ با ایران قطع گردیده، بتواند نفت خود را صادر کند.» طرح مذکور تا زمان تکمیل پروژه عظیم احداث خط لوله عراق به دریای سرخ ازطریق عربستان، یک راه‌حل موقتی خواهد بود. این گزارش افزود: «درحال‌حاضر تنها امکان عراق برای صدور نفت، ازطریق خط لوله ترکیه است اما این خط لوله ظرفیت محدود 700 هزار بشکه در روز را دارد و تحت قراردادهای موجود اغلب این مقدار نفت به مصرف داخلی ترکیه می‌رسد.»(3)
همچنین امروز حسن علی وزیر بازرگانی عراق و وزیر تجارت خارجی هلند که سرگرم دیدار از بغداد است یک موافقت‌نامه همکاری اقتصادی، تجاری و فنی امضا کردند. خبرگزاری عراق ضمن اعلام این مطلب به نقل از حسن علی گفت: «این موافقت‌نامه آغاز برقراری روابط واقعی تجاری و بازرگانی بین دو کشور است.»(4)
در همین حال خبرگزاری فرانسه از کامبرا نیز گزارش داد: بیل هایدن وزیر امور خارجه استرالیا، به مناسبت معرفی سفیر جدید این کشور در عراق اعلام کرد: «روابط کشورش با عراق طی سال‌های اخیر به‌دلیل ایجاد یک کمیسیون مشترک تجاری بین دو کشور و همچنین شرکت استرالیا در دو طرح کشاورزی تجربی عراق گسترش یافته است.»(5)
از سوی دیگر، درحالی‌که سفر هفته پیش وزیر امور خارجه مصر به عراق از آغاز مرحله جدیدی در مناسبات دو کشور حکایت داشت امروز عدنان غیشانی معاون وزیر کشور عراق، برای دیداری یک‌هفته‌ای وارد قاهره شد. رادیو ابوظبی ضمن اعلام این خبر هدف از این دیدار را «گسترش و تحکیم همکاری میان دو کشور در زمینه‌های امنیت داخلی» دانست و افزود: سفر غیشانی «در چارچوب دیدارهای متقابل مقامات مسئول دو کشور صورت می‌گیرد.»(6)
1) همان، ص43، رادیو صوت‌الجماهیر، 9/8/1362.
2) همان، ص18، منامه - خبرگزاری فرانسه، 9/8/1362.
3) همان، ص5، بغداد - خبرگزاری آلمان‌غربی، 9/8/1362.
4) همان، ص17، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/8/1362.
5) همان، ص26، کامبرا - خبرگزاری فرانسه، 9/8/1362.
6) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 11/8/1362، ص7، رادیو ابوظبی، 10/8/1362.
1
شورای امنیت سازمان ملل متحد در نشست امروز خود قطعنامه شماره 540 درباره آتش‌بس در جنگ ایران و عراق و تضمین امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس را تصویب کرد. در اولین واکنش به صدور این قطعنامه، نماینده ایران در سازمان ملل اعلام کرد شورای امنیت آخرین فرصت خود برای پایان‌دادن به جنگ را از دست داد.
رادیو بی‌بی‌سی گزارش داد: «شورای امنیت سازمان ملل متحد قطعنامه‌ای را برای برقراری یک آتش‌بس فوری در جنگ خلیج‌فارس تصویب کرده است. این قطعنامه که با 12 رأی موافق، 3 رأی ممتنع و بدون رأی مخالف تصویب شد حق دریانوردی آزاد در آب‌های بین‌المللی منطقه خلیج‌فارس را نیز مورد تأکید قرار می‌دهد.» این گزارش افزود: «قطعنامه مذکور رسماً توسط گایانا (گویان)، توگو و زئیر ارائه شده بود. کشورهای پاکستان و مالت و نیکاراگوئه که رأی ممتنع دادند گفتند وقت برای مشورت درباره قطعنامه‌ای که مورد توافق هر دو کشور ایران و عراق باشد کافی نبوده است.» بی‌بی‌سی یادآور شد: «وزارت خارجه ایران در بیانیه‌ای که روز جمعه [پنجشنبه] منتشر شد شورای امنیت را به جانبداری از عراق متهم کرد و گفت ایران تصمیم شورا را لازم‌الاجرا نخواهد شمرد.»(1)
خبرگزاری فرانسه نیز ضمن انتشار این خبر درمورد رأی ممتنع کشورهای مالت، پاکستان و نیکاراگوئه اعلام کرد: «این سه کشور بیم آن دارند که این قطعنامه به‌دلیل عدم توجه به نظریات ایران به‌عنوان یک نامه بی‌مصرف باقی بماند.» خبرگزاری فرانسه اضافه کرد که یک عضو هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل به این خبرگزاری گفته است که ایران این متن را نادیده می‌گیرد. گزارش این خبرگزاری همچنین حاکی است: «نماینده شوروی که به قطعنامه رأی داده ضمن هشدار ضمنی به امریکا اعلام داشت که هرگونه مداخله نظامی در منطقه خلیج [فارس] حتی به‌بهانه دفاع از آزادی کشتیرانی عواقب خطرناکی برای صلح و امنیت به دنبال خواهد داشت.» در همین حال معاون نماینده امریکا در سازمان ملل در پاسخ به سؤالی درباره این قطعنامه اظهار عقیده کرد: «شوروی‌ها تمایل دارند در همه‌جا مسائلی ایجاد کنند.»
خبرگزاری فرانسه در ادامه به نقل از محافل دیپلماتیک سازمان ملل، تصویب این قطعنامه را یک پیروزی برای فرانسه خواند و افزود: درصورت پذیرش قطعنامه توسط دو کشور متخاصم «پنج هواپیمای جنجال‌برانگیز سوپراتاندارد بلااستفاده خواهد شد.» بنا به این گزارش، نماینده هلند که اولین متن پیشنهادی قطعنامه جدید را به شورای امنیت ارائه داده بود از عدم توافق‌نظر ایران و عراق درباره قطعنامه و شتاب شورای امنیت در به‌رأی‌گذاشتن آن «بدون تعمق بیشتر در بعضی از نظریات تهران» اظهار تأسف کرد. خبرگزاری فرانسه در ادامه اضافه کرد: «متن تصویب‌شده امتیازاتی به ایران می‌دهد. قطعنامه در اشاره‌ای غیرمستقیم به عراق هرگونه تجاوز به حقوق انسانی بین‌المللی را محکوم کرده و قطع فوری کلیه عملیات نظامی علیه هدف‌های
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/8/1362، ص9، رادیو بی‌بی‌سی، 9/8/1362.
غیرنظامی به‌ویژه شهرها و مناطق مسکونی را خواهان است. قطعنامه ضمن اینکه از طرفین می‌خواهد تا از هر اقدامی که صلح و امنیت و همچنین حیات دریایی در خلیج [فارس] را به مخاطره می‌اندازد خودداری کنند، سایر دولت‌ها را نیز دعوت به میانه‌روی و احتراز از هر اقدامی که خطر شدت و گسترش بخشیدن به جنگ دارد می‌کند.»(1)
ساعاتی بعد از تصویب قطعنامه، کیس هندلز خبرنگار بی‌بی‌سی در گزارشی از سازمان ملل این‌گونه اظهارنظر کرد: «چنین به نظر می‌رسد که چشم‌انداز پایان‌دادن به این جنگ سه‌ساله از راه مذاکره قطعاً رو به تیرگی گذاشته است.» وی افزود: «منظور حامیان این قطعنامه آن بود که از تشدید جنگ در خود خلیج‌فارس به‌حدی که صنعت نفت را به تعطیل بکشاند و باعث بسته‌شدن خطوط کشتیرانی و تنگه هرمز شود جلوگیری کنند. برخی از اعضای شورا به‌ویژه فرانسه و اردن امیدوار بودند که این قطعنامه به عراق امکان دهد نفت خود را از راه خلیج‌فارس صادر کند و به این ترتیب برای بازپرداخت وام‌های سنگین خود پول به دست بیاورند، اما ایران قطعنامه را رد کرده است و بنابراین احتمال آن نمی‌رود که سودی از آن طریق به دست آید.»
هندل همچنین اضافه کرد: سعید رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل، در واکنش به قطعنامه جدید، شورا را «به‌عنوان ارگانی جانب‌دار و مغرض محکوم کرده است.» رجایی خراسانی همچنین گفت: «شورا اکنون آخرین فرصت خود را برای پایان‌دادن به این جنگ از دست داده است.»(2)خبرنگار بی‌بی‌سی در پایان نتیجه گرفت که «ایران با این حرکت به موضع پیشین خود بازگشته است. اگرچه هفته پیش مایل به مذاکره به نظر می‌رسید. ایران به کمک پاکستان قطعنامه‌ای به شورا تسلیم کرده بود که با قطعنامه‌ای که درنهایت به تصویب شورا رسید چندان تفاوتی نداشت. بجز آنکه خواستار آتش‌بس در خلیج‌فارس نبود، زیرا ایران چنین شرطی را بیش از حد، مناسب حال عراق می‌داند. روز جمعه مذاکره پیرامون هر دو قطعنامه تا نیمه‌های شب پشت درهای بسته ادامه داشت، اما سپس پیش از آنکه ایران مذاکرات را کافی تشخیص داده باشد شورا تصمیم گرفت درمورد قطعنامه رأی بگیرد. روز دوشنبه به‌هنگام رأی‌گیری، پاکستان رأی ممتنع داد و گفت شورا بیش از حد عجله به خرج داده بوده است. پاکستان گفت فرصتی از دست نرفته است درحالی‌که ممکن بود یک کوشش پیگیر، دوطرف درگیر در جنگ را به مسیر مذاکرات ثمربخش هدایت کند.»(3)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 227، 11/8/1362، صص 6 و 7، سازمان ملل - خبرگزاری فرانسه، 10/8/1362.
2) درعین‌حال گفتوگوها در داخل کشور درخصوص موضع نهایی جمهوری اسلامی ایران در قبال قطعنامه مذکور همچنان ادامه دارد. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در یادداشت روزانه خود دراینباره می‌نویسد: «با دکتر ولایتی [وزیر امور خارجه] صحبت کردم که درمورد قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل درخصوص آتش‌بس در خلیج‌فارس با شدت مخالفت نشود و راه برای پذیرش باز باشد.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، چاپ سوم، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، 1386، ص273)
3) همان، صص 24 و 25، رادیو بی‌بی‌سی، 10/8/1362.
از سوی دیگر گزارش آسوشیتدپرس از سازمان ملل حاکی است رجایی خراسانی سفیر ایران در این سازمان، پس از اعلام مخالفت ایران با قطعنامه شورای امنیت درمورد پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق، در پاسخ به این سؤال که آیا ایران حاضر است بار دیگر اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد را که در گذشته بارها به‌عنوان میانجی دبیرکل سازمان ملل به ایران و عراق سفر کرده است، بپذیرد، گفت: «دیدار مجدد وی از دیدگاه ما به‌موقع نیست و وی پذیرفته نمی‌شود.»(1)
امروز ساعاتی پیش از تصویب قطعنامه 540، رادیو بغداد با قرائت متنی خطاب به مردم ایران گفت: «هم‌اکنون شورای امنیت جهانی برای انعقاد جلسه و تصویب و صادرنمودن قطعنامه تازه‌ای مبنی‌بر برقراری آتش‌بس در خلیج [فارس] آماده می‌شود و این خود بهترین راه پایان‌دادن به جنگ و جلوگیری از خونریزی می‌باشد زیرا که تنها راه حُسن و عدالت همین است.» بیانیه رادیو بغداد در تغییر لحنی آشکار ادامه داد: «ما با صراحت به شما فرزندان خلق‌های ایران بازگو می‌کنیم که عراق تمام کوشش‌های مقبول در راه برقراری صلح فی‌مابین را پذیرفته و می‌پذیرد و خواهد پذیرفت، ولی ادامه مخالفت رژیم [ایران] با آن، عراق را ناگزیر خواهد کرد تا ضربت‌های بیشتر و دردناک‌تر در عمق خاک ایران و در جبهه‌های نبرد ... وارد آورد که بار سنگین پیامدهای ناگوار آن به دوش مخالفان با صلح است. ...»(29)
1
هم‌زمان با آخرین کوشش‌ها در سازمان ملل متحد برای دستیابی به راه‌حل خاتمه جنگ، تلاش‌های سیاسی دیگری به‌ویژه در آستانه برگزاری اجلاس وزرای امور خارجه شورای همکاری خلیج‌فارس جریان دارد.
به گزارش خبرگزاری کویت، شیخ صباح وزیر امور خارجه کویت پیش از ترک کویت برای شرکت در اجلاس مذکور تأکید کرد جنگ ایران و عراق در صدر دستور کار نشست وزیران امور خارجه شورای همکاری خلیج‌فارس قرار دارد. شیخ صباح با اشاره به دیدارهای قبلی خود و راشد عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی امارات، از تهران و بغداد با هدف میانجیگری برای پایان مسالمت آمیز جنگ اطمینان داد که آنها تصمیم ندارند از سفر به تهران خودداری کنند و وی امیدوار است ایران ازسرگیری کوشش‌های میانجیگرانه شورای همکاری خلیج‌فارس را بپذیرد.(2)
در همین حال، براساس یادداشت‌های روزنوشت حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی، امروز در پاسخ به پیام شفاهی اخیر پادشاه عربستان سعودی به مقامات ایران درمورد روابط دو کشور و نگرانی عربستان از بسته‌شدن تنگه هرمز(3)بر این موارد تأکید شد: «1. عدم خطر ایران برای همسایگان
امروز همچنین خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس گزارش داد: در بیست‌ودومین نشست بین‌المللی فرهنگی، اجتماعی یونسکو پس از آنکه نماینده عراق به تبیین موضع دولتش درمورد صلح پرداخت و جمهوری اسلامی ایران را مسبب ادامه جنگ خواند، نماینده ایران در سخنانی ضمن پاسخ به این اظهارات گفت: «ما نیز مانند هر ملت آزاد دیگری که به سعادت انسان‌ها و سازندگی جامعه علاقه‌مند است طالب صلحیم. مخصوصاً آنکه معتقدیم برای جبران خرابی‌های باقیمانده از توطئه ابرقدرت‌ها و حاکمیت رژیم جبار گذشته بیش از هر کشور دیگری به صلح و آرامش نیازمندیم. اما تجربه تلخ حضور سی و چند ساله اسرائیل در خاورمیانه [غرب آسیا] به ما آموخته است که هرنوع آتش‌بس و مذاکره‌ای که قبل از سرکوب کامل متجاوز انجام شود تنها فایده‌اش این است که متجاوز را برای باقی‌ماندن در منطقه اشغالی و زمینه‌سازی برای یک تجاوز دیگر آماده می‌سازد.» نماینده ایران در اجلاس بین‌المللی یونسکو همچنین خاطرنشان کرد: «ما ادعاهای صلح‌طلبی عراق را باور نمی‌کنیم زیرا دیده‌ایم و هنوز هم می‌بینیم که این رژیم برخلاف مقررات کنوانسیون ژنو، شهرهای مسکونی و بی‌دفاع، مدارس و بیمارستان‌های ما را حتی در نیمه‌های شب که مردم در خواب‌اند به موشک می‌بندد.»(2)
1
احتمال عملی‌شدن تهدید ایران در تنگه هرمز، موجب افزایش تماس‌های مقامات نظامی امریکا با دولت‌های عرب منطقه خلیج‌فارس شده است. دراین‌بین برخی تحلیلگران غربی درمورد احتمال گسترش نفوذ شوروی درصورت مداخله نظامی امریکا در منطقه هشدار دادند.
رادیو ام‌القوین گزارش داد: ریچارد آرمیتاژ معاون وزیر دفاع امریکا در امور امنیت بین‌الملل، امروز در منامه با شیخ حمد بن عیسی آل خلیفه ولیعهد و جانشین نخست‌وزیر و فرمانده کل نیروهای دفاعی بحرین، درباره روابط دو کشور «به‌ویژه درزمینه امنیت و ثبات منطقه و تحولات اخیر در منطقه خلیج عربی [فارس]» دیدار و گفت‌وگو کرد.(3)به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر روزنامه کویتی السیاسه نیز از قول مقامات آگاه اعلام کرد: جان آدامز فرمانده نیروهای امریکا در غرب آسیا، فردا برای دیداری دوروزه وارد کویت خواهد شد. به نوشته این روزنامه، وی در خلال دیدارش از کویت علاوه‌بر ملاقات و گفت‌وگو با ولیعهد و رئیس شورای وزیران کویت، با وزیر دفاع و رئیس ستاد ارتش این کشور نیز درباره همکاری دوجانبه در امور نظامی مذاکره خواهد کرد(4)
1) اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم 1386، ص273.
2) روزنامه کیهان، 9/8/1362، ص3.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/8/1362، ص8، رادیو ام‌القوین، 9/8/1362.
4) . همان، ص7، رادیو صوت‌الجماهیر، 9/8/1362.
در همین حال رادیو اسرائیل گزارش داد: «به‌دنبال تهدیدات ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز منابع نظامی عمان اعلام کردند که جمهوری اسلامی ایران بر فعالیت‌های نظامی خود درحوالی این تنگه افزوده است.» به گفته این منابع هواپیماهای اکتشافی ایران به‌طور مرتب بر فراز تنگه هرمز به پرواز درمی‌آیند. این گزارش همچنین حاکی است: «ناوچه‌ها و هلیکوپترهای جنگی ایران در اطراف تنگه روزانه به گشت می‌پردازند. بااین‌همه مقامات عمانی رفت‌وآمد کشتی‌ها را از تنگه هرمز عادی تلقی کردند و گفتند هنوز اثری از عملی‌شدن تهدیدات مقامات ایران وجود ندارد.»(1)روزنامه امریکایی لس آنجلس تایمز نیز به نقل از منابع نظامی عمان نوشت: «ایران فعالیت‌های نظامی خود را در تنگه هرمز افزایش داده است.»(2)
این حساسیت‌ها و احتمال وقوع تنش‌های نظامی در منطقه خلیج‌فارس موضوع مقاله‌ای در شماره جدید هفته‌نامه میدل ایست تایمز (چاپ انگلستان) است. در این مقاله تحت عنوان "در واکنش نسبت به تهدیدات [امام] خمینی، ایالات متحده باید حرکت متقابل شوروی را هم به حساب آورد" آمده است: «قبل از تصمیم‌گیری به مداخله نظامی درصورت تهدید مستقیم کشتیرانی ازسوی ایرانیان، واشنگتن می‌بایست عواقب احتمالی افزایش نفوذ شوروی در ایران را مدنظر قرار دهد.» میدل ایست تایمز پس از اشاره به این واقعیت که کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس باوجود تمایل به اجتناب از مداخله مستقیم نظامی ابرقدرت‌ها، قادر نیستند به‌تنهایی از تهدید ایران درمورد ممانعت از عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز (درصورت حمله عراق به تأسیسات صدور نفت ایران در خلیج‌فارس) جلوگیری کنند، نوشته است: «علائم چندی وجود دارد حاکی‌از آنکه تشدید جنگ [ایران و عراق] قریب‌الوقوع است، مگر اینکه به‌زودی آتش‌بس برقرار شود یا هر دو طرف موافقت کنند که به تأسیسات نفتی یکدیگر حمله نکنند.»
به نوشته میدل ایست تایمز، درصورت وقوع حمله نظامی امریکا علیه ایران گرچه احتمال مداخله مستقیم شوروی در این جنگ نمی‌رود اما «احتمال دارد این کشور پیشنهاد کمک گسترده اقتصادی و نظامی به ایران نماید که تهران به‌سختی در وضعی خواهد بود که از آنها بگذرد.» این نشریه در پایان یادآور شده است این وضعیت نفوذ شوروی را آن اندازه گسترش می‌دهد که به سرنگونی دولت ایران بعد از حیات رهبر انقلاب اسلامی اقدام کند.(3)
1
یک روز پس از سفر فرستاده ویژه وزارت امور خارجه ژاپن به عراق برای متقاعدکردن این کشور به خودداری از حمله به تأسیسات پتروشیمی بندر امام خمینی، وزیر امور خارجه ژاپن اعلام کرد که بغداد توجه لازم را به درخواست این کشور مبنی‌بر جلوگیری از گسترش جنگ مبذول داشته است. به گزارش خبرگزاری کویت از توکیو، شینتارو آبه امروز با اشاره به «گفتوگوهای بی‌پرده» معاون خود توشی جیرو ناکاجیما با طارق عزیز وزیر امور خارجه
1) همان، ص11، رادیو اسرائیل، 9/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 12/8/1362، ص14، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/8/1362.
3) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 422، 8/9/1362، صص 15 - 12، هفته‌نامه میدل ایست تایمز (چاپ انگلستان)، 9/8/1362.
عراق گفت: «من گزارشی دریافت کرده‌ام که مبین این است که عراق توجه مقتضی نسبت به درخواست ژاپن مبذول داشته است و ما در تلاش‌های خود موفق شده‌ایم.»(1)
بااین‌حال رادیو بی‌بی‌سی بر پایه گزارشی که خبرگزاری یونایتدپرس پس از اظهارات وزیر امور خارجه ژاپن از توکیو مخابره کرد، گفت: «یک سخنگوی وزارت خارجه عراق گفته است که دولت وی نمی‌تواند عملیات خود در جنگ با ایران را محدود کند و تهدید به بمباران را پس نخواهد گرفت.»(2)
1
کوشش‌های میانجیگرانه برای حل اختلافات درونی اعراب به‌ویژه درجهت رفع مشکلات موجود در روابط عراق و سوریه ادامه دارد.
وزیر امور خارجه کویت گفت تماس‌هایی میان وی و سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان به نمایندگی از شورای همکاری خلیج‌فارس برای پایان‌بخشیدن به اختلافات میان دمشق و بغداد و تضمین حداقل توافق‌نظر میان اعراب وجود دارد اما «تاکنون چنین نتیجه دلخواهی کسب نشده است.»(3)
از سوی دیگر، علی ناصر محمد رئیس‌جمهور یمن دمکراتیک، در مصاحبه‌ای با روزنامه الوحده ضمن حمایت از تلاش‌های کنونی شیخ زاید بن سلطان آل‌نهیان رئیس حکومت امارات عربی متحده، برای رفع اختلافات میان اعراب گفت که «امیدوار است تلاش‌های شیخ زائد برای حل اختلافات بین سوریه و عراق و الجزایر و مراکش قبل از برگزاری کنفرانس سران عرب به نتیجه موفقیت‌آمیز برسد.»(4)
2
رادیو بغداد امروز پیام فراخوان مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را برای حمله به افراد و پایگاه‌های نظامی جمهوری اسلامی در کردستان پخش کرد. این رادیو همچنین در گزارشی از دیدار رجوی با وزیر امور خارجه فرانسه خبر داد.
رجوی در پیام خود خطاب به مردم کردستان با اشاره به عملیات اخیر ایران در منطقه سردشت مدعی شد: «گسیل نیروهای تازه‌نفس به صحنه‌های نبرد با بحران و وقفه‌ای جدی مواجه شده [است].» وی ادعا کرد که برحسب اطلاعات موثق اغلب مناطق ده‌گانه سپاه پاسداران از اعزام نیرو به منطقه کردستان بازمانده‌اند. رجوی در پایان این پیام تأکید کرد تنها کلید موفقیت دربرابر فشارهای موجود «دفاع تمام‌عیار و ادامه مقاومت» و نیز حمله «انقلابی» به نفرات و پایگاه‌های نظامی جمهوری اسلامی است.(5)
رادیو بغداد همچنین در گزارش دیگری اعلام کرد: رهبر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 226، 10/8/1362، صص 5 و 6، توکیو - خبرگزاری کویت، 9/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/8/1362، ص10، رادیو بی‌بی‌سی، 9/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 227، 11/8/1362، ص5، کویت - خبرگزاری کویت، 9/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 226، 10/8/1362، ص16، ابوظبی - خبرگزاری امارات، 9/8/1362.
5) همان، صص 34 و 35، رادیو بغداد، 9/8/1362.
به دعوت حزب سوسیالیست فرانسه در کنگره سراسری این حزب شرکت کرده است، روز شنبه در دومین روز برگزاری این کنگره با کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه، دیدار و گفت‌وگو کرد. این گزارش حاکی است هیئت نمایندگی سازمان آزادی‌بخش فلسطین نیز در کنگره سراسری حزب سوسیالیست فرانسه با مسعود رجوی ملاقات و گفت‌وگو کرده است.(1)
1
نگرانی‌ها از اقدامات تلافیجویانه امریکا درپی انفجارهای هفته گذشته در بیروت همچنان بر فضای داخلی لبنان سایه افکنده است و دراین‌حال برخی نشانه‌ها حاکی‌از اختلاف‌نظر شدید رهبران جناح‌های شرکت‌کننده در اجلاس آشتی ملی لبنان در ژنو می‌باشد.
روزنامه فرانسوی لوکوتیدین دوپاری نوشت: «محافل رسمی واشنگتن اظهار می‌دارند که دولت امریکا به‌محض شناسایی عاملان انفجارهای بیروت به اقدامات تلافیجویانه اعم از نظامی و اقتصادی دست خواهند زد.»(2)در همین حال آسوشیتدپرس گزارش داد: «رهبران شیعیان لبنان به امریکا و فرانسه اخطار کردند که از تبلیغات علیه جامعه آنها دررابطه‌با انفجار بیروت دست بردارند.» به گفته رادیو اسرائیل، این خبرگزاری به نقل از یکی از رهبران شیعه افزود: «به فرمانده نیروی دریایی امریکا در بیروت قبلاً درمورد امکان یک حمله به سربازان امریکایی هشدار داده شده بود، ولی آنها موفق نشدند تدابیر امنیتی مناسبی اتخاذ نمایند.» دراینباره سخنگوی نیروی دریایی امریکا اعلام کرد: «گهگاه خبرهایی مبنی‌بر حمله به قرارگاه‌های نیروهای چندملیتی به او می‌رسیده و آنها نیز تدابیر امنیتی لازم را اتخاذ می‌کرده‌اند.» سخنگوی مذکور درمورد اینکه هشداری مبنی‌بر انفجار به فرمانده نیروی دریایی داده شده باشد، سخنی به میان نیاورد.(3)
از سوی دیگر، به گزارش رادیو اسرائیل، دو تن از رهبران شیعیان با انتشار اعلامیه‌ای در روزنامه النهار به امریکا اخطار کردند «علیه محلات شیعه‌نشین در جنوب بیروت اقدام انتقام‌جویانه‌ای به عمل نیاورد.»(4)
در همین حال ولید جنبلاط یکی از رهبران شرکت‌کننده در نشست آشتی ملی - که از فردا در هتل کنتیننتال ژنو برگزار خواهد شد - در مصاحبه با تلویزیون سوئیس تأکید کرد موفقیت این اجلاس به تمایل مسیحیان برای دادن امتیاز به مسلمانان، که اکثریت جمعیت لبنان را تشکیل می‌دهند، بستگی خواهد داشت. جنبلاط گفت: «این امتیازها برای ساختن یک لبنان نو ضروری است در غیر این صورت لبنان با یک جنگ تازه روبه‌رو خواهد شد.» رهبر مسلمانان دروزی لبنان امین جمیل رئیس‌جمهوری این کشور را «یک فرد خودکامه و فاشیست» توصیف کرد و گفت که فقط مداخله امریکا توانسته او را از مهلکه نجات دهد. وی افزود: «تا زمانی‌که باید بین یک رژیم فاشیستی و یک لبنان دمکراتیک یکی را انتخاب
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/8/1362، ص6، رادیو بغداد، 9/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 226، 10/8/1362، ص37، رادیو ایران، 9/8/1362، به نقل از روزنامه فرانسوی لوکوتیدین دوپاری.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/8/1362، ص12، رادیو اسرائیل، 9/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/8/1362، ص11، رادیو اسرائیل، 9/8/1362.
کرد من طرف‌دار سوریه خواهم بود.» جنبلاط همچنین خاطرنشان کرد: «باید مذاکراتی برای انعقاد موافقت‌نامه جدیدی بین لبنان و اسرائیل صورت گیرد و این موافقت‌نامه باید مرز شمالی اسرائیل را تضمین کند.»(1)
همچنین خبرگزاری فرانسه در گزارشی از جلسه افتتاحیه اجلاس آشتی ملی لبنان که امشب با سخنان امین جمیل برگزار شد، اعلام کرد: رئیس‌جمهور لبنان گفت که «کنفرانس ژنو احتمالاً آخرین شانس برای حل مشکلات لبنان است.» جمیل خاطرنشان کرد: «اگر مناقشه ملی لبنان حلوفصل نشود خدا می‌داند که چه اتفاقی خواهد افتاد و احتمالاً منطقه خاورمیانه [غرب آسیا] و جهان به مخاطره خواهد افتاد.» براساس این گزارش در اجلاس مذکور علاوه‌بر نمایندگان 8 جناح مختلف لبنان، نمایندگان سوریه و عربستان سعودی نیز به‌عنوان ناظر حضور خواهند داشت. برنامه کار نشست ژنو شامل تعیین هویت لبنان و روابط آن با کشورهای عرب و جهان، عقب‌نشینی کلیه نیروهای خارجی از لبنان و نیز پایان اشغال لبنان توسط نیروهای اسرائیل، اصلاحات سیاسی، اقتصادی، اداری، آموزشی، مالی و تسلیحاتی، برقراری عدالت اجتماعی و مساوات میان تمام مردم لبنان، گسترش حاکمیت لبنان بر تمام اراضی این کشور، اوضاع مؤسسات نظامی در لبنان و سایر مسائل مورد علاقه شرکت‌کنندگان در نشست خواهد بود.(2)
امروز همچنین آسوشیتدپرس گزارش داد در آستانه برگزاری اجلاس آشتی ملی لبنان در ژنو، سوریه خواستار لغو قرارداد صلح رژیم صهیونیستی و لبنان شد. رادیو اسرائیل در تفسیری دراین‌زمینه اعلام کرد که اجلاس ژنو «کنفرانسی نیست که نمایندگان جوامع و طوائف لبنان آزاد از هرگونه فشار خارجی و فقط در تلاش تأمین منافع ملت خویش و ایجاد آشتی ملی باشند.» رادیوی مذکور در توضیح این نظر گفت: «وزیر خارجه سوریه همانند یک کمیسر عالی در این کنفرانس حضور فعال دارد و هدف علنی و اعلام‌شده وی آن است که مذاکرات و تصمیمات کنفرانس را درجهت تأمین منافع استعماری و استثماری سوریه هدایت کند.» رادیو اسرائیل سپس با اشاره به تلاش سوریه برای لغو توافقنامه رژیم صهیونیستی و لبنان گفت: «اسرائیل با هیچ‌گونه تغییر و یا آسیبی به موافقت‌نامه این کشور با لبنان رضایت نخواهد داد. ازنظر اسرائیل هرگونه لطمه‌ای‌که در کنفرانس ژنو به این موافقت‌نامه وارد آید با وخامت تلقی خواهد گردید. لغو این قرارداد نه‌تنها به منافع اسرائیل لطمه می‌زند بلکه مصالح ملی لبنان را نیز به خطر می‌اندازد زیرا اگرچه همیاری و دوستی با لبنان برای اسرائیل ضروری و مهم است ولی برای خود لبنان که در خطر بلعیده‌شدن ازجانب سوریه قرار دارد حیاتی و سرنوشت‌ساز می‌باشد.»(3)
1
جنبش عدم‌تعهد درحالی خواستار اجلاس فوری سازمان ملل برای رسیدگی به مسئله فلسطین شد که نبرد میان جناح‌های رقیب فلسطینی در شمال لبنان بالا گرفته است.
به گزارش آسوشیتدپرس، کمیته ویژه جنبش عدم‌تعهد درخصوص مسئله فلسطین در پایان دو روز مذاکره رسمی در دهلی‌نو اعلام کرد: «باتوجه‌به وخامت سریع اوضاع در خاورمیانه [غرب آسیا]، سازمان ملل باید فوراً راه‌حلی برای مسئله فلسطین بیابد.» این کمیته که اعضای آن را هند، بنگلادش، کوبا، زامبیا، الجزایر، سازمان آزادی‌بخش فلسطین، یوگسلاوی و سنگال تشکیل می‌دهند، تأکید کرد: «اوضاع نامطمئن خاورمیانه [غرب آسیا] تهدید بزرگی برای امنیت بین‌المللی است.»
در همین حال گزارش‌ها از طرابلس لبنان، حاکی‌از تبادل آتش توپخانه میان هواداران و مخالفان یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین است. خبرگزاری رویتر به نقل از رادیو بیروت گزارش داد: غیرنظامیان ساکن دهکده‌ها و شهرهایی که نبرد فلسطینی‌ها ظرف دو هفته گذشته بر زندگی آنها تأثیر گذاشته، به‌منظور بحث درباره اوضاع شمال لبنان دیدار کردند. به گفته این رادیو «هیئتی عازم سوریه خواهد شد تا از حافظ اسد رئیس‌جمهوری این کشور برای پایان‌دادن به جنگ میان فلسطینی‌ها درخواست کمک کند.»(1)
ضمیمه گزارش286: برخی مشکلات ناشی‌از تعویق زمان اجرای مرحله سوم عملیات والفجر4 و بازتاب آن در میان فرماندهان لشکرهای 31 عاشورا و 27 حضرت رسول(ص) به روایت راوی قرارگاه خاتم
هرچند متوقف‌کردن عملیات در سطح قرارگاه با یک تغییر دستور یا صدور یک ابلاغ عملیاتی جدید امکان‌پذیر به نظر می‌رسد، اما اجرای این دستور در سطح یگان‌ها آن‌هم چند ساعت قبل از اجرای عملیات بسیار متفاوت و درعین‌حال مشکل است. لشکرها به‌علت آنکه با عوامل بسیار متنوعی سروکار دارند، برای آماده‌سازی و فراهم‌کردن شرایط اجرای عملیات (همچون انتقال نیرو، جابهجایی ادوات، جابهجایی خودروهای مهندسی، انتقال صدها خودرو و...) توان و امکانات زیادی را صرف می‌کنند و واضح است که ازکاربازداشتن یا بازگرداندن اوضاع به شکل سابق نیز توان و نیروی فوق‌العاده‌ای را طلب می‌کند. حال اگر به تنگناهای موجود در عقبه‌ها ازقبیل نبود یا ناهمواری و محدودیت جاده، سرمای هوا، محدودیت زمان انتقال ازنظر روشنایی هوا، پرهیز از قرار گرفتن در دید و تیر دشمن و... اضافه شود به‌خوبی می‌توان دریافت که تعویق عملیات چند ساعت قبل از اجرای آن چه مشکلاتی را برای تصمیم‌گیران یگان‌ها فراهم می‌سازد. باتوجه‌به این مشکلات بود که فرماندهی قرارگاه خاتم علاوه‌بر آنکه ازطریق بی‌سیم تعویق عملیات را به اطلاع فرماندهان یگان‌ها رساند، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، سرهنگ موسوی قویدل و سرهنگ امیربیگی را به قرارگاه فرماندهی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و لشکر٣١ عاشورا فرستاد تا ضمن بیان علت تعویق عملیات در میان فرماندهان رده‌های مختلف این یگان‌ها، از آنها به‌نوعی دلجویی نیز به عمل آید. داود رنجبر راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) که همراه غلامعلی رشید به مقر لشکر حضرت رسول(ص) رفته بود، بخشی از مشاهدات خود را که حاکی‌از نحوه اعزام و انتقال نیرو از عقبه‌ها به خط تماس و اشتیاق نیروها و دست‌اندرکاران برای اجرای عملیات می‌باشد، این‌گونه نقل می‌کند:
1) روزنامه کیهان، 9/8/1362، ص20.
حدود ساعت 18:45، به قرارگاه لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) رسیدیم همه برادرها در تلاش بودند، طاق نصرتی در جلوی قرارگاه روی جاده آسفالت زده بودند که کامیون‌های حامل نفرات برای رفتن به خط مقدم از زیر این طاق نصرت رد میشدند. اسفند دود کرده بودند، خیلی شلوغ شده بود. در بین راه کمپرسی‌های حامل نیرو که روی جاده توقف کرده بودند مشاهده می‌شد. تعدادی نیز برمی‌گشتند. در جایی نیروها از کمپرسی‌ها پیاده شده بودند و در کنار جاده نماز می‌خواندند، بسیجی‌ها با روحیه بالا و شعارهای همیشگی، پیشانی‌بندها را بسته و مهیای عملیات بودند، ولی علت توقف را نمی‌دانستند، بوی عطر فضا را پر کرده بود، گوسفندان زیادی قربانی شده بودند. یک پیرمرد کفن‌پوش گوسفندی را قربانی می‌کند. یک پیرمرد دیگر هم بچه‌ها را از زیر قرآن رد می‌کند. نیروها یک دروازه قرآن درست کردهاند و از زیر آن رد می‌شوند.
احمد کاظمی فرمانده لشکر٨ نجف هم می‌گوید؛ صدای رادیوها بلند است، سینه می‌زنند، اسفند آتش می‌زنند، لودرها و بولدوزرها داشتند می‌رفتند، اصلاً یک اوضاعی است.
در ساعت 19، با شرکت فرماندهان(1)حاضر در قرارگاه فرماندهی لشکر حضرت رسول(ص)، جلسه‌ای تشکیل شد. در ابتدای این جلسه گفت‌وگویی به شرح زیر بین جمع محدود، غلامعلی رشید، مهدی باکری و احمد کاظمی صورت گرفت که موضوع آن مشکلات ناشی‌از تصمیم دیرهنگام برای تعویق عملیات بود.
غلامعلی رشید: مشکل چیه؟! خب شما به نیروهایتان بگویید برگردند.
مهدی باکری: باید نیروهایمان را به اشترآباد*(2)برگردانیم. ما از صبح داریم نیروکشی می‌کنیم آن‌وقت برگردانیم!؟
احمد کاظمی: بالا غیرتاً! ماشین‌ها را به اشترآباد نفرست، شب است راه ناهموار است، اگر بفرستی حداقل 10 خودرو چپ می‌شود. اگر تصادف شود ماشین‌ها به ته دره می‌روند.
مهدی باکری [با اعتراض]: در این سرما کجا بروند؟! همه از سرما بمیرند؟
احمد کاظمی: به هر نفر یک پتو بدهید.
مهدی باکری: یک پتو؟! شما می‌توانید اینجا با یک پتو بخوابی؟! که من هم به بسیجی یک پتو بدهم که بخوابد؟!
در اینجا غلامعلی رشید برای تلطیف جو خطاب به مهدی باکری گفت: یک سلامی به نبی‌اکرم بده یک علیک بستان و در ادامه به شوخی گفت: خدا ما را آفریده تا شما را عذاب بدهیم.
پس از این گفتوگوها غلامعلی رشید علت تعویق عملیات را برای حاضران توضیح داد. وی گفت: مبنای تعویق عملیات، شناسایی‌هایی بود که برادر ابوشهاب و تعدادی از نیروهای شناسایی لشکر١٤ امام حسین(ع) که با راهنمایی عناصر محلی بارزانی به غرب کانی‌مانگا رفته بودند، انجام دادند. آنها اطلاعاتی را ارائه دادند که موجب توقف عملیات امشب شد تا انشاءالله فرداشب یا پس‌فردا با بهره‌مندی از این اطلاعات عملیاتی انجام بدهیم که هم میزان تلفاتمان کم باشد و هم تلفات زیادی از دشمن بگیریم.
سرهنگ قویدل نیز دراینباره به نقش نالپاریز در لغو عملیات اشاره کرد و گفت: دلیل اینکه عملیات امشب لغو شد اهمیت نالپاریز بود، تصمیم بر آن شده است که علاوه‌بر حرکت یگان‌های 31 عاشورا و 27 حضرت رسول(ص) یک جاده از لری به چمک و از آنجا به شیخ‌المارین احداث شود و این جاده به جاده آسفالته منتهی به نالپاریز وصل می‌شود تا نیروهای لشکر14 امام حسین و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) از این محور برای تصرف نالپاریز وارد عمل شوند.(3)
1) در این جلسه رحیم صفوی، غلامعلی رشید، سرهنگ موسوی قویدل، سرهنگ امیربیگی، مهدی باکری، محمدابراهیم همت، احمد کاظمی و اکبر زجاجی حضور داشتند.
2) * اشترآباد در جنوب بانه قرار دارد و محل تجمع نیروهای لشکر عاشورا و یکی از عقبه‌های این لشکر محسوب می‌شد.
3) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص٩؛ و- سند شماره 2222/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 9/8/1362، نوار شماره 12973)، داود رنجبر، صص 8 -
1
درپی تصمیم روز گذشته فرماندهان مبنی‌بر تعویق عملیات و تدارک بهتر برای اجرای مرحله سوم عملیات والفجر٤ در ارتفاعات کانی‌مانگا و تصرف شهر نالپاریز، بررسی‌ها از کندی انتقال یگان‌ها از مریوان به محور بانه و همچنین مشکلات پیش روی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) برای اجرای عملیات در شب آینده حکایت دارد.
امروز تلاش دست‌اندرکاران لشکرهای ١٤ امام حسین(ع) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع)، که به سازمان رزم محور عملیاتی بانه افزوده شده‌اند، برای انتقال عقبه یگان‌های خود از مریوان به بانه آغاز شد، ولی ناهمواری جاده و طولانی‌بودن مسیر موجب کندی کار شده بود. غلامعلی رشید که برای بازدید از وضعیت یگان‌ها و نحوه انتقال آنها به منطقه رفته بود در گزارشی به محسن رضایی و رحیم صفوی اعلام کرد که لشکرهای١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و ١٤ امام حسین(ع) در کار انتقال پیشرفت زیادی نداشته‌اند. وی درباره مشکلات پیش روی یگان‌ها گفت: به‌علت باریکی و خرابی جاده حداقل ٦ ساعت طول می‌کشد تا یک کامیون یا کمپرسی از عقبه یگان‌ها در دره تفی (غرب مریوان) به لاله‌حمرین (منطقه مورد نظر یگان‌ها در جبهه بانه) منتقل شود. این درحالی است که لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) ازنظر وسیله حملونقل نیز در مضیقه است. وی در ترسیم دشواری‌های این اقدام و حجم انبوه ابزار و وسایل یگان‌ها اظهار کرد: یک جاده از دره تفی به سربراله کشیده‌اند که ازسمت رودخانه قزلجه به پشت کنگرک و لری می‌رود. وسیله هم ندارند حداکثر 20، 30 دستگاه دارند و با این 30 دستگاه می‌خواهند همه چیزشان را بیاورند، مثلاً خمپاره‌هایشان را می‌خواهند بیاورند! خمپاره120 میلی‌متری و مهمات و وسایلشان و خدمه آنها ٤ دستگاه آیفا می‌خواهند. با ٤ دستگاه آیفا هم می‌خواهند موتورشان را ببرند. می‌خواهند درحد مکانیزه بیاورند و سرپا کنند. بیچاره‌ها واقعاً وسیله ندارند، باید آب، نان و چادرهایشان را بیاورند! یعنی به‌طور جدی لشکرکشی است! الآن این ستون‌ها غرق در خاک هستند، یکی با سرعت
٥ کیلومتر، یکی با سرعت 10 کیلومتر و یکی با سرعت 20 کیلومتر، دارند می‌روند. دو لشکر هستند که دارند منتقل می‌شوند و جداً هم مشکل است. فردا باید خدا ما را کمک کند که در پشت لاله‌حمرین بمبارانشان نکنند. دشمن همه‌جا را عکس‌برداری می‌کند.
غلامعلی رشید در پایان گزارش خود درباره لشکر١٤ امام حسین(ع) به نکته‌ای اشاره کرد که حاکی‌از عدم آمادگی فرماندهی این لشکر برای اجرای عملیات در شب آینده بود؛ البته محسن رضایی مسائل تاکتیکی را دلیل امتناع حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)، از اجرای عملیات در شب آینده دانست و گفت: حسین خرازی می‌خواهد اول لشکر27 حضرت رسول(ص) عمل کند و او بعد از آن وارد عمل شود. به بیانی دیگر، حسین خرازی در نظر داشت باتوجه‌به وضعیت پیشروی نیروها در ارتفاع کانی‌مانگا و همچنین احداث جاده چمک به شیخ‌المارین، به پیشروی در غرب این ارتفاع اقدام کند. غلامعلی رشید دراینباره افزود: لشکر14 امام حسین(ع) نمی‌خواهد کاری بکند و منتظر نتیجه اقدام لشکر٢٧ است و حرفش هم منطقی است. حسین خرازی می‌گوید من نمی‌توانم به دل دشمن بزنم، باید عقبه‌ام (جاده چمک به شیخ‌المارین) به‌طورکامل تأمین بشود و بعد من روی جاده بیفتم و جلو بروم.(1)
از سوی دیگر، عزیز جعفری فرمانده جدید قرارگاه مقدم حمزه (سپاه) که از منطقه بازدید کرده و از نزدیک در جریان فعالیت‌های یگان‌ها قرار گرفته بود، بعدازظهر امروز با حضور در قرارگاه فرماندهی خاتم (سپاه) از وضعیت کلی و اقدامات یگان‌ها برای انتقال و نیز مشکلات پیش روی آنها گزارش داد. وی همچنین ضمن انتقاد از برخی تصمیمات قرارگاه فرماندهی گفت این تصمیمات مشکلاتی را برای یگان‌ها ایجاد می‌کند.
عزیز جعفری اعلام کرد: لشکر27 حضرت رسول(ص) برای اجرای مأموریت صددرصد آمادگی دارد و نیروهای شناسایی این لشکر امروز هم همراه نیروهای شناسایی لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و لشکر١٤ امام حسین(ع) برای شناسایی از غرب کانی‌مانگا و یافتن راهکارهای احتمالی عملیاتی به آن منطقه رفتند و این کار قرار است امشب نیز ادامه یابد. لشکر٣١ عاشورا همانند لشکر١٤ امام حسین(ع) از آمادگی قبلی برخوردار است، تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) هم درحال تکمیل برخی کارهای مقدماتی است و به‌دلیل ابلاغ دیرهنگام مأموریت به این یگان ازنظر شناسایی عقب است؛ البته نیروهای این یگان با کمک افراد محلی مشغول تکمیل شناسایی‌ها و ارزیابی دقیق موقعیت یگان عراقی که به‌تازگی به منطقه
1) سند شماره 2402/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤ (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 10/8/1362، نوار شمار 12975)، داود رنجبر، صص 15 - ١١.
عملیاتی این تیپ آمده است، می‌باشند. ازنظر جابهجایی چون استعداد گردان‌های این تیپ سبک است، نسبت به لشکرهای ١٤ امام حسین(ع) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) مشکل کمتری دارد. البته آنها در نظر دارند ساعت 12 امشب کار نقل‌وانتقال اصلی به عقبه جدید خود در محور بانه را انجام دهند که هم جاده خلوت است و هم از بمباران احتمالی هواپیماهای عراقی در امان می‌مانند. بدین‌ترتیب می‌توانند به نیروهایی که صبح زود به منطقه رسیدند استراحت بدهند و بعدازظهر آنها را هم به منطقه تماس و اجرای مأموریت اعزام کنند.
عزیز جعفری در ادامه گزارش خود درباره آخرین وضعیت لشکرهای١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و ١٤ امام حسین(ع) نیز اضافه کرد: از ٦ گردان لشکر17 نیز حدود ٤ گردان به‌علاوه بنه‌های خمپاره‌ها و... حدود ساعت ١٢ شب به لاله‌حمرین (عقبه لشکر) می‌رسند. نیروهای لشکر١٤ امام حسین(ع) هم درحال انتقال امکانات خود هستند، البته چون این لشکر ازنظر امکانات به هیچ تشکیلاتی اعتماد ندارد و تا وسایل و ابزارهای خود را دراختیار نداشته باشد دست به کار نمی‌زند، تمام لودر و بولدوزرهای خود را هم راه انداخته که به منطقه جدید بیاورد و این کار باتوجه‌به کندی حرکت خودروهای سنگین همچون بولدوزر و لودر زمان‌بر است و ازاین‌جهت حسین خرازی تاکنون زمان آمادگی این لشکر را اعلام نکرده است. جعفری همچنین درباره واکنش فرمانده لشکر١٤ امام حسین(ع) به این پیشنهاد که درصورت امکان یک یا دو گردان از نیروهای این لشکر در اقدامی نفوذی با راه‌پیمایی شبانه در غرب کانی‌مانگا و پنهان‌شدن در طول روز، شب بعد به نالپاریز حمله کنند، گفت: به حسین خرازی گفتم حالا که عملیات به عقب افتاد انتظار داشتیم که حداقل ٢ گردان برای رسیدن به نالپاریز آماده می‌کردی ولی او در جواب گفت تا لشکر به‌طورکامل آماده و مستقر نشود و عقبه مطمئن نداشته باشد نمی‌توانم این کار را بکنم، چون نیروها شهید و مجروح می‌شوند و من نمی‌توانم آنها را به عقب تخلیه بکنم. وی حتی در جواب پیشنهاد همت برای اقدام چریکی دراین‌زمینه گفت: ما چریک نیستیم. عزیز جعفری بااشاره به اینکه حسین خرازی بدون وجود جاده و شناسایی هیچ گردانی را جایی نمی‌فرستد، افزود: وی با تأکید به ما گفت که اگر شما می‌گویید عمل کن، ما عمل می‌کنیم ولی باید عقبه لشکر را هم پشت سرم داشته باشم. جعفری اضافه کرد البته حسین خرازی به‌نوعی گفت که نیروهای ما فرداشب آماده خواهند شد.(1)
فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سپس به مشکلات یگان‌ها اشاره کرد و افزود: مسئولان یگان‌های ١٤ و ١٧ برای انتقال امکانات خود به منطقه جدید حتی راه‌ها را هم نمی‌شناختند، چون تا حالا این مسیر را نرفته بودند البته ما (قرارگاه مقدم حمزه) تعدادی از نیروهای اطلاعات قرارگاه را برای راهنمایی دراختیار آنها قرار دادیم. ما گله‌مندیم از اینکه انتقال یگان‌ها طول کشید، ولی مشکلات آنها را نمی‌دانیم چون با این مسئله ذهنی برخورد کردیم و به یگان‌ها فشار آوردیم. فرماندهان آنها هم به دلیل روحیة همکاری خودشان در مقابل تصمیم ما
1) سند شماره 1934/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تغییرات سازمان رزم برای ادامه عملیات (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 10/8/1362، نوار شماره 12839)، داود رنجبر، صص 16 - 10.
اعتراضی نمی‌کنند و می‌گویند انشاءالله می‌شود و دنبال کار می‌روند. امروز حسین خرازی می‌گفت که من نگفتم که حتماً می‌توانیم تا فردا منتقل شویم، گفتم که انشاءالله دنبال کار می‌رویم و وقتی آماده شدیم اطلاع می‌دهیم. او می‌گفت: من از دیشب تا حالا نخوابیده‌ام و دنبال کار انتقال لشکر بودم. عزیز جعفری در تشریح بیشتر مشکلات یگان‌ها باتوجه‌به‌موقعیت کوهستانی منطقه و اقداماتی که قرارگاه در رفع این مشکلات انجام داده، افزود: لشکر که گروهان و دسته نیست. علاوه‌بر اینکه مسیرها دشوار بود یا راه‌ها را نمی‌شناختند، مشکل امکانات هم هست، حالا اگر منطقه جنوب بود این امکان وجود داشت که سر جاده را بگیری و کمپرسی، کفی، کمرشکن و هرچه می‌خواستی بگیری و مشکلات را حل بکنی، ولی این منطقه که این‌طور نیست اگر خود یگان‌ها وسایل کافی برای حملونقل نداشته باشند اصلاً نمی‌شود به آنها گفت عقبه خود را انتقال بدهد. لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) ١١ آیفا و ٢ کمپرسی داشت که خیلی کم بود از بچه‌های لشکر٤١ ثارالله(ع) و لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و ترابری قرارگاه کمک گرفتیم و ٣٥ کمپرسی دراختیار لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) قرار دادیم که تاحدی مشکل جابهجایی این لشکر رفع شود(1)
1
براساس تصمیم فرماندهان درباره عملیات لشکرهای ٢٧ حضرت رسول(ص)، 31 عاشورا و تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) در ارتفاعات کانی‌مانگا و غرب آن و درحالی‌که ٣ یگان ١٤ امام حسین(ع)، ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) با مشقت و سختی زیاد درحال انتقال تجهیزات و امکانات خود از محور مریوان به محور بانه بودند و به نظر می‌رسید باتوجه‌به محدودیت وسایل ترابری و مناسب‌نبودن جاده‌های وصولی قادر نباشند در زمان پیش‌بینی‌شده برای عملیات آماده شوند، فرماندهان ارشد سپاه پاسداران در جلسه‌ای درباره مرحله‌بندی و زمان مانور مرحله سوم عملیات والفجر٤ به رایزنی پرداختند.
در این جلسه که محسن رضایی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، غلامحسین بشردوست و علی اسحاقی شرکت داشتند مقرر شد باتوجه‌به عدم آمادگی تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) و برخی ملاحظات دیگر؛ ازجمله آماده‌نبودن جاده چمک به شیخ‌المارین عملیات از شب جاری به فرداشب (یازدهم آبان) موکول گردد. علاوه‌براین به‌علت آماده‌نبودن جادة چمک، لری و شیخ‌المارین و به‌تبع آن فراهم‌نبودن امکان اجرای عملیات در غرب کانی‌مانگا، درباره مرحله‌بندی عملیات نیز گفتوگوهایی انجام گرفت و قرار شد عملیات در دو مرحله انجام شود؛ بدین‌ترتیب که در شب اول لشکرهای ٣١ عاشورا، و ٢٧ حضرت رسول(ص) برای تصرف ارتفاع کانی‌مانگا اقدام کنند و تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) نیز از ارتفاع لری از جاده غرب
1) همان، صص 13 و 14؛ و- سند شماره 288/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، 9/8/1362 تا 14/8/1362، صص 34 - 32.
کانی‌مانگا به‌طرف جنوب حرکت کرده و پس از پیشروی تا بادانه به یک واحد نظامی(1)عراقی که روز گذشته به این منطقه آمده بود حمله و آن را منهدم کند. در روز بعد لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) با پیشروی در غرب کانی‌مانگا دشت خرمال را تأمین کند و سپس لشکر١٤ امام حسین(ع) عملیات را به‌سمت جنوب ادامه داده و نالپاریز را به تصرف درآورد.(2)
در ادامه، فرماندهان ارشد سپاه برای هماهنگی با فرماندهان ارتش موضوعات مذکور را در جلسه جداگانه‌ای با آنان مجدداً مورد بحث قرار دادند(3)و درنهایت این طرح تصویب و قرار شد طرح نهایی درقالب یک دستور عملیاتی با امضای عزیز جعفری و سرهنگ امیربیگی به یگان‌ها ابلاغ شود.
البته در این جلسه فرماندهان ارتش بار دیگر امکان عملیات نفوذی ٢ گردان از لشکر١٤ امام حسین(ع) از غرب کانی‌مانگا به‌قصد انهدام توپخانه عراق مستقر در نالپاریز را مطرح کردند که باتوجه‌به مشکلات موجود برای اجرای این اقدام، حاضران به نتیجه نرسیدند.
در پایان این جلسه، محسن رضایی با اشاره به اهمیت حیاتی جاده چمک، لری، شیخ‌المارین گفت: اگر بخواهیم عملیات منظم انجام بدهیم باید جاده احداث شود تا لجستیک از شیخ‌المارین به خط برسد، ما باید احتمال بدهیم که جاده روی ارتفاع شیخ گزنشین به دست ما نیفتد یا دیر به دست ما بیفتد، لذا باید فشار بیاورید که واحد مهندسی، جاده چمک به شیخ‌المارین را هرچه زودتر احداث کند(4)
گفتنی است وی روز گذشته هم در جمع فرماندهان سپاه به این موضوع اشاره کرده بود که هیچ تضمینی وجود ندارد ما بتوانیم جاده شیخ گزنشین را تصرف کنیم، لذا ما باید به جاده خودمان (چمک - شیخ‌المارین) متکی باشیم.(5)
درحالی‌که اهمیت جاده چمک به شیخ‌المارین به‌عنوان عقبه اصلی مرحله سوم عملیات والفجر٤ مورد تأکید فرماندهان قرار داشت و باوجود آنکه احداث جاده از لری به چمک و شیخ‌المارین در بررسی‌های اولیه موضوع خیلی مهم و حساسی به نظر نمی‌رسید - حتی احمد کاظمی احداث قسمتی از آن (از لری به چمک) را یک کار مهندسی دو سه ساعته برآورد کرده بود - در بررسی‌های بعدی، واحد مهندسی قرارگاه خاتم زمان لازم برای احداث آن را ٤٨ ساعت اعلام کرد و افزود کیفیت آن برای آمدوشد درحدی خواهد بود که فقط خودروهای کمک‌دار بتوانند عبور کنند و تسطیح و تکمیل آن برای آمدوشد بهتر بعد از سه، چهار روز امکان‌پذیر خواهد شد. این درحالی بود که قرارداشتن بخشی از منطقه مورد نظر برای احداث این جاده (از چمک به لری) در
1) درباره هویت این واحد نظامی اطلاعاتی در دست نبود و درباره استعداد آن هم نظرهای متفاوتی داده می‌شد، درمجموع اینکه واحد مزبور استعداد یک گردان داشته باشد به واقعیت نزدیک‌تر بود.
2) سند شماره 2402/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 3 - ١.
3) در این مرحله سرهنگ علی‌اصغر جمالی، سرهنگ موسوی قویدل، سرهنگ امیربیگی و سرهنگ ابراهیمی در جلسه حضور یافتند.
4) سند شماره 1934/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 17، 18 و 24.
5) سند شماره 288/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص26.
دید و تیر دشمن هم ازنظر هدف‌بودن برای توپخانه و هم ازنظر لورفتن سمت‌وسوی مرحله بعدی عملیات، می‌توانست به معضلی برای ادامه کار تبدیل شود. از سوی دیگر امکان احداث این جاده در شب بسیار مشکل به نظر می‌رسید زیرا باتوجه‌به وضعیت منطقه‌ای که قرار بود جاده از آنجا احداث شود و به‌دلیل وجود شیارهای عمیق در آن، امکان اینکه دستگاه‌های مهندسی از یک سمت کار را شروع و در سمت دیگر به پایان برسانند وجود نداشت. طبق گفتة مهندسی قرارگاه باید 7 تیم مهندسی از 7 نقطه مختلف اقدام به جاده‌سازی کنند و سپس آنها را به هم وصل کنند تا جاده احداث شود و انجام این کار در تاریکی شب امکان ندارد. علاوه‌براین خطر سقوط دستگاه‌های مهندسی در دره‌ها و شیارهای منطقه نیز بسیار جدی بود. باتوجه‌به این مشکلات، قرار شد مهندسی قرارگاه دستگاه‌های مورد نیاز را به منطقه انتقال داده تا از هر قسمت که مقدور است کار اصلی را هم‌زمان با آغاز عملیات شروع کنند و حین انجام عملیات به پایان برسانند.(1)
1
سرهنگ امیربیگی فرمانده قرارگاه مقدم حمزه (ارتش)، از ارتباط نداشتن فرماندهان ارتشی و سپاهی قرارگاه‌های فرعی حمزه با یکدیگر و دعوت‌نکردن از فرماندهان تیپ‌های ارتش به جلسات انتقاد کرد. محسن رضایی و غلامعلی رشید در توجیه این امر توضیحاتی دادند، ولی عزیز جعفری از زاویه‌ای دیگر و با صراحت بیشتری به این انتقاد پاسخ داد. سرهنگ امیربیگی گفت: یگان سپاهی قرارگاه تاکتیکی حمزه١ (لشکر١٤ امام حسین(ع)) در یک منطقه‌ای عملیات می‌کنند ولی تیپ ارتش هم‌سازمان او (تیپ٢ لشکر21 حمزه) در جای دیگری پدافند می‌کند و این ناهماهنگی‌ها ممکن است اخلالی در کارها به وجود آورد. وی ضمن اینکه از فرماندهان سپاه خواست تا فرماندهان یگان‌های ارتش خود را به همراهی فراخوانند و با آنها هماهنگ باشند، این امر را برای همه رده‌های فرماندهی نیز ضروری دانست. سرهنگ امیربیگی همچنین به‌نوعی از اینکه به جلسه شب گذشته فرماندهان سپاه دعوت نشده بود گلایه داشت.
غلامعلی رشید ضمن بیان توضیحاتی دراینباره گفت: «در بخش اول جلسه که حضور داشتید. در بخش بعدی جلسه که شما حضور نداشتید، چون دیدم کارها مقداری عقب هست خواستم به بچه‌های یگان‌ها [ی سپاه] تذکراتی بدهم.»
محسن رضایی هم در پاسخ به انتقاد سرهنگ امیربیگی با یادآوری روال متعارف جلسات فرماندهان و رده‌های بالاتر با فرماندهان یگان‌های سپاه اظهار کرد: روحیه بچه‌های ما با شما خیلی فرق می‌کند؛ یعنی روحیه بچه‌های ما بیشتر داوطلبی است و انگیزه‌هایی این‌چنینی وجود دارد. فرماندهان ارتش که در جنوب بوده‌اند و بیشتر با ما بوده‌اند این را می‌دانند، ما همیشه علاوه‌بر جلسات عمومی جلسات غیررسمی هم داریم که در آنجا با بچه‌ها (فرماندهان) دعوا می‌کنیم، حرف می‌زنیم، نازشان را می‌کشیم.
1) همان، ص33؛ و- سند شماره 866/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تبیین مأموریت قرارگاه حمزه برای ادامه عملیات (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 10/8/1362، نوار شماره 12840)، داود رنجبر، ص2.
پس از آن عزیز جعفری این موضوع را بیشتر شکافت و از منظر دیگری پاسخ داد. وی با یادآوری اختلاف در نوع و سیستم فرماندهی در ارتش و سپاه گفت: اصلاً شکل کار فرماندهان ما با شما فرق می‌کند مثلاً ما وقتی به فرمانده تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) می‌گوییم فلان کار را بکن، او از همان لحظه حرکت می‌کند و حتی شب را در غیر از قرارگاه خود می‌خوابد، چون کارش ایجاب می‌کند، ولی فرماندهان ارتش این کار را نمی‌کنند. چون قرارگاه‌های فرماندهی آنها خیلی عقب است و برعکس قرارگاه فرماندهان ما خیلی جلو است. جعفری همچنین به تحرک فراوان فرماندهان سپاه اشاره کرد و گفت: شما حسین خرازی را ببینید که دیشب ساعت 10 کجا بوده؟ ساعت ١ نصف شب کجا بوده؟ نماز صبحش را کجا خوانده؟ ظهر کجا بوده؟ تحرک و وضعیتی که او دارد فرماندهان ارتش ندارند.
سرانجام محسن رضایی با بیان این نکته که «موضوع اصلی فهم مسئله و تفهیم و انتقال کارها و مأموریت‌ها است که علی‌القاعده باید در جلسات صورت بگیرد» والا نمی‌شود که دو نفر را به‌هم وصل کرد»، به‌نوعی به این بحث خاتمه داد.(1)
1
درحالی‌که در جبهه خودی تلاش برای رسیدن به یک طرح مانور مطلوب در ابعاد مختلف آن همچنان ادامه دارد، ارتش عراق تلاش‌های خود را برای مقابله با نیروهای ایرانی افزایش داده است.
طبق اطلاعات به‌دست‌آمده، ارتش عراق فرماندهی پدافند منطقه عملیاتی را، که تاکنون دراختیار لشکر٤ بود، به لشکر٧ به فرماندهی سلطان هاشم سپرده است و در محورهای حساسی همچون منطقه قزلجه، نالپاریز و به‌ویژه ارتفاعات کانی‌مانگا، یگان‌های تازه‌نفس را جایگزین نیروهای قبلی و آسیب‌دیده کرده است. علاوه‌براین برای تقویت محور نالپاریز و کانی‌مانگا ٢ گردان جدید به نیروهای موجود در آنجا افزوده است. این درحالی است که طبق اطلاعات قبلی، بیش از یک تیپ از نیروهای عراقی در غرب و شمال کانی‌مانگا استقرار دارند و در روی این ارتفاعات نیز حدود ٩ گردان عراقی موضع گرفته‌اند. با استناد به این اطلاعات محسن رضایی پس از نشستی با سیدرحیم صفوی و علی اسحاقی (مسئول شنود قرارگاه خاتم) گفت: دشمن کانی‌مانگا را سخت گرفته و می‌خواهد مقاومت کند و آنجا را نگه دارد.(2)
علی اسحاقی نیز در تأیید نظر محسن رضایی افزود: تقویت‌ها و تعویض‌های انجام‌شده در منطقه نشان می‌دهد که دشمن تصور می‌کند ادامه عملیات ما از محور کانی‌مانگا و غرب آن است. حتی برای بازپسگیری ارتفاع لری و بخشی از ارتفاعات پنجوین که توسط لشکر١٤ امام حسین(ع) تصرف شده است، نقشه‌هایی دارد.(3)
در همین حال یک گزارش ارسالی به قرارگاه از تصمیم یک گردان عراقی برای حمله به ارتفاع 1672 پنجوین که لشکر14 امام حسین(ع) در شب‌های گذشته به تصرف درآورده بود،
حکایت داشت. شنود قرارگاه خاتم موفق به کشف محل تجمع این گردان شد و بلافاصله رحیم صفوی از توپخانه ارتش خواست که آن منطقه را هدف قرار دهد. هرچند از چگونگی اجرای آتش و میزان تلفات گردان مزبور خبری به قرارگاه نرسید، ولی عدم تعرض به ارتفاع 1672 نشان می‌داد که آتش اجراشده بر روی نیروهای عراقی مؤثر بوده است(1)
1
در جریان چند درگیری بین افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی و نیروهای جمهوری اسلامی در مناطق کردنشین استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان، ٢٩ تن از اشرار کشته یا زخمی شدند و ٣ تن دیگر نیز دستگیر شدند. از نیروهای خودی نیز یک نفر شهید و ٨ تن زخمی شدند. در این حوادث خساراتی نیز به اموال عمومی وارد آمد.
یک گروه از نیروهای ژاندارمری هنگام اجرای عملیات گشت‌زنی در نزدیکی روستای عباس‌آباد در شمال سنندج، مورد حمله عناصر مسلح غیرقانونی قرار گرفتند. در این درگیری یک خودروی آیفا، یک خودروی جیپ و یک دستگاه بی‌سیم پی.آر.سی٧٧ منهدم شد و یک تن از افراد خودی شهید و ٤ تن زخمی شدند، از مهاجمان نیز 7 تن کشته یا زخمی شدند.(2)
در نزدیکی روستای پیچاقچی واقع در جنوب‌شرقی صائین‌دژ نیز 60 تن از افراد هیز افشار علیه یک گروه 45 نفری از نیروهای سپاه که درحال بازگشت از عملیات گشتی بودند، عملیات کمین اجرا کردند، ولی با هوشیاری و عکس‌العمل به‌موقع نیروهای خودی مواجه شدند و در یک درگیری چهارساعته، ٨ تن از مهاجمان کشته یا زخمی شدند. از افراد سپاه صائین‌دژ نیز 2 تن مجروح شدند. افراد هیز افشار که بدون هیچ دستاوردی مجبور به ترک منطقه شده بودند، ٢ تن از کارگران محلی جهاد سازندگی را گروگان گرفته و با خود بردند. در این درگیری 13 جعبه انواع فشنگ، یک جعبه نارنجک دستی، 3 جعبه موشک آر.پی.جی7، یک جعبه نارنجک تفنگی و 7 جعبه گلوله خمپاره60 مصرف شد که از شدت درگیری حکایت می‌کند.(3)
در حادثه دیگری در روستای قاوخان در جنوب سقز، چته‌های حزب دمکرات به افراد خودی حمله کردند. پس از چند ساعت درگیری یک تن از افراد وابسته به این حزب به‌همراه اسلحه و مهمات مربوط به آن دستگیر شد. از افراد خودی نیز ٢ تن زخمی شدند.(4)
در منطقه عمومی سقز نیز افراد حزب دمکرات در حوالی روستای تموغه در جنوب‌غربی این شهر، یک خودروی دیزل حفاری را که متعلق به شرکت آب بود، ربوده و در منطقه‌ای دور از این آبادی به آتش کشیده و سپس آن را به دره پرت کردند.(5)
در همین حال، در مهاباد، عده‌ای از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی ساختمان کمیته امداد امام خمینی را به آتش کشیدند. همچنین در شمال‌غربی دیواندره، چند تن از افراد سازمان کومه‌له با حمله به روستای زرینه تمامی وسایل و اموال شرکت تعاونی این روستا را غارت کردند(6)
1) همان، صص 5 و ٩.
2) سند شماره 78792 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 13/8/1362؛ و- سند شماره 89258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی سپاه پاسداران، 18/8/1362.
3) سند شماره 364461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه صائین‌دژ (طرح و برنامه عملیات) به سپاه پاسداران منطقه١١ (طرح و برنامه عملیات)، 8/9/1362.
4) سند شماره 320266 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به نخست وزیری، 10/8/1362؛ و- سند شماره 320547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 15/8/1362.
5) سند شماره 339830 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سقز به استانداری کردستان، 17/8/1362؛ و- سند شماره 34005 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان (رکن٣) به فرماندهی قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن٣)، 12/8/1362؛ ص١.
6) سند شماره 241652 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان (رکن٢) به فرماندهی سپاه پاسداران کردستان، 21/8/1362.
از سوی دیگر، نیروهای خودی برای مقابله با افراد حزب دمکرات مقر آنها در منطقه مرزی حوالی روستای نیروان در جنوب‌غربی بانه را با گلوله توپ هدف قرار دادند. در این حادثه ١٤ تن از افراد حزب کشته یا زخمی شدند؛ یکی از کشته‌شدگان از مسئولان این حزب بود.(1)
در قروه نیز نیروهای سپاه این منطقه ٢ تن از افراد وابسته به سازمان کومه‌له را دستگیر کردند.(2)
1
امروز نیز تسلیم‌شدن افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان ادامه یافت و در سلماس و میاندوآب، ٤ تن از افراد وابسته به این حزب با دردست‌داشتن ٢ قبضه سلاح انفرادی خود را به نیروهای سپاه منطقه معرفی کردند. یکی از این افراد از خوانین منطقه برشخوران سلماس بود.(3)
درپی فراگیرشدن پناهندگی افراد حزب دمکرات به نیروهای نظامی و انتظامی، هیئتی ازسوی دفتر سیاسی حزب دمکرات برای بررسی علل این امر و جلوگیری از تداوم آن به منطقه ارومیه وارد شد.
در همین حال، قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در گزارشی ضمن بررسی موضوع پناهنده‌شدن عناصر حزب دمکرات به این موارد به‌عنوان دلایل افزایش پناهندگی اعضای این حزب در ارومیه اشاره کرده است:
١. تسلیم‌شدن تعداد زیادی از افراد وابسته به حزب دمکرات، به‌طوری‌که پیشمرگان هیز (احتمالاً هیز سیمیتکو) که قبلاً بین 150 تا 170 نفر بود به حدود 100 نفر رسیده است. 2. ضعف تشکیلاتی مسئول کمیته شهری حزب دمکرات ارومیه. ٣. دستگیرشدن مسئول قبلی کمیته شهری حزب دمکرات ارومیه. ٤. تسلیم‌شدن ٢ تن از مسئولان کمیته شهری حزب دمکرات ارومیه. ٥. ناراضی‌بودن عده زیادی از افراد هیز از فرمانده. 6. وجود شایعاتی درباره تسلیم‌شدن بعضی از اعضای کمیته شهری حزب دمکرات ارومیه.(4)
علاوه‌بر افراد وابسته به حزب دمکرات، برخی افرادی که قبلاً با بسیج همکاری می‌کردند و پس از مدتی به حزب دمکرات پیوسته بودند نیز خود را به نیروهای نظامی و انتظامی تسلیم می‌کنند. به‌طوری‌که در چند روز اخیر، ٢٤ تن از نیروهای محلی بسیج روستائی آویهنگ که منطقه را ترک کرده یا به گروه‌های مسلح غیرقانونی مهاجم پیوسته بودند خود را به پایگاه‌هایی که قبلاً در آنجا خدمت می‌کردند، معرفی کردهاند(5)
2
در ادامه تمهیدات نظامی و سیاسی عراق به‌منظور بازداشتن ایران از ادامه حملات زمینی، رادیو صوت‌الجماهیر گزارش داد: صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، امروز در منطقه عمومی پنجوین «با تنی چند از رزمندگان بخش لشکر یکم دیدار کرد. این دیدار با حضور تنی چند از افسران فرماندهی
1) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره ٨، 17/8/1362، ص6.
2) سند شماره 352116 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات منطقه11، 11/8/1362.
3) سند شماره 355052 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات میاندوآب به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 12/8/1362؛ و- سند شماره 352121 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی اطلاعات سلماس به فرماندهی اطلاعات منطقه١١، 11/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ (قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)) به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 25/8/1362.
4) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص10.
5) سند شماره 320266 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به نخست‌وزیری، 12/8/1362؛ و- سند شماره 355131 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (اطلاعات) به منطقه11 (اطلاعات)، 17/8/1362.
نیروهای مسلح صورت گرفت.»(1)از سوی دیگر، رادیو ابوظبی نیز اعلام کرد ملک فهد پادشاه عربستان، نامهای ازسوی رئیس‌جمهور عراق دریافت کرده که «مفاد آن فاش نشده است.» بنا به این گزارش قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق، نامه صدام را هنگام ملاقات با فهد تسلیم وی کرده است.(2)
1
برخی از مطبوعات غربی به انعکاس ادعای دیروز عراق درمورد عملیات دریایی این کشور در نزدیکی بندر امام خمینی پرداختند.
روزنامه لوماتن (چاپ پاریس) دراین‌مورد نوشت: «دیروز 2 کشتی ایرانی در مدخل خلیج‌فارس نزدیک بندر [امام] خمینی توسط نیروی دریایی و هوایی عراق و 2 کشتی دیگر در مدخل این بندر به‌علت مین‌گذاری منهدم شدند و این درحالی است که عراق 10 روز پیش اعلام کرده بود مدخل بندر [امام] خمینی را به‌منظور انصراف نفتکش‌ها از نزدیک‌شدن به بندر مذکور مین‌گذاری کرده است.»(3)
روزنامه‌های امریکایی وال استریت ژورنال، واشنگتن پست و نیویورک تایمز نیز ادعای عراق درمورد غرق 5 کشتی حامل کالاهای ایران در آب‌های منتهی به بندر امام خمینی را درج کردند. بااین‌حال نیویورک تایمز خاطرنشان کرد: «فرماندهی عالی نیروهای عراق هیچ‌گونه جزئیاتی از نوع کشتی‌های ایرانی نداد و فقط آنها را اهداف دریایی دشمن نامید؛ اصطلاحی که عراق آن را هم برای کشتی‌های تجارتی و هم نظامی ایران استفاده می‌نماید.»(4)
خبرگزاری کیودو از بیروت نیز با اشاره به گزارش دیروز منابع نظامی عراق دراین‌مورد اعلام کرد: «شرکت‌های نفتی ژاپن بدون هیجان و با آرامی با این گزارش برخورد کردند ولیکن گفتند که ازنظر آنان هیچ‌گونه تغییر عمده‌ای در جنگ ایران و عراق روی نداده است.» کیودو همچنین افزود که یک مقام شرکت "اید میتسو کوسان" ضمن تردید در صحت ادعای مذکور گفت: «ایران و عراق دست به یک جنگ روانی علیه یکدیگر زده‌اند.» وی تأکید کرد: «این گزارش بیشتر به یک داستان تخیلی شبیه است.»(5)
2
رئیس‌جمهور اعلام کرد امروز در دنیا قدرتی وجود ندارد که بتواند جمهوری اسلامی را به زانو درآورد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، امروز در مراسم صبحگاه پرسنل منطقه هوایی مهرآباد تهران با اشاره به اینکه پرسنل نیروی هوایی توانستند حس افتخار ملت ایران را زنده کنند، اظهار کرد: «هرچند دشمن قبل و بعد از شروع جنگ تحمیلی تبلیغات سوء زیادی کرده است، اما علی‌رغم همه این جوسازی‌ها، ارتش و نیروی هوایی سربلند ما همان‌گونه سربلند باقی ماند.» وی همچنین با یادآوری اینکه «اولین گروه نظامی که انقلاب اسلامی را پذیرا شد پرسنلی از نیروی هوایی
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 11/8/1362، ص6، رادیو صوت‌الجماهیر، 10/8/1362.
2) همان، 12/8/1362، ص5، رادیو ابوظبی، 10/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 227، 11/8/1362، ص7، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 12/8/1362، صص 13 و 14، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 227، 11/8/1362، صص 3 و 4، توکیو - خبرگزاری کیودو، 10/8/1362.
بودند»، خطاب به آنان گفت: «شما موظفید این خط را ادامه دهید.»
رئیس شورای‌عالی دفاع همچنین خاطرنشان کرد: «به‌وضوح دیده‌ام که قدرت‌های بزرگ با عوامل نفوذی خود و با اتکا به دل‌های افراد غیرمسئول مایل بوده‌اند درصورت امکان نیروی هوایی را به‌کلی متلاشی کنند. البته واضح است که این کار را نمی‌توانستند و نخواهند توانست انجام دهند.» وی سپس تأکید کرد: «هدف دشمن را برای تلاشی نیروی هوایی بشناسید و با آن با قاطعیت برخورد کنید. هرچند چهره افتخارآمیز جهانی جمهوری اسلامی آسان به دست نیامده است و امروز نیز در دنیا قدرتی وجود ندارد که بتواند آن را به زانو درآورد.»
رئیس‌جمهور سپس سیاست‌های امریکا در مناطق مختلف اعم از لبنان، امریکای مرکزی و غرب آسیا را ناموفق خواند و افزود: «ما احساس قدرت می‌کنیم، نه قدرت توپ و تانک و هواپیما بلکه قدرت و نیروی عظیم انسان‌های مؤمن و پایدار که تجهیزات آنها [قدرت‌های بزرگ] یارای مقابله با آن را ندارند. ما دشمنان خود را در همه‌جا تهدید کرده‌ایم و آنها را به عکس‌العمل انفعالی واداشته‌ایم.»(1)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی در دیدار با وزیر امور خارجه و جمعی از سفرا و کارداران جمهوری اسلامی ایران در کشورهای اروپایی و امریکایی تأکید کرد: باید آن‌قدر جهاد کنیم تا دنیا باور کند ما حق خودمان را می‌گیریم. حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی در این دیدار با بیان اینکه «براساس تعلیمات اسلام مقیدیم که بر واقعیت و حقیقت تکیه کنیم و نمی‌توانیم با توطئه و دروغ‌پردازی به اهداف خود دست یابیم»، به تهاجم اخیر امریکا به گرانادا درپی انفجار مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت اشاره و اظهار کرد: «امریکا نیکاراگوئه را که انقلابی مردمی داشته است مورد توطئه قرار می‌دهد و منطقش این است که ما نمی‌توانیم نزدیک کشورمان کشورهای کمونیستی را تحمل کنیم. البته این حرف قابل‌قبول نیست، اما برطبق آن چگونه توقع دارند که کشورهای مسلمان و عرب و جهان سوم حضور اسرائیل را به‌عنوان اهرم اقتصادی و نظامی و اطلاعاتی تحمل کنند.» وی افزود: «ما با چنین سیاست‌ها و چنین شیطان‌هایی روبه‌رو هستیم و ابزارهایی مثل مطبوعات و خبرگزاری‌ها و مجامع عمومی هم که توسط آنها اداره می‌شوند، نداریم.»
رئیس مجلس آن‌گاه با اشاره به توانایی ایران در حفظ و بستن تنگه هرمز افزود: «اگر این اهرم در دست کشور ماجراجویی بود می‌توانست با استفاده از آن باج زیادی بگیرد، ولی ما با چنین کارهایی موافق نیستیم. امریکا هم اگر به ایران بیاید در باتلاقی گرفتار می‌شود که نمی‌تواند از آن خارج شود.» هاشمی رفسنجانی تأکید کرد: «امریکا برای آمدن به ایران راهی ندارد و قبلاً هم این را در طبس آزمایش کرده است. امریکا درباره ایران تمام کارهایی را که می‌توانسته کرده است و عراق و عربستان را هم او در مقابل ایران قرار داده است.»
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 11/8/1362، ص12.
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در ادامه سخنان خود به هماهنگی سیاست‌های نظامی دو ابرقدرت اشاره کرد و گفت: «امریکا و شوروی باهم تفاهم دارند و بااینکه هریک از محیط شلوغی که توسط دیگری ایجاد شده است استفاده می‌کنند. وقتی امریکا به گرانادا حمله کرد، شوروی هم سی‌هزار سرباز دیگر وارد افغانستان کرد.» وی سپس اضافه کرد: «بااین‌حال ما حتی از حربه‌های حق خود نیز کمتر استفاده می‌کنیم. ما می‌توانیم از اهرم‌های اقتصادی برای اهداف سیاسی خود با صراحت استفاده کنیم و در یک مورد درباره ژاپن همین کار را کردیم و آنها مجبور شدند به‌نوعی از معامله تهاتری تن بدهند و نفت ما را بخرند.» رئیس مجلس در پایان خطاب به نمایندگان جمهوری اسلامی ایران در کشورهای اروپایی و امریکایی گفت: «دنیا به‌دنبال حق و انصاف نیست و ما باید مانند بچه‌هایمان که در جبهه‌ها هستند از اسلام دفاع کنیم. شما هم در دنیایی که تناسبی با روح شما ندارد باید بسیار تلاش و حتی جهاد کنید و شب و روز خود را صرف انقلاب کنید تا پس از یک دوره کار زیاد به جایی برسیم که دنیا باور کند که ما حق خود را می‌گیریم و حق کسی را هم نمی‌خواهیم.»(1)
1
معاون نخست‌وزیر عراق مدعی شد کشورش بااینکه در شرایط جنگی به سر می‌برد اقتصاد نیرومندی دارد.
به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر، طه یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر عراق که به نمایندگی از صدام حسین در افتتاحیه بیستمین نمایشگاه بین‌المللی عراق شرکت کرده بود ضمن اعلام این مطلب گفت: «اگر بگوییم که علی‌رغم برخی مشکلات مالی که در سه‌ماهه اخیر سال 1983 درنتیجه کاهش عایدات نفتی [حاصل از] خط لوله نفتی سوریه بروز کرده لیکن عراق توانسته است خود را با این وضع جدید تطبیق نماید، گزاف نگفته‌ایم.» وی اضافه کرد: «عراق مرحله تطبیق را پشت سر گذاشته و در مرحله جبران است.» به گفته وی دلایل این امر، پایان کار احداث خط لوله نفت این کشور به ترکیه در آینده نزدیک و نیز «دریچه‌های جدیدی» است که ازطریق عربستان به روی عراق گشوده می‌شود.(2)
به گزارش خبرگزاری آلمان‌شرقی، در نمایشگاه بین‌المللی بغداد «بیش از 1800 مؤسسه اقتصادی از 60 کشور شرکت دارند.»(3)رادیو ریاض نیز در گزارشی از شرکت وزیر بازرگانی عربستان در بیستمین نمایشگاه بین‌المللی عراق به‌منظور افتتاح غرفه عربستان خبر داد.(4)همچنین به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر، وزیر بازرگانی هلند و هیئت همراه امروز با معاون اول نخست‌وزیر عراق ملاقات کرد. رمضان در این دیدار «نقش هلند درپیاده‌کردن چندین طرح و برنامه در عراق آن‌هم در شرایط بحران جنگ این کشور با ایران را مورد ستایش قرار داد.» بنا به این گزارش، «معاون اول نخست‌وزیر عراق و وزیر بازرگانی هلند آخرین تحولات جنگ ایران و عراق را مورد تبادل‌نظر قرار دادند.»(5)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 12/8/1362، صص 13 و 16.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 227، 11/8/1362، ص43، رادیو صوت‌الجماهیر، 10/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 12/8/1362، ص20، بغداد - خبرگزاری آلمان‌شرقی، 11/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 11/8/1362، ص6، رادیو ریاض، 10/8/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/8/1362، ص4، رادیو صوت‌الجماهیر، 10/8/1362.
در همین حال امروز وزیر بازرگانی و کشتیرانی نروژ نیز با عبدالجبار عبدالرحیم وزیر حملونقل عراق، درمورد «راه‌های گسترش روابط میان دو کشور درزمینه حملونقل» دیدار و گفت‌وگو کرد.(1)
1
معاون وزیر امور خارجه ژاپن به دیدار خود از بغداد بدون اخذ اطمینان از خودداری عراق از حمله به مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی پایان داد.
رادیو کلن امروز در گزارشی ضمن اشاره به خاتمه دیدار توشی جیرو ناکاجیما معاون وزیر امور خارجه ژاپن از بغداد گفت: ناکاجیما «در جریان این دیدار ظاهراً نتوانسته از عراق قول و اطمینان بگیرد که نیروهای مسلح عراق تأسیسات نفتی ایران را که به کمک ژاپنی‌ها ساخته می‌شود مورد حمله قرار نخواهند داد.»(2)از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از توکیو، شینتارو آبه وزیر امور خارجه ژاپن، اعلام کرد معاون وی «درحال‌حاضر به ایران نخواهد رفت و دیدار او از این کشور در اواسط نوامبر [دهه آخر آبان] و یا دیرتر صورت می‌گیرد.» وزیر امور خارجه ژاپن همچنین گفت: «طارق عزیز وزیر خارجه عراق در ملاقاتی که روز یکشنبه با ناکاجیما انجام داد به وی اطمینان داد که عراق به‌خاطر روابط دوستانه‌اش با ژاپن تقاضای این کشور را مورد توجه قرار خواهد داد.»(3)
در همین حال، شرکت میتسوئی ژاپن «امکان به‌تأخیرافتادن ازسرگیری کار ساختمان مجتمع پتروشیمی ایران و ژاپن را به‌دلیل گزارش حمله نیروی دریایی عراق به کشتی‌های ایرانی رد کرد.» به گزارش خبرگزاری ژاپنی کیودو مقامات این شرکت «ضمن ابراز نگرانی از افزایش تشنج در خاورمیانه [غرب آسیا] گفتند ساختمان مجتمع مزبور طبق برنامه تنظیم‌شده، در ماه ژانویه (دی‌ماه) از سر گرفته خواهد شد. لیکن این مقامات افزودند طبق توافقی که بین ایرانیان و شرکت میتسوئی شده است ازسرگیری ساختمان مجتمع مزبور هر زمانی که کار با خطر روبه‌رو شود به تأخیر خواهد افتاد.»(4)
2
درپی صدور قطعنامه جدید شورای امنیت سازمان ملل درباره جنگ ایران و عراق و آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس، امروز اخبار و گزارشهای متعددی درباره مواضع دو کشور درگیر جنگ در قبال این قطعنامه و دورنمای تلاش‌های صلح انتشار یافت.
به نوشته روزنامه کیهان، سعید رجایی خراسانی سفیر دائمی ایران در سازمان ملل، در گفت‌وگو با خبرنگار این روزنامه تحولات اخیر منطقه و هشدار ایران درمورد انسداد تنگه هرمز درصورت استفاده از هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد علیه تأسیسات نفتی این کشور را عامل
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 12/8/1362، ص13، بغداد - خبرگزاری عراق، 10/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 11/8/1362، صص 7 و 8، رادیو کلن، 10/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 227، 11/8/1362، ص3، توکیو - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/8/1362.
4) همان، ص4، توکیو - خبرگزاری کیودو، 10/8/1362.
ارائه طرح قطعنامه اخیر ازسوی کشورهای غربی ذکر کرد و افزود: «اما این کشورها به‌جای اینکه مانع از به‌کاربردن سوپراتانداردها بشوند و یا فرانسه را از تحویل این سلاح‌ها بازدارند به فکر افتادند که با تمهیدات سیاسی، شرایطی برای حفظ امنیت خلیج‌فارس آغاز کنند و با چنین شرایطی بود که چنین حرکتی؛ یعنی تهیه پیش‌نویس آغاز شد.» وی همچنین درمورد آراء مثبت داده‌شده به این قطعنامه گفت: «هلند دلیل رأی مثبت دادن خود را به قطعنامه، علاقه [به] آتش‌بس عنوان کرد. برخی امنیت خلیج‌فارس را عنوان کردند و به‌هرحال درمجموع اگرچه 12 کشور رأی مثبت دادند، اما این آراء نشان داد که حمایت قاطع، جامع و کاملی از قطعنامه وجود ندارد و درنهایت نتوانست رأی مثبت کلیه کشورهای عضو شورای امنیت را با خود داشته باشد.»
رجایی خراسانی درمورد ارتباط بین تصویب قطعنامه و تبلیغات شدید اخیر امریکا مبنی‌بر دخالت ایران در انفجار پایگاه‌های امریکا و فرانسه در بیروت گفت: «این امکان وجود دارد که امریکا بخواهد باتوجه‌به جو موجود و ناشی‌از شرایط به‌وجود آورده‌شده، زمینهای برای دخالت [در خلیج‌فارس] داشته باشد؛ چراکه از قبل نیز معلوم بود که ایران باتوجه‌به نادیده‌گرفتن حقوق خود حاضر به پذیرش قطعنامه شورای امنیت نیست.» وی سپس درمورد دلایل ایران مبنی‌بر نپذیرفتن قطعنامه جدید با اشاره به شرایط صدور سه قطعنامه قبلی شورای امنیت خاطرنشان کرد: «چهارمین قطعنامه نیز وقتی صادر می‌شود که سقوط صدام نزدیک است. به این ترتیب هماهنگی در صدور قطعنامه‌های سازمان ملل کاملاً مشخص است و حمایت آنها را از متجاوز نشان می‌دهد.» نماینده ایران در سازمان ملل درمورد اقدام بعدی شورای امنیت اظهار عقیده کرد: «فکر نمی‌کنم شورای امنیت در این مرحله کاری بتواند انجام بدهد؛ چراکه جمهوری اسلامی به‌موقع حرکت کرد و درحقیقت شورای امنیت را با شکست مواجه ساخت. آنها انتظار داشتند که خیلی راحت قطعنامه‌ای با رأی مثبت کلیه اعضا تصویب کنند و بعد بگویند ایران با هر قطعنامه‌ای مخالف است و درنتیجه کشورمان را جنگ‌طلب و بهطورکلی معاند با حرکات سازنده معرفی کنند، اما حرکت به‌موقع جمهوری اسلامی و ارائه قطعنامه‌ای در مقابل قطعنامه شورای امنیت و ارائه پیشنهاداتی جدید حربه‌ای را که می‌خواستند با آن جمهوری اسلامی ایران را جنگ‌طلب نشان بدهند از دست آنها گرفت.» رجایی خراسانی پیش‌بینی کرد: «باتوجه‌به اینکه هدف‌های پشت چنین قطعنامه‌ای را قبلاً افشا کرده‌ایم، قطعنامه احتمالی آینده شورای امنیت بیشتر عادلانه خواهد بود.»(1)
در همین حال وابسته مطبوعاتی سفارت ایران در لندن امروز در یک نشست مطبوعاتی اعلام کرد که «ایران آتش‌بس پیشنهادی سازمان ملل درمورد جنگ سه‌ساله خلیج [فارس] را درصورتی قبول خواهد کرد که دولت عراق به ریاست صدام حسین سرنگون شود.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، روزنامه تایمز ضمن اعلام این مطلب افزود: سفارت ایران «در تلاش برای تغییردادن جهت افکار خارجی‌ها به نفع ایران، اخطار ایران مبنی‌بر اینکه درصورت
1) روزنامه کیهان، 10/8/1362، ص2.
استفاده عراق از موشکهای اگزوست توسط هواپیماهای سوپراتاندارد، تنگه هرمز را بر روی تمامی کشتی‌ها مسدود خواهد کرد را تکرار کرد.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری عراق گزارش داد این کشور از قطعنامه جدید شورای امنیت که «خواستار پایان فوری خصومت در خلیج عربی [فارس] شد» استقبال کرده است. بر پایه این گزارش، تصمیم عراق به پذیرش قطعنامه مذکور در نشست مشترک شورای فرماندهی انقلاب و فرماندهی منطقه‌ای حزب سوسیالیست بعث عرب به ریاست صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، اتخاذ گردید. به‌دنبال این نشست بیانیه‌ای صادر و اعلام شد: «دولت عراق تعهد خود را نسبت به قسمت دوم قطعنامه شورای امنیت که از ایران و عراق خواسته است تا به عملیات نظامی علیه هدف‌های غیرنظامی من‌جمله مناطق مسکونی خاتمه دهند اعلام می‌دارد.» در بیانیه مذکور آمده است: «دولت عراق که به‌منظور رسیدن به یک راه‌حل عادلانه و افتخارآمیز برای درگیری با ایران، خالصانه با شورای امنیت همکاری می‌کند تمام قطعنامه‌های صادره ازسوی شورا دررابطه‌با جنگ عراق - ایران را قبلاً پذیرفته بود، ازاین‌رو دولت عراق از قطعنامه شماره 540 شب گذشته شورای امنیت استقبال می‌کند.»
در ادامه، بیانیه عراق نکاتی را مورد تأکید قرار داده است؛ ازجمله درمورد بند 2 قطعنامه 540 که ناظر بر نقض حقوق بشر و درخواست توقف تمامی حملات به مناطق غیرنظامی است، ضمن اینکه ایران را به گلوله‌باران مناطق غیرنظامی عراق متهم ساخته، اعلام کرده که عراق آماده است با ایران تحت نظارت سازمان ملل موافقت‌نامه‌ای به‌منظور خودداری از حمله به اهداف غیرنظامی امضا کند. این بیانیه همچنین ایران را به نقض قرارداد ژنو درزمینه رفتار با زندانیان جنگی متهم و توجه انظار را به تخلف از این قرارداد درارتباط‌با زندانیان جنگی عراق جلب کرده است.
بیانیه مذکور درمورد بند 3 قطعنامه درخصوص آزادی کشتیرانی در آب‌های بین‌المللی؛ ازجمله «گذرگاه‌های آبی و راه‌های آبی قابل‌استفاده برای کشتیرانی» موافقت عراق را اعلام کرده، اما عملی‌کردن آن را منوط به پذیرش ایران دانسته است. این بیانیه سپس هشدار داده است: «درصورتی‌که طرف دیگر قطعنامه را رد کرده یا در حالتی قبول کند و سپس نسبت به آن عمل نکند، [یا] اگر طرف دیگر با هرگونه عملی یا اقدامی درصدد نادیده‌گرفتن حقوق طبیعی عراق از آزادی کشتیرانی در خلیج [فارس]، تنگه هرمز یا آبراه‌های منتهی به آن و استفاده از بنادر عراقی و آبراه‌ها به هر منظور باشد دولت عراق حق اتخاذ هرگونه اقدامات لازم را برای حفظ و دفاع از منافع حیاتی عراق محفوظ می‌دارد.»
عراق درمورد بند 4 قطعنامه درخصوص راه‌های تضمین توقف خصومت و اعزام ناظران سازمان ملل به این منظور، آمادگی خود را برای همکاری با دبیرکل سازمان ملل و نیز «مذاکرات جهت رسیدن به یک راه‌حل عادلانه افتخارآمیز مورد قبول طرفین» برطبق بند نخست قطعنامه اعلام کرده و «نسبت به هر تلاشی جهت انجام قسمتی از قطعنامه هشدار» داد. بیانیه عراق دراین‌زمینه تصریح
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 12/8/1362، ص9، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/8/1362، به نقل از روزنامه انگلیسی تایمز.
کرده موافقت این کشور با قطعنامه اخیر شورای امنیت بر مبنای "کلیت قطعنامه" است.(1)
همچنین به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر، طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، امروز هشدار داد: «چنانچه دولت ایران به تجاوزات خود علیه عراق ادامه بدهد یا اینکه بخواهد شعله‌های جنگ را در خلیج [فارس] گسترش دهد دولت عراق تأسیسات اقتصادی ایران را بمباران خواهد کرد.» وی افزود: «دولت عراق برای خاتمه‌دادن به اختلافات خود با ایران همه‌گونه تلاش‌های صلح‌جویانه خود را به آزمایش گذاشت، ولی این تلاش‌ها با یکدندگی و لجاجت حکام تهران برای ادامه‌دادن به جنگ مواجه گردید.»(2)
1
نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد از دبیرکل این سازمان و فعالیت‌های اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد درزمینه میانجیگری در جنگ ایران و عراق اعلام حمایت کرد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، درپی انتشار سخنان روز گذشته سعید رجایی خراسانی سفیر ایران در سازمان ملل مبنی‌بر اینکه «ایران میانجیگری [اولاف] پالمه را نمی‌پذیرد»، نخست‌وزیر سوئد امروز در اظهاراتی موضع رجایی خراسانی را «مغایر راه‌حل شورای امنیت که خواستار برقراری آتش‌بس فوری در خلیج [فارس] شده» دانست و گفت: «دبیرکل سازمان ملل از من خواسته است باوجود سمت نخست‌وزیر سوئد مأموریت میانجیگری خود را دنبال کنم و من هم تا آنجا که ما دو نفر تشخیص دهیم امکان نتیجه‌گیری وجود دارد، این میانجیگری را دنبال خواهم کرد.» پالمه همچنین اضافه کرد که «تلاش‌های او گاهی اوقات ناامیدکننده به نظر می‌رسد زیرا اوضاع ظاهراً بسیار وخیم به نظر می‌آید و حتی احساس می‌شود این خطر وجود دارد که این جنگ به‌صورت جنگ بین‌المللی درآید.» وی با تأکید براینکه «همه‌چیز به هواپیماهای فرانسوی و اقدام‌های ایران بستگی دارد»، خاطرنشان کرد که «قصد ندارد در آینده نزدیک عازم منطقه جنگی دو کشور شود، زیرا این عمل هنگامی قابل‌اجراست که دو کشور رقیب بخواهند جنگ را تمام کنند و احتیاج به یک میانجی داشته باشند.»(3)
درعین‌حال، خبرگزاری آسوشیتدپرس از سازمان ملل گزارش داد رجایی خراسانی پس از اظهار تردید درمورد حمایت ایران از مأموریت پالمه، در پاسخ به تماس تلفنی کوردووز معاون دبیرکل سازمان ملل، «بر اطمینان دولت متبوعش به دبیرکل سازمان و فعالیت‌های اولاف پالمه تأکید ورزیده و گفته است که این حمایت همچنان تغییرناپذیر مانده است.»(4)
2
صدور قطعنامه 540 موج خبری گسترده‌ای را در رسانه‌های خارجی درپی داشت. دراین‌حال وزیر امور خارجه فرانسه تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق را تأیید کرد.
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی از جک تامسون خبرنگار خود درخصوص تصویب قطعنامه 540
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 227، 11/8/1362، صص 13 و 14، بغداد - خبرگزاری عراق، 10/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/8/1362، ص4، رادیو صوت‌الجماهیر، 10/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 12/8/1362، ص4، استکهلم - خبرگزاری فرانسه، 11/8/1362.
4) همان، ص8، سازمان ملل - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 11/8/1362.
شورای امنیت ضمن اشاره به امتناع پاکستان، مالت و نیکاراگوئه از دادن رأی مثبت به قطعنامه جدید گفت: «امریکا و بریتانیا نیز نسبت به این قطعنامه از خود تردید نشان دادند، اما سرانجام تصمیم گرفتند که هرگونه درخواست برقراری آتش‌بس را مورد تصویب قرار دهند. شوروی نیز به این قطعنامه رأی موافق داد اما علیه هرگونه مداخله درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز دراثر عملیات نظامی هشدار داد.»
بی‌بی‌سی همچنین با اشاره به موضع منفی ایران در قبال قطعنامه اخیر گفت: «ایران بدون شک از همان مراحل اولیه جریان تنظیم و تصویب این قطعنامه خود را با تهدید مواجه می‌دید. قطعنامه شورای امنیت به پیشنهاد کشورهای توگو، زئیر و گویان و با حمایت فرانسه صادر گردید و آشکارا جانب عراق را در جنگ گرفته است. از آن گذشته، هنگام تصویب این قطعنامه ریاست شورای امنیت به‌عهده اردن بود که درحال‌حاضر متحد عراق به شمار می آید و قرار است ماه نوامبر ریاست آن به کشور مالت واگذار گردد. بعضی از دیپلمات‌های سازمان ملل متحد چنین استدلال می‌کنند که اگر فرانسه خواهان تنظیم قطعنامه‌ای بود که ایران احتمالاً آن را مورد قبول قرار می‌داد، می‌باید چند روز دیگر نیز برای آن وقت منظور می‌داشت. اما حتی قبل از تصویب این قطعنامه ایران موضع خود را اعلام داشته بود.» رادیوی مذکور در ادامه ضمن اشاره به موضع عراق در استقبال از قطعنامه 540 گفت: «اما در بیانیه دولت عراق آمده است که عراق فقط درصورتی براساس قطعنامه شورای امنیت عمل خواهد کرد که ایران نیز از آن تبعیت کند.»(1)
رادیو امریکا نیز در گزارشی به نقل از خبرنگار خود در سازمان ملل با اشاره به اظهارات رجایی خراسانی درمورد فعالیت اردن در جلسه دیروز شورا علیه ایران که به حذف پیش‌نویس قطعنامه پیشنهادی ایران از دستورکار جلسه شورای امنیت انجامید، گفت: «برخی از دیپلمات‌های غربی به‌طور خصوصی گوشزد می‌کنند که برداشت ایران درست است.» رادیو امریکا افزود: «بنا بر این گزارش، به‌رغم بی‌میلی برخی از اعضای شورا، اردن و فرانسه شورا را به رأی‌گیری شتاب‌زده درباره قطعنامه ناگزیر کرده بودند.»(2)
همچنین خبرگزاری فرانسه از سازمان ملل درباره رفتار پاکستان در روند تصویب قطعنامه 540 گزارش داد: این کشور «به‌گونه‌ای شاخص و قوی از ابراز نظر خودداری نمود و اعلام کرد که با رأی ممتنع به این قطعنامه نقش بی‌طرفی خود را به‌عنوان یک عضو کمیته صلح اسلامی حفظ می‌کند.» بر پایه این گزارش، شاه‌نواز نماینده پاکستان، تأکید کرد «برای پایان‌بخشیدن به این جنگ سه‌ساله لازم است درپی پیشرفت روندی از صلح بود که دو جناح ذی‌نفع در آن دخالت داشته باشند.» وی تصریح کرد: «ناتوانی شورای امنیت در پاسخگویی به نگرانی‌ها و بدگمانی‌های ایران به‌ویژه در مراحل اخیر جنگ سبب شده که ایران به یک قضاوت نسبتاً تند درباره ظرفیت و توانایی این شورا در ایفای یک نقش فعال به‌عنوان صلح‌آفرین برسد.» خبرگزاری فرانسه افزود: «نماینده پاکستان از ایران و عراق درخواست کرد که نسبت به وضعیت وخیم منطقه و این جنگ از خود
حساسیت نشان داده و در تحقق صلح به نفع حفظ موجودیت و استقلال خود شتاب کنند.» وی سپس خاطرنشان کرد: «به‌درازاکشیدن جنگ ایران و عراق در منطقه که بار موضوعات انفجارآمیزی را بر دوش می‌کشد خطر دخالت قدرت‌های بزرگ را در بر دارد.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارش دیگری نظر خبرنگار خود در سازمان ملل را درباره انگیزه و آثار احتمالی صدور قطعنامه اخیر جویا شد. خبرنگار بی‌بی‌سی پس از آنکه انگیزه مشترک کشورهای غربی در صدور این قطعنامه را تضمین جریان انتقال نفت عنوان کرد، افزود: دراین‌میان «فرانسه دلیل خاصی داشته است و آن دلیل این است که این کشور می‌خواهد خود را از این سرزنش که سلاح‌های ساخت فرانسه هدف‌های ایرانی را منهدم می‌سازد و به‌دنبال آن ایران احتمالاً جریان نفت در خلیج [فارس] را مختل می‌سازد، مبری کند.» خبرنگار مذکور در پاسخ به این سؤال که «شورای امنیت سازمان ملل اینک بدون هیچ رأی مخالفی خواستار یک آتش‌بس محدود میان ایران و عراق شده است، ولی آیا قطعنامه‌هایی توخالی و غیرقابل اجرا نظیر همین قطعنامه، اعتبار سازمان ملل را کاهش نمی‌دهند؟» گفت: «در اینجا [سازمان ملل] نیز بسیاری همین عقیده را دارند. من با نماینده امریکا در شورای امنیت که معاون رئیس شورا نیز هست صحبت کردم. وی با این عقیده موافق نبود و می‌گفت شورا باید قطعنامه‌های مفید را تصویب کند حتی اگر یکی از طرف‌های درگیر آن را نپذیرد. بااین‌همه به‌سختی امکان دارد این قطعنامه خاص نتیجه مستقیمی در بر داشته باشد.» وی سپس درباره اینکه «به نظر نمی‌رسد جنگ خلیج [فارس] به پایان خود نزدیک‌تر شده باشد»، اظهار عقیده کرد: «چنین چیزی امکان دارد. به نظر می‌رسد ایران رفته‌رفته فکر مذاکره ازطریق شورای امنیت یا سازمان ملل را می‌پذیرد. من فکر می‌کنم علی‌رغم آنکه ایران قطعنامه شورای امنیت را نمی‌پذیرد و شورا را به‌خاطر تصویب آن مورد سرزنش قرار می‌دهد، نشانه‌های بیشتری از تمایل این کشور به مذاکره در دست است.»(2)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، روزنامه فرانسوی لوموند در سرمقاله خود ضمن اینکه تصویب قطعنامه جدید را «موفقیتی برای پاریس» ذکر کرد، نوشت: «تحویل سوپراتانداردها اینک می‌تواند رسماً ازسوی فرانسه تأیید شود.» این روزنامه سپس افزود: «اکنون ایران می‌تواند قطعنامه خود را تسلیم شورای امنیت کند.» لوموند در قسمت دیگری از این مقاله نوشت: «این قطعنامه که تهیه آن سه هفته به طول انجامید به امید جلب همکاری فعال طرفین به درخواست برای برقراری آتش‌بس در خلیج[فارس] محدود شد و علی‌رغم پشتیبانی شوروی از آن، انگلیس و هلند مدت‌ها در تأیید این قطعنامه دچار تردید شده بودند و درحالی‌که نمی‌خواستند به روابط خوبشان با رژیم تهران خدشه‌ای وارد شود، در آخرین لحظات امیدوار بودند که ایرانیان موافقت ضمنی خود را با آن اعلام کنند. ولی پاسخ تهران این بود که این قطعنامه یک توطئه است.»(3)
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین یادآور شد که کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه امروز «پس از دیدار با همتای ایتالیایی‌اش در رم، تحویل سوپراتانداردها به عراق را تأیید کرد.»(1)
رادیو مونت کارلو نیز در گزارشی از نشست مطبوعاتی وزرای امور خارجه فرانسه و ایتالیا، ضمن اشاره به این مطلب گفت که دو وزیر اروپایی در این نشست از قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل به شماره 540 ابراز رضایت کرده و گفتند امیدوارند که «این قطعنامه نقطه عطفی در جهت پایان‌دادن به بحران خلیج [فارس] درپی آغاز یک جنگ طولانی میان عراق و ایران» باشد.(2)
1
اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس درحالی آغاز به کار کرد که خطر گسترش جنگ ایران و عراق به‌نحو بی‌سابقه‌ای بر تصمیمات این شورا سایه انداخته است.
وزرای 6 کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس امروز در دوحه پایتخت قطر گرد هم آمدند تا مقدمات برگزاری چهارمین اجلاس سران شورای همکاری را برای 7 نوامبر 1983 (16 آبان 1362) فراهم کنند. خبرگزاری آسوشیتدپرس با اعلام این خبر افزود: «هدف اصلی از تشکیل این کنفرانس به‌طور عمده بحث درمورد راه‌های مقابله با تهدیداتی است که دررابطه‌با ممانعت از صدور نفت ازطریق تنگه هرمز به عمل می‌آید. همچنین قرار است این کنفرانس درمورد تلاش‌های دسته‌جمعی کشورهای عضو شورای همکاری برای تحکیم اتحاد نظامی خود، میانجیگری برای پایان‌دادن به جنگ ایران - عراق، ازبین‌بردن اختلافات داخلی فلسطینی‌ها و اختلاف سوریه و عراق توصیه‌نامه‌هایی [به‌منظور ارائه به اجلاس سران] تنظیم کند.»
به گزارش آسوشیتدپرس، شیخ احمد بن سیف آل ثانی وزیر امور خارجه قطر، در مصاحبه با روزنامه دولتی الرایه گفت: «قرار است تهدیدات ایران [و] در محتوای کلی‌تر، پایان‌دادن به جنگ سه‌ساله ایران و عراق مورد بررسی وزرای خارجه و کنفرانس سران شورای همکاری خلیج [فارس] قرار گیرد.» وی درمورد تهدید ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز به احتمال مداخله نظامی امریکا و شوروی اشاره کرد و افزود: «از زمان تجاوز شوروی به افغانستان دو ناو شوروی به‌طور دائم در تنگه هرمز مستقر شده‌اند و همچنین حضور نظامی امریکا به‌طور مشابه در تنگه هرمز وجود دارد.» شیخ احمد تأکید کرد: «بستن تنگه هرمز مطمئناً مداخلات نظامی ابرقدرت‌ها برای حمایت از منافعشان را تسریع خواهد کرد.»(3)
در همین حال تماس‌های مقامات نظامی امریکا با دولت‌های منطقه خلیج‌فارس دراین‌زمینه رو به افزایش می‌باشد. به گزارش رادیو کویت، جان آدامز فرمانده نیروهای امریکا در منطقه غرب آسیا، که به‌منظور رایزنی درمورد شرایط امنیتی سرگرم دیدار از کویت است، امروز با شیخ سالم الصباح وزیر دفاع کویت، ملاقات کرد. در این ملاقات کفیل وزارت دفاع و کاردار
سفارت امریکا در کویت نیز حضور داشتند. بنا به این گزارش، آدامز و هیئت نظامی همراه با رئیس ستاد ارتش کویت نیز دیدار و گفت‌وگو کرد(1)
در همین زمینه روزنامه تایمز مالی امروز در تفسیری به قلم کاترین اولن با اشاره به کمک‌های پیشنهادی کشورهای خارج از حوزه خلیج‌فارس برای محافظت از این منطقه نوشت: «اغلب ناظران به‌رغم تشنجات موجود در منطقه انتظار ندارند در جلسه سران کشورهای خلیج‌فارس راه‌حل سیاسی جدیدی برای جنگ ایران و عراق ارائه شود، اما بدون تردید مسئله ادامه کمک‌های مالی به عراق و پیداکردن بهترین شیوه میانجیگری در جنگ مورد بررسی قرار خواهد گرفت. علاوه‌براین کشورهای حوزه خلیج‌فارس احتمالاً سوریه را تحت فشار بیشتری قرار خواهند داد.» براین‌اساس، «وزرای خارجه کویت و عربستان سعودی به‌منظور ترغیب سوریه به بازکردن خط لوله نفت عراق به دمشق سفر می‌کنند.»(2)این درحالی است که سخنان امروز نخست‌وزیر اردن در پارلمان این کشور از احتمال ضعیف موفقیت شورای همکاری خلیج‌فارس دراین‌زمینه حکایت داشت. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، مضرب دران نخست‌وزیر اردن، اعلام کرد: «تلاش‌هایی که اخیراً پادشاهی سعودی، کویت و امارات عربی متحده درجهت میانجیگری بین عراق و سوریه به عمل آورده‌اند موفقیت‌آمیز نبوده است.»(3)
1
انتشار گزارش‌ها درباره انفجارهای بیروت با محوریت متهم‌ساختن ایران و سوریه و مشکلات تصمیم‌گیری امریکا و فرانسه درباره اقدامات تلافیجویانه همچنان ادامه دارد.
امروز فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه، در مصاحبه با شبکه دوم تلویزیون این کشور اعلام کرد: «بااینکه مدارک به‌دست‌آمده دخالت رژیم تهران را در فاجعه بیروت ثابت می‌کند، اما تحقیقات پیرامون این حادثه همچنان ادامه دارد و پس از روشن‌شدن نتیجه تحقیقات و شناسایی عامل یا عاملین این فاجعه دو کشور فرانسه و امریکا تصمیمات لازم را اتخاذ خواهند کرد.»(4)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، روزنامه واشنگتن پست در مقاله‌ای با اشاره به اظهارنظر اخیر کنت دام معاون وزارت امور خارجه امریکا درمورد «شرکت‌داشتن ایرانی‌ها» در بمب‌گذاری‌های بیروت و اطلاع سوری‌ها از این امر نوشت: «این قوی‌ترین اعلام عمومی است که تاکنون یک مقام عالی‌رتبه امریکایی درمورد اتهامات ایران و سوریه درارتباط‌با جریان بمب‌گذاری اخیر عنوان نموده است.» واشنگتن پست درعین‌حال با استناد به بخش دیگری از اظهارات معاون وزارت امور خارجه امریکا افزود: «در میان مقامات دولتی امریکا بر سر ارائه مدارک محکومیت مظنون و عملی‌بودن نوع تلافی امریکا و همچنین اثرات احتمالی آن بر روی کوشش‌های امریکا برای حل جنگ داخلی لبنان و نیز اثرات آن بر روی روابط امریکا با اعراب و جهان، بحث جریان دارد.»
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 11/8/1362، ص6، رادیو کویت، 10/8/1362.
2) همان، صص 14 و 15، رادیو بی‌بی‌سی، 10/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 227، 11/8/1362، ص5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 12/8/1362، ص35، رادیو آزاد ایران، 11/8/1362.
واشنگتن پست همچنین به احتمال «مشارکت بیشتر امریکا و اسرائیل برای مقابله با سوریه» در لبنان درقالب عملیات تلافیجویانه اشاره کرد و نوشت: وزیر دفاع امریکا در جلسه شورای امنیت ملی این کشور هشدار داد که کمک اسرائیل در چنین عملیاتی «به روابط امریکا و کشورهای عرب صدمه می‌زند.»(1)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 227، 11/8/1362، صص 17 - 15، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/8/1362.
1
از صبح امروز، آخرین اقدامات و هماهنگی‌های باقیمانده تا آغاز مرحله سوم عملیات والفجر٤ در سطح قرارگاه بین غلامعلی رشید و عزیز جعفری انجام شد. براین‌اساس، مهدی کیانی، علی فدوی، علی تجلائی و حسن دانایی‌فر هرکدام مأمور پیگیری کار مشخصی شدند و به‌نوعی نمایندگی قرارگاه فرماندهی عملیات در موارد زیر به آنها واگذار شد:
حسن دانایی‌فر به قرارگاه فرماندهی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) رفت و علی تجلائی در قرارگاه فرماندهی لشکر٣١ عاشورا مستقر شد. علی فدوی مأمور هماهنگی امور اطلاعاتی و شناسایی یگان‌ها و مهدی کیانی نیز مسئول پیگیری طرح و احداث جاده چمک به لری و شیخ‌المارین شد.
همچنین در ساعات باقیمانده تا شروع عملیات، کار احداث و تجهیز اورژانس یگان‌ها با سرعت بیشتری پیگیری و به پایان رسید. طبق گزارش‌ها برای تخلیه مجروحان لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) یک واحد اورژانس در زیر ارتفاع خلوزه دایر شد. برای لشکر٣١ عاشورا نیز یک اورژانس با ظرفیت پذیرش 200 مجروح در بین ارتفاعات لری و کنگرک احداث گردید.
یک اورژانس نیز برای تخلیه مجروحان تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) در دامنه شرقی ارتفاع لری بر پا شد، البته این اورژانس به‌علت کمبود وقت با چادر ایجاد شد و قرار است هرچه سریع‌تر آن را در زیر یک بنای سوله‌ای قرار بدهند.
طبق هماهنگی‌های به‌عمل‌آمده، مقرر شد مجروحان لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) پس از اقدامات اولیه پزشکی برای ادامه مداوا به بیمارستان گولان (شمال مریوان) و مصدومان لشکر٣١ عاشورا و تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) هم به بیمارستان اشترآباد (جنوب بانه) انتقال یابند.
همچنین از ساعت 16:30 امروز، واحد مهندسی قرارگاه مقدم حمزه اعلام کرد که کار احداث جاده چمک به لری در قسمت‌هایی که در دید و تیر دشمن قرار ندارند از دو سمت شروع شده است؛ این جاده درصورت احداث کامل حدود 5 کیلومتر طول خواهد داشت. لشکر١٤ امام حسین(ع) برای اجرای مأموریت خود نیاز اساسی به وجود این جاده دارد و فرماندهی این لشکر بارها عنوان کرده که درصورتی می‌تواند نیروهای خود را در منطقه غرب
کانی‌مانگا وارد عمل کند که ساخت جاده از چمک به لری و شیخ‌المارین پایان یافته باشد. ازاین‌رو، فرماندهی قرارگاه با حساسیت خاصی این موضوع را پیگیری می‌کرد و تقریباً هر ساعت از میزان پیشرفت کار گزارش می‌گرفت. واحد مهندسی در آخرین گزارش خود اعلام کرد که در طول ٢ کیلومتر از مسیر مورد نظر شکاف‌های لازم ایجاد شده و دستگاه‌های مهندسی مشغول به کار هستند. گفتنی است واحد مهندسی لشکر١٤ امام حسین(ع) نیز که امکانات و تجهیزات راه‌سازی قابل‌توجهی در اختیار دارد و از مهارت و توانایی ویژه‌ای در امور مهندسی رزمی برخوردار است، با مهندسی قرارگاه مقدم حمزه در این امر مشارکت می‌کرد.
ساعاتی پس از شروع فعالیت واحد مهندسی، دشمن از ساخت این جاده آگاه شد و تقریباً از اوایل شب، محدوده فعالیت دستگاه‌های راه‌سازی را زیر آتش گرفت، بااین‌حال گروه مهندسی همچنان زیر آتش توپخانه‌های عراق به کار خود ادامه داد.(1)
1
علاوه‌بر انجام هماهنگی‌ها برای اجرای مرحله سوم عملیات والفجر4 در رده‌های مختلف، آماده‌سازی یگان‌هایی که قرار است در ادامه این مرحله وارد عمل شوند نیز ازجمله موضوعاتی بود که امشب در قرارگاه فرماندهی پیگیری شد. به این منظور، حسین خرازی و مهدی زین‌الدین فرماندهان لشکرهای ١٤ امام حسین(ع) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) به قرارگاه فراخوانده شدند تا از آخرین وضعیت یگان خود گزارش دهند.
در ابتدا، حسین خرازی درحالی‌که همچنان نگران احداث جاده چمک، لری و شیخ‌المارین بود، بار دیگر تأکید کرد تا زمانی‌که جاده احداث نشود نمی‌تواند هیچ نیرویی را وارد عمل کند. غلامحسین بشردوست نیز که از پایان‌یافتن احداث جاده در موعد مقرر اطمینان کافی نداشت پیشنهاد کرد درصورتی‌که جاده مورد نظر آماده نشد، اگر لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) توانست ارتفاعات 1900 و 1904 کانی‌مانگا را به تصرف درآورد، لشکر١٤ امام حسین(ع) با بهره‌گیری از جاده‌ای که از عقبه خودی (منطقه قزلجه) به کانی‌مانگا می‌رسد و تقریباً در روی خط‌الرأس این ارتفاع به‌سمت جنوب امتداد یافته است، به‌سمت شهر نالپاریز پیشروی و اهداف خود را تصرف کند. حسین خرازی این طرح را رد نکرد ولی گفت: حتی درصورت امکان استفاده از این جاده همه مسیر آن برای خودرو قابل‌تردد نیست. وی همچنان به ضرورت احداث جاده چمک به لری تأکید داشت. خرازی با بیان اینکه «وقتی ما نیرو را حرکت می‌دهیم که متکی به جاده هستیم، جادة لری به چمک و شیخ‌المارین باید باز بشود. ما اول باید مسئله جاده را حل کنیم بعد عملیات کنیم»، افزود: این اهم مشکلات ماست که باید حل شود.
حسین خرازی در پاسخ به این سؤال غلامعلی رشید که «نیروهای شما الآن کجا هستند؟ و کی پای کار و آماده عملیات هستند؟» گفت: ما مشکل وسیله نقلیه داشتیم و مجبور شدیم برخی تدارکات را با قاطر جابه‌جا کنیم، ولی از ساعت 24 دیشب، تعداد 10 دستگاه کامیون به دستمان رسید و نیروها تا ساعت ١٤ امروز به لاله‌حمرین (محل تجمع نیروها و عقبه اصلی لشکر١٤ امام حسین(ع)) می‌رسند.
1) سند شماره 288/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، 9/8/1362 تا 14/8/1362، صص 43 - 39.
پس از حسین خرازی، مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، در مقر فرماندهی حاضر شد. این لشکر قرار است در ادامه مرحله سوم عملیات، در غرب کانی‌مانگا وارد عمل شود و منطقه حدفاصل بادانه تا شمال دشت خرمال را پاکسازی و تأمین کند. لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) به‌علت آنکه ابلاغ مأموریت به این یگان دیرتر از سایر یگان‌ها صورت گرفته در برخی امور ازجمله شناسایی‌ها، عقب‌ماندگی‌هایی دارد که درصدد جبران آن است.
در این جلسه، مهدی زین‌الدین درباره مشکلات شناسایی لشکر که ناشی‌از دیرآمدن نیروهایش به منطقه و دوری منطقه مورد شناسایی و همچنین یافتن راهکار برای اجرای عملیات است، مطالبی بیان کرد. وی گفت: قرار است نیروهای شناسایی در طول روز مسیر را طی کنند و پس از رسیدن به نزدیکی هدف در مکان مناسبی مخفی شوند و سپس در موقعیت مناسب، منطقه مورد نظر و پایگاه‌ها و نیروهای دشمن را شناسایی کنند.(1)
دراینباره غلامعلی رشید از علی فدوی - که ازطرف قرارگاه خاتم مأمور هماهنگی اطلاعاتی بین قرارگاه و یگان‌های منطقه است - خواست که حتی‌المقدور به این لشکر کمک کند و نیروهای بومی را که در امر شناسایی منطقه قرارگاه همکاری دارند دراختیار عناصر اطلاعاتی لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) قرار دهد. فدوی ضمن استقبال از این پیشنهاد اعلام کرد که برای کمک به تیم‌های شناسایی این لشکر آنها را با تیم‌های شناسایی سایر یگان‌ها هماهنگ کرده است تا با هم به شناسایی بروند و از تجربیات آنها استفاده کنند.
در پایان این جلسه، غلامعلی رشید به مهدی زین‌الدین گفت: علاوه‌بر ٢ مأموریتی که به شما ابلاغ شده است شما ٢ گردان دیگر را نیز به‌عنوان احتیاط لشکر٣١ عاشورا در نظر بگیرید و در محل مناسبی مستقر کنید تا اگر لشکر٣١ عاشورا در دستیابی به اهداف خود دچار مشکل شد یا احتیاج به نیروی بیشتری بود این ٢ گردان شما برای تأمین و تکمیل ارتفاع شیخ گزنشین به کار گرفته شود.(2)
1
با فرارسیدن تاریکی، یگان‌های عمل‌کننده آخرین اقدامات خود را برای اجرای مرحله سوم عملیات والفجر٤ در ارتفاعات کانی‌مانگا و غرب آن در محورهای مختلف انجام دادند. نیروهای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) از سه محور در شرق کانی‌مانگا و نیروهای لشکر٣١ عاشورا نیز در حاشیه رودخانه قزلجه در حدفاصل ارتفاع لری و شیخ گزنشین راهی منطقه عملیاتی شدند. نیروهای تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) هم که در غرب ارتفاع لری مستقر بودند برای اجرای مأموریت به‌سمت جنوب منطقه حرکت کردند(3)
1) پیمودن مسیری که نیروهای شناسایی لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) باید از محل استقرار خود در جنوب لری تا منطقه هدف طی می‌کردند، ٧ ساعت زمان می‌برد.
2) سند شماره 6437/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4 (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 11/8/1362، نوار شماره 12976)، داود رنجبر، صص 6 - ١.
3) سند شماره ١٣١/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، صص 101 و 102.
تا ساعت 24، آخرین وضعیت نیروهای این ٣ یگان به این ترتیب بود: در محور ارتفاعات
کانی‌مانگا اغلب گردان‌های لشکر27 حضرت رسول(ص) و لشکر31 عاشورا بدون درگیری از فاصله بین سنگرهای کمین دشمن عبور کرده و به‌سمت خط اصلی عراق در حرکت بودند. در محور غرب کانی‌مانگا نیز نیروهای تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) به‌سمت بادانه در حرکت بودند، ولی هم‌زمان با حرکت این نیروها اطلاعاتی به دست آمد که نشان می‌داد نیروهای دشمن که روز گذشته به منطقه بادانه آمده بودند در این منطقه درحال گسترش هستند. در همین حال گزارش شنود قرارگاه هم حاکی‌از آن بود که دشمن متوجه حرکت نیروهای خودی از محور رودخانه قزلجه (نیروهای لشکر31 عاشورا) شده است ولی تحلیل نادرستی از حرکت نیروهای این لشکر داشته و در گزارش به رده‌های بالاتر اعلام کرده که نیروهای ایرانی در منطقه قزلجه درحال اجرای عملیات گشتی رزمی هستند.(1)
1
به فرماندهی کل طرح و عملیات سپاه پاسداران، 11/8/1362؛ و- سند شماره 230028 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن سیاسی - اطلاعاتی وزارت کشور، 2/9/1362، ص٢٤.
امروز هواپیماهای جنگنده و توپخانه‌های ارتش عراق چند نقطه مرزی استان‌های کردستان و خوزستان را هدف قرار دادند.
در یکی از این حملات، جنگنده‌های عراقی به حریم هوایی مناطق نزدیک به منطقه عملیاتی والفجر٤ تجاوز و حومه شهر مریوان را بمباران کردند که درنتیجه ٢ تن از افراد محلی زخمی شدند.
همچنین طبق گزارش ژاندارمری، یک هواپیمای عراقی که قصد بمباران روستای ننور در جنوب‌شرقی بانه را داشت، هدف آتش پدافند هوایی قرار گرفت. خلبان این هواپیما قبل از سقوط، با چتر نجات از هواپیما بیرون پرید و تا آخرین ساعات امروز تجسس برای یافتن لاشه و خلبان هواپیما ادامه داشت.(2)-(3)
در همین حال توپخانه‌های
1) همان، ص102؛ و- سند شماره 288/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 42 و 43.
2) طبق اطلاعاتی که چند روز بعد به دست آمد، این خلبان در منطقه‌ای فرود آمد که افراد حزب دمکرات در آنجا حضور داشتند و آنها نیز این خلبان را تحویل مقامات عراق دادند. یادآوری می‌شود که تاکنون بارها گروه‌های مسلح غیرقانونی دست به چنین اقداماتی زده‌اند. (سندشماره113752 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره143، 27/8/1362، ص2)
3) سند شماره 342005 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان (رکن٣) به فرماندهی قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن٣)، 11/8/1362، ص1؛ و- سند شماره 366591 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 11/8/1362، ص3؛ و- سند شماره 359141 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، ١١/8/1362.
عراقی نیز محوطه دیری‌فارم، شرکت نفت و مناطق پل‌نو، گمرک، راه‌آهن و کشتارگاه خرمشهر و همچنین چند نقطه از شهر آبادان و جزیره مینو و مناطق عملیاتی را هدف قرار دادند که خسارت‌هایی به بار آورد؛ ازجمله ٣ منزل مسکونی و یک مغازه در شهر آبادان تخریب شد. براثر این حملات و همچنین در جریان درگیری‌های مرزی ١٢ تن از افراد خودی زخمی شدند.(1)
1
در حوادث مختلف امروز استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان که در مناطق کردنشین نقده، سلماس، بوکان، مریوان و شمال ارومیه اتفاق افتاد، 11 تن از افراد خودی شهید و 10 تن زخمی شدند. از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان ایران نیز یک تن کشته و یک تن زخمی شد. در این روز همچنین ٤ تن از وابستگان به این حزب در نقده و پیرانشهر خود را به نیروهای سپاه پاسداران تسلیم کردند.
افراد حزب دمکرات در حومه روستای پاوله واقع در جنوب نقده، به افراد ژاندارمری حمله کردند. با اعزام نیروهای سپاه به منطقه درگیری مهاجمان محل را ترک کردند، ولی هنگام بازگشت نیروهای ژاندارمری افراد این حزب علیه آنان کمین زدند بدین‌صورت که با کارگذاشتن چند مین در مسیر نیروهای ژاندارمری تعدادی از آنان را زخمی کرده و سپس به‌سمت آنها تیراندازی کردند. در این حادثه ٩ تن از نیروهای خودی شهید و ٢ تن از آنان زخمی شدند(2)
ص: 491
در حادثه دیگری در جنوب‌غربی سلماس، یک خودروی سپاه در حدفاصل روستای هشتراک به خناوین بر روی یک مین که عناصر حزب دمکرات کار گذاشته بودند، رفت و منفجر شد. براثر این انفجار ٣ تن از افراد سپاه و ٢ تن از پیشمرگان مسلمان کرد زخمی شدند که حال ٢ تن از زخمی‌ها وخیم گزارش شده است. پس از این حادثه در بازرسی از منطقه یک مین دیگر نیز کشف و خنثی شد(3)
چته‌های حزب دمکرات در اقدام دیگری در همین منطقه در اوایل شب، به پایگاه بهیک حمله کردند. در درگیری سه‌ساعته بین نیروهای پایگاه و افراد حزب، یکی از مهاجمان کشته و دیگری زخمی شد.(4)
همچنین در جنوب‌غربی بوکان، یک خودرو حامل ٢ تن از نیروهای تخریب که برای مین‌یابی عازم این منطقه شده بود، در ساعت ٨ صبح در حوالی روستای گردکلان به کمین افراد حزب دمکرات برخورد کرد و براثر تیراندازی هر دو نفر آنها به شهادت رسیدند. فرمانده سپاه بوکان ضمن اعلام خبر این واقعه به فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از کوتاهی نیروهای ژاندارمری که می‌بایست تأمین جاده را از ساعت ٧ صبح برقرار می‌کردند گلایه کرد. فرمانده سپاه بوکان همچنین یادآور شد که هنگام درگیری از نیروهای ژاندارمری درخواست کمک شد ولی آنها ضمن رد این
1) سند شماره 291076 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 11/8/1362؛ و- سند شماره 291074 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 11/8/1362؛ و- سند شماره 366032 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان دفتر سیاسی - انتظامی، 11/8/1362؛ و- سند شماره 290722 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به دفتر سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 11/8/1362.
2) سند شماره 359141 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 400635 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (منطقه١١)
3) . سند شماره 359141 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 352117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی اطلاعات سلماس به فرماندهی و اطلاعات منطقه11، 11/8/1362.
4) سند شماره 352115 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح عملیات سلماس به طرح عملیات منطقه11، 11/8/1362.
درخواست اعلام کردند که برای کمک به شما دستور نداریم و نمی‌توانیم جلو بیاییم.(1)
در حادثه دیگری در شمال‌شرقی مریوان، نیروهای پایگاه چناره چند ساعت با عناصر مسلح غیرقانونی درگیر بودند که در جریان آن یک تن از افراد گروهان چناره زخمی شد.(2)
در ٦ کیلومتری شرق صائین‌دژ هم در درگیری بین نیروهای سپاه و افراد حزب دمکرات که ٢ ساعت به طول انجامید یک تن از افراد سپاه زخمی شد.(3)
همچنین یک تن از نیروهای ژاندارمری در نزدیکی روستای قره‌باغ بر روی مین رفت که انفجار آن موجب قطع هر دو پای وی شد، مصدوم بلافاصله برای معالجه به میاندوآب منتقل شد.(4)
از سوی دیگر امروز، ٤ تن از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان در نقده و پیرانشهر خود را به نیروهای سپاه این دو شهر تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند. تسلیم‌شدن این افراد پیامدهای مثبت دیگری نیز داشت؛ ازجمله آنکه یکی از افراد تسلیم‌شده در نقده اطلاعاتی را درباره تشکیلات حزب در شهرستان اشنویه و نقده و محل استقرار، استعداد و تجهیزات این تشکیلات ارائه داد. علاوه‌براین فرد دیگری که در پیرانشهر خود را تسلیم کرده بود از اقدام افراد حزب دمکرات به کارگذاری مواد منفجره در حوالی پایگاه کوپر در جنوب این شهرستان خبر داد که نیروهای سپاه بلافاصله آن را کشف و خنثی کردند.(5)
1
رئیس‌جمهور بر اهمیت فعالیت‌های تبلیغی و خبری به‌منظور اصلاح شناخت سایر ملت‌ها و دولت‌ها از جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد.
آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای در دیدار با سرپرست و نمایندگان خبرگزاری جمهوری اسلامی در خارج از کشور، ضمن سخنانی "ارتباطات خبری و تبلیغ خبری" را بسیار با اهمیت و تأثیرگذار خواند و گفت: «اگر انقلابی در داخل مرزهای خود باقی بماند ضربه‌پذیر می‌شود.» وی دراین‌خصوص افزود: «قدرت‌های بزرگ برای مبارزه با این انقلاب راه معارضه و برخورد تبلیغاتی و دادن خبرهای دروغ را انتخاب کردند. این شیوه برای ما دو خسارت بزرگ داشته است: اول اینکه مردم دنیا را از شناخت ایران و انقلاب و چهره امام و مسئولان دور نگه داشتند. خسارت دوم که پوشیده‌تر و پنهان است اثر روی ذهن دولت‌ها است.» رئیس‌جمهور واهمه مقامات کشورهای خلیج‌فارس از جمهوری اسلامی ایران را حاصل خبرهای مغرضانه‌ای دانست که این کشورها از واقعیت انقلاب دریافت کردهاند.
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه با بیان اینکه به‌رغم تلاش‌های صورت‌گرفته، هنوز دستگاه هوشمند، موقع‌شناس و فصیحی برای تنظیم و ارائه اخبار وجود ندارد، انعکاس درست واقعیت‌های خارج از کشور را به مردم درصورتی‌که «باعث خارج‌شدن آنها از وضع متعادل» نشود ضروری برشمرد و آن را به‌ویژه در تصمیم‌گیری‌های دستگاه‌های سیاسی و اقتصادی
1) سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ (قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)) به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 11/8/1362؛ و- سند شماره 317114 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی بوکان به فرماندهی و طرح عملیات - اطلاعات، 12/8/1362.
2) سند شماره 359141 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) سند شماره 364461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صائین‌قلعه (طرح و عملیات) به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه١١ (طرح و برنامه عملیات)، 11/8/1362.
4) سند شماره 359177 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 13/8/1362.
5) سند شماره 352112 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات نقده به اطلاعات منطقه١١، 11/8/1362؛ و- سند شماره 352113 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران پیرانشهر (اطلاعات) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات)، 11/8/1362.
مؤثر دانست. رئیس‌جمهور به‌این‌منظور از توسعه دفاتر خبرگزاری جمهوری اسلامی در خارج کشور به‌عنوان حرکتی راهبردی نام برد و افزود: «خبرهای ما باید ازنظر کیفیت هرچه ممکن است بهتر شود تا چنان‌که اکنون در بعضی موارد مشاهده می‌شود یک خبر در اثر سوءتدبیر و عدم توجه به جوانب امر تبدیل به ضد تبلیغ نشود و درنهایت بتوانیم شبکه خبررسانی کارآمد و سالمی داشته باشیم.»(1)
1
نخست‌وزیر در پایان جلسه امروز هیئت دولت - که با حضور رئیس‌جمهور تشکیل شد - هدف از صدور قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل را رفع تنگنای عراق در عبور آزاد از منطقه خلیج‌فارس دانست.
به نوشته روزنامه کیهان، امروز میرحسین موسوی پس از پایان جلسه هیئت دولت در گفت‌وگویی درباره قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل و علل نپذیرفتن آن ازسوی ایران گفت: «اغلب این سازمان‌ها وسیله‌ای برای اعمال سیاست‌های قدرت‌های بزرگ هستند، به‌خصوص شورای امنیت که در رأس آن پنج قدرت بزرگ به‌عنوان قلدر وجود دارند و به‌صورت باج‌گیرانی نظرات خود را تحمیل می‌نمایند و تصمیمی که دراین‌رابطه گرفته شده بیشتر به‌منظور نجات رژیم صدام از خفقانی است که به آن گرفتار شده و مصوبات قطعنامه، رفت‌وآمد عراق را در منطقه آزاد قلمداد کرده و این مخالف سیاست‌ها و مصالح عمومی انقلاب اسلامی است.» وی همچنین افزود: «این جنگ به ما تحمیل شده و ما آن را آغاز نکرده‌ایم و عراق می‌بایست پای تمام عواقب آن بایستد و این مسئله که در شورای امنیت مطرح شده زمینه‌سازی برای دخالت بیشتر قدرت‌های بزرگ در منطقه است و اراده ملت‌های منطقه این توطئه‌ها را خنثی خواهد کرد.»(2)
2
میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در مراسمی که در آستانه سالروز تسخیر سفارت امریکا در ایران برگزار شد، این رویداد را سرآغاز شکست فرهنگ امریکایی در دنیا خواند و آن را حرکتی پیوسته با جبهه‌ها ارزیابی کرد.
نخست‌وزیر امروز در اجتماع شرکت‌کنندگان در راه‌پیمایی به مناسبت سالروز تبعید امام خمینی و تسخیر سفارت امریکا در ایران که از مقابل دانشگاه تهران تا ساختمان سفارت سابق امریکا در تهران برگزار گردید، در سخنانی گفت: «ما امروز سالروز فتح جاسوسخانه امریکا در ایران را ازطرف تمامی ملت‌های در بند جهان جشن می‌گیریم؛ چراکه امروز ایران، کانون گرم مبارزات عمیق ضداستکباری و پرچم‌دارِ ستیزی گسترده برعلیه همه جباران زمین است.» وی به نقش برخی از جریان‌های داخلی که
از آنها به‌عنوان "لیبرال‌ها" یاد کرد درجهت اجرای مقاصد امریکا اشاره کرد و افزود: «امیدی که امریکا به لیبرال‌ها دارد به‌خاطر سال‌ها سرمایه‌گذاری روی آنهاست. لیبرال‌ها با احساس احترام به بینش و قضاوت امریکا نسبت به انقلاب اسلامی همان پنجره‌هایی هستند که امریکا تصمیم دارد از آن وارد شود.» موسوی سپس تأکید کرد: «بزرگ‌ترین اثری که اشغال لانه جاسوسی و دستگیری جاسوسان امریکایی در جهان داشت، شکست همین ابهت فرهنگ امریکایی در بین ملل دنیا بود. به‌دنبال این حرکت است که لیبرال‌ها و گروه‌هایی افشا می‌شوند و قدرت لیبرال‌ها فرو می‌ریزد.» نخست‌وزیر همچنین خاطرنشان کرد: این حرکت «بزرگ‌ترین شعار گروه‌های چپ را به‌عنوان مقابله با امریکا، از آنها گرفت و پوچی اهداف و شعارهای آن را به ملت‌ها نشان داد و درست از همین نقطه است که ملت از آنها فاصله می‌گیرند و منزوی‌شان می‌کنند.»
نخست‌وزیر در ادامه تأکید کرد: «اثرات عظیم مبارزه با امریکا را نباید فقط در امریکازدایی جست‌وجو کرد. با این مبارزه و با این شعار "مرگ بر امریکا" ریشه گروهک‌های وابسته و چهره پلید وابستگان صهیونیست‌ها نمایان شد و با این شعار حزب توده خائن افشا گشت و اثرات مستمر و عمیقی را بر جای گذارد و مبارزه را با پیروزی به جلو راند.» موسوی در پایان اظهار کرد: «اگر نظری به جبهه‌ها بیفکنیم خواهیم دید این حرکت رزمندگان جز با بیدارشدن یک ملت در سایه شعارهایی برعلیه قدرت‌های بزرگ نمی‌توانست صورت بگیرد و تسخیر لانه جاسوسی سرفصلی برای این پیروزی‌ها در میان ملت ما بود و از این نظر این حرکت یک حرکت پیوسته با جبهه‌ها است.»(1)
1
پس از هفته‌ها انتشار گزارشهای متناقض درباره تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسه به عراق، امروز مقامات دو کشور تأیید کردند هواپیماهای مذکور در ماه گذشته به عراق تحویل شده است.
خبرگزاری فرانسه دراینباره گزارش داد: طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق در مصاحبه با روزنامه فرانسوی لوماتن اعلام کرد 5 فروند هواپیمای سوپراتاندارد که عراق از فرانسه خریداری کرده اکنون در عراق می‌باشد. این خبرگزاری اضافه کرد: وزیر امور خارجه عراق با اعلام این مطلب، به اسراری که درپی عزیمت این 5 هواپیما از پایگاه فرانسوی "لاندویزیو" در تاریخ شانزدهم مهرماه،(2)ایجاد شده بود، پایان داد. طارق عزیز با بیان اینکه روابط میان فرانسه و عراق لحظات حساسی داشته و مسئله سوپراتانداردها بغرنج‌ترین این لحظات بوده است، افزود: «عراق درحال‌حاضر، کاملاً راضی می‌باشد زیرا دولت فرانسه با تحویل هواپیماها طی ماه اکتبر (ماه گذشته) به تعهدات خود عمل کرده است.»
وزیر امور خارجه عراق همچنین اظهار کرد: «ماجرای سوپراتانداردها که خیلی سروصدا به پا کرده اکنون پایان یافته است، ولی بااین‌وجود این موضوع برای ما مثبت بود، زیرا اجازه داد تا استحکام روابط فرانسه و عراق که در زمان ژرژ پمپیدو شروع و در طی دوره والری ژیسکاردستن(1)ادامه یافته بود در دوران سوسیالیست‌ها نیز به مورد آزمایش گذاشته شود.» وی تأکید کرد: «دولت فرانسه دریافته که منافعش در ادامه همکاری با عراق است. ازاین‌رو به دوستی میان دو کشور وفادار است و همانند یک ابرقدرت عمل می‌کند به‌طوری‌که می‌توان به آن اعتماد کرد و تأسف نخورد.»(2)
طارق عزیز درمورد کشورهای تأمین‌کننده سلاح برای عراق نیز گفت: «درصورتی‌که ما از برخی کشورها ازجمله شوروی ناامید شویم کشورهای دیگری آماده‌اند جای آنان را بگیرند. کشورهای عربِ دوست، عربستان سعودی، کویت، مصر و اردن از این پس کاملاً از عراق حمایت می‌کنند.» وی با اعتراف به مشکلات مالی عراق تصریح کرد: «مسئله اساسی مسئله مالی ناشی‌از بسته‌شدن خط لوله نفتی است که از سوریه عبور می‌کند. گرچه سال 1983 دشوار بود، اما اقتصاد عراق ورشکسته نشد.» وزیر امور خارجه عراق با اشاره به افزایش ظرفیت خط لوله نفتی عراق به ترکیه و طرح احداث خط لوله انتقال نفت عراق به عربستان برای سال 1984، از بازگشایی خط لوله نفت عراق از خاک سوریه اظهار ناامیدی کرد و گفت: «دولت سوریه تنها مسئول این بحران است و همین امر شاید بیانگر استحکام روابط اعراب با عراق باشد.»(3)
هم‌زمان با انتشار مصاحبه وزیر امور خارجه عراق، شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه نیز در یک نشست خبری خطاب به خبرنگاران اعلام کرد: «در این لحظه که با شما صحبت می‌کنم نزدیک به یک ماه است که هواپیماهای مورد بحث در محلی که قرار بود باشند، قرار گرفته‌اند و این موضوع دنیا را هم به آخر نرسانده است.» رادیو بی‌بی‌سی ضمن اعلام این مطلب تأکید کرد اظهارات وزیر دفاع فرانسه به «شایعات مربوط به اینکه هواپیماهای سوپراتاندارد در عراق هستند و یا قاعدتاً باید در عراق باشند» خاتمه داد(4)
1
شرکت بیمه لویدز لندن اعلام کرد: «کشتی‌های تجاری تانکرهای متعلق به شرکت‌های خود را از تنگه هرمز دور نگه می‌دارند.» به گزارش خبرگزاری فرانسه بیمه لویدز افزوده است: «تانکرهای نفتکش تا حصول اطمینان از آماده‌بودن محموله خود از عبور از تنگه [هرمز] خودداری می‌کنند که این به‌خاطر وجود تشنج در منطقه خلیج‌فارس و خطر حمله است. هدف از این کار کاهش مدت زمان اقامت در منطقه جنگی می‌باشد که یکی از نتایج آن کاهش مخارج بیمه است.» این گزارش به نقل از شرکت لویدز اضافه کرد که حدود 70 کشتی در
1) ژرژ پمپیدو و والری ژیسکاردستن رؤسای جمهور فرانسه در سال‌های 1974 - 1969 و 1981 - 1974 بودند.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 229، 13/8/1362، صص 6 و 7، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 12/8/1362.
3) همان، صص 12 و 13، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/8/1362، به نقل از روزنامه فرانسوی لوماتن.
4) . واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/8/1362، ص7، رادیو بی‌بی‌سی، 11/8/1362.
بندر فجیره امارات عربی متحده پهلو گرفته و بیش از 10 کشتی نیز در ساحل عمان لنگر انداخته‌اند(1)خبرگزاری آلمان‌غربی از منامه نیز ضمن اعلام همین مطلب یادآور شد: «[هر روز] به‌طور متوسط 50 کشتی از تنگه هرمز عبور می‌کند و حدود یک‌پنجم نفت مورد نیاز جهان غیرکمونیست نیز ازطریق کشتی‌هایی که از این تنگه عبور می‌کنند تأمین می‌شود.»(2)
1
انتشار اخبار و گزارش‌ها درخصوص استقبال عراق و امتناع ایران از پذیرش قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل و واکنش‌های بین‌المللی به مواضع دو کشور دراین‌زمینه ادامه دارد.
خبرگزاری کویت در گزارشی اعلام کرد: «دولت انگلیس نسبت به امتناع ایران از قبول قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل دررابطه‌با پایان‌دادن به جنگ عراق - ایران ابراز تأسف کرد.» این خبرگزاری همچنین به نقل از «منابع انگلیسی» گفت که «اقدام ایران بدین معنی است که یک فرصت دیگر جهت حل این درگیری طولانی منتفی است.»(3)(4)-(5)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس، روزنامه‌های فیگارو، لیبراسیون و لوکوتیدین دوپاری نیز در گزارشهای کوتاهی به سخنان سعید رجایی خراسانی سفیر دائمی ایران در سازمان ملل مبنی‌براینکه شورای امنیت «روح شیطانی» دارد و نیز «ایران از این پس میانجیگری شورای امنیت در جنگ ایران و عراق را رد خواهد کرد»، اشاره کرده، افزودند: «عراق از قطعنامه روز دوشنبه شورای امنیت استقبال کرده است.»(6)
در همین حال نشریه لیبراسیون گزارش داد: کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه، امروز در اطلاعیه‌ای درخصوص جنگ ایران و عراق بر آغاز مذاکرات و پایان‌دادن به نبرد تأکید کرد.(7)از سوی دیگر، صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در دیدار با جمعی از سرپرستان هیئت‌های نمایندگی شرکت‌کننده در نمایشگاه بین‌المللی بغداد، ضمن بیان این مطلب که «جنگ نباید در قاموس زندگانی باشد»، مدعی شد «به‌خاطر همین اصل ما تمامی پیشنهادات صلح هیئت‌ها و سازمان‌های جهانی و منطقه‌ای ازجمله پیشنهاد اخیر شورای امنیت را پذیرفتیم.»(8)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 2/8/1362، ص2، لندن - خبرگزاری فرانسه، 11/8/1362.
2) همان، ص2، منامه - خبرگزاری آلمان‌غربی، 11/8/1362.
3) چنان‌که معلوم است برداشت‌ها درباره مخالفت ایران با قطعنامه 540 به واکنش اولیه نماینده دائم ایران در سازمان ملل مربوط می‌باشد. دراینباره یادداشت‌های روزانه حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی حاکی است که به‌دنبال صدور قطعنامه مذکور بحث و بررسی در میان مقامات تصمیمگیرنده درمورد موضع نهایی جمهوری اسلامی ایران در قبال آن جریان داشته است. وی در یادداشت امروز خود می‌نویسد: «در دفتر [آیت‌الله] آقای خامنه‌ای با سران قوا جلسه داشتیم. قسمت عمده بحث‌ها درباره جنگ بود. بررسی قطعنامه شورای امنیت مبنی‌بر آتش‌بس در خلیج‌فارس و نزدن مراکز غیرنظامی - مضمون این قطعنامه - مورد بررسی قرار گرفت.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم 1386، ص274)
4) همان، ص3، لندن - خبرگزاری کویت، 11/8/1362.
5) همان، ص3، لندن - خبرگزاری کویت، 11/8/1362.
6) همان، صص 14 و 15، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/8/1362.
7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 230، 14/8/1362، صص 7 و 8، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/8/1362، به نقل از روزنامه لیبراسیون.
8) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 2/8/1362، صص 41 و 42، رادیو صوت‌الجماهیر، 11/8/1362.
1
اجلاس وزرای امور خارجه شورای همکاری خلیج‌فارس امروز درحالی پی گرفته شد که گزارش‌ها از پیشنهاد عمان برای تشکیل یک نیروی مشترک به‌منظور مقابله با تهدید ایران به بستن تنگه هرمز و مخالفت امارات با این پیشنهاد حکایت دارد.
به گزارش رادیو کویت، راشد عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی امارات عربی متحده، «این مسئله که دولت‌های شورای همکاری خلیجی تلاش‌هایشان را برای پایان‌بخشیدن به جنگ عراق و ایران متوقف ساخته‌اند را تکذیب کرد و طی کنفرانس مطبوعاتی در دوحه امروز اظهار داشت ابتکار شورای همکاری برای پایان‌دادن به این جنگ کماکان ادامه دارد و ما آماده هستیم در هر زمان تلاش‌هایمان را کامل کنیم و به آنچه که در سابق بدان پرداختیم، بپردازیم.»(1)همچنین خبرگزاری رویتر از دوحه گزارش داد: راشد عبدالله هم‌زمان با برگزاری دور سوم مذاکرات وزرای امور خارجه کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس در سخنانی اظهار عقیده کرد که «ایران تهدید خود را درمورد بستن تنگه هرمز عملی نخواهد کرد.» بااین‌حال رویتر در ادامه گزارش خود افزود: تهدید ایران قرار است در «رأس دستورکار» اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس باشد و دیگر موضوعات ازجمله اختلافات داخلی اعراب و توسعه همکاری‌های اقتصادی میان کشورهای عضو شورا ازنظر اهمیت در درجات بعد قرار خواهند داشت.(2)
در همین حال، رادیو امریکا اعلام کرد: «عمان پیشنهاد کرده است که شش کشور عربی عضو شورای همکاری خلیج‌فارس برای مقابله با تهدیدهای ایران درزمینه بستن تنگه هرمز یک فرماندهی واحد نظامی تشکیل دهند.»(3)این درحالی است که گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از دوحه حاکی است: «امارات متحده عربی خواستار اتخاذ یک موضع بی‌طرف ازجانب کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] در جنگ سه‌ساله عراق و ایران شد و اصرار کرد که شورا نباید به اعضای خود خطرات ناشی‌از خصومت‌های نظامی را تحمیل کند.»(4)
به‌رغم پیشنهاد عمان در اجلاس وزرای امور خارجه شورای همکاری خلیج‌فارس، امروز سلطان بن قابوس حاکم عمان در مصاحبه با روزنامه کویتی السیاسه اذعان کرد که «کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] دارای قدرت نظامی محدودی می‌باشند و چنین قدرتی برای مقابله با ایران درصورت اجرای تهدیدات این کشور درمورد بستن تنگه هرمز که تنها گذرگاه خلیج [فارس] می‌باشد کافی نیست.»(5)به گزارش خبرگزاری کویت قابوس همچنین گفت: «فکر نمی‌کند که ایران درصورت حمله عراق به تأسیسات نفتی‌اش تهدیدات خود مبنی‌بر مسدودساختن تنگه هرمز را عملی سازد.» سلطان عمان درعین‌حال اظهار کرد: «اگر برخلاف انتظارات، انسدادی صورت گیرد کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] مجبور خواهند بود که به اقدام سریع در سطح سیاسی دست بزنند. اما اگر یک راه‌حل سیاسی امکان‌پذیر نباشد، تنها یک انتخاب که دخالت نظامی است باقی می‌ماند.» قابوس بار دیگر به ناتوانی ارتش‌های
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/8/1362، صص 5 و 6، رادیو کویت، 11/6/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 2/8/1362، صص 2 و 3، دوحه - خبرگزاری رویتر، 11/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/8/1362، ص6، رادیو امریکا، 11/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 2/8/1362، صص 7 - 5، دوحه - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 11/8/1362.
5) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 424، 13/9/1362، ص5، روزنامه العرب (چاپ قطر)، 12/8/1362.
کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در حفظ امنیت این منطقه اشاره کرد و گفت: «اگر منافع امریکا دخالت در خلیج [فارس] را اقتضا کند هیچ‌کس قادر به جلوگیری از دخالت آن نخواهد بود؛ چراکه این امر به نفع این منطقه و متحدان ما خواهد بود.» وی همچنین در دفاع از اقدام عمان در اختصاص امتیازات و تسهیلات به نیروهای امریکا یادآور شد: «این امتیازات نامحدد نبوده و ناشی‌از نقطه‌نظرات مشابه سیاسی وی و امریکا می‌باشند.»(1)
امروز همچنین خبرگزاری رویتر گزارش داد شرکت‌کنندگان در اجلاس وزیران امور خارجه شورای همکاری خلیج‌فارس «مسائل مربوط به عراق و سوریه را بررسی می‌کنند تا تلاش‌های هماهنگی را برای رفع اختلافات دمشق و بغداد آغاز کنند.»(2)دراینباره رادیو اسرائیل نیز گفت: «وزیر خارجه کویت قرار است به نیابت ازسوی کشورهای حوزه خلیج‌فارس امشب عازم دمشق شود تا مذاکرات خود را پیرامون آشتی‌دادن عراق و سوریه آغاز کند.» این سفر در پایان اجلاس دوروزه وزرای امور خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس صورت خواهد گرفت.(3)
1
درحالی‌که روند تحقیق درباره انفجارهای بیروت با دشواری‌های تازه‌ای روبه‌رو است، فضای اختلاف بر اجلاس آشتی ملی لبنان در ژنو نیز سایه انداخته است.
روزنامه لبنانی النهار امروز نوشت: رابرت جردن سخنگوی تفنگ‌داران دریایی امریکا، اعلام کرد: «دو هفته طول می‌کشد تا تحقیق اداره اف.بی.آی (آگاهی امریکا) پیرامون انفجار بیروت تکمیل گردد.»(4)
همچنین روزنامه فرانسوی فرانسوار (چاپ پاریس) در گزارشی به نقل از فرستاده ویژه خود به امریکا، پس از تکرار اتهامات اخیر مقامات امریکایی درمورد دخالت ایران در انفجارهای بیروت و اطلاع سوریه از این امر، افزود: «امریکاییها قصد دارند عاملان این جنایت را تنبیه کنند.»(5)این تهدید چنان‌که رادیو کلن از روزنامه آلمانی فرانکفورتر روندشاو نقل می‌کند باعث شده تا بسیاری از ساکنان منطقه شیعه‌نشین بیروت - که مقر سازمان امل در آن واقع است - به داخل بیروت نقل‌مکان کنند(6)به گزارش خبرگزاری فرانسه از ژنو، این وضع نبیه بری رهبر سازمان امل را که برای شرکت در اجلاس صلح ژنو در سوئیس به سر می‌برد، واداشت تا در مصاحبه با تلویزیون سوئیس خواستار عقب‌نشینی تفنگ‌داران امریکایی از مواضع خود در حومه جنوبی بیروت شود.(7)
از سوی دیگر، گزارش‌ها نشان می‌دهد روند مذاکرات نشست آشتی ملی جناح‌های لبنانی در ژنو با وضعیت شکننده‌ای مواجه شده است. گزارش خبرگزاری فرانسه حاکی است شرکت‌کنندگان در این اجلاس امروز درمورد هویت لبنان به‌عنوان عضوی از جهان عرب به توافق رسیدند، اما درمورد موافقت‌نامه لبنان - اسرائیل گفتوگوها به جایی نرسید و در جریان آن یکی از شرکت‌کنندگان
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 2/8/1362، صص 7 و 8، کویت - خبرگزاری کویت، 11/8/1362.
2) همان، ص36، رادیو آزاد، 11/8/1362، به نقل از خبرگزاری رویتر.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/8/1362، ص9، رادیو اسرائیل، 11/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 228، 2/8/1362، ص22، بیروت - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 11/8/1362.
5) همان، صص 34 و 35، رادیو ایران، 11/8/1362، به نقل از روزنامه فرانسوی فرانسوار.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 230، 14/8/1362، ص25، رادیو کلن، 13/8/1362، به نقل از روزنامه آلمانی فرانکفورتر روندشاو.
7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 229، 13/8/1362، ص26، ژنو - خبرگزاری فرانسه، 12/8/1362.
پیشنهاد کرد بحث دراینباره به بعد موکول شود. بر پایه یک گزارش، ریچارد فیربانکس فرستاده امریکایی به این اجلاس «یک رشته دیدارهایی خارج از کنفرانس با ولید جنبلاط، سلیمان فرنجیه و اعضاء جبهه لبنانی و نبیه بری رهبر جبنش امل انجام داد. در این ملاقات‌ها نماینده امریکا از رهبران جناح‌های درگیر لبنان که در ژنو گرد آمده‌اند، خواست از بررسی مسئله اختلاف‌برانگیز موافقت‌نامه خروج نیروها بین اسرائیل و دولت لبنان دست بردارند.»(1)
از سوی دیگر، روزنامه فرانسوی لوموند در شماره امروز خود مصاحبه خبرنگار این نشریه با حسین موسوی رهبر گروه انشعابی امل را درج کرد. موسوی در این گفت‌وگو اظهار کرد: «این کنفرانس نتیجه مثبتی به بار نخواهد آورد و حتی اگر چنین نتیجه‌ای داشته باشد، این ابداً شامل ما نمی‌شود زیرا مردم و ملت مسلمان لبنان در آن شرکت ندارند.» موسوی همچنین ضمن تکذیب دوباره دخالت وی در انفجارهای بیروت گفت: «پاریس و واشنگتن باید نیروهای خود را که دیگر برای مسلمانان لبنان قابل‌تحمل نیستند از لبنان فرابخوانند. این سوءقصدها نشان می‌دهند که جامعه مسلمان تصمیم به مقابله گرفته است.» وی همچنین با " فرهنگی و ایدئولوژیک" توصیف‌کردن نقش نیروهای سپاه پاسداران در بعلبک تأکید کرد: این نیروها پس از شکست رژیم بغداد در کنار ما در بیتالمقدس خواهند بود. موسوی افزود: «وقتی عراق شکست خورد ما سوپراتانداردهای فرانسوی را به دست آورده و آنها را به‌عنوان هدیه‌ای ازسوی میتران به ملت مسلمان تلقی خواهیم کرد. همان‌طوری‌که مردم ایران اف14هایی را که امریکا به شاه داده بود به دست آوردند.» رهبر شاخه انشعابی امل خاطرنشان کرد: «ما حزب‌الله هستیم. این یک حزب جهانی است که جهان را متحد خواهد کرد حتی مستضعفین امریکا و فرانسه نیز به آن تعلق دارند.»(2)
1
به‌منظور اجرای مرحله سوم عملیات والفجر٤، نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) و لشکر٣١ عاشورا و تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) با تاریک‌شدن هوا از غروب روز قبل، حرکت خود را برای رسیدن به نقطه تماس آغاز کرده و تا ساعت ٢٤ به منطقه درگیری رسیده بودند، تعدادی از واحدها نیز بدون درگیرشدن از سنگرهای کمین دشمن عبور کردند. بدین‌ترتیب تا ساعت 24 نیروهای خودی با عراقی‌ها درگیر نشده بودند. این وضعیت از اولین دقایق امروز تا ساعت ٢ بامداد همچنان ادامه داشت تا اینکه در این ساعت گردان‌های لشکر٣١ عاشورا و سپس گردان حبیب از لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و درپی آن بقیه گردان‌ها به نسبت فاصله اهداف مورد نظر از منطقه رهایی، تا ساعت ٣ بامداد به‌ترتیب با دشمن درگیر شدند. البته درگیری یگان‌ها دیرتر از زمان پیش‌بینی‌شده آغاز گردید که اصلی‌ترین دلیل آن وجود رده‌های مختلف کمین دشمن تا خط اصلی دفاعی آن در ارتفاعات بود و نیروهای خودی به‌علت نبود زمان کافی برای شناسایی از وجود این رده‌های متعدد کمین، اطلاع نداشتند و چون نیروها هنگام پیشروی نمی‌خواستند تا رسیدن به خط اصلی با دشمن درگیر شوند، ناچار بودند رده‌های کمین را دور بزنند و این امر موجب طولانی‌شدن زمان رسیدن به خط اصلی دشمن شد.
نیروهای تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) نیز در محدوده مأموریت خود در غرب کانی‌مانگا تا سه کیلومتری جنوب رودخانه قزلجه پیشروی کرده و به یک کیلومتری جنوب بادانه رسیده بودند، ولی به‌علت گسترش واحدهای یگان دشمن در آن منطقه درگیری عمده‌ای با نیروهای عراقی نداشتند. بااین‌حال، فرماندهی این تیپ از اینکه نیروهای این یگان ازسمت چپ خود (ارتفاعات شیخ گزنشین) هدف قرار می‌گیرند، اظهار نگرانی می‌کرد.
در ارتفاعات کانی‌مانگا تا آغاز روشنایی هوا عملکرد یگان‌ها بدین صورت بود: لشکر٣1 عاشورا موفق شده بود ارتفاعات شیخ گزنشین بجز ارتفاع ١٨7٧ را - که دشمن سرسختانه از آن دفاع می‌کرد - تصرف کند، به همین دلیل نتوانسته بود با یگان سمت چپ خود یعنی گردان حبیب از لشکر٢٧
حضرت رسول(ص) الحاق کند و درنتیجه، جاده شیخ گزنشین همچنان در دست دشمن باقیمانده بود.
نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) نیز توانسته بودند سه ارتفاع 1866، 1904 و 1900 را به تصرف درآورند، ولی به‌علت فشار دشمن در منطقه جنوبی محل مأموریت این لشکر، فرماندهی این یگان تصمیم گرفت به‌جای خاکریزی که قرار بود برای حفظ جناح چپ لشکر از قله 1900 به یال 1616 و از آنجا به‌سمت روکان احداث شود، خاکریزی را در ٣ کیلومتری شمال این منطقه و از ارتفاع 1904 به‌سمت رودخانه قزلجه احداث کند. فرماندهی قرارگاه هم با آگاه‌شدن از این تصمیم ضمن تأکید بر احداث سریع این خاکریز، اعلام کرد پس از احداث آن فرماندهی لشکر تیم‌های ویژه ضدتانک و نفرات آماده را در پشت خاکریز مستقر و نیروهایی را نیز برای تأمین خاکریز به اطراف و حاشیه رودخانه قزلجه اعزام کند. فرماندهی قرارگاه همچنین تأکید کرد که باتوجه‌به پیشروی نیروهای خودی در ارتفاعات و تسلط دید بر نالپاریز، یگان‌های توپخانه و خمپاره‌اندازها را به جلو بکشند و با دیدبانی از روی ارتفاعات، پادگان نالپاریز و توپخانه مستقر در آنجا را زیر آتش بگیرند.
دراین‌حال در قرارگاه فرماندهی این طرح نیز مورد بحث قرار گرفت که اگر دو گردان نیرو ازسمت غرب کانی‌مانگا به‌سمت جنوب پیشروی کند، نیروهای باقیمانده دشمن بر روی ارتفاع شیخ گزنشین احساس خطر کرده و عقب‌نشینی خواهند کرد. ازاین‌رو عزیز جعفری به لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) دستور داد هرچه سریع‌تر یک گردان از نیروهای خود را ازسمت غرب کانی‌مانگا به منطقه درگیری تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) اعزام کند تا ضمن کمک به این تیپ در پاکسازی منطقه، حتی‌المقدور به‌سمت جنوب پیشروی کند. گفتنی است این پیشنهاد قبلاً به حسین خرازی فرمانده لشکر١٤ امام حسین(ع) شده بود، اما او همچنان بر تصمیم قبلی خود مبنی‌بر اجرای عملیات پس از احداث جاده (چمک، لری، شیخ‌المارین) تأکید داشت. این درحالی بود که واحد مهندسی قرارگاه مقدم حمزه از اتمام کار ساخت جاده بین ساعات ١٢ تا ١٣ امروز خبر داده بود.
از ساعت ٧ صبح به بعد، فشار دشمن برای بازپسگیری متصرفات لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) افزایش یافت و عراق دو قله 1900 و 1904 را که چندین‌بار بین نیروهای خودی و دشمن دست به دست شده بود بازپس گرفت، بااین‌حال نیروهای این لشکر همچنان در دامنه‌های شرقی این دو قله حضور داشتند. فشار دشمن در سایر محورها نیز افزایش یافت، به حدی که فرماندهان یگان‌ها مجبور شدند برای حفظ دستاوردهای عملیاتی، نیروهای احتیاط خود را وارد عمل کنند و حتی احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف، یک گردان از نیروهای خود را برای کمک به لشکر31 عاشورا به منطقه درگیری این یگان فرستاد. درحالی‌که فشار حملات زمینی و توپخانه‌ای دشمن شدت گرفته بود، آماده‌نبودن جاده اصلی تدارکاتی مشکلات عدیده‌ای را برای یگان‌ها به وجود آورده بود.(1)
1) سند شماره288/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، 9/8/1362 تا 14/8/1362، صص 56 - ٤٣؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، صص 104 - 102.
تصویر
1
درپی آغاز مرحله سوم عملیات والفجر٤، عزیز جعفری فرمانده قرارگاه مقدم حمزه، ساعت 16 امروز از فرماندهان قرارگاه خاتم درخواست کرد تا برای آگاهی از عملکرد یگان‌ها، بررسی آخرین وضعیت منطقه عملیاتی و تصمیم‌گیری برای ادامة کار، در قرارگاه حمزه حضور یابند.(1)در ابتدای جلسه، عزیز جعفری ضمن گزارشی از پیشروی یگان‌ها و وضعیت کل عملیات گفت: نیروهای عمل‌کننده لشکر٣١ عاشورا در محور شمال‌غربی و قله شیخ گزنشین به‌علت شهادت فرمانده گردان و قطع ارتباط، موفق نشدند به‌طورکامل به اهداف خود برسند. البته دو گردان ابوالفضل(ع) و سیدالشهدا(ع) که اجرای عملیات در سمت شرق شاخ گزنشین را برعهده داشتند، بخش عمده‌ای از اهداف خود ازجمله قله شمالی این ارتفاع (1800) را تصرف کردند ولی نیروهای عراقی با فشار فراوان این ارتفاع را بازپس گرفتند و ازاین‌رو الحاق لشکر31 عاشورا با سمت چپ خود یعنی گردان حبیب از لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) برقرار نشده و درحال‌حاضر نیروهای این لشکر در دامنه ارتفاع شمالی و دامنة یال‌های شمال‌غربی شیخ گزنشین حضور دارند. نیروهای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) هم به‌علت وجود کمین‌های متعدد دشمن درگیری را دیرهنگام آغاز کردند، در چند ساعت اول موفق به تصرف ارتفاعات شاخ تارچر (1866)، 1904 و 1900 شدند ولی با افزایش فشار دشمن که از هنگام روشن‌شدن هوا شدت بیشتری یافت، گردان‌های این لشکر نتوانستند باهم الحاق کنند و درنتیجه این ارتفاعات چندین‌بار دست به دست شد و نیروهای خودی درنهایت مجبور به ترک قله‌های 1900 و 1904 شدند. البته قله شمالی شاخ تارچر و دامنه‌های ارتفاع 1900 و 1904 همچنان در دست نیروهای این لشکر است.*(2)
آن بخش از نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) نیز که قرار بود در جنوب منطقه برای تصرف یال 1616 اقدام کرده و با تانک‌های موجود دشمن در منطقه روکان مقابله کنند، نتوانستند یال 1616 را تصرف کنند، ولی موفق شدند چندین تانک دشمن را منهدم کنند.
نیروهای تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) هم که در غرب کانی‌مانگا به‌علت ناآشنایی به منطقه برای رسیدن به منطقه درگیری با مشکلاتی مواجه شده بودند، باتوجه‌به گسترش نیروهای دشمن در منطقه و نداشتن شناسایی دقیق از محل استقرار دشمن، باوجود پیشروی تا جنوب بادانه نتوانستند
1) در این جلسه سرهنگ صیاد شیرازی، سرهنگ قویدل، سرهنگ امیربیگی، محسن رضایی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، غلامحسین بشردوست و داود رنجبر (راوی قرارگاه خاتم) حضور داشتند.
2) محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص)، روز بعد در تبیین فشار وارده به گردان‌های این یگان روی کانی‌مانگا گفت: «ما در ٤ نقطه بین گردان‌هایمان الحاق نداشتیم. خیلی تلاش کردیم و زجر کشیدیم که این الحاق‌ها را برقرار کنیم، ولی دشمن از بس فشار می‌آورد موفق نشدیم، حساب کردم از صبح تا عصر حدود یک لشکر عراقی به منطقه پاتک کرده است. جنگ خیلی سختی بود.» (سند شماره 6701/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 12/8/1362، نوار شماره 12980)، داود رنجبر، ص6)
انهدام قابل‌توجهی از دشمن انجام بدهند، از طرف دیگر به‌دلیل حضور نیروهای عراق در ارتفاعات مسلط این تیپ در جناح چپ خود با آتش دشمن مواجه و تلفاتی را متحمل شد.
عزیز جعفری همچنین درباره بازنشدن جاده چمک، لری، شیخ‌المارین که عقبه عملیات محسوب می‌شود و مشکلاتی که از این بابت به یگان‌ها تحمیل شده، اظهار کرد: این‌طور بگویم که هیچ یگانی نتوانست حتی یک زخمی را تخلیه کند یا مهمات و آذوقه به نیروهایشان برسانند و چون خودرو نمی‌تواند به منطقه درگیری بیاید حتی فرماندهان نمی‌توانند به نیروهای خود در خط سر بزنند و اگر بخواهند مسیر قرارگاه فرماندهی لشکر تا خط مقدم را پیاده طی کنند بیش از ٥، ٦ ساعت وقت می‌گیرد.
فرمانده قرارگاه مقدم حمزه اصلی‌ترین علت عدم موفقیت یگان‌ها را نبود شناسایی کافی از منطقة هدف اعلام کرد و افزود: «بچه‌ها شناسایی دقیق نداشتند و چون منطقه عمق دارد انجام شناسایی دقیق و شناخت کامل پایگاه‌های دشمن به زمان طولانی نیاز دارد و چون شناسایی دقیق نداشتند باعث شد که در خیلی از جاها پایگاه‌های دشمن باقی بماند.»
عزیز جعفری درباره آخرین وضعیت جاده چمک، لری، شیخ‌المارین نیز گفت: «حدود یک کیلومتر دیگر از جاده مانده است ولی این تکه آخری به سنگ خورده. در برخی جاها شیب‌ها خیلی تند است، ولی بچه‌های مهندسی با تمام قوا کار می‌کنند. قبلاً نیز به سنگ خورده بودند و مجبور شده بودند مسیر را عوض کنند.» وی در پاسخ به سؤال سرهنگ صیاد شیرازی و غلامعلی رشید درمورد زمان آماده‌شدن جاده تصریح کرد: «زین‌الدین که جاده را دیده بود می‌گفت ممکن است تا فردا صبح کار جاده تمام و عقبه‌هایمان وصل شود.»(1)
پس از پایان گزارش عزیز جعفری فرماندهان درباره چگونگی ادامه عملیات به گفت‌وگو پرداختند. مشکل اصلی دراینباره مشخص‌نبودن زمان بهره‌برداری از جاده چمک، لری، شیخ‌المارین بود، زیرا احداث این جاده علاوه‌بر آنکه یگان‌های موجود در منطقه را به عقبه خودشان وصل کرده و نیازمندی‌های آنها را مرتفع می‌ساخت، شرط اصلی فرماندهی لشکر١٤ امام حسین(ع) برای اجرای عملیات را فراهم می‌کرد.
دراین‌حال فرمانده لشکر١٤ امام حسین(ع) که متوجه حساسیت منطقه و وضعیت عمومی عملیات شده بود باوجود آماده‌نبودن جاده نیروهای خود را پیاده از لری حرکت داده و در شیارهای غرب کانی‌مانگا به حالت استتار مخفی کرده بود تا با تصمیم نهایی قرارگاه، برای اجرای مأموریت خود (حرکت به‌سمت جنوب و تصرف نالپاریز) وارد عمل شود. با ورود لشکر به منطقه و مشاهده وضعیت منطقه عملیاتی، حسین خرازی اعلام کرد: «من حاضرم بخش شمالی و شمال‌غربی شیخ گزنشین را ازطریق غرب کانی‌مانگا حل کنم.» این پیشنهاد مورد موافقت فرماندهی عملیات قرار گرفت و بدین‌ترتیب مشکل اصلی قرارگاه فرماندهی که
1) سند شماره 6700/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طراحی و آماده‌سازی عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 12/8/1362، نوار شماره 12979)، داود رنجبر، صص 26 - ٢١؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 104 و 105؛ و- سند شماره288/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 62 - 57.
چگونگی به‌کارگیری لشکر14 امام حسین(ع) و تصرف بخش غربی شیخ گزنشین بود حل شد. براین‌اساس مقرر گردید لشکر١٤ امام حسین(ع) با حرکت در غرب کانی‌مانگا از این سمت اقدام به تصرف یال‌های غربی و شیخ گزنشین کند، همچنین قرار شد لشکر٣١ عاشورا بخشی از مأموریت شب گذشته خود را که تصرف ارتفاع 1877 و الحاق در سمت راست خود با لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) بود انجام داده و جاده شیخ گزنشین را آزاد کند. لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) نیز مأموریت یافت ارتفاعات 1866، 1904 و درصورت امکان ارتفاع 1900 را به تصرف درآورد و خاکریزی را که شب قبل قرار بود از قزلجه به جنوب کانی‌شایان و از آنجا به حد نهایی پیشروی خود در روی ارتفاعات احداث کند، تکمیل نماید. علاوه‌براین براساس تصمیم فرماندهی قرارگاه، لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز باید در غرب کانی‌مانگا ارتفاعات غربی جاده را پاکسازی کرده و تا آنجا که مقدور باشد به‌سمت جنوب پیشروی کند.
هرچند این تصمیم مشکل فعلی عملیات را حل می‌کرد، ولی به‌کارگیری نیروهای لشکر١٤ امام حسین(ع) برای تصرف ارتفاع شیخ گزنشین به‌نوعی چشم‌پوشی از توسعه عملیات به‌سمت جنوب منطقه و انصراف از تصرف نالپاریز بود.(1)
در عملیات امروز، قرارگاه تیپ602 و قرارگاه گردان2 از تیپ605 عراق سقوط کرد و گردان٣ تیپ504، تیپ101، گردان٢ تیپ602 و گردان٣ تیپ605 منهدم شدند همچنین گردان یکم از تیپ95(2)
مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 12/8/1362)
(لشکر١٨) و ١٢٠٠ تن از افراد دشمن کشته یا زخمی شدند و حدود ٥٠ نفر نیز به اسارت درآمدند. همچنین نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) در منطقه روکان بیش از 32 تانک و خودروی بزرگ دشمن را منهدم کردند. علاوه‌براین ٣ انبار مهمات نیروهای عراق نیز منهدم یا به غنیمت گرفته شد(3)1
امروز نیز همچون روزهای گذشته، هواپیماهای عراقی اطراف شهرهای مریوان و بانه را بمباران کردند که خسارات اندکی به بار آورد. همچنین در جریان مقابله هواپیماهای خودی با جنگنده‌های مهاجم عراقی یک فروند از هواپیماهای دشمن در این منطقه سقوط کرد. در جبهه جنوب نیز خرمشهر آماج حملات توپخانه‌های عراقی قرار داشت.
هواپیماهای مهاجم دشمن در ساعت 9:30 امروز چند بمب در روستاهای اربابه در جنوب
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 106 - 101؛ و- سند شماره 6700/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 29 - 21.
2) یکی از اسیران عراقی در ذکر جزئیات صدماتی که به گردان یکم تیپ95 عراق وارد شده است، اظهار داشت: در منطقه نالپاریز (منظور وی غرب کانی‌مانگا است) ٢٠ گلوله توپ ایرانی به خودروهای تدارکاتی، مهمات و نفرات ما اصابت کرد که براثر آن ١٥ خودرو منهدم و تعداد زیادی از افراد ازجمله ستوان یکم خلیل و ستوان دوم فاضل کشته شدند. تعداد افراد کشته‌شده به‌قدری زیاد بود که من ٤٠ تن از آنان را فقط در یک نقطه مشاهده کردم، به‌طوری که دو سوم گردان ما یعنی حدود 200 نفر از بین رفت. (سند شماره 27618
3) سند شماره 6700/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص11؛ و- سند شماره 444855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات قرارگاه مرکزی قدس به طرح عملیات سپاه پاسداران، 12/8/1362؛ و- سند شماره 6701/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 12/8/1362، نوار شماره 12980)، داود رنجبر، ص4.
بانه، ارتفاعات اطراف روستای سبدلو در شمال‌شرقی این شهر و روستای چیان در شرق سقز فروریختند که تلفات جانی نداشت و فقط خسارت اندکی به چند منزل مسکونی وارد آورد.(1)
جنگنده‌های عراقی برای بار دوم حدود ساعت ١١ در آسمان منطقه ظاهر شدند. این‌بار یک فروند از آنها که از نوع سوخوی20 بود مورد تعقیب جنگنده‌های نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت و در یک نبرد هوایی در منطقه عملیاتی سرنگون شد. خلبان این هواپیما به نام طلال جمیل که درجه سرگردی داشت و فرمانده یک اسکادران هوایی بود به اسارت درآمد(2)
ستاد کل نیروهای مسلح عراق در اطلاعیه نظامی شماره 1268 خود ضمن اعتراف به سقوط این هواپیما و اسارت خلبان آن اعلام کرد که ایران مسئول حفظ جان خلبان هواپیمای ساقط‌شده است.(3)
در همین حال، در خرمشهر نیز اصابت گلوله توپخانه عراقی به مناطق پل‌نو، دیری‌فارم، گمرک، راه‌آهن و همچنین مناطق شلمچه و پاسگاه زید خساراتی به بار آورد و علاوه‌برآن 11 تن نیز زخمی شدند.(4)
1
به‌دنبال بمباران شیمیایی چند روستا از توابع بانه و سردشت به‌وسیله هواپیماهای عراقی، امروز خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن اعلام آخرین وضعیت آسیب‌دیدگان به نقل از پزشکان، گزارشی را درباره نوع مواد شیمیایی به‌کاررفته در این بمب‌ها و آسیب‌های واردشده و همچنین نوع درمان آنها منتشر کرده که بخش‌هایی از آن به این شرح است: گروهی از مردم بیگناه روستاهای توابع شهرهای بانه و سردشت که براثر بمباران وحشیانه رژیم عراق به‌وسیله بمب‌های شیمیایی مجروح شده‌اند، به بیمارستان‌های مراغه، سینای تبریز و لقمان‌الدوله تهران منتقل شدند. از 22 مجروحی که در بیمارستان تبریز بستری شده‌اند تاکنون ٨ تن به شهادت رسیده‌اند. نکته‌ای که بسیار اهمیت دارد این است که از این عده 2 تن در روزهای اول جان خود را از دست دادند و ٦ تن دیگر روز دهم آبان‌ماه یعنی حدود ٧ روز بعد از حادثه در فاصله چند ساعت درگذشته‌اند.
دکتر شهرآرا رئیس بیمارستان سینای تبریز، مواد شیمیایی به‌کاررفته در این بمب‌ها را ترکیبی از آرسنیک و نیتروژن موستارد موسوم به گاز خردل خواند و اضافه کرد این بمب‌ها به بلیستر فرمینگ یا بمب‌های تاول‌زا معروف‌اند.
گازهای متصاعدشده از این بمب‌ها با هرجایی از بدن برخورد کنند تاول‌های بسیار شدید و آبدار تولید می‌کنند. بیشترین ناراحتی را در چشم ایجاد کرده و کسانی‌که در معرض این بمب‌ها قرار داشته باشند بدون استثنا دچار این عارضه می‌شوند. یادآور می‌شود تاکنون چند تن از مجروحان بمباران‌های شیمیایی بینایی خود را از دست دادند.
وی افزود: براثر استنشاق گازهای شیمیایی احتمالاً تاول‌های شدیدی در ریه مجروحان نیز به‌وجود آمده است که تاکنون باعث شهادت چند تن از آنان شده است، اغلب مصدومان نیز از
1) سند شماره 359177 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 13/8/1362؛ و- سند شماره 68791 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 13/8/1362.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 14/8/1362، ص٢؛ و- سند شماره 104435 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای عملیاتی سپاه، شماره 11، 19/8/1362؛ و- سند شماره 282297 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 12/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 2290، 13/8/1362، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر، ص١.
4) سند شماره 289124 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به دفتر سیاسی - انتظامی، 12/8/1362.
سوزش ریه‌ها رنج می‌برند.
دکتر شهرآرا ادامه داد: سوختگی‌های سطح بدن همة مجروحانی که به این بیمارستان منتقل شده‌اند درحال بهبود است و این درحالی است که ناراحتی‌های ریوی آنان روزبه‌روز شدیدتر می‌شود.
وی درمورد آثار این نوع مواد شیمیایی روی شش‌ها گفت: دو کودک که بعد از انفجار بمب در محل حضور یافته و تکه‌هایی از این بمب را از نزدیک لمس کردهاند براثر استنشاق هوای آلوده به مواد شیمیایی، قبل از رسیدن به بیمارستان به شهادت رسیدند.
رئیس بیمارستان سینا همچنین گفت: بعید به نظر نمی‌رسد مجروحانی که فعلاً در بیمارستان بستری هستند ظرف روزهای آینده به شهادت برسند. تعدادی از بستری‌شدگان قادر به تکلم نبوده و معالجاتی که مربوط به بیماری ذات‌الریه است روی آنان انجام می‌گیرد.
یکی دیگر از پزشکان با اشاره به اینکه سوختگی‌های شیمیایی اغلب از نوع درجه ٣ هستند گفت: باتوجه‌به اینکه سوختگی‌های مجروحان شدید، عمیق و وسیع است، سموم نسوج سوخته‌شده وارد خون شده و همین عامل نیز می‌تواند کشنده باشد. این خطر تا ٢١ روز برای هر نوع سوختگی شدید وجود دارد.
لازم به یادآوری است که مصدومان این حادثه عموماً غیرنظامی بوده و در بین آنان چندین نفر از اعضای چند خانواده به چشم می‌خورند که از کارگران و کشاورزان محلی هستند.(1)
1
نیروهای خودی با اجرای یک عملیات موفق شدند ارتفاعات شیخ حیدر و روستاهای اطراف آن را پاکسازی کرده و خسارت‌های فراوانی به عناصر مسلح ضدانقلاب وارد کنند. در این روز همچنین 6 تن از افراد وابسته به حزب دمکرات خود را تسلیم کردند.
یک گردان از نیروهای تیپ110 شهید محمد بروجردی برای پاکسازی ارتفاعات شیخ حیدر و روستاهای اطراف آن که در 18 کیلومتری شرق مهاباد واقع شده است، عازم این منطقه شد. نیروهای این گردان ابتدا منطقه مورد نظر را به محاصره درآوردند و سپس به‌سرعت وارد عمل شده و توانستند روستاهای گرده‌بران، امین‌آباد، قزلجه بالا، قزلجه پایین، بیرم و اوزون‌دره را پاکسازی کنند.
سرعت عمل نیروهای خودی به حدی بود که عناصر مسلح غیرقانونی فرصت نیافتند از تیربار دوشکایی که بر روی یک خودروی سیمرغ نصب شده بود استفاده کنند. در این عملیات 15 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب کشته و ٧ تن نیز به اسارت درآمدند و علاوه‌بر تیربار مذکور، ٢ قبضه آر.پی.جی٧، تعدادی مین و چندین قبضه اسلحه انفرادی و انواع مهمات و همچنین مقادیری جنس قاچاق که دراختیار افراد ضدانقلاب بود به غنیمت گرفته شد. از افراد تیپ110 شهید بروجردی نیز 4 تن به شهادت رسیدند.(2)
از سوی دیگر در ادامه روی‌گردانی افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی از همکاری با
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 229، 13/8/1362، صص 14 و 15، تبریز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/8/1362.
2) سند شماره 89258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی سپاه پاسداران، 18/8/1362، ص12؛ و- سند شماره 23885 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه سپاه پاسداران، شماره 381، 16/8/1362؛ و- سند شماره 318380 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات تیپ110 شهید بروجردی به فرماندهی تیپ110 شهید بروجردی، 28/9/1362.
این گروه‌ها، امروز نیز ٦ تن از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان به‌همراه سلاح و تجهیزات نظامی، خود را به سپاه سردشت معرفی و درخواست امان‌نامه کردند(1)
1
اجرای عملیات پاکسازی غرب و جنوب‌غربی سردشت (آلان) و عملیات والفجر٤ در منطقه عمومی شیلر که ضربه مهمی به گروه‌های مسلح غیرقانونی به‌ویژه حزب دمکرات وارد کرده است، تصمیم‌گیران این حزب و شورای ملی مقاومت را به‌نحوی وادار به اجرای برنامه‌های تبلیغاتی کرده است تا هم از فشار نظامی و سیاسی این دو عملیات بر روی نیروهای خود بکاهد و هم تحرکاتی ولو کم‌تأثیر در رسانه‌های خارجی داشته باشد. ازاین‌رو امروز دبیرکل حزب دمکرات در مصاحبه‌ای از موافقت اعضای شورای ملی مقاومت با تصویب ٤ بند از طرح خودمختاری کردستان خبر داد که باتوجه‌به حساسیت این موضوع در غرب می‌تواند سوژه مناسبی برای رسانه‌ها باشد. وی در این مصاحبه همچنین درمورد عملیات نیروهای خودی در سردشت و تسلط نسبی بر منطقه آلان مطالبی بیان کرد. قاسملو که در مصاحبه‌های قبلی خود به‌صراحت دریافت کمک حزب دمکرات از عراق را تأیید و بر آن تأکید کرده بود، این‌بار منکر حمایت عراق از این حزب شد. دبیرکل حزب دمکرات همچنین از اقدام عراق در خرید هواپیماهای سوپراتاندارد از فرانسه دفاع کرد. خبرگزاری فرانسه بخش‌هایی از مصاحبه وی را چنین منعکس کرد:
عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، پنجشنبه در پاریس تأیید کرد که شورای ملی مقاومت (مخالفان در تبعید) ایران موارد یک پروژه خودمختاری برای کردستان ایران را به تصویب رسانده است. به گفته قاسملو این طرح می‌بایستی در چند روز آینده توسط مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق (منافقین) و رئیس شورای ملی مقاومت در پاریس اعلام شود. قاسملو در یک نشست مطبوعاتی گفت: چهار نکته این طرح توسط حزب دمکراتیک کردستان ایران مهم تلقی شده است:
١. تحدید خاک کردستان (محدوده جغرافیایی کردستان)
٢. شناسایی حق قضاوت مقامات این سرزمین خودمختار
٣. کنترل نیروهای امنیتی در داخل منطقه خودمختار توسط مقامات محلی
٤. شناسایی زبان کردی به‌عنوان زبان رسمی منطقه خودمختار
رهبر حزب دمکرات کردستان ایران ادامه داد طبق این پروژه یک شورای‌عالی کردستان برای اداره منطقه خودمختار باید انتخاب شود، همیشه در چارچوب دولت ایران که درمورد دفاع ملی و سرمایه‌گذاری‌های بزرگ حاکم خواهد بود.
1) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 80، 17/9/1362، ص5.
قاسملو تصریح کرد این پروژه که به تصویب اکثریت اعضای شورای ملی مقاومت رسیده هنوز امضای یکی از مسئولان یعنی ابوالحسن بنی‌صدر رئیس سابق دولت ایران را ندارد. ناظران خاطرنشان می‌سازند که وی در سال 1980 اولین حمله دولتی ایران علیه خودمختاری داوطلبان کردستان را آغاز کرد.
قاسملو از سوی دیگر گفت که نیروهای دولتی که به یک حمله جدید در کردستان از 17 اکتبر گذشته (25/7/1362) ادامه می‌دهند همه شهرهای بزرگ و مهم‌ترین محورهای منطقه را کنترل می‌کنند و چند دهکده را نیز گرفته‌اند.
وی تأیید کرد پیشمرگان (جنگجویان کرد) مع‌هذا قدرت و ابتکارعمل را در مناطق روستایی حفظ کردهاند و عملیات خود را افزایش می‌دهند. وی گفت 9 اکتبرگذشته (17/7/1362) شهر بوکان (30کیلومتری شمال سقز) به مدت ٢٤ ساعت توسط پیشمرگان کنترل شده است و بنا به اظهار وی 120 کشته از نیروهای دولتی برجای گذاشته‌اند.
قاسملو درمورد مرکز زندان حزب دمکراتیک کردستان که در دره آلان نزدیک مرز ایران و عراق قرار داد تصریح کرد اکثر 350 زندانی ایرانی از سربازان و پاسداران انقلاب بوده‌اند که آزاد شده‌اند و سایر زندانیان منتقل شده‌اند. وی تأکید کرد این آزادی توسط نیروهای ایرانی انجام نگرفته بلکه توسط پیشمرگان به‌دلیل اینکه نگهداری این‌چنین مرکزی بسیار مشکل و پرهزینه بوده صورت پذیرفته است.
دبیرکل همچنین اعلام کرد که حزب دمکرات کردستان ایران روابط حسن هم‌جواری با عراق دارد. وی ادامه داد ما دشمن مشترک داریم این یک نسبت عینی است، ولی ما هیچ‌گونه کمکی از عراق دریافت نمی‌کنیم. قاسملو همچنین در پاسخ به سؤال مربوط به پنج هواپیمای سوپراتاندارد فرانسوی که به عراق داده شده اظهار کرد: برعکس بنی‌صدر من موافق تحویل این هواپیماها به عراق هستم چون برای متوقف‌ساختن جنگ باید هرکاری را انجام داد.(1)
در همین حال، خبرگزاری فرانسه در گزارشی به نقل از یک پرستار فرانسوی که مدعی است به‌مدت دو ماه در منطقه کردستان حضور داشته، اعلام کرد: «حمله اخیر ایران موجب شده که بزرگ‌ترین حزب مخالف کرد مجبور به ترک برخی از مواضع مهم خود شود.» وی که خواست نامش فاش نشود افزود: «هنگام پیشروی سربازان ایرانی کارکنان ستاد فرماندهی حزب دمکرات و بیمارستان حزب در غرب سردشت به‌سمت عراق عقب نشستند.»(2)
1
با آغاز مرحله سوم عملیات والفجر4 در محورهای غرب و شمال‌غرب پنجوین، رسانه‌های خارجی به انعکاس بخش‌هایی از گزارشهای نظامی دو طرف نبرد درمورد این مرحله از عملیات پرداختند. دراین‌بین منابع نظامی و رسانه‌ای عراق تهدیدات خود را در واکنش به ادامه عملیات تهاجمی ایران از سر گرفتند.
ارتش عراق در اطلاعیه امروز خود از آغاز حمله جدید نیروهای ایران در منطقه پنجوین خبر داد و مدعی شد که واحدهای عراقی «توانستند هجوم مذکور را سرکوب کرده و نیروهای مهاجم را در تنگنای شدیدی قرار بدهند.» در این اطلاعیه همچنین گفته شد که هواپیماها و بالگردهای توپ‌دار عراقی مجموعاً 206 مأموریت در حمله «علیه هدف‌های نظامی در عمق سرزمین‌های ایران» انجام دادند و فقط یک هواپیما در مواضع نیروهای ایران سقوط کرده است.(1)-(2)رادیو بغداد نیز به نقل از یک سخنگوی نظامی عراق گفت: «بار دیگر حکمرانان ایران با شیوه خاص خود افکار عمومی جهان را نادیده گرفته و ... باز هم در منطقه پنجوین به یک تجاوز جدیدی دست زده‌اند. ... به آنان درسی فراموش‌نشدنی درزمینه غلبه قوانین زندگی بر گرایش‌های مرگ و خرابکاری» داده خواهد شد.(3)رادیو بغداد همچنین در گفتاری ضمن تکذیب خبر محاصره «تیپ‌هایی» از ارتش عراق در حمله جدید ایران،(4)* این حمله را «دهن‌کجی به افکار عمومی جهان و مقررات سازمان ملل» ... که بر متوقف‌کردن جنگ و ضرورت نشستن کنار میز مذاکرات تأکید می‌نماید، خواند.(5)
خبرگزاری رویتر از بغداد از قول یک سخنگوی نظامی عراق اعلام کرد: «ایران به تهاجم جدیدی در ناحیه پنجوین واقع در جبهه شمالی جنگ خلیج [فارس] دست زده است. ... نیروهای عراقی حمله اخیر را درهم کوبیده و متجاوزان را سرکوب خواهند کرد.» رویتر سپس به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی از آغاز سومین مرحله عملیات نظامی ایران در ارتفاعات کردستان در شمال عراق و غرب منطقه پنجوین خبر داد.(6)خبرگزاری آلمان‌غربی نیز از تهران ضمن اعلام همین خبر اضافه کرد: «اعلامیه ارتش عراق ضمن تأیید حمله ایران حاکی است که نیروهای عراق درگیر نبردی شدید در طول بخش شمالی جبهه جنگ می‌باشد.»(7)همچنین خبرگزاری فرانسه از تهران گزارش داد: «هدف سومین مرحله از حمله والفجر4 آزادساختن بلندی‌های استراتژیک غرب پنجوین می‌باشد.» این خبرگزاری ضمن اشاره به بیانیه نظامی عراق درمورد شکست حمله جدید ایران به نقل از این بیانیه افزود: «این حمله
1) به‌موجب اطلاعیه ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران در این روز 4 فروند هواپیمای عراقی در منطقه عملیاتی والفجر4 هدف قرار گرفته و سرنگون شدند. (روزنامه جمهوری اسلامی، 14/8/1362، ص10)
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/8/1362، صص 5 - 3، رادیو بغداد، 12/8/1362.
3) همان، صص 5 و 6، رادیو بغداد، 12/8/1362.
4) * اشاره رادیو بغداد به اطلاعیه شماره 17 قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، مرکز عملیات مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که در آن از محاصره قرارگاه تیپ602 عراق در مرحله سوم عملیات والفجر4 خبر داده شده بود. (همان)
5) همان، ص6، رادیو بغداد، 12/8/1362.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 52، 13/8/1362، ص15، بغداد - خبرگزاری رویتر، 12/8/1362.
7) همان، ص17، تهران - خبرگزاری آلمان‌غربی، 12/8/1362.
نیروهای ایرانی که درست دو هفته بعد از والفجر4 شروع شده است، به‌وضوح نمایانگر نادیده‌گرفتن تحقیر اذهان عمومی جهان توسط ایران می‌باشد.» خبرگزاری فرانسه یادآور شد که اعلام این موضوع «به‌طور آشکار اشاره به قطعنامه دوشنبه گذشته شورای امنیت سازمان ملل که خواستار پایان جنگ سه‌ساله عراق و ایران شده است، می‌باشد.»(1)
خبرگزاری یونایتدپرس در گزارشی از اسکات مک لیود به نقل از خبرگزاری رسمی عراق اعلام کرد: «هواپیماهای جنگی و هلیکوپترهای توپ‌دار برای دفع مهاجمین 206 مأموریت انجام داده‌اند و ایران گفت 4 جت جنگنده عراقی‌ها در فاصله 27 دقیقه در جریان درگیری‌های صبح سقوط کرده است.»(2)
ویلیام ریو خبرنگار دایره شرقی رادیو بی‌بی‌سی هم ضمن اشاره به بخش‌های اصلی گزارشهای نظامی ایران و عراق گفت: «گزارشهای امروز ایران نشانه آن است که در این مرحله سوم ایران می‌خواهد نه‌تنها مواضع قبلی خود را مستحکم‌تر سازد بلکه می‌خواهد شهرهای ایران را از تیررس توپخانه عراق دور نگاه دارد و بر تسلط خود بر ارتفاعات سوق‌الجیشی اطراف پنجوین بیفزاید.»(3)
در همین حال، خبرگزاری فرانسه از منامه با اشاره به هشدار سخنگوی نظامی عراق درمورد عواقب حمله جدید ایران گزارش داد: «تفسیرهای رسمی بغداد که طی روزهای اخیر منتشر شده بود ضمن اشاره به تدارکات ایران برای شروع مرحله جدیدی از آخرین تهاجم خود به کردستان در 20 اکتبر [28 مهر] همچنین هشدار داده بود که اقدامات تلافیجویانه عراق در پیش است.»(4)دراین‌مورد خبرگزاری عراق نیز با اشاره به سرمقاله‌های امروز روزنامه‌های عراق تصریح کرد که «پاسخ این کشور در ضربه‌زدن به حکام ایران به‌مراتب خشن‌تر خواهد بود و برای رویارویی با تهاجم‌های ایران به هر وسیله‌ای متشبث خواهند شد.»(5)
همچنین به گزارش رادیو بغداد، نعیم حداد رئیس مجلس شورای ملی عراق، امروز در گفت‌وگو با روبرت اسوان دبیر انجمن پارلمانی گفت و شنود عربی اروپایی ضمن اشاره به "منافع مشترک اعراب و اروپا" از کشورهای اروپایی خواست تا «یک خط مشی قاطع را نسبت به ایران از خلال اعمال فشارهای اقتصادی و سیاسی علیه آن جهت جلوگیری از تجاوزاتش علیه عراق و تلاش‌های مکررش برای عبور از مرزهای بین‌المللی‌اش [!] اتخاذ نمایند.»(6)
1
رئیس‌جمهور تحکیم و گسترش انقلاب اسلامی را مهم‌ترین اصل درزمینه روابط خارجی ایران دانست و تأکید کرد انقلاب، منحصر به ایران نیست بلکه یک انقلاب جهانی است.
آیت‌الله خامنه‌ای امروز در دیدار با علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه و نمایندگان جمهوری اسلامی ایران در اروپا، امریکای مرکزی و جنوبی ضمن اشاره به اهمیت چگونگی ارتباطات ایران با
1) همان، صص 17 و 18، تهران - خبرگزاری فرانسه، 12/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 53، 14/8/1362، ص28، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 13/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 229، 13/8/1362، صص 30 و 31، رادیو بی‌بی‌سی، 12/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 52، 13/8/1362، ص19، منامه - خبرگزاری فرانسه، 12/8/1362.
5) همان، صص 22 و 23، بغداد - خبرگزاری عراق، 12/8/1362.
6) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/8/1362، ص7، رادیو بغداد، 12/8/1362.
کشورهای جهان گفت: «غالب دولت‌های جهان معیار و خط مشی سیاسی خود را در ارتباط با کشورها صرفاً در تأمین منافع کشور خود می‌بینند. درصورتی‌که جمهوری اسلامی ایران تنها منافع کشور خود را اصل قرار نمی‌دهد، بلکه به ارتباطات دو کشور و همکاری بین این دو کشور می‌اندیشد.» وی محور دیگر در برقراری روابط با سایر کشورها را اصل انقلاب و توجه به این موضوع دانست که «انقلاب ما منحصر به ایران نیست بلکه یک انقلاب جهانی است.» آیت‌الله خامنه‌ای آن‌گاه خطاب به سفرا و کارداران ایران در اروپا، امریکای مرکزی و جنوبی افزود: «حالا که [انقلاب] در ایران واقع شده شک نیست که در دنیا نیز مشابه آن واقع خواهد شد. درنتیجه برای پاسداری از این انقلاب باید به عواملی که گسترش آن را بیشتر می‌کند عمیق‌تر بیندیشیم.»
رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به پیشرفتهای فراوان ایران در صحنه سیاست جهانی و خارجی از هنگام پیروزی انقلاب اسلامی تا به امروز از "ابهت انقلابی" به‌عنوان عاملی نام برد که باعث شده نمایندگان جمهوری اسلامی ایران در مجامع بین‌المللی و در مناسبات مختلف خارجی از "احترام خاصی" برخوردار باشند. وی تأکید کرد: «شعار نه شرقی نه غربی مانند ترجیع‌بندی [است] که باید مرتب در گفته‌ها تکرار شود و در کارکرد نمایندگان سیاسی جمهوری اسلامی ایران اثبات شود.»
آیت‌الله خامنه‌ای سپس اظهار کرد: «اکنون در دنیا ما شاهد نقشه‌های توطئه‌آمیز و توسعه‌طلبانه‌ای هستیم که با پوست و گوشت خود آن را احساس می‌کنیم. امریکا با همه توان خود نقشه‌های توسعه‌طلبانه خود را به کار گرفته و می‌خواهد اسرائیل را تقویت ببخشد و به لبنان نیز وارد شود، ولی علی‌رغم همه این حرکات امریکا در سطح جهان گرفتار شده است.» رئیس‌جمهور در پایان یادآور شد: «البته ابرقدرت دیگر هم گرفتاری‌اش در سطح جهان کمتر از امریکا نیست.»(1)
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران در سخنانی ضمن تأکید بر ادامه مبارزه با ابرقدرت‌ها، "زدودن ریشه گروهک‌ها و لیبرال‌ها" را از نتایج تسخیر سفارت امریکا در ایران عنوان کرد.
به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، میرحسین موسوی امروز در دیدار با اعضای انجمن‌ها و شوراهای اسلامی خانه‌های کارگر اراک اظهار کرد: «مبارزه ما برعلیه ابرقدرت‌ها و قدرت‌های ظالم در سراسر جهان یک مبارزه تمام‌نشدنی است و با تداوم انقلاب اسلامی منافع امریکا برای همیشه در منطقه برچیده خواهد شد و با چنین وضعیتی ما باید هشیار باشیم که توطئه قدرت‌های بزرگ علیه انقلاب اسلامی ادامه خواهد داشت.» وی آن‌گاه در اشاره به سالگرد تسخیر سفارت امریکا در ایران گفت: «آن چیزی که این روزها می‌تواند مورد توجه قرار گیرد حاصل تسخیر لانه جاسوسی است و زندگی ما اکنون تحت‌تأثیر آن فضایی قرار دارد که دانشجویان مسلمان پیرو خط امام به وجود آوردند و یکی از اثرات مهم آن زدودن ریشه گروهک‌ها و لیبرال‌ها در کشور بود که خط اصیل انقلاب را حاکم کرد.»
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 14/8/1362، ص12.
موسوی با بیان اینکه نسبت به روزهای اول انقلاب به‌دلیل حضور مردم در صحنه قوی‌تر شده‌ایم، افزود: «ما ریشه منافقین را در کشور خشکانده‌ایم، اما اگر تصور کنیم که ریشه‌های نفاق از بین رفته اشتباه کرده‌ایم. لیبرال‌ها با درنظرنگرفتن خون شهدا در برخورد با توطئه‌ها می‌خواهند دری بر روی امریکا باز شود. ملت ما با دادن شهدای بسیار توانسته است حاکمیت خود را به ثبوت برساند و همین یادآوری بهترین ابزار برای مبارزه با این حرکت‌هایی است که در آستانه انتخابات با آن مواجه هستیم.»(1)
1
موضع نخست‌وزیر در پایان جلسه دیروز هیئت دولت درباره قطعنامه 540 بازتاب ویژه‌ای در مطبوعات فرانسه داشت. دراین‌حال سخنگوی دولت فرانسه تلویحاً از موضع عراق در قبال قطعنامه اخیر جانبداری کرد. روزنامه لوماتن دراینباره نوشت: «از دیروز به نظر می‌رسد دیگر تلاش سازمان ملل به‌نحو خطرناکی محکوم است.» این روزنامه افزود: «میرحسین موسوی نخست‌وزیر، دیروز در تهران گفت هدف این قطعنامه نجات صدام از خفگی است. معاون وزیر خارجه ایران نیز دیروز طی یک تماس تلفنی گفت مواضع ایران قبلاً توضیح داده شده و دراین‌زمینه تغییری نکرده است.» لوماتن همچنین با اشاره به مراسم سالگرد تسخیر سفارت امریکا در ایران اضافه کرد: «میرحسین موسوی گفت برعلیه سوپراتانداردها و ناوگان امریکا ما نیرومندترین سلاح یعنی ایمانمان را داریم.»
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس روزنامه لیبراسیون نیز علاوه‌بر پرداختن به بخشی از سخنان نخست‌وزیر که هدف تصویب قطعنامه اخیر شورای امنیت را «نجات عراق از خفگی» دانسته بود، «بخشی از تفسیر دیروز مفسر رادیو تهران مبنی‌بر اینکه نکته مهم در این قطعنامه بازگذاشتن تنگه هرمز و صدور نفت عراق از این طریق و پرداخت بخشی از بدهی‌های فرانسه است را به چاپ رسانده است.» این روزنامه همچنین باتوجه‌به اعلام حمایت سفیر دائمی ایران در سازمان ملل از فعالیت‌های میانجیگرانه اولاف پالمه یادآور شد: «تمایز شورای امنیت از دبیرکل سازمان ملل و اولاف پالمه ازسوی ایران باب میانجیگری سازمان ملل در جنگ ایران و عراق را نیمه‌باز می‌گذارد.»(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه گزارش داد: شورای وزرای فرانسه با انتشار یک بیانیه رسمی اعلام کرد که این کشور «شدیداً خواستار قطع کامل نبرد و شروع مذاکرات صلح میان عراق و ایران براساس حقوق بین‌المللی و احترام به تمامیت ارضی و شرافت این دو ملت بزرگ است.»(3)همچنین ماکس گالو سخنگوی دولت فرانسه در یک نشست مطبوعاتی تصویب قطعنامه شماره 540 در سازمان ملل را - که هم شوروی و هم امریکا به آن رأی داده بودند - یک "عمل دیپلماتیک مهم" خواند و گفت: «عراق متعهد به محترم‌شمردن این شرایط شده است.» سخنگوی دولت فرانسه سپس افزود: «ایران به این متن متعهد نشده است.»(4)
1) همان، ص2.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 230، 14/8/1362، صص 9 - 7، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 229، 13/8/1362، ص7، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 12/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 230، 14/8/1362، ص4، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 13/8/1362.
دراین‌بین، روزنامه انگلیسی‌زبان چینی چاینا دیلی با نقل اظهارات سخنگوی رسمی عراق اعلام کرد: «آن کشور این حق را برای خود محفوظ می‌دارد که اگر ایران قطعنامه نامبرده را نپذیرد یا درصورت پذیرفتن به اجرای آن نپردازد، برای حفظ منافع حیاتی خود دست به اقداماتی بزند.» این روزنامه سپس یادآور شد ایران باوجود رد تمامی قطعنامه‌های شورای امنیت اعلام کرده است که «تجدید فعالیت دبیرکل سازمان ملل متحد، خاویر پرز دکوئیار و نماینده وی اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد را درمورد ختم نزاع معتبر می‌شناسد.»(1)
1
امروز در عراق مذاکراتی درمورد مسائل مالی پروژه انتقال گاز این کشور به ترکیه انجام شد. در همین حال، وزیر اقتصاد و بازرگانی یمن شمالی نیز با معاون نخست‌وزیر عراق دیدار و گفت‌وگو کرد.
براساس گزارش خبرگزاری ترکیه، مقامات دو کشور عراق و ترکیه درپی امضای موافقت‌نامه احداث خط لوله انتقال گاز عراق، مذاکرات رسمی خود درزمینه مسائل مالی این پروژه را در بغداد آغاز کردند. این خبرگزاری افزود: «هزینه احداث این خط که در سال 1986 به پایان خواهد رسید، 210 میلیون دلار برآورد شده است که 132 میلیون دلار آن مربوط به هزینه اجرای قسمتی از پروژه [در] خاک ترکیه و بقیه مربوط به عراق خواهد بود. در این گفتوگوها همچنین امکانات پیش‌فروش اوراق قرضه گاز صادراتی از این خط به بازارهای پولی اروپا به‌منظور تأمین قسمتی از هزینه ساخت لوله مورد بحث قرار خواهد گرفت.» یک شرکت ترک و یک شرکت عراقی مجریان این پروژه خواهند بود.(2)
همچنین به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر، طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، امروز در دیدار با وزیر اقتصاد و بازرگانی جمهوری عربی یمن که به عراق سفر کرده است، ضمن اظهار خشنودی از روابط دو کشور و نیز موضع یمن در پشتیبانی از عراق گفت: «شرکت گسترده دولت‌ها و شرکت‌ها در بیستمین دوره نمایشگاه بین‌المللی [بغداد] درحالی‌که ما در شرایط جنگ می‌باشیم اطمینان ... نسبت به اقتصاد را منعکس می‌دارد و علاقه‌مندی این کشورها و شرکت‌ها را برای برقراری همکاری بین آنها و عراق تأکید می‌دارد.» به گفته این رادیو، وزیر اقتصاد و بازرگانی جمهوری عربی یمن نیز «بار دیگر موضع کشور متبوعش را نسبت به عراق و قراردادن تمامی امکاناتش دراختیار عراق که از حاکمیتش و آینده امت عربی دفاع می‌نماید تأکید داشت.»(3)
2
تأیید خبر تحویل پنج فروند هواپیمای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق، بازتاب‌های خبری و تحلیلی گسترده‌ای پیدا کرد. دراین‌بین ارگان حزب بعث حاکم عراق هشدار داد درصورت محرومیت عراق از حق کشتیرانی آزاد در خلیج‌فارس، آزادی کشتیرانی در این منطقه از ایران نیز سلب خواهد شد.
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 232، 16/8/1362، صص 3 و 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 15/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 229، 13/8/1362، ص24، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/8/1362، به نقل از خبرگزاری ترکیه
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/8/1362، صص 7 و 8، رادیو صوت‌الجماهیر، 12/8/1362.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس گزارش داد: ماکس گالو سخنگوی دولت فرانسه، در جمع خبرنگاران «صریحاً ورود هواپیماها را به عراق تأیید نکرد و به ذکر جمله دراختیار قراردادن که قبلاً توسط کلود شسون و شارل هرنو مورد استفاده قرار گرفته بود، اکتفا کرد.» گالو افزود: «سوپراتانداردها از مدتی قبل در منطقه هستند.» وی همچنین گفت: «فرانسه اقدام دوگانه‌ای داشته است، احترام به قرارداد تجارتی (درمورد سوپراتانداردها) و دفاع و آماده‌کردن قطعنامه سازمان ملل.»(1)
در همین حال، مایکل داب گزارشگر روزنامه واشنگتن پست در تفسیری بر اظهارات دیروز وزیر امور خارجه عراق مبنی‌بر انتقال پنج فروند هواپیمای سوپراتاندارد فرانسه به عراق نوشت: «بخشی از توجیه فرانسه در تحویل هواپیماها این امید بوده است که آنها می‌توانند ایران را برای پایان‌بخشیدن به جنگ ازنظر سیاسی و نظامی زیر فشار بگذارند. دولت تهران توانسته با بستن دو راه از سه راه صدور نفت عراق، دست بالا را بگیرد. آیت‌الله خمینی گفته است که اگر قدرت‌های غربی به کمک به عراق ادامه دهند رنگ دوباره نفت را نخواهند دید. درحالی‌که بیشتر تحلیلگران غربی این تهدید را جدی نگرفته‌اند، اما ناثباتی تازه‌ای در بازارهای بین‌المللی نفت به وجود آورده است.»
گزارشگر واشنگتن پست در ادامه خاطرنشان کرد: «هواپیماهای سوپراتاندارد به‌صورت ظاهر امکان عراق را برای به‌کارگرفتن موشکهای اگزوست علیه کشتی‌های ایران افزایش می‌دهد، اما برخی از تحلیلگران غربی درمورد توانایی خلبانان عراقی که در فرانسه آموزش دیده‌اند دچار تردید هستند و دولت فرانسه نیز کوشیده است از اهمیت نظامی هواپیماها بکاهد.» وی سپس اضافه کرد: «تحویل هواپیماها قرار بود در نیمه سپتامبر انجام گیرد، اما پس از نگرانی‌هایی که در پایتخت‌های کشورهای غربی ابراز شد به تأخیر افتاد. دیپلمات‌های فرانسوی با استفاده از این تأخیر کوشیده‌اند نشان دهند که ایران مانع عمده برقراری صلح است.»(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری رویتر از بغداد گزارش داد: روزنامه الثوره ارگان حزب بعث عراق، امروز اعلام کرد که «اگر عراق از حق آزادی کشتیرانی در خلیج [فارس] محروم باشد، دیگر به ایران اجازه نخواهد داد که از چنین حقی برای گرداندن ماشین جنگی خود برخوردار باشد.» این خبرگزاری، به نقل از دیپلمات‌های غربی افزود: «دفاع ضدهوایی خارک با موشکهای راپیر که تنها 12 کیلومتر برد دارند در مقابل سوپراتانداردها مؤثر نخواهد افتاد.»(3)
تانیوگ خبرگزاری یوگسلاوی از بغداد نیز در تفسیری به قلم ژوان دوگرا مادزیجف از دریافت هواپیماهای سوپراتاندارد و تهاجم جدید ایران در جبهه شمالی جنگ به‌عنوان دو تحول نام برد که «نشانه‌هایی از امکان بروز یک کشمکش بحرانی در جنگ خلیج [فارس] که تاکنون روی‌هم‌رفته محدود بوده است را به دست می‌دهد.» تانیوگ به نقل از محافل سیاسی در بغداد افزود: «عراق یک مدل پیشرفته از موشکهای اسکاد روسی با برد حدوداً 300 کیلومتر و ظرفیت حمل 5/1 تا 2 تن مواد منفجره را دریافت نموده است. مجتمع عظیم پتروشیمی در این بندر در معرض برد این موشک‌هاست.»(4)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 230، 14/8/1362، ص4، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 13/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/8/1362، صص 15 و 16، رادیو امریکا، 12/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 229، 13/8/1362، صص 11 و 12، بغداد - رویتر، 12/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه،شماره 230، 14/8/1362، ص6، بغداد - خبرگزاری یوگسلاوی، 13/8/1362.
در همین حال، مطبوعات امروز پاریس به بررسی سیاست چندلایه دولت فرانسه در ماجرای تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق پرداختند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس، روزنامه لیبراسیون در گزارشی نوشت: «به نظر می‌رسد به‌طور قطعی از این موضوع مرموز پرده‌برداری شده است درحالی‌که شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه، هنوز قصد داشت این موضوع ادامه پیدا کند.» روزنامه فیگارو نیز ضمن درج خبر تحویل سوپراتانداردها به عراق نوشت: «بدهی‌های عراق به فرانسه که در سال 1981 به 20 میلیارد فرانک می‌رسد از زمان روی‌کارآمدن سوسیالیست‌ها تقریباً به دو برابر افزایش یافته است.»(1)
لوماتن (چاپ پاریس) که تأیید خبر دریافت هواپیماهای سوپراتاندارد در مصاحبه وزیر امور خارجه عراق با این روزنامه مطرح شده است، در تفسیری با عنوان "ابهام بی‌فایده راجع به خودداری مقامات فرانسه از تأیید خبر تحویل سوپراتانداردها به عراق" اعلام کرد: «از جایی که فرانسه سلاح می‌فروشد و این برای بازرگانی خارجی این کشور مفید است، وقت آن رسیده که دولت از عقده‌های بیهوده‌اش دست بردارد. آیا اکنون این سکوت را که بیشتر شبیه به یک بلاتکلیفی است و ثمره اصلی آن این بود که به نظر رسید تحویل تجهیزاتی که ازسوی عراق خریداری شده شرم‌آور است، برای ما توضیح خواهند داد؟»(2)
لوماتن در تفسیر دیگری با عنوان "ایران و عراق و قایم‌موشک‌بازی فرانسه در قضیه تحویل سوپراتانداردها" ضمن اشاره به این نکته که از هواپیماهای مذکور در وهله اول به‌عنوان یک سلاح بازدارنده بهره‌برداری شده است، افزود: «این بدان معنی نیست که فردا هواپیماهای مجهز به اگزوست به پرواز درخواهند آمد.» این روزنامه درعین‌حال در مقاله دیگری یادآور شد: «تهران در مقابله با مسئله تحویل سوپراتانداردها توسط حجت‌الاسلام رفسنجانی در اواسط اکتبر تهدید کرد درصورت انهدام منابع نفتی ایران روی خلیج [فارس] آتش خواهیم گشود. اما به نظر می‌رسد که امریکا و اکثر متحدانش این تهدید واقعی را دست‌کم گرفته باشند.»(3)
1
اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس امروز با تصویب دستورکار اجلاس آتی سران این شورا مبنی‌بر تهیه یک طرح صلح جدید برای جنگ ایران و عراق، تشکیل نیروی واکنش سریع در خلیج‌فارس، حل اختلافات عراق و سوریه و بحران لبنان به کار خود پایان داد.
به گزارش رادیو امریکا، وزیران امور خارجه شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس، دستورکار اجلاس سران شورا را که قرار است هفته آینده در دوحه برگزار شود، تهیه کردند. این دستور کار شامل طرح صلح جدیدی برای جنگ ایران و عراق، اوضاع لبنان و اختلاف‌های موجود بین اعراب و «پیشنهاد تشکیل یک نیروی ضربتی و سریع‌الاستقرار در
خلیج‌فارس برای پاسخگویی به رویدادهای اضطراری منطقه» است(1)
همچنین خبرگزاری فرانسه از دوحه به نقل از منابع آگاه اعلام کرد وزرای امور خارجه شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس «طرح‌های پیشنهادشده توسط رؤسای ستاد مشترک خود را مبنی‌بر تأسیس یک نیروی مشترک زمینی، دریایی و هوایی تصویب کرده و این طرح‌ها را در اجلاس آینده [سران] این شورا ارائه خواهند داد.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی گفت که در پایان این اجلاس سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان، در یک نشست خبری اعلام کرد: «کشورهای خلیج‌فارس علی‌رغم مخالفت ایران با قطعنامه شورای امنیت مبنی‌بر آتش‌بس، به فعالیت‌های خود برای پایان‌دادن به جنگ عراق با ایران ادامه خواهند داد.»(3)به گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی، در این نشست خبری همچنین احمد بن سیف وزیر امور خارجه قطر و عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس، اعلام کردند «وزرای شرکت‌کننده در کنفرانس دراین‌مورد که باید درجهت ایجاد فضای مناسب برای برگزاری کنفرانس سران عرب در ریاض تلاش شود به توافق رسیدند.» بن سیف و بشاره گفتند در اجلاس هفته آینده سران شورای همکاری خلیج‌فارس قرار است «میانجیگری مجدد بین عراق و سوریه و همچنین موضوع جنگ لبنان مورد بحث و بررسی قرار گیرد.» به گزارش خبرگزاری خلیج، وزیر امور خارجه قطر خطاب به خبرنگاران ضمن اشاره به مداخله نیروهای خارجی درصورت اقدام ایران به بستن تنگه هرمز تأکید کرد که «دراین‌رابطه یک توافق کلی در خلیج [فارس] وجود دارد.»(4)دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس نیز دراینباره به خبرنگاران گفت: «بازنگهداری تنگه هرمز مسئولیتی است که غرب و کشورهای حوزه خلیج [فارس] به عهده دارند.»(5)
روزنامه انگلیسی گاردین در شماره امروز خود در مقاله‌ای به قلم لیستر گود خبرنگار این روزنامه، درباره طرح صلح جدید شورای همکاری خلیج‌فارس برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق نوشت: «این پیشنهاد صلح شامل ایجاد تدریجی مناطق بی‌طرف می‌شود.» این روزنامه با اشاره به نقش بحرین در این پیشنهاد افزود: «ناظران سیاسی در خلیج‌فارس عقیده دارند پیشنهاد صلح بحرین جنبه آزمایش دارد و جزئیات آن به مقامات ایرانی تسلیم شده است. یکی از جنبه‌های مهم این پیشنهاد این است که به‌عکس قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل این پیشنهاد عکس‌العملی منطقه‌ای است. بنابراین احتمال دارد مورد قبول دولت ایران قرار گیرد.»(6)گاردین همچنین توضیح داد: «طرح صلح جدید با این اعتقاد که ایران آماده قبول یک طرح کلی صلح ازجمله برقراری آتش‌بس در تمامی جبهه‌ها نمی‌باشد، ارائه شده است.» براین‌اساس «اگر بی‌طرف‌کردن خلیج [فارس] مورد قبول واقع گردد، وزرای خارجه شورای همکاری خلیج [فارس] توجه خود را به جبهه 200 مایلی جنگ که از دهانه خلیج [فارس] در جنوب شروع شده و به قله کوه‌های کردستان در شمال ختم می‌شود معطوف خواهند کرد.»(7)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/8/1362، ص10، رادیو امریکا، 12/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 230، 14/8/1362، ص5، دوحه - خبرگزاری فرانسه، 12/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/8/1362، ص11، رادیو بی‌بی‌سی، 12/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 229، 13/8/1362، صص 9 و 10، دوحه - خبرگزاری آلمان‌غربی، 12/8/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/8/1362، ص11، رادیو امریکا، 12/8/1362.
6) همان، صص 17 و 18، رادیو بی‌بی‌سی، 12/8/1362، به نقل از روزنامه انگلیسی گاردین.
7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 229، 13/8/1362، صص 7 و 8، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/8/1362، به نقل از روزنامه انگلیسی گاردین
1
یک روزنامه پرتیراژ ژاپنی تأثیر منافع اقتصادی ژاپن بر تلاش‌های سیاسی این کشور در جنگ ایران و عراق را مورد بررسی قرار داد.
روزنامه آساهی شیمبون با اشاره به مأموریتی که شینتارو آبه وزیر امور خارجه ژاپن به معاون خود برای سفر به ایران و عراق و مذاکره با مقامات دو کشور داده بود، این دیدگاه را مطرح کرد که آبه با تلاش مجدد برای پایان‌دادن به جنگ «تجربیات سیاسی خود را به آزمایش گذاشته است» و حال آنکه وی اعتقاد داشت احتمال آنکه «بغداد درخواست ژاپن مبنی‌بر عدم بمباران پروژه پتروشیمی ایران و ژاپن را نادیده بگیرد»، زیاد است. این روزنامه سپس با اشاره به ارزش 3/4 میلیارد دلاری سفارش‌های ساختمانی عراق به ژاپن از سال 1977 به بعد، که تقریباً یک‌چهارم از مجموع سفارش‌های ساختمانی دریافتی خارجی ژاپن را تشکیل می‌دهد، افزود: «هرگونه توسعه جنگ مرزی ایران و عراق به‌طور مستقیم بر ژاپن اثر می‌گذارد.»
آساهی درباره دومین انگیزه ژاپن برای ادامه تلاش‌های سیاسی خود جهت خاتمه‌دادن به جنگ نوشت: «کمپانی‌های ژاپنی بدون توجه به نتیجه جنگ ایران و عراق معتقدند که با پایان‌یافتن جنگ زمینه‌های وسیعی برای دریافت سفارش از این منطقه وجود دارد.» به نوشته آساهی، «این کمپانی‌ها به‌خصوص به یک طرح بازسازی ملی 165 میلیارد دلاری در ایران توجه خاص دارند.» این روزنامه همچنین یادآور شد: «آبه از زمانی‌که مقام وزارت تجارت بین‌المللی و صنعت را در کابینه قبلی ژاپن برعهده داشت معتقد بود که ژاپن باید نقش صلح‌دهنده را میان دو کشور درحال جنگ ایران و عراق ایفا کند.» این روزنامه سپس با اشاره به شیوه دیپلماتیک آبه اضافه کرد: «وزیر خارجه ژاپن در سفر ماه آگوست به تهران از همتای ایرانی خود علی‌اکبر ولایتی خواست که موضع نرم‌تری در قبال قطعنامه‌های سازمان ملل نشان دهد. درحالی‌که او به سازمان ملل نیز پیشنهاد کرد تا درخواست‌های ایران را نیز در نظر بگیرد.»(1)
2
امروز درحالی‌که یک مقام امریکایی بار دیگر ایران را به دخالت در انفجارهای بیروت متهم کرد، وزیر امور خارجه فرانسه از شکست اجلاس آشتی ملی لبنان در ژنو ابراز نگرانی کرد.
خبرگزاری فرانسه از بیروت گزارش داد: لارنس ایگل برگر معاون وزیر امور خارجه امریکا، که در اسرائیل به سر می‌برد، در گفت‌وگو با خبرنگار رادیو اسرائیل تأکید کرد: «امریکا شاهد عینی دال بر دخالت ایران در دو حادثه انفجار علیه واحدهای امریکایی و فرانسوی در بیروت در دست دارد.» وی درعین‌حال گفت: «به نظر می‌رسد سوریه علاقه‌مند به آتش‌بس در لبنان است.»(2)
در همین حال، ماکس گالو سخنگوی دولت فرانسه در نشست مطبوعاتی امروز به نقل از
کلود شسون وزیر امور خارجه این کشور درمورد اوضاع لبنان خاطرنشان کرد شکست اجلاس آشتی ملی ژنو فقط موجب وخامت این اوضاع خواهد شد. شسون تأکید کرده است «فرانسه شدیداً خواستار صلح و موفقیت کنفرانس ژنو است.»(1)
1
نبردهای شدید میان فلسطینیان هوادار و مخالف یاسر عرفات در طرابلس لبنان ادامه دارد. خبرگزاری یونایتدپرس امروز از بیروت گزارش داد: «نیروهای سوری به‌همراه شورشیان الفتح امروز آخرین پایگاه مهم نیروهای وفادار به یاسر عرفات در شمال طرابلس را با توپ و تانک مورد حمله قرار دادند.» براساس این گزارش، عرفات به فاصله چند ساعت پس از حمله «ضمن ارسال پیام برای پادشاهان عرب و رهبران کشورهای سوسیالیستی و همچنین سران کشورهای غیرمتعهد تقاضای کمک فوری نمود.» همچنین خبرگزاری فلسطینی وفا از محاصره نیروهای طرف‌دار عرفات توسط دو تیپ از نیروهای سوری و دو گروهان لیبیایی به‌همراه نیروهای مخالف عرفات تحت فرماندهی ابوموسی و نیز نیروهای جبهه خلق برای آزادی فلسطین خبر داد. از سوی دیگر، شفیق وزان نخست‌وزیر لبنان، خواستار پایان‌دادن به این جنگ شد و در همین رابطه پیامی نیز برای امین جمیل در ژنو فرستاد.(2)
1
از اولین دقایق بامداد امروز، ٤ یگان سپاه برای تکمیل تصرف قله‌های 1877، 1866، 1904 و 1900 کانی‌مانگا و پاکسازی غرب این ارتفاعات عملیات خود را آغاز کردند.
لشکر١٤ امام حسین(ع) مأموریت داشت تا باقیمانده اهداف شب گذشته لشکر٣١ عاشورا؛ یعنی یال‌های غربی ارتفاع شیخ گزنشین را تصرف و امکان الحاق بین لشکر٣١ عاشورا و لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) را فراهم سازد. لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) نیز قرار بود مأموریت ناتمام روز گذشته خود را که تصرف قله‌های 1866(شاخ تارچر) و 1904و 1900 بود تکمیل کند. لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) هم باید ضمن پاکسازی ارتفاعات غرب جاده غرب کانی‌مانگا حتی‌المقدور در جاده به‌سمت جنوب پیشروی می‌کرد. لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) که از قبل به منطقه عملیاتی آشنایی داشت زودتر از یگان‌های دیگر حدود ساعت 1:30 دقیقه بامداد، درگیری خود را آغاز کرد و سپس لشکر٣١ عاشورا در سمت راست آن با نیروهای دشمن درگیر شد.
در ساعت ٤ بامداد، نیروهای لشکر١٤ امام حسین(ع) هم درگیری را آغاز کردند. نیروهای لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز به‌دلیل ناهماهنگی اولیه و بی‌اطلاعی از محل حضور دشمن حدود یک ساعت بعد درگیر شدند.
مسئله‌ای که پس از شروع درگیری یگان‌ها ذهن فرماندهی را به خود مشغول کرده بود چگونگی تأمین و تدارک لشکرهای ١٤ امام حسین(ع) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) بود؛ زیرا باتوجه‌به نبود جاده در غرب کانی‌مانگا، که ازطریق آن بتوان نیروهای این ٢ یگان را پشتیبانی کرد، باید به‌ناچار از بالگردهای شنوک هوانیروز برای ارسال آذوقه، مهمات و سایر ملزومات و انتقال مجروحان این دو یگان به عقب استفاده می‌شد.
پس از درگیرشدن نیروهای خودی گزارشهای رسیده به قرارگاه حاکی‌از آن بود که یگان‌ها با قدرت به‌سمت اهداف پیشروی می‌کنند. اولین خبر از لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) دریافت
شد که طبق آن این لشکر در ساعت 5:30 بامداد، تمامی اهداف خود به‌غیراز ارتفاع 1900 (جنوبی‌ترین قله کانی‌مانگا) را به تصرف درآورده است.
لشکر١٤ امام حسین(ع) نیز که با زمین منطقه آشنایی چندانی نداشت و ابتدا به‌کندی پیشروی می‌کرد با روشن‌شدن هوا و پیداکردن شناخت نسبی از منطقه و موقعیت دشمن با سرعت به‌سمت اهداف خود حرکت کرد و توانست ٢ قله از ارتفاع 1662 و 1774 شیخ گزنشین را ازسمت غربی آن تصرف و یک مقر فرماندهی نیروهای عراقی را منهدم کند. همچنین تعداد قابل‌توجهی از نیروهای دشمن که در منطقه عملیاتی این یگان متراکم‌تر از سایر محورها بودند، کشته و تعدادی نیز اسیر شدند.
لشکر٣١ عاشورا نیز قله اصلی شیخ گزنشین را تصرف کرده و در جناح راست خود منتظر پیشروی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) بود تا با آن یگان الحاق کند.
لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) هم تا ٤ کیلومتری جنوب بادانه پیشروی کرده و علاوه‌بر پاکسازی جاده غرب کانی‌مانگا ارتفاعات غرب این جاده را نیز پاکسازی و تأمین کرد. این لشکر همچنین نیروهای عراقی را که با فشار رزمندگان لشکر١٤ امام حسین(ع) درحال عقب‌نشینی از یال‌های غربی شیخ گزنشین به‌سمت نالپاریز بودند زیر آتش گرفت که درنتیجه تعداد زیادی از آنان کشته شدند.
هم‌زمان با پیشروی نیروها درحالی‌که هنوز الحاق بین لشکرهای ٣١ عاشورا و ٢٧ حضرت رسول(ص) کامل نشده بود و جاده شیخ گزنشین نیز قابل‌تردد نبود و ازطرفی کار احداث جاده چمک به شیخ‌المارین نیز پایان نیافته بود، تأخیر در آماده‌شدن بالگردهای شنوک برای حمل اقلام مورد نیاز به عقبه نزدیک یگان‌ها در غرب ارتفاع کانی‌مانگا و انتقال مجروحان به عقب، نگرانی‌هایی را به وجود آورد. باآنکه طبق هماهنگی قبلی قرار بود بالگردهای شنوک از ساعت 6:30 صبح مأموریت خود را آغاز کنند، تا حدود ساعت ٩ این کار انجام نشده بود و بالاخره با پیگیری مصرانه محسن رضایی و رحیم صفوی - که در برخی موارد حتی به درگیری لفظی نیز انجامید - هماهنگی‌های لازم انجام شد و سرهنگ صیاد شیرازی شخصاً نظارت بر اجرای مأموریت بالگردها را بر عهده گرفت. از این پس هوانیروز تا زمانی‌که عقبه زمینی نیروهای خودی باز نشده بود، برای رساندن ملزومات و وسایل مورد نیاز به رزمندگان و حمل مجروحان نقش مؤثری را ایفا کرد، به‌نحوی‌که کسانی که در جریان فعالیت هوانیروز قرار گرفته بودند از فعالیت مؤثر آنان و تلاش سرهنگ صیاد شیرازی برای راه‌اندازی و به‌کارگیری این مجموعه تقدیر می‌کردند.(1)
1) بخشی از چالش‌های بین فرماندهان که ناشی‌از آماده به‌کار نشدن بالگردها بود و همچنین چاره‌اندیشی‌ها برای رفع این مشکل در ضمیمه گزارش درج شده است.
حدود ساعت 10 صبح، الحاق بین دو لشکر٣١ عاشورا و ٢٧ حضرت رسول(ص) کامل و تثبیت شد و جاده مهم شیخ گزنشین به دست نیروهای خودی افتاد. برقراری الحاق بین این دو یگان و حصول اطمینان از اتصال عقبه خودی به منطقه عملیاتی از یک‌سو و تصرف قله 1900 در جنوب ارتفاع کانی‌مانگا شوق و شعف فراوانی را به‌همراه داشت. با سقوط قله 1900 و حرکت نیروهای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) به یال‌های غربی این قله یک قرارگاه فرماندهی دشمن و نیروهای عراقی مستقر در این منطقه از سه طرف به محاصره درآمدند، دشمن برای انتقال فرماندهان این قرارگاه چند فروند بالگرد اعزام کرد که نیروهای لشکر حضرت رسول(ص) ٢ فروند از آنها را هدف قرار داده و ساقط کردند و تعدادی از عراقی‌ها را نیز به اسارت درآوردند. پس از آن، دشمن با واردکردن نیروهای تازه‌نفس برای بازپسگیری این قله چند بار پاتک کرد که اصلی‌ترین آن در ساعت ١٠ صبح برای تصرف ارتفاع 1904 بود، اما نیروهای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) این پاتک را سرکوب کردند و نیروهای عراقی با تحمل تلفات زیاد و دادن ١٢ اسیر مجبور به عقب‌نشینی شدند. عراقی‌ها عصر امروز نیز چند پاتک سنگین اجرا کردند که بازهم با مقاومت نیروهای خودی مواجه شده و عقب رفتند. شدت فشار دشمن در این منطقه به‌حدی بود که محمدابراهیم همت در تماس بی‌سیم با محسن رضایی اظهار کرد: هروقت دشمن پاتک می‌کند مجبورم یک گردان خرج کنم. او حتی باتوجه‌به فشار مداوم دشمن، برای حفظ این دو ارتفاع کسب تکلیف کرد.
در همین حال، واحد مهندسی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) برای حفظ جناح چپ خود یک خاکریز از شمال ارتفاع 1904 به‌سمت راست تا تقاطع رودخانه قزلجه احداث کرد. جاده شیخ گزنشین نیز که با الحاق لشکرهای ٣١ عاشورا و ٢٧ حضرت رسول(ص) آزاد شده بود، تثبیت شد و احداث جاده چمک به شیخ‌المارین نیز پایان یافت و نیروها به‌طور کامل به عقبه‌ها وصل شدند. البته با پیشروی نیروهای خودی در ارتفاعات، بخشی از بنه‌های تدارکاتی دشمن به دست آنها افتاده و بخشی از نیازها از این طریق تأمین شده بود.
دراین‌میان آنچه موجب نگرانی بود، نداشتن نیروی کافی برای ادامه و تکمیل اهداف عملیات بود؛ تقریباً تمامی یگان‌ها فاقد نیرو برای ادامه کار بودند و فقط لشکر١٧علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) ٢ گردان نیرو داشت. لشکر١٤ امام حسین(ع) هر ٤ گردان خود را به کار گرفته بود. لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) هم هر 3 گردان تازه‌نفس و سایر نیروهایی که از شب قبل باقی مانده بودند را وارد عمل کرده بود. لشکر٣١ عاشورا نیز با عملیاتی که در این روز انجام داد هیچ نیرویی برای ادامه کار دراختیار نداشت.
بدین‌ترتیب کمبود نیرو بسیار محسوس بود. پس از تصرف ارتفاعات و برقراری اتصال عقبه‌های خودی، محسن رضایی از غلامعلی رشید خواست که نیروها با بهره‌گیری از فرصت
به‌دست‌آمده به‌سمت جنوب و نالپاریز پیشروی کنند، اما وی با بیان اینکه رزمندگان توانی برای ادامه پیشروی ندارند، گفت: یگان‌ها در منطقه نیروهای تازه‌نفسی ندارند که به کار گرفته و پیشروی کنند. ازاین‌رو آوردن یگان‌های جدید به منطقه بار دیگر مورد تأکید قرار گرفت. محسن رضایی به عناصر قرارگاه خاتم دستور داد که برای تسریع در انتقال لشکر٥ نصر که از جنوب حرکت کرده و به سنندج رسیده بود، اقدامات لازم را به عمل آورند. همچنین به تیپ٣٣ المهدی(عج) نیز که در سردشت حضور داشت اعلام شد که خود را به هر نحو ممکن به منطقه عملیاتی برساند. به لشکر٤١ ثارالله(ع) هم که پس از مرحله دوم عملیات، نیروها و سازمان خود را بازسازی کرده بود و با ٢ گردان نیرو در منطقه حضور داشت، ابلاغ شد که برای کمک به لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و پیشروی به جنوب منطقه عملیاتی، آماده شود. باوجود این هماهنگی‌ها، هنوز دربارة ادامه عملیات و نوع به‌کارگیری یگان‌های جدید ابهاماتی وجود داشت، زیرا برآوردها نشان می‌داد باتوجه‌به فشار دشمن، نیروهای جدیدی که به منطقه می‌آیند ممکن است نتوانند وضعیت فعلی را تثبیت کنند که در آن صورت تداوم عملیات و پیشروی به‌سمت نالپاریز در ابهام قرار می‌گرفت.
درمجموع دستاورد عملکرد نیروهای خودی و نتایج مرحله سوم عملیات والفجر٤ تا آخرین ساعات امروز چنین بود: لشکر٣١ عاشورا قله اصلی شیخ گزنشین (1877) را به تصرف درآورده و در سمت راست خود با لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) الحاق کرد که این امر موجب گشوده‌شدن جادة روی این ارتفاع و اتصال خط مقدم به عقبه گشت.
لشکر14 امام حسین(ع) نیز موفق شد با قدرت بخش‌های شمالی و غرب ارتفاع شیخ گزنشین و یال‌های منتهی به جاده چوارتا به نالپاریز را به تصرف خود درآورد. نیروهای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) نیز روی قله‌های 1866 (شاخ تارچر) 1904 و 1900 مستقر شدند و مهندسی این لشکر خاکریزی را از شمال ارتفاع 1904 به کانی‌شایان و از آنجا به‌سمت شرق تا رودخانه قزلجه احداث کرد، ولی یال‌های غربی 1904 و 1900 در دست نیروهای عراقی بود و در برخی محورها نیز الحاق کامل بین نیروهای این لشکر برقرار نشده بود. لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز جاده غرب کانی‌مانگا (چوارتا - نالپاریز) و تپه‌های غربی این جاده را تا دره میانه پاکسازی کرده و در آنجا مستقر شدند.
بدین‌ترتیب نیروهای خودی قله‌های اصلی کانی‌مانگا را به تصرف درآوردند، ولی دامنه‌های غربی و شرقی و جنوبی این ارتفاع که به تنگه روکان و شهر نالپاریز منتهی می‌شد کماکان در دست نیروهای دشمن قرار داشت(1)
همچنین در این عملیات قرارگاه تیپ٢ دشمن در ارتفاع 1900 تصرف شد و بیش از 100 نفر از نیروهای عراقی به اسارت نیروهای خودی درآمدند و حدود ٣ گردان هم منهدم شدند.
1) سند شماره 288/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، 9/8/1362 تا 14/8/1362، ص90؛ و- سند شماره 6435/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 13/8/1362، نوار شماره 12842)، داود رنجبر، صص 43 - 2؛ و- سند شماره 78496 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش لحظه‌به‌لحظه عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، 13/8/1362، صص 2 و 3.
نیروهای خودی٢٠ قبضه توپ106 میلی‌متری با خودروی مربوطه، ٢٠ قبضه ضدهوایی سام٧ به‌همراه تعداد زیادی موشک، 10 قبضه مسلسل ضدهوایی شلیکا، 150 دستگاه انواع خودرو، یک دستگاه بلدوزر، تعداد زیادی وسایل مخابراتی و انواع مهمات به غنیمت گرفتند و توانستند بیش از ٢٠ دستگاه تانک از گردان ابن‌حارث را نیز منهدم کنند.(1)
1
با تثبیت نسبی عملیات، در آخرین ساعات امروز به‌منظور رایزنی با فرماندهان ارتش و آگاهی از دیدگاه‌های آنان درزمینه چگونگی به‌کارگیری نیروهای ارتش برای ادامه عملیات، جلسه‌ای با حضور فرماندهان سپاه و ارتش در محل قرارگاه مقدم حمزه در دره تفی در شمال‌غربی مریوان برگزار شد.(2)
اغلب حاضران در این جلسه معتقد بودند که درصورت حفظ دو قله 1904 و 1900 کانی‌مانگا و پیشروی در غرب این ارتفاع، عقبه یگان‌های عراقی مستقر در منطقه نالپاریز و پنجوین و ارتفاعات آن بسته می‌شود و فرماندهی عراق برای پرهیز از محاصره نیروهای خود در آن منطقه مجبور خواهد شد آنها را به عقب فرابخواند. بااین‌حال برای تحقق این امر سپاه نیروی لازم را دراختیار نداشت، زیرا نیروهای لشکر٣١ عاشورا و لشکر١٤ امام حسین(ع) پس از انجام چند مرحله عملیات توانی برای ادامه کار نداشتند و لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز فقط ٢ گردان در اختیار داشت. لشکر٤1 ثارالله(ع) هم دارای ٢ گردان نیرو بود درحالی‌که برای ادامه عملیات و رسیدن به نالپاریز حدود ١٠ گردان نیاز بود. علاوه‌برآن یگان‌های ١٤ امام حسین(ع) و ٣١ عاشورا نیز باید برای بازسازی از خطوط قبلی خود رها میشدند و خطوط پدافندی آنها به یگان‌های دیگری واگذار می‌شد. از یگان‌های ارتش هم تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان آزاد بود و طبق گفته سرهنگ صیاد شیرازی این امکان وجود داشت که تیپ١ این لشکر از منطقه پدافندی در پنجوین آزاد شده و لشکر30 گرگان ارتش نیز که با 10 گردان در منطقه دزلی مستقر بود، به منطقة عملیاتی والفجر4 فراخوانده شود.
از سوی دیگر لشکر5 نصر، تیپ٣٣ المهدی(عج) (٢ گردان) و 2 گردان از لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) درحال انتقال به منطقه عملیاتی والفجر4 بودند و حداقل تا سه روز آینده نمیشد روی آنها حساب کرد.
باوجوداین، عدم تثبیت کامل مناطق تصرف‌شده و حساسیت فوقالعاده عراق روی دو ارتفاع 1904 و 1900 تسریع در تصمیم‌گیری برای تداوم عملیات و اجرای مرحله بعدی را ضروری ساخته بود.
1) سند شماره 120638 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به ستاد مرکزی، 14/8/1362؛ و- سند شماره 2083/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 13/8/1362، نوار شماره 12985)، داود رنجبر، ص7.
2) افراد حاضر در این جلسه عبارت بودند از: سیدرحیم صفوی، غلامعلی رشید، محمد باقری، حسن دانایی‌فر، غلامحسین بشردوست از سپاه و سرهنگ علی صیاد شیرازی، علی‌اکبر موسوی قویدل و سرهنگ عبدالحسین مفید از ارتش.
پیشنهاد سرهنگ صیاد شیرازی برای ترکیب و سازمان نیروها در مرحله بعدی عملیات، ادغام گردان به گردان نیروهای سپاه و ارتش (یک گردان از سپاه یک گردان از ارتش) بود، ولی به‌علت آنکه نیروهای سپاه (لشکر٥ نصر، تیپ٣٣ المهدی(عج) و ٢ گردان از لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)) هنوز به منطقه نرسیده بودند و به‌کارگیری آنان مستلزم صرف زمان بود، غلامعلی رشید پیشنهاد کرد: «حالا که نیروهای ارتش در منطقه حضور دارند و برای عملیات آمادگی دارند و یگان‌های سپاه هم طی روزهای آینده به منطقه خواهند رسید، لذا برای حفظ دور تک، یگان‌های ارتش مستقلاً وارد عمل شده و در محور کانی‌مانگا و جاده غربی این ارتفاع به‌سمت نالپاریز پیشروی کنند.» فرماندهان ارتش به‌خصوص سرهنگ صیاد شیرازی به‌شدت با این پیشنهاد مخالفت کردند. سرهنگ صیاد شیرازی با بیان اینکه اگر نیروهای ارتش در کنار نیروهای سپاه باشند خوب می‌جنگند، اضافه کرد. این نیروها به‌تنهایی فاقد کیفیت لازم هستند ما قبلا ًهم این کار را آزمایش کرده‌ایم، جواب نمی‌دهد و درصورتی عمل می‌کنیم که گردان‌ها ادغام شوند. در این وضعیت باوجود اصرار غلامعلی رشید بر جلوگیری از ایجاد وقفه در ادامه عملیات، فرماندهان ارتش تأکید داشتند که زمان مهم نیست بلکه با ادغام گردان‌های ارتش و سپاه باید با قوت به دشمن حمله کرد. این درحالی بود که پیش از این مسئولان ارتش معتقد بودند که باید دور تک حفظ شود و نباید زمان را از دست بدهیم.
در ادامه این مباحث غلامعلی رشید پیشنهاد داد: نیروهای ارتش در غرب کانی‌مانگا اگر نمی‌توانند تا نالپاریز بروند، حداقل تا دره میانه (٧ کیلومتری شمال نالپاریز) پیشروی کنند و خط تشکیل بدهند. بااینکه با این کار علاوه‌بر جلوگیری از ایجاد وقفه در تداوم عملیات بخشی از غرب جاده به تصرف درمی‌آمد و نیروهای عراقی هم درگیر نگاه داشته میشدند و به‌نوعی از هجوم آنها به مواضع خودی ممانعت می‌شد، ولی ادامه این مباحث به نتیجه‌ای نرسید.
در ادامه جلسه و در بررسی چگونگی تأمین شهر نالپاریز، سیدرحیم صفوی مسئله‌ای را طرح کرد که برخلاف جریان گفتوگوهای صورت‌گرفته بود. وی گفت: «اگر حتی به نالپاریز هم برسیم نمی‌توانیم آنجا را حفظ کنیم و نمی‌توانیم جلو برویم و خط کانی‌مانگا به سورن را حفظ بکنیم، زیرا این کار به ٣ لشکر تازه‌نفس نیاز دارد.»
وی سپس پیشنهاد کرد: «ما خط ارتفاع 1900 را تثبیت کنیم و از یال شرقی آن به‌سمت تنگه روکان سرازیر شویم. در آن صورت توانسته‌ایم به‌نحوی نیروهای عراقی مستقر در پنجوین را دور بزنیم و دشمن مجبور خواهد شد برای آنکه آن نیروها در محاصره بیفتد به آنها دستور عقب‌نشینی بدهد.»
این جلسه به‌رغم طرح ایده‌های تازه برای ادامه عملیات یا تغییر جهت سمت پیشروی‌ها، بدون دستیابی به نتایج قطعی پایان یافت.(1)
1) سند شماره 288/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 91 - ٦٦؛ و- سند شماره 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 29/7/1362 تا 19/8/1362، صص 108 - 105؛ و- سند شماره 6435/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 17 - 9؛ و- سند شماره 2172/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4 آخرین وضعیت روی کانی‌مانگا، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 13/8/1362، نوار شماره 12983)، داود رنجبر، صص 18 - 4.
1
در دو حادثه‌ای که در محور بانه - سقز و شمال‌شرقی مهاباد روی داد ٤ تن از نیروهای خودی شهید و 2 تن نیز زخمی شدند. همچنین ٨ تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی خود را تسلیم کردند.
ساعت 21 امروز در محور بانه - سقز، ستونی از نیروهای سپاه و ژاندارمری که برای اجرای عملیات درحال عبور از جاده بودند در نزدیکی روستای تموغه در غرب سقز، به کمین افراد سازمان کومه‌له افتادند. در این حادثه ٤ تن ازجمله معاون عملیاتی تیپ قدس و فرمانده سابق یکی از پایگاه‌های منطقه به شهادت رسیدند و یک نفر هم زخمی شد.(1)
در شمال‌شرقی مهاباد نیز یکی از نیروهای خودی به مینی که افراد مسلح غیرقانونی در اطراف پایگاه کار گذاشته بودند، برخورد کرد. براثر انفجار مین هر دو پای وی مصدوم شد.(2)
از سوی دیگر، امروز هم در مناطق سفته و آدینان سقز و شهر سنندج ٥ تن از افراد حزب دمکرات و ٣ تن از افراد وابسته به سازمان کومه‌له خود را به نیروهای سپاه و ژاندارمری تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند.(3)
دراین‌حال خبرگزاری جمهوری اسلامی تعداد افراد تسلیم‌شده از حزب دمکرات کردستان از اول تا سیزدهم آبان‌ماه در شهر ارومیه را ٣١ تن اعلام کرد. این خبرگزاری همچنین به نقل از ستاد خبری سپاه ارومیه افزود: این عده ضمن اظهار ندامت از اعمال گذشته، هنگام معرفی خود ٨ قبضه انواع سلاح را نیز به سپاه ارومیه تحویل داده‌اند(4)
2
درپی عملیات‌های گروه‌های مسلح غیرقانونی در جنوب محور سنندج - مریوان که ضربات سنگینی به نیروهای خودی وارد آورد، قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به‌منظور بررسی علل این امر و چاره‌اندیشی برای فراهم‌ساختن امنیت بیشتر این منطقه، یک گروه کارشناسی از سپاه و ارتش به منطقه اعزام کرد.
این گروه پس از بررسی قسمت‌هایی از منطقه ازجمله منطقه عمومی آویهنگ، گزارشی را درزمینه علل ضربه‌پذیری نیروهای خودی و راه‌های جلوگیری از تکرار وقایع گذشته خطاب به فرماندهی قرارگاه حمزه تنظیم کرد. بخش‌هایی از این گزارش که حاکی‌از اوضاع نه‌چندان مناسب برخی پایگاه‌ها و ضعف در اجرای عملیات‌های تأمین جاده‌های اصلی منطقه می‌باشد بدین شرح است:
١. محور سنندج - آویهنگ دارای ١٢ پایگاه است که در ٣ پایگاه مجاور جاده، نیروهای ژاندارمری و در ١٠ پایگاه دیگر که در عمق قرار دارند، نیروهای سپاه استقرار دارند.
٢. پایگاه‌های سپاه فاقد امکانات پدافندی غیرعامل همچون سیم‌خاردار و سنگر است و حتی 3 پایگاه فاقد جاده تدارکاتی است و تدارک آنها توسط نیروهای پیاده صورت می‌گیرد.
1) سند شماره 339830 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری سقز به استانداری کردستان، 17/8/1362؛ و- سند شماره 68773 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 14/8/1362؛ و- سند شماره 355204 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 15/8/1362.
2) سند شماره 355194 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات میاندوآب به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 16/8/1362.
3) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره ٨، 17/8/1362، ص5؛ و- سند شماره 359152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 16/8/1362؛ و- سند شماره 320267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به نخست‌وزیری، 13/8/1362.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/8/1362، ص14.
٣. پایگاه‌ها اغلب فاقد نیروی کاری و توان مناسب هستند، به‌نحوی‌که در برخی پایگاه‌ها ٥ نفر نیروی بسیجی و تعدادی نیروی محلی مسلح‌شده استقرار دارند که فاقد توانمندی لازم می‌باشند.
٤. در حدفاصل پایگاه‌ها و محورهای فرعی، عملیات گشت و جوله انجام نمی‌شود، لذا نیروهای ضدانقلاب به‌راحتی تردد می‌کنند.
٥. عملیات گشت و جوله در محور اصلی سنندج - مریوان و سنندج - کامیاران باید با توان و نیروی بیشتری صورت بگیرد تا با ایجاد ناامنی در محورهای اصلی روستاهای مجاور، مانع اجرای کمین توسط نیروهای ضدانقلاب شوند و حداقل نیروی لازم برای این امر برای هر محور نامبرده فعالیت 2 گروه ٩٠ نفری است و برای تأمین نیروی لازم می‌توان با تعطیل‌کردن برخی پایگاه‌های ژاندارمری نیروهای آنها را در گشت و جوله مورد استفاده قرار داد.
در این گزارش ضمن برشماری مواردی از همکاری‌نکردن نیروهای ژاندارمری با سپاه، درخواست شده تا ضمن تعویض فرمانده منطقه سروآباد در محور سنندج - مریوان و انتصاب فردی لایق و کارآمد به جای وی، به فرماندهان محورهای سنندج - مریوان اختیاراتی داده شود تا نیروهای ژاندارمری در این منطقه کارایی بیشتری داشته و همکاری‌های لازم را با سایر نیروها انجام دهند(1)
1
در ادامه مرحله سوم عملیات والفجر4 و تثبیت مواضع به‌دست‌آمده در بخش‌هایی از ارتفاعات و جاده‌های مواصلاتی منطقه پنجوین و شهرک نالپاریز عراق، امروز نیز مطالبی به نقل از منابع خبری ایران و عراق در رسانه‌های خارجی انعکاس یافت.
خبرگزاری آسوشیتدپرس با اعلام اینکه «جنگ هوایی و زمینی روز جمعه همچنان بین نیروهای ایران و عراق در جبهه مریوان - بانه ادامه داشت»، به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی افزود: «نیروهای ایرانی در تهاجم اخیر خود 50 کیلومتر مربع از خاک عراق را به‌اضافه 4 دهکده بزرگ و چند بلندی حساس در منطقه کانی‌مانگا به تصرف خود درآورده‌اند. ... جت‌های جنگنده ایران یک هواپیما و 2 هلیکوپتر عراقی را سرنگون ساخته و 1500 تن از سربازان دشمن را به هلاکت رسانیدند. ایرنا همچنین گزارش داد که تعداد هواپیماها و هلیکوپترهای سرنگون‌شده عراق از آغاز تهاجم والفجر4 به 10 فروند رسیده است.»
آسوشیتدپرس سپس به نقل از خبرگزاری رسمی عراق ضمن اشاره به «تهاجم تازه» نیروهای ایران، ادعاهای فرمانده سپاه یکم ارتش عراق را چنین منعکس کرد: «نیروهای عراقی با یک ضدحمله سریع و موفقیت‌آمیز توانستند تلفات سنگینی به نیروهای ایرانی وارد آورند. این فرمانده گفت: درحال‌حاضر تعداد زیادی از نیروهای ایرانی در منطقه شمال پنجوین به محاصره نیروهای عراقی درآمده‌اند که سرنوشت این عده یا مرگ یا اسارت است.»(2)اظهارات فرمانده سپاه یکم عراق همچنین با جزئیات بیشتری در برنامه خبری رادیو امان مطرح شد.(3)
1) سند شماره 410428 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گروه ضربت محوری به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 13/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 53، 14/8/1362، ص30، نیکوزیا - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 13/8/1362.
3) همان، صص 33 و 34، رادیو امان، 13/8/1362.
فرمانده مذکور در گفت‌وگو با خبرگزاری عراق نیز مدعی شد نیروهای ایران در شب و روز گذشته از تمامی مواضعی که بدان‌ها دست یافته بودند بیرون رانده شدند. وی درعین‌حال گفت: «نبرد در تمامی محورهای این منطقه همچنان به‌شدت ادامه دارد.»(1)
اطلاعیه شماره 1269 امروز ارتش عراق بجز در اعلام تعداد مأموریت‌های هوایی انجام‌شده، تفاوت چندانی در مقایسه با اطلاعیه قبلی نداشت(2)به همین دلیل رادیو لندن در شروع گزارش خود یادآور شد: «از آغاز مرحله جدید عملیات ایران علیه مواضع عراق، از عراق خبرهای چندانی نرسیده است و اکثر اخبار از ایران آمده است. درهرحال نبودن خبرنگاران در صحنه‌های جنگ تأیید اخبار رسیده را دشوار می‌کند.» این رادیو سپس ضمن اشاره به بخش‌هایی از بیانیه نظامی ایران اذعان کرد: «اما چنین پیداست که درگیری‌های اخیر در شمار شدیدترین نبردهای جنگ سه‌ساله است.»(3)
رادیو کلن که در اولین بخش خبری خود اطلاعیه ارتش عراق مبنی‌بر توقف پیشروی نیروهای ایران را منعکس کرده بود، در دومین برنامه خبری‌اش به نقل از بیانیه نظامی ایران اعلام کرد: «نیروهای ایران در نواحی پنجوین توانسته است مناطقی را به تصرف خود درآورد و موفق شده است 2 گردان نظامی نیروهای عراقی را قلع‌وقمع کرده و 4 فروند هواپیمای جنگنده عراقی را سرنگون کند.»(4)
رادیو امریکا نیز گزارش داد: «هم ایران و هم عراق خبر از درگرفتن جنگی بسیار شدید در منطقه شمالی مرز دو کشور می‌دهند.» این رادیو سپس به بیانیه نظامی ایران درمورد تصرف برخی از بلندی‌های اطراف پنجوین و بیانیه نظامی عراق مبنی‌بر فرونشاندن تهاجم تازه ایرانیان اشاره کرد.(5)
تانیوگ خبرگزاری یوگسلاوی که بیشتر، گزارشهای منابع نظامی عراق را انعکاس می‌دهد امروز در گزارش کوتاهی به شکست نیروهای عراقی اشاره کرد. درعین‌حال گزارش امروز خبرگزاری جمهوری اسلامی از بلگراد از انعکاس ناچیز وقایع نبرد در مطبوعات یوگسلاوی حکایت دارد. یکی از دلایل این امر تلاش‌های اخیر مقامات این کشور برای بهبود روابط با عراق است.(6)
1
عراق بار دیگر تهدید کرد به اهدافی در عمق خاک ایران حمله خواهد کرد. این درحالی است که مقامات برخی از کشورهای عرب ضمن تأیید موضع عراق درباره خاتمه جنگ خواستار اقدام ایران دراین‌زمینه شدند.
ریاض القیسی نمایندگی عراق در سازمان ملل، امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان حمله جدید نیروهای ایران در منطقه پنجوین را «سه روز پس از تصویب قطعنامه 540 ... حاکی‌از مبارزه آشکار این رژیم علیه اراده شورا و سازمان ملل» خواند و افزود: عراق با «جدیت از حقوق کامل خویش جهت حمله به اهدافی در ایران استفاده خواهد کرد.»(7)
1) همان، 13/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/8/1362، صص 2 و 3، رادیو بغداد، 13/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 53، 14/8/1362، شماره صص 32 و 33، رادیو لندن، 13/8/1362.
4) همان، ص33، رادیو کلن، 13/8/1362.
5) همان، ص34، رادیو امریکا، 13/8/1362.
6) همان، صص 9 و 10، بلگراد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/8/1362.
7) مرکز اسناد و تحقیقات دقاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، ترجمه محمدعلی خرمی، جلد دوم، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، صص 139 و 140، سند شماره S/16122,A/38/564.
همچنین به گزارش خبرگزاری رویتر از بغداد، روزنامه الثوره ارگان حزب حاکم بعث هشدار داد: «عراق به حمله ایران واکنش سختی نشان خواهد داد و به اهداف ازپیش تعیین‌شده حمله خواهد کرد.» این روزنامه در سرمقاله خود تصریح کرد: «این‌بار انتقام عراق بی‌رحمانه‌تر و منع‌کننده‌تر از ضدحمله‌های گذشته خواهد بود و خشونت آن فراسوی تصور ایرانی‌ها خواهد بود.»(1)
از سوی دیگر، عیسی الکواری وزیر اطلاعات قطر، که کشورش به‌زودی محل برگزاری اجلاس سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس خواهد بود، در یک مصاحبه مطبوعاتی درباره جنگ ایران و عراق ضمن اشاره به پاسخ مثبت عراق به قطعنامه اخیر ابراز امیدواری کرد که «جنگ ازطریق پاسخ‌دادن ایران به پیام‌های صلح پایان پذیرد.» الکواری تأکید کرد: «تلاش‌های کشورهای خلیج [فارس] برای پایان‌دادن به این جنگ پایان نیافته است.»(2)
همچنین خبرگزاری اردن گزارش داد: یک مسئول وزارت امور خارجه اردن در بیانیه‌ای که مبنای انتشار آن ازسرگیری حمله نظامی ایران درپی رد قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل است، اعلام کرد: «ما در اردن امیدوار بودیم که ایران باتوجه به قطعنامه540 شورای امنیت موضع خود را بررسی کند، اما ایران قطعنامه مذکور را رد کرد و خود را برای حمله به عراق آماده نمود.» این بیانیه «از جامعه بین‌المللی دعوت می‌کند تا قدرت و امکانات خود را در خدمت آرمان صلح قرار داده و ایران را به قبول صلح وادارند.»(3)
در همین زمینه فاروق قدومی رئیس دفتر سیاسی سازمان آزادی‌بخش فلسطین نیز در دیدار با اعضای دبیرخانه اتحادیه خبرنگاران عرب در تونس ضمن آنکه موضع جمهوری اسلامی ایران در جنگ را «خودسرانه» و «همراه با قیدوشرط‌های غیرقابل‌قبول» خواند، گفت: «عراق نرمش بدون حد و مرزی را به‌خاطر پایان دادن به جنگ و حلوفصل نزاع میان دو کشور با راه‌های مسالمت‌آمیز از خود نشان داده است.»(4)
1
رئیس‌جمهور در سالروز تسخیر سفارت امریکا و روز دانش‌آموز در دیدار با دانش‌آموزانی که براثر حمله موشکی عراق به بهبهان مجروح شده بودند، اعلام کرد پس از این حوادث تلخ انتقام ایران از جنایتکاران چند برابر خواهد بود.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، آیت‌الله خامنه‌ای امروز در دیدار با گروهی از دانش‌آموزان مجروح مدرسه راهنمایی بهبهان و مربیان آنان(5)اظهار کرد: «حادثه بهبهان برای هرکس که در دنیا دل داشته باشد بسیار تلخ بود. چرا باید مدرسه‌ای با تعداد کثیری کودکان خردسال و شهرها و مناطق غیرنظامی، افراد بیگناه بمباران و نابود شوند؟ هرکس که کمترین
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 230، 14/8/1362، ص3، بغداد - خبرگزاری رویتر، 13/8/1362.
2) همان، ص33، رادیو ریاض، 13/8/1362.
3) همان، صص 4 و 5، امان - خبرگزاری اردن، 13/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/8/1362، ص8، رادیو بغداد، 13/8/1362.
5) در این دیدار امام‌جمعه و نماینده بهبهان در مجلس شورای اسلامی نیز حضور داشتند.
احساس وجدانی داشته باشد این حادثه را محکوم می‌کند و اگر می‌بینیم که دنیای استکباری با بوق‌های تبلیغاتی و دروغ‌پرداز و ایادی خود از کنار آن ساکت می‌گذرد، بدانید دلیل همگامی و هماهنگی همه قدرت‌های ضدبشری برعلیه ملت مبارز و قدرتمند ایران است.» رئیس شورای‌عالی دفاع سپس افزود: «ما به برکت اسلام و انقلاب نیرومندیم و پیروز و آنها به‌خاطر عدم‌اتکا به خدا ناتوان‌اند و زمامداران بغداد به تصور اینکه این حادثه موجب می‌شود که ما از جبهه‌ها دست برداریم سخت در اشتباه‌اند و این جنایات باعث مصمم‌ترشدن ما خواهد شد و به همه مردم و همه دنیا می‌گوییم پس از این حوادث تلخ تصمیممان، گرفتن انتقام از جنایتکاران به‌صورت مضاعف و چند برابر است.»
رئیس‌جمهور با اشاره به نقش دانش‌آموزان در تحول فرهنگی جامعه خاطرنشان کرد: «دانش‌آموزان کشور باید خود را برای مقابله با دشمنان انقلاب در درازمدت آماده کنند و در مدرسه‌ها به خودسازی فکری، اخلاقی و نظامی مجهز شوند.» آیت‌الله خامنه‌ای ضمن بیان اینکه امریکا امروز از همیشه آسیب‌پذیرتر و در سراسر دنیا گرفتار است، تأکید کرد: «امریکا همان‌طورکه در تمام حوادث اعم از طبس، کودتا و لانه جاسوسی شکست خورد درمورد تنگه هرمز و هر مسئله دیگری که با ما داشته باشد شکست خواهد خورد و شکی نیست که هر قدرتی با جمهوری اسلامی که راسخ در دل‌های تک‌تک مردم است دربیفتد شکست خواهد خورد، اما این احتیاج به تجهیزات مادی، معنوی، اخلاقی، علم، وحدت و آگاهی سیاسی و عمق بینش و اندیشه اسلامی دارد.»(1)
1
رئیس مجلس در خطبه‌های نمازجمعه امروز تهران به موضوعات مختلف؛ ازجمله اولویت رسیدگی به نیازهای عمومی رزمندگان در جامعه، جهت‌گیری مبارزه با امریکا در مراحل مختلف انقلاب از گذشته تاکنون، حوادث اخیر دررابطه‌با انتخابات آینده مجلس و آخرین تحولات جبهه‌های جنگ پرداخت.
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در بخشی از خطبه نخست نماز در تبیین عدالت اجتماعی در اسلام، ضمن تأکید بر ارزش جهاد اظهار کرد: «آن عزیزان جان‌برکف ما در ارتش، در سپاه، در بسیج، این نیروهای بسیار ارجمند خلق ما و مردم ما و مسلمانان ما که با حضورشان در میدان و در صحنه دلگرم می‌کنند امام را و رهبر را و مسئولان را، اینها شایسته توجه هستند و... نیز آدم‌هایی که بچه‌هایشان را فرستاده‌اند به میدان و خانمشان نشسته قالی‌بافی می‌کند برای مخارج جبهه و بابایشان دارد پشت جبهه برای جبهه کار می‌کند یا لااقل در کارخانه جای دیگری در دانشگاه، در مدرسه درحال زحمت‌کشیدن است برای این مردم در پشت جبهه، این خانواده را نمی‌شود مقایسه کرد با خانواده‌ای که همه امکانات این کشور در خدمتش هست،
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 14/8/1362، ص14.
خانه دارد، ماشین دارد، پول دارد، کار دارد و عیاشی دارد، اندوخته بانکی دارد، کارخانه دارد، اما همه تلاشش این است که یک قدری گران‌تر بفروشد و یک مقداری بیشتر درآمد داشته باشد. چطور ما این دو خانواده را مساوی قرار بدهیم؟» وی آن‌گاه تصریح کرد: «تحقیقاً ما باید یک تفاوتی بین اینها قائل باشیم.»
رئیس مجلس شورای اسلامی همچنین در دفاع از تعیین سهمیه ویژه رزمندگان و اعضای نهادهای انقلاب برای تحصیل در دانشگاه‌های کشور گفت: «بعضی از این لیبرال‌ها نق می‌زنند که شماها آمدید یک سهمیه قرار دادید برای کسانی که در جبهه بودند یا مثلاً سپاهی بودند، برای دانشگاه‌ها، این سطح علم دانشگاه را پایین می‌آورد. این، جزء حرفهای مزخرفی است که آنها می‌زنند. اصلاً دانشگاه مال اینهاست. اگر اینها نبودند این دانشگاه را حالا بایست اینجا نهاوندی‌ها و امثال اینها اداره بکنند و اینجا باید مثل همان دوره کثیف گذشته باشد. اینها این دانشگاه را حفظ کردند. آن‌وقت ما این دانشگاه را یک درصدی بگذاریم برای کسانی که در نهادها یا در جهاد هستند و در روستاها پنج سال است که عرق ریختند و آفتاب خوردند برای اینکه روستاها را آباد بکنند، یا سپاهی هستند که اسلحه به دوش بگرفتند و آن روزی که هیچ‌کس نبود، اینها مملکت را حفظ کردند. در کمیته بودند و روزی که غریب بود این انقلاب، امنیت را حفظ کردند و نیامدند درس بخوانند. نرسیدند درس بخوانند. ما اگر یک سهمیه قرار دادیم برای اینکه اینها بیایند، یک درصدی را برای اینها قرار دادیم، بعضی از این غرب‌زده‌ها یا کسانی که آن‌طور فکر می‌کنند و آن طرز تفکر را دارند، می‌گویند این سطح علم را پایین می‌آورد چون این پایه‌ایش نیست. خوب چرا بیاورد پایین؟ این آدم مجاهد وقتی‌که نوبت درس خواندنش هم شد بهتر درس می‌خواند.» وی تأکید کرد: «این امتیاز هست و بدانید جامعه ما، اگر این امتیاز را ندهد به این مجاهدین و ندهد به این شخصیت‌های عظیم، دچار ظلم بزرگی شده و این خلاف عدالت است.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در خطبه دوم نمازجمعه با اشاره به سالروز تبعید امام خمینی و تسخیر سفارت امریکا در ایران گفت: «در 13 آبان سال 43، اولین ضربه روبه‌روی امریکا با انقلاب اسلامی آغاز شد و امروز هم که 13 آبان سال 62 است ما در کوه‌های بلند غرب پنجوین در شیخ گزنشین و
قله‌های اطرافش درحال ضربه‌زدن به امریکا هستیم.» وی در ادامه ضمن مروری بر تحولات سیاسی، اقتصادی و نظامی کشور پیش از انقلاب و تلاش امریکا برای کسب جایگاهی ثابت در صحنه سیاست ایران، به تصور امریکاییها از ناپایداری موج انقلاب اسلامی اشاره کرده و افزود: «تعبیرشان این بود که موج می‌آید و دوباره برمیگردد و اوضاع عادی می‌شود و بعد از انقلاب هم اینها فکر کردند همین جوری است؛ یعنی این تحلیلشان نسبت به اوضاع موجود آن زمان درست درآمده بود، فکر می‌کردند که بله همین‌طور است. خوب لانه جاسوسی که اینجا کاملاً فعال بود از جریانات مجری کشور هم وحشتی نداشتند و دوباره شروع کردند برای اینکه پایه‌هایشان را محکم کنند و آن کارهایی را که می‌خواهند انجام دهند. از آن تبعید امام درحدود چهارده، پانزده سال می‌گذشت و اینها همه‌چیز را به دست آورده بودند. یک موجی به خیال خودشان زودگذر آمده، اینها برنامه‌ریزی می‌کردند که این موج زودگذر را بخوابانند و وقتی‌که قضیه منجر شد به عصبانیت و خشم نیروهای ...(1)مملکت و انقلاب و در یک هجوم بسیار بجا و به‌موقع ریختند و آن لانه جاسوسی و مرکز توطئه را بچه‌های انقلابی ما گرفتند و امام آن‌جوری حمایت کردند و مردم آن‌طور حمایت کردند، اوضاع خیلی به‌هم خورد. یعنی دوباره امریکاییها این موج دوم را از موج اول دیدند بدتر است و آن‌جور بود که دولت موقت دیگر نتوانست در مقابل آن موج مقاومت کند و استعفا داد که از اشتباهات بزرگ خود امریکا و دولت موقت همین بود که این استعفا را انجام دادند. البته اینها نقشه‌های الهی هست و آدم آن روز نمی‌تواند بفهمد، شاید برنامه‌ریزی شده بود. اما به‌هرحال آن استعفا خودش کمک بزرگ‌تری کرد. این موج دوم و به‌حق انقلاب دوم ... روند انقلاب را کاملاً حفظ کرد.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع در ادامه سخنان خود، جنگ عراق علیه ایران و تحرکات تروریستی در داخل کشور را اقدامات "زودرس" امریکا در مقابله با انقلاب نامید و خاطرنشان کرد: «امروز امریکا در جنگ عراق حالت دفاعی به خودش گرفته است. قضیه به لبنان کشیده شده و در معرض خطر بستن تنگه هرمز قرار گرفتند. حالتی که آدم خیال می‌کند امریکا حسابی در این مبارزه با ایران باخته تا به اینجا رسیده، اما این معنایش این نیست که حالا امریکا به زانو درآمده و کارها تمام شده، نه. در همین موقعیت، امریکاییها یک تهاجم وسیعی - تنها امریکاییها هم نیستند، همه‌شان هستند، فرانسه هست، آلمان به یک نحوی هست که بچه‌های عزیز ما را آنجا این‌جور دارد محکوم می‌کند. انگلستان هست و شوروی هم با یک دید و هدف دیگری در این قضیه دست دارد - این مجموعه دارند این کارها را می‌کنند. حتی هندوستان هم خیلی بی‌طرف نیست که هفتاد، هشتاد نفر از بچه‌های ما را در دادگاه نگه داشته و نمی‌گذارد درس بخوانند و نه محاکمه‌شان می‌کند. همه‌شان دست‌اندرکار یک جریانی هستند که این انقلاب
1) این عبارت در متن روزنامه ناخوانا است.
اسلامی و این تهاجمی که ما علیه امریکاییها شروع کردیم یک جوری شعله‌اش را خاموش بکنند که نمی‌توانند. امریکا کارش به جایی رسیده که با مظلوم‌نمایی می‌خواهد در مقابل ما خودش را نشان بدهد. این داستان انفجار مقر فرانسوی‌ها و امریکاییها در لبنان خیلی گویا است و خیلی حرف آدم از این می‌تواند بفهمد. یک ابرقدرت، یک بچه ابرقدرت [فرانسه] از مردم لبنان آن ضربه عظیم را خورده‌اند به‌جای اینکه فکری به حال خودشان بکنند، به‌طرف ما می‌آیند. این، نهایت ضعف امریکا است. نهایت ضعف فرانسه است که در لبنان، مردم لبنان توی سر آنها می‌زنند. آنها از حادثه [انفجارهای بیروت در] آنجا می‌خواهند علیه انقلاب اسلامی استفاده کنند و ما را بکوبند که تروریست هستیم. ببینید چقدر باید یک ابرقدرت ضعیف باشد و بگویند جلسه مخصوص در کاخ الیزه و در کاخ سفید تشکیل بشود برای اینکه چه انتقامی از ایران بگیرند. چه می‌توانید بکنید؟ اولاً ما که نبودیم. حالا اگر بودیم شماها چه می‌توانستید بکنید؟ شما در لبنان هم کاری نمی‌توانید بکنید. لبنانی که یک بخشی از مردمش با شما دارند مبارزه می‌کنند آنجا هم کاری نمی‌توانید بکنید. ایران که خیلی بیشتر.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی آن‌گاه اصابت موشک به مدرسه راهنمایی در بهبهان را با انفجارهای بیروت مقایسه و تأکید کرد که حادثه بهبهان «هزار بار جنایتکارانه است و آن [انفجارهای بیروت] یک کار انسانی است. کار انسانی است که مردم لبنان کردند. ما نکردیم. ما نیازی نداریم. ما هروقت خواستیم با امریکاییها بجنگیم اعلام می‌کنیم با شما می‌خواهیم بجنگیم. اعلام جنگ می‌کنیم و هرجا هم امریکایی ببینیم یا منافع امریکا را ببینیم می‌زنیم و ما به آن روز نرسیدیم.»
رئیس مجلس شورای اسلامی در بخش دیگر سخنان خود از برخی اقدامات سیاسی در داخل کشور در چند ماه باقیمانده تا زمان برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی به‌عنوان حرکت‌هایی «درجهت خواست امریکا» یاد کرد و با اشاره به اعلام برگزاری "سمینار تأمین آزادی انتخابات" ازسوی گروه نهضت آزادی ایران و حوادث پس از آن؛ ازجمله تشنج به‌وجودآمده در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی گفت: «اینها سوابقی دارند و آدم دلش می‌خواهد اینها تا آخر با ما باشند، اما من این را نصیحت می‌کنم به آنها. نصیحت می‌کنم به خانواده‌هایشان که جلوی اینها را بگیرند. اینها دارند اشتباه می‌کنند. اینها کارشان به جایی می‌رسد که فردا مثل محارب در مقابل جمهوری اسلامی قرار بگیرد. این‌جوری که شروع کردند. یعنی همه‌اش توطئه است. با توطئه که آدم نمی‌تواند کار بکند. آمدند توی مجلس به دروغ گفتند 300 نفر مسلح ریختند آنجا [ساختمان دفتر نهضت آزادی] را به‌هم زدند. والله این‌جور نبوده. مسلّحین رفته بودند اینها را نجات بدهند. من نمی‌دانم حالا توی مردم مسلح بوده یا نبوده اما مردم بودند. مردم حزب‌الله بودند.» وی همچنین دلیل طرح موضوع آزادی انتخابات را نگرانی از رأی‌آوردن اشخاص روحانی در انتخابات دانست و افزود: «خوب بلی،
انتخابات آزاد! امروز اگر یک روحانی کاندید بشود رأی می‌آورد یا اگر روحانیت کسی را تأیید بکند رأی می‌آورد. شما این‌جور انتخابات آزاد را ناآزادی می‌گویید.» رئیس مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: «انتخابات، آزاد آزاد است. ما نیازی به خفقان نداریم. ملت ما، اکثریت مردم که رأیشان دمکراسی می‌سازد، اینها با انقلاب هستند.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در ادامه این حوادث را تلاش‌هایی برای بدنام کردن جمهوری اسلامی خواند و اضافه کرد: «وقتی صدام دید شهر پنجوین را ما داریم می‌گیریم دستور داد 6 گردان مهندسی‌شان از جبهه به شهر آمدند، شهر را منفجر کردند و اکثر شهر را خراب کردند. حالا ما گرفتیم، خبرنگارها می‌روند می‌بینند که آنجا را چه کردهاند برای اینکه بعد مظلوم‌نمایی بکند. خوب وقتی‌که شما هم پشت تریبون داد می‌زنید "چرا می‌زنی" عین کار صدام است که می‌ریزد آنجا را خراب می‌کند می‌گوید که آنجا را خراب کردند. یک قدری باز کنید همین است، مثل کار امریکا است. وقتی‌که [مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت] منفجر می‌شود به‌خاطر ظلمی که خودش کرده می‌خواهد به پای جمهوری اسلامی بنویسد. جمهوری اسلامی، امروز مظلوم‌ترین نهادها و مظلوم‌ترین کشورهای دنیاست که همه شروع کردند برای تبلیغات علیه ما. فرانسه سوپراتاندارد می‌دهد که خلیج‌فارس را از حیثیت بیندازد. صدام چاه [نفت] را می‌زند خراب می‌کند برای اینکه محیط زیست را نابود کند بعد به پای ما می‌بندد. ما می‌رویم می‌بندیم باز به نام ما [می‌گذارند]. بچه‌های ما را این‌جور مجروح و شهید می‌کنند بازهم صحبت از این می‌کنند که ایران جنگ‌طلب است. یک حمله تبلیغاتی. ما دیگر در داخل از دوستان دیروزمان توقع نداریم و کسانی که نمی‌خواهیم در مقابل هم باشیم و می‌خواهیم باهم کار بکنیم توقع نداریم که این‌جوری رفتار بکنند.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع در پایان خطبه دوم نمازجمعه به اعلام تازه‌ترین نتایج به‌دست‌آمده در عملیات والفجر4 پرداخته و گفت: «الحمدلله امروز هجوم عظیم مرحله سوم عملیات والفجر [4] به نتیجه مطلوب رسیده و آخرین خبری که از دفتر ریاست‌جمهوری الآن دراختیار من گذاشتند این است که ارتفاعات مهم کانی‌مانگا را که مهم‌ترین نقطه استراتژیک منطقه پنجوین است نیروهای شما با شهادتشان و با فداکاری‌های عظیمشان تصرف کردند. ارتفاعات 1900 و 1904 که هدف نهایی این حرکت بود، آزاد شده و نیروهای عراق، آنهایی‌شان که باقی ماندند عقب‌نشینی کردند و الحمدلله این مرحله به‌خوبی و خیر به پایان خواهد رسید و امیدواریم که روزی پیش بیاید که این منطقه از جنگ و از شر عفلقی‌ها راحت بشود و مردم عراق هم آزاد بشوند و ما بتوانیم آزادانه با برادران و خواهران عراقی در کربلا باهم تماس داشته باشیم.»(1)
1) همان، صص 5، 8 و 9.
1
سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق گفت با گسترش سرزمین‌های آزادشده در خاک عراق، قادر خواهیم بود پایگاه‌های جدیدی را برای نیروهای خود ایجاد کنیم.
به نوشته روزنامه کیهان، حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم امروز در اولین سالگرد تأسیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در نشستی مطبوعاتی با اشاره به اینکه تشکیل این مجلس مخالفت‌ها و موافقت‌هایی را در داخل عراق برانگیخت، تصریح کرد: «مخالفین سعی کردند طرح تشکیل مجلس را با شکست مواجه کنند، لیکن موفق نشدند و اکنون مشغول توطئه‌اند و مهم‌ترین توطئه آنها طرح تعیین نیروی جایگزینی برای صدام است.»
حکیم با اشاره به دستاوردهای عملیات والفجر4؛ ازجمله آزادسازی مناطق وسیعی از خاک عراق تأکید کرد: «هرچه سرزمین‌های آزادشده گسترش یابند، ما قادر خواهیم بود پایگاه‌های جدیدتری را برای نیروهای مجاهد خود ایجاد کنیم.» وی همچنین ایجاد تشکیلات نظامی منسجم برای مجاهدین و بهره‌گیری از آنها در جبهه‌های نبرد، بسیج نیروها و امکانات در خارج از عراق باتوجه‌به رانده‌شدن حدود نیم‌میلیون عراقی از این کشور، سازماندهی اعتصابات و تظاهرات علیه رژیم بغداد و اجرای عملیات نظامی در داخل عراق را از دستاوردهای تشکیل مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق برشمرد.
سخنگوی مجلس اعلا در ادامه این نشست مطبوعاتی قطعنامه 540 شورای امنیت سازمان ملل درمورد برقراری آتش‌بس بین ایران و عراق را که توسط فرانسه یعنی یکی از حامیان رژیم عراق، تهیه و تنظیم شده، محکوم کرد. وی همچنین خاطرنشان کرد: «هیچ کشور عربی مجلس را کمک مادی نمی‌کند، ولی آنهایی که در مقابل صدام موضع گرفته‌اند حامی مجلس به شمار می‌آیند.»(1)
2
رئیس‌جمهور امریکا امروز در چهارمین سالگرد تسخیر سفارت این کشور در ایران، با صدور اطلاعیه‌ای از کاهش سطح بحران میان ایران و امریکا خبر داد. دراین‌حال یک گروگان سابق سفارت امریکا در ایران در گفت‌وگویی تغییر سیاست امریکا به نفع عراق در جنگ علیه ایران را محتمل دانست.
به گزارش رادیو قاهره، رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا، در اطلاعیه‌ای به مناسبت چهارمین سالگرد تسخیر سفارت امریکا در ایران اعلام کرد که «مناسبات میان امریکا و ایران
1) روزنامه کیهان، 15/8/1362، ص18.
هنوز بهبود نیافته، لکن بحران میان دو کشور کاهش یافته است.» وی خاطرنشان کرد که «عادی‌کردن روابط دیپلماتیک و بازرگانی میان ایران و امریکا به زمان طولانی نیاز دارد.»(1)
در همین حال رادیو امریکا گزارش داد: باری روزن یکی از گروگان‌های سابق سفارت امریکا در ایران، درمورد تغییر روابط ایران و امریکا با گذشت چهار سال از ماجرای گروگان‌گیری در ایران گفت: «در زمان حاضر، تحرک بسیار اندکی در روابط ایران و امریکا دیده می‌شود. من تصور می‌کنم در شرایط کنونی باتوجه‌به جنگ ایران و عراق، ایالات متحده امریکا سعی می‌کند نقش کاملاً بی‌طرفی داشته باشد، ولی باتوجه‌به وخامت رویدادهای جاری لبنان و باتوجه‌به برخی شواهد که از احتمال دخالت آشکار ایران حکایت دارد، امکان دارد تغییر جهت اجتناب‌ناپذیری به‌سمت عراق پیش آید که این تغییر جهت احتمالاً اوضاع را تغییر خواهد داد.» وی سپس افزود: «اخیراً جورج شولتز وزیر امور خارجه ایالات متحده نیز به این مسئله اشاره‌ای ضمنی کرده است، ولی تصور نمی‌کنم مسئله از مرحله اشارات ضمنی فراتر رود و اگر تهدید درمورد مسدودکردن دهانه هرمز جدی باشد - که من تصور نمی‌کنم جدی باشد - این مسئله نیز می‌تواند درگیری ایالات متحده و تغییر روابط را به دنبال داشته باشد.»(2)
1
پل شانون وزیر بازرگانی انگلیس، دیدار هشت‌روزه خود را از منطقه غرب آسیا با هدف حفظ و بهبود روابط تجاری انگلیس با کشورهای منطقه به‌ویژه عراق آغاز کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن ضمن اعلام این مطلب یادآور شد: عراق در سال گذشته میلادی، با 875 میلیون پوند واردات از انگلیس دومین بازار بزرگ این کشور در منطقه بود. به گزارش این خبرگزاری، «میزان صادرات انگلیس به عراق طی هشت‌ماهه اول سال جاری باتوجه‌به ازسرگیری مخاصمات این کشور [عراق] با ایران به 300 میلیون پوند کاهش یافته است.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین با اشاره به اقدام انگلیس در ایجاد یک خط اعتباری 250 میلیون پوندی برای عراق درپی نشست دو هفته پیش کمیسیون مشترک دو کشور اضافه کرد: «مقامات رسمی تجاری می‌گویند درحال‌حاضر مشکلات پرداخت‌ها با عراق رفته‌رفته مرتفع می‌گردد، اما درحدود 30 میلیون پوند هنوز در بانک مرکزی موجود و در انتظار مجوز پرداخت است.»
بنا به این گزارش، وزیر بازرگانی انگلیس پس از دیدار از بغداد، راهی کویت و سپس قبرس خواهد شد. هدف وی از سفر به کویت دستیابی به فرصت‌های جدیدی درزمینه صنایع نفت، گاز و ساختمانی انگلیس ارزیابی شده است.(3)
1
مصر همچنان می‌کوشد نقش خود را در معادلات سیاسی امنیتی منطقه خلیج‌فارس پررنگ‌تر سازد. مقامات مصری همچنین درمورد جنگ ایران و عراق مواضع جانب‌دارانه‌تری را اعلام می‌کنند.
عبدالحلیم ابوغزاله وزیر دفاع مصر، در مصاحبه با روزنامه آلمانی دی‌ولت اعلام کرد: «چنانچه تهدیدی به وجود آید، مثلاً تنگه هرمز بسته شود و یا اینکه کشورهای خلیج [فارس] از مصر بخواهند اقدامی مشخص انجام دهد مصر به منطقه خلیج [فارس] سرباز خواهد فرستاد.» وی درعین‌حال افزود: «سربازان مصری تنها به‌عنوان بخشی از یک عملیات هماهنگ با سربازان غربی عمل خواهند کرد.» وزیر دفاع مصر که «هم‌اکنون در آلمان‌غربی به سر می‌برد تا احتمال همکاری‌های میان دو کشور را بررسی کند»، تأکید کرد: «اگر نفت غرب قطع شود، کمک غرب به مصر قطع خواهد شد و به همین علت مصر چون امریکا، اروپا و ژاپن در حفظ ثبات خلیج [فارس] و عربستان ذی‌نفع است.»(1)
در همین حال، گزارش خبرگزاری عراق از وین حاکی است: وزیر دفاع مصر در پایان دیدار رسمی خود از آلمان‌غربی در یک نشست مطبوعاتی ایران را به‌سبب مخالفت با تلاش‌های صلح‌آمیز بین‌المللی برای پایان‌دادن به جنگ محکوم کرده، افزود: «ایران منبع تجاوز و نیروی محرک این جنگ به شمار می‌رود. ازاین‌رو باید در مرزهایش متوقف گردد.» ابوغزاله همچنین «ایستادگی مصر در کنار عراق در جنگ علیه رژیم ایران را مورد تأکید قرار داد و رژیم سوریه را متهم کرد که سیاست ایجاد اختلاف و شکاف میان کشورهای عربی را در پیش گرفته است به‌حدی که حتی مقاومت فلسطین نیز از این سیاست مصون نمانده است.»(2)
از سوی دیگر، کمال حسن علی وزیر امور خارجه مصر نیز در مصاحبه با هفته‌نامه الفباء (چاپ عراق) ضمن اشاره به مذاکرات اخیر خود با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، «نسبت به مقاومت و ایستادگی سیاسی نظامی عراق در چارچوب معادله استراتژیکی میان این دو کشور» ابراز اطمینان کرد.(3)بر پایه همین مواضع، امروز خبرگزاری مصری خاورمیانه به نقل از طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق در مصاحبه با روزنامه لوماتن (چاپ پاریس) اعلام کرد که «کشورهای دوست عربی و در رأس آنها مصر، عربستان سعودی و کویت و اردن قویاً از عراق حمایت می‌کنند.»(4)
2
مقر فرماندهی نظامیان رژیم اشغالگر قدس در شهر صور واقع در جنوب لبنان، هدف حمله یک کامیون حامل مواد منفجره قرار گرفت و منهدم شد. رژیم صهیونیستی اعلام کرد با شدت تمام علیه عاملان این انفجار اقدام خواهد کرد.
روزنامه کیهان به نقل از خبرگزاری فرانسه نوشت: درپی حمله امروز به مرکز نظامی اسرائیل در صور هلیکوپترهای اسرائیلی بدون وقفه در محل انفجار فرود آمدند و فرمانده نظامی اسرائیل در صیدا دستور داد نیروهای دفاع غیرنظامی لبنان فوراً برای کمک در محل حاضر شوند. این گزارش
1) همان، ص15، بن - خبرگزاری آلمان، 13/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 231، 15/8/1362، ص8، وین - خبرگزاری عراق، 14/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/8/1362، ص13، رادیو اسرائیل، 12/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 230، 14/8/1362، ص13، پاریس - خبرگزاری خاورمیانه (مصر)، 13/8/1362.
همچنین حاکی است سه ساعت پس از این انفجار، سازمان جهاد اسلامی مسئولیت آن را به عهده گرفت. به‌دنبال این انفجار موشه آرنز وزیر دفاع رژیم صهیونیستی با حضور در محل انفجار اعلام کرد که «با شدت تمام علیه عاملین این سوءقصد اقدام خواهیم کرد.»(1)
رادیو اسرائیل ضمن اشاره به هویت سازمان جهاد اسلامی به‌عنوان عامل انفجار امروز در شهر صور افزود: «مطلعین اظهار عقیده کردهاند که سازمان جهاد اسلامی در لبنان یک گروه تروریستی است که مستقیماً از جمهوری اسلامی ایران و به‌طور غیرمستقیم از سوریه کسب دستور می‌کند و مرکز آن در شهر بعلبک در شمال لبنان می‌باشد که تحت تسلط سوریه قرار دارد.»(2)از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس، فرد ناشناسی به نمایندگی از جهاد اسلامی در تماس تلفنی با سازمان‌های خبری مستقر در بیروت گفت: «حمله به مقر اسرائیلی‌ها در صور به‌تلافی تهدید هفته گذشته اسرائیل به اشغال دائمی جنوب لبنان درصورت لغو موافقت‌نامه لبنان - اسرائیل درنتیجه فشار سوریه انجام شده است.»(3)این فرد افزود: «ما هیچ‌کس را [در لبنان] نمی‌خواهیم. نه اسرائیلی‌ها و نه سوری‌ها را ... ما جمهوری اسلامی می‌خواهیم و درصورت عدم خروج اشغالگران خشونت تنها راه خواهد بود.»(4)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن، دیوید بلاندی خبرنگار روزنامه ساندی تایمز پس از این حادثه به رادیو بی‌بی‌سی گفت: «[جهاد اسلامی] همان گروهی است که پنتاگون (وزارت جنگ امریکا) آن را مسئول انفجار مقر تفنگ‌داران در بیروت می‌داند.» وی افزود: «این گروه، مسلمانان شیعه بنیادگرایی هستند که با حسین موسوی متحد می‌باشند.» بلاندی همچنین گفت: «آنها با ایرانی‌ها مرتبط هستند و همچنین اگر با موافقت کامل سوری‌ها عمل نکنند، حداقل با رضایت آنها اقدامات خود را به اجرا درمی‌آورند.»(5)
در همین حال، رادیو اسرائیل در بخش خبری عصر امروز خود از حمله (انتقام‌جویانه) هواپیماهای اسرائیلی به مواضع نیروهای سوری و فلسطینی در لبنان خبر داد. به گفته این رادیو: «فرستنده‌های رادیویی لبنان گزارش دادند که دراثر حملات هوایی اسرائیل ده‌ها خرابکار فلسطینی، داوطلبان ایرانی و سربازان سوری و لیبیایی که در لبنان مستقر هستند کشته شدند و توپخانه سنگین و خودروهای زرهی آنها نابود شد.»(6)
امروز همچنین خبرگزاری آسوشیتدپرس از ژنو، محل برگزاری اجلاس آشتی ملی لبنان، گزارش داد که رهبران لبنانی حاضر توافق کردند این اجلاس را تا پایان ماه نوامبر به تعویق اندازند تا از این طریق «به امین جمیل رئیس‌جمهوری لبنان، برای یافتن راهی برای خارج‌کردن نیروهای اسرائیلی از لبنان فرصت دهند.» به گفته نبیه بری رهبر سازمان امل، پس از آنکه جمیل توانست به کمک امریکا و کشورهای عرب به مسئله اشغال لبنان توسط نیروهای خارجی پایان دهد، نشست آشتی ملی کار خود را از سر خواهد گرفت. وی درعین‌حال گفت که به انجام این امر و «ازمیان‌رفتن بحران سیاسی این کشور نه خوش‌بین و نه بدبین است.»(7)
1) روزنامه کیهان، 14/8/1362، ص24.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 230، 14/8/1362، ص26، رادیو اسرائیل، 13/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 231، 15/8/1362، ص30، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 14/8/1362.
4) روزنامه کیهان، 14/8/1362، ص24.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 231، 15/8/1362، صص 23 - 21، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/8/1362.
6) همان، ص21، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/8/1362.
7) روزنامه کیهان، 14/8/1362، ص24.
ضمیمه گزارش350: بخشی از مشکلات ناشی‌از آماده‌نبودن جاده غرب کانی‌مانگا و لزوم استفاده از بالگرد برای پشتیبانی نیروها و چاره‌اندیشی فرماندهان برای رفع این نقیصه
تا قبل از بازشدن و تثبیت جادة شیخ گزنشین و احداث و تکمیل جاده چمک، لری، شیخ‌المارین به‌دلیل عدم اتصال ترابری یگان‌ها به عقبه خودی، برای چند ساعت برخی اقلام مورد نیاز نیروها توسط قاطر به جلو انتقال داده می‌شد، ولی برای ادامه درگیری پیش‌بینی شده بود که پشتیبانی نیروها، انتقال آب و غذا و مهم‌تر از همه تخلیه مجروحان به مراکز درمانی به‌وسیله بالگردهای شنوک هوانیروز انجام شود. براساس هماهنگی‌های قبلی قرار بود بالگردها از ساعت ٦ صبح آماده اجرای مأموریت باشند، بااین‌حال از ساعت 6:30 بامداد که برای انتقال وسایل از منطقه لاله‌حمرین به عقبه نزدیک یگان‌ها تقاضای بالگرد شده بود تا ساعت ٨ صبح هیچ اقدام عملی دراین‌زمینه انجام نشد. لذا محسن رضایی با سرهنگ صیاد شیرازی، که به‌نوعی فرماندهی ترابری هوایی را برعهده داشت، تماس گرفت و ضمن یادآوری قرارهای قبلی درباره به‌کارگیری بالگردها تأکید کرد که حداقل برای انتقال مجروحان شنوک‌ها به منطقه بیایند، ولی به دلایلی که مشخص نشد سرهنگ صیاد شیرازی تأخیر در اجرای مأموریت بالگردها را به هماهنگی‌های بین رابطان برای شناسایی منطقه و راهنمایی بالگردها و اموری ازاین‌قبیل احاله داد. محسن رضایی و رحیم صفوی در پاسخ به اظهارات وی اعلام کردند که هم مکان فرود بالگردها و هم راهنما برای پرواز در مسیر مورد نظر در منطقه پشت لاله‌حمرین در تقاطع جاده و رودخانه آماده است و اقلام مورد نیاز یگان‌ها نیز برای تحویل به رده‌های جلویی در آنجا آماده شده و محل فرود بالگردها در غرب کانی‌مانگا نیز مشخص شده است. این گفتوگوها در برخی مواقع به درگیری لفظی نیز کشیده شد؛ به‌عنوان مثال محسن رضایی در جواب سرهنگ صیاد شیرازی که گفت: «حرف شما خیلی مشخص نیست»، با عصبانیت گفت: «من که چیزی نگفتم، من می‌گویم که بابا این بچه‌های مجروح در آنجا دارند می‌میرند، هلیکوپتر برایشان بفرستید، من چیزی نگفتم.»
رحیم صفوی نیز در پاسخ به اظهارات سرهنگ صیاد شیرازی مبنی‌بر نبودن راهنما در منطقه برای هدایت بالگردها در هنگام فرود اظهار کرد: «در پشت لاله‌حمرین یک پد هست برای فرود هلیکوپتر که مشخص است خود کریم نصر [فرمانده تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع)] هم آنجا هست که راهنمایی بکند. ما از ساعت 6:30 صبح به این افسر رابط هوانیروز گفته‌ایم که هلیکوپتر بفرستد، ولی الآن که ساعت ٨ صبح است به آن یکی می‌گوید، آن هم به آن یکی می‌گوید، آن هم می‌گوید هنوز نفرستاده‌ایم. حالا می‌فرستیم.» در خلال این گفتوگوها مشخص شد که سرهنگ صیاد شیرازی به‌طور کامل در جریان هماهنگی‌های قبلی سپاه و هوانیروز نبوده و اطلاعات کافی نداشته است، لذا با روشن‌شدن موضوع وی قول داد که امور حملونقل را با سرعت پیگیری کند.
در این مدت و حتی بعد از آن نیز محسن رضایی و رحیم صفوی موضوع اعزام بالگرد به منطقه را از هر طریقی که مقدور بود پیگیری کردند. محسن رضایی در تماس با محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه از وی خواست تا موضوع را در تهران ازطریق آیت‌الله خامنه‌ای پیگیری کرده، به نتیجه برساند، رحیم صفوی نیز در گفتوگوی تلفنی با آیت‌الله خامنه‌ای ضمن گزارش عملکرد یگان‌ها و پیشروی نیروهای خودی از وی خواست تا برای حل این مشکل اقدامات لازم را به عمل آورد. آیت‌الله خامنه‌ای که قبلاً توسط محسن رفیق‌دوست در جریان امر قرار گرفته بود، در پاسخ گفت: نیم‌ساعت پیش به سرهنگ جلالی فرمانده هوانیروز، دستور داده‌ام که ٦ فروند بالگرد تحت نظر سپاه قرار دهند تا مشکل حملونقل ملزومات و تخلیه مجروحان تا بازشدن جاده رفع شود.
تقریباً از ساعت 10 صبح که بالگردهای شنوک کار خود را شروع کردند امور مربوط به پشتیبانی نیروها با سرعت مطلوبی پیش رفت؛ به‌طوری‌که فتحیان مسئول بهداری قرارگاه خاتم سپاه، در گزارشی به محسن رضایی از نحوه پیشرفت کار تخلیه مجروحان اظهار رضایت کرد و نقش سرهنگ صیاد شیرازی در این امر را برجسته خواند. وی همچنین خاطرنشان کرد که برخی مجروحان پس از ٤ ساعت به عقبه منتقل شدند و این درحالی بود که چند بار هواپیماها و بالگردهای عراقی به تیم تخلیه مجروحان حمله کردند و حتی یک بار هواپیمای عراقی راکتی را به منطقه‌ای که سرهنگ صیاد شیرازی ایستاده بود، شلیک کرد که وی جان سالم به در برد.(1)
1) سند شماره 2083/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص8؛ و- سند شماره 2172/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 19 - 11؛ و- سند شماره 288/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص79.
1
درحالی‌که فرماندهان در جلسه روز گذشته خود برای بررسی چگونگی ادامه و تأمین اهداف عملیات به نتیجه مشخصی نرسیده بودند و ادامه گفتوگوها به امروز موکول شده بود، عراق که باتوجه‌به موقعیت نظامی دو ارتفاع 1904 و 1900 و امکان دستیابی نیروهای خودی به نالپاریز و تنگه روکان روی این دو ارتفاع حساسیت ویژه‌ای داشت از ساعت ٣ بامداد، برای بازپسگیری این ارتفاعات اقدامات خود را شروع کرد.
ارتش عراق پس از اجرای آتش بسیار پرحجم و سنگین توپخانه روی این دو ارتفاع، نیروهای پیاده خود را از یال‌های جنوبی کانی‌مانگا روانه منطقه درگیری کرد. دراین‌حال نیروهای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) به‌رغم خستگی ناشی‌از سه روز نبرد مداوم، مقابل هجوم نیروهای دشمن به‌شدت مقاومت کردند، اما عراق که می‌خواست هرطور شده دو ارتفاع 1904 و 1900 را به تصرف درآورد، بدون توجه به تلفات نیروهای خود، به‌طور مستمر آنها را وارد منطقه درگیری می‌کرد؛ به‌نحوی‌که در مدت چند ساعت نبرد، ٨ گردان نیرو از تیپ‌های مختلف ازجمله گارد ریاست‌جمهوری عراق به کار گرفته شد و سرانجام در ساعت 10 صبح، هر دو قله مذکور به تصرف ارتش عراق درآمد. فشار دشمن و شدت درگیری‌ها به حدی بود که نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) حتی امکان ایستادن در یال‌های این دو ارتفاع را نیز نداشتند و به‌ناچار تا ارتفاع 1866 (شاخ تارچر) عقب رفته و در آنجا مستقر شدند.
در غرب کانی‌مانگا نیز هرچند نیروهای دشمن تحرکی برای پیشروی انجام ندادند، برای سدکردن راه نفوذ و پیشروی نیروهای خودی در این منطقه از حدفاصل شیار آروزر تا جاده چوارتا - نالپاریز خط تشکیل داده و در آن منطقه استقرار یافتند. البته در غرب این جاده، نیروهای لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) توانستند شبانه ضمن پیشروی در روی ارتفاعات این منطقه و به‌خصوص ارتفاع سرو در ساحل شمالی رودخانه گوگسور، که جلوتر از خط عراقی‌ها بود، مستقر شوند. در همین حال، مهدی زین‌الدین فرمانده این لشکر، از ناکارآمدی توپخانه خودی در منطقه عملیاتی این یگان بسیار گله‌مند بود.
فرماندهی لشکر١٤ امام حسین(ع) نیز با تشکیل خط و استقرار تانک در شمال آروزر اعلام کرد آماده مقابله با حملات احتمالی نیروهای عراقی است(1)
دراین‌حال توپخانه‌های خودی آتش سنگین و دقیقی را علیه نیروهای دشمن مستقر در ارتفاع 1904 اجرا کردند که طبق گزارش شنود، براثر این اقدام تعداد زیادی از افراد دشمن ازجمله تعدادی از فرماندهان عراقی کشته شدند(2)
علاوه‌بر درگیری‌ها در خطوط مقدم، اقداماتی نیز در جبهه خودی صورت گرفت؛ ازجمله آنکه مرتضی قربانی فرمانده لشکر٥ نصر، در قرارگاه مقدم حمزه حضور یافت و درخصوص وضعیت عمومی عملیات و مأموریت آتی یگان تحت امر خود توجیه شد. قربانی گفت که درصورت رسیدن نیروهای لشکر٥ نصر به منطقه، وی می‌تواند با به‌کارگیری ٦ گردان، ٢ ارتفاع 1904، 1900 و یال‌های غربی آن را تصرف کرده و با پیشروی از روی جاده چوارتا - نالپاریز به‌سمت نالپاریز، این شهر را به تصرف درآورد(3)
باتوجه‌به وضعیت پیش‌آمده ناشی‌از بازپسگیری دو ارتفاع 1904 و 1900 کانی‌مانگا توسط نیروهای دشمن و احتمال پیشروی بیشتر عراق در این محور و تهدید دستاوردهای اصلی عملیات، فرماندهی تثبیت وضعیت فعلی و تصرف حداقل یکی از دو ارتفاع یادشده را در اولویت قرار دارد تا پس از آن درباره ادامه پیشروی و تأمین اهداف نهایی عملیات تصمیم‌گیری شود. به‌منظور تحقق این امر قرار شد لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) بار دیگر برای تصرف ارتفاع 1904 و همچنین پاکسازی یال غربی ارتفاع شیخ گزنشین (1700) - که یکی از محورهای پاتک عراقی‌ها بود - اقدام کند. علاوه‌برآن در مشورت با فرماندهان ارتش مقرر گردید نیروهای تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان ارتش در شب بعد در بخشی از ارتفاعات شیخ گزنشین و شاخ تارچر مستقر شوند تا نیروهای لشکر٣١ عاشورا و بخشی از نیروهای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و لشکر١٤ امام حسین(ع) برای بازسازی از این منطقه آزاد شوند.(4)
1
با شروع دور جدید حملات نیروهای جمهوری اسلامی ایران در منطقه عمومی شیلر (والفجر٤)، عراق به اقدامات خود در حمله به مناطق غیرنظامی افزوده است. در این راستا ارتش عراق امروز علاوه‌بر بمباران مناطق عمومی مریوان و بانه و گلوله‌باران خرمشهر و آبادان، 4 شهر اندیمشک، بهبهان، مسجدسلیمان و نهاوند را نیز با موشک و بمب هدف قرار داد و یک روستا را هم در منطقه عمومی بانه بمباران شیمیایی کرد. در این حملات ٧٨ تن شهید و ٦١٣ تن مجروح شدند و خسارات زیادی به بار آمد.
ساعت 11:25 امروز، شهر اندیمشک هدف یک فروند موشک دوربرد قرار گرفت. در این حادثه ١٣ تن شهید و ٩٨ تن نیز زخمی شدند و 50 خانه و مغازه ویران شد و 150 واحد مسکونی و تجاری نیز آسیب دید.
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص114؛ و- سند شماره ٢٩٦/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 29/7/1362 تا 19/8/1362، ص150.
2) سند شماره ٢٩٦/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص135.
3) سند شماره ٢٩٦/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص125.
4) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص114؛ و- سند شماره ٢٩٦/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 135، 136 و 150.
در ساعت 17:30 نیز دو فروند موشک به شهرهای بهبهان و مسجدسلیمان اصابت کرد که براثر آن بخش‌هایی از این شهرها تخریب شده یا آسیب دید و در بهبهان ٢٧ تن شهید و 100 نفر زخمی شدند، در مسجدسلیمان نیز 19 تن شهید و ٣٥ تن زخمی شدند. در همین ساعت شهر نهاوند نیز با یک بمب ٥٠٠ کیلویی که از ارتفاع بالا رها شده بود هدف قرار گرفت. در محل برخورد بمب با زمین، گودالی به قطر 10 متر و عمق 3 متر ایجاد شد و تا شعاع 300 متری محل انفجار خرابی‌هایی به بار آمد؛ ازجمله 10 خانه و مدرسه دخترانه سمیه به‌طور کامل ویران شد و 50 باب منزل و واحد تجاری نیز آسیب دید، در این حادثه 18 تن شهید شدند که همسر، مادر، 3 فرزند و ٢ تن دیگر از وابستگان یکی از نیروهای شهربانی جزء این شهدا بودند و ٣٥٥ تن نیز زخمی شدند.(1)
علاوه‌بر حملات مذکور، هواپیماهای عراقی روستای سوراب(2)در جنوب بانه را نیز بمباران شیمیایی کردند. براثر این حملات یک تن از اهالی این روستا شهید و ١٠ تن نیز که اغلب کودک بودند، مجروح و بلافاصله به بیمارستان سقز منتقل گشتند.(3)
همچنین توپخانه‌های دوربرد عراق شهرهای خرمشهر، آبادان و اطراف این دو شهر را نیز گلوله‌باران کردند. در خرمشهر براثر اصابت گلوله‌های توپ به محلات مختلف این شهر و مناطق پل‌نو و شلمچه ٨ تن مصدوم شدند. در آبادان نیز ٤ منزل مسکونی و ٢ باب مغازه تخریب و یک محل استقرار نیروهای ژاندارمری دچار آتش‌سوزی شد. در شهر و منطقه عمومی آبادان هم ٧ تن زخمی شدند.(4)
1
در درگیری‌هایی که امروز بین نیروهای خودی و عناصر گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق مختلف کردنشین غرب کشور رخ داد، یک تن از افراد خودی شهید و ٧ تن نیز اسیر شدند. از افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب نیز 15 تن کشته یا زخمی و یک تن
1) سند شماره 68761 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه٧ به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 15/8/1362؛ و- سند شماره 68756 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 15/8/1362؛ و- سند شماره 124621 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی فرماندهی قرارگاه عملیاتی جنوب، شماره 979، 16/8/1362؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 17/8/1362، ص٢؛ و- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 232، 16/8/1362، ص6؛ و- روزنامه جمهوری اسلامی، 15/8/1362، ص١٤؛ و- سند شماره 439206 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه٨ به ستاد مرکزی سپاه، 14/8/1362؛ و- سند شماره 68776 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 14/8/1362؛ و- سند شماره 366601 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان به نخست‌وزیری، 14/8/1362؛ و- سند شماره 68769 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 14/8/1362.
2) برخی منابع رسمی محل اصابت بمب‌های شیمیایی را "روستای سرداب" که در فاصله اندکی در غرب روستای سوراب قرار دارد اعلام کردهاند.
3) سند شماره 80827 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی سپاه، 16/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 25/8/1362.
4) سند شماره 290723 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به دفتر سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 14/8/1362؛ و- سند شماره 290748 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 14/8/1362.
دستگیر شد. همچنین در روز جاری 8 تن از عناصر این گروه‌ها خود را تسلیم کردند.
در جنوب‌شرقی کامیاران، نیروهای سازمان مارکسیستی - مائوییستی کومه‌له به روستای وندرنی حمله کردند و ٧ تن را که ٢ نفر آنان عضو بسیج و ٥ تن دیگر از افراد جهاد سازندگی بودند به گروگان بردند. مهاجمان ٢ دستگاه خودروی جهاد سازندگی را نیز آتش زدند.(1)
در شمال مهاباد، عناصر مسلح وابسته به گروه‌های غیرقانونی در حوالی پایگاه شهید کفاشی علیه نیروهای خودی عملیات کمین اجرا کردند که نیروهای پایگاه با هوشیاری موفق شدند از منطقه کمین خارج شوند. در این حادثه به کسی آسیب نرسید، ولی یک خودروی تویوتا متعلق به نیروهای خودی در منطقه درگیری به جای ماند.(2)
در شهر مهاباد نیز یک سرباز حین اجرای مأموریت گشت و بازرسی براثر اصابت یک گلوله که از راه دور شلیک شده بود، به شهادت رسید(3)
از سوی دیگر، نیروهای خودی برای مقابله با عناصر مسلح غیرقانونی چند عملیات موفق انجام دادند.
در جنوب‌غربی دیواندره، نیروهای سپاه با همکاری افراد تواب در دو عملیات جداگانه به دو روستای گرجی و قزل بلاغ که از مناطق تحت سیطره سازمان کومه‌له بود حمله کردند. در جریان این حملات ٤ تن از افراد سازمان کومه‌له کشته و ٨ تن زخمی شدند. در روستای قزل بلاغ نیروهای خودی پس از واردکردن ضربه، منطقه درگیری را ترک کردند ولی در روستای گرجی که ازنظر موقعیت و به‌دلیل حضور عناصر سازمان کومه‌له اهمیت بیشتری داشت، افراد خودی با حداقل نفرات منطقه را محاصره کرده و به‌سمت مقر ضدانقلاب تیراندازی کردند. افراد سازمان کومه‌له که قصد مقاومت داشتند درپی شدت‌گرفتن آتش نیروهای خودی ناچار ازطریق شیار ارتفاعات، این روستا را که از اولین روزهای پیروزی انقلاب در تصرف خود داشتند ترک کردند. پس از آن نیروهای خودی وارد روستا شدند.(4)
در شرق اشنویه نیز نیروهای سپاه این شهر هنگام اجرای عملیات شبانه گشت و کمین، با عناصر سازمان کومه‌له درگیر شدند که براثر آن یک تن از مهاجمان کشته و ٢ تن دیگر نیز زخمی شدند. لازم به یادآوری است که فرد کشته‌شده در درگیری زخمی شده بود، اما پس از انتقال وی توسط نیروهای این سازمان به یکی از روستاهای مجاور به‌علت شدت جراحات به هلاکت رسید.(5)
در سقز نیز نیروهای ژاندارمری و سپاه که برای پاکسازی وارد روستای طاله‌جار در جنوب این شهر شده بودند، یکی از افراد حزب دمکرات را به‌همراه یک قبضه اسلحه کلاشینکف و 210 تیر فشنگ، دستگیر کردند.(6)
علاوه‌براین امروز هم ٨ تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی (2 عضو سازمان کومه‌له و 6 تن از چته‌های حزب دمکرات) در استان‌های کردستان و آذربایجان‌غربی خود را به نیروهای سپاه تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند، ٣ تن از آنان اسلحه خود را نیز تحویل دادند(7)
1) سند شماره 355131 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (اطلاعات) به منطقه١١ (اطلاعات)، 17/8/1362؛ و- سند شماره 44943 از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی سپاه، 20/8/1362.
2) سند شماره 359157 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی سپاه (طرح و عملیات)، 16/8/1362؛ و- سند شماره 355106 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به منطقه11، 14/8/1362.
3) همان.
4) سند شماره 250277 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان (اطلاعات) به ستاد سپاه پاسداران ناحیه کردستان (فرماندهی)، 21/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 400872 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه اشنویه به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) منطقه١١ (واحد طرح و برنامه عملیات)، 14/8/1362.
6) سند شماره 355204 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 15/8/1362.
7) سند شماره 352183 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه ناحیه کردستان (اطلاعات) به ستاد منطقه١١، 24/8/1362؛ و- سند شماره 450202 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 25/8/1362؛ و- سند شماره 355128 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سلماس به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 15/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
حضور تعیین‌کننده مردم در حوادث مختلف و مشارکت فعال آنها در رفع کمبودها و یاری‌رساندن به نهادها و ارگان‌های ذی‌ربط همیشه کارساز و راهگشا بوده و بازگشت به وضع عادی را سرعت بخشیده است. در حادثه امروز نهاوند نیز بار دیگر این حضور متعهدانه مردم تجلی یافت. بولتن محرمانه خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش کوتاهی دراینباره نوشته است:
مردم مبارز مسلمان نهاوند با روحیه‌ای بسیار بالا امکانات خود را برای کمک‌رسانی به آسیب‌دیدگان انفجار بمب این شهر دراختیار مسئولان قرار داده‌اند. به‌غیراز امور پزشکی و دارویی کلیه فعالیت‌های امدادی به‌وسیله مردم دلاور این شهر انجام شده است.
کمک‌های پزشکی به‌غیراز همدان (مرکز استان) از شهرهای باختران، خرم‌آباد، بروجرد، ملایر، کنگاور و تویسرکان به نهاوند رسیده است و با رسیدن پزشک، دارو و آمبولانس کار درمان مصدومان به‌سرعت درحال انجام است. خارج‌کردن اجساد و بیرون‌آوردن مجروحان انفجار با کمک شهرداری و اداره برق نهاوند و یاری بی‌شائبه مردم قهرمان شهر همچنان ادامه دارد و کار هماهنگی و انجام کمک‌ها درحال اجراست. همچنین با حضور معاون عمرانی استانداری همدان و مسئولان ذی‌ربط جلسه‌ای برای بازسازی مناطق تخریب‌شده تشکیل شده است و مسئولان سرگرم مشورت برای نحوه اقدام هستند.(1)
2
درحالی‌که درگیری‌های شدیدی در منطقه پنجوین و محورهای منتهی به شهرک نالپاریز عراق جریان دارد، وقایع نبرد برخلاف روزهای گذشته انعکاس چندانی در رسانه‌های خارجی پیدا نکرد.
امروز رادیو صوت‌الجماهیر با قطع برنامه‌های عادی خود پیام صدام حسین رئیس‌جمهور عراق را خطاب به گارد ریاست‌جمهوری این کشور پخش کرد. صدام حسین در این پیام ضمن اظهار شادمانی از اقدامات نیروهای گارد در منطقه پنجوین گفته است: «شما ثابت کردید که عراقی‌ها یکپارچه هستند و چنانچه در یکی از میدان‌های جنگی کمی اشکال در کارشان به وجود آید، این مسئله از دو چیز سرچشمه می‌گیرد: آموزش نظامی و دستوراتی ... که از آن پیروی می‌کنند.»(2)
رادیو صوت‌الجماهیر همچنین گزارشی از بازدید رئیس‌جمهور عراق از منطقه عملیاتی سپاه یکم پخش کرد. صدام در این دیدار که با همراهی ارتشبد عبدالجبار شنشل رئیس ستاد ارتش عراق، انجام شد، «با سرلشکر ستاد فرماندهی سپاه یکم و عده‌ای از فرماندهان و افسران واحدهای نظامی ملاقات و با آنها وضعیت نظامی در بخش [منطقه عملیاتی سپاه یکم] و
آخرین تحولات آن را مورد بحث قرار داده است.»(1)وی همچنین در مسیر بازگشت به بغداد از شهرهای سلیمانیه، کرکوک، بیجی، سامرا و مرکز استان صلاح‌الدین دیدن کرد.(2)-(3)
از سوی دیگر، به‌رغم به‌کارگیری 8 گردان نیرو از تیپ‌های مختلف ارتش عراق ازجمله گارد ریاست‌جمهوری و بازپسگیری دو ارتفاع از ارتفاعات راهبردی کانی‌مانگا، اطلاعیه جدید قرارگاه مقدم حمزه (مرکز عملیات مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) حاکی است که در جریان پاتک نیروهای گارد ریاست‌جمهوری عراق، 2 گردان از تیپ2 گارد و قرارگاه این تیپ به‌کلی منهدم شده است.(4)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی درباره استفاده از واحدهای گارد ریاست‌جمهوری عراق در مقابله با حملات تازه ایران به نقل از رادیو بغداد گفت: «یک واحد نخبه از کماندوهای عراقی که متخصص جنگ‌های چریکی هستند جهت شدیدتر کردن مقاومت نیروهای عراق در مقابل حمله اخیر ایران به جبهه شمالی جنگ فرستاده می‌شوند. این واحد از نیروی عراق معمولاً محافظت از صدام حسین را به عهده دارند، اما صدام حسین گفت که آنها داوطلب شده‌اند به جبهه بروند تا در چیزی که آن را نام و ننگ خواند شرکت جویند.»(5)**(6)
روزنامه الثوره نیز امروز به نقل از فرمانده نیروهای ویژه عراق اعلام کرد: «دشمن سعی داشت خطوط دفاعی ما را درهم شکند، ولی سربازان شجاع ما با آنان به مقابله پرداخته و حمله را دفع کردند.» طرح این ادعا درحالی است که به گفته رویتر فرمانده مذکور روز پیش «گفته بود که سربازانش گروه‌هایی از نیروهای ایران در حوالی پنجوین را به محاصره درآورده و سرنوشت آنان مرگ یا تسلیم خواهد بود.»
رویتر در ادامه این گزارش افزوده است: «روزنامه‌های بغداد امروز تهدیدهای این کشور در این مورد که عراق آن قسمت از منابع ایران که ماشین جنگی‌اش را تغذیه می‌کند مورد حمله قرار خواهد داد را تکرار کردند. دیپلمات‌های مقیم پایتخت عراق این تهدید را هشداری درمورد استفاده از جنگنده‌های سوپراتاندارد فرانسوی که به‌تازگی به عراق رسیده و همچنین موشکهای زمین‌به‌زمین برای حمله به ترمینال اصلی صادرات نفت ایران در جزیره خارک تلقی می‌کنند. الثوره می‌نویسد ما که با خودداری ایران از گردن‌نهادن به قطعنامه شورای
1) درمورد بازدید صدام از سپاه یکم عراق حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در یادداشت‌های روزانه خود در تاریخ 15 آبان 1362 می‌نویسد: «خبر رسید که در لشکر عراقی‌ها در پنجوین، تمرد نیروها آغاز شده و خود صدام به منطقه آمده است.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم 1386، ص278)
2) توضیحات تکمیلی درباره بازدید صدام حسین از شهرهای مذکور در ضمیمه گزارش درج شده است.
3) همان، صص 42 و 43، رادیو صوت‌الجماهیر، 14/8/1362.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/8/1362، ص14.
5) * احتمالاً این خبر رادیو بغداد که بی‌بی‌سی به آن اشاره کرده است زمینه‌سازی برای قرائت پیام صدام خطاب به گارد ریاست‌جمهوری عراق بوده است که در ابتدای این گزارش به آن پرداخته شد.
6) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 15/8/1362، ص6، رادیو بی‌بی‌سی، 14/8/1362.
امنیت سازمان ملل متحد و اصرار این کشور در ادامه تجاوز روبه‌رو هستیم حق داریم حملات مناسبی علیه این منابع و حتی در عمق خاک ایران صورت دهیم.» رویتر همچنین یادآور شد: روز گذشته نیز الثوره نوشته بود: «این‌بار تلافی عراق ظالمانه‌تر و هولناک‌تر از ضدحمله‌های پیشین و خشونت‌آمیزتر از آنچه که بتوان تصور کرد خواهد بود.»(1)
1
امام خمینی در بیاناتی بر اجتناب از انحراف در مجلس شورای اسلامی، اعتبار رأی مجلس در بررسی استیضاح وزیر کشور(2)و ضرورت وحدت کلمه در کشور تأکید کردند.
رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران امروز در جمع اعضای کمیسیون‌های داخلی و خارجی مجلس شورای اسلامی، نخست ضمن اشاره به تدریجی‌بودن انحراف در امور مختلف گفتند: «در مجلس سابق دوره اولش بهتر بود، لکن در هر سال چیزی به آن اضافه و یا از آن کم شد تا رسید به آنجا که مجالس اخیر را دیدیم. شما از اول اگر جلوی فساد را نگیرید معلوم نیست که به وضع سابق منتهی نشود. البته باید [شیوه کار] عاقلانه باشد که مسئله حادی پیش نیاید.»
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی با بیان اینکه در مسائل، ملایمت و جهت رحمت بیشتر از جهت خشونت تأثیر می‌کند، افزودند: «مجلس باب مباحثه است و باید مثل مباحثۀ طلبه‌ها باشد که باهم دوست هستند و با یکدیگر بحث و گفت‌وگو می‌کنند ولی معلوم است که مباحثه هست. مجلس اسلامی باید ملت و دیگران را ارشاد کند، چون مسائل به خارج منعکس می‌گردد و تأثیر روی مردم می‌گذارد. از این جهت، مسئولیت مجلس به‌عنوان یک مرشد و هدایت‌کننده برای مردم زیاد است و این کلی مطلب است که انشاءالله این مجلس اول انقلاب، پایه‌ای و سنت حسنه‌ای باشد برای آینده که هرچه خوب بشود، شما در اجر آن شریک هستید.»
امام خمینی در ادامه سخنان خود درمورد وضع موجود کمیته‌های انقلاب اسلامی تأکید کردند: «اعتقادم بر این است که همین گونه که هست، باشد و هیچ‌گونه تحولی درباره آن صورت نگیرد.»
ایشان سپس درخصوص دستورکار مجلس برای رسیدگی به استیضاح وزیر کشور اظهار کردند: «راجع به استیضاح هم من هیچ نظری نمی‌دهم، فقط با ملایمت و تفاهم باشد. موافقین و مخالفین حرف‌هایشان را بزنند، آن‌وقت مجلس هرچه رأی داد معتبر است.» رهبر انقلاب همچنین خاطرنشان کردند: «امیدوارم آقایان موفق شوند که وقتی مجلس را تحویل می‌دهند مردم راضی باشند، تا بعدها به همین آقایان رأی بدهند. البته من تمام آقایان را نمی‌شناسم، ولی
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 55، 16/8/1362، صص 12 و 13، بغداد - خبرگزاری رویتر، 14/8/1362.
2) طرح استیضاح وزیر کشور در جلسه مورخ 8 آبان 1362 مجلس شورای اسلامی با امضای 49 نماینده ارائه و توسط رئیس مجلس ابلاغ گردید، اما این طرح به‌طور رسمی در جلسه روز پانزدهم آبان‌ماه مجلس در دستور کار رسیدگی قرار گرفت. (ر.ک: روزشمار 17/8/1362)
امیدوارم مجلس دارای یک اکثریت تام متعهد باشد. میل دارم وضع و امور با ملایمت و اخلاق حسنه صورت گیرد و این خیلی بهتر است.»
رهبر انقلاب درمورد وقوع حوادث اخیر در منطقه و اتهام دخالت جمهوری اسلامی ایران در این حوادث گفتند: «امروز هر انفجاری که در هرجا صورت می‌گیرد به ایران نسبت می‌دهند و می‌گویند ما شواهدی داریم که مسئله به ایران مربوط می‌شود و دلیلشان این است که در ایران هم انفجار واقع شده است. این چه استدلالی است؟! مردم از اسرائیل ناراحت هستند به ما چه ربطی دارد؟! البته ما میل داریم اسرائیل همه‌اش آتش بگیرد و اگر خداوند توفیق دهد می‌رویم و مردم را از شر اسرائیل نجات می‌دهیم، ولی این بدان معنا نیست که ما آنجا را منفجر کرده‌ایم. و یا در مسائل دیگر می‌گویند یک شاهد عینی چه گفته است. این شاهد عینی یک منافق و یا یک دزد فراری است و یا لابد رادیو بغداد می‌گوید، و اینها خیلی چیزها می‌گویند و این می‌شود شاهد عینی.»
امام خمینی در پایان بیانات خود افزودند: «اصلاً دنیا در چه وضعی است. فقط باید توجه داشت که باید باهم باشیم و در مقابل آنها محکم بایستیم و با خودمان رئوف باشیم و در مقابل دشمنانمان سرسخت. این را عقل اقتضا می‌کند که وقتی عده‌ای مخالف داریم، خودمان مخالفتمان را کنار بگذاریم تا با وحدت کلمه این مملکت برسد به آنجا که همه دلمان می‌خواهد.»(1)
1
درپی وقایعی که پس از فراخوان نهضت آزادی برای برگزاری سمیناری درباره آزادی انتخابات بدون مجوز وزارت کشور رخ داد، رئیس مجلس در نامهای به این گروه از رفتار و مواضع آنان انتقاد کرد. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در یادداشت‌های روزانه خود دراینباره نوشته است: «نامه مفصلی در جواب نهضت آزادی نوشتم و در آن اشتباهات و کارهای بد و مواضع غلط آنها را یادآور شدم. نصیحت کردم که دست از توطئه و تفرقه‌افکنی بردارند. احمدآقا آمد. با ایشان برای مضامین نامه مشورت کردم. چیزهایی اضافه شد. ... بعد از جلسه [شورای اقتصاد] نامهای که به مهندس بازرگان در جواب نامه ایشان و تذکر اشتباهات نهضت آزادی نوشته بودم با رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر و احمدآقا به مشورت گذاشتم. اصل نامه تأیید شد و اصلاحات به عمل آمد.»
در بخشی از این نامه آمده است: «شما خوب می‌دانید انتخابات از گذشته تا امروز، همیشه آزاد و کاملاً آزاد برگزار شده و مطمئن هستید که در انتخابات آینده همان آزادی گذشته
1) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1378، صص 204 - 202.
محفوظ است و هرکس که مورد اعتماد مردم باشد، سر از صندوق‌ها بیرون خواهد آورد و مسئولان کشور هیچ‌گونه نیازی به سلب آزادی و تحمیل رأی نمی‌بینند. به‌جای این‌گونه کارها در فکر پیداکردن افراد صالح و وجیه برای کاندیداکردن در انتخابات باشید و موقع تبلیغات که رسید، کار تبلیغ را با مراعات مقررات کشور و موازین دینی و اخلاقی آغاز فرمایید.»(1)
1
وزیر امور خارجه امروز در ملاقات با نیاز دیزدارویچ عضو شورای ریاست‌جمهوری ایالت بوسنی هرزگوین و رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی، بر نقش مثبت جمهوری اسلامی ایران در نهضت عدم‌تعهد تأکید کرد.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، علی‌اکبر ولایتی در این دیدار ضمن گفت‌وگو درباره مسائل موجود در روابط دو کشور خاطرنشان کرد: «هیچ فردی و هیچ قدرتی نمی‌تواند نقش ایران در منطقه و نهضت عدم‌تعهد و جامعه بین‌المللی را نادیده بگیرد.» وی همچنین افزود: «جمهوری اسلامی ایران روابط خود با کشورهای جهان را براساس اولویت روابط سیاسی بر پیوندهای اقتصادی تنظیم می‌کند.» دیزدارویچ نیز در این دیدار از انقلاب اسلامی و توانایی ایران در پیشرفتهای اقتصادی تمجید کرد و ضمن اظهار امیدواری درمورد توسعه روابط دو کشور در همه زمینه‌ها «آمادگی کشورش را برای رفع موانع و مشکلات موجود بر سر راه روابط دو کشور اعلام کرد.»(2)
درباره این دیدار خبرگزاری یوگسلاوی در گزارشی اعلام کرد: «ایران و یوگسلاوی وابستگی خود به سیاست عدم‌تعهد را مورد تأکید قرار داده و مخالف تقسیم دنیا به بلوک‌های مختلف هستند.» این خبرگزاری افزود: «در جریان این مذاکرات، دیزدارویچ و ولایتی درمورد اوضاع جاری بین‌المللی به‌ویژه درمورد نقاط بحرانی جهان تبادل‌نظر کردند و تحولات کنونی جهان را نگران‌کننده خواندند. این تبادل مشروح نظرات همچنین مسئله جنگ ایران و عراق را نیز در برگرفت.»(3)
2
هدف از اجرای مانور آزادی قدس کسب آمادگی برای مقابله با اقدامات احتمالی امریکا در رویارویی با جمهوری اسلامی ایران اعلام شد. در اولین گردهمایی فرماندهان نواحی ستادها و پایگاه‌های مقاومت بسیج سپاه پاسداران منطقه یک کشور، اهداف طرح لبیک یا خمینی و مانور آزادی قدس تشریح شد. در این گردهمایی که در قم برگزار گردید، فرمانده سپاه منطقه یک کشوری پس از آنکه اجرای طرح لبیک یا خمینی را در راستای «ایجاد توانایی‌های لازم در تمام افراد معتقد به انقلاب اسلامی درجهت دفاع از کشور و نظام جمهوری اسلامی» عنوان کرد، افزود: «هدف از اجرای مانور آزادی قدس پاسخ کوبنده به مانورهای مختلف شیطان بزرگ امریکا در منطقه است.»(4)
1
امروز اعلام شد امریکا اعتباری را برای خرید مواد غذایی این کشور توسط عراق پیش‌بینی کرده است. در همین حال یک قرارداد همکاری اقتصادی و فنی نیز میان عراق و هلند به امضا رسید.
رادیو کلن گزارش داد: «ایالات متحده امریکا در نظر دارد ضمانت یک اعتبار 830 میلیون دلاری برای تحویل مواد غذایی به کشورهای عراق، پرتغال و کره جنوبی را عهده‌دار شود.» این رادیو با اشاره به موقعیت این کشورها به‌عنوان «بازارهایی جدید برای تولیدات کشاورزی» امریکا افزود: ایالات متحده امریکا که «می‌خواهد از این طریق مناسبات خود با عراق را [نیز] بهبود بخشد» برای عراق اعتباری به مبلغ 345 میلیون دلار پیش‌بینی کرده است.(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری اوپک از بغداد اعلام کرد: «عراق و هلند به‌منظور متنوع‌ساختن و افزایش تجارت فی‌مابین یک قرارداد همکاری اقتصادی، بازرگانی و تکنیکی در بغداد به امضا رسانده‌اند.» بر پایه این گزارش «یک کمیته مشترک همکاری اقتصادی، تجاری و تکنیکی نیز در همین رابطه تشکیل خواهد شد.» حسن علی وزیر تجارت عراق، دراین‌خصوص گفت: «این توافقنامه نشانه‌ای از آغاز برقراری روابط تجاری و بازرگانی بین دو کشور محسوب می‌شود.»(2)
2
گزارش‌ها حاکی است در آستانه برگزاری اجلاس سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس، جنگ ایران و عراق و خطر انسداد تنگه هرمز همچنان مهم‌ترین چالش تصمیم‌گیری کشورهای این منطقه است. شیخ خلیفه بن زاید ولیعهد و معاون فرماندهی عالی نیروهای مسلح امارات متحده عربی، امروز در مصاحبه با خبرگزاری قطر اعلام کرد سران شش کشور عضو شورا «مسائل مهم و حیاتی را مورد بحث و بررسی قرار خواهند داد که اهم آنها عبارت‌اند از: جنگ ایران و عراق و تأثیر آن بر منطقه، وضعیت ناهنجار موجود در لبنان، نیاز دستیابی به یک فرمول عملی به‌منظور هدایت مناسبات اعراب و همچنین تصمیمات و موازین آنها به جهت تشویق همکاری شورای همکاری خلیج عربی [فارس].» ولیعهد ابوظبی تأکید کرد: «این کنفرانس در شرایط غیرعادی جاری در منطقه و جهان تشکیل می‌شود.»(3)
به گزارش خبرگزاری کویت، شیخ سعد عبدالله الصباح ولیعهد و نخست‌وزیر کویت نیز در مصاحبه با روزنامه قطری الرایه گفت: «رهبران شورای همکاری خلیج [فارس] از هیچ کوششی جهت خاتمه جنگ ایران و عراق به‌نحوی‌که حقوق طرفین درگیر را تأمین و حق حاکمیت و تمامیت ارضی آنان را حفظ کند، دریغ نمی‌کنند.» وی از جامعه بین‌المللی خواست «تمام قدرت خود را جهت خاتمه جنگ 31 ماهه که ادامه آن نهایتاً در درازمدت صلح و نیک‌بختی جهان را مورد تهدید قرار خواهد داد به کار ببرد.» شیخ سعد درمورد تهدید انسداد تنگه هرمز درصورت حمله به تأسیسات نفتی ایران تأکید کرد: «آزادی کشتیرانی در این آبراه استراتژیک هرگز نباید
ازسوی یک قدرت به‌تنهایی مورد تهدید قرار گیرد و یا کنترل شود.»
نخست‌وزیر کویت همچنین درباره احتمال افزایش همکاری نظامی اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس بعد از مانور نظامی مشترک ماه گذشته گفت: «مانور سپر جزیره اولین گام اجرایی هماهنگی نظامی اعضای شورای همکاری خلیج [فارس] بود و طبیعی است در آینده به‌سوی همکاری عالی‌تری در همه جوانب فعالیت‌های دفاعی ازجمله آموزش، سازماندهی و تسلیحاتی (مسلح‌سازی) و نظایر آن حرکت کنیم.»(1)
از سوی دیگر، عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس، امروز در یک نشست مطبوعاتی در دوحه با اشاره به واکنش کشورهای بزرگ صنعتی به انسداد تنگه هرمز گفت: «ایالات متحده 20 درصد نفت مورد نیاز خود را از خلیج [فارس] وارد می‌کند. درحالی‌که اروپا 56 درصد نیازهای نفتی خود و ژاپن 68 درصد نیازهای نفتی خود را از خلیج [فارس] وارد می‌سازند.» به گزارش رادیو اسرائیل، بشاره تصریح کرد که «کشورهای خلیج [فارس] قدرت کافی برای مقابله با ایران درصورتی‌که خلیج را ببندد، ندارند.» وی همچنین گفت: «کشورهای خلیج [فارس] هم‌اکنون برای جایگزینی راه‌های دریایی سنتی در خلیج [فارس] سرگرم بررسی هستند و این جایگزینی شامل کشیدن خطوط جدید لوله و راه‌آهن و راه‌های دیگری دور از تنگه هرمز می‌باشد.»(2)
1
تلاش‌های سیاسی و موضع‌گیری‌ها درخصوص جنگ ایران و عراق همچنان ادامه دارد.
امروز خبرگزاری کویت از ابوظبی از مطرح‌شدن موضوع جنگ ایران و عراق به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مباحث اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا پایتخت بنگلادش خبر داد.(3)همچنین مجله الدستور (چاپ لندن) نوشت: «انتظار می‌رود وزرای خارجه کشورهای عضو بازار مشترک اروپا در خلال گردهمایی آتی خود برای یک موضع‌گیری در مسئله فلسطین و جنگ عراق و ایران به نقاط مشترکی برسند. به‌ویژه اینکه گردهمایی مزبور جهت فراهم‌آوردن [مقدمات] کنفرانس سران اروپا که در اوایل ماه آینده در پایتخت یونان برگزار خواهد شد ترتیب یافته است.»(4)
از سوی دیگر به گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی از اسلام‌آباد، صاحب‌زاده یعقوب‌خان وزیر امور خارجه پاکستان، «از ایران و عراق تقاضا کرد که جنگ سه‌ساله خلیج [فارس] را گسترش ندهند و هشدار داد که تحولات اخیر این جنگ خطری واقعی پدید آورده که می‌تواند منجر به دخالت قدرت‌های خارجی گردد.» وی که در مجلس مشورتی فدرال پاکستان سخن می‌گفت، افزود: «ما همواره برای صلحی عادلانه، افتخارآفرین و پایدار بین این دو کشور مسلمان در تلاش بوده‌ایم.»(5)
در همین حال به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، کمال حسن علی وزیر امور خارجه مصر، ضمن اشاره به آنچه وی آمادگی عراق برای پیروی از قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل درمورد جنگ ایران و عراق خواند، خطاب به خبرنگاران گفت که «موضع ایران و هجوم جدیدش در کوهستان‌های شمالی کردستان عراق یک مبارزه با افکار عمومی جهان بوده و به تشدید درگیری خواهد انجامید.» وی اضافه کرد: «مصر از جامعه جهانی می‌خواهد تا مسئولیت جهت کمک به خاتمه‌بخشیدن به این جنگ را برعهده بگیرد.»(1)
1
پس از مصر، اردن نیز اعلام کرد درصورت بروز تشنج در منطقه خلیج‌فارس نیروی نظامی به این منطقه اعزام می‌کند.
ملک حسین پادشاه اردن، این مطلب را امروز در مصاحبه با روزنامه کویتی السیاسه اعلام کرد. خبرگزاری رویتر با نقل این خبر یادآور شد: «صحبت‌های ملک حسین معطوف به گزارشهای واشنگتن می‌باشد که اعلام کرده بود 8 هزار نفر از نیروهای اردن تحت نظر فرماندهان امریکایی برای تشکیل یک نیروی ضربتی واکنش سریع در خلیج‌فارس تعلیم می‌بینند.»(2)
رادیو امان نیز در گزارشی که از مصاحبه ملک حسین پخش کرد، بدون اشاره به موضع صریح وی مبنی‌بر اعزام نیروی نظامی به منطقه خلیج‌فارس گفت: «پادشاه اردن همه کشورهای عرب را به پشتیبانی از عراق در جنگ خود با ایران دعوت نمود و گفت این کار از گسترش جنگ و احتمالات بعدی جلوگیری خواهد کرد.» وی افزود: «اگر این جنگ با اراده واحد عربی روبه‌رو می‌شد، این‌چنان به درازا نمی‌کشید لکن چند طرف عربی از حدود دفاع عربی مشترک و حتی از تشکیلات همکاری کشورهای عربی خارج گردیدند و باعث به‌طول‌کشیدن این جنگ شدند.» پادشاه اردن مدعی شد: «عراق برای صلح از همه فرصت‌ها استفاده نمود و به همه پیام‌های صلح بین‌المللی پاسخ مثبت داد، اما ایران جواب منفی داده است و عراق فعلاً از موضع دفاعی قوی و جبهه داخلی بسیار مستحکم برخوردار است و از مرزهای خود دفاع خواهد کرد.»(3)
2
یک روز پس از انفجار ستاد فرماندهی نیروهای رژیم صهیونیستی در جنوب لبنان، گزارش‌ها از تدارک یک حمله نظامی ازسوی امریکا به‌تلافی انفجار مقر تفنگ‌داران دریایی این کشور در بیروت حکایت دارد.
امروز خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل در اظهاراتی که توسط سخنگوی وی مطرح شد ضمن ابراز تأسف از حادثه انفجار در قرارگاه نیروهای رژیم صهیونیستی در صور از وخامت بیش
از حد اوضاع در لبنان اظهار نگرانی کرد. دکوئیار بدون اشاره به اشغال لبنان گفت: «این موج تازه خشونت یک بار دیگر فوریت لزوم نیل به یک راه‌حل مسالمت‌آمیز را آشکار می‌کند.»(1)
خبرگزاری یونایتدپرس گزارش داد: کمال حسن علی وزیر امور خارجه مصر نیز «انفجار دفتر نظامی اسرائیل در لبنان را خطری برای تمامی خاورمیانه [غرب آسیا] توصیف کرد و گفت چنین عملیاتی وخامت اوضاع را تشدید خواهد کرد.»(2)در همین حال نبیه بری از رهبران شیعیان لبنان که در کنگره آشتی ملی لبنان در ژنو شرکت کرده است، سیاست رژیم اشغالگر قدس را باعث این انفجار دانست و افزود این رژیم «درواقع مایل است در جنوب لبنان بماند.» وی یادآور شد: «حدود یک سال است که من به آنان گوشزد می‌کنم مراقب باشند، اگر می‌خواهید در جنوب لبنان بمانید باید بین صلح در منطقه و اراضی ما یکی را انتخاب کنید.»(3)
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، فیلیپ حبیب فرستاده ویژه سابق امریکا در غرب آسیا گفت: «درصورتی‌که لبنان خود را از شر تمامی نیروهای خارجی من‌جمله نیروهای سوری، اسرائیلی، فلسطینی، لیبیایی و ایرانی خلاص نکند، این کشور با آینده پردردسری روبه‌رو خواهد بود.» حبیب افزود: «لبنان با اوضاع دشواری روبه‌رو است و خطر رویارویی و تشدید درگیری‌ها همیشه وجود دارد.» وی همچنین «از دولت ریگان خواست تفنگ‌داران امریکایی را در لبنان نگه‌دارد و به تلاش‌های میانجیگری در آن کشور ادامه دهد.»(4)
شبکه تلویزیونی سی.بی.اس. امریکا در گزارشی به نقل از منابع پنتاگون از بررسی یک حمله "بازدارنده" ازسوی امریکا خبر داد. واشنگتن پست نیز گزارش داد مقامات امریکا «انجام احتمالی یک اقدام تلافیجویانه نظامی دررابطه‌با انفجار مقر تفنگ‌داران در بیروت را به‌طور فزاینده‌ای مورد بررسی قرار دادند.»(5)
باوجود این گزارش‌ها درمورد احتمال یک عملیات نظامی قریب‌الوقوع در لبنان، رادیو اسرائیل گزارش داد وزارت دفاع امریکا خبر روزنامه واشنگتن پست و شبکه تلویزیونی سی.بی.اس. این کشور دراینباره را رد کرده است.(6)
1
با شدت‌گرفتن درگیری‌ها میان جناح‌های فلسطینی رقیب در شمال لبنان، شواهد از احتمال اقدام سیاسی سران کشورهای اروپایی در تأیید یاسر عرفات در مقام رهبری سازمان آزادی‌بخش فلسطین حکایت دارد.
مجله الدستور (چاپ لندن) ضمن اعلام این مطلب نوشت: «این موضوع با دگرگونی‌هایی که به‌منظور تصفیه رهبری یاسر عرفات و جایگزین‌کردن آن با یک رهبری جدید وابسته به سیاست رژیم سوریه در جریان است، بی‌ارتباط نیست.»(7)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/8/1362، ص3.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 231، 15/8/1362، ص16، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/8/1362.
3) همان، صص 30 و 31، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/8/1362، به نقل از خبرگزاری فرانسه.
4) همان، صص 20 و 21، واشنگتن - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 14/8/1362.
5) همان، ص25، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/8/1362.
6) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 16/8/1362، ص9، رادیو اسرائیل، 15/8/1362.
7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 231، 15/8/1362، ص7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/8/1362.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی از اوضاع نبرد میان گروه‌های فلسطینی هوادار و مخالف عرفات، که تا پایان روز گذشته 200 کشته و 500 مجروح بر جای گذارده است، به نقل از رادیو بیروت اعلام کرد: در پالایشگاه نفت طرابلس و مخازن نفت این پالایشگاه در نزدیکی اردوگاه‌های بداوی و نهرالبارد که مسکن 45 هزار آواره فلسطینی است یک آتش‌سوزی رخ داده است(1)
در همین حال، هفته‌نامه المجله (چاپ لندن) از قول منابع مطلع عرب از مذاکره شش‌ساعته خالد الحسن یکی از رهبران الفتح (مهم‌ترین گروه عضو سازمان آزادی‌بخش فلسطین) با حافظ اسد به‌منظور بهبود روابط متشنج رهبری ساف با سوریه خبر داد و تأکید کرد که «این ملاقات به تغییر محسوسی در اوضاع منجر نشد.»(2)خبرگزاری عراق نیز امروز اعلام کرد عرفات «عراق را تشویق کرده است تا برای جلوگیری از قتل‌عام تازه فرزندان فلسطینی و لبنانی در شمال لبنان بلادرنگ دست به دخالت زند.»(3)
از سوی دیگر، در واکنش به انتشار گزارشهای درگیری در طرابلس لبنان، خبرگزاری سوریه به نقل از یک سخنگوی دولت این کشور اعلام کرد: «نیروهای سوریه در درگیری‌هایی که بین عرفات و نیروهای مخالف وی صورت می‌گیرد شرکت ندارند.» خبرگزاری سوریه همچنین به نقل از این سخنگو «عرفات را متهم نمود که با چنین اتهاماتی تلاش می‌کند تا از سوریه اخاذی کند. وی گفت سوریه جهت عدم مداخله در اختلافات فلسطینیان تصمیمی قاطع گرفته است.»(4)
ضمیمه گزارش367: گزارش بازدید صدام حسین رئیس‌جمهور عراق از جبهه‌های شمالی جنگ و مناطق کردنشین عراق
گزارش واحد مونیتورینگ صداوسیمای جمهوری اسلامی در اهواز از برنامه خبری تلویزیون عراق درباره بازدید صدام از شهرهای سلیمانیه، کرکوک، بیجی، سامرا و مرکز استان صلاح‌الدین چنین است: «در این گزارش صدام که کاملاً در حلقه محاصره نیروهای امنیتی خود محافظت می‌شد و دراین‌بین گاهی در فیلم رفتار خشونت‌بار مأمورین امنیتی - که از زیر تیغ سانسور تلویزیون‌های رژیم عراق رد می‌شد - کاملاً مشهود بود، صدام از شهرهای سلیمانیه، سامرا و روستاهای بین راه دیدن کرد. در این دیدار پس از خیرمقدم‌گویی یک صاحب‌خانه به‌همراه زن [و] بچه‌اش صدام جهت نشان‌دادن وفور اجناس خوراکی در دسترس مردم به سر یخچال و فریزرهای آنها می‌رفت و درحالی‌که صدام اجناس را به حالت تعجب اسم می‌برد، دوربین‌چی با نشان‌دادن این اجناس به گفته‌های صدام واقعیت می‌بخشید که در این فاصله صدام گاهی برای مردمی نشان‌دادن خود مقداری از این خوراکی‌ها را همراه می‌برد. در ادامه این دیدارهای نمایشی که از قبل در منازل، نورپردازی شده بود صدام ضمن این بازدیدها و تجلیل از خانه‌های شیک، جویای مدارسی در آن نقاط می‌شد. این دیدار صدام ... سه روز طول کشید. [وی] بعد از زیارت مرقد امام دهم و یازدهم علیهما‌السلام و خواندن نماز ظهر به‌همراه تعقیبات آن به بغداد بازگشت. قابل‌ذکر است زیارت و خواندن نماز، یازده دقیقه از آن گزارش پخش شد. همچنین لازم به توضیح است که این اولین دیدار صدام بعد از یک تأخیر تقریباً دو ماه است از شهر و روستاها.»(5)
1) همان، ص28، طرابلس - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 14/8/1362.
2) همان، ص29، لندن - خبرگزاری یوگسلاوی، 14/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 232، 16/8/1362، ص9، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 15/8/1362.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/8/1362، ص2.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/8/1362، ص5، به نقل از مونیتورینگ برون‌مرزی اهواز.
1
براساس تصمیم روز گذشته فرماندهان سپاه پاسداران مبنی‌بر عملیات لشکر27 حضرت رسول(ص) برای تصرف مجدد ارتفاع 1904 کانی‌مانگا و پاکسازی یال غربی ارتفاع شیخ گزنشین (1700)، فرماندهی این لشکر بدون دراختیارداشتن نیروی تازه‌نفس، با بازسازی و سازماندهی نیروهای موجود، که تاکنون چند مرحله عملیات انجام داده بودند، توانست استعداد لازم برای اجرای مأموریت را فراهم کند.
نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) از حدود ساعت 24، حرکت خود را برای رسیدن به منطقه درگیری آغاز کردند. هم‌زمان با این یگان، نیروهای تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان نیز برای تحویل‌گرفتن خط پدافندی در شیخ گزنشین و شاخ تارچر درحال عزیمت به این منطقه بودند، درنتیجه محدودیت مسیر تردد، عرض کم جاده و ازدحام پیش‌آمده در منطقه شیخ لطیف هنگام عبور از رودخانه قزلجه در جنوب‌غربی ارتفاع شیخ‌لری، موجب شد نیروهای این لشکر بسیار دیر به منطقه هدف برسند. علاوه‌براین تأخیر در سازماندهی مجدد نیروها برای حمله در نزدیکی هدف، کار را به روشنایی روز کشاند؛ ازاین‌رو فرماندهی لشکر27 با چشم‌پوشی از اجرای عملیات در محور غرب شیخ گزنشین نیروها را فقط برای تصرف ارتفاع 1904 به کار گرفت. نیروهای این یگان توانستند در اوایل صبح، قله 1904 را تصرف کرده، بر روی آن مستقر شوند. بااین‌حال، دشمن با اجرای آتش سنگین توپخانه و واردکردن نیروهای تازه‌نفس در ساعت 10 صبح، این ارتفاع را پس گرفت.
از سوی دیگر، نیروهای تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان نیز در بخش شمالی شیخ گزنشین و شاخ تارچر جایگزین نیروهای لشکر٣١ عاشورا، ١٤ امام حسین(ع) و ٢٧ حضرت رسول(ص) شدند. بدین‌ترتیب لشکر31 عاشورا بهطورکلی از این محور رها شد، ولی نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) و ١٤ امام حسین(ع) همچنان در بخش جنوبی شاخ تارچر و بخش غربی شیخ گزنشین - که منطقه جلویی نبرد محسوب شده و درگیری پیوسته و سنگین در آنجا جریان داشت - باقی ماندند.
در وضعیت موجود برای ادامة عملیات و پیشروی به‌سمت جنوب منطقه و تصرف نالپاریز، دو راهکار پیش روی فرماندهان قرار داشت:
١. پیشروی از روی ارتفاعات کانی‌مانگا و تصرف قله‌های 1904، 1900 و یال‌های شرقی، غربی و جنوبی ارتفاع 1900.
٢. تصرف برخی یال‌های غربی کانی‌مانگا و تأمین جاده چوارتا و پیشروی به‌سمت جنوب و تصرف نالپاریز.
تجربه عملیات چند روز گذشته نشان می‌داد که عراق با تمام نیرو و امکانات و بدون توجه به تلفات نیروهای خود از دو ارتفاع 1904، 1900 و یال‌های جانبی آن دفاع می‌کند. لشکر27 حضرت رسول(ص) نیروی لازم را برای تداوم حمله از این محور دراختیار نداشت، از سوی دیگر، باتوجه‌به پیچیدگی این ارتفاعات و شناختی که فرماندهان و نیروهای این لشکر در این محور به دست آورده بودند، جایگزینی نیروی جدید به‌جای لشکر27 حضرت رسول(ص) ناممکن به نظر می‌رسید، زیرا ورود نیروی جدید به منطقه و کسب تجربة لازم وقت‌گیر بود و به چند روز زمان نیاز داشت که این امر برخلاف نظر عمومی فرماندهان مبنی‌بر داشتن سرعت‌عمل و مداومت در عملیات بود.
براین‌اساس، در جلسه‌ای که بعدازظهر امروز با حضور فرماندهان قرارگاه خاتم و قرارگاه مقدم حمزه برگزار شد، راهکار دوم یعنی محور غرب کانی‌مانگا و پیشروی از جاده چوارتا به نالپاریز برای ادامه عملیات و تصرف نالپاریز مورد بحث قرار گرفت.(1)
در این جلسه قرار شد به‌منظور تأمین حرکت لشکر٥ نصر برای رسیدن به نالپاریز از غرب کانی‌مانگا و تصحیح خطوط این منطقه، در روز بعد ( 16/8/1362) یگان‌های ٤١ ثارالله(ع) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) به اجرای عملیات بپردازند. بدین‌ترتیب که لشکر٤١ ثارالله(ع) پس از استقرار بر روی ارتفاع شاخ تارچر برای تصرف یال‌های 1740 و 1860 در غرب این ارتفاع غربی و تصرف جاده چوارتا - نالپاریز از غرب شاخ تارچر تا کلز آسیاب وارد عمل شود و از طرف دیگر، لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) که در ارتفاعات غرب جاده چوارتا - نالپاریز مستقر بود، ضمن پاکسازی ارتفاعات سمت چپ خود به‌طرف لشکر٤١ ثارالله(ع) حرکت و هر دو یگان در منطقه کلز آسیاب با یکدیگر الحاق کنند. همچنین مقرر گردید لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) در محور دیگر با چرخش به جنوب، این جاده را در حدفاصل کلز آسیاب تا شمال دره میانه پاکسازی کرده و این بخش از جاده را نیز به تصرف درآورد.
دراین‌حال، اطلاعات رسیده به قرارگاه فرماندهی حاکی‌از آن بود که ارتش عراق به‌طور روزافزون نیروهای موجود در منطقه عمومی کانی‌مانگا و غرب آن تا نالپاریز را تقویت می‌کند.
1) در این جلسه محسن رضایی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، محمد باقری، احمد کاظمی، حسین خرازی، مهدی زین‌الدین و کریم نصر شرکت داشتند.
طبق این اطلاعات تا امروز ٩ تیپ پیاده، 4 گردان کماندویی و ٣ گردان تانک از ارتش عراق در این منطقه استقرار یافته‌اند(1)و 30 دستگاه از این تانک‌ها در منطقه آروزر که خط مقدم عراق در غرب کانی‌مانگا محسوب می‌شود، آرایش گرفته‌اند.
علاوه‌براین امروز مرتضی قربانی فرمانده لشکر5 نصر، که قبلاً درباره کلیات مأموریت یگان تحت امر خود توجیه شده بود، برای بازدید و شناسایی کلی از غرب کانی‌مانگا به منطقه رفت. محمد پیشبهار از نیروهای اطلاعات قرارگاه خاتم نیز که از منطقه بازدید کرده بود در گزارشی از کمبود آتش توپخانه‌های خودی به‌ویژه در منطقه جنوب‌غربی ارتفاع 1900 که حدود ٣00 دستگاه کامیون و سایر خودروهای سنگین عراق در آنجا تجمع کرده بودند، اظهار نارضایتی کرد.(2)
1
با گذشت 18 روز از آغاز عملیات والفجر٤، واحد نیروی انسانی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) آمار شهدا و مجروحان یگان‌های سپاه و ارتش را تا آخرین ساعات امروز اعلام کرد.
طبق این آمار، تاکنون 1681 تن از نیروهای خودی (1556 نفر از سپاه پاسداران و 125 نفر از ارتش) شهید و 7550 تن (7024 نفر از سپاه پاسداران و 625 نفر از ارتش) مجروح شده‌اند.
آمار تفکیکی شهدا و مجروحان یگان‌های مختلف به این شرح است:
153(3)
1) یگان‌های عراقی موجود در منطقه عبارت بودند از: تیپ‌های 421، 108، 403، 422، 502، 18، 36، 95، 75 و گردان‌های مستقل کماندویی، عقبه، اسویس، زاخو و معتصم و گردان‌های تانک ابن‌حارثه، گردان ٤ و گردان ٩.
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، صص 114 و 115؛ و- سند شماره 289/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، 29/7/1362 تا 19/8/1362، صص 47 - 33؛ و- سند شماره ٢٩٦/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 29/7/1362 تا 19/8/1362، ص139.
3) سند شماره 289/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 76، 77 و 83.
1
عراق امروز مناطق مسکونی آبادان و خرمشهر را هدف گلوله‌های توپ قرار داد. این درحالی است که اقدام عراق در حمله به مناطق غیرنظامی در مقایسه با روزهای قبل کاهش یافته است.
در حملات توپخانه‌ای امروز ارتش عراق که به‌طور متناوب علیه مناطق مختلف آبادان و خرمشهر و مناطق مرزی صورت گرفت، 3 باب منزل مسکونی در آبادان تخریب شد. در منطقه خرمشهر نیز کانون اصلی گلوله‌باران‌ها شلمچه و پاسگاه زید بود که براثر آن ٥ تن از مردم این مناطق و نیروهای نظامی شهید و ٤٤ تن زخمی شدند(1)
علاوه‌بر جبهه جنوب در منطقه عملیاتی والفجر4 نیز هواپیماهای عراقی قصد بمباران شهر بانه را داشتند که با آتش به‌موقع پدافند هوایی مجبور به ترک منطقه شدند.(2)
حمله موشکی روز گذشته عراق به شهرهای بهبهان و مسجدسلیمان تبعاتی را درپی داشت؛ مردم این شهرها برای درامان‌ماندن از حملات احتمالی بعدی عراق، از شهر خارج شدند. به گزارش ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، عده زیادی از مردم شهرهای مسجدسلیمان و بهبهان به مناطق امن‌تری مانند روستاهای اطراف یا شهرهای نزدیک نقل مکان کردند.(3)
2
غارت فروشگاه تعاونی یک روستا در شمال ارومیه، کشته‌شدن ٥ تن از قاچاقچیان، شهادت یک روحانی اهل سنت در مهاباد، کمک‌های تسلیحاتی عراق به حزب دمکرات، هشدار فرماندهی سپاه کردستان درمورد کمبود نیرو در این منطقه و تسلیم‌شدن ٨ تن از افراد حزب دمکرات، از مهم‌ترین اخبار مربوط به مناطق کردنشین شمال‌غرب کشور در روز جاری است.
گروهی از افراد حزب دمکرات شبانه وارد روستای تازه‌کند در شمال ارومیه شدند و کلیه لوازم و وسایل شرکت تعاونی این روستا را غارت کردند.(4)
افراد این حزب همچنین در نقطه مرزی بانه شبانه با حمله به افراد محلی که مبادرت به قاچاق چای از عراق به ایران می‌کردند، ٥ تن از آنان را به قتل رساندند و ٢ خودروی حامل چای را نیز به سرقت بردند.(5)-(6)
در مهاباد نیز افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان یکی از روحانیون سرشناس اهل سنت این شهر به نام ملا خالد عزیزی را شبانه ربوده و به شهادت رساندند. طبق برخی اخبار، ملاخالد قبلاً با حزب دمکرات همکاری داشته است، اما از مدت‌ها پیش اقدام به قطع این همکاری کرده بود و عوامل حزب برای انتقام، وی را ربوده و به شهادت رساندند(7)
از سوی دیگر، نیروهای خودی نیز در روستای بناب در جنوب سردشت، در یک عملیات موفق شدند خودرویی را که حامل مقادیری مواد منفجره تی.ان.تی، یک قبضه مسلسل دوشکا،
1) سند شماره 290735 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 15/8/1362؛ و- سند شماره 290736 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 15/8/1362.
2) سند شماره 341704 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان به قرارگاه عملیاتی در شمال‌غرب، 15/8/1362.
3) سند شماره 68759 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 15/8/1362.
4) سند شماره 132431 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه پاسداران (اطلاعات) به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه١١، 30/8/1362.
5) درباره علت این اقدام حزب دمکرات گزارشی در دست نیست، ولی باتوجه‌به سوابق امر به نظر می‌رسد که منشاء این نوع درگیری‌ها، فزون‌طلبی حزب دمکرات یا ورود قاچاقچیان به مناطقی خارج از توافق صورت‌گرفته با این حزب باشد.
6) سند شماره 341066 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 29/8/1362.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 17/8/1362، ص٤؛ و- سند شماره 355193 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات مهاباد به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 16/8/1362.
٩ قبضه مسلسل کالیبر50 و 1400 عدد کوله‌پشتی بود از نیروهای ضدانقلاب به غنیمت بگیرند.(1)
دراین‌حال یک منبع نظامی از اقدام ارتش عراق در اهدای تعداد فراوانی تفنگ و انواع مسلسل به حزب دمکرات خبر داد.(2)
امروز همچنین فرمانده سپاه کردستان در نامهای به فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) بار دیگر معضل کمبود نیرو در منطقه کردستان را مطرح کرد. وی در این نامه نوشته است: هنوز کسری نیروهایی که منطقه ١0 ملزم به تأمین آن است، جبران نشده است. من اعلام می‌کنم که پاسگاه‌ها سقوط خواهند کرد. با مسئولین دراینباره صحبت کنید. شما را به خدا قسم، فکری بکنید. در غیر این صورت قادر به کار نیستیم.
گفتنی است چندی قبل نیز فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در نامهای به ستاد مرکزی سپاه پاسداران در تهران درخواست مشابهی را مطرح کرده بود.(3)
در همین حال در مناطق عمومی سنندج، سلماس، ارومیه و کامیاران ٨ تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی خود را به نیروهای سپاه و ژاندارمری تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند. ٥ تن از این افراد از وابستگان به حزب دمکرات بودند و یک تن نیز که در کامیاران خود را تسلیم کرد از اعضای سازمان کومه‌له بود. بشار مامدی برادر صنار مامدی (از خوانین منطقه جنوب سلماس و از سران حزب دمکرات در آن منطقه) نیز ازجمله کسانی بود که خود را به سپاه ارومیه تسلیم کرد.(4)
دراین‌زمینه فرمانده سپاه مهاباد نیز در نامهای به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) اعلام کرد که از اول تا پانزدهم آبان‌ماه، ٢٢ تن از افراد وابسته به حزب دمکرات و سازمان کومه‌له برای دریافت امان‌نامه خود را به پایگاه‌های سپاه در مهاباد معرفی کردهاند.(5)
1
هم‌زمان با ادامه درگیری‌های سنگین در منطقه غرب پنجوین و ارتفاعات کانی‌مانگا، گزارشهای رسانه‌های خارجی از پیچیدگی اوضاع صحنه نبرد حکایت دارد.
خبرگزاری یونایتدپرس از بیروت به نقل از بیانیه نظامی ایران گزارش داد که «در جریان کوشش‌های مکرر عراق برای بازپسگیری زمین‌هایی که هفته گذشته در تهاجم فجر4 [به تصرف] ایران درآمده بود، بیش از 400 سرباز عراقی کشته شده‌اند.» یونایتدپرس افزود: «در این بیانیه گفته شده ضدحمله‌های عراق توسط گردان‌های کماندویی فاروق و رشید روز شنبه آغاز شد و روز یکشنبه نیروهای عراقی به عقب رانده شدند. ایران گفت: نبرد در منطقه مزبور ادامه دارد.»(6)-(7)
1) سند شماره 341066 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 341661 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرماندهی سپاه (مدیریت اطلاعات)، 15/8/1362.
3) سند شماره 355129 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 15/8/1362.
4) سند شماره 359152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 16/8/1362؛ و- سند شماره 355126 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات سلماس به طرح و عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 15/8/1362؛ و- سند شماره 359154 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 17/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 25/8/1362.
5) سند شماره 355123 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 15/8/1362.
6) گزارش خبرگزاری یونایتدپرس به بیانیه قرارگاه مقدم حمزه مرکز عملیات مشترک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش جمهوری اسلامی ایران درمورد ضدحمله‌های مکرر عراق در ارتفاعات کانی‌مانگا اشاره دارد. (ر.ک: روزنامه جمهوری اسلامی، 16/8/1362، ص14)
7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 56، 17/8/1362، صص 5 و 6، خبرگزاری یونایتدپرس - بیروت، 16/8/1362.
از سوی دیگر، ارتش عراق در اطلاعیه امروز خود مدعی شد که مواضع، راه‌های امدادی و محل تجمع نیروهای ایران در بخش شمالی جبهه هدف هجوم جنگنده‌ها و بالگردهای عراقی قرار گرفته و «تلفات فراوان جانی و مادی به آنها» وارد آمده است. این اطلاعیه ادعای روزهای قبل خود درمورد حملات توپخانه‌ای ایران به شهرهای مرزی عراق ازجمله مندلی و خانقین را تکرار کرد.(1)براین‌اساس، خبرگزاری فرانسه از منامه گزارش داد: «یک بیانیه نظامی عراق تصریح می‌کند نیروی هوایی عراق امروز (یکشنبه) مبادرت به حملاتی علیه مراکز تجمع نیروهای ایرانی در بخش شمالی جبهه کرده و تلفات جانی و مالی فراوانی وارد آورده است.» بنا به این گزارش، «بیانیه مذکور به بمباران شهرهای مندلی، خانقین، کاسابات [قصبات] سیدصادق و شانه‌دری توسط توپخانه ایران شنبه‌شب و بامداد یکشنبه اشاره دارد.»(2)
رادیو امریکا نیز در گزارشی از وقایع امروز جنگ گفت: «ایران و عراق هر دو از کسب پیروزی‌ها و توفیق‌هایی در جبهه سخن می‌گویند.» این گزارش به نقل از یکی از مقام‌های بلندپایه ایران افزوده است: «هواپیماهای عراقی در حملات خود از بمب‌های ناپالم استفاده کردهاند.»(3)-(4)رادیو آلبانی نیز در برنامه خبری خود اعلام کرد: «بنا به گزارشهای خبرگزاری ایران ایرنا و خبرگزاری عراق اخیراً در بخش شمالی جبهه درگیری‌های سختی جریان داشته است و طرفین درگیر تلفات جانی و خسارات مالی فراوانی [به یکدیگر] وارد آورده[اند].»(5)
1
امام خمینی امروز در حضور محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه و جمعی از کارکنان واحدهای مختلف وزارت سپاه، حجت‌الاسلام مهدی کروبی نماینده امام و سرپرست بنیاد شهید و مسئولان مراکز این بنیاد در سراسر کشور ضمن اشاره به حملات موشکی و هوایی دیروز عراق به مناطق مسکونی ایران اظهار کردند: «ما باید هرچه از این مصیبت‌ها بر ما وارد می‌شود، قدرت دفاعی‌مان بیشتر بشود. آنها گمان می‌کنند که با این وضع می‌توانند که در جبهه‌ها یا در پشت جبهه‌ها یک نقصی وارد کنند درصورتی‌که به اشتباه خودشان تاکنون باید پی برده باشند.»
رهبر انقلاب آن‌گاه درمورد شرایط تباهی و فساد قدرت در دنیا گفتند: «قدرت اگر چنانچه به دست اشخاص غیرمهذب برسد خطر دارد. قدرت خودش یک کمال است. خدای تبارک‌وتعالی قادر است، لکن اگر چنانچه قدرت به دست اشخاص فاسد برسد همین کمال
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 16/8/1362، ص2، رادیو بغداد، 15/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 56، 17/8/1362، ص6، منامه - خبرگزاری فرانسه، 16/8/1362.
3) این رادیو به سخنان حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی اشاره دارد.
4) همان، ص9، رادیو امریکا، 16/8/1362.
5) همان، ص9، رادیو آلبانی، 16/8/1362.
را به فساد می‌کشانند. دنیا امروز گرفتار این است که قدرت در دست اشخاصی است که از انسانیت بهره ندارند. ابرقدرت‌ها، قدرت‌های بزرگ جز فکر اضافه‌کردن قدرت خودشان و پایمال‌کردن مظلومان هیچ فکری ندارند. آنهایی هم که پیوسته به آنها هستند، آنها هم، چون سنخ ذاتشان همان است نظیر آنها عمل می‌کنند. قدرت اگر در دست انسان کامل باشد، کمال برای ملت‌ها ایجاد می‌کند. اگر قدرت در دست انبیا باشد، اولیا باشد باعث می‌شود که سلامت در جهان تحقق پیدا کند، کمال در جهان تحقق پیدا بکند و چنانچه در دست زورمندانی باشد که عاقل نیستند، مهذب نیستند مصیبت [به] بار می‌آورد.»
امام خمینی همچنین با اشاره به آثار زیان‌بار اقدامات قدرت‌های بزرگ افزودند: «شما ملاحظه بکنید که امریکا در جهان چه دارد می‌کند و شوروی هم از آن طرف و خدا خواسته است که این دو قدرت مزاحم هم هستند، مقابل هم هستند، اگر یکی‌شان بود دنیا را می‌بلعید. این دوتا قدرتمندند و در مقابل هم ایستاده‌اند، آن از او می‌ترسد و او از او می‌ترسد. اگر اینها از هم نترسند، دنیا را از بین می‌برند. نه این است که ادعاهای آنها که ما برای صلح می‌خواهیم چه بکنیم. اینها راه افتاده‌اند آمده‌اند به بیروت، به لبنان، برای اینکه ما می‌خواهیم صلح در لبنان باشد. شما صلح‌طلب نیستید، بر فرض اینکه باشید، آمدن شما به چه مناسبت [است] در کشورهای دیگر؟ حکومت‌هایی که در بعضی از این کشورها هستند، حکومت‌های ملی نیستند، به ملت مربوط نیستند. اگر شما انسان بودید و انسانیت را و امور اخلاقی‌ای که در انسان و ارزشمندی‌هایی که در انسان معتبر است پیش شما هم مقداری از آن بود، ملاحظه حال مستمندان و ملت‌های ضعیف را می‌کردید. نه اینکه یک دولتی را که برخلاف میل یک ملتی است، سرکار آمده است، شما او را به‌عنوان اینکه می‌خواهیم دولت را تقویت کنیم، در کشورشان به‌طور غصب وارد بشوید. این برای این است که مهذب نیستند. انسانیت در کار نیست. قدرت هست، شاخ دارند، عقل ندارند.»
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی حمله به مناطق غیرنظامی ایران را نتیجه شکست‌های نظامی عراق دانسته و با بیان این مطلب که شهرهای عراق را همانند شهرهای ایران عزیز می‌دانیم، خاطرنشان کردند: «شما باید توجه بکنید که مبادا یک وقتی به واسطه بمباران‌های شهرهای شما و کشتن عزیزان شما، مبادا یک وقتی شما عصبانی بشوید و جبران بکنید این‌طوری، این انتقام از او نیست. شما انتقامتان را از صدام باید بگیرید و از حزب بعث، و الآن دارید می‌گیرید.» امام خمینی هشدار دادند: «توجه کنید که نبادا حتی یک گلوله به‌طرف شهرهای اینها بیندازید. آنها شهرهایی هستند که همان‌طوری‌که این بهبهان ما مظلوم است، بصره هم مظلوم است، مندلی هم مظلوم است، همه اینها مظلوم‌اند. اینها تحت ستم هستند. ما باید جهات انسانی را تا آخر حفظ کنیم. ما جهات انسانی را تا مرز شهادت و فوت باید حفظ بکنیم و هیچ‌وقت عصبانی از این نشویم که او دارد این کار را می‌کند، پس ما هم خوب است یکی از شهرهای آنها را بزنیم؛ نه، هیچ همچو نیست. موازین، موازین اسلامی است. اینجا جمهوری اسلامی است. اینجا اسلام حکومت می‌کند.»
ایشان همچنین تأکید کردند: «باید مواظب باشید از خودتان، کسانی که قدرت دارند، دولت
قدرت دارد، سپاه قدرت دارد، ارتش قدرت دارد، بسیج قدرت دارد، اینهایی که قدرت دارند باید حفظ جهات انسانیت را، جهات اسلامیت را بیشتر از دیگران بکنند. این قدرت را در محلش خرج بکنند، تجاوز از محلش نشود.»
رهبر انقلاب در همین زمینه افزودند: «من امیدوارم که با حفظ این جهات انسانی و اسلامی شما الگو بشوید از برای همه کشورهایی که آن مسائل ما به آنها رسیده است و می‌رسد. و این مرده (صدام) دیگر از بین رفته است. دیگر شما خیال نکنید، اینها دست و پایی است که درحال احتضار دارد می‌زند. این قدرتمندها آن آخر عمرشان این‌طور جنون پیدا می‌کنند. اینهایی که درحالی که قدرت دارند آن شارت و شورت را می‌کنند، وقتی شکست می‌خورند بسیار هم ضعیف می‌شوند. این، ضعف روحی است که انسان به یک طایفه‌ای که هیچ کاری به او ندارند، توی خانه‌هایشان نشسته‌اند، یک بچه کوچکی که کاری به او ندارد، این ضعف انسانیت و ضعف قدرت است که به او بپرد برای اینکه، در جبهه - او را - سیلی به او زده‌اند. این، آن مایه آخرش را هم که عبارت از آن گردان‌هایی بوده است که برای حفظ او بوده، فرستاده به جبهه، و اینجا هم بسیاری از آنها را به درک فرستاده‌اند. خوب، این صدمه می‌بیند، صدمه روحی می‌بیند. عقل هم که ندارد که حساب بکند که خوب ما در جبهه مغلوب شده‌ایم باید در جبهه کاری بکنیم. آنجا که نمی‌تواند کاری بکند، به بهبهان و- نمی‌دانم - مسجدسلیمان و جاهای دیگر هم تعدی می‌کند. اینها به واسطه ضعف روح است. ...»(1)
1
مقامات مختلف کشور امروز در سخنان خود حملات موشکی و هوایی عراق علیه مناطق غیرنظامی ایران را نتیجه استیصال و تلاشی برای جلوگیری از پیشروی‌های رزمندگان در جبهه‌های نبرد خوانده و بر تداوم جنگ تأکید کردند.
رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنانی در جلسه امروز مجلس گفت: «وقتی‌که استیصال عراق را در جبهه‌های جنگ مشاهده می‌کردیم، انتظار چنین وحشیگری را داشتیم. برای کسانی که در سازمان ملل دم از صلح می‌زنند باید این مسئله آموزنده باشد که عراق که مدعی است قطعنامه شورای امنیت را پذیرفته، هم در دریا دست به ماجراجویی می‌زند و هم در مراکز غیرنظامی که هر دو، جزء ارکان این قطعنامه بوده و ایران اسلامی بااینکه این قطعنامه را به‌خاطر مقدمات و به‌خاطر عوامل پشت پردة ناصالحش رد کرده است، اما عملاً مضمون آن را هم در گذشته و هم امروز اجرا می‌کند و ما به‌طوری‌که می‌دانید نه در خلیج‌فارس و بنادر اطراف آن و آلوده‌کردن محیط زیست تابهحال اقدامی کرده‌ایم و نه نسبت به مردم غیرنظامی که ده‌ها شهر و صدها روستا در تیررس مستقیم توپ‌های ما هستند.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی تأکید کرد: «ما عملاً به مضمون این قطعنامه مقیدیم ضمن اینکه آن را با صراحت رد کردیم، اما جنایتکار عفلقی در همان موقعی که ادعای قبول این قطعنامه را می‌کند همان‌طورکه می‌بینید دیروز پریروز رکورد جنایت را شکست و چهار شهر را
1) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1378، صص 213 - 205.
در چند ساعت با موشک و بمب ناپالم مورد حمله قرار داد.» رئیس مجلس شورای اسلامی افزود: «انشاءالله رزمندگان ما در جبهه‌های جنگ همان‌طورکه شیوه گذشته ما بود جواب را خواهند داد.» وی در ادامه اظهار کرد: «استیصال صدام به آنجا رسیده که گارد [ریاست] جمهوری‌اش را که به‌شدت مورد نیازش هستند، به جبهه فرستاده و آخرین اخبار به ما می‌گوید که صدها نفر از این جنایتکاران در برخورد دیروز پریروز به درک واصل شده‌اند که انشاءالله بقیه آنها هم به همین سرنوشت دچار خواهند شد.»(1)
به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، میرحسین موسوی نخست‌وزیر نیز در پایان جلسه امروز هیئت دولت یادآور شد: «هر زمانی که رژیم صدام شکستی خورده است، دست به چنین جنایاتی زده است. ولی این جنایات اثر مأیوس‌کننده یا دلهره‌آور برای ملت ما در بر نداشته است. ... دراین‌مورد هم طبیعتاً هدف رژیم صدام ایجاد بازدارندگی است ولی آن چیزی که از این عمل ایجاد خواهد شد، اراده منسجم ملت ما برای ادامه مبارزه خواهد بود. دولت هم به‌عنوان یک خدمتگزار در تدارک این جنگ تا به آخر خواهد کوشید.»
وی در ادامه سخنان خود گفت: «البته در سطح جهانی هم باید سعی کنیم تا این رذالت‌ها و جنایات را به افکار عمومی مردم و جهان منتقل کنیم. گرچه دولت‌های امپریالیست و صهیونیست احتمالاً جلوی این تبلیغات را خواهد گرفت، ولی یقین داریم که در جهان، ملت‌های مظلوم و مردم محروم گوشهای شنوایی برای حرفهای ما خواهند داشت و این امر برای ما دارای اهمیت است.»
نخست‌وزیر همچنین به وقایع اخیر جبهه‌های جنگ اشاره و خاطرنشان کرد: «تحولات اخیر در این جنگ بسیار قابل‌توجه است و معنای سیاسی عمیقی هم دارد، زیرا رژیم صدام گارد ریاست‌جمهوری خودش را به اطراف پنجوین فرستاده تا در جنگ شرکت داشته باشد که این مسئله نشاندهنده کمبود نیروهای عراقی است. مخصوصاً باید توجه داشته باشیم که صدام برای این نیروها چندین‌بار با قطع برنامه‌های رادیوی بغداد پیام فرستاده و همین نیروها زیر ضربات مرگبار نیروهای رزمنده ما قرار دارند و ضربات سختی نیز خورده‌اند که به همین دلیل ما باید منتظر یک بحران عمیق در میان نیروهای مسلح عراق باشیم.» وی سپس افزود: «در عملیات والفجر4 نکات قابل‌توجه دیگری نیز وجود دارد و در گزارشاتی که ارائه می‌شد در میان غنائم به‌دست‌آمده 26 قبضه تفنگ106 میلی‌متری وجود دارد که اگر توجه داشته باشیم که هر گردان تنها 4 قبضه از این نوع تفنگ‌ها را در اختیار دارد، می‌توانیم به وسعت عملیات نیروهای رزمنده خودمان و ضرباتی که وارد آورده‌اند پی ببریم.»(2)
امروز همچنین آیت‌الله عبدالکریم موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور، در دیدار با دانشجویان دانشکده علوم قضایی، ضمن تبریک پیروزی‌های اخیر در جبهه‌های جنگ و تسلیت شهادت عده‌ای از مردم در شهرهای اندیمشک، بهبهان، مسجدسلیمان و نهاوند، اظهار کرد: «ما باید در خط مقدم جبهه باشیم و یا در بهبهان و اندیمشک و دزفول و اگر در آنجا
نیستیم باید در قسمت‌های خودمان همچون کسی که در معرض بمباران قرار گرفته و فعالیت می‌کند تا راه گریزی بیابد انجام وظیفه کنیم.» وی تأکید کرد: «تلاش ما باید همچون تلاش رزمندگانمان در سنگرها باشد. ما باید کاری کنیم که مدیون خدا و آن سنگرنشینان نباشیم.»(1)
1
دور تازه حملات هوایی و موشکی عراق به شهرهای ایران بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های خارجی یافت. دراین‌بین، تأکید رهبر انقلاب مبنی‌بر اجتناب از حمله به شهرهای عراق در پاسخ به حملات دشمن علیه مناطق مسکونی ایران مورد توجه خاصی قرار گرفت.
خبرگزاری رویتر در گزارشی از حملات هوایی و موشکی روز گذشته عراق به شهرهای بهبهان، مسجدسلیمان، اندیمشک و نهاوند اعلام کرد: در دو هفته اخیر، براثر حملات هوایی و موشکی عراق به شهرهای ایران 302 تن کشته و بیش از 1350 نفر مجروح شده‌اند. رویتر همچنین افزود: «رهبر عالی این کشور آیت‌الله روح‌الله خمینی هشدار داد که انتقام این حملات باید در صحنه نبرد گرفته شود نه با حمله به هدف‌های غیرنظامی عراق.»(2)
خبرگزاری فرانسه نیز ضمن گزارش مشابهی از حملات عراق به شهرهای ایران یادآور شد: «آیت‌الله خمینی امروز در حضور پاسداران انقلاب اظهار داشت مراقب باشید تا قدرت شما را وادار به انتقام‌گیری بدون درنظرگرفتن قوانین اسلامی نکند. ساکنین شهرهای عراقی به‌اندازه اهالی شهرهای خود ما در قلب ما عزیز هستند.» این خبرگزاری همچنین به نقل از امام خمینی افزود: «آنان [مردم عراق] گرفتار کارهای بد صدام (صدام حسین، رئیس‌جمهوری عراق) هستند. شما باید از صدام و حزب بعث همان‌طورکه تا حالا در جبهه انجام دادید انتقام بگیرید. حتی یک تیر به‌سوی شهرهای عراقی شلیک نکنید.»(3)
درعین‌حال، رادیو کلن در گزارشی پس از اشاره به اخبار حملات روز گذشته عراق به شهرهای ایران به نقل از روزنامه‌های عراقی این حملات را پاسخی به تهاجم جدید ایران در خاک عراق خواند و گفت: «رهبر انقلاب ایران که گروهی از پاسداران انقلاب را به حضور پذیرفته بود مردم ایران را به انتقام‌جویی از صدام حسین رئیس‌جمهور عراق و رژیم بعثی آن کشور فراخواند.»(4)رادیو اسرائیل نیز عصر روز گذشته ضمن اعلام خبر حمله موشکی به شهرهای مسجدسلیمان، بهبهان و اندیمشک گفت که «هدف عراق از حمله به [شهرهای] جنوب ایران سرگرم‌کردن جمهوری اسلامی ایران به این بخش کشور است تا از فشار در جبهه‌های کردستان و غرب کشور کاسته شود.»(5)
از سوی دیگر، خبرگزاری رویتر از بحرین ضمن اشاره به تهدید عراق مبنی‌بر «ادامه حمله به هدف‌های داخل ایران ... به‌تلافی تهاجم اخیر ایران در جنگ خلیج [فارس]» اعلام کرد: «این تلفات سنگین غیرنظامیان که به گفته ایران پس از شروع موج جدید حملات در دو هفته پیش تقریباً به 300 تن می‌رسد، هیچ‌گونه تزلزلی در موضع سرسختانه ایران نسبت به این جنگ سه‌ساله پدید نیاورده است و نیروهایش درگیر جنگی خونین در کوهستان‌های کردستان در
1) همان، ص2.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 55، 16/8/1362، ص15، تهران - خبرگزاری رویتر، 15/8/1362.
3) همان، ص16، تهران - خبرگزاری فرانسه، 15/8/1362.
4) همان، ص18، رادیو کلن، 15/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 231، 15/8/1362، ص38، رادیو اسرائیل، 14/8/1362.
شمال عراق بوده و می‌گوید که قطعه بزرگی را تصرف کرده است.» رویتر با اشاره به نامه اخیر عراق به دبیرکل سازمان ملل متحد که در آن تهاجم جدید ایران «به مبارزه طلبیدن آشکار سازمان ملل» دانسته شده، آورده است: «ایران قطعنامه 31 اکتبر [9 آبان] را رد کرده و شورای امنیت را متمایل به یک طرف (عراق) نامید. تهران می‌گوید این جنگ تا سقوط صدام حسین رهبر عراق، ادامه خواهد داشت. [آیت‌الله] علی خامنه‌ای رئیس‌جمهوری ایران، ماه گذشته (میلادی) پس از یک حمله موشکی گفت ... ما به تمام مردممان و دنیا اعلام می‌کنیم که پس از این وقایع تلخ عزم ما برای گرفتن انتقام از جنایتکاران چند برابر شده است.»(1)
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز با اشاره به حملات عراق به مناطق غیرنظامی ایران گزارش داد: «هاشمی رفسنجانی سخنگوی مجلس ایران در تهران به پارلمان این کشور گفت درحالی‌که ایران اصولاً قطعنامه شورای امنیت را به‌خاطر فصول نامطلوب و ریاکارانه آن رد کرده بااین‌حال عملاً مضمون آن را چه در گذشته و چه الآن اجرا می‌کند. او عراق را متهم نمود اگرچه این کشور اصولاً قطعنامه شورای امنیت را پذیرفته، اما عملاً با بمباران مناطق مسکونی ایران توسط بمب‌های ناپالم آن را نقض می‌نماید.»(2)
خبرگزاری آلمان‌غربی درمورد حملات عراق علیه شهرهای ایران چنین گزارش داد: «این اولین‌بار در طول جنگ 37 ماهه خلیج [فارس] است که 4 شهر ایرانی در یک روز مورد تهاجم قرار می‌گیرد. تخمین زده می‌شود که دست‌کم 700 ایرانی در سال جاری براثر تهاجمات هوایی عراق کشته شده‌اند.» این خبرگزاری سپس از قول امام خمینی اضافه کرد: «قرار بر این نیست که حتی یک بمب بر روی شهرهای عراقی فرو افکنده شود.» خبرگزاری آلمان‌غربی افزود: «میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران، در پرتو اظهارات [امام] خمینی گفت: کشورش در جریان تهاجم اخیر موسوم به والفجر ضربات مرگ‌باری بر نیروهای عراقی وارد آورده است.»(3)همچنین خبرگزاری آسوشیتدپرس ضمن گزارش مشابهی درمورد حملات موشکی و هوایی عراق به شهرهای ایران به نقل از موسوی نخست‌وزیر، گفت: «حملات عراقی‌ها کوچک‌ترین تأثیری بر عزم ایران جهت ادامه جنگ تا پیروزی نهایی نخواهد داشت.»(4)
1
رئیس‌جمهور اسلامی ایران بر آشتی‌ناپذیری انقلاب و ملت ایران با امریکا تأکید کرد.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در دیدار با گونتر فریش سفیر جدید جمهوری دمکراتیک آلمان در ایران، ضمن اظهار علاقه به گسترش روابط دو کشور اظهار کرد: «پیش از این انقلاب بزرگ و عمیق، سیاست خارجی ما در دست کسانی قرار داشت که در روابط خود مصالح ملت را رعایت نمی‌کردند، اما به برکت این انقلاب الهی همراه با دگرگونی و تحول عمیقی که در همه چیز به‌وجود آمد یک خط روشن و صحیحی نسبت به سیاست خارجی در پیش پای ما ترسیم شد.» وی افزود: «شما مشاهده می‌کنید که در
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 56، 17/8/1362، ص4، بحرین - رویتر، 15/8/1362.
2) همان، صص 7 و 8، نیکوزیا - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 16/8/1362.
3) همان، ص5، تهران - خبرگزاری آلمان‌غربی، 15/8/1362.
4) همان، ص8، نیکوزیا - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 16/8/1362.
دنیای امروز متأسفانه ازسوی دولت‌های بزرگ حقوق ملت‌ها تضییع می‌شود و کمتر زمانی را می‌شود نشان داد که قدرتی مثل امریکا این‌قدر خود را درگیر با ملت‌ها قرار داده باشد.» رئیس‌جمهور آن‌گاه تأکید کرد: «ما به آشتی‌ناپذیری انقلاب و ملتمان با دشمن ستمگری مثل امریکا افتخار می‌کنیم و معتقدیم همه کسانی که صادقانه با اردوگاه ظلم و استکبار به رهبری امریکا مبارزه می‌کنند باید ملت بزرگ ایران را بشناسند.»(1)
1
رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا، اعلام کرد حالت فوقالعاده در روابط میان ایالات متحده و ایران را تمدید خواهد کرد. وی این مطلب را درقالب گزارشی که موظف است هر 6 ماه یک بار درباره حالت فوقالعاده در روابط با ایران به کنگره ارائه دهد، بیان کرد. رادیو امریکا دراینباره گزارش داد: «مدت زمان حالت فوقالعاده در روابط دو کشور قرار بود روز چهارم نوامبر [13 آبان] یعنی چهارمین سالروز اعلام آن به سر رسد مگر آنکه رئیس‌جمهوری آن را ادامه بخشد.» خبرنگار رادیو امریکا از کاخ سفید با اشاره به چهار بار تمدید حالت فوقالعاده در روابط امریکا و ایران از 14 نوامبر سال 1979 (23 آبان 1358) گفت: «ریگان در یادداشت خود به کنگره یادآور شده که بحران میان ایالات متحده و ایران کاهش یافته، ولی هنوز کاملاً از میان نرفته است. ... ریگان توجه داد که ازسرگیری روابط بازرگانی و سیاسی میان ایالات متحده و ایران به زمان بیشتری نیاز دارد.»
براساس این گزارش، بیشتر اختلافات موجود ناشی‌از ادعاهای حل‌نشده دو دولت درزمینه قراردادهای تأمین کالا و خدمات در گذشته است. درعین‌حال رئیس‌جمهور امریکا به کنگره اعلام کرد که «در مذاکرات مستقیم میان بانک‌های امریکا و بانک مرکزی ایران که پیرامون بازپرداخت وام‌های خصوصی از حساب وثیقه ایران در بانک انگلستان جریان دارد پیشرفتهای بسیاری حاصل شده است.»(2)
2
باوجود تهدیدهای مکرر عراق به حمله علیه اهدافی در خاک ایران، برخی مقامات بلندپایه عربی ضمن تأیید موضع عراق درباره خاتمه جنگ، خواهان پاسخ مثبت ایران به تلاش‌های موجود دراین‌زمینه شدند.
خبرگزاری آلمان‌غربی از قاهره اعلام کرد: حسنی مبارک رئیس‌جمهوری مصر «از دولت ایران خواست تا پیشنهادات عراق برای برقراری آتش‌بس در جنگ خلیج [فارس] را پذیرفته و فوراً به تمام دشمنی‌ها پایان دهد.»(3)
از سوی دیگر به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر، شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب، که به‌منظور فراهم‌کردن مقدمات آشتی عراق و سوریه در اجلاس آتی سران عرب به بغداد سفر کرده است، امروز در دیدار با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، «ابتکارات مسالمت‌جویانه عراق را درجهت حل نزاعش با ایران ستود و پشتیبانی‌اش از عراق در نبرد عادلانه آن کشور که در دفاع از حاکمیت
و سرزمینش صورت می‌گیرد ابراز داشت و آرزو نمود جنگ متوقف شود و صلح برقرار گردد.»(1)
دراین‌بین باتوجه‌به افزایش تهدیدات عراق مبنی‌بر گسترش جنگ به‌ویژه درپی دریافت پنج فروند هواپیمای فرانسوی سوپراتاندارد، خبرگزاری کویت گزارش داد: شاذلی بن جدید رئیس‌جمهور الجزایر، در آستانه سفرش به فرانسه در مصاحبه‌ای با روزنامه لوموند تأکید کرده است که «تقویت بنیه نظامی در آن منطقه راه‌حل جنگ ایران و عراق نیست.»(2)
1
فرمانده نیروهای امریکا در منطقه غرب آسیا (خاورمیانه) با اشاره به ضعف توان دفاعی کشورهای عرب خلیج‌فارس، بر مداخله نظامی امریکا به‌منظور مقابله با اقدام احتمالی ایران در بستن تنگه هرمز تأکید کرد. در همین حال دو مقام عربستانی و قطری نیز این تهدید ایران را مخاطره‌انگیز خواندند.
جان آدامز در مصاحبه با روزنامه کویتی عرب تایمز با اشاره به سیاست امریکا در حفاظت از امنیت عبور نفت از خلیج‌فارس، بستن تنگه هرمز را غیرمحتمل دانست و گفت: «چنانچه تهدیدی برای مختل‌کردن کشتیرانی خواه ازطریق غرق کشتی یا مین‌گذاری در تنگه به عمل آید، امریکا آماده است برای حفاظت از گذرگاه‌های دریایی منطقه اقدام به مداخله نماید.»
این مقام بلندپایه نظامی امریکا خاطرنشان کرد: «سیاست امریکا در این موضوع توسط کشورهای خلیج [فارس] که درحال‌حاضر درصورت وقوع این وضعیت نمی‌توانند با اوضاع مقابله نمایند حمایت می‌شود.» وی توضیح داد: «کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] ممکن است ظرف سال آینده برای مقابله با یک بحران مربوط به بسته‌شدن خلیج [فارس]، نیروی هوایی، دریایی و زمینی داشته باشند، اما درحال‌حاضر این توانایی محدود است.»
آدامز تأکید کرد: «امکان تشدید تشنجات در منطقه خلیج [فارس] درحالی‌که جنگ ایران و عراق با تهدیدها و ضدتهدیدها ادامه دارد، موجود است. ولی درهرحال یک اقدام عملی درجهت بستن تنگه هرمز غیرمحتمل است.» وی افزود: «رفع انسداد به هر وسیله‌ای که انجام گرفته شده باشد، محتاج کمک خارجی خواهد بود و بنابراین منافع ایران همراه با منافع دیگر کشورهایی که برای بازرگانی بر تنگه هرمز اتکا دارند مختل خواهد شد. ضمناً امریکا به حمایت از منافع خود به طریق نظامی ادامه خواهد داد.»(3)
در همین حال، وزیر اطلاعات قطر در اظهاراتی تأکید کرد تهدیدات ایران درمورد بستن تنگه هرمز اقدامی است که "دخالت خارجی" را درپی خواهد داشت.(4)از سوی دیگر، شیخ احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان، ضمن آنکه بار دیگر انسداد تنگه هرمز را برای کشورهای حوزه خلیج فارس؛ ازجمله ایران زیان‌آور دانست، اعلام کرد برنامه‌هایی در دست اقدام است که نفت عربستان سعودی ازطریق خطوط لوله نفت برای تصفیه به پالایشگاه عدن و عمان انتقال یابد.(5)
2
امروز گزارشهای ضدونقیضی از احتمال عملیات نظامی امریکا در لبنان به‌تلافی انفجارهای
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 16/8/1362، صص 3 و 4، رادیو صوت‌الجماهیر، 15/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 232، 16/8/1362، ص5، پاریس - خبرگزاری کویت، 15/8/1362.
3) همان، صص 2 و 3، کویت - خبرگزاری کویت، 15/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/8/1362، ص6، رادیو امریکا، 16/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 232، 16/8/1362، ص23، رادیو ابوظبی، 15/8/1362.
بیروت انتشار یافت؛ دراین‌بین همچنان تفاسیر مختلفی درباره نقش ایران و سوریه در حوادث لبنان مطرح می‌شود.
رادیو اسرائیل در گزارشی به نقل از روزنامه ساندی تایمز (چاپ لندن) گفت: «ایالات متحده در آینده بسیار نزدیک به یک اقدام تلافیجویانه علیه سازمان حسین موسوی که از حمایت حکومت اسلامی ایران برخوردار می‌باشد دست خواهد زد.»(1)
درعین‌حال به گزارش رادیو امریکا، جان وستی رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا، در برنامه شبکه تلویزیونی سی.بی.اس. اعلام کرد: «به‌رغم کوشش‌های گسترده سازمان‌های اطلاعاتی امریکا هنوز هیچ نتیجه قطعی درمورد تعیین [عاملان] حمله تروریستی به قرارگاه تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت که به کشته‌شدن بیش از 230 تن انجامید به دست نیامده است.» وی افزود: «چندین گروه گوناگون مدعی انفجار قرارگاه شده‌اند و او به‌راستی نمی‌داند که چه کسی به چنین کاری دست زده است.»(2)
از سوی دیگر، حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر، در واکنش به احتمال عملیات نظامی در لبنان گفت که به رئیس‌جمهور امریکا درمورد «عواقب یک اقدام تند تلافیجویانه» در لبنان هشدار داده است. وی همچنین «از اسرائیل تقاضا کرد که نیروهایش را از لبنان خارج ساخته و راه را برای آشتی ملی در این کشور هموار سازد.» مبارک ضمن آنکه از امریکا خواست رژیم صهیونیستی را برای تعیین یک جدول زمانی مشخص برای عقب‌نشینی نیروهایش تحت فشار قرار دهد، تأکید کرد که «طرح صلح رونالد ریگان(3)رئیس‌جمهوری امریکا، برای خاورمیانه [غرب آسیا] باید احیا گردد.»(4)
خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد: آریل شارون وزیر دفاع اسبق رژیم صهیونیستی در سخنانی در آکادمی عبری جامعه یهودیان سانفرانسیسکو گفت: «امریکا نباید علیه نیروهای سوری و فلسطینی وارد جنگ شود، ولی ما باید به آنها تأکید کنیم اگر اقدامات تروریستی در آینده انجام شود، ازسوی اسرائیل، امریکا و دنیای آزاد به‌عنوان عملیات جنگی محسوب خواهد شد.» وی همچنین درمورد یک راه‌حل مسالمت‌آمیز برای لبنان اظهار امیدواری کرد: «نیروهای امریکایی در یک تلاش چندملیتی به‌منظور طرد عوامل تروریست از غرب بیروت و مناطق کوهستانی اطراف آن شرکت کنند.»(5)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 16/8/1362، ص8، رادیو اسرائیل، 15/8/1362، به نقل از روزنامه ساندی تایمز (چاپ لندن).
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/8/1362، صص 13 و 14، رادیو امریکا، 16/8/1362، به نقل از روزنامه واشنگتن پست.
3) طرح صلح ریگان یا طرح "رونالد ریگان" رئیس‌جمهور امریکا برای صلح منطقه غرب آسیا در اول سپتامبر 1982، حدود سه ماه پس از تهاجم رژیم صهیونیستی به لبنان مطرح شد. این طرح ضمن رد تشکیل یک دولت مستقل فلسطینی در ساحل غربی رود اردن و نوار غزه از ایجاد یک دولت خودگردان در این مناطق درارتباط‌با اردن و در پایان یک دوره انتقالی حمایت می‌کرد. به‌موجب این طرح، رژیم صهیونیستی در ازای صلح و تضمین امنیت خود از ساحل غربی رود اردن و نوار غزه عقب‌نشینی می‌کرد، اما بیتالمقدس تقسیم‌نشده باقی می‌ماند و وضعیت نهایی آن به‌اصطلاح ازطریق مذاکرات تعیین می‌شد. شیمون پرز رهبر حزب کارگر، از طرح ریگان حمایت کرد، اما مناخیم بگین نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی و رهبر حزب لیکود با آن مخالفت کرد. طرح صلح ریگان همچنین با مخالفت سازمان آزادی‌بخش فلسطین و برخی از کشورهای عربی به‌ویژه لیبی و سوریه روبه‌رو شد.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 232، 16/8/1362، ص4، قاهره - خبرگزاری آلمان‌غربی، 15/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 233، 17/8/1362، ص21، سانفرانسیسکو - خبرگزاری فرانسه، 16/8/1362.
1
با ادامه نبردهای خونین گروه‌های فلسطینی مخالف و موافق عرفات در شمال لبنان، دامنه تحرکات سیاسی و دیپلماتیک برای توقف این درگیری‌ها بالا گرفت.
روزنامه کیهان به نقل از خبرگزاری فرانسه از تونس نوشت: کمیته مرکزی الفتح امروز «تصمیم گرفت 10 مسئول این جنبش را که به ناراضیان پیوسته‌اند، از این جنبش اخراج کند.»
گزارش کیهان همچنین حاکی است: درپی تشدید نبردهای طرف‌داران و مخالفان عرفات در طرابلس در شمال لبنان، امروز چهار سازمان فلسطینی جبهه خلق و جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین و همچنین جبهه آزادی‌بخش فلسطین و حزب کمونیست فلسطین در بیانیه‌ای مشترک در دمشق خواستار توقف «قتل‌عام‌ها، حراست از یکپارچگی ملی فلسطین در چارچوب سازمان آزادی‌بخش فلسطین و استقلال و دستاوردهای مرکزیت فلسطین» شدند.
در همین حال به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، شیخ جابر الاحمد الصباح امیر کویت، برای گفت‌وگو درخصوص درگیری‌های شمال لبنان با رهبران کشورهای عربستان، الجزایر و سوریه تماس گرفت.(1)
همچنین خبرگزاری فرانسه به نقل از خبرگزاری فلسطینی وفا اعلام کرد: امروز شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب، در تماس با یاسر عرفات هدف از ایجاد این درگیری‌ها را «انهدام و تخریب انقلاب فلسطین» دانست. عرفات نیز مسئولیت اتحادیه عرب را درمورد «شرایط سختی که امت فلسطین در شمال لبنان می‌گذراند» مورد تأکید قرار داد. علاوه‌براین طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق هم در تماسی تلفنی با عرفات پشتیبانی عراق را از «مشروعیت فلسطین تحت رهبری عرفات» اعلام کرد.(2)
1
درپی تصمیم روز گذشته فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و قرارگاه مقدم حمزه مبنی‌بر ادامه مرحله سوم عملیات والفجر٤ در غرب ارتفاع کانی‌مانگا، از اولین ساعات امروز نیروهای دو لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و ٤١ ثارالله(ع) برای اجرای عملیات راهی منطقه هدف شدند. طبق تصمیمات فرماندهان مقرر شد لشکر٤١ ثارالله(ع) با استقرار بر روی ارتفاع 1866 شاخ تارچر به‌سمت راست این ارتفاع پیشروی و دو یال غربی این ارتفاع؛ یعنی 1740 و 1680 را تصرف کند و سپس پیشروی خود را به‌سمت جاده چوارتا - نالپاریز ادامه دهد. لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز مأموریت یافت در یک محور از محل استقرار خود در ارتفاعات سرو در غرب جاده چوارتا - نالپاریز، ضمن پاکسازی منطقه به‌سمت جاده مزبور پیشروی و در محدوده کلزآسیاب با لشکر٤١ ثارالله(ع) الحاق کند و علاوه‌براین در یک محور دیگر جاده حدفاصل کلزآسیاب تا جنوب دره میانه را پاکسازی کند.
هر دو یگان به‌خصوص لشکر41 ثارالله(ع) برای رسیدن به منطقه درگیری در محدوده عملیات خود به کمین‌ها و موانع زیادی برخورد کردند و این امر زمان درگیری را به تأخیر انداخت به‌نحوی‌که نیروهای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) در ساعت 2:30 بامداد و رزمندگان لشکر41 ثارالله(ع) در ساعت 4 بامداد با نیروهای دشمن درگیر شدند. یک ساعت بعد از شروع درگیری، مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) اعلام کرد که نیروهای این یگان در منطقه کلزآسیاب به اهداف خود دست یافته‌اند و مشغول پاکسازی منطقه هستند و در محور کلزآسیاب به جنوب نیز درحال پیشروی و پاکسازی هستند و منتظرند تا لشکر41 ثارالله(ع) نیز به‌سمت آنها حرکت کرده و با این لشکر الحاق کنند. در محور لشکر41 ثارالله(ع) نیز 40 دقیقه پس از آغاز درگیری در ارتفاع 1740 و 1680 وجود موانع ازجمله میدان مین و سیم‌خاردار مانع پیشروی نیروهای این لشکر شد؛ نیروهای تخریب این یگان با برداشتن موانع راه را برای عبور رزمندگان باز کردند و آنها در ساعت ٧ صبح به یال‌های جنوبی رسیدند، ولی در این
منطقه در کمال تعجب با نیروهای فراوان دشمن مواجه شدند که به‌طور غیرعادی آماده درگیری بودند. در پیگیری این امر مشخص شد بخشی از نیروهای یک تیپ گارد ریاست‌جمهوری عراق هم‌زمان با عملیات لشکر41 ثارالله(ع) قصد داشته‌اند برای تصرف ارتفاع شیخ گزنشین اقدام کنند که در یال‌های ارتفاع 1680 با نیروهای این لشکر مواجه می‌شوند و ازاین‌رو تلفات زیادی به آنها وارد می‌شود.
از سوی دیگر، لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز تا نزدیکی شمال‌غرب کلز را دراختیار گرفته بودند. دراین‌حال پیشروی نیروهای خودی به‌ویژه رزمندگان لشکر علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) تا ساعت ٩ صبح در محور دره میانه به‌حدی برای دشمن غیرقابل پیش‌بینی بود که تیپ36 عراق (مسئول پدافند در این محور) اعلام کرد اگر نیروهای ایرانی چند صد متر دیگر پیشروی کنند، ما در محاصره خواهیم افتاد. براین‌اساس، فرماندهان عراقی ناچار با عقب‌نشینی آنها موافقت کردند. اما کمی بعد دشمن با آوردن نیروهای جدید در این منطقه فشار زیادی را به رزمندگان لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، که هنوز در منطقه تصرف‌شده استقرار مناسبی نیافته بودند، وارد کرد.
فشار و مقاومت نیروهای دشمن در منطقه حائل بین دو لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و41 ثارالله(ع) از یک‌سو و تلفاتی که بر آنها وارد شده بود مانع پرکردن شکاف دو کیلومتری و الحاق این دو لشکر شد. همچنین دشمن در ساعت 10 صبح، نیروهای تیپ٣٦ را که ساعتی قبل آنها را به عقب برده بود به‌همراه تیپ١ گارد ریاست‌جمهوری وارد عمل کرده و پاتک سنگینی را علیه نیروهای خودی سازمان داد. باتوجه‌به وسعت و شدت این ضدحمله قرارگاه فرماندهی پیش‌بینی می‌کرد که نیروهای خودی عقب‌نشینی کنند، ولی هر دو یگان بیش از دو ساعت مقاومت کردند. در ساعت ١٢، با افزایش فشار نیروهای زمینی و همچنین آتش فراوان بالگردهای عراقی لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) مجبور به عقب‌نشینی شد، لشکر41 ثارالله(ع) نیز ابتدا از قله 1680 و سپس از ارتفاع 1740، به عقب آمد. گفتنی است دشمن برای بازپسگیری ارتفاع 1860 چند بار پاتک کرد تا توانست آنجا را تصرف کند، ولی برای تصرف ارتفاع 1740 از آتش انبوه و پرحجم توپخانه استفاده کرد. شدت آتش دشمن به‌حدی بود که نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) نتوانستند ١١ تن از زخمی‌های خود را به عقب بیاورند. بدین‌ترتیب هر دو یگان به جای اولیه خود بازگشتند.
هم‌زمان با این عملیات، نیروهای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) موفق شدند خاکریزی را که دو روز پیش به‌طور ناقص از شمال ارتفاع 1904 به‌سمت کانی‌شایان احداث کرده بودند، کامل کرده و آن را به‌سمت شرق تا رودخانه قزلجه امتداد دهند. با تکمیل این خاکریز و استقرار نیرو، تفنگ106 میلی‌متری و تانک در پشت آن، جناح راست این لشکر تأمین شد. باوجوداین فرماندهی لشکر27 حضرت رسول(ص) گفت که در نظر دارد این خاکریز را به‌سمت شرق تا ارتفاع کلو ادامه بدهد.
هرچند پیشروی به‌سمت جنوب منطقه و تصرف نالپاریز همچنان جزء اهداف اصلی عملیات به حساب می‌آمد، وقایع امروز و ناکامی عملیات و درک فرماندهان از اصرار عراق برای حفظ یال‌های غربی شاخ تارچر (1740،1680) و به‌کارگیری نیروهای گارد ریاست‌جمهوری برای تصرف قله اصلی شاخ تارچر (1866) و حتی احتمال بازپسگیری کل ارتفاعات کانی‌مانگا، موجب شد فرماندهان تصمیم بگیرند تا برای تصرف این دو یال سرمایه‌گذاری بیشتری کنند.(1)
1
پس از ناکامی یگان‌های خودی در مرحله سوم عملیات والفجر4 امروز، جلسه‌ای با حضور فرماندهان قرارگاه خاتم و کلیه فرماندهان یگان‌های عملیاتی حاضر در منطقه در قرارگاه فرماندهی خاتم سپاه در دره تفی (شمال‌غربی مریوان) تشکیل شد. در این جلسه که محسن رضایی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، محمد باقری، غلامحسین بشردوست، علی اسحاقی، حسن دانایی‌فر و علی تجلائی (از فرماندهان قرارگاه خاتم سپاه و قرارگاه مقدم حمزه) و محمدابراهیم همت، عباس کریمی، مرتضی قربانی، حسین خرازی، احمد کاظمی، قاسم سلیمانی، کریم نصر و مهدی زین‌الدین (از فرماندهان یگان‌ها) شرکت داشتند درباره چگونگی ادامه عملیات و حفظ مواضع تصرف‌شده به‌ویژه ارتفاعات کانی‌مانگا بحث و گفت‌وگو شد.
در ابتدای جلسه غلامعلی رشید به نمایندگی ازطرف فرماندهی قرارگاه خاتم از فرماندهان یگان‌ها خواست تا دیدگاه‌های خود را درمورد توقف یا ادامه عملیات مطرح کنند. قریب‌به‌اتفاق فرماندهان بر ادامة عملیات تا رسیدن به نالپاریز و حتی برخی از آنها بر تصرف ارتفاعات سورن تأکید داشتند. فرماندهان مذکور با این استدلال که اگر عملیات ادامه نداشته باشد، وضعیت فعلی قابل‌دوام نیست و درصورت عدم تحرک و پیشروی نیروهای خودی، عراق می‌تواند ارتفاعات را بازپس بگیرد، علاوه‌بر تداوم عملیات بر سرعت آن نیز تأکید می‌کردند؛ زیرا اعتقاد داشتند که درصورت تأخیر در اجرای دور بعدی عملیات، ارتش عراق فرصت می‌یابد در منطقه عملیاتی، موانع و استحکامات (میدان مین، سیم‌خاردار، کانال و...) ایجاد کرده و نیروهای خود را نیز بازسازی کند.
باوجود اتفاق‌نظر فرماندهان بر تداوم و سرعت عملیات آنها درمورد راهکارهای عملیاتی نظرهای متفاوتی داشتند. برخی از فرماندهان بر ادامه عملیات در محور غرب کانی‌مانگا و عده‌ای دیگر بر اولویت محور ارتفاعات کانی‌مانگا و تصرف قله‌های 1904،1900 و یال‌های غربی، شرقی و جنوبی این ارتفاع تأکید داشتند. نظر برخی از فرماندهان نیز ادامة عملیات از هر دو محور بود.
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، صص 116 و 117؛ و- سند شماره 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 29/7/1362 تا 19/8/1362، صص 146 - 142؛ و- سند شماره 289/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، 12/8/1362 تا 19/8/1362، صص 73، 85، 95 و 105.
پس از پایان اظهارنظر فرماندهان، محسن رضایی باتوجه‌به تعدد یگان‌های موجود در خطوط پدافندی، برای یکپارچه‌کردن فرماندهی این خطوط، رهاسازی یگان‌هایی که فاقد نیروی کافی بودند و بازسازی آنها را در اولویت قرار داد. براین‌اساس قرار شد لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) ضمن حفظ مواضع فعلی در غرب جاده و ارتفاع سرو، بخشی از نیروهایش را جایگزین نیروهای لشکر١٤ امام حسین(ع) و تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) در محور سه‌راهی جاده نالپاریز - چوارتا بکند تا این دو یگان برای بازسازی به عقب بروند. علاوه‌براین مقرر گردید لشکر٣١ عاشورا، لشکر41 ثارالله(ع) و لشکر٨ نجف نیز که فاقد نیرو بودند از منطقه رها شده و به‌طور موقت برای بازسازی به اردوگاه‌های خود منتقل شوند. همچنین برای ادامه عملیات نیز قرار شد نیروهای موجود لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)(1)و ٧ گردان نیروی لشکر٥ نصر که در دو روز گذشته به منطقه آمده بودند و ٦ گردان تیپ٣٣ المهدی(عج) که قرار بود در روزهای آینده به منطقه بیایند، به‌کارگیری شوند و درعین‌حال واحد مهندسی و ادوات این یگان‌ها برای کمک به سایر یگان‌ها در منطقه باقی بمانند.
کلیات محور عملیاتی نیز بدین صورت اعلام گردید: لشکر٥ نصر در غرب کانی‌مانگا و لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) روی کانی‌مانگا برای رسیدن به نالپاریز عملیات کنند و تیپ٣٣ المهدی(عج) نیز به‌عنوان احتیاط در نظر گرفته شد(2)
1
جنگنده‌های نیروی هوایی عراق در ادامه حملات شیمیایی خود به منطقه عملیاتی والفجر4 و روستاهای اطراف بانه و مریوان، امروز نیز منطقه ارتفاعات لری و دامنه‌های شمالی ارتفاعات کانی‌مانگا را که محل استقرار بخشی از عقبه‌های یگان‌های خودی می‌باشد، بمباران شیمیایی کردند.
در این حمله که در ساعت 16:30 صورت گرفت، 10 فروند هواپیمای عراقی هرکدام 8 بمب در منطقه فروریختند. براثر این حملات 100 تن از نیروهای خودی ازجمله 50 تن از افراد بهداری لشکر14 امام حسین(ع) آسیب دیده و به بیمارستان منتقل شدند.(3)
درپی بمباران‌های اخیر روستاهای اطراف مریوان و بانه، روستائیان این مناطق علاوه‌بر صدمات و آسیب‌های عمومی و آوارگی از محل سکونت خود با مشکلات دیگری ازجمله معضل تهیه جا برای دام‌هایشان مواجه شده‌اند و برخی دلالان منطقه درصدد سوءاستفاده از اوضاع نابسامان موجود برآمده‌اند. البته استانداری استان کردستان اقداماتی را به‌منظور بهبود این وضع انجام داده است. در بخشی از نامة استانداری کردستان به نخست‌وزیری دراینباره آمده است: باتوجه‌به بمباران اخیر اطراف مریوان و بانه عده زیادی از مردم این مناطق آواره شده‌اند
1) روز گذشته 3 گردان نیروی تازه‌نفس به نیروهای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) اضافه شد.
2) سند شماره 289/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 99 و 107؛ و- سند شماره 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 146 - 143؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 116 و 117.
3) گزیده اسناد عملیات والفجر4، جلد 4 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تشریح عملیات، ص207؛ و- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 243، 27/8/1362، صص 2 و ٣؛ و- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 234، 18/8/1362، ص٤؛ و- سند شماره 232058 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی داخلی به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، شماره 277، 22/8/1362.
و تأمین جا و آذوقه دام‌ها یکی از مشکلات اصلی مردم این روستا شده است. دراین‌میان عده‌ای فرصت‌طلب و سودجو در ابتدای بمباران‌ها با سرعت و با قیمت ارزان اقدام به خرید دام‌های روستائیان کردند. لذا برای حفظ دام منطقه و جلوگیری از ضرر و زیان به دامداران، اداره دامپروری استان اقدام به خرید انواع دام‌ها ازقبیل گوسفند، بز و گوساله کرد و تاکنون ٤ میلیون تومان از بودجه استانداری برای این کار صرف شده است و باتوجه‌به اینکه تعدادی از دام‌ها مستعد نگهداری پرواربندی هستند اداره دامداری درحال‌حاضر این دام‌ها را نگهداری می‌کند تا بعداً درصورت برقراری امنیت این دام‌ها به خود روستائیان فروخته شود. البته به برخی از روستائیان که امکان نگهداری دام برای آنها فراهم بوده جهت خرید علوفه وام‌هایی واگذار شده که مبلغ آن تاکنون ٢ میلیون تومان بوده است. استانداری کردستان در انتهای نامه از نخست‌وزیر درخواست کرده است که برای تداوم این کار و تأمین بودجه لازم مبلغ 10 میلیون تومان به‌صورت فوقالعاده دراختیار این استانداری قرار گیرد.(1)
1
گلوله‌باران شهرهای خرمشهر و آبادان و نقاط مرزی استان خوزستان به‌ویژه در غرب این دو شهر امروز نیز ادامه یافت.
در آبادان براثر حملات توپخانه‌ای متناوب ارتش عراق به برخی مناطق شهر و نقاط مرزی 11 تن از مردم و نیروهای نظامی زخمی شدند و یک تن نیز به شهادت رسید. علاوه‌براین یک باب منزل مسکونی، یک باب مغازه و بخش‌هایی از شهرداری و محوطه شرکت نفت نیز خسارت دید.
در خرمشهر هم خیابان امام خمینی، کوت شیخ، راه‌آهن، دیری‌فارم و منطقه شلمچه و منطقه نیروی دریایی هدف اصابت گلوله‌های توپ و خمپاره ارتش عراق قرار گرفت و 8 تن از مردم و نیروهای نظامی مجروح شدند و یک تن نیز شهید شد. در این حملات به چند منزل آسیب وارد آمد و برخی نقاط شهر نیز دچار آتش‌سوزی شد.(2)
2
هم‌زمان با تشدید اقدامات تروریستی حزب دمکرات و سازمان کومه‌له برای ایجاد رعب در افراد وابسته به این گروه‌ها که تسلیم نیروهای جمهوری اسلامی شده یا قصد تسلیم‌شدن دارند و تلاش برای بازداشتن آنان از چنین اقدامی، امروز چند درگیری نیز بین نیروهای خودی و افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین غرب و شمال‌غرب کشور رخ داد که درجریان آن تلفات و خساراتی به دو طرف وارد آمد.
گروه‌های مسلح غیرقانونی که از ادامه روند تسلیم‌شدن افراد وابسته به خود به نهادهای جمهوری اسلامی و حمایت عمومی مردم مناطق کردنشین از اطلاعیه‌هایی با موضوع دعوت به
1) سند شماره 320267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به نخست‌وزیری، 16/8/1362.
2) سند شماره 290725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره کل سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 18/8/1362؛ و- سند شماره 290747 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 16/8/1362.
عدم همکاری با گروه‌های مسلح غیرقانونی و توبه و معرفی خود به نیروهای نظامی و انتظامی، به‌شدت نگران هستند، برای مقابله با این امر به تهدید، ارعاب و کشتار مردم روی آورده‌اند. در این راستا امروز هم حزب دمکرات و سازمان کومه‌له برای فرونشاندن جو امتناع از همکاری با این گروه‌ها اقداماتی انجام دادند.
در جنوب میاندوآب امروز، افراد حزب دمکرات ٨ تن از اهالی روستاهای قره‌گل، ساری‌قمیش، حاجی‌لک و حاجی‌آباد را تیرباران کردند.(1)-(2)
همچنین 30 تن از عناصر سازمان کومه‌له نیز در شمال‌غربی نقده به روستای ذلیلان هجوم آورده و ١ تن از افراد این سازمان را که خود را تسلیم کرده بود به‌همراه ٢ تن از اهالی این روستا دستگیر کرده و با خود بردند. نیروهای سپاه منطقه به‌محض اطلاع از این اقدام به تعقیب مهاجمان پرداختند. در درگیری ایجادشده، ٨ تن از مهاجمان کشته یا زخمی شده و ٣ قبضه اسلحه نیز از آنها به غنیمت گرفته شد(3)
علاوه‌براین در جنوب‌شرقی سقز، افراد سازمان کومه‌له با هجوم به روستای دولت قلعه، کدخدای این ده را به‌جرم خودداری از همکاری با این سازمان به گروگان بردند.(4)
حزب دمکرات همچنین در اقدامی تهدیدآمیز به روحانیون اهل‌سنت مناطق کردنشین اخطار کرده است که تا پایان آبان‌ماه جاری برای همکاری با این حزب اعلام آمادگی کنند.(5)
از سوی دیگر، اقدامات و عملیات‌های گروه‌های مسلح غیرقانونی در نقاط مختلف مناطق کردنشین همچنان ادامه دارد.
افراد ضدانقلاب در منطقه مریوان در مسیر یک خودروی حامل ٧ نفر از افراد ژاندارمری در نزدیکی روستای جانوره در شرق این شهر، عملیات کمین اجرا کردند که در جریان آن یک تن شهید، ٣ تن زخمی و ٣ تن نیز گروگان گرفته شدند.(6)
همچنین در نزدیکی روستای تموغه در جنوب‌غربی سقز، عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی با حمله به یک گروه از افراد ژاندارمری یکی از آنها را زخمی کردند. در این حادثه از مهاجمان نیز ٣ تن کشته و ٦ تن زخمی شدند.(7)
در محور سنندج - مریوان هم افراد حزب دمکرات به روستای کوشنو هجوم آوردند و یک تن از اهالی را که عضو افتخاری بسیج روستا بود، شهید و یکی دیگر از روستائیان را زخمی کردند(8)
در حادثه دیگری در صائین‌دژ افراد وابسته به حزب دمکرات یکی از نیروهای جهاد سازندگی را در حین عملیات برق‌رسانی به روستاهای این شهر ربوده و به شهادت رساندند(9)
علاوه‌بر حوادث مذکور امروز در جنوب ارومیه خودروی متعلق به اهالی روستای خرم‌آباد براثر برخورد با مینی که افراد این حزب کار گذاشته بودند منهدم شد. در این حادثه یک تن از روستائیان شهید و 5 تن نیز مجروح شدند(10)
1) عناصر حزب دمکرات این افراد را در روز 5 آبان‌ماه پس از برگزاری راه‌پیمایی مردم علیه گروه‌های مسلح غیرقانونی ربوده بودند.
2) سند شماره 355160 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات میاندوآب به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 18/8/1362؛ و- سند شماره 113752 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 143، 17/8/1362، ص١.
3) سند شماره 355169 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات نقده به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 17/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 16/8/1362.
4) سند شماره 341067 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 29/8/1362.
5) سند شماره 113513 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 145، 20/9/1362، ص٢.
6) سند شماره 341093 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن٣) به استانداری کردستان، 17/8/1362؛ و- سند شماره 341993 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده کردستان (رکن٣) به فرماندهی قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن٣)، 17/8/1362.
7) سند شماره 341093 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 359154 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 17/8/1362.
8) سند شماره 355101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان به ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 19/8/1362؛ و- سند شماره 197420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات کردستان (فرماندهی)، 23/8/1362.
9) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 235، 19/8/1362، ص١٩.
10) سند شماره 113752 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص٢.
در جنوب نقده نیز افراد حزب دمکرات در یک عملیات کمین ٢ تن از نیروهای خودی را زخمی کردند. افراد این حزب در اقدام غافلگیرانه دیگری در منطقه مریوان، ٧ قبضه از اسلحه‌های مقر پیشمرگان مسلمان کرد را سرقت کردند. مهاجمان هنگام حمل سلاح‌ها با یکدیگر درگیر شدند و درنتیجه یکی از آنها کشته و ٥ تن نیز زخمی شدند.(1)
1
به‌دنبال پاکسازی منطقه آلان در جنوب‌غربی سردشت، برای بازسازی اوضاع اقتصادی، فرهنگی و امنیتی این منطقه مقامات استان آذربایجان‌غربی و سپاه پاسداران اقداماتی را در دستور کار قرار داده‌اند. دراین‌زمینه ظرف دیروز و امروز فرماندار و کلیه مسئولان سازمان‌های انتظامی، اداری، بهداشتی و فرهنگی شهرستان سردشت ضمن سفر به منطقه و بازدید از روستاهای پاک‌سازی‌شده به مسائل، نارسایی‌ها و خواسته‌های اهالی رسیدگی کردند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این بازدید که با استقبال گرم روستائیان به‌خصوص اهالی روستای آزادشده بیژوه همراه بود، اهالی این روستا با نصب تابلویی نام روستای خود را به اسلام‌آباد تغییر داده و از مسئولان خواستار به‌رسمیت‌شناختن این تغییر نام شدند.
بیژوه یک روستای مرزی است که فاقد امکانات رفاهی، بهداشتی و عمرانی بوده و گروهک‌های غیرقانونی در چند سال سلطه خود در این منطقه بجز ویرانی چیزی باقی نگذاشته‌اند. درحال‌حاضر، ده‌ها تن از جوانان روستای بیژوه داوطلبانه پاسداری از اسلام و انقلاب اسلامی را به عهده گرفته و اسلحه دریافت کردهاند. در بازدید مسئولان شهرستان سردشت از روستای بیژوه، مردم و اعضای شورای اسلامی ده که کیلومترها راه را برای استقبال از مسئولان طی کرده بودند، مسائل و مشکلات و خواست‌های خود را مطرح کردند. یکی از روستائیان ضمن برشمردن مصائبی که گروهک‌ها در مدت سلطه خود بر مردم مستضعف روا داشته بودند چند نمونه از جنایات گروهک‌ها را برای مسئولان بیان کرد. مسئولان شهرستان سردشت یک شب را میهمان اهالی روستای بیژوه بودند و در مسجد به مشکلات مردم رسیدگی کردند. بر پایه این گزارش، در این سفر محل بخشداری مرکزی شهرستان سردشت نیز به روستای بیژوه انتقال یافت و در محل جدید به‌دست فرماندار سردشت افتتاح شد و آغاز به کار کرد.(2)
از سوی دیگر، سپاه سردشت در نامهای به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) برای تأمین امنیت روستاهای آزادشده و استقرار پایگاه‌های بسیج در این روستاها، خواستار تأمین تسلیحات و لوازم مورد نیاز برای تسلیح مردم منطقه شد. 1000 قبضه اسلحه ژ٣، ٨ قبضه انواع تیربار با مهمات مربوطه و اقلامی نظیر 100 دست لباس گرم و اورکت ازجمله ملزومات درخواستی فرمانده سپاه سردشت می‌باشد.(3)
1
ایران خواستار تحقیق سازمان ملل متحد درمورد استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در جنگ شد.
سعید رجایی خراسانی سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد، امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان با اشاره به موافقت دبیرکل با اعزام هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل برای تهیه گزارش جدید از مناطق آسیب‌دیده ایران و عراق(1)، درخواست کرد تا نماینده دبیرکل باتوجه‌به استفاده مکرر عراق از سلاح‌های شیمیایی درطول هفته‌های اخیر در بخش‌های مختلف جبهه‌های جنگ، دستور بررسی مدارک پزشکی و نظامی موجود درمورد سلاح‌های شیمیایی به‌کار گرفته‌شده را صادر کند(2)
یادآور می‌گردد گزارش قبلی هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل از مناطق آسیب‌دیده ایران و عراق در جنگ به درخواست جمهوری اسلامی ایران تهیه و در 20 ژوئن 1983 (30 خرداد 1362) در سند شماره S/15834 توسط دبیرکل این سازمان ارائه شد، این گزارش حاکی‌از شدت تخریب مناطق مسکونی ایران در جریان اشغال نظامی توسط نیروهای عراقی و از سوی دیگر نشاندهنده خسارات اندک واردآمده به مناطق مسکونی عراق بود.(3)
2
رئیس‌جمهور ضمن تأکید بر رفع نیازهای عمومی مردم اعلام کرد جنگ را با تکیه بر ملت پیش می‌بریم. آیت‌الله خامنه‌ای امروز در دیدار با گروهی از اعضای نهادهای انقلاب، طلاب حوزه علمیه ساوه، اعضای شورای اسلامی روستاهای ساوه و نماینده این شهرستان در مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: «رژیم عراق امروز در مقابله با سپاهیان اسلام از همیشه ضعیف‌تر است و نابودی او قطعی است.» وی افزود: «رژیم عراق مانند بیمار محتضری است که با اصرار می‌خواهند به او خون تزریق کنند تا چند ساعت دیگر زنده بماند، درحالی‌که نابودی این رژیم قطعی است.» رئیس‌جمهور همچنین گفت: «طبق اطلاعات رسیده در داخل ارتش عراق و در جبهه‌ها تمرد وجود دارد و این با رزمنده‌ای که با اصرار می‌خواهد به جبهه برود شهید بشود قابل‌مقایسه نیست.» آیت‌الله خامنه‌ای خاطرنشان کرد: «دشمن سعی می‌کند با حملات موشکی به مناطق مسکونی مردم را از جنگ خسته و منصرف کند، درحالی‌که نمی‌فهمد مردم به‌خاطر وظیفه ایمانی خود می‌جنگند و هرگز دربرابر این موانع کوچک و جزئی شکست نمی‌خورند.»
رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به تحول در نحوه اداره کشور پس از انقلاب و اتکا به نیروی مردم افزود: «در آغاز می‌گفتند این مبارزه پیش نخواهد رفت و امام فرمودند مردم قدرت
1) دبیرکل سازمان ملل در نامه مورخ 28 اکتبر 1983 (6 آبان 1362) موافقت خود را با اعزام این هیئت اعلام کرده بود.
2) مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، ترجمه محمدعلی خرمی، جلد2، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، صص 140 و 141، سند شماره S/T6T28.
3) همان، صص 93 - 63، سند شماره S/15834؛ و- عباس هدایتی خمینی، شورای امنیت و جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1374، صص 93 و 94.
دارند بیشتر از این کار را هم انجام دهند و بعضی فکر می‌کردند اداره مملکت حتماً باید به یکی از ابرقدرت‌ها متکی باشد، ولی امام می‌گفتند باید متکی به خدا و مردم بود.» وی تأکید کرد: «دولت در برنامه‌های خود رفع نیاز مردم را مدنظر دارد، لذا جنگ را با اتکا به مردم پیش می‌بریم نه با اتکا به ابرقدرت‌ها و یا تجهیزات آنان. ما معتقدیم نیروی ملت وقتی با توکل به خدا همراه است از همه نیروها بالاتر است و اظهار عجز و ناتوانی همه قدرت‌هایی که در مقابل انقلاب اسلامی سینه سپر کرده بودند یکی پس از دیگری نشانگر قدرت ملت است و همه اینها و پیروزی و پابرجایی معجزه‌آسای انقلاب در مقابله با جنگ و ضدانقلاب و محاصره اقتصادی، از قدرت ملت و ارتباط متقابل ملت و مسئولان ناشی می‌شود که باید قدر آن را بدانیم و آن را حفظ کنیم.» آیت‌الله خامنه‌ای همچنین خطاب به مردم گفت: «بدانید که امروز ملت عراق امید کمک از شما دارد و کمک شما به جبهه‌ها نه‌تنها به ملت ایران بلکه به ملت تحت ستم و فشار رژیم عراق نیز محسوب می‌شود و با این روحیه، انقلاب هرگز شکست نخواهد خورد.» رئیس‌جمهور «ضمن توصیه به دولت درمورد اجرا و برنامه‌ریزی هرچه دقیق‌تر درجهت تأمین رفاه قشر محروم» افزود: «هدف دولت رفع استثمار و محرومیت است و باید در درازمدت تجلی کند. هرچند آنها کار خستگی‌ناپذیری را ادامه می‌دهند و اگر درجهت رفع نیازهای محرومان، ستمدیدگان و مستضعفان نباشد جهت کار ضدانقلابی است.»(1)
1
وزیر امور خارجه فرانسه ضمن اذعان به تهاجم نظامی عراق به خاک ایران خواستار تجدید روابط با ایران شد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه، امشب در پایان جلسه مجلس ملی فرانسه اعلام کرد: «فرانسه خواستار آن است تا مانند گذشته روابط خود را با ایران براساس اعتماد تجدید کند.» وی با بیان اینکه «ما دشمن ایران نیستیم»، درمورد جنگ ایران و عراق به "بی‌احتیاطی" عراق اشاره کرد و افزود: «اکنون سه سال است [عراق] با نفوذ به سرزمین یک کشور بزرگ [ایران] یک ملت بزرگ [ملت ایران] را به جنگ واداشته است.» بنا به این گزارش، «شسون آن‌گاه به‌طور ضمنی توضیح داد که عراق اکنون به مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی خود عقب‌نشینی کرده و بر سر آن مشاجره ندارد.»(2)
1
کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه، بار دیگر اعلام کرد هواپیماهای سوپراتاندارد قبلاً به عراق تحویل داده شده است. در همین حال، نشریه المجله (چاپ لندن) در تفسیری تحویل این هواپیماها را برنامه‌ای برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق از راه بین‌المللی‌کردن آن عنوان کرد.
رادیو اسرائیل در گزارشی به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس اعلام کرد: کلود شسون در جلسه امشب مجلس سنای فرانسه تاریخ تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق را سی روز پیش در 8 اکتبر (16 مهر) اعلام کرد. شسون همچنین تصریح کرد که «این هواپیماها به عراق فروخته شده و گزارشهای قبلی دایر بر اجاره‌دادن هواپیماها به عراق صحت ندارد.»(1)وزیر امور خارجه فرانسه همچنین گفت: «محرمانه نگاه‌داشتن جریان تحویل هواپیماهای مزبور بنا به خواست دولت عراق صورت گرفته است.»(2)
از سوی دیگر، نشریه المجله در شماره اخیر خود در مقاله‌ای با عنوان "آیا جنگ فراموش‌شده به نهایت خود رسیده است" دلیل ابهام طولانی درمورد خبر تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسه به عراق را توافقی میان این دو کشور دانست که به‌موجب آن «فرانسه فرصت داشته باشد از خود دربرابر فشارهای بین‌المللی ازجمله [فشارهای] امریکا دفاع کند.»
المجله همچنین با اشاره به موضع مشترک مسئولان عراقی و فرانسوی درقبال تبلیغات مخالف نوشت: «کلود شسون وزیر روابط خارجی فرانسه و طارق عزیز وزیر خارجه [عراق]، هر دو اظهار داشتند که جایز نیست که ایران از بنادر خود جهت صدور نفت به جهان استفاده کند، درحالی‌که عراق از این حق محروم شود.» نشریه مذکور درمورد تأثیر تحویل سوپراتانداردها در تشدید یا توقف جنگ آورده است: «فرانسوی‌ها معتقدند که این جنگ به پایان خود نزدیک می‌شود، ولی عراق معتقد است برای صدور نفت خود از منطقه خلیج [فارس] باید از هواپیماهای سوپراتاندارد و موشکهای اگزوست استفاده کند و ایران را از صدور نفت خود محروم نماید.» المجله در پایان از قول تحلیلگران غربی نوشت: «تنها راه متوقف‌کردن جنگ، بین‌المللی‌کردن آن است و ارسال هواپیماهای سوپراتاندارد یکی از نشانه‌های بین‌المللی‌کردن جنگ است و بسیاری از تحلیلگران معتقدند که جنگ ایران و عراق به پایانش رسیده و هواپیماهای سوپراتاندارد در مرحله اخیر جنگ مورد استفاده قرار خواهد گرفت.»(3)
2
امروز چهارمین اجلاس سران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در دوحه پایتخت قطر آغاز به کار کرد. جنگ ایران و عراق و خطرهای ناشی‌از گسترش جنگ از اصلی‌ترین موضوعاتی است که در این نشست مطرح خواهد شد.
به گزارش خبرگزاری رویتر از دوحه پایتخت قطر، منابع کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس احتمال می‌دهند اجلاس دوحه ادامه تلاش‌های میانجیگرانه برای پایان‌دادن به جنگ 37 ماهه ایران و عراق را در دستور کار قرار دهد. همچنین منابع مذکور از احتمال تصویب طرح‌های احتمالی درزمینه مقابله با تهدید ایران به بستن تنگه هرمز در این اجلاس خبر دادند. به گفته این منابع «این طرح‌ها دربرگیرنده استقرار یک نیروی قدرتمند عکس‌العمل سریع 100 هزار نفری از کشورهای عضو شورا به‌منظور مقابله با تهدیدهای داخلی و خارجی است.»
گزارش رویتر حاکی است عیسی الکواری وزیر اطلاعات قطر، پیش از آغاز اجلاس در جمع خبرنگاران گفت: «اگر ایران این تهدید خود را عملی نماید، ما از امریکا نخواهیم خواست در منطقه خلیج [فارس] دخالت نماید.» وی افزود: «کشورهای منطقه که مبالغ هنگفتی را صرف امور دفاعی می‌کنند، انتظار دارند که خود دفاع کشورهایشان را برعهده داشته و کسی را با آنها کاری نباشد.»(1)وزیر اطلاعات قطر همچنین درمورد جنگ ایران و عراق گفت: «وقتی‌که ما از نیاز به دور نگه‌داشتن منطقه از رقابت‌های بین‌المللی سخن می‌گوییم ناچاریم کوشش‌هایمان را برای یافتن راه‌حلی برای جنگ ایران و عراق متمرکز کنیم، به‌طوری‌که هرگونه توجیه برای دخالت ابرقدرت‌ها را از میان برداریم.»(2)
به گزارش رادیو امریکا، شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی امیر قطر، در آئین رسمی گشایش اجلاس که با حضور هزار تن از مقام‌های دولتی شش کشور حوزه خلیج‌فارس و نمایندگان رسانه‌های ارتباط جمعی سراسر جهان برگزار گردید، ضمن اشاره به اهمیت همبستگی کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس تأکید کرد: «این همبستگی برای مقابله با خطرهای ناشی‌از جنگ ایران و عراق نیز ضرورت دارد.»(3)
همچنین، سلطان قابوس بن سعید پادشاه عمان، در مصاحبه با یک هفته‌نامه انگلیسی‌زبان لبنانی گفت: «اگر تنگه هرمز بسته شود دفاع از این آبراه بایستی مسئولیت مشترک کشورهای حوزه خلیج [فارس] باشد.» وی با تأکید براینکه «اگر جنگ ایران و عراق به منطقه گسترش یابد کنترل اوضاع مشکل خواهد بود»، خاطرنشان کرد: «ایران گام‌های عملی درجهت بستن تنگه هرمز برنخواهد داشت مگر آنکه تمامی حوزه‌های نفتی‌اش کاملاً منهدم گردد.» پادشاه عمان افزود: «دراین‌صورت ایران چیزی را برای ازدست‌دادن نخواهد داشت.» وی مدعی شد درصورت انجام اقدامی ازسوی ایران «عراقی‌ها آن‌قدر منطقی هستند که عواقب اقداماتشان را قبل از عملی‌ساختن آن مورد ارزیابی قرار دهند.»(4)
از سوی دیگر، فهد شاه عربستان سعودی، در گفت‌وگو با روزنامه کویتی الرای‌العام بدون اشاره به شرایط ایران برای پایان‌دادن به جنگ، بر آنچه که وی «خواسته صادقانه عراق برای صلح» نامید، تأکید کرد و سپس درمورد اقدام احتمالی ایران به انسداد تنگه هرمز گفت: «چنین عملی به منافع
1) همان، صص 6 و 7، دوحه - خبرگزاری رویتر، 16/8/1362.
2) همان، صص 5 و 6، دوحه - خبرگزاری یونایتدپرس، 16/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 18/8/1362، ص11، رادیو امریکا، 17/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 233، 17/8/1362، صص 7 و 8، بیروت - خبرگزاری قطر، 16/8/1362.
تمامی کشورهای خلیج [فارس] لطمه زده و راه را برای دخالت خارجیان خواهد گشود.»(1)
باوجود این اظهارات، روزنامه الثوره (ارگان حزب بعث عراق) در سرمقاله امروز خود «از کشورهای عرب گله کرد که در جنگ آن کشور با ایران مسئولیت خود را به انجام نرسانده‌اند.» الثوره تصریح کرد: «کشورهای عرب آن‌چنان‌که باید رُل خود را دراین‌مورد ایفا نکرده و هرگز دست به عمل جدی نزده‌اند.» ارگان حزب بعث عراق «از اتحادیه اعراب خواست تا نقش خود را دربرابر جنگ ایران و عراق جدی‌تر گرفته و همبستگی خود را با آن کشور عمیق‌تر سازد.» الثوره همچنین «ملک حسین پادشاه اردن و ملک فهد پادشاه عربستان را که تلفنی پشتیبانی خود را از پرزیدنت صدام حسین اعلام کردهاند، ستود.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی نیز امروز در تفسیری درباره شرایط تشکیل اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس و دستورکار آن ضمن بیان این مطلب که رهبران کشورهای عضو این شورا اکنون با این سؤال مهم روبه‌رو هستند که «رژیم صدام حسین تا کی می‌تواند دوام آورد؟» از افزایش تلاش‌های سیاسی ازجمله ادامه اعزام هیئت‌های میانجی به تهران و بغداد و نیز تشدید فشارها بر سوریه به‌منظور بازگشایی خط لوله نفت عراق به‌عنوان اولین تصمیمات احتمالی سران شورای همکاری خلیج‌فارس نام برده و درمورد سایر تصمیمات این شورا برای حفظ و حراست از کشورهایشان گفت: «این دیگر موضوعی پنهانی نیست که شورای همکاری خلیج [فارس] در کار تشکیل نیروی استقرار سریع است.»(3)
1
تلاش برای دستیابی به راه‌حل اختلافات موجود در جهان عرب و حل سایر مشکلات اعراب از دیگر موضوعات مهمی است که اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس در قطر در دستور کار خود دارد.
امیر قطر امروز در آغاز اجلاس دوحه «هشدار داد که جهان عرب با خطری جدید روبه‌روست و تأکید کرد که همین خطر ایجاب می‌کند تا کشورهای عرب به وحدت و یکپارچگی دست یابند.» بر پایه این گزارش، شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی افزود: «اکنون جهان عرب با تفرقه روبه‌روست و اختلاف‌نظرهای شدید، اعراب را در لبنان به جان هم انداخته است.»(4)
همچنین خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از وزیر اطلاعات قطر، درمورد تلاش‌های موجود به‌منظور "پایان‌بخشیدن به انزوای مصر در جهان عرب" به‌عنوان یکی دیگر از موضوعات اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس گفت: «غیبت مصر و اشتغال عراق به جنگ با ایران سبب شده که دشمن اسرائیل دست به اعمال جنایتکارانه در ساحل غربی و لبنان بزند.»(5)در همین زمینه، ملک فهد پادشاه عربستان نیز در مصاحبه با روزنامه کویتی الرای العام «ضرورت بازگشت مصر به صفوف اعراب را با اشاره به این مطلب که چنین حرکتی می‌تواند با اتخاذ
1) همان، ص9، کویت - خبرگزاری عراق، 16/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/8/1362، ص9، رادیو اسرائیل، 16/8/1362.
3) همان، صص 11 و 12، رادیو بی‌بی‌سی، 16/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 18/8/1362، ص11، رادیو امریکا، 17/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 233، 17/8/1362، صص 5 و 6، دوحه - خبرگزاری یونایتدپرس، 16/8/1362.
تصمیمی توسط تمام رهبران عرب گرفته شود مورد تأکید قرار داد.»(1)فهد همچنین با اشاره به میانجیگری شورای همکاری خلیج‌فارس میان سوریه و عراق گفت: «اسباب اختلاف میان برادران عرب - که اگر یافت شود - جز اختلاف سطحی چیز دیگری نیست که دشمنان ما سعی به پیچیده‌کردن آن دارند.»(2)
1
درپی دیدار وزیر بازرگانی انگلیس از عراق، مناسبات بازرگانی دو کشور گسترش می‌یابد. به گزارش خبرگزاری رویتر از بغداد، پل شانون وزیر بازرگانی انگلیس، که به‌منظور یک دیدار دوروزه و مذاکره با مقامات دولت عراق درمورد گسترش مناسبات بازرگانی میان دو کشور وارد بغداد شده است، گفت: «به‌دنبال توافقی که ماه گذشته درمورد اعطای یک امتیاز 250 میلیون استرلینگی، (275 میلیون دلاری) به عراق به عمل آمد، امیدواریم روابط بازرگانی محکم‌تری با عراق برقرار کنیم.» شانون که پس از خاتمه سفرش به عراق، از کویت و قبرس نیز دیدن خواهد کرد افزود که «قصد دارد با سه کشور مزبور روابط بازرگانی محکم‌تری برقرار سازد و بر حجم صادرات کنونی انگلیس بیفزاید.» وی در این سفر دو روزه از نمایشگاه بازرگانی بغداد که بیش از 66 شرکت انگلیسی در آن شرکت دارند نیز دیدار می‌کند.(3)
رادیو بغداد نیز امروز دراین‌زمینه گزارش داد: طه یاسین رمضان عضو شورای فرماندهی انقلاب و معاون اول نخست‌وزیر عراق، ظهر امروز با وزیر بازرگانی انگلیس ملاقات و گفت‌وگو کرد. رمضان در این دیدار خاطرنشان کرد که سفر شانون «در این شرایط تمایلات انگلستان را برای گسترش دامنه مناسباتش با عراق منعکس می‌سازد.»(4)
2
امروز هواداران گروه چریک‌های فدایی خلق شاخه موسوم به اقلیت ضمن اشغال دفاتر هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران در شهرهای پاریس، لندن، دهلی‌نو و وین، خسارات مالی فراوانی به این دفاتر وارد آوردند. خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن اعلام این مطلب افزود: هواداران این گروه سفارت ایران در بروکسل را نیز اشغال کردند.(5)
رادیو بی‌بی‌سی هم در گزارشی با بیان اینکه «امروز دفاتر شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی در چند شهر عمده جهان توسط چریک‌های فدایی خلق به‌مدت کوتاهی اشغال شد»، اضافه کرد: «از شهرهای پاریس، دهلی، وین و بروکسل نیز گزارش‌هایی درباره حمله و اشغال موقت دفاتر رسیده [است]. در پاریس مهاجمین پیش از آمدن پلیس فرار کردند و در دهلی پس از حمله به مدیر دفتر و شکستن در و نوشتن شعار خود را تسلیم کردند.» این رادیو همچنین گفت: «سفارت ایران و دفتر هواپیمایی ایران در لندن راجع به این حادثه چیزی نگفته
1) همان، ص9، کویت - خبرگزاری عراق، 16/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 234، 18/8/1362، ص30، رادیو ریاض، 17/8/1362، به نقل از خبرگزاری کویت.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 233، 17/8/1362، ص18، بغداد - خبرگزاری رویتر، 16/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/8/1362، ص3، رادیو بغداد، 16/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 233، 17/8/1362، صص 16 و 17، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/8/1362.
است، اما یکی از مقامات سفارت ایران در دهلی گفته است که سفارت ایران به دولت هند اعتراض خواهد کرد که چرا از دفاتر هواپیمایی ایران حفاظت لازم را به عمل نیاورده است.» بی‌بی‌سی درباره هویت سازمانی این گروه افزود: «حمله‌کنندگان که امروز در شهرهای گوناگون دست به اقدام زدند خود را طرف‌داران چریک‌های فدایی خلق می‌دانند که شاخه‌ای از جنبش چریکی فدائیان خلق است. باید گفت که جنبش چریک‌های فدایی خلق در بحبوحه انقلاب از محبوبیت کم‌نظیر در میان جوانان ایران برخوردار بود، اما براثر کم‌تجربگی و پیروی از سیاست‌های افراطی و اختلافات درونی به چند جناح رقیب و بی‌اثر تقسیم شد.»(1)
1
یک خودروی بمب‌گذاری‌شده متعلق به ارتش فرانسه در نزدیکی سفارت ایران در بیروت کشف و بمب موجود در آن خنثی شد.
رادیو ابوظبی دراینباره گزارش داد: به‌دنبال کشف «یک اتومبیل نظامی ربوده‌شده فرانسوی در خارج از ساختمان سفارت سابق ایران در غرب بیروت ... یک واحد گشتی نظامی از ارتش لبنان برای بررسی حادثه به منطقه فرستاده شد که با مشاهده اتومبیل آن را متوقف ساخت و مقداری مواد منفجره و دو دستگاه زمان‌سنج در آن کشف کرد.» این رادیو افزود: «نیروهای فرانسوی مربوط به نیروهای چندملیتی هیچ‌گونه اظهارنظر فوری نکرده‌اند. رادیو لبنان نیز هیچ‌گونه توضیحی پیرامون این حادثه نداده است، ولی رادیوهای محلی اعلام کردند که نگهبانان سفارت با سه سرنشین اتومبیل به تیراندازی پرداخته و یک نفر از آنها را مجروح ساخته‌اند.»(2)
متعاقب این رویداد، امروز بعدازظهر کاردار سفارت فرانسه در تهران به وزارت امور خارجه احضار و یادداشت اعتراضی به وی تسلیم شد. در این یادداشت آمده است: «وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به سفارت فرانسه در تهران اشعار می‌دارد نیمه‌شب گذشته [ساختمان] سفارت جمهوری اسلامی ایران در بیروت برخلاف موازین و مقررات بین‌المللی هدف توطئه ضدانسانی نیروهای فرانسوی مستقر در لبنان واقع شده است. ساعت یک بامداد روز 16/8/1362، نیروهای فرانسوی جیپی حامل 500 کیلو [گرم] مواد منفجره را در کنار سفارت جمهوری اسلامی ایران در منطقه جناح بیروت پارک نموده و با چادری با آرم صلیب‌سرخ آن را می‌پوشانند و سپس به‌سبب هوشیاری و ممانعت نگهبانان سفارت جمهوری اسلامی ایران نیروهای فرانسوی جیپ حامل مواد منفجره را رها نموده و از فاصله 100 متری با موشک به‌قصد انفجار سفارت آن را مورد هدف قرار می‌دهند که با مشیت و امداد پروردگار انفجار صورت نگرفته و این اقدام تروریستی عقیم می‌ماند. باتوجه‌به اینکه سفارت جمهوری اسلامی ایران در دو هفته اخیر مرتب ازجانب نیروهای فرانسوی تحت
نظر و کنترل قرار گرفته است دولت جمهوری اسلامی ایران با مسئول‌دانستن کامل دولت فرانسه در حمله به سفارت جمهوری اسلامی ایران در بیروت ضمن محکوم‌نمودن این عمل تروریستی، اعتراض شدید خود را نسبت به آن اعلام نموده و آن کشور را مسئول حوادث احتمالی آینده می‌داند.»(1)
1
هم‌زمان با افزایش تحرکات نیروی دریایی امریکا در منطقه خلیج‌فارس، امروز اعلام شد این کشور درحال تهیه طرحی با هدف جلوگیری از وخامت وضعیت بازار نفت درصورت انسداد تنگه هرمز می‌باشد.
رادیو صوت‌الجماهیر در گزارشی گفت: «صبح امروز کشتی فرماندهی لاسال نیروی دریایی امریکایی در خاورمیانه [غرب آسیا] به‌همراه ناوشکن لورنس برای انجام یک دیدار دوستانه سه‌روزه وارد بندر راشد در امارت دوبی در امارات عربی متحده شد.»(2)به گزارش رادیو اسرائیل، فرمانده این کشتی تأکید کرده است این دیدار «با تهدیدات ایران دایر بر مسدودساختن تنگه هرمز ارتباطی ندارد.» رادیو اسرائیل درعین‌حال یادآور شد که «دوبی در فاصله بسیار کمی از تنگه هرمز قرار دارد.»(3)
از سوی دیگر، باوجود تأکیدهای مکرر مقامات ایران مبنی‌بر اینکه انسداد تنگه هرمز فقط پس از قطع کامل صدور نفت ایران صورت خواهد گرفت، وزیر انرژی امریکا امروز در یک نشست مطبوعاتی اعلام کرد: «دولت امریکا درحال‌حاضر، سرگرم تهیه طرحی فوقالعاده می‌باشد که درصورت بستن دهانه تنگه هرمز توسط ایران آن را به اجرا درآورد.» به گزارش رادیو کویت وی تصریح کرد: «ازجمله هدف‌های اصلی این طرح، جلوگیری از هجوم به خرید محصولات گوناگون نفت که ممکن است وخامت وضع را بیشتر کند، می‌باشد.» وزیر انرژی امریکا همچنین افزود: «این طرح نیز شامل پیشنهاداتی درمورد امکان استفاده امریکا از ذخایر استراتژیکی خود جهت مقابله با هرگونه بحران نفتی می‌باشد.» وی تأکید کرد: «طرح مذکور امریکا را دعوت به دخالت در بازار نفتی جهان نمی‌کند.»(4)
2
هفته‌نامه میدل ایست تایمز (چاپ قبرس) تحرکات دیپلماسی پشت پرده شورای امنیت سازمان ملل در جریان تصویب قطعنامه اخیر این شورا درمورد جنگ ایران و عراق را مورد بررسی قرار داد.
این نشریه در مقاله‌ای به قلم لی تاندار با عنوان "ایران، شورای امنیت را در جنگ خلیج [فارس] طرف‌دار عراق می‌یابد" ضمن آنکه قطعنامه شماره 540 را بی‌طرفانه و به دور از هرگونه جهت‌گیری علیه ایران دانسته، آورده است: «لیکن تصویب قطعنامه دوشنبه گذشته که
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 17/8/1362، ص12.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/8/1362، ص4، رادیو صوت‌الجماهیر، 16/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 18/8/1362، ص9، رادیو اسرائیل، 17/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 234، 18/8/1362، ص30، رادیو کویت، 17/8/1362.
نتیجه چند هفته فعالیت دیپلماتیک در سازمان ملل متحد بود با گزارش‌هایی مبنی‌بر طرح‌های احتمالی ایران درزمینه بستن تنگه هرمز و جلوگیری از صدور نفت از خلیج [فارس] به‌جانب غرب سرعت گرفت و ازجانب ایران به‌عنوان اقدامی علیه این کشور تلقی گردید.»
میدل ایست تایمز سپس به ذکر دلایلی برای بی‌اعتمادی ایران به شورای امنیت سازمان ملل در جریان تصویب قطعنامه 540 پرداخت؛ ازجمله اینکه نماینده اردن که ریاست دوره‌ای شورای امنیت را بر عهده داشت «از فعالیت‌های پشت پرده‌ای حمایت کرد که هدفش تصویب یک قطعنامه قبل از پایان‌یافتن دوران ریاست وی در پایان ماه اکتبر بود.» نشریه مذکور افزوده است: «به گفته یکی از ناظرین دیپلماتیک، که از نزدیک بحث و گفتوگوی شورای امنیت را دنبال می‌کرد، ایرانیان این احساس را داشتند که هیچ‌کس آنها را جدی نمی‌گیرد. ناظر مزبور اشاره نمود طی چند روز آخر اکتبر در مذاکرات پشت پرده هرگز با ایرانیان مشورت نگردید. ... او اظهار داشت هیچ‌کس نمی‌تواند ایرانیان را به‌خاطر اینکه تصویب قطعنامه مزبور را به‌عنوان بخشی از یک توطئه علیه ایران تلقی کردهاند مورد سرزنش قرار دهد.»
میدل ایست تایمز در ادامه به نقل از ناظر مذکور نوشته است: «واشنگتن و مسکو هر دو از پیروزی ایران در جنگ نگران هستند؛ زیرا ممکن است وضع موجود را در خلیج [فارس] که ناشی‌از به بن‌بست رسیدن جنگ می‌باشد به خطر اندازد. او اضافه نمود هر دو کشور می‌خواهند پیام‌های صریحی را برای ایرانیان ارسال نمایند مبنی‌بر اینکه سعی نکنند تعادل اوضاع را برهم زنند، زیرا ممکن است به یک رودررویی میان ابرقدرت‌ها بینجامد که این رویداد نمی‌تواند به نفع کسی تمام شود.» سفیر ایران در یک نشست مطبوعاتی اظهار داشت: «مقاصد بدخواهانه شورای امنیت امروز به‌خوبی نمایان گردید.»
این نشریه همچنین در ادامه اظهارات شاه نواز نماینده پاکستان در شورای امنیت را قبل از رأی‌گیری درمورد قطعنامه جدید چنین درج کرده است: «عدم توانایی شورا جهت پاسخگویی کافی به نگرانی‌های ایران به‌ویژه در مراحل اول کشمکش باعث شده تا ایران درمورد توانایی شورا در ایفای یک نقش مؤثر به‌عنوان حافظ صلح تاحدودی عجولانه قضاوت بنماید. ... شورای امنیت درمورد تصویب سندی که به‌موقع نبوده و با موافقت مجمع عمومی نیز روبه‌رو نگردیده تعجیل به خرج داده است.» باتوجه‌به چنین ملاحظاتی میدل ایست تایمز در پایان مقاله خود نوشته است: سفیر ایران در سازمان ملل در میان خبرنگاران گفت که «کشورش یک بند، یک خط و یا ویرگولی را از این قطعنامه مورد تأیید قرار نخواهد داد.»(1)
1) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 423، 10/9/1362، صص 7 - 5، مجله میدل ایست تایمز (چاپ قبرس)، 16/8/1362.
1
احتمال اجرای عملیات نظامی امریکا در لبنان به‌تلافی انفجارهای بیروت، واکنش برخی مقامات سابق امریکایی را برانگیخت. رادیو امریکا امروز گزارش داد: «جیمی کارتر و جرالد فورد رئیسان جمهوری پیشین امریکا، می‌گویند ایالات متحده باید از دست‌زدن به یک اقدام نظامی بی‌پروا به‌تلافی انفجار بمب در مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا پرهیز کند.»
گزارش مذکور همچنین حاکی است کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا، در گفت‌وگو با خبرنگاران «از بحث درباره احتمال تلافی[جویی] امریکا علیه سوریه درارتباط‌با انفجار بمب در محل سرفرماندهی تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت خودداری کرد.» واینبرگر درباره احتمال حمله امریکا به سوریه برای "دگرگون‌سازی موازنه قدرت در لبنان" نیز مطلبی بیان نکرد.(1)
رادیو اسرائیل امروز در تفسیری درباره انفجار در مقر نیروهای این رژیم در صور گفت: «در انفجار قرارگاه اسرائیلی در شهر صور لبنان 60 نفر کشته شدند که 32 تن لبنانی و 28 تن افراد نیروهای امنیتی اسرائیل بودند.» این رادیو ضمن طرح این ادعا که اسرائیل در واکنش به انفجار قرارگاه سربازان خود در صور فقط «مواضع و استحکامات تروریست‌ها را در مرکز لبنان» هدف قرار داده است، افزود: این انفجار با این هدف برنامه‌ریزی شده بود «که اسرائیل لبنان را ترک گوید بی‌آنکه سربازان سوریه و خرابکاران و گروهک‌های مسلح چپ و راست از آن کشور خارج شوند.»(2)
امروز همچنین رادیو اسرائیل به نقل از رادیو دولتی لبنان گزارش داد: «احمد سلوم فرمانده شبه‌نظامیان شیعه شهر نبطیه واقع در جنوب لبنان، دراثر تیراندازی [سرنشینان] یک اتومبیل به‌سوی وی به قتل رسید.» بنا به این گزارش، «طی دو ماه اخیر این برای پنجمین‌بار است که به‌سوی شبه‌نظامیان شیعه تیراندازی می‌شود و یک ماه پیش نیز فرمانده شیعیان در شهرک عدنون در ناحیه غربی کشته شد.» رادیو اسرائیل همچنین به نقل از خبرگزاری صدای اسرائیل اعلام کرد: «سربازان ارتش اسرائیل در نبطیه منطقه سوءقصد را محاصره کرده و به جست‌وجو پرداخته‌اند.»(3)
2
درحالی‌که درگیری‌های گروه‌های فلسطینی در شمال لبنان ادامه دارد، سوریه امروز مقصد اصلی هیئت‌های میانجی عرب برای حلوفصل این مناقشه بود.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، یک هیئت عرب متشکل از نمایندگانی از تونس، الجزایر، عربستان سعودی، کویت و یمن شمالی امروز رهسپار دمشق شد. بنا به این گزارش، «مأموریت این هیئت در چارچوب تلاش‌های اعراب برای پایان‌دادن به خونریزی‌ها در شمال لبنان» است. از سوی دیگر، خبرگزاری سوریه اعلام کرد حافظ اسد «پیامی از فهد بن عبدالعزیز پادشاه
عربستان، درباره اوضاع خاورمیانه [غرب آسیا] و نبردهای جاری میان فلسطینی‌ها در لبنان دریافت کرد.» اسد نیز در پاسخ به ملک فهد «پایبندی سوریه به عدم مداخله در نبردهایی که میان فلسطینی‌ها جریان دارد را مورد تأکید قرار داد و یادآور شد که به تلاش‌های خود برای حل اختلافات فلسطینی‌ها ادامه می‌دهد.» خبرگزاری وفا نیز گزارش داد: «کادر رهبری شوروی پیامی برای یاسر عرفات رهبر در محاصره سازمان آزادی‌بخش فلسطین فرستاد.» این پیام یک روز پس از آن فرستاده شد که کمیته جنبش الفتح پیام فوری و مهمی را درارتباط‌با درگیری‌های شمال لبنان برای مسکو ارسال کرده بود.(1)
رادیو کلن به نقل از خبرگزاری اردن گفت: کشورهای عربستان سعودی، کویت، مصر و اردن حمایت خود را از عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین «که شدیداً در تنگنا قرار گرفته» اعلام کرده و وی را تنها نماینده قانونی آرمان و اهداف خلق فلسطین دانستند.(2)
1
در جلسات روز گذشته فرماندهان سپاه درباره کلیات طرح ادامه مرحله سوم عملیات والفجر٤ از دو محور؛ یعنی پیشروی از جاده غرب کانی‌مانگا (جاده چوارتا - نالپاریز) و پیشروی از روی ارتفاعات کانی‌مانگا (تصرف دو ارتفاع 1904،1900 و یال‌های شرقی و غربی آنها و یال جنوبی 1900) توافقاتی حاصل شد، بااین‌حال ترمیم خطوط قبلی و تثبیت وضعیت فعلی برای حفظ متصرفات باتوجه‌به اقدام ناموفق نیروهای عراقی در روز گذشته برای تصرف قله شاخ تارچر و همچنین مرحله‌بندی اجرای عملیات تا دستیابی به نالپاریز و به‌کارگیری نیروهای ارتش در خطوط پدافندی ازجمله اقداماتی بود که باید درباره آنها تصمیم‌گیری و رایزنی می‌شد. به این منظور ساعت ٢٣ امشب، جلسه‌ای با شرکت فرماندهان قرارگاه خاتم و قرارگاه مقدم حمزه (سپاه و ارتش) در قرارگاه مقدم خاتم سپاه در منطقه دره تفی در شمال‌غربی مریوان تشکیل شد.(1)
در این جلسه درباره موضوع ترمیم خطوط و تثبیت مواضع و اجرای عملیاتی مشابه عملیات شب گذشته برای تصرف یال غربی شاخ تارچر و پیشروی در محور غرب جاده چوارتا - نالپاریز و نیز به‌کارگیری نیروهای ارتش در خطوط پدافندی توافقاتی انجام شد. براین‌اساس قرار شد خط مستحکمی از ارتفاع سرو به جاده غرب کانی‌مانگا و از آن جاده به یال غربی شاخ تارچر ایجاد شود و برای تشکیل این خطوط در دو روز آینده، ٤ گردان از لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) با یک گردان از تیپ١ لشکر٢8 کردستان از منطقه سرو به‌سمت جاده (از غرب به شرق) عملیاتی را اجرا کنند و لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان نیز هرکدام با ٢ گردان، دو ارتفاع 1740 و 1680، در غرب قله شاخ تارچر را تصرف کرده (از شرق به غرب) و سپس تا جادة چوارتا - نالپاریز پیشروی کرده و در
1) در این جلسه که بدون حضور محسن رضایی و سرهنگ علی صیاد شیرازی برگزار شد، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، غلامحسین بشردوست، محمد باقری، حسن دانایی‌فر، علی تجلائی و علی فدوی از سپاه و سرهنگ جمالی، سرهنگ قویدل، سرهنگ آذرفر و سرهنگ امیربیگی از ارتش شرکت داشتند.
روی این جاده با نیروهای لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و تیپ١ لشکر٢٨ کردستان الحاق کنند. همچنین توافق شد که یک قرارگاه مشترک فرماندهی و هدایت عملیات را برعهده گیرد.(1)
در این جلسه همچنین برای به‌کارگیری نیروهای ارتش در خطوط پدافندی مقرر گردید که تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان به‌همراه لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) خط پدافندی جاده آسفالته پنجوین تا شاخ تارچر و ارتفاع 1877 شیخ گزنشین و یال این ارتفاع را بر عهده بگیرد و تیپ١ لشکر٢٨ کردستان نیز به‌همراه لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) برای پدافند از منطقه غرب کانی‌مانگا در محور آروزر تا سرو مستقر شوند.(2)
1
فرماندهان سپاه پاسداران علاوه‌بر موضوعاتی که در جلسه با فرماندهان ارتش درباره اجرای عملیات در کانی‌مانگا و غرب این ارتفاع مطرح شد، در بررسی یک راهکار دیگر برای تصرف اهداف اصلی در ادامه مرحله سوم عملیات والفجر٤، بار دیگر به بحث درباره تصرف ارتفاع سورن پرداختند. اجرای یک عملیات موفق در ارتفاعات سورن باتوجه‌به موقعیت طبیعی و نظامی این ارتفاع از مزیت بسیاری برخوردار بود، زیرا یال‌های شمالی و غربی سورن به‌همراه یال جنوبی ارتفاع 1900 کانی‌مانگا، بخشی از تنگه روکان را تشکیل می‌دادند، علاوه‌براین جاده پنجوین - نالپاریز و در ادامه نالپاریز به سیدصادق از این تنگه می‌گذشت که این جاده اصلی‌ترین عقبه منطقه عملیاتی والفجر٤ بود و با تصرف این ارتفاع طولانی و حتی تصرف شمالی‌ترین بخش آن (پیروزی٣) عقبه دشمن بسته می‌شد و تمام مشکلات منطقه عملیاتی مرتفع می‌گردید. به همین جهت، فرماندهی سپاه، جعفر اسدی فرمانده تیپ٣٣ المهدی(عج) را مأمور کرده بود که برای بررسی امکان اجرای عملیات به آن منطقه برود.(3)
جعفر اسدی پس از بازدید از منطقه و ارزیابی موقعیت نظامی آن، با حضور در قرارگاه تاکتیکی خاتم در دره تفی(4)، مشاهدات و دیدگاه‌های خود را با فرماندهان قرارگاه خاتم سپاه درمیان گذاشت. وی با اشاره به وسعت منطقه و موقعیت ارتفاعات سورن تأکید کرد که برای اجرای عملیات و تصرف اهداف باید نیروی زیادی به کار گرفت و تصرف این ارتفاعات در توان یک تیپ و یک لشکر نیست. فرمانده تیپ33 المهدی(عج) افزود: فقط برای تصرف قله جنوبی آن (پیروزی١)، حداقل ١٢ گردان
1) سند شماره 289/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، 12/8/1362 تا 19/8/1362، صص 155 - 142؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص118.
2) سند شماره 289/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 155 - 142؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 117 و 118.
3) سند شماره 289/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 135 و 136.
4) افراد شرکت‌کننده در این جلسه عبارت بودند از: غلامعلی رشید، غلامحسین بشردوست، امین شریعتی و جعفر اسدی.
نیاز است و آمادگی یگان مورد نظر و فراهم‌سازی زمینه‌های لازم برای اجرای عملیات نظیر احداث جاده، قرارگاه‌های تاکتیکی، سوله، بیمارستان و... حدود دو هفته وقت نیاز دارد. وی در ادامه گفت: حتی درصورت مهیاشدن تمامی شرایط، اجرای عملیات زمانی میسر خواهد بود که باران نبارد، زیرا درصورت وقوع بارندگی جاده‌ها لغزنده خواهند شد و تردد خودروها در عقبه‌ها و خطوط تماس امکان‌پذیر نخواهد بود.
پس از این جلسه، غلامعلی رشید موضوع را تلفنی به اطلاع محسن رضایی رساند و هر دو به این نتیجه رسیدند که باتوجه‌به تمامی جوانب، از اجرای عملیات در محور سورن صرف‌نظر کنند(1)
1
نیروهای خودی امروز در اقدامی غیرمنتظره موفق شدند حدود ٤ کیلومتر در عمق مواضع دشمن در محور چوارتا پیشروی کنند. براساس تصمیمات روز گذشته فرماندهان قرارگاه خاتم، مقرر شده بود نیروهای لشکر١٤ امام حسین(ع) و تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) که در غرب کانی‌مانگا در محور سه‌راهی چوارتا - نالپاریز - شیخ لطیف، خط پدافندی داشتند برای بازسازی، از منطقه عملیاتی رها و به اردوگاه‌های عقبه خود منتقل شوند، اما این دو یگان با استفاده از فرصت و پس از بررسی وضعیت منطقه و کسب اطمینان از خالی‌بودن بخش‌هایی از منطقه حائل بین نیروهای خودی و دشمن، ٤ کیلومتر از محل استقرار خود به‌سمت چوارتا (از سه‌راهی به‌سمت غرب) پیشروی کردند و با تصرف ارتفاعات دو طرف جاده، در آن محور خط تشکیل دادند. این اقدام به‌نحوی امنیت نیروهای حاضر در بادانه را هم تضمین کرد؛ زیرا حضور نیروهای خودی در جاده و تپه‌های مسلط بر آن، مانع از گسیل نیروهای عراقی از محور چوارتا به منطقه می‌شد.(2)
2
بمباران شیمیایی حومه بانه، گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر و حمله موشکی ناموفق به بوشهر ازجمله اقدامات امروز ارتش عراق علیه مناطق غیرنظامی ایران بود.
هواپیماهای عراقی با تجاوز به حریم هوایی ایران، حوالی روستای گرماب در جنوب بانه را بمباران شیمیایی کردند که براثر انتشار مواد شیمیایی در منطقه ٤٠ تن مصدوم شدند. سوزش چشم، تهوع و سرگیجه از عوارض اولیه این آلودگی گزارش شده است.(3)
در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر نیز که به‌طور پراکنده و در نوار مرزی این دو شهر با شدت بیشتری صورت گرفت، ٦ منزل مسکونی در آبادان تخریب شد. در خرمشهر نیز محله کوت‌شیخ، دیری‌فارم و منطقه زید و جزیره مینو هدف گلوله‌های توپ قرار گرفتند که خساراتی به‌ویژه در محله کوت‌شیخ به بار آمد. براثر این حملات دشمن، 18 تن از اهالی این مناطق و نیروهای نظامی زخمی شدند.(4)
1) سند شماره 289/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 135 و 136؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص121.
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص117.
3) سند شماره 320263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر٢٨ (رکن٢) به استانداری کردستان (معاونت سیاسی)، 27/8/1362.
4) سند شماره 44914 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به سماجا٢، 18/8/1362.
امروز همچنین ارتش عراق یک فروند موشک به‌سمت بوشهر پرتاب کرد که در بین جزیره خارک و بوشهر به دریا افتاد. گفتنی است این اولین باری که دشمن بوشهر را هدف حمله موشکی قرار می‌دهد.(1)
دراین‌حال به‌دنبال حملات موشکی و شیمیایی سه روز گذشته عراق به شهرهای اندیمشک، بهبهان، مسجدسلیمان و نهاوند، امروز روزنامه الثوره (ارگان رسمی حزب بعث عراق) ضمن تأکید بر ادامه این نوع اقدامات، آن را بخشی از حقوق دولت عراق خواند. الثوره نوشت: باتوجه‌به آنکه ایران قطعنامه شورای امنیت را رد کرده است عراق به خود حق می‌دهد هدف‌های دست‌چین‌شده‌ای را داخل خاک ایران مورد حمله قرار دهد تا حکومت ایران درک کند که ادامه جنگ بهای گزافی خواهد داشت. این روزنامه افزوده است: از این پس، برای عراق مهم نیست که چه هدفی در ایران درهم کوبیده می‌شود و چه کسانی کشته می‌شوند.(2)
1
درپی نامه فرماندهی کل سپاه به مناطق یازده‌گانه مبنی‌بر اتخاذ تدابیر جدید و تشدید اقدامات حفاظتی از مراکز و اماکن سپاه باتوجه‌به تهدیدات اخیر امریکا، امروز سپاه منطقه١١ (قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)) در یک نامه دستورالعملی را برای حفاظت فیزیکی بیشتر این‌گونه اماکن به کلیه پایگاه‌های تابعه خود ابلاغ کرد. در مقدمه این دستورالعمل آمده است:
«درارتباط‌با انفجار اخیر مقر فرماندهی امریکا در بیروت و... که به‌دست مسلمانان لبنانی صورت گرفته است و باتوجه‌به اظهارات اخیر رئیس‌جمهور امریکا مبنی‌بر اینکه انفجار مقر مذکور توسط ایران انجام گرفته و نیز مسئله انتقام‌جویی متقابل را مطرح نموده است، لذا مقتضی است که موارد ذیل را جهت پیشگیری از هرگونه خرابکاری‌های احتمالی به‌خصوص بمب‌گذاری در مقرهای حیاتی و حساس و مقرهای سپاه پاسداران مورد توجه و اقدامات لازم دراسرع‌وقت به عمل آید.»
برخی از مواردی که در این نامه ذکر شده به این شرح می‌باشد:
· گماردن پست‌های بازرسی در مدخل ورودی و گلوگاه‌های شهرها (نقاط حساس) توسط واحد عملیات.
· گماردن نیروهای کیفی در بین افراد بازرسی‌کننده و تشدید بازرسی‌ها در مداخل ورودی مقرها و اطراف آن.
· توجیه‌کردن و دادن آموزش‌های لازم در امر مبارزه با هر نوع خرابکاری جهت نیروهای حراستی.
· تهیه طرح‌های آماده‌باش به‌منظور جلوگیری از هرگونه خطرهای احتمالی در کلیه مقرهای مورد نظر (زمان غیرعادی).
· بررسی و تجدیدنظر کلیه مقرهای (حیاتی و حساس) و مقرهای سپاه ازحیث نقاط ضعف در امر بمب‌گذاری و دادن طرح‌های لازم.
· گذاشتن گشت‌های مخفی در اطراف مقرها و استقرار پست‌های مراقبت ثابت در پوشش‌های مختلف.
· جلوگیری از پارک‌کردن وسائط نقلیه تا شعاع 100 متری در مجاورت مقرهای مورد نظر.
· گماردن پدافند هوایی درصورت نیاز در مقرهای مورد نظر.
· بازرسی کامل کلیه وسائط نقلیه که به مقرها تردد دارند توسط نیروهای مخصوص بازرسی.
· بازرسی اماکن مسئولان هر چند وقت یک بار توسط تیم خنثی‌سازی.
· بررسی و تأیید صلاحیت افراد ناظر خرید مقرهای مذکور.
· کنترل منازل مسکونی اطراف مقرها(1)
1
در ادامه روند تسلیم‌شدن افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی به نیروهای خودی، امروز نیز ٩ تن از افراد حزب دمکرات و ٤ تن از اعضای سازمان کومه‌له در مناطق سقز، سلماس، سنندج و کامیاران خود را به نیروهای نظامی معرفی و درخواست امان‌نامه کردند. شخصی که در منطقه کامیاران خود را تسلیم کرده است از نیروهای کادر سیاسی هیز بیستون مریوان می‌باشد.(2)
درپی صدور اطلاعیه ارگان‌ها و نهادهای جمهوری اسلامی برای ترغیب افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی به تسلیم‌شدن - که موجب افزایش آمار مراجعه این‌گونه اشخاص به مراکز نظامی و قضایی و دریافت امان‌نامه شده است - امروز قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) اعلام کرد که گروه‌های ضدانقلاب دربرابر پخش اعلامیه‌های ارگان‌های نظامی، انتظامی و قضایی، سرسختانه موضع‌گیری کرده و به رانندگانی که به مناطق آلوده و نیمه‌آلوده تردد می‌کنند، اخطار کردهاند که حق بردن این‌گونه اعلامیه‌ها را به آن مناطق ندارند و درصورت تخطی از این امر مجازات خواهند شد. قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) افزوده است: به‌تازگی ضدانقلاب بخشی از فعالیت‌های خود را معطوف به جمع‌آوری این اطلاعیه‌ها کرده است.(3)
2
در چند عملیات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین شمال‌غرب کشور؛ ازجمله یک عملیات نظامی با حمایت و همکاری ارتش عراق در منطقه آلان و چند عملیات کمین در منطقه عمومی کامیاران و نقده، 52 تن از نیروهای جمهوری اسلامی شهید یا زخمی و ٦ تن نیز گروگان گرفته شدند. از مهاجمان ٧ تن کشته یا زخمی شدند. در همین حال، در عملیات نیروهای خودی در شمال‌غربی نقده و جنوب‌غربی تکاب، 26 تن از عناصر وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب کشته یا زخمی شدند و 7 تن از نیروهای خودی نیز به شهادت رسیدند.
در عملیات مشترک گروه‌های ضدانقلاب و ارتش عراق امروز 200 تن از افراد حزب دمکرات کردستان و سازمان مجاهدین خلق(منافقین) با هماهنگی و پشتیبانی توپخانه‌های
1) سند شماره 318406 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران منطقه11 به کلیه پایگاه‌های تابعه ناحیه کردستان (فرماندهی)، 2/9/1362.
2) سند شماره 355171 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سلماس به اطلاعات منطقه١١، 17/8/1362؛ و- سند شماره 341067 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 29/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 25/8/1362؛ و- سند شماره 346260 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از بخشداری کامیاران به فرماندهی سنندج، 18/8/1362؛ و- سند شماره 352183 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه ناحیه کردستان (اطلاعات) به ستاد منطقه١١، 24/8/1362؛ و- سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن نوبه‌ای قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات عملیات)، شماره 8، 17/8/1362، ص٥.
3) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص11.
ارتش عراق به ارتفاعات مرزی نوری در منطقه آلان (جنوب‌غربی سردشت) که در تاریخ 2/8/1362 به‌دست نیروهای خودی آزاد شده بود، حمله و این ارتفاع را اشغال کردند. در این عملیات ده‌ساعته که پس از بازدید اخیر مقامات نظامی و محلی سردشت از مناطق آزادشده و به‌ویژه روستای بیژوه انجام شد، 17 تن از افراد تیپ نوهد ارتش جمهوری اسلامی که پدافند از این ارتفاع را بر عهده داشتند شهید و 17 تن نیز زخمی شدند.(1)
گفتنی است در بیانیه مذکور مطابق معمول به همکاری و مشارکت عراق اشاره‌ای نشده است و رقم تلفات نیروهای جمهوری اسلامی بسیار مبالغه‌آمیز اعلام شده است.
-(2)در حادثه دیگری افراد مسلح غیرقانونی در شمال‌شرقی کامیاران بر سر راه یک گروه از نیروهای ژاندارمری که از روستای پیرمقدار به روستای خامسان می‌رفتند، عملیات کمین اجرا کردند. براثر این اقدام ٦ سرباز ژاندارمری و یک تن از اهالی منطقه شهید، ٥ تن زخمی و ٢ سرباز نیز گروگان گرفته شدند. مهاجمان پس از پایان درگیری خودروی افراد ژاندارمری را ربوده و در روستای تازه‌آباد آن را آتش زدند.(3)
حادثه مشابهی نیز در غرب کامیاران رخ داد؛ بدین صورت که در منطقه باغان یک گروه 25 نفری از افراد حزب دمکرات کردستان علیه ٧ تن از افراد ژاندارمری کمین زدند. در این حادثه یک تن از نیروهای خودی شهید و ٢ تن زخمی شدند، مهاجمان ٤ تن دیگر را نیز گروگان گرفته و با خود بردند.(4)
علاوه‌بر حوادث فوق، عناصر حزب دمکرات یک گروه از نیروهای ژاندارمری را در حوالی روستای قونی در شمال هشتیان (شمال ارومیه) به محاصره درآوردند. بلافاصله پس از آغاز درگیری یک گروه کمکی از پایگاه ممکان به منطقه اعزام و موفق شدند با عقب‌راندن مهاجمان نیروها را از محاصره خارج سازند. در این کشمکش ٤ تن از مهاجمان کشته و ٣ تن نیز زخمی شدند. از افراد خودی نیز یک تن شهید و ٢ نفر مجروح شدند.(5)
در جنوب نقده هم افراد مسلح ضدانقلاب علیه تعدادی از افراد پایگاه گرده‌بن عملیات کمین اجرا کردند، ولی با حمایت نیروهای پایگاه خورنج که در نزدیکی این پایگاه واقع شده است، عملیات کمین ناموفق ماند. در این حادثه چند تن از روستائیان گرده‌بن زخمی شدند، از تلفات واردشده به نیروهای خودی و مهاجمان خبری ارسال نشده است(6)
همچنین پس از اقدام روز گذشته حزب دمکرات در به‌شهادت‌رساندن ٨ تن از افراد کرد بومی
1) سازمان مجاهدین خلق (منافقین) روز بعد با انتشار اطلاعیه‌ای مدعی شد هواداران این سازمان در یک عملیات مشترک با افراد حزب دمکرات کردستان در منطقه آلان (جنوب‌غربی سردشت) موفق شدند 5 پایگاه نظامی جمهوری اسلامی را زیر آتش بگیرند و تلفاتی بالغ‌بر 150 شهید یا مجروح به نیروهای خودی تحمیل کنند. (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 235، 19/8/1362، ص43، رادیو آزاد، 18/8/1362)
2) سند شماره 352133 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه شهید ناصر کاظمی (سردشت) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 17/8/1362؛ و- سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص١.
3) سند شماره 341085 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن٣) به استانداری کردستان، ١٨/٨/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 346260 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص٢؛ و- سند شماره 355101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ناحیه کردستان (اطلاعات) به سپاه منطقه١١ (اطلاعات)، 19/8/1362.
5) سند شماره 352127 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از چره به سپاه ارومیه، 18/8/1362؛ و- سند شماره 359169 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)،20/8/1362؛ و- سند شماره 355104 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران (فرماندهی) به سپاه پاسداران منطقه١١ (فرماندهی)، 19/8/1362.
6) سند شماره 359169 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
جنوب میاندوآب، امروز نیز سپاه مهاباد از کشف جنازه ٤ تن دیگر از افراد بومی کرد که به‌دست گروه‌های مسلح غیرقانونی کشته و در محور مهاباد - بوکان رها شده بودند، خبر داد.(1)
از سوی دیگر، نیروهای خودی نیز امروز برای مقابله با تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب علاوه‌بر اقدامات پدافندی و عملیات‌های روزانه گشتی رزمی و تأمین جاده‌ها، ٢ عملیات اجرا کردند.
در شمال‌غرب نقده، نیروهای سپاه به‌محض اطلاع از تجمع افراد حزب دمکرات کردستان در محور حلبی - گویک، به این محل اعزام و عناصر این حزب را در ارتفاعات منطقه به محاصره درآوردند. در درگیری شدیدی که بین نیروهای خودی و عناصر ضدانقلاب رخ داد 10 تن از افراد این حزب کشته یا زخمی شده و چندین قبضه اسلحه نیز به‌دست نیروهای خودی افتاد. در این حادثه فقط یک تن از افراد خودی زخمی شد که این امر حاکی‌از برتری نیروهای خودی در این عملیات بود(2)
در جنوب‌غربی تکاب نیز نیروهایی از جندالله، سپاه و ژاندارمری منطقه کانی‌سفید را پاکسازی کردند. در جریان این عملیات که با درگیری همراه بود، ٧ تن از افراد حزب دمکرات کشته(3)و ٩ تن نیز زخمی شدند. از افراد خودی نیز ٣ تن به شهادت رسیدند. افراد حزب دمکرات ٣ تن را که ٢ تن آنان از اهالی روستاهای اطراف منطقه درگیری بودند گروگان گرفتند و پس از دورشدن از منطقه درگیری هر ٣ تن را تیرباران کردند.(4)
1
پس از عملیات پاکسازی روستاها و ارتفاعات منطقه آلان در جنوب‌غربی سردشت در اواخر مهر و اوایل آبان‌ماه سال جاری، حزب دمکرات - که یکی از عمده‌ترین مراکز استقرار خود را در داخل کشور از دست داده - حضور خود را در عراق پررنگ‌تر کرده است. طبق گزارش سپاه سردشت، درحال‌حاضر دفتر سیاسی، بیمارستان و رادیوی حزب در منطقه گلاله در استان سلیمانیه عراق مستقر شده است. زندان حزب نیز از منطقه مرزی گناو به درهای در نزدیکی گلاله انتقال یافته و در آنجا 90 زندانی ایرانی نگهداری می‌شوند و حدود 300 نفر از عناصر این حزب از آنها محافظت می‌کنند. عده‌ای از فرماندهان هیز‌های این حزب نیز در گلاله حضور دارند.(5)
همچنین طبق این اطلاعات، شیخ عزالدین حسینی و برادرش که قبل از عملیات پاکسازی منطقه آلان در روستای بیژوه بودند، به شهر سلیمانیه عراق رفته‌اند.(6)
1) سند شماره 359186 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات مهاباد به اطلاعات منطقه١١، 23/8/1362.
2) سند شماره 103791 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه سپاه پاسداران، 22/8/1362، ص8؛ و- سند شماره 44922 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی سپاه (طرح و عملیات)، 18/8/1362.
3) برخی منابع تعداد کشته‌شدگان حزب دمکرات را تا 27 تن نیز ذکر کردهاند که واقعی به نظر نمی‌رسد، بااین‌حال ٧ کشته نیز حداقل تلفاتی است که در این گزارش آمده است؛ زیرا گروه‌های ضدانقلاب در همه درگیری‌ها جنازه افراد خود را از صحنه خارج می‌کردند. براین‌اساس و باتوجه‌به برجای‌ماندن ٧ جنازه از افراد حزب دمکرات در منطقه درگیری به جرئت می‌توان گفت تعداد ٧ کشته از افراد این حزب حداقل آماری است که ذکر شده است.
4) سند شماره 44922 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 359154 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 17/8/1362؛ و- سند شماره 359156 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 19/8/1362؛ و- سند شماره 197420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات ناحیه کردستان به اطلاعات ناحیه کردستان(فرماندهی)، 23/8/1362.
5) سند شماره 355174 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سردشت به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 17/8/1362.
6) سند شماره 355162 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سردشت به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 17/8/1362.
1
یک مقام ارشد عراق با اذعان به توانایی ایران برای ادامه جنگ، حمله به تأسیسات نفت ایران در جزیره خارک را تنها راه پایان‌دادن به جنگ ذکر کرد.
خبرگزاری رویتر در گزارشی به نقل از یکی از مقامات ارشد عراق اعلام کرد: «تعیین‌کنندگان خط مشی این کشور حمله به ترمینال صادراتی نفت ایران در جزیره خارک را تنها راه برای پایان‌دادن به بن‌بست فعلی در جنگ سه‌ساله خلیج [فارس] می‌دانند.» رویتر افزود: «این مقام رسمی عراق، که خواست نامش فاش نشود، به خبرنگار رویتر گفت که این امکانات، ماشین جنگی آنان را تغذیه می‌کند و ادامه کارشان می‌تواند ایرانیان را تشویق به انجام حملات جدیدی علیه مناطق مرزی عراق کرده و جاه‌طلبی‌های آنان برای اشغال سرزمین‌های ما را تقویت کند.» بنا به این گزارش، دیپلمات‌های غربی در بغداد معتقدند به احتمال قوی، عراق در آینده بسیار نزدیک تأسیسات نفتی جزیره خارک را مورد حمله قرار می‌دهد.
رویتر همچنین به نقل از دیپلمات‌های مقیم عراق اضافه کرد: «روس‌ها عراق را با موشکهای کافی از نوع اسکاد بی تجهیز کردهاند. ... موشکهای روسی زمین‌به‌زمین از نوع اسکاد بی، 270 کیلومتر برد داشته و برای هدف قرار دادن جزیره خارک که تنها 210 کیلومتر از [نزدیک‌ترین نقطه] خاک عراق فاصله دارد کافی می‌باشند.» طبق این گزارش «عراق اکنون هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد مجهز به موشکهای اگزوسه را نیز تحویل گرفته و به قدرت ضربتی خود افزوده است. این کشور قبلاً توانایی خود در ضربه‌زدن به هدف‌هایی در عمق خاک ایران را با حملات اخیر به شهرهایی تا فاصله 200 کیلومتری مرز - که تهران می‌گوید بیش از 300 تن کشته داده - به نمایش گذارده است.»
رویتر در ادامه گزارش خود با اشاره به مطلب تهدیدآمیز مندرج در شماره امروز الجمهوریه روزنامه رسمی دولت عراق، آورده است: «رد تقاضای آتش‌بسِ دبیرکل سازمان ملل(1)توسط ایران به عراق حق داده است تا وسیله و روش ویژه برای آنکه به حکام ایران تفهیم کند که بهای تجاوز خیلی بالا می‌باشد را انتخاب کند.» این روزنامه افزوده است: «عراق تا زمانی‌که راه‌ها و درخواست‌های صلح‌آمیز جامعه جهانی برای متقاعدساختن حکام ایران به پیروی از عقل با شکست روبه‌رو گردد، به هر هدف ایرانی که برگزیند حمله خواهد کرد.» الجمهوریه تصریح کرده است: «از این به بعد، ما اهمیت نخواهیم داد که چه چیز در ایران ویران می‌شود و چه کسی کشته می‌گردد.(2)
1) منظور قطعنامه شماره 540 شورای امنیت سازمان ملل است که در آن شورای امنیت قطعنامه‌ها و بیانیه‌های قبلی خود را که ناظر بر آتش‌بس و پایان عملیات نظامی میان طرفین بود، یادآوری کرده است. بنابراین چنانچه در ترجمه گزارش رویتر اشتباهی صورت نگرفته باشد، روزنامه الجمهوریه به‌عمد یا اشتباهاً تقاضای آتش‌بس را به دبیرکل سازمان ملل نسبت داده است.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 234، 18/8/1362، صص 2 و 3، بغداد - خبرگزاری رویتر، 18/8/1362.
در همین حال، ویلیام ریو گزارشگر بخش شرقی بی‌بی‌سی، در گزارشی با اشاره به تلاش‌های عراق برای ارتقای موقعیت ضعیف خود در موازنه نظامی با ایران که شامل استفاده احتمالی این کشور از هواپیماهای سوپراتاندارد می‌شود، گفت: «کارشناسان نسبت به کارایی جنگنده‌های سوپراتاندارد در جنگ ایران و عراق اختلاف‌نظر دارند [و نیز] نظرات پیرامون واکنش احتمالی ایران در قبال استفاده عراق از جنگنده‌های مزبور در جنگ متفاوت است.» وی سپس به سطح تهدیدات دو طرف در منطقه خلیج‌فارس اشاره و خاطرنشان کرد: «هنوز ادعاهای اخیر ایران و عراق پیرامون مورد هدف قراردادن کشتی‌های جنگی یکدیگر، خطر بسته‌شدن احتمالی تنگه هرمز - که مورد نگرانی محافل بین‌المللی و علی‌الخصوص ممالک حوزه خلیج‌فارس است - را افزایش نداده است.»(1)
1
تحرک نیروهای گارد ریاست‌جمهوری عراق در منطقه پنجوین امروز موضوع چند گزارش خبری و تفسیری بود.
رادیو بغداد در گزارشی با اشاره به دیدار صدام حسین رئیس‌جمهور و فرمانده کل نیروهای مسلح عراق با فرماندهان گارد جمهوری و نیروهای ویژه ارتش این کشور که از منطقه پنجوین بازگشته بودند، گفت: «در مراسم استقبال [از] قهرمانان مزبور سپهبد ستاد عدنان خیرالله معاون فرمانده کل نیروهای مسلح [و] وزیر دفاع، و سپهبد ستاد عبدالجبار [شنشل] رئیس ستاد ارتش و جمع کثیری از مردم شرکت داشتند.»(2)
همچنین خبرگزاری عراق اظهارات یکی از افسران تیپ گارد ریاست‌جمهوی عراق را منعکس کرد که مدعی شد: «نیروی تحت فرماندهی‌اش توانستند پس از نابودی نیروهای ایرانی مستقر بر یکی از بلندی‌های منطقه پنجوین این بلندی را با موفقیت به تصرف خود درآورند.» به گفته این نظامی عراقی «این نیرو عصر روز جمعه گذشته به این بلندی حمله کرده و تا غروب آفتاب واحدهای ایرانی مستقر بر آن را کنار زدند و بر روی آن مستقر شدند.»(3)-(4)
دراین‌حال، رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی از "آخرین تحولات جنگ ایران و عراق" یکی از قابل‌توجه‌ترین این تحولات را استقرار لشکر ویژه گارد ریاست‌جمهوری عراق در جبهه شمالی دانسته و گفت: «دراین‌رابطه رهبران ایران ادعا می‌کنند که اقدام مذکور نمایانگر آن است که ارتش عراق به‌خاطر تلفات سنگین اخیر دچار کمبود نفرات شده است.» این گزارش ضمن تأیید پیشرفتهای ناشی‌از حملات اخیر ایران در مناطق شمالی جنگ افزود: «اما هرچند دولت
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 18/8/1362، صص 14 - 12، رادیو بی‌بی‌سی، 17/8/1362.
2) همان، ص3، رادیو بغداد، 17/8/1362.
3) این فرمانده عراقی احتمالاً به بازپسگیری ارتفاعات 1900 و 1904 کانی‌مانگا اشاره دارد که روز شنبه 14/8/1362 به تصرف نیروهای عراقی درآمد. (ر.ک: روزشمار 14/8/1362)
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 234، 18/8/1362، ص2، بغداد - خبرگزاری عراق، 17/8/1362.
ایران مدعی است که افراد ارتش این کشور پنجوین را محاصره کردهاند، ولی درعین‌حال اذعان داشته است که این شهر هنوز تحت اشغال ارتش ایران درنیامده است.» گزارشگر بی‌بی‌سی همچنین اضافه کرد: «به نظر می‌رسد روند جنگ چندان به نفع نیروی پیاده‌نظام عراق نمی‌چرخد، اما به‌هرحال عراق دست به یک رشته حملات سنگین علیه مواضع غیرنظامی ایران زده که در جریان آن چهار شهر ایران هدف بمباران جنگنده‌های عراق قرار گرفته است.»(1)
1
درحالی‌که انتشار اخبار و گزارش‌ها درباره حملات اخیر عراق به مناطق غیرنظامی و مسکونی ایران ادامه دارد، نماینده دائم ایران در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان تصاویر ویرانی‌های ناشی‌از حملات عراق به این مناطق را به وی ارائه داد. سعید رجایی خراسانی در این نامه اعلام کرد: «... بنا به اطلاع دولت متبوعم، تصاویری که افشاگر حملات رژیم جنایتکار عراق در حمله به مردم بیگناه شهرهای دزفول، مریوان و اندیمشک و تخریبی که این رژیم باعث شده را به پیوست ارسال می‌نمایم.» درپیوست نامه نماینده دائم ایران در سازمان ملل 4 عکس از مناطق مسکونی تخریب‌شده با توضیحات مربوط به آن در زیرنویس ارائه شده است.(2)
در همین حال، در ادامه انتشار گزارش‌ها از حملات عراق به مراکز جمعیتی ایران، خبرگزاری رویتر در گزارشی از خبرنگار اعزامی خود به بهبهان که از آثار حمله موشکی عراق به این شهر بازدید کرده، نوشت: «این حملات احتمالاً به‌منظور تضعیف روحیه ایرانیان و تحت فشار قراردادن دولت ایران به‌منظور موافقت با پایان‌دادن به این جنگ 37 ماهه صورت گرفته است، لکن این حملات تاکنون تنها اتخاذ یک موضع سخت‌تری را ازسوی تهران موجب شده و به ایران نیز یک شانس تبلیغاتی داده که از رهبری عراق تصویری به‌عنوان قاتلین غیرنظامیان ترسیم نماید. عراق غالباً اظهار داشته حملاتش علیه شهرهای ایران در اقدامی تلافیجویانه علیه حملات ایران به هدف‌های غیرنظامی عراق صورت گرفته است، [اما] هیئت منتخب سازمان ملل تنها هیئت مستقل به‌منظور بازدید خسارات وارده بر مناطق غیرنظامی که در ماه می از ایران و عراق بازدید کرد، اعلام داشت شهرهای ایران بیش از شهرهای عراق خسارت دیده‌اند.»(3)-(4)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 18/8/1362، صص 14 - 12، رادیو بی‌بی‌سی، 17/8/1362.
2) مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، ترجمه محمدعلی خرمی، جلد 2، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، صص 144 - 140
3) تاریخ درج گزارش در نشریه خبرگزاری جمهوری اسلامی 25/8/1362 می‌باشد، اما باتوجه‌به مطالب ذکرشده در گزارش به‌ویژه درارتباط‌با تشییع جنازه شهدای حمله موشکی بهبهان، قاعدتاً زمان تهیه این گزارش 15/8/1362 است که با درنظرگرفتن تأخیر احتمالی یک یا دو روزه در مخابره و انتشار گزارش، ترجیح داده شد این خبر در روزشمار امروز آورده شود.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 242، 26/8/1362، ص3، بهبهان - خبرگزاری رویتر، 25/8/1362.
1
به‌دنبال حملات شیمیایی روز گذشته عراق در منطقه عملیاتی والفجر4، تعداد 70 نفر دیگر از مصدومان این حملات به‌منظور اقدامات درمانی بیشتر به تهران انتقال یافتند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از تبریز، این تعداد که درپی حمله شیمیایی دیروز هواپیماهای عراقی به منطقه شیخ‌لر به ناراحتی چشم، سوختگی پوستی و سوزش ریه مبتلا شده بودند بعدازظهر امروز پس از انتقال به شهرستان مراغه و انجام درمان‌های اولیه به بیمارستان لقمان‌الدوله تهران منتقل شدند. این خبرگزاری همچنین اعلام کرد: «به گفته مسئولین ستاد تخلیه مجروحین و مصدومین مراغه در این بمباران که شبیه بمباران منطقه باینجان بانه بود از ماده فسفرداری استفاده شد که ضمن سوزش چشم و ریه و سوختگی پوستی یکی از لایه‌های چشم را نیز سوزانیده است.»(1)
2
امام خمینی در بیاناتی ضمن تبیین اوضاع فرهنگ و هنر در دوران حکومت رژیم پهلوی، بر اهمیت تلاش درمورد وظایف وزارت ارشاد اسلامی و بهره‌گیری از نیروی جوان کشور دراین‌زمینه تأکید کردند.
رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی امروز در جمع سیدمحمد خاتمی وزیر ارشاد اسلامی، قائم‌مقام، معاونان و مسئولان بخش‌های مختلف این وزارتخانه با بیان اینکه اقدامات در حوزه فرهنگ را باید از زیر صفر آغاز کرد، اظهار کردند: «در طول مدت شاهنشاهی و خصوصاً در دو زمان اخیر، همه‌چیز و خصوصاً افکار جوان‌ها را به عقب برده‌اند، به‌طوری‌که آنها که تحصیل کرده بودند و می‌خواستند بگویند ما متجدد هستیم، حتماً تجدد را به این معنا می‌دانستند که بی‌بندوبار باشند و این معنا به‌واسطه تبلیغات داخلی و خارجی و روزنامه‌ها چنان در ذهنشان متمرکز شده بود که تجدد یعنی همه‌چیز شکلش خارجی باشد و مثل اینکه غیر از این شکل زندگی‌کردن امکان ندارد، که اگر شما بخواهید این وضع را عوض کنید و افکار را به جایی برسانید که به راه صحیح بیفتند مدت طولانی لازم دارد.»
رهبر انقلاب همچنین افزودند: «در رژیم سابق تمام چیزها خصوصاً فرهنگ و هنر، محتوایش عوض شده بود؛ یعنی کسی که نام سینما را می‌شنید خیال می‌کرد که آنجا باید مرکز فساد و سوء اخلاق و مرکز مخالفت با همه‌چیز باشد و یا کلمه تئاتر در ذهن انسان چیز مبتذلی بود که از آن بهرۀ فساد برده شود، هکذا همه‌چیز دیگر و عمده این است که ما ذهن این جوان‌ها و حتی پیرها و روشنفکرنماها را آماده کنیم که ما خودمان آدم هستیم و این‌طور نیست که در همه‌چیز دستمان را پیش دیگران دراز کنیم و حتی اخلاق و زبانمان را نیز از آنها یاد بگیریم.»
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 234، 18/8/1362، صص 4 و 5، تبریز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/8/1362.
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی با اشاره به تلاش‌هایی که در دوران قبل از انقلاب برای القای عقب‌افتادگی اسلام صورت می‌گرفت، خاطرنشان کردند: «عده‌ای هم به نام "فرهنگ ایران باستان" از اسلام فرار می‌کردند. ... درصورتی‌که اروپایی‌ها و دانشمندان اروپا هم قائل به این مطلب‌اند که تمدن اسلام مقدم بر سایر تمدن‌هاست و در سابق به هریک از ایرانیان از کودکی تزریق می‌شد که باید همه‌چیز از اروپا گرفته شود و ارزش‌های انسانی به هرچه بیشتر فرنگی‌شدن است و باید از سر تا پا فرنگی شویم و این آقایان نمی‌نشینند و مقایسه کنند که در تمام مسائل بین فرهنگ اسلام و فرهنگ‌های دیگر چه تفاوت‌هایی است. و آیا به‌صرف اینکه اسلام از عرب آمده ما باید با آن مخالفت کنیم و آیا این همان نژادپرستی نیست که اروپایی‌ها می‌خواهند به‌وسیله آن ما را به استعمار بکشند و بین طوایف عرب و عجم و ترک جدایی بیندازند؟»
امام خمینی آن‌گاه تأکید کردند: «بنابراین، مدت‌ها باید زحمت بکشیم و باور کنیم که خودمان دارای یک فرهنگ بزرگ انسانی با ارزش‌های اسلامی هستیم و اگر امروز کمبود نیروی انسانی هست به‌خاطر همین است که افکار به آن طرز تفکر عادت کرده بود. لذا ساختن تئاتری که مطابق با اخلاق انسانی - اسلامی باشد زحمت دارد و سینما هم اگر بخواهد چنین باشد نیازمند به صرف مدت‌ها وقت است. و هرگز در متن سینما و تئاتر نوشته نشده است که باید مرکز فساد باشند و هنر آنها هم که عبارت بود از چیزهای مبتذل، جز این نبود که افراد و جوانان ما را در دانشگاه‌ها و خارج و داخل طوری تربیت کنند که همه را منحرف سازد.»
ایشان افزودند: «امیدوارم به برکت و زحمت این جوان‌ها خصوصاً در فرهنگ و وزارت ارشاد برگردیم به حال خودمان که ان‌شاءاللّه می‌توانیم و نباید مأیوس باشیم.»
رهبر انقلاب در پایان سخنان خود با اشاره به وضعیت تبلیغات خارج از کشور گفتند: «امیدوارم شما در همۀ امور موفق باشید خصوصاً راجع به تبلیغات خارج از کشور که واقعاً تأسف‌آور است. اصلاً در دنیا چه خبر است و آنها چه می‌گویند؟ رادیوهای خارجی محامد و خوبی‌های ایران را کنار گذاشته و یا به چیز دیگر برمی‌گردانند و اگر مطلب کوچکی پیدا کنند صد تا روی آن می‌گذارند و برعلیه انقلاب تبلیغ می‌کنند، درحالی‌که ما متکی به خدای تبارک و تعالی هستیم و امید است خداوند به ما محبت نموده و قصد ما را الهی کند که کسی که با خدا باشد خدا با اوست و پیروزی با اوست.»(1)
1
نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد جنگ ما برای خشکاندن ریشه تجاوز و جلوگیری از سلطه‌جویی قدرت‌های بزرگ در منطقه است. میرحسین موسوی این مطلب را در دیدار امروز خود با نیاز دیزدارویچ عضو شورای ریاست‌جمهوری ایالت بوسنی هرزگوین و
1) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، جلد 18، پاییز 1378، صص 217 - 215.
رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی، بیان کرد. وی همچنین بر اهمیت تنظیم روابط کشورهای غیرمتعهد «بر پایه اصول واقعی غیرمتعهدها» تأکید کرد. دیزدارویچ نیز در این دیدار ضمن تسلیم پیام رهبری یوگسلاوی به نخست‌وزیر، گفت: «ما انقلاب اسلامی را یک تحول عظیم و یک حرکت بزرگ که توانسته است امریکا را در هم بشکند ارزیابی می‌نماییم و اثر این تحول بزرگ در کشورهای جهان سوم و نهضت عدم‌تعهد به‌خوبی مشاهده می‌شود.»(1)
1
وزیر دفاع ایران با بیان اینکه هیچ مشکلی در بستن تنگه هرمز نداریم اعلام کرد حالا نیازی نیست دنیا بفهمد چگونه این مأموریت را انجام می‌دهیم.
روزنامه کیهان دراینباره گزارش داد: سرهنگ محمد سلیمی وزیر دفاع، در مراسم صبحگاه مشترک نیروهای نظامی و انتظامی در پادگان لشکر64 ارومیه در سخنانی گفت: «ابرقدرت‌ها فکر می‌کنند با این تهدیداتی که در منطقه به وجود می‌آورند و با این سلاح‌های استراتژیکی که دراختیار دشمن ما قرار می‌دهند و با این تقویتی که در کشورهای جنوبی خلیج‌فارس به وجود می‌آورند و با این توازن تسلیحاتی که در منطقه به وجود می‌آورد تصورشان بر این است که می‌توانند ملت ما را خسته کنند. ... آنها تصور کردهاند اگر دراختیار همسایه ما موشک قرار بدهند تا بچه‌های ما را از بین ببرد می‌توانند رخنه‌ای در خطوط دفاعی ما به وجود آورند. اینها با تبلیغاتی که درمورد سوپراتانداردها به راه انداخته‌اند و با تهدیداتی که در جهان به راه انداخته‌اند فکر می‌کنند می‌توانند افکار ما را از غرب کشور به جنوب معطوف کنند، اما عملیات پرقدرت والفجر به‌خصوص والفجر4 چنان تودهنی به آنها زد که پشتشان را به لرزه انداخته [است].»
سرهنگ سلیمی افزود: «اینها غافل از این هستند که تنگه هرمز با موقعیت خاص خودش بزرگ‌ترین نیروی تدافعی را برای ما در منطقه به‌وجود آورده. این جنگ برای ما مواهب بسیار داشته، یکی از آنها پی‌بردن به عظمت و اهمیت این تنگه است. شاید اگر این تهدیدات پیش نمی‌آمد کسی به اهمیت تنگه توجه نمی‌کرد.» وزیر دفاع سپس تأکید کرد: «سیاست دولت جمهوری اسلامی این است که اگر کوچک‌ترین تجاوزی به منافع ملت ایران در آب‌های نیلگون خلیج‌فارس بشود ما این تنگه را آلوده و ناآرام و امنیت آن را که تا حالا دراختیار ما است، ناامن خواهیم کرد. طرح و نحوه اجرای آن باشد برای آن روزی که نیاز می‌شود. هیچ نیازی نیست الآن دنیا بفهمد ما چگونه این مأموریت را انجام می‌دهیم.
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/8/1362، ص2.
خیلی ساده و خیلی عملی با امکانات داخلی این مأموریت قابل‌اجرا است؛ فقط در یک صورت ممکن است این هدف با مشکل برخورد کند که ما در بندرعباس یک انسان و یک فرد حزب‌اللهی نداشته باشیم که این طرح را اجرا کنیم.»(1)
1
درپی کشف یک خودروی بمب‌گذاری‌شده متعلق به ارتش فرانسه در نزدیکی سفارت ایران در بیروت، رئیس مجلس شورای اسلامی ضمن محکوم‌کردن اقدام فرانسه خواستار طرح این موضوع در مجامع بین‌المللی شد. از سوی دیگر، سخنگوی نیروهای فرانسوی در بیروت دخالت این نیروها در حادثه مذکور را تکذیب کرد.
رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنانی در جلسه امروز مجلس با اشاره به خبر «سوءقصد فرانسه به سفارت جمهوری اسلامی ایران در لبنان» اظهار کرد: «این یکی از رسوایی‌های مهم برای فرانسه و چیزی شبیه رسوایی امریکا در طبس است. البته بی‌شک رسانه‌های جمعی دنیا از این مسئله ساده خواهند گذشت و آن را نادیده خواهند گرفت، اما اینکه آنها ساده می‌گذرند قضیه بسیار مهم است. یک کشوری که خودش را ابرقدرت درجه دوم می‌داند و در سازمان ملل دائماً دم از حقوق بشر می‌زند و ریاکارانه پرچم مخالفت با تروریسم را بلند می‌کند اینجا کاری می‌کند که بسیاری از اصول مسلم بین‌المللی را نقض کرده؛ اولاً دزدی پوشش هلال‌احمر که در پوشش آن بخواهد جایی را منفجر کند و ماشین را به ساختمانی برساند. این کار را یک باند تروریست کوچک هم نمی‌کند و این از فرانسه نشان نهایت ضعف و بی‌شرمی است و ثانیاً حمله‌های این‌چنین به یک سفارت آن‌هم کشوری که در سراسر دنیا خودش سفارت و مراکزی دارد این عمل از کشوری مثل فرانسه با سوابقی که مردم آن دارند بسیار زشت است و بهطورکلی اقدام به یک عمل تروریستی در یک سطح آن‌هم به‌وسیله سربازان مارک‌دار مشخص چیزی را غیر از ضعف و واماندگی در مقابل جمهوری اسلامی نشان نمی‌دهد.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سپس افزود: «مهم‌تر از اینها هماهنگی‌ای بود که فرانسه با فراریان ما و جاسوسان خودشان و ضدانقلاب محارب کرده بود که هماهنگ در کشورهای دیگری مثل انگلستان، خود فرانسه، بلژیک و هندوستان عمل کردند برای اینکه یک جریان عمومی درست کنند(2)و در داخل هم نمونه‌اش را دیده‌اید.» وی همچنین گفت: «ما از وجدان‌های بیدار دنیا می‌خواهیم که از این مسئله به‌آسانی نگذرند و در مجامع بین‌المللی مخصوصاً سازمان ملل این
مسئله را مطرح کنند.» رئیس مجلس خاطرنشان کرد: «اگر امروز فرانسه با این پررویی دست به چنین عمل تروریستی بزند، هیچ کشوری در آینده نمی‌تواند از تروریست‌هایی که در سراسر دنیا وجود دارند در امان باشد. البته خودمان را به این مسائل آلوده نمی‌کنیم اما به دنیا هشدار می‌دهیم که این عمل امنیت بسیاری از مراکز سیاسی را در سراسر دنیا به خطر می‌اندازد.»(1)
در همین حال، خبرگزاری فرانسه در گزارشی با انعکاس اظهارات رئیس مجلس شورای اسلامی آورد: «حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس ایران، صبح امروز در پارلمان این کشور اعلام کرد حمله فرانسه به سفارت ایران در بیروت درحالی‌که خود، سفارتخانه‌ها و هیئت‌های سیاسی متعدد در تمام دنیا دارد بسیار ناگوار است.» خبرگزاری فرانسه پس از اشاره به بخش‌های دیگری از سخنان رئیس مجلس یادآور شد: «ایران روز گذشته نیروهای فرانسوی در لبنان را متهم کرد که سعی داشته‌اند سفارت ایران در بیروت را منفجر کنند. از سوی دیگر، صبح امروز از منابع سیاسی کسب اطلاع شد ایرانیان شفاهاً علیه اشغال دفاتر هواپیمایی ملی ایران در پاریس ازسوی مخالفین دولت ایران اعتراض کردند و فرانسه را متهم کردند که از تروریست‌ها حمایت می‌کنند.»(2)
این خبرگزاری همچنین در گزارش دیگری به احضار کاردار سفارت فرانسه به وزارت امور خارجه ایران به‌منظور اعتراض به «توطئه غیرانسانی نیروهای فرانسوی» اشاره کرد و سپس به نقل از سخنگوی نیروهای فرانسوی مستقر در بیروت اعلام کرد: «هیچ‌یک از جیپ‌های نیروهای فرانسوی به سرقت نرفته و نیروهای فرانسوی به‌هیچ‌وجه در ماجرای سفارت ایران دخالت نداشته‌اند.»(3)به گزارش خبرگزاری فرانسه سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور نیز گفته است: «این اتهامات منطقی نیستند و نمی‌توانند کسی را فریب دهند.»(4)
1
به‌دنبال طرح استیضاح وزیر کشور در جلسه مورخ 15 آبان مجلس شورای اسلامی و پس از استماع سخنان موافقان استیضاح و پاسخ‌های وزیر کشور در دو جلسه علنی مجلس، نمایندگان سرانجام امروز با اکثریت آرا به وزیر کشور رأی اعتماد دادند. روزنامه جمهوری اسلامی دراینباره گزارش داد: طرح استیضاح وزیر کشور با امضای 49 نماینده به مجلس ارائه شد و تعدادی از نمایندگان امضاکننده این طرح در جلسات علنی پانزدهم و هفدهم آبان (امروز) به تشریح موارد مذکور در متن استیضاح پرداختند. برخی از این موارد عبارت‌اند از: تخلفات برخی از استانداری‌ها و فرمانداری‌ها و دوایر وابسته به وزارت کشور ازجمله دخالت شورای‌عالی استانداری خوزستان در امور مربوط به روحانیت استان و سپاه آبادان؛ ضعف مدیریت استانداری آذربایجان‌غربی در رفع کمبود آرد و نان مورد نیاز این استان؛ نابسامانی‌های موجود در میان جنگ‌زدگان در زمینه‌های اسکان، بهداشت و اشتغال؛ تخلفات شهرداری تهران؛ «بی‌توجهی به مقام شامخ ولایت» درمورد احکام ثانویه؛ «ایجاد یأس و بدبینی و بی‌تفاوتی در
مردم دراثر عدم اجرای قانون»؛ «تبعیض بین مسئولین دولتی و مردم»؛ «پیامدهای ناهنجار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ناشی‌از واگذاری بی‌رویه زمین»؛ قانون احزاب؛ قانون شوراها؛ بی‌توجهی به تذکرات نمایندگان و ضعف مدیریت وزیر کشور.
گزارش روزنامة جمهوری اسلامی از جلسه امروز مجلس حاکی است: در ادامه دستورکار رسیدگی به استیضاح وزیر کشور، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس، ضمن سخنانی در دفاع از وزیر کشور با اشاره به استقلال عمل نمایندگان در طرح استیضاح گفت: «یک واقعیت الآن در کشورمان وجود دارد و در مجلس هم می‌بینیم به‌عنوان کسی که مرجع خیلی مراجعات هستم [که] یک توقعاتی، انتظاراتی گاهی در نمایندگان یا ائمه جمعه، شخصیت‌های روحانی وجود دارد که گاهی بیش از حد قانون است؛ یعنی یک چیزی را از مجری می‌خواهند و مجری هم دچار یک تضادی واقع می‌شود. ازطرفی مسئولی را نصب کرده باید از آن حمایت کند [چون] اگر بنا شود رئیس یک دستگاه اجرایی نسبت به افراد زیردست خود حمایت لازم را نکند و یا صرف یک مراجعه و یا چند مراجعه نسبت به آنها سخت‌گیری کند و آنها را تضعیف کند مخصوصاً کاری مثل کار وزارت کشور [دراین‌صورت] مجری [و] هیچ مسئولی احساس امنیت و شجاعت کار را نمی‌کند.»
رئیس مجلس در ادامه سخنان خود با اشاره به نظرهای موافق و مخالف نمایندگان مجلس درمورد عملکرد استانداران گفت: «حرف‌هایی که آقایان گفتند به شخص آقای ناطق [نوری] به‌عنوان وزیر کشور متوجه شود. مسائلی گفته‌اند از شهرداری، از استانداری یعنی استانداری‌ها بعضی از آنها عزل شدند و یا استعفا دادند و این‌طور که ایشان توضیح دادند در موقع خودش هم عمل شده است. باز به این استیضاح کشیده و بااینکه آقایان می‌دانند آنها عزل شدند و یا اینکه استعفا دادند و رفتند و اسنادی که ایشان خواندند قانع‌کننده بود که ایشان در حد لازم اقدام کردهاند.» وی افزود: «کل اصل دفاع من برای این است که فکر می‌کنم که نبودن آقای ناطق [نوری] الآن در هیئت دولت ضرر عمده‌ای برای انقلاب دارد و فکر نمی‌کنم که نمایندگان این را با این توضیحاتی که عرض می‌کنم بخواهند تحمل کنند.»
پس از توضیحات رئیس مجلس، وزیر کشور به ادامه پاسخ به موارد استیضاح - که از جلسه قبل ناتمام مانده بود - پرداخت. وی در بخشی از سخنان خود متن نامه فرمانده سپاه خطاب به رئیس مجلس شورای اسلامی درباره یکی از موضوعات مطرح‌شده در اظهارات استیضاح‌کنندگان را به
این شرح قرائت کرد: «به پیوست گزارش منطقه 8 سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درارتباط‌با سپاه منطقه که همه دور از حقیقت در برنامه استیضاح وزیر کشور [مطرح] شده است، جهت اطلاع و استماع نمایندگان ارسال می‌گردد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ضمن اعتقاد به اینکه مجلس شورای اسلامی در رأس همه امور بوده و بعد از ولایت فقیه بالاترین مرجع تصمیم‌گیری در کشور است از اینکه در شرایطی که رزمندگان اسلام درحال نبرد و فتح سنگرها یکی پس از دیگری هستند از طرح چنین مسائلی آن‌هم به‌طور یک‌طرفه از تریبون مجلس متأسف بوده و ضمن اعتراض به دخالت غیرقانونی بعضی نمایندگان مجلس در این منطقه امیدوار است که پیگیری مجدانه و رسیدگی به این مسئله ازطریق مجلس محترم شورای اسلامی صورت پذیرد.»(1)
گفتنی است در جلسه روز 15 آبان نیز علی‌اکبر ناطق نوری وزیر کشور، در دفاعیات خود ضمن اشاره به این نکته که مسئولیت وزارت کشور را در شرایطی پذیرفته که «جو ترور و وحشت، کشور را فراگرفته بود و هرروز ترورهایی در تهران انجام می‌شد»، افزود: «تنها و تنها پذیرفتن پست وزارت برای انجام وظیفه و احساس مسئولیتی بود که در آن وضع بحرانی نمودم.» وی با اشاره به آنچه مشکلات به‌جامانده از نظام گذشته در دستگاه‌های دولتی اعم از رشوه، کم‌کاری و وجود ضوابط دست‌وپاگیر خواند، گفت که برای اصلاح این وضع از عناصر نهادهای انقلابی در اداره کشور از سطح وزارت تا بخشداری و «از مدیریت تا بایگانی» دعوت به همکاری کرده است. ناطق نوری سپس تصریح کرد: «امروز قریب به اتفاق مسئولین در سطح استانداری‌ها، فرمانداری‌ها، بخشداری‌ها، مدیران کل وزارتخانه‌ها در استان‌های مختلف، از جوان‌های سپاهی و جهادی و دانشگاهی مسلمان هستند که براساس وظیفه اسلامی انقلابی خود این‌چنین کارها را پذیرفته‌اند.»
وزیر کشور همچنین خاطرنشان کرد: «دررابطه‌با استانداران، فرمانداران و بخشداران اضافه می‌کنم که به‌غیراز مسئولیت خود که نمایندگی سیاسی دولت است، مسئولیت‌های وزارتخانه‌هایی مثل بازرگانی، کشاورزی و غیره [را] نیز بر دوش دارند. برادران و خواهران، خوب می‌دانید که وزارت بازرگانی در اکثر شهرها دفتر و مدیر ندارد و این فرمانداری است که جای آنان کار می‌کند، بار آنان را بر دوش می‌کشد و تبدیل به یک سوپرمارکت شده است. البته ضرورت انقلاب اقتضا می‌نمود و هنوز نیز اقتضا می‌کند بار را به دوش بگیرند تا انشاءالله دفاتر سایر وزارتخانه‌ها تأسیس شود و مسئولیت خودشان را [به‌عهده] بگیرند.»
ناطق نوری در ادامه سخنان خود در این جلسه ضمن اشاره به مشکلات توزیع کالا و ارزاق عمومی در شرایطی که وزارت کشور فاقد ردیف بودجه‌ای برای تأمین نیرو و امکانات مورد نیاز دراین‌زمینه است، به‌طور تلویحی بخشی از مشکلات و تخلفات مورد اشاره نمایندگان موافق استیضاح را نتیجۀ درگیری ناخواسته فرمانداری‌ها و بخشداری‌ها با مسئله توزیع دانسته و سپس به سایر مسائل و مشکلات عنوان‌شده ازسوی استیضاح‌کنندگان پاسخ داد.(2)
به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، امروز و در پایان جلسه استیضاح، رأی‌گیری به عمل آمد و وزیر کشور با 146 رأی موافق، 72 رأی مخالف و 13 رأی ممتنع از مجلس شورای اسلامی رأی اعتماد گرفت.(1)یادآور می‌گردد صادق خلخالی، سیدعبدالله واحد موسوی لاری، سیدمحسن موسوی تبریزی، محسن رهامی، سیدکاظم اکرمی، عطاءالله مهاجرانی، رشیدیان، حسین هاشمیان، فؤاد کریمی، سازگارنژاد، محمدحسن دانش آشتیانی، لطیف صفری و ایرج صفاتی دزفولی ازجمله نمایندگانی بودند که طرح استیضاح را امضا کرده بودند(2)همچنین در خلال دو جلسه استیضاح تا پیش از رأی‌گیری، 3 نفر از نمایندگان امضاکننده شامل الله بداشتی، سیدمحمدحسین محمدی و عطاءالله مهاجرانی انصراف خود را از استیضاح به رئیس مجلس اعلام کردند(3)
1
سفیر ژاپن در دیدار با رئیس مجلس شورای اسلامی خواستار خویشتن‌داری ایران در خلیج‌فارس شد. در همین حال مشکلات دیپلماسی ژاپن برای تأثیرگذاری بر روند رویدادها در جنگ ایران و عراق مورد بررسی دو روزنامه پرتیراژ امریکایی قرار گرفت.
امروز سفیر ژاپن در دیدار با حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، ضمن اظهار علاقه به گسترش روابط دو کشور خواستار عملی‌نشدن تهدید ایران به بستن تنگه هرمز شد.(4)
همچنین رادیو امریکا در گزارشی به نقل از نشریه اقتصادی و مالی وال استریت ژورنال اعلام کرد: «همگام با افزایش میزان مخاطرات جنگ ایران و عراق برای منافع چند میلیاردی ژاپن در منطقه خلیج‌فارس، مقام‌های توکیو به‌خاطر تخفیف التهاب جنگ سه‌ساله با بی‌میلی به فعالیت‌های دیپلماتیک کشیده می‌شوند.» به نوشته این روزنامه «ژاپن برای حفظ منافع و مصالح بازرگانی خود در ایران به تلاش افتاده است. ... [به این دلیل که] برای تأمین نیازمندی‌های نفتی خود بیش از هر منبع دیگر به ایران وابسته است. ... اگرچه ارزش مبادلات بازرگانی ژاپن با عراق از یک میلیارد دلار در سال تجاوز نمی‌کند، بااین‌همه ژاپن به‌خاطر ناخشنودی احتمالی هواداران عراق در میان کشورهای عربی ازجمله عربستان سعودی و امارات عربی متحده از جانب‌گیری در جنگ خلیج‌فارس خودداری می‌کند.»
این روزنامه در ادامه آورده است: «بااینکه چند شرکت ژاپنی برای تکمیل طرح [ساخت مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی] انتخاب شده‌اند، بااین‌همه به‌خاطر تهدیدهای عراق چنین به نظر می‌رسد که اعزام کارکنان ژاپنی به محل بنا به ملاحظات ایمنی و امنیتی بازهم به تعویق خواهد افتاد. از سوی دیگر، دولت ژاپن برای تسهیل پیگیری ساختمان مجتمع پتروشیمی ایران و ژاپن 5 درصد مالکیت آن را خریداری کرده و برای گروه میتسویی شریک ژاپنی مجتمع پتروشیمی، تسهیلات اعتباری بیشتری را فراهم آورده است.» به نوشته وال استریت ژورنال، مجتمع مذکور «سرآمد تأسیسات پتروشیمی در خاورمیانه [غرب آسیا] و یکی از بزرگ‌ترین این‌گونه تأسیسات در دنیا است و به گفته مقام‌های ایران
در نخستین سال بهره‌برداری، 100 میلیون دلار بر تولید ناخالص ملی خواهد افزود.»(1)
علاوه‌براین، روزنامه کریستین ساینس مانیتور نیز دراینباره آورده است: «ژاپن به‌تازگی دریافته است که دست‌یافتن به نفوذی در خاورمیانه [غرب آسیا] تا چه اندازه برای یک قدرت خارجی دشوار است.» به نوشته این روزنامه شینتارو آبه وزیر امور خارجه ژاپن، که در ابتدا هشدار عراق (برای حمله به تأسیسات پتروشیمی ایران و ژاپن) را واجد «عنصر یک جنگ روانی» با هدف وادارکردن ژاپن به تحمیل فشار به ایران برای پایان‌دادن به جنگ ازطریق مذاکره ارزیابی کرده بود با دریافت دومین هشدار عراق، این تهدید را جدی گرفت و معاون خود را به منطقه فرستاد. آبه با وجود شکست مأموریت معاون خود «هنوز می‌گوید که به اعتقاد او عراق می‌کوشد از حمله به مجتمع پتروشیمی خودداری ورزد تا مناسبات دوستانه‌اش را با ژاپن حفظ کند.» ساینس مانیتور به نقل از "منابع دیپلماتیک" افزوده است: «اگر عراق درخواست‌های پیاپی آبه را نادیده بگیرد و تهدیدش را در بمباران مجتمع به اجرا بگذارد، وی با آبروریزی زیادی روبه‌رو خواهد شد. در همین حال به گفته این منابع، دولت توکیو باید این واقعیت را درک کند که تقریباً به‌طور کامل از ابزار لازم برای نفوذ در رویدادهای منطقه بی‌بهره است.»(2)
1
وزیر بازرگانی انگلیس در پایان دیدار خود از بغداد از همکاری شرکت‌های انگلیسی در ساخت خط لوله جدید صادرات نفت عراق خبر داد. هم‌زمان وزیر مشاور در امور خارجی یونان نیز در چارچوب روابط اقتصادی و بازرگانی این کشور با عراق راهی بغداد شد.
پل شانون وزیر بازرگانی انگلیس، در مصاحبه با خبرگزاری رویتر گفت: «انتظار دارد شرکت‌های انگلیسی 25 درصد در کنسرسیومی که ساختن این خط لوله را به‌عهده گرفته سهیم بشوند.» رویتر افزود: «کشورهای امریکا، فرانسه، آلمان‌غربی و ژاپن جزء این کنسرسیوم هستند.» به گفته این خبرگزاری «این خط لوله حوزه‌های نفتی عراق در جنوب این کشور را به خط لوله‌ای که نفت عربستان را به بندر سعودی ینبع در دریای احمر منتقل می‌کند، متصل خواهد کرد و حجم تولید نفت عراق را به دو برابر؛ یعنی حدود 5/1 میلیون بشکه در روز افزایش خواهد داد.»(3)
امروز همچنین خبرگزاری فرانسه از آتن گزارش داد: کارلوس پاپولیاس وزیر مشاور در امور خارجی یونان که مسئولیت روابط این کشور با جهان عرب را نیز در دولت یونان برعهده دارد، برای یک دیدار رسمی دوروزه از عراق عازم بغداد شد. این خبرگزاری به نقل از منابع رسمی در آتن گفت: «پاپولیاس در این سفر با مقامات عراقی درمورد مسائل منطقه و جنگ ایران و عراق گفت‌وگو خواهد کرد.» خبرگزاری فرانسه افزود: «علاوه‌براین، وزیر مشاور یونان که در این سفر توسط یک هیئت بلندپایه اقتصادی و بازرگانان یونانی همراهی می‌شود، در بغداد درباره روابط اقتصادی و بازرگانی میان دو کشور و به‌ویژه شرکت‌های یونانی مستقر در عراق مذاکره می‌کند.»(4)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 18/8/1362، صص 10 و 11، رادیو امریکا، 17/8/1362، به نقل از روزنامه امریکایی وال استریت ژورنال.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 235، 19/8/1362، صص 33 و 34، رادیو امریکا، 18/8/1362.
3) همان، صص 24 و 25، بغداد - خبرگزاری رویتر، 18/8/1362.
4) همان، صص 15 و 16، آتن - خبرگزاری فرانسه، 18/8/1362.
1
پاسخ عراق به قطعنامه 540 شورای امنیت سازمان ملل درباره جنگ ایران و عراق به‌عنوان سند رسمی این سازمان پذیرفته شد. در همین حال یک مقام وزارت امور خارجه پاکستان از قطعنامه مذکور به‌سبب نادیده‌گرفتن مواضع ایران انتقاد کرد. رادیو بغداد در گزارشی اعلام کرد: مجمع عمومی سازمان ملل متحد و شورای امنیت پاسخ رسمی عراق به قطعنامه شماره 540 شورای امنیت درباره جنگ عراق و ایران را «به‌عنوان سندی از اسناد رسمی‌اش تلقی کرد.» این رادیو اضافه کرد: «مجمع عمومی سازمان ملل متحد پاسخ عراق را که نماینده دائمی عراق در سازمان ملل متحد تقدیم کرده در جدول کار خود زیر عنوان "نتایج و آثار ناشی‌از دراز [طولانی] شدن نزاع مسلحانه میان عراق و ایران" مندرج کرده است.»(1)
دراین‌حال نیاز نایک معاون وزارت امور خارجه پاکستان، در انتقاد از قطعنامه شماره 540 شورای امنیت سازمان ملل گفت: «در این قطعنامه مواضع ایران نادیده گرفته شده است.» وی ضمن دفاع از امتناع نماینده پاکستان در دادن رأی به قطعنامه مزبور در شورای امنیت، تأکید کرد: «مطالب این قطعنامه و رأی‌گیری با عجله درمورد آن، به ضرر کوشش‌هایی است که برای حل عادلانه این مسئله انجام می‌گیرد.» معاون وزارت امور خارجه پاکستان خاطرنشان کرد که «این کشور براساس موضع بی‌طرف خود در جنگ عراق و ایران نقش سازنده‌ای در سازمان ملل برای پیشرفت در حل این مسئله ایفا نموده و اگر رأی‌گیری با عجله انجام نمی‌گرفت و پیشنهادات نماینده ایران در قطعنامه مطرح می‌شد، شاید پیشرفتی برای حل این مسئله به دست می‌آمد.» نایک یادآور شد: «سال قبل نیز پاکستان از دادن رأی پیرامون قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل درمورد جنگ عراق و ایران امتناع کرد.»(2)
2
سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس ضمن تأیید قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد درمورد جنگ ایران و عراق، بار دیگر از مجامع اسلامی و بین‌المللی خواستند به تلاش‌های خود برای پایان‌دادن به جنگ ادامه دهند. خبرگزاری آسوشیتدپرس از دوحه گزارش داد: «سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس برای حفظ آزادی کشتیرانی در منطقه خلیج‌فارس، جزئیات یک استراتژی مشترک نظامی را مورد بررسی قرار دادند.» آسوشیتدپرس به نقل از «مقام‌های مطلع» اعلام کرد که «شورا رسماً بر قطعنامه شورای امنیت مبنی‌بر ضرورت پایان جنگ و تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز صحه گذاشت، اما قرار است احتیاطاً برخی طرح‌های امنیتی به مرحله اجرا درآید.»
از سوی دیگر به گزارش خبرگزاری قطر، عیسی عزیز الکواری وزیر اطلاعات قطر و سخنگوی اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس، در یک نشست مطبوعاتی اعلام کرد که این اجلاس
«درارتباط‌با جنگ ایران و عراق به تلاش‌های میانجیگرانه [سازمان] کنفرانس اسلامی، سازمان ملل متحد، جنبش عدم‌تعهد و برخی از کشورهای عربی و تلاش خود شورای همکاری‌های خلیج‌فارس جهت ارائه یک راه‌حل صلح‌آمیز به این مخاصمات اشاره داشت.» به گفته وزیر اطلاعات قطر، این اجلاس «در پشت درهای بسته اقدام دفاعی مشترک کشورهای عضو را مورد بحث قرار داده و گزارشی نیز دراین‌مورد ازسوی کمیته نظامی این شورا قرائت شد.» وی همچنین افزود: «رهبران کشورهای عضو شورا پیشنهادات پیرامون یکپارچه‌ساختن سیاست‌های اقتصادی کشورهای عضو را مورد بحث و گفت‌وگو قرار دادند.» الکواری به نقل از دبیرکل اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس افزود: «مسئله تلاش‌های شورا جهت پایان‌دادن به اختلافات بین اعراب مورد بررسی قرار گرفت و تلاش‌های اخیر جهت میانجیگری بین بغداد و دمشق و همچنین مراکش و الجزایر که بر سر مسئله صحرای غربی با یکدیگر اختلاف دارند، مورد توجه قرار گرفت.»(1)
روزنامه گاردین (چاپ انگلیس) نیز در شماره امروز خود نوشت: «امروز پس از پایان کنفرانس معلوم خواهد شد که شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در مقابل عملی‌شدن تهدید جمهوری اسلامی درزمینه مسدودکردن تنگه هرمز از خود چه عکس‌العملی نشان خواهند داد.» به نوشته گاردین، «قدرت نظامی شش کشور عربی حوزه خلیج‌فارس درمجموع شامل 190 هزار پرسنل نظامی، 900 تانک، 350000 خودروی زرهی و 430 فروند هواپیمای جنگنده است. درعین‌حال، قدرت دریایی این کشورها درمجموع به 36 فروند ناوچه جنگی مجهز به موشکهای اگزوست بالغ می‌شود.» بااین‌حال، این روزنامه خاطرنشان ساخت: «باوجودی که کشورهای خلیج‌فارس با دخالت نظامی دولت‌های بزرگ در منطقه مخالف‌اند، اما شواهد زیادی حاکی‌از آن است که این کشورها از دخالت موقت ابرقدرت‌ها در منطقه ناراضی نبوده، آن را اقدام نسبتاً مناسبی می‌دانند.»(2)
1
محافل نزدیک به وزارت دفاع امریکا اعلام کردند مقامات امریکا مصمم‌اند در واکنش به انفجارهای بیروت، ضمن پرهیز از اقدام گسترده - که خطر شروع جنگ را خواهد داشت - مجازات‌هایی را علیه بعضی از گروه‌های شیعه طرف‌دار ایران اجرا کنند.
گزارش خبرگزاری فرانسه دراینباره حاکی است: «براساس اطلاع واصله از محافل نزدیک به پنتاگون، پاسخ امریکا به انفجارهای بیروت احتمالاً به‌صورت اقدامات انفرادی خواهد بود تا مجازات‌های دسته‌جمعی که ممکن است موجب جنگ عمومی شود.»
این خبرگزاری همچنین با اشاره به اظهارات دیروز رئیس‌جمهور امریکا مبنی‌بر پرهیز از اقدام "کورکورانه" در واکنش به انفجارهای بیروت گفت: «به نظر می‌رسد این اظهارات مؤید آن است که واشنگتن علی‌رغم تصمیم برای مجازات عاملین انفجار، قصد ندارد با کمک اسرائیل به یک
عملیات تنبیهی وسیع علیه سوریه دست زند.» خبرگزاری مذکور به نقل از یک مقام امریکایی در واشنگتن، که خواست نامش فاش نشود، اقدام تلافیجویانه امریکا را «یک دخالت محدود نظامی» در لبنان دانست زیرا به گفته این مقام امریکایی اقدام نظامی علیه یکی از دو کشور ایران و سوریه «خطر شروع جنگی را در بر خواهد داشت که نتایج آن قابل‌پیش‌بینی نیست.»(1)
بااین‌حال، رادیو کلن در بررسی احتمالات مربوط به عملیات نظامی قریب‌الوقوع امریکا در لبنان گفت: «ازجمله اهداف امریکا می‌توان به مواضع شیعیان بنیادگرا و متعصب در بعلبک در جلگه بقاع و حومه‌های جنوبی بیروت اشاره کرد.» این رادیو همچنین با اشاره به مشکل موجود بر سر راه حمله انتقام‌جویانه به مواضع ایران افزود: «بدون آگاهی سوریه که این منطقه و من‌جمله بعلبک را که مرکز پاسداران انقلاب ایران و هم‌مسلکان لبنانی آنهاست کنترل می‌کنند، کاری صورت نگرفته و نمی‌تواند بگیرد.» کلن در پایان با اشاره به مناطق تحت نفوذ سوریه و رژیم صهیونیستی در لبنان پیش‌بینی کرد حتی اگر امید اندکی برای امریکا ازنظر حل اختلافات داخلی لبنان باقی بماند، این امر موجب ازبین‌رفتن تکیه‌گاه‌های قدرت و نفوذ اسرائیل و سوریه در لبنان نخواهد شد.(2)
1
تلاش هیئت اعزامی اعراب به دمشق برای بحث درمورد استقرار آتش‌بس در درگیری‌های طرف‌داران و مخالفان عرفات در شمال لبنان به جایی نرسید. درعین‌حال برخی نشانه‌ها از احتمال توافقِ آتش‌بس با انجام ترتیباتی برای خروج یاسر عرفات از لبنان حکایت دارد.
جک تامسون خبرنگار اعزامی رادیو بی‌بی‌سی به دوحه، محل برگزاری اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس، در گزارشی با اشاره به سفر روز گذشته «هیئتی متشکل از وزیران ارشد عربستان سعودی، کویت، الجزایر، تونس و یمن شمالی» به دمشق به‌منظور ترغیب حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، به پایان‌دادن به جنگ میان جناح‌های فلسطینی رقیب در داخل و اطراف بندر طرابلس، گفت: «آشکار است که کشورهای میانه‌روی عرب که از رهبری آقای عرفات حمایت می‌کنند پرزیدنت حافظ اسد را بیش‌ازپیش زیر فشار گذاشته‌اند. ... اما از لحن تفسیرهایی که رسانه‌های خبری رسمی سوریه در 24 ساعت گذشته پخش کردهاند چنین برمیآید که پرزیدنت اسد به‌هیچ‌وجه تمایلی ندارد به حمایت خود از جناح‌های مخالف آقای عرفات خاتمه دهد.»
خبرنگار بی‌بی‌سی در ادامه به سفر خالد الحسن یکی از مسئولان ارشد سازمان آزادی‌بخش فلسطین به دوحه و درخواست وی از رهبران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس برای نجات عرفات «از یک شکست نظامی تحقیرآمیز در لبنان» اشاره کرد و افزود: «کار اجلاس سران در دوحه که قرار بود به بررسی تهدید امنیت خلیج‌فارس ازسوی جنگ ایران و عراق بپردازد، اکنون تحت‌الشعاع موضوع دودستگی در درون سازمان آزادی‌بخش فلسطین قرار گرفته است.»(3)
امروز همچنین دبیرکل سازمان ملل با انتشار بیانیه‌ای «خواستار برقراری فوری آتش‌بس میان
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 235، 19/8/1362، صص 21 و 22، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 18/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 234، 18/8/1362، صص 20 و 21، رادیو کلن، 17/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 18/8/1362، صص 15 و 16، رادیو بی‌بی‌سی، 17/8/1362.
فلسطینی‌های متخاصم در طرابلس لبنان شد.» خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داد: پارلمان کویت در اجلاس امروز خود «تصمیم گرفت که کمک‌های مالی خود به سوریه را به‌دلیل اتخاذ مواضع علیه عرفات ازطرف این کشور قطع کند و از سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس خواست اقدام مشابهی به عمل آورند.» آسوشیتدپرس یادآور شد: «حجم کمک‌های کویت به سوریه به 265 میلیون دلار در سال بالغ می‌شود.»(1)
1) روزنامه کیهان، 18/8/1362، ص24.
1
درپی تصمیم روز گذشته فرماندهان عملیاتی برای ادامه مرحله سوم عملیات والفجر٤ در غرب ارتفاعات کانی‌مانگا و در وهله اول تصرف یال‌های غربی شاخ تارچر (1680 و 1740) و پیشروی در جاده چوارتا - نالپاریز، امروز محمدابراهیم همت فرمانده لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)، که اجرای عملیات در ارتفاعات تا جاده مذکور را بر عهده داشت، با حضور در قرارگاه فرماندهی خاتم در دره تفی(1)طرح مانور این لشکر را تشریح کرد.
همت در تشریح مانور یگان خود، با بیان اینکه علاوه‌بر یال‌های غربی شاخ تارچر در نظر دارد برای تصرف ارتفاع 1904 و یال غربی آن نیز اقدام کند، افزود: عراقی‌ها از یال غربی 1904؛ یعنی ارتفاع 1700 روی یال‌های غربی شاخ تارچر تسلط دید و تیر دارند، درنتیجه برای تثبیت یال‌های غربی شاخ تارچر باید این ارتفاع (1700) نیز تصرف شود و تصرف ارتفاع 1700 نیز بدون تصرف 1904 مقدور نیست. وی همچنین اعتقاد داشت
1) در این جلسه غلامعلی رشید، عزیز جعفری، غلامحسین بشردوست، محمدابراهیم همت، مهدی زین‌الدین و حسین خرازی شرکت داشتند.
که خط پدافندی مطمئن و مستحکم باید از یال‌های غربی ارتفاع 1904 به‌سمت غرب ادامه یابد.
براساس طرح مانور، در یال‌های غربی شاخ تارچر، ارتفاع 1904 و یال غربی آن (1700) درمجموع ٦ گردان شامل ٣ گردان مانوری از لشکر27 حضرت رسول(ص) و ١ گردان مانوری از تیپ3 لشکر٢٨ کردستان ارتش وارد عمل می‌شوند و با هریک از یگان‌های مذکور یک گردان احتیاط نیز در نظر گرفته شده است.(1)
مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز ضمن اشاره به اقدامات دشمن در ایجاد انواع استحکامات و موانع (مین‌گذاری، کشیدن سیم‌خاردار و...) در دره میانه و منطقه هدف این یگان، توضیح داد که برای تصرف اهداف این لشکر، ٣ گردان در نظر گرفته شده است و قرار است ١ گردان نیز از تیپ١ لشکر٢٨ کردستان همپای گردان‌های این لشکر در غرب کانی‌مانگا از ارتفاعات غربی به‌سمت جاده چوارتا - نالپاریز و سپس تا جنوب کلزآسیاب به اجرای مانور بپردازد(2)
پس از این جلسه و درحالی‌که یگان‌های خودی مشغول کسب آمادگی برای اجرای عملیات در شب آینده بودند، از خط مقدم منطقه غرب کانی‌مانگا خبر رسید که نیروهای عراقی ارتفاع شمال‌غربی دره میانه را خالی کرده و چند کیلومتر دورتر در ارتفاع جنوب‌غربی دره میانه مستقر شده‌اند.(3)به بیان دیگر، ارتش عراق با این اقدام خط خود را در این منطقه صاف کرد. درحقیقت فرماندهان عراقی باتوجه‌به عملیات دو شب پیش نیروهای خودی در این منطقه که طی آن نیروهای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) با پیشروی ازسمت راست و چپ این ارتفاع درصدد محاصره آن برآمده بودند، با عقب‌کشیدن نیروهای عراقی مستقر در این ارتفاع آنها را از خطر محاصره‌شدن نجات دادند. اخباری که متعاقب این عقب‌نشینی به دست آمد نشان می‌داد که فرماندهی منطقه‌ای عراق علاوه‌بر حفظ خط مقدم خود در این منطقه، در دشت هایندل در جنوب این منطقه نیز (٢ کیلومتری شمال‌غربی نالپاریز) درحال تشکیل یک خط و ایجاد استحکامات دفاعی برای محافظت از نالپاریز است.
پس از عقب‌نشینی عراق از ارتفاع شمال‌غربی دره میانه، فرماندهان خودی درمورد ادامه عملیات در این محور دچار تردید جدی شدند. به‌منظور بررسی این موضوع جلسه‌ای با حضور برخی فرماندهان(4)* در قرارگاه فرماندهی خاتم برگزار شد. عزیز جعفری معتقد بود که با این عقب‌نشینی بخشی از اهداف مورد نظر عملیات فرداشب در محور جاده غرب کانی‌مانگا
1) سند شماره 289/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر، 12/8/1362 تا 19/8/1362، صص 159 و 160؛ و- سند شماره 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 29/7/1362 تا 19/8/1362، صص 153، 155 و 156.
2) سند شماره 289/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 159 و 160؛ و- سند شماره 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 168 - 153.
3) نیروهای لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) پس از عقب‌نشینی عراق از ارتفاع شمال‌غربی دره میانه، بلافاصله در آن منطقه مستقر شدند. طبق گفته مهدی زین‌الدین، اقدام عراق در تخلیه این ارتفاع به‌قدری تعجیلی بود که آنها فرصت نکردند جسد ٧٠ تن از افراد خود را از منطقه خارج کنند. (سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، محسن رخصت‌طلب و داود رنجبر، از 19/8/1362 تا 28/8/1362، ص22)
4) * شرکت‌کنندگان در این جلسه عبارت بودند از غلامعلی رشید، عزیز جعفری، محمدابراهیم همت و مرتضی قربانی.
خودبه‌خود تأمین شده است و معقول نیست که برای باقیمانده آن (حدود 5/1 کیلومتر) باتوجه‌به تلفات احتمالی، یک عملیات انجام شود؛ غلامعلی رشید نیز این استدلال را پذیرفت.
در ادامه این جلسه محمدابراهیم همت پیشنهاد کرد که لشکر27 حضرت رسول(ص) در دو مرحله ارتفاع یال‌های غربی تارچر (1680 و 1740)، دو ارتفاع 1904، 1900 و یال‌های غربی آن را تصرف کند و لشکر٥ نصر نیز که دارای 9 گردان نیرو است از جاده چوارتا - نالپاریز به‌سمت جنوب تک کرده و دشت خرمال را تصرف کند و سپس این دو لشکر در شمال دشت هایندل (شمال‌غربی نالپاریز) با یکدیگر الحاق کنند. کلیات این طرح مورد موافقت حاضران قرار گرفت و غلامعلی رشید نیز بلافاصله تلفنی نظر محسن رضایی را جویا شد و او نیز موافقت خود را با این طرح اعلام کرد.
پس از آن، جلسه با حضور غلامعلی رشید، عزیز جعفری، غلامحسین بشردوست و حسن دانایی‌فر دنبال شد. شرکت‌کنندگان به‌نوعی از همکاری ارتش در ادامه کار و شرکت آنها در عملیات آفندی اظهار ناامیدی کرده و به‌عنوان نمونه به عدم به‌کارگیری لشکر٣٠ گرگان که از مدت‌ها قبل حضور آن در منطقه اعلام شده بود اشاره کردند. ازاین‌رو غلامعلی رشید اعلام کرد: برای ادامه عملیات باید با اراده جدیدی وارد کار شویم و فقط به نیروهای سپاه اتکا کنیم. در برآوردی هم که از گردان‌های یگان‌ها صورت گرفت، مشخص شد که کل موجودی نیروهای سپاه حداکثر ١٩ گردان است. بدین‌ترتیب که لشکر٥ نصر 9 گردان، تیپ٣٣ المهدی(عج) ٦ گردان، لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) ٢ گردان و لشکر١٤ امام حسین(ع) ٢ گردان، البته فرماندهان حاضر در جلسه به این نکته هم توجه داشتند که ممکن است نیروهای تازه‌نفسی از اعزام‌های جدید به یگان‌های دیگری چون لشکر٣١ عاشورا و ٨ نجف ملحق شوند.(1)
از سوی دیگر، درزمینه رویدادهای صحنه نبرد فرماندهان با ابراز رضایت از دقت و کاردانی بالای خمپاره‌اندازها درباره تأثیر این سلاح در منطقه نیز اخباری را نقل می‌کردند که ازجمله آن انفجار یک کامیون حامل حدود 20 هزار مین براثر اصابت گلوله‌های خمپاره بود. واحد شنود نیز مکالمه‌ای از عراقی‌ها را کشف کرده بود که در آن، دو تن از فرماندهان عراقی از وجود یک تانک ایرانی و شلیک این تانک به‌سمت عراقی‌ها در ارتفاع 1881 اظهار نارضایتی کرده و طبق گزارش شنود یکی از فرماندهان به طرف دیگر گفته بود که این تانک ایرانی پدر ما را درآورده است.
علاوه‌براین، در منطقه دره میانه، 13 تن از عراقی‌ها که با قرار قبلی خود را در یکی از شیارها پنهان کرده بودند، توانستند در یک فرصت مناسب به‌سمت رزمندگان ایرانی آمده و خود را تسلیم کنند.
در همین حال، خبرهای رسیده به فرمانده قرارگاه مقدم حمزه، حاکی است عراق در خطوط مقدم خود تقریباً در هر منطقه‌ای که امکان داشته است درحال احداث استحکامات، حفر کانال و کشیدن سیم‌خاردار و مین‌گذاری می‌باشد.(2)
عزیز جعفری همچنین اعلام کرد دشمن درصدد است تا نیروهای عادی را از منطقه خارج کرده و به‌جای آن نیروهایی از گارد ریاست‌جمهوری عراق را که از زبده‌ترین نیروهای زمینی عراق هستند در خطوط مختلف جایگزین یا به‌عنوان نیروی احتیاط در منطقه مستقر کند.(1)
1
با گذشت بیش از دو ماه از تخلیه شهرهای مریوان و بانه و روستاهای اطراف این شهرها،(2)فراهم‌نشدن محل اسکان کافی برای اهالی این مناطق از یک‌سو و بی‌رغبتی اهالی برای سکنی‌گزیدن در مکان‌های تعیین‌شده از سوی دیگر، موجب گردیده مردم مناطق مذکور همچنان در اطراف این شهرها در وضعیت بلاتکلیف و با حداقل امکانات به زندگی خود ادامه دهند. بااین‌حال ساکنان این مناطق از هیچ‌گونه کمکی به نیروهای خودی فروگذار نمی‌کنند. دو گزارش زیر به‌نوعی بیانگر وضعیت عمومی اهالی بومی منطقه است.
فرماندهی سپاه مریوان در نامهای محرمانه دراینباره نوشته است:
«طبق درخواست قرارگاه باتوجه‌به حساسیت منطقه و اجرای عملیات والفجر٤، سپاه مریوان اقدام به تخلیه نزدیک به 40 روستا از مردم نمود و مردم با اعتماد و حسن‌نیتی که نسبت به سپاه داشتند، با کمترین امکانات ممکن فقط وسایل مورد نیازشان را برداشته و به‌علت نبودن مسکن مناسب در کپرها، ... و چادرها سکونت کرده و متأسفانه ازسوی استانداری نیز به دادن وعده اکتفا شده و در عمل به نفع آنان هیچ اقدامی صورت نگرفته است. با این وضعیت مردم با محرومیت‌ها ساختند و لب فروبستند و در بعضی روستاها هدایایی نیز برای رزمندگان ایثارگر ارسال گردید؛ من‌جمله در بخش ساوجی تابهحال 39 گاو برای رزمندگان سر بریده و هرروز ٢ رأس گوسفند و 1000 عدد نان برای نیروهای خودی به خط ارسال می‌نمایند.»(3)
علاوه‌براین، در بولتن اطلاعاتی وزارت کشور هم با تأکید به مشکل اسکان اهالی این مناطق آمده است:
«درپی گذشت دو ماه از تخلیه شهر مریوان و بانه، اقدامات انجام‌شده ازسوی مسئولین بسیار اندک بوده و مشکلات 70 هزار آواره این دو شهر مرزی همچنان به قوت خود باقی است. در ١٤ روز آخر تخلیه شهر بانه، 150 دستگاه چادر در یکی از پارک‌های سقز نصب شده که فقط یک خانوار در آن اسکان یافته‌اند و صرفاً جمعیت هلال‌احمر ازنظر آذوقه کمک‌هایی به جنگ‌زدگان
1) سند شماره 296/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص163.
2) شهرهای بانه و مریوان در حد شمالی و غربی منطقه عملیاتی والفجر4 واقع شده و این دو شهر محور مواصلاتی منطقه عملیاتی بودند، لذا برای در امان ماندن اهالی از حملات هوایی دشمن و همچنین حفاظت و امنیت منطقه ضروری بود تا مردم این شهرها و به‌ویژه روستاهای نزدیک‌تر به منطقه عملیاتی در کوتاه‌مدت تخلیه شوند.
3) سند شماره 434398 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) به قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب، 19/8/1362.
کرده و کار اسکان آوارگان در داخل استان پایان یافته است. گفته می‌شود 30 دستگاه خانه سازمانی نیز برای اسکان اهالی بانه در سقز آماده است که به کسی واگذار نشده است. اردوگاه‌های سنندج و سروآباد در 40 کیلومتری مریوان نمی‌تواند 20 هزار آواره مریوانی را اسکان دهند و اردوگاه سروآباد خالی است و کسی در آن اسکان نیافته است. مسئول جمعیت هلال‌احمر کردستان اظهار داشت این جمعیت برای همه آوارگان در خارج استان جا و مکان مناسب در اختیار دارد، اما مردم کمتر حاضر به ترک منطقه هستند.»(1)
1
عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز نیز در مناطق نقده، محور سنندج - کامیاران و شمال بانه دست به اقداماتی زدند. در همین حال و هم‌زمان با افزایش فعالیت سازمان کومه‌له و حزب دمکرات در جنوب محور سنندج - مریوان، نیروهای خودی نیز عملیات‌هایی را برای مقابله با فعالیت‌های عناصر ضدانقلاب در مناطق عمومی بانه و اشنویه اجرا کردند.
امروز عناصر ضدانقلاب در ٧ کیلومتری نقده به یک کمپرسی شخصی که از پیرانشهر عازم نقده شده بود، کمین زدند. در این حادثه ٢ غیرنظامی شهید شدند و ١ تن نیز زخمی شد. مهاجمان پس از اجرای کمین کمپرسی را به آتش کشیده و منطقه را ترک کردند.(2)
در همین حال، در شرق محور سنندج - کامیاران، 10 تن از افراد حزب دمکرات که برای اخاذی از مردم وارد یک روستا شده بودند در حوالی روستای ترازوله به کمین نیروهای سپاه افتادند و چند تن از آنان کشته یا زخمی شدند که جنازه ٢ تن از کشته‌ها در منطقه درگیری باقی ماند.
در شمال بانه هم حدود 50 تن از افراد وابسته به سازمان مارکسیستی مائوئیستی کومه‌له برای گرفتن مالیات از مردم وارد روستای صدبار شدند و با جمع‌کردن مردم در مسجد روستا قصد سخنرانی داشتند، اما اهالی روستا با قطع سیم بلندگوی مسجد و سردادن شعارهای اعتراض‌آمیز مانع اقدام آنها شدند. افراد کومه‌له نیز ضمن گروگان‌گرفتن 18 تن از مردم، آنجا را ترک کردند. مهاجمان پس از آنکه 10 کیلومتر از روستا دور شدند، 14 تن از گروگان‌ها را آزاد کرده و 4 تن دیگر را با خود بردند(3)
یک منبع اطلاعاتی از افزایش تحرکات سازمان کومه‌له و حزب دمکرات در منطقه عمومی ژاورود در جنوب محور سنندج - مریوان خبر داد. طبق گزارش این منبع، 100 نفر از افراد سازمان کومه‌له و 150 نفر از افراد حزب دمکرات کردستان ایران و هیز شاهو در اطراف روستاهای رشنش، دادنه، میانه، سفید بن و خواشت، عملیات گشت و جوله انجام می‌دهند. مسئولان عملیاتی این دو گروه نیز در روستای میانه جلسات هماهنگی تشکیل داده‌اند و احتمال دارد به پایگاه‌های سالیان، آویهنگ و هویه حمله کنند. این منبع اضافه کرده است که عناصر
1) سند شماره 230028 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن سیاسی اطلاعاتی وزارت کشور، 2/9/1362، ص30.
2) سند شماره 355137 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات نقده به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 19/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه انقلاب اسلامی، 25/8/1362.
3) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 8، 17/9/1362، ص٦.
کومه‌له در این منطقه از گردانی هستند که حدود یک ماه و نیم پیش تشکیل شده است.(1)
از سوی دیگر، نیروهای خودی نیز عملیات‌هایی را برای مقابله با افراد مسلح غیرقانونی انجام دادند که مهم‌ترین آنها چنین است:
در حوالی روستای کندسوره در جنوب‌غربی بانه، نیروهای قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به تعدادی از افراد مسلح وابسته به گروه‌های ضدانقلاب حمله کردند. در درگیری ایجادشده ٤ تن از افراد ضدانقلاب کشته و ٨ تن نیز زخمی شدند.(2)
همچنین نیروهای خودی در شرق اشنویه عملیاتی را علیه افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی اجرا کردند که در جریان آن 3 تن از عناصر وابسته به این گروه‌ها زخمی شده و منطقه را ترک کردند. طبق اخباری که بعدها به دست آمد یکی از این افراد هنگام انتقال در حوالی روستای جلدیان در جنوب اشنویه به هلاکت رسیده است.(3)
هم‌زمان با حوادث مذکور و در ادامه پناهندگی عناصر گروه‌های ضدانقلاب به نیروهای خودی امروز هم 2 فرد مسلح از افراد وابسته به گروه‌های شورشی خود را به نیروهای سپاه سنندج تسلیم و ضمن تحویل اسلحه درخواست امان‌نامه کردند. یک تن از این افراد از حزب دمکرات و فرد دیگر یک زن و از افراد وابسته به سازمان کومه‌له بود(4)
در همین زمینه خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز اعلام کرد که در طول چند روز گذشته (از چهاردهم تا هجدهم آبان‌ماه) در منطقه سقز 15 نفر از وابستگان گروه‌های مسلح شامل 8 عضو کومه‌له، ٦ عضو حزب دمکرات و یک تن از افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) خود را به نیروهای سپاه این ناحیه معرفی و خواستار دریافت امان‌نامه شده‌اند.
طبق این گزارش در ارومیه نیز در چند روز اخیر 10 تن از عوامل گروه‌های مسلح غیرقانونی خود را به سپاه معرفی کردهاند. خبرگزاری جمهوری اسلامی علت اصلی روی‌گردانی این افراد را اجرای عملیات پاکسازی نیروهای خودی در منطقه آلان در جنوب‌غربی سردشت و اجرای عملیات والفجر٤ در منطقه عمومی شیلر ذکر کرده است.(5)
1
درپی اظهارات هفته گذشته عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، مبنی‌بر توافق درباره بندهایی از طرح خودمختاری کردستان در شورای ملی مقاومت(6)که وی تصویب نهایی آن را به روزهای آینده و اعلام رسمی توسط مسئول سازمان مجاهدین خلق (منافقین) موکول کرده بود،
1) . سند شماره 359169 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 20/8/1362.
2) سند شماره 355149 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات ناحیه به عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 18/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 25/8/1362.
3) سند شماره 355140 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی اشنویه به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 19/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/8/1362، ص٢.
6) به روزشمار 12/8/1362 مراجعه شود.
امروز مسعود رجوی در پاریس اعلام کرد که تمامی گروه‌های وابسته به شورای ملی مقاومت (که وی ریاست آن را بر عهده دارد) طرح خودمختاری کردستان ایران را تصویب کردهاند.
دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری در مقاله‌ای تحلیلی طرح خودمختاری در این برهه زمانی را به‌نوعی پوشش تبلیغاتی برای گریز از شکستی دانست که نیروهای خودی در منطقه عمومی آلان و منطقه شیلر در عملیات والفجر4 به آنها تحمیل کردهاند. در این مقاله علاوه‌بر اشاره به حمایت تبلیغاتی رسانه‌های غربی از این طرح و بررسی علل آن، بمباران شیمیایی مناطق کردنشین توسط ارتش عراق به‌نوعی تغییر راهبرد رژیم صدام از اتکاء اصلی به گروه‌های مسلح غیرقانونی و دردست‌گرفتن ابتکارعمل در این مناطق عنوان شده است. بخش‌هایی از این بررسی تحلیلی چنین است:
حزب دمکرات به‌دنبال ضرباتی که از اوایل سال 13٦٢ ازطرف رزمندگان اسلام متحمل شده بود قصد داشت که با تشکیل کنگره ششم حزب در داخل کشور یک جریان سیاسی و تبلیغاتی ایجاد کرده تا بلکه بتواند آثار حملات رزمندگان اسلام را بدین‌وسیله تخفیف دهد. پس از عملیات افتخارآفرین در منطقه آلان سردشت و پیروزی‌های بزرگ آن (تصرف محل برگزاری کنگره و فرار ضدانقلابیون و انتقال تشکیلات گروهک‌ها به خاک عراق) و حرکت‌های سیاسی جمهوری اسلامی (مطرح‌کردن امان‌نامه و جریان اتمام‌حجت با ضدانقلاب) و تأثیر آنها بر امنیت کردستان، اربابان امپریالیستی ضدانقلابیون برای جبران این شکست‌ها سعی کردند که با عنوان‌کردن طرح خودمختاری ضمن جلوگیری از بازتاب این پیروزی‌ها پیکر سیاسی رو به مرگ گروهک‌ها را سرپا نگه دارند.
در مرحله اول تهاجم امپریالیزم خبری، سعی می‌شود تا با نسبت‌دادن بمباران‌های شیمیایی در منطقه کردستان - که توسط رژیم بعثی صورت گرفته است - به جمهوری اسلامی، ضدانقلاب داخلی را که درنتیجه همکاری با رژیم بعثی ازسوی مردم در تنگنا قرار گرفته است نجات بخشند؛ زیرا ضدانقلاب در طول سلطه چندین ساله‌اش بر بخش عظیمی از مناطق کردنشین جوی ایجاد کرده بود که گویا دولت عراق پشتیبان مردم کردستان ایران بوده و پشتیبانی و تدارک گروهک‌ها نیز به همین منظور می‌باشد، ولی تحولات منطقه و سرکوب ضدانقلابیون داخلی به‌موازات جنگ تحمیلی (به‌خصوص پس از عملیات والفجر٢) و سقوط منطقه راهبردی حاج‌عمران، باعث گردید تا رژیم بعثی از اتکاء خود به ضدانقلابیون داخلی کاسته و خود مستقیم وارد کارزار شود. دراین‌رابطه عراق سعی کرد ازطریق بمباران‌های متوالی شهرهای مرزی و به‌طور وحشیانه به مردم منطقه چنین تفهیم کند که امنیت آنها در سایه حضور ضدانقلاب در منطقه بوده است. ضدانقلاب نیز هم‌زمان با بمباران‌های فوق کوشید این خط را در مردم تقویت کند و به تعریف خود و رژیم بعثی بپردازد که برای نیل به این هدف معمولاً دو مرحله را در نظر می‌گرفت:
در ابتدا، با تکذیب این بمباران‌ها ازسوی رژیم بعثی و نسبت‌دادن آنها به جمهوری اسلامی، به‌دلیل قساوت بیش از حد صدامیان در بمباران مناطق مسکونی، ضدانقلاب به‌شدت ازسوی مردم کردستان تحت فشار قرار گرفته و ادعای ضدانقلاب مبنی‌بر بمباران مناطق توسط جمهوری اسلامی بیشتر به‌منظور خروج از این فشار می‌باشد.
مرحله دوم تهاجم تبلیغاتی استکبار غرب و بلندگوهایش به‌عنوان تصویب خودمختاری کردستان ازسوی شورای ملی مقاومت نیز همانند مرحله اول با تمسخر و استهزاء مردم منطقه روبه‌رو شد و هیچ‌گونه بازتابی در منطقه نداشته که مهم‌ترین دلیل خنثی‌شدن توطئه‌های تبلیغاتی فوق عدم دقت کافی برای زمینه‌سازی ازسوی ضدانقلاب و موضع انفعالی آنها ناشی‌از عملیات والفجر٤ بوده است.(1)
1
ستاد مشترک جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از هماهنگی گروه‌های ضدانقلاب ایرانی با نظامیان عراقی، کردهای مسلح تحت حمایت عراق و اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) از یک‌سو و هماهنگی نیروهای جلال طالبانی با ارتش عراق از سوی دیگر به‌منظور مقابله با نیروهای ایرانی در منطقه چوارتا(2)خبرداد.
گزارش ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی این قرارگاه حاکی است: امروز نمایندگان گروه‌های حزب دمکرات ایران، جلالی‌ها (طالبانی‌ها) و بعثی‌ها و نماینده و سرپرست جاش‌های عراقی جلسه‌ای در اطراف برزنجه تشکیل داده تا با وحدت و همکاری یکدیگر علیه جمهوری اسلامی بجنگند.
در گزارش بعدی این ستاد نیز آمده است: فرمانده جلالی‌ها در منطقه چوارتا به نام بکرحاج صفر نامهای به فرمانده نظامی قرارگاه سیدصادق نوشته و از وی تقاضای کمک نظامی و تسلیحاتی کرده تا آنها هم در جنگ علیه ایران در منطقه چوارتا کمک کنند و فرمانده سپاه یکم ارتش عراق هم دستور داده است مهمات دراختیار آنان قرار داده شود.(3)
2
اظهارات دیروز یک مقام رسمی در عراق مبنی‌بر تصمیم این کشور به انهدام تأسیسات نفتی ایران به‌عنوان راهی برای پایان‌دادن به جنگ، امروز انعکاس گسترده‌ای در رسانه‌های خارجی داشت. در همین حال مقامات ایران تصمیمات مرتبط با وقوع یک بحران احتمالی در خلیج‌فارس را بررسی کردند.
1) سند شماره 113752 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 142، 27/8/1362، صص ٣ و ٤.
2) چوارتا در غرب منطقه عملیاتی والفجر4 و در غرب ارتفاعات کانی‌مانگا قرار دارد.
3) سند شماره 20897 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک جنگ‌های نامنظم به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 22/8/1362.
به گزارش رادیو اسرائیل، «مفسران غرب تهدیدات عراق را مبنی‌بر هدف‌گیری تأسیسات نفتی ایران بسیار جدی تلقی کرده و اظهار داشتند که این مسئله باعث تشدید بحران در خاورمیانه [غرب آسیا] خواهد شد.» این رادیو افزود: «مفسران غرب همچنین گفتند که تاریخ حمله عراق به تأسیسات ایران به رویدادهای فعلی لبنان و درگیری امریکا در این منطقه بستگی دارد. درصورتی‌که ایالات متحده علیه سوریه به یک اقدام تلافیجویانه دست بزند، عراق نیز موقعیت را برای درهم‌کوبیدن تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک مغتنم خواهد شمرد.»(1)
از سوی دیگر، احتمال پیدایش شرایط تازه ای درزمینه گسترش جنگ در منطقه خلیج‌فارس، مقامات تصمیمگیرنده در ایران را بر آن داشت تا راه‌حل‌های مختلفی را مورد بررسی قرار دهند. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی دراینباره نوشته است: «[در جلسه سران قوا] درباره جنگ، احتمال رسیدن به بستن تنگه هرمز و عواقب آن و چراغ سبز نشان‌دادن به شوروی برای ارعاب غرب و راه باز شدن جهت همکاری با شوروی درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز بحث شد.»(2)-(3)
همچنین به نوشته روزنامه کیهان ناخدا اسفندیار حسینی فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، در بازدید اخیر خود از پایگاه هوایی - دریایی بوشهر و اسکادران‌های مستقر در آن به بررسی آمادگی رزمی پرسنل منطقه دوم دریایی بوشهر - خارک پرداخت(4)در همین زمینه رادیو اسرائیل نیز امروز در گزارشی گفت: «هم‌زمان با تهدیدات عراق دایر بر اینکه قصد دارد تأسیسات نفتی جزیره خارک را با خاک یکسان کند، ناخدا اسفندیار حسینی فرمانده نیروی دریایی جمهوری اسلامی، طی دیداری از جزیره خارک آمادگی نظامی قوای ایران را در این جزیره مورد ارزیابی قرار داد.» این رادیو افزود: «گزارشهای قبلی حاکی‌از آن بود که جمهوری اسلامی ایران به
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 19/8/1362، صص 6 و 7، رادیو اسرائیل، 18/8/1362.
2) حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در یادداشت روز 21/8/1362 (سه روز پس از تدابیر اتخاذشده در جلسه امشب سران قوای کشور) از موافقت رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران با بهبود روابط ایران و اتحاد شوروی خبر می‌دهد، اما در یادداشت مربوط به روز 5/9/1362 می‌نویسد: «... پیش‌ازظهر، احمدآقا آمد و از تردید امام درمورد اظهار تحسین و روابط با شوروی اطلاع داد.» (ر.ک: اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم 1386، صص282 و 296). یادداشت‌های حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در روزهای بعد نیز حاکی‌از گفت‌وگو با امام خمینی دراین‌مورد است اما درهرحال به نظر می‌رسد تلاش‌ها برای بازسازی روابط با شوروی که در این دوره زمانی درقالب یک سیاست بازدارنده دربرابر مداخله قدرت‌های غربی در خلیج‌فارس پیگیری می‌شد از دستورکار خارج و در سال‌های بعد به‌ویژه درپی تغییراتی که در دوره زمامداری میخائیل گورباچف در سیاست خارجی شوروی به ظهور رسید دوباره از سر گرفته شد. در اینجا توضیح این نکته نیز لازم است که درحال‌حاضر تنها منبع موجود برای اطلاع از پاره‌ای تصمیمات جمهوری اسلامی در مقاطعی از جنگ که بنا به ملاحظات وقت اعلام عمومی نمیشد، خاطرات روزنوشت آقای هاشمی رفسنجانی است و به این دلیل، به نظر می‌رسد تنها شیوه قابل‌قبول برای ارزیابی گزارشهای روزشمار دراین‌زمینه اعتماد به سازگاری روایاتی از این دست با روند کلی رویدادها و تحولات کشور در دوران جنگ باشد.
3) اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم، 1386، ص280.
4) روزنامه کیهان، 18/8/1362، ص2.
تدابیر امنیتی خود در خلیج‌فارس افزوده تا درصورت لزوم بتواند تنگه هرمز را ببندد.» رادیو اسرائیل در ادامه گزارش خود بار دیگر ضمن اشاره به خبر ورود یک ناوشکن امریکایی همراه با یک رزم‌ناو بزرگ به بندر دوبی یادآور شد که این بندر در مجاورت تنگه هرمز قرار دارد.(1)
علاوه‌براین امروز روزنامه فیگارو (چاپ پاریس) با اشاره به سخنان اخیر وزیر امور خارجه فرانسه در مجلس این کشور درمورد تحویل سوپراتانداردهای فرانسوی در زمان تعیین‌شده به عراق نوشت: «افشای این مطلب ازسوی شسون نشان می‌دهد که اولین اخبار منتشره راجع به فروش این هواپیماها صحیح بوده است.» فیگارو براین‌اساس، ضمن اشاره به اظهارات روز گذشته یک مسئول عالی‌رتبه عراقی افزود: «ازنظر رهبران بغداد، بمباران تأسیسات نفتی خارک اجتناب‌ناپذیر تلقی می‌شود.»(2)خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی به انتشار جزئیات بیشتری از سخنان اخیر وزیر امور خارجه فرانسه پرداخت که حاکی است شسون تهدیدات ایران را مبنی‌بر بستن تنگه هرمز "غیرواقعی" دانسته و گفته است بستن این تنگه ازنظر فنی امکان‌پذیر نیست.(3)
درعین‌حال گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی حاکی است رهبران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در اجلاس دوحه «مسئله رویارویی با بسته‌شدن تنگه هرمز را ازطریق ساختن یک لوله نفتی که کشورهای حوزه خلیج‌فارس را با عمان مرتبط می‌سازد مورد بحث و گفت‌وگو قرار دادند.»(4)خبرگزاری رویتر دراین‌زمینه به نقل از «منابع صنعتی» گزارش داد که «عربستان سعودی درحال ساختن یک مخزن نفتی شناور است تا خطر مسدودشدن تنگه هرمز را به حداقل برساند.» به گفته منابع مذکور «عربستان سعودی ساختمان این مخزن را که ابعادی نامعلوم داشته و در خارج از تنگه هرمز قرار می‌گیرد آغاز کرده است.» رویتر به نقل از منابع مورد اشاره ظرفیت این مخزن را بین 5/1 تا 3 میلیون تن برآورد کرده است.(5)
1
تعدادی از رزمندگان ایرانی که در یکی از مناطق عملیاتی والفجر4 براثر بمباران شیمیایی عراق مصدوم شده بودند، 75 تا 80 درصد بینایی خود را از دست دادند. خبرگزاری جمهوری اسلامی امروز ضمن اعلام این مطلب افزود این تعداد که در بیمارستان طرفه تهران بستری شده‌اند همچنین «به‌کلی اشتهای خود را از دست داده‌اند.» بنا به این گزارش، یک رزمنده مصدوم در تشریح حمله شیمیایی صورت‌گرفته در عمق 40 کیلومتری خاک عراق گفت: «چهار فروند هواپیمای عراقی در منطقه اقدام به بمباران کرده که براثر انفجار بمب‌ها گازی بی‌رنگ که بوی پیاز گندیده یا گاز بوتان می‌داد در فضا منتشر شد که بوی آن تا 6 ساعت پس از انفجار نیز به مشام می‌رسید. افرادی که در این فضا تنفس کردند دچار سوزش و قرمزی
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 235، 19/8/1362، ص35، رادیو اسرائیل، 18/8/1362.
2) همان، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 19/8/1362، ص7، رادیو اسرائیل، 18/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 236، 20/8/1362، ص7، منامه - خبرگزاری آلمان‌غربی، 19/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 235، 19/8/1362، ص17، بحرین - خبرگزاری رویتر، 18/8/1362.
چشم‌ها شده و حالت تهوع شدیدی به آنان دست داد.» رزمنده دیگری از قول پزشکان معالجش گفت که «80 درصد بینایی خود را از دست داده و تنها رنگ‌های سیاه و سفید را از فاصله یک تا دو متری تشخیص می‌دهد.» خبرگزاری جمهوری اسلامی یادآور شده است: «اغلب مجروحین این حادثه، ارتشی، بسیجی و عضو سپاه پاسداران بوده و در بین آنان عده‌ای از امدادگران هلال‌احمر و وزارت بهداری نیز وجود دارند.»(1)
همچنین درپی درخواست ایران از سازمان ملل برای تحقیق درباره استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در جنگ، رادیو اسرائیل در گزارشی اعلام کرد: «دولت ایران، عراق را متهم کرد که در درگیری‌های اخیر دو کشور سلاح‌های شیمیایی به کار برده است.» این رادیو با اشاره به نامه سعید رجایی خراسانی نماینده دائم ایران در سازمان ملل، افزود: در این نامه خواسته شده تا «به نماینده سازمان ملل که قبلاً برای بررسی خرابی‌های ناشی‌از جنگ به منطقه رفته بود وکالت داده شود تا با آزمایشی بر روی سلاح‌های مزبور صحت ادعای ایران را تأیید کند.» رادیو اسرائیل اضافه کرد رجایی خراسانی «درباره نحوه حملات سخنی نگفت، ولی افزود که اطلاعات و وقایع لازمه را در گزارشی جداگانه بعداً تسلیم دبیرکل سازمان ملل خواهد کرد.»(2)
1
رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی اعلام کرد باوجود شرایط جنگی، مازاد تراز پرداخت‌های ایران در سال گذشته حدود 6 میلیارد دلار بوده است.
محسن نوربخش امروز در مصاحبه با خبرنگاران داخلی و خارجی ضمن اشاره به موضوع تحمیل جنگ و آثار آن بر اقتصاد کشور گفت: «این جنگ که از 4 سال پیش آغاز شده در همه ابعاد و زمینه‌ها، جنگی نابرابر بوده است. براساس آمار منتشره ازجانب منابع رسمی بین‌المللی و صندوق بین‌المللی پول، عراق در آغاز حمله به ایران از 30 میلیارد دلار ذخیره ارزی برخوردار بود و کمک‌های سالیانه‌ای که ازطریق حکومت‌های شیخ‌نشین خلیج‌فارس به این رژیم می‌شود - که همچنان ادامه دارد - بالغ‌بر 18 تا 20 میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. همچنین این کشور در آغاز جنگ از مازاد درآمدی معادل 60 درصد بودجه برخوردار بود و در مقابل، جمهوری اسلامی ایران در همان هنگام با تنگنای اقتصادی شدیدی که حاصل فشار
کشورهای امپریالیستی جهان بود مقابله می‌کرد. قسمت اعظم ذخایر ارزی ما در ابتدای جنگ توسط امریکا بلوکه شده و غیرقابل استفاده مانده بود. ازنظر فروش نفت و درآمدهای ارزی حاصل از آن با مشکلات زیادی روبه‌رو بودیم و از سوی دیگر، اقتصاد ما با کسری بودجه مواجه گردیده بود.»
رئیس کل بانک مرکزی سپس به مقایسه وضعیت فعلی اقتصاد ایران و عراق پرداخته و افزود: «ذخایر ارزی رژیم عراق درحال‌حاضر درحدود 2 میلیارد و 300 میلیون دلار است و میزان بدهی این کشور بیش از 60 میلیارد دلار تخمین زده می‌شود و از دو سال پیش، هر سال با کسری بودجه‌ای معادل 60 درصد درآمدهایش روبه‌رو است و این درحالی است که میزان بدهی‌های ایران به کشورهای خارجی که پیش از انقلاب اسلامی بالغ‌بر 15 میلیارد دلار بود، هم‌اکنون به کمتر از یک میلیارد دلار و حتی چیزی حدود 500 میلیون دلار کاهش یافته و ازنظر ذخایر ارزی ما موفق شدیم در سال گذشته تراز پرداخت‌های مثبت داشته باشیم و به مازاد تراز پرداخت بالغ‌بر 6 میلیارد دلار دست یافتیم و این نشانه‌ای از روند مثبت اقتصاد ما می‌باشد.» وی ذخایر ارزی کشور تا پایان سال 1357 را بالغ‌بر 18 میلیارد دلار عنوان کرد و درمورد ذخایر بانک‌ها بعد از انقلاب اسلامی اظهار کرد: «بهطورکلی دارایی‌های بانک‌ها بعد از انقلاب اسلامی افزایش یافته و میزان سپرده‌های مردم در بانک‌ها سال گذشته به‌طور متوسط رشدی معادل 38 درصد داشته است.»
نوربخش درباره مسئله تورم در کشور ضمن رد امکان انتشار اسکناس بدون پشتوانه گفت: «درمورد تورم هیچ کشوری را نمی‌توان یافت که درحال جنگ باشد و از هیچ کشور دیگری نیز کمک نگیرد و تورمی پایین‌تر از 10 درصد داشته باشد و درحال‌حاضر [براساس] برآوردهای انجام‌شده تورم در کشور ما حدود 20 درصد می‌باشد که با شرایط جنگی فعلی رقم قابل‌دفاعی است.» وی درمورد چگونگی مهار تورم و ابزار مورد استفاده تصریح کرد: «مهم‌ترین ابزاری که در شرایط حاضر برای خنثی‌کردن اثرات تورم از آن استفاده می‌کنیم، نظارت و کنترل دولت بر توزیع می‌باشد.» رئیس کل بانک مرکزی درمورد هزینه‌های جنگ اعلام کرد: «این هزینه‌ها سالانه 30 درصد بودجه را به خود اختصاص می‌دهد و براساس آمار سازمان برنامه‌وبودجه تاکنون از تخریب منازل مردم دراثر جنگ رقمی بیش از 150 میلیارد دلار خسارت دیده‌ایم.»(1)
1
امروز درزمینه روابط و همکاری‌های فنی و اقتصادی عراق با کشورهای بلغارستان و امارات متحده عربی اخباری منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری عراق، طه یاسین رمضان عضو شورای فرماندهی و معاون اول نخست‌وزیر عراق، برای دیداری رسمی راهی کشور بلغارستان شد. قرار است وی پس از بلغارستان به کشور
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/8/1362، ص13.
رومانی سفر کند. رمضان هدف از این سفر را «گسترش روابط همکاری» میان عراق و این دو کشور عنوان کرد و افزود که «در جریان دیدار خود اوضاع منطقه، اوضاع بین‌المللی و تحولات جنگ عراق و ایران را با مقامات بلندپایه رومانی و بلغارستان مورد بحث و بررسی قرار خواهد داد.» در این سفر حسن علی وزیر بازرگانی، محمد فاضل حسین وزیر مسکن و عمران و عصمت کتانی معاون وزیر امور خارجه و تعداد دیگری از مقامات عراقی یاسین رمضان را همراهی می‌کنند(1)
رادیو صوت‌الجماهیر گزارش داد رمضان پس از ورود به صوفیه مذاکرات خود را با گریشا فیلیپو نخست‌وزیر بلغارستان، درباره «راه‌های تقویت روابط دوجانبه در تمامی زمینه‌ها و بررسی روند فعالیت‌های مشترک عراق و بلغارستان» آغاز کرد(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری امارات متحده عربی گزارش داد درپی دیدار رسمی بکر محمد رسول وزیر کار و امور اجتماعی عراق از ابوظبی، امروز موافقت‌نامه‌ای «پیرامون همکاری تکنیکی درمورد کار و برنامه‌های اجتماعی» میان عراق و امارات به امضا رسید. بنا به این گزارش، «این موافقت‌نامه سه‌ساله اهمیت حمایت از مؤسسات کاری و اجتماعی در امارات را ازطریق مجهزساختن آنها به متخصصین عراقی به‌ویژه در امور آموزش مورد تأکید قرار می‌دهد.» این گزارش افزود: «وزیر کار و امور اجتماعی امارات متحده عربی درپی انجام مراسم امضا، موافقت‌نامه مذکور را آغازی برای همکاری ممتد بین دو کشور درزمینه کار و امور اجتماعی توصیف کرد.»(3)
امارات متحده عربی، 19/8/1362.
1
برخی اخبار و گزارش‌ها از روند رو به گسترش روابط مصر با عراق و مواضع مقامات مصری در قبال تحولات جنگ ایران و عراق حکایت دارد. طه یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر عراق در میانه راه خود در سفر به بلغارستان وارد قاهره پایتخت مصر شد و با پطروس غالی وزیر مشاور در امور خارجه مصر، «پیرامون روابط دوجانبه و مسائل خاورمیانه [غرب آسیا] گفت‌وگو کرد.» روزنامه کیهان با درج این خبر به نقل از «منابع آگاه عربی» افزود: حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر، پس از دعوت از صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، وی را از قصد خود مبنی‌بر دیدار از عراق در موقعیتی مناسب مطلع ساخته است. به گفته این منابع دیدار مبارک از عراق ممکن است قبل از پایان سال جاری میلادی انجام بگیرد.(4)
در همین حال، وزیر امور خارجه مصر ضمن اذعان به کمک تسلیحاتی به عراق، تلاش این کشور برای تغییر موازنه راهبردی میان ایران و عراق در جنگ را رد کرد. به گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی از قاهره کمال حسن علی در مصاحبه با هفته‌نامه آخرالساعه همچنین اظهار عقیده کرد: «جت‌های سوپراتاندارد که فرانسه به عراق تحویل داده یک نیروی بازدارنده دراختیار
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 235، 19/8/1362، ص24، بغداد - خبرگزاری عراق، 18/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 20/8/1362، ص8، رادیو صوت‌الجماهیر، 19/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 236، 20/8/1362، ص35، ابوظبی - خبرگزاری
4) روزنامه کیهان، 19/8/1362، ص24.
بغداد گذارده است.» وزیر امور خارجه مصر گزارش‌ها مبنی‌بر شرکت خلبانان مصری در عملیات جنگ خلیج‌فارس را تکذیب کرد(1)
از سوی دیگر، رادیو اسرائیل امروز گزارش داد: «وزیر دفاع مصر ژنرال عبدالحلیم ابوغزاله، امکان دخالت مصر در جنگ خلیج‌فارس را تکذیب کرد و مطالبی را که مطبوعات کویت دراین‌مورد از قول وی انتشار داده بودند، بی‌اساس خواند.» بنا به این گزارش، «روزنامه‌های کویت از قول وزیر دفاع مصر نوشته بودند که آن کشور ممکن است تحت شرایط معین و درعین همکاری با نیروهای غربی در جنگ خلیج‌فارس شرکت جوید.»(2)
1
سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در بیانیه پایانی چهارمین اجلاس خود در دوحه پایتخت قطر ضمن اعلام حمایت از قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل، از ایران و عراق خواستند به جنگ خود پایان دهند.
گزارش رادیو امریکا دراین‌مورد حاکی است: رهبران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در بیانیه خود خواستار «پایان درگیری، تهدید و کینه‌ورزی علیه کشتیرانی در خلیج‌فارس» شدند.(3)رادیو اسرائیل نیز در گزارشی گفت: «سران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج [فارس] در اجلاس خود جزئیات برنامه دفاعی خود را به‌منظور حفظ آزادی رفت‌وآمد کشتی‌ها در خلیج‌فارس در مقابل تهدیدات ایران مورد ارزیابی و تصویب نهایی قرار دادند. آنها همچنین آمادگی خود را برای میانجیگری به‌منظور خاتمه جنگ ایران و عراق اعلام داشتند.»(4)به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از ابوظبی عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس، ضمن آنکه به نمایندگی از این شورا درخواست سازمان ملل برای برقراری آتش‌بس بین ایران و عراق را مورد تأیید قرار داد، تأکید کرد که سران شورای همکاری «از پذیرش این درخواست توسط عراق استقبال کردند.»(5)
همچنین روزنامه کویتی الوطن درمورد تصمیم سران شورا در اجلاس دوحه درزمینه یک برنامه دفاعی مشترک، فاش ساخت سران شورای همکاری نسبت به «تشکیل یک نیروی صدهزار نفری در خلیج [فارس] و همچنین تشکیل پایگاه دریایی در عمان به توافق رسیده‌اند.» الوطن با اشاره به موافقت شورای همکاری با اعتراض کویت به بعضی از بندهای قرارداد امنیتی این شورا افزود: «سران شورای همکاری با طرح بحرین مبنی‌بر بی‌طرفی خلیج‌فارس در عملیات نظامی موافقت کردهاند.»(6)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 235، 19/8/1362، ص5، قاهره - خبرگزاری آلمان‌غربی، 18/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 19/8/1362، ص7، رادیو اسرائیل، 18/8/1362.
3) همان، ص5، رادیو امریکا، 18/8/1362.
4) همان، ص7، رادیو اسرائیل، 18/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 236، 20/8/1362، ص11، ابوظبی - خبرگزاری یونایتدپرس، 19/8/1362.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 238، 22/8/1362، صص 19 و 20، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/8/1362
1
مقامات امریکا امروز اعلام کردند تقویت نیروهای نظامی این کشور در خاورمیانه (غرب آسیا) ارتباطی با پاسخ احتمالی این کشور به انفجارهای اخیر بیروت در لبنان ندارد. در همین حال نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، سوریه را یک خطر برای این رژیم دانست.
رادیو امریکا امروز گزارش داد: «واینبرگر وزیر دفاع امریکا، اعضای کمیته فرعی دفاعی این کشور را آگاه کرد که درباره مشخص‌نمودن گروه مسئول حادثه انفجار مقر نیروهای تفنگ‌داران امریکایی در لبنان پیشرفت‌هایی حاصل شده است.» به گفته این رادیو جلسه کمیته مذکور «محرمانه بود ولی یکی از اعضای آن اطلاعات مزبور را دراختیار خبرنگاران گذاشت و گفت تقویت نیروهای ایالات متحده در لبنان پاسخ به انفجار[های بیروت] نمی‌باشد.» وزیر دفاع امریکا خاطرنشان کرد: «تقویت نیروهای امریکایی در خاورمیانه [غرب آسیا] ناشی‌از تهدیدات عادی می‌باشد.» رادیو امریکا درعین‌حال یادآور شد: «دمشق نیروهای خود را به‌حال آماده‌باش کامل درآورده است و نیروهای امریکایی و اسرائیلی را متهم به انجام یک هجوم گسترده علیه سوریه کرده است، اما مقامات امریکایی و اسرائیلی چنین خبری را مورد تأیید قرار ندادند و گفتند هیچ‌گونه اقدامی [تصمیمی] دراین‌مورد گرفته نشده است.»(1)
در همین حال به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از تل‌آویو، اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، در اولین مصاحبه تلویزیونی خود گفت: «سوریه در تلاش بسیار برای همسانی استراتژیک با اسرائیل است و ما این را یک خطر می‌بینیم و باید این موضوع را به حساب بیاوریم.» وی همچنین تصریح کرد: «حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه، آخرین نفر در رشته رهبران عرب مخالف اسرائیل است.» شامیر افزود: «در زمانی این خطر ازجانب ناصر در مصر بود و سپس پرزیدنت صدام حسین در عراق.» وی درعین‌حال خاطرنشان کرد: «خطر یک جنگ قریب‌الوقوع با سوریه در میان نیست و افزود پایان جنگ لبنان نزدیک است.»(2)
2
منابع مختلف از برقراری آتش‌بس میان جناح‌های فلسطینی درگیر در شمال لبنان خبر دادند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، یاسر عرفات امشب اعلام کرد آتش‌بس میان گروه‌های رقیب فلسطینی در طرابلس و حومه آن در ساعت 19:30 به وقت محلی (21:30 به وقت تهران) به اجرا درآمد. از سوی دیگر، سخنگوی ناراضیان سازمان آزادی‌بخش فلسطین در دمشق گفت که «نیروهای وی آماده‌اند که از آتش‌بس متابعت کنند.» بااین‌حال 4 ساعت پس از اعلام آتش‌بس، طرف‌داران عرفات مدعی شدند منطقه بداوی همچنان زیر آتش قرار دارد. بنا به این گزارش، «قبلاً یک عضو هیئت نمایندگی [عرب] در دوحه گفته بود آتش‌بس که توسط یک هیئت
نمایندگی عرب در دمشق با شرکت ناراضیان سازمان آزادی‌بخش فلسطین و یاسر عرفات تهیه و تنظیم شده ممکن است در ظرف 24 ساعت به مورد اجرا گذارده شود.»
همچنین خبرگزاری رسمی لیبی (جانا) نیز گزارش داد: حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه و معمر قذافی رهبر لیبی، در تماس تلفنی موافقت کردند به‌طور مشترک برای برقراری آتش‌بس بین نیروهای رقیب فلسطینی تلاش کنند. طبق این گزارش، «توافق تلفنی امشب قذافی به‌دنبال پادرمیانی هیئت نمایندگی شش کشور عربی اعلام شد.» به گزارش واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری فرانسه «دولت امریکا [امروز] از کشورهای منطقه خاورمیانه [غرب آسیا] خواستار تلاش برای خاتمه‌دادن به جنگ در شمال لبنان شد.» جمهوری خلق چین نیز خواستار آتش‌بس میان جناح‌های درگیر فلسطینی در لبنان شده و حمایت بعضی از کشورهای عرب از شورشیانی که علیه عرفات می‌جنگند را «غیرقابل تحمل» توصیف کرده است.
خبرگزاری فرانسه در گزارش دیگری اعلام کرد تاس خبرگزاری رسمی شوروی «با سه هفته تأخیر پیام یاسر عرفات به آندروپوف مرد شماره یک شوروی را انتشار داد که عرفات در آن خواستار هرگونه کمک به سازمان آزادی‌بخش فلسطین شده بود.» بر پایه این گزارش «تأخیر در انتشار پیام عرفات ازسوی تاس به‌عنوان اعلام موضع شوروی پس از یک دوره تردید و تفکر تلقی شده است.»(1)
همچنین امروز پیش از اعلام آتش‌بس میان گروه‌های متخاصم فلسطینی، رهبران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در بیانیه پایانی خود در اجلاس دوحه «حمایت شورای همکاری خلیج‌فارس را از سازمان آزادی‌بخش فلسطین به‌عنوان تنها نماینده برحق خلق فلسطین ابراز داشتند.» به گزارش رادیو امریکا «در این بیانیه از ناراضیان مورد حمایت سوریه خواسته شده است که ازطریق مذاکره به اختلافات خود پایان دهند.»(2)
به گزارش خبرگزاری فرانسه از دمشق، «مطبوعات سوریه امروز ضمن انتقاد از روش عرفات رئیس کمیته اجرایی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، وی را عامل ایجاد اختلاف بین فلسطینی‌ها دانستند.» بر پایه این گزارش، روزنامه البعث ارگان حزب حاکم بعث سوریه، ضمن یادآوری تلاش‌های شاه‌حسین برای متوقف‌کردن انقلاب فلسطین نوشت: «اگر تلاش‌های سوریه نبود، دولت اردن تاکنون عرفات را در موافقت‌نامه کمپ دیوید و طرح ریگان شرکت داده بود.» همچنین روزنامه نیمه رسمی الثوره نیز نوشت: «بین بحرانی که توسط عرفات در شمال لبنان ایجاد شد و نمایش قدرت امریکائیان در دریای مدیترانه ارتباطی وجود دارد. عرفات فساد و سوداگری را جایگزین ارزش‌های انقلابی مبارزه فلسطینیان نموده است.»(3)
1
باتوجه‌به عقب‌نشینی نیروهای عراقی از شمال‌غربی دره میانه و تصمیم به منتفی‌شدن عملیات امشب - که فرماندهان سپاه در جلسه روز گذشته بدان رسیده بودند - برای اتخاذ تصمیم نهایی دراینباره و همچنین یافتن راهکارهای عملیاتی در ادامه عملیات والفجر٤، امروز جلسه‌ای با حضور غلامعلی رشید از قرارگاه خاتم سپاه، عزیز جعفری فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سپاه، سرهنگ جمالی، سرهنگ موسوی قویدل (قرارگاه خاتم ارتش) و سرهنگ امیربیگی (فرمانده قرارگاه مقدم حمزه ارتش) تشکیل شد.(1)
در ابتدا غلامعلی رشید درباره آخرین وضعیت عملیات و عقب‌نشینی شب گذشته عراق توضیحاتی داد و نظر مسئولان سپاه مبنی‌بر منتفی‌شدن عملیات امشب را به فرماندهان ارتش اعلام کرد. وی دراینباره گفت: «دیشب وقتی اطلاع حاصل شد که دشمن از شمال دره میانه عقب رفته است، گفتیم آیا لازم است عملیات امشب را انجام بدهیم؟ چراکه درصورت اجرای این عملیات دشمن به ما فشار می‌آورد، به‌نظر من بهتر است صبر کنیم تا بتوانیم یک کار بزرگ انجام بدهیم و به‌طرف نالپاریز و یا پنجوین حرکت کنیم.» غلامعلی رشید سپس دو راهکار را بدین شرح برای ادامه عملیات مطرح کرد:
تصرف دو ارتفاع 1904 و 1900 کانی‌مانگا و یال‌های شرقی این دو ارتفاع و همچنین پیشروی ازسمت شرق کانی‌مانگا و تصرف ارتفاعات زله (1830 سنگ معدن، کله‌قندی و...) و تسلط به تنگه روکان.
تصرف شهر نالپاریز ازطریق پیشروی در غرب کانی‌مانگا و تصرف قله‌های 1904، 1900 و یال‌های غربی شاخ تارچر از این محور.
در راهکار اول بسته‌شدن عقبه دشمن عنصر اصلی طرح پیشنهادی*(2)و مزیت آن نیز اتکای نیروهای خودی به عقبه مطمئن و بخشی از جاده آسفالته گرمک به پنجوین بود.
راهکار دوم نیز باوجود مزایایی همچون مرحله‌بندی عملیات و شناخت نسبی از زمین و انهدام دشمن، با مشکلاتی نظیر تراکم نیروهای عراق، امکان استفاده دشمن از عقبه مناسب و امکان انهدام نیروهای خودی مواجه بود.
در ادامه جلسه، فرماندهان ارتش با توقف عملیات به‌منظور ترمیم خط پدافندی و سپس تصرف یال‌های غرب شاخ تارچر و پیشروی در جاده چوارتا - نالپاریز، موافقت کردند، ولی برای ادامه عملیات و تأمین اهداف اصلی، سرهنگ جمالی پس از گفتوگوی تلفنی با سرهنگ علی صیاد شیرازی(1)مخالفت وی را با راهکار اول (اجرای عملیات در شرق کانی‌مانگا و روکان و ارتفاع 1830) اعلام کرد و افزود: پیشنهاد سرهنگ صیاد شیرازی اجرای عملیات بر روی ارتفاعات سورن می‌باشد. بدین‌ترتیب جلسه بدون دستیابی به نتیجه خاصی درباره ادامه عملیات پایان یافت.(2)
پس از این جلسه، فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه سپاه و فرماندهان یگان‌ها به مقر فرماندهی قرارگاه خاتم (سپاه) فراخوانده شدند تا ضمن بررسی آخرین وضعیت یگان‌ها، درباره راهکارها و جهت کلی عملیات از شرق یا غرب کانی‌مانگا گفت‌وگو کنند.(3)*
در ابتدای جلسه محمدابراهیم همت و مهدی زین‌الدین فرماندهان لشکر27 حضرت رسول(ص) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) وضعیت یگان‌های خود را تشریح کردند. همت ضمن ارائه گزارشی از تکمیل خاکریز کانی‌شایان به‌سمت رودخانه قزلجه و استقرار تانک، خمپاره‌انداز و توپ 106 میلی‌متری در پشت آن درباره هماهنگی لشکر27 حضرت رسول(ص) و تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان که قرار بود همپای این یگان در عملیات امشب حضور داشته باشد، مطالبی بیان کرد. پس از توضیحات فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) غلامعلی رشید از وی خواست که ترتیبی بدهد تا خاکریز کانی‌شایان به قزلجه جلوتر کشیده شده و حتی‌المقدور به تنگه روکان نزدیک شود.
در ادامه، مهدی زین‌الدین نیز با اعلام اینکه حدود 100 نفر از نیروهای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) شهید یا زخمی شده‌اند به استحکام خط مقدم این یگان در روی جاده چوارتا - نالپاریز اشاره و از فعالیت بالگردهای عراقی و فشار آنها به نیروهای لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) اظهار گله‌مندی کرد و خواستار اتخاذ تدابیری برای مقابله با بالگردهای عراقی شد.
پس از آن مرتضی قربانی فرمانده لشکر٥ نصر نیز که مأموریت پیشروی در جاده چوارتا تا نالپاریز را برعهده دارد، از شناسایی کلی منطقه هدف در حد فرماندهان گردان‌ها گزارش داد. وی همچنین از درگیری نیروهای شناسایی لشکر٥ نصر با نیروهای عراقی در جنوب دشت خرمال خبر داد.
1) سرهنگ علی صیاد شیرازی و محسن رضایی از روز 17/8/1362 به تهران رفته بودند.
2) سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر و محسن رخصت‌طلب، 19/8/1362 تا 28/8/1362، صص 19 - ١٧؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص12.
3) * شرکت‌کنندگان در این جلسه عبارت بودند از: غلامعلی رشید، عزیز جعفری، غلامحسین بشردوست، محمد باقری، حسن دانایی‌فر، علی تجلائی، علی فدوی، محمدابراهیم همت، حسین خرازی، مرتضی قربانی، جعفر اسدی، نصرت کاشانی و داود رنجبر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم.
در ادامه، جعفر اسدی فرمانده تیپ٣٣ المهدی(عج) درباره مأموریت این یگان برای شناسایی ارتفاعات سورن و تصرف آن مطالبی بیان کرد. گزارش وی بیانگر آن بود که تهیه مقدمات، فراهم‌سازی و اجرای عملیات در این منطقه با مشکلات فراوانی روبه‌روست و رفع این مشکلات به زمان طولانی نیاز دارد که باتوجه‌به تعجیل فرماندهان برای اجرای هرچه سریع‌تر عملیات و نیز شروع بارندگی در آن منطقه و مشکلات عمده ناشی‌از آن، امکان اجرای عملیات در این منطقه بعید به نظر می‌رسید. غلامعلی رشید نیز دراینباره اعلام کرد که برای اجرای عملیات در منطقه سورن باید یک ماه دیگر در منطقه بمانیم.(1)
پس از گزارش فرماندهان یگان‌ها غلامعلی رشید ضمن توضیح درباره لغو عملیات امشب به تحلیل تحرکات احتمالی عراق پرداخت. وی برای تداوم عملیات، تصرف اهداف و بازداشتن دشمن از حمله به شاخ تارچر و شیخ گزنشین پیشنهاد کرد که برای تصرف ارتفاعات1900 و 1904، نیروهای خودی از شرق کانی‌مانگا وارد عمل شده و ضمن تصرف ارتفاع سنگ معدن به تنگه روکان مسلط شوند.(2)*
در ادامه غلامعلی رشید با تأکید بر به‌خطرافتادن دستاوردهای عملیات درصورت عدم تصرف ارتفاع سنگ معدن و تسلط‌نیافتن به تنگه روکان، مشکلات اجرای عملیات در غرب کانی‌مانگا را بدین‌صورت برشمرد:
١. دشمن در غرب کانی‌مانگا آرایش گرفته است و هوشیارتر از شرق است. ٢. عقبه ما در غرب کانی‌مانگا مناسب نیست و در جاده لری از شیخ لطیف تا بادانه امکان تردد به‌آسانی وجود ندارد. ٣. به‌علت عمق منطقه، توپخانه‌های خودی در غرب امکان پشتیبانی مناسب ندارد. ٤. عملیات در غرب نیروی زیادی نیاز دارد که ما از این بابت کمبود داریم.
وی مزیت اجرای عملیات در شرق کانی‌مانگا را مناسب‌بودن آرایش دشمن برای حمله نیروهای خودی، نزدیکی و اتصال مناسب به عقبه‌ها و امکان پشتیبانی توپخانه‌ها ذکر کرد. باوجوداین، طرح مورد نظر غلامعلی رشید نتوانست نظر فرماندهان یگان‌ها را جلب کند و جلسه بدون نتیجه خاتمه یافت و قرار شد در روز بعد این بحث ادامه یابد. طرح این مباحث مفصل حاکی‌از آن بود که فرماندهان باوجود بررسی‌ها و گفتوگوهای طولانی به دلایل متعددی که ذکر شد از دستیابی به یک نتیجه روشن برای ادامه عملیات بازمانده‌اند(3)
1) البته باتوجه‌به اطلاعاتی که حاضران در جلسه داشتند غلامعلی رشید توضیح بیشتری دراین‌زمینه نداد. ولی بارندگی، سرما، تمام‌شدن مأموریت نیروهای بسیجی و آمادگی بیش‌ازپیش دشمن در این منطقه ازجمله مشکلاتی بود که فرماندهان بدان‌ها واقف بودند و عملاً فرصت یک‌ماهه برای اجرای مراحل بعدی عملیات در منطقه سورن را ناممکن می‌ساخت.
2) * با تسلط نیروهای خودی بر تنگه روکان، عقبه دشمن در منطقه پنجوین بسته می‌شد و با چند کیلومتر پیشروی تصرف نالپاریز ازسمت شرق نیز امکان‌پذیر می‌گشت.
3) سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص 27 - 21.
1
درپی لغو اجرای عملیات امشب و رایزنی برای انجام گام بعدی، مرحله سوم عملیات والفجر٤ پایان یافت.
در این مرحله جمعاً30 گردان از نیروهای خودی از ٦ یگان سپاه پاسداران به این شرح وارد عمل شدند:
لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) با ٩ گردان؛ لشکر١٤ امام حسین(ع) با ٩ گردان؛ لشکر٣١ عاشورا با ٤ گردان؛ لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) ٤ گردان؛ لشکر٤١ ثارالله(ع) با ١ گردان و تیپ٤٤ قمر بنی‌هاشم(ع) با ٣ گردان.
با اجرای این مرحله از عملیات، ٢٠٠ کیلومتر مربع از سرزمین‌های عراق ازجمله ارتفاعات شیخ گزنشین و شاخ تارچر از ارتفاع کانی‌مانگا و مناطقی از غرب کانی‌مانگا از غرب شیخ‌المارین تا دره میانه آزاد شد.
از نیروهای دشمن نیز ٧ تیپ از 60 تا 90 درصد منهدم شدند که اسامی و میزان انهدام آنها چنین است:
تیپ602 پیاده 90%؛ تیپ703 پیاده 60%؛ تیپ108 پیاده 50%؛ تیپ٢ گارد مرزی 60%؛ تیپ435 پیاده 60%؛ تیپ١ گارد ریاست‌جمهوری 80% و تیپ١٨ پیاده 60%.
همچنین حدود 10 هزار نفر از نیروهای عراقی کشته یا زخمی و 205 تن از آنان نیز اسیر شدند.
میزان ادوات و تجهیزات انهدامی و غنیمت گرفته شده از دشمن نیز بدین شرح می‌باشد:
همچنین مقادیر فراوانی مهمات و تجهیزات نظامی نیز منهدم شده یا به دست نیروهای خودی افتاد.(1)
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 118 و 119.
1
شهرهای آبادان، خرمشهر و نوار مرزی این دو شهر در طول امروز و روز گذشته همچنان هدف گلوله‌های توپ و خمپاره‌های عراقی قرار داشت که براثر آن در شهر آبادان به ٦ باب منزل مسکونی و یک فروشگاه خسارت‌هایی وارد آمد. در خرمشهر نیز گلوله‌های توپ به‌طور پراکنده به نقاط مختلف شهر ازجمله دیری‌فارم، منطقه شلمچه و منطقه زید اصابت کرد. در این حملات ٣١ تن زخمی و ٢ تن شهید شدند(1)
علاوه‌براین، امروز دو فروند از هواپیماهای عراقی اطراف پایگاه ایرانخواه در شرق سقز را بمباران کردند که طبق گزارش‌ها این اقدام تلفات و خساراتی درپی نداشته است.(2)
2
در دو عملیات نیروهای خودی، دو درگیری و یک مورد مین‌گذاری توسط ضدانقلاب، تعدادی از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی کشته و ١١ تن از افراد خودی نیز شهید یا زخمی شدند. کشف 5 عدد مین در مهاباد و جنوب سلماس و تسلیم‌شدن ٢ تن از افراد مسلح غیرقانونی از دیگر وقایع امروز در مناطق کردنشین غرب کشور بود.
نیروهای سپاه ناحیه کردستان با اجرای عملیاتی در شرق محور سنندج - دیواندره، موفق شدند 31 روستای این منطقه ازجمله روستاهای نوگران، سراب سرخه، کرمیله، هروله، سیاسران بالا، سیاسران پایین، کیله سفید، منصور بلاغی، خوزه، چشمه دراز، شاه بلاغی، تیلکو و خضرلک را پاکسازی کنند. نیروهای خودی در جریان پاکسازی روستای کیله سفید با عوامل سازمان کومه‌له درگیر شدند. در این حادثه تعداد زیادی از افراد این سازمان کشته یا زخمی شدند و جنازه ٧ تن از آنان در منطقه درگیری باقی ماند. همچنین چندین قبضه انواع اسلحه نیز به غنیمت نیروهای خودی درآمد.(3)
در منطقه نقده نیز نیروهای سپاه در ارتفاعات ماسو دایماب علیه افراد حزب دمکرات کردستان عملیات کمین اجرا کردند که در جریان آن ٣ تن از افراد این حزب کشته شدند.(4)
همچنین در شمال‌غرب سقز، نیروهای جندالله با عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی درگیر شدند. در این درگیری ٣ تن از افراد خودی شهید و ٤ تن زخمی شدند. یک خودروی حامل تیربار نیز به دست افراد مسلح ضدانقلاب افتاد. از تلفات مهاجمان اطلاعاتی در دست نیست.(5)
در حوالی پایگاه برهان در جنوب‌شرقی مهاباد هم یک دستگاه تراکتور ژاندارمری به مینی که گروه‌های مسلح غیرقانونی کارگذاشته بودند برخورد کرد که براثر انفجار آن یک تن شهید و ٢ تن دیگر زخمی شدند.(6)
علاوه‌براین در جنوب‌شرقی هشتیان مهاجمان مسلح ضدانقلاب به افراد تأمین پایگاه قره‌نساء حمله کردند. در این درگیری دوساعته یکی از نیروهای پایگاه زخمی شد.(7)
1) سند شماره 290707 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 19/8/1362؛ و- سند شماره 366019 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (فرماندهی آبادان) به استانداری خوزستان (دفتر سیاسی - انتظامی)، 19/8/1362؛ و- سند شماره 291067 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 18/8/1362؛ و- سند شماره 291068 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 18/8/1362.
2) سند شماره 341084 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ازناحیه ژاندارمری کردستان (رکن٣) به استانداری کردستان، 20/8/1362.
3) . سند شماره 355159 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات کردستان به عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 19/8/1362؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 25/8/1362؛ و- سند شماره 355155 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ناحیه قروه به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (عملیات)، 19/8/1362.
4) سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 355139 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نقده به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 19/8/1362.
5) سند شماره 355111 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 22/8/1362؛ و- سند شماره 44956 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 23/8/1362.
6) سند شماره 359168 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 20/8/1362.
7) همان.
در همین حال، امروز در تپه‌های مشرف به شهر مهاباد، نیروهای ژاندارمری یک عدد مین ضدتانک را که عناصر ضدانقلاب در جاده دکل مخابراتی کار گذاشته بودند، کشف و خنثی کردند. در منطقه هشتراک در نقطه مرزی جنوب‌غربی سلماس نیز نیروهای سپاه ٤ مین کشف کردند.(1)
امروز هم یک تن از افراد وابسته به سازمان کومه‌له با یک اسلحه ژ٣ و 120 تیر فشنگ و یک عدد نارنجک در منطقه کوخان بانه و همچنین پدر یکی از سران حزب دمکرات درپیرانشهر خود را به نیروهای سپاه معرفی و درخواست امان‌نامه کردند.(2)
1
امروز 40 تن از خبرنگاران خارجی از آثار و بقایای حمله موشکی عراق به شهر بهبهان بازدید و از مشاهدات خود در محل برخورد موشک به یک مدرسه و تعدادی از واحدهای مسکونی این شهر گزارش تهیه کردند. خبرگزاری جمهوری اسلامی دراینباره گزارش داد: هنگام بازدید خبرنگاران خارجی از ویرانه‌های مدرسه راهنمایی پیروز که براثر حمله موشکی عراق تخریب شده و جمعی از دانش‌آموزان آن در سر کلاس به شهادت رسیده بودند، عده‌ای از دانش‌آموزان مدارس بهبهان در این محل اجتماع کردند و با دادن شعارهای مرگ بر امریکا، اسرائیل، فرانسه، شوروی و صدام و شعار "جنگ، جنگ تا پیروزی"، نفرت و انزجار خود را از استکبار جهانی و نوکر سرسپرده‌اش صدام ابراز داشتند که مورد توجه خبرنگاران خارجی قرار گرفت. همچنین لکه‌های خون دانش‌آموزان مدرسه پیروز که بر دیوارهای مدرسه به چشم می‌خورد از عمق فاجعه و مظلومیت دانش‌آموزان شهید حکایت می‌کرد که چگونه بی‌رحمانه توسط موشکهای اهدایی شرق و غرب به شهادت رسیده‌اند.
در جریان این بازدیدها مسئولان درمورد چگونگی فاجعه، تعداد شهدا و خسارات ناشی‌از آن به خبرنگاران توضیحاتی دادند.(3)
2
مقامات عراق همچنان اصرار دارند از تصمیم و توانایی این کشور به انهدام تأسیسات نفتی ایران سخن گویند. این تهدید و ارزیابی تأثیر احتمالی آن بر سرنوشت جنگ امروز نیز مورد توجه محافل خبری غرب قرار داشت. بکر محمد رسول وزیر کار و امور اجتماعی عراق، در مصاحبه با خبرگزاری قطر گفت: «عراق برای دستیابی به یک صلح عادلانه در جنگ با ایران از تمام تجهیزات خود استفاده خواهد کرد.» وی افزود: «درصورت اقدام ایران برای به مرحله عمل درآوردن تهدید خود مبنی‌بر بستن تنگه استراتژیک هرمز به روی کشتیرانی بین‌المللی، کشور عراق بی‌تفاوت نخواهد ماند.» محمد رسول در پاسخ به سؤالی درباره استفاده احتمالی عراق از جنگنده‌های فرانسوی سوپراتاندارد تأکید کرد: «هیچ‌یک از تجهیزات بلااستفاده باقی نخواهد ماند.»(4)
1) سند شماره 317998 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران سلماس (عملیات) به ستاد سپاه پاسداران منطقه١١، 30/8/1362.
2) سند شماره 355141 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات پیرانشهر به اطلاعات منطقه١١، ١٩/8/1362؛ و- سند شماره 359168 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 21/8/1362، ص٢.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 236، 20/8/1362، ص6، ابوظبی - خبرگزاری یونایتدپرس، 19/8/1362.
روزنامه واشنگتن پست در مقاله‌ای با عنوان "عراق حرکت جدیدی را در جنگ بررسی می‌کند"، نوشت: «دیپلمات‌های غربی و دیگر تحلیلگران امروز اظهار داشتند که به نظر می‌رسد عراق در نظر دارد با حمله به تأسیسات صادرات نفت ایران برای وادارساختن ایران به مذاکره کوشش‌های جدیدی را آغاز کند.» روزنامه مذکور با اشاره به تجهیز عراق به هواپیماهای پیشرفته سوپراتاندارد ازسوی فرانسه اضافه کرد: «این کشور علی‌رغم نظر انگلیس و امریکا استدلال می‌کند هواپیماهای مذکور وسیله مورد احتیاج عراقی‌ها برای وادارساختن ایران به مذاکره را تأمین می‌نماید.» واشنگتن پست افزود: «تا زمانی‌که عراق نتواند از رسیدن کشتی‌ها به ترمینال‌های نفت جلوگیری کند و یا ترمینال‌ها را به‌صورت غیرقابل استفاده‌ای درآورد ایران با خرید اسلحه از دلال‌های خصوصی و ازطریق این راهروی آبی به جنگ ادامه خواهد داد.»(1)
واشنگتن پست همچنین در گزارشی به نقل از «منابع نفتی ژاپن در خلیج‌فارس» خاطرنشان ساخت که حمله به تأسیسات نفت ایران در جزیره خارک «دشوارتر از آن است که عراق می‌پندارد.» به گزارش رادیو امریکا این روزنامه نوشت: «یکی از مدیران کمپانی‌های ژاپنی که با رژیم ایران روابط دوستانه‌ای دارد می‌گوید جزیره خارک به‌سبب نصب موشکهای ضدهوایی درحقیقت به یک مزرعه ذرت شباهت یافته و ازاین‌رو لطمه‌زدن به خارک حتی با موشکهای اگزوست دشوار به نظر می‌رسد.» واشنگتن پست از قول منابع مذکور افزود: «عراق احتمالاً با دستیابی به موشکهای اگزوست و هواپیماهای سوپراتاندارد به تانکرهای نفتی که برای بارگیری در نزدیکی ترمینال خارک پهلو گرفته‌اند حمله خواهد کرد که درصورت موفقیت این طرح و حمله مستقیم به یک نفتکش، راه رفت‌وآمد نفتکش‌ها به خارک محدود خواهد شد. پیامد این اقدام افزایش نرخ بیمه کشتی‌ها خواهد بود که هزینه خرید نفت از ایران را در مقایسه با قیمت رسمی اوپک افزایش خواهد داد و ایران را ناگزیر به کاهش در بهای نفت خواهد ساخت.»(2)
علاوه‌براین بی‌بی‌سی نیز امروز در تفسیری از پیتر منگلد مفسر این رادیو گفت: «گزارشهای مربوط به احتمال حمله عراق به اسکله صدور نفت ایران در جزیره خارک که اهمیت حیاتی دارد، تنها بر اظهارات مقامات ارشد عراق مبتنی نیست بلکه ارزیابی دیپلمات‌های خارجی در بغداد آن را تأیید می‌کند.» به عقیده منگلد، «ازکارانداختن این تأسیسات [در خارک] کار نسبتاً آسانی است چون محدود و کوچک است و همین که شعله‌ور شود خاموش‌کردن و کنترل حریق بسیار دشوار خواهد بود.»
مفسر بی‌بی‌سی درمورد تجهیزات دفاعی ایران در جزیره خارک و پایگاه‌های دریایی و هوایی بوشهر نیز اظهار عقیده کرد: «شاید برای دفاع از جزیره خارک در مقابل موشکهای زمین‌به‌زمین ساخت شوروی کار چندانی از ایران برنیاید و بنابراین استراتژی ایران
کمافی‌السابق اتکای زیاد به این تهدید خواهد بود که به‌عنوان تلافی، تنگه هرمز را خواهد بست. درواقع چنانچه [آیت‌الله] خامنه‌ای گفته است تدارکات و آمادگی ایران هم‌اکنون برای این اقدام محتمل تجهیز شده است.»(1)
1
درپی اعلام خبری مبنی‌بر ازدست‌رفتن 75 تا 80 درصد بینایی مصدومان حمله شیمیایی اخیر عراق در منطقه عملیاتی والفجر4، امروز خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «حال مجروحین بمباران شیمیایی اخیر در منطقه بین رودخانه شیلر و ارتفاعات لری که در بیمارستان طرفه تهران بستری هستند رو به بهبودی است و به‌زودی تعداد قابل‌توجهی از آنان ترخیص خواهند شد.» دکتر شهجردی رئیس بیمارستان طرفه تهران، ضمن اعلام این مطلب و تشریح وضعیت اولیه این گروه از مصدومان حمله شیمیایی اخیر عراق گفت: «معالجاتی که روی این مجروحین انجام می‌شود به درمان کارگرانی که در کارخانجات آلومینیم‌سازی براثر نگاه‌کردن به قوس الکتریکی دچار عارضه چشمی می‌شوند، شباهت دارد.» وی اطمینان داد: «اگر این افراد 72 ساعت تحت نظر چشم‌پزشک در محل تاریکی معالجه شوند، بهبودی کامل خود را بازخواهند یافت. تنها احتمال دارد افرادی که به‌طور طبیعی از حساسیت چشمی بیشتری برخوردار هستند (که تعداد آنان از 10 درصد بیشتر نمی‌شود) کمی دیرتر معالجه شوند، اما خوشبختانه احتمال خطر برای آنان وجود ندارد.»(2)
2
رئیس‌جمهور امروز در یک نشست مطبوعاتی به سؤالات مطرح‌شده درباره انسداد تنگه هرمز و احتمال دخالت نظامی امریکا، آینده روابط سیاسی ایران با امریکا، جنگ ایران و عراق و تلاش‌های سیاسی در جنگ، تأمین نیازهای نظامی ایران، وضعیت اقتصادی کشور، کردستان و نیز مسائل داخلی و انتخابات آینده مجلس پاسخ داد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، آیت‌الله خامنه‌ای در آغاز این نشست که به دعوت وزارت ارشاد اسلامی از خبرنگاران مطبوعات و نمایندگان رسانه‌های خارجی در تهران برگزار شد، در سخنان کوتاهی ضمن خوشامدگویی به خبرنگاران خارجی اظهار کرد: «بیشترین حقایقی که در کشور ما در طول سال‌های بعد از انقلاب صورت گرفته، برای مردم دنیا به‌طور واقعی منعکس نشده است. ما این را بخشی از مبارزه وسیع قدرت‌های بزرگ جهانی برعلیه انقلاب اسلامی و مردم خود به حساب می‌آوریم و من به شما حضار محترم می‌گویم که عدم انعکاس اخبار درست کشوری که یکی از بزرگ‌ترین انقلابات تاریخ را انجام داده و حوادث مهم و قابل‌توجه و تعیین‌کننده‌ای که در آن می‌گذرد، برای مردم دنیا و روند رشد افکار عمومی خسارت به حساب می‌آید.» وی سپس افزود: «بشریت یک خانواده بزرگ هست که همه حوادث و وقایع در هر بخشی از این خانواده عظیم برای مجموع آن دارای اثر و اهمیت است. اگر خودخواهی‌ها، سیاست‌های وابسته به قدرت‌های بزرگ و غرض‌ورزی‌ها مانع از تشریح وضعیت یک عده از مردم در سطح جهان بشود، پیش از آنکه خسارتی برای این مردم داشته باشد برای کل خانواده بشریت خسارت دارد.»
رئیس‌جمهور در پاسخ به سؤال خبرنگار روزنامه بلژیکی دی مورگن درمورد ایجاد پایگاه‌های نظامی در عمان و احتمال حمله نظامی امریکا به ایران گفت: «مدت‌هاست که سعی می‌شود احتمال دخالت نظامی مستقیم امریکا در این منطقه از حنجره‌های مختلف و با زبان‌های گوناگون به گوش ما رسانده بشود. این مطلب را بسیار دور از تصور می‌شمارم. معتقدیم که دستگاه سیاسی و نظامی امریکا در آن حد هستند که بدانند برافروخته‌شدن آتش جنگ در این منطقه به معنای خاموش‌شدن شعله نفت در دنیا است و بعید به نظر می‌رسد امریکا در قصر شیشه‌ای که در خلیج‌فارس ساخته، حاضر باشد به پرتاب سنگ و مسابقه سنگ‌اندازی با کسی دست بزند.» وی سپس تأکید کرد: «ما معتقدیم خلیج‌فارس متعلق به کشورهایی است که در این حوزه مهم استراتژیک جهانی زندگی می‌کنند و هیچ قدرت
خارجی حق دخالت در مسائل خلیج‌فارس را ندارد و به طریق اولی حق ندارد در آن دخالت نظامی ایجاد کند و به‌هرصورت ما آماده مقابله با چنین تهاجم نامحتملی هستیم.»
آیت‌الله خامنه‌ای به سؤال خبرنگار روزنامه امریکایی وال استریت ژورنال درمورد شرایط بهبود رابطه با امریکا این‌طور پاسخ داد: «تا وقتی‌که امریکا در شکل یک ابرقدرت در دنیا حضور دارد هیچ‌گونه امیدی به آینده روابط سیاسی ما با این کشور نیست.» وی همچنین در پاسخ به سؤال خبرگزاری رویتر درباره اقدام احتمالی ایران در جلوگیری از عبور کشتی‌های حامل اسلحه برای عراق در آب‌های خلیج‌فارس(1)گفت: «ما آمادگی‌های لازم را برای آنچه که وعده کردیم داریم، اما خویشتن‌داری لازم هم برای آنکه پیش از یک اتمام‌حجت کامل اقدام به عملی کنیم در ما وجود دارد.»
رئیس‌جمهور درخصوص تلاش‌های سیاسی و میانجیگرانه سازمان‌های بین‌المللی و برخی کشورها در جنگ اظهار کرد: «بعضی از این کشورها و سازمان‌هایی که شما از آنها یاد کردید درحالی‌که به زبان از صلح سخن می‌گویند، در عمل آتش جنگ را روشن‌تر می‌کنند. از کشورها، از دولت فرانسه یاد می‌کنم که علی‌رغم ایجاد علاقه‌مندی به صلح در این منطقه 40 درصد از تولید سلاح خود را صرف عراق کرده است و از سازمان‌ها به سازمان ملل و شورای امنیت سازمان ملل اشاره می‌کنم که در مقابل تهاجم همه‌جانبه ده لشکر عراقی به شهرهای ما و تصرف بخش عظیمی از استان‌های مرزی ما به سکوت و بی‌تفاوتی تشویق‌آمیزی دست زد و امروز هم در مقابل تهاجم موشکی عراق به شهرهای ما و کشتار بی‌رحمانه مردم ما با همان سکوت تشویق‌آمیز نگاه می‌کند.» وی درعین‌حال خاطرنشان کرد: «بااین‌حال هیچ کشوری به قدر ما به صلح علاقه‌مند نیست. ما در سایه صلح می‌توانیم آنچنان چهره شوق‌انگیزی از انقلابمان به مردم دنیا نشان بدهیم که بسیاری از مردم دنیا را در راه خودشان و آینده خودشان آگاه و مصمم و دارای تصمیم لازم بکند.»
رئیس شورای‌عالی دفاع در پاسخ به سؤال دیگری درخصوص چگونگی حل مسئله جنگ خاطرنشان کرد: «بسته به این است که طرف ما چه کسی باشد. اگر صدام برود صلح نزدیک خواهد شد. اگر صدام بماند ما یکی از دو راه را بیشتر در پیش نداریم: یکی رسیدن به شروط سه‌گانه‌ای که از شروع جنگ اعلام کردیم و دوم ادامه جنگ تا رسیدن به حقوقمان.»
در ادامه این نشست مطبوعاتی خبرنگار کانال 2 تلویزیون سوئد پرسید: «عراق جنگ را آغاز کرد، اما اکنون در خارج این‌طور گفته می‌شود که ایران برای وحدت مردم به جنگ نیاز دارد.» رئیس‌جمهور
1) آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در تاریخ 5/7/1362 در سخنانی اعلام کرده بود: «نمی‌توانیم همیشه تحمل [کنیم] که کشتی‌های پر از سلاح و مهمات از تنگه هرمز عبور کند و در خدمت رژیم عراق قرار گیرد. بارها مسئولان کشور ما این مطلب را به انحاء مختلف به مسئولان کشورهای خلیج‌فارس تذکر داده‌اند. اگر این تذکرات بازهم تأثیر نبخشد، ما مجبوریم برای عبور کشتی‌ها از این منطقه محدودیت‌هایی به کار ببریم.» (روزنامه جمهوری اسلامی، 6/7/1362، ص10)
پاسخ داد: «سه سال پیش نه شما و نه خیلی‌های دیگر قبول نمی‌کردید یا اگر هم قبول می‌کردید حاضر نبودید صریحاً اقرار کنید عراق جنگ را شروع کرده است. حالا به این مطلب اعتراف می‌کنید. مطمئن باشید دیری نخواهد گذشت که همه خواهند فهمید که ضامن ادامه جنگ نیز عراق و پشتیبانان جهانی آن هستند. ما در صلح از هر شرایط دیگری بهتر زندگی خواهیم کرد و بهتر سازندگی می‌کنیم و بهتر انقلابمان را صادر خواهیم کرد.» وی آن‌گاه تأکید کرد: «ما یک روز هم مایل نیستیم این جنگ ادامه پیدا کند. البته این به آن معنا نیست که ما صلح دیکته‌شده‌ای را بپذیریم.»
آیت‌الله خامنه‌ای در پاسخ به پرسش خبرنگار روزنامه تایلندی تاپرات درباره کمک‌های نظامی سایر کشورها به ایران گفت: «ما از هیچ کشوری کمک نظامی دریافت نمی‌کنیم و احتیاجی هم به آنچه که به آن کمک نظامی گفته می‌شود نداریم. ما مستقل هستیم و به‌همت نیروهای خودمان می‌جنگیم. البته می‌توانیم سلاح مورد احتیاج خود را تهیه کنیم چه در داخل، چه با غنیمت‌گرفتن، چه با تعمیر و چه با خرید سلاح از کشورهای دیگر به‌نحوی که با سیاست‌های خارجی ما وفق بدهد.» وی همچنین درمورد کشورهای فروشنده اسلحه به ایران گفت: «همه کشورهایی که ما با آنها ارتباط تجاری داریم درصورتی‌که اراده کنیم می‌توانیم از آنها سلاح خریداری کنیم.»
رئیس‌جمهور در پاسخ به سؤال خبرنگار یک روزنامه زئیری عنوان کرد: «بودجه زیادی [برای جنگ] صرف شده است.» وی همچنین درباره تأثیر جنگ بر میزان تولید و صدور نفت اظهار کرد: «جنگ در صادرات نفت تأثیری نداشته است و ما به همان میزانی که به صادرات نیازمندیم در چارچوب مصوبات اوپک همواره اقدام کردیم.»
در بخش دیگری از این نشست، خبرنگار ترکیه پرسید: «رزمندگان شما در شمال درحال پیشروی هستند و از سوی دیگر می‌دانید که روزانه بیش از 600 هزار بشکه نفت عراق از کرکوک ازطریق ترکیه صادر می‌شود. درصورت فتح کرکوک منافع ترکیه در خطر خواهد بود. دراین‌مورد آیا با مقامات ترکیه مذاکره کرده یا تماس حاصل نموده‌اید؟ منافع ترکیه را چگونه تضمین می‌نمایید؟» رئیس‌جمهور پاسخ داد: «کشور ترکیه کشور دوست و برادر ما است و منافع این کشور برای ما حائزاهمیت است و این منافع نباید مورد تهدید قرار بگیرد و البته مورد تهدید هم قرار نخواهد گرفت.»
وی سپس به سؤال یک خبرنگار اسپانیایی درمورد وضعیت دولت ایران در کردستان چنین پاسخ داد: «وضعیت ما در کردستان امروز از همیشه بهتر است. مردم کرد که احساس می‌کنند دولت جمهوری اسلامی به حمایت از آنها در مقابل گروهک‌هایی که فشار خود را بر دوش آنها وارد آورده بودند، اقدام می‌کند خوشحال‌اند. عملیات اخیر اغلب راه‌های ارتباطی ضدانقلابیونی که در کردستان مستقر بودند تا داخل مرز عراق را مسدود کرده است و موقعیت آنها از هر زمانی بدتر است.» رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: «ما فکر می‌کنیم در آینده مسئله مهمی به نام کردستان نخواهیم داشت.»
آیت‌الله خامنه‌ای درباره تعداد گروه‌های مذهبی و سیاسی مجاز به شرکت در انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی اظهار داشت: «در جمهوری اسلامی شرکت در انتخابات برای همه احزاب آزاد است.» وی همچنین در پاسخ به سؤال دیگری درمورد «اختلاف عقیده بین مردم و دولت» و احتمال به‌کارگیری «افراد تحصیلکرده که با انقلاب مخالف‌اند» تأکید کرد: «چیزی که به‌عنوان اختلاف عقیده میان مردم و مسئولین گفته شد وجود ندارد. امروز صدها هزار متخصص مؤمن، انقلابی و علاقه‌مند به انقلاب در ارگان‌های مختلف دولتی مشغول به کارند. ما به آن متخصصینی که با انقلاب مردم دشمن هستند احتیاجی نداریم.»
رئیس‌جمهور به این سؤال خبرنگار کانال 2 تلویزیون سوئد که «جنگ چگونه بر اقتصاد و انقلاب شما اثر کرده است؟» چنین پاسخ داد: «یقیناً جنگ فشارهای اقتصادی زیادی را بر ملت ما تحمیل کرده است. اگر جنگ نبود، بی‌گمان این فشارها هم نبود. لکن بااین‌حال مردم ما در سایه همین فشارها به همت و اراده و تصمیم قاطعی دایر بر خودکفایی رسیده‌اند.» نماینده روزنامه اتفاق از راولپندی هند پرسید: «شما ادعا می‌کنید اقتصاد شما رو به بهبودی است، پس چرا این‌قدر تورم وجود دارد؟» رئیس‌جمهور در پاسخ گفت: «تورم یک عارضه جهانی است و فقط مربوط به کشور ما نیست و ما که ادعا می‌کنیم اقتصاد رو به بهبودی است ادعا نمی‌کنیم اقتصاد ما در حد ایده‌آل است بلکه ادعا می‌کنیم در حرکت به‌سمت یک اقتصاد ایده‌آل می‌باشیم.»
خبرنگاری از ژاپن پرسید: «علی‌رغم تهدید رژیم عراق دایر بر حمله موشکی به مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی آیا ایران هنوز به تکمیل این مجتمع در شرایط فعلی اصرار دارد؟» آیت‌الله خامنه‌ای در پاسخ تأکید کرد: «ما هم این پروژه و هم پروژه‌های دیگر را تمام خواهیم کرد و جنگ هیچ تأثیری بر روند تکمیل این پروژه‌ها نخواهد داشت.»
خبرنگار وال استریت ژورنال سؤال کرد: «گزارشاتی مبنی‌بر اینکه ایران هلیکوپترهای شوروی را در نزدیکی مرز افغانستان سرنگون ساخته وجود دارند. آیا این امر واقعیت دارد؟» رئیس‌جمهور در پاسخ گفت: «بسیاری از خبرهایی که رسانه‌های گروهی جهان از کشور ما می‌دهند واقعیت ندارد.» وی یادآور شد: «تصمیم ما بر این است با همه کشورهای همسایه خودمان روابط سالم داشته باشیم. درصورتی‌که آن همسایگان این روابط را بپسندند و بپذیرند.»(1)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی بر حل مسئله توزیع و مهار گرانی با بسیج مردم و همکاری بخش خصوصی تأکید کرد. حجتالاسلاموالمسلمین اکبر هاشمی رفسنجانی امروز در دیدار با حسن عابدی جعفری وزیر بازرگانی و معاونان و مشاوران این وزارتخانه ضمن ابراز امیدواری درمورد حل مشکل توزیع که وی آن را «مهم‌ترین مسئله امروز جامعه» خواند، اظهار کرد: «آن‌طورکه از دور به کارهای جامعه نگاه می‌کنیم مسئله توزیع از تمام مسائل عقب‌تر است. اما
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 21/8/1362، ص12.
در سایر بخش‌ها مثل بخش‌های تولیدی، عمرانی و آموزشی نسبتاً موفق هستیم و در بخش انتظامی باوجود جنگ خوب کار کرده‌ایم، ولی از توزیع باید رنج ببریم نه‌تنها ما بلکه مجموعه جامعه رنج می‌برند.» وی تأکید کرد: «مسئله توزیع باید درست شود. وضع توزیع درحال‌حاضر به نفع یک قشر سودجو شده است.» حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سپس افزود: «باید با یک کار عظیمی که اسمش را بسیج می‌گذارند، باید گرانی را مهار کرد. گرانی همه‌اش تورم نیست. تورم حدی دارد. بله ما در زمان جنگ هستیم. خوب کمی کسری بودجه داریم. تولید به‌خاطر نظام مدیریت در این دوره فترت پایین آمده، جمعیت بالا رفته و عوامل دیگری هم مؤثر است و این، تورم به وجود می‌آورد و به آن اندازه که اجناس به دست مردم می‌رسد نیست. این تورم، ظالمانه است.»
وی درمورد ضعف سیستم توزیع گفت: «آدم خیال می‌کند ضعف سیستم توزیع نبودن برنامه حساب‌شده است. چون اینها عامل ایجاد تورم زیاد است. شما می‌دانید که اگر این وضع وجود داشته باشد مردم عادی نمی‌توانند این وضع را تحمل کنند. با نیازهای مردم نمی‌شود بازی کرد. احساس ناامنی دستاوردهای انقلاب را مورد تردید قرار می‌دهد. ما باید مسئله تورم را به‌صورت طبیعی برگردانیم. در غیر این صورت، ضرر کرده‌ایم و به بخش‌های دیگر ظلم کرده‌ایم که نگذاشته‌ایم آنها هم کارشان را ادامه دهند. به قول آقای جعفری شما اینجا را مثل جبهه قبول دارید باید با یک تلاش طولانی و با پشتکار سریعاً این قضیه را حل کنید. ما برای حل این مسئله ارزش بسیار قائلیم و خطوطی تعیین کرده‌ایم.» هاشمی رفسنجانی افزود: «ضمناً دراین‌رابطه مسئله فرهنگی باید گسترش یابد، هرچند کار اقتصادی است ولی باید کار فرهنگی هم انجام داد. مردم، عوارض این را می‌فهمند. مردم باید خودشان همکاری کنند. اگر ما در این مبارزه مردم را نداشته باشیم کار بسیار مشکل خواهد بود.»
رئیس مجلس همچنین خاطرنشان کرد: «حال که عده‌ای عادت کردهاند به دزدی و چپاول، ما آماده‌ایم با آنها مبارزه کنیم و می‌کنیم. شورای‌عالی قضایی با مشاوره‌های زیادی که کرده، کیفرهایی در نظر گرفته و آماده است کار شما را تسریع کند. بی‌شک نویسندگان و هنرمندان از این وضع رنج می‌برند که در این مبارزه گسترده با شما همکاری خواهند کرد.» وی همچنین گفت: «دلیل ندارد که چای به دست مردم نرسد. این از ضعف مدیریت و سوءاستفاده است. ما باید امیدوار باشیم که طی چند ماه آینده در این بازار مسلط شویم.» رئیس مجلس سپس با اشاره به اهمیت بخش خصوصی تأکید کرد: «ما معتقدیم که باید بخش خصوصی را فعال کرد، به‌شرط آنکه قانع بر حق خودش باشد. بخش خصوصی کاملاً باید در میدان باشد. آزادی در تجارت از اصول اولیه ماست.» وی همچنین خاطرنشان کرد: «اگر روزی به این نتیجه برسیم که نمی‌توانیم مطالب را حل کنیم رأساً اقدام می‌کنیم. مردم باید مطمئن باشند.»(1)
1) روزنامه کیهان، 21/8/1362، ص2.
1
رئیس‌جمهور عراق در سخنانی از شرکت گارد ویژه ریاست‌جمهوری این کشور در جبهه‌های جنگ تجلیل کرد.
به گزارش رادیو بغداد صدام حسین در دیدار با گروهی از اهالی سلیمانیه به سخنان اخیر مقامات ایران درمورد به‌کارگیری اعضای گارد ویژه ریاست‌جمهوری عراق در منطقه پنجوین اشاره کرد و گفت: «ما گارد را اعزام می‌داریم تا با متجاوزان به مرزهای عراق و در سرحدات استان سلیمانیه بجنگند، زیرا گارد ویژه ما تمام ملت عراق است و همه ارتش عراق گارد نگهبان است و کسی که در دفاع از خاک عراق در سلیمانیه و در بصره و در مرزهای استان میسان نجنگد، قادر به دفاع از رژیم [عراق] در کاخ ریاست‌جمهوری نیست و هر رژیمی که متکی به اقلیتی از مردم مانند فقط گارد نگهبان باشد چنین رژیمی قطعاً زائل است.»
صدام همچنین اضافه کرد: «گارد، مأموریت ویژه‌ای را در آن نظام ایفا می‌کند، ولی جزئی از ملت است که مأموریت ویژه‌ای ایفا می‌نماید، ولی درعین‌حال بخشی از ارتش و عموماً از نیروهای مسلح می‌باشد.» وی در ادامه این سخنان عملیات نظامی ایران در منطقه پنجوین را شکست‌خورده خواند و اظهار کرد: «برخی از اسرا که به‌دست نیروهای عراقی اسیر شدند می‌گویند که به آنها گفتند فردا در شهر سلیمانیه خواهند بود.» رئیس‌جمهور عراق سپس گفت: «بهتر است که این جوان‌ها خفه شوند چراکه در سلیمانیه، ملتی است که از آن دفاع می‌کند. همچنین دارای ارتش نیرومندی است که قادر است از آن دفاع کند.»(1)
2
درپی دیدار وزیر بازرگانی انگلیس از بغداد، نشریه فایننشال تایمز (چاپ لندن) از احتمال مشارکت انگلیس در پروژه احداث خط لوله نفتی عراق به عربستان خبر داد.
این نشریه در شماره امروز خود نوشت: «چهار کمپانی انگلیس به اسامی "ویلیام پرس"، "تیلوو درا"، "جان لینگ" و "همفری سند گلاسکو" امیدوارند در کارهای ساختمانی پروژه 2 تا 3 میلیارد دلاری احداث خط لوله نفتی عراق که از عربستان به دریای سرخ کشیده می‌شود به میزان یک‌چهارم سهم داشته باشند.» این نشریه به نقل از باب ملسون رئیس هیئت اجرایی کمپانی طرح و مقاطعه خطوط نفتی انگلیس، تأیید کرد که این گروه با دولت عراق مذاکراتی به عمل آورده‌اند.
فایننشال تایمز درعین‌حال با اشاره به دورنمای پروژه احداث این خط لوله و مشکلات بهره‌برداری از آن پیش‌بینی کرد که «این پروژه برای رفع مشکلات بحرانی و مالی عراق، شرایط متوسطی خواهد داشت.»(2)-(3)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 21/8/1362، صص 4 و 5، رادیو بغداد، 19/8/1362.
2) یادآور می‌شود دو روز پیش خبرگزاری رویتر از بغداد گزارش داد پل شانون وزیر بازرگانی انگلیس در پایان دیدارش از بغداد گفته بود که انتظار دارد شرکت‌های انگلیسی در کنسرسیومی که ساخت خط لوله جدید صادرات نفت عراق را بر عهده گرفته 25 درصد سهیم شوند. (ر.ک: روزشمار 17/8/1362)
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 239، 23/8/1362، صص 10 و 11، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/8/1362.
1
یک مقام سفارت فرانسه در تهران مدعی شد ایران در واکنش به تحویل پنج جنگنده سوپراتاندارد به عراق دست به اقداماتی علیه منافع اقتصادی فرانسه زده است. انتشار این مطلب بازتاب‌هایی در رسانه‌های خبری داشت.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، سیریل مخروف مشاور اقتصادی سفارت فرانسه در تهران، با طرح ادعای «تلافی‌جویی دولت ایران» در مقابل تحویل هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق، گفت: «مقامات ایرانی خواستار تعطیل دفتر بازرگانی فرانسه و مؤسسه تحقیقات باستان‌شناسی این کشور در تهران شده‌اند.» وی افزود: «تدابیر تبعیض‌آمیزی نیز علیه بانک‌ها و کالاهای فرانسوی اتخاذ شده است.»
خبرگزاری فرانسه در گزارش دیگری به انتشار جزئیات بیشتری از اظهارات کنسول اقتصادی سفارت فرانسه در تهران پرداخت. به گزارش این خبرگزاری، مخروف گفته است: «سفارت فرانسه در تهران مراقب منافع حدود یک‌صد فرانسوی در اینجاست که حدود نیمی از آنها مدیران مؤسسات فرانسوی هستند که در ایران به سر می‌برند. ازجمله دیگر فعالیت‌هایی که قرار است متوقف شود فعالیت انستیتوی تحقیقات باستان‌شناسی فرانسه در تهران است که سابقه یک‌صدساله دارد و به‌خاطر کارهایی که در خرابه‌های باستانی شوش (واقع در جنوب ایران) کرده است، شهرت دارد.»
خبرگزاری فرانسه سپس یادآور شد: «آیت‌الله مهدوی‌کنی از رهبران مذهبی، اخیراً خواستار قطع کامل پیوندهای اقتصادی با فرانسه شد. به‌دنبال درخواست او تدابیر و تصمیماتی برای ممانعت از سرمایه‌گذاری بانک‌های فرانسوی در فروش‌های نفت ایران به عمل آمد.» بنا به این گزارش، «مؤسسات فرانسوی قبلاً 40 تا 50 درصد سهم این بخش از بازار مالی را در دست داشتند. ایران سالانه معادل 20 میلیارد دلار نفت می‌فروشد. به تجار ایرانی واردکننده کالا نیز دستور داده شده است که در بانک‌های فرانسه به‌خصوص برای کالاهایی که در فرانسه خریداری می‌شود اعتبار اسنادی باز نکنند. به خریداران در تهران نیز گفته شده است که از خرید کالاهای فرانسوی در آینده حتی‌المقدور خودداری نمایند. سال گذشته نیز یک چنین اقدام ضدفرانسوی صورت گرفت، اما این‌بار تدابیر مذکور به‌طور قابل‌توجهی سخت‌تر شده است.»
خبرگزاری فرانسه درعین‌حال به نقل از مشاور اقتصادی سفارت فرانسه اعلام کرد: «تحریم کامل محصولات فرانسوی غیرمحتمل است.» این گزارش در ادامه اضافه کرد: «صادرات فرانسه به ایران در سال قبل در مقایسه با [سال] 1981، 50 درصد کاهش یافت. اگرچه این ارقام برای [سال] 1983 تاکنون ثابت بوده است، اما آمار شش‌ماهه نخست سال جاری نشان داد که فرانسه در بازار ایران از رقبای غربی عقب‌تر مانده است. انگلیس و ایتالیا فروش‌های خود را 40 درصد افزایش دادند درحالی‌که آلمان‌غربی صادرات خود را تا ژوئن [خرداد - تیر] دو برابر نموده و به رقم 4/1 میلیارد دلار افزایش داد. در همین دوره فرانسه معادل 180 میلیون دلار کالا فروخت که به‌طور عمده مواد شیمیایی، فولاد، کالاهای الکتریکی، قطعات یدکی درارتباط‌با معامله مونتاژ 10 هزار دستگاه اتومبیل با کارخانه رنو و برای هواپیمای غیرنظامی
ساخته‌شده توسط صنایع ایرباس و ماشین‌های صنعتی برای صنعت نفت ایران بوده است. فرانسه در عوض آن امسال مقدار زیادی نفت از ایران خریده است؛ فرانسه ظرف نیم‌سال معادل 4 میلیارد دلار نفت از ایران خریده است که نشاندهنده 10 درصد از کل خریدهای نفت فرانسه است. رقم خرید آن در سال قبل 4/2 میلیارد دلار بوده است.»(1)
1
درحالی‌که تردد یگان‌های دریایی امریکا، فرانسه و شوروی در منطقه خلیج‌فارس رو به افزایش می‌باشد، وزیر دفاع امریکا امروز هشدار خود را مبنی‌بر اینکه تنگه هرمز نباید به روی حملونقل نفت بسته شود تکرار کرد. مقامات انگلیس نیز از گسترش جنگ ایران و عراق به منطقه خلیج‌فارس اظهار نگرانی کردند.
براساس گزارش امروز منابع داخلی، «در چند روز گذشته تردد و حضور یگان‌های دریایی امریکایی یا فرانسوی و روسی در دریای عمان و خلیج‌فارس افزایش یافته است، به‌طوری‌که حدود 2 فروند ناوشکن، 4 فروند فریگیت و یک فروند ناو لجستیکی امریکایی و یک فروند ناو مین‌جمع‌کن روسی و یک فروند فریگیت فرانسوی در منطقه تنگه هرمز مشاهده گردیده است. علاوه‌براین 4 فروند هواپیمای شناسایی امریکایی نیز در مسیر پاکستان و بحرین فعالیت داشته‌اند.»(2)
در همین حال، خبرگزاری کویت از واشنگتن اعلام کرد که کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا، در یک نشست مطبوعاتی گفت: «تنگه هرمز اهمیت زیادی برای جهان آزاد و کشورهای ساحلی آن دارد و باید باز نگه داشته شود.» وزیر دفاع امریکا افزود: «سیاست اساسی ما آن است که پایدارماندن حقوق آب‌های باز با کشتیرانی آزاد ضروری است. موضع ما در قبال آن تغییر نکرده است.» وی همچنین در پاسخ به سؤال دیگری دراین‌خصوص تأیید کرد که تأثیر کاهش عرضه نفت بر امریکا کم خواهد بود، بااین‌حال، این امر درصد اندکی از تأثیر فوری را بر امریکا نیز خواهد گذارد. واینبرگر درعین‌حال افزود: «نگرانی بیشتر درمورد تأثیر چنین کاهشی بر متحدین امریکا در اروپا و ژاپن است.» وزیر دفاع امریکا همچنین «تشکیل یک نیروی واکنش سریع توسط شورای همکاری خلیج [فارس] را یک تحول قابل‌تقدیر توصیف کرد.» وی خاطرنشان کرد: «مهم است که کشورهای آن منطقه توانایی خود را جهت دفاع از منافع خود و در قبال آنچه که نهایتاً می‌تواند تلاش‌های شوروی جهت قطع دسترسی به میادین نفتی باشد، افزایش دهند.»(3)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 236، 20/8/1362، صص 23 و 24، تهران - خبرگزاری فرانسه، 19/8/1362.
2) سند شماره 113162 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شماره 87، 19/8/1362، ص35.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 237، 21/8/1362، ص4، واشنگتن - خبرگزاری کویت، 20/8/1362.
از سوی دیگر، ریچارد روت وزیر مشاور در امور خارجی انگلستان، در مصاحبه با مجله مصری المصور گفت که «کشور وی با اشتیاق فراوانی امید به تحقق صلح در منطقه خلیج [فارس] و پایان جنگ ایران و عراق بسته است.» وی افزود: «انگلستان برای جلوگیری از حضور هرگونه نیرو در این منطقه بر عدم گسترش دامنه این جنگ پافشاری می‌کند.» این مقام دولت انگلیس همچنین اصرار کشور خود «جهت ایفای نقشی در خاورمیانه [غرب آسیا] برای برقراری صلح عادلانه و کامل در منطقه را مورد تأکید قرار داد.»(1)
1
یک روز پس از پایان چهارمین اجلاس سران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در دوحه، گزارشهای جدیدی از مشکلات تصمیم‌گیری سران شورا به‌ویژه درباره جنگ ایران و عراق انتشار یافت.
رادیو کلن در گزارشی تفسیری گفت: درحالی‌که از آغاز اجلاس «صحبت از یک سیاست مشترک و همچنین بحث و مشاوره [درمورد] همکاری جهت ساخت خط راه‌آهن در میان بود ... جنگ بین ایران و عراق و نبرد [گروه‌های فلسطینی] بر سر طرابلس، رهبران کشورهای مذکور را مجبور به گفتوگوهایی خارج از برنامه و اتخاذ تدابیر می‌کرد. درحالی‌که کشورهای حوزه خلیج‌فارس برای یگانگی و استحکام دربرابر انقلاب ملت ایران تلاش می‌کردند، گروه‌های فلسطینی داخل سازمان آزادی‌بخش فلسطین به جان یکدیگر افتاده بودند.» رادیو کلن افزود: «کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس بر این عقیده‌اند که جنگ بین فلسطینی‌ها باید از میان برداشته شود چون این جنگ، موقعیت ایران را مورد تقویت قرار می‌دهد. درحالی‌که علاوه‌بر عراق، عربستان سعودی، عمان، امارات عربی متحده و بحرین و کویت مجدانه کوشش به عمل می‌آورند که دربرابر ایران خطی تشکیل بدهند، سوریه با گسترش و تعمیق نفوذ ایران در لبنان مخالفتی نمی‌ورزد.»
رادیوی مذکور یادآور شد اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس معتقدند اگر «بعضی از دولت‌های عرب با دولت ایران همکاری نمی‌کردند جنگ بین ایران و عراق می‌توانست پایان یابد.» این رادیو همچنین جمعیت کم و وابستگی به تولید نفت را موجبات آسیب‌پذیری کشورهای مذکور دربرابر تهدید دانست و افزود: باوجود "عزم راسخ" امریکا به اقدام سریع نظامی در خلیج‌فارس «کشورهای حوزه خلیج‌فارس باید حساب کنند که به‌وسیله عملیات نظامی امریکاییها، این منطقه به‌طور درازمدت به‌صورت میدان نبرد قدرت‌های بزرگ درخواهد آمد. ازاین‌رو از آنها خواسته شد که برای رفع تشنج کوشش کنند، نخست در جناح‌های فلسطینی و سپس احتمالاً در منازعه بین عراق و ایران.»(2)
رادیو کلن همچنین در گزارش دیگری به نقل از روزنامه کویتی القبس اعلام کرد که کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس تصمیم گرفته‌اند «با شوروی و دیگر کشورهای بلوک شرق مناسبات
دیپلماتیکی برقرار سازند.» به نوشته القبس، کویت که تنها کشور در میان شش کشور عضو شورا است که با اتحاد شوروی روابط دیپلماتیک دارد «از کشورهای متحد خواست که آنها نیز به چنین کاری اقدام ورزند تا بدین‌وسیله تعادل مناسبات با دو ابرقدرت برقرار گردد.»(1)
خبرگزاری رویتر نیز امروز گزارش داد: «اجلاس رهبران خلیج [فارس] در دوحه اخذ تصمیم درمورد ساختن یک خط لوله مشترک عربی برای میان‌بر زدن از تنگه آسیب‌پذیر هرمز را به تأخیر انداخته است.» رویتر افزود: «مقامات رسمی ضمن بیان این مطلب گفتند که اجلاس سه‌روزه رهبران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] تصمیم درمورد ساختن پالایشگاهی به ظرفیت 200 هزار بشکه در روز در (سلاله) واقع در جنوب عمان را نیز بایگانی کرد. این منابع افزودند ایجاد این پالایشگاه که دومین پالایشگاه عمان بوده و به خط لوله نفتی مزبور متصل می‌شود بستگی به تولید و بازار نفت خواهد داشت.» رویتر به نقل از مقامات مزبور توضیح داد که «اتصال یک خط لوله نفتی به عمان با عبور از هزاران کیلومتر بیابان‌های لم‌یزرع بسیار پرهزینه و مشکل است.»(2)
1
با گذشت کمتر از 24 ساعت از برقراری آتش‌بس در شمال لبنان، تبادل آتش میان جناح‌های فلسطینی متخاصم از سرگرفته شد. درعین‌حال گزارش‌ها حاکی است یاسر عرفات برای ترک طرابلس تحت فشار بیشتری قرار دارد.
رادیو اسرائیل به نقل از رادیو مسیحیان لبنان گزارش داد: «سوریه به یاسر عرفات دستور داده است در عرض 4 ساعت از لبنان خارج شود و یاسر عرفات پاسخ داده است این اولتیماتوم را می‌پذیرد به شرط آنکه چند تن از سران سازمان به‌اصطلاح آزادی [بخش] فلسطین که به او وفادار مانده‌اند همراه وی از تریپولی [طرابلس] خارج شوند و به شورشیان مخالف نیز اجازه داده نشود که به شهر تریپولی وارد گردند.»
گزارش رادیو اسرائیل همچنین حاکی است جوانی پادولینی «وزیر دفاع ایتالیا که همراه با همتای فرانسوی خود آقای شارل هرنو در رم با خبرنگاران مصاحبه می‌کرد، اعلام نمود که به دو فروند ناو جنگی ایتالیایی که عبارت‌اند از یک ناوشکن و یک کشتی موشک‌انداز، دستور داده شده است دربرابر بندر تریپولی لنگر انداخته و یاسر عرفات و تعدادی از اطرافیانش را پناه دهند و به هر نقطه‌ای که مایل است ببرند.» باوجوداین، سخنگوی عرفات بلافاصله اعلام کرد وی «در نظر ندارد به‌وسیله کشتی‌های جنگی ایتالیا از تریپولی بگریزد.»(3)
از سوی دیگر به گزارش خبرگزاری فرانسه از طرابلس، عرفات در اظهاراتی به مطبوعات گفت: «یک تیپ مکانیزه سوریه شب گذشته به نزدیکی طرابلس رسیده و بلافاصله وارد عمل شده است.» وی افزود: «درحال‌حاضر در این محل دو تیپ سوریه حدود هزار سرباز لیبیایی و نیز سربازان
ارتش آزادی‌بخش فلسطین حضور دارند و به‌دلیل این تمرکز نیروها اوضاع بسیار بد است.»(1)
در همین حال، خبرگزاری فرانسه از صوفیه گزارش داد: «مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه، امروز یاسرعرفات رهبر فلسطینی‌ها را متهم کرد که حرکت وی درجهت منافع امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا] است.» طلاس، که به‌منظور دیدار با رهبران حزب کمونیست بلغارستان به این کشور سفر کرده است، در مصاحبه با نماینده خبرگزاری فرانسه در صوفیه افزود: «سوریه از جناح چپ الفتح در مقابل جناح طرف‌دار امریکا به رهبری یاسر عرفات حمایت می‌کند.» وزیر دفاع سوریه همچنین از انفجار مقرهای فرماندهی نیروهای امریکایی، فرانسوی و اسرائیلی به‌عنوان نمونه‌هایی از "یک مبارزه واقعی" یاد کرد و گفت: «عرفات در ارتباط نزدیک با سیا بوده و از رهبری فلسطینی‌ها به‌سوی مبارزه واقعی علیه اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی عاجز است.» این مقام سوری «حمایت شوروی از سوریه را مجدداً مورد تأکید قرار داده و اظهار داشت شوروی به هیچ‌کس اجازه نخواهد داد که حیثیت سوریه را خدشه‌دار کند.»(2)
امروز همچنین رادیو کلن در گزارشی درمورد منازعه اخیر جناح‌های فلسطینی گفت: «عرفات و هوادارانش به‌خصوص به این خاطر ازطرف رادیکال‌های سازمان آزادی‌بخش فلسطین و سوریه به آتش گرفته شده‌اند که چون آنها درباره ایجاد یک کشور فلسطینی در اردن باختری حاضر به مذاکره با ملک حسین، ایالات متحده امریکا و حتی ناگزیر با اسرائیل شده بودند.» کلن ضمن اشاره به موافقت کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس (به رهبری عربستان) با مذاکراتی که عرفات از یک سال قبل به‌منظور یافتن راه‌حلی برای مسئله فلسطین دنبال می‌کند، افزود: «طرف‌داران یاسر عرفات در داخل سازمان آزادی‌بخش فلسطین با عربستان سعودی، کشورهای حوزه خلیج‌فارس، یمن شمالی و تا اندازه‌ای با مصر هم‌نظر بودند. درحالی‌که رادیکال‌های سازمان آزادی‌بخش فلسطین در طرف سوریه، لیبی و همچنین ایران [در موضع مخالفت با این مذاکرات] قرار داشتند.»(3)
1
در ادامه مباحث روز گذشته فرماندهان به‌منظور رسیدن به یک راهکار عملیاتی برای اجرای مرحله چهارم عملیات والفجر٤، امروز هم جلسه‌ای با شرکت کلیه فرماندهان سپاه برگزار شد.(1)
در اولین جلسه که ساعت 6:30 بامداد و در مقر فرماندهی تاکتیکی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) برگزار شد، محور گفتوگوها اجرای عملیات از شرق یا غرب ارتفاعات کانی‌مانگا بود. محمدابراهیم همت که از مخالفان اجرای عملیات از شرق کانی‌مانگا بود در تبیین دلایل مخالفت خود با این طرح گفت: جابهجایی یگان‌ها از غرب به شرق کانی‌مانگا مشکلاتی دارد و همین امر ضریب موفقیت عملیات را پایین می‌آورد. علاوه‌براین عقبه اصلی دشمن در نالپاریز است و اگر ما بتوانیم
1) در این جلسه غلامعلی رشید، عزیز جعفری، محمد باقری، غلامحسین بشردوست، حسن دانایی‌فر، علی تجلائی، علی فدوی، محمدابراهیم همت، جعفر اسدی، مرتضی قربانی، اکبر زجاجی، نصرت کاشانی و داود رنجبر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم حضور داشتند.
ارتفاعات 1900 و 1904 را نیز تصرف بکنیم درصورتی‌که نالپاریز تهدید نشود، عراق بار دیگر از نالپاریز این دو ارتفاع را پس خواهد گرفت. ضمن اینکه اگر دو ارتفاع 1900 و 1904 در دست عراق باشد اجرای عملیات در روکان و پنجوین (ارتفاع سنگ معدن) نیز به‌علت تسلط دید و تیر این دو ارتفاع به ارتفاع سنگ معدن و منطقه عمومی پنجوین بی‌فایده است.
غلامعلی رشید در پاسخ به اشکالات مذکور اظهار کرد: آیا ارزش دارد که ما از پنجوین (سنگ معدن و...) چشم بپوشیم و تمام نیروها را برای تصرف 1900 و 1904 صرف کنیم؟ اینکه برادران فکر کنند اگر 1900 و 1904 تصرف نشود، روکان و پنجوین هم سقوط خواهد کرد این غلط است چون هرکدام از آنها هدف مستقل هستند.
وی سپس با طرح این پیشنهاد که «خطی را که ما می‌باید تأمین و پدافند کنیم از ارتفاعات کانی‌مانگا تا پنجوین است»، اضافه کرد: البته اجرای عملیات در شرق کانی‌مانگا نیازمند شناسایی است که این امر به زمان نیاز دارد. محمدابراهیم همت نیز درمورد معایب تأخیر در اجرای عملیات به مواردی ازجمله پایان‌یافتن مدت مأموریت نیروهای بسیج و فراهم‌شدن فرصت برای عراق جهت بازسازی و ایجاد موانع و استحکامات اشاره کرد.
در پایان این جلسه، غلامعلی رشید به مرتضی قربانی فرمانده لشکر٥ نصر، مأموریت داد که برای شناسایی یال‌های شرقی دو ارتفاع 1900 و 1904 و همچنین ارتفاع سنگ معدن اقدام کرده و طرح مانور خود را برای تصرف این اهداف ارائه دهد.
متعاقب این گفتوگوها مرتضی قربانی برای انجام شناسایی و ارزیابی کلی منطقه واگذارشده (روکان، ارتفاعات شرق 1900 و 1904 و سنگ معدن) به آن منطقه رفت. وی پس از بازدید از منطقه، ساعت 13:30 در قرارگاه تاکتیکی خاتم حاضر شد و ضمن بیان دیدگاه کلی خود، 4 هدف را برای عملیات واگذارشده به لشکر٥ نصر برشمرد: ١. ارتفاعات غرب روکان ٢. یال شرقی 1900 و 1904 تا جاده (پنجوین - نالپاریز) ٣. قله ارتفاع سنگ معدن (1830) ٤. شاخ کن‌شوکت (یال غربی ارتفاع سنگ معدن که به تنگه روکان منتهی می‌شود.)
در ادامه مباحث مطرح‌شده در جلسه، غلامعلی رشید طرحی را ارائه کرد که تلفیقی از دو طرح اجرای عملیات در شرق و غرب کانی‌مانگا و منطقه پنجوین بود و فرماندهان یگان‌ها با آن موافقت کردند. طبق این طرح تصرف یال‌های غربی شاخ تارچر (1740 و 1680) و تصرف دو ارتفاع 1900 و 1904 و یال‌های غربی آن به لشکر27 حضرت رسول(ص) و پیشروی در غرب کانی‌مانگا از شمال دشت خرمال تا جنوب منطقه کلز و پیشروی تا جاده نالپاریز - چوارتا و الحاق با لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) هم به لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) واگذار شد و مأموریت تصرف یال‌های شرقی 1900 و 1904 و تنگه روکان و قله ارتفاع سنگ معدن (1830) و یال غربی آن (شاخ کن‌شوکت) نیز به لشکر٥ نصر محول گردید. بدین‌ترتیب طرح کلی مانور و
مأموریت سه یگان ٢٧ حضرت رسول(ص)، ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و ٥ نصر برای عملیات آینده (مرحله چهارم عملیات والفجر٤) مشخص شد. درپی موافقت فرماندهان یگان‌ها با طرح مزبور، گفتوگوهایی درباره زمان اجرای عملیات انجام گرفت. لشکرهای ٢٧ حضرت رسول(ص) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) باتوجه‌به اینکه از قبل در منطقه حاضر بودند و شناسایی کافی از اهداف و راهکارهای آن داشتند برای اجرای عملیات در روز بعد اعلام آمادگی کردند، ولی مرتضی قربانی فرمانده لشکر٥ نصر، که یگان تحت امر وی تازه به منطقه آمده بود و باوجود شناخت کلی از منطقه غرب کانی‌مانگا، از منطقه شرق این ارتفاع و منطقه پنجوین شناسایی کافی نداشت، اعلام کرد که ظرف پنج روز آینده برای اجرای عملیات آماده می‌شود.(1)
درحالی‌که فرماندهان سپاه برای اجرای مرحله بعدی عملیات به یک توافق کلی رسیده بودند، عزیز جعفری فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سپاه، از فرماندهان ارتش خواست تا با حضور در قرارگاه تاکتیکی حمزه، میزان و نوع همکاری یگان‌های ارتش و همچنین نظر خود را برای اجرای مرحله بعدی عملیات اعلام کنند.(2)در این جلسه عزیز جعفری نظر قطعی فرماندهان سپاه مبنی‌بر اجرای عملیات برای ایجاد خط پدافندی از کانی‌مانگا به پنجوین را به فرماندهان ارتش اطلاع داد. وی ضمن دفاع از طرح پیشنهادی سپاه درباره اجرای عملیات در سورن نیز که مورد نظر فرماندهان ارتش بود گفت: باتوجه‌به کمبود نیرو، زمان‌بر بودن کسب آمادگی برای اجرای عملیات و تمام‌شدن مدت مأموریت نیروهای بسیج و همچنین سردشدن هوا و شروع بارندگی‌ها، اجرای عملیات در منطقه سورن در عمل غیرممکن است. عزیز جعفری افزود: درحال‌حاضر، نیروی اندکی دراختیار داریم و با این نیرو حداکثر می‌توانیم خط پنجوین - کانی‌مانگا را تصرف کنیم و یک خط پدافندی مطمئن تشکیل بدهیم. البته در یک موقعیت مناسب با فراهم‌سازی مقدمات و تجمیع نیرو می‌توان عملیات در سورن را طراحی و اجرا کرد.
سرهنگ امیربیگی در واکنش به طرح پیشنهادی فرماندهان سپاه با تأکید بر اینکه فرماندهی نیروی زمینی اجازه هیچ‌گونه عملیات آفندی را به ما نداده است، اضافه کرد: ارتش با عملیات در پنجوین مخالف است و نظر فرماندهی اجرای عملیات در ارتفاعات سورن است. عزیز جعفری مجدداً زمان‌بر بودن کسب آمادگی برای اجرای عملیات در منطقه سورن را یادآوری کرد و افزود: عملیات مورد نظر شما از یک ماه تا یک ماه و نیم دیگر طول می‌کشد و این کار نشدنی است. سرهنگ امیربیگی در پاسخ بار دیگر نظر فرماندهی نیروی زمینی ارتش دراینباره را مطرح و اظهار کرد: به ما اجازه عملیات آفندی نداده‌اند. در همین حال سرهنگ آذرفر گفت که نظر شخصی فرماندهان ارتش هم اجرای عملیات در پنجوین و کانی‌مانگا است، ولی سرهنگ صیاد شیرازی موافق نیست. به‌دنبال نزدیک‌شدن
1) سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر و محسن رخصت‌طلب، 19/8/1362 تا 28/8/1362، صص 35 - 28.
2) این جلسه با حضور عزیز جعفری، حمید سالکی، سرهنگ امیربیگی، سرهنگ آذرفر و محمد دیانی راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مقدم حمزه برگزار شد.
دیدگاه‌های فرماندهان ارتش و سپاه، سرهنگ امیربیگی ضمن تماس تلفنی با سرهنگ جمالی کوشید نظر وی را برای طرح پنجوین - کانی‌مانگا جلب کند، سرهنگ جمالی نیز برای جلب موافقت سرهنگ صیاد شیرازی با طرح پنجوین قول مساعدت داد.(1)
1
درپی کسب اطلاع از حضور تعدادی از افراد سازمان کومه‌له در روستای الله‌دره و روستاهای اطراف در جنوب و جنوب‌غربی دیواندره که برای حمله به پایگاه روستای تبریزخاتون در شمال این محل تجمع کرده بودند، امروز 30 تن از افراد داوطلب تائب (تسلیمی‌ها) و 10 تن از نیروهای سپاه ناحیه کردستان برای پاکسازی این منطقه به آن محل اعزام شدند. طبق طرح نیروهای خودی، روستای الله‌دره هدف اصلی و روستاهای اطراف آن همچون کول و درویشان از اهداف فرعی عملیات بود. دلیل تقسیم‌بندی اهداف عملیات به اصلی و فرعی این بود که ضمن اجرای عملیات اصلی در الله‌دره، نیروهای خودی با درگیرساختن افراد سازمان کومه‌له در سایر روستاها، مانع حمایت آنها در بخش‌های مجاور شوند.
نیروهای خودی قبل از غروب آفتاب به روستای الله‌دره رسیدند و با گماردن افراد در ارتفاعات و محاصره نامحسوس روستا به داخل روستا رفته و باتوجه‌به اطلاعات قبلی محل تجمع افراد این سازمان را شناسایی کردند. پس از آن باتوجه‌به احتمال حضور مردم عادی در آن خانه، تا پشت در پیش رفتند و از افراد مسلح خواستند که خود را تسلیم کنند، ولی آنان از داخل خانه اقدام به تیراندازی کردند و درنتیجه یک تن از افراد خودی شهید و یک تن نیز زخمی شد. نیروهای خودی با مشاهده این وضعیت از خانه فاصله گرفتند و آنجا را با ٢ گلوله آر.پی.جی٧ هدف قرار دادند که براثر آن تعدادی از افراد این سازمان کشته و تعدادی نیز زخمی شدند. دراین‌حال عده دیگری از افراد ضدانقلاب با خروج از سایر خانه‌های تیمی مجاور قصد فرار به‌سمت روستای گزمیل در غرب روستای الله‌دره را داشتند، اما افراد خودی که با پیش‌بینی این امر در مسیر فرار آنها کمین کرده بودند، ستون آنان را به رگبار بستند و درنتیجه تعدادی از افراد سازمان کومه‌له کشته یا زخمی شدند.
نیروهای خودی که فقط قصد پاکسازی منطقه و انهدام افراد سازمان کومه‌له را داشتند، پس از این عملیات منطقه را ترک کرده و به پایگاه‌های خود بازگشتند.
در گزارشهای مختلف آمار تلفات واردشده به سازمان کومه‌له بین 17 تا 45 نفر متغیر اعلام شده بود، ولی درعین‌حال همه گزارش‌ها بر شدت ضربه و تحمیل تلفات به این سازمان و غافلگیرشدن عناصر کومه‌له و نیز تمایز نوع عملیات خودی با اقدامات گذشته تأکید داشتند. این عملیات علاوه‌بر آنکه تلفات قابل‌توجهی به سازمان کومه‌له وارد کرد، ازنظر میزان هلاکت افراد مسئول نیز در نوع خود کم‌نظیر بود. به‌نحوی‌که فرمانده کل نظامی منطقه جنوب و
1) سند شماره 297/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 20/8/1362 تا 5/9/1362، صص 4 - ١.
فرمانده عملیات‌های این سازمان در محورهای دیواندره، سنندج، کامیاران، مریوان و سقز؛ فرمانده عملیات این سازمان در حمله به پایگاه آویهنگ (در 23/7/1362) و سقوط پایگاه گزان در (8/8/1362)؛ مسئول تشکیلات شهر دیواندره؛ سرپل هیز لاوه و یکی از افراد رده بالای هیز دیواندره ازجمله افرادی بودند که در این عملیات کشته شدند.(1)
یک بولتن محرمانه سپاه در ارزیابی تأثیر این عملیات بر سازمان کومه‌له نوشته است: این ضربه کاری و سخت علاوه‌بر آنکه امنیت تردد گروه‌های ضدانقلاب را به‌صورت جوله (گشت) در روستاها سلب و موفقیت آنها را به‌شدت متزلزل کرد، صدمه جدی به توان سیاسی و نظامی و تشکیلاتی وارد آورد که جبران آن به‌سختی امکان‌پذیر خواهد بود.(2)
در گزارش یک بولتن دیگر نیز با اشاره به تأثیر کشته‌شدن برخی از فرماندهان نظامی سازمان کومه‌له به‌ویژه فرمانده نظامی این سازمان در منطقه جنوب آمده است: باتوجه‌به بافت افراد گروهک‌ها و محوریت نظامی آنها، فرماندهان نظامی ضدانقلاب نسبت به کادرهای سیاسی از محبوبیت چشمگیری برخوردار می‌باشند به‌طوری‌که سایر مسئولان حتی فرماندهان سیاسی نیز مجبورند خود را هماهنگ با فرمانده نظامی منطقه نشان بدهند. در همین رابطه است که کمیته مرکزی و دفتر سیاسی گروهک‌ها همیشه حساب ویژه‌ای روی فرماندهان موفق نظامی خود دارند تا از انحراف یا انشعاب آنها جلوگیری کنند، زیرا بازتاب انشعاب یک عنصر فرماندهی نظامی بر بدنه و نیروهای ضدانقلاب بسیار بیشتر از فرماندهان سیاسی می‌باشد. لذا معدوم‌شدن این افراد تأثیر جدی بر سازمان کومه‌له و روحیه چته‌هایش خواهد گذارد.(3)
1
در جریان اقدامات عناصر مسلح غیرقانونی در مناطق مهاباد، سقز، غرب سنندج، شمال بوکان و شمال‌غربی ارومیه، 6 تن از افراد خودی شهید یا مجروح و 3 نفر نیز به گروگان گرفته شدند. در همین حال 3 تن از افراد حزب دمکرات در نقده دستگیر و 6 تن از افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب نیز در سنندج و سقز تسلیم شدند.
در مسیر روستای قهرآباد در جنوب مهاباد، عناصر مسلح ضدانقلاب بر سر راه نیروهای ژاندارمری عملیات کمین اجرا کردند، اما آنها توانستند از این کمین فرار کنند. نیروهای سپاه بوکان با اطلاع از این موضوع بلافاصله به محل اعزام شدند و در یک اقدام غافلگیرانه به مهاجمان حمله کردند. طبق اطلاعاتی که سپاه بوکان از اهالی روستاهای اطراف به دست آورده است، در این درگیری ٤ تن از افراد ضدانقلاب کشته و ٨ تن نیز زخمی شدند.(4)
در شمال‌غرب سقز نیز عناصر مسلح غیرقانونی در نزدیکی روستای ترجان با کمین به یک خودروی سپاه، 2 تن از پاسداران را به شهادت رسانده و یک روحانی را نیز که از سرنشینان آن خودرو بود به گروگان گرفتند(5)
1) سند شماره 250142 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه ناحیه کردستان به فرماندهی سپاه ناحیه کردستان، 21/8/1362؛ و- سند شماره 352182 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد کردستان (اطلاعات) به ستاد منطقه11، 24/8/1362؛ و- سند شماره 250208 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ناحیه اطلاعات به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ناحیه فرماندهی، 22/8/1362؛ و- سند شماره 250264 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران دیواندره (اطلاعات) به سپاه پاسداران دیواندره (فرماندهی)، 23/8/1362.
2) سند شماره 113134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 2، 30/9/1362، ص3.
3) سند شماره 113753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 144، 12/9/1362، ص1.
4) سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه١١ قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل، 20/8/1362.
5) سند شماره 44976 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 23/8/1362.
در همین منطقه در حوالی روستای شهریکندی و روستای آلکو در شمال‌شرق سقز و همچنین در داخل شهر مهاباد، افراد مسلح ضدانقلاب به نیروهای خودی حمله کردند. در این حوادث ٣ تن از افراد خودی زخمی شدند.(1)
در اقدام دیگری امروز 250 نفر از افراد حزب دمکرات کردستان با ورود به روستای شویشه در ٤ کیلومتری غرب سنندج، کلیه اجناس شرکت تعاونی این روستا را غارت کردند. این افراد همچنین ٢ تن از اهالی روستا را به‌جرم طرف‌داری از جمهوری اسلامی ربوده و با خود بردند.(2)
در شمال بوکان نیز یک خودروی ژاندارمری در حوالی روستای عباس‌آباد براثر برخورد با مینی که عوامل مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند، منهدم شد و سرنشینان آن نیز جراحت سطحی برداشتند. درپی این حادثه، نیروهای خودی برای پاکسازی منطقه از مین به تفحص پرداخته و موفق به کشف و خنثی‌سازی یک مین دیگر در همان مسیر شدند.(3)
در شمال‌غربی ارومیه نیز افراد سازمان کومه‌له یکی از سربازان ژاندارمری را که در ٣١ شهریورماه سال جاری گروگان گرفته بودند به شهادت رسانده و پیکر وی را در روستای کورانه رها کردند.(4)
از سوی دیگر، نیروهای سپاه در جنوب نقده با اجرای کمین در اطراف روستای بالقچی توانستند ٣ تن از افراد حزب دمکرات را دستگیر کنند.(5)
در ادامه تسلیم‌شدن افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز هم ٣ تن از افراد سازمان کومه‌له در سنندج و ٣ تن از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان در روستای بوخلو در جنوب سقز به‌همراه ٣ قبضه سلاح خود را به نیروهای سپاه و ژاندارمری تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند.(6)
1
با شدت‌گرفتن تهدیدات متقابل ایران و عراق در روزهای اخیر و احتمال گسترش خطر جنگ، اخبار و گزارش‌ها حاکی‌از شروع تلاش‌های بین‌المللی تازه‌ای دراین‌زمینه است.
به گزارش رادیو اسرائیل، «روزنامه‌های لندن امروز نوشتند که احتمال دارد آقای اولاف پالمه نخست‌وزیری سوئد، برای میانجیگری تازه‌ای بین ایران و عراق رهسپار خاورمیانه [غرب آسیا] شود.» این رادیو افزود: «در تماس‌های محرمانه‌ای که اخیراً با دولت تهران به عمل آمد مقامات ایرانی تلویحاً اظهار داشتند که نماینده سازمان ملل را خواهند پذیرفت.»(7)
در همین حال، خبرگزاری کویت از پاریس گزارش داد: «رؤسای جمهوری فرانسه و الجزایر در مذاکرات خود اوضاع جهانی و امکان ایفای نقش فرانسه و الجزایر را در جست‌وجو برای یافتن راه‌حل‌هایی برای درگیری‌هایی که صلح جهانی را به مخاطره افکنده‌اند، به‌ویژه بحران لبنان، جنگ عراق و ایران، مسئله صحرای غربی و درگیری‌های چاد، مورد بحث
1) سند شماره 341163 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به فرماندهی سپاه کردستان، 29/8/1362؛ و- سند شماره 359178 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن٣) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 20/8/1362؛ و- سند شماره 317102 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن٣)، 22/8/1362.
2) سند شماره 341653 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر٢٨ (رکن٢) به فرماندهی ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن٢)، 21/8/1362.
3) سند شماره 341075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن٣) به استانداری کردستان، 21/8/1362.
4) سند شماره 359176 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 21/8/1362.
5) سند شماره 400635 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) منطقه١١ به فرماندهی کل سپاه پاسداران (طرح و عملیات)، 7/9/1362.
6) سند شماره 35917٦ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 359148 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (اطلاعات) به ستاد منطقه١١ (اطلاعات)، 23/8/1362.
7) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 21/8/1362، ص14، رادیو اسرائیل، 20/8/1362.
قرار دادند.» فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه، «در جریان این مذاکرات تأکید کرد که پیشنهادات برای حل این مشکلات باید اصول حاکمیت، تمامیت و استقلال کشورهای درگیر و حق مردم این کشورها را برای خودمختاری در برداشته باشد.»(1)
1
خطیب نمازجمعه تهران با پرداختن به موضوع امنیت در منطقه غرب آسیا و خلیج‌فارس، جمهوری اسلامی ایران را حافظ امنیت منطقه نامید.
حجتالاسلاموالمسلمین امامی کاشانی در نمازجمعه امروز تهران با انتقاد از حضور قدرت‌های بزرگ در لبنان، افغانستان و خلیج‌فارس به بهانه حفظ صلح و تأمین امنیت اظهار کرد: «وقتی انسان حساب می‌کند، می‌بیند که استکبار جهانی از مرز خودش پا را فراتر گذاشته [است]. البته اینها به آن لات و دزد عراق گفتند که به ایران حمله کن و صدام هم حمله کرد. حالا باز آنها می‌گویند که ما برای صلح آمده‌ایم.» وی تأکید کرد: «باید گفت که مخل امنیت شما هستید. شما هستید که امنیت را متزلزل کرده‌اید و ما حافظ امنیت هستیم.»
امامی کاشانی ضمن اشاره به سوءقصد نیروهای فرانسوی علیه سفارت ایران در لبنان گفت: «از یک طرف ماسک می‌زنند، ولی دستشان دیگر برای دنیا رو شده است و از طرف دیگر دنیا به هوش آمده و این را باید کسانی‌که مخل امنیت دنیا هستند، مخصوصاً مخل امنیت کشورهای اسلامی هستند، بدانند که دنیا دیگر بیدار شده و این مسئله را دنیای استکباری بداند که جمهوری اسلامی طلسم را شکسته است.»
خطیب نمازجمعه ضمن تأکید بر ادامه جنگ تا استیفای حقوق ملت ایران خاطرنشان کرد: «ما می‌خواهیم طوری عمل کنیم که دیگر دیکتاتوری در منطقه جرئت دیکتاتوری نداشته باشد.» وی با اشاره به حملات عراق به مناطق مسکونی کشور، بیانات اخیر امام خمینی مبنی‌بر اجتناب از حمله تلافیجویانه علیه شهرهای عراق را یادآور شد و گفت: «این سخنان نشان می‌دهد که چه کسی حافظ امنیت است. حافظ امنیت، جمهوری اسلامی است و اگر استکبار جهانی شر خود را از منطقه کم کند، منطقه خاورمیانه [غرب آسیا] کاملاً امن خواهد شد.»(2)
2
به‌دنبال کمبود نیروی نظامی در عراق متولدین سال‌های 1947 و 1948 به خدمت سربازی احضار شدند. در همین حال عراق اعلام کرد اوضاع نبرد در منطقه پنجوین را به نفع خود فیصله داده است.
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، مقامات عراق افراد 35 و 36 ساله را نیز مشمول خدمت سربازی اعلام کرده و از آنها خواسته‌اند ظرف دو هفته آینده «برای خدمت در جبهه‌های جنگ با ایران نام‌نویسی کنند.» بی‌بی‌سی یادآور شد: «افراد متولد سال 1948 و یا بین سال‌های 1950 تا 1965
از قبل به خدمت احضار شده بودند.» این رادیو همچنین از قول خبرنگار خود در منطقه خلیج‌فارس گفت: «این اقدام پس از شدت‌گرفتن حملات اخیر ایران در بخش شمالی جبهه‌های جنگ انجام می‌گیرد.» به عقیده این خبرنگار «این مسئله روشن است که تمام نسل جوانی که می‌توانستند به کار مفیدتری مشغول باشند درحال‌حاضر قربانی جنگ‌اند.»(1)
1
پس از انتشار گزارش خبرگزاری فرانسه درمورد تصمیم مقامات ایران به تعطیلی دفتر بازرگانی سفارت فرانسه و مؤسسه تحقیقات باستان‌شناسی این کشور در ایران، رادیو امریکا امروز به نقل از خبرنگار خود در پاریس گزارش داد: «وزارت امور خارجه فرانسه تأیید کرد که ایران خواستار بسته‌شدن بخش بازرگانی سفارت فرانسه در تهران شده است. در همین حال رژیم اسلامی ایران علیه بانک‌های فرانسوی محدودیت‌های سختی برقرار کرده و به مؤسسه باستان‌شناسی فرانسه دستور داده که دفتر خود را تعطیل کند.»
بنا به این گزارش، سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه گفته است: «دلیلی برای این اقدام رژیم اسلامی ایران ذکر نشده است، اما به‌هرحال رژیم اسلامی ایران مدت‌ها است که از حمایت نظامی فرانسه از عراق و به‌ویژه از تحویل پنج فروند جت جنگنده سوپراتاندارد مجهز به موشکهای هوابه‌زمین بسیار دقیق اگزوست ناخشنود است.» وی تأثیر تصمیمات ایران دراین‌زمینه را "ناچیز" خواند و افزود: «بخش بازرگانی سفارت فرانسه در ایران مدت‌هاست که راکد مانده و انستیتوی باستان‌شناسی فرانسه نیز مدت‌هاست که فعال نبوده است. چراکه مناطقی که باید در آن حفاری می‌شد در منطقه جنگی واقع شده است.»
رادیو امریکا ضمن اشاره به اقدامات مشابه قبلی ایران علیه بانک‌های انگلیسی و امریکایی، خاطرنشان کرد که «ایران در واکنش به فروش هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسه به عراق، دیگر، خریدار محصولات فرانسوی نخواهد بود و به این ترتیب ظاهراً فرانسه نیز همانند ایالات متحده در لیست سیاه رژیم اسلامی ایران قرار گرفته است.»(2)
دراین‌زمینه رادیو بی‌بی‌سی نیز گفت: «فرانسه به‌خاطر پشتیبانی از عراق در جنگ با ایران ... بهای گزافی خواهد پرداخت.» این رادیو به نقل از جک استار خبرنگار خود در پاریس، واکنش وزارت امور خارجه فرانسه در قبال تصمیمات اخیر ایران را محتاطانه خواند و درمورد تأثیر کاهش روابط بازرگانی ایران و فرانسه افزود: «صادرات این کشور [فرانسه] به ایران ظرف سال گذشته تا 40 درصد کاهش یافته [و] در شش‌ماهه اول سال جاری شاهد دو برابر شدن میزان واردات ایران از آلمان‌غربی و هلند بوده است. همچنان در همین مدت بریتانیا و ایتالیا نیز 40 درصد به میزان صادرات خود به ایران افزوده‌اند. کشورهای یادشده در میان به‌اصطلاح لیست سیاه دولت ایران قرار دارند.»(3)
روزنامه فرانسوی لیبراسیون نیز با اشاره به گزارش خبرگزاری فرانسه نوشت: تدابیر ایران علیه
منافع اقتصادی فرانسه «به‌طور ناگهانی امیدهایی را که تعدادی از صاحبان صنایع فرانسوی نسبت به ازسرگیری فعالیت‌های اقتصادی در ایران و احیاناً ازسرگیری صادراتشان به ایران داشتند، نقش‌برآب می‌کند درحالی‌که سایر کشورهای اروپایی و نیز ژاپن روی بازار ایران حساب می‌کنند.»(1)
1
معاون اول نخست‌وزیر عراق نتایج سفر خود به سه کشور مصر، بلغارستان و رومانی را تشریح کرد.
طه یاسین رمضان عضو شورای فرماندهی و معاون اول نخست‌وزیر عراق، در پایان دیدار خود از کشورهای مصر، بلغارستان و رومانی، امروز در گفت‌وگویی با خبرگزاری عراق ضمن اشاره به امضای دو قرارداد همکاری اقتصادی، فنی و بازرگانی با کشورهای بلغارستان و رومانی گفت که در دیدارش با رئیس‌جمهور مصر «وی را در جریان آخرین تحولات جنگ ایران و عراق و استحکام موضع سیاسی، اقتصادی و نظامی عراق قرار داده است.» رمضان سپس افزود: «ریاست‌جمهوری مصر درودهایش را برای صدام حسین ابلاغ و بار دیگر ایستادگی جمهوری عربی مصر را در کنار عراق در جنگ عادلانه‌اش برعلیه تجاوز ایران تأکید نمود.»(2)معاون نخست‌وزیر عراق همچنین گفت: «پرزیدنت چائوشسکو [رهبر رومانی] و رئیس‌جمهوری بلغارستان از تلاش‌های صلح‌آمیز فرماندهی سیاسی عراق که از ستایش و احترام جامعه بین‌المللی برخوردار بوده و سیاست صلح‌آمیز عراق قدردانی نموده‌اند.»(3)در همین زمینه خبرگزاری عراق نیز گزارش داد: در اعلامیه مشترکی که در بغداد به مناسبت دیدار یاسین رمضان از رومانی منتشر شد، عراق و رومانی ضمن ابراز نگرانی از ادامه جنگ، خواستار "توقف فوری عملیات نظامی" به‌منظور دستیابی به یک راه‌حل صلح‌آمیز شدند.(4)
در همین حال رادیو امریکا در گزارشی با اشاره به سفر طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق به قاهره در ماه ژوئیه گذشته یادآور شد: «عراق درپی امضای پیمان صلح میان مصر و اسرائیل روابط خود را با مصر گسست، اما روابط دو کشور در سال گذشته به‌خاطر کمک‌های مصر به عراق در جنگ با ایران صمیمانه‌تر شد.»(5)
2
درپی ادعای دیروز روزنامه السفیر(6)مبنی‌بر مذاکره ایران با انگلیس به‌منظور خرید تعدادی هواپیمای جنگنده جاگوار، رادیو کلن امروز اعلام کرد: «دولت بریتانیا گزارشی را دایر بر اینکه قصد دارد هواپیمای جنگنده بمب‌افکن جاگوار به ایران بفروشد، تکذیب کرد.»(7)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 238، 22/8/1362، صص 13 و 14، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 22/8/1362، ص4، رادیو صوت‌الجماهیر، 21/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 238، 22/8/1362، ص42، رادیو صوت‌الجماهیر، 21/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 240، 24/8/1362، ص3، بغداد - خبرگزاری عراق، 23/8/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 21/8/1362، ص9، رادیو امریکا، 20/8/1362.
6) روز گذشته روزنامه السفیر (چاپ بیروت) نوشت: «ایران بدون سروصدا مذاکراتی پیرامون خرید هواپیماهای جنگنده جاگوار با انگلستان به عمل آورده است.» (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 236، 20/8/1362، ص5، بیروت - خبرگزاری رویتر، 19/8/1362)
7) همان، ص13، رادیو کلن، 20/8/1362.
رادیو کلن باوجود تکذیب ادعای السفیر، در گزارش دیگری به نقل از یک روزنامه سوئیسی چاپ لوزان از فروش 6 فروند هواپیمای آموزشی سوئیسی به ایران در دو ماه پیش خبر داد. بر پایه این گزارش «این هواپیماهای دوموتوره که حداکثر سرعت آن چهارصد کیلومتر در ساعت است معمولاً برای امور تعلیماتی مورد استفاده قرار می‌گیرد، ولی به‌آسانی می‌توان برای پشتیبانی از نیروهای زمینی نیز آن را به کار گرفت.» گزارش مزبور ضمن اشاره به خودداری مقامات دولتی سوئیس از تأیید یا تکذیب این خبر، افزود: «دولت عراق سه سال پیش، 52 فروند از این نوع هواپیما را از سوئیس خریداری کرد. سوئیس تاکنون اعلام می‌داشت که از فروش جنگ‌افزار به کشورهای خارجی خودداری می‌ورزد.»(1)
1
امروز یک بمب نسبتاً قوی در محل انبار غذایی منازل مسکونی ایتالیایی‌ها در بندرعباس منفجر شد. ساعاتی بعد، گروه چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) مسئولیت انفجار را بر عهده گرفت.
خبرگزاری جمهوری اسلامی در بندرعباس ضمن اعلام این خبر اضافه کرد: صدای انفجار تا شعاع چند کیلومتری در سطح شهر به گوش رسیده، اما تاکنون تلفات جانی گزارش نشده و فقط خسارات جزئی به دیوارهای انبار وارد شده است(2)گزارش نوبه‌ای سپاه پاسداران دراین‌زمینه حاکی است ساختمان‌های مسکونی مجاور محل انفجار، مورد استفاده اتباع کشورهای ایتالیا، مراکش، لهستان و انگلیس است که در استخدام یک شرکت ایتالیایی قرار دارند. این شرکت به‌عنوان پیمانکار طرف قرارداد شرکت توانیر در بندرعباس می‌باشد. در ادامه این گزارش آمده است: «یک نفر از اتباع ایتالیا براثر ریزش شیشه‌ها جراحت جزئی برداشته که مورد مداوای سرپایی قرار گرفته است.»(3)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش دیگری اعلام کرد گروه چریک‌های فدایی خلق شاخه اقلیت، با انتشار اطلاعیه‌ای ضمن برعهده‌گرفتن مسئولیت این انفجار و «اخطار به دیپلمات‌های خارجی و تهدید به انفجارهای مجدد، خواستار خروج آنان که به گفته این گروهک، جمهوری اسلامی را در تأمین تسلیحات نظامی یاری می‌دهند، شد.» این خبرگزاری همچنین با اشاره به فعالیت ایتالیایی‌ها در احداث اسکله بندر شهید رجایی افزود: «گفته می‌شود یکی از اهداف گروهک فدایی خلق اقلیت از این اقدام متوقف‌ماندن عملیات احداث اسکله شهید رجایی است.»(4)
2
مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه‌ای از رژیم اشغالگر قدس خواست از تهدید خود مبنی‌بر حمله به تأسیسات اتمی عراق و دیگر کشورهای جهان دست بردارد. خبرگزاری بین‌المللی اسلامی از سازمان ملل، از تصویب این قطعنامه با 23 رأی موافق در مقابل 2 رأی مخالف امریکا و اسرائیل و چند رأی ممتنع خبر داد. در قطعنامه مزبور همچنین
1) همان، صص 13 و 14، رادیو کلن، 20/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 237، 21/8/1362، ص3، بندرعباس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/8/1362.
3) سند شماره 113162 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شماره 87، 19/8/1362، ص32.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 238، 22/8/1362، ص11، بندرعباس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/8/1362.
«از شورای امنیت سازمان ملل خواسته شده است که اقدامات لازم را برای جلوگیری از چنین حملاتی ازسوی اسرائیل به کار بندد.» این گزارش یادآور شد: «این سومین سال پیاپی است که قطعنامه پیشنهادی ازسوی عراق برای محکوم‌کردن حمله هواپیماهای اسرائیلی به تأسیسات اتمی تموز بغداد [در ژوئن 1981/ خرداد 1360] مورد تصویب قرار می‌گیرد. حمله مزبور ازسوی شورای امنیت و همچنین مجمع عمومی سازمان ملل نیز محکوم گردیده بود.»(1)
1
در تازه‌ترین رویدادهای مربوط به افزایش تنش‌ها میان امریکا و سوریه در لبنان و احتمال وقوع عملیات نظامی علیه مواضع سوری، آتشبارهای ضدهوایی سوریه به روی هواپیماهای شناسایی امریکا آتش گشودند. این درحالی است که با توافق سوریه تلاش‌ها برای برگزاری دور جدیدی از اجلاس آشتی ملی لبنان از سرگرفته شده است.
روزنامه کیهان دراینباره گزارش داد: درپی چندین نوبت پرواز هواپیماهای ناشناس بر فراز منطقه بیروت در دو شب گذشته، بامداد امروز «آتشبارهای ضدهوایی سوریه علیه هواپیماهای اف14 امریکایی که سرگرم پروازهای شناسایی بر فراز مواضع سوریه در لبنان بودند، آتش گشودند.» براساس این گزارش، امریکا نیز تأیید کرد که امروز یک هواپیمای اف14 با آتش زمینی نیروهای سوریه روبه‌رو شده بود، اما مأموریت خود را انجام داده و به ناو هواپیمابر آیزنهاور بازگشته است.
در همین حال، روزنامه الندا (ارگان حزب کمونیست لبنان) ضمن اشاره به وقوع تهاجم نظامی قریب‌الوقوع امریکا در لبنان آورده است: «امریکا و متحدان اروپایی‌اش تصمیم گرفته‌اند اسرائیل را در جنگ تازه لبنان شرکت ندهند چون به این نتیجه رسیده‌اند شرکت اسرائیل در این جنگ به منافع اروپا و امریکا در منطقه لطمه می‌زند.» روزنامه النهار نیز از قول «منابع آگاه» نوشت: «اقدام نظامی تازه امریکا و متحدانش می‌تواند به سه شکل انجام گیرد: 1. حمله تمام‌عیار به حومه جنوب بیروت و سرکوب مبارزان شیعه 2. حمله به مبارزان دروزی در منطقه کوهستانی شوف 3. و سرانجام اشغال مجدد سرزمین‌های لبنان مرکزی به‌وسیله اسرائیل.» النهار با اشاره به دیدگاه‌های متفاوت مقامات دولت رونالد ریگان درباره اقدام نظامی امریکا و متحدانش افزود: «جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا، خواهان حمله به سوریه است چون این کشور را مسئول عدم اجرای پیمان لبنان و اسرائیل می‌داند، اما کاسپار واینبرگر وزیر دفاع ریگان، با چنین اقدامی مخالف است چون عقیده دارد به روابط اعراب و امریکا لطمه می‌زند.» از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری فرانسه، اتحاد شوروی «دربرابر شورای امنیت سازمان ملل متحد تقویت نیروی دریایی امریکا در سواحل بیروت را محکوم و تأکید کرد که این تمرکز بی‌سابقه ناوها حاکی‌از آن است که واشنگتن در نظر دارد به یک عملیات نظامی بسیار گسترده در لبنان دست زند.»
از سوی دیگر، امروز تحرکات تازه‌ای برای گردهم‌آوردن دوباره چهره‌های سیاسی و قومی
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 237، 21/8/1362، صص 13 و 14، سازمان ملل متحد - خبرگزاری بین‌المللی اسلامی، 20/8/1362.
لبنان زیر چتر اجلاس آشتی ملی انجام گرفت. دراین‌زمینه خبرگزاری رویتر به نقل از "منابع رسمی لبنان" از توافق رؤسای جمهور لبنان و سوریه برای ملاقات با یکدیگر قبل از دومین دور مذاکرات آشتی ملی در ژنو خبر داد. خبرگزاری فرانسه نیز اعلام کرد اعضای کمیسیون سیاسی اجلاس آشتی ملی به‌منظور آماده‌سازی مقدمات دومین دور این اجلاس درباره پیشنهادهایی شامل تعداد مساوی نمایندگان مسیحی و مسلمان در پارلمان لبنان، انتخاب نخست‌وزیر به‌وسیله پارلمان به‌جای رئیس‌جمهور، تشکیل مجلس مؤسسان، ازمیان‌برداشتن مسائل فرقه‌ای و تفرقه مذهبی در ارتش و دولت و حذف محدودیت مذهبی در انتخاب رئیس‌جمهور یا معاون وی به توافق رسیدند.(1)
1
با ازسرگیری نبرد خونین گروه‌های متخاصم فلسطینی، شورای امنیت سازمان ملل با صدور قطعنامه‌ای خواهان آتش‌بس در میان گروه‌های درگیر شد. دراین‌حال، اتحاد شوروی از سوریه خواست از شدت مخالفتش با رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین بکاهد.
شورای امنیت سازمان ملل امشب به تقاضای نماینده و ناظر ساف در این سازمان، تشکیل جلسه داد و با صدور قطعنامه‌ای استقرار آتش‌بس میان جناح‌های متخاصم فلسطینی را خواستار شد. از سوی دیگر، درپی دیدار روز گذشته عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه سوریه از مسکو، «منابع دیپلماتیک عرب» گفتند آندره گرومیکو وزیر امور خارجه شوروی، در دومین دور مذاکراتش با همتای سوری خود «از دمشق خواست از شدت مخالفتش نسبت به یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین بکاهد.» بااین‌حال «دیپلمات‌های اروپای غربی متخصص در امور خاورمیانه [غرب آسیا]» گفتند انتشار اعلامیه کوتاهی پس از مذاکرات گرومیکو و خدام حاکی است توافق کاملی از این مذاکرات به دست نیامده است.
از سوی دیگر، گزارش‌ها از شمال لبنان، محل درگیری جناح‌های فلسطینی، همچنان از افزایش فشارها بر عرفات به‌منظور ترک طرابلس حکایت دارد. خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «رشید کرامی یکی از رهبران مخالف دولت لبنان و نخست‌وزیر پیشین این کشور، دیروز [امروز] از یاسر عرفات و طرف‌دارانش خواست شهر طرابلس در شمال لبنان را ترک نماید.» رادیوی لبنان نیز گفت شیخ سعید شعبان رهبر جنبش توحید اسلامی لبنان (متشکل از مسلمانان سنی) و شخصیت متنفذ طرابلس که طرف‌دار سازمان آزادی‌بخش فلسطین و از مخالفان سرسخت رژیم سوریه است، درخواست کرامی «متحد سوری‌ها از یاسر عرفات را درمورد خروج از طرابلس رد کرد.»
به گزارش خبرگزاری رویتر، ایندیرا گاندی نخست‌وزیر هند نیز در پاسخ به پیام عرفات «ابراز امیدواری کرده است جنبش مقاومت فلسطین با تجدید اتحاد و یکپارچگی خود در آینده بتواند قوای خود را درجهت دستیابی به هدف مقدسش که تشکیل یک کشور مستقل برای
1) روزنامه کیهان، 21/8/1362، ص24.
مردم فلسطین و حق تعیین سرنوشت است به کار گیرد.»(1)
امروز همچنین یاسر عرفات در مصاحبه با روزنامه فرانسوی‌زبان لاپرس (چاپ تونس) بار دیگر سوریه را متهم کرد از فلسطینی‌های ناراضی برای سرنگونی وی حمایت می‌کند. وی درعین‌حال گفت: «اگر سوری‌ها تصمیم به جنگیدن با اسرائیل را داشته باشند من با آنها و پشت سر آنها خواهم بود.»(2)
1
هم‌زمان با تداوم گفتوگوها در قرارگاه‌های خاتم و مقدم حمزه برای تکمیل و ترمیم خط پدافندی و ادامه عملیات والفجر٤ در منطقه عملیاتی، مباحثی نیز دراینباره بین سرهنگ صیاد شیرازی، سرهنگ جمالی، محسن رضایی و رحیم صفوی در تهران مطرح گردید. نظر سپاه تکمیل خطوط فعلی و ادامه عملیات برای تصرف نالپاریز ازطریق پیشروی در ارتفاعات کانی‌مانگا بود. ارتش نیز بر تصرف ارتفاعات سورن تأکید داشت. ازآنجاکه دراین‌زمینه توافقی میان فرماندهان سپاه و ارتش حاصل نشد، به ناچار تصمیم‌گیری دراینباره به شورای‌عالی دفاع محول گردید. براین‌اساس، در جلسه امروز شورای‌عالی دفاع، دو طرح یادشده مورد بحث قرار گرفت و حاضران به تلفیقی از طرح‌های ارائه‌شده با تقدم در اجرای عملیات پیشنهادی سپاه رأی دادند. بدین‌ترتیب قرار شد در گام نخست با هدف تکمیل خطوط پدافندی فعلی، عملیاتی با طرح‌ریزی و فرماندهی سپاه و شرکت یگان‌های ارتش در منطقه کانی‌مانگا و پنجوین به اجرا درآید و پس از آن، عملیات دیگری در منطقه سورن با طرح‌ریزی و فرماندهی ارتش و با شرکت لشکر30 گرگان از ارتش و تیپ٣٣ المهدی(عج) انجام شود. در این جلسه همچنین مقرر گردید سپاه برای افزایش نیروهای موجود خود در منطقه تلاش کند.(1)
یادآوری می‌شود احتمالاً نظر آقای هاشمی رفسنجانی مبنی‌بر اینکه "نظر ارتش تأیید شد." مربوط به تصمیم شورای‌عالی دفاع درباره اجرای عملیات در منطقه سورن می‌باشد و درحقیقت طرحی که در گام اول به اجرا درآمد همان تصمیم سپاه برای عملیات در منطقه کانی‌مانگا و پنجوین بود و عملیات دیگری که قرار بود در گام بعدی روی ارتفاعات سورن اجرا شود، به‌علت مشکلات عدیده‌ای؛ ازجمله کمبود نیرو، نامساعدبودن شرایط جوی، فرسایش نیروهای موجود و... به اجرا درنیامد.
-(2)1) حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در خاطرات خود دراینباره نوشته است: «به مجلس رفتم. کارهای اداری را انجام دادم. آقای سرهنگ صیاد شیرازی آمد راجع به اختلافی که با سپاه بر سر ادامه عملیات والفجر٤ دارند گفت قرار شد رسیدگی کنم، شب جلسه شورای‌عالی دفاع داشتیم، در همین باره بحث شد، نظر ارتش تأیید گردید. سپس جلسه‌ای با فرماندهی نیروی زمینی (ارتش) برای عملیات آینده داشتم. بحث شد و توافق شد مشکل فرماندهی مشترک دو نیرو در یک قرارگاه به‌نحوی موقتاً رفع گردد، اما این مشکل همچنان مزاحم کار است.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم 1386، صص 282 و 283)
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص122.
درپی این تصمیم غلامعلی رشید فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه سپاه و فرماندهان یگان‌های عملیاتی را برای ابلاغ شفاهی تصمیم شورای‌عالی دفاع و همچنین یادآوری چند نکته به قرارگاه فرماندهی خاتم واقع در دره تفی فراخواند.(1)
در ابتدای جلسه غلامعلی رشید با بیان اینکه «ازطرف برادر محسن [فرمانده کل سپاه پاسداران] مأمور هستم که درباره حفظ وحدت با برادران ارتش تذکراتی بدهم»، به منافع همبستگی با نیروهای ارتش و تاریخچه عملیات مشترک سپاه و ارتش از زمان روی‌کارآمدن سرهنگ علی صیاد شیرازی و ایجاد فضای تفاهم بین این دو نیرو اشاره کرد. وی سپس به بروز اختلافات بین ارتش و سپاه در زمان اجرای عملیات والفجر1 و بازتاب اجتماعی منفی آن پرداخت و با یادآوری حساسیت امام خمینی دراینباره که ایجاد تفرقه بین سپاه و ارتش را گناه نابخشودنی خوانده بودند، گفت: ما درهرصورت باید با برادران ارتش همکاری کنیم. با آنها گرم‌تر باشیم، صبر و تحمل کنیم و حتی‌المقدور آنها را با خودمان همراه کنیم. پس از آن غلامعلی رشید در توضیح وضعیت کلی عملیات و تصمیمات شورای‌عالی دفاع برای ادامه آن اظهار کرد: باتوجه‌به نحوه استقرار نیروها در اطراف خط پدافندی موجود نمی‌توانیم خط پدافندی جنوب قزلجه را تثبیت کنیم و باید با نیروهایی که در دست داریم، خطرهای موجود را رفع و خطوط فعلی را ترمیم و ترسیم کنیم.
وی در ادامه افزود: مسئولان ارتش اعتقاد دارند که باید روی سورن عملیات کرد، ولو پیروزی١؛(2)شورای‌عالی دفاع هم تصویب کرده است که بر روی پیروزی١ عملیات اجرا شود و لشکر30 گرگان و ٢ تیپ از لشکر٢٨ کردستان (از ارتش) و تیپ٣٣ المهدی(عج) (از سپاه) نیز برای عملیات در آن منطقه در نظر گرفته شده‌اند. در محور کانی‌مانگا و پنجوین نیز قرار است ما با یگان ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و لشکر٥ نصر وارد عمل شده و خط کانی‌مانگا - پنجوین را تأمین کنیم.
در ادامه جلسه، محمد باقری مسئول اطلاعات قرارگاه خاتم، درباره نیروهای موجود دشمن در منطقه و سازماندهی منطقه‌ای عراق توضیحاتی داد. وی گفت: دشمن الآن ١٦ تیپ در خط و ٧ تیپ در احتیاط دارد و چند روزی است ٢ تیپ را نیز که در محور چوارتا (غرب منطقه عملیاتی در محور بانه) مستقر بودند، حدود ٢ کیلومتر به‌سمت نیروهای خودی نزدیک کرده است. محمد باقری اضافه کرد: دشمن این منطقه را به‌علت حساسیتی که دارد بین ٣ لشکر تقسیم کرده است؛ محور چوارتا را به لشکر٣٢ واگذار کرده و حفاظت از شهر سلیمانیه به‌عهده
1) در این جلسه غلامعلی رشید، عزیز جعفری، محمد باقری، علی تجلائی، علی فدوی، حمید سالکی، حسن دانایی‌فر، محمدابراهیم همت، احمد کاظمی، جعفر اسدی، مهدی زین‌الدین، مرتضی قربانی و داود رنجبر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم حضور داشتند.
2) ارتفاع کشیده و طولانی سورن دارای ٣ قله اصلی بود که نیروهای خودی آنها را به‌ترتیب از شمال به جنوب پیروزی١، پیروزی٢ و پیروزی٣ نام‌گذاری کرده بودند.
این لشکر است، پدافند از منطقه کانی‌مانگا و غرب آن تا نالپاریز را نیز برعهده لشکر٧ قرار داده و لشکر٤ را هم مأمور پدافند از جنوب نالپاریز تا سورن و بانی‌بنوک کرده است.
پس از اتمام توضیحات باقری، محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) درباره مانور این یگان برای تصرف ارتفاعات 1904 و 1900 مطالبی بیان کرد، اما درباره چینش گردان‌ها و جهت اجرای مانور آنها توافقی به دست نیامد.
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم در پایان یادداشت‌هایش درباره این جلسه، توضیح داده است که بارش باران که از ساعت‌ها پیش شروع شده بود از ساعت ٢٢ تبدیل به بارش تگرگ‌های درشت شد.(1)
1
نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) نیمه‌شب، ضدحمله ارتش عراق را در محور چوارتا سرکوب کردند.
یک گردان از افراد دشمن در محور چوارتا به نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) که جاده و ارتفاعات مسلط به این محور را در 4 کیلومتری آنجا دراختیار داشتند، حمله کردند. با ابتکارعمل نیروهای مستقر در این محور که از آمادگی مناسبی برخوردار بودند، 30 تن از نیروهای دشمن کشته و 15 تن اسیر شدند.
حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)، در تشریح حمله گردان مزبور به نقل از یکی از اسرای عراقی گفت: اسیر می‌گفت ما موقعیت ایرانی‌ها را نمی‌دانستیم. وقتی پیشروی کردیم ناگهان ازسوی ایرانی‌ها تیراندازی شد. ما به فرماندهان بالاتر گزارش دادیم، ولی آنها گفتند که شما باید پیشروی کنید، اما در همان لحظات اول فرمانده گردان ما که قصد فرار داشت کشته شد و سازمان ما از هم پاشید.
دراینباره محمد باقری مسئول اطلاعات قرارگاه خاتم نیز با استناد به مکالمات بی‌سیم نیروهای عراقی اعلام کرد: دشمن به لشکر٢٢ خود دستور داده است که از محور چوارتا حمله کرده و شیخ لطیف و شیخ‌المارین را تصرف کند.(2)
2
درگیری بین نیروهای خودی با عناصر گروه‌های مسلح غیرقانونی در محور سنندج - مریوان و منطقه عمومی مهاباد، حمله ناموفق افراد حزب دمکرات و سازمان کومه‌له به منزل امام‌جمعه پیرانشهر و محل استقرار گروه ضربت سقز، درگیری داخلی افراد حزب دمکرات در جنوب سلماس، دستگیری 25 تن از اعضای تشکیلات شهری حزب دمکرات و یک تن از سازمان کومه‌له، تسلیم‌شدن ٨ تن در مناطق مختلف کردنشین و اقدام حزب دمکرات در ربودن ٢ تن از تسلیم‌شدگان ازجمله رخدادهای امروز در مناطق کردنشین شمال‌غرب کشور بود.
1) سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر و محسن رخصت‌طلب، 19/8/1362 تا 28/8/1362، صص 37، 38 و 39.
2) همان، ص46؛ و- سند شماره 6438/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 24/8/1362، نوار شماره 12994)، محسن رخصت‌طلب، ص٥.
در عملیات پاکسازی ارتفاعات اطراف روستای بیدره در شمال محور سنندج - مریوان در منطقه سروآباد، که محل استقرار افراد سازمان کومه‌له بود، ٣ تن از نیروهای سپاه به شهادت رسیدند. به گزارش لشکر٢٨ کردستان، فرمانده افراد ضدانقلاب در این عملیات یکی از کسانی بود که چند ماه پیش با روی‌گردانی از همکاری با سازمان کومه‌له و مراجعه به نیروهای خودی امان‌نامه دریافت کرده بود(1)
در درگیری نیروهای خودی با عناصر شورشی در کشک‌دره مهاباد نیز یکی از سربازان ژاندارمری زخمی شد(2)
در پیرانشهر هم تعدادی از افراد حزب دمکرات به‌سمت منزل امام‌جمعه این شهر تیراندازی کردند که تلفات و خساراتی درپی نداشت. به‌دنبال این اقدام، افراد یکی از پایگاه‌های شهر به مقابله برخاستند و مهاجمان مجبور به فرار شدند. در این درگیری یکی از افراد خودی زخمی شد.(3)
در حادثه دیگری در سقز، افراد کومه‌له ساختمان گروه ضربت را با آر.پی.جی. هدف قرار دادند. این اقدام تلفات و خساراتی به بار نیاورد.(4)
در همین حال در منطقه عمومی جنوب سلماس نیز افراد هیز حاتم حزب دمکرات با یکدیگر درگیر شدند. در این درگیری ٢ تن از افراد این هیز کشته شدند. به گزارش سپاه سلماس، یکی از افراد کشته‌شده از افراد فعال و سرپل (فرمانده گروهان) این هیز بود.(5)
از سوی دیگر، امروز در نقده 25 تن از افراد تشکیلات شهری حزب دمکرات و در قروه نیز مسئول تشکیلات سازمان کومه‌له در باختران، دستگیر شدند(6)
در ادامه روی‌گردانی افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی از همکاری با این گروه‌ها، امروز نیز ٨ تن از افراد حزب دمکرات در دیواندره، شمال‌غربی ارومیه، کامیاران، بوکان و سقز خود را به سپاه و ژاندارمری معرفی و درخواست امان‌نامه کردند. این افراد ٢ قبضه سلاح و ٢١٠ تیر فشنگ را نیز تحویل دادند.(7)
دراین‌حال، عوامل حزب دمکرات به‌منظور ایجاد رعب و وحشت برای جلوگیری از افزایش میزان تسلیم‌شدن اعضای این حزب، امروز ٢ تن از این افراد را در شهر مهاباد ربوده و با خود بردند. سپاه مهاباد با اعلام این خبر اضافه کرده است که در ١٥ روز گذشته افراد حزب دمکرات ٤ تن از نادمین را ربوده‌اند.(8)
1
سخنگوی شورای‌عالی دفاع در مصاحبه‌ای به توضیح نتایج عملیات والفجر4، موضع ایران در قبال تهدید تازه عراق علیه تأسیسات نفتی ایران، قطعنامه اخیر شورای امنیت و مسائل لبنان پرداخت.
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی نماینده امام در شورای‌عالی دفاع، در پایان جلسه امشب این شورا که به ریاست آیت‌الله خامنه‌ای و با حضور میرحسین موسوی نخست‌وزیر، علی‌اکبر
1) سند شماره 320252 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن٢) به فرماندهی سپاه کردستان (اطلاعات)، 24/8/1362.
2) سند شماره 317102 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣)، 22/8/1362.
3) سند شماره 355093 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پیرانشهر (اطلاعات) به منطقه١١ (اطلاعات)، 22/8/1362.
4) سند شماره 320252 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن٢) به فرماندهی سپاه پاسداران کردستان (اطلاعات)، 24/8/1362.
5) سند شماره 355089 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سلماس به اطلاعات منطقه١١، 23/8/1362.
6) سند شماره 355091 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه نقده به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 22/8/1362؛ و- سند شماره 399778 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران ناحیه کردستان (اطلاعات) به ستاد منطقه١١ اطلاعات، 27/8/1362.
7) سند شماره 302356 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 23/8/1362؛ و- سند شماره 317102 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 399884 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 27/8/1362؛ و- سند شماره 355089 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 352182 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه کردستان (اطلاعات) به ستاد منطقه١١، 24/8/1362؛ و- سند شماره 317112 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی بوکان به فرماندهی و طرح و عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 23/8/1362.
8) سند شماره 355119 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات مهاباد به اطلاعات منطقه١١، 22/8/1362.
ولایتی وزیر امور خارجه، سرتیپ ظهیرنژاد رئیس ستاد مشترک ارتش، سرهنگ سلیمی وزیر دفاع، سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش، کمال خرازی مسئول ستاد تبلیغات جنگ، محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه، محسن رضایی فرمانده کل سپاه، حسن روحانی رئیس کمیسیون دفاع مجلس و نظران دبیر شورای‌عالی دفاع تشکیل شد، درخصوص موضوعات مطرح‌شده در جلسه شورا اظهار کرد: «قسمت عمده وقت جلسه‌مان صرف بررسی نتایج عملیات والفجر4 و خبرهایی که در آینده باید در جبهه‌ها داشته باشیم، شد و دیگر اینکه [صحبت‌هایی درباره] خریدها و نیازهای جبهه‌ها و کوشش‌هایی که در پشت جبهه باید بشود [و] مسائلی ازاین‌قبیل داشتیم.»
وی سپس گفت: «درمورد عملیات والفجر4 گزارشی ارائه شد که غیر از سرزمین‌های خودمان بیش از 700 کیلومتر آزاد شده است. در این عملیات نیروهای عراقی ضربه کاری خوردند. گزارشهای موثق می‌گوید که عراقی‌ها درحدود 18 هزار نفر از نیروهای خود را به‌طور مجروح و یا کشته از دست داده است. در عملیات والفجر4 منطقه‌ای که به دست رزمندگان ما افتاده است ازلحاظ اقتصادی منطقه مهمی است. منابع معدنی قابل‌توجهی دارد. شهرها، شهرک‌ها و روستاهایی در آن منطقه است که آسیب‌پذیر شده و طبعاً رژیم عراق نمی‌تواند وضع عادی داشته باشد.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع درمورد تأثیر عملیات اخیر بر امنیت کردستان گفت: «مهم‌ترین نتیجه‌ای که این عملیات برای ما داشته است تأمین کردستان است. ما همیشه نگران مسئله کردستان بودیم. در این سه سال جنگ، غرب کردستان تأمین درستی نداشت که الآن آتش دشمن را بر آن شهرها و روستاها دور کرده‌ایم و راه‌های ضدانقلاب را مسدود کرده‌ایم. ما فکر می‌کنیم که این قطع شرارت یکی از وظایف ما بود که با عملیات [های] والفجر 2 و 4 به وقوع پیوست و این عملیات برای آینده هم راهگشاست.» وی تأکید کرد: «درمجموع شمال عراق که تنها منبع تأمین ذخایر ارزی برای عراق به شمار می‌رود، بیش از هر وقت دیگری آسیب‌پذیرتر است.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی با اشاره به اقدام عراق در فراخواندن مردان 35 ساله برای حضور در جبهه‌ها، افزود: «می‌دانید که عراق یک‌سوم ما جمعیت دارد و جمعیتش هم به انسجام مردم ما نیست. کردهای عراق خیلی در خدمت رژیم عراق نیست و مسلمان‌های جدی عراق هم در خدمت آن رژیم نیستند. کلاً سربازگیری عراق با آن جمعیت کمش، باتوجه‌به
طول جبهه که از حاج عمران تا فاو گسترده شده است و باید همه‌جا در مقابل ما نیروهای عظیمی داشته باشد، این مسئله برایش مسئله عظیمی شده است. مثلاً در این عملیات حدود 18 هزار نفر از رده ارتش عراق خارج شده‌اند که تقریباً دو لشکر کامل است که درحدود ده، پانزده تیپ آنها به‌شدت آسیب دیده که آنها نیاز دارند که جایگزین کنند که جایگزین هم با نیروهای معمولی نمی‌شود و باید سنین سربازها را بالا ببرند تا 35 سال و اگر ما همین‌طور به عراق فشار بیاوریم باز مجبور است سنین سربازها را بالاتر ببرند.» وی تأکید کرد: «یکی از مشکلات رژیم عراق الآن تأمین نیرو است که بتواند نیروهای در جبهه‌اش را با بخشی از ظرفیتی که برای ارتش در نظر گرفته‌اند، تأمین کنند.»
سخنگوی شورای‌عالی دفاع در پاسخ به سؤالی درمورد تهدید تازه عراق به حمله علیه بندر امام خمینی و جزیره خارک گفت: «آنها از قدیم هم حمله می‌کردند و این مراکز بی‌حمله نبوده و بارها به خارک و بندر امام و کشتی‌های ما در آن مسیر حمله کردهاند. به سکوهای نفتی حمله می‌کردند. منتها حمله مؤثری نبوده است. به‌هرحال او حمله می‌کند و ما هم دفاع می‌کنیم. ما معتقدیم که در خلیج‌فارس ماجراجویی نشود. چون آنجا محیط زیست مطرح است و همسایه‌های ما ضرر می‌بینند و ما جنگ را حتی‌الامکان به خلیج‌فارس نمی‌کشانیم و ما در آنجا مدافع هستیم. البته با ابزاری که اخیراً رژیم عراق مدعی است که گرفته است اگر درست باشد و بتواند کاری انجام بدهد و طوری باشد که ما را از نفتمان محروم کند ما تنگه هرمز را می‌بندیم.» وی درمورد امنیت خلیج‌فارس خاطرنشان کرد: «ما حرف زیادی نداریم حرف ما دو کلمه است: تا خلیج‌فارس برای ما قابل‌استفاده باشد ما حامی امنیت خلیج‌فارس هستیم. هروقت این خلیج برای ما قابل‌استفاده نباشد برای دیگران هم قابل‌استفاده نخواهد بود.»
رئیس مجلس شورای اسلامی درخصوص قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل نیز گفت: «ما به‌طور رسمی قطعنامه شورای امنیت را رد کرده‌ایم و ما عملاً به بخش عمده این قطعنامه ملتزم هستیم؛ یعنی ما در خلیج‌فارس - که نقطه عمده این قطعنامه بود - عملیات نداریم. به کشتی‌ها و چاه‌های نفت حمله نمی‌کنیم. به منابع دریا حمله نمی‌کنیم. در قسمت دیگر قطعنامه این بود که به مناطق غیرنظامی حمله نشود که ما از اول تابهحال به این معتقدیم و حتی اگر سازمان ملل هم بگوید این کار را بکنید، ما نمی‌کنیم. قسمت عمده شهرها و مردم عراق در تیررس توپ‌های ما هستند. بصره بیش از یک میلیون نفری را، آدم با ده قبضه توپ می‌تواند تمام بکند. بالاتر از بصره، فاو، العماره، مندلی، خانقین، سیدصادق، سلیمانیه همه زیر توپ ماست. ما شهرهای عراق را نمی‌زنیم. بنابراین نظر شورای امنیت ازطرف ما تأمین است. منتها آنها می‌خواهند ما تسلیم یک شانتاژ بشویم و طوری عمل کنیم که با توطئه‌های بین‌المللی درگیر شویم و ما این کار را نمی‌کنیم.»
وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به مسائل لبنان یادآور شد: «لبنان یکی از مراکز مهم و مورد توجه دنیاست. به‌خاطر مدیترانه، حضور اسرائیل در آن منطقه به‌خاطر کانون فلسطینی‌ها خیلی اهمیت دارد. امریکاییها و دنیای غرب آنجا سرمایه‌گذاری می‌کنند. شوروی هم در آنجا بی‌نظر نیست. ما به‌عنوان یک کشور انقلابی و اسلامی نمی‌توانیم دررابطه‌با مسئله فلسطین و حضور غاصبانه اسرائیل بی‌تفاوت باشیم. من خیال می‌کنم که بر سر لبنان این روزها درگیری شدید می‌شود و مدت‌ها ادامه پیدا می‌کند و حل این مسئله ازطرف امثال امریکاییها غیرممکن است و حل نهایی زمانی خواهد بود که مردم منطقه را راضی کنند.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع درمورد تحرکات شورای همکاری خلیج‌فارس گفت: «ما از همکاری کشورهای اسلامی خلیج‌فارس بدمان نمی‌آید، ولی جهتشان باید اصلاح شود. البته ما نگرانی از آنها نداریم. آنها چه متفرق باشند چه متحد باشند کار عمده‌ای از آنها ساخته نیست. مسئله مهم این است که یک وقت توطئه‌ای بکنند و بخواهند پای ابرقدرت‌ها را در منطقه باز کنند که آن‌هم دودش به چشم آنها بیشتر می‌رود تا ما.»(1)
1
گروهی از خبرنگاران مطبوعات و نمایندگان رسانه‌های گروهی خارجی از ویرانه‌های برجای‌مانده براثر حملات موشکی عراق در شهرهای اندیمشک و دزفول بازدید کردند. این گروه از خبرنگاران که به دعوت وزارت ارشاد اسلامی برای بازدید از محلهای مسکونی تخریب‌شده در حملات اخیر عراق به ایران سفر کردهاند، امروز از اماکن ویران‌شده شهر اندیمشک دیدن و گزارش‌هایی دراین‌خصوص تهیه کردند. پیش از این بازدید، فرماندار اندیمشک در دیدار با خبرنگاران ضمن اشاره به حملات موشکی عراق به این شهر گفت: «در آخرین حمله موشکی که در ساعت 11:33 دقیقه روز چهاردهم آبان‌ماه جاری صورت گرفت، 13 تن از مردم غیرنظامی که اغلب آنان را کودکانی در سنین پایین تشکیل می‌دادند شهید، 95 [تن] مجروح و بیش از 250 منزل مسکونی و مغازه به‌کلی ویران [شد] و یا آسیب دید.» در جریان بازدید خبرنگاران
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/8/1362، ص12.
خارجی از محل‌هایی که مورد اصابت موشکهای عراقی قرار گرفته بود، روحیه مردم و نیز «استمرار زندگی عادی در شهر» موجب اعجاب آنان گردید. دراین‌بین یک گروه از نیروهای داوطلب بومی که عازم جبهه‌های جنگ بودند توجه خبرنگاران را به خود جلب کرد که ضمن گفت‌وگو با چند رزمنده جوان از آنان فیلم و گزارش تهیه کردند.
به گزارش واحد مرکزی خبر، خبرنگاران خارجی پس از بازدید از اندیمشک به شهر دزفول رفتند و از ویرانه‌های برجای‌مانده از حملات موشکی عراق در چند نقطه این شهر نیز دیدن کردند. خبرنگار روزنامه جسارت و استاد دانشگاه کراچی پاکستان در پایان این بازدید در گفت‌وگو با خبرنگار واحد مرکزی خبر ضمن بیان اینکه با مشاهده خرابی‌ها «فشارهایی را که بر مردم ایران وارد شده درک می‌کنیم»، افزود: «این جنگ باعث اتحاد بیشتر مردم ایران شده است.»(1)-(2)
1
انتشار گزارش‌ها درباره تهدید عراق علیه تأسیسات نفتی ایران و موقعیت دشوار کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در مواجهه با خطر گسترش جنگ همچنان ادامه دارد.
نشریه فارین ریپورت در مقاله‌ای تحت عنوان "آیا انفجاری در خلیج [فارس] روی خواهد داد؟" نوشت: «هنگامی که نشریه فارین ریپورت به زیر چاپ می‌رفت منابع اطلاعاتی ما گزارش دادند که دولت عراق تصمیم گرفته است تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک را با هواپیماهای جدید سوپراتاندارد و موشکهای اگزوست که روز هشتم اکتبر (16 مهر 1362) از فرانسه تحویل گرفته است بمباران نماید. ... درصورت اجرای این تصمیم، که مدت‌هاست انتظار آن می‌رفت، جنگ خلیج [فارس] گسترش خواهد یافت و نتایج غیرقابل پیش‌بینی به بار خواهد آورد.»
فارین ریپورت سپس درمورد واکنش احتمالی ایران دراینباره افزود: «به ما همچنین اطلاع داده شده است که ایران تصمیم دارد علیه این اقدام عراق دست به یک حرکت تلافیجویانه بزند و بخش جنوبی تنگه هرمز را مسدود نماید. گزارشهای مربوط به این تصمیم جدید باعث حرکات نظامی متعددی در خلیج [فارس] شده است. ایالات متحده، توان نظامی خود را در ابوظبی و پایگاه نظامی "مصیره" واقع در عمان افزایش داده است. یک ناوگان مرکب از کشتی‌های جنگی امریکا، انگلیس و فرانسه سرگرم پاسداری از تنگه [هرمز] هستند. روس‌ها حضور نظامی خود را در جزیره "اسکوتره" - که متعلق به یمن جنوبی است و در دریای عربی قرار دارد - تقویت نموده‌اند. ایرانیان کشتی‌های جنگی، هواپیماها و سربازان خود را به پایگاه‌های بندرعباس و جزایر مقابل تنگه منتقل کردهاند. عمان قلمرو خود را در بخش جنوبی تنگه مستحکم نموده است.»
این نشریه در ادامه با اشاره به مذاکرات اخیر رهبران کشورهای خلیج‌فارس در نشست دوحه یادآور شد: «سران کشورهای خلیج [فارس] در دوحه تصمیم گرفتند که هریک از کشورهای عضو این شورا با یکی از اعضای شورای امنیت سازمان ملل تماس بگیرد و به‌منظور متوقف‌ساختن جنگ خلیج [فارس] خواستار انجام اقدامات شدیدتر بین‌المللی گردد. ... آنها می‌خواهند تقریباً به هر بهایی خود را از دردسرها دور نگه دارند. هنگامی‌که از یکی از مقامات رسمی شورای همکاری خلیج‌فارس سؤال شد که اگر ایرانی‌ها خلیج [فارس] را ببندند شورا خواستار مداخله امریکا خواهد شد؟ وی با تأکید پاسخ داد: نه، ولی ما از این بیم داریم که آنها خود بدون درخواست ما به چنین اقدامی مبادرت کنند.»(1)
در همین حال پیتر منگلد مفسر رادیو بی‌بی‌سی، در گزارشی درباره اجلاس اخیر سران کشورهای خلیج‌فارس در دوحه به ارزیابی موقعیت و توانایی این کشورها در رویارویی با خطر گسترش جنگ پرداخت. وی ضمن اشاره به اینکه درصورت اقدامی ازسوی عراق علیه تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک، «یکی از بدترین کابوس‌های کشورهای همکاری خلیج‌فارس» ممکن است تحقق یابد، خاطرنشان کرد که در این وضع کشورهای عضو این شورا همچنان به‌تنهایی توانایی رویارویی با خطرها را ندارند.
منگلد با اشاره به مانور نظامی اخیر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس افزود: انجام این مانور «از آنجا که نشان آن بود که این کشورها اکنون ازنظر نظامی هم همکاری می‌کنند، مفید بود اما کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] هنوز تا تشکیل نیروی استقرار سریع فاصله زیادی دارند. ازاین‌رو تنها سلاح آنان کوشش‌های دیپلماتیک است. [به این دلیل] مذاکرات علنی آنها در این کنفرانس منحصراً به موضوع میانجیگری مربوط بود. شورای همکاری خلیج [فارس] از قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل مبنی‌بر خواست آتش‌بس بین ایران و عراق و نیز قبول این قطعنامه ازطرف عراق حُسن استقبال کرده است، اما کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] خوب می‌دانند که ایران نه براساس قطعنامه سازمان ملل حاضر به مذاکره خواهد شد و نه به‌دلیل تهدیدهای عراق و برای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] تنها این راه باقی می‌ماند که به‌هنگام فرصت، خواست خود را برای میانجیگری بار دیگر ابراز کنند. معلوم نیست که آیا شورای همکاری خلیج [فارس] در پنهان عراق را تحت فشار قرار می‌دهد که به جزیره خارک حمله نکند یا نه. کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] به‌دلیل کمک‌های مالی زیادی که به عراق می‌کنند تا حدی می‌توانند در این کشور نفوذ داشته باشند.»(2)
1
با سفر معاون اول وزیر اطلاعات عراق به مصر همکاری‌های اطلاعاتی دو کشور گسترش می‌یابد. در همین حال، وزیر دفاع مصر از خرید 200 تانک از رومانی برای تحویل به عراق خبر داد.
خبرگزاری یونایتدپرس از قاهره گزارش داد: هیئتی از وزارت اطلاعات عراق به سرپرستی
جابر محسن معاون اول وزیر اطلاعات این کشور، امروز «به‌منظور توسعه همکاری میان مصر و عراق درزمینه اطلاعات وارد قاهره شد.» براساس این گزارش «اعضای این هیئت در مدت یک هفته اقامت در مصر با وزیر مشاور در اطلاعات و رئیس سرویس اطلاعاتی رژیم مصر دیدار و گفت‌وگو خواهند کرد.» جابر محسن هنگام ورود به قاهره در گفت‌وگو با خبرنگاران دیدار این هیئت از قاهره و گسترش روابط اطلاعاتی را سبب تقویت روابط دو کشور در سایر زمینه‌ها توصیف کرد و گفت: «این دیدار فرصتی را برای تبادل‌نظر با دولت مصر و هماهنگی فعالیت‌های اطلاعاتی دو کشور فراهم آورده است.»(1)
همچنین به گزارش خبرگزاری قطر، عبدالحلیم ابوغزاله وزیر دفاع مصر، در گفت‌وگویی با مجله نیروهای مسلح امریکا که در شماره امروز روزنامه الاهرام به چاپ رسید، ضمن اعلام برنامه‌های مصر برای برخورداری از نیروهای مسلح فعال‌تر و با قدرت تحرک بیشتر گفت: «مصر پس از تأمین نیازهای فوری عراق درزمینه تانک، قرارداد خرید 200 تانک از رومانی را با این کشور امضا کرد.»(2)
1
روزنامه اوگلوبو (چاپ برزیل) امروز از بارگیری دو کشتی حامل سلاح و مهمات ساخت این کشور به مقصد عراق خبر داد.
به نوشته این روزنامه، «کشتی تان متعلق به قبرس پنجشنبه‌شب گذشته [19/8/1362] درحالی‌که حامل 4318 تن کالاهای مختلف ازجمله مقادیر نامشخصی نارنجک دستی، مهمات و سلاح‌های نیمه‌سنگین بود، بندر سانتوز را به‌سوی بنادر خلیج‌فارس ترک کرد. کشتی دیگری به نام تگزاس متعلق به لبنان نیز قرار است روز شنبه با محموله‌ای از سلاح‌های مشخص‌نشده در بارنامه‌اش محل خود را ترک کند. تصور می‌شود این محموله شامل خودروهای جنگی زرهی باشد.» این روزنامه با اعلام اینکه «کار بارگیری این کشتی‌ها تحت مقررات امنیتی شدید صورت گرفت»، یادآور شد: «عراق پیش از این نیز شمار قابل‌ملاحظه‌ای از خودروهای زرهی سبک چرخ‌دار که در کارخانجات انگسا واقع در نزدیکی سائوپائولو ساخته می‌شود را خریداری کرده بود. برزیل به‌علاوه سازنده سلاح‌های متنوع سبک، موشک، بمب و مهمات مختلفی است.»(3)
2
در ادامه موضع‌گیری‌ها و تلاش‌های سیاسی درزمینه خاتمه‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق، امروز خبرگزاری هند اعلام کرد دولت این کشور تلاش تازه‌ای را به‌منظور پایان‌دادن به منازعه دو کشور آغاز کرده است. بر پایه این گزارش، «دولت ایندیرا گاندی سفیران خود را از عراق و ایران احضار کرد تا با آنان درباره تحولات جنگ مشورت کند. گفته شد که این دو سفیر با وزیر خارجه هند دراین‌زمینه ملاقات و گفت‌وگو خواهند کرد.»(4)
از سوی دیگر، درحالی‌که فرانسه اغلب به‌طور آشکار تجهیز عراق به تسلیحات پیشرفته؛ ازجمله هواپیماهای سوپراتاندارد و موشکهای اگزوست را تلاشی برای حفظ عراق در موازنه نظامی ضعیفش با ایران معرفی می‌کند، امروز سفیر فرانسه در اردن یکی از پایه‌های سیاست آن کشور را «حل مشکلات منطقه توسط کشورهای آن و عدم دخالت کشورهای بزرگ در این مشکلات» خواند و درمورد جنگ ایران و عراق گفت «کشورش برای قانع‌ساختن دو طرف به پذیرش قطعنامه شورای امنیت در تحقق موازنه قوا و قانع‌ساختن ایران به پذیرش اقدامات صلح‌آمیز تلاش می‌کند.» به گزارش خبرگزاری قطر وی در گفت‌وگو با روزنامه‌های الدستور و جروسالم استار (چاپ امان) پس از اشاره به اینکه از آغاز جنگ ایران و عراق بیش از یک‌صد کشتی در آب‌های خلیج‌فارس غرق شده است، اضافه کرد: «دستیابی به یک راه‌حل صلح‌آمیز برای این جنگ مانع از بین‌المللی‌شدن کشمکش و دخالت نیروهای خارجی در آن می‌شود.»(1)
1
پس از انتشار گزارش‌ها درباره ایجاد نیروی واکنش سریع اردنی توسط امریکا، وزیر امور خارجه انگلیس نیز از احتمال تشکیل یک نیروی انتقال سریع انگلیسی برای مقابله با تهدید امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس خبر داد. جفری هاو وزیر امور خارجه انگلیس، در مصاحبه‌ای با هفته‌نامه میدل ایست اکونومیک دایجست اعلام کرد که «کشورش سرگرم مطالعه اقدامات مقتضی برای مواجه‌شدن با هرگونه خطری برای آزادی کشتیرانی در تنگه استراتژیک هرمز است.» وی بدون توضیح درمورد چگونگی اقدامات مزبور با بیان اینکه «25 تا 30 درصد نفت دنیای غیرکمونیست ازطریق خلیج [فارس] عبور می‌کند»، افزود: «این اقدامات نمایانگر حداقلی است که برای حفظ آزادی کشتیرانی مورد لزوم می‌باشد.» جفری هاو همچنین خاطرنشان کرد: «علی‌رغم جنگ خلیج [فارس] دولت انگلیس درمورد دورنمای درازمدت برای تجارت با هر دو کشور عراق و ایران خوش‌بین است.» وزیر امور خارجه انگلیس درباره سیاست این کشور درزمینه ارسال سلاح به کشورهای درگیر جنگ بار دیگر تأکید کرد: «ما بی‌طرف هستیم و تجهیزات کشنده به هیچ‌یک از دو طرف نمی‌دهیم.»(2)
2
به‌دنبال انفجار روز گذشته در نزدیکی محل سکونت کارکنان یک شرکت پیمانکار ایتالیایی در بندرعباس، خبرگزاری ایتالیا امروز از تهران گزارش داد: «انفجار یک بمب قوی در خارج از یک ساختمان متعلق به حدود 150 تکنسین ایتالیایی و خانواده آنان که در کار ساختمان یک نیروگاه برق در بندرعباس شرکت دارند، خساراتی به دیوار ساختمان مزبور وارد آورد، اما خوشبختانه به کسی آسیب نرساند.»
خبرگزاری ایتالیا در ادامه ضمن اشاره به هویت گروه "عارف بلوکی دینامیت"(1)که مسئولیت این انفجار را به عهده گرفته است، اضافه کرد: «بمب‌گذاری مزبور اولین اقدام برعلیه منافع خارجی پس از انقلاب می‌باشد. گروه مزبور در اطلاعیه خود همچنین دیپلمات‌های خارجی را نیز تهدید جانی کرده است.» این خبرگزاری همچنین یادآور شد: ایتالیا ازجمله کشورهای اروپای غربی است که دارای نزدیک‌ترین روابط اقتصادی و تجاری با ایران می‌باشد.(2)
1
برخی مطبوعات غربی به شکست محاسبات عراق در حمله به ایران و تثبیت نظام اسلامی در جنگ اشاره کردند و از طرح‌ریزی شیوه جدیدی در دیپلماسی ایران خبر دادند. رادیو اسرائیل امروز در بخش "از دیدگاه روزنامه‌های جهان" خود به گزارشی از روزنامه اینترنشنال هرالد تریبیون تحت عنوان "جنگ سه‌ساله خلیج [فارس] موجب شکاف در کشورهای عربی شده است" پرداخت. این روزنامه ضمن اشاره به اینکه «جنگ ایران و عراق بیش از سایر درگیری‌های حوزه خلیج [فارس] در سال‌های اخیر به طول انجامیده است»، نوشته است: «حمله پرزیدنت صدام حسین به ایران در 22 سپتامبر 1980 ناشی‌از استنباط غلط واقعیات ایرانِ چهار سال پیش می‌باشد.»
روزنامه مذکور در ادامه این گزارش آورده است: «ایران در انزوا به سر نمی‌برد. رژیم تهران در سوریه، لیبی و کره شمالی، متحدین فعال و بامایه‌ای علیه عراق دارد. نقش سوریه به‌ویژه بسیار مؤثر بوده است. پرزیدنت حافظ اسد با بستن لوله نفت عراق به دریای مدیترانه که از خاک سوریه عبور می‌کند، درآمد نفتی عراق را به نصف کاهش داده است.»
براساس گزارش رادیو اسرائیل، هفته‌نامه انگلیسی فارین ریپورت نیز از "دیپلماسی تازه‌ای" در پایتخت ایران سخن گفته و افزوده است: «سفیران و دیپلمات‌های ارشد برای طرح‌ریزی شیوه جدیدی در دیپلماسی ایران اخیراً در تهران اجتماع کردهاند و به گزارش یک منبع موثق در تهران بعد از قطعنامه‌ای که در سازمان ملل به حمایت از عراق برای پایان دادن به جنگ خلیج‌فارس به تصویب رسید، اقدامات حامیان منافع اعراب در نیویورک باعث شده است که ایران شیوه ملایم‌تر و مسالمت‌آمیزی اختیار کند و اولین ثمره این رویه انعطاف‌پذیر، تجدید فروش روزنامه اینترنشنال هرالد تریبیون در تهران می‌باشد. در چهار سال اخیر این روزنامه اولین نشریه غربی است که در ایران اجازه پخش مجدد گرفته است.»(3)
1
سوریه و اتحاد جماهیر شوروی خواستار خروج رژیم صهیونیستی و نیروهای چندملیتی از لبنان شدند. در همین حال ناکامی دولت لبنان در خاتمه‌دادن به اشغال این کشور توسط نیروهای رژیم اشغالگر قدس مانع برگزاری دومین اجلاس آشتی ملی لبنان شد.
به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس، عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه سوریه و آندره گرومیکو وزیر امور خارجه شوروی، پس از مذاکراتی در مسکو در بیانیه مشترکی ضمن تأکید بر خروج سربازان اسرائیل و نیروهای چندملیتی از لبنان افزودند: «درصورتی‌که نیروهای مسلح اسرائیل و ناتو فوراً و بدون قیدوشرط از لبنان خارج شوند، رسیدن به یک توافق در این کشور امکان‌پذیر است.»(1)
دراین‌حال، خبرگزاری کویت گزارش داد: جفری هاو وزیر امور خارجه انگلیس در مصاحبه با هفته‌نامه انگلیسی میدل ایست اکونومیک دایجست با بیان اینکه «سوریه یک نقش قانونی در لبنان دارد، اظهار امیدواری کرد که دمشق از نفوذ خود در تحولات لبنان به‌طور مفیدی بهره گیرد.» وی خاطرنشان کرد: «تنها هنگامی‌که نیروهای خارجی از لبنان خارج شوند، ثبات در لبنان برقرار خواهد شد.»(2)همچنین لارنس ایگل برگر معاون سیاسی وزارت امور خارجه امریکا، در مصاحبه با مجله آلمانی اشپیگل اعلام کرد: «امریکا هیچ تمایلی به حمله علیه سوریه ندارد.» وی گفت: «سیاست امریکا در لبنان مبنی‌بر عقب‌نشینی تمامی نیروهای خارجی از این کشور و ایجاد دولتی [است] که تمامی گروه‌های مذهبی و نژادی را در برگرفته و قادر باشد یک حاکمیت مستقل بر تمامی این سرزمین را احیا کند.» ایگل برگر همچنین یادآور شد: «نیروهای چندملیتی طی ماه‌های آینده شدیداً برای توسعه و بهبود روش‌های تعلیماتی نیروهای مسلح لبنان تلاش خواهند کرد.»
معاون سیاسی وزارت امور خارجه امریکا ضمن آنکه حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه را مردی «بسیار زیرک و مصلحت‌گرا» خواند، افزود: «یک سوریه غیرمنطقی می‌تواند همچون یک اردن، اسرائیل یا عراق غیرمنطقی سبب بحرانی جدی در خاورمیانه [غرب آسیا] شود. ... اما من معتقدم حداقل اسد اینکه تا کجا می‌توان پیش رفت را به‌دقت سبک و سنگین می‌کند. وی فرد بسیار باهوشی است که می‌داند چگونه نیروهایش را به کار برد و از محدودیت‌ها به‌ویژه درمورد دولت و کشور خود که به‌هرصورت یک ابرقدرت نیست، آگاه است.»(3)
امروز همچنین رادیوی رسمی لبنان ضمن اعلام به‌تعویق‌افتادن دومین اجلاس آشتی ملی لبنان که قرار بود روز دوشنبه در ژنو آغاز شود، گفت: امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان «نتوانسته است تماس‌های بین‌المللی لازم را برای پایان‌دادن به اشغال لبنان به‌وسیله اسرائیل برقرار کرده و حاکمیت کامل لبنان را بر تمامی کشور که در اجلاس اول درباره آن تصمیم گرفته شده بود، برقرار سازد.» این رادیو اظهار امیدواری کرد به‌محض انجام دیدارهای جمیل با چند رهبر
عرب و دیگر رهبران خارجی، زمان جدید برگزاری اجلاس تعیین گردد. براین‌اساس، قرار است در روزهای آینده رئیس‌جمهور لبنان در دمشق و ریاض با رئیس‌جمهور سوریه و پادشاه عربستان ملاقات کند. گفته می‌شود دیدار جمیل از این دو کشور پیش از سفر وی به امریکا و بعضی کشورهای اروپایی برای بحث درخصوص توافقنامه لبنانی - اسرائیلی و چگونگی عقب‌نشینی اسرائیل از لبنان است.(1)
1
یاسر عرفات خواستار نظارت اتحادیه عرب بر برقراری آتش‌بس میان جناح‌های درگیر فلسطینی شد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس ضمن اعلام این مطلب به نقل از "یک مقام بلندپایه" سازمان آزادی‌بخش فلسطین، افزود: عرفات همچنین در یک نشست مطبوعاتی در طرابلس ضمن رد خروج خود از لبنان، در پاسخ به این سؤال که آیا درصورت اطمینان از امنیت اردوگاه‌های فلسطینی طرابلس را ترک خواهد کرد، گفت: «این مطلب تحت بررسی است.»
از سوی دیگر به گزارش خبرگزاری فرانسه، حدود 200 دانشجوی فلسطینی نیز برای «اعتراض علیه آنچه خود مداخله سوریه و لیبی در امور داخلی سازمان آزادی‌بخش فلسطین می‌نامیدند، دفتر اتحادیه عرب در دهلی‌نو را تاراج و اشغال کردند.» بنا به همین گزارش، امروز گروه دانشجویان فلسطینی در پاریس تظاهراتی به حمایت از عرفات ترتیب دادند. شهرهای فلسطین اشغالی نیز همچنان شاهد تظاهرات در اعتراض به درگیری در اردوگاه‌های فلسطینی در شمال لبنان و درگیری نیروهای اسرائیلی با تظاهرکنندگان است(2)
در همین حال، کمیته مرکزی الفتح اعلام کرد که دعوت رهبر لیبی را برای مذاکره رد کرده است. به گزارش خبرگزاری فلسطینی وفا از تونس، این کمیته درپی دعوت رهبر لیبی از یاسر عرفات و ابوایاد عضو کمیته مرکزی الفتح، برای سفر به این کشور به‌منظور بحث درمورد روابط لیبی و سازمان آزادی‌بخش فلسطین اعلام کرد: «با رهبر لیبی که فعالانه در تصفیه سازمان آزادی‌بخش فلسطین شرکت داشته است، ملاقات نخواهد کرد.»(3)
ضمیمه گزارش479: گزارش خبرنگار دیلی تلگراف از مشاهدات خود در مناطق آسیب‌دیده براثر حملات موشکی عراق
خبرنگار اعزامی روزنامه دیلی تلگراف (چاپ لندن) پس از بازدید از مناطق آسیب‌دیده در حملات موشکی عراق در گزارشی که در شماره 13 نوامبر (22 آبان) این روزنامه انتشار یافت، نوشت: «مردی با چهره سوخته دیروز برای جنگ عازم مرز ایران و عراق شد. 47 سال داشت و بااینکه برای جنگیدن خیلی مسن بود، اما برای رفتن به جانب مرگ خیلی پیر نبود. ... انگیزه این افراد که به نیروهای بسیج سپاه پاسداران موسوم هستند ایمان عمیق به اسلام و اعتقاد به این است که مرگ در جهاد علیه عراق شهادت است.» در ادامه این گزارش آمده است: «گروه داوطلبانی که دیروز عازم جبهه جنگ سه‌ساله بودند در گورستان شهدای شهر توقف کردند تا قبل از عزیمت به‌قصد گرفتن انتقام، نسبت به شهدا ادای احترام نمایند. ...
هیچ‌یک از آنها ترسی از مرگ نداشتند، گرچه در طرف راست آنان افراد جوانی که در جبهه کشته شده بودند و در طرف چپ نیز آنهایی که هدف اصابت موشکهای دورپرتاب واقع شده بودند، قرار گرفته بودند.» خبرنگار دیلی تلگراف سپس اضافه کرد: «در مخروبه‌های غم‌انگیزی که از خانه‌های منهدم‌شده به‌وسیله موشک باقی مانده بود شعارهای حاکی‌از انزجار نصب شده بود و امریکا، فرانسه و شوروی را به داشتن مسئولیت در جنگ متهم می‌کرد. هنگامی‌که خبرنگاران و فیلم‌برداران میان ویرانه‌ها این‌سو و آن‌سو می‌رفتند گروهی از جوانان اجتماع کرده و شعار می‌دادند "جنگ، جنگ تا پیروزی". اگر ایمان بتواند در جنگ پیروزی آورد این مردم تمام سلاح‌هایی را که لازم است دارا هستند.»(1)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 240، 24/8/1362، صص 7 و 8، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/8/1362.
1
امروز سیدرحیم صفوی که برای شرکت در جلسات شورای‌عالی دفاع به تهران رفته بود به منطقه عملیاتی بازگشت و در بدو ورود برای اطلاع از آخرین وضعیت عملیات جلساتی با فرماندهان قرارگاه خاتم و فرماندهان یگان‌های مأمور در عملیات برگزار کرد.
در اولین جلسه،(1)ابتدا عزیز جعفری ضمن تشریح خط پدافندی فعلی و آسیب‌پذیری آن، درباره اقدامات عراق برای تحکیم خط پدافندی خود ازقبیل احداث کانال، ایجاد میدان‌های مین، کشیدن سیم‌خاردار و... در محورهای مختلف منطقه و همچنین بازسازی نیروهای دشمن مطالبی بیان کرد. وی گفت: ما سعی کرده‌ایم همچنان حالت تداوم عملیات را حفظ کنیم، زیرا اگر حرفی از پدافند و تعطیلی موقت عملیات بزنیم، هم نیروهای ارتش و هم نیروهای خودمان درخواست مرخصی خواهند کرد و این امر ادامه کار را با مشکلاتی مواجه می‌کند.
پس از آن، غلامعلی رشید با بیان اینکه سپاه می‌تواند حداکثر 20 گردان برای ادامه عملیات فراهم کند و ارتش نیز کمتر از یگان‌های سپاه نیرو دارد، افزود: این درحالی است که در وضعیت فعلی ما به دشمن جناح دادهایم و خطوط فعلی باید ترمیم و تکمیل شود. وی سپس راهکارهای عملیاتی از کانی‌مانگا، غرب کانی‌مانگا و منطقه پنجوین را توضیح داد و آخرین تدبیر را که اجرای عملیات در محور غرب کانی‌مانگا و تصرف دو ارتفاع 1900 و 1904 و یال‌های شرقی و غربی و تصرف ارتفاع سنگ معدن و تسلط به تنگه روکان است، تشریح کرد.
در ادامه جلسه، سیدرحیم صفوی ضمن تأکید بر ضرورت وحدت و همدلی نیروهای سپاه و ارتش، به توصیه امام خمینی دراینباره اشاره کرد و گفت: حضرت امام ازطریق حاج احمدآقا به آیت‌الله خامنه‌ای گفته‌اند که هرگونه عمل و حرکتی که باعث وحدت بین ارتش و سپاه می‌شود
1) افراد شرکت‌کننده در این جلسه عبارت بودند از سیدرحیم صفوی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، غلامحسین بشردوست، محمد باقری و محسن رخصت‌طلب راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم.
واجب شرعی است و ترک آن گناه است. وی سپس تصمیم شورای‌عالی دفاع درباره ادامه عملیات را این‌طور بازگو کرد: «در جلسه شورای‌عالی دفاع دو جلسه برای عملیات والفجر٤ برگزار شد. نتیجه این شد که یک خط مستقیم از روی ارتفاعات کانی‌مانگا تا سورن تصرف و تأمین شود و سپاه و ارتش نیز هرچقدر می‌توانند نیرو فراهم کنند تا دراسرع‌وقت این کار صورت بگیرد. قرار شد ارتش ٢٠ گردان آماده کند و سپاه نیز علاوه‌بر نیروهای موجود در منطقه، لشکرهای 19 فجر و ٧ ولی‌عصر(عج) را هم به منطقه بیاورد.» وی افزود: ارتش برای آماده‌شدن یگان‌ها و نقل‌وانتقال آنها به‌منظور اجرای عملیات 10 روز فرصت خواسته است. عزیز جعفری درنظرگرفتن زمان 10 روز تا شروع مرحله جدید عملیات را مشکل‌ساز خواند و گفت: نیروهای یگان‌هایی مثل لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و ١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) خیلی وقت است که به مرخصی نرفته‌اند و آنها به هوای عملیات در منطقه مانده‌اند و بعید است 10 روز دیگر در منطقه باقی بمانند. غلامحسین بشردوست نیز با بیان اینکه ما به تصرف سورن اعتقاد داریم، افزود: تصرف این ارتفاع مشکلاتی دارد و باید با یگان‌های قوی‌تر و پیشرو، وارد عملیات شد.
در ادامه، فرماندهان یگان‌ها و سایر عناصر ستادی قرارگاه خاتم و قرارگاه مقدم حمزه نیز به جلسه فراخوانده شدند.(1)سیدرحیم صفوی از آنان خواست تا آمار و وضعیت نیروهای خود را توضیح دهند.
محمدابراهیم همت فرمانده لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)، گفت: ما درحال‌حاضر، ٩ گردان و ٢ گروهان بسیجی داریم که مأموریت ٦ گردان آن پایان یافته و اگر به مرخصی بروند حداکثر ٣ گردان از آنها به منطقه باز خواهند گشت؛ چون آنها محصل هستند و شش ماه است که در لشکر مانده‌اند.
کاظم رستگار فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع) هم نیروهای بسیجی موجود این تیپ را یک گردان اعلام کرد و افزود که تا یک هفته دیگر ٢ گردان نیز به آنها اضافه خواهد شد.
مرتضی قربانی فرمانده لشکر٥ نصر، درباره نیروهای بسیجی موجود در یگان تحت امر خود گفت: درحال‌حاضر ٩ گردان دراختیار داریم که آموزش دیده و آماده‌اند، ولی مدت مأموریت ٤ گردان از آنها تمام شده و برای ترخیص فشار می‌آورند. حسین خرازی فرمانده لشکر١٤ امام حسین(ع) نیز اعلام کرد که ما هم‌اکنون، ٢ گردان داریم که البته به‌علت تلفاتی که به ما وارد شده است کادر این ٢ گردان کامل نیست. وی اضافه کرد با اعزام‌های جدید در روزهای آینده نیروهای ما به ٤ گردان خواهد رسید و ١٥ روز دیگر آماده عملیات هستیم.
مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز ضمن اعلام اینکه یگان ما تلفات زیادی را متحمل شده، به شهادت ٣ تن از فرمانده تیپ‌های این لشکر و شیوع بیماری مسری
1) افرادی که به جلسه اضافه شدند عبارت بودند از: حسن دانایی‌فر، علی فدوی، حسین خرازی، حمید سالکی، محمدابراهیم همت، مهدی زین‌الدین، کاظم رستگار و مرتضی قربانی.
حصبه در میان نیروها اشاره کرد و گفت از هر گردان حدود 30 نفر به این بیماری مبتلا شده‌اند. وی در آخر تعداد گردان‌های آمادة یگان تحت امر خود را ٢ گردان اعلام کرد و افزود که یک گردان آن درحال‌حاضر در خط پدافندی درگیر است.
پس از گزارش فرماندهان یگان‌ها، جلسه بار دیگر به فرماندهان قرارگاه‌های خاتم و مقدم حمزه محدود شد و بحث درباره چگونگی اجرای عملیات و تقسیم نیرو در محورهای مختلف ادامه یافت. مشکل اصلی حاضران در این جلسه برای هرگونه تصمیم‌گیری درباره طرح‌ریزی عملیات در دو محور سورن و کانی‌مانگا، کمبود نیرو بود. به‌نحوی که سیدرحیم صفوی اعلام کرد که اجرای عملیات در دو منطقه مزبور حداقل به 60 گردان نیرو نیاز دارد. درحالی‌که ارتش 20 گردان نیرو دارد که ٣ گردان آن در خطوط پدافندی منطقه درگیر هستند و سپاه نیز حداکثر 26 گردان نیرو دارد که ٨ گردان آن در خطوط پدافندی مستقر شده‌اند. در بخش دیگری از این جلسه غلامحسین بشردوست پیشنهاد کرد که باتوجه‌به کمبود نیرو فعلاً از اجرای عملیات در سورن چشم‌پوشی شود و فقط خط کانی‌مانگا و پنجوین تصرف و تأمین گردد.(1)
در ادامه جلسة مسئولان سپاه، فرماندهان ارتش نیز در قرارگاه تاکتیکی خاتم حضور یافتند(2)تا درباره چگونگی شرکت یگان‌های ارتش و طرح مانور عملیات در ارتفاعات کانی‌مانگا، غرب آن و پنجوین (سنگ معدن) به بحث و گفت‌وگو بپردازند.
در این جلسه، درخصوص کلیات طرح مانور عملیات و همچنین نحوه شرکت یگان‌های ارتش توافقات اولیه به دست آمد و مقرر گردید لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) همراه با تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان روی ارتفاعات 1900 و 1904 و یال غربی شاخ تارچر عملیات انجام دهند. لشکر14 امام حسین(ع) نیز با تیپ٢ لشکر٢٨ کردستان در جنوب پنجوین، بخش شرقی ارتفاع سنگ معدن و لشکر٥ نصر هم به‌همراه تیپ١ لشکر٢٨ کردستان در شرق ارتفاع کانی‌مانگا و ارتفاع سنگ معدن وارد عمل شوند. درعین‌حال، قرار شد سازمان رزم نهایی و مانور یگان‌ها را قرارگاه مقدم حمزه تنظیم و با اطلاع قرارگاه خاتم به یگان‌ها ابلاغ کند.(3)
1
براثر گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر و نوار مرزی این دو شهر در 48 ساعت گذشته به 7 باب منزل مسکونی در آبادان خساراتی وارد شد. در خرمشهر نیز محوطه راه‌آهن و کشتارگاه، دیری‌فارم و کوت شیخ، مناطق شلمچه، پاسگاه زید و پُل‌نو مورد اصابت چندین گلوله توپ قرار گرفت. براثر این حملة توپخانه‌ای عراق 2 تن شهید و 11 تن زخمی شدند.(4)
1) سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر و محسن رخصت‌طلب)، 19/8/1362 تا 28/8/1362، صص 45 - 36؛ و- سند شماره131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص122.
2) از فرماندهان ارتش سرهنگ علی صیاد شیرازی، سرهنگ موسوی قویدل، سرهنگ مفید و سرهنگ امیربیگی، در جلسه حضور یافتند.
3) سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص46.
4) سند شماره 291060 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره کل سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 23/11/1362؛ و- سند شماره 266012 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 22/8/1362.
1
از ساعت 22 شب گذشته، قرارگاه تاکتیکی شهید کاظمی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) با به‌کارگیری ٩ گردان شامل نیروهایی از تیپ ویژه شهدا، لشکر64 ارومیه، لشکر23 نوهد و گردان‌های جندالله شهرهای سردشت، پیرانشهر، سلماس، ارومیه و اشنویه به‌منظور پاکسازی منطقه مرزی دولتو عملیاتی را به نام "شهید امیر عباسی" در شمال‌غربی سردشت از سه محور آغاز کرد.
طبق اطلاعاتی که نیروهای خودی قبل از اجرای عملیات به دست آورده بودند، 500 نفر از افراد حزب دمکرات شامل چته‌های هیز هژار، هیز پیشوا و هیز آواره و 100 نفر از عناصر سازمان کومه‌له و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در این منطقه حضور داشتند.(1)
این منطقه برای گروه‌های مسلح غیرقانونی به‌خصوص حزب دمکرات از آن جهت حائز اهمیت و حیاتی بود که با بسته‌شدن راه تردد آنان در دو سوی مرز ایران و عراق درپی اجرای عملیات والفجر٤ در منطقه شیلر، تعداد زیادی از آنان در این منطقه تجمع کرده و از راه‌های موجود منطقه با ارتش عراق در ارتباط بودند. طبق گزارش واحد اطلاعات سپاه سردشت، افراد حزب دمکرات شبانه اسلحه و مهماتی را که از عراق تحویل گرفته بودند، ازطریق روستای سوته عراق به‌سمت روستای قاسم‌رش واقع در خاک ایران حمل می‌کردند.
عملیات نیروهای خودی در ساعت ٢٢ شب گذشته از سه محور بنی‌خلف، سرشیو و محور ورمیشان (واشمزین) به‌منظور تصرف ارتفاعات سرکوب و مسلط به روستاها و سپس پاکسازی منطقه، زیر بارش شدید باران و در سرمای پاییزی آغاز شد. در محور بنی‌خلف نیروهای خودی توانستند در ساعات اولیه ارتفاعات مورد نظر را به تصرف درآورند. با روشن‌شدن هوا، پاکسازی روستاها آغاز شد. در این محور روستاهای کاژه، حالو، دیوآلان، آغلان و سرتکه پاکسازی شد و رزمندگان در بخش‌های پیش‌بینی‌شده مستقر گردیدند.
در محور سرشیو نیز نیروها پس از استقرار روی ارتفاعات منطقه و بستن راه‌های مواصلاتی عناصر ضدانقلاب، توانستند روستاهای سرشیو، بنی‌خلف، عباس‌آباد، ورده، بوبانه، نارست، گلف، قاسم‌رش، کانی‌زرد و تاوه‌تک و... را پاکسازی کرده و در برخی روستاها استقرار یابند.
در محور ورمیشان هم، که مهم‌ترین و حساس‌ترین محور عملیات بود، نیروهای عمل‌کننده
1) روستای کانی‌زرد محل فعالیت و استقرار هیز آواره و ستاد پیشمرگان این هیز؛ روستای میریسه محل استقرار ستاد تشکیلات مهاباد حزب دمکرات؛ روستای کارک محل استقرار سازمان کومه‌له و زندان درحال ساخت این سازمان؛ روستای گل‌شیخان محل زندان سازمان کومه‌له بود. همچنین روستای جانداران محل اصلی قاچاق اسلحه حزب دمکرات و سازمان کومه‌له بود و دفتر سیاسی شماره ٢ حزب دمکرات نیز در روستای بنگوئن قرار داشت و روستای کسیلان، شهرستن، گاگش بالا و پایین، گل‌شیخان، حاجی مامیان، ساهکل بالا و پایین نیز ازجمله روستاهایی بودند که عناصر مسلح غیرقانونی یا در آنها مقر ثابت و سیار داشتند یا در آنها تردد می‌کردند.
موفق شدند شبانه به ارتفاعات شهنه‌سر، حسنه بشه، گروه دولک، مبرخویه، پیرستان و جانداران تسلط یافته و در روز روستاهای دولتو، سرمیرکان، ساوان، ساران، داودآباد، درمکان، مزرعه، مامک‌آباد، اسپی‌دره، بنومرگ، درمه و توران و... را پاکسازی کنند.(1)
یکی از نکات جالب‌توجه این عملیات این بود که در محور سرشیو به‌علت تاریکی هوا و اشتباه بلدچی نیروهای عمل‌کننده نتوانستند در ساعات اولیه از مسیر پیش‌بینی‌شده، به ارتفاعات مورد نظر دست یابند، این درحالی بود که تعدادی از افراد مسلح غیرقانونی با آگاهی از مسیر حرکت نیروهای خودی قصد داشتند آنها را به محاصره درآورند که اگر چنین می‌شد تلفات فراوانی به نیروهای خودی وارد می‌آمد.
دراین‌حال، باتوجه‌به تحرکات نیروهای خودی به‌منظور کسب آمادگی برای اجرای عملیات، عناصر مسلح ضدانقلاب به‌نوعی از اجرای این عملیات اطلاع یافته و برای مقابله با آن اقداماتی انجام داده بودند؛ ازجمله آنکه حزب دمکرات مرخصی افراد خود را در این منطقه لغو کرده بود و حتی کسانی که به مرخصی رفته بودند را فراخوانده بود. همچنین در مسیرهایی که احتمال می‌داد نیروهای خودی ازطریق آن به منطقه مورد نظر برسند، محل‌هایی را برای اجرای کمین در نظر گرفته و برخی مسیرها را هم مین‌گذاری کرده بود. علاوه‌برآن برخی انبارهای خود را تخلیه کرده بود.(2)
در جریان عملیات "شهید امیر عباسی" 20 تن از افراد مسلح غیرقانونی کشته و تعداد زیادی نیز زخمی شدند. همچنین 12 دستگاه انواع خودرو، تعداد فراوانی اسلحه و مهمات، یک قبضه توپ 105 میلی‌متری، چندین دستگاه بی‌سیم و تعداد زیادی اسناد و مدارک درون‌گروهی به دست نیروهای خودی افتاد.
از افراد خودی نیز 12 تن ازجمله امیر ملکی فرمانده گردان جندالله پیرانشهر، شهید و ٢ تن نیز زخمی شدند. ٥ تن از این شهدا مجروحانی بودند که باوجود زخم سطحی به‌علت سرمازدگی جان خود را از دست دادند. گفتنی است باوجود دستاوردهای اولیه این عملیات، به‌علت نبود جاده برای پشتیبانی نیروها و همچنین بارش شدید باران، استقرار نیروهای خودی در مناطق حساس ناقص است و برای استقرار کامل و ایجاد پاسگاه‌های مورد نیاز، نیروها منتظر احداث جاده و ارتباط با عقبه‌های تدارکاتی هستند.
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) مرکز عملیات مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران در اطلاعیه‌ای مشروح نتایج این عملیات را این‌طور اعلام کرد:
«در این عملیات پیروزمندانه دلاوران کفرستیز لشکر اسلام به حول و قوه الهی موفق شدند
1) لازم به ذکر است که به‌علت بارندگی شدید و سرمای هوا و نبود راه مواصلاتی مناسب تصرف و تأمین تمامی اهداف در روز اول محقق نشد و برخی اهداف یک یا دو روز بعد به تصرف درآمد.
2) سند شماره 361582 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 16/8/1362؛ و- سند شماره 361583 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات عملیات تیپ ویژه شهدا، 16/8/1362؛ و- سند شماره 355197 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه سردشت به اطلاعات منطقه١١، 16/8/1362.
19 ارتفاع مهم، 1710، 1920، 1490، 1610، 1990، 1680، 2098، 1734، 1670، 1900، 1810، 1790، 2000، 2060، 1770، 1730، 1726، 1741، 1483، واقع در منطقه سردشت و 20 روستای منطقه ازجمله بنی‌خلف، دولتو، مزرعه و توژال را آزاد سازند و در این مناطق استقرار یابند. در این مناطق که صدها تن از مزدوران استکبار جهانی و حامیان پلید بعثی آنان به هلاکت رسیده و یا زخمی شده‌اند تعدادی از ادوات و تجهیزات دشمن نیز به آتش کشیده و منهدم شد. همچنین بیش از 13 دستگاه خودرو، چند قبضه توپ 105 میلی‌متری، ٥ دستگاه بی‌سیم، یک انبار بزرگ مهمات، دوربین‌های مادون قرمز و مقادیر زیادی سلاح انفرادی به‌همراه مهمات مربوطه و مدارک دشمن به دست توانمندان لشکر اسلام افتاد.
درپی انجام عملیات اصلی‌ترین راه مرزی منطقه که ضدانقلابیون از بدو پیروزی انقلاب اسلامی جهت دریافت تدارکات از رژیم صهیونیستی حاکم بر عراق آن را مورد استفاده قرار می‌دادند، به دست توانمند نیروهای ایثارگر اسلام افتاد و پایگاه‌ها و مقرهای ضدانقلابیون وابسته در مناطق یادشده ازجمله زندان دولتو که در سال 60 توسط رژیم صهیونیستی عراق بمباران شده بود آزاد گردید.»(1)
1
در رخدادهایی که امروز در شرق مریوان، اطراف مهاباد، پیرانشهر، غرب تکاب و شمال بوکان رخ داد، 12تن از افراد خودی شهید، ١ تن زخمی و ٦ خودرو منهدم شد، ٢ تن از افراد محلی نیز گروگان گرفته شدند. از عناصر ضدانقلاب نیز یک تن کشته و ٢ تن دستگیر شدند، ٧ تن از آنان نیز خود را تسلیم کردند. در بانه هم افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی 3 قاچاقچی را کشتند.
درپی وصول خبر حمله عناصر مسلح غیرقانونی در منطقه کوماسی به پایگاه جانوره در شرق مریوان، بلافاصله نیروهایی از پایگاه سروآباد برای کمک به منطقه درگیری اعزام شدند، اما این نیروها در اطراف روستای هنگ ژاله و کوره سفید به کمین افراد مشترک هیز بیستون حزب دمکرات و هیز شوان سازمان کومه‌له افتادند و درنتیجه ٨ تن از نیروهای سپاه و ٤ تن از پیشمرگان مسلمان کرد به شهادت رسیدند. در این واقعه ٦ دستگاه خودروی نیروهای خودی منهدم شد و ٣ قبضه تیربار به دست مهاجمان افتاد. از نتایج درگیری در پایگاه جانوره گزارشی در دست نیست.(2)
در منطقه چناره در شمال‌شرقی مریوان نیز نیروهای ژاندارمری با تعدادی از افراد مسلح سازمان کومه‌له درگیر شدند. درجریان این درگیری که تلفاتی درپی نداشت، ٢ تن از افراد کومه‌له دستگیر شدند.(3)
در عملیات کمین نیروهای سپاه در دو نقطه از اطراف مهاباد یکی از افراد وابسته به حزب دمکرات کشته و از افراد خودی نیز یک تن زخمی شد.(4)
1) سند شماره 317121 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پاسداران پیرانشهر به فرماندهی سپاه پاسداران منطقه١١، 23/8/1362؛ و- سند شماره 44992 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 24/8/1362؛ و- سند شماره 356382 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سردشت (اطلاعات عملیات) به ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات عملیات)، 25/8/1362؛ و- سند شماره 44943 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی سپاه (طرح و عملیات)، 20/8/1362؛ و- سند شماره 318380 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات تیپ110 شهید محمد بروجردی به فرماندهی تیپ110 شهید محمد بروجردی، 28/9/1362؛ و- سند شماره 334373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تیپ ویژه شهدا (اطلاعات عملیات )به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات)، 28/8/1362؛ و- گزیده اسناد عملیات والفجر4، جلد4، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شرح عملیات، صص 59 و 60.
2) سند شماره 355111 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات)، 22/8/1362؛ و- سند شماره 348028 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استاندار کردستان به وزیر کشور، 25/8/1362؛ و- سند شماره 341650 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن٢) به فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کردستان (اطلاعات)، 24/8/1362؛ و- سند شماره 44975 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی سپاه (طرح و عملیات)، 23/8/1362.
3) سند شماره 302356 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 23/8/1362.
4) سند شماره 355217 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 23/8/1362؛ و- سند شماره 45053 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 2/9/1362.
درپیرانشهر نیز افراد حزب دمکرات قصد ورود به شهر و ایجاد درگیری داشتند که با هوشیاری و کمین نیروهای سپاه مواجه و از منطقه دور شدند(1)در اقدام دیگری افراد این حزب در روستای چوملو در غرب تکاب، ٢ تن از افراد این روستا را ربودند. علت این اقدام مشخص نشده است.(2)
در شمال بوکان نیز ٥ تن از اهالی روستای رحیم‌آباد که ازسوی حزب دمکرات تهدید شده بودند، این روستا را ترک کرده و به شهر بوکان آمده‌اند. فرماندهی سپاه بوکان در نامهای به فرمانده سپاه میاندوآب ضمن اعلام این خبر یادآور شده است: چون این روستا در حوزه استحفاظی سپاه میاندوآب قرار دارد برای تأمین امنیت این ٥ تن اقدامات لازم به عمل آید.(3)
در همین حال طبق گزارش شهربانی کردستان، افراد ضدانقلاب در مرز بانه ٣ نفر از قاچاقچیان را به قتل رسانده و کالاهای آنان را ربودند.(4)
همچنین امروز ٧ تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق بوکان، بانه و سلماس به‌همراه ٢ قبضه اسلحه ضمن اظهار ندامت خود را به نیروهای سپاه معرفی و تقاضای امان‌نامه کردند. ٦ تن از این افراد از وابستگان به حزب دمکرات و یک تن نیز از اعضای سازمان کومه‌له بودند.(5)
1
هم‌زمان با تصمیم فرماندهان نظامی ایران برای اجرای مرحله جدید عملیات والفجر4، خبرگزاری جمهوری اسلامی از تشدید عملیات جنگ روانی عراق خبر داد.
این خبرگزاری به نقل از یکی از رزمندگان خطوط مقدم جبهه اعلام کرد: اخیراً توسط عراق «اعلامیه‌هایی که تصاویری از برادران بسیجی تحت اسارت را نشان می‌دهند، پخش شده است. در این اعلامیه‌ها مطالبی به نقل از این افراد مبنی‌بر اینکه آنان را به‌عنوان زیارت راهی خطوط مقدم جبهه‌ها کردهاند و اسیر شده‌اند چاپ شده است.» در ادامه این گزارش آمده است: «نمونه‌هایی از این اعلامیه‌ها در یکی از جبهه‌های استان باختران ضبط است.» بنا به این گزارش، به‌تازگی هواپیماهای عراقی در مناطق مرزی اوراقی پخش کردند که روی آنها نوشته شده بود: «شما می‌توانید به‌عنوان پاسپورت برای پناهنده‌شدن به عراق از این برگ‌ها استفاده کنید.»(6)
در همین حال، رادیو بغداد نیز مدعی شد ابعاد تلفات ایران در حملات اخیر «موسوم به والفجر4 بسیار گسترده بوده است.» این رادیو گفت: «در اکثر جبهه‌ها زخمی ها و مجروحین تا مدت‌ها روی زمین می‌ماندند و علی‌رغم بسیج تمامی امکانات بیمارستان‌های سراسر کشور، رژیم قادر به جمع‌آوری مجروحین و انتقال آنها به پشت جبهه نبوده است.» رادیو بغداد همچنین ادعا کرد ایران می‌کوشد «از انتشار هرگونه اطلاعی درزمینه آمار کشته‌شدگان و مجروحین جنگ اخیر ممانعت به عمل آورد.»(7)
1) سند شماره 317122 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی پیرانشهر به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 23/8/1362.
2) سند شماره 197420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات ناحیه کردستان به اطلاعات ناحیه کردستان (فرماندهی)، 23/8/1362.
3) سند شماره 355118 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی بوکان به فرماندهی طرح و عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 22/8/1362.
4) سند شماره 339565 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 3/9/1362.
5) سند شماره 355096 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه سلماس (اطلاعات) به سپاه منطقه11 (اطلاعات)،22/8/1362؛ و- سند شماره 355111 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 45020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 25/8/1362.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 239، 23/8/1362، ص5، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/8/1362.
7) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/8/1362، ص3، رادیو بغداد، 22/8/1362.
1
یگان‌های پدافند هوایی نیروهای مسلح در تهران به‌منظور کسب آمادگی برای مقابله با حملات هوایی احتمالی، مبادرت به شلیک تمرینی کردند.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، درپی اعلام قبلی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، ساعت 20:30 امشب، یگان‌های پدافند هوایی نیروهای مسلح در سطح تهران و حومه به‌مدت 5 دقیقه به تیراندازی هوایی پرداختند. این گزارش حاکی است شلیک پدافندهای هوایی در چند جهت با هدف کسب آمادگی برای مقابله با حملات هوایی احتمالی ازطریق ایجاد دیوارهای آتش انجام گرفت.(1)
رادیو اسرائیل در گزارشی با اشاره به مانور پدافندهای هوایی در تهران گفت: «از هنگام آغاز جنگ ایران و عراق، این نخستین‌بار است که توپ‌های ضدهوایی تهران مورد آزمایش قرار می‌گیرد.» این رادیو افزود: «گزارشهای قبلی حاکی‌از این بود که عراق ممکن است دوباره درصدد بمباران‌کردن پایتخت ایران برآید.» رادیو اسرائیل همچنین یادآور شد: «در نخستین هفته‌های آغاز جنگ، هواپیماهای عراقی چند بار به تهران حمله بردند. سال گذشته نیز یک هواپیمای عراقی بر فراز تهران به پرواز درآمد و اعلامیه پخش کرد.»(2)
2
خبرنگاران خارجی از آثار و خرابی‌های ناشی‌از جنگ در خرمشهر بازدید کردند. گروهی از خبرنگاران مطبوعات و نمایندگان رسانه‌های گروهی خارجی که برای بازدید از ویرانی‌های ناشی‌از حملات موشکی عراق در ایران به سر می‌برند، امروز از خرابی‌های گسترده جنگ در خرمشهر بازدید کردند. پیش از این بازدید، فرماندار خرمشهر در دیدار با خبرنگاران ضمن اشاره به وقایع مربوط به تهاجم سنگین عراق به این شهر گفت: «حدود 37 ماه پیش مزدوران بعثی با بهره‌گیری از دو لشکر پیاده و زرهی مردم خرمشهر را هدف آتش توپخانه‌های خود قرار دادند و به‌طور ناگهانی به شهر حمله کردند.» وی افزود: «در جریان حملات وحشیانه
صدامیان به شهر بیش از 5000 تن از سکنه بیگناه خرمشهر که اغلب آنان را زنان و کودکان تشکیل می‌دادند به شهادت رسیدند.» گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی حاکی است در بازدید از ویرانه‌های خرمشهر «آثار خرابی‌ها و عملیات بازسازی شهر دو جنبه کاملاً متضادی بود که توجه خبرنگاران را به خود جلب کرد.»(1)
1
دولت مبلغ 11 میلیارد ریال برای بازسازی مناطق جنگ‌زده کردستان اختصاص داد. امروز در جلسه شورای اداری استان کردستان که با حضور ائمه جمعه سنندج و مریوان برگزار شد، معاون عمرانی استانداری کردستان اعلام کرد: «بودجه مورد نیاز بازسازی کردستان که به ستاد بازسازی در تهران اعلام شده 11 میلیارد ریال است که تمامی آن بحمدالله تصویب شده و به‌زودی به ما ابلاغ خواهد شد.» در این جلسه استاندار کردستان برنامه‌ریزی برای بازسازی مناطق تخریب‌شده جنگی را نشانه تسلط کامل مسئولان جمهوری اسلامی بر امور کشور دانست.(2)
2
تأکید سخنگوی شورای‌عالی دفاع بر آسیب‌پذیری منابع تأمین ذخایر ارزی عراق در مناطق شمالی این کشور بازتاب ویژه‌ای داشت.
رادیو اسرائیل امروز گزارش داد: «در پایان جلسه دیشب شورای‌عالی دفاع حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی به خبرنگاران گفت ایران ممکن است حوزه‌های نفتی شمال عراق را هدف حمله قرار دهد. وی در سمت نماینده آیت‌الله خمینی در شورای‌عالی دفاع افزود منابع نفتی شمال عراق اکنون بیش از هر موقع دیگر در تیررس نیروهای ایرانی قرار دارد. حجت‌الاسلام رفسنجانی تهدید کرد که ایران به‌زودی به حمله تازه‌ای علیه عراق دست خواهد زد. وی یادآور شد که اگر عراق به منابع نفتی ایران لطمه بزند دولت تهران متقابلاً تنگه هرمز را خواهد بست.» رادیو اسرائیل در پایان این گزارش به نقل از خبرگزاری فرانسه گفت که «لحن تهدیدهای حجت‌الاسلام رفسنجانی این‌بار معتدل‌تر از گذشته بود.»(3)
رادیو قاهره نیز اعلام کرد: «به‌منظور هماهنگی مواضع کشورهای حوزه خلیج [فارس] در قبال هشدار ایران مبنی‌بر بمباران‌کردن تأسیسات نفتی عراق در شهر کرکوک، امروز تحرک سیاسی فشرده‌ای در منطقه خلیج [فارس] انجام خواهد گرفت.» این رادیو بدون اشاره به محل و نحوه تصمیم‌گیری دراین‌زمینه افزود: «هشدار دیروز ایران که یک هفته پس از هشدارهای قبلی خود راجع به بستن تنگه هرمز داده می‌شود، جز افزایش تشنج و پیچیده‌کردن اوضاع منطقه خلیج [فارس] چیز دیگری نمی‌باشد.» رادیو قاهره همچنین گفت: «هشدار جدید ایران به دیگر
هشدارهایی که راجع به بستن تنگه هرمز که هنوز جریان دارد، افزوده می‌شود که به‌خاطر بعد اقتصادی که در بر دارد به عقیده ناظران نظامی، بسیار خطرناک است. اقدام ایران به بمباران چاه‌های نفت کرکوک در عراق و پاسخ عراق به آن یعنی بمباران‌کردن تأسیسات نفتی و اقتصادی ایران و یا بمباران جزیره خارک به معنی ازبین‌رفتن تمام امکانات اقتصادی منطقه است.»(1)
1
مشکلات اقتصادی و نیاز به دریافت اعتبار مالی، روابط عراق با برخی کشورهای غربی را در آستانه تحولی جدی قرار داده است.
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، ایدیت کرسون وزیر بازرگانی خارجی فرانسه، که در بغداد به سر می‌برد، ضمن اشاره به فعالیت کارخانجات فرانسه در چند پروژه عراق گفت: «در آینده دولت فرانسه برای روابط اقتصادی خود با عراق موقعیت ویژه قائل خواهد شد.» کرسون در جلسه افتتاح کمیسیون مشترک اقتصادی عراق و فرانسه که با حضور قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق، برگزار شد، خاطرنشان کرد: «کمیسیون مشترک اقتصادی برای اولین‌بار روابط فنی، علمی و فرهنگی و نیز همکاری‌های مالی و بازرگانی بین دو کشور را مورد بحث قرار خواهد داد.» بی‌بی‌سی افزود: سفر وزیر بازرگانی خارجی فرانسه به عراق که از شب گذشته آغاز شد «به‌دنبال توافق تازه دولت فرانسه انجام می‌گیرد که براساس آن برنامه بازپرداخت دیون عراق به فرانسه تغییر خواهد یافت.»(2)
رادیو اسرائیل نیز در گزارشی با اشاره به اعتبار مالی تازه‌ای که فرانسه قصد دارد به عراق اعطا کند، گفت: «عراق هم‌اکنون بیش از 5 میلیارد دلار به فرانسه بدهکار است و دولت پاریس که خود با بحران اقتصادی روبه‌رو می‌باشد، قبلاً موافقت کرده بود در ازای قسمتی از بدهی‌های عراق نفت از آن کشور دریافت کند.» این رادیو یادآور شد: «فرانسه یکی از بزرگ‌ترین کشورهای فراهم‌کننده اسلحه عراق می‌باشد و در دو ساله اخیر بیش از 3 میلیارد دلار اسلحه به آن کشور فروخته است.»(3)
در همین حال، رادیو دوبی به نقل از خبرگزاری عراق گزارش داد: طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق، در ملاقات با وزیر مشاور در امور بازرگانی و کفیل وزارت امور خارجه ایتالیا که سرگرم دیدار از بغداد می‌باشند، امکان همکاری بیشتر میان دو کشور و آخرین تحولات جنگ ایران و عراق را مورد بحث قرار داد(4)رادیو اسرائیل در گزارشی با اشاره به این دیدار گفت: «عراق اکنون مدتی است می‌کوشد برای حل مشکلات اقتصادی خویش از کشورهای غربی اعتبار مالی دریافت کند. اکنون فرانسه، ژاپن، ایالات متحده و بریتانیا موافقت خود را با اعطای وام‌های جدید به عراق اعلام کردند.»(5)-(6)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 245، 29/8/1362، ص34، رادیو قاهره، 28/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/8/1362، ص5، رادیو بی‌بی‌سی، 22/8/1362.
3) همان، ص8، رادیو اسرائیل، 22/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 240، 24/8/1362، ص49، رادیو دوبی، 23/8/1362.
5) مقاله تفسیری روزنامه فرانسوی لزکو درباره روابط اقتصادی عراق و فرانسه در ضمیمه این گزارش آمده است.
6) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن
1
معاون نخست‌وزیر مصر در مصاحبه‌ای با روزنامه جنگ (چاپ کراچی) ضمن معرفی عراق به‌عنوان آغازگر جنگ، تأکید کرد برای پایان‌دادن به جنگ باید به ایران خسارت پرداخته شود.
حسن التهامی معاون نخست‌وزیر مصر، که برای یک سفر غیررسمی در کراچی پاکستان به سر می‌برد، در این مصاحبه گفت: «عراق با حمله به یک کشور اسلامی اشتباهی مرتکب شد که قابل‌بخشش نیست. اگر این جنگ شروع نمیشد ما [مسلمین] می‌توانستیم تمام مناطق خود را صددرصد تحت کنترل خود درآوریم و این جنگ ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به جهان اسلام وارد کرده است.» وی همچنین یادآور شد: «شروع این جنگ اشتباه بود و تلافی آن این است که خسارات جنگی به ایران پرداخت شود و از همین طریق آتش‌بس صورت خواهد گرفت.»
التهامی در بخش دیگری از این مصاحبه اظهار کرد: «من عراق و ایران را در یک صف نمی‌دانم. این عراق بود که بدون هیچ دلیلی به ایران حمله کرد. عراق نتوانسته است توجیهی برای این عمل خود ارائه دهد. ظاهراً عراق خواهان حل مسئله گذرگاه آبی در دریای عرب [خلیج‌فارس] است، اما به‌صورتی غیرعادلانه و غیرقابل پذیرش می‌خواهد این مسئله را به نفع خود حل کند. آبراه دریای عرب یک آبراه بین‌المللی است و درمورد آن قوانین بین‌المللی حاکم است.» وی تأکید کرد: «ما در این جنگ، ایران را به‌هیچ‌وجه مقصر نمی‌دانیم چون او به عراق تجاوز نکرد.»(1)
2
به‌رغم انکار مقامات دولت امریکا، یک سناتور جمهوری‌خواه تلویحاً از تغییر موضع بی‌طرفی ادعاشده این کشور در جنگ ایران و عراق سخن گفت.
کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا، به‌تازگی در مصاحبه‌ای با نشریه المجله (چاپ لندن) درباره اظهار نارضایتی عراق از اینکه امریکا هیچ‌گونه کوششی برای متوقف‌ساختن جنگ نمی‌کند، گفت: «امریکا جانب بی‌طرفی را در این جنگ می‌گیرد، ولی من حقیقتاً امیدوارم که این جنگ هرچه زودتر به پایان برسد و باید در اینجا اعتراف نمود که ما هیچ‌گونه احساسات صمیمانه‌ای در قبال ایران نداریم.» وزیر دفاع امریکا درمورد اقدام احتمالی ایران به بستن تنگه هرمز بار دیگر تصریح کرد: «امریکا برای بازنگه‌داشتن تنگه هرمز جهت کشتیرانی بین‌المللی چنانچه ضرورت ایجاب بکند روش زور را به کار خواهد گرفت.» وی همچنین خاطرنشان کرد که «نیروهای لازم برای اجرای این عملیات در آنجا مستقر می‌باشند.»(2)
این درحالی است که به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس، رابرت کاستن سناتور جمهوری‌خواه امریکا در مصاحبه‌ای با روزنامه الاخبار (چاپ بیروت) در پاسخ به این سؤال که «آیا عملیات بمب‌گذاری ایران در بیروت می‌تواند سبب تغییر موضع بی‌طرفانه امریکا در قبال
جنگ ایران و عراق شود؟» گفت: «گرچه نمی‌تواند ازجانب دولت ریگان پاسخ‌گو باشد، لکن اقدامات ایران درمورد تهدیدات برعلیه تنگه هرمز و کشتار اخیر در بیروت سبب ایجاد یک تغییر نظر عمده در میان امریکاییها نسبت به ایران شده است.»(1)
از سوی دیگر، نشریه المجله درمورد اقدامات احتمالی امریکا علیه ایران نوشت: «منابع دیپلماتیک غربی گزارش دادند انتظار می‌رود امریکا اقداماتی را برعلیه ایران پس از عملیات انتحاری در بیروت به مرحله اجرا درآورد، ازجمله این اقدامات، سخت‌گیری درمورد سلاح‌های امریکایی است که به‌صورت غیرمجاز به تهران فروخته می‌شود، همچنین سخت‌گیری درمورد شرکت‌های امریکایی خریدار نفت ایران.»(2)
1
سوریه هدف اصلی عملیات احتمالی امریکا و متحدان غربی این کشور در لبنان است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه از واشنگتن، رابرت مک فارلین مشاور امنیت ملی امریکا، امروز «ضمن اخطار به سوریه و اشاره به تهاجم نیروهای امریکا به گرانادا تأکید کرد چنانچه هواپیماهای امریکا مجدداً بر فراز لبنان مورد هدف قرار گیرند، امریکا وارد عمل خواهد شد.» مک فارلین در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی سی.بی.اس. امریکا اظهار کرد: «امریکا اخیراً به‌طور واضح در دیگر نقاط جهان ازجمله در کارائیب نشان داده که تهدیدات علیه شهروندان امریکایی را جدی تلقی می‌کند.» وی درحالی‌که احتمال یک مناقشه نظامی را با سوریه ضعیف دانست، تأکید کرد: «مقامات دمشق باید در ارزیابی حضور نظامی امریکا در لبنان واقع‌بین‌تر باشند.»(3)
عبدالرئوف القاسم نخست‌وزیر سوریه نیز در پارلمان این کشور اعلام کرد «کشور متبوع وی همچنان در نظر دارد با توسعه تسلیحات (آموزش و آماده‌نمودن نیروهای مسلح خود) نیروی دفاعی سوریه را به یک نیروی استراتژیکی هم‌توان با نیروهای دشمن تبدیل کند.» وی ضمن هشدار درمورد هرگونه تهاجم امریکا و رژیم صهیونیستی علیه سوریه گفت: «سوریه در مقابل مهاجمین ایستادگی خواهد کرد.»(4)
از سوی دیگر، دیوید لیفی معاون نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، گفت «کشورش کسب اطلاع کرده که کارشناسان نظامی شوروی در آینده نزدیک سوریه را ترک خواهند کرد. چنین اقدامی هم در شب جنگ اکتبر سال 1973 صورت گرفت.» وی به سوریه هشدار داد «برای آزمایش قدرت خود با اسرائیل وارد جنگ نشود.»(5)
در همین حال، گزارش خبرگزاری فرانسه حاکی است: دونالد رامسفلد فرستاده جدید رئیس‌جمهور امریکا به غرب آسیا، وارد بیروت شد و بلافاصله با امین جمیل دیدار و گفت‌وگو کرد. بنا به این گزارش، رامسفلد پس از بیروت راهی چند کشور منطقه ازجمله سوریه، عربستان، اردن و اسرائیل خواهد شد(6)رادیو لبنان در گزارشی با اشاره به سفر
فرستاده ویژه ریگان به منطقه گفت: «مقامات امریکایی دیدار رامسفلد با حافظ اسد را با اهمیت زیادی تلقی می‌کنند. به‌خصوص بعد از تیرگی روابط واشنگتن و دمشق بعد از حادثه انفجار مقر نیروهای امریکایی در بیروت و آتش‌گشودن به‌سوی هواپیمای امریکایی که در فضای مواضع سوریه در لبنان به پرواز درآمد و همچنین اعلام واشنگتن مبنی‌بر استقرار موشکهای اس.اس31 در کوه حنین.» این رادیو سپس از قول بعضی از ناظران افزود: «اگر ملاقات اسد و رامسفلد صورت بگیرد، اقدام انتقام‌جویانه واشنگتن علیه سوریه و هم‌پیمانانش منتفی خواهد بود.»(1)
روزنامه واشنگتن پست نیز در گزارشی به نقل از مقامات ارشد فرانسه با اشاره به تردیدهای رهبران این کشور درمورد «مسئله حساس تلافی‌جویی» نوشت: «مقام‌های فرانسه به‌خوبی از دشواری‌های فنی و عملی اقدام تلافیجویانه آگاه هستند و از سوی دیگر نمی‌خواهند دست به اقدامی بزنند که گفتوگوهای ژنو را درزمینه برقراری آشتی ملی در لبنان به مخاطره اندازد. افزوده بر این با تشکیل فرماندهی واحدی با مشارکت امریکا برای اقدام تلافیجویانه مشترک مخالف هستند.»(2)
1
هم‌زمان با ادامه تلاش میانجیگران عرب برای تحکیم آتش‌بس شکننده در شمال لبنان، بار دیگر این منطقه صحنه زدوخورد جناح‌های متخاصم فلسطینی شد.
رادیو لبنان و خبرگزاری فرانسه از بیروت گزارش دادند شلیک توپخانه در اطراف اردوگاه آوارگان فلسطینی بداوی در حومه طرابلس امروز از سر گرفته شد و این اردوگاه هدف گلوله‌های سلاح‌های سنگین، نیمه‌سنگین و سبک قرار گرفت. در همین حال، خبرگزاری آلمان‌غربی براساس گزارشهای دریافتی اعلام کرد: «یکی از رهبران ناراضیان فتح اظهار داشته از آنجایی که عرفات به شرایط آنان برای تسلیم یا ترک شمال لبنان پاسخ نداده است، دیگر آتش‌بس را رعایت نخواهند کرد.» گزارش یونایتدپرس نیز حاکی است سخنگوی ناراضیان فتح امروز در یک تماس تلفنی از دمشق، خواست‌های عرفات را چیزی غیر از حیله‌ای برای کسب مهلت ندانست و گفت که طرف‌داران عرفات در داخل و اطراف طرابلس خود را برای جنگ آماده می‌کنند.(3)
ضمیمه گزارش498: مقاله روزنامه اقتصادی لزکو درباره روابط اقتصادی عراق و فرانسه
لزکو روزنامه اقتصادی فرانسوی در تفسیری با عنوان "خانم کرسون در بغداد: عراق کماکان یک بازار آتی است" به بررسی روابط اقتصادی عراق و فرانسه پرداخته است. این روزنامه با اشاره به این سخن وزیر بازرگانی خارجی فرانسه «که امروز فرانسه در کنار عراق قرار دارد و اهمیت خاصی برای روابط با عراق درزمینه اقتصادی قائل است»، آورده است: «بااین‌حال جنگ شدید بین ایران و عراق عامل نگران‌کننده‌ای
برای صادرکنندگان کالا می‌باشد. رژیم عراق ازنظر مالی در تنگنا بوده، از صادرات نفت آن به میزان فراوانی کاسته شده و امارات سرمایه کمتری را دراختیار این کشور قرار می‌دهد. در این اوضاع و احوال روابط بین فرانسه و عراق دستخوش مراحل حساسی بوده. به‌نظر وزیر امور خارجه عراق، مسئله سوپراتانداردها یکی از مراحل سخت بود. وی اضافه کرد که فرانسه در این مسئله همچون یک قدرت بزرگ قابل‌اطمینان رفتار نمود و از این امر نیز پشیمان نخواهد شد. تحویل پنج فروند هواپیمای جنگنده طی ماه اکتبر تأیید گردید.
بااین‌حال، پاریس واقف است که تعهدات نظامی - اقتصادی چندین‌ساله اخیر در قبال بغداد، نه‌تنها یک مخاطره سیاسی را تشکیل می‌دهد بلکه خطری بسیار جدی ازنظر اقتصاد نیز به شمار می‌آید. عراق ناچار شده تا از فرانسه بخواهد که بار دیگر فرانسه بخشی از بدهی‌های این کشور را قسط‌بندی کند. سازمان ضمانت صادرات فرانسه به سهم خود 25 میلیارد فرانک از این بدهی را تضمین کرده است و امسال میزان خسارات وارده سنگین بوده است.
در ماه گذشته، مذاکرات بین دو کشور منجر به امضای یک قرارداد کلی گردید که به‌موجب آن قرار شد بهای بخشی از اسلحه تحویل‌شده به میزان 8 میلیارد فرانک در ازای تحویل نفت پرداخت گردد. از سوی دیگر، وام بانکی که تا میزان یک میلیارد دلار به‌وسیله دولت تضمین شده است، قرار است طی سه سال پرداخت گردد. این وام این امکان را به عراق می‌دهد که بدهی‌های خود را در قبال چندین قرارداد منعقده با شرکت‌های فرانسوی ازجمله "توسون" و "تکنیپ راسپی باتینبول" نقداً ادا نماید.
همچنین معامله پایاپای نفت به میزان 4 میلیون تن از قرار 80 هزار بشکه در روز طی مدت دوازده ماه (از ژوئیه 1983 تا ژوئیه 1984)، [شامل] 45 هزار بشکه نفت خام و 35 هزار بشکه مواد تصفیه‌شده، که می‌بایست به شرکت "الف آکتین" و شرکت نفت فرانسه تحویل داده شود، صورت خواهد گرفت. طی هشت ماه نخست سال [جاری] فرانسه تنها 23/1 درصد نیاز کل نفت خام خود را از عراق تأمین نمود. در سال 1980 عراق دومین فروشنده نفت به ما بود.
خانم کرسون همچنان درمورد اختلافات بر سر مخارج اضافی ناشی‌از جنگ که حدود 30 شرکت فرانسوی متحمل شده‌اند گفت‌وگو نمود. به گزارش خبرگزاری فرانسه، 15 پرونده رسیدگی شده، 15 مورد دیگر در مرحله مذاکرات قرار دارد و 2 پرونده دیگر به داوری بین‌المللی ارجاع شده است.
درزمینه مبادلات تجاری دوجانبه، فرانسه با داشتن ترازی مثبت به میزان 8/2 میلیارد فرانک طی هشت ماه نخست سال 1983 (9/3 میلیارد صادرات دربرابر 1/1 میلیارد واردات) سود بسیاری را برده است، ولی در جمع، حجم فروش فرانسه نسبت به سال‌های گذشته تقلیل یافته است (5/4 میلیارد در سال 1980، 9/7 میلیارد در سال 1981 و 4/9 میلیارد در سال 1982). به همین نسبت کاهش خرید نفت ازسوی فرانسه چشمگیر بوده است.
برخی ناظران، استراتژی پاریس را در خاورمیانه [غرب آسیا] خطرناک می‌دانند. اما این استراتژی این مزیت را دارد که روشن می‌باشد. از سوی دیگر، منافع فرانسه در ایران بسیار ناچیز است و جنبه‌های صرفاً سیاسی این انتخاب با دشواری قابل برآورد می‌باشد.»(1)
1) اداره کل مطبوعات و رسانه‌های خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 427، 20/9/1362، روزنامه لزکو (چاپ فرانسه)، 24/8/1362.
1
درپی توافقات روز گذشته فرماندهان سپاه و ارتش دربارة کلیات طرح مانور مرحله چهارم عملیات والفجر٤ و واگذاری تنظیم جزئیات سازمان رزم و مانور نهایی یگان‌ها به قرارگاه مقدم حمزه، امروز فرماندهان سپاه و ارتش در این قرارگاه در جلسه مشترکی دربارة طرح مانور و سازمان رزم به توافق رسیدند.
طبق این توافق تصرف ارتفاع 1900 و 1904 کانی‌مانگا و یال غربی این دو ارتفاع و همچنین یال غربی شاخ تارچر به قرارگاه تاکتیکی حمزه٢ (لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) سپاه و تیپ٣ لشکر28 کردستان ارتش) واگذار شد.
قرارگاه تاکتیکی حمزه٣ (لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) سپاه و تیپ٢ لشکر٢٨ کردستان ارتش) نیز تصرف غرب کانی‌مانگا از جنوب دره میانه تا کلز را عهده‌دار شد.
تصرف ارتفاعات شرقی ارتفاع 1900، ارتفاع سنگ معدن (1830) در جنوب پنجوین و ادامه غربی این ارتفاع (شاخ کن‌شوکت) و ارتفاع روکان و تسلط بر تنگه روکان(1)نیز به قرارگاه تاکتیکی حمزه٤ (لشکر٥ نصر از سپاه و تیپ١ لشکر٢٨ کردستان ارتش) واگذار گردید. قرارگاه حمزه6 (تیپ10 سیدالشهدا(ع) از سپاه و تیپ١ لشکر23 نوهد) نیز برای احتیاط منطقه در نظر گرفته شد. همچنین قرارگاه حمزه5 (لشکر30 گرگان از ارتش و تیپ33 المهدی(عج)) مأمور اجرای عملیات در محور سورن (بانی‌بنوک) شد. البته فرماندهان عقیده داشتند که آماده‌سازی اجرای عملیات در سورن نیاز به زمان طولانی‌تری دارد.
پس از ابلاغ مأموریت، یگان‌ها اقدامات شناسایی و طراحی مانور خود را آغاز کردند. طبق تصمیم فرماندهی قرارگاه خاتم مقرر شد هریک از فرماندهان این قرارگاه با قرار قبلی به ستاد فرماندهی یگان‌های سپاه رفته و ضمن بازدید از پیشرفت کار یگان‌ها در امور مختلف، طرح مانور آنها را نیز بررسی و دیدگاه‌های تکمیلی خود را ارائه کنند(2)
1) تنگه روکان بین دو ارتفاع 1900 و بخش غربی ارتفاع 1830 قرار دارد و جادة اصلی پنجوین به نالپاریز از این تنگه می‌گذرد.
2) سند شماره131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، صص 122 و 123؛ و- سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر و محسن رخصت‌طلب، 19/8/1362 تا 28/8/1362، ص49؛ و- سند شماره 297/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 20/8/1362 تا 5/9/1362، ص45.
1
توپخانه‌های دوربرد عراق امروز شهرهای خرمشهر، آبادان و خطوط درگیر مرزی در نزدیکی این دو شهر را به‌طور پراکنده هدف گلوله‌های توپ قرار دادند. براثر این حملات، در آبادان ٢ منزل مسکونی و ٢ باب مغازه تخریب شد. در خرمشهر نیز چند گلوله به خیابان امام خمینی و اطراف شهربانی منطقه گمرک و همچنین جزیره مینو و شلمچه اصابت کرد و ٢ تن از افراد خودی زخمی شدند.(1)
2
حمله به نیروهای ژاندارمری، مین‌گذاری، گروگان‌گیری و اخاذی از مردم ازجمله مهم‌ترین اقدامات امروز افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان بود. در همین حال 4 تن از افراد مسلح حزب دمکرات نیز خود را تسلیم کردند.
عناصر حزب دمکرات ساعت 15:30، با حمله به نیروهای تأمین ژاندارمری در حوالی روستای شوریک در شمال‌غربی سلماس، ٢ تن از آنان را به شهادت رساندند. در گزارشهای اولیه اعلام شده بود که ٢ تن نیز مفقودالاثر شده‌اند، ولی این ٢ نفر پس از پایان درگیری به جمع نیروهای ژاندارمری بازگشتند.(2)
در شمال ارومیه نیز نیروهای ژاندارمری در حوالی پاسگاه بردوک هشتیان با افراد حزب دمکرات درگیر شدند. در این درگیری ١ سرباز به شهادت رسید. آماری از تلفات حزب دمکرات گزارش نشده است.(3)
در حادثه دیگری، یک خودروی ژاندارمری در محور هشتیان - منگل به یک مین ضدتانک برخورد کرد که براثر انفجار مین، خودروی مزبور منهدم و یک تن از سرنشینان آن شهید شد و ٥ تن نیز زخمی شدند.(4)
ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 1/9/1362.
در همین منطقه و در منطقه کانی‌سور در شمال بانه نیز نیروهای خودی 2 مین را که افراد گروه‌های مسلح ضدانقلاب کار گذاشته بودند کشف و خنثی کردند. علاوه‌براین در روستای دولاب در جنوب‌غربی سنندج، براثر انفجار مین ١ تن از نیروهای سپاه شهید و ٢ تن دیگر زخمی شدند.(5)
سپاه ناحیه کردستان هم گزارش داد که چته‌های حزب دمکرات در غرب تکاب در چند نقطه از جاده‌های اطراف روستای کوپه‌قران و کوچه طلا در مسیر تردد نیروهای خودی مین کار گذاشته‌اند و به‌طور نامحسوس از این مین‌ها محافظت می‌کنند. آنها ضمن اخطار به اهالی محل و به‌خصوص رانندگان تراکتور و چوپان‌ها درمورد خودداری از تردد در آن مسیرها، اعلام کردهاند اگر کسی روی مین رفت علاوه‌بر تحمل خسارت‌هایی که بر او وارد شده باید مبلغ 40 هزار تومان جریمه بپردازد.
همچنین طبق گزارش سپاه کردستان، حضور عناصر حزب دمکرات در 20 روز اخیر در این مناطق افزایش یافته و علاوه‌بر اجرای عملیات گشت و جوله، فعالیت‌هایی نیز درزمینه کاشت مین انجام داده‌اند.(6)
1) سند شماره 290731 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 23/8/1362؛ و- سند شماره 366007 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به اداره کل سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 23/8/1362؛ و- سند شماره 291061 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره کل سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 23/8/1362
2) سند شماره 359146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 24/8/1362؛ و- سند شماره 399882 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 26/8/1362.
3) سند شماره 359142 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارومیه (فرماندهی) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و برنامه عملیات)، 24/8/1362.
4) سند شماره 359146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 45036 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به
5) سند شماره 359148 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (اطلاعات) به ستاد منطقه١١ (اطلاعات)، 23/8/1362.
6) سند شماره 309082 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات لشکر١٩ (فرماندهی) به سپاه لشکر١٩ (فرماندهی)، 24/8/1362؛ و- سند شماره 197420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات ناحیه کردستان به اطلاعات ناحیه کردستان (فرماندهی)، 23/8/1362.
گروه‌های مسلح غیرقانونی برای بازداشتن اعضا و هواداران خود از ترک فعالیت‌های مسلحانه، به ترور نیز متوسل شده‌اند. افراد حزب دمکرات امروز در مهاباد ٢ تن از نادمین را به‌همراه یکی از فرزندان این افراد ربوده و هر ٣ نفرشان را در نزدیکی سیلوی شهر به قتل رسانده، جنازه آنها را در همان محل رها کردند.(1)
افراد مسلح ضدانقلاب همچنین در جنوب مریوان با حمله به روستای وله‌ژیر، ٥ تن از اهالی این روستا را گروگان گرفتند. درباره علت این اقدام گزارشی در دست نیست.(2)
در حادثه مشابهی در منطقه عمومی بانه نیز افراد سازمان کومه‌له در نزدیکی گردنه‌خان به یک گروه مهندسی راه‌سازی حمله کردند و ٣ تن از کارکنان آن را به گروگان گرفتند. مهاجمان ٢ دستگاه خودروی این گروه مهندسی را نیز ربودند. افراد این سازمان همچنین یک مینی‌بوس را متوقف کرده و پس از بازرسی، یکی از سرنشینان آن را که از توابین بود با خود بردند(3)
افراد هیز پیشوای حزب دمکرات کردستان شبانه، به‌منظور اخاذی و گرفتن آذوقه وارد روستای سنی‌نشین حیران در شمال‌غربی میاندوآب شدند، اما هنگامی که با مخالفت مردم روستا مواجه گشتند، تعدادی از اهالی را به‌شدت مورد ضرب و جرح قرار دادند. مهاجمان پس از اخذ 120 هزار تومان از مردم آنجا را ترک کردند. یکی از اعضای شورای این روستا که براثر حمله افراد حزب دمکرات آسیب دیده بود در بیمارستان بستری شد.(4)
در جنوب‌شرقی سنندج نیز 50 تن از افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی به روستاهای بکرآباد و گردمیران وارد شده و با تهدید، مبلغ یک‌صد هزار تومان از مردم این روستا جمع‌آوری و سپس منطقه را ترک کردند.(5)
دراین‌حال امروز هم ٤ تن از افراد وابسته به حزب دمکرات در مناطق سنندج، دیواندره و سلماس خود را تسلیم نیروهای سپاه کردند. این افراد ٤ قبضه اسلحه خود را نیز تحویل دادند.(6)
1
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در دو دیدار جداگانه بر اهمیت خودکفایی به‌عنوان "یک جهت‌گیری ممتد" در تمامی بخش‌ها و همچنین تأمین خواست‌های مستضعفین، که از وظایف همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها می‌باشد، تأکید کرد.
آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با مدیرعامل و جمعی از مدیران شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران که امسال درزمینه تسریع و تسهیل نقل‌وانتقال زائران بیت‌الله الحرام فعالیت داشتند، با بیان اینکه خودکفایی باید یک جهت‌گیری ممتد در تمامی بخش‌های کشور باشد، اظهار کرد: «در همین بخش هواپیمایی شما باید آن چیزی را که تابهحال از خارج وارد می‌شده به‌خوبی حفظ و نگهداری کنید و مسئله نگهداری و عدم اسراف در این امانت باید برای شما بسیار حائز اهمیت باشد تا اولین قدم را به‌سوی خودکفایی برداشته باشیم.»(7)
1) سند شماره 439104 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 2/9/1362؛ و- سند شماره 113752 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 143، 27/8/1362، ص١.
2) سند شماره 641069 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 29/8/1362.
3) سند شماره 348028 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به وزیر کشور، 25/8/1362.
4) سند شماره 45053 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 2/9/1362.
5) سند شماره 197417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (اطلاعات) به دفتر سیاسی ناحیه کردستان، 23/8/1362.
6) سند شماره 359146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 359148 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 399884 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 27/8/1362.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 24/8/1362، ص12.
رئیس‌جمهور امروز همچنین در دیدار با منافی وزیر بهداری و حجت‌الاسلام اژه‌ای وزیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی، پس از استماع گزارشی درزمینه مسائل سازمان بهزیستی و اجرای طرح شهید رجایی(1)گفت: «هرچه ممکن است باید خدمات مربوط به بهزیستی را در سطح کشور گسترش داد و از نیروی خود مردم در اجرای این امر استفاده کرد.» رئیس‌جمهور در ادامه «توجه هرچه بیشتر مسئولین به طرح شهید رجایی و جهت‌گیری جمهوری اسلامی در خدمت به مستضعفین را مورد تأکید قرار داد و از همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها خواست در وضعیت کلی نظام به‌سمت تأمین خواست‌های مستضعفین به پیش روند.»(2)
1
نخست‌وزیر در سخنانی وحدت قشرهای مختلف مردم ایران اعم از شیعه و سنی را الگویی برای همه کشورهای اسلامی نامید.
امروز میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در دیدار با گروهی از روحانیون و ائمه جمعه اهل‌تسنن گنبد با اشاره به اهمیت وحدت بین اقشار مختلف مردم گفت: «یکی از دلایل پیروزی انقلاب اسلامی وحدت همه مردم بود و ادامه پیروزی آن را هم وحدت کلمه تضمین خواهد کرد.» وی افزود: «استکبار جهانی از اسلام و قرآن وحشت دارد و تفرقه و تشتت بین شیعه و سنی نیز از توطئه‌های استکبار جهانی است و ما باید برای مقابله با توطئه‌های امپریالیسم وحدت خود را حفظ کنیم.» نخست‌وزیر همچنین یادآور شد: «وحدت اسلامی ما در همه کشورهای
1) محمدعلی رجایی اولین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران، پس از آنکه در مرداد 1359 از مجلس شورای اسلامی به‌عنوان نخست‌وزیر رأی اعتماد گرفت، در اولین جلسه دولت، موضوع کمک مالی و تعیین حقوق ماهانه برای پیرمردان و ازکارافتادگان روستاها را مطرح کرده و به تصویب رساند. اجرای این مصوبه که بعدها به "طرح شهید رجایی" موسوم شد، براساس آیین‌نامه اجرایی مصوب هیئت وزیران و در چارچوب قانون بودجه سال 1360 برعهده سازمان بهزیستی کشور قرار گرفت و از همان سال مقرر شد به هر کشاورز سالمند مقیم روستا حداکثر معادل مبلغ 3 هزار ریال در ماه به‌شرط دارابودن شرایط مقرر در این آیین‌نامه کمک شود. در سال‌های بعد مهم‌ترین تغییری که در اجرای طرح شهید رجایی صورت گرفت انتقال مسئولیت اجرای آن از سازمان بهزیستی کشور به کمیته امداد امام خمینی بود. همچنین میزان حقوق ماهانه و کمک‌های غیرنقدی به افراد تحت پوشش هر سال تاحدودی افزایش یافته است. (ر.ک: سایت دانشنامه‌های انقلاب اسلامی و تاریخ ایران وابسته به مرکز اسناد انقلاب اسلامی: www.daneshnameh.irdc.ir)
2) همان.
مسلمان، الگو و هدف و امید مردم است و ما باید با تحکیم وحدت به آرمان و اهداف مسلمانان جهان تحقق بخشیم.» موسوی در ادامه با اشاره به مسائل و مشکلات منطقه گنبدکاووس و تأکید بر نقش روحانیت در اداره جامعه و حل مشکلات مختلف مردم گفت: «دولت با کمک روحانیون متعهد منطقه خواهد توانست مشکلات و مسائل منطقه را حل کند.»(1)
1
امروز گزارش‌هایی از تلاش‌های سیاسی چین و دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق منتشر شد. در همین حال، پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی در موضع‌گیری بی‌سابقه‌ای به انتقاد از سیاست ایران در قبال جنگ پرداخت.
خبرگزاری یوگسلاوی از پکن گزارش داد: «چین درصدد اقداماتی برای یافتن راه‌حلی جهت پایان‌دادن به جنگ خلیج [فارس] است.» این خبرگزاری به نقل از «منابع آگاه در پکن» افزود: «این اقدامات مبتنی‌بر دو شرط مطلوب است؛ اول اینکه چین در جنگ خلیج [فارس] دارای یک موضع کاملاً بی‌طرفانه است و دیگر اینکه با این دو کشور درحال جنگ، روابط خوبی دارد.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی اعلام کرد: حبیب شطی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی که برای مذاکره با رهبران سنگال به داکا رفته است، گفت که «با رئیس‌جمهور سنگال درباره امکان درپیش‌گرفتن اقدامات جدی به‌منظور یافتن راه‌حلی در جنگ ایران و عراق مذاکره کرده است.» بی‌بی‌سی یادآور شد: «سنگال عضو کمیته فرعی [سازمان] کنفرانس اسلامی است که برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق تلاش می‌کند.»(3)
در همین حال، روزنامه پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی امروز از جمهوری اسلامی ایران «به‌خاطر خودداری از مذاکره برای پایان‌دادن به جنگ با عراق انتقاد کرد.» به گزارش رادیو امریکا، پراودا همچنین نوشته است: تصمیم ایران به ادامه جنگ نشانه‌ای از «گرایش‌های متعصبانه» می‌باشد.(19) خبرگزاری آلمان‌غربی نیز در گزارشی ضمن آنکه مطلب روزنامه پراودا را حاکی‌از آن دانست که «روس‌ها در جنگ خلیج [فارس] طرف عراق را گرفته‌اند»، به نقل از این روزنامه افزود: «در اوایل جنگ، عراق نیز پیشنهادات صلح را رد می‌کرد، ولی تابستان گذشته با اعلام عقب‌نشینی نیروهایش از خاک ایران پیشنهاد پایان عملیات نظامی در منطقه خلیج‌فارس را داد.»(4)-(5)
1) همان، ص11.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 240، 24/8/1362، صص 3 و 4، پکن - خبرگزاری یوگسلاوی، 23/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 24/8/1362، ص5، رادیو بی‌بی‌سی، 23/8/1362.
4) واقعیتی که پراودا به آن اشاره نمی‌کند، عقب‌نشینی ارتش عراق در تیرماه 1361، حدود یک ماه پس از سومین عملیات بزرگ نظامی ایران است که به آزادسازی بسیاری از اراضی اشغالی در خوزستان ازجمله شهر بندری خرمشهر در سوم خرداد 1361 انجامید. همچنین باوجود عقب‌نشینی عراق در این مقطع که با انگیزه پیشگیری از تهاجم ایران به خاک عراق صورت پذیرفت، بخش‌هایی از خاک ایران همچنان در تصرف نیروهای عراقی باقی ماند.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 240، 24/8/1362، ص4، مسکو - خبرگزاری آلمان‌غربی، 23/8/1362.
1
ایران و یمن جنوبی بر توسعه مناسبات میان خود تأکید کردند.
حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه که در رأس هیئتی به جمهوری دمکراتیک یمن سفر کرده است، امروز برای دومین‌بار با علی ناصر محمد رئیس‌جمهوری یمن جنوبی، دیدار و گفت‌وگو کرد. در این دیدار دو طرف «ضمن تشریح مجدد مواضع دو کشور نسبت به مسائل مهم جهانی و منطقه و اوضاع فلسطین، بر اهمیت تحکیم و توسعه روابط همه‌جانبه فی‌مابین مجدداً تأکید کردند.»(1)
علی ناصر محمد رئیس‌جمهور یمن جنوبی، در مصاحبه با شماره اخیر روزنامه لبنانی السفیر روابط کشورش با ایران را عادی توصیف کرد و افزود: «گام‌های واقعی در راه تحقق اصول مورد توافق طرفین برداشته شده است و اخیراً موافقت‌نامه هوایی میان دو کشور نیز منعقد شده است.» وی درعین‌حال در تبیین موضع یمن دربرابر احتمال بسته‌شدن تنگه هرمز گفت: «منافع دو کشور درحال جنگ و یا طرف‌های دیگر ایجاب نمی‌کند که تنگه هرمز بسته شود، چون این تنگه گذرگاه مهمی برای اقتصاد جهان محسوب می‌شود. علاوه‌برآن حمله عراق به هدف‌های نفتی ایران و بستن تنگه هرمز ازسوی ایران به معنای ضربه‌زدن به زندگی اقتصادی و منافع حیاتی دو طرف و به اقتصاد جهانی می‌باشد و نیز تهدیدی علیه صلح جهانی و دادن بهانه بیشتر به امپریالیزم امریکا برای دخالت در امور منطقه و تهدید استقلال کشورهای آن به شمار می‌رود.»(2)
2
بعد از ترکیه و عربستان، اردن سومین گزینه احتمالی در میان کشور همسایه برای رفع تنگنای صادرات نفت عراق خواهد بود. براین‌اساس و باتوجه‌به توسعه خطوط لوله نفت و گاز عراق، یک نشریه اقتصادی از احتمال افزایش درآمد این کشور در سال آینده میلادی خبر داد.
مجله الحوادث در شماره اخیر خود از توافق اردن برای انتقال نفت عراق با استفاده از تانکرهای نفت به خلیج عقبه خبر داد. این مجله «به نقل از ناظران سیاسی پیش‌بینی کرد که صدور نفت عراق از ابتدای سال آینده مسیحی تا نیمه این سال بهبود یابد تا این کشور بتواند تا تاریخ مذکور روزانه 5/1 میلیون بشکه نفت و تا پایان سال 1984، 3 میلیون بشکه نفت صادر کند.»(3)
دراین‌حال هفته‌نامه انگلیسی مید (چاپ لندن) پیش‌بینی کرد: «در سال 1984، درآمد عراق افزایش یابد و از میزان واردات این کشور کاسته شود.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن، مید توضیح داد: «توسعه خط لوله ترکیه، حمل گاز به‌وسیله این لوله و فروش نفت ازطریق عربستان و اردن منشاء افزایش درآمدها خواهد بود.» گزارش این نشریه همچنین
حاکی است که واردات عراق در سال 1983 نسبت به سال قبل، حدود 50 تا 60 درصد کاهش داشته است. مید با اشاره به اعتبارات بازرگانی امریکا و اتریش به عراق درزمینه مواد غذایی افزود: «برخی پروژه‌های غیراستراتژیک چون متروی بغداد به تعویق افتاده است، اما برخی پروژه‌های دیگر چون جاده شهر دیاله، فرودگاه موصل، طرح توسعه دانشگاه بغداد و طرح آب‌رسانی بغداد در مرحله طرح و اجرا است.»(1)
1
به‌رغم احتمال ضعیف نیاز ایران به مسدودکردن تنگه هرمز، دولت‌های عضو شورای همکاری خلیج‌فارس همچنان تمهیدات وسیعی را دراینباره دنبال می‌کنند.
مجله الدستور (چاپ لندن) در شماره اخیر خود نوشت: «سلطان‌نشین عمان اخیراً مشورت‌هایی با رژیم مصر پیرامون مقابله با تهدیدهای ایران دایر بر بستن تنگه هرمز به عمل آورده است.» بنا به این گزارش، مشورت‌های مذکور پیش از اعزام عده‌ای از خلبانان مصری برای تحکیم مواضع نیروهای این کشور در منطقه ظفار (واقع در عمان) انجام گرفت. خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام این مطلب یادآور شد: «مصر دارای روابط خوبی با سلطان‌نشین عمان می‌باشد و دو کشور همکاری‌هایی درزمینه نظامی دارند و تاکنون مانورهای مشترکی بین دو کشور در مناسبات گوناگون به‌طور غیرعلنی انجام گرفته است.»(2)
از سوی دیگر، روزنامه اقتصادی انگلیسی لویدز لیست امروز از احتمال انبارشدن نفت خام کشورهای تولیدکننده نفت خلیج‌فارس در محلی به دور از تنگه هرمز خبر داد. این روزنامه درعین‌حال افزود: «ایران که درحال‌حاضر حدود 7 میلیارد دلار اندوخته ارزی دارد و تاحدود زیادی به درآمد نفت متکی است، قادر به تحمل قطع صدور نفت برای یک مدت طولانی نیست. ... درحال‌حاضر ایران تا شصت روز به مشتریان خود اعتبار می‌دهد و احتمال افزایش این مدت وجود ندارد.»(3)
2
در آستانه اجلاس کشورهای عضو اوپک، وزارت نفت ایران رایزنی‌هایی را درزمینه قیمت و سهمیه تولید نفت اوپک آغاز کرده است.
عباس هنردوست معاون وزارت نفت ایران، که برای دیداری یک‌روزه از قطر وارد دوحه شده است، در مصاحبه با خبرگزاری رویتر گفت مذاکرات دوستانه و ثمربخشی با شیخ عبدالعزیز بن خلیفه آل ثانی وزیر نفت و دارایی قطر، داشته است. وی افزود: «کنفرانس اوپک که قرار است 7 دسامبر [16 آذر] در ژنو تشکیل شود ازجمله مسائلی بود که در این مذاکرات مورد بررسی قرار گرفت.» هنردوست تأکید کرد ایران تصمیمات گرفته‌شده در اجلاس قبلی اوپک در لندن را اجرا کرده و می‌کند. در نشست مذکور بهای نفت از 34 دلار به 29 دلار در هر بشکه کاهش یافت و
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 241، 25/8/1362، ص19، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 240، 24/8/1362، ص10، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 241، 25/8/1362، ص12، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/8/1362.
سقف تولید روزانه اوپک 500/17 میلیون بشکه در نظر گرفته شد. تحلیلگران صنعت نفت اخیراً گفته‌اند تولید کل اوپک به 19 میلیون بشکه رسیده است، ولی نشریه بررسی اقتصادی خاورمیانه امروز اعلام کرد: «میزان تولید، دوباره به پایین‌تر از 18 میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.» معاون وزارت نفت ایران پس از اقامت یک‌روزه در دوحه، راهی ابوظبی شد تا با مقامات وزارت مواد نفتی و منابع معدنی و امور انرژی و نفت امارات عربی متحده نیز دیدار و گفت‌وگو کند(1)
رادیو امریکا در گزارشی با اشاره به دیدار معاون وزارت نفت ایران از کشورهای تولیدکننده نفت حوزه خلیج‌فارس گفت: «ایران خواستار افزایش سهمیه نفت صادراتی خود است که ازسوی اوپک تعیین شده است.»(2)رادیو اسرائیل نیز دراین‌زمینه اعلام کرد: ایران درصدد افزایش سهمیه فعلی از 2 میلیون و 400 هزار بشکه در روز حداقل به 3 میلیون بشکه است. این رادیو مدعی شد: «کارشناسان نفتی عقیده دارند که ایران عملاً روزی 2 میلیون و 700 هزار بشکه نفت صادر می‌کند که 300 هزار بشکه آن ازطریق قراردادهایی پنهانی و خارج از چارچوب اوپک به فروش می‌رسد.»(3)
امروز همچنین اعلام شد کمیته هماهنگی وزرای نفت اوپک که وظیفه آن اتخاذ سیاست واحد درزمینه تعیین قیمت و سهمیه تولید اعضای اوپک است، در لندن آغاز به کار کرد. به گفته منابع نفتی کویت شیخ زکی یمانی وزیر نفت و معاون پادشاهی سعودی ریاست کمیته مذکور را برعهده خواهد داشت.(4)
1
درپی اظهارات چندی پیش عبدالرحمن قاسملو رهبر حزب دمکرات کردستان، مبنی‌بر تصویب طرحی با همکاری سازمان مجاهدین خلق (منافقین) برای خودمختاری کردستان ایران(5)امروز رادیو بغداد متن کامل طرح مذکور را قرائت کرد. این طرح شامل مفادی نظیر خودمختاری "تمامی کردستان ایران" که قلمرو جغرافیایی آن با آراء مردم منطقه کردنشین تعیین می‌شود، حدود و ثغور قانونگذاری و اداره امور داخلی، رسمیت زبان کردی در آموزش و مکاتبات داخلی، حقوق و آزادی‌ها و نظام قضایی منطقه خودمختار می‌باشد.
پیش از اعلام مواد طرح، رادیو بغداد متن بیانیه مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را بدین شرح پخش کرد: «این طرح را رئیس‌جمهور بنی‌صدر و احزاب و سازمان‌ها، گروه‌ها و شخصیت‌های عضو شورای ملی مقاومت به‌اتفاق آرا تصویب کردهاند.» در این بیانیه همچنین آمده است که طرح مذکور در مقدمه خود «دولت موقت جمهوری دمکراتیک اسلامی ایران را اکیداً موظف می‌سازد تا برای تحقق این طرح تلاش‌های لازم را مبذول دارد؛ چراکه کلیه اعضای شورای ملی مقاومت من‌جمله آقای دکتر قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، فی‌المثل
1) روزنامه کیهان، 24/8/1362، ص3.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 24/8/1362، ص4، رادیو امریکا، 23/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 241، 25/8/1362، ص34، رادیو اسرائیل، 24/8/1362.
4) روزنامه کیهان، 24/8/1362، ص3.
5) به روزشمار 12/8/1362 مراجعه شود.
دررابطه‌با مراجعه به آرای عمومی مردم منطقه کردستان جهت تعیین قلمرو جغرافیایی منطقه خودمختار کردستان بر آن بوده‌اند که این کاری است که نه ما و نه هیچ‌کس دیگر نمی‌تواند در همان فردای سقوط رژیم ... و در یک ضرب‌الاجل بسیار کوتاه آن‌هم به‌نحوی درست آن را به سرانجام برساند.»
رجوی در ادامه بیانیه خود پیش‌بینی کرده است انتشار طرح خودمختاری کردستان با واکنش‌های مختلف «از راست و مواضع چپ‌نمایانه» مواجه خواهد شد و به‌عنوان پاسخی به مخالفان افزوده است: «در طرح حاضر ملاحظه می‌کنیم انسجام درون شورای ملی مقاومت علی‌رغم تمامی اختلاف‌نظرهای عقیدتی و سازمانی و سیاسی اعضای آن، پیوسته در چارچوب برنامه شورای ملی مقاومت و دولت موقت جمهوری دمکراتیک اسلامی ایران و سایر اسناد و مصوبات شورا افزایش می‌یابد. این حقیقت از سوی دیگر نشان آن است که برای یک ایران دمکراتیک برای صلح و آزادی برای امنیت سیاسی و اجتماعی و برای توسعه و نوسازی ملی هیچ راه‌حل دیگری جز شورای ملی مقاومت موجود نیست.»(1)-(2)
1
یک مقام ارشد وزارت امور خارجه امریکا اعلام کرد امریکا سوریه را دشمن خود در منطقه غرب آسیا به شمار نمی‌آورد.
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از واشنگتن، پس از آنکه یک مقام رسمی امریکا به
1) "شورای ملی مقاومت" نام ائتلافی سیاسی است که در سال 1360 در فرانسه توسط ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور برکنارشده ایران و مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) پایه‌گذاری شد و در آغاز مورد استقبال برخی از سازمان‌ها و احزاب و چهره‌های اپوزیسیون در خارج از کشور قرار گرفت. تشکیل‌دهندگان شورا و عناصر پیوسته به آن تصور می‌کردند که قادرند در چنین چارچوبی با بهره‌گیری از فشارهای بین‌المللی و حمایت نیروهای اجتماعی در داخل زمینه بازگشت به کشور و دردست‌گرفتن قدرت را فراهم سازند، اما چنانچه اسناد مکاتبات، گفتوگوها و خاطرات منتشرشده درزمینه فعالیت شورا نشان می‌دهد در میان برخی اشخاص و سازمان‌های عضو به‌تدریج مسئله وزن و نفود بیش از اندازه سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به تردیدهایی درباره ماهیت واقعی ائتلاف طیف‌های سیاسی اپوزیسیون حاضر در شورا دامن زد، به‌طوری‌که برخی اعضا بعد از جدایی از آن عنوان کردند که این شورا «ابزاری در دست سازمان مجاهدین خلق [منافقین] بود و هرگز استقلالی نداشت.» اولین اختلاف‌نظرها میان بنی‌صدر و مجاهدین خلق (منافقین) درمورد مسائلی همچون استفاده از نیروی خارجی برای براندازی در داخل بروز یافت و این اختلاف پس از ملاقات رجوی با طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق در 19 دی 1361، گسترش یافت و نیز طرح خودمختاری کردستان چنان‌که حتی از متن بیانیه رجوی در این گزارش قابل‌استنباط است به دلیل دیگری برای گسترش اختلافات و سرانجام جدایی بنی‌صدر از شورا تبدیل شد. اختلاف مهم دیگر میان مجاهدین خلق (منافقین) و حزب دمکرات کردستان ایران به رهبری قاسملو بروز پیدا کرد که زمینه جدایی رسمی این حزب را در سال‌های بعد فراهم ساخت. کمیته مرکزی حزب دمکرات کردستان بعدها با انتشار بیانیه‌ای عمل غیردمکراتیک و غیراصولی مسئولان مجاهدین و شورا را مورد انتقاد قرار داد. (ر.ک: کریم حقی، نشریه گزارش نجات‌یافتگان، دسامبر 2004، سایت: www.iran-interlink.org)
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 240، 24/8/1362، صص 48 - 41، رادیو بغداد، 23/8/1362.
سوریه هشدار داده بود درصورت ادامه تیراندازی‌ها به‌سوی پروازهای شناسایی هواپیماهای امریکایی بر فراز بیروت با اقدام تلافیجویانه مواجه خواهد شد، ریچارد مورفی مشاور وزیر امور خارجه امریکا در امور خاورمیانه و آسیای جنوبی، در سخنانی خطاب به کمیته فرعی خاورمیانه و اروپایی مجلس نمایندگان امریکا، تأکید کرد: «بدون شک می‌توان گفت که سوریه مانعی در راه صلح لبنان است و به‌منزله یک مشکل به شمار می‌رود، لکن این بدین معنی نیست که سوریه دشمن است زیرا آنها دشمن نیستند.»
مشاور وزیر امور خارجه امریکا در امور خاورمیانه همچنین تصریح کرد: «اگرچه معامله با سوری‌ها بسیار دشوار است، ولی آنها به توافق خود پایبند هستند.» وی با اشاره به موافقت‌نامه مربوط به بلندی‌های جولان - که در اواسط دهه 1970 مطرح شد - خاطرنشان کرد: «این مرزها از آن زمان تاکنون، یکی از آرام‌ترین مناطق بوده‌اند.» مورفی افزود: «امریکا به تلاش‌های خود برای کسب توافق سوریه درمورد خروج نیروهایش ادامه می‌دهد.»(1)
از سوی دیگر و درحالی‌که طبق گزارش خبرگزاری فرانسه، پرواز طولانی هواپیماهای شناسایی اف14 امریکا بر فراز بیروت همچنان ادامه دارد، خبرگزاری آسوشیتدپرس اعلام کرد: دیدار دونالد رامسفلد از دمشق به‌علت بیماری حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه به تأخیر افتاده است. براساس این گزارش، فرستاده ویژه رئیس‌جمهوری امریکا به منطقه غرب آسیا پس از دیدار و گفت‌وگو با امین جمیل رئیس‌جمهور، شفیق وزان نخست‌وزیر و کامل الاسعد رئیس پارلمان لبنان از بیروت عازم ایتالیا شد.(2)رامسفلد در ملاقات خود با جمیل دعوت رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا، برای سفر به واشنگتن را به وی ابلاغ کرد. «به عقیده منابع آگاه، این دیدار روز دوشنبه آینده آغاز خواهد شد.»(3)
از سوی دیگر، رادیو اسرائیل در تفسیری ضمن اشاره به آغاز سفر ده‌روزه خیم هرتزوگ رئیس‌جمهور رژیم صهیونیستی به نیویورک و اعلام اینکه این سفر راهگشای دیدار آینده نخست‌وزیر و وزیر دفاع این رژیم از واشنگتن خواهد بود، گفت: «اکنون درمورد بسیاری از رویدادهای خاورمیانه [غرب آسیا]، مواضع اسرائیل و ایالات متحده و هدف‌های استراتژیک دو کشور در یک جهت قرار دارند. گرچه گاهی هدف‌های تاکتیکی آنها با یکدیگر ناقض بوده و موجب برخورد و اصطکاک می‌شود، همکاری و همگامی دو کشور به‌ویژه درمورد مسئله لبنان به چشم می‌خورد.» رادیو اسرائیل سپس با اشاره به اختلاف‌نظرهای محدودی که میان امریکا و رژیم اسرائیل در برخی مسائل و بحران‌های منطقه غرب آسیا وجود دارد، افزود تا دو هفته دیگر که سفر نخست‌وزیر و وزیر دفاع اسرائیل به امریکا آغاز خواهد شد «مطالب و مسائلی را که با سران امریکا به بررسی، ارزیابی و تصمیم‌گیری خواهند گذاشت در آینده منطقه و سرنوشت بحران‌های موجود تأثیری اساسی خواهد داشت.»(4)
1
در ادامه درگیری‌ها میان گروه‌های فلسطینی، جنبش توحید اسلامی خواستار دخالت فوری
ایران و بعضی از کشورهای عرب شد. از سوی دیگر، رهبر اتحاد شوروی از یاسر عرفات و رئیس‌جمهور سوریه خواست اختلافات خود را کنار بگذارند.
جنبش توحید اسلامی که بزرگ‌ترین گروه اسلامی (اهل‌سنت) در شمال لبنان و دارای نفوذ زیاد در شهر طرابلس است امروز با صدور بیانیه‌ای از گروه‌های درگیر فلسطینی خواست با پایان‌دادن درگیری خود، به مقابله با رژیم صهیونیستی روی آورند. این جنبش همچنین از «امام خمینی رهبر امت اسلامی و بعضی از رهبران کشورهای عربی و دبیرکل جامعه عرب و سازمان کنفرانس اسلامی خواهان دخالت فوری برای پایان‌دادن به محاصره شهر طرابلس شد» و به‌عنوان یکی از حامیان سازمان آزادی‌بخش فلسطین «از تماس‌های عرفات با رژیم اردن انتقاد کرده و آن را خطا دانست.»
در همین حال، اعلام شد یاسر عرفات رئیس کمیته اجرایی سازمان آزادی‌بخش فلسطین و فاروق قدومی رئیس دفتر سیاسی این سازمان، هفته آینده در رأس هیئتی عازم مسکو خواهند شد. به نوشته روزنامه کویتی القبس، شوروی مقادیری سلاح به نیروهای هوادار عرفات تحویل داده و آندروپوف نیز با ارسال پیام‌هایی برای رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین و رئیس‌جمهوری سوریه از آنها خواسته است «به‌خاطر همبستگی اعراب اختلاف‌های خود را کنار بگذارند.» به گزارش آسوشیتدپرس، القبس ضمن درج بخش‌هایی از پیام‌های رهبر شوروی به عرفات و حافظ اسد، نوشته است: «آندروپوف در پیام خود به اسد از اینکه سوریه فعالانه در جنگ بین شورشیان فلسطینی و نیروهای وفادار به عرفات در شمال لبنان شرکت دارد، گلایه کرده است.» وی تصریح کرده «شوروی اعتقاد راسخ دارد سوریه می‌تواند حداقل به این جنگ پایان دهد.»(1)
1) روزنامه کیهان، 24/8/1362، ص24.
1
پس از چند روز بحث و بررسی دربارة ادامه عملیات والفجر٤ و اجرای مرحله چهارم این عملیات در منطقه عمومی شیلر و توافق فرماندهان ارتش و سپاه در رده قرارگاه خاتم در جلسه شورای‌عالی دفاع در تهران و قرارگاه مقدم حمزه در منطقه عملیاتی، امروز عزیز جعفری و سرهنگ امیربیگی فرماندهان مشترک قرارگاه مقدم حمزه سپاه و ارتش دستور جزءبه‌جزء این عملیات را به رده‌های ذی‌ربط ابلاغ کردند.
در این طرح علاوه‌بر ابلاغ مأموریت محول‌شده به قرارگاه‌های فرعی حمزه١ (تیپ٢ لشکر٢١ حمزه و لشکر14 امام حسین(ع))، حمزه٢ (لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان)، حمزه٣ (لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و تیپ٢ لشکر٢٨ کردستان)، حمزه٤ (لشکر٥ نصر و تیپ یک لشکر٢٨ کردستان)، حمزه٥ (لشکر30 گرگان و تیپ٣٣ المهدی(عج)) و حمزه٦ (تیپ2 لشکر٢٣ نوهد و تیپ10 سیدالشهدا(ع)) برای تصرف و تأمین ارتفاعات کانی‌مانگا، جاده غرب کانی‌مانگا و ارتفاعات جنوب پنجوین (سنگ معدن)، درصورت موفقیت یگان‌ها در دستیابی به اهداف مذکور، ادامه عملیات به‌سمت جنوب و تصرف ارتفاعات سورن نیز پیش‌بینی شده است.
در بخشی از تدابیر عملیاتی این دستور آمده است: قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) رده جلو ضمن پدافند در امتداد خط تماس با به‌کارگیری قرارگاه تاکتیکی حمزه٤ به‌عنوان تلاش اصلی هدف کربلا (سنگ معدن) را تصرف و تأمین و سپس تک را برای تصرف هدف آزادی (سورن) ادامه می‌دهد. قرارگاه‌های حمزه ٢ و ٣ هدف‌های نهایی محمد (کانی‌مانگا) و علی (جاده و منطقه غرب کانی‌مانگا) را تصرف می‌کنند. قرارگاه حمزه١ نیز هدف مظفر (شرق ارتفاع سنگ معدن) را تصرف و تأمین می‌نماید.(1)-(2)
1) در این طرح برای قرارگاه فرعی حمزه١ که شامل یک گردان از لشکر١٤ امام حسین(ع) و یک گردان از تیپ٢ لشکر٢١ حمزه بود، مأموریت اجرای تک در شرق سنگ معدن و الحاق با لشکر٥ نصر نیز پیش‌بینی شده بود که مأموریت هر دو یگان به‌علت نبود نیروی کافی و راهکار مناسب به اجرا درنیامد.
2) سند شماره 20918 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب حمزه سیدالشهدا(ع)، 24/8/1362.
دراین‌حال، اخبار به‌دست‌آمده از شنود حاکی است دشمن از اجرای عملیات برای تصرف ارتفاع سنگ معدن آگاهی یافته است. طبق این خبر، یک منبع سری عراق اظهار کرده است که ایران قصد دارد با 15 هزار نفر از نیروهای بسیجی و پاسدار و یک لشکر ارتش و تعدادی تانک ارتفاع 1830 و ادامه آن به‌طرف تنگه روکان را تصرف کند.
از سوی دیگر، لشکر٧ عراق نیز به‌منظور آمادگی واحدهای تابعه تأکید کرد که احداث میادین مین، کشیدن سیم‌خاردار و کانال‌های مواصلاتی حتماً دراسرع‌وقت تکمیل شود. این لشکر همچنین از واحدهای خود خواسته است که برای هوشیاری بیشتر در مقابله با تک نیروهای ایرانی همه درخت‌های جلوی خط مقدم را که مانع دید نیروهای پیاده می‌شود، قطع کنند.(1)
1
هم‌زمان با افزایش استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی و ضرورت کسب آموزش‌های لازم برای مقابله با این‌گونه حملات، امروز واحد آموزش نظامی و واحد آموزش بهداری ستاد مرکزی سپاه در نامهای به مناطق یازده‌گانه سپاه اعلام کرد به‌منظور تکمیل آموزش پدافند شیمیایی هرچه سریع‌تر مربیان پدافند شیمیایی را تا پایان آبان‌ماه به تهران اعزام کنند.(2)
2
امروز هم برای نیروهای خودی در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی خسارت‌بار بود و در اقداماتی که گروه‌های مسلح غیرقانونی در محورهای مختلف این استان انجام دادند، ٢٦ تن از نیروهای نظامی و مردم عادی شهید و ١٩ تن زخمی شدند. همچنین ٥ خودرو منهدم گردید.
عناصر وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب ساعت 16 امروز، در حوالی پایگاه خلیفه در محور مهاباد - پسوه، به افراد خودی حمله کردند. در این حادثه 11 تن از نیروهای ژاندارمری به شهادت رسیدند، یک تن مفقود شد و ٨ قبضه انواع سلاح انفرادی نیز به دست مهاجمان افتاد. در گزارش‌ها از تلفات افراد ضدانقلاب آماری داده نشده است.(3)
در محور مهاباد به ارومیه نیز گروه‌های مسلح غیرقانونی سه عملیات را هم‌زمان در ساعت 17:30 اجرا کردند: در ٦ کیلومتری شمال مهاباد، خودروی نیروهای تیپ110 شهید بروجردی که پس از اجرای مأموریت تأمین جاده درحال بازگشت به مهاباد بودند مورد هجوم افراد مسلح ضدانقلاب قرار گرفت. در درگیری به‌وجودآمده، ٢ تن از افراد خودی شهید و ٤ تن نیز زخمی شدند.
هم‌زمان و در همان منطقه یک دستگاه خودروی جیپ هنگ ژاندارمری و یک خودروی شخصی نیز مورد حمله قرار گرفتند. در این دو حادثه، ٣ تن از افراد هنگ ژاندارمری، ٣ تن از
1) گزیده اسناد عملیات والفجر٤، جلد ٥، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تشریح عملیات دشمن، 24/8/1362، ص212.
2) سند شماره 45002 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (واحد آموزش نظامی و آموزش بهداری) به ستاد مناطق یازده‌گانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (واحد آموزش نظامی و آموزش بهداری)، 24/8/1362.
3) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 8، 17/9/1362، ص٣؛ و- سند شماره 113753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 114، 12/9/1362، ص١؛ و- سند شماره 103263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شماره 378، 2/9/1362.
نیروهای تیپ مهاباد و ٥ تن از افراد بومی که سرنشینان یک خودروی پیکان بودند براثر اصابت گلوله و همچنین آتش‌سوزی خودرو به شهادت رسیدند و ٢ تن نیز زخمی شدند. علاوه‌براین ٣ خودرو هم به آتش کشیده شد.(1)
در همین حال، در غرب پیرانشهر و در حوالی پایگاه گرده‌بن، یک تراکتور متعلق به گردان 100 خوی براثر برخورد به مینی که گروه‌های مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند، منهدم و ٢ تن از سرنشینان آن شهید شدند.(2)
در حادثه مشابهی در منطقه بیوران در غرب سردشت نیز یک خودروی نظامی بر روی مین رفت و به‌کلی منهدم شد. در این حادثه 12 تن از نیروهای خودی زخمی شدند.(3)
در شهر مهاباد هم افراد ضدانقلاب در مسیر تردد نیروهای سپاه عملیات کمین اجرا کردند که در جریان آن یکی از افراد خودی زخمی شد.(4)
علاوه‌براین، در ادامه اخاذی گروه‌های مسلح غیرقانونی از مردم روستاها ساعت ٢١ امروز، حدود یک‌صد تن از وابستگان به این گروه‌ها وارد روستای شارانی در 95 کیلومتری مریوان شده و پس از جمع‌آوری 450 هزار ریال آنجا را ترک کردند.(5)
1
درپی اجرای عملیات "شهید عباسی" در منطقه دولتو (در شمال‌غرب سردشت) به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، علاوه‌بر آزادسازی 19 ارتفاع مهم منطقه و 20 روستای مرزی ازجمله بنی‌خلف، دولتو، مزرعه و توژال، راه تدارکاتی گروه‌های مسلح غیرقانونی با عراق نیز بسته شد. بااین‌حال، نیروهای عمل‌کننده پس از چهار روز استقامت در اوضاع نامساعد جوی، به‌علت بازنشدن راه تدارکاتی از عقبه‌های خودی و نبود امکانات کافی برای ایجاد پایگاه مورد نیاز، امروز مجبور به ترک منطقه عملیاتی شدند.
نیروهای خودی هنگام ترک این منطقه بخشی از غنائم به‌دست‌آمده؛ ازجمله چندین خودرو، یک قبضه توپ 105 میلی‌متری و... را که به‌علت نبود جاده انتقال آنها مقدور نبود، منهدم کردند.(6)
2
امام خمینی در بیاناتی بر پرهیز از خودباختگی دربرابر بیگانگان با تکیه بر فرهنگ و ادب غنی ایران تأکید کردند. رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی صبح امروز در حضور عبدالله جاسبی سرپرست دانشگاه آزاد، مسئولان و رؤسای شعب این دانشگاه در شهرستان‌ها ضمن بیان اینکه "می‌دانیم شرقی‌ها و غربی‌ها با ما خوب نیستند و نخواهند بود"، اظهار کردند: «باید
1) سند شماره 352175 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی مهاباد به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 25/8/1362؛ و- سند شماره 399882 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن٣)، 26/8/1362؛ و- سند شماره 326236 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و علیات) به ستاد مرکز (طرح و عملیات)، 1/9/1362.
2) سند شماره 103263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 45036 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 1/9/1362.
3) سند شماره 113753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص١.
4) سند شماره 352174 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی مهاباد به فرماندهی منطقه١١، 24/8/1362.
5) سند شماره 341070 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 30/8/1362.
6) سند شماره 352137 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی تیپ شهدا به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 24/8/1362؛ و- سند شماره 334373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تیپ ویژه سیدالشهدا(ع) (طرح عملیات) به تیپ ویژه شهدا (اطلاعات)، 28/8/1362.
فکری بکنیم که جوان‌های ما در همین جا خوب تحصیل بکنند و بر فرض، احتیاجی به خارج‌رفتن باشد به کشورهایی بروند که استعماری نباشد و طمع اینکه ما تحت سلطۀ آنان باشیم، نداشته باشند و من امیدوارم که به‌زودی وضعی پیش بیاید که نیازی به خارج‌رفتن نباشد و این بسته به فعالیت شما آقایان و سایر دوستان در این امر حیاتی است.»
رهبر انقلاب افزودند: «از گوش خودمان بیرون بکنیم که همه‌چیزمان باید از خارج بیاید و بر فرض که به‌خاطر احتیاج چیزی را وارد می‌کنیم، فرهنگ و ادبمان چرا از خارج باشد؟ ما دارای ادب و فرهنگ غنی هستیم و آیا صحیح است که چون آنها موشک درست می‌کنند ما باید تابع آنها باشیم، درحالی‌که آنها با این صنعت‌ها دنیا را تخریب می‌کنند و ما می‌خواهیم صنعتی داشته باشیم که تخریبگر نباشد، بلکه مفید و سازنده باشد.»
امام خمینی همچنین خطاب به مسئولان دانشگاه آزاد گفتند: «شما با روابطی که اکنون با حوزه‌های علمیه دارید، خدمات زیادی می‌توانید انجام دهید. شاید شما توجه نداشته باشید که در مدت سلطنت رضاخان و پسرش، که من از اول تا آخر شاهد آن بودم، چقدر بر حوزه‌های علمیه فشار وارد می‌کردند تا حوزه‌ای در کار نباشد. ... الحمدللّه موفق نشدند و حوزه‌های علمیه باقی ماند و با همان وضع اول حفظ گردید که الآن نیز باید به همان‌گونه حفظ گردد و دانشگاه‌ها با حوزه باید روابط داشته باشند و مسائلشان را با یکدیگر مبادله کنند.»
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی بار دیگر درزمینه نیازهای علمی و فرهنگی تأکید کردند: «ما الآن در فرهنگ و اکثر علوم احتیاجی به خارج نداریم و اگر در صنعت هم مانند آنها نیستیم نباید خودمان را ببازیم و بگوییم که آنها پیشرفته هستند و ما همه‌چیزمان باید خارجی باشد. نه، مسئله این‌جور نیست. نباید اگر صنعتی از آنها می‌گیریم انگلیسی یا روسی یا امریکایی بشویم، بلکه باید مسلمان بود. البته استفاده از علوم و گرفتن آن از دیگران مانعی ندارد، ولی باید توجه داشت که از جایی علوم را بگیریم که نخواهند ما را منحرف کنند که در سابق اگر مقداری از علوم و تخصص‌ها را به ما می‌دادند، می‌خواستند ما را از همه‌چیزمان منحرف نموده و مصرفی بار بیاورند.»(1)
1
نخست‌وزیر در دیدار با مسئولان ستادهای پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی و قرارگاه‌های کربلا، نجف، حمزه و نوح(ع) خواستار معرفی و انعکاس فعالیت‌های مهندسی در جنگ شد. در این دیدار مسئول ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی با اشاره به فعالیت‌ها و نیز ابتکارات نیروهای جهاد در امر پشتیبانی جنگ گفت: «این برادران از خیل کثیری هستند که قامتشان در مقابل سختی‌ها خم نگشته و بعد از شروع جنگ تحمیلی بار مهندسی جنگ را به دوش کشیده‌اند.» نخست‌وزیر نیز در
1) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378، صص 218 و 219.
سخنانی با اشاره به فعالیت چشمگیر اعضای جهاد درزمینه مهندسی جنگ تأکید کرد باید «از هر طریق ممکن درباره این فعالیت‌ها و چگونگی آنها صحبت شود.» وی همچنین با بیان اینکه فعالیت‌های جهاد «باید توأم با آینده‌نگری باشد»، خاطرنشان کرد: «وقتی دررابطه‌با جنگ حرکت شما تا این حد مؤثر بوده است، بعد از جنگ نیز باید چنین روش‌هایی ادامه پیدا کند و این تجارب، عقیم گذاشته نشود. ... اگر با این دید کار کنیم تحرک بیشتر خواهد شد.»(1)
1
نخست‌وزیر با نفی ملی‌گرایی، فرمان امام خمینی در اجتناب از حمله به شهرهای عراق را براساس "ماهیت جهانی انقلاب اسلامی" قابل‌درک دانست.
به گزارش روزنامه کیهان، میرحسین موسوی امروز در دیدار با جمعی از مربیان اولین دوره آموزشگاه فرماندهی سپاه پاسداران، ضمن بیان اینکه «صادقانه‌ترین حرکت‌ها از میان ملت‌ها ازطریق ناسیونالیسم به بیراهه کشانده می‌شود»، گفت: «در کشور خودمان شاهد بودیم که چگونه گرایش به ملی‌گرایی و هویت ملی قبل از همه از دهان شاه شنیده می‌شد و با همین احساس بود که کشور ما را به‌صورت ژاندارم منطقه درمی‌آورند. استکبار جهانی با ایجاد شناسنامه‌ها و هویت‌های جداگانه برای ملت‌های محروم جهان می‌کوشد از حرکت مستضعفین که ریشه استکبار را خواهد سوزاند جلوگیری بکند.»
موسوی با اشاره به بعد جهانی انقلاب اسلامی ایران افزود: «ما با مستضعفین جهان زبان مشترکی داریم و این به‌واسطه اسلام است و نه ملیت. ... اگر بعد جهانی از انقلاب اسلامی ما حذف شود یقیناً گرایش‌های ملی به کانال‌های بازگشت قدرت‌های بزرگ تبدیل خواهند شد.» وی یادآور شد: «کینه استکبار جهانی از انقلاب ما دقیقاً به‌دلیل جهانی فکر کردن ما است. ما اگر جهانی فکر نمی‌کردیم، نمی‌توانستیم معنای فرمان امام در عدم حمله به شهرهای عراق و مقابله‌به‌مثل کردن با آنها را درک کنیم.»
نخست‌وزیر در ادامه سخنان خود بر ضرورت تحلیل شعارهای دوران انقلاب به‌منظور حفظ قدرت رزمندگان اسلام تأکید کرد و گفت: «دولت اسلامی ایران مانند دول غیراسلامی پاسدار و تثبیت‌کننده منافع طبقه و گروه خاصی نیست. دولت اسلامی باید خدمتگزار ارزش‌ها باشد. دولت موظف است مردم را ولی‌نعمت خود بداند و در این جهت حرکت کند؛ چراکه اینها پرچمداران ارزش‌هایی هستند که ما تبلورش را با ایثار خون‌های بسیار در جامعه دیده‌ایم و هم‌اکنون در جبهه‌ها می‌بینیم.»(2)
1
دیپلمات‌های غربی در خلیج‌فارس تصمیم احتمالی ایران به بازرسی از کشتی‌های تجاری در این منطقه را مطابق قوانین بین‌المللی می‌دانند. رادیو بی‌بی‌سی ضمن اعلام این مطلب توضیح داد: «قوانین بین‌المللی به کشورهایی که درحال جنگ هستند این حق را می‌دهند که کشتی‌های تجارتی کشورهای دیگر را اگر مشکوک به حمل سلاح و یا تجهیزات جنگی مورد استفاده دشمن خود تشخیص می‌دهند، مورد تفتیش و یا حتی توقیف قرار دهند.» این رادیو افزود: «دیپلمات‌های غربی در منطقه خلیج‌فارس از آن بیم دارند که ایران و عراق، که جنگ سه‌ساله میانشان ادامه دارد، به فکر استفاده از این حق بیفتند.»
بی‌بی‌سی همچنین یادآور شد: به دیپلمات‌های مذکور «ازسوی دولت‌های متبوع خود گفته شده است که برای مثال اگر کشتی‌های جنگی ایران دست به توقیف کشتی تجارتی کشور دیگری در آبراه بین‌المللی بزنند، قانون بین‌المللی را زیر پا ننهاده و اگر آن کشتی عازم یکی از بنادر عراق نبوده و حامل کالاهایی که مورد استفاده عراق در جنگ قرار گیرد هم نباشد، باز به ایران این حق براساس قوانین بین‌المللی تفویض می‌گردد. وکلای قوانین بین‌المللی می‌گویند که در جنگ جهانی دوم، متفقین از این حق استفاده کرده و به‌ویژه هر دو کشور ایران و عراق اختیارات وسیعی برای کنترل خطوط کشتیرانی تجاری بی‌طرف دارند. اما درحال‌حاضر بیم آن می‌رود که اگر ایران نتواند عملاً تنگه هرمز را ببندد متوسل به استفاده از این حق خود شود. ایران تهدید کرده است که اگر عراق به تأسیسات نفتی‌اش حمله کند تنگه هرمز را خواهد بست.»(1)
2
سلطان عمان امروز درحالی به تأیید موضع عراق درمورد جنگ پرداخت که پیشتر این کشور را درصدد بین‌المللی کردن جنگ معرفی کرده بود. در همین حال، مطبوعات پاریس مقاله دیروز روزنامه پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی درباره جنگ ایران و عراق را نشانه گرایش مسکو به جانب عراق ارزیابی کردند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از وین، قابوس بن سعید سلطان عمان، در مصاحبه با هفته‌نامه فوخن پرسه (چاپ وین) گفت: «ایران برخلاف عراق که موضع صلح‌آمیزی اتخاذ کرده و به پایان‌دادن به کشمکش دعوت می‌کند، همچنان به مخالفت خود با هرگامی جهت پایان‌دادن به جنگ میان دو کشور اصرار می‌ورزد.» وی که چندی پیش به‌طور تلویحی عراق را درصدد بین‌المللی‌کردن جنگ دانسته بود،(2)در این مصاحبه «از جامعه بین‌المللی خواست ضمن
تحمل مسئولیت‌های خویش برای جلب موافقت ایران به ابتکارعمل‌های صلح‌آمیز بین‌المللی، به این کشور فشار وارد کند.» قابوس افزود: «کشورهای منطقه و جهان امروزه به‌علت ادامه این جنگ که خطرات آن نه‌تنها متوجه دو کشور، بلکه متوجه تمام کشورهای جهان است، بیش‌ازپیش مورد تهدید قرار گرفته‌اند.» حاکم عمان در پایان گفت: «جهان باید تهدیدهای ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز را جدی تلقی کند و این نه‌تنها به‌علت قرارگرفتن این تنگه در قلمرو آب‌های منطقه‌ای عمان بلکه به این علت [است] که تنگه هرمز یک آبراه بین‌المللی برای کشتیرانی به شمار می‌رود.»(1)
امروز همچنین مطبوعات پاریس ضمن درج یادداشت روز گذشته روزنامه پراودا درباره جنگ ایران و عراق به ارزیابی آن به‌عنوان تغییری در موضع اتحاد شوروی درمورد جنگ پرداختند. روزنامه لوماتن در مقاله‌ای با عنوان "شوروی به ایران پشت می‌کند" ضمن درج بخش‌هایی از مقاله پراودا نوشت: «این یک موضع‌گیری غیرمستقیم ازسوی شوروی است، زیرا درقالب پاسخی به نامه یکی از خوانندگان این روزنامه منتشر شده است.» روزنامه اقتصادی لزکو نیز دراینباره آورده است: «شوروی دیروز از بی‌طرفی خود در جنگ ایران و عراق خارج شد که به عقیده ناظران، این موضع‌گیری منعکس‌کننده وخامت تازه روابط ایران و شوروی از زمان اخراج 18 دیپلمات شوروی در ماه مه [اردیبهشت] گذشته می‌باشد.»
روزنامه لیبراسیون دراین‌زمینه با عنوان "مسکو به بغداد متمایل می‌شود" یادآور شد: «شوروی بی‌طرفی ظاهری خود در جنگ ایران و عراق را کنار گذاشت و روز دوشنبه به‌طور علنی تهران را مسئول ادامه جنگ دانست.» این روزنامه افزود: «شوروی که تاکنون به‌ویژه در فکر حفظ همکاری‌های بین دو کشور بود، مواضع یکسانی را نسبت به بغداد و تهران اتخاذ کرده بود، اما انحراف از رفتار شوروی به سود بغداد احیاناً به این معنا است که کرملین دیگر هیچ امیدی به بهبود سریع روابطش با رژیم آیت‌الله خمینی ندارد.»(2)
1
به‌دنبال سفر نیاز دیزدارویچ رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی به تهران و گفتوگوهای وی با نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه ایران، خبرگزاری جمهوری اسلامی امروز از بلگراد گزارش داد این مقام بلندپایه یوگسلاوی پس از بازگشت به کشورش در مصاحبه با روزنامه بوربا (چاپ بلگراد) اعلام کرد: «سفر اخیر وی به تهران جهت انجام مذاکرات سیاسی با مقامات ایران برای تفاهم بیشتر، برطرف‌ساختن سوءتفاهمات و موانع احتمالی در راه توسعه و تحکیم روابط درازمدت دوجانبه لازم و ضروری بود. به‌ویژه آنکه تیرگی‌هایی طی چند ماه اخیر در روابط دو کشور ظاهر شده بود.»
دیزدارویچ درمورد گفتوگوهای خود با مقامات ایران درخصوص جنگ ایران و عراق گفت: «ما مواضع یوگسلاوی را که از آغاز جنگ از [شرایط] ایران پیروی کرده است را مورد تأکید قرار دادیم و آنها عبارت‌اند از: همکاری با دو طرف درگیر در جنگ برای خاتمه هرچه سریع‌تر آن، عقب‌نشینی تمامی نیروها از مناطق اشغال‌شده در طول جنگ، مذاکرات صلح‌آمیز بر سر تمامی مسائل ناشی‌از بروز جنگ، مسئولیت آغازکننده جنگ، غرامت جنگی و غیره.» وی درباره مواضع ایران در همین زمینه گفت: «ایران نیز نظرات خود را ابراز داشت که این نظرات به رهبران یوگسلاوی اطلاع داده شد.»(1)رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی ضمن اشاره به اینکه «اختلافات مانعی برای همکاری‌ها نبودند»، از قبول دعوت نخست‌وزیر یوگسلاوی ازسوی نخست‌وزیر ایران برای دیدار از بلگراد به‌عنوان گامی در راه بالابردن سطح همکاری‌های دوجانبه یاد کرد.(2)
1
برخی جراید غربی از افزایش نسبی روابط بازرگانی ایران با کشورهای انگلیس و امریکا خبر دادند.
هفته‌نامه انگلیسی مید به نقل از گزارش هیئت بازرگانی انگلیس که «پس از یک سفر موفق از تهران بازمی‌گردد»، نوشت: «علی‌رغم مشکلات سیاسی موجود، ایران بار دیگر در بازار انگلستان قرار گرفته است.» بر پایه این گزارش، صادرات انگلستان به ایران از 348 میلیون دلار در سال 1979 به 567 میلیون دلار در 8 ماه اول سال 1983 افزایش یافته است. مید یکی از علت‌های اصلی استمرار صادرات انگلیس به ایران را "قرارداد تالبوت و تأمین لوازم یدکی پیکان" دانسته است.
هفته‌نامه مذکور افزود: «ایران حساب‌هایش را خوب می‌پردازد و بااین‌حال، دفتر اعتبار صادرات انگلیس رفتار محتاطانه‌ای درمورد ایران دارد. از سوی دیگر، وزارت بازرگانی انگلیس در گزارش عملاً بی‌سابقه‌ای، وضع بازرگانی و حقوقی ایران را مناسب توصیف کرده، به بازرگانان توصیه می‌کند درزمینه ماشین‌آلات و مواد دارویی و شیمیایی فعالیت کنند.»
به نوشته مید، «صنعتگران انگلیسی در تأسیسات آمونیاک شیراز مشغول کارند و احتمالاً در
تأسیسات گاز کنگان هم فعال خواهند شد.» این نشریه اضافه کرد: «اینکه انگلیس لوازم یدکی تانک‌های چیفتن را به ایران نداد ولی آنها را برای تانک‌های به‌غنیمت گرفته‌شده به عراق فرستاد موجب نارضایتی ایرانی‌ها شد. اما گزارشهای اخیر حاکی است که هم‌اکنون لوازم یدکی تانک‌های چیفتن و هاورکرافت به ایران می‌رسد.»(1)
همچنین نشریه نیوز لتر میدل ایست ریپورت (چاپ نیویورک) درباره حجم مبادلات تجاری ایران و امریکا نوشت: «در 9 ماه اول سال 1983، ارزش صادرات امریکا به ایران به 145 میلیون دلار رسید درحالی‌که ارزش آن در همین مدت در سال 1982، 80 میلیون دلار بود. در همین مدت، صادرات ایران به امریکا - که بخش مهم آن را نفت تشکیل می‌دهد - 157 درصد افزایش داشت و از 306 میلیون دلار به 786 میلیون دلار رسید.» به نوشته نشریه مذکور «این ارقام براساس آمار دولت امریکا ارائه شده‌اند.»
خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از نشریه نیوز لتر آورده است: «حجم بازرگانی ایران و امریکا درحقیقت حدود 10 برابر ارقام اعلام‌شده است، چراکه این معاملات ازطریق کشور سوم یا دلال انجام می‌شود. ... علت این امر بی‌علاقگی ایران به قبول روابط مستقیم با امریکا است، اما ایران به لوازم امریکایی نیاز دارد، چراکه اساس اقتصاد ایران ازجمله راه‌ها، فرودگاه‌ها و کارخانجات ساخت امریکا است و ایران نمی‌تواند بدون لوازم یدکی امریکایی کار کند.»(2)
1
رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری بر اوضاع اقتصادی ایران، به نقل از سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی در دیدار اخیرش با وزیر جدید بازرگانی و سایر مسئولان این وزارتخانه(3)گفت: «بهطورکلی برنامه‌های اقتصادی دولت رضایت‌بخش بوده است، اما نقص در سیستم توزیع است که به‌جای خدمت به مردم ایران در انحصار یک گروه سودجو درآمده است.» این رادیو سپس با بیان اینکه تورم به‌دلیل ایجاد فشار بر مردم به‌ویژه طبقه فقیر و محروم جامعه، یک مشکل سیاسی نیز می‌باشد افزود: «علی‌رغم تثبیت قیمت و جیره‌بندی مواد غدایی حیاتی، اوایل تابستان سال‌جاری در تهران مقامات دولت مجبور شدند برای جلوگیری از کمبود بسیاری از مواد غذایی و نقص در خدمات عمومی دست به اقدامات فوری بزنند.»
رادیو بی‌بی‌سی در ادامه به نقش درآمدهای نفتی در برنامه‌های اقتصادی و اقدامات حمایتی دولت پرداخت و اضافه کرد: «ایران کماکان توانسته است حتی در طول جنگ با عراق درآمد
ناشی‌از نفت خود را حفظ کند، اما صنعت کشاورزی آن هنوز هم به‌خاطر تحولات ناشی‌از انقلاب با اشکال فراوان مواجه می‌باشد. درآمد نفت ایران که به حدود 20 میلیارد دلار در سال رقم زده می‌شود، توانسته است که کمبود در تولیدات کشاورزی صنعتی ایران را جبران کند. رونق صنعت نفت ایران برای این کشور 6 میلیارد و 500 میلیون دلار مازاد موازنه تجاری به‌همراه داشته است. این رقمی است که بانک مرکزی ایران، ماه گذشته انتشار داد و منعکس‌کننده بهبود اوضاع اقتصادی ایران می‌باشد. ذخایر ارزی ایران گرچه رسماً انتشار نیافته است، به حدود 12 میلیارد دلار حتی پس از کاهش فراوان در قروض خارجی کشور تخمین زده می‌شود.»
بی‌بی‌سی درباره پیش‌بینی رشد اقتصادی کشور نیز گفت: «طرح اقتصادی پنج‌ساله ایران که در آن اولویت برای کشاورزی و استخراج معادن در نظر گرفته شده است، میزان رشدی بالغ‌بر 5 درصد پیش‌بینی می‌کند و شامل طرح‌های عظیمی برای سرمایه‌گذاری دولتی بانک‌ها و بخش خصوصی است، اما بعضی از ناظران خارجی شک دارند که این رشد اقتصادی باتوجه‌به مشکلاتی که درزمینه کشاورزی و صنعت وجود دارد، بتواند حتی پس از خاتمه جنگ دوام بیاورد.»(1)
1
رادیو بی‌بی‌سی عراق را آغازکننده جنگ دانست. این رادیو در پاسخ به سؤال یکی از شنوندگان گفت: «بدون تردید عراق خود آغازکننده جنگ خلیج [فارس] بود، یعنی عراق خود حمله گسترده‌ای را در داخل خاک ایران شروع نمود، علی‌رغم اینکه چند ماه قبل از شروع آن حمله، تبادل آتش جدی میان دو کشور صورت گرفته بود.» این رادیو سپس توضیح داد: «جریان این‌طوری شروع شد که عراق در اول ماه سپتامبر سال 1980 [10 شهریور 1359] به‌عنوان شرطی برای برقراری مناسبات طبیعی میان دو کشور یک رشته درخواست‌هایی تقدیم ایران کرد. اهم این شرایط، تجدید مذاکره راجع به قرارداد 1975 الجزایر [بود] که میان عراق و شاه ایران به امضا رسیده بود. همچنین عراق خواستار حاکمیت کامل بر شط‌العرب [اروندرود] و خروج ایران از برخی مناطق مرزی (که به قول عراق براساس قرارداد 1975 الجزایر می‌بایستی تحویل عراق داده شود) بود. عراق همچنین از ایران خواست که جزایر تنب بزرگ و تنب کوچک و بوموسی را تخلیه کند و به مردم عرب خوزستان خودمختاری بدهد و همچنین از دخالت در امور داخلی عراق خودداری ورزد. ایران این شرط‌ها را رد کرد. عراق در 22 سپتامبر سال 1980 [31 شهریور 1359] به فرودگاه‌های ایران حمله و به‌سوی منطقه خوزستان پیشروی کرد و بندر محمره [خرمشهر] را در ماه نوامبر [آبان] اشغال کرد. علی‌رغم اینکه عراق خود حمله تهاجمی را آغاز کرد، مرتباً مدعی شد که وی با اقدامات تحریک‌آمیز پیش‌بینی‌نشده
1) همان، صص 30 و 31، رادیو بی‌بی‌سی، 24/8/1362.
ایران مواجه است. ازجمله این ادعاها بمباران‌کردن مواضع عراق و دخالت در امور کشتیرانی این کشور بوده است. عراق همچنین مدعی شد که رژیم ایران ازطریق رادیوهای خود مرتباً عراقی‌ها را به سرنگونی آنچه که ایران حکام بعثی کافر نام گذاشته بود، دعوت می‌کند.»
رادیوی مذکور همچنین درمورد روند تحولات جنگ گفت: «عراق در آغاز جنگ پیشروی زیادی کرد، ولی مقاومت نیروهای ایران بیش از آنچه پیش‌بینی شده بود، بوده است. برای مدت کوتاهی جنگ رو به سردی گذاشت ولی از آغاز ماه اکتبر سال 1981 [مهر 1360] ایرانی‌ها شروع به عقب‌راندن عراقی‌ها کردند. نخست عراقی‌ها را به آن‌سوی رود کارون راندند و سپس در ماه مارس(1)1982 [خرداد 1362] آنها را از شهر محمره [خرمشهر] خارج نمودند. ولی بازهم جنگ حالت سردی به خود گرفت و امروز وضعیت از این قرار است که ایران علی‌رغم اینکه همه سرزمین‌های خود را نسبتاً پس گرفته است، ولی تاکنون نتوانسته است به هدف‌های خود برسد؛ یعنی سرنگونی رژیم صدام حسین و تحمیل شرایط صلح خود علیه عراق. اگر به دو طرف درگیر نگاهی بیفکنیم، مشاهده می‌کنیم که عراق بهطورکلی در وضعیت مشکل‌تری قرار گرفته است، زیرا به‌دنبال به تعطیل درآوردن اسکله‌های صدور نفتش ازطریق خلیج [فارس] و همچنین بستن خطوط لوله نفت دیگرش ازطریق خاک سوریه، قادر به صادرکردن بیش از 600 هزار بشکه نفت در روز نیست، درحالی‌که قبل از شروع جنگ، روزانه دو میلیون و نیم بشکه نفت به خارج صادر می‌کرد. اضافه بر این، میزان تولید نفت ایران نیز از روزانه 5 و یا 6 میلیون بشکه نفت در قبل از جنگ به کمی بیش از یک میلیون بشکه پس از جنگ رسید، ولی درحال‌حاضر تولید نفت ایران افزایش یافته و به 5/2 میلیون بشکه رسیده است. ذخیره‌های مالی عراق به‌شدت کاهش یافته درحالی‌که ذخیره‌های مالی ایران درحال‌حاضر افزایش یافته است. کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] به‌ویژه کویت و عربستان سعودی، به‌طور گسترده‌ای از عراق پشتیبانی مالی کردهاند.»(2)
1
درحالی‌که پرواز هواپیماهای امریکایی بر فراز مواضع سوریه در لبنان ادامه دارد، وزارت امور خارجه ایران با صدور بیانیه‌ای تهدیدات اخیر امریکا و رژیم صهیونیستی علیه سوریه را محکوم کرد.
به گزارش روزنامه کیهان، در بیانیه وزارت امور خارجه ایران با اشاره به تحولات اخیر منطقه، پروازهای شناسایی امریکا بر فراز خاک لبنان، تقویت ناوگان امریکا در مدیترانه و نیز تهدیدهای امریکا و رژیم اشغالگر قدس به استفاده از قدرت نظامی علیه سوریه و نیروهای
مسلمان لبنان آمده است: «این عملیات و تهدیدات نه‌تنها اراده راسخ مسلمانان منطقه را در اخراج نیروهای متجاوز از سرزمین خود سست نخواهد کرد، بلکه نیروهای رزمنده و مبارز و مسلمان منطقه را در اجرای اهداف عالیه خود و اخراج صهیونیست‌های اشغالگر و حامیان امپریالیست آن از سرزمین لبنان و دیگر سرزمین‌های اشغالی مصمم‌تر خواهد گردانید.»
بیانیه مذکور همچنین افزوده است: «وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران ضمن محکومیت شدید تجاوزات نیروهای مداخله‌گر چندملیتی به‌ویژه مانورهای نیروهای امریکایی و فرانسوی در لبنان مجدداً بر حمایت بی‌دریغ خود از کشور برادر سوریه و تمام نیروهای مسلمان و انقلابی لبنان و فلسطین تأکید و اعلام می‌دارد علی‌رغم درگیری‌هایی که در میهن اسلامی خود با نیروهای متجاوز رژیم عراق و استکبار جهانی دارد با تمام توان و امکانات خود در کنار برادران سوری، فلسطینی و لبنانی از حقوق حقه آنان دفاع نموده و تا بیرون‌راندن آخرین سرباز متجاوز از منطقه در کنار آنان خواهد بود.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه به نقل از روزنامه سوری تشرین اعلام کرد: «سوریه به هرگونه تهاجمی به حریم فضایی و یا نیروهای نظامی خود در لبنان پاسخ خواهد داد.» بر پایه این گزارش، روزنامه مذکور همچنین «درمورد تهدیدات امریکا عکس‌العمل نشان داده و منطق امریکایی مبنی‌بر آنکه هواپیماهای امریکا حق دارند بر فراز لبنان پرواز کنند درحالی‌که دمشق حق گشودن آتش بر روی هواپیماهای جاسوسی که مواضع آنها را ردیابی می‌کنند، ندارد را شدیداً مورد انتقاد قرار داد.»(2)
1
با ادامه نبرد میان گروه‌های فلسطینی و پیشروی لحظه‌به‌لحظه ناراضیان سازمان آزادی‌بخش فلسطین در شمال لبنان، نخست‌وزیر هند خواهان برپایی اجلاس وزرای جنبش عدم‌تعهد برای رسیدگی به مسئله فلسطین شد. این اجلاس بنا به اعلام سخنگوی وزارت امور خارجه هند در 18 و 19 نوامبر (27 و 28 آبان) در دهلی‌نو برپا خواهد شد. به نوشته روزنامه کیهان، «برپایی اجلاس کمیته جنبش عدم‌تعهد درمورد مسئله فلسطین، نتیجه تماس‌هایی است که نخست‌وزیر هندوستان با رهبران مختلف کشورهای عضو باتوجه‌به تحولات اخیر غرب آسیا برقرار کرده و همچنین نتیجه پیام‌هایی است که خانم گاندی از چند رئیس کشور و دولت جهان سوم دررابطه‌با تحولات اخیر در شمال لبنان دریافت کرده است.» کیهان یادآور شد: «کمیته فلسطینی جنبش عدم‌تعهد در هفتمین اجلاس سران جنبش در دهلی‌نو تشکیل شد و اعضای این کمیته عبارت‌اند از الجزایر، بنگلادش، کوبا، هندوستان، ساف، سنگال، یوگسلاوی و زامبیا.» این گزارش همچنین حاکی است نخست‌وزیر هند و رئیس جنبش عدم‌تعهد، در نامهای به حافظ اسد رئیس‌جمهوری
سوریه، ضمن اشاره به «نقش مهم سوریه در دنیای عرب و خاورمیانه» تأکید کرده است: «سوریه در موضعی قرار دارد که می‌تواند به عادی‌کردن اوضاع در شمال لبنان کمک کند.»(1)
در همین حال به گزارش آسوشیتدپرس از طرابلس، «چریک‌های تحت حمایت سوریه امروز برای بیرون‌راندن یاسر عرفات از مقر خود در شمال لبنان اقدام به یک حمله با تانک کردند، لکن به ادعای مقر فرماندهی عرفات این حمله با شکست مواجه شد.» دفتر عرفات با صدور اعلامیه‌ای گفت: «باوجود اصابت گلوله‌های توپ به اطراف محل اقامت عرفات، مهاجمین پس از یک نبرد شدید هفت‌ساعته در حومه اردوگاه فلسطینی بداوی به عقب رانده شدند.»(2)همچنین به گزارش خبرگزاری رویتر از طرابلس، این درگیری‌ها چند ساعت پس از آن صورت گرفت که عرفات آمادگی خود را برای اعزام یک گروه صلح به دمشق اعلام کرده بود.(3)
1
طبق تصمیم قبلی فرماندهی قرارگاه خاتم مبنی‌بر حضور فرماندهان و مسئولان این قرارگاه در ستادهای فرماندهی یگان‌ها به‌منظور پیگیری پیشرفت کار، میزان آمادگی و بررسی طرح مانور یگان‌ها، برای اجرای مرحله چهارم عملیات والفجر٤، امروز مسئولان قرارگاه خاتم به دو گروه تقسیم شدند. سیدرحیم صفوی، عزیز جعفری و علی تجلائی به مقر تاکتیکی لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و غلامعلی رشید، غلامحسین بشردوست و محمد باقری به قرارگاه تاکتیکی لشکرهای ٢٧ حضرت رسول(ص) و ٥ نصر رفتند.
در بازدید از لشکر17علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) که از قبل در منطقه حضور داشته و در همین منطقه دو مرحله عملیات اجرا کرده بود، مشاهده شد که این یگان از آمادگی نسبتاً خوبی برخوردار است. مهدی زین‌الدین فرمانده این لشکر، ضمن ارائه طرح مانور و اعلام آمادگی یگان خود، نداشتن شناسایی گردان‌های ارتش (تیپ٢ لشکر٢٨ کردستان) و به‌تبع آن عدم آمادگی کامل آنها را ازجمله مشکلات اجرای عملیات در این محور اعلام کرد و گفت: فرماندهان گردان‌های تیپ٢ (لشکر٢٨ کردستان) گفته‌اند چون ما شناسایی کافی نداریم، فقط نیروهای خودمان را برای عملیات دراختیار شما قرار می‌دهیم. وی افزود: آنها هنوز آماده نیستند معلوم نیست که کی اعلام آمادگی می‌کنند.
بعد از توضیحات فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، عزیز جعفری پیشنهاد داد باتوجه‌به کمبود وقت، سپاه درصورت آمادگی، منتظر نیروهای ارتش نباشند و عملیات را شروع کنند. بااین‌حال، سیدرحیم صفوی به یگان‌های سپاه توصیه کرد: شما دست آنها را بگیرید تا آماده عملیات شوند.
پس از بازگشت مسئولان قرارگاه خاتم از مقر تاکتیکی لشکرهای27 حضرت رسول(ص) و 5 نصر، جلسه‌ای در قرارگاه تاکتیکی خاتم سپاه برگزار شد(1)و غلامعلی رشید درباره نتایج بازدید از دو یگان مذکور مطالبی را بیان کرد.
1) در این جلسه سیدرحیم صفوی، غلامعلی رشید، غلامحسین بشردوست، محمد باقری، عزیز جعفری، علی تجلائی و محسن رخصت‌طلب (راوی قرارگاه خاتم) حضور داشتند.
وی گفت: در بررسی طرح مانور لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) مشخص شد که مسئولان این یگان برای تصرف اهداف خود (ارتفاعات 1680، 1740، 1904 و 1900) اجرای تک جبهه‌ای را درنظر گرفته‌اند؛ یعنی گردان‌ها باید رودررو با دشمن درگیر شوند. ازاین‌رو برای تجدیدنظر در طرح مانور و حمله از پشت به دشمن به آنها تذکراتی داده شد.
غلامعلی رشید در ادامه درباره طرح مانور لشکر٥ نصر نیز گفت: فرمانده این لشکر سه محور (روکان و یال شرقی 1900؛ شاخ کانی‌شوکت و یال غربی سنگ معدن و محور سنگ معدن و ارتفاع 1930) را برای عملیات پیش‌بینی کرده و برای هر محور یک تک تیپ و یک گردان از ارتش را به‌صورت ادغامی در مانور لحاظ کرده است.
در ادامه جلسه سیدرحیم صفوی با اشاره به هوشیاری دشمن در همه محورهای عملیاتی، تأکید کرد باید روی طرح مانور یگان‌ها بررسی بیشتری انجام شود تا ضعف‌ها برطرف و نقاط قوت طرح‌ها افزایش یابد. وی همچنین درباره جاده‌های منطقه گفت: متأسفانه وضع جاده‌ها مناسب نیست و آمدوشد در عقبه‌ها به‌سختی انجام می‌گیرد. صفوی سپس از حاضران خواست نظر خود را برای روز شروع عملیات بیان کنند. باتوجه‌به اظهارات حضار و آمادگی نسبی یگان‌ها، قرار شد عملیات در دو یا سه روز آینده اجرا شود، ولی روز و ساعت شروع عملیات قطعی نشد.(1)
1
افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی علاوه‌بر اجرای عملیاتی با پشتیبانی آتش توپخانه عراق در منطقه دولتو سردشت و فعالیت مشترک با نیروهای عراقی در ازگله، امروز در منطقه نوسود نیز علیه نیروهای خودی دست به اقدامی زدند که ناکام ماند.
پس از اجرای عملیات نیروهای خودی در منطقه شمال‌غربی سردشت و پاکسازی منطقه مرزی دولتو که با موفقیت چشمگیر همراه بود، امروز افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی با آتش پشتیبانی توپخانه عراق به یکی از محورهای عملیاتی در این منطقه حمله کردند، اما با هوشیاری و مقاومت نیروهای خودی، مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این اقدام یک تن از افراد خودی شهید و ٢ تن نیز زخمی شدند. از تلفات واردشده به مهاجمان گزارشی در دست نیست.(2)
در شمال ازگله هم(3)ارتش عراق اقدام به فعال‌کردن حزب دمکرات کردستان ایران برای ناامن‌کردن منطقه و جلوگیری از نفوذ نیروهای شناسایی یگان‌های خودی کرده است. طبق اعلام واحد اطلاعات قرارگاه نجف اشرف، افراد حزب دمکرات و جاش‌های عراقی با پشتیبانی توپخانه عراق از ساعت 20 الی ٢٤، در این منطقه اقدام به اجرای عملیات‌های ایذایی، گشت و شناسایی می‌کنند(4)
1) سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر و محسن رخصت‌طلب، 19/8/1362 تا 28/8/1362، صص 52 - 49.
2) سند شماره 317999 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه انقلاب اسلامی مهاباد (فرماندهی) به ستاد منطقه١١ (فرماندهی)، 29/8/1362.
3) این منطقه قبل از اجرای عملیات والفجر٤ (منطقه شیلر) یکی از محورهای انتخابی نیروهای خودی برای عملیات آفندی در منطقه دربندیخان بود و اقداماتی نیز درزمینه شناسایی و مهندسی در آن منطقه انجام شده بود.
4) سند شماره 23667 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات قرارگاه نجف به فرماندهی قرارگاه نجف، 1/9/1362.
علاوه‌بر اقدامات مذکور، امروز در منطقه نوسود نیز که یکی از جبهه‌های درگیری میان نیروهای خودی با نظامیان عراق است، گروهی از افراد حزب دمکرات یکی از پایگاه‌های سپاه در کمر سیاه را به محاصره درآورده و از چند سو با آر.پی.جی٧ و تیربار آنجا را هدف قرار دادند. با هوشیاری و اقدام متقابل نیروهای پایگاه، مهاجمان با تحمل تلفاتی منطقه را ترک کردند.(1)
1
در اقداماتی که گروه‌های مسلح غیرقانونی در جنوب‌شرقی مریوان، جنوب نقده، اطراف ارومیه، بانه و جنوب‌شرقی سلماس اجرا کردند، 35 تن از افراد خودی و مردم بومی شهید، 22 نفر زخمی و 15 تن نیز گروگان گرفته شدند. در این اقدامات همچنین چند خودرو و تعدادی ادوات نظامی منهدم شد.
به‌دنبال حمله سه روز پیش افراد هیز بیستون حزب دمکرات کردستان ایران و هیز شوان سازمان کومه‌له به نیروهای خودی در منطقه کوماسی در شرق مریوان،(2)امروز نیز مهاجمان در اقدام مشترک دیگری در منطقه بیزل در جنوب‌شرقی این شهر به نیروهای خودی حمله کردند. در این هجوم غافلگیرانه، تعدادی از نیروهای خودی شهید و تعدادی نیز گروگان گرفته شدند.
منابع خبری تلفات نیروهای خودی در این دو عملیات را 30 شهید و 10 گروگان اعلام کردند. علاوه‌براین 3 دستگاه خودروی تویوتا، 3 قبضه تیربار دوشکا و یک قبضه خمپاره 60 میلی‌متری و تعدادی سلاح انفرادی نیز به دست مهاجمان افتاد. از تلفات و خسارات واردشده به عناصر ضدانقلاب و همچنین چگونگی درگیری‌ها اطلاعات بیشتری در دست نیست.(3)
ساعت 16 امروز، 150 نفر از افراد حزب دمکرات و سازمان کومه‌له که سه روز پیش با نفوذ در منطقه شمال‌غرب ارومیه در برخی آبادی‌های این منطقه مستقر شده بودند، به افراد ژاندارمری مأمور تأمین جاده، حمله کردند و پس از گروگان‌گرفتن 7 تن از نیروهای ژاندارمری و سرقت سلاح‌های آنان، منطقه را ترک کردند. مهاجمان ٢ تن از گروگان‌ها را در چند کیلومتری منطقه درگیری به شهادت رسانده و پیکر آنان را در دامنه ارتفاعات رها کردند(4)
در جنوب نقده نیز نیروهای ژاندارمری هنگام بازگشت به پایگاه خود در شاوله به کمین گروه‌های مسلح غیرقانونی افتادند.
در این حادثه مهاجمان که در ارتفاعات مشرف به جاده موضع گرفته بودند، به‌سمت نیروهای خودی تیراندازی کردند. بلافاصله یک واحد دیگر ژاندارمری برای کمک به منطقه اعزام شد، اما افراد این واحد نیز در کمین افتادند. در این درگیری که با مقاومت نیروهای خودی و تاریک‌شدن هوا در ساعت 18:30 پایان یافت، ١٢ تن از افراد پایگاه شاوله زخمی و ٢ تن شهید شدند. از نیروهای کمکی نیز ٣ تن زخمی شدند.(5)
1) سند شماره 439109 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه٧ به فرماندهی کل سپاه، 7/9/1362.
2) شرح این حمله در روزشمار 22/8/1362 آمده است.
3) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 8، ص2، 17/9/1362؛ و- سند شماره 352184 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه کردستان (اطلاعات) به ستاد منطقه١١، 24/8/1362.
4) سند شماره 45036 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) بولتن نوبه‌ای اطلاعات عملیات، 1/9/1362، ص١؛ و- سند شماره 399882 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 26/8/1362؛ و- سند شماره 359145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری آذربایجان‌غربی (رکن٣) به فرماندهی قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣)، 24/8/1362.
5) سند شماره 45036 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص١؛ و- سند شماره 399882 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 317108 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه نقده به سپاه قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 25/8/1362.
در همین حال در شهر بانه، افراد وابسته به گروه خبات با آر.پی.جی٧ به منزل یکی از پیشمرگان مسلمان کرد شلیک کردند که براثر آن ٢ زن و یک کودک زخمی شدند و خسارات زیادی به منزل وارد آمد.(1)
گروه‌های مسلح ضدانقلاب علاوه‌بر اجرای عملیات مستقیم علیه نیروهای خودی در دو محور با مین‌گذاری و ایجاد آتش‌سوزی تلفات و خساراتی را به روستائیان وارد آوردند. در روستای خرم‌آباد در جنوب ارومیه، خودروی یکی از اهالی بر روی مین رفت که با انفجار آن یک تن شهید و ٤ تن نیز زخمی شدند.(2)
در نزدیکی روستای زیندشت در جنوب‌شرقی سلماس نیز عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی تراکتور دو تن از روستائیان را به آتش کشیدند.(3)
1
نیروهای خودی در سه اقدام، بخش غرب بوکان و شمال‌شرقی سقز را پاکسازی کردند. در جریان این اقدامات در صلوات‌آباد سنندج یکی از افراد مؤثر حزب دمکرات کشته شد.
نیروهای سپاه بوکان با استعداد ٣ گروهان، عملیاتی را برای پاکسازی بخشی از روستاهای غربی این شهر اجرا کرده، موفق شدند تعدادی از روستاهای این منطقه ازجمله عزیزکند و نوبار را پاکسازی کنند. طبق گزارشهای اولیه، نیروهای خودی در این عملیات تلفات و خسارات فراوانی را به عناصر مسلح غیرقانونی وارد آوردند. فرمانده سپاه بوکان در نامهای به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) با اعلام این خبر، نبود نیروی کافی برای تعقیب افراد ضدانقلاب را از نقاط ضعف عملیات برشمرده است.(4)
همچنین در عملیات پاکسازی شمال‌شرقی سقز، یکی از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در روستای کانی‌سفید کشته شد.(5)
در حوالی روستای صلوات‌آباد در شرق سنندج نیز نیروهای ژاندارمری یکی از افراد حزب دمکرات را که مسئول مالی این منطقه بود شناسایی و تعقیب کردند. در ادامه عملیات این فرد کشته شد. در بازرسی از وی علاوه‌بر اسلحه و مهمات مربوطه، کارت عضویت وی و 350 هزار ریال پول به دست آمد.(6)
از سوی دیگر، گزارش منابع اطلاعاتی حاکی است امروز عراق انواع اسلحه و مهمات ازقبیل انواع مین، توپ، خمپاره، انواع گلوله تفنگ و تیربار را دراختیار حزب دمکرات قرار داده است. طبق این اطلاعات بخشی از این تجهیزات که شامل 3 قبضه توپ 106 میلی‌متری، چند قبضه خمپاره‌انداز و گلوله‌های آن، مین و انواع فشنگ می‌شد، به رابط حزب تحویل داده شده تا به منطقه انزال در جنوب‌شرقی سلماس منتقل گردد.(7)
1) سند شماره 348029 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به وزیر کشور، 29/8/1362؛ و- سند شماره 407104 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری بانه به استانداری کردستان، 26/8/1362.
2) سند شماره 399882 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 45036 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) سند شماره 399884 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 27/8/1362.
4) سند شماره 399856 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی بوکان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 26/8/1362؛ و- سند شماره 95452 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی سپاه (طرح و عملیات)، 25/8/1362.
5) سند شماره 339560 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 8/9/1362.
6) سند شماره 68855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 29/9/1362، ص١؛ و- سند شماره 113752 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 143، 27/8/1362، ص٢20؛ و- سند شماره 341080 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان به استانداری کردستان، 25/8/1362.
7) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص11.
1
به دستور رئیس‌جمهور همایش بین‌المللی پزشکی تهران به‌منظور بررسی جنبه‌های گوناگون ضایعات جسمی و روانی جنگ و ارائه خدمات بهتر به مجروحان جنگی برگزار می‌شود.
به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، دکتر زرگر مسئول برگزاری این همایش، امروز در یک نشست مطبوعاتی با اشاره به «استقبال کم‌نظیر پزشکان ایرانی و خارجی از برنامه‌های تعیین‌شده برای سمینار» و دریافت 556 مقاله علمی در زمینه‌های مختلف گفت: «سمینار بین‌المللی پزشکی پیرامون بررسی جنبه‌های گوناگون ضایعات جسمی جنگ، اثرات مفید انقلاب اسلامی در کاهش مفاسد اجتماعی در ایران و وضعیت بهداشت و درمان در کشورهای جهان سوم فعالیت خواهد کرد.» وی یکی از اهداف برگزاری این همایش را «آماده‌ساختن پزشکان برای ارائه خدمات بهتر به مجروحین جنگ در ایران و سایر کشورهای تحت ستم ابرقدرت‌های استعمارگر جهان» معرفی کرد.
زرگر با اشاره به شرکت بیش از 500 نفر از متخصصان رشته‌های مختلف پزشکی از داخل ایران و 65 کشور جهان یادآور شد: تاکنون 62 پزشک خارجی وارد تهران شده‌اند و در میان مهمانان خارجی 31 پزشک از امریکا هستند که 27 نفر آنان را پزشکان ایرانی مقیم آن کشور تشکیل می‌دهند. وی همچنین افزود: «در میان مقاله‌های دریافت‌شده از پزشکان سراسر جهان، مقالاتی نیز از چندین پزشک عراقی و لبنانی وجود دارد که تعدادی از آنها که مقالاتشان مورد تأیید کارشناسان ستاد برگزارکننده سمینار قرار گرفته است در جلسات سمینار حضور خواهند یافت.»(1)
2
رئیس‌جمهور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی خواستار برگزاری انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی با یک حرکت عمومی، واقع‌بینانه و دقیق شد.
آیت‌الله خامنه‌ای امروز در دیدار با گروهی از روحانیون حزب جمهوری اسلامی تهران در سخنانی درمورد اهمیت آینده مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: «انتخابات آینده ازنظر همگانی و خوب برگزارشدن دارای اهمیت ویژه‌ای است و به همین جهت است که شما می‌بینید دشمنان انقلاب باتوجه‌به مدت زیادی که به انتخابات مانده، شروع به فعالیت کردند و تنها هدفشان نیز این است که به شکلی مسئله انتخابات را خراب نمایند و مهم‌ترین سیاست ما در شرایط کنونی تهیه مقدمات برگزاری انتخاباتی است که مورد استقبال وسیع کلیه اقشار مردم قرار می‌گیرد. مجلس اساساً دستگاهی است که باید بقیه ارگان‌های مملکتی را از هرگونه اشکال و خللی دور نماید لذا از اهمیت خاصی برخوردار است.»
رئیس‌جمهور آن‌گاه با تأکید بر اهمیت حضور هر دو قشر روحانیون و متخصصان در مجلس اضافه کرد: «چون مجلس طراح کلی مسائل کشور است، دو عنصر متخصصین و روحانیون حتماً در مجلس آینده باید حضور داشته باشند. وقتی روحانیون در مجلس حضور
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/8/1362، ص2.
دارند مردم احساس آسایش می‌کنند و این ایجاب می‌کند که متخصصین اسلامی در مجلس باشند.» وی افزود: «همه این مسائل به‌خاطر این است که کارهای مردم هرچه آسان‌تر و مطلوب‌تر انجام گیرد و اگر متخصصین اسلامی که روحانیون هستند در مجلس باشند کار شورای نگهبان هم به‌مراتب آسان‌تر می‌شود و درنهایت کار مردم آسان‌تر خواهد شد. آن چیزی که ملاک اصلی انتخاب‌شدن است اعتماد مردم است.»
دبیرکل حزب جمهوری اسلامی ضمن اشاره به مسئله وحدت و هماهنگی در امر هرچه بهتر برگزارکردن انتخابات گفت: «درمورد این مسئله باید اتحاد وجود داشته باشد. اگر اختلافی نیز وجود دارد نباید موجب تعارض بشود. مسئله مهم این است که به فضل الهی انتخابات را با یک حرکت عمومی و واقع‌بینانه و یک انتخاب دقیق و منطقی انجام دهیم. شکی نیست که در انتخابات آینده باید بین جناح‌های مختلف وحدت بشود و یک کار انجام شود.»(1)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی ضمن توصیه به وحدت شیعه و سنی، اعلام کرد عراق مناطق مسکونی اهل‌سنت را با بمب‌های شیمیایی هدف قرار داده است.
گروهی از روحانیون اهل‌سنت گنبد و فرماندار این شهرستان امروز با رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار کردند و گزارشی را درباره وحدت شیعه و سنی در منطقه ترکمن‌صحرا، اعزام نیرو از این منطقه به جبهه‌های جنگ و نیز مسائل و مشکلات منطقه ازجمله درزمینه آب و زمین و ضرورت توجه به ترکمن‌صحرا در تقسیمات کشوری به اطلاع وی رساندند. سپس حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی با اشاره به تلاش‌های تفرقه‌انگیز در مناطق سنی‌نشین علیه جمهوری اسلامی اظهار کرد: «در ترکمن‌صحرا به‌علت حساسیت مرزی منطقه، نیروهای الحادی چپ شعارهایی را مطرح کردند و با فریب عده‌ای منطقه را به هم ریختند که ریشه پاره‌ای از مشکلات فعلی نیز از همان توطئه‌ها است.»
رئیس مجلس در ادامه سخنان خود به تشریح عملکرد گروه‌های مسلح غیرقانونی در کردستان پرداخت و گفت: «یک عده تحت نام قومی‌گری و ناسیونالیسم و همچنین کمونیسم علمای اهل‌سنت را به شهادت رسانده‌اند و صدام نیز درحالی‌که شهرهای سنی‌نشین مثل بانه، مریوان و سردشت را بمباران کرده است، اخیراً از بمب‌های شیمیایی در منطقه‌ای استفاده کرده است که ساکنین آن از اهل‌تسنن هستند.» وی افزود: «ما از عمق اعتقادمان می‌گوییم که اسلام و روحانیت هرجا حاکم باشد در آنجا سعادت فراهم می‌شود و دراین‌رابطه بین اهل‌تسنن و تشیع تفاوتی وجود ندارد.» رئیس مجلس شورای اسلامی همچنین با اعلام اینکه مشکلات منطقه در حد امکانات موجود مرتفع خواهد شد، گفت: «ما امیدواریم بتوانیم در ایران همزیستی مشترک و منسجم شیعه و سنی را به‌عنوان الگویی برای سایر کشورهای اسلامی ارائه دهیم.»(2)
1
درحالی‌که در روزها و هفته‌های اخیر نشانه‌های بیشتری از گرایش امریکا به اتخاذ یک سیاست جانب‌دارانه در جنگ ایران و عراق دیده می‌شود، امروز خبرگزاری کویت به نقل از هفته‌نامه امریکایی بررسی خط مشی خاورمیانه(1)که به مقامات هیئت حاکمه این کشور دسترسی دارد، گزارش داد: «شورای امنیت ملی امریکا در نشست هفته گذشته خود به ریاست رونالد ریگان رئیس‌جمهور این کشور، پیشنهاد جدید وزارت امور خارجه دررابطه‌با کمک به عراق در جنگ سه‌ساله با ایران را رد کرد.»
بر پایه این گزارش، بعضی از کارشناسان وزارت امور خارجه امریکا به‌دنبال شواهد ادعاشده درمورد نقش ایران در حمله به مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت این پیشنهاد را مطرح کردهاند. به نوشته هفته‌نامه مذکور، «مقامات وزارت امور خارجه در توصیه خود خاطرنشان ساختند که چنین گرایشی به‌طرف عراق موضع سوریه را نیز که از هم‌ردیف بودن با ایران بهره می‌برد، تضعیف می‌کند.» این گزارش در پایان افزوده است: «اما نتیجه مؤثر نشست مذکور بنا به گفته یک عضو هیئت حاکمه، این بود که امریکا به خط مشی کنونی خود به‌عنوان 45 درصد در مقابل 55 درصد بی‌طرفی به نفع عراق ادامه دهد.»(2)
2
هم‌زمان با رویه فعالانه اخیر شوروی در اعلام موضع درخصوص جنگ ایران و عراق، گزارش‌ها حاکی است این کشور گسترش مناسبات سیاسی و اقتصادی خود را با عراق در دستورکار قرار داده است.
خبرگزاری عراق از مسکو گزارش داد: «یک مقام شوروی (نماینده وزارت دفاع) ضمن دعوت به پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران تأکید کرد ادامه این جنگ تنها به نفع نیروهای امپریالیستی و صهیونیستی منطقه است.» وی افزود: «این نیروها هستند که درجهت شعله‌ور ساختن جنگ و ادامه آن تلاش می‌کنند.»
بر پایه این گزارش، ژنرال بفگینی رولگو فلواف که در همایشی با حضور روزنامه‌نگاران عرب سخنرانی می‌کرد «ضمن حمله شدید به سیاست امریکا و اسرائیل در خاورمیانه [غرب آسیا] تأکید کرد شوروی به کمک خود به جنبش مقاومت فلسطین و حقوق مشروع ملت فلسطین ادامه خواهد داد.»(3)
در همین حال، خبرگزاری رویتر در گزارشی اعلام کرد: «یک هیئت عالی‌رتبه اقتصادی اتحاد جماهیر شوروی به ریاست مارتیلوف معاون وزارت بازرگانی اتحاد جماهیر شوروی، وارد بغداد شد تا با مقامات عراقی پیرامون جنگ جمهوری اسلامی و عراق و توسعه روابط
1) این هفته‌نامه احتمالاً "خط مشی خاورمیانه" (Middle East Policy) نام دارد که در گزارش خبرگزاری کویت به اشتباه نام آن بررسی خط مشی خاورمیانه ترجمه شده است.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 242، 26/8/1362، ص9، واشنگتن - خبرگزاری کویت، 25/8/1362.
3) همان، ص2، مسکو - خبرگزاری عراق، 25/8/1362.
بازرگانی دو کشور به مذاکره بپردازد.» علاوه‌بر این هیئت که قرار است درزمینه صنعت نفت با مقامات عراقی مذاکره کند، «یک هیئت روسی دیگر به سرپرستی معاون نخست‌وزیر جمهوری قزاقستان برای برگزاری هفته دوستی عراق و شوروی وارد بغداد شد.» طبق این گزارش، سرپرست هیئت مذکور هنگام ورود به بغداد به خبرنگاران گفت: «این سفر باعث گسترش مناسبات دوستانه بین عراق و شوروی خواهد شد.»(1)
1
رئیس‌جمهور فرانسه به‌طور تلویحی از حزب سوسیالیست حاکم، درزمینه کمک‌های نظامی به عراق رفع مسئولیت کرد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس، فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه، امشب در یک مصاحبه تلویزیونی با کانال 2 تلویزیون فرانسه که به تشریح سیاست دفاعی و خارجی این کشور، به‌ویژه بحران روابط شرق و غرب در آغاز استقرار موشکهای امریکایی در اروپا اختصاص داشت، با اشاره به جنگ تحمیلی عراق علیه ایران به‌طور تلویحی از سوسیالیست‌های حاکم درزمینه کمک‌های همه‌جانبه به عراق رفع مسئولیت کرد و مدعی شد سوسیالیست‌ها مبتکر حمایت نظامی از عراق نیستند. وی تصریح کرد: «ما [سوسیالیست‌ها] وارث انتخاب‌های بزرگ فرانسه هستیم و از سال 1975، عراق اولین مشتری سلاح‌های فرانسوی به‌استثنای دو سال که عربستان سعودی این مقام را داشت، بوده است.» میتران افزود: «من در مقابل این موقعیت قرار گرفتم، این قراردادها از هشت سال پیش منعقد شده و ما به دوستمان [عراق] تا میزان یک‌سوم سلاح‌های خریداری‌شده توسط این کشور کمک می‌کنیم و دوسوم مابقی را شوروی و کشورهای بلوک شرق تأمین می‌کنند.»
رئیس‌جمهور فرانسه بار دیگر گفت: «ما دشمن ایران نیستیم و من ابداً مبالغه نمی‌کنم، من به قراردادها عمل می‌کنم و آن دسته از قراردادهایی که به‌نظر سالم می‌رسید را تجدید نمودم.» وی همچنین تأکید کرد: «عراق یک کشور دوست است و منظور من این نیست که فروش سلاح ازسوی فرانسه [به عراق] به‌عنوان یک عمل تجاوزگرانه تلقی شود.» میتران مدعی شد: «ایران تهدیدهای بیشمار می‌نماید که ما را تحت‌تأثیر قرار نمی‌دهند.»(2)
1
امروز درحالی‌که تعدادی از خلبانان نیروی هوایی کویت برای شرکت در مانور مشترک نیروهای هوایی کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس عازم عربستان سعودی شدند، وزیر کشور کویت از پذیرش مشروط توافقنامه امنیتی شورای همکاری خلیج‌فارس توسط این کشور خبر داد.
شیخ سالم الصباح وزیر دفاع کویت، امروز همراه رئیس ستاد ارتش این کشور در مراسم تودیع یک گروه از نیروی هوایی کویت که «برای شرکت در اولین تمرین هوایی دولت‌های شورای همکاری کشورهای عربی خلیج [فارس] عازم عربستان سعودی است، حضور یافت.»(1)به گزارش رادیو اسرائیل، وزیر دفاع کویت در این مراسم ضمن اشاره به برگزاری مانور مشترک نیروهای هوایی شش کشور عربی حوزه خلیج‌فارس در اواخر ماه جاری، گفت: این مانور «به‌منظور ارزیابی اقدامات دفاعی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] انجام می‌گیرد.» رادیوی مذکور یادآور شد: «در قطعنامه اجلاس سران کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس که چندی پیش تشکیل گردید، کشورهای مزبور آمادگی خود را برای مقابله با هر نوع حادثه‌ای در خلیج‌فارس اعلام نمودند.»(2)
در همین حال، خبرگزاری آلمان‌غربی از منامه گزارش داد: شیخ نایف الاحمد الجبار وزیر کشور کویت، که از بحرین دیدن می‌کند، در مصاحبه با روزنامه اخبار الخلیج گفت: «کشورش درصورتی از پیمان امنیتی شورای همکاری خلیج [فارس] پشتیبانی می‌کند که علیه قانون اساسی و قراردادهای کویت با دیگر کشورها نباشد.» این خبرگزاری اضافه کرد: «کویت تنها کشور عضو شورای همکاری خلیج [فارس] که مجلس انتخابی دارد، توافقنامه امنیتی این شورا را به‌دلیل اینکه در یکی از تبصره‌هایش به پلیس کشورهای عضو اجازه می‌داد افراد مظنون را تا 20 کیلومتری خاک کشور دیگر تعقیب کند، رد کرده بود.»(3)
2
کارگروه تعیین راهبرد درازمدت اوپک که از دو روز قبل در لندن به‌منظور بحث درباره چگونگی حفظ میزان تقاضا برای نفت اوپک، تشکیل شده بود، امروز بدون نتیجه به کار خود پایان داد.
به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس، گفتوگوهای غیررسمی وزیران نفت شش عضو اوپک شامل عربستان، ونزوئلا، الجزایر، عراق، ایران و کویت از دوشنبه‌شب به ریاست شیخ زکی یمانی وزیر نفت عربستان، در هتلی واقع در مرکز لندن آغاز شد. گزارش خبرگزاری رسمی اوپک دراین‌زمینه حاکی است کارگروه مذکور قرار بود به‌منظور مقابله با فشار بازار اشباع‌شده نفت، راهبرد درازمدتی را درمورد قیمت نفت و سهمیه تولید با هدف افزایش مجدد میزان تقاضای نفت در سطح جهانی اتخاذ کند. این خبرگزاری افزود: «چنین مکانیزمی می‌تواند همچنین شامل (حداکثر قیمت شناور) دربرابر قیمت پایه کنونی 29 دلار در هر بشکه باشد تا اوپک را قادر سازد
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/8/1362، ص3، رادیو کویت، 25/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/8/1362، ص13، رادیو اسرائیل، 26/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 242، 26/8/1362، ص15، منامه - خبرگزاری آلمان‌غربی، 25/8/1362.
به‌آرامی با نوسانات اقتصادی و شرایط تغییریابنده بازار هماهنگ گردد.» برپایه این گزارش اوپک در اجلاس ماه مارس خود در لندن، ضمن تغییر قیمت پایه نفت از 34 دلار به 29 دلار و سقف تولید 5/17 میلیون بشکه در روز، پادشاهی سعودی را به‌عنوان هماهنگ‌کننده بازار که تولید آن در نوسان خواهد بود معین کرد. این کشور متعهد شد در مقابل اشباع بازار نفت تولید خود را کاهش دهد. بااین‌حال به گفته منابع اوپک، عربستان اخیراً مایل به ادامه این نقش نیست.(1)
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، کارگروه تعیین راهبرد درازمدت اوپک امروز ظهر «به بخش رسمی مذاکرات خود پایان داد، بدون اینکه توانسته باشد بر سر موضوع اصلی مطرح‌شده در مذاکرات به موافقت برسند. این موضوع عبارت بود از اینکه آیا صادرکنندگان نفت برای افزایش مصرف نفت در جهان بکوشند یا اینکه برای افزایش درآمدشان تولید را پایین آورند و بر قیمت نفت بیفزایند؟» وزیر نفت ونزوئلا در پایان جلسه کارگروه مذکور گفت: «کشورهای شش‌گانه عضو کمیته، مسئله را بررسی خواهند نمود و برای جلسه وزیران نفت اوپک در ماه آینده (7 دسامبر/16 آذر) گزارش تهیه خواهند کرد.»(2)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، امروز همچنین شیخ علی آل خلیفه وزیر نفت کویت، در بیانیه‌ای که در پایان گردهمایی اعضای کارگروه تعیین راهبرد درازمدت اوپک صادر کرد، «تولید مقداری نفت و فروش آن به حساب رژیم عراق را تکذیب کرد و گفت تولید نفت کویت در منطقه بی‌طرف جزء درصد این کشور در اوپک است و نباید این مسئله با فروش نفت به حساب عراق اشتباه شود.»(3)
1
درپی گزارش یک روزنامه سوئیسی مبنی‌بر فروش 6 فروند هواپیمای آموزشی ازسوی سوئیس به ایران امروز اعلام شد «دولت سوئیس با استناد به قوانین این کشور که می‌گوید ارسال جنگ‌افزار به مناطق درحال جنگ مجاز نیست از تحویل هواپیماهای آموزشی» مذکور خودداری کرده است. بنا به این گزارش، منابع خبری قبلاً به نقل از سخنگوی کارخانه سازنده این هواپیماها اعلام کرده بودند که 6 فروند هواپیمای آموزشی سوئیسی به ایران تحویل داده شده است.(4)
2
هواپیماهای رژیم صهیونیستی به‌تلافی انفجار مقر فرماندهی نیروهای این رژیم در شهر صور واقع در جنوب لبنان، منطقه بعلبک در شرق لبنان را بمباران کردند. در همین حال، رئیس‌جمهور رژیم اشغالگر قدس خواهان تعیین خط قرمزی برای سوریه در لبنان شد.
به گزارش منابع خبری، دو اردوگاه الشعره و حنطا در بعلبک امروز هدف بمباران 4 فروند هواپیمای اسرائیلی قرار گرفت. رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی با اشاره به حمله به پایگاه یک
1) روزنامه کیهان، 26/8/1362، ص3.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/8/1362، صص 5 و 6، رادیو بی‌بی‌سی، 25/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 245، 29/8/1362، ص11، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 242، 26/8/1362، صص 25 و 26، رادیو ایران، 25/8/1362.
گروه شیعه تحت رهبری حسین موسوی گفت: این گروه «اخیراً مسئول حمله خودکشانه‌ای [انتحاری] اعلام شد که دو هفته پیش در شهر صور در جنوب لبنان، یکی از ساختمان‌های نظامی اسرائیل را خراب کرد.» به گفته بی‌بی‌سی، امریکائیان نیز این گروه شیعه را مسئول حملات انتحاری علیه سفارت و پایگاه تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت می‌دانند.
گزارش مذکور همچنین به نقل از یکی از خبرنگاران بی‌بی‌سی در منطقه غرب آسیا افزود: «گرچه حمله امروز توسط نیروی هوایی اسرائیل صورت گرفت، امکان دارد که امریکا نیز در اجرای آن همکاری می‌نموده؛ زیراکه امریکا و اسرائیل در منطقه همکاری نزدیک با یکدیگر دارند. رادیوهای لبنان از تلفات سنگین و بروز آتش‌سوزی‌های عظیم دراثر حمله صحبت می‌نمایند.»(1)
رادیو امریکا نیز ضمن اعلام خبر حمله هواپیماهای جنگنده به محلی در نزدیکی مرز سوریه در دره بقاع که فرماندهی نظامی رژیم صهیونیستی آن را «یک اردوگاه آموزش چریکی طرف‌دار رژیم اسلامی ایران» خواند، به نقل از یک مقام رژیم اسرائیل در بیتالمقدس گفت که وی «اطمینان ندارد امریکاییها از پیش درباره این اقدام آگاه شده باشند.» گزارش رادیو امریکا حاکی است: «مقامات اسرائیلی حملات هوایی خود را به این ترتیب توجیه کردهاند که سوریه نمی‌تواند [هم] ازطریق نیروهای دست‌نشانده به اسرائیل حمله کند و هم انتظار داشته باشد که آسوده باقی بماند.»(2)
همچنین رادیو اسرائیل ضمن پرداختن به این حمله به نقل از "ایستگاه رادیویی مسیحیان لبنان" اعلام کرد: «چند پاسدار ایرانی نیز در بین کشته‌شدگان می‌باشد.» به گفته این رادیو، «حمله هواپیماهای اسرائیلی نیم‌ساعت ادامه داشت و دو قرارگاه خرابکاران به آتش کشیده شد.»(3)
به گزارش رادیو لبنان، «سخنگوی کاخ سفید امریکا امروز طی شرکت در یک مصاحبه مطبوعاتی دررابطه‌با نظر دولت متبوع خویش نسبت به حمله هوایی اسرائیل به بقاع هیچ‌گونه سخنی نگفت و اعلام کرد که امریکا در عملیات نظامی اسرائیل دخالت نمی‌کند.» این رادیو افزود: «یک مقام بلندمرتبه در کاخ سفید امریکا که از ذکر نام خویش خودداری کرد، اظهار داشت که واشنگتن هیچ‌گونه اطلاع قبلی از قصد اسرائیل برای بمباران پایگاه‌های هواداران ایران در بقاع نداشت. بنابراین هیچ‌گونه هماهنگی نظامی بین اسرائیل و امریکا برای انجام این عمل در کار نبوده است.» مقام امریکایی مذکور همچنین اضافه کرد: «نیروهایی که پایگاهشان مورد حمله هوایی جنگنده‌های اسرائیل قرار گرفت از همان سازمان‌هایی هستند که مسئولیت حمله به مرکز تفنگ‌داران امریکایی و فرانسوی در بیروت را به عهده گرفته‌اند.»(4)
در همین حال، از آنجا که موقعیت سوریه یک هدف اصلی در تحرکات سیاسی - نظامی امریکا و رژیم صهیونیستی در لبنان به شمار می‌رود، رادیو اسرائیل امروز گزارش داد: خیم هرتزوگ رئیس‌جمهور اسرائیل، که از دو روز پیش در نیویورک به سر می‌برد پیشنهاد کرد «برای سوریه در لبنان خط سرخ تعیین گردد، زیرا حافظ اسد را تنها بدین‌وسیله می‌توان مهار کرد.»(5)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/8/1362، ص5، رادیو بی‌بی‌سی، 25/8/1362.
2) همان، ص9، رادیو امریکا، 25/8/1362.
3) همان، ص6، رادیو اسرائیل، 25/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 242، 26/8/1362، ص31، رادیو لبنان، 25/8/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/8/1362، ص11، رادیو اسرائیل، 25/8/1362.
از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه از دمشق گزارش داد: حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، در گفت‌وگو با یک روزنامه‌نگار امریکایی، احتمال مداخله مستقیم امریکا و شوروی در جنگ میان اسرائیل و سوریه را در لبنان بسیار زیاد دانست و گفت: «درصورت بروز یک جنگ میان امریکا و شوروی، که آرزومندیم تحقق نپذیرد، مسئولیت را متوجه امریکا می‌دانیم. زیرا این امریکاست که در لبنان حضور دارد درصورتی‌که شوروی باوجود نزدیک‌بودن به لبنان در آنجا نیست.» وی همچنین هشدار داد: «اگر به مواضع سوریه در دره بقاع حمله شود، این کشور از تمام امکانات و سلاح‌های خود ازجمله موشکهای ضدهوایی استفاده خواهد کرد.» رئیس‌جمهور سوریه ضمن انتقاد از رفتار دستگاه حاکمه امریکا که به گفته وی «مبتنی‌بر روحیه جنگ‌طلبی است»، افزود: «مناسبات امریکا و سوریه در سال 1974 بسیار نیکو بود، زیرا امریکا همیشه مواظب بود به منافع سوریه لطمه‌ای وارد نشود.» وی خاطرنشان کرد: «آرزو می‌کنیم امریکا همان موضعی را نسبت به ما اتخاذ کند که شوروی گرفته تا بتوان گفت یک دوستی محکم ما را به واشنگتن مربوط می‌سازد.» اسد همچنین یادآور شد: «درصورت خروج کامل و بدون قیدوشرط نیروهای اسرائیل از لبنان، سوریه نیز قوای خود را از این کشور خارج خواهد ساخت.»(1)
امروز همچنین خبرگزاری یونایتدپرس از بیروت در گزارشی درباره بیانیه دیروز وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد: «جمهوری اسلامی ایران دیروز از سوریه و فلسطینی‌ها و مسلمانان لبنان حمایت نموده و گفت لبنان گورستان متجاوزین امریکایی و اسرائیلی خواهد شد.» یونایتدپرس افزود: «در این بیانیه که دررابطه‌با پروازهای مکرر و تجسسی جت‌های جنگی اف14 تام‌کت امریکایی بر فراز خاک لبنان که به‌منظور تأمین امنیت یک هزار و دویست تفنگ‌دار مستقر در بیروت [انجام می‌گیرد] انتشار یافته، گفته شده است: این پروازها نقض حریم هوایی لبنان محسوب می‌شود.» خبرگزاری مذکور پس از اشاره به انفجار مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا و قرارگاه سربازان فرانسوی در بیروت و تکرار این ادعا که «یک گروه طرف‌دار ایران مسئولیت این عملیات انتحاری را پذیرفت»، به نقل از بیانیه وزارت امور خارجه ایران افزود: «ایران با توسل به تمام وسایلی که دراختیار دارد از حقوق مشروع سوری‌ها، فلسطینی‌ها و لبنانی‌ها دفاع خواهد کرد.»(2)
1
هم‌زمان با انتشار گزارشهای مختلف از سقوط اردوگاه بداوی آخرین پناهگاه یاسر عرفات در طرابلس، یک رسانه خارجی اعلام کرد شکست عرفات اکنون کامل شده است.
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، مخالفان عرفات با یک حمله سنگین به اردوگاه بداوی، مواضع طرف‌داران عرفات را در آستانه سقوط کامل قرار دادند. این درحالی است که گزارش خبرگزاری رویتر حاکی است این اردوگاه «پس از یک رشته نبردهای خونین و
گلوله‌باران شدید به‌دست شورشیان فلسطینی که از حمایت سوریه برخوردارند، افتاد.»(1)رادیو بی‌بی‌سی نیز ضمن خبر مشابهی گفت: «درحدود دو هفته بود که طرف‌داران آقای عرفات از این اردوگاه دفاع می‌کردند، گرچه ازلحاظ اسلحه در وضع نامطلوبی قرار داشتند.» بی‌بی‌سی با اشاره به عقب‌نشینی طرف‌داران عرفات به داخل شهر طرابلس به نقل از خبرنگار خود در منطقه اعلام کرد: «بدون شک، شکست آقای عرفات اکنون کامل شده است.»(2)
1
در ادامه تلاش‌ها برای فراهم‌سازی مقدمات اجرای مرحله چهارم عملیات والفجر٤، ساعت 17 امروز نشستی با شرکت فرماندهان قرارگاه خاتم سپاه، قرارگاه مقدم حمزه (ارتش و سپاه) و کلیه فرماندهان عملیاتی در مقر فرماندهی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) در منطقه کوخلان برگزار شد.(1)موضوع این جلسه بررسی آخرین آمادگی یگان‌ها، هماهنگی برای ادغام نیروهای سپاه و ارتش، اعلام کمبودها و چگونگی تأمین آنها و نیز تعیین روز و ساعت قطعی اجرای عملیات بود.
در این جلسه مشخص شد که در قرارگاه تاکتیکی حمزه٢ به‌علت درگیری ٢ گردان از نیروهای تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان در خط پدافندی، فقط یک گردان آن با نیروهای لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) ادغام شده است. علاوه‌براین، در قرارگاه تاکتیکی حمزه٣ نیز که قرار بود 2 گردان از تیپ٢ لشکر٢٨ کردستان با 3 گردان از لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) برای اجرای عملیات ادغام شود، اعلام شد که به‌دلیل مأموریت پدافندی یک گردان این یگان ارتشی در محور چوارتا، فقط یک گردان آن آماده ادغام است. ازاین‌رو مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، ضمن اعتراض به این امر از حضورنیافتن گردان ادغامی در منطقه نیز اظهار گله‌مندی کرد.
در ادامه مباحث، مرتضی قربانی فرمانده لشکر٥ نصر، از قرارگاه تاکتیکی حمزه٤ درباره
1) شرکت‌کنندگان در این جلسه عبارت بودند از: سیدرحیم صفوی، عزیز جعفری، غلامحسین بشردوست، محمد باقری، علی تجلائی، محمدابراهیم همت، حسین خرازی، مرتضی قربانی، مهدی زین‌الدین، جعفر اسدی، ولی‌الله چراغچی، حسن شفیع‌زاده از سپاه و سرهنگ امیربیگی، سرهنگ آذرفر، سرهنگ فرتاش، سرهنگ کمانگیری، سرهنگ کروندی، سرهنگ خلف‌بیگی و سرهنگ شهری از ارتش و محسن رخصت‌طلب راوی قرارگاه خاتم.
کمبودهای موجود درزمینه مخابرات، تانک و دستگاه‌های مهندسی (٢٥ دستگاه لودر و بولدوزر) و همچنین نقص شناسایی گردان‌های ارتش مطالبی بیان کرد که عزیز جعفری و سرهنگ امیربیگی قول دادند این کمبودها را دراسرع‌وقت برطرف کنند.
ادامه مباحث مطرح‌شده در این جلسه حاکی‌از آن بود که درباره نحوه ادغام نیروهای سپاه و ارتش در قرارگاه تاکتیکی حمزه٤ بین فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه از ارتش (سرهنگ امیربیگی) و مرتضی قربانی اختلاف‌نظرهایی وجود دارد. عزیز جعفری فرمانده قرارگاه مقدم حمزه (از سپاه) اعلام کرد درباره این موضوع به‌طور مشترک در قرارگاه بحث و نتیجه آن به هر دو یگان (تیپ١ لشکر٢٨ کردستان و لشکر٥ نصر) ابلاغ خواهد شد.
در ادامه جلسه، درباره روز و ساعت اجرای عملیات گفت‌وگو شد. باوجود توافق اغلب فرماندهان حاضر درمورد اجرای عملیات در ساعت بین 20 تا 22 روز 28 آبان‌ماه، سرهنگ امیربیگی اعلام کرد که در قرارگاه مشترک حمزه سپاه و ارتش دراینباره بحث و نتیجه به‌طور کتبی به یگان‌ها ابلاغ می‌گردد.
پس از پایان این جلسه، فرماندهان سپاه در مقر فرماندهی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) باقی ماندند و درمورد آخرین هماهنگی یگان‌ها با جناحین خود و همچنین طرح مانور گفت‌وگو کردند.(1)در این جلسه پس از آنکه محمدابراهیم همت فرمانده لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) طرح مانور یگان خود را تشریح کرد، رحیم صفوی بار دیگر با انتقاد از این طرح یادآور شد در طراحی مانور باید تا حد امکان از تک جبهه‌ای پرهیز شود. ولی محمدابراهیم همت توضیح داد که به‌علت وضعیت خاص دشمن در روی ارتفاعات و نبود راهکار مناسب چاره‌ای جز تک جبهه‌ای نیست. در ادامه این بحث مرتضی قربانی و مهدی زین‌الدین نیز که منطقه عملیاتی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) را از نزدیک دیده بودند، از طرح مانور محمدابراهیم همت دفاع کردند. پس از آن، فرماندهان سایر یگان‌ها طرح خود را ارائه دادند. سیدرحیم صفوی که در کل مانورها را گنگ و مشکل می‌دانست درعین‌حال اذعان کرد وضعیت زمین طوری است که این نوع طرح مانور را به فرماندهان دیکته می‌کند.
در این جلسه، رحیم صفوی برای تقویت لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) به جعفر اسدی فرمانده تیپ٣٣ المهدی(عج)، ابلاغ کرد که یک گردان خود را دراختیار لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) قرار دهد.(2)
1) سیدرحیم صفوی، غلامحسین بشردوست، محمدابراهیم همت، محمد باقری، علی تجلائی، مرتضی قربانی، حسین خرازی، جعفر اسدی، مهدی زین‌الدین و محسن رخصت‌طلب راوی قرارگاه خاتم در این جلسه حضور داشتند.
2) سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر و محسن رخصت‌طلب، 19/8/1362 تا 28/8/1362، صص 62 - 60.
1
امروز و روز گذشته شهرهای آبادان و خرمشهر هدف گلوله‌های توپ و خمپاره عراق قرار گرفتند. براثر این حملات در آبادان ٦ منزل مسکونی، ٤ مغازه، بخشی از یک بیمارستان و بخشی از یک مدرسه تخریب شد. در خرمشهر نیز مناطق زید، شلمچه، پل‌نو، گمرک، ایستگاه راه‌آهن و دیری‌فارم و چندین نقطه دیگر از شهر هدف گلوله‌های توپ و خمپاره قرار گرفت و آسیب‌هایی به مناطق مذکور و همچنین چند منزل مسکونی وارد آمد. در این اقدامات دشمن یک تن شهید و ٨ تن نیز زخمی شدند.(1)
2
اجرای چندین عملیات اعم از مین‌گذاری، کمین و حمله به نیروهای خودی، زورگیری از مردم در مناطق سردشت، پیرانشهر، شمال‌غربی ارومیه، صائین‌دژ، نقده، سنندج و همچنین جذب ٤٧ تن از افراد ساواکی در جنوب‌غربی سلماس بخشی از عملکرد امروز گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق مختلف کردنشین بود.
در منطقه عمومی سردشت، یک اتوبوس حامل 40 نفر از نیروهای سپاه و اهالی شهر اردبیل که برای بازدید از مناطق آزادشده در عملیات والفجر٤ عازم آن منطقه بودند بر روی مین رفت و منهدم شد. در این حادثه ٣ تن شهید و ١٢ تن زخمی شدند.(2)
در پیرانشهر نیز یک دستگاه خودروی شخصی براثر برخورد با مینی که افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب کار گذاشته بودند، منهدم شد و سرنشینان آن زخمی شدند.(3)
در حادثه دیگری در منطقه سرو در شمال‌غربی ارومیه، عناصر حزب دمکرات کامیون یک راننده تبعه ترکیه را در حوالی پایگاه چمن ژاندارمری به آتش کشیدند. در این حادثه راننده خودرو آسیبی ندید.(4)
در منطقه کوماسی در شمال سروآباد (شمال محور سنندج - مریوان) یکی از سربازان ژاندارمری در درگیری با افراد مسلح غیرقانونی به شهادت رسید.(5)
در شمال‌غربی صائین‌دژ نیز عوامل مسلح غیرقانونی به افراد گشت شهری سپاه حمله کردند، اما با اقدام متقابل نیروهای خودی مهاجمان متواری شدند. در این حادثه یکی از نیروهای سپاه زخمی شد.(6)
علاوه‌بر حوادث مذکور در نقده، ٤ تن از افراد مسلح حزب دمکرات کردستان وارد روستای آرنا شده و پس از اخاذی مبلغ 200 هزار ریال از اهالی روستا و ربودن طلاهای یک تازه‌عروس آنجا را ترک کردند(7)
در اقدامی دیگر افراد مسلح وابسته به گروه‌های ضدانقلاب با ورود به روستای موچش در جنوب‌شرقی سنندج، ضمن جمع‌آوری مقداری پول نقد تعدادی از اهالی روستا را با خود بردند، مهاجمان اظهار داشتند که آنها را به‌زودی برمی‌گردانند.(8)
1) سند شماره 289118 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره کل سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 26/8/1362؛ و- سند شماره 289115 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره کل سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 28/8/1362؛ و- سند شماره 290820 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 28/8/1362؛ و- سند شماره 124663 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه عملیات جنوب، 28/8/1362.
2) سند شماره 397224 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات سپاه سردشت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، منطقه١١، 28/8/1362؛ و- سند شماره 95394 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات عملیات) به ستاد مرکزی سپاه (اطلاعات عملیات)، 29/8/1362.
3) سند شماره 326236 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 1/9/1362؛ و- سند شماره 103263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، 2/9/1362.
4) سند شماره 113752 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 143، 27/8/1362، ص٢١؛ و- سند شماره 95450 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 28/8/1362.
5) سند شماره 399885 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن٣ - مرکز فرماندهی)، 28/8/1362.
6) سند شماره 364461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران صائین‌قلعه (طرح و برنامه عملیات) به سپاه پاسداران منطقه١١ (طرح و برنامه عملیات)، 9/9/1362.
7) سند شماره 397290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه نقده به اطلاعات منطقه١١، 28/8/1362؛ و- سند شماره 439104 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 2/9/1362.
8) سند شماره 341162 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 29/8/1362.
همچنین طبق گزارش ژاندارمری امروز 47 تن از افراد ساواکی از مرز ترکیه در منطقه دریکان وارد ایران شده و ازطریق شپیران به اسپی‌دره در جنوب‌غربی سلماس رفته و به نیروهای صنار مامدی(1)پیوسته‌اند.(2)
1
در عملیات نیروهای خودی در جنوب‌شرقی دیواندره و درگیری آنها با افراد حزب دمکرات کردستان در شمال‌غربی نقده، 2 تن از افراد این حزب کشته و 2 تن نیز دستگیر شدند. امروز همچنین 4 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب خود را تسلیم کردند.
در عملیات نیروهای خودی برای پاکسازی روستای پشت تنگ واقع در جنوب‌شرقی دیواندره، ٢ تن از افراد تشکیلاتی حزب دمکرات که یکی از آنها فرمانده هیز دیواندره این حزب بود کشته شدند.(3)
نیروهای سپاه نقده نیز در روستای دربند در 13 کیلومتری شمال‌غربی این شهر، در یک درگیری محدود ٢ تن از اعضای اتحادیه جوانان حزب دمکرات را به‌همراه ٢ قبضه اسلحه کلاشینکف و مهمات آن دستگیر کردند. یکی از این افراد عضو کادر کوهستانی اتحادیه مزبور و فرد دوم محافظ وی بود.(4)
از سوی دیگر، امروز نیز ٣ تن از افراد حزب دمکرات کردستان ایران و یک تن از وابستگان به سازمان کومه‌له در مناطق پیرانشهر، تکاب و باختران خود را به نیروهای سپاه تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند. ٢ تن از این افراد که در پیرانشهر تسلیم شده‌اند از وجود اختلافات شدید میان مسئولان لک‌های (گروهان) حزب دمکرات در منطقه پیرانشهر خبر دادند. به گفته آنها، ١١ تن از افراد لک یک از آن منطقه فرار کرده و برخی از آنان نیز پیام داده‌اند که تمایل دارند خود را به نیروهای سپاه تسلیم کنند. همچنین در این منطقه فرمانده یکی از لک‌ها 40 تن از افراد یک لک دیگر به‌همراه فرمانده آن لک را خلع سلاح کرده است(5)
2
درپی اظهارات حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در پایان جلسه اخیر شورای‌عالی دفاع درخصوص اهمیت اقتصادی منطقه آزادشده در عملیات والفجر4،(6)* رئیس‌جمهور عراق مدعی شد حملات ایران به درون خاک عراق با هدف دستیابی به منافع اقتصادی صورت می‌گیرد.
1) صنار مامدی از خوانین بزرگ منطقه جنوب سلماس و از اعضای مرکزیت حزب دمکرات بود که بعدها به‌علت اختلاف مشربی و روشی از این حزب جدا شد و تقریباً به‌طور مستقل در منطقه به فعالیت علیه جمهوری اسلامی پرداخت.
2) سند شماره 95393 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 29/8/1362.
3) سند شماره 45053 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 2/9/1362.
4) سند شماره 399840 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه نقده به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 27/8/1362؛ و- سند شماره 439104 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 399849 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات پیرانشهر به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 25/8/1362؛ و- سند شماره 399777 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (طرح و عملیات) به ستاد سپاه پاسداران منطقه١١ (طرح و عملیات)، 28/8/1362؛ و- سند شماره 352191 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات ستاد منطقه٧ به اطلاعات ستاد منطقه11، 25/8/1362.
6) * برای اطلاع از مشروح سخنان سخنگوی شورای‌عالی دفاع دراینباره به روزشمار 21/8/1362 مراجعه شود.
به گزارش رادیو بغداد، صدام حسین صبح امروز در جمع «گروهی دیگر از اهداکنندگان طلاجات و پول از اهالی استان دهوک» با اشاره به گفته‌های یک مقام بلندپایه ایران درمورد معادن موجود در منطقه پنجوین، دستیابی به این معادن را انگیزه عملیات اخیر ایران در این منطقه خواند و گفت: «پس حقیقت این است که می‌خواهند به زیان عراق توسعه‌طلبی کنند.» وی افزود: «ما دیگر برای تشریح عللی که به‌خاطر آن می‌جنگید خود را خسته نمی‌کنیم چون دشمن به نیابت ازطرف ما عللی که عراقی‌ها را وادار به نبرد، با این قهرمانی‌های بی‌نظیر می‌سازد توضیح می‌دهد.»(1)
1
فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با رئیس شورای‌عالی دفاع دیدار کرد.
ناخدا اسفندیار حسینی فرمانده نیروی دریایی ارتش، امروز به‌اتفاق جمعی از معاونان خود با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، ملاقات کرد. در این دیدار فرمانده و تعدادی از مسئولان نیروی دریایی «درباره عملکرد و پیشرفتهای این نیرو و وضعیت آمادگی رزمی آن در مقابل هرگونه تهاجم بیگانگان در منطقه خلیج‌فارس و دریای عمان و همچنین فعالیت کارخانجات وابسته و اقدامات دیگر نیروی دریایی برای رسیدن به خودکفایی» گزارش دادند.
پس از آن، رئیس شورای‌عالی دفاع ضمن «اظهار رضایت از کارکرد مسئولان نیروی دریایی درزمینه مسائل مطرح‌شده، برای حرکت هرچه سریع‌تر نیروی دریایی به‌سوی خودکفایی فنی، تکنیکی و علمی راهنمایی‌های لازم را ارائه کرد.»(2)
2
نخست‌وزیر در بازدید از استان همدان در سخنانی به رویارویی کشور با قدرت‌های شرق و غرب، برخورداری از سیاست خارجی فعال و تأثیر آن بر حجم مبادلات بین‌المللی ایران پرداخت.
روزنامه کیهان دراینباره گزارش داد: میرحسین موسوی نخست‌وزیر، که امروز به‌منظور بازدید از استان همدان وارد پایگاه نوژه شده بود، پس از بازدید از اتاق جنگ این پایگاه در مراسم صبحگاه پرسنل و خلبانان این پایگاه اظهار کرد: «شما پایه‌های نظامی را استحکام می‌بخشید که به‌تنهایی امیدی برای همه ملت‌های محروم جهان به شمار می‌رود.» وی با اشاره به القائات رژیم صهیونیستی مبنی‌بر اقدام ایران به خرید اسلحه از این رژیم تأکید کرد: «بزرگ‌ترین توطئه‌ای که علیه ما چیده شده قبل از آنکه نظامی، سیاسی و اقتصادی باشد، یک توطئه تبلیغاتی است.»
نخست‌وزیر با بیان اینکه سعی می‌کنیم امنیت خود را در جهان امروز حفظ کنیم و فشارهای خود را بر قدرت‌ها افزایش دهیم، گفت: «بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، تلاش فراوان شد تا این انقلاب را وابسته به امریکا قلمداد کنند. اما تسخیر سفارت امریکا در تهران این توطئه را خنثی کرد. از سوی دیگر، استکبار جهانی تبلیغ کرد که این انقلاب متمایل به شرق است تا افکار عمومی مردم جهان مخدوش شود؛ چراکه اگر امید پیروزی و آزادی در میان ملت‌ها به وجود بیاید دیگر قدرت‌های بزرگ در زمین نمی‌توانند بمانند و برای غرب فرقی نمی‌کند که اگر نتوانست ایران را در کام خود فرو برد، تبلیغ کند که سیاست ایران درجهت شرق است.» وی افزود: «ما ریشه‌های حزب توده را برکندیم و در سخت‌ترین شرایط که مشغول جنگی بی‌رحم و در محاصره اقتصادی کامل قرار داشتیم در مقابل تمامی توطئه‌ها ایستادیم. مقاومت ما نفوذ پیام انقلاب را می‌توانست کامل‌تر کند.»
نخست‌وزیر در ادامه بازدید از شهر همدان با علما و روحانیون این استان دیدار و درباره مسائل جاری کشور و استان به بحث و تبادل‌نظر پرداخت. وی سپس در دیدار با مسئولان و مدیران کل ادارات دولتی و نهادهای انقلابی و اعضای خانواده‌های شهدای همدان درزمینه سیاست خارجی کشور گفت: «ارتباط ما با جهان خارج سازمان‌یافته‌تر از گذشته است و بر کلیه موانعی که بر سر راه سیاست خارجی ما وجود داشت غلبه پیدا کرده‌ایم. سیاست خارجی ما پس از پیروزی انقلاب در یک حالت انفعالی به سر می‌برد و حتی به جایی رسیده بود که ما در سطح جهان بیش از 8 سفیر نداشتیم و باتوجه‌به تبلیغات خارجی علیه انقلاب، شما تصور کنید که چه وضعیتی پیش می‌آید. از سوی دیگر لیبرال‌ها و گروهک‌ها هم در داخل کشور به این مسئله دامن می‌زدند. اما انقلاب اسلامی با هیچ‌کدام از این گرایش‌ها سر سازش نداشت.»
نخست‌وزیر یادآور شد: «ما امروز با انتخاب نیروهای متعهد و کارآمد در سطح جهان و سفارتخانه‌ها، سیاست خارجی‌مان را فعال‌تر کرده و در اکثر کشورهای خارجی دارای نمایندگی‌های سیاسی هستیم و حجم مبادلات ما در وضعیت مطلوبی قرار گرفته و امروز نزدیک به 23 میلیارد دلار حجم مبادلات بین‌المللی ماست و از این اهرم درجهت روابط خودمان به‌عنوان سلاحی قوی استفاده می‌کنیم.»
موسوی درباره وضعیت اقتصادی کشور نیز گفت: «ما در ابتدا دراثر سوء مدیریت و کمبود ارز، همچنین محاصره اقتصادی کامل در آستانه فلج اقتصادی قرار داشتیم و تمام این موانع، کشور را مصادف با یک خطر جدی می‌کرد، اما درحال‌حاضر با چنین مسئله‌ای مواجه نیستیم و گزارش اقتصادی که ازسوی بانک مرکزی ارائه شده حاکی‌از 14/0 افزایش تولید بوده است.» وی خاطرنشان کرد: «ما در کنار این مسئله باتوجه‌به مسئله جنگ که بیش از سه سال است
ادامه دارد به یک وضعیت اقتصادی مطلوبی دست یافته‌ایم. ... در اواخر سال 60، منابع ارزی ما به پایین‌ترین نقطه خود رسیده بود، اما به‌خاطر حضور مردم در صحنه و ارزش‌های والای آنها دچار دلهره و اضطراب نشدیم و باتوجه‌به مسئله جنگ و محاصره اقتصادی، دولت برنامه‌هایی را درجهت عدم وابستگی و نیاز کمتر به نفت تدارک دید.» وی همچنین افزود: «در ادامه سیاست خارجی خود با چندین کشور افریقایی روابط تجاری و بازرگانی برقرار کرده‌ایم و امروز جمهوری اسلامی در میان کشورهای جهان از اعتبار بالایی برخوردار است و کشورها بر حقانیت شعارهای ما پی برده‌اند.»
گزارش کیهان همچنین حاکی است نخست‌وزیر در گفت‌وگویی با اشاره به بمباران شهرستان نهاوند توسط جنگنده‌های عراق گفت: «ملت ما از ایستادگی و استقامت مردم نهاوند آگاه است.» وی همچنین در اجتماع مردم نهاوند ضمن اینکه «این‌گونه خشونت‌های دشمن را طبیعی» خواند، تأکید کرد: «جمهوری اسلامی ایران در حساس‌ترین زمان و استراتژیک‌ترین مناطق جهان، بزرگ‌ترین لطمات را بر پیکر شیطان بزرگ وارد کرده است.»(1)
1
آیت‌الله منتظری تأکید کرد عوامل رژیم عراق به شایعات درباره تجزیه عراق به مناطق سنی و شیعه‌نشین در آینده، انحلال ارتش عراق و اشغال قسمت‌هایی از خاک این کشور توسط نیروهای ایران دامن می‌زنند.
به نوشته روزنامه کیهان، آیت‌الله منتظری در جمع اعضای کمیته فرهنگی - سیاسی اسرای عراقی و حجت‌الاسلام حکیم سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، گفت: «آقایان توجه دارند که به کار قابل‌توجهی مشغول‌اند، زیرا برادرانی که اکنون اسیر شده‌اند و در دست شما می‌باشند ازطرفی همگی مسلمان‌اند و باید در برخوردها کاملاً دقت شود مبادا حالت انتقام داشته باشد. زیرا آنها اغفال‌شدگانی هستند که قطعاً متوجه خیانت رژیم بعثی صهیونیستی صدام به ملت مسلمان عراق شده‌اند و از طرفی دیگر باید با تبلیغ صحیح روی آنان و افشای خیانت صدام مزدور و دارودسته‌اش آنان را برای خدمت در ارتش عراق پس از سقوط صدام آماده کرد.»
آیت‌الله منتظری درمورد شایعه تجزیه عراق در آینده به مناطق سنی و شیعه‌نشین و کرد و عرب‌نشین تأکید کرد: «مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق و سایر مسئولین مربوطه باید این حقیقت را به ملت مسلمان و مظلوم عراق اعلام کنند که آنها هرگز تجزیه کشور عراق را به مناطق کردنشین و شیعه‌نشین که اخیراً ازطرف عمال صدام زمزمه آن بر سر زبان‌ها افتاده تحمل نخواهند کرد.» وی همچنین با اشاره به شایعه انحلال ارتش عراق افزود: «ارتش مسلمان عراق
1) همان.
هم به این حقیقت توجه کنند که مجاهدین عراقی هرگز نمی‌خواهند ارتش عراق را منحل کنند، بلکه هدف آنها نجات ارتش و ملت عراق از چنگال طاغوتی همچون صدام است. آنها انشاءالله پس از پیروزی انقلاب اسلامی در عراق و سقوط صدام ارتش عراق را تقویت کرده و در راه مبارزه با اسرائیل با آنان همکاری‌های همه‌جانبه خواهند نمود.»
آیت‌الله منتظری در ادامه سخنان خود با رد هرگونه احتمال اشغال قسمت‌هایی از خاک عراق توسط نیروهای مسلح ایران گفت: «رزمندگان اسلام امروز به‌منظور نجات ملت مظلوم عراق از شر طاغوت با تمام توان خود از مجاهدین عراقی که درحال جنگ با رژیم فاسد و کافر صدام هستند حمایت می‌کنند و آنها حتی به یک وجب از کشور عراق نه نیازی دارند و نه طمعی، زیرا کشور خودشان ازنظر اراضی و ثروت‌های خداداده بحمدالله غنی است و نیازی به کشور دیگری ندارند، بلکه این حمایت، یک وظیفه اسلامی و انسانی است که ازطرف اسلام برعهده رزمندگان ما محول شده است.»(1)
1
مقامات عراقی همچنان به تهدید خود مبنی‌بر استفاده از جنگنده‌های سوپراتاندارد علیه ایران ادامه می‌دهند.
نعیم حداد رئیس مجلس ملی عراق، درمورد به‌کارگیری هواپیماهای سوپراتاندارد در جنگ گفت: «عراق سلاح را برای این منظور خریداری می‌کند که از آن برای دفاع از خود استفاده کند و به‌خاطر علاقه‌مندی به منافع خود و خلق‌های ایران این سلاح را با دوراندیشی به کار می‌گیرد.» وی در گفت‌وگویی با شماره امروز روزنامه مصری الاهرام تأکید کرد: «شدت‌یافتن جنگ ازسوی ایران ممکن است باعث دخالت ابرقدرت‌ها شود.» حداد مدعی شد عراق درعین‌حال «از صلح و تلاش‌های صلح‌آمیز جهت یافتن یک راه‌حل صلح‌آمیز برای جنگ همچنان پشتیبانی خواهد کرد.» وی افزود: «درصورتی‌که ایران تهدیدهای خود را مبنی‌بر جلوگیری از کشتیرانی در تنگه هرمز عملی سازد، این حق مسلم عراق است که آزادی کشتیرانی در خلیج [فارس] را تضمین کند.»(2)
2
وزیر انرژی امریکا گفت واشنگتن بسته‌شدن تنگه هرمز را تحمل نخواهد کرد.
رونالد هادل وزیر انرژی امریکا، که در راه عزیمت به امارات عربی متحده در قطر توقف داشت، این مطلب را از قول رئیس‌جمهوری امریکا اعلام و تأکید کرد: «این تنگه به‌عنوان یک
راه نفتی برای اروپای غربی، ژاپن و همچنین امریکا از اهمیت برخوردار است.» وزیر انرژی امریکا قرار است از عربستان و الجزایر نیز دیدن کند.(1)پیشتر رادیو امریکا ضمن اشاره به آغاز سفر منطقه‌ای هادل برای گفت‌وگو درباره مسائل مربوط به انرژی و نفت، اعلام کرده بود که وی در بدو ورود به قطر پیام کتبی رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا را به شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی امیر قطر، تحویل داده است.(2)
1
پس از مذاکرات بدون نتیجه کارگروه تعیین راهبرد درازمدت اوپک برای هماهنگی اعضا درزمینه قیمت نفت و سهمیه تولید که دیروز در لندن خاتمه یافت، روزنامه گاردین نوشت: «ایران تهدید کرد که سهمیه تولید نفت اعضای اوپک را که مورد توافق اعضا قرار گرفته است، رعایت نخواهد کرد. معاون وزارت نفت ایران گفت ایران تولید نفت خود را تا میزان 3 میلیون و 200 هزار بشکه در روز افزایش خواهد داد، مگر اینکه عربستان سعودی تولید خود را تا میزان 5 میلیون بشکه در روز که سهمیه تعیین‌شده این کشور است پایین بیاورد.»
به گزارش رادیو لندن، گاردین سپس با اشاره به اختلاف اصلی در میان اعضای اوپک افزود: «کشورهای حوزه خلیج‌فارس و دبیرخانه اوپک از استراتژی افزایش تقاضا و پایین نگاه‌داشتن قیمت‌های نفت حمایت کردهاند، درحالی‌که ایران پیشنهادش این است که بر قیمت نفت افزوده و مقدار تولید آن کاسته شود.»(3)
2
درپی اظهارات شب گذشته رئیس‌جمهور فرانسه درمورد کمک‌های نظامی این کشور به عراق، روزنامه لیبراسیون در مقاله‌ای با عنوان "شرط‌بندی فرانسه روی عراق" به قلم جوزه گارسون نوشت: «میتران چندی پیش در سخنانی معنای حمایت فرانسه از عراق را به‌اختصار این‌گونه بیان کرد: ما مایل نیستیم عراق شکست بخورد، تعادل هزارساله بین دنیای عرب و دنیای فارس را باید مطلقاً حفظ کرد.» نویسنده این مقاله همچنین با اشاره به اینکه «سوسیالیست‌ها فقط ادامه‌دهندگان سیاست حمایت از عراق از زمان نخست‌وزیری ژاک شیراک هستند»، اضافه کرد: «از این زمان، پاریس همچنان به تقویت حمایت خود از رژیم بعثی بغداد ادامه داده و از جایی که بغداد طی سال‌های 81 و 82 (1361 - 1359) حدود 28 میلیارد فرانک سلاح و به همین میزان نیز تجهیزات غیرنظامی خریداری کرده است، منافع اقتصادی واقعی برای فرانسه در بردارد.»
لیبراسیون در ادامه از قول کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه، درباره تعهد سیاسی این کشور به عراق آورده است: «کشورهای عربی از ما خواسته‌اند از عراق حمایت کنیم تا ایرانیان آنچنان حرکت‌هایی مانند حرکت‌های بسیاری که طی تاریخ صورت گرفته به‌سوی غرب آغاز نکنند.» براین‌اساس نویسنده مقاله عراق را "آخرین مانع" دربرابر تأثیرات سیاسی ایران بر ثبات منطقه خوانده و درعین‌حال افزوده است: «بااین‌حال، پاریس ریسک‌های عظیمی را [دررابطه‌با عراق] تقبل کرده است. حتی اگر این جنگ به صدام حسین امکان داده باشد که اتحاد ملی را در اطراف خود بازسازد، اما رژیمش ابداً مصون نیست. اغتشاش شیعیان در جنوب، جنگ چریکی اکراد در شمال، ناراضیان موجود در بطن حزب بعث، تلاش برای کودتا، شایعاتی درباره دستگیری‌ها در ارتش، فعالیت گروه‌های مخالف ... ازجمله عناصری است که شرط‌بندی فرانسه روی عراق را به‌شدت به مخاطره می‌اندازد، به‌طوری‌که پاریس از مدت‌ها پیش می‌کوشد روابط خود با ایران را وخیم جلوه ندهد.»(1)
در همین حال درمورد سیاست فرانسه در جنگ ایران و عراق نشریه المجله (چاپ لندن) نیز در مقاله‌ای به قلم امیر طاهری آورده است: «فرانسه امیدوار است که عراق از جنگنده‌های سوپراتاندارد در درجه نخست به‌عنوان اهرم فشار علیه ایران و نه به‌عنوان وسیله‌ای جهت یکسره‌کردن جنگ استفاده نماید.» این نشریه با استناد به اظهارات "منابع فرانسوی مطلع" افزوده است: «فرانسه از عراق خواسته که چند مورد ذیل را مراعات کند: اولاً، بهره‌برداری از جنگنده‌های جدید، قبل از فرارسیدن نیمه ماه آینده صورت نگیرد. ثانیاً، بهره‌برداری مگر بعد از دادن هشدار و اعطای مهلت کافی و طولانی به ایران انجام نشود. ثالثاً، از جنگنده‌ها برای بمباران هدف‌های غیرایرانی به‌هیچ‌وجه استفاده نشود و این بدان معنی است که کشتی‌های نفتی خارجی هرگز در معرض بمباران قرار نخواهد گرفت.»
المجله درعین‌حال یادآور شد: «فرانسه تنها به تجهیز عراق به هواپیماهای سوپراتاندارد اکتفا نکرده بلکه از چند روز قبل یک پل هوایی بین فرانسه و عراق جهت انتقال تجهیزات و ابزارآلات جنگی مختلف به عراق برقرار کرده است و دراین‌میان محافل مطلع در پاریس تأکید کردند که فرانسه در این اواخر 400 کارشناس و مستشار را به عراق اعزام کرده است.»(2)
1
منطقه بعلبک یک روز پس از حمله هواپیماهای اسرائیلی، هدف حملات هواپیماهای سوپراتاندارد نیروی هوایی فرانسه قرار گرفت. رادیو امریکا در گزارشی گفت: «هواپیماهای فرانسوی پادگان شبه‌نظامیان شیعه هوادار رژیم جمهوری اسلامی را در دره بقاع بمباران کردند. تنها چند ساعت
پیش از این حمله فرانسوا میتران رئیس جمهوری فرانسه، گفت انفجار ستاد نظامی فرانسه در بیروت بدون مجازات نخواهد ماند. وزارت دفاع فرانسه جزئیات حمله امروز را اعلام نکرد، اما به گفته سخنگوی وزارت دفاع فرانسه این حمله برای جلوگیری از عملیات تازه تروریست‌ها علیه نیروهای فرانسوی در لبنان صورت گرفته است. در حمله امروز، هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی که از عرشه ناو هواپیمابر کلمانسو برخاسته بودند، به کار گرفته شدند. صدای فالانژیست‌های لبنان اعلام کرد که 14 فروند هواپیما در بمباران پادگان شیخ عبدالله در حومه بعلبک دست‌اندرکار بودند. گفته می‌شود این پادگان‌ها متعلق به همان گروه شبه‌نظامی هوادار رژیم جمهوری اسلامی است که اردوگاه‌هایش دیروز مورد حمله 4 فروند هواپیمای اسرائیلی قرار گرفت.»(1)
به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از بیروت، 6 ساعت پس از حمله هوایی فرانسه به بعلبک، یکی از مواضع این کشور در نزدیکی‌های منطقه شیعه‌نشین بیروت هدف حملات موشکی و بمب‌های دستی و سلاح‌های اتوماتیک قرار گرفت.(2)
از سوی دیگر، درپی حمله روز گذشته هواپیماهای اسرائیلی، یهودا بن میر معاون وزیر امور خارجه رژیم صهیونیستی، امروز در مصاحبه با رادیو اسرائیل تأکید کرد: «حمله هوایی به دو پایگاه امل اسلامی در دره بقاع یک اقدام اسرائیلی بود که تصمیم به انجام آن ازسوی رژیم صهیونیستی به‌تنهایی صورت گرفته بود.» خبرگزاری یونایتدپرس همچنین به نقل از یکی دیگر از مقامات اسرائیل با اشاره به سکوت دنیای عرب در واکنش به حملات هوایی مزبور گفت: «ما معتقدیم که این مسئله درک می‌شود که باید به متعصبین مذهبی که مسئول حملات اخیر بودند حمله متقابل کرد و به همین جهت طبیعی به نظر می‌رسد که هیچ‌گونه محکومیتی ازسوی کشورهای عربی صورت نگرفت. این [سازمان امل اسلامی]، سازمان بسیار خطرناکی است و هرچه بیشتر تضعیف شود ما نیز به همان نسبت راحت‌تر خواهیم بود.»
رادیو امریکا نیز در گزارشی ضمن اشاره به اظهارات سخنگوی دولت ریگان دراین‌مورد که حمله رژیم اسرائیل در لبنان «بدون هماهنگی و یا آگاهی امریکا صورت گرفته است»، به نقل از یک مقام وزارت امور خارجه امریکا گفت: «اگر اسرائیلی‌ها واقعاً به پایگاه‌های کسانی حمله کردهاند که موجب کشتار تفنگ‌داران امریکایی شده‌اند، بنابراین نیاز امریکا به دست‌زدن به اقدامات تلافیجویانه کمتر خواهد شد.» در همین حال، رادیو اسرائیل به نقل از خبرنگار سیاسی خود گفت: «عملیات دیروز نیروی هوایی این کشور علیه پایگاه‌های خرابکاری در ناحیه بعلبک لبنان در حین انجام و قبل از انتشار رسمی از رادیو به اطلاع مقامات امریکایی رسید.» این رادیو اضافه کرد: «درعین‌حال مقامات امریکایی می‌کوشند تا شریک در این عملیاتِ اسرائیل معرفی نگردند.»(3)
بااین‌حال، روزنامه فرانسوی لوماتن امروز حمله هواپیماهای اسرائیلی را نتیجه همکاری اطلاعاتی امریکا و رژیم صهیونیستی دانست. لوماتن دراینباره نوشت: «ضمن تبادل اطلاعات بین اورشلیم و واشنگتن طی دو هفته، نیروی هوایی اسرائیل و سازمان اطلاعاتی نظامی اسرائیل جزئیات دقیق این دو اردوگاه را دراختیار امریکاییها قرار داده بودند، اما همین که اسرائیل احساس کرد که واشنگتن اقدام نخواهد کرد به خلبانان اسرائیلی دستور داده شد حمله کنند.» این روزنامه در ادامه انگیزه حمله را «ملاحظات صرفاً اسرائیلی» در واکنش به حملات هر روزه علیه اسرائیلی‌ها در جنوب لبنان عنوان کرد. در همین حال، لیبراسیون دیگر روزنامه فرانسوی اعلام کرد: «از نقطه‌نظر مردم عادی اورشلیم حمله دیروز اسرائیل علیه شیعیان هوادار ایران حاکی‌از این است که اسرائیل به‌تنهایی، اما با تأیید ضمنی کشورهای غرب کار آنها را در لبنان انجام می‌دهد و این بهایی است که اسرائیل باید در ازای کمک‌های نظامی، اقتصادی امریکا به این کشور بپردازد.»(1)
امروز همچنین رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی به نقل از رابرت هیوز خبرنگار روزنامه تایمز (چاپ لندن) ضمن اشاره به تلفات حمله هوایی رژیم اشغالگر قدس به بعلبک (حداقل 30 کشته و 75 مجروح) گفت: گروه‌های شیعه‌ای که هدف حمله هواپیماهای اسرائیلی قرار گرفتند «احتمالاً حمله اسرائیل را صرفاً مرحله دیگری از مبارزه خود علیه نفوذ غرب در لبنان تلقی می‌کنند و از آنجا که این حمله کار امریکا یا کار اسرائیل است سرنوشت این واقعه به نفع نیروهای چندملیتی حافظ صلح در بیروت تمام نخواهد شد.»(2)
1
به‌رغم اظهارات مکرر برخی مقامات مصر درمورد کمک‌های تسلیحاتی این کشور به عراق، وزیر مشاور در امور خارجه مصر امروز مدعی شد این کمک‌ها صرفاً اقتصادی است.
پطروس غالی در مصاحبه با شماره امروز مجله الحوادث ضمن بیان این مطلب اعلام کرد تعدادی اسلحه به عراق فروخته شده است. وی درمورد حضور سربازان مصری در ارتش عراق اظهار بی‌اطلاعی کرد.
پطروس غالی تعداد مصریان مقیم عراق را 1 الی 1 میلیون و 500 هزار نفر اعلام کرد و افزود: «ممکن است شماری از این افراد داوطلبانه در ارتش عراق وارد شده باشند.» وی همچنین در بخش دیگری از این مصاحبه گفت: «بر لزوم پایان مسالمت‌آمیز جنگ ایران و عراق تأکید می‌کنیم و امیدواریم تلاش‌های متعددی که ازطریق سازمان ملل و اولاف پالمه و کنفرانس اسلامی یا از راه‌های دیگر مبذول می‌شود حداقل به برقراری آتش‌بس منتهی شود تا به مرحله مذاکرات و راه‌حل مسالمت‌آمیز برای دو کشور هم‌جوار در این منطقه برسیم.»(3)
1
امروز گزارشهای مربوط به درگیری جاری میان گروه‌های فلسطینی در شمال لبنان، از افزایش فشارهای سیاسی بر سوریه حکایت داشت. به گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی، مجلس اروپا سوریه را به‌دلیل موضعش در درگیری میان گروه‌های فلسطینی در لبنان محکوم کرد و «خواستار همبستگی جهانی با فلسطینیان شد.» بنا به این گزارش، «این مجلس در قطعنامه‌ای توسط جناح سوسیالیست از دولت‌های جامعه اروپا خواست اقدامی فوری در حمایت از تلاش‌های میانجیگری جهت حل این بحران در خاورمیانه [غرب آسیا] به عمل آورد.»(1)
همچنین خبرگزاری فرانسه در گزارشی اعلام کرد: ابراهیم سوس نماینده سازمان آزادی‌بخش فلسطین، در گفت‌وگو با شبکه دوم تلویزیون فرانسه گفت: «شوروی فشار زیادی بر سوریه جهت پایان‌دادن به نبردها در طرابلس واقع در شمال لبنان وارد آورده، اما از انتشار این امر خودداری می‌نماید.»(2)
1
درپی توافقات روز گذشته فرماندهان درباره زمان اجرای مرحله چهارم عملیات والفجر٤، امروز عزیز جعفری و سرهنگ امیربیگی فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه، در نشست مشترکی درباره ساعت قطعی شروع عملیات به توافق رسیدند. بدین‌ترتیب زمان شروع مرحله چهارم عملیات والفجر٤ در منطقه عمومی کانی‌مانگا و جنوب پنجوین ساعت 21:30 روز ٢٨ آبان 1362 تعیین شد.
در این مرحله از عملیات، لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)، لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، لشکر٥ نصر و تیپ٣٣ المهدی(عج) با ٢ گردان از سپاه و 3 تیپ (تیپ١، ٢ و ٣ لشکر٢٨ کردستان) به‌همراه ٥ گردان از ارتش در سه سازمان رزم باعنوان قرارگاه‌های تاکتیکی حمزه٢، حمزه3 و حمزه٤ بدین شرح وارد عمل می‌شوند:
· قرارگاه تاکتیکی حمزه2: در منطقه کانی‌مانگا با هدف تصرف ارتفاعات 1904، 1900 و یال‌های غربی این دو ارتفاع و همچنین یال‌های غربی شاخ تارچر (ارتفاع 1680 و 1740) و با شرکت ٩ گردان از لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) و یک گردان از تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان تلاش خواهند کرد.
· قرارگاه تاکتیکی حمزه٣: با 3 گردان از لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و یک گردان از لشکر23 نوهد و یک گردان از تیپ٢ لشکر٢٨ کردستان در منطقه غرب کانی‌مانگا برای تصرف حدفاصل دره میانه تا کلز و نیمه‌های غرب جاده وارد عمل خواهند شد.
· قرارگاه تاکتیکی حمزه٤: در شرق ارتفاع کانی‌مانگا برای تصرف یال‌های شرقی 1904، 1900 و تسلط به تنگه روکان و تصرف قله اصلی سنگ معدن (1830) و یال غربی این ارتفاع (شاخ کن‌شوکت) که بر تنگه روکان تسلط دارد وارد عمل خواهد شد. یگان‌های تحت‌امر این قرارگاه نیز عبارت‌اند از لشکر٥ نصر با ٩ گردان و تیپ1 لشکر٢٨ کردستان با 3 گردان.(1)
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص124؛ و- سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر و محسن رخصت‌طلب، 19/8/1362 تا 28/8/1362، صص 63 - 57؛ و- سند شماره 297/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 20/8/1362 تا 5/9/1362، صص 11 - 7.
1
در آستانه اجرای مرحله چهارم عملیات والفجر4، علی فدوی مسئول اطلاعات - عملیات قرارگاه مقدم حمزه در نامهای به قرارگاه خاتم‌الانبیاء سپاه، اقدامات مهندسی دشمن درزمینه ایجاد استحکامات و موانع برای بازداشتن نیروهای ایرانی از دستیابی به اهداف مورد نظر را تشریح کرد. در این نامه ضمن اشاره به جدیت و تلاش دشمن در ایجاد انواع استحکامات و موانع، مناطقی که ارتش عراق به آنها توجه ویژه‌ای داشته، ذکر شده است.
در این نامه آمده است: با به‌پایان‌رسیدن مرحله سوم عملیات والفجر٤ و سردرگمی و ازهم‌پاشیدگی که دشمن بعد از این مرحله پیدا کرد و باتوجه‌به وقفه‌ای که در ادامه عملیات پیدا شد، دشمن فرصت منظم‌کردن نیروهایش، پیداکردن خود و استقرار نیروهای جایگزین و سازماندهی نیروهایش را یافت و از همه مهم‌تر با بسیج مهندسی رزمی سپاه ١، ٢، ٣ و همچنین مهندسی رزمی‌های لشکرهای ٤ و ٧ شروع به ایجاد استحکامات (میدان مین، سیم‌خاردار، کانال آتش و...) کرد که تاکنون به‌طور متوسط 60% از این استحکامات مخصوصاً در نقاط حساسی که دشمن احتمال حمله ما را از آنجا می‌داده، تمام شده است. در این مدت تأکید اکید دشمن فقط و فقط بر ایجاد این استحکامات بوده است و توانسته بر روی ارتفاعات 1904، 1900، یال غربی ارتفاع 1904، 1900 جناح غربی جاده نالپاریز به دره میانه، دهانه تنگه روکان و از تنگه روکان تا ارتفاع 1830 و در ادامه آن تا سنگ معدن استحکاماتش را ایجاد کند.
همچنین دشمن با شناخت راه‌های وصولی احتمالی نیروهای خودی توانست با نصب کمین در این معابر راه‌ها را مسدود کند. دشمن حساسیت خود را علاوه‌بر مناطق قبلی (ارتفاع کانی‌مانگا، محور دره میانه، نالپاریز و ارتفاعات 1830 و سنگ معدن) به محور توتمان و چاله‌سبز نیز افزایش داده و در این قسمت نیز هوشیار است.
تغییراتی که در ترتیب نیروی دشمن نسبت به قبل به وجود آمده، عبارت است از: تیپ412 و تیپ18، نیروی کماندویی الحمزه و العباس. محل استقرار تیپ412 نامعلوم و محل استقرار تیپ18 در ارتفاع پیروزی (ارتفاع سورن) به‌طرف جاده پنجوین - سیدصادق می‌باشد که این تیپ درپیروزی (ارتفاع شمالی سورن) مستقر می‌باشد.(1)
2
هواپیماهای عراقی امروز در خلیج‌فارس عملیاتی علیه سکوی نفتی نوروز اجرا کردند. همچنین در جریان چند واقعه دیگر در نقاط مختلف کشور تلفاتی به نیروهای نظامی و افراد عادی وارد آمد.
در ساعت 10:30 امروز در خلیج‌فارس یک فروند هواپیمای عراقی تأسیسات سکوی نفتی نوروز را با راکت و تیربار هدف قرار داد. براثر این حمله، به یک محل فرود بالگرد و یک منبع
1) سند شماره 20940 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 27/8/1362.
آب خسارت‌های جزیی وارد شد، اما تلفات جانی و آتش‌سوزی به بار نیامد.(1)
دراین‌حال، فرماندهی کل نیروهای مسلح عراقی در اطلاعیه‌ای اغراق‌آمیز از انهدام یک هدف دریایی خبر داد و مدعی شد: «یک اسکادران از جنگنده‌های جسور ما در ساعت 10 صبح به یک هدف دریایی مهم دشمن در شمال‌شرقی خلیج عرب [فارس] حمله کردند و هدف مزبور را هدف آتش دقیق و مؤثر خود قرار دادند که درنتیجه آن ستون دود و آتش ناشی‌از انهدام هدف دریایی دشمن در فضای منطقه مشاهده می‌شود.»(2)
همچنین در منطقه تنگاب قصرشیرین، یک گروه گشتی سپاه هنگام اجرای مأموریت هدف گلوله خمپارهاندازهای دشمن واقع شد و ٣ تن از افراد آن شهید و ٤ تن نیز زخمی شدند.(3)
در ارتفاعات اطراف کوهدشت هم، ٢ کودک براثر انفجار یک بمب خوشه‌ای به‌جای‌مانده از بمباران‌های قبلی این منطقه به شهادت رسیدند.(4)
در همین حال، در ادامه گلوله‌باران شهر آبادان، امروز نیز 3 مغازه و قسمتی از یک بیمارستان در این شهر آسیب دید. این اقدام دشمن تلفات جانی در بر نداشت.
علاوه‌براین، امروز و دو روز گذشته، 20 تن از افراد عراقی از مرزهای غربی وارد ایران شده و اسکان یافته‌اند. بخشی از این افراد شامل ١١ تن از اکراد مسلح عراق و خانواده‌هایشان می‌باشد که از مرز مریوان وارد ایران شده و به نیروهای شاخه ٢ و ٣ حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) در مریوان پیوسته‌اند. تعدادی دیگر از این افراد هم که درخواست پناهندگی کردهاند از اهالی سلیمانیه، بغداد و خانقین هستند.(5)
1
شهادت یک غیرنظامی در سلماس، درگیری بین نیروهای خودی و افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در جنوب‌غربی تکاب، منطقه سردشت، بانه، کامیاران، نوسود، زورگیری این افراد از مردم و دستگیری یکی از افراد مهم نفوذی حزب دمکرات در سپاه، از مهم‌ترین وقایع روز جاری در مناطق کردنشین غرب و شمال‌غرب کشور است.
عناصر حزب دمکرات کردستان ساعت 8 امروز با حمله به قریه نورگل در جنوب‌شرقی سلماس، یکی از اهالی این روستا را که کارگر معدن بود به شهادت رساندند. درباره علت و چگونگی حادثه خبری در دست نیست.(6)
در جنوب‌غربی تکاب، عناصر مسلح غیرقانونی به نیروهای یگان جندالله در نزدیکی روستای بالش‌بلاغ حمله کردند که با مقابله نیروهای خودی تعدادی از آنان کشته یا زخمی شدند(7)
در منطقه سردشت نیز نیروهای تأمین پایگاه شهید کفاش در ساعت ١٧ هنگام بازگشت به
1) سند شماره 92648 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نوح نبی سپاه پاسداران به ستاد مرکزی (واحد طرح و عملیات یگان دریایی)، 27/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 244، 28/8/1362، ص1، بخش عربی رادیو بغداد، 28/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 248، 29/8/1362، ص٤.
4) سند شماره 95454 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه٧ به مرکز فرماندهی (ستاد مرکزی)، 28/8/1362.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/8/1362، ص٢.
6) سند شماره 113752 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 143، 27/8/1362، ص1؛ و- سند شماره 439104 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 2/9/1362.
7) سند شماره 113162 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش ویژه اطلاعاتی سپاه پاسداران، شماره 87، 9/8/1362؛ و- سند شماره 103263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، 2/9/1362.
محل استقرار خود مورد حمله قرار گرفتند، ولی با هوشیاری توانستند مهاجمان را سرکوب کنند. در این حادثه ٢ تن از افراد ضدانقلاب کشته شدند و از افراد خودی نیز یک تن زخمی شد.(1)
در منطقه عمومی بانه، نیروهای تیپ٢ لشکر٢٨ کردستان در محور اشترآباد - ولی‌آباد درحال هدایت یک تانکر آب به یکی از مقرهای این لشکر بودند که به کمین افراد مسلح غیرقانونی افتادند و براثر درگیری، یک تن از سرنشینان تانکر زخمی و یک تن دیگر گروگان گرفته شد.(2)
در حادثه دیگری در منطقه گاوشان در شمال کامیاران، عناصر مسلح ضدانقلاب علیه نیروهای ژاندارمری کمین زدند و یکی از نیروهای خودی را زخمی کردند.(3)علاوه‌براین در همین منطقه 20 تن از افراد مسلح وارد روستای کوانه شده و پس از جمع‌آوری مواد غذایی، آنجا را ترک کردند.(4)
در همین حال، در یکی از محورهای جبهه نوسود، عده‌ای از افراد حزب دمکرات کردستان ایران و نیروهای جیش‌الشعبی عراق با حمایت یک فروند بالگرد عراقی قصد نفوذ به خطوط نیروهای خودی را داشتند که با آتش رزمندگان مواجه شده و به مواضع خود برگشتند.(5)
از سوی دیگر امروز ستاد منطقه ١١ سپاه در نامهای به واحد حفاظت اطلاعات ستاد مرکزی سپاه اعلام کرد یکی از افراد نفوذی حزب دمکرات که با فریب‌کاری بیش از سه سال در برخی سطوح عملیاتی سپاه فعالیت داشته است، شناسایی و دستگیر شده و در ارتباط با وی 40 نفر دیگر نیز دستگیر شدند ستاد منطقه11 سپاه باتوجه‌به آگاهی این افراد از اطلاعات امنیتی و حفاظتی، از واحد حفاظت اطلاعات خواسته است به‌دلیل احتمال حضور دیگر افراد نفوذی مرتبط با دستگیرشدگان در پایگاه‌ها و مقرهای نظامی، ترتیباتی اتخاذ کند تا این افراد هرچه سریع‌تر مورد بازجویی قرار گرفته و اطلاعات مورد نیاز از آنان کسب شود. در این نامه اضافه شده است: حزب دمکرات و سازمان کومه‌له تصمیم داشتند با همکاری این افراد نفوذی به کلیه پایگاه‌های موجود در اطراف سنندج حمله و آنها را ساقط کنند، اما باتوجه‌به دستگیری این افراد طرح مذکور ناکام مانده و فقط سه پایگاه مورد حمله قرار گرفتند.(6)
1
در چارچوب طرح‌های نظامی ایران، وزیر دفاع از ادامه سلسله عملیات‌های والفجر و کسب پیروزی‌های جدید ظرف یک ماه آینده خبر داد.
سرهنگ سلیمی وزیر دفاع، امروز در جمع هزاران نفر از مردم بابل در مراسم نمازجمعه این شهر گفت: «امروز کران تا کران جبهه 900 کیلومتری و تمام نقاط استراتژیک و حساس در دست رزمندگان قدرتمند اسلام است و درهر زمان و از هر نقطه و با هر حجم آتش و یا هر
1) سند شماره 399885 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن٣) به فرماندهی ژاجا، 27/8/1362.
2) سند شماره 20966 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه، شماره 23، 28/8/1362.
3) سند شماره 341083 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن٣) به استانداری کردستان، 28/8/1362.
4) سند شماره 339563 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 8/9/1362.
5) سند شماره 23667 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات قرارگاه نجف به فرماندهی قرارگاه نجف، 1/9/1362.
6) سند شماره 399763 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 (اطلاعات حفاظت) به ستاد مرکزی (اطلاعات حفاظت)، 27/8/1362.
آرایشی قادر هستند مأموریت خود را دنبال کنند.» وی افزود: «قدرت و دید تیر رزمندگان اسلام، قدرت جابهجایی و ابتکار عملیات را از دشمن گرفته است. عملیات پیروزمند والفجر یکی پس از دیگری دشمن را گیج و سردرگم کرده است.»
وزیر دفاع همچنین اظهار کرد: «یکی از مواهب این جنگ شناخت همسایگان بود. ما به کشورهای سواحل جنوبی خلیج‌فارس می‌گوییم به صلاح شما نیست که در اواخر زندگی پلید صدام با او همکاری نمایید.» سرهنگ سلیمی درمورد قرارگرفتن شهرهای عراق در تیررس توپخانه ایران افزود: «الآن شهر سلیمانیه و دیگر شهرهای عراق در تیررس کامل آتش توپخانه رزمندگان ما است، ولی ما معتقدیم نباید آن کاری را که صدام با شهرهای ما می‌کند ما هم [با شهرهای عراق] انجام بدهیم. اگر صدام و فرماندهان ارتش او مردم بیگناه و مناطق مسکونی را بمباران می‌کنند به این جهت است که ابتکار عملیات از دستشان در رفته است.» وی در ادامه تأکید کرد: «بمباران شهرها ندانم‌کاری فرماندهان بغداد است. این ذلت پنتاگون است. این سربه‌زیری و نگون‌بختی ژنرال‌های شرق و غرب است که به او طرح می‌دهند و برای اجرای این طرح لوازم و جنگ‌افزار در اختیارش می‌گذارند.»
سلیمی همچنین خاطرنشان کرد: «صدامی که در چند روز اول جنگ به دستور اربابانش می‌خواست با فتح خوزستان در رادیو اهواز سخنرانی کند و کنفرانس سران عرب را در سوسنگرد برگزار نماید، الآن در چنان تنگنایی قرار گرفته که برای بقای خود به‌طرف هر قدرتی دست دراز می‌کند.» وزیر دفاع در پایان اعلام کرد: «من در اینجا این نوید را می‌دهم که ظرف کمتر از یک ماه آینده، خبر پیروزی‌های درخشان‌تری به شما برسد. چون طرح شورای‌عالی دفاع و دستور رهبری پیگیری این والفجرهاست.»(1)
1
وزیر اطلاعات عراق با ادعای اینکه ارتش عراق از زمان آغاز جنگ قوی‌تر شده است، اذعان کرد نیروهای نظامی ایران در حملات اخیر (والفجر4) از حمایت کردهای مخالف دولت عراق برخوردار بودند.
خبرگزاری رویتر ضمن انتشار گفته‌های لطیف نصیف جاسم وزیر اطلاعات عراق در جمع گروهی از خبرنگاران خارجی، به توصیف اوضاع داخلی عراق و اقدامات احتمالی این کشور در ادامه جنگ پرداخت. بر پایه این گزارش، نصیف جاسم گفت: «ارتش ما از زمان آغاز جنگ قوی‌تر شده است. ما اکنون از هواپیماهای بیشتری برخوردار هستیم و ارتش ما درحال حاضر روحیه بهتری دارد و تجربیات بیشتری کسب کرده است.» رویتر سپس با اشاره به خودداری مقامات عراق
1) روزنامه کیهان، 28/8/1362، ص1.
از اعلام رقم تلفات این کشور در جنگ افزود: «منابع غربی اظهار می‌دارند تلفات عراق همچنان رو به افزایش است. به گفته همین منابع، این جنگ حداقل 50 هزار کشته، دو برابر این تعداد زخمی و حدود 70 هزار اسیر که توسط ایران نگاهداری می‌شود برای عراق در بر داشته است.»
در ادامه گزارش رویتر آمده است: «صدام حسین احتمالاً به‌منظور نشان‌دادن این مسئله که موقعیتش همچنان با ثبات است، واحدهای ویژه گارد ریاست‌جمهوری را به‌منظور مقابله با تهاجم ایران به منطقه‌ای در 300 کیلومتری شمال‌شرقی بغداد اعزام کرد.»
رویتر سپس با اشاره به سخنان وزیر اطلاعات عراق مبنی‌بر اینکه «ایرانیان امید داشتند شهر کوچک پنجوین را متصرف شوند و با حمایت از رزمندگان کُرد مخالف با دولت بغداد در آنجا یک جمهوری اسلامی تشکیل دهند»، به نقل از منابع دیپلماتیک در بغداد اضافه کرده است: «کُردهای مزبور همچنان به‌عنوان یک عامل عمده آزاردهنده مقامات عراقی محسوب می‌شود.»
رویتر در پایان گزارش خود افزود: وزیر اطلاعات عراق با بیان اینکه «کشورش بسیار صبور است، از قدرت نظامی و اقتصادی کافی برای جنگیدن نیز برخوردار است و هنوز غایت قدرتش را در این جنگ به مرحله عمل در نیاورده است»، تأکید کرد: «کشورش عملاً امید صلح در این جنگ را تا زمانی‌که [امام] خمینی بر ایران حکومت می‌کند از دست داده است. ... بغداد مطمئن است هر کسی که جانشین وی در تهران شود، جنگ را خاتمه می‌دهد.»(1)
1
رئیس‌جمهور در نمازجمعه این هفته تهران به تشریح مردمی‌بودن انقلاب اسلامی و آثار حضور مردم در عرصه‌های مختلف؛ ازجمله در جبهه‌های جنگ، دستاوردهای عملیات والفجر4 و بمباران بعلبک لبنان پرداخت.
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و امام‌جمعه تهران، در خطبه دوم نماز به ماهیت مردمی انقلاب و نظام جمهوری اسلامی اشاره کرده و اظهار داشت: «پس از پیروزی انقلاب اسلامی، جهت‌گیری مردمی یک خط اصلی در تشکیلات موجود جمهوری اسلامی شد. مردم از روزهای اول پیروزی با تشکیل کمیته‌های انقلاب طعم حفاظت از انقلاب را چشیدند و جوانان، نوجوانان و پیرهای کشورمان هسته‌های مقاومت تشکیل دادند.» امام‌جمعه تهران افزود: «در همه بخش‌ها تکیه عمده انقلاب به‌طرف مردم بوده است. سپاه پاسداران، جهاد سازندگی، بنیاد مسکن و بنیاد مستضعفان همه کارهایی است که با ابتکار و فرمان امام به وجود آمده که تکیه‌گاه مردمی داشته است. مردم هم به صحنه آمدند تا این جمهوری با همه ارکانش به دست مردم باشد. مردم هم تاکنون حافظ آن بوده و هستند و همان‌طورکه امام فرموده‌اند مادامی‌که مردم در صحنه انقلاب هستند هیچ خطری آن را تهدید نمی‌کند.»
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 244، 28/8/1362، صص 4 - 2، بغداد - خبرگزاری رویتر، 27/8/1362.
رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به گزارشهای دریافتی از تأثیر انقلاب بر افکار و احساسات ملت‌های دیگر افزود: «هنگامی‌که اعلام شد نشت چاه شماره 3 نوروز توسط کارگران و متخصصین ایرانی مهار شده است، باوجود اینکه خبرگزاری‌های امپریالیستی و بعضی رجال سیاسی سعی در انکار یا مخفی نگه‌داشتن آن داشتند، مردم تحت ستم دنیا از این عمل خوشحال شده بودند. در این زمان یک زن تهیدست هندی با اهدای مقداری روپیه هندی که به ایران فرستاده بود، از صنعتگران نفت خواسته بود که با این پول شیرینی خریده و موفقیت خود را جشن بگیرند.»
آیت‌الله خامنه‌ای سپس در مقایسه برخورداری جمهوری اسلامی از پشتوانه مردمی با تلاش رژیم عراق برای جلب حمایت مردم این کشور گفت: «رژیم جبار عراق نهایت سعی خود را کرد تا مردم مسلمان عراق را در مقابل جمهوری اسلامی ایران قرار دهد. رژیم عراق وقتی متوجه شد که نیروهای نظامی عراق کفایت رویارویی با رزمندگان اسلام را ندارند، با کمک‌گیری از موضوع قومیت عربی و دفاع از سرزمین عراق هم نتوانست مردم را به جبهه‌ها بیاورد، لذا دست به رشوه‌دادن زد و به خانواده‌های کشته‌شدگان سکه‌های طلا هدیه کرد، اما این راه هم مؤثر واقع نشد، زیرا گروهی از خانواده‌های کشته‌شدگان سکه‌های خود را به جمهوری اسلامی هدیه کردند.»
رئیس شورای‌عالی دفاع ضمن تأکید بر نقش نیروی مردم به‌عنوان تکیه‌گاه جمهوری اسلامی ایران گفت: «روزهایی که نیروهای مردم در جبهه‌ها حضور کامل نداشتند و ما مجبور بودیم تنها با استفاده از نیروهای منظم به جنگ بپردازیم، ناکامی‌های زیادی داشتیم، اما با حضور یکپارچه مردم در جبهه‌ها این مشکل حل شد. ما حضور این عده را گره‌گشای جبهه‌های جنگ می‌دانیم. مادامی‌که مردم خود را صاحب و مالک جبهه‌ها می‌دانند و جبهه‌ها متکی به آنان است، هیچ نیرویی نخواهد توانست ما را به عقب‌نشینی مجبور کند.»
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه سخنان خود درخصوص پیروزی‌های اخیر در عملیات والفجر4 یادآور شد: «در عملیات والفجر4 توانستیم راه تغذیه ضدانقلاب را که قصد داشتند در مناطق کردنشین وضع جبهه‌ها و پشت جبهه را نابسامان کنند، سد کرده و آنان را متلاشی کنیم. امروز
ضدانقلاب قدرت تماس با آن‌طرف مرز را از دست داده است. امید است به‌کلی شر این ظالمان را از سر ملت مظلوم کردستان کوتاه کنیم و ریشه‌های نفاق و کفر را به‌کلی بخشکانیم.»
رئیس‌جمهور در بخش دیگری از خطبه دوم نمازجمعه تهران به حملات هوایی رژیم صهیونیستی و فرانسه در لبنان پرداخت و گفت: «پس از انفجار مقر فرماندهی تفنگ‌داران امریکایی و فرانسوی در لبنان، امریکا و فرانسه تهدید خود را به بدترین شکل ممکن عملی ساخته و بااینکه بخش عظیمی از سرزمین مردم لبنان زیر چکمه‌های دشمن است و در قسمتی از آن فالانژیست‌های نژادپرست و انحصارطلب به آنان ظلم می‌کنند، در بخشی دیگر هواپیماهای بیگانه مناطق مسکونی را بمباران کردند و مردم بیگناه را به خاک و خون کشیدند. ما از این حادثه ابراز تأسف می‌کنیم و به مردم لبنان تسلیت می‌گوییم و به آنهایی که توانسته‌اند دشمن را این‌چنین به خشم بیاورند، تبریک می‌گوییم.»(1)
1
درحالی‌که وزیر بازرگانی عراق امروز برای شرکت در جلسات کمیته مشترک عراق و ژاپن راهی توکیو شد، مقامات ژاپنی اظهارنظرهای متفاوتی را درباره احتمال انسداد تنگه هرمز ازسوی ایران مطرح کردند.
خبرگزاری عراق ضمن اعلام خبر سفر حسن علی وزیر بازرگانی عراق به ژاپن، به نقل از وی افزود: در جلسات کمیته مشترک دو کشور بر «گسترش همکاری درزمینه انتقال تکنولوژی ژاپن به عراق و افزایش آموزش تکنیکی عراقی‌ها توسط ژاپن تأکید می‌شود.» این گزارش یادآور شد: «کمیته مشترک مزبور درپی امضای یک موافقت‌نامه همکاری تکنیکی، علمی، تجاری و اقتصادی بین ژاپن و عراق در سال 1974 تشکیل شده است.»
همچنین خبرگزاری رویتر اشاره کرد شینتارو آبه وزیر امور خارجه ژاپن، ماه اوت گذشته، ضمن دیدار از عراق، موافقت‌نامه‌ای را درزمینه تمدید وام 5/1 میلیارد دلاری به بغداد برای مدت پنج سال امضا کرد. این وام بخش استفاده‌نشده از 2 میلیارد دلار وام ژاپن را تشکیل می‌دهد که ابتدا در سال 1974 دراختیار عراق قرار گرفت و سپس در سال 1977 تجدید شد. بر پایه این گزارش، یک مقام سفارت ژاپن در بغداد گفت: «خرید نفت خام حدود 98 درصد واردات ژاپن از عراق را تشکیل می‌دهد.»(2)
در همین حال، خبرگزاری آلمان‌غربی از توکیو گزارش داد: «سوسوکو اونو وزیر صنایع و تجارت بین‌المللی ژاپن، امروز برای نخستین‌بار نگرانی رسمی دولت متبوعش را از احتمال مسدودشدن تنگه هرمز توسط ایران اعلام کرد.» وی در سخنانی خطاب به اجلاس وزرای ژاپن درمورد انرژی، دراینباره توضیح داد: «امکان بمباران ترمینال نفتی ایران در جزیره خارک
توسط عراق وجود دارد و اگر چنین حادثه‌ای رخ دهد ایران با بستن تنگه هرمز آن را تلافی خواهد کرد.» اونو همچنین گفت: «عراق که اقتصادش به‌واسطه جنگ به‌سختی ضربه دیده است، سعی دارد با تضعیف اقتصاد ایران این کشور را به قبول آتش‌بس مجبور سازد.»(1)
باوجوداین، وزیر امور خارجه ژاپن امروز در جلسه کابینه این کشور ترجیح داد که درمورد جنگ ایران و عراق با احتیاط اظهارنظر کند. به گزارش خبرگزاری کیودو، شینتارو آبه در این جلسه گفت: «ژاپن معتقد است بمباران تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک توسط عراق و همچنین بستن تنگه هرمز به‌عنوان یک اقدام تلافیجویانه ازسوی ایران بعید به نظر می‌رسد.» وی درعین‌حال با بیان اینکه «به‌منظور اجتناب از تشدید درگیری، توکیو به تلاش‌های دیپلماتیک خود ادامه خواهد داد»، افزود: «ما نمی‌دانیم چه اتفاقی رخ خواهد داد.» آبه همچنین خاطرنشان کرد: «ژاپن باید برای متنوع‌کردن منابع تأمین نفت خود تلاش کند و در وابستگی شدید به نفت وارداتی ازطریق تنگه هرمز اصلاحاتی به عمل آورد. این واردات درحال‌حاضر 60 درصد از واردات نفتی ژاپن را تشکیل می‌دهند.»(2)
1
در عملیات هماهنگ کمیته‌های انقلاب اسلامی، دادستانی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، تشکیلات شهری و جنگلی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در استان‌های گیلان و مازندران از هم پاشیده شد. به گزارش روزنامه کیهان، سپاه پاسداران در اطلاعیه خود دراینباره آورده است: «در این ضربه که هماهنگ با عملیات[های] پیروزمندانه والفجر2 و 4 انجام گرفت، ضمن کشته و دستگیرشدن تعداد بسیاری از اعضا و هواداران تشکیلات شهری و جنگلی در استان گیلان و مازندران، تعدادی بی‌سیم اهدایی اربابان غربی آنان به‌همراه انواع مهمات و اسلحه سبک و همچنین اسناد درون‌گروهی، که حاکی‌از توطئه‌های شیطانی ابرقدرت‌ها و نوکران داخلی‌شان می‌باشد، به دست آمد که کلیه توطئه‌های ابرجنایتکاران با عنایت خداوند متعال و حضور امت حزب‌الله نقش بر آب شده و خواهد شد.» اطلاعیه مذکور افزوده است: «اطلاعات تکمیلی و شرح ضربات وارده متعاقباً به اطلاع امت اسلام خواهد رسید.»(3)
2
حملات دو روز گذشته هواپیماهای رژیم صهیونیستی و فرانسه به منطقه بعلبک در شرق لبنان، انعکاس گسترده‌ای در رسانه‌های گروهی جهان داشت. دراین‌بین یک مقام امریکایی اعلام کرد چنانچه حملات اخیر پایگاه‌های "خرابکاران" را به‌طور کامل از بین نبرده باشد امریکا نیز وارد عمل خواهد شد.
رادیو بی‌بی‌سی امروز گزارش داد: «نخستین گزارشهای رسیده از منطقه بعلبک حاکی‌از آن
است که درنتیجه حمله دیروز عصر جنگنده‌های فرانسوی به هدف‌هایی در آن منطقه، 35 [تن] کشته و 150 نفر زخمی شده است.» این رادیو افزود: «این حمله انتقامی واکنش‌های متفاوتی را در لبنان به دنبال آورده است. حمله دو روز پیش جت‌های اسرائیلی به مواضع مسلمانان شیعه در دره بقاع برای مردم بیروت غیرمنتظره بود، اما درعین‌حال گمان می‌شد که اسرائیل به‌تنهایی دست به این حمله نزده است.» به گفته خبرنگار بی‌بی‌سی، حمله هواپیماهای فرانسوی «بیش از حمله اسرائیلی‌ها مردم را حیرت‌زده کرده و این شایعه که امریکا هم احتمالاً درپی تلافی بمب‌گذاری اخیر در بیروت است، بیش‌ازپیش بر سر زبان‌ها افتاده است.»(1)
دیوید گالاس خبرنگار رادیو امریکا نیز در گزارشی گفت: «وزارت امور خارجه امریکا از حمله دیروز هواپیماهای فرانسه به پایگاه شبه‌نظامیان شیعه در شرق لبنان نه ستایش کرد و نه انتقاد. بااین‌حال، سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا گفت این کشور پیشاپیش از تصمیم فرانسه برای حمله به پایگاهی که گفته می‌شود مقر تروریست‌هاست آگاه شده بود. جان هیوز گفت ایالات متحده امریکا ازطریق نیروهای چندملیتی مستقر در لبنان - که علاوه‌بر فرانسه و امریکا، انگلستان و ایتالیا نیز در آن نیروها عضویت دارند - از تصمیم فرانسه باخبر شد.» طبق این گزارش، سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا از پاسخ به این سؤال که آیا امریکا نیز رأساً به حملات انتقامی در لبنان دست خواهد زد یا خیر، خودداری کرد.(2)بااین‌حال، رادیو اسرائیل به نقل از یک مقام بلندپایه امریکایی گفت: «اگر اسرائیل و فرانسه موفق نشده باشند پایگاه‌های خرابکاران را در بعلبک لبنان به‌طور کامل ویران کنند، ایالات متحده نیز این مراکز را مورد حمله قرار خواهد داد.»(3)
رادیو امریکا همچنین در گزارش دیگری به مطالب چند روزنامه پرتیراژ امریکا درباره حمله اخیر رژیم صهیونیستی به لبنان پرداخت. به نوشته روزنامه نیویورک تایمز، «این نخستین باری بود که حمله هوایی اسرائیل مستقیماً و به‌ویژه علیه شیعیان لبنانی صورت می‌گرفت. تقریباً تمامی حمله‌های گذشته اسرائیل متوجه چریک‌های فلسطینی و سوری‌ها بود.» روزنامه وال استریت ژورنال نیز نوشت: «سوریه بی‌درنگ به حمله اسرائیل پاسخ نداد، احتمالاً به این دلیل که دستش در جبهه‌های نظامی و سیاسی پر است.» همچنین روزنامه واشنگتن پست یادآور شد: «علاوه‌بر گروه امل اسلامی موسوی یک گروه افراطی شیعه دیگر به نام حزب‌الله نیز در اردوگاه‌ها پایگاه دارد که رهبران آن نیز از حمله‌های اخیر به قرارگاه‌های سربازان امریکایی، فرانسوی و اسرائیلی ابراز خشنودی کردند.»(4)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 244، 28/8/1362، ص20، رادیو بی‌بی‌سی، 27/8/1362.
2) همان، صص 16 - 14، رادیو امریکا، 27/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/8/1362، ص9، رادیو اسرائیل، 27/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/8/1362، صص 15 و 16، رادیو امریکا، 27/8/1362.
1
امروز واکنش‌های مختلفی دربرابر عملیات نیروهای هوایی رژیم صهیونیستی و فرانسه در لبنان صورت گرفت. خبرگزاری فرانسه دراینباره اعلام کرد: شیخ محمدمهدی شمس‌الدین معاون شورای‌عالی شیعیان لبنان، در بیانیه‌ای مطبوعاتی ضمن آنکه حمله هواپیماهای فرانسوی را به‌شدت محکوم کرد «از فرانسه خواست تا دلایل این کار را برای افکار عمومی افشا کند.» از سوی دیگر، وی تأکید کرد رژیم صهیونیستی «عامل هرگونه اعمال تروریستی است و فرانسه به نقشة خطرناکی کشیده شده که درخور نقشش در لبنان و اصول حقوق بین‌المللی نیست.»(1)رادیو امریکا نیز گزارش داد: حسین موسوی رهبر گروه امل اسلامی در یک نشست مطبوعاتی در بعلبک تهدید کرد که حملات جدیدی ازسوی این گروه انجام خواهد شد.(2)
از سوی دیگر، اتحاد شوروی نیز به‌طور غیرمستقیم حمله فرانسه به بقاع را محکوم کرد. گزارش خبرگزاری فرانسه از مسکو به نقل از خبرگزاری تاس حاکی است: «خبرگزاری رسمی شوروی درواقع مطالب روزنامه لبنانی النیدا را منتشر کرد که نوشته است عمل وحشیانه هواپیماهای فرانسه در لبنان نشانگر ادامه جریان استراتژی تهاجمی امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا] توسط فرانسه می‌باشد.» تاس همچنین به نقل از همین روزنامه افزود: «عملیات هواپیماهای فرانسوی، جنایت‌های ارتش اسرائیل را که تحت شعار مزورانه "لزوم دفاع از خود" صورت گرفته است، یادآوری می‌کند.»(3)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از رم گزارش داد: جولیا آندرئوتی وزیر امور خارجه ایتالیا، در دیدار با هیئت 9 نفره فرانسوی به ریاست میتران رئیس‌جمهوری این کشور - که در دومین روز مذاکرات خود با مقامات ایتالیایی در ونیز به سر می‌برد - ضمن محکوم‌کردن حمله هوایی فرانسه گفت: «ایتالیا در شرایط کنونی با هرگونه عمل خشونت‌بار در لبنان مخالف است.»(4)به گزارش رادیو اسرائیل، روزنامه ایتالیایی کوریره دلاسرا ضمن درج این مطلب که «درحال‌حاضر یک عدم هماهنگی بین کشورهای شرکت‌کننده در نیروی چندملیتی لبنان وجود دارد»، افزوده است بمباران بعلبک «هنگامی انجام پذیرفت که رئیس‌جمهوری فرانسه با نخست‌وزیر ایتالیا در ونیز ملاقات می‌کرد، بدون آنکه دولت ایتالیا هیچ‌گونه اطلاع قبلی از عملیات فرانسه در لبنان کسب کرده باشد.(5)
در همین حال، کمال حسن علی وزیر امور خارجه مصر، در واکنش احتیاط‌آمیزی به خبرگزاری رسمی قاهره گفت: «مصر با هر نوع عملیات انتقام‌جویانه که تنها موجب تشدید بحران خواهد گردید، مخالف است.» وی افزود مصر قبلاً به دولت ریگان توصیه کرده است «از انتقام‌جویی صرف‌نظر کند و پایگاه‌های خرابکاران را مورد حمله قرار ندهد.»(6)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 244، 28/8/1362، ص10، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 29/8/1362، ص10، رادیو امریکا، 28/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 244، 28/8/1362، ص6، مسکو - خبرگزاری فرانسه، 27/8/1362.
4) همان، ص8، رم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/8/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/8/1362، ص22، رادیو اسرائیل، 27/8/1362.
6) همان، ص9، رادیو اسرائیل، 27/8/1362.
به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس، لوسرواتور نشریه واتیکان نیز در سرمقاله امروز خود از عملیات انتقام‌جویانه فرانسه در لبنان انتقاد کرد. در این سرمقاله گفته شده «تهاجم سوپراتانداردهای فرانسوی به یک پایگاه ایرانی در نزدیکی بعلبک، فرانسه را به وضعیتی معارض با نقش حفاظت از صلح کشانده است.» لوسرواتور خاطرنشان کرد: «صلح نیازمند به گشودن باب گفت‌وگو است؛ یعنی تنها راهی که جهان کنونی بیمار و واقع بر لبه پرتگاه بی‌انتهای ناامیدی را نجات می‌دهد.»(1)
دراین‌بین، جناح‌های داخلی فرانسه واکنش‌های متفاوتی به اقدام جنگنده‌های این کشور در بمباران منطقه بعلبک لبنان نشان دادند. رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی دراینباره گفت: «راست‌گرایان مخالف دولت از این اقدام پشتیبانی کردند و میشل دبره نخست‌وزیر پیشین فرانسه از حزب گلیست، اظهار امیدواری کرد که این اقدام مانع از عملیات تروریستی جدید علیه نیروهای فرانسوی شود، اما کمونیست‌ها و عده دیگری که عمدتاً چپ‌گرا هستند ابراز نگرانی کردهاند که این اقدام ممکن است در لبنان، فرانسویان را با خشونت‌های شدیدتری مواجه کند. روزنامه اومانیته ارگان حزب کمونیست نوشت دولت فرانسه مسئول حفظ امنیت سربازان فرانسوی است، ولی این مسئولیت نمی تواند انجام حمله هوایی را توجیه کند.» بی‌بی‌سی در پایان این گزارش نتیجه گرفت: «به این ترتیب یک‌بار دیگر سیاست خارجی میتران مورد حمایت راست‌گرایان قرار گرفت، ولی متحدان خود او یعنی چپ‌گرایان با آن مخالفت کردند.»(2)
1
هم‌زمان با آغاز به کار اجلاس کمیته جنبش غیرمتعهدها برای مسئله فلسطین، یک مقام بلندپایه الفتح خواستار تشکیل اجلاس فوقالعاده سران عرب برای پایان‌دادن به مناقشه میان جناح‌های فلسطینی شد.
به گزارش رادیو امریکا، ایندیرا گاندی نخست‌وزیر هند، امروز در آغاز اجلاس دوروزه کمیته جنبش غیرمتعهدها برای مسئله فلسطین خواستار اعلام آتش‌بس فوری بین گروه های درحال جنگ فلسطینی در لبنان شد. گاندی گفت: «بحران سازمان آزادی‌بخش فلسطین هشداردهنده و خطرناک است.» وی افزود: «جنبش غیرمتعهدها از نبرد سازمان آزادی‌بخش فلسطین در راه دستیابی به یک کشور مستقل فلسطینی کاملاً حمایت می‌کند.»(3)
در همین حال، خبرگزاری فرانسه از تونس گزارش داد: ابوایاد عضو کمیته الفتح، امروز از فهد پادشاه عربستان درخواست کرد «سران کشورهای عرب را برای یک اجلاس فوقالعاده
فراخواند تا اقدامی جهت جلوگیری از خونریزی و تجزیه صفوف اعراب در لبنان به عمل آورند.» بر پایه این گزارش، «عربستان یک اجلاس سران عرب را که قرار بود در این ماه در ریاض برگزار شود، به‌علت اختلاف اعراب بر سر مناقشه عرفات با سوریه به‌مدت نامعینی به تعویق انداخت.»(1)این درحالی است که خبرگزاری یونایتدپرس از رم گزارش داد تعدادی از دانشجویان فلسطینی امروز «در اعتراض به عدم حمایت دولت‌های عرب» از عرفات، دفتر اتحادیه عرب در رم را به اشغال خود درآوردند(2)
از سوی دیگر، گزارش کیهان حاکی است امروز فلسطینی‌های وفادار به یاسر عرفات اعلام کردند که نیمه‌شب گذشته پس از جنگی شدید اردوگاه بداوی واقع در نزدیکی طرابلس را بازپس گرفتند. بااین‌حال صدای گلوله‌باران در این اردوگاه همچنان به گوش می‌رسد. شورشیان فلسطینی مخالف عرفات همچنین بخش‌هایی از شهر طرابلس را که نیروهای هوادار عرفات در آن پناه گرفته بودند، گلوله‌باران کردند. این گزارش اضافه کرده است: «رهبران طرابلس که نگران تبدیل این شهر به میدان جنگ هستند از عرفات خواسته‌اند که این شهر را ترک کند، لیکن وی درخواست آنها را رد کرد.»(3)
1
از بامداد امروز و در ساعات باقیمانده تا شروع مرحله چهارم عملیات والفجر٤، یگان‌های شرکت‌کننده در عملیات بر شدت فعالیت‌های خود افزوده و برای رفع کمبودها، انجام هماهنگی‌های لازم و آماده‌سازی مقدمات اجرای عملیات در تلاش بودند. در عقبه‌های منطقه عملیاتی نیز آمدوشد جریان داشت.
هم‌زمان با فعالیت یگان‌ها، فرماندهان قرارگاه خاتم و قرارگاه مقدم حمزه نیز برای کنترل و بررسی آخرین اقدامات برخی یگان‌ها به مقر فرماندهی آنها رفتند. سیدرحیم صفوی و محمد باقری با حضور در مقر فرماندهی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) در غیاب فرماندهی و جانشین لشکر که درحال سرکشی به واحدهای مختلف لشکر بودند، با یکی از مسئولان اطلاعاتی و عملیاتی این یگان درباره آخرین وضعیت آمادگی نیروها گفت‌وگو کردند. عضو واحد اطلاعات - عملیات لشکر27حضرت رسول(ص) ضمن بیان توضیحاتی درباره وضعیت لشکر و چگونگی طرح‌ریزی حرکت و عبور نیروها از خط به‌سمت هدف گفت: کلیه نیروها بجز یک گردان پای کار هستند و در یکی از محورها دشمن دید دارد، ولی چاره‌ای نیست و به بچه‌ها گفته شده با احتیاط و با توکل به خدا بدون درگیری از کمین‌های دشمن عبور کنند. بااین‌حال اگر دشمن آنها را دید و درگیر شد، با قدرت درگیر شوند و عبور کنند. وی در ادامه افزود: انشاءالله ارتفاع 1904 را تا 80 درصد تأمین می‌کنیم، ولی به تصرف ارتفاع 1900 و الحاق با لشکر٥ نصر (در جناح چپ) اطمینانی نیست.
سیدرحیم صفوی و محمد باقری در ادامه به مقر فرماندهی لشکر٥ نصر و قرارگاه تاکتیکی حمزه رفتند. عزیز جعفری فرمانده قرارگاه مقدم حمزه نیز به مقر تاکتیکی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) رفت و با ولی‌الله چراغچی معاون طرح و عملیات لشکر5 نصر، درباره طرح مانور کلی یگان و همچنین مأموریت گردان‌ها و احتمال الحاق با جناح چپ (لشکر٥ نصر) گفت‌وگو کرد.(1)
ساعاتی قبل از شروع عملیات، سیدرحیم صفوی و سرهنگ موسوی قویدل درباره چگونگی اقدام قرارگاه تاکتیکی حمزه١ (لشکر١٤ امام حسین(ع) و تیپ٢ لشکر21 حمزه) به جمع‌بندی رسیدند؛ طبق
1) سند شماره 297/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 20/8/1362 تا 5/9/1362، ص18؛ و- سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر و محسن رخصت‌طلب، 19/8/1362 تا 28/8/1362، ص64.
طرح قرار بود این قرارگاه تاکتیکی در شرق ارتفاع سنگ معدن (1830) وارد عمل شود و ضمن درگیرکردن دشمن یک ارتفاع از سنگ معدن را به تصرف درآورد، ولی به‌علت آنکه ارتش نتوانست نیروهای لشکر١٤ امام حسین(ع) را از خط پدافندی محور چوارتا و بادانه آزاد کند، این مأموریت به تیپ٢ لشکر٢١ حمزه واگذار شد. البته باتوجه‌به کمبود توان (یک گردان منها) از آنان خواسته شد عملیات استقراری انجام ندهند و فقط در حد تظاهر به تک و عملیات ایذائی اقدام کنند.(1)
در همین حال و در ساعات باقیمانده تا شروع عملیات، احمد عزیزی قائم‌مقام وزیر امور خارجه، به قرارگاه فرماندهی آمد و سیدرحیم صفوی کلیاتی از اجرای عملیات در سه مرحله قبلی و اهداف درنظر گرفته‌شده برای مرحله چهارم را برای وی شرح داد.(2)-(3)
1
هم‌زمان با تغییر و تحولات جبهه خودی در منطقه عملیاتی والفجر4 و تصمیم‌گیری درباره نحوه طراحی مانور، جابهجایی و تقویت نیروها و... ، در جبهه دشمن نیز تغییراتی درزمینه تقویت نیرو، ایجاد استحکامات و... رخ داد. به نوشته راوی قرارگاه خاتم، دشمن در فراغت چندروزه ناشی‌از فاصله میان اجرای مرحله سوم و چهارم عملیات، تا حدی خود را در منطقه بازیافته است و واحدهای آسیب‌دیده را از منطقه خارج و برای بازسازی به منطقه غرب سیدصادق انتقال داده است و نیروهای جدیدی را وارد منطقه کرده است؛ ازجمله به تیپ39 از لشکر7 و تیپ710 دستور داده است به‌سمت منطقه عملیاتی والفجر4 حرکت کنند.
عراق همچنین در این مدت سازماندهی جدیدی را در منطقه عملیاتی اعمال و منطقه را بین سه لشکر تقسیم کرده است؛ براین‌اساس به لشکر32 که حفاظت از سلیمانیه را برعهده داشت، مأموریت پدافند محور چوارتا را نیز واگذار کرده است. پدافند غرب کانی‌مانگا از بادانه تا نالپاریز را هم برعهده لشکر7 گذاشته و لشکر4 را نیز عهده‌دار پدافند نالپاریز تا سورن و بانی‌بنوک کرده است.
همچنین گزارش واحد اطلاعات قرارگاه خاتم حاکی است نحوه آرایش تیپ‌های عراقی در مناطق عملیاتی بدین شرح می‌باشد:
در شرق چوارتا، تیپ‌های 504، 601 و 105 پیاده به اضافه یک گردان کماندویی.
1) سند شماره 291/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، محسن رخصت‌طلب، 28/8/1362 تا 1/9/1362، ص12.
2) عزیزی در این بازدید ضمن بیان کلیاتی از وضعیت سیاسی منطقه، مطالبی را درباره بمباران اخیر بعلبک و پادگان لبنان توسط هواپیماهای اسرائیلی و فرانسوی بیان کرد و افزود: آنها از چند روز قبل قصد داشتند این دو پادگان را بمباران کنند، ولی به‌علت ابری‌بودن هوا این امر میسر نشد و اتفاقاً در این چند روزی که هوا ابری بود نیروهای سپاه در پادگان درحال آموزش‌دادن نیروهای لبنانی بودند، وقتی دوره آموزش تمام می‌شود و نیروها به مرخصی می‌روند هوا صاف می‌شود که پس از آن هواپیماهای اسرائیلی و در فردای آن روز هواپیماهای فرانسوی آن دو نقطه را بمباران می‌کنند و ازاین‌رو تلفات واردشده اندک بود. (سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راویان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، داود رنجبر و محسن رخصت‌طلب، 19/8/1362 تا 28/8/1362، ص65)
3) سند شماره 290/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص65.
در دره میانه، تیپ‌های 36، 95 و 502 پیاده.
در ارتفاعات 1904 و 1900، یک گردان از تیپ96، یک گردان از تیپ66 نیروی مخصوص و یک گردان از تیپ68 نیروی مخصوص به‌اضافه یک گردان کماندویی.
در تنگه روکان و سنگ معدن تیپ29 پیاده از لشکر4.
در ارتفاعات زله، سنگ معدن و کله‌قندی، تیپ49 از لشکر11 و 2 گردان کماندویی.
در ارتفاعات سورن، تیپ424 پیاده و تیپ428.
در توتمان تیپ96 پیاده.
در منطقه بانی‌بنوک تا سیدصادق، تیپ702 پیاده، تیپ116 و 4 گردان کماندویی و 2 گردان تانک.
علاوه‌بر یگان‌های نامبرده 7 تیپ ازجمله تیپ‌های 422، 403 گارد ریاست‌جمهوری، تیپ704 و تیپ705 پیاده و یک تیپ زرهی نیز یگان‌های دراختیار منطقه بودند.(1)
1
برای اجرای مرحله چهارم عملیات والفجر4، بخشی از نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) که مأموریت تصرف دو ارتفاع 1900 و 1904 و یال‌های غربی این دو ارتفاع، همچنین دو یال غربی شاخ تارچر (1680 و 1740) را بر عهده دارند در پشت خاکریز کانی‌شایان - قزلجه مستقر شدند و یک گردان نیز که قرار است از غرب کانی‌مانگا به این ارتفاع حمله کند در پشت تپه‌های داخلی و شیارها استقرار یافتند.
نیروهای لشکر5 نصر نیز که تصرف شرق ارتفاع 1904 و 1900 و ارتفاع روکان و بخش غرب ارتفاع سنگ معدن (1800 و 1830) را برعهده دارند در دو منطقه پشت خاکریز کانی‌شایان و یال سیدمصطفی در منطقه پنجوین مستقر شدند. در غرب کانی‌مانگا، نیروهای قرارگاه مقدم حمزه3 (لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و تیپ2 لشکر28 کردستان) که مأمور تصرف تپه‌های غرب جاده نالپاریز - چوارتا و همچنین پیشروی در این جاده از جنوب دره میانه تا کلز می‌باشند به‌علت آنکه پیشروی آنها از پشت خاکریزهای موجود آغاز می‌شود، همان‌جا مستقر و منتظر دستور حمله ماندند.
در ساعت21:30 عزیز جعفری دستور حمله را صادر کرد و نیروها دقایقی بعد با دشمن درگیر شدند.
بخشی از نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) که در پشت خاکریز کانی‌شایان مستقر بودند، به‌علت کشف تک توسط دشمن زودتر از سایر محورها درگیری را شروع کردند. نیروهای قرارگاه تاکتیکی حمزه4 (لشکر5 نصر و تیپ1 لشکر28 کردستان) نیز هم‌زمان با این نیروها درگیری را آغاز کردند. این نیروها به‌دلیل لورفتن سمت حمله‌شان نتوانستند از کمین‌ها عبور کرده و درگیری را از عمق مواضع دشمن شروع کنند. پس از آغاز درگیری در این محور،
1) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، صص 124 و 125.
نیروهای سایر محورها نیز با تأخیر 30 تا 45 دقیقه‌ای درگیری خود را آغاز کردند؛ علت این تأخیر وجود استحکامات و میادین مین بود که می‌باید توسط نیروهای تخریب از سر راه برداشته می‌شد تا امکان پیشروی نیروهای تک‌ور فراهم گردد.
اولین خبر موفقیت از منطقه غرب شاخ تارچر به قرارگاه رسید. طبق این خبر نیروهای مشترک لشکر27 حضرت رسول(ص) و یک گردان از تیپ3 لشکر28 کردستان توانستند غرب شاخ تارچر (1680 و 1740) را به تصرف درآورند، البته الحاق نیروها از دو سمت در این محور برقرار نشده بود.
تا آخرین ساعات امروز (ساعت 24)، علاوه‌بر موفقیت نسبی لشکر27حضرت رسول(ص) در تصرف بخش‌های زیادی از شاخ تارچر، نیروهای عمل‌کننده لشکر5 نصر نیز توانستند به ارتفاع 1830 (قله اصلی سنگ معدن) نزدیک شوند و در تلاش برای تصرف این قله بودند.
در محور غرب کانی‌مانگا نیز نیروهای قرارگاه تاکتیکی حمزه3 تا غرب ارتفاع کلُز پیشروی کردند، ولی در شرق ارتفاع کانی‌مانگا و ارتفاع 1900 نیروهای قرارگاه تاکتیکی حمزه4 (لشکر5 نصر و تیپ1 لشکر28 کردستان) به موفقیتی دست نیافتند.(1)
براساس گزارش واحد شنود تیپ نبی‌اکرم(ص) از مکالمات کشف‌شده دشمن، در عملیات امروز یک انبار موشکی دشمن در محور عملیاتی مریوان هدف حمله قرار گرفت و تمام موشکهای موجود در آن منفجر شدند. علاوه‌برآن 25 دستگاه خودروی نظامی نیز که در محوطه نزدیک انبار توقف کرده بودند منهدم گشت. از مکان دقیق حادثه و علت انفجار اطلاعاتی ارائه نشده است.(2)
1
ارتش عراق امروز نیز با اجرای آتش خمپاره‌اندازها و توپخانه‌های دوربرد، شهرهای آبادان و خرمشهر و حومه آنها را هدف قرار داد. براثر حملات آتشباری دشمن در آبادان به ٢ منزل مسکونی و اسکله 14 خسارت‌هایی وارد شد. در خرمشهر نیز در ساعات مختلف محوطه گمرک، خیابان امام خمینی، خیابان طالقانی، میدان ولی‌عصر، چهل‌متری، راه‌آهن و همچنین منطقه شلمچه، پل‌نو، گمرک، دیری‌فارم و پاسگاه زید هدف گلوله‌های توپ و خمپاره قرار گرفت و طی آن ١ تن از افراد خودی شهید شد و ١٦ تن زخمی شدند.(3)
2
برخورد یک خودرو به مین در محور سردشت - مهاباد، تسلیم‌شدن 7 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب و تجمع افراد این گروه‌ها در شمال‌شرقی سقز ازجمله رویدادهای امروز مناطق کردنشین غرب کشور است.
1) همان، صص 125 و 126؛ و- سند شماره 297/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 26 - 23.
2) سند شماره 286153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد تیپ نبی‌اکرم(ص) (اطلاعات عملیات) به ستاد منطقه٧، 30/8/1362.
3) سند شماره 290815 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 29/8/1362؛ و- سند شماره 289116 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی خرمشهر به اداره کل سیاسی و انتظامی استانداری خوزستان، 29/8/1362.
در محور سردشت به مهاباد نیز یک دستگاه خودروی تویوتا براثر برخورد با مینی که افراد مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند، خسارت دید. این حادثه تلفات جانی در بر نداشت.(1)
از سوی دیگر در ادامه روند تسلیم‌شدن افراد گروه‌های مسلح ضدانقلاب به نیروهای خودی امروز نیز ٥ تن از افراد حزب دمکرات کردستان ایران و ٢ نفر از اعضای سازمان کومه‌له، در سلماس، میاندوآب، تموغه (غرب سقز)، خورخواه (جنوب‌شرقی سقز)، کامیاران و گاوآهنتو (جنوب‌غربی دیواندره) خود را به نیروهای سپاه و ژاندارمری تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند. این افراد ٤ قبضه تفنگ و فشنگ‌های مربوطه، ٢ قبضه کلت و ٢ عدد نارنجک خود را نیز تحویل دادند(2)
در همین حال، شهربانی سقز اعلام کرد یکی از مراکز اصلی تجمع عناصر حزب دمکرات کردستان و سازمان کومه‌له در روستاهای کانی‌سفید علیا، کانی‌سفید سفلی، دره پنبه‌دان و روستای الیار (علیار) می‌باشد. این گزارش حاکی است روستاهای مذکور در شمال‌شرقی سقز واقع شده‌اند و به‌علت دوربودن از محورهای اصلی مواصلاتی و درنتیجه عدم دسترسی کامل نیروهای خودی، برای گروه‌های مسلح غیرقانونی دارای امنیت نسبی است.(3)
1
آیت‌الله مهدوی کنی رئیس ستاد پشتیبانی از مناطق آسیب‌دیده در جنگ به‌همراه حجت‌الاسلام فضل‌الله محلاتی نماینده امام در سپاه پاسداران، با امام خمینی رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، دیدار کرده و از عملکرد این ستاد به ایشان گزارش داد.
آیت‌الله مهدوی کنی در پایان این دیدار در گفت‌وگویی اظهار داشت: «ما پس از فرمان و دستور امام، ستاد کمک‌رسانی به مناطق آسیب‌دیده از بمباران‌های عراق را مرکب از 5 نفر تشکیل دادیم. این ستاد دارای کمیته‌های تدارکات جهت تهیه وسایل و امکانات، کمیته اسکان موقت، کمیته روحانیت، کمیته آموزش مربی و گروه نجات است که هرکدام از این کمیته‌ها به تناسب، وظایف خود را انجام می‌دهند.» وی پس از معرفی وظایف کمیته‌ها با اشاره به وجود بسیاری از امکانات در گوشه‌وکنار مملکت، اعلام کرد: «این ستاد جهت کشف امکانات موجود و همچنین هماهنگی و پشتیبانی سازمان‌های ذی‌ربط موفق بوده است.»
آیت‌الله مهدوی‌کنی با اشاره به فعالیت‌های انجام‌شده ازجمله تهیه بیش از 100 کانتینر و کمپ برای اسکان موقت در دزفول، درمورد مشکلات موجود در مریوان و بانه گفت: «باید اعتراف کنیم آن‌طورکه باید، به مردم مریوان و بانه رسیدگی نشده است و دلیلش مشکلات فراوان ازجمله جمعیت زیاد این مناطق و عدم تمایل مردم آنجا به سفر به شهرهای دور است.» وی ضمن بیان این مطلب که هیچ تفاوتی بین نقاط مختلف مملکت قائل نیستیم، از مردم مریوان و بانه عذرخواهی و خاطرنشان کرد: در همه شهرهای آسیب‌پذیر، ستادی مرکب از امام‌جمعه، فرماندار و یک نماینده از ستاد مرکزی تشکیل دادهایم.(4)
1) سند شماره 113162 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی سپاه پاسداران، شماره 87، 8/9/1362.
2) سند شماره 356362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات میاندوآب به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 29/8/1362؛ و- سندشماره 397284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی و اطلاعات سلماس به فرماندهی و اطلاعات منطقه١١، 28/8/1362؛ و- سند شماره 348029 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به وزیر کشور، 29/8/1362.
3) سند شماره 339555 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 10/9/1362.
4) روزنامه کیهان، 29/8/1362، ص18.
1
امام خمینی در تبیین شرایط داوطلب شدن برای نمایندگی مجلس تأکید کردند داشتن سواد فقهی یا سواد روز کافی نیست و داوطلبان لازم است در مسائل سیاسی و اقتصادی از بینش صحیح برخوردار باشند. به گزارش روزنامه کیهان، آیت‌الله مهدوی کنی دبیر جامعه روحانیت مبارز تهران در پایان دیدار امروز خود با رهبر انقلاب و ضمن اشاره به مطرح‌شدن مسئله انتخابات در این ملاقات گفت: «در انتخابات همان‌گونه که امام فرمودند جامعه روحانیت مبارز تهران و همچنین مدرسین قم، ائمه جمعه و علمای شهرستان‌ها باهم کار و افراد اصلح را معرفی کنند.»
آیت‌الله مهدوی کنی درباره دیدگاه امام خمینی درخصوص شرایط کاندیداها افزود: «امام صریحاً فرمودند تنها سواد چه فقهی یا سواد روز کافی نیست. نماینده علاوه‌بر تقوا و علم مورد نیاز باید یک بینش سیاسی- اجتماعی داشته باشد. در مسائل سیاسی، اقتصادی بینش صحیح داشته باشد. اطلاعات داشته باشد که بتواند در قانونگذاری باتوجه‌به این بینش صحیح خود اظهارنظر بکند.» وی یادآور شد: «مسئله‌ای که امام نیز بر روی آن تأکید فرمودند مسئله برخوردهای تبلیغاتی انتخابات است و آن این است که انتخابات برای آنها که صلاحیت انتخاب‌شدن را دارند طبق مقررات آزاد است و نباید برخوردهای تند بشود. برخوردها باید برخوردهای اسلامی باشد و من هم به‌عنوان [دبیر] جامعه روحانیت همیشه گفته‌ام و تأکید می‌کنم که باید تمام نهادها و ارگان‌هایی که درجهت اجرای انتخابات کار می‌کنند یا خود مردم که تبلیغات می‌کنند تبلیغاتشان در جهت درست و صحیح باشد و در محیطی آزاد و آرام کاندیداها به میدان مبارزه بیایند و مردم آنچه که بهتر است انتخاب کنند.»(1)
2
معاون بین‌الملل وزارت امور خارجه سکوت محافل سیاسی جهان در مقابل حملات عراق علیه مناطق مسکونی و استفاده این رژیم از سلاح‌های شیمیایی در جنگ را سبب تشویق حکام بغداد به تکرار این اقدامات در آینده دانست. حسین کاظم‌پور اردبیلی در گفت‌وگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی «ضمن محکوم‌کردن عکس‌العمل‌های سست و توأم با رضایت محافل سیاسی جهان نسبت به جنایات جنگی حکام بغداد در استفاده از بمب‌های شیمیایی، بمباران مناطق مسکونی و حمله موشکی به شهرهای ایران گفت این واکنش، بعثیون بغداد را به ادامه این اقدامات و انجام جنایت جنگی بزرگ‌تر تشویق خواهد کرد.»
کاظم‌پور اردبیلی سپس افزود: «یادداشت اخیر صدام به سازمان ملل مبنی‌بر قانونی خواندن حملات خود به مناطق مسکونی ایران و عکس‌العمل سست محافل سیاسی جهان نسبت به آن، رضایت تلویحی این محافل و اعلام دشمنی آنان با مردم مسلمان و انقلابی کشور ما تلقی می‌شود.» وی ضمن انتقاد از سازمان ملل به‌علت پیگیری‌نکردن گزارش هیئت فنی این سازمان درمورد تخریب شهرهای ایران گفت: «سازمان ملل به‌دلیل وجود اشاراتی به جنایات جنگی رژیم عراق در این گزارش از پیگیری آن جلوگیری کرد.»
1) همان.
معاون بین‌الملل وزارت امور خارجه در مورد سابقه استفاده رژیم عراق از سلاح‌های شیمیایی علیه مناطق مسکونی ایران یادآور شد: «مواد شیمیایی مسموم‌کننده سه سال پیش، نخستین‌بار علیه مردم غیرنظامی شهر قهرمان‌پرور هویزه توسط رژیم صدام به کار رفت که تاکنون به‌طور پراکنده ادامه داشته، ولی از چند ماه پیش باتوجه‌به نتایج ارزنده عملیات‌های پیروزمندانه والفجر شدت یافت؛ به‌طوری‌که در مرداد امسال در عملیات والفجر2 در منطقه پیرانشهر هفت بمب شیمیایی با ترکیبات موستارت و ارسنیک تلفات و ضایعاتی را متوجه مردم مسلمان این منطقه کرد.» وی درباره به‌کارگیری این سلاح در عملیات‌های والفجر2 و 4 با اشاره به گزارشهای مستند گفت: «در جریان این عملیات‌ها تنها از مناطق حاجی عمران، تمرچین، روستاهای باینجان و بین‌دره از توابع شهرستان بانه، 177 تن از مجروحین مواد شیمیایی به بیمارستان‌های 532 ارومیه، لقمان‌الدوله ادهم، طرفه و سایر مراکز درمانی انتقال یافته‌اند که از این تعداد 11 تن به‌علت شدت جراحات به شهادت رسیده‌اند.»
معاون بین‌الملل وزارت امور خارجه همچنین خاطرنشان کرد: «به گزارش واصله از مراکز درمانی، مجروحین مواد شیمیایی غالباً دچار عوارضی ازقبیل مسمومیت، تهوع، سرگیجه، تاول و... هستند.» وی تأکید کرد: «چندی پیش عده‌ای از مردم منطقه خرمشهر و اروندرود نیز براثر مجاورت با انفجارهای شیمیایی رژیم عراق دچار ضایعات جسمی مشابهی شدند که تعدادی از آنان بینایی خود را به‌کلی از دست دادند.»
کاظم‌پور اردبیلی درمورد نشانه‌های وقوع انفجار بمب‌های شیمیایی گفت: «به‌هنگام انفجار بمب‌های حاوی مواد شیمیایی، غالباً ستون عظیمی از دود سفیدرنگی همراه با گرد زردرنگی برای چندین دقیقه منطقه وسیعی در اطراف محل انفجار را دربرمی‌گیرد. جنایات اخیر صدام در استعمال سلاح‌های شیمیایی غالباً ازطریق بمباران هوایی و یا انفجار گلوله توپ و راکت صورت می‌گیرد.» وی افزود: «در میان غنایم به‌دست‌آمده در جریان پیروزی‌های اخیر رزمندگان اسلام، مقادیری تجهیزات شیمیایی نیز به دست آمده است که درصورت لزوم به مقامات ذی‌صلاح بین‌المللی ارائه خواهد شد.»
این مسئول وزارت امور خارجه همچنین درباره عملکرد رسانه‌های گروهی جهان در انتشار اخبار مربوط به اعمال رژیم عراق اظهار کرد: «تنها برخی از خبرگزاری‌ها با ذکر مختصری از این جنایات به‌سادگی از کنار آن گذشتند و از انعکاس وسعت جنایت خودداری کردند.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی در پایان این گزارش یادآور شد: «طبق پروتکل 27 ژوئن 1925 استعمال کلیه مواد میکروبی، سمی و خفه‌کننده منع گردیده است و کنفرانس‌های کمیته خلع سلاح کشورهای مختلف جهان بارها استعمال این سلاح‌ها را محکوم کردهاند.»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/8/1362، ص15.
1
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد برنامه سازماندهی نیروهای شرکت‌کننده در طرح لبیک یا خمینی را درقالب طرح آمادگی مانور آزادی قدس به اجرا درمی‌آورد.
به نوشته روزنامه کیهان ستاد مرکزی سپاه پاسداران در اطلاعیه‌ای با اشاره به استقبال بی‌نظیر آحاد مردم از طرح لبیک یا خمینی در سراسر کشور، از نیروهای شرکت‌کننده در این طرح خواست به‌منظور آمادگی جهت اجرای مراحل اصلی مانور آزادی قدس- که در آینده نزدیک صورت می‌گیرد- روز جمعه 4 آذرماه به مراکز تعیین‌شده مراجعه کنند. براساس این اطلاعیه، برنامه آمادگی مانور آزادی قدس پس از فراخوانی نیروها شامل «سازماندهی، تجهیز و توجیه مراحل مانور» خواهد بود.(1)
روزنامه کیهان همچنین گزارش داد امروز گروه کثیری از رزمندگان بسیج سپاه پاسداران که قبلاً نیز در جبهه‌های نبرد حضور یافته بودند در مراسم ویژه‌ای از محل سفارت سابق امریکا در تهران عازم جبهه‌های غرب کشور شدند. قرار است جمع دیگری از رزمندگان بسیج سپاه نیز بعدازظهر فردا عازم جبهه‌ها شوند(2)
2
درپی اعلام برگزاری گردهمایی بین‌المللی پزشکی تهران به‌منظور بررسی جنبه‌های گوناگون ضایعات جسمی جنگ و ارائه خدمات بهتر به مجروحان جنگی روزنامه جمهوری اسلامی امروز به نقل از دو تن از روان‌پزشکان اعلام کرد: «ضایعات روانی ناشی‌از جنگ تحمیلی بر رزمندگان اسلام ناچیز است.» این روزنامه همچنین اضافه کرد: «وجود یک پایگاه عمیق عقیدتی در میان رزمندگان اسلام سبب شده است که بیماری‌های روانی معمول که طبعاً در طول جنگ تحمیلی به‌علت مساعدبودن عوامل رشد، باید افزایش داشته باشد، بسیار ناچیز بوده و اگر مواردی از بیماری روانی هم دیده شده است، جنگ در آن دخالت صددرصدی نداشته است.»
بنا به این گزارش، دکتر احمد محیط دبیر جامعه انجمن روان‌پزشکی ایران و مدیر انستیتو روان‌پزشکی تهران و دکتر هاراطون داویدیان روان‌پزشک و استاد و رئیس گروه روان‌پزشکی دانشگاه تهران که با همکاری گروهی دیگر از روان‌پزشکان به تحقیق و پژوهش درباره بیماری‌های روانی ناشی‌از جنگ پرداخته‌اند، در مصاحبه با این روزنامه ضمن اشاره به ابعاد مختلف این تحقیق ازجمله میدان‌های رزم، مجروحان و مهاجران جنگ و موج‌های ناشی‌از انفجار، اعلام کردند بیماری‌های روانی ناشی‌از جنگ در مقایسه با سایر جنگ‌ها ناچیز بوده است. این پژوهشگران افزودند: اما یک دسته از بیماران که ما با آنها برخورد داشتیم و درباره وضعیتشان گزارش‌هایی تهیه شده، ممکن است براثر خستگی و اضطراب‌های ناشی‌از زمان حمله و آگاهی از پیروزی دچار اختلالات روحی شده باشند. بااین‌حال گروه‌های پزشکی - تحقیقی
که از روزهای نخستین جنگ تحمیلی در تمامی مناطق حضور داشته‌اند به درمان این بیماران پرداخته و آنها سلامت خود را بازیافته و به ادامه نبرد پرداخته‌اند.
دکتر محیط درباره آثار روانی جنگ بر روی خانواده شهدا و مهاجران و مجروحان نیز گفت: «این قسم از بیماری‌ها اگرچه ناشی‌از جنگ هستند، ولی تفاوتی اصولی درزمینه بروز بیماری با بیماری‌های رزمندگان درحال جنگ دارند. این‌گونه بیماری‌ها به‌علت عوارضی جنبی به‌وجود می‌آید که در تقسیم‌بندی روان‌پزشکی استرس گفته می‌شود. استرس ناشی‌از، ازدست‌دادن عزیزان و به‌وجود آمدن خلاءهای گوناگون روحی و... .» وی ضمن اشاره به همکاری انجام‌گرفته با بنیاد شهید دراین‌مورد افزود: «درمجموع نتایجی که به آنها رسیدیم تفاوتی چندان با بررسی‌های انجام‌شده درمورد رزمندگان نداشت زیرا آنها که عوارض جنبی این جنگ تحمیلی ازجمله ضررهای اقتصادی - جانی و آواره‌شدن از خانه و کاشانه دامنگیرشان شده است هم باتوجه‌به وجود یک عقیده پاک و سالم اسلامی عوارض روانی در میانشان دیده نشده است.»
دبیر جامعه انجمن روان‌پزشکی ایران در پایان نتیجه گرفت: «باوجودی که به دلایل سیاسی نتایج بررسی‌های بیماری‌های روانی ناشی‌از جنگ در سایر کشورها انتشار نیافته است تا بتوان مقایسه آماری دقیقی دراین‌مورد انجام داد، ولی دلایل و اسنادی که ازنظر علمی در دست است، این واقعیت را مسلم می‌کند که ضایعات روانی ناشی‌از جنگ در جنگ تحمیلی عراق با ایران به‌علت وجود ویژگی خاصی بسیار ناچیز و کم است و اگر هم بیماری‌ای وجود داشته باشد درمان آن امکان‌پذیر [بوده] و مواجه با مشکلی نیست.»(1)
1
امروز مقامات لیبی، امارات عربی متحده، کویت و آرژانتین به اعلام موضع درباره حلوفصل جنگ ایران و عراق پرداختند. سرهنگ معمر قذافی رهبر لیبی، در بیانیه‌ای با تأکید بر لزوم پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق افزود: «دو کشور بایستی سلاح‌های خود را علیه دشمنان صلیبی اسلام به کار اندازند.» قذافی«در این بیانیه که آن را مستقیماً برای خبرگزاری فرانسه ارسال داشته ضمن دعوت ملت عرب به جنگ مقدس علیه دولت‌های غربی گفته است وظیفه ملت عرب و ملت‌های اسلامی و در رأس آنها ایران است که خود را آماده برای این جنگ مقدس نمایند.»(2)شیخ خلیفه بن زائد ولیعهد امارات نیز خواستار تجدید کوشش‌های میانجیگرانه به‌منظور یافتن یک راه‌حل صلح‌آمیز برای خاتمه جنگ ایران و عراق شد. وی افزود: «این کوشش‌ها باید ازجانب کشورهای اسلامی، کشورهای غیرمتعهد و دولت‌های جهان سوم که روابط حسنه با ایران و عراق دارند، حمایت شود.»(3)در همین حال و باوجود اعلام پایبندی ایران به مفاد قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل درمورد خودداری از حمله به اهداف غیرنظامی، رادیو ابوظبی در گزارشی گفت: شیخ سعد عبدالله ولیعهد و نخست‌وزیر
کویت، «ابراز امیدواری کرد که ایران به قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل جهت برقراری آتش‌بس و عدم بمباران تأسیسات غیرنظامی در منطقه پاسخ مثبت دهد.»(1)
به گزارش خبرگزاری کویت از بوئنوس آیرس دانته کاپوتو وزیر امور خارجه جدید آرژانتین در مصاحبه با این خبرگزاری درباره جنگ ایران و عراق «دو کشوری که آرژانتین با آنها روابط دوستانه دارد» اعلام کرد: «دولت آینده کشور من از درخواست آتش‌بس حمایت می‌کند و از طرفین می‌خواهد برای اجتناب از مداخله قدرت‌های بیگانه در درگیری منطقه به یک حلوفصل صلح‌آمیز دست یابند.»(2)
1
درحالی‌که خطر انسداد تنگه هرمز بیش از تهدید عراق به قطع صادرات نفت ایران، موجب نگرانی و تحرک کشورهای غربی و عرب حوزه خلیج‌فارس شده است، گزارشگر یک روزنامه امریکایی در بغداد نوشت عراق از توجه دگرباره جهانیان به جنگ خلیج‌فارس بهره‌برداری می‌کند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، رونالد هادل وزیر انرژی امریکا، در سومین مرحله سفر خود به چهار کشور تولیدکننده نفت حوزه خلیج‌فارس، پس از ورود به ریاض در مصاحبه‌ای گفت در ملاقات با مقامات کشورهای قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و الجزایر ضمن بررسی وضعیت جهانی انرژی احتمالات مربوط به قطع صادرات نفت کشورهای حوزه خلیج‌فارس را درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز مورد بررسی قرار داده یا خواهد داد. وی افزود: «امریکا و دولت‌های قطر و امارات متحده عربی توافق کردهاند برای جلوگیری از هرگونه خللی در صادرات نفت این‌گونه کشورها از تنگه هرمز همکاری کنند.»
این گزارش همچنین حاکی است وزیر انرژی امریکا از نقش رهبران امارات و همچنین شورای همکاری خلیج فارس در کاهش تشنج در منطقه قدردانی کرد و گفت: «علی‌رغم اینکه بسته‌شدن تنگه هرمز تنها 5 تا 6 درصد بر کل واردات نفتی امریکا اثر خواهد گذاشت، اما این تهدید وضعیت آمادگی امریکا را برای دفاع از منافع متحدین واشنگتن (ژاپن، کشورهای اروپایی و بالاخره کشورهای عربی تولیدکننده نفت حوزه خلیج‌فارس) افزایش داده است.»(3)
از سوی دیگر، شیخ سعد عبدالله ولیعهد کویت، امروز در مصاحبه با روزنامه‌نگاران سعودی درمورد احتمال عملی‌شدن تهدید ایران به بستن تنگه هرمز گفت: «ما کلماتی را که لغت تهدید در بردارد می‌شنویم، ولی دشوار است که بگوییم چنین چیزی رخ خواهد داد.» وی افزود: «اگر چنین چیزی رخ داد، کشورهای منطقه جهت اخذ اقداماتی باید با همدیگر تفاهم و مشورت کنند.»(4)
امروز همچنین رادیو امریکا با اشاره به گزارش خبرنگار روزنامه نیویورک تایمز در بغداد گفت: «دیپلمات‌های کشورهای غربی و جهان سوم در بغداد پیش‌بینی می‌کنند که عراق سرانجام در جنگ علیه ایران هواپیماهای جدید ساخت فرانسه را به کار خواهد گرفت، اما احتمالاً آنها را برای
ویران‌کردن پایانه نفتی ایران در جزیره خارک مورد استفاده قرار نخواهد داد.» گزارشگر نیویورک تایمز با اشاره به اینکه دیپلمات‌های مقیم بغداد معتقدند عراق جنگنده‌های سوپراتاندارد را در یک "پیکار روانی" به کار می‌گیرد، افزوده است: «به گفته یکی از دیپلمات‌های جهان سوم، این هواپیماها هم‌اینک یک هدف را تأمین کردهاند و آن جلب دگرباره توجه جهانیان به جنگ در خلیج‌فارس و موضع عراق در این جنگ است. نظر پاره‌ای از منابع ازجمله یک مقام عراقی بر آن است که تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد عراق یکی از عواملی بود که زمینه را برای صدور قطعنامه 540 شورای امنیت و توصیه تأمین گذر آبراه در خلیج‌فارس و آبراه‌های متصل به آن ازجمله شط‌العرب [اروندرود] که بصره را به خلیج‌فارس مربوط می‌سازد، هموار ساخت.»(1)
1
ولیعهد امارات متحده عربی، همکاری نظامی شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس را بخشی از راهبرد امنیت ملی اعراب دانست.
شیخ خلیفه بن زائد آل نهیان ولیعهد امارات، ضمن ستایش از نیروهای مسلح عربستان سعودی، همکاری و هماهنگی در میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس را بخشی از راهبرد امارات دانست و گفت این راهبرد «به‌نوبه‌خود بخشی از استراتژی امنیت ملی اعراب به حساب می‌آید.»
در همین زمینه، گزارش روزنامه انگلیسی تایمز درباره آموزش نظامی نیروهای مسلح امارات و آثار همکاری نظامی این کشور با دیگر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس حاکی‌است: «اگرچه راه زیادی مانده است که این کشورها مانند ناتو نیرویی منسجم داشته باشند، اما معنای آن، این نیست که شش کشور مذکور درصورت لزوم می‌توانند به اقدام نظامی دست بزنند.» این روزنامه سپس اضافه کرد: «در چنین واقعه‌ای امارات متحده عربی با تجهیزات مدرن و نیروهای آموزش‌دیده می‌توانند نقش فعالی به‌عهده بگیرند.»(2)
2
درحالی‌که بازتاب خبری - سیاسی حملات اخیر هواپیماهای اسرائیلی و فرانسوی به منطقه بعلبک لبنان همچنان ادامه دارد، سوریه بار دیگر ضمن هشدار درباره حمله احتمالی امریکا و رژیم صهیونیستی به این کشور از آمادگی سوریه برای مقابله با این اقدام خبر داد.
رادیو دولتی قطر امروز با اشاره به حملات هوایی اخیر رژیم اشغالگر قدس و فرانسه به بعلبک در دره بقاع گفت: «مشهورترین مطبوعات امریکایی معتقدند که حملات هوایی اخیر اسرائیلی و فرانسوی علیه مواضع جنبش ملی لبنان فشارهای بیشتری بر کاخ سفید آورده که حملات امریکایی مشابهی انجام گیرد.»
همچنین به گزارش رادیو امریکا، روزنامه واشنگتن پست در گزارشی به نقل از شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه، اعلام کرد: «امکان دارد اقدامات پیشگیرانه دیگری نیز صورت گیرد.» وی افزود: «فرماندهان نظامی فرانسه اطلاعاتی به دست آورده بودند که حمله‌های تروریستی دیگری نیز علیه واحدهای فرانسوی در لبنان طرح‌ریزی می‌شود.» به نوشته واشنگتن پست، «گزارشهای تازه اطلاعاتی نشان می‌دهد که امکان دارد درحدود یک‌صد سرباز انگلیسی که در نیروی چندملیتی عضویت دارند، هدف بعدی تروریست‌ها باشند.»
این روزنامه یادآور شد: «این دومین‌باری بود که هواپیماهای سوپراتاندارد به بمباران هدف‌های نظامی در لبنان می‌پرداختند. در سپتامبر گذشته، هواپیماها مواضعی را در منطقه تحت کنترل سوریه در شرق لبنان بمباران کردند. این‌بار هدف حمله‌های هوایی ظاهراً پادگان شیخ عبدالله بود که از سپتامبر در اشغال شبه‌نظامیان امل اسلامی به فرماندهی حسین موسوی بوده است.»
رادیو امریکا همچنین با اشاره به مطلب روزنامه نیویورک تایمز اعلام کرد: «امریکائیان تنها نیرویی در لبنان هستند که هنوز هجوم‌های انتحاری را تلافی نکرده‌اند.» به گزارش این رادیو، روزنامه وال استریت ژورنال نیز نوشته است: «حمله‌ها بر میزان تشنج در نواحی جنوبی بیروت و جنوب لبنان که بیشترین جمعیت آن را شیعیان تشکیل می‌دهند افزوده است. مقام‌های لبنانی میترسند گروه‌های اصلی شیعه که میانه‌روتر از جنبش امل اسلامی هستند، بیشتر با تندروها ابراز همدردی کنند.»(1)
از سوی دیگر، در ادامه واکنش‌ها به حملات اخیر، امروز رادیو اسرائیل گزارش داد: سرهنگ معمر قذافی رهبر لیبی، «کشورهای عربی و اسلامی را به جهاد علیه کشورهای غرب دعوت کرد.» قذافی همچنین گفته است «حملات هواپیماهای فرانسوی به لبنان چیزی جز ادامه حملات اسرائیل نمی‌باشد.»(2)به گزارش همین رادیو، اتحاد شوروی نیز در اعلامیه‌ای ضمن تقبیح حمله نیروی هوایی فرانسه تأکید کرد: «این حملات چیزی نیست مگر مقدمه حملات گسترده کشورهای پیمان ناتو در خاورمیانه [غرب آسیا].» در اعلامیه مسکو همچنین آمده است: «اکنون دیگر نمی‌توان بین نیروهای چندملیتی در لبنان و نیروهای اسرائیلی فرقی قائل گردید.»(3)
امروز همچنین گزارش‌هایی درمورد سایر رویدادهای مرتبط با تحولات لبنان انتشار یافت. به گزارش رادیو اسرائیل، موشه آرنز وزیر دفاع اسرائیل، در جلسه‌ای با حضور هیئت‌هایی از امریکا گفت: «به‌دلیل عدم همکاری بین امریکا و اسرائیل در شش ماه گذشته دررابطه‌با لبنان، سوریه ابتکارعمل را به دست گرفته است.» آرنز سپس سیاست ناهماهنگ واشنگتن در قبال آنچه وی «اسرائیل دمکراتیک و رژیم‌های خودکامه عرب همسایه اسرائیل» خواند، مقصر اصلی این امر معرفی کرد. وزیر دفاع اسرائیل با اشاره به تهدید حسین موسوی درمورد تلافی حملات اخیر هواپیماهای اسرائیلی و فرانسوی گفت: «من این تهدیدات را ساده نخواهم شمرد. ولی بار دیگر به شما می‌گویم که اگر ما از مغزها و جرئت‌های خود استفاده کنیم، ما بر همه اینها غالب خواهیم شد و اگر امریکا
می‌خواهد اسرائیل قدرتمند باشد- و من مطمئنم امریکا این احساس را دارد- بنابراین امریکا باید بداند که اسرائیل بدون ساحل غربی رود اردن قدرتمند نخواهد بود.»(1)
در همین حال، مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه، امروز در مصاحبه با مجله الکفاح‌العربی (چاپ بیروت) گفت: «زمانی‌که امریکاییها به ما حمله کنند ما به هر وسیله ممکن پاسخ خواهیم داد. ما خلبانانی داریم که برای انجام مأموریت‌های انتحاری علیه کشتی‌های جنگی امریکا آماده‌اند.» وی همچنین تأکید کرد: «موشکهای زمین‌به‌زمین سوریه با برد 300 کیلومتر قادرند عمق خاک اسرائیل را ازجمله صحرای نقب که تأسیسات هسته‌ای اسرائیل در آن واقع است هدف قرار دهند.»(2)
روزنامه واشنگتن تایمز در یک تجزیه‌وتحلیل خبری نوشت: «سیاست امریکا در لبنان سه هدف را دنبال می‌کند: تخلیه تمام نیروهای اسرائیلی، سوری، فلسطینی، ایرانی و لیبیایی از لبنان؛ استقرار حاکمیت دولت بیروت بر تمام لبنان؛ اطمینان‌یافتن از این امر که لبنان نباید مورد استفاده نیروهای فلسطینی علیه اسرائیل یا اسرائیل علیه سوریه قرار گیرد. سومین هدف به موفقیت دو هدف اول وابسته است.»(3)
1
به‌منظور تلاش برای برقراری صلح میان جناح‌های متخاصم فلسطینی، وزرای شرکت‌کننده در کمیته ویژه کشورهای جنبش عدم‌تعهد راهی سوریه می‌شوند.
خبرنگار روزنامه کیهان از دهلی‌نو گزارش داد: «ایندیرا گاندی [نخست‌وزیر هند و] رئیس جنبش عدم‌تعهد که وزرای جنبش را برای بررسی اوضاع وخیم فلسطینی‌ها در شمال لبنان به تشکیل جلسه فراخوانده بود، از گروه وزیران عضو شرکت‌کننده خواست تا برای برقراری صلح میان جناح‌های متخاصم عازم کشورهای عرب شوند.» بنا به این گزارش، این گروه فردا عازم کویت و سپس دمشق خواهند شد. همچنین گفته می‌شود خدام معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه سوریه، آمادگی کشورش را برای پذیراشدن گروه وزیران اعلام داشته است. گروه وزیران در غیاب حافظ اسد رهبر سوریه، با خدام به مذاکره خواهد پرداخت.
در همین حال گزارش‌ها حاکی است نبرد سنگین بین طرف‌داران و مخالفان عرفات در اطراف و داخل اردوگاه بداوی همچنان ادامه دارد. به گزارش خبرگزاری رویتر به نقل از یک سخنگوی صلیب‌سرخ بین‌المللی تا دوشنبه گذشته در جریان نبردهای مذکور حداقل 450 تن کشته و
1500 تن مجروح شده‌اند.(1)همچنین گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از طرابلس حاکی است: «یک عکاس غربی که توانسته است وارد اردوگاه بداوی شود گفته است تانک‌های سوریه اردوگاه را از شمال محاصره کرده و سربازان سوریه فعالانه در حمله علیه طرف‌داران عرفات شرکت کردند.»(2)
1
در ادامه مرحله چهارم عملیات والفجر٤، نیروهای خودی که تا آخرین ساعات شب گذشته (ساعت ٢٤) توانسته بودند در اغلب محورها خط دشمن را شکسته و در برخی از محورها همچون شاخ تارچر به موفقیت‌های نسبی دست یابند، در ادامه کار به مشکلاتی برخوردند.
در محور ارتفاع 1900 و یال‌های شرقی آن به‌علت هوشیاری دشمن و بسته‌شدن راهکارها و ناهماهنگی گردان‌های عمل‌کننده، لشکر27 حضرت رسول(ص) و لشکر5 نصر، باآنکه نیروهای احتیاط خود را نیز به این محور وارد کرده بودند، نتوانستند به موفقیتی دست یابند، درنتیجه فرماندهان به‌ناچار ساعت 3 بامداد گردان‌های عمل‌کننده را به عقب فراخواندند. درهمین‌حال تلاش نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) برای تصرف ارتفاع 1904 به ثمر نشست و آنها توانستند پس از چندین‌بار دست‌به‌دست شدن ارتفاع 1904 بین نیروهای خودی و دشمن، بالاخره در ساعت ٣ بامداد این ارتفاع را به تصرف درآورده و به‌طور نسبی تثبیت کنند.
درپی این موفقیت، محسن رضایی که از تهران عملیات را پیگیری می کرد در تماس تلفنی به سیدرحیم صفوی گفت: نیروها هر کاری که می‌توانند، انجام بدهند تا در تاریکی شب کار تمام شود. چون اگر به صبح بکشد کاری پیش نخواهد رفت. وی توصیه کرد نیروهای لشکر حضرت رسول(ص) که در روی ارتفاع 1904 مستقر شده‌اند خمپاره‌ها را جلو کشیده، ارتفاع 1900 را هدف قرار بدهند تا آنجا هم سقوط کند. البته باوجود اعلام این مهم به رزمندگان، به‌دلیل فشار مداوم دشمن انجام این کار امکان‌پذیر نشد.
در محور دره میانه، نیروهای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) در سمت راست ضمن شکستن خط دشمن خود را تا تپه‌های غرب کلز رساندند، ولی در سمت چپ که قرار بود با پیشروی در آن منطقه ضمن تکمیل تصرف ارتفاع کلز، از دو سمت با نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) الحاق کنند به‌علت مقاومت نیروهای عراقی و همچنین نرسیدن نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) به منطقه الحاق، موفقیتی به دست نیاوردند.
با نزدیک‌شدن زمان طلوع آفتاب و تصرف‌نشدن بیش از نیمی از اهداف، تردیدهای جدی در قرارگاه فرماندهی درباره موفقیت عملیات به وجود آمد.
درباره محور کانی‌مانگا (ارتفاع 1904، 1900 و شرق آن و ارتفاع سنگ معدن) عزیز جعفری اعتقاد داشت که اگر ارتفاع 1900 به‌طور کامل تثبیت نشود، نیروهای لشکر5 نصر که تا روکان پیش رفته‌اند، نمی‌توانند در سمت چپ این ارتفاع باقی بمانند زیرا دشمن به آن منطقه تسلط دید و تیر دارد. علاوه‌براین در محور سنگ معدن نیز که لشکر نصر توانسته بود ارتفاع 1830 را ازسمت پنجوین تصرف کند، هنوز غرب این ارتفاع (شاخ کن‌شوکت) به تصرف درنیامده بود و فرمانده قرارگاه مقدم حمزه باتوجه‌به تجربیات گذشته، امکان تصرف شاخ کن‌شوکت تا طلوع آفتاب را دور از ذهن می‌دانست. اگر کار به همین نحو پیش می‌رفت و شاخ شوکت تصرف نمیشد، آن بخش از نیروهای لشکر٥ نصر که ارتفاع 1830 را به تصرف درآورده و در آنجا مستقر بودند، به محاصره می‌افتادند. در عمل نیز دشمن، باوجود تلفات سنگینی که متحمل شده بود، فشار خود را بر روی ارتفاع 1830 تشدید کرده بود. لذا عزیز جعفری در تماسی با سیدرحیم صفوی دراینباره گفت: آن بخش از نیروهای لشکر٥ نصر که به روی ارتفاع 1830 رفته‌اند، تلفات زیادی دادند و نتوانستند بایستند. من اول به مرتضی قربانی گفتم بایستند، ولی توان آنها گرفته شده و نمی‌توانند بایستند و فشار زیادی روی آنها است. عراقی‌ها از دو طرف آنها را می‌زنند. دشمن چون جاده دارد به‌راحتی نیروهای خودش را تدارک می‌کند و به لشکر نصر فشار می‌آورد. به مرتضی قربانی گفتیم پس دو دسته نیروی داوطلب را که بتوانند روی این دو قله پدافند بکنند و ٢٤ ساعت مقاومت بکنند، نگه‌دار، ولی می‌گفت اصلاً وضع خوب نیست و امکان ندارد.
فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه پس از مشورت با سیدرحیم صفوی در ساعت 4:30، از فرماندهی لشکر٥ نصر خواست تا نیروهایی را که برای تصرف شاخ کن‌شوکت اعزام کرده بود به عقب فرابخواند.
در ساعت 6:30، سیدرحیم صفوی در گزارشی به محسن رضایی وضعیت کلی عملیات را این‌گونه اعلام کرد:
ارتفاع 1904 و یال‌هایش و ارتفاع 1740 و 1680 تصرف شدند. لشکر٥ نصر نتوانست در روی ارتفاعات 1830 و 1810 بماند و پایین آمد. عده‌ای از کادر لشکر نیز شهید و مجروح شدند و آن فلشی که در تنگه روکان بود را هم نتوانست بالا برود و مهدی زین‌الدین (لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)) هم توانست تپه‌های اول خودش را بگیرد و الآن روی تپه‌های دوم درگیر است. درحال‌حاضر، نیروهای خودی یک خطی از 1904 به 1740 و به‌طرف تپه‌های قسمت جنوبی دره میانه و بالای کلز تشکیل دادند. وی افزود عراقی‌ها در 1616 (یال شرقی 1900) و 1900 به‌شدت مقاومت کردند.
هم‌زمان با روشن‌شدن هوا، دشمن فشار خود را در سایر محورها نیز افزایش داد و توانست در محور عملیاتی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)، ارتفاع 1904 را بازپس بگیرد. در محور دره میانه و کلز نیز که بخشی از اهداف تصرف شده بود، عراقی‌ها ابتدا با اجرای آتش شدید توپخانه و سپس واردکردن نیروی پیاده، نیروهای خودی را به عقب راندند. بدین‌ترتیب عملیات انجام‌شده به‌رغم موفقیت‌های نسبی در ساعات اولیه، بدون دستیابی به اهداف ازپیش تعیین‌شده خاتمه یافت.
در این عملیات فشار زیاد دشمن که با گسیل نیروهای فراوان صورت می‌گرفت موجب شد تلفات سنگینی به عراق وارد شود؛ طبق آماری که پس از روشن‌شدن هوا سیدرحیم صفوی به محسن رضایی اعلام کرد در روی ارتفاع 1830 (سنگ معدن) که هدف لشکر٥ نصر بود، ٢ گردان از تیپ49 عراق به‌طور کامل منهدم شد. در منطقه عملیاتی لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز یک گردان از تیپ36 تا 60% منهدم گشت. همچنین در منطقه هدف لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) نیز ٥ گردان از تیپ‌های ٢١ پیاده، 108 و 95 منهدم شدند.
در جریان عملیات شب گذشته، ١ گردان از نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) و یک گردان ادغامی این لشکر با تیپ٣ لشکر٢٨ کردستان که مأمور اجرای عملیات در غرب شاخ تارچر بودند، در محاصرة نیروهای عراقی قرار گرفتند و فرماندهی لشکر به آنها اعلام کرد در طول روز در موقعیت خود باقی بمانند تا با فرارسیدن شب امکان خروج آنها از محاصره فراهم شود.(1)-(2)
هم‌زمان با عملیات در منطقه کانی‌مانگا، نیروهای محدودی از ارتش و سپاه در منطقه بانی‌بنوک به اجرای عملیات پرداختند و توانستند ٣ ارتفاع در چپ و راست این منطقه را به تصرف درآورند، ولی نیروهای خودی براثر آتش شدید توپخانه و فشار دشمن مجبور به عقب‌نشینی شدند. طبق گفته سرهنگ امیربیگی، در این عملیات از نیروهای خودی ٢ نفر شهید و ٦ نفر زخمی شدند.(3)
1
یکی از نکات قابل‌توجه در جریان عملیات شب گذشته و روز جاری، حضور عناصری از سازمان مجاهدین خلق(منافقین) در بین نیروهای ارتش عراق در محور کانی‌مانگا بود. گزارش راوی لشکر27 حضرت رسول(ص) دراینباره حاکی است:
هنگامی‌که گردان حبیب از لشکر27 حضرت رسول(ص) در ارتفاع 1680 یال غربی شاخ تارچر وارد عمل شده بود یکی از افرادی که در پشت تیربار قرار داشت، با اعلام اینکه هدف تصرف شده است نیروها را به جلو فرامی‌خواند و برای جلب توجه بیشتر چند رگبار هوایی نیز شلیک می‌کند. رزمندگان این گردان هم به تصور اینکه وی از افراد خودی است که در پشت تیربار غنیمتی قرار
1) این نیروها شب‌هنگام با ابتکار فرماندهی لشکر و با استفاده از تاریکی هوا از منطقه محاصره‌شده خارج و به نیروهای خودی پیوستند.
2) سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر، ص128؛ و- سند شماره 297/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 20/8/1362 تا 5/9/1362، صص 32 - 26؛ و- سند شماره 291/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، محسن رخصت‌طلب، 28/8/1362 تا 1/9/1362، صص 20 - 14؛ و- سند شماره 4458/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، (قرارگاه خاتم‌الاانبیا(ص)، 29/8/1362، نوار شماره 12997)، داود رنجبر، صص 6، 7، 9، 13 و 14.
3) سند شماره 291/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص14.
گرفته است به‌سمت او می‌روند، اما با نزدیک‌شدن نیروها به وی، فرد مذکور ناگهان تیربار را به‌سمت آنها گرفته و شروع به شلیک می‌کند و درنتیجه عده‌ای از نیروهای گردان حبیب شهید یا زخمی می‌شوند.
در همین هنگام، فرمانده یکی از گروهان‌های این گردان، از پشت به وی نزدیک شده و با پرتاب نارنجک او را به هلاکت می‌رساند. در بازرسی از جیب این فرد کارتی به دست آمد که نشان می‌دهد وی از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بوده است.(1)
1
در چهار اطلاعیه‌ای که ازسوی فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) با امضای سیدرحیم صفوی، اطلاعات قرارگاه خاتم با امضای محمد باقری، طرح و عملیات قرارگاه مقدم حمزه با امضای علی تجلائی و اطلاعات قرارگاه مقدم حمزه با امضای علی فدوی برای اطلاع رده‌های مختلف ارسال شد، کلیاتی از سازمان رزم، نحوه اجرای عملیات در محورهای مختلف، قرارگاه‌های مأمور و همچنین نتایج عملیات بیان شده است. گزیده تنظیم‌شده چهار اطلاعیه مذکور بدین شرح است:
سازمان رزمی
قرارگاه تاکتیکی حمزه٢: لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) با ٧ گردان + تیپ٣ لشکر28 کردستان
قرارگاه تاکتیکی حمزه٣: لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) با ٣ گردان + تیپ٢ لشکر28 کردستان
قرارگاه تاکتیکی حمزه4: لشکر٥ نصر با ٧ گردان + تیپ١ لشکر28 کردستان
قرارگاه تاکتیکی حمزه٥: تیپ٣٣ المهدی(عج) با ٥ گردان + تیپ٢ لشکر30 گرگان
قرارگاه تاکتیکی حمزه٦: تیپ10 سیدالشهدا(ع) با ٢ گردان + تیپ٢ لشکر23 نوهد
قرارگاه تاکتیکی حمزه7: لشکر30 گرگان با ٣ گردان
مأموریت
قرارگاه حمزه٢: تصرف و تأمین ارتفاعات 1904، 1900 و یال‌های 1904 و شاخ تارچر و الحاق در جناح راست با قرارگاه حمزه٣ در کلزآسیاب و یال‌های شرقی 1900 و الحاق در جناح چپ با قرارگاه حمزه٤ در شیار حمدان.
قرارگاه حمزه٣: تصرف و تأمین رودخانه گوگسور در غرب کانی‌مانگا از خط تماس قبلی تا امتداد شرقی غرب روستای آسیاب.
قرارگاه حمزه٤: تصرف ارتفاعات زله (سنگ معدن و شاخ شوکت) مشرف بر پنجوین و ارتفاعات تنگه روکان و ارتفاع 1616 و الحاق با قرارگاه حمزه2 در جناح راست.
قرارگاه حمزه٥ و حمزه٦: به‌ترتیب مأموریت داشتند در احتیاط و دنبال پشتیبان قرارگاه‌های حمزه٤ و حمزه٣ باشند.
1) سند شماره 317/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) در عملیات والفجر٤، اسدالله توفیقی، 26/8/1362 تا 5/9/1362، صص 63 و 64.
قرارگاه حمزه٧: اجرای تک و تصرف ارتفاعات بانی‌بنوک (کله اسبی) با یک گردان.
یادآور می‌شود دشمن در فرصتی که پیدا کرده بود با به‌کارگیری مهندسی رزمی خود در حد وسیع، توانست موانع زیادی (سیم‌خاردار، میدان مین و کانال‌های آتش) را ایجاد کند. همچنین عراق با استفاده از نیروهای حاضر در منطقه و آوردن نیروهای جدید و سازماندهی آنها، وضعیت خوبی را ازلحاظ پدافندی کسب کرد.
شروع عملیات و نحوه پیشرفت آن
عملیات در ساعت 9:30 شب در تاریخ 28/8/1362 شروع شد و در مرحله اول با موفقیت نیروهای خودی همراه بود. دشمن که در چند شب قبل از عملیات، احتمال حمله نیروهای خودی را می‌داد و درحال آماده‌باش به سر می‌برد، در یک حالت خستگی و اضطراب بود و به همین دلیل نتوانست مقاومت چندانی را ازلحاظ نیروهای پیاده‌اش داشته باشد، ولی به‌دلیل آماده نگاه‌داشتن نیروهای عقبه خود و ایجاد موانعی که ذکر شد (به‌خصوص در مسیر راهکارهایی که نیروهای خودی از آن استفاده می‌کردند) توانست مشکلات فراوانی در حین پیشروی نیروها برای ما به وجود آورد و توانایی پاتک را قبل از روشن‌شدن هوا پیدا کند.
در محورهای حمزه٢ و ٣ و ٤ نیروهای عمل‌کننده، اهداف ازپیش تعیین‌شدة خود را 80% تصرف کردند. در محور حمزه٤، تنگه روکان و ارتفاع 1616 از ساعات اولیه حمله زیر آتش شدید دوشیکا، چهارلول، انواع تیربار، تانک و توپخانه دشمن قرار داشت و درنتیجه منطقه مزبور سقوط نکرد. درصورتی‌که بقیه اهداف حمزه٤ به تصرف نیروهای خودی درآمد. در محور حمزه٢، ارتفاعات 1900، 1904 و یال‌های مربوطه تصرف شده بود و ارتفاع 1606 که توسط حمزه٤ باید تصرف می‌شد، سقوط نکرده بود. محور حمزه٣ یال‌های سمت راست ارتفاع 1866؛ یعنی ارتفاع 1740 و 1680 کاملاً سقوط کرده و در دست نیروهای خودی می‌باشد.
علت عقب‌نشینی در محور حمزه٤: سقوط نکردن تنگه روکان، ارتفاع 1616 و 1606 که در دست دشمن باقی ماند و نیروهای خودی از سه محور که شامل کله‌قندی، شیار توتمان و تنگه روکان بود، مورد تهدید واقع شده و آتش شدید دشمن بر روی نیروهای خودی لحظه‌ای قطع نمیشد. درضمن نیروهای خودی عقبه نداشته و هیچ‌گونه وسایل تدارکاتی به آنان نمی‌رسیده و نیروهای ما به دستور قرارگاه به مواضع قبلی خود برگشتند.
علت عقب‌نشینی در محور حمزه٢: فشار دشمن از سه جناح تنگه روکان، ارتفاع 1606 و هایندل که دشمن آتش پرحجمی بر روی نیروهای مزبور ریخته و جاده‌ای که دشمن به ارتفاع 1900 داشته نیروهای خودی را تهدید جدی می‌کرد. درصورتی‌که نیروهای خودی هیچ‌گونه عقبه‌ای نداشته و بنا به دستور قرارگاه به مواضع قبلی خود عقب نشستند. درضمن یال‌های
سمت راست 1904 به‌طرف سرکان در دست نیروهای خودی بود، ولی چون ارتفاع 1904 در دست دشمن بود، نیروهای خودی در ساعت ٦ الی ٨ بعدازظهر 29/8/1362 به مواضع قبلی خود برگشتند.
در محور حمزه٣ نیروهای خودی بر روی یال‌های سمت راست 1866؛ یعنی 1740 و 1680 مستقر هستند.
قرارگاه‌های حمزه٥ و ٦ در احتیاط ماندند.
قرارگاه حمزه٧ مأموریت خود را با یک گردان روی ارتفاعات بانی‌بنوک جهت تصرف و تأمین انجام داده و بنا به دستور به خطوط قبلی خود بازگشت.(1)
1
پس از فروکش‌کردن تب‌وتاب عملیات و برقراری آرامش نسبی در محورهای مختلف منطقة عملیاتی والفجر4، کلیه فرماندهان رده‌های مختلف عملیاتی به مقر فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه سپاه در جنوب ارتفاعات کنگرک، فراخوانده شدند تا درباره عملیات انجام‌شده، مشکلات آن و علل ناکامی یگان‌ها گفت‌وگو کنند.(2)
در این جلسه فرماندهان در جمع‌بندی دلایل ناکامی یگان‌های خود به مؤلفه‌های تقریباً مشترکی اشاره کردند که عبارت بودند از:
١. هوشیاری دشمن در منطقه عملیاتی.
٢. سرمایه‌گذاری دشمن در منطقه عملیاتی و ایجاد موانع مختلف نظیر میادین مین و استحکامات مهندسی.(3)*
٣. ناهماهنگی یگان‌های هم‌جوار.
٤. نبود شناسایی کافی.
٥. نبود هماهنگی درپیشروی یگان‌ها.
در پایان جلسه، محسن رضایی از تهران تماس گرفت و از سیدرحیم صفوی آخرین وضعیت عملیات را جویا شد. صفوی ضمن بیان کلیاتی از نتایج به‌دست‌آمده، به محسن رضایی گفت: لازم است برای تصمیم‌گیری درباره عملیات شما و سرهنگ صیاد شیرازی به منطقه بیایید.(4)
1) گزیده اسناد عملیات والفجر٤، جلد4، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تشریح عملیات خودی، صص 221 - 218.
2) این جلسه با حضور رحیم صفوی، عزیز جعفری، غلامحسین بشردوست، علی تجلائی، حسن دانایی‌فر، محمد باقری، علی فدوی، محمدابراهیم همت، مرتضی قربانی، جعفر اسدی، نبی‌رودکی، سرهنگ جلالی، سرهنگ آذرفر، سرهنگ قویدل، سرهنگ امیربیگی، سرهنگ درافشان، سرهنگ فرتاش و محسن رخصت‌طلب راوی قرارگاه خاتم برگزار شد.
3) * واحد مهندسی رزمی قرارگاه کربلا با استناد به گزارش‌هایی که به آن واحد ارسال شده است، از وضعیت موانع و میادین مین در خطوط پدافندی دشمن گزارشی تهیه و برای بهره‌برداری به رده‌ها و واحدهای مختلف و یگان‌های عملیاتی ارسال کرده است. متن کامل این گزارش در ضمیمه درج شده است.
4) سند شماره 291/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص20؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص128.
1
ارتش عراق امروز علاوه‌بر بمباران اطراف شهر سردشت شهرهای آبادان و خرمشهر را نیز آماج گلوله‌باران قرار داد.
هواپیماهای عراقی امروز در سه نوبت با ورود به حریم هوایی سردشت، اطراف این شهر را از ارتفاع بالا بمباران کردند. در این حملات ٢ نظامی و یکی از اهالی روستا که مشغول چراندن گوسفندان بود زخمی شدند و حدود 100 رأس گوسفند اهالی نیز تلف شد.(1)
مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 29/8/1362؛ و- سند شماره 113753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 144، 12/9/1362، ص1.
این درحالی است که باوجود حملات هوایی امروز جنگنده‌های دشمن علیه سردشت و تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم شهرهای گیلان‌غرب و باختران(2)خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از اطلاعیه نظامی عراق گزارش داد: «امروز هیچ‌گونه حمله هوایی برعلیه مواضع ایران صورت نگرفته است.»(3)
از سوی دیگر و در ادامه گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر، امروز نیز این دو شهر و اطراف آن هدف گلوله‌های توپ‌ها و خمپارهاندازهای عراقی قرار گرفتند که براثر آن ٦ باب منزل مسکونی در آبادان تخریب شد و در خرمشهر نیز چند منزل مسکونی در خیابان فردوسی این شهر آسیب دید. در این اقدام دشمن ٨ تن از مردم و نیروهای نظامی زخمی شدند.(4)
2
امروز در جریان دو اقدام گروه‌های مسلح غیرقانونی، ٤ کودک شهید و ٣ تن نیز مجروح شدند. از سوی دیگر درحالی‌که ٣ نفر از افراد سازمان کومه‌له خود را تسلیم کردند، سپاه کردستان از فعالیت مجدد ایستگاه رادیویی سازمان کومه‌له و استقرار عناصر این سازمان در دولکان عراق خبر داد.
تعدادی از کودکان روستای خیاره واقع در جنوب‌غربی سنندج که برای چراندن گوسفندان به مراتع اطراف این روستا رفته بودند، به مینی که افراد مسلح ضدانقلاب کار گذاشته بودند، برخورد کردند. براثر انفجار مین، ٤ تن از این کودکان به شهادت رسیدند و ٢ تن از آنان نیز مجروح شدند که جراحت یکی از آنان جزئی بود، ولی پای کودک دیگر قطع شد. یادآور می‌شود که سن قربانیان این حادثه بین ٩ تا 12 سال بود.(5)
در روستای ملحم در 5/7 کیلومتری غرب سلماس نیز افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان به‌سمت ساختمان پایگاه گروه مقاومت این روستا تیراندازی کردند. در این حادثه نگهبان پایگاه زخمی شد.(6)درپی این حادثه نیروهای یگان جندالله سلماس محورهای خروجی منطقه را زیر نظر گرفته، موفق شدند عامل این حادثه را دستگیر کنند. وی هنگام دستگیری دو نارنجک جنگی و یک قبضه سلاح به همراه داشت و با پوشیدن لباس زنانه قصد خروج از منطقه تحت نظر را داشت. فرد دستگیرشده چندی قبل نیز شخصی به نام بیت‌الله کیانی را به شهادت رسانده بود.(7)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 246، 30/8/1362، ص٦؛ و- سند شماره 95416 مرکز
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 30/8/1362، ص2.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 58، 30/8/1362، ص7، قبرس - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 29/8/1362.
4) سند شماره 290743 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 30/8/1362؛ و- سند شماره 289119 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی خرمشهر به اداره کل سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 30/8/1362.
5) سند شماره 339577 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از (رکن٣) ناحیه ژاندارمری به استانداری کردستان، 1/9/1362.
6) سند شماره 356357 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سلماس به فرماندهی منطقه11، 29/8/1362.
7) سند شماره 317998 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران سلماس (عملیات) به سپاه پاسداران منطقه١١، 30/8/1362؛ و- سند شماره 341070 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 30/8/1362
در همین حال، امروز ٣ تن از افراد سازمان کومه‌له خود را به نیروهای سپاه مهاباد معرفی و درخواست امان‌نامه کردند. این افراد از عناصر سازمان کومه‌له در مهاباد بودند که مدتی پیش از این سازمان جدا شده و تا زمان معرفی خود به نیروهای سپاه زندگی مخفی داشتند.(1)
به‌دنبال عملیات نیروهای خودی در منطقه آلان در جنوب‌غربی سردشت و برچیده‌شدن ایستگاه‌های رادیویی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و سازمان کومه‌له از منطقه بیژوه، سپاه کردستان اعلام کرد که سازمان کومه‌له ایستگاه جدیدی را در ارتفاعات مرزی قندیل عراق راه‌اندازی کرده است. طبق اطلاعات سپاه کردستان، این سازمان 180 تن از افراد خود را نیز در منطقه دولکان عراق مستقر ساخته است.(2)
1
با ادامه عملیات والفجر4 در محورهای کانی‌مانگا و جنوب شهر پنجوین، خبرگزاری فرانسه از منامه با اعلام اینکه نیروهای ایران در کردستان عراق دست به تهاجم جدیدی زده‌اند، از قول منابع رسمی در بغداد افزود: «این حمله ازسوی ارتش عراق درهم شکسته شد.»(3)مبنای این گزارش اطلاعیه امروز ارتش عراق می‌باشد که در آن آمده است: نیروهای ایران حمله‌ای را در ساعت 10 شب گذشته در منطقه پنجوین آغاز کردند و نبرد میان آنها و نیروهای سپاه یکم عراق تا بامداد امروز ادامه داشت.(4)خبرگزاری فرانسه در گزارش دیگری اعلام کرد: «پس از جنگ شدید در بخش شمالی جبهه طی روزهای 4 تا 10 نوامبر (13 تا 19 آبان) که بنا به گفته تهران در چارچوب مرحله سوم تهاجم والفجر4 صورت گرفته است، جبهه جنگ ایران و عراق به‌مدت 15 روز نسبتاً آرام بود.»(5)
خبرگزاری آلمان‌غربی نیز از بغداد گزارش داد: «لطیف جاسم [وزیر فرهنگ و اطلاعات عراق] در یک کنفرانس مطبوعاتی در بغداد خبرنگاران را دعوت کرد که برای مشاهده نابودی نیروهای ایران، خود از این جبهه دیدن کنند.»(6)همچنین بخش عربی رادیو بغداد در گزارشی از قول فرمانده سپاه یکم ارتش عراق اعلام کرد: نیروهای ایران در ساعات اول شب گذشته «در 10 محور اصلی به‌اضافه محوری فرعی ... موفق به نفوذ به برخی از مواضع ما شدند.» وی افزود: «نبردی که در خلال ساعت‌های شب گذشته انجام گرفت از تمام شب‌های نبردهای سه سال گذشته درازتر بود.» بر پایه این گزارش، فرمانده مذکور مدعی شد تمام نیروهای ایران در این حمله «تارومار شدند و تمام گروه‌های موفق [شده] به نفوذ، نابود گردیده و پیروزی قاطعی که قبلاً از آن مطمئن بودیم، تحقق یافت.»(7)
از سوی دیگر، خبرگزاری آلمان‌غربی در گزارش دیگری آورده است: «در تهران، ایرنا خبرگزاری رسمی ایران تأیید کرد که نیروهای ایران در تدارک جهت تکمیل محاصره شهر پنجوین عراق، به‌سوی مواضع دشمن در جنوب و جنوب‌غربی این شهر پیشروی کردهاند. ایرنا گفت درنتیجه اجرای مراحل
1) سند شماره 356356 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات مهاباد به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 29/8/1362؛ و- سند شماره 45053 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 2/9/1362.
2) سند شماره 197414 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات ناحیه کردستان به فرماندهی اطلاعات کردستان، 29/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 58، 30/8/1362، ص7، منامه - خبرگزاری فرانسه، 29/8/1362.
4) همان، ص15، رادیو صوت‌الجماهیر، 29/8/1362.
5) همان، ص9، منامه و تهران - خبرگزاری فرانسه، 29/8/1362.
6) همان، صص 10 و 11، بغداد - خبرگزاری آلمان‌غربی، 29/8/1362.
7) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/8/1362، صص 4 و 5، رادیو بغداد عربی، 29/8/1362.
پیشین عملیات والفجر، نیروهای ایران کنترل شرق، شمال و غرب پنجوین را به دست گرفته‌اند. این خبرگزاری گفت که نیروهای ایران ضمناً در نبرد شب گذشته در غرب مریوان که در خاک ایران و مقابل پنجوین واقع شده یک گردان و 4 گروهان دشمن را منهدم کردند.»(1)
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز ضمن گزارش مشابهی درباره وقایع شب گذشته نبرد، به سخنان اخیر وزیر دفاع ایران درباره صدور دستور ادامه عملیات والفجر4 ازسوی امام خمینی و شورای‌عالی دفاع و اعلام خبر پیروزی‌های بزرگ‌تری در جبهه‌های جنگ در کمتر از یک ماه آینده اشاره کرد.(2)-(3)
رادیوهای بی‌بی‌سی، کلن و اسرائیل گزارشهای کوتاهی از وقایع نبرد به نقل از منابع خبری ایران و عراق پخش کردند. رادیو امریکا مدعی شد ایران ماه پیش نیز به مناطق مرزی شمال عراق حمله کرده بود، ولی بدون «هیچ‌گونه پیشرفتی» جنگ تقریباً راکد شده بود.(4)در همین حال، رادیوهای کویت، قطر، امارات متحده عربی، مسقط، امان و نیز رادیو دهلی فارسی فقط به پخش بیانیه نظامی عراق اکتفا کردند.(5)
1
امام خمینی در سخنانی به ضرورت اصلاح امور در همه زمینه‌ها، لزوم تقویت قوه قضائیه و حفظ استقلال این قوه، مسئله دخالت و اقدامات قدرت‌های بزرگ در جوامع اسلامی در عین تفرقه و اختلاف در میان مسلمانان پرداختند. صبح امروز، آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور، به‌همراه اعضای شورای‌عالی قضایی، رؤسا و مستشاران و دادیاران دیوان‌عالی کشور، رؤسای شعب دیوان عدالت اداری، حقوق‌دانان شورای نگهبان، قضات بازرسی کل کشور، اعضای دادگاه عالی قم، رؤسای شعب کیفری یک و دو دادگاه‌های مدنی خاص، دادگاه‌های انقلاب، رؤسای دادگستری‌های مراکز استان و شهرستان‌ها و دادستان‌های انقلاب و عمومی و اعضای سازمان قضایی ارتش با امام خمینی رهبر انقلاب، ملاقات کردند. در این دیدار رئیس دیوان‌عالی کشور در
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 58، 30/8/1362، صص 10 و 11، بغداد - خبرگزاری آلمان‌غربی، 29/8/1362.
2) برای اطلاع از مشروح سخنان سرهنگ سلیمی وزیر دفاع ایران، به روزشمار 27/8/1362 مراجعه شود.
3) همان، ص12، نیکوزیا - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 29/8/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 59، 1/9/1362، ص7، رادیو امریکا، 29/8/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه‌به‌لحظه از عملیات والفجر4 و بازتاب جهانی آن، شماره 58، 30/8/1362، صص 18 - 15، 29/8/1362.
سخنانی ضمن اشاره به استقلال قوه قضائیه در کنار قوای مجریه و مقننه، از اقدامات انجام‌شده درزمینه توسعه محاکم و دادگاه‌ها در کنار دادسراهای انقلاب و عمومی در سراسر کشور و نیز کمبود نیروی شاغل در دستگاه قضایی گزارش داد.
در این دیدار امام خمینی درمورد رویه غالب بر نهادهای کشور در رژیم گذشته اظهار کردند: «ما در هر قضیه‌ای که فکر می‌کنیم که در سابق، در این رژیم سابق بوده است دست روی هرکدام که می‌گذاریم، می‌گوییم این بدتر از دیگران بوده. وقتی می‌رویم سراغ آن یکی، آنجا می‌گوییم این بدتر از دیگران بوده و هکذا. وقتی قوه دادگستری‌اش را و قوه قضائیه‌اش را شما نگاه کنید، می‌بینید که آن چیزی که در آن نبوده است، اسلام بوده و عدالت اسلامی. و وقتی‌که به مجلسش نگاه می‌کردیم، می‌بینیم آنکه نبوده است ارتباطش با مردم. وقتی به ارتشش نگاه می‌کردیم، می‌بینیم که آنکه نبوده است فعالیت در راه کشور خودشان.» ایشان در ادامه افزودند: «دولت آن بود که دیدید شما بسیارتان، خوب، این اواخر دیگر یادتان است. فرمانداران و فرماندهان و استانداران و اینها، آنها بوده است که ملاحظه کردید و دادگستری‌اش هم آن بود که اطلاع دارید، مجلسش هم آن بود، دانشگاهش هم آن بود. عرض کردم وقتی سراغ دانشگاه می‌رویم، می‌بینیم که بدتر از همه‌جا دانشگاه بوده است. وقتی سراغ قضات می‌رویم می‌بینیم بدتر از همه این بود. و زحمت دارد که اینها اصلاح بشود.»
رهبر انقلاب با اشاره به پیشرفتهای پس از انقلاب درزمینه اصلاح امور گفتند: «خداوند تأیید کرده است این جمهوری اسلامی را که در ظرف این مدت کم، درصورتی‌که انقلاب بوده، درصورتی‌که همه کشورهای بزرگ مخالف بودند با ایران به همه معنا و فشارهایشان را بر این کشور به همه طرف وارد کردند، تبلیغات سرتاسری آن‌طور کرده است، مع‌ذلک در این مدت کم، در همه‌جا یک پیشرفتهای چشمگیر شده است. دانشگاه بحمداللّه، و امیدوارم که به‌زودی همه جهاتش درست بشود و روی موازین باشد و دادگستری و قوۀ قضائیه بحمداللّه کار زیاد کردند. و موجب سرافرازی یک ملت است که در مدت بسیار کم، با همه مشکلات و بااینکه مهیا نبودند علمای ما برای قضاوت و امر قضاوت ارتباط با آنها نداشته است، مع‌ذلک موفق شده‌اند و تاکنون خدمت‌های فراوان کردهاند.»
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ضمن تأکید بر ادامه تلاش‌ها برای رفع نواقص موجود، لزوم تقویت قوه قضائیه را یادآور شده، خاطرنشان کردند: «قوه قضائیه امروز قوۀ قضائیۀ اسلامی است و رو به اسلام دارد می‌رود و باید خود علمای اسلام این را تقویت کنند و افراد را بفرستند. علمایی که در بلاد هستند یا خودشان یا کسانی که مربوط به آنهاست و می‌توانند قضاوت کنند، پیشنهاد کنند که وارد بشوند در این قوۀ قضائیه تا انشاءالله رفع نقیصه به همه معنا بشود.» ایشان سپس افزودند: «اگر این قوۀ قضائیه درست بشود، بسیاری از مشکلات
کشور درست می‌شود. مردم سروکار دارند با این قوه، با دادگستری سروکار دارند و به شما آقایان قضات هم عرض می‌کنم که خدا را در نظر داشته باشید در باب قضا. قوه قضائیه سروکارش با جان مردم است با مال مردم است، با نوامیس مردم است، و باید همیشه خدا را ناظر و حاضر ببینید که خدای‌نخواسته نبادا یک اشتباهی در کار بشود، یک وقت خطایی بشود. خطای شماها بزرگ است و ممکن است یک خطا موجب قتل یک کسی بشود، یک خطا موجب به‌بادرفتن آبروی کسی بشود. اینها را باید بسیار نظر بکنید و بسیار دقت بکنید.»
امام خمینی در ادامه درخصوص گرفتاری مسلمانان در ابتلا به دولت‌های غیرمردمی و قدرت‌های بزرگ گفتند: «شما می‌بینید که در هرجا برای اسلام یک گرفتاری پیش می‌آورند با یک اسمی روی آن می‌گذارند و یک بساطی درست می‌کردند. ما آن‌وقت خیال می‌کردیم که صدام این است که تلافی می‌کند، بیخودی، در جنگ شکست می‌خورد، آن‌وقت تلافی‌اش را سر خوزستان درمی‌آورد و کردستان. خیال می‌کردیم که این کار، کار صدامی است. معلوم شد که همه این‌جور هستند.»
رهبر انقلاب همچنین با اشاره به حوادث لبنان و دخالت قدرت‌های خارجی در این کشور به‌ویژه اقدامات فرانسه در لبنان، کمک‌های آن کشور به عراق و پناه‌دادن به گروه‌های تروریستی گفتند: «چند نفر به‌واسطه اینکه آن‌قدر صدمه دیدند از این قدرت‌های بزرگ و از امریکا و از اسرائیل و از فرانسه و از امثال اینها، این‌قدر صدمه دیدند، چند نفرخودشان را فدا می‌کنند برای ملت خودشان و می‌روند یک جایی را منفجر می‌کنند. بعد اسرائیل تلافی می‌کند. خوب، از اسرائیل همه متوقع‌اند. اسرائیل ذاتش همین ذات است، باید عمل بکند این‌طوری که می‌کند. اما فرانسه که خودش را یک ملت چه می‌داند، و آن‌قدر در طول تاریخ ادعا کرده است، چرا این‌طور تروریست از کار درآمد؟ ملت فرانسه باید این مطلب را احساس بکند که در طول تاریخ آن‌قدر که از فرانسه تعریف کردید و کتاب نوشتید و چه کردید، در این برهۀ زمان آبروی فرانسه را این دولت از بین برد. دولت فرانسه آبروی ملت فرانسه را از بین برد، صورت ملت فرانسه را یک صورت مشوه جلوه داد در بین ملت‌ها. اکثر ملت‌ها و مردم‌ها تمیز نمی‌دهند که، جدا نمی‌کنند دولت را از ملت، خصوصاً آنجاهایی که جمهوری است. آنجاهایی که جمهوری است، ملت است که باید اساس را در دست بگیرد. نمی‌پذیرند از ملت فرانسه که او بگوید دولت ما این‌طوری است. ملت فرانسه به فکر بیفتد که آبروی خودش را که دارد از بین می‌رود حفظ بکند و این دولت را سرجای خودش بنشاند، این دولت را کنار بگذارد. این دولتی که تروریست اعظم باید اسمش را گذاشت برای اینکه، هرچه تروریست است جمع می‌شود در فرانسه، بعد هم خودش تروریستی می‌کند. یک کسی او را می‌زند به‌واسطۀ اینکه جنایتکار است، او می‌زند یک کس دیگری را می‌کشد. تلافی می‌کند سر کس دیگری. خوب، این ملت فرانسه باید فکر این کار باشد و همین‌طور ملت‌های دیگر. ملت‌ها که
تقصیری ندارند. تقصیر ملت‌هایی که جمهوری هستند این است که رأی می‌دهند به اینها و بعد که رأی دادند اختیار را دست اینها می‌دهند. باید بعد که چیز کردند، با تظاهرات، با چیزها این کار را کنار بگذارند. الآن هم می‌توانند این کار را بکنند. حفظ کنند آبرویی را که در طول تاریخ شما برای فرانسه درست کردید، این را حفظش کنید، اینها دارند از بین می‌برند. اینها تروریست شده‌اند. دولت فرانسه از آنجا که می‌بیند که از عراق طلب دارد و طلبش را نمی‌تواند بدهد، تلافی‌اش را سر ایرانی‌ها درمی‌آورد. تلافی سر ایرانی برای چه درمی‌آورد، خوب، عراق نمی‌تواند طلب شما را بدهد از خودش وصول کنید، چرا به او طیاره، نمی‌دانم چه می‌دهید که ایران را بزند؟»
امام خمینی سپس به وجود اختلاف در میان مسلمانان به‌رغم برخورداری از منابع قدرت اشاره کرده، افزودند: «بالاخره مسلمین باید فکر بکنند. این مسلمان‌ها و این اعراب که تقریباً اکثر بسیاری از مسلمین را آنها تشکیل می‌دهند و گرفتار دست اینها هستند، اینها فکر بکنند که نباید این‌طور خودشان را دست آنها بدهند که هرجا الآن لبنان را آن‌طور کردهاند، لبنانی دیگر برای کسی نمانده است. خوب، چرا این اختلافات را شما دست برنمی‌دارید تا اینکه اینها نتوانند بیایند سراغ شما؟ و چرا باید آنها بیایند و مردم را آن‌طور اذیت بدهند به اسم اینکه ما می‌خواهیم اصلاح بکنیم؟ این اصلاح که نیست. شما اگر مصلح بودید، اگر صلح‌طلب بودید که این‌طور وضعتان نبود. شما صلح‌طلبید و می‌آیید در لبنان به اسم اینکه ما صلح‌طلب هستیم و مردم را ناراحت می‌کنید؟ شما بروید کنار، مردم خودشان کار خودشان را درست می‌کنند، نمی‌گذارید که مردم اصلاح کنند کار خودشان را. هرکدامتان به یک اسمی وارد می‌شوید در یک کشوری. مثلاً فرض کنید که روسیه وارد می‌شود در افغانستان به اسم اینکه می‌خواهیم اصلاح کنیم آنجا را. امریکا و فرانسه و انگلستان و اینها هم وارد می‌شوند در لبنان می‌خواهیم اصلاح کنیم. این برای این است که مسلمان‌ها بیدار نیستند. دولت‌های مسلمین نمی‌دانند چه قوه‌ای دستشان هست و چه‌جور اینها را می‌توانند از بین ببرند. اگر - یک - ده روز این مسلمین منافع خودشان را قطع کنند از شرق و غرب، آنها سرجای خودشان می‌نشینند.»
رهبر انقلاب در همین زمینه افزودند: «از آن‌طرف هم فلسطینی‌ها را به جان هم انداخته‌اند. جنگ بین خودشان آن‌طور می‌بینید که واقع شده. از آن‌ور هم اختلاف ما بین خود ما، دولت‌های مسلمین. آخر چرا باید این‌طور باشد؟ اینها اگر واقعاً بیدار بشوند و بفهمند چه قدرتی در دستشان هست و چه منابعی در دست اینها هست که منابع، رگ حیات آنها در دست اینهاست، خوب، باهم روابط پیدا می‌کنند، روابط دوستی پیدا می‌کنند. خوب، ما هی فریاد می‌زنیم که آقا بیایید باهم دوست باشیم، چه هی آنها می‌گویند نه، ایران می‌خواهد همه کشورهای دنیا را از بین ببرد. ایران چرا می‌خواهد ببرد، ایران می‌خواهد همه را اصلاح کند؛
می‌خواهد که باهم باشند همه‌شان، برادر باشند همه‌شان. مع‌ذلک نمی‌فهمند و باید چه کرد این را و من امیدوارم که کم‌کم درست بشود و کم‌کم ملت‌ها بیدار بشوند و از راه ملت‌ها این کارها اصلاح بشود و انشاءالله خداوند تأیید می‌کند و خداوند شما را و همۀ کسانی که در این کشور خدمت می‌کنند به این کشور، خدمت می‌کنند به اسلام، تأیید کند و مادامی‌که قصد خالص باشد، توجه به خدا باشد و خالص باشد، تا این‌طور باشد بلااشکال پیروز هست این کشور و از اینجا هم موجش می‌رسد به همه‌جا و رسیده است و انقلاب شما بحمداللّه صادر شده است، نه اینکه صادر می‌شود، صادر شده و تقویت می‌شود در خارج.»
امام خمینی در پایان بیانات خود با تأکید بر استقلال قوه قضائیه اظهار کردند: «قوه قضائیه همان‌طوری‌که آقا [موسوی اردبیلی] فرمودند یک قوّه مستقل باید باشد. یعنی در همه‌جای دنیا این اسم هست که قوه قضائیه مستقل است. حالا ما در کشور خودمان که استقلال داده است اسلام به قوه قضائیه و قاضی و قوه قضائیه مستقل است و هیچ‌کس نباید در آن دخالت بکند. قضات نباید گوش به هیچ‌کس بدهند. جز آنکه برای خدا کار خودشان را انجام بدهند، حق را ملاحظه بکنند. اگر فرض کنید که یک جایی را دیدند حق است، اگر تمام کشور ایران به آنها چیز بکنند که به آن‌طرف حکم بدهید، نکنند. خدا این‌طور مقرر فرموده است، باید شما به حق برسید. کار به اینکه این رفیق فلان است، این دوست فلان است، این پسر فلان است، این خود فلان است، خیر، کاری به این کارها نداشته باشید. باید شما به همان‌طوری‌که شرع مقدس امر فرموده است قضاوت کنید و مستقل در قضاوت باشید و محتاط در قضاوت. احتیاط در قضاوت کنید، توجه بکنید که نبادا یک مظلومی‌حقش ضایع بشود یا یک نفری زاید بر آن مقداری که باید جریمه بشود یا - برای - تعزیر بشود، یا - به - چه بشود، زاید بر او نباشد. گرفتاری دارد این مسائل، باید این را خیلی توجه بکنید و من امیدوارم که آقایان علمائی که الآن مشغول هستند و بعدها هم انشاءالله می‌آیند و مشغول می‌شوند، توجه بکنند که مستقل هستند و کسی حق اینکه هیچ نقشه‌ای، هیچ دخالتی در کار آنها بکند ندارد و البته روی موازین شرعی اگر اشتباه ثابت شد، آن‌وقت روی همان موازین شرعی عمل می‌شود.»(1)
پیش از بیانات رهبر انقلاب، رئیس دیوان‌عالی کشور، در سخنانی خطاب به امام خمینی اظهار کرد: «قوه قضائیه که قوه‌ای است در کنار قوای مجریه و مقننه، قوه‌ای است خودکفا و مستقل که درنتیجه اوامر حضرت مستطاب عالی و دستورات مؤکد آن‌جناب، نیروهای ارزنده، مؤمن، خالص، انقلابی، مسئول و متعهد به این قوه جذب شده‌اند. اکنون بحمدالله افتخار می‌کنیم که به حضور مبارکتان عرض کنیم که در سرتاسر ایران قوه قضائیه با کمال قدرت و استقلال به کار خودش مشغول است.»
آیت‌الله موسوی اردبیلی در ادامه سخنان خود ضمن اشاره به تعداد شعب حقوقی، کیفری،
1) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378، صص 277 - 271.
مدنی خاص، دادگاه‌های مستقل تمام‌وقت انقلاب و نیمه‌وقت انقلاب در کنار دادسراهای انقلاب و عمومی افزود: «حدود 500 نفر از روحانیون، علما و محصلین درنتیجه احساس وظیفه به این قوه جلب شده‌اند و کارهای بسیار سنگین قضایی را به عهده گرفته‌اند. اینها فرزندان حضرت مستطاب عالی هستند که به دستور حضرت شما و احساس وظیفه این کار سنگین را متعهد شده‌اند.» وی ضمن اظهار رضایت از روال جاری در امور مربوط به قضات شرع، به مشکل کمبود نیرو در دستگاه قضایی اشاره کرده و گفت: «ما مقداری کسر پرسنل داریم. ما هنوز هم به حداقل 400 تا 500 نیرو احتیاج داریم تا بتوانیم همه نیاز مملکت را برطرف سازیم. اگر این 500 نفر هم جلب شوند، امیدواریم انشاءالله دیگر کمبود آن‌چنانی که در کار اخلال ایجاد کند، نداشته باشیم.»(1)
1
رئیس‌جمهور در مراسم آغازبه‌کار گردهمایی بین‌المللی پزشکی تهران پیشنهاد کرد بخشی از کار این گردهمایی به بررسی مخاطرات ناشی‌از به‌کارگیری بمب‌های شیمیایی در جنگ اختصاص یابد.
آیت‌الله خامنه‌ای امروز در گردهمایی بین‌المللی پزشکی تهران که با شرکت شخصیت‌های سیاسی و علمی 65 کشور جهان در هتل استقلال تهران گشایش یافت، با بیان اینکه امکانات علمی و تجهیزات فنی موجود بیش از هر زمان دیگری وظیفه شناخت دردها و نابسامانی‌های بشر را بر دوش عالمان و آگاهان جهان قرار داده است، اظهار کرد: «هیچ دیده منصفی نمی‌تواند مصائب و مشکلات عظیم ناشی‌از جنگ تحمیلی به ایران را درزمینه مسائل درمانی و بهداشتی، در کنار انبوهی از ضایعات دیگر نبیند [ببیند] و تأثیر آنها را در به‌تعویق‌افتادن بسیاری از طرح‌های توسعه و تکمیل و تربیت کادر درمانی تحقیقاتی و نیز در ایجاد موانع در فراهم‌آوردن امکانات فنی و عملی برای تأمین بهداشت و درمان ناچیز انگارد.»
وی سپس افزود: «متخصصان امور بهداشتی و درمانی نیک می‌دانند که آواره‌شدن حدود 5/2 میلیون انسان بیگناه براثر تهاجم نظامی به ایران و سرازیرشدن 5/1 میلیون آواره افغانی براثر تجاوز نظامی به افغانستان و ویرانی بخش وسیعی از شهرها و روستاهای جنوب و غرب کشورمان آن‌هم در سال‌های نخستین پس از انقلاب اسلامی، چه باری از مشکلات ناشی‌از عفونت‌ها و اپیدمی‌ها و مسمومیت‌ها را بر دوش یک ملت می‌نهد و چه مقدار از امکانات و تجهیزات درمانی و بهداشتی را به خود اختصاص می‌دهد. امکانات و تجهیزاتی که به‌جای متمرکزشدن در اجرای طرح‌های اساسی توسعه و تکمیل شبکه درمانی و بهداشتی کشور، صرف فوریت‌های پزشکی و رسیدگی به مجروحان جنگی شده است.»
رئیس‌جمهور درمورد فجایع ناشی‌از جنگ گفت: «حکومت متجاوز عراق که تاکنون مناطق غیرنظامی و مسکونی را مورد حملات موشکی و بمباران‌های هوایی قرار می‌داده، اخیراً به
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 30/8/1362، ص12.
کمک و تأیید ابرقدرت‌ها و حامیان استکباری خود دست به جنایتی فجیع در حق ملت مظلوم ما زده و برخلاف مقررات بین‌المللی مناطقی از کشور ما را با بمب‌های شیمیایی آلوده کرده است. خطرات جانکاه و خانمان‌سوز ناشی‌از بمباران‌های شیمیایی که یکی از فجیع‌ترین و دردناک‌ترین ثمرات اعمال و نیات جنایتکاران قدرتمند جهانی است، ازنظر هیچ‌یک از پزشکان و متخصصان بهداشت در سطح جهان پوشیده نیست.» وی اضافه کرد: «در اینجا من فرصت را مغتنم می‌شمرم و پیشنهاد می‌کنم که این سمینار بخشی از کار خویش را به بررسی مخاطرات ناشی‌از بمب‌های شیمیایی اختصاص دهد.»
آیت‌الله خامنه‌ای همچنین تأکید کرد: «اینها نمونه‌هایی است از جنایت‌هایی که کشورهای استکباری همه‌روزه در گوشه‌وکنار جهان مرتکب می‌شوند و این خود از پیش نشان می‌دهد که چگونه مشکلات درمانی و بهداشتی جهان سوم عمدتاً معلول سیاست‌های کشورهای استکباری است. یکی از بازتاب‌های این سیاست‌ها حیله‌هایی است که برای جذب مغزها و نیروهای فکری جهان سوم به کار می‌برند.» وی ضمن اشاره به اینکه گردهم‌آمدن پزشکان و متخصصانی که با هم‌نوعان نیازمند خود پیوند قلبی دارند، یکی از سلاح‌های مؤثر برای مقابله با این سیاست‌ها است، اظهار امیدواری کرد «این گردهمایی علمی گامی باشد در راه تحکیم این پیوند و تحقق اهداف انسانی، به‌خصوص که در سنت مشرق‌زمین و در رأس آن جوامعی که از ایمان اسلامی بهره‌مندند زمینه‌ها و ریشه‌های عمیق و محکمی این امید را قوام می‌بخشد.»(1)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنانی ضمن محکوم‌کردن حملات هوایی رژیم صهیونیستی و فرانسه به منطقه بعلبک لبنان، هدف از حضور نیروهای ایران در این کشور را کمک به ملت مظلوم لبنان اعلام کرد. این سخنان بلافاصله در رسانه‌های خارجی بازتاب یافت.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی امروز در نطقی در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی اعلام کرد: «چهارشنبه و پنجشنبه گذشته در یک
1) همان، ص11.
برنامه حساب‌شده‌ای هواپیماهای فرانسوی و اسرائیلی در دو حمله جداگانه ولی متمرکز با شناسایی‌هایی که قبلاً توسط ماهواره‌ها و هواپیماهای شناسایی امریکایی انجام شده بود، به منطقه بی‌دفاع و مظلوم بعلبک حمله کردند و مردم بی‌دفاع آنجا را به‌جرم علاقه‌مندی آنها به انقلاب اسلامی ایران به خاک و خون کشیدند. این مسئله از مسائل مهم قرن ما است که پیمان ناتو با امکانات نیرومند و پیچیده‌اش در شرق لبنان برای سرکوب انقلاب اسلامی و برای حمایت از اسرائیل غاصب این‌طور وارد عمل بشوند.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سپس گفت: «نکات بسیار مهمی که در این خیانت قرن وجود دارد، قابل‌توجه است: اولاً، عجز قدرت‌های غربی با همه امکانات جاسوسی‌شان از تشخیص عوامل انفجار مقر فرماندهی امریکاییها و فرانسوی‌ها و اسرائیلی‌ها در لبنان است. سیا، موساد و اینتلیجنت سرویس با اعتراف خودشان عاجز شدند از اینکه تشخیص بدهند چه کسی این کار عظیم را انجام داده و این ضربه شکننده را به نیروهای ناتو و اسرائیل در لبنان وارد کرد. برای جبران این عجزشان در مقابل ملت‌هایشان که آنها را زیر سؤال قرار داده بودند، دست به عملی زدند که بسیار زشت‌تر از عجز آنهاست. 24 هواپیمای فوق مدرن در سرکوب این مردم بی‌دفاع شرکت کردند و 5 هواپیمای اسرائیلی، 14 هواپیمای فرانسه، سوپراتانداردها و اف14 و میراژهای پیشرفته و فانتوم‌ها و جالب این است که با همه قساوتی که به خرج دادند فقط توانستند در این حمله 14 نفر از نیروهای عزیز انقلابی و مجاهد ما را که در آنجا به ملت لبنان کمک می‌کنند، شهید کنند و حدود 30 نفر یا بیشتر از مردم لبنان را و گروه کمی را هم زخمی کنند. خانه‌های زیادی را هم خراب کردهاند و مردم زیادی را بی‌پناه کردهاند و خوشبختانه یکی از هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی توسط رزمندگان لبنان به آتش کشیده شد که انشاءالله خبر دقیق آن بعداً اطلاع داده می‌شود.»
رئیس مجلس شورای اسلامی ضمن انتقاد از سکوت محافل سیاسی جهان دربرابر حملات اخیر اظهار کرد: «رسانه‌های دنیا به‌جای اینکه این ضعف مفرط ناتو و دنیای غرب را به رخشان بکشد مسئله تلافی و انتقام از یک ملتی را مطرح می‌کند که ثابت نشده کدام‌یک از جریان‌ها در آن انفجارها حضور داشتند.» وی افزود: «مسئله دیگری که برای ما واقعاً تأسف‌بار است که [در] دنیای اسلام و عرب، دولت‌های عربی به‌جای اینکه این جنایت را محکوم کنند از اینکه اسرائیل به یکی از شهرهای کشور اسلامی لبنان حمله کرد، اظهار خوشحالی می‌کنند به‌دلیل اینکه جمهوری اسلامی به‌نحوی طرف این تجاوز قرار گرفته و مسئله دیگری که برای ما امروز می‌تواند افتخار باشد این است که اینها مجبور شدند تحت فشار رزمندگان لبنان همه تبلیغاتی که در دوران سه‌ساله کرده بودند و می‌خواستند ما را متهم کنند که از اسرائیل اسلحه می‌گیریم امروز به‌دلیل اینکه اسرائیل برای سرکوبی نیروهای ما در لبنان به مردم لبنان حمله کرده همه
تبلیغات گذشته خودشان را پس بگیرند.»
حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی همچنین حوادث اخیر در لبنان را واکنشی ناشی‌از احساس ضعف و وحشت قدرت‌های جهانی در قبال انقلاب اسلامی ایران خوانده و افزود: «ما افتخار می‌کنیم که با حضور چند تن از نیروهایمان به‌عنوان کمک مردم لبنان توانسته‌ایم این‌همه دستاورد برای ملتمان و انقلابمان در دنیا داشته باشیم.» رئیس مجلس در پایان سخنان خود گفت: «من به برادران نماینده و مردم اطلاع می‌دهم که انشاءالله فردا جنازه‌های رزمندگان عزیزمان در سوریه با مراسم رسمی بدرقه می‌شود و فردا ما از این جنازه‌ها و فرشته‌هایی که برای نجات مردم فلسطین به آن منطقه رفته‌اند در ایران استقبال خواهیم کرد.»(1)
به‌دنبال سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی، خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «رئیس پارلمان ایران امروز اعلام کرد در جریان حمله هوایی به منطقه بعلبک، 14 پاسدار انقلاب و 3 تن دیگر کشته شده و یک فروند هواپیمای سوپراتاندارد سرنگون گردیده است.» این خبرگزاری افزود: رئیس پارلمان ایران گفت «کشورهای عربی به‌جای اینکه این عمل را محکوم کنند از این امر ابراز شادی کردند، زیرا جمهوری اسلامی ایران به‌نحوی مورد هدف این هجوم قرار گرفته است.» خبرگزاری فرانسه ضمن اشاره به این بخش از سخنان رئیس مجلس که «ناتو به این طریق در شرق لبنان مداخله کرده تا انقلاب اسلامی را از بین ببرد و از اسرائیل غاصب حمایت کند»، از قول وی اضافه کرد: «ما به این مسئله افتخار می‌کنیم که حضور برخی از نیروهای ما برای کمک به ملت لبنان، همه این نتایج را برای ملت ما، انقلاب ما و دنیا داشته است.»(2)
خبرگزاری‌های رویتر و یونایتدپرس نیز گزارشهای مشابهی را دراین‌زمینه منتشر کردند.(3)دراین‌بین، رادیو اسرائیل ضمن نقل بخش‌هایی از اظهارات رئیس مجلس شورای اسلامی اعلام کرد: «این نخستین‌بار است که مقامات دولتی ایران تأیید می‌کنند در پایگاه‌های تروریستی که توسط هواپیماهای اسرائیلی و فرانسوی بمباران گردید، پاسداران دولتی و حزب‌اللهی‌های ایرانی نیز وجود داشته‌اند.» این رادیو با اشاره به اعلام خبر سقوط یک هواپیمای سوپراتاندارد در سخنان حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی افزود: «ولی دولت فرانسه روز پنجشنبه گذشته اعلام کرد همه هواپیماهای آن کشور در پایان عملیات سالم به پایگاه‌های خود بازگشته‌اند.» رادیو اسرائیل همچنین گفت: «رئیس مجلس شورای اسلامی در دنباله سخنان خود گفت که با حمله هواپیماهای اسرائیلی به پایگاه‌های تروریستی در ناحیه بعلبک، تبلیغاتی دایر بر اینکه حکومت اسلامی ایران از اسرائیل اسلحه می‌خرد، خنثی شد.»(4)
1
آیت‌الله منتظری و میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در سخنانی بر لزوم حمایت از مردم لبنان دربرابر تهاجم قدرت‌های خارجی تأکید کردند.
آیت‌الله منتظری امروز در دیدار با قضات شرع و دادستان‌های دادگاه‌های انقلاب اسلامی ضمن اشاره به همراهی بسیاری از کشورهای منطقه با سیاست‌های جهانی علیه ایران و اقدامات قدرت‌های بزرگ در لبنان گفت: «امروز وظیفه همه نیروهای اسلامی است که دربرابر هجوم وحشیانه امریکا، اسرائیل و فرانسه به ملت‌های مسلمان فلسطین و لبنان، از اسلام و ملت‌های زیر ستم کشورها حمایت و دفاع نمایند. وظیفه همه ماست که این انقلاب عظیم اسلامی را که سرفصل بزرگی برای تحولات انقلابات دیگری به شمار می‌رود، حفظ کنیم و نگذاریم از هیچ بابتی ضربه‌ای به آن وارد شود.» وی همچنین از بروز اختلاف در صفوف فلسطینیان ابراز تأسف کرد و افزود: «یکی از اشتباهات بزرگ فلسطینی‌ها این بود که نیروی نظامی خود را دراثر فشار امریکا و نوکرانش در منطقه از بیروت خارج کردند و راه را برای ورود اسرائیل به جنوب لبنان و قتل‌عام مسلمانان و اشغال آن منطقه و تجزیه کشور لبنان باز کردند.»(1)
امروز همچنین میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در پایان جلسه هیئت دولت با اشاره به حملات اخیر رژیم صهیونیستی و فرانسه به لبنان گفت: این حملات «می‌تواند نشاندهنده خشم و غضب نیروهای امپریالیستی از نیروهای مؤمن و مسلمان لبنان باشد که اکنون با تکیه بر شعار اسلامی درجهت آزادسازی لبنان و قدس تلاش می‌کنند.» وی افزود: «آن چیزی که دراین‌رابطه برای ما اهمیت دارد این است که اسرائیل مانند سایر قدرت‌ها با تبلیغات فراوان تلاش می‌نمود تا چهره انقلاب را به یک نوعی وابسته نشان دهد، درحالی‌که اینک در مقابل انقلاب اسلامی به موضع مسلحانه و حرکات مذبوحانه کشانده شده است.» موسوی در ادامه گفت: «دراین‌میان همدستی صهیونیست‌ها و فرانسوی‌ها و کینه آنها قابل‌توجه است و ما عملاً دراین‌رابطه احساس می‌کنیم که جمهوری اسلامی به یک نوعی قدرت و حرکت خود را درجهت رشد و شکوفایی حرکت‌های ضدصهیونیستی و امپریالیستی نشان داده است و این حرکت نشاندهنده جهانی اندیشیدن انقلاب اسلامی ما می‌باشد.»
نخست‌وزیر همچنین درمورد حضور نیروهای سپاه پاسداران در لبنان تأکید کرد: «برادران پاسدار ما در آن منطقه مشغول آموزش بوده و هدف درگیری مستقیم نداشته‌اند و طبیعی است که ما به برادران شیعه و مسلمان آن منطقه کمک کنیم و در کنار آنها باشیم و این امر از اهداف انقلاب اسلامی ما محسوب می‌شود و با این روشی که اسرائیل و امریکا درپیش گرفته‌اند طبیعتاً اراده ملت، رزمندگان و دولت ما راسخ‌تر خواهد شد.»(2)
1
معاون سیاسی وزارت امور خارجه ضمن بیان نتایج سفر خود به ده کشور منطقه غرب آسیا و افریقا به تشریح مواضع و سیاست خارجی ایران درارتباط‌با فرانسه و درگیری میان گروه‌های
فلسطینی پرداخت.
روزنامه کیهان دراینباره گزارش داد: حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه، که به‌تازگی از سفری یک‌ماهه به ده کشور خاورمیانه (غرب آسیا) و افریقا بازگشته است، در مصاحبه‌ای مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی ضمن اشاره به دیدار خود با مقامات کشورهای سوریه، لیبی، الجزایر، نیجریه، گابن، ماداگاسکار، مورس، یمن دمکراتیک، امارات متحده عربی و قطر درباره علت سفر به این کشورها گفت: «خاورمیانه و افریقا محور استراتژی سیاست خارجی جمهوری اسلامی هستند و ازاین‌رو آشنایی نزدیک با آنها و سیاست‌هایشان برای ما ضروری است.» وی درباره مسائل مطرح‌شده با رؤسای این کشورها گفت: «سفر هم‌زمان شد با سومین مرحله عملیات والفجر4(1)و پیروزی‌های درخشان رزمندگان ما در جبهه‌ها که فرصتی به دست ما داد تا بتوانیم هرچه بیشتر این پیروزی‌ها را تشریح کنیم و انعکاس دهیم و جنایات رژیم صدام را در بمباران شهرها و استفاده از بمب شیمیایی برای ملت‌ها بازگو نماییم.» شیخ‌الاسلام افزود: «سفر ما که قدرت اصلی‌اش را از پیروزی‌های رزمندگانمان گرفت، همچنین هم‌زمان شد با مقطع خاصی از بحران جهانی ازجمله وضعیت پیچیده خاورمیانه؛ دخالت امریکا، فرانسه و انگلیس و دیگر نیروهای ناتو در لبنان؛ درگیری‌های داخلی فلسطینی‌ها؛ مواضع تدافعی و منفعلانه امریکا و دیگران در قبال مسائل خاص جنگ تحمیلی؛ لشکرکشی امریکا به گرانادا؛ سوءاستفاده در بازارهای نفت که با تولیدهای بی‌حساب و ارزان‌فروشی همراه است و توطئه‌هایی که برای محروم‌کردن ایران از حق مشروع خود در اوپک جریان دارد. بنابراین علاوه‌بر مسائل خاص هر کشور و گفت‌وگو پیرامون توسعه روابط فی‌مابین، موضوع گفتوگوهای ما با رؤسا و مسئولین کشورها بیشتر درباره این موضوعات بود.»
معاون سیاسی وزارت امور خارجه نتایج این سفر طولانی را بسیار رضایت‌بخش خواند و گفت: «بعضی از نتایج سفر حتی قبل از خاتمه آن به دست آمد؛ مانند تضعیف و شکسته‌شدن
1) سفر معاون سیاسی وزارت امور خارجه در تاریخ 26/7/1362 تقریباً با شروع عملیات والفجر4 آغاز و هم‌زمان با سه مرحله عملیات والفجر4 ادامه یافت. لذا به نظر می‌رسد در اشاره به این نکته در مصاحبه فوق اشتباهی صورت گرفته است.
توافق اسرائیلی - مارونی در لبنان که امیدواریم مبارزات ملت محروم لبنان بتواند شرّ تمام نیروهای ناتو و رژیم صهیونیستی را از سر لبنان کم کند و حیثیت ریخته‌شده نیروهای امریکایی و واقعیت نیروهای ناتو در لبنان را هرچه بارزتر نشان دهد.»
حسین شیخ‌الاسلام درمورد دیدگاه رؤسا و مسئولان کشورهای مذکور درباره اوضاع منطقه خلیج‌فارس و جنگ ایران و عراق اظهار کرد: «متأسفانه دنیای ما دنیای زور است و من به‌خوبی احساس کردم که موضع جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی‌های اخیر روزبه‌روز بیشتر جا می‌افتد. به‌طوری‌که ما اثر این پیروزی‌ها را خیلی عینی و واضح می‌دیدیم و متوجه شدیم که هیچ‌گونه شکی درمورد اینکه جمهوری اسلامی ایران قوی‌ترین قدرت منطقه است در کسانی که ما با آنها ملاقات کردیم، وجود ندارد.» وی افزود: «درمورد خلیج‌فارس نیز باید بگویم که حساسیت منطقه که گلوگاه غرب است بر کسی پوشیده نیست و همه، تهدید امام را خیلی جدی تلقی می‌کنند چون می‌دانند که امام فقط به وظایف شرعی خود عمل می‌کنند و هرجا که وظیفه شرعی بدانند عمل خواهند کرد. اما همان‌طورکه همه می‌دانند و بارها هم گفته‌ایم، از ابتدای جنگ این ما بودیم که امنیت تنگه هرمز و کشتیرانی در خلیج‌فارس را حفظ کردیم و مانع از افزایش سرسام‌آور نرخ بیمه کشتیرانی در خلیج‌فارس شدیم و در همان اوایل جنگ بود که بیانیه‌ای درمورد حفظ امنیت خلیج‌فارس ازطرف شهید رجایی صادر شد که تاکنون اجرا شده و در این مدت نیز تمام کشورهای منطقه خلیج‌فارس از آن بیانیه استفاده برده‌اند. ما این مسئله را با مسئولان کشورها مطرح کردیم و دراین‌رابطه کشورهای دوست ما که همیشه مواضع ثابتی داشته‌اند هنوز هم بر سر مواضع خود هستند و کشورهایی هم که سابقه دوستی‌شان با ما زیاد نیست دیدیم که مواضعشان با پیروزی‌های به‌دست‌آمده عوض می‌شود. زیرا الآن دیگر شک نیست که این ما هستیم که سرنوشت صدام را رقم می‌زنیم و هرچه کمک‌ها به صدام بیشتر می‌شود شکست‌های او هم بیشتر می‌گردد.»
معاون سیاسی وزارت امور خارجه به سؤال طرح‌شده درزمینه روابط ایران و فرانسه این‌گونه پاسخ داد: «ما حساب دولت و ملت فرانسه را از هم جدا می‌دانیم. دولت سوسیالیست فرانسه اشتباهاتش کم نیست و فرانسه را درگیر مسائلی کرده که نه اقتصاد و نه توان نظامی و قدرت فرانسه جواب‌گوی این مسائل است. قبل از روی‌کارآمدن میتران یک دلار امریکا برابر 4 فرانک فرانسه بود و حالا معادل 8 فرانک است و این نشاندهنده وضع بد اقتصادی فرانسه است که ملت فرانسه باید خسران آن را ببیند.» وی تأکید کرد: «ما با فرانسه اختلافات ریشه‌ای داریم؛ یعنی آنها می‌خواهند اسرائیل و صدام در منطقه [باقی] بمانند و ما می‌خواهیم هر دوی آنها نابود شوند. بنابراین فرانسه هرچه پایگاه در ایران داشته، آنها را از دست داده و مسلماً رویه ما با دولت فرانسه نیز بد است و اگر به جنایاتش ادامه دهد بدتر هم خواهد شد.»
شیخ‌الاسلام همچنین درمورد سیاست نظامی‌گری فرانسه گفت: «دولت فرانسه با این کارها می‌خواهد قیافه ابرقدرت‌ها را به خود بگیرد، حال اینکه به‌خاطر همین سیاست غلط، کل اروپا و ژاپن را نیز دربرابر خود قرار داده است.»
حسین شیخ‌الاسلام سپس درمورد موضع ایران درقبال درگیری‌های بین فلسطینیان خاطرنشان کرد: «درگیری‌های بین نیروهای فلسطینی به ضرر ملت فلسطین است و ما تاکنون نظر خودمان را مبنی‌بر فراهم‌آوردن موجبات گسترش مبارزه قهرآمیز برضد رژیم صهیونیستی توسط مبارزین فلسطینی بارها اعلام کرده‌ایم و در همین رابطه است که طبعاً نمی‌توانیم از آنچه که بین فلسطینی‌ها در جریان است، خشنود باشیم. ما امیدواریم که این درگیری‌ها هرچه سریع‌تر به‌نحوی پایان یابد که موجبات رشد و تعالی انقلاب فلسطینی‌ها را فراهم کند و مبارزین فلسطینی همگی به جنوب لبنان و جبهه‌های جنگ علیه اشغالگران صهیونیستی بروند و تفنگ‌های خود را دوش‌به‌دوش هم علیه اشغالگران صهیونیستی و هم‌پیمانان غربی آنها به کار گیرند.»
وی همچنین با اشاره به اهداف جمهوری اسلامی در قاره افریقا گفت: «جمهوری اسلامی ایران در افریقا دوستان زیادی پیدا کرده و در کشورهای افریقایی مردم همین که می‌فهمند کسانی از جمهوری اسلامی هستند، آنها را دوست دارند و از حالت استقلال و آزادی جمهوری اسلامی لذت می‌برند.»(1)
1
هم‌زمان با تأکید مقامات سعودی و مصری بر خاتمه جنگ ایران و عراق از راه مذاکره، رادیو فرانسه اعلام کرد عراق درصورت طولانی‌شدن جنگ از هواپیماهای سوپراتاندارد استفاده خواهد کرد.
عبدالله بن عبدالعزیز ولیعهد و معاون اول نخست‌وزیر سعودی، که به کویت سفر کرده است، امروز در دیدار با شیخ سعد عبدالله ولیعهد و نخست‌وزیر کویت، ضمن گفت‌وگو درباره تلاش کشورهای خلیج‌فارس برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق، با اشاره به بیانیه چهارمین اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس ابراز امیدواری کرد که اقدامات میانجیگری موجب خاتمه جنگ شود.(2)
همچنین صفوت الشریف وزیر مشاور در امور اطلاعات مصر نیز در اظهارنظری، موافقت عراق با قطعنامه اخیر سازمان ملل را یادآور شد و از دو کشور درگیر جنگ خواست «بدون قیدوشرط بر سر میز مذاکره بنشینند.» وی ضمن بیان اینکه جهان دربرابر انسداد تنگه هرمز عکس‌العمل نشان خواهد داد، افزود: «کشورش نیز در چارچوب همین عکس‌العمل‌ها اقدام خواهد کرد.»(3)
در همین حال رادیو اسرائیل به نقل از خبرگزاری عراق گزارش داد: الشافی عبدالحمید معاون وزارت امور خارجه مصر، نیز امروز پس از ورود به بغداد با حامد علوان الجبور وزیر مشاور در امور خارجی عراق، ملاقات کرد. بنا بر این گزارش، «در این ملاقات مسائل جنگ عراق و ایران و... مورد بحث و تبادل‌نظر قرار گرفت.»(1)
اعلام این مواضع و تلاش‌های سیاسی برای خاتمه‌دادن به جنگ درحالی است که گزارش‌ها همچنان از آمادگی عراق برای گسترش دامنه جنگ به‌عنوان راه‌حل خاتمه آن حکایت دارد. دراین‌زمینه رادیو فرانسه امروز در گزارشی تأکید کرد درصورت طولانی‌تر شدن جنگ ایران و عراق به‌احتمال قوی نیروی هوایی عراق از هواپیماهای سوپراتاندارد علیه مواضع اقتصادی و نظامی ایران استفاده خواهد کرد.(2)
1
با ادامه تهاجم جنگنده‌های رژیم صهیونیستی به لبنان و عکس‌العمل نیروهای سوری اوضاع در لبنان بحرانی‌تر شد. در همین حال دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به منطقه، وارد دمشق شد تا با مقامات سوریه به مذاکره بپردازد.
به گزارش خبرگزاری رویتر امروز، جنگنده‌های رژیم صهیونیستی به مواضع نظامیان سوری، فلسطینی و لبنانی در شرق لبنان حمله کردند. دراین‌بین یک سخنگوی نظامی سوریه اعلام کرد دو هواپیمای اسرائیلی مهاجم درپی حمله به مواضع حزب سوسیالیست ترقی‌خواه لبنان در مناطق تحت کنترل سوریه مورد اصابت موشکهای سوری قرار گرفته و سرنگون شدند.(3)رادیو اسرائیل به نقل از اعلامیه سخنگوی ارتش این رژیم گزارش داد: «بعدازظهر امروز، هواپیماهای نیروی هوایی اسرائیل پایگاه‌های خرابکاران را در نواحی بحمدون، صوفار [صوفر] و امه‌الصمه در مرکز لبنان مورد حمله قرار دادند.» به گفته این سخنگو «یک هواپیمای اسرائیلی آسیب دید و خلبان آن در منطقه‌ای که تحت تسلط ارتش مرکزی لبنان می‌باشد با چتر نجات فرود آمد.» سخنگوی ارتش اسرائیل انفجارهای گوناگون؛ ازجمله انفجار سه روز پیش در شهر صیدا که براثر آن یک سرباز اسرائیلی کشته و 6 سرباز دیگر مجروح شدند را دلیل این حمله عنوان کرد. رادیو اسرائیل همچنین به نقل از رادیو لبنان گفت: «هنگام حمله هواپیماهای اسرائیلی، هواپیماهای نیروی هوایی سوریه در آسمان بقاع لبنان و شمال لبنان به پرواز درآمدند و هم‌زمان هواپیماهای جنگی امریکا نیز عرشه ناو هواپیمابر خود را در سواحل لبنان ترک کرده به پرواز درآمدند.»(4)
درحالی‌که این حوادث از احتمال وقوع یک درگیری گسترده نظامی در منطقه در روزهای آتی خبر می‌دهد، دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا، پس از دیدار از امان پایتخت اردن، برای مذاکره با مقامات سوری امروز وارد دمشق شد. رادیو بی‌بی‌سی دراینباره گفت: «تمایل مقامات سوریه به پذیرش دونالد رامسفلد تنها بارقه امیدی است که در میان
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/9/1362، ص9، بخش عربی رادیو اسرائیل، 30/8/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 246، 30/8/1362، ص13، رادیو صدای آزاد ایران، 29/8/1362.
3) روزنامه کیهان، 30/8/1362، ص20.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/8/1362، صص 11 و 12، رادیو اسرائیل، 29/8/1362.
تازه‌ترین اقدامات دیپلماتیک دیده می‌شود، ولی چنان‌که سوریه و امریکا نتوانند طرحی بیرون دهند و یا به توافقی برسند، قتل و هرج‌ومرج در لبنان احتمالاً شدت خواهد گرفت.»(1)
از سوی دیگر، رادیو امریکا به نقل از جورج شولتز وزیر امور خارجه این کشور، اعلام کرد: «ایالات متحده ابطال موافقت‌نامه لبنان و اسرائیل را درزمینه خروج سربازان خارجی نخواهد پذیرفت. سوریه، دولت لبنان را تحت فشار قرار داده تا این پیمان را رد کند، اما شولتز موافقت‌نامه لبنان و اسرائیل را تنها فرمول موجودی خواند که هم خروج اسرائیلیان را از لبنان تضمین می‌کند و هم راه‌حلی برای مسئله امنیت در شمال اسرائیل ارائه می‌دهد.» به گفته این رادیو، شولتز این مطلب را «هنگام سخنرانی در جلسه یک سازمان یهودیان در آتلانتای جورجیا بیان داشت.»(2)
در همین حال، مصطفی طلاس وزیر دفاع و معاون سرفرمانده نیروهای مسلح سوریه، «امریکا را متهم کرد که پس از شکست توطئه‌اش به‌منظور قراردادن سوریه تحت سلطه‌جویی خود، از اسرائیل برای ضربه‌زدن به سوریه در لبنان استفاده می‌کند.» وی افزود: «هدف اصلی تمام توطئه‌هایی که درحال‌حاضر در منطقه عرب چیده می‌شود سوریه است که قویاً دربرابر تمام توطئه‌های تسلیم‌گرایانه در این ناحیه ایستادگی می‌کند.»
همچنین در ادامه واکنش‌ها به حمله هوایی فرانسه به منطقه بعلبک در دره بقاع، وزارت امور خارجه الجزایر سفیر فرانسه در الجزایر را فراخواند و یادداشت اعتراض‌آمیزی را درخصوص این حمله به وی تسلیم کرد. رادیو کویت به نقل از خبرگزاری الجزایر گزارش داد: «به سفیر فرانسه همچنین ابلاغ گردید که یک چنین حملاتی می‌تواند به شدت تشنج و اعمال خشونت‌آمیز در لبنان بیفزاید.»(3)
درحالی‌که گزارش‌ها از افزایش وخامت اوضاع لبنان درپی حملات هوایی فرانسه و رژیم صهیونیستی حکایت دارد، وزارت امور خارجه لبنان امروز کاردارهای سفارتخانه‌های ایران، لیبی و یمن شمالی در بیروت را فراخواند تا با هریک از آنان به‌طور جداگانه برای خارج‌کردن نیروهای خود از لبنان مذاکراتی انجام دهد. فئوا الترک سرپرست کل وزارت امور خارجه لبنان، «از دیپلمات‌های کشورهای مذکور خواست تا مانع آن شوند اتباع مسلح خویش در لبنان در اختلافات و کشمکش‌های موجود داخلی و منطقه‌ای شرکت نمایند و به دیپلمات‌های یادشده اطلاع داد که دولت لبنان مایل است کلیه اتباع این کشورها خاک لبنان را ترک نمایند.»(4)
1
با ادامه نبردهای سنگین میان گروه‌های فلسطینی در شمال لبنان، وزیر امور خارجه امریکا اعلام کرد نتیجه این نبردها بر فرایند صلح منطقه غرب آسیا اثر می‌گذارد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، یاسر عرفات امروز در یک نشست مطبوعاتی در خانه‌ای
1) همان، ص10، رادیو بی‌بی‌سی، 29/8/1362.
2) همان، ص10، رادیو بی‌بی‌سی، 29/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/9/1362، ص6، رادیو کویت عربی، 30/8/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/8/1362، ص9، رادیو مونت کارلو عربی، 29/8/1362.
نزدیک مقر فرماندهی خود تأکید کرد: «سوری‌ها و لیبیایی‌ها هرگز خواهان آتش‌بس نخواهند بود و هدف آنان ویران‌کردن شهر اسلامی عربی طرابلس می‌باشد.»(1)
در همین حال، عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه سوریه، هرگونه آشتی با عرفات را غیرممکن دانست. وی در مصاحبه‌ای با هفته‌نامه عرب‌زبان المستقبل (چاپ پاریس) گفت: «عرفات نمی‌تواند انتظار چشم‌پوشی و یا سازش را داشته باشد [زیرا] که وی به سوریه، مهم‌ترین مخالف اسرائیل در میان کشورهای عربی جهان تهمت زده و خیانت نموده است.»(2)خدام در بخش دیگری از این مصاحبه افزود: «دمشق ترجیح می‌داد (عرفات به طرابلس فرار نمی‌کرد) چراکه حضور وی اوضاع سیاسی در این شهر را پیچیده‌تر ساخته است.»(46)
جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا نیز با بیان اینکه: «نتیجه و حاصل جنگ گروه‌های فلسطینی در شمال لبنان در فرایند صلح خاورمیانه [غرب آسیا] اثراتی خواهد داشت»، اضافه کرد: «ملک حسین پادشاه اردن، این مسئله را مطرح کرده که آیا یک سازمان آزادی‌بخش فلسطین تحت نفوذ و استیلای سوریه می‌تواند نماینده مشروع و برحق مردم فلسطین باشد.»(3)
امروز همچنین خبرگزاری آسوشیتدپرس از قول منابع رسمی سازمان آزادی‌بخش فلسطین در کویت گزارش داد: سه گروه بزرگ این سازمان برای نجات جنبش فلسطین از بحران کنونی جبهه واحدی را تشکیل می‌دهند. بنا به این گزارش، «سه گروه الفتح (یاسر عرفات)، جبهه خلق برای آزادی فلسطین (جرج حبش) و جبهه دمکراتیک خلق (نایف حواتمه) به یک توافق اصولی دراین‌زمینه دست یافته‌اند.» به گفته یک مقام فلسطینی این اقدام «به حفظ وحدت و مشروعیت سازمان آزادی‌بخش فلسطین کمک خواهد کرد.» این گزارش همچنین یادآور شد سه گروه مذکور «نزدیک به 86 درصد سازمان آزادی‌بخش فلسطین را تشکیل می‌دهند، اما باتوجه‌به شکاف کنونی در الفتح درصد طرف‌داران عرفات روشن نیست.»(4)
ضمیمه گزارش591: گزارش واحد مهندسی رزمی قرارگاه کربلا از وضعیت میادین مین و موانع دشمن در منطقه عملیاتی والفجر4
برخی نکات قابل‌توجه درخصوص میادین مین و موانع دشمن در منطقه عملیاتی والفجر٤ بدین‌شرح است:
تمامی میادین مین و موانع دشمن در منطقه کاملاً جدید بوده و تازه احداث شده و حاکی‌از اطلاع دشمن از حمله در آن منطقه می‌باشد.
در احداث میادین مین و موانع، عجله دشمن کاملاً آشکار است و این مطلب را می‌توان از میادین مین نامنظم و تله‌های غیرقابل خنثی و استفاده از سیم تلفن و سیم تله به‌جای سیم‌خاردار در طرف خود دشمن و استفاده از مین‌های قدیمی به‌علت کمبود و استفاده از ورق‌های معمولی به‌جای فرم مخصوص ثبت میدان مین به‌علت فقدان فرم مخصوص فهمید.
در بعضی از نقاط فاصله بین مین‌های کاشته‌شده تا نیم متر کاسته شده بود.(در سنگ معدن)
دشمن چاشنی انفجاری مین والمر را با چسب چسبانده بود که خنثی‌سازی آن ممکن، ولی نگهداری آن غیرممکن بود و مجبور به انفجار آنها بودیم.
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 246، 30/8/1362، ص9، طرابلس - خبرگزاری فرانسه، 29/8/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/8/1362، ص11، رادیو کلن، 29/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/8/1362، ص10، رادیو امریکا، 29/8/1362.
4) روزنامه کیهان، 30/8/1362، ص22.
تله جدید دشمن با مین والمر این بود که قاب پلاستیکی دور مین را از وسط بریده و کمی بالاتر از ناحیه بریدگی در زیر خاک گذاشته بود که به‌واسطه بلندکردن مین، قسمت تحتانی مین باقی مانده و سیم، ماسوره را کشیده و بر چاشنی ضربه زده و موجب انفجار مین می‌شود.
بیشترین نوع مین که دشمن گذاشته بود از نوع والمر و ضدخودروی فیلتری یا کیکی بود.
٧. از مین‌های دیگر که دشمن کار گذاشته بود مین‌های ضدتانک روسی تی.ام46 ضدخودروی فیلتری، ضدتانک نمره ٧٢ یا قالپاقی و مین‌های ضد نفرات والمر گوشکوبی یا پومنه و مین‌های ضدنفر پدالی و نمره 72 یا صنعتی و منور انگلیسی است.
٨. مین جدید تمام پلاستیکی نمره 72 یا قالپاقی (احتمالاً ساخت چین) که در ناحیه رودخانه قزلجه و نقاط دیگر یافت شده است که با ماسوره فشاری عمل کرده و خرج آن تی.ان.تی. کمی از خرج آن آر.دی.ایکس. است و در قسمت زیر خود دستهای پلاستیکی دارد و تمام قسمت‌های مین بجز فنر، سوزن، دو ساچمه و خود چاشنی، پلاستیکی می‌باشد و پلاستیکی‌بودن قسمت‌های اصلی این مین آن را غیرقابل‌یافتن توسط مین‌یاب‌هایی که به مین فلزی حساس هستند، می‌سازد.
در منطقه دشت بین ارتفاع خلوزه٢ و ارتفاع هفت‌توانان، میدان مین جدید به عمق 50 متر بود که شامل ردیف‌های متعدد مین‌های ضدخودرو با محافظ والمر و صنعتی و ضدنفر بود.
در بعضی از مناطق شناسایی آنچنان دقیق و صحیح بود که برادران رزمنده از معبر خود عراقی‌ها عبور کردند.
دو نوع مین جدید و پیشرفتة مین منور انگلیسی با شماره‌های 66 و 64 یافته شده است که ازلحاظ عمل مانند مین منور انگلیسی یا مقوایی می‌باشد.
دشمن تعدادی از میادین مین را در شیب کوه‌ها و میان درختان احداث کرده و به همین علت، گسترش و اضافه‌کردن نوار در آن میدان‌ها ممکن نبود.
طریق مین‌گذاری دشمن در منطقه اصولاً به این شکل بوده است: مین‌هایی که در شیب قرار داشتند، عموماً مین‌های ضدنفرات و ضد نفر بودند و تعداد ردیف‌ها نیز کمتر از دشت بود؛ مین‌هایی که بین دو ارتفاع و در دشت قرار داشت، از مین‌های ضدخودرو، ضدتانک و ضدنفر و ضد نفرات بود.
لازم به تذکر است که عمق میدان مین در دشت، گاهی به 150 متر می‌رسید.
در بعضی از نقاط، دشمن از 5/1 پوند تی.ان.تی. که دو برابر خرج مین پدالی بود زیر زمین گذاشته بود و بالای موارد سوراخ چاشنی بود که ماسوره پومز را به آن بسته و با سیم تله عمل می‌کرد.
در منطقه خلوزه١، دشمن راه مالرو را با نبشی و سیم‌خاردار مشخص کرده بود، چون احتمال زیاد می‌دادند که از آن راه عبور خواهیم کرد، مین‌گذاری کرده بود.
در بعضی از مناطق، دشمن به‌علت عجله مین‌ها را با ضامن و بدون چانشی و یا بدون سیم تله و گاهی هم به‌صورت پراکنده بر روی زمین ریخته بود.
در منطقه بین خلوزه٢ و هفت‌توانان و مناطق دیگر، از مین والمر بدون سیم تله به‌عنوان محافظ مین ضدخودرو استفاده کرده بود.
در بعضی از مناطق که دشمن به‌واسطه دید رزمندگان، عقب‌نشینی کرده بود داخل سنگرها و راه بین سنگرها مین والمر را با سیم تله یا بدون سیم تله کار گذاشته بود.
کانال‌های دشمن اکثراً با عمق ٢ متر تا 5/1متر و عرض 3 تا 5 متر بود عموماً داخل آن سه تا چهار ردیف سیم‌خاردار توپی موجود بود. کانال‌ها به‌وسیله لودر و بلدوزر ایجاد شده بود.
در میان ارتفاع‌های هرگنه١ و هرگنه٢ و ارتفاع درختی دو کانال وجود داشت که جدیداً احداث شده بود و داخل این کانال سه ردیف سیم‌خاردار توپی بود.
کانال‌های انفرادی دشمن توسط کیسه شن و سنگ و یا کندن زمین ساخته شده بود.
یک کانال در اطراف رودخانة قزلجه ایجاد شده بود که سطح داخلی آن بسیار صاف و مسطح بود و با دستگاهی این کانال زده شده بود که به فاصله معین سنگرهای کمین توسط پلیت ساخته شده بود. عمق کانال 5/1 الی ٢ متر و عرض آن ٧٠ سانتی‌متر الی ١ متر بود.
سنگرهای کمین دشمن توسط کانال‌های انفرادی به سنگرهای اجتماعی وصل می‌باشد.
دشمن از سیم‌خاردار توپی، تک‌رشته‌ای و فرشی استفاده کرده بود و ازطرف ما برای مشخص‌کردن میدان مین سیم‌خاردار نگذاشته بود.
ازطرف خود بعضاً سه ردیف سیم‌خاردار توپی و یا یک ردیف تک‌رشته‌ای یا فرشی احداث کرده بود.
اکثراً معبرهای دشمن توسط نبشی و سیم‌خاردار در طرفین معبر مشخص شده بود.
سنگرهای کمین دشمن گاه داخل خود میدان و گاه هم خارج میدان در جلوی موانع خود قرار داشت و کاملاً به منطقه دید داشتند.
دشمن برای توسعه دید خود در جلوی سنگرهای کمین، بوته‌ها را کنده و در بعضی از مناطق درخت‌ها را نیز بریده بود.
تمام بشکه‌های فوگاز به بغل کار گذاشته بودند و رنگ آنها کرم و کاملاً استتار شده بود.
بشکه‌های فوگاز چند تا چند تا داخل سنگرها، کارگذاشته بودند. سیم آنها گاه بر روی زمین قرار داشت که روی سیم را با سنگ پوشانده بودند و گاه در چند سانتی‌متر زیر خاک قرار داشت.
عموماً بشکه‌های فوگاز در آخرین میدان و قبل از سیم‌خاردار قرار داشت.
در منطقه بین ارتفاعات خلوزه٢ و هفت‌توانان دشمن میدانی در میدان مین ایجاد کرده بود به‌صورت اینکه داخل میدان مین خود به‌وسیله سیم‌خاردار و نبشی محیطی را مین‌گذاری کرده بود که با نوارهای میدان دیگر تفاوت داشت.(1)
1) گزیده اسناد عملیات والفجر4، جلد5، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تشریح عملیات دشمن، صص 163 - 161.
1
به‌دنبال جلسه روز گذشته فرماندهان برای بررسی علل ناکامی در مرحله چهارم عملیات والفجر٤ و مسائل جانبی آن، امروز با حضور محسن رضایی و سرهنگ صیاد شیرازی در منطقه عملیاتی، موضوع جلسات فرماندهان به تصمیم‌گیری درباره چگونگی ادامه یا توقف عملیات اختصاص یافت.
به همین منظور در جلسه‌ای که ساعت 10:30 صبح امروز، در قرارگاه تاکتیکی فرماندهی خاتم‌الانبیای سپاه با حضور فرماندهان رده‌های مختلف قرارگاه‌های خاتم و مقدم حمزه (سپاه و ارتش) در دره‌تفی در شمال‌غربی مریوان برگزار شد ابتدا علل ناکامی یگان‌ها و سپس آینده عملیات مورد بحث قرار گرفت.(1)
سرهنگ امیربیگی نظر خود را درباره دلایل عدم‌موفقیت، این‌گونه جمع‌بندی و بیان کرد:
١. تک، در سخت‌ترین شرایط و به‌صورت جبهه‌ای بود.
٢. یگان‌ها در زمان شروع عملیات ناهماهنگ بودند.
1) افراد شرکت‌کننده در این جلسات عبارت بودند از: محسن رضایی، رحیم صفوی، عزیز جعفری، مرتضی قربانی از سپاه و سرهنگ علی صیاد شیرازی، سرهنگ جمالی، سرهنگ قویدل، سرهنگ امیربیگی و سرهنگ آذرفر از نیروی زمینی ارتش و محسن رخصت‌طلب راوی قرارگاه خاتم.
٣. اهداف اصلی بین چند یگان تقسیم شده بود.
٤. طرح‌ریزی یگان‌ها کامل و دقیق نبود.
٥. زمان لازم برای شناسایی یگان‌ها نبود.
عزیز جعفری نیز علل ناکامی عملیات را درقالب پنج مورد کلی بدین شرح اعلام کرد:
١. محدودبودن تک. ٢. جبهه‌ای‌بودن تک. ٣. وجود موانع و استحکامات فراوان دشمن. ٤. کمبود زمان برای شناسایی. ٥. تکراری‌بودن راهکارهای عملیاتی یگان‌ها.
وی همچنین به ساعت شروع عملیات اشاره کرد و گفت: هنگام شروع عملیات به‌علت طلوع ماه، هوا روشن بود و این امر به زیان ما تمام شد درحالی‌که عراق از مهتابی‌بودن آسمان استفاده کرد.
سرهنگ جمالی نیز جبهه‌ای‌بودن تک، تفرقه بین یگان‌ها در زمین منطقه و استفاده نادرست از نیروی احتیاط را مهم‌ترین عوامل تحقق‌نیافتن اهداف یگان‌ها ذکر کرد.
در همین حال، سرهنگ صیاد شیرازی در تبیین علل ناکامی نیروهای عمل‌کننده یادآور شد: یک اشکال دیگر هم وجود داشت و آن اینکه ما در این عملیات به توپخانه دشمن صدمه نزدیم و توپخانه دشمن دست‌نخورده و سالم ماند و علیه ما اجرای آتش کرد. وی در ادامه سخنان خود پیشنهاد کرد مباحث جلسه روی سه موضوع متمرکز شود: ١. ترمیم و آماده‌سازی جاده‌ها (به‌ویژه جاده غرب کانی‌مانگا). ٢. ترمیم خطوط پدافندی فعلی. 3. تکمیل اهداف عملیات.(1)
درپی این توصیه، محسن رضایی پیشنهاد کرد فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه از سپاه و ارتش (عزیز جعفری و سرهنگ امیربیگی) روی این موضوعات کار کنند و نتیجه آن را در جلسه مشترک با فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیا مطرح کنند.(2)
با واگذاری تعیین‌تکلیف عملیات به قرارگاه مقدم حمزه، بلافاصله فرماندهان و عناصر اصلی این قرارگاه از سپاه و ارتش در همان مکان تشکیل جلسه دادند.(3)* طبق پیشنهاد عزیز
1) راوی قرارگاه مقدم حمزه در یادداشت‌های خود اشاره‌ای به مقدوربودن یا نبودن عملیات نکرده است، بااین‌حال، از نوع نگاه وی که تقریباً برآیند جو عمومی قرارگاه مقدم حمزه می‌باشد می‌توان گفت که در وضعیت فعلی و باتوجه‌به مشکلات پیش رو ادامه عملیات حداقل در آینده نزدیک ناممکن است. محمدرضا دیانی نوشته است: از هر سه یگان عمل‌کننده سپاه (لشکر٢٧ حضرت رسول(ص)، لشکر٥ نصر و لشکر١٧ علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)) حتی از ارتش تعداد زیادی شهید به جا مانده است. خصوصاً لشکر٢٧ حضرت رسول(ص) که شهدای دو عملیات اخیر این یگان جا مانده است و این‌طورکه معلوم است این شهدا (حالا حالا) خواهند ماند. (سند شماره 297/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، از 20/8/1362 تا 5/9/1362، ص40)
2) سند شماره 291/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر٤، محسن رخصت‌طلب، 28/8/1362 تا 1/9/1362، صص 27 - 23.
3) * در این جلسه عزیز جعفری، علی تجلائی، حمید سالکی و نصرت کاشانی از سپاه و سرهنگ امیربیگی و سرهنگ آذرفر از نیروی زمینی ارتش حضور داشتند.
جعفری قرار شد در این جلسه درباره سه موضوع گفت‌وگو شود: 1. نحوه ادامه عملیات. ٢. تشکیل خط پدافندی مطمئن. ٣. امور مربوط به مهندسی و ترمیم جاده‌ها و... .
سرهنگ امیربیگی پیشنهاد داد که ابتدا روی خط پدافندی، سپس اقدامات مهندسی و در آخر ادامه عملیات بحث شود.
در مباحث مطرح‌شده درمورد پدافند از منطقه تصرف‌شده، حاضران به این نتیجه رسیدند که ضمن حفظ خط فعلی در برخی محورها ازجمله در غرب کانی‌مانگا از سه‌راهی چوارتا تا سرو و در جاده غرب کانی‌مانگا از پایین دره میانه تا لری، خاکریزی احداث و خط مستحکمی تشکیل شود. همچنین در منطقه پنجوین از هرگنه به قزلجه و از قزلجه به کلو خاکریزهای موجود تقویت یا خاکریز جدیدی احداث گردد.
البته فرماندهان حاضر در جلسه بر مناسب‌بودن خاکریز احداث‌شده در روی کانی‌مانگا (شاخ تارچر تا کانی‌شایان) و همچنین خاکریز کانی‌شایان به قزلجه که هر دو به‌همت لشکر27 حضرت رسول(ص) احداث شده بود، اذعان داشتند.
در ادامه جلسه، باتوجه‌به بارش شدید باران و همچنین پیش‌بینی بارش برف، فرماندهان درباره احداث و تکمیل جاده‌ها به‌خصوص ترمیم جاده موجود در غرب ارتفاعات کانی‌مانگا به توافق رسیدند.(1)
شرکت‌کنندگان در جلسه، پس از گفت‌وگو درباره استعداد نیروهای پدافندی در این منطقه نیروی مورد نیاز برای این امر را حدود 17 گردان برآورد کردند.
درخصوص آخرین موضوع جلسه؛ یعنی ادامه عملیات نیز پیشنهادهایی چون اجرای تک روی ارتفاعات مشرف بر پنجوین و ارتفاع کله‌قندی، ارتفاع 1830 (سنگ معدن) و ارتفاع شاخ شوکت (پس از تأمین منطقه و احداث خطوط پدافندی) و در ادامه آن پیشروی در ارتفاع کانی‌مانگا (ارتفاع 1904 و 1900) مطرح شد، اما باتوجه‌به نبود نیرو و همچنین تجربه به‌دست‌آمده در دو عملیات اخیر، حاضران اجرای این اقدام را با توان و طرح موجود ناممکن دانستند. آخرین دیدگاه‌هایی که برای امتناع از اجرای عملیات در این جلسه طرح شد چنین است:
سرهنگ قنبرزاده: با این چند مرحله عملیات، عراق همه طرح‌ها و شگردهای ما را فهمیده و اجرای عملیات دوباره به شکست خواهد انجامید. باید با حداقل نیرو در منطقه پدافند کنیم.
1) این درحالی بود که هوا رو به سردی گذاشته و از روز گذشته باران شدیدی می‌بارید. محمدرضا دیانی راوی قرارگاه مقدم حمزه سپاه، بارش باران و پیامدهای آن را در کلمات محدودی این‌طور ترسیم کرده است: بارش باران شدت گرفته است وضعیت طوری است که نمی‌شود (حتی) به‌صورت پیاده راه رفت. همه‌جا گل و لیز است. حالا وضع بچه‌ها که در بالای ارتفاعات هستند و جاده هم ندارند چطور است. (همان)
تجلائی: انشاءالله که عملیات ادامه نیابد، [چون] تمام راهکارها بسته شده است. فعلاً باید مشکلات جاده‌ها حل شود و اقدامات مهندسی صورت بگیرد.
عزیز جعفری: باید طرح و راهکار پیدا کنیم و ارائه بدهیم تا رده‌های بالا تصمیم بگیرند.(1)
عزیز جعفری و سرهنگ امیربیگی فرماندهان قرارگاه تاکتیکی حمزه نتایج این جلسه را به اطلاع فرماندهی قرارگاه تاکتیکی خاتم سپاه و ارتش رساندند و چند ساعت بعد، فرماندهان قرارگاه خاتم برای اتخاذ تصمیم نهایی گرد هم آمدند.(2)
حاضران در جلسه پیشنهاد مشورتی فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه برای توقف عملیات را پذیرفته بودند، ولی باید برای تعیین نیروی پدافندکننده و اقدامات مهندسی همچون ترمیم جاده‌ها، احداث خاکریزها و... تصمیم‌گیری می‌شد. پس از گفتوگوهایی نه‌چندان طولانی، قرار شد برای اقدامات مهندسی 20 دستگاه انواع لودر و بلدوزر از دولت درخواست شود و کل منطقه نیز بین سه یگان ارتش و سپاه تقسیم شود؛ بدین‌ترتیب که لشکر30 گرگان با استعداد ٢ تیپ از ارتفاعات شمالی سورن تا ولیاوه را پدافند کند؛ لشکر28 کردستان با نیروهای باقیمانده خود و گردان 813 تانک و 203 سوار زرهی نیز پدافند از منطقه ولیاوه تا کانی‌سی و از آنجا تا غرب کانی‌مانگا را برعهده بگیرند. تیپ10 سیدالشهدای سپاه نیز با استعداد ٥ گردان به پدافند از منطقه سرو و کانی کوزله و شیخ شلخان تا ارتفاع سورکوه بپردازند. همچنین مقرر گردید برای سامان‌یافتن منطقه ازنظر پدافندی و مهندسی و نظارت بر حسن اجرای امور، قرارگاه مقدم حمزه با سازمان فعلی به فعالیت خود ادامه دهد و پس از آن امور را به نیروی زمینی ارتش تحویل داده و منطقه را ترک کند(3)
1
امروز هنگام انتقال کشتی‌های تجاری از بندر بوشهر به بندر امام خمینی و بالعکس، دو کشتی در آب‌های ساحلی ایران مورد حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفتند و یکی از آنها غرق شد.
پس از آماده‌سازی‌های لازم توسط قرارگاه نوح(ع) سپاه، نیروی هوایی ارتش و ارگان‌های دولتی همچون وزارت نفت، سازمان بنادر و کشتیرانی و... ، عملیات اسکورت ٢3 فروند کشتی تجاری حامل کالا از بندر بوشهر به بندر امام خمینی برای تخلیه کالا و ١٧ فروند کشتی تجاری که کالاهای خود را تخلیه کرده و منتظر خروج از بندر امام خمینی بودند، آغاز شد. در ساعت 19:30 با نزدیک‌شدن کشتی‌ها به منطقه خور موسی، که در تیررس هواپیماهای عراقی قرار داشت، جنگنده‌های عراق اولین موشک را به‌سمت کاروان شلیک کردند که به داخل آب اصابت
1) سند شماره 297/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر٤، محمدرضا دیانی، 20/8/1362 تا 5/9/1362، صص 66 - 58.
2) این جلسه با حضور محسن رضایی، رحیم صفوی، غلامحسین بشردوست از سپاه و سرهنگ علی صیاد شیرازی، سرهنگ جمالی و سرهنگ موسوی قویدل از نیروی زمینی ارتش برگزار شد.
3) سند شماره 291/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 32 - 29؛ و- سند شماره 131/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، داود رنجبر.
کرد. پس از آن چند فروند موشک ساحل‌به‌دریا و همچنین ضدموشک هوابه‌دریا به‌سمت کاروان شلیک شد. ابتدا یکی از دو کشتی عازم بندر امام خمینی به نام "سان ریو" که حامل مواد شیمیایی بود، مورد اصابت موشک قرار گرفت، اما باوجود آسیب‌های جزئی واردشده به آن، به مسیر خود ادامه داد. در ساعت 22:20 کشتی یونانی "آنتیکل"(1)که قطعات فولادی حمل می‌کرد، هدف اصابت یک فروند موشک اگزوست قرار گرفت و به‌شدت آسیب دید به‌طوری‌که دقایقی بعد غرق شد. بلافاصله نیروهای امداد در محل حادثه حاضر و موفق شدند تمامی 20 سرنشین کشتی آنتیکل که خود را به آب انداخته بودند، نجات دهند. در ادامه حرکت کاروان مزبور، یک فروند کشتی با انحراف از مسیر، از کانال‌های تردد خارج شده و در حوالی بویه 4(2)* به گل نشست.(3)**
بقیه کشتی‌ها طبق برنامه پیش‌بینی‌شده به بندر امام خمینی رسیدند و 17 کشتی نیز که بار خود را تخلیه کرده یا بارگیری کرده بودند از بندر امام خمینی همگی سالم به بندر بوشهر رسیدند(4)
دریایی)، 30/8/1362؛ و- سند شماره 92651 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نوح نبی(ع) به ستاد مرکزی (واحد طرح و عملیات یگان دریایی)، 30/8/1362؛ و- سند شماره 92644 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نوح نبی(ع) به ستاد مرکزی (واحد طرح و عملیات یگان دریایی)، 30/8/1362؛ و- سند شماره 62649 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نوح نبی(ع) به ستاد مرکزی (واحد طرح و عملیات یگان دریایی)، 30/8/1362؛ و- سند شماره 92653 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نوح نبی(ع) به ستاد مرکزی (واحد طرح و عملیات یگان دریایی)، 30/8/1362؛ و- سند شماره 37530 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نوح نبی(ع) به ستاد مرکزی (واحد طرح و عملیات یگان دریایی)، 1/9/1362؛ و- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 248، 28/8/1362، صص 37 و 38؛ و- سند شماره 103771 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه سپاه پاسداران شماره 389، 7/9/1362.
ستاد کل نیروهای مسلح عراق در اطلاعیه شماره 1287 مدعی شد که نیروی هوایی و واحدهای دریایی عراق موفق شده‌اند ٧ هدف دریایی را در خور موسی، منهدم کنند. در این اطلاعیه همچنین ادعا شده است که هواپیماهای عراقی یک فروند جنگنده اف١٤ ایران را نیز که مأموریت اسکورت هوایی نفتکش‌ها را برعهده داشته، در همان منطقه سرنگون کردهاند.(5)
درباره این وقایع رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری به نقل از آنتونی هایمن مفسر بخش شرقی این رادیو در لندن گفت: «اخیراً دولت‌های عراق و ایران ادعاهای متعددی درباره بروز جنگ شدید بین خود [مطرح] کردهاند. یکی از تازه‌ترین ادعاهای دولت عراق [این] است که 7 کشتی ایرانی را غرق کرده و یک جت جنگنده را سرنگون نموده است.» این رادیو ادامه داد: «درصورت صحت ادعای عراق این اولین‌بار طی جنگ ایران و عراق است که نیروهای طرفین در یک نبرد دریایی عمده درگیر شده‌اند، جنگی که تاکنون عمدتاً به خشکی محدود بوده است به‌نحو قابل‌ملاحظه‌ای شدت گرفته است.»(6)
1
فراگیرشدن پناهندگی نظامیان عراق در رده‌های مختلف یگان‌های ارتش این کشور، موجب نگرانی مسئولان نظامی بلندپایه عراقی شده و حساسیت آنها را برانگیخته است تا ضمن بررسی علل و عوامل این امر، راهکاری برای جلوگیری از فرار نظامیان از جبهه‌های جنگ و
1) برخی منابع نام کشتی یونانی را آنتیگونی ذکر کردهاند.
2) * بویه شناوری است که روی سطح آب قرار می‌گیرد و به‌وسیله یک لنگر مهار شده، در یک موقعیت خاص ثابت می‌ماند. بر فراز آن چراغ دریایی نصب می‌شود تا کشتی‌ها و دیگر شناورها با کمک‌گرفتن از موقعیت بویه بتوانند مسیر را تشخیص دهند و از ورود به مناطق کم‌عمق خودداری کنند.
3) ** از همان ساعات اولیه به‌گل‌نشستن این کشتی تلاش برای رهایی آن آغاز شد. ساعاتی بعد با تلاش نیروی دریایی ارتش و قرارگاه نوح سپاه کشتی مزبور نجات یافت و مسیر خود را ادامه داد.
4) سند شماره 92652 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نوح نبی(ع) سپاه به ستاد مرکزی (واحد طرح و عملیات یگان
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 247، 1/9/1362، ص١، به نقل از رادیو بغداد.
6) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/9/1362، صص 10 و 11، رادیو بی‌بی‌سی، 30/8/1362.
تسلیم‌شدن آنها به نیروهای ایرانی بیابند. به همین دلیل، یک هیئت منتخب از افسران عالی‌رتبه عراقی که نمایندگی سپاه‌های دوم، سوم و چهارم عراق را برعهده داشتند به‌همراه نماینده اداره توجیه سیاسی به ریاست سرتیپ ستاد محمد صالح حسن مدیریت تحرک و گشت‌زنی پشتیبانی ستاد کل ارتش عراق تشکیل جلسه دادند تا ضمن شناسایی علل و عوامل این امر، پیشنهادهای لازم را برای جلوگیری از تداوم فرار نظامیان به مقامات مربوطه اعلام کنند.
افراد شرکت‌کننده در این جلسه که به نظر می‌رسد بدون برخورداری از تخصص و دانش لازم(1)برای بررسی این‌گونه معضلات صرفاً براساس دستور مقامات ارشد دور هم جمع شده بودند، فقط باتوجه‌به تجربیات خود اظهارنظر کرده و بیشتر از جنبه‌های امنیتی به این موضوع پرداختند و پیشنهادهای مطرح‌شده نیز متکی بر جنبه‌های امنیتی و حفاظتی بود.
علل و عوامل فرار، دائمی یا موقت‌بودن پدیده فرار و راه‌حل‌های پیشنهادی کلی‌ترین موضوع مطرح‌شده در این جلسه بود. در بخش علل دافعه درباره موضوعاتی چون تأثیر گرایش‌های سیاسی، مذهبی، اجتماعی و روانی که به فرار سربازان عراقی می‌انجامد، بحث و دیدگاه‌هایی که خواستگاه آن موارد امنیتی می‌باشد، ارائه شده است. همچنین در بخش راه‌حل‌های پیشنهادی به مواردی چون ورود هرچه بیشتر استخبارات، افزایش آگاهی‌های سیاسی ازطریق ادارات توجیه سیاسی، شناسایی و تحت‌نظرگرفتن افرادی که درباره وفاداری آنان به حزب بعث تردید وجود دارد و همچنین تمرکز اطلاعاتی بر روی افرادی که به‌نوعی خود، دوستان یا خانواده آنان دارای گرایش یا سابقه فعالیت سیاسی در احزابی غیر از حزب بعث می‌باشند، تأکید شده است.(2)
1
در اقدامات گروه‌های مسلح ضدانقلاب و افراد خودی در مناطق مختلف کردنشین استان‌های کردستان و آذربایجان‌غربی 6 تن از نیروهای خودی و مردم شهید و 2 تن زخمی شدند. از افراد ضدانقلاب نیز 2 تن کشته، 1 نفر زخمی و 4 تن نیز دستگیر شدند.
در عملیات کمین عناصر مسلح غیرقانونی در حوالی روستای کانی‌رش در غرب بوکان، ٥ تن از افراد خودی شهید شدند. از چگونگی حادثه و تلفات مهاجمان اطلاعاتی در دست نیست(3)
در غرب صائین‌دژ نیز نیروهای سپاه این شهر که درحال عزیمت به روستای داش‌کسن بودند به کمین افراد حزب دمکرات افتادند، با هوشیاری و اقدام به‌موقع افراد سپاه، ٢ تن از مهاجمان کشته شدند. در این درگیری که یک ساعت به طول انجامید آسیبی به نیروهای خودی وارد نیامد.(4)
1) برای بررسی و تحقیق در این‌گونه امور علی‌القاعده نیاز به کارشناسانی از رشته‌های جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی می‌باشد که پس از بررسی‌های میدانی و... دراینباره به اظهارنظر بپردازند.
2) سند شماره 260640 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پانزدهم رمضان (اطلاعات)، 30/8/1362.
3) سند شماره 113753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 144، 12/9/1362، ص١.
4) سند شماره 364461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صائین‌دژ به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه١١ (طرح و عملیات)، 30/8/1362.
در درگیری بین نیروهای خودی و افراد مسلح غیرقانونی در روستای نرزیوه در جنوب‌شرق اشنویه، یکی از افراد بسیج محلی زخمی شد. در همین حال، در عملیات کمین نیروهای سپاه در شهر اشنویه نیز یکی از افراد حزب دمکرات زخمی شد ولی همراهان وی با استفاده از تاریکی هوا او را از منطقه درگیری دور کردند(1)
در حادثه دیگری در جنوب‌شرقی سلماس، افراد حزب دمکرات کردستان به پاسگاه ژاندارمری زیندشت حمله کردند، اما با مقاومت نیروهای خودی مهاجمان موفقیتی به دست نیاوردند و پس از دو ساعت مجبور به ترک منطقه شدند. در این درگیری یکی از افراد پاسگاه زخمی شد.(2)
در کامیاران، یکی از وابستگان به سازمان مارکسیستی مائوئیستی کومه‌له همسر خود را به قتل رساند و متواری شد(3)شهربانی استان کردستان علت این اقدام را همکاری همسر وی با سپاه برای شناسایی این فرد اعلام کرده است.(4)
در جنوب‌غربی نقده در محور پسوه - نقده، نیروهای خودی با اجرای یک عملیات کمین موفق شدند ٣ تن از افراد حزب دمکرات کردستان را دستگیر کنند.(5)
در محور سنندج - دیواندره نیز نیروهای ژاندارمری یکی از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی را درحالی‌که یک قبضه اسلحه ژ٣، 107 تیر فشنگ و یک عدد نارنجک به‌همراه داشت، در حوالی روستای حسین‌آباد دستگیر کردند.(6)
1
در ادامه روی‌گردانی افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی، امروز نیز 10 تن از افراد حزب دمکرات کردستان در منطقه عمومی مهاباد در یک اقدام هماهنگ ضمن تحویل 10 قبضه اسلحه، خود را به نیروهای سپاه معرفی و درخواست امان‌نامه کردند.(7)
واحد اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در گزارشی آمار تسلیم‌شدگان گروه‌های مسلح غیرقانونی در آبان‌ماه را 572 تن اعلام کرد. براساس این گزارش که تعداد افراد تسلیم‌شده را به تفکیک شهرها و محورهای مختلف ارائه داده است، کمترین میزان تسلیم‌شدن افراد ضدانقلاب در حوزه شهرستان قروه و بیجار هرکدام با ١ نفر و بیشترین آن مربوط به پیرانشهر با 118 نفر بوده است. صورت تفکیکی افراد تسلیم‌شده در محورها و شهرهای مختلف چنین است:
پیرانشهر 118 نفر، بوکان 76 نفر، ارومیه 51 نفر، سردشت 47 نفر، نقده 45 نفر، سلماس 41 نفر، مهاباد 41 نفر، بانه ٣١ نفر، اشنویه 29 نفر، سقز 25 نفر، سنندج ٢٣ نفر، میاندوآب ١٤ نفر، کامیاران 9 نفر، دیواندره 7 نفر، خوی 5 نفر، صائین‌دژ ٥ نفر، تکاب ٣ نفر و قروه و بیجار هرکدام یک نفر(8)
طبق اعلام این واحد 4/84 درصد افراد تسلیم‌شده از وابستگان به حزب دمکرات، 6/12 درصد از وابستگان به سازمان کومه‌له و ٣ درصد نیز از افراد وابسته به سایر گروه‌های مسلح غیرقانونی (خبات، رزگاری و...) بوده‌اند.(9)
1) سند شماره 5053 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 2/9/1362؛ و- سند شماره 113753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص١.
2) سند شماره 45032 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 1/9/1362؛ و- سند شماره 113753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص١.
3) سند شماره 45063 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی سپاه (طرح و عملیات)، 3/9/1362.
4) سند شماره 320257 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 30/8/1362.
5) سند شماره 45063 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 342920 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 1/9/1362.
7) . سند شماره 45053 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 2/9/1362؛ و- سند شماره 356343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات مهاباد به اطلاعات منطقه١١، 30/8/1362.
8) سند شماره 113134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه واحد اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 30/8/1362، ص13.
9) همان، ص14.
1
عوارض بمباران‌های شیمیایی و نتایج مربوط به درمان برخی از صدمات ناشی‌از جنگ در گردهمایی بین المللی پزشکی تهران بررسی شد.
در ادامه کار گردهمایی مذکور که صبح دیروز با سخنرانی رئیس‌جمهور در هتل استقلال تهران گشایش یافت، آثار و عوارض بمباران‌های شیمیایی، نحوه جراحی در شکستگی‌های استخوان براثر صدمات ناشی‌از جنگ، درمان بیماری‌های پوستی شایع‌شده در دوران جنگ و درمان تأخیری ضربه‌های ناشی‌از اصابت گلوله به مری مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
در این مراسم دکتر ایرج فاضل از دانشگاه شهید بهشتی درباره درمان جراحی آنوریسم‌های کاذب در مجروحان جنگ سخن گفت و ضمن اشاره به آمار مجروحان درمان‌شده در چند بیمارستان، از بررسی نتایج به‌دست‌آمده از مطالعه آسیب عروقی 332 تن از مجروحان تحت درمان در جلسه امروز گردهمایی خبر داد. علاوه‌براین، در جلسات کمیسیون‌های تخصصی این گردهمایی یک پزشک عراقی و نیز یک پزشک جوان ایرانی که در حمله شیمیایی عراق مصدوم شده است، به تشریح عوارض و آثار سوء بمباران‌های شیمیایی پرداختند.
دکتر بهلر در گفت‌وگو با خبرنگار کیهان ضمن اشاره به اینکه در ملاقات با مجروحان جنگی در ایران تحت‌تأثیر روحیه آنان قرار گرفته است، افزود: «تلاش گسترده بنیاد شهید انقلاب اسلامی در رسیدگی به مجروحین در داخل و خارج از ایران برای من فوقالعاده جالب بوده است و نظیر آن را در کمتر جایی مشاهده کرده‌ام.»(1)
2
وزیر امور خارجه ایران حمایت از مردم سوریه، فلسطین و لبنان را جزء اهداف راهبردی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد. در همین حال، پیکرهای 13 تن از اعضای سپاه پاسداران که در حمله هواپیماهای اسرائیلی و فرانسوی در بعلبک لبنان به شهادت رسیدند، امروز در مراسم ویژه‌ای در سوریه تشییع شد.
به گزارش روزنامه کیهان، علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه، در گفت‌وگو با صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران گفت: «حمله اسرائیل و فرانسه به جبل عامل درحقیقت یک رسوایی نظامی برای قدرت‌هایی بود که از مدت‌ها قبل تبلیغ می‌کردند دررابطه‌با ضرباتی که در بیروت و جنوب لبنان از مبارزین مسلمان خورده‌اند دست به هر حرکتی خواهند زد.» وی افزود: «باآنکه تعداد زیادی هواپیمای فوق مدرن در این
1) روزنامه کیهان، 1/9/1362، ص2.
حمله شرکت داشتند، ولی نه‌تنها توفیقی نداشتند بلکه صدماتی هم خوردند و علت تبلیغ زیاد آنها در دنیا این بود که ضعف نظامی خود را بپوشانند و این حمله برای توجیه و پاسخگویی به افکار عمومی‌شان بود، زیراکه نیروهای اسرائیلی و چندملیتی در لبنان ضربات زیادی در عرض این مدت خورده‌اند که علت اصلی سقوط یک کابینه در اسرائیل بوده است و از بیروت هم با همه اهمیتش عقب‌نشینی کردند. اما در همین جایی که هستند امنیت ندارند.»
ولایتی درمورد شهادت تعدادی از نیروهای جمهوری اسلامی ایران در لبنان و جایگاه این نیروها در این کشور گفت: «نیروهای ما درحقیقت نیروهای داوطلبی هستند که در سال گذشته بعد از تهاجم اسرائیل، به کمک سوریه رفتند و در منطقه‌ای که تحت نفوذ سوریه هست مستقر هستند. مسلماً دررابطه‌با دفاع از خودشان تمهیداتی اتخاذ کردهاند. باتوجه‌به ابعاد و سنگینی حملات، دشمنان ما انتظار داشتند ضربات زیادی به پیکر نیروهای ما وارد بشود، اما موفق نشدند به هدف‌های خودشان برسند. به‌هرصورت حمایت از مردم سوریه و فلسطین و لبنان را در مبارزه‌شان با اسرائیل و نیروهای امپریالیستی جزء وظایف خودمان می‌دانیم و جزء هدف‌های استراتژیک سیاست خارجی ما است.»
وزیر امور خارجه ایران همچنین درباره نزاع میان نیروهای فلسطینی در شمال لبنان گفت: «آنچه مسلم است هرنوع درگیری بین نیروهای فلسطینی موجب تأسف است و ما امیدواریم که این درگیری‌ها هرچه زودتر خاتمه پیدا بکند و مبارزین فلسطینی همۀ همت خودشان را بگذارند برای مقابله با دشمنان اصلی؛ یعنی اسرائیل و امریکا.»(1)
دراین‌حال، پیکرهای شهدای پاسدار و بسیجی سپاه پاسداران که در جریان بمباران اخیر بعلبک لبنان توسط هواپیماهای رژیم صهیونیستی و فرانسه به شهادت رسیدند، «طی مراسم باشکوهی با شرکت جمع کثیری از ایرانیان مقیم و مسلمانان سوریه و کشورهای مختلف مقیم این کشور در دمشق تشییع شد.» در این مراسم که هیئت اعزامی وزارت امور خارجه ایران، سفیر جمهوری اسلامی ایران در دمشق و نماینده امام در سوریه نیز شرکت داشتند، پیکرهای شهدا از بیمارستان مواسات دمشق تا زینبیه تشییع شد و پس از برگزاری مراسمی در حرم حضرت زینب(س) و سخنرانی حجت‌الاسلام فهری نماینده امام در سوریه به فرودگاه دمشق انتقال یافت.(2)
امروز همچنین ستاد تبلیغات جنگ در اطلاعیه‌ای درمورد شهادت 13 تن از نیروهای پاسدار انقلاب اعلام کرد: «امریکای جنایتکار و رژیم سوسیال‌صهیونیست فرانسه و غاصبان صهیونیست سرزمین مقدس فلسطین در روند مداخله‌گری‌های نظامی کور خود بار دیگر فاجعه جدیدی آفریدند و عده‌ای از محرومان لبنان و 13 تن از برادران پاسدار انقلاب اسلامی را که برای دفاع از نوامیس مسلمین و خدمت به محرومان لبنان به آن دیار شتافته بودند، به‌جرم نشناختن عوامل انفجارهای بیروت به شهادت رساندند. این جنایت که در ادامه جنایات گذشته صهیونیست‌ها در صبرا و شتیلا است، بی‌شک نه‌تنها اراده ملت مصمم لبنان را سست نخواهد
کرد بلکه آنان را در تداوم‌بخشیدن به مبارزه بی‌امانشان استوارتر و مقاوم‌تر خواهد ساخت.»(1)
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز با صدور اطلاعیه‌ای به همین مناسبت اعلام کرد: «ما شعار نابودی اسرائیل را تا محو رژیم اشغالگر قدس از صفحه روزگار ادامه خواهیم داد و با فتح کربلا و پیروزی در جنگ تحمیلی و سرنگونی رژیم جنایتکار حاکم بر بغداد تمامی توان خویش را برای رهایی قدس شریف به کار خواهیم گرفت.»(2)
1
وزیر صنایع ایران بر تعهد ژاپن به تکمیل ساخت مجتمع پتروشیمی ایران و ژاپن تأکید کرد. از سوی دیگر، وزیر بازرگانی عراق درخواست ژاپن از این کشور مبنی‌بر خودداری از حمله به مجتمع مذکور را رد کرد.
روزنامه کیهان به نقل از روابط عمومی وزارت صنایع سنگین گزارش داد: بوتا کانوما سفیر ژاپن در ایران، با بهزاد نبوی وزیر صنایع سنگین، ملاقات کرد. نبوی در این دیدار با اشاره به عزم راسخ برای تبدیل کشور اسلامی ایران به یک کشور پیشرفته صنعتی، گفت: «آنچه که ما از کشور ژاپن انتظار داریم این است که استنباط کند که ایران براساس یک برنامه‌ریزی صحیح به‌سوی خودکفایی و استقلال اقتصادی پیش می‌رود و ابرقدرت‌های شرق و غرب چه بخواهند و چه نخواهند باید بدانند که ایران بزرگ‌ترین قدرت سیاسی، نظامی و اقتصادی منطقه است.» وزیر صنایع سنگین همچنین «ضمن تأکید بر انتقال تکنولوژی فی‌مابین اظهار امیدواری کرد تا روابط اقتصادی و فنی بین دو کشور نیز توسعه و گسترش یابد.»(3)
از سوی دیگر، گزارش خبرگزاری رسمی ژاپن کیودو حاکی است: حسن علی عضو شورای فرماندهی انقلاب و وزیر بازرگانی عراق، که برای شرکت در جلسات کمیته مشترک دو کشور در توکیو به سر می‌برد، امروز در دیدار با شینتارو آبه وزیر امور خارجه ژاپن، در پاسخ به درخواست این کشور مبنی‌بر خودداری عراق از حمله به مجتمع پتروشیمی ایران و ژاپن اظهار کرد: «عراق درمورد مستثناکردن مجتمع پتروشیمی از حملات قولی نمی‌دهد، مگر اینکه ایران و عراق به موافقت‌نامه‌ای درزمینه عدم حمله به تأسیسات غیردولتی دست یابند.» خبرگزاری فرانسه از توکیو نیز گزارش مشابهی را دراین‌زمینه انتشار داد.(4)
2
با سفر وزیر امور خارجه عراق به مسکو و حضور هم‌زمان هیئت‌های اقتصادی و فنی عراق و شوروی در پایتخت‌های یکدیگر گام مهمی در مسیر گسترش مناسبات دو کشور برداشته شد.
طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه عراق که از دیروز سفر خود به شوروی را آغاز کرده است امروز با آندره گرومیکو معاون اول رئیس شورای وزیران و وزیر امور خارجه
شوروی، دیدار و گفت‌وگو کرد. به گزارش رادیو مسکو، در این ملاقات «طرفین درباره اوضاع خاور نزدیک و پیرامون بررسی مسائل بین‌المللی مبرم و همچنین راجع به مسائل مربوط به مناسبات شوروی و عراق تبادل‌نظر به عمل آوردند و [از] تشنج اوضاع بین‌المللی که نتیجه مستقیم سیاست نظامی‌گرانه امریکاست، سیاستی که هدفش تغییردادن موازنه نیروها و تأمین برتری نظامی و موقعیت برتر امریکا در جهان است، ابراز نگرانی عمیق کردند. طرفین ضمن بررسی اوضاع خلیج‌فارس به حق مسلم کشورهای این منطقه برای بهره‌گیری بلامانع از ثروت‌های طبیعی خود اشاره کرده و اعلام نمودند که هیچ‌کس حق ندارد در امور کشورهای ساحلی به هر بهانه‌ای که باشد ازجمله به‌بهانه تأمین آزادی کشتیرانی مداخله کند.» این گزارش همچنین با اشاره به طرح موضوع جنگ ایران و عراق در مذاکره طارق عزیز و گرومیکو افزود: «اتحاد شوروی در آینده هم به‌منظور کمک به حل سیاسی مناقشه مسلحانه ایران و عراق بذل مساعی خواهد کرد؛ ازجمله در چارچوب سازمان ملل متحد.»(1)
در همین حال، خبرگزاری تاس درپی دیدار یک هیئت عراقی به ریاست حسام زکی رئیس سازمان برق عراق از مسکو اعلام کرد: «توسعه بیشتر همکاری‌های شوروی و عراق درزمینه اجرای طرح‌های تولید انرژی موضوع اصلی مذاکراتی خواهد بود که امروز در وزارت برق‌رسانی و توسعه نیروی الکتریکی شوروی آغاز شده است.» بر پایه این گزارش، در ادامه ساخت نیروگاه‌هایی در عراق با کمک فنی شوروی که بیش از 25 درصد برق مورد نیاز عراق را تأمین می‌کنند، قرار است نیروگاه دیگری با قدرت 570 مگاوات در این کشور ساخته شود که «بزرگ‌ترین پروژه شوروی و عراق درزمینه تولید انرژی می‌باشد.»(2)
از سوی دیگر، رادیو بغداد گزارش داد: «عضو کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی، رئیس کمیته بین‌المللی روابط اقتصادی خارجی و هیئت نمایندگی همراه او وارد بغداد شدند تا در جلسات کمیته دائم همکاری اقتصادی، علمی و فنی عراق و شوروی که امروز کارهای خود را در بغداد شروع کرد، سرپرستی هیئت کشور متبوع خویش را به عهده گیرد.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی تفسیری درباره سفر طارق عزیز به مسکو و دیدار وی با گرومیکو گفت: «دستور کار مذاکرات و یا نتایج آن البته فاش نشده است، ولی بدون شک این دیدار به‌عنوان نشانه دیگری از افزایش پشتیبانی شوروی از عراق در مقابل ایران، تعبیر خواهد شد.» این رادیو سپس به نقل از پیتر راف خبرنگار خود در مسکو، ضمن بررسی روابط شوروی و عراق از شروع جنگ
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/9/1362، ص7، رادیو مسکو، 1/9/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 247، 1/9/1362، ص13، مسکو - خبرگزاری تاس، 30/8/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/9/1362، ص4، رادیو بغداد، 1/9/1362.
(1) علیه ایران افزود: «در مراحل اول جنگ بین ایران و عراق دولت شوروی بی‌طرفی در پیش گرفت، ولی گرچه از هیچ‌کدام طرف‌داری نمی‌کرد تماس خود را با هر دو حفظ نمود، این روش، رئیس‌جمهور عراق صدام حسین را بسیار عصبانی کرد، زیراکه او احساس می‌کرد به دلایل تاریخی کرملین باید از کشور او پشتیبانی کند، اما در زمستان گذشته وضع به نفع عراق تغییر کرد، زیراکه دولت ایران به اقداماتی برضد حزب توده که مورد حمایت شوروی قرار داشت [دست زد] و رهبرانش را متهم کرد که برای مسکو جاسوسی می‌کرده‌اند. دولت ایران همچنین چند نفر از دیپلمات‌های شوروی را از ایران اخراج نمود. بعد هیئت بلندپایه‌ای از عراق وارد مسکو شد و روابط به‌طرف گرمی بیشتری گرایید. اکنون سفر فعلی وزیر امور خارجه عراق به مسکو به‌عنوان ادامه این روند تعبیر می‌شود. مثلاً گفته می‌شود که دولت شوروی مرتب سلاح‌هایی به عراق تحویل می‌دهد، گرچه رؤسایش همیشه می‌گفتند که ترجیح می‌دهند ایران و عراق به مذاکراتی سازنده برای برقراری صلح بین خود دست بزنند. درعین‌حال رئیس اداره برق عراق نیز در شوروی است تا همکاری فنی بین دو کشور را برای ساختن واحدهای مولد برق بیشتر، هرچه بیشتر توسعه بدهد. برطبق گفته خبرگزاری شوروی تاس، 25 درصد برق عراق این روزها توسط واحدهایی تولید می‌شود که به کمک شوروی ساخته شده‌اند. خرج این همکاری درصد مهمی از آن یک میلیارد لیره ای [دیناری] را تشکیل می‌دهد که عراق هر سال صرف بازرگانی‌اش با شوروی می‌نماید.»(2)
1
به‌منظور ترمیم نیروی انسانی در ارتش عراق، تسهیلات ویژه‌ای برای داوطلبان خدمت در نیروهای مسلح در نظر گرفته شد. رادیو بغداد امروز اعلام کرد: شورای فرماندهی انقلاب به ریاست صدام حسین مزایایی را برای داوطلبان خدمت در نیروهای مسلح در نظر گرفته است، ازجمله «یک جایزه مالی به مبلغ دو هزار دینار» که درصورت تمایل به ادامه خدمت داوطلب، پس از پایان خدمت موقت یا قراردادی به وی پرداخت خواهد شد. مدت خدمت قراردادی 7 سال، برابر با مدت خدمت اجباری در ارتش عراق می‌باشد. علاوه‌براین شورای مذکور درباره حقوق و مزایای داوطلبان و ترفیعات آنان تا درجه افسری نیز امتیازاتی قائل شده است. همچنین به‌منظور تأکید بیشتر بر جنبه داوطلبانه‌بودن این خدمت تصریح شده است: «داوطلبی که مایل به ادامه خدمت نباشد به‌محض خاتمه مدت داوطلبی تعیین‌شده در قانون [7 سال] ترخیص می‌شود.»(3)
2
وزیر امور خارجه اتریش اعلام کرد درحال‌حاضر شرایط برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق فراهم نیست. در همین حال، فرانسه تماس‌هایی را با کشورهای اروپایی به‌منظور اخذ تصمیماتی علیه ایران به‌دلیل مخالفت با قطعنامه اخیر شورای امنیت آغاز کرده است.
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 248، 2/9/1362، صص 24 - 22، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/9/1362، ص10، رادیو بی‌بی‌سی، 30/8/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 247، 1/9/1362، صص 34 - 32، رادیو بغداد، 30/8/1362.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، اروین لانس وزیر امور خارجه اتریش، در سفر اخیرش به انگلیس در مصاحبه با مجله الدستور (چاپ لندن) ضمن تأکید بر موضع بی‌طرفی اتریش در قبال جنگ ایران و عراق گفت: «ما این بی‌طرفی را به‌طور قاطع درزمینه نظامی در پیش گرفته‌ایم، لکن روابط و مناسبات سیاسی و اقتصادی ما با هریک از دو کشور همچنان برقرار است، کمااینکه دو کشور متخاصم نسبت به موضع اتریش رضایت دارند و ما امیدواریم که راه‌هایی در آینده نزدیک یافت شود به طریقی که بتواند به این جنگ هولناک زیان‌بار خاتمه دهد.»
لانس در پاسخ به سؤال خبرنگار الدستور درمورد احتمال اقدام گروهی از کشورهای بی‌طرف ازجمله اتریش به تشکیل یک کمیته برقراری صلح اظهار کرد: «این مسئله شباهت بسیاری به مسئله موجود فی‌مابین اسرائیل و فلسطین دارد و دراین‌رابطه کشورهای بی‌طرف می‌توانند نقش میانجی برای دستیابی به یک راه‌حل را مشروط بر آنکه طرف‌های متخاصم به برقراری صلح مایل باشند، ایفا نمایند. اما درمورد مسئله فلسطین، اسرائیل خواهان میانجیگری و رسیدن به یک راه‌حل نیست و درمورد جنگ عراق با ایران، امکان میانجیگری درصورتی‌که طرفین جنگ رغبت و تمایل داشته باشند وجود دارد، ولی طبق اطلاعاتی که داریم این شرط درحال‌حاضر فراهم نیست.»
وزیر امور خارجه اتریش همچنین نقش قدرت‌های بزرگ در ایجاد جنگ ایران و عراق را محدود خواند و درمورد این مسئله که «کشورهای بزرگ از تجارت و فروش سلاح منفعت می‌برند و چه‌بسا منافع آنها در استمرار جنگ باشد»، تصریح کرد: «به عقیده شخصی اینجانب، [قدرت‌های بزرگ] در استمرار جنگ نفعی ندارند و این امر به دلایل و عوامل اقتصادی و شاید علل‌های دیگری بازمی‌گردد.»(1)
در همین حال مجله الدستور در گزارش دیگری نوشت: «فرانسه دست‌اندرکار تماس‌هایی با کشورهای اروپایی جهت اتخاذ تدابیر عملی علیه ایران به‌دنبال مخالفت این کشور با قطعنامه اخیر شورای امنیت مبنی‌بر توقف فوری جنگ می‌باشد.» این نشریه اضافه کرد: «در محافل دیپلماتیک پاریس شایع شده است که برای اقدام اولیه اعمال فشار علیه ایران ممکن است که فرانسه تحریم اقتصادی ایران را به بازار مشترک اروپا پیشنهاد نماید.»(2)
1
درپی حملات اخیر هواپیماهای اسرائیلی و فرانسوی به خاک لبنان، گزارش‌ها از احتمال درگیری نظامی میان رژیم صهیونیستی و سوریه حکایت دارد. این درحالی است که همچنان واکنش‌ها و تردیدهایی درباره مؤثربودن این حملات ابراز می‌شود.
یک روز پس از سقوط یک هواپیمای رژیم صهیونیستی که در جریان حمله به مواضعی در شرق لبنان هدف موشک سوریه قرار گرفت، خبرگزاری یونایتدپرس از تل‌آویو گزارش داد: «نخست‌وزیر اسرائیل امروز سوریه را از دست‌زدن به یک جنگ جدید در خاورمیانه [غرب
آسیا] بر حذر داشت.» اسحاق شامیر همچنین گفت: برای متوقف‌کردن عملیات نظامی علیه نیروهای اسرائیل در لبنان، به حملات خود در خاک این کشور ادامه خواهیم داد و «حتی طرق دیگری نیز دراین‌رابطه اعمال خواهیم کرد.»(1)
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، نیروهای دولتی لبنان خلبان هواپیمای اسرائیلی را که در جریان حمله دیروز به مناطق تحت کنترل سوریه در شرق بیروت سرنگون شده بود، به نیروهای اسرائیل تحویل دادند. این رادیو به نقل از خبرنگار خود در بیروت افزود: «عکس‌العمل اولیه نسبت به این خبر، شگفتی کامل است. زیرا چنین تصور می‌رفت که نیروهای لبنان خلبان مذکور را در بازداشت نگه‌دارند.» به گفته این خبرنگار، «عودت خلبان مذکور احتمالاً کار رئیس‌جمهور لبنان در یافتن یک راه‌حل موفقیت‌آمیز برای مسائل کشورش را ازطریق مذاکره با سوریه مشکل‌تر کند.» وی توضیح داد: «احتمال می‌رود سوریه اینک دولت امین جمیل را متهم به همدستی با اسرائیل کند و یا لااقل بگوید که دولت لبنان چنان ضعیف است که قادر به رد خواسته اسرائیل در آزادکردن خلبان مذکور نبوده است.»(2)
در همین حال، منابع خبری از بیروت گزارش دادند امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان، امروز در پیامی به مردم به مناسبت سالگرد استقلال این کشور، با اعلام سه شرط برای نجات لبنان، افزود: «نشانه‌هایی مبنی‌بر بهبود وضعیت کشور وجود دارد.» سه شرط اعلام‌شده عبارت‌اند از: 1. اولویت‌دادن به خاتمه اشغال لبنان. 2. تماس با ابرقدرت‌ها به‌خصوص امریکا برای تضمین عقب نشینی کامل ارتش اسرائیل از لبنان. 3. دستیابی به توافقی با جمهوری عربی سوریه برای تنظیم یک جدول زمانی به‌منظور عقب‌نشینی نیروهای سوریه از لبنان.(3)
امروز همچنین گزارشهای مختلفی از ادامه واکنش‌ها به عملیات اخیر نیروهای هوایی رژیم صهیونیستی و فرانسه در لبنان انتشار پیدا کرد. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، منابع رسمی در کویت گفتند رئیس پارلمان کویت امروز در ملاقات با یک هیئت از پارلمان فرانسه ضمن اشاره به موضع کشورش در محکومیت حملات هوایی فرانسه به لبنان گفت این حملات «مغایر با موضع اعلام‌شده فرانسه در لبنان است.» همچنین در بخش غربی بیروت ازسوی "تجمع علمای مسلمین" تظاهراتی به نشانه محکومیت حملات اخیر برگزار و در پایان آن پرچم اسرائیل به آتش کشیده شد(4)
از سوی دیگر، گزارش رادیو لندن حاکی است: «درباره مؤثربودن حمله هوایی فرانسه به مواضع نظامیان در شرق لبنان - که پنجشنبه گذشته انجام شد - شک و ظن افزایش می‌گیرد.» به گفته این رادیو، «روزنامه‌نگارانی که از هدف حمله یعنی پادگان شیخ عبدالله در بعلبک بازدید کردند می‌گویند که به ساختمان آن درواقع آسیبی وارد نیامده است و حداقل بعضی از موشک‌ها به تاکستانی در خارج از بعلبک اصابت کرده است. روزنامه‌های فرانسوی از نحوه انتشار اخبار مربوط به حمله توسط دولت فرانسه انتقاد کردهاند و بعضی از آنها عملیات حمله
را شکست مفتضحانه خوانده‌اند. روزنامه دست چپی لیبراسیون می‌نویسد ممکن است هدف دومی وجود داشته باشد که دولت فرانسه هنوز آن را فاش نکرده است.»(1)
این درحالی است که شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه، با انتشار بیانیه‌ای کوشید به تردیدها درباره مؤثربودن حمله هواپیماهای فرانسوی خاتمه دهد. وی ضمن اشاره مجدد به جزئیاتی که در بیانیه پنجشنبه پیش وزارت دفاع فرانسه درمورد اردوگاه مورد حمله در شرق بعلبک مطرح شده بود، افزود: «روز جمعه گذشته جنبش افراطی امل اسلامی تأکید کرد هیچ‌گونه تلفاتی را متحمل نشده است. درحالی‌که رفسنجانی رئیس پارلمان ایران، تصریح کرد که 14 پاسدار انقلاب در اردوگاه شیخ عبدالله کشته شده‌اند. متضادترین شایعات دراین‌مورد گفته شده است، ولی آنچه که به ما مربوط است که ما جدی هستیم. ما همه اطلاعاتی را که توانسته‌ایم مطمئن‌بودن آنها را رسیدگی کنیم، منتشر کرده‌ایم. متأسفم که این اخباری را که غیرقابل انکارند به‌وسیله شایعات در معرض تردید قرار گرفته‌اند.»(2)
1
جناح فلسطینی مخالف یاسر عرفات در نبردهای شمال لبنان آتش‌بس یک‌جانبه اعلام کرد. خبرگزاری رویتر در دمشق ضمن اعلام این مطلب به نقل از سخنگوی ناراضیان فتح گفت: «این تصمیم به نشانه حسن‌نیت اتخاذ شده است و افزود ما جنگ را از این لحظه متوقف ساخته‌ایم و مسئول هرگونه درگیری جدید را طرف دیگر می‌دانیم.»
گزارش دیگری از رویتر حاکی است: جرج حبش رهبر جبهه خلق برای آزادی فلسطین و نایف حواتمه رهبر جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین، در چارچوب پیشنهاد تازه‌ای برای پایان‌دادن به نبرد جناح‌های متخاصم فلسطینی «بازگشت تمام چریک‌ها را به مواضع اصلی خود برای مبارزه علیه اسرائیل خواستار شدند.» آنها با صدور بیانیه‌ای دراین‌رابطه، اعلام کردند: «این اقدام به دو طرف اجازه خواهد داد برای حل اختلاف‌هایشان وارد گفت‌وشنود شوند.» حبش و حواتمه سه ماه پیش یک رهبری مشترک تشکیل دادند و باوجود اختلاف‌هایی که با یاسر عرفات دارند به شورشیان نپیوسته و با حمله شورشیان به هواداران عرفات مخالفت کردند.(3)
1
امروز آخرین جلسه فرماندهان حاضر در صحنه عملیات والفجر4؛ ازجمله فرماندهان قرارگاه‌های خاتم و مقدم حمزه، برخی مسئولان واحد عملیات و اطلاعات این دو قرارگاه و فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده در قرارگاه تاکتیکی فرماندهی خاتم در دره تفی مریوان برگزار شد.(1)
موضوع اصلی جلسه تحلیل نبرد نیروهای خودی براساس گزارش فرماندهان یگان‌های شرکت‌کننده در آخرین مرحله این عملیات، بررسی اجمالی دلایل ناکامی در دستیابی کامل به اهداف و نیز انتقال تجارب به‌دست‌آمده در عملیات بود.
مرتضی قربانی فرمانده لشکر5 نصر، اولین فرماندهی بود که در این جلسه از آخرین وضعیت یگان تحت امر خود و اوضاع منطقه گزارش داد. وی با گلایه از جابهجایی محل مأموریت لشکر5 نصر از نالپاریز به پنجوین و وسعت زیاد منطقه عملیات گفت: وسعت منطقه‌ای که برای اجرای مأموریت در مرحله چهارم عملیات به لشکر5 نصر واگذار شده بود در روی نقشه 11 کیلومتر بود، ولی این منطقه در روی زمین دو برابر بود.
مرتضی قربانی سپس به هماهنگ نبودن یگان مجاور (لشکر27 حضرت رسول(ص)) در شروع عملیات اشاره کرد و آغاز زودهنگام عملیات ازسوی نیروهای لشکر حضرت رسول(ص) و درپی آن هوشیارشدن دشمن را از عوامل ناکامی در دستیابی به اهداف عنوان کرد. البته این امر با اعتراض محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص)، مواجه شد، زیرا او معتقد
1) افراد شرکت‌کننده در این جلسه عبارت بودند از: رحیم صفوی، عزیز جعفری، غلامحسین بشردوست، محمدابراهیم همت، حسین خرازی، مهدی زین‌الدین، حسن رستگارپناه، مرتضی قربانی، نبی‌رودکی، جعفر اسدی، علی تجلائی، حسن دانایی‌فر، علی فدوی و محسن رخصت‌طلب راوی قرارگاه خاتم.
بود نیروهای لشکر5 نصر عملیات را زودتر از موعد مقرر آغاز کردهاند. در ادامه، عزیز جعفری فرمانده قرارگاه تاکتیکی حمزه، با جلوگیری از کشانده‌شدن بحث‌ها به مجادله اعلام کرد: قرار است در آینده قرارگاه خاتم با فرمانده گردان‌های لشکرهای عمل‌کننده جلسه‌ای برگزار کرده و با آنان درباره مسائل مختلف عملیات والفجر، ازجمله علت ناهماهنگی در شروع عملیات در مرحله چهارم گفت‌وگو کند.
پس از گزارش مرتضی قربانی، سیدرحیم صفوی جانشین فرماندهی کل سپاه، درباره حساسیت به‌وجودآمده درمورد تعداد شهدای عملیات در تهران گفت: حضرت امام، آیت‌الله خامنه‌ای و آقای هاشمی رفسنجانی آمار شهداء را خواسته‌اند و ما درخواست دادیم که فرماندهان هرچه زودتر آمار شهدا را استخراج کرده و ارائه دهند.
درپی تأکید رحیم صفوی بر دادن آمار شهدا، عزیز جعفری هم از فرماندهان خواست تا آمار را از واحدهای مربوطه گرفته و دراسرع‌وقت به قرارگاه ارسال کنند.(1)
محمدابراهیم همت دومین نفری بود که از عملکرد یگان خود گزارش داد. وی ضمن سودمندخواندن جلساتی از این دست برای کسب تجربه و پی‌بردن به علل ناکامی یا پیروزی پس از پایان عملیات‌ها، از فرماندهی عملیات قرارگاه خاتم خواست فقط به گزارش فرماندهان یگان‌ها اکتفا نکنند و با فرماندهان تیپ‌ها و گردان‌ها نیز جلساتی برگزار کنند تا بیشتر به واقعیت‌های موجود در صحنه نبرد پی ببرند.
وی سپس ضمن تبیین دلایل ناکامی یگان تحت امر خود در دستیابی به همه اهداف پیش‌بینی‌شده، اعلام کرد: نیروهای خودی با تعلل در اجرای آخرین مرحله عملیاتی، به دشمن فرصت دادند تا علاوه‌بر سامان‌دادن به اوضاع نابسامان خود، بتواند با استقرار تیربار در معابر، تقویت نیرو، ایجاد کمین و اقدامات مهندسی امکان مقابله با نیروهای ایرانی را فراهم کند. فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) ضعف در طراحی مانور این یگان را که به گفته وی با توصیه قرارگاه خاتم صورت گرفت و درنظرنگرفتن نیروی کافی برای تصرف برخی اهداف و ضعف یگان مجاور (لشکر5 نصر) در اجرای مأموریت را از علل ناکامی لشکر حضرت رسول(ص) عنوان کرد. محمدابراهیم همت همچنین افزود: لشکر5 نصر نیروی اندکی برای تصرف ارتفاعات تنگه روکان در نظر گرفته بود و فرماندهان گردان‌های آن یگان نیز به‌طور کامل به زمین توجیه نبودند و این امر در ناکامی این یگان و لشکر حضرت رسول(ص) تأثیرگذار بود. علاوه‌براین ناهماهنگی مسئولان لشکر نصر در حین عملیات با لشکر حضرت رسول(ص) که موجب نابسامانی در شروع حمله و تأخیر در اجرای مأموریت شد، عامل دیگری در عدم توفیق این لشکر در روی ارتفاعات بود. وی همچنین از جدیت‌نداشتن نیروهای
1) سند شماره 291/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم الانبیا(ص) در عملیات والفجر4، محسن رخصت‌طلب، 28/8/1362 تا 1/9/1362، صص 35 - 33.
ادغامی ارتش در حین اجرای حمله و ناهماهنگی فرمانده گروهان ارتش با فرمانده گردان سپاه و عدم دستورپذیری از آن فرمانده اظهار نارضایتی کرد و گفت: قرار بود فرمانده گروهانی که با گردان ما ادغام شده بود و تحت امر قرار گرفته، هنگام اجرای عملیات با فرمانده گردان سپاه هماهنگ باشد و دستورات عملیاتی را اجرا کند، ولی این فرمانده گروهان به‌جای هماهنگی با فرمانده گردان سپاه با فرماندهان ارتش ارتباط بی‌سیمی داشت و با فرمانده مستقیم خود (فرمانده گردان لشکر27) مرتبط نبود.(1)
پس از آن، مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) درباره عملکرد یگان تحت امر خود مطالبی را بیان کرد. وی گفت: ما در عملیات دو مرحله اخیر به نحوی به اهداف دست یافتیم، ولی نتوانستیم آن را حفظ کنیم. در مرحله اول ضعف عملیاتی ما و یگان مجاور (لشکر41 ثارالله(ع)) موجب دست نیافتن به اهداف شد؛ یعنی ما باید در غرب کانی‌مانگا چند ارتفاع را تصرف می‌کردیم و لشکر41 ثارالله(ع) نیز باید دو ارتفاع یال غربی شیخ گزنشین (1680 و 1740) را تصرف می‌کرد و سپس هر دو یگان باهم الحاق می‌کردیم، ولی ما نتوانستیم آخرین ارتفاع در سمت چپ خود را تصرف کنیم، لشکر41 ثارالله(ع) نیز ناقص عمل کرد، لذا الحاق برقرار نشد. البته ما پیشروی خوبی داشتیم، ولی دشمن از چندین جهت به ما شلیک می‌کرد و ما به‌ناچار عقب کشیدیم.
در مرحله دوم (آخرین مرحله) متأسفانه در اجرای عملیات تأخیر شد و به دشمن فرصت دادیم و مهندسی دشمن زمین منطقه را مسلح کرد. اگر ما به دشمن فرصت نمی‌دادیم، شاید می‌توانستیم تا دشت خرمال پیش برویم و امکان داشت که ارتفاعاتی را که مسلط به جاده غرب ارتفاعات کانی‌مانگا بود، تصرف کنیم. وی همچنین افزود: برای آخرین مرحله عملیات در سمت چپ ما نیروهایی که لشکر27 حضرت رسول(ص) در نظر گرفته بود ناکافی بود. البته یک گردان از این لشکر که در چپ ما قرار داشت و تصرف یک ارتفاع و الحاق با لشکر17 را برعهده داشت، بااینکه اعلام می‌کرد درحال پیشروی و تصرف اهداف مورد نظر است، نتوانست به‌طور مؤثر پیشروی کند. وقتی ما با فرستادن نیروهای شناسایی موضوع پیشروی‌نکردن آنها را فهمیدیم، باوجود پیش‌بینی‌های لازم برای چنین موقعیتی، نیروهای ما وقتی پای کار رسیدند که زمان از دست رفته بود و هوا داشت روشن می‌شد، لذا نمیشد کاری انجام داد.
مهدی زین‌الدین در ادامه گزارش خود با اشاره به محور عملیاتی سمت راست لشکر علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) اظهار کرد: بچه‌های ما در سمت راست پیشروی مؤثری انجام داده بودند، ولی چون الحاق در سمت چپ صورت نگرفته بود، دشمن از همه طرف آنها را می‌زد. وضعیت منطقه طوری بود که اگر خاکریز هم می‌زدیم باز به‌سبب آنکه دشمن روی ارتفاعات
1) سند شماره 4344/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 1/9/1362، نوار شماره 12882)، محسن رخصت‌طلب، صص 3 - 1؛ و- سند شماره 291/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 36 و 37.
مجاور بود و تسلط دید و تیر داشت، به ما اجازه ماندن در آنجا را نمی‌داد. زین‌الدین در آخرین بخش صحبت‌های خود از عملکرد و عدم دستورپذیری فرمانده یکی از گروهان‌های ارتش شکایت کرد، ولی عملکرد فرمانده یک گروهان دیگر از گردان 107 ارتش را که همراه با گروهان موسی‌بن‌جعفر(ع) (از گردان امام سجاد لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)) در کنار جاده اصلی چوارتا - نالپاریز وارد عمل شده بود، ستود و از شجاعت و جنگندگی فرمانده این گروهان و نیروهای تحت امرش تمجید کرد. وی از قول فرمانده گردان امام سجاد(ع) گفت: این گروهان ارتش همپای بچه‌های خودمان بالا آمدند و خیلی جنگیدند. فرمانده گروهان که یک ستوان بود همراه ما بود و بچه‌هایش را در خط هدایت می‌کرد. فرمانده خیلی شجاعی بود خوب و مؤثر کار کرد، بچه‌هایش نیز خیلی خوب کار کردند.
پس از اتمام گزارش فرماندهان، سیدرحیم صفوی به فرماندهان یگان‌ها اطلاع داد که تیپ10 سیدالشهدا(ع) مأموریت دفاع از منطقه را برعهده گرفته و به‌زودی خط چوارتا را تحویل می‌گیرد. وی از فرماندهان خواست هنگام تحویل خط به نیروهای تیپ سیدالشهدا(ع) و ترک منطقه، سنگرها و امکانات موجود در خط را برای استفاده این یگان باقی بگذارند و تا زمان تعویض، نیروهای خود را در خطوط پدافندی حفظ کرده، تخلیه و تعویض را به‌نحوی انجام بدهند که دشمن از جابهجایی نیروها در منطقه عملیاتی آگاهی پیدا نکند. رحیم صفوی همچنین از فرماندهان درخواست کرد با سرعت و دقت کافی منطقه را از وجود انواع تسلیحات و مین‌های به‌جامانده پاکسازی کنند تا این امکانات به دست ضدانقلاب نیفتد. وی درباره ادامه عملیات در این منطقه نیز گفت: این عملیات ناقص ماند، انشاءالله به یاری خدا در یک وضعیتی که هوا به ما اجازه بدهد برمی‌گردیم و به اهدافی که باید می‌رسیدیم، می‌رسیم. برادران فرماندهان یگان‌ها نیز بروند به وضعیت یگان خود رسیدگی کنند و آن را بازسازی کنند. صفوی اکیداً توصیه کرد که فرماندهان به شهرها بروند و به خانواده شهدا سر بزنند.(1)
1
سیدرحیم صفوی در بخشی از جلسه با فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده در عملیات والفجر4 ضمن سخنانی از وضعیت پیچیده و حساس منطقه غرب آسیا و امکان بروز یک بحران منطقه‌ای سخن گفت و با اشاره به اقدامات امریکا در منطقه و چالش‌های پیشرو بین ایران و امریکا، بر اهمیت طرح بسیج عمومی و بهره‌گیری فرماندهان از موفقیت فراهم‌شده برای جذب نیروهای داوطلب مردمی و حساسیت امام روی نتایج عملیات والفجر4 تأکید کرد. وی همچنین ضمن یادآوری وضعیت اقتصادی ایران، احتمال کاهش قیمت نفت و نقش مهم
1) سند شماره 4328/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تشریح عملیات والفجر4، (قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 1/9/1362، نوار شماره12882)، محسن رخصت‌طلب؛ و- سند شماره 291/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 39 - 37.
فرماندهان سپاه در این وضعیت دشوار از آنان خواست تا با نگاه همه‌جانبه موضوع جنگ و اوضاع پیچیده منطقه را مورد بررسی قرار دهند.
معاونت عملیات ستاد مرکزی سپاه گفت: ما در این گوشه شیلر گیر کرده‌ایم و امریکا شدیداً دارد طرح‌ریزی می‌کند. بعد از اینکه امام فرمودند ما تنگه هرمز را می‌بندیم، حدود 10، 12 ناو جنگی امریکایی، فرانسوی و روسی از تنگه هرمز عبور کردند و آمدند اطراف جزیره بوموسی گشت دادند. حدود 500، 600 نفر از نیروهای هوابرد امریکایی به عمان آمده‌اند. هواپیماهای سی130 امریکایی به عمان آمدند و شروع به دادن یک‌سری آموزش‌هایی کردند. مسئله لبنان تشدید شده است. برادران اطلاع دارند که هواپیماهای اسرائیلی و فرانسوی پادگان «جنتا» (شیخ عبدالله) لبنان را که پادگان برادران سپاهی بوده و لبنانی‌ها را آموزش می‌دادند بمباران کردند. حالا خداوند عنایت کرد که دوره آموزشی تمام شده بود و فقط عده معدودی باقی مانده بودند که حدود 10 نفر از نیروهای سپاه و 8 نفر از نیروهای لبنانی به شهادت می‌رسند. شهدا را هم دیروز به تهران آورده‌اند.
وی همچنین گفت: مسئله لبنان و مسئله تنگه هرمز را مسئله ساده‌ای تصور نکنید و فکر نکنید که فقط در ارتفاعات کانی‌مانگا و سنگ معدن گیر افتاده‌ایم و همه لشکرها، همه نیروها و همه فکر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در چند کیلومتر گیر کرده است و امریکا هم به مسائل جنگ و انقلاب اسلامی بی‌توجه است. بلکه بدانید که سپاه غیر از این لشکرها چیز دیگری ندارد و اگر جنگ دیگری شروع بشود، همین لشکرها هستند که باید آنجا بروند و بدانید که مسئله آینده پیچیده‌تر خواهد بود و یقیناً فشارهای سخت‌تری بر سپاه و بر انقلاب وارد می‌شود.
صفوی در ادامه درمورد طرح بسیج عمومی افزود: تابهحال نزدیک به 260 هزار نیروی بسیجی در این طرح ثبت‌نام کرده و برآورد شده که با این نیروها 50 لشکر سازماندهی بشود که بتوانند در مانورهای آینده شرکت بکنند. روی این طرح‌ها و مناطق کار شده و برادرها به طرح لبیک امیدوار باشند. طرح بسیار خوبی است و اگر سپاه بتواند نیروهایی را که تا حالا به جبهه‌ها آمدند و جنگیده‌اند و به شهرهایشان برگشته‌اند، جذب و کدبندی بکند، سازمان بدهد و بالای سر اینها فرمانده بگذارد، یک نیروی عظیمی به‌عنوان پشتوانه انقلاب خواهند بود، به‌عنوان اینکه اگر خدای‌ناکرده مسئله دیگری در منطقه دیگری ایجاد شد، با یک اعلام رادیویی می‌شود اینها را جمع کرد. به اندازه این 50 لشکر هم برآورد سلاح و مهمات و ماشین و حتی پادگان پیش‌بینی شده است، مسئولیت پادگان‌ها را ائمه جمعه پذیرفته‌اند. از امام‌جمعه تهران گرفته که یک میلیارد تومان حاضر به کمک شده است تا بقیه، بستگی به این دارد که سپاه چقدر بتواند خود را نشان بدهد و از این دریای عظیم مردم و از وجود این امامی که واقعاً نسبت به سپاه این‌قدر عنایت
دارد بهره ببرد. من فقط بگویم فقط امروز از دفتر امام، آقای (محمدعلی) انصاری که مسائل نظامی را به اطلاع حضرت امام می‌رسانند پنج مرتبه تلفن زدند و این پنج مرتبه نگران وضع جبهه بودند و آمار می‌خواستند. آمار مجروحان و شهدا را از ما می‌خواستند و نگران برادرها بودند. به هر جهت این باری است که به‌عهده سپاه گذاشته شده و بار عظیمی است.
آینده جنگ، آینده اقتصادی مملکت، آینده وضعیت خلیج‌فارس و حتی آینده لبنان به وضعیت جنگ ما بستگی دارد. فقط به شما بگویم وزیر نفت قطر شب خوابیده، صبح بیدار شده و گفته ما می‌خواهیم قیمت بشکه‌ای 29 دلار را به 25 دلار برسانیم و یک توطئه عظیمی هست که یک مرتبه دیگر قیمت نفت را پایین بیاورند. برادرهای عزیز هم بدانند که ما سال گذشته 65 میلیارد تومان کسری بودجه داشتیم. اینها را دولت از بانک مرکزی قرض می‌گیرد، ولی پشتوانه ارزی ندارد. این را بدانید که موشک‌هایی را که به مسجدسلیمان و بهبهان می‌زدند، دارد فشار سیاسی وارد می‌کند، شما فکر نکنید اینجا راحت نشستید. مردم الآن، مخصوصاً زمان عملیات، عصرها که می‌شود از دزفول بیرون می‌زنند، عده‌ای مسجدسلیمان را در این زمستان خالی کردهاند و فکر نکنیم مسائل ساده‌ای است. می‌خواهند فشار سیاسی بیاورند، طوری‌که ما را پای میز مذاکره بکشانند. می‌خواهند فشار نظامی و فشار اقتصادی بیاورند و تنها چیزی که جلوی تمام اینها را می‌گیرد، عملیات‌های ما و پیروزی‌های ماست که تقریباً آن کسی که می‌تواند حرکت عظیمی را ایجاد بکند سپاه هست و سپاه هم غیراز شما کس دیگری نیست، این انتظار من نیست، انتظار مسئولان مملکت است، برادرها سرشان را پایین نیندازند و فقط آر.پی.جی و تیر بزنند و جلو بروند، بلکه پشت سرخودشان را هم نگاه کنند. وضع مردم را ببینند، مردم را بفهمند و مردم را درک بکنند، یک شهید که می‌دهیم یعنی 20 خانواده دچار مصیبت می‌شوند. نبض مملکت در دست این جنگ است. ما یک قدم که جلو برویم، این مملکت کلی رشد می‌کند و بالا می‌آید و وجهه آن بالا می‌رود، جنگ روی مسائل سیاسی و اقتصادی یقیناً اثر می‌گذارد. برادرها توجه داشته باشند، ما فقط یک ارگانی نیستیم که بجنگیم، ما باید به روحیه مردم، وضعیت سیاسی مملکت و وضعیت اقتصادی مملکت توجه داشته باشیم، شما توجه داشته باشید که نزدیک به یک‌سوم کل بودجه مملکت خرج جنگ می‌شود. فقط بودجه دفاعی سپاه 25 میلیارد بوده که الآن تمام شده است و این هزینه سرسام‌آوری که خرج جنگ می‌شود را باید به حساب بیاوریم و از خدا بخواهیم که علی‌رغم این تفنگ‌ها و تیرها به دل‌های شکسته ما نگاه بکند و برخورد ما با خدا برخورد یک گنهکار و برخورد کسی که به درگاه خدا توبه کرده است باشد و از خدا بخواهیم که این عملیات‌ها را آن‌طور که خودش می‌خواهد و آن‌طور که انتظار ملت مسلمان ما هست، جلو ببرد.(1)
1) سند شماره 4328/پ‌ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 291/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص 39 - 37.
1
هم‌زمان با تداوم حملات توپخانه‌های عراقی به شهرهای آبادان و خرمشهر، نیروهای دریایی ارتش و قرارگاه نوح سپاه برای راه‌اندازی گشت دریایی تشکیل جلسه دادند.
در 48 ساعت گذشته، شهرهای خرمشهر، آبادان و مناطق حومه این دو شهر، زیر آتش توپخانه‌ها و خمپارهاندازهای دشمن قرار داشت که براثر آن در خرمشهر چندین منزل مسکونی و در آبادان نیز 3 منزل و یک مغازه تخریب شد. در این اقدامات دشمن 8 تن از نیروهای خودی زخمی شدند.(1)
حمله روز گذشته هواپیماهای عراقی به کاروان کشتی‌های ایرانی و حوادث مشابه آن حضور نیروهای دریایی برای گشت در حوزه‌های نفتی خارک و نوروز را بیش‌ازپیش ضروری ساخته است. به همین منظور امروز جلسه‌ای با شرکت عبدالمجید ملاح‌زاده فرماندهی قرارگاه دریایی نوح سپاه، ناخدا اسفندیار حسینی فرماندهی نیروی دریایی ارتش و ناخدا ملک‌زادگان فرماندهی تاکتیکی نیروی دریایی ارتش، تشکیل شد. در این جلسه نماینده ویژه قرارگاه نوح برای راه‌اندازی یگان‌های شناور و تعیین مقر فرماندهی برای این یگان‌ها انتخاب و قرار شد نیروی دریایی ارتش و قرارگاه نوح اقدامات لازم را برای اجرای گشت در اطراف سکوهای نفتی و تعیین مکان مناسبی برای برپایی مقر فرماندهی مشترک انجام دهند.(2)
2
امروز هم چند درگیری بین نیروهای خودی و افراد مسلح غیرقانونی در مناطق عمومی سردشت، سنندج و نقده رخ داد، این درحالی است که کمک تسلیحاتی رژیم عراق به گروه‌های مسلح ضدانقلاب همچنان ادامه دارد.
عملیات مین‌گذاری گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه عمومی سردشت به شهادت 2 تن از نیروهای خودی و مجروح‌شدن یک تن انجامید.(3)
در محور دویسه و باینچوب در شمال سنندج نیز یکی از افراد خودی براثر حمله افراد مسلح ضدانقلاب زخمی شد.(4)
در نقده، نیروهای خودی با اجرای یک عملیات کمین علیه گروه‌های مسلح غیرقانونی موفق شدند در اقدامی غافلگیرانه 2 تن از عناصر این گروه‌ها را، که یکی از آنان زخمی شده بود، دستگیر کنند.(5)
از سوی دیگر، در ادامه کمک‌های تسلیحاتی ارتش عراق به گروه‌های مسلح ایرانی معاند امروز بخشداری کامیاران اعلام کرد: ارتش عراق به‌تازگی تعداد قابل‌توجهی اسلحه و مهمات برای حزب دمکرات ارسال کرده است، اما این محموله قبل از تحویل به حزب دمکرات به
1) سند شماره 2891 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره سیاسی - انتظامی استانداری خوزستان، 30/9/1362؛ و- سند 370463 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان اداره کل سیاسی - انتظامی به استانداری خوزستان، 1/9/1362.
2) سند شماره 194618 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:تأمین گشت اطراف سکوهای نفتی، 1/9/1362.
3) سند شماره 113753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 144، 12/9/1362، ص2.
4) سند شماره 352187 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (اطلاعات) به ستاد منطقه11 (اطلاعات)، 7/9/1362.
5) سند شماره 400945 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه نقده (واحد عملیات) به ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (واحد طرح و عملیات)، 5/10/1362.
دست افراد سازمان کومه‌له افتاده است و افراد این سازمان از تحویل آن به حزب دمکرات خودداری کردهاند. این امر موجب درگیری دو گروه شد که در جریان آن تعدادی از افراد هر دو طرف کشته یا زخمی شدند. درنهایت هر دو گروه توافق کردند اسلحه و مهمات ارسال‌شده را به‌نحوی بین خود تقسیم کنند.(1)
1
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در گزارشی آمار تلفات واردشده به نیروهای خودی و عناصر مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین استان آذربایجان‌غربی و کردستان در طول آبان‌ماه گذشته را اعلام کرد.
طبق این آمار، در حوادث مختلف همچون درگیری با ضدانقلاب، عملیات کمین، مین‌گذاری و... 167 تن از نظامیان و مردم بومی شهید، 167 تن زخمی و 85 تن نیز به گروگان گرفته شده‌اند. از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی هم 153 تن کشته، 48 تن زخمی و 144 تن نیز دستگیر شده‌اند.(2)
علاوه‌براین، دفتر سیاسی استانداری کردستان نیز آمار درگیری‌ها و حوادثی را که در این استان موجب واردآمدن تلفات به نیروهای خودی و افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب شده است، تهیه و برای اطلاع و بهره‌برداری به وزارت کشور و سایر ارگان‌ها و نهادهای ذی‌ربط ارسال کرده است. براساس این گزارش، در آبان‌ماه 47 مورد درگیری با ضدانقلاب رخ داده و گروه‌های ضدانقلاب نیز 17 مورد عملیات کمین و مین‌گذاری اجرا کردهاند که براثر این اقدامات 83 تن از نیروهای خودی شهید و 10 تن زخمی شده‌اند. از افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب نیز 45 تن کشته و 16 تن زخمی شده‌اند.(3)
2
حمله دیروز جنگنده‌های عراق به کاروان کشتی تجاری ایران در مسیر بندر امام خمینی در آب‌های خلیج‌فارس، بار دیگر به بحث و گفتوگوها درباره خطر گسترش جنگ و لزوم پایان‌دادن به آن دامن زد.
سرویس اطلاعاتی قسمت نیروهای دریایی لویدز لندن امروز اعلام کرد اطلاعاتی را مبنی‌بر غرق‌شدن یک کشتی یونانی به نام آنتیگونی در نزدیکی بندر بوشهر دریافت داشته است. این گزارش درعین‌حال حاکی است تمام سرنشینان این کشتی نجات یافتند.(4)به گزارش خبرگزاری فرانسه، آندراس پاپاندرئو نخست‌وزیر یونان، که سرگرم دیدار از پاریس است «از
1) سند شماره 346262 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از بخشداری کامیاران به فرمانداری سنندج، 8/9/1362.
2) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعات نوبه‌ای قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 8، 17/9/1362، ص14.
3) سند شماره 317424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به وزارت کشور، 8/9/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/9/1362، ص9، رادیو بی‌بی‌سی، 1/9/1362
شنیدن خبر غرق‌شدن یک کشتی باری یونانی در آب‌های ساحلی بندر بوشهر که به‌وسیله یک موشک اگزوست صورت گرفته بود، اظهار تأسف کرد.»(1)
همچنین رادیو بی‌بی‌سی گزارش داد اکثر جراید بریتانیا امروز «مطالبی پیرامون این ادعای عراق که 7 کشتی ایران را بین راه ترمینال جزیره خارک و بندر امام خمینی غرق ساخته است، انتشار داده‌اند.» بنا به این گزارش: «ریچارد جان خبرنگار روزنامه فایننشال تایمز و نیس تایگون خبرنگار روزنامه گاردین هر دو خاطرنشان می‌سازند که منابع کشتیرانی در لندن هنوز ادعای عراق را نتوانستند مورد تأیید قرار دهند. اما به گفته نیس تایگون عراق بارها تهدید کرده بود که به تانکرهای نفتکش در حوالی جزیره خارک و خارج از آن حمله خواهد برد. ریچارد جان خبرنگار روزنامه فایننشال تایمز می‌نویسد پس از آنکه ماه گذشته قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد که ضمن آن خاتمه جنگ میان ایران و عراق درخواست شده بود ازسوی ایران رد شد، انتظار می‌رفت عراق در ماه جاری بر تلاش‌های خود برای به‌هم‌زدن اعتماد و اطمینان به امنیت جزیره خارک بیفزاید.»(2)
به گزارش خبرگزاری رویتر از کویت، شاهزاده عبدالله بن عبدالعزیز ولیعهد و معاون اول نخست‌وزیر عربستان، در مصاحبه‌ای که توسط خبرگزاری رسمی کویت انتشار یافت، گفت: «جنگ ایران و عراق منطقه را در معرض شدیدترین خطرات قرار داده است.» وی که برای دیدار با مقامات کویت در این کشور به سر می‌برد، همچنین با بیان اینکه این جنگ «تهدیدی برای استقلال منطقه محسوب می‌شود»، توضیح داد: «تهدید ایران مبنی‌بر انسداد تنگه هرمز درصورت حمله عراق به تأسیسات نفتی این کشور موجب بروز نگرانی درمورد دخالت احتمالی کشورهای خارجی شده است.» شاهزاده عبدالله درعین‌حال اظهار امیدواری کرد «ایران به تلاش هایی که ازسوی جامعه بین‌المللی، جهان عرب و اسلام به‌منظور پایان‌دادن به جنگ به عمل آمده پاسخ دهد.»(3)به گزارش خبرگزاری فرانسه از منامه، ولیعهد عربستان پس از پایان دیدارش از کویت ضمن یک توقف چندساعته در بغداد با مقامات عراق درباره آنچه این گزارش «تقویت همکاری‌های میان دو کشور و جنگ ایران و عراق» خواند، گفت‌وگو کرد. وی پس از ملاقات با صدام بغداد را ترک کرد.(4)
از سوی دیگر، به گزارش رادیو بی‌بی‌سی یوسف العلوی عبدالله وزیر امور خارجه عمان، در مصاحبه با خبرنگار این رادیو حمله عراق به کشتی‌های ایران را نشاندهنده شدت‌گرفتن جنگ میان دو کشور دانسته و ضمن اشاره به تهدید ایران درمورد بستن تنگه هرمز و دخالت نظامی امریکا در واکنش به این اقدام اظهار کرد: «قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد که ضمن آن بر حق کشتیرانی آزاد در خلیج‌فارس تأکید نهاده شده است، می‌تواند پایه و اساس
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 249، 3/9/1362، ص2، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 2/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/9/1362، ص15، رادیو بی‌بی‌سی، 1/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 248، 2/9/1362، ص5، کویت - خبرگزاری رویتر، 1/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 249، 3/9/1362، ص4، منامه - خبرگزاری فرانسه، 2/9/1362.
خوبی برای تلاش های دیپلماتیک قرارگیرد.» العلوی افزود: «رد این قطعنامه یک مخالفت تاکتیکی ازجانب ایران برای مذاکرات بوده است. ... این قطعنامه هنوز هم به ایران فرصت می‌دهد تا کماکان به صدور نفت خود ازطریق خلیج‌فارس ادامه دهد.»(1)
همچنین رادیو قطر به نقل از خبرگزاری قطر امروز گزارش داد: شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی امیر قطر و رئیس دوره‌ای شورای همکاری خلیج‌فارس در ملاقات با عبدالله بشاره دبیرکل این شورا، از وی خواست با ارسال نامهای به دبیرکل سازمان ملل متحد حمایت کشورهای عضو این شورا را از قطعنامه اخیر شورای امنیت درباره جنگ ایران و عراق اعلام کرده و اقدامات جدی وی را درزمینه اجرای هرچه زودتر مصوبات این قطعنامه برای تسریع در پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق خواستار شود.(2)
1
تعدادی از پزشکان ایرانی مقیم خارج از کشور که برای شرکت در گردهمایی بین‌المللی پزشکی به تهران آمده‌اند، آمادگی خود را برای خدمت در ایران اعلام کردند.
روزنامه جمهوری اسلامی گزارش داد: در سومین روز برگزاری گردهمایی بین‌المللی پزشکی در تهران، پزشکانی از کشورهای ایران، آلمان، هندوستان و ژاپن سخنرانی کردند. دراین‌میان دکتر علی پورزند ضمن تشریح تجارب خود درزمینه انجام عمل جراحی روی مجروحان جنگ در بیمارستان‌های خط مقدم جبهه گفت: «با به‌کارگیری تکنیک‌های علمی تجربی جدید، جان 9 تن از مجروحانی که وضعیت عمومی آنها بسیار وخیم بود از مرگ حتمی نجات یافت.»
در ادامه این مراسم دکتر ایکائو نیشیکاگی از ژاپن آثار ضایعات سوختگی‌های پوستی در مجروحان جنگی را برشمرد و تجارب خود را در درمان این سوختگی‌ها بیان کرد. دکتر ابرهارد کروگر از آلمان نیز درمورد تجارب خود در نقش مراقبت‌های اولیه بهداشتی - درمانی در موفقیت کل سیستم خدمات بهداشتی - درمانی، فلج عصب صورت در صدمات ناشی‌از حوادث جنگ، جراحات روده بزرگ و شکم و ترمیم استخوانی و نسوج نرم در ضایعات فک و صورت در مجروحان جنگ تحمیلی سخنرانی کرد.
روزنامه جمهوری اسلامی در ادامه این گزارش اعلام کرد: «تاکنون 30 تن از پزشکان ایرانی مقیم خارج از کشور با مراجعه به دفتر جذب نیروهای متعهد و متخصص نخست‌وزیری در محل برگزاری سمینار بین‌المللی پزشکی تهران آمادگی خود را برای خدمت اعلام کردهاند.» این گزارش همچنین حاکی است گروهی از پزشکان و محققان خارجی شرکت‌کننده در این
گردهمایی صبح امروز از مجروحان بستری در بیمارستان نیروی هوایی عیادت کردند و در گفت‌وگو با مسئولان بیمارستان «با جریان آخرین پیشرفتهای پزشکی در ایران آشنا شدند.»(1)
1
درحالی‌که پیکرهای 13 تن از شهدای پاسدار و بسیجی حملات اخیر رژیم صهیونیستی و فرانسه به منطقه بعلبک لبنان، امروز به تهران منتقل شد، رئیس مجلس شورای اسلامی حملات مذکور و به‌شهادت‌رساندن این نیروها را نشانه کینه‌توزی به انقلاب اسلامی و افتخاری برای جمهوری اسلامی دانست.
پیکرهای شهدای پاسدار و بسیجی سپاه که در جریان بمباران بعلبک لبنان به‌وسیله هواپیماهای مهاجم اسرائیلی و فرانسوی به شهادت رسیده بودند از دمشق به تهران انتقال یافت و صبح امروز در مراسمی با حضور آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، وزرای امور خارجه، سپاه پاسداران، نیرو و نفت و جمعی از نمایندگان مجلس، رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران و فرماندهان نیروی زمینی، هوایی و دریایی ارتش، رئیس شهربانی جمهوری اسلامی و فرمانده سپاه پاسداران و جمعی از پرسنل نیروهای مسلح کشور و نیز سفرای کشورهای سوریه، الجزایر، کویت، سومالی، یمن جنوبی، صحرا و فلسطین مورد استقبال رسمی قرار گرفت.(2)-(3)
همچنین روزنامه جمهوری اسلامی گزارش داد:
حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، امروز در دیدار با مدیرعامل سازمان هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران و گروهی از کارکنان این سازمان و سازمان هواپیمایی کشوری، گذرنامه، اعضای سپاه و گمرک فرودگاه و پلیس هواپیمایی کشوری ضمن سخنانی درباره اهمیت صنعت حملونقل، به بمباران منطقه بعلبک به‌وسیله هواپیماهای فرانسوی اشاره کرد و گفت: «این عمل نشاندهنده خشم عمیق کسانی است که در کینه‌توزی نسبت به انقلاب اسلامی تعادل خود را از دست داده‌اند و این افتخاری برای جمهوری اسلامی است که قدرتی را تا به این حد به رسوایی بکشاند.» رئیس مجلس شورای اسلامی آن‌گاه با اشاره به شایعه اقدام ایران به خرید اسلحه از رژیم صهیونیستی افزود: «درحالی‌که نیروهای ما توسط هواپیماهای اسرائیلی بمباران می‌شوند دشمنان انقلاب اسلامی ما را به دروغ متهم به خرید اسلحه از اسرائیل می‌کنند، زیرا آنها از ارزش‌های درون این ملت مانند استقلال و مقابله
با ظلم وحشت دارند.»(1)
1
شاخص بهای کالا و خدمات مصرفی در مناطق شهری ایران در مهرماه سال جاری نسبت به زمان مشابه سال قبل 8/17 درصد افزایش یافت. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، اداره آمار اقتصادی بانک مرکزی جمهوری اسلامی در گزارش خود دراین‌زمینه اعلام کرد: «سیر فزاینده بهای اکثر اقلام، پوشاک، اثاثیه خانه، طلاآلات و مصالح و خدمات ساختمانی همراه با ترقی بهای میوه‌جات تازه علت اصلی بالارفتن سطح عمومی قیمت ها در مناطق شهری کشور بوده است.» این گزارش ضمن اشاره به درصد افزایش هر شاخص یادآور شد: «قیمت تعدادی از کالاها و خدمات که توسط نهادها و ارگان های دولتی عرضه می‌شود در ماه مذکور از ثبات نسبی برخوردار بوده است.»(2)
2
نشست مشترک کمیته اقتصادی دوجانبه ژاپن و عراق در بحبوحه تهدید این کشور علیه مجتمع پتروشیمی ایران و ژاپن و دیدار یک مقام اقتصادی مصر از بغداد مهم‌ترین گزارشهای خبری امروز درزمینه روابط بازرگانی خارجی عراق است. خبرگزاری کویت ضمن اعلام شروع به کار کمیته اقتصادی دوجانبه ژاپن و عراق با شرکت مقامات صنایع و تجاری دو کشور اضافه کرد: «دولت ژاپن امروز تصمیم گرفت یک وام به مبلغ 64/5 میلیارد ین معادل 2/23 میلیون دلار برای کمک جهت خرید لوازم پزشکی بیمارستان های این کشور به عراق اعطا کند. با این حساب کلیه وام هایی که ژاپن به عراق خواهد داد به 43601 میلیارد ین خواهد رسید. دولت ژاپن همچنین تصمیم گرفت یک اعتبار صادراتی به مبلغ 47/4 میلیارد ین دراختیار عراق قرار دهد.»(3)
امروز همچنین حسین شرابی معاون وزارت آبادانی و مسکن مصر، در رأس هیئتی وارد بغداد شد. شرابی در گفت‌وگو با خبرگزاری عراق گفت: «هدف این دیدار گسترش مناسبات دوجانبه میان دو کشور به‌ویژه در زمینه‌های ساختمانی و آبادانی می‌باشد.»(4)
3
درحالی‌که گزارش‌ها از وخامت اوضاع در لبنان حکایت دارد، وزیر دفاع امریکا بار دیگر سوریه و ایران را متهم به دست‌داشتن در انفجار مقر تفنگ‌داران امریکا در بیروت کرد.
درپی احتمال درگیری نظامی میان نیروهای سوریه و رژیم صهیونیستی در دره بقاع، ارتش این رژیم امروز مواضع خود را در خطوط تماس با به‌کارگیری تانک و زره‌پوش‌های جدید استحکام بخشید. این درحالی است که در حومه جنوبی بیروت، درگیری‌های شدیدی میان ارتش لبنان و
فالانژیست‌ها از یک‌سو و عناصر جنبش امل از سوی دیگر گزارش شده است.(1)
رادیو امریکا نیز گزارش داد: کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا، امروز در یک نشست مطبوعاتی درباره حادثه انفجار مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت «تندترین نظری را که تاکنون درمورد ارتباط سوریه با حمله تروریستی به قرارگاه تفنگ‌داران دریایی امریکا ازسوی یک مقام رسمی امریکایی بیان شده است، ابراز داشت.» بنا به این گزارش، وی «در پاسخ به پرسش خبرنگاران دراین‌زمینه که آیا ایالات متحده به هویت عاملان پی برده است یا نه؟ گفت: آنها ایرانیانی بوده‌اند که با حمایت و آگاهی دولت سوریه دست به چنان اقدامی زدند.» وزیر دفاع امریکا درعین‌حال گفت: «روند شناسایی عاملان حادثه هنوز ادامه دارد.» وی همچنین این دیدگاه را که امریکا «به‌خاطر خودداری از دست‌زدن به حمله متقابل اعتبار خود را از دست داده است، رد کرد.»(2)
در همین حال سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان، «امروز برای انجام مأموریتی که خبرگزاری عربستان سعودی به‌منظور کمک به حل بحران لبنان توصیف کرده است، ریاض را به‌سوی دمشق ترک کرد.»(3)
از سوی دیگر درپی دیدار سرپرست کل وزارت امور خارجه لبنان با کارداران سفارتخانه‌های ایران، لیبی و یمن شمالی روزنامه العمل ارگان حزب فالانژ لبنان از تصمیم دولت این کشور به قطع روابط دیپلماتیک با ایران و دو کشور عربی خبر داد. به گزارش خبرگزاری قطر از بیروت، این روزنامه همچنین نوشت این تصمیم «پس از تماس با نمایندگان این سه کشور در بیروت و درخواست خارج‌کردن افراد مسلح خود از لبنان اتخاذ شد. اما این تماس ها بدون نتیجه ماند.»(4)
1
با پایان‌یافتن عملیات والفجر4 و بازگشت آرامش به مراکز جمعیتی در عقبه‌های این منطقه عملیاتی؛ ازجمله شهر مریوان و روستاهای اطراف آن امروز برای آماده‌سازی مقدمات بازگشت مردم این مناطق به محل سکونتشان، جلسه‌ای با حضور متولیان امر ازجمله فرمانده سپاه پاسداران مریوان، فرماندهی تیپ3 مریوان، نماینده فرمانداری مریوان، نماینده شهربانی و نماینده ژاندارمری در محل فرمانداری این شهر تشکیل شد. اهم تصمیماتی که در این جلسه برای فراهم‌سازی امکان حضور مجدد مردم شهر اتخاذ شد به این شرح است:
یک گروه مهندسی از جهاد سازندگی برای ترمیم منازل آسیب‌دیده مردم و همچنین خیابان‌ها و گذرگاه‌های عمومی به کار گرفته شود؛ گشت‌های نیروهای شهربانی در سطح شهر برقرار گردد؛ با عادی‌شدن وضع عمومی شهر، راهنمایی و رانندگی برای رعایت مقررات، جدیت بیشتری به خرج دهد؛ از بنیاد مهاجرین جنگی درخواست شود تا به‌منظور فراهم‌سازی رفاه عمومی مردم اقدامات لازم را به عمل آورد؛ برای فعالیت مجدد شبکه بهداری و دادگاه صلح ازطریق مراجع ذی‌ربط، اقدامات لازم انجام گیرد؛ سپاه و شهربانی درمورد ساعات و چگونگی ورود و خروج خودروهای شخصی، دولتی و نظامی مقررات لازم را وضع و ابلاغ کنند.(1)
2
امروز در دو اقدام گروه‌های مسلح محارب در جنوب سلماس و سردشت، 20 تن از افراد خودی شهید و 3 تن نیز زخمی شدند. همچنین 4 تن از افراد این گروه‌ها در منطقه سقز و تکاب خود را تسلیم کردند.
در جنوب شهرستان سلماس، خودروی حامل تعدادی از افراد بسیج عشایر مسلمان کرد و نیروهای بسیجی این شهر و تعدادی از افراد این منطقه هنگام عزیمت به روستای قونی، در حوالی این روستا به یک مین ضدتانک که افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی کار
1) سند 339539 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری مریوان به استانداری کردستان، 2/9/1362.
گذاشته بودند، برخورد کرد و 19 تن از سرنشینان آن شهید و 3 تن دیگر نیز زخمی شدند.
به گفته یکی از مسئولان بسیج ارومیه، درپی پاکسازی روستای قونی، عده‌ای از اهالی این روستا برای حفاظت از روستا عضو بسیج روستایی شدند. این اقدامِ گروه‌های ضدانقلاب به انتقام عضویت آنها در بسیج صورت گرفته است(1)
در سردشت نیز تعدادی از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان ایران به‌سمت پایگاه پایانه مسافری این شهر شلیک کردند که موجب شهادت یکی از نیروهای بسیجی این پایگاه شد. به‌دنبال این تیراندازی پیشمرگان مسلمان کرد با تعقیب مهاجمان، موفق شدند عامل تیراندازی را که یک قبضه تفنگ کلاشینکف و 9 عدد خشاب به همراه داشت دستگیر کنند.(2)
در ادامه تسلیم‌شدن افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز نیز 4 تن از افراد حزب دمکرات کردستان و سازمان کومه‌له در سقز و تکاب، خود را به نیروهای سپاه معرفی و درخواست امان‌نامه کردند. 2 تن از این افراد اسلحه‌های خود را نیز تحویل دادند.(3)
1
رئیس‌جمهور بر ایجاد انگیزه در اسرای عراقی باتوجه‌به نیازهای آینده عراق تأکید کرد.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، امروز نظران سرپرست کمیسیون اداره اسرای عراقی و اعضای این کمیسیون با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، دیدار و گزارشی از وضعیت اردوگاه‌های اسرای عراقی و همچنین نحوه فعالیت‌های گوناگونی که در این اردوگاه‌ها انجام می‌گیرد را به اطلاع رئیس‌جمهوری رساندند.
رئیس‌جمهور در این دیدار با اشاره به اهمیت اداره اسرا اظهار کرد: «اگرچه در دنیا در کار جنگ تجربه زیادی وجود دارد، اما در کار نگهداری اسرا با این خصوصیت و با این حجم تجربه‌ای وجود ندارد که بتواند در کار ما مؤثر باشد.» وی افزود: «اسرا در همه دنیا طبق عرف بین‌المللی به چشم یک دشمن نگاه می‌شوند، اما ما نمی‌توانیم این‌چنین احساسی را نسبت به اسرای عراقی در ایران داشته باشیم. اولاً، به‌خاطر اینکه غالب این اسرا از روی انگیزه و احساس شخصی و ملی و مذهبی به این جنگ نیامده‌اند بلکه آنها را به‌زور به میدان جنگ کشانده‌اند. ثانیاً، به‌خاطر اینکه اکثر این اسرا ازلحاظ زمینه‌های فکری و احساسی با ما هم‌پیمان هستند. درنتیجه این تجربه برای ما تجربه‌ای بی‌سابقه است که بدون هیچ‌گونه دریافت علم و معرفتی از کشورهای دیگر به دست آورده‌ایم.»
رئیس‌جمهور ضمن اشاره به اینکه اداره اسرای عراقی هم ازلحاظ نیازهای آنها و هم آینده عراق یک کار اساسی است، افزود: «احتیاج بزرگ آنها امید به آینده و دلگرمی و ایمان نسبت به اهداف اسلامی و شوق و انگیزه برای خدمت به ملتشان است که باید توسط جمهوری اسلامی ایران به آنها داده شود. یقیناً در پادگان‌های عراقی که توسط دستگاه‌های ضدخدایی
1) سند شماره 45109 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 6/9/1362؛ و- سند شماره 113152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن مناطق کردنشین، شماره 145، 20/9/1362، ص1.
2) سند شماره 45109 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 6/9/1362؛ و- سند شماره 113152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن مناطق کردنشین، شماره 145، 20/9/1362، ص1.
3) سند شماره 352186 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (اطلاعات) به منطقه11 (اطلاعات)، 7/9/1362؛ و- سند شماره 339553 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 12/9/1362.
اداره می‌شود به آنها اجازه نداده‌اند که از معارف و مفاهیم اسلامی چیزی فراگیرند و در نظام ارتش عراق که یک نظام فردی و توأم با دیکتاتوری و خودمحوری است، اجازه داده نشده است که احساسات آزادی‌خواهانه و آزاداندیشانه در میان این برادران مسلمان رشد یابد و درنتیجه اینها از اسلام و جمهوری اسلامی و مفهوم خدمت به مردم مسائل زیادی را نمی‌دانند که باید به آنها آموخته شود.» آیت‌الله خامنه‌ای همچنین گفت: «اگر اسرای عراقی که در کشور خود در سخت‌ترین شرایط فکری قرار داشتند، همچنان اخلاق خوش مسئولان جمهوری اسلامی ایران را لمس کنند و حسن نیت و صدق آنان را دریابند به انسان‌های علاقه‌مند و باانگیزه و کارآمدی تبدیل خواهند شد.» وی تأکید کرد: «اسرای عراقی برادر و میهمان جمهوری اسلامی ایران هستند و خوشبختانه اسرا هم این مسئله را درک کردهاند. ما به کشته‌شدگان ملت خود و [ملت] عراق ازنظر خسارت به یک چشم می‌نگریم و همواره سعی می‌کنیم با همین احساس صادق با آنها رفتار نماییم.»(1)
1
یادداشت رسمی ایران درمورد حملات موشکی عراق به تأسیسات فرهنگی، آموزشی و مسکونی به مدیرکل یونسکو ارائه شد. محمدجعفر محلاتی مدیرکل امور بین‌المللی وزارت امور خارجه، که برای شرکت در بیست‌ودومین اجلاس عمومی یونسکو در پاریس به سر می‌برد، امروز در دیدار با احمد مختار امبو مدیرکل سازمان تربیتی، علمی و فرهنگی ملل متحد ضمن تسلیم یادداشتی رسمی، وی را در جریان حمله موشکی عراق به تأسیسات فرهنگی و آموزشی، کشته‌شدن دانش‌آموزان در بهبهان و نیز استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در جنگ قرار داد. گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس دراینباره حاکی است: «محلاتی از مدیرکل یونسکو درخواست کرد باتوجه‌به اینکه موضوع سلاح‌های شیمیایی و حفظ سلامت محیط زیست در دستور کار کنفرانس عمومی یونسکو قرار دارد، شایسته است این سازمان موضع مؤثری در محکومیت این‌گونه اعمال و دیگر اقدامات غیرانسانی دولت بعثی صهیونیستی عراق علیه مردم غیرنظامی بی‌دفاع ما اتخاذ نمایند.»(2)
2
فرمانده کل سپاه در مراسم تشییع پیکرهای 13 شهید پاسدار و بسیجی عضو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مستقر در لبنان تأکید کرد عملیات فرانسوی‌ها در لبنان با شکست روبه‌رو شده است.
به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، در مراسم تشییع جنازه این شهدا که امروز با شعارهای "مرگ بر امریکا"، "مرگ بر اسرائیل" و "مرگ بر فرانسه" از مقابل ساختمان سفارت سابق امریکا در تهران انجام گرفت، «آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور، آیت‌الله
مهدوی کنی دبیرکل جامعه روحانیت مبارز تهران، حجت‌الاسلام ناطق نوری وزیر کشور، وزیر سپاه، جمعی از نمایندگان مجلس، خانواده شهدا، جانبازان انقلاب اسلامی، فرماندهان نیروهای سه‌گانه، افسران و درجه‌داران، پاسداران و اقشار مختلف ملت حضور داشتند.»
در این مراسم محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران، در سخنانی گفت: «امروز فرانسه نزدیک‌ترین حکومت بعد از امریکا به اسرائیل است.» وی سپس «یکی از اهداف امریکا، اسرائیل و فرانسه در حمله به لبنان را نجات صدام دانست و با تأکید بر این نکته که با سقوط رژیم عراق مسئله اسرائیل در کوتاه‌مدت حل می‌شود، به تشریح حمایت مشترک نیروهای مداخله‌گر امریکایی، فرانسوی و صهیونیستی در بعلبک لبنان پرداخت.» رضایی اضافه کرد: «عملیات فرانسوی‌ها با شکست مفتضحانه‌ای روبه‌رو شد که این شکست فرانسه تاکنون بی‌سابقه بوده است.» رضایی در پایان سخنان خود هدف از اعزام پاسداران انقلاب اسلامی به لبنان را فعالیت‌های آموزشی و تبلیغی ذکر کرد.(1)
خبرگزاری فرانسه امروز در گزارشی با پرداختن به مراسم تشییع پیکر شهدای ایرانی حملات هوایی رژیم صهیونیستی و فرانسه در بعلبک لبنان، اعلام کرد: «حدود 250 نفر ایرانی که اغلب آنان دانش‌آموز بودند صبح امروز در مقابل سفارت فرانسه در تهران دست به تظاهرات کوتاهی زدند. پس از حدود 10 دقیقه تظاهرات آرام، حدود 30 تن از افراد پلیس تظاهرکنندگان را که شعار "مرگ بر فرانسه" می‌دادند، متفرق ساختند. این تظاهرات هنگام عبور تشییع‌کنندگان 13 پاسدار انقلاب اسلامی که در جریان حمله هوایی اسرائیل و فرانسه در لبنان کشته شده بودند از خیابان حافظ - که در چند متری سفارت فرانسه است - صورت گرفت. تشییع‌کنندگان از دادن شعار "مرگ بر فرانسه" از دور هم راضی بودند.» این خبرگزاری افزود: «سفارت فرانسه شب و روز توسط پلیس حفاظت می‌شود.»(2)
1
بررسی تخصصی روش‌های درمان مجروحان جنگ در گردهمایی بین‌المللی پزشکی تهران ادامه یافت. چهارمین روز این گردهمایی بین‌المللی با طرح مقالات علمی منتخب پزشکان و محققان کشورهای انگلستان، تانزانیا، ایران و آلمان به کار خود ادامه داد. مقاله دکتر دنیس لای از انگلستان با عنوان "ابعاد مختلف نورولوژیک و روان‌پزشکی در ضربات مغزی ناشی‌از جنگ" یکی از این مقالات بود که در آن تجربیات جنگ جهانی دوم در درمان ضایعات سیستم اعصاب مرکزی تشریح شد. همچنین دکتر منوچهر روائی در سخنانی به راه‌های درمان صدمات نافذ گردن در مجروحان جنگ پرداخت. دکتر مهدی جم عضو هیئت علمی بخش اورولوژی بیمارستان دکتر شریعتی نیز به‌اتفاق دکتر داراب مهربان و دکتر محمد کاظمینی مقاله‌ای درمورد طرق درمان نوروژنیک مجروحان جنگی ارائه کردند. وی گفت: «تاکنون
910 نفر از مجروحین جنگ تحمیلی عراق علیه ایران دچار آسیب ستون فقرات شده که اکثراً مبتلا به مثانه نوروژنیک می‌باشند.» دکتر جم همچنین به تشریح درمان 115 نفر از مجروحان بستری در بیمارستان‌های مختلف کشور با استفاده از این روش درمانی پرداخت.
گزارش روزنامه جمهوری اسلامی حاکی است: در ملاقات شرکت‌کنندگان در این گردهمایی پزشکی با حجت‌الاسلام کروبی نماینده امام در بنیاد شهید انقلاب اسلامی، «پیرامون مداوای جانبازان و مجروحین جنگ تحمیلی در خارج از کشور و همچنین تسهیلات بنیاد شهید در امر ورود و خروج پزشکان به جمهوری اسلامی و همکاری با بنیاد شهید بحث و گفت‌وگو به عمل آمد.» همچنین دکتر لین دو دوک جراح مغز در کلینیک دانشگاه مانهایم هایدل آلمان‌غربی در مصاحبه با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «دو روز پیش ما سخنرانی‌هایی از پزشکان ایرانی درباره جراحی شنیدیم که در نوع خود بسیار جالب بود و براین‌اساس می‌توان قضاوت کرد که در ایران متخصصین خوبی به سر می‌برند.» وی افزود: «پس از جنگ امریکا برعلیه مردم ویتنام برای بررسی و مقابله با اثرات بمب‌های شیمیایی که امریکا بر سر مردم ویتنام فروریخته بود نیز یک سمینار پزشکی تشکیل شد.» این پزشک آلمانی همچنین درمورد جنگ ایران و عراق گفت: «با دیدن این عکس‌ها که حاکی‌از استفاده سلاح‌های شیمیایی توسط عراق برعلیه نیروهای ایران است و همچنین باتوجه‌به آنچه که قبلاً درباره طریق انسانی جنگیدن ایران شنیده بودم فکر می‌کنم این عراق است که جنگ را به ایران تحمیل کرده است.»(1)
به گزارش روزنامه کیهان، وزیر بهداری در ضیافت شامی که برای میهمانان گردهمایی بین‌المللی پزشکی ترتیب داده بود، از پزشکان و شخصیت‌های علمی ایرانی که در خارج از کشور زندگی می‌کنند دعوت کرد به ایران بازگردند.(2)
1
با پایان دیدار سه‌روزه وزیر امور خارجه عراق از مسکو، پیام رهبران شوروی درمورد مناسبات دوجانبه به رئیس‌جمهور عراق داده شد. در همین حال مطبوعات آلمان به بررسی تحولات اخیر در روابط عراق و شوروی پرداختند.
براساس گزارش رادیو بغداد، صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، امروز پیامی ازطرف رهبران شوروی «درمورد مناسبات دوجانبه و اوضاع منطقه» دریافت کرد. این پیام را سفیر شوروی در بغداد در ملاقاتی با حضور طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه عراق و رئیس دفتر رئیس‌جمهور، به صدام حسین تسلیم کرد.(3)
روزنامه فرانکفورتر الگمانیه سایتونگ در شماره امروز خود ضمن اشاره به روند رو به تیرگی روابط ایران و شوروی و به‌موازات آن تحول در مناسبات این کشور با عراق نوشته
است: «دولت شوروی معتقد است که عراق به جانبداری و حمایت شدیداً نیاز دارد. ایران حاضر به برقراری صلح نیست و چند روز پیش تهاجم جدیدی را در اطراف شهر پنجوین آغاز کرده است. به همین جهت، رئیس‌جمهوری عراق صدام حسین، اخیراً تصمیم گرفته است تا روابط خود را با دولت اتحاد شوروی گسترش دهد. چنین به نظر می‌رسد که صدام حسین میل ندارد به تحویل اسلحه فقط ازسوی فرانسه متکی باشد.»
روزنامه آلمانی دی ولت نیز درمورد مناسبات بین عراق و اتحاد شوروی نوشت: «وزیر خارجه شوروی آندره گرومیکو ازجمله سیاستمداران شوروی است که اهل ظاهرسازی نیست. هر عبارتی که گرومیکو بیان می‌کند دارای وزنه سیاسی است و این وزنه در این اواخر دررابطه‌با ارزشیابی کشمکش بین عراق و ایران نیز به‌خوبی احساس شده است.» این روزنامه افزود: «دولت شوروی در این اواخر به دلایل کاملاً روشنی راه نزدیکی به عراق را در پیش گرفته است. دررابطه‌با این دلایل می‌توان به سه نکته اشاره کرد که عبارت‌اند از: روابط دوجانبه، جریانات منطقه‌ای و تحولات بین‌المللی.»
دی‌ولت در ادامه، به تلاش عراق برای استفاده هم‌زمان از کمک‌های نظامی شوروی و غرب اشاره کرده و آورده است: «برای اولین‌بار حکومت عراق به این فکر افتاده است تا از جهان غرب تا حدودی فاصله بگیرد. اعتبارات و سلاح‌هایی که فرانسه دراختیار عراق قرار داده و کمک‌های همه‌جانبه‌ای که به آن کشور نموده عراق را شدیداً به غرب نزدیک ساخته است. هرچند که شوروی مقادیر زیادی اسلحه دراختیار عراق قرار می‌دهد، ولی در قیاس با سلاح‌های مدرنی که فرانسه به عراق تحویل می‌دهد سلاح‌های شوروی ارزش فوق‌العاده‌ای ندارند. برای جلوگیری از نزدیک‌تر شدن عراق به غرب، دولت شوروی باید سلاح‌های کاملاً مدرن به عراق تحویل دهد یا اینکه به آن کشور امتیازات سیاسی اعطا کند.»(1)
1
ملک حسین شاه اردن - که از جدی‌ترین حامیان عراق در جنگ علیه ایران محسوب می‌شود - امروز به‌همراه نخست‌وزیر این کشور در هیئتی وارد بغداد شد و با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، ملاقات کرد. گزارش رادیو امریکا دراینباره حاکی است: در این دیدار جنگ ایران و عراق مورد مذاکره قرار گرفت، اما رسانه‌های گروهی رسمی در بغداد و امان بحران جاری میان فلسطینی‌ها و دیگر تحولات جهان عرب را موضوع مذاکرات شاه اردن و رئیس‌جمهور عراق اعلام کردند. «دیدار ملک حسین از عراق درپی سفر چند روز پیش عصمت کتانی معاون وزیر امور خارجه عراق به امان و گفتوگوهایش با مقام‌های اردنی صورت می‌گیرد.»(2)
1
درحالی‌که عراق با شدت‌دادن به تهدیدات خود در خلیج‌فارس در جست‌وجوی راه‌حلی برای پایان‌دادن به جنگ است، نخست‌وزیر مصر و سفیر عربستان در امریکا در اظهارات جداگانه‌ای به تأیید موضع دیپلماتیک عراق دراین‌زمینه پرداختند.
فؤاد محی‌الدین نخست‌وزیر مصر، ضمن تأکید بر موضع این کشور در حمایت از عراق در جنگ گفت: «عراق به وظیفه خود عمل کرد و به‌طور مداوم آمادگی خود را برای متوقف‌کردن جنگ و آغاز گفتوگوها جهت دستیابی به صلح اعلام کرد.» وی در گفت‌وگو با شماره امروز روزنامه العراق (چاپ بغداد) افزود: «خطر جنگ و فعل‌وانفعالات ناشی‌از آن نه‌تنها عراق را تهدید می‌کند بلکه صلح و امنیت منطقه خلیج عربی [فارس] و منطقه عربی را مورد تهدید قرار می‌دهد.»(1)
از سوی دیگر، شاهزاده بندر سفیر عربستان سعودی در امریکا نیز در مصاحبه‌ای با مجله امریکای امروز اظهار کرد: «حقیقت این است که عراق به‌طور آشکار و نهان درصدد اجرای یک آتش‌بس و سپس رسیدگی به مشکلات بر سر میز مذاکره است.» وی افزود: «ما هنوز امیدواریم که ایرانی‌ها به این اشارات پاسخ خواهند داد.» به گزارش خبرگزاری کویت از واشنگتن، سفیر سعودی در پاسخ به این سؤال که آیا تلاش‌هایی درزمینه متقاعدساختن عراق برای پرهیز از به‌کارگیری موشکهای اگزوست صورت می‌گیرد، گفت: «من از چنین چیزی خبر ندارم.»(2)
همچنین خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری امارات گزارش داد: بودسترون وزیر امور خارجه سوئد، امروز در استکهلم با سعید بن احمد العطیبه رئیس هیئت‌مدیره اتاق بازرگانی و صنایع ابوظبی، دیدار کرد و ضمن ابراز تأسف از جنگ طولانی ایران و عراق گفت: «این جنگ به منافع هر دو طرف و نیز به مصالح سراسر منطقه لطمه وارد می‌سازد.»(3)
2
اجلاس سازمان کشورهای عرب صادرکننده نفت (آ اوپک) با سخنان انتقادآمیز وزیر نفت عربستان سعودی از ایران آغاز به کار کرد، اما پس از سه ساعت به کار خود خاتمه داد. به گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی از کویت، قرار بود این اجلاس به ریاست احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان، علاوه‌بر بحث درباره بودجه سال 1984،(4)به بررسی تهدید ایران درزمینه بستن تنگه هرمز و نیز «دشواری‌هایی که عراق در راه صدور نفت خود با آن روبه‌روست» بپردازد.(5)
رادیو اسرائیل نیز در گزارشی دراینباره اعلام کرد: یمانی در مراسم گشایش این اجلاس، ایران را تهدید کرد «اگر اقدام به بستن تنگه هرمز به روی نفتکش‌های جهانی کند، تمامی کشورهای جهان علیه آن قیام خواهند کرد.» وی اضافه کرد: «هیچ کشوری نمی‌تواند به ایران اجازه دهد دست به چنین کاری بزند.»(6)
از سوی دیگر، به گفته منابع این اجلاس، اعضای اوپک سوریه را برای بازگشایی خط لوله
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 249، 3/9/1362، صص 3 و 4، بغداد - خبرگزاری عراق، 2/9/1362.
2) همان، صص 4 و 5، واشنگتن - خبرگزاری کویت، 2/9/1362.
3) همان، ص7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/9/1362.
4) همان، ص15، کویت - خبرگزاری آلمان‌غربی، 2/9/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 3/9/1362، ص6، رادیو امریکا، 2/9/1362.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 249، 3/9/1362، ص37، رادیو اسرائیل، 2/9/1362.
عبوری نفت عراق از خاک آن کشور تحت فشار گذاشته‌اند. علاوه‌براین منابع تجارت نفت گفته‌اند کویت برای کمک به عراق روزانه 120 هزار بشکه بیش از سهمیه تعیین‌شده خود در اجلاس ماه مارس گذشته اوپک، تولید می‌کند. این نفت در بازار جهانی برای عراق به فروش می‌رسد و عراق در مقابل قصد دارد که به‌محض خاتمه‌یافتن جنگ و بازگشت صادرات نفتی‌اش به وضعیت عادی، اعتبار مناسبی دراختیار کویت قرار دهد.(1)
درعین‌حال، گزارش جان راید یکی از مفسران بی‌بی‌سی، حاکی است تقاضای عراق مبنی‌بر تغییر سهمیه تولید نفت هر کشور، که پایه قیمت‌گذاری فعلی اوپک است، یکی از دلایل برهم‌خوردن اجلاس امروز آ اوپک در کویت بود. بر پایه این گزارش، «قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق، اظهار داشت کشورش در اجلاسیه عمومی اوپک خواستار افزایش سهمیه تولید نفت خود از 2/1 میلیون بشکه به 8/1 میلیون بشکه در روز خواهد شد. این تقاضای عراق نه‌تنها به‌طور قطع با مخالفت ایران و سایر کشورهای اوپک در اجلاس ژنو روبه‌رو خواهد شد، بلکه به‌علاوه معلوم نیست عراق از چه طریق قصد دارد صدور [تولید] اضافی خود را صادر کند.» گزارش بی‌بی‌سی می‌افزاید متوقف‌شدن اجلاس کشورهای عربی صادرکننده نفت همچنین باعث شد «این پیشنهاد که سوریه باید لوله‌های خود را جهت عبور نفت چاه‌های شمالی عراق به‌سوی مدیترانه بگشاید، نتواند مورد بحث قرار گیرد.»(2)
1
دولت لبنان اعلام کرد روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع می‌کند. در همین حال، گزارش‌ها همچنان از بی‌ثباتی و پیچیدگی اوضاع لبنان به‌ویژه درپی حملات هوایی رژیم صهیونیستی و فرانسه حکایت دارد.
به گزارش منابع خبری ازجمله روزنامه آتن نیوز، یک مقام رسمی لبنان از تصمیم قطعی دولت این کشور به قطع روابط دیپلماتیک با ایران خبر داد. وی علت این تصمیم کابینه لبنان را ظنین‌شدن مقامات لبنانی به دخالت ایران در انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی و فرانسوی در بیروت عنوان کرد.(3)گزارش رادیو بی‌بی‌سی نیز به نقل از رادیو بیروت حاکی است این تصمیم علاوه‌بر ایران شامل لیبی هم می‌شود. براساس این گزارش «وزارت خارجه لبنان قبلاً به همه ایرانیان و لیبیایی‌های مسلح دستور داده بود که خاک لبنان را ترک گویند.»(4)
این درحالی است که گزارش‌ها از وخامت اوضاع امنیتی لبنان حکایت دارد. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس درپی دریافت تهدیدات تازه‌ای مبنی‌بر انفجار خودروهای امریکایی و فرانسوی عضو نیروهای چندملیتی در لبنان، تفنگ‌داران امریکایی مستقر در بیروت به‌حال آماده‌باش درآمدند.
همچنین رادیو رسمی لبنان از نبرد شدید میان ارتش لبنان و نیروهای مخالف دولت خبر داد که به نظر می‌رسد ادامه درگیری‌های شب گذشته ارتش با شبه‌نظامیان امل در حومه جنوبی
1) همان، ص15، کویت - خبرگزاری آلمان‌غربی، 2/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 6/9/1362، صص 28 و 29، رادیو بی‌بی‌سی، 3/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 251، 5/9/1362، ص9، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی،4/9/1362.
4) همان، ص23، رادیو بی‌بی‌سی، 4/9/1362.
بیروت و نیروهای حزب سوسیالیست ترقی‌خواه ولید جنبلاط در کوهستان سوق‌الغرب می‌باشد. بر پایه این گزارش «تماس‌هایی که ازطریق اعضای کمیته نظامی چهارجانبه متشکل از نمایندگان ارتش لبنان، حزب سوسیالیست ترقی‌خواه، شبه‌نظامیان مسیحی و جنبش امل صورت گرفت برقراری مجدد آرامش را کمی قبل از نیمه‌شب امکان‌پذیر ساخت مع‌ذلک چند ساعت بعد درگیری‌ها با شدت بیشتری آغاز شد.»(1)
1
یاسر عرفات شرایط خود را برای قبول آتش‌بس در شمال لبنان، خروج از طرابلس و آغاز مذاکره اعلام کرد.
روزنامه کیهان به نقل از خبرگزاری امارات عربی متحده در بیروت، نوشت: شرایط مورد نظر عرفات - که امروز در مصاحبه تلفنی با گزارشگر روزنامه البیان (چاپ امارات) گفته شد - شامل برقراری آتش‌بس ازطریق یک توافق اعلام‌شده و استقرار نیروهای پاسدار صلح اتحادیه عرب به‌منظور حراست از غیرنظامیان فلسطینی و لبنانی در طرابلس، خروج مخالفان و شبه‌نظامیان از اردوگاه بداوی و تشکیل یک نشست دوجانبه با شرکت سران سازمان آزادی‌بخش فلسطین و رهبران سوریه در مقر اتحادیه عرب در تونس می‌باشد.»
در همین حال، یک منبع سازمان آزادی‌بخش فلسطین اعلام کرد: «بهارخواب‌های وفادار به عرفات با سوریه برای خاتمه‌دادن به درگیری‌های شمال لبنان به توافق رسیده‌اند.»
از سوی دیگر خبرگزاری یونایتدپرس از مسکو به نقل از تاس خبرگزاری رسمی شوروی، گزارش داد: آندره گرومیکو وزیر امور خارجه شوروی در ملاقات با هیئت نمایندگی سازمان آزادی‌بخش فلسطین در مسکو گفت: «آنها [اعضای ساف] باید برای جنگیدن با امپریالیسم امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا] با سوریه متحد شوند.» وی همچنین خطاب به فاروق قدومی رئیس بخش سیاسی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، تأکید کرد: «ساف باید به اختلافات داخلی خود پایان دهد.»(2)
همچنین رادیو اسرائیل از قول دیپلمات‌های غربی در بغداد گفت عراق دفتر گروه تروریستی ابونضال را در بغداد تعطیل و اعضای آن را از عراق اخراج کرده است. به گفته این رادیو «ابونضال هم‌اکنون در سوریه به سر می‌برد، ولی این گزارش هنوز از منبع دیگری تأیید نشده است.» رادیو اسرائیل افزود: «ابونضال ده سال پیش با تشویق صدام حسین سازمان تروریستی خود را در بغداد
تأسیس کرد و یک بار پس از آن از سازمان به‌اصطلاح آزادی فلسطین اخراج گردید و به‌علت فعالیت تروریستی مستقل خود ازجانب عرفات و یارانش به مرگ محکوم گردید. به گفته منابع اطلاعاتی، ابونضال مسئول یک سلسله عملیات تروریستی در اروپا و ازجمله سوءقصد سال گذشته به جان سفیر اسرائیل در لندن می‌باشد.»(1)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 249، 3/9/1362، ص33، رادیو اسرائیل، 2/9/1362.
1
امروز شهرهای آبادان و خرمشهر هدف گلوله‌های توپ و خمپارهاندازهای عراقی قرار گرفت. در گلوله‌باران آبادان به 6 باب منزل مسکونی و 2 باب مغازه آسیب رسید و 7 تن هم زخمی شدند. در خرمشهر نیز ایستگاه راه‌آهن، محوطه گمرک و جاده خرمشهر - شلمچه هدف قرار گرفت. این حملات 2 مجروح برجای گذاشت(1)
از سوی دیگر، نیروهای خودی در منطقه عمومی مهران با دیدبانی دقیق و اجرای آتش توپخانه یک محل تجمع عراقی‌ها را هدف قرار دادند که براثر آن تعدادی از افراد دشمن کشته و یک انبار مهمات منفجر شد. در گزارش معاونت طرح و عملیات تیپ امیرالمؤمنین(ع) به فرمانده این تیپ اضافه شده است: رفت‌وآمد آمبولانس‌های عراقی در منطقه پس از اجرای آتش توپخانه خودی نشاندهنده تلفات فراوان وارد آمده به نیروهای عراقی است.(2)
2
در حوادثی که در غرب مریوان، جنوب‌شرقی و غرب بانه و جنوب سردشت اتفاق افتاد 6 تن از افراد خودی شهید و 2 تن زخمی شدند و 2 خودرو نیز خسارت دید.
افراد حزب دمکرات کردستان ساعت 16:30 امروز، با حمله به تعدادی از نیروهای خودی که درحال بازگشت از مأموریت تأمین جاده کوماسی در غرب مریوان بودند، 6 تن از آنان را شهید و یک نفر را نیز زخمی کردند. در این حادثه یک خودروی نیروهای تأمین جاده نیز منهدم شد.
در حوالی روستای کانی‌سور در جنوب‌شرقی بانه هم یک خودروی باری متعلق به گردان مرزی بانه هدف تیراندازی افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی قرار گرفت و راننده آن زخمی شد. به خودروی مزبور نیز خساراتی وارد آمد.(3)
در حادثه مشابه دیگری در جنوب سردشت، در حوالی روستای سارتکه، یکی از نیروهای خودی براثر تیراندازی افراد مسلح زخمی شد.(4)
1) سند شماره 289102 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره کل سیاسی انتظامی خوزستان 3/9/1362؛ و- سند شماره 370479 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 3/9/1362.
2) سند شماره 418761 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه (طرح و عملیات) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات عملیات)، 28/9/1362؛ و- سند شماره 68855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 به فرماندهی کل سپاه، 3/9/1362، ص2؛ و- سند شماره 31478 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات تیپ امیرالمؤمنین به فرماندهی تیپ، 3/9/1362.
3) سند شماره 342923 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 3/9/1362.
4) سند شماره 113753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 144، 12/9/1362، ص3.
حمله روز دوشنبه عراق به کشتی‌های تجاری ایران و پیامدهای احتمالی آن درزمینه خطر گسترش جنگ، امروز نیز بیشترین حجم اخبار و گزارش‌ها در رسانه‌های گروهی جهان را به خود اختصاص داد.
خبرگزاری فرانسه از لندن به نقل از شرکت بیمه لویدز اعلام کرد: در جریان حمله اخیر عراق در خلیج‌فارس علاوه‌بر غرق‌شدن یک کشتی یونانی به نام آنتیگونی، یک کشتی ایرانی نیز آسیب دیده است. سخنگوی شرکت لویدز گفت: «کشتی مزبور که متعلق به شرکت ملی ایرانی "پیل" بود روز گذشته یدک کشیده شده است.» وی افزود: «از زمان آغاز جنگ ایران و عراق در ماه سپتامبر 1980 تاکنون، درحدود 40 کشتی ایرانی غرق شده و یا آسیب دیده‌اند.» به گفته این سخنگو، شرکت لویدز کشتی آنتیگونی را در قبال 5/2 میلیون دلار بیمه کرده بود و فقط در طول سال جاری، 10 کشتی تجاری دیگر هم ادعای خسارت کردهاند.(1)
همچنین به گزارش رادیو امریکا، روزنامه وال استریت ژورنال ضمن اعلام این مطلب که «عراق ادامه جنگ با ایران را عمیق‌تر از همیشه به داخل خلیج‌فارس کشانده»، نوشته است: «در گزارش بخش اطلاعاتی شرکت لویدز لندن گفته می‌شد که عراق با یک موشک فرانسوی اگزوست کشتی یونانی را هدف قرار داده است، اما در واشنگتن مقام‌های امریکایی گفتند گزارشهای اطلاعاتی آنها نشان می‌دهد که عراق از هواپیماهای سوپراتاندارد و یا موشکهای اگزوست استفاده نکرده، بلکه ظاهراً هواپیماهای دیگر و احتمالاً میگ21 یا میگ23 ساخت شوروی را به کار گرفته است، اما منابع دیپلماتیک و صنایع نفت می‌گویند حمله به هر طریقی که صورت گرفته باشد گسترش تدریجی دامنه جنگ را تسریع می‌کند.»(2)
روزنامه واشنگتن پست نیز در گزارشی به نقل از جان هیوز سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا، آورده است: «ادامه خصومت‌های میان ایران و عراق چه در خلیج‌فارس و چه در خشکی، تلاش‌هایی را که درجهت برقراری آتش‌بس و توافق بین دو کشور انجام می‌شود و امریکا و جامعه بین‌المللی بارها خواستار آن شده‌اند، عقیم می‌گذارد.»
به نوشته واشنگتن پست، «دیگر مقامات وزارت امور خارجه امریکا نیز اظهار عقیده کردهاند که غرق کشتی یونانی و کشتی نامشخص دیگری توسط عراق در یک روز احتمالاً آغاز تشدید حملات عراق به هدف‌هایی در خلیج‌فارس است که قبلاً تهدیدش را کرده بود.» این گزارش افزوده است: «مقامات عراقی به دیپلمات‌های امریکایی گفته‌اند که هدف از عملیات نظامی شدیدتری که صادرات ایران و کشتیرانی را در خلیج‌فارس مختل کند، وارونه‌ساختن روند نامطلوب جنگی فرسایشی است که رژیم ایران علیه عراق به راه انداخته است.» همچنین به نوشته این روزنامه «آنچه را که مقامات امریکایی عملیات نسبتاً موفق [عملیات والفجر4] و درعین‌حال پرهزینه و تلفات ایران در نیمه اکتبر توصیف می‌کنند، احتمال و انتظار تشدید فعالیت‌های جنگی عراق را افزایش داد.»
واشنگتن پست همچنین ضمن اشاره به تردید منابع وزارت امور خارجه امریکا درمورد کاربرد موشک اگزوست در حمله به کشتی یونانی، به نقل از یک مقام امریکایی نوشته است: «ایالات متحده تاکنون، حدود 70 کشتی را که از آغاز جنگ خلیج‌فارس توسط عراق غرق شده، شمرده است.» روزنامه مذکور سپس اضافه کرده است: «اظهارات جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا، در روز هفدهم اکتبر [25 مهر] گذشته، که ایران را به‌خاطر تهدیدهایش در بستن تنگه هرمز مورد انتقاد قرار داده بود، نشانه‌ای از گرایش ایالات متحده به‌سوی عراق تلقی شده است. شش روز پس از آن، انفجار بمب در ستاد تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت که مقامات امریکایی آن را به گروه‌های وابسته به جمهوری اسلامی ایران نسبت داده‌اند، تشنج موجود میان واشنگتن و تهران را به‌شدت افزایش داد.»(1)
همچنین به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس، واشنگتن پست در مقاله‌ای با اعلام اینکه کشتی یونانی غرق‌شده در حمله هواپیماهای عراقی «کاملاً در خارج از منطقه جنگی که پیش از این اعلام شده بود قرار داشت»، نوشته است: «این نشانه دیگری دال بر گستاخ‌تر شدن تاکتیک‌های عراق درحالی‌که این کشور موضع نومیدانه‌تری را در پیش‌گرفته محسوب می‌شود. پس از گذشت سه سال از این جنگ و تلفات سنگین آن، عراق نه می‌تواند در این جنگی که خود آن را آغاز کرده است پیروز شود و نه می‌تواند با ایران ... صلح برقرار سازد.»
روزنامه مذکور افزوده است: «نشانه‌های موجود حاکی‌از آن است که عراق درحال‌حاضر سرگرم انجام یک‌سری حملات نظامی با هدف تحریک ایران به نشان‌دادن یک واکنش به‌اندازه کافی خطرناک است.»(2)
امروز همچنین روزنامه لوکوتیدین دوپاری (چاپ پاریس) در گزارشی با عنوان "ایران ممکن است کشتی‌های فرانسوی را مورد حمله قرار دهد" ضمن درج خبر بازگشت قریب‌الوقوع خدمه کشتی آنتیگونی به یونان نوشت: «گرچه هنوز به‌طور قطعی ثابت نشده که این کشتی یونانی مورد اصابت موشک اگزوست ساخت فرانسه قرار گرفته است، محافل پاریس سخت نگران پیامدهای این قضیه هستند.»
لوکوتیدین دوپاری همچنین با اشاره به هشدار یک وزیر عراقی در ترکیه به گروه میتسوبیشی اضافه کرد: احتمالاً مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی هدف عملیات آینده عراق خواهد بود. این روزنامه در پایین عکسی از امام خمینی نوشته است: «آیت‌الله خمینی دولت فرانسه را نگران می‌کند.»(3)
1
رئیس‌جمهور در تأکید بر اهمیت خدمتگزاری به محرومان اعلام کرد جبهه‌های جنگ را قشر محروم و مستضعف جامعه پر می‌کند.
آیت‌الله خامنه‌ای امروز در دیدار با سرحدی‌زاده وزیر کار و امور اجتماعی و گروهی از مسئولان ادارات کار تهران و شهرستان‌ها و همچنین مدیران کل سازمان تعاون روستایی در استان‌ها و
سازمان مرکزی، با بیان اینکه در نظام جمهوری اسلامی خدمتگزاری به محرومان یکی از ارزش‌های طراز اول است، اظهار کرد: «انقلاب ما یک انقلاب درجهت خدمت به مستضعفان و محرومان و عقب‌ماندگان مادی جامعه است. در جوامع امروزی آنچه که بیشتر از همه مورد توجه قرار می‌گیرد ارزش‌های مادی است، اما در انقلاب ما و در مجموعه ارزش‌هایی که در این انقلاب بیش از همه مورد توجه می‌باشد، ارزش‌هایی است که جنبه‌های مادی و معنوی در آن جمع هستند و کمک به انسان‌های محروم و مستضعف جامعه ازاین‌قبیل است زیرا هم اندام‌های ازکارافتاده جامعه را تحرک می‌بخشد و هم کارایی و بازدهی نیروهای عظیم انسانی و مادی را افزایش می‌دهد.»
رئیس‌جمهور سپس با اشاره به استقبال گسترده مردم از کمک به جبهه‌ها خاطرنشان کرد: «شما اجتماعات عظیم و میلیونی این ملت را می‌بینید که بیشترین بخش آن را قشرهای محروم و مستضعف تشکیل می‌دهند. جبهه‌های جنگ را این قبیل انسان‌ها پر می‌کنند و حتی کمک‌های مادی ازسوی آنان دارای رنگ و شکوه ویژه‌ای است.» وی افزود: «مردم ما از طبقات مختلف در جنگ شرکت می‌کنند و پشت جبهه را گرم نگه می‌دارند و در اداره این کشور در مهم‌ترین و حساس‌ترین صحنه‌ها باهم همکاری می‌کنند، اما بیشترین آنان؛ یعنی قشرهای مستضعف و محروم جامعه هستند. انقلاب و بیشترین جهت‌گیری آن برای آنهاست و پرجاذبه‌ترین شعارهای انقلاب شعارهای آنهاست و حضور قشرهای مستضعف در فرهنگ و انقلاب ما همه‌جا آشکار است.»
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه ضمن اشاره به این مسئله که امروز انتظار انقلاب و مردم بیش از آن است که تصور می‌شود، گفت: «امروز روزی است که ما باید برای گذراندن یک دوره انتقالی بسیار دشوار هرچه می‌توانیم زحمت بکشیم و کار ما خستگی‌ناپذیر باشد و جا دارد که دل‌های باهمت و پرشور و روح‌های مصمم و تن خود را در زیر کار خرد نمایید. زیرا شما باید جبران سالیان دراز تلاش برای خرابی را بکنید.» وی افزود: «ما باید همچون یک ارتش در دوران جنگ عمل کنیم. ما در دوران یک جنگ سیاسی و اقتصادی با کسانی هستیم که سعی دارند از کوچک‌ترین زخمه جامعه برای نابودکردن این انقلاب استفاده کنند و ما نبایستی اجازه چنین کاری را به دشمن بدهیم.» آیت‌الله خامنه‌ای آن‌گاه تأکید کرد: «وزارت کار و سازمان تعاون روستایی بایستی راه را بر تمام کسانی که فرصت‌طلب و بدبین هستند و برای کار دل نمی‌سوزانند ببندند و به‌عکس بر روی انسان‌هایی که خدمت به محرومین جامعه را یک وظیفه بزرگ انسانی، شرعی، انقلابی و تاریخی می‌دانند بگشایند.»(1)
1
نخست‌وزیر حضور نیروهای ایران در لبنان و مقابله آنان با رژیم صهیونیستی را نشانه شکست القائات موجود درمورد همکاری ایران با این رژیم دانست.
میرحسین موسوی نخست‌وزیر، امروز در مراسم بزرگداشت شهادت 13 تن از نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مستقر در لبنان گفت: «شرکت نیروهای جمهوری اسلامی در
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/9/1362، ص12.
لبنان جهت یاری محرومین این کشور و مقابله مستقیم با صهیونیسم جهانی، نشاندهنده این واقعیت است که ملت ما تا چه حد در تحقق شعارهای انقلاب اسلامی وفادار است و این ایستادگی از ویژگی‌های جامعه اسلامی است؛ زیرا ملت ما باتوجه‌به ارزش‌های اصیل اسلامی، جهانی می‌اندیشد و مبنای مبارزاتش آزادی تمامی مسلمین جهان است و بر این اساس است که تلاش می‌کند برای تحقق شعار آزادی قدس که در طول انقلاب سر داده است صادقانه تا مرز شهادت ایستادگی کند.» موسوی افزود: «امروز ما بزرگداشت شهدایی را گرامی داشته‌ایم که تعدادی از آنان در جبهه‌های داخلی جنگ تحمیلی و تعدادی نیز در رویارویی با صهیونیسم جهانی و برای رهایی قدس و مسلمین جهان اسلام در خارج از مرزهای کشورمان به لقاءالله پیوسته‌اند و این نشانه پیوستگی حرکت اسلامی ملت و انقلاب ماست.»
نخست‌وزیر همچنین درمورد شکست تلاش‌های تبلیغاتی ازجمله درزمینه القاء همکاری ایران با رژیم اشغالگر قدس گفت: «سازمان‌های تبلیغاتی استکباری از زمان پیروزی انقلاب اسلامی به‌طور مداوم تلاش می‌کنند تا انقلاب اسلامی را حرکتی جدا از جهان اسلام معرفی کنند تا از تأثیر آن در ملل مسلمان جهان در امان باشند و دراین‌رابطه از هیچ توطئه‌ای کوتاهی نکرده‌اند. آنها تلاش کردهاند انقلاب اسلامی ما را که از شعارهای اصلی آن"محو رژیم اشغالگر قدس از صفحه روزگار" بوده است در نظر مردم جهان در کنار این رژیم جنایتکار بنمایانند، ولی رویارویی رزمندگان با صهیونیسم جهانی و مقابله با رژیم اشغالگر قدس درجهت یاری محرومین لبنان این توطئه‌ها را افشا و رسوا کرده است.»(1)
1
به‌منظور گفت‌وگو و تبادل‌نظر درباره مسائل مهم منطقه و روابط دوجانبه یک هیئت بلندپایه ایرانی وارد دمشق شد. به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، سرپرستی هیئت مذکور را که حامل پیامی از آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، برای حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه است، میرسلیم مشاور عالی ریاست‌جمهوری بر عهده دارد و لواسانی مدیرکل سیاسی آسیا و افریقای وزارت امور خارجه آن را همراهی می‌کند. این هیئت در دیدار با مقامات سوری درباره مسائل مهم و جاری منطقه، حوادث شمال لبنان و روابط دوجانبه گفت‌وگو و تبادل‌نظر خواهد کرد.(2)
دراینباره رادیو اسرائیل مدعی شد: «به‌دنبال انتشار گزارش‌هایی دایر بر آنکه ایالات متحده ممکن است به یک اقدام تلافیجویانه گسترده علیه سوریه و حکومت اسلامی ایران دررابطه‌با اقدامات تروریستی اخیر در بیروت دست بزند، امروز یک هیئت بلندپایه سیاسی از تهران رهسپار دمشق شد.» این رادیو افزود: «ریاست این هیئت را آقای میرسلیم مشاور عالی رئیس‌جمهوری ایران که سابقه فعالیت‌های امنیتی و انتظامی دارد، عهده‌دار می‌باشد و مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه در امور کشورهای آسیایی و افریقایی وی را همراهی می‌کند.»(3)
1
گردهمایی بین‌المللی پزشکی تهران با صدور قطعنامه‌ای ضمن محکوم‌کردن استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه مناطق نظامی و غیرنظامی ایران، به‌منظور بررسی و درمان ضایعات ناشی‌از این سلاح‌ها، خواستار تشکیل یک کمیسیون دائمی تحقیق و مراقبت‌های پزشکی و اجتماعی با همکاری مؤسسات بین‌المللی شد.
در مراسم اختتامیه گردهمایی بین‌المللی پزشکی تهران که با حضور وزرای امور خارجه، بهداری و جمعی از روحانیون و مقامات کشوری، نمایندگان صلیب‌سرخ جهانی و شرکت 3500 تن از پزشکان و محققان داخلی و خارجی، همچنین وزرای بهداری کشورهای سوریه و جمهوری دمکراتیک عربی صحرا و دانشجویان رشته‌های پزشکی برگزار شد، حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، در سخنانی ضمن اشاره به هدف علمی این گردهمایی و ارائه بیش از 500 مقاله علمی - تحقیقی، هدف انسانی آن را «رفع رنج و درد از دردمندان نوع بشر» دانست و افزود: «متأسفانه علم پزشکی در دنیای کنونی تا حدی از اهداف خود منحرف شده و بخش بزرگی از مردم دنیا محرومین و دردمندان در کشورهای مختلف به‌ویژه جهان سوم از ثمره کار پزشکان محروم‌اند.» وی اظهار کرد: «یکی از هدف‌های بزرگ و مقدس انقلاب اسلامی ایران رسیدگی به محرومان و دردمندان در اقصی نقاط کشور می‌باشد که با هوشیارکردن وجدان‌های انسانی پزشکان به انجام آن خواهیم پرداخت.»
رئیس مجلس شورای اسلامی آثار سیاسی گردهمایی مذکور را به ماهیت انقلاب اسلامی و اهمیت سوق‌الجیشی ایران و فشارهای خارجی برای جلوگیری از تبدیل‌شدن ایران به "پایگاه ضد ابرقدرت‌ها" مربوط دانست و از «پزشکان ایرانی خارج از کشور و پزشکان خارجی شرکت‌کننده در سمینار خواست که با دیدن [این] مقاومت، روحیه ایثار و فائق‌شدن امت قهرمان ایران بر انواع مشکلات را در بازگشت برای عناصر التقاطی، سازش‌کار و خودباخته بازگو کنند.»
در قطعنامه پایانی گردهمایی بین‌المللی پزشکی ضمن اشاره به "ضایعات جنگ اعم از جسمی و روانی"، "آثار مفید انقلاب اسلامی در کاهش مفاسد اجتماعی" و "بررسی مسائل بهداشتی و درمانی کشورهای درحال‌توسعه" به‌عنوان دستور کار این هم‌اندیشی، درمورد بخشی از ضایعات جنگ به دولت جمهوری اسلامی ایران توصیه شد که «مقدمات بررسی و مطالعه جهت تشکیل یک کمیسیون دائمی برای تحقیق و مراقبت‌های پزشکی و اجتماعی ناشی‌از ضایعات آنی و آتی که درنتیجه حملات و بمباران‌های شیمیایی و بیولوژیک مناطق نظامی و غیرنظامی عارض شده است را با همکاری مؤسسات بین‌المللی مربوط فراهم نماید.»
در ادامه قطعنامه مذکور «صدمات جبران‌ناپذیر آنی و آتی جسمی و روانی ناشی‌از حمله موشکی و بمباران مناطق مسکونی، بیمارستان‌ها و مراکز بهداشتی و درمانی ایران» محکوم و سپس ضمن اظهار نگرانی درمورد «عدم رعایت حقوق بشر در جنگ تحمیلی علیه ایران» و
محکوم‌کردن تولیدکنندگان و استفاده‌کنندگان از سلاح‌های کشتار جمعی ازجمله سلاح‌های شیمیایی در جنگ آمده است: «سمینار باتوجه‌به ضایعات و صدمات ناشی‌از استفاده از سلاح‌های شیمیایی و بیولوژیک در جنگ تحمیلی علیه ایران که برخلاف مفاد پروتکل ژنو 1925 و قراردادهای بین‌المللی 1972 و 1982 می‌باشد از کلیه کشورهای جهان به‌خصوص امضاکنندگان قراردادهای مذکور و همچنین از مجامع بین‌المللی درخواست می‌نماید تولیدکنندگان و استفاده‌کنندگان از سلاح‌های شیمیایی و بیولوژیک را قویاً محکوم نماید.»(1)
1
شاه اردن در پایان دیدار خود از بغداد بار دیگر حمایت خود را از عراق در جنگ علیه ایران اعلام کرد. رادیو اسرائیل در گزارشی ضمن اعلام این مطلب گفت: ملک حسین پادشاه اردن، در ملاقات خود با صدام رئیس‌جمهور عراق، درباره اوضاع منطقه غرب آسیا و به‌ویژه جنگ عراق و ایران گفت‌وگو کرده است.(2)
در تفسیری درمورد این دیدار و موضوعات مطرح‌شده در آن، رادیو بی‌بی‌سی به نقل از پیتر منگلد مفسر این رادیو گفت: «از آغاز جنگ ایران و عراق ملک حسین پادشاه اردن، یکی از طرف‌داران سرسخت دولت عراق و از منتقدین سایر دولت‌های عربی به‌خاطر عدم پشتیبانی‌شان از رژیم عراق بوده است. چند روز پیش ملک حسین طی یک سخنرانی در مراسم فارغ‌التحصیلان دانشکده افسری پشتیبانی دولت‌های سوریه و لیبی را از رژیم ایران به‌سختی مورد انتقاد قرار داد. ازسویی پادشاه اردن به‌قصد مذاکره با رهبران عراق وارد بغداد شده است. تاکنون جزئیات این مذاکرات اعلام نشده، اما به نظر می‌رسد ملک حسین میل داشته پیرامون دو مسئله یکی خط مشی فعلی عراق مبنی‌بر تشدید حملات جهت جلوگیری کشتیرانی به‌سوی ایران و دیگر مسئله نزاع در داخل سازمان الفتح با مقامات عراقی بحث و گفت‌وگو به عمل آورد.»
رادیوی مذکور ضمن اشاره به یک رشته اقدامات تروریستی در اردن در طول چند ماه اخیر که به گروه فلسطینی ابونضال نسبت داده شده است، افزود: «ملک حسین بیم از آن دارد که درصورت آغاز مذاکرات با فلسطینی‌ها درمورد مسئله طرح صلح پیشنهادی ریگان، اقدامات تروریستی برعلیه اردن شدت یابد. اینکه آیا عراق می‌تواند جهت مقابله با این مسئله به اردن یاری رساند یا نه، هنوز روشن نیست، لکن گزارشات رسیده در طی این هفته حاکی‌از آن است که عراق دفتر گروه ابونضال را در بغداد تعطیل کرده است. این عمل ازنظر بسیاری از ناظران سیاسی یک نوع اقدام مصلحتی به شمار می‌رود، زیرا گزارشات حاکی‌از آن است که ابونضال از مدتی پیش مرکز اصلی فعالیت خود را به سوریه منتقل کرده بود، اما به‌هرصورت این تصمیم عراق به‌طور قطع نه‌تنها ازسوی ملک حسین بلکه ازسوی بسیاری از کشورهای غربی نیز مورد استقبال قرار خواهد گرفت، به‌خصوص ازسوی ایالات متحده امریکا که در گذشته حمایت عراق از تروریسم بین‌المللی مانع توسعه روابطش با رژیم بغداد بوده است.»(3)
1
سوریه قصد بازگشایی خط لوله عبوری نفت عراق از خاک این کشور را ندارد.
به گزارش خبرگزاری سوریه از کویت، عبدالجبار الضحاک وزیر نفت و منابع معدنی سوریه، در گفت‌وگویی با روزنامه کویتی الوطن ضمن اعلام این مطلب تأکید کرد: «سوریه تنها به‌خاطر حمایت از شهروندان خود صدور نفت عراق از خاک خود را قطع کرد.» وی افزود: «عوامل قطع صدور نفت عراق از خاک سوریه سیاسی است نه فنی و تا زمانی‌که این عوامل وجود دارند، فکر نمی‌کنم صدور نفت عراق از سر گرفته شود.» الضحاک ضمن تکذیب قطع صدور نفت عراق از خاک سوریه به‌دلیل جنگ ایران و عراق گفت: «نفت عراق تا یک سال و نیم بعد از جنگ همچنان صادر می‌شد و در سال 1982 آن را متوقف کردیم.» وزیر نفت سوریه همچنین خبر مبادله نفت ایران با سلاح را تکذیب و اظهار کرد: «سوریه سلاحی برای فروش ندارد و ما نفت را در مقابل کالاهایی نظیر کود، لباس و شیشه می‌فروشیم و ما بعضی را به‌صورت گشایش اعتبارات دلاری تحویل می‌گیریم.»(1)
2
وزیر دفاع مصر تأکید کرد مصر در موقعیت حادی که عراق با آن مواجه است به این کشور کمک نظامی می‌کند.
محمد ابوغزاله وزیر دفاع مصر، در مصاحبه‌ای با شماره اخیر نشریه نیروهای مسلح این کشور درمورد وضعیت جنگ ایران و عراق ازنظر راهبردی گفت: «این جنگ اکنون یک جنگ فرسایشی است و در شرایط حاضر هیچ‌یک از طرفین پیروز نخواهد شد مگر اینکه یک تحول بزرگ در آن صورت پذیرد. ابتکارعمل هنوز در دست ایرانی‌هاست، زیرا آنها در موقعیت تهاجمی قرار دارند و عراق درحال دفاع است.»
ابوغزاله همچنین اظهار کرد: «ادامه این جنگ فرسایشی برای همه خطرناک است و ایران باوجودی که می‌داند نمی‌تواند تصمیمگیرنده برای پایان جنگ باشد، بر ادامه این جنگ تأکید دارد.» وی افزود: «رژیم [امام] خمینی فکر می‌کند عراق در یک وضعیت بد اقتصادی قرار دارد و اعمال فشار روی آن منجر به متلاشی‌شدن و سقوط رژیم عراق خواهد شد. ایرانی‌ها فکر می‌کنند که دراین‌صورت یک رژیم شیعه می‌تواند در عراق روی کار آید که به ایران وفادار باشد.»
وزیر دفاع مصر درمورد قرارداد خرید 200 تانک از رومانی برای عراق توضیح داد: «در جنگ ایران و عراق، تعدادی تانک تی55 به عراق دادیم. ما این‌طور معامله کردیم که این تانک‌ها را با تانک‌های عراقی از منبع دیگری جایگزین کنیم، چون عراق فوراً به این تانک‌ها نیاز داشت. عراق متعهد شد که می‌تواند این تعداد تانک از رومانی بگیرد. ما تانک را با تانک عوض کردیم تا عراق را در موقعیت حادی کمک کنیم.»(2)
1
دو روز پس از صریح‌ترین اتهام وزیر دفاع امریکا درمورد ارتباط سوریه با انفجار مقر نیروهای امریکایی در بیروت، گزارش یک روزنامه امریکایی حاکی است دولت این کشور قصد ندارد اقدامی علیه سوریه انجام دهد. روزنامه وال استریت ژورنال در گزارشی نوشت: «هرچند واینبرگر تأکید کرد که توضیحاتش درمورد نقش سوریه نمایشگر تغییری در ارزیابی مقام‌های امریکایی پس از حمله نیست، اما اظهارات او روشن‌ترین نظری است که تاکنون ازسوی دولت درمورد دست‌داشتن سوریه در حمله ابراز شده است و می‌تواند منشاء فشار بر دولت را برای دست‌زدن به اقدامی تلافیجویانه علیه سوریه بیفزاید.» درعین‌حال به عقیده گزارشگر این روزنامه «دولت [امریکا] به دلایلی گوناگون نمی‌خواهد اقدامی علیه سوریه به عمل آورد؛ یک دلیلش این است که به گفته مقام‌های دولتی، درحالی‌که سوریه احتمالاً از عملیات تروریستی آگاه بوده، اما مستقیماً در اجرای حمله دست نداشته است. دولت گفته است که مایل است کار تروریست‌ها را تلافی کند، اما نشان داده است که علاقه‌مند نیست از این پیشتر برود. از این گذشته، دیپلمات‌های امریکایی نگران‌اند که حمله بر مواضع سوری‌ها در لبنان از امکان همکاری سوریه در گفتوگوهایی که با هدف بازسازی دولت لبنان انجام می‌گیرد، بکاهد. دولت امریکا این گفتوگوها را که در ژنو جریان دارد، برای ترمیم شکاف خشونت‌باری که میان مسیحیان لبنان و جناح‌های مسلمان تحت حمایت سوریه به وجود آمده است، مهم و حیاتی تلقی می‌کند.»
از سوی دیگر روزنامه کریستین ساینس مانیتور درزمینه اظهارات اخیر وزیر دفاع امریکا یادآور شد: «درحالی‌که مقام‌های امریکایی در روزهای اخیر کوشیده‌اند نظریه یک پاسخ نظامی حمله به قرارگاه تفنگ‌داران را ناچیز جلوه دهند، وزیر دفاع امکان چنین حمله‌ای را باز نگاه داشته است.»(1)
1) همان، صص 24 و 25، رادیو امریکا، 3/9/1362.
1
امروز ارتش عراق ضمن حمله هوایی به عقبه‌های منطقه عملیاتی والفجر4، شهرهای خرمشهر و آبادان را گلوله‌باران کرد و خسارت‌هایی به نیروهای خودی وارد آورد.
در ادامه بمباران‌های روزهای گذشته هواپیماهای عراقی در عقبه منطقه عمومی عملیات والفجر4، امروز هم چند هواپیمای عراق از ساعت 17 تا 17:45 به حریم هوایی مریوان تجاوز کردند و محل تجمع نیروهای خودی در اطراف دریاچه مریوان را با چندین راکت و بمب هدف قرار دادند. هرچند در این حمله چند چادر آتش گرفت و خساراتی به بار آمد، اما تلفاتی به نیروهای خودی وارد نیامد.(1)
شهرهای آبادان، خرمشهر و اطراف این دو شهر نیز امروز آماج گلوله‌باران توپخانه‌ها و خمپارهاندازهای دشمن قرار داشت که درنتیجه آن در پُل‌نو، شلمچه، محوطه راه‌آهن، گمرک و منطقه زید، 3 تن از نیروهای خودی و مردم شهید و 10 تن نیز زخمی شدند.(2)
2
به‌دنبال درخواست خانواده 10 تن از شهدای سپاه، بسیج و ارتش(3)مبنی‌بر تحویل‌گرفتن پیکر این شهیدان برای دفن در زادگاهشان در تهران و قم، امروز درحالی‌که نیروهای سپاه بوکان با هماهنگی‌های لازم به‌منظور انتقال پیکر این شهدا به روستای حسین‌آباد رفته و درحال تلاش برای خارج‌کردن اجساد بودند، افراد سازمان کومه‌له و حزب دمکرات به آنها حمله کردند. نیروهای خودی با برخورداری از آمادگی کافی به مقابله با مهاجمان برخاستند. در این درگیری تعدادی از افراد کومه‌له و دمکرات کشته یا زخمی و 3 تن از آنان نیز دستگیر شدند. از
1) گزیده اسناد عملیات والفجر4، جلد4، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شرح عملیات، ص241؛ و- سند شماره 45082 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 5/9/1362.
2) سند شماره 370485 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره کل سیاسی انتظامی خوزستان 6/9/1362.
3) عناصر حزب دمکرات سال گذشته این افراد را به گروگان گرفته و سپس به شهادت رسانده بودند. پیکر این شهدا توسط عوامل حزب در روستای حسین‌آباد در شمال‌غرب بوکان دفن شده بود.
نیروهای خودی هم یک تن شهید و 2 تن مجروح شدند. افراد سپاه بوکان پس از پایان درگیری پیکر شهدا را از منطقه خارج کرده و برای انتقال به زادگاهشان، به بوکان آوردند.(1)
حزب دمکرات با وارونه جلوه‌دادن واقعیت، این ماجرا را عملیات نیروهای دولتی برای پاکسازی منطقه حسین‌آباد و مقابله عوامل حزب دمکرات با آنان خواند و افزود: در این مقابله تعدادی از نیروهای دولتی کشته یا زخمی شده‌اند. این حزب همچنین با اشاره به حضور و تردد آمبولانس‌هایی که در اصل برای انتقال پیکر شهدا از گورستان در نظر گرفته شده بودند، اعلام کرد: که دو دستگاه آمبولانس جنازه کشته و زخمی‌شدگان نیروهای دولتی را به شهر حمل کردند. حزب دمکرات مدعی شد جنازه 5 پاسدار و یک پیشمرگ مسلمان کرد در میدان نبرد باقی مانده است.(2)
1
حمله افراد مسلح محارب به نیروهای خودی در غرب سقز، عملیات پاکسازی منطقه شمال‌شرقی سردشت و اقدام موفق نیروهای خودی علیه عناصر حزب دمکرات در جنوب‌شرقی صائین‌دژ از رخدادهای امروز مناطق کردنشین غرب کشور بود.
افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی با حمله به نیروهای خودی در حوالی روستای تمونه در غرب سقز، یک تن را شهید، یک نفر را زخمی و 3 تن از افراد خودی را نیز به گروگان بردند.(3)
از سوی دیگر، نیروهای تیپ ویژه شهدا عملیاتی را برای پاکسازی منطقه نیستان در شمال‌شرق سردشت، اجرا کردند و توانستند ضمن تصرف ارتفاع کولان، روستاهای منطقه ازجمله سیر، نیستان، ماژکه، ابراهیم‌حصار، گله و گندمان را پاکسازی کنند.
درپی این عملیات عوامل حزب دمکرات، سازمان کومه‌له و مجاهدین خلق (منافقین) با چندین ضدحمله سعی کردند ارتفاع کولان را که بر منطقه تسلط دید و تیر دارد پس بگیرند، ولی با مقاومت و هوشیاری نیروهای خودی ناکام مانده و ناچار به عقب‌نشینی شدند.
در این اقدام، تعدادی اسلحه و مهمات ازجمله خمپاره‌انداز 60 میلی‌متری، مهمات تانک و اسناد و مدارک درون‌گروهی به دست نیروهای خودی افتاد. از تعداد تلفات عناصر مسلح غیرقانونی آمار دقیقی در دست نیست، ولی گزارش فرماندهی تیپ شهدا به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از میزان بالای تلفات واردشده به ضدانقلاب حکایت دارد. در همین گزارش تعداد شهدای خودی 1 تن و زخمی‌ها 3 تن ذکر شده است.(4)
در اقدام دیگری نیروهای سپاه صائین‌دژ، درپی آگاهی‌از تجمع افراد مسلح وابسته به حزب دمکرات در روستای حمزه قاسم در جنوب شرقی صائین‌دژ، به آن محل رفتند. با حضور نیروهای سپاه، افراد ضدانقلاب روستا را ترک کردند، ولی نیروهای سپاه به تعقیب آنها
1) سند شماره 113153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 145، 20/9/1362، ص2؛ و- سند شماره 364467 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه بوکان به فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 9/9/1362.
2) سند شماره 418761 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 28/9/1362.
3) سند شماره 113153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 145، 20/9/1362، ص1؛ و- سند شماره 339548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 19/9/1362.
4) سند شماره 33488 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی تیپ ویژه شهدا به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)؛ و- سند شماره 21009 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات و عملیات تیپ ویژه شهدا به فرماندهی تیپ، 5/9/1362.
پرداختند و در حوالی روستای ترک‌دره ضمن محاصره عناصر حزب دمکرات، با آنها درگیر شدند. در این درگیری که با برتری نیروهای خودی همراه بود، 6 تن از عناصر این گروه کشته و تعدادی نیز زخمی شدند.(1)
1
درحالی‌که بازتاب حمله اخیر عراق به کشتی‌های حامل کالاهای ایران در خلیج‌فارس همچنان ادامه دارد، فرمانده نیروی دریایی عراق امروز درمورد رفت‌وآمد کشتی‌ها در این منطقه هشدار تازه‌ای داد.
خبرگزاری فرانسه از منامه به نقل از خبرگزاری عراق گزارش داد: «فرمانده نیروی دریایی عراق درمورد اعزام کشتی‌ها به منطقه ممنوعه که توسط عراق در شمال خلیج [فارس] اعلام شده به کمپانی‌های کشتیرانی اخطار کرد.» بنا به این گزارش، خبرگزاری عراق تأکید کرده است: «هر کشتی [ای] که وارد این منطقه ممنوعه شود، توسط مین منهدم خواهد شد.» این گزارش یادآور شده است: «از اوت 1982، عراق یک‌چهارم شمال‌شرقی خلیج [فارس] مشتمل بر بندرهای ایرانی [امام] خمینی و جزیره خارک را منطقه ممنوعه دریایی اعلام کرد و به همه کشتی‌هایی که وارد این بخش می‌شوند، هشدار داد.»(2)
در همین حال، روزنامه دولتی الجمهوریه امروز در تفسیری بر هشدار فرمانده نیروی دریایی عراق با اشاره به اینکه «زمان تنبیه‌کردن دشمن ایرانی در خلیج [فارس] فرا رسیده است»، نوشت: «عراق برای دفاع از حقوق خود از هر راهی استفاده خواهد کرد و هرگونه روشی را برای وادارساختن ایرانی‌ها به قبول صلح به کار خواهد برد.» الجمهوریه افزود: «عراق مجبور شد چنین اقدامات شدیدی را اتخاذ کند؛ زیرا ایران تمامی ترمینال‌های نفتی عراق را در شط‌العرب [اروندرود] و خلیج [فارس] نابود کرده است. فرمانده ارتش [سپاه] اول عراق هفته گذشته گفت صادرات نفت ایران یکی از دلایل اصلی ادامه جنگ است و ما این منبع تأمین مالی جنگ را از بین خواهیم برد.»(3)
رادیو اسرائیل نیز امروز در گزارشی به نقل از هفته‌نامه المجله (چاپ ریاض) گفت: «اتحاد شوروی اخیراً نوع پیشرفته‌تری از موشکهای دوربرد اسکاد را دراختیار عراق قرار داده که دولت بغداد می‌تواند به کمک آنها تأسیسات نفتی جزیره خارک را منهدم سازد.»(4)از سوی دیگر، با افزایش تهدیدات عراق درمورد این جزیره و امنیت کشتیرانی در مسیر دسترسی به آن، امروز اتحادیه دریانوردان ژاپن و دو سازمان کشتیرانی ژاپنی از تصمیم خود برای جلوگیری از اعزام کشتی‌های این کشور به جزیره خارک خبر دادند. به گزارش خبرگزاری کیودو از توکیو، این تصمیم باتوجه‌به گزارش یک روزنامه انگلیسی درمورد حمله هواپیماهای عراقی به یک کشتی یونانی با شلیک موشک اگزوسه اتخاذ شده است(5)
1) سند شماره 361292 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه صائین‌دژ به سپاه منطقه11، 1/10/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 251، 5/9/1362، ص2، منامه - خبرگزاری فرانسه، 4/9/1362.
3) همان، صص 6 و 7، بغداد - خبرگزاری رویتر، 4/9/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 6/9/1362، ص12، رادیو اسرائیل، 4/9/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 253، 7/9/1362، ص5 مکرر، توکیو - خبرگزاری کیودو، 6/9/1362.
باوجود افزایش تحرکات نظامی عراق در خلیج‌فارس، خبرگزاری فرانسه امروز از لندن گزارش داد: «حمله روز دوشنبه عراق علیه کشتی‌های درحال حرکت در آب‌های ایران، هنوز هیچ‌گونه عکس‌العملی را علی‌رغم تهدید ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز در بازارهای مربوط به بیمه نفت و کرایه کشتی ایجاد نکرده است.» این گزارش حاکی است بازارهای مذکور «متقاعد نشده‌اند که دو کشور متخاصم آرزوی تصاعد جنگ را داشته باشند و مسلماً تنگه هرمز نیز نمی‌تواند به مدت طولانی بسته بماند.» خبرگزاری فرانسه همچنین افزود: «در بازار بیمه خاطرنشان می‌سازند که حملات به مناطق مشهور به "خطر" در شمال خلیج[فارس]، محدود می‌باشد که دیرزمانی است بیمه خطرات جنگ‌ها با مذاکرات ویژه میان بیمه‌کننده و بیمه‌شونده برای هر سفر تعیین می‌شود. ولی به گفته دلالان، انهدام کشتی آنتیگونی به‌هیچ‌وجه بیمه‌گران را نه برای سفر به این منطقه و نه به مقصد و یا مبدأ سایر مناطق خلیج [فارس] پرتوقع نکرده است.»(1)
در همین زمینه، گزارش خبرگزاری رویتر از لندن حاکی است: «نرخ بیمه کشتی‌هایی که عازم ترمینال‌های نفتی ایران در خلیج [فارس] هستند، درحال‌حاضر به بالاترین میزان در سال جاری رسیده است، لکن درصورتی‌که یک تانکر نفتکش مورد حمله قرار گیرد این نرخ‌ها مطمئناً افزایش خواهد یافت.» درعین‌حال بر پایه این گزارش، «حق بیمه کشتی‌هایی که عازم جزیره خارک (ترمینال اصلی نفتی ایران) هستند از زمان غرق کشتی 12550 تنی آنتیگونی توسط یک موشک عراقی ثابت باقی مانده است.»(2)
به گزارش رادیو امریکا، میدلتون مفسر نظامی روزنامه نیویورک تایمز از لندن، نوشت: تحلیلگران نظامی و دیپلمات‌ها بر این باورند که عراق با تکرار حملات خود ازطریق به‌کارگیری مجموعه‌ای از موشکهای اسکاد روسی و اگزوسه فرانسه «ایران را وادار به اتخاذ یک اقدام تلافیجویانه خواهد کرد و این اقدام فقط می‌تواند بستن آبراه هرمز بر روی رفت‌وآمد نفتکش‌ها باشد.» روزنامه مذکور افزود: «تحلیلگران نظامی می‌گویند که ایران توانایی مین‌گذاری تنگه هرمز را نخواهد داشت و فقط درصورتی به این کار دست می‌زند که حملات عراق علیه کشتی‌ها غیرقابل تحمل شود. به باور همین منابع، کشورهای صادرکننده نفت در حوزه خلیج‌فارس در آینده از ایالات متحده، بریتانیا و احتمالاً فرانسه درخواست خواهند کرد که کشتی‌های نفتکش را اسکورت کنند. تحلیلگران نظامی همچنین بر این باورند که نفتکش‌ها و اسکورت‌هایشان باید از حملات نیروی هوایی ایران، مصون بمانند. گفته می‌شود هم‌اکنون نیروی هوایی ایران 75 هواپیمای جنگنده آماده عملیات دراختیار دارد که 45 فروند از این هواپیماها جت‌های اف4 و اف14 ساخت امریکا هستند. منابع آگاه نظامی می‌گویند وجود این جنگنده‌ها در پایگاه‌های جنوب‌غربی ایران عامل اصلی بی‌میلی نیروی هوایی عراق برای حمله به تجهیزات جزیره خارک است. زیراکه هواپیماهای اف14 از هواپیماهای عراق سریع‌تر حرکت می‌کنند و قدرت مانور بیشتری دارند.»
به عقیده مفسر نیویورک تایمز، «تنها راه مقابله ایران با حضور روزافزون نیروی هوایی و دریایی عراق در خلیج‌فارس، شدت‌بخشیدن به عملیات تهاجمی در جبهه شمالی است که در مقابل مرکز نفتی کرکوک در ترمینال جنوبی، تنها خط لوله نفتی عراق به دریای مدیترانه قرار دارد. ... صدور این نفت با کمک‌های عربستان سعودی و دیگر کشورهای منطقه، عراق را قادر به تأمین هزینه‌های جنگ کرده است. ... ایران برای موفقیت در انجام حملاتش علیه کرکوک و خط لوله عراق نیاز به نفرات بیشتر، تجهیزات بیشتر و نیروی هوایی مجهزتر دارد که در شرایط کنونی بدون لطمه‌زدن و تضعیف جبهه‌های دیگر احتمال چنین تقویت نیرویی در جبهه شمالی وجود ندارد.»
گزارش تحلیلی نیویورک تایمز ضمن اشاره به اینکه خطوط ارتباطی عراق از جبهه‌های شمالی در مندلی واقع در شمال‌شرقی بغداد تا نیسان در جنوب‌غربی بصره، قدرت آن را دارد که نیروهای کمکی را به هریک از مناطق مورد حمله ایران انتقال دهد، درعین‌حال نتیجه‌گیری کرد: «عراق نمی‌تواند برنده یک جنگ دفاعی علیه کشوری باشد که به‌مراتب پرجمعیت‌تر است و نفت بیشتری صادر می‌کند. تنها امید بغداد احتمال دخالت قدرت‌های خارجی برای حفاظت از نفتکش‌ها و سرانجام دریافت کمک‌های نظامی و مالی از کشورهای حوزه خلیج‌فارس است.»(1)
1
روزنامه گاردین با درج مشاهدات سه پزشک انگلیسی در ایران، استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در جنگ را تأیید کرد. این روزنامه در مقاله‌ای به قلم اندرو ویچ، خبرنگار خود در تهران ضمن اشاره به گزارشهای رسانه‌های ایران درمورد حملات شیمیایی عراق علیه مواضع نیروهای ایرانی در جبهه‌های شمالی جنگ آورده است: «سه پزشک انگلیسی که برای شرکت در کنفرانس جهانی پزشکی به تهران رفتند شواهدی را که دولت ایران برای اثبات ادعای خود ارائه کرده، مطالعه نموده و متقاعد شده‌اند که این مدارک و شواهد درست است. ویچ از قول یکی از این پزشکان انگلیسی می‌گوید عکس‌هایی از سربازان ایرانی و بدن‌های ورم‌کرده حاکی از آن است که در نبرد از سلاح‌های شیمیایی استفاده شده است. این پزشک انگلیسی می‌گوید باتوجه‌به نوع این سلاح‌ها این ماده شیمیایی گاز محرک اعصاب نبوده بلکه به نظر می‌رسد که گاز نیتروژن خردلی بوده است.»
خبرنگار گاردین در ادامه با استناد به گزارش شورای‌عالی دفاع ایران، به تعداد دفعات استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه مناطق نظامی و غیرنظامی ایران در دو عملیات حاج‌عمران و عملیات اخیر در منطقه پنجوین اشاره کرده و افزوده است: «معلوم نیست که این گازهای شیمیایی ساخت کدام کشور است، اما گفته می‌شود که بر روی بقایای آثار این بمب‌ها علائم شوروی دیده شده است. اما این امر فقط نشاندهنده آن است که دستگاه‌های پرتاب این گازها
1) . واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 6/9/1362، صص 20 - 17، رادیو امریکا، 4/9/1362.
ساخت شوروی بوده است.» وی یادآور شد: «صدام حسین سابقاً به ایران هشدار داده بود که اگر به خاک عراق حمله شود، او نیز سلاح‌های مرگبار به کار خواهد برد و گاز نیتروژن خردلی شاید همان سلاح باشد.»(1)
1
با پیشنهاد رئیس شورای‌عالی دفاع و موافقت امام خمینی سرهنگ صدیق به سمت فرماندهی نیروی هوایی منصوب شد.
رهبر انقلاب و فرمانده کل نیروهای مسلح، امروز در پاسخ به نامه آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، ضمن قدردانی از زحمات سرهنگ معینی‌پور فرمانده سابق نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی، سرهنگ هوشنگ صدیق را به‌عنوان فرمانده جدید این نیرو منصوب کردند(2)درپی اعلام موافقت امام خمینی، حکم انتصاب فرمانده جدید نیروی هوایی بلافاصله ازسوی رئیس شورای‌عالی دفاع صادر گردید.(3)
در نامه رئیس شورای‌عالی دفاع به امام خمینی آمده است:
«مقام معظم رهبر انقلاب و فرمانده کل نیروهای مسلح حضرت امام خمینی با اظهار قدردانی از خدمات ارجمند و صادقانه سرهنگ معینی‌پور در طول تصدی فرماندهی نیروی هوایی، شورای‌عالی دفاع در اجرای مفاد اصل یک‌صد و دهم قانون اساسی، قبول استعفای وی و انتصاب سرکار سرهنگ هوشنگ صدیق به فرماندهی نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران را به آن حضرت پیشنهاد می‌کند.
3/9/1362، سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهوری و رئیس شورای‌عالی دفاع.»(4)-(5)
1) همان، صص 26 و 27، رادیو بی‌بی‌سی، 4/9/1362.
2) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1378، ص230.
3) . روزنامه جمهوری اسلامی، 6/9/1362، ص2.
4) درمورد تصمیم شورای‌عالی دفاع برای تغییر فرمانده نیروی هوایی، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در یادداشت‌های روزانه خود در دوم آذر 1362 می‌نویسد: «... قرار شد برای فرماندهی نیروی هوایی به‌جای سرهنگ معین‌پور [معینی‌پور]، سرهنگ [هوشنگ] صدیق نصب شود. کسی در جلسه [شورا] مخالفت نکرد. سرهنگ معین‌پور [معینی‌پور] مریض است و اطرافیان او مانع تحرک نیرو هستند.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم، 1386، صص 293 و 294) حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی پیش از این نیز به رایزنی‌ها و مباحثاتی درمورد تغییرات در نیروی هوایی ازجمله در گفت‌وگو با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و حسن روحانی رئیس کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی اشاره کرده است. (همان، صص 281 و 282)
5) صحیفه امام، پیشین.
1
رئیس مجلس شورای اسلامی امروز در خطبه دوم نمازجمعه تهران به حرکت‌ها و جنبش‌های مردمی در منطقه و جهان، مانور آزادی قدس در واکنش به تهدیدات اخیر، اوضاع لبنان و حملات هوایی رژیم صهیونیستی و فرانسه به بعلبک، اختلافات گروه‌های فلسطینی و برگزاری همایش بین‌المللی پزشکی در تهران پرداخت.
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی نخست ضمن اشاره به بیداری تدریجی ملت‌ها و هراس قدرت‌های جهانی از حرکت‌های مردمی در دنیا اظهار داشت: «البته ریشه این حرکت[ها] هم در جمهوری اسلامی ایران است و لذا ایران به‌عنوان کانون این انفجارها و کانون این حرکت‌ها مورد بغض شدید استکبار جهانی قرار گرفته. ما امروز دشمن شماره یک استکبار جهانی هستیم و به‌خاطر این مسئله می‌بینیم که گوشه‌وکنار، حرکت‌های جدید را دارند آغاز می‌کنند و بوی یک ماجراجویی بین‌المللی به مشام می‌رسد.»
وی سپس درمورد برنامه‌های سپاه پاسداران در آستانه هفته بسیج با عنوان فراخوان نیروهای شرکت‌کننده در طرح لبیک یا خمینی به‌منظور اجرای مانور آزادی قدس گفت: «ارزش این مسئله را ما اینجا می‌فهمیم. اگر ما امروز آماده بشویم نیروهای رزمنده را متشکل کنیم و اینها را به هم مربوط کنیم و به اینها آموزش لازم را بدهیم و آگاهی لازم را نیز بدهیم و اینها را آماده کنیم برای روز مبادا این بهترین نوع پیشگیری است برای تهاجم احتمالی آینده استکبار.»
رئیس مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: «با این اشاراتی که کردم بسیار محتمل است که تجاوزگران بین‌المللی دست به یک ماجراجویی در خلیج‌فارس و اطراف ما بزنند و یک دیوانگی را ریسک کنند و ما باید برای چنین روزی آماده بشویم و هیچ چیزی بهتر از این نیست که جوانان ما در این طرح عظیم همان‌طوری‌که استقبال کردهاند، شرکت کنند و آماده باشند که امروز بخش عظیمی از آنها را در این صحنه مقدس نمازجمعه داریم می‌بینیم و آماده باشید برای روزی که باید جواب این تجاوزها را ما بدهیم و اگر آنها هم به سراغ ما نیایند، ما باید به سراغ آنها برویم و اصلاً راه صحیح این است. طبع تجاوز استکباری دنیا این است که اگر فارغش بگذاریم آنها نمی‌گذارند که ما فارغ باشیم و اگر ما آنها را مشغول بکنیم، دستِ بالا مال ماست که ما آنها را مشغول کرده‌ایم. به‌جای اینکه جنگ را آنها بکشند در آستانه کشور ما و خلیج‌فارس و تنگه هرمز ما باید این جنگ را بکشانیم در مرزهای اسرائیل. به‌جای اینکه بندرعباس ما مورد هجوم آنها قرار بگیرد باید تل‌آویو آنها مورد هجوم ما قرار بگیرد و این کار مقدوری است و کار مشکلی نیست و عملی است که شما کارتان را شروع کرده‌اید.»
خطیب نمازجمعه تهران ضمن اشاره به حرکت‌ها و اعتراضات مردمی در افغانستان، سودان، مصر، فیلیپین، بنگلادش، مالزی، اندونزی، یونان و کشورهای امریکای لاتین، درمورد اوضاع و تحولات جاری در لبنان گفت: «لبنان جای عجیبی شده، لبنان یک کشور کوچک ده هزار
کیلومتری است که خیلی کم است، کوچک‌ترین استان کشور ما را در نظر بگیرید باز لبنان از آن هم کوچک‌تر است. یک جای کوچک این‌همه نیروهای اشغالگر خارجی آنجا جمع شده‌اند و این‌همه جنایت می‌کنند و در آنجا مردم این‌طور درحال مقاومت هستند و این مسئله برای قلدرهای دنیا بسیار تلخ است. در جنوب لبنان شهر صور، شهر صیدا، نبطیه و روستاهای آن منطقه، چندین لشکر مجهز اسرائیلی‌ها با همه آن امکاناتشان آنجا را گرفته‌اند، راه‌ها را بسته‌اند، در نهر اولی همه پل‌های ارتباطی با سایر مناطق را بسته‌اند و با اجازه آنها عبورومرور می‌شود، اما شما می‌بینید که اوج مبارزه آنجاست که در یک لحظه دو ساختمان عظیم مقر فرماندهی اسرائیلی‌ها سر به زمین می‌گذارد و ده‌ها افسر و سرباز اسرائیلی صهیونیستی را زیر خودش دفن می‌کند و این چیزی نیست که آدم خیال بکند که مسئله کوچکی است. در آن سه انفجار، اوج خشم مردم را استکبار جهانی دید؛ یعنی یک‌دفعه احساس کرد که اصلاً خلع سلاح است.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی افزود: «اگر امروز یک جوان عرب لبنانی با یک کامیون قراضه می‌تواند کاخ مقر فرماندهی را بر سر پانصد امریکایی خراب بکند و ده‌ها افسر و تفنگ‌دار را آن‌طور از بین ببرد و این حماسه را در دنیا ایجاد بکند، چرا این کار را در نقاط دیگر دنیا نتواند انجام دهد؟ هیچ کاخی در هیچ جای دنیا بیشتر از این حفاظت نمیشد و این کار را اگر بنا باشد با مردم اینها بخواهند این‌طور رفتار کنند و مردم این کار را یاد گرفتند که مایه آن فقط یک انسان فداکار است که از اینها در دنیا خیلی پیدا می‌شوند و بی‌جهت نیست که آنها احساس خلع سلاح شدن می‌کنند و دیوانه‌وار حرکت‌های غیرقابل قبولی انجام می‌دهند. ازلحاظ اطلاعاتی اینها رسوا شدند و این مسئله را دست‌کم نگیرید. سازمان‌های اطلاعاتی سیا و موساد و اینتلیجنت سرویس و سایر کشورهای آنجا و حتی این طرفشان کا.گ.ب اینها میلیاردها دارند می‌گیرند برای اینکه این مسائل را بفهمند و عاجز مانده‌اند و از اظهاراتشان معلوم است که عاجز مانده‌اند، از ضدونقیض گفتن آنها معلوم است که عاجز مانده‌اند و استدلالشان این است که می‌گویند چون این کار، کار فداکارانه است و کسانی که عقیده به بهشت دارند این کار را انجام می‌دهند پس باید این قضیه ریشه ایرانی داشته باشد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی همچنین درباره اتهام دخالت ایران در این حوادث گفت: «از این‌طرف می‌بینند که ایرانی‌ها که اینجا نیستند، می‌گویند نه سوریه‌ای‌ها آنجا هستند و سوریه‌ای‌ها آمده‌اند و وسایل درست کردهاند و چون سوریه‌ای‌ها آدم نداشتند، بنابراین آدم‌هایش را ایرانی‌ها داده‌اند. خُب، این حرف‌ها معلوم است که یک تجزیه‌وتحلیل احمقانه است، مگر خود لبنانی‌ها در میانشان کسی که خواستار بهشت باشد وجود ندارد؟ مگر همان بچه‌های لبنان که ده، بیست سال است عرصه را بر شماها تنگ کردهاند، در میان آنها مسلمان نیست؟ چطور شما هرچه باشد از ایران حساب می‌کنید؟ خُب، این چه‌جور سازمان اطلاعاتی است؟ خُب، این تحلیل را که هر سیاستمداری می‌کند و هر مقاله‌نویسی هم می‌تواند این تحلیل را بکند، اما سازمان اطلاعاتی چی؟ سازمان سیا چی؟ سازمان موساد چی؟ چرا یک سند پیدا نکرده‌اید که این گروه چه کسانی بوده‌اند؟ فلان گروه لبنانی یک وقتی این حرف‌ها را زده، خُب، این حرف‌ها را ما هم شنیده‌ایم و شما هم شنیدید و این چیزی نیست و این حرف‌ها را مصاحبه کردهاند و در روزنامه درج شده، اینکه چیزی نیست. بنده هم اینجا می‌گویم که هر کسی به هر کشوری تجاوز بکند و زور بگوید به مردم و مثل شماها رفتار بکند، این استحقاق اعدام دارد، اینکه سند نمی‌شود برای کار، مردم خودشان این کارها را می‌کنند. بنابراین شکست سازمان‌های اطلاعاتی امریکا در این جریان بسیار روشن است، همان‌طوری‌که در اشغال لانه جاسوسی محرز بود، آنها خیال می‌کردند که ایران زیر سیطره سازمان سیا می‌باشد، بچه‌های ما چهارصد، پانصد نفر نشستند و برنامه‌ریزی کردند و رفتند و آنجا را گرفتند و اینها وقتی خبردار شدند که بچه‌ها توی اتاق ژنرال امریکایی و در سفارت امریکا بودند. این چه اطلاعاتی است؟ شکست خورده‌اند و رسوایی برایشان درآمده و دچار عکس‌العمل‌های زشت شده‌اند که از چند جهت برای خودشان محکوم‌کننده است و همین‌طور برای نوکرهایشان.»
وی در ادامه سخنان خود به ادعاهای اخیر درمورد خرید تسلیحات از رژیم صهیونیستی اشاره و خاطرنشان کرد: «می‌دیدید یک وقت‌هایی چه حیله‌هایی می‌کردند، یک هواپیمایی مثلاً می‌گفتند از قبرس یا هواپیمای آرژانتینی برای ما اسلحه می‌آورد، روس‌ها و اینها تفاهم کردند و توی خاک روسیه آن را زدند و بعد هیاهو راه انداختند که ایران اسلحه خریده، بعد امریکاییها مصاحبه کردند و گفتند که اسرائیل برخلاف دستور ما اسلحه فروخته و اسرائیلی‌ها مصاحبه کردند و گفتند که نه ما یک کمی اسلحه فروخته‌ایم و زیاد نفروخته‌ایم و یک طوری قضیه را درست کردند که بگویند ایران اسلحه خریده و ما هم همان موقع گفتیم که ما در یک حمله کوچکی که به عراقی‌ها می‌کنیم ده‌ها انبار اسلحه به دست می‌آوریم و حالا این چهار تا هواپیما اسلحه، برای ما چه می‌شود که این دروغ‌ها را شما می‌گویید؟ اما حرف ما به جایی نرسید. خُب اگر اسرائیل به ما اسلحه می‌دهد و با ما این‌قدر رفیق جون‌جونی است چطور توی همه لبنان کمونیست‌ها را فراموش کرده، دروزیها را فراموش کرده، و آمده روی سر بچه‌های
ما و توی خانه‌ها بمب می‌ریزد؟ اصلاً چطور برای او صرف می‌کند که به‌خاطر زدن یک خانه ده تا هواپیما بفرستد؟ و این امر نشان می‌دهد که قضیه چقدر ریشه‌دار است و همه این چیزها به هم ریخت و با همه حرف‌هایی که زدند و تبلیغاتی که کردند معلوم شد که در همه آن صحنه هیچ‌کس مبغوض‌تر از همین چندتا بچه‌های داوطلب ما که بلند شدند و رفتند آنجا که به مردم فلسطین کمک بکنند، وجود ندارد.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع درمورد واکنش برخی از کشورهای عرب به حمله اخیر هواپیماهای رژیم صهیونیستی و فرانسه در لبنان گفت: «یکی از چیزهای زشتی که در دنیا پیدا شد که باعث سرافکندگی خود ماها هم شده که ما نمی‌خواستیم چنین چیزی بشود این است که کشورهای عربی، مسلمانان به‌اصطلاح، به‌جای اینکه این عمل زشت را محکوم کنند، اظهار خوشحالی کردهاند. ببینید چقدر زشت است برای کشوری مثل مصر که یک روزی دژ دفاع از دنیای اسلام بوده، حالا خوشحال باشد که اسرائیلی‌ها آمده‌اند و 13 نفر از ایرانی‌ها را در بعلبک کشته‌اند و یا فرانسوی‌ها آنها را کشته‌اند. خاک بر سر اینها، اینها وقتی فهمیدند که هواپیماهای متجاوز آمده و یک شهر عربی را کوبیده و این جنایت را مرتکب شده، باید فریادشان را به آسمان بلند می‌کردند و برای حفظ ظاهرشان هم باید محکوم می‌کردند. فقط چند کشور عربی محکوم کردند و بقیه سکوت کردند و بعضی از آنها نیز ابراز خوشحالی کردند و گفتند که نمی‌خواستند ایرانی‌ها به آنجا بیایند. این رسوایی برای نوکران امپریالیست در منطقه از یک جهت خوب است که مردم بدانند اینها چطور آدم‌هایی هستند و از یک جهت هم بد است برای ما که چنین کشورهای اسلامی‌مان دست چنین آدم‌هایی باشد که به‌خاطر سرکوب گروهی مبارز و مجاهد و جان‌برکف راضی باشند که اسرائیلی‌ها و یا فرانسوی‌ها بیایند.»
رئیس مجلس شورای اسلامی همچنین در انتقاد از فرانسه گفت: «برای فرانسه رسوایی از این حرف‌ها بالاتر رفت، یک کشور نیمه‌ابرقدرت بیاید این‌طور به یک جایی حمله بکند که هیچ کاری هم از دستش ساخته نباشد و هواپیماهایش مثل دزد فرار کنند وقتی‌که آتش دفاع ساده نیروهای مردم لبنان را ببینند و بعد هم وزیر دفاعش و رئیس‌جمهورش بروند آنجا عذرخواهی‌های غیرقابل قبول بکنند و به تناقض افتادند. یک روز همین آقای میتران داد می‌زد که عراق نباید شکست بخورد و ما وارد میدان می‌شویم، ولی اخیراً در مصاحبه می‌گوید که این تقصیر ما نیست که اسلحه به عراق می‌دهیم این متعلق به قبلی‌های ما هست. می‌گوید این قراردادها را پیش از من غیرسوسیالیست‌ها بسته‌اند و من تابع آنها هستم.» ... اگر قراردادی هم بود شما مجبور نبودید اجرا کنید و این قراردادها متعلق به زمان صلح بوده و در زمان جنگ چه کسی حق دارد تحویل اسلحه استراتژیک بدهد به کشوری که درحال جنگ است و ادعای بی‌طرفی بکند؟ بله، اگر بی‌طرف نباشید و درحال جنگ [با] ما باشید می‌توانید بگویید. خودتان
عمداً با محاسبه مادی و برای چاپیدن جیب کشورهای پول‌دار عرب این اقدامات را انجام می‌دهید و در مقابل ملتتان جواب ندارید و جواب‌های این‌طوری را مطرح می‌کنید.»
رئیس مجلس شورای اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود به اختلاف میان گروه‌های فلسطینی پرداخت و گفت: «حادثه زشت دیگری که در لبنان ما داریم مسئله اختلافات فلسطینی‌هاست که متأسفانه تا به امروز، این‌همه از مردم فلسطین و رزمندگان فلسطین در آن نابود شده‌اند که اگر اینها و این عده‌ای که در همین درگیری اخیر کشته شده‌اند، اینها در اسرائیل کشته میشدند و به آنجا رفته بودند، اسرائیل را لااقل یک قدم به عقب نشانده بودند و ما یک گروهی را، یک هیئتی را اعزام کردیم که انشاءالله این مسئله را بتوانند حل کنند. ازطرف ریاست‌جمهوری و هم وزارت خارجه هیئتی به آنجا رفته‌اند که از نزدیک به مسئله رسیدگی کنند و ببینند مردم طرابلس که این شهر بزرگ اسلامی لبنان گرفتار این فاجعه شدند و هم فلسطینی‌ها که گرفتار این مسئله شدند، هم اصل مسئله حل شود که انشاءالله مردم فلسطین در مقابل اسرائیل قرار بگیرند و نه در کنار اسرائیل و هم این مسئله حل بشود که تفنگ‌هایی که باید به‌طرف تل‌آویو گلوله پرتاب کند به‌طرف طرابلس گلوله پرتاب نکند و باهم کار کنند که انشاءالله امیدواریم با حسن نیتی که در این هیئت اعزامی آنها سراغ دارند و با پشتوانه جمهوری اسلامی و مسائلی که آنجا هست ما بتوانیم این مشکل را حل کنیم.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در پایان ضمن اشاره به برگزاری همایش بین‌المللی پزشکی در تهران و قدردانی از تصمیمات و قطعنامه پایانی آن ابراز امیدواری کرد با تداوم این گردهمایی‌ها گام‌های مناسبی در مسیر تحول درزمینه خدمات پزشکی در جهان برداشته شود.(1)
1
عراق برای حل مشکلات اقتصادی خود در جنگ از ژاپن تقاضای کمک کرد. رادیو اسرائیل به نقل از مقامات رسمی ژاپن اعلام کرد: حسن علی وزیر بازرگانی عراق این تقاضا را در ملاقات امروز خود با نخست‌وزیر ژاپن در میان گذارد. به گفته همین مقامات، نخست‌وزیر ژاپن در جواب اظهار کرده است که «دولتش این موضوع را با حسن نیت مورد بررسی قرار خواهد داد.» رادیو اسرائیل یادآور شد وزیر بازرگانی عراق از روز جمعه گذشته به‌منظور گفت‌وگو با مقامات ژاپنی در توکیو به سر می‌برد.(2)
2
وزیر نفت عراق مخالفت دولت این کشور را با کاهش قیمت نفت اوپک اعلام کرد. در همین حال، یک روزنامه امریکایی به‌منظور حل مشکل بدهی‌های عراق توصیه کرد این کشور نفت خود را ارزان‌تر از بهای اوپک به فروش رساند.
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق، در مصاحبه‌ای ضمن اعلام مخالفت دولت عراق با هرگونه کاهش قیمت نفت گفت: «تثبیت قیمت نفت متکی بر ادامه حداکثر تولید کلی کنونی اعضای سازمان اوپک است که روزانه 17 میلیون و 500 هزار بشکه می‌باشد.» وی افزود: «حتی کاهش اخیر قیمت نفت اوپک از بشکه‌ای 35 دلار به 29 دلار به هیچ‌کس جز کشورهای واردکننده نفت نفعی نرسانده است.»(1)
دراین‌حال به گزارش رادیو امریکا، روزنامه نیویورک تایمز در تفسیری درباره انگیزه عراق از تلاش برای افزایش صادرات نفت خود نوشت: «برای پیروزی در جنگ با ایران و یا حتی حفظ وضعیت به بن‌بست‌رسیده جنگی به مدت دو تا سه سال آینده، عراق باید درزمینه تغییر محاسبات ساده، اما مهم مالی خود راهی پیدا کند و این تغییر جز ازطریق نفت میسر نخواهد شد.» این روزنامه با مقایسه میزان فروش نفت ایران و عراق و اشاره به اینکه ایران برای خرید اسلحه و دیگر نیازمندی‌های خود ارز بیشتری دراختیار دارد، افزود: «در دو سال اول جنگ، عراق تلاش کرد پروژه‌های عمرانی خود را متوقف نسازد و در سال 1981 واردات غیرنظامی خود را تا میزان 5 هزار میلیون دلار افزایش داد، اما این هدف تنها با صرف بخش اعظم اندوخته آن کشور تأمین گردید و برای پرهیز از غرق‌شدن در ورشکستگی در سال 1983، اواخر سال گذشته عراق مجبور به اعمال برنامه‌های سختگیرانه‌ای شد. بااین‌حال، به گفته یک دیپلمات آسیایی دولت عراق با تدابیر و عزمی راسخ توانست از فاجعه‌ای گریخته و اوضاع را به‌نحوی تحت کنترل درآورد. به‌عنوان اولین گام در این راه، روند عملیات تعدادی از طرح‌های عمرانی کند شد و تمامی پروژه‌های نو متوقف گردید. البته طرح‌های عمده‌ای نظیر بزرگ‌راه بغداد به کویت، اردن و سوریه و سد جدیدی در موصل و احداث خطوط تازه راه‌آهن شامل این برنامه‌ها نگردید. اقدام بعدی عراق تشویق و ترغیب دولت‌هایی نظیر امریکا، برزیل، ترکیه، تایلند، استرالیا و اردن به اعطای اعتباراتی به عراق درزمینه ورود خواربار برای جلوگیری از فشارها و سختی‌های ممکن در آن کشور بوده است و اما مهم‌ترین اقدام عراق این بود که پیمانکاران عمده خارجی را وادارد علی‌رغم اعلامیه عراق دایر بر اینکه در سال 1983 پرداختی در میان نخواهد بود همچنان به تعهدات خود در آن کشور ادامه داده و برنامه‌های خود را رها نسازند و در این راه به نتیجه هم رسید. اما اگر عراق نتواند به جنگ با ایران ازطریق مذاکره پایان بخشد و یا ارز خارجی خود را سریعاً افزایش دهد، مشکلات و مسائل بار دیگر در سال 1984 چهره خود را نشان خواهد داد.»
نیویورک تایمز در ادامه یادآور شد: عراق درحال‌حاضر راه‌حل مشکلات مالی خود را در وهله اول با ضربه‌زدن به صادرات نفت ایران برای پایان‌دادن به جنگ دنبال می‌کند و به‌موازات آن نیز به طرح‌هایی درزمینه گسترش ظرفیت صادرات نفت خود ازطریق ترکیه، اردن و عربستان سعودی امید بسته است. این روزنامه سپس خاطرنشان ساخت: حتی اگر این طرح‌ها
1) همان، ص9، رادیو بی‌بی‌سی، 4/9/1362.
با موفقیت به پایان برسد «هنوز معلوم نیست که آیا عراق خواهد توانست بر میزان نفت صادراتی خود به‌نحو قابل‌ملاحظه‌ای بیفزاید یا نه؟» روزنامه مذکور درنهایت برای حل مشکلات مالی عراق توصیه کرد: «جنگ ایران و عراق زمانی آغاز شد که بازار جهانی با کمبود نفت روبه‌رو بوده، اما اینک باتوجه‌به مسئله بازار نفت تنها راهی که عراق ظاهراً می‌تواند بر میزان فروش نفتش بیفزاید و از محل آن بدهی‌های خود را بپردازد کاهش بهای نفت تولیدی‌اش به میزانی است که ارزان‌تر از بهای تعیین‌شده اوپک باشد.»(1)
1
درپی انتشار اخبار مربوط به گسترش روابط اقتصادی عراق و پاکستان، منابع رسمی در اسلام‌آباد تأکید کردند: «پاکستان که فعالانه تلاش می‌کند خود را از جنگ ایران و عراق دور نگه‌دارد و درعین‌حال روابط خوب خود را به‌طور یکسان با هر دو کشور درحال جنگ حفظ کند، راه ترانزیتی بازرگانی به ایران و تسهیلات آموزش فنی به عراق پیشنهاد کرده است.» منابع مذکور در توضیح این مسئله گفتند: «پاکستان به ایران پیشنهاد کرده است درصورتی‌که بنادر جنوبی آن توسط عراق بمباران و منهدم و یا تنگه هرمز بسته شود از کراچی (تنها بندر پاکستان) برای عبور کالاهای تجاری خود استفاده کند.»
خبرگزاری کویت همچنین ضمن اشاره به اینکه ایران از زمان آغاز جنگ، به‌منظور پیشبرد روابط بازرگانی خود با پاکستان با ایجاد خطوط کشتیرانی مشترک موافقت کرده است، افزود: ایران در ازای تسهیلات ترانزیتی که پاکستان دراختیار آن کشور قرار می‌دهد از ایده انحلال سازمان آر.سی.دی (سازمان همکاری عمران منطقه‌ای)(2)دست برخواهد داشت. مرکز این سازمان در تهران است و کشورهای پاکستان و ترکیه نیز در آن عضویت دارند.(3)
2
سلطان قابوس پادشاه عمان، عراق را آغازگر جنگ علیه ایران دانست، اما گفت از سرزنش هریک از دو طرف جنگ خودداری می‌کند.
وی در مصاحبه با شماره امروز روزنامه فرانسوی لوموند در پاسخ به این سؤال که با کدام‌یک از دو طرف جنگ ایران و عراق احساس همدردی می‌کنید، گفت: «عراق آمادگی خود را جهت مذاکره با ایرانیان به‌منظور یافتن راه‌حل شرافتمندانه اعلام کرده است، درحالی‌که طرف مقابل این را نپذیرفته است و گرچه عراق آغازگر جنگ بوده، اما من از سرزنش هریک از طرفین خودداری می‌کنم.» وی افزود: «چیزهای کوچکی که جمع شود می‌تواند جنگی را درپی داشته باشد و شاید
روزی دادگاه بین‌المللی بتواند مسئولیت‌های واقعی در این جنگ را مشخص نماید.»
قابوس همچنین درمورد تحویل هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق ضمن اجتناب از انتقاد مستقیم گفت: «من مایل هستم که طرفین از جنگ با یکدیگر دست بردارند و هریک از کشورهای خارج روی ایران و عراق فشار آورند تا آنها را وادار به ترک مخاصمه نمایند [زیرا] اگر یکی از این دو کشور سلاح‌های تازه‌ای دریافت کند، طرف دیگر نیز از جای دیگر سلاح به دست خواهد آورد و همین‌طور وضع ادامه می‌یابد.»
حاکم عمان در ادامه با بیان اینکه «امنیت تنگه هرمز نسبت به چهار سال پیش بهتر شده است»، خاطرنشان کرد: «به‌زودی مانورهای مشترکی با امارات متحده عربی خواهیم داشت. اگر قرار باشد ازنظر نظامی از خود دفاع کنیم هنوز خیلی کارها را باید انجام دهیم. ما هم‌اکنون مشغول بررسی خطاهایمان و نیز امکاناتمان در عمل هستیم.» وی همچنین با اظهار نگرانی از تهدید بسته‌شدن تنگه هرمز و انتقاد از ادامه جنگ ایران و عراق گفت: «باید تلاش‌های بیشتری جهت پایان‌دادن به این جنگ نمود و مایل هستم که این جنگ بدون برنده و بازنده خاتمه یابد.»
براساس این گزارش، روزنامه لوموند در مقاله‌ای درمورد وضع اقتصادی عمان نوشت: «جنگ [ایران و عراق] باعث شده که کشتی‌های متعددی به تخلیه بار در مسقط مبادرت کنند و از ورود به خلیج [فارس] اجتناب ورزند و به این ترتیب، نقش عمان به‌عنوان محل انبار کالاهای سایر کشورهای منطقه افزایش یافته است. به‌عنوان مثال، شرکت تویوتا درحال‌حاضر خودروهای خود را ازطریق مسقط به عربستان سعودی می‌فروشد. این‌گونه فعالیت‌ها احیاناً در آینده ازطریق شورای همکاری خلیج [فارس] گسترش خواهد یافت؛ زیرا این شورا نه‌تنها یک اتحادیه نظامی - سیاسی بلکه یک بازار مشترک نیز هست که البته اثر اقتصادی آن هنوز ابداً محسوس نیست.»(1)
1
دبیرکل شورای ملی فلسطین(2)صبح امروز خواستار لغو تحریم مصر ازسوی کشورهای عرب و برگزاری فوری نشست سران عرب به‌منظور عادی‌سازی روابط میان کشورهای عرب شد. به گزارش خبرگزاری فرانسه از قاهره، وی با انتشار بیانیه‌ای ضمن اعلام این مطلب تأکید کرد: «زمان لغو عضویت مصر از اتحادیه عرب سپری شده است.» دبیرکل شورای مذکور افزود: «کشورهای عرب بدون استثنا از طرق مختلف با مصر تماس دارند و در این شرایط منطقی است که مصر نقش خود را به‌منظور مقابله با اوضاع خطرناک فعلی کاملاً به عهده گیرد.»(3)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 252، 6/9/1362، صص 2 و 3، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/9/1362.
2) نهاد قانونگذاری سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) که اعضای کمیته اجرایی این سازمان را انتخاب می‌کند و نمایندگی بخش‌های مختلف جامعه فلسطین اعم از احزاب، سازمان‌های عمومی و شخصیت‌های اجتماعی فلسطینی را برعهده دارد.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 251، 5/9/1362، ص13، قاهره - خبرگزاری فرانسه، 4/9/1362.
1
تصمیم دولت لبنان به قطع روابط دیپلماتیک با ایران امروز واکنش‌های اعتراض‌آمیزی را در لبنان درپی داشت.
روزنامه کیهان گزارش داد: «محافل اسلامی و مردمی در لبنان تصمیم دولت لبنان مبنی‌بر قطع روابط با جمهوری اسلامی ایران را محکوم کرده و این تصمیم را خلاف میل و احساس مسلمانان این کشور دانسته‌اند.» بنا به این گزارش، گروه کثیری از مسلمانان ساکن حومه جنوبی بیروت در اعتراض به قطع روابط لبنان با جمهوری اسلامی ایران دست به تظاهرات زدند. این گزارش همچنین حاکی است: سیدمحمد حسین فضل‌الله از علمای لبنان، تصمیم کابینه این کشور را «بعید از عرف دیپلماتیک» دانست و افزود: «عقیده داریم که قطع روابط به حل مشکلات موجود کمک نخواهد کرد بلکه آن را پیچیده‌تر خواهد نمود.»(1)
در همین حال، به گزارش خبرگزاری فرانسه جنبش شیعه امل با انتشار بیانیه‌ای در بیروت، دولت لبنان را به‌دلیل قطع روابطش با لیبی و ایران، به دو گونة متفاوت محکوم ساخت. «[امل] معتقد است سردی روابط دیپلماتیک میان لبنان و لیبی که روز چهارشنبه آغاز شد، خیلی دیر صورت گرفته است. به عقیده این جنبش، لبنان بایستی از سال 1978 به‌هنگام ناپدیدشدن امام موسی صدر و همراهانش در لیبی روابط خود را به‌طور قاطع با این کشور قطع می‌کرد. این جنبش برعکس، قطع رابطه میان لبنان با ایران را شدیداً محکوم می‌کند زیرا معتقد است ایران نقش مهمی را در مخالفت با اسرائیل ایفا کرده است.»
گزارش خبرگزاری فرانسه همچنین حاکی است: «یک منبع رسمی لبنان روز پنجشنبه خاطرنشان ساخت امیدوار است مناسبات این کشور با لیبی و ایران به حال عادی بازگردد و کشورهای عرب و اسلامی دوستی خود را به لبنان ثابت کرده بتوانند به وضع وخیم این کشور پایان دهند. به گفته این منبع، لبنان از این دو کشور خواسته است نیروهای خود را از آنجا خارج کنند لیکن این درخواست تاکنون بدون پاسخ مانده است.»(2)
2
اتحاد شوروی درمورد هرگونه اقدام امریکا علیه سوریه هشدار داد. گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از مسکو حاکی‌است: «شوروی اعلام کرده است تجاوز به سوریه بسیار خطرناک بوده و عواقب ناشی‌از آن را به‌سختی می‌توان پیش‌بینی نمود.» بنا به این گزارش، خبرگزاری روسی نووستی نیز در همین زمینه یادآور شده است: «خاورمیانه در نزدیکی مرزهای شوروی قرار گرفته و دمشق نیز از دوستان مسکو محسوب می‌گردد و دو کشور شوروی و سوریه دارای همکاری‌های نزدیک و پیمان‌های مودت و دوستی می‌باشند.» این خبرگزاری همچنین افزوده است: «سوریه که از حمایت و پشتیبانی همه‌جانبه شوروی برخوردار است نباید خودش را در هر موقعیت تنها بداند.»(3)
1
با پایان‌یافتن عملیات والفجر4 در منطقه عمومی شیلر، واحد تعاون قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) امروز در نامهای به فرماندهی سپاه، آمار شهدا و مجروحان یگان‌های مختلف سپاه را اعلام کرد.
طبق این نامه از شروع عملیات والفجر4 تا 5/9/1362، از نیروهای یگان‌های سپاه در منطقه عملیاتی 2323 تن شهید و 11004 تن نیز زخمی شده‌اند(1)آمار تفکیکی شهدا و مجروحان یگان‌ها بدین شرح است:
1) سند شماره 21011 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد تعاون قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به دفتر فرماندهی کل سپاه، 5/9/1362؛ و- گزیده اسناد عملیات والفجر4، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جمع‌بندی و ارزیابی عملیات، 5/9/1362، ص125.
1
امروز شهر اشنویه شاهد یکی از بزرگ‌ترین درگیری‌های گروه‌های مسلح غیرقانونی با نیروهای جمهوری اسلامی بود که تلفات قابل‌توجهی به همراه داشت.
به مناسبت روز اربعین حسینی و هفته بسیج از ساعت 8 صبح امروز، مراسم عزاداری و راه‌پیمایی گسترده‌ای با شرکت نیروهای سپاه، بسیج، پیشمرگان مسلمان کرد و مردم در شهر اشنویه برگزار شد. شرکت‌کنندگان پس از راه‌پیمایی با اجتماع در مسجد جامع شهر و اطراف آن مشغول عزاداری بودند که ناگهان حدود ساعت 10:30، افراد هیز سیمیتکو و 2 لق از هیز آواره حزب دمکرات کردستان ایران که از روز قبل در ارتفاعات مشرف به اشنویه و مناطق مختلف این شهر مستقر شده بودند با سلاح‌هایی همچون آر.پی.جی7 و خمپاره‌انداز به‌سمت افراد حاضر در این مراسم شلیک کردند. عده‌ای از مهاجمان نیز که از قبل با ورود به شهر در حوالی مسجد موضع گرفته بودند به‌سمت اجتماع‌کنندگان هجوم آوردند. در همین هنگام، نیروهای خودی که برای تأمین امنیت برخی پیش‌بینی‌های لازم را انجام داده و در داخل شهر از آمادگی نسبی برخوردار بودند، به مقابله با آنها پرداختند. این درگیری‌ها تا ساعت 16 ادامه یافت و در خلال آن مهاجمان که به‌نحوی به بخش شمالی شهر تسلط یافته بودند، ضمن تخریب بخشی از منازل و مغازه‌ها اقدام به غارت اموال مردم کردند.
با رسیدن نیروهای کمکی از سپاه مهاباد، نقده و پیرانشهر، افراد حزب دمکرات که برخلاف پیش‌بینی‌های اولیه خود ضربات سختی را متحمل شده بودند، از ساعت 16 اقدام به عقب‌نشینی از شهر و ارتفاعات اطراف کردند و با تاریکی هوا درگیری‌ها به‌طور کامل پایان یافت. در این حادثه، 41 تن از نیروهای خودی شهید و 68 تن نیز زخمی شدند و تعدادی خودرو، 30 باب مغازه و منزل نیز دچار آتش‌سوزی یا تخریب شد، یک هتل هم در آتش سوخت. از مهاجمان نیز 34 تن ازجمله قادر افتخاری فرمانده هیز آواره، کشته و 3 نفر هم زخمی شدند(1)
با پایان‌یافتن عملیات و عقب‌نشینی عناصر حزب دمکرات از شهر و ارتفاعات اطراف، نیروهای سپاه پیرانشهر با آگاهی از یکی از مسیرهای بازگشت مهاجمان، بر سر راه آنها در نزدیکی روستای سروکانی کمین گذاشتند. در این عملیات محدود 2 تن از افراد دمکرات کشته و یک تن دستگیر شد.(2)
2
عملیات گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه سردشت و محور بوکان - مهاباد، تشدید اقدامات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در محورهای مواصلاتی مریوان و انهدام مقر هیز افشار در جنوب‌شرقی سقز از مهم‌ترین رخدادهای امروز در مناطق کردنشین شمال‌غرب کشور بود.
1) سند شماره 45158 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 8/9/1362؛ و- سند شماره 400873 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه اشنویه به منطقه11 (قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع))، 13/9/1362؛ و- سند شماره 364475 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب، 9/9/1362؛ و- سند شماره 364468 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات سپاه اشنویه به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 9/9/1362؛ و- سند شماره 400635 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 7/9/1362؛ و- سند شماره 113753 مرکز اطلاعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 144، 12/9/1362، ص2؛ و- سند شماره 33484 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه پیرانشهر به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 9/9/1362.
2) گزارش واحد اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) درباره این اقدام حزب دمکرات در ضمیمه گزارش درج شده است.
درپی عملیات روز گذشته نیروهای خودی در منطقه نیستان در شمال‌شرقی سردشت، امروز نیروهای عمل‌کننده هنگام بازگشت از منطقه عملیاتی در حوالی روستای زمزیران در غرب جاده سردشت - مهاباد، مورد حمله افراد حزب دمکرات و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) قرار گرفتند. در این واقعه 12 تن از افراد خودی شهید و تعدادی زخمی شدند و یک خودروی تویوتای نیروهای خودی نیز منهدم شد. از تلفات واردشده به مهاجمان آماری گزارش نشده است. حزب دمکرات کردستان ایران دراینباره مدعی شد: افراد این حزب در حمله به نیروهای دولتی 150 تن از آنها را کشته یا زخمی کردهاند.(1)
افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در محور بوکان - مهاباد نیز با حمله به نیروهای خودی 2 تن از آنان را به شهادت رساندند.(2)
در منطقه عمومی مریوان هم که با پایان‌یافتن عملیات والفجر4 اهالی درحال بازگشت به شهر و روستاهای خود هستند، گروه‌های مسلح ضدانقلاب با استفاده از افزایش آمدوشد مردم در محورهای مختلف منطقه، فعالیت‌های تبلیغاتی خود را افزایش داده‌اند. بیشتر این فعالیت‌ها درقالب سخنرانی افراد وابسته به این گروه‌ها در بین روستائیان و جمع‌آوری پول و مایحتاج عمومی می‌باشد. در همین رابطه در چند روز گذشته از حضور و فعالیت عناصر حزب دمکرات و سازمان کومه‌له گزارش‌هایی به منابع انتظامی رسیده است.
از سوی دیگر نیروهای خودی نیز در جنوب‌شرقی سقز به‌منظور انهدام یکی از مقرهای هیز افشار حزب دمکرات کردستان ایران در روستای گاوکج، به آن محل اعزام شدند. ازآنجاکه به‌علت موقعیت جغرافیایی خاص روستا، ورود به آن امکان نداشت، افراد خودی ضمن استقرار در ارتفاعات با شلیک انواع خمپاره و آر.پی.جی7 ساختمان مقر هیز افشار را منهدم کردند و پس از تخریب این ساختمان، افراد این هیز را که درحال فرار بودند هدف قرار دادند و تلفات سنگینی به آنها وارد کردند. این عملیات پس از 6 ساعت پایان یافت و نیروهای خودی به پایگاهای خود بازگشتند. از تلفات واردشده به حزب دمکرات آماری داده نشده است(3)
1
بازتاب تحرک نظامی عراق علیه کشتی‌های تجاری ایران و هشدار تازه این کشور درمورد کشتیرانی بین‌المللی در ناحیه شمالی خلیج‌فارس همچنان ادامه دارد. دراین‌بین، یک نشریه بین‌المللی نوشت جنگی که ظاهراً می‌شد آن را نادیده گرفت خطرناک‌تر شده است.
روزنامه نیویورک تایمز در شماره امروز خود با اشاره به هشدار روز گذشته فرمانده نیروی دریایی عراق به شرکت‌های کشتیرانی بین‌المللی به‌منظور دورکردن کشتی‌های خود از گستره شمالی خلیج‌فارس که وی آن را "ناحیه جنگی" خوانده است، تأکید کرد: «روزانه نزدیک به 50 کشتی ازجمله درحدود 20 نفتکش از تنگه هرمز در سوی دیگر خلیج‌فارس گذر می‌کنند.» این
1) سند شماره 418761 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 28/9/1362؛ و- سند شماره 33488 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی تیپ ویژه شهدا به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 7/9/1362.
2) سند شماره 45097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 6/9/1362؛ و- سند شماره 339558 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری، 8/9/1362
3) سند شماره 417513 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (سپاه) به منطقه11 (قرارگاه حمزه) سیدالشهدا(ع)، 8/10/1362.
روزنامه از قول تحلیلگران نظامی یادآور شد: «موشکهای اگزوست احتمالاً برای هدف قرار دادن پایانه نفتی خارک که ظاهراً با استحکامات نظامی بسیار تجهیز شده است، مناسب نخواهند بود و عراقی‌ها برای این منظور از موشکهای زمین‌به‌زمین شوروی استفاده خواهند کرد.»(1)
در همین حال، خبرگزاری فرانسه از واشنگتن به نقل از وزارت امور خارجه امریکا اعلام کرد: «امریکا با نگرانی کامل و تشویش جدی هرگونه اقدام ایران و عراق مبنی‌بر جلوگیری از کشتیرانی آزاد در آب‌های خلیج [فارس] به‌ویژه ناوگان‌های متعلق به کشورهایی که در جنگ شرکت ندارند را کاملاً جدی تلقی می‌کند.» بر پایه این گزارش، آلن رامبرگ سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا، با اظهار تأسف از ادامه جنگ میان ایران و عراق و گسترش آن، افزود: «از قطعنامه 540 شورای امنیت سازمان ملل متحد که از دو کشور ایران و عراق خواسته است هرچه زودتر به جنگ خود در خلیج [فارس] پایان دهند حمایت می‌کند.»(2)
درمورد پیامدهای احتمالی افزایش تهدیدها در منطقه خلیج‌فارس، هفته‌نامه اکونومیست (چاپ لندن) در گزارشی این منطقه را «مرکز بالقوه بحران گسترده‌تری از آنچه در لبنان می‌گذرد» توصیف کرد و نوشت: «هیچ‌کس متوجه نشد که چه زمانی طرح نظامی خلیج [فارس] از مسیر خود خارج گشت و حقیقت آن است که عدم توجه به جنگ ایران و عراق تا اندازه‌ای از این مسئله سرچشمه می‌گیرد که برخی کشورها از این جنگ بی‌نصیب نبوده‌اند.» به نوشته این هفته‌نامه، کشورهای تولیدکننده نفت خلیج‌فارس از وضع موجود بیش از هنگام رکود و کسادی عرضه و تقاضای بازار نفت سود می‌برند. آنها از مخاصمه دو کشور همسایه بزرگ شمالی خود ناخشنود نیستند و «باوجود آنکه عراق را مسلح می‌سازند، ولی از پیروزی هیچ‌کدام از کشورهای متخاصم، خشنود نخواهند شد.» این نشریه درمورد سیاست دنیای غرب و اتحاد شوروی نیز یادآور شد که هر دو «نسبتاً رویه مشابهی را پیش گرفته‌اند. منافع این دو قطب مستقیماً مورد تهدید قرار نگرفته است و درنتیجه هیچ دلیلی هم برای دخالت مستقیم وجود ندارد. روس‌ها با رساندن سازوبرگ نظامی به دو کشور ایران و عراق درها را به روی خود بسته‌اند، اما امریکا ضمن ناتوانی بی‌طرفی خود را هنوز حفظ کرده است.»
اکونومیست براین‌اساس خاطرنشان ساخت: «این موقعیت جاری که برای همه به‌استثنای ایران و عراق رضایت‌بخش است تحت خطر می‌باشد و این جنگی که ظاهراً می‌شد آن را نادیده گرفت خطرناک‌تر نیز می‌باشد.» این نشریه ضمن اشاره به پیروزی اخیر ایران و رخنه به داخل خاک عراق در فاصله 120 کیلومتری چاه‌های نفت شمال این کشور افزود: «پیروزی هریک از طرفین متخاصم مژده خوبی نخواهد بود. پیروزی عراق یا ایران به آشوب و ناامنی منطقه خواهد انجامید. فتح عراق زنگ خطری برای کشورهای خلیج [فارس] و دنیای غرب خواهد بود.»(3)
1
رژه نیروهای طرح "لبیک یا خمینی" امروز در سراسر کشور با عنوان مرحله مقدماتی "مانور آزادی قدس" برگزار شد. این مانور واکنش رادیوهای اسرائیل و مسکو را به دنبال داشت.
به گزارش روزنامه کیهان، در آغاز هفته بسیج، نیروهای مردمی و رزمنده مجرب طرح لبیک یا خمینی همراه تجهیزات رزمی در خیابان‌های شهرهای مختلف کشور به حرکت درآمده و توان رزمی و آمادگی خود را به نمایش گذاشتند.
همچنین ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «نیروهای سلحشور بسیج سپاه پاسداران که در طرح لبیک یا خمینی ثبت‌نام نمودند، در روز چهارم آذرماه با حضور گسترده و بسیار چشمگیر در مراکز تعیین‌شده در سراسر کشور از انجام مرحله مانور آزادی قدس استقبال شایان توجهی به عمل آوردند که درپی آن، امر سازماندهی و رسته‌بندی این نیروها انجام پذیرفت و بدین‌ترتیب اولین مرحله آمادگی مانور آزادی قدس با حضور فرزندان غیور ملت حزب‌الله با کمال موفقیت به اجرا درآمد.»(1)اطلاعیه مذکور سپس افزوده است: «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با سپاس و تقدیر از نیروهای لبیک یا خمینی آرزو می‌کند با توفیقات الهی و تحت توجهات امام زمان - عجل‌الله تعالی فرجه - و رهبری فرماندهی کل قوا امام خمینی، مانور آزادی قدس را در آینده‌ای نزدیک به اجرا درآورد و طلایه‌داران فتح قدس با گذر از کربلای حسینی و محو اسرائیل از صفحه روزگار، قدس شریف را به دامان اسلام و مسلمین بازگردانند.»(2)
درپی اجرای مرحله مقدماتی مانور آزادی قدس رادیو اسرائیل در گزارشی گفت: «در چارچوب آنچه که "مانور آزادی قدس" لقب داده شده، امروز در تهران گروهی از افراد بسیج سپاه پاسداران دولتی در خیابان‌های شهر رژه رفتند و به دادن شعارهای ضد اسرائیلی و ضد امریکایی پرداختند.» این رادیو افزود: «دستگاه‌های تبلیغاتی ایران امروز کوشش گسترده‌ای به عمل آوردند تا بسیج این نیروها را برای مبارزه با اسرائیل معرفی کنند، ولی آگاهان سیاسی از مدت‌ها پیش گفته بودند که برگزاری این مانورها وسیله‌ای برای بسیج افراد به‌منظور اعزام آنها به جبهه‌های جنگ با عراق است. ...»(3)
1) یک نشریه داخلی سپاه پاسداران در گزارشی از اجرای طرح لبیک یا خمینی و مرحله آمادگی مانور آزادی قدس در مناطق یازده‌گانه سپاه، ضمن اشاره به نظم و گستردگی برنامه‌های اجراشده در مقایسه با پراکندگی و بی‌نظمی‌های سال‌های قبل و همکاری مناسب ائمه جمعه، نهادها، ارگان‌ها و ادارات مختلف دولتی، نظامی و انتظامی، درعین‌حال به برخی ضعف‌ها، اشکالات و نارسایی‌های موجود در اجرای طرح لبیک و آمادگی مانور آزادی قدس؛ ازجمله وجود ناهماهنگی، عدم توجیه مناسب مسئولان برخی مناطق و پایگاه‌ها و ناکافی‌بودن تجربه اعضای کادر سپاه برای سازماندهی و اداره نیروها اشاره کرده است. این گزارش باتوجه‌به مجموعه این امتیازات و مشکلات خاطرنشان ساخته است: اجرای این برنامه‌ها «باعث انسجام نیروهای سپاه و تحرک آنها و از طرف دیگر موجب آشکارشدن ضعف‌ها و نواقص سپاه شد.» (سند شماره 113174 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارشی از آمادگی مانور آزادی قدس، 5/9/1362)
2) روزنامه کیهان، 6/9/1362، ص24.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 6/9/1362، صص 10 و 11، رادیو اسرائیل، 5/9/1362.
همچنین رادیو مسکو در گفتاری درباره این مانور گفت: «همان‌طوری که در تهران اعلام شده در کشور شما آموزش نظامی همگانی معمول می‌شود. در میان شرکت‌کنندگان در تعلیمات با نام آزادسازی بیتالمقدس اسلحه توزیع می‌شود. حالا این سؤال پیش می‌آید این اقدام معلول چه علتی است. همان‌طوری که محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اعلام کرده بود این تدارکات نظامی گامی است که در راه پاسداری کشور در مقابل خطر توطئه‌چینی علیه انقلاب اسلامی که در آن گویا علاوه‌بر امریکا، اتحاد شوروی هم شرکت دارد، برداشته شده است.»
رادیو مسکو سپس با یادآوری حمایت شوروی از "انقلاب ضدشاه در ایران" و اشاره به چند قرارداد تاریخی در روابط ایران و شوروی و چند موافقت‌نامه همکاری اقتصادی و فنی و نیز گسترش ترانزیت از خاک شوروی - که به گفته این رادیو به ایران کمک کرد با محاصره اقتصادی اعمال‌شده ازسوی امریکا مقابله کند - افزود: «این حقایق و بسیاری حقایق دیگر ادعای آقای رضایی و افکار او را درباره لزوم دفاع از انقلاب اسلامی در مقابل توطئه‌هایی که گویا اتحاد شوروی در آنها دست دارد، کاملاً تکذیب می‌کنند.»(1)
1
قطعنامه پیشنهادی ایران درباره حفظ محیط زیست دریایی دربرابر "تجاوزات نظامی" در اجلاس یونسکو به تصویب رسید. گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس حاکی است، هنگام طرح قطعنامه پیشنهادی ایران در بیست‌ودومین اجلاس عمومی یونسکو محمدجعفر محلاتی مدیرکل امور بین‌المللی وزارت امور خارجه، در سخنانی اقدامات غیرانسانی عراق را در منطقه خلیج‌فارس و سایر نقاط ایران به اطلاع نمایندگان بیش از 160 کشور شرکت‌کننده در اجلاس رسانده، افزود: «تجاوزات عراق موجب شده است که محیط زیست دریایی در خلیج‌فارس آلوده گردد و جنگ حیات انسان‌ها و موجودات دریایی را به مخاطره اندازد.» وی همچنین گفت: «دولت جمهوری اسلامی ایران کوشش‌های بسیار به عمل آورده است تا از آلودگی محیط زیست دریایی در منطقه خلیج‌فارس جلوگیری شود، اما رژیم متجاوز بعث عراق کوشش می‌کند این اقدامات را خنثی سازد.»
مدیرکل امور بین‌الملل وزارت امور خارجه ایران در ادامه با اشاره به اقدامات عراق در بمباران روزانه شهرها و مراکز فرهنگی ایران درباره حملات شیمیایی عراق به مناطق نظامی و غیرنظامی ایران گفت: «هم‌اکنون بسیاری از مردم کشور ما که هدف سلاح‌های شیمیایی رژیم تجاوزکار عراق قرار گرفته‌اند و بدن‌های آنها سوخته است آماده‌اند مورد معاینات پزشکی هر سازمان و یا ارگان بین‌المللی قرار گیرند.»(2)
1
درحالی‌که سوریه همچنان با تهدید نظامی امریکا و رژیم صهیونیستی روبه‌رو است، وزیر امور خارجه لبنان امروز اعلام کرد همکاری لبنان و سوریه مقدمه‌ای اساسی برای حل بحران لبنان می‌باشد.
روزنامه کیهان به نقل از خبرگزاری نووستی اعلام کرد: یک مفسر شوروی و نویسنده روزنامه پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی امروز با اشاره به حمله ماه گذشته به مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت و شایعه احتمال حمله امریکا به سوریه نوشت: «طرح حمله به سوریه در دیدار هفته آینده رهبران اسرائیل از واشنگتن تهیه خواهد شد.»
گزارش روزنامه کیهان همچنین حاکی است ایلی سالم وزیر امور خارجه لبنان، که برای یک دیدار چندساعته از سوریه در دمشق به سر می‌برد، پس از دیدار با عبدالحلیم خدام همتای سوری خود، تأکید کرد: «همکاری لبنان و سوریه مقدمه‌ای اساسی برای حل بحران لبنان به شمار می‌رود.»
در همین حال به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از بیروت، شفیق وزان نخست‌وزیر لبنان، امروز گفت: «توافق 17 می گذشته با اسرائیل اینک ازنظر دولت لبنان منتفی می‌باشد.» وزان این مطلب را درحالی اعلام کرد که امین جمیل رئیس‌جمهوری لبنان، سرگرم عزیمت به واشنگتن می‌باشد. نخست‌وزیر لبنان افزود: «توافق 17 می درحالی با اسرائیل صورت گرفت که قرار بود نیروهای اسرائیل از خاک لبنان خارج شوند. ... وجود دفتر رابط اسرائیل در بیروت یکی از دلایلی است که اشغال نیروهای اسرائیل در خاک لبنان را ثابت می‌کند. ازاین‌رو توافق یادشده دیگر ازنظر دولت لبنان اعتباری ندارد.»(1)
نشریه هفتگی فیگارو نیز در مقاله‌ای که به بمباران مقر شیعیان لبنان توسط هواپیماهای فرانسوی اختصاص داشت، مدعی شد عوامل ایران نه‌تنها در بعلبک و بیروت بلکه در داخل خاک فرانسه درصدد انجام مأموریت‌های ویژه‌ای علیه منافع این کشور هستند. این نشریه همچنین نوشت: «اختلاف‌نظر درباره نتیجه حمله انتقامی هواپیماهای فرانسه در لبنان نه‌تنها در میان مقام‌های سیاسی و نظامی فرانسه بلکه در خود لبنان نیز زیاد است.» فیگارو رقم قربانیان این حمله را طبق گفته مقامات فرانسوی 50 کشته و نزدیک به 100 زخمی عنوان کرد و به نقل از سازمان امل نوشت: در بمباران فرانسوی‌ها فقط یک نفر کشته شده و این درحالی است که ایران تعداد کشته‌های خود را 14 نفر اعلام کرده است.(2)اما روزنامه لوکوتیدین دوپاری به نقل از خبرنگار خود دومینیک روش - اولین خبرنگاری که توانست پس از بمباران بعلبک توسط فرانسه وارد این شهر شود - نوشته است: «دراثر این حمله فقط یک تن کشته و 2 تن زخمی شدند. زیرا پادگان شیخ عبدالله به‌علت افشای خبر حمله لحظاتی قبل تخلیه شده بود. به‌علاوه منابع نظامی غربی در بیروت ضمن تأیید این خبر گفته‌اند که باوجود پرتاب 14 تن بمب، حمله سوپراتانداردهای فرانسوی نتوانست به اهداف ازپیش تعیین‌شده خود دست یابد.»(3)
1
گروه‌های متخاصم فلسطینی موافقت‌نامه آتش‌بس سعودی - سوری را پذیرفتند. درعین‌حال هیئت بلندپایه جمهوری اسلامی ایران نیز تلاش‌هایی را برای پایان‌دادن به درگیری‌های شمال لبنان آغاز کرد.
خبرگزاری یونایتدپرس گزارش داد: «عربستان سعودی و سوریه بر سر مسئله طرابلس و درگیری بین جناح‌های فلسطینی به توافق رسیدند.» به گفته عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه سوریه، یک کمیته عالی هماهنگ‌کننده بر اجرای آتش‌بس نظارت خواهد کرد. خدام گفت: «این موافقت‌نامه چهار ماده‌ای عبارت است از: 1. اجرای یک آتش‌بس دائمی و پایدار در بیرون و داخل طرابلس. 2. استفاده از طرق صلح‌آمیز برای یافتن یک راه‌حل سیاسی. 3. خروج رزمندگان فلسطینی از اطراف و داخل طرابلس. 4. نظارت کمیته‌های هماهنگ‌کننده به سرپرستی رشید کرامی نخست‌وزیر سابق لبنان بر اجرای دقیق آتش‌بس و خروج فلسطینیان از طرابلس.»
درپی اعلام این موافقت‌نامه، یاسر عرفات در گفت‌وگو با خبرنگاران ضمن بیان اینکه وی و افرادش در دو هفته آینده طرابلس را ترک خواهند کرد، مقصد بعدی خود را موکول به نتایج مذاکراتی کرد که در 48 ساعت آینده در دمشق انجام خواهد گرفت. در همین حال، جبهه خلق برای آزادی فلسطین به رهبری جرج حبش و جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین به رهبری نایف حواتمه همراه با حزب کمونیست فلسطین با انتشار یک بیانیه مشترک از موافقت‌نامه پایان‌دادن به جنگ فلسطینی‌ها در طرابلس استقبال کردند. به گزارش واحد مرکزی خبر به نقل از رویتر در این بیانیه آمده است: «لازم است برای نجات طرابلس از ویرانی، رزمندگان فلسطینی شهر را تخلیه کرده به مواضع جنگی خود علیه اسرائیل بازگردند.»(1)
در همین حال، مصطفی میرسلیم مشاور عالی رئیس‌جمهور ایران که در رأس هیئتی از وزارت امور خارجه وارد دمشق شده است، صبح امروز با عبدالحلیم خدام معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه سوریه دیدار و درمورد مسائل منطقه ازجمله درگیری‌های اخیر در طرابلس با وی گفت‌وگو کرد. لواسانی مدیرکل سیاسی آسیا و افریقای وزارت امور خارجه که هیئت اعزامی ایران به دمشق را همراهی می‌کند ظهر امروز در رأس هیئتی دمشق را به مقصد طرابلس در شمال لبنان ترک کرد. گزارش مذکور همچنین حاکی است این هیئت «تلاش‌هایی درجهت رفع ریشه‌ای تشنج که موجب اتلاف نیروهای مسلمان و مبارز فلسطینی و لبنانی و تضعیف جنبش مقاومت فلسطین گشته است مبذول خواهد داشت.»(2)
از سوی دیگر، درپی طرح آتش‌بس میان جناح‌های درگیر فلسطینی، عرفات اعلام کرد آماده پیوستن به روند گفتوگوها برای حلوفصل مسائل غرب آسیا زیر نظر امریکا است. وی امروز در مصاحبه با روزنامه مستقل کویتی القبس، تصریح کرد: «آماده است گفت‌وشنود با اردن را نسبت به حلوفصل [مسائل] خاورمیانه با نظارت امریکا، به شرطی که بر یک برنامه فلسطینی
و طرح صلح کنفرانس سران عرب در فاس مراکش استوار باشد از سر گیرد.» عرفات در این مصاحبه همچنین «به قطعنامه‌های شورای ملی فلسطین پیرامون اقدام مشترک ساف و اردن برای صلح با اسرائیل اشاره کرد.» این گزارش حاکی است: «شورای ملی فلسطین که پارلمان در تبعید سازمان آزادی‌بخش فلسطین محسوب می‌شود، فوریه گذشته در الجزیره تشکیل جلسه داد و تصمیم گرفت با ایجاد یک کشور فلسطینی مستقل به رهبری ساف در تلاش‌های صلح در آینده اولویت داده شود. این شورا همچنین با دادن مأموریت به حسین شاه اردن به نمایندگی از ساف برای شرکت در مذاکرات صلح با اسرائیل در واشنگتن مخالفت کرد.»(1)
درمورد شرایط مذاکرات صلح با محوریت اردن، رادیو اسرائیل امروز گزارش داد: اسحاق شامیر نخست‌وزیر اسرائیل، در آستانه سفر به امریکا و "گفتوگوهای مهم سیاسی" با رئیس‌جمهور این کشور گفت: «دولت اسرائیل هر پیشنهادی را دایر بر راکد گذاشتن آبادی [شهرک] سازی خود در مناطق [اشغالی]، به‌منظور تشویق ملک حسین به پیوستن به روند صلح رد می‌کند.» شامیر در یک مصاحبه رادیویی، افزود: «پیوستن یا نپیوستن ملک حسین به روند صلح به‌هیچ‌وجه با رفتار اسرائیل ارتباطی ندارد، بلکه حسین از واکنش سوریه و اعمال سایر کشورهای عرب می‌هراسد.»(2)
ضمیمه گزارش665: گزارش واحد اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از جو عمومی اشنویه و نحوه برنامه‌ریزی و عملکرد حزب دمکرات در حمله به این شهر
این عملیات از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین عملیات‌های حزب دمکرات بعد از مدت‌ها آرامش و سکون عملیاتی در منطقه اشنویه بود. که در منطقه اشنویه و روستاهای اطراف آن مدت‌ها است که از حضور ثابت و گسترده عناصر ضدانقلاب خبری نبود، به‌دلیل عملکرد خوب و دقیق گروه ضربت سپاه اشنویه (ترکیبی از نیروهای بومی و سپاه) که ضربات سختی به حضور جوله‌ای آنها در این محدوده وارد کرده بود، این‌گونه ترددهای آنها نیز به حداقل رسیده و درنتیجه این منطقه از وجود عناصر مسلح حزبی خالی شده و از مناطق تحت کنترل ضدانقلاب نیز بسیار دور افتاده بود. در همین حال به‌دلیل نبودن حاکمیت گروه‌های سیاسی، گرایش مردم برای جذب به جمهوری اسلامی و یا انفعال انزوای سیاسی از رشد قابل‌توجهی برخوردار شده است.
مسئولان نظامی حزب دمکرات با انتخاب دسته‌های کارآمد از 3 هیز در منطقه، مخفیانه و حتی بدون اطلاع نیروهای عمل‌کننده تحت‌پوشش عزیمت به منطقه شمال کردستان، اسلحه‌های سنگین، مهمات و خواربار کافی را با اسب و قاطر حمل کرده و با حداقل تماس با مردم عادی و روستائیان ازطریق راه‌های کوهستانی خود را به منطقه اشنویه رسانده و طبق برنامه دسته‌هایی را برای کمین در جاده‌های نقده - اشنویه، دره شهدا - اشنویه، پیرانشهر - اشنویه و سایر مناطق حساس در اطراف اشنویه معین و به مناطق مورد نظر اعزام می‌کردند تا درصورت کمک احتمالی از این مناطق در روز حمله، آنها را به دام انداخته و مانع ورود به شهر شوند.
مسئولان حزب با اطلاع از برگزاری مراسم عزاداری در روز 5/9/1362، به‌منظور غافلگیری نیروهای خودی، این روز را برای حمله انتخاب کردند تا ورودشان به شهر هم‌زمان با اجرای مراسم و در گرماگرم آن صورت گیرد.
عناصر حزبی روز قبل از حمله، به روستاهای علیک‌آباد و زم که در ارتفاعات مشرف به شهر و پنج کیلومتری آن واقع است وارد شده و ضمن محاصره اطراف این روستاها مانع خروج مردم از روستاها شدند. بعضی از افراد
دمکرات نیز جاده بیمضرته به کانی‌سور (کانی‌سرخ) به اشنویه را با هدف جلوگیری از کمک‌رسانی بارزانی‌ها به اشنویه کمین‌گذاری و در مناطق سلطان مصطفی و قلعه تول آرام آرام خمپارهاندازهای خود را مستقر کردند. بالاخره نیروهای اصلی عمل‌کننده از ساعت 9 صبح عمدتاً ازطریق دره رودخانه و جاده علیک‌آباد و زم به‌سمت شهر حرکت کردند. عده‌ای از مهاجمان از پوشش لباس بارزانی‌ها به‌منظور عادی‌سازی استفاده کردند و رأس ساعت 10:30 که عزاداران حسینی در خیابان و مسجد جامع بودند، درگیری همه‌جانبه‌ای را آغاز کردند. بعد از مدتی ضدانقلاب به قسمت‌هایی از شمال و غرب و بخشی از منطقه جنوبی شهر تسلط یافته و در نزدیکی سپاه در ساختمان‌های بلند شهر تیربارهای خود را مستقر ساختند. سرانجام از ساعت 18، آرام آرام شهر را تخلیه و از همان محورهای ورود به شهر، اشنویه را تخلیه و عقب‌نشینی کردند.(1)
1) سند شماره 113134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 30/9/1362، صص 20 و 21.
1
در حمله بالگردهای عراقی به منطقه مریوان و گلوله‌باران خرمشهر و آبادان بالغ‌بر 19 تن شهید یا زخمی شدند.
در منطقه عملیاتی والفجر4 بالگردهای عراقی با نفوذ به منطقه عمومی مریوان، اقدام به پرتاپ چند راکت و بمب به منطقه دره‌تفی در شمال‌غربی این شهر کردند که براثر آن 2 تن از اهالی شهید و تعدادی نیز زخمی شدند.(1)
شهرهای آبادان و خرمشهر و مناطق جنگی اطراف این دو شهر نیز همچنان هدف آتش توپخانه و خمپاره‌های ارتش عراق قرار دارد، به‌طوری‌که در 48 ساعت گذشته براثر این حملات در آبادان، 8 باب منزل مسکونی و مغازه تخریب شد و در خرمشهر نیز مناطق دیری‌فارم، شلمچه و زید مورد اصابت گلوله قرار گرفت. در این اقدامات دشمن یک تن از افراد خودی شهید و 16 تن نیز زخمی شدند(2)
2
فرماندهی قرارگاه عملیاتی جنوب ارتش در ارزیابی عملکرد ارتش عراق در عملیات والفجر4، هماهنگی نیروهای هوایی و زمینی ارتش عراق به‌ویژه توپخانه را مورد توجه قرار داده و آن را به‌نوعی حاکی‌از ارتقاء تاکتیکی ارتش عراق اعلام کرده است.
در بولتن گزارش نوبه‌ای این قرارگاه آمده است: با کمک کشورهای شوروی و فرانسه آموزش خلبانان عراق نسبت به گذشته افزایش یافته است و نیروی زمینی عراق یگان‌های عملیاتی خود را به‌خصوص در عملیات اخیر به‌طور دقیق پشتیبانی کرده و کمتر دچار اشتباه شده است. هماهنگی بین نیروی هوایی و نیروی زمینی و همچنین همکاری دسته‌های توپخانه و پیادة دشمن تا حد چشمگیری افزایش یافته است، به‌نحوی‌که به‌محض تخلیة سنگرهای عراقی، نیروی هوایی و توپخانه دشمن مناطق تخلیه‌شده را با شدت زیر آتش قرار می‌دهند.
1) سند شماره 291093 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 6/9/1362؛ و- سند شماره 289337 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری، 7/9/1362؛ و- سند شماره 370485 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره سیاسی انتظامی استانداری خوزستان؛ و- سند شماره 291084 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 6/9/1362.
2) گزیده اسناد عملیات والفجر4، جلد 5، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تشریح عملیات دشمن، ص242؛ و- سند شماره 113753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 144، 12/9/1362، ص3.
دراین‌حال، سند به‌دست‌آمده از یکی از مقرهای نیروی زمینی ارتش عراق نشان می‌دهد که فرماندهان عراق در این مقطع زمانی از جنگ، درصدد یافتن علل برتری نیروهای ایران، دلایل ناکامی نیروهای خود و بررسی نقاط ضعف و قوت دو طرف هستند. برپایه این سند، فرماندهی سپاه اول نیروی زمینی ارتش عراق در نامهای به یگان‌های تابعه از آنان خواسته است تا دیدگاه خود را درباره علل پیروزی و نقاط قوت و ضعف نیروهای ایرانی و نیز دلایل ناکامی یا موفقیت نیروهای عراق در عملیات‌های گذشته، به فرماندهی این سپاه اعلام کنند.(1)-(2)
1
عملیات پاکسازی شرق دریاچه زرینه‌رود، تسلیم‌شدن 2 تن از افراد مسلح گروه‌های غیرقانونی، و اقدام سازمان کومه‌له در تهدید مردم روستاهای دیواندره برای خودداری از عضویت در بسیج روستایی و رفتن به خدمت سربازی ازجمله وقایع امروز مناطق کردنشین شمال‌غرب کشور است.
نیروهای گردان ضربت سپاه صائین‌دژ با هماهنگی نیروهای جندالله سقز و دیواندره برای پاکسازی منطقه شرق دریاچه سد زرینه‌رود و روستاهای جنوب‌شرقی صائین‌دژ به آن منطقه اعزام شدند. نیروهای اعزامی در روستای گل‌تپه با عناصر حزب دمکرات درگیر و موفق شدند روستاهای گل‌تپه و کانی‌سفید بالا و کانی‌سفید پایین را پاکسازی کنند. در این درگیری طولانی که با تسلط کامل نیروهای خودی انجام شد تعداد زیادی از افراد حزب دمکرات کردستان کشته یا زخمی شدند و باوجود تلاش آنها برای خارج‌کردن اجساد کشته‌شدگان و مجروحان خود، جنازة 3 تن از افراد کشته‌شده و 6 تن از زخمی‌ها در منطقه باقی ماند. در این عملیات یک تن از افراد خودی شهید و 3 تن نیز زخمی شدند(3)
در همین حال، امروز 2 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی که اسلحه و مهمات به همراه داشتند در منطقه عمومی سردشت خود را به نیروهای ژاندارمری تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند.(4)
دراین‌زمینه یک نشریه داخلی اعلام کرد که از 23 آبان تا 6 آذرماه سال جاری، 15 تن از افراد مسلح غیرقانونی خود را به نیروهای نظامی و انتظامی معرفی و تقاضای امان‌نامه کردهاند.(5)
در ادامه فعالیت‌های تبلیغاتی گروه‌های مسلح ضدانقلاب، امروز عده‌ای از افراد مسلح سازمان کومه‌له به یکی از روستاهای اطراف دیواندره رفته و ضمن سخنرانی برای اهالی روستا
1) این سند در سال 1365 از یک مقر فرماندهی ارتش عراق به دست آمد و هرچند سؤالات فرماندهی سپاه یکم عراق در آن قید نشده است، ولی از پاسخ‌های فرماندهی گردان دوم تیپ504 لشکر26 می‌توان به متن سؤالات نیز پی برد. متن نامه فرماندهی سپاه یکم مربوط به تاریخ 6/9/1362 بوده است. بخشی از پاسخ فرمانده گردان دوم تیپ504 در ضمیمه این گزارش درج شده است.
2) سند شماره 126763 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای قرارگاه عملیات جنوب نزاجا، 6/9/1362، ص7؛ و- سند شماره 190411 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات نیروی زمینی سپاه به لشکرهای 5 نصر و 14 امام حسین(ع)، 24/2/1365.
3) سند شماره 361293 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه صائین‌دژ به سپاه منطقه11، 1/10/1362.
4) سند شماره 342926 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 7/9/1362.
5) سند شماره 113153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 145، 20/9/1362، ص2.
به آنان گفته‌اند که کسی حق رفتن به سربازی یا عضویت در بسیج روستایی را ندارد. این افراد تهدید کردهاند که اگر فردی از اهالی روستا عضو بسیج شده یا برای خدمت سربازی ثبت‌نام کند، به ازای هر یک نفر، 10 نفر از اهالی روستا را به گروگان خواهند گرفت.(1)
1
رئیس‌جمهور در پیامی خطاب به نیروهای بسیجی از آنان خواست خود را برای سازندگی فرهنگی، سیاسی و اقتصادی در "ایران اسلامی آینده" آماده کنند.
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، درپیامی به مناسبت سالروز تشکیل بسیج مستضعفین، ضمن اشاره به اوضاع ملتهب کشور پس از پیروزی انقلاب اظهار داشت: «عظمت اهداف انقلاب و گستردگی توطئه‌های دشمنان ایجاب می‌کرد که برای حفظ و صیانت انقلاب اسلامی و مردمی و به‌منظور مقابله با دشمنان و معاندان، نیرویی از خود مردم فراهم آید تا از انقلاب اسلامی و ارزش‌ها و اهداف آن دربرابر تهاجم و توطئه عمال ابرقدرت‌ها دفاع کند؛ چراکه دفاع مستمر و همه‌جانبه از انقلاب تنها با آموزش و سازماندهی مردمی که حاضرند در راه حفظ انقلاب وجود عزیز خود و عزیزان خود را فدا کنند می‌توانست کارساز باشد.» وی سپس افزود: «فرمان رهبر کبیر انقلاب و امام امت مبنی‌بر تشکیل بسیج مستضعفان در شرایطی که ایران اسلامی و انقلاب شکوهمند ما از هر سو مورد تجاوز دشمنان قرار گرفته بود حرکتی آگاهانه درجهت خنثی‌سازی نقشه‌های ابرقدرت‌ها بود که با تحمیل جنگ و محاصره اقتصادی می‌خواستند به خیال خود انقلاب را متوقف کنند و دستاوردهای ملت مسلمان ایران را بر باد دهند.»
رئیس‌جمهور بسیج را مکتبی‌ترین و مردمی‌ترین نیروی مقاومت جهانی خواند که بنا بر ضرورت انقلاب اسلامی و برای دفاع از اهداف و آرمان‌های آن به وجود آمده است، وی اضافه کرد: «در ایران اسلامی شمع وجود جوانان دلباخته انقلاب، گرمی‌بخش و برافروزنده سنگرهای نبرد حق علیه باطل است.» آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «امروز از این قدرت سر برآورده از متن مردم و جوشیده از دل انقلاب، هراسی در دل دشمنان خانه کرده است؛ چراکه می‌دانند نسلی که امروز با شرکت در بسیج چنین آگاهانه و عاشقانه از حریم انقلاب پاسداری می‌کند فردا همچون توده فولادی آبدیده دربرابر آنان قرار خواهد گرفت و سد راه مطامع آنان خواهد شد.» رئیس شورای‌عالی دفاع در ادامه پیام خود خطاب به بسیجیان گفت: «امروز جبهه‌های نظامی به نور وجودتان روشن است و پشت جبهه از همت مردانه شما گرم. اما فردا شما در همه جبهه‌های نبرد فرهنگی، سیاسی و اقتصادی حضور خواهید یافت. از هم‌اکنون خود را برای ایران اسلامی آینده که در آن محرومان و مستضعفان همه نیروی خود را تنها صرف سازندگی فرهنگی، سیاسی و اقتصادی خواهند کرد آماده کنید.»(2)
1
پزشکان ایرانی و خارجی شرکت‌کننده در همایش بین‌المللی پزشکی از مجروحان جنگی در چند بیمارستان تهران بازدید کردند.
به گزارش روزنامه کیهان، در این بازدید که از مجروحان بستری در بیمارستان‌های شهید دکتر لبافی‌نژاد، دکتر شریعتی، آیت‌الله طالقانی و شهید رجایی صورت گرفت، دکتر سهراب‌پور رئیس بیمارستان لبافی‌نژاد، از پزشکان ایرانی مقیم خارج دعوت به همکاری کرد. همچنین دکتر ایرج سعادت متخصص زنان، زایمان و مامایی که 16 سال است در امریکا اقامت دارد، در گفت‌وگو با خبرنگار کیهان درمورد برگزاری همایش بین‌المللی پزشکی گفت: «این سمینار اثرات بسیار مطلوبی داشت، زیرا ما پزشکان از اوضاع طبی ایران کاملاً با اطلاع نبودیم و آمدن به کشورمان موجب روشن‌شدن حقایق زیادی شد و می‌توانیم در خارج راجع به آن بحث کنیم و متوجه شدیم دولت به همکاری اطباء مقیم خارج علاقه‌مند است و اهمیت می‌دهد که این مسئله باعث دلگرمی است.» وی افزود: «البته اینجا پزشکان شاید آن تسهیلات را نداشته باشند، ولی اگر ازخودگذشتگی باشد، بقیه مسائل حل می‌شود. البته ما مشکلاتی داریم که امیدواریم بتوانیم ازطریق گفت‌وگو با وزارت بهداری حل کنیم.» وی همچنین گفت: «خوشبختانه اطبای ایرانی خیلی مشتاق کار هستند و با [وجود] جنگ تحمیلی به‌طوری‌که مشاهده می‌کنیم واقعاً ایثارگرانه خدمت می‌کنند.»
بر پایه این گزارش، یک پزشک پاکستانی که در بیمارستان امام خمینی مشغول کار و تدریس است در گفت‌وگو با خبرنگار کیهان، مشاهده فیلمی از مجروحان جنگی ایران را در انگیزه خود برای ترک کار و زندگی در کانادا و آمدن به ایران مؤثر دانست. همچنین رئیس بیمارستان لبافی‌نژاد در مصاحبه با خبرنگار کیهان ضمن اشاره به تجربیات کسب‌شده از شرکت‌کنندگان در همایش بین‌المللی پزشکی درزمینه جنگ ویتنام، جنگ جهانی دوم و نیز علم پزشکی روز گفت: «این سمینار باعث شکستن موج تبلیغات رادیوها و رسانه‌های گروهی بیگانه شد که نشاندهنده این مسئله بود که ایران می‌تواند در بحبوحه جنگ چنین سمیناری برگزار کند.»(1)
2
دیدار یک هیئت بلندپایه شوروی با معاون نخست‌وزیر عراق، ورود هیئتی از فنلاند به بغداد و بررسی راه‌های توسعه روابط اقتصادی عراق و کویت ازجمله اقداماتی است که به‌منظور گسترش مناسبات تجاری و اقتصادی عراق با سایر کشورها صورت می‌گیرد.
رادیو بغداد گزارش داد: طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، امروز با رئیس کمیته مناسبات اقتصادی خارجی شوروی و هیئت همراه ملاقات و راه‌های گسترش روابط دو کشور
1) روزنامه کیهان، 7/9/1362، ص2.
در زمینه‌های مختلف را بررسی کرد. در این دیدار سفیر اتحاد جماهیر شوروی در بغداد نیز حضور داشت.(1)همچنین در ادامه گسترش همکاری‌ها و بهبود مناسبات عراق و شوروی خبرگزاری تاس روز گذشته از امضای پروتکل اجرای پروژه‌های تولید انرژی میان دو کشور خبر داد. به گزارش رادیو اسرائیل این خبرگزاری اعلام کرد: «این پروتکل به‌دنبال بررسی‌هایی که در مسکو انجام گرفت، توسط رئیس اداره کل برق عراق و معاون وزیر انرژی شوروی به امضا رسید.» رادیو اسرائیل یادآور شد: «اتحاد شوروی قبلاً اعلام کرده بود که از یازده سال پیش تاکنون در اجرای بیش از یک‌صد طرح اصلی عراق شرکت کرده است. گسترش حوزه‌های نفتی عراق نیز در شمار همین طرح‌ها بود.»(2)
از سوی دیگر، امروز رئیس انجمن دوستی فنلاند و عراق در رأس هیئتی وارد بغداد شد. وی در گفت‌وگو با خبرگزاری عراق گفت سفر این هیئت «در چارچوب تحکیم و پیشبرد روابط موجود میان عراق و فنلاند و در زمینه‌های مختلف به‌منظور منافع دو کشور می‌باشد.»(3)
همچنین خبرگزاری اوپک از کویت گزارش داد: «در سومین دور مذاکرات اعضای کمیته مشترک تجاری رژیم عراق و کویت که از روز گذشته در کویت آغاز شده است، دو کشور راه‌های توسعه روابط اقتصادی متقابل را بررسی خواهند کرد.» به گفته مدیر کل بخش تجارت خارجی وزارت بازرگانی و صنایع کویت، در این ملاقات مسئله اعطای اعتبار برای خرید کالاهای کویتی توسط عراق و تسهیل روش‌های گمرکی برای ترانزیت صادرات و واردات کالاهای عراقی مورد بحث و تبادل‌نظر قرار خواهد گرفت. این گزارش یادآور شد: «کمیته مشترک اقتصادی رژیم عراق و کویت اولین‌بار در سال 1978، به‌دنبال موافقت‌نامه مشترک همکاری اقتصادی که در سال 1964 بین دو کشور امضا شد، تشکیل گردید. طبق آمار رسمی موجود صادرات کویت به رژیم عراق در سال 1979 معادل 971 میلیون دلار بوده و در سال 1981 بالغ‌بر 333 درصد افزایش یافته است.»(4)
1
سازمان امنیت عراق و یک مرکز نظامی ارتش این کشور در بغداد هدف دو انفجار مهیب قرار گرفت. اعضای یک گروه وابسته به مجاهدین عراقی امروز ساختمان مرکزی سازمان امنیت عراق در مقابل قصر ابیض صدام رئیس‌جمهور عراق را با یک اتومبیل حاوی 230 کیلوگرم ماده منفجره در هم کوبیدند. در این انفجار انتحاری حداقل 100 نیروی امنیتی عراق کشته شدند. بر پایه گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، گروه دیگری از اعضای مجاهدین با کارگذاری 25 کیلوگرم مواد منفجره در مرکز نظامی العینه ارتش عراق واقع در باب‌المعظم، این ساختمان را منفجر کردند. خبرگزاری فرانسه خبر دو انفجار مذکور را از قول "سخنگوی مجاهدین مسلمان عراقی" اعلام کرد. خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز از مبدأ پاریس خبر انفجارهای امروز بغداد را منتشر کرد.(5)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 7/9/1362، ص3، رادیو بغداد، 6/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 6/9/1362، ص11، رادیو اسرائیل، 5/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 253، 7/9/1362، ص26، رادیو صوت‌الجماهیر، 6/9/1362.
4) همان، ص16، کویت - خبرگزاری اوپک، 6/9/1362.
5) روزنامه کیهان، 7/9/1362، ص20.
درپی انتشار این خبر، رادیو مونت کارلو گزارش داد سخنگوی رسمی عراق وقوع دو انفجار در بغداد توسط سازمان عمل اسلامی را تکذیب کرد. این سخنگو گفت: «اوضاع در بغداد طبیعی و آرام است. ... به نظر می‌رسد افراد این سازمان [عمل اسلامی] نمی‌توانند میان آرزوهای خود و حقیقت تفاوت قائل شوند.» رادیو مونت کارلو در ادامه این گزارش افزود: در بیانیه امروز سازمان عمل «به کشورهای عربی خلیج [فارس] و فرانسه حمله شده و تهدید کردند که اگر به حمایت خود از عراق علیه ایران ادامه دهند، منافع آنها را مورد حمله قرار خواهند داد.»(1)
1
ترکیه با تأیید مواضع غرب، نقشی گسترده‌تر درمورد مسائل منطقه غرب آسیا ازجمله جنگ ایران و عراق ایفا می‌کند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از آنکارا، سناتور امریکایی آنجلا کودویلا عضو کمیته اطلاعات سنای امریکا، که امروز به دعوت یک بنیاد خیریه اجتماعی سیاسی وارد استانبول شد، ضمن آنکه ترکیه را مناسب‌ترین کشور برای ایفای نقش رهبری ناتو در منطقه دانست اضافه کرد: «مسائل موجود در خاورمیانه به‌طور تنگاتنگی درحال گره‌خوردن با ترکیه می‌باشد و این مسائل به‌علت نزدیکی به ترکیه فقط مربوط به این کشور نمی‌شود، بلکه مربوط به کل اتحادیه ناتو است مانند جنگ ایران و عراق که به اندازه ترکیه به ناتو ربط داشته و بر آن مؤثر است.» روزنامه گون آیدین ضمن درج این خبر اعلام کرد چند روز پیش نیز یکی از مقامات وزارت دفاع امریکا به ترکیه سفر کرده است.
از سوی دیگر ایلتر ترکمن وزیر امور خارجه ترکیه در مصاحبه با روزنامه ملیت گفت: «مهم‌ترین نقش ترکیه در منطقه داشتن رُل یک عنصر استقرار است و اگر اطمینان به ترکیه زیاد شود و روابط با ما گسترده‌تر شود، ترکیه می‌تواند برای ایفای نقش در مسائل منطقه نیز مورد بررسی قرار گیرد.» ترکمن افزود: «در وضعیت امروز ترکیه تنها می‌تواند دررابطه‌با جنگ ایران و عراق نقشی بازی کند، البته نه به‌صورت میانجی، بلکه مثل قبل این نقش می‌تواند برای نزدیک‌کردن طرفین به یک راه‌حل باشد.» وی تصریح کرد: «این را هم فراموش نکنید که در مسائل منطقه و لبنان، امریکا به میدان آمده است.»(2)
درعین‌حال به نظر می‌رسد مقامات ترکیه ضمن تمایل به ایفای چنین نقشی، از هر فرصتی برای گسترش روابط با هر دو کشور ایران و عراق استقبال می‌کنند و این تلاش آنان نیز با دشواری‌ها و تناقضاتی همراه است. رادیو بی‌بی‌سی در گزارش اخیر خود درباره سفر ایکل وزیر نیرو و منابع طبیعی ترکیه به ایران ضمن اشاره به اینکه «ایران مهم‌ترین طرف بازرگانی ترکیه محسوب می‌شود»، شرایط معاملات پایاپای میان دو کشور را مسئله اصلی در روابط
دو کشور خواند و گفت: «دولت ترکیه که تحت فشار صندوق بین‌المللی پول است، مایل به انجام معاملات نقد است، اما ایران معتقد است به معامله پایاپای و عرضه کالا در مقابل کالا.» این رادیو افزود: «از سوی دیگر، دولت ترکیه نگران آن است که درصورت گسترش دامنه جنگ ایران و عراق به چاه‌های نفت شمال عراق، به خط لوله 1600 کیلومتری که کرکوک را به اسکندرون متصل می‌کند خسارت وارد شود. در همین رابطه، در طول چند ماه اخیر مذاکرات گسترده‌ای میان مقامات ایران و ترکیه صورت گرفته است و دولت ایران تضمین کرده است که درصورت واردآمدن هرگونه خسارت به خط لوله مذکور میزان نفت ازدست‌رفته را برای ترکیه جبران نماید. اما دولت ترکیه این پیشنهاد را غیرقابل قبول خوانده است. ایران از سوی دیگر از برنامه‌های دولت ترکیه مبنی‌بر احداث یک خط لوله نفتی جدید میان ترکیه و عراق ناخشنود است.»
گزارش مذکور در ادامه، با اشاره به طرح احداث یک خط لوله گازرسانی میان ایران و ترکیه افزوده است: «درصورتی‌که این طرح به مورد اجرا گذاشته شود به‌عهده‌گرفتن عملیات مربوط به آن با استقبال و واکنش گسترده پیمانکاران بین‌المللی روبه‌رو خواهد شد، زیرا این امر باید با سرمایه‌گذاری و کمک‌های تکنیکی کشور دیگری احتمالاً از جهان غرب انجام پذیرد.» بی‌بی‌سی در پایان از عدم اشاره صریح مقامات ترکیه به هدف سفر وزیر نیرو و منابع طبیعی ترکیه به ایران نتیجه گرفت: «این دیدار بیشتر به قصد انجام یک معامله عمده میان دو دولت صورت گرفته است. معامله‌ای که احتمالاً بیشتر برای مقامات ایرانی از اهمیت برخوردار است تا برای دولت ترکیه.»(1)
1
رهبر جنبش امل خواستار خروج نیروهای فرانسوی و چندملیتی از لبنان و استقرار نیروهای سازمان ملل به‌جای آنها شد. از سوی دیگر، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی برای مذاکره با مقامات امریکا وارد واشنگتن شد. گزارش خبرگزاری فرانسه از بیروت حاکی‌است نبیه بری رهبر جنبش امل، در مصاحبه با این خبرگزاری ضمن درخواست خروج نیروهای بیگانه از لبنان، گفت: «این درخواست به‌خاطر تنفر ما از فرانسوی‌ها نیست، بلکه ما می‌خواهیم روابطمان را با آنها حفظ کنیم.» نبیه بری افزود: «از این پس، هر سوءتفاهمی می‌تواند به یک مسئله حاد مبدل شود زیرا پس از بمباران سربازخانه چریک‌های شیعه طرف‌دار ایران واقع در اطراف بعلبک بدگمانی نسبت به فرانسه به وجود آمده است.» وی همچنین بمباران بعلبک را یک شکست برای فرانسه خواند و تأکید کرد: «این اقدام به موقعیت فرانسه در لبنان صدمه زده است.»((2)
در همین حال، اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، امروز برای مذاکره با رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا و دیگر مقامات امریکایی وارد واشنگتن شد. این دیدار درحالی صورت می‌گیرد که «ناظران گفته‌اند امریکا و اسرائیل بر سر لبنان کاملاً به تفاهم رسیده‌اند.» خبرگزاری آسوشیتدپرس با اعلام این خبر، به نقل از مقامات امریکا اضافه کرد: «دولت ریگان آماده است کمک‌های اقتصادی بیشتری به اسرائیل پیشنهاد کرده و راه‌های بهبود همکاری‌های نظامی میان دو کشور را بررسی کند.» علاوه‌براین گفته می‌شود شامیر به‌منظور بهبود اوضاع اقتصادی اسرائیل هنگام ملاقات با ریگان خواستار 2/1 میلیارد دلار کمک اقتصادی بلاعوض برای سال مالی آینده خواهد شد.(1)
از سوی دیگر، به‌دنبال بهبود حال حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، خبرگزاری سوریه اعلام کرد به دستور رئیس‌جمهور و سرفرمانده نیروهای مسلح سوریه مانورهای تاکتیکی هوایی و زمینی در سوریه آغاز شد. این خبرگزاری افزود: «این تمرین از یک تعرض برای انهدام مواضع دشمن و اشغال مواضع در عمق خطوط دفاعی دشمن تشکیل شده است.»(2)
امروز همچنین خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس گزارش داد مطبوعات فرانسوی علت تعطیلی دفتر گروه فلسطینی ابونضال در بغداد و اخراج وی به سوریه را استحکام روابط عراق با فرانسه اعلام کردند. روزنامه لیبراسیون دراین‌مورد نوشت: «یک منبع مطلع در بغداد طی یک تماس تلفنی با لیبراسیون اظهار داشت که عراق طی این هفته دفاتر گروه ابونضال و اعضای آن را عناصر نامطلوب خوانده و روابطش را با این گروه قطع کرده است.»(3)
1
درپی اعلام آتش‌بس میان جناح‌های متخاصم فلسطینی گزارش‌هایی درباره تلاش هیئت اعزامی ایران برای مصالحه در میان گروه‌های فلسطینی منتشر شد. در همین حال جناح ناراضی سازمان آزادی‌بخش فلسطین تحکیم آتش‌بس را منوط به خروج عرفات از طرابلس دانست.
رادیو بی‌بی‌سی امروز در گزارشی با اشاره به سفر هیئت بلندپایه ایران به دمشق با هدف «حل مناقشات داخلی ساف» گفت: در دیدار مصطفی میرسلیم با وزیر امور خارجه سوریه پیام رئیس‌جمهور ایران به حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه تسلیم شده است.(1)
رادیو اسرائیل نیز ضمن اشاره به سفر لواسانی مدیرکل سیاسی آسیا و افریقای وزارت امور خارجه به طرابلس، «برای مصالحه بین گروه‌های فلسطینی» مدعی شد: «حکومت اسلامی ایران که هفته گذشته تلویحاً از جناح شورشی سازمان تروریستی الفتح به رهبری ابوموسی جانبداری می‌کرد، اخیراً موضع خود را تغییر داده و از دو جناح متخاصم خواستار گردید که به برادرکشی پایان دهند.» این رادیو سپس با اشاره به حمایت دولت سوریه از شورشیان الفتح گفت: «میرسلیم مشاور عالی رئیس‌جمهور ایران درباره این موضوع با وزیر امور خارجه سوریه گفتوگوهای مفصلی به عمل آورد.»(2)
این درحالی است که امروز یک سخنگوی ناراضیان فلسطینی در طرابلس اعلام کرد: «ناراضیان فلسطینی با طرح آتش‌بس مخالف‌اند و پیش از آغاز اقدام‌های ضروری برای مجبورکردن عرفات به خروج از این شهر در انتظار تحولات سیاسی به سر می‌برند.» گزارش خبرگزاری فرانسه از رباط حاکی است: هانی الحسن عضو کمیته مرکزی الفتح، که برای ملاقات با حسن دوم پادشاه مراکش به این کشور رفته است، در یک نشست مطبوعاتی اعلام کرد: یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، تحت شرایطی از طرابلس در شمال لبنان خارج خواهد شد. وی این شرایط را «شامل حفاظت از جان غیرنظامیان در طرابلس و اردوگاه‌های فلسطینی مجاور دانست که به تصرف مخالفان عرفات درآمده است.» هانی الحسن ضمن رد مذاکره با ناراضیان ساف گفت: «گروه عرفات آماده مذاکره با سوریه است.» وی همچنین خاطرنشان کرد: «تصور می‌کند فرانسوا میتران رئیس‌جمهوری فرانسه، در انتظار لحظه‌ای است که ابتکار جدیدی را برای خاورمیانه [غرب آسیا] اعلام کند.» هانی الحسن افزود: «ساف چنین ابتکاری را تشویق می‌کند، زیرا اروپاییان نیز باید نقشی در خاورمیانه بازی کنند و امریکا را تحت فشار قرار دهند.» وی اظهار امیدواری کرد که «فرانسه قطعنامه‌ای را به تصویب شورای امنیت سازمان ملل برساند که طی آن حق تعیین سرنوشت فلسطینیان به رسمیت شناخته شود.»
از سوی دیگر خبرگزاری کویت گزارش داد: شاذلی بن جدید رئیس‌جمهور الجزایر در سخنانی در حضور فلسطینی‌ها و لبنانی‌هایی که اخیراً از زندان‌های اسرائیل آزاد شده‌اند(3)ضمن
1) همان، صص 10 و 11، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/9/1362.
2) همان، ص23، رادیو اسرائیل، 6/9/1362.
3) در روز سوم آذر 1362، منابع خبری اعلام کردند حدود 5 هزار اسیر فلسطینی و لبنانی در زندان‌های رژیم صهیونیستی در مقابل آزادی 6 سرباز اسرائیلی که در اسارت گروه الفتح متعلق به سازمان آزادی‌بخش فلسطین قرار داشتند آزاد شدند. درپی این اقدام 1100 تن از زندانیان فلسطینی با هواپیما به الجزیره منتقل گشتند.
تأکید بر حمایت کشورش از یک دولت مستقل فلسطینی گفت: «ادعای پاسداری از انقلاب فلسطین تحت هیچ بهانه‌ای جایز نیست.» رئیس‌جمهور الجزایر «بر حمایت کشورش از انقلاب فلسطین در چارچوب سازمان آزادی‌بخش فلسطین به ریاست رهبرانی که به‌طور قانونی انتخاب شده‌اند، تأکید کرد.»(1)به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، شاذلی بن جدید در این دیدار همچنین «شدیداً از آنچه قصور اعراب در عبرت‌آموزی از تجربیات گذشته توصیف کرده است انتقاد نمود.» وی گفت: «ملل عرب امکانات فراوانی دارند، اما درحالی‌که اسرائیل از جنگ با اعراب درس خود را فرا آموخته است، جهان عرب سعی کرده مسئولیت را به عهده دیگران اندازد و شجاعت بررسی نقاط ضعف خود را نداشته است.» رئیس‌جمهور الجزایر افزود: «دشمن از ضعف و چنددستگی اعراب نیرو می‌گیرد.»(2)
ضمیمه گزارش673: بخش‌هایی از نامه فرمانده گردان دوم تیپ504 ارتش عراق در پاسخ به درخواست فرمانده سپاه یکم درمورد بررسی نقاط قوت و ضعف نیروهای ایرانی و عراقی
بخش‌هایی از پاسخ فرمانده گردان2 تیپ504 از یگان‌های تحت امر سپاه سوم عراق به این شرح است:
· رزم شبانه
· جمع‌آوری اطلاعات دقیق
· هدف قرار دادن مکان‌های حیاتی نیروهای خودی (عراق) مانند قرارگاه‌ها، توپخانه، ارتفاعات و خط حدها
· راهیابی خوب به‌سوی اهداف
· گشودن معابر و شکاف‌ها در میادین مین و علامت‌گذاری آنها
· به‌کارگیری دقیق توپخانه
· احداث سریع خاکریزها و جاده‌ها در زمان استاندارد و ترمیم آنها
· حفظ دور حمله در چندین مرحله از عملیات با به‌کارگیری نیروی انسانی
· به‌کارگیری ضدتانک به‌ویژه موشکهای تاو و تفنگ 106
· توانایی رزم در کلیه مناطق و تمامی شرایط جوی
· اجرای تاکتیک‌های فریب توسط نیروهای بسیجی
· قدرت مانور با واحدها و سلاح‌ها
· توانایی استتار و مخفی‌کردن نیروها
· تأثیر مثبت مذهب بر روحیة ایرانی‌ها
· گذراندن دوره‌های آموزشی خوب و اجرای عملیات نفوذ و ظاهرشدن در پشت نیروهای خودی (عراقی)
· توانایی در فرماندهی نیروهای مستقر کلاسیک و غیرکلاسیک (ارتش و سپاه)
· ناتوانی نیروهای زرهی ایرانی برای مقابله با نیروی زرهی عراق
· خودداری از انجام حمله در روز
· محدودیت در به‌کارگیری نیروی هوایی
این فرمانده در بخشی از نامه خود به علل پیروزی و عدم موفقیت نیروهای عراقی در عملیات گذشته پرداخته که بدین شرح است:
· دفاع مستقل نیروها در منطقه واگذارشده
· مقاومت در مواضع پدافندی - وجود نیروهای احتیاط قوی و نزدیک
· به‌کارگیری گسترده آتش توپخانه - پشتیبانی هوایی
· عدم آگاهی نیروهای پاتک‌کننده (عراقی) از منطقه و نداشتن شناسایی کافی از منطقه واگذارشده
· برخوردارنبودن یگان‌ها از اطلاعات میدانی و تکیه بر اطلاعات ارائه‌شده ازطرف مقامات بالا
· واگذاری مواضع پدافندی در مناطق درگیر و خطرناک به یگان‌های آسیب‌دیده
· ضعف آموزشی نیروها و نبود زمان کافی برای سازماندهی مناسب(1)
1) سند شماره 190411 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
با تشدید درگیری‌های سیاسی و لفظی بین ایران و امریکا و احتمال وقوع درگیری نظامی محدود بین دو کشور، امروز فرماندهی کل سپاه در اقدامی پیشگیرانه به ستاد مرکزی سپاه ابلاغ کرد که لشکرهای 31 عاشورا، 5 نصر، 27 حضرت رسول(ص)، 17 علی بن‌ابی‌طالب(ع)، 25 کربلا و همچنین تیپ10 سیدالشهدا(ع) آماده شوند تا درصورت اشغال احتمالی هریک از جزایر ایرانی قشم، لارک و هرمز توسط امریکا، هرکدام دراسرع‌وقت با تشکیل یک گردان دریایی آماده اجرای مأموریت بازپسگیری این جزایر باشند.(1)
در این ابلاغیه تأکید شده است که گردان‌های مذکور باید دارای نیروهای ثابت باشند و نیروها تمرین‌های لازم را درزمینه قایقرانی، انتقال نیرو و مهمات انجام داده باشند(2)
2
امروز عراق علاوه‌بر بمباران جزیره خارک، با توپخانه‌ها و خمپارهاندازهای خود، شهرهای آبادان و مناطق جنگی نزدیک به این دو شهر را هدف قرار داد.
هواپیماهای عراقی در ساعت 22:45، جزیره خارک را بمباران کردند. این اقدام دشمن تلفات و خساراتی درپی نداشت.(3)
در گلوله‌باران خرمشهر به دیری‌فارم و منطقه زید آسیب‌هایی وارد آمد و در آبادان نیز بخش‌هایی از بیمارستان امام خمینی و همچنین 2 مغازه هدف چندین گلوله قرار گرفت و خرابی‌هایی به بار آمد. در این حملات 2 تن از افراد خودی نیز زخمی شدند.(4)
1) ابلاغ فرماندهی کل سپاه به یگان‌های سپاه برای تشکیل گردان‌های دریایی به‌منظور پدافند احتمالی از جزایر ایرانی هرچند در آن مقطع ضروری می‌نمود، درعین‌حال، به نظر می‌رسد این اقدام کاربردی دوگانه داشته است. بدین صورت که هم پاسخگویی بحران جاری خلیج‌فارس و آماده‌شدن یگان‌های سپاه برای پدافند از جزایر را در بر می‌گرفت و هم موجب آماده‌سازی آنها برای اجرای عملیات آبی - خاکی خیبر می‌شد که در 3/12/1362 در منطقه هورالعظیم اجرا شد.
2) سند شماره 186756 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه خاتم الانبیا(ص) به ستاد مرکزی، 7/9/1362.
3) سند شماره 45149 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه9 به دفتر فرماندهی کل سپاه، 9/9/1362.
4) سند شماره 289340 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 8/9/1362؛ و- سند شماره 289344 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 8/9/1362.
1
در دو عملیات نیروهای خودی در منطقه عمومی صائین‌دژ و نقده علیه عناصر حزب دمکرات، 5 تن از افراد این حزب کشته شدند. در همین حال، افراد حزب دمکرات ضمن سرقت 3 وانت‌بار و ربودن 2 تن از افراد تسلیم‌شده در شرق نقده، در منطقه مره‌خیل نیز یک نفر را زخمی کردند.
به‌دنبال عملیات روزگذشته سپاه صائین‌دژ در منطقه شرق سد زرینه‌رود و پاکسازی روستاهای کانی‌سفید بالا و پایین و روستای گل‌تپه، امروز هم نیروهای سپاه این شهر در منطقه شمال‌غربی صائین‌دژ و در غرب دریاچه سدّ زرینه‌رود در اطراف روستای ارمنی بلاغی بر سر راه عناصر حزب دمکرات عملیات کمین اجرا کردند. در این درگیری که دو ساعت و نیم طول کشید، 3 تن از افراد حزب دمکرات کشته و تعدادی زخمی شدند، اما آسیبی به افراد خودی نرسید(1)
در درگیری نیروهای سپاه با افراد حزب دمکرات کردستان در روستای علی‌ملک در غرب نقده نیز 2 تن از افراد این حزب کشته شدند.(2)
در حادثه دیگری، افراد حزب دمکرات ساعت 17 امروز، در پنج کیلومتری پاسگاه محمدیار در شمال‌شرقی نقده با اجرای عملیات و ایجاد راه‌بندان 3 دستگاه خودروی وانت نیسان را که 2 دستگاه آن متعلق به مردم و یک دستگاه متعلق به اداره راه‌وترابری بود سرقت کردند.(3)
در منطقه مره‌خیل در غرب پاوه نیز عوامل وابسته به حزب دمکرات به‌سمت یکی از نیروهای این حزب تیراندازی کردند. بااینکه فرد مزبور به‌سختی آسیب دیده بود توانست از مهلکه فرار کند.(4)
همچنین در منطقه عمومی نقده عناصر مسلح وابسته به حزب دمکرات با ورود به روستای گلی در شرق این شهر، 2 تن از اهالی روستا را که همکاری خود را با حزب دمکرات قطع کرده و به نیروهای دولتی تسلیم شده بودند، از منزلشان ربوده و با خود بردند. در همین زمینه یک نشریه امنیتی ویژه مناطق کردنشین با اعلام اینکه در یک‌ماهه اخیر، 20 تن از افراد تائب که از نیروهای خودی امان‌نامه دریافت کردهاند، به‌دست افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی ترور شده‌اند، توصیه کرده است: «بر مسئولین سیاسی، اجرائی و قضائی منطقه است تا ضمن اجرای طرحی هماهنگ درجهت تأمین جان نادمین از اشاعه خبر این ترور خودداری کنند تا جو ایجادشده کنونی که حاصل پاک‌سازی‌ها، عفو عمومی، تشکیل سمینارها و مصاحبه‌ها و... است زایل نگردد و مانع بازگشت مابقی نادمین به دامن اسلام نشود.»(5)
2
پس از عملیات والفجر4 در منطقه عمومی شیلر و همچنین اجرای چندین عملیات در نوار مرزی شمال‌غربی و جنوب شهر سردشت و درنتیجه ناامنی منطقه برای گروه‌های مسلح غیرقانونی درزمینه حفاظت از مقرهای تشکیلاتی و ستادهای عملیاتی در داخل ایران
1) سند شماره 361293 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه صائین‌دژ به سپاه منطقه11، 1/10/1362.
2) سند شماره 68857 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 7/9/1362.
3) سند شماره 352152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه نقده به فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 8/9/1362.
4) سند شماره 439114 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 به ستاد مرکزی سپاه، 9/9/1362.
5) سند شماره 113145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 146، 27/9/1362، ص1.
به‌خصوص منطقه یادشده، خبرهای رسیده از استان سلیمانیه عراق حاکی‌از افزایش حضور گروه‌های مذکور در مناطق مرزی این استان می‌باشد به‌نحوی‌که گروه‌های مسلح ضدانقلاب بخشی از فعالیت‌های ستادی و پشتیبانی خود را به شهر قلعه‌دیزه عراق انتقال داده‌اند. طبق این اخبار حزب دمکرات کردستان ایران به‌تازگی یک بیمارستان در این شهر احداث کرده است. علاوه‌براین، تشکیلات مربوط به آموزشوپرورش این حزب نیز در شهر قلعه‌دیزه راه‌اندازی و مشغول فعالیت شده است و تعداد زیادی از خانواده چته‌های حزب دمکرات در این شهر اسکان یافته‌اند. این درحالی است که پس از عملیات‌های اخیر نیروهای ایرانی، وضعیت این حزب ازنظر تشکیلاتی و پشتیبانی‌های محلی دچار نوعی به‌هم‌ریختگی شده است.
گزارش منابع خودی حاکی است از حدود دو هفته پیش، ستاد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شهر قلعه‌دیزه دایر و مشغول به کار شده است. علاوه‌برآن تعدادی از افراد این سازمان در قریه ماؤوت عراق درحال گذراندن دوره‌های آموزش نظامی هستند.(1)
رکن2 ژاندارمری نیز اعلام کرد که تعدادی از خانواده سران ضدانقلاب در شهر سلیمانیه اسکان یافته‌اند و برخی از مسئولان این گروه‌ها نیز به‌همراه خانواده خود در این شهر حضور دارند. این منبع به‌طور مشخص به اقامت شیخ جلال حسینی فرمانده گروه خبات در شهر سلیمانیه اشاره کرده است.
این منبع همچنین در گزارش خود افزوده است: درپی حمله نیروهای خودی علیه ارتش عراق در منطقه شیلر (عملیات والفجر4)، عده زیادی از نظامیان عراقی از صفوف ارتش این کشور خارج و به اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) ملحق شده‌اند و با این اتحادیه همکاری می‌کنند.(2)
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) نیز در خبری مشابه اعلام کرد: اخیراً 300 نفر از سربازان عراقی که 20 تن از آنان مسلح بوده‌اند با 2 دستگاه خودروی جیپ حامل تفنگ106 میلی‌متری و 12 دستگاه خودروی تویوتا و 2 دستگاه کامیون نظامی خود را به نیروهای حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) تسلیم کردهاند.(3)
1
یک هفته پس از حمله هواپیماهای عراقی به کشتی‌های تجاری ایران، گزارش‌ها نشان می‌دهد تلاش عراق به‌منظور تشدید خطر جنگ در خلیج‌فارس هنوز تأثیر چندانی بر تصمیمات شرکت‌های بیمه و کشتیرانی نگذاشته است.
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، روزنامه گاردین در مقاله‌ای به قلم لیفتر گود نوشته است: «در اوایل هفته جاری، به‌دنبال تهدید عراق مبنی‌بر آنکه کشتی‌هایی را که وارد گوشه شمال‌غربی خلیج‌فارس خواهند شد، منهدم خواهد کرد، تشنج بحران در این منطقه تشدید گشت.» روزنامه مذکور افزوده است: «اما ظاهراً تهدید عراق چندان موجب تشویش شرکت‌های بیمه لندن نشده
1) سند شماره 148685 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد 4400 به منطقه11 سپاه، 7/9/1362.
2) سند شماره 339583 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (رکن2) به استانداری کردستان، 9/9/1362.
3) سند شماره 113188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 8، 17/9/1362، ص9.
است و حق بیمه کشتی‌هایی که در منطقه خلیج‌فارس رفت‌وآمد می‌کنند از یک هفته پیش که کشتی یونانی آنتیگونی غرق شد تاکنون افزایش نیافته است.» گاردین همچنین یادآور شد: «عراق اعلام کرده است که 7 فروند کشتی که عازم بندر [امام] خمینی بودند، منهدم شدند، اما مقامات ایران این ادعای عراق را تکذیب کردند. به گفته دولت ایران تنها 2 کشتی ازجمله کشتی آنتیگونی مورد حمله قرار گرفتند.»
بر پایه گزارش این رادیو، روزنامه فایننشال تایمز نیز در گزارشی آورده است: «ظاهراً خبر غرق‌شدن کشتی آنتیگونی به‌وسیله موشکهای اگزوست عراق، شرکت‌های کشتیرانی را دچار واهمه نکرده است.» این روزنامه اضافه کرد: «طی هفته گذشته نشانه‌ای حاکی‌از اختلال در امر بارگیری کشتی‌های حامل نفت خام در ترمینال نفت جزیره خارک ایران دیده نشد.»(1)به گزارش بی‌بی‌سی دراین‌بین «گزارشهای واصله از ژاپن که شدیداً به نفت ایران وابسته است، حاکی‌از آن می‌باشد که تانکرهای نفتی ژاپن برای عبور از تنگه هرمز در دهانه خلیج‌فارس متوقف شده و دستور دارند، منتظر بمانند تا صاحبان تانکرهای نفتی و اتحادیه‌های دریانوردان ژاپن هر دو تشخیص بدهند که رفتن به ترمینال جزیره خارک خالی از خطر می‌باشد.»(2)
روزنامه فایننشال تایمز در خبر دیگری ضمن اشاره به خودداری اتحادیه دریانوردان ژاپنی از اعزام کشتی‌های خود به منطقه خلیج‌فارس، افزود: «واسطه‌های نفتی معتقدند که قیمت اجاره کشتی برای خلیج‌فارس طی هفته‌های آینده کاهش خواهد یافت؛ چراکه اکثر کشورهای صنعتی اکنون کار جمع‌آوری ذخایر نفتی خود را به پایان رسانیده‌اند.»
روزنامه مذکور در ادامه نوشت: «دراین‌میان، عربستان سعودی 11 نفتکش بزرگ را جهت افزایش ذخایر نفتی خود در خارج از منطقه نفتی خلیج‌فارس اجاره کرده است. یکی از دلایل افزایش ذخایر نفتی عربستان سعودی نگرانی این کشور از گسترش جنگ و درنتیجه قطع صدور جریان نفت ازسوی کشورهای خلیج‌فارس است، چراکه عربستان سعودی نگرانی خود را از بسته‌شدن تنگه هرمز و اثراتی که این اقدام به‌دنبال خواهد آورد چندین‌بار ابراز داشته است.»(3)
باوجوداین، امروز یک مقام مسئول وزارت نفت عربستان هرگونه ارتباط میان فراهم‌ساختن ذخایر نفت و تشدید اخیر جنگ ایران و عراق را تکذیب کرد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، این مقام مسئول درعین‌حال گفت: «فکر ساختن ذخایر در مخازن عظیم حفرشده در صخره‌های ینبع بندر جدید نفتی عربستان در دریای سرخ، به‌دنبال آغاز جنگ ایران و عراق مورد بررسی قرار گرفته بود، ولی از آن صرف‌نظر شد.» این مقام وزارت نفت سعودی تصریح کرد: «عربستان معتقد است که بستن تنگه هرمز نامحتمل است.»(4)
امروز همچنین رادیو کلن در تفسیری با اشاره به غرق‌شدن یک کشتی یونانی به‌وسیله موشکهای عراقی، پیامدهای گسترش جنگ ایران و عراق را بر تأمین نفت مورد نیاز کشورهای
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/9/1362، صص 15 و 16، رادیو بی‌بی‌سی،7/9/1362.
2) . همان، ص14، رادیو بی‌بی‌سی، 7/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 254، 8/9/1362، ص32، رادیو ایران، 7/9/1362.
4) همان، ص3، منامه - خبرگزاری فرانسه، 7/9/1362.
صنعتی ازجمله آلمان فدرال مورد بررسی قرار داد. این رادیو با بیان اینکه بیشترین انرژی مورد نیاز آلمان ازطریق نفت تأمین می‌شود و کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس یک‌پنجم از واردات نفت آن را تأمین می‌کنند، به اختلافات باقیمانده در میان این کشورها درمورد سهمیه اعضا و قیمت نفت به‌ویژه تحت‌تأثیر جنگ ایران و عراق پرداخت و گفت: «در بازی پوکر بر سر قیمت نفت خام در بازارهای جهان به‌زودی چین نیز می‌تواند نقشی مهم به عهده بگیرد.»(1)
1
نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد تسلط ایران بر خلیج‌فارس و تنگه هرمز انکارناپذیر است. امروز به مناسبت روز نیروی دریایی جمهوری اسلامی، بیانیه‌ای ازسوی نیروی دریایی ارتش صادر شد که در آن با اشاره به عملیات نیروی دریایی ایران در 7 آذر 1359 برای انهدام سکوهای نفتی البکر و العمیه در شمال خلیج‌فارس و نابودی قسمت عمده نیروی دریایی عراق آمده است: «از آن روز تاکنون، نیروی دریایی دشمن هرگز فرصتی جهت خودنمایی نیافته و به‌محض ظاهرشدن در آب‌های خلیج‌فارس به قعر دریا فرورفته‌اند.»
بیانیه مذکور ضمن یادآوری این نکته که خلیج‌فارس و تنگه هرمز از دیرباز مورد توجه قدرت‌های جهانی و عوامل منطقه‌ای آنها بوده، افزوده است: «باوجود ضایعات و تلفات انسانی و مادی که این جنگ برای دو کشور ایران و عراق در پی داشته، رزمندگان سلحشور ایران این واقعیت را عیان ساخته‌اند که تسلط ایران بر خلیج‌فارس و تنگه هرمز انکارناپذیر است. ایران از نیروی دریایی برتری نسبت به کشورهای منطقه برخوردار است و این ادعایی است که رزمندگان نیروی دریایی در مصاف دریایی با دشمن بعثی آن را ثابت کردهاند.» در این بیانیه همچنین تأکید شده است: «امنیت و حفاظت از تنگه هرمز به اراده ایران بستگی دارد. اگر قدرت‌های جهانی حمایت از رژیم بعث عراق را تا آنجا ادامه دهند که منافع ایران در معرض خطر جدی قرار گیرد، دلیل و انگیزه‌ای بر حفظ و حراست از تنگه هرمز و ایجاد امنیت آن برای دیگر کشورها، برای کشور بزرگ و مردم [ایران و نیز] نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران باقی نخواهد ماند.»(2)
2
درپی دیدار پیتر وارکورنی وزیر امور خارجه مجارستان از تهران اعلام شد حجم مبادلات بازرگانی ایران و مجارستان افزایش می‌یابد. کورنی سپس به بغداد و کویت نیز سفر کرد، اما گفت دیدارش از این دو کشور ارتباطی به جنگ ایران و عراق ندارد.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، یک روز پس از آغاز سفر وزیر امور خارجه مجارستان و هیئت همراه به تهران و دیدار با نخست‌وزیر، وزیر امور خارجه و وزیر بازرگانی
ایران،(1)امروز وی با رئیس‌جمهور اسلامی ایران ملاقات کرد. آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در این دیدار ضمن تشکر از ابلاغ سلام رئیس‌جمهور مجارستان و استقبال از توسعه روابط دو کشور اظهار داشت: «سیاست کلی انقلاب اسلامی ما این است که با همه کشورهایی که مایل‌اند با ما روابط دوستانه‌ای داشته باشند این روابط را برقرار کنیم. البته میان دو کشور ایران و مجارستان مسائل مورد قبول مشترکی چون موضع‌گیری قاطع درمورد تهاجم استکبار جهانی به ملت‌های محروم و مستضعف جهان وجود دارد.» وی افزود: «انقلاب اسلامی ایران یکی از محکم‌ترین پایگاه‌های استعماری امریکا را در منطقه خاورمیانه [غرب آسیا] منهدم کرد و امروز هم این انقلاب در مقابل تهاجم گسترده امریکاییها به ملت‌های منطقه، با قاطعیت و استحکام کامل ایستاده است.» آیت‌الله خامنه‌ای سپس بر «هماهنگی و اتحاد نیروهای مترقی در مقابله با استکبار جهانی» تأکید کرد.(2)
روزنامه کیهان نیز دراینباره گزارش داد: وزیر امور خارجه مجارستان در پایان دیدارش از تهران که به دعوت همتای ایرانی وی صورت گرفته بود، ضمن ثمربخش خواندن مذاکرات خود با مقامات جمهوری اسلامی و تأکید بر تلاش برای توسعه روابط اقتصادی و تجاری دو کشور گفت: «حجم مبادلات بازرگانی ایران و مجارستان بعد از انقلاب اسلامی افزایش یافته که امکانات توسعه هرچه بیشتر این مبادلات پس از برنامه‌ریزی علمی همچنان وجود دارد.» علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران نیز در گفت‌وگویی اعلام کرد: «براساس توافق‌هایی که با معاون وزارت بازرگانی مجارستان شده فکر می‌کنیم حجم مبادلات بازرگانی دو کشور به‌مراتب بیش از سال گذشته خواهد بود که باتوجه‌به اینکه زمینه و امکانات گسترش مبادلات بازرگانی بین دو کشور زیاد است، ما می‌توانیم درجهت این توسعه گام برداریم.»(3)
1) وزیر امور خارجه مجارستان دیروز پس از ورود به تهران با میرحسین موسوی نخست‌وزیر، دیدار و گفت‌وگو کرد. در این دیدار که با حضور ولایتی وزیر امور خارجه، سفیر ایران در مجارستان و سفیر مجارستان در ایران انجام شد، دو طرف بر گسترش روابط فی‌مابین تأکید کردند. همچنین در دیدار وزیر امور خارجه مجارستان با عابدی جعفری وزیر بازرگانی ایران، زمینه‌های همکاری‌های اقتصادی و بازرگانی بین دو کشور بررسی شد. (روزنامه کیهان، 7/9/1362، صص 2 و 17)
2) روزنامه کیهان، 7/9/1362، ص6.
3) روزنامه کیهان، 8/9/1362، ص17.
در همین حال، به گزارش خبرگزاری رویتر، وزیر امور خارجه مجارستان پس از ترک تهران و دیدار کوتاهی از بغداد امشب وارد کویت شد. وی در فرودگاه کویت به خبرنگاران خارجی گفت «کشورش قصد دارد سطح همکاری خود را با کشورهای حوزه خلیج [فارس] گسترش دهد.» کورنی همچنین گفت: «با شیخ صباح الاحمد الصباح وزیر امور خارجه کویت، پیرامون آخرین تحولات منطقه و دیگر مسائل بین‌المللی بحث و گفت‌وگو خواهد کرد.» وزیر امور خارجه مجارستان تأکید کرد «دیدارش از بغداد و کویت دررابطه‌با جنگ ایران و عراق نیست.»(1)
1
دیدار رئیس کمیته مناسبات اقتصادی خارجی شوروی با رئیس‌جمهور عراق و مذاکرات رئیس انجمن دوستی عراق و فنلاند و مدیر اجرایی بانک بین‌المللی با مقامات عراقی موضوع گزارشهای امروز درزمینه روابط خارجی عراق است.
رئیس کمیته امور اقتصادی خارجی در اتحاد شوروی با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، ملاقات و گفت‌وگو کرد. وی هنگام عزیمت به شوروی گفت دیدارش از عراق نتایج مثبتی درزمینه پیشرفت مناسبات و همکاری اقتصادی و فنی میان دو کشور داشته است.(2)وی همچنین پیش از ترک بغداد با قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق نیز دیدار و مذاکره کرد.(3)از سوی دیگر، درپی سفر رئیس انجمن دوستی عراق و فنلاند و هیئت همراه به بغداد، خبرگزاری عراق امروز ضمن اشاره به دیدار وی با طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، نوشت: «در این دیدار پیام کتبی کلایفی سورسا نخست‌وزیر فنلاند، پیرامون روابط دوجانبه و علاقه‌مندی این کشور به تحکیم و گسترش این روابط در تمام زمینه‌ها جهت خدمت به منافع مشترک تسلیم طه یاسین رمضان شد.»(4)این خبرگزاری همچنین گزارش داد: سعید النجار مدیر اجرایی بانک بین‌المللی، امروز در بغداد با هشام حسن توفیق وزیر دارایی عراق دیدار و درباره روابط دوجانبه و راه‌های تحکیم آن گفت‌وگو کرد.(5)
2
عراق در چارچوب طرح ازسرگیری صادرات نفت خود از خلیج‌فارس به احداث یک پایانه شناور نفتی مبادرت می‌کند. خبرگزاری رویتر ضمن اعلام این مطلب اضافه کرد: «به گفته منابع مطلع، شرکت انگلیسی "جان براون" طرح احداث شناورها را در انتهای یک خط لوله زیردریایی 10 کیلومتری که از بندر فاو کشیده شده، به عهده گرفته است.» این خبرگزاری افزود: «دیپلمات‌های غربی به نقل از منابع شرکت انگلیسی گفتند که اجرای این پروژه 12 ماه به طول خواهد انجامید. یک دیپلمات گفت هرگونه تلاش ایرانی‌ها برای اختلال در صادرات نفت عراق ازطریق خلیج [فارس] بهانه لازم را دراختیار دولت عراق برای حمله متقابل به جزیره خارک که 70 درصد نفت ایران ازطریق آن صادر می‌شود، قرار می‌دهد.»
رویتر همچنین به نقل از دیپلمات‌ها در بغداد اعلام کرد: «عراق سرگرم احداث چندین مخزن
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 255، 9/9/1362، ص2، کویت - خبرگزاری رویتر، 8/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/9/1362، ص3، رادیو بغداد، 8/9/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/9/1362، ص2، رادیو بغداد، 7/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 254، 8/9/1362، ص12، بغداد - خبرگزاری عراق، 7/9/1362.
5) همان.
نفت در شهر جنوبی زبیر واقع در 20 کیلومتری جنوب‌شرقی بندر بصره است. نفت ذخیره‌شده جهت صدور به ترمینال شناور در ساحل فاو پمپاژ خواهد شد.» رویتر یادآور شد: «ترمینال نفتی عمده عراق در فاو واقع در منتهاالیه جنوبی کرانه غربی شط‌العرب [اروندرود] به‌همراه دیگر ترمینال‌های این کشور در البکر و ام‌القصر در اوایل جنگ توسط ایران منهدم شد. فاو که در تیررس آتش توپخانه ایران است تنها در 10 کیلومتری آبادان و در کرانه شط‌العرب قرار دارد.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی دراین‌زمینه به نقل از جک تامسون خبرنگار این رادیو، گفت: «طرح تأسیس این مخازن نفتی به‌وضوح تلاشی است که عراق برای ازدیاد و رونق صادرات نفت خود که از آغاز جنگ تاکنون شدیداً لطمه دیده است، به کار می‌برد.» این گزارش با اشاره به تهدید عراق به‌منظور تضمین صدور نفت خود از این طریق افزود: «عراق گفته است مادامی که بر سر راه صدور نفت عراق ازطریق خلیج‌فارس ازسوی ایران مانع ایجاد گردد، عراق نیز نخواهد گذاشت که ایران به صدور نفت خود ادامه دهد.»(2)روزنامه فرانسوی لزکو نیز در گزارش مشابهی نوشت: «منظور عراق از این ابتکار به‌ویژه بررسی واکنش ایران می‌باشد.»(3)
1
نگرانی از گسترش جنگ ایران و عراق بار دیگر اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس را به فکر چاره‌جویی‌های مشترک انداخت.
هفته‌نامه ژون آفریک (چاپ پاریس) در شماره این هفته خود در گزارش کوتاهی نوشت: «موضوع چگونگی پیشگیری از گسترش جنگ ایران و عراق موجب نگرانی بیشتر ستادهای مشترک کشورهای خلیج [فارس] شده است.» ژون آفریک دراین‌زمینه به برگزاری یک گردهمایی با حضور افسران عالی‌رتبه عربستان سعودی، بحرین، عمان و قطر در کویت از اول تا هشتم آذرماه جاری اشاره کرد(4)
خبرگزاری قطر نیز از کویت گزارش داد: یک مقام بلندپایه منطقه خلیج‌فارس در گفت‌وگو با شماره امروز روزنامه کویتی الانباء «با اشاره به قطعنامه 540 شورای امنیت که منطقه خلیج [فارس] عاری از عملیات نظامی اعلام شده است گفت درصورتی‌که تهران اقدام به بستن تنگه هرمز کند، کشورهای حوزه خلیج‌فارس باتوجه‌به این اعتبار که این مسئله مربوط به تمام کشورهای جهان و نه‌تنها منطقه می‌شود بی‌درنگ شورای امنیت را به تشکیل جلسه دعوت خواهند کرد تا جهت گشودن تنگه مزبور تصمیمی اتخاذ کنند.» مقام مذکور درعین‌حال «توافق قبلی کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس] و امریکا درمورد دخالت نظامی امریکا در منطقه خلیج [فارس] درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز توسط ایران را تکذیب کرد.» خبرگزاری کویت دراین‌مورد افزود: «این تکذیب در پاسخ به اظهارات رونالد هادل وزیر انرژی امریکا، مبنی‌بر اینکه کشورهای خلیج [فارس] دراین‌خصوص با امریکا توافق دارند، بیان می‌شود.»(5)-(6)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 254، 8/9/1362، صص 4 و 5، بغداد - خبرگزاری رویتر، 7/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/9/1362، صص 13 و 14، رادیو بی‌بی‌سی، 7/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 255، 9/9/1362، ص3، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 254، 8/9/1362، ص9، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/9/1362.
5) برای اطلاع از اظهارات وزیر انرژی امریکا دراینباره به روزشمار 28/8/1362 مراجعه شود.
6) همان، صص 7 و 8، کویت - خبرگزاری قطر، 7/9/1362.
1
درپی بروز نشانه‌هایی از احتمال تجدیدنظر در سیاست بی‌طرفی امریکا در جنگ ایران و عراق یک پژوهشگر مؤسسه سیاسی - اقتصادی بروکینگز در تحلیلی اقدامات عملی امریکا در حمایت از عراق را خواستار شد.
به گزارش رادیو امریکا، کریستین هلمز یکی از پژوهشگران مؤسسه بروکینگز امریکا که تألیفاتی درزمینه منازعات منطقه خلیج‌فارس و کشورهای عربی دارد، در مقاله‌ای در شماره امروز روزنامه نیویورک تایمز درباره روابط امریکا و عراق نوشته است: «بعد از سه سال بی‌طرفی در جنگ ایران و عراق، اکنون منافع امریکا، این کشور را به‌سوی حمایت و جانبداری از عراق سوق می‌دهد.»
به گفته این رادیو پژوهشگر مذکور «سیاست و روش بی‌طرفی امریکا در جنگ سه‌ساله ایران و عراق را اشتباهی می‌داند که به علل گوناگونی دنبال شده است. اول آنکه در ابتدای جنگ ایران و عراق حتی قبل از گروگان گرفته‌شدن دیپلمات‌های امریکایی در تهران، دولت امریکا بر این گمان بود که عادی‌شدن روابط امریکا با حکومت آیت‌الله خمینی امکان‌پذیر است. دوم آنکه امریکا روی کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس حساب می‌کرد تا هزینه جنگ عراق را تأمین کنند و سوم آنکه امریکا، عراق را شکست‌ناپذیر گمان می‌کرد.»
تحلیلگر سیاسی مؤسسه بروکینگز سپس افزوده است: «اما اکنون بعد از سه سال، [با] طولانی‌شدن جنگ و افزایش سرسام‌آور خسارات و تلفات جنگ به‌خصوص برای کشور کوچکی مانند عراق و درنظرگرفتن سایر خصوصیات جنگ ایران و عراق و بررسی تحولات اخیر در اوضاع خاورمیانه [غرب آسیا] بسیاری از سیاستمداران امریکا در روش بی‌طرفی خود میان ایران و عراق تجدیدنظر کردهاند. امریکا برای حفظ تعادل در مقابل سوریه به عراق نیازمند است و به‌خصوص آنکه چون سوریه قسمتی از نیروهای خود را در قسمت شرقی سوریه در نزدیکی مرز عراق مستقر کرده، بنابراین قادر به انتقال آنها به قسمت غربی خاک خودش، تهدید اسرائیل و لبنان نخواهد بود. به‌علاوه آنکه اگر دولت آیت‌الله خمینی در جنگ پیروز شود و عراق را به تصرف درآورد سوریه با همسایگی و اتحاد با ایران به‌عنوان ابرقدرت منطقه شناخته خواهد شد که طبعاً آن‌هم با منافع امریکا در لبنان و خلیج‌فارس مغایرت خواهد داشت.»
وی در ادامه تفسیر خود آورده است: «یکی دیگر از عوامل عدم حمایت امریکا از عراق قضاوت سیاستمداران امریکا درمورد عراق بود که به اشتباه و به‌گونه‌ای سطحی عراق را طرف‌دار و هم‌پیمان مسکو می‌دانستند درحالی‌که روابط عراق و مسکو از سال 1975 تاکنون، سال به سال بدتر و تیره‌تر شد و عراق بارها علناً سیاست شوروی را در افغانستان و کشورهای عربی مورد انتقاد شدید قرار داده است و درعین‌حال هم مهم آن که صدام حسین در محافل خصوصی گفته است که وی لزوم امنیت در مرزهای اسرائیل را تشخیص می‌دهد.
از سوی دیگر، دلیل دیگری که امکان دارد امریکا را به‌سوی حمایت از عراق سوق دهد، تأیید و استقبال عراق از تصمیمات شورای همکاری‌های کشورهای حوزه خلیج‌فارس است که مانورهای مشترک نظامی و مبادلات اطلاعاتی امنیتی را با امریکا برنامه‌ریزی کرده است،
تصمیماتی که ازنظر امریکا درجهت حفظ ثبات منطقه اتخاذ شده است. دولت عراق نه‌تنها علناً از تشکیل شورای همکاری‌های کشورهای حوزه خلیج [فارس] استقبال کرده بلکه از عدم دریافت دعوت برای شرکت در این شورا اظهار تأسف کرده است.»
هلمز در ادامه تصریح کرده است: «باوجود آنکه در حفظ بی‌طرفی میان ایران و عراق این عوامل تاکنون از چشم بعضی از سیاستمداران کوتاه‌بین امریکا دور مانده است، ولی اخیراً چنین به نظر می‌آید که دولت امریکا با تجدیدنظر در سیاست بی‌طرفی خود حمایت و طرف‌داری از عراق را مورد بررسی قرار می‌دهد.» تحلیلگر مؤسسه بروکینگز با این فرض به فهرستی از اقداماتی اشاره کرده که برای تقویت موقعیت عراق باید در دستورکار قرار گیرد. وی افزوده است: «ازجمله گام‌هایی که می‌تواند درجهت حمایت و تأیید از عراق برداشته شود، جمع‌آوری اطلاعات نظامی و امنیتی برای عراق، ترویج و تشویق روابط بازرگانی میان عراق و کشورهای اروپایی، تعمیر چاه‌های نفتی عراق، فراهم‌کردن تسهیلات برای صدور نفت عراق و جلوگیری از دسترسی دولت ایران به تسلیحات جنگی و... را می‌توان نام برد.»(1)
1
درحالی‌که اوضاع داخلی لبنان هر روز ابعاد پیچیده‌تری به خود می‌گیرد، تلاش‌ها برای برگزاری مجدد اجلاس آشتی ملی در ژنو از سر گرفته شد. در همین حال، یک مقام امریکایی یکی از اهداف سفر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی به واشنگتن را آگاه‌ساختن سوریه از عدم اختلاف‌نظر امریکا و اسرائیل درمورد بحران لبنان اعلام کرد.
روزنامه کیهان به نقل از رادیو دولتی لبنان و خبرگزاری فرانسه از بروز درگیری‌های خشونت‌بار میان شبه‌نظامیان مسیحی و دروزی در لبنان و ازسرگیری حمله علیه تفنگ‌داران امریکایی مستقر در فرودگاه بیروت خبر داد.
گزارش خبرگزاری فرانسه حاکی است امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان، امروز در سر راه خود به واشنگتن برای یک دیدار سه‌روزه از ایتالیا وارد رم شد. بر پایه این گزارش، «دیدار از ایتالیا یکی از مراحل تدارکاتی برای بازگشایی کنفرانس آشتی ملی در ژنو است.»
از سوی دیگر همین خبرگزاری گزارش داد: اسحاق شامیر نخست‌وزیر اسرائیل که از روز گذشته برای یک دیدار سه‌روزه و انجام مذاکراتی وارد واشنگتن شده است، امروز در پایان اولین دور گفتوگوها با رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا که موشه آرنز وزیر دفاع اسرائیل نیز در آن شرکت داشت، گفت «اطمینان دارد دیدارش از امریکا به‌نحو چشمگیری به تعمیق و گسترش روابط دوستانه میان دو کشور کمک خواهد کرد.» بنا به این گزارش، یک مقام بلندپایه امریکایی گفت: «احتمال می‌رود موشه آرنز پس از دیدار جمیل از امریکا مذاکرات خود را در امریکا ادامه دهد تا احتمالاً درمورد توافق‌های خاصی که پس از مشورت‌های هفته جاری میان امریکا و اسرائیل حاصل می‌شود، مذاکره کند.» همچنین مقام‌های امریکایی امیدوارند که حتی بدون ایجاد
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/9/1362، صص 12 - 10، رادیو امریکا، 7/9/1362.
یک پیمان راهبردی رسمی میان امریکا و رژیم صهیونیستی «همکاری نظامی با اسرائیل گسترش یابد و تسهیلاتی در شرایط اعطای کمک دو میلیارد و ششصد میلیون دلاری امریکا به اسرائیل - که در یک موقعیت خطرناک اقتصادی قرار دارد - داده شود. یک میلیارد و هفتصد میلیون دلار از این کمک درزمینه نظامی خواهد بود.» براساس این گزارش «یک مقام امریکایی که مایل نبود نامش فاش شود گفت یکی از اهداف شامیر از سفر به امریکا آن است که به سوریه نشان دهد اختلاف‌نظری میان امریکا و اسرائیل درمورد بحران لبنان وجود ندارد.»(1)
باوجود این موضع چنان‌که خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از محمد حیدر معاون نخست‌وزیر سوریه و دبیرکل دفتر امور خارجه حزب حاکم بعث در این کشور، اعلام کرد «سوریه تمامی ابتکارات صلح امریکا من‌جمله پیشنهادات ریگان را رد می‌کند.» بنا به این گزارش، حیدر توضیح داد: «روش امریکا در قبال مسئله خاورمیانه [غرب آسیا] تقسیم آن به موضوعات جداگانه بوده است. ... به‌عنوان مثال امریکاییها می‌خواهند لبنانی‌ها مشکل خود را حل کنند، شاه حسین به مسئله کرانه باختری و نوار غزه رسیدگی کند و سوری‌ها به موضوع بلندی‌های جولان بپردازند.» حیدر گفت: «سوریه منطق امریکا را رد می‌کند، زیرا درگیری اعراب - اسرائیل یک مسئله ملی و گسترده است که یکی از ابرقدرت‌ها از عهده رسیدگی به آن برنمی‌آید.» وی افزود: «این اختلاف فقط ازطریق یک برخورد متوازن حل خواهد شد.»(2)
1
یاسر عرفات آتش‌بس جناح‌های متخاصم فلسطینی در شمال لبنان را «یک ترک مخاصمه شکننده» خواند. به گزارش روزنامه کیهان، رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین این مطلب را در مصاحبه با روزنامه الاخبار (چاپ قاهره) اعلام کرد.(3)در همین حال، رادیو بی‌بی‌سی به نقل از خبرگزاری کویت گفت: انتظار می‌رود در مذاکراتی که امروز در کویت میان شاذلی قلیبی دبیرکل جامعه عرب با شیخ صباح الجابر معاون نخست‌وزیر کویت، انجام شد مقدمات اجلاسی در سطح سران عرب برای بحث درمورد جنگ فلسطینیان در لبنان فراهم شود.(4)
گزارش خبرگزاری فرانسه از مسکو نیز حاکی است اتحاد شوروی امروز به مناسبت روز بین‌المللی همبستگی با ملت فلسطین در پیامی برای عرفات به‌عنوان رئیس کمیته اجرایی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، «این سازمان را به وحدت و یکپارچگی دعوت کرد.» در این پیام که با امضای کمیته مرکزی حزب کمونیست و صدر هیئت رئیسه شوروی صادر شده است «به‌طور تلویحی از یاسر عرفات خواسته شده است با مخالفان خود کنار بیاید.»(5)
امروز همچنین هفته‌نامه اخبار اقتصادی خاورمیانه (چاپ لندن) در گزارشی به قلم واحد پطروسیان به تأثیر وقایع شمال لبنان بر روابط ایران و سوریه پرداخت. به گزارش رادیو بی‌بی‌سی هفته‌نامه مذکور همچنین اضافه کرده است: «زدوخورد میان گروه‌های متخاصم در داخل سازمان آزادی‌بخش فلسطین طراحان سیاست خارجی ایران را سردرگم کرده و کاملاً
1) روزنامه کیهان، 8/9/1362، ص20؛ و- روزنامه کیهان، 7/9/1362، ص20.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 254، 8/9/1362، صص 2 و 3، کویت - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 7/9/1362.
3) روزنامه کیهان، 7/9/1362، ص20.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/9/1362، ص6، رادیو بی‌بی‌سی، 7/9/1362.
5) روزنامه کیهان، 8/9/1362، ص20.
روشن است که نظر و رویه دولت ایران در قبال جناح‌های مختلف سازمان آزادی‌بخش فلسطین تغییر کرده است. بااینکه دولت ایران با این استدلال که یاسر عرفات وسیله اجرای مقاصد کشورهای غربی است، در اصل از چریک‌های فلسطینی مورد حمایت سوریه و مخالف یاسر عرفات پشتیبانی می‌کند، اکنون می‌گوید که میان جناح‌های مختلف سازمان آزادی‌بخش فلسطین تفاوتی نمی‌بیند و ازاین‌رو اختلاف و زدوخورد میان این گروه‌ها بی‌فایده است.»(1)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/9/1362، صص 16 و 17، رادیو بی‌بی‌سی، 7/9/1362.
1
امروز فرماندهی کل سپاه در نامهای به کلیه واحدها و دفاتر ستاد مرکزی سپاه، مناطق یازده‌گانه کشوری و قرارگاه‌های چهارگانه کربلا، نجف، نوح، حمزه و همچنین قرارگاه تاکتیکی خاتم، ادغام قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در ستاد مرکزی سپاه پاسداران را اعلام کرد. در بندهای پنج‌گانه این نامه آمده است:
به‌منظور حفظ انسجام در تشکیلات سپاه، ستاد مرکزی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در ستاد مرکزی سپاه پاسداران ادغام می‌گردد.
هریک از واحدها و دفاتر ستاد مرکزی با هماهنگی رئیس ستاد موظف‌اند چگونگی تقسیمات و اجرای امور رزمی را در داخل واحد تنظیم کنند.
از این تاریخ کلیه ارتباطات و مکاتبات قرارگاه خاتم (سابق) با مناطق سپاه و قرارگاه‌های چهارگانه عملیاتی (کربلا، نجف، نوح و حمزه) و نیروهای ارتش و ستاد مشترک با عنوان ستاد مرکزی صورت خواهد گرفت.
هدایت عملیات‌ها توسط قرارگاه تاکتیکی خاتم و با حضور بخش‌هایی از واحد طرح و عملیات که با نظر فرماندهی کل تشکیل می‌گردد، صورت می‌پذیرد.
قرارگاه تاکتیکی خاتم همکاری لازم را برای استقرار موقت یا اجرای بخشی از مأموریت‌های رزمی واحدهای ستاد مرکزی، خواهد نمود.(1)
درپی ابلاغ ادغام ستاد مرکزی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در ستاد مرکزی سپاه، فرماندهی کل سپاه اقدام به ایجاد یک معاونت جدید در ستاد مرکزی سپاه با عنوان معاونت رزمی رئیس ستاد مرکزی کرد تا وظایف ستاد قرارگاه خاتم و سایر وظایف رزمی سپاه و هماهنگی‌های لازم ازطریق این معاونت انجام گیرد.
در حکم ابلاغیه کل سپاه ضمن اعلام نام مسئول معاونت رزمی، وظایف سازمانی این معاونت نیز به این شرح آمده است: بدین‌وسیله برادر علیرضا ملک‌زاده به‌عنوان مسئول معاونت رزمی رئیس
1) سند شماره 130012 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه پاسداران به کلیه واحدها و ... ، 8/9/1362.
ستاد مرکزی تعیین و معرفی می‌گردد تا در کلیه وظایفی که به‌عهده ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و ستاد مرکزی دررابطه‌با جنگ و سازمان رزمی سپاه می‌باشد با رئیس ستاد همکاری کند. وظایف مذکور حول محور هماهنگی، پیگیری و نظارت بر همکاری میان واحدهای ستاد مرکزی با قرارگاه‌های جنگی مناطق و خدمات رزمی ارگان‌های مربوط متعاقباً اعلام خواهد شد.(1)
1
درپی تهدیدات رژیم عراق مبنی‌بر اقدام به مین گذاری در راه آمدوشد کشتی‌های تجاری و در مسیر خور عبدالله به بندر امام خمینی، امروز فرماندهی منطقه 9 کشوری سپاه پاسداران (استان‌های فارس و بوشهر) از اقدام احتمالی عراق در مین گذاری در منطقه خلیج‌فارس خبر داد. هرچند عملیات مین گذاری مذکور دورتر از مسیر آمدوشد کشتی‌های تجاری به مقصد ایران است، اما به‌لحاظ نوع اقدام و تداوم احتمالی عملیات مین گذاری، این حرکت نیروی دریایی ارتش عراق قابل‌توجه است. براساس این گزارش، دو فروند شناور عراقی از ساعت 6 الی 7 صبح در حوالی سکوهای البکر و العمیه دیده شده‌اند. همچنین تشعشعات راداری بالگردهای سوپر فرلئون نیز دریافت شده است. باتوجه‌به این قرائن، مین گذاری نیروی دریایی عراق در آن منطقه محتمل است.(2)
2
حمله افراد ضدانقلاب به نیروهای خودی در منطقه نوسود و غرب بوکان، مشارکت 3 تن از اتباع ترکیه در حمله اخیر گروه‌های مسلح غیرقانونی به اشنویه و درگیری درون‌گروهی میان افراد حزب دمکرات ازجمله اخبار امروز مربوط به مناطق کردنشین غرب کشور می‌باشد.
عناصر حزب دمکرات در نقطه مرزی منطقه نوسود با پشتیبانی آتش توپخانه ارتش عراق به نیروهای خودی حمله کردند. در این حمله 4 تن از افراد خودی زخمی و یک تن به شهادت رسید. از مهاجمان نیز یک تن کشته و تعدادی زخمی شدند و یک قبضه آر.پی.جی7 نیز به غنیمت نیروهای خودی درآمد.(3)
در غرب بوکان نیز حدود 100 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی با سلاح‌های سنگین و سبک پایگاه تازه‌تأسیس نوبار را هدف حمله قرار دادند. افراد پایگاه در لحظات اولیه درگیری غافلگیر شدند، ولی با رسیدن نیروهای کمکی، توانستند بر مهاجمان غلبه کرده و آنها را از حوالی پایگاه به عقب برانند. پس از آن نیروهای خودی تا چندین کیلومتر به تعقیب مهاجمان پرداختند. در این درگیری 2 تن از افراد پایگاه شهید و 3 تن نیز زخمی شدند. از افراد ضدانقلاب نیز تعداد قابل‌توجهی کشته یا زخمی شدند ولی آمار دقیقی از تلفات آنها به دست نیامده است.(4)
1) سند شماره 148151 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل به کلیه واحدها و دفاتر ستاد مرکزی، 8/9/1362.
2) سند شماره 45149 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه9 سپاه به دفتر فرماندهی کل سپاه، 8/9/1362.
3) سند شماره 439114 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده منطقه7 سپاه به ستاد مرکزی، 9/9/1362.
4) سند شماره 364469 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه بوکان به فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه، 9/9/1362؛ و- سند شماره 400665 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی، 12/9/1362.
امروز همچنین براثر انفجار مین در حوالی پاسگاه گردکشانه در جنوب نقده، 2 تن زخمی شدند.(1)
در حوالی روستای مرزی زیوه در جنوب‌غربی نقده نیز یک تن از اتباع ترکیه که زخمی شده بود به یک پایگاه ژاندارمری مراجعه و اعلام کرد درحالی‌که به‌همراه 2 تن دیگر برای ملاقات با اقوام خود ازطریق راه‌های کوهستانی منطقه به ایران وارد شده بودند، در نزدیکی روستای براسبی، مورد حملة 2 فرد مسلح قرار گرفته، همراهانش کشته و خود وی نیز زخمی شده است. در تحقیقات و بازجویی‌های سپاه ارومیه، مشخص شد این 3 تن از افراد وابسته به گروه‌های چپ کردستان ترکیه بوده‌اند که در عملیات حزب دمکرات در تاریخ 5/9/1362 شهر اشنویه شرکت داشته‌اند و در جریان حوادث سه روز پیش اشنویه 2 تن از آنان کشته و فرد مذکور زخمی شده است از آنجا که وی به‌علت جراحت امکان بازگشت به ترکیه را نداشته، مجبور شده خود را به پاسگاه ژاندارمری معرفی کند.(2)
در جنوب‌شرقی نقده، میان دو گروه از افراد هیز افشین حزب دمکرات کردستان که قصد حمله به پایگاه مملو را داشتند درگیری رخ داد. در این حادثه 4 تن از افراد دو طرف زخمی شدند. علت این درگیری مشخص نشده است.(3)
از سوی دیگر امروز هم 4 تن از افراد حزب دمکرات در محور پاوه و مهاباد خود را به نیروهای ژاندارمری معرفی و درخواست امان‌نامه کردند.(4)
1
پس از حمله سه روز پیش افراد حزب دمکرات به شهر اشنویه که علاوه‌بر واردشدن تلفات فراوان به نیروهای خودی و اهالی شهر خسارات بسیاری را هم به منازل و اماکن این شهر وارد کرد، جو روانی ناشی‌از این حادثه همچنان بر شهر حاکم است. براین‌اساس فرمانده سپاه اشنویه در نامهای با قید "فوری" به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، هشدار داد: نیروهای دشمن ضمن تهدید مردم برای ترک شهر به‌طور مرتب در اطراف شهر مانور می‌دهند، و افراد ضدانقلاب در آینده نزدیک مجدداً به شهر حمله خواهند کرد. در ادامه نامه، فرمانده سپاه اشنویه از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) درخواست کرده است تا برای حفاظت بیشتر از شهر و مقابله با حمله احتمالی افراد مسلح ضدانقلاب، نیروهای کمکی از منطقه و تیپ ویژه شهدا به اشنویه اعزام شوند. وی همچنین خاطرنشان کرده است که برای تثبیت موقعیت و وضعیت نیروهای خودی و مرعوب‌ساختن ضدانقلاب انجام یک حرکت (نظامی) در منطقه الزامی است.(5)
دراین‌حال ستاد منطقه11 سپاه نیز با اشاره به اقدام روز گذشته حزب دمکرات در سرقت چند خودروی نیسان در حوالی نقده، به سپاه اشنویه یادآور شده است: افراد حزب دمکرات در نظر دارند با استفاده از خودروهای سرقتی بار دیگر با 250 نفر به اشنویه حمله کنند.(6)
1) سند شماره 362685 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 22/9/1362.
2) سند شماره 148666 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت اطلاعات)، 13/9/1362؛ و- سند شماره 148666 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به ستاد منطقه11 سپاه، 17/9/1362.
3) سند شماره 357085 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه نقده به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 16/9/1362.
4) سند شماره 356759 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات - اطلاعات)، 17/9/1362.
5) سند شماره 400864 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه اشنویه به طرح و برنامه قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 8/9/1362.
6) سند شماره 35277 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 به سپاه اشنویه، 8/9/1362.
1
به‌دنبال اخبار روز گذشته درباره اقدام گروه‌های مسلح ضدانقلاب در انتقال بخش‌هایی از تشکیلات خود به داخل عراق، امروز هم ستاد مرکزی سپاه اطلاعاتی را دراینباره ارائه داد. طبق این گزارش، حزب دمکرات پس از خارج کردن مرکزیت خود از کشور و ورود به داخل خاک عراق به منطقه ماؤوت رفته و دفتر سیاسی و رادیویی خود را در روستای گلاله عراق در حدود 7 کیلومتری مرز قرار داده است. سازمان مجاهدین خلق (منافقین) نیز بخشی از نیروهای خودی را به این منطقه منتقل کرده است. در ادامه این گزارش آمده است: قابل ذکر است که منطقه ماؤوت حدوداً از یک سال قبل تاکنون، توسط عراق و حزب دمکرات و کومه‌له برای زمان خروج این گروه‌ها از کشور در نظر گرفته شده بود و به همین منظور ساختمان بزرگی در آنجا ساخته شده است. اما جلیل گادانی مسئول دفتر سیاسی شماره 1 حزب دمکرات و ایادی وی پس از تخلیه مجدد روستای بنگوین در مثلث مریوان - هنگ‌آباد - شیخان توسط رزمندگان اسلام به‌دلیل صعب‌العبوربودن منطقه ماؤوت مجدداً به منطقه بازگشته‌اند و مابقی مرکزیت درحال‌حاضر در خاک عراق به سر می‌برند.(1)
2
رئیس‌جمهور در دیدار با سفیر بلژیک تمایل ایران را برای برقراری روابط با همه کشورهایی که برای ملت و انقلاب ایران احترام قائل‌اند، اعلام کرد.
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، امروز در دیدار با روژه مارتین سفیر بلژیک در جمهوری اسلامی ایران که در پایان مأموریت خود به حضور وی رسید، اظهار داشت: «شما در دوران بسیار مهمی در تاریخ ملت ما در میان مردم ما زندگی کردید و این دوران یکی از تعیین‌کننده‌ترین دوران‌های تاریخ ماست.» آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «سیاست مستقل جمهوری اسلامی ایران به ما می‌آموزد که با همه کشورهایی که احترامات لازم را برای این ملت و این انقلاب بزرگ رعایت می‌کنند و حقوق این ملت را محترم می‌شمرند روابط مناسبی درحد مصالح دو کشور داشته باشیم.»(2)
1
نخست‌وزیر امروز ضمن تقدیم لایحه بودجه سال 1363 به مجلس، اعلام کرد مخارج جنگ حدود 30 درصد از هزینه‌های دولت را تشکیل داده و کل اقتصاد کشور را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. وزیر کشور نیز در مصاحبه‌ای تأثیر هزینه‌های جنگ بر برنامه‌های عمرانی و خدماتی دولت را تشریح کرد.
روزنامه جمهوری اسلامی گزارش داد: میرحسین موسوی نخست‌وزیر، امروز بودجه 681 میلیارد تومانی سال 1363 را که به گفته وی برنامه یک‌ساله کشور درقالب برنامه پنج‌ساله اول توسعه اقتصادی - اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران است، تقدیم مجلس کرد. وی در سخنانی با اشاره به این نکته که برای نخستین‌بار در تاریخ بودجه‌نویسی، لایحة بودجه نزدیک به چهار ماه قبل از پایان سال به مجلس ارائه می‌شود، از نمایندگان خواست با فرصتی که وجود دارد آن را نقد و بررسی کنند.
نخست‌وزیر سپس ضمن برشمردن شرایط حاکم بر جهان و تأکید بر ایستادگی در راه هدف والای استقرار فرهنگ و حکومت اسلامی، گفت: «بودجه سال 1363 در شرایطی تقدیم می‌شود که جنگ تحمیلی استکبار جهانی و نوکران جیره‌خوارش بر جمهوری اسلامی ایران همچنان ادامه دارد و به‌عنوان مسئله اصلی و در رأس کلیه امور، از اولویت اساسی برخوردار است.» وی افزود: «هزینه‌های جنگ حدود 30 درصد از هزینه‌های دولت را در طول سال تشکیل می‌دهد و این کل اقتصاد کشور را متأثر می‌سازد. لیکن این جنگ، نوعی سرمایه‌گذاری برای ملت ما و همه ملت‌های محروم جهان است.» موسوی توضیح داد: «وقتی‌که از جنگ صحبت می‌کنیم، صحبت از حاکمیت اسلام، آزادی و استقلال و بقای جمهوری اسلامی است و بهایی که برای حفظ دستاوردهای انقلاب اسلامی و برای فردای روشن ملت خودمان و دیگر محرومان و مستضعفان جهان می‌پردازیم.»
نخست‌وزیر در ادامه ضمن اشاره به تورم و ضعف شدید نیروی متخصص و نیز محدودیت امکانات فیزیکی برای اجرای طرح‌های عمرانی گفت: «تورم و
گرانی بعد از جنگ، به‌عنوان یک مشکل اساسی توجه دولت را به خود معطوف نموده است. وجود جنگ تحمیلی که دولت خود را موظف به تأمین کلیه هزینه‌های تجهیزاتی و پشتیبانی آن می‌داند و وجود هزاران کار انجام‌نشده در گذشته که اینک انتظار انجام آن مطرح است و تقریباً چهل هزار پروژه نیمه‌تمام ملی و استانی که عدم تسریع در اتمام آنها به صلاح و صرفه نیست، به افزونی هزینه‌های دولت نسبت به درآمدهایش منجر شده و زمینه‌ساز کسر بودجه و موجب سرعت رشد نقدینگی نسبت به رشد تولید در داخل کشور گردیده است. از طرفی دیگر، سودجویان فرصت‌طلب با تمسک به معاملات چرخشی و دلالی و احتکار و گران‌فروشی بر این پدیده دامن زده‌اند.»
موسوی تأکید کرد بودجه سال 63 باتوجه‌به «محدودیت منابع درآمدی، جنگ تحمیلی، محدودیت امکانات فیزیکی، ضرورت مبارزه جدی با تورم و براساس جهت‌گیری‌ها و سیاست‌های مندرج در لایحه برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران» تدوین شده است. وی در ادامه ضمن پرداختن به چگونگی توزیع بودجه در بخش‌های مختلف دولت و پروژه‌های عمرانی استان‌ها و سایر هزینه‌های جاری کشور گفت: «مبلغ 5 میلیارد ریال جهت گسترش فرهنگ اسلامی و کمک به کشورهای مستضعف جهان پیش‌بینی شده است.» وی همچنین درمورد اعتبارات درنظر گرفته‌شده برای بازسازی و نوسازی مناطق آسیب‌دیده در جنگ افزود: «اعتبار بازسازی و نوسازی مناطق جنگی در سال 1361، 70 میلیارد ریال بود و در سال 1362 به 100 میلیارد ریال افزایش یافت و در سال 1363 نیز 100 میلیارد ریال پیش‌بینی شده است. تا این زمان بیش از 100 هزار واحد تخریب‌شده در مناطق جنگ‌زده وجود دارد که با گذشت 16 ماه از آغاز کار، حدود 20 هزار واحد توسط استان‌های معین تعمیر یا نوسازی شده است.»
نخست‌وزیر درمورد مجموع درآمدها و هزینه‌های جاری دولت گفت: «براساس برآوردهای موجود، درآمدهای دولت از محل صادرات نفت تا پایان سال 62 با رقم 5,088,2 میلیارد ریال و درآمدهای مالیاتی با رقم 745 میلیارد ریال و سایر درآمدها با رقم 194 میلیارد ریال ترکیب درآمدهای دولت را تشکیل می‌دهد. پرداخت‌های جاری دولت بالغ‌بر 2060 میلیارد ریال و هزینه‌های ناشی‌از جنگ تحمیلی 500 میلیارد ریال و هزینه‌های عمرانی دولت 195/1 میلیارد ریال پیش‌بینی می‌شود.» وی یادآور شد: «بودجه سال 1363 کل کشور که اینک لایحة آن تقدیم می‌گردد بالغ‌بر 2,812,6 میلیارد ریال است که 7,580,2 میلیارد ریال آن از منابع داخلی شرکت‌های دولتی و مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت و 5,231,4 میلیارد ریال آن از اعتبارات عمومی دولت تأمین می‌شود. از این مبلغ 2,644,2 میلیارد ریال جهت فعالیت‌های جاری و 6,369,1 میلیارد ریال به‌منظور اجرای عملیات عمرانی و مبلغ 7,217 میلیارد ریال هزینه از محل درآمد اختصاصی پیش‌بینی شده است. درآمدهای دولت در سال 1362، از محل صادرات
نفت به میزان 0,051,2 میلیارد ریال و از محل مالیات‌ها، مبلغ 2,870 میلیارد ریال و از محل سایر درآمدها و منابع اعتباری مبلغ 4,550 میلیارد ریال درآمدهای اختصاصی دستگاه‌ها و مؤسسات دولتی می‌باشد که جمعاً بالغ‌بر 3,919,3 میلیارد ریال می‌گردد. انجام هزینه‌ها نسبت به کل درآمدهای مورد انتظار، مبلغ 2,312 میلیارد ریال کسری خواهد داشت که از محل استقراض از سیستم بانکی تأمین خواهد شد.»
نخست‌وزیر همچنین درزمینه برخی از نیازها و پروژه‌های در اولویت دولت به‌منظور تأمین مالی از سیستم بانکی کشور گفت: «علاوه‌بر مبالغ فوق، جهت تأمین هزینه‌های جنگ تحمیلی و به‌منظور ایجاد امکان برنامه‌ریزی و سرعت عمل در اجرای طرح‌ها و برنامه‌های عمرانی واجد اولویت مانند طرح‌های مجتمع فولاد مبارکه اصفهان، تولید اولفین و اروماتیک، راه‌آهن بافق - بندرعباس و برخی طرح‌های نفت و گاز و کشاورزی و طرح‌های بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده که با تحقق شرایطی که از قبل قابل‌پیش‌بینی نیست از گسترش قدرت و جذب و پیشرفت فیزیکی بیشتری برخوردار خواهد شد، حداکثر تا مبلغ 7,469 میلیارد ریال ازطریق سیستم بانکی تأمین گردد.»
موسوی در ادامه تشریح بودجه پیشنهادی گفت: «دولت خدمتگزار اسلام قویاً اعتقاد دارد که در شرایط کنونی که نبرد امت قهرمان و شهیدپرورمان در جبهه‌های نظامی و اقتصادی ادامه دارد باید میان استقلال و رفاه، یکی را انتخاب کرد. همه وظیفه داریم که رفاه‌طلبی را تشویق نکنیم و خود نیز نخواهیم [کرد].» وی همچنین صرفه‌جویی و کاهش نقدینگی را راه‌حل مهار تورم و جلوگیری از افزایش قیمت‌ها در شرایط حاضر دانسته و افزود: «البته در کنار این تدابیر، به افزایش تولید باید اندیشید و به مقابله قاطع با از خدا بی‌خبرانی پرداخت که با گران‌فروشی و احتکار و دلالی، به ثروت‌های کلان رسیده‌اند.»
نخست‌وزیر همچنین خاطرنشان کرد: «امروز تلاش منظمی برای سست‌کردن مختصر نظارت و کنترلی که دولت بر روی کالاهای اساسی دارد به عمل می‌آید. اینجانب این تلاش‌ها را در هنگامه جنگ و در شرایطی که 30 درصد بودجه به‌نحوی در خدمت این جنگ سرنوشت‌ساز است که بر ما تحمیل شده و همه اقتصاد کشور به‌نوعی متأثر از شرایط اضطراری ناشی‌از این آتش افروخته در مرزهاست، بی‌نهایت خطرناک می‌دانم و هیچ شکی نیست که اگر این تلاش‌ها به نتیجه برسد دود آن در وهله اول، به چشم همه مردم بجز اندکی از خواص خواهد رفت.» وی تأکید کرد: «در این شرایط ما باید دستورات حضرت علی(ع) به مالک اشتر، آن سردار بزرگ را به یاد آوریم و رضای عموم مردم و مصالح اسلام را به پای خواست عده‌ای قلیل قربانی نکرده و با هماهنگی و وحدت عمل قوای مقننه، قضائیه و مجریه، با اعمال صرفه‌جویی، مقابله با رفاه‌طلبی و شدت‌عمل در مقابل گران‌فروشان و محتکران، در راهی بسیار حساس که پایان آن شکوفایی اقتصادی کشورمان و مهار تورم است گام برداریم.»(1)
1) همان، صص 12 - 10.
هم‌زمان با آماده‌شدن لایحه بودجه برای ارائه به مجلس، حجت‌الاسلام ناطق نوری وزیر کشور در گفت‌وگویی با روزنامه کیهان - که در شماره دیروز این روزنامه به چاپ رسید - در پاسخ به سؤالی درمورد مشکلات و نارسایی‌های موجود در برنامه‌های عمرانی و خدماتی دولت در شهرهای بزرگ، بودجه را مشکل اصلی دراین‌زمینه دانست و گفت: «همین الان که بودجه دولت را برای سال 63 دارند می‌بندند تمام سعی دولت بر این است که کسر بودجه نداشته باشیم، لیکن با تمام سخت‌گیری‌هایی که دولت در امر بودجه می‌کند تاکنون بیش از 50 میلیارد تومان کسر بودجه سال 63 می‌باشد که بیشتر هم می‌شود و باز یک‌سری مسائل همه طی سال پیش می‌آید که اکنون قابل‌پیش‌بینی نیست که آنها هم بودجه می‌خواهند.»
وزیر کشور درمورد بودجه جنگ اظهار کرد: «اینکه ما می‌گوییم جنگ اصل است، شوخی نیست زیرا جنگ خرج زیادی دارد و 60 تا 70 میلیارد تومان بودجه برای جنگ اختصاص‌دادن کم نیست، زیرا اگر جنگ نبود این بودجه صرف برنامه‌های عمرانی کشور می‌شد و باید اضافه کنم که یعنی کمک مردم میلیاردها تومان ازنظر معنوی ارزش دارد و قیمتی برای آن نمی‌شود گذاشت زیرا با این کمک‌ها روحیه رزمندگان در جبهه تقویت می‌شود، اما این‌همه کمک‌های نقدی و جنسی حتی گوشهای از هزینه جنگ هم نمی‌شود. از سوی دیگر ما حتی پیش‌بینی می‌کنیم که اگر چهره جنگ در خلیج‌فارس تغییر کند و چه‌بسا که با ابرقدرت‌ها رودررو شدیم باید ایستادگی کنیم حتی شاید به جایی برسیم که همه کارهای عمرانی کشور را تعطیل کنیم و فقط اندازه خرج زندگی در حداقل ممکن که تنها مردم بمانند بودجه در داخل صرف کنیم و بقیه بودجه باید صرف جنگ بشود و این پیش‌بینی را دولت دارد می‌کند.» ناطق نوری همچنین درمورد کمبود آذوقه و وسایل و لوازم ضروری زندگی گفت: «کمبود به این خاطر است که عرضه و تقاضا باهم وفق نمی‌دهد و این لازمه جنگ است.»(1)
1
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با صدور اطلاعیه‌ای از کشورهای عرب و مسلمان خواست امکانات نظامی و اقتصادی خود را برای نابودی رژیم صهیونیستی به کار گیرند.
در این اطلاعیه که به مناسبت روز اعلام همبستگی جهانی با ملت فلسطین انتشار یافت ضمن اشاره به گذشته غم‌بار ملت مسلمان فلسطین و نقض طبیعی‌ترین حقوق آن آمده است: «سکوت و بی‌مبالاتی جامعه جهانی و عدم تحرک دولت‌های اسلامی بر جسارت دشمن جنایتکار صهیونیستی افزوده تا آنجا که دامنه تجاوزات پلید خود را گسترش داده و لبنان و سوریه و سایر ملل منطقه را نیز مشمول تاخت‌وتازهای خویش قرار داده است.» این بیانیه افزوده است: «جمهوری اسلامی ایران در روز همبستگی جهانی با ملت فلسطین با تأکید مجدد بر ضرورت بسیج همگانی امت اسلام و استمرار مبارزه متکی بر ایمان اسلامی به‌عنوان تنها راه
1) روزنامه کیهان، 7/9/1362، ص17.
آزادی فلسطین و قدس شریف صمیمانه از کشورهای عرب و مسلمان می‌خواهد که اعلام همبستگی با مردم فلسطین را از قول به فعل تبدیل نموده و کلیه امکانات نظامی و اقتصادی خود را درجهت نابودی رژیم صهیونیستی و حامیان استکباری آن به کار گیرند.»(1)
1
سخنگوی وزارت امور خارجه برزیل اعلام کرد تا وقتی ایران درحال جنگ است برزیل به این کشور اسلحه نخواهد فروخت.
به گزارش خبرگزاری فرانسه از برازیلیا، برناردو پریکوس این مطلب را درپی دیدار شاهمراد کنعانی‌مقدم سفیر ایران در برزیل با رامیرو ساراییوا گرریرو وزیر امور خارجه برزیل، عنوان کرد و افزود: «این ملاقات به‌منظور بررسی روابط بین دو کشور و توسعه مبادلات بازرگانی میان ایران و برزیل صورت گرفت.» خبرگزاری فرانسه به نقل از پریکوس افزود: «تصمیم برزیل مبنی‌بر عدم فروش اسلحه به تهران قبلاً نیز هنگام اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک به وزیر امور خارجه ایران اعلام شده بود و آقای مقدم نیز در ملاقات خود با وزیر امور خارجه برزیل دراین‌مورد پافشاری نکرده است.» این خبرگزاری درعین‌حال یادآور شد مبادلات بازرگانی ایران و برزیل در سال 1982 به 250 میلیون دلار بالغ شده که 210 میلیون دلار آن را صادرات برزیل تشکیل می دهد.(2)
2
متحدان منطقه‌ای عراق کمک‌های خود برای رفع تنگنای مالی این کشور را افزایش می‌دهند.
روزنامه گاردین در شماره امروز خود در مقاله‌ای با عنوان "کویت در معرض آتش جنگ چهارساله ایران و عراق" دراینباره نوشت: «جنگ ایران و عراق در شهر غبارآلود کویت که با عراق مرز مشترک دارد ... با هیبت زیاد نمودار می‌شود. ... رمز بقای کویت به‌عنوان یک کشور مستقل از 22 سال پیش تاکنون در هشیاری‌های دیپلماتیک این کشور نهفته بوده است. این هشیاری‌های سیاسی مانع از آن شده است که همسایگان حریصی مانند عراق که بر کویت ادعای مالکیت ارضی دارد، این کشور را ببلعند.» گاردین در ادامه افزود: «اما اکنون در تلاشی که در هنگامه تزلزل بازار سهام کویت برای تسکین اعتماد و اطمینان عمومی انجام می‌گیرد، بودجه دفاعی این کشور به بیش از یازده درصد هزینه‌های دولت افزایش یافته است. درعین‌حال انتظار می‌رود که کویت به‌زودی یک میلیارد دلار دیگر نیز به فعالیت عراق در جنگ با ایران کمک کند. این کشور تاکنون 6 تا 8 میلیارد دلار دراین‌زمینه به عراق کمک کرده است.» این روزنامه اضافه کرد: «کویت البته با ناخرسندی، از عراق در جنگ با ایران حمایت می‌کند. تنها، احتمال پیروزی ایران در جنگ، عراق و کویت را از سال 1980 به بعد به همدیگر نزدیک کرده است.» گاردین در پایان نتیجه گرفت: «تاآنجاکه به کویت مربوط می‌شود این نزدیکی صرفاً برای مقاصد سیاسی است.»(3)
همچنین خبرگزاری اوپک از لندن به نقل از احمد زکی یمانی وزیر نفت و منابع معدنی پادشاهی سعودی، اعلام کرد: «عراق باید تا اواسط سال 1985 میلادی خود را برای صدور 500000 بشکه نفت خام در روز ازطریق خط لوله‌ای که از خاک عربستان عبور می کند، آماده سازد.» زکی یمانی در مصاحبه‌ای با هفته‌نامه پترولیوم اینتلیجنت افزود: «صدور نفت خام عراق تدریجاً تاحدود 2 میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت.» یمانی دررابطه‌با تأمین مالی این طرح گفت: «این مسئله کاملاً به عراق مربوط می شود.»(1)به گزارش رادیو بی‌بی‌سی درباره جزئیات اجرای این پروژه که در دو مرحله انجام خواهد گرفت و عربستان تعهد کرده که امکانات اضافی دیگری را هم دراختیار آن قرار دهد، هنوز تصمیمی گرفته نشده است، «اما یک کنسرسیوم بریتانیایی از اوایل سال جاری درمورد ساختن لوازم و وسایل جدید این طرح مشغول مذاکره بوده است.»(2)
1
دولت‌های عرب حوزه خلیج‌فارس امیدوارند با برقراری موازنه نظامی میان ایران و عراق از گسترش جنگ جلوگیری شود.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس روزنامه لوکوتیدین دوپاری در شماره امروز خود نوشته است: «ژاک شیراک شهردار پاریس پس از دیدار خود با شاهزاده کویتی ناصر محمد الاحمد الصباح و نیز چند تن از وزرای کشورهای خلیج [فارس] در پاریس گفت: من در این گفتوگوها نگرانی خود را از تحول جنگ ایران و عراق ابراز داشتم، ولی با نوعی خوشبینی ازسوی آنان روبه‌رو شدم.» به گفته وی «شاهزاده کویتی عقیده دارد توازن نیروهای ایران و عراق از یک‌سو و تلاش‌های میانجیگرانه الجزایر و امارات عربی از سوی دیگر، لااقل از این جهت که از شدت جنگ جلوگیری می‌کند، موجب امیدواری است.»(3)
دراین‌زمینه عبدالجبار محسن معاون وزارت اطلاعات عراق نیز در یک مصاحبه مطبوعاتی با روزنامه العرب (چاپ لندن) مدعی شد: «شکست‌های اخیر جمهوری اسلامی راهی برای رژیم حاکم بر ایران باقی نگذاشته است جز اینکه به صلح تن در دهد.»(4)
در همین حال شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب، امروز در ابوظبی با مقام‌های امارات متحده عربی دیدار و ضمن بحث و تبادل‌نظر در مورد جنگ ایران و عراق اظهار امیدواری کرد «در کنفرانس آینده کشورهای اتحادیه عرب راه‌حل‌های تازه‌ای برای پایان‌دادن به جنگ اتخاذ شود.» دبیرکل اتحادیه عرب در همین زمینه در دوحه با شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی امیر قطر نیز گفت‌وگو کرده است(5)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 256، 10/9/1362، ص9، لندن - خبرگزاری اوپک، 9/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/9/1362، ص14، رادیو بی‌بی‌سی، 9/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 255، 9/9/1362، صص 2 و 3، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/9/1362.
4) همان، ص34، رادیو ایران، 8/9/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 256، 10/9/1362، صص 20 و 21، رادیو ایران، 9/9/1362.
1
در سومین روز سفر مقامات رژیم صهیونیستی به امریکا، گزارش‌ها حاکی‌از توافق‌های گسترده دو طرف درباره همکاری‌های سیاسی - نظامی در منطقه غرب آسیا است. بااین‌حال توافق نهایی درمورد چگونگی "خروج از بن‌بست لبنان" همچنان در ابهام قرار دارد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه امروز مناطقی از شرق بیروت و همچنین بخش ساحلی شمال پایتخت لبنان در محلات مسیحی‌نشین گلوله‌باران شد و سپس طرف‌های درگیر با یک آتش‌بس در ساعت 19 امروز توافق کردند. این خبرگزاری همچنین از تقویت مواضع رژیم صهیونیستی در جنوب صیدا و تخریب محل‌هایی از شرق این منطقه خبر داد.
از سوی دیگر گزارش واحد مرکزی خبر حاکی است تحصن چند روزة مردم و علمای جنوب بیروت در ساختمان سفارت ایران در اعتراض به قطع رابطه دولت لبنان با جمهوری اسلامی ایران، ظهر امروز با صدور قطعنامه‌ای پایان یافت. در این قطعنامه لغو تصمیم قطع روابط با جمهوری اسلامی ایران، الغای آنچه "سازش‌نامه" لبنان و رژیم صهیونیستی خوانده شده و نیز خروج نیروهای چندملیتی از لبنان درخواست شده است.(1)
به گزارش خبرگزاری فرانسه از رم امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان در پایان سفر دوروزه خود به ایتالیا امروز با برخی از عناصر مخالف لبنانی ملاقات و گفت‌وگو کرد. براساس این گزارش، «مقاماتی که جمیل را در این سفر همراهی می کنند از اعلام نام این افراد خودداری کردند، اما گفته می شود این افراد از طرف‌داران جنبلاط و جنبش شیعیان امل می باشند.» این خبرگزاری افزود: «جمیل قبلاً با رفیق حریری میانجیگر سعودی ملاقات کرد و مسئله آتش‌بس در لبنان را مورد بررسی قرار داد.» قرار است جمیل به واشنگتن و سپس به دمشق برود.(2)
همچنین در سومین روز دیدار نخست‌وزیر و وزیر دفاع رژیم صهیونیستی از واشنگتن رادیو اسرائیل از تشکیل کارگروه‌های مشترک میان امریکا و اسرائیل خبر داد.(3)هدف از تشکیل این کارگروه‌ها آماده‌کردن توصیه‌هایی درباره چگونگی "خروج از بن‌بست لبنان" برای مطالعه ریگان عنوان شده است. بر پایه این گزارش، رئیس‌جمهور امریکا «درعین اعلام تعهد کشور خویش به حفظ امنیت اسرائیل اظهار عقیده نمود که پیشنهادهایی برای خروج نیروهای بیگانه از لبنان به وی داده شود.» ریگان در دیدار با نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی همچنین «موضوع آبادی‌های یهودی‌نشین و طرح صلح خود را مطرح نمود و بر این موضع سیاسی خویش تکیه
1) روزنامه کیهان، 9/9/1362، ص20.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 256، 10/9/1362، ص11، رم - خبرگزاری فرانسه، 9/9/1362.
3) توافق امریکا و رژیم صهیونیستی برای ایجاد گروه مشترک سیاسی - نظامی (JPMG) که به تفاهم‌نامه یا پیمان همکاری راهبردی رژیم صهیونیستی و امریکا موسوم شد موجی از واکنش‌ها را در میان مسلمانان برانگیخت تا جایی که دولتمردان کشورهای اسلامی را نیز وادار به انتقاد از انعقاد آن نمود. بر طبق این تفاهم‌نامه علاوه‌بر گروه مشترک سیاسی - نظامی مذکور گروه دیگری برای نظارت بر کمک‌های امنیتی امریکا به رژیم صهیونیستی با عنوان گروه برنامه‌ریزی مشترک برای کمک‌های امنیتی(JSAP) تشکیل شد.
کرد که ایالات متحده باید همچنان مناسبات خود را با کشورهای میانه‌رو عرب حفظ نماید.» نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی نیز دراین‌مورد گفت که «با ادامه این مناسبات مخالفتی ندارد، ولی معتقد نیست که این امر ایجاب می‌کند که به کشورهای مزبور اسلحه داده شود.» شامیر همچنین اظهار کرد: «هدف سوریه تسلط بر همه دنیای عرب است.»
به گفته رادیو اسرائیل در نخستین کار گروه مشترک با شرکت شامیر و وزرای دفاع، امور خارجه و مقامات بلندپایه دیگری از امریکا و اسرائیل کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا، اتحاد شوروی را به‌شدت مورد حمله قرار داد و گفت: «هم‌اکنون بین 7 هزار تا 9 هزار مشاور روسی در کشور سوریه حضور دارند.» در همین زمینه جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا نیز «سوریه را خطر اصلی خاورمیانه [غرب آسیا] نامید و اظهار داشت که برای مقابله با این خطر، امریکا و اسرائیل باید همکاری نمایند و درعین‌حال به عقیده وی، به کشورهای میانه‌رو عرب مانند اردن که آنها هم مورد تهدیدات سوریه قرار دارند باید مساعدت و کمک نمود.» موشه آرنز وزیر دفاع رژیم صهیونیستی، نیز اظهار کرد: «باید چهار کشور خاورمیانه [غرب آسیا] را که آنها را لجام‌گسیخته نامید، زیر نظر قرار داد.» وی افزود: «این چهار کشور لجام‌گسیخته عبارت‌اند از: لیبی، سوریه، عراق و جمهوری اسلامی ایران.»(1)
هم‌زمان با این مذاکرات، شیمون پرز رهبر حزب کارگر رژیم صهیونیستی، تأکید کرد «به عقیده وی راه‌حل برای صلح در خاورمیانه [غرب آسیا] ازطریق شاه حسین امکان‌پذیر است.» وی ضمن اشاره به این نکته که اکثر جمعیت دو و نیم میلیونی اردن را فلسطینیان تشکیل می‌دهند، مدعی شد: «اعراب ساکن کرانه باختری رود اردن و باریکه غزه یک راه‌حل فلسطینی - اردنی را ترجیح می‌دهند.»(2)
1
در سی‌وششمین سالروز صدور قطعنامه تقسیم فلسطین ازسوی سازمان ملل، یاسر عرفات در پیامی تأکید کرد سازمان آزادی‌بخش فلسطین در جست‌وجوی راه‌حلی برای مسئله فلسطین ازطریق "گفت‌وگو" است.
روزنامه کیهان به نقل از خبرگزاری فرانسه در بیتالمقدس ضمن اشاره به موج تظاهرات و اعتصاب‌ها در فلسطین اشغالی به مناسبت سی‌وششمین سالروز صدور قطعنامه سازمان ملل دائر بر تجزیه فلسطین نوشت: عرفات رئیس کمیته اجرایی سازمان آزادی‌بخش فلسطین در پیامی به این مناسبت اعلام کرد «سازمان وی در جست‌وجوی یک راه‌حل بادوام برای مسئله فلسطین ازطریق گفت‌وگو است نه از راه اعمال زور.» بنا به این گزارش، عرفات در پیام ارسالی خود برای سازمان ملل، امریکا و رژیم صهیونیستی را مسئول حل‌وفصل‌نشدن مسئله فلسطین دانسته و ضمن ابراز خشنودی از نتایج اجلاس بین‌المللی ژنو درباره فلسطین - که در سپتامبر گذشته
برگزار شد - از مجمع عمومی سازمان ملل خواست قطعنامه‌های این اجلاس را به مورد اجرا گذارد. از سوی دیگر خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد نیز «از کلیه دولت‌ها و مقامات علاقه‌مند خواست برای حلوفصل عادلانه و بادوام مسئله فلسطین کوشش کنند زیرا در آن صورت است که همزیستی و صلح در خاورمیانه [غرب آسیا] استقرار خواهد یافت.»
امروز همچنین حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه، در تلگرامی به رئیس کمیسیون ویژه سازمان ملل برای حقوق مردم فلسطین، به مناسبت روز بین‌المللی همبستگی با مردم فلسطین «تصمیم سوریه را برای دنبال‌کردن مبارزه به‌منظور پیروزی فلسطین که مسئله اصلی ملت عرب است مورد تأکید قرار داد.»(1)
به گزارش خبرگزاری فرانسه از منامه صدام حسین رئیس‌جمهور عراق نیز امروز در نامهای برای سازمان ملل متحد به مناسبت روز همبستگی با مردم فلسطین «ضمن تجدید حمایت عراق از سازمان آزادی‌بخش فلسطین و رهبری آن هرگونه کوشش به‌منظور تضعیف و تجزیه این سازمان و اعمال قیمومیت بر آزادی تصمیم‌گیری فلسطینی‌ها را محکوم کرد.» صدام همچنین مدعی شد مسئله غرب آسیا همانند ادامه جنگ توسط ایران، "با پشتیبانی صهیونیسم علیه عراق" صلح و امنیت جهانی را تهدید می کند.(2)
در این بین، روزنامه پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی در یادداشتی «از سازمان آزادی‌بخش فلسطین خواست برای وحدت و همکاری بیشتر با سوریه بکوشد.» پراودا همچنین نوشت: «سازمان آزادی‌بخش فلسطین که درگیر مناقشه بین شورشیان مورد حمایت سوریه و نیروهای وفادار به عرفات است از حمایت کامل شوروی در جنگ علیه سیاست‌های اسرائیل و امریکا برخوردار است.» به‌رغم این نظر، عرفات در مصاحبه‌ای که امروز منتشر شد سوریه را متهم کرد که می‌کوشد سازمان آزادی‌بخش فلسطین را ازهم‌پاشیده و لبنان را نیز تجزیه کند.(3)
همچنین چند روز پس از استقرار آتش‌بس در میان گروه‌های درگیر فلسطینی در شمال لبنان، امروز خبرگزاری فرانسه از قاهره گزارش داد یاسر عرفات «خواستار تشکیل یک نیروی عربی با هدف خارج‌کردن نیروهای بیگانه از طرابلس شد تا این شهر به ویرانی کشیده نشود.» عرفات همچنین در یک نشست مطبوعاتی اعلام‌نشده گفت: «هر وقت عزم ترک طرابلس را داشتم به اطلاع خواهم رساند.» وی همچنین با اشاره به یک اقدام نظامی جدید ازسوی رقبایش گفت: «ما به مذاکرات [در چارچوب موافقت‌نامه سوری - سعودی] ادامه می‌دهیم ولی در همین حال به‌دلیل این نقل‌وانتقالات نظامی هوشیار می‌مانیم.»
در همین حال، رشید کرامی نخست‌وزیر سابق لبنان، اعلام کرد «گام‌هایی به‌سوی برقراری آتش‌بس گروه‌های متخاصم در شهر طرابلس برداشته شده است.» به گزارش خبرگزاری آلمان از دمشق کرامی که سرپرست کمیته مسئول نظارت بر اجرای قرارداد آتش‌بس است گفت سه کمیته
فرعی درمورد نظارت بر جنبه‌های سیاسی - اجتماعی و امنیتی این آتش‌بس تشکیل خواهد شد. به گفته وی «رزمندگان فلسطینی که در شمال لبنان به سر می‌برند باید این منطقه را ترک کنند و برای ادامه مبارزه قانونی خود علیه غاصبان اسرائیلی در نزدیکی خطوط دشمن موضع‌گیری کنند.»(1)
1) روزنامه کیهان، 8/9/1362، ص20.
1
در 48 ساعت گذشته، شهرهای آبادان و خرمشهر و مناطق اطراف این دو شهر همچنان زیر آتش توپخانه و خمپارهاندازهای دشمن قرار داشت.
در حملات توپخانه‌ای عراق به آبادان 3 منزل مسکونی تخریب شد و اسکله‌های 1 و 13 آسیب دیدند. در منطقه بوارده نیز بخشی از یک لوله نفتی براثر اصابت ترکش منهدم گردید و به‌دلیل انتشار مواد نفتی موجود در آن آتش‌سوزی رخ داد که پس از ساعاتی آتش مهار شد. جزیرة مینو نیز مورد اصابت چندین گلوله توپ و خمپاره قرار گرفت و تعدادی نخل دچار آتش‌سوزی شد.
در خرمشهر هم چندین باب منزل مسکونی در منطقه کوت شیخ، محوطه راه‌آهن، گمرک شهر و همچنین منطقه شلمچه هدف گلوله‌های توپ و خمپاره قرار گرفت. در این حملات 2 نفر در آبادان و یک تن در خرمشهر به شهادت رسیدند و 15 تن نیز زخمی شدند.(1)
2
به‌دنبال اجرای طرح مانور آزادی قدس که با ابتکار سپاه پاسداران و فراخوانی نیروهای داوطلب مردمی در روز 5/9/1362 با حضور نیروهای سازماندهی‌شدة داوطلب بسیجی در سراسر کشور برگزار شد،(2)واحد آموزش نظامی ستاد مرکزی سپاه امروز در نامهای به مناطق یازده‌گانه سپاه چگونگی اجرای مرحله دوم این مانور در 22 بهمن‌ماه سال جاری و نحوة آموزش رده‌های مختلف نیروها را ابلاغ کرد.
در مقدمه این ابلاغیه یادآوری شده است که دورة آموزشی مورد اشاره در این نامه، آموزش
1) سند شماره 29110 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 9/9/1362؛ و- سند شماره 289105 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به اداره کل سیاسی انتظامی استانداری خوزستان، 10/9/1362؛ و- سند شماره 291106 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان 10/9/1362؛ و- سند شماره 291107 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری، 10/9/1362؛ و- سند شماره 291098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 9/9/1362.
2) طرح مانور آزادی قدس که برای فراخوانی و سازماندهی نیروهای داوطلب مردمی، ارتقاء فرماندهان گردان‌ها، گروهان‌ها و دسته‌های واحدهای رزمی صورت گرفت، ابتکار فرماندهی سپاه برای تأمین نیروهای لازم و آماده‌سازی آنها برای اجرای عملیات خیبر بود که در 3/12/1362 اجرا شد. البته در آن زمان هدف اصلی این طرح به‌علت رعایت مسائل حفاظتی برای تمامی مسئولان سپاه روشن نبود.
مقدماتی است و آموزش کامل فرماندهان در دوره‌های مختلف و در زمان مناسب و با کیفیت مطلوبی انجام خواهد شد. طبق این ابلاغیه، کلیة کادرهای مربی این دوره باید از بین مربیان باتجربه و ورزیده منطقه برگزیده شوند و مربیان آموزشی اعزامی از مرکز نیز فارغ‌التحصیل دورة فرماندهی گردان بوده و آموزش طرح و عملیات و اطلاعات را برعهده خواهند داشت. همچنین مرحله‌بندی آموزش در سه ردة فرماندهی گردان، فرماندهی گروهان و فرماندهی دسته در نظر گرفته شده است و دروس آنها شامل طرح و عملیات، اطلاعات عملیات، مخابرات، تخریب و سلاح‌شناسی خواهد بود.
دورة آموزشی هم‌زمان و به‌طور سراسری در تمامی مناطق سپاه برگزار می‌شود و طول این دوره برای ردة دسته و گروهان سه هفته و برای رده‌های گردان و معاون گردان چهار هفته خواهد بود.(1)
1
عملیات موفق کمین نیروهای خودی در اطراف پیرانشهر، کشف یک خانة تیمی در شهر مهاباد و همچنین حمله افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی در شرق مهاباد از حوادث امروز مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی بود.
نیروهای سپاه پیرانشهر با آگاهی از عبور یک گروه از افراد مسلح ضدانقلاب از حوالی این شهر، بر سر راه آنها کمین گذاشتند. در این اقدام حساب‌شده تلفات زیادی به عناصر مسلح غیرقانونی وارد آمد. طبق گزارشهای موجود، در این عملیات 20 نفر از عناصر ضدانقلاب کشته یا زخمی شدند که جنازه 3 نفر از آنان در منطقة درگیری باقی مانده است. علاوه‌براین، مقداری دارو، مهمات و 3 قبضه اسلحه به دست نیروهای خودی افتاد. گفتنی است به‌علت برنامه‌ریزی و اجرای دقیق این عملیات کمین، آسیبی به نیروهای خودی وارد نشد.(2)
در شهر مهاباد نیز نیروهای سپاه موفق به کشف یک خانه تیمی شدند. افراد حاضر در این خانه هنگامی‌که نیروهای خودی قصد دستگیری آنها را داشتند شروع به تیراندازی کردند که درنتیجه یکی از افراد سپاه شهید شد. بااین‌حال نیروهای خودی که از آمادگی کافی برخوردار بودند، بر اوضاع مسلط شدند و در ادامة عملیات 3 تن از افراد "مسلح ضدانقلاب کشته شدند.(3)
از سوی دیگر امروز، در حمله افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی به پایگاه سیدآباد واقع در شرق مهاباد، 2 تن از افراد ژاندارمری شهید و 4 تن نیز زخمی شدند.(4)
1) سند شماره 45171 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه به مناطق یازده‌گانه سپاه، 9/9/1362.
2) سند شماره 355244 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پیرانشهر به فرماندهی سپاه منطقه11، 10/9/1362؛ و- سند شماره 355238 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پیرانشهر به سپاه منطقه11، 10/9/1362؛ و- سند شماره 45204 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 به ستاد مرکزی، 12/9/1362.
3) سند شماره 355231 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه مهاباد به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه، 10/9/1362؛ و- سند شماره 113145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 146، 27/9/1362، ص2.
4) سند شماره 113153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 145، 20/9/1362، ص1؛ و- سند شماره 113145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
رئیس‌جمهور بر سازماندهی و آموزش نیروها به‌منظور رعایت احتیاط و دقت در حفظ جان انسان‌ها در جنگ تأکید کرد.
در پنجمین روز از هفته بسیج مستضعفین، فرماندهان گروه‌های مقاومت بسیج مستضعفین سراسر کشور امروز با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، دیدار کردند. در این دیدار ابتدا گزارشی درباره چگونگی طرح "لبیک یا خمینی" و سازماندهی و آموزش 270000 نفر از نیروهای بسیج برای شرکت در مانور آزادی قدس به اطلاع رئیس شورای‌عالی دفاع رسید. سپس آیت‌الله خامنه‌ای در سخنانی اظهار داشت: «بسیج یکی از معجزات دیگر انقلاب و حرکت بسیج تبلور آن است. اگر بسیج مستضعفین یعنی بسیج نیروهای عظیم ملت و سازماندهی و آموزش برای آنها وجود نداشت، یقیناً انقلاب از دفاع از خود و ارزش‌های خود ناقص بود چراکه انقلاب اسلامی مدعی مردمی‌بودن می‌باشد.» وی با منحصر به فرد خواندن بسیج مستضعفین در سراسر جهان، افزود: «بسیج در کشور ما اولاً متشکل از همه اقشار اجتماعی مردم اعم از روحانی، دانشجو، دانش‌آموز، کارگر، اداری و غیره می‌باشد و اینها و انگیزه درونی آنها دل‌های آنان را به هم متصل کرده است. ثانیاً میدان کار و محدوده آن برای بسیج بی‌نهایت است. ما فقط به حفظ کشور و مملکت خود و آبادنمودن آن اکتفا نمی‌کنیم بلکه برای ما انسانیت و فلاح و نجات آن مطرح است. آن انسانی که در گوشهای از دنیا تحت ستم چپاولگران و زورمندان قرار دارد و یا انسان‌های محرومی که در کشورهای اسلامی اسیر سرپنجه مزدوران امریکا می‌باشند برای ما با هم‌میهنان کشورمان تفاوتی نمی‌کنند.»
رئیس‌جمهور با بیان اینکه اگر این انقلاب اسلامی بدین‌صورت در هر کجای دیگر اتفاق می‌افتاد ما خدمتگزار آن بودیم گفت: «اما خدای متعال بر ما و ملت ما منت گذاشت و ما را اولین طلایه‌داران و سربازان انقلاب اسلامی در میان ملت‌ها قرار داد. بسیج در این کشور به معنای واقعی نیرویی مردمی و مکتبی است و همه آحاد مردم عضو بسیج هستند و کسانی هم که اسم ننوشته‌اند بایستی شرکت کنند و آموزش ببینند؛ زیرا که تشکیل بسیج، امر تشریفاتی نیست بلکه به معنای این است که همه کسانی که به خیرات انقلاب چشم امید دارند و انقلاب را برای این ملت و این کشور دریچه بهشت می‌دانند باید عضو بسیج باشند.»
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه سخنان خود با اشاره به اینکه بسیج دارای دو خصوصیت نظامی و یک خصوصیت اسلامی است گفت: «خصوصیات نظامی، سازماندهی و آموزش و خصوصیت اسلامی، اعتقاد راسخ به ایدئولوژی و مکتب انقلاب است. این مسئله بایستی دقت شود که تودۀ انبوه نیروها بسیج نیست بلکه توده‌های سازمان‌یافته، بسیج را تشکیل می‌دهند.» رئیس شورای‌عالی دفاع در توضیح این مسئله افزود: «جنگ امری جدی و از پیچیده‌ترین دانش‌هاست و در جنگ جان انسان‌ها مطرح است و درپی آن احتیاط و رعایت دقت از واجب‌ترین کارها و این، جز با سازماندهی و آموزش نیروها امکان‌پذیر نیست. همه ما همچون صدر اسلام بایستی چگونه جنگیدن را آموزش ببینیم.»
رئیس‌جمهور با تأکید بر اهمیت کار و دوری از هرگونه سستی گفت: «همه جوانان این مملکت برایشان کارکردن واجب است و بایستی در تمام نهادها حضور یابند. در بسیج بروند و آموزش بدهند و آموزش بگیرند، تولید کنند و بسازند ولی بیکار نمانند. زیرا که بیکاری منشأ همه بدبختی‌های انسان است. ملتی که همواره در تلاش است هیچ‌گونه بددلی، سستی، نفاق، غیبت، دشمنی و اختلاف در آن به وجود نخواهد آمد. ما مطمئن هستیم که با همت والای مردم خود به کلیه هدف‌های انقلاب دست خواهیم یافت و بر همه دشمنان انقلاب پیروز خواهیم شد.»
آیت‌الله خامنه‌ای در بخش دیگری از سخنان خود اظهار داشت: «امریکا و قدرت‌های سلطه‌گر جهانی موفق شدند که با سرسپرده نمودن بعضی از سران منطقه ما را زیر فشار قرار دهند، ولی ما از آنها سؤال می‌کنیم که شما دولت‌ها را خریدید ولی با ملت‌ها چه می‌کنید و آیا می‌توانید انگیزه ملت‌ها را نیز بخرید؟ استکبار جهانی لبنان را یک طعمه از آن خود می‌پنداشتند ولی آنچنان استخوان برنده مقاومت مردمی در گلوی استکبار جهانی گیر کرد که نه‌فقط نتوانست این طعمه را فروببرد بلکه گلوی او را نیز درید. استکبار جهانی از مقابله با ملت‌ها عاجز است ولی شبکه‌های تبلیغاتی صهیونیستی ابرقدرت‌ها در فکر این هستند که ملت‌ها را در خواب نگه‌دارند. ولی ما این مژده را به همه می‌دهیم که ملت‌ها بیدار شده‌اند و بعضی هم درحال بیدارشدن هستند با مقاومت مردم ایران استکبار جهانی زمین‌گیر شده و در تمام دنیا گرفتار شده است.» رئیس‌جمهور در پایان با اظهار خوشحالی از اینکه با تیزبینی و هوشمندی رهبر انقلاب خیلی زود به نیروی ملت پی برده شد گفت: «ما اولین کسانی بودیم که نقش عظیم ملت‌ها را کشف کردیم و از آن حداکثر استفاده را نیز در راه هدف‌های انقلاب می‌کنیم. دنیا اکنون از شیوه کار مردم ایران تقلید می‌کند و ما بایستی همچنان سرمشق ملت‌های دیگر باقی بمانیم و بسیج می‌تواند این نقش را داشته باشد.»(1)
1
رئیس دیوان‌عالی کشور بسیج را ضامن بقا، تداوم و صدور انقلاب دانست.
به گزارش روزنامه اطلاعات، آیت‌الله موسوی اردبیلی امروز در دیدار با گروهی از کارگران عضو بسیج کارخانجات استان تهران ضمن تشریح نقش بسیج در حراست از انقلاب و تداوم آن «بر ضرورت کار هرچه بیشتر کارگران متعهد کارخانجات برای دستیابی به خودکفایی و رهایی از اسارت اقتصادی تأکید کرد و از کارگران خواست همواره برای مبارزه در سنگرهای
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 10/9/1362، ص16.
کارخانجات و خطوط مقدم جبهه اولویت‌ها را در نظر بگیرند.» وی افزود: «زمانی‌که لازم است در جبهه‌های نبرد حضور یابید در این سنگر به جنگ دشمن بروید و زمانی‌که نیروی کار شما در کارخانجات مورد نیاز است، در این جبهه به جنگ با استکبار جهانی بپردازید.»
رئیس دیوان‌عالی کشور همچنین اظهار کرد: «در روند انقلاب اسلامی در میان امت مسلمان کشورمان جذبه شهادت از هر جذبه‌ای جذاب‌تر و از هر زیبایی زیباتر و از هر کششی قوی‌تر است و این نیروی الهی در میان مسلمین جهان اسلام نیز نفوذ کرده است و امروزه شاهد هستیم که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، جوان مسلمان لبنانی که 20 سال در میدان ملی‌گرایی و نژادگرایی جنگیده است امروز با الهام از حرکت انقلاب اسلامی مبارزه‌اش رنگ خدایی و مذهبی گرفته است و برای نابودی سربازان امریکایی، فرانسوی و اسرائیلی دشمنان اسلام با پذیرفتن مشتاقانه شهادت با آنان به جهاد برمی‌خیزد و عظمت این حرکت امروز ابرقدرت‌های شرق و غرب را آشفته و آنان را به وحشت انداخته است و این وحشت و آشفتگی زمانی به اوج می‌رسد که می‌بینیم که استکبار هنوز داغ این حرکت در لبنان را در تن خویش احساس می‌کند که جوان مسلمان عراقی با عشق به شهادت قهرمانانه سازمان امنیت عراق را منفجر می‌کند. نزدیک است زمانی‌که این عاشقان پیوستن به لقاءالله چنان بلایی بر سر استکبار جهانی بیاورند که حتی تصور آن را نیز نکرده باشند.»
آیت‌الله موسوی اردبیلی با اظهار اینکه بسیج، پاسدار و پشتوانه انقلاب اسلامی است افزود: «بسیج یک نیروی خلقی و جوشیده از میان مردم است و در هر جایی، جایگاه خاص خود را دارد. در ادارات، مجتمع‌ها، خیابان‌ها، جبهه و پشت جبهه ضامن بقا، تداوم و صدور انقلاب است. اگر امروز ملت ما با قامتی بلند دربرابر تمامی توطئه‌های استکبار جهانی ایستاده است به همت و تکیه بر همین نیروی الهی بسیج است.»(1)
1
مقامات عراق در دیدار با رئیس کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ ادعا کردند با اسرای جنگی در ایران رفتار انسانی نمی‌شود. خبرگزاری رویتر از بغداد به نقل از خبرگزاری عراق گزارش داد: طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق، در گفت‌وگو با الکساندر هی رئیس کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ و هیئت همراه که از بغداد دیدن می‌کنند ضمن بیان این ادعا درباره چگونگی رفتار با اسرای عراقی در ایران «از صلیب‌سرخ جهانی و دیگر سازمان‌های بین‌المللی خواست تا جمهوری اسلامی ایران را به رعایت مفاد کنوانسیون ژنو وادار سازند.» بر پایه این گزارش که خبرگزاری عراق از روزنامه انگلیسی بغداد آبزرور نقل کرده است، معلوم نیست الکساندر هی از ایران نیز دیدن خواهد کرد یا خیر. طارق عزیز در این دیدار همچنین مدعی شد که «عراق در رفتار با اسرای ایرانی متعهد به رعایت کنوانسیون ژنو است.»(2)
همچنین به گزارش رادیو اسرائیل، عزت ابراهیم الدوری نائب رئیس شورای فرماندهی انقلاب عراق نیز در ملاقات و گفت‌وگو با رئیس کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ ضمن اظهارنظر مشابهی ادعا کرد: «دولت بغداد بارها با مبادله اسیران موافقت کرده، ولی این پیشنهاد ازسوی مقامات جمهوری اسلامی ایران رد شده است.»(1)-(2)درعین‌حال، خبرگزاری فرانسه اعلام کرد: «الکساندر هی نیز همکاری ثمربخش عراق با هیئت اعزامی کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ را مورد تمجید قرار داد.»(3)
1
عراق در اجلاس آینده سازمان اوپک در ژنو خواستار افزایش قابل‌ملاحظه سهمیه صادرات نفت خود خواهد شد.
روزنامه فایننشال تایمز (چاپ لندن) با اعلام این مطلب به نقل از وجیه الحدیثی سرپرست روابط خارجی وزارت نفت عراق، نوشت: «افزایش سهمیه صادراتی عراق از 2/1 میلیون بشکه در روز به حداقل 8/1 میلیون بشکه ضروری است و با برنامه افزایش ظرفیت صادراتی عراق در انطباق است.» الحدیثی افزود: «به‌دلیل گسترش خط لوله‌ای که از ترکیه می‌گذرد و تا پایان ماه آوریل آینده (اردیبهشت‌ماه) ظرفیت آن از 700 هزار بشکه به 980 هزار بشکه افزایش خواهد یافت، احتمالاً وجود چنین افزایشی در صادرات نفت عراق ضروری است.»
فایننشال تایمز یادآوری کرد: «خط لوله‌ای که از ترکیه می‌گذرد درحال‌حاضر تنها تسهیلات موجود برای صادرات نفت عراق است و درآمدی که تولید می‌کند کمتر از مبالغ مورد نیاز عراق برای ادامه جنگ با ایران است. علاوه‌براین، عراق امیدوار است که تا اواسط سال 1985 ساختمان یک خط لوله جدید 500 کیلومتری را که به خط لوله شرق - غرب در پادشاهی سعودی متصل خواهد شد، تکمیل کند.» به گفته سرپرست روابط خارجی وزارت نفت عراق، «درمورد صدور 500 هزار بشکه نفت ازطریق این خط لوله با عربستان سعودی توافق به عمل آمده است، اگرچه هنوز در [مورد] محل اتصال خط لوله تصمیم‌گیری نشده است. ... انتظار می‌رود که ظرفیت خط لوله جدید استراتژیک روزانه حدود 5/1 میلیون بشکه نفت باشد، لکن تاکنون درمورد این طرح و یا هزینه‌های زیاد این پروژه توافقی با پادشاهی سعودی به عمل نیامده است.»(4)
2
در ادامه مانورهای دوجانبه هوایی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس، مانور نیروهای هوایی کویت و عربستان سعودی - که از یازده روز پیش آغاز شده بود - پایان یافت. به گزارش رادیو ریاض، در این مانور یک اسکادران از جنگنده‌های موشک‌انداز "اسکای هاوک"
1) برخلاف این ادعا، جمهوری اسلامی ایران در چندین نوبت به‌طور یک‌طرفه اقدام به آزادی شماری از اسرای عراقی کرد.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/9/1362، ص11، رادیو اسرائیل، 10/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 257، 11/9/1362، ص2، منامه - خبرگزاری فرانسه، 10/9/1362.
4) همان، صص 12 و 13، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/9/1362.
از پایگاه اصلی خود در کویت به یکی از پایگاه‌های هوایی در عربستان سعودی انتقال یافت و سپس با دو اسکادران دیگر از جنگنده‌های اف15 و اف5 نیروی هوایی عربستان سعودی به تمرین اجرای برخی مأموریت‌های تاکتیکی پرداخت. این رادیو یادآور شد: «قبل از این تمرین، مانور دوطرفه دیگری بین نیروهای عربستان سعودی و بحرین صورت گرفته است و در ماه‌های آینده انشاءالله برخی از مانورهای دوجانبه بین نیروی هوایی عربستان سعودی و نیروی هوایی برخی از دولت‌های عضو شورای همکاری در چارچوب برنامه‌های تحکیم و توسعه پیوندهای نظامی بین دولت‌های عضو شورا انجام خواهد گرفت.»(1)
1
رادیو مسکو در گفتاری ضمن انتقاد از ادامه جنگ ایران و عراق و دفاع از مناسبات اخیر اتحاد شوروی با عراق از تمایل شوروی به برقراری روابط عادی با ایران خبر داد.
رادیو مسکو با اشاره به تفسیر رادیوی جمهوری اسلامی ایران از سفر اخیر وزیر امور خارجه عراق به مسکو و مذاکرات وی با مقامات شوروی، گفت که این رادیو «روش اتحاد شوروی را درمورد مسئله جنگ ایران و عراق به حد زیادی تحریف نمود.» رادیو مسکو افزود: «به‌طوری‌که می دانید روش اتحاد شوروی درمورد مسئله درگیری ایران و عراق عبارت از آن است که دولت شوروی این جنگ را عبث و بیهوده می داند و طرف‌دار آن است که تمام عملیات جنگی هرچه زودتر قطع شود و مناقشه موجود از راه سیاسی و ازطریق مذاکرات برطرف شود.» این رادیو همچنین گفت: «اتحاد شوروی ادامه جنگ ایران و عراق را عامل جدی می شمارد که اوضاع منطقه مجاور مرز جنوبی کشور ما را تیره می سازد. نباید گذاشت که امپریالیسم امریکا به مداخله مسلحانه در این منطقه به هر بهانه و من‌جمله به بهانه تأمین آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس بپردازد و همچنین مداخله خطر بزرگی برای امر صلح دربردارد، بدین‌جهت معلوم است که اتحاد شوروی با ادامه درگیری مخالف است.»
رادیو مسکو درمورد روابط اخیر شوروی و عراق گفت: «به‌طوری‌که می دانید کشور ما با عراق مناسبات دوستانه دارد، ولی کشور ما همچنین طرف‌دار آن است که با ایران، کشور همسایه هم مناسبات عادی دوستانه برقرار شود. اتحاد شوروی مایل است در آینده نیز ایران را کشور مستقل و دارای حق حاکمیت ببیند و آماده است همکاری همه‌جانبه و متقابلاً سودمند را با آن در عمل گسترش دهد. ولی بدیهی است که برای نیل به این هدف از هر دو طرف باید حسن‌نیت ابراز شود.»(2)
2
درحالی‌که مسئله لغو یا ابقای قرارداد سازش میان رژیم صهیونیستی و لبنان بر مذاکره هیئت‌های حاکمۀ امریکا و این رژیم در واشنگتن سایه انداخته است، محافل سیاسی در امریکا عقیده دارند پایان‌دادن به بحران لبنان بدون توافق با سوریه ممکن نیست.
به گزارش روزنامه اطلاعات به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس، اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی امروز در ضیافتی در کلوپ ملی امریکا به مقامات امریکایی گفت دولت وی مایل نیست حتی یک کلمه از قرارداد 17 می 1983 (27 اردیبهشت 1362) را که با لبنان منعقد ساخته تغییر دهد. شامیر افزود: «قرارداد 17 می تنها مأخذ برای خروج نیروهای اسرائیل از لبنان می‌باشد که باید هم‌زمان با خروج سایر نیروهای خارجی از خاک لبنان صورت گیرد.» براساس این گزارش قرارداد مذکور قبلاً توسط سوریه رد شده است. از سوی دیگر به گزارش روزنامه اطلاعات امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان، هم‌زمان با دیدار اسحاق شامیر از واشنگتن وارد این شهر شد تا درباره خروج نیروهای بیگانه و انجام مذاکرات آشتی ملی میان جناح‌های متخاصم لبنان با مقامات امریکایی مذاکره کند. جمیل هنگام ورود به پایگاه هوایی اندروز در نزدیکی پایتخت امریکا گفت: «همکاری امریکا و لبنان شالوده سیاست‌های دولت او را تشکیل می‌دهد.»(1)
روزنامه امریکایی وال استریت ژورنال نیز امروز از قول "محافل سیاسی" در امریکا نوشت: جمیل در ملاقاتش با رئیس‌جمهور امریکا به نفوذ سوریه در تحولات لبنان اشاره خواهد داشت. این روزنامه افزود: «سوریه نه‌تنها ازطریق نظامی بلکه از طرق سیاسی و بیش از همه به کمک عواملی که در لبنان دارد، می کوشد تا نفوذ خود را بر لبنان گسترش دهد. بسیاری از محافل سیاسی می گویند لبنان نمی تواند به بحران هشت‌ساله آن کشور پایان دهد، مگر آنکه با سوریه به توافق برسد.» روزنامه مذکور همچنین یادآور شد: «سوریه اکنون با داشتن 40 هزار سرباز در لبنان قریب 40 درصد از اراضی آن کشور را در کنترل دارد. به‌علاوه سوریه در بین مسلمانان به‌ویژه دروزیها نفوذ دارد و برای پیشبرد مقاصد خود از هیچ‌گونه اقدامی فروگذار نمی کند.»
امروز همچنین خبرگزاری‌ها از بیروت گزارش دادند که درپی وقوع درگیری‌های اخیر میان شبه‌نظامیان فالانژ و دروزیها فرودگاه بیروت براثر اصابت گلوله‌های توپخانه دروزیها تعطیل گردید.(2)درپی بسته‌شدن فرودگاه بیروت که با آخرین روز اقامت دیپلمات‌های ایرانی در لبنان هم‌زمان شد رادیو لبنان گزارش داد قائم‌مقام سفارت ایران از وزارت امور خارجه لبنان خواسته است تا به دلیل مشکلات موجود زمان سفر دیپلمات‌های ایرانی را یک روز تمدید کند.(3)از سوی دیگر خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری آلمان‌غربی اعلام کرد در بیروت براثر انفجار در یک قرارگاه محلی ارتش اسرائیل در شهر صور تعدادی از سربازان اسرائیلی زخمی شدند.(4)در همین حال، رادیو لبنان امروز در گزارشی مدعی شد: «بیش از 600 تن ایرانی [مسلح] به سلاح‌های سبک و متوسط به‌وسیله کامیون وارد بعلبک شدند. این عده در اردوگاه‌های اطراف بعلبک مستقر شدند و بر روی بام اردوگاه‌های خود نیز توپ‌های ضدهوایی نصب کردند.»(5)
1) روزنامه اطلاعات، 10/9/1362، ص16.
2) روزنامه کیهان، 10/9/1362، ص20.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 256، 10/9/1362، ص24، رادیو صدای لبنان، 9/9/1362.
4) روزنامه اطلاعات، 10/9/1362، ص16.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 256، 10/9/1362، ص24، رادیو صدای لبنان، 9/9/1362.
1
با ازسرگیری نبرد توپخانه‌ای جناح‌های متخاصم فلسطینی، توافق سوریه و عربستان برای آتش‌بس در شمال لبنان با ابهام تازه‌ای روبه‌رو شد. هم‌زمان نخست‌وزیر کانادا از تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی در نوار غزه و کرانه باختری رود اردن حمایت کرد.
گزارش خبرگزاری فرانسه از بیروت حاکی است امروز بار دیگر تبادل آتش توپخانه در شهر طرابلس از سر گرفته شد. همچنین خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد: یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین در مصاحبه با سه خبرنگار خارجی همچنان سوریه را به مداخله گسترده در جنگ بین طرف‌داران و مخالفان خود متهم کرد و گفت: «این مداخله از نقطه‌نظر بین‌المللی و همچنین بین غیرنظامیان فلسطینی به حیثیت شورش لطمه زده است.» عرفات افزود: «شورش پایان یافته است. ممکن است آنها از نقطه‌نظر نظامی در وضع بدی باشند، اما ازلحاظ سیاسی قدرت زیادی دارند.» عرفات درعین‌حال تأکید کرد «علی‌رغم این شورش لزومی برای دگرگون‌کردن استراتژی سیاسی خود نمی‌بیند، ولی شاید به اصلاحاتی نیاز باشد.» وی همچنین گفت: «سازمان آزادی‌بخش فلسطین اینک باید به تلاش‌های بیشتری در تمام سطوح برای حمایت از طرح صلح کنفرانس سران عرب در فاس دست زند.» عرفات افزود: «امیدوار است رشید کرامی که ریاست کمیته ناظر بر اجرای طرح سوریه و سعودی را به‌عهده دارد به‌زودی مأموریت خود را تمام کند تا وی [عرفات] بتواند به مقر فرماندهی سازمان آزادی‌بخش فلسطین در تونس بازگردد.» در همین حال، روزنامه تشرین ارگان دولت سوریه امروز هشدار داد: «یاسر عرفات اگر همچنان به مبارزه ضدسوری خود ادامه دهد و برای لطمه‌زدن به موافقت‌نامه آتش‌بس در طرابلس تلاش کند با عواقب وخیمی روبه‌رو خواهد شد.»
از سوی دیگر، پیر ترودو نخست‌وزیر کانادا، که سفر خود را به کشورهای حوزه خلیج‌فارس آغاز کرده است، در یک نشست خبری در ابوظبی گفت که «دولت کانادا از حق مردم فلسطین برای دارابودن یک میهن در غرب رود اردن و نوار غزه حمایت می‌کند.» وی افزود: «مردم فلسطین باید در هرگونه حلوفصل مشکل خاورمیانه [غرب آسیا] در نظر گرفته شوند.» نخست‌وزیر کانادا درعین‌حال گفت «کشورش سازمان آزادی‌بخش فلسطین را تنها نماینده مردم فلسطین نمی‌شناسد، بلکه عقیده دارد که این به‌عهده خود فلسطینی‌ها است که تصمیم بگیرند چه کسی ازجانب آنها سخن بگوید.» وی یادآورشد که «کشورش با مقامات ساف در گذشته تماس حاصل کرده و یک دفتر اطلاعاتی ساف در کانادا دایر است.»(1)
1) روزنامه کیهان، 10/9/1362، ص20.
1
امروز ارتش عراق به گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر و نوار مرزی این دو شهر ادامه داد. همچنین اقدام هواپیماهای عراقی برای بمباران شهر پسوه در آذربایجان‌غربی ناکام ماند. علاوه‌بر تحرکات دشمن، نیروهای خودی نیز با مین‌گذاری در منطقه عمومی دزلی، تلفات و خساراتی را به نیروهای عراقی وارد آوردند.
در ادامة گلوله‌باران آبادان، خرمشهر و مناطق اطراف این دو شهر امروز در آبادان 5 باب منزل مسکونی و 1 باب مغازه تخریب شد و 12 تن زخمی شدند. در خرمشهر نیز مناطق دیری‌فارم، جزیره مینو و شلمچه هدف چندین گلوله توپ و خمپاره قرار گرفت و علاوه‌بر واردشدن خساراتی یک تن شهید و 6 تن زخمی شدند.(1)
در همین حال و باوجود پایان‌یافتن عملیات والفجر4، عراق همچنان مناطقی از کردستان را بمباران می‌کند. به گزارش ژاندارمری هواپیماهای عراقی امروز ضمن تجاوز به حریم هوایی شهرهای بانه، پیرانشهر، پسوه و مهاباد، به‌قصد بمباران شهر پسوه چندین بمب پرتاب کردند، اما تمام آنها به کوه‌های اطراف شهر اصابت کرد و خسارات و تلفاتی به بار نیامد.(2)
از سوی دیگر نیروهای چریکی سپاه مریوان نیز در منطقة دزلی با نفوذ به عمق مواضع عراق در جادة کلپ (قُلب) به بیاره اقدام به مین‌گذاری کردند. یک کامیون نظامی عراقی (ایفا) براثر برخورد به این مین‌ها منهدم شد و 4 سرنشین آن نیز کشته شدند.(3)
2
در اقدامات افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در مهاباد، بوکان و مناطق عمومی مریوان، سردشت، بانه، نقده و اسلام‌آباد، 8 تن از نیروهای خودی شهید، تعدادی زخمی و 6 تن نیز به گروگان گرفته شدند. از افراد مسلح ضدانقلاب نیز حداقل 17 تن کشته شدند.
افراد مسلح ضدانقلاب با نفوذ به داخل شهر مهاباد به یک مقر ژاندارمری حمله کردند. در درگیری شدیدی که بین نیروهای پایگاه و مهاجمان رخ داد، یک تن از افراد ژاندارمری شهید
1) سند شماره 370476 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 10/9/1362؛ و- سند شماره 291109 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 12/9/1362؛ و- سند شماره 291111 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 12/9/1362.
2) سند شماره 400620 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3)، 12/9/1362؛ و- سند شماره 400619 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی ژاجا (رکن3) به فرمانده ژاجا، 11/9/1362.
3) سند شماره 148699 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مریوان به سپاه ناحیه کردستان، 13/9/1362.
شد و 2 تن نیز زخمی شدند. علاوه‌براین مهاجمان 6 نفر از افراد این پایگاه را به گروگان بردند. از تلفات مهاجمان گزارشی ارسال نشده است.(1)
در بوکان هم افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی وارد شهر شده و اقدام به تیراندازی کردند. در این حادثه 2 تن به شهادت رسیدند و برخی منازل مسکونی خسارت دید.(2)
در شرق مریوان نیز عناصر مسلح ضدانقلاب به پایگاه تینال حمله کردند. با شدت‌گرفتن درگیری‌ها نیروهایی از سپاه، بسیج و پیشمرگان مسلمان کرد از مناطق مجاور برای کمک به پایگاه مزبور، به منطقه درگیری اعزام شدند. در ادامه، نیروهای خودی ضرباتی به مهاجمان وارد و ضمن تحمیل تلفاتی، آنها را مجبور به عقب‌نشینی کردند. این درحالی بود که جنازه 4 تن از مهاجمان در منطقه درگیری به جای ماند. در خلال درگیری یک خودروی نیروهای کمکی بر روی مین رفت و یک تن از افراد خودی شهید و تعدادی نیز زخمی شدند.(3)
همچنین امروز در 5 مورد مین‌گذاری گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه گندمان سردشت و ارمده در جنوب‌غربی بانه، سیدآباد مهاباد، خورنج و کانی بُداغ نقده و دولکان اسلام‌آباد 3 تن از افراد خودی شهید و 5 تن زخمی شدند و 2 خودرو نیز منهدم شد.(4)
در شمال‌شرقی مهاباد هم افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی به پایگاه ژاندارمری واقع در روستای خاتون باغ حمله کردند. بلافاصله نیروهایی از تیپ110 شهید محمد بروجردی سپاه، برای کمک به نیروهای ژاندارمری عازم محل درگیری شدند و با تصرف ارتفاعات مسلط به منطقة درگیری، مهاجمان را که متحمل تلفات زیادی شده بودند از منطقه فراری دادند. در این عملیات یکی از سربازان ژاندارمری که برای ملاقات با دوست خود به پایگاه خاتون باغ رفته و داوطلبانه در عملیات شرکت کرده بود به شهادت رسید و یک تن نیز زخمی شد. طبق گزارش مسئول عملیات تیپ110 بروجردی در این عملیات که 6 ساعت طول کشید، 13 تن از مهاجمان کشته یا زخمی شدند و یک موتورسیکلت نیز به دست نیروهای خودی افتاد.(5)
در اقدامی دیگر عناصر حزب دمکرات کردستان ایران در غرب نقده، یک خط لولة انتقال نفت را منفجر کردند. براثر فوران نفت آتش‌سوزی وسیعی در منطقه رخ داد به‌طوری‌که شعله‌های آتش از کیلومترها دورتر دیده می‌شد. در این حادثه چندین تیر انتقال برق نیز آتش گرفت و برق بخشی از مناطق اطراف قطع شد. همچنین، علاوه‌بر تخریب لولة نفتی مذکور، بیش از 10 هزار لیتر نفت و گاز در آتش سوخت. با حضور به‌موقع نیروهای نظامی و رسیدن متخصصان شرکت نفت و چند واحد آتش‌نشانی از مناطق هم‌جوار، آتش‌سوزی مهار شد.(6)
در همین حال، در شمال‌شرق سردشت نیز باآنکه نیروهای خودی برای پاکسازی منطقه عمومی نیستان، عملیاتی را در چهارم آذرماه اجرا کردند، امروز رکن2 نزاجا در نامهای به ستاد منطقه 11 از حضور دوباره گروه‌های مسلح محارب در این منطقه خبر داد. بنا به اعلام ستاد منطقه11 مستند به گزارش رکن2 نزاجا، حدود 40 نفر از اعضای سازمان مجاهدین
1) سند شماره 113152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 145، 20/9/1362؛ و- سند شماره 45191 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 12/9/1362.
2) سند شماره 113152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص1.
3) سند شماره 113145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن مناطق کردنشین، شماره 146، 27/9/1362، ص3؛ و- سند شماره 400620 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 400620 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 113145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 400611 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن3) به فرماندهی نزاجا، 12/9/1362.
5) سند شماره 318380 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات تیپ110 شهید محمد بروجردی به فرمانده تیپ، 28/9/1362.؛ و- سند شماره 400620 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 45201 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به شاجا، 12/9/1362؛ و- سند شماره 400620 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
خلق(منافقین) با انواع سلاح‌های انفرادی و چند قبضه آر.پی.جی7 و تیربار ژ3 در گندمان مستقر شده‌اند و در منطقه گورک فعالیت می‌کنند. همچنین 25 نفر از افراد این سازمان اعم از دختر و پسر در قریة نیستان استقرار یافته و به‌صورت سیار در منطقه سردشت فعالیت دارند.(1)
1
نیروهای خودی با اجرای دو عملیات کمین و شناسایی در استان آذربایجان‌غربی موفقیت‌هایی را به دست آوردند.
در شمال‌غربی مهاباد، نیروهای سپاه در یک عملیات کمین در حوالی روستای دشت قوری، با افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی درگیر و موفق شدند 3 تن از آنان را دستگیر کنند. 2 تن از این افراد در حین عملیات زخمی شده بودند.(2)
در شمال‌غربی ارومیه نیز نیروهای سپاه با کسب اطلاعات و شناسایی قبلی به روستای گنگچین وارد شده و 10 تن از افراد حزب دمکرات کردستان ایران را که در این روستا و اطراف آن فعالیت داشتند، دستگیر کردند.(3)
فرمانده سپاه پیرانشهر نیز در نامهای به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از تسلیم‌شدن تعداد قابل‌توجهی از افراد وابسته به گروه‌های مُسلح محارب به سپاه پیرانشهر خبر داد. مطابق این نامه از اول تا آخر آبان‌ماه سال جاری، 118 تن از افراد و عناصر گروه‌های ضدانقلاب خود را به پایگاه پیرانشهر معرفی کردهاند و روند تسلیم‌شدن این افراد همچنان ادامه دارد. در این نامه یادآوری شده است که برخی از تسلیم‌شدگان از رده‌های بالای حزب دمکرات کردستان بوده‌اند(4)
2
آیت‌الله منتظری و حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، در سخنان خود به مناسبت هفته بسیج مستضعفین، بر نقش نیروهای مردمی در جنگ، حفظ و تداوم انقلاب و مقابله با قدرت‌های بزرگ تأکید کردند.
به گزارش روزنامه کیهان آیت‌الله منتظری امروز در دیدار با فرماندهان یگان‌های مقاومت بسیج سراسر کشور و سرپرستان طرح لبیک یا خمینی اظهار داشت: «انقلاب اسلامی به‌دست اقشار و طبقات مختلف مردم ما به وجود آمده است و علت حدوث آن، وحدت کلمه و فداکاری افراد و اقشار ملت بوده و هیچ دسته و گروه و شخص خاصی نمی‌تواند انقلاب را به خود نسبت دهد. البته نقش مقام رهبری در مقاطع حساس انقلاب چه قبل از پیروزی و چه بعد از آن قابل‌انکار نیست. اگر رهبری ایشان نبود که وظایف اقشار و طبقات و همه ما را در هر مرحله‌ای تعیین کند، معلوم نبود پیروزی به دست می‌آمد یا خیر.» وی با اشاره به نقش بسیج مردمی در حفظ انقلاب اظهار داشت: «از آنجا که صاحب اصلی انقلاب همین اقشار محروم و مستضعف ملت ما می‌باشند، تا زمانی‌که این ملت در صحنه باشند هیچ آسیبی به انقلاب نمی‌رسد و ما امروز احساس می‌کنیم که ملت ما با تمام گرفتاری‌های جنگ و
1) سند شماره 352165 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 به پایگاه سردشت، 10/9/1362.
2) سند شماره 400945 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه نقده به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 10/9/1362.
3) سند شماره 318376 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 16/9/1362.
4) سند شماره 355237 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پیرانشهر به سپاه منطقه11، 10/9/1362.
مسئله تورم و سایر مشکلات داخلی که دارد خم به ابروی خود نمی‌آورد و از پیچ‌وخم مشکلات با قاطعیت عبور می‌کند و حتی انشاءالله به‌زودی به قدس عزیز هم می‌رسد. زیرا ملت ما کاری کرد که خواب راحت و آسایش فکری را از ابرقدرت‌های شرق و غرب سلب نموده است.»
آیت‌الله منتظری در ادامه به لزوم تقویت ابعاد مختلف بسیج در کشور پرداخته و گفت: «البته بسیج نظامی مردم که تا حدودی عملی شده و انشاءالله در آینده کامل‌تر خواهد شد، ولی باید همان‌گونه‌که ما در فکر بسیج نظامی هستیم و برای آن تلاش می‌کنیم، در فکر تنظیم یک بسیج علمی و اخلاقی هم باشیم و برنامه‌هایی را تنظیم کنیم تا اقشار و آحاد ملت ما برای آشنایی بیشتر با ابعاد علمی و فرهنگی و اخلاقی اسلام بسیج شوند و اگر بسیج نظامی همراه بسیج اخلاقی و علمی نباشد کمتر موفقیت دارد. ازاین‌رو من از تمام جوانان عزیز و افراد فداکاری که به شکلی در بسیج شرکت کردهاند تقاضا می‌کنم سروکار خود را با کتاب و مطالعه در هیچ جایی قطع نکنند، زیرا امروز جامعه ما نیاز به یک حرکت عمومی در مسائل اخلاقی دارد.»(1)
امروز همچنین رئیس مجلس شورای اسلامی و سخنگوی شورای‌عالی دفاع در دیدار با جمعی از اعضای لشکرهای نصر و عاشورا؛ عده‌ای از اعضای تیپ‌های امیرالمؤمنین(ع)، مسلم‌بن‌عقیل، انصارالحسین(ع) و موسی‌بن‌جعفر(ع)؛ گروهی از اعضای سپاه پاسداران مستقر در دادستانی انقلاب مرکز و عده‌ای از نیروهای بسیج عشایری اظهار داشت: «گرچه شما و سایر رزمندگان ما در دو، سه سال اخیر مشکلات زیادی را تحمل کرده‌اید، اما همین امر موجب رشد و کمال انسان می‌شود که این خود بسیار با ارزش است و شما نیز اگر روحیات و اخلاق خود را با پیش از جنگ مقایسه کنید به تحولات درونی خود پی می‌برید.» وی افزود: «اینک بعد از قرن‌ها سلطه کفر در این مملکت، حکومت اسلام درحال پایه‌ریزی است و برای اولین‌بار در چند دهه اخیر جهادی پدید آمده که در رأس آن ولی‌فقیه و نایب امام زمان(عج) حضور دارد و شما با شرکت در این جهاد در هر دو صورت پیروزی یا شهادت، پیروز هستید و به دنیا هم این مسئله ثابت شده که در ایران مردمی هستند که با اتکا به خود و با الهام از اسلام همه قدرت‌های جهنمی را به ستوه آورده‌اند.»
رئیس مجلس شورای اسلامی در بخش دیگری از سخنانش به اوضاع لبنان پرداخت و گفت: «در کشور کوچکی مانند لبنان که صحنه حضور نیروهای مختلف خارجی است گروهی مسلمان جان‌برکف رودرروی امریکا و رژیم صهیونیستی می‌جنگند و آنها را به ستوه آورده‌اند به‌طوری‌که دامنه وحشت از این مسلمانان محروم به کاخ سفید و الیزه هم کشیده شده است.» حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی همچنین ضمن قدردانی از تلاش نیروهای دادستانی در مبارزه با "ضدانقلاب و تروریسم" گفت: «برادران رزمنده و همرزم شما درگیر با جریان تروریسمی هستند که کاملاً وابسته به ابرقدرت‌هاست و همان‌طورکه شما جنگ را به داخل عراق کشاندید همرزمان شما هم تروریست‌ها را به حالت انفعال انداخته‌اند.»(2)
1
چند روز پس از انتشار گزارشی درباره استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در جنگ، در یک روزنامه پرتیراژ انگلیس،(1)روزنامه تایمز (چاپ لندن) نیز گزارش مشابهی را دراین‌زمینه منتشر کرد. این روزنامه به نقل از ریچارد داودن خبرنگار خود در تهران آورده است: «شواهد و مدارک کافی حاکی‌از آن است که عراق در جنگ با ایران از سلاح‌های شیمیایی استفاده می‌کند.»
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، خبرنگار تایمز با اشاره به دیدار خود از بیمارستانی در تهران نوشت: «یک جوان ایرانی از گروه امداد هلال‌احمر را دیده است که دراثر بمباران‌های سه هفته پیش در داخل خاک عراق زخمی شده است. به گفته این جوان این بمب‌ها حاوی گازها[یی با] بوی تند بوده‌اند که پس از چند ساعت، نفس‌کشیدن را برای زخمیان بسیار دشوار و دردناک می‌کرده و باعث ایجاد حالت تهوع می‌شده است. به این جوان ایرانی گفته‌اند که 9 نفر دیگر نیز دراثر خفگی جان سپرده‌اند.» وی همچنین اضافه کرد: «پزشکان ایرانی عقیده دارند که این سلاح‌های شیمیایی حاوی گاز نیتروژن خردلی‌اند و ظرف سه ماه گذشته در جنگ از آنها استفاده شده است.» خبرنگار مذکور با اشاره به اظهارات رئیس‌جمهور عراق در ماه سپتامبر گذشته که به خبرنگاران گفته بود عراق مشغول تهیه یک «سلاح مرموز جدید» است، افزود: «ممکن است منظور صدام حسین همین سلاح‌های شیمیایی بوده است.»(2)
2
نمایندگان مجلس کلیات لایحه انتخابات مجلس شورای اسلامی را تصویب کردند.
در جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی گزارش کمیسیون شوراها و امور داخلی درخصوص شور اول لایحه "انتخابات مجلس شورای اسلامی" مطرح شد که پس از بحث و تبادل‌نظر نمایندگان درباره مفاد آن، کلیات این لایحه به رأی گذاشته شد و به تصویب رسید.(3)
سیدمحمود علوی مخبر کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس، در گزارش خود درمورد کلیات لایحه انتخابات گفت: «عمده‌ترین مسائلی که در این لایحه انجام گرفته یکی مسئله تفکیک اجرا و نظارت بوده که در قانون قبلی همان کسانی که انتخابات را اجرا می‌کردند
1) روزنامه گاردین چند روز پیش با درج مشاهدات سه پزشک انگلیسی در ایران کاربرد سلاح‌های شیمیایی ازسوی عراق در جنگ را تأیید کرد.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/9/1362، صص 25 و 26، رادیو بی‌بی‌سی، 10/9/1362.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 12/9/1362، ص12.
4) روزنامه کیهان، 12/9/1362، ص17 مکرر.
1
رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری اختلافات گروه‌های فلسطینی را برای ایران نگران‌کننده‌تر از قطع روابط سیاسی این کشور با لبنان دانست.
ویلیام ریو گزارشگر بی‌بی‌سی از بخش شرقی این رادیو گفت: «در هفته‌ای که گذشت در لبنان تحولاتی دررابطه‌با ایران روی داد که نتیجه مستقیم دو مسئلة کاملاً مجزا از هم می‌باشد. یکی از این دو مسئله حضور چند صد تن از پاسداران انقلاب ایران در بقاع است که ماه گذشته شاهد چند حمله تلافیجویانه بود و دیگری اختلاف و برخورد میان دو جناح اصلی سازمان آزادی‌بخش فلسطین می‌باشد. ولی این حضور پاسداران انقلاب ایران در دره بقاع است که بیش از هر مسئله دیگری مستقیماً پای ایران را به میان می‌کشد.»
گزارشگر مذکور ضمن کم‌اهمیت دانستن قطع روابط سیاسی ایران و لبنان، مناقشه و زدوخورد میان جناح‌های مختلف سازمان آزادی‌بخش فلسطین را از نگاه ایران مسئله‌ای نگران‌کننده‌تر خواند و گفت: «درحال‌حاضر ایران مطمئن نیست که از چه گروهی در داخل سازمان آزادی‌بخش فلسطین می‌باید حمایت کند.» وی سفر هیئتی به سرپرستی مشاور ریاست‌جمهوری ایران به سوریه را نشانه نگرانی ایران از این موضوع دانست که «بروز هرگونه اختلافی میان دو کشور بر سر مسئله سازمان آزادی‌بخش فلسطین ممکن است موجب شود تا سوریه دست از حمایت ایران بردارد.»(1)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 257، 11/9/1362، صص 22 و 23، رادیو بی‌بی‌سی، 10/9/1362.
1
افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز در محورهای مختلف مناطق کردنشین در شمال‌غرب کشور دست به اقداماتی علیه نیروهای خودی زدند.
عناصر مسلح ضدانقلاب ساعت 14 امروز در محور سردشت - مهاباد بین روستای کله‌گاوی و زمزیران با سوءاستفاده از نبود نیروهای تأمین جاده و در یک عملیات کمین مینی‌بوس حامل 19 تن از درجه‌داران و سربازان را که همگی غیرمسلح و درحال رفتن به مرخصی بودند، متوقف کرده و 17 تن از آنان را به گروگان بردند. 2 تن از سرنشینان این خودرو با مخفی‌شدن توانستند از دست مهاجمان فرار کنند.(1)
در حادثه دیگری در همین منطقه افراد مسلح غیرقانونی با حمله به یک خودروی حامل کارمندان اداره برق مهاباد که عازم سردشت بودند، یک تن از آنان را شهید و 2 نفر را زخمی کردند.(2)
درپی وقوع این حوادث فرماندهی سپاه سردشت در گزارشی به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) وقوع دو حادثه فوق را ناشی‌از بی‌تعهدی برخی ارگان‌ها، در گماردن نیروی لازم برای تأمین جاده اعلام کرد و از فرماندهی این قرارگاه خواست تا با اقدامات لازم، مانع تکرار این‌گونه سهل‌انگاری‌های خسارت‌بار شود.(3)
در منطقه عمومی پاوه نیز در جریان عملیات کمین عناصر یکی از گروه‌های مسلح غیرقانونی یکی از افراد سپاه به شهادت رسید.(4)
علاوه‌بر وقایع مذکور، در جنوب پیرانشهر اعضای گروه‌های مسلح ضدانقلاب با حمله به پایگاه میرآباد قصد تصرف آنجا را داشتند، اما با مقاومت نیروهای خودی، مهاجمان پس از یک
1) فرماندهی عملیات شمال‌غرب نیروی زمینی ارتش (رکن2) این اقدام را به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) نسبت داده است. هرچند اجرای عملیات مستقل در مناطق کردنشین توسط این سازمان بعید به نظر می‌رسد، اما همکاری سازمان مذکور با حزب دمکرات کردستان ایران در عملیات‌های مختلف در مناطق کردنشین علیه نیروهای خودی سابقه‌ای بیش از دو سال دارد.
2) سند شماره 400620 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای قرارگاه شمال‌غرب ژاجا (رکن3)، 12/9/1362؛ و- سند شماره 355532 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات عملیات) به ستاد مرکزی (اطلاعات عملیات)، 12/9/1362؛ و- سند شماره 356768 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شمال‌غرب (رکن2) به فرماندهی نزاجا و معاونت عملیات و اطلاعات، 14/9/1362.
3) سند شماره 423355 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه سردشت به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 15/9/1362.
4) سند شماره 95506 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه7 به فرماندهی ستاد مرکزی، 19/9/1362.
ساعت منطقه را ترک کردند. در این درگیری یک تن از افراد پایگاه زخمی شد.(1)
در جنوب‌شرقی صائین‌دژ نیز افراد حزب دمکرات به‌قصد تصرف پایگاه سپاه در روستای منبر به آنجا حمله کردند. با هوشیاری و عکس‌العمل به‌موقع نیروهای خودی افراد این حزب پس از 4 ساعت مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این عملیات به نیروهای خودی آسیبی وارد نشد، ولی بنا به اعلام فرماندهی سپاه صائین‌دژ براثر آتش افراد پایگاه، 5 تن از مهاجمان کشته و 8 تن نیز زخمی شدند(2)
در درگیری نیروهای سپاه پیرانشهر با یک گروه از افراد مسلح در محور سردشت - پیرانشهر پس از یک ساعت افراد مسلح محارب با تحمل تلفاتی مجبور به فرار شدند.(3)
عناصر مسلح ضدانقلاب همچنین در مسیر تردد نیروهای خودی در حوالی پایگاه نهنی بانه اقدام به کاشت مین کردند، اما نیروهای ژاندارمری موفق به کشف و خنثی‌سازی آنها شدند.(4)
1
امروز علاوه‌بر دستگیری 20 تن از افراد حزب دمکرات 5 تن از افراد این حزب نیز خود را تسلیم کردند.
نیروهای خودی با بهره‌گیری از اطلاعاتی که از افراد تسلیم‌شده حزب دمکرات کردستان ایران به دست آورده بودند در منطقه جنوب و جنوب‌شرقی نقده، 19 تن از افرادی را که با حزب دمکرات همکاری می‌کردند دستگیر کردند(5)
در جنوب‌غربی سقز نیز یکی از افراد این حزب در حوالی پایگاه تموغه دستگیر شد.(6)
همچنین در ادامه تسلیم‌شدن افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز نیز 4 نفر از عناصر حزب دمکرات کردستان با تحویل اسلحه و مهمات مربوط به آن، خود را به نیروهای سپاه معرفی و درخواست امان‌نامه کردند.(7)
در جنوب‌غربی خوی در منطقه مرزی قُطور نیز یکی از افراد با نفوذ حزب دمکرات که متهم به قتل بود و سابقه تهدید مردم برای حمایت از حزب دمکرات و همچنین زورگیری داشته و تحت تعقیب سپاه قطور بود، درحالی‌که چند قبضه اسلحه به‌همراه داشت، خود را تسلیم کرد.(8)
2
برخی منابع از پناهندگی یکی از افراد حزب دمکرات کردستان عراق به گروه اتحادیه میهنی کردستان عراق و اقدام بارزانی‌ها در گروگان‌گرفتن 3 تن از کارشناسان فرانسوی خبر دادند.
یکی از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) که دارای اطلاعات فراوانی از فعالیت‌های این حزب در مناطق اشنویه ایران و حاج‌عمران عراق بود به‌همراه اسلحه
1) سند شماره 400613 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 12/9/1362.
2) سند شماره 361393 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه صائین‌دژ به سپاه منطقه11 (طرح و عملیات)، 1/10/1362.
3) سند شماره 400777 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه پیرانشهر به فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 13/9/1362.
4) سند شماره 400620 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 400620 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 400621 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرمانده ژاجا (رکن3)، 13/9/1362.
7) سند شماره 95506 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
8) سند شماره 357091 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات سپاه خوی به واحد اطلاعات منطقه11، 15/9/1362؛ و- سند شماره 357081 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات سپاه خوی به واحد اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 16/9/1362.
و مهمات خود را به نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) تسلیم کرده است.(1)
امروز همچنین حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) 3 تن از کارشناسان یک شرکت الکترونیکی فرانسوی را که در شمال‌غربی بغداد مشغول به کار بودند، گروگان گرفتند. به گفته رادیو بی‌بی‌سی حزب دمکرات کردستان عراق با پذیرش مسئولیت ربودن این سه کارشناس فرانسوی، آزادی این افراد را به خلاصی 47 تن از اعضای این حزب که ازطرف دولت عراق محکوم به اعدام شده‌اند و همچنین بازگشت 8 هزار خانواده کرد که از عراق اخراج شده‌اند، مشروط کرده است.(2)
1
رئیس‌جمهور عراق امروز در مصاحبه با روزنامه مصری الاهرام به سیاست امریکا و شوروی در قبال جنگ، تهدید ایران درمورد تنگه هرمز و مداخله احتمالی قدرت‌های بزرگ دراین‌زمینه، موضع سوریه دربرابر جنگ و روابط مصر و عراق پرداخت.
صدام حسین در پاسخ به سؤالی درباره موضع دو ابرقدرت امریکا و شوروی دربرابر جنگ ایران و عراق گفت: «اتحاد شوروی و امریکا در شروع جنگ موافقت کردند حداقل به‌طور ضمنی که اجازه دهند [جنگ] مسیر خود را طی کند. شوروی‌ها فکر می‌کردند که جنگ، ایران را به آنان نزدیک‌تر خواهد کرد و امریکا فکر می‌کرد فشار جنگ، عراق را به قیمت منافع آن به امریکا نزدیک‌تر می‌کند.» صدام حسین در ادامه با بیان اینکه «متوجه تغییر تازه‌ای در رفتار شوروی و امریکا شده است، ... از بازگشت اتحاد شوروی به چارچوب دوستی با عراق و تفاهم بیشتری که امریکا نسبت به خطر اقدامات غیرمسئولانه ایران در منطقه نشان می‌دهد ابراز رضایت کرد.»
وی همچنین درمورد تهدید ایران به انسداد تنگه هرمز اظهار کرد: «معتقد نیست ایران جرئت کند تنگه هرمز را مسدود کند، اما اگر این کار را انجام دهد، انسداد مدت زیادی طول نخواهد کشید.» وی گفت: «انسداد این خط دریایی همانند محبوس‌کردن خود در یک گاوصندوق فولادی است.» صدام درعین‌حال اضافه کرد «نمی‌تواند بهطورکلی این احتمال را که ایران جرئت انجام چنین اقدامی را بکند، نادیده بگیرد... .»
رئیس‌جمهور عراق درباره احتمال مداخله قدرت‌های بزرگ نیز خاطرنشان کرد: «اگر جهان ماورای این منطقه
1) حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) و اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) دو گروه عمده از مخالفان رژیم بعث عراق بوده و باوجود اشتراک در مبارزه علیه این رژیم، رقابت‌های پیدا و پنهان باهم داشتند. البته در این دوره اتحادیة میهنی کردستان عراق به‌نحوی درحال مذاکره و سازش با حکومت عراق بود.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 266، 20/9/1362، ص27، رادیو بی‌بی‌سی.
مداخله کند تا از منافع مشروع خود محافظت کند، من انگیزه‌های آن را درک می‌کنم هرچند که من طرف‌دار چنین مداخله‌ای نیستم.» وی ضمن متهم‌کردن ایران به «توسعه‌طلبی در خاک عراق و کشورهای حوزه خلیج [فارس]» گفت: «جنگ عراق و ایران فقط زمانی خاتمه می‌یابد که ایران پی ببرد که نمی‌تواند به اهداف خود دست یابد و اینکه غالب ایرانیان اکنون به بطالت ادعاهای رهبران خود که آنها جهت دفاع از خاک ایران می‌جنگند، پی برده‌اند.»
صدام همچنین مدعی شد: «عراق قادر به نفوذ به داخل عمق خاک ایران است. زمانی که ما شرایط را برای چنین اقدامی مناسب بیابیم و زمانی که دنیا کاملاً متقاعد شود که ایران متجاوز است و از پاسخگویی به منطق خودداری می‌کند.» وی گفت: «عراق از هواپیماهای سوپراتاندارد که از فرانسه دریافت کرده، استفاده نکرده است، هرچند که گزارش‌ها ادعا کردهاند که عراق در حملات اخیر خود به ناوگان و کشتی‌های تجاری ایران از آنها استفاده کرده است.»
رئیس‌جمهور عراق در ادامه به موضع سوریه درقبال جنگ پرداخته و مدعی شد: «عراق احتمال یک تعدی سوریه به داخل خاک عراق ازجانب غرب را نیز به حساب آورده بود.» وی افزود: «حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه، تعدادی از لشکریان خود را در مرز مستقر کرده بود، اما تجاوز مورد انتظار سوریه به‌خاطر اینکه قادر به انجام آن نبود، محقق نشد.» صدام حسین همچنین با بیان اینکه «اعمال سوری‌ها و لیبیایی‌ها علیه عراق و مداخله آنها در لبنان و امور سازمان آزادی‌بخش فلسطین برای ملت عرب و آرمان فلسطین مخرب است»، از فقدان عکس‌العمل مناسب اعراب اظهار تأسف کرد. وی افزود: «به دو یا سه کشور نباید اجازه داده شود که مانعی بر سر راه همبستگی اعراب بشوند.»
صدام حسین درمورد روابط عراق و مصر تصریح کرد: «روابط عراق با مصر از تحویل اسلحه و مهمات توسط مصر به عراق بسیار فراتر رفته و دو کشور درمورد مسائل مهم سیاسی با یکدیگر مشورت می‌کنند.» وی گفت که «اگر به‌خاطر مشغله‌اش نبود از سفر به مصر در هر زمان که برای پرزیدنت حسنی مبارک مناسب باشد، خودداری نمی‌کرد. رئیس‌جمهور عراق خاطرنشان کرد: «از سفر مبارک به عراق در هر زمان که مایل باشد استقبال می‌شود.»
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی روزنامه اقتصادی لزکو (چاپ پاریس)، رادیو قاهره در بخش عربی ساعت 8:30، رادیو امریکا در بخش فارسی ساعت 6:30، رادیو بی‌بی‌سی در برنامه فارسی ساعت 19:45، همچنین خبرگزاری فرانسه مصاحبه صدام با روزنامه مصری الاهرام را مخابره کردند.(1)
1
به‌منظور برآورد خسارات واردشده به مناطق غیرنظامی ایران و عراق، دبیرکل سازمان ملل با نمایندگان دو کشور در این سازمان گفت‌وگو کرد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، این مطلب در مقر سازمان ملل متحد اعلام و افزوده شد: «این اقدام به‌دنبال تقاضای مکرر تهران از این سازمان صورت می‌گیرد.» خبرگزاری فرانسه همچنین
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 258، 12/9/1362، صص 6 - 4، قاهره - خبرگزاری یونایتدپرس، 11/9/1362.
گزارش داد: «طی ماه‌های اخیر ایران به‌طور سیستماتیک، درمورد حملات عراق به شهرها و مراکز پرجمعیت و با استناد به مدارک و عکس‌های مختلف به سازمان ملل اطلاع داده است.»
گزارش مذکور همچنین حاکی است: خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد، امروز با سعید رجایی‌خراسانی نماینده ایران در این سازمان، ملاقات و گفت‌وگو کرد. این دیدار یک روز پس از ملاقات دکوئیار با ریاض القیسی نماینده عراق در سازمان ملل انجام شد. درحال‌حاضر عراق با یک چنین اقدامی مخالف است. القیسی در پاسخ سؤال خبرگزاری فرانسه دراین‌زمینه گفت: «حرکت ایران یک مانور برای جلوگیری از اجرای قطعنامه‌های شورای امنیت که خواستار قطع جنگ میان دو کشور شده است، می‌باشد.»
خبرگزاری فرانسه همچنین یادآور شد: «در گزارش کارشناسان سازمان ملل متحد که در ژوئن گذشته از ایران دیدار کرده بودند به‌طور صریح آمده بود که خسارات هدف‌های غیرنظامی ایران نسبت به عراق بسیار شدید بوده است.» این گزارش افزود: «تهران اظهار امیدواری می‌کرد که پس از دیدار کارشناسان از ایران، شورای امنیت به‌خاطر زیرپاگذاردن کنوانسیون 1949 ژنو درمورد حفظ و حمایت افراد و اماکن غیرنظامی در زمان جنگ توسط عراق، صریحاً بغداد را محکوم کند، لیکن درمورد یک متن قابل‌قبول توسط دو کشور هرگز توافقی به عمل نیامد. در قطعنامه مصوبه 31 اکتبر گذشته توسط شورای امنیت [قطعنامه شماره 540] که از طرفین درگیر خواسته شده بود سریعاً به جنگ میان خود خاتمه داده و عملیات خصمانه در تمام منطقه دریایی و ساحلی خلیج [فارس] را قطع کنند یک پاراگراف به یک چنین محکومیتی اختصاص یافته بود.»
خبرگزاری فرانسه در پایان این گزارش به نقل از ناظران اضافه کرده است «چنانچه بغداد از مأموریت هرگونه هیئت تازه سازمان ملل سر باز زند، بعید به نظر نمی‌رسد که کارشناسان سازمان به ایران اعزام شوند تا نتایج حملات اخیر عراق علیه اهداف غیرنظامی در ایران را از نزدیک مشاهده کنند.»(1)
در همین زمینه رادیو اسرائیل نیز به نقل از خبرگزاری رویتر گزارش داد که یک سخنگوی سازمان ملل متحد گفته است: «باوجودی‌که ایران با این قطعنامه مخالفت ورزیده است، ولی تاکنون بیش از بیست شکایت‌نامه [برای] دبیرکل سازمان ملل ارسال داشته و طی آنها از عراق به‌خاطر بمباران‌کردن مناطق غیرنظامی ایران شکایت کرده است.»(2)
1
عراق با متهم‌کردن ایران به حمله علیه مناطق غیرنظامی این کشور هشدار داد درصورت ادامه این حملات مواضعی در خاک ایران را مجدداً مورد حمله قرار می‌دهد.
خبرگزاری رویتر از بغداد دراینباره گزارش داد: یک سخنگوی نظامی در بغداد امشب ضمن اعلام این مطلب اضافه کرد: «هشدارهای قبلی برای به سر عقل آوردن رهبران ایران ظاهراً بی‌نتیجه بوده است.» رویتر در ادامه، به بیانیه نظامی روز گذشته عراق اشاره کرد که در آن ادعا شده بود: «ایرانیان شهر مرزی مندلی واقع در 110 کیلومتری شرق بغداد را گلوله‌باران
کرده و به یک مدرسه ابتدایی و همچنین دیگر ساختمان‌های غیرنظامی نیز خساراتی وارد آورده‌اند.» گزارش رویتر همچنین حاکی است دیپلمات‌ها در بغداد احتمال می‌دهند عراقی‌ها با استفاده از موشک‌هایی با بُرد زیاد و جنگنده‌های سوپراتاندارد مجهز به موشکهای اگزوست ترمینال نفتی ایران در جزیره خارک را مورد حمله قرار دهند(1)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی در خطبه‌های نمازجمعه این هفته تهران به موضوعات مختلفی ازجمله متناسب نبودن مالیات‌های دریافتی در کشور نسبت به سطح درآمدها، اجلاس آتی اوپک و لزوم افزایش قیمت نفت، انتخابات آینده مجلس و تحولات اخیر لبنان پرداخت.
حجتالاسلاموالمسلمین اکبر هاشمی رفسنجانی در آغاز سخنان خود به موضوع عدالت اجتماعی در اسلام پرداخت و با اشاره به مسئله تناسب نداشتن مالیات ها با درآمد در میان طبقات بالای جامعه گفت: «شما بدانید ای خواهرها، برادرها، ای پولدارها، مالیات‌ها هنوز هیچ تناسبی با درآمدها ندارد. آنهایی که قبله‌شان غرب است و غرب را دنیای سرمایه‌داری می دانند، بروند، بپرسند که در کشورهای غرب چقدر مالیات می دهند؟ و مالیات تا کجا پیش می رود؟ مالیات تصاعدی در کشور ما هنوز یک‌دهم آنجا هم نیست. بی‌جهت از این چیزها گله نکنید. باید با واقعیت‌ها خودتان را منطبق کنید. این‌طرف قضیه کسانی هستند که فداکاری و گذشت از خودشان نشان می دهند، اثر مثبت روی جامعه می گذارند و جامعه را به فرم دیگری بار می آورند. کار آن لاشخورها این است که همه را مثل خودشان تبهکار می کنند. رئیس اداره اگر رشوه خورد، زیردست او هم می خورد، پولدارها اگر تجاوز کردند، کاسب‌های جزء هم تجاوز می کنند. تاجرها اگر احتکار کردند، کاسب جزء هم احتکار می کند و این سرایت فساد ادامه پیدا می کند. اما اگر روحیه فداکاری و گذشت و ایثار و انفاق رشد کند، اثر می گذارد روی جامعه و کم‌کم جامعه را به‌طرف صلاح می برد.»
رئیس مجلس ضمن اشاره به ایثارگری‌های مردم در جنگ اظهار کرد: «ما در چه جامعه‌ای و با چه مردمی برای انقلاب خدمت می کنیم و چه گردن‌کلفت‌هایی در این مملکت هستند که مثل لاشخورها و مثل کفتار افتاده‌اند به جان مردم و با این مردم این‌طور رفتار می کنند. ما‌لشان را می خورند، دزدی می کنند، گران‌فروشی و احتکار می کنند علیه این مردم. چقدر تفاوت است، آنها واقعاً فرشته‌اند و اینها واقعاً گرگ هستند، اصلاً قابل‌مقایسه نیستند. چه منطقی است که بگوید ما این‌جور افراد را مثل آنها حساب کنیم، آیا عدالت اجتماعی این است که حساب این را با حساب آن یکی بکنیم؟ خیلی بی‌انصافی است. نه منطق می پذیرد، نه احساسات می پذیرد، نه بشریت، هیچ‌کس با این طرز تفکر نمی تواند موافقت کند و اگر کسی بخواهد انقلاب اسلامی را از این مسیر به‌طرف آن گردن‌کلفت‌های زورگوی لاشخور برگرداند، بدترین جنایت را مرتکب شده است. خون و مال و شمشیر و تفنگ و الله‌اکبر و حضور اینها این عظمت را به این مملکت و به این امام داده است و ما بیاییم در سایه این عظمت که از دست اینها تحصیل شده است برای منافع دیگران سینه بزنیم؟ عدالت و حق و منطق و
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 259، 13/9/1362، ص2، بغداد - خبرگزاری رویتر، 12/9/1362.
همه‌چیز ایجاب می کند که باید انسان‌های فداکار جهت و هدف حرکت‌ها باشند.»
هاشمی رفسنجانی در خطبه دوم نماز درمورد مسئله قیمت‌گذاری نفت در اجلاس آتی کشورهای عضو اوپک خاطرنشان کرد: «در جلسه سال قبل، اواخر سال قبل، اوپک با کارگردانی عربستان سعودی و بعضی از شیوخ دیگر خلیج‌فارس 5 دلار قیمت نفت را پایین آوردند، یعنی قیمت را از 34 دلار در هر بشکه به 29 دلار در هر بشکه رساندند. این ظلم و این خیانت به هیچ منطقی قابل‌قبول نیست.» وی افزود: «خوب قیمت را که پایین آوردید باید بیشتر تولید کنید، برای اینکه پول بیشتری بگیرید، چون اکثر این کشورها بودجه‌شان بسته به نفت می باشد. نیجریه اگر نفت صادر نکند، خفه می شود، الجزایر اگر نفت صادر نکند، خفه می شود، ایران اگر نفت صادر نکند، خفه می شود، ونزوئلا اگر نفت صادر نکند، خفه می شود، لیبی اگر نفت صادر نکند، خفه می شود، اینها مقیاس را خودشان قرار دادند که ده‌ها میلیارد دلار پول‌های مردم را در بانک‌های دنیا دارند که تازه همین را هم مراعات نکردند و عربستان به‌جای 5 میلیون بشکه اکنون 6 میلیون و اندی بشکه نفت صادر می کند و از سهمیه‌اش هم بالا می زند.»
سخنگوی شورای‌عالی دفاع سپس موضع جمهوری اسلامی ایران درمورد قیمت نفت را این‌گونه بیان کرد: «ما پیشنهادمان این است که از وزیر محترم نفتمان می خواهیم که در اجلاس آینده اوپک از قول این ملت مستضعف، ازطرف همه ملل محروم منطقه، آنجا حرف بزند و بگوید که بیایید آن جنایتی را که مرتکب شده‌اید، جبران کنید و حداقلش این است که قیمت نفت را به 34 دلار قبلی برگردانید.» وی افزود: «یک نکته‌ای هم عرض می کنم و این را هم به کشورهای جنوب خلیج‌فارس می گویم و هم به بقیه می گویم و هم به دنیا. ما تحقیقاً اجازه نمی دهیم در آینده این‌گونه غارتگران جهانی منابع و ثروت نفت مردم را به این شکل غارت کنند. امروز اگر کاری از دستمان بر نیاید، شما اگر بخواهید این سیاست توطئه‌آمیز را ادامه بدهید، بالاخره روزی فرا خواهد رسید که ما این قدرت را داشته باشیم و اجازه ندهیم که از این خلیج‌فارس نفت ارزان به جیب کشورهای استعمارگر برود. بنابراین موضع ما مشخص است و موضع ما در اوپک درمورد قیمت نفت، بالارفتن معقول قیمت نفت است تا در آینده بتوانیم محاسبات را انجام بدهیم.»
رئیس مجلس شورای اسلامی در ادامه ضمن تأکید بر نقش سرنوشت‌ساز انتخابات مجلس و اشاره به این نکته که کل اداره کشور براساس انتخابات است، گفت: «حالا ممکن است مغرضانی باشند که مثلاً صحبت از غیرآزادبودن انتخابات کنند، اما ما این حرف را با خودتان مطرح می کنیم و ما کاری به مغرضان نداریم. شما خودتان می دانید که در تمام این انتخابات هیچ‌کس از هیچ مقامی به شما نگفته، مجبور نکرده شما را به چه کسی رأی بدهید یا به چه کسی رأی ندهید. نظرات خودشان را، مسئولان مطرح کردهاند و شما مردم خواستید و پذیرفته‌اید یا نخواسته‌اید و نپذیرفته‌اید. یک وقتی شایع کرده بودند که اگر کسی رأی ندهد و در شناسنامه‌اش مهر شرکت در انتخابات نباشد، فلان می شود، که این حرف‌ها تماماً دروغ است. هرکس مایل است شرکت می کند و هرکس مایل نیست شرکت نمی کند و البته نظر ما
این است که به‌عنوان یک وظیفه اسلامی، انسانی، مردمی و وطنی همه باید در انتخابات شرکت کنند، البته اگر نظر ما را قبول نداشته باشند در انتخابات شرکت نمی کنند و در گذشته هم این‌چنین بوده است. انتخابات را هم دیده‌اید که نوسان داشته، گاهی 18 میلیون شرکت کردهاند، گاهی 20 میلیون شرکت کردهاند، گاهی 16 میلیون شرکت کردهاند، گاهی 14 میلیون شرکت کردهاند و هیچ‌کس هم نگفته آن بقیه‌ای که شرکت نکرده‌اند، چه شد؟ آیا تابهحال به کسی حرفی زده‌اند؟ یک نفر پیدا بشود بیاید و بگوید که من چون در انتخابات شرکت نکرده‌ام، فلان مأمور به من چنین چیزی گفت و اگر هم گفته باشد، خائن است. هیچ اجباری ما ازلحاظ قانونی انجام نمی دهیم و انتخابات آزادِ آزاد است که در آن مردم شرکت کنند.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی همچنین درمورد تبلیغات داوطلبان نمایندگی مجلس اظهار داشت: «ازنظر ما تبلیغات انتخابات باید اسلامی و انسانی باشد. کسانی که بخواهند با بعد منفی و بدنام‌کردن رقیب‌های خودشان تبلیغات کنند ازنظر ما که نظر اسلام هم همین است، نظر امام هم همین است، این خودش دلیل بر بی‌لیاقتی آنهاست، یعنی این یک گناه است.» خطیب نمازجمعه تهران همچنین تأکید کرد: «بنابراین باید شیوه انتخابات مثبت باشد و کسانی که می خواهند انتخاب بشوند خودشان را به مردم معرفی کنند به هر شکلی تا آنجایی که مربوط به اشخاص است، اشخاص هر امکانی برای معرفی خودشان باید به کار ببرند.»
رئیس مجلس شورای اسلامی در بخش پایانی سخنان خود به مسئله لبنان پرداخت و اظهار کرد: «در لبنان این هفته مسائلی پیش آمد که برای دنیا شکل کابوس گرفته و برای دنیا وحشت به ارمغان آورده، البته برای مستکبران دنیا، ولی ملل مختلف راضی هستند و یکی از حرف‌هایی که ما در طول این چهار، پنج سال زده‌ایم امروز تحقق آن را مشاهده می کنیم. ما از صدور انقلابی که قبلاً مطرح کرده‌ایم منظورمان همین است که اکنون در لبنان درحال پیش‌آمدن هست.» وی ضمن اشاره به تصمیم دولت لبنان به قطع روابط سیاسی با جمهوری اسلامی ایران گفت: «فالانژهای لبنان تصمیم گرفتند به دستور صریح امریکا که رابطه‌شان را با ما قطع کنند. البته ما دلمان نمی خواهد رابطه‌مان با لبنان به‌خاطر مردمش قطع بشود و اصولاً ما برای امریکا ارزشی قائل نیستیم چه رسد فالانژها که از خرس امریکا به اندازه یک مویی هم بیشتر نیستند. بنابراین ما دیگر روی فالانژها حساب نمی کنیم، اما روی مردم لبنان حساب می کنیم. بنابراین وقتی‌که اینها تصمیم به قطع رابطه با ایران گرفتند ببینید که در لبنان چه شد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی افزود: «مردم لبنان در چه شرایطی ریختند توی خیابان‌ها و متحصن شدند که ما نمی گذاریم سفیر ایران از لبنان برود. در شرایطی که آن طرف‌ترشان خونخواران امریکایی و فرانسوی بودند و دور سفارت را جلادان فالانژ گرفته بودند و در ده کیلومتر یا پانزده کیلومتری‌شان خونخواران صهیونیست بودند و ناوگان امریکا و فرانسه و اسرائیل گلوله‌های توپشان به سفارت ما می رسید و هواپیماهای جنگنده این قدرت‌های جهنمی در فضای بیروت پرواز می کردند و دیوار صوتی را می شکستند و نیروهای چپ که دل خوشی از اسلام
ندارند با ما همکاری نمی کردند و در چنین شرایطی موج مردم از توی خانه‌های مخروبه‌شان و در خیابان‌های پرخون و شیشه‌های شکسته و ماشین‌های له‌شده جمع شدند در سفارت و آنجا تحصن کردند و چه حرف‌هایی زدند. آنها گفتند که هریک از خانه‌های ما برای ایران یک سفارتخانه است.»
هاشمی رفسنجانی یادآور شد: «شما را به خدا فکر بکنید که مردم چقدر رشد کردهاند، انقلاب چقدر نفوذ کرده و چه مقدار قلوب مردم را تسخیر کرده که با این‌گونه تهدیداتی که این مردم شده‌اند، ایمانشان و تحرکشان و نشاطشان در راه انقلاب قوی‌تر بشود و وحشت انداخته‌اند به دل امریکاییها و فرانسوی‌ها و برای اولین‌بار امریکا پناه برد به کامیون‌های زباله و قاذورات برای اینکه کاخ سفید را حفظ کند و اطراف کاخ سفید کامیون زباله چید. برای اولین‌بار فرانسه درهای کاخ الیزه را بست و ماشین را مطلق راه نداد. اینها از چه کسی می ترسند؟ از این مردم لبنان، خوب آدم چقدر احمق باشد که بمبی بریزد که این‌گونه خودش بیشتر بترسد. شما این‌طور به وحشت افتاده‌اید و مردم را بیشتر تحریک کردید و مردم را بیشتر زنده کردید به این جریانی که در لبنان پیش آمد و این حرکتی که مردم لبنان به نفع جمهوری اسلامی انجام دادند برای ما بسیارگویاست و ما معتقدیم اگر در عراق هم بگذارند همین است، در بقیه کشورهایی که اسم بردم نیز همین‌طور است و این کشورهای کوچک چند وجبی که اطراف ما هستند که دیگر خیلی از آنها حرف نمی خواهم بزنم. بنابراین وضع اینها چنین است و بیایند با ملت‌هایشان آشتی کنند و ما هم هیچ‌چیز غیر از این نمی خواهیم، آخر معنا ندارد در لبنان دو میلیون مسلمان باشد و چند صد هزار فالانژ مسیحی باشد و فالانژها حکومت بکنند، این چه معنایی دارد؟»(1)
1
باوجود نیازهای ارزی ایران و عراق، اوپک احتمالاً قادر نخواهد بود قیمت‌های نفت را تا چند سال آینده در سطح فعلی نگه دارد.
به گزارش بری وود خبرنگار رادیو امریکا این پیش‌بینی را "شرکت برادران سلمان" یکی از شرکت‌های معتبر سرمایه‌گذاری درزمینه سهام و اوراق بهادار در نیویورک در آستانه اجلاس وزرای نفت اوپک در ژنو که روز هفتم دسامبر (16 آذر) برگزار می‌شود اعلام کرد. شرکت مذکور در توضیح این مسئله گفته است: «تقاضا برای نفت نسبت به میزان کنونی که خود در سطحی بسیار پایین است، فقط اندکی افزایش خواهد یافت.»
بر پایه این گزارش، شرکت برادران سلمان همچنین با برآورد کسری موازنه 50 هزار میلیون دلاری اعضای اوپک در سال 1986 اعلام کرده است: «کسری موازنه ارزی در تاریخ 22 ساله اوپک بیشترین مشکل را برای این سازمان به وجود آورده است. اوپک برای نخستین‌بار ناگزیر شد که قیمت‌های نفت را معادل 9 درصد کاهش دهد و به سطح بشکه‌ای 29 دلار برساند. میزان تولید نیز کاهش یافت و اکنون کمتر از 18 میلیون بشکه در روز است. اوپک تا دو سال پیش، روزانه حدود 36 میلیون بشکه نفت تولید می‌کرد، از سوی دیگر قیمت نفت در بازارهای
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 12/9/1362، صص 5 و 10.
آزاد به سطح بشکه‌ای 28 دلار کاهش یافته و اتحاد جماهیر شوروی نیز نفت خود را بشکه‌ای 25 سنت ارزان‌تر از نفت اوپک قیمت‌گذاری کرده است.»
به گزارش رادیو امریکا شرکت مذکور در گزارش خود همچنین پیش‌بینی کرده است: «اختلافات داخلی اوپک ممکن است رقابت بین کشورهای عضو این سازمان را در بازارهای نفتی جهان شدت بخشد که نتیجه آن تولید نفت اضافی خواهد بود. شورای وزیران اوپک در چنین شرایطی باید در اجلاس خود در ژنو به درخواست ایران و عراق نیز که هر دو به درآمدهای ارزی بیشتری نیاز دارند و می‌خواهند از سهمیه تولید بیشتری برخوردار شوند، رسیدگی کند.»(1)
1
یکی از مقامات مجلس انگلیس از موضع شورای همکاری خلیج‌فارس درمورد جنگ ایران و عراق اعلام حمایت کرد.
امروز همایش ویژه‌ای راجع به شورای همکاری خلیج‌فارس در غرفه بازرگانی انگلستان و عرب در لندن ترتیب داده شد که در آن لرد جلیکو رئیس کمیسیون امور بازرگانی ماورای اقیانوس‌های پارلمان انگلیس در سخنانی با اشاره به مناسبات انگلستان با کشورهای منطقه خلیج‌فارس در گذشته و استقبال دولت این کشور از تشکیل شورای همکاری خلیج‌فارس، درباره آنچه وی "کشمکش خلیج میان ایران و عراق" خواند، گفت: «انگلستان از اینکه جنگ میان ایران و عراق آغاز و تاکنون ادامه دارد شدیداً احساس تأسف و ناراحتی می‌کند.» وی تأکید کرد این جنگ «به‌طور مستقیم و یا غیرمستقیم بر منطقه خلیج [فارس] اثراتی از خود گذاشته است.» لرد جلیکو ضمن اشاره به تلاش انگلیس برای تشریک مساعی با کشورهای خلیج‌فارس درزمینه راه‌حل مسالمت‌آمیز خاتمه جنگ افزود: «انگلستان از طرح پیشنهادی کشورهای شورای همکاری خلیج [فارس](2)دراین‌مورد پشتیبانی می‌کند.»
براساس گزارش رادیو بی‌بی‌سی، عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس نیز به‌عنوان سخنران دیگر این همایش ضمن اشاره به اهمیت مناسبات اقتصادی و بازرگانی در استقرار صلح بین‌المللی گفت: «جنگ ایران و عراق حدود ده ماه قبل از تشکیل این شورا آغاز شد، ولی این جنگ و نتایج هولناک آن کشورهای شورای همکاری را از ادامه پیشرفت اقتصادی و همکاری مشترک و اجرای برنامه‌های عمرانی باز نخواهد داشت.» بشاره اضافه کرد: «این شورا درحال‌حاضر به یک نیروی تازه‌ای که در تغییر تشنجات و برقراری استقرار امنیت در منطقه سهمی دارد مبدل شده است.» وی افزود: «استقرار امنیت در منطقه خلیج[فارس] از
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 258، 12/9/1362، ص10، رادیو امریکا، 11/9/1362.
2) باوجود این سخنان، از "طرح پیشنهادی کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس" درمورد جنگ ایران و عراق گزارشی انتشار پیدا نکرد. حتی پیش از اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس در دوحه پایتخت قطر، گزارش‌ها از آماده‌شدن طرحی برای ارائه به این اجلاس حکایت داشت، اما سرانجام در بیانیه پایانی این نشست، شورا صرفاً حمایت خود را از قطعنامه 540 شورای امنیت سازمان ملل اعلام و از ایران و عراق درخواست کرد به جنگ میان خود پایان دهند. (ر. ک: روزشمار 18/8/1362)
استقرار امنیت در دریای سرخ جدا نیست و بدون استقرار امنیت در این منطقه استراتژیکی، امنیتی در جهان نخواهد بود.» دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس تأکید کرد: «یافتن راه‌حل مسالمت‌آمیزی برای این جنگ [ایران و عراق] برای صلح بین‌المللی و جلوگیری از اختلافات جهانی به‌ویژه میان دو ابرقدرت، یک مسئله ضروری است.»(1)
1
امروز در مراسمی مخفی، یک کشتی جدید موشک‌انداز که ایتالیا آن را برای عراق ساخته است، به آب انداخته شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از رم، این کشتی که در نزدیکی "ونیز" به آب انداخته شد و عراق آن را "سعدبن ابی‌وقاص" نام‌گذاری کرده است، دارای30/62 متر طول و 30/6 متر عرض بوده و قدرت حمل 675 تن محموله را دارد.(2)
2
عضویت مجدد مصر در کنفرانس کشورهای اسلامی، اختلافات داخلی سازمان آزادی‌بخش فلسطین و جنگ ایران و عراق احتمالاً از مسائل بحث‌برانگیز اجلاس آتی وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در بنگلادش است.
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی دراین‌زمینه با اشاره به سفر امروز عبدالحمید معاون وزیر امور خارجه مصر به بنگلادش، که میزبان اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در روز سه‌شنبه آینده (6 دسامبر/ 15 آذر) خواهد بود، گفت که وی «به‌منظور جلب حمایت دولت بنگلادش برای بازگشت مصر به کنفرانس وزرای خارجه کشورهای اسلامی به داکا سفر کرده است.» این رادیو یادآور شد: «عضویت مصر در کنفرانس کشورهای اسلامی به‌دنبال امضای عهدنامه کمپ دیوید میان اسرائیل و مصر و امریکا لغو گردید. یکی دیگر از کشورهایی که عضویتش در کنفرانس کشورهای اسلامی لغو شده افغانستان است.»
بی‌بی‌سی سپس افزود: «در داکا گفته می‌شود که دولت مصر مایل است هیئتی از مقامات عالی‌رتبه خود را به این کنفرانس اعزام دارد. اما چنانچه با شرکت مصر در کنفرانس کشورهای اسلامی مخالفت شود، مقامات مصر لااقل سعی خواهند کرد که حمایت این کشورها را جلب کنند. عربستان سعودی هیئتی از مقامات بلندپایه دولت را به داکا اعزام خواهد کرد، اما انتظار می‌رود که کشورهای عرب طرف‌دار شوروی نیز نظیر لیبی و سوریه با بازگشت مصر به کنفرانس کشورهای اسلامی مخالفت کنند.»
به گفته رادیوی مذکور «بجز مسئله بازگشت مصر به کنفرانس کشورهای اسلامی، اختلافات داخلی در سازمان آزادی‌بخش فلسطین و جنگ ایران و عراق نیز احتمالاً از مسائل بحث‌انگیز این کنفرانس خواهد بود. از سوی دیگر، معلوم نیست که مقامات افغانستان چگونه می‌خواهند نظر کشورهای اسلامی در قبال مداخله شوروی در کشورشان را تغییر دهند، اما باتوجه‌به حضور کشورهای متنفذ و دوست افغانستان در این کنفرانس آنها احتمالاً موفق خواهند شد که از شدت لحن قطعنامه کنفرانس درمورد افغانستان بکاهند، ولی از آنجایی که کشورهای
مسلمان محافظه‌کار بر کنفرانس داکا مسلط خواهند بود، می‌توان انتظار داشت که شرکت‌کنندگان در کنفرانس با مداخله شوروی در افغانستان به‌شدت مخالفت کنند.»(1)
1
درپی سفر رئیس‌جمهور لبنان به امریکا، گزارش‌ها حاکی‌از توافقاتی مبهم درزمینه خروج نیروهای خارجی ضمن وعده کمک‌های نظامی و اقتصادی امریکا به دولت لبنان است.
امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان در دیدار خود از امریکا «نسبت به شانس‌های خروج قریب‌الوقوع نیروهای بیگانه از لبنان ابراز خوشبینی کرد.» به گفته رادیو کلن جمیل که با رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه امریکا ملاقات کرد اعلام داشت «به‌خصوص امیدوار به خروج نیروهای سوری در آینده نزدیک است. این گزارش همچنین حاکی است رئیس‌جمهور امریکا، موافقت‌نامه بین اسرائیل و لبنان را به‌عنوان پایه و اساسی برای خروج سربازان اسرائیلی تلقی کرده و هم‌زمان از دیگر نیروهای خارجی خواسته است لبنان را ترک کنند.»(2)
همچنین درپی ارسال پیام ملک فهد پادشاه عربستان سعودی به ریگان رئیس‌جمهوری امریکا، روزنامه واشنگتن تایمز در خبری اعلام کرد فهد درپیام خود «اطمینان داده است که سوریه حاضر است نیروهایش را از خاک لبنان خارج کند به شرط آنکه اسرائیل نیز جدول زمان‌بندی‌شده برای خروج نیروهای خود از خاک لبنان را تعیین نماید و همچنین قسمت مربوط به عادی‌شدن روابط لبنان و اسرائیل از قرارداد بین دو کشور حذف شود.» به نوشته واشنگتن تایمز مقامات امریکا درمورد اتخاذ چنین موضعی ازسوی سوریه تردید دارند. یک مقام بلندپایه امریکایی گفت: «براساس اطلاعاتی که دراختیار دولت امریکاست، سوریه اساساً از گفت‌وگو درمورد خروج نیروهایش از لبنان سر باز می‌زند.»(3)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری فرانسه به‌دنبال توافقات اخیر نظامی و سیاسی امریکا و رژیم صهیونیستی، جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا، امروز اعلام کرد مقامات امریکا و دولت لبنان نیز تصمیم گرفته‌اند به‌منظور بررسی کمک‌های نظامی و اقتصادی امریکا به این دولت دو کمیسیون مشترک تشکیل دهند. خبرگزاری فرانسه یادآور شد: اواخر سال گذشته امریکا تصمیم گرفت 400 میلیون دلار کمک نظامی دراختیار دولت جمیل قرار دهد که تاکنون نیمی از آن واگذار شده است. به گفته وزیر امور خارجه امریکا دیدار اخیر جمیل، که به‌دنبال سفر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی به امریکا صورت گرفت، «بخشی از روندی است که هدفش حل بحران لبنان می‌باشد.» وی با بیان اینکه «من احساس می‌کنم
که ما در لبنان موفق خواهیم شد»، افزود: «در مذاکره با جمیل بیشتر به مسائلی پرداختیم که به‌نظر ما انجام آن اهمیت دارد ازجمله رفع محاصره شهر طرابلس در لبنان و گسترش کنترل مقامات کشوری لبنان بر مناطقی که توسط اسرائیل و سوریه اشغال گردیده است.» در همین حال، سناتور چارلز پرسی که ریاست کمیسیون امور خارجی سنای امریکا را برعهده دارد اعلام کرد درحال‌حاضر 500 کارشناس شوروی در لبنان به سر می‌برند. پرسی که این سخنان را در پایان دیدار جمیل از کنگره امریکا ایراد کرد، بدون توضیح درمورد اینکه این کارشناسان در چه نقطه‌ای به سر می‌برند و تخصص آنها در چه زمینهای است فقط یادآور شد: «حضور این کارشناسان یک خطر به شمار می‌رود و این مسئله باید هرچه سریع‌تر حل شود.»(1)
1
یاسر عرفات اعلام کرد به شرط حضور ناظرانی ازسوی سازمان ملل آماده است همراه هواداران خود از لبنان خارج شود. در همین حال، پادشاه اردن برای گفت‌وگو با عرفات به‌منظور تعیین خط مشی مذاکرات آینده صلح با رژیم صهیونیستی اعلام آمادگی کرد. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس در بیروت سخنگوی یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، اعلام کرد: «عرفات خواستار کشتی‌هایی ازسوی سازمان ملل متحد شده تا نیروهایش را به کشورهای عربی منتقل کند.» این سخنگو «همچنین خواستار پاسداری نیروهای سازمان ملل و نظارت آنها بر عملیات خروج فلسطینی‌ها شد.» بر پایه این گزارش، شورای امنیت نیز امروز مشورت‌هایی را درمورد این درخواست که درپیام عرفات به دبیرکل سازمان ملل متحد مطرح شده است آغاز کرد.
گزارش روزنامه کیهان حاکی است امروز در طرابلس و اطراف این شهر نبرد توپخانه میان هواداران عرفات و مخالفان وی درگرفت. در همین حال، مردم برای پناه‌گرفتن به قسمت‌های امن‌تر شهر که نسبتاً به مدت یک هفته به‌دنبال جنگ شدید سه‌هفته‌ای، آرام بوده هجوم بردند. کیهان همچنین به نقل از خبرگزاری فرانسه گزارش داد درپی آغاز سفر پنج‌روزه وزیر امور خارجه تونس به چین وزرای امور خارجه دو کشور امروز در پکن بار دیگر از عرفات که درحال‌حاضر در طرابلس تحت محاصره نیروهای ناراضی ساف قرار دارد حمایت کرده و خواستار آشتی در داخل سازمان آزادی‌بخش فلسطین شدند(2)
از سوی دیگر، با اعلام آمادگی عرفات برای پیگیری اقدام مشترک اردن و ساف به‌منظور مذاکره با رژیم صهیونیستی رادیو بی‌بی‌سی امروز گزارش داد ملک حسین پادشاه اردن، اعلام کرد آماده مذاکره با یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین است تا «بدین‌وسیله در راه برقراری صلح با اسرائیل توافق کنند.» وی در مصاحبه با نشریه نیویورک تایمز (چاپ امریکا) گفته است «عرفات می‌تواند برای فعالیت جهت یافتن یک خط مشی مشترک در مذاکرات آینده با اسرائیل به اردن بیاید؛ مذاکراتی که درمورد ساحل اشغالی غرب رود اردن و باریکه غزه خواهد بود.» بی‌بی‌سی یادآور شد: «ملک حسین اوایل سال جاری میلادی نیز پیشنهاد مشابهی ارائه کرده بود، اما پس از آنکه سازمان آزادی‌بخش فلسطین
اعلام کرد که ملک حسین دیگر ازطرف این سازمان نمایندگی ندارد، پیشنهاد مذکور با شکست مواجه شد.» همچنین اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی پس از بازگشت از امریکا «از ملک حسین و فلسطینیان مقیم ساحل غربی رود اردن دعوت کرده است که به گفتوگوهای صلح‌جویانه خاورمیانه که براساس چارچوب موافقت‌نامه کمپ دیوید انجام می‌گیرد، بپیوندند.»(1)به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس صدام حسین رئیس‌جمهور عراق نیز در مصاحبه با روزنامه الاهرام گفت که «موافق ازسرگیری مذاکرات ساف و اردن باتوجه‌به رابطه ویژه طبیعی و ضروری آنها می‌باشد.»(2)
1
امروز هم‌زمان با تداوم حملات توپخانه‌ای ارتش عراق به شهرهای آبادان و خرمشهر، هواپیماهای این کشور به منطقه عمومی بانه نیز تجاوز کردند. این درحالی است که رادیو عراق ایران را تهدید به انتقام‌گیری کرد.
شهرهای آبادان و خرمشهر و مناطق مرزی این دو شهر، امروز هم زیر آتش توپخانه‌ها و خمپارهاندازهای عراق قرار داشتند. از خسارات واردشده به خرمشهر گزارشی در دست نیست، اما در شهر آبادان 3 منزل مسکونی ویران شد و در چند نقطه از شهر نیز آتش‌سوزی رخ داد. علاوه‌براین به گزارش فرمانداری آبادان براثر گلوله‌باران این شهر، 9 تن از اهالی شهر و نیروهای نظامی شهید یا زخمی شدند(1)
همچنین در این روز هواپیماهای عراقی به منطقه عمومی بانه تجاوز کردند که با واکنش پدافند هوایی، مجبور به ترک آسمان منطقه شدند. فرماندهی قرارگاه عملیات ژاجا مأموریت این هواپیماهای عراقی را اجرای عملیات شناسایی ذکر کرد.(2)
دراین‌حال، امروز رادیو عراق با قطع برنامه‌های عادی خود اعلام کرد: چون ایران به عراق حمله کرده است، از آن کشور انتقام خواهیم گرفت.
این رادیو به مصداق مشخصی از اقدام نظامی علیه ایران اشاره نکرد، اما تجربه نشان می‌دهد که این‌گونه ادعاهای عراق مقدمه‌ای برای اجرای یک عملیات گسترده هوایی در خلیج‌فارس یا پرتاب موشک به شهرهای مرزی ایران است.(3)
2
در ادامة درگیری‌های پراکنده و محدود رزمندگان خودی با نیروهای ارتش عراق و حزب دمکرات کردستان ایران در منطقه عمومی پاوه و نوار مرزی مره‌خیل، امروز فرماندهی سپاه منطقة7 گزارش داد: یکی از افسران ارتش عراق که قصد نفوذ به مواضع ایرانی‌ها را داشت براثر انفجار مین و یک
1) سند شماره 370471 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 12/9/1362.
2) سند شماره 400621 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3)، 13/9/1362.
3) سند شماره 45200 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نهاجا، 12/9/1362.
افسر عراقی دیگر نیز براثر آتش نیروهای سپاه در همان منطقه کشته شدند. طبق این گزارش یکی از نیروهای سپاه نیز براثر انفجار مین مجروح شد. همچنین نیروهای سپاه هنگام گشت، در نقطة تماس با نیروهای عراقی در همین منطقه یک قبضه اسلحه متعلق به یکی از افراد حزب دمکرات را که روز پیش در درگیری در این منطقه به قتل رسیده بود کشف و ضبط کردند.(1)
1
در جریان اقدامات عناصر مسلح غیرقانونی در مناطق مختلف استان‌های کردستان و آذربایجان‌غربی 7 تن از نیروهای خودی و مردم عادی شهید و 7 نفر نیز مجروح شدند.
درپی درگیری دو روز پیش نیروهای خودی و افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه تینال در شرق مریوان، امروز هم یک گروه رزمی متشکل از نیروهای سپاه و ژاندارمری در این منطقه با افراد مسلح ضدانقلاب درگیر و موفق شدند آنان را از منطقه فراری بدهند. در این درگیری که با برتری کامل نیروهای خودی همراه بود حداقل 4 تن از افراد ضدانقلاب کشته و تعدادی نیز زخمی شدند.
از نیروهای خودی نیز 2 تن در حین درگیری مجروح شدند و 3 تن دیگر هم هنگام تعقیب افراد مسلح محارب براثر برخورد خودرویشان با مین زخمی شدند.(2)
امروز همچنین در غرب بانه در حملة افراد مسلح ضدانقلاب به گروه تأمین پایگاه مرزی روستای بوالحسن، یک تن شهید و یک تن زخمی شد. مهاجمان 4 نفر از افراد پایگاه را نیز به گروگان بردند. عناصر گروه‌های مسلح غیرقانونی همچنین در جنوب‌غربی بوکان به پایگاه کردیگلان حمله کردند که در طول یک ساعت و نیم درگیری یک تن از افراد این پایگاه به شهادت رسید.(3)
در حادثه دیگری، افراد حزب دمکرات کردستان ایران در ارومیه از مسیر رودخانه‌ای که از داخل شهر عبور می‌کرد به این شهر نفوذ کرده به‌سمت مقر نیروهای گردان جندالله، چند گلوله آر.پی.جی7 شلیک کردند. در این حادثه یک تن از افراد این گردان به شهادت رسید و خسارت‌هایی نیز به ساختمان مذکور وارد شد.(4)
علاوه‌بر این وقایع، در روز جاری تعدادی از عناصر مسلح در جنوب‌غربی بانه در نقاط مختلف راه‌های مواصلاتی روستائی اقدام به مین‌گذاری کردند. براثر انفجار این مین‌ها در حوالی روستاهای ارمرده، کارستم، گندمان و تپه‌سبز 3 تن از افراد خودی و اهالی روستاها به شهادت رسیدند و یک تن نیز زخمی شد. یک دستگاه تراکتور نیز کاملاً منهدم گردید.
در محور سردشت - مهاباد نیز در حوالی روستای گنه‌دار یک چوپان براثر برخورد با مینی که عناصر ضدانقلاب کار گذاشته بودند، به شهادت رسید.(5)
در مهاباد هم نیروهای سپاه هنگام گشت نامحسوس برای تأمین امنیت شهر با یک گروه از افراد ضدانقلاب درگیر شدند و توانستند یکی از آنان را دستگیر کنند.(6)
1) سند شماره 45210 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه منطقه7 به فرماندهی کل سپاه، 12/9/1362.
2) سند شماره 342935 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 16/9/1362؛ و- سند شماره 35935 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3)، 13/9/1362؛ و- سند شماره 4006135 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 13/9/1362.
3) سند شماره 400621 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 318376 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه (عملیات) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و عملیات)، 6/10/1362؛ و- سند 65478 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 19/9/1362؛ و- سند شماره 95478 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 19/9/1362.
5) سند شماره 656654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا، 14/9/1362.
6) سند شماره 356767 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب (رکن3) به فرمانده نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 14/9/1362.
1
مسئولان حزب دمکرات کردستان ایران اعلام کردند اخیراً شخصی به نام رشید زارعی را به جرم خیانت به خلق کرد و همکاری با سپاه پاسداران در منطقة شهر ویران (شرق مهاباد) اعدام انقلابی کردهاند. یک نشریه امنیتی داخلی ضمن درج این خبر، به تأثیر عملیات پاکسازی منطقه مرزی آلان بر تشدید اختلاف میان گروه‌های مسلح غیرقانونی ازجمله سازمان مجاهدین خلق(منافقین) و سازمان کومه‌له پرداخته و گوشهای از واکنش سازمان کومه‌له به اقدام سپاه در تسلیح مردم را نیز ذکر کرده است.
در بخشی از مطالب این نشریه آمده است: «پیروزی‌های چشمگیر رزمندگان اسلام در عملیات والفجر4 و به‌خصوص پاکسازی منطقه مرزی آلان (جنوب‌غربی سردشت) و استقبال بی‌نظیر مردم منطقه از برقراری حاکمیت جمهوری اسلامی، ضدانقلابیون شکست‌خورده را بر آن داشته که طبق معمول تقصیرها را به گردن گروهک‌های همکار انداخته و در آخر کار با ارعاب مردم منطقه از اظهار علاقه آنان به جمهوری اسلامی جلوگیری نمایند. ... نشریه گروهک منافقین در خارج از کشور با ذکر گزارشی از به‌اصطلاح مقاومت یک‌هفته‌ای آنان در منطقه آلان تقصیر شکست را به گردن گروهک کومه‌له انداخته که با عقب‌نشینی بی‌موقع خود آنان را نیز مجبور به عقب‌نشینی کردند. گروهک کومه‌له نیز با شکایت از گروهک دمکرات متحد منافقین از آنها می‌خواهند که از مقاومت این گروهک در جریان عملیات پاکسازی فوق [منطقه آلان] در رادیوی خود تجلیل به عمل آورند.
جالب توجه اینکه کومه‌له ادعا کرده است جمهوری اسلامی با فریب و نیرنگ تعدادی از مردم منطقه را مسلح کرده تا علیه ضدانقلابیون از آنها استفاده نماید. کومه‌له در خاتمه به مردم هشدار داده است که چنانچه اسلحه خود را زمین نگذارند شدیداً مجازات خواهند شد.»(1)
در همین حال گزارش معاونت طرح و عملیات ستاد مرکزی سپاه از اقدام هیز معینی حزب دمکرات کردستان ایران در تهدید مردم برای خودداری از همکاری با نیروهای جمهوری اسلامی خبر داده و افزوده است: پیشمرگان حزب دمکرات نیروی معینی در اطلاعیه‌ای از دارندگان تراکتور و صاحبان قاطر در منطقه عمومی غرب سردشت خواسته‌اند تا با نیروهای جمهوری اسلامی همکاری نکنند و امکانات خود را دراختیار نیروهای دولتی قرار ندهند؛ حزب دمکرات در این اطلاعیه تهدید کرده است در غیر این صورت اموال این افراد مصادره خواهد شد.(2)
2
مشکلات امنیتی و نظامی مناطق کردنشین استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان، کمبود نیرو و چگونگی تأمین آن ازجمله مسائلی است که همچنان پیش روی ارگان‌های ذی‌ربط قرار دارد. وضعیت غیرعادی این مناطق به‌ویژه در نزدیکی نوار مرزی، باعث شده تا میزان قابل‌توجهی از قوای نظامی جمهوری اسلامی در این مناطق به کار گرفته شوند، بااین‌حال باتوجه‌به مأموریت
بخش عظیمی از نیروهای نظامی ارتش و سپاه در جبهه‌های جنگ برای مقابله با مهاجمان عراقی، مناطق کردنشین برای تأمین امنیت اغلب با کمبود نیرو مواجه هستند.
دراین‌زمینه امروز فرماندهی کل سپاه در نامهای به فرماندهی منطقه4 (استان‌های خراسان و سمنان) و منطقة 1 سپاه کشوری (شهرهای قم و اراک) از آنان خواست برای تأمین نیروی مورد نیاز مناطق بانه، سردشت و مهاباد که 1000 نفر می‌باشد (بانه 700 نفر، سردشت 100 نفر و مهاباد 200 نفر) به‌سرعت اقدام کنند. یادآوری می‌شود که منطقه 1 سپاه مسئول تأمین نیروهای بانه و سردشت و منطقه 4 مسئول تأمین نیروهای مهاباد می‌باشند(1)
1
ستاد تبلیغات جنگ ادعای عراق درمورد گلوله‌باران مناطق غیرنظامی این کشور را با تقاضای اخیر جمهوری اسلامی ایران از سازمان ملل مبنی‌بر برآورد خسارات واردشده به مناطق غیرنظامی دو کشور مرتبط دانست.
در اطلاعیه ستاد تبلیغات جنگ آمده است: «رژیم جنایتکار بغداد با دست‌یازی بر حیله‌های تبلیغاتی جدید تلاش می‌کند بر جنایات گذشته و تجاوزاتی که برای آینده در سر می‌پروراند پوشش نهد و رسوایی بین‌المللی خود را درمورد ادعای کذب هدف قرارگرفتن شهرها و مناطق مسکونی ازسوی ایران جبران نماید.»
این ستاد در ادامه اطلاعیه خود به بمباران‌ها و حملات موشکی عراق علیه شهرها و مناطق مسکونی ایران ازجمله حمله موشکی به بهبهان و شهادت 80 دانش‌آموز یک مدرسه راهنمایی در این شهر اشاره کرده و ضمن یادآوری گزارش هیئت اعزامی سازمان ملل به ایران و عراق که از تخریب گسترده مناطق غیرنظامی ایران حکایت داشت، افزوده است: «در این راستا روز گذشته، رژیم منحط عراق درحالی‌که ازسوی ایران از هیئت اعزامی سازمان ملل دعوت مجدد شده است تا با سفر به ایران و عراق اطلاعات خود را تکمیل نمایند و رژیم عراق شدیداً با این پیشنهاد به مخالفت نشسته است ادعای همیشگی خود را از سر گرفت که ایران شهرها و روستاهای مرزی عراق را گلوله‌باران می‌نماید. این، بی‌شک توطئه جدیدی ازسوی این رژیم ضدبشری است که قصد دارد با هدف قرار دادن بخش‌هایی از شهرهای مرزی عراق و تخریب آنها به‌دست خود (همچنان‌که در پنجوین اتفاق افتاد) از رسوایی عالم‌گیر خود بکاهد و با صحنه‌سازی‌های دروغین جنایات هولناک خود را توجیه نماید.» در ادامه اطلاعیه ستاد تبلیغات جنگ تصریح شده است: «ایران اسلامی باوجود تمام قدرت و امکاناتی که به‌منظور ویران‌ساختن شهرهای عراق دراختیار دارد از آنجا که اخلاق دفاع اسلامی حکم می‌کند، حتی یک گلوله به‌سوی شهرهای عراق پرتاب نکرده و هیچگاه نخواهد کرد و این را جهانیان به‌خوبی دریافته‌اند و تبلیغات کذب صدام کافر در فریب افکار عمومی کارگر نخواهد بود.»(2)
1
درحالی‌که برخی گزارش‌ها حاکی‌از تمایل کشورهای الجزایر و ترکیه برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق است، نخست‌وزیر تونس تأکید کرد درحال‌حاضر هیچ راه‌حلی برای پایان این جنگ نمی‌بیند.
خبرگزاری فرانسه از الجزیره امروز ضمن گزارشی از دیدار و مذاکره احمد طالب الابراهیمی وزیر امور خارجه الجزایر با مانع سعید العتیبه وزیر نفت امارات متحده عربی درباره اوضاع لبنان و جنگ ایران و عراق اعلام کرد: «الجزایر قریب دو سال است که برای متوقف‌ساختن این جنگ کوشش می‌کند.» این خبرگزاری همچنین یادآور شد: «محمد بن احمد عبدالغنی نخست‌وزیر الجزایر در سفرش به کویت که اوایل ماه اکتبر صورت گرفت، بار دیگر تأکید کرد که کشورش کوشش‌های خود را برای کمک به ایران و عراق درزمینه پیداکردن یک راه‌حل مسالمت‌آمیز دنبال می‌کند.»(1)
از سوی دیگر به گزارش رادیو ترکیه، کنعان اورن رئیس‌جمهوری ترکیه در ضیافت شامی که ملک حسین پادشاه اردن به افتخار وی ترتیب داده بود، ضمن اشاره به اوضاع نابسامان منطقه غرب آسیا و لبنان، جنگ ایران و عراق را مغایر با "منافع درازمدت کشورهای منطقه" خواند و گفت ترکیه در قبال این جنگ «همواره سیاست حساس بی‌طرفانه‌ای را دنبال می‌نماید.» رئیس‌جمهور ترکیه درعین‌حال با اشاره به آمادگی ترکیه برای کمک به خاتمه جنگ اعلام کرد: «حاضریم هرگونه وظایفی که به عهده ما بوده به جا آورده و بعد از این به جای خواهیم آورد.»(2)
همچنین تورگوت اوزال نخست‌وزیر جدید ترکیه(3)- که قرار است در این هفته به‌عنوان اولین نخست‌وزیر منتخب ترکیه بعد از کودتای 1980 قدرت را در دست گیرد - در مصاحبه با خبرگزاری رویتر با بیان اینکه کشورش را به‌عنوان پلی بین منطقه غرب آسیا و کشورهای غربی می‌بیند، گفت: «آنکارا آماده است در تلاش برای پایان‌بخشیدن به جنگ خلیج‌فارس نقشی ایفا کند.»(4)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 260، 14/9/1362، ص2، الجزیره - خبرگزاری فرانسه، 13/9/1362.
2) همان، ص14، رادیو ترکیه فارسی، 13/9/1362.
3) تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه در سال‌های 1368 - 1362، اولین سیاستمداری بود که بعد از کودتای سپتامبر 1980 (شهریور 1359) توسط نظامیان ترکیه در یک انتخابات عمومی روی کار آمد. پیش از این، حکومت نظامی که توسط رئیس ستاد مشترک ارتش ترکیه اداره می‌شد تمام تصمیمات حساس را به نام ترکیه می‌گرفت. این حکومت کشور را به 13 منطقه نظامی تقسیم کرد. همچنین فعالیت احزاب سیاسی را ممنوع اعلام کرده و موجی از دستگیری‌ها، محاکمات و مجازات‌ها را به مورد اجرا گذارد و سرانجام تغییراتی را در قانون اساسی ترکیه ازطریق برگزاری رفراندومی بحث‌برانگیز با بیش از 82 درصد آرا به تصویب رساند. ناظران و تحلیلگران، پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357، اشغال افغانستان توسط ارتش سرخ شوروی در دی‌ماه 1358 و ضعف‌های سیاسی و اقتصادی ترکیه به‌عنوان مهم‌ترین عضو شاخه جنوبی ناتو را از دلایل وقوع کودتای مذکور در ترکیه قلمداد کردهاند.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 14/9/1362، ص3
در همین حال، خبرگزاری آلمان‌غربی از منامه گزارش داد: محمد مزالی نخست‌وزیر تونس در مصاحبه‌ای که امروز در روزنامه الیوم به چاپ رسید گفت «درحال‌حاضر هیچ راه‌حلی برای پایان جنگ ایران و عراق نمی‌بیند.» وی اظهار امیدواری کرد اجلاس سران عرب به‌زودی برای بحث درباره نحوه «مقابله با خطراتی که اعراب را تهدید می‌کند» تشکیل شود. خبرگزاری آلمان‌غربی یادآور شد اجلاس مذکور قرار بود ماه گذشته میلادی در ریاض برگزار گردد.(1)
1
موقعیت حساس ژاپن به‌عنوان شریک تجاری ایران و عراق موجب شده این کشور رفتار دوگانه‌ای را درمورد تردد کشتی‌های ژاپنی در خلیج‌فارس درپیش گیرد. در همین حال فرستاده وزارت امور خارجه ژاپن به فرانسه عزیمت کرد تا نگرانی کشورش را از ادامه کمک‌های نظامی فرانسه به عراق ابراز کند.
درپی تهدید تازه عراق مبنی‌بر بمباران تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک، یک شرکت کشتیرانی ژاپنی به نفتکش‌های خود دستور داد مسیر خود را از این جزیره در خلیج‌فارس تغییر داده و به‌سوی بنادر عربستان سعودی و کویت رهسپار شوند. رادیو اسرائیل با اعلام این خبر یادآور شد که ژاپن روزانه 460 هزار بشکه نفت از ایران خریداری می‌کند.(2)
دراین‌زمینه خبرگزاری رویتر نیز روز گذشته از توکیو گزارش داد: صاحبان کشتی‌های ژاپنی این روزها به‌دلیل گزارشهای ضدونقیض درمورد ادامه ممنوعیت بارگیری در جزیره خارک دچار سردرگمی شدند. بر پایه این گزارش، کارخانه کشتی‌سازی "شنیواکایون کیشا" اعلام کرد: «سازمان کشتی‌داران ژاپنی و اتحادیه دریانوردان ژاپن که این ممنوعیت را اعلام کردهاند، اجازه داده‌اند که درصورت موافقت مقامات ایرانی یکی از تانکرهای این کارخانه در جزیره خارک بارگیری کند. لکن مقامات سازمان کشتی‌داران ژاپنی اظهار داشته‌اند که این ممنوعیت حفظ خواهد شد هرچند که این سازمان سرگرم بررسی اوضاع در خلیج [فارس] است.»
رویتر ضمن یادآوری اینکه ممنوعیت بارگیری کشتی‌های ژاپنی در جزیره خارک هفته گذشته درپی حمله عراق به دو کشتی در منطقه خلیج‌فارس اعمال گردید، افزود: «به گفته منابع کشتیرانی ژاپن به نظر می‌رسد این اغتشاش دررابطه‌با موقعیت حساس این کشور به‌عنوان شریک تجاری هر دو کشور درگیر در جنگ باشد.» به گفته منابع مذکور، براین‌اساس «هرگونه تصمیمی درمورد لغو ممنوعیت بارگیری به‌منظور کم‌کردن احتمال حمله عراق به تانکرهای ژاپنی تا حد امکان بی‌سروصدا خواهد بود.»(3)
از سوی دیگر رادیو ژاپن امروز گزارش داد: «فرستاده وزارت خارجه ژاپن نابارو واتسوناگا وارد پاریس شده است تا با مقامات فرانسوی درمورد اوضاع و روابط بین‌المللی و امور مورد علاقه دو کشور مذاکره کند. منابع مطلع در فرانسه می‌گویند تحویل ادوات نظامی فرانسه به عراق در جنگ با
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 259، 13/9/1362، ص3، منامه - خبرگزاری آلمان‌غربی، 12/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/9/1362، ص23، رادیو اسرائیل، 12/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 258، 12/9/1362، ص3، توکیو - خبرگزاری رویتر، 11/9/1362.
ایران یکی از مطالب اصلی مذاکره خواهد بود.» این رادیو همچنین ضمن اشاره به نگرانی ژاپن از تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق تأکید کرد: «ژاپن رابطه ظریفی ازلحاظ تجاری با هر دو کشور ایران و عراق دارد و سرمایه‌گذاری سنگینی در هر دو کشور نموده است.»(1)
1
در آستانه اجلاس کشورهای صادرکننده نفت اوپک اختلاف‌نظر میان ایران و عربستان درباره سیاست تولید و قیمت‌گذاری نفت به بالاترین حد خود رسیده است.
روزنامه کیهان گزارش داد: محمد غرضی وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران، امروز در یک نشست مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی ضمن اشاره به اینکه ایران سعی بر حفظ انسجام اوپک به‌عنوان «تنها ارگان بین‌المللی کشورهای مستضعف» دارد، گفت: «ما در داخل اوپک با مخالفین اوپک به جنگ ادامه خواهیم داد و نخواهیم گذاشت اوپک ابزار دست کشورهایی شود که تابعیت سیاست امریکا را فطرتاً پذیرفته‌اند.» وی در توضیح این مسئله افزود: «توافق ما در کنفرانس لندن روی سقف تولید و سهمیه کشورها بود که بعضی از آنها به این وظیفه خود عمل کردند. عربستان سعودی مستقیماً پذیرفت تا سقف تولید از 5 میلیون بشکه در روز تجاوز نکند. درحال‌حاضر این کشور به تعهد خود عمل نکرده و از چندی پیش تولید خود را بالا برده است که این تولید در ماه گذشته از مرز 6 میلیون بشکه در روز هم فراتر رفته است.» وزیر نفت تصریح کرد: «به این ترتیب، عربستان با اوپک مستقیماً به مخالفت برخاسته و این چنین لطمه به منافع کشورهای تولیدکننده نفت وارد می‌کند. در اینجا عربستان سعودی باید به‌خاطر ازدیاد تولید قبلی، خسارت وارده به سایر کشورهای تولیدکننده نفت را بپردازد.»
غرضی آن‌گاه با اشاره به دستورالعمل مسئولان سیاسی کشور درزمینه نفت، گفت: «مطابق دستورالعمل مسئولان سیاسی جمهوری اسلامی ایران به کشورهای تولیدکننده‌ای چون عربستان سعودی اجازه نخواهیم داد با ازدیاد تولید دائم در بازار نفت قیمت‌شکنی را سبب شود و همان‌طورکه جناب هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه مطرح فرمودند جمهوری اسلامی در جایی که تشخیص بدهد اجازه نخواهد داد نفت ارزان به‌سوی کشورهایی روان شود که با جمهوری اسلامی دشمنی می‌ورزند.» وی درمورد قیمت پیشنهادی ایران در اجلاس اوپک اظهار کرد: «پیشنهاد ایران به کنفرانس اوپک این است که قیمت پایه نفت به سطح 34 دلار در هر بشکه بازگردد و تولید در حد خود باقی بماند.» غرضی افزود: «ما سقف تولید 4/2 میلیون بشکه در روز را پذیرفتیم و به آن پایبند بودیم. شرط اساسی برای ما این بود که تولیدکنندگان
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 259، 13/9/1362، ص21، رادیو ژاپن، 12/9/1362.
دیگر هم از این امر تبعیت کنند ولی با شرایطی که عربستان سعودی به وجود آورده بسیار مشکل است که سقف تولید 4/2 میلیون بشکه در روز را قبول کنیم.» وزیر نفت تأکید کرد: «مسئله اصلی برای ما در درجه اول قیمت پایه نفت است و در مرحله بعد سقف تولید.» وی همچنین دبیرکلی اوپک در این دوره را حق ایران دانست و گفت: «بااین‌حال، فشار از ناحیه تولیدکنندگان وارد می‌شود تا از انتخاب دبیرکل اوپک که ازطرف ایران معرفی می‌شود جلوگیری به عمل آورند ولی ما همچنان بر موضع خود ایستاده‌ایم.»(1)
1
امروز تلاش یک هواپیماربا برای ربودن هواپیمای مسافربری در مسیر بوشهر به شیراز با شکست روبه‌رو شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی از شیراز گزارش داد: «به‌دنبال ربوده‌شدن هواپیمای 727 مسافربری جمهوری اسلامی با اقدام شجاعانه خلبان و مجروح‌شدن رباینده و یک مهماندار، این هواپیما سالم در فرودگاه شیراز به زمین نشست.» این خبرگزاری به نقل از رئیس فرودگاه شیراز افزود: «هواپیمای 727 مسافربری جمهوری اسلامی ایران در ساعت 13:45 دقیقه از بوشهر به مقصد شیراز به پرواز درآمد و در ساعت 14:10 دقیقه، به‌وسیله دکمه مخصوص، علامت ربوده‌شدن هواپیما به برج کنترل شیراز مخابره شد. متعاقب آن خلبان طی تماس تلفنی با فرودگاه شیراز اعلام کرد که رباینده از پشت کابین، خلبان را تهدید و امر به تغییر مسیر می‌کند، ولی خلبان بدون توجه به تهدید رباینده به مسیر خود ادامه می‌دهد. چند لحظه بعد یک بمب از 3 بمب کوچک که همراه رباینده بود منفجر و سینه و شکم رباینده و بازوان یک خواهر مهماندار را مجروح می‌کند که بلافاصله رباینده نقش بر زمین می‌گردد. خلبان که دراین‌حال هواپیما را به فرودگاه شیراز رسانده بود با راهنمایی برج مراقبت در گوشهای دور از ساختمان‌های فرودگاه مستقر می‌گردد.»
رئیس فرودگاه شیراز درمورد هویت هواپیماربا توضیح داد: «در بازرسی‌های اولیه یک گواهینامه به نام شهرام میرصادقی صادره از بغداد در جیب وی مشاهده شد و همچنین کارت اقامت در هتل تنگسیر بوشهر و مقداری پول.» وی همچنین درزمینه کیفیت جاسازی اسلحه و مواد منفجره و کنترل‌نشدن در فرودگاه بوشهر گفت: «رباینده اسلحه خودساز داشته و آن را قطعه قطعه در قسمت‌های مختلف بدن خود قرار داده بود.»(2)
2
نیروی هوایی رژیم صهیونیستی بار دیگر مناطقی از لبنان را بمباران کرد. در همین حال رهبر جنبش امل در انتقاد از قطع روابط دیپلماتیک لبنان با ایران اعلام کرد دولت لبنان باید از ایران به‌عنوان وسیله‌ای برای پایان‌دادن به حضور اشغالگران رژیم صهیونیستی در لبنان استفاده کند.
به گزارش رادیو اسرائیل، هواپیماهای اسرائیلی بامداد امروز بخش‌هایی از مناطق بحمدون و صوفر لبنان را که به گفته این رادیو پایگاه‌ها و مراکز فرماندهی خرابکاران تحت فرمان سوریه بود، مورد حمله قرار دادند. براساس این گزارش، یکی از شبه‌نظامیان وابسته به حزب سوسیالیست ترقی‌خواه تحت رهبری جنبلاط نیز به خبرنگاران گفت «دو هواپیمای نیروی هوایی اسرائیل حدود ده دقیقه هدف‌هایی را در مناطق تحت استیلای سوریه، دروزی‌های مسلح و خرابکاران بمباران کردند.»(1)
همچنین درپی انتشار گزارش‌ها از پرواز هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسه در مناطقی که امروز هدف حمله جنگنده‌های اسرائیلی قرار گرفت، خبرگزاری فرانسه در گزارشی اعلام کرد: «شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه، بعدازظهر امروز فرضیه ارتباط میان بمباران منطقه بحمدون و صوفار [صوفر] توسط هواپیماهای اسرائیلی و پروازهای شناسایی هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی بر فراز این منطقه را که بامداد امروز صورت گرفت، رد کرد.» وی افزود: «حمله اسرائیل چند ساعت قبل از مأموریت شناسایی هواپیماهای فرانسوی صورت گرفته است.» خبرگزاری فرانسه یادآور شد: «نیروی هوایی اسرائیل بامداد امروز برای سومین‌بار طی یک ماه اخیر به بمباران بحمدون که تحت کنترل سوریه، حزب سوسیالیست ترقی‌خواه متعلق به ولید جنبلاط و متحدان فلسطینی و ایرانی آنها می‌باشد، اقدام نموده است.»(2)
به گزارش خبرگزاری فرانسه از بیروت، نبیه بری رهبر جنبش سیاسی نظامی شیعه امل امروز از تصمیم دولت لبنان مبنی‌بر قطع روابط دیپلماتیک با ایران انتقاد کرده و گفت: «لبنان هیچ‌گونه نفعی در قطع روابط با ایران ندارد، درحالی‌که دولت لبنان می‌تواند از وزنه ایران به‌عنوان وسیله اعمال فشار برای پایان‌بخشیدن به اشغال لبنان توسط اسرائیل استفاده کند.» وی که در یک نشست مطبوعاتی شرکت کرده بود، افزود: «دفاع جنبش امل از موضع ایران بر مبنای ملاحظات عقاید شیعی نیست، بلکه بر مبنای یک اقدام ملی لبنانی است.» نبیه بری درعین‌حال به توافق دولت لبنان و رهبران مخالف درمورد طرحی اشاره کرد که به گفته وی آرامش را به حومه جنوبی بیروت باز می‌گرداند. این طرح شامل اقداماتی ازجمله جمع‌آوری واحدهای ارتش و شبه‌نظامیان متحد مسیحی دولت از اطراف و نیز حومه جنوبی بیروت، استقرار برخی از ناظران یونانی و ایتالیایی در مناطق تخلیه‌شده و استقرار نیروهای امنیت داخلی و ژاندارمری در حومه است.(3)
1
مشاور عالی ریاست‌جمهوری ایران نتایج مذاکرات هیئت اعزامی ایران به سوریه و لبنان را درباره اختلاف میان جناح‌های فلسطینی مثبت اعلام کرد. در همین حال، انتظار می‌رود اجلاس آتی کشورهای اسلامی در داکا نیز از طرح اخیر سوری - سعودی برای آتش‌بس میان گروه‌های متخاصم فلسطینی حمایت کند.
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/9/1362، ص12، رادیو اسرائیل، 12/9/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 259، 13/9/1362، صص 9 و 10، ویلوربان (مرکز فرانسه) - خبرگزاری فرانسه، 12/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 260، 14/9/1362، ص5، بیروت - خبرگزاری فرانسه، 13/9/1362.
مصطفی میرسلیم که در رأس هیئتی به‌منظور رایزنی درمورد تنش و درگیری جناح‌های فلسطینی به سوریه و لبنان سفر کرده است، ضمن مثبت‌خواندن نتایج مذاکرات صورت‌گرفته در دمشق و طرابلس، اظهار داشت: «برای حل مشکلات شمال لبنان آمادگی کامل و حسن‌نیت و هماهنگی برقرار هست که انشاءالله با سعی و کوششی که می‌شود مشکلات آن منطقه برطرف شود و حالت عادی به شهر طرابلس که یک وضع جنگ‌زده به خود گرفته بازگردد و امنیت در آن شهر مستقر شود.» مشاور عالی رئیس‌جمهور افزود: «انشاءالله ادامه این تلاش‌ها زمینه مساعدی را فراهم آورد برای اینکه نیروهای مسلمان در منطقه متحد و یکپارچه و در صف واحدی در مقابل صهیونیسم و نیروهای مرتجع فالانژ بتوانند ایستادگی کنند.»
سرپرست هیئت اعزامی ایران به کشورهای سوریه و لبنان گفت: «در کنار این اقدامات و فعالیت‌ها دو سفر دیگر هم انجام گرفته که یکی بازدید از مناطق بمباران‌شده توسط هواپیماهای فرانسوی و صهیونیستی در جاناتا و بعلبک بود. ما دیدیم که در این دو منطقه بعد از اینکه بمباران صورت گرفته و مردم آنجا شهدایی دادند، روحیه‌ای بسیار قوی و محکم داشتند و شبیه روحیه‌ای است که ما در امت شهیدپرور خودمان می‌بینیم و این نشاندهنده شکل‌گرفتن روحیه انقلاب اسلامی است در میان مردم مسلمان [منطقه].» وی همچنین با اشاره به بازدید خود از شهر قنیطره در سوریه اظهار کرد: «رژیم صهیونیستی کلیه خانه‌های این شهر را به حالت تخریب کشانده و وضعی دارد که ما را به یاد آن شکل تخریبی که ازسوی صدام در شهرهای مناطق جنگ‌زده‌مان انجام گرفته می‌اندازد.»(1)
روزانه حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی، درمورد تلاش‌های ایران برای پایان‌دادن به درگیری میان گروه‌های فلسطینی و مأموریت هیئت اعزامی جمهوری اسلامی به کشورهای سوریه و لبنان، تصمیمات ویژه‌ای اتخاذ شده بود. وی می‌نویسد: «با حضور [آقای محتشمی] سفیرمان در سوریه، [محسن رضایی] فرمانده سپاه، نخست‌وزیر و [دکتر ولایتی] وزیر امور خارجه درباره وضع لبنان و مشکل جنگ داخلی فلسطینی‌ها و کیفیت میانجیگری ما با حفظ توقعات سوریه، تصمیماتی اتخاذ شد. ... [همچنین] برای اثبات موضع ضداسرائیلی و خنثی‌کردن تبلیغات دشمنان، پیام‌هایی
برای حافظ اسد ارسال شد. امکانات بیشتری به رزمندگان لبنان دادیم.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم 1386، ص288)
-(2)رادیو اسرائیل در گزارشی با اشاره به بازگشت مشاور عالی رئیس‌جمهور ایران از سفر به سوریه و لبنان گفت: «ناظران سیاسی عقیده دارند که سفر آقای میرسلیم به سوریه و لبنان جهت بازدید از پایگاه‌های بمباران‌شده پاسداران دولتی جمهوری اسلامی ایران و گفت‌وگو با حزب‌اللهی‌های ایرانی و نیز بررسی نزاع مسلحانه در صفوف سازمان خرابکاران [سازمان آزادی‌بخش فلسطین] بوده است.»(3)
امروز همچنین خبرگزاری رویتر ضمن گزارشی درباره اجلاس این هفته سازمان کنفرانس کشورهای اسلامی در داکا به نقل از منابع دیپلماتیک گفت «انتظار می‌رود این کنفرانس از یک
پیشنهاد صلح سعودی - سوری که شامل خروج رزمنده‌های یاسر عرفات از طرابلس است حمایت کند.» بر پایه این گزارش همچنین «احتمال دارد اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی که 42 کشور عضو آن هستند و مرکز دائمی آن در جده قرار دارد از جهان اسلام مصراً بخواهد که برای پایان دادن به اختلاف میان عرفات و شورشیان ساف تلاش کنند.»(28) در همین حال به گزارش رادیو بغداد کنعان اورن رئیس‌جمهور ترکیه، که برای دیداری در اردن به سر می‌برد مسئله فلسطین را جوهر نزاع در منطقه خواند و گفت: «استیفای حقوق غصب‌شده عربی و فلسطینی شرط ثابت و اساسی است برای برقراری صلح عادلانه و همه‌جانبه در منطقه.» اورن تحقق این شرط را منوط به عقب‌نشینی نیروهای رژیم صهیونیستی و شناسایی حق تعیین سرنوشت ملت فلسطین دانست.(1)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/9/1362، ص15، رادیو بغداد، 13/9/1362.
1
حمله به نیروهای خودی در شمال کامیاران و شمال‌شرقی سردشت، غارت اموال یک پایگاه در شمال‌شرقی مریوان، تیراندازی بی‌هدف در مدخل پیرانشهر و زورگیری از اهالی یک روستا در غرب جوانرود ازجمله اقداماتی بود که گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز در مناطق کردنشین انجام دادند.
در درگیری نیروهای خودی و افراد سازمان مارکسیستی مائوئیستی کومه‌له در حوالی روستای کورانه در شمال کامیاران، یک تن از افراد این سازمان کشته شد.(1)
در منطقه پیرانشهر نیز دو دسته از عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در حوالی روستای قرنیق در دام یک تاکتیک نظامی نیروهای سپاه افتاده و به‌طور ناخواسته با همدیگر درگیر شدند. در این حادثه 2 تن از افراد ضدانقلاب کشته و 2 نفر نیز زخمی شدند(2)
در حمله عوامل حزب دمکرات به پایگاه الاوان (علاوان) در شمال‌شرق سردشت، یکی از سربازان لشکر28 کردستان به شهادت رسید و یک تن زخمی شد.(3)
امروز همچنین در شمال‌شرقی مریوان افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب که در حمله روز گذشته نیروهای خودی در حوالی روستای تینال متحمل تلفات قابل‌توجهی شده بودند، به دو پایگاه نیروهای خودی در اطراف تینال حمله کردند و برخی از وسایل آنجا را غارت کردند. از تلفات احتمالی نیروهای خودی، گزارشی در دست نیست.(4)
در حادثه دیگری در پیرانشهر، عده‌ای از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان ساعت 14 امروز در ورودی شهر اقدام به تیراندازی بی‌هدف به اطراف کردند که براثر آن به چند منزل مسکونی خساراتی وارد شد. واحد اطلاعات سپاه پیرانشهر این اقدام حزب دمکرات را به تلافی کشته‌شدن فرماندهان هیز آواره این حزب اعلام کرد و یادآور شد فرماندهان هیز آواره ازجمله 34 نفری بودند که در حمله افراد حزب دمکرات به شهر اشنویه در 5/9/1362 کشته شدند.
در منطقه مرزی ازگله در غرب جوانرود نیز افراد مسلح سازمان کومه‌له به‌قصد زورگیری وارد روستای سیروانه شده و پس از دریافت مبالغی پول و مواد خوراکی آنجا را ترک کردند.(5)
تحقیقات جنگ: از اطلاعات پیرانشهر به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 13/9/1362؛ و- سند شماره 95463 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 14/9/1362.
1) سند شماره 367725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه کردستان (اطلاعات) به فرماندهی ژاندارمری کردستان، 21/9/1362
2) سند شماره 113152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 145، 20/9/1362، ص1؛ و- سند شماره 337482 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه پیرانشهر به فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 13/9/1362.
3) سند شماره 356767 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب (رکن3) به فرمانده نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 14/9/1362.
4) سند شماره 367720 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان (رکن2) به فرمانده سپاه کردستان (اطلاعات)، 17/9/1362.
5) سند شماره 367725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره 400770 مرکز مطالعات و
1
امروز 2 تن از افراد حزب دمکرات در منطقة اشنویه خود را به نیروهای سپاه معرفی و درخواست امان‌نامه کردند. در شمال سلماس نیز یکی از افراد این حزب که دارای مسئولیت نظامی بود خود را تسلیم نیروهای پایگاه اوربان کرد. وی با اعلام اینکه تعداد دیگری از افراد حزب دمکرات نیز در این منطقه قصد دارند از حزب جدا و تسلیم نیروهای خودی شوند، از نیروهای سپاه دراین‌زمینه درخواست کمک کرد.(1)
از سوی دیگر، در منطقه مرزی مقابل زیوه در جنوب پیرانشهر، 40 نفر از افراد وابسته به حزب کریکاران ترکیه به حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) ملحق شدند.(2)
2
فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران گسترش امنیت در آذربایجان‌غربی و کردستان و قطع راه‌های مواصلاتی گروه‌های مسلح غیرقانونی با عراق در این مناطق را از دستاوردهای عملیات والفجر4 دانست. سرهنگ صیاد شیرازی در اجتماع مردم کرمان در مسجد جامع این شهر ضمن اشاره به عملکرد گروه‌های مسلح ضدانقلاب در کردستان و آذربایجان‌غربی گفت: «اگر امروز ضدانقلاب در این مناطق از عظمت نیروهای اسلام در سوراخ موش فرورفته‌اند به‌دلیل آن است که سربازان اسلام تاب و توان و خواب را از آنها گرفته‌اند و ما امیدواریم در مناطق آنچنان امنیتی برقرار شود که دیگر هیچ‌کس نتواند برادران و خواهران کرد و مسلمان ما را مورد آزار و اذیت قرار دهد.»
وی سپس به تشریح سلسله عملیات‌های والفجر1 تا والفجر4 پرداخت و با تقدیر از عملکرد لشکر41 ثارالله(ع) سپاه پاسداران و نیروهای نظامی و پرسنل هوانیروز کرمان در این عملیات و نیز پزشکان معالج در طول عملیات گفت: «بزرگ‌ترین نتیجه‌ای که در طول این عملیات نصیب ملت ما شد این بود که اولاً در منطقه آذربایجان ارتباط کثیف ضدانقلاب با بعثیون عراقی قطع شد و قرارگاه مشترک آنها به‌دست سربازان اسلام سقوط کرد و علاوه‌بر آزادشدن بسیاری از سرزمین‌های اسلام تعداد زیادی از نیروهای دشمن منهدم شد و غنائم زیادی به دست پرتوان نیروهای ما افتاد و ما امیدواریم در آینده، دیگر در این منطقه با مشکلی روبه‌رو نباشیم.» فرمانده نیروی زمینی
ارتش در ادامه افزود: «امروز دشمن با حرکت خود ما را به حول و قوه الهی به‌طرف کربلا نزدیک می‌کند و این خود بر مبنای قصاص است که باید از دشمن گرفته شود و بدانید که صدام خائن پایدار نیست و چنان ناتوان شده است که برای هدایت نیروهای خود در پشت جبهه‌ها جوخه‌های اعدام را تدارک دیده است.»(1)
1
رئیس‌جمهور عراق امروز در مراسم اعطای نشان شجاعت به گروهی از افسران نظامی حزب بعث مدعی شد بعثی‌ها همواره در صف مقدم قربانیان جنگ و دفاع از اهداف انقلاب عراق قرار دارند. به گزارش رادیو بغداد، صدام حسین همچنین با اشاره به اینکه سازماندهی حزبی در درون نیروهای مسلح جدا از فعالیت‌های روزانه این نیروها در جنگ نیست، گفت: «من این گروه [افسران بعثی] را [جدا] از بقیه فرماندهان نظامی مورد قدردانی قرار می‌دهم به‌خاطر اینکه می‌خواهم روی این مسئله تأکید کنم که بعثی‌ها نه به‌خاطر منافع شخصی خویش، بلکه به‌خاطر اهداف بالاتری مبارزه و جهاد می‌کنند.»(2)
2
«ایران حاضر است تحت شرایط خاصی جنگ سه‌ساله مرزی با عراق را خاتمه دهد.»
رادیو کلن امروز با اعلام این مطلب به نقل از صادق طباطبایی که وی را «یکی از محارمین و مشاورین نزدیک آیت‌الله خمینی رهبر انقلاب» معرفی کرد افزود: طباطبایی که در مصاحبه با رادیو لوکزامبورگ سخن می‌گفت ضمن اشاره به این نکته که ایران می‌خواهد هرچه زودتر به جنگ خاتمه دهد، شرایط مورد نظر برای پایان‌دادن به جنگ را این‌گونه برشمرد: «خروج فوری نیروهای عراقی از سرزمین‌های ایران، پرداخت غرامت خسارات جنگی وارده به ایران، مجازات صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق.» وی همچنین «اطمینان داد که ایران قصد ندارد تنگه هرمز را مسدود و از این طریق جریان صدور نفت کشورهای حوزه خلیج‌فارس را قطع سازد، مع‌هذا شرط لازم آن است که ایران نیز بتواند صدور نفت خود را بلامانع ادامه دهد.» وی افزود: «چنانچه این امر تضمین نشود، تهران متوسل به اقداماتی
خواهد شد که دیگر یک قطره نفت نیز ازطریق خلیج‌فارس صادر نشود.»
گزارش رادیو کلن حاکی است صادق طباطبایی در این مصاحبه «مخارج جنگ را به 300 تا 400 میلیون دلار در ماه تخمین زد و به گفته او جنگ تاکنون در ایران موجب کشته‌شدن درحدود 60 هزار نفر و مجروح‌شدن بیش از 150 هزار انسان شده است، مع‌هذا ایران هنوز نیز از ذخایر ارزی به میزان 11 تا 12 میلیارد دلار برخوردار است. تهران با این وجود با مشکلات اقتصادی روبه‌رو بوده و رشد تورم به چهل درصد رسیده است.» وی همچنین اضافه کرد «نیروهای ایرانی باید با صرفه‌جویی از مهمات و جنگ‌افزار استفاده کنند؛ چراکه تهیه قطعات یدکی در غرب مشکل شده است. مضاف بر آن بغداد تجهیزات بهتری داشته و می‌تواند به دریافت مهمات و جنگ‌افزار از فرانسه و شوروی امیدوار باشد.» طباطبایی در پایان مصاحبه خود خاطرنشان کرد «مع‌هذا ایران به اخلاق عالی مبارزه سربازان خود اعتماد دارد.»(1)
1
یک روزنامه امریکایی اعلام کرد علاوه‌بر کمبود سلاح‌های ضدهوایی و ضدتانک، رقابتی که میان گروه‌های طرف‌دار غرب و طرف‌دار ایران در افغانستان جریان دارد، شدت مقاومت در مقابل شوروی را تقلیل داده است.
روزنامه نیویورک تایمز در شماره امروز خود این مطلب را در یک تحلیل نظامی درخصوص اختلافات موجود میان نیروهای مخالف رژیم ببرک کارمل عنوان کرد. میدلتون نویسنده مقاله نوشت: «تحلیلگران جاسوسی غربی می‌گویند به عقیده آنها هیچ امیدی به مبدل‌ساختن قیام افغانی‌ها به ویتنامی برای روس‌ها نیست مگر اینکه تسلیحات بیشتری به دست یاغیان برسد. منابع افغانی و غربی همچنین گفته‌اند که پاکستان معمولاً بهترین بخش حواله‌های تسلیحاتی (افغان‌ها) را از آن خود می‌سازد، درحالی‌که دولت پاکستان این مطلب را تکذیب کرده است.»
روزنامه مذکور همچنین به نقل از سبقت‌الله مجددی رئیس سازمان اتحاد اسلامی طرف‌دار غرب، درمورد اختلافات و تفرقه‌های موجود میان گروه‌های مبارز آورده است: «لااقل 3 گروه از 6 گروه مخالف رژیم افغانستان تحت سلطه ایران قرار دارد. مشکل آنها این است که ایران که در چهارمین سال جنگ خود با عراق به سر می‌برد توانایی تأمین سلاح برای افغان‌ها را ندارد.» به نوشته نیویورک تایمز «منابع جاسوسی انگلیسی و امریکایی هر دو متحدشدن گروه‌های یاغی افغانستان را بعید می‌دانند. آنها معتقدند دشمنی‌های مذهبی و قومی میان آنها آن‌قدر عمیق است که اجازه تشکیل یک فرماندهی واحد جهت نظارت در کلیه عملیات مخالفان را نخواهد داد.» این روزنامه در پایان چنین نتیجه‌گیری کرده است: «تحلیلگران غربی با نگاهی به اوضاع کنونی
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 14/9/1362، صص 18 و 19، رادیو کلن، 13/9/1362.
می‌گویند تردید دارند که آیا سلطه شوروی بر افغانستان قابل‌تغییر است یا خیر. چند تن از تحلیلگران امریکایی و انگلیسی معتقدند این رویه به‌احتمال قوی با ارسال مقادیر زیادی اسلحه برای یاغیان افغانی قابل‌تغییر خواهد بود، ولی آنها همچنان می‌گویند که این تسلیحات کاربرد مؤثری نخواهد داشت مگر اینکه یاغیان بفهمند که باید متحد شوند.»(1)
1
یک روز پس از حمله هوایی رژیم صهیونیستی به مناطقی از خاک لبنان، هواپیماهای امریکا مواضع سلاح‌های ضدهوایی سوریه در لبنان را هدف قرار دادند. در همین حال یک روزنامه اسرائیلی از طرح همکاری نظامی امریکا و رژیم صهیونیستی به‌منظور وادارکردن سوریه به خروج از لبنان خبر داد.
روزنامه کیهان گزارش داد: ساعت 9:30 دقیقه امروز صبح به وقت تهران، 24 فروند جنگنده امریکایی(2)متعلق به ناوگان ششم نیروهای امریکا در لبنان به مواضع موشکهای زمین‌به‌هوای سوریه در منطقه جبل کنیسه در شرق بیروت حمله‌ور شدند و بسیاری از روستاهای اطراف ازجمله عالیه، صوفر، بحمدون و صحانه را بمباران کردند. براثر مقابله نیروهای سوری با این حمله، 3 فروند از جنگنده‌های امریکایی سرنگون شد و یک خلبان کشته و یک خلبان دیگر به اسارت نیروهای سوری درآمد.
گزارش کیهان به نقل از خبرگزاری کویت حاکی است حمله هوایی امریکا متعاقب حمله هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی و جنگنده‌های رژیم صهیونیستی به ارتفاعات مرکزی بیروت انجام گرفت که در جریان آن یک هواپیمای فرانسوی و 2 جنگنده اسرائیلی سرنگون شده بودند. همچنین درپی حمله هوایی امروز امریکا، نیروهای دروزی پایگاه تفنگ‌داران دریایی این کشور در فرودگاه بیروت را به‌مدت چهار ساعت و نیم گلوله‌باران کردند که براثر آن 8 تفنگ‌دار امریکایی کشته شدند.
متعاقب بمباران مواضع نیروهای سوری در لبنان، عبدالحلیم خدام معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه سوریه، در نامهای به رئیس شورای امنیت و دبیرکل سازمان ملل ضمن اشاره به حملات اخیر جنگنده‌های رژیم صهیونیستی به شهرها و روستاهای لبنان تأکید کرد که حمله هواپیماهای امریکایی به مواضع سوریه در لبنان در چارچوب هماهنگی و همکاری‌های امریکا و رژیم اشغالگر قدس و به‌دنبال توافق انجام‌شده در سفر اخیر نخست‌وزیر این رژیم به
واشنگتن صورت گرفته است. وی از سازمان ملل و شورای امنیت خواستار اتخاذ تدابیر جدی برای متوقف‌ساختن "تجاوزات امریکا" در لبنان شد. وزیر امور خارجه سوریه همچنین ضمن فراخواندن سفرای کشورهای عربی و خارجی به وزارت امور خارجه و اعلام نگرانی دولت سوریه، از آنها خواست خطرهای ناشی‌از تهاجم نظامی امریکا و رژیم صهیونیستی را به اطلاع دولت‌های متبوع خود رسانده و این اقدام امریکا را محکوم کنند.(1)
در همین حال به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا، اعلام کرد حملات هوایی امروز در تلافی آتش ضدهوایی و موشکهای زمین‌به‌هوایی که با هماهنگی سوریه به‌سوی هواپیماهای شناسایی غیرمسلح امریکایی هدایت میشدند، صورت گرفته است. ریگان گفت: «ما در لبنان به‌دنبال خصومت نیستیم. مأموریت ما همچون گذشته کمک به تثبیت موقعیت در بیروت تا زمانی است که بتوان تمامی نیروهای خارجی را از لبنان خارج کرد.» وی افزود: «ما به‌سوی هیچ‌کس شلیک نکرده‌ایم مگر در جواب به حملاتی که علیه نیروهایمان صورت گرفته است. بله! اگر نیروهای ما مورد حمله قرار گیرند ما پاسخ خواهیم داد. ما تصمیم داریم که از افرادمان در آنجا دفاع کنیم.» ریگان همچنین مدعی شد این حمله از قبل با اسرائیل هماهنگ نشده بود.(2)
از سوی دیگر، خبرنگار بی‌بی‌سی از بیتالمقدس گزارش داد: سخنگوی کابینه اسرائیل در اظهاراتی «هرگونه رابطه‌ای میان حمله هوایی دیروز اسرائیل علیه هدف‌هایی در اطراف شاهراه بیروت - دمشق و حمله امروز جنگنده‌های امریکایی علیه مواضع سوریه در لبنان را انکار نمود.» این سخنگو ضمن تأکید براینکه هیچ هماهنگی و مشارکتی در این حملات از پیش صورت نگرفته است، گفت: «اسرائیل انگیزه‌های امریکا را از این حمله درک می‌کند.»(3)اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی نیز امشب در مصاحبه با شبکه تلویزیونی ای.بی.سی. امریکا گفت: «حمله امریکا به پایگاه‌های موشکهای ضدهوایی سوریه در لبنان قابل درک و معقول است.»
به گزارش خبرگزاری فرانسه از آتن سخنگوی وزارت امور خارجه انگلستان امروز ضمن اشاره به اطلاع قبلی دولت متبوعش از حمله هواپیماهای امریکایی به مقر موشکهای سوری در لبنان تأکید کرد: «کشورهای عضو نیروی چندملیتی با یکدیگر تماس نزدیک دارند و موضع این کشورها آن است که هریک از اعضا در حالت دفاع از خود فعالیت و عمل دارد.» دراین‌حال شفیق وزان نخست‌وزیر لبنان، حمله هوایی امریکا به پایگاه‌های موشکی سوریه در نزدیکی بیروت را یک علامت خطر توصیف کرد و آن را سرآغاز مرحله تازه‌ای از گسترش عملیات نظامی در لبنان خواند.(4)
روزنامه اسرائیلی هاآرتص امروز به نقل از مطبوعات بریتانیا گزارش داد: «رهبران اسرائیل و امریکا محرمانه توافق کردند که نیروهای سوریه را در لبنان تحت فشار قرار دهند و مجبورشان کنند که از لبنان خارج شوند.» این روزنامه نوشت: «ایالات متحده و اسرائیل سرگرم تنظیم مدارکی هستند که به طرح جدید همکاری نظامی آنها صورت واقعیت بدهد.» هاآرتص افزود: «مدارک مزبور به سوریه نشان خواهد داد که آن کشور نمی‌تواند در لبنان هرطور که بخواهد عمل کند. هدف از این مدارک جلوگیری از گسترش نفوذ سوریه و اتحاد شوروی است.»
درعین‌حال رادیو بی‌بی‌سی به نقل از دیوید مکنیل خبرنگار خود در بیتالمقدس اعلام کرد: «یکی از سخنگویان وزارت خارجه اسرائیل گزارش روزنامه‌ها را درمورد قراردادی محرمانه میان امریکا و اسرائیل قاطعانه تکذیب کرد و گفت چنین قراردادی وجود خارجی ندارد.» به گفته این رادیو، یکی از مقامات عالی‌رتبه گفت: «اسرائیل و ایالات متحده نگرانی خود را نسبت به آنچه که مقام مزبور تقویت سوریه به‌وسیله اتحاد شوروی خواند، ابراز داشتند و دراین‌زمینه با یکدیگر تبادل‌نظر کردهاند.» مقام مزبور همچنین مدعی شد: «اسرائیل و ایالات متحده توافق کردند برای یافتن راه‌هایی جهت عقب‌نشینی کلیه نیروهای خارجی از لبنان تلاش کنند.»(1)
از سوی دیگر امروز امین جمیل رئیس‌جمهوری لبنان، به‌دنبال یک رشته گفتوگوهای چهار روزه با ریگان رئیس‌جمهوری و مقامات بلندپایه امریکا، بیانیه‌ای صادر کرد و ضمن اعلام تشکیل "یک کمیته مشترک عالی" مدعی شد خروج تمام نیروهای خارجی از لبنان از اهم مسائل مورد توجه دو دولت می‌باشد. بیانیه مذکور خاطرنشان می‌سازد «این دیدار بخشی از مرحله‌ای است که در آینده نیز ادامه خواهد داشت.»(2)
1
درحالی‌که درطول 48 ساعت گذشته، شهرهای آبادان و خرمشهر و مناطق مرزی این دو شهر همچنان هدف گلوله‌های توپخانه و خمپارهاندازهای عراقی قرار داشت، عراق بازهم تهدید به انجام اقدامات تلافیجویانه کرد.
در حملات توپخانه‌ای عراق به شهر آبادان 3 منزل مسکونی ویران شد و بخشی از یک بیمارستان آسیب دید. در خرمشهر نیز مناطق مختلف شهر به‌طور متناوب گلوله‌باران شدند. این اقدام عراق در محوطه گمرک، دیری‌فارم، محوطه راه‌آهن، خیابان‌های نقدی، میلانیان، سنتاب، مدرسه دورقی و جزیره مینو خساراتی را درپی داشت. گلوله‌باران منطقه و جادة شلمچه نیز خسارت‌هایی به نیروهای خودی وارد کرد.
همچنین براثر این حملات یک تن شهید و 48 نفر از افراد نظامی و غیرنظامی زخمی شدند.(1)
در همین حال و درپی اقدام تبلیغاتی دو روز پیش رژیم عراق مبنی‌بر تهدید به اجرای یک عملیات انتقامی علیه ایران، امروز نیز رادیو عراق با قطع برنامه‌های عادی خود بار دیگر مدعی شد: چون ارتش ایران شهرها و مناطق مسکونی عراق را با توپخانه هدف قرار داده و این عمل موجب خشم مردم شده است، ستاد فرماندهی ارتش عراق تصمیم به تلافی گرفته است.(2)
2
امروز افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی حملاتی را علیه پایگاه‌ها و نیروهای خودی در مناطق شمال‌شرقی بوکان و جنوب‌غربی و جنوب سقز انجام دادند. همچنین براثر انفجار 3 مین در اطراف مهاباد و سردشت 16 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شدند.
در 30 کیلومتری شمال‌شرقی بوکان، 60 تن از عناصر حزب دمکرات کردستان ایران با هدف تصرف پایگاه نیروهای خودی در روستای کانی‌علی به آنجا حمله کردند، ولی با مقاومت افراد مستقر در پایگاه و رسیدن نیروهای کمکی از پایگاه جوانمرد در جنوب این
1) سند شماره 291081 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 15/9/1362؛ و- سند شماره 291082 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 15/9/1362؛ و- سند شماره 291112 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 14/9/1362؛ و- سند شماره 291080 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 14/9/1362.
2) سند شماره 290698 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 21/9/1362.
پایگاه، مهاجمان پس از پنج ساعت تلاش خسارت‌بار، با تحمل تلفات سنگین مجبور به عقب‌نشینی شدند. به گزارش فرمانده سپاه صائین‌دژ، در این درگیری آسیبی به نیروهای خودی وارد نشد ولی حدود 15 نفر از مهاجمان کشته یا زخمی شدند.(1)
در حادثه دیگری در ساعت 16 امروز، یک خودروی حامل نیروهای ژاندارمری هنگام بازگشت از مأموریت در حوالی پایگاه قمطره در جنوب‌شرق مهاباد، براثر برخورد به مین ضدتانکی که افراد مسلح غیرقانونی در جاده کار گذاشته بودند، منهدم شد و 4 سرباز شهید و 8 تن شامل 3 درجه‌دار و 5 سرباز نیز زخمی شدند.(2)
در محور مهاباد - بوکان نیز در نزدیکی پایگاه بغاز 2 نفر از سربازان بر روی مین رفته و هر دو زخمی شدند. یک خودرو نیز دچار خسارت شد.(3)
مشابه این حادثه در حوالی پایگاه کسیلان در شمال‌شرقی سردشت نیز رخ داد و 2 تن از سربازان که درحال جست‌وجو برای کشف مین‌های کارگذاشته‌شده در این منطقه بودند، براثر انفجار یک مین مجروح شدند.(4)
در جنوب‌غربی سقز، افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی هنگام بازگشت نیروهای تأمین جاده در 5 کیلومتری پایگاه تموغه به آنان حمله کردند. که با اعزام نیروهای کمکی از پایگاه تموغه، مهاجمان مجبور به ترک منطقه شدند. در این حادثه یک سرباز شهید و یک افسر و یک سرباز دیگر زخمی شدند، علاوه‌براین مهاجمان یک سرباز را که راننده بود به گروگان بردند و یک خودرو را نیز سرقت کردند.
عناصر مسلح غیرقانونی همچنین به پایگاه قاوخان در جنوب سقز حمله کردند، اما با مقاومت نیروهای خودی اقدام آنان بی‌نتیجه ماند. در این درگیری که بیش از یک ساعت طول کشید، یک تانکر ذخیره نفت پایگاه منهدم شد.(5)
1
اقدامات نیروهای خودی برای مقابله با افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب ادامه دارد.
در مهاباد، نیروهای سپاه 4 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی را دستگیر کردند. 3 تن از این افراد در حوالی روستای عبدالله‌آباد در شمال‌شرقی این شهر دستگیر شدند.(6)
همچنین در منطقه عمومی سلماس به‌دنبال تسلیم‌شدن یکی از فرماندهان نظامی حزب دمکرات کردستان ایران در روستای اوربان در شمال این شهر و ارائه اطلاعاتی مبنی‌بر تمایل دیگر افراد وابسته به حزب دمکرات به تسلیم‌شدن، امروز نیز 14 تن از افراد این حزب با همراه آوردن سلاح و تجهیزات، خود را به نیروهای سپاه پایگاه سلماس تسلیم کردند.(7)
1) سند شماره 361292 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه صائین‌دژ به سپاه منطقه11 (طرح و عملیات)، 1/10/1362.
2) سند شماره 356653 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3)، 15/9/1362؛ و- اسناد تکمیلی عملیات والفجر4، جلد4، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شرح عملیات، ص275؛ و- سند شماره 113153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 145، 20/9/1362، ص1.
3) سند شماره 356653 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- اسناد تکمیلی عملیات والفجر4، جلد4، پیشین، ص275.
4) سند شماره 356653 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 356653 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 357069 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه مهاباد به فرمانده منطقه11، 14/9/1362.
7) سند شماره 357097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه سلماس به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 14/9/1362؛ و- سند شماره 357080 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات سپاه سلماس به طرح و عملیات منطقه11، 16/9/1362.
1
معاونت اطلاعات قرارگاه نجف در گزارشی وضعیت نظامی و امنیتی منطقة عمومی مریوان، پاوه و جوانرود را بررسی کرده است.(1)در این گزارش نقش گروه‌های مسلح غیرقانونی همچون رزگاری و به‌ویژه حزب دمکرات کردستان ایران در ناامنی‌های منطقه، نحوه حضور آنها در نوار مرزی و نوع ارتباطشان با ارتش عراق، بهره‌گیری ارتش عراق از آنها برای کسب اخبار مربوط به رویدادهای این مناطق و واگذاری مأموریت‌های جاسوسی و خرابکاری، نقش این گروه‌ها در ایجاد یک نیروی حائل بین نیروهای خودی با ارتش عراق، تاکتیک‌های گروه‌های مذکور در کسب خبر، نحوة تردد و محورهای آمدوشد آنها از خاک عراق به داخل ایران و... مورد بررسی قرار گرفته است. در پایان این گزارش نیز معاونت اطلاعات قرارگاه نجف دربارة مشکلات موجود برای اجرای عملیات در مناطق یادشده و راهکارها و مزیت‌هایی که نیروهای خودی در برخی مناطق از آن برخوردارند، مطالبی ذکر کرده است.
در بخشی از این گزارش درباره موضوعات حفاظتی آمده است: در این جبهه‌ها تردد اتومبیل‌ها بسیار محدود است و غالباً افراد دشمن و نیروهای بومی ماشین‌های خود منطقه را می‌شناسند و حتی منظور از تردد آنها را می‌دانند (ماشین غذا، ماشین آب، ماشین مسئولان) به همین دلیل نیز به‌راحتی افراد غریبه که به منطقه وارد می‌شوند را به‌سرعت تشخیص می‌دهند.
بسیاری از افراد بومی مستقر در ارتفاعات خطوط مقدم با افراد دمکرات مستقر در منطقه وابستگی خانوادگی دارند (قسمت عمدة خط پدافندی را نیروهای بومی تشکیل می‌دهند.) و ازاین‌رو، ارتش عراق به‌راحتی قادر است با فرستادن افراد دمکرات به نودشه و یا مکان‌های دیگر هر نوع اطلاعاتی را که بخواهد به دست آورد یا امکانات و تجهیزاتی همانند بی‌سیم را به درون خاک ایران منتقل کند. (برای برقراری ارتباط سریع‌تر). در این مناطق گروه‌های رزگاری و دمکرات فعالیت دارند و دائماً درحال تردد به شهر نودشه و حوالی آن می‌باشند (به‌منظور دیدار خانواده و کسب اطلاعات و کارهای مشابه دیگر) این مسئله در نیروهای دمکرات بیشتر صادق است، این نیروها که درحال جنگیدن با نیروهای ایران می‌باشند بین نیروهای اسلام و ارتش عراق قرار دارند. هر ماه یا هرچند ماه به خانه‌های خود رفت‌وآمد می‌کنند و هربار درحال بازگشت آخرین اطلاعات را گرفته و به عراق انتقال می‌دهند. یکی دیگر از مسائل مهم آشنایی و نزدیکی طائفه‌ای نیروهای بومی می‌باشد که باعث شده تمامی افراد بومی از اوضاع و احوال یکدیگر مطلع باشند و باتوجه‌به این امر، نمی‌توان از افراد بومی درجهت اهداف اطلاعاتی استفاده کرد به‌طوری‌که دیگر افراد بومی حتی از جزئیات کار او مطلع نشوند.
این گزارش در ادامه به محل استقرار و راه‌های نفوذی عناصر دمکرات و رزگاری اشاره کرده و افزوده است:
1) منظور از جبهه‌های پاوه و مریوان از ارتفاعات تَتِه تا پاسگاه مره‌خیل و جبهه‌های جوانرود از بموی کوچک تا گوزیل است.
بهطورکلی عراق در این منطقه از دو گروه و حزب دمکرات و رزگاری که از افراد بومی و ضدانقلاب هستند برای کارهای اطلاعاتی برون‌مرزی و تخریب و... استفاده می‌کند و تمرکز این دو گروه عمدتاً در روستاهای مرزی، دره‌ها و شیارها، تپه‌ها و باغ‌های بین نیروهای ایران و ارتش عراق است و از قسمت پایین (در منطقه پاوه) حد سپاه پاوه یعنی دشت‌سازان شروع می‌شود و در کنار رودخانه مرزی آب سیروان ادامه پیدا می‌کند و تا دامنة ارتفاع گاوکش حضور دارند. یکی دیگر از مراکز این نیروها در روستای قلعه‌گاه در دامنة ارتفاع گاوکش روبه‌روی روستای شیخان می‌باشد و در بین ارتفاعات گاوکش تا ارتفاع گوزیل در قسمت جنوبی و شمالی رودخانة آب سیروان اطراف ارتفاع گوزیل تردد و تمرکز آنها بسیار زیاد است، حتی در قسمت لانه وان (پشت گوزیل) نیز پلی زده‌اند که در زمستان مشکلات عبور از آب را نداشته باشند البته این پل برای تدارک نیروهای عراقی روی ارتفاع گوزیل نیز می‌باشد. عراق توانسته جادة مرزی پاسگاه مره‌خیل به پاسگاه هرتا را در داخل ایران قطع و حتی تا حدی تحت کنترل گیرد و روی آن را مین‌گذاری کرده و با استقرار تیربار در این منطقه از تردد اتومبیل‌های خودی جلوگیری می‌کند و این قسمت را به یکی از معابر نفوذی بسیار مناسب تبدیل کرده و عوامل خود را به‌راحتی تا باینگان و هرجای دیگر بخواهد، اعزام می‌کند. محل استقرار نیروهای دمکرات از دامنة ارتفاع گاوکش به‌سمت شمال به نهر نوسود می‌رسد و از این طریق تمامی جاده‌های مرزی این منطقه را کنترل می‌کنند و منطقة بین ارتفاع (سونی) هرات تا ارتفاع گاوکش بین نیروهای ما و ارتش عراق را آلوده کردهاند، یکی دیگر از مراکز نیروهای حزب دمکرات روستایی است به نام هاوار که بین ارتفاعات شیندروی و پروینه قرار گرفته است. محل استقرار نیروهای دمکرات در باغ‌های شهر اشغال‌شدة نوسود می‌باشد و مرکزیت این نیروها در بیمارستان نوسود است، یکی دیگر از معابر نفوذی دشمن بین روستای تشار و روستای دزلی است که از این منطقه به داخل خاک ایران به‌سوی روستای نروی رفته و از آنجا به هر منطقه‌ای که هدفشان باشد می‌روند، یکی دیگر از مکان‌های تمرکز و تردد نیروهای دمکرات جادة آسفالته نوسود به شوشمی و پاسگاه شوشمی به طویله می‌باشد. نیروهای رزگاری نیز در باغ‌های بین درآور و طویله زیر ارتفاعات کمرسیاه و در دامنة ارتفاع مستقر هستند.
نیروهای دمکرات بیشتر از باغ‌های طویله که میان ارتفاعات جانباز و کمرسیاه قرار دارند، به عملیات برون‌مرزی می‌پردازند و از شیارهایی که به جادة مرزی منتهی می‌گردد، عبور کرده و به اورامانات می‌روند و در بعضی از مواقع نیز جادة مرزی شمشیر و پاوه را مین‌گذاری می‌کنند و در بعضی موارد نیز کمین می‌زنند، نیروهای رزگاری در باغ‌های بین ارتفاعات پنج‌قله و جانباز مستقر هستند و ارتفاعات ملامصطفی نیز یکی از مکان‌های تردد آنها است و در باغ‌های بین روستای هانی‌گرمله تا روستای بیارة عراق نیروهای ارتش عراق حفاظت می‌کنند و کلاً در معابری که راه‌هایی برای نفوذ به ارتفاعاتی که نیروهای عراقی روی آنها مستقر هستند، وجود دارد نیروهای حزب دمکرات مستقر شده و راه‌های وصولی به نیروهای عراقی را مسدود کردهاند.
در منطقة جوانرود، راه‌های نفوذی و محل استقرار نیروهای دمکرات و ضدانقلاب از دامنة
ارتفاعات بموی کوچک تا دامنة ارتفاعات شاخ خشیک (سرتنگ) می‌باشد و کل جبهة جوانرود راه‌های نفوذی آنها است، به‌خصوص راه‌های زیر حاشیه رودخانة زیمکان - ارتفاعات بیزل و ازگله.
در بخش دیگری از این گزارش درباره مسائل امنیتی تصریح شده است: بسیاری از مسائلی که حفاظت منطقه را برهم می‌زند، امنیت منطقه را نیز برهم می‌زند، افراد عملیاتی حزب دمکرات و گروه رزگاری از همان مسیرهای ذکرشده از مرز عبور می‌کنند، ولی مأموریت آنها دیگر اطلاعاتی نیست بلکه برای اعمال ضدامنیتی است و به تعبیری با هدف ضربه واردکردن و برهم زدن امنیت راه‌ها و خطوط مقدم جبهه‌ها است، جاده‌هایی که خطوط مقدم جبهه‌ها را در این منطقه به همدیگر متصل می‌کند شب‌ها بسیار ناامن است و احتمال کمین خوردن یا برخورد اتومبیل‌ها با مین زیاد است (چندین مورد نیز در این اواخر رخ داده است) جاده‌های شمشیر به نودشه و نودشه به پاوه و شمشیر به مریوان (کلاً جادة مرزی سرپل ذهاب تا مریوان) نیز از نزدیکی غروب آفتاب به بعد، ناامن است و تشخیص افراد بومی با ضدانقلاب ممکن نیست و در بسیاری از مواقع نیروهای ضدانقلاب خود را موافق انقلاب جا می‌زنند و سعی می‌کنند از این طریق به اهداف خود برسند. در منطقة عمومی سرپل ذهاب تا پاوه خانواده‌های بسیاری از افراد ضدانقلاب قرار دارد و حتی در منطقة پاوه، خانوادة این افراد بین خطوط مقدم جبهة ما با جبهة عراق و در بعضی مواقع مابین خطوط مقدم خودمان جای گرفته‌اند که این خود یکی‌دیگر از عوامل نبود امنیت در منطقه می‌باشد.
قرارگاه نجف در ادامه گزارش خود پس از اشاره به مسائل امنیتی و اطلاعاتی، به مشکلات اجرای عملیات در این منطقه اشاره کرده است:
مشکلاتی که در اجرای عملیات با آنها درگیر خواهیم بود عبارت‌اند از:
نبود حفاظت مورد نیاز.
نبودن امنیت در خطوط ارتباطی و پدافندی.
محدودبودن راه‌ها و جاده‌ها.
نزدیک‌بودن زمستان و بسته‌شدن جاده‌ها.
وجود لایه‌ای از نیروهای ضدانقلاب در جلو و لابه‌لای نیروهای ارتش عراق.
باوجود این محدودیت‌ها می‌توان با درنظرگرفتن مدت زمان نسبتاً مناسب و طرح‌های کوچک و مرحله‌ای و زیر پوشش سپاه پاوه و نودشه عملیات‌هایی انجام داد.
در پایان این گزارش درباره عملیات‌های برون‌مرزی آمده است: در منطقة پدافندی قرارگاه نجف در قسمت محور سومار تا دکل نوسود، خطوط عراق به شکلی قرار دارند که امکان انجام عملیات‌های برون‌مرزی را محدود یا غیرممکن ساخته، مگر منطقة بین ارتفاع شاخ شمیران و ارتفاع بالامبو که از رودخانة زیمکان می‌گذرد و به دریاچة دربندیخان منتهی می‌گردد و از آنجا به شهرهای مرزی کردستان می‌رسد. یکی از مهم‌ترین مزیت‌های این راهکار
حضور نیروهای ضددولت عراق به نام نیروهای قیاده(1)می‌باشند که نزدیک به سه سال است با حضور در ارتفاعات شاخ شمیران و شاخ سورمر و تردد روی دریاچة دربندیخان و جوانرود از مسیر کوه بیزل و رودخانة زیمکان این منطقه را از زیر تسلط عراق خارج کردهاند.
یکی از مسائلی که می‌بایستی درجهت اقدامات برون‌مرزی به آن توجه داشت تقویت این نیروها (بارزانی) در منطقه است، این نیروها توسط شخصی به نام مسعود بارزانی پسر ملامصطفی بارزانی در مریوان کنترل و سازماندهی می‌گردند.
برآورد ما نشان می‌دهد که نیروهای خودی برای ارتباط با مردم عراق تا شهرهای حلبچه و سیدصادق در حد تماس با مردم مشکل اساسی نداریم، ولی برای عمق‌بخشیدن به این عملیات‌ها به دو مسئله مهم نیاز است: یکی زمان و دیگری عنصر اطلاعاتی متناسب با شرایط منطقه.(2)
1
وزیر نفت عراق بار دیگر بندر امام خمینی را "یک منطقه جنگی" خواند. به گزارش رادیو ایران، قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق، در مصاحبه با هفته‌نامه کویتی المجالس ضمن اعلام این مطلب افزود: «تا وقتی جمهوری اسلامی ایران در ادامه جنگ اصرار بورزد، مجتمع پتروشیمی این بندر از حمله هوایی عراق در امان نخواهد بود.»(3)
2
دومین اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب امروز در بغداد آغاز به کار کرد.
عزت ابراهیم نایب رئیس شورای فرماندهی انقلاب عراق، در نطق افتتاحیه این اجلاس با اشاره به جنگ سه‌ساله ایران و عراق مدعی شد که در این جنگ عراقی‌ها «از آزادی و حیثیت و مبادی و انقلاب خود برای حمایت و حفظ افتخارات خویش و در راه ایفای نقش بشردوستانه خود دفاع می‌کنند.» شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب نیز در مراسم گشایش اجلاس مذکور ضمن اشاره به آنچه وی "خط مشی مثبت عراق" برای متوقف‌ساختن جنگ و پاسخگویی به پیام‌های محافل بین‌المللی خواند، تأکید کرد: «وقت آن رسیده که این جنگ براساس عدالت و قانون بین‌المللی به سود کشورهای منطقه و به‌خاطر خدمت به صلح و امنیت بین‌المللی خاتمه یابد.»(4)
همچنین ادریس البصری وزیر کشور مراکش، که ریاست اولین اجلاس را در مراکش به عهده داشت، «از کشورهای عرب خواست از عراق که از آغاز جنگ مقاصد صلح‌جویانه خود را ابراز داشته حمایت کنند.»(5)
به گزارش رادیو بغداد، البصری عصر امروز، با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، دیدار و
1) منظور از "نیروهای قیاده" حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) هستند که علیه نیروهای ارتش عراق مبارزه می‌کنند و با قوای نظامی ایران همکاری دارند.
2) سند شماره 21036 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات قرارگاه نجف.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 261، 15/9/1362، ص20، رادیو ایران، 14/9/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 15/9/1362، ص3، رادیو بغداد، 14/9/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 262، 16/9/1362، ص7، بغداد - خبرگزاری کویت، 15/9/1362.
پیام شفاهی ملک حسن دوم پادشاه مراکش را مبنی‌بر ایستادگی مراکش در کنار عراق در جنگ این کشور علیه ایران به صدام ابلاغ کرد.(1)
رادیو بغداد همچنین گزارش داد شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب با طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه عراق دیدار و درباره اوضاع فعلی اعراب، تحولات فلسطین، جنگ ایران و عراق و همچنین «روش‌های کشورهای عربی نسبت به تشکیل کنفرانس آینده سران عرب و ضرورت پی‌ریزی مبانی و سنت‌های عربی، فعالیت مشترک عربی برای رویارویی با خطرات متوجه امت عرب براساس همبستگی عربی و پایبندی به منشور اتحادیه عرب و منشور دفاع مشترک عربی و تصمیمات کنفرانس سران عرب» گفت‌وگو کرد.(2)
1
نخست‌وزیر سیاست و مواضع دولت جمهوری اسلامی ایران درمورد انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی، سطح تولید و قیمت نفت در اوپک و نیز اقدام عربستان سعودی و کویت به فروش نفت از طرف عراق را اعلام کرد.
میرحسین موسوی امروز در یک مصاحبه اختصاصی با خبرنگار واحد مرکزی خبر درباره اجلاس آتی وزرای کشورهای عضو اوپک گفت: «سیاست جمهوری اسلامی در اوپک تلاش برای پایین‌آوردن سطح تولید و بالابردن قیمت نفت است.» وی برخی دولت‌های عرب منطقه را ایادی امریکا خواند و با اشاره به سیاست آنها برای کاهش قیمت نفت گفت: «تلاش آنها درحقیقت جایزه‌ای است که سران مرتجع وابسته به امریکا می‌دهند تا از تاج و تختشان حفاظت و حراست کنند. آنها از جیب ملت‌های خود می‌دزدند و تقدیم ریگان و سرمایه‌داران امریکایی می‌کنند تا خود را حفظ کنند.» موسوی افزود: «آنچه که به ما مربوط می‌شود این است که نمی‌توانیم ساکت بمانیم و ببینیم یک عده به‌خاطر حفظ خود هستی مسلمانان را به تاراج می‌دهند.»
نخست‌وزیر همچنین اظهار کرد: «عربستان و کویت شرم و حیا را کنار گذاشته و اعلام کردهاند که به‌جای عراق هم نفت می‌فروشند و ما به آنها اعلام می‌کنیم که شما خیلی زیاد پیش رفته‌اید و این به نفع شما نیست که تا این حد علناً به مقابله با انقلاب اسلامی برخیزید و خصومت خود را با آن اعلان کنید.» وی افزود: «شما به قیمت طرف‌داری از رژیمی درحال افول به مقابله با قدرتی در منطقه برآمده‌اید که قدرت تنبیه توطئه‌گران را در هر جای جهان دارد. آیا به نفع شما نیست که در کنار این قدرت باشید تا در مقابله [با] آن؟» نخست‌وزیر تأکید کرد: «به‌هرحال، به اعتقاد ما باید همه بکوشند تا قیمت نفت را به ارزش واقعی آن برسانند و 34 دلار حداقل آن است و باید به ملت‌هایی که سران کشورشان به سود امریکا عمل می‌کنند این موضوع را فهماند.»
موسوی در ادامه سخنان خود به موضوع انتخابات آینده مجلس پرداخت و ضمن اشاره به آمادگی قوه اجرایی برای برگزاری انتخابات به‌نحو مطلوب، گفت: «بنده در اینجا از همه مأمورین و مقامات دولت در سراسر کشور می‌خواهم که در انجام مأموریت‌های خود
درارتباط‌با انتخابات، بی‌طرفی کامل را حفظ کنند.» وی تأکید کرد: «طبیعی است که مردم، روحانیت و تشکل‌های اسلامی درزمینه تبلیغات و معرفی کاندیداها بسیار فعال باشند، ولی استانداران و فرمانداران باید مراقب باشند که از موقعیت و وسایل و امکاناتی که دراختیار دارند درجهت تقویت این کاندیدا یا آن کاندیدا استفاده نشود و یقیناًًًًً مقامات غیردولتی هم نباید از مسئولین و مخصوصاً استانداران و فرمانداران چنین انتظاری داشته باشند.»(1)
1
امروز گزارش‌هایی درزمینه مواضع و تحرکات سیاسی برخی از کشورهای عربی درباره جنگ ایران و عراق انتشار یافت. مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه، در مصاحبه با مجله لبنانی الافکار عنوان کرد: «سوریه هر کوششی که برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق صورت پذیرد را تأیید می‌کند.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت، طلاس همچنین گفت: «این جنگ هیچ خدمتی به دو کشور منطقه و مردم آن نمی‌کند، بلکه خدمت به امپریالیسم است.» وی تأکید کرد: «دولت سوریه امیدوار است هرچه زودتر در نزدیک‌ترین فرصت این جنگ پایان پذیرد و دو کشور اختلافات خود را ازطریق مذاکره حل نمایند.»(2)
خبرگزاری رویتر نیز به نقل از خبرگزاری خلیج گزارش داد: شاهزاده سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان سعودی که حامل پیامی ازسوی ملک فهد پادشاه عربستان، برای قابوس سلطان عمان است امروز برای مذاکره درباره جنگ ایران و عراق وارد مسقط شد. بر پایه این گزارش، فیصل ضمن یادآوری مجدد نگرانی کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس از ادامه جنگ اظهار کرد که مذاکرات و مشورت‌های کشورهای عضو این شورا «تأثیر قاطعی بر جریان حوادث منطقه خواهد داشت.»(3)
در همین زمینه قابوس سلطان عمان در مصاحبه با روزنامه لوموند (چاپ پاریس) ضمن اشاره به تلاش‌هایی که درمورد امنیت منطقه به‌طور گروهی جریان دارد، گفت: «تلاش‌های بسیاری ازسوی سازمان ملل متحد و دیگر سازمان‌ها درجهت پایان‌دادن به این جنگ [ایران و عراق] انجام شده و به‌منظور تحقق این هدف به انجام تلاش‌های بیشتری نیز نیاز می‌باشد.»(4)
2
حمله دیروز جنگنده‌های امریکا علیه مواضع نیروهای سوری در لبنان موجی از بازتاب‌ها، تفاسیر خبری و واکنش‌ها را به‌دنبال داشت. در همین حال، رئیس‌جمهور سوریه اعلام کرد این کشور مصمم است با هر نوع تجاوزی مقابله کند.
وزارت دفاع امریکا در بیانیه‌ای در ارزیابی خسارات ناشی‌از حمله هوایی روز یکشنبه به مواضع سوریه اعلام کرد: «جایگاه موشکهای زمین‌به‌هوای سام9 و رادار آن نابود شد. بمب‌های 1000 پوندی و بمب‌های خوشه‌ای نیز در یک منطقه 4 هدف عمده و در ناحیه دیگر 11 هدف دیگر را ویران کردند.» خبرگزاری یونایتدپرس با اعلام این مطلب یادآور شد: «این تهاجمات که پس از جنگ ویتنام بزرگ‌ترین حملات هوایی امریکا محسوب می‌شد توسط 28 فروند بمب‌افکن سبک
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/9/1362، ص12.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 261، 15/9/1362، صص 2 و 3، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/9/1362.
3) همان، ص3، بحرین - خبرگزاری رویتر، 14/9/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 16/9/1362، ص6، رادیو عمان، 14/9/1362.
اینزودر و کویسیر انجام گرفت. یک فروند از هر دو نوع هواپیما سرنگون شده است. پس از جنگ ویتنام این نخستین‌بار است که در عملیات جنگی، هواپیمای امریکا ساقط می‌گردد.» بر پایه این گزارش، پنتاگون همچنین در بیانیه خود مدعی شده است: «از تحلیل‌های ما به‌روشنی برمیآید که مأموریت بسیار موفق بوده و به اهداف خود دست یافته است؛ اهدافی که عبارت بودند از جلوگیری از تکرار حمله به هواپیماهای شناسایی ما ازطریق یک پاسخ حساب‌شده.»
یونایتدپرس درعین‌حال به نقل از یک منبع آگاه در پنتاگون افزود: «مشاهدات امریکا از حملات هوایی اسرائیل علیه سوریه در طول چندین سال گذشته، امریکا را به این عقیده رسانده بود که سوری‌ها را می‌توان به‌راحتی از میدان به در کرد، اما این امر کاملاً حقیقت ندارد. مسئله این است که اسرائیلی‌ها در کار حمله هوایی بسیار مهارت دارند، به عکس امریکا که برای ضربت‌زدن به سه هدف، 28 هواپیما را به پرواز درآورد و به گفته مقامات پنتاگون و تحلیلگران نظامی تعداد آن غیرمعمول نیست، نیروی هوایی اسرائیل معمولاً فقط با استفاده از 3 تا 4 هواپیما به هدف‌های زمینی‌اش حمله می‌کنند.»(1)
در همین حال، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، امروز با ارسال پیام‌هایی به سران کلیه کشورهای عربی و برخی رهبران جهان اعلام کرد: «سوریه مصمم است تا با هر نوع تجاوزی مقابله نماید.» وی همچنین هشدار داد که «دخالت‌های امریکا در لبنان به‌دنبال توافق با اسرائیل و ایجاد هماهنگی در تجاوزات مشترک خود علیه منطقه خاورمیانه [غرب آسیا] بسیار خطرناک شده تا جایی که دولت ریگان علناً دست به حمله نظامی در خاک لبنان زده است.» رئیس‌جمهوری سوریه خاطرنشان کرد: «این هماهنگی امریکا و اسرائیل خطر بزرگی برای ملت عرب و تهدید بزرگی علیه ملل جهان است.»
از سوی دیگر، در ادامه واکنش‌ها به حمله هوایی امریکا به مواضع نیروهای سوری در لبنان، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنش به تهاجم هواپیماهای امریکا علیه مواضع سوریه در لبنان اعلام کرد: امریکا و فرانسه نقش ظاهری خود را در لبنان به‌عنوان "حافظ صلح" کنار گذاشته و به‌طور تمام‌عیار به‌صورت یکی از طرف‌های درگیر و نیروهای "حافظ اسرائیل" درآمده‌اند.
به گزارش روزنامه کیهان، سخنگوی وزارت امور خارجه ضمن بیان این مطلب اظهار داشت: «حرکت اخیر امریکا که با هماهنگی اسرائیل صورت گرفته، نشان می‌دهد که به‌دنبال توافق اخیر امریکا و رژیم صهیونیستی، توطئه‌های امپریالیسم در لبنان وارد مرحله جدیدی شده است و آن حمایت علنی از نیروهای متجاوز اسرائیل و رودررویی مستقیم با انقلابیون مسلمان در لبنان به شمار می‌رود.» وی همچنین ضمن اشاره به عملیات نیروهای سوری در سرنگونی 3 فروند هواپیمای جنگی امریکا گفت: «اکنون برای جهان اسلام جهت دفاع از حیثیت، شرف و سرزمین خود دربرابر ابرتجاوزات مکرر امپریالیسم و صهیونیسم راهی جز نزدیکی صفوف و مبارزه قهرآمیز باقی نمانده است.»(2)خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل، امروز ضمن درخواست از طرف‌های درگیر در لبنان برای پایان‌دادن به مخاصمات خود، هشدار داد: «بروز هر نوع خصومتی
ممکن است وضع را بیش‌ازپیش خطرناک کرده و به یک درگیری عمده منجر شود.»
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، لئونید زامیاتین سخنگوی رسمی اتحاد شوروی در یک نشست مطبوعاتی بمباران مواضع سوریه در لبنان به‌وسیله هواپیماهای امریکا را «یک عامل تازه تجاوز در خاورمیانه» توصیف کرد و گفت: «کشورهای عرب برای جنگ دشوارشان علیه امریکا و اسرائیل تدابیر لازم اتخاذ خواهند کرد و شوروی نیز در این راه از آنها حمایت مادی و معنوی به عمل خواهد آورد.»
همچنین خبرگزاری لیبی در تفسیری حمله هوایی علیه مواضع سوری‌ها را «آغاز اجرای موافقت‌نامه اسرائیل و امریکا» خواند که با هدف تحت فشار قرار دادن سوریه برای خارج‌کردن نیروهایش از لبنان صورت گرفته است. مدیرکل وزرات امور خارجه الجزایر نیز موضع کشورش مبنی‌بر نگرانی عمیق از عملیات هوایی امریکا در خاک لبنان را به اطلاع سفیر امریکا در الجزایر رساند. به گزارش خبرگزاری فرانسه مروان القاسم وزیر امور خارجه اردن در گفت‌وگو با این خبرگزاری وخامت اوضاع لبنان را نتیجه حضور غیرقانونی نیروهای اسرائیلی دانست و افزود: «برای رسیدن به صلح در لبنان باید نیروهای اسرائیلی قبل از سایر نیروها از لبنان خارج شوند و این به‌عهده امریکاست که اسرائیل را به این امر وادارد.»(1)حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر نیز خواستار عقب‌نشینی کامل نیروهای رژیم صهیونیستی از خاک لبنان شد و گفت باید «به دولت لبنان امکان داد تأسیسات [تصمیمات] خویش را در سرزمین خود به دور از دخالت‌های خارجی به مرحله اجرا بگذارد.»(2)
این درحالی است که مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه، در گفت‌وگو با نشریه لبنانی الافکار آمادگی سوریه را برای خروج از لبنان به شرط درخواست دولت لبنان و بعد از خروج نیروهای رژیم صهیونیستی اعلام کرد(3)همچنین به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از واشنگتن رفیق جوجتی سفیر سوریه در امریکا گفت: «ما با امریکا در جنگ نیستیم، لکن تشدید اوضاع جنگی به ما تحمیل شده است و ما از این طریق به چه چیزی دست خواهیم یافت؟ ما می‌خواهیم از خودمان، مواضعمان، استقلالمان و حاکمیت لبنان دفاع کنیم.»(4)
از سوی دیگر درپی ادامه انتشار گزارش‌ها از بیماری حافظ اسد، امروز رادیو اسرائیل از قول هفته‌نامه النهار (چاپ پاریس) گفت: «اخیراً یک گروه فرماندهی جدید به‌منظور روبه‌راه کردن امور مملکتی در سوریه متشکل گردیده است.» به نوشته این هفته‌نامه این گروه که افرادی همچون عبدالحلیم خدام معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه و سرلشکر رفعت اسد برادر رئیس‌جمهور سوریه در آن عضویت دارند، «عملاً کارهای امور مملکتی در زمینه‌های سیاسی، نظامی و غربی را به دست گرفته و هرچند مدت تشکیل جلسه می‌دهند و از طرف دیگر کلیه مقامات بلندپایه حزب بعث سوریه و فرماندهان ارتش این کشور زیر نظر این گروه قرار گرفته‌اند.»(5)رادیو اسرائیل در گزارش دیگری به نقل از شماره امروز روزنامه الوطن العربی (چاپ بیروت) اعلام کرد: «واحدهای امنیتی سوریه که تحت فرمان رفعت اسد برادر حافظ اسد می‌باشند در نقاط مهم دمشق و شهرهای دیگر سوریه مانند حلب، حمص و حماء
1) همان، ص20.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 15/9/1362، ص6، رادیو بغداد، 14/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 261، 15/9/1362، ص2، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/9/1362.
4) همان، ص8، واشنگتن - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 14/9/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 15/9/1362، ص10، رادیو اسرائیل، 14/9/1362.
مستقر شده‌اند زیرا خانواده اسد و اقلیت علوی‌مذهب سوریه که درحال‌حاضر حکومت را در دست دارند شدیداً بیم دارند که به‌واسطه وضع مزاجی حافظ اسد در آن کشور کودتا به عمل آمده و موجب خارج‌شدن دولت از اختیار شیعیان علوی گردد.»(1)
1
حمله هوایی روز گذشته امریکا به مواضع نیروهای سوری در لبنان به گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال رویارویی امریکا و شوروی در منطقه غرب آسیا و از سوی دیگر برخورد نظامی سوریه و رژیم صهیونیستی دامن زد. خبرگزاری آسوشیتدپرس از واشنگتن در گزارشی اعلام کرد: بمباران مواضع ضدهوایی سوریه در لبنان «امریکاییها را هرچه بیشتر در جنگ خاورمیانه درگیر کرده و درعین‌حال احتمال رویارویی با شوروی را افزایش داده است.» خبرگزاری مذکور با اشاره به کشته‌شدن 8 تفنگ‌دار امریکایی در جریان حملات دیروز دروزیها افزود: «درصورتی‌که نمایش جدید قدرت امریکا، سوریه را به خروج نیروهایش از لبنان وادار نکند، مأموریت تفنگ‌داران امریکایی نامحدود به نظر می‌رسد.» آسوشیتدپرس همچنین یادآور شد: «شوروی تسلیحات سوریه را تأمین می‌کند و توپچی‌های آن توسط تکنسین‌های روسی تعلیم دیده‌اند. بمباران مواضع سوری‌ها که ریگان و مقامات پنتاگون خاطرنشان کردند که احتمالاً تکرار خواهد شد، دو ابرقدرت را بیش از هر زمان دیگری در آستانه یک درگیری در خاورمیانه [غرب آسیا] قرار می‌دهد.»(2)
از سوی دیگر آریل شارون وزیر دفاع سابق رژیم صهیونیستی نیز در مصاحبه‌ای که در کپنهاک انتشار یافت ضمن هشدار درمورد احتمال وقوع جنگ میان امریکا و شوروی تأکید کرد: «اگر خطر جنگ بین دو ابرقدرت وجود داشته باشد این خطر در خاورمیانه و در لبنان می‌باشد. زیرا ... بحران لبنان در چارچوب هدف‌های شوروی قرار دارد.» وی افزود: «شوروی آرزو دارد امریکا را با شکست مشابه شکست خود در بحران کوبا مواجه سازد، اما آنها مایل نیستند این شکست طبق شرایط سوریه صورت گیرد. شوروی مایل نیست وارد جنگی شود که خود طراح آن نبوده و قادر به پیروزی در آن نیست.» وزیر دفاع سابق رژیم صهیونیستی ضمن اشاره به این نکته که سوریه کلید جنگ یا صلح در منطقه غرب آسیا را دراختیار دارد، گفت: «مطمئن نیست بتوان از وقوع جنگ بین سوریه و اسرائیل جلوگیری کرد.»(3)
درعین‌حال، به گزارش رادیو امریکا چهار تن از نامزدهای حزب دمکرات برای احراز مقام ریاست‌جمهوری در امریکا «در واکنش نسبت به افزایش درگیری امریکا در لبنان، خواستار حزم و احتیاط شدند.» بر پایه این گزارش، سناتور جان الگن گفت: «اگر دولت فکر می‌کند که نبرد درازمدت و عظیم با سوری‌ها یکی از راه‌هایی است که دربرابر دارد باید این طرح را به کنگره یا مردم امریکا ارائه دهد.» این سناتور امریکایی درباره احتمال رویارویی امریکا و شوروی نیز هشدار داد و اظهار کرد: «بمباران مواضع سوری‌ها در لبنان دربردارنده چنین خطری هست؛ چراکه مشاوران روسی در سوریه حضور دارند.» سناتور هارت نیز ضمن اعلام مخالفت با
هرگونه نقش نظامی امریکا در لبنان گفت: «تفنگ‌داران دریایی مستقر در خاک لبنان باید خاک این کشور را ترک گویند، اما ادامه حضور امریکا در آب‌های ساحلی لبنان برای ثبات منطقه مهم است.» جسی جاکسون رهبر حقوق مدنی سیاهان هم «خواستار خروج نیروهای امریکایی از لبنان شد و توصیه کرد که یک نیروی سازمان ملل یا غیرمتعهد، نقش حافظ صلح را به عهده گیرد.»(1)
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 15/9/1362، صص 6 و 7، رادیو امریکا، 14/9/1362.
1
امروز هیئت ویژه‌ای که ازسوی فرمانده کل سپاه مأمور بررسی مشکلات خانوادگی و معیشتی رزمندگانِ حاضر در جبهه‌های جنگ شده بود، گزارش مقدماتی خود را ارائه داد. هرچند هدف اصلی تشکیل این هیئت بررسی مشکلات رزمندگان و اقدام احتمالی برای رفع آنها بود،(1)ولی نکات مطرح شده در این گزارش بیانگر وضعیت عمومی زندگی کسانی است که در سطوح بالا و میانی فرماندهی در سپاه و بسیج بار اصلی جنگ را بر دوش می‌کشند.(2)*
در این گزارش به مشکلاتی همچون نداشتن مسکن، تخلیة منزل استیجاری توسط موجر به‌علت ناتوانی در پرداخت اجاره‌بها، فشارهای مالی و عاطفی و... اشاره شده است. نکتة قابل‌توجه آن است که هیئت مذکور در ارائه راه‌حل برای رفع این مشکلات، به حداقل‌ها اکتفا کرده است و پیشنهادهایی را مانند کمک به پرداخت اجاره‌بها، اسکان خانواده‌ها در کانکس، پرداخت وام 10 هزار تومانی و... مطرح کرده است. نمونه‌هایی از مشکلاتی که در بخش‌هایی از این گزارش به آن اشاره شده، بدین شرح است:
· برادری که از ابتدای جنگ در جبهه بوده است، بااینکه فرصت نداشت مسئله مسکن و مشکلات مبتلابه خانوادة خود را سامان بدهد، ولی جنگ را رها نکرده است، تا اینکه در عملیات والفجر4 به شهادت رسید.
· برادرانی که مدت‌ها در جبهه بودند، به‌علت درگیری‌های فراوان و نپرداختن کرایة خانه، موجر اقدام به تخلیه منزل کرده و اسباب و اثاثیه آنها را بیرون ریخته است.
1) توضیحاتی درباره چگونگی تشکیل این هیئت در ضمیمه این گزارش آورده شده است.
2) * افرادی که در این گزارش مورد بررسی قرار گرفتند، عبارت بودند از: 1. فرماندهان یگان‌ها و قائم‌مقام آنها (لشکر یا تیپ). 2. مسئولان طرح و عملیات و اطلاعات و عملیات و مسئولان محورها و معاونان آنها. 3. مسئولان ستاد و معاون‌هایشان. 4. مسئولان گردان‌ها.
برخی خانواده‌ها (همسر تنها، پدر و مادر پیر و تنها در دورترین نقاط کشور و روستاها) فقط یک نفر سرپرست داشته‌اند که او نیز به جبهه رفته و آنها از حلوفصل مسائل و مشکلات خود عاجزند.
این هیئت ویژه در ادامه اهم مشکلات رزمندگان را چنین برشمرده است: 1. کمبود مسکن 2. رسیدگی نکردن به خانوادة رزمندگان در پشت جبهه 3. حقوق و نیازهای مالی 4. مسئله عضویت و پرسنلی. در ادامه گزارش هیئت ویژه در تشریح مشکلات مذکور آمده است:
یکی از مسائل و مشکلاتی که کلیة مسئولان تیپ‌ها و لشکرها به‌عنوان اولین و اصلی‌ترین مشکل مطرح می‌کردند مشکل مسکن است به‌طوری‌که این مسئله حدود 60
تا 70 درصد مشکلات را به خود اختصاص داده و اگر مشکل مسکن رزمندگان حل شود شاید سایر مشکلات، در مقایسه با مشکل مسکن، جنبی و قابل حل و اغماض باشد. مشکلات مربوط به مسکن چنین است:
الف) بعضی از برادران مسئول در کادر ثابت یگان‌ها نیاز به مسکن در شهرهای عقبة محورهای عملیاتی دارند.
ب) عده‌ای از برادران نه در منطقه جنگی و نه در شهر محل سکونت خود مسکن (حتی به‌صورت استیجاری) ندارند.
ج) عده‌ای از برادران قادر به پرداخت اجاره‌بهای سنگین که ازطرف موجرین درخواست می‌شود، نیستند.
د) عده‌ای از برادران قادر به پرداخت مبلغی که به‌عنوان پول پیش ازطرف موجر خواسته می‌شود نمی‌باشند و درنتیجه بدون مسکن مانده‌اند.
طبیعی است که در غیاب یک رزمنده (اعم از بسیجی و سپاهی) که عمدتاً سرپرستی یک خانواده یا بیشتر را به عهده دارد مشکلات متعددی برای خانوادة وی به وجود می‌آید که به‌تنهایی قادر به حلوفصل این مشکلات نمی‌باشند. البته بخشی از این مشکلات در زمان جنگ اجتناب‌ناپذیر است و فقط خود رزمنده قادر به حل آن است، ولی قسمت عمدة این مشکلات با یک برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری مادی و انسانی مختصر، توسط سپاه و ارگان‌های ذی‌ربط قابل‌حل است و باید برای حل این‌گونه مشکلات خانواده‌های رزمندگان چاره‌اندیشی شود.
انواع مشکلاتی که اغلب خانواده‌های رزمندگان با آن روبه‌رو هستند عبارت‌اند از:
یادآوری می‌شود اولاً همة خانواده‌ها مشکلات یادشده را ندارند و ثانیاً تعدادی از خانواده‌ها فقط با بعضی از این مشکلات روبه‌رو هستند. لذا برای حل این معضلات نیاز به تشکیلات گسترده‌ای که نیازمند بودجة سنگین باشد، نیست.
بعضی از برادران مسئول یگان‌ها مسئله کمبود حقوق را مطرح می‌کردند و معتقد بودند که باید حقوق برادران به‌خصوص افرادی که به جبهه اعزام می‌شوند (به‌علت هزینه‌هایی که علاوه‌بر هزینه‌های معمولی و جاری در شهرها دارند) افزایش یابد.
از مشکلات دیگری که برادران دراین‌رابطه مطرح می‌کردند مسئله نیازهای مالی و قرض‌هایی است که براثر اتفاقات غیرمنتظره و کمبود حقوق برایشان به وجود آمده است، که برادران برای پرداخت این قرض‌ها به‌شدت تحت فشار می‌باشند.
عده‌ای از برادران که اکثراً از ابتدای جنگ تحمیلی در جبهه حضور دارند و افراد باتجربه و مؤثری در جنگ هستند، مسئله حقوق و عضویتشان حتی در بسیج مشخص نیست و مشکلاتی درزمینه دریافت حقوق و ادارة زندگی خود و خانواده‌شان و همچنین پذیرش مسئولیت در سازمان رزمی دارند. زمانی‌که اتفاقی برای این برادران می‌افتد (شهادت، اسارت، مفقود یا مجروح‌شدن) رسیدگی به خانوادة این برادران یا به‌کلی فراموشی می‌شود یا اینکه به‌صورت قانونی و جدی امکان رسیدگی به آن وجود ندارد.
هیئت ویژه در بخش دیگری از گزارش خود پیشنهادهایی را برای حل مشکلات مذکور مطرح کرده است. این هیئت برای رفع مشکلات مسکن 3 راهکار کوتاه‌مدت، میان‌مدت و درازمدت، توصیه کرده است؛ کمک به پرداخت اجاره‌بها و پیش‌پرداخت درخواستی موجر (ودیعه)، واگذاری برخی خانه‌های سازمانی خالی دولتی و نظامی به افراد، استفادة موقت از کانکس‌های موجود یا قابل‌خرید برای اسکان خانواده رزمندگان در عقبة یگان‌ها و ساخت مسکن به‌صورت تعاونی یا با مشارکت وزارت سپاه ازجمله این راهکارها است.
در بخش رسیدگی به امور رزمندگان، این هیئت بدون ارائه پیشنهاد کاربردی مشخصی توصیه کرده که تعاون ستاد مرکزی سپاه طرحی را به‌عنوان "طرح امور رزمندگان" باتوجه‌به تمامی جوانب و مشکلات موجود تهیه و برای تصویب به شورای‌عالی سپاه ارائه کند.
پیشنهادهای هیئت مذکور در بخش مسائل حقوقی و مشکلات مالی نیز بدین شرح است:
برای برطرف‌کردن نیازهای مالی برادران رزمنده که عمدتاً براثر اتفاقات غیرمنتظره به وجود می‌آید، در هر تیپ و لشکری صندوق قرض‌الحسنه ایجاد شود که با قسط کم، برای حل
نیازهای فوری، به برادران وام بدهد و برای برادرانی که قادر به بازپرداخت وام نیستند بنا به تشخیص فرماندهی حداکثر تا مبلغ 10هزار تومان (100.000ریال) وام بلاعوض داده شود تا رزمنده هر زمان که توانایی داشت اقدام به پس‌دادن وام کند و اگر نتوانست، بودجه لازم از بودجه سرفرماندهی کل - که دراختیار فرمانده یگان‌ها قرار می‌گیرد - و همچنین از محل کمک‌های مردمی، ائمه جمعه و بازاریان خیر و مؤمن تأمین شود.
در بخش عضویت و پرسنلی نیز پیشنهاد شده است که واحدهای پرسنلی ستاد مرکزی و قرارگاه‌های تابعه برای جذب برادرانی که نه عضو سپاه هستند و نه عضو بسیج و درحال‌حاضر در سازمان رزمی و در امور مؤثر جنگ مشغول فعالیت‌اند یا افرادی که عضو بسیج هستند و درخواست عضویت در سپاه را دارند تسریع کند و درصورت امکان گروهی در پرسنلی ستاد مرکزی و قرارگاه‌ها به‌صورت سیار و ضربتی این‌گونه افراد را پذیرش کنند.(1)
1
اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز نسبت به روزهای گذشته افزایش داشت به‌گونه‌ای که در 6 عملیاتی که افراد وابسته به این گروه‌ها در جنوب‌غربی بوکان، اطراف نقده، شهر سنندج، جنوب‌غربی تکاب، غرب پیرانشهر و شهر مهاباد اجرا کردند، 27 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شدند و خسارت‌هایی نیز به مردم وارد شد. در همین حال، در سلماس 10 تن از افراد حزب دمکرات کردستان خود را تسلیم کردند.
در جنوب‌غربی بوکان، 12 تن از افراد پایگاه ژاندارمری کردیگلان هنگام بازگشت از مرخصی ساعتی از سقز به پایگاه خود، در ساعت 16 در حوالی روستای کهریز در کمین افراد مسلح غیرقانونی گرفتار شدند. در این حادثه 10 تن از این افراد (2 درجه‌دار و 8 سرباز) شهید و 2 نفر دیگر زخمی شدند. همچنین 6 قبضه اسلحه و مهمات آنها نیز به دست مهاجمان افتاد.(2)
در منطقه عمومی نقده، عناصر مسلح ضدانقلاب با اجرای کمین بر سر راه یک واحد از نیروهای پایگاه حلبی که برای عملیات گشت و کمین به شمال‌غربی این شهر رفته بودند، 6 تن از نیروهای این پایگاه را شهید و 2 تن را زخمی کردند و سپس اسلحه و مهمات آنان را به غارت بردند.(3)
در شهر سنندج نیز 3 نفر از افراد سپاه که برای خرید به بازار رفته بودند، در ساعت 8:40 هدف حمله افراد مسلح قرار گرفتند و 2 تن از آنان (یک سرباز و یک پاسدار) به شهادت رسیدند و یک تن دیگر نیز زخمی شد. هویت عاملان ترور مشخص نیست.(4)
در حادثه مشابهی در جنوب‌غربی تکاب، افراد مسلح ضدانقلاب در ساعت 10 به یک خودروی سپاه در نزدیکی روستای گور باباعلی حمله کردند. در این حادثه 2 تن از افراد خودی شهید شدند و مهاجمان خودروی حامل آنها را نیز به آتش کشیدند.(5)
1) سند شماره 147634 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش هیئت ویژه بررسی مشکلات مسئولین سازمان رزم، 15/9/1362.
2) سند شماره 342936 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 17/9/1362؛ و- سند شماره 356759 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 15/9/1362.
3) سند شماره 400945 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه نقده به ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (واحد اطلاعات و عملیات)، 15/9/1362؛ و- سند شماره 337486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه نقده به فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 15/9/1362؛ و- سند شماره 95496 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 17/9/1362.
4) سند شماره 339546 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استانداری کردستان، 18/9/1362؛ و- سند شماره 356759 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 265، 19/9/1362، ص6.
5) سند شماره 342935 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 16/9/1362؛ و- سند شماره 68893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 سپاه به عملیات ستاد مرکزی، 25/9/1362
افراد حزب دمکرات کردستان ایران در حوالی روستای خرابه در غرب پیرانشهر به نیروهای خودی که درحال بازگشت از مأموریت گشتی بودند، حمله کردند. با مقابله نیروهای خودی و آتش پشتیبانی ارتش مهاجمان متواری شدند و نیروهای خودی همگی به پایگاه بازگشتند. در این درگیری یک تن از افراد خودی زخمی شد.(1)
افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی همچنین در ساعت 19:40، با نفوذ به شهر مهاباد ضمن به‌آتش‌کشیدن پمپ بنزین شهر با انواع سلاح شروع به تیراندازی بی‌هدف کردند که براثر آن یک دختربچه از اهالی شهر به شهادت رسید(2)
از سوی دیگر، در منطقة عمومی سلماس، درپی تسلیم‌شدن تعدادی از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان، امروز نیز 10 تن از افراد این حزب خود را به سپاه سلماس تسلیم و ضمن تحویل 10 قبضه سلاح و مهمات مربوط و سایر تجهیزات نظامی خود درخواست امان‌نامه کردند. معاون سابق هیز حاتم، یک فرمانده نظامی، فرمانده یک گروهان و یک فرمانده پل (دسته) هیز حاتم ازجمله این افراد بودند(3)
1
بولتن محرمانه ویژه مناطق کردنشین که توسط دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری منتشر می‌شود براساس اخبار و اطلاعاتی که از نهادهای مختلف به این دفتر ارسال می‌شود، آماری را از تعداد شهدا، مجروحان، مفقودان و گروگان ها (اعم از نیروهای خودی و افراد بومی) و همچنین تلفات گروه‌های مسلح محارب از تاریخ 6/9/1362 تا 15/9/1362، در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی و کردستان منتشر کرده است. طبق این آمار، در مدت یادشده، 33 نفر از افراد خودی در جریان درگیری با افراد ضدانقلاب شهید، 24 نفر زخمی و 29 نفر نیز مفقودالاثر یا گروگان گرفته شده‌اند. علاوه‌براین گروه‌های ضدانقلاب 35 تن از افراد بومی را نیز به گروگان گرفته‌اند.
در این مدت 27 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی کشته شده و 22 تن از آنان هم خود را به نیروهای نظامی و انتظامی تسلیم و درخواست امان‌نامه کردهاند.(4)
2
اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب که از دیروز در بغداد تشکیل شده، بررسی یک "طرح امنیتی راهبردی" را در دستور کار قرار داده است. خبرگزاری کویت از بغداد ضمن اعلام این مطلب افزود وزرای شرکت‌کننده در این اجلاس همچنین به موضوعات دیگری «شامل همکاری وسیع‌تر دررابطه‌با مسائل جنایی و حمایت از نظم و قانون و نیز وضع فلسطینی‌ها در کشورهای عرب» رسیدگی خواهند کرد.(5)به گزارش خبرگزاری امارات از بغداد، «وزرای عرب حاضر در این اجلاس در اصول با تعیین یک هیئت عربی برای حفاظت و دفاع غیرنظامی موافقت کرده و
1) سند شماره 357156 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه پیرانشهر به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 15/9/1362.
2) سند شماره 113145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 146، 27/9/1362، ص4؛ و- سند شماره 68893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) سند شماره 357083 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه سلماس به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 16/9/1362.
4) سند شماره 113145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص4.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 262، 16/9/1362، ص7، بغداد - خبرگزاری کویت، 15/9/1362.
از دبیرخانه درخواست کردند که مطالعات مربوطه دراین‌زمینه را به پایان برساند.»
همچنین وزیر مشاور در امور داخلی امارات عربی متحده، که ریاست هیئت امارات در اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب در بغداد را به عهده دارد، امروز در گفت‌وگو با روزنامه الجمهوریه گفت: «ملت عرب که مواجه با انواع تهاجمات خارجی است، نیاز فوری به حفظ و تحکیم ثبات داخلی خود دارد.» وی افزود: «هر کوششی با هدف حفظ امنیت و ثبات در کشورهای عرب یک وجه لازم برای مقابله با خطرات و تهدیدات خارجی است.» وزیر اماراتی ضمن بیان اینکه «دشمنان ملت عرب می‌کوشند که جبهه داخلی را تضعیف کرده و به اهداف خود دست یابند»، از طرح تهیه یک راهبرد مشترک امنیتی اعراب برای نیل به ثبات و حفظ امنیت کشورهای عربی پشتیبانی کرد.(1)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی خواستار استفاده از "حربه نفت" در واکنش به حمله دو روز پیش هواپیماهای امریکایی به مواضع نیروهای سوریه در لبنان شد.
حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی در جلسه امروز مجلس اظهار داشت: «حادثه حمله هواپیماهای امریکایی و به روایتی حمله مشترک امریکاییها، فرانسوی‌ها و اسرائیلی‌ها به ارتفاعات مرکزی لبنان مظلوم و نیروهای مبارز و مقاوم سوری می‌تواند یک مسئله بسیار مهمی در سطح بین‌المللی باشد و می‌تواند یک ماجراجویی خطرناکی به حساب آید. این یک اتحاد اعلام‌نشده‌ای است که دشمنان اسلام در خاک اسلامی از خود نشان می‌دهند و اعلام خطر بسیار جدی است نسبت به آینده جهان اسلام به‌خصوص دنیای عرب. ما این خطر را جدی می‌گیریم و به این گستاخی که ازطرف امریکا، این میهمان ناخوانده در منطقه بروز کرده است نمی‌توانیم بی‌تفاوت بنگریم.»
وی با اشاره به درپیش بودن اجلاس وزاری نفت کشورهای عضو اوپک گفت: «انتظارمان از دولت‌ها و ملت‌های اسلامی این است که برای اولین‌بار از حربه نفت استفاده شود و بر گرده امریکاییها و متفقینش فشار بیاید که دست از حمایت
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 263، 17/9/1362، صص 3 و 4، بغداد - خبرگزاری امارات، 16/9/1362.
بی‌شرمانه از اسرائیل بردارند. این دهن‌کجی که امروز دارد به دنیای اسلام می‌شود که وزرای جنگ امریکا و فرانسه رسماً اعلام همکاری با اسرائیل می‌کنند و بعد از ملاقات‌های مرموز واشنگتن صحبت از اتحاد غیررسمی می‌شود و به‌دنبال آن به نیروهای یک کشور مسلمان در لبنان حمله می‌شود به این صورت مفتضحی که ما دیدیم اینها چیزی نیست که بشود از آن گذشت. این، دلیل ضعف و تفرقه بی‌حدی است که امروز در جامعه عرب و اسلام دیده می‌شود و اینها می‌تواند دلیل این گستاخی‌ها باشد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی همچنین افزود: «بااینکه بهترین حربه را ما داریم ما معتقدیم از همین امروز حالا که این خطر دیده شده باید مطرح کرد که امریکا و اعوانش باید آب‌های منطقه را چه در اقیانوس هند و چه در دریای مدیترانه ترک کنند و حضور اینها برای این منطقه احتمال خطر آتش سوزنده‌ای در سراسر منطقه است و تأسف ما این است که مسلمانان و کشورهای به‌ظاهر اسلامی با این حادثه تلخ نه‌تنها برخورد مناسبی نکرده‌اند بلکه با حالت رضایت و به‌عنوان حامی خودشان به امریکا در این حادثه نگاه می‌کنند.» وی تأکید کرد: «این روزها کنفرانس اسلامی وزرای خارجه کشورهای اسلامی در بنگلادش، کنفرانس اسلامی دیگری در پاکستان و کنفرانس وزرای نفت و سایر مجامع اسلامی بین‌المللی که اکنون وجود دارد باید روی این مسئله دقت کنند و فشار بیاورند که انشاءالله ما در آینده از شر این خطر بزرگ ابرقدرت‌ها در منطقه راحت بشویم.»(1)
1
دبیرکل اتحادیه عرب امروز در بغداد با رئیس‌جمهور عراق درباره جنگ ایران و عراق و اجلاس آینده سران عرب گفت‌وگو کرد.
به گزارش رادیو بغداد، شاذلی قلیبی که برای شرکت در اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب به بغداد سفر کرده است با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، دیدار و پس از شرح تماس‌های خود با کشورهای عرب، درمورد جنگ ایران و عراق و تشکیل اجلاس آینده سران عرب گفت‌وگو کرد.(2)خبرگزاری فرانسه نیز ضمن انتشار خبری مشابه به نقل از خبرگزاری خلیج یادآور شد: «کنفرانس سران عرب که قرار بود 20 نوامبر [29 آبان] در عربستان سعودی برگزار گردد بنا به درخواست برخی کشورهای عربی به تعویق افتاد.»(3)
2
در اولین روز اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا پایتخت بنگلادش، رئیس‌جمهور این کشور خواستار تلاشی قاطع برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق شد.
ژنرال ارشاد رئیس‌جمهور بنگلادش، در جلسه افتتاحیه این اجلاس همچنین گفت: «شخصاً
هر کاری را برای پایان‌دادن به این جنگ انجام می‌دهم و از همگی می‌خواهم که در این تلاش به من بپیوندند.»(1)خبرگزاری جمهوری اسلامی از داکا نیز گزارش داد: امین الرحمان شمس الدوحا وزیر امور خارجه بنگلادش، در سخنانی ضمن تأکید بر فوریت حل مسئله جنگ، از کشورهای اسلامی درخواست کرد تلاش خود را برای دستیابی به راه‌حلی برای پایان‌دادن به آنچه وی «جنگ خونین میان دو ملت برادر»، خواند همچنان ادامه دهند.(2)
یادآور می‌گردد روز قبل به‌دنبال ملاقات 41 کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی اعلام شد که برنامه کار چهاردهمین نشست وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی شامل مسائلی چون «خاورمیانه، فلسطین، قدس، جنگ خلیج‌فارس و دیگر مسائل اسلامی می‌باشد.» این نشست قرار است مقدمات اجلاس آتی سران کشورهای اسلامی در مراکش را آماده سازد.(3)
در همین حال رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری درباره شرایط برگزاری این اجلاس به نقل از ریچارد اوپن هایمر گفت: «تشکیل جلسه سالانه این کنفرانس در شهر داکا در نامناسب‌ترین زمان ممکن صورت می‌گیرد. هنوز ژنرال ارشاد سرگرم آن است که کنترل اوضاع پس از تظاهرات خشونت‌بار هفته پیش که علیه دولت نظامی ژنرال ارشاد صورت گرفت را در دست گیرد. در سطح بین‌المللی کشورهای اسلامی مشغول جاروجنجال بر سر آینده لبنان و جنگ خونین اخیری هستند که میان جناح‌های مختلف در سازمان آزادی‌بخش فلسطین درگیر است. دیگر اینکه جنگ ایران و عراق اکنون وارد چهارمین سال خود شده است و اشغال افغانستان ازطرف شوروی پنجمین سال خود را آغاز کرده است. تنها بر سر یک مسئله است که کشورهای عضو کنفرانس اسلامی متحد به نظر می‌آیند و آن مخالفت با اسرائیل است، اما حتی دراین‌زمینه نیز درجه مخالفت کشورهای گوناگون اسلامی متفاوت است.»
بی‌بی‌سی در ادامه اعلام استقلال قبرس شمالی ازسوی قبرسی‌های ترکیه و عضویت مجدد مصر در این سازمان را از دیگر مسائل گریبان‌گیر چهاردهمین اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی ذکر کرد و با اشاره به عواملی که توان سازمان کنفرانس اسلامی را در سطح بین‌المللی برای رویارویی با این مسائل تحت‌تأثیر قرار داده است، افزود: «تنزل قیمت نفت و بحران اقتصادی جهانی قدرتی را که این سازمان در سال‌های دهه 1970 ازجانب اعضای صادرکننده نفت اوپک کسب نمود، تضعیف نموده‌اند. دیگر اینکه شکست سازمان کنفرانس اسلامی درزمینه کنترل اوضاع در خاورمیانه و آسیای غربی و ناتوانی آن در خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق ضربه‌های دیگری بوده است بر پیکر کنفرانس. ایران و عراق هر دو در جلسه کنفرانس اسلامی نیز نماینده دارند و امنیت خلیج‌فارس نیز بیش از هر زمان دیگر به‌خاطر جنگ ایران و عراق در خطر است. اینها ازجمله مسائلی است که زمینه برگزاری کنفرانس اسلامی در داکا را تشکیل می‌دهد بااین‌همه، مشکلات کشورهای اسلامی تنها به این کشورها مربوط نمی‌شود بلکه به تمام دنیا ارتباط دارد.»(4)
1
یک نشریه لبنانی از قرارداد فروش 79 فروند بالگرد و هواپیمای جنگی ساخت فرانسه به عراق خبر داد.
به گزارش رادیو اسرائیل، هفته‌نامه لبنانی القاصد با استناد به یک گزارش نظامی فرانسوی نوشت: «عراق علاوه‌بر 5 فروند هواپیمای پرقدرت سوپراتاندارد که به موشکهای اگزوست مجهز می‌باشد، سلاح‌های پیشرفته دیگری نیز از فرانسه خریداری کرده است. بنا بر این گزارش، عراق 29 فروند هواپیمای جنگی از نوع میراژ اف یک و 50 فروند هلیکوپتر گازل به فرانسه سفارش داده که تا پایان سال میلادی آینده آنها را به‌تدریج دریافت خواهد کرد.»
هفته‌نامه مذکور در ادامه گزارش خود یادآور شد: «عراق از آغاز جنگ با ایران بیش از پنج میلیارد دلار اسلحه از فرانسه خریداری کرده و به‌موازات آن درحدود 25 میلیارد دلار کمک مالی از کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس و به‌ویژه عربستان سعودی دریافت نموده است.» القاصد همچنین افزود: «به‌دنبال کاهش بهای نفت و تقلیل درآمد کشورهای نفت‌خیز عرب، سران آنها به عراق اطلاع داده‌اند که قادر به اعطای کمک مالی بیشتر به آن کشور نیستند و فقط می‌توانند در تأمین هزینه خرید اسلحه به عراق کمک کنند.»(1)
2
روزنامه واشنگتن پست در شماره اخیر خود نوشت: «در پشت درهای بسته، مشاوران ریگان دررابطه‌با سیاست امریکا در جنگ سه‌ساله ایران و عراق به‌سختی اختلاف دارند.» این روزنامه در یادداشتی به قلم جک اندرسون با پرداختن به تقابل دیدگاه‌های موافقان و مخالفان بی‌طرفی امریکا در جنگ ایران و عراق در درون هیئت حاکمه آن کشور، نوشته است: «این موضوع، دولت امریکا را از سیاست بی‌طرفی خود در خلیج‌فارس خارج می‌سازد، آتشی که می‌تواند نواحی نفتی را که روزانه 8 میلیون بشکه نفت می‌دهد، روشن نماید.»
واشنگتن پست همچنین افزود: «درحال‌حاضر، نیروهای هوادار عراق در وزارت خارجه امریکا در این بحث مخفی درحال پیروزی‌اند، اما مخالفت سختی در کنگره و در میان دولت دررابطه‌با هرگونه جدایی از سیاست رسمی موسوم به "هر دو خانه بیمارزده است" وجود دارد. آنهایی که تمایل به جانبداری از عراق دارند باتوجه‌به سوءظن و شک قوی مبنی‌بر اینکه آیت‌الله روح‌الله خمینی در پشت جریان کشتار تفنگ‌داران امریکایی در بیروت بوده است، بر حرارت احساسات ضدایرانی نیز افزوده‌اند و حامیانی برای خود دست‌وپا کردهاند. تمام مقامات رسمی به‌استثنای ریگان، مسلمانان شیعه را که مورد حمایت [امام] خمینی هستند مسئول کشتار می‌دانند.
عده‌ای از مشاوران سرسخت ریگان مانند واینبرگر وزیر جنگ، از سیاست جانبداری از عراق، به‌عنوان تلافی بمب‌گذاری بیروت حمایت می‌کنند، اما بی‌طرف‌ها و واقع‌گراها استدلال می‌کنند که هیجان‌زدگی برای یک تصمیم‌گیری درمورد سیاست ملی اشتباه است و تأکید
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 16/9/1362، صص 10 و 11، رادیو اسرائیل، 15/9/1362.
می‌نمایند که باتوجه‌به اهمیت استراتژی ایران، وزنه تغییر موضع درباره آن کشور [ایران] بر وزنه حالات رهبریت انقلابی‌اش و تمایل به انتقام می‌چربد.»
روزنامه مذکور در ادامه ضمن اشاره به اینکه درحال‌حاضر تا حدی سیاست امریکا به‌سمت جانبداری از عراق متمایل است، یادآور شد: «در بهار سال 1982، وزارت خارجه امریکا، نام عراق را از لیست کشورهای پشتیبان تروریسم حذف کرد. این موضوع فروش اسلحه به عراق را آسان می‌سازد.» این روزنامه افزود: «دسامبر گذشته [آذر ماه 1362]، بدون رعایت مراحلی ازقبیل کسب اجازه از وزارت خارجه امریکا، به عراق اجازه داده شد که 60 هلیکوپتر هوگوس خریداری نماید. از آن زمان گزارشات اطلاعاتی حاکی‌از آن است که ممکن است در هلیکوپترهای مزبور برای استفاده‌های نظامی تغییراتی داده شده باشد.» به نوشته واشنگتن پست همچنین «یکی از حالات جانبداری از عراق می‌تواند بدون آنکه علنی شود قطع فروش اسلحه و لوازم یدکی به ایران باشد. لوازم یدکی که مورد نیاز سلاح‌های امریکایی زمان شاه است، توسط هم‌پیمانان امریکا مانند انگلیس و آلمان به تهران فروخته می‌شود. ایرانی‌ها همچنین توانسته‌اند که وسایل یدکی را از بازار سیاه نیز خریداری نمایند و حتی بعضی را از کمپانی‌های امریکایی خریده‌اند، درحالی‌که دولت امریکا رویش را به طرفی دیگر برگردانده بوده است [این مسئله را نادیده گرفته است]. اعضای کنگره از اینکه هواداران ایران شناخته شوند به‌نحو قابل درکی محافظه‌کار هستند، اما سناتور دیکسون از ایالت ایلی نویز درحال طرح اصلی برای لایحه سیاست صادرات دولت است که براساس آن ایران و عراق در لیست کشورهای حامی تروریست آورده می‌شوند. هواداران جانبداری از عراق که برای پاک‌ساختن چهره صدام کوشش‌ها کرده بودند، قدرت متوقف‌ساختن پیشنهاد دیکسون را ندارند.»(1)
1
اولین جلسه محاکمه سه عضو تشکیلات مخفی حزب توده به‌اتهام اقدام علیه امنیت کشور، عضویت در تشکیلات مخفی، جاسوسی و تلاش برای براندازی نظام جمهوری اسلامی در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش به ریاست حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری تشکیل شد. به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، محاکمه‌شوندگان عبارت‌اند از: ناخدا بهرام افضلی فرمانده سابق نیروی دریایی، سرهنگ هوشنگ عطاریان فرمانده سابق منطقه عملیاتی غرب و سرهنگ بیژن کبیری فرمانده سابق یگان‌های کماندویی ویژه.
در این جلسه حجت‌الاسلام ری‌شهری در سخنانی گفت: «ما در این دادگاه کادر مرکزی و اعضای یک حزب را محاکمه محاکمه نمی‌کنیم بلکه عده‌ای جاسوس را محاکمه می‌کنیم.» همچنین پس از قرائت متن کیفرخواست توسط دادستان انقلاب ارتش، حجت‌الاسلام ری‌شهری رئیس دادگاه از محمدمهدی پرتوی به‌عنوان مسئول سازمان مخفی و نورالدین کیانوری دبیرکل
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 262، 16/9/1362، صص 4 - 2، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 15/9/1362.
حزب توده خواست درباره این سازمان، طرز کار و هدف آن توضیح دهند. آن‌گاه مسئول سازمان مخفی حزب توده ضمن تشریح سیاست حزب در گسترش فعالیت این سازمان به درون ارتش تصریح کرد: هدف نهایی ایجاد وضعی شبیه به افغانستان بود که این وضع با یک ضربه احتمالی در یک شرایط بحرانی به وجود می‌آمد و سپس با کمک شوروی تثبیت می‌شد.
در ادامه جلسه دادگاه، کیانوری دبیرکل حزب توده گفت: «من اطلاعی درباره سازمان مخفی بیش از آنچه که گفتند ندارم، ولی درباره اهداف این سازمان مخفی و افسران، من فقط باید این را اضافه کنم که آنچه که در مغز من و سایر افراد رهبری می‌گذشت احتمال یک توطئه براندازی در ایران علیه جمهوری اسلامی واقعاً وجود نداشت. این احتمال به این معنی وجود نداشت. فقط به این فرض که اگر درنتیجه تحولات بزرگ و غیرقابل دید، بحران اجتماعی در ایران اتفاق بیفتد آن‌وقت حزب نیرو داشته باشد که بتواند در این جریانات یک عملی را انجام بدهد.» کیانوری در عین‌حال تأکید کرد حزب توده درگیر فعالیت جاسوسی به نفع اتحاد شوروی بوده است.
سپس بهرام افضلی فرمانده سابق نیروی دریایی ارتش به‌عنوان متهم ردیف اول در مقام دفاع از خود گفت با سازمان مخفی حزب توده ارتباط و همکاری داشته ولی اطلاعات نظامی که قابل بهره‌برداری در امر جاسوسی یا براندازی باشد دراختیار این حزب قرار نداده است. افضلی درعین‌حال تأیید کرد که وی برخی اطلاعات طبقه‌بندی‌شده ازجمله درباره محیط دریایی خلیج‌فارس و موشکهای خریداری‌شده برای نیروی دریایی ایران را باوجود احتمال ارائه به شوروی دراختیار مسئولان حزبی قرار داده است.(1)-(2)
درپی تشکیل اولین جلسه دادگاه اعضای سازمان مخفی حزب توده، خبرگزاری‌های رویتر و فرانسه در تهران به انتشار گزارشی دراین‌مورد به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی پرداختند.(3)رادیو مسکو نیز در گزارشی گفت: «امروز در تهران محاکمه رهبران بازداشت‌شده حزب توده ایران آغاز شد. به خبرنگاران خارجی اجازه داده نشد در تالار محاکمه
حضور یابند.» این رادیو سپس مدعی شد: «جراید کشورهای مختلف جهان اطلاع می‌دهند که به‌اصطلاح اعترافات از راه شکنجه‌دادن رهبران حزب توده از آنها گرفته شد.»(1)همچنین رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری از "ویلیام ریو" مفسر بخش شرقی این رادیو گفت: «تقریباً 10 ماه قبل بود که نورالدین کیانوری دبیرکل حزب توده همراه با عده‌ای دیگر از رهبران این حزب دستگیر شد. تا پیش از آن، حزب توده مدتی تنها حزب غیراسلامی بود که رهبران جمهوری اسلامی فعالیتش را ممنوع نکرده بود، اما بازداشت کیانوری آغاز جریان محو حزب توده از صحنه سیاست فعلی ایران بود.» این رادیو ضمن اشاره به وخامت روابط ایران و شوروی درپی دستگیری رهبران حزب توده و پخش اعترافات آنان به جاسوسی برای شوروی از تلویزیون افزود: «تدارک مقدمات محاکمه اعضای حزب توده مدت نسبتاً زیادی طول کشیده است و هنوز معلوم نیست که اصل محاکمه چه مدت به طول خواهد انجامید.»(2)
1
احتمال رویارویی رژیم صهیونیستی و سوریه درپی حملات اخیر هواپیماهای اسرائیلی و امریکایی علیه مواضعی در خاک لبنان، بحران این کشور را در کم‌سابقه‌ترین حالت خود قرار داده است.
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، محمد العدسانی رئیس مجلس کویت، امروز گفت: «حملات هوایی امریکا علیه مواضع سوری‌ها در لبنان تمام تلاش‌های صلح در خاورمیانه [غرب آسیا] را به تباهی کشانده است و از دولت‌های غرب خواست تا با تمایلات اسرائیلی امریکا مقابله کنند.» وی همچنین افزود: «قرارداد اخیر امریکا و اسرائیل درزمینه همکاری‌های نظامی و تحویل تسلیحات امریکایی به این کشور، دلیل تمایلات ضدعرب می‌باشد.»(3)
همچنین حبیب شطی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی که در اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا سخنرانی می‌کرد، ضمن محکوم‌کردن سیاست امریکا در منطقه غرب آسیا گفت: «امریکا، سوریه را تحریک کرده و تحت فشار قرار داده است.» به گزارش رادیو بی‌بی‌سی وی افزود: «طرح صلح پرزیدنت ریگان برای خاورمیانه، دول عرب مسلمان را بیشتر در معرض خطر قرار می‌دهد.»(4)
از سوی دیگر، خبرگزاری سوریه از قول یک منبع رسمی سوری اعلام کرد: «درپی توافق همکاری اخیر امریکا - اسرائیل، سوریه سرگرم مطالعه درباره راه‌های تصحیح توازن قوا در خاورمیانه است.» منبع مذکور منظور از «تصحیح توازن قوا» را مشخص نکرد. در همین حال اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، مدعی شد: «سوریه خود را برای یک رویارویی مسلحانۀ تعیین‌کننده علیه اسرائیل آماده می‌کند.» دراین‌زمینه روزنامه کیهان به نقل از خبرگزاری فرانسه از تل‌آویو گزارش داد: روزنامه دولتی معاریو به نقل از شامیر نوشت: «دمشق شمار لشکرهای خود را افزایش داده و به‌طور مرتب مقادیر مهمی سلاح از شوروی دریافت می‌کند.»
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 16/9/1362، ص7، رادیو مسکو، 15/9/1362.
2) همان، ص16، رادیو بی‌بی‌سی، 15/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 262، 16/9/1362، ص6، کویت - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 15/9/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 16/9/1362، ص6، رادیو بی‌بی‌سی، 15/9/1362.
نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی درعین‌حال اظهار امیدواری کرد که «سوریه خود را درگیر ماجرایی که نتایجش به زیان این کشور است نکند.»
بر پایه همین گزارش، نووستی خبرگزاری شوروی امروز درمورد هرگونه اقدامی که «به‌منزله بازی با سوریه به‌عنوان یک نارنجک باشد» به امریکا و رژیم صهیونیستی هشدار داد و یادآور شد که سوریه مورد حمایت شوروی است. نووستی در تفسیری درباره حمله روز یکشنبه امریکا علیه مواضع سوریه در لبنان هشدار داد «کسانی که به استقلال سوریه لطمه می‌زنند با نتایجی غیرقابل پیش‌بینی روبه‌رو می‌شوند.»
همچنین خبرگزاری فرانسه نیز از سرنگونی دو هواپیمای جاسوسی بدون خلبان رژیم صهیونیستی بر فراز دره بقاع خبر داد. رادیو دولتی لبنان هم اعلام کرد نیروهای سوریه امروز بعدازظهر یک فروند هواپیمای جت متعلق به رژیم اشغالگر قدس را بر فراز دره بقاع سرنگون کرده و خلبان آن را به اسارت گرفتند، اما این گزارش هنوز تأیید نشده است. یک سخنگوی نظامی این رژیم سقوط یک فروند هواپیمای شناسایی بدون خلبان اسرائیلی را تأیید کرد. از سوی دیگر مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه، هشدار داد: «هر هواپیمایی که بر فراز مواضع نیروهای مسلح سوریه به پرواز درآید مورد حمله ضدهوایی آن کشور قرار خواهد گرفت و آتش نیروهای سوریه به‌سوی هواپیماهای امریکایی نیز حق مشروع آنها در دفاع از خود بوده است.»
براساس همین گزارش، امروز روزنامه لبنانی النهار با استناد به اظهارات منابع آگاه شیعی نوشت: «جنبش امل به فرماندهی نیروهای امریکایی در لبنان هشدار داده است که مسئولیت هرگونه حمله یا تجاوزی که برعلیه حومه جنوبی بیروت انجام گیرد برعهده این نیروها خواهد بود.» همچنین به گفته منابع مذکور، امل اطلاعاتی در دست دارد که اسرائیلی‌ها طرحی برای حمله به حومه جنوبی بیروت تدارک می‌بینند و براین‌اساس این سازمان «به واشنگتن هشدار داد که درصورت انجام این حمله مسئولیت کامل و عواقب وخیم آن برعهده امریکاست.»(1)
1
درپی انفجار یک بمب در داخل یک اتوبوس نظامی در بیتالمقدس که سازمان آزادی‌بخش فلسطین مسئولیت آن را به عهده گرفت، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی تهدید به تلافی کرد. در همین حال یک هیئت سیاسی ازسوی وزارت امور خارجه ایران برای پیگیری مسائل مربوط به مناقشه جناح‌های فلسطینی عازم دمشق شد.
روزنامه کیهان به نقل از خبرگزاری فلسطین وفا در طرابلس نوشت: چریک‌های وابسته به سازمان آزادی‌بخش فلسطین بمبی را در یک اتوبوس نظامی در بیتالمقدس منفجر کردند. به گفته منابع اسرائیلی در این حادثه تاکنون 4 تن کشته و 46
تن دیگر زخمی شده‌اند. درعین‌حال خبرگزاری فرانسه از پاریس گزارش داد: "جنبش فلسطینی شورای انقلابی الفتح" که مخالف یاسر عرفات رهبر
1) روزنامه کیهان، 16/9/1362، ص20.
سازمان آزادی‌بخش فلسطین، است مسئولیت انفجار اتوبوس در بیتالمقدس را برعهده گرفت. به‌دنبال این انفجار اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی در بیانیه‌ای ضمن تهدید به تلافی این حادثه اعلام کرد سرویس‌های امنیتی این رژیم اقداماتی را برای شناسایی عاملان انفجار آغاز کردهاند. این گزارش حاکی است مأموران اسرائیلی 41 فرد عرب را دستگیر کردهاند.
از سوی دیگر، گزارش‌ها از طرابلس در شمال لبنان حاکی‌از ادامه گلوله‌باران مناطقی است که طرف‌داران عرفات در آن استقرار دارند. به گزارش خبرگزاری فرانسه از پایان هفته گذشته، گلوله‌باران این مناطق به‌طور روزانه ادامه داشته است. در همین حال، خبرگزاری لیبی به نقل از سرهنگ معمر قذافی رهبر این کشور، اعلام کرد جنگ فعلی در طرابلس به‌محض خروج عرفات خاتمه می‌یابد. قذافی گفت: «درنتیجه تماس‌های فشرده با کلیه طرف‌های ذی‌نفع می‌توانم تضمین کنم که طرابلس بعد از خروج عرفات مورد تهاجم قرار نخواهد گرفت.» خبرگزاری لیبی همچنین افزود: قذافی پیشنهاد خود را برای دادن پناهندگی به عرفات و یارانش در لیبی تجدید کرد. براساس این گزارش «به نظر می‌رسد ترتیبات برای خروج عرفات و قریب 4 هزار هوادارش از طرابلس در مرحله پیشرفت باشد.»(1)
از سوی دیگر روزنامه لبنانی اللوا در شماره امروز خود نوشت: یک هیئت بلندپایه سوری امروز با یاسر عرفات در طرابلس دیدار و گفت‌وگو کرد. برنامه این دیدار توسط شخصیت‌های عرب به‌ویژه وزیر امور خارجه عربستان ترتیب داده شده است. در جریان این ملاقات «پیامی از رهبران سوری که در آن اختلاف‌نظرهای موجود میان دو طرف درگیر و نیز راه‌های بهبود روابط میان سوریه و فلسطینی‌ها مطرح شده بود به عرفات تسلیم گردید.»(2)
همچنین به گزارش روزنامه اطلاعات یک هیئت سیاسی از وزارت امور خارجه ایران به سرپرستی لواسانی مدیرکل افریقا و آسیای این وزارتخانه امروز برای پیگیری مسائل مربوط به طرابلس رهسپار دمشق شد. لواسانی در این سفر پیام کتبی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران را به عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه سوریه تسلیم خواهد کرد.(3)رادیو اسرائیل در گزارشی ضمن اشاره به اعزام این هیئت گفت: «به گفته رادیوی دولتی ایران هدف این مسافرت، پیگیری نبردهای خونین تریپولی بین شورشیان الفتح و طرف‌داران یاسر عرفات می‌باشد، ولی ناظران سیاسی می‌گویند بعید نیست این مسافرت دوباره، دررابطه‌با شدت‌گرفتن درگیری‌های سوریه و ارتش ایالات متحده در لبنان صورت گیرد.»(4)
ضمیمه گزارش768: توضیحاتی درباره زمینه شکلگیری هیئت ویژه ازسوی فرماندهی کل سپاه و واحدهای تشکیل‌دهنده آن
این هیئت متشکل از نمایندگان وزارت سپاه پاسداران، قسمت تعاون واحد پرسنلی ستاد مرکزی، نماینده دفتر تحقیق و بازرسی فرماندهی کل سپاه و تدارکات ستاد مرکزی بود که درپی نامه مورخ 28/7/1362 فرماندهی کل سپاه خطاب به دفتر تحقیق و بازرسی قرارگاه خاتم با موضوع چاره‌اندیشی برای رفع مشکلات مسئولان و سازمان رزم واحدها و تشکیلات عملیاتی زمینه شکلگیری آن فراهم شد.
در این نامه آمده است: از آنجایی که مسئولان سازمان رزم مدت مدیدی است در جبهه‌ها مشتاقانه و بی‌وقفه به امر جنگ پرداخته‌اند و عده‌ای از آنان به‌علت مشغلة زیاد و... نتوانسته‌اند به مشکلات خانوادگی خود آن‌گونه که باید، رسیدگی کنند و این امر گاهی موجب تشویش‌خاطر آنها شده و ممکن است در خدمات مشتاقانة آنان خللی وارد آورد لذا لازم است دراسرع‌وقت هیئتی مرکب از نمایندة تعاون، نمایندة تدارکات و نمایندة وزارت سپاه برای بررسی و دریافت مشکلات موجود تشکیل شود و ضمن ارائه این گزارش‌ها به فرماندهی کل راه‌حل مناسب جهت مشکلات را پیشنهاد بدهند.(1)
ضمیمه گزارش777: مشروح اولین جلسه دادگاه اعضای سازمان مخفی حزب توده
گزارش روزنامه کیهان حاکی است:
«اولین جلسه محاکمه سران حزب منحله توده صبح دیروز [امروز] در محل دادگاه انقلاب ارتش جمهوری اسلامی ایران به ریاست حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری حاکم شرع دادگاه‌های انقلاب ارتش تشکیل شد. در این جلسه که برای رسیدگی به اتهامات اعضای سازمان مخفی حزب توده تشکیل شد، 3 تن از نظامیان وابسته به این حزب منحله محاکمه می‌شوند که عبارت‌اند از: ناخدا یکم بهرام افضلی خشک‌بیجاری، فرمانده سابق نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران، سرهنگ هوشنگ عطاریان و سرهنگ بیژن کبیری، از اعضای نظامی سازمان مخفی حزب توده که در جلسه اول ناخدا یکم بهرام افضلی متهم ردیف اول به اتفاق 4 تن دیگر از سران سازمان مخفی حزب شرکت داشتند که عبارت بودند از: نورالدین کیانوری دبیر اول حزب توده، شاهرخ جهانگیری مسئول بخش تشکیلات مخفی حزب، محمدمهدی پرتوی عضو هیئت سیاسی و مسئول اول تشکیلات مخفی حزب، محمد معزز از اعضای منشعب از سازمان چریک‌های فدایی و مسئول بخش تشکیلات مخفی حزب.
سرهنگ اتابکی دادستان انقلاب ارتش، پیرامون شرکت سران سازمان مخفی حزب در این جلسه دادگاه اظهار داشت: مسئله شرکت سران سازمان مخفی حزب به‌خاطر روشن‌شدن بیشتر نقش سازمان مخفی حزب و چگونگی عملکرد آن و ارتباطات با بیگانگان (شوروی) و روشن‌شدن دیگر مسائل این قسمت از حزب بوده است و کیانوری و دیگر سران حزب انشاءالله به‌زودی محاکمه خواهند شد.
ساعت 10:30 صبح دیروز [امروز] اولین جلسه محاکمه اعضا و سران سازمان مخفی حزب در دادگاه انقلاب ارتش آغاز شد. پس از تلاوت آیاتی از کلام‌الله مجید، حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری حاکم شرع و رئیس دادگاه انقلاب ارتش در سخنانی گفت: ... دستگیری سران این حزب نشان داد مسئله، تحقق شعار نه شرقی و نه غربی جمهوری اسلامی ایران بود.
... پس از سخنان حجت‌الاسلام ری‌شهری رسمیت جلسه اعلام شد و سرهنگ اتابکی دادستان انقلاب ارتش به قرائت متن کیفرخواست پرداخت. ...
متهم ردیف یک (بهرام افضلی خشک‌بیجاری):
مشارالیه در سال‌های 1332 و 1333 با مسائل سیاسی آشنا و فعالیت خود را دررابطه‌با سازمان جوانان حزب توده شروع می‌کند. بعد از مدتی در حین نوشتن شعار دستگیر و پس از چندی آزاد می‌شود. بعد از آزادی فعالیت سیاسی خود را قطع و در پایان تحصیلات دوران متوسطه وارد ارتش می‌گردد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با حزب توده تماس مجدد گرفته و به عضویت تشکیلات درآمده دررابطه‌با شبکه مخفی نظامی شروع می‌کند. فعالیت‌های نامبرده عبارت بوده است از:
الف) فعالیت در شبکه مخفی نظامی تشکیلات با نام مستعار آرش تحت مسئولیت جوادی و خسرو (به شرح مندرج در صفحات 10، 13، 136 و 139 پرونده).
ب) اجرای قرار و ترتیب‌دادن جلسات تشکیلاتی در منزل خود و منزل یکی از افراد تشکیلات مخفی همراه مسئولین تشکیلاتی خود و یک بار دیدار با نورالدین کیانوری (صفحات 10، 17، 21 و 137 پرونده).
ج) دادن اطلاعات بسیار دررابطه‌با مسائل مختلف چه ازلحاظ مسائل سیاسی محرمانه و سری و چه
1) سند شماره 147634 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه به دفتر تحقیق و بازرسی ستاد خاتم‌الانبیا(ص)، 28/7/1362.
[اطلاعاتی که] ازطریق تماس با مقامات به دست می‌آورده (صفحات 11 و 12 و 18 و 22 و 23 و 24 و 25 و 26 و 27 و 38 و 53 و 55 و 56 و 57 و63 الی 68 و 71 الی 82 و 86 و 87 و 104 الی 108).
د) دادن اخبار و اطلاعات مختلف با علم به اینکه این اطلاعات به جاسوسان شوروی مستقر در ایران رد می‌شده است. (صفحات 146 و 147).
ه-) پرداخت حق عضویت به‌طور ماهانه به مبلغ 2000 تومان و پرداخت کمک مالی به مبلغ 20000 تومان و دادن کوپن نفت و بنزین به تشکیلات فوق ( صفحات 27 و 34 و 138). ...
سپس حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری رئیس دادگاه از متهمین حاضر در جلسه دادگاه خواست تا خود را به ترتیب معرفی کنند و آنها به ترتیب زیر به معرفی خود پرداختند:
نورالدین کیانوری: دبیرکل حزب توده؛ محمدمهدی پرتوی: عضو هیئت سیاسی و مسئول تشکیلات مخفی حزب منحله توده؛ محمد معزز: مسئول بخشی از تشکیلات مخفی؛ شاهرخ جهانگیری: مسئول بخشی از تشکیلات مخفی؛ بهرام افضلی خشک‌بیجاری: یک عضو ساده و مبتدی سازمان مخفی حزب.
رئیس دادگاه: قبل از اینکه آقای افضلی از خودشان دفاع کنند از آقای پرتوی که مسئول سازمان مخفی حزب بودند تقاضا می‌کنم توضیح دهند که اصولاً سازمان مخفی حزب چه بوده و چه موقع تشکیل شده و اصولاً کار و هدفش چه بوده است تا بعد بتوانیم با بصیرت بیشتری از آقای افضلی مسائلی که لازم است سؤال کنیم؟
[محمد] مهدی پرتوی: ... سابقه تشکیلات مخفی حزب به سال‌های قبل از پیروزی انقلاب برمیگردد. از سال 1352، من به اتفاق چند نفر که از زندان شاه آزاد شده بودیم در جست‌وجوی راه مبارزه علیه رژیم شاه با خط مشی حزب ازطریق رادیو پیک ایران آشنا شدیم و درجهت شعارها و روش‌هایی که حزب ازطریق رادیو پیشنهاد می‌کرد، ما عمل کردیم و به‌تدریج گروهی به وجود آمد و در سال‌های قبل از انقلاب گسترش پیدا کرد و به نام سازمان نوید معروف شد که مهم‌ترین عرصه کارش انتشار نشریه مخفی به نام نوید بود. این فعالیت‌ها در داخل کشور بود و ارتباط محدودی در آن موقع با خارج از کشور وجود داشت با مرکز رهبری حزب و عمدتاً این ارتباط با خارج از کشور درجهت گرفتن رهنمودهای سیاسی و اسناد و نشریات حزبی بود و در داخل کشور با همیاری و کمک اعضای تشکیلات این فعالیت‌ها ادامه پیدا کرد و تا زمان پیروزی انقلاب ادامه داشت.
بعد از پیروزی انقلاب و بازگشت رهبری حزب به داخل کشور، رهبر حزب آقای کیانوری به ما (یعنی به مسئولین تشکیلات مخفی) اعلام کرد که پلنوم شانزدهم که در روزهای پس از پیروزی انقلاب در خارج از کشور تشکیل شده بود تصمیم گرفته که تشکیلات نوید همچنان مخفی باقی بماند. ... بعد از پیروزی انقلاب تشکیلات مخفی (نوید) تا زمان دستگیری ما ادامه پیدا کرد. اعضای تازه گرفت و هدف و کار عمده آن عبارت بود از کسب خبر از همه‌جا، نفوذ در ارگان‌ها و نهادهای مختلف برای کسب خبر به‌طور مرحله‌ای و تدارک برای ادامه کار حزب در شرایطی که احتمالاً حزب زیر ضربه قرار بگیرد، مثلاً ایجاد چاپخانه مخفی و ازجمله دستور رهبری حزب برای جمع‌آوری سلاح‌هایی که در سطح اعضای تشکیلات مخفی بود که در روزهای انقلاب در جنبش انقلابی مردم شرکت کرده بودند و از پادگان‌ها به دست آورده بودند و اینها جمع‌آوری شد و در انبار مخفی ماند تا هنگامی‌که ما دستگیر شدیم. موارد دیگری نظیر تدارک راه‌های خروج از مرز برای فرار احتمالی رهبران حزب در شرایط دشوار و یا مسئله ایجاد خانه‌های مطمئن برای نگهداری و مخفی‌کردن رهبران حزب در شرایط دشوار که مورد تعقیب واقع بشوند و ازجمله مسائلی که به تشکیلات مخفی سپرده شد، مسئله ارتباط و سازماندهی اعضای ارتشی حزب بود.
سابقه این جریان به اوائل سال 1358 برمیگردد که به‌دنبال گشایش دفتر حزب بعضی از افراد ارتشی که تحت‌تأثیر تبلیغات و شعارهای حزب قرار گرفته و هوادار حزب بودند، به دفتر مراجعه کرده و یا ازطریق اعضای حزب که با آنها آشنا بودند تقاضای عضویت در حزب را کرده بودند. آقای کیانوری در سال 1358 تعدادی از قرارهای ارتباط این افراد ارتشی را به من دادند که من هم دراختیار بعضی از مسئولین تشکیلات مخفی که زیر دستم بودند قرار دادم. با آنها ارتباط گرفته شد که آقای افضلی ازجمله آنها است. این ارتباط در سال 1358 محدود بود و درعین‌حال در داخل تشکیلات مخفی توسط مسئولین مختلف تشکیلات پراکنده بود و در این
ارتباطات با ارتشی‌ها، افسران، درجه‌داران و همافران و نیروهای ژاندارمری و شهربانی بودند. در اوایل سال 1359، به دستور آقای کیانوری قرار بر این شد که تشکیلات ارتش که به‌تدریج افراد ارتشی داشت زیاد می‌شد درواقع یک تشکیلات جداگانه‌ای پیدا بکند. این جهتش این بود که کار مخفی‌تر شود و درواقع ضمانت بیشتری برای حفظ این افراد وجود داشته باشد. به این ترتیب از آغاز سال 1359 بعضی از کادرهای باسابقه تشکیلات مخفی که قبل از انقلاب فعالیت می‌کردند از تشکیلات مخفی جدا شدند و در یک یا دو شاخه مجزا افراد ارتشی زیر نظر آنها قرار گرفتند و این ترکیب یعنی ترکیب دو شاخه مجزای ارتش که با مسئولیت عده‌ای از کادرهای غیرارتشی تشکیلات مخفی تا زمان دستگیری ما به همین صورت ادامه پیدا کرد. ...
برای حفظ تشکیلات و اعضای آن رهنمودهای امنیتی خاصی داده می‌شد. ارتباطات همه انفرادی بود. هر عضو ارتشی زیر نظر یکی از مسئولین غیر ارتشی کادرهای حزبی بود و رهنمودهایی داده می‌شد و برای اینکه آنها باید چطور عقایدشان را بپوشانند و حتی منافقانه تظاهر به اسلام بکنند و به این ترتیب بتوانند در محل شغلی خودشان موقعیتشان را تثبیت کنند و حتی موقعیت‌های تازه‌ای به دست بیاورند. پس اهداف مرحله‌ای تشکیلات این بود که درواقع یک کار اطلاعاتی منظم انجام بدهد. از درون ارتش همان محلهای شغلی یا ازطریق تماس با افراد ارتشی و یا مقامات سیاسی کشور که بعضی از افراد نظامی امکان تماس با آنها را داشتند، اطلاعاتی جمع‌آوری می‌شد. این اخبار توسط من به آقای کیانوری داده می‌شد. غیر از این البته یک‌سری اطلاعات نظامی خاصی هم بود که مستقیماً شوروی‌ها از حزب خواسته بودند و آقای کیانوری دستور داده بود که من تهیه کنم که آنها هم در چندین مرحله تهیه شد و به شوروی داده شد. ... سیاست حزب در گسترش فعالیتش در داخل ارتش و کوشش آن برای اینکه یک سازمان مخفی و قدرتمند به وجود بیاورد بی‌شک این بوده که در درازمدت در لحظه مناسبی که البته چه زمانی برای من مشخص نبود، بتواند با واردکردن ضربه خاصی قدرت را به دست بگیرد که بی‌شک هدف نهایی حزب همین بوده است و وضعی می‌شود گفت نظیر افغانستان که الآن جلوی چشم ماست می‌توانست به وجود آید. ... قصد این بوده است که وضعی شبیه افغانستان به وجود آید و با یک ضربت احتمالی در یک شرایط خاصی مثلاً بحرانی که در کشور باشد بشود این ضربت را وارد کرد و بعد با کمک نیروهای خارجی و شوروی درواقع بشود وضع جدیدی را در ایران تثبیت کرد. ... بهطورکلی تاریخچه این است و اگر سؤالاتی باشد من پاسخ می‌دهم. ...
رئیس دادگاه: آقای پرتوی توضیح بدهید که مسئولین شاخه‌های نظامی چه کسانی بودند؟
پرتوی: در آغاز سال 1359 دو شاخه مجزای نظامی به وجود آمد که مسئول یکی از آنها آقای شاهرخ جهانگیری بودند که این شاخه افراد ارتشی در نیروی هوایی و نیروی دریایی را در خودش متمرکز کرد و شاخه دوم به مسئولیت آقای معزز بود که بخش نیروی زمینی، شهربانی و ژاندارمری را در خودش متمرکز می‌کرد و البته غیر از آقایان که مسئول هرکدام از این شاخه‌ها بودند چند نفری هم از کادرهای باسابقه تشکیلات زیر مسئولیت آقایان فعالیت می‌کردند.
رئیس دادگاه: حالا توضیح دهید که آقای افضلی از کی با شما رابطه پیدا کرد و چه نوع فعالیت‌هایی را با شما داشت؟
پرتوی: بار اول، ارتباط آقای افضلی را تقریباً در اواسط سال 1358 آقای کیانوری به من دادند و من به آقای معزز دادم که ایشان با او شخصاً تماس گرفتند و تا اوایل سال 1359 ایشان مستقیماً تماس داشتند با آقای افضلی. ...
بعد از اوایل سال 1359، من مستقیماً با آقای افضلی چند ماهی تماس داشتم که این تماس با دستگیری من برای چند ماه قطع شد و بعداً درحدود دی‌ماه سال 1359 بود که من مجدداً با آقای افضلی ارتباط گرفتم.
در این مدتی که من ارتباط نداشتم آقای معزز این ارتباط را همچنان حفظ می‌کردند که این شکل تماس تا زمان دستگیری ما ادامه داشت. ...
در جلساتی که با ایشان داشتیم راجع به اطلاعات یا خبرهای مختلفی که در طول هفته (چون اغلب هفته‌ای یک بار ما دیدار داشتیم) به دست می‌آوردند صحبت می‌کردند و البته شفاهی بود کتباً چیزی
نمی‌دادند و ما هم نمی‌خواستیم کتبی باشد و این صحبت‌های شفاهی درمورد مسائل مختلفی بود ازجمله درمورد مسائل کار خود ایشان، فعالیت‌هایشان، مشکلات کارشان، اطلاعاتی که در محیط نیروی دریایی و در مسائل مربوط به خلیج‌فارس و مشکلاتی که آنجا پیدا می‌شد، عبور کشتی‌ها، مسائلی که به‌اصطلاح حکومت صدام آنجا به وجود می‌آورد و نظیر این چیزها و مسائل دیگری از قبیل ارتباطاتی که ایشان با مقامات مختلف بالای جمهوری اسلامی به مقتضای کارشان داشتند و گفتوگوهایی که آنجا انجام می‌شد.
این گفتوگوها خب بیشتر جنبه سیاسی داشت درواقع تاحدودی مشخص‌کننده نقطه‌نظرهای آن مقامات بود که برای حزب اهمیت داشت اینها مطرح می‌شد و گاهی اطلاعاتی مثلاً از بولتن‌های مختلف ادارات مربوطه بود که آنها را بیان می‌کردند و نظیر اینها که البته مفصل آنها در پرونده هست. ...
این مسئله مطرح بود که برای تثبیت موقعیت خودشان هم می‌بایست که خوب کار بکنند تا بتوانند درواقع خودشان را تثبیت کنند و احیاناً بتوانند موقعیت بهتری به دست آورند و این هم در برنامه درازمدت حزب مطرح می‌شد.
البته نقش فعالی هم می‌بایست در تماس‌گیری با افراد مختلف و برخورد با شخصیت‌ها و غیر اینها داشته باشند برای اینکه بتوانند ازنظر کسب خبر برای حزب فعال باشند. این، بهطورکلی وظایفی بود که برای همه ارتشی‌ها مطرح بود و البته به‌طور اختصاصی باتوجه‌به موقعیت آقای افضلی برای ایشان مطرح بود و اینکه ما جاهایی که به نظرمان می‌رسید در همان موارد جاری که در طول هفته وجود داشت و ایشان مطرح می‌کرد راهنمایی می‌کردیم و البته اطلاعاتی که ایشان می‌داد رئوسش را من یادداشت می‌کردم و درواقع در قراردادهای هفتگی که من با آقای کیانوری داشتم که آن‌هم در خیابان انجام می‌شد اینها را شفاهاً به اطلاع آقای کیانوری می‌رساندم. ...
رئیس دادگاه: آقای افضلی شما ابتدا آغاز ارتباط خودتان را با حزب و بعد از آن نحوه فعالیت‌های خودتان را توضیح دهید و آیا این مسائلی که آقایان مطرح کردند مورد قبول شما هست یا نه؟
افضلی: ... آنچه را که آقایان درمورد تماس من پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران با سازمان حزب توده بیان کردند صحیح است. دراین‌میان آنچه را که انگیزه اصلی برای پیوستن من به سازمان یاد شده می‌توانم عرض کنم، این است که بنده ... چنین تحلیل می‌کردم که برای فائق‌آمدن بر مشکلات و برای اینکه جامعه به‌طرف یک تعادل، به‌طرف یک قسط پیش برود لزوم یک حزب چپ که نیازی حتی نیست که مارکسیستی باشد، بلکه انگیزه‌های خدمات اجتماعی یکسان برای افراد جامعه را داشته باشد برای مملکت ما ضروری است تا با مطرح‌کردن شعارهای مردمی و با اعلام نقطه‌ضعف‌ها با ارائه راه‌حل‌ها خدماتی را بتواند به جامعه انجام دهد. ... محصل سال اول و دوم دوره دبیرستان بودم ... به‌تدریج به سازمان جوانان حزب توده گرایش پیدا کردم و جزو سمپات‌های حزب شدم. ... چند روز قبل از 30 تیر 1333، در حین نوشتن شعار بر روی دیوار دستگیر شدم. ... با آقای اکبر خطیب ... بنده و ایشان را گرفتند و مرا چند روزی در بازداشتگاه نگه داشتند بعد با وساطت اقوام و خویشانم مرا آزاد کردند که بعد پدرم ... دبیرستان مرا هم عوض کرد ... بهطورکلی تماس من با افرادی که در آن‌موقع این گرایش را داشتند از همان لحظه قطع شد ... تا اینکه پیروزی انقلاب اسلامی ایران پیش آمد. اکبر خطیب با من صحبت کرد گفت فلانی (و من اکبر خطیب را پس از آن روزی که ما را بازداشت کردند تا این روزی که صحبتش را می‌کنم شاید مثلاً بیست و چند سال گذشته بود اصلاً ندیده بودم و در منزل یکی از آشنایانم برحسب اتفاق من ایشان را دیدم) ایشان اول یک صحبت‌هایی درباره تیمسار مدنی کرد آن موضوع گذشت و چند ماه دیگر من منزل رفته بودم و او را دیدم و ایشان بی‌مقدمه گفت: فلانی تو حاضری بیایی با این حزب همکاری بکنی، بنده از ایشان یک مقدار فرجه خواستم بعد از یک مدتی فرجه روی آن اصل و انگیزه‌ای که خدمتتان عرض کردم جواب مساعد به ایشان دادم و هدف من فقط خدمت بود و فکر می‌کردم که به این طریق می‌توانم به مملکت، انقلاب و به مردم ایران خدمت بکنم. از وقایعی که در داخل حزب از سازماندهی حزب می‌گذشت و گذشته از اینکه اطلاع کلی که نداشتم هیچ، که شاید اطلاعات جزئی هم بسیار کم بود و پس از بازداشتم که چیزهایی را که در حین بازجویی مطرح شد بنده از آن مطلع شدم. مثلاً جناب خسرو که الآن اسمشان را فرمودند مهدی پرتوی تا روزی که تلویزیون مصاحبه ایشان را پخش کرد نمی‌دانستم شغلشان چیست.
فکر می‌کردم که ایشان هم یک فرد ساده حزبی است مثل من. من فکر می‌کردم که اعضاء بایستی سابقه خیلی طولانی داشته باشند و جناب جوادی را هم - که اسم ایشان را پس از بازداشت متوجه شدم که آقای محمد معزز است - و در دوران فعالیتم آن چیزی را که من دنبال می‌کردم بیشتر این بود که بتوانم یک اطلاعاتی را به حزب بدهم که از روی آن یک تحلیل سیاسی صحیح به وجود بیاید که آن اشتباهی را که منافقین کردند درمورد حزب به وجود نیاید که از هر طرف، خب ازطرف جمهوری اسلامی تعداد زیادی شهید و ازطرف آنها تعداد زیادی کشته و بالاخره جوانان این مملکت بودند.
از مسئله جاسوسی که حضرت‌عالی سؤال فرمودید و جزو کیفرخواست برضد بنده نوشتید، بنده تا تقریباً نزدیکی‌های عید 1361 فکری را که ممکن است چنین چیزی باشد و در نظر خودم باور نمی‌کردم یکی دو سه تا سؤال مطرح شد که این دو سه تا سؤال مرا به شک وادار کرد و پس از بازداشت رهبران حزب بیشتر در من این مسئله به وجود آمد که ممکن است که از حسن‌نیت و شاید از چیزهایی که ما پیش خودمان و در درون خودمان ساخته بودیم که بله ما یک آمال‌های بسیار خوبی داریم، انسانی است، می‌خواهیم خدمت بکنیم سوءاستفاده شده و از آن استفاده‌های نامشروع به عمل آمده است. به همین خاطر، در سفری که حضرت ریاست‌جمهوری به بندرعباس در فروردین‌ماه 1362 انجام دادند که بنده هم همراه ایشان بودم در حین بازدید از کارخانجات بندرعباس در کنار حوض خشک (جایی است که کشتی‌ها را تعمیر می‌کنند) بنده از ایشان استدعا کردم که بنده خسته شدم اگر اجازه بفرمایید بازنشست شوم و از خدمت در ارتش مرخص شوم. به‌هرحال آن چیزی را که من ازلحاظ نظامی ممکن است به حزب داده باشم بیشترش چیزهایی است که پس از وقوع بوده است.
دو موضوع مهم را در تمام این دوران دو سالی که بنده با آقایان بودم از بنده سؤال کردند که این دو تا موضوع را همان‌طورکه در پرونده منعکس است به یک طریق خاصی از دادن جواب خودداری کردم، منتها بدون اینکه بگویم نمی‌دهم یا نیست البته من از ذکر این نام دو موضوع باتوجه‌به اینکه ممکن است اشکالاتی برای مملکت پدید بیاورد به‌طور علنی خودداری می‌کنم و استدعا می‌کنم در یک جلسه خصوصی این دو موضوع را خدمت شما عرض بکنم. غیر از این، من در طول فعالیتم در سازمان حزب اطلاعاتی نظامی را که قابل استفاده و بهره‌برداری در امر جاسوسی یا در امر براندازی باشد به حزب ندادم. به این صورت است که بنده نه پادگانی و نقشه‌ای و نه طرحی چه عملیاتی و چه لجستیکی چیزی را به حزب ندادم، آن چیزهایی را که بیشتر در جلسات مطرح می‌شد بیشتر جنبه‌های کلی تحلیلی ازنظر مسائل سیاسی داشت و همان‌طورکه خدمتتان عرض کردم و رهنمود حزب هم در حداقل یک سال آخر بیشتر به بنده این بود که شما با زعمای قم بیشتر تماس بگیر که در سطح بالای مملکت چه تغییر و تحولاتی در جریان است.
بیشتر منظور این بود که آیا گرایش راست در ایران می‌چربد یا جمهوری اسلامی همین طور که شعار نه شرقی، نه غربی خودش را داده است، نه شرقی و نه غربی باقی بماند. مثلاً صحبت سر نخست‌وزیری آقای عسگراولادی بود که اغلب آقایان در جریان هستند و در آن رابطه اینکه نظام جمهوری اسلامی ایران چه تصمیمی درمورد حزب توده دارد. آیا فعالیت علنی حزب را اجازه خواهد داد؟ آیا اجازه نخواهد داد؟ که درمورد این دو موضوع چیز قابل‌ارزشی بنده نتوانستم کسب بکنم. این است که بنده خودم را باتوجه‌به اینکه ملعبه دست و یا مورد سوءاستفاده قرار گرفتم حالا مقصر می‌دانم. ...
رئیس دادگاه: شما فرمودید که اطلاعات شما جنبة سری نداشته؟
افضلی: جنبة نظامی را که قابل ارزش باشد نداشته است. مثلاً شما در نظر بگیرید در ارتش برای طبقه‌بندی مکاتبات با موضوعات روشی هست ولی هرکسی به میل و سلیقه خودش اینها را می‌گذارد. ...
رئیس دادگاه: ... آیا این اطلاعاتی که به ایشان می‌دادید همه‌اش سری بود یا بعضی سری و بعضی غیرسری بود؟
افضلی: همان چیزهایی که خدمتتان گفتم همین موضوع کشتی‌ها، خارک و غیره بود ولی طرح عملیاتی از نیروی دریایی را خیر.
رئیس دادگاه: پس به‌هرحال شما اطلاعات سری به ایشان می‌دادید یا نمی‌دادید؟
افضلی: من تا آنجا که الآن یادم هست چیزی سری ندادم. حداکثر همین چیزی بوده که عرض کردم در ردة خیلی محرمانه باید باشد.
رئیس دادگاه: پس حداقلش سری بوده است.
افضلی: اگر موضوع مطرح بشود شاید بشود موضوع را شکافت.
رئیس دادگاه: شما آقای پرتوی نظرتان راجع به اطلاعاتی که ایشان می‌داد چیست؟
پرتوی: من از اینجا شروع بکنم که آنچه ایشان گفتند درمورد اطلاعاتی که راجع به حزب داشتند تقریباً درست است به این ترتیب که ارتباط ما با ایشان یک‌طرفه بوده، ایشان نه من و نه آقای معزز را به اسم و مشخصات اصلی نمی‌شناختند و مسئولیت حزبی ما را نمی‌دانستند و فقط می‌دانستند که بالاخره در این فضا کار می‌کنیم، به معنی فضای مخفی در حزب ... درمورد اطلاعاتی که ایشان می‌دادند، این اطلاعات متنوع بود و بعضی اطلاعات سیاسی و بعضی نظامی بود اطلاعات نظامی که ایشان می‌دادند همین طور که گفتم اکثراً اطلاعاتی بود که بعد از جریانی که اتفاق می‌افتاد ایشان خبر می‌دادند که فلان اتفاق افتاده فی‌المثال به‌خصوص کار ایشان درمورد مسائلی بود که در خلیج‌فارس می‌گذشت و دررابطه‌با جنگ و اقدامات درواقع تجاوزکارانه و تخریبی عراق بود که ایشان می‌دادند البته من درمورد آن رده‌بندی سری یا غیرسری که در ارتش معمول است چون من اطلاعات ندارم، وارد نمی‌شوم ولی آنچه که گمان می‌کنم این است که اطلاعاتی که ایشان می‌دادند سری به معنای اینکه امنیت کشور را به خطر بیندازد، نبود، طبقه‌بندی ازنظر معمول ارتشی سری هم طبقه‌بندی بشود از طرف دیگر این را هم فرض کنیم اطلاعاتی که ایشان از ارتش می‌دادند اطلاعاتی که به کار براندازی بیاید مطلقاً نبود، به معنی اینکه مسئله براندازی اصلاً مطرح نبود یک مسئله درازمدت در آینده بود. بنابراین، این مسئله مطرح نبود ولی اطلاعاتی که احیاناً یکی دو مورد اطلاعات خاصی که ایشان گفتند، اگر لازم است در جلسه خصوصی گفته بشود که درواقع مورد درخواست شوروی بوده و ما از او خواستیم. البته به او نگفتیم شوروی می‌خواهد. ولی درواقع مشخص بود که این اطلاعات به درد حزب نمی‌خورد و تنها به درد شوروی می‌خورد این مشخص بود که از ایشان خواستیم که ایشان هم پاسخ‌هایی دادند. آن هم اگر لازم بشود گفته می‌شود و در سایر مسائل سایر اطلاعاتی که ایشان می‌دادند اطلاعات روز بود در ارتش یا خارج از ارتش درواقع در سطح بالای کشور که من شخصاً همیشه تأکید داشتم و این تأکید را آقای کیانوری به من می‌کردند که اطلاعاتی را که در واقع حزب احتیاج داشت که به بینش سیاسی حزب کمک کند تجزیه‌وتحلیل درست بکند هم از اوضاع کشور و هم از موضع‌گیری‌ها و گرایش‌های شخصیت‌های طراز اول کشور (البته اینکه بعد از این‌گونه اطلاعات، تحلیل‌های حزبی که براساس این اطلاعات استوار می‌شد به شوروی داده می‌شده این مسئله جداگانه‌ای است) و آقای کیانوری در جریانش بوده و این مسئله را دیگر آقای افضلی هیچ‌گونه اطلاعی نداشته است.
رئیس دادگاه: بهطورکلی اطلاعاتی که ایشان می‌داد اطلاعاتی بود که اگر حالا به درد براندازی نمی‌خورد به درد روس‌ها که می‌خورد؟
پرتوی: عرض کردم در دو سه مورد خاص، مطلقاً آنها از حزب خواسته بودند و ما از ایشان خواستیم بدون اینکه بگوییم آنها خواستند ولی مشخص بود یعنی ایشان که این را دریافت می‌کردند (درخواست را) می‌توانستند تشخیص بدهند که این به درد حزب نمی‌خورد و حتماً به درد شوروی می‌خورد و موارد دیگر اطلاعات قطعاً این‌طور نیست که من این را بگویم که از اینکه چه اطلاعاتی به شوروی داده می‌شود اطلاع نداشتم. اینها را بعد از دستگیری متوجه شدم چون این‌گونه اطلاعات را به آقای کیانوری می‌دادند و بعد ایشان که مجموعه اطلاعات از تشکیلات مخفی غیر ارتشی، ارتشی، با شبکه علنی حزب از هر کجا که می‌آمد پیش ایشان، خودشان تصمیم می‌گرفتند که کدام اطلاعات را دراختیار شوروی‌ها قرار دهند. بدین‌ترتیب ایشان اطلاع نداشتند که این اطلاعات را ما برای حزب می‌خواهیم یا نه، چون اطلاعات سیاسی و درواقع سیاسی نظامی بود به این ترتیب که یک حزب را در جریان مسائل مختلف جاری کشور قرار می‌داد و به این ترتیب اگر حزب واقعاً یک حزبی بود که به
شوروی وابسته نبود (حالا جدا از اینکه نمیشد چنین چیزی باشد) وی می‌خواست که رأساً گرداننده امور خودش باشد. باز هم این اطلاعات، اطلاعاتی بود که به دردش ازنظر سیاسی می‌خورد.
رئیس دادگاه: آقای افضلی بفرمایید که مسائلی که از بولتن‌های اداره دوم می‌آمد و برای ایشان می‌گفتید اینها جنبه سری داشت یا نداشت؟
افضلی: نخیر، خیلی محرمانه نبود. عرض کردم در اداره دوم بیشتر چند مورد بود که یکی دو سه دفعه درمورد. ...
رئیس دادگاه: بولتن‌های اداره دوم سری نیست؟
افضلی: سری بود.
رئیس دادگاه: آن جریانی که شما گفتید بروید به روس‌ها و افغان‌ها بگویید چه بود؟
افضلی: به صورتی مطرح شده که البته جای دیگر باید گفته می‌شد.
رئیس دادگاه: خب آقای پرتوی توضیح بدهید.
پرتوی: من وظیفه خود می‌دانم در اینجا که نه مسئله دفاع از آقای افضلی و نه خودم و نه حزبی که حزب شاید اصلاً دفاع ندارد مسئله این هست که حقیقت روشن شود و درحقیقت دفاع ما از نظام جمهوری اسلامی باشد. بنابراین من سعی می‌کنم آن‌طورکه واقعاً هست مطرح کنم مسئله این‌طور که ایشان درمورد خاصی که شما فرمودید آمدند گفتند که در بولتن اداره دوم یک سری اطلاعاتی است درمورد افغانستان که باید به اطلاع شوروی رسانده شود.
رئیس دادگاه: باید برای دادگاه مشخص شود این مسائلی که شما از یک طرف می‌گویید که من می‌خواستم با آمدنم در حزب خدمت کنم و از یک طرف شما اطلاعاتی را می‌دادید و می‌دانید که اطلاعات به شوروی می‌رود و حتی به این آقایان می‌گویید بروید این مورد را به شوروی بگویید که اگر این چیزها هست استفاده کنند حالا سؤال ما این است که جاسوسی‌کردن برای شوروی خدمت به انقلاب است؟
افضلی: شما مسئله را طوری مطرح فرمودید که این‌طوری می‌شود از آن نتیجه گرفت که بنده می‌دانستم آقایان جاسوس‌اند و تماس‌هایی این‌طوری دارند که این درست نیست و این مسائل، مسائلی هست که در این اواخر نزدیک عید و در زمستان اتفاق افتاده که خدمتتان گفتم.
رئیس دادگاه: من عرض نمی‌کنم که شما می‌دانستید من آن عبارت خودتان را که از آن استفاده می‌شود که شما نه‌تنها می‌دانستید اینها جاسوس شوروی هستند، بلکه می‌دانستید خودتان هم دارید جاسوسی می‌کنید این از عبارت خودتان بیرون می‌آید.
افضلی: بنده وقتی این سؤال را کردم حدس این را زدم که از این اطلاعات ممکن است سوءاستفاده بشود و این است که به‌جای اینکه جواب بدهم و اطلاعاتی را رسمی رد بکنم، آن‌طوری گفتم.
رئیس دادگاه: پس شما خودتان می‌دانستید اینها جاسوس هستند و هم می‌دانستید خودتان دارید اطلاعات به آنها می‌دهید؟
افضلی: اواخر سال 1361، کمی قبل از بازداشت بنده این سؤال‌ها بود که بنده را به این تفکراتی که عرض کردم واداشت.
رئیس دادگاه: بالاخره قبول دارید که شما می‌دانستید که این اطلاعات برای شوروی است؟
افضلی: نمی‌دانستم، اما حدس می‌زدم ولی درمورد اینکه چه اطلاعاتی را و چگونه به شوروی می‌دهند اطلاع نداشتم و بنده به‌عنوان یک عضو ساده حزبی این گمان را می‌بردم که حزب بالاخره با یک طریق در تماس هست بالاخره نمی‌شود که ازنظر اطلاعاتی که در جامعه هست یک حزب کمونیست، یک حزب توده کمونیستی، ازنظر سیاسی باهم ارتباط نداشته باشند، یک چیزی است، که تقریباً همه به‌صورت یک چیز عیان می‌دانند و نمی‌شود کتمان کرد مثل این است که بگوییم، به فرض حزب کمونیست ایتالیا با حزب کمونیست شوروی در تماس نیستند، حتماً تماس‌های سیاسی باهم دارند و این یک چیز طبیعی است و هرکس کتمان بکند یک دروغ بزرگ گفته.
رئیس دادگاه: شما وقتی که حدس زدید که این کار شما جاسوسی می‌باشد چرا این کار را کردید؟
افضلی: من درحقیقت می‌خواستم به طریقی جواب سؤال را نداده باشم، یعنی اینکه اطلاعاتی نداده باشم.
به گزارش خبرنگار ما جلسه دادگاه در ساعت 12 خاتمه یافت و ادامة آن به جلسه صبح امروز [16/9/1361] موکول گردید.»(1)
1) روزنامه کیهان، 16/9/1362، صص 17 و 18 مکرر.
1
در دو روز گذشته، توپخانه‌ها و خمپارهاندازهای عراق شهرهای آبادان، خرمشهر و مناطق مرزی این دو شهر را هدف قرار دادند. براثر این حملات در آبادان و حومه آن 3 منزل مسکونی و 2
مغازه تخریب شد. در خرمشهر نیز مناطق گمرک، دیری‌فارم، محوطة نیروی دریایی و جزیره مینو زیر آتش دشمن قرار داشت. در مناطق یادشده 1 تن شهید شد و 53 نفر زخمی شدند.(1)
2
حمله ناموفق افراد حزب دمکرات به یک پایگاه نیروهای خودی در شمال بوکان، شهید یا زخمی‌شدن 8 تن در منطقه عمومی میاندوآب، مهاباد، سنندج و نقده براثر اقدامات گروه‌های مسلح ضدانقلاب و همچنین ضرب‌وشتم اعضای شورای یک روستا در جنوب‌غربی سلماس ازجمله حوادث امروز مناطق غرب و شمال‌غرب کشور است.
امروز 200 تن از افراد حزب دمکرات با تجمع در ارتفاعات حوالی روستای ملالر در محور بوکان - میاندوآب، قصد حمله به پایگاه داشبند در شمال بوکان را داشتند، نیروهای سپاه صائین‌دژ و بوکان به‌محض اطلاع از این امر، با هماهنگی توپخانة ارتش عملیات خود را برای جلوگیری از این تجمع و واردآوردن ضربه به مهاجمان شروع کردند. هنگام رسیدن نیروهای خودی به داشبند، افراد حزب دمکرات بر ارتفاعات این روستا مُسلط شده بودند، بااین‌حال نیروهای خودی با یک طرح ازپیش تعیین‌شده توانستند در نبردی چهارساعته ارتفاعات را دراختیار گرفته و مهاجمان را به عقب برانند. در این عملیات تلفات فراوانی به مهاجمان وارد آمد، اما از افراد خودی فقط یک تن زخمی شد.(2)
در جنوب‌غربی میاندوآب نیز یک نفر از افراد بسیجی در حوالی روستای باجوند، براثر انفجار مینی که گروه‌های مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند هر دوپایش قطع شد و به شهادت رسید.(3)
در حادثه دیگری در مهاباد، افراد مسلح ضدانقلاب با تیراندازی به خودروی سپاه پاسداران این شهر 2 تن از افراد سپاه را زخمی کردند(4)
1) سند شماره 290829 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 17/9/1362؛ و- سند شماره 370469 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 16/9/1362.
2) سند شماره 361292 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه صائین‌دژ به سپاه منطقه11، 1/10/1362.
3) سند شماره 362838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات میاندوآب به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 23/9/1362.
4) . سند شماره 357088 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه مهاباد به فرمانده منطقه11، 16/9/1362.
عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی همچنین در جنوب‌شرقی سنندج در حوالی روستای اساوله به یک کارگاه صنعتی حمله کردند و پس از سرقت بخشی از اموال این کارگاه 2 نگهبان آنجا را به شهادت رسانده و متواری شدند.(1)
افراد مسلح حزب دمکرات در روستای قالاتان نقده نیز در ساعت 23 دو نارنجک را به داخل منزل فردی که قبلاً با این حزب همکاری داشته ولی بعداً با اظهار ندامت خود را تسلیم کرده بود، پرتاب کردند که براثر انفجار این نارنجک‌ها 3 تن زخمی شدند.(2)
چته‌های این حزب همچنین با نفوذ به روستای ام‌کندی در جنوب‌غربی سلماس، اعضای شورای روستا را دستگیر کرده و آنها را مورد ضرب و جرح قرار دادند و سپس با تهدید اهالی مقداری پول و آذوقه از مردم جمع‌آوری کرده و متواری شدند(3)
1
امروز به‌منظور اعطای خودمختاری به منطقة کردستان عراق با حاکمیت مشترک حزب بعث و اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) جلسه‌ای با وساطت عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، در بغداد تشکیل شد.
در این جلسه صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، جلال طالبانی دبیرکل اتحادیه میهنی کردستان عراق، دکتر کمال خوشنام، مُلا بختیار، ملازم عمر، فریدون و عبدالقادر از اعضای شورای مرکزی اتحادیة میهنی کردستان عراق و عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، شرکت داشتند و موضوعاتی ازجمله اداره مشترک استان کرکوک، اجرای کامل مفاد طرح خودمختاری مصوبة 1970 دولت عراق، آزادی زندانیان سیاسی کرد، بازگشت روستائیان آوارة کرد به محل زندگی خود و برگزاری انتخابات مورد بحث قرار گرفت. هرچند این جلسه به نتیجة مشخصی نرسید، ولی شرکت‌کنندگان در آن موافقت کردند که مذاکرات خود را ادامه دهند.(4)
فرمانده منطقه 11 سپاه کشور ضمن ارسال این خبر به فرماندهی کل سپاه باتوجه‌به تأثیری که این مذاکرات می‌تواند در منطقه کردستان ایران و عراق داشته باشد، در گزارشی تحلیلی به مسائلی ازقبیل قطع روابط ایران و اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها)، همکاری این گروه با حزب دمکرات کردستان ایران علیه نیروهای خودی در عملیات آزادسازی جادة پیرانشهر - سردشت، میانجیگری عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران برای ایجاد روابط بین طالبانی‌ها و رژیم بعث عراق، اقدامات نظامی این گروه علیه مخالفان رژیم بعث، نقش این اتحادیه در امنیت‌بخشی به کردستان عراق و کاسته‌شدن از تعداد نظامیان عراقی مستقر در منطقه و انتقال آنها به سایر مناطق درگیر با ایران پرداخته است.
در بخشی از این گزارش آمده است:
«با روی کارآمدن دولت شهید رجایی و قطع روابط سیاسی با گروه اتحادیه میهنی کردستان
1) سند شماره 68855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای کردستان از فرماندهی منطقه11 سپاه به فرماندهی سپاه، 17/9/1362؛ و- سند شماره 113145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 146، 27/9/1362، ص4.
2) سند شماره 356627 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه نقده به اطلاعات منطقه11، 17/9/1362.
3) سند شماره 113145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2.
4) سند شماره 361302 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 سپاه به فرماندهی کل سپاه، 4/10/1362.
عراق (طالبانی‌ها)، دولت عراق با واسطه‌گری مخفی قاسملو فعالیت‌های گسترده‌ای را به‌منظور سازش با اتحادیة میهنی آغاز نمود که اولین نتایج این گفتوگوها از یک‌سو شرکت مؤثر نیروهای طالبانی در مقابله با نیروهای خودی در عملیات آزادسازی محور پیرانشهر به سردشت و از سویی دیگر، درگیرشدن با گروه‌های مخالف صدام بود. این گفتوگوها (اتحادیه میهنی و عراق) بعد از بازگشت قاسملو از سفر آخرش به اروپا و شرکت در کنگره حزب سوسیالیست فرانسه و جلسات شورای به‌اصطلاح ملی مقاومت(1)و گفتوگوهای عبدالرحمن قاسملو و هیئت رهبری اتحادیه میهنی وارد مرحله جدید و جدی‌تری گردید.
مشخص است که سازش در پوشش توافق درمورد خودمختاری، بهانه‌ای است برای برقراری آرامش در کردستان عراق و تقویت جبهه ضدانقلاب علیه انقلاب اسلامی در منطقه و امن‌نمودن پشت جبهه صدام در کردستان و سوق‌دادن این نیروها به‌سمت فعالیت‌های گسترده در پشت جبهه‌های جنگ ایران در کردستان تا صدام بتواند نیروهایش را در این مناطق کاسته و به مناطق دیگر ازجمله جبهه‌های جنوب بکشاند، این حرکت جدید با کمک سوسیالیست و دمکرات‌های بین‌المللی طراحی و سازماندهی شده است که در چهارچوب طرح جامع استکبار جهانی و فرانسه برعلیه انقلاب اسلامی دارای اهمیت خاصی است. هرچند که این سازش مسلماً شکننده و مقطعی خواهد بود. لذا پیشنهاد می‌شود همکاری با گروه‌های سیاسی کرد عراق ازجمله بارزانی‌ها از وضعیت نابسامان ناهماهنگ فعلی خارج و متمرکز شود و اقداماتی صورت گیرد تا احیاناً فشار نظامی و سیاسی روی آنها عاملی برای جذب نهایی (مناطق کردستان عراق) به‌سمت این توطئه نباشد.»(2)
1
وضعیت عمومی گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان موضوع گزارشی است که سپاه منطقه 11 کشوری تهیه کرده است. در این گزارش اطلاعاتی دربارة استعداد، توان رزمی و تسلیحاتی این گروه‌ها و محل استقرار دائم و موقت و حوزة عملیاتی آنها ارائه شده است.(3)* بخش‌هایی از گزارش سپاه منطقه 11 کشوری درباره تشکیلات حزب دمکراتکردستان(4)* چنین است:
1) شورای ملی مقاومت از اتحاد بین مخالفان جمهوری اسلامی ایران متشکل از بنی‌صدر، مسعود رجوی و چند گروه دیگر ازجمله حزب دمکرات کردستان ایران در پاریس تشکیل شد.
2) سند شماره 178558 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 سپاه به فرماندهی کل، 8/10/1362.
3) * بخش‌های عمدة اطلاعات مندرج در این گزارش درباره حزب دمکرات کردستان است که ازنظر تشکیلاتی و استعداد نیرو و عملیات‌های نظامی گسترده‌تر از گروه‌های دیگر است و اطلاعات موجود در این گزارش درمورد سازمان کومه‌له و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) اجمالی و حتی ناقص است. دربارة فعالیت سازمان کومه‌له، استعداد و نوع حضور این سازمان در منطقه عمومی مریوان در روزشمار 25 مهرماه اطلاعات جامع‌تری درج شده است (ر.ک: روزشمار 25/7/1362)
4) ** مأموریت اصلی کمیته آرارات هماهنگی بین سه هیز حاتم، نه هو (نحو)، هیز عباس و نیروهای طاهرخان است.
· هیز حاتم، این هیز تحت نظر کمیته آرارات فعالیت دارد(1)و دارای چهار لک (گروهان) می‌باشد و هر لک دارای 2 یا 3 پَل (دسته) است. مقر این هیز در روستای شیروانی (شمال‌غربی ارومیه و نزدیک مرز ترکیه) است و حدود 30 الی 40 نفر از افراد هیز نیز در این روستا به سر می‌برند. استعداد هیز حاتم غیر از افراد تشکیلات شهری حدود 180 نفر بود که باتوجه‌به پاکسازی روستاهای برشخواران، آشناک (اشنک) و دشوان در شمال‌غربی سلماس و کشته‌شدن تعدادی از افراد آنها و همچنین تسلیم‌شدن برخی از اعضای آن و قطع رابطة برخی دیگر از آنان با حزب دمکرات، نیروهای موجود این حزب درحدود 140 نفر می‌باشد و درحال‌حاضر محل فعالیت مسلحانة این هیز در جنوب و جنوب‌غربی سلماس است.
افراد این حزب در روستاهای کروران، داراب (یکی از زندان‌های حزب در این روستا قرار دارد)، لیلوس، گرویان، سیاوان، اجواج قلعه‌رش (کله‌رش) و اسپی‌دره دارای مقر ثابت هستند و در سایر روستاهای منطقه به‌صورت گشتی و سیار، حضور دارند.
مقر کمیته آرارات نیز در روستای اسپی‌دره (40 کیلومتری جنوب‌غربی سلماس) قرار دارد و مرکز بی‌سیم این کمیته و زندان حزب نیز در این آبادی قرار داد و حدود 40 نفر از آنها محافظت می‌کنند.
هیز حاتم همچنین دارای یک گروه ضربت به استعداد 20 نفر است و اکثر مین‌گذاری‌ها و عملیات کمین در منطقه توسط این گروه انجام می‌شود.
این هیز علاوه‌بر سلاح‌های انفرادی دارای سلاح‌هایی نیمه‌سنگین همچون 3 قبضه خمپاره‌انداز81 میلی‌متری، 3 قبضه خمپاره‌انداز60 میلی‌متری، بیش از 10 قبضه آر.پی.جی7، 3 قبضه تیربار ژ3، 2 قبضه کالیبر50 و 2 قبضه دوشکا نیز می‌باشد.
· هیز عباسی در محال انزل (جنوب‌شرقی سلماس) و صومای برادوست (شمال و شمال‌غربی ارومیه) فعالیت می‌کند و دارای 5 لک و یک گروه ضربت به استعداد 40 نفر می‌باشد.
در منطقه اشنویه، هیز سمکو (سیمیتکو) با 4 لک فعالیت دارد. باتوجه‌به فعالیت مؤثر نیروهای خودی در منطقه اشنویه و ضربه‌خوردن 2 لک، مسئولان حزب، مرکزیت این هیز و 2 لک ضربه‌خورده و کمیتة شهرستان‌های خود را به منطقة لاهیجان (جنوب پیرانشهر) انتقال داده‌اند و 2 لک دیگر این هیز نیز در دره قاسملو (جنوب‌شرقی ارومیه) و یک لک دیگر نیز در ارتفاعات روستای قلاتیان نقده فعالیت می‌کنند و در آن مناطق عملیات گشتی انجام می‌دهند. هیز سیمیتکو نیز یک گروه ضربت دارد که استعداد فعلی این هیز پس از عملیات نیروهای خودی و کشته یا
1) بخش‌هایی از این گزارش که به هیز نه هو (نحو) مربوط می‌شود در دسترس نبود. همچنین اطلاعات مربوط به هیز عباسی و هیز افشار نیز ناقص است و به نظر می‌رسد این مطالب در صفحاتی از سند بوده که در آرشیو مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ موجود نیست.
· دستگیرشدن تعدادی از آنها و تسلیم‌شدن 20 تن دیگر، درحال‌حاضر80 نفر است.
· در منطقه نقده، هیز افشین حضور دارد. این هیز دارای 60 نفر نیرو و 3 لک است و یک گروه تخریب نیز دارد و مأموریت این گروه مین‌گذاری و انجام انفجارات است. انبار مهمات هیز افشین در روستای کانی‌زرد (درة قاسملو) است و کمیته تشکیلات شهری نقده در روستای بابکرآباد استقرار دارد و لک‌های این هیز در روستاهای جنوب و جنوب‌شرقی نقده و شمال‌غربی نقده همچون بایرام بوغا، دایما و گرگول، قاضی‌گل، کوسه‌کهریزه، قره‌قشلاق، نرزه‌مز، دربند، کهنه‌قلعه، ده‌شمس به گشت و جوله می‌پردازند.
· در منطقة عمومی پیرانشهر، هیز آواره فعالیت دارد و دارای 4 پَل است. محدودة فعالیت این هیز مناطق کهنه لاهیجان، پیران و حومه پیرانشهر است. استعداد این هیز حدود 180 نفر تخمین زده می‌شود و مرکز این هیز و مقر 3 کمیتة شهرستان نقده، پیرانشهر و اشنویه حزب دمکرات در منطقة اوجان، که دارای ارتفاعات صعب‌العبور است، قرار دارند و سلاح‌های نیمه‌سنگین در آنجا مستقر کردهاند. البته نیروهایی از چریک‌های فدائی خلق (اقلیت) و مجاهدین خلق (منافقین) نیز در آنجا حضور دارند. مقرهای عملیاتی لک‌های هیز آواره نیز در روستاهای بابکرآباد، هوشینان، بارژگه، گنه‌دار، شیوه، کیله، کانی‌زرد (شرق و شمال پیرانشهر) و در غرب و جنوب‌غربی پیرانشهر نیز نیروهای این هیز در روستای دولینه، زویان و دره‌آبخور استقرار دارند و با نیروهای اتحادیة میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) همکاری دارند.
البته این هیز در چند عملیات نیروهای خودی ازجمله یک عملیات گشتی در منطقه پیران ضربات سختی متحمل شده و مسئولان لک 2 و 3 این هیز و تعداد قابل‌توجهی از نیروهای دو لک کشته و تعدادی نیز دستگیر شدند. همچنین با پاکسازی بخشی از منطقه کهنه لاهیجان در جنوب پیرانشهر، لک4 هیز نیز که مسئول عملیات درون‌شهری بود، ضربات سختی متحمل شده و بخش‌هایی از منطقه تحت نفوذ لک4 از دسترس این لک خارج شده است.
· در منطقه مهاباد، هیز پیشوا فعالیت می‌کند و دارای 4 لک می‌باشد و دفتر سیاسی آن در روستای چومان (جنوب‌غربی مهاباد) قرار دارد. حوزه فعالیت این هیز در محال آختاجی و شهر ویران (جنوب‌غربی و غرب مهاباد) است. لک1 آن دارای 80 نفر نیرو است و غیر از سلاح‌های انفرادی دارای یک قبضه تفنگ106 میلی‌متری، یک قبضه توپ105 میلی‌متری، 14 قبضه آر.پی.جی7، یک قبضه خمپاره‌انداز120 میلی‌متری، یک قبضه بازوکا و یک قبضه دوشکا است.
لک2 این هیز 80 الی 100 نفر نیرو دارد و در مثلث مهاباد - بوکان - میاندوآب فعالیت دارد و به‌علت پاکسازی این منطقه نیروهای این لک محل استقرار خاصی ندارند و به‌صورت سیار به گشت می‌پردازند. این لک نیز دارای 1 قبضه تفنگ106 میلی‌متری، 5 قبضه آر.پی.جی7، 4 قبضه نارنجک‌انداز و 3 قبضه قناسه می‌باشد. لک3 این هیز که لک ارکان نیز هست در محور مهاباد - سردشت و منطقه
منگور مهاباد فعالیت دارد. لک4 نیز که اخیراً سازمان یافته است 70 الی 80 نفر نیرو دارد.
· در منطقه بوکان، هیز110 بیان فعالیت دارد و دارای 3 لک عملیاتی و یک لک ارکان است و غیر از سلاح‌های انفرادی دارای تفنگ57 میلی‌متری و دوشکا نیز می‌باشد و 2 دستگاه بی‌سیم نیز در اختیار دارد. استعداد تقریبی آن باتوجه‌به ضرباتی که از نیروهای خودی به آنها وارد شده است درحال‌حاضر به 140 نفر می‌رسد و مرکزیت و کمیته شهرستان این هیز نیز که قبلاً در حسین‌آباد، سردارآباد و آشکالان (جنوب‌شرقی مهاباد) بود، به‌علت تسلط نیروهای خودی به این منطقه به منطقه خورخوره (جنوب‌غربی بوکان) انتقال یافته است. نیروهای این هیز در روی منطقه شمال‌شرقی بوکان و ارتفاعات مسلط به محور بوکان - میاندوآب استقرار دارند و در روستاهای ارمنی‌بلاغی، قولر، رحیم‌خان، کانی‌علی، عبدالله‌آباد و اربنوس تردد و فعالیت دارند و در جنوب‌غربی بوکان در روستاهای باش‌بلاغ، تراغه، نوبار (نوبر) و روستای عزیزکندی مقرهای موقتی دارند.
· در منطقه عمومی سردشت، هیز معینی فعالیت دارد. این هیز دارای یک لک ارکان و 4 لک عملیاتی است. مرکزیت کمیته این هیز در روستای مزرعه، بیتوش و بیژوه (جنوب‌غربی سردشت) قرار داشت که بعد از عملیات نیروهای خودی در منطقه آلان به داخل عراق گریخته‌اند و در اطراف قلعه‌دیزه عراق مستقر شده‌اند. دفتر سیاسی این هیز نیز در منطقه گلاله عراق استقرار یافته است و این هیز مقر ثابت ندارد و مقرهای موقت آن در منطقه شمال و شمال‌غربی سردشت همچون آغلان، کانی‌زرد، کوله نلوسه و سرشیو قرار دارد و در همان مناطق عملیات گشت و جوله انجام می‌دهند. یک لک این هیز نیز در عملیات بیوران - برده پهن متلاشی شد.
· در منطقه سقز، هیز یوسفی قرار دارد. استعداد نیروهای این هیز با احتساب تشکیلات شهرستان حدود 170 نفر است.
مرکزیت درمانگاه و انبار مهمات هیز در روستای حاجی‌عبدل (در جنوب سقز نزدیک مرز عراق) است و غیر از سلاح‌های انفرادی، دارای 2 قبضه تفنگ106 میلی‌متری، 2 قبضه خمپاره‌انداز120 میلی‌متری، 4 قبضه خمپاره‌انداز81 میلی‌متری، 6 قبضه آر.پی.جی7 و 3 قبضه نارنجک‌انداز است.
لک1 این هیز به‌صورت گروه ضربت فعالیت می‌کند و در شمال‌شرقی و غرب سقز در روستاهای صاحب، لگزی، داش‌آلوچه، کان‌جشنی، عرب اوغلی، نوبهار، قلندر، کهنه‌کتر، تیزآباد، سرخو، خوشه‌دره و... عملیات گشت و جوله دارند. محل فعالیت لک2 هیز نیز در منطقة تیلکوه و خورخوره (جنوب‌شرقی سقز) است، ولی به‌علت فعالیت نیروهای خودی و وجود ناامنی برای گروه‌های مسلح غیرقانونی، این لک مقر ثابت ندارد و در روستاهای قهرآباد، دره شیخان، گاوکج علیا، خالبازه و... به گشت و جوله می‌پردازند.
لک3 این هیز در محال سرشیو (جنوب و جنوب‌غربی سقز) در روستاهای سیف‌طاله،
گاومله، قامیشله دارای مقر ثابت است و در روستاهای دره‌آبی، کرویان، قبغلوچه، قره‌چر، سماغلو، پیر عمران به گشت و جوله می‌پردازند.
در منطقه عمومی بانه، هیز 81 وردی فعالیت دارد که دارای 3 لک و 200 نفر نیرو است. مقر هیز و محل استقرار کمیتة شهرستان‌های آن در روستای نیروان (جنوب‌غربی بانه در نزدیکی مرز) قرار دارد و لک‌های آن در منطقه شوی و سبدلو (شمال بانه) و در محور بانه - سوته (غرب بانه) و سیف‌طاله، گاومله، هنگ چینه، سه‌کچله به‌طور ثابت و سیار حضور دارند و در روستاهای گریل، اتابک، گرماب، سالوک بالا، سالوک پایین واقع در غرب و جنوب‌غربی بانه نیز عملیات گشت و جوله انجام می‌دهند.
· در منطقه عمومی صائین‌دژ و تکاب، هیز افشار حضور دارد. این هیز علاوه‌بر 3 لک عملیاتی دارای یک لک ارکان نیز است، ولی فقط 2 لک آن فعال است و اغلب در روستاهای باش‌بلاغ، کانی‌چومو و منطقه تیلکوه و سرشیو سقز به عملیات گشت و جوله می‌پردازند. این هیز فعلاً به‌صورت یک گروه ضربتی فعالیت دارد.
· در منطقة دیواندره، هیز شهیدان دیواندره حضور دارد. این هیز دارای 2 لک است که در عملیات‌های اخیر نیروهای خودی یک لک آن تقریباً از هم پاشیده و یک لک دیگر هم به منطقه مهاباد فراخوانده شد و درحال‌حاضر تعداد حدود 20 نفر از افراد این هیز در دوزخ‌دره (جنوب‌غربی دیواندره) در چادر به سر می‌برند.
· در منطقه عمومی سنندج، هیز شریف زادگان حضور دارد. این هیز نیز اخیراً در چند عملیات نیروهای خودی ضربات سختی را متحمل شد و سازمان آن از هم پاشیده است و مقر ثابتی ندارد فقط به عملیات گشت و جوله می‌پردازد.
استعداد آن حدود 90 نفر است. بیشترین حضور افراد این هیز در محور کامیاران - سنندج است.
· در محور کامیاران - سنندج، کامیاران - روانسر و روانسر - پاوه نیز هیز بیستون فعال است. این هیز 120 نفر نیرو دارد مقر ثابتی ندارد و فقط به عملیات گشت و جوله می‌پردازد. این هیز دارای 2 لک است. لک1 در شمال محور روانسر - کامیاران و در روستاهای لون‌کهن، ارتفاعات مارب، تیکوه و دژن به گشت می‌پردازد.
لک2 این هیز در شرق محور روانسر - پاوه (غرب ارتفاع شاهو) فعالیت دارد.
· در منطقه مریوان، هیز زیبار حضور دارد. این هیز دارای 2 لک عملیات و یک لک ارکان است. مرکزیت هیز و کمیتة شهرستان‌های هیز در روستای حاج‌عبدل و بردمه در جنوب‌غربی بانه قرار دارد. فاصله زیاد محل فعالیت این هیز با محل استقرار مرکزیت این هیز نشان‌دهندة ناامنی منطقه فعالیت این هیز و برآورد مسئول هیز از قابلیت ضربه‌پذیری آنان است.
افراد این هیز در مناطق گلچیدر، سرشیو (مریوان) و کلاترزان، دارای گشت و جوله هستند
و در روستاهای حسن‌قره، شیخ‌عطار، تیتال، عالی‌همدان، دره وزان (شمال‌غربی مریوان) به‌طور سیار حضور دارند و در حدفاصل شیخ‌عطار تا روستاهای باغان عملیات کمین اجرا می‌کنند.
در بخش دیگری از این گزارش به فعالیت‌های سازمان کومه‌له پرداخته شده و آمده است:
سازمان مارکسیستی مائوئیستی کومه‌له منطقة کردنشین غرب کشور را به سه حوزة عملیات شمال 1، شمال 2 و جنوب تقسیم کرده است و هریک از این حوزه‌ها، کمیته‌ای به نام همان منطقه دارد و گردان‌ها و تیپ‌های این سازمان ازنظر تشکیلاتی زیر نظر کمیتة منطقه هستند. در هر شهر یک کمیته ناحیه (تشکیلات ناحیه) وجود دارد که زیر نظر کمیته منطقه فعالیت دارد و با واحدهای عملیاتی (تیپ‌ها و گردان‌ها) ارتباط دارد.
حوزة شمال 1 شامل شهرهای بوکان، سقز و مهاباد است و در آن حوزه یک تیپ به نام آزادی با 2 گردان26 سقز و گردان سرشیو فعالیت دارد و 2 گردان مستقل نیز به نامهای گردان24 بوکان و گردان31 مهاباد فعالیت دارند. منطقة شمال 2 شامل شهرهای سردشت، پیرانشهر، اشنویه، ارومیه و سلماس است و گردان کریکار در این منطقه فعال است و احتمالاً یک گردان جدید نیز در این منطقه تأسیس شده است.
در منطقه جنوب (شمال و جنوب سنندج و مریوان) 2 تیپ16 سنندج با 2 گردان شورش و آریژ و تیپ دیواندره با 2 گردان فؤاد و کاوه و همچنین 2 گردان مستقل به نامهای شوان و کامیاران فعالیت دارند.
در منطقة شمال 1، در مثلث مهاباد - بوکان - خلیفان، پس از عملیات نیروهای خودی و پاکسازی روستاهای آجی‌دره، حسین‌آباد، قزلجه و... نیروهای این سازمان که حدود 100 نفر بودند به‌سمت ارتفاعات شاه‌خراش رفته‌اند و شب‌ها در دامنه این ارتفاعات به سر می‌برند و روزها در روستاهای باش‌بلاغ، بنده داغی، نوبار، کانی‌رش، میرباغچه (باغچه) و چهار دیواری عملیات گشت و جوله انجام می‌دهند.
سازمان کومه‌له در منطقه سقز، دارای 2 گردان به نام گردان سقز و گردان سرشیو است و حدود 150 نفر نیرو دارد. افراد وابسته به این سازمان در روستاهای باینجان، میک، هرمیدول، حاجی عبدل، بایدر بالا، هفتاس، میشاوبالا، ماهیدر سفلی و ارتفاعات مشرف به روستاهای شیبانجو (جنوب و جنوب‌غربی سقز) استقرار دارند. یک گردان دیگر در روستاهای سرخ موسی، هوان، دوزخ‌دره، گاوکج علیا مقر ثابت دارد و در منطقة سارال (غرب دیواندره منتهی به شرق منطقة مرزی شیلر) و روستای گزمل علیا و گزمل سفلی (غرب و جنوب‌غربی دیواندره) مقر ثابت دارد. همچنین مقر یکی از گردان‌های هیز این سازمان در روستای سرخ‌دره و زندان آن نیز در روستای هوان قرار دارد.
سازمان کومه‌له در منطقة شمال 2 بین ارومیه و سلماس، در سه روستای حسنلو، سلطانی و کولان مقر ثابت و حدود 100 نفر نیرو دارد. محل تردد و گشت این گروه‌ها در روستاهای شگفتک، قره‌آغاج،
خوش‌لان، میرداود و ارتفاعات مشرف به این روستاها (شمال‌غربی ارومیه) است.
در مناطق ترگور و مرگور (شمال و جنوب و جنوب‌غربی ارومیه) نیز فعالیت دارند، ولی به‌احتمال زیاد مقر ثابتی ندارند.
کومه‌له در مناطق شرق پیرانشهر در روستاهای کیله سپیان، کانی‌زرد و بابکرآباد مقر ثابت و حدود 130 نفر نیرو دارد و در روستای احمد غریب نیز مقر ثابت دارد و در جنوب و جنوب شرق پیرانشهر در روستاهای شختان، گرور چولان، کانی‌اسپان، میرگه، شیوه‌جو، نلوسه و... به‌طور سیار حضور دارند.
سازمان کومه‌له در شمال‌شرقی سردشت در روستاهای شمولا، گله سیسر، گندمان و برده‌رشان مقر ثابت دارد.
در منطقة جنوب در مریوان، هیز فؤاد سازمان کومه‌له حضور دارد و در روستاهای گلچیدر، بوردمه ایسوله (عیوله)، شاه‌نشین، هوار گرمه (شمال‌شرقی مریوان) مقر ثابت دارد و مرکز آموزش سیاسی نظامی این سازمان نیز در روستای هوارگرمه است. نیروهای این هیز در روستاهای سرخ کول، کرل، نیزل، گیله، بیددره، قمچیان، ابدال صمدی، تودار ملا، تیژتیژ و کوه‌های کلاترزان (شرق و جنوب‌شرقی مریوان) تردد دارند.
در شمال سنندج، گردان شوان فعالیت می‌کنند. نیروهای این گردان در کوه‌های باینجوب، زلکه، افراسیاب، هوار کریم گشت و تردد دارند.
گردان شورش نیز در اطراف سنندج و محور سنندج - مریوان حضور دارد. در جنوب سنندج نیز در محور سنندج - کامیاران هیز شهیدان کامیاران فعالیت دارد، ولی دارای مقر ثابتی نیست.
در ادامه این گزارش درمورد استعداد و توان رزمی و نیز مناطق فعالیت سازمان مجاهدین خلق(منافقین)، گروه خبات و رزگاری چنین آمده است:
سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در قسمت‌های شمالی ارومیه دارای مقرهایی در روستاهای حسنلو، سلطانی، اربیلان و دره‌بانی (نزدیکی خط مرزی با ترکیه) است با حدود 75 نفر نیرو. همچنین در روستاهای حسنلو یک بیمارستان متعلق به این سازمان وجود دارد، اصلی‌ترین مأموریت افراد سازمان در این منطقه عبوردادن افرادی است که قصد دارند به‌صورت قاچاق از ایران به ترکیه بروند.
سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در روستای شیوه‌سر (جنوب‌شرقی پیرانشهر) دارای یک مقر است که در آن مقر حدود 25 الی 30 نفر استقرار دارند.
در منطقه سردشت نیز در روستاهای گله، دیوآلان، کانی‌زرد دارای مقرهای ثابتی است. سازمان مجاهدین خلق (منافقین) همچنین در چند روستای بوکان، مهاباد و سردشت مقر ثابت دارند و در سایر مناطق تردد دارند و عملیات گشت و جوله انجام می‌دهند.
گروه خبات یک تشکیلات محدود و محلی در منطقه عمومی بانه است و در سه روستای کانی‌زرد، موچه و زربنه در جنوب‌غربی بانه مقر ثابت دارد و محل استقرار اصلی این گروه در
روستای کانی‌ابراهیم است. تعداد افرادی که در این سه مقر وجود دارند حدود 120 نفر است و نیروهای این گروه در روستاهای اطراف عملیات گشت و جوله انجام می‌دهند.
این گروه علاوه‌بر سلاح‌های انفرادی تعدادی آر.پی.جی7، بازوکا، تیربار و قناسه نیز دارد.
گروه رزگاری هم قبلاً به‌طور محدود در مریوان فعالیت می‌کرد، ولی اکنون تشکیلات آن (به‌علت ضعف و عدم‌کارائی) به منطقه بیارة عراق منتقل شده و درحال‌حاضر در ایران فعالیتی ندارد.(1)
1
امام خمینی ضمن بیاناتی درباره امور درمان و خدمات پزشکی در کشور به لزوم استفاده از امکانات جهان اسلام علیه مداخلات قدرت‌های خارجی و نیز اعمال رژیم عراق در پوشش صلح پرداختند.
صبح امروز هادی منافی وزیر بهداری و گروهی از کارکنان این وزارتخانه در حسینیه جماران با امام خمینی دیدار کردند. در این دیدار رهبر انقلاب مسئله بهداری و درمان را از امور بسیار مهم دانستند و با اشاره به اهمیت برخورد عاطفی پزشکان و پرستاران با افراد بیمار و کمک به بهبود آنان از راه امیددادن و تقویت روانی آنها گفتند: «پزشک‌ها باید خیلی توجه بکنند به اینکه کارشان بسیار اهمیت دارد. سروکارتان با جان مردم است و اهمیت بسیار دارد و باید همه دقت‌هایی که دارید بکنید و مع‌الاسف بسیاری از پزشک‌های ما خارج کشور هستند، یا از ایران رفته‌اند، یا بوده‌اند در آنجا و مراجعت نکردند به وطن خودشان و این یکی از مسائلی است که باید این پزشک‌هایی که در خارج هستند یک قدری توجه بکنند که کشور خودشان احتیاج به وجود آنها دارد. آنها در این کشور پرورش پیدا کردهاند، با بودجه این کشور تحصیل کرده اند، خارج رفته‌اند و اهل اینجا هستند و مردم به شما حق دارند، اسلام به شما نظر دارد.» ایشان در ادامه افزودند: «شما پزشکانی که در خارج هستید، ما فرض می‌کنیم که شما یک عمر زیادی هم بکنید و در رفاه هم باشید، آخر چه؟ بهتر نیست که در خدمت مستمندان باشید؟ در خدمت مریض‌های کشور خودتان باشید؟ در خدمت این کشوری که مظلوم است و تحت ستم بوده است در سال‌های طولانی و امروز که می‌خواهد از زیر بار ستم شرق و غرب خارج بشود، همه به او فشار آوردند، از همه طرف فشار آوردند، این فشارها کافی نیست که شما پزشکان در خارج نگاه کنید و ببینید که اینجا ازحیث پزشک کمبود هست. همه‌جا ما کمبود داریم ازحیث پزشک متخصص و شماها متخصص باشید و از این آب و خاک هم باشید و از این آب و خاک هم پدران شما ارتزاق کردند و خود شما و حالا بی‌تفاوت باشید و در خارج بنشینید و نگاه کنید تا مریض‌های اینجا و آنهایی که در جبهه‌ها معلول شدند، در جبهه‌ها آسیب دیدند، در رنج باشند و شما وجدانتان آرام باشد؟ گمان ندارم که اگر یک ساعت فکر کنید وجدان شما حاضر بشود که آنجا باشید، ولو با رفاه زیاد.»
رهبر انقلاب همچنین درمورد رسیدگی به نیازهای درمانی قشر محروم و مجروحان جنگی بیان داشتند: «بحمدالله، بهداری در اینجا مشغول خدمت هست و راجع به جبهه‌ها از قراری که
1) سند شماره 355564 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 (اطلاعات) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران، 16/9/1362.
گفته می‌شود بسیار خدمت کردهاند و مورد تقدیر هستند و همین‌طور امیدوارم که وضع بیمارستان‌ها هم بهتر از حالا بشود و توجه زیاد به بیمارستان‌ها بشود. این‌طور نباشد که یک بیماری در یک بیمارستان وارد بشود و او را نپذیرند. اینها از اموری است که با وجدان انسان مخالف است، با انصاف مخالف است، با رضای خدا مخالف است، باید خیلی توجه به این مسائل بکنند. و خدای‌نخواسته در همین رفت‌وآمدها تلف بشود، به‌عهده آن اشخاصی است که این کارها را می‌کنند. خیلی باید شما مواظب باشید. درعین‌حالی که خیلی خدمت شما ارزنده است، خیلی خدمت شما پیش خدا ارزش دارد، درعین‌حال مسئولیت هم زیاد دارید. در امور بهداشتی و بهزیستی و اینها باید خودمان در فکر خودمان باشیم. منتظر نباشیم مثل سابق هی به خارج برویم و از خارج بیاوریم. باید توجه بکنیم و زحمت بکشیم، با زحمت خودمان، با رنج خودمان، این بار را تحمل کنیم و به منزل برسانیم و امیدوار به فضل خدا باشید.»
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی با تأکید بر لزوم پیشگیری از بیماری و گسترش آن گفتند: «از امور لازم قضیه جلوگیری از بیماری است. آن، اهمیتش بیشتر از خود معالجه است.»
امام خمینی در ادامه سخنان خود به دخالت قدرت‌های بزرگ در امور کشورهای اسلامی اشاره و اظهار کردند: «این قدرت‌های بزرگ هیچ‌وقت در فکر این نیستند که یک آسایشی برای ملت‌ها باشد. شما الآن ملاحظه می‌کنید که در لبنان چه می‌گذرد بر اهالی لبنان از دست همین‌هایی که برای صلح آمده‌اند. امریکا و فرانسه و انگلستان و ایتالیا برای اینکه صلح را در آنجا پایدار کنند آمده‌اند و جنگ راه انداخته‌اند. جنگ راه انداختند در محلی که اگر اینها نباشند خود آنجا آرامش بهتر پیدا می‌کند، تا اینها باشند. اگر امریکا نبود و فشار به مردم نمی‌آورد، آن بیچاره‌هایی که تحت آن‌همه فشار هستند بالاخره یک کاری انجام می‌دهند. منتظر نباشند که شما همه فشارها را بر ملت‌ها تحمیل کنید و آنها همین‌طور بنشینند و به شما "مبارک" بگویند.»
ایشان افزودند: «البته این انفجارات هست، تابع همان. دنبال همان است. دنبال آن هم، آن بمباران‌هایی که دیدید کردند در لبنان. و امریکا آن‌قدر در آنجا فساد کرد و عمال امریکا که صهیونیسم هم از آنهاست و فرانسه [را] هم باید از آنها حساب بکنیم. اینها به‌عنوان اینکه ما می‌خواهیم صلح را در منطقه نگه داریم، آمدند و ببینید چقدر فساد وارد کردهاند بر این منطقه. از آن‌طرف شوروی به‌عنوان اینکه صلح در افغانستان درست کند، آمده است چندین سال است، قریب پنج سال است که الآن دارد در افغانستان آتش به پا می‌کند. از آن‌طرف هم امریکا در هر نقطه‌ای که دستش برسد می‌گوید ما برای صلح می‌خواهیم برویم ولکن فساد ایجاد می‌کند. وضع این‌طوری است و خدا نکند که سیاستمدارها چاقوکش از کار درآیند. وقتی سیاستمداری بر طریقه اخلاق انسانی نباشد، این چاقوکش از کار درمیآید، اما نه چاقوکش سر محله، چاقوکش در یک منطقه وسیع، در دنیا. اینکه در روایت هست که "اذا فسد العالم فسد العالم"، مصداق بالاترش همین‌ها هستند که علمای سیاست هستند، فاسد هستند،
عالم را به فساد کشاندند. الآن عالم برای خاطر دانشمندان به فساد کشیده شده. آن دانشمندانی که سلاح‌های کوبنده درست می‌کنند. آن دانشمندان سیاستی که اعوجاج دارند و این سلاح‌ها را به کار می‌برند. الآن دنیا به‌واسطه خاطر این علما هست و این دانشمندان هست که ناآرامی دارد. اگر اینها حذف بشوند از دنیا، مردم آرامش بهتر پیدا می‌کنند.»
رهبر انقلاب درزمینه مقابله با اقدامات قدرت‌های سلطه‌گر گفتند: «ما باید توجه به این بکنیم که این قدرت‌هایی که می‌گویند ما برای صلح آمدیم و مع‌الاسف در خانه عرب‌ها، عرب‌ها را دارند می‌کوبند و عرب‌ها نشسته‌اند تماشا می‌کنند. این ننگ را عرب‌ها کجا می‌برند که اجانب، کفار آمده‌اند در خانه اعراب، به اعراب تعدی می‌کنند و اینها نشسته‌اند تماشا می‌کنند. درصورتی‌که اینها اگر ده روز راه را بر آنها ببندند، همه‌شان تسلیم می‌شوند. اگر این کشورهای اسلامی، همین کشورهای منطقه، هم اگر همین کشورهای خلیج و منطقه ده روز جلوی نفتشان را بگیرند، دنیا به صدا درمیآید، دنیا تسلیمشان می‌شود. لکن اینها نفتشان را تقدیم می‌کنند، آبرویشان را تقدیم می‌کنند، کشورشان را تقدیم می‌کنند، ملتشان را تقدیم می‌کنند، برای چه؟ برای یک هوای نفس باطل.»
امام خمینی خاطرنشان کردند: «همه فسادهای دنیا زیر سر این قدرت‌های بزرگ است والا این کوچک‌ها اهمیتی ندارند. صدام دیگر یک مرده‌ای است افتاده آنجا، این اهمیتی ندارد دیگر، لکن اینها دارند فساد می‌کنند. این هم یکی از فسادهای آنها بود که این را بازی‌اش دادند و احمقش کردند، حمله کرد به ایران و تجاوز کرد به ایران، حالا هم تویش مانده است و نمی‌داند چه بکند. هی فریاد می‌زند بیایید دیگر صلح کنیم، می‌خواهد مهلت بگیرد که بعدها شرارت بکند. ما این را بهتر می‌شناسیم از دیگران، این‌طور نیست که این صلح بخواهد، این می‌خواهد که به اسم صلح مهلت پیدا بکند، دوباره تشکیلاتی درست کند زیادتر و قدرتی پیدا کند زیادتر و دوباره حمله بکند. خوب با یک همچو چیزی نمی‌شود صلح کرد. کدام انسان است که می‌تواند با یک دشمنی که با اسلام دشمن است، با خدا دشمن است، با ملت خودش دشمن است، با ملت ما دشمن است، این را مهلت بدهد تا اینکه دوباره تجهیز کند خودش را. قدرت‌ها هم به او کمک بکنند و باز هم افراد پیدا بکند و دوباره حمله بکند به اینجا. این را کسی نمی‌تواند مهلتش بدهد. این باید شرش کنده شود تا این منطقه درست بشود.»
رهبر انقلاب بار دیگر با اشاره به نفوذ قدرت‌های بزرگ و بهره‌گیری آنان از منابع ثروت مسلمانان تأکید کردند: «عمده شر آن ابرقدرت‌هاست و دولت‌های منطقه می‌توانند شر این را از منطقه خودشان بکنند. اگر این دولت‌ها با ملت‌هاشان دست به هم بدهند، ملت‌ها که حاضرند، دولت‌ها هم تسلیم ملت‌هاشان بشوند، نمی‌توانند آنها در این منطقه این فسادها را بکنند. اسرائیل نمی‌تواند بیاید اینجا شرارت بکند. لکن مع‌الاسف خود اینها هستند که راه را باز می‌کنند برای قدرت‌های بزرگ. شما ملاحظه می‌کنید که در همین منطقه چقدر ثروت هست که دارند ابرقدرت‌ها از اینها می‌برند، همان
نفت چقدر هست که دارند روزی بیست میلیون تقریباً، کشورها از اینجا می‌برند و می‌خورند. مع‌ذلک اینها نشسته‌اند. آنها ریخته‌اند در خانه خودشان، لبنان خانه عرب است، در خانه عرب ریخته‌اند و دارند به خود عرب این‌طور جنایت می‌کنند و ملت عرب نشسته‌اند آنجا و هیچ حرف نمی‌زنند. وقتی پای ایران پیش می‌آید می‌گویند اینها فارس‌اند، اینها خوب، آنها هم که عرب‌اند دیگر، شما نه فارس سرتان می‌شود نه عرب سرتان می‌شود. دنبال این هستید که چند روز عیاشی بکنید. ... آن قدرت‌های بزرگ هم که شما را عمال خودشان قرار داده‌اند و الآن در لبنان دارند به سر مردم لبنان بیچاره آن کار را می‌کنند، مع‌ذلک باید همه‌شان بدانند که مردم نمی‌نشینند گوش کنند تا این کارها بشود. بالاخره همان معنایی که در ایران پیدا شد در جای دیگر هم پیدا می‌شود. باید از حالا فکر بکنند اینها. امریکا خیال نکند که ظلمش را دارد به مردم می‌کند و آنها هم نشسته‌اند. امریکا دید که آن محل خودشان منفجر شد. همین چیزها حالا هست باز. چه شماها جلوگیری بخواهید بکنید مردم جانشان به لبشان رسیده است، مردم لبنان جانشان به لبشان رسیده است، مردم فلسطین جانشان به لبشان رسیده و لهذا انتحار می‌کنند. اگر یک کسی جانش به لبش نرسیده باشد که انتحار نمی‌کند برای اینکه شما را از کار بیرون کند. مردم نمی‌توانند تحمل بکنند، شما یک فکری بکنید. با زدن و با کشتن و با یغماکردن و با بمباران‌کردن کار درست نمی‌شود، شما کنار بروید تا مردم کار خودشان را بکنند. راحت بگذارید مردم را. بالاخره مسلمین باید خودشان فکری بکنند، بیدار بشوند والا اینها چاقوکش بین‌المللی هستند و نمی‌گذارند دنیا آرام باشد.»(1)
1
رئیس‌جمهور ضمن تأکید بر گزینش نیروی انسانی سالم، به جذب حداکثری نیروهای متعهد و متخصص توصیه کرد.
آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با حجت‌الاسلام دری نجف‌آبادی مسئول هیئت عالی گزینش و اعضای این هیئت و هیئت‌های مرکزی گزینش و هسته‌های گزینش مستقر در تهران ضمن بیان این مطلب افزود: «افرادی که درحال‌حاضر در کل تشکیلات جمهوری اسلامی مشغول کار می‌باشند کسانی هستند که در زیر فشار شدید تبلیغاتی دستگاه گذشته فعالیت خود را آغاز کردند و در سخت‌ترین شرایط موفق شدند ایمان خود را حفظ کنند. آنها در محیطی ناباب ولادت یافته و پرورش پیدا کردند و همه مشکلات آن محیط‌ها را متحمل شدند. اگر ما به فکر سازندگی این نیروی عظیم نباشیم اگر به فکر گزینش بهترین‌ها برای سپردن حساس‌ترین کارها نباشیم اگر به فکر جلوگیری از نفوذ سوءاستفاده‌کنندگان نباشیم حرکت آینده جمهوری اسلامی دچار تزلزل خواهد شد.»
رئیس‌جمهور درمورد درنظرگرفتن شرایط مورد نیاز در امر گزینش نیروها اظهار داشت: «شما می‌خواهید با اطلاعات خود تصمیم‌گیری کنید. قضاوت‌کردن درباره انسان‌هایی که مجموعه مرکب و کثیرالاجزایی هستند کار بسیار پیچیده و مشکلی است. اندکی گرایش ناشی‌از هوای
1) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1378، صص 240 - 233.
نفس انسان را گمراه می‌کند.» وی شرط حرکت و تصمیم‌گیری صحیح را کنارگذاشتن هوای نفس و دنباله‌روی از معیارهای درست دانست و افزود: «برادران مسئول در امور گزینش باید توجه کنند که گزینش وسیله‌ای برای طردکردن و دورریختن عناصر فاسد است و از آن به‌عنوان وسیله‌ای برای پالایش انسان‌ها و زبده‌گزینی از میان انسان‌ها استفاده کنند.»
آیت‌الله خامنه‌ای همچنین یادآور شد: «ما در جمهوری اسلامی غیر از افراد متخصصِ متعهد که برای ما ایده‌آل هستند و باید در ساخت آینده کشور نقش داشته باشند، از دو گروه متعهدان بی‌تخصص و متخصصان بی‌تعهد نیز برای کارهای غیرکلیدی استفاده می‌کنیم. متعهدان بی‌تخصص به‌لحاظ داشتن تعهد، کارایی را نیز به دست خواهند آورد و متخصص‌های بی‌تعهد که حاضر به کارکردن هستند را نیز باید جذب کرد. ما فقط آنهایی که نمی‌خواهند با این جمهوری کار کنند را باید دفع کنیم. ما به آنها که نخواهند برای مردم و اراده و انگیزه مردم کار کنند کاری نداریم، اما نیروهای انسانی که می‌خواهند برای این نظام و با این نظام کار کنند باید به کار گرفته شوند.» رئیس‌جمهور در پایان تأکید کرد: «اختلافات سلیقه‌ای نباید مانع جذب نیروها باشد این کار بسیار بد و مضر است. البته در جایی که به نظام جهت می‌دهد و در پست‌های کلیدی ما از نیرویی که مؤمن و جهت‌دار نباشد استفاده نخواهیم کرد.»(1)
1
امروز استانداران آذربایجان‌غربی و کردستان به‌همراه فرمانداران شهرهای این دو استان با رئیس‌جمهور دیدار کردند. در این دیدار رئیس‌جمهور ضمن تأکید بر برنامه‌های درازمدت برای مناطق کردنشین گفت: طبیعت انقلاب ایجاب می‌کند هیچ مسئله‌ای در کردستان نداشته باشیم.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، آیت‌الله خامنه‌ای امروز در دیدار با علیرضا شیخ‌عطار و محمدحسن اصغرنیا استانداران آذربایجان‌غربی و کردستان اظهار داشت: «مردم کرد طی سالیان متمادی زیر شلاق محرومیت به شدیدترین رنج‌ها مبتلا بودند و جمهوری اسلامی برای رفع رنج و محرومیت آنها در منطقه تلاش می‌کند.» وی با اشاره به هویت دینی مردم کردستان گفت: «کسانی که وانمود می‌کردند برای مردم مسلمان کرد در وهله اول، کردیت مطرح است و بعد اسلامیت، دروغ می‌گفتند. شما اگر در همه ملت‌های اسلامی جست‌وجو کنید ایمان را مقدم بر نژادپرستی و نژادگرایی می‌یابید و مجموعاً و در سطح کلیه قشرهای جامعه، ایمان اسلامی بر چنین مسائلی اولویت دارد.»
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه سخنان خود با اشاره به وقایع بعد از انقلاب در مناطق کردنشین تأکید کرد: «مردم مسلمان کرد باید به‌کلی از این مسائل جدا پنداشته شوند؛ زیرا وقتی ضدانقلابیون و احزاب وابسته از روستاهای کردنشین بیرون رانده می‌شوند مردم جشن می‌گیرند و از رزمندگان اسلام با شادی استقبال می‌کنند.» وی ضمن تأکید بر رسیدگی هرچه بیشتر به مسائل مردم و فراهم‌کردن تسهیلات مورد نیاز آنها، افزود: «ماهیت گروهک‌های وابسته و منحرف در آن منطقه
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 17/9/1362، ص15.
باید هرچه بیشتر برای مردم کرد مسلمان افشا شود و مسائل جمهوری اسلامی برای آنان تبیین گردد. حضور جمهوری اسلامی و قدرت آن آشکار باشد و در همین حال مدارا و محبت آن نیز باید معلوم باشد.» رئیس‌جمهور در پایان با اشاره به اینکه در جمهوری اسلامی ایران اقوام ترک، کرد، بلوچ و غیره هیچ تفاوتی با یکدیگر ندارند، خاطرنشان کرد: «امروز وجود نمایندگان همه قومیت‌ها در مجلس شورای اسلامی باعث سرافرازی و افتخار شماست و انتخابات نیز باید چون گذشته هرچه باشکوه‌تر و سالم‌تر در تمام مناطق کردنشین برگزار شود.»(1)
1
باوجود بازگشت بیش از چهل درصد مردم مریوان به محل سکونت خود در این شهر و درحالی‌که دمای هوای این منطقه چند درجه زیر صفر می‌باشد، اهالی این شهر هنوز با کمبود شیشه منازل، نفت و آرد مواجه‌اند. خبرگزاری جمهوری اسلامی از سنندج ضمن اعلام این مطلب یادآور شد این گروه از مردم که براثر بمباران‌های عراق مجبور به ترک خانه‌های خود شده بودند «از محروم‌ترین طبقات هستند و نیاز به کمک بیشتری دارند، اما فقط تعدادی از دکه‌ها مایحتاج مردم را تأمین می‌کنند.» این گزارش همچنین اضافه کرد: «درحال‌حاضر توزیع اجناس کوپنی توسط بنیاد امور مهاجرین جنگ تحمیلی انجام می‌شود و سیستم توزیع شهری به طریق معمول شروع به کار نکرده است.»(2)
2
در بغداد اکنون رفت‌وآمدهایی انجام می‌گیرد که صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق به آنها نیازمند است.
به گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی روزنامه آلمانی فرانکفورتر الگمانیه زایتونگ در مقاله‌ای درمورد اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب در بغداد ضمن درج این مطلب آورده است: «این کنفرانس به معنای اعلام حمایت هجده کشور عضو اتحادیه عرب از عراق در مقابل ایران تلقی می‌شود.» این نشریه افزوده است: «تشکیل این کنفرانس [در] بغداد، شایعه غربی‌ها را مبنی‌بر اینکه این کشور به شوروی وابسته است، رد می‌کند. روابط جاری عراق با سازمان آزادی‌بخش فلسطین به رهبری یاسر عرفات تأیید اکثریت این کشورهای عربی را جلب می‌نماید.» این روزنامه همچنین نوشته است: «اخراج ابونضال یک تروریست برجسته فلسطینی، که اخیراً ازسوی وزیر کشور عراق اعلام شد، یک ژست حساب‌شده در قبال کشورهای غربی محسوب می‌شود.»(3)
همچنین رادیو بغداد گزارش داد دومین اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب امروز بعدازظهر پس از سه روز، به کار خود پایان داد. به گفته این رادیو «وزرای کشور دول عربی از عدم پاسخگویی ایران به ابتکارهای سازمان‌های بین‌المللی درمورد حلوفصل نزاع عراق و ایران با روش‌های مسالمت‌آمیز ابراز تأسف عمیق و نگرانی کردند.» رادیو بغداد افزود: «وزرای کشور دول
عربی طی اطلاعیه خود در پایان این جلسات از ایران دعوت کردند تا به این ابتکارها و کوشش‌های مبذول برای برقراری صلح پاسخ مثبت دهد.» گزارش این رادیو همچنین حاکی است: «وزرای مزبور بر تأیید خود از حقوق قانونی عراق و امت عرب در آن سرزمین تأکید کردند و گفتند که هرگونه تجاوز علیه هر کشور عربی به‌مثابه تجاوز علیه تمام امت عرب است.»(1)
خبرگزاری فرانسه از منامه نیز اعلام کرد: شورای وزیران کشور ممالک عربی در این اجلاس تصمیم گرفت «در وهله اول طرح امنیت کشورهای عربی را که در دسامبر ارائه شده و کارش ناتمام مانده بود بررسی و به همین منظور دبیرکل اجلاس را مأمور تهیه طرح تازه‌ای دراین‌زمینه کرد. از سوی دیگر، شورا از دولت‌های عربی خواست از فلسطینی‌ها در زمینه‌های مسکن، کار و استخدام مانند دیگر ملیت‌های عرب حمایت کنند.» این خبرگزاری همچنین یادآور شد سوریه در این اجلاس غایب بود، ولی لیبی که سال گذشته غیبت داشت، در اجلاس امسال فعالانه حضور یافت(2)
1
در دومین روز از برگزاری چهاردهمین اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا، گزارش‌ها همچنان حاکی‌از بدبینی شرکت‌کنندگان در این اجلاس درمورد اوضاع کنونی جهان اسلام است. در همین حال، وزیر امور خارجه ایران اعلام کرد از تحقیق صحیح سازمان کنفرانس اسلامی درباره جنگ ایران و عراق استقبال می‌کنیم. امروز خبرگزاری فرانسه از داکا در گزارشی درباره فضای این نشست و موضوعات مورد بحث اعلام کرد: «180 تن از نمایندگان جهان اسلام که روز سه‌شنبه در چهاردهمین گردهمایی وزیران خارجه سازمان کنفرانس اسلامی در داکا شرکت کرده بودند، باتوجه‌به بحرانی که درحال‌حاضر جهان عرب و بسیاری از کشورهای اسلامی را در برگرفته، خواهان اتحاد و همبستگی میان کشورهای اسلامی شدند. درواقع نوعی بدبینی درباره موقعیت فعلی جهان اسلام در سخنرانی‌های افتتاحیه گردهمایی سازمان کنفرانس اسلامی حاکم بود و ژنرال محمد حسین ارشاد رئیس دولت بنگلادش، از نمایندگان حاضر خواست که شکست‌ها و عدم موفقیت‌های موجود را کتمان نکنند. حبیب شطی دبیرکل کنفرانس اسلامی، تأیید کرد که از آخرین گردهمایی سازمان کنفرانس اسلامی تاکنون در خاورمیانه هیچ‌گونه تحولی درجهت بهبود اوضاع پدید نیامده است.»
خبرگزاری فرانسه همچنین با اشاره به حضور وزیر امور خارجه ایران در این اجلاس به نمایندگی از کشورش افزود: «بحث درباره جنگ ایران و عراق می‌تواند گسترش یابد، هرچند که عراق حامد علوان وزیر مشاور در امور خارجه خود را فرستاده است. شطی در سخنرانی مقدماتی یادآور تلاش‌های کمیته میانجیگری اسلامی شد و تأکید کرد طرح تهیه‌شده به‌وسیله کمیته مذکور توسط عراق پذیرفته شده، ولی ایران آن را رضایت‌بخش نمی‌داند.»(3)به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس، دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی درعین‌حال اظهار امیدواری کرد که اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی ایده‌های جدیدی برای خاتمه جنگ ایران و
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/9/1362، ص6، رادیو بغداد، 16/9/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 264، 18/9/1362، ص5، منامه - خبرگزاری فرانسه، 17/9/1362
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 263، 17/9/1362، صص 2 و 3، بغداد - خبرگزاری امارات، 16/9/1362.
عراق ارائه کند، بااین‌حال وی هنگام گفت‌وگو با خبرنگاران گفت: «متأسف است که تلاش‌های کنفرانس جهت خاتمه مناقشه تاکنون بی‌ثمر بوده است.»(1)
رادیو بغداد نیز گزارش داد: صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، درپیامی به اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا گفت عراق به حل مسالمت‌آمیز اختلافات کشورهای سازمان کنفرانس اسلامی علاقه‌مند است. وی در این پیام «اصل داوری را که به مسئله متوقف‌کردن جنگ فی‌مابین عراق و ایران و برقراری روابط عادی میان دو کشور همسایه بستگی دارد» مورد تأکید قرار داد. صدام همچنین مدعی شد که عراق از «همان نخستین روز شعله‌ور شدن آتش جنگ» با پیشنهادهای کمیته صلح سازمان کنفرانس اسلامی همکاری کرده و جواب‌گوی آن بوده است.(2)
از سوی دیگر، علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، امروز در سخنان خود در این اجلاس، با اشاره به تهاجم گسترده عراق به مرزهای ایران گفت: «این تجاوزِ آشکار علی‌رغم کلیه قواعد و موازین بین‌المللی ازجمله منشور سازمان کنفرانس اسلامی صورت گرفت که در آن بر عدم استفاده از زور برای حل اختلافات میان کشورهای عضو سازمان تأیید گردیده است.» وی همچنین با یادآوری اقدامات عراق در بمباران شهرها و مناطق مسکونی ایران و حمله به چاه‌های حوزه نفتی نوروز که موجب سرایت آلودگی نفتی به سواحل کشورهای منطقه شد این اقدام را «جنایتی علیه کلیه ملت‌های حوزه خلیج‌فارس» خوانده و افزود: «اخیراً مسئله کشتیرانی آزاد در خلیج‌فارس و تنگه هرمز را بهانه قرار داده و می‌کوشند جمهوری اسلامی ایران را خطری برای امنیت این منطقه معرفی نمایند. مایلم بار دیگر یادآور گردم که ما بارها تعهد و تمایل خود را به حفظ امنیت این آبراه استراتژیک اعلام داشته و بر آنیم تا هنگامی‌که امکان استفاده از خلیج‌فارس از ما سلب نگردیده است بدین تعهد خود وفادار بمانیم، اما چنانچه این حق مسلم و مشروع از ما گرفته شود، در آن صورت خود را محق می‌دانیم تا در این تعهد خود تجدیدنظر نماییم و دیگر خلیج‌فارس برای هیچ‌کس امنیت نخواهد داشت و ما نیز تردیدی در بستن تنگه هرمز نخواهیم کرد.»
وزیر امور خارجه ایران ضمن اشاره به اهم وظایف و مسئولیت‌های سازمان کنفرانس کشورهای اسلامی ازجمله درزمینه افزایش همبستگی اسلامی، مبارزه درجهت محو استعمار و تبعیض نژادی، حمایت از مبارزات ملل اسلامی و یاری‌دادن به ملت فلسطین گفت: «متأسفانه هم‌اکنون که 14 سال از اعلام این اهداف مقدس می‌گذرد دنیای اسلام بیش از گذشته با مصائب ناشی‌از سلطه‌جویی استعمارگران جهانی مواجه است و سرزمین‌های اسلامی با هجوم بیشتر، عرصه تاخت‌وتاز نیروهای متجاوز اجنبی قرار گرفته‌اند که از آن میان ذکر نمونه‌هایی چون فلسطین، لبنان، افغانستان، صحرا و فیلیپین کافی به نظر می‌رسد.» وی افزود: «آیا وقت آن نرسیده است که دولت‌های اسلامی با اتخاذ سیاستی هماهنگ به سیطره قدرت‌های خارجی در بلاد اسلامی پایان دهند تا عظمت الهی مسلمین به آنان بازگردد.» ولایتی همچنین با رد راه‌حل سیاسی
و سیاست "صلح و سازش" برخی کشورهای اسلامی درمورد رژیم صهیونیستی تأکید کرد: «تنها راه بیرون‌راندن رژیم صهیونیستی از سرزمین‌های مسلمانان راه‌حل نظامی است.» وزیر امور خارجه ایران همچنین افزود: «در این راه امکانات بالقوه نیرومند ملت‌های اسلامی به‌ویژه منابع زیرزمینی بی‌کران آنان می‌تواند به‌مثابه اهرم نیرومندی درجهت قطع دستان تجاوزگر این رژیم و حامیان آن به‌خصوص امپریالیسم امریکا به کار گرفته شود.»(1)
به گزارش روزنامه کیهان، علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، همچنین در دیدار و گفت‌وگو با فاروق الشرع وزیر مشاور در امور خارجه سوریه، خاطرنشان ساخت «از تحقیق درست سازمان کنفرانس اسلامی پیرامون جنگ ایران و عراق استقبال می‌کند، ولی امیدوار است این کنفرانس به تجدید قطعنامه‌ها و بیانیه‌های گذشته خود پیرامون این مناقشه اقدام نکند.» بر پایه این گزارش، وزرای امور خارجه ایران و سوریه درمورد مخالفت با موضع برخی از کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی برای بازگرداندن مصر به این سازمان نیز اتفاق‌نظر داشتند.(2)
1
سیزده عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) امروز درحالی جلسه خود را در ژنو آغاز کردند که تصمیم‌گیری درمورد سهمیه تولید و قیمت‌گذاری در وضعیت نامطمئن بازار جهانی نفت مهم‌ترین چالش پیش روی این اجلاس ارزیابی می‌شود.
خبرگزاری فرانسه از ژنو گزارش داد: «شصت‌ونهمین کنفرانس سازمان کشورهای صادرکننده نفت اوپک، امروز با نزدیک به یک ساعت تأخیر در یک هتل بزرگ در ژنو آغاز به کار کرد. بر پایه این گزارش، ملاقات میان مانع سعید العتیبه وزیر نفت امارات عربی متحده و رئیس فعلی اوپک و محمد غرضی وزیر نفت ایران، افتتاح کنفرانس را با تأخیر روبه‌رو ساخت.» این خبرگزاری افزود: «شیخ زکی یمانی وزیر نفت سعودی، ضمن تأکید بر این مطلب که تولید فعلی نفت عربستان پایین‌تر از روزانه پنج میلیون بشکه است، خواستار شده است که بهای فعلی نفت به میزان بشکه‌ای 29 دلار تا پایان سال 1985 و شاید مدت زمانی بیشتر حفظ گردد. یمانی تصریح کرده است حتی اگر فرض شود که اکثریت اعضای اوپک با افزایش این قیمت موافقت داشته باشند، عربستان تغییر قیمت را نخواهد پذیرفت.»(3)
روزنامه کیهان به نقل از خبرگزاری رویتر از ژنو گزارش داد: محمد غرضی وزیر نفت ایران پیش از تشکیل نشست اوپک با بیان اینکه برای افزایش قیمت پایه نفت پافشاری خواهد کرد، گفت: «برای ایران مسئله قیمت بیش از تعدیل در سهمیه تعیین‌شده برای هریک از اعضا اهمیت دارد.» وی افزود: «کسانی که به نفع ملت‌های مستضعف فکر می‌کنند از این موضع پشتیبانی می‌کنند.»
همچنین خبرگزاری آسوشیتدپرس امشب اعلام کرد وزرای حاضر در نشست امروز اجلاس
اوپک گفتند «اوپک به‌اتفاق آرا موافقت کرد که بهای فعلی 29 دلار برای هر بشکه را تثبیت کند.» درعین‌حال سوبروتو وزیر نفت اندونزی، پس از ترک این نشست گفت: «تعهداتی که ما امشب داشتیم شامل سهمیه تولید و قیمت‌ها می‌شود لیکن اعضای دیگر اوپک گفتند هنوز توافق کامل بر روی قیمت‌ها و تولید تکمیل نشده است و افزودند جزئیات دیگری روز پنجشنبه [فردا] باید بررسی و درباره آن تصمیم گرفته شود.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی درباره نشست امروز سیزده کشور عضو اوپک در ژنو ضمن بیان اینکه «بسیاری ناظران بیم آن دارند که تنزل قیمت نفت به جنگ نفتی بینجامد» تفسیری از ادریان برک (یکی از نویسندگان متخصص در مبحث انرژی) پخش کرد. این رادیو گفت: «به عقیده کمیته بررسی بازارهای نفتی، اوپک نیازی به تغییر سیاست نفتی خود ندارد. سیاست فعلی اوپک که در جلسه سال گذشته وزرای نفت در لندن معین گردید، مجموعه تولید مجاز کشورهای عضو اوپک را 5/17 میلیون بشکه نفت خام در روز و قیمت هر بشکه را 29 دلار امریکا می‌داند، گرچه از آن تاریخ تاکنون، تخلفاتی ازطرف برخی از کشورهای عضو صورت گرفته اما درمجموع این سیاست باعث حفظ همبستگی اعضای اوپک بوده است.»
بی‌بی‌سی در ادامه ضمن اشاره به بهبود نسبی اقتصاد امریکا و تأثیر آن بر میزان تقاضا برای مصرف نفت افزود: «دو کشور عمده تولیدکننده نفت یعنی بریتانیا و مکزیک که اخیراً وارد بازار شده‌اند قادرند سیاست‌های خود را با اغلب بازارهای بزرگ جهان مطابقت دهند و به‌صورت رقبای سرسختی برای کشورهای عضو اوپک درآمده‌اند. همچنین بیشتر مخازن نفتی کشورهای مصرف‌کننده مملو از نفت است و نیازی به خرید بی‌وقفه آن ندارند.» این رادیو همچنین گفت: «مشکل دیگر ادامه جنگ ایران و عراق است که به‌خصوص برای کشورهای اطراف خلیج‌فارس ایجاد نگرانی می‌کند. این نگرانی‌ها مربوط به تهدید ایران برای بستن تنگه هرمز و از آن مهم‌تر آن است که ایران به تأسیسات نفتی خلیج‌فارس حمله نماید. بااین‌همه، وزرای نفت اوپک امیدوارند راهی برای مشکلات بیابند.»(2)
1
وزیر نفت عراق اعلام کرد میزان نفت صادراتی این کشور ازطریق خطوط لوله عبوری از ترکیه روز شنبه آینده به 600 هزار بشکه در روز افزایش می‌یابد. به گزارش رادیو ابوظبی، قاسم احمد تقی در مصاحبه با روزنامه عراقی الجمهوریه که امروز در بغداد منتشر شد، افزود: «افزایش میزان صدور نفت عراق درپی اجرای نخستین مرحله پروژه توسعه خطوط لوله عراق - ترکیه انجام می‌گیرد و با اجرای دومین مرحله پروژه میزان نفت صادراتی عراق ازطریق این خطوط لوله به بیش از یک میلیون بشکه در روز خواهد رسید.»(3)
1
صاحبان یک نفتکش ژاپنی امروز گزارشهای منتشرشده درباره بارگیری این کشتی در جزیره خارک را باوجود تحریم و ممنوعیت به‌عمل‌آمده دراین‌زمینه تکذیب کردند. گزارش خبرگزاری رویتر از توکیو دراینباره حاکی است: سخنگوی صاحبان نفتکش 235 هزار تنی متعلق به شرکت شینوا کایون کایشا گفت: «این کشتی از زمانی‌که در جمعه گذشته در جزیره سیری پهلو گرفت، حرکت نکرده است. اما منابع صنعتی که قبلاً گفته بودند کشتی مزبور در این جزیره خلیج[فارس] بارگیری کرده است از این گزارش متعجب شده و گفتند که این کشتی قبلاً جزیره خارک را ترک کرده است. این منابع افزودند که یک کشتی دیگر ژاپنی نیز درحال بارگیری در جزیره خارک می‌باشد، ولی توضیح بیشتری دراین‌مورد ندادند.»
بر پایه این گزارش، شرکت شینوا کایون جمعه گذشته اعلام کرده بود: «علی‌رغم تحریم انجمن کشتی‌داران ژاپنی و اتحادیه دریانوردان این کشور، اجازه یافته نفتکش مزبور را روانه خارک کند.» بااین‌حال، سخنگوی انجمن کشتی‌داران ژاپن امروز به رویتر گفت: «نه این انجمن و نه اتحادیه دریانوردان ممنوعیت مزبور را که به‌دنبال غرق دو کشتی یونانی در نزدیک بنادر ایران در خلیج [فارس] صورت گرفته، لغو نکرده است.»(1)
2
دادگاه رسیدگی به اتهامات اعضا و مسئولان سازمان مخفی حزب توده امروز نیز به ریاست حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری حاکم شرع و رئیس دادگاه انقلاب اسلامی ارتش تشکیل شد. از سوی دیگر، انتشار گزارش‌ها و تفاسیر مختلف درباره برگزاری این دادگاه در رسانه‌های گروهی جهان همچنان ادامه دارد.
در دومین جلسه محاکمه سه عضو تشکیلات مخفی حزب توده ناخدا یکم بهرام افضلی فرمانده سابق نیروی دریایی ارتش به ادامه دفاعیات خود درباره اتهامات مطرح‌شده ازسوی دادستان ارتش مبنی‌بر بر افشای اطلاعات نظامی و عضویت در تشکیلات مخفی حزب توده با هدف براندازی پرداخت.
وی درمورد اتهام عضویت در تشکیلات مخفی گفت: «به‌طور رسمی این موضوع [وجود تشکیلات مخفی] را نمی‌دانستم. ولی خوب، احساسش را می‌کردم.» افضلی همچنین درمورد اتهام جاسوسی گفت: «این را می‌دانستم که بالاخره [ارتباطی میان] یک حزب سیاسی هم‌مسلک با یک حزب سیاسی هم‌مسلک دیگر در جریان است [اما بجز] در دو سه مورد دیگر که یکی مربوط به جابهجایی نیروهای افغانی بودند به‌عنوان اینکه بنده بدانم که آقایان در اینجا و جای دیگری با نظامیان خارجی در تماس هستند اطلاع نداشتم. ...»
در ادامه جلسه دادگاه، محمدمهدی پرتوی مسئول تشکیلات مخفی حزب توده ضمن اشاره به
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 263، 17/9/1362، ص8، توکیو - خبرگزاری رویتر، 16/9/1362.
آغاز دور تازه و گسترده‌ای از فعالیت‌های جاسوسی برای شوروی در ایران درپی پیروزی انقلاب و بازگشت رهبری حزب توده به داخل، تصریح کرد اطلاعات خواسته‌شده از فرمانده سابق نیروی دریایی صرفاً می‌توانست مورد استفاده شوروی قرار گیرد. پس از این توضیح، متهم ردیف یکم ضمن تأکید بر غیرمستقیم بودن اقدام به جاسوسی توسط وی، درمورد سایر اطلاعات نظامی ارائه‌شده به این حزب ازجمله درزمینه جنگ گفت: «دررابطه‌با عملیات والفجر 1 و 2 باید بگویم که پس از پایان عملیات، بنده برحسب صحبت‌هایی که مسئولین نظامی می‌کردند یک‌سری اطلاعاتی را به آقای پرتوی دادم و عملیات آن موقع تمام شده بود.» وی بار دیگر گفت که از وجود برنامه‌ای مبنی‌بر براندازی اطلاعی نداشته و به این منظور همکاری نکرده است.
نورالدین کیانوری دبیرکل حزب توده نیز در اظهاراتی در جلسه امروز دادگاه ضمن اشاره به این نکته که حزب توده از آغاز تأسیس تابع اتحاد شوروی بوده، گفت: «به‌هرحال در کارهای جاسوسی تا آنجایی که از دستمان برمی‌آمد شرکت کردیم و اگر از این بیشتر هم برایمان ممکن بود اطمینان دارم که حتماً می‌کردیم.» وی سپس درمورد مسئله براندازی اظهار کرد: «هر حزب سیاسی آرزویش این است که به قدرت برسد و حزب ما هم [حتی] اگر به همدیگر نمی‌گفتیم، اما آرزوی همه‌مان این بود که یک روزی قدرت را به دست بگیریم و هر عمل سیاسی و تبلیغاتی که انجام می‌دادیم و حتی اقداماتی که برعلیه جمهوری اسلامی انجام می‌دادیم برای رسیدن به این هدف بود که ما قدرت و امکان پیدا کنیم که در شرایط بحرانی بتوانیم به قدرت برسیم و این واقعیتی است که همه آنهایی که با کمونیسم آشنا هستند می‌دانند و نمی‌توانیم آن را انکار کنیم. اقدامات ما درجهت ایجاد سازمان‌های افسری، مخفی و نفوذ در ارگان‌ها و جاسوسی‌کردن به نفع شوروی برای رسیدن به قدرت بوده است، اما اینکه چه زمانی ما بتوانیم اقدام عملی انجام دهیم، خواب و خیال و تصورات ما این بوده که در زمانی‌که با برخوردهای داخلی بحرانی به وجود آید [از این شرایط برای رسیدن به هدف خود] استفاده کنیم.»(1)-(2)
در همین حال و در ادامه بازتاب دادگاه متهمان شبکه نظامی حزب توده در رسانه‌ها، خبرگزاری رویتر از مسکو گزارش داد: روزنامه ستاره سرخ (ارگان ارتش شوروی) در شماره امروز خود در مقاله‌ای که تلویحاً به محاکمه سران حزب توده اشاره داشت مدعی شد مقامات ایران جنگ را وسیله سرکوب نیروهای دمکراتیک قرار داده‌اند. به گزارش رویتر، روزنامه مذکور از نقطه‌نظری، که این خبرگزاری آن را «شکستن بی‌طرفی مسکو نسبت به جنگ خلیج [فارس]» دانست، ضمن متهم‌ساختن ایران به جلوگیری از حلوفصل جنگ، نوشت: «موقعیت جنگی فرصت خوبی به دست محافلی که خواستار سرکوب نیروهای دمکراتیک در این کشور هستند داده و مبارزه با وطن‌پرستان ایران را برای آنان آسان‌تر ساخته است.» رویتر دراین‌مورد اشاره کرد: «به نظر می‌رسد که واژه وطن‌پرستان ایرانی
متوجه اعضای حزب کمونیست توده که در ماه می‌گذشته منحل گردید و یکی از اعضای آن یعنی فرمانده سابق نیروی دریایی ایران اکنون به‌اتهام جاسوسی تحت محاکمه است، می‌باشد.»
رویتر همچنین یادآور شد: «مسکو طی ماه‌های اخیر به‌طور فزاینده‌ای از رهبری ایران انتقاد کرده و شروع به بهبود روابط تیره خود با عراق نموده، ولی مطبوعات رسمی این کشور از جبهه‌گرفتن در جنگ خلیج [فارس] اجتناب کرده بودند.» به گزارش خبرگزاری رویتر روزنامه ستاره سرخ همچنین مدعی شده است: «ایران علی‌رغم اعلام دشمنی نسبت به امریکا میلیون‌ها دلار اسلحه از این کشور خریده است. ... ارتش ایران بهطورکلی در سطح پایینی از تخصص قرار دارد و این کشور پیروزی‌های خود را ازطریق برتری در تعداد نفرات کسب کرده است.»(1)گفتنی است امروز مقاله روزنامه ستاره سرخ را رادیوهای مسکو، کلن و اسرائیل نیز انعکاس دادند.(2)
1
اوضاع لبنان درپی حملات جنگنده‌های امریکایی و اسرائیلی به مواضع نیروهای سوری و احتمال ازسرگیری این حملات همچنان بحرانی است.
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس در دمشق، فاروق الشرع وزیر مشاور در امور خارجه سوریه گفت: «حمله هوایی یکشنبه توسط نیروی هوایی امریکا علیه مواضع سوریه تشنج در منطقه را افزایش داده و به‌طور محسوسی ثابت کرده است که امریکا در لبنان درگیر است و تفنگ‌داران دریایی امریکا در این کشور موضع یک‌جانبه‌ای اتخاذ کردهاند.» وی همچنین با تکذیب اعلام امریکا مبنی‌بر اینکه حمله هوایی اخیر هواپیماهای این کشور به مواضع سوری یک اقدام دفاعی بوده است، گفت: «امریکا اکنون به‌طور آشکار در کنار اسرائیل قرار گرفته است.»
آسوشیتدپرس همچنین به نقل از تاس خبرگزاری شوروی اعلام کرد که اتحاد شوروی امروز نیز هشدار داد «واشنگتن قصد حملات بیشتر به سوریه را دارد و حضور امریکا را در لبنان با مداخله امریکا در ویتنام مقایسه کرد.» تاس افزود: «امریکا حمایت نیروهای چندملیتی در لبنان (انگلستان، فرانسه و ایتالیا) را برای اجرای این نقشه جلب کرده است.»(3)
در همین حال، علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران نیز امروز در حاشیه اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا ضمن گفت‌وگو با هیئت سوری به ریاست فاروق الشرع وزیر مشاور در امور خارجه سوریه، تصریح کرد: «امریکا تمام متحدانش را در لبنان، که دامی به‌مراتب بزرگ‌تر از ویتنام برای وی خواهد شد، جمع کرده است.»(4)
از سوی دیگر، رادیو اسرائیل گزارش داد: اسحاق شامیر نخست‌وزیر اسرائیل، در جلسه پارلمان این رژیم «ادعاهای بی‌اساس شوروی را دایر بر اینکه اسرائیل قصد دارد از امریکا موشکهای "پرشینگ" خریداری کند، تکذیب کرد و خاطرنشان ساخت که اسرائیل به‌هیچ‌وجه قصد ندارد علیه سوریه به جنگ بپردازد و هدف از همکاری و همگامی با امریکا آن است که
سوریه از دست‌یازیدن به جنگ خودداری ورزد.» شامیر همچنین با بیان اینکه «این همکاری علیه اتحاد شوروی نمی‌باشد.»، افزود: «دولت هیچ‌یک از جزئیات مذاکرات نخست‌وزیر و وزیر دفاع با سران ایالات متحده را پنهان نمی‌سازد. در این مذاکرات پیرامون چگونگی برقراری آتش‌بس در لبنان گفت‌وگو شد و هیچ سخنی از برنامه‌های جنگی در میان نبوده است.»(1)
به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس، روزنامه لبنانی النهار در شماره امروز خود به نقل از منابع دیپلماتیک غربی نوشت: «دولت سوریه ممکن است برای مقابله با همکاری استراتژیک اسرائیل و امریکا از سربازان شوروی برای استقرار در خاک سوریه دعوت به عمل آورد.» به نوشته این روزنامه هدف سوریه اصلاح موازنه قوا با تقویت بیشتر موقعیت نظامی شوروی در خاک سوریه است و این درحالی است که هم‌اکنون حدود 7000 تکنسین شوروی در سوریه به سر می‌برند.(2)
در همین زمینه روزنامه کویتی السیاسه نیز امروز با اشاره به اتکای شدید سوریه به حمایت سیاسی و نظامی شوروی هشدار داد: «زیاده‌روی در برانگیختن احساسات ضدامریکایی برای سوریه گران تمام خواهد شد.» به نوشته این روزنامه «تجربیات گذشته ثابت می‌کند که دو ابرقدرت غالباً به زیان کشورهای کوچک درمورد منافع خود توافق می‌کنند.» السیاسه همچنین ضمن طرح این موضوع که «قدرت‌های عرب و غیرعرب، نفوذ فزاینده سوریه در لبنان را نمی‌پذیرند»، به بیان اوضاع کلی جهان عرب پرداخت و خاطرنشان کرد این شرایط درگیری دیگری را در منطقه غرب آسیا که به یک جنگ منجر شود امکان‌پذیر نمی‌سازد.(3)
1
باوجود انجام مقدمات خروج عرفات و فلسطینی‌های هوادار وی از طرابلس، وزیر دفاع سابق رژیم صهیونیستی خواستار جلوگیری از این امر شد.
درپی انفجار روز گذشته بمب در اتوبوس حامل مأموران امنیتی رژیم صهیونیستی در بیتالمقدس، خبرگزاری فرانسه امروز از پاریس گزارش داد: آریل شارون وزیر دفاع سابق اسرائیل در مصاحبه‌ای با رادیو فرانسه گفت: «نباید به عرفات اجازه داد سالم از طرابلس خارج شود، این یک اشتباه است.» شارون تصریح کرد: «بهای این اشتباه می‌تواند تولد مجدد سازمان آزادی‌بخش فلسطین باشد.» وی افزود: «حرفم را باور کنید، من یقین دارم انهدام سازمان آزادی‌بخش فلسطین به شکل کنونی مهم‌ترین نتیجه جنگ لبنان است، نتیجه‌ای که امکان برقراری صلح در خاورمیانه [غرب آسیا] را فراهم می‌سازد.»(4)
به گزارش رادیو اسرائیل، اسحاق شامیر نخست‌وزیر این رژیم نیز ضمن اشاره به حادثه انفجار روز گذشته در بیتالمقدس گفت: «هنوز برخی از جهانیان این ادعای دروغین را باور خواهند داشت که عرفات و یارانش معتدل و میانه‌رو شده‌اند، ولی اسرائیل از این خودفریبی دوری می‌جوید.»(5)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 263، 17/9/1362، صص 43 و 44، رادیو اسرائیل، 16/9/1362.
2) همان، صص 21 و 22، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 16/9/1362.
3) همان، صص 19 و 20، کویت - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 16/9/1362.
4) . همان، ص20، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 16/9/1362.
5) همان، ص42، رادیو اسرائیل، 16/9/1362.
همچنین خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از شماره اخیر روزنامه نیویورک تایمز گزارش داد: «سازمان سیا درون سازمان آزادی‌بخش فلسطین یک شبکه اطلاعاتی باارزش ایجاد کرده بود، اما هنگامی‌که سال گذشته ساف مجبور به خروج از بیروت شد این سیستم اطلاعاتی درهم ریخت.» این روزنامه نوشت: «این همکاری علی‌رغم این واقعیت که امریکا از چندین سال قبل به‌خاطر اقدامات تروریستی و خصومت سازمان آزادی‌بخش فلسطین با اسرائیل، رسماً از تماس مستقیم با آن خودداری کرد، صورت گرفته است.»
نیویورک تایمز ضمن اشاره به این نکته که سازمان سیا هنوز دراین‌مورد اظهارنظری نکرده است، نوشت: «ارتباط سیا با ساف حداقل از زمان پرزیدنت نیکسون پی‌درپی مورد تصویب دولت‌های امریکا بوده است. این شبکه جریانی از اطلاعات درمورد تحولات سیاسی و نظامی در خاورمیانه به‌ویژه در لبنان فراهم می‌ساخت و تنها کانال موثق انسانی برای کسب خبر راجع به سازمان‌های تروریستی و گروه‌های مبارز شیعیان مسلمان را تشکیل می‌داد.» طبق گزارش این روزنامه پس از آنکه نیروهای ساف در اوت 1982 متعاقب حمله رژیم صهیونیستی به لبنان از بیروت رانده شدند، سیا نتوانست این شبکه را با شبکه‌ای جدید جایگزین سازد.(1)
ضمیمه گزارش793: مشروح جلسه دوم دادگاه رسیدگی به اتهامات اعضا و سران تشکیلات مخفی حزب توده
مشروح دومین جلسه دادگاه سازمان مخفی حزب توده به نقل از روزنامه جمهوری اسلامی به این شرح است:
«دومین جلسه محاکمه بهرام افضلی فرمانده سابق نیروی دریایی و یکی از عناصر سازمان مخفی نظامی حزب منحله و خائن توده صبح دیروز [16/9/1362] با تلاوت آیاتی چند از کلام الله مجید در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش به ریاست حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری تشکیل شد.
به گزارش خبرنگار ما، در این جلسه دادگاه که کیانوری دبیرکل حزب، شاهرخ جهانگیری، محمدمهدی پرتوی و معزز از مسئولین شاخه نظامی حضور داشتند، دادستان انقلاب اسلامی ارتش دررابطه‌با مسائلی که آقای افضلی در جلسه اول در دفاع از خودشان گفته بودند مطالبی بدین شرح بیان داشت:
دررابطه‌با مسائلی که آقای افضلی در دفاع از خودشان به عرض می‌رساندند مطالبی دارم که تحت دو عنوان به استحضار می‌رسانم، اول اینکه عین جمله‌ای که ایشان دررابطه‌با شروع فعالیت‌های سیاسی‌شان در حزب جاسوسان توده بیان کردند، این بود که فساد و ظلم و جور و محرومیت را احساس و برای رفتن جامعه به‌سوی تعادل لزوم یک حزب چپ را برای مملکت ضروری تشخیص می‌دادم، این سؤال مطرح است که در آغاز فعالیت آیا شما این نظام را می‌شناختید یا نمی‌شناختید. اگر نمی‌شناختید چگونه می‌توانستید فرض کنید که برای هدایت جامعه به‌سوی تعادل اینها می‌توانند کاری بکنند و اگر می‌شناختید اطلاعات صحیحی که از جامعه شوروی در دست هست که آنها هرگز هدفشان قسط و عدالت و آزادی نیست. ... و اما مطالبی که دررابطه‌با سری‌بودن اطلاعاتی که شما به این حزب می‌دادید؛ پرونده شما مشهود است از اطلاعات محرمانه و سری که ازطریق شما داده شده ولی از همین مطالبی که شما و آقای پرتوی در جلسه قبل مطرح کردید به‌خوبی این مطلب می‌آید.
... آنچه که از قانون فهمیده می‌شود چه قانون گذشته که در زمان ارتکاب عملیات شما بود و چه قانون تعزیرات که هنگام محاکمه شما حکومت دارد، در هیچ‌یک از این دو قانون این مسئله به این صورت نیامده اگر خبری برای دشمن متضمن فایده‌ای باشد. افشای این جاسوسی است صریحاً ماده 3 قانون تعزیرات این مطلب را بیان می‌کند و اما مطلب سوم عبارتی که آقای پرتوی اظهار کردند عیناً این بود که اطلاعات داده‌شده سری بود، ولی برای امنیت کشور خطری نداشت. اگر در این حد حرف ایشان را قبول کنیم درحالی‌که ما
1) همان، صص 20 و 21، واشنگتن - خبرگزاری یونایتدپرس، 16/9/1362.
معتقدیم خطر داشت ولی همین اندازه که این اطلاعات سری بود برای بیان و افشای اسرار و صدق عنوان جاسوسی کافی است خود شما اظهار کردید اطلاعات سری را دارید. شما اطلاعاتی دادید به حزب که آنها به دشمن رد کردند و در پرونده آنان هست که آنها سری و محرمانه بوده و ازنظر تحقق عنوان قانونی یک چنین چیزی وجود ندارد که آیا بعد از عمل بگوییم یا قبل از عمل، یعنی همان حرفی که خودتان اعتراف کردید عرض می‌کنم و الا بیش از اینها هست، اما این مسئله که شما اطلاع نداشتید از اینکه ارتباط شما با آقای پرتوی یک ارتباط تشکیلاتی مخفی است و خودتان را یک عضو ساده معرفی کردید یک چنین مطلبی باتوجه‌به اظهارات جلسه اخیر آقای پرتوی هم متناقض است. ایشان گفتند ما رسماً نگفته بودیم که چکاره هستیم ولی کسانی که با ما در ارتباط بودند باتوجه‌به سابقه حدس می‌زدند. ... این جمله را دو مرتبه گفتند یک مرتبه دررابطه‌با تمام افراد نظامی که با این تشکیلات ارتباط داشتند و یک بار هم دررابطه‌با ارتباط خود شما چون صریحاً این مطلب را گفتند که ما رسماً نگفته بودیم ولیکن ایشان باتوجه‌به سابقه‌شان می‌دانستند که ما چه‌کاره‌ایم که خیلی راحت از اظهاراتشان فهمیده می‌شود که ایشان می‌خواهند بگویند ما نگفتیم، ولی او می‌دانست دیگر اینکه اگر شما از تشکیلات مخفی و تدارک برای انجام یک‌سری عملیات آگاهی نداشتید اسم مستعار برای چه؟ اعضای ساده که اسم مستعار ندارند و اینکه شما می‌دانستید اطلاعاتی که شما می‌دهید به شوروی داده می‌شود این هم مانند تساوی در زاویه‌ای است که هر دو با زاویه سوم مساوی‌اند.
ملاحظه می‌کنید درمورد خبر نقل‌وانتقالات نیروهای افغانستان بعد از اینکه این مطلب را شما به ایشان گفتید خواستند که شما بنویسید هیچ فکر نکردید که این نوشته برای چه هست، درحالی‌که خودتان صراحتاً اعلام کردید که می‌دانستید این حزب با حزب شوروی در تماس و ارتباط هست، بنابراین آگاهی از تشکیلات مخفی و آگاهی بر اینکه اطلاعاتی که شما می‌دهید سری است و این اطلاعات برای دشمن مفید است داشتید.
دشمن هیچ‌وقت درصدد جلب اطلاعاتی که برایش فایده ندارد نیست این را همه افراد ساده می‌دانند چه رسد به افراد حزبی و سیاسی.
من استدعا دارم باتوجه‌به اینکه [دو] اتهام مهم درباره ایشان مطرح است - که اینها هرچند که در این قضیه مرتبط هستند، ولی ازنظر عنوان جزایی مرتبط نیستند - یکی جاسوسی و دیگری عضویت در تشکیلاتی برای براندازی، جداگانه رسیدگی و حکم شرعی را درباره هرکدام صادر کنید.
پس از سخنان دادستان، افضلی در ادامه دفاعیات خود گفت: ... آنچه که از بیانات جناب آقای دادستان در ذهنم مانده جواب می‌دهم می‌گویم بنده اگر دیروز درباره عقده حقارت صحبت کردم منظورم آن عقده روانی و حقارتی است که در دوران نوجوانی با یک سرکوب جدید در آن 15 یا 16 سالگی به من وارد شده بود. من این را یکی از عوامل جواب‌دادن مساعد آقای خطیب تلقی می‌کنم ... .
درمورد مدارکی که صحبت فرمودید به‌عنوان محرمانه و خیلی سری و کلی سری و عرف را مطرح فرمودید در ارتش هم هست و فرمایشات ایشان درست است و من درمورد مطالبی که جناب آقای پرتوی در میان گذاشتم الان به خاطر ندارم. درمورد مسئله سوم که مربوط می‌شود به وجود تشکیلات مخفی بنده باید صادقانه اعتراف کنم بنده حدس این موضوع را که هست فعلاً وجود دارد می‌زدم و رسماً وقتی سؤال کردم و جوابی شنیدم این بود چنین چیزی وجود ندارد تا اواخر که شاید نزدیک به عید نوروز سال 1362 در همین حدودها وقتی‌که از ایشان سؤال کردم هم ایشان و هم آقای معزز به‌شدت تکذیب کردند و به‌طور رسمی این موضوع را نمی‌دانستم، ولی خوب احساسش را می‌کردم.
رئیس دادگاه: بفرمایید بالاخره باتوجه‌به مسائلی که در جلسه گذشته مطرح شد و مسائلی که آقای دادستان مطرح کردند شما قبول دارید که به جمهوری اسلامی خیانت کرده‌اید؟
افضلی: عرض کردم وقتی تقاضای عفو و بخشش کردم صرفاً خودم را گناهکار می‌دانستم، نادم و پشیمانم و این را قبول دارم.
رئیس دادگاه: یکی از اتهامات شما جاسوسی هست قبول دارید که شما جاسوسی کردید به نفع اجانب؟
افضلی: اگر اجازه بدهید این موضوع را به‌صورت دیگر مطرح کنم. اینکه آقای دادستان اشاره فرمودند
من درباره اینکه حزب تماس دارد این را به‌عنوان یک آدمی که بالاخره روزنامه خوانده، کتاب خوانده، به کشورهای مختلف سفر کرده در جلسه قبل عرض کردم، این را می‌دانستم که بالاخره یک حزب سیاسی هم‌مسلک با یک حزب سیاسی هم‌مسلک دیگر در جریان است در دو سه مورد دیگر که یکی مربوط به موضوع جابهجایی نیروهای افغانی بودند، به‌عنوان اینکه بنده بدانم که آقایان در اینجا و جای دیگر با نظامیان خارجی در تماس هستند اطلاع نداشتم. این عین واقعیت است؛ یعنی حدس یک‌صدم را نمی‌زدم. البته در جنبه سیاسی ممکن است ارتباطی داشته باشند و می‌تواند بعضی از مسائل را حل کند مثمرثمر باشد و درخصوص خود موضوع اینکه البته این به ابتکار خود من مطرح شد (موضوع جابهجایی نیروهای افغانی) که بعد گفتم یک چنین چیزی هست، ولی چرا مطرح کردم، نمی‌دانم.
رئیس دادگاه: سؤال من این بود که برای اجانب جاسوسی می‌کردید یا نه؟
افضلی: البته پس از بازداشتم از رادیو تلویزیون شنیدم. الآن احساس می‌کنم که از مطالبی که گفتم از آن استفاده شد و لحظه‌ای که گفتم غیر از آن اواخر سال 1361 به بعد، که آن موضوع مهم پیش آمد، خودم نمی‌دانستم جاسوسی می‌کردم. ولی بعداً احساس کردم مسائل غیر از آن چیزی که من فکر می‌کنم هست و من به یک طریقی خواستم آن چیز مورد تقاضا را باتوجه‌به احساسی که کردم به آنها ندهم. آن مسئله موشکی که عرض شد ... درمورد این مسئله گفتم غیر از آن مسئله‌ای که اگر اطلاعات بیشتر لازم دارید این جریان در دریا هست، بعد در دریا هم نمی‌شود بروند بردارند و به‌خاطر اینکه در منطقه جنگی هستیم، فاصله هست بین ما و آنها برای کشیدن به بالا ابزار وسایلی می‌خواهد که روی آب حرکت کند. ...
رئیس دادگاه: ... شما دررابطه‌با همین مسئله‌ای که گفتید یک نکته‌ای هست که کدام نقطه دریا این موشک‌ها غرق شدند آن نقطه را آقای کیانوری از شما خواست تعیین کنید یا نه؟
افضلی: سؤالی که از من کردند این بود که کجاست، بنده گفتم حدود پنج مایلی جنوب‌شرقی.
رئیس دادگاه: شما موقعیت را تعیین کردید؟
افضلی: نه من یک نقطه تقریبی دادم که اگر فرصت باشد بروند تجسس کنند، پیدا کنند. درضمن نکته دیگری که خواستم به عرض شما برسانم این است که از جریان غرق آن ناوچه تا روزی که این صحبت مطرح شد بیش از دو سال گذشته [است].
رئیس دادگاه: خب ما هم حالا بحث همان دو سال قبل را می‌کنیم.
افضلی: خیر، سؤالی که کردند نزدیک عید امسال بود و کشتی بیش از دو سال قبل از این جریان غرق شد.
رئیس دادگاه: لابد برایشان فایده‌ای داشته که سؤال می‌کردند، ولیکن اگر بدون فایده بود که بعد از اینکه شما گفتید دوباره برای شما پیغام نمی‌آوردند که جایش را تعیین کنید.
افضلی: من فکر می‌کنم همان روز اول من این را گفتم من هم چیزی به خاطرم نمی‌آید که دو دفعه این موضوع مطرح شده باشد.
رئیس دادگاه: آقای پرتوی توضیح دهید این دو دفعه بود یا یک دفعه.
پرتوی: اگر اجازه بدهید مفصل توضیح می‌دهم.
رئیس دادگاه: توضیح دهید.
پرتوی: ... مسئله این است که خود من هم مدتی در این ارتباط درگیر بودم، ولی قبل از آن از سال 1358 تقریباً از اواسط سال 1358 آقای کیانوری باتوجه‌به اینکه تعدادی از افراد نظامی آن موقع با ما ارتباطشان داده شده بود و در ارتباط با تشکیلات مخفی بود، از من خواستند که اطلاعات نظامی خاصی را و اسناد نظامی دراین‌رابطه را که درواقع فوقالعاده سری است یعنی اهمیت مثلاً جهانی دارد آنها را توسط اعضای ارتشی حزب که دراختیار ما بودند کوشش کنیم که تهیه کنیم دراختیار شوروی‌ها قرار بگیرد.
مسئله هم این بوده که شوروی‌ها روی این مسئله خیلی پافشاری می‌کردند این‌طور که من اول از اظهارات آقای کیانوری و بعد که ارتباط مستقیم به من داده شد، دراین‌مورد مستقیماً این را شاهد بودم. ... من آن موارد را که مورد درخواست بود به اطلاع عده‌ای از آقایان ارتشی که تماس داشتم و یا مسئولین آنها
برسانم که دراین‌مورد ببینند آیا می‌توانند کاری انجام دهند؛ ازجمله آقای افضلی بود. خب این روشن بود یعنی هر آدم حتی ناواردی می‌توانست به‌راحتی تشخیص بدهد که آن اطلاعات خواسته‌شده به درد حزب نمی‌خورد این اطلاعات قطعاً به درد شوروی می‌خورد و این را هر کسی می‌توانست تشخیص دهد. بنابراین البته آقای افضلی به‌عنوان مثال در آن موقع گفتند که من دسترسی ندارم و راهنمایی‌های کلی کردند که چه جور می‌شود و کجا می‌شود پیدا کرد. بعد این جریان ادامه پیدا کرد و مقادیری از این اطلاعات که در همان سال 1358 خواسته شده بود تهیه شد که من به حزب تحویل داده و قاعدتاً رد شد.
بعد در سال 1359 هم ... تهیه این‌گونه اسناد و اطلاعات و دادن آنها به شوروی‌ها ادامه پیدا کرد البته آنها تا سال 1361 هم همچنان دنبال این مسئله بودند. لیست‌هایی می‌فرستادند و بعضی از این لیست‌ها را حتی به آقای افضلی هم نشان داده بودند و خواسته بودند که اگر امکان دارد ایشان تهیه کنند گرچه خود ایشان نتوانستند تهیه کنند.
می‌رسیم به مورد خاصی که آن مورد خاص هم موردی است که اینجا مطرح شد آن هم درواقع یک موردی است که اطلاعاتی دراین‌مورد برای آن اسناد خاص خواسته شده بود. خب چون درارتباط‌با کار آقای افضلی بود من به ایشان مراجعه کردم و ایشان اول گفتند که چنین اسنادی وجود ندارد گویا این اسناد در جریان انقلاب و اینها از بین رفته. به هر صورت در ایران نیست و به این ترتیب مگر اینکه خودش پیدا شود آن‌هم که تعدادش محدود است و امکان ندارد، ولی بعداً ایشان اعلام کردند که (اینها مال حدود یک سال و نیم یا دو سال پیش است) ایشان گفتند که آن موردی را که ما احتیاج داریم اصلش را همان موشک را در فلان‌جا در دریا بدین‌ترتیب هست و می‌شود بروند از آنجا بردارند و خب معلوم بود ایشان می‌دانست که این را ما برای کجا می‌خواهیم و گفت که آنها که امکانش را دارند و برایشان کاری ندارد می‌توانند بروند بردارند. من این مسئله را با آقای کیانوری مطرح کردم بعد آقای کیانوری بعد از مدتی قاعدتاً تا بعد از این مدتی که مسئله مطرح شده بود و جوابی از شوروی‌ها گرفته بودند مطرح کردند که مختصات دقیق نقطه‌ای که آن کشتی غرق شده گرفته شود. من از ایشان خواهش کردم و ایشان هم مختصات آن را دادند، یعنی مشخصات دقیق بود و من باز این نقطه را به آقای کیانوری دادم ... این کار ازطرف ما انجام شد و ایشان هم بی‌شک می‌دانستند که برای چه هست که راهنمایی‌هایی لازم را کرد. مورد دیگری را هم که دیروز مطرح شده بود و من فکر می‌کنم باید مسئله را باز کنم آن مورد مسائل مرزی بود. دراین‌مورد هم مسئله روشن است. جزو اخباری بود که آقای افضلی دادند که از بولتن اداره دوم بود و بعد ایشان خودشان تکیه کردند که هرچه زودتر این اطلاعات داده شود که آنها با گذاشتن صافی‌های مخصوص به‌اصطلاح راه آن استراق‌سمع را ببندند ... البته ایشان حتی در آن جلسه هم توضیحاتی دادند که چه جوری می‌شود جلوی شنیدن آن مکالمات بی‌سیم را گرفت. یعنی سیستم‌هایی که وجود دارد اینها را هم برای من توضیح دادند که حتی آن سیستم‌ها را دیگر من نفرستادم چون فکر می‌کردم لازم نیست، ولی اصل مطلب را فرستادم این هم دراین‌مورد.
رئیس دادگاه: باتوجه‌به مسائلی که ایشان مطرح کردند، بالاخره شما قبول دارید که برای شوروی جاسوسی می‌کردید یا نه؟ صریحاً جواب بدهید.
افضلی: البته من خدمت شما عرض کردم از اینکه آقایان با نظامیان شوروی در ایران در تماس هستند یا جاهای دیگر. ...
رئیس دادگاه: نمی‌گوییم که نظامی یا غیرنظامی، بالاخره اطلاعات به شوروی می‌دادید؛ حالا به دست نظامی یا غیرنظامی می‌افتاد، یک حزب ساده که اطلاعات نظامی مثلاً به دردش نمی‌خورد، بالاخره پس شما قبول دارید که برای شوروی جاسوسی می‌کردید؟
افضلی: غیرمستقیم شاید بشود اسمش را این‌طور گذاشت.
رئیس دادگاه: نه. مستقیم، غیرمستقیم یعنی چه؟ یعنی مقصود از مستقیم این است که شما به ایشان می‌گفتید ایشان به کیانوری و آقای کیانوری هم مثلاً به جاسوسخانه می‌گفته آنها هم به اربابانشان می‌گفتند. خب این یک مسئله است اگر مقصودتان از غیرمستقیم این باشد که شما اطلاع نداشته باشید که از این مسائل برمیآید که شما اطلاع داشتید.
افضلی: تا یک حد زیاد این‌طور بوده است.
رئیس دادگاه: یک مسئله دیگری که شما مطرح کردید اینکه این اواخر شما فهمیدید که مسئله، مسئله جاسوسی است، ولی یک مرور به پرونده شما مشخص می‌کند که شما از ابتدا در این جریان بودید. هرچند آقای پرتوی هم مطلب را الآن تصریح کردند که شما کاملاً می‌دانستید از صحبت‌های شما این مسئله به دست می‌آید، ولی می‌خواهم عرض کنم از پرونده شما بیش از این استفاده می‌شود. موارد زیادی هست از ابتدا تا انتهای پرونده شما که همه‌اش دادن اطلاعات به خارج و ازطریق آقای پرتوی است. حالا من یک نمونه‌ای از این گزارش‌هایی که شما دادید می‌خوانم تا ببینید از مسئله استفاده می‌شود یا نه.
به گزارش خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی، سپس رئیس دادگاه گفت: شما دررابطه‌با خرید این موشک‌ها مسائلی مطرح کردید که فعلاً نمی‌گویم و در پرونده‌تان هست که درمورد اینکه ایران می‌تواند موشک‌ها را تهیه کند یا نه اطلاعات داده‌اید. عزیمت هیئت‌های مختلف ایرانی برای خارج از کشور. ...
افضلی: حاج‌آقا من آنچه را که در پرونده نوشته و امضا کرده‌ام قبول دارم.
رئیس دادگاه: شما [افضلی] در یک جلسه فروش تعدادی موشک به نیروی دریایی مطرح بود که گفته‌اید، کشتی‌های عبوری در خلیج‌فارس و میزان تلفات را گفته‌اید، اختلافات داخلی در زمان حاکمیت بنی‌صدر را اطلاع داده‌اید، تغییردادن قرارگاه‌های جنگ در جنوب را گزارش نموده‌اید. نتیجه سفرتان به لیبی و اطلاعاتی که در دیدار با رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر به دست آوردید به حزب توده گفته‌اید. اطلاعاتی دررابطه‌با جزیره خارک داشتید که گزارش دادید. در این اواخر گزارش داده‌اید که پرونده حزب توده در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش مطرح می‌شود. آمار تلفات در جنگ و آمار فروش نفت، ارقام ذخایر ارزی را گزارش داده‌اید. سمینار محرمانه نیروهای مسلح را گزارش داده‌اید. ملاقاتتان با وابسته ایتالیا را اطلاع داده‌اید. اطلاعاتی دررابطه‌با عملیات والفجر مقدماتی و 1 و 2 و اشکالاتی که در کار پیش آمده که همه اینها در جنگ سرنوشت‌ساز است را گزارش داده‌اید.
به گزارش خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی سپس وی گفت: آمار نیروهای سپاه و بسیاری از موارد دیگر را گزارش داده‌اید که از صفحه106 پرونده‌تان به بعد، 25 مورد را خلاصه کرده‌اید. به‌هرحال دادن این‌همه اطلاعات که تازه مشتی از خروار است، دلالت می‌کند که باتوجه‌به موقعیت، ارتباطات سواد و قرارهای مخفی که داشتید، هم شما خبر داشتید که تشکیلات مخفی است و هم اینها دلالت می‌کند بر اینکه برای شما کاملاً مشخص بوده که دارید جاسوسی می‌کنید و کاملاً برای شما مشخص بوده که حزب یک برنامه درازمدتی دارد برای به‌دست‌گرفتن قدرت این‌همه مسائل و اطلاعاتی که حزب از شما می‌خواست. می‌شود فهمید که شما از مسئله براندازی نظام جمهوری اسلامی به‌وسیله حزب هم خبر داشتید و این همکاری‌ها را می‌کردید که اگر فردا خبری شد، شما هم بی‌نصیب نباشید. حال اگر پاسخی در این موارد دارید بیان کنید.
افضلی: بسم‌الله الرحمن الرحیم، درمورد مسائلی که حضرت‌عالی قرائت فرمودید، باید بگویم آنچه را که نوشته‌ام، قبول دارم. درمورد گزارش سمینار محرمانه نیروهای مسلح باید بگویم که تنها چیزی را که به آقای پرتوی گفتم این بود که در این گزارش اکثر معاونین وزارتخانه‌ها که در این سمینار حضور داشتند مسائلی دررابطه‌با جنگ گفتند. دررابطه‌با عملیات والفجر1 و 2 باید بگویم که پس از پایان عملیات، بنده برحسب صحبت‌هایی که مسئولین نظامی می‌کردند، یک‌سری اطلاعاتی را به آقای پرتوی دادم و عملیات آن‌موقع تمام شده بود.
رئیس دادگاه: این دلیل نمی‌شود که وقتی عملیات تمام شد و شما خصوصیات کار را برای حزب توده گفتید، آنها برای بعدها مسائلی را پیش‌بینی نکنند. حتی در پرونده شما هست که گفته‌اید پس از عملیات، انتقال نیروهای بخش شمالی و جنوبی را به خسرو گفتم.
افضلی: من آنچه را که امضا کرده‌ام را قبول دارم، اما درمورد براندازی باید بگویم که باتوجه‌به اعتقادات مذهبی مردم و اینکه من خودم هم متولد شهر قم هستم، این مسئله را کاملاً قبول داشتم که حزبی با چنین گرایشی نمی‌تواند حکومت را به دست گیرد. اما من این‌طور الآن می‌دانم، نمی‌دانستم که این حزب آن طرح‌ها را داشته است. دررابطه‌با براندازی، من مهمات اسلحه و نقشه به کسی ندادم.
رئیس دادگاه: حزب آنها را نخواست یا اینکه خواست و شما نداده‌اید؟
افضلی: یادم نمی‌آید که آنها خواسته باشند. درباره براندازی من اقدامی نکردم. من خدمت هم کرده‌ام و
این‌طور نیست که شما فقط گناهان و تقصیرات مرا مطرح می‌کنید و می‌خواهم کارهای خوب مرا هم بگویید. بنده خودم را مقصر می‌دانم.
رئیس دادگاه: شما اعتراف می‌کنید که هم خیانت به جمهوری اسلامی کردید و هم برای شوروی جاسوسی نمودید؟
افضلی: شاید عمق مسئله را درک نمی‌کردم، اگرنه من قصد اینکه عملی برضد جمهوری اسلامی کنم، نداشتم.
رئیس دادگاه: مگر جاسوسی ضد نظام جمهوری اسلامی نیست؟
افضلی: [سکوت کرد.]
رئیس دادگاه: شما چقدر کمک مالی به حزب توده می‌کردید؟
افضلی: حاج‌آقا من نوشته‌ام که اوایل 500 تومان، بعد 1000 تومان و در اواخر ماهی 2000 تومان می‌دادم که این کمک‌ها نسبت به درآمدم یک‌دهم بود. یک دفعه هم یک تکه زمین در قم داشتم که فروختم و مبلغی از آن را که با 10 هزار تومان و یا 20 هزار تومان بود به حزب دادم. برداشت من این بود که چون آقایان کار و شغلی ندارند، باید به‌هرحال یک جوری مخارج آنها را تأمین کرد.
رئیس دادگاه: آقای افضلی برای آخرین دفاع خودتان هرچه دارید بگویید؟
افضلی: بنده همان‌طورکه قبلاً عرض کردم خود را مقصر و مستوجب کیفر می‌دانم و هر حکمی را که حضرت‌عالی به‌عنوان قاضی دادگاه درمورد اینجانب صادر کنید با آغوش باز می‌پذیرم. من اعتقاد دارم که آنچه مشیت خداست همان می‌شود. چون از مسائل قضایی بی‌اطلاع هستم. از حضرت‌عالی به‌عنوان یک قاضی استدعای عاجزانه دارم که جناب‌عالی به‌عنوان وکیل مدافع من مقداری قضاوت کنید. در خاتمه باتوجه‌به ندامتی که الآن و با درنظرگرفتن اینکه من سابقه کار 20 سال عمرانی دارم و حداقل 10 درس از دانشکده فنی را می‌توانم درس بدهم. اگر برای نظام جمهوری اسلامی امکان دارد یک جایی از مملکت را بسازم، البته اگر مرا محکوم به اعدام نکردید. بگذارید که من با خدمتم این خلاف‌هایم را جبران کنم من از مردم و از امام عزیز عذر می‌خواهم و از امام امت می‌خواهم که مرا به‌عنوان یک فرزند مقصر خودش ببخشد.
رئیس دادگاه: دادگاه شما تمام شد، یک سؤالی از شما داریم که مربوط به دادگاه نیست و آن این است که اگر شما قاضی بودید و می‌خواستید درمورد خودتان قضاوت کنید فردی را که ... نظام جمهوری اسلامی آمده او را مورد اطمینان قرار داده و به‌عنوان یکی از فرماندهان سه‌گانه ... و او را امین خود دانسته و دست او را برای وصول به اسرار باز گذاشته است چنین کسی که بیاید ... به این نظام و مردم خیانت کند، شما خودتان اگر بودید درمورد او چه قضاوتی می‌کردید؟
افضلی: من قاضی نیستم، نمی‌دانم چه بگویم، اما باید چنین فردی تنبیه شود. من قبول دارم که مقصر هستم.
کیانوری: من می‌خواهم یک‌سری مسائل را دررابطه‌با حزب توده بگویم. البته در مصاحبه‌های تلویزیونی آنها را گفته‌ام. واقعیت این است که حزب ما از آغاز تأسیس به‌صورت یک حزب کاملاً وابسته و تابع اتحاد شوروی بوده است. ... درمورد جاسوسی من به‌طور صریح اعلام کردم که این کار را کرده‌ایم ازنظر تصوراتی که داشتیم و معتقد به سیستم شوروی و سیستم‌های کشورهایی مانند شوروی بودیم و فکر می‌کردیم که درنهایت فعالیت به نفع مردم جهان تمام خواهد شد. ... درمورد مسئله براندازی باید بگویم که هر حزب سیاسی آرزویش این است که به قدرت برسد و حزب ما هم اگر به همدیگر نمی‌گفتیم، اما آرزوی همه‌مان این بود که یک روزی قدرت را به دست بگیریم و هر عمل سیاسی و تبلیغاتی که انجام می‌دادیم و حتی اقداماتی که برعلیه جمهوری اسلامی انجام می‌دادیم و برای رسیدن به این هدف بود که ما قدرت و امکان پیدا کنیم که در شرایط بحرانی بتوانیم به قدرت برسیم و این واقعیتی است که همه آنهایی که با کمونیسم آشنا هستند می‌دانند و نمی‌توانیم آن را انکار کنیم. اقدامات ما درجهت ایجاد سازمان‌های افسری، مخفی و نفوذ در ارگان‌ها و جاسوسی‌کردن به نفع شوروی برای رسیدن به قدرت بوده است، اما اینکه چه زمانی ما بتوانیم اقدام عملی انجام دهیم، خواب و خیال و تصورات ما این بوده که در زمانی که با برخوردهای داخلی بحرانی به وجود آید، استفاده کنیم. ... به گزارش خبرنگار ما سپس ختم دومین جلسه رسیدگی به پرونده بهرام افضلی اعلام شد و ادامه جلسه دررابطه‌با رسیدگی به اتهامات سایر متهمین به روز شنبه آینده موکول گردید.»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 17/9/1362،
1
از ساعت 6 بامداد امروز، عملیات اسکورت کاروان 12 فروند کشتی تجاری حامل کالا از بندر بوشهر به بندر امام خمینی و 14 فروند کشتی که بار خود را در بندر امام خمینی تخلیه کرده بودند از این بندر به بندر بوشهر آغاز شد.(1)
به همین منظور، مسئولان امر برای عبوردادن کشتی‌ها از خور موسی که در برد هواپیماهای عراقی قرار دارد با اندیشیدن تمهیداتی 3 یدک‌کش، 3 ناوچه، 8 فروند بالگرد و چند فروند هواپیمای شکاری اف14 و اف4 را برای تأمین امنیت این کاروان در نظر گرفتند. در ساعت 9:30، اولین کشتی خروجی از خور موسی گذشت و به‌دنبال آن سایر کشتی‌ها تا ساعت 10:30 از این کانال - که منطقه اصلی خطر محسوب می‌شود - گذر کردند. سپس کشتی‌های حامل بار برای رسیدن به بندر امام خمینی وارد خور موسی شدند.
در همین حال، هواپیماهای عراقی که مترصد رسیدن کشتی‌های حامل بار به این منطقه بودند، فعالیت‌های خود را افزایش دادند و در ساعت 11، یک فروند کشتی یونانی به نام "آیاپتوس" را که حامل آهن از کشور انگلستان بود با موشک هوابه‌دریا هدف قرار دادند. براثر اصابت موشک بخشی از انبار کشتی خسارت دید و 2 تن از 23 خدمه آن زخمی شدند. این کشتی در ادامه مسیر به علت نقص فنی به گل نشست و سرنشینان آن توسط یدکش‌ها به بندر امام خمینی منتقل شدند.(2)*
هواپیماهای عراقی همچنین یک کشتی دیگر به نام اورهوپاو را، که در قبرس به ثبت رسیده بود، هدف قرار دادند، اما آسیب چندانی به آن نرسید.
دراین‌حال، یک هواپیمای عراقی در آب‌های خور موسی به‌وسیله جنگنده‌های ایرانی هدف
قرار گرفت و در دریا سقوط کرد. خلبان این هواپیما به نام سرحان عبدالله صمد که قبل از سقوط با چتر به بیرون پریده بود، پس از فرود در دریا با تلاش افراد خودی از آب گرفته شد و به بندر امام خمینی انتقال یافت.(1)
درپی این وقایع، عراق مدعی شد نیروهای دریایی و هوایی این کشور 6 هدف دریایی ایران را در آب‌های خلیج‌فارس نابود و یک فروند جنگنده را نیز سرنگون کردهاند. خبرگزاری رویتر به نقل از یک سخنگوی نظامی عراق اعلام کرد: تعدادی از هدف‌های دریایی ایرانی در راه خور موسی واقع در داخل بندر امام خمینی شناسایی شده‌اند و واحدهای دریایی و جنگنده‌های عراق آنها را هدف قرار داده و 6 هدف دریایی را منهدم کردهاند که زبانه‌های آتش و ستون‌های دود برخاسته از این هدف‌ها درحالی‌که در آب‌ها غرق میشدند دیده می‌شد. به گزارش رویتر، این سخنگوی عراقی همچنین افزود که یک فروند هواپیمای عراقی نیز به‌علت نقص فنی در آب‌های خلیج‌فارس سقوط کرده است.(2)
در همین حال، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی روزنامه کتمرینی (چاپ یونان) نوشته است: «وزارت کشتیرانی دریایی یونان طی نامه محرمانه‌ای به‌عنوان اتحادیه صاحبان کشتی، خطرات افزایش‌یافته‌ای را که کشتی‌های یونانی در خلیج‌فارس با آن مواجه می‌باشند، متذکر گردیده است. طبق مفاد این یادداشت عراقی‌ها اعلام کردهاند که کلیه کشتی‌هایی را که عازم بارگیری نفت از خارک و بندر [امام] خمینی می‌باشند، غرق خواهند کرد.» به نوشته این روزنامه، عراقی‌ها همچنین مدعی شده‌اند که «به‌منظور جلوگیری از آلودگی آب‌های خلیج‌فارس، کشتی‌های خارجی قبل از بارگیری غرق خواهند شد.»(3)
امروز همچنین خبرگزاری رویتر از توکیو گزارش داد ناخدای یک کشتی یونانی که در 21 نوامبر گذشته (30 آبان‌ماه) براثر اصابت یک موشک عراقی در خلیج‌فارس غرق شد به خبرنگار روزنامه ژاپنی ماینچی شیمبون گفته است که «یک تأخیر 15 دقیقه‌ای در انفجار موشک، افراد وی را نجات داده است.» بر پایه این گزارش، وی افزود: «کشتی 12 هزار و 550 تنی آنتیگونی زمانی هدف قرار گرفت که در 48 کیلومتری جنوب بندر ایرانی بوشهر قرار داشت. این کشتی با محموله‌ای از فولاد ژاپن در بندر بوشهر، عازم مرکز نفتی در بندر (امام) خمینی بود.»
رویتر در پایان گزارش خود ضمن اشاره به این مطلب که از رئیس‌جمهوری عراق در اول دسامبر (دهم آذرماه جاری) نقل شده بود که عراق هنوز از سوپراتانداردهای ساخت فرانسه که به‌تازگی تحویل گرفته، استفاده نکرده است، افزود: «موشک مزبور احتمالاً نوع جدید اگزوست با سیستم احتراق تأخیری بوده است.»(4)
1) سند شماره 37515 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نوح نبی(ع) سپاه به ستاد مرکزی سپاه، 17/9/1362؛ و- سند شماره 37539 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نوح نبی(ع) سپاه به ستاد مرکزی سپاه، 17/9/1362؛ و- سند شماره 370482 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی بندر ماهشهر به اداره‌کل سیاسی انتظامی خوزستان، 17/9/1362؛ و- سند شماره 68887 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه8 سپاه به ستاد مرکزی (اطلاعات)، 26/9/1362؛ و- خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 265، 19/9/1362، ص2، به نقل از خبرگزاری فرانسه؛ و- همان، ص3، به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 264، 18/9/1362، ص3.
3) همان، ص10، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/9/1362.
4) همان، ص11، توکیو - خبرگزاری رویتر، 17/9/1362.
1
ترور یک کارگر در حومه سنندج، عملیات مین‌گذاری نیروهای خودی در مسیر افراد مسلح محارب، تسلیم‌شدن 2 تن از افراد حزب دمکرات در سلماس، تأکید فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) بر مؤثربودن اقدامات سیاسی و تبلیغی در تسلیم‌شدن افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب، اقدامات حزب دمکرات و سازمان کومه‌له برای جلوگیری از تسلیم‌شدن اعضای خود و ادامه فعالیت‌های عناصر ضدانقلاب درزمینه اخاذی و زورگیری از مردم ازجمله حوادث امروز مناطق کردنشین غرب کشور بود.
امروز افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب در جنوب‌شرقی سنندج نگهبان اداره دامپروری این شهر را ترور کردند. گفتنی است روز گذشته نیز 2 تن از نگهبانان یک کارگاه صنعتی در همین منطقه ترور شده بودند.
دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری با اشاره به ترورهای اخیر در شهر سنندج اعلام کرد که موج فزاینده ترور در این منطقه، بیانگر تقویت تشکیلات شهری گروه‌های مسلح غیرقانونی باتوجه‌به فرارسیدن فصل سرما و به تبع آن محدودشدن فعالیت این گروه‌ها در مناطق کوهستانی می‌باشد. لذا شایسته است مسئولان قضائی و اطلاعاتی منطقه به‌منظور مقابله با این اقدامات، تدابیر لازم را به عمل آورند.(1)
درپی تسلیم‌شدن افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان در منطقه عمومی سلماس، امروز نیز 2 تن از افراد وابسته به این حزب خود را به سپاه پاسداران منطقه 11 کشوری تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند. این افراد همچنین تعداد دیگری از افراد عضو حزب دمکرات را که در این منطقه فعالیت داشتند معرفی کردند و نیروهای سپاه سلماس اقدام به دستگیری آنان کردند.(2)
در همین حال و باتوجه‌به نتیجه‌بخش بودن اقدامات سیاسی و فرهنگی در جذب افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی و تسلیم‌شدن آنها، فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در نامهای به کلیه پایگاه‌های تحت امر خود اعلام کرد: یکی از مأموریت‌های مهم فرماندهان انجام اقداماتی است که افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب را از ادامه همکاری با این گروه‌ها و فعالیت‌های مسلحانه باز دارد. فرماندهی این قرارگاه با مؤثرخواندن این روش یادآور شده است: در عرض دو ماه گذشته، بیش از هزار نفر از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی اسلحه بر زمین گذاشته و تسلیم شده‌اند که در کل عملیات‌های هشت ماه گذشته از دشمن به این تعداد کشته نشده است. لذا توصیه مؤکد می‌شود که برادران در این ماه فعالیت کنند.(3)
این درحالی است که اقدامات تشکیلاتی گروه‌های مسلح غیرقانونی برای بازداشتن افراد خود از تسلیم‌شدن و ایجاد رعب در آنها همچنان ادامه دارد. دراین‌زمینه امروز نیز افراد حزب دمکرات کردستان در روستای گل در شمال‌شرق نقده، 2 نفر از اهالی این روستا را که از
1) سند شماره 362671 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه از ستاد سپاه ناحیه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 17/9/1362؛ و- سند شماره 113145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین، شماره 146، 27/9/1362، ص4.
2) سند شماره 95509 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 20/9/1362.
3) سند شماره 357029 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به کلیه پایگاه‌ها و ناحیه کردستان، 18/9/1362.
همکاری با این حزب سر باز زده و با تسلیم‌شدن به نیروهای خودی امان‌نامه دریافت کرده بودند، شبانه از منزلشان ربوده و با خود بردند. علاوه‌براین، در شمال محور سنندج - مریوان نیز یک گروه از افراد سازمان کومه‌له 8 تن از اهالی روستای نسل و چند تن دیگر از اعضای گروه مقاومت این روستا را ربوده و با خود بردند.(1)
از سوی دیگر، امروز نیز برخی گزارشهای منابع خودی از اقدام عناصر ضدانقلاب به اخاذی و زورگیری از مردم حکایت داشت. به گزارش فرمانده عملیات شمال‌غرب ارتش، افراد حزب دمکرات در روستای قادرآباد در جنوب مهاباد، 6 دستگاه تراکتور اهالی را به سرقت بردند. در توضیح این خبر آمده است: گفته می‌شود حزب دمکرات کردستان به‌تازگی در روستای بیرام واقع در غرب روستای قادرآباد، مقر ثابت دایر کرده است و سرقت تراکتورهای روستائیان نیز برای تجهیز این مقر صورت گرفته است. در اقدامی دیگر گروه‌های مسلح غیرقانونی مبلغ 114500 ریال از هدایای مردم روستای دریکه در شرق پیرانشهر را که برای کمک به جبهه‌های جنگ جمع‌آوری و موقتاً در صندوق شورای ده نگهداری می‌شد، شبانه به سرقت بردند.(2)
1
رئیس‌جمهور اعلام کرد شرایط جمهوری اسلامی برای پایان جنگ قطعی است و باید مورد قبول قرار گیرد.
آیت‌الله خامنه‌ای امروز در تهران در دیدار با جمعی از روحانیون و مردم استان یزد و اعضای حزب جمهوری اسلامی این استان اظهار داشت: «همه افراد بصیر، بی‌غرض، اقرار و اتفاق‌نظر دارند که برای اداره انقلاب اسلامی وجود یک تشکیلات اسلامی ضروری است. شما ملاحظه کردید در هفته گذشته هم که برادران حزب جمهوری اسلامی به خدمت حضرات آیات منتظری و مشکینی رسیده بودند ایشان بر این معنی تأکید نمودند و وجود حزب و ضرورت یک تشکیلات اسلامی را لازم دانستند.»
رئیس‌جمهور ضمن بیان این مطلب که دشمنان انقلاب فقط امریکا و دشمنان خارجی نیستند بلکه ایادی داخلی آنها هستند که بزرگ‌ترین ضربه‌ها را وارد می‌کنند، گفت: «در هر قلمرو و هر منطقه اجتماعی و سیاسی که حزب [جمهوری اسلامی] به‌قصد تلاش برای خدا وارد شد این دشمنان انقلاب نیز وارد شدند و بنای ضدیت با او را گذاشتند.» وی درعین‌حال افزود: «ما می‌خواهیم از کسانی نباشیم که به‌خاطر خود گروه‌گرایی‌شان ارزش‌ها را پایمال می‌کنند و بنده اعلام می‌کنم که حزب جمهوری اسلامی ارزش‌های اسلامی را بالاترین انگیزه‌ها می‌داند.»
رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به تصمیم قاطع برای اثبات شکست‌ناپذیری انقلاب اسلامی، هدف از تحمیل جنگ را آسیب‌پذیرساختن انقلاب دانست و اضافه کرد: «بلندگوهای تبلیغات
1) سند شماره 68893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 سپاه (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 25/9/1362؛ و- سند شماره 68893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا (رکن3)، 17/9/1362؛ و- سند شماره 68893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد کردستان (اطلاعات) به منطقه11 سپاه، 17/9/1362.
2) سند شماره 361296 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده قرارگاه عملیات شمال‌غرب (رکن2) به قرارگاه عملیات شمال‌غرب (رکن3)، 3/10/1362؛ و- سند شماره 356616 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه پیرانشهر به اطلاعات منطقه11 سپاه، 18/9/1362.
جهانی که سعی می‌کنند با جوسازی، عزم ما را در ادامه جنگ با متجاوز ظالمی مثل رژیم عراق سست نمایند بدانند که کار عبثی انجام می‌دهند. ما آن روزی که اعلام کردیم مصمم هستیم این بازیچه‌های دست ابرقدرت‌ها را از تجاوز خود پشیمان کنیم این حرف را محاسبه‌نشده نگفته‌ایم و دقیقا" محاسبه کرده بودیم و من به همه برادران و خواهرانی که مایل‌اند بدانند تصمیم مسئولان جمهوری اسلامی ایران دررابطه‌با جنگ و دشمن متجاوز چیست این است که بدانند ما تا آخرین گامی که منجر به پیروزی نهایی ملت ایران و انقلاب خواهد شد پیش خواهیم رفت و اجازه نخواهیم داد که دشمن از این تجاوزی که کرده خشنود و دلشاد از میدان خارج شود.» وی سپس افزود: «شرایط جمهوری اسلامی ایران شرایط قطعی است و این شرایط حتماً باید مورد قبول قرار گیرد، در غیر این صورت، جنگ تا سقوط رژیم صهیونیستی عراق - که همه دنیا امروز می‌دانند بازیچه دست ابرقدرت‌ها است - ادامه پیدا خواهد کرد و امروز خوشبختانه آمادگی ما و امکانات ما از همیشه بهتر و دل‌های ما از امید به پروردگار و آینده از همیشه سرشارتر است.»(1)
1
مجلس شورای اسلامی امروز به دو وزیر از سه وزیر پیشنهادی نخست‌وزیر رأی اعتماد داد.
در جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی به ریاست حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی درمورد وزرای پیشنهادی نخست‌وزیر بحث و گفت‌وگو شد. در آغاز، نخست‌وزیر به تشریح سوابق تحصیلی و مشاغل و رئوس برنامه‌های کاندیداهای تصدی وزارتخانههای معادن و فلزات، مسکن و کشاورزی پرداخت و سپس نمایندگان مخالف و موافق درباره صلاحیت وزرای پیشنهادی و برنامه‌های آنان گفت‌وگو کردند. در ادامه، رئیس مجلس به‌عنوان موافق، راجع به کلیات بحث و همچنین آثار خالی‌ماندن کابینه دولت تذکراتی به نمایندگان داده و مطالبی را درمورد سوابق و خدمات سه وزیر پیشنهادی، قبل و بعد از انقلاب بیان کرد.
پس از توضیحات وزرای پیشنهادی، موسوی نیز در سخنان کوتاهی به اظهارات نمایندگان مخالف پاسخ گفت. آن‌گاه رأی‌گیری با ورقه و به‌صورت علنی انجام شد که درنتیجه عباسعلی زالی (وزیر پیشنهادی وزارت کشاورزی) با 107 رأی موافق، 42 رأی مخالف و 21 رأی ممتنع و حسین نیلی (وزیر پیشنهادی وزارت معادن و فلزات) با 102 رأی موافق، 35 رأی مخالف و 23 رأی ممتنع از مجلس شورای اسلامی رأی اعتماد گرفتند. محمد مروت که به‌عنوان وزیر مسکن و شهرسازی معرفی شده بود رأی لازم را نیاورد.(2)
یادآور می‌شود اولین اقدام برای ترمیم کابینه در اواخر مردادماه سال جاری با معرفی 5 وزیر به مجلس صورت گرفت و در تاریخ ششم شهریور امسال حسن عابدی جعفری و ابوالقاسم
سرحدی‌زاده موفق به اخذ رأی اعتماد برای تصدی وزارت بازرگانی و وزارت کار و امور اجتماعی شدند، اما 3 وزیر پیشنهادی برای وزارتخانههای مسکن، کشاورزی و معادن و فلزات (سراج‌الدین کازرونی، عیسی کلانتری، حسین ناجی) نتوانستند از مجلس رأی اعتماد بگیرند.(1)-(2)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنانی به شرایط تثبیت حاکمیت سیاسی بعد از انقلاب، قطع رابطه سیاسی دولت لبنان با جمهوری اسلامی ایران، مسئله نفت، جنگ و اقدامات اخیر عراق علیه کشتی‌های ایران در خلیج‌فارس و نیز انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی پرداخت.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی امروز در دیدار با جمعی از اعضای واحد روحانیت حزب جمهوری اسلامی ضمن اشاره به سازمان‌های پیچیده سیاسی - نظامی که مسئولان نظام با آن سروکار دارند، گفت: «هرچه دشمن ما را بیشتر می‌شناسد و بیشتر با ما مواجه می‌شود ما بایستی ابزار هم‌زمان تهیه کنیم.» وی با یادآوری مراحل اولیه تشکیل حزب و بحثی که آن زمان درزمینه شرکت مستقیم یا غیرمستقیم روحانیت در ایفای مسئولیت‌های اجرایی مطرح بود، افزود: «در آن زمان که متخصص‌ها، معتقد بودند بایستی کار به دست آنها سپرده شده و روحانیت جلوی فشارها را بگیرد و آنها حکومت کنند. گروه‌های چپ تا منافقین و لیبرال‌ها و خیلی‌های دیگر تشکیلات زیادی داشتند مگر ما که هیچ تشکیلاتی نداشتیم.» حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی تشکیل حزب جمهوری اسلامی را اقدامی در این راستا ارزیابی کرد و گفت: «با تمام گرفتاری‌ها بخش اعظمی از وقت خود را صرف تشکیل حزب کردیم درحالی‌که با تمام مشکلات بعد از انقلاب ازقبیل تشکیل ارتش، کنترل تشنجات داخلی و غیره نیز مواجه بودیم. ... در آن زمان، هنوز ضرورت تشخیص داده نشده بود که روحانیت وارد کارهای
1) چگونگی ترمیم کابینه با مباحثات و رایزنی‌های گسترده و گاه دشوار به‌ویژه در میان مسئولان قوه اجرایی کشور همراه بود. یکی از زمینه‌های مؤثر در ایجاد این مسئله، وجود اختلاف‌نظر و شکاف در میان نیروهای سیاسی کشور درباره حدود اختیارات دولت در اقتصاد بود که موجب ایجاد دودستگی در میان اعضای هیئت دولت در مقام طرف‌داری یا مخالفت با افزایش دخالت دولت در امر توزیع کالاها و نظارت بر عملکرد بازار گردید. در تیرماه 1362 هفت تن از وزرای کابینه میرحسین موسوی شامل وزیر آموزشوپرورش (علی‌اکبر پرورش)، وزیر بازرگانی (حبیب‌الله عسگراولادی)، وزیر امور خارجه (علی‌اکبر ولایتی)، وزیر کار و امور اجتماعی (احمد توکلی)، وزیر سپاه پاسداران (محسن رفیق‌دوست)، وزیر کشور (علی‌اکبر ناطق‌نوری) و پست و تلگراف و تلفن (مرتضی نبوی)، در انتقاد از گسترش اختیارات دولت به امام خمینی نامه نوشتند و از ایشان دراین‌زمینه استفسار کردند. از میان این وزرا عسگراولادی و توکلی وزرای بازرگانی و کار و امور اجتماعی استعفا کردند و با کناره‌گیری این دو تاحدودی راه بر یکپارچگی دولت هموار شد، اما همچنان گستره اختیارات دولت به‌صورت عاملی اختلافی در سطوح مختلف حاکمیت و نیروهای بدنه نظام عمل می‌کرد. (ر. ک: اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، 1386، صص 156، 178، 185، 200 و 293)
2) همان، صص 10 و 11.
اجرایی شود. همان‌طورکه حضرت امام فرمودند روحانیت رئیس‌جمهور نشود و تشخیص این بود که به‌عنوان ناظر و کنترل‌کننده باشند که ما بعداً زیان ناشی‌از این امر را دیدیم. گرچه هر ضرری یک نفع دارد و این هم خودش امر خیری شده و مردم بسیاری از مسائل را فهمیدند.»
رئیس مجلس شورای اسلامی همچنین با اشاره به ایجاد تشنجاتی در کردستان و مناطق دیگر ازجمله درمورد برخی شخصیت‌ها اظهار کرد: «تمام این تشنجات به‌خاطر این بود که ما همدیگر را نمی‌شناختیم و کم‌کم برای ما این مطلب قوت گرفت که بدون تشکیلات قوی نمی‌شود حکومت را اداره کرد. زمانی‌که حضرت امام از قم دستور می‌دادند لکن اینها [مسئولان اجرایی آن وقت] گوش نمی‌کردند و از اینجا بود که احساس کردیم بایستی حضور داشته باشیم ولی بااین‌همه، ما تلاش داشتیم افراد غیرروحانی پیدا کرده و جایگزین کنیم.» وی دراین‌زمینه افزود: «خوشبختانه امام امت با مدیریت صحیح توانستند تمام مسائل را کنترل و به‌موقع حل کنند. ما در ابتدا اصلاً فکر نمی‌کردیم که بتوانیم حکومت را به دست گیریم که الحمدلله این موقعیت به دست آمد و ثابت کردیم که می‌توانیم اداره کنیم.»
رئیس مجلس در ادامه سخنان خود با بیان اینکه انقلاب اسلامی با یک دنیای استکباری مواجه است، خاطرنشان کرد: «همین مسئله نفت یک امر کوچکی نیست. ما اگر دربرابر این عملکرد عربستان که 36 میلیارد [بشکه] از این فراورده را به جیب اروپا و سرمایه‌دارها بریزد، اقدام نکنیم که منافع محرومین دنیا در خطر است و اگر اقدام کنیم نیز با یک دنیای استکبار مواجه هستیم.» وی افزود: «انشاءالله عراق آزاد می‌شود و این یک نقطه‌عطفی مثل پیروزی انقلاب اسلامی در منطقه و جهان خواهد بود و مردم عراق مسلمان هستند و اگر با ملت ایران متحد باشند این امر مهمی است و برای دنیا هم گران است.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در ادامه به اوضاع لبنان و تصمیم دولت این کشور به قطع روابط سیاسی با جمهوری اسلامی اشاره و تصریح کرد: «ما رابطه با لبنان را می‌خواهیم چه کنیم. چون مردم آنجا با ما هستند همه آنها سفیر ما هستند.» وی درمورد جنگ نیز گفت: «ما در شرایطی هستیم که این جنگ نابرابر را کنترل کرده‌ایم. گرچه غرب قضیه ما را در دنیا معکوس جلوه‌گر می‌کند، درحالی‌که همیشه توسط موشکهای عراقی تهدید می‌شویم و همیشه دررابطه‌با تردد کشتی‌ها با عراق درگیر بوده و جنگ شدید هوایی داشته‌ایم و همین امروز یک هواپیمای عراقی را سرنگون کردیم.»
وی در پایان ضمن اشاره به انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی گفت: «مجلس پایگاه خوبی شد که توانستیم توسط آن مشت محکمی به دهان امریکا و بنی‌صدر بکوبیم و ما امیدواریم مجلس آینده محکم‌تر از حالا تشکیل شود چون من دور دوم را حساس‌تر می‌بینم؛ چراکه سازندگی و شکل‌دهی نظام ما در دوره آینده ترسیم خواهد شد.»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/9/1362، ص16.
1
در ادامه اعزام نیروهای رزمی و متخصص به مناطق جنگی در هفته جاری نیز گروه‌هایی از داوطلبان مردمی از شهرهای مختلف کشور عازم جبهه‌های جنگ شدند.
روزنامه کیهان دراینباره گزارش داد: «هزاران رزمنده تازه‌نفس و توانمند دیگر طی چند روز گذشته از شهرها و بخش‌های مختلف کشور به‌منظور یاری‌بخشیدن و تقویت نیروهای خستگی‌ناپذیر اسلام در میان بدرقه مردم و خانواده‌ها عازم جبهه‌های جنگ شدند. ... بر پایه گزارشهای رسیده، همچنین تیم‌های پزشکی و امدادگر به‌همراه این رزمندگان جهت امور درمانی و امدادی به مناطق جنگی جنوب و غرب کشور عزیمت کردند. همچنین اکیپ‌های فنی و متخصص در زمینه‌های مختلف برای بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده به نواحی جنوب و غرب کشور رهسپار شدند.» در ادامه این گزارش اسامی چندین شهر، بخش و روستا، تعداد گروه‌های اعزامی در قالب‌های رزمی، تخصصی و خدماتی و نیز مراکز اعزام‌کننده اعم از ارتش، سپاه، بسیج، جهاد سازندگی و ادارات دولتی درج شده است.(1)
این روزنامه در گزارش دیگری به نقل از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد: «در آستانه شکست کامل قوای صدام صهیونیست در رویارویی با دلیر رزمندگان جبهه‌های نور علیه ظلمت و به‌منظور واردآوردن آخرین ضربه‌ها بر پیکر رو به زوال رژیم بعثی عراق، صدها رزمنده پاسدار و بسیجی عضو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در طول هفته گذشته [جاری] از شهرهای ورامین، کرج، شهر ری، دماوند، شمیرانات، اسلام‌شهر و همچنین 5
پایگاه مالک اشتر، مقداد، ابوذر، سلمان فارسی و شهید بهشتی تهران عازم جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شدند.»(2)
2
امروز رسانه‌های خارجی به انعکاس بخش‌هایی از بیانات روز گذشته رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی به‌ویژه در انتقاد از مداخله نظامی قدرت‌های بزرگ در کشورهای اسلامی پرداختند.
خبرگزاری یونایتدپرس اعلام کرد: «آیت‌الله روح‌الله خمینی روز گذشته امریکا و شوروی را به‌خاطر دخالتشان در لبنان و افغانستان "چاقوکش‌های بین‌المللی" خواند. این سخنان امام که بعد از مدت‌ها برای نخستین‌بار درمورد اوضاع سیاسی جهان ایراد شده خطاب به مقامات وزارت بهداری در تهران گفته شد و توسط خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران نیز پخش شده است.»
یونایتدپرس افزود: «رهبر ایران حملات انتحاری ماه اکتبر علیه مقر نیروهای امریکایی و فرانسوی در بیروت را پاسخی ازجانب توده‌های لبنان علیه جنایات بیشمار خواند. [امام] خمینی گفت امریکا، فرانسه، انگلیس و ایتالیا به‌منظور حفاظت از یک به‌اصطلاح صلح وارد لبنان شدند و شما می‌بینید که آنها جنگی را در یک کشور برپا کردهاند که بدون آنها بسیار سریع‌تر به صلح دست می‌یابد.»
خبرگزاری مذکور سپس با اشاره به سخنان امام خمینی خطاب به چهار کشور عضو نیروی حافظ صلح در لبنان به نقل از ایشان اضافه کرد: «شما نمی‌توانید انتظار داشته باشید توده‌ها در لبنان علی‌رغم فشاری که شما بر آنها وارد می‌سازید همچنان ساکت باقی بمانند. شما نمی‌توانید، انتظار داشته باشید آنها بنشینند و از شما استقبال نمایند. [امام] خمینی گفت: این انفجارات واکنش مردم لبنان نسبت به اقدامات آنها [نیروهای حافظ صلح] است.» یونایتدپرس افزود: «[رهبر انقلاب اسلامی] در چارچوب سیاست ضدشوروی رژیمش گفت از سوی دیگر شما می‌بینید که شوروی نیز قریب پنج سال است که تحت مستمسک مشابهی همین کار را در افغانستان می‌کند.»
گزارش این خبرگزاری حاکی است: «[امام] خمینی همچنین صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق را که مدت سه سال است با ایران می‌جنگد مورد حمله قرار داد. وی افزود شما صدام را یک آدم سرگردان می‌بینید و نمی‌داند که چه باید بکند. [امام] خمینی گفت ما بهتر از دیگران که او را می‌شناسند، وی را می‌شناسیم. او صلح نمی‌خواهد، بلکه خواستار سازماندهی مجدد نیروهایش برای انجام یک حمله تازه علیه ما می‌باشد. وی در پایان افزود شخصی با مشخصات وی نمی‌تواند صلح‌طلب باشد.»
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، خبرگزاری‌های آسوشیتدپرس و رویتر نیز در گزارشهای جداگانه‌ای قسمت‌هایی از بیانات امام خمینی را منعکس کردند.(1)
1
درحالی‌که هیچ چشم‌اندازی درباره ارائه یک راه‌حل تازه برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق وجود ندارد، گزارش‌ها حاکی‌از افزایش تلاش‌های سیاسی دراین‌زمینه به‌ویژه در جریان برگزاری اجلاس کشورهای اسلامی در داکا است. دراین‌بین وزیر امور خارجه ایران از پیشنهاد قطعنامه‌ای به این اجلاس مبنی‌بر محکومیت عراق به‌عنوان آغازگر جنگ خبر داد.
به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اسلامی از داکا، محل برگزاری چهاردهمین اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی، مختار کوسوما اتماجا وزیر امور خارجه اندونزی امروز «خواستار اتخاذ اقدامات جدیدی ازسوی سران کشورهای شرکت‌کننده در چهارمین کنفرانس سران اسلامی که قرار است در آینده نزدیک در مراکش برگزار گردد، برای پایان‌دادن به جنگ بین ایران و عراق شد.»(2)
همچنین رادیو بی‌بی‌سی گزارش داد: «در اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در بنگلادش، وزرای خارجه ایران و عراق بار دیگر باهم درگیری پیدا کردند.» این رادیو افزود: «دکتر ولایتی وزیر خارجه ایران، بار دیگر گفت که اگر ایرانیان از حقوق قانونی و مسلم خود محروم شوند، ایران تنگه هرمز را خواهد بست. وزیر خارجه ایران اطمینان‌خاطر داد که مادامی‌که این حقوق رعایت شوند تنگه هرمز به روی رفت‌وآمد کشتی‌ها باز خواهد بود. آقای علوان وزیر مشاور در امور خارجه عراق نیز ایران را متهم بدان کرد که با اسرای جنگی عراق
بدرفتاری می‌کند. ... وزیر خارجه ایران بدون آنکه پاسخی به اتهام عراق بدهد گفت که چون عراق نتوانسته است در جنگ به پیروزی‌های نظامی دست یابد هدف‌های غیرنظامی و تأسیسات نفتی ایران را مورد حمله قرار می‌دهد.» بی‌بی‌سی در ادامه به نقل از دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی گفت که «وزرای خارجه کشورهای اسلامی می‌باید کماکان تلاش کنند تا راه‌حلی برای برقراری صلح میان ایران و عراق بیابند.»(1)
امروز علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، درحالی‌که هیئت ایرانی شرکت‌کننده در اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی همچنان مسائل کنفرانس را دنبال می‌کند، از داکا به تهران بازگشت. وی در گفت‌وگو با خبرنگاران به تشریح مواضع و دیدگاه‌های جمهوری اسلامی در این اجلاس در قبال مسائل کشورهای اسلامی و سایر مسائل بین‌المللی ازجمله قطعنامه پیشنهادی ایران درمورد مسئله فلسطین و قطعنامه‌های دیگری که ازسوی هیئت جمهوری اسلامی ایران درزمینه مبارزه با فساد و احیای شعائر اسلامی ارائه شده است، پرداخت. ولایتی گفت: «دررابطه‌با مسئله جنگ تحمیلی طبیعی است که عراق و حامیان او نظرات خود را دنبال می‌کنند. از سوی دیگر، ما نیز اصولی داریم که هیچگاه از آن عدول نخواهیم کرد. موضع ما دراین‌مورد کاملاً روشن است. در سخنرانی که داشتیم بر این اصول یک‌بار دیگر تأکید شد و دراین‌زمینه هم ما قطعنامه‌ای دادیم مبنی‌بر محکومیت عراق و اینکه عراق آغازکننده جنگ بوده است.» وی افزود: «دیگر اینکه حکومت عراق نقاط مسکونی کشور اسلامی ما را مورد حمله قرار می‌دهد و نیز عراق از سلاح‌های شیمیایی علیه مردم بیگناه و غیرنظامی کشور ما استفاده می‌کند و اینکه رژیم بعثی عراق کشوری است که درجهت توسعه جنگ گام برمی‌دارد که نمونه بارز آن حمله به چاه‌های نفتی در فلات قاره خلیج‌فارس است.» وزیر امور خارجه ایران سپس تأکید کرد: «بنابراین، باتوجه‌به قطعنامه، موضع جمهوری اسلامی ایران در قبال مسئله جنگ روشن است.»(2)
از سوی دیگر و در چارچوب تلاش‌های اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس برای پایان‌دادن به جنگ، رادیو رأس‌الخیمه از ارسال نامه شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی امیر قطر به دبیرکل سازمان ملل خبر داد. در این نامه که دیروز توسط عبدالله یعقوب بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس به خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد، تسلیم شد از تلاش‌های دکوئیار و اولاف پالمه فرستاده ویژه وی برای پایان‌دادن به جنگ ستایش و اظهار امیدواری شده است تلاش‌های میانجیگرانه این سازمان همچنان ادامه یابد.(3)
1
مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در پیامی خواستار اتخاذ موضع قاطع مجمع عمومی سازمان ملل متحد و سایر سازمان‌ها و مجامع بین‌المللی درجهت دستیابی مردم عراق به آزادی و حق انتخاب حکومت شد. در این پیام خطاب به مجمع عمومی سازمان ملل ضمن اشاره به افزایش
مخالفت‌ها و نیز مبارزات مسلحانه علیه دولت عراق - که در مواردی مانند انفجارهای اخیر در بغداد اعتراف مقامات عراقی را در پی داشته - آمده است: «درحال‌حاضر شمال و جنوب عراق تحت ستم، شاهد یک قیام مسلحانه حقیقی است کمااینکه بیش از نیم‌میلیون شهروند عراقی که درحال‌حاضر در خارج از کشور به سر می‌برند و همچنین پنجاه هزار اسیر عراقی که میهمان جمهوری اسلامی هستند همگی در خلال اعمال سیاسی و جهادی مخالفت علی‌الاطلاق خویش را با رژیم حاکم بر عراق ابراز داشته و عملاً در مبارزه با این رژیم شرکت دارند.»
این پیام در ادامه با برشمردن مواردی از تشدید اقدامات رژیم عراق برای سرکوب مخالفت‌ها در داخل کشور؛ ازجمله اخراج و آواره‌کردن 100 هزار عراقی، تخریب روستاها و شهرها به‌ویژه در مناطق کردنشین، اعدام 15 هزار شهروند عراقی و وجود 150 هزار زندانی سیاسی در عراق، اضافه کرده است: «رژیم حاکم بر عراق با تحمیل جنگ تجاوزکارانه خود بر انقلاب اسلامی بر میزان خسارات و تلفات وارده بر ملت تحت ستم عراق افزود. چه این جنگ تجاوزکارانه تاکنون موجب کشته و مجروح‌شدن 150 هزار عراقی شده و از سوی دیگر ارتش عراق را متلاشی کرده است. مضاف بر نابسامانی‌ها و ویرانی‌های عظیم در اقتصاد و در جامعه و در دیگر زمینه‌ها و مورد تهدید واقع شدن منافع ملت‌های منطقه به‌سبب سقوط در باتلاق امضای موافقت‌نامه‌ها و معاهدات با نیروهای استکبار جهانی را موجب شده است.»
بیانیه مذکور سپس خاطرنشان ساخته است: «این رژیم نه در عقاید اسلامی و نه در منافع حیاتی و نه در تحقق آرمان‌های سیاسی درجهت نیل به استقلال و آزادی، نماینده ملت عراق محسوب نمی‌شود.» و مردم عراق هیچ‌یک از قراردادها و معاهدات نظامی، اقتصادی و سیاسی دولت عراق را به رسمیت نمی‌شناسند. در پایان پیام مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق آمده است: «مجمع عمومی سازمان ملل متحد و دیگر سازمان‌ها و مجامع بین‌المللی که خود را نماینده ملت‌ها و تریبونی آزاد برای انعکاس خواسته‌ها و نقطه‌نظرهای آنان می‌دانند باید موضع قاطعی درجهت دستیابی ملت عراق به آزادی انتخاب حکومت هماهنگ و منسجم با عقاید اسلامی و تاریخ پرافتخار خود و همچنین حافظ منافع جهانی خود به دور از هرگونه سلطه‌جویی و ارعاب اتخاذ نمایند.»(1)
1
مشکلات مالی عراق توسعه روابط اقتصادی این کشور با آلمان‌غربی را دشوار ساخته است. رادیو کلن دراینباره گزارش داد: «در روابط اقتصادی جمهوری فدرال آلمان و عراق واقعه غریب و غیرمترقبه روی داده است و آن اینکه دومین گردهمایی اعضای کمیسیون اقتصادی آلمان و عراق که قرار بود در اواسط ماه نوامبر برگزار شود و طی آن مؤسسات صنعتی آلمان فدرال پیشنهادات خود را به نمایندگان عراق ارائه کنند، تصویب نخواهد شد و دولت عراق
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/9/1362، ص15.
اعزام نمایندگان خود را به این اجلاس لغو کرده است. در انجمن روابط اقتصادی آلمان فدرال با کشورهای خاورمیانه [غرب آسیا] و خاور نزدیک که با کوشش و زحمت فراوان ترتیب برگزاری این گردهمایی را داده بود، طبعاً حالت یأس و عدم رضایت غیرقابل انکاری به وجود آمده است، اما علت نیامدن نمایندگان به آلمان فدرال گویا این بوده است که آنها موفق به دریافت اجازه خروج از کشور خود نشدند.»
گزارش رادیو کلن همچنین حاکی است: «یک علت دیگر هم برای ناراحتی مسئولین اقتصادی آلمان فدرال از رفتار مقامات عراق وجود دارد و آن این است که وزارت اقتصاد آلمان فدرال ترتیب برگزاری سمیناری درباره توسعه صادرات برای نمایندگان اقتصادی عراق داده بود که آن نیز به درخواست عراقی‌ها به تعویق افتاد، درحالی‌که به‌نظر کارشناسان موضوعات و مشکلات کافی برای طرح و تبادل‌نظر در این سمینار وجود داشته است.» رادیوی مذکور یادآور شد: «صادرات عراق به آلمان فدرال در شش ماه اول سال جاری، یعنی سال 1983 نسبت به همین مدت در سال ماقبل به نسبت 210 درصد افزایش یافت و از 170 میلیون مارک در سال 1982 به 530 میلیون مارک در سال جاری بالغ شد. عراق سومین کشور صادرکننده نفت به آلمان فدرال بعد از عربستان سعودی و ایران است.» رادیو کلن در پایان این گزارش تصریح کرد: «درحال‌حاضر، روابط اقتصادی آلمان فدرال و عراق با مشکلاتی روبه‌رو هستند که بیشتر از آنجا ناشی می‌شود که دولت عراق از مدت نسبتاً مدید به این طرف پول کافی برای پرداخت بهای واردات خود از آلمان فدرال در اختیار ندارد.»(1)
1
در دومین روز برگزاری اجلاس کشورهای عضو اوپک در ژنو، گزارش‌ها
همچنان از جریان مجادلات اعضای این سازمان درمورد قیمت و نحوه سهمیه‌بندی نفت حکایت دارد. در همین حال، برخی منابع مدعی شدند اوپک به‌تدریج نقش خود را درزمینه کنترل قیمت نفت از دست می‌دهد.
خبرگزاری رویتر از ژنو اعلام کرد: «اختلافات اساسی در جلسه امروز مانع از آن شد که سیزده کشور عضو اوپک بر سر حفظ قیمت 29 دلار در ازای هر بشکه نفت صادراتی خود به توافق برسند.» این خبرگزاری افزود: «دکتر سوبروتو وزیر نفت اندونزی، اختلافات جلسه امروز صبح اوپک را جزئی خواند، لکن به گفته منابع کنفرانس، اختلافات بین ایران و عربستان هنوز نتیجه کار این کنفرانس را تهدید می‌کند.» بر پایه این گزارش، نمایندگان حاضر در این اجلاس از نرم‌ترشدن موضع ایران مبنی‌بر بازگشت به قیمت پایه 34 دلار برای هر بشکه خبر دادند و درعین‌حال متذکر شدند که «ایران درحال‌حاضر نظر موافق اکثریت اعضا را برای درخواستش مبنی‌بر اینکه عربستان باید تعهد کند که نسبت به سطح تعیین‌شده تولیدات اوپک همانند دیگر اعضا وفادار باشد، جلب کرده است.» رویتر همچنین اضافه کرد: «عربستان
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 19/9/1362، ص26، رادیو کلن، 17/9/1362.
درحال‌حاضر به‌عنوان تولیدکننده متغیر عمل می‌کند و میزان تولیدات خود را براساس تقاضای جهانی برای نفت اوپک وفق می‌دهد، لکن سایر اعضا از عربستان به‌خاطر افزایش تولیدات سال جاری به خرج دیگر اعضای سازمان انتقاد کردهاند.»(1)
درحالی‌که اختلافات اعضای اوپک درمورد سهمیه تولید ادامه دارد، خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: اولاف لانتسکه رئیس آژانس بین‌المللی انرژی، صبح امروز اظهار کرد: «اوپک نقش حاکمیت مطلق خود را در تهیه آذوقه نفت جهانی از دست داده و به این علت نمی‌تواند بالارفتن قیمت نفت را بر دیگران تحمیل نماید.»(24)
در همین زمینه روزنامه لزکو (چاپ پاریس) نیز در مقاله‌ای با عنوان "تلاش اوپک برای نجات قیمت نفت" نوشت: «اوپک تاکنون تا این اندازه مورد تهدید قرار نگرفته است و خطراتی که این سازمان را تهدید می‌کند، رقابت کشورهای غیرعضو اوپک و وضع نامساعد بازارهای نفتی جهان می‌باشد.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس لزکو معتقد است «عصر سازمان اوپک دیگر به پایان رسیده و این سازمان درحال‌حاضر، فقط یک‌سوم نیازهای نفتی جهان را عرضه می‌کند درحالی‌که انگلیس طی سه‌ماهه سوم سال جاری، میزان تولید خود را 10 درصد و نروژ طی هشت ماه اول سال جاری [میزان تولیدش را] 22 درصد افزایش داده‌اند و در این شرایط هریک از اعضای اوپک در فکر خویش می‌باشند به‌طوری‌که ایران و عراق به دلایل مختلفی خواستار تسهیلاتی هستند.»
روزنامه مذکور همچنین به نقل از اظهارات حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، یادآور شده است: «ایران خواستار 30 درصد افزایش سهمیه تولید خود و افزایش قیمت پایه به 34 دلار می‌باشد که یک چنین مسئله‌ای هرگز مطرح نخواهد بود.» لزکو افزود: «عراق نیز خواستار افزایش سهمیه خود تا 50 درصد می‌باشد و بهطورکلی نتیجه کار اوپک بستگی به تناسب نیروهای دو گروه تندرو و میانه‌رو باتوجه‌به نیازهای مالی‌شان خواهد بود.»
روزنامه فرانسوی لیبراسیون نیز در مقاله‌ای ضمن مقایسه وضعیت کنونی اوپک با ده سال پیش و نیز جنگ دو عضو این سازمان یعنی ایران و عراق آورده است: «تاکنون تهدیدهای ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز و نیز تلاش عراق برای برهم‌زدن امنیت خلیج‌فارس و ذخیره‌سازی نفت توسط حکومت سعودی تأثیری روی قیمت‌های نفت نداشته است.»(2)در همین حال، روزنامه وال استریت ژورنال در شماره اخیر خود در مقاله‌ای به قلم یوسف ابراهیم نوشت: «تشدید اخیر جنگ ایران و عراق همچنان یک عامل سرنوشت‌ساز می‌باشد. این جنگ احتمالاً می‌تواند به قطع‌شدن خطوط نفت‌کشی جهان بینجامد که بنا به گفته تحلیلگران نفتی تحت شرایط فعلی بازار نفت این تنها موردی است که می‌تواند باعث افزایش قیمت نفت شود.»
همچنین روزنامه امریکایی واشنگتن پست با اشاره به پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی که
حاکی‌از 8/1 درصد افزایش در میزان تقاضای نفت برای سال 1984 است، نوشت: «این بدین معنا است که میزان تقاضای نفت به آن اندازه نخواهد بود که میان کشورهای اوپک طوری تقسیم شود که آنها را راضی و خوشحال نگاه دارد و تجربه نشان داده است که هروقت اعضای اوپک از سهمیه‌های تولید خود ناراضی هستند دست به تقلب می‌زنند درنتیجه میزان کل تولید نفت اوپک در ماه‌های اخیر تا یک میلیون بشکه در روز بیشتر از حد تعیین‌شده آن یعنی 5/17 میلیون بشکه بوده است که گزارش می‌شود نیجریه، لیبی و قطر در کنار دیگران به مشتری‌های خود تخفیف‌های پنهانی می‌دهند.» واشنگتن پست در ادامه، به اختلافات سازش‌ناپذیر سه عضو بانفوذ اوپک، یعنی ایران، عراق و عربستان درمورد افزایش سهمیه هریک و به‌ویژه نظر ایران درمورد کاسته‌شدن از سهمیه تولید عربستان اشاره کرد.
شبکه‌های رادیو تلویزیونی امریکا نیز امروز ضمن انعکاس اخبار اوپک به قصد ایران برای بالابردن سهمیه خود اشاره کردند. شبکه ای.بی.سی. در بخش خبری خود گفت: «ایران به درآمد این نفت نیاز دارد تا جنگ برعلیه عراق را ادامه دهد.»(1)
1
امروز برخی مطبوعات غربی درمورد احتمال برهم‌خوردن موازنه قوا در جنگ ایران و عراق هشدار دادند.
روزنامه نیویورک تایمز در تفسیری به قلم چارلز ویلیام مانیتس تغییر اوضاع در منطقه خلیج‌فارس را درصورت شکست و پیروزی هریک از طرفین جنگ ایران و عراق مورد بررسی قرار داده است. به نوشته این روزنامه «جنگ به مدت سه سال، بحرانی بوده که فاجعه بزرگ‌تری را جست‌وجو می‌کرده است. اگر هر طرف پیروز شود یا یکی از آنها به دام شکست بیفتد و از هم بپاشد، امکان دارد که موازنه قدرت در منطقه نفت‌خیز خلیج‌فارس برای همیشه برهم خورد و شاید هم نیروهای نظامی یک یا هر دو ابرقدرت به معرکه کشیده شوند. تصادفی نیست که بسیاری از بازی‌های جنگی پنتاگون که هدف آنها آمادگی برای یک نبرد جهانی است با حادثه‌ای در خلیج‌فارس آغاز شود.»
مفسر روزنامه نیویورک تایمز درعین‌حال افزوده است: «راهی وجود دارد که ممکن است چندین مشکل را به یکباره آسان سازند؛ روند تهدیدآمیز جنگ، تشنج بین مسکو و واشنگتن و گرفتاری مالی کشورهای درحال رشد چون مکزیک، ونزوئلا و نیجریه. این راه، تصمیم اجباری شورای امنیت سازمان ملل متحد است که واردکردن نفت ایران و عراق را توسط تمام اعضای سازمان ملل ممنوع خواهد کرد.» به نوشته نیویورک تایمز «کمتر زمانی بهتر از زمان حال مناسب دست‌زدن به چنین اقدامی بوده است. ایران و عراق مجموعاً حدود 3 میلیون بشکه نفت در روز صادر می‌کنند. اینک که کشورهای حوزه خلیج‌فارس از میزان کمک‌های
1) همان، صص 23 - 18، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/9/1362.
خود به عراق کاسته‌اند نه عراق و نه ایران هیچ‌کدام منبع درآمد دیگری برای تأمین هزینه‌های جنگی که تاکنون حدود 200 میلیارد دلار زیان به بار آورده است، در اختیار ندارند.»
روزنامه مذکور همچنین یادآور شده است: «یک هدف این پیشنهاد واکنش احتمالی دو طرف نبرد است. ایران ممکن است کشورهای دیگر حوزه خلیج‌فارس را درصورتی‌که بخواهند درصدد به‌دست‌گرفتن سهم ایران در بازار باشند مورد حمله قرار دهد، اما جهان بدون وجود نشانی که حاکی‌از موافقت ایران و عراق با انجام گفت‌وگو باشد هم‌اینک با چنین خطری روبه‌رو است. اگر قرار باشد جهان از کشورهای حوزه خلیج‌فارس دربرابر یک حمله نظامی حفاظت کند، اجرای تصمیم شورای امنیت که با هدف برقراری صلح گرفته شده باشد، مفید خواهد بود.» مفسر نیویورک تایمز درعین‌حال خاطرنشان ساخته است: «البته باید شکایت‌های قانونی و مشروع ایران نیز در نظر گرفته شود. برقراری آتش‌بس کافی نیست. عراق باید اصل پرداخت غرامت‌های جنگی را که آغاز کرده بپذیرد.»(1)
همچنین به گزارش رادیو بی‌بی‌سی راجر ماتیوز سردبیر بخش خاورمیانه (غرب آسیا) روزنامه فایننشال تایمز (چاپ لندن) در شماره امروز این روزنامه در مقاله مفصلی درباره جنگ ایران و عراق تأکید کرد که «تبلیغات رسمی دولت عراق و نیز دولت ایران در طی سه ماه گذشته مبین چیزی بوده است که او آن را خبر از شومی و تاریکی آینده در جنگ ایران و عراق تعبیر می‌کند.» به عقیده ماتیوز «حتی اگر خط جدید لوله نفت که عراق در نظر دارد از خاک عربستان سعودی بگذراند و به دریای احمر برساند تا پایان سال 1985 ساخته شود و مورد بهره‌برداری قرار گیرد، چنین به نظر می‌رسد که عراق نسبت به ایران برای تحمل یک جنگ اقتصادی و نظامی طولانی و فرساینده توانایی کمتری دارد.» نویسنده روزنامه فایننشال تایمز ضمن رد احتمال اقدام عراق به یک حمله وسیع تا زمانی‌که به گفته وی «صدام حسین از حیث اوضاع داخلی عراق احساس امنیت نسبی بکند و سربازان عراقی بتوانند با حملات زمینی نیروهای ایران مقابله کنند»، می‌افزاید: «اما اگر ایران تهدید به یک پیشروی نظامی قاطع را پیش بگیرد اگر طرح خط لوله نفت به‌خوبی پیش نرود یا دریافت کمک مالی از عربستان سعودی ادامه نیابد آن‌وقت نبرد سرنوشت برای بقای عراق نبرد سنگین‌تر و هولناک‌تری خواهد بود.»(2)
1
رسیدگی به اتهامات دو متهم دیگر از اعضای شبکه مخفی حزب توده در دادگاه انقلاب ارتش امروز نیز ادامه یافت. در جلسه امروز دادگاه که به ریاست حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری
برگزار شد، سرهنگ هوشنگ عطاریان فرمانده سابق منطقه عملیاتی غرب و سرهنگ بیژن کبیری فرمانده سابق یگان‌های
کماندویی ویژه به دفاع از خود دربرابر اتهامات مطرح‌شده ازجمله فعالیت در شبکه مخفی حزب توده و ارائه اطلاعات سیاسی و نظامی محرمانه به مسئولان حزب پرداختند.
سرهنگ عطاریان در دفاعیه خود عضویت در شبکه مخفی را تأیید و اتهام جاسوسی و اقدام علیه امنیت کشور و براندازی را رد کرد. وی در ادامه نمونه‌هایی از اقداماتی را که در طول خدمت انجام داده برشمرد و آنها را دلیلی بر رد اتهام براندازی دانست. عطاریان افزود: «ازطرف حزب اصلاً صحبت براندازی پیش نمی‌آمد و اگر چنین مطلبی را عنوان کرده بودند من الآن در اینجا ننشسته بودم.» وی همچنین درمورد اتهام جاسوسی گفت: «من خبرها و اسنادی را افشا می‌کردم، ولی هیچ‌کدام از مواردی را که من به حزب می‌دادم به‌صورت کتبی و طبقه‌بندی‌شده نبود که به‌صورت جاسوسی باشد. مثلاً من جریان [شکست عملیات نظامی امریکا در] طبس را به عوامل حزب گفتم که شب از رادیو توسط بنی‌صدر (رئیس‌جمهور وقت) افشا شد و یا اخباری را که از رادیوهای مختلف جمع‌آوری می‌شد من به‌صورت تحلیل درمی‌آوردم. ... و در قرارها من نتایج جنگ و اخبار ستاد مشترک و همچنین چند مورد محرمانه [را ارائه کردم] ولی من این گزارشات را به‌صورت سند و مدرک ندادم و در مدتی که در کمیسیون شورای‌عالی دفاع بوده‌ام گزارشات از آن جلسات را به رابطم می‌دادم.»
درمورد دفاعیه عطاریان، دادگاه از محمدمهدی پرتوی مسئول شبکه مخفی نظامی حزب توده، توضیح خواست که وی ضمن تأیید بخشی از اظهارات عطاریان، درمورد همکاری اطلاعاتی او گفت: «ایشان چون مأموریتی دررابطه‌با بررسی [ماجرای] طبس داشته‌اند رونوشت گزارش خویش را به من دادند و درمورد جنگ نیز ایشان اخبار جنگ را می‌داد و علاوه‌بر آن اگر قرار بوده حمله‌ای صورت بگیرد و اینکه از کدام نقطه باید صورت بگیرد را گاهی بهطورکلی دراختیار ما می‌گذاشته و اصولاً از وقتی‌که در مقام مشاورت وزارت دفاع قرار گرفته دستیابی ایشان به اطلاعات بالا به‌طور سیستماتیک افزایش یافته و در هر ملاقاتی ایشان کم‌وبیش این مسائل را مطرح می‌نمودند و دیگر اینکه ایشان مدتی در یکی از کمیسیون‌های شورای‌عالی دفاع شرکت می‌کرده و مطالبی را که باید در جلسات شورای‌عالی دفاع مطرح شود را به من می‌دادند و چون ایشان با نمایندگان امور خارجه و غیره در ارتباط بودند مطالبی را که آنها مطرح می‌نمودند را نیز به من می‌دادند و سمیناری درمورد طرح دفاعی کشور تشکیل شده بود که این اطلاعات را نیز به من دادند. ...»
در ادامه جلسه دادگاه، سرهنگ کبیری نیز به دفاع از خود در پاسخ به موارد کیفرخواست پرداخته و گفت از وجود تشکیلات مخفی نظامی حزب اطلاعی نداشته است. وی با تأکید بر اینکه فقط یک عضو نظامی حزب بوده است، افزود: «بنابراین من نمی‌دانستم که در مجرای جاسوسی و براندازی یک سازمان قرار گرفته‌ام.» سپس پرتوی درمورد عضویت کبیری در شبکه مخفی و همکاری وی توضیح داد: «ایشان به‌علت موقعیت خویش دسترسی به اطلاعات نظامی نداشتند که به من بدهند، ولی اگر تماس‌هایی با مقامات داشتند مطالب مطرح‌شده در
ملاقات‌ها را با من در میان می‌گذاردند.» وی آن‌گاه با اشاره به آگاهی اعضای شبکه از مخفی‌بودن ارتباطات حزبی و اطلاع از ماهیت ایدئولوژیک حزب تأکید کرد: «تمام اعضای حزب جاسوسی می‌کردند چون هرکدام در تهیه خبر و در وسع توان و امکاناتشان دراین‌زمینه کوشش می‌کردند و همه اعضا فعالیت می‌کردند که هرچه بیشتر حزب قوی شود و به‌طرف به‌دست‌گرفتن قدرت سوق یابد و بنابراین همه اعضای حزب در این اتهامات شریک‌اند.» پرتوی درعین‌حال گفت: «البته من فکر می‌کنم که می‌توان بین افرادی که با چشم باز و آگاهانه این جریانات را پدید آورده بودند با افرادی که ناآگاهانه در دام افتاده بودند تفاوت قائل شد.» براساس گزارش روزنامه کیهان دادگاه انقلاب ارتش با پایان یافتن محاکمه 8 عضو شبکه مخفی حزب توده برای صدور رأی نهایی وارد شور شد.(1)-(2)
1
درحالی‌که امریکا می‌کوشد ثبات سیاسی مطلوب خود را در لبنان با محوریت دولت این کشور شکل دهد وزیر دفاع رژیم صهیونیستی اعلام کرد به‌دلیل ناتوانی این دولت، این رژیم برای ایجاد یک نیروی محلی در این کشور تلاش خواهد کرد.
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی به نقل از منابع امریکایی در واشنگتن گفت که حملات هوایی امریکا به مواضع سوریه با این هدف صورت گرفت که سوریه متقاعد شود «ایالات متحده امریکا مصمم است مسئله لبنان را به شیوه خود حل کند و تفنگ‌داران امریکایی حتی اگر حملات دیگری علیه آنها انجام گیرد از بیروت خارج نخواهند شد.» رادیوی مذکور افزود: «با چنین توجیهی که از عملیات امریکا در لبنان می‌شود به نظر می‌رسد که دولت امریکا اکنون درصدد آن است که هدف از حضور نظامی خود در لبنان را با تعریف تازه‌ای بیان کند و به‌طور ضمنی بپذیرد که نقش نیروهای امریکا در لبنان به پاسداری از صلح محدود نمی‌شود. اکنون هدف امریکا ظاهراً آن است که سوریه را تحت فشار قرار دهد تا از پافشاری خود در نگه‌داشتن نیروهایش در بخشی از لبنان دست بردارد.»
به گفته بی‌بی‌سی درعین‌حال «امریکا قصد دارد گروه‌های مختلف لبنانی برخوردار از حمایت سوریه را ترغیب کند که به کابینه آشتی ملی تحت رهبری امین جمیل بپیوندند.» این رادیو اضافه کرد: «ولید جنبلاط و نیز رهبران شیعه لبنان ظاهراً تا اندازه‌ای به این فکر توجه نشان دادند. به این وسیله امریکا امیدوار است که گروه‌ها و فرقه‌های افراطی‌تر لبنان را از حامی خود، سوریه، دور کند و به آنها در همکاری با دولت امین جمیل امتیازهایی بدهد. اگر بعد از این مرحله توافق شود که ارتش لبنان به مناطقی که اکنون تحت کنترل دولت نیست وارد گردد، به این ترتیب موضع
سوریه باز هم ضعیف‌تر خواهد شد و با گسترش تدریجی دامنه قدرت و اختیار دولت ادامه استقرار وسیع نیروهای سوریه در شمال لبنان ناموجه‌تر به نظر خواهد رسید و بالاخره اگر مرحله بعدی طرح امریکا در واگذاری اداره امور بخش جنوبی لبنان که اکنون در اشغال اسرائیل است به دولت امین جمیل عملی شود، برداشت امریکا این است که بر جنبه قانونی‌بودن دولت امین جمیل افزوده خواهد شد. اما مرحله اخیر در نظر بسیاری از ناظران عملی جلوه نمی‌کند چون مستلزم این خواهد بود که تا حد قابل‌ملاحظه‌ای میان مقامات اداری لبنان و اسرائیل همکاری هرروزه‌ای برقرار خواهد شد. و بالاخره سومین جنبه فشار امریکا بر سوریه، پافشاری امریکا در این است که اصل خروج نیروهای بیگانه در موافقت‌نامه ماه مه گذشته باید رعایت شود و بدون خروج نیروهای سوریه، نیروهای اسرائیل به عقب‌نشینی دیگری نباید بپردازند.»
بی‌بی‌سی در ادامه با بیان اینکه باید منتظر ماند و دید که واکنش سوریه دربرابر فشار امریکا چه خواهد بود، افزود: «عبدالحلیم خدام وزیر خارجه سوریه، دیروز گفت که اگر دونالد رامسفلد آخرین فرستاده ویژه پرزیدنت ریگان به خاورمیانه [غرب آسیا] مایل باشد که از دمشق دیدن کند، سوریه از او استقبال خواهد کرد. وزیر خارجه سوریه افزود که به نظر او امریکا نقش یک قدرت میانجی را در خاورمیانه نباید از دست بدهد، اما درعین‌حال خط مشی‌های شدید امریکا را دراین‌زمینه رد کرد.»(1)
در همین حال رادیو اسرائیل امروز در گزارشی گفت موشه آرنز وزیر دفاع این رژیم «فاش ساخت که اسرائیل می‌کوشد برای تسریع در خروج نیروهای خویش از لبنان و درعین‌حال تأمین امنیت نواحی شمالی کشور یک نیروی محلی در جنوب لبنان به وجود آورد که وظیفه جلوگیری از رخنه‌یابی خرابکاران را به عهده بگیرد.» وی افزود: «ازنظر اسرائیل بهترین راه‌حل آن است که دولت مرکزی لبنان نیروهای خود را به جنوب اعزام دارد و طی هماهنگی با واحدهای انتظامی اسرائیل امنیت آن منطقه را به عهده بگیرد، ولی باتوجه‌به آنکه دولت مرکزی درحال‌حاضر توانایی چنین اقدامی را ندارد باید برای ایجاد یک نیروی محلی تلاش کرد.» وزیر دفاع اسرائیل تأکید کرد: «اسرائیل و ایالات متحده نه‌فقط هدف‌ها و منافع مشترک دارند بلکه پیرامون طرق نیل به این هدف‌ها موضع آنها به یکدیگر نزدیک است.»(2)
1
امروز اعلام شد کشتی‌های یونانی برای انتقال 4 هزار فلسطینی هوادار یاسر عرفات راهی طرابلس در شمال لبنان شدند. خبرگزاری فرانسه گزارش داد 4 کشتی یونانی برای حمل حدود 4 هزار فلسطینی به خارج از لبنان، امروز یونان را ترک کردند. به گفته سخنگوی دولت یونان «کشتی‌ها با پرچم یونان و سازمان ملل حرکت خواهند کرد و عملیات تحت نظر خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل، انجام خواهد گرفت و مخارج آن توسط فلسطینی‌ها پرداخت خواهد شد.»(3)
ضمیمه گزارش808: مشروح جلسه دادگاه 2 تن دیگر از اعضای سازمان مخفی حزب توده در دادگاه انقلاب ارتش
مشروح دادگاه متهمان دیگری از شاخه نظامی حزب توده به نقل از روزنامه کیهان بدین شرح است:
«دادگاه انقلاب ارتش در تاریخ 17/9/1362 جهت رسیدگی به اتهامات متهمین سرهنگ هوشنگ عطاریان و سرهنگ بیژن کبیری تشکیل جلسه داد.
اتهامات متهمین: متهم ردیف 2 هوشنگ عطاریان؛ ... اعمال ارتکابی مشارالیه به شرح زیر است:
الف) فعالیت در شبکه مخفی نظامی تشکیلات با نام مستعار حبیب و تحت مسئولیت بابک و خسرو. (به شرح مندرج در صفحات 51 و 52 پرونده)
ب) اجرای قرار و تشکیل جلسات حزبی در ماشین و منزل خود در بعضی از این قرارها کیانوری هم حضور داشته است. (صص 34 و 51)
ج) پرداخت حق عضویت ماهی 1000 تومان.
د) دادن اطلاعات سیاسی نظامی محرمانه. (به شرح مندرج در صفحات 11 الی 20 و 25، 26، 27، 34 و 35 و 36 و 42 الی 45 و 53 پرونده)
ضمناً مشارالیه تا قبل از دستگیری فعالانه مرتبط بوده است.
متهم ردیف3 بیژن کبیری؛ فعالیت‌های وی از این قرار است:
الف) فعالیت در شبکه مخفی نظامی تشکیلات فوق تحت مسئولیت بهرام و خسرو (به شرح مندرج در صفحات 6 و 7 و 8 و 16و 46 پرونده) و با نام مستعار رضا.
ب) اجرای قرار و تشکیل جلسات حزبی در منزل خود و خیابان و اماکن عمومی که در بعضی از این قرارها کیانوری هم حضور داشته است. (صفحات 6 و 7 و 8 و 47 و 50)
ج) پرداخت حق عضویت ماهانه 1000 تومان که جمع آن بیست هزار تومان می‌باشد.
د) دادن اطلاعات محرمانه دررابطه‌با عملکرد خود به تشکیلات و نفوذ در نهاد انقلابی. (صفحات 10 و 11و 12 و 14 و 19 و 21 و 29 و 30 و 31 و 32)
ه-) تحویل 2 قبضه سلاح یوزی و 2 قبضه سلاح رولور با استفاده از موقعیت نظامی بودن خود به تشکیلات. (ص7)
و) معرفی یک نظامی به تشکیلات (7 و 47) ضمناً مشارالیه تا قبل از دستگیری فعالانه مرتبط بوده است.
ق) ادامه فعالیت در زندان برای تشکیلات.
با عنایت به شرح فوق رسیدگی نهایی به اتهامات نامبردگان و صدور حکم شرعی درباره هریک به‌عنوان محارب و مفسدفیالارض و به استناد ماده 199 قانون حدود و قصاص مورد تقاضاست.
پس از قرائت کیفرخواست توسط دادستان، حاکم شرع از آقای عطاریان خواست که اگر دفاعی دارند از خود بنمایند.
· دفاعیات آقای عطاریان
من جاسوسی و اقدام برعلیه امنیت کشور و براندازی را قبول نداشته ولی فعالیت و عضویت در شبکه مخفی را قبول دارم؛ زیرا اگر کسی هدف براندازی داشته باشد به‌خاطر این است که به چیزی و پول و مقامی برسد و درجهت تضعیف انقلاب عمل می‌نماید، ولی من از تاریخ 5 اسفند که در جمهوری اسلامی مسئولیت پذیرفتم تا روز دستگیری‌ام برای حفظ نظام جنگیده‌ام. وی در ادامه نمونه‌هایی از اقداماتی که در طول خدمت انجام داده بود برشمرد و اینها را دلیلی بر رد اتهام براندازی دانست و گفت ازطریق حزب اصلاً صحبت براندازی پیش نمی‌آمد که اگر چنین مطلبی را عنوان کرده بودند، من الآن در اینجا ننشسته بودم. نامبرده اظهار داشت طی 13 ماهی که در جبهه بوده با حزب تماس نگرفته و هر ماه با مسئولین دادگاه و سایر مسئولین در تماس بوده است برای اینکه بتواند کار خود را به نحو احسن انجام داده و روابط تشکیلاتی مانعی بر انجام این امور نباشد. 15 روز قبل از پایان مأموریتم (بابک) را به دفترم فرستادند و آئین‌نامه‌ای را از من خواست که من به ایشان ندادم. اما دررابطه‌با جاسوسی وی اظهار داشت که من
خبرها و اسنادی را افشا می‌کردم ولی هیچ‌کدام از مواردی را که من به حزب می‌دادم به‌صورت کتبی و طبقه‌بندی‌شده نبوده که به‌صورت جاسوسی باشد، مثلاً من جریان طبس را به عوامل حزب گفتم که شب از رادیو توسط بنی‌صدر افشا شده و یا اخباری را که از رادیوهای مختلف جمع‌آوری می‌شد من به‌صورت تحلیل درمی‌آوردم که (خسرو) علاقه‌مند بود که این مطالب را داشته باشد و من به ایشان می‌دادم که بعداً ایشان علاقه‌ای نشان نداد و درمورد قرارها من هفته‌ای یک بار ایشان را می‌دیدم و اصولاً من دررابطه‌با قرارها تنبل بودم و فعالانه عمل نمی‌نمودم و در قرارها من نتایج جنگ و اخبار ستاد مشترک و همچنین چند مورد که محرمانه بوده ولی من این گزارشات را به‌صورت سند و مدرک ندادم و در مدتی که در کمیسیون شورای‌عالی دفاع بوده‌ام گزارشات از آن جلسات را به رابط می‌دادم.
سپس حاکم شرع از آقای پرتوی خواست که دراین‌زمینه اگر مطلبی دارند بیان کنند.
آقای پرتوی فعالیت‌های قبل از انقلاب ایشان را تأیید نمود و گفت بعد از انقلاب ایشان شخصاً به حزب توده مراجعه نموده و پارول ارتباطی ایشان را آقای کیانوری به من دادند و من به یکی از مسئولین تشکیلاتی به نام بابک دادم که در آن زمان آقای عطاریان فرمانده لشکر1 پیاده بودند و از اواخر 58 و یا اوایل 59 خودم با ایشان تماس می‌گرفتم که این تماس یا در خیابان بوده و یا در ماشین و کوتاه‌مدت. نامبرده اظهارات عطاریان را مورد سستی در امر ملاقات و قرار و اینکه در مدتی که در جبهه بوده و به تهران آمده علی‌رغم نظر حزب با مسئولش تماس نمی‌گرفته را تأیید نمود و گفت در این اواخر من به منزلشان می‌رفتم و چهار یا پنج بار بیشتر حق عضویت که هر بار 1000 تومان بوده نداده است و درمورد اطلاعات ایشان چون مأموریتی دررابطه‌با بررسی جریانات طبس داشته‌اند رونوشت گزارش خویش را به من دادند و درمورد جنگ نیز ایشان اخبار جنگ را می‌داده و علاوه‌برآن اگر قرار بوده حمله‌ای صورت بگیرد و اینکه از کدام نقطه باید صورت بگیرد را گاهی بهطورکلی دراختیار ما می‌گذاشته و اصولاً از وقتی‌که در مقام مشاورت وزارت دفاع قرار گرفتند دستیابی ایشان به اطلاعات بالا به‌طور سیستماتیک افزایش یافته و در هر ملاقاتی ایشان کم‌وبیش این مسائل را مطرح می‌نمودند و دیگر اینکه ایشان مدتی در یکی از کمیسیون‌های شورای‌عالی دفاع شرکت می‌کرده و مطالبی را که باید در جلسات شورای‌عالی دفاع مطرح شود را به من می‌دادند و چون ایشان با نمایندگان امور خارجه و غیره در ارتباط بودند مطالبی را که آنها مطرح می‌نمودند را نیز به من می‌داد و سمیناری درمورد طرح دفاعی کشور تشکیل شده بود که این اطلاعات را نیز به من دادند و کلاً با شخصیت‌های مختلفی که تماس داشتند مطالب به‌دست‌آمده را به من می‌دادند و همچنین اطلاعات سری را تا آنجا که به دست می‌آوردند به من می‌داد.
سپس دادستان درمورد اتهامات عطاریان مطالب زیر را بیان نمودند. ... خدماتی را که شما به‌عنوان رد براندازی برشمردید بنا بر اظهارات آقای پرتوی برای اینکه خط حزب این بوده که افسران برای تثبیت موقعیت خویش و نفوذ هرچه بیشتر فعالیت‌هایی بنمایند دقیقاً در خط حزب و برای حزب بوده نه برای تثبیت جمهوری اسلامی ... مسئله این است که برای صدق عنوان جاسوسی، دادن اطلاعاتی که متضمن تعلیمات و فوائدی است کافی است نه لزومی دارد که شما اطلاعات را بعد از وقوع بدهید درحالی‌که آقای پرتوی اظهار کردند که شما اطلاعاتی را قبل از عمل داده‌اید؛ ثانیاً شما نظامی هستید و می‌دانید که اگر در چند مرحله اگر حتی بعد از انجام عملیات نیز شما اطلاعات و چگونگی عملیات را به دشمن بدهید شگرد عملیات نظامی به دست دشمن خواهد آمد و آنها پیش‌بینی خواهند کرد که ما در برنامه‌های تدافعی و تهاجمی خویش چگونه عمل خواهیم نمود.
حاکم شرع: اگر توضیحی دارید به‌عنوان آخرین دفاع بیان نمایید.
عطاریان ضمن تأیید اینکه می‌دانسته با حزبی که صددرصد طرف‌دار شوروی است در ارتباط بوده بیان نمود ... من همه اتهامات را دربست می‌پذیرم و آن دفاعیات را نیز به این علت عنوان نمودم که شما بدانید در وجود من چه می‌گذشته و می‌گذرد ولی اکنون به درگاه خداوند توبه کردم از همه گناهان گذشته‌ام. توبه کرده‌ام و نذر کردم اگر خلاصی یافتم بقیه عمرم را در جبهه‌ها به سر ببرم و از شما می‌خواهم که به من فرصت داده تا بدین‌وسیله گناهانم را جبران نمایم. ...
حاکم شرع از آقای بیژن کبیری خواستند که دررابطه‌با موارد اتهام خویش که توسط دادستان قرائت شد دفاعیات خودش را بیان کند.
· دفاعیات بیژن کبیری
من به‌هیچ‌وجه نمی‌خواهم از گذشته خویش دفاع نمایم. من اصلاً از تشکیلات مخفی و نظامی حزب اطلاعی نداشتم و خودم را عضوی از حزب توده می‌دانستم و فکر می‌کردم تنها عضو نظامی این حزب هستم. من باتوجه‌به سابقه ذهنی سال‌های 31 و 32 و اینکه می‌دیدیم که حزب علنی فعالیت می‌نماید و روزنامه و نشریاتش را علنی به فروش می‌رساند و از انقلاب حمایت می‌نماید، جلب حزب شدم، ولی متأسفانه حزبی را انتخاب کردم که رهبرانش امروز اعتراف به خیانت و وابستگی نمودند که من اصلاً اطلاع نداشتم و بعد که این اعترافات را دیده و شنیدم متوجه این قضیه شده و شدیداً محکوم می‌نمایم. اینها نه‌تنها به کشور و انقلاب و مردم خیانت کردند بلکه به من نیز خیانت نمودند. اگر انبار اسلحه داشتند من مطلع نبودم. اگر با شوروی ارتباط داشتند به من دروغ گفتند. بنابراین من نمی‌دانستم که در مجرای جاسوسی و براندازی یک سازمان قرار گرفته‌ام و درمورد تحویل سلاح‌ها نیز فقط یک یوزی و دو عدد رولور که متعلق به یگان من نبوده بلکه در جریان انقلاب به دست آورده تحویل این حزب دادم به این دلیل که حزب را حامی انقلاب می‌دانسته و فکر می‌کردم که اگر مسئله‌ای اتفاق بیفتد این حزب حامی انقلاب است و بد نیست که این اسلحه‌ها را نگهداری نماید و بعد که از مسئول اسلحه را خواستم گفت تحویل کمیته دادهایم و من در تمام مدتی که در جبهه‌ها بودم مطلقاً با عوامل حزب تماس نداشتم فقط یک بار (بهرام) که قبل از پرتوی مسئولم بود یک بار تماس گرفت که آن‌هم حتی دو دقیقه هم طول نکشید و مسئله‌ای نبوده که رد نمایم و دررابطه‌با خدماتی که انجام داده‌ام هیچ حرفی نمی‌زنم و معتقدم که خدا توفیق انجامش را داده و خواست خدا بوده [است.]
سپس حاکم شرع از آقای پرتوی خواستند که دراین‌مورد اگر مطلبی [دارند] بیان نمایند.
پرتوی توضیح داد ... که تا قبل از اواخر سال 58 (بهرام) با ایشان تماس داشته و از آن به بعد خودش با ایشان تماس داشته تا زمان دستگیری برای اینکه ایشان مطمئن‌تر برخورد نماید. وی را به ملاقات آقای کیانوری بردم ... همچنین افزود که ایشان (کبیری) به‌علت موقعیت خویش دسترسی به اطلاعات نظامی نداشتند که به من بدهند ولی اگر تماس‌هایی با مقامات داشتند مطالب مطرح‌شده در ملاقات‌ها را با من در میان می‌گذاردند. دررابطه‌با تشکیلات مخفی با متهم صحبت نشده بود ولی تأکید نموده بودم که این ارتباطات باید مخفی باشد. ... سپس دادستان مطالبی مبنی‌بر رد دفاعیات متهم بیان داشت ... سپس حاکم شرح از متهم خواست که آخرین دفاعیات خویش را بیان نماید:
کبیری: من پس از انقلاب با حزب تماس گرفتم و چون فعالیتی دررابطه‌با مسائل ایدئولوژیکی نداشتم پس ازنظر تئوری بسیار ضعیف بودم. ... من اصلاً از اقدامات حزب و خودم نیز که عضوی از آن بودم دفاعی نمی‌توانم بکنم. من فقط در دلم این است که فکر نمی‌کردم جاسوس شوروی بوده و درحال براندازی بودم و قصد این اعمال را نیز نداشتم.
... با پایان‌یافتن دفاعیات متهمان عطاریان و کبیری جلسه دادگاه خاتمه یافت و به‌منظور صدور حکم نهایی وارد شور شد.»(1)
1) روزنامه کیهان، 23/9/1362، ص22.
1
شهرهای آبادان و خرمشهر و مناطق مرزی این دو شهر امروز و دیروز نیز هدف گلوله های توپخانه و خمپارهاندازهای عراقی قرار گرفتند.
در گلوله‌باران آبادان که به‌طور پراکنده صورت گرفت، 4 باب مغازه و 7 منزل مسکونی تخریب شد. همچنین براثر برخورد چند گلوله توپ به لوله‌های نفتی از رده‌خارج در اسکله12، نفت باقیمانده در این لوله‌ها آتش گرفت که با تلاش واحدهای اطفاء حریق خاموش شد. در خرمشهر نیز تبادل آتش توپخانه و خمپاره‌اندازها در دیری‌فارم، شلمچه، پاسگاه زید، جزیره مینو و پل‌نو خسارت‌هایی را به بار آورد. گفتنی است ظرف دیروز و امروز 13 تن از نیروهای خودی در آبادان و 16 تن نیز در خرمشهر براثر اصابت گلوله توپ یا ترکش زخمی شدند.(1)
2
معاونت اطلاعات - عملیات قرارگاه نجف سپاه در گزارش کوتاهی تحرکات تاکتیکی نیروهای عراقی در جبهه‌های جنگ، به‌ویژه در منطقه عملیاتی والفجر4 و فعالیت‌های نظامی دشمن در منطقه خلیج‌فارس را تشریح کرد. در این گزارش آمده است:
پس از اجرای عملیات والفجر4، دشمن نیروهای ضربه‌خورده خود را برای بازسازی و تجدید سازمان به عقب منتقل کرد و درحال‌حاضر در منطقه والفجر4، لشکرهای 22 پیاده در منطقه سلیمانیه - چوارتا، لشکر7 پیاده در منطقه دره‌میانه تا نالپاریز و لشکر4 پیاده کوهستانی در منطقه نالپاریز تا سیدصادق با حداقل نیرو پدافند می‌کنند. همچنین دشمن پس از مرحله سوم عملیات والفجر4 اقدام به تحکیم و ترمیم مواضع پدافندی خود کرده است. نیروهای تخلیه‌شده از منطقه عملیاتی والفجر4 به‌مرور به منطقه سپاه‌های 3، 4 و 2 منتقل می‌شوند.
علاوه‌براین، دشمن بعثی همچنان با هدف تحمیل صلح بر ایران، به اقدامات وحشیانه خود
1) سند شماره 289346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 19/9/1362؛ و- سند شماره 370473 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 17/9/1362؛ و- سند شماره 289343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار خوزستان، 19/9/1362.
ازقبیل، ناامن نشان‌دادن خلیج‌فارس و حملات متوالی به کاروان کشتی‌های تجاری در مسیر بندر امام خمینی، اعلام مین‌گذاری معابر کشتی‌ها در اطراف این بندر و جزیره خارک، ادامه حملات موشکی به مردم بی‌دفاع شهرها، استفاده از بمب‌های شیمیایی و تحرکات سیاسی ازقبیل برگزاری کنفرانس‌های عربی و... ادامه می‌دهد.(1)
1
حمله روز گذشته هواپیماهای عراقی به کشتی‌های تجاری ایران در آب‌های خلیج‌فارس و سرنگونی یک جنگنده سوخوی عراق بازتاب محدودی در رسانه‌های گروهی جهان داشت.(2)این درحالی است که برخلاف ادعای عراق درمورد انهدام 6 هدف دریایی، امروز فقط آسیب‌دیدگی یک کشتی یونانی تأیید شد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه از آتن، وزارت دریانوردی بازرگانی یونان اعلام کرد: «یک کشتی باری یونانی به نام آیاپتوس (16320 تن) روز گذشته درحالی‌که عازم یک بندر ایرانی بوده مورد اصابت یک موشک عراقی قرار گرفته است.» این گزارش افزود: «این کشتی با 23 خدمه که 17 نفر از آنان یونانی بوده‌اند از انگلستان آهن برای ایران حمل می‌کرده است.»(3)رادیو اسرائیل نیز به نقل از مقامات کشتیرانی در آتن گفت: «زیان‌های وارده به این کشتی کمتر از آن است که قبلاً تصور می‌شد و به‌احتمال‌قوی این کشتی غرق نشده است.» مقامات مذکور افزودند: «تصور می‌رود که عراقی‌ها به‌سوی این کشتی موشک اگزوست پرتاب نکرده‌اند، بلکه فقط با تیربار هوایی آن را به گلوله بستند.»(4)
همچنین خبرگزاری آسوشیتدپرس از نیکوزیا به نقل از ایرنا خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایران گزارش داد: «دو کشتی که یکی در قبرس و دیگری در یونان ثبت شده‌اند روز گذشته در منتهاالیه شمالی خلیج‌فارس مورد حمله قرار گرفتند.» بر پایه این گزارش «کشتی قبرسی بدون هیچ‌گونه آسیبی به راه خود ادامه داد، اما کشتی یونانی که کمی آسیب دیده بود اسکورت شد و به نقطه امنی انتقال یافت.» آسوشیتدپرس به نقل از یک سخنگوی وزارت امور خارجه ایران افزود: «واحدهای دریایی و هوایی ایران جهت دفاع از دو کشتی وارد عمل شده و حمله عراق را طی اقدامی که منجر به سرنگونی یک جت عراقی شده دفع کردند.»
آسوشیتدپرس همچنین از خبرگزاری جمهوری اسلامی نقل کرد: «سخنگوی ایرانی طی
1) سند شماره 146707 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی اطلاعات عملیات قرارگاه نجف اشرف سپاه، شماره 42، 29/9/1362، ص5.
2) رسانه‌های خارجی فقط به انعکاس خبری این رویداد اکتفا کرده و تفسیر بیشتری درباره آن منتشر نساختند. درحالی‌که حمله قبلی عراق به کشتی‌های ایرانی در آب‌های خلیج‌فارس که در تاریخ 30/8/1362 رخ داد، جریان مستمری از بازتاب‌های خبری و تحلیلی را با مضمون گسترش دامنه درگیری در خلیج‌فارس و احتمال تبدیل آن به یک مناقشه بین‌المللی درپی داشت.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 265، 19/9/1362، ص2، آتن - خبرگزاری فرانسه، 18/9/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 20/9/1362، ص8، رادیو اسرائیل، 18/9/1362.
. سند شماره 289346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 19/9/1362؛ و- سند شماره 370473 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 17/9/1362؛ و- سند شماره 289343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار خوزستان، 19/9/1362.
همین بیانیه ادعای عراق را که 6 کشتی غرق شده و یک جت نیروی هوایی ایران طی یک درگیری هوایی و دریایی در منتهاالیه شمالی خلیج‌فارس روز گذشته سرنگون شده را تکذیب کرد. یک اطلاعیه نظامی رسمی عراق روز پنجشنبه اعتراف کرد که یک جت عراقی طی حمله ناپدید شده است، اما افزود این به‌خاطر یک "نقص فنی" بوده است. ایرنا گزارش داد که خلبان جت سرنگون‌شده عراقی پس از آنکه هواپیمای وی در دریا سقوط کرد توسط نیروهای ایرانی به اسارت گرفته شده است.»
گزارش مذکور همچنین به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد: «عراق با حمله به این دو کشتی به‌طور آشکار تمام قوانین و مقررات بین‌المللی مربوط به کشتیرانی آزاد در حوزه خلیج‌فارس را نقض کرده است.» آسوشیتدپرس در ادامه گزارش خود یادآور شد: «عراق طی هفته‌های اخیر با صدور هشدارهای مکرر از تمام کشتی‌های بین‌المللی خواسته است به نواحی شمالی خلیج [فارس] ازجمله جزیره خارک، ترمینال اصلی صادرات نفت ایران، وارد نشوند.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، خبرگزاری یونایتدپرس از بیروت نیز خبر مشابهی را گزارش کرد(1)
همچنین گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از واشنگتن حاکی است روزنامه‌های امریکایی واشنگتن پست و نیویورک تایمز به انتشار جزئیات خبری این رویداد از قول منابع نظامی ایران و عراق پرداختند.(2)علاوه‌براین روزنامه‌های امروز صبح لبنان نیز خبر سرنگونی هواپیمای سوخوی عراقی در آب‌های خلیج‌فارس را درج کردند(3)
1
رئیس دیوان‌عالی کشور در سخنان خود در نمازجمعه این هفته تهران مطالبی را درخصوص قطعنامه اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب در بغداد، تأکید رهبر انقلاب بر ضرورت بهره‌گیری از سلاح نفت علیه قدرت‌های مداخله‌گر خارجی، اجلاس وزرای نفت اوپک و حدود آزادی در انتخابات مجلس شورای اسلامی بیان کرد.
آیت‌الله سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی در خطبه دوم نماز با اشاره به جنگ به‌عنوان مسئله اول کشور اظهار داشت: «مطلب اول، مربوط به وزرای کشورهای نوزده‌گانه عربی است که در بغداد جمع شدند و قطعنامه‌ای صادر کردند و گفتند تجاوز به یک کشور عربی، تجاوز به همه است. گو اینکه این جمله، یک جمله خیلی خوبی است، ولی من احتمال نمی‌دهم که یک نفر نه از این جمله خوشحال شده باشد و نه از این جمله ترسیده باشد و یا اصلاً اعتنایی به این جمله کرده باشد. این خیلی رسوایی است که وزرای نوزده کشور قطعنامه‌ای صادر کنند و این
قطعنامه نه خوشحال‌کننده باشد و نه ترس‌آور. چرا؟ برای اینکه می‌دانند دروغ است. کجای این حرف دروغ است؟ اینها گفتند تجاوز به یک کشور عربی، تجاوز به همه است، حالا می‌خواهم ببینم که لبنان کشور عربی هست یا نیست؟ که هست. تجاوز شده یا نشده؟ که شده. پس بنابراین تمام عرب‌ها مورد تجاوز قرار گرفته‌اند و به همه این دولت‌ها و همه این حکومت‌ها تجاوز شده است حالا می‌خواهند چکار کنند؟»
رئیس دیوان‌عالی کشور سپس افزود: «اینها در مقابل این تجاوز علنی، سوریه را در میدان تنها گذاشتند درحالی‌که سوریه با کمال شهامت توانسته در مقابل این حملات، 8 هواپیما را بزند. بنابراین سوریه را در میدان تنها گذاشتند و آنجا ما فهمیدیم که معنای تجاوز به کشورهای عربی چیست؟ ... اینها می‌گویند که نه، ما منظورمان همه کشورهای عربی نبود، بلکه منظورمان عراق بود و آن کسی را هم که می‌گوییم تجاوز کرده یعنی ایران است که به همه تجاوز کرده! اینها که همه می‌دانند که ایران تجاوز نکرده بلکه به ایران تجاوز شده. ایران جنگ نکرده بلکه به ایران جنگ تحمیل شده. هنوز هم تجاوز می‌شود. ایران چه موقع آمده مناطق غیرنظامی را بمباران کرده؟ چه موقع با بمب‌های 9 متری و 12 متری مناطق پرجمعیت شهرها را بمباران کرده؟» خطیب نمازجمعه تهران ادامه داد: «من عقیده‌ام این است که اگر اینها این‌طور قطعنامه صادر می‌کردند بهتر بود که اگر یک کشور عربی به یک کشور دیگر تجاوز کرد، به خود اجازه می‌دهیم همه به آن کشور تجاوز کنیم. چنانچه این کار را هم انجام داده‌اند.»
وی آن‌گاه ضمن برشمردن کمک‌های برخی از کشورهای عربی به عراق افزود: «اما من به اینها می‌گویم که جواب این مسئله را علی علیه‌السلام گفته است که سوگند به خدا اگر همه‌شان پشت سر هم بایستند کوچک‌ترین اثری در ملت انقلابی ایران ندارند.» رئیس دیوان‌عالی کشور همچنین خطاب به دولت‌های عرب حامی عراق گفت: «امام فرموده که شما ده روز نفت را به روی اینها [قدرت‌های سلطه‌گر جهان] ببندید، اینها تسلیم شما خواهند شد و ارباب‌ها، رعیت می‌شوند و آنهایی‌که به شما سیادت می‌کنند ذلیلتان می‌شوند. حالا شما بیایید این مطلب را تجربه کنید.»
آیت‌الله موسوی اردبیلی سپس با اشاره به اجلاس وزرای نفت اوپک در ژنو و پیشنهاد ایران درمورد قیمت پایه 34 دلار در هر بشکه، تلاش‌های جاری برای کاهش قیمت نفت را جنگی علیه ملل مستضعف خواند و گفت: «ما که اجازه نخواهیم داد و ما منتظر هستیم که ملت‌های مستضعف هم اجازه ندهند که به ثروت خدادادی آنها این‌گونه تجاوز شود.»
وی در بخش پایانی خطبه‌های نماز به مسئله انتخابات آتی مجلس پرداخت و اظهار داشت: «من به‌عنوان یک ایرانی عرض می‌کنم که وظیفه حتمی و شرعی ما این است که در مسئله
انتخابات شرکت کنیم. اینکه آیا در انتخابات آزادی هست یا خیر، همه باور کنند که در انتخابات آزادی هست، اما آزادی اسلامی. ... و هرکس که واجد شرایط است و بخواهد می‌تواند خودش را کاندید کند، چه به‌صورت منفرد و یا غیرمنفرد و ازطرف جمعیت‌ها تأیید بشود یا نشود. معنای آزادی در انتخابات این است.»
رئیس دیوان‌عالی کشور همچنین افزود: «صندوق‌دزدی، رأی عوض‌کردن، زور به مردم گفتن، کسی را به جای دیگری خواندن، جازدن، کسی را از میدان بیرون کردن، کسی را اجازه انتخابات ندادن، در امکانات عمومی تبعیض قائل شدن، اینها وجود ندارد و هرکس می‌تواند خودش را کاندید نماید و یا دیگری او را کاندید کند و پس از احراز صلاحیت به‌وسیله مراجع صالحه، کاندیدایی خود را اعلام کند و هرکس هم می‌تواند به او رأی بدهد و اگر هم در انتخابات برگزیده شد می‌تواند به مجلس راه یابد. منتها دیگری اگر می‌خواهد کسی را معرفی کند، معیارها را حفظ کند. این معیارها عبارت‌اند از: اول تقوا، دوم تعهد، سوم هوشیاری، چهارم مهارت در کار، پنجم قدرت تفکر، ششم کارایی، هفتم فعال‌بودن و بینش سیاسی و امثال اینها. بنابراین این ضوابط را مراعات کند و سپس هرکسی را که می‌خواهد انتخاب و کاندید کند اشکالی ندارد و وظیفه شرعی همه ماست که در این انتخابات شرکت کنیم.»(1)
1
آیت‌الله منتظری نیروهای مسلح را موجب حفظ تعادل و صیانت جامعه از خطرهای داخلی و خارجی دانست. به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، آیت‌الله منتظری امروز در دیدار با دانشجویان دانشکده افسری و مسئولان آموزش بهداری نیروی زمینی ارتش به‌اتفاق فرماندهان و مسئولان سیاسی - عقیدتی این دو ارگان، ضمن اشاره به کلام امیرالمؤمنین(ع) در نهج‌البلاغه نیروهای مسلح را موجب حفظ تعادل و صیانت اجتماع از خطرها، حوادث و هجوم دشمنان داخلی و خارجی دانست و با اشاره به هدف تشکیل ارتش در اسلام گفت: «در اسلام ارتش
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/9/1362، ص14.
متعلق به شخص نیست آن‌گونه که در زمان شاه بود، بلکه متعلق به اسلام و کل جامعه اسلامی است. ازاین‌رو نیروهای مسلح باید خود را به اخلاق اسلامی آراسته کنند و قبل از هر چیز اسلام را درست بشناسند تا بتوانند از آن حمایت کنند.»
آیت‌الله منتظری همچنین درمورد استفاده از استعدادهای موجود در میان نظامیان جوان اظهار داشت: «بسیار دیده شده که در بین سربازان و افسران، افراد روشن و با استعدادی وجود دارد که به‌نظر من باید از فکر و نظریات این افراد، آقایان فرماندهان و مسئولان قسمت‌های مختلف استفاده کنند و نباید این نیروها را نادیده گرفت و باید در مقام مشورت از هرکسی که دارای فکر و نظریه خوبی در همان رشته مربوطه است استفاده نمود، ولی البته در مقام تصمیم‌گیری، نظم فرماندهی از مقام بالا باید حتماً مراعات گردد.»(1)
1
گونتر کلایبر معاون نخست‌وزیر آلمان‌شرقی، به‌منظور پیگیری موافقت‌نامه همکاری اقتصادی و فنی این کشور با عراق وارد بغداد شد. به گفته رادیو بغداد وی در بدو ورود به بغداد گفت که با مقامات عراق درباره همکاری مشترک در چارچوب نتایج ده‌ساله ناشی‌از موافقت‌نامه مذکور مذاکراتی انجام خواهد داد. این رادیو افزود: «معاون نخست‌وزیر آلمان قدردانی کشور متبوع خود از مساعی صلح‌جویانه عراق و هم‌صدایی آن با تلاش‌های مربوط به متوقف‌ساختن جنگ جاری با ایران را ابراز داشته است.»(2)
2
شصت‌ونهمین اجلاس اوپک امروز درحالی به کار خود پایان داد که قیمت و سقف تولید مصوب اجلاس قبلی این سازمان مبنی‌بر 29 دلار در هر بشکه و 17 میلیون و 500 هزار بشکه در روز تثبیت شد.
در این اجلاس ایران پیشنهادهایی را برای افزایش قیمت پایه نفت از 29 دلار به 34 دلار در هر بشکه مطرح کرد، اما سرانجام تصمیم گرفته شد اعضا همچنان به قیمت و سقف تولیدی که در اجلاس فوقالعاده لندن در ماه مارس گذشته تصویب شده بود، وفادار بمانند. گزارش روزنامه کیهان حاکی است: با توافق اعضای اوپک قرار شد کمال حسن مقهور وزیر نفت لیبی - که ریاست اجلاس وزرا را بر عهده داشت - تا انتخاب دبیرکل جدید(3)سرپرستی دبیرخانه اوپک را نیز
عهده‌دار شود. ایران، الجزایر، عراق و ونزوئلا برای پست دبیرکلی کاندیداهایی معرفی کرده بودند.
محمد غرضی وزیر نفت ایران در گفت‌وگو با واحد مرکزی خبر درباره اوضاع کلی اجلاس اوپک گفت: «در بدو ورود و در ملاقات‌هایی که با وزرای نفتی اکوادور، الجزایر، اندونزی، لیبی، ونزوئلا و نیجریه داشتیم مطرح کردیم که ما در گذشته دچار سوءسیاست‌های تحمیلی از داخل و از خارج اوپک بودیم و تغییر قیمت از 34 دلار به 29 دلار بر اوپک تحمیل شد؛ زیرا فکر می‌کردند که وضع بازار بهتر خواهد شد و این ارزانی قیمت به مصرف‌کننده منتقل می‌شود و بنابراین تقاضا برای نفت افزایش خواهد یافت. لیکن ما توضیح دادیم که تغییر قیمت از 34 دلار به 29 دلار ازلحاظ سیاست‌گذاری و نتیجه‌گیری با شکست روبه‌رو شد. این توضیح اکثر وزرای اوپک را قانع نمود و ازطرفی لزوم حفظ سقف تولید و سهمیه تولیدکنندگان و بالاخص وظیفه سعودی به‌عنوان یک موازنه‌کننده تولید بر همه روشن شد.» غرضی درمورد موضع ایران در قبال انتخاب دبیرکل جدید اوپک نیز گفت: «ما دبیرکلی را به‌عنوان پرستیژی برای جمهوری اسلامی ایران می‌دانیم و از موضع به‌حق ایران پایین نیامده و اجازه نخواهیم داد که این امر به دست دیگران بیفتد.»(1)
روزنامه اقتصادی لزکو نیز در شماره امروز خود نوشت: «به گفته مدیرکل صندوق بین‌المللی پول، قیمت‌های حقیقی نفت (نفت خام و فراورده‌های نفتی) طی دو یا سه سال آینده ثابت خواهد ماند که این همان نقطه‌نظر شیخ زکی یمانی وزیر [نفت] پادشاهی سعودی نیز می‌باشد که طبق آن قیمت نفت حتی در بهار آینده ثابت خواهد ماند.» روزنامه فیگارو هم درمورد اجلاس اوپک آورده است: «رویارویی علنی ایران و عربستان هنوز رخ نداده است. باوجود اختلاف‌نظرهای موجود، اعضای اوپک توانسته‌اند ظواهر را حفظ کنند و به نظر می‌رسد که هیچ‌یک از اعضای اوپک نمی‌خواهد از خواسته ایران مبنی‌بر تعیین قیمت هر بشکه 34 دلار حمایت کند و به‌علاوه قیمت‌ها در بازار آزاد نیز رو به کاهش می‌رود.» به نوشته فیگارو، الجزایر نیز خواهان افزایش تدریجی و مرحله‌ای قیمت نفت است.(2)روزنامه لیبراسیون نیز نوشت: «در ورای این اختلافات لفظی یک رقابت سیاسی بین ایران و عربستان سعودی بر سر کسب رهبری سازمان اوپک وجود دارد، اما عربستان سعودی که 5/3 میلیون تن نفت در زمان وفور نفت در بازار، در سواحل عمان ذخیره کرده است یک سلاح در دست دارد و زمانی درواقع تهدید می‌کند که همه اعضای اوپک هم از نظراتش حمایت نکنند که درآن‌صورت این نفت ذخیره‌شده را به بازار عرضه کرده و قیمت نفت را خواهد شکست.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی از جیمز مورگان خبرنگار اقتصادی این رادیو گفت: «ضررهایی که از برگزاری چنین اجلاسی حاصل می‌شود کاملاً مشهود است به‌خصوص که اوپک خود
تحت‌تأثیر قدرت‌هایی است که از خارج کنترل می‌شوند. به‌طور مثال درست قبل از برگزاری اجلاس اخیر اوپک اتحادیه شوروی قیمت نفت خود را کاهش داد و گفته می‌شود بریتانیا قصد دارد تصمیم مشابهی اتخاذ کند که دراین‌صورت نیجریه با مشکلات عظیمی روبه‌رو خواهد شد. زیرا در بازارهای جهانی، نفت نیجریه با نفت بریتانیا در دریای شمال رقابت دارد. اگر نیجریه قیمت نفت خود را کاهش دهد این اقدام در ساختمان ظریف قیمت‌گذاری اوپک تأثیر می‌گذارد. اما از سوی دیگر، سازمان اوپک کماکان موجودیت خود را حفظ کرده است. این سازمان زمانی کنترل کامل بر بازارهای نفت جهانی اعمال می‌کرد و اکنون در شرایط بحرانی‌تر توانسته تولید کمتری را بین اعضای خود تقسیم کند. از آنجا که 13 کشور عضو اوپک تقریباً تمامی نفت تولیدی خود را صادر می‌کنند و قسمت اعظم ارز آنها از درآمد نفت است، بنابراین نباید انتظار داشت بحث و مجادله بر سر تولید و قیمت نفت بین آنان درنگیرد و به‌طور واضح اجلاس اوپک تنها مرکزی است که چنین بحثی امکان‌پذیر است.»(1)
1
«به نظر می‌رسد که ایران در تصمیمش برای ادامه جنگ پابرجاست و همه محاسبات نشان می‌دهد جمهوری اسلامی اقتصاد، مناسبات بازرگانی، سیاست خارجی و بالاتر از همه مردمش را درقالب این اندیشه قرار داده است که جنگ ممکن است سال‌ها ادامه یابد.» این مطلب را یوسف ابراهیم گزارشگر وال استریت ژورنال پس از دیداری شانزده روزه از تهران «با مقام‌های دولتی، داوطلبان جنگی، شهروندان عادی، دیپلمات‌های خارجی و بازرگانی» نوشته است.
رادیو امریکا به نقل از گزارشگر وال استریت ژورنال اعلام کرد: «دیون خارجی ایران که به 15 میلیارد دلار می‌رسید، بازپرداخت شده است. میانگین صادرات نفت به 2 میلیون بشکه در روز رسیده و انتظار می‌رود یک درآمد 23 میلیارد دلاری را در سال جاری برای ایران فراهم آورد، معامله‌های پایاپای با چند کشور نیز گسترش یافته است. وابسته‌های نظامی در تهران می‌گویند جمهوری اسلامی بهطورکلی توانسته است بر تحریم فروش اسلحه که توسط امریکا و اروپای غربی بر ایران تحمیل شد، چیره شود و راه‌های پنهانی خرید اسلحه و مهمات در اروپای غربی، اروپای شرقی و خاورمیانه [غرب آسیا] گشوده شده است. البته بهای برخی از این سلاح‌ها و مهمات سه برابر بیشتر از ارزش اصلی آنهاست.»
گزارش رادیو امریکا حاکی است: «محسن نوربخش رئیس بانک مرکزی ایران، که تحصیلکرده امریکاست، در مصاحبه با یوسف ابراهیم حاضر نشد بگوید که خریدهای تسلیحاتی چقدر برای ایران تمام می‌شود، اما گفت که هزینه‌های جنگی 30 درصد بودجه
1) همان، صص 23 و 24، رادیو بی‌بی‌سی، 18/9/1362.
سالانه کشور را در بر می‌گیرد. به گفته نوربخش، با درآمدهای نفت و درآمدهای اضافی از راه گرفتن مالیات و منابع دیگر ایران می‌تواند هزینه یک جنگ طولانی را تحمل کند. رئیس بانک مرکزی می‌گوید جمهوری اسلامی تمام مشکلات اقتصادی را که ممکن است درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز با آنها روبه‌رو شود در نظر گرفته است و برای رویارویی با نتایج آن آماده است، اما به نوشته یوسف ابراهیم، در ورای تمام این سخنان شجاعانه این حقیقت خودنمایی می‌کند که جنگ، اقتصاد ایران را سال‌ها به عقب انداخته است، هزینه‌ای که آثار آن عمیقاً در ایران احساس می‌شود و ایرانی‌ها می‌گویند نمی‌توانند عراقی‌ها را به‌خاطر آن ببخشند. از آغاز جنگ در سپتامبر 1980 دست‌کم 150 هزار تن از نظامیان و غیرنظامیان ایرانی به قتل رسیده‌اند و 400 هزار تن مجروح شده‌اند. از آغاز جنگ، عراقی‌ها بیش از 1200 روستا را از بین برده و بخش‌هایی از 25 شهر و یا تمامی آنها را درهم کوبیده‌اند.»
گزارشگر وال استریت ژورنال همچنین افزوده است: «یک مقام دولتی در گفت‌وگویی خصوصی گفت که سرنگون‌شدن صدام حسین ممکن است یک سال دیگر به طول انجامد و آن‌گاه شاید دو سال هم طول بکشد تا یک دولت اسلامی کنترلش را بر عراق برقرار کند.» یوسف ابراهیم یادآور شد: «حتی اگر جنگ تمام شود ایران معتقد است که صدور انقلاب باید برای تضمین بقای کشور ادامه یابد. ایران با ایجاد یک اتحاد استراتژیک با سوریه، افراطی‌ترین جناح‌های خاورمیانه [غرب آسیا] را در محوری به دور هم گرد آورده است که از مدیترانه تا خلیج‌فارس گسترش دارد.»
به گفته رادیو امریکا، یوسف ابراهیم در آغاز گزارش خود به نامه‌هایی اشاره کرده است که «جوانان ایرانی پیش از رفتن به جبهه جنگ برای پدران و مادرانشان می‌نویسند. آنان می‌دانند که به‌سوی مرگ می‌روند و می‌دانند که کار درستی انجام می‌دهند. نامه‌ها که نوشتن آنها از هنگام برپایی خونین‌ترین جنگ خاورمیانه شروع شده با سپاس از پدران و مادران که فرزندانی چنین شایسته پرورش داده‌اند آغاز می‌شود. نویسندگان سپس نام خدا و رهبرشان امام خمینی را ذکر می‌کنند و به نوشته یوسف ابراهیم به‌سوی شهادت گام برمی‌دارند.»
گزارشگر وال استریت ژورنال سپس اضافه کرده است: «بیش از نفت یا پول همین برداشت و نظر است که از سال 1981 جریان جنگ را به زیان عراق تغییر داده است.» وی می‌افزاید: «جنگجویان ایرانی هرچند که از سیل سلاح‌هایی که از شوروی، فرانسه و نقاط دیگر به‌سوی عراق سرازیر است محروم‌اند از آمیزه‌ای از وطن‌پرستی، شور مذهبی و احساس انتقام‌جویی نیرو می‌گیرند.» وی ضمن اشاره به تهدیدهای متقابل عراق و ایران وعدة امریکا درمورد استفاده از نیروی نظامی به‌منظور جلوگیری از بسته‌شدن تنگه هرمز و نیز استقرار ناوگان بزرگی
از کشتی‌های جنگی امریکا، فرانسه و انگلستان در نزدیکی آب‌های خلیج‌فارس خاطرنشان ساخته است: «به نظر می‌رسد که هیچ‌کدام از این تهدیدها رهبران ایران را به هراس نیفکنده است. آیت‌الله خمینی تابستان گذشته در گفت‌وگویی با روحانیون گفت تا زمانی‌که این جوانان وجود دارند، از سراسر کشور به‌سوی جبهه‌های جنگ می‌شتابند و به‌هنگام رویارویی با دشمن حماسه می‌آفرینند هیچ‌کس نخواهد توانست به کشور آسیبی برساند.»(1)
1
هیئتی امریکایی برای توجیه کشورهای حوزة خلیج‌فارس درخصوص رویارویی احتمالی با سوریه به این منطقه اعزام شد. در همین حال، مقامات امریکا مدعی شدند نیروهای ایرانی حاضر در خاک لبنان برای اجرای عملیاتی انتحاری علیه نظامیان امریکایی آماده می‌شوند.
روزنامه کیهان به نقل از دو روزنامه الوطن (چاپ کویت) و السفیر (چاپ لندن) گزارش داد: «منابع وزارت خارجه امریکا اعلام کردند هم‌اکنون یک هیئت امریکایی به ریاست معاون وزیر خارجه امریکا جهت بررسی مسائل امنیتی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس دیدن می‌کند.» به نوشته السفیر «هدف این هیئت بالابردن میزان همکاری و هماهنگی نظامی و سیاسی میان کشورهای عرب خلیج‌فارس و همچنین بی‌طرف‌کردن کشورهای خلیج‌فارس درمورد رویارویی نظامی امریکا و سوریه می‌باشد.»(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری یونایتدپرس از واشنگتن به نقل از روزنامه واشنگتن پست اعلام کرد: مقامات کاخ سفید امروز آموزش شمار قابل‌ملاحظه‌ای "تروریست" را در لبنان برای اجرای یک عملیات بمب‌گذاری نظیر عملیاتی که به کشته‌شدن 240 تفنگ‌دار امریکایی انجامید، تأیید کردند. به نوشته واشنگتن پست، ریگان چهارشنبه گذشته در جلسه محرمانه‌ای با یک گروه سیاسی هوادار خود، در پاسخ به سؤالی راجع به حمله انتحاری به اقامتگاه تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت گفته است: «بله، این تاکتیک فوقالعاده تروریست‌هاست که دست به عملیات انتحاری می‌زنند. درحال‌حاضر، اطلاع داریم که آنها در لبنان یک نیروی تقریباً 1000 نفره که اکثراً ایرانی هستند تشکیل داده‌اند، کسانی که مشتاقانه آماده‌اند زندگی‌شان را در یک حمله "کامی‌کازی" انتحاری فدا کنند.»(3)
در همین حال، درپی درگیری روز پنجشنبه نیروهای امریکایی با نیروهای جنبش امل در بیروت، روزنامه‌های امروز لبنان درمورد نوع بمب‌هایی که نیروهای امریکا در بمباران مناطق مسکونی حومه جنوبی بیروت به کار برده‌اند، مطالبی درج کردند. همچنین به گزارش خبرگزاری فرانسه امروز یک سخنگوی نظامی سوری در دمشق از سرنگونی دو هواپیمای
اسرائیلی توسط پدافند هوایی سوریه خبر داد. بر پایه این گزارش، اولین هواپیما بر فراز مواضع سوریه در منطقه دهرالفدیب لبنان و هواپیمای دوم در کرانه مدیترانه‌ای سوریه واقع در شمال طرابلس لبنان ساقط شد.(1)
1
کشتی‌های جنگی رژیم صهیونیستی با به توپ بستن مواضع فلسطینی‌ها در بندر طرابلس، از اجرای عملیات تخلیه نیروهای هوادار عرفات جلوگیری کردند.
خبرگزاری فرانسه به نقل از یک منبع فلسطینی گفت: قایق‌های توپ‌دار اسرائیل برای دومین‌بار ظرف 48 ساعت گذشته، مواضع فلسطینی‌ها را در طرابلس واقع در شمال لبنان هدف قرار دادند و آنها نیز متقابلاً به آتش توپخانه نیروهای اسرائیل پاسخ گفتند. گزارش خبرگزاری فرانسه همچنین حاکی است: یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، «از برادران سوری عاجلانه دعوت کرد باهم علیه تجاوز اسرائیل تشریک مساعی کنند.»
بر پایه این گزارش، سازمان آزادی‌بخش فلسطین امروز به‌طور رسمی از ایتالیا درخواست کرد تعدادی کشتی برای اسکورت 4 هزار فلسطینی که قرار است از طرابلس تخلیه شوند دراختیار این سازمان قرار دهد. وزارت امور خارجه ایتالیا ضمن اعلام این خبر افزود این درخواست در دست بررسی است. از سوی دیگر، یک سخنگوی دولت یونان نیز گفت که دولت متبوع وی از امریکا، فرانسه، ایتالیا و انگلیس - که همگی در لبنان نیرو دارند - خواسته است تا سلامت جان عرفات و چریک‌های همراه وی را هنگام ترک طرابلس تضمین کنند.
سخنگوی سازمان فلسطینی الفتح نیز بامداد امروز اعلام کرد: «ناوچه‌های جنگی اسرائیل برای جلوگیری از خروج فلسطینی‌های وفادار به یاسر عرفات در ترک طرابلس آب‌های اطراف این بندر را محاصره کردهاند.» وی افزود: «حمله اخیر اسرائیل مرحله اول یک حمله بزرگ است که هنوز جزئیات آن فاش نشده است.»(2)
در همین حال خبرگزاری رسمی عراق اعلام کرد عرفات «بلافاصله پس از خروج از تریپولی [طرابلس] به بغداد خواهد رفت تا گفتوگوهایی را با پرزیدنت صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق به عمل آورد.» این رادیو افزود: «درحالی‌که عرفات در نخستین سال وقوع انقلاب در ایران روابط بسیار گرمی با رژیم آیت‌الله خمینی برقرار ساخت این مناسبات به‌تدریج تیره شد و به‌موازات آن عرفات همکاری گسترده‌ای را با عراق آغاز کرد.»(3)
1
برخلاف آرامش نسبی روز گذشته در مناطق کردنشین غرب کشور، اقدامات امروز افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در این مناطق از شدت بیشتری نسبت به روزهای قبل برخوردار بود و در جریان چند عملیات 17 تن از افراد خودی شهید یا زخمی و 58 تن نیز به گروگان گرفته شدند. در این روز همچنین عناصر ضدانقلاب در کامیاران و در اقدامی نادر در محور خرم‌آباد - اندیمشک، اقدام به سرقت و زورگیری کردند.
در عملیات گروه‌های مسلح غیرقانونی علیه نیروهای تأمین جاده در محور سردشت - پیرانشهر در حوالی روستای بادین‌آباد، 5 تن از نیروهای خودی شهید و 2 نفر زخمی شدند و 5 تن نیز به گروگان برده شدند.(1)
در جنوب‌غربی سقز نیز افراد مسلح با حمله به نیروهای پایگاه ایرانخواه 5 تن از نیروهای ژاندارمری را زخمی و 2 تن را اسیر کردند. همچنین 3 قبضه اسلحه و یک دستگاه بی‌سیم پی.آر.سی77 نیز به دست مهاجمان افتاد. از تلفات واردشده به مهاجمان آماری در دست نیست.(2)
همچنین در منطقه عمومی جنوب مهاباد، دو دستگاه تراکتور اهالی روستاهای زیوه و گلینان براثر برخورد به مینی که گروه‌های مسلح غیرقانونی کار گذاشته بودند، خسارت دید. در این حادثه یک تن کشته شد و 4 تن دیگر زخمی شدند.(3)
در جنوب محور مهاباد به سردشت نیز در حوالی روستای زمزیران عناصر مسلح ضدانقلاب برای منحرف‌کردن افراد خودی یک درگیری ساختگی ایجاد کردند و هم‌زمان در شمال این منطقه، 15 تن از آنان با استفاده از هوای مه‌آلود، یک اتوبوس مسافربری را که از مهاباد عازم سردشت بود، متوقف کردند و 45 تن از مسافران آن ازجمله 12 فرد نظامی را به گروگان گرفتند. فرمانده گردان مرزی ژاندارمری سردشت در گزارش این حادثه به فرماندهی ژاندارمری، وجود مه غلیظ و نبود
1) سند شماره 362691 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب نزاجا به فرماندهی نزاجا، 21/9/1362، ص2؛ و- سند شماره 68893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 سپاه (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 25/9/1362.
2) یکی از گروگان‌ها موفق شد پس از چند ساعت، از چنگ ضدانقلاب گریخته و به مقر نیروهای ژاندارمری بازگردد.
3) سند شماره 68893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
دید کافی و همچنین قصور فرمانده پایگاه ژاندارمری را از عوامل بروز این واقعه اعلام کرد.(1)
در محور بوکان - میاندوآب هم افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی 13 تن از کارکنان جهاد سازندگی را که مشغول تعمیر دکل‌های برق روستای برده‌رشان بودند به گروگان گرفتند.
در گزارش قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاندارمری ضمن اعلام چگونگی وقوع این حادثه درباره اقدامات بعدی برای آزادی گروگان‌ها آمده است: باوجود برخورد غیرمسئولانه فرمانده پایگاه ژاندارمری برده‌رشان در این حادثه، ازطریق هنگ ژاندارمری برای آزادی این افراد اقدامات تبلیغی و نظامی لازم صورت گرفت و 7 تن از گروگان‌ها آزاد شدند.(2)
در خروجی شهر کامیاران به‌سمت باختران، چند فرد مسلح که به نظر می‌رسد از اطلاعات کافی برخوردار بودند، ساعت 3 بامداد راه را بر یک گروه بارفروش که برای خرید قصد عزیمت به باختران را داشتند، بستند و پس از گرفتن تمام موجودی آنان متواری شدند(3)
در محور خرم‌آباد - اندیمشک نیز در اتفاقی نادر تعدادی از افراد مسلح ضدانقلاب در منطقه پل زال به یک قهوه‌خانه حمله کرده و پس از مجروح‌کردن صاحب قهوه‌خانه، رانندگان خودروهای باربری را در داخل قهوه‌خانه جمع کرده و پول‌های آنان را به سرقت بردند. مهاجمان همچنین از افراد حاضر در قهوه‌خانه خواستند تا به خلق کرد کمک کنند. این افراد سپس در و دیوار قهوه‌خانه را به رگبار بسته و گریختند.(4)
1
عراق اعلام کرد به انهدام کشتی‌هایی که هشدارهای این کشور را نادیده می‌گیرند ادامه خواهد داد. دراین‌حال یک روزنامه انگلیسی‌زبان بین‌المللی، عراق را نومید از بن‌بست جنگ و آماده بی‌ثبات‌کردن خلیج‌فارس خواند.
روزنامه الجمهوریه (چاپ بغداد) در شماره امروز خود در مقاله‌ای با عنوان "حق قانونی" هشدار داد: «عراق همچنان انهدام کشتی‌هایی که هشدارهای وی را نادیده می‌گیرند، ادامه خواهد داد.» الجمهوریه افزود: «این هشدار شامل هر کشتی با هر تابعیت و تحت هر پرچمی می‌شود؛ چراکه این کشتی‌ها به پشتوانه جنگی تجاوزگران ایران کمک کرده و آنان را به نافرمانی نسبت به قطعنامه‌های شورای امنیت و ادامه جنگ تشویق می‌کنند.» این روزنامه همچنین مدعی شد: «منطقه تحریم‌شده در خلیج عربی[فارس] به گورستانی مملو از کشتی‌های آسیب‌دیده تبدیل شده است که هشدارهای عراق را نادیده گرفته و از آنچه که بر سر دیگر کشتی‌ها آمده عبرت نگرفته‌اند.»
الجمهوریه ضمن برحذر داشتن صاحبان کشتی‌ها و دولت‌های ذی‌ربط از به‌خطرافکندن جان خدمه کشتی‌های خود نوشت: «نیروی هوایی و دریایی ایران ناتوان‌تر از آن اند که بتوانند کاری انجام دهند و میزان اجاره و بیمه‌های کلان کشتی‌ها ارزشمندتر از جان خدمه آنها نیست.» این روزنامه در پایان سرمقاله خود تأکید کرد: «ابتکارعمل در دریا و هوای منطقه
1) سند شماره 362692 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3)، 20/9/1362.
2) همان؛ و- سند شماره 357028 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات ستاد ناحیه کردستان سپاه به اطلاعات منطقه11، 23/9/1362؛ و- سند شماره 68855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش اطلاعات نوبه‌ای از فرماندهی منطقه11 قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 29/9/1362، ص2؛ و- سند شماره 341170 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان به فرماندهی ژاندارمری، 7/10/1362.
3) سند شماره 317532 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از بخشداری کامیاران به استانداری کردستان، 21/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 267، 21/9/1362، ص10.
تحریم‌شده در دست عراقی‌هاست و تا زمانی‌که ایران جنگ را متوقف نکند و قطعنامه‌های شورای امنیت را نپذیرد و تا زمانی‌که عراق از کشتیرانی آزاد و صدور نفت خود از خلیج عربی [خلیج‌فارس] محروم است با انهدام هر کشتی از حق قانونی خود دفاع می‌کند.»(1)
روزنامه انگلیسی‌زبان هرالد تریبیون بین‌المللی (چاپ پاریس) نیز در تفسیری با عنوان "چگونه سوپراتانداردها می‌توانند به جنگ جمهوری اسلامی و عراق پایان دهند" به قلم یک استاد دانشگاه جورج تاون با اشاره به این مطلب که تحویل جنگنده‌های سوپراتاندارد دورنمای یک بحران عظیم را در خلیج‌فارس ترسیم کرده است، نوشت: «من در بهار گذشته از عراق دیدار کردم و در گفت‌وگو با عراقی‌ها به این نتیجه رسیدم که آنها از یافتن راه خروج از بن‌بست جنگ ناامیدند و بعید می‌دانند تا آیت‌الله خمینی زنده است از این گرداب رهایی یابند. عراقی‌ها واقعاً اعتقاد داشتند که ابرقدرت‌ها از پشت به‌نحوی در روند حوادث مداخله می‌کنند. عراقی‌ها به‌کرات می‌گفتند که ابرقدرت‌ها اگر بخواهند می‌توانند جنگ را به‌سرعت پایان دهند و این واقعیت که تاکنون دست به چنین اقدامی نزده‌اند ثابت می‌کند که میل دارند جنگ ادامه یابد.»
نویسنده هرالد تریبیون ضمن اشاره به احتمال سازگاری منافع شوروی و غرب در منطقه خلیج‌فارس، افزود: «جنگ جمهوری اسلامی و عراق برای دو ابرقدرت فرصتی است تا به یک ابتکار مشترک صلح دست زنند و درصورت خودداری جمهوری اسلامی و عراق از پذیرش ابتکار صلحِ دو ابرقدرت، شورای امنیت می‌تواند با استناد به مواد مربوط به برقرارسازی صلح که در منشور ملل متحد قید شده است در وهله نخست با اعلام اینکه بیش از سه سال است صلح در یک منطقه از جهان نقض شده است، پیشنهاد آتش‌بس فوری به دو طرف درگیر بدهد و اگر لازم آمد به تحریم‌های گوناگون علیه این دو کشور دست بزند که طبق منشور ملل متحد شامل قطع کامل یا محدود روابط اقتصادی و تدابیر غیرنظامی ویژه دیگر است. هرگاه تدابیر غیرنظامی کارگر نیفتاد، منشور ملل متحد به شورای امنیت اجازه می‌دهد که برای حفظ یا اعاده صلح و امنیت بین‌المللی به نیروهای هوایی، دریایی و زمینی توسل یابد.»
نویسنده مقاله در پایان یادآور شد: «در شرایط خلیج‌فارس محتمل است که تحریم‌های غیرنظامی به شرط آنکه به‌طور مؤثر اجرا شود برای کشاندن جمهوری اسلامی و عراق به مرحله صلح کفایت یابد. به هر روی، راه چاره موجود است و آن خواست همکاری دو ابرقدرت در خلیج‌فارس[است] نه رقابت.»(2)
1
رئیس‌جمهور در دیدار با سفیر سوئیس در ایران تأکید کرد تصمیم قاطعی که مردم ایران بر حفظ استقلال خود گرفته‌اند تنها عامل تعیین‌کننده سرنوشت آنان است.
آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار که در پایان مأموریت پل اشتوفر سفیر سوئیس در جمهوری
اسلامی ایران، انجام شد با اشاره به حسن روابط دو کشور ایران و سوئیس اظهار داشت: «ما امروز با تلاشی همه‌جانبه درپی آن هستیم که همه مشکلات را که در طول ده‌ها سال گذشته براثر دخالت کشورهای استکباری در کشور ما به وجود آمده رفع کنیم و با اطمینانی که به یاری خداوند و یکپارچگی مردم کشورمان داریم در خود احساس قدرت و توان زیادی می‌کنیم و اطمینان یافته‌ایم که مشکلات کشورمان را حل خواهیم کرد.»
رئیس‌جمهور ضمن تأکید بر اینکه چشم‌انداز آینده را از هم‌اکنون بسیار رضایت‌بخش مشاهده می‌کنیم، افزود: «برای ما این نکته که خودمان دوستان خویش را و با معیارهای مورد قبولمان انتخاب کنیم مهم است.» وی با بیان این مطلب که امروز مردم ما می‌توانند با شادی و سربلندی ادعا کنند که هیچ قدرتی بر سرنوشت این ملت تأثیر ندارد، گفت: «ایمان و اراده مردم و تصمیم قاطعی که بر حفظ استقلال خود گرفته‌اند تنها عامل تعیین‌کننده آینده و سرنوشت آنان است.» آیت‌الله خامنه‌ای در پایان افزود: «خوشبختانه دولت شما ازجمله دولت‌هایی است که با این روش ما هماهنگ بوده و ما را به آینده بهتر و وسیع‌تر روابطمان نوید می‌دهد.»(1)
1
امروز اعضای کمیسیون کار و امور استخدامی مجلس با رئیس‌جمهور دیدار کردند. در این ملاقات آیت‌الله خامنه‌ای به تبیین اهمیت و چگونگی همکاری و همفکری دولت و مجلس شورای اسلامی پرداخت.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به اهمیت کمیسیون کار و امور استخدامی و یادآوری این نکته که در این کمیسیون مسائل کارگری و کارمندی - که جزء مهم‌ترین مسائل کشور است - حلوفصل می‌شود، اظهار داشت: «تا کمیسیون‌های مجلس به طراحی و برنامه‌ریزی و آینده‌نگری درزمینه امور کشور نپردازند، کارها اصلاح نخواهد شد.» وی سپس با تأکید بر اینکه کمیسیون‌های مجلس باید مرکز تلاقی افکار دولت و مجلس باشد، افزود: «مجلس باید با دولت و با کارشناسان دولت همکاری کند چون مجلس خط‌دهنده و دولت، کارشناس و اجراکننده است. بنابراین اگر بخواهید کارها به‌خوبی انجام شود، باید با آن کارشناس که در اجرا دست‌اندرکار است همکاری و همفکری بسیار نزدیک داشته باشید.»
رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود به مسئله تورم پرداخت و دراینباره گفت: «تورم نابسامانی‌هایی را در جامعه ما به وجود آورده ازجمله در وضع معیشت کارمندان اثر بسزایی گذاشته است. به همین جهت ما در بودجه امسال برای مقابله با آن پیش‌بینی‌هایی کردیم و بحمدالله کارهایی نیز صورت گرفته است.»(2)
1
فرمانده جدید نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه‌ای به سؤالات طرح‌شده درباره خودکفایی فناوری در نیروی هوایی، قدرت رزمی این نیرو و تبلیغات گسترده درمورد تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق پاسخ گفت.
سرهنگ خلبان هوشنگ صدیق در گفت‌وگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن قدردانی از تلاش‌های مثبت سرهنگ معینی‌پور فرمانده سابق نیروی هوایی در مدت تصدی این سمت گفت: «با الهام از رهنمودهای فرمانده کل قوا امام خمینی که همواره خواهان ارتشی مکتبی و قدرتمند و منضبط بوده و هستند در این نیرو قبلاً برنامه‌ریزی‌های لازم شده و ما نیز ادامه‌دهنده آن خواهیم بود.»
فرمانده نیروی هوایی در تشریح قدرت رزمی کنونی این نیرو گفت: «مدت 3 سال و سه ماه است که با ارتش بعثی عراق در جنگ هستیم و در این مدت نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران حتی یک هواپیمای شکاری از هیچ کشوری دریافت نکرده و این درحالی است که رژیم عراق تعداد زیادی هواپیماهای میراژ، میگ25 و سوپراتاندارد و موشک از شرق و غرب دریافت کرده است و باتوجه‌به اینکه رژیم عراق در آغاز جنگ تحمیلی نیز تعداد زیادی هواپیمای شکاری و بمب‌افکن از نوع توپولف داشت به این نتیجه می‌رسیم که قدرت رزمی نیروی هوایی ما در حد بسیار بالایی از استاندارد است و ما طی مدت جنگ تحمیلی توانسته‌ایم نیروی هوایی عراق را فلج کرده و آنها وادار شده‌اند تا به دریوزگی [از] ابرقدرت‌ها بیفتند.»
سرهنگ صدیق سرنگونی یک فروند هواپیمای عراقی در روز پنجشنبه گذشته در خلیج‌فارس را نشانه‌ای از برتری هوایی ایران دانست و سپس درمورد تبلیغات مطرح‌شده درباره هواپیماهای سوپراتاندارد گفت: «هواپیمای سوپراتاندارد برای نیروی هوایی ما مسئله مهمی نیست. این موضوع صرفاً یک مانور تبلیغاتی بود که جهان غرب علیه جمهوری اسلامی راه انداخت و هدف آنها این بود که اذهان مردم جهان را از پیروزی‌های رزمندگان ما در عملیات‌های مختلف و به‌ویژه والفجر4 دور کنند و از سوی دیگر به نیروهای شکست‌خورده عراق که درحال اضمحلال هستند روحیه بخشند؛ چراکه نیروهای عراقی از روی ایمان نمی‌جنگند. هدف دیگر آنان تبلیغ برای ایجاد یک بازار فروش جهت هواپیماها و جنگ‌افزارهای خودشان است و مهم‌تر از آن دادن روحیه به شیخ‌نشین‌های منطقه خلیج‌فارس بود که از ابتدای جنگ تحمیلی به عراق کمک می‌کردند و اکنون از پیروزی‌های رزمندگان اسلام و گسترش انقلاب اسلامی در منطقه به وحشت افتاده‌اند.» وی افزود: «ما راه‌های زیادی برای مقابله با سوپراتانداردها داریم که عراق و فرانسه و دیگران نیز بعضاً آنها را می‌دانند. اگر مردم مسلمان و محروم لبنان با دست خالی و وسایل ابتدایی توانستند تاکنون چند فروند از سوپراتانداردها را سرنگون کنند، مسلماً نیروی هوایی قدرتمند ما که بیش از سه سال جنگ را پشت سر گذاشته است به‌راحتی از عهده آنها برمیآید.»
فرمانده نیروی هوایی در پاسخ به سؤالی درزمینه خودکفایی فناوری در نیروی هوایی ضمن اشاره به این سخن رهبر انقلاب که "رابطه با امریکا را برای چه می‌خواهیم و اگر امریکا یک کار خوب کرده باشد همان قطع رابطه‌اش با ایران است"، اظهار کرد: «بعد از قطع رابطه با امریکا و اخراج مستشاران نظامی، استعداد جوانان و پرسنل نیروی هوایی شکوفا شد و آنان فرصت یافتند تا روی هواپیماها و جنگ‌افزارهایی که نقص فنی داشتند کار بکنند. از قطعات، مشابه‌سازی کنند و در این راه تاکنون موفق بوده‌ایم و دررابطه‌با فرمان رئیس‌جمهوری درزمینه تشکیل جهاد خودکفایی در ارتش باید گفت که این جهاد مستقیماً ازطریق گروه کار نظامی رئیس‌جمهور و زیر نظر ایشان به‌زودی فعالیت خود را آغاز می‌کند.» وی افزود: «قطعات و لوازم مورد نیاز تا آنجایی که امکان دارد در صنایع داخلی تهیه می‌شود، ولی قطعاتی که درحال‌حاضر در داخل امکان ساخت آنها نیست ازطریق کشورهای دوست و بازار آزاد دنیا براساس سیاست جمهوری اسلامی تهیه می‌شود.»
سرهنگ صدیق درمورد شایعه مطرح‌شده در خارج از کشور مبنی‌بر اینکه از 77 فروند هواپیمای اف14 ایران فقط تعداد محدودی کاملاً آماده هستند، گفت: «این‌گونه سازمان‌های بین‌المللی که در خدمت ابرقدرت‌ها هستند تابهحال چند بار بیانگر حق بوده‌اند که اکنون توانایی حقیقی قدرتمندی جمهوری اسلامی را بیان کنند؟! آنها همیشه با تبلیغات سوء سعی در تخریب اذهان عمومی داشته‌اند و بیشتر هدف آنها تقویت روحیه نظامیان عراقی و مزدورانشان در منطقه است و این درحالی است که خود عراق با آگاهی از وجود جنگنده‌های ما از درگیری هوایی شدیداً خودداری می‌کند و مردم شهیدپرور ما اطمینان داشته باشند که فرزندان آنها این هواپیماها را همیشه آماده نگه داشته‌اند و از بندر امام خمینی و خارک نیز نیروی هوایی، دریایی و سپاه به‌طور هماهنگ و مستمر حفاظت کرده و آماده دفاع هستند و جای هیچ‌گونه نگرانی وجود ندارد.»
فرمانده نیروی هوایی همچنین درمورد عملیات برون‌مرزی کنونی این نیرو گفت: «اکنون که دشمن متجاوز تقریباً از خاک ایران بیرون رانده شده و قادر به انجام عملیات هوایی مهمی در داخل خاک ما نیست و با عنایت به پیروزی‌های بسیار رزمندگان اسلام در جبهه‌های نبرد و درحال احتضار بودن رژیم صدام، ضرورت چندانی نمی‌بینیم تا هرچند محدود با به‌خطرانداختن هواپیماهای خود اقدام به عملیات هوایی در داخل خاک عراق بکنیم، لیکن اگر هواپیماهای عراقی مجدداً به خود جرئت دهند منابع حساس و حیاتی ما را مورد حمله قرار دهند، ما نیز با کسب دستور از فرمانده کل قوا و شورای‌عالی دفاع با تمام قدرت به خاک عراق نفوذ کرده و منابع حیاتی آنها را منهدم خواهیم کرد.»(1)
1) روزنامه کیهان، 20/9/1362، ص2.
1
"گردهمایی بین‌المللی بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده" با دعوت از متخصصان کشورهایی که براثر جنگ آسیب دیده‌اند، در ایران برگزار خواهد شد.
به گزارش روزنامه کیهان، برگزاری این گردهمایی در جلسه امروز شورای بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده به ریاست میرحسین موسوی نخست‌وزیر، به تصویب رسید. این گزارش همچنین حاکی است: «در این جلسه گزارشی از تعهدات ستاد معین مازندران در بازسازی و نوسازی خانه‌های صدمه‌دیده سوسنگرد به این شورا ارائه شد و شورا ضمن تقدیر از زحمات مردم ایثارگر مازندران، از ستاد معین این استان دعوت کرد در بازسازی و نوسازی نقطه دیگری مشارکت نمایند. ... همچنین [در این جلسه] مقرر شد 370 میلیون ریال اعتبار تصویب‌شده برای احداث شهرک‌هایی در اطراف دزفول، دراختیار ستاد بازسازی و نوسازی خوزستان قرار داده شود.»(1)
2
هیئت نمایندگی ایران در اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا، از صدور قطعنامه‌ای درمورد جنگ ایران و عراق به‌دلیل نادیده‌گرفتن آغازگر جنگ و مسئله پرداخت غرامت جلوگیری کرد.
رادیو بی‌بی‌سی گزارش داد: «درحالی‌که جلسات سازمان کنفرانس اسلامی در بنگلادش رو به پایان دارد، طبق گزارشهای رسیده، اعضای هیئت نمایندگی ایران کمیته سیاسی کنفرانس را که سعی داشت بیانیه‌ای درمورد صلح بین ایران و عراق تهیه کند، ترک گفتند. طبق گزارشهای رسیده از داکا هیئت نمایندگی ایران بیانیه کمیته سیاسی کنفرانس درمورد جنگ ایران و عراق را یک‌طرفه خوانده است.»(2)
به گزارش خبرگزاری فرانسه، در قطعنامه کمیته سیاسی اجلاس کشورهای اسلامی داکا از تمامی کشورها خواسته شده با قطع کمک‌های نظامی به ایران و عراق، به جنگ این دو کشور پایان دهند.(3)خبرگزاری فرانسه در گزارش دیگری درباره علت خروج هیئت ایران از کمیته سیاسی این اجلاس به نقل از "منابع کاملاً موثق در داکا" اعلام کرد: قطعنامه تهیه‌شده ازسوی این کمیته درحالی خواستار پایان خصومت میان دو کشور شده که «عراق را مشخصاً به‌عنوان مهاجم قید نکرده و پرداخت غرامت برای این تهاجم را در نظر نگرفته است.» این خبرگزاری یادآور شد کنفرانس اسلامی داکا که قرار است امشب پایان یابد «کمیته‌ای را به‌منظور تحقیق پیرامون راه‌های یک آتش‌بس در جنگی که "برادرکشی" توصیف شده است، تعیین کرده بود.» همچنین این گزارش حاکی است صاحب‌زاده یعقوب خان وزیر امور خارجه پاکستان، در گفت‌وگو با خبرنگاران اعلام کرد: «موضع دو کشور [ایران و عراق] به حدی دور از هم بوده که حصول هرگونه پیشرفتی امکان‌ناپذیر است.»(4)
در همین حال به گزارش روزنامه کیهان، علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران که پیش از پایان اجلاس داکا به تهران بازگشته است در واکنش به قطعنامه کمیته سیاسی این اجلاس اعلام کرد: «کشورهای مرتجع شرکت‌کننده در این کنفرانس تلاش خود را بر صدور قطعنامه‌ای درمورد جنگ و علیه جمهوری اسلامی ایران متمرکز کرده بودند و ما از همان ابتدا در مذاکرات و برخوردها اعلام کردیم که هرگونه حرکت درجهت بررسی این قضیه باید منصفانه و با درنظرگرفتن مواضع بحق ما و توجه به جنایات بیشمار رژیم عراق برعلیه ملت ما صورت گیرد، در غیر این صورت قطعنامه‌های تصویبی ازنظر ما فاقد ارزش بوده و به‌هیچ‌وجه ازسوی ما پذیرفته نخواهد شد.» ولایتی ادامه داد: «قطعنامه تصویبی در کمیته سیاسی کنفرانس نه‌تنها متضمن تدابیر عادلانه برای جنگ تحمیلی عراق علیه ایران نیست، بلکه با نادیده‌گرفتن حقوق حقه ملت ایران و سرپوش گذاشتن بر جنایات این رژیم ازجمله حمله به مناطق مسکونی و کشتار مردم بیگناه غیرنظامی، استفاده از بمب‌های شیمیایی، حمله به تأسیسات نفتی، آلوده‌کردن محیط زیست دریایی به‌عنوان حمایت از رژیم عراق تلقی می‌گردد و به همین جهت این قطعنامه ازنظر ما فاقد هرگونه اعتبار است و مسلماً به تصمیم ما بر استمرار مبارزه عادلانه و مشروع در میدان نبرد و علیه متجاوز هیچ خدشه‌ای وارد نخواهد کرد.»(1)
گزارش روزنامه کیهان همچنین حاکی است وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی سرانجام تصمیم گرفتند که بحث درمورد جنگ ایران و عراق را به اجلاس سران کشورهای اسلامی که قرار است ماه آینده در کازابلانکا (مراکش) گشایش یابد، موکول سازند.(2)رادیو بی‌بی‌سی دراین‌زمینه گزارش داد: «درمورد جنگ ایران و عراق شرکت‌کنندگان [در کنفرانس] گفتند فقط موافقت کردند که کمیته صلح کنفرانس اسلامی به کوشش‌های خود برای پایان‌دادن به جنگ ادامه دهد. آنها به‌دقت مواظب بودند که در قطعنامه‌شان تقصیر جنگ را به گردن یکی از دو طرف آن نیندازند. نمایندگان ایران و عراق هر دو قطعنامه‌های جداگانه‌ای درباره جنگشان به کنفرانس پیشنهاد کرده بودند. بعد ایران به‌شدت در مقابل این پیشنهاد بعضی از اعضای کمیته صلح مقاومت کرد که بین دو کشور آتش‌بس برقرار گردد و آنها وارد مذاکره صلح بشوند. در وسط بحث دراینباره نمایندگان ایران به‌عنوان اعتراض سالن مذاکره را ترک کردند. ایران که عراق را متهم به تجاوز می‌کند بر این عقیده است که هرگونه آتش‌بس به نفع عراق تمام خواهد شد.»(3)
درباره سایر نتایج اجلاس داکا خبرنگار رادیو بی‌بی‌سی با اشاره به موافقت شرکت‌کنندگان با قطعنامه‌ای که سازمان آزادی‌بخش فلسطین را تنها نماینده واقعی مردم فلسطین می‌شناسد، به نقل از یکی از نمایندگان پاکستان در این اجلاس گفت که «سوریه [احتمالاً] نگذارد قطعنامه‌ای تصویب بشود که به‌طور غیرمستقیم یاسر عرفات را رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین معرفی می‌کرد.» این گزارش همچنین حاکی است: «وزیران شرکت‌کننده به‌شدت پیمان‌نامه همکاری‌های استراتژیک بین
امریکا و اسرائیل را مورد انتقاد قرار دادند؛ قراردادی که اخیراً در طی سفر نخست‌وزیر اسرائیل اسحاق شامیر به امریکا امضا شد. در قطعنامه پیشنهادی، [این] قرارداد یک تجاوز علنی و عمدی برضد مردمان و کشورهای منطقه و خطری مستقیم متوجه صلح و امنیت جهان خوانده شد. در قطعنامه همچنین از ادامه کمک سیاسی، نظامی و اقتصادی امریکا به اسرائیل انتقاد شد و گفته شد این کمک‌ها کشور یهود را به صورت یک زرادخانه استراتژیک درآورده است.»
بی‌بی‌سی اضافه کرد: «همچنین قطعنامه پیشنهادی کنفرانس درمورد لبنان خواستار حفظ استقلال و تمامیت ارضی آن کشور شد و از کوشش‌هایی که به‌منظور آشتی گروه‌های مختلف در داخل آن کشور می‌شود پشتیبانی نمود. قطعنامه همچنین گفت که نیروهای اسرائیل باید فوراً و بدون هیچ‌گونه قیدوشرطی خاک لبنان را ترک گویند. در قطعنامه دیگری درباره بلندی‌های اشغال‌شده جولان، اسرائیل متهم شد که درمورد اتباع سوریه در آن منطقه راه اختناق در پیش گرفته [است]. قطعنامه همچنین گفت که غصب زمین کشور دیگری به‌زور غیرقانونی است. وزیران خارجه شرکت‌کننده موافقت کردند که دبیرکل آینده سازمانشان در ماه آینده در مغرب یا مراکش توسط کنفرانس سران کشورهای اسلامی به جانشینی حبیب شطی انتخاب گردد.»(1)
همچنین به گزارش خبرگزاری فرانسه در بیانیه پایانی کنفرانس «با اشاره آشکار به مصر خاطرنشان شده است هیچ کشوری حق ندارد تا به‌طور یک‌جانبه درصدد حل اختلافات اسرائیل و اعراب باشد. مقاومت علیه پیمان کمپ دیوید و علیه گرایش‌های قراردادها و ابتکارعمل‌های ناشی‌از آن همچنان ادامه خواهد داشت.»(2)علاوه‌براین در چهاردهمین اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی یک بیانیه 28 ماده‌ای درزمینه حقوق بشر انتشار یافت که به موجب آن «شریعت اسلامی تنها مأخذ برای توضیح و روشن‌ساختن هریک از ماده‌های این سند خواهد بود و اعضای سازمان کشورهای اسلامی تدابیر لازم را به‌منظور اجرای مفاد این بیانیه اتخاذ خواهند کرد.»(3)بیانیه مذکور که از آن با نام "اعلامیه داکا درزمینه حقوق بشر" یاد شد در چهارمین کنفرانس سران کشورهای اسلامی در مراکش رسماً اعلام خواهد شد(4)
1
یک روز پس از توافق اعضای اوپک درمورد حفظ قیمت و سقف تولید قبلی نفت، گزارشهای مختلفی درباره نحوه و دلایل اتخاذ این تصمیم و پیامدهای آن انتشار یافت.
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی درباره اجلاس اوپک و نتایج آن گفت: «توافق دیروز که پس از یک رشته تهدیدات قبلی ایران که خواستار افزایش سهمیه تولید روزانه خود به 2 میلیون و 400 هزار بشکه و همچنین افزایش بهای نفت صادراتی اوپک از 29 دلار فعلی برای هر بشکه به 34 دلار بود پس از مذاکرات تلفنی آقای محمد غرضی وزیر نفت ایران، با مقامات دولتی در تهران به دست آمد.»
1) همان، صص 14 - 12، رادیو بی‌بی‌سی، 19/9/1362.
2) روزنامه کیهان، 21/9/1362، ص20.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 266، 20/9/1362، صص 8 و 9، داکا - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/9/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 21/9/1362، ص14، رادیو بی‌بی‌سی، 20/9/1362.
بی‌بی‌سی سپس درباره اعتبار تصمیم اخیر اوپک افزود: «ولی توافق وزیران نفت اوپک در محافل بین‌المللی صنعت نفت به‌عنوان تعهدی غیرقابل تغییر تلقی نشده است و این‌بار، نگرانی شرکت‌های بزرگ که از ادامه فراوانی نفت بدون مشتری در بازار مایه می‌گیرد از امکان کاهش بهای نفت در اوایل سال آتی میلادی است.» رادیوی مذکور یکی از نتایج احتمالی اجلاس اوپک را چنین ذکر کرد: «یکی دیگر از اثرات تصمیم دیروز اوپک سفر گروهی از خریداران بین‌المللی نفت به تهران ظرف چند هفته آینده است که ظاهراً مایل به انعقاد قراردادهای درازمدت خرید نفت از ایران هستند. ایران که پس از انقلاب به بستن این‌گونه قراردادها با شرکت‌های خارجی تمایل زیادی نشان نمی‌داد و برای مدتی بازارهای آزاد فروش نفت را به‌علت بهای بهتر آن به قراردادهای درازمدت ترجیح می‌داد ظاهراً به‌علت وفور نفت در بازارهای آزاد و نزول بهای آن، به انعقاد قراردادهای درازمدت تمایل بیشتری پیدا کرده است و طبعاً تثبیت بهای رسمی نفت صادراتی اوپک شرکت‌های بین‌المللی را نسبت به انعقاد این‌گونه قراردادها با ایران راغب‌تر کرده است.»(1)
روزنامه کویتی الانباء نیز در مقاله‌ای درخصوص نشست اخیر وزرای نفت اوپک در ژنو نوشت: «اکنون دیگر ایامی که اوپک می‌توانست گلوی کشورهای مصرف‌کننده نفت را بفشارد و هر قیمتی را که خود مایل است تعیین کند، سپری شده و در ماه مارس گذشته اوپک برای نخستین‌بار در ظرف 33 سالی که از تشکیل آن می‌گذرد ناچار شد به‌جای افزایش قیمت، بهای نفت خود را کاهش دهد. زیرا این نفت دیگر در بازار جهانی چندان خریداری ندارد.»
این روزنامه اضافه کرد: «دو عامل اصلی باعث بحران کنونی قیمت‌ها در اوپک شده و وزیران نفت در کنفرانس خود در ژنو می‌کوشند با آن دست‌وپنجه نرم کنند؛ از یک‌سو، کشورهای مصرف‌کننده‌ای که از تهدیدهای دائمی کشورهایی چون ایران درمورد قطع صدور نفت خسته شده‌اند توانسته‌اند از میزان مصرف خود بکاهند و به‌موازات آن از کشورهایی که عضو اوپک نیستند نفت خریداری کنند تا به این تشکیلات انحصارگر وابسته نباشند. دنیای مصرف‌کننده که از بحران سال 1973 و قطع صدور نفت کشورهای عربی درس عبرت گرفته، درعین‌حال می‌کوشد به‌جای نفت از مواد انرژی‌زای دیگر استفاده کند.» الانباء در ادامه یادآور شد: «کشف منابع بزرگ نفتی در خارج از کشورهای عضو اوپک نیز یکی از عوامل عمده ضعیف‌شدن موقعیت این سازمان و بحران کنونی آن می‌باشد و درنتیجه درحالی‌که تا 20 سال پیش، کشورهای اوپک 75 درصد از مصرف جهان غیرکمونیست را تأمین می‌کردند، اکنون سهم آنها به 30 درصد و حتی کمتر کاهش یافته است. در چنین وضعی اوپک ناچار شد در کنفرانس 9 ماه پیش خود برای نخستین‌بار بهای نفت را بشکه‌ای 5 دلار کاهش دهد.»(2)
1
درحالی‌که دادگاه مسئولان و اعضای تشکیلات مخفی حزب توده برای رسیدگی به اتهاماتی نظیر افشای اطلاعات نظامی ادامه دارد، پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی هدف این محاکمات را "وخیم‌نمودن روابط ایران و شوروی" عنوان کرد.
در ادامه محاکمه مسئولان و اعضای تشکیلات مخفی حزب توده امروز به اتهامات سیدمحمد معزز یکی از مسئولان تشکیلات مخفی و 7 عضو دیگر این تشکیلات در دادگاه انقلاب ارتش رسیدگی شد. در این جلسه متهمان ضمن پاسخگویی به موارد کیفرخواست به نکاتی ازجمله نحوه شناسایی و جذب عناصر حزبی از میان نیروهای نظامی، تشکیل شبکه نظامی حزب توده و تفکیک آن از تشکیلات مخفی و چگونگی پیگیری ارتباطات نظامیان درقالب این شبکه و نیز مسئله جمع‌آوری و اختفای سلاح‌هایی که از پادگان‌ها در ابتدای پیروزی انقلاب به دست افراد حزبی افتاده بود، پرداختند.
در ادامه دادگاه، نورالدین کیانوری دبیرکل حزب توده، ضمن تأیید اعترافات اعضای تشکیلات مخفی حزب گفت: «[این] سیاست عمومی بوده است که ما دنبال می‌کردیم و همه‌مان در هدف سراب نادرست و غلطی گول خورده بودیم. بعضی‌ها 60 سال، بعضی‌ها 5 سال، بعضی در سال جذب. تاریخ ثابت کرد که در چه گمراهی و ضلالتی افتاده بودیم.»(1)
سیدمحمد معزز مسئول شاخه نظامی در نیروی زمینی، شهربانی و ژاندارمری تشکیلات مخفی در دفاعیه خود گفت درحالی‌که اخباری درخصوص جنگ در دست داشته، دستگیر شده است. وی سپس توضیح داد: «سیاستی که حزب درمورد جنگ اعمال می‌کرد ازطریق نشریاتش، این بود: تا لحظه‌ای که جنگ حالت تدافعی داشت، حمایت حزب بی‌چون‌وچرا بود ولی بعد از اینکه جنگ آن شکست مفتضحانه را در خرمشهر به لشکر صدام کافر وارد آورد، حزب به این نتیجه رسیده بود که عراق با تحریکات کشورهای امپریالیستی جنگ را به ایران تحمیل کرده و هرچه زودتر این جنگ [باید] تمام بشود.»(2)-(3)
در ادامه بازتاب‌های خبری - تحلیلی دادگاه رهبران و اعضای کادر مرکزی حزب توده در رسانه‌های خارجی، خبرگزاری فرانسه در گزارشی با استناد به مقاله روزنامه پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی اعلام کرد: «شوروی امروز محاکمه پنج تن از رهبران حزب کمونیست توده که فعالیت آن ممنوع اعلام شده است را غیرقانونی خواند.» بر پایه این گزارش، پراودا برگزاری دادگاه سران حزب توده را «تجاوز علیه قوانین بین‌المللی و همچنین قانون اساسی» خوانده و تصریح کرده است: هدف از این دادگاه «وخیم‌نمودن روابط بین ایران و شوروی» است. خبرگزاری فرانسه سپس افزود: «خط کرملین نسبت به ایران به‌طور فزاینده خصمانه بوده است.
... مطبوعات شوروی در هفته اخیر یک سری تحلیل‌هایی پیرامون جنگ خلیج [فارس] چاپ کرده و در تمامی این تحلیل‌ها صراحتاً از عراق دفاع کردهاند.»(1)
علاوه‌براین روزنامه امریکایی واشنگتن پست هم در شماره اخیر خود با اشاره به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از جریان دادگاه بهرام افضلی فرمانده سابق نیروی دریایی ایران نوشت: «افضلی درحالی‌که از دادگاه، و رهبران ایران و آیت‌الله روح‌الله خمینی تقاضای بخشش می‌کرد، می‌گریست.» واشنگتن پست به نقل از ایرنا افزود: «افضلی متهم به جاسوسی برعلیه جمهوری اسلامی و عضویت و فعالیت در یک سازمان مخفی به‌قصد براندازی جمهوری اسلامی است. ... از هنگامی‌که مقامات انقلابی به تعقیب و دستگیری اعضای حزب توده پرداختند افضلی اولین عضو این حزب بود که در دادگاه ظاهر شد.»(2)
1
افزایش سطح تهدید نظامی امریکا علیه نیروهای سوریه در لبنان با واکنش‌های متفاوت و بعضاً انتقادآمیزی در محافل سیاسی امریکا مواجه شده است. در همین حال، وزیر دفاع سوریه تأکید کرد نیروهای سوری تا خروج کامل نیروهای رژیم صهیونیستی از لبنان، خاک این کشور را ترک نخواهند کرد.
رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا امروز ضمن هشدار به سوریه گفت: «امریکا به‌منظور تأمین امنیت نیروهای نظامی و نیز پروازهای شناسایی خود در لبنان به هر کاری که لازم بداند دست می‌زند.» وی با تأکید بر اینکه «پروازهای شناسایی ما در لبنان یک هدف دارد و آن تأمین امنیت نیروهای امریکاست و سوری‌ها نیز این را می‌دانند»، اضافه کرد: «من هشدار می‌دهم امریکا منافع حیاتی در خاورمیانه [غرب آسیا] دارد و درواقع همه جهان در خاورمیانه منافع دارند.» ریگان تأکید کرد: «این منطقه مرکز حیات اقتصادی جهان غرب است.»(3)
خبرگزاری یوگسلاوی از واشنگتن هم گزارش داد: «تصمیم دولت ریگان درمورد نشان‌دادن میزان بیشتری از زور و قاطعیت در قبال سوریه و ازجمله استفاده از نیروی نظامی در محافل سیاسی امریکا و به‌ویژه محافل دمکراتیک این کشور با نگرانی، انتقاد و حتی خشم زیاد از حد انتظار از رونالد ریگان مواجه شد.» بر پایه این گزارش، سناتور آلن کرانستون که کاندیدای دمکرات‌ها در انتخابات آینده ریاست‌جمهوری امریکا است، اوضاع را "بسیار خطرناک" توصیف کرد و گفت: «شوروی هم‌اکنون در سوریه حضور دارد و امریکا نیز به‌گونه‌ای درگیر جنگ با سوریه است و درجهت رویارویی با شوروی پیش می‌رود. رویارویی‌ای که می‌تواند به یک جنگ هسته‌ای مبدل شود.» همچنین زیبیگنیو برژینسکی مشاور امنیت ملی در دولت کارتر، گفت که «امریکا باید از واردشدن در جنگ لبنان خودداری کند و درصورتی‌که نتواند بین اسرائیل و اعراب صلح برقرار کند، باید نیروهای خود را از لبنان خارج کند و لبنانی‌ها را
برای رسیدگی به مشکلات خود و سوریه و اسرائیل را برای جنگیدن با یکدیگر [درصورت تمایل آنها] تنها بگذارد.» دراین‌میان هنری کیسینجر وزیر امور خارجه پیشین امریکا «همچنان معتقد است که امریکا باید در لبنان قاطعیت نشان دهد.»(1)
از سوی دیگر، وزیر امور خارجه امریکا که از کشورهای شمال افریقا دیدن می‌کند، هنگام ترک تونس با اشاره به مخالفت شدید برخی از کشورهای عرب با مناسبات فعلی میان امریکا و رژیم صهیونیستی اعلام کرد که «دولت متبوع وی سیاست خود را نسبت به اسرائیل تغییر نخواهد داد.» جورج شولتز که عازم رباط پایتخت مراکش است به خبرنگاران گفت: «لازم می‌داند در یک پایتخت عربی اعلام نماید که ایالات متحده دارای روابط مستحکم و گسترده‌ای با اسرائیل می‌باشد که در گذشته وجود داشته و در آینده وجود خواهد داشت و این را باید همه‌کس بداند و درک کند.»(2)
مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه در مصاحبه ای با روزنامه کویتی الرای‌العام - که امروز انتشار یافت - گفت: «تا زمانی‌که اسرائیل تمامی نیروهایش را بدون قیدوشرط از لبنان خارج نکرده، سوریه از لبنان بیرون نخواهد رفت.» وی افزود: «تا زمانی‌که توازن فرقه‌ای در لبنان برقرار شود سوریه از لبنان خارج نخواهد شد.» وزیر دفاع سوریه ضمن متهم‌ساختن امریکا به تلاش برای ناآرام‌کردن سوریه اظهار کرد: «حمله اسرائیل به لبنان به تشویق امریکا صورت گرفت چون اسرائیل جرئت نمی‌کرد باتوجه‌به سلاح‌هایی که سوریه از شوروی گرفته بود در تابستان گذشته به سوریه حمله کند.» طلاس همچنین گفت که «کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا، قصد داشت سوریه را نابود کند اما سلاح‌های سوریه وی را از این کار بازداشت.» وی با انتقاد از نیروی چندملیتی در لبنان اعلام کرد: «آنها از مأموریتی که به ایشان محول شده بود منحرف شده در خدمت فالانژیست‌های لبنان قرار گرفته‌اند.» وزیر دفاع سوریه ادعا کرد: «اسرائیل بشیر جمیل رئیس‌جمهوری پیشین را به قتل رساند چون وی قصد داشت موافقت‌نامه لبنان با اسرائیل را فسخ کند.» طلاس همچنین تأکید کرد: «سوریه اجازه نخواهد داد توازن سیاسی در لبنان برهم بخورد. ... سوریه به هیچ جناحی اجازه نخواهد داد بر لبنان و دیگران حکومت کند.»(3)
امروز همچنین رادیو مسکو گزارش داد روزنامه پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی در مقاله‌ای به حملات اخیر هواپیماهای امریکا علیه مواضع نیروهای سوری در لبنان و حوادث پس از آن پرداخته و نوشته است: عملیات نظامی جدید امریکا بعد از پایان مذاکرات ریگان با شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی و توافق صورت‌گرفته درزمینه همکاری نظامی و راهبردی انجام گرفته است، به نوشته این روزنامه «واشنگتن عملاً روش مبنی‌بر اعمال زور و توسل به نیروی قهریه درمورد نیروهایی که با توسعه‌طلبی اسرائیل و تحکم امریکا ابراز مخالفت می‌کنند اتخاذ می‌کند.» پراودا همچنین ضمن اشاره به خطر تجزیه لبنان براثر مداخله امریکا در امور
داخلی لبنان و ادامه اشغال اراضی این کشور توسط رژیم صهیونیستی تأکید کرد: «اتحاد شوروی با قاطعیت تمام سیاست ایالات متحده امریکا و اسرائیل را محکوم کرده، مراتب همبستگی خود را با ملل لبنان و سوریه و دیگر کشورهای عرب ابراز می‌نماید که از استقلال خود مدافعه می‌کنند و علیه تلاش‌های امریکا و اسرائیل که می‌خواهند به‌زور شرایط اسارت‌بار حل مسئله خاور نزدیک را به آنها تحمیل نمایند، مبارزه می‌کنند.»(1)
ضمیمه گزارش829: مشروح جلسه دادگاه مسئولان تشکیلات مخفی حزب توده
مشروح جلسه محاکمه 8 تن از سران سازمان مخفی حزب توده به نقل از روزنامه کیهان به این شرح است: «صبح دیروز [19/9/1362] در ادامه رسیدگی به اتهامات مسئولان و اعضای شاخه مخفی حزب خائن توده محاکمه سیدمحمد معزز مشاور کمیته مرکزی حزب منحله توده در تشکیلات مخفی و 7 عضو مؤثر این تشکیلات ازجمله سرهنگ رحیم صادق‌زاده، سرهنگ محمود مفیدی، سرهنگ حسن آذرفر، سرهنگ محمدامین مقدسی، سرهنگ ابوالقاسم افرائی، سرهنگ خیرالله ایران‌نژاد و سروان بازنشسته رحیم شمسی در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش برگزار شد. در آغاز جلسه دادگاه، ابتدا آیاتی چند از کلام‌الله مجید قرائت شد و سپس متن کیفرخواست توسط اتابکی دادستان دادگاه انقلاب ارتش قرائت گردید:
کیفرخواست
... موضوع اتهامات: جاسوسی، عضویت و فعالیت در شبکه مخفی نظامی با هدف براندازی.
· شرح اتهامات متهم ردیف1: (سیدمحمد معزز)
مشاور کمیتة مرکزی حزب جاسوس توده در تشکیلات مخفی با نام مستعار احمد تحت مسئولیت خسرو. (ص152)
مسئول شاخه نظامی در نیروی زمینی، شهربانی و ژاندارمری تشکیلات مخفی. (صص 12 و 15 و 16 و 17 و 18، 57 و 151)
تحت مسئولیت داشتن مسئولین بخش‌های نظامی با نامهای مستعار عباس، جهانگیر، بابک و کاظم و بهروز و ناخدا افضلی از سال 58 تا 59 و کلیه متهمین این کیفرخواست و رضا و قندی و شاخه‌ای
50 نفره در تشکیلات مخفی نوید در تهران و شهرستان‌ها. (ص150)
تحت مسئولیت داشتن هادی اسماعیل‌زاده و ناهید مهتدی به جهت حفظ و نگهداری سلاح‌های انبار و جاسازی‌شده حزب منحله توده در منزل پدرش (سیدحمزه معزز). (صص 12 و 88 و 106 و 113) و عده‌ای دیگر جهت استفاده از منازلشان و اغراض دیگر.
معرفی سه نفر به نامهای مستعار کاوه، زهره و فریبرز به محمدمهدی پرتوی جهت سفر به روسیه و دیدن دوره آموزشی و مارکسیستی.
جمع‌آوری حق عضویت‌های ماهانه از [افراد] تحت مسئولیت خود و پرداخت به حزب. (ص59)
جمع‌آوری سلاح‌هایی که نزد افراد تشکیلات بوده و همکاری و دادن رهنمود جهت مخفی‌ساختن آنها به‌اتفاق محمدهادی پرتوی و خسرو لطفی در منزل پدر خود جهت اجرای مقاصد حزب در آینده. (صص 106 و 107 و 150 و 151)
دریافت ماهانه سه هزار تومان حقوق از حزب خائن توده.
فعالیت مداوم و دادن رهنمودهای لازم به نظامیان تحت مسئولیتش علی‌رغم پیام امام امت در مورخه 24/12/60 تا لحظه دستگیری.
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 20/9/1362، صص 21 و 22، رادیو مسکو، 19/9/1362.
· شرح اتهامات متهم ردیف2 (رحیم صادق‌زاده)
عضویت و فعالیت در بخش نظامی تشکیلات مخفی با نام مستعار عباس و تحت مسئولیت محمد معزز. (صص 6 و 7 و 8 و 9 و 15 و 20و 21)
پرداخت حق عضویت ماهانه چهار هزار تومان. (صص 7 و 8 و 9 و 15 و 20 و 21)
اجرای قرار و برگزاری جلسه در مطب و منزل همراه برادر خود. (صص 7 و 9 و 14 و 20 و 22 و 23)
معرفی خانمی به نام مقدم به تشکیلات. (صص 20 و 21 و 23)
فعالیت تا لحظه دستگیری. (صص 14 و 22)
· شرح اتهامات متهم ردیف3 (سیدمحمود مفیدی)
عضویت و فعالیت در بخش نظامی تشکیلات مخفی با نام مستعار مزدک تحت مسئولیت سیدمحمد معزز. (صص 10 و 11 و 14 و 18)
پرداخت حق عضویت ماهانه 1000 تومان و بعدها 1500 تومان. (صص 9 و 12)
اجرای قرارهای تشکیلاتی و جلسه در مطب و منزل به‌همراه خیرالله ایران‌نژاد تحت مسئولیت معزز.
معرفی سرهنگ خیرالله ایران‌نژاد به حزب و داشتن ارتباط با وی. (صص 20 و 21)
معرفی برادر همسرش به نام مسعود داوری به حزب منحله توده. (ص21)
فعالیت و ارتباط تا لحظه دستگیری.
· شرح اتهامات متهم ردیف4 (حسن آذرفر)
عضویت و فعالیت در بخش نظامی تشکیلات با نام مستعار سروش و تحت مسئولیت هوشنگ و احمد.
پرداخت حق عضویت ماهانه سیصد و جمعاً نه هزار تومان. (صص 10 و 22 و 41 و 50)
دادن اخبار و اطلاعات و گزارشات طبقه‌بندی‌شده به مسئولان حزبی خود. (صص 6 و 7 و 9 و 15 و 17 و 18 و 19 و 41 و 53)
اجرای قرارهای تشکیلاتی با مسئولان حزبی خود در خیابان. (صص 14 و 15 و 17 و 22 و 52)
معرفی و دادن آدرس سرهنگ 2 تابان و سرهنگ شکرریز و سروان جعفری به مسئولش. (صص 13 و 14)
ارتباط تا لحظه دستگیری و دراختیارداشتن گزارشاتی طبقه‌بندی‌شده حین دستگیری جهت دادن به مسئولش.
· شرح اتهامات متهم ردیف5 (محمدامین مقدسی)
عضویت و فعالیت در بخش نظامی تشکیلات مخفی با نام مستعار روزبه و تحت مسئولیت معزز. (صص 13 و 14 و 31 و 35)
پرداخت حق عضویت ماهانة 500 تومان به حزب جاسوس توده. (ص27)
دادن اطلاعات و اخبار و گزارشات نظامی محیط کار و جبهه به مسئولین حزبی خود. (صص 26 و 27 و 29 و 37)
اجرای قرارهای تشکیلاتی و برگزاری جلسات حزبی در منزل خود. (صص 27 و 35)
معرفی دختر بزرگش به حزب درجهت جذب و وصل وی. (ص37)
فعالیت تا لحظه دستگیری.
· شرح اتهامات متهم ردیف6 (ابوالقاسم افرائی)
عضویت و فعالیت در بخش نظامی تشکیلات مخفی با نام مستعار زرتشت و تحت مسئولیت معزز. (صص 11 و 22 و 23)
پرداخت عضویت ماهانه هزار تومان. (صص 6 و 7 و 12)
دادن اخبار محیط کار خود به مسئولش. (ص15)
استفاده از منزل خود جهت اجرای قرار و جلسات و ارتباط و فعالیت تا لحظه دستگیری. (صص 11 و 24)
· شرح اتهامات متهم ردیف7 (خیرالله ایران‌نژاد)
عضویت و فعالیت در حزب و بخش نظامی تشکیلات مخفی با نام مستعار مزدا و تحت مسئولیت احمد. (صص 7 و 10 و 13 و 22)
پرداخت حق عضویت ماهانه 1500 تومان. (صص 16 و 17 و 22 و 23)
اجرای قرارهای تشکیلاتی و برگزاری جلسات و شرکت در حوزه حزبی به‌همراه سیدمحمود مفیدی. (صص 7 و 13و 15 و 22)
ارتباط تا لحظه دستگیری.
· شرح اتهامات متهم ردیف 8 (رحیم شمسی)
عضویت و فعالیت در بخش نظامی و تشکیلات مخفی با نام مستعار قاسم و تحت مسئولیت خسرو، بهرام و احمد. (صص 6 و 10 و 11)
پرداخت حق عضویت جمعاً ده هزار تومان و دادن کوپن بنزین به حزب خائن توده. (صص 14 و 21 و 28)
دادن اخبار و اطلاعات و گزارشات محیط کار خود به مسئولین حزبی‌اش. (صص 12و 22 و 23)
اجرای قرارهای تشکیلاتی در منزل خود. (ص11)
معرفی دخترش به نام هدیه شمسی و 3 نفر به نامهای جلال میبدی، طغرل انوری و شخص دیگری در وزارت دفاع. (صص 21 و 24 و 31)
ارتباط و فعالیت تا لحظه دستگیری.
با عنایت به شرح فوق رسیدگی نهایی به اتهامات هریک از متهمین و صدور حکم شرعی درباره هرکدام به‌عنوان محارب و مفسدفیالارض و به استناد ماده 199 قانون حدود و قصاص مورد تقاضاست.
دادستان انقلاب اسلامی ارتش
اتابکی
16/9/62
پس از پایان [قرائت] متن کیفرخواست رئیس دادگاه از متهم ردیف اول غیرنظامی سیدمحمد معزز خواست خود را معرفی کند.
معزز: بنده محمد معزز فرزند سیدحمزه عضو حزب توده و مسئول بخشی از تشکیلات مخفی. ...
رئیس دادگاه: شما توضیح دهید که مسئول چه شاخه‌هایی بودید.
معزز: قبل از انقلاب سازمان نوید کار می‌کردم و بعد از انقلاب مدتی مسئول بخشی از تشکیلات سازمان نوید بودم از سال 59 تا دستگیری مسئول بخشی از تشکیلات نظامی حزب بودم. (شهربانی، ژاندارمری و نیروی زمینی) ... آغاز سال 58 بود که ازطریق آقای پرتوی شنیدم که حزب تصمیم گرفته سازمان نوید را که به‌صورت مخفی فعالیت می‌کرد به همان شکل حفظ کند چون می‌گفت که هنوز انقلاب تثبیت نشده ممکن است حزب ضرباتی بخورد و ما باید یک امکانات محدود به‌صورت مخفی داشته باشیم و من در آن موقع مسئول بخشی از تشکیلات مخفی بودم و تا اواسط سال 58 پارول‌های بعضی از نظامی‌هایی که خودشان به‌صورت پراکنده به دفتر حزب مراجعه کرده بودند و با حزب ارتباط گرفته بودند به ما می‌دادند و ما به آنها مراجعه می‌کردیم و ارتباط آنها را با حزب برقرار می‌کردیم که از آغاز سال 58 تقریباً تک توکی که نمونه‌اش همان ناخدا افضلی بود یا سرهنگ مقدسی، صادق‌زاده و نمونه‌های دیگر به دفتر حزب مراجعه کرده بودند و حزب پارول آنها را ازطریق آقای پرتوی برای ما می‌فرستاد و ما مراجعه می‌کردیم و ارتباط آنها را با حزب برقرار می‌کردیم.
رئیس دادگاه: مجموعاً شما چند نفر نظامی تحت مسئولیت داشتید؟
متهم: اجازه بفرمایید در تشریح فعالیت سال 59 که تفکیک می‌شود عرض خواهم کرد. ... اواخر 58، کیفیت ارتباط با نظامیان و غیرنظامیان مخفی به این شکل بود: از آغاز سال 59 بود که حزب تصمیم گرفت شبکه نظامی را از شبکه مخفی حزبی جدا کند و مسئولین آنها را نیز تفکیک کند.
رئیس دادگاه: شبکه نظامی را از شبکه مخفی جدا کند یعنی چه؟
[معزز]: سازمان مخفی افراد غیرنظامی مخفی بودند سازمان تشکیلات نظامی افراد نظامی. در آن موقع یعنی آغاز سال 59 ارتباطات غیرنظامی مرا گرفتند و ارتباطات نظامی‌ها را به‌علاوه چند سرشاخه غیرنظامی که اسمشان در کیفرخواست برده شد با من آشنا کردند و تشکیلات نظامی را از این تاریخ حزب به صورتی جداگانه پایه‌ریزی کرد.
رئیس دادگاه: تا موقعی که شما مسئول شاخه نظامی شدید چند نفر حدوداً تحت مسئول در سازمان مخفی داشتید؟
متهم: دقیقاً نمی‌دانم فکر می‌کنم 5 نفر، در این حدود.
رئیس دادگاه: در تهران و شهرستان‌ها؟
متهم: دقیق نمی‌دانم ولی به ده نفر نمی‌رسید.
رئیس دادگاه: اسامی اینها را می‌توانید بگویید.
معزز: افرادی بودند به نام بابک، عطا، اسماعیل‌زاده، شایان، عسگر آهنین جگر، کاظم و عباس.
رئیس دادگاه: اسامی حقیقی اینها چه بود؟
متهم: اسامی حقیقی‌شان را نمی‌دانستم.
رئیس دادگاه: رحیم عراقی.
متهم: بله رحیم عراقی بود که از همان اول انقلاب به دفتر حزب رفت. عزیز مؤمنی، مهدی مؤمنی، غلامرضا خازه‌ای که همان شایان بود، کاظم، خسرو لطفی، داود ابراهیمی، رضا قنبری (کاوه)، ناهید مهتدی و هادی اسماعیل‌زاده که این دو از سال 59 با من بودند. اینها ارتباطات من بود تا قبل از جداشدن شبکة غیرنظامی مخفی از تشکیلات نظامی. در سال 59 که ارتباطات مجزا شد من با افرادی به نام بابک، کاظم، جهانگیر و عباس و بهروز که طی دو مرحله به این شبکه آمدند، تماس داشتم و این افراد مستقیماً تحت مسئولیت خودم بودند به غیر از اینها افرادی بودند که تحت مسئولیت افراد نامبرده بودند که آن‌هم تحت مسئولیت من و آقای پرتوی به‌طور مشترک بودند. این کیفیت تشکیلاتی کار من از [بعد] انقلاب [تا] سال 59 که به این صورت ازنظر تشکیلاتی حزب این سازمان را شکل داد.
رئیس دادگاه: دررابطه‌با سلاح‌هایی که مربوط به پادگان‌ها می‌شود و حزب دستور جمع‌آوری و اختفای آنها را داده بود چه می‌گویید؟
متهم: در مقطع انقلاب همان‌طوری‌که همه شرکت داشتند ماها هم به حد توانمان در گوشه و کناری بودیم و دراین‌رابطه سلاح‌هایی از پادگان‌ها به دست افراد حزبی افتاده بود تا اینکه رهبری حزب ازطریق آقای پرتوی متوجه شدند که این سلاح‌ها را باید جمع‌آوری کنیم و نگهداریم، البته همه این سلاح‌ها در شاخه و شبکه من نبود. بخش محدودش در شبکه من بود و قسمت اعظم این سلاح‌ها ازطریق خود آقای پرتوی به شبکه‌ای از خودشان داشتند به من داده شد و ما به آن خانه بردیم و ازطریق هادی اسماعیل‌زاده و کاظم آنجا جاسازی کردیم و نگه داشتیم.
رئیس دادگاه: این سلاح‌ها چی بود و چقدر بود؟
متهم: این سلاح‌ها تقریباً از 100 قبضه بالاتر بود که در میان آنها ژ3 بود، کلت، نارنجک، تیربار، آر.پی.جی و انواع اقسام از این جور سلاح‌ها که از پادگان‌ها به دست آمده بود و انواع مهمات.
رئیس دادگاه: توضیحات خودتان را راجع به فعالیت خودتان ادامه دهید.
متهم: از سال 59 که من مستقیماً دررابطه‌با افراد ارتشی و نظامی قرار گرفتم. از این تاریخ حزب وظیفه ما را این قرار داده بود که با افراد ارتشی تماس بگیریم و اینها را با حزب آشنا کنیم و نشریات و جزوات و کتب حزبی را برای مطالعه به آنها بدهیم و اینها اگر افراد جدیدی را در محیط کارشان می‌شناسند به حزب معرفی بکنند و حق عضویت آنها را جمع کرده به حزب بدهیم. اخبار و اطلاعاتی که در محیط کارشان دارند جمع‌آوری کنیم و به حزب گزارش کنیم. که دقیقاً دراین‌رابطه هم من با افرادی که ارتباط داشتم فعالیت کردم. افرادی که ارتباط داشتم رهنمودهای حزبی را دادم کتب و نشریات حزبی را برای مطالعه به آنها دادم به آنها می‌گفتیم برای باقی‌ماندن از محیط کارشان تظاهر به اسلام بکنند. نشریات حزبی را بخوانند. اخبار و اطلاعات
آنان را جمع‌آوری و به آقای پرتوی می‌دادم و تا لحظه دستگیری دقیقاً کار من به همین کیفیت بود.
... درمجموع من توضیح کلی که لازم است در اینجا بدهم این است که این افراد نظامی که با ما ارتباط داشتند همان‌طوری‌که در جلسه قبل آقای پرتوی گفتند ما برای اینها به‌صورت رسمی از تشکیلات نظامی صحبت نکرده بودیم. ولی به‌دلیل سوابق و یا افرادی که خودشان معرفی می‌کردند و یا رهنمودهایی که ما می‌دادیم اینها حتماً حدس می‌زدند که [ازطریق] من رابطه با تشکیلات نظامی حزبی می‌توانند [داشته] باشند.
به گزارش خبرنگار کیهان پس از اظهارات [محمد] معزز. رئیس دادگاه از آقای پرتوی سؤال کرد: چون این آقایان ازطریق شما طبق گفته‌های آقای [محمد] معزز با ایشان مرتبط شدند توضیح بدهید شما چگونه شناسایی می‌کردید و آمادگی اینها را برای عضو حزب شدن چطور کشف می‌کردید و بعداً ارتباط می‌دادید.
پرتوی گفت: دررابطه‌با آقایان و بهطورکلی اعضای ارتشی حزب دو شیوه شناسایی و عضو‌گیری وجود داشت. شیوه اول که در مرحله اولیه هم به‌خصوص در سال 58 انجام می‌شد این بود که عده‌ای از آقایان آن موقع که دفتر حزب باز بود خودشان مستقیماً یا به دفتر حزب مراجعه کرده بودند یا اینکه ازطریق یکی از دوستان و آشنایانشان که در شبکه ملتی حزب عضو بودند ترتیب برقراری ارتباطشان را با حزب داده بودند. پارول ارتباطی با ایشان تنظیم شده بود و این‌بار پارول‌های ارتباطی را در سال 58 تماماً آقای کیانوری به من می‌دادند و من هم پارول‌ها به آقایان مسئولین تشکیلات ازجمله آقای معزز می‌دادم.
... غیر از این مورد شیوه دیگر این بود خود آقایانی که با تشکیلات نظامی مرتبط میشدند اگر افرادی را از همکارانشان شناسایی می‌کردند که گرایش و یا تمایلاتی به حزب دارند معرفی می‌کردند، پس از معرفی ارتباط به دو طریق برقرار می‌شد یک طریق این بود که مستقیماً خود معرفی‌کننده بعد از مشورت با حزب و تصویب مسئولین حزبی خودش به شخص تازه‌وارد مراجعه می‌کرد و او را به حزب دعوت می‌کرد و یک مورد دیگر این بود که مشخصات و آدرس او را می‌داد و کس دیگری از مسئولین تشکیلات به نام حزب به آن شخص مراجعه می‌کرد و بعد ازطریق درج مطلبی در روزنامه‌ای حزبی (به‌ویژه در سال 58 و اوایل سال 59 انجام شد. بعد دیگر موقوف شد) اعتماد ایشان را که یک نوع رابطه حزبی است جلب می‌کرد. این شیوه البته عمدتاً قبل از پیروزی انقلاب در تشکیلات نوید به کار می‌رفت.
رئیس دادگاه: دررابطه‌با سلاح‌هایی که ایشان توضیح دادند شما بیشتر توضیح دهید.
پرتوی: همان‌طوری‌که قبلاً هم گفتم و ایشان هم تصریح کردند در جریان روزهای 19، 20، 21 و 22 بهمن که درواقع قیام مسلحانه مردم ایران علیه رژیم سلطنت برپا شد و منجر به سقوط رژیم طاغوت شد اعضای تشکیلات سازمان نوید هم همراه مردم در تصرف پادگان‌ها شرکت کرد و به این ترتیب چون آن موقع هم معمول بود که همه اسلحه‌ها را از پادگان خارج می‌کردند اعضای تشکیلات هم اسلحه‌هایی را خارج کردند و آنها را نگه داشتند. البته آن موقع توسط مقامات جمهوری اسلامی دستور داده شد که بلافاصله اسلحه‌ها را مردم تحویل دهند بعد از آن هم در سال 58 حضرت امام در اطلاعیه‌ای رسماً خواستند هرکس اسلحه دارد تحویل دهد. ولی علی‌رغم این مسئله آن اوایل یعنی حدود یک‌ماه اول منتظر بودیم که رهبری حزب به داخل بیاید و به ما دستور بدهد که چه بکنیم. بعد از اینکه رهبری حزب به داخل آمد مسئله را مطرح کردیم که این مقدار سلاح حدوداً در دست افراد حزبی است چه کنیم؟ من مستقیماً با آقای کیانوری مطرح کردم. ایشان دستور دادند که این اسلحه‌ها را نگهداری کرده و مخفی کنیم. البته دلیلی را که در آن زمان برای ما مطرح کردند این بود که گفتند: از آنجایی که انقلاب تثبیت نشده وضع هنوز هم مشخص نیست ضدانقلاب فعال است. هر آن ممکن است حادثه‌ای اتفاق بیفتد، حزب ممکن است زیر ضربه قرار بگیرد و از این قبیل، قرار بر این شد اسلحه‌ها را حفظ کنیم. من عین همان مسائلی را که مطرح شده بود به مسئولین تشکیلات منتقل کردم ترتیب جمع‌آوری سلاح‌ها از دست افراد حزب انجام شد. ...
گزارش خبرنگار کیهان حاکی است پس از اظهارات پرتوی رئیس دادگاه از کیانوری پرسید: آقای کیانوری جناب‌عالی راجع به پارول‌هایی که شما به ایشان دررابطه‌با افراد نظامی و ازجمله این افراد و همچنین دررابطه‌با مسئله سلاح‌ها توضیح بدهید.
کیانوری: آنچه که در اینجا گفته شده است من تأیید می‌کنم هیچ چیز نادرستی گفته نشده است.
... درباره سلاح‌ها هم این واقعیت است که در همان وقت تصمیم گرفتم صلاح‌ها را مخفی بکنیم حتی من آن‌قدر که خاطرم هست ما در روزنامه هم مقاله‌ای نوشتیم مبنی‌بر اینکه فکر می‌کنیم هنوز سلاح است که سلاح‌ها در دست مردم باقی بماند که این را علنی کردیم.
رئیس دادگاه: یعنی علنی کردید که ما سلاح‌ها را تحویل نمی‌دهیم؟
کیانوری: گفتیم که صحیح است که هنوز سلاح در دست مردم بماند، نگفتیم که ما سلاح داریم.
رئیس دادگاه از پرتوی سؤال کرد: شما دراین‌رابطه چیزی به یاد دارید که ایشان در روزنامه این مسئله را مطرح کرده باشند.
پرتوی: خیر، البته تا آنجایی که به یاد می‌آورم ایشان هنوز در خارج بود در روزنامه‌های کثیرالانتشار خواندم. ایشان در مصاحبه‌ای که در خارج انتشار یافت دعوت کرده بودند درخصوص دستور امام درمورد تحویل سلاح گردن نهید ولی بعدها تلویحاً با این عنوان که هنوز لازم است که مردم مسلح باشند در آن اوایل یک چنین اشاراتی کرده بودند.
رئیس دادگاه: آقای کیانوری ادامه دهید.
کیانوری: به همین دلیل ما تصمیم گرفتیم این سلاح‌ها را نگه داشته و محفوظ کنیم یک مقداری هم تحویل دادیم. مقدار کمی هم در داخل شبکه حزبی جمع شد که در دست یکی از مسئولین بوده که پیدا شده و تحویل داده شده بود و من در داخل زندان فهمیدم سازمان جوانان هم طبق همان دستور عمومی برای خودش مقداری اسلحه جمع‌آوری کرده بود که من از آن نه اطلاعی داشتم نه آدرسشان را می‌دانستم.
ادامه جلسه دادگاه به روز دوشنبه 21/9/1362 موکول شد.»(1)
1) روزنامه کیهان، 20/9/1362، صص 3 و 19.
1
در ادامه عملیات تعرضی توپخانه‌ها و خمپارهاندازهای عراق علیه شهرهای آبادان و خرمشهر و مناطق عمومی این دو شهر، در دو روز گذشته 6 باب منزل مسکونی در آبادان ویران و به بخشی از یک بیمارستان آسیب وارد شد.
در خرمشهر نیز مناطق پل‌نو، پاسگاه زید، شلمچه و جزیره مینو به‌طور پراکنده گلوله‌باران شد. براثر این حملات عراق 14 تن در منطقه آبادان و 10 تن نیز در منطقه عمومی خرمشهر مجروح شدند.(1)
استان خوزستان، 18/9/1362.
2
عملیات کمین نیروهای خودی در جنوب‌شرقی سقز، درگیری با افراد مسلح غیرقانونی در منطقة عمومی مهاباد و مریوان، تسلیم‌شدن افراد وابسته به حزب دمکرات و کومه‌له و اعلام آمار تسلیم‌شدگان در منطقة بوکان اهم اخبار مربوط به مناطق کردنشین غرب کشور است.
عده‌ای از نیروهای حزب‌الله سقز که برای پاکسازی عازم روستای چنارتو در جنوب‌شرقی این شهر شده بودند به‌علت سرما و کولاک شدید نتوانستند به این روستا برسند، این نیروها در راه بازگشت با مشاهده افراد حزب دمکرات در حوالی روستای ضامن‌آباد، بر سر راه آنها کمین گذاشتند که درنتیجه 3 تن از افراد ضدانقلاب کشته شدند. نیروهای حزب‌الله سقز پس از اجرای این عملیات به پایگاه خود بازگشتند.(2)
همچنین در درگیری نیروهای سپاه با عناصر مسلح غیرقانونی در حوالی پایگاه حیوانات مهاباد و درگیری گردان مرزی ژاندارمری با افراد ضدانقلاب در حوالی روستای مرزی آسیاب در مریوان، 1 تن از نیروهای سپاه شهید و یک تن از سربازان ژاندارمری نیز زخمی شد.(3)
از سوی دیگر و در ادامه روند تسلیم‌شدن افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب امروز هم 2 نفر از افراد حزب دمکرات کردستان و سازمان کومه‌له خود را به نیروهای خودی تسلیم کردند(4)
ستاد تائبین سپاه بوکان نیز اعلام کرد که از 15 تا 20 آذرماه، 7 تن از افراد وابسته به
1) سند شماره 289249 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استانداری خوزستان، 20/9/1362؛ و- سند شماره 289345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 20/9/1362؛ و- سند شماره 370457 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره کل سیاسی انتظامی
2) سند شماره 250268 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه سقز به سپاه ناحیه کردستان، 23/9/1362؛ و- سند شماره 356489 از ستاد سپاه ناحیه کردستان به ستاد قرارگاه حمزه، 30/9/1362.
3) سند شماره 362685 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه عملیات شمال‌غرب (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 22/9/1362، ص2؛ و- سند شماره 342940 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 21/9/1362.
4) سند شماره 68855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 قرارگاه حمزه به فرماندهی کل سپاه 29/9/1362.
گروه‌های مسلح غیرقانونی خود را به سپاه این شهر تسلیم و درخواست امان‌نامه کردهاند که 3 تن آنان از افراد وابسته به حزب دمکرات بوده‌اند، همچنین 3 تن از این افراد سلاح‌های خود را نیز به سپاه بوکان تحویل داده‌اند.(1)
1
تلاش رژیم عراق برای جذب و به‌کارگیری عشایر کرد این کشور و رهبران دینی آنها و اهداف عراق از این کار موضوع گزارشی خبری است که قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) بدان پرداخته است. در بخشی از این گزارش آمده است:
بعد از عملیات پیروزمندانه والفجر4 در منطقه مریوان، رژیم عراق تلاش‌های وسیعی درزمینه تماس با سران عشایر بانفوذ کرد و رهبران دینی آنها به‌منظور مسلح‌کردن و کشاندن آنها به مناطق عملیاتی آغاز کرده است و مسئولان دولت عراق در سخنرانی‌های متعدد در شهرهای کردستان عراق، وظیفه دفاع در مقابل هجوم لشکر اسلام به منطقه کردستان را متوجه اهالی کرد منطقه دانسته‌اند، دولت عراق دراین‌زمینه حتی به جبر و فشار نیز متوسل گردیده است، اطلاعات دریافتی حاکی است دولت عراق با عشایر ذیل تماس برقرار کرده و عده‌ای از آنان موافقت خود را با مسلح‌شدن اعلام کردهاند و مذاکره به‌منظور جلب نظر مابقی نیز ادامه دارد:
ایل برادوست مستقر در منطقه سیدکان؛ ایل هرکی‌مندان مستقر در منطقه موصل؛ ایل هرکی سردهانی مستقر در منطقه اربیل؛ ایل سورچی مستقر در منطقه زاخو و اربیل؛ ایل پشتداری مستقر در منطقه قلعه‌دیزه و ایل دوله‌مری مستقر در منطقه بالک.
در نظریه مربوط به این خبر درباره اهداف رژیم عراق از دست‌زدن به چنین کاری آمده است:
از توانایی رزمی قابل‌توجه عشایر کرد در مناطق کوهستانی کردستان عراق که سرزمین اصلی آنها بوده و آشنایی‌شان با منطقه موجب افزایش قابلیت رزمی‌شان می‌شود، استفاده کافی کند.
اختلافات قدیمی و ریشه‌ای عشایر عراق با گروه‌های ناسیونالیست سیاسی طالب خودمختاری را تشدید کند تا ضمن تضعیف آن گروه‌ها، موقعیت متزلزل سیاسی نظامی فعلی خود در منطقه را تقویت کرده و بهبود بخشد.
اقدامی برای جذب بیشتر مردم کردستان عراق به‌خصوص در مناطق دوردست به‌سوی رژیم عراق انجام داده باشد.
درحال‌حاضر ارتش عراق با کمبود نیروی قابل‌توجهی مواجه است که با این جذب نیرو بخشی از کمبود نیروی رژیم جبران می‌شود.
کشته‌ها و زخمی‌های احتمالی این عشایر در جنگ با ایران و گروه‌های کرد عراقی مخالف رژیم صدام، باتوجه‌به سنت‌های عشایری، کینه و عداوت آنان را به طرف مقابل افزایش داده و این به نفع رژیم صدام است.
1) سند شماره 362652 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد تائبین سپاه بوکان به ستاد تائبین ستاد منطقه11 سپاه، 22/9/1362.
1
امام خمینی در بیاناتی بر ضرورت پذیرش اشتباه ازسوی مسئولان کشور، درس‌گرفتن از تجربه مشروطه و مشارکت مردم در انتخابات تأکید کردند.
صبح امروز رهبر انقلاب در جمع فقها و حقوق‌دانان شورای نگهبان ضمن تأکید بر اجرای امور مطابق شرعِ اسلام، اظهار داشتند: «اگر قبلاً اشتباه کرده باشیم باید صریحاً بگوییم اشتباه نموده‌ایم و عدول در بین فقها از فتوایی به فتوای دیگر درست همین معنا را دارد.» ایشان آن‌گاه تأکید کردند: «فقهای شورای نگهبان و اعضای شورای‌عالی قضائی هم باید این‌طور باشند که اگر در مسئله‌ای اشتباه کردند، صریحاً بگویند اشتباه کردیم و حرف خود را پس بگیرند.» امام خمینی همچنین افزودند: «پیش از انقلاب، من خیال می‌کردم وقتی انقلاب پیروز شد افراد صالحی هستند که کارها را طبق اسلام عمل کنند، لذا بارها گفتم روحانیون می‌روند کارهای خودشان را انجام می‌دهند. بعد دیدم خیر، اکثر آنها افراد ناصالحی بودند و دیدم حرفی که زده‌ام درست نبوده است، آمدم صریحاً اعلام کردم من اشتباه کرده‌ام. این برای این است که ما می‌خواهیم اسلام را پیاده کنیم. پس دراین‌رابطه ممکن است من دیروز حرفی را زده باشم و امروز حرف دیگری را و فردا حرف دیگری را، این معنا ندارد که من بگویم چون دیروز حرفی زده‌ام باید روی همان حرف باقی بمانم. امروز می‌گویم مادام‌که احکام اسلام پیاده نشده است و افراد صالحی نداشتیم تا طبق اسلام عمل کنند، علما باید مشغول به کارهایشان باشند. این شأنی برای علما نیست که ریاست‌جمهوری و یا پست دیگری را داشته باشند. چون وظیفه است به این کارها می‌پردازند.»
رهبر انقلاب با بیان اینکه نباید فراموش کنیم که همه می‌خواهیم اسلام پیاده شود، از تکرار مشروطه اظهار نگرانی کرده و گفتند: «نکند مثل مشروطه شود که آقایان تلاش کردند و مشروطه را بنا گذاشتند، آن‌وقت چند نفر از سیاسیون مستبد، مشروطه‌خواه شدند و حکومت را گرفتند و هر دوره مجلس را بدتر از دوره قبل تشکیل دادند. امروز من هیچ ترسی ندارم، ولی ترسم از آن است که مبادا ما مسائل را به‌صورتی محکم تحویل دسته بعد ندهیم. ترسم از آن است که مبادا از حرفهای خارجی‌ها بترسیم و در پیاده‌کردن احکام خدا سستی کنیم. ما باید همه‌چیز را به همان قوتی که امروز دارد، تحویل دسته بعد دهیم و آنها هم کوشش کنند که به همان قوت تحویل دسته بعد دهند.»
1) سند شماره 113134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه قرارگاه حمزه، 30/9/1362، ص5.
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی افزودند: «از این ترس نداشته باشیم که فلان رادیو یا دولت خارجی چه می‌گوید. رادیوها باید به ما فحش بدهند. آن روزی را که امریکا از ما تعریف کند باید عزا گرفت. آن روز که کارتر و ریگان از ما تعریف کنند معلوم می‌شود در ما اشکالی پیدا شده است. آنها باید فحش دهند و ما هم باید محکم کارمان را انجام دهیم. شورای نگهبان بدون ملاحظه از هیچ‌کس، فقط و فقط خدا را در نظر بگیرند. احکام اولیه باید جاری شود و آن روز هم که اضطراری پیش آمد، احکام ثانویه که آن هم حکم خداست را باید جاری نمایند. باید بنیان از امروز محکم شود.»
رهبر انقلاب بار دیگر به تجربه مشروطه اشاره کرده و خاطرنشان ساختند: «الحمدلله امروز مثل زمان مشروطه نیست که خوب‌ها در اقلیت بودند، بلکه شما در اکثریت هستید و قلیلی هستند که انحراف دارند و من قبلاً درمورد انتخابات گفتم که همه‌چیز ما باید روی موازین اسلامی باشد. افرادی که تعیین می‌شوند باید کسانی باشند که به درد اسلام و جمهوری اسلامی بخورند، و عقیده‌شان هم این باشد که اسلام خوب است. نه‌فقط اظهار کنند، ولی عقیده نداشته باشند، کمااینکه در اول انقلاب خیلی‌ها اظهار اسلام می‌کردند. البته اقلیت‌های رسمی غیرمسلمان قانوناً انتخاب می‌شوند. پس مردم، افرادی را که تعیین می‌کنند باید سعی در شناسایی آنها نموده و قبل و بعد از انقلابشان را در نظر بگیرند و بعد رأی دهند.» ایشان همچنین درمورد ملاک وابستگی داوطلبان به گروه، حزب یا قشر خاصی از جامعه تأکید کردند: «مسئله، خوب‌بودن خود شخص است نه اینکه از یک دسته خاصی باشد. نه اینکه اهل علم باشد، حزبی باشد، بازاری باشد. اینها دیگر شرط نیست. عمده، موازین است که قانون و اسلام تعیین کرده است.»
امام خمینی در ادامه بیانات خود ضمن تأکید بر مشارکت و حضور مردم در انتخابات گفتند: «مردم با علما و اشخاص مورد اعتمادشان مشورت کنند، بعد به هرکس که خواستند رأی دهند. مردم نباید کنار بروند، اگر مردم کنار بروند همه شکست می‌خوریم. خود مردم نگذارند قلدرها دخالت کنند، افراد نالایق دخالت کنند. اگر عده‌ای جمع شدند و افراد نالایق را انتخاب کردند، مردم به آنها رأی ندهند، اگر مردم هم متوجه نشدند. مجلس آنها را قبول نکند. تمام مردم موظف‌اند که در انتخابات حاضر باشند و تحت‌تأثیر هیچ‌کس قرار نگیرند. بعد از اینکه مشورت کردند که برای اسلام مفید است، رأی دهند. اگر کسی مورد شک بود و یا اگر کسانی
منحرف، خودشان را معرفی کردند، به آنها رأی ندهند. ما باید مجلسمان را نگه داریم و کاری کنیم که برای دولتی خوب اساس باشد.»
رهبر انقلاب همچنین افزودند: «مردم اگر از من گله دارند، از اسلام سرد نشوند. من خلاف کرده‌ام، به اسلام چه. مردم اگر اسلام را، استقلال و آزادی را، نبودن تحت اسارت شرق و غرب را می‌خواهند، همه در انتخابات شرکت کنند و در صحنه حاضر باشند. اگر یک ظالم خلاف کرد، اسلام که نکرده است. پس باید کاری کنیم که ظلم نباشد و ظالم از بین برود. اگر دیدیم در این دوره خلاف شده و به افرادی ظلم شده باید تلاشمان را بیشتر کنیم تا خلاف و ظلم را از بین ببریم نه اینکه کنار رویم و از صحنه خارج شویم؛ زیرا اگر از صحنه خارج شویم ظلم بیشتر می‌شود. پس باید اجتماعمان را بیشتر کنیم و بیشتر در صحنه حاضر باشیم.»(1)
1
رئیس‌جمهور در سخنانی به تبیین مسئله جنگ به‌عنوان مسئله اصلی کشور، عزم ایران در بستن تنگه هرمز درصورت حمله عراق به تأسیسات نفتی، تهدیدات منطقه‌ای امریکا، کارایی رزمی نیروی هوایی ارتش و سایر نیروهای مسلح ایران، حمایت از مجموعه دولت و اوضاع اقتصادی کشور پرداخت.
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع که به‌اتفاق میرسلیم مشاور عالی رئیس‌جمهوری، سرتیپ ظهیرنژاد رئیس ستاد مشترک ارتش، سرهنگ هوشنگ صدیق فرمانده نیروی هوایی و چند تن از نمایندگان مردم استان فارس در مجلس شورای اسلامی به شیراز سفر کرده است، امروز با حضور در جمع خلبانان پایگاه هفتم شکاری اظهار کرد: «در طول تاریخ، ارتشی‌ها در خدمت قدرتمندانی بودند که در مقابل مردم قرار داشتند و امروز نیز در خیلی از جاهای دنیا همین‌طور است و این بدان معنا نیست که ارتش‌های آن جباران از آدم‌های بد تشکیل شده، بلکه اینکه از خوب‌ها و خوبی‌ها، بدها استفاده می‌کردند. مگر انرژی اتمی یا قدرت‌های شگفت‌آور عالم طبیعت بد است؟ اینها بد نیست، بد، آن نامردمانی هستند که از خوبی‌ها به سود بدها و بدی‌ها استفاده می‌کنند. شما همت کردید این بدها و بدی‌ها را دور ریختید و امروز روح پاک و مخلص شما در خدمت انسان‌ها، فضیلت‌ها و هدف‌های عالی است.»
رئیس‌جمهور همچنین گفت: «آن که ارتش جمهوری اسلامی ایران را یک ارتش استثنایی در دنیا می‌داند راست می‌گوید. ... امروز شما سربازان اسلام و فرزندان دین خدا هستید و افتخار بزرگ شما آن‌وقت بزرگ‌تر خواهد شد که از چیزی که دراختیار شماست حداکثر استفاده را بکنید و کاری کنید که این استقلال کوتاه‌مدتی که یافته‌ایم به درازا مبدل شود.»
رئیس شورای‌عالی دفاع در تأکید بر اهمیت برگزاری دوره‌های آموزش نیروی هوایی در کشور گفت: «آموزش باید در خود کشور ما باشد. نیروی هوایی برای جوانان که این نیرو را
1) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1378، صص 244 - 242.
دوست دارند و می‌توانند اهداف مقدس اسلام را پیاده کنند، برای ارتش‌های دنیا نمونه شود. کارایی شما از همه نیروهای منطقه بیشتر است و سطح کار و استعداد کار و ایمان و علاقه‌مندی شما بی‌نظیر است، اما از این بهتر هم می‌توانید بشوید و بایستی تعمیرات را جدی بگیرید.» وی همچنین افزود: «ما تصمیم داریم با آنچه که داریم بجنگیم که آن کم هم نیست. می‌خواهیم با آن وجود خود را اثبات کنیم. اگر نیازمان به قدرت‌های بزرگ آنچنان باشد که ما را ذلیل کنند، ما آن قدرت را نمی‌خواهیم. ما حاضر نیستیم ذلیلانه و حقیرانه با کشورهای دیگر معامله کنیم که خیال کنند دست ما زیر سنگ آنهاست. دست ما زیر سنگ ملت ما، همت ما و قدرت انقلابی مردم ماست.»
آیت‌الله خامنه‌ای به تثبیت نظام برخاسته از انقلاب بر پایه نیروی مردم اشاره و تأکید کرد: «ما می‌خواهیم همین استقلال و بر روی پای خود ایستادن و به مردم، همت و ایمان متکی‌بودن را برای خود حفظ کنیم که هرکس وظیفه‌ای دارد و شما آموزشتان را تقویت کنید.»
رئیس‌جمهور در ادامه برنامه سفر خود به شیراز با حضور در اجتماع مردم این شهر در مراسم دومین سالگرد شهادت آیت‌الله دستغیب امام‌جمعه شیراز، ضمن اشاره به محوریت انقلاب در سیاست‌ها و جهت‌گیری درباره مسائل جهانی گفت: «هیچ‌کس ادعا نمی‌کند که انقلاب اسلامی امروز به همه هدف‌های خود رسیده است، اما ما ادعا می‌کنیم که انقلاب اسلامی امروز به آن نقطه‌ای رسیده است که می‌تواند آگاهانه برای رسیدن به هدف‌های انقلاب برنامه‌ریزی کند و ما امروز می‌دانیم که راه رسیدن به این هدف‌ها چیست و چگونه می‌توان به‌سمت یک جامعه آباد، آزاد و مستقل حرکت کرد.» وی اضافه کرد: «مهم‌ترین برنامه‌هایی که ما باید امروز پیگیری کنیم چند چیز است: اول، باید در سطح کشور به خودکفایی غذایی برسیم. این ملت نباید برای قوت خود محتاج کسی باشد و ما امروز گندم، برنج، تخم‌مرغ، کره و دیگر مواد غذایی وارد می‌کنیم. باید همه همت کنند، دولت برنامه‌ریزی کند و ارگان‌های مسئول پیگیری کنند، مردم همراهی کنند تا بتوانیم این ملت را ازلحاظ غذا به خودکفایی کامل برسانیم و این یکی از مهم‌ترین برنامه‌های ما است. برنامه دیگری که ازلحاظ اهمیت کمتر از این نیست تربیت نیروی انسانی متخصص است. ما امروز نیروهای متخصص فراوانی در این مملکت لازم داریم و باید از متخصصین استفاده کنیم. از متخصصینی که در داخل کشور هستند و می‌خواهند برای این مردم کار کنند و آنهایی که نمی‌خواهند کار کنند و دل در گرو خواست‌های این مردم ندارند، برای ما ارزش و احترامی ندارند. اما آنهایی که می‌خواهند کار کنند باید از آنها استفاده کنیم و تربیت نیروی انسانی در درجه اول اهمیت قرار بگیرد. یکی از هدف‌های مهم، تحقق نظام اداری و تشکیلات اداره‌کننده کشور است. بایستی دستگاه‌های اداره‌کننده کشور به حرکت و تلاش و کار دلسوزانه و صمیمانه مانند یکایک آحاد امت
حزب‌الله مبدل شوند و نیروهای انقلابی، جوانان انقلابی، مردم مؤمن از همه قشرها در کنار هم بازو به بازو و دست در دست حرکت کنند و اولین چیز بسیار مهم، حفظ وحدت نیروهای مؤمن و مسلمان در سطح کشور است و نباید بگذاریم این وحدت شکسته شود.»
رئیس شورای‌عالی دفاع در ادامه سخنان خود راحت‌طلبی، زندگی بی‌دغدغه و گلایه از سختی‌ها را آفت یک حرکت انقلابی دانست و سپس با اشاره به اقدامات عراق علیه شهرها و مراکز جمعیتی ایران اظهار داشت: «ما به همه دنیا اعلام می‌کنیم که عراق با جنایات وحشیانه خود ثابت کرده است که این جنگ هیچ راه‌حل مسالمت‌آمیزی ندارد و ما به‌عنوان ملتی که مظلوم واقع شده است در میدان جنگ با قدرت الهی، معنوی و انسانی خود برای رسیدن به پیروزی نهایی از تمامی راه‌های مشروع و انسانی استفاده خواهیم کرد.» آیت‌الله خامنه‌ای با بیان اینکه تاکنون بر روی هیچ شهری از شهرهای عراق آتش نریخته‌ایم، درباره تهدیدات عراق مبنی‌بر حمله به پایانه‌های نفتی ایران گفت: «ما را تهدید کردهاند که ترمینال‌های نفتی و نفتکش‌های ما را خواهند زد، ولی ما اعلام کرده‌ایم درصورتی‌که این کار انجام گیرد، تنگه هرمز را خواهیم بست و اکنون می‌توانیم هرروز که بخواهیم و منافع ما ایجاب کند تنگه هرمز را ببندیم.»
رئیس‌جمهور افزود: «ما را تهدید می‌کنند که امریکا وارد جنگ خواهد شد و دراین‌صورت جنگ به زیان شما تمام می‌شود، ولی ما به‌صراحت اعلام می‌کنیم دولتمردان برنامه‌ریز امریکا و طراحان آنها را عاقل‌تر از آن می‌دانیم که در این منطقه حساس خودشان را وارد کارزار کنند. آنها بیش از این در منطقه منافع دارند که جرئت چنین ریسکی را داشته باشند. ثانیاً اگر امریکا وارد منطقه شود اولین عکس‌العمل ما این است که تمام دستهای ثروت‌آفرین امریکا در این منطقه را با اولین ضربه قطع خواهیم کرد.» وی تأکید کرد: «ما اجازه نمی‌دهیم امریکا وارد این منطقه شود و هم‌پیمانان امریکا باز هم اینجا زندگی و آقایی کنند و نفت بفروشند و ما از وسایل مشروع برای حفظ حیثیت و شرف این امت بزرگ استفاده خواهیم کرد.»
رئیس‌جمهور امشب نیز در جلسه‌ای با حضور ائمه جمعه استان‌های فارس، بوشهر، کهکیلویه و بویراحمد و گروهی از جامعه روحانیت این منطقه شرکت کرد و در سخنانی گفت: «نقش روحانیت در نظام جمهوری اسلامی یک نقش اصولی و اساسی است. به‌طوری‌که می‌توان گفت در نظام اسلامی واجب و فریضه است که روحانیت در کنار دستگاه اداره‌کننده کشور باشد و بر امور نظارت کند و این نظارت به معنای توجه، راهنمایی و ارشاد در امور اجرایی است.» وی جهت‌گیری دولت و مجموعه تصمیم‌گیرندگان و اداره‌کنندگان کشور را صحیح، اسلامی و در خط انقلاب خواند و افزود: «امام امت با علم و آگاهی مجموعه دولت را تأیید می‌کند و این نشاندهنده این است که حرکت کلی این نظام حرکت درست و صحیحی است.»
آیت‌الله خامنه‌ای آن‌گاه به عملکرد مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان اشاره کرد و گفت: «حق‌گرایی مجلس یکی از بزرگ‌ترین نعم و از افتخارات آن است و امیدواریم که این مسئله در دوره‌های بعدی مجلس نیز وجود داشته باشد و شورای نگهبان نیز نهادی است قانونی، محکم و مستقل که دقیقاً جهت‌گیری‌ها را بررسی می‌کند.» وی خاطرنشان ساخت: «خوشبختانه امروز ما عکس‌العملی با قضایا برخورد نمی‌کنیم و با شهامت، قدرت مانور در سیاست خارجی را دارا هستیم.»
رئیس شورای‌عالی دفاع درمورد جنگ تأکید کرد: «امروز جنگ همچنان مسئله اصلی ما است و ما ازلحاظ جنگ هیچ دغدغه‌ای نداریم. به‌طوری‌که خطوط دفاعی بسیار مستحکمی فراهم کرده‌ایم و در بهترین وضع ممکن قرار داریم و ما در قضیه جنگ تحمیلی تصمیم خود را گرفته‌ایم و هیچ راهی جز زدن ضرباتی قاطع به رژیم عراق نداریم. اگر کسی فکر کند بدون ضربه‌زدن قاطع به متجاوز می‌توان شرف، ناموس و استقلال ملت را حفظ کرد، مسلماً در اشتباه به سر می‌برد. ملت ایران هیچ راهی جز خارج‌کردن دشمن از صحنه ندارد و ازلحاظ آمادگی ما وضع خوبی داریم و نیز وضع ابزار و اتحاد و انسجام نیروها خوب است.»
رئیس‌جمهور همچنین درزمینه خودکفایی نظامی گفت: «درزمینه خودکفایی، نیروهای رزمنده ما موفق شده‌اند معجزاتی بیافرینند و ابزارهایی را تعمیر و آماده استفاده کردهاند که امریکاییها اصلاً گمان آن را نداشتند. دراین‌زمینه مطلقاً مسئلۀ یأس‌آور و ناامیدکننده‌ای وجود ندارد.» آیت‌الله خامنه‌ای سپس به عملکرد سپاه پاسداران اشاره کرد و گفت: «سپاه امروز یک نیروی کارآمد و برنامه‌ریز است و سازماندهی سپاه و کیفیت آن بیش از اندازۀ قابل‌انتظار بالا رفته است و به‌صورت یکی از دو بال پرواز نظامی ما درآمده است.»
رئیس‌جمهور در پایان سخنان خود درمورد اوضاع اقتصادی کشور گفت: «تورم عاملی است که باوجود آن هرگونه تلاش اقتصادی در جامعه، فقرا را محروم‌تر و اغنیا را غنی‌تر می‌کند. گرچه امروز ما از بیماری تورم رنج می‌بریم ولی یقین داریم که با همت مردم و مسئولان این درد علاج خواهد شد، منتها این علاج به مقداری پرهیز نیاز دارد و مردم باید از تجملات و اسراف بپرهیزند و سیاست قناعت را پیش بگیرند و در این راه برادران ائمه جمعه و روحانیون با ارشادات و راهنمایی‌های خود می‌توانند گام اساسی را پیش ببرند.»(1)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی وقایع لبنان را حاصل محاسبات اشتباه قدرت‌های جهانی برای تأثیرگذاری بر تلاش جنگی ایران دانست.
حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی در دیدار با مسئولان بهداری مناطق، نواحی، پایگاه‌ها، قرارگاه‌ها و یگان‌های زرهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که برای شرکت در
1) روزنامه کیهان، 21/9/1362، ص2.
گردهمایی سراسری بهداری سپاه در تهران گرد آمده‌اند، ضمن تقدیر از فعالیت‌های انجام‌شده در رفع نیازهای درمانی جبهه و پشت جبهه، به کمبودهای امکانات درمانی کشور در رژیم گذشته و تنگناهای ناشی‌از جنگ اشاره کرد و گفت: «وقتی ما حتی در وضع طبیعی آن‌همه کمبود داشتیم، نیاز ما به کارهایی مثل کارهای شما به‌خوبی قابل‌درک است. شما جان بسیاری از انسان‌های باارزش را نجات داده‌اید و کار شما یک ضرورت بوده [است].» وی تأکید کرد: «شما و جهادگرها و رزمندگان و متخصصان و جراحان و مردم پشت جبهه و بسیج و سپاه و ارتش و فرماندهان و فرمان‌بران و رهبری این انقلاب، مجموعه‌ای درست کرده‌اید که با حرکت نظامی بر مبنای عقیده و جهاد تبلور خاصی به خود گرفته و از دستاوردهای کم‌نظیر انقلاب مردم ما است.»
رئیس مجلس شورای اسلامی درمورد تحولات کشور در جنگ گفت: «چیزی که امروز در ایران به‌خصوص درزمینه جنگ در جریان است، معجزه‌ای تاریخی است. ملتی که پس از رهاشدن از رژیم شاه، وارث آن‌همه بدبختی و نکبت و درحال سازماندهی بود، دچار جنگ بسیار وسیع ناخواسته‌ای شد که ابرقدرت‌ها آن را برای گرفتن توان انقلاب و جلوگیری از رشد آن به‌عنوان یک انقلاب نمونه و امیدوارکننده یک میلیارد مسلمان به راه انداخته بودند.» حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی با اشاره به سازماندهی نیروها در زمان جنگ و آزادی خرمشهر به‌عنوان نماد پیروزی در جنگ گفت: «پس از فتح خرمشهر آنها دیدند که این ملت بسیار توانمند است و به فکر چاره افتادند. داستان لبنان و اشغال جنوب آن کشور و طراحی حضور ابرقدرت‌ها در آنجا و تجزیه لبنان، به‌عنوان حرکت پشتیبانی تجاوز عراق به ایران انجام شد.» وی افزود: «آنها به فکر افتادند در شرایطی که توجه مسلمانان به جنگ ما و عراق جلب شده است، پایگاه اسرائیل در لبنان را تقویت بکنند تا اگر در اینجا چیزی را از دست دادند در آنجا پی بگیرند.»
سخنگوی شورای‌عالی دفاع تأکید کرد: «آنها نه‌تنها نتوانستند از لبنان برای نجات صدام استفاده کنند، بلکه لبنان خودش برای ابرقدرت‌ها چیزی مثل ایران شد. آنها جنگ تحمیلی را برای سرکوبی انقلاب ما آغاز کردند، اما انقلاب از این رهگذر تقویت شد. در لبنان نیز مانند این دام را گستردند، اما امروز دارند نتیجه معکوس می‌گیرند.» وی افزود: «آنها هیاهو به راه انداختند که ما به‌خاطر لبنان و به‌بهانه جنایات اسرائیل در آنجا دست از سر صدام برداریم و حقوقمان را مطالبه نکنیم، اما حالا هم در ایران و هم در لبنان دارند همان کاری را به سر ابرقدرت‌ها می‌آورند که ایرانی‌ها در ایران آوردند و این بسیار جالب و امیدوارکننده است.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی ضمن اشاره به این مطلب که قدرت‌های جهانی به اشتباه مسائل امروز منطقه غرب آسیا را بر مبنای تاریخ گذشته ارزیابی می‌کنند، گفت: «اکنون امریکا و فرانسه و انگلستان و ایتالیا که به لبنان ارتش آورده‌اند کاملاً در باتلاق گیر کردهاند، زیرا اگر
بخواهند از آنجا بیرون بروند حیثیت ابرقدرتی‌شان مخدوش می‌شود و اگر بخواهند بمانند هرروز از نیروهای زبده‌شان تلفات می‌دهند.» وی درخصوص انفجار مراکز نظامی امریکا، فرانسه و رژیم صهیونیستی در لبنان گفت: «امریکا و فرانسه و اسرائیل چند هفته از انتقام صحبت می‌کردند، اما [با] 48 هواپیمای فوق مدرن، آنها در یک اقدام انتقام‌جویانه با از دست‌دادن چندین هواپیما فقط توانستند حداکثر درحدود 30 یا 40 نفر از مردم بی‌دفاع را به شهادت برسانند.» رئیس مجلس افزود: «آنها درحقیقت از خودشان انتقام گرفتند، خلبان‌هایشان اسیر شدند، هواپیما‌هایشان ساقط شد و آبرویشان رفت. آنها مدعی صلح و دوستی با مردم لبنان بودند، اما به‌عنوان متجاوز و جنگ‌افروز و دشمن معرفی شدند و ناچار شدند ارتباطشان با اسرائیل را آشکار کنند و با انتقام‌گیری از عده‌ای مسلمان که تصمیم گرفته‌اند آزاد زندگی کنند، همه تبلیغات خود را خنثی کردند.»
رئیس مجلس شورای اسلامی همچنین با بیان اینکه ایران در طول سه سال و چند ماه جنگ هیچگاه به نیرومندی امروز نبوده است، تأکید کرد: «خاطر ما ازنظر مهمات، اسلحه، نیروی انسانی، سرزمین و دفاع آسوده است و ملاحظه ما فقط و فقط نیروهای انسانی است که به شکلی عمل کنیم که با تلفات کمتر نتیجه بهتری را برای ملت خودمان و ملت عراق به دست بیاوریم.»(1)
1
نخست‌وزیر با انتقاد از تلاش برخی کشورهای عضو اوپک برای حفظ بهای فعلی نفت اعلام کرد در این دوره نوبت ایران است که سمت دبیرکلی این سازمان را برعهده بگیرد و ما به‌هیچ‌وجه از حق خود چشم‌پوشی نمی‌کنیم.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، میرحسین موسوی نخست‌وزیر، امروز در پایان جلسه هیئت وزیران در گفت‌وگو با خبرنگاران ابتدا به تشریح موضوعات مطرح‌شده در جلسه هیئت دولت ازجمله گزارش اجلاس اسلامی داکا و نقش "بسیار سازنده" هیئت ایرانی درمورد وقایع طرابلس در شمال لبنان پرداخت. وی سپس درخصوص موضع دولت در قبال اجلاس اخیر اوپک گفت: «ما همان‌طوری‌که قبلاً هم اعلام کرده‌ایم به‌هیچ‌وجه نمی‌توانیم دراین‌مورد ساکت بنشینیم و ببینیم که کشورهای نوکر امریکا برای خوش‌خدمتی به اربابان خودشان تولید را بالا برده و قیمت نفت را پایین بیاورند تا بحران‌های اقتصادی غرب را کاهش دهند و فقط به‌خاطر اینکه نظام‌های پوسیده، تاج و تخت خود را حفظ نمایند.»
موسوی تأکید کرد: «نفت متعلق به همه مسلمین و ملل مستضعف جهان است و نمی‌تواند بازیچه دست نوکران امریکا باشد تا به‌طور مجانی دراختیار قدرت‌های بزرگ قرار گیرد. به همین مناسبت وزیر نفت ما در کنفرانس اوپک سخت از بالابردن قیمت نفت و پایین‌آوردن
1) همان، ص3.
سقف تولید دفاع کرده و دراین‌زمینه پیشنهادات سازنده‌ای نیز به اجلاس اوپک ارائه کرده است. چراکه ما درمجموع اوپک را برای تمام کشورهای صادرکننده نفت مفید می‌دانیم.»
نخست‌وزیر در ادامه گفت: «درمورد دبیرکل اوپک هم همان‌طوری‌که قبلاً اعلام کرده‌ایم از حق خود نخواهیم گذشت چراکه دبیرکلی اوپک حق ماست و مسلماً با عدم انتخاب دبیرکل جدید، اوپک برای مدت مدیدی با وضعیت مبهمی روبه‌رو خواهد شد.»(1)
1
سرپرست کمیته امداد امام خمینی کمک‌های مختلف مردم به جبهه‌های جنگ را تشریح کرد. وی در تبیین فعالیت‌های این کمیته در کمک به جبهه‌های جنگ مجموعه‌ای از هدایای مردم را به خبرنگاران نشان داد که شامل حدود 4 کیلوگرم طلا، 5 کیلوگرم نقره و تعدادی از اشیاء سنتی و باستانی با ارزش تاریخی و هنری زیاد می‌شد. سرپرست کمیته امداد امام خمینی ضمن بیان این مطلب که این کمیته بر مبنای وظیفه‌اش با تمام توان برای کمک به جبهه‌های جنگ تلاش می‌کند، درمورد کمک‌های ارسالی مردم ازطریق این کمیته برای جبهه‌های جنگ در سه ماه گذشته گفت: «این کمیته از اول شهریورماه تا پایان آبان‌ماه سال جاری، حدود 500 کامیون مواد و اجناس مورد نیاز رزمندگان، 15 دستگاه آمبولانس و بیش از 43 میلیون ریال کمک نقدی به جبهه‌های جنگ تحمیلی ارسال داشته است.»
سرپرست کمیته امداد امام همچنین افزود: «در سه نقطه از خطوط مرزی ستادهایی تشکیل دادهایم که با هماهنگی سپاه و جهاد وسایل و مواد مورد نیاز رزمندگان درخواست می‌شود که ما ازطریق شاخه‌های کمیته امداد امام در استان‌های مختلف با همیاری مردم درجهت تهیه آنها تلاش می‌کنیم.» وی یادآور شد: «آنچه که ارزش این هدایا را بسیار زیاد می‌کند این است که این کمک‌ها اکثراً ازطرف مردم محروم و مستضعفی است که زیر پوشش این کمیته‌اند و این نویدی برای رزمندگان جبهه‌های حق علیه باطل است که محروم‌ترین اقشار پشت سر آنها هستند.»(2)
2
یک روز پس از پایان چهاردهمین اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا، انتشار گزارش‌ها درباره حذف موضوع جنگ ایران و عراق از بیانیه پایانی این اجلاس و سایر جزئیات مربوط به آن ادامه دارد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، شمس الدوحا وزیر امور خارجه بنگلادش، ضمن اشاره به خودداری هیئت نمایندگی ایران از شرکت در کمیته سیاسی اجلاس به مدت 23 ساعت، گفت: «هیئت‌های ایران و عراق که در یک هتل اقامت داشتند با یکدیگر در بیرون
کنفرانس ملاقات کردند.» وی افزود: «آنها با یکدیگر گفت‌وگو کرده لکن از دست‌دادن باهم خودداری کردند.» دوحا گفت: «ما قادر نبودیم که جنگ بین ایران و عراق را متوقف سازیم لکن توانستیم همبستگی میان خود را نشان دهیم.» وزیر امور خارجه بنگلادش در خاتمه کار اجلاس به خبرنگاران گفت: «ایران و عراق در جنگ هستند، اما ما متقاعد شده‌ایم آنها درصدد یافتن راهی جهت پایان‌دادن به جنگ هستند. ... این وظیفه دیگر کشورهای مسلمان است که راهی برای رسیدن به صلح پیدا کنند.»(1)
دراینباره خبرگزاری فرانسه از داکا در تفسیری به قلم لوران شوالیه مفسر این خبرگزاری اعلام کرد: «جنگ میان ایران و عراق روز گذشته [شنبه] وحدت سازمان کنفرانس اسلامی را مورد تهدید قرار داد و چهاردهمین کنفرانس وزرای این سازمان اسلامی که از روز سه‌شنبه در پایتخت بنگلادش آغاز شد را به‌سوی شکست سوق داد.» خبرگزاری فرانسه افزود: «اگر کنفرانس توانست با یک وحدت بازیافتۀ صوری به کار خود پایان دهد به این دلیل است که عراق پیشنهاد کرد بررسی این مسئلۀ مورد بحث که کشورهای عربی موسوم به میانه‌رو (عربستان سعودی در صدر آنان است) و گروه متشکل از ایران و متحدان وی (سوریه و لیبی) بر سر آن با یکدیگر مخالفت ورزیده‌اند، به کنفرانس اسلامی کازابلانکا که قرار است اوایل ژانویه برگزار شود، ارجاع شود. تصویب پیشنهاد عراق که با آرامش خیال صورت گرفت مباحثات چندساعته که اغلب بر سر این موضوع پرخروش می‌شد و نیز چندین طرح قطعنامه که همگی آنان توسط هیئت ایرانی رد شد را محو کرد.»
بااین‌حال مفسر خبرگزاری فرانسه معتقد است: «تصویب پیشنهاد عراق هیچ‌گونه پیشرفتی را در عمق برای مسئله به وجود نیاورد.» به عقیده او هشدار ژنرال حسین محمد ارشاد رئیس دولت بنگلادش، در جلسه افتتاحیه اجلاس درباره خطرهای ناشی‌از جنگ ایران و عراق همچنان اهمیت خود را حفظ کرده است. وی همچنین به نقل از "منابع کاملاً مطلع ایرانی" خاطرنشان ساخت: «درواقع این اطمینان وجود ندارد که تهران یک هیئت به کنفرانس سران کازابلانکا اعزام نماید و چنانچه به این امر مبادرت ورزد نمایندگی آن در سطح پایینی خواهد بود.»(2)
همچنین رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی گفت: اجلاس داکا در روزی که به نام "حقوق بشر" شناخته می‌شود (10 دسامبر/19 آذر) اعلامیه‌ای را درمورد حقوق بشر انتشار داد که براساس آن هیچ‌کس حق ندارد آزادی و حقوق بنیادی‌ای را که جزء جدایی‌ناپذیر آئین اسلام است نقض کند. این رادیو افزود: «وزرای خارجه کشورهای اسلامی که بسیاری از آنان نماینده دولت‌های استبدادی‌اند بجز درمورد "اعلامیه حقوق بشر" در موارد دیگر اتفاق‌نظر نداشتند و درمورد یافتن راه‌حلی برای اختلافات عمده‌ای که در جهان مسلمان ایجاد تفرقه کرده
است با دشواری بسیار مواجه شده‌اند؛ اختلافاتی نظیر جنگ ایران و عراق و اختلافات داخلی در سازمان آزادی‌بخش فلسطین. درواقع وزرای خارجه کشورهای اسلامی برخلاف برنامه ازپیش تنظیم‌شده، سراسر شب را پشت درهای بسته بر سر مسائل مهم مشغول مذاکره و گفت‌وگو بودند.»(1)
1
درحالی‌که تلاش‌های دیپلماتیک برای خروج عرفات و 4 هزار فلسطینی هوادار او از طرابلس ادامه دارد، امروز کابینه رژیم صهیونیستی با تخلیه وفاداران عرفات تحت پرچم سازمان ملل اعلام مخالفت کرد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، سخنگوی رژیم اسرائیل در پایان یک جلسه طولانی، ضمن اعلام این مطلب تأکید کرد که «دولت‌های دنیای آزاد نباید به یک گروه تروریست کمک کنند تا از جایی به جای دیگر برود.» سخنگوی مذکور تصریح نکرد اسرائیل چه اقداماتی را برای جلوگیری از تخلیه فلسطینی‌ها از شمال لبنان انجام خواهد داد، اما به گفته سخنگوی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، قایق‌های توپ‌دار اسرائیلی در سواحل شمال طرابلس استقرار دارند تا مانع خروج فلسطینی‌های هوادار عرفات شوند. سخنگوی ساف گفت: «هدف اسرائیل آن است که مشروعیت بین‌المللی سازمان آزادی‌بخش فلسطین را درصورت موافقت سازمان ملل، امریکا، انگلستان، فرانسه، ایتالیا در تأمین ایمنی آنها نادیده بگیرد.»(2)
اعلام مخالفت صریح رژیم صهیونیستی درحالی است که پیشتر وزارت امور خارجه امریکا با انتشار بیانیه‌ای اظهار امیدواری کرده بود طرح تخلیه چریک‌های فلسطینی بدون مانع به اجرا درآید. به گزارش کیهان آلن رامبرگ معاون سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا، ضمن خودداری از تأیید حمله قایق‌های توپ‌دار اسرائیلی به بندر طرابلس، افزود: «تخلیه عرفات و چریک‌های او از طرابلس بهترین راه‌حل مسئله لبنان است.»(3)همچنین گزارش خبرگزاری فرانسه از بیتالمقدس حاکی است فرانسه نیز از رژیم صهیونیستی «تقاضا کرده است که از خروج یاسر عرفات و نیروهای طرف‌دار سازمان آزادی‌بخش فلسطین از طرابلس جلوگیری به عمل نیاورد.» براساس این گزارش این تقاضا با مخالفت رژیم صهیونیستی روبه‌رو شده است. خبرگزاری فرانسه به نقل از "منابع آگاه" افزود: رژیم اسرائیل «به اقدامات سیاسی و دیپلماتیک خود جهت جلوگیری از خروج نیروهای ساف تحت نظارت سازمان ملل ادامه می‌دهد.»(4)
1
باتوجه‌به مناقشات منطقه‌ای و ادامة درگیری‌های لفظی و رسانه‌ای ایران و امریکا و افزایش احتمال بروز درگیری نظامی بین دو کشور، امروز فرماندهی کل سپاه دستورالعمل پدافندی سواحل و جزایر ایران در خلیج‌فارس و دریای عمان را ابلاغ کرد.
در این ابلاغیه به سپاه منطقه 9 کشوری (استان‌های فارس و بوشهر) مأموریت داده شده است ضمن رعایت اولویت جنگ با رژیم عراق نسبت به سایر مأموریت‌ها، با هماهنگی و نظارت قرارگاه نوح و ستاد مرکزی این اقدامات را به اجرا درآورد:
اجرای عملیات و کنترل تنگة هرمز و تقویت جزایر ایران، بدین منظور لشکر19 فجر با سازمان تیپ در جزایر و تکاور دریایی در بندرعباس بدین شرح استقرار یابد: جزیرة لارک یک گردان با تجهیزات مربوطه؛ جزیرة بوموسی یک گروهان با تجهیزات مربوطه؛ جزیرة هرمز یک گروهان با تجهیزات مربوطه؛ جزیره هنگام یک گروهان با تجهیزات مربوطه؛ بندرعباس و جزیرة قشم 2 گردان احتیاط.
منطقه 9 سپاه کشوری با هماهنگی قرارگاه نوح سریعاً اقدام به راه‌اندازی تیپ تکاور دریایی بندرعباس براساس شرح وظایف و سازمان ابلاغی کرده و فرمانده و مسئولان تیپ تکاور دریایی را ظرف 15 روز معرفی کند.
در ادامة این ابلاغیه، درباره پوشش هوایی و طرح‌های لازم دراینباره و همچنین تأمین آتش توپخانه و ادوات، راه‌اندازی و تأمین نیازهای مخابراتی، ماشین‌آلات و تجهیزات لازم برای مهندسی رزمی دستورهای لازم صادر شده است(1)
2
در گلوله‌باران امروز آبادان به بخشی از ساختمان شهرداری و اسکلة شماره 8 آسیب‌هایی وارد آمد. همچنین 9 تن از نیروهای خودی نیز در شهر و مناطق عملیاتی آبادان زخمی شدند. در منطقه عمومی خرمشهر نیز براثر اصابت گلوله‌های توپ و خمپاره خسارت‌هایی به بار آمد و 3 تن از افراد خودی زخمی شدند.(2)
1
حمله به نیروهای خودی در محور صائین‌دژ - تکاب، منطقه سردشت و جنوب‌غربی ارومیه، سرقت بخشی از اموال یک مدرسه در غرب سنندج و اقدام ناموفق در زورگیری از اهالی یک روستا در شمال‌غرب تکاب از اقدامات امروز افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی بود. در همین حال نیروهای خودی نیز یک روستا را در منطقة دیواندره پاکسازی کردند.
ساعت 17 امروز، تعدادی از افراد هیز افشین حزب دمکرات کردستان به نیروهای تأمین پایگاه صائین‌بلاغ (مائین‌بلاغ) در محور صائین‌دژ به تکاب حمله کردند. در این حادثه 2 تن از افراد ژاندارمری به شهادت رسیدند و مهاجمان یک قبضه اسلحه و یک دستگاه بی‌سیم را نیز به غارت بردند.(1)
در حادثه مشابهی در منطقه سردشت، براثر حمله افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی به نیروهای ژاندارمری تأمین پایگاه مرزی آسیاب، یکی از نیروهای ژاندارمری زخمی شد.(2)
در جنوب‌غربی ارومیه هم حمله افراد حزب دمکرات به پایگاه طرزلو با مقاومت نیروهای این پایگاه ناکام ماند و مهاجمان مجبور به عقب‌نشینی و ترک منطقه شدند. در این درگیری بخشی از ساختمان این پایگاه براثر برخورد یک گلوله آر.پی.جی7 آسیب دید(3)
علاوه‌بر حوادث فوق خدمتکار مدرسه یک روستا در غرب سنندج، بخشی از اموال مدرسه را سرقت کرده و به سازمان کومه‌له تحویل داد.(4)
در شمال‌غرب تکاب نیز تعدادی از افراد سازمان کومه‌له که به‌قصد زورگیری وارد روستای قوجه شده بودند با مقاومت و امتناع روستائیان مواجه شدند.(5)
از سوی دیگر نیروهای خودی متشکل از افراد جندالله سقز، سربازان گروهان دیواندره و نیروهای سپاه به محل تجمع افراد مسلح غیرقانونی در نزدیکی روستای گرجی در جنوب‌غربی دیواندره حمله کردند. در این اقدام تعدادی از افراد ضدانقلاب کشته یا زخمی شدند.(6)
2
رئیس‌جمهور در ادامه سفر خود به استان فارس در سخنانی در مراسم صبحگاه نیروهای مسلح و نیز در دیدار با خانواده‌های شهدا، اسرا و مفقودین شیراز به تبیین آثار تحول ناشی‌از انقلاب و جنگ در کشور، قدرت و پشتوانه مردمی نیروهای مسلح ایران و توان مقابله با دخالت نظامی امریکا در منطقه پرداخت.
آیت‌الله خامنه‌ای در دومین روز دیدار خود از شیراز با حضور در مراسم صبحگاه نیروهای مسلح ارتش جمهوری اسلامی وضع نیروهای نظامی را از همیشه بهتر توصیف کرد و اظهار داشت: «امروز مثل گذشته نیست که رشتۀ پیونددهنده نیروهای نظامی فقط یک حاکمیت مطلق و انضباط فقط ظاهری و نه معنوی باشد. امروز آن رشته‌ای که دل‌های شما را به هم ربط
1) سند شماره 362684 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3)، 22/9/1362؛ و- سند شماره 356521 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان (اطلاعات سپاه) به اطلاعات منطقه11، 24/9/1362.
2) سند شماره 362684 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3)، 22/9/1362.
3) سند شماره 362682 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن3) به فرماندهی نزاجا، 24/9/1362، ص3.
4) سند شماره 38855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 قرارگاه حمزه به فرماندهی کل سپاه، 29/9/1362.
5) سند شماره 362670 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه ناحیه کردستان (اطلاعات) به اطلاعات منطقه11 سپاه، 23/9/1362.
6) سند شماره 342942 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 23/9/1362.
می‌دهد، شما را یکی و منسجم می‌کند و آن چیزی است که همه ملت ایران را به هم متصل کرده است، ایمان است.» وی همچنین افزود: «انقلاب همه چیزش برای ما موهبت بود، برکت. جنگی هم که ابرقدرت‌ها بر ما تحمیل کردهاند و انگیزه اصلی آن، بغض ابرقدرت‌ها نسبت به انقلاب ما بود نیز برای ما موهبت و برکت شد. ما را گرد هم جمع کرد، به ما توکل داد، به ما احساس استقلال و اتکاء به نفس داد. امروز ارتش ما احساس وابستگی نمی‌کند. امروز نیروی زمینی ما، نیروی هوایی ما و نیروی دریایی ما احساس می‌کنند که توانایی دارند خودشان را مستقل از ابرقدرت‌ها به کارایی لازم برسانند و بخش مهمی از این کارایی را هم نشان داده‌اند.»
رئیس‌جمهور با تشریح اوضاع روزهای نخست جنگ و موقعیت کنونی ارتش عراق گفت: «ارتشی که ده‌ها هزارش اسیر شده‌اند و چند برابر این رقم کشته و مجروح داده است دیگر به حال اول بازنخواهد گشت و من تعجب می‌کنم چگونه است که قدرت‌های پشتیبان عراق هنوز همچنان از عراق پشتیبانی می‌کنند و پول و سلاح و نفت به این رژیم درحال مرگ تزریق می‌کنند و این حقیقت را نمی‌فهمند که با کدام نیرو می‌خواهند پیروزی به دست بیاورند. آن نظامیانی که عمده قواشان و زبده‌ترین نیروهاشان را در این جنگ به‌صورت اسیر از دست داده‌اند با کدام آموزش و روحیه قصد مقابله دارند.»
رئیس شورای‌عالی دفاع با بیان اینکه سلاح‌ها و تجهیزات جنگی ارتش عراق زیاد است، تأکید کرد: «سلاح انسان بی‌ایمان نمی‌تواند تعیین‌کننده سرنوشت میدان جنگ باشد.» وی آن‌گاه با اشاره به وجود انسان‌های باایمان در نیروهای نظامی ایران گفت: «ارتش جمهوری اسلامی ایران نوک تیز بُرنده پیکانی است که بدنه آن را همه ملتش تشکیل می‌دهند. ارتش ما و نیروهای رزمنده ما کلاً اعم از ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مجموعاً کارآمدترین و مؤمن‌ترین نیروی انسانی ارتش دنیا را تشکیل می‌دهند.» آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «جبهه ما فقط متشکل از نیروهای رزمنده نام و نشان‌دار ما نیست. عمق این جبهه‌ها را توده‌های عظیم مردم تشکیل می‌دهند و شما برادران به یکایک انسان‌های این مرز و بوم متکی هستند و من به‌عنوان نماینده مردم این کشور به رزمندگان دلاور و شجاع و مؤمن ارتش و سپاه و دیگر نیروهای نظامی و انتظامی اعلام می‌کنم ملت آماده همکاری با شما در همه میدان‌هاست.»
رئیس‌جمهور همچنین خاطرنشان کرد: «سه سال و اندی از جنگ تحمیلی می‌گذرد. قدرت‌های جهانی پنداشته‌اند که خواهند توانست این ملت را خسته کنند. من به امریکا که علناً و رسماً پشتیبان نیروهای متجاوز علیه ماست و متحدانش در منطقه می‌گویم این جنگ، نه‌فقط مردم ما را خسته نکرده است، نه‌فقط ما را از آمدن به میدان شما پشیمان نکرده است بلکه تصمیم ما را دربرداشتن و از جا کندن موانعی که بر سر راه گسترش انقلاب اسلامی است استوارتر و راسخ‌تر کرده است.» وی سپس افزود: «ما را تهدید کردند که اگر تنگه هرمز را
ببندید ممکن است امریکا وارد میدان بشود و عملاً برای اینکه این تهدید بیشتر در ذهن ما جا بیفتد ناوهای جنگی امریکایی رفت‌وآمد خود را به منطقه حول‌وحوش خلیج‌فارس بیشتر کردهاند. اما من اولاً می‌گویم ملت ما از این تهدیدها نمی‌ترسد. این تهدیدها در ما اثری ندارد. شما تهدیدهایتان را عمل هم کرده‌اید. مقدمۀ کودتا هم یک روزی راه انداختید و تودهنی هم خوردید. به طبس حمله کردید، تودهنی خوردید. گروهک‌های طرف‌دار خودتان را راه انداختید، تودهنی خوردید. همسایه ما را با پول و با سلاح و با نیرو تجهیز کردند و او را به‌طرف ما راه انداختید، تودهنی خوردید. حالا هم ملت ما مطمئن است که اگر شما حماقت هم بکنید، خودتان را عملاً درگیر این جنگ بکنید تودهنی خواهید خورد. آن هم تودهنی‌ای که از تودهنی‌های گذشته بسیار سخت‌تر و سهمگین‌تر باشد.»
آیت‌الله خامنه‌ای تأکید کرد: «اگر کوچک‌ترین نشانه‌ای از دخالت و فضولی امریکا در این منطقه به چشم بخورد ما اولین کاری که خواهیم کرد سرانگشت‌های امریکا در این منطقه را قطع خواهیم کرد. منابع حیاتی امریکا در این منطقه را از بین خواهیم برد. اگر آنها در قصر شیشه‌ای نفت در خلیج‌فارس نشسته‌اند دل و جرئت و گستاخی مبارزه را دارند، بسم‌الله، بیایید ما یک ملت انقلابی هستیم.»
امروز همچنین رئیس‌جمهور در دیدار با خانواده‌های شهدا، اسرا و مفقودین شیراز ضمن تجلیل از مقام شهیدان و تأکید بر این نکته که خانواده‌های شهدا شایسته‌ترین کسانی هستند که باید راه شهیدان را در دفاع از انقلاب و آرمان‌های اسلامی ادامه دهند، به آنان توصیه کرد در تربیت فرزندان شهدا بکوشند. وی دراین‌زمینه افزود: «فرزندان شهدا باید بدانند که مجاهدت و قدرت و استقامت پدران آنها بود که توانست به این ملت این نیروی لایزال و تمام‌نشدنی را ببخشد.»
رئیس‌جمهور با اشاره به توان نظامی قدرت‌های شرق و غرب و امکانات دیپلماسی آنها گفت: «همین قدرت‌های باعظمت که ازلحاظ مادی هیچ‌چیز کم ندارند، امروز از سایه قدرت اسلام که به این ملت مسلمان فعلاً متکی است به خودشان دارند می‌لرزند.» وی اضافه کرد: «امام این امت آنچنان قدرت بسیجی در بطن نیروهای اسلامی در منطقه و در همه جای دنیا دارد که غرب و متحدان امریکا در این منطقه از بیداری ملت‌هایشان به خودشان می‌لرزند. در کشورهایی که زیر نفوذ رژیم‌های امریکایی اداره می‌شود مردم بیدار شده‌اند راه مبارزه با ظلم و استکبار را یاد گرفته‌اند. این همان قدرتی است که هیچ چیزی در دنیا با او معادل نیست.»
آیت‌الله خامنه‌ای به تلاش قدرت‌های جهانی برای اعمال فشار از راه محاصره اقتصادی و نظامی ایران اشاره کرده و با ستایش از روحیه مقاومت مردم و خانواده‌های شهدا گفت: «آیا با یک چنین ایثاری سزاوار است که یک عده‌ای دیگر به فکر رفاه‌طلبی باشند، به فکر جمع‌وجور کردن وسایل لوکس زندگی باشند، به فکر گردآوردن پول باشند؟» وی تأکید کرد: «تا وقتی‌که رشوه‌گیری و
زورگویی پوچ هرزه قدرت‌های استکباری هست مبارزه هست و ما تا آنجا که استقلال این ملت را تأمین کنیم و زندگی آباد و آزاد و توأم با شرافت و سربلندی این ملت را با قدرت کامل سیاسی نظامی و اقتصادی تأمین کنیم، به مبارزه خود ادامه خواهیم داد.» رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: «دنیا دنیایی است که اگر این ملت قدرت خودش را به رخ ابرقدرت‌ها نکشد و استقامت خودش را ثابت نکند مانند گرگ درنده‌ای او را از هم خواهند درید.»(1)
1
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با صدور بیانیه‌ای، قطعنامه 540 شورای امنیت سازمان ملل را غیرسازنده، دور از واقعیت و غیرقابل اجرا اعلام کرد. سعید رجایی خراسانی سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل این سازمان متن این بیانیه را که بیانگر موضع رسمی جمهوری اسلامی ایران در قبال قطعنامه شماره540 شورای امنیت سازمان ملل متحد است، ارائه کرد.(2)
در این بیانیه به تصمیم ایران پیش از تصویب قطعنامه مذکور برای نشان‌دادن حسن‌نیت خود درصورت تلاش شورای امنیت برای تصحیح مواضع گذشته‌اش اشاره شده و آمده است: «علی‌رغم صداقت و حسن‌نیت برخی از اعضای مشخص شورا نسبت به ضرورت استقرار صلح عادلانه و پایدار، اقدام شورا در همان روش نامتوازن که از ابتدای جنگ تجاوزگرانه عراق دنبال کرده است باقی ماند.»
در ادامه، وزارت امور خارجه ایران افزوده است: «قطعنامه 540 مصوبه 31 اکتبر 1983 شورای امنیت همانند قطعنامه‌های قبلی حفاظی برای عراق فراهم ساخته تا از پیامدهای جنگ تجاوزگرانه و جنایات بی‌شمارش علیه بشریت در امان ماند و این درحالی است که این قطعنامه، حق مردم ایران را که از ماجراجویی عراق متحمل صدمات زیادی شده‌اند، برای دستیابی به حقوق قانونی خود نادیده گرفته است.»
بیانیه مذکور ضمن آنکه قطعنامه اخیر را غیرسازنده، به دور از حقایق و واقعیت‌های موجود و غیرقابل اجرا خوانده به تشریح دلایل این امر پرداخته است؛ ازجمله درمورد بند 2 قطعنامه که خواستار توقف فوری کلیه اقدامات نظامی علیه اهداف غیرنظامی است، اعلام می‌کند: جمهوری اسلامی ایران به‌خاطر پایبندی دقیق خود به اصول اخلاقی اسلام از این بند استقبال می‌کند، اما درعین‌حال از آنجا که عراق تنها طرفی است که حقوق بشردوستانه بین‌المللی را نقض کرده و به هدف‌های غیرنظامی حمله می‌کند مناسب‌تر بود این قطعنامه ضمن
محکوم‌کردن عراق به‌خاطر نقض مقررات مذکور در گذشته، از این کشور می‌خواست تعهدات بین‌المللی خود را مراعات کرده و از هرگونه عملیات نظامی علیه غیرنظامیان اجتناب کند.
بیانیه وزارت امور خارجه در ادامه با اشاره به اینکه در بند 3 قطعنامه مشخص نیست کدام خلیج مدنظر شورا می‌باشد(1)افزوده است: اما باتوجه‌به تصریح شورا در این بند درباره حق کشتیرانی آزاد در آب‌های بین‌المللی یادآور می‌گردد جمهوری اسلامی ایران از آغاز جنگ، آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس را تأمین کرده و در موقعیت‌های مختلف بر رعایت این حق در چارچوب حقوق بین‌المللی تأکید کرده است. بااین‌حال آزادی کشتیرانی فقط تحت ایجاد شرایط امنیتی امکان‌پذیر است و درمورد خلیج‌فارس امکان ندارد امنیت یک کشور ساحلی از امنیت سایر کشورها مجزا باشد. بنابراین، تهدید امنیت جمهوری اسلامی ایران در خلیج‌فارس توسط یکی از کشورهای منطقه یا خارج از منطقه خودبه‌خود امنیت کل منطقه را در معرض تهدید قرار می‌دهد. بااین‌حال ایران حداکثر خویشتن‌داری را دربرابر تحریکات عراق دراین‌زمینه نشان داده و اگر شورای امنیت واقعاً علاقه‌مند به امنیت خلیج‌فارس است می‌بایست از عراق بخواهد از هرگونه اقدامات خصمانه که می‌تواند درنهایت به قطع کشتیرانی آزاد منجر گردد، اجتناب کند. همچنین این شورا باید از حامیان عراق بخواهد سلاح‌های پیچیده‌ای که عراق با استفاده از آنها قادر باشد جسورانه منازعه ایران - عراق را بین‌المللی سازد، دراختیار این رژیم ماجراجو قرار ندهند.
بیانیه همچنین تأکید کرده است موضوع آزادی کشتیرانی در آبراه شط‌العرب (اروندرود) نباید با توسعه کشتیرانی آزاد در خلیج‌فارس اشتباه شود. این آبراه درنتیجه تجاوز عمدی و مستقیم نظامی عراق و اشغال سرزمین ایران به روی کشتی‌ها بسته شد. عراق نه‌تنها به‌طور یک‌جانبه قرارداد خود با ایران و مقررات کشتیرانی در این رودخانه را فسخ کرد، بلکه تأسیسات بندری ایران در خرمشهر را در مدت اشغال از بین برد و رودخانه را برای کشتیرانی ایران بلااستفاده ساخت. ازاین‌رو بازگشایی شط‌العرب (اروندرود) برای کشتیرانی بی‌معناست مگر آنکه امکانات ایران برای استفاده از این رودخانه به وضعیت گذشته بازگردد. باید یادآور شد که تأسیسات بندری عراق در بصره بیش از یک سال است که در برد آتش ایران قرار دارد، اما به‌دلیل پایبندی دقیق به اصول اخلاقی اسلام درباره جنگ، بصره با خاک یکسان نشده است.
وزارت امور خارجه درمورد بند 4 قطعنامه 540 مبنی‌بر اظهار نگرانی از ادامه مخاصمات و تأکید بر توقف آن یادآور شده است: «آنچه در منطقه می‌گذرد مخاصمات نیست بلکه دردناک‌ترین جنگ تدافعی آزادی‌بخش ازسوی جمهوری اسلامی ایران است و هدف کلی آن معکوس‌کردن پیامدهای جنگ تجاوزگرانه عراق و ازبین‌بردن مظاهر آن است.» این بیانیه ضمن
1) اشاره بیانیه به خودداری از درج کامل نام "خلیج‌فارس" در قطعنامه 540 می‌باشد.
اشاره به اینکه جامعه بین‌المللی مردم ایران را زمانی‌که قربانی تجاوز نظامی عراق شده بودند به فراموشی سپرده بود، اضافه کرده است: «هرگونه تلاشی ازسوی شورای امنیت جهت ایجاد مکانیسمی که عراق را از حاصل تجاوزات خائنانه خود علیه مردم جمهوری اسلامی ایران در امان نگه دارد، کاری عبث می‌باشد که ازجمله آن تشویق آشکار متجاوز با اجازه‌دادن به آن جهت گریز از مسئولیت‌های خود درمورد تجاوزاتی است که مرتکب می‌شود و این اقدامات تنها باعث می‌شود این رژیم فرصت یابد که مأیوسانه به فضای مورد نیاز دست یابد تا با تجدید سازمان و تجهیزات اقدامات تجاوزگرانه دیگری را آغاز کند. بدیهی است منشور (ملل متحد) به شورای امنیت هیچ فرمانی را جهت تحقق این امر نداده است. از همین رو، جمهوری اسلامی ایران اعتقاد دارد که بند 4، موضوع را به‌طور خیلی سطحی مورد بحث قرار داده و فاقد هرگونه عنصر مثبتی برای تحقق صلح عادلانه و پایدار است.»
بیانیه مذکور باتوجه‌به اینکه بند 5 قطعنامه هیچ منطقه جغرافیایی را مشخص نکرده است، این بند را غیرمربوط دانسته و از اظهارنظر درمورد آن خودداری کرده است.(1)
این بیانیه در ادامه با ذکر این نکته که عراق درصدد تهدید امنیت خلیج‌فارس به‌منظور ادامه حملات خود علیه اهداف غیرنظامی ایران می‌باشد، قصد عراق را استفاده از قطعنامه 540 برای توجیه اقداماتش دراین‌زمینه عنوان کرده سپس یادآور شده است: «بنابراین شورای امنیت باید مسئولیت کامل فراهم‌ساختن چنین شرایطی برای عراق را بپذیرد که به وخامت وضعیت منجر شده است.»
بیانیه وزارت امور خارجه ایران از دلایل ذکرشده نتیجه گرفته است قطعنامه 540 همانند قطعنامه‌های قبلی متمایل به عراق و تهیه آن با هماهنگی کامل این دولت بوده است. این بیانیه تعجیل در تصویب قطعنامه در آخرین روز ریاست نماینده متحد اصلی عراق (اردن) و حمایت شدید یک عضو دائمی و متحد قدرتمند عراق در جنگ (فرانسه) را دلیلی برای تردید در صداقت شورای امنیت عنوان ساخته است.
بیانیه در خاتمه با بی‌نتیجه خواندن دستوری که در بند 1 قطعنامه به دبیرکل سازمان ملل برای میانجیگری میان طرفین داده شده افزوده است این دستور فشار غیرقابل توجیهی را بر دبیرکل افزایش می‌دهد. درعین‌حال وزارت امور خارجه آمادگی دولت جمهوری اسلامی ایران را برای ادامه همکاری با دبیرکل سازمان ملل اعلام و اضافه کرده است: «اعتقاد راسخ دارد که هرگونه تلاش جهت میانجیگری در منازعه شانس دستیابی به نتایج مثبت را وقتی بهبود خواهد
1) بند 5 قطعنامه 540 مربوط به هر اقدامی است که «صلح و امنیت بین‌المللی و همچنین حیات دریایی در منطقه خلیج [فارس] را به خطر می‌اندازد.» بیانیه وزارت امور خارجه به این نحو یک بار دیگر ذکر نکردن نام منطقه "خلیج‌فارس" در قطعنامه مذکور را مورد انتقاد قرار داده است.
بخشید که شورای امنیت موضع متمایل خود به نفع عراق؛ یعنی متجاوز را تعدیل سازد. بنابراین دولت جمهوری اسلامی هیچ راهی جز ادامه سیاست گذشته خود و فاصله گرفتن از قطعنامه 540 (1983) شورای امنیت نخواهد داشت.»(1)
1
هم‌زمان با دیدار معاون نخست‌وزیر آلمان‌شرقی از بغداد، گرپ گونیک معاون سیاسی وزارت امور خارجه این کشور در ملاقات با وزیر امور خارجه ایران اعلام کرد جمهوری دمکراتیک آلمان آماده گسترش روابطش با ایران است. به گزارش روزنامه کیهان، معاون سیاسی وزارت امور خارجه آلمان‌شرقی در این دیدار همچنین گفت: «باوجود فاصله جغرافیایی زیاد، ما دارای مسائل مشترک و درعین‌حال ویژگی‌های خاصی هستیم. لذا می‌توانیم از تجربیات یکدیگر استفاده کنیم و این باتوجه‌به وضع بحرانی جهان ضرورت دارد.» علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران نیز ضمن تأکید بر توجه جمهوری اسلامی ایران به روابط خود با جمهوری دمکراتیک آلمان و گسترش قابل‌توجه روابط دو کشور بعد از پیروزی انقلاب اسلامی گفت: «ما از اینکه روابط خارجی‌مان به یک یا چند کشور اختصاص یابد پرهیز می‌کنیم.»(2)
در همین حال، رادیو اسرائیل در گزارشی از سفر گونتر کلایبر معاون نخست‌وزیر آلمان‌شرقی و هیئت همراه وی به بغداد - که از روز جمعه گذشته آغاز شده است - از قول او اعلام کرد: «آن کشور آماده است کمک‌های گسترده‌ای در اجرای برنامه‌های عمرانی و پروژه‌های کشاورزی دراختیار عراق قرار دهد.» این رادیو ضمن اشاره به دیدار دیروز کلایبر با طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق و مذاکرات دوطرف درباره گسترش مناسبات دو کشور گفت: «آلمان‌شرقی با حکومت اسلامی ایران نیز مناسبات دوستانه‌ای دارد.»(3)گزارش خبرگزاری آلمان‌شرقی نیز حاکی است مذاکرات رؤسای کمیته دائمی همکاری اقتصادی، علمی و تکنولوژیکی جمهوری دمکراتیک آلمان و عراق امروز نیز ادامه یافت. براساس این گزارش، معاون نخست‌وزیر آلمان‌شرقی با حسن علی وزیر بازرگانی عراق، دیدار و درخصوص گسترش همکاری سودمند متقابل درزمینه اقتصادی گفت‌وگو کرد. وی روز گذشته نیز با عبدالوهاب محمود عبدالله وزیر آبیاری عراق دیدار کرد.(4)
2
به‌دنبال سفر چند تن از مقامات ایرانی به چین، عراق نیز درصدد گسترش روابط خود با این کشور برآمده است. به همین منظور طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه عراق، امروز برای یک دیدار رسمی وارد پکن شد. به گزارش رادیو بغداد در مذاکرات طارق عزیز با مقامات چین علاوه‌بر روابط دوجانبه به «اوضاع منطقه عربی و مسائل بین‌المللی مورد توجه مشترک» نیز پرداخته
1) مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، ترجمه محمدعلی خرمی، جلد2، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، صص 162 - 159، سند شماره S/16213.
2) روزنامه کیهان، 22/9/1362، ص18.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 22/9/1362، ص10، رادیو اسرائیل، 21/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 269، 23/9/1362، ص33، بغداد - خبرگزاری آلمان‌شرقی، 22/9/1362.
خواهد شد(1)خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز ضمن اعلام خبری مشابه دراین‌زمینه یادآور شد: «چین در قبال جنگ سه‌ساله ایران و عراق موضع بی‌طرفی اتخاذ کرده است. هرچند تاکنون گزارشهای متعددی دال بر اینکه چین اغلب به‌طور غیرمستقیم و به‌منظور دور نگه‌داشتن منطقه از کنترل شوروی سلاح دراختیار هر دو کشور قرار می‌دهد، انتشار یافته است.»(2)
گفتنی است چندی پیش خبرگزاری فرانسه در گزارشی ضمن اعلام سفر قریب‌الوقوع وزیر امور خارجه عراق به چین اعلام کرده بود: «این دیدار که هنوز مشخص نشده است چند روز به طول خواهد انجامید به‌دنبال سفر چندین مقام برجسته ایرانی به چین صورت می‌گیرد.» خبرگزاری مذکور از میان مقامات ایرانی که اخیراً به چین سفر کردهاند به دیدار علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران از این کشور در سپتامبر گذشته اشاره کرده بود(3)
1
با تشدید تهدیدات و حملات عراق علیه بنادر و جزایر ایران، سندیکای ملی دریانوردان انگلیس نیز خواستار آن شد تا جزیره خارک به‌عنوان منطقه جنگی شناخته شود.
خبرگزاری فرانسه از لندن گزارش داد: سندیکای ملی دریانوردان انگلیس امروز از فدراسیون کشتیرانی این کشور خواست جزیره خارک به منطقه جنگی در شمال‌شرقی خلیج‌فارس اضافه شود. این درخواست به‌دنبال حمله عراق به کشتی‌ها در بنادر ایران مطرح شده است و سندیکای مذکور اعلام کرد که دراین‌رابطه درصدد تماس با شورای عمومی کشتیرانی انگلیس است.
خبرگزاری فرانسه یادآور شد: «قبلاً درمورد منطقه جنگی بین فدراسیون کشتیرانی انگلیس و سندیکای دریانوردان این کشور موافقت به عمل آمده بود. براساس توافق طرفین، منطقه جنگی 150 مایل از سواحل ایران و عراق و به عرض 50 مایل تعیین گردید و کشتی‌هایی که به منطقه جنگی وارد می‌شوند دو برابر معمول دستمزد می‌گیرند، اما باید کاملاً داوطلب برای این کار باشند.» همچنین یکی از مقامات رسمی در سندیکای دریانوردان انگلیس تأکید کرد که «تقاضای آنها مبنی‌بر گسترش محدوده منطقه جنگی، درپی بروز موارد روزافزونی از حملات عراق و تهدید این کشور مبنی‌بر نابودساختن هر کشتی که به بنادر ایران نزدیک شود بدون درنظرگرفتن ملیت آن، صورت گرفته است.»(4)
2
شامگاه امروز یک نفتکش یونانی در خلیج‌فارس پس از آنکه چهار روز در آتش می‌سوخت غرق شد. کشتی پریکلی که 46 هزار تن نفت خام را حمل می‌کرد جمعه گذشته پس از ترک قطر به‌علت نامعلومی دستخوش حریق شد. بنا به گزارش رادیو امریکا، گروه های نجات هم‌اکنون
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 22/9/1362، ص3، رادیو بغداد، 21/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 21/9/1362، ص4، پکن - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 21/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 263، 17/9/1362، ص17، پکن - خبرگزاری فرانسه، 16/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 268، 22/9/1362، ص2، لندن - خبرگزاری فرانسه، 21/9/1362.
می‌کوشند نفت موجود در مخزن این نفتکش را پیش از آنکه به خارج نشت کند، تخلیه کنند.(1)
پیش از غرق‌شدن نفتکش مذکور رادیو بغداد ضمن گزارشی مبنی‌بر اعزام 16 کارشناس ازسوی یک شرکت شناورسازی هلندی برای برآورد زیان‌های ناشی‌از آتش‌سوزی این کشتی ادعا کرد: کشتی یونانی در حمله روز پنجشنبه نیروهای دریایی و هوایی عراق در منطقه‌ای که عراق آن را "منطقه نظامی در شمال خلیج عرب (فارس)" اعلام کرده، هدف قرار گرفته است. این رادیو همچنین مدعی شد که این نفتکش چهل هزار تن نفت خام ایران را حمل می‌کرده است(2)
1
شش انفجار مهیب صبح امروز، کویت را به لرزه درآورد و بلافاصله موجی از بازتاب‌ها و واکنش‌ها را برانگیخت. دراین‌بین عراق با صدور بیانیه‌ای ایران را مسئول انفجارهای کویت دانست و گفت این حملات را تلافی خواهد کرد.
روزنامه کیهان به نقل از خبرگزاری کویت گزارش داد: صبح امروز، بمبی که در یک اتومبیل در پای برج مراقبت فرودگاه بین‌المللی کویت کار گذاشته شده بود منفجر و یک تن براثر انفجار کشته شد. هم‌زمان کامیون دیگری در سفارت امریکا در این کشور منفجر شد که تعداد زیادی مجروح به جای گذاشت. این انفجار موجب فروریختن شیشه‌ها و بروز آتش‌سوزی در دو ساختمان داخل سفارت گردید. چند دقیقه پس از انفجارهای سفارت امریکا و فرودگاه کویت، سفارت فرانسه، پالایشگاه نفتی الشعیبه و اداره مهاجرت کویت و همچنین مجتمع مسکونی امریکاییها در این کشور مورد حمله چند کامیون حامل بمب قرار گرفت. براساس این گزارش، شیخ صباح الاحمد وزیر امور خارجه و نایف الاحمد وزیر کشور کویت به‌همراه مقامات بلندپایه این کشور بلافاصله در محلهای انفجار حضور یافتند.(3)
کیهان همچنین در گزارش دیگری اعلام کرد: شیخ سعد عبدالله الصباح ولیعهد و نخست‌وزیر کویت، تأکید کرد: «دولت کویت اقدامات شدیدی را علیه کسانی که این اعمال را مرتکب شده‌اند اتخاذ خواهد کرد.» وی افزود که «دولتش همه اقدامات لازم را برای تضمین امنیت و ثبات کشور به کار خواهد برد.» در کویت
همچنین اعلام شد پلیس خروج اتباع ایران، سوریه، اردن، لبنان، عراق و فلسطینی‌ها را از کویت ممنوع کرده است و بجز دیپلمات‌ها، اتباع کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس و کسانی که به دعوت دولت آمده باشند سایر اتباع خارجی که ازطریق فرودگاه کویت وارد این کشور شوند برگردانده خواهند شد. در این انفجارها دست‌کم 2 نفر کشته و 54 نفر زخمی شدند. یک مقام سفارت امریکا آمار تلفات حادثه انفجار بمب در سفارت این کشور را 2 یا 4 کشته و 15 زخمی ذکر کرد. از سوی دیگر، وزارت کشور کویت اعلام کرد تعداد بمب‌ها 6 عدد بوده و یک بمب نیز که در نزدیکی اداره گذرنامه کار گذاشته شده بود کشف و خنثی شده است. خبرگزاری کویت از قول شاهدان گزارش داد راننده کامیون حاوی مواد منفجره در حمله به سفارت امریکا زنده مانده و به بیمارستان منتقل شده است، اما این خبرگزاری هویت این شخص را فاش نکرد. همچنین خبرگزاری مذکور در آخرین گزارش خود تعداد کشته‌شدگان انفجارها را 5 نفر ازجمله یکی از دو سرنشین کامیون حامل بمب در حمله به سفارت امریکا و تعداد مجروحان را 61 تن اعلام کرد که اکثر آنها از اتباع کشورهای جنوب و غرب آسیا هستند. خبرگزاری فرانسه از بیروت نیز گزارش داد شخص ناشناسی که خود را از اعضای سازمان جهاد اسلامی معرفی کرد در تماس تلفنی با دفتر این خبرگزاری در بیروت مسئولیت انفجارهای کویت را به عهده گرفت.(1)
درپی وقوع این انفجارها در کویت، رادیو امریکا در گزارشی ضمن اشاره به شباهت این حادثه با انفجارهای صورت‌گرفته در مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا و قرارگاه سربازان فرانسه در بیروت و نیز هویت گروهی که مسئولیت هر دو حادثه را به عهده گرفته است، مدعی شد: «مقام‌های تحقیق‌کننده، افراطیون ایرانی و مسلمانان شیعه لبنان را با انفجارهای بیروت مرتبط می‌دانند و این احتمال وجود دارد که بیش از یک گروه جهاد به فعالیت‌های تروریستی مشغول‌اند به‌طور نمونه در قاهره محاکمه 300 تن از اعضای گروهی افراطی که خود را "الجهاد" می‌خواند، همچنان ادامه دارد این 300 نفر متهم هستند که درپی ترور پرزیدنت انور سادات برای سرنگون‌ساختن دولت مصر توطئه کردهاند.» این رادیو افزود: «مقام‌های کویتی می‌گویند چندین نفر را که به شرکت در حوادث بمب‌گذاری امروز مظنون هستند، بازداشت کردهاند و از نام صاحبان خودروهایی که در انفجارهای امروز به کار گرفته شدند، آگاهی دارند. بااین‌همه مقامات کویتی تاکنون اسامی افراد مظنون و یا وابستگی آنان را فاش نکرده‌اند.»(2)
رادیو اسرائیل نیز به نقل از منابع اطلاعاتی غربی گفت: «جهاد اسلامی درحقیقت جناح نظامی سازمان انشعابی الامل‌الاسلامی به رهبری حسین موسوی می‌باشد که با حکومت اسلامی ایران همکاری نزدیکی دارد و پاسداران دولتی ایران که به بعلبک لبنان فرستاده شده‌اند تحت رهبری او قرار دارند.» این رادیو افزود: «مقامات دولتی کویت امروز تعدادی از ایرانیان و
فلسطینی‌های مقیم آن امیرنشین را بازداشت کردند. کویت ماه گذشته، ده‌ها نفر ایرانی را از آن کشور اخراج کرد و سه ماه پیش نیز 74 نفر دیگر را با دست خالی به بندر بوشهر بازگردانید. مقامات انتظامی کویت درضمن در سواحل آن کشور به تدابیر امنیتی گسترده‌ای دست زدند تا از پیاده‌شدن عناصر نامطلوب جلوگیری کنند.»(1)
گزارش دیگری از رادیو اسرائیل حاکی است امروز «در سایر امیرنشین‌های حوزه خلیج‌فارس تدابیر امنیتی گسترده‌ای به عمل آمد. ازجمله در بحرین یک هلیکوپتر نظامی بر فراز محلهای که در آن سفارتخانه‌های خارجی قرار دارد به پرواز درآمد تا رفت‌وآمدها را زیر نظر داشته باشد. در ریاض پایتخت عربستان سعودی نیز برای دفاع از سفارتخانه‌های خارجی اقدامات امنیتی دقیقی صورت گرفته است. مقامات عربستان از افشای جزئیات این تدابیر امنیتی خودداری ورزیدند. در بحرین 40 تن از افراد نخبه پلیس امنیتی مجهز به بارهای سبک در اطراف ساختمان [سفارت] امریکا مستقر گردیدند.»(2)
انفجارهای امروز کویت واکنش‌هایی را درپی داشت. رادیو بغداد دراینباره گزارش داد: امروز صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، در تماس با شیخ جابر الاحمد الصباح امیر دولت کویت همبستگی عراق را با کویتِ برادر ابراز کرد و گفت که عراق «برای گذاشتن تمام امکانات خود در خدمت امنیت کویت» آماده است.(3)همچنین به گزارش رادیو کویت، فهد عبدالعزیز پادشاه عربستان سعودی، امروز درباره انفجارهای کویت تلفنی با امیر دولت کویت تماس گرفت. به گفته این رادیو، امیر کویت به فهد تأکید کرد: «ملت و دولت کویت با تمام جدیت در مقابل خرابکارانی که قصد سوء به کشور امن و باثبات ما را دارند، ایستاده است.» رادیو کویت از تماس‌های دیگری میان نخست‌وزیر بحرین، ولیعهد اردن، وزیر امور خارجه عربستان و وزرای کشور دولت‌های شورای همکاری خلیج‌فارس با ولیعهد و رئیس شورای وزیران، وزیر امور خارجه، وزیر اطلاعات و وزیر کشور کویت خبر داد.(4)
رادیو امریکا نیز در گزارشی گفت: «ایالات متحده امریکا و فرانسه انفجارهای امروز را در سفارتخانه‌ها و دیگر تأسیسات این دو کشور در کویت محکوم کردند.»(5)این رادیو در گزارش دیگری اعلام کرد: «جورج شولتز وزیر خارجه امریکا، که در پایان دیدار از پنج کشور اروپایی و افریقایی در لیسبون پایتخت پرتغال به سر می‌برد، نسبت به انفجار بمب در سفارت امریکا و دیگر تأسیسات کویت واکنش خشمگینانه‌ای نشان داده است.» شولتز انفجارهای هماهنگ‌شده کویت را یک "تراژدی و اقدامی انزجارآور" خواند و افزود: «حادثه خشونت‌بار کویت بر این نکته تأکید می‌گذارد که صلح دشمنان بسیاری دارد که باید مدافعینی نیز داشته باشد و ایالات متحده امریکا مدافع صلح است.»(6)همچنین گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از لیسبون حاکی است وزیر امور خارجه امریکا حمله امروز علیه سفارت امریکا در کویت را
1) همان، صص 26 و 27، رادیو اسرائیل، 21/9/1362.
2) همان، صص 26 و 27، رادیو اسرائیل، 21/9/1362
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 22/9/1362، ص2، رادیو بغداد، 21/9/1362.
4) همان، صص 6 و 7، رادیو کویت، 21/9/1362.
5) همان، ص8، رادیو امریکا، 21/9/1362.
6) همان، ص11، رادیو امریکا، 21/9/1362.
«چرخش شومی به‌سوی گسترش تروریسم بین‌المللی» خواند و بدون ذکر نام کشوری خاص، دولت‌های خارجی را مسئول این انفجارها دانست.(1)
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از تل‌آویو، وزیر علوم و توسعه رژیم صهیونیستی نیز ضمن محکوم‌کردن بمب‌گذاری در تأسیسات امریکایی در کویت «از امریکا و جهان غرب خواست جبهه مشترکی برعلیه تروریسم تشکیل دهند.»(2)خبرگزاری یونایتدپرس از واشنگتن نیز گزارش داد: «موشه آرنز وزیر دفاع اسرائیل، امروز عرفات را مسئول حمله انتحاری به سفارت امریکا در کویت معرفی کرد و اعلام داشت اسرائیل اجازه نخواهد داد عرفات و نیروهای هوادار وی از بندر طرابلس خارج شوند.»(3)
به گزارش کیهان، دبیرکل سازمان ملل انفجارهای امروز کویت را «اعمال خشونت‌آمیز جنایتکارانه» توصیف کرد. از سوی دیگر، کمیته روابط امریکا و اعراب اعلام کرد: «این انفجارها واکنش مستقیم اعراب نسبت به توافق استراتژیک اخیر میان امریکا و اسرائیل و همچنین طرح امریکا درمورد تحویل بمب‌های خوشه‌ای به اسرائیل است.» وزارت امور خارجه مصر نیز در اولین واکنش رسمی خود اظهار کرد که «این سوءقصدها درستی نظر مصر درمورد حل مناقشه عراق و ایران و حل مسئله فلسطین را تأیید می‌کند.»(4)
در همین حال، خبرگزاری رویتر از بحرین گزارش داد: یک بانکدار بلندپایه کویتی امروز ساعتی پس از حمله به سفارت امریکا و سایر هدف‌های خارجی در کویت، از سرمایه‌گذاران عرب خواست تا از قدرت مالی خود برای تغییر سیاست امریکا درزمینه طرف‌داری از رژیم صهیونیستی به‌سوی توازن استفاده کنند. رئیس مرکز مالی کویت در همایش بانک‌ها، که در این کشور درحال برگزاری است، گفت: «امریکا احتمالاً تنها کشور جهان است که اهداف اقتصادی‌اش به اهداف سیاسی تبدیل شده است.» این مقام مالی کویت افزود: «لکن هنوز علی‌رغم میزان سرمایه‌گذاری مستقیم و غیرمستقیم اعراب در امریکا و علی‌رغم وابستگی غرب به نفت ما و همچنین علی‌رغم اقامت رقم عظیمی از اعراب در امریکا، ملت عرب هنوز نتوانسته است امریکا را در سیاستش تحت نفوذ قرار دهد.»(5)
رادیو مونت کارلو به نقل از گزارشگر خود در واشنگتن گفت: «سلسله انفجارهایی که امروز در کویت رخ داده واشنگتن را شوکه کرده، ولی دلیل کافی برای بیدارکردن پرزیدنت ریگان از خواب نداشته است. این انفجارها در زمانی رخ داده که یک هیئت بلندپایه امریکایی در سطح سیاسی، نظامی و اطلاعاتی به ریاست معاون وزیر خارجه در امور خاورمیانه در خلیج [فارس] حضور دارد تا امکان تحت فشار سیاسی و مالی قرار دادن سوریه را مورد بحث قرار دهد.»
رادیو مونت کارلو افزود: «امریکایی ها که منتظر وقوع چنین عملیاتی در کویت نبودند، وقوع آن را در پایتخت خود پیش‌بینی می‌کردند و درهای ورودی کاخ سفید یا وزارت خارجه کنگره
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 268، 22/9/1362، ص12، لیسبون - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 21/9/1362.
2) همان، ص9، تل‌آویو - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 21/9/1362.
3) همان، صص 9 و 10، واشنگتن - خبرگزاری یونایتدپرس، 21/9/1362.
4) روزنامه کیهان، 22/9/1362، ص20.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 268، 22/9/1362، صص 13 و 14، بحرین - خبرگزاری رویتر، 21/9/1362.
بسته شد و دولت امریکا تدابیر امنیتی را برای پیشگیری از این‌گونه خطرات افزایش دادند. امروز گزارش شده که موشک های زمین‌به‌هوا دراختیار نیروهای امنیتی محافظ کاخ سفید و پرزیدنت ریگان قرار گرفته و این اقدام از بیم اقدام هر گروه به عملیات انتحاری همانند عملیات معروف ژاپن صورت گرفته است. از سوی دیگر، شورای امنیت ملی صبح امروز برای بررسی اثرات انفجارها در کویت جلسه‌ای تشکیل داده است و امشب نیز قرار است کمیسیون سیاسی و نظامی امریکا که مسئول مشکلات منطقه خلیج [فارس] می‌باشد جلسه‌ای تشکیل دهد.»(1)
در عجیب‌ترین واکنش به انفجارهای امروز، دولت عراق با صدور بیانیه‌ای رسمی ضمن متهم‌کردن ایران به دست‌داشتن در این حادثه وعده تلافی آن را داد. به گزارش خبرگزاری یوگسلاوی یک سخنگوی نظامی در بغداد اعلام کرد: «ما هدف هایی را در ایران انتخاب خواهیم کرد و در مقابل آنچه در کویت اتفاق افتاد، انتقام خواهیم گرفت.» این گزارش حاکی است تلویزیون عراق امشب چندین‌بار برای پخش اظهارات سخنگوی عراقی برنامه خود را قطع کرد. این سخنگو گفت: «حتی پس از درخواست شورای امنیت برای پایان‌دادن به جنگ، ایران به عملیات جنگی و اقدامات خود برای بی‌ثبات‌کردن منطقه ادامه داده است. ... عراق برای حفاظت از امنیت کویت اقداماتی اتخاذ خواهد کرد.»(2)
1
درپی وقوع انفجارهای کویت، گزارش‌ها و تفاسیر مختلفی در تشریح دلایل این حادثه و ادعای ارتباط آن با جنگ ایران و عراق انتشار یافت.
رادیو امریکا در گزارشی درمورد دلایل انتخاب کویت برای این حملات گفت: «کویت ازلحاظ موقعیت جغرافیایی در وضعیت آسیب‌پذیری قرار دارد، در گوشه شمال‌شرقی شبه‌جزیره عربستان و در مجاورت عراق واقع شده و با ایران که متجاوز از سه سال درگیر جنگ خونینی با عراق است، فاصله کمی دارد. کویت که یک کشور عربی است در جنگ ایران و عراق حمایت خود را از آن رژیم بغداد ساخته است. حملات پیشین علیه نیروهای امریکایی و فرانسوی ظاهراً با اغتشاشات لبنان - کشوری که در آن شبه‌نظامیان شیعه درگیر جنگ‌های پراکنده با ارتش لبنان هستند - ارتباط داشته است. دراین‌حال به نظر می‌رسد که انفجارهای امروز در کویت نشانه‌ای از بالاگرفتن تشنجات در منطقه بوده است. در حملات تروریستی امروز علاوه‌بر سفارتخانه‌های امریکا و فرانسه، تأسیسات حیاتی دولت کویت نیز هدف قرار گرفت. مطمئناً این تحول تازه، دیگر کشورهای میانه‌رو عرب منطقه را هراسناک‌تر خواهد ساخت.»(3)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس، اریک رولو خبرنگار و مفسر مسائل غرب آسیا در روزنامه لوموند، امروز در برنامه اخبار نیم‌روز کانال یک تلویزیون فرانسه این بمب‌گذاری‌ها را به معنای کشانده‌شدن جنگ لبنان به خلیج‌فارس دانست و گفت: «سازمان جهاد اسلامی که
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 269، 23/9/1362، صص 30 و 31، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/9/1362.
2) همان، ص11، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 268، 22/9/1362، ص10، واشنگتن - خبرگزاری یونایتدپرس، 21/9/1362.
مسئولیت این بمب‌گذاری‌ها را به عهده گرفته است به این ترتیب نشان می‌دهد که می‌تواند به فرانسوی‌ها و امریکاییها در محل دیگری علاوه‌بر لبنان نیز ضربه وارد آورد. این سازمان می‌توانست کشور دیگری را هم برای بمب‌گذاری انتخاب کند. این سازمان به این صورت فرانسه و امریکا را به‌خاطر سیاستشان در لبنان تنبیه می‌کند. از سوی دیگر، این سوءقصدها به‌منزله یک هشدار بسیار جدی علیه کلیه کشورهای خلیج‌فارس است که طی سه سال جنگ ایران و عراق معادل حدود 50 میلیارد دلار به عراق کمک کردهاند که کمک مالی قابل‌توجهی است.»
مفسر لوموند ضمن تأکید براینکه هدف این بمب‌گذاری‌ها فراتر از مسئله لبنان بوده و هشداری به کویت به‌دلیل کمک‌هایش به عراق تلقی می‌شود، افزود: «این بمب‌گذاری‌ها دربرگیرنده تشدید حالت جنگی نیز هست، زیرا عراقی‌ها تهدید کردهاند که از سوپراتانداردها و موشکهای اگزوست که فرانسه به عراق تحویل داده استفاده خواهند کرد.» وی با اشاره به نگرانی مقامات رسمی امریکا که «البته اعتقادی به بسته‌شدن تنگه هرمز ازسوی ایران ندارند»، گفت: «آنها نگران این هستند که ایرانیان احیاناً کشورهای خلیج‌فارس را مورد حمله قرار دهند. نفت عربستان سعودی در نقاط شیعه‌نشین این کشور یافت می‌شود. [شیعیان] در بحرین و در کویت یک‌سوم جمعیت را تشکیل می‌دهند.» وی بار دیگر تأکید کرد که «این سوءقصدها جنگ لبنان و جنگ خلیج‌فارس را پیوند می‌دهد و ارتباطی بین این دو جنگ برقرار شده که البته نسبت به آتش‌کشیدن همه منطقه نگرانی وجود دارد که ازنظر من این امر یک نقطه عطف در منطقه خاورمیانه [غرب آسیا] خواهد بود.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در ادامه گزارشهای امروز خود درزمینه انفجارهای کویت با فرد هالیدی گفت‌وگو کرد. به‌گفته هالیدی 30 درصد جمعیت کویت را شیعیانی تشکیل می‌دهند که اغلب ایرانی هستند و این افراد و گروهی از اتباع کویت علاقه‌مندِ به انقلاب اسلامی از ایران حمایت می‌کنند. وی افزود: «این انفجارات بهطورکلی رابطه نزدیکی میان حوادث لبنان و خلیج‌فارس و جنگ ایران و عراق و ترس و وحشت فراوان میان حکام عرب منطقه و حامیان غربی آنها ایجاد کرده است، اما به‌هرحال با درنظرگرفتن جنگ ایران و عراق از یک طرف و جنگ اسرائیل در لبنان از طرف دیگر، خطر جدی این است که آشفتگی گسترش پیدا نماید. همان‌طوری‌که تاکنون گسترش یافته است، توسعه این خطر هم برای حکام عرب منطقه و هم برای غرب و بازار نفت خطری جدی تلقی می‌گردد.»(2)
بی‌بی‌سی همچنین در گزارش دیگری تصریح کرد: «کسانی که وقایع کویت را مورد بررسی قرار می‌دهند گفته‌اند از مدت‌ها پیش، انتظار چنین مشکلاتی می‌رفته است.» این رادیو افزود: «فقط عده بسیار معدودی از ناظران ممکن است از حمله‌ای که به سفارت امریکا در کویت شده است، متعجب شوند. جهان عرب از توافق‌های میان امریکا و اسرائیل به خشم آمدند و
حمله هوایی اخیر نیروهای امریکا بر مواضع سوریه در لبنان احساسات ضدامریکایی را به میزان زیاد برانگیخته است. احساسات ضدامریکایی در جهان عرب روزبه‌روز افزایش می‌یابد و اینک سؤالاتی بیشتر و با صدای بلندتر از کشورهای حوزه خلیج‌فارس پرسیده می‌شود که چگونه این کشورها هنوز به روابط دوستانه خود با امریکا ادامه می‌دهند؟ تاکنون البته کشورهای حوزه خلیج‌فارس جوابی به این سؤالات ندادند گرچه که بیش‌ازپیش ازطرف مردم خود تحت فشار قرار می‌گیرند تا عکس‌العمل نشان دهند.» بی‌بی سی درعین‌حال با اشاره به کمک صدها میلیون دلاری کویت به عراق و تولید نیابتی نفت به‌منظور جبران کاهش درآمد این کشور از راه فروش نفت نتیجه گرفت: «موج بمب‌گذاری‌های امروز، جنگ ایران و عراق را به کویت کشانده است.»(1)
1
یک هفته‌نامه فرانسوی از میانجیگری اتحاد شوروی میان عراق و سوریه خبر داد. نشریه لوپوئن در شماره امروز خود اعلام کرد: «اتحاد شوروی به ابتکارات سری درجهت ایجاد روابط دوستانه میان سوریه و عراق دست زده است.» به گزارش خبرگزاری کویت «لوپوئن هیچ توضیح بیشتری درمورد آشتی میان این دو کشور نداده است.»(2)
2
امروز درحالی‌که جلسه رسیدگی به اتهامات یک مسئول تشکیلات مخفی حزب توده و 7 عضو تحت نظر او ادامه داشت، خبرگزاری آلمان‌غربی در گزارشی مدعی شد دستگیری سران این حزب پس از آن آغاز شد که «منابع اطلاعاتی غرب انبوهی از اطلاعات دراختیار ایران گذاشتند که نشان می‌داد مسکو آماده است تا درصورتی‌که جمهوری اسلامی شروع به ازهم‌پاشیدن کند، دست به یک اقدام نیرومند بزند.» این خبرگزاری با اشاره به این نکته که جهت حرکت حزب توده، نفوذ در دستگاه‌های دولتی بوده است، اضافه کرد: «این اطلاعات محرمانه که تهران را متقاعد به نقش منافقانه حزب توده کرد توسط رئیس کا.گ.ب. در تهران که در ژوئن سال 1982 به انگلیس پناهنده شده بود، تأمین گشت. افشاگری وی همچنین باعث اخراج 18 دیپلمات روسی و حدود 400 تکنسین روسی و بلوک شرق از ایران در اوایل سال جاری [میلادی] شد.»
خبرگزاری آلمان سپس به نقل از سیامک روزبه که وی را "سخنگوی حزب توده در تبعید" معرفی کرد، گفت: «این حزب تنها درحال انجام [اقدامات احتیاطی] بوده است.» وی افزود: «ما هرگز نمی‌خواستیم یک کودتا انجام دهیم و تنها خود را آماده می‌کردیم تا درصورت یک توطئه امپریالیستی ... از انقلاب دفاع کنیم.»
خبرگزاری مذکور همچنین ضمن "ملایم و سنجیده" خواندن عکس‌العمل مسکو دربرابر اقدامات ایران درمورد بزرگ‌ترین حزب کمونیست طرف‌دار شوروی در غرب آسیا اعلام کرد: «ناظران اوضاع ایران عقیده دارند که حداقل یک جناح از روحانیت حاکم سعی دارد با استفاده از جو ضدکمونیستی فعلی باعث قطع رابطه با مسکو شوند. ایران برای نخستین‌بار برنامه‌های رادیویی مختلفی برای جمهوری‌های آسیایی شوروی و به زبان‌های فارسی، ترکی و ارمنی پخش می‌کند که در آنها مردم سرکوب‌شده آسیا را به گسستن از شوروی و بازیابی استقلال و شأن خود فرامی‌خواند.» این خبرگزاری در پایان گزارش خود خاطرنشان ساخت: «اما ملاهای دیگر نمی‌خواهند که این رویارویی را تا به این حد بکشانند و بدین‌ترتیب یک بار دیگر همه‌چیز بستگی به قضاوت [امام] خمینی دارد.»(1)-(2)
ضمیمه گزارش853: مشروح دومین جلسه دادگاه اعضای سازمان مخفی حزب توده
مشروح جلسه دادگاه 8 تن از اعضای سازمان مخفی حزب توده به نقل از روزنامه کیهان به این شرح است:
«دومین جلسه محاکمه 8 تن از اعضای سازمان مخفی حزب منحله توده دیروز [21/9/1362] به ریاست حجت‌الاسلام ری‌شهری حاکم شرع دادگاه‌های انقلاب اسلامی ارتش، سرهنگ اتابکی دادستان دادگاه‌ها و با حضور جمعی از خبرنگاران داخلی آغاز شد. در این جلسه که در ساعت 10 صبح روز گذشته آغاز شد 5 تن از متهمین به دفاع از اتهامات مندرج در کیفرخواست که در جلسه قبل توسط دادستان دادگاه‌های انقلاب اسلامی ارتش قرائت شده بود پرداختند و در پایان جلسه حاکم شرع از متهمین خواست که به آخرین دفاع خود بپردازند. پس از پایان دفاعیات متهمین، دادگاه وارد شور شد.
... به گزارش خبرنگار کیهان در این جلسه ابتدا سرهنگ اتابکی از رحیم شمسی متهم ردیف هشتم خواست که به دفاع از اتهامات آمده در کیفرخواست بپردازد که متهم سخنانش را چنین شروع کرد:
با درود به امام امت، برای روشن‌شدن ذهن دادگاه ابتدا علل پیوستن خود به حزب را تشریح می‌کنم من قبل از پیروزی انقلاب به‌دنبال فرمان امام مبنی‌بر ترک سربازخانه‌ها از محل کارم فرار کردم و به مردم پیوستم و در زمان انقلاب در یکی از سنگرها مجروح شدم که تحت عمل جراحی قرار گرفتم و بعد از پیروزی انقلاب درپی صدور فرمان مجدد امام به محل خدمتم بازگشتم. در این زمان شخصی که خود را مدیرعامل و نماینده امام
معرفی می‌کرد در سازمان کار می‌کرد، در مدت کوتاهی متوجه شدم که عمداً یا سهواً اعمالی انجام می‌گیرد که به صلاح انقلاب اسلامی نیست برحسب اعتقاد و علاقه به انقلاب به مخالفت برخاستم و تنی چند با من هم‌صدا شده و جریان را به محضر [آیت‌الله] خامنه‌ای رساندیم که ایشان گروهی بازرس فرستادند که تمام حرفهای ما را تأیید نمودند و با اطلاع وزیر دفاع دستور اخراج مدیرعامل سازمان صادر شد، ولی اجرا نگردید درنتیجه شخص مذکور بدون هیچ دلیلی ابتدا جلوی درجه مرا گرفت و سپس مرا بدون هیچ مدرکی و دلیلی بازنشست نمود، ولی پس از دستور بازنشستگی اجازه ترک خدمت به من داده نشد و برخلاف قانون که در پرونده اداری من موجود است مرا در محل حساس دیگر به کار شبانه‌روزی واداشت. در مدت یک سال خدمت بدون گرفتن حقوق کار کردم و نتیجه زحمات من چنان شایان بود که توسط سازمان و معاون وزارت دفاع مورد قدردانی قرار گرفتم و ازطرف هیئت‌مدیره سازمان پیشنهاد ابقاء من به‌همراه 7 نفر دیگر که سرنوشتی مثل من داشتند داده شد. وقتی‌که به این دستور ترتیب اثر داده نشد و براثر در مضیقه‌بودن در این مدت ازنظر مالی و امرارمعاش به همه مراجعه کردم ولی نتیجه‌ای نداشت. چند بار مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفتم. در همین مواقع بود که تحت‌تأثیر شرایط و وضعیت روانی تحت‌تأثیر شعارهای عوام‌فریبانه روزنامه مردم که از دفاع از انقلاب اسلامی، خط امام و عدالت دم می‌زد قرار گرفتم و با دفتر حزب تماس برقرار کردم که بعد از چند ماه توسط شخصی به نام بهرام با من تماس گرفتند و نامبرده مرا به خسرو، پرتوی و به محمد معزز معرفی کرد و تا پایان با این شخص تماس داشتم که ابتدا قرارهایمان در خیابان اجرا می‌شد و بعد از آن به‌علت دلایل امنیتی به منزل من منتقل شد. درمورد عضویت در شبکه نظامی که در کیفرخواست آمده است به من اطلاعی در این بابت داده نشد و اصولاً نمی‌دانستم چه رده‌ای دارم آیا عضو هستم یا نیستم. درمورد معرفی افراد به حزب به یاد دارم که دو نفر به حزب معرفی کردم که یکی از این دو نفر از پیوستن به حزب خودداری نموده از دیگری اطلاعی ندارم و از وزارت دفاع هم کسی را معرفی نکرده‌ام و درمورد دخترم نیز چون ملاقات‌ها در منزل انجام می‌گرفت بهرام به من اظهار داشت که دخترت به این ملاقات‌ها شک برده بگذار که او را زیر نظر داشته باشیم که اول پذیرفتم، بعداً مخالفت کردم و دخترم سر قرارهایش حاضر نمیشد که بعد از مدتی محمد به من اطلاع داد که دخترم رابطه‌اش را قطع کرده و نامهای به من داد که به وی بدهم ولی دخترم به سر قرارهایش حاضر نشد و به‌کلی رابطه‌اش را قطع کرد. وی درمورد گرفتن اطلاعات و دادن آن به مسئولش گفت هنگامی که از من خواستند که از محل زندان اعضای کمیته مرکزی توسط یکی که محمد می‌دانست آشنا هستیم و اسمش در پرونده است. ازطریق نامبرده اطلاعاتی کسب کنم که این شخص شاهد است که من با ایشان تماس نگرفتم.
رئیس دادگاه: آن کس که بود؟
متهم: آقای حاج علی‌اکبر پوراستاد که من هیچ اطلاعاتی از ایشان نگرفتم و حتی با کنایه و اشاره هم با ایشان صحبتی نکردم می‌توانید از خودشان سؤال کنید.
متهم: درمورد کوپن بنزین چون من مصرف نداشتم هر بار کوپن 30 لیتر را به مسئولم می‌دادم، درمورد حق عضویت نمی‌دانم چقدر پرداخته‌ام و به‌طور حتم می‌دانم مبلغ پرداختی من کمتر از مقدار موجود در پرونده بوده است.
متهم: درمورد اخبار اداری من بعد از پیوستن به حزب منحله چون کار اداری نداشتم هیچ اطلاعاتی نداشتم که بدهم فقط به‌طور سربسته جریان من و شخصی که گفته شد به آنها اطلاع دادم. درموقع دستگیری من خود را به ماشین سپاه رساندم و خودم را تسلیم کردم چون مأموران به منزل مراجعه کرده بودند و من منزل نبودم. ...
راجع به حق عضویتم که اشاره فرمودند فقط آن اوایل توانستم مقداری به‌طور جسته‌گریخته پرداخت کنم هیچ‌وقت نتوانستم به‌طور یکنواخت و همیشگی پرداخت کنم. من می‌دانستم حزبی هستم ولی محل
خودم را در حزب نمی‌دانستم یعنی قطعیت داشت که من حزبی هستم و وابسته به حزب توده‌ام. درهرحال در آن شرایط من در یک منجلابی افتاده بودم که تقریباً در آن غرق شده بودم. ...
رئیس دادگاه: شما در آن قسمت اول دفاعیات خودتان فرمودید که من نمی‌دانستم که عضو هستم یا نه الآن می‌فرمایید که می‌دانستم که من حزبی هستم کدام‌یک از این حرف‌هایتان صحیح است؟
شمس: درست من نمی‌دانم عضویت چه شرایطی دارد یک‌بار سؤال کردم که من عضو هستم یا نه گفتند بلی و دلیل خواستم به من گفتند دلیلش این است که مسئول من عوض شده و من مشکوک بودم ولی می‌پذیرم که حزبی بودم.
رئیس دادگاه: درمجموع شما در مدتی که بیکار بودید حزب چقدر به شما کمک کرد؟
متهم: دقیق یادم نیست ولی حدوداً 10 هزار تومان.
رئیس دادگاه: پس شما دربرابر این کمک‌ها چه فعالیت‌هایی برای حزب می‌کردید؟
متهم: بنده کار خاصی نکردم.
رئیس دادگاه: یعنی این کمک‌ها بلاعوض بود و شما برای حزب هیچ نقشی نداشتید؟
متهم: در آن محدوده‌ای که عرض کردم چرا. فقط ملاقاتی بوده حق عضویت و کوپن بنزین دادم.
در اینجا رئیس دادگاه از امیر [محمد] معزز پرسید: آقای امیر معزز شما توضیح دهید که ایشان دررابطه‌با فعالیت‌های حزبی چه نقشی داشتند و کمک‌هایی که به ایشان می‌شد به چه منظوری بود؟
امیر معزز: ... درمورد مشخص آن رحیم شمسی که فرمودید ارتباط ایشان را آقای پرتوی طی یک قرار خیابانی دادند ایشان در قسمتی از سازمان اتکاء شاغل بودند و بعد از آن مدت پاکسازی شدند مدتی که در آنجا بودند و مسائل و اطلاعات و اخباری که راجع به محیط کارشان بودند به من می‌گفتند و من به حزب گزارش می‌کردم و کوپن بنزین و اینها هم از آنجا تهیه و به ما می‌دادند. قرارهای ما در منزل ایشان بود تحلیل‌های حزبی به ایشان می‌دادیم ایشان می‌دانستند عضو حزب هستند و کمک مالی که ما به ایشان کردیم به‌علت پاکسازی شدن و نداشتن حقوق بود.
رئیس دادگاه: شما اگر فردی مفید برای حزب نباشد به او کمک می‌کنید؟
امیر [محمد] معزز: مسلماً به فرد حزبی که ازنظر مالی احتیاج داشت کمک مالی می‌کردیم و آن فرد هم مسلماً در خدمت حزب بود و برای حزب فعالیت می‌کرد.
رئیس دادگاه: چه نوع اطلاعاتی ایشان برای شما می‌آورد؟
متهم: اطلاعاتی که دررابطه‌با اتکا و مسائل اتکا بود. ...
رئیس دادگاه: شما برای آخرین دفاع از خود هر چه لازم می‌دانید مطرح کنید.
شمس: من واگذار می‌کنم به دادگاه محترم.
پس از پایان دفاعیات متهم ردیف هشتم رئیس دادگاه از صادق‌زاده خواست تا از خود دفاع کند.
... [وی] گفت: درخصوص اتهامات بنده و نیز کیفرخواست جناب دادستان محترم مطالبی فرمودند که ضرورت مبرم ایجاب می‌کند توضیحاتی دراین‌مورد به عرض برسانم. یکی درمورد پرداخت حق عضویت این حق عضویت به نام کمک مالی به حزب گرفته می‌شد. روز اولی که آقای معزز با من تماس گرفت اظهار داشت که شما می‌دانید با حزب با یکی از این 4 طریق همکاری کنید. 1. کار تمام وقت. 2. دادن اخبار و اطلاعات 3. دادن کمک مالی. که چهارم شاید نوشتن مقاله برای نشریات حزبی باشد بنده از چهار درخواست، فقط کمک مالی را انتخاب کردم. کمک مالی همان‌طورکه استحضار دارید اواسط سال 58 به این حزب داده شد. ابتدا مبلغ 10 هزار ریال در هر ماه بود به‌تدریج با اصرار مسئولم این مبلغ تا چهل هزار ریال رسید. در این موقع مجدد اصرار می‌کرد که مبلغ را اضافه کنم اصرارش این بود که می‌گفت شما صبح و
بعدازظهر کار می‌کنید و باید از درآمد خود مبلغ جزیی برای یک زندگی معمولی کنار بگذارید و بقیه را تحویل حزب بدهید و می‌گفت حزب اعضای خود را در جبهه‌های جنگ از دست می‌دهد و باید کمک کنید گفت اگر اعتماد به من ندارید برنامه ملاقات با مسئول تشکیلات بگذارم که هیچ‌یک از این دو را قبول نکردم. ... مطلب دیگر جاسوسی و براندازی است که در کیفرخواست مطرح شده است و این دو کلمه را بنده در زندان از زبان جاسوسان و براندازان شنیدم و هیچ‌وقت درمورد این مسائل مسئول بنده با من صحبت نکرده است و یقیناً اگر گوشهای از آن اعمال خیانت‌بار خودشان به اعضا و هواداران خود اطلاع می‌دادند اکثریت به‌اتفاق آنها را از دست می‌دادند.
موضوع دیگر تشکیلات نظامی است مسئول بنده یک روز به من گفت که حزب دو شاخه شده شاخه علنی و شاخه مخفی. گفت، مسئولیت‌هایی که حزب دارد و کارهایی که باید انجام دهد به‌عهده شاخه علنی است شاخه مخفی هیچ‌گونه مسئولیتی ندارد. ما شاخه مخفی را نگه داشتیم اگر چنانچه یک روزی ازطرف ضدانقلاب به جمهوری اسلامی ایران و همین‌طور حزب لطمه‌ای وارد شد، شاخه علنی حزب زیر ضربه رفت آن‌وقت بتوانیم به‌جای شاخه علنی از شاخه مخفی استفاده کنیم. ...
رئیس دادگاه: شما می‌پذیرید که دررابطه‌با خیانت‌هایی که این حزب داشته شما هم شریک هستید یا خیر؟
متهم: درمورد خیانت‌هایش نخیر بنده شریک نبوده یعنی آگاهی از خیانت‌های این حزب نداشتم.
رئیس دادگاه: آقای دادستان می‌توانید اثبات کنید که ایشان خیانت کرده و از خیانت‌های حزب اطلاع داشته و آگاهانه این پول‌ها را می‌داده؟
دادستان: اگر خواسته باشیم به حرف‌هایی که مسئولین تشکیلات مخفی به‌خصوص آنچه که آقای پرتوی اشاره کردند استناد کنیم که ظاهراً استناد بدی نیست ایشان به‌عنوان فردی که مسئول تمام تشکیلات مخفی بودند و آقای معزز تحت مسئولیت ایشان فعالیت می‌کردند در جلسه اول و در جلسه دوم دررابطه‌با ناخدا افضلی و هم دررابطه‌با تمام اعضای تشکیلات مخفی این مطلب را بیان داشتند که کسانی که دراین‌رابطه فعال بودند و حق عضویت می‌پرداختند می‌دانستند که ما چه کاره‌ایم و ادعای ایشان مبنی‌بر اینکه آگاهی نداشتند ادعایی است که با مجموع تحقیقاتی که دررابطه‌با تمام افراد و مسئولین شده به‌هیچ‌وجه منطبق نیست.
رئیس دادگاه: آقای صادق‌زاده شما چقدر درآمد داشتید؟
متهم: بنده از ارتش حقوق معادل 15 هزار تومان می‌گرفتم و بعدازظهر هم در همین حدود درآمد داشتم. (یعنی 30 هزار تومان).»(1)
در ادامه جلسه دادگاه، «رئیس دادگاه از متهم سؤال کرد منظور شما از کمکی که به حزب می‌دادید چه بود؟
متهم حرفهای قبل خود را تکرار کرد و گفت: بنده در تمام مدت خدمتم همیشه مخالف با عملکرد‌های رژیم قبلی بودم.
رئیس دادگاه: از سؤال من خارج نشوید. شما می‌فرمایید من این حزب را در خط امام و انقلاب دیدم شما انقلابی‌تر از حزب توده پیدا نکردید که این کمک‌هایتان را به آن حزب و جمعیت بکنید؛ یعنی واقعاً شما حزب توده را از همه جمعیت‌هایی که مدعی اسلام هستند و یا واقعاً هوادار اسلام هستند انقلابی‌تر می‌دانستید؟
متهم: پس از انقلاب در سال‌های 58 و 59 می‌دانید که عملکرد لیبرال‌ها خصوصاً بنی‌صدر و کسان دیگر طوری بود که چهره واقعی حزب‌الله را مخدوش می‌کردند و آنهایی که خودشان را روشنفکر حساب می‌کردند گرایش به این حزب داشتند و اگر چنان‌که برگردیم به آن سال‌ها وضع این‌طور بود.
رئیس دادگاه: همان سال‌ها که حزب مخالفت با آنها نمی‌کرد؟
متهم: بله مخالفت نمی‌کرد.
1) روزنامه کیهان، 22/9/1362، ص3.
رئیس دادگاه: پس شما چطور گرایش به حزب پیدا کردید عملکرد آنها را تأیید می‌کرد؟
متهم: بله تأیید می‌کرد. به‌هرحال بنده با نیت خدمت به میهن انقلابی به این حزب رفتم و هیچ‌گونه نظر خیانت نداشتم و حالا هرطور که می‌فرمایید.
رئیس دادگاه: شما اگر واقعاً نیت خدمت داشتید بهتر نبود این ماهی چندهزار تومان را به جبهه‌ها کمک می‌کردید؟
متهم: بنده از این بابت شرمنده هستم. عرض کردم اظهار ندامت می‌کنم و نمی‌بایست این کار را بکنم ولی سیری بود که افتاده بودم.
رئیس دادگاه: شما فرمودید که از تشکیلات نظامی اطلاع نداشتم مگر شما خودتان نظامی نیستید؟
دکتر صادق‌زاده: بنده موقعی که رفتم خودم را معرفی کردم به اسم دکتر رحیم صادق‌زاده معرفی کردم بعد از محل کار من اطلاع پیدا کردند و فهمیدند که نظامی هستم.
رئیس دادگاه: خودتان می‌دانستید که نظامی هستید؟
متهم: از موضوع اینکه آنها بیاورند مرا در تشکیلات نظامی بگذارند و حزب را به شاخه نظامی و علنی و مخفی تقسیم‌بندی کنند اطلاعی نداشتم. ...
رئیس دادگاه: آقای معزز حرف‌ها که زدند به‌نظر شما درست است؟
معزز: من از اولی که با آقای صادق‌زاده ارتباط گرفتم گفتم که ازطرف حزب آمده‌ام. همان‌طوری‌که خودشان به دفتر حزب مراجعه کرده بودند و پارول ایشان را حزب برای من فرستاد تا رابطه بگیرم. رهنمودهای حزبی که به افراد نظامی یا غیرنظامی می‌دادم به ایشان هم گفتم حالا اگر خبری ایشان به ما ندادند به‌دلیل موقعیت شغلی‌شان بود. آنجا خبری نبود و ما تقسیم‌بندی خاصی نکرده بودیم. کمک مالی که عنوان کرده بودند که به‌علت اینکه حزب شهدایی در جبهه داده و باید کمک بشود اصلاً به این دلیل نبوده آن را به‌عنوان وظیفه حزبی برای افراد تلقی می‌کردیم. واقعیت این بوده که ما به ایشان گفتیم چون درآمد زیادی دارید چون حزب را قبول دارید باید کمک مالی بیشتر بکنید که کمک مالی ایشان به‌مرور به 4 هزار تومان رسید.
از اینکه می‌گویند که کتاب‌هایی را نمی‌خواندم و با فلسفه حزب آشنا نبودم من دقیقاً کتاب‌هایی ازقبیل فلسفه ماتریالیسم، تاریخ ماتریالیسم و دیالکتیک و کتاب‌های دیگر حزبی را به ایشان می‌دادم مطالعه می‌کرد. اصلاً رابطه ما به این شکل نبود که ایشان گرایشی به حزب نداشته باشند. چرا گرایش به حزب بوده کتاب‌ها و نشریاتش را مطالعه کردند و دقیقاً می‌دانستند دررابطه‌با تشکیلات مخفی ولی بله ایشان از بقیه اعضای تشکیلات مخفی خبری نداشت. خبری هم ایشان به ما ندادند به‌دلیل اینکه موقعیت شغلی‌شان خبری نداشت.
رئیس دادگاه: شما می‌دانستید مرام و اهداف حزب چیه که عضو حزب شدید یا خیر؟
متهم: هدف حزب این بود که گفته می‌شد ما مثل کشور سوریه می‌خواهیم با اینها همکاری کنیم و نمایندگانی به مجلس بفرستیم.
رئیس دادگاه: شما ایدئولوژی را می‌دانستید؟
متهم: می‌دانستم. ...
رئیس دادگاه: پس شما عضو حزبی شدید که ایدئولوژی آنها را قبول ندارید؟ چطور شده قبل از اینکه مقلد امام بشوید ماهی هزار تومان کمک می‌کردید بعد از اینکه مقلد امام شدید ماهی چهار هزار تومان به اینها کمک می‌کردید؟
متهم: من عرض کردم اشتباه کردم.
رئیس دادگاه: بسیار خب آخرین دفاع خود را بفرمایید.
متهم: تقاضای عفو و رحمت الهی را از دادگاه محترم دارم.
در اینجا دادستان اتهامات افرایی با اسم مستعار زرتشت، را بار دیگر قرائت کرد: ...
[متهم در دفاع از خود گفت:] درمورد جاسوسی و براندازی از آقای دادستان خواهش می‌کنم که بفرمایید که من در چه مرحله‌ای بودم آیا طرف‌دار یا عضو کادر و یا کادرهای بالاتر بودم که از مسائل شبکه نظامی مخفی اطلاع داشته باشم درمورد این اتهام من در چه حدی بودم که از آن آگاه باشم اگر فرمایشات دادستان ثابت شود من قبول دارم درمورد جاسوسی و براندازی که به من هم مربوط می‌شود آیا من چیزی نوشته یا جلسه‌ای با آقای پرتوی داشته‌ام که دال بر جاسوسی و براندازی علیه جمهوری اسلامی باشد اگر در جلسات حزبی یا پرسش و پاسخ یا روزنامه مردم به این مسئله جاسوسی و براندازی اشاره شده باشد و من هم اطلاع داشته باشم، اتهامات را قبول می‌کنم.
درمورد تهیه و جمع‌آوری سلاح و مخفی‌کردن آن از آقایان رده‌بالا دراین‌مورد بگویند که من سلاح تحویل داده‌ام آن را می‌پذیرم من تا درجه سرهنگی در زندگی نظامی خود سلاحی نداشته‌ام که تحویل بدهم پرونده من در شهربانی هست پس از انقلاب هم رئیس شهربانی در شهرستان بودم بعد از انتقال به تهران سلاح نداشتم من که سلاحی نداشته‌ام تحویل بدهم آیا این مسئله درمورد من صادق است؟ من به‌عنوان هوادار یا طرف‌دار از بودن اسلحه و مخفی‌کردن اسلحه ازطرف مقامات بالا اطلاعی نداشته‌ام.
درمورد شاخه نظامی نیز اطلاع نداشتم که افراد نظامی در شبکه مخفی هست اگر گفتند و نوشته‌های رده‌های بالای حزب دال بر این است همه آن را قبول دارم من حدود 2 سال که بازنشسته شده‌ام وقتی از این مسائل اطلاع نداشته‌ام چگونه می‌توانم علیه جمهوری اسلامی طرح براندازی اجرا کنم؟ امیدوارم که درمورد حرکت من و گفتار من دقت بیشتر شود و سؤال شود از آقایان بالاتر هرچه بفرمایند با کمال میل قبول دارم درمورد حق عضویت تا چند مدت که سر کار بودم ماهی هزار تومان می‌دادم و بعد از بازنشستگی به آقای معزز گفتم شش هزار و صد تومان حقوق می‌گیرم 3 هزار تومان کرایه خانه می‌دهم. هفت نفر را اداره می‌کنم. اگر دروغ است از ایشان سؤال کنید هر چه بگویند مورد قبول است، عرض دیگری ندارم و تقاضای رأی عادلانه می‌کنم.
سپس آقای ری‌شهری از دادستان خواستند اگر درمورد متهم مذکور مطالبی دارند بگویند.
دادستان در سخنان خود گفت: ... اینکه می‌گویید به هدف براندازی آگاهی نداشته‌اید چند سؤال مطرح است شما پذیرفتید عضو حزب شدید و حق عضویت پرداختید چرا عضو شدید؟ آیا عضو شدید برای اینکه حزب به قدرت برسد و اهدافش در جامعه تحقق پیدا کند بااینکه عضویت شما یک امر پوچ و بی‌بهره بوده است که قابل‌پذیرش نیست که شمای تحصیلکرده پوچ و بی ثمر عضو حزب شدید پس باید پذیرفت که عضویت را برای رسیدن حزب به اهدافش به صورتی که یک گوشه‌اش را شما تأمین کنید قبول کردید آیا فکر می‌کردید نظام اسلامی و کشوری که 98 درصد مردم به جمهوری اسلامی رأی داده‌اند. مسئله اخیر احکام اسلام مطرح بود آیا قبول دارید که 98 درصد رأی داده‌اند.
متهم: بله (خود من هم رأی دادم).
دادستان: آیا شما فکر می‌کردید که حزب توده که مشخص بود ضداسلام است، می‌تواند با مبارزه سیاسی به قدرت برسد؟ این بچگانه است اگر چنین تلقی داشته باشید شما مسلماً تا حدودی از هوادارها سمپات‌ها و اعضای حزب اطلاع داشتید اگر آن را با اکثریت مردم ایران مقایسه کنید پی می‌برید که ازطریق مبارزه سیاسی نمی‌تواند پشتیبانی ملت را تأمین کند. فقط یک راه باقی می‌ماند آن هم براندازی، دست‌زدن به اعمال کودتا است چگونه مدعی هستید که نمی‌دانستید اینها در مقام براندازی بودند. درصورتی‌که اسم مستعار داشتید، وارد جمعیتی شدید که اسلحه زیاد جمع کرده و اهداف ناخوانا [آن] مشخص بود. ...
متهم در پاسخ افزود: شما می‌گویید من اطلاع داشتم درصورتی‌که من نه ازطریق نشریات حزبی و نه ازطریق رابط خودم که در اینجا حضور دارد از این امر اطلاع نداشتم.
... در این هنگام آقای ری‌شهری حاکم شرع ارتش از امیر [محمد] معزز رابط افرایی پرسید آیا ایشان اطلاعات محیط کار خود را می‌دادند یا نه؟
معزز پاسخ داد ایشان درمورد شرایط بافت محیط کار اطلاعات می‌دادند ولی خبر نمی‌دادند فقط درباره اوضاع و احوال آن صحبت می‌کردند.
سپس رئیس دادگاه از متهم خواست آخرین دفاع خود را مطرح کند.
افرایی: تقاضای من این است که اگر درمورد این سه مورد سرپرستان شبکه [که اطلاع] درمورد مسائل دارند، حال بهترین موقع است که حضوراً گفته شود که آیا من آگاه بودم یا اینها دروغ می‌گویند این سه مورد من مطرح نیست. آخرین دفاع من همان مسائلی بود که در سه مورد کیفرخواست عرض کردم اگر آنها در جلسات خود به من در آن موارد آگاهی دادند یا جرایدی به دست من رسید که آگاه بودم همه را قبول می‌کنم.
در اینجا رئیس دادگاه از متهم بعدی ایران‌نژاد خواست تا به دفاع از خود پردازد.
ایران‌نژاد: ... چون شغلم طبابت بود در دانشگاه تحصیل می‌کردم با محیط نظامی سروکار نداشتم ارتباط من با حزب بیشتر سیاسی بود نه نظامی به همین خاطر خبری از تشکیلات مخفی نظامی نداشتم بنابراین پی به اهمیت فرمان امام درمورد کناره‌گیری نظامیان از حزب نبردم به‌دلیل درگیری‌های آموزشی حتی قادر به مطالعه جزوات و کتب پیشنهادشده نشدم، آقای معزز هم می‌دانند درمورد حق عضویت باید بگویم که ابتدا ماهی 500 تومان بود، بعداً 500 تومان اضافه شد و این اواخر هر ماه به 1500 تومان رسید.
توجیه آنها این بود که بچه‌های حزب از ادارات پاکسازی می‌شوند وضع خانوادگی آنها خوب نیست و درآمد ما هم خوب است لذا باید حق عضویت را اضافه دهید درمورد حاضرشدن سر قرار باید عرض کنم که غالباً به جهت گرفتاری و کشیک‌های بیمارستانی سر قرار حاضر نمی‌شدم. ...
رئیس دادگاه خطاب به متهم گفت: بنابراین شما همه اتهامات مطرح‌شده را می‌پذیرید؟
متهم جواب داد اتهامات مربوط به عضویت و پرداخت حق عضویت همه مشخص است ولی از مسئله براندازی و جاسوسی هیچ خبری نداشتم و در محیط نظامی هم نبودم.
رئیس دادگاه در اینجا از متهم پرسید اسم مستعار شما برای چه بود؟
متهم پاسخ داد: اسم‌های مستعار را روز اول آقای معزز گفتند داشته باشید و چون با یک فرد غیرنظامی ارتباط داشتم فکر نمی‌کردم تشکیلات نظامی هست و به خطر مخفی شدن از دید ضدانقلاب آنها توجیه می‌کردند اگر ضدانقلاب ضربه بزند به انقلاب و حزب هم ضربه بخورد افراد با اسم مستعار ناشناخته می‌مانند.
رئیس دادگاه: ضدانقلاب حزب را دستگیر نمی‌کرد بلکه مسئولین انقلاب بودند که حزب را دستگیر می‌کردند گروه‌های ضدانقلاب اسم شما را سؤال نمی‌کنند آن کسی که سؤال می‌کند حکومت است و به این دلیل تمام اینها نشان می‌دهد که داشتن اسم مستعار کار ضدانقلابی است.
متهم در پاسخ به این اظهارات گفت مسئولین برای ما توجیه کردند که چون حزب توده در معرفی ضدانقلاب نقش دارد این خطر هست که حزب و اعضای آن در خطر باشند پس اسم مستعار لازم است.
رئیس دادگاه باتوجه‌به اینکه دادستان ارتش دررابطه‌با متهم سؤالی نداشت خواست تا متهم آخرین دفاع خود را مطرح کند.
متهم: آخرین دفاع این است که به‌عنوان پزشک در خدمت مستضعفین جامعه باشم و حتی اگر به‌عنوان زندانی هم باشد.
پس از پایان دفاعیات ایران‌نژاد رئیس دادگاه از متهم بعدی (مفیدی) خواست تا به دفاع از خود بپردازد.
مفیدی در دفاع از خود گفت: ... من احساس کردم که به گمان خودم از جمهوری اسلامی حمایت می‌کنم در جلسات اولیه رابطم گفت شما تا یک سال حداقل هوادار خواهید بود درصورت موافقت حزب عضو می‌شوید خوشبختانه تا آخرین لحظه به عضویت حزب پذیرفته نشدم.
درمورد معرفی سرهنگ دکتر ایران‌نژاد باید بگویم پس از آنکه رابطم پیشنهاد هواداری از حزب را به من کرد و برای جلسه بعد منتظر جواب بود موضوع را با ایشان که دوست چندین ساله بودیم و رابطه خانوادگی داشتیم در میان گذاشتم و ایشان موافقت کردند که باهم در جلسات هواداران حزبی شرکت کنیم اما در معرفی برادر زنم که در کیفرخواست آمده باید بگویم ایشان قبل از من هوادار حزب بوده ولی به‌علت بسته‌شدن دفتر حزب در اواخر 55 در مشهد مقدس، تهران موضوع را با من در میان گذاشت من هم به رابطم گفتم و بعد هم اطلاع ندارم چه شد. ... در خاتمه من از هیچ گروه و حزبی تقاضای عضویت ننمودم و حتی از هیچ کسی تقاضا نکردم بعداً در زندان متوجه شد شخصی به نام محمد انصاری مرا بدون اجازه و خواست من به حزب معرفی کرده است.
رئیس دادگاه از متهم سؤال کرد که آیا شما عضو حزب بودید یا نه؟
متهم جواب داد: آقای معزز در جلسات اولیه گفت یک سال هوادار هستید، اگر حزب موافقت کند به عضویت درمی‌آیید و به مدت سه سال و نیم هوادار بودم و باوجود گذشت یک سال اول ایشان نگفتند که آیا من عضو حزب هستم یا نه.
رئیس دادگاه: پس چرا شما حق عضویت می‌دادید؟
مفیدی: این چیزی بود که ایشان به ما دیکته می‌کرد و می‌گفت هوادار باید کمک کند به‌خصوص که من دو وعده کار می‌کردم.
رئیس دادگاه: پس شما درحقیقت حق هواداری می‌دادید؟
مفیدی: من حتی در زمان بازجویی هم معانی هوادار و عضو را نمی‌دانستم بعدها در جلسه‌ای که آقای کیانوری در جلسات رادیو گفتند متوجه شدم ما را وسیله قرار دادند که ببینید اگر افراد جاسوسی و خائن هستند آنها را عضو حزب کنند اگر نیست راه ندهند.
رئیس دادگاه از امیر [محمد] معزز مسئول متهم خواست دراین‌مورد توضیح دهد.
معزز: ما با افراد ارتشی که تماس داشتیم اول اساسنامه حزب را توجیه می‌کردیم اساسنامه حزب می‌گوید هر فرد به مدت یک سال عضو آزمایشی است اگر در عرض یک سال رابطه با فرد قطع نشود او به عضویت حزب درمیآید، خودبه‌خود دادن حق عضویت هم دلیل عضویت است. ما این توضیح را برای اکثر این آقایان دادیم.
مفیدی: آقای رئیس دادگاه باور بفرمایید با همین حرکت، دروغ سراسر زندگی آنها را نشان می‌دهد این وقاحت آنها را نشان می‌دهد، این دروغ است و او هرگز چنین حرفی را به ما نزد.
رئیس دادگاه: یعنی ایشان اساسنامه را به شما نشان نداد؟
مفیدی: اساسنامه را یک بار داد و بعد گرفت، اساسنامه می‌گوید اگر کسی 2 ماه حق عضویت نداد منتفی شناخته می‌شود 3 ماه ندادم باز او آمد. چند بار سر قرار حاضر نشدم، مجدداً به مطب من آمد و مرا مجبور به ادامه همکاری کرد اینها این‌جور آدم‌هایی هستند.
رئیس دادگاه: آقای معزز این‌طور هست یا نه؟
معزز: دقیقاً این‌طور نیست آقای مفیدی که می‌گوید ایشان را شکار کردیم، اصلاً ایشان را به حزب معرفی نکردیم بلکه ازطریق شخص دیگری معرفی شدند و من رفتم در مطب با ایشان تماس گرفتم و حتی یادم نیست که آیا برای ایشان در روزنامه علامت رمز زدیم یا نه. به‌هرحال وقتی سراغ ایشان رفتم ابراز
تمایل کردند. اگر ابراز تمایل نمی‌کردند ارتباط را قطع می‌کردیم. توی مطب خود جلسه گذاشتند حق عضویت می‌دادند هیچ اصراری ما نکردیم مسئله شکار به زور اصلاً مطرح نبود. ...
متهم در آخرین دفاع خود در پایان ضمن تکرار بعضی موضوعات قبل درمورد عضویت خود، معرفی برادرزن خود افزود جز انتظار عدل الهی و رحمت الهی ندارد و چون سه فرزند دارم که احتیاج به هدایت من دارند تقاضای رحم و عطوفت دارم. در اینجا رئیس دادگاه پایان رسیدگی به پرونده شاخه نظامی فوق را از گروه نظامی مخفی حزب توده اعلام کرد و دادگاه وارد شور شد.»(1)
1) روزنامه کیهان، 21/9/1362، ص7.
1
آتش توپخانه‌ها و خمپارهاندازهای عراقی امروز نیز علیه شهرهای آبادان و خرمشهر و خطوط مرزی این دو شهر به‌طور پراکنده ادامه یافت. براثر این حملات، در آبادان 2 منزل مسکونی تخریب شد. در خرمشهر نیز مناطق دیری‌فارم، جزیره مینو، شلمچه و پاسگاه زید زیر آتش دشمن قرار داشت. در این گلوله‌باران‌ها 2 تن شهید و 3 تن نیز زخمی شدند.(1)
2
در اقدامات امروز افراد مسلح محارب در محور سنندج - مریوان، شمال‌غربی بانه و جنوب سلماس 13 تن شهید یا زخمی و 5 تن نیز گروگان گرفته شدند. در همین حال، در سلماس یک تن از افراد مسلح غیرقانونی خود را تسلیم کرد.
ساعت 1 بامداد امروز، 100 نفر از افراد سازمان مارکسیستی - مائوئیستی کومه‌له درقالب چهار گروه 25 نفری روستای سروآباد در شمال محور سنندج - مریوان را به محاصره درآوردند و سپس با ورود به روستا در یک اقدام غافلگیرانه به پایگاه نیروهای سپاه در نزدیکی مسجد این روستا حمله کردند. در این حادثه 7 تن از نیروهای سپاه، یک تن از پیشمرگان مسلمان کرد و یک تن از اهالی که در مسجد خوابیده بودند به شهادت رسیدند و خساراتی نیز به مسجد وارد شد.(2)
این اقدام سازمان کومه‌له که با اهانت به مسجد همراه بود با اعتراض افراد حزب دمکرات کردستان مواجه شد و عده‌ای از عناصر این حزب در روستای گلیه در شمال سروآباد، به‌علت آنکه تعرض به مسجد موجب بدبینی مردم می‌شود به افراد سازمان کومه‌له اعتراض کردند.(3)-(4)
در شمال‌غربی بانه نیز تعدادی از نیروهای ژاندارمری و سپاه که عازم پایگاه سفیددره بودند، مورد حمله افراد مسلح وابسته به گروه‌های غیرقانونی قرار گرفتند. در این درگیری که
1) سند شماره 289100 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره کل سیاسی انتظامی استانداری خوزستان، 22/9/1362؛ و- سند شماره 289347 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 22/9/1362؛ و- سند شماره 310466 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مدیر کل سیاسی استانداری و کفیل فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 22/9/1362.
2) سند شماره 68893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای از ستاد منطقه11 سپاه (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 25/9/1362؛ و- سند شماره 67773 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن2) به فرماندهی ژاندارمری (رکن2)، 6/10/1362.
3) ابعاد این اعتراض در روزهای بعد گسترش یافته و به درگیری‌های مسلحانه کشیده شد.
4) سند شماره 343018 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان به فرمانده ناحیه4 (رکن2)، 5/10/1362
4 ساعت ادامه یافت، 1 تن از افراد خودی شهید شد، 2 تن زخمی و 5 تن نیز به گروگان گرفته شدند، از مهاجمان نیز 5 تن کشته شدند.(1)
در حادثه دیگری در جنوب سلماس، یک مینی‌بوس در جادة روستائی بهیک به میرآباد با مینی که عناصر ضدانقلاب کار گذاشته بودند برخورد کرد که براثر انفجار آن، خودروی مزبور آسیب دید و یکی از سرنشینان آن زخمی شد.(2)
در همین حال، یک تن از افراد وابسته به حزب دمکرات با تحویل یک قبضه سلاح، خود را به نیروهای سپاه سلماس تسلیم و درخواست امان‌نامه کرد.(3)
1
رئیس‌جمهور تأکید کرد هر چیزی که ما را از جنگ منصرف کند و آن را مسئله دوم قرار دهد یک اشتباه بزرگ و اگر آگاهانه باشد خیانتی نابخشودنی است.
آیت‌الله خامنه‌ای در سومین روز سفرش به استان فارس در سخنانی ضمن اشاره به وجود نیروهای مردمی باانگیزه و آماده فداکاری در شیراز برای حضور در جبهه‌های جنگ و تشکیل سپاه پاسداران از میان این نیروها اظهار داشت: «جنگ آزمایشگاه بزرگ این ملت است همچنان‌که انقلاب محک بود [و] انسان‌ها را با جوهر و حقیقتشان به مردم شناساند. انقلاب هم محک بود. این نهضت مقدسی که بیش از بیست سال طول کشید جوهرها، شخصیت‌ها، ارزش‌ها و معنویت‌ها را آشکار کرد و امروز هم این جنگ همین کار را می‌کند. آنهایی که در جبهه شرکت کردند اگر خود نرفتند عزیزانشان رفتند پشت جبهه را گرم داشتند و اینها امتحان خوبی داده‌اند، بحمدالله ملت شایسته لطف خداست.»
رئیس‌جمهور با اشاره به بهره‌برداری قدرت‌های شرق و غرب از مخازن و معادن کشورهای اسلامی که جزء غنی‌ترین و شاید اولین ذخایر دنیاست، گفت: «سال‌های متمادی است که در جنگ در این قسمت از منطقه اسلامی و لابه‌لای کشورهای عربی، پایگاه استکبار جهانی در کشور فلسطین به وجود آمده است و این ولد نامشروع متولد شده. به جای آنکه کشورهای اسلامی دست به دست هم بدهند تا این غده سرطانی را بکنند و دور بیندازند، به‌جای آنکه دست استکبار جهانی را که ریشه اصلی آن در سرزمین مقدس فلسطین است قطع کنند و با قطع دست این عوامل، ملت مسلمان را رها سازند، خود را رقیب اسرائیل در تقرب به امریکا نموده‌اند. آیا این است معنی اسلام و مسلمین؟»
آیت‌الله خامنه‌ای اضافه کرد: «امروز برای ملت‌ها در این منطقه بزرگ‌ترین نعمت‌ها اسلام است. قدر خود، اسلام و انقلابتان را بدانید و واقعاً پاسدار آن باشید. امروز در جبهه‌های نبرد حق علیه باطل مسئولیت‌های بسیار سنگینی دارید، امروز مسئولیت اساسی ما جنگ با عراق است که خود دست امریکاست و اگر شما بتوانید دست امریکا را در منطقه جنوب و غرب کشورمان قطع کنید،
1) سند شماره 342942 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن3) به استانداری کردستان، 23/9/1362.
2) سند شماره 362640 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه سلماس به فرماندهی قرارگاه حمزه، 22/9/1362.
3) سند شماره 362639 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات سپاه سلماس به طرح و عملیات منطقه11، 22/9/1362.
مطمئن باشید برای ازبین‌بردن امریکا موقعیت مناسبی به دست آورده‌اید.» وی همچنین افزود: «پیروزی سپاهیان اسلام در جبهه‌ها و در مرزها با عراق، تنها پیروزی جمهوری اسلامی نیست، پیروزی اسلام خواهد بود و اگر قرآن تضعیف شود همه تضعیف شده‌اند. اگر در جنگ با عراق پیروز شویم ملت‌های مسلمان سربلند و پیروز شده‌اند.» رئیس‌جمهور تأکید کرد: «همه کسانی که اکنون علیه این انقلاب جنگ می‌کنند این عملشان علیه اسلام است و هر چیزی که ما را از جنگ منصرف کند و آن را مسئله دوم قرار دهد یک اشتباه بزرگ و اگر آگاهانه باشد خیانت محسوب می‌شود و این نابخشودنی است.»
رئیس شورای‌عالی دفاع در ادامه سخنانش از پاسداران خواست «آموزش‌هایشان را هرچه می‌توانند فعال‌تر کنند و با همکاری برادران ارتشی آن‌طور که گفته شده و نشانه‌های آن را از نزدیک دیده‌اند کمال هماهنگی و مهربانی و همکاری بین سپاه و ارتش در این منطقه که چیز باارزشی است بیشتر شود.» وی همچنین گفت: «اکنون زمانی است که منافقین ترور نمی‌کنند، ولی می‌خواهند نفوذ کنند و اختلاف بیندازند. صمیمیت‌ها را نگه دارید، محورها را محترم شمارید و اگر گرد محورهای قانونی جمع شوید هیچ چیزی شما را از هم جدا نمی کند. امام بارها گفته‌اند که اختلافات از شیطان است و اختلاف‌نظرها امکان دارد باشد، ولی نباید دلیل مخالفت شود و سپاه را خالص و بی‌شائبه و صمیمی و مهربان و یکپارچه و منسجم حفظ کنید و این امر به‌عهده فرماندهانتان و نیز به‌عهده افراد است و همه موظف‌اند این اتحاد را که اکنون اسلام به آن نیاز دارد حفظ کنند. ... شما باید آموزش‌های سیاسی، ایدئولوژی نظامی و امور مربوط به انضباط را باید فراگیرید چون اسلام به آن نیاز دارد و سعی کنید رابطه‌تان را با قرآن و معارف اسلام حفظ کنید و خوشبختانه شیراز از این نظر فقیر نیست و غنی است.»
رئیس شورای‌عالی دفاع یادآور شد: «مسئله‌ای که بایستی بدان توجه کنید این است که ما در سطح کشور و به‌ویژه در سپاه باید دشمنی‌های خارجی را جدی بگیریم و اگر کسی دشمنان و دشمنی‌ها را نبیند خود را فریب داده است و امروز حقیقت این است که همه قدرت‌هایی که از ما واهمه دارند، تهدیدی علیه ما هستند.» وی خاطرنشان ساخت که «ما قصد تعرض و حمله به دیگران را نداریم، اما قصد دفاع از حیثیت و ناموس انقلاب را به‌طور جدی داریم و اگر این تصمیم در ما جدی است باید خود را آماده کنیم. ما واهمه نداریم، اما تهدید هم هست ولی ما از تهدید هم نمی‌ترسیم. امروز آنچه که مردم را حرکت می‌دهد و راه را باز می‌کند، جز این روحیه انقلابی نیست و ما هدف و آرمانمان را
تغییر نداده و ایستاده‌ایم و انشاءالله با آمادگی کامل خود را به این اهداف خواهیم رساند.»
رئیس‌جمهور در ادامه سفرش به شیراز با مسئولان ادارات و ارگان‌ها و مقامات قضایی استان فارس دیدار کرد و در سخنانی گفت: «به‌نظر من مهم‌ترین مسئله این است که ما موضع خدمات دولتی را درست تشخیص داده باشیم و خدمات دولتی امروز به چه معنا است؟ این خدمات یک روز برای پول با قدرت بود و ما در گذشته کمتر کسی پیدا می‌کردیم که به انگیزه خدمتگزاری وارد کار دولتی شده باشد، هرچند بعضی‌ها خدمت می‌کردند.» وی سپس با اشاره به رشوه‌خواری و زورگویی به مردم در رژیم گذشته اظهار داشت: «هرچند وضع کارمندان دولتی در نظام جمهوری اسلامی امروز ازلحاظ مالی تعریفی ندارد، ولی مسئولین جمهوری اسلامی از خود مردم [هستند] مثل بنده هم که یکی از افراد این ملت هستم زندگی من هم مثل همه مردم است و یا در رأس همه امام امت زندگی‌اش مانند همه مردم است.»
آیت‌الله خامنه‌ای همچنین درمورد وضع ادارات و سازمان‌ها و لزوم اهمیت‌دادن به امور مراجعین گفت: «وقتی کار کسی به شما رسید سعی کنید آن را تمام کنید ما باید به مردم بقبولانیم که در خدمت آنها هستیم و من خواهش می‌کنم که در عملتان این امر را نشان دهید. زیرا اگر مردم بدی از شما ببینند به پای انقلاب می‌گذارند.» وی افزود: «باید بدانید که بقای این انقلاب با کمک و حمایت مردم است و اگر کمک و حمایت مردم نباشد کمک و حمایت خدا هم نخواهد بود و مردم صاحبان اصلی این انقلاب‌اند.» رئیس‌جمهور سپس به بازدیدهای خود از استان فارس اشاره کرد و گفت: «ما امروز عشایر را دیدیم و دو جلوه از عشایر مرا تکان داد؛ یکی علاقه و شور و شوق و هیجان آنها که برای ما غیرقابل تصور بود و دیگری زندگی آنها که محرومیت‌بار و گریه‌آور بود. در شهر کوچک فیروزآباد چند صد شهید و اسیر و مفقود دارند و همین خانواده‌ها هستند که با آن محرومیت‌ها و سختی‌ها با کمترین توقع از انقلاب پشتیبانی می‌کنند.» وی با تأکید بر اولویت برنامه‌های عمرانی و رفاهی مناطق محروم در برنامه‌های دولت افزود: «ما باید به این عشایر و این کشاورزان و این محرومین جامعه اولویت بدهیم.»(1)
1
نخست‌وزیر در سخنانی ضمن تأکید بر اصلی‌بودن مسئله جنگ، طرح هرگونه مسائل جزئی را تقبیح کرد. روزنامه کیهان گزارش داد میرحسین موسوی امروز در گردهمایی شوراهای استانی ائمه جمعه سراسر کشور در قم که به‌منظور بررسی مسائل مربوط به انتخابات دوره دوم مجلس شورای اسلامی و وظایف ائمه جمعه در انتخابات تشکیل شده است، ضمن تشریح مسائل ناشی‌از جنگ، به مشکل تورم و نقش عموم مردم به‌خصوص ائمه جمعه در حل مشکلات کشور اشاره کرد و گفت: «مسئله جنگ بسیار حساس و اساسی است و ما تا تحقق آرمان‌های اسلامی‌مان به جنگ ادامه خواهیم داد، زیرا تأثیر مهمی بر سراسر جهان اسلام دارد و
1) روزنامه کیهان، 23/9/1362، ص2.
درواقع جنگ تحمیلی نبرد میان اسلام و کفر است.» وی افزود: «مسئله تورم، جهانی است و طبیعی است هر کشوری که درحال جنگ باشد با این‌گونه مشکلات مواجه است و ازجمله مشکلات جامعه ما مسئله مالیات‌هاست که ما وقتی دراین‌زمینه وارد عمل می‌شویم، بلافاصله اعتراضات شروع می‌شود که تندروی و یا چپ‌روی شده [است].»
نخست‌وزیر همچنین گفت: «مسئله دیگر کنترل کالاهاست که اگر ما بتوانیم دررابطه‌با نقدینگی با کالاهای موجود جامعه اصلاح و نظارت داشته باشیم می‌توانیم از تورم بکاهیم که متأسفانه در سطح جامعه وقتی بحث پیرامون این قبیل مسائل می‌شود جوسازی می‌کنند و اصل مسئله گم می‌شود. ما در شرایط جنگی سعی نموده‌ایم آن مقداری که در توانمان هست به مستضعفین جامعه خدمت شود و در تمام حرکت‌های ما دررابطه‌با کالاها سعی می‌شود براساس ضوابط و درجهت حل مشکلات تحمیل‌شده باشد.» وی سپس بر اصلی‌بودن مسئله جنگ تأکید و طرح هرگونه مسائل جزئی را تقبیح کرد.
موسوی در ادامه به مسئله انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی اشاره و اظهار کرد: «نیروهای اجرایی کشور باید جهت سالم برگزارشدن انتخابات با تمام قدرت و توان خود تلاش کنند و با اتخاذ روش‌های مناسب، تسهیلات شرکت هرچه بیشتر مردم در انتخابات را فراهم آورند و این مسئله به استانداران و مسئولین شهرها ابلاغ شده است.»
گزارش کیهان همچنین حاکی است نخست‌وزیر عصر امروز در گفت‌وگو با خبرنگاران ضمن اشاره به نتایج سفر خود به قم و حضور در گردهمایی ائمه جمعه گفت: «منشأ قدرت ما مانند کشورهای دیگر قوه نظامی و انتظامی نیست. ما تمام قدرتمان از ارتباط و اتصالی است که دولت با روحانیت و مردم دارد. نقش ائمه جمعه بسیار حساس است و ما آن را احساس می‌کنیم.» وی همچنین با اشاره به مسئله انتخابات مجلس شورای اسلامی گفت: «دولت دراین‌زمینه مصر است که مسئله انتخابات از جاده عدل و انصاف خارج نشود و روش بی‌طرفی دربرابر کاندیداها را در پیش بگیرد و براساس یک تقوای کامل انتخابات را برگزار کند.»(1)
1
آیت‌الله منتظری در گردهمایی شوراهای استانی ائمه جمعه لزوم حفظ ارتباط روحانیت با طبقات محروم جامعه، معرفی افراد شایسته به مردم برای انتخابات مجلس و جلوگیری از حذف و انزوای نیروهای لایق را یادآور شد. به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، آیت‌الله منتظری امروز در این گردهمایی
در سخنانی ضمن اشاره به لزوم تناسب سطح زندگی روحانیون با زندگی طبقات فقیر جامعه گفت: «ائمه جمعه نباید هرکجا هستند ارتباطشان با طبقات ثروتمند و متمکن بیشتر از طبقات محروم که مالک اصلی انقلاب هستند باشد. بار اصلی انقلاب و جنگ و کمبودها را همین مردم محروم و فداکار ما تحمل می‌کنند.» وی بر هماهنگی هرچه بیشتر ائمه جمعه با مسئولان کشور در
1) همان.
شهرها و استان‌ها تأکید و اظهار کرد: «آنها هم مثل من و شما درس خوانده‌اند و شخصیت دارند. اگر شما به مدرسه فیضیه رفته‌اید آنها هم به دانشگاه رفته و باسواد شده‌اند. به‌نظر من با همان تشکیل جلسات منظم هفتگی می‌شود
بسیاری از اختلاف‌نظرها
را حل کرد. اگر فرضاً یک مسئولی خدای‌ناکرده فرد ناجوری باشد ازطریق قانونی برای تعویض آن اقدام شود.»
آیت‌الله منتظری از ائمه جمعه خواست تا حتی‌المقدور در انتخابات مجلس شورای اسلامی کاندیدا نشده بلکه برای کاندیداتوری افراد شایسته تلاش کنند؛ وی دراینباره گفت: «این معنی که مردم در انتخابات افراد صالح آزاد باشند باید یک اصل برای ما باشد اگر هم فرضاً روحانیون قم و تهران و دیگر شهرها خواستند مستقیماً در انتخابات دخالت کنند و افراد خوبی را به مردم معرفی نمایند باید به شکلی باشد که مردم نگویند افرادی را به ما تحمیل کردند.» وی افزود: «مردم ما که با تظاهرات خونینی قبل از پیروزی انقلاب این انقلاب را به پیروزی رساندند و اکنون هم جبهه‌ها و پشت جبهه‌ها را همین مردم به‌نحو احسن اداره می‌کنند خودشان دارای رشد و عقل هستند همین که ما آنها را ارشاد کردیم و یا افرادی را به آنها معرفی نمودیم کافی است.»(1)
1
درپی اعلام آمادگی ایران به‌منظور ادامه همکاری با دبیرکل سازمان ملل متحد، وی کوشش‌های خود را برای آغاز دور تازه‌ای از میانجیگری در جنگ ایران و عراق از سرگرفت. در همین حال، اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس از شورای امنیت سازمان ملل خواستند پیش‌نویس قراردادی برای جلوگیری از بستن تنگه هرمز را تهیه کند.
خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل، امروز یک مقام عالی‌رتبه این سازمان را برای ملاقات با اولاف پالمه - که چندین‌بار به ایران و عراق سفر کرده است - به سوئد فرستاد. دبیرکل سازمان ملل همچنین گزارشی درمورد درگیری ایران و عراق را به اطلاع اعضای شورای امنیت رساند. این گزارش ظرف بیست‌وچهار ساعت آینده منتشر خواهد شد.(2)
گزارش خبرگزاری یونایتدپرس حاکی است: «ایران مجدداً تقاضای اکتبر گذشته شورای امنیت مبنی‌بر قطع فوری درگیری در منطقه خلیج [فارس] و سواحل خلیج و تأسیسات نفتی را رد کرد. عراق اعلام کرد که از این تقاضا استقبال کرده ولی نمی‌تواند آن را به‌تنهایی به مورد اجرا درآورد.» به گفته یک سخنگوی سازمان ملل، دکوئیار از دیه‌گو کوردووز معاون امور سیاسی خود خواسته تا با سفر به استکهلم «پالمه را در جریان آخرین تحولات مربوط به جنگ ایران و عراق قرار دهد تا از این طریق کوشش های سازمان ملل برای حل این مسئله هماهنگ
گردد.» پالمه پیشتر با ادامه مأموریتش به‌عنوان فرستاده ویژه سازمان ملل موافقت کرده بود.
یونایتدپرس ضمن اشاره به برخی از نکات بیانیه دیروز وزارت امور خارجه ایران اضافه کرد: «ایران آماده است تا دراین‌مورد با دبیرکل سازمان ملل همکاری نماید، ولی این کشور معتقد است که هرگونه کوشش میانجیگرانه زمانی می‌تواند شانس بیشتری برای به‌ثمررسیدن داشته باشد که شورای امنیت موضع خودش را تعدیل نماید.»(1)
دراین‌حال، رادیو اسرائیل امروز در بخش عربی خود در گفتاری با عنوان درخواست شورای همکاری خلیج‌فارس از شورای امنیت، به نقل از روزنامه الریاض (چاپ عربستان) گفت: «عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری‌های خلیج [فارس]، که هم‌اکنون در مقر سازمان ملل می‌باشد، از کشورهای شورای امنیت بین‌المللی خواست تا پیش‌نویس یک قرارداد را برای جلوگیری از بستن تنگه هرمز تهیه کنند.» همچنین به نوشته الریاض در نامهای که بشاره ازسوی امیر قطر - به‌عنوان رئیس کنونی شورای همکاری خلیج‌فارس - به دبیرکل سازمان ملل تسلیم کرده است از شکست سازمان ملل در پیگیری راه‌حل جنگ ایران و عراق ابراز نگرانی شده است(2)
1
وزارت امور خارجه ضمن رد دخالت جمهوری اسلامی ایران در انفجارهای دیروز کویت، تهدید عراق علیه ایران در واکنش به این حادثه را فرصت‌طلبی آشکاری برای فریب افکار عمومی منطقه اعلام کرد.
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران امروز درباره اظهارات ریگان رئیس‌جمهور امریکا، مبنی‌بر انتظار این کشور از ایران برای جلوگیری از حمله به منافع امریکا در منطقه، اعلام کرد حملات دیروز در کویت هیچ‌گونه ارتباطی با جمهوری اسلامی نداشته و نسبت دادن آن به ایران «جزئی از توطئه همه‌جانبه امریکا و ایادی‌اش علیه انقلاب اسلامی» است. وی افزود: «امریکا با این‌گونه اظهارات می‌خواهد از یک‌سو اقدامات خشونت‌بار و تروریستی خود علیه ملت‌های منطقه نظیر بمباران‌های وحشیانه مردم لبنان و کشتار مردم بیگناه را توجیه کند و ازسویی زمینه مناسب جهت حضور بیشتر در منطقه و مستمسک لازم برای تجاوزات و جنایات آینده خود در لبنان و خلیج‌فارس را فراهم آورد.»
این سخنگو سپس درمورد تهدید عراق مبنی‌بر اینکه حملات انجام‌شده در کویت اقدامی علیه امت عرب بوده و عراق در پاسخ به این اقدامات مجبور به استفاده از وسایل نظامی علیه اهدافی در ایران است، گفت: «رژیم بعثی عراق حمله به مناطق مسکونی و کشتار مردم بیگناه ایران را هرچند گاه یک‌بار به بهانه‌ای واهی توجیه می‌کند. حکومت بغداد حملات انجام‌شده در کویت را علیه امت عرب دانسته و خود را موظف به پاسخگویی می‌داند، اما معلوم نیست که چرا در مقابل تجاوز امریکا، فرانسه، اسرائیل و دیگر حامیان عربی آن علیه کشور عربی لبنان ساکت نشسته و نه‌تنها در مقابل این‌همه جنایت در لبنان لب فروبسته بلکه پیوندهای خود
با امریکا، فرانسه و اسرائیل را تقویت کرده و درحقیقت به‌عنوان عنصر وابسته‌ای درجهت سیاست‌های امپریالیسم درآمده است.» سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین افزود: «رژیمی که سابقه حرکات تروریستی آن بر همه کشورهای منطقه به‌خصوص کویت روشن است، اکنون ادعای حراست از امنیت کویت را می‌نماید.» وی در پایان این موضع عراق را «فرصت‌طلبی آشکاری برای فریب افکار عمومی منطقه» دانست.(1)
1
وزیر نفت در تشریح نتایج اجلاس اخیر اوپک به تبیین سیاست ایران درزمینه قیمت و سقف تولید نفت، نفوذ منافع کشورهای خارج از اوپک، فروش نفت اضافی ازسوی عربستان و کویت به نفع عراق و موضوعات دیگری دراین‌زمینه پرداخت. محمد غرضی وزیر نفت، امروز در یک نشست مطبوعاتی درباره شصت‌ونهمین اجلاس اوپک در ژنو، ابتدا درمورد اصلی‌ترین مطالب مطرح‌شده ازسوی ایران در این اجلاس گفت: «با کاهش قیمت نفت از 34 دلار به 29 دلار در هر بشکه، ما موفق شدیم این کاهش قیمت را در کمیته‌های اوپک بررسی کنیم تا بدانیم که این میزان تفاوت قیمت به جیب چه کسانی می‌رود. این مسئله از ناحیه کمیته‌های اوپک تعقیب شد و ثابت گردید مابه‌التفاوت قبلی قیمت نفت به جیب مصرف‌کننده و یا تولیدکننده نمی‌رود بلکه این مبلغ تا به امروز به خزانه دولت‌های واسطه چون دولت‌های اروپا و امریکا منتقل شده است و درخواست نمایندگی ایران از کنفرانس اوپک این بود که مسئله پایین‌آوردن قیمت و بالابردن عرضه را که تولیدکنندگانی چون عربستان سعودی از آن حمایت می‌کنند، محکوم نماید.»
غرضی ضمن اشاره به تقاضای ایران برای افزایش مجدد 5 دلاری قیمت نفت به نفع تولیدکنندگان افزود: «امریکا در سال 200 میلیارد دلار کسری هزینه دارد. این کشور روزانه نزدیک به 8 میلیون بشکه نفت خریداری می‌کند که این 5 دلار مابه‌التفاوت روزانه فقط برای امریکا مبلغ 40 میلیون دلار می‌شود و چنانچه سال را 300 روز کاری محاسبه کنیم مابه‌التفاوت 5 دلار کاهش قیمت نفت به سود امریکا رقمی معادل 12 میلیارد دلار می‌شود و این امر کمکی است به کم‌کردن کسری موازنه امریکا.»
وزیر نفت درمورد سرپیچی برخی اعضای اوپک از سقف تولید مصوب این سازمان گفت: «درحال‌حاضر عربستان سعودی و کویت روزانه جمعاً بیش از یک میلیون بشکه نفت از مناطق بی‌طرف تولید می‌کنند و به‌جای عراق به فروش می‌رسانند. ایران تمام فشار خود را دراین‌زمینه وارد
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/9/1362، ص12.
آورد و در کنفرانس اعلام کرد برای به‌دست‌آوردن کیفیت اصلی بازار نفت نباید این مقدار نفت از ناحیه دو کشور تولید شود و درآمد حاصل از آن دراختیار عراق گذاشته شود.»
غرضی درباره دلایل موافقت ایران با مصوبه اخیر اوپک با وجود اصرار بر افزایش قیمت نفت گفت: «جمهوری اسلامی ایران به‌خاطر همبستگی و انسجام اوپک و اینکه اعتقاد دارد اوپک تنها ارگان مستضعفین جهان است قبول کرد قیمت پایه نفت در سطح 29 دلار و سقف تولید 5/17 میلیون بشکه در روز باقی بماند مشروط بر اینکه عربستان سعودی به‌عنوان موازنه‌کننده تولید در مدار تولید 5/17 میلیون بشکه باشد و از سهمیه تعیین‌شده بیشتر تولید نکند.» وی افزود: «امیدواریم به یاری خداوند بزرگ روزهایی را در پیش داشته باشیم که خط امام، خط دفاع از حقوق مستضعفین، خط دفاع از حقوق ملل محروم در همه ارگان‌های جهانی ازجمله اوپک حاکم شود و همان‌طورکه در صحنه بین‌المللی با مستکبرین می‌جنگند دراین‌زمینه هم وظیفه خود را انجام دهد.»
وی در پاسخ به سؤالی درمورد اضافه تولید نفت عربستان گفت: «ما اطلاع داریم هم‌اکنون تولید عربستان سعودی از مرز 7 میلیون بشکه در روز تجاوز کرده و باز اطلاع داریم که بعضی از اعضای اوپک حتی تا 3 دلار زیر قیمت نفت فروخته‌اند. ایران دراین‌مورد تمام سعی خود را به کار گرفته و کوشیده است تا نفت زیر قیمت نفروشد.» غرضی همچنین افزود: «علت اینکه ایران نمی‌تواند در نظرات خود پیروز شود اعمال سیاست‌های امریکایی و تولید بیش از حد عربستان سعودی است.» وی یادآور شد که «دراین‌زمینه ما به سیاست‌های مطابق نظر خود عمل می‌کنیم و همان‌طورکه جناب هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نمازجمعه مطرح کردند در آینده ایران اجازه نخواهد داد که نفت ارزان از خلیج‌فارس صادر شود.»
وزیر نفت درمورد رفتار کشورهای صادرکننده نفت خارج از اوپک گفت: «در شرایط فعلی کشورهایی خارج از اوپک مثل روسیه، انگلیس، مکزیک و غیره از موجودیت اوپک استفاده می‌کنند. به‌عنوان مثال، روسیه روزانه 2 میلیون بشکه نفت صادر می‌کند و همیشه قیمت نفت خود را مقداری پایین‌تر از قیمت نفت اوپک تعیین می‌کند و با دست باز دراین‌مورد عمل می‌کند. این امر در داخل اوپک سبب گردیده تا بعضی از تولیدکنندگان با ظرفیت بالا تحریک شده و بخواهند از اوپک خارج شوند. بحث اینجاست کشورهای عضو اوپک تا وقتی‌که اوپک هست می‌توانند از سازماندهی و امکانات آن به نفع خود بهره‌برداری کنند و چنانچه اوپک از بین برود کلیه تولیدکنندگان ضرر خواهند کرد.» وی با اشاره به علت وجودی اوپک تأکید کرد: «ایران تمام کوشش خود را برای حفظ اوپک و برای قانع‌کردن تولیدکنندگان غیر اوپک که از موجودیت اوپک سوءاستفاده می‌کنند به کار خواهد برد تا این ارگان در مقابل مستکبرین باقی بماند.»
غرضی درباره تعیین دبیرکل اوپک و پیشنهاد ایران دراین‌زمینه گفت: «روشن است چنانچه دبیرکلی اوپک تحت کنترل جمهوری اسلامی ایران باشد تمام اطلاعات درزمینه وضع بازار نفت،
وضع اقتصادی جهان و غیره دراختیار جمهوری اسلامی قرار خواهد گرفت و دراین‌رابطه دست بسیاری از کسانی که در بازار نفت ناهنجاری به وجود می‌آورند با مدارک مستند رو خواهد شد.» وی درمورد مخالفت برخی اعضای اوپک با دبیرکلی ایران اظهار کرد: «واضح است برای کشورهایی چون عربستان سعودی، کویت و عراق خوشایند نیست که دبیرکلی اوپک به دست ایران اداره شود، آن‌وقت موضوع ازلحاظ بازار، فروش نفت و میزان تخفیف‌هایی که این‌گونه کشورها می‌دهند برای جمهوری اسلامی ایران روشن خواهد شد.» غرضی خاطرنشان کرد: «لازم است اشاره کنم که تعیین دبیرکل سازمان ملل 18 ماه طول کشید ما هم صبر می‌کنیم و در موقع مقتضی دبیرکل جمهوری اسلامی را معرفی خواهیم کرد و تأییدیه از اوپکی خواهیم گرفت که خط امام در آن پیروز باشد.»
وزیر نفت در پاسخ به سؤالی مبنی‌بر یافتن راه‌حل عملی برای جلوگیری از اقدام کشورهایی مانند عربستان در فروش نفت اضافی به‌جای عراق گفت: «ما با عراق در جنگ هستیم و طبق قوانین [و] عرف بین‌المللی که مورد تأیید سازمان ملل است اگر دو کشور درحال جنگ باشند و کشورهای دیگر امکانات، لوازم، تجهیزات و یا کمک اقتصادی دراختیار یکی از طرفین محارب قرار دهند، البته ما محارب نیستیم چون عراق به ما حمله کرده است، کشور دیگر می‌تواند همه آن امکانات را در خشکی، دریا و غیره مصادره کند. این بار اول نیست که عربستان به عراق کمک می‌کند و خلاف قانون بین‌المللی عمل می‌نماید. لازم است اضافه کنم که دراین‌زمینه کویت تابهحال امکانات دریایی و بندری بسیاری دراختیار عراق قرار داده و اردن هم همین‌طور و تا آنجا که ما خبر داریم مجموعه شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس بیش از 40 میلیارد دلار کمک مادی به عراق کردهاند که تکلیف آن را قوانین بین‌المللی تعیین کردهاند.»(1)
1
امروز بیشترین حجم اخبار و گزارشهای رسانه‌های خارجی به انفجارهای روز گذشته در کویت اختصاص داشت. در همین حال، عراق همچنان به تهدید خود مبنی‌بر حمله نظامی به اهدافی در خاک ایران به‌تلافی این حادثه ادامه داد.
به گزارش روزنامه کیهان، یک مقام وزارت کشور کویت شب گذشته از بازداشت چند مظنون و احتمال دستگیری عده بیشتری خبر داد. در همین حال، موانع خیابانی در برخی از جاده‌های خارج از پایتخت ایجاد شده و تدابیر امنیتی شدیدی در اطراف تمام سفارتخانه‌ها به اجرا گذاشته شده است. فرماندار شهر کویت درمورد راننده کامیون حامل مواد منفجره در حمله به سفارت امریکا - که گفته می‌شد مجروح و در بیمارستان بستری شده است - اعلام کرد وی در همان لحظه انفجار کشته شده و ملیتش هنوز معلوم نیست. همچنین برخلاف ادعاهای اولیه، جز درمورد ساختمان سفارت امریکا بمب‌های دیگر از راه دور کنترل می‌شده است. علاوه‌براین، پلیس صاحب کامیون و همچنین مالک چند اتومبیل بمب‌گذاری‌شده علیه هدف‌های دیگر را نیز دستگیر کرده است.(2)
خبرگزاری کویت نیز گزارش داد: «مجلس کویت امروز به درخواست نمایندگان یک نشست غیرعلنی را آغاز کرد. دولت کویت نسبت به یک نشست فوقالعاده که انتظار می‌رود راجع به بررسی وقایع مربوط به انفجار [هایی] که روز گذشته این کشور را در اضطراب فروبرد، موافقت کرده است. در این جلسه پیرامون اتخاذ اقدامات لازم جهت تحکیم امنیت و ثبات و تأمین حفاظت از شهروندان و مهاجرین بحث و بررسی خواهد شد.»(1)
همچنین گزارش رادیو بی‌بی‌سی حاکی است شیخ سعد عبدالله الصباح نخست‌وزیر کویت، ضمن نطقی در تلویزیون این کشور گفت که «دولت با آمران و عاملان این انفجارها به حداکثر شدت عمل خواهد کرد و همه عناصر مشکوکی را که از صبر و متانت دولت سوءاستفاده کردهاند، پاکسازی خواهد کرد.» به گفته خبرنگار بی‌بی‌سی، نخست‌وزیر کویت «مشخص نکرد دقیقاً چه کسانی را منظور نظر دارد، اما پیداست که جوامع مهاجر کویت که تقریباً 60% جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند بیش از سایرین در مظان اتهام‌اند. به‌خصوص درحدود 400 هزار مهاجر فلسطینی و تقریباً 60 هزار مهاجر ایرانی که در کویت کار و زندگی می‌کنند.» بی‌بی‌سی همچنین افزود: «جامعه ایرانی مقیم کویت بدون‌شک جمعیت شیعیان این کشور را افزایش داده است. رهبران شیعیان کویت در این اواخر به‌شدت شکوه کردهاند که جامعه مسلمانان شیعه کویت به تعدادی که باید و شاید در مجلس شورای این کشور نماینده ندارند. به‌علاوه حمایت کویت از عراق در جنگ علیه ایران یکی دیگر از علل نارضایی در بین شیعیان کویت بوده است که بسیاری از آنان طرف‌دار جمهوری اسلامی ایران‌اند.»(2)
رادیو کویت امروز در گزارشی به نقل از خبرگزاری کویت اعلام کرد: «علی‌رغم اینکه دستگاه‌های امنیتی و نیروهای پلیس در سرتاسر کشور بسیج گردیده‌اند، مع‌الوصف اقدامات غیرعادی ازسوی دولت اعلام نگردیده است که این امر به گفته خبرنگاران و دیپلمات‌های خارجی نشانه تسلط کامل دولت بر اوضاع می‌باشد.»(3)در همین حال، روزنامه الخلیج (چاپ امارات) عربی متحده) نوشت: «خروج ایرانیان و اتباع پنج کشور سوریه، عراق، فلسطین، اردن و عربستان تا اطلاع ثانوی از کویت ممنوع شده است.»(4)دراین‌میان، گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از "منابع موثق" حاکی است: «دو نفر مسلح که به نظر می‌رسید مأموران امنیتی کویت باشند به منزل یکی از کارکنان سفارت جمهوری اسلامی ایران در کویت حمله و وی را مضروب کردند.» طبق این گزارش مأموران امنیتی پس از یک ساعت منزل کارمند سفارت ایران را ترک کردند.(5)
به گزارش رادیو کویت، دبیرخانه شورای همکاری خلیج‌فارس امروز در واکنش به انفجارهای کویت در بیانیه‌ای که در ریاض صادر شد اعلام کرد: «دولت های شورای همکاری ضمن محکوم‌کردن این عملیات تروریستی و جنایتکارانه که افراد بیگناه قربانی آن شدند، ایستادگی کامل و جدی خود در کنار برادرشان کویت و تأیید مطلق کویت برای مقابله با یک چنین
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 269، 23/9/1362، ص10، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/9/1362، صص 27 و 28، رادیو بی‌بی‌سی، 22/9/1362.
3) همان، ص8، رادیو کویت عربی، 22/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 269، 23/9/1362، ص15، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/9/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1362، ص14، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/9/1362.
عملیات جنایتکارانه‌ای را تأکید می‌دارد.» بیانیه مذکور سپس اضافه کرد: «این عملیات که هدفش ایجاد آشوب و اغتشاش است بر مقاومت دولت های شورای همکاری جهت مقابله با تمامی عملیات خشونت و همبستگی و همکاری بین دولت ها در تمامی زمینه ها خواهد افزود.»(1)
همچنین گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از مادرید حاکی است سفرای کشورهای عرب در اسپانیا امروز با اجتماع در مقر جامعه عرب در مادرید ضمن بیانیه‌ای «تجاوزاتی که علیه کویت انجام شده» را محکوم کردند. سفرای عرب در بیانیه خود «با اشاره به نقش کویت در امنیت منطقه خلیج‌فارس و جهان عرب بر این مسئله تأکید کردند که هرگونه تجاوز علیه یک کشور عرب تجاوز به امنیت و حاکمیت تمام امت عرب به حساب می‌آید.»(2)
به گزارش رادیو امریکا، جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا که در لیسبون به سر می‌برد گفت: «اگر مهاجمان به‌درستی شناخته شوند، راه هایی برای تلافی وجود خواهد داشت.» دراین‌میان، مدیر ارتباطات کاخ سفید در مصاحبه‌ای با شبکه تلویزیونی ان.بی.سی. درباره قصد ریگان برای انجام یک اقدام تلافیجویانه گفت: «همان‌گونه‌که وزیر امور خارجه اظهار داشته است وقتی چنین حمله هایی روی می‌دهد بهتر است درمورد تلافی سخن گفته نشود، شایسته نیست که امریکا چنین حالتی به خود بگیرد، پرزیدنت ریگان روشن ساخته است که ایالات متحده با قاطعیت و استواری مقصود و هدفش را در خاورمیانه [غرب آسیا] دنبال خواهد کرد.»(3)
خبرنگار بی‌بی‌سی امروز همچنین در گزارشی از محل سفارت امریکا در کویت اعلام کرد: «فیلیپ گریفین کاردار سفارت امریکا در کویت که در غیبت سفیر، ریاست کادر سفارت را به عهده دارد درحالی‌که در میان خرابه های ساختمان سفارت امریکا ایستاده بود و بولدوزرها مشغول به کار بودند به خبرنگاران گفت ماه ها طول خواهد کشید تا سفارت امریکا در کویت بتواند فعالیت های عادی خود را ازسرگیرد. وی بمب‌گذاری دیروز را یک فاجعه خواند و افزود این اقدام ایالات متحده امریکا را از دنبال‌کردن اهداف خود در منطقه جهت حصول صلح و ثبات در تمامی خاورمیانه منصرف نخواهد کرد. آقای گریفین افزود سه کارمند غیرامریکایی سفارت دراثر بمب‌گذاری به هلاکت رسیدند و هویت 2 جسد دیگر هنوز معلوم نشده و امکان دارد جسد دیگری نیز در زیر آوار مانده باشد. کاردار سفارت امریکا اظهار داشت به نظر می‌رسد راننده کامیون حامل بمب، جان سالم از حادثه به در نبرده باشد، اما اینکه وی قطعاً به هلاکت رسیده یا نه معلوم نیست. این اظهارات کاردار سفارت امریکا مغایر بیانیه فرماندار شهر کویت است. شایعاتی در کویت جریان دارد مبنی‌بر اینکه راننده مزبور زنده و در بیمارستان بستری است و شدیداً تحت مراقبت پزشکی قرار دارد. گفته می‌شود اگر وی سلامت خود را بازیابد ازسوی مقامات کویت تحت بازجویی قرار خواهد گرفت.»(4)
در همین حال، گزارش رادیو بغداد حاکی است سخنگوی نظامی عراق امروز در بیانیه ای با
1) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/9/1362، ص6، رادیو کویت عربی، 22/9/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1362، ص30، مادرید - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/9/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/9/1362، ص10، رادیو امریکا، 22/9/1362.
4) همان، صص 22 و 23، رادیو بی‌بی‌سی، 22/9/1362.
تکرار اتهامات خود درمورد دخالت ایران در بمب‌گذاری‌های کویت اظهار کرد: «از آنجایی که ما امنیت خاک عربی را به‌عنوان یک کل غیرقابل تجزیه می‌شناسیم و هرگونه تجاوزی بر هریک از کشورهای عربی برادر به‌مثابه تجاوزی است علیه امت عرب، مقرر داشتیم نقاطی برحسب مقتضیات وضع هدف قرار دهیم تا اینکه درس بلیغی به حکمرانان ایران داده شود و ما ناچاریم به منبع تجاوز با وسایل نظامی پاسخ دهیم.»(1)
به گزارش خبرگزاری فرانسه، سازمان جهاد اسلامی که روز گذشته مسئولیت انفجارهای کویت را پذیرفت امروز تهدید کرد «چنانچه نیروهای امریکایی، فرانسوی، ایتالیایی، انگلیسی و نیروهای متجاوز اسرائیلی از خاک لبنان عقب‌نشینی نکنند دست به عملیات مشابهی در سراسر خاک اروپا خواهد زد.» بنا به این گزارش، این مطلب را شخص ناشناسی در تماس تلفنی با دفتر خبرگزاری فرانسه در بارسلون عنوان کرد.(2)
1
رسانه‌های کویت و سایر کشورهای عربی امروز به‌طور گسترده‌ای انفجارهای کویت را مورد توجه قرار داده و برخی از آنها وقوع این حوادث را با ادامه جنگ ایران و عراق مرتبط دانسته و جمهوری اسلامی ایران را متهم به دخالت در این حادثه کردند. روزنامه های کویت ضمن انعکاس وسیع اخبار و گزارشهای مربوط به انفجارهای دیروز، این حادثه را تلاشی برای مخدوش‌کردن امنیت کویت عنوان کردند. الرای العام در مطلبی تحت عنوان "علیه خطر متحد شویم" اعلام کرد: «افرادی که به این کارها دست زده‌اند غیرقانونی وارد کویت شده و باید از این کشور خارج شوند و در ورود و خروج افراد کنترل بیشتری صورت گیرد. عاملین این انفجارها می‌خواهند بهانه به ابرقدرت ها برای تجاوز به خلیج‌فارس بدهند. اگر هدف این افراد سفارت امریکا و فرانسه بود چرا مؤسسات کویت را نیز هدف قرار داده‌اند؟ پس هدف آنها کویت بوده است.» روزنامه القبس در سرمقاله خود نوشت: «ما آشوب و سیاست امریکا هر دو را محکوم می‌کنیم. آنها که سفارت امریکا را هدف قرار داده‌اند مگر نمی‌دانند که به‌خاطر موضع قوی کویت سفیر امریکا هم‌اکنون در کویت به سر نمی‌برد.» القبس با اشاره به پیمان همکاری راهبردی امریکا و رژیم صهیونیستی افزود: «این سیاست کور ریگان کینه ملت عرب را به مرحله انفجار خواهد رساند.» الانباء نیز یادآور شد: «هدف از عمل عاملین انفجارها اظهار وجود بوده است و ما آنها را به‌خوبی شناخته و از اهداف آنها و نقشه هایشان باخبریم. ما از صدای ستون پنجم که می‌گوید هدف، امپریالیسم بود گول نمی‌خوریم زیرا برج فرودگاه کویت برج ایفل نیست، هدف از این عملیات اختلال در امنیت کویت است که از موضع قوی کویت که بعضی ها از آن ناراحت‌اند، منشاء می‌گیرد.»(3)
امروز بخش عربی رادیو کویت هم در تفسیری درباره انفجارهای اخیر کویت با طرح این پرسش که چرا امنیت کویت هدف قرار می‌گیرد، گفت: «[این امر] یا معلول امور داخلی [یا] عربی و [یا]
بین‌المللی می‌باشد که آنها درواقع مایه افتخار و اطمینان است.» این رادیو درمورد وضع داخلی کویت افزود که این کشور «سرزمین آزادی و دمکراسی به شمار می‌رود» و درزمینه عربی از هر تلاشی برای حل اختلافات اعراب دریغ نکرده و از همبستگی اعراب و نیز مسائل مربوط به جهان اسلام پشتیبانی و حمایت کرده و درزمینه روابط بین‌المللی نیز سیاست کویت مورد احترام جهانیان قرار گرفته است. رادیو کویت تأکید کرد که «آیا برای همین موارد امنیت کویت را مورد هدف قرار می‌دهد؟»
بخش عربی رادیو قاهره نیز امروز در تفسیری انفجارهای کویت را با انفجار مراکز نظامی امریکا و فرانسه در بیروت مرتبط دانسته و درخصوص ارتباط این حوادث با گروه‌های شیعه هوادار ایران مدعی شد: «هشدارهای شیعیان لبنانی و ایرانی علیه منافع امریکا و فرانسه در روزهای اخیر چند برابر شده، زیرا مطبوعات ایرانی در 22 ماه نوامبر (1 آذر) گذشته نوشتند که عملیات ماجراجویانه به‌اصطلاح انقلابیون شیعه بعد ها چند برابر خواهد شد.» این رادیو سپس افزود: «انفجارهای دیروز در کویت شدیدترین حوادثی است که این کشور در تاریخ خود دیده است به‌استثنای برخی از حوادث تجاوزکارانه کوچکی که در تابستان سال 1981 در کویت روی داد که به جنگ ایران و عراق ارتباط داشتند.»
در همین حال، بخش عربی رادیو قطر امروز گزارشی درباره تهدید رژیم عراق به حمله علیه ایران منتشر کرد. رادیو قطر همچنین به نقل از سخنگوی نظامی عراق گفت که اقدام نظامی مورد اشاره «به‌رغم هشدارهای مکرر عراق و مقررات اخیر شورای امنیت پیرامون جنگ عراق و ایران می‌باشد.» از سوی دیگر، روزنامه انگلیسی‌زبان گلف تایمز (چاپ قطر) در واکنش به انفجارهای کویت نوشت: «چنین حملات گستاخانه‌ای کویت را به تغییر سیاست های خارجی‌اش، سیاست هایی که ازسوی تمامی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج[فارس] محترم شمرده شده، مجبور نمی‌سازد.»
روزنامه الخلیج (چاپ بحرین) انفجارهای کویت را بخشی از یک طرح وسیع‌تر به‌منظور تهدید امنیت و ثبات منطقه خلیج‌فارس و بهطورکلی «موطن اعراب» خواند و افزود: این حادثه در زمانی صورت می‌گیرد که «کویت تلاش های صادقانه‌ای را به‌منظور پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق و احیای همبستگی بین اعراب به عمل آورده است.»
روزنامه اماراتی گلف نیوز نیز در مطلبی با عنوان «بازی دیوانه‌آمیز انفجارات» ضمن اشاره به هویت گروهی که مسئولیت هر دو انفجارهای بیروت و کویت را بر عهده گرفته است، نوشت: «شاید وقت آن رسیده باشد که موضوع عقد قرارداد امنیتی جلسه شورا [ی همکاری خلیج‌فارس] که حق تعقیب مجرمین در خاک اعضای شورا معلق مانده، مورد تجدیدنظر واقع شود.» روزنامه الجزیره (چاپ عربستان) هم در همین زمینه آورده است: «عوامل نفوذی بدون توجه به اینکه چه کسانی از آنها حمایت می‌کنند، باید مجازات شوند.»(1)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 269، 23/9/1362، صص 16 - 10، واکنش رسانه‌های گروهی جهان به انفجارهای کویت، 22/9/1362.
1
بمب‌گذاری‌های کویت امروز علاوه‌بر رادیوها و مطبوعات عربی، در صدر اخبار و گزارشهای اغلب رسانه‌های گروهی جهان قرار داشت.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از استکهلم مطبوعات سوئد ضمن انعکاس خبر انفجارهای روز گذشته در کویت تلویحاً عاملان انفجار را «تقویت‌شدگان ازسوی دولت ایران» قلمداد کردند. ازجمله اس.دی روزنامه صبح استکهلم نوشت: «دیپلمات های غربی در کویت معتقدند عاملین انفجار سفارتخانه های امریکا و فرانسه در کویت با ایران، سوریه و همچنین سازمان ضدجاسوسی شوروی کا.گ.ب. در ارتباط‌اند.» رسانه های گروهی فرانسه نیز ضمن جدایی‌ناپذیر دانستن انفجارهای کویت و بیروت، گروه جهاد اسلامی را تحت رهبری ایران و اقدامات این گروه را هشداری به فرانسه و امریکا به‌دلیل دخالتشان در امور منطقه غرب آسیا خواندند. این رسانه‌ها انفجارهای دیروز را درعین‌حال هشداری به کویت و سایر کشورهای خلیج‌فارس به‌منظور دست برداشتن از حمایت از عراق و بازداشتن این کشور از به‌کارگیری سوپراتانداردها در حمله علیه تأسیسات نفتی ایران برشمردند.
روزنامه لیبراسیون در تفسیری در شماره امروز خود با عنوان "انفجارها در کویت دو هدف را دنبال می‌کند، منافع فرانسه و امریکا و نیز منافع کویت"، نوشت: «سوءقصد بیروت صرفاً نشانه پیدایش و ظهور رسوبات احتمالی فرهنگی و مذهبی است که در خاورمیانه [غرب‌آسیا] شکل می‌گیرد و بیانگر تنفر فزاینده نسبت به غرب می‌باشد. این جنبش آنچنان عمیق است که درپی انفجارهای بیروت در روز یکشنبه 23 اکتبر سیاه، تنها تسلیت‌نامه هایی که به مناسبت مرگ نظامیان فرانسوی به دولت فرانسه ارسال شد ازسوی کشورهای غربی بود و حتی بهترین متحدان عرب فرانسه دراین‌زمینه سکوت اختیار نمودند. حمله فرانسه به بعلبک اوضاع را بدتر کرد، زیرا اولاً فرانسویان مانند امریکایی ها و اسرائیلی ها مورد تنفر جمعیت های مستضعف لبنان شناخته شدند و این هدیه‌ای بود به [امام] خمینی که همه جمعیت شیعه را برعلیه فرانسه که تجسم خباثت است نیز برانگیخت.»
لیبراسیون در ادامه آورده است: «پیام این انفجارهای انتحاری در بیروت و در کویت متوجه فرانسه و امریکا است که متهم به دخالت بیش از حد در امور منطقه می‌باشند [هم در لبنان و هم در جنگ ایران و عراق]. اما این هشدار به‌ویژه به کویت و به سایر کشورهای خلیج [فارس] داده شد.» این روزنامه سپس در تشریح اوضاع سیاسی و داخلی کویت، این کشور را «نسبتاً آزاد و دمکراتیک» و نیز یک کشور آباد و ثروتمند حتی بعد از عصر نفت توصیف کرده است که تلاش می‌کند در جنگ ایران و عراق «گونه‌ای تعادل بین سه همسایه نیرومندش عراق، ایران و عربستان سعودی برقرار نماید و درعین‌حال می‌کوشد بین دو کشور ایران و عراق میانجیگری کند که البته این کوشش ها نتیجه نداده است.» لیبراسیون در پایان نتیجه گرفته است: «هشدار دیروز در کویت به‌هرحال حاکی‌از این است که ادامه جنگ ایران و عراق و درگیری لبنان، ثبات منطقه را به مخاطره می‌اندازد.»(1)
1) همان، صص 20 - 17، واکنش رسانه‌های گروهی جهان به انفجارهای کویت، 22/9/1362.
روزنامه فرانسوی لوموند نیز امروز در سرمقاله خود نوشت: «رزمندگان سازمان جهاد اسلامی که مسئولیت سوءقصدهای روز دوشنبه کویت را به عهده گرفته‌اند، خواسته‌اند نشان دهند که جنگ لبنان از جنگ میان ایران و عراق در خلیج‌فارس جدا نیست.» به نوشته لوموند «جهاد اسلامی یک نام کلی است که انقلابیون شیعه آن را پذیرفته و ملیت آنها ظاهراً ایرانی است.»(1)
روزنامه آلمانی دی‌ولت در مقاله‌ای این فرضیه را مطرح کرده است که «ایجاد اغتشاش در کویت به نفع ایران و سوریه است، زیرا نظر ها را از بلاتکلیفی در رهبریت سوریه به‌خاطر بیماری حافظ اسد منحرف کرده و کشوری که ازنظر مالی و اقتصادی از عراق حمایت می‌کند را تنبیه کرده و به‌منزله هشداری است برای تمامی کشورهای عرب برای عدم مقابله با تهران و یا دمشق.» دی‌ولت افزوده است: «ستون های دود بر فراز ساختمان های سفارت های امریکا و فرانسه باید از طرف برادرهای عرب به‌خوبی درک شده و از همه بیشتر بر عربستان اثر بگذارد، زیرا ریاض اخیراً با سخاوتمندی بی‌سابقه‌ای حامی عرفات و برعلیه واحدهای طرف‌دار سوریه شده و همچنین یک موضع روشن به نفع عراق اتخاذ کرده است.»
رادیو بی‌بی‌سی نیز در برنامه مربوط به جراید روز انگلیس گزارش داد: «مهم‌ترین خبر بین‌المللی در مطبوعات امروز بریتانیا مربوط به بمب‌گذاری های دیروز در کویت است. روزنامه های فایننشال تایمز و دیلی تلگراف در صفحات اول خود اخباری درمورد اقدامات امنیتی در کویت در مقابل سفارتخانه ها و سایر اماکن که احتمالاً ممکن است هدف حمله قرار گیرند به چاپ رسانده‌اند.» بر پایه این گزارش در سرمقاله فایننشال تایمز آمده است: «پیام آشکار عاملین بمب‌گذاری این است که تا هنگامی که امریکا و فرانسه سیاست های جاری خود را در خاورمیانه [غرب آسیا] دنبال می‌کنند نباید انتظار داشت که باز هم نمایندگی هایشان در هیچ کجای این منطقه محفوظ بماند.» فایننشال تایمز نیز با این ادعا که عاملان بمب‌گذاری‌های اخیر به هر صورت از ایران الهام می‌گیرند، به خطر گسترش جنگ به سایر کشورهای خلیج‌فارس اشاره و اضافه کرده است: «تهدیدی که ازجانب ایران مطرح است نباید کم بها داده شود، غرب باید آماده باشد ازطریق نظامی با این تهدید ها مقابله کند. اما اقدامات نظامی خطرات جدیدی به همراه خواهد داشت.» مطابق نتیجه‌گیری فایننشال تایمز «تمامی راه های دیپلماتیک باید جهت کاهش تشنج در منطقه مورد استفاده قرار گیرد، زیرا راه‌حل هایی در خلیج‌فارس هنوز باقی است، اما می‌تواند به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای وخیم‌تر گردد.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارش دیگری به نقل از مقاله الکساندر مک لود سردبیر دیپلماتیک نشریه اسکاتسمن با ذکر این نکته که در امریکا به ارتباط جنگ ایران و عراق و رشته حملات اخیر در کویت اشاره شده است، آسیب‌پذیری کویت و حمله به سفارت فرانسه را نشانه آن دانسته که «جنگ میان ایران و عراق منبع عمده عدم‌ثبات در منطقه است، فرانسه با گذاشتن تسلیحات
پیشرفته دراختیار دولت عراق خود را در جبهه طرف‌دار عراق و علیه دولت ایران قرار داده است. مقامات دولت ایران گفته‌اند که اگر سلاح های مزبور علیه صادرات نفتی ایران در خلیج‌فارس مورد استفاده قرار گیرد، دولت ایران راه عبور نفت از خلیج‌فارس و تنگه هرمز را خواهد بست. این امر به‌سختی مراتب نگرانی‌خاطر و اضطراب دول غربی را فراهم آورده است.» نویسنده برای کاستن از سطح این تهدیدات خاطرنشان ساخته است: «برخی از ناظرین سیاسی در اروپای غربی معتقدند که دولت امریکا می‌تواند با کاهش حمایت های علنی از سیاست اسرائیل در خاورمیانه از وخامت اوضاع بکاهد، اما حتی اگر سیاست امریکا در قبال لبنان نیز تغییر یابد این امر احتمالاً تأثیر چندانی بر اوضاع متشنج خلیج‌فارس نخواهد داشت.»(1)
در همین حال، انفجارهای کویت انعکاس بسیار گسترده‌ای در رسانه های امریکا داشت. شبکه تلویزیونی سی.بی.اس. گزارش داد: «مورد حمله قرار گرفتن سفارت فرانسه دو علت می‌توانست داشته باشد: دلیل اول می‌تواند دررابطه‌با همان بمب‌گذاری مقر مرکزی نیروهای امریکایی و فرانسوی در بیروت باشد و دلیل دیگر احتمالاً پشتیبانی کویت از عراق در جنگ ایران و عراق می‌باشد.» براساس گزارش سی.بی.اس. از کویت «مقامات کویتی از عواقب این‌گونه حوادث اظهار نگرانی کرده و گفته‌اند ما نمی‌خواهیم کشورمان تبدیل به یک لبنان دیگر شود.»
گزارشگر شبکه ای.بی.سی. نیز با طرح این پرسش که «امریکا جهت متوقف‌کردن حملات تروریستی چه کار می‌تواند بکند؟» به نقل از مقامات امریکایی اعلام کرد «امریکا چندان کاری نمی‌تواند انجام دهد.» به گفته وی «منابع نظامی امریکا می‌گویند بیش از یک ماه است که پنتاگون یک لیست از هدف های استحکامات ایرانی ها در لبنان [برای حمله به آنها] را تهیه کرده است. منابع امریکایی می‌افزایند این هدف ها می‌توانند مورد تهاجم قرار گیرند، ولی منابع اصلی ... یعنی خود ایران یک هدف نظامی نخواهد بود.»
شبکه سراسری ان.بی.سی. نیز در اشاره به انفجارهای کویت اعلام کرد: «ایالات متحده تأکید دارد که یک گروه رادیکال دررابطه‌با ایران مسئول حملات کویت است، ولی ایران امروز هرگونه ارتباطی با آن را تکذیب کرد. یکی از مقامات ایران گفت: مقصر معرفی‌کردن ایران، بخشی از یک توطئه توسط امریکا و عواملش می‌باشد.»(2)
روزنامه کریستین ساینس مانیتور در شماره امروز خود ادعا کرد بمب‌گذاری‌ها نتیجه «یک افراط‌گری اسلامی مدل ایرانی [است] که اقدامات امنیتی قرن بیستم فقط می‌توانست آن را به‌طور ناکامل مهار سازد.» نیویورک تایمز نیز در تحلیل خبری خود تحت عنوان "به نظر می‌آید این حملات بخشی از فعالیت های [عملیات] ایرانی ها می‌باشد" نوشت: «برخلاف عقیده
مقامات امریکا که مسلمانان محلی شیعه لبنانی طرف‌دار ایران مسئول بمب‌گذاری های تروریستی اخیر در لبنان بودند بسیاری از متخصصین در امور عرب ها معتقدند که انفجارهای هم‌زمان در ساختمان های دولتی کویت حاکی‌از این است که یک مغز [طرح] بسیار وسیع‌تری در پشت حملات انتحاری می‌باشد که قادر است امکانات و منابع خود را با دقت به خارج از بیروت انتقال دهد یعنی پس از اینکه امریکا، فرانسه و دیگر هدف ها حملات، اقدامات و احتیاط های شدیدی برای حفاظت خود در پیش گرفتند، آنها توانستند عملیات خود را به جاهای حساس‌تر و آسیب‌پذیرتری مانند کویت منتقل کنند.»
نیویورک تایمز ضمن اشاره به ناتوانی امریکا و دیگر دولت‌های غربی در متوقف‌کردن این‌گونه عملیات‌ها نتیجه گرفت براثر این وضع «هرچه بیشتر سفارتخانه ها منزوی شده و اقدامات امنیتی کشورهای میزبان سرکوبگرانه‌تر و شدیدتر می‌شود [و دراین‌حال] زمینه برای گسترش عقیده های انقلابی پربارتر می‌شود.»(1)این روزنامه همچنین نوشت: «دولت ریگان در هشدارش به انجام اقدامات تلافیجویانه به‌خاطر بمب‌گذاری های انتحاری محق می‌باشد، لکن در همین حال نیز امریکا باید درصدد کاهش نقش نظامی‌اش در خاورمیانه باشد.» نیویورک تایمز ضمن تأکید بر اتهام دخالت ایران در این‌گونه حوادث افزود: «اگرچه هیچ‌گونه ارزیابی منطقی امریکا را به دخالت در جنگ احمقانه ایران و عراق سوق نخواهد داد، لکن این خطر اکنون با قرارگرفتن تفنگ‌داران دریایی در بیروت در مقابل جوخه های انتحاری که احتمالاً وابسته به ایران هستند به وجود آمده است.»(2)
ضمیمه گزارش859: گزارش مورخ 13 دسامبر 1983 (22 آذر 1362) دبیرکل سازمان ملل درمورد مواضع ایران و عراق درخصوص قطعنامه 540 شورای امنیت
در گزارش دبیرکل سازمان ملل آمده است:
این گزارش عطف به پاراگراف 4 قطعنامه 540 شورای امنیت مورخ 31 اکتبر 1983 تسلیم می‌گردد که در آن شورا درخواست کرده بود که دبیرکل گزارشی از نتایج مشورت‌های خود را با طرف‌های درگیر درباره راه‌های دستیابی به توقف مخاصمات ازجمله اعزام احتمالی ناظران سازمان ملل ارائه کند.
متن قطعنامه 540 بلافاصله برای دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت جمهوری عراق ارسال شد. درباره پاراگراف‌های 4 و 7 قطعنامه به آنها اطلاع داده شد که درصورت موافقت دو دولت، تصمیم داریم هیئت کوچکی از مقامات ارشد دبیرخانه به بغداد و تهران اعزام سازیم، زیرا مؤثرترین ابزار اجرایی جهت مشورت با طرفین درمورد قطعنامه خواهد بود.
در 1 نوامبر، نماینده دائمی عراق موضع دولتش را درمورد قطعنامه ارسال نمود. (سند A/38/360 - S/16120). دولت عراق اعلام کرد که از قطعنامه استقبال نموده و آماده است که جهت «یافتن سیستم مؤثری برای تضمین آتش‌بس و اطمینان‌دادن به کلیه طرف‌ها در برخورداری از نتایج آن به‌طور تساوی طبق بند 4 قطعنامه» همکاری نماید. دولت عراق همچنین اعلام کرد که «پیشاپیش نسبت به هرگونه تلاش در اجرای بخشی از قطعنامه، از آنجا که پاراگراف‌های آن را یکجا پذیرفته و کلیات آن را مطلوب دانسته و مفاد آن را یکپارچه و غیرقابل تجزیه در نظر گرفته است و نیز مطالب و زمان‌بندی جهت روند اجرایی کلیه
پاراگراف‌های آن را حائز اهمیت می‌داند، به‌ویژه اینکه کلیه طرف‌های درگیر بلافاصله با اجرای آن به‌طور مساوی سود خواهند برد، هشدار می‌دهد.»
در 12 دسامبر 1983، دولت جمهوری اسلامی ایران به من اطلاع داد (سند S/16213) که از قبل تصمیم داشته نسبت به قطعنامه شورا عکس‌العمل مثبت نشان داده و خوشبینی خود را در مذاکرات اخیر به‌خاطر اینکه اطمینان یافته که اعضای مشخصی در شورا «متوجه شده‌اند که سابقه گذشته شورا باید اصلاح گردد تا نتایج مثبتی حاصل شود»، حفظ کند. بااین‌حال «اقدام شورا در همان روش نامتوازن که از ابتدای جنگ تجاوزگرانه عراق دنبال کرده است باقی ماند.» در ادامه پاسخ ایران آمده است: «بنابراین دولت جمهوری اسلامی هیچ راهی جز ادامه سیاست گذشته خود و فاصله‌گرفتن از قطعنامه 540 (1983) شورای امنیت نخواهد داشت.» همین‌طور به بند 4 قطعنامه اشاره نموده است که به‌نظر دولت جمهوری اسلامی ایران، «وضعیت منطقه نمی‌تواند با عبارت "مخاصمات" بیان شود. این جنگ، دردناک‌ترین جنگ تدافعی آزادی‌بخش ازسوی جمهوری اسلامی ایران است و هدف کلی آن معکوس‌کردن پیامدهای جنگ تجاوزگرانه عراق و ازبین‌بردن مظاهر آن است.» دولت جمهوری اسلامی ایران اعتقاد دارد که بند 4 موضوع را «به‌طور خیلی سطحی مورد بحث قرار داده و فاقد هرگونه عنصر مثبتی برای تحقق صلح عادلانه و پایدار است.»
من احساس می‌کنم که می‌بایست توجه شورا را به نامه مورخ 28 اکتبر 1983 ایران خطاب به اینجانب که طی سند S/16104 منتشر شد جلب نمایم. نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در این نامه درخواست دولت خود را مطرح ساخت که هیئتی را جهت تحقیق به مناطق غیرنظامی ایران که مورد حمله نظامی واقع شده اعزام کنم به‌این‌منظور که گزارش هیئت حقیقت‌یاب که در می امسال از ایران و عراق دیدار داشته (سند S/15834) به روز گردد. نمایندگی دائمی همچنین به من گفت که دولتش از دیدار هیئتی از عراق همانند موضوع مأموریت قبلی، استقبال خواهد کرد. وی طی نامه‌های بعدی خود نیز درخواست دولتش را جهت اعزام هیئت تکرار کرد. در سه مورد از این نامه‌ها، وی اعلام داشت که عراق از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرده و خواستار تحقیق هیئت کارشناسان دراین‌زمینه شد.
همانند درخواست قبلی که بر مبنای ماهیت مشابهی توسط دولت جمهوری اسلامی ایران در ماه می مطرح شد، من با نمایندگی دائمی عراق مشورت نمودم و از او درخواست کردم که نظرات دولتش را درمورد موضوع جویا شود. وی به من اطلاع داد که دولت عراق از پذیرش این پیشنهاد معذور است. وی همچنین در نامه‌های خود خطاب به اینجانب اعلام کرد که مناطق غیرنظامی عراق هدف حملات نظامی قرار داشته و این ادعاها که عراق از سلاح‌های شیمیایی در ایران استفاده کرده را رد کرد. نمایندگی دائمی عراق این موضع را مطرح کرد که موضوع اصلی درخواست ایران می‌بایست در چارچوب بند 2 قطعنامه 540 (1983) شورای امنیت مورد ملاحظه قرار گیرد زیرا که دولت متبوعش این قطعنامه را به‌عنوان یک متن یکپارچه و غیرقابل تجزیه در نظر گرفته است که می‌بایست به همان نحو اجرا شود.
از آنجایی که یکی از طرفین خاطرنشان ساخته که این موضوع نمی‌تواند جدا از سایر جوانب مناقشه مندرج در قطعنامه مورد بحث واقع شود، درحال‌حاضر مشکلات عملی جهت دستیابی به درخواست ویژه جمهوری اسلامی ایران وجود دارد.
همان‌طورکه اعضای شورا مطلع‌اند اینجانب به‌همراه نماینده ویژه خود آقای اولاف پالمه اعلام آمادگی کردیم که جهت نیل به حلوفصل همه‌جانبه، عادلانه و شرافتمندانه مسائل مورد منازعه جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق کمک کنیم. اینجانب قصد دارم به کلیه تلاش‌ها جهت توقف مخاصمات ادامه دهم. در اواخر سپتامبر آقای پالمه و اینجانب مباحثات فشرده‌ای را با وزرای خارجه دو کشور داشتیم و درحال‌حاضر نیز سرگرم مشورت‌های بیشتر با آقای پالمه هستم. انتظار دارم که نشست سران سازمان کنفرانس اسلامی در کازابلانکا که در ژانویه تشکیل می‌گردد فرصتی را برای من فراهم سازد تا با سران دو کشور درگیر جنگ درمورد گام‌هایی که می‌توان جهت دستیابی به راه‌حل صلح‌جویانه برداشت، مذاکره کنم.(1)
1) مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، ترجمه محمدعلی خرمی، جلد2، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، صص 165 - 163، سند شماره S/16214
1
درپی تهدیدات چند روز گذشتة رژیم عراق مبنی بر اجرای یک اقدام انتقام‌جویانه علیه ایران، امروز ارتش عراق در ساعت 15:30 هم‌زمان شهرهای دزفول، اندیمشک، بهبهان و رامهرمز را با موشکهای دوربرد هدف قرار داد و شهر نهاوند را نیز بمباران کرد.
در شهر اندیمشک، براثر اصابت موشک به تقاطع خیابان شرفی و شهید مجیب، 60 منزل مسکونی ویران شد و به 200 منزل و مغازة دیگر نیز بین 20 تا 70 درصد خسارت وارد آمد. همچنین بیش از نیمی از مسجد صاحب‌الزمان(عج) - که در این منطقه قرار داشت - تخریب شد و 15 دستگاه خودرو نیز منهدم شد یا آسیب دید. در این حادثه 9 تن شهید و 121 تن نیز زخمی شدند.
در حمله موشکی عراق به شهر دزفول نیز 7 تن شهید و 55 نفر مجروح شدند و به 55 باب منزل مسکونی و 35 باب مغازه خساراتی وارد آمد.
در رامهرمز، موشک به خیابان طالقانی این شهر اصابت و چندین واحد مسکونی را تخریب کرد. در این حادثه 9 تن شهید و 49 نفر از اهالی این شهر زخمی شدند.
در بهبهان موشک شلیک‌شده، به یک منطقة تقریباً خالی از سکنه برخورد کرد و به همین علت تعداد شهدا و مجروحان این شهر اندک بود. طبق آمارهای اعلام‌شده براثر اصابت موشک به این شهر 1 تن شهید و 12 تن زخمی شدند.(1)
1) . سند شماره 68601 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه8 سپاه به فرماندهی کل سپاه، 24/9/1362؛ و- سند شماره 289338 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 24/9/1362؛ و- سند شماره 68923 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 23/9/1362؛ و- سند شماره 362675 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان به دفتر نخست‌وزیری، 23/9/1362؛ و- سند شماره 68894 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 25/9/1362.
علاوه‌بر حملات موشکی مذکور، امروز 2 فروند هواپیمای عراقی نیز اقدام به بمباران شهر نهاوند کردند. در این بمباران که چندان دقیق نبود، چند بمب به دو کیلومتری شهر و باغات اطراف آن اصابت کرد و موجب شکستن شیشه برخی از منازل و جراحت سطحی 17 نفر از اهالی شد.(1)
به گزارش خبرگزاری یوگسلاوی از بغداد، یک سخنگوی نظامی عراق گفت اهداف انتخاب‌شده در اندیمشک، بهبهان، رامهرمز، دزفول و نهاوند به‌وسیله موشک و هواپیما مورد اصابت قرار گرفتند. وی افزود این اقدام به‌تلافی بمباران مدام شهرهای مرزی عراق(2)و بمب‌گذاری اخیر در کویت، صورت گرفته است. عراق ایران را مسئول این بمب‌گذاری‌ها می‌داند. خبرگزاری یوگسلاوی اضافه کرد: پس از انفجارهای دو روز پیش در کویت، عراق هشدار داد که به‌دلیل حمله به کشور برادر عرب از ایران انتقام خواهد گرفت.(3)
در همین حال، گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر همانند اغلب روزهای گذشته، امروز نیز ادامه یافت. در آبادان براثر اصابت گلوله‌های توپ و خمپاره 3 باب منزل مسکونی و 2 باب مغازه آسیب دید.
در خرمشهر، نقاط مختلف شهر ازجمله محوطة گمرک، راه‌آهن، خیابان امام خمینی، کشتارگاه و همچنین مناطق شلمچه، پل‌نو، دیری‌فارم و جزیره مینو هدف قرار گرفتند. در این حملات 1 تن شهید و 6 تن زخمی شدند(4)
1
درگیری نیروهای خودی و افراد مسلح ضدانقلاب در جنوب‌غربی مهاباد، دستگیری عامل آتش‌زدن یک پایگاه سپاه کامیاران و تسلیم‌شدن 3 تن از افراد حزب دمکرات در سلماس از وقایع امروز مناطق کردنشین بود.
1) سند شماره 68896 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 24/9/1362؛ و- سند شماره 68925 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه7 سپاه به ستاد مرکزی (فرماندهی کل)، 23/9/1362.
2) این ادعا درحالی مطرح شد که طبق فرمان امام خمینی شهرها و مناطق مسکونی عراق از هرگونه تعرض توپخانه‌ها و بمباران هواپیماهای ایران کاملاً مصون بودند.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، 25/9/1362، ص4.
4) سند شماره 291092 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 23/9/1362؛ و- سند شماره 370467 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 23/9/1362؛ و- سند شماره 289182 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به استانداری خوزستان، 24/9/1362.
نیروهای تأمین پایگاه بیطاس در جنوب‌غربی مهاباد در محور سردشت، به مدت یک ساعت و نیم با افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی درگیر شدند. در این حادثه یکی از سربازان ژاندارمری شهید و یک تن دیگر زخمی شد. از تلفات عناصر ضدانقلاب گزارشی ارسال نشده است.(1)
ژاجا، 24/9/1362؛ و- سند شماره 68921 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 23/9/1362.
امروز همچنین نیروهای سپاه باختران فردی را که با به‌آتش‌کشیدن یک پایگاه سپاه در کامیاران باعث شهادت 2 تن از افراد آن پایگاه شده بود،(2)دستگیر کردند.(3)
از سوی دیگر و در ادامه تسلیم‌شدن افراد وابسته به حزب دمکرات در جنوب سلماس، که درطول چند روز گذشته ادامه یافته است، امروز نیز 3 تن از وابستگان به هیز حاتم این حزب خود را به پایگاه سپاه سلماس تسلیم و درخواست امان‌نامه کردند.(4)
1
رسانه‌های خارجی به انعکاس حملات موشکی و هوایی امروز عراق به مناطق غیرنظامی شهرهای دزفول، اندیمشک، بهبهان، رامهرمز و نهاوند که به‌عنوان تلافی بمب‌گذاری‌های اخیر در کویت صورت گرفت، پرداختند.
خبرگزاری فرانسه از تهران براساس گزارش اولیه ستاد تبلیغات جنگ، از شلیک سه موشک عراقی به‌سوی شهرهای دزفول، اندیمشک و بهبهان در بعدازظهر امروز خبر داد(5)* و یادآور شد: «از ابتدای جنگ تاکنون، موشک های بسیاری به دزفول و اندیمشک شلیک شده است. اخیراً نیز دو موشک به شهر بهبهان شلیک شده بود که یکی از آنها به مرکز یک دبستان [مدرسه راهنمایی] اصابت کرد و دراثر آن 80 دانش‌آموز کشته شدند.» این خبرگزاری افزود: «روز سه‌شنبه یک سخنگوی نظامی عراق در بغداد اعلام کرد که عراق تصمیم گرفته است در پاسخ به انفجارهای روز دوشنبه کویت چندین هدف را در ایران برای بمباران انتخاب کند. ایران روز سه‌شنبه هرگونه داشتن نقش در انفجارات کویت را تکذیب کرد.»(6)
تانیوگ خبرگزاری یوگسلاوی از بغداد نیز ضمن اعلام خبر حملات موشکی و هوایی عراق گزارش داد: حمله به هدف‌های انتخاب‌شده در خاک ایران «به‌تلافی بمباران مداوم شهرهای مرزی عراق و بمب‌گذاری‌های اخیر در کویت صورت گرفته است.»(7)این خبرگزاری در گزارش دیگری درباره حمله موشکی عراق، پیش از آنکه مسکونی‌بودن اهداف انتخاب‌شده را مورد تأکید قرار دهد، با ذکر فواصل طولانی شهرهای آسیب‌دیده از مرزهای دو کشور اعلام کرد: «بغداد امروز به‌دنبال چندین هشدار مبنی‌بر اینکه کلیه اهداف نظامی، اقتصادی و مسکونی در داخل خاک ایران در تیررس سلاح‌های عراقی
1) سند شماره 362682 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی
2) در خبر نوع وابستگی گروهی و تاریخ آتش‌زدن پایگاه مشخص نشده است.
3) سند شماره 356510 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان سپاه به منطقه11 سپاه، 23/9/1362.
4) سند شماره 362642 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه سلماس به اطلاعات قرارگاه حمزه، 23/9/1362.
5) * در خبرهای تکمیلی اعلام شد عراق موشک دیگری را به شهر رامهرمز پرتاب کرده است.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 270، 24/9/1362، ص10، تهران - خبرگزاری فرانسه، 23/9/1362.
7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1362، ص4، بغداد - خبرگزاری یوگسلاوی، 24/9/1362.
می‌باشند، تهدید خود را با حمله به اهدافی به فاصله 250 کیلومتری از مرز عراق به نمایش گذاشت. ... بغداد با حمله به هدف دور مانند نهاوند خواسته است یک بار دیگر تهدید خود مبنی‌بر اینکه جزیره خارک در تیررس موشکهای عراقی می‌باشد را مورد تأکید قرار دهد.»(1)
همچنین به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از استکهلم، «تلویزیون سوئد [امشب] در برنامه کانال 2 خود اعتراف کرد که عراق به‌تلافی انفجارهای اخیر در کویت به پنج شهر ایران حمله کرد. لیکن گوینده تلویزیون سعی داشت چنین القا سازد که ایران موجب این انفجارها بوده است.»(2)
1
رئیس‌جمهور اتهام دخالت ایران در حوادث اخیر منطقه را دروغی ابلهانه و ساخته شبکه تبلیغاتی استکباری خواند. به گزارش روزنامه کیهان، آیت‌الله
خامنه‌ای در پایان سفر خود به استان فارس در مصاحبه کوتاهی با خبرنگاران درمورد حرکت‌های اخیر مردم منطقه علیه امریکا که به ایران نسبت داده می‌شود، اظهار داشت: «ما انتظاری از بلندگوهای تبلیغاتی استکباری نداریم. آنها چه بگویند؟ وقتی‌که در نقطه‌ای انفجاری پیش می‌آید، چیزی ندارند بگویند. آیا بگویند ملت‌های منطقه ما را [سرانشان را] نمی‌خواهند؟ لذا مجبورند یک مقصر دیگری پیدا بکنند و چون از دولت انقلابی مستقل جمهوری اسلامی پتکی ساخته‌اند بر سر ابرقدرت‌ها، آن را به ما نسبت می‌دهند.» وی ضمن تکذیب ارتباط ایران با حوادث اخیر منطقه و انفجارهای کویت، تصریح کرد: «آن را دروغی بسیار ابلهانه می‌دانیم و توقعی هم از شبکه استکباری نداریم.»(3)
2
آیت‌الله خامنه‌ای در سفر به استان اصفهان ضمن سخنانی به موضوعات مختلف ازجمله اهمیت استقلال اقتصادی، نقش مردم در پشتیبانی از انقلاب و تأمین نیازهای جنگ، لزوم توسعه روابط دوستانه با دیگر ملت‌ها و تقویت آموزش نظامی نیروهای سپاه پرداخت.
در ابتدای این سفر، آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، به‌منظور افتتاح کوره بلند شماره 2 ذوب آهن اصفهان به‌اتفاق آیت‌الله طاهری نماینده امام و مسئولان استان اصفهان از قسمت‌های مختلف این کوره بازدید کرد. وی در مراسم افتتاحیه کوره بلند شماره2 که با حضور سفیر شوروی در ایران و گروهی از خبرنگاران داخلی و خارجی برگزار شد، اظهار داشت: «این یک حقیقتی است که استقلال سیاسی بدون استقلال اقتصادی امکان‌پذیر نیست و ما اگر بخواهیم این استقلالی را که امروز با همت میلیون‌ها انسان در سطح کشور و با خون ده‌ها هزار شهید از همه‌جا به دست آمده، حفظ کنیم باید استقلال اقتصادی‌مان را نیز تأمین کنیم.» رئیس‌جمهور افزود: «قدرت‌های بزرگ جهانی نمی‌توانند بدون چشمداشت به منافعشان در خدمت منافع ملت‌های زیردست و ضعیف و
مظلوم قرار گیرند. ما باید بتوانیم کشورمان را خودمان بنا کنیم و آینده را خودمان رقم بزنیم و باید این ملت را که حالت فداکاری دارند به‌معنای واقعی کلمه به خودکفایی برسانیم.»
رئیس‌جمهور تأکید کرد: «مردم ما همه‌جا ایستاده‌اند و حاضرند و امروز مسئله جنگ برای ما در درجه اول اهمیت می‌باشد و بعد از مسئله جنگ، مسئله کار و تلاش مفید برای بقای آینده این کشور یک فریضه واجب است و مردم حاضرند این فریضه را انجام دهند و در کارخانه‌های ما کارگران مؤمن و صادق و فداکار مشت‌ها را گره می‌کنند و فریاد می‌زنند کار، کار تا پیروزی و این پیروزی، پیروزی بر همه توطئه‌های شرق و غرب است.» وی افزود: «ما تلاش می‌کنیم که استعدادها و نیروهایی که در میان ملت ما به‌وضوح وجود دارد در راه ساختن یک جامعه آزاد و آباد کشف کنیم.»
آیت‌الله خامنه‌ای در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «استکبار امریکا به هر قیمتی که هست درصدد آن هست که این شعله مقدس را که ممکن است اندوخته‌های چندین ده‌ساله امریکا را در منطقه بسوزاند خاموش کند. این یک حقیقتی است که قدرتمندان بزرگ دنیا و سردمداران استکبار امریکایی، فرانسوی و همه سلطه گران دنیا از وحشت گسترش انقلاب اسلامی شکوهمند شما خواب راحتشان برآشفته است.» وی پس از برشمردن فشارهای گوناگون بر کشور از محدودشدن درآمد تا وجود محاصره اقتصادی غیرآشکار، خاطرنشان کرد: «ما یک نقطه مثبت داریم که بر همه نقاط منفی می‌چربد و آن عبارت است از یک ملت مقاوم و حاضر در صحنه و مصمم. تا این ملت را داریم از هیچ‌یک از مشکلات هراس نداریم.»
رئیس شورای‌عالی دفاع خطاب به کارگران ذوب آهن اصفهان اظهار کرد: «درست است که شما در جبهه‌ها شرکت کردید و من شنیدم که از این مجتمع عظیم تعداد زیادی شهید وجود داشته است. بله، شما به کارتان اکتفا نکرده‌اید به جبهه رفتید و لباس رزم پوشیدید و دشمن خود را به خاک و خون غلطانیدید. اما به شما بگویم سنگر اصلی شما اینجاست. هر کارگاهی یک سنگر است، هر دستگاهی که شما پشت آن ایستاده‌اید، سنگر است. سنگری که از آن مؤثرترین حیله‌ها و نقشه‌ها و توطئه‌های دشمن را می‌توان هدف گرفت. امیدواریم که دولت جمهوری اسلامی ایران بعد از گذشت پنج سال از آغاز انقلاب اسلامی، عقیده‌های خودش را به دست فراموشی نسپارد و دست نیاز به‌سوی آن کسانی که علناً خصومت و دشمنی می‌ورزند، دراز نکند. اما من می‌گویم این تصورات پوچ است. دولت جمهوری اسلامی ایران و مسئولین مملکت امروز هیچ هدفی جز شعارهای اساسی انقلاب را در نظر ندارد.» وی اضافه کرد: «برای ما ننگ است که نیازهای یک ملت را که کوس استقلال می‌نوازد و زیر بار هیچ‌یک از قدرت‌ها نمی‌خواهد برود، نیازهای چنین ملتی را از خارج از این مرزها فراهم کند.»
رئیس‌جمهور سپس درباره اهمیت توسعه روابط دوستانه و مستقل با ملل دیگر گفت: «ما
مخالف مبادله و رابطه با دیگر کشورها نیستیم و هر ملتی که با ما دوستی کند با او دوست هستیم. هر کشوری که قصد خیانت و دشمنی با ما نداشته باشد ما با او دشمنی و خصومتی نخواهیم کرد و ما حاضریم و می‌دانیم که هیچ ملتی در دنیا نیست که به ملت دیگر احتیاج نداشته باشد و ملت‌ها به هم نیاز دارند. ما به آن ملت و آن ملت نیز به ما و مبادله دوستانه را رد نخواهیم کرد. اما هرگونه رابطه اقتصادی و فرهنگی و سیاسی که بخواهد استقلال ما را خدشه‌دار کند ما رد خواهیم کرد.» وی همچنین یادآورشد: «بنده و همه مسئولان به آینده‌ای که این ملت دارد به‌سوی آن حرکت می‌کند، کمال خوشبینی را داریم و آینده این ملت را روشن می‌بینیم.»(1)
آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه سفرش به استان اصفهان در مراسم اختتامیه بیست‌وششمین دوره آموزش سپاه پاسداران منطقه 2 کشوری حضور یافت. رئیس شورای‌عالی دفاع در سخنانی با تأکید بر امر آموزش نظامی گفت: «آموزش نظامی جوهر کار سپاه است و علاوه‌بر اینکه لازم است آموزش عقیدتی سپاه با عمق و جدیت دنبال شود، شما باید روش جنگیدن را نیز بیش‌ازپیش فراگیرید؛ زیرا سپاه در میدان رزم باید تمام دشمنان انقلاب و اسلام را به خاک ذلت بنشاند.» وی ضمن قدردانی از مسئولان واحدهای آموزشی سپاه تأکید کرد: «جوانان سپاهی و بسیجی ما نشان دادند که از علاقه و استعداد خوبی برخوردارند. پس باید بکوشید تا قبل از هر چیز به کیفیت آموزش‌ها اهمیت دهید.»
رئیس‌جمهور سپس اظهار داشت: «استکبار جهانی در جمع‌بندی خود از اثرات انقلاب اسلامی به این نتیجه رسیده است که این انقلاب برای ادامه حیات ننگینشان خطرناک است و همیشه به فکر توطئه علیه این انقلاب هستند، پس هرکس در هرکجا به کار و فعالیت مشغول است تفنگش را باید به‌طرف استکبار جهانی نشانه بگیرد و هرکس به فکر دیگری مشغول شود وظیفه خود را انجام نداده است.»
رئیس شورای‌عالی دفاع با اشاره به پیروزی‌های به‌دست‌آمده در جبهه‌های جنگ تأکید کرد: «مبادا با مشاهده فتوحات و پیروزی‌های جنگی نفس راحتی بکشیم. ما تا رسیدن به اهداف انقلاب شکوهمند اسلامی راه درازی درپیش داریم و باید از موانع دشواری عبور کنیم.» وی در پایان سخنان خود خطاب به نیروهای مسلح جمهوری اسلامی گفت: «شما که صف‌شکن هستید همچنان به حرکت خود برای نابودی کامل استکبار ادامه دهید و مطمئن باشید که مردم پشت سر شما هستند.»(2)
همچنین به گزارش روزنامه کیهان، رئیس‌جمهور پیش از سفر به استان اصفهان، در گفت‌وگویی با خبرنگاران در شیراز درمورد بازدید از یگان‌های نظامی استان فارس گفت: «در بازدیدی که داشتم وضع یگان‌های نظامی را بسیار خوب یافتم و بحمدالله فرمانده نظامی منطقه در کارش مسلط و آشناست و ازلحاظ آموزش و انضباط، راندمان کار خوب‌است. اگر با همین روند پیش بروند ما استفاده‌های زیادی برای نیروهای مسلح می‌توانیم بکنیم.» وی ضمن اینکه مردم فارس را «خوب و علاقه‌مند و در صحنه» خواند درمورد بازدید از فیروزآباد و عشایر اظهار کرد: «از نزدیک وضع عشایر و
محرومیت‌ها را لمس کردم و دولت جمهوری باید برنامه‌ریزی برای عشایر انجام دهد، زیرا کار زیادی صورت نگرفته و برادران و خواهران عشایری بسیار محروم‌اند و ما بایستی کارهای زیربنایی برای رفاه عشایر آغاز کنیم و امید است با یک برنامه‌ریزی دقیق، بهبود نسبی برای عشایر منطقه ایجاد کنیم، چون مسئله عشایر انسانی، اجتماعی و همه‌جانبه به شمار می‌رود و همه مسئولین به‌نحوی با مسائل عشایری کار دارند. باید این مسئله را جدی بگیرند و به وضع تأسف‌انگیز آنها رسیدگی کنند.»
آیت‌الله خامنه‌ای در خاتمه یادآور شد: «اگر قرار است به خودکفایی برسیم باید دو کار کنیم یکی زیاد تولید شود و دیگر اینکه کم مصرف کنیم و من موقعی که وضع عشایر و روستائیان را این چنین دیدم ناراحت شدم که چرا عده‌ای در مصرف رعایت نمی‌کنند و زیاده‌روی را پیش گرفته‌اند و کلیه مردم کشور باید از مصرف کاسته و بر تولید کشور بیفزایند.»(1)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی اداره کشور را باوجود صرف یک‌سوم بودجه برای نیازهای مختلف مربوط به جنگ "معجزه" خواند.
حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی صبح امروز در گردهمایی شوراهای استانی ائمه جمعه سراسر کشور در سخنانی ضمن اشاره به قدرت امروز دنیا ازنظر تبلیغات و ارتباطات جمعی گفت: «دنیا تلاش می‌کند که انقلاب در ایران پا نگیرد و این الگو به جهان نشان داده نشود و جنگ، واقعه‌ای فعلاً اینجاست و لذا در مقابل ما این‌همه جنگ‌ها و ضربه‌ها را به راه انداخته است.» وی افزود: «در سابق، وقتی اختلافات داخلی بین امت ما و ملت‌ها به وجود می‌آمد تا پای یک سفارتخانه، چه انگلستان و چه روسیه به میان می‌آمد همه کنار می‌رفتند و می‌گفتند با قدرت نمی‌توان مبارزه کرد. اکنون هم در دنیا جوری است که وقتی می‌گویند امریکا پشت قضیه است همه می‌زنند کنار. ولی ایران با استقامتش در مقابل تمام ابرقدرت‌ها معیارها را به هم زده و می‌بینیم در لبنان عده‌ای شیعۀ مستضعف پشت دنیا را به لرزه درآورده‌اند و امریکا را درست مانند ببرکاغذی به دنیا معرفی نموده‌اند. لبنان بااینکه قسمت اعظمش را اسرائیل و فالانژها و دیگران گرفته‌اند، ولی یک مشت انقلابی کاری می‌کنند که تمام استعمارگران، در همین ساعتی که من صحبت می‌کنم خود را زیر پوشش شن و ماسه و ماشین‌های زباله زندانی کردهاند. کاری که ایران کرده یعنی ایجاد قدرت مستقل مستضعفین و این پشت امپراطورهای جهان را می‌لرزاند.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع همچنین گفت: «امروز خطر برای ابرقدرت‌ها، انفجارهای
1) روزنامه کیهان، 23/9/1362، ص24.
هوایی است که عده‌ای ازخودگذشته با هلیکوپتر به بزرگ‌ترین قدرت‌ها حمله کنند و او را نابود ساخته، ولو در این راه خود شهید شوند. امروز یک انفجار برای استعمارگران میلیاردها دلار خسارت برمی‌دارد. از طرف دیگر، در افغانستان که اسم و ظاهرش دراختیار شوروی‌هاست و قدرت در دست مردم است خود مردم می‌کارند، درو می‌کنند و خود مردم بدون دولت کشورشان را اداره می‌نمایند.»
رئیس مجلس در بخش دیگری از سخنانش به مشکلات اداره کشور باوجود جنگ پرداخت و اظهار کرد: «ما برای انجام کارهای بزرگ باید شهید بدهیم، صف داشته باشیم و مشکلات باشد. اما واقعاً داریم معجزه می‌کنیم که با تمام این مشکلات، نان مردم و آب مردم و راه‌سازی و جاده‌سازی و برق و همه‌چیز روال معمولی و طبیعی خود را طی می‌کند. ما در شرایطی به مردم آب و نان می‌رسانیم که جمعیت 36 میلیونی آنها به 45 میلیون رسیده و 5 الی 6 استان ما به‌کلی ویران و یا نیمه‌ویران است و آن‌وقت گرفتاری ما این است که یک‌سوم بودجه را خرج جنگ می‌کنیم؛ اعم از ارتش و سپاه و بازسازی مناطق جنگی، [مخارج] نیروهای انسانی حاضر در جبهه، جهاد، وسایل نقلیه و مسئله آوارگان، مجموعاً [اگر] یک‌سوم را خرج جنگ نکنیم، خودش تورم را پایین می‌آورد. این مطالب را باید برای مردم گفت. اگر مردم آگاه شوند خیلی بهتر به استقبال مشکلات می‌روند و تحمل می‌کنند.» وی افزود: «حال چرا می‌جنگیم چون جنگ بر ما تحمیل شده است. چرا صلح نمی‌کنیم، به‌دلیل قرآن، به‌دلیل شرف، به‌دلیل اسلام، به‌دلیل حمایت مستضعفین و به‌دلیل حفظ حرمت خون شهدا. اگر ما صلح کنیم صدام می‌ماند و آنها او را مرتب تقویت نموده از او غولی در منطقه می‌سازند که با ما و با همه مستضعفین در هر زمان که خواستند بجنگند. ما الآن تصمیمگیرنده هستیم. علاوه‌برآن، برای ما رسالت جهانی اسلام مطرح است. ما مسئول جوانان و ملت مستضعف عراق نیز هستیم و باید آنها را نجات دهیم. اگر ما در این شرایط نامساعد صلح کنیم، تمام انقلاب‌های منطقه شکسته و همه محرومین انقلاب مأیوس می‌گردند. الآن دشمن در جنگ نظامی شکست خورده و فقط درصدد جنگ روانی و اقتصادی و تبلیغاتی است. نباید دوستان ما تحت‌تأثیر جنگ‌های تبلیغاتی و اقتصادی قرار بگیرند و مسئله جنگ فراموش شود که متأسفانه بعضی [تحت‌تأثیر] قرار گرفته‌اند.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی ضمن اشاره به اهمیت انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی گفت: «در انتخابات باید افرادی انتخاب شوند که مسئله‌های اساسی را فراموش نکنند. تریبون مجلس جای خطرناکی است و ممکن است کسی یک سنگی در چاه بیندازد که جو مسموم ایجاد کند و تا مدتی وقت جامعه را بگیرد. در مجلس
بیش از همه، ما افراد متقی و خوب می‌خواهیم. البته تخصص زینت است کسانی باید انتخاب شوند که تقوا و خوبی و بنیه اسلامی داشته باشند، ولی فعلاً سر درنیاورند. مثل افراد متدینی که متخصص نبودند و امروز حتی از متخصصین هم بهتر فعالیت می‌کنند می‌توانند خدمتگزار باشند.»(1)
1
آیت‌الله منتظری ضمن تأکید بر ضرورت دستیابی به صنایع پیشرفته نظامی، گفت ملت ما هرگز از سلاح‌های پیشرفته برای اهداف تخریبی استفاده نخواهد کرد.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، سرهنگ سلیمی وزیر دفاع، امروز در قم با آیت‌الله منتظری دیدار و گزارشی از پیشرفتهای سازمان صنایع نظامی را به اطلاع وی رساند. سپس آیت‌الله منتظری در سخنانی ضمن تقدیر از تلاش‌های کارکنان این سازمان گفت: «گرچه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در صنایع نظامی پیشرفت‌هایی کرده‌ایم، ولی آنچه مهم است و باید بیشتر به آن توجه شود این است که استعدادهای زیادی فعلاً درحال شکوفایی است.» وی افزود: اگر مسئولان این استعدادهای درحال شکوفایی را بیشتر شناسایی کرده و در خدمت انقلاب اسلامی قرار دهند، در آینده نزدیک پیشرفتهای زیادی در همه ابعاد ازجمله صنایع نظامی به دست خواهیم آورد. آیت‌الله منتظری تأکید کرد: «البته ملت ما به‌خاطر داشتن مکتب و تقوا هیچگاه از سلاح‌های پیشرفته نظامی هدف‌های تخریبی را مانند دیگران تعقیب نمی‌کند، بلکه ما اگر روزی این‌گونه وسایل نظامی را به دست آوریم، هدفمان همان‌طورکه قرآن گفته فقط حمایت از اسلام و محرومین و ترساندن دشمنان اسلام خواهد بود و هرگز برای نابودی بشریت از آنها استفاده نخواهیم کرد.»(2)
2
تهیه گزارشی درباره برنامه پنج‌ساله جمهوری اسلامی ایران برای بازسازی و توسعه کشور، دولت آلمان‌غربی را به مشارکت در طرح‌های اقتصادی ایران امیدوار کرد.
خبرگزاری آلمان‌غربی از پاریس در گزارشی، که رادیو کلن نیز در برنامه خبری امروز خود به آن اشاره کرد،(3)از گزارش محرمانه‌ای خبر داد که اوایل ماه جاری میلادی تسلیم کابینه آلمان‌غربی شد؛ طبق این گزارش، آلمان یکی از 10 کشوری است که ایران به‌عنوان شرکای بازسازی خود انتخاب کرده است. به گفته این خبرگزاری، گزارش مذکور که خلاصه‌ای از یک گزارش 1824 صفحه‌ای
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 24/9/1362، ص4.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/9/1362، ص12.
3) رادیو کلن در برنامه خبری امروز خود به گزارش خبرگزاری آلمان اشاره کرده است درحالی‌که گزارش این خبرگزاری یک روز بعد (24 آذر) در نشریه خبرگزاری جمهوری اسلامی منتشر شد که قاعدتاً اختلاف یادشده مربوط به زمان مخابره یا تنظیم خبر بوده است. (ر.ک: واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 24/9/1362، صص11 - 10، رادیو کلن، 23/9/1362)
است ازطریق «منابع تبعیدی در اروپا» دراختیار آلمان قرار داده شده است.
به گزارش خبرگزاری آلمان در این گزارش محرمانه ضمن تشریح «اهداف اساسی بازسازی اسلامی» به یک سرمایه‌گذاری 75 میلیارد دلاری برای بازسازی 4 استان غرب و جنوب‌غربی ایران که در جنگ ویران گردیده، اشاره و پیشنهاد شده است: «یک شرکت بازسازی اسلامی تشکیل شود تا این برنامه جاه‌طلبانه را به کمک کشورهایی که احتمالاً به‌دنبال کسب امتیازات نامناسب نیستند، اجرا کند.» برخی این کشورها عبارت‌اند از: ژاپن، ترکیه، هند، ایتالیا، یوگسلاوی، تایوان، کره شمالی، سوریه، الجزایر و آلمان‌غربی.
بر پایه این گزارش «مخارج برنامه جدید بازسازی می‌تواند توسط تخصیص اعتبارات ویژه‌ای از درآمد نفت، وضع مالیات اسلامی درمورد تعدادی از کالاهای مصرفی و وام‌های خارجی از بازار جهانی پول بازار آزاد تأمین شوند. از 32 شهر با این عنوان که احتیاج به بازسازی جزئی یا کامل دارند نام برده شده است. این به معنای ساختن 350 هزار واحد مسکونی و تعمیر و مرمت 120 هزار خانه دیگر است. تعمیر و مرمت هزاران کیلومتر راه اصلی و فرعی همچنین خطوط راه‌آهن نیز در نظر گرفته شده است.»
گزارش خبرگزاری آلمان افزوده است: «جنگ ایران و عراق درحدود 1 میلیون و 800 هزار تن را جابه‌جا کرده است، ولی این گزارش می‌گوید که تعداد پناهندگان واقعی جنگ بیش از 500 هزار تن نیست. براساس این گزارش، بقیه پناهندگان به دلایل گوناگون [موطن خود را] ترک کرده و بدون مشکل زیادی می‌توانند منازل خود را بازگیرند. در این گزارش قول داده شده است که دولت ازطریق وام‌های ویژه بدون بهره به تعمیر یا بازسازی منازل مناطق جنگ‌زده کمک خواهد کرد. این گزارش پیشنهاد می‌کند که پالایشگاه آبادان - که زمانی بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود و اکنون به‌دلیل بمباران‌های عراق ویران شده - در مقیاس بسیار کوچک‌تری بازسازی شده و تنها به‌عنوان یک سمبل، نیاز محلی را برآورده کند. هم‌زمان یک پالایشگاه عظیم جدید نیز باید در قسمت پایین‌تر خلیج [فارس] و به دور از تیررس توپخانه عراق ساخته شود.»
گزارش مذکور همچنین بر تکمیل مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی که سازندگان ژاپنی آن را یک «فیل سفید متروکه» توصیف کردهاند، اصرار داشته و تأکید بسیاری بر توسعه کشاورزی و گسترش شبکه آبیاری و ایجاد روستاهای خودکفا در مرز عراق دارد. خبرگزاری آلمان در ادامه آورده است: «درآمد ایران از صادرات نفت خام اکنون حدود 22 میلیارد دلار در سال است که تقریباً نیمی از آن صرف جنگ با عراق می‌شود و جمهوری اسلامی برای تأمین مخارج این برنامه بازسازی یا باید جنگ را پایان دهد و یا صادرات نفت را افزون کند.» این خبرگزاری در پایان اعلام کرد: «[این] گزارش که توسط گروه مشترکی از سازمان برنامه [و بودجه]، وزارت کشور و وزارت اقتصاد و دارایی تهیه شده ازسوی ناظران به‌عنوان نشانه مهمی از اینکه
رژیم انقلابی توجه بیشتری به توسعه کشور یافته تلقی می‌شود. یکی از این ناظران خاطرنشان می‌سازد که این گزارش نشان می‌دهد که همه در تهران با شعارهای انقلابی راضی شده و اکنون تکنوکرات‌ها می‌خواهند دوباره کارها را به راه اندازند.»(1)
1
اخبار مربوط به انفجارهای روز دوشنبه در کویت همچنان انعکاس گسترده‌ای در رسانه‌های گروهی جهان دارد.
به گزارش رادیو اسرائیل، مقامات کویت امروز محدودیت هایی را که درزمینه ورود و خروج اتباع بیگانه به این امیرنشین وضع کرده بودند، لغو کردند. این محدودیت ها به‌دنبال انفجارهای اخیر و به‌منظور شناسایی و بازداشت عاملان این حوادث وضع شده بود.(2)
همچنین رادیو ریاض گزارش داد عبدالعزیز حسین وزیر مشاور در امور شورای وزیران کویت گفت: «درحال‌حاضر تمایلی برای برگزاری جلسه فوقالعاده وزیران امور خارجه دولت‌های شورای همکاری برای بررسی وضعیت ناشی‌از وقوع انفجارها در کویت وجود ندارد.» وی افزود: «اوضاع امنیتی در کویت تحت تسلط مأموران امنیتی است و دولت قصد اعلام حالت فوقالعاده را ندارد.»(3)
گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از کویت نیز حاکی است: «یکی از اعضای یک گروه بنیادگرا که در ایران پایگاه دارد کامیون حامل مواد منفجره را به داخل سفارت امریکا در کویت هدایت کرد که این خود باعث به‌قتل‌رسیدن 4 تن از اعضای سفارت گردید.» بنا به این گزارش، فرد کشته‌شده - که قبلاً فرماندار کویت از زخمی‌شدن وی خبر داده بود - یکی از اعضای حزب الدعوه الاسلامیه است.
این گزارش سپس ادامه داد: «حزب الدعوه خواهان سرنگونی صدام حسین رئیس رژیم عراق بوده و خواستار برقراری یک حکومت جمهوری اسلامی در این کشور می‌باشد.» یونایتدپرس ضمن یادآوری اینکه ایران هرگونه دخالت در انفجارهای کویت را تکذیب کرده است، به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه ایران افزود: «یک چنین اتهاماتی ازسوی امریکا به ایران وارد شده تا از این طریق بتواند به تحقق توطئه ها و تجاوزاتش در لبنان و خاورمیانه [غرب آسیا] نائل گردد.»(4)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، درپی وقوع انفجارهای اخیر در کویت امروز «کسب اطلاع شد که سفارت پادشاهی سعودی در تهران کلیه روادیدهای ایرانیانی [را] که جهت انجام حج عمره عازم عربستان بودند، لغو کرده و صدور روادید را متوقف ساخته است.»(5)
از سوی دیگر، نعیم حداد رئیس مجلس ملی عراق، امروز با ارسال پیامی برای محمد
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1362، صص 10 - 8، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 24/9/1362، ص13، رادیو اسرائیل، 23/9/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/9/1362، ص6، رادیو ریاض، 23/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 270، 24/9/1362، صص 12 و 13، کویت - خبرگزاری یونایتدپرس، 23/9/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1362، ص11، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/9/1362.
یوسف العدسانی رئیس مجلس کویت، ضمن اظهار همبستگی عراق با مردم کویت تأکید کرد «انفجارها و اقدامات خرابکارانه اخیر که کویت شاهد آن بوده است مجدداً نشان داده است که امنیت و ثبات خلیج [فارس] امری جدایی‌ناپذیر است.» حداد همچنین اضافه کرد که عراق از تمامی نیروی خود برای حمایت از ثبات و امنیت کویت استفاده خواهد کرد تا توطئه جدیدی را که به گفته وی «اهداف توسعه‌طلبانه در سرزمین ها و همچنین تاریخ و تمدن اعراب دارد» را خنثی کند. رئیس مجلس کویت نیز در پاسخ به این پیام از حداد برای «ابراز احساسات برادرانه، همبستگی درارتباط‌با انفجارها و اقدامات خرابکارانه که توسط یک گروه خائن در نقاط مختلف کشور مهمان‌نواز ... [کویت] صورت گرفت»، تشکر کرد. العدسانی ضمن تأیید اینکه چنین اعمالی با هدف ضربه‌زدن به ثبات و امنیت کویت انجام گرفته، افزود: «ابراز احساسات صادقانه توسط حداد نشانه همبستگی مردم عراق و کویت بوده و بر اراده ما مبنی‌بر مقاومت دربرابر تروریسم و هرگونه تجاوز برعلیه استقلال و اتحاد ما می‌افزاید.»(1)
در همین حال، روزنامه کویتی القبس در شماره امروز خود از قابوس پادشاه عمان به‌دلیل ابراز همدردی نکردن با کویت درپی انفجارهای اخیر این کشور، انتقاد کرد. القبس نوشت: «با تشکر از همه کسانی‌که با تماس خود جرائم ننگین انفجارهای کویت را محکوم نمودند؛ ... [ازجمله] رئیس‌جمهور کمور و رهبران کشورهای شورای همکاری و همه دوستان و برادران و حتی بیگانه‌ها.» این روزنامه افزود: «کشور برادر سلطان‌نشین عمان حداقل ازنظر ظاهری هم هیچ‌گونه تماسی نگرفتند.»(2)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، محمد یوسف العدسانی رئیس مجلس کویت، در گفت‌وگویی با مجله الحوادث (چاپ لندن) که در شماره اخیر این مجله درج شده است(3)در پاسخ به سؤالی درمورد جنگ ایران و عراق هشدار داد که دامنه این آتش‌سوزی بیش از آنچه تصور می‌رفت گسترش یافته و چنانچه همه تلاش‌ها برای خاموش‌ساختن این آتش بسیج نشود، خدای‌ناکرده ممکن است دامنه آن بیش‌ازپیش گسترش یابد. وی همچنین ضمن اشاره به اینکه جهان عرب صحنه آتش‌سوزی‌های مختلفی یکی بعد از دیگری است تصریح کرد: «کمترین این آتش‌سوزی‌ها [درگیری‌ها] بین ما و دشمن اشغالگر [اسرائیل] درگرفت.»(4)
1
در ادامه اظهارنظرهای مقامات غربی درباره دخالت جمهوری اسلامی ایران در انفجارهای کویت، کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه، امروز مدعی شد که «ایران می‌خواهد با انجام عملیاتی نظیر بمب‌گذاری در سفارت‌های فرانسه و امریکا در کویت، کشورهای حوزه خلیج‌فارس را بی‌ثبات
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 270، 24/9/1362، صص 29 و 30، کویت - خبرگزاری کویت، 23/9/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 274، 28/9/1362، ص22، شیراز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/9/1362.
3) زمان انجام مصاحبه الحوادث با رئیس مجلس کویت قاعدتاً پیش از وقوع انفجارها در کویت بوده است.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 270، 24/9/1362، صص 4 و 5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/9/1362.
نماید.» به گزارش خبرگزاری فرانسه، شسون به اعضای وابسته کمیته امور خارجه مجلس فرانسه گفت: «فرانسه در انتظار حملات بیشتری در کشورهای دیگر حوزه خلیج [فارس] می‌باشد.»(1)
خبرگزاری یونایتدپرس از واشنگتن نیز گزارش داد: ویلیام وبستر رئیس اداره آگاهی امریکا، امروز به خبرنگاران یونایتدپرس، آسوشیتدپرس و رویتر گفت که دو هفته قبل این سازمان یک توطئه تروریستی را در یک ساختمان عمومی خنثی کرده است. به گزارش یونایتدپرس، وی درباره این مطلب توضیح بیشتری نداد و گفت این کار «منابع اطلاعاتی دولت را به خطر می‌اندازد. اما شبکه سی.بی.اس. به نقل از یک منبع مطلع مدعی شد که «توطئه مذکور مبتنی‌بر حمله یک گروه مرتبط با ایران به یک ساختمان عمومی واقع در سیاتل بوده است.» بااین‌حال به گفته وبستر «در این کشور بیش از آنچه موج تروریسم بالا بگیرد، نگرانی از تروریسم افزایش یافته است.» وی افزود: «تشدید اقدامات امنیتی در کاخ سفید و وزارت خارجه ازجمله قراردادن بلوک‌های سیمانی برای جلوگیری از اصابت هر اتومبیل به ساختمان ناشی‌از اطلاعات به‌دست‌آمده راجع به یک سینما بوده است.» بنا به گزارش یونایتدپرس، رئیس اداره آگاهی امریکا «این سینما را نام نبرد و توضیح بیشتری نداد.»(2)
از سوی دیگر، به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، سعید رجایی‌خراسانی نماینده دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در سخنانی از امریکا به‌دلیل اقدامات نظامی اخیرش در لبنان به‌شدت انتقاد کرد. گزارش این رادیو حاکی است که نماینده ایران در سازمان ملل «طی بیاناتی شدیداللحن ایالات متحده را متهم کرد که علناً در مقام یکی از طرفین درگیر در بحران لبنان قرار گرفته است و افزود که درنتیجه این امر دولت امریکا باید خود را برای گوشمالی های بیشتر ازجانب مسلمانان لبنان و نیز اقدامات تلافیجویانه گسترده‌تری آماده سازد. آقای رجایی خراسانی گفت که نقش افراد ارتش امریکا در سپاه پاسدارانِ صلح در لبنان، چندان تفاوتی با نقش نیروهای شوروی در افغانستان ندارد. نماینده ایران در سازمان ملل همچنین اظهار داشت که دولت شوروی نیز مدعی است که ازجانب یک دولت معتبر و قانونی به افغانستان دعوت شده است. دولتی که بدون حضور نیروهای خارجی قادر به ایستادن بر روی پای خویش نیست. آقای خراسانی چنین ادامه داد که مردم لبنان دیگر برای ایستادگی در مقابل عوامل اختناق تردید نمی‌کنند.» بی‌بی‌سی در بخش دیگری از این گزارش افزود: «آقای خراسانی، ناطق زبردست بوده و به زبان انگلیسی تسلط کامل دارد و در جریان اظهارات خود به‌کرات به زبان عربی از قرآن نقل‌قول می‌کند. وی این سؤال را مطرح کرد که چه کشوری بیشترین تهدید برای جهان محسوب می‌شود، امریکا یا مجموع قربانیان این کشور؛ یعنی لبنان، گرانادا، نیکاراگوئه و کوبا؟ وی همچنین پرسید که خطراتی که جهان را تهدید می‌کند ازجانب چه کسی است، سازمان جاسوسی شوروی یا مجموعه مجاهدین افغان، رژیم پرزیدنت ضیاءالحق
در پاکستان و اتحادیه همبستگی در لهستان است؟»(1)
1
امروز در جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات اعضای شبکه مخفی حزب توده جزئیات بیشتری از نحوه ارتباط اعضای این حزب با شوروی فاش شد.
صبح امروز محاکمه 6 تن دیگر از اعضای شبکه مخفی حزب توده در دادگاه انقلاب ارتش به ریاست حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری آغاز شد. در این جلسه شاهرخ جهانگیری مسئول شاخه نظامی دریایی - هوایی تشکیلات مخفی حزب توده با تشریح فعالیت خود درزمینه برقراری ارتباط با افسران توده‌ای در نیروهای هوایی و دریایی گفت که یک دوره شش‌ماهه آموزشی و تخصصی را در شوروی درزمینه مشی حزب گذرانده و علاوه‌بر فراگیری فلسفه، اقتصاد، تئوری تاکتیک، تاریخ شوروی و تاریخ جنبش‌های کارگری، عملیات ضدپلیسی را نیز فراگرفته است.
این عضو تشکیلات مخفی حزب توده افزود: «در سال 61 در ملاقاتی که به پیشنهاد پرتوی [مسئول تشکیلات مخفی حزب] با کیانوری داشتم وی به من گفت به‌عنوان رابط باید با یکی از مقامات سفارت شوروی تماس برقرار کنم تا در مواقع ضروری که حزب زیر ضربه قرار می‌گیرد و احتمالاً ارتباطش با خارج از کشور قطع می‌شود بتوانیم رابطه رزروی را با سفارت داشته باشیم.» براین‌اساس، وی 3 یا 4 بار با مأموران سفارت شوروی در ایران ملاقات داشته است.(2)-(3)
2
درحالی‌که کشتی‌های جنگی امریکا برای دومین روز متوالی مواضع نیروهای سوری در کوهستان‌های شمال‌شرقی بیروت را هدف گلوله‌باران قرار دادند، رئیس‌جمهور امریکا تأکید کرد نیروهای امریکایی در لبنان درصدد درگیری با سوریه نیستند.
گلوله‌باران مواضع سوری‌ها امروز نیز در واکنش به شلیک ضدهوایی سوریه به‌سوی هواپیماهای شناسایی اف14 امریکا ادامه یافت و بنا به اظهارات مقامات رسمی امریکا، تاکنون 71 گلوله توپ به‌سوی مواضع آتشبارهای ضدهوایی سوریه در شمال و شرق پایتخت لبنان شلیک شده است. دراین‌حال مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه تأیید کرد که آتشبارهای ضدهوایی سوریه به‌سوی هواپیماهای شناسایی امریکا که برفراز مواضع نیروهای سوری به پرواز درآمدند، آتش گشودند. وی این پروازها را «تجاوز عمدی جدید امریکا علیه نیروهای سوریه در لبنان» خواند. گزارش کیهان به نقل از منابع دیپلماتیک عرب در دمشق حاکی است فهد پادشاه عربستان سعودی در تماس با حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه از وی خواست «در
تلاش برای آرام‌ساختن تشنج روبه تزاید میان دمشق و واشنگتن از حمله به کشتی‌های جنگی امریکا خودداری کند.» بر پایه این گزارش، دونالد رامسفلد فرستاده ویژه رئیس‌جمهور امریکا به غرب آسیا نیز در دمشق با عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه و معاون نخست‌وزیر سوریه دیدار و گفت‌وگو کرد. رامسفلد قبل از ورود به دمشق ضمن دیدار از امان با ولیعهد اردن و ولید جنبلاط رئیس حزب سوسیالیست ترقی‌خواه لبنان ملاقات کرده بود. جنبلاط در این دیدار «لزوم ازسرگیری گردهمایی کنگره آشتی ملی لبنان را مورد تأکید قرار داد.»(1)
همچنین پس از هفته‌ها ابهام درمورد بهبود حال حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، امروز وی با سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان سعودی در دمشق دیدار کرد. رادیو امریکا ضمن اعلام این مطلب خاطرنشان ساخت این نخستین باری است که رئیس‌جمهوری سوریه پس از عمل جراحی آپاندیس با یک شخصیت خارجی دیدار می‌کند.(2)
از سوی دیگر، باوجود افزایش تنش‌های نظامی میان امریکا و سوریه در روزهای اخیر، رادیو امریکا گزارش داد رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا، امروز در یک نشست مطبوعاتی در کاخ سفید گفت: «نیروهای امریکایی در لبنان درصدد درگیری با سوریه نیستند، اما هر زمان ازسوی نیروهای متخاصم مورد حمله قرار گیرند به اقدامات تلافیجویانه خود ادامه خواهند داد.»(3)امروز همچنین رادیو لبنان در گزارشی به نقل از منابع مسئول امریکایی اطلاع داد: «ریگان درصدد اجازه‌دادن به نیروهای امریکایی برای بمباران مواضع نیروهای ایرانی در لبنان است.» این رادیو افزود: «ریگان اکنون منتظر دریافت آخرین گزارش ها از حادثه انفجارهای اخیر کویت و رابطه دولت ایران با حادثه مزبور است.» به گفته رادیو لبنان، «مواضع نیروهای ایرانی در بقاع خود بهترین هدف های پیش‌بینی‌شده هستند.»(4)
ضمیمه گزارش875: مشروح جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات 6 تن از اعضای شبکه مخفی حزب توده
مشروح جلسه محاکمه 6 تن دیگر از اعضای شبکه مخفی حزب توده به نقل از روزنامه کیهان به این شرح است:
«صبح دیروز [23/9/1362] محاکمه 6 تن دیگر از اعضای شبکه مخفی حزب جاسوس توده، در محل دادگاه انقلاب ارتش و به ریاست حجت‌الاسلام ری‌شهری آغاز شد.
در این جلسه شاهرخ جهانگیری و ناخدا سوم محسن بیدگلی و همافر یکم بهمن حافظی‌نیا ضمن پاسخگویی به سؤالات رئیس دادگاه به دفاع از خود دربرابر اتهامات وارده در کیفرخواست پرداختند.
به گزارش خبرنگار ما در این جلسه پس از تلاوت آیاتی چند از کلام‌الله مجید، دادستان انقلاب اسلامی [ارتش]، مشخصات و متن کیفرخواست متهمین را بدین شرح قرائت نمود.
موضوع اتهامات: جاسوسی، عضویت در تشکیلات مخفی با هدف براندازی.
· شرح اتهامات متهم ردیف یک (شاهرخ جهانگیری)
عضو رده بالای تشکیلات مخفی و مشاور کمیته مرکزی تحت مسئولیت خسرو. (صص 11 و 37)
مسئول شاخه هوایی، دریایی تشکیلات مخفی. (ص37)
تحت مسئولیت داشتن افرادی به نامهای شاهین، شایان، همایون و تیمور که هریک از اینان تعدادی
1) همان، ص20.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/9/1362، ص8، رادیو امریکا، 24/9/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 24/9/1362، ص4، رادیو امریکا، 23/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 270، 24/9/1362، ص65، رادیو لبنان، 23/9/1362.
نظامی تحت مسئولیت خود داشته‌اند. (صص 37 و 113)
تحت مسئولیت داشتن عده‌ای از افسران توده‌ای به اسامی مستعار سهراب، مهاجر، بیژن، جاوید، فرهنگ، سیاوش، عارف، بهمن و تشکیل جلسات در منزل آنها.
تلاش جهت جذب نیرو و گسترده‌کردن تشکیلات و دادن رهنمودهای سیاسی، امنیتی به اعضا و تشویق آنها به نفوذ هرچه بیشتر و دادن انواع گزارشات. (ص99)
دریافت جدیدترین و دقیق‌ترین اطلاعات نظامی محرمانه از نیروهای تحت مسئولیت خود. (صص 49 و 50 و 101 و 107)
موظف‌نمودن اعضای تشکیلات مخفی به دادن حق عضویت و جمع‌آوری آن و از این رهگذر دریافت کمک‌هزینه ماهانه و مبلغ یک‌صد و پنجاه هزار تومان جهت خرید اتومبیل. (ص114)
جاسازی اسناد و مدارک درون‌گروهی در منزل خود.
دریافت چندین قبضه سلاح از زیردستان خود و تحویل آنها به مسئول کل تشکیلات مخفی. (صص 65 و 66)
داشتن ارتباط جاسوسی با اعضای سفارت روسیه در تهران و تبادل اطلاعات. (صص 8 و 37 و 51 و 75 و 76 و 77 و 78 و 80 و 81 و 97)
طی نمودن دوره آموزشی به‌مدت 6 ماه در شوروی. (صص 11 و 35)
سعی در ایجاد راه‌های فرار برای مسئولین حزب ازطریق افراد تحت مسئولیت خود که دراین‌رابطه اقداماتی انجام گرفته از آن جمله تهیه یک قایق موتوری. (صص 82 و 114)
ارتباط با رابط اکثریت جهت انتقال افراد نظامی وابسته به سازمان فدائیان اکثریت به حزب توده و انتقال یافتن یازده نفر اکثریتی به حزب توده از این رهگذر. (ص23)
· شرح اتهامات متهم ردیف2 (ناخدا سوم محسن بیدگلی)
عضویت و فعالیت در شبکه مخفی نظامی و تحت مسئولیت حاتمی و هوشنگ با نام مستعار بیژن. (صص 15 و 18)
پرداخت حق عضویت ماهانه هزار و جمعاً 12 هزار تومان. (صص 19 و 36)
تشکیل جلسات حزبی در منزل خود که در بعضی از آن جلسات کیانوری هم حضور داشته است. (صص 9 و 35 و 36)
گزارش دادن از محیط اطراف خود، تظاهر به مذهبی‌بودن و ادامه فعالیت حتی بعد از پیام حضرت امام و تا لحظه دستگیری.
· شرح اتهامات متهم ردیف3 (بهمن حافظی‌نیا)
عضویت و فعالیت در شبکه مخفی نظامی با نام مستعار فرهنگ و تحت مسئولیت هوشنگ. (ص20)
تشکیل جلسات حزبی در منزل خود و اجرای قرارهای تشکیلاتی. (صص 8 و 18)
دادن گزارشات و اطلاعات محرمانه از محل کار خود به تشکیلات و دریافت دوربین مخصوص جهت عکس‌برداری از اسناد و مدارک. (صص 10 و 34 و 43)
پرداخت حق عضویت به‌طور متفاوت و جمعاً 24 هزار تومان. (ص47)
جذب و معرفی چهار نفر نظامی به تشکیلات با اسامی محمد انصاری، حمید، علی و رشید. (صص 17 و 20 و 43)
جمع‌آوری سه قبضه اسلحه ژ3 به اضافه دو قبضه دیگر که اوایل انقلاب سرقت کرده بود و تحویل آنها به تشکیلات مخفی. (ص19)
ادامه همکاری حتی بعد از پیام حضرت امام. (ص23)
· شرح اتهامات متهم ردیف4 (صابر ظفرحیدری)
عضویت و فعالیت در شبکه مخفی با نام مستعار مهاجر و تحت مسئولیت هوشنگ. (ص5)
پرداخت حق عضویت درمجموع دوازده تا سیزده هزار تومان. (صص 6 و 12)
اجرای قرارهای تشکیلاتی در خیابان و در منزل خود به‌اتفاق مسئولش. (ص15)
معرفی محمدتقی کاوه به تشکیلات. (صص 16 و 35)
دادن اطلاعات سیاسی، نظامی به تشکیلات. (صص 21 و 30)
دریافت مبلغ پنجاه هزار تومان از حزب به‌عنوان قرض. (ص26)
ادامه فعالیت تا لحظه دستگیری. (ص22)
· شرح اتهامات متهم ردیف5 (ناوسروان عباس هاشمی‌نژاد)
عضویت و فعالیت در شبکه مخفی نظامی با نام مستعار سپهر تحت مسئولیت سیاوش (حسن صراف‌پور).
اجرای قرار و تشکیل جلسه در منزل خود. (ص17)
پرداخت حق عضویت به میزان پانصد تومان. (ص20)
ادامه فعالیت حتی بعد از پیام حضرت امام و تا لحظه دستگیری. (ص10)
· شرح اتهامات متهم ردیف6 (علی‌اکبر میرزایی)
عضویت و فعالیت در شبکه مخفی با نام مستعار سهراب و تحت مسئولیت دائی و هوشنگ (صص 32 و 35 و 91)
تشکیل جلسات حزبی در منزل خود به‌اتفاق حقیقت، احمدی، بیدگلی، صحافی و همسرانشان که دو بار در این جلسات کیانوری شرکت داشته و در بقیه موارد دائی یا هوشنگ حضور داشته‌اند.
پرداخت حق عضویت ماهانه هزار تومان و جمعاً ده هزار تومان با این توضیح که اغلب به‌علت اینکه متهم در تهران نبوده، حق عضویت را همسرش می‌پرداخته است.
قبول پیشنهاد مسئول خود دررابطه‌با فراری‌دادن عده‌ای از سران حزب توده به‌وسیله قایق از ایران به یمن که این قضیه بعداً منتفی می‌شود. (ص91)
دادن گزارشات و اطلاعات محرمانه از محل کارش به تشکیلات. (صص 90 و 91)
ادامه فعالیت حتی بعد از پیام حضرت امام و تا لحظه دستگیری.
با عنایت به شرح فوق رسیدگی نهایی به اتهامات هریک از متهمین و صدور حکم شرع درباره هرکدام به‌عنوان محارب و مفسدفیالارض و به استناد ماده 199 قانون حدود و قصاص مورد تقاضاست.
دادستان انقلاب اسلامی ارتش - اتابکی
پس از قرائت متن کیفرخواست توسط دادستان دادگاه انقلاب ارتش، شاهرخ جهانگیری مسئول شاخه نیروی هوایی و دریایی تشکیلات مخفی حزب جاسوس توده به دفاع از موارد مختلف اتهامات خود پرداخت و گفت: برای من شوروی را به‌عنوان سمبل کمک به نهضت‌های آزادی‌بخش مطرح کرده بودند و به این ترتیب من را به‌طرف حزب تا مرحله عضویت گرایش دادند. ... در سال 55، آقای پرتوی به من اطلاع داد که بورسی برای خارج از کشور هست که باید از آن استفاده کنم و درپی آن به آلمان‌شرقی رفتم و در آنجا به درخواست کیانوری برای طی یک دوره شش‌ماهه به اتحاد شوروی رفتم و پس از طی چند دوره کلاس آموزشی و تخصصی دررابطه‌با مشی حزب توده مجدداً به ایران برگشتم. ... پس از پیروزی انقلاب اسلامی که من تمایل به فعالیت در بخش علنی حزب داشتم به سفارش پرتوی که در مخفی‌بودن فعالیت تشکیلات نوید اصرار داشت، به‌مدت یک سال دیگر نیز در تشکیلات مخفی باقی ماندم. در سال 59 تشکیلات افراد نظامی را که جذب حزب شده بودند مستقل کردند و مسئولیت شاخه نیروی هوایی را که یکی از سه شاخه ارتش بود به من واگذار کردند، ولی کار در این قسمت را با مسئولیت هفت همافر توده‌ای آغاز کردم و به‌ترتیب کلیه مسائل نیروی هوایی درارتباط‌با حزب را به من واگذار کردند. متهم گفت: یک سال پیش از دستگیری مسئولیت یک گروه پنج نفره از عناصر نفوذی حزب در نیروی دریایی نیز ازطریق پرتوی به من واگذار شد و
چون در نیروی دریایی تشکیلات گسترده‌ای نداشتیم، تشکیلات جداگانه برای آن فراهم نکردند و از همین ایام مسئولیت امور حزب در نیروی دریایی را نیز من به عهده داشتم.
وی درمورد چگونگی جابهجایی سلاح اعتراف کرد: در سال 58 ماشینی را که سلاح جمع‌آوری‌شده در صندوق عقب آن جاسازی شده بود را برای تخلیه دراختیار پرتوی قراردادیم.
متهم گفت: در مدت فعالیتم مجموعاً 55 نفر تحت مسئولیت من بودند که اکثر آنان را همافران و افسران نیروی هوایی تشکیل می‌دادند. وی افزود: از این تعداد 6 یا 7 نفر با من ارتباط داشتند و بقیه افراد نیز ازطریق آنها با من ارتباط برقرار می‌کردند. جهانگیری درمورد نحوه ارتباط با سفارت شوروی گفت: در سال 61 در ملاقاتی که به پیشنهاد پرتوی با کیانوری داشتم؛ وی به من گفت به‌عنوان رابط باید با یکی از مأموران سفارت شوروی تماس برقرار کنم تا در مواقع ضروری که حزب زیر ضربه قرار می‌گیرد و احتمالاً ارتباطش با خارج از کشور قطع می‌شود بتوانیم رابطه ضروری را با سفارت داشته باشیم.
وی افزود: کیانوری در این ملاقات تأکید کرد که در ملاقات با مأمور سفارت شوروی هیچ‌گونه حق اظهارنظر ندارم و تنها به‌عنوان رابط باید ارتباط برقرار کنم. جهانگیری گفت: مأموران سفارت در ملاقات‌ها از اسامی مستعار الهام و اکبر استفاده می‌کرده‌اند و من مجموعاً برای 3 یا 4 بار در ملاقات با آنها حامل بسته‌ای ازطرف کیانوری برای سفارت و متقابلاً بسته ازطرف سفارت برای کیانوری بودم که از محتوای آنها مطلقاً اطلاع نداشتم.
جهانگیری در پاسخ سؤال رئیس دادگاه که از وی پرسید در شوروی چه دوره‌هایی را می‌گذراندی، گفت: در این مدت در مدرسه بین‌المللی لنین در مسکو بودم که افراد مختلفی از کشورهای گوناگون در این مدرسه دوره‌های کوتاه و درازمدت درزمینه ایدئولوژی کمونیستی شامل فلسفه، اقتصاد تئوری تاکتیک، تاریخ شوروی و تاریخ جنبش‌های کارگری و همچنین دوره‌های آموزش‌های کارگری و همچنین دوره‌های آموزشی عملیات ضدپلیسی را طی می‌کردند. وی افزود: به هنگام ورود من به مسکو یک مترجم و یک نفر از مسئولان خدمات مدرسه من را به خوابگاه در مدرسه راهنمایی کردند که پس از یک هفته معاینه پزشکی به اتاقی که یک مرد و زن دیگر ایرانی نیز در آن زندگی می‌کرده‌اند، راهنمایی شدم.
وی با اشاره به این نکته که نسبت به دو ایرانی دیگر مطلقاً شناخت و آشنایی قبلی نداشته است، گفت: در مدتی که در مسکو بودم برای تماس با خانواده‌ام که فکر می‌کردند من در آلمان هستم ازطریق نامه‌هایی که به آلمان می‌فرستادم و از آنجا به تهران ارسال می‌شد تماس می‌گرفتم که پس از شش ماه به‌علت نگرانی خانواده‌ام به تهران بازگشتم.
وی اعتراف کرد: در مدت اقامت در خوابگاه مدرسه بین‌المللی مسکو یک دوره آموزش مبارزه با پلیس را در مدت 3 ماه طی کردم.
براساس این گزارش محمدمهدی پرتوی که به‌عنوان شاهد در جلسه دیروز دادگاه حضور داشت در تکمیل توضیحات جهانگیری گفت: سیاست حزب درمورد جمع‌آوری سلاح‌ها یک سیاست ریاکارانه بود و علی‌رغم اینکه تعداد زیادی سلاح اختفا کرده بود با تبلیغات زیاد چند بار اعلام کرد غیرمسلح است و حتی دراین‌زمینه بخشنامه صادر کرد و به اعضای حزب گفت که هرکس با اسلحه دستگیر شود، نفوذی است و از ما نیست و دراین‌زمینه تلاش کرد تا افکار مردم را فریب دهد. همین گزارش حاکی است در ادامه جلسه دیروز [23/9/1362] سپس ناخدا سوم محسن بیدگلی به دفاع از کیفرخواست پرداخت و گفت: ارتباط من با حزب راه خطایی بود که به‌دلیل نشناختن جامعه اسلامی طی کردم.
وی افزود: من نسبت به خطاهای خودم آگاهم و به همین دلیل نمی‌توانم دفاعی از خطاهایم بکنم. ... وی در پاسخ سؤالات رئیس دادگاه درمورد نحوه آشنایی خود با تشکیلات حزب جاسوسی توده گفت: قبل از پیروزی انقلاب با حمید احمدی که نظامی هم‌اتاقم بود از منزلمان با کیانوری تماس گرفتیم و به‌دنبال آن و از سال 58 ارتباطم را با حزب برقرار کردم.
... محسن بیدگلی بند 2 کیفرخواست دادستان مبنی‌بر پرداخت حق عضویت ماهانه هزار تومان و جمعاً 12 هزار تومان را تأیید کرد و گفت: این مبلغ را در سال 61 آخرین سال عضویتم در حزب پرداخت
کرده‌ام. متهم در پایان دفاعیات خود سایر موارد مندرج در کیفرخواست دادستان ... را پذیرفت و ضمن اظهار ندامت از اعمال گذشته خود از امام امت و امت انقلابی ایران و دادگاه تقاضای عفو و بخشش کرد.
همین گزارش حاکی است سپس همافر یکم بهمن حافظی‌نیا متهم دیگر جلسه علنی در مقابل اتهامات خود ... به دفاع از کیفرخواست، دادستان پرداخت.
متهم همافر یکم حافظی‌نیا ... گفت: در نوروز سال 58 و به‌دنبال چندین‌بار رفت‌وآمد به خانه یکی از دوستانم که قبلاً در نیروی هوایی خدمت می‌کرد و در سال 56 استعفا داده و به امریکا رفته بود و در آن زمان به‌تازگی از امریکا برگشته بود، بدون اجازه و آگاهی من نام مرا در تشکیلات مخفی حزب ثبت کرده بود و من هم به‌دلیل نداشتن بینش اسلامی و شناخت کافی از مردم عضویت این حزب را پذیرفتم و تحت مسئولیت هوشنگ که همان شاهرخ جهانگیری باشد قرار گرفتم.
... وی سپس با مطرح‌ساختن این ادعا که در آغاز زمستان سال 60 و به‌خاطر فشارهای روحی ارتباط با حزب را قطع کرده و پس از آن برای آگاهی از اینکه نامش از لیست اعضای حزب حذف شده یک بار با رابطش ملاقات نموده اعتراف کرد در طول مدت عضویت در حزب مرتکب تخلفاتی شده است.
... متهم در ادامه اعترافاتش درباره تحویل اسلحه به حزب گفت: در جریان انقلاب 2 قبضه اسلحه از مرکز آموزش‌های نیروی هوایی به دست آوردم. ... انصاری نیز در اوایل آشنایی با من ... سه قبضه ژ3 به من داد ... پس از مدتی چون از نگهداری آنها نگران بودم موضوع را با هوشنگ در میان گذاشتم وی گفت سلاح‌ها را به ما بده تا خودمان آنها را به سپاه تحویل دهیم و من هم 5 قبضه سلاح را تحویل آنها دادم.
... جهانگیری در ادامه جلسه دادگاه درمورد سخنان همافریکم بهمن حافظی‌نیا گفت: نامبرده در اواخر همکاری با حزب دچار فشار روحی بود و بسیار متشنج به نظر می‌رسید. ... ایشان پس از مدتی با حزب قطع رابطه کرد.
... در خاتمه رئیس دادگاه از وی خواست که آخرین دفاع خود را عنوان کند. متهم ضمن اشاره به مدت زمانی که در حزب منفور توده فعالیت می‌کرده و [با بیان اینکه] در این مدت مرتکب اشتباه شده است گفت: بجز این مدت من یک عمر زندگی شرافتمندانه داشتم. ... وی گفت: من در مقابل دادگاه احساس گناه می‌کنم و رأی دادگاه هرچه باشد برای من محترم است.
گزارش خبرنگار ما حاکی است با پایان دفاعیات متهمین ناخداسوم بیدگلی و همافریکم بهمن حافظی‌نیا، ظهر دیروز [23/9/1362] جلسه علنی دادگاه پایان یافت و جلسه بعدی به روز شنبه 26 آذرماه موکول شد.»(1)
1) روزنامه کیهان، 24/9/1362، صص 3 و 19.
1
فرمانده کل سپاه پاسداران امروز در نامهای به ستاد مرکزی سپاه روند تصمیم‌گیری و مذاکرات فرماندهان ارتش و سپاه برای اجرای عملیات در منطقه دربندیخان در استان سلیمانیه عراق و همچنین دلایل لغو این عملیات را تشریح کرد.
در این نامه که با فوریت "آنی" ارسال شده است،(1)توضیحاتی درباره محور مذاکرات فرماندهان؛ سازماندهی یگان‌های شرکت‌کننده در عملیات در دو قرارگاه تاکتیکی نجف1 و نجف2؛ مشکلات پیش رو برای اجرای عملیات ازجمله نبود راهکار و عقبة مناسب، حضور ضدانقلاب در منطقه؛ ضرورت شرکت گسترده و فعال هوانیروز برای جابهجایی نیروها و مشکلات اجرایی این کار و مخالفت بعضی فرماندهان نیروی زمینی ارتش با آن درج شده است. در بخش دیگری از این نامه آمده است: باوجود برگزاری افزون بر 50 جلسه برای حل معضلات پیش رو و بررسی جزئیات عملیات، برخی از این مشکلات حل نشده و قابلیت اجرایی پیدا نکردند و درنهایت هم‌زمان‌شدن این مذاکرات و تلاش‌ها با عملیات والفجر4 در منطقه شیلر و به‌کارگیری بخشی از توان درنظر گرفته‌شده برای عملیات دربندیخان در عملیات والفجر4 نیز مزید برعلت شد، و درعین‌حال هشیارشدن دشمن نیز مشکلاتی را در امر شناسایی از خطوط دفاعی عراق به وجود آورد تا جایی که بسیاری از راهکارهای عملیاتی توسط نیروهای عراقی بسته شد و درنهایت با پایین‌آمدن احتمال موفقیت، تصمیم فرماندهان بر آن شد که عملیات در منطقه دربندیخان اجرا نشود.(2)*(3)
1) به نظر می‌رسد هدف از تهیه این نامه ارائه اطلاعاتی است که واحد طرح و عملیات ستاد مرکزی باید برای پاسخگویی دربارة دلایل منتفی‌شدن عملیات در منطقه دربندیخان، دراختیار شورای‌عالی دفاع یا سایر مقامات بالادستی همچون ریاست‌جمهوری و ریاست مجلس قرار دهد.
2) متن کامل این نامه در ضمیمه گزارش آمده است.
3) سند شماره 108988 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (محسن رضایی ازطرف غلامحسین بشردوست) به ستاد مرکزی سپاه (طرح و عملیات)، 24/9/1362.
1
نیروی زمینی ارتش عراق به‌تازگی فعالیت‌های مهندسی گسترده‌ای را در منطقة عمومی عملیات‌های بیتالمقدس و رمضان و شمال این منطقه (شلمچه و پاسگاه زید) آغاز کرده است.
به گزارش ستاد مشترک ارتش، واحد مهندسی عراق با بهره‌گیری از تاریکی شب کانالی به طول 200 متر در منطقه مقابل ایستگاه حسینیه ایجاد کرده است. ژاندارمری استان خوزستان نیز در جمع‌بندی اقدامات مهندسی عراق در این منطقه اعلام کرد: عراق در امتداد نوار مرزی از روبه‌روی خرمشهر تا طلائیه (منطقه عملیاتی بیتالمقدس و رمضان)، کانالی سراسری به عرض 10 متر حفر کرده و داخل آن آب انداخته است و در جلوی این کانال به‌سمت ایران به فاصله 700 متر خاکریزی احداث و جلوی آن را نیز مین‌گذاری کرده است، در پشت این خاکریز، شیارهای T شکل حفر کرده تا نفرات به‌منظور ایجاد تله و تردد برای شناسایی از آن استفاده کنند. در پشت کانال به‌سمت عراق نیز (غرب کانال) چهار ردیف خاکریز به فاصله 500 متر از هم وجود دارد و نیروهای عراق در پشت آن مستقر شده‌اند.(1)
دراین‌حال طرح و عملیات ستاد مرکزی سپاه در نامهای به ستاد مشترک ارتش براساس برخی شواهد و قرائن از احتمال تحرکات نظامی ارتش عراق در منطقه زید (منطقه عملیاتی رمضان) خبر داد. در این نامه بخشی از نشانه‌های حاکی‌از تحرک احتمالی عراق در منطقة زید چنین آمده است:
طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق در تاریخ 6/8/1362 از پادگان شعیبه در جنوب بصره، بازدید و احتمالاً دستوراتی را به سپاه سوم عراق داده است. پیرو بازدید وی، دشمن اقدامات زیر را انجام داده است:
از 300 متری خاکریزها اقدام به اجرای مانور کرده است.
اقدام به تقویت نیرو در منطقه کرده است.
به میزان قابل‌ملاحظه‌ای شناسایی هوایی دشمن افزایش یافته است.
دشمن بیش از یک ماه است که آتش سنگینی روی منطقه مقابل پاسگاه زید اجرا می‌کند.
یکی از نیروهای خودی به عراق پناهنده شده و اطلاعاتی را از منطقه به عراقی‌ها داده است. پس از پناهنده‌شدن وی فعالیت‌های گشتی شناسایی دشمن افزایش یافته است.(2)
2
پس از حملة موشکی روز گذشته عراق به شهرهای اندیمشک، دزفول، رامهرمز و بهبهان، امروز هم هواپیماهای عراقی شهرهای ایلام و دهلران را هدف حمله قرار دادند.
به گزارش منابع نظامی، امروز جنگنده‌های دشمن شهر ایلام را در سه نوبت و جمعاً با 36 فروند هواپیمای میراژ و میگ21 و از ارتفاع بالا بمباران کردند. بمب‌ها و راکت‌های پرتاب‌شده در ارتفاعات و بیابان‌های اطراف شهر به زمین اصابت کرد و تلفات و خسارات چندانی درپی
1) سند شماره 68894 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، شماره271، 24/9/1362 الی 25/9/1362؛ و- سند شماره 125350 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ناحیه ژاندارمری خوزستان، 21/9/1362.
2) سند شماره 68900 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه (طرح و عملیات) به سماجا3، 24/9/1362.
نداشت فقط 7 رأس دام در حوالی این شهر تلف شدند. 2 بمب و یک راکت نیز عمل نکرد و اقدامات لازم برای خنثی‌سازی آنها به عمل آمد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن اعلام خبر بمباران ایلام به موج گرفتگی 10 زن و کودک در این حادثه اشاره کرد. این خبرگزاری افزود: از شواهد موجود چنین استنباط می‌شود که هواپیماهای عراقی ابتدا قصد داشتند پدافندهای هوایی را که در ارتفاعات اطراف شهر مستقر بودند هدف قرار داده و سپس با بی‌دفاع‌شدن شهر مناطق مسکونی را بمباران کنند، اما موفق به این کار نشدند.(1)
شهر دهلران نیز در ساعت 1:20 امروز، به‌وسیله 6 فروند هواپیما در دو مرحله بمباران شد. البته هر 18 بمب و راکت شلیک‌شده به حاشیة این شهر اصابت کرد و خسارات و تلفاتی به بار نیامد. طبق گزارش‌ها، هواپیماهای مهاجم از نوع میراژ و میگ21 بوده‌اند.(2)
درپی این حملات، یک سخنگوی نظامی عراق اعلام کرد که نیروی هوایی این کشور به‌تلافی انفجارهای اخیر کویت، دو شهر ایلام و دهلران را بمباران کرده است. خبرگزاری فرانسه به نقل از این سخنگو افزوده است: این عملیات نشاندهنده بنیة عراق در پاسخ‌دادن به عملیات‌های ایران علیه شهرهای مرزی عراق و کشورهای عرب برادر عراق است.(3)
از سوی دیگر امروز در گلوله‌باران شهر آبادان نیز 3 باب منزل و یک مغازه آسیب دید. همچنین براثر گلوله‌باران جبهه‌های درگیری در منطقه عمومی آبادان، 2 تن از افراد خودی شهید و 10 تن نیز زخمی شدند.(4)
1
امروز در جبهه‌های زمینی تبادل آتش میان نیروهای خودی و دشمن در مناطق مختلف جریان داشت.
در منطقه عملیاتی والفجر4، براثر اصابت گلوله‌های توپخانة خودی به اطراف ارتفاعات کانی‌مانگا، 2 خودرو و چندین سنگر منهدم شد و چند تن از افراد دشمن کشته یا زخمی شدند. در این منطقه 2 تن از افراد خودی نیز شهید و 3 تن مجروح شدند.(5)در منطقه عملیاتی والفجر2 (حاج‌عمران) نیز آتش توپخانه خودی تلفات و خساراتی را به افراد و خودروهای عراقی وارد کرد(6)در منطقه عمومی عملیات فتح‌المبین (برغازه - سمیده) براثر درگیری‌های پراکنده و آتش توپخانه، تعدادی از نیروهای دشمن کشته و عده‌ای نیز زخمی شدند. از افراد خودی نیز 7 تن شهید و 11 تن زخمی شدند و به یک آمبولانس هم خساراتی وارد شد.(7)
2
در اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی در محورهای مختلف استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان 8 تن از افراد خودی شهید، 6 تن زخمی و 6 تن نیز مفقود شدند. امروز همچنین 2 تن از افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب خود را تسلیم کردند و سازمان کومه‌له نیز برای
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 171، 25/9/1362، ص3؛ و- سند شماره 286165 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی ایلام به اداره اطلاعات شاجا، 24/9/1362؛ و- سند شماره 423387 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی ایلام به اداره اطلاعات شاجا، 24/9/1362.
2) سند شماره 370455 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری ایلام به وزارت کشور، 24/9/1362؛ و- سند شماره 68904 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 24/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 171، 25/9/1362، ص2، به نقل از خبرگزاری فرانسه.
4) سند شماره 370465 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 24/9/1362؛ و- سند شماره 68891 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 24/9/1362.
5) سند شماره 356381 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 25/9/1362.
6) سند شماره 68894 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
7) سند شماره 68894 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
ممانعت از تسلیم‌شدن افراد این سازمان، 4 تن از آنان را ربود.
اعضای گروه‌های مسلح غیرقانونی در جنوب‌غربی دیواندره به نیروهای تأمین پایگاه هزارکانیان ژاندارمری حمله کردند. در این درگیری پنج‌ساعته، 6 تن از افراد پایگاه شهید و 3 تن زخمی شدند. همچنین یک دستگاه بی‌سیم گروهی و 3 قبضه اسلحه، 30 عدد خشاب و 600 تیر فشنگ نیز به دست مهاجمان افتاد.(1)
و تحقیقات جنگ، پیشین، ص3.
در جنوب سردشت نیز عناصر مسلح ضدانقلاب در ساعت 9 با حمایت آتش توپخانه عراق در محور آلوت به نیروهای تأمین پایگاه‌های بولحسن و صالح حمله کردند. در این حادثه 2 تن زخمی شدند و یک دستگاه کامیون ایفا براثر اصابت گلوله توپ منهدم شد. مهاجمان بعدازظهر امروز نیز بار دیگر به این منطقه حمله کردند. در این درگیری که تا ساعت 19 ادامه یافت، 2 تن از نیروهای سپاه شهید و 5 تن از سربازان مفقود شدند.(2)-(3)
همچنین در اولین ساعات بامداد امروز، پایگاه باراندوز در جنوب ارومیه هدف حمله افراد مسلح غیرقانونی قرار گرفت. مهاجمان پس از یک درگیری که تا ساعت 3 بامداد طول کشید، براثر مقاومت نیروهای خودی مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این درگیری یک تن از افراد پایگاه زخمی شد.(4)
حملة اعضای گروه‌های مسلح غیرقانونی به پایگاه کانی‌رش در جنوب‌شرقی مهاباد با اعزام نیروهای کمکی از پایگاه اشکلان در مجاور محل درگیری، دفع شد و مهاجمان مجبور به ترک منطقه شدند. در این درگیری یکی از افراد پایگاه کانی‌رش مفقود شد. از تلفات واردشده به مهاجمان آماری ارائه نشده است.(5)
در درگیری نیروهای خودی و افراد مسلح ضدانقلاب در حوالی روستای اشنویه‌زنگ در غرب نقده نیز تلفاتی به عناصر ضدانقلاب وارد شد. در این درگیری یک دستگاه خودروی تویوتای نیروهای خودی براثر اصابت گلوله آر.پی.جی7 منهدم شد.(6)
در حوالی پایگاه خورخوره در شمال مهاباد، نیروهای سپاه در یک درگیری محدود و بدون تلفات با افراد سازمان کومه‌له موفق به تصاحب یک دستگاه خودروی تویوتا، شدند.(7)
هم‌زمان با حوادث مذکور امروز یک تن از افراد وابسته به سازمان کومه‌له و یک تن از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان در منطقه عمومی سنندج با اظهار ندامت از اعمال گذشته‌شان، خود را به نیروهای سپاه معرفی و درخواست امان‌نامه کردند.(8)
دراین‌حال، سازمان کومه‌له در ادامة تلاش برای جلوگیری از تسلیم‌شدن افراد وابسته به این سازمان، امروز در منطقه تکاب 5 تن از افرادی را که خود را به نیروهای سپاه تسلیم کرده بودند، ربودند. عناصر کومه‌له پس از آزادکردن یکی از این افراد، بقیه آنها را با خود بردند(9)
1) سند شماره 356385 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا، 24/9/1362، ص2؛ و- سند شماره 356381 مرکز مطالعات
2) در اغلب موارد در اخبار تکمیلی مشخص شده است که افراد مفقودشده به اسارت درآمده‌اند، البته گاهی نیز برخی از افرادی که مفقود اعلام شده بودند، در حین درگیری به مکان امن‌تری رفته و بعداً به نیروهای خودی پیوسته‌اند.
3) سند شماره 356535 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب نزاجا به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 25/9/1362؛ و- سند شماره 68872 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی سپاه (طرح و عملیات)، 28/9/1362.
4) سند شماره 356535 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 356381 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 356381 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2.
7) سند شماره 68872 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
8) سند شماره 400983 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ناحیه کردستان سپاه به ستاد سپاه منطقه11، 30/10/1362.
9) سند شماره 356519 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان سپاه به منطقه11، 24/9/1362.
1
درپی حملات موشکی و هوایی اخیر عراق به مناطق غیرنظامی و شهرهای ایران، رئیس مجلس شورای اسلامی به کویت و کشورهای جنوب خلیج‌فارس هشدار داد نگذارند عراق به نام آنها دست به این اقدامات بزند. بلافاصله رسانه‌های خارجی به انعکاس بخش‌هایی از سخنان رئیس مجلس پرداختند.
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در جلسه علنی امروز مجلس در سخنانی با اشاره به حملات موشکی و هوایی عراق علیه شهرهای ایران اظهار داشت: «این جنایت هولناک را صدام به‌عنوان جواب‌دادن به حرکت مردم کویت در انفجار سفارت امریکا و لانه کثافت فرانسه در کویت قلمداد کرد. ما نمی‌دانیم چه ارتباطی است بین حرکت مردم و مسلمان‌ها در منطقه و کشتن مردم بیگناه، زن‌ها و بچه‌های شهرهای غیرنظامی خوزستان ما و نهاوند.»
رئیس مجلس این حملات را دلیل ضعف و ناتوانی حزب بعث عراق و حامیان آن دانست و گفت: «آقای رئیس‌جمهوری امریکا، کسی که بر مهم‌ترین موضع قدرت دنیا تکیه زده، استدلالش این جوری است که چون آن گروهی که مسئولیت انفجار را به‌عهده گرفته اسمش اسلامی است و طرف‌دار جمهوری اسلامی ایران است پس مسئولیت متوجه ایران است که ایران باید جلوی آنها را بگیرد. بی‌بی‌سی استدلالش این است که چون در کویت، شیعیان و فلسطینی‌ها که اکثریت مردم را تشکیل می‌دهند و طرف‌دار ایران هستند، پس ایران باید در آنجا دست داشته باشد و این‌گونه استدلال‌ها برای توجیه افکار عمومی گمراه جهت یک جنایتی مثل جنایتی که دیروز اینها مرتکب شدند. اگر این استدلال برای مردم دنیا قابل‌قبول است، نشان ضعف عقل و گمراهی مردم است.»
وی تصریح کرد: «جمهوری اسلامی ایران این شجاعت را دارد اگر بخواهد کاری را بکند مسئولیتش را به‌عهده بگیرد. شما خودتان می‌دانید که تمام سواحل کشورهای جنوب خلیج‌فارس در تیررس ما است و ما اگر بنای ماجراجویی در منطقه داشتیم این کار را می‌کردیم و دلیل شرعی و قانونی و بین‌المللی‌پسند هم داریم. به‌خاطر اینکه آنها در جنایت صدام شریک‌اند. اما ما همیشه اعلام عفو کردیم و با اینها درگیر نشدیم و نمی‌خواهیم بشویم، و آن روزی که ما تشخیص بدهیم که در منطقه باید وارد عمل بشویم، این کار را با شجاعت می‌کنیم و مسئولیتش را هم می‌پذیریم.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع همچنین با اشاره به حوادث لبنان و اتهام دخالت ایران در این حوادث گفت: «اگر این استدلال‌ها مبنای یک چنین جنایتی است پس این سازمان‌های عریض و طویل جاسوسی شما در دنیا چه می‌کنند؟ و قدرت اطلاعاتی شما کجا است؟ چرا یک برگ کوچکی از اطلاعاتی که مدعی هستید برای افکار عمومی مردم ارائه نمی‌دهید و اگر منظورتان این است که ما را به ماجراجویی بکشید و وادار به عکس‌العمل نادانی مثل خودتان بکنند که به مردم
عراق حمله بکنیم که ما چنین کاری را نمی‌کنیم. ما انقلابمان و راهمان هدف دارد. چشم دارد و کور حرکت نمی‌کند. البته مطمئناً رزمندگان ما در جبهه این‌بار جواب مناسب‌تری به این جنایات خواهند داد که انشاءالله به پایان این‌گونه هیاهوها و ماجراجویی‌ها نزدیک بشویم و ضمناً من اخطار می‌کنم به کشور کویت و کشورهای جنوب خلیج‌فارس که خودشان را بیش از این در دام صدام نیندازند. او به نام آنها حرکت کرده آنها موظف‌اند که خودشان را تبرئه بکنند و این عمل را محکوم کنند که به نام آنها تمام نشود. ملت ما صبرش بالاخره حدی دارد. تا آنجایی که لازم باشد خودش را حفظ می‌کند، ولی بالاخره یک روزی هم، صبر تمام می‌شود.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی با اشاره به هشدار رئیس مجلس شورای اسلامی به کشورهای حاشیه جنوب خلیج‌فارس مبنی‌بر گرفتارنشدن در دام صدام حسین گفت: «حجت‌الاسلام رفسنجانی ادعا کرد که کلیه نواحی خلیج‌فارس در تیررس توپخانه ایران قرار دارد و افزود که اگر ایران هوای دخالت جنون [آمیزی] در منطقه می‌داشت، به این کار دست زده بود، اما ایران کشورهای حوزه خلیج‌فارس را عفو کرده و با آنها درگیر نشده است و قصد درگیری با آنها را ندارد.»(2)
همچنین خبرگزاری آلمان‌غربی از بغداد به نقل از اظهارات امروز حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی اعلام کرد: «درصورتی‌که کویت و دیگر کشورهای عرب خلیج [فارس] تهاجمات اخیر عراق را محکوم نکنند، صبر ایران به پایان خواهد رسید.»(3)گزارش خبرگزاری فرانسه از تهران نیز حاکی است: «رئیس مجلس ایران در جلسه امروز این ماجراجویی جدید و این جنایات هولناک رئیس‌جمهور عراق [صدام حسین] را در مقابل اقدام ملت کویت علیه سفارت امریکا و لانه کثافت فرانسه در کویت تقبیح کرد.» خبرگزاری فرانسه با اشاره به اظهارات رئیس مجلس مبنی‌بر رد ارتباط ایران با بمب‌گذاری‌های کویت به نقل از وی گفت: «استدلال رئیس‌جمهور امریکا از این قرار است، چون حزب یا گروهی که مسئولیت این انفجارات را برعهده گرفته یک نام اسلامی دارد و از جمهوری اسلامی ایران حمایت می‌کند بنابراین ایران مسئول آن است و این برعهده ایران است که از چنین عملیاتی جلوگیری کند.»(4)
1
وزیر امور خارجه ایران هشدار داد حملات تازه عراق به شهرهای ایران می‌تواند ابعاد تشنج در منطقه را توسعه بخشد. وزارت امور خارجه نیز با احضار کاردار کویت خواستار محکوم‌کردن اقدام عراق ازسوی دولت کویت شد.
علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه، امروز در جمع سفرا و نمایندگی‌های سیاسی کشورهای خارجی در تهران که به‌دعوت وزارت امور خارجه برای استماع سخنان وزیر درباره حملات
1) روزنامه کیهان، 24/9/1362، ص2.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1362، صص 19 و 20، رادیو بی‌بی‌سی، 24/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1362، ص10، بغداد - خبرگزاری آلمان‌غربی، 24/9/1362.
4) همان، صص 8 و 9، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/9/1362.
اخیر عراق علیه پنج شهر کشور در محل این وزارتخانه حضور یافته بودند، اظهار داشت: «اقدام تازه عراق می‌تواند ابعاد تشنج در منطقه را در حد قابل‌ملاحظه‌ای توسعه بخشیده و تحولات جدیدی بر منطقه تحمیل نماید؛ چراکه امروزه هر ضربه به جمهوری اسلامی ایران و هرگونه توطئه علیه انقلاب اسلامی در اذهان ملل مسلمان ضربه به اسلام تلقی می‌شود.»
ولایتی همچنین افزود: «ریشه حرکات انتحاری علی‌رغم ادعاهای واهی امریکا، فرانسه و صهیونیزم [و] رسانه‌های وابسته به استکبار جهانی، نه در ایران و دیگر کشورها و نه محدود به صد یا هزار نفر در لبنان و دیگر نقاط بلکه از عمق کینه و نفرت ملت‌های محرومی نظیر لبنان و فلسطین که سرزمین آنها مورد غصب و منافعشان مورد تجاوز قرار گرفته نشئت می‌گیرد و بدیهی است که هیچ کشوری حتی ایران قادر نیست برای یک حرکت خودجودش برعلیه منافع سلطه‌جویان تعیین تکلیف نموده و حد و مرز قرار دهد.» وی در پایان سخنان خود از "دوستداران صلح پایدار در منطقه" خواست به سرنوشت منطقه بی‌تفاوت نبوده و تهاجم بغداد به مردم غیرنظامی و مناطق مسکونی جمهوری اسلامی ایران را تقبیح و محکوم نمایند و «اجازه ندهند حاکمیت استقلال و امنیت کشورهای منطقه این‌گونه دستخوش اهداف شیطانی رژیم بغداد قرار گیرد.»(1)
در همین حال امروز، کاردار دولت کویت در ایران به وزارت امور خارجه احضار شد و قائم‌مقام وزیر امور خارجه به وی اعلام کرد: «رژیم عراق براساس اتهامی واهی حساب حمله به منافع استکباری در کویت را با حمله به ملت بیگناه و مظلوم و سکنه شهرهای ایران تصفیه کرده است.» احمد عزیزی خاطرنشان کرد: «حمله به مناطق مسکونی ایران به بهانه دفاع از کویت دقیقاً به معنی تلاش جهت ایجاد تشنج بیشتر در روابط کشورهای منطقه و دخالت در امور داخلی آنها و دامن‌زدن به جو آشوب در منطقه است.» قائم‌مقام وزیر امور خارجه به کاردار کویت تأکید کرد: «اگر بناست که صلح و امنیت پایدار بر منطقه حاکم باشد این اقدام رژیم عراق باید ازطرف شما و همه علاقه‌مندان به آرامش و رفاه در منطقه تقبیح و محکوم شود.»(2)
1
نمایندگان شهرهای آسیب‌دیده از حملات دیروز عراق در مجلس شورای اسلامی خواستار به‌کارگیری کلیه امکانات برای حل مشکلات این مناطق شدند. نمایندگان شهرهای رامهرمز، دزفول، اندیمشک، بهبهان و نهاوند در اطلاعیه مشترکی ضمن محکوم‌کردن حملات موشکی و هوایی اخیر عراق تأکید کردند: «شایسته است مجریان و مسئولان محترم کلیه امکانات خود را برای حل مشکلات مناطق آسیب‌دیده و اسکان و تدارک بازماندگان شهدا به کار گرفته و خدمات لازم را ارائه نمایند.»(3)
2
بازتاب خبری - تفسیری دور تازه حملات موشکی و هوایی عراق علیه شهرهای ایران ادامه
دارد. دراین‌بین، یک روزنامه امریکایی استفاده از موشکهای زمین‌به‌زمین اسکاد را نشانه‌ای از ناکامی عراق در جنگ زمینی دانست.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی رادیوهای امریکا، کلن و سوئیس و نیز مطبوعات امروز سوریه خبر بمباران و موشک‌باران 5 شهر ایران در روز گذشته را منعکس کردند.(1)همچنین خبرگزاری‌های فرانسه، آسوشیتدپرس و رویتر به نقل از سخنگوی نظامی عراق به انتشار خبر حمله امروز عصر هواپیماهای عراقی به شهرهای ایلام و دهلران پرداختند. این سخنگو مدعی شد جنگنده‌های عراقی به «هدف‌های نظامی» در این دو شهر حمله کردهاند.(2)در همین حال، خبرگزاری آلمان‌غربی از بغداد گزارش داد: «کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ امروز پنجشنبه بمباران‌های عراق را محکوم کرد و از بغداد و تهران خواست تا دست‌کم حداقلی از قوانین انسانی را در جنگ خلیج‌فارس رعایت کنند.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی از ویلیام ریو درباره حملات روز گذشته عراق علیه اهداف غیرنظامی در خاک ایران گفت: «هر 5 شهری که دیروز مورد هدف قرار گرفتند از مرز عراق فاصله زیاد داشتند. ایران، عراق را به‌واسطه استفاده از موشکهای اسکاد ساخت شوروی علیه مواضع غیرنظامی محکوم کرد و گفت که آماج این حملات بیشتر ساکنان شهرها بودند.» گزارشگر بی‌بی‌سی دراین‌مورد اضافه کرد: «ایران در طی یک سال‌واند گذشته مسلماً در جبهه‌های جنگ از عراق موفق‌تر بوده است و علی‌رغم ادعاهای عراق ظاهراً تعداد بسیار کمی از غیرنظامیان در عراق کشته شده‌اند حتی موقعی که عراق از تلفات غیرنظامیان خود سخن می‌گوید تعدادی را که ذکر می‌کند، بسیار معدود است. در اطلاعیههای نظامی عراق تعداد عراقیان غیرنظامی که درنتیجه حملات ایران کشته شده‌اند به‌ندرت بیش از 5 نفر ذکر می‌شود و در مقایسه با تعداد کثیر غیرنظامیانی که در حملات متعدد عراق به شهرهای ایران مخصوصاً در ماه‌های اخیر کشته شده‌اند چیزی به حساب نمی‌آید.»(4)
امروز همچنین رادیو امریکا در گزارشی به مقاله مندرج در روزنامه نیویورک تایمز درباره بمب‌گذاری‌های کویت پرداخت که در آن آمده است: «استفاده عراق از موشکهای اسکاد نشانه‌ای از عدم موفقیت در جنگ زمینی است، به‌علاوه که ازنظر منابع اقتصادی و انسانی نیز عراق به‌تدریج فرسوده می‌شود.» نیویورک تایمز سپس افزود: «به گفته کارشناسان غرب، تنها راه باقیمانده بغداد در مقابل ازنفس‌افتادن تدریجی، استفاده از سلاح‌های برتری چون اگزوسه و اسکاد است که به این ترتیب تهران را وادار به مذاکره صلح کند. گرچه به گفته دولت‌های غربی که دارای روابط سیاسی با تهران هستند، هیچ‌گونه نشانه‌ای از حرکت به‌سوی صلح در تهران مشهود نیست.»(5)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی بر ضرورت پیوند حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها و نیز احتراز از دوگانگی و چندگانگی در میان دانشجویان تأکید کرد.
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1362، صص 6، 12 و 13، 24/9/1362.
2) همان، صص 4 و 5، پاریس - خبرگزاری فرانسه و بغداد - خبرگزاری‌های آسوشیتدپرس و رویتر، 24/9/1362.
3) همان، ص11، بغداد - خبرگزاری آلمان‌غربی، 24/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1362، صص 19 و 20، رادیو بی‌بی‌سی، 24/9/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/9/1362، صص 17 و 18، رادیو امریکا، 24/9/1362.
حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی در دیدار با گروهی از اعضای شاخه‌های دانشجویی و روحانیت حزب جمهوری اسلامی به‌همراه جمعی از روحانیون و اساتید و همچنین عده‌ای از دانشجویان عضو انجمن‌های اسلامی دانشگاه‌ها اظهار داشت: «باید رسوبات افکار غلط گذشته از اذهان پاک شود و همه فقط در یک مسیر اسلامی حرکت کنند؛ چراکه خداوند سرمنشاء جهان هستی است و هیچ ضرورت و نیازی از علم او دور نیست و این برعهده مردم مسلمان [و] جوانان فداکار است که آستانه وجود خود را برای پذیرش انوار الهی و اخلاق اسلامی باز کنند و تنها از این طریق است که رحمت خداوند شامل همه خواهد شد که البته این کار احتیاج به پشتکار و مقاومت دارد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به انفجارهای اخیر در سفارتخانه‌های امریکا و فرانسه در کویت گفت: «در کویت مردمی که ستم یک حکومت خودفروخته را لمس می‌کنند و مشاهده می‌کنند که ثروت و هستی آنها به باد رفته و دراختیار غارتگران قرار می‌گیرد، سفارتخانه‌های امریکا و فرانسه را اماکن فسادی دیدند، لذا حرکت‌هایی به وجود آوردند، ولی می‌بینیم که دنیا چگونه عکس‌العمل نشان می‌دهد و دیوانه‌ای مثل صدام برای اینکه قارون کویت را راضی به دادن پول بیشتری بکند با موشک به مردم غیرنظامی و بیگناه ما حمله می‌کند و این درحالی است که رزمندگان ما می‌توانند بصره یک‌میلیونی را که بسیاری از منابع حیاتی عراق را نیز در بردارد با چند قبضه توپ خالی از سکنه کنند و این امر با کمترین هزینه امکان‌پذیر است، ولی ما این کار را نمی‌کنیم چراکه خداوند از این جهت دست ما را بسته است.» وی در پایان سخنان خود خطاب به حاضران گفت: «شما باید اصل اسلام را در وجود خودتان تحکیم کنید و علوم دینی و جدید را نیز مکمل و همراه باهم فراگیرید.»(1)
1
نخست‌وزیر بر نظارت مستمر نیروهای اسلامی در دانشگاه‌ها برای مقابله با هجوم ارزش‌های غربی و نیز حفظ منزلت اجتماعی اساتید دانشگاه تأکید کرد.
به گزارش روزنامه اطلاعات، میرحسین موسوی امروز در دیدار با نمایندگان جهادهای دانشگاهی سراسر کشور در سخنانی ضمن بیان این مطلب که با بازگشایی و نوگشایی دانشگاه‌ها در آستانه فصل تازه‌ای از حیات علمی، اجتماعی و سیاسی کشورمان هستیم، افزود: «اگر هوشیار نباشیم، دانشگاه‌ها می‌توانند در آینده به‌صورت پنجره‌ای برای ارزش‌های غربی باشند. به همین دلیل، نیروهای متعهد و نیروهای برآمده از متن انقلاب فرهنگی باید نیرومندتر، قوی‌تر و هوشیارتر باشند. در شرایط کنونی به‌خاطر بافت دانشگاه‌ها و مضمون درونی آن اگر فرض کنیم محیط‌های دانشگاهی می‌توانند به‌طور خودبه‌خودی در مقابل هجوم ارزش‌های
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/9/1362، ص12.
غربی و حرکت مرموزانه قدرت‌های بزرگ بایستند اشتباه کرده‌ایم. این خوش‌باوری است اگر تصور کنیم با گذشت چند سال از انقلاب فرهنگی و با حاکمیت نیروهای اسلامی در مقطع فعلی دانشگاه آسیب‌پذیر نخواهد بود و می‌تواند جلوی این هجوم‌ها را بگیرد. ما بر مبنای دوراندیشی در نظام جمهوری اسلامی باید گام برداریم و علت تأکید دائمی امام درمورد نظارت مستمر نیروهای متعهد اسلامی در دانشگاه‌ها همین است.»
نخست‌وزیر درعین‌حال گفت: «موقعی نیروهای اسلامی دانشگاه‌ها می‌توانند قوی و یکپارچه هدایت دانشگاه و درنتیجه هدایت نسل مدیر آینده کشور را در دست داشته باشند که دانشجو و استاد در کنار هم و با علائق عاطفی عمیق بتوانند حرکت کنند. تصور اینکه دانشگاهی داشته باشیم که طیف انقلابی اسلامی دانشجویان در یک طرف و استادان مسلمان در طرف دیگر قرار گیرند، یقیناً به نفع انقلاب نیست و ملت ما نمی‌تواند چنین تصوری را پذیرا باشد. به همین جهت در این مقطع که مسئله مدیریت و تصویب اساسنامه جهاد مطرح است طبیعتاً پایه‌های سنگینی برای اتصال نیروهای اصیل دانشجویی و نیروهای اسلامی در کادر استادان باید بنا شود و این برای ما اهمیت زیادی دارد.» وی تأکید کرد: «جهاد دانشگاهی زمانی اهمیت خودش را کسب کرده و حفظ خواهد کرد که بتواند برای تمام نیروهای کارآمد و مفید در سطح دانشگاه‌ها جاذب باشد.»(1)
روزنامه اطلاعات همچنین گزارش داد: امشب ستاد انقلاب فرهنگی به ریاست نخست‌وزیر تشکیل جلسه داد. در این جلسه با حضور رؤسای دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی سراسر کشور مسائل و مشکلات مدیریت‌های دانشگاه‌ها مورد بحث و تبادل‌نظر قرار گرفت. بر پایه این گزارش، نخست‌وزیر در سخنانی گفت: «یکی از راه‌هایی که در آینده خواهیم داشت ارتباط معقول حرکت‌های دانشگاهی با مسئله مدیریت است و این دو به‌صورت یک جریان منسجم و مرتبط باهم باید حرکت کنند.» وی افزود: «در آینده در دانشگاه‌ها شاهد یک حرکت عظیم علمی سیاسی و اجتماعی خواهیم بود که بر سیاست دولت و سیاست کلی جامعه اسلامی ما بسیار مؤثر خواهد بود. به همین دلیل است که اختیار دانشگاه‌ها باید به دست نیروهای اسلامی باشد و نظارت نظام جمهوری اسلامی به‌طور همه‌جانبه بر دانشگاه ادامه یابد.»
نخست‌وزیر در ادامه با محکوم‌کردن زیاده‌روی‌هایی که گاهی اوقات به نام نهادهای انقلابی در دانشگاه‌ها انجام می‌شود، اظهار کرد: «باید در جامعه منزلت اجتماعی استاد دانشگاه تثبیت شود و همین مسئله جاذبه‌ای برای جذب نیروهای متخصص و متعهد به وجود خواهد آورد.»(2)
1
رئیس دیوان‌عالی کشور نتایج پیگیری اجرای فرمان هشت‌ماده‌ای امام خمینی را ازجمله درزمینه اقدامات خارج از شرح وظایف مسئولان و دستگاه‌های اجرایی و قضایی، سوءاستفاده از عناوین انقلابی و ورود به حریم خصوصی افراد تشریح کرد.
در آستانه سالگرد صدور فرمان تاریخی هشت‌ماده‌ای امام خمینی رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی در 25 آذر 1361، آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی به تشریح عملکرد ستاد پیگیری اجرای این فرمان پرداخت. وی با بیان اینکه درپی صدور فرمان امام، سیل شکایت‌ها از قسمت‌های مختلف سرازیر شد و رسیدگی به همه آنها زمان زیادی لازم داشت، گفت: «مردم در تمامی زمینه‌ها گله داشتند از بازسازی‌ها، گزینش‌ها، دستگاه‌های قضایی، دخالت‌های غیرقانونی و خارج از شرح وظایف بعضی مسئولان، از احکام نامتناسب و غیرمستند درباره امور گمرک، قاچاق و دیگر جرایم عمومی، درخصوص عملکرد سازمان عمران اراضی در مرکز و شهرها، اعمال سلیقه‌های ناجور و تجاوز به حقوق مردم درباره اراضی زراعی و کارهای هیئت‌های هفت‌نفره و شوراهای کشت و دررابطه‌با اختلاف بین مالک و کشاورز و بالاخره دررابطه‌با دخالت‌های غیرمسئولانه و خطرناک افراد و اشخاص به نام حزب‌الله و به نام حرکت‌های انقلابی به بهانه اینکه دولت نمی‌رسد پس ما می‌کنیم. در سوءاستفاده از تیترهای انقلابی پاسدار سپاه، کمیته، مأمور حفاظت فلان شخصیت و الی آخر... اما امروز پس از گذشت یک سال می‌بینیم هرچند پاره‌ای از این مسائل به حل نهایی نرسیده مانند پیاده‌کردن قانون اراضی شهری و تعیین تکلیف اراضی مزروعی و بعضی مسائل دیگر هم مانند سوءعمل در توزیع و پاره‌ای از مسائل و مشکلات اقتصادی هم اضافه شده، لیکن دیگر، اکثر مسائل دیروز به برکت فرمان امام امت و تلاش و کوشش اشخاصی که دررابطه‌با فرمان رهبر کبیر انقلاب اسلامی در ستاد مشغول به کار بودند وجود ندارد و یا به‌کلی زمینه آن از بین رفته و یا در بعضی مسائل به حداقل رسیده است.»
موسوی اردبیلی همچنین درمورد بند 4 فرمان رهبر انقلاب مبنی‌بر اینکه هیچ‌کس حق ندارد کسی را بدون حکم قاضی - که باید براساس موازین شرعی باشد - توقیف یا احضار کند، هرچند مدت توقیف کم باشد، خاطرنشان کرد: «این بند مربوط به توقیف اشخاص بدون حکم قاضی است که خوشبختانه دیگر اکنون اثری از آن نیست.» وی سپس درمورد اعمالی همچون استراق‌سمع و تجسس در اسرار مردم نیز گفت: «امروزه دیگر تحت این‌گونه مسائل چیزی در جامعه ما مشهود نیست.»
رئیس دیوان‌عالی کشور درعین‌حال اضافه کرد: «آنچه در این فرمان آمده و ممنوع اعلام شد در غیر مواردی است که دررابطه‌با توطئه‌ها و گروهک‌های مخالف اسلام و نظام جمهوری اسلامی است که در خانه‌های امن و تیمی برای براندازی نظام جمهوری اسلامی و ترور شخصیت‌های
مجاهد و مردم بیگناه کوچه و بازار و برای نقشه‌های خرابکاری و افساد فی‌الارض اجتماع می‌کنند و محارب خدا و رسول می‌باشند که با آنان در هر نقطه که باشند و همچنین در جمع ارگان‌های دولتی و دستگاه‌های قضایی، دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها و دیگر مراکز، با قاطعیت و شدت‌عمل ولی با احتیاط کامل باید عمل شود، لیکن تحت ضوابط شرعیه و موافق دستور دادستان‌ها و دادگاه‌ها چراکه تعدی از حدود شرعیه حتی نسبت به آنان نیز جایز نیست.»(1)
1
وزیر امور خارجه عراق در پایان دیدار چهارروزه‌اش از پکن گفت چین تصمیم ندارد در جنگ ایران و عراق میانجیگری کند.
به گزارش خبرگزاری رویتر از پکن، طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق، که از روز دوشنبه برای دیدار با مقامات چین در پکن به سر می‌برد، ضمن اعلام این مطلب افزود: «چین که دوست هر دو کشور است می‌خواهد پایان این جنگ را ببیند.» طارق عزیز تأکید کرد: «آنها به من نگفتند که تصمیم دارند دراین‌رابطه دست به یک اقدام دیپلماتیک ویژه بزنند.» وزیر امور خارجه عراق همچنین با بیان اینکه «درمورد همکاری‌های نظامی با رهبران چین مذاکره نکرده است»، افزود: «من درمورد چنین مسائلی بحث نمی‌کنم. هدف سفر من تنها سیاسی است.» به گزارش رویتر، طارق عزیز از اظهارنظر درباره برخی گزارش‌ها درمورد اینکه «چین در طول جنگ سه‌ساله ایران و عراق هر دوی این کشورها را مسلح می‌کرده، خودداری کرد.» وی مذاکرات خود را با رهبران چین "دوستانه و صمیمی"خواند و گفت: «نظرات بسیار نزدیک به هم بود.»(2)
همچنین به گزارش خبرگزاری فرانسه از هنگ‌کنگ، طارق عزیز روز چهارشنبه در دیدار با وشوکی یان وزیر امور خارجه چین که خوستار پایان فوری جنگ ایران و عراق شده بود گفت: «عراق مایل به آتش‌بس با ایران و استقرار صلحی عادلانه و شرافتمندانه است.» همچنین در این دیدار وزیر امور خارجه چین «خواستار وحدت جهان عرب در مقابل سیاست‌های تجاوزکارانه و توسعه‌طلبانه اسرائیل شد.» گزارش خبرگزاری فرانسه به نقل از خبرگزاری چین نو حاکی است طارق عزیز با زائو چیانگ نخست‌وزیر چین نیز دیدار کرده است.(3)به گزارش رادیو کلن، وزیر امور خارجه عراق در این سفر دیدار و گفت‌وگویی نیز با لی زیانیان رئیس‌جمهور چین، داشت. زیانیان در این دیدار گفته است «خاتمه هرچه زودتر جنگ برای پیشرفتهای اقتصادی ایران و عراق مهم و بسیار ضروری است.»(4)
2
دبیرکل سازمان ملل متحد اعلام کرد در تلاش برای حلوفصل جنگ ایران و عراق به گفتوگوها و تبادل‌نظر با اولاف پالمه، که قبلاً به‌عنوان میانجی در این جنگ ایفای وظیفه کرده
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/9/1362، ص11.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1362، ص9، پکن - خبرگزاری رویتر، 24/9/1362.
3) همان، ص7، هنگ‌کنگ - خبرگزاری فرانسه، 24/9/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/9/1362، ص9، رادیو کلن، 24/9/1362.
است، ادامه خواهد داد.
رادیو امریکا امروز در گزارشی ضمن اعلام این مطلب که در گزارش اخیر دبیرکل سازمان ملل درمورد قطعنامه 540 شورای امنیت این سازمان آمده است، یادآور شد: «اولاف پالمه به‌عنوان نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد، اقدامات مربوط به پایان‌بخشیدن به جنگ دو کشور ایران و عراق را پیگیری می‌کند.»
این رادیو همچنین به نقل از گزارش دبیرکل افزود: وی در نظر دارد ماه آینده مسئله جنگ ایران و عراق را در جریان اجلاس سران کشورهای اسلامی در کازابلانکا با سران ایران و عراق در میان بگذارد. به گفته رادیو امریکا «دبیرکل سازمان ملل متحد در گزارش خود تأکید کرده که ایران خواسته است یک کمیسیون ویژه نظامی(1)سازمان ملل متحد برای بررسی و ارزیابی خسارتی که به مناطق غیرنظامی وارد شده است به آن کشور سفر کند. ماه می گذشته، سازمان ملل هیئتی را به هر دو کشور اعزام کرد، اما ایران اکنون ادعا می‌کند که عراق از سلاح‌های شیمیایی استفاده می‌کند و از سازمان ملل متحد خواسته است که در هیئت اعزامی، کارشناسانی نیز برای تحقیق دراینباره حضور داشته باشند. عراق اتهام ایران را رد کرده و با پیشنهاد ایران نیز دراین‌زمینه مخالف است و تأکید می‌کند که دولت تهران باید با آتش‌بس موافقت کند.»(2)
در همین مورد خبرگزاری آلمان‌غربی از نیویورک نیز ضمن اشاره به آن بخش از گزارش دبیرکل درباره قطعنامه 540 که در آن موضوع اعزام هیئت حقیقت‌یاب را درپی مخالفت عراق منتفی اعلام کرده است(3)به نقل از «ناظران امور» گزارش داد: «رد این موضوع مرتبط با بی‌میلی پرزدکوئیار به هر نوع اقدامی است که تأیید تنها یک جناح از دو طرف درگیر را به خود جلب نموده و بدین‌ترتیب کوشش‌های میانجیگرانه سازمان ملل را به مخاطره افکند.»(4)
همچنین خبرگزاری جمهوری اسلامی از استکهلم به نقل از مطبوعات سوئد گزارش داد: دیه‌گو کوردووز معاون دبیرکل سازمان ملل، در مأموریتی ازطرف خاویر پرزدکوئیار دیروز و امروز با پالمه میانجی انتخابی سازمان ملل در جنگ ایران و عراق دیدار و گفت‌وگو کرد. این گزارش حاکی است که «مطبوعات سوئد از متن این گفتوگوها مطلبی درج نکرده‌اند، لیکن روزنامه سونسکاد اکسیلادت دراین‌زمینه تنها نوشت اولاف پالمه خاطرنشان کرده است تا
1) در گزارش دبیرکل سازمان ملل دراینباره نامی از "کمیسیون ویژه نظامی" برده نشده و در موارد متعدد به هیئت تحقیق سازمان ملل و در یک مورد هیئت حقیقت‌یاب (fact - finding mission) اشاره شده است.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1362، ص34، رادیو امریکا، 24/9/1362.
3) خبرگزاری آلمان‌غربی در این گزارش، مخالفت عراق با اعزام هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل را مربوط به ارزیابی خسارات جنگی عنوان کرده و حال آنکه رادیو امریکا این مخالفت را با مسئله بررسی استفاده از سلاح‌های شیمیایی طبق خواست ایران مرتبط دانسته است. احتمالاًَ این تفاوت‌ها ناشی‌از آن است که دبیرکل در بند 7 گزارش 13 دسامبر خود، به‌طور تلویحی بررسی هر دو موضوع را منتفی اعلام کرده است.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1362، ص2، نیویورک - خبرگزاری آلمان‌غربی، 25/9/1362.
زمانی‌که کشورهای ایران و عراق بخواهند، وی به‌عنوان میانجی باقی خواهد ماند.» این روزنامه سوئدی همچنین با اشاره به اینکه پالمه از اواسط ماه مارس سال جاری تاکنون، با رهبران کشورهای ایران و عراق ملاقاتی نداشته به نقل از وی خاطرنشان کرد که «از آن زمان تاکنون، زمینهای برای تلاش مجدد درجهت میانجیگری وجود نداشته است.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری کویت از سازمان ملل به نقل از یک منبع این سازمان اعلام کرد: «جنگ ایران و عراق در سی‌وهشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل که هم‌اکنون جریان دارد به بحث گذارده نخواهد شد.» همین منبع افزود: «هیچ‌گونه تمایلی به بحث پیرامون این مسئله درحال‌حاضر وجود ندارد و احتمالاً مسئله جنگ تا تشکیل اجلاس آتی مجمع عمومی در اواخر سال آینده مسیحی در دستور کار این مجمع باقی می‌ماند.» خبرگزاری مذکور افزود: «به نماینده عراق در سازمان ملل به‌منظور اظهارنظر پیرامون این مسئله دسترسی حاصل نشد، لکن دیگر منابع دیپلماتیک به خبرگزاری کویت اظهار داشتند عراق برای به بحث گذاردن مسئله جنگ درحال‌حاضر مصر نمی‌باشد.» این گزارش یادآور شد: «عراق ماه اوت گذشته، تقاضا نمود پیامدهای ادامه این جنگ بین ایران و عراق در دستور کار اجلاس جاری مجمع عمومی قرار گیرد.»(2)
1
در ادامه گزارشهای مربوط به پیگیری بمب‌گذاری‌های روز دوشنبه در کویت، خبرگزاری‌های یونایتدپرس و آسوشیتدپرس امروز از تشدید جست‌وجوهای پلیس و نیروهای امنیتی کویت برای یافتن یک گروه ناشناس که مسئول بمب‌گذاری‌های اخیر بوده است، خبر دادند.
یونایتدپرس در گزارش خود به نقل از یک منبع مطلع اعلام کرد: «عده نامعلومی از شیعیان کویتی جزء افرادی هستند که دررابطه‌با انفجارهای روز دوشنبه دستگیر شده‌اند. قبلاً مقامات کویتی دخالت اتباع این کشور در بمب‌گذاری اخیر را رد کرده بودند.» این گزارش به نقل از همین منبع دستگیری‌های مذکور را «نشانه‌ای از تبعیضات نژادی فزاینده ازسوی اکثریت سنی نسبت به شیعیان این کشور» ذکر کرد و افزود: «ما خیال می‌کردیم که احساسات نژادپرستی فروکش کرده است، ولی این می‌تواند شکافی در جامعه ما ایجاد کند که خطر آن بیشتر از بمب‌گذاری است.»(3)
در همین حال، گزارش آسوشیتدپرس حاکی است: «شیخ سعد عبدالله ولیعهد کویت، پس از اجلاس فوقالعاده کابینه این کشور سوگند خورد که تمام خرابکاران را سرکوب خواهد کرد و به ملت کویت اطمینان داد که این کشور همچنان به‌عنوان اقیانوس صلح و امنیت باقی خواهد ماند. شیخ سعد که مقام نخست‌وزیری کویت را نیز به عهده دارد، گفت مقامات امنیتی مصمم هستند که بدون توجه به منبع خشونت با قاطعیت از آن جلوگیری کنند.»
این خبرگزاری اضافه کرد: «وسائط نقلیه نظامی همچنین به‌منظور اقدامات امنیتی در اطراف سفارتخانه‌های عراق، ایران، سوریه و عربستان سعودی به نگهبانی پرداختند. واحدهای نیروهای ویژه،
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1362، ص10، استکهلم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/9/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1362، ص3، سازمان ملل - خبرگزاری کویت، 25/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 271، 25/9/1362، صص 21 و 22، کویت - خبرگزاری یونایتدپرس، 24/9/1362.
مجتمع صنعتی شعیبه یکی از اهداف بمب‌گذاری‌ها را محاصره کردند. از سوی دیگر، عراق که ایران را به دست‌داشتن در انفجارات کویت متهم کرده است، گفت هواپیماهای جنگی و موشکهای زمین‌به‌زمین روز چهارشنبه به‌تلافی بمب‌گذاری‌های کویت پنج شهر ایران را مورد حمله قرار دادند.» به گزارش این خبرگزاری «منابع دیپلماتیک و سرمقاله‌های روزنامه‌های محلی» همچنان باوجود تکذیب دخالت ایران در انفجارهای کویت، جمهوری اسلامی ایران را در مظان اتهام قرار داده‌اند.(1)
آسوشیتدپرس در گزارش دیگری از کویت اعلام کرد: «رسانه‌های گروهی کویت آشکارا از عراق طرف‌داری کرده و برعلیه ایران مطالبی نوشته‌اند.» این گزارش به نقل از یک دیپلمات عرب مدعی شد: «حمله به هدف‌های کویتی آشکارا از تمایل به دلسرد کردن این کشور در حمایت از عراق نشئت گرفته است.» به گزارش آسوشیتدپرس این دیپلمات عرب با اشاره به اقدام یک کمپانی امریکایی در خارج‌ساختن کارکنان خود و اعضای خانواده آنها از کویت گفت: «دیدگاه دیپلمات‌های امریکایی و تجار معمولی که درحال‌حاضر یک حالت وحشت‌زده و دفاعی به خود گرفته‌اند با تصویر یک ابرقدرت مطابقت نمی‌کند.»(2)
در همین حال، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری هندی یو.ان.ای. گزارش داد: ایندیرا گاندی نخست‌وزیر هند، امروز در پیامی به شیخ احمد الصباح امیر کویت، از حادثه انفجار چند بمب در کویت که موجب کشته‌شدن چندین نفر و مجروح‌شدن 13 هندی شد، اظهار تأسف کرد. خبرگزاری هندی یادآور شد: «جراحات وارده به 13 هندی که همگی کارمندان سفارت امریکا بوده‌اند، سطحی می‌باشد.» خبرگزاری جمهوری اسلامی در ادامه این گزارش اشاره کرد که «مطبوعات هندوستان دررابطه‌با حمله موشکی نیروهای عراقی به شهرهای خوزستان سکوت اختیار کرده و یا این خبر را با عناوین بسیار کوچکی در لابه‌لای اخبار خارجی خود درج کردهاند.»(3)
روزنامه نیویورک تایمز نیز در گزارشی از احتمال انجام اقدام تلافیجویانه امریکا علیه حکومت اسلامی ایران در آینده نزدیک خبر داد. به گزارش رادیو اسرائیل، روزنامه مذکور این خبر را با استناد به اطلاعات کارمندان عالی‌رتبه وزارت امور خارجه امریکا که جورج شولتز را در دیدار اخیرش از اروپا همراهی می‌کردند منتشر ساخت. نیویورک تایمز افزود: «ایالات متحده ممکن است این اقدام تلافیجویانه را به‌تنهایی و یا با هماهنگی با کشورهای دیگر انجام دهد.» بر پایه این گزارش «دولت واشنگتن هم‌اکنون مشاوراتی را با عربستان سعودی و برخی کشورهای دیگر منطقه خلیج‌فارس آغاز کرده تا پیرامون تهدیدهای ایران و پیامدهای انفجارهای اخیر در کویت به چاره‌اندیشی بپردازد.»(4)
امروز همچنین خبرگزاری آلمان‌غربی به نقل از رادیو مسقط گزارش داد: ریچارد لوس وزیر مشاور در امور خارجی انگلیس، در آغاز یک دیدار جدید از کشورهای منطقه خلیج‌فارس گفتوگوهایش را در عمان آغاز کرد. گزارش این رادیو تلویحاًَ نشان می‌دهد این سفر باآنکه از
پیش درارتباط‌با آخرین تحولات منطقه غرب آسیا به‌ویژه جنگ ایران و عراق برنامه‌ریزی شده بود، به‌نحوی ملموس‌تر تحت‌تأثیر انفجارهای اخیر کویت قرار دارد؛ چنان‌که این رادیو به نقل از منابع دیپلماتیک انگلیس اعلام کرد وزیر مشاور در امور خارجی انگلیس همچنین «مسئله امنیت داخلی کشورهای منطقه را مورد بحث قرار می‌دهد.»(1)
1
یک روزنامه‌نگار امریکایی ضمن اشاره به مسئولیت عراق در آغاز جنگ، اظهار عقیده کرد امریکا سعی در فراموش‌کردن جنگ ایران و عراق دارد.
به گزارش رادیو امریکا، جفری بلوز در گفتوگوی این رادیو با کارشناسان امریکایی درخصوص جنگ ایران و عراق و موضع بی‌طرفانه دولت امریکا در قبال آن، گفت: «این جنگ در سال 1980 با حمله عراق به نواحی مرزی استان نفت‌خیز خوزستان آغاز شد و تقریباً چهار سال است که ادامه دارد. ... ما شاهد درگیری قدرت‌های دیگر در سراسر خاورمیانه [غرب آسیا] در این جنگ بوده‌ایم. هر دو کشور ایران و عراق از منابع مختلف برای ادامه جنگ پول گرفته‌اند و به نظر می‌رسد که این جنگ پایان ندارد.»
این روزنامه‌نگار که درحال پژوهش در مؤسسه امریکن انترپرایز انستیتو است، گفت که امریکا می‌کوشد این جنگ را فراموش کند و شاهد آن نباشد، اما این کار محال است زیرا به گفته وی، هدف‌های جنگی ایران مصالح امریکا در غرب آسیا را به خطر انداخته است. بلوز ضمن اشاره به شرایط ایران برای خاتمه‌دادن به جنگ افزود: «ایرانی‌ها برای پایان‌دادن به جنگ میلیاردها دلار غرامت جنگی از عراق مطالبه می‌کنند. شرط دوم رژیم ایران این است که رژیم عراق سرنگون شود و سوم اینکه عراق از بقیه خاک ایران که هنوز در اشغال عراق است خارج بشود که البته این امر واقعاً مشکل ایجاد نمی‌کند. اما دو شرط اول؛ یعنی دریافت غرامت هنگفت از عراق و سرنگون‌کردن حکومت آن کشور نشان می‌دهد که ایران خواهان پیروزی محض است. رژیم ایران می‌خواهد در سراسر خاورمیانه انقلاب به پا کند، رژیم ایران می‌خواهد به امریکاییان در هر نقطه از خاورمیانه صدمه بزند، این یک سیاست معقول و منطقی نیست، بلکه یک سیاست کاملاً مسلکی و مرامی یا به‌اصطلاح مکتبی است. اکنون امریکا دیگر نمی‌تواند اوضاع را نادیده بگیرد، بلکه باید حقایق را ببیند و بپذیرد. امریکا باید این حقیقت را بپذیرد که جنگ ایران و عراق پیامدهای بسیار خطرناکی برای دیگران دارد و مستقیماً به مصالح امریکا لطمه می‌زند.»(2)
ضمیمه گزارش877: متن نامه فرمانده کل سپاه به ستاد مرکزی درمورد دلایل و روند تصمیم‌گیری فرماندهان سپاه و ارتش برای لغو عملیات در منطقه دربندیخان
قرارگاه نجف اشرف بعد از عملیات والفجر1 به دستور فرماندهی کل سپاه، کلیه خطوط پدافندی غرب را شناسایی و ازلحاظ عملیات بررسی کرد. پس از یک ماه کل مناطق بررسی شده و با تصمیم فرماندهی کل
سپاه قرار شد در منطقه عمومی تنگه باویسی، منطقه دربندیخان شناسایی و برای عملیات آماده‌سازی شود. قرارگاه نجف با به‌کارگیری لشکر حضرت رسول(ص) برای شناسایی آن منطقه از تاریخ 18/5/1362، کار خود را شروع کرد و بعد از چندین جلسه طولانی و پی‌درپی باتوجه‌به نتایج شناسایی‌ها و برآورد نیرو قرار شد یگان‌های دیگری هم به منطقه اضافه شوند. براین‌اساس لشکرهای31 عاشورا، 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، نصر و تیپ10 سیدالشهدا(ع) به منطقه آمده و شروع به فعالیت کردند.
در همان زمان، به دستور فرماندهی نزاجا لشکر30 گرگان نیز به یگان‌های منطقه اضافه شد و مقرر گردید که این تیپ با نیروهای سپاه ادغام شود.
سازمان رزم بدین ترتیب بود که کل منطقه بین دو قرارگاه نجف 1 و 2 به‌صورت ادغامی سپاه و ارتش تقسیم گردید:
قرارگاه نجف1 شامل:
لشکر31 عاشورا با 4 گردان.
یک تیپ از لشکر30 گرگان با 4 گردان.
تیپ10 سیدالشهدا(ع) با 3 گردان.
قرارگاه نجف2 شامل:
لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) با 12 گردان.
لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) با 8 گردان.
یک تیپ از لشکر30 گرگان با 4 گردان.
بااین‌حال، مسائل و مشکلاتی در سر راه اجرای عملیات در منطقه وجود داشت؛ ازجمله:
برای بررسی مشکلات و مسائل ذکرشده برادران سپاه قرارگاه نجف بیش از 20 جلسه برگزار کردند و در پایان این جلسات برادران به این نتیجه رسیدند این عملیات درصورت اجراشدن، نتایجی مشابه عملیات والفجر مقدماتی و والفجر1 درپی خواهد داشت. سپس این موضوع با برادران ارتش نیز مطرح شد و نظر بعضی از آنها هم همان بود، لذا قرار شد که قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) برای بررسی این موارد جلسه‌ای تشکیل دهد.
جلسه در روز دوشنبه 29/6/1362 با حضور سرهنگ صیاد شیرازی، برادر شمخانی، فرماندهی قرارگاه نجف و کلیه لشکرها تشکیل گردید. فرماندهی قرارگاه نجف از وضعیت منطقه و میزان آمادگی گزارش داد. در این جلسه نبود عقبة مناسب به‌عنوان یک معضل اصلی طرح شد که سرهنگ صیاد شیرازی در جواب گفتند: ما می‌توانیم از امکانات هوانیروز به‌اندازه کافی استفاده کنیم و مسائل تدارکاتی و عقبه را با به‌کارگیری هوانیروز می‌توان حل کرد و ما تمام هوانیروز را برای این کار بسیج می‌کنیم. در همان موقع، یکی از برادران گفت که ما نمی‌توانیم به بالگرد متکی باشیم، ولی ایشان در جواب گفتند که ما متکی به بالگرد نیستیم و بعد از آن به صحبت‌های خود خاتمه دادند و گفتند فرماندهان قرارگاه نجف 1 و 2 از وضعیت گزارش بدهند.
از قرارگاه نجف2 مهدی باکری فرمانده لشکر31 عاشورا مشکلات موجود را به‌این‌ترتیب برشمرد:
منطقه فاقد عقبه مناسب است.
نیروها متکی به بالگرد هستند.
جادة مناسب تدارکاتی وجود ندارد و در منطقه فقط یک جادة قاطررو وجود دارد و برای منطقه باید جاده‌ای از پایین تا نوک ارتفاع احداث شود، ولی چون ارتفاع صخره‌ای است لذا احداث جاده ناممکن است.
کل ارتفاع باید در یک مرحله گرفته شود، ولی برای تصرف ارتفاع زمان کم می‌آوریم و عملیات به روز می‌کشد.
سرهنگ کمانگری فرمانده لشکر عملیاتی 30 گرگان نیز اعلام کرد که نظر من همان نظر برادر باکری است.
از قرارگاه نجف1 نیز محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) این موارد و مشکلات را
مطرح کرد:
کمبود توپخانه.
کمبود قاطر (برای انتقال تجهیزات).
کمبود مهمات برای تخریب.
ناکافی‌بودن تعداد بالگردهای شنوک برای کل عملیات.
نیاز به نور مهتاب در زمان اجرای عملیات.
نیاز به تضمین هوانیروز برای پشتیبانی پانزده روزه از عملیات.
مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) هم گفت:
یگان ما جاده برای عقبه ندارد و معلوم نیست که جاده تا 15 روز آینده احداث شود.
برای اجرای عملیات نیرو باید از پایین تا بالا پیاده‌روی کند و چون مسیر طولانی است، وقت کم می‌آوریم؛ یعنی ما در ساعت 4 صبح با دشمن درگیر می‌شویم.
دشمن باتوجه‌به وجود جاده در منطقة خودش به‌راحتی پاتک می‌کند.
هوانیروز باید برای حداقل 15 روز پشتیبانی تضمین بدهد.
برخی از پایگاه‌های دشمن هنوز به‌طور دقیق شناسایی نشده‌اند.
میدان مین دشمن روی ارتفاع به‌طور دقیق مشخص نشده است.
سرهنگ روحی‌پور افسر عملیات هوانیروز در پاسخ به مشکلات مطرح‌شده گفت: 1. مسئله اصلی این است که مشخص می‌شود این عملیات صورت می‌گیرد یا نه. چون بحث برادران روی اجراشدن یا نشدن عملیات است.2. ما نمی‌توانیم تضمین بدهیم ولی در حد توان پشتیبانی می‌کنیم مثل تمام عملیات‌ها. یکی از برادران سپاه قرارگاه نجف گفت که ما در این عملیات متکی به بالگرد هستیم و شما باید تضمین کنید.
در اینجا سرهنگ صیاد شیرازی گفت که ما متکی به بالگرد نیستیم و از برادر همت سؤال کرد که آیا شما گفتید ما متکی به بالگرد هستیم؟ و او در جواب گفت که خیر ما متکی به کار خودمان هستیم ما با قاطر و نفرات کارهای تدارکاتی را انجام می‌دهیم، ولی باید هوانیروز کمک کند.
در همان هنگام برادران قرارگاه نجف گفتند وقتی می‌گوییم که هوانیروز باید 15 روز تضمین کند یعنی متکی به هوانیروز هستیم و واقعاً هم هستیم، ولی نمی‌خواهیم قبول کنیم و می‌دانیم هوانیروز در این حد نمی‌تواند کار کند.
سپس سرهنگ صیاد شیرازی کمی صحبت کردند و جلسه پایان یافت و بعد از آن یک جلسه در سطح قرارگاه خاتم و نجف تشکیل و تصمیم گرفته شد که عملیات اجرا شود.
جلسات به همین شکل ادامه داشت و هرچه جزئیات بیشتر بررسی می‌شد بیشتر به اجرائی‌نشدن عملیات پی می‌بردیم. در همان موقع، تاحدی روی عملیات والفجر4 صحبت شد که ازطرف فرماندهی کل سپاه و ارتش اولویت اصلی به عملیات والفجر4 داده شد و چون نیرو در آن منطقه کم بود، قرار شد لشکرهای عاشورا و علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) از قرارگاه نجف رها شوند و تحت امر قرارگاه مقدم حمزه باشند و قرارگاه نجف با لشکرهای 27 حضرت رسول‌الله(ص)، 5 نصر، 30 گرگان و تیپ10 سیدالشهدا(ع) عملیات دربندیخان را اجرا کنند. باتوجه‌به فشار زیاد فرماندهی برای آماده‌شدن برای اجرای عملیات، تمامی امکانات این لشکرها پای کار بود و وقتی دستورِ رهایی آن یگان‌ها به قرارگاه ارسال شد، دشمن که روی تمامی عقبه‌ها دید داشت، از حالت عادی بیرون آمد و منطقه را تقویت کرد.
در همان موقع، دوباره لشکر5 نصر از تحت امر قرارگاه نجف رها شد و قرار شد فقط لشکرهای27 حضرت رسول(ص) و 30 گرگان و تیپ10 سیدالشهدا(ع) عملیات در دربندیخان را اجرا کنند و روی یک ارتفاع هلی‌برن انجام دهند. درنتیجه چندین جلسه با قرارگاه خاتم به‌منظور بررسی کمبود نیرو و مقدورنبودن عملیات هلی‌برن (که نظر تمامی واحدهای عمل‌کننده بود)، تشکیل شد و به این نتیجه رسیدیم که عملیات در همان شکل ولی محدودتر از قبل انجام شود، برای عملیات هلی‌برن سرهنگ صیاد شیرازی
خیلی پافشاری می‌کردند ولی هیچ‌کدام از برادران سپاه و ارتش از این کار رضایت نداشتند. ایشان می‌گفتند که ما چرا تابهحال این نوع عملیات‌های هلی‌برن را انجام نداده‌ایم؟ و باید انجام دهیم و دربندیخان بهترین جا برای هلی‌برن است و اگر نکنیم من استعفا می‌دهم.
نظر کلی قرارگاه بر آن بود که باتوجه‌به وضعیت کلی جنگ و خط کلی شورای‌عالی دفاع عملیات‌های محدود و صددرصد با تضمین پیروزی انجام گیرد، ما هرچه بررسی می‌کردیم برخلاف این نظر بود و علاوه‌برآن با کمبود نیرو و نداشتن عقبه مناسب مواجه بودیم.
درمورد کمبود نیرو لازم است گفته شود در زمانی‌که لشکرهای31 عاشورا، 17علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و 5 نصر از قرارگاه نجف آزاد نشده بودند، کمبود نیرو داشتیم. چون عملیات تقریباً حالت کلاسیک پیدا کرده بود و نیاز به تمرین داشت، در جلساتی که ازلحاظ افراد محدودیت نبود (حفاظت رعایت نمیشد) مطرح می‌شد و عین عملیات تمرین می‌شد. به‌علت حضور برادران نیروی هوایی برای استقرار سایت در منطقه و متأسفانه رعایت‌نکردن مسائل حفاظتی، تلفات سنگینی ازطریق دشمن به آنها وارد شد و دشمن به اجرای عملیات پی برد و تمامی راهکارها را بست. البته بعد از شناسایی و چک‌کردن معابر پی به این واقعیت بردیم که دشمن هوشیار شده است و حتی یکی از برادران واحد شناسایی لشکر محمد رسول‌الله(ص) درحال شناسایی در یکی از معابر شهید شد و جنازه‌اش در منطقه ماند. طوری بود که به نظر می‌رسید دشمن روی معابر شناسایی منتظر گروه‌های شناسایی ما است.
بنابراین، تصمیم بر این شد که عملیات در دربندیخان اجرا نشود و لشکرهای27 حضرت رسول(ص) و 30 گرگان به منطقه والفجر4 منتقل شوند. از زمان شروع کار در این منطقه قرارگاه نجف سپاه با برادران لشکرها و تیپ‌های تابعه و ارتش بیش از 50 جلسه برگزار کردند.
به امید زیارت کربلا و آزادی قدس عزیز.(1)
1) سند شماره 108988 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
در عملیات‌های امروز گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق عمومی دیواندره، سقز، کرند غرب، مریوان و اشنویه 5 تن از افراد خودی شهید و 8 تن نیز زخمی شدند.
در جنوب‌شرقی دیواندره، عناصر مسلح غیرقانونی با حمله به افراد پایگاه ژاندارمری کانی‌کن 2 تن از آنها را شهید و 3 تن دیگر را زخمی کردند.(1)
در جنوب سقز نیز افراد مسلح ساعت 8 به نیروهای جندالله حمله کردند. در این درگیری که چند ساعت طول کشید، یک سرباز شهید و 2 سرباز دیگر زخمی شدند.(2)در گزارش آماری از تلفات مهاجمان ارائه نشده است.
امروز همچنین در منطقه عمومی کرند غرب تعدادی از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در یک عملیات کمین به یک خودرو و مینی‌بوس حامل نیروهای نظامی حمله کردند. در این حادثه 2 تن از افراد خودی شهید و 3 تن نیز زخمی شدند(3)
افراد مسلح محارب همچنین برای برهم زدن آرامش شهر مریوان با شلیک انواع گلوله و خمپاره این شهر را هدف حمله قرار دادند، اما فقط 2 گلوله به داخل شهر اصابت کرد که تلفاتی درپی نداشت.(4)
در اشنویه نیز درحالی‌که امام‌جمعه در مسجد جامع برای مردم این شهر سخنرانی می‌کرد، افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب نارنجکی را به‌سوی مسجد پرتاب کردند. نارنجک درحوالی مسجد منفجر شد، ولی تلفاتی به بار نیامد(5)
2
نیروهای خودی برای مقابله با اقدامات عناصر مسلح غیرقانونی سه عملیات در مناطق سقز، مریوان و محور سقز - بانه اجرا و موفقیت‌هایی را کسب کردند. فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) نیز در نامهای به فرماندهان پایگاه‌ها اکیداً هشدار داد که مانع نفوذ ضدانقلاب به
1) سند شماره 68891 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 26/9/1362.
2) سند شماره 342945 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان به استانداری کردستان، 26/9/1362.
3) سند شماره 68864 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 28/9/1362.
4) سند شماره 68885 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 26/9/1362.
5) سند شماره 356383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از پایگاه اشنویه به ستاد منطقه11، 25/9/1362.
شهرها شده و از درگیری با آنها در داخل شهرها خودداری کنند.
در جنوب‌غربی سقز، نیروهای یگان حزب‌الله این شهر با هدف ضربه‌زدن به سازمان کومه‌له در حوالی روستاهای قهرآباد و سلیمان‌دره عازم منطقه خورخوره شدند و سپس با استقرار در ارتفاعات مسلط بر مقر این سازمان، با شلیک چندین گلوله آر.پی.جی7 محل تجمع افراد کومه‌له را هدف قرار دادند و مقر مزبور را منهدم ساختند. تعدادی از افراد این سازمان که در غافلگیری کامل و به‌طور پراکنده درحال فرار از منطقه هدف بودند براثر تیراندازی نیروهای خودی کشته یا زخمی شدند. طبق گزارش‌ها در این اقدام نیروهای خودی حداقل 5 تن از افراد سازمان کومه‌له کشته و تعداد قابل‌توجهی نیز مجروح شدند. در این عملیات به‌علت به‌کارگیری شیوه چریکی و پرهیز از درگیری نزدیک، آسیبی به نیروهای خودی نرسید.(1)
در غرب بانه نیز نیروهای خودی در یک عملیات کمین بر سر راه عناصر حزب دمکرات توانستند 3 تن از آنان را در محور بیان‌دره به بوئین دستگیر کنند.(2)
در بخش میانی محور سقز به بانه نیز نیروهای خودی ضمن پاکسازی دو گردنه و استقرار دو پایگاه توانستند یکی از افراد سازمان کومه‌له را دستگیر کرده و سلاح و مهمات قابل‌توجهی را نیز به دست آورند. در این اقدامِ نیروهای خودی یک تن از افراد بسیجی به شهادت رسید.(3)
از سوی دیگر امروز فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در نامهای به پایگاه‌های سپاه، و ستاد ناحیة کردستان سپاه ضمن یادآوری آثار و پیامدهای سوء درگیری با ضدانقلاب در داخل شهرها ازجمله آسیب‌رسیدن به مردم و خدشه‌دار شدن اعتبار جمهوری اسلامی به آنان اکیداً توصیه کرد که با افزایش حساسیت‌ها مانع نفوذ افراد مسلح به داخل شهرها شده و تاحد ممکن مانع درگیری نظامی در شهرها شوند.(4)
1
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، در خطبه‌های نمازجمعه این هفته تهران، به تبیین صفات و ویژگی‌های زمامداران حکومت اسلامی، حملات اخیر عراق به شهرهای ایران، وحدت شیعه و سنی در کشور و نیز وحدت حوزه و دانشگاه پرداخت.
آیت‌الله خامنه‌ای در خطبه نخست درمورد اهم ویژگی‌ها و صفات دست‌اندرکاران حکومت اسلامی، از رؤسای سه قوه تا مسئولان دستگاه‌های مختلف کشور به مسئله عدالت، تعهد و پایبندی به احکام اسلامی اشاره کرد و اظهار داشت: «هدف و انگیزه آنها [باید] ایجاد و اداره حکومت اسلامی و نظام اسلامی کامل باشد، برای مردم دلسوز باشند، به مردم بیندیشند، مخصوصاً به مستضعفین و محرومین و مستمندان. برای خودشان در این کاری که انجام می‌دهند کیسه‌ای ندوخته باشند.» وی افزود: «این‌جور نباشد که به فکر استفاده‌های کلان و سوءاستفاده باشند و خدای‌نکرده استفاده نامشروع را هم برای خودشان بپسندند. کارگزاری
1) سند شماره 400598 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه کردستان سپاه به منطقه11 سپاه، 30/9/1362؛ و- سند شماره 80864 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی کل سپاه، 4/10/1362.
2) سند شماره 341912 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری بانه به استانداری کردستان، 30/9/1362.
3) سند شماره 68872 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه به ستاد مرکزی سپاه، 28/9/1362.
4) سند شماره 356390 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه به کلیه پایگاه‌های سپاه و ناحیه کردستان سپاه، 25/9/1362.
حکومت اسلامی یک خدمت است، یک انجام تکلیف و ادای واجب است. مانند همه تکالیف باید با نیت درست و برای خدا انجام بگیرد. اگر کسی که این تکلیف را انجام می‌دهد، با نیت الهی انجام بدهد کیفیت این تکلیف هم بهتر خواهد شد. کار برای مردم سودمندتر خواهد شد. اما اگر با نیت خدایی نباشد، برای پول و برای زندگی‌کردن هم باشد، اما باید به‌طور مسلم درجهت منافع مردم و با اندیشیدن به منافع مردم باشد. امروز در نظام جمهوری اسلامی همه دست‌اندرکاران حکومت باید به یاد بیاورند که دستگاه حکومت و اداره کشور در نظام جمهوری اسلامی همان حکومت اسلامی است. اگر حکومت اسلامی شرایطی دارد، این دستگاه درمجموع همان شرایط را دارد.»
رئیس‌جمهور درعین‌حال اشاره کرد: «البته من می‌دانم امروز برادران و خواهرانی که در دستگاه‌های حکومتی کار می‌کنند، محرومیت‌های زیادی دارند، این را هم باید آحاد مردم همه بدانند و به آن توجه کنند. امروز حقوق‌بگیران ما، ازجمله کارمندان ادارات دولتی، ازلحاظ وضع زندگی در سختی و عسرت به سر می‌برند. البته ما امیدوار هستیم بتوانیم با شکستن این موج خطرناک تورم که مسئولین و دست‌اندرکاران با جدیت دنبال این هستند، بسیاری از این مشکلات را حل کنیم، که به فضل الهی این کار شدنی است و با همت مردم توفیق در این برنامه‌ها و نقشه‌ها کاملاً محتمل است، بلکه اطمینان‌بخش است. اما حقیقت این است که کارمندان دستگاه‌های اداری از محرومیت‌هایی برخوردار هستند و بسیاری از آنها هم با جدیت، با تلاش، با دلسوزی، با علاقه‌مندی دارند کار می‌کنند و دم هم برنمی‌آورند، شکایت هم نمی‌کنند، این آموزشوپرورش ماست، این معلمین هستند، این اساتید هستند، این مسئولان و کارمندان ادارات گوناگون هستند دارند کار می‌کنند، تلاش می‌کنند، زحمت می‌کشند.»
آیت‌الله خامنه‌ای همچنین تأکید کرد: «آنچه ما درباره شرایط حاکم در اسلام می‌دانیم مال همه سطوح دست‌اندرکاران حکومت است، منتها هرچه این سطوح به رأس مخروط نظام حاکم در اسلام نزدیک می‌شود این شرط‌ها سنگین‌تر و تعیین‌کننده‌تر و مهم‌تر می‌شود. شرایطی که برای رهبر و امام جامعه قائلیم برای کس دیگر آن شرایط را قائل نیستیم و از کس دیگر انتظار نداریم. همین‌طور مسئولین طراز اول و بعد دسته‌دسته و طبقه‌طبقه مسئولان کشور همه موظف‌اند با الگوهای الهی و اسلامی خودشان را آشنا کنند.»
رئیس‌جمهور در خطبه دوم نماز با اشاره به حملات اخیر عراق به مناطق مسکونی ایران اظهار کرد: «وقتی‌که جنگ به اینجا می‌رسد، نتیجه و عاقبت جنگ معلوم است. در میدان جنگ نظامیان باهم می‌جنگند و معمولاً هر دولتی سعی می‌کند به مردم کشور مقابل بگوید که ما با شما جنگ نداریم، با دولتتان جنگ داریم. اما وقتی کار به اینجا می‌رسد که یک رژیمی مستقیماً زن‌ها را، پیرمردها را، مریض‌ها را، بچه‌های مدرسه‌ای را، شهرها و خانه‌ها و مغازه‌ها را، مورد
تهاجم قرار می‌دهد، این معنایش این است که آن رژیم با دولت این کشور یا با ارتش این کشور فقط جنگ ندارد، با همه ملت این کشور جنگ دارد.» وی افزود: «نتیجه چنین جنگی معلوم است. وقتی دو صف تشکیل می‌شود که یک طرف یک رژیم تحمیلی است و یک طرف یک ملت، شکی نیست که این جنگ با هیچ وسیله‌ای جز با نابودی آن رژیم تحمیلی تمام نخواهد شد و من اعلام می‌کنم جنگی که بر ما تحمیل شده است و تا امروز بیش از سه سال است ادامه پیدا کرده و دارد مردم را، شهرها را، این‌طور به کام خود ازسوی دشمن می‌کشد، ما با راه‌اندازندگان این جنگ که امروز دارند این‌جور وحشیانه با مردم ما خودشان را روبه‌رو می‌کنند، هیچ راه مسالمت و آشتی احساس نمی‌کنیم. یک راه بیشتر نیست و آن این است که رژیمی که امروز بر عراق حاکم است، برای حفظ صلح و تأمین امنیت در منطقه باید از بین برود و من به مسئولان و دست‌اندرکاران توطئه جهانی علیه خودمان، یعنی گردانندگان سیاست امریکا و کشورهایی نظیر امریکا از همین جا و از میان شما مردم اعلان می‌کنم که علی‌رغم خواست شما، مردم ما از این جنگ خسته نشدند.»
رئیس شورای‌عالی دفاع "جنگ، جنگ تا پیروزی" را شعار مردم در گوشه و کنار کشور اعم از عشایر، کشاورزان، شهرنشینان طبقات متوسط و محروم خوانده و تأکید کرد: «اطمینان می‌دهم مثل همیشه، همان‌طورکه گفتیم و عمل کردیم در گذشته این دفعه هم پاسخ این خیانت، این خباثت، این جنایت پست و ننگین را انشاءالله در جبهه‌های جنگ خواهیم داد.»
خطیب نمازجمعه تهران آن‌گاه با اشاره به درپیش بودن هفته وحدت خاطرنشان ساخت: «ما مسئله وحدت شیعه و سنی را در داخل کشورمان حل کردیم. ما به‌عنوان کسانی که قرآن را و عروةالوثقای اسلام را رشته پیونددهنده این گوهرهایی که به نام ملت‌های مسلمان در دنیا پراکنده‌اند، می‌دانیم، همه مردم دنیا را دعوت می‌کنیم، یعنی همه مسلمانان دنیا را که گرد این مستمسک وحدت جمع بشوند، یک وحدت واقعی به وجود بیاورند. شما برادران و خواهران مسلمانمان که الگوی وحدت را می‌خواهید به دنیا بدهید، باید از همه بیشتر به
وحدت فکر کنید. وحدت یک شعار توخالی و پوچ نیست. وحدت یک ستون اصلی نظام اسلامی است.»
آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به مسئله وحدت حوزه و دانشگاه گفت: «امروز هم دانشگاه ما و هم حوزه علمیه ما به یک تحول بنیادی نیازمند است. این تحول باید دو چیز را برای حوزه و دانشگاه تأمین کند. هریک از این دو چیز را که تأمین نکند، یقیناً این تحول درست انجام نگرفته، یکی از این دو چیز علم است. دانشگاه باید هر تحولی را که قبول می‌کند درجهت افزایش بنیه علمی‌اش باشد. آن تحولی، آن تغییری، آن عزل و نصبی که دانشگاه را از علم و عالم خالی کند، تحول مبارکی نیست. هم حوزه و هم دانشگاه باید میزان و مایه علمی خودشان را زیاد کنند، این مملکت اگر می‌خواهد به خودکفایی برسد، عالم می‌خواهد، طبیب می‌خواهد، مهندس می‌خواهد، متخصصین بالا می‌خواهد. ما نمی‌توانیم از بیگانگان گدایی کنیم. آن‌هم آدم و متخصص با انگیزه‌های پلید و خطرناک. ما خودمان باید خودمان را اداره کنیم. سطح علمی دانشگاه‌ها باید برود بالا.»
امام‌جمعه تهران در ادامه ضمن تأکید بر نیاز جامعه به فقیهان دین‌شناس و قانون‌شناس و وظیفه حوزه‌های علمیه دراین‌مورد افزود: «اولین نکته در حوزه و دانشگاه بالابردن سطح علمی و قوام‌دادن به مایه و بنیه علمی است و دوم جهت‌گیری انقلابی. آن علمی که انقلاب را رد کند، آن علمی که تعهد اسلامی را نفی کند، آن علم جز ضرر چیزی نخواهد بود. این حرف معنایش این نیست که همه اساتیدی که در دانشگاه هستند باید جزو متدین‌های درجه یک باشند. اخذ سند نشود. اساتیدی هستند در دانشگاه‌ها و می‌توانند باشند که حاضرند در خدمت انقلاب قرار بگیرند و دانش خودشان را دراختیار دانشجوها بدهند، بیایند کار کنند. لازم نیست که همه اساتیدی که تدریس می‌کنند ازلحاظ تعهد اسلامی یا معرفت اسلامی در سطوح بالایی باشند. متخصصینی هستند که ازلحاظ تعهد اسلامی یا معرفت اسلامی در سطوح بالایی باشند، متخصصینی هستند که ازلحاظ تعهد یا ازلحاظ معارف و عمل اسلامی خیلی بالا نیستند، عیبی ندارد بیایند. وقتی حاضرند در خدمت دانشگاه جامعه اسلامی قرار بگیرند بیایند، مانعی ندارد. اما جهت‌گیری انقلاب درمجموع دانشگاه باید حفظ بشود و نهادهای انقلابی‌ای که در دانشگاه هستند وظیفه خودشان [را] این بدانند. وظیفه آنها این است که جهت‌گیری انقلابی در دانشگاه محفوظ بماند. مسائل علمی جداست، حفظ تعهد و روش و منش و جهت‌گیری و حرکت انقلابی در دانشگاه چیز جدایی است. البته مدیریت‌ها باید هر دو را دارا باشند تا جهت‌گیری فراموش نشود و به خطا و اشتباه نیفتد. و در حوزه‌های علمیه هم همچنانی که حوزه‌های علمیه پیشروان و پیشگامان این نهضت بودند امروز هم باید پرچمداران این انقلاب باشند و بمانند.»(1)
1) مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، در مکتب جمعه (مجموعه خطبه‌های نماز جمعه تهران)، جلد 7، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1366، صص 308 - 301.
1
در ادامه بازتاب‌های خبری و تحلیلی حملات اخیر عراق به مناطق غیرنظامی ایران، روزنامه نیویورک تایمز در شماره امروز خود در گزارشی با عنوان "عراق به‌تلافی واقعه کویت، ایران را به موشک می‌بندد" به قلم درو میدلتون تحلیلگر نظامی نوشت: «عراق ادعا کرده که در پاسخ به بمب‌گذاری‌های کویت - که یکی از حامیان وفادارش در جنگ با ایران است - موشکهای زمین‌به‌زمین را علیه 5 شهر ایران پرتاب نموده است.»(1)روزنامه مذکور با اشاره به آمار قربانیان این حملات به نقل از خبرگزاری رسمی ایران افزود: «اما تحلیلگران نظامی غربی اظهار می‌دارند تعداد تلفات کمتر از مقدار اعلام‌شده است.» نیویورک تایمز در ادامه ضمن اشاره به ادعای عراق درمورد نقش ایران در بمب‌گذاری‌های کویت خاطرنشان کرد: «بیانیه عراقی‌ها اولین اظهارنظری بود که جنگ 39 ماهه خلیج‌فارس را با حملات تروریستی خاورمیانه [غرب آسیا] که شامل لبنان هم می‌شود ارتباط می‌دهد.»
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، روزنامه‌های واشنگتن پست و واشنگتن تایمز نیز مقاله نسبتاً مفصلی را به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس با عنوان "عراق به‌تلافی بمب‌گذاری‌های کویت شهرهای ایران را می‌کوبد" درباره این اقدامات درج کردند.(2)
روزنامه هرالد (چاپ زیمبامبوه) نیز به نقل از یک مقام نظامی عراق از هدف قراردادن مناطقی از ایران به‌تلافی بمب‌گذاری‌های کویت خبر داد و افزود: «آخرین حمله موشکی و هوایی عراق در 5 شهر ایران منجر به کشته‌شدن 49 نفر و زخمی‌شدن بیش از 300 نفر شد.»(3)
امروز همچنین رادیو اسرائیل گزارش داد که روزنامه اسرائیلی هاآرتص در شماره امروز خود با اشاره به افزایش بحران در خلیج‌فارس درپی وقوع چند انفجار در امیرنشین کویت نوشت: «ظاهراً دررابطه‌با سلسله انفجاراتی که طی اقدامات انتحاری در کویت صورت گرفت و نیز به آتش‌بستن شهرهای ایرانی به‌وسیله موشکهای زمین‌به‌زمین عراقی، هریک از طرفین جنگ دارای هدف‌های سیاسی و نظامی می‌باشد. رژیم بغداد که مایل به برقراری آتش‌بس در جنگ کنونی است می‌خواهد با تشدید فشار نظامی خویش به تهدیدهای اخیر خود علیه مراکز نفتی ایران اعتبار بیشتری اعطا کند. رژیم بغداد همچنین میل دارد با بهره‌گیری از خرابکاری‌های اخیر علیه تأسیسات امریکایی و فرانسوی در کویت فضایی به وجود آورد که آن کشور علاوه‌بر دفاع از خویشتن از مصالح غرب دربرابر ... خمینیسم نیز پشتیبانی کند.»(4)
1) در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه (23 و 24 آذرماه) درمجموع 7 شهر کشور هدف حملات موشکی و هوایی عراق قرار گرفت.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1362، صص 3 و 4، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/9/1362.
3) همان، ص5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/9/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/9/1362، صص 23 و 24، رادیو اسرائیل، 25/9/1362.
1
درپی بازداشت سرپرست و چند تن از کارکنان مدارس ایرانی در کویت، کاردار این کشور به وزارت امور خارجه ایران احضار شد. به گزارش روزنامه کیهان به‌دنبال حمله پلیس کویت به محل سرپرستی مدارس ایرانی در آن کشور و بازرسی از محل مذکور و بازداشت محمود اسلامی سرپرست مدارس ایرانی در کویت و 2 تن از کارکنان و یکی از مستخدمان مدارس، امروز وزارت امور خارجه ایران کاردار دولت کویت را احضار و اعتراض خود را به اقدام پلیس کویت اعلام کرد.(1)
2
در راستای توسعه فعالیت‌های خدماتی یوگسلاوی در عراق، این کشور در سال آینده میلادی فعالیت خود را درزمینه عایق‌سازی ساختمانی 30 درصد افزایش خواهد داد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بلگراد، طبق توافق‌هایی که تاکنون بین دو کشور انجام گرفته، یوگسلاوی کار عایق‌سازی تأسیسات یک پالایشگاه و چند پروژه و ساختمان دولتی ازجمله وزارت نفت را در بغداد و چند شهر دیگر به ارزش 10 میلیون دلار به عهده گرفته است. ساختمان‌های مزبور دربرابر آب و گرما عایق‌سازی خواهند شد.(2)
3
مقامات کویت از اتمام تحقیقات درباره بمب‌گذاری‌های روز دوشنبه در این کشور خبر دادند.
به گزارش خبرگزاری رویتر از کویت، مقامات مذکور گفتند نتایج این تحقیقات قبل از آنکه دراختیار عموم قرار گیرد، روز یکشنبه به کابینه کشور ارائه می‌گردد. مقامات کویتی بدون ذکر جزئیات این مسئله، آمار رسمی کشته‌شدگان را 4 تن (3 نفر در سفارت امریکا و یک تن دیگر در فرودگاه کویت) اعلام کردند. متعاقب انتشار این آمار فیلیپ گریفین کاردار سفارت امریکا در کویت، از کشف 2 جسد دیگر در میان آوارهای این سفارتخانه خبر داد. این گزارش همچنین حاکی است اقدامات امنیتی شدید در فرودگاه کویت همچنان به قوت خود باقی است و بازرسی از اتباع عربی که این کشور را ترک می‌کنند بسیار با دقت انجام می‌گیرد.(3)
رادیو امریکا در گزارشی درمورد پیگیری وقوع انفجارهای اخیر در کویت به نقل از بیل باتلر خبرنگار خود در این کشور گزارش داد: «چهارشنبه‌شب یک گروه تحقیقاتی امریکا وارد کویت شده و بلافاصله در محل انفجار بمب در سفارت امریکا شروع به کار کرد. درعین‌حال مأمورین کویتی نیز به تحقیقات خود ادامه می‌دهند.» گریفین کاردار سفارت امریکا در کویت به خبرنگار رادیو امریکا گفت که «قبل از حمله روز دوشنبه اقدامات حفاظتی افزایش یافته بود و تدابیر دیگری نیز در دست اجرا بود.» وی درمورد تحقیقات انجام‌شده نیز گفت: «بعید نیست
که ایران را عامل این حمله قلمداد کنند.» گریفین دربارة چگونگی عملکرد کشورهای خلیج‌فارس برای جلوگیری از این‌گونه حملات خاطرنشان کرد: «باید امنیت داخلی را افزایش داد. کشورهای خلیج [فارس] باید ورود و خروج اتباع خارجی را به کشورهای خود کنترل کنند و افراد خارجی را که به‌طور غیرقانونی در آن ممالک اقامت دارند، اخراج نمایند و ممالک عربی حوزه خلیج‌فارس ترجیح می‌دهند که از قدرت‌های خارجی کمک نگیرند. باوجود حملات متعدد تروریستی، کویت ثبات خود را از دست نداده است، ولی تدابیر امنیتی شدید دولت کویت هنوز کمتر از بسیاری از ممالک دیگر خاورمیانه است، رفت‌وآمد در شهر محدود نشده و خیابان‌ها همچنان پرازدحام هستند، دولت کویت ارسال خبر و ورود خبرنگاران خارجی را محدود نکرده است.»(1)
بااین‌حال، رادیو اسرائیل در گزارشی از اوضاع کویت گفت: «خبرگزاری‌ها با استناد به [اظهارات] مقامات موثق در بحرین گزارش دادند که گروهی از کارگران ایرانی که در امیرنشین کویت به کار اشتغال دارند به‌دنبال انفجارهای اخیر در آن امیرنشین بازداشت شده و از آنها تحقیقات به عمل می‌آید. به گزارش خبرگزاری‌ها علی‌رغم تشنجی که به‌دنبال اقدامات خرابکاری در کویت پدید آمده، دولت آن سرزمین خاطرنشان ساخت که قصد ندارد وضع فوقالعاده در آن کشور اعلام کند.»(2)
همچنین گزارش خبرگزاری رویتر به نقل از روزنامه‌های کویتی حاکی است راننده کامیونی که دوشنبه گذشته سفارت امریکا در کویت را مورد حمله قرار داد، یک عراقی بوده است(3)در همین مورد جک تامسون خبرنگار رادیو بی‌بی‌سی در غرب آسیا گفت سخنگوی سفارت عراق در کویت در بیانیه‌ای که دراختیار مطبوعات محلی قرار داده گفته است راننده کامیون مردی 25 ساله به نام سعد محسن عقیل بود که قبلاً در عراق به‌علت ارتکاب جرایم عادی محکوم به اعدام شده بود. این سخنگو مدعی شده است که عقیل عضو یک گروه اسلامی بنیادگرا به نام "سازمان الدعوه عراق" بود که به‌شدت از ایران پشتیبانی می‌کند. خبرنگار بی‌بی‌سی سپس اظهار عقیده کرد: «بیانیه سفارتخانه عراق در کویت این فرضیه را قوی‌تر می‌کند که انفجارهای کویت در روز دوشنبه قسمتی از نقشه عناصر طرف‌دار ایران باشد که می‌خواهند به کویت به‌دلیل پشتیبانی‌اش از عراق در جنگ با ایران آسیب برسانند.»(4)
باوجود این اتهام‌ها خبرگزاری فرانسه از تهران گزارش داد: «حزب اسلامی (الدعوه) عراق هرگونه ارتباط خود با انفجارهای اخیر کویت را تکذیب کرد.» سخنگوی این حزبِ مخالف عراق اعلام کرد: «جنازه پیداشده در میان آوارهای سفارت امریکا در کویت از اعضای این حزب نیست و این حزب در انفجارهای روز دوشنبه کویت هیچ‌گونه دخالتی نداشته است.»(5)
امروز رادیو مونت کارلو در گزارشی گفت که عبدالعزیز حسین وزیر مشاور در امور
1) همان، صص 13 و 14، رادیو امریکا، 25/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/9/1362، ص11، رادیو اسرائیل، 25/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1362، صص 5 و 6، کویت - خبرگزاری رویتر، 25/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1362، ص20، رادیو بی‌بی‌سی، 26/9/1362.
5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 272، 26/9/1362، ص6، تهران - خبرگزاری فرانسه، 25/9/1362.
نخست‌وزیری کویت، در گفت‌وگو با این رادیو «راجع به این سؤال که کویت به‌طور دقیق کدام کشور خارجی را دررابطه‌با انفجارهای اخیر متهم می‌کند، هیچ پاسخی نمی‌گوید زیرا [عقیده دارد] که کویت از یک محیط باز دمکراتیک آزاد برخوردار است و تجربه‌های زیادی در زمینه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی و فرهنگی دیده است، همچنین کویت دروازه‌های خود را به روی تمام کسانی که خواستار پیشرفت کشور و منطقه خویش هستند باز گذارده است.» وی درعین‌حال افزود: «از این پس، درباره کسانی که از کویت خارج و یا وارد شوند به‌طور محدود تحقیق خواهد شد. همچنین درباره اتباع خارجی که به‌طور فزاینده در کشور مسکن می‌گزینند راه‌حل اساسی باید پیدا کنیم زیرا که آنان بر مشکلات داخلی ما ازقبیل مسکن و غذا اضافه می‌کنند.»
وزیر مشاور در امور نخست‌وزیری کویت، همچنین گفت: «ما معتقدیم که تمام حوادثی که در منطقه خاورمیانه [غرب آسیا] رخ می‌دهد با یکدیگر ارتباط مستقیمی دارند؛ مثلاً انفجارهای کویت زاییده اوضاع بحرانی لبنان است، همچنین تجاوز اسرائیل به لبنان با جنگ ایران و عراق ارتباط دارد و همه این حادثه‌ها شبیه هم هستند. ما در یک محیط امن و آرامش زندگی می‌کردیم و فکر نمی‌کردیم این چنین جنایتی در کشورمان صورت بگیرد.»(1)
از سوی دیگر در ادامه واکنش‌ها به انفجارهای اخیر کویت، امروز سخنگوی دولت آلمان‌غربی «ضمن مورد نکوهش قراردادن بمب‌گذاری‌های اخیر در کویت استفاده از شورش و تروریسم را به‌عنوان تدابیری برای دستیابی به اهداف سیاسی رد کرد.» به گزارش خبرگزاری کویت از بن، سخنگوی مذکور که در یک نشست مطبوعاتی سخن می‌گفت، اضافه کرد: «گروه‌های افراطی و فناتیک به‌منظور نابودی تلاش‌های گسترده کویت درجهت دستیابی به دمکراسی و پیشرفت در تمامی زمینه‌ها به شورش متوسل شده‌اند.» از سوی دیگر، سخنگوی وزارت امور خارجه آلمان در امور کشورهای عربی نیز گفت که «دولت بن امیدوار است اقدامات تروریستی، کشمکش‌های سیاسی در این منطقه را شدت نبخشد.»(2)
1
درپی وقوع حوادث اخیر در منطقه غرب آسیا و پیچیدگی بیشتر اوضاع در این منطقه بحرانی، شاه اردن دو ابرقدرت جهان را به همکاری برای یافتن صلح در این منطقه دعوت کرد. رادیو بی‌بی‌سی امروز در گزارشی ضمن اعلام این مطلب افزود: «پادشاه اردن در سخنرانی در پارلمان اروپا در شهر استراسبورگ از لزوم شرکت‌دادن شوروی در تلاش برای صلح صحبت کرد و از کشورهای اروپایی عضو بازار مشترک خواست تا از بروز برخورد بین شوروی و امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا] جلوگیری کنند.» بر پایه این گزارش، پارلمان اروپا با اعزام هیئتی به غرب آسیا موافقت کرد.(3)همچنین به گزارش روزنامه کیهان، ملک حسین روز
چهارشنبه با فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه، ملاقات و درباره تحولات اخیر منطقه و افزایش تشنج در لبنان و انفجارهای اخیر در کویت و نیز مذاکرات اردن با فلسطینی‌ها مذاکره کرد.
در این شرایط، پس از یک رشته درگیری‌ها که در طول روزهای اخیر میان دولت لبنان و جبهه نجات ملی متشکل از برخی گروه‌های مخالف دولت جریان داشت، امروز درمورد برقراری یک آتش‌بس دائمی و جدی توافق حاصل شد. این توافق میان ولید جنبلاط یکی از مقامات جبهه نجات ملی که از مسلمانان دروزی و رهبر حزب سوسیالیست ترقی‌خواه است، با ارتش فالانژیست‌ها در دمشق صورت گرفت. جنبلاط همچنین درپی گلوله‌باران مواضع دروزیها در جنوب‌شرقی فرودگاه بیروت گفت: «نیروهای چندملیتی حافظ صلح در لبنان باید خود را از امور داخلی این کشور دور نگه دارند و یا لبنان را ترک کنند.»
از سوی دیگر، امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان، پس از یک دیدار چندساعته از لیبی و گفت‌وگو با قذافی درمورد ادامه مشاوره‌ها و همکاری‌های متقابل و لزوم یافتن راه‌حلی برای پایان‌دادن به بحران داخلی لبنان این کشور را ترک کرد.(1)جمیل همچنین چهارشنبه گذشته در لندن با مارگارت تاچر نخست‌وزیر و جفری هاو وزیر امور خارجه انگلیس درمورد باقی‌ماندن سربازان انگلیسی عضو نیروی چندملیتی در لبنان دیدار و گفت‌وگو کرده بود. به گفته سخنگوی نخست‌وزیر انگلیس، تاچر و جمیل قرار بود درباره مسائل مختلف ازجمله احتمال فروش جنگنده بمب‌افکن‌های انگلیس به لبنان نیز گفت‌وگو کنند.(2)
امروز همچنین دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا، که پیش از این به دمشق سفر کرده بود، با اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، ملاقات کرد و به‌طور محرمانه اوضاع لبنان را با وی مورد بررسی قرار داد. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس در بیتالمقدس، رامسفلد بعدازظهر امروز با موشه آرنز وزیر دفاع رژیم صهیونیستی نیز مذاکره کرد. رادیو اسرائیل با اشاره به سری‌بودن این مذاکرات گفت: «برخلاف معمول از این مذاکرات حتی صورت‌جلسه نیز تهیه نشد.» رامسفلد نیز به خبرنگاران گفت «افشای جزئیات این مذاکره زیانبخش خواهد بود.»(3)
1
کشتی‌های یونانی برای انتقال عرفات و طرف‌داران وی از طرابلس عازم آب‌های لبنان شدند. این درحالی است که رژیم صهیونیستی به اقدامات خود برای جلوگیری از تخلیه فلسطینی‌های هوادار عرفات ادامه می‌دهد.
به گزارش روزنامه کیهان، امروز دو کشتی از پنج کشتی یونانی که قرار است عرفات و افراد وی را از طرابلس خارج کنند عازم لبنان شدند. به گفته منابع آگاه در پاریس کشتی‌های جنگی فرانسه، کشتی‌های یونانی را تا مقصد (تونس) اسکورت خواهند کرد. امروز همچنین اعلام شد ناوچه‌های اسرائیلی برای چهارمین‌بار ظرف یک هفته مواضع چریک‌های وفادار به عرفات در طرابلس را مورد حمله قرار دادند.(1)
در همین زمینه عرفات پیشتر در گفت‌وگو با هفته‌نامه آلمانی اشترن (چاپ هامبورگ) گفته بود رژیم صهیونیستی «قصد دارد سازمان آزادی‌بخش فلسطین را محو و نابود کند.» عرفات در این مصاحبه همچنین ضمن اظهار تردید درباره توانایی شوروی در حل بحران غرب آسیا گفت: «سوریه متفق اتحاد شوروی، علیه فلسطینی‌ها که دوستان اتحاد شوروی هستند می‌جنگند.» عرفات افزود: «زدوخوردهای طرابلس را نمی‌توان یک "جنگ برادرکشانه" بین فلسطینی‌ها نامید.» باوجود این اظهارات، جرج حبش رهبر جبهه خلق برای آزادی فلسطین، در مصاحبه‌ای با روزنامه الخلیج تنها راه ممکن برای حل درگیری‌های داخلی سازمان آزادی‌بخش فلسطین را تعیین یک رهبری گروهی برای این سازمان دانست و به عرفات درمورد تشکیل اجلاس شورای ملی فلسطین بعد از خروج از طرابلس هشدار داد.(2)
1
امروز فرماندهی کل سپاه در نامهای به فرماندهان مناطق 7
(استان‌های کرمانشاه، ایلام و همدان) و 1 (سپاه قم) سپاه کشوری با یادآوری رسالت و مسئولیت سپاه در این برهه از تاریخ جنگ ایران و عراق و چشم‌انداز پیروزی‌های نظامی، از آنان خواست تا برای تأمین نیروهای مورد نیاز یگان‌ها حداکثر تا 30/10/1362 اقدامات لازم را انجام دهند. فرماندهی کل سپاه از فرمانده منطقه7 سپاه کشوری خواسته است که به‌منظور تکمیل سازمان رزمِ تیپ انصارالحسین(ع) 4 گردان رزمی و 3 گردان پشتیبانی و برای تیپ نبی‌اکرم(ص) و تیپ امیرالمؤمنین(ع) هرکدام 3 گردان رزمی، جمعاً به تعداد 4000 نفر تأمین کند. همچنین از فرمانده منطقه 1 سپاه کشوری نیز خواسته شده است که برای تأمین 9 گردان رزمی و 5 گردان پشتیبانی و 5 گردان احتیاط برای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و (جمعاً 5700
نفر) اقدامات لازم را به عمل آورد.(1)
.
2
نیروهای سپاه پاسداران در سه عملیات در مناطق مختلف کردنشین شمال‌غرب کشور، ضرباتی را به گروه‌های مسلح ضدانقلاب وارد کردند. همچنین 13 تن از افراد خودی که از بند ضدانقلاب رها شده بودند، خود را به یگان‌های مربوطه معرفی کردند.
نیروهای سپاه با آگاهی از محل عبور شبانة عناصر حزب دمکرات کردستان در جنوب‌غربی صائین‌دژ، بر سر راه آنها در حوالی روستای جوانمرد در محور صائین‌دژ به بوکان کمین کردند و به‌محض ورود چته‌های حزب دمکرات به منطقه کمین، به‌سمت آنها تیراندازی کردند. در این درگیری که 4 ساعت ادامه یافت، 3 تن از افراد ضدانقلاب کشته و 5 تن از آنها زخمی شدند، اما آسیبی به افراد خودی وارد نشد(2)
در عملیات دیگری، نیروهای سپاه ارومیه در شمال این شهر به‌قصد پاکسازی روستاهای شگفتک 1 و 2 و صوفی کانی به آن منطقه اعزام شدند و باوجود بارش شدید برف توانستند
در یک درگیری طولانی این روستاها را پاکسازی کنند. در این عملیات 3 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح کشته و 2 تن دیگر از آنان زخمی شدند. همچنین یک تن از نیروهای مشمول سپاه زخمی شد.(1)
در شمال‌غربی نقده نیز نیروهایی از سپاه این شهر درحال اجرای عملیات گشت و جوله در حوالی روستای علی‌آباد بودند که به آنان خبر رسید عده‌ای از افراد وابسته به سازمان کومه‌له وارد این روستا شده‌اند. بلافاصله نیروهای خودی به روستای علی‌آباد رفته و با مهاجمان درگیر شدند. در این حادثه تعدادی از افراد کومه‌له کشته یا زخمی شدند که جنازة 2 تن از آنان در ورودی روستا جا ماند، از افراد خودی نیز یک تن شهید و یک تن دیگر زخمی شد(2)
دراین‌حال، ستاد مشترک ارتش اعلام کرد که در طول روز گذشته و امروز، 13 تن از افراد خودی که در گروگان ضدانقلاب بوده‌اند در منطقه سردشت آزاد شده و خود را به یگان‌های مربوط معرفی کردهاند. هرچند هویت گروگان‌گیران و گروگان‌ها و علت آزادشدن این افراد اعلام نشده است، ولی به نظر می‌رسد افراد آزادشده از نیروهای ارتش و ژاندارمری بوده‌اند.(3)
1
در اقدامات افراد مسلح غیرقانونی در مناطق پیرانشهر، غرب سردشت، شمال‌شرقی ارومیه و همچنین جنوب سلماس، 16 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شده و 8 تن هم به گروگان گرفته شدند. از مهاجمان نیز 3 تن کشته و 1 تن زخمی شدند.
در محور پیرانشهر - لاوین (جنوب‌شرقی پیرانشهر) 60 نفر از افراد حزب دمکرات کردستان در یک عملیات کمین به خودروی حامل 15 تن از نیروهای خودی که از پایگاه لاوین عازم پیرانشهر بود، حمله کردند. در این حادثه 3 تن از افراد خودی شهید و 6 تن زخمی شدند و مهاجمان 8 تن از سرنشینان خودرو را به گروگان بردند،(4)علاوه‌براین 4 قبضه سلاح نیز به دست مهاجمان افتاد(5)
درپی این رخداد، فرمانده سپاه پیرانشهر در نامهای به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) ضمن گزارش این حادثه از بی‌تدبیری و کاستی‌هایی که موجب این ضایعه شده است، انتقاد کرد. در بخش‌هایی از این نامه آمده است:
«چرا این تعداد نیرو بدون تأمین و فقط با 4 قبضه اسلحه در جاده فرعی تردد می‌کرد؟ چرا پایگاهی که قبلاً در نزدیکی محل حادثه قرار داشت، بدون هماهنگی و بدون توجه به موقعیت منطقه، برچیده شده است؟»
1) سند شماره 318376 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 6/10/1362؛ و- سند شماره 400617 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا، 21/9/1362.
2) سند شماره 400945 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه نقده به ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 26/9/1362؛ و- سند شماره 68882 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 27/9/1362.
3) سند شماره 68861 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 29/9/1362.
4) مهاجمان 4 تن از این گروگان‌ها را دو روز بعد به شهادت رسانده و جنازه آنها را در منطقه مرزی بیژوه در جنوب‌غربی سردشت رها کردند. (سند شماره 361078 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای عملیاتی قرارگاه عملیاتی نزاجا (رکن2) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 1/10/1362، ص2)
5) سند شماره 356399 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات پیرانشهر به طرح و عملیات منطقه11 سپاه (قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)) 26/9/1362؛ و- سند شماره 68861 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص1.
فرماندهی سپاه پیرانشهر در ادامه باتوجه‌به وضعیت جوی و بارش برف و احتمال تکرار اقداماتی از این دست، پیشنهاد کرده است که در نقاط حساس شرق و جنوب‌شرقی پیرانشهر همچون ریگ‌آباد، گولان و کنده پایگاه حفاظتی احداث شود.(1)
در غرب سردشت نیز عناصر مسلح وابسته به گروه‌های غیرقانونی در مسیر نیروهای خودی اقدام به مین‌گذاری کردند. یک خودروی حامل نیروهای سپاه براثر برخورد به مین منهدم و یک تن از سرنشینان آن شهید شد و 2 تن دیگر زخمی شدند.(2)
همچنین افراد حزب دمکرات با حمله به پایگاه روستای کهریز در شمال‌شرقی ارومیه، 2 تن از افراد خودی را شهید و 2 تن را زخمی کردند(3)
عناصر این حزب در جنوب سلماس هم به پایگاه قونی حمله کردند، اما به‌دلیل مقاومت و ابتکارعمل نیروهای پایگاه با تحمل 3 کشته و یک زخمی مجبور به ترک منطقه شدند.(4)
1
اختلاف حزب دمکرات کردستان و سازمان کومه‌له پس از عملیات سازمان کومه‌له در روز بیست‌ودوم ماه جاری در روستای سروآباد (محور سنندج - مریوان)، امروز به درگیری مسلحانه بین این دو گروه انجامید و افراد این دو گروه در روستای گلیه در شمال سروآباد به‌طور مسلحانه باهم درگیر شدند.
طبق گزارش‌ها در این درگیری شدید 18 تن از افراد سازمان کومه‌له و 15 تن از اعضای حزب دمکرات کشته شدند.(5)یادآوری می‌شود 4 تن از افراد حزب دمکرات زمانی که این حزب قصد اعزام نیروی کمکی به منطقه درگیری را داشت به‌دلیل انحراف خودرو از جاده و سقوط در دره کشته شدند(6)
2
امام خمینی در بیاناتی خطاب به علما، ائمه جمعه، نمایندگان مجلس، بازاریان و مردم درباره خط تضعیف دولت هشدار دادند. برخی از رسانه‌های خارجی ضمن انعکاس این سخنان به شرح و تفسیر مصادیق هشدار امام از دیدگاه خود پرداختند.
رهبر انقلاب امروز در جمع اعضای کمیسیون‌های امور بازرگانی، رسیدگی به سؤالات و سازمان‌های وابسته به نخست‌وزیری ضمن اشاره مجدد به تجربه دوران مشروطه اظهار داشتند: «در
1) سند شماره 356400 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پیرانشهر به طرح و عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 26/9/1362.
2) سند شماره 356446 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3)، 28/9/1362؛ و- سند شماره 68861 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2.
3) سند شماره 80838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات ستاد منطقه11 به طرح و عملیات ستاد مرکزی، 10/10/1362.
4) سند شماره 400492 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 3/10/1362.
5) روستای گلیه در منطقه کوهستانی و صعب‌العبور شمال محور مریوان - سنندج واقع شده و به‌لحاظ همین موقعیت ویژه جغرافیایی و دوربودن از جاده‌های اصلی دسترسی نیروهای خودی به این منطقه و حضور و نظارت آنها در حد مطلوب نیست. ازاین‌رو گروه‌های مسلح غیرقانونی در این منطقه از امنیت نسبی برخوردارند و در برخی نقاط آن دارای مقر و ستادهای عملیاتی ثابتی هستند و در اغلب این مناطق عملیات گشت و جوله دارند.
6) سند شماره 68872 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به عملیات ستاد مرکزی سپاه، 28/9/1362؛ و- سند شماره 68855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 سپاه به فرماندهی کل سپاه، 29/9/1362.
دوران مشروطه را که همه آقایان شنیده‌اند، یک عده‌ای که نمی‌خواستند که در این کشور اسلام قوه داشته باشد و آنها دنبال این بودند که اینجا را آن‌وقت به‌طرف اروپا بکشند، آنها جوسازی کردند. به‌طوری‌که مثل مرحوم آقا شیخ فضل‌الله، که آن‌وقت یک آدم شاخصی در ایران بود و مورد قبول بود، همچو جوسازی کردند که در میدان علنی، ایشان را به دار زدند و پای آن هم کف زدند و این یک نقشه‌ای بود برای اینکه اسلام را منعزل کنند و کردند و از آن به بعد دیگر نتوانست مشروطه یک مشروطه‌ای باشد که علمای نجف می‌خواستند. حتی قضیه مرحوم آقا شیخ فضل‌الله را در نجف هم یک‌جور بدی منعکس کردند، که آنجا هم صدایی از آن در نیامد. این جوی که ساختند در ایران و در سایر جاها، این جو اسباب این شد که آقا شیخ فضل‌الله را با دست بعضی از روحانیون خود ایران محکوم کردند و بعد او را آوردند در وسط میدان و به دار کشیدند و پای آن هم ایستادند کف زدند و شکست دادند اسلام را در آن‌وقت و مردم غفلت داشتند از این عمل، حتی علما هم غفلت داشتند.»
امام خمینی همچنین درمورد وقایع مشابهی که در دوران ملی‌شدن صنعت نفت رخ داد گفتند: «شروع کردند به جوسازی. آن‌طور جوسازی کردند که یک سگی را عینک به آن زدند - و آن‌طورکه من شنیدم - عینک زدند و ازطرف مجلس آوردند این طرف و به اسم آیت‌الله و من خودم در یک مجلسی بودم که مرحوم آقای کاشانی وارد شد در آن مجلس، مجلس روضه بود، هیچ‌کس پا نشد. من پا شدم و یکی از علمای تهران که الآن هم هستند و من جا دادم به ایشان - جا هم ندادند - این جو را درست کرده بودند برای آقای کاشانی که دیگر از منزلش نمی‌توانست بیرون بیاید. چند دفعه هم گرفتند چه کردند. آنجا هم شکست دادند، مسلمین را شکست دادند.»
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی سپس افزودند: «من حالا می‌خواهم یک هشداری به آقایان بدهم. مسئله الآن به یک وضعی درآمده است که انسان می‌بیند که مشغول جوسازی هستند. می‌شنود که مشغول جوسازی هستند و به‌تدریج می‌خواهند این کار را عملی‌اش کنند. یعنی دیدند که ایران با این مسائلی که در دنیا می‌خواهند حل کنند نتوانسته‌اند کاری بکنند؛ حمله کردند، حمله نظامی کردند - عرض می‌کنم که - اقتصادش را چه کردند، محصور کردند و همه کاری کردند، نشد آن کاری را که آنها می‌خواهند، یعنی منعزل‌کردن اسلام را می‌خواهند. الآن آنها آن‌قدری که از اسلام خوف دارند، نه شوروی از امریکا آن‌قدر خوف دارد، نه امریکا از شوروی. برای اینکه تمام این مصالحی که آنها به خیال خودشان می‌خواهند - از مصالحی - که برای خودشان تهیه کنند و تمام سوءاستفاده‌هایی که از تمام دنیا می‌خواهند بکنند، می‌بینند که اگر چنانچه این ترتیبی که ایران روی کار آمده است و مشغول است، این عملی بشود، همه‌جا لنگ خواهد شد.» ایشان اضافه کردند: «اگر مهلت به این کشور [ایران] بدهند ممکن
است که منافع آنها را در تمام دنیا به خطر بیندازد. جنگ عمومی هم که نمی‌توانند راه بیندازند. بخواهند جنگ راه بیندازند، دنیا به هم می‌خورد، نمی‌کنند. آنها عاقل‌تر از آن هستند که جنگ عمومی راه بیندازند. اینها می‌خواهند با وسیله‌هایی، با حیله‌هایی از اینجا شروع کنند. از ایران شروع کنند. از ایران شروع‌کردن هم یک‌دفعه نمی‌شود بروند سراغ روحانیون. می‌دانند که نمی‌شود که از اول بروند سراغ روحانیون [که] روحانیون را شکست بدهند. می‌آیند هی از پایین‌تر شروع می‌کنند. از پایین‌تر جوسازی می‌کنند. مثلاً حالا برای دولت جوسازی می‌کنند، برای دولت دارند جوسازی می‌کنند. انسان هرجا که الآن اطلاع پیدا می‌کند می‌بیند که به دولت دارند ور می‌روند.»
امام خمینی با بیان اینکه نظر ما این نیست که دولت، دولت خیلی "اعلایی" است، مشکلات ناشی‌از جنگ و وجود بیش از یک‌ونیم میلیون پناهجوی افغان و عراقی را مورد اشاره قرار داده و افزودند: «اینها یک چیزهایی است که اگر در یک کشوری غیر از کشور ایران بود، به هم خورده بود، یعنی شیرازه‌اش به هم ریخته بود. لکن ایران از باب اینکه مردم در صحنه هستند این‌طور نشده، اما می‌خواهند این کار را شروع کنند. من الآن به شما آقایان و به ملت ایران این گزارش را می‌دهم که سن من دیگر مقتضی این نیست که ببینم این چیزها را. من می‌روم، اما شما توجه بکنید، شما متوجه باشید. اینها شروع کردند که از اول یک جوی بسازند که این حکومت را بشکنند و بعد بروند سراغ رئیس‌جمهورتان و مجلستان و بعد بروند سراغ روحانیون و مسئله را از حالا این‌جوری شروع کردند و شما از حالا باید بیدار این مطلب باشید. بیخود نیست که انسان یک‌دفعه می‌بیند که در قم حرف درمیآید، در بازارها حرف درمیآید، در مساجد حرف درمیآید، در منابر حرف درمیآید، در منزل‌های علما حرف درمیآید، همه‌اش هم شبیه هم. اگر شما دیدید که یک مطلبی شبیه به هم در همه‌جا شد، بدانید که این دست دیگری در کار است، همین‌طور من‌باب اتفاق نشده است.»
رهبر انقلاب درمورد فضاسازی‌ها درخصوص مسئله گرانی و کمبود کالا در کشور گفتند: «الان وضع این شده است که انسان می‌نشیند، در اینجا می‌بیند که همه‌چیز یادشان رفته، الا اینکه کمبود، گرانی. مگر کسی منکر این است که گرانی است. اما شما یادتان رفته است و شما بعضی‌هایتان یادتان است قضیه زمانی که متفقین ریختند اینجا. شما دیدید که نان چه وضعی داشت. برنج چه وضعی داشت. گرانی‌ها چه وضعی داشتند. آن‌وقت به پول آن‌وقت که یک قرانش به قدر صد تومان حالا گاهی ارزش داشت، آن‌وقت برنج نمی‌دانم شده بود دوازده تومان، قند شده بود چهل تومان، نمی‌دانم چی از این بساطی بود که بعضی آقایان مطلع‌اند.»
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی با اشاره به وقایع اخیر منطقه و اتهامات مطرح‌شده علیه
جمهوری اسلامی ایران اظهار کردند: «شما رادیوها را ملاحظه کنید. در کویت یک قصه‌ای واقع شده است، الآن هم عراق اعلام کرده است به اینکه این عراقی بوده و این از چند بوده. مع‌ذلک دست برنمی‌دارند. می‌گویند عراقی‌ها طرف‌دار ایران‌اند. چون طرف‌دار ایران‌اند، پس ایران چی است. ایران همه مردم دنیا طرف‌دارش هستند. ایران کاری کرده است که مظلوم‌های دنیا همه طرف‌دارش هستند. پس مظلوم‌های دنیا هرجا کاری می‌کنند ایران کار می‌کند؟ وضع این‌جور شده است که الآن برای شما همه رادیوها دست می‌گیرند. یک قضیه‌ای در فرض کنید که کویت واقع می‌شود، یکی در لبنان واقع می‌شود، یکی در جای دیگر واقع می‌شود، هی ایران.»
امام خمینی در ادامه افزودند: «الآن شروع کردند در خود ایران این کار را دارند می‌کنند. من به شما عرض می‌کنم نه دولت با من - عرض می‌کنم که - قوم و خویش است و نه من افرادش را اکثرش را می‌شناسم، اما من کلی قضیه را دارم می‌گویم. دولت با این‌همه کاری که می‌بینید کرده است، یعنی این مملکتی که به هم خورده است و این‌طوری است، نگذاشته به هم بخورد. نگذاشته که این‌همه جرح‌هایی که، این‌همه، این مصائبی که و مجروحینی که هر روز دارند می‌آورند، اینها زمین بمانند. نگذاشته است که مردم گرسنه بمانند. نگذاشته چه بشود. البته همه قبول دارند، خود دولت هم قبول دارد، گرانی هست. گرانی اولاً همه‌جا هست، اینجای تنها نیست. ثانیاً وضع انقلابی همچو اقتضا می‌کند، وضع جنگ این‌طوری است. نباید ما وقتی‌که وضع جنگ را می‌بینیم داریم، ما وضع انقلاب را می‌بینیم داریم، وضع دشمنی همه دنیا را داریم، همه‌مان بریزیم سر دولت.»
رهبر انقلاب خاطرنشان کردند: «الآن می‌بینیم در مجلس به دولت حمله می‌شود، در محضر علما به دولت دارد حمله می‌شود، در بازار به دولت حمله می‌شود، مصاحبه‌های تلویزیونی به دولت ور می‌روند، عرض می‌کنم که بساط وقتی درست می‌کنند، به دولت ور می‌روند، این بی‌جهت نیست. خود آقایان ملتفت نیستند. آقا خودش خیلی خیلی آدم خوبی است، می‌رود ده نفر آدم از همین اشخاصی که می‌خواهند این کارها را بکنند [که در] ایران فراوان‌اند از این اشخاص. الآن در ایران سلطنت‌طلب ما داریم. در ایران مخالف با جمهوری اسلامی در این طبقات بالایی که می‌خواستند عیاشی بکنند [و] حالا نمی‌گذارند عیاشی بکنند داریم. از منافقین، موجودند. از اقلیت، موجود است. از احزاب، موجود است، هستند همه، زیادند آقایان. عرض می‌کنم که با ظاهر خیلی خوب می‌روند پیش فلان آقا می‌نشینند می‌گویند هی اسلام دارد از بین می‌رود، دیدید چی شد، چه شد، اینها می‌خواهند اینجا را مثل شوروی‌اش بکنند. آقا فوراً باور می‌کند، می‌رود می‌گوید نخیر، ای وای، چه واقع شد، ای ادارات چه شده، چه شده، چه شده. در ادارات الآن همچو ادارات صددرصد مورد مطلوبیت نیست، اما ما اساس را
باید حفظش بکنیم. اگر اساس را ما حفظ نکنیم، نه اداره برای ما باقی می‌ماند، نه مجلس باقی می‌ماند، نه مدرسه باقی می‌ماند، هیچی.»
امام خمینی تأکید کردند: «این دفعه اگر اینها تسلط پیدا بکنند بر ما، هیچی نمی‌گذارند. مثل زمان آقای کاشانی نیست حالا! مثل زمان مرحوم - عرض می‌کنم که - آقا شیخ فضل‌الله نیست. حالا یک زمانی است که اینها ادراک کردند که اگر این جمهوری رشد پیدا بکند، نخواهد گذاشت که اینها منافع خودشان را ببرند و این را با همه جدیت می‌خواهند ببرند و اسلام اگر اینجا سیلی بخورد، بدانید که دیگر تا آخر سرش بلند نمی‌شود، مگر اینکه باز یک وضع دیگری در دنیا پیش بیاید. الآن ماییم که باید این را حفظ بکنیم. ایران است که باید حفظ کند خودش را، مجلس باید همراهی بکند. می‌دانم شکایت هست، می‌دانم که همه‌چیز هست، لکن همه همراهی بکنید. آقا، دست به دست هم بدهید که هیچ ارگانی به زمین نخورد. زمین‌خوردن دولت امروز برای روحانیت هم مضر است. برای مجلس هم مضر است. همین‌طوری که مجلس زمین بخورد برای همه مضر است. همین‌طور که عرض می‌کنم که این دستگاه قضایی به زمین بخورد.» ایشان افزودند: «من هم می‌دانم شکایت زیاد هست. مگر کجا شکایت نیست؟ در امریکا شما خیال می‌کنید شکایت نیست؟ در امریکا بیشتر از اینجا هست! در هرچند دقیقه‌ای یکی کشته می‌شود. در هرچند دقیقه فحشا واقع می‌شود. در هرچند ثانیه حتی چه می‌شود. شما می‌خواهید بعد از انقلاب، بعد از دشمنی همه کشورهای عالم همین‌طور به‌طور رفاه بنشینید کار بکنید و به‌طور رفاه زندگی بکنید؟ نمی‌شود.»
رهبر انقلاب درمورد نحوه کمک‌کردن به دولت برای حل مشکلات یادآور شدند: «بازار می‌بیند که دولت نمی‌رسد، خوب خودش همراهی بکند. الآن دولت در اطراف، در جاهایی که باید باشد برنج دارد، گندم دارد، همه‌چیز دارد، کامیون نیست. خوب همه علمای بلاد بنشینند باهم فکر بکنند، کامیون درست کنند. اگر در هر شهری چهار تا کامیون برود به اینجاها، تمام حل می‌شود مسئله. اگر همه بلاد دست به هم بدهند، بدانند که می‌خواهند ریشه این اسلام را بکنند! همه مردم این توجه را داشته باشند، علمای بلاد این توجه را داشته باشند، وکلا این توجه را داشته باشند، دولت این توجه را داشته باشد، این اسباب این می‌شود که اگر شکایت بشود بدانند که این‌طوری است. [مشکلات را] حل کنند. خودشان باهم بنشینند صحبت بکنند - نمی‌شود - این شکایت حل‌نشدن، اسباب این نمی‌شود که ما به دولت فشار بیاوریم، دولت را تضعیفش کنیم که دولت ناتوان بشود. دولتی که الآن باید همه کارها را انجام بدهد، ناتوانش نباید بکنیم. مجلسی که باید همه کارها را تسهیل بکند، نباید ناتوانش بکنیم و قوه قضائیه هم همین‌طور.»
بنیان‌گذار جمهوری اسلامی بار دیگر تأکید کردند: «مسئله، مسئله مجلس نیست. مسئله دولت
نیست، مسئله قوه قضائیه نیست، مسئله روحانیت نیست. مسئله، اسلام است. مسئله این است آنهایی که دشمن‌اند، با اسلام دشمن‌اند. با قوه قضائیه دشمن نیستند، با مجلس کار ندارند، با روحانی هم کار ندارند. همه اینها برای اینکه اینها دارند برای اسلام سینه می‌زنند، با شما مخالف‌اند. نه برای اینکه مخالف‌اند خودشان. مجلس یک چیزی است، نه، برای اینکه، اگر مجلس مطابق میل آنها بود، خیلی هم خوب بود، چنان‌که بود و دیدید. اگر دولت هم مطابق میل آنها بود خیلی هم تأییدش می‌کردند. اما آنها دولتی که بخواهد مخالف با آنها باشد، مجلسی که بخواهد مخالف با آنها باشد، از ارتشی که بخواهد مخالفت کند با همه اینها، مخالف‌اند و شما بدانید که اگر ما دست به دست هم ندهیم، همه‌مان باهم نباشیم، زمینمان خواهند زد. مجلس را زمین می‌زنند، دولت را زمین می‌زنند، روحانیت را زمین می‌زنند، همه، زمین می‌خورند. پس عقل اقتضا می‌کند که ما الآن مشکلات را تحمل کنیم. مردم مشکلات را تحمل کنند. مشکلات [ما] کمتر است... تا زمان رسول‌الله(ص). و آن مشکلات زمان رسول‌الله(ص)، آن مسئولیت رسول‌الله(ص) بدتر از این مسئولیتی است که ما داشتیم.»
امام خمینی با اشاره به محیط دشمنی علیه جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور گفتند: «خودمان هم بریزیم به جان خودمان چه خواهد شد؟ مجلس با دولت مخالف، دولت با مجلس، مخالف. اینها چه خواهد شد؟ اینها البته انشاءالله مخالف هم نیستند. اما باید بیشتر توجه بکنیم. علمای بلاد باید توجه بکنند که هرکه آمد یک نقی زد فوراً باور نکنند و صحبت بکنند و به رادیو برسد و به نمی‌دانم چه برسد. این‌طور صحبت نکنند، به مجالس نبرند. ائمه جمعه نبرند به مجالس صحبت‌ها را، می‌توانند حلش بکنند، نتوانستند هضم کنند. ما باید امروز تحمل کنیم. صبر باید بکنیم.»
رهبر انقلاب همچنین درباره گزارشهای رؤسای کمیسیون‌های امور بازرگانی، رسیدگی به سؤالات و سازمان‌های وابسته به نخست‌وزیری افزودند: «این مسائلی که می‌فرمایید، من هم اطلاع دارم که این مسائل سؤال می‌خواهد. ولیکن این‌طور نباشد که هر روز یک وزیر را بیاورید اینجا بنشانید، دعوا بکنید با او و تضعیف کنید دولت را. کاری بکنید تضعیف نشود. همه‌تان را دارند تضعیف می‌کنند. شما نیستید، همه است. خیال نکنید که شما دولت را تضعیف می‌کنید، نخیر. شما هم دولت را تضعیف کنید، تضعیف شماست. این مقدمه است برای او، و الآن یک خطی در این کار هست. مشغول‌اند الآن و شما باید خیلی توجه کنید، چشم‌هایتان را باز بکنید. ملت باید چشمش را باز کند، این دولت را، این مجلس را، این جمهوری اسلامی را حفظ کنند. مردم باید حفظ کنند. بازار باید حفظ کند اینها را. آقا می‌نویسد مالیات نباید داد. آخر شما ببینید بی‌اطلاعی چقدر! آقا، ما امروز روزی نمی‌دانم چند صد میلیون ما الآن خرج این جنگمان است. روزی چند صد میلیون خرج جنگ را با
سهم امام می‌شود درستش کرد حالا؟ حالا ما می‌توانیم مردم را، همه را بنشانیم اینجا و به‌زور سهم امام بگیریم؟ سهم امام حالا به اندازه‌ای است که همین حوزه‌ها را بگردانیم. بیشتر از این هم نیست. یک کمی اگر بیشتر باشد می‌دهند به دولت. یک‌دفعه آدم بگوید که نخیر، ما می‌گوییم که دولت مالیات نگیرد، سهم امام بگیرد. چه جور؟ از کجا بیاوریم سهم امام این‌قدر؟ ما از کجا سهم امام و سهم سادات پیدا کنیم که دولت را اداره بکنیم. مملکت را اداره بکنیم. این‌همه اشخاصی که ریخته‌اند به جان دولت و خرج دارند و چی دارند اداره بکنیم. خوب، بی‌فکر حرف می‌زنند آقایان. یک کسی می‌رود یک چیزی به آنها می‌گوید، آنها هم باورشان می‌آید. آقایانِ دیگر هم همین‌طورند. با سلامت نفسی که دارند باورشان می‌آید. باید آقایان فکر بکنند که هرکس آمد هرچی زد، باید از اول حمل بر فساد بکنند که این می‌خواهد یک کاری بکند.»
امام خمینی افزودند: «امروز که فساد زیاد است، حمل به صحت صحیح نیست که هر که آمد خیال کنیم راست می‌گوید. خیلی‌ها بودند، خوب، من یک ماه، بیست و چند روز یکی از همین منافقین با صورت صالح، با [اسلحه] ژ3، با همه‌چیز آمد آنجا نشست در نجف، من بودم. برای من گفت، هر روز [آمد] گفت. هر روز گوش کردم. از مرحوم آقای طالقانی سفارش آورده بود. از یکی از علمای دیگر سفارش آورده بود. آنها را هم بازی داده بود. آمد گفت، من دیدم خیلی این مسلمان است. خوب ما که این‌قدر مسلمان نیستیم! من به او سوءظن پیدا کردم. من هیچ جوابش را ندادم. فقط گفت ما می‌خواهیم قیام مسلحانه بکنیم. گفتم نمی‌توانید. خودتان را به کشتن ندهید ولو، دیگر جوابی به او ندادم. اینها از آن‌وقت نقشه می‌کشیدند برای این کار. حالا هم هستند در میدان. نرفته‌اند. حالا آن جهاتی که رفته است البته کاری نمی‌توانند بکنند، اما این شیطنت‌ها را می‌توانند بکنند که بیایند بروند در قم پیش آقایی. بروند در فرض کنید که اصفهان پیش آقایی. بروند در شیراز پیش آقایی [و] یک کاری بکنند که صدا دربیاید. حالا از اول، کی از همه ضعیف‌تر است برای این کار؟ به روحانیت حمله کنیم؟ نه. به مجلس؟ نه. به دولت باید حمله کنیم، حالا به دولت. مجلس را وادار می‌کنند به دولت - عرض می‌کنم - روحانیون را وادار می‌کنند به دولت، بازار را وادار می‌کنند به دولت، همه‌جا به دولت [حمله بکنند]. خوب، دولت از بین رفت، فردا می‌آیند سراغ شماها. فردا می‌روند سراغ رئیس‌جمهور و- نمی‌دانم - مجلس.»
ایشان در پایان سخنان خود بار دیگر خاطرنشان کردند: «همه اینها مسائل، مسئله دولت نیست. مسئله، مسئله اسلام است. من این را برای خاطر اینکه آقایان توجه بکنند و برای خاطر اینکه تکلیفی را ادا کرده باشم عرض کردم و امیدوارم که خداوند به همه ما توفیق بدهد که همه‌مان باهم در رفع این گرفتاری‌ها بکوشیم. خوب، اگر آمدند شکایت کردند، برویم سراغ
رفعش. نرویم سراغ اینکه دولت را تضعیف کنیم، یا برویم مجلس [را] تضعیف بکنیم یا برویم اشخاص را چه بکنیم. این مسئله‌ای است که من عرض کردم و من امیدوارم که مؤثر واقع بشود در این آقایان.»(1)
سخنان امروز امام خمینی بلافاصله در رسانه‌های گروهی جهان بازتاب یافت.
خبرگزاری آلمان‌غربی گزارش داد: «رهبر انقلاب ایران امروز در سخنانی که از رادیو پخش شد نسبت به خطراتی که متوجه ثبات دولت است هشدار داد.» این خبرگزاری افزود: «وی گفت که دولت در مجلس به‌وسیله روحانیت و در بازار مورد حمله قرار می‌گیرد و بخشی از روحانیت را متهم کرد که تحت‌تأثیر کسانی که سعی می‌کنند جو سیاسی کشور را ماهرانه دستکاری کنند قرار دارند.» خبرگزاری آلمان‌غربی سپس به نقل از ناظران در تهران اضافه کرد: «هشدار [امام] خمینی عکس‌العملی است نسبت به فعالیت‌های اخیر گروه مهدی بازرگان نخست‌وزیر لیبرال اسبق که در 27 نوامبر گذشته [6 آذر] با نامه سرگشاده‌ای که توسط مطبوعات به چاپ رسید، شدیداً از دولت انتقاد کرده بود.» خبرگزاری مذکور همچنین افزود: «[امام] خمینی با اشاره به انفجارهای روز سه‌شنبه [دوشنبه] گذشته در کویت شرکت ایران را تکذیب کرد.»(2)
رادیو اسرائیل نیز در گزارشی گفت: «آیت‌الله خمینی امروز بدون اینکه نامی از کسی ببرد عده‌ای از روحانیون دولتی ایران را به‌خاطر اینکه از دولت انتقاد می‌کنند مورد نکوهش قرار داد.» این رادیو افزود: «آیت‌الله خمینی در قسمت دیگری از بیانات خود ... گفت حرف‌ها همه شبیه یکدیگر هستند و این اتفاقی نیست و بدانید دست دیگری در کار است. آیت‌الله خمینی سپس به یکی از روحانیون که تقاضا کرده بود مردم مالیات ندهند به‌شدت حمله کرد و گفت ما امروز چند صد میلیون خرج جنگ داریم که نمی‌شود که آن را با سهم امام تأمین کرد.»
رادیوی مذکور در ادامه با گمانه‌زنی درمورد مخاطب هشدار امروز رهبر انقلاب یادآور شد: «اخیراً آیت‌الله منتظری در مواردی مختلف در شهر قم از نهادهای انقلاب و پاره‌ای دست‌اندرکاران حکومت انتقاد می‌کرد.» این رادیو همچنین ضمن اشاره به اظهارات اخیر رئیس دیوان‌عالی کشور در تشریح نتایج پیگیری اجرای فرمان هشت ماده‌ای امام خمینی که از رسیدگی به شکایات مردم درمورد عملکرد دستگاه‌های مختلف سخن گفته بود، افزود: «مطلعین همچنین دفاع و حمایت همه‌جانبه آیت‌الله خمینی از دولت میرحسین موسوی را نشانه‌ای از شدت حملات و انتقادات و نارضایی عمومی از دولت فعلی قلمداد می‌کنند.»(3)
1) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1378، صص 256 - 247
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1362، ص10، تهران - خبرگزاری آلمان‌غربی، 26/9/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/9/1362، صص 6 و 7، رادیو اسرائیل، 26/9/1362.
1
درپی سخنان امروز امام خمینی در حمایت از دولت جمهوری اسلامی، نخست‌وزیر پیامی خطاب به رهبر انقلاب صادر کرد.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی در پیام میرحسین موسوی آمده است: «دولت، قطره کوچکی است از اقیانوس عظیم ملت مسلمان ایران و اگر امروز دولت می‌تواند چشم در چشم ابرقدرت‌ها بدوزد و پنجه در پنجه نیروهای استکباری بیندازد، به‌خاطر اتصال آن به نیروی عظیم یک ملت اسلامی است و اشتباه است اگر دولتمردان گمان کنند که بدون پشتیبانی امام و امت، دولت دارای نیرویی است.»
نخست‌وزیر سپس افزود: «به برکت همین پشتیبانی و اتصال است که در هنگامه‌ای که ابرقدرت‌ها به فلج اقتصادی کامل جمهوری اسلامی ایران چشم دوخته بودند، کشور در سال 61 در بخش صنایع به رشدی معادل 12 درصد و در نیمه اول سال 62 در همین بخش به رشدی معادل 15 درصد دست یافته است و هم‌زمان 15 درصد رشد تولید ناخالص داخلی در سال 61 [داشته] که رشد بی‌نظیری پس از رشد منفی سال‌های اول انقلاب است. اینها به اعتقاد دولت ثمره رهنمودها و حمایت‌های بی‌دریغ امام امت است.»
وی همچنین درمورد نقش دولت در جنگ گفت: «نقش دولت در تدارک جنگ تحمیلی نیز جز در سایه حضور پرصلابت مردم در صحنه و در کنار روحانیت عزیز که حاصل آن جوی آرام و آماده برای کار در کنار جوسازی‌های این و آن است مقدور نمی‌باشد.» نخست‌وزیر تأکید کرد: «سخنان و رهنمودهای رهبر بزرگ انقلاب این‌بار نیز یقیناً بار مسئولیت را بر دوش تک‌تک برادران خدمتگزار سنگین‌تر می‌سازد. از سوی دیگر، شوق آنان را برای استمرار تلاش و مبارزه در راهی که اسلام بر روی ملت ما گشوده است بیشتر می‌سازد.»(1)
2
رئیس‌جمهور تأکید کرد اتحاد حوزه و دانشگاه یک عمل سیاسی و تاکتیکی نیست، بلکه به معنای هماهنگی و ارتباط کامل این دو محیط علمی و دینی است.
آیت‌الله خامنه‌ای در آستانه 27 آذر سالروز شهادت دکتر محمد مفتح و روز وحدت روحانی و دانشجو، در دیدار با اعضای شاخه دانشجویی حزب جمهوری اسلامی و تعدادی از اعضای انجمن‌های اسلامی و اساتید دانشگاه‌ها، ضمن اظهار امیدواری درمورد هماهنگی دو قشر روحانی و دانشجو ازطریق شیوه‌های منطقی و مؤثر، اظهار داشت: «روشنفکری یعنی یک نگاه آزاد به مسائل فرهنگی و فکری و این چیزی بود که روشنفکری جدید با داعیه و پیام آن به وجود می‌آمد. در ایران هم آغاز ولادت روشنفکری به‌وسیله کسانی بود که اعتقادی به دین نداشتند. حتی کسانی که سابقه طلبگی داشتند مثل تقی‌زاده‌ها که پدران روشنفکری ایران هستند، از
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/9/1362، ص15.
همان‌وقت کار را با خصوصیاتی شروع کردند که ظاهراً اعتقاد آنها به دین را نشان می‌داد، ولی درعین‌حال مشخص بود که روشنفکری در همان زمان هم یک صبغه و جوهره بی‌دینی دارد.»
رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به تحول ایجادشده در وحدت حوزه و دانشگاه پس از انقلاب گفت: «تا قبل از شروع این نهضت الهی، دانشگاه و حرکت روشنفکری به معنای مغایرت با مذهب بود و در آن زمان دین را به معنای امری صرفاً ایمانی و قلبی معرفی می‌کردند گویی که دین با اندیشه و استدلال و تحقیق رابطه‌ای ندارد و هزاران هزار کتاب استدلالی فقه، اصول، تفسیر، کلام، فلسفه و عرفان از مغز و اندیشه انسان‌های متدین سرچشمه نگرفته است.» آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه تأکید کرد که انقلاب اولین ضربه را به این فکر وارد کرد و بین این دو فضای بیگانه از هم کانال‌های مطمئنی زد و این دو را به هم نزدیک کرد، «به این ترتیب، دانشگاه‌ها طعم دین و اندیشه دینی و حرکت دینی و آرزوها و انگیزه‌های دین را چشیدند و حوزه‌های علمیه هم طعم حرکت‌های سیاسی، نگاه‌کردن به مرزهای دور و حرکت برای آرمان‌های اجتماعی را چشید و لمس کرد.»
وی ضمن تأکید بر اینکه اتحاد روحانی و دانشجو یک عمل سیاسی و تاکتیکی نیست، خاطرنشان کرد: «اتحاد حوزه و دانشگاه یعنی هماهنگی و ارتباط کامل بین این دو محیط علمی تا محیط علم و دین [محیط دین]، پروردگان خود را با مسائل و پیشرفتهای گوناگون جامعه آشنا کند و محیط دانشگاهی پروردگان خود را با جهت‌گیری دقیق اسلامی هماهنگ کند. به تعبیری دیگر، ما می‌خواهیم وحدت این دو محیط علم و دین، با بصیرت دنیایی و علم دنیا با جهت‌گیری دینی توأم شود.» رئیس‌جمهور در پایان تأکید کرد: «مراقب باشید که عنصر علم در هر دو حوزه فراموش نشود [و] اشتغالات دیگر باعث عدم توجه به تحقیق و مطالعه و تدبر و تعمق در علوم و مسائل فقهی و اسلامی نگردد.»(1)
1
نخست‌وزیر اعلام کرد دولت جمهوری اسلامی با قوت و اطمینان کافی قادر است جنگ را تا پایان پیروزمندانه آن تدارک کند.
روزنامه کیهان گزارش داد جمعی از فرماندهان واحدهای رزمی، پشتیبانی و فرماندهان مراکز آموزشی و فرهنگی نیروی زمینی ارتش به‌همراه سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده این نیرو، امروز با میرحسین موسوی نخست‌وزیر، ملاقات کردند. در این دیدار فرمانده نیروی زمینی ارتش ضمن ارائه گزارشی کوتاه، از دولت به‌دلیل تلاش و حمایت‌های انجام‌گرفته در اداره جنگ تشکر و قدردانی کرد. سپس نخست‌وزیر در سخنانی با اشاره به اینکه در هر جامعه نهادهایی براساس ارزش‌های نظام حاکم به وجود می‌آیند، گفت: «یکی از این نهادها که در همه کشورهای جهان وجود دارد ارتش است. ارتش ما بعد از انقلاب همسو و همپای دیگر
1) روزنامه کیهان، 27/9/1362، ص18.
نهادها دگرگون شد و در جهت و سمت اهداف انقلاب اسلامی حرکت کرد. این دگرگونی جنبه تحمیلی ندارد، بلکه ریشه در واقعیت‌های انقلاب دارد. یک ارتش وقتی جهت‌گیری‌اش عوض می‌شود و مانند ارتش ما به‌صورت پشت و پناهی برای همه حرکت‌های آزادی‌بخش جهان درمیآید که با واقعیت‌های جوشان یک جامعه اسلامی پیوند بخورد.»
نخست‌وزیر راه کسب قدرت نظام‌های استکباری را شدت عمل و سرکوب مردم ذکر کرد و یادآور شد دولت جمهوری اسلامی به‌دلیل خدمتگزاری و تواضعی که دارد قدرتمند است. وی افزود: «ما در جهان سوم تنها کشوری هستیم که ژست‌های استکبار جهانی ما را نمی‌ترساند و سیاست مستقل خود را در جهان اعمال می‌کنیم و هیچ خوفی از هیچ قدرتی نداریم. ما در مقابل ملتمان خضوع می‌کنیم و دربرابر استکبار جهانی قوی و قدرتمند برخورد می‌نماییم.»
موسوی سرنوشت جنگ را تعیین‌کننده سرنوشت بسیاری از ملت‌های در بند و محروم دانست و گفت: «این نیروی فیزیکی ما نیست که اثرات کوبنده و عمیق انقلاب اسلامی ما را در جهان به نمایش گذاشته است، بلکه آن چیزی که ما را در سراسر جهان قدرتمند می‌کند یقیناً نیروی ایمان است.» وی اضافه کرد: «نسبت دادن حرکت انقلابی و اسلامی مردم منطقه به ایران باوجود عدم دخالت دولت جمهوری اسلامی ایران در این وقایع، نشاندهنده خوفی است که استکبار جهانی از قدرت انقلاب اسلامی دارد.»
نخست‌وزیر سپس به ضرورت پشتیبانی ملت و دولت از ارتش جمهوری اسلامی و تمامی رزمندگان به‌منظور تداوم جنگ تا پیروزی نهایی اشاره و تأکید کرد: «دولت جمهوری اسلامی ایران با قوت و اطمینان کافی قادر است این جنگ را تا پایان پیروزمندانه آن تدارک نماید. ملت ما تمام امیدهای خود را در جبهه‌ها جست‌وجو می‌کند. شما برادران نظامی نیز با اتحاد و قوت حرکت کنید و این پیروزی محتوم را شتاب بیشتری بخشید.»(1)
1
"گردهمایی بررسی جنایات صدام" صبح امروز با حضور بیش از یک‌صد تن از شخصیت‌های سیاسی، مذهبی و حقوقی کشورهای مختلف در تهران گشایش یافت.
در این گردهمایی که به دعوت مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق برگزار می‌گردد حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم سخنگوی این مجلس در سخنانی ضمن برشمردن اقدامات رژیم عراق علیه مخالفان اعم از شکنجه، ترور، اعدام، مسموم و زنده‌به‌گور کردن آنان گفت: «عظمت جنایات رژیم به حدی است که حتی خود و یا دوستان ما، شگفت‌زده و یا دچار تردید می‌شویم و برای برگزاری این کنفرانس با موانعی دست به گریبان بوده‌ایم و پس از مرور زمان تاحدودی توانستیم آنها را مرتفع و یا از اهمیتشان بکاهیم که از آن جمله ترور و خفقان بوده است.»
سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق دراینباره توضیح داد: «کسانی‌که به‌نحوی از
1) همان.
جنایات رژیم آسیب دیده‌اند فراوان‌اند، ولی اکثر آنها از واکنش وحشیانه رژیم نسبت به خانواده و یا فامیلشان نگران‌اند و از افشای [جنایات] رژیم خودداری می‌کنند.» حجت‌الاسلام حکیم افزود: «رژیم برای پرده‌پوشی بر جنایاتش برنامه‌ریزی کرده به حدی که هیچ ردپایی به دست مردم و یا صاحب‌نظران امور انسانی و یا سازمان‌های بین‌المللی به جای نمی‌گذارد. رژیم تاکنون، حتی شهادت آیت‌الله العظمی [سیدمحمدباقر] صدر و خواهر گرامی‌اش را اعلام ننموده است و زیر پرده‌ای از ابهام 6 تن از [افراد] خانواده مرجع مرحوم آیت‌الله العظمی سیدمحسن حکیم را اعدام و همه افراد این خانواده را زندانی کرده است.» وی تأکید کرد: «این کنفرانس که از گذرگاه اسناد و مدارک درپی افشای این جنایات است با این مشکل رودررو است.»
سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در ادامه با بیان اینکه شمار قربانیان رژیم عراق در داخل کشور بیش از ده‌ها هزار تن و تعداد زندانیان افزون بر 150 هزار نفر می‌باشد، گفت: «رژیم تاکنون به تبعید اجباری و دستگیری دسته‌جمعی مسلمانان اعتراف ننموده و از 14 سال پیش تاکنون، هیچ دادگاه علنی برپا نکرده است. این جنایات هنگامی صورت حقیقی خود را نشان خواهند داد که به مردم مسلمان عراق اجازه داده شود تا از خواسته خود سخن گویند و زمام امور را در دست گیرند.» وی درمورد اقدامات حکومت عراق علیه مخالفان خود در خارج از کشور گفت: «رژیم تاکنون چندین‌بار در کویت و امارات و انگلستان و بحرین و لبنان دست به جنایات فجیعی زده است. رژیم حتی بر روزنامه‌های لبنانی، هندی و پاکستانی و برخی از کشورهای خلیج [فارس] برای تحریف حقایق، فشار وارد می‌آورد. چنان‌که درمورد شهادت 6 تن از [اعضای] خانواده آیت‌الله حکیم روزنامه‌های فرانسه را وادار به سکوت کرد. رژیم عفلقی جنایتکار بعث برای آزادی زندانیان جانی خود در بریتانیا، که به دستور رژیم در آنجا دست به جنایت و آشوب می‌زنند، بازرگانان انگلیسی را بدون هیچ اتهامی دستگیر و سپس به‌عنوان تبادل زندانیان دو کشور آنها را آزاد می‌کند.»
سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در بخش دیگری از سخنان خود خاطرنشان کرد: «رژیم عراق تنها کسانی را که بینش و یا فعالیت سیاسی دارند از بین نمی‌برد، بلکه قوانینی دارد که به‌موجب آن فامیل‌های درجه سوم و گاهی همه قبیله در معرض تهدیدهای رژیم قرار می‌گیرند.» وی همچنین اقداماتی نظیر دفن پیکر معدومین در محلهای نامعلوم، ذوب اعدام‌شدگان در مواد شیمیایی و تجاوز به همسران زندانیان را جزء اقدامات رژیم عراق علیه مخالفان خود ذکر و اظهار کرد: «در طول برگزاری این کنفرانس، مسئله شهادت آیت‌الله سیدمحمد باقر صدر، جنگ تجاوزکارانه صدام علیه جمهوری اسلامی، بمباران مناطق مسکونی، کشتار افراد بیگناه، نابودی روستاها و مردم مسلمان کرد عراقی، شکنجه وحشیانه و بازداشت‌ها، مسئله دادگاه‌های فرمایشی، به‌شهادت‌رساندن افراد خانواده آیت‌الله حکیم، قیام
بیستم صفر و هفدهم رجب، خالی‌بودن مساجد از نمازگزاران و سخنران مذهبی، مسئله ترورها در داخل و خارج عراق، قاچاق اسلحه و انفجارها در کشورهای مختلف توسط مزدوران امنیتی صدام، اعدام دسته‌جمعی، اخراج مسلمانان و مصادره دارایی‌های آنان ازجمله مسائلی است که مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت و شرکت‌کنندگان در کنفرانس به عمق جنایات وحشیانه صدام پی خواهند برد.»
در ادامه این گردهمایی حجت‌الاسلام سیدمحمود هاشمی، در سخنانی به تلاش رژیم عراق برای ازبین‌بردن علما و نشانه‌های دین اسلام پرداخت و گفت: «برشمردن جنایت‌های صدام دراین‌مورد به کتاب‌های زیادی نیازمند است. مبارزه با حوزه‌های علمیه، اذیت و آزار علما و مراجع بزرگ اسلامی، جلوگیری از اعزام مبلغین اسلامی به شهرها و روستاها، به‌شهادت‌رساندن علمای بزرگ اسلامی من‌جمله شهید آیت‌الله محمدباقر صدر، بستن مساجد و کتابخانه‌ها و ایجاد خفقان و گسترش فرهنگ بعثی را می‌توان ازجمله جنایات صدام در حق علم و علما ذکر کرد.»
همچنین امام‌جمعه شهر کردنشین شانه‌دری عراق که به‌تازگی به ایران پناهنده شده است، در تبیین اقدامات رژیم عراق به مواردی نظیر ایجاد اختلاف در میان طوایف مختلف عراقی، فراموش‌کردن مسئله فلسطین و دامن‌زدن به درگیری میان گروه‌های فلسطینی، تحمیل جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران، آواره‌ساختن هزاران عراقی و مصادره اموال آنها، اعدام افسران و نظامیان ارتش عراق، تخریب شهرها و روستاهای ایران، اقدام علیه جنبش‌های آزادی‌بخش، گسترش فساد و جلوگیری از انتشار کتاب‌ها و مجلات اسلامی، ازمیان‌برداشتن محاکم شرعی، آلوده‌کردن آب‌های خلیج‌فارس و بمباران چاه‌های نفت ایران اشاره کرد.
در ادامه برنامه‌های این گردهمایی آیت‌الله مشکینی امام‌جمعه قم، اظهار داشت: «امروز شما به هر شهر و روستایی در ایران 40 میلیونی بروید مردمی را می‌بینید که فرزندان و وابستگانشان در این جنگ به‌دست رژیم صدام شهید شده‌اند.» آیت‌الله مشکینی همچنین گفت: «روزانه 300 میلیون تومان هزینه جنگ در ایران و بیش از این مقدار در عراق می‌شود و همه این مسائل
به‌خاطر وابستگی رژیم صدام به استکبار جهانی است. یکی از سران کشورهای منطقه گفته است که صدام 42 میلیارد دلار کمک ما را بلعید. درصورتی‌که ایشان دروغ می‌گوید و تاکنون کشورهای مرتجع منطقه، 86 میلیارد دلار به این رژیم ظالم کمک کردهاند.»
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی در خلال برنامه‌های امروز گردهمایی، نماینده اسرای عراقی ضمن سخنانی گفت: «ما بارها از مسئولین نظام جمهوری اسلامی ایران خواستار اعزام به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شده‌ایم.»(1)
1
درحالی‌که موضع‌گیری‌ها و تحرکات سیاسی درباره خاتمه جنگ ایران و عراق همچنان ادامه دارد، خبرگزاری آلمان‌غربی از مسقط گزارش داد قابوس سلطان عمان، در مصاحبه‌ای، که خبرگزاری عمان پرس آن را منتشر کرد، اظهار عقیده کرد: «درحال‌حاضر به دشواری می‌توان نشانه‌هایی از فیصله یافتن این جنگ مشاهده کرد.» وی افزود: «باید تنها امیدوار بود که بین دو طرف یک راه‌حل رضایت‌بخش و بادوام مورد مذاکره قرار گیرد، نه‌فقط به‌دلیل خسارات و تلفات بسیار سنگین جانی و ویرانی اقتصادی بلکه به‌خاطر بی‌ثباتی‌ای که این جنگ در منطقه ما به وجود می‌آورد.» قابوس ضمن اشاره به مسئولیت مشترک عمان و سایر کشورهای جنوب خلیج‌فارس در قبال امنیت عبور کشتی‌ها از آبراه هرمز، درعین‌حال اضافه کرد: «عمان تنها کشور صاحب نفت است که در خارج خلیج [فارس] در خلیج عمان ترمینال دارد. بنابراین، بی‌اطمینانی‌ها و خطراتی که جنگ ایران و عراق و سایر تهدیدات مبنی‌بر بی‌ثباتی این منطقه برای خلیج [فارس] پیش آورده است، شامل حال عمان نمی‌شود.»(2)
همچنین گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از قاهره حاکی است: جادالحق علی جادالحق شیخ اعظم الازهر مصر، در پیامی به مناسبت میلاد پیامبر با اشاره به جنگ ایران و عراق، خواستار پایان‌یافتن جنگ‌های جاری بین کشورهای اسلامی شد.(3)
به گزارش رادیو کویت عربی، سلطان بن عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان سعودی نیز امروز در سخنانی درمورد جنگ ایران و عراق اظهار امیدواری کرد که «ایران نیز از عراق پیروی کرده و با آغاز مذاکرات مسالمت‌آمیز برای متوقف‌نمودن جنگ عراق و ایران موافقت نماید.»(4)
دراین‌میان، مطبوعات سوریه به انعکاس سخنان روز گذشته رئیس‌جمهور ایران درمورد سیاست جمهوری اسلامی ایران در قبال جنگ پرداختند. به گزارش
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/9/1362، ص14.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 274، 28/9/1362، ص5، مسقط - خبرگزاری آلمان‌غربی، 27/9/1362.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1362، ص2، قاهره - خبرگزاری یونایتدپرس، 26/9/1362.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/9/1362، ص4، رادیو کویت عربی، 26/9/1362.
خبرگزاری جمهوری اسلامی از دمشق، روزنامه‌های امروز سوریه در صفحه اول خود به نقل از سخنان آیت‌الله خامنه‌ای در خطبه‌های نمازجمعه دیروز تهران نوشتند: «جمهوری اسلامی ایران تا قبل از سرنگونی رژیم تحمیلی بر ملت عراق، جنگ را متوقف نخواهد کرد.» این روزنامه‌ها همچنین از قول آیت‌الله خامنه‌ای افزودند: «هیچ راهی برای مصالحه با کسانی که بیش از سه سال است جنگ و وحشیگری را علیه ملت ایران آغاز کردهاند وجود ندارد و تنها راه حفظ صلح و امنیت منطقه سرنگونی رژیم حاکم بر بغداد است.»(1)
1
در ادامه انتشار اخبار و گزارش‌ها از بمب‌گذاری‌های
هفته گذشته در کویت، مقامات این کشور امروز از دستگیری 10 فرد مظنون ازجمله 7 عراقی وابسته به حزب الدعوه الاسلامیه خبر دادند.
به گزارش رادیو کویت، عبدالعزیز حسین وزیر مشاور در امور شورای وزیران کویت، در گفت‌وگو با رادیو مونت کارلو ضمن اعلام خبر دستگیری افراد مشکوک به دست‌داشتن در انفجارات روز دوشنبه گذشته گفت: دستگاه‌های امنیتی برخی از وسایل و ادوات انفجاری را کشف کرده و مقامات دولتی اکنون راه صحیحی را برای شناسایی عاملان بمب‌گذاری‌ها طی می‌کنند.(2)
دراینباره رادیو اسرائیل نیز در گزارشی به نقل از مقام مذکور گفت: «تاکنون 10 نفر مسلمان شیعه بازداشت شده‌اند که 7 نفر آنها شیعیان عراقی و 3 تن شیعه لبنانی می‌باشند. 2 نفر شیعه عراقی هنوز تحت تعقیب هستند.» وزیر مشاور کابینه کویت مدعی شد که «همه 10 نفر بازداشت‌شدگان به شرکت در توطئه انفجار سفارتخانه‌های ایالات متحده و فرانسه و اجرای یک سلسله عملیات تروریستی دیگر در کویت اعتراف کردهاند.» رادیو اسرائیل ضمن اشاره به خبرهای ضدونقیض اولیه درمورد راننده کامیون بمب‌گذاری‌شده در حمله به سفارت امریکا، افزود: «راننده مقتول سعد عقیل البدران نام داشت که همانند سایر شیعیان عراقی که در بازداشت به سر می‌برند عضو حزب شیعه الدعوه الاسلامیه بود که ازجانب حکومت اسلامی ایران حمایت می‌شود. این حزب یکی از جناح‌های اصلی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق می‌باشد که از ائتلاف گروه‌های شیعه به‌وجود آمده و مرکز آن در تهران قرار دارد. آیت‌الله محمدباقر صدر رهبر حزب الدعوه، چهار سال پیش همراه با خواهر خویش به دستور پرزیدنت صدام حسین به قتل رسید و حکومت عراق شایع ساخت که آنها در یک تصادم اتومبیل کشته شدند.»(3)
روزنامه نیویورک تایمز نیز از قول خبرنگار ویژه خود در قاهره نوشت: «نظر مقامات کویت و امریکا آن است که مسلمانان شیعه قشری که از ایران و شاید از سوریه کمک می‌گیرند در این حملات دست داشته‌اند.» نیویورک تایمز ضمن اشاره به حملات هوایی و موشکی عراق به شهرهای ایران به‌عنوان تلافی عملیات تروریستی در کویت افزود: «کویت و پاره‌ای دیگر از کشورهای حوزه خلیج‌فارس ازنظر سیاسی و مالی عراق را در جنگ چهارساله با ایران یاری
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 273، 27/9/1362، ص3، دمشق - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/9/1362.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/9/1362، ص4، رادیو کویت، 26/9/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/9/1362، صص 8 و 9، رادیو اسرائیل، 26/9/1362.
می‌دهند. دراین‌حال اقدامات امنیتی شدید در کویت همچنان پیگیری می‌شود، ولی پروازهای بین‌المللی و خروج اتباع کشورهای عربی از کویت به حالت عادی درآمده است، ولی خروج ساکنین خارجی از کویت همچنان با تأخیر و دشواری صورت می‌گیرد.»(1)
در همین حال، سلطان بن عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان سعودی، در مصاحبه با روزنامه الشرق الاوسط در اظهارات شدید‌اللحنی گفت: «[مهاجمان] که اهدافی را در کویت منفجر نمودند باید محاکمه شده، به صلیب کشیده شوند، تبعید شوند و یا دست‌ها و پاهایشان قطع شود.» به گزارش رادیو اسرائیل وی همچنین تأکید کرد: «هیچ‌کس نمی‌تواند جلوی خرابکاری را بگیرد، ولی این امکان وجود دارد که با خرابکاری توسط قوانین و مجازات‌های شدید مقابله کرد.»(2)
هفته‌نامه اکونومیست (چاپ لندن) در گزارشی نوشت مطبوعات کویت می‌کوشند با القای اینکه هدف انفجارهای اخیر فقط فرانسه و امریکا بوده، به این کشورها برای تغییر سیاست خود در لبنان اخطار دهند. این نشریه افزود: «درصورتی‌که این فرضیه را بپذیریم این سؤال مطرح می‌شود که چرا تروریست‌های اسلامی باید به فرودگاه کویت، به سازمان آب و برق این کشور و به تأسیسات صنعتی در خارج از کویت نیز آسیب وارد کند. برای آسیب‌رساندن به منافع امریکا، کویت نامناسب‌ترین مکان است؛ زیرا در بین کشورهای عربی خلیج‌فارس کمترین رابطه را با امریکا دارد و تنها کشوری است که با اتحاد جماهیر شوروی روابط سیاسی دارد و از آن کشور اسلحه می‌خرد.» به نوشته اکونومیست، انتخاب کویت به‌عنوان هدف انفجارهای اخیر بیش از آنکه دولت کویت می‌خواهد بپذیرد با جنگ ایران و عراق ارتباط دارد و دلیل آن این است که «زمانی‌که جمهوری اسلامی توانست موفقیت‌هایی در جنگ با عراق به دست آورد، روابط کویت و عراق یکباره به‌نحو چشمگیری بهبود یافت. درحال‌حاضر کویت نه‌تنها به عراق کمک مالی می‌کند بلکه اکثر سلاح‌های صادره به عراق ازطریق کویت به عراق وارد می‌شود.»(3)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس، هفته‌نامه نول آبزرواتور (چاپ پاریس) نیز در شماره این هفته خود در مقاله‌ای با عنوان "جنگ خلیج آغاز شده است" با اشاره به احضار فوری پانزده روز پیش نمایندگان پلیس 6 کشور خلیج‌فارس به عربستان سعودی و هشدار داده‌شده درباره احتمال عملیات سازمان جهاد اسلامی در یکی از کشورهای مزبور آورده است: «امریکا و فرانسه نسبت به هشدار سازمان جهاد اسلامی مبنی‌بر لزوم خروج نیروهای این دو کشور از لبنان و عدم حمایت از عراق از حق انتخاب ضعیفی برخوردار هستند، زیرا اگر امریکا و فرانسه لبنان را ترک کنند امتیاز اعتبار خود را نیز در مقابل متحدان عربستان از دست خواهند داد و اگر در جوار آنان متعهد شوند این غربی‌ها احیاناً به‌زودی با یک ویتنام تازه روبه‌رو خواهند شد.» این هفته‌نامه افزوده است: «ازاین‌پس، فرانسویان مقیم ابوظبی و قطر و نقاط دیگر نیز ممکن است در معرض خطر باشند.»
نول آبزرواتور در ادامه این احتمال را مطرح کرده است که اگر ایران خواهان بی‌ثباتی در کویت به‌منظور قطع راه ارتباطی عراق با خلیج‌فارس باشد و عراق نیز به اشغال نظامی کویت و انضمام سرزمینی این کشور برای جلوگیری از تحقق هدف ایران روی آورد، دراین‌صورت «یک جنگ بین‌المللی واقعی» برای حفظ موجودیت کویت به راه خواهد افتاد. این هفته‌نامه سپس یادآور شده است: «اما معلوم نیست که هدف ایران همین باشد، ولی هدف سازمان جهاد اسلامی ممکن است این باشد.» نول آبزرواتور همچنین با اشاره به آسیب‌پذیری کشورهای خلیج‌فارس نوشته است: «در شرایط کنونی باید اعتراف کرد که تنها حافظ نظامی این کشورها حفاظی امریکایی است ولی این سؤال مطرح می‌شود که به‌دنبال عملیات طبس و مرگ یا اسارت خلبانان امریکایی توسط سوری‌ها، چتر نظامی امریکا چه ارزشی دارد. آیا امریکاییها توان دخالت مؤثر و سریع از راه زمینی را دارند؟ پاسخ اسرائیلی‌ها منفی است و حتی (میشل زینگر) امریکایی اعتراف می‌کند امریکا فاقد یک نیروی واقعی عملیاتی است.» هفته‌نامه مذکور براین‌اساس نتیجه گرفته است: «البته ساده‌ترین راه ایجاد پایگاه‌های نظامی دائمی امریکایی است که آن‌هم هنوز توسط دولت‌های عربی به‌سادگی نمی‌تواند حل شود. در این شرایط کشورهای خلیج [فارس] از خود می‌پرسند که آیا هنوز به‌عنوان منافع حیاتی امریکا تلقی می‌شوند یا خیر؟»(1)
1
روزنامه امریکایی واشنگتن پست ضمن اذعان به متجاوزبودن عراق از مقامات امریکا خواست برای خاتمه جنگ ایران و عراق تلاش کنند.
جوزف کرافت نویسنده سرشناس امریکایی، در شماره اخیر روزنامه واشنگتن پست در مقاله‌ای با عنوان "مخاطرات خلیج" نوشت: «درحالی‌که جنگ میان ایران و عراق در جریان است دیگر بی‌توجهی و چشم‌پوشی شایسته نیست. در کنار تهدیدهای جدی علیه قطع جریان نفت [از خلیج‌فارس] خطرهای دیگری نیز که مشابه آن را امریکاییها در لبنان آزمودند در اینجا بالا گرفته است. بعضی مقامات امریکایی بایستی فکری برای خاتمه این جنگ نموده و به جست‌وجوی راه‌حل‌های مختلفی باشند.»
وی ضمن اشاره به اینکه عراق با هدف سرنگونی جمهوری اسلامی در سپتامبر 1980 به ایران حمله کرد، «اما ایران پایدار باقی ماند»، افزوده است: «یک امریکایی آشنا با مسائل ایران می‌گفت آیت‌الله [خمینی] اول شاه را از میان برداشت و بعد کارتر را و حالا نیز نوبت صدام است. برای چنین سرانجامی ایران دیگر وارد یک جنگ فرسایشی علیه عراق شده است.»
نویسنده واشنگتن پست در ادامه با اشاره به احتمال سقوط صدام حسین، قدرت‌گرفتن یک انقلاب شیعی در عراق و تقویت آنچه وی محور انقلابی ایران، سوریه و لیبی دانسته، خاطرنشان کرده است: «باید مطمئن بود حسین نیز یک ضداستراتژی تهیه کرده است، اما آن استراتژی یک
1) همان، صص 10 - 8، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/9/1362.
فاجعه است. وی به‌طور آشکاری حملات عمده‌ای را علیه تأسیسات نفتی ایران در خلیج‌فارس تدارک دیده است.» جوزف کرافت که پیامد این وضع را تلاش احتمالی ایران برای بی‌ثبات‌سازی موقعیت کشورهای عرب صادرکننده نفت در حوزه خلیج‌فارس می‌داند، پیشنهاد داده است: «سومین نتیجه زیاد درخشان نبوده، اما از دو تای دیگر بدتر نیست [و آن] امکان خلع ید کردن از صدام به‌وسیله یک کودتای نظامی در بغداد است.» به عقیده وی درصورت انجام این کار «ارتش عراق به‌دلیل حیثیت خود برعلیه تسلط محور انقلابی بر خاورمیانه [غرب آسیا] خواهد ایستاد.» نویسنده واشنگتن پست اضافه کرده است: «حتی با راه‌های محدود، امریکا می‌تواند به‌طرف ارتش عراق کشانیده شود. امریکا می‌تواند چند هم‌پیمان خود را مانند اسرائیل و ژاپن و آلمان‌غربی وادار سازد که به ایران در فروش اسلحه و نفت کمک ننمایند. امریکا می‌تواند از دیگر دوستانش - که منظور فرانسه است - بخواهد که طرف‌داری از فاجعه استراتژی صدام حسین را متوقف سازد.» کرافت در پایان یادآور شده است: «به‌صورت دیگر می‌توان گفت که امریکا قادر خواهد بود احتمال وقوع حداکثر خطرات را به حداقل برساند یا به‌عنوان یک تئوریسین بازی‌ها، حداقلِ حداکثر را در خلیج [فارس] به نمایش گذارد.»(1)
1
هم‌زمان با احتمال تداوم تنش‌های نظامی میان نیروهای امریکایی و سوری در لبنان، تلاش‌ها برای برگزاری مجدد اجلاس آشتی ملی لبنان امروز از سر گرفته شد.
به گزارش خبرگزاری رویتر از جده سلطان بن عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان، در مصاحبه با روزنامه الشرق الاوسط گفت که اعتقاد دارد درگیری‌های نیروهای سوری و امریکایی در لبنان به بروز یک جنگ در منطقه غرب آسیا منتهی نخواهد شد. وی درعین‌حال هشدار داد: «هیچ‌کس از این جنگ بهره نخواهد برد، حتی اسرائیل، زیرا درصورت وقوع جنگ ما ساکت نخواهیم نشست.»
وزیر دفاع عربستان همچنین تصریح کرد که «فکر نمی‌کند هیچ‌یک از کشورهای عربی درحال‌حاضر خواهان جنگ با اسرائیل باشند، زیرا کشورهای عربی در کنفرانس سال گذشته اجلاس سران عرب در فاس که طی آن یک طرح صلحی را نیز ارائه دادند، مقاصد صلح‌جویانه خود را اعلام داشتند.» خبرگزاری رویتر یادآور شد: «طرح صلح فاس خواستار [تشکیل] یک کشور مستقل فلسطینی و همچنین شناسایی تلویحی اسرائیل شده است.» بن عبدالعزیز موافقت‌نامه اخیر همکاری‌های راهبردی امریکا و رژیم صهیونیستی را «یک گام نامقتضی» خواند و افزود: «واشنگتن همچنان زیر سایه اشتباهات اسرائیل باقی می‌ماند.»(2)
درباره پیامدهای انعقاد موافقت‌نامه همکاری راهبردی در مناسبات امریکا و رژیم صهیونیستی امروز رادیو اسرائیل گزارش داد: «طی یک سند سری که به اسرائیل رسیده پرزیدنت ریگان تعهد کرده است که نسبت به احتیاجات دفاعی رو به افزایش اسرائیل تفاهم نشان دهد و براین‌اساس،
میزان کمک‌های نظامی ایالات متحده را طی سال‌های آینده تعیین نماید. این سند محرمانه ضمیمه درخواست کمک اقتصادی به اسرائیل می‌باشد.» رادیو اسرائیل افزود: «[این] نخستین تعهدی می‌باشد که تاکنون دراین‌مورد رئیس‌جمهوری ایالات متحده به عهده گرفته است.»(1)
از سوی دیگر، گزارش‌ها از سایر رویدادهای سیاسی در لبنان حاکی است امروز درپی سفرها و مذاکرات اخیر امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان و نیز آتش‌بس همه‌جانبه‌ای که پس از یک اجتماع امنیتی در دمشق با شرکت جناح‌های مختلف درگیر به‌استثناء نماینده جنبش امل از ظهر دیروز در لبنان اعلام شد، تلاش‌ها برای برگزاری مرحله دوم اجلاس آشتی ملی لبنان از سر گرفته شد. به نوشته روزنامه کیهان، رفیق حریری میانجی پادشاهی سعودی در بحران لبنان، امروز وارد این کشور شد تا با مسئولان سیاسی و اعضای اجلاس آشتی ملی درباره تفاهم‌نامه 17 می(27 اردیبهشت) لبنان و رژیم صهیونیستی - که گروه‌های مخالف دولت لبنان خواهان لغو آن هستند - و نیز چگونگی برگزاری مجدد این اجلاس در سوئیس گفت‌وگو کند.(2)
در همین زمینه رادیو کلن امروز گزارش داد سفارت لبنان در برن پایتخت سوئیس به وزارت امور خارجه این کشور اطلاع داد که اجلاس مذکور بار دیگر در روز 9 ژانویه 1984 (19 دی 1362) در سوئیس تشکیل خواهد شد. این رادیو یادآور شد: «مذاکرات کنفرانس آشتی ملی لبنان در ماه نوامبر قطع گردید تا امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان بتواند گفتوگوهای جدیدی با رهبران چند کشور عربی و ممالکی که ارتش پاسدار صلح در لبنان را تشکیل می‌دهند انجام دهد.»(3)
1
امروز هم آبادان، خرمشهر و مناطق درگیر این دو شهر هدف گلوله‌های توپ‌های عراقی قرار گرفت و تلفات و خساراتی به بار آمد. بمباران جنوب‌غربی مهاباد خسارتی در بر نداشت.
در شهر آبادان، براثر اصابت چندین گلوله توپ به 5 منزل مسکونی خساراتی وارد شد.(1)در خرمشهر نیز گلوله‌باران متناوب شهر و مناطق اطراف آن خساراتی را به بیمارستان شهید صدوقی و محوطة نیروی دریایی، گمرک، دیری‌فارم، جزیره مینو، پل‌نو، شلمچه و پاسگاه زید وارد آورد و علاوه‌بر آن یک تن شهید و 9 تن دیگر زخمی شدند(2)
همچنین هواپیماهای عراقی در ادامه بمباران‌های بی‌هدفی که از چندی پیش در مناطق عمومی کردنشین آغاز کردهاند، امروز هم چندین بمب در حوالی پایگاه سرتنگ در جنوب‌غربی مهاباد، پرتاب کردند که تمامی بمب‌ها در شیارها و تپه‌های اطراف فرود آمد و هیچ‌گونه خسارتی به بار نیاورد.(3)
2
افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز در محور مهاباد - اشنویه، جنوب‌غربی سردشت، بانه و جنوب‌غربی سلماس اقداماتی را علیه نیروهای خودی اجرا کردند.
عناصر مسلح ضدانقلاب بر سر راه 19 تن از نیروهای ارتش در نزدیکی پادگان پسوه در محور مهاباد - اشنویه، عملیات کمین اجرا کردند و در یک درگیری محدود 6 تن از آنان را به گروگان گرفتند. بقیه نیروهای ارتش با فرار از منطقة کمین توانستند سالم به پایگاه خود بازگردند.(4)-(5)
در جنوب‌غربی سردشت نیز 70 تن از عناصر حزب دمکرات کردستان ایران و سازمان
1) سند شماره 68861 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 29/9/1362، ص3.
2) سند شماره 370460 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به استانداری خوزستان، 28/9/1362؛ و- سند شماره 289334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 28/9/1362.
3) سند شماره 356446 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا به فرماندهی ژاجا، 28/9/1362.
4) پیکر 4 تن از این گروگان‌ها روز 5 دی، در محور فرعی خورنج - پسوه در جنوب محور مهاباد به اشنویه کشف شد. (سند شماره 361317 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه شمال‌غرب (رکن3) به فرمانده نزاجا معاونت اطلاعات، 6/10/1362)
5) سند شماره 80838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 سپاه (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی سپاه، 1/10/1362؛ و- سند شماره 68861 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2.
مجاهدین خلق (منافقین) به یک پایگاه نیروهای ارتش در منطقه عملیاتی آلان حمله کردند. پس از سه ساعت درگیری، مهاجمان براثر مقاومت افراد پایگاه، مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این عملیات 4 تن از نیروهای خودی زخمی شدند، آثار به‌جای مانده از مهاجمان نیز از تلفات سنگین ضدانقلاب حکایت داشت. گفتنی است مهاجمان قبل از آغاز حمله، با استقرار در مکان‌های مناسب و امن به‌وسیله بلندگوهای دستی از نیروهای این پایگاه خواستند که برای درامان‌ماندن، بدون مقاومت خود را تسلیم کنند.(1)
در منطقه عمومی بانه نیز عناصر مسلح غیرقانونی با حمله به افراد ژاندارمری در گردنه خان یک سرباز را زخمی کردند.(2)
همچنین افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در روستای کهریز در جنوب‌غربی سلماس به یک مرکز درمانی حمله کردند و پس از سرقت دارو و بخشی از تجهیزات این مرکز، 2 تن از بیماران بستری را به گروگان گرفته، آنجا را ترک کردند. مهاجمان ساعاتی بعد گروگان‌ها را آزاد کردند.(3)
1
نیروهای سپاه سلماس در یک عملیات دقیق و حساب‌شده تلفات زیادی را به افراد حزب دمکرات کردستان وارد کردند، در همین حال به‌دنبال عملیات‌های پی‌درپی نیروهای خودی در مناطق شمال‌غرب کشور که موجب افزایش تعداد پناهندگان شده است، امروز نیز 2 تن از افراد ضدانقلاب خود را به ژاندارمری خوی معرفی کردند.
نیروهای سپاه سلماس با آگاهی از ورود تعدادی از چته‌های هیز حاتم حزب دمکرات به روستای پیرمند در منطقه شپیران (واقع در جنوب‌غربی سلماس) ضمن هماهنگی با نیروهای پایگاه‌های مجاور در ساعت 19 در یک اقدام تاکتیکی و غافلگیرانه به آنها حمله کردند. در این عملیات یک تن از افراد خودی به شهادت رسید و حداقل 10 تن از عناصر حزب دمکرات کشته و چند تن نیز زخمی شدند،(4)بقیه افراد این حزب نیز به‌ناچار منطقه را ترک کردند. علاوه‌براین تعدادی سلاح ازجمله یک قبضه آر.پی.جی7 و 4 قبضه انواع اسلحه و تیربار و مقداری مهمات و 2 رأس قاطر و تعدادی اسناد و مدارک سازمانی به دست نیروهای خودی افتاد.(5)
امروز همچنین در ادامه تسلیم‌شدن افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی، 2 تن از این افراد خود را به نیروهای گردان مرزی ژاندارمری خوی معرفی و درخواست امان‌نامه کردند.(6)
1) سند شماره 356452 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 29/9/1362؛ و- سند شماره 80838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 سپاه (طرح و عملیات به ستاد مرکزی)، 1/10/1362.
2) سند شماره 356446 مزکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2.
3) سند شماره 80879 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی، 6/10/1362.
4) درپی این عملیات، یک گروه مسلح از افراد حزب دمکرات در 2/10/1362 با حمله به روستای پیرمند به تمامی روستائیان اخطار کردند که هرچه سریع‌تر این روستا را ترک کنند. اهالی این روستا نیز به‌ناچار محل زندگی خود را ترک کرده و به روستای خاناوین (فناوین) رفتند.
5) سند شماره 356442 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه سلماس به فرماندهی منطقه11 سپاه، 28/9/1362؛ و- سند شماره 400970 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه سلماس به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 4/10/1362؛ و- سند شماره 400967 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه سلماس به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 28/9/1362؛ و- سند شماره 68858 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 26/9/1362؛ و- سند شماره 400962 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه سلماس به اطلاعات ستاد منطقه11، 2/9/1362.
6) سند شماره 356446 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه پاسداران امروز آمار تلفات انسانی نیروهای خودی و افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی و همچنین تعداد افراد تسلیم یا دستگیرشده این گروه‌ها را از آغاز سال جاری تا آخر آبان‌ماه اعلام کرد. طبق این گزارش، در طول هشت ماه اول سال 1362، 2722 تن از افراد خودی به شهادت رسیده و 2879 تن نیز زخمی شده‌اند. همچنین 1022 تن از افراد خودی و افراد بومی گروگان گرفته شده‌اند.
در طول همین مدت، 3533 تن از افراد گروه‌های مسلح ضدانقلاب کشته یا زخمی و 1051 تن نیز در درگیری با افراد خودی دستگیر شده‌اند. علاوه‌براین 1429 تن از آنان با ترک اردوی گروه‌های محارب و زمین گذاشتن اسلحه، خود را به نیروهای جمهوری اسلامی ایران تسلیم کردهاند.(1)
2
واحد مهندسی ستاد مرکزی سپاه در نامهای به فرماندهی کل سپاه از پایان‌یافتن عملیات پاکسازی منطقه خرمشهر و هویزه از مین و انواع گلوله (خمپاره، توپ و...) خبر داد.
در این گزارش ضمن اشاره به کلیاتی از مشکلات موجود در اجرای عملیات پاکسازی آمده است برخی مین‌ها به‌علت گذشت زمان و تأثیر عوامل طبیعی (آب، باد، خاک و رویش گیاهان) در عمق 30 الی 40 سانتی‌متری زمین مدفون شده و وجود گیاهانی که ارتفاع برخی از آنها به 5/1 متر می‌رسد، علاوه‌بر آنکه یافتن و خنثی‌سازی مین‌ها و گلوله‌های منفجرنشده را با مشکلات عدیده‌ای مواجه ساخته، خطرپذیری عملیات پاکسازی را نیز افزایش داده است؛ به‌نحوی‌که در طول عملیات مین‌یابی تعدادی از نیروهای سپاه و بسیج به شهادت رسیده یا زخمی شدند. واحد مهندسی ستاد مرکزی سپاه در این گزارش تعداد مین‌ها و گلوله‌های یافت‌شده در منطقه خرمشهر را ذکر نکرده، ولی تعداد انواع مین ازقبیل ضدنفر، ضدخودرو، ضدتانک و گلوله‌های منفجرنشده در منطقه هویزه را 110 هزار عدد اعلام کرده است. طبق این گزارش مناطقی که در خرمشهر پاکسازی شده به این شرح است:
میدان مین واقع در سمت چپ پادگان دژ به طول 200 و عرض 20 متر شامل 2 ردیف مین ضدنفر گوجه‌ای.
میدان مین واقع در بلوار کنار شط به طول 1000 و عرض 5 متر شامل 2 ردیف مین ضدنفر گوجه‌ای.
میدان مین واقع در سمت راست کارخانه صابون‌سازی به طول 700 و عرض 20 متر شامل 4 ردیف مین ضدنفر گوجه‌ای.
میدان مین واقع در سمت چپ کارخانه صابون‌سازی به طول 1000 و عرض 30 متر شامل 5 ردیف مین ضدنفر گوجه‌ای.
1) سند شماره 356418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد 3000 ستاد مرکزی به سرپرستی، 27/9/1362.
میدان مین واقع در سمت چپ مهندسی رزمی سپاه به طول 50 و عرض 5 متر شامل 2 ردیف مین ضدنفر گوجه‌ای.
سمت راست انبار کاتیوشای ارتش به طول 300 و عرض 100 متر شامل مین ضدخودرو و با محافظ مین ضدنفر گوجه‌ای.
سمت راست جادة مهندسی رزمی خرمشهر به طول 100 و عرض 300 متر شامل مین ضدخودرو با محافظ مین ضدنفر گوجه‌ای.
میدان مین واقع در سمت چپ جاده مهندسی رزمی خرمشهر به طول 100 و عرض 20 متر شامل مین ضدخودرو با محافظ مین ضدنفر گوجه‌ای.
سمت راست جاده مهندسی رزمی سپاه خرمشهر به طول 100 و عرض 70 متر شامل مین‌های والمری و گوجه‌ای.
میدان مین واقع در پشت انبار اطهری به طول 50 و عرض 10 متر شامل مین‌های والمری و گوجه‌ای.
همچنین پاکسازی میادین مین اطراف هویزه شامل 3 میدان بزرگ سراسری با تراکم مین زیاد به این ترتیب انجام شده است:
1.در کرانة رودخانه کرخه و پشت خط اول و پشت نیروها و مواضع خودی.
2.کانال بزرگی به عرض 3 متر.
3.سنگرهای کمین و سنگرهای تیربار مستقر در مواضع حساس و مشرف به منطقه و همچنین خاکریزهایی که وسط آنها شکافته شده بود و تونل‌های انفرادی در داخل خاکریزها.(1)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی بیانات روز گذشته امام خمینی را هشداری دانست که حرکت‌های دشمنان مسئله جنگ را تحت‌الشعاع خود قرار ندهد. امروز همچنین، ائمه جمعه، گروه‌ها، ارگان‌ها و نهادهای مختلف کشور حمایت خود را از موضع رهبر انقلاب درمورد لزوم پشتیبانی از دولت اعلام کردند.
به گزارش روزنامه کیهان، ائمه جمعه و جماعات و جامعه روحانیت شهرها و استان‌های مختلف کشور ازجمله فارس، اصفهان، بندرعباس، یزد، ایلام، بوشهر، لرستان و نیز ائمه جمعه و جماعات اهل‌سنت پاوه، جوانرود و قصرشیرین در پیام‌های جداگانه‌ای از سخنان رهبر انقلاب در حمایت از دولت جمهوری اسلامی و تلاش برای حل مشکلات دولت به‌ویژه در رفع نیازهای جنگ اعلام پشتیبانی کردند.
گزارش کیهان همچنین حاکی است دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با صدور اطلاعیه‌ای از مردم خواست: «1. هر شایعه و اخباری را که دهان به دهان می‌شنوند با تردید
1) سند شماره 438481 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد مهندسی ستاد مرکزی سپاه به فرماندهی کل سپاه، 28/9/1362.
تلقی کنند و خوب تحلیل و ریشه‌یابی نمایند. 2. هرگونه صحنه‌سازی‌ها را علیه جنگ و دولت و روحانیت به مقامات مسئول اطلاع دهند. 3. مسائل جنگ را همچنان در اولویت قرار دهند. 4. با مسئله انتخابات جدی و دقیق برخورد نمایند و هوشیارانه مراقب توطئه‌ها علیه انتخابات باشند. 5. تردد وسایل مشکوک را دقیقاً پیگیری و به مقامات مسئول گزارش دهند.» کیهان همچنین افزود: «کامیون‌داران جهرم، تعاونی حملونقل استان مرکزی (اراک)، رانندگان کامیون تریلر مستقر در بندرعباس، کامیون‌داران رشت و دیگر مؤسسات حملونقل این شهرستان با انتشار اطلاعیه‌ای به ندای امام امت مبنی‌بر تخلیه بنادر لبیک گفتند.»(1)
علاوه‌براین، وزارت راه‌وترابری نیز در اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «به پیروی از فرمان امام خمینی رهبر کبیر انقلاب اسلامی و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، مبنی‌بر بسیج کامیون‌ها جهت حمل کالاهای اساسی مورد نیاز مردم از بنادر و سایر مبادی ورودی کشور وزارت راه‌وترابری طرح جهاد تخلیه بنادر را از اول دی‌ماه - که مصادف با سالگرد ولادت نبی‌اکرم(ص) است - به اجرا می‌گذارد.» در این اطلاعیه از ائمه جمعه و جماعات و روحانیون تقاضا شده است که «جهت لبیک به ندای رهبر کبیر انقلاب دولت را در اجرای این طرح به هر طریق ممکن یاری نمایند.» وزارت راه‌وترابری همچنین خواستار تشکیل ستاد اجرایی جهاد تخلیه بنادر متشکل از نمایندگان وزارتخانه‌ها و سازمان‌های ذی‌ربط در مرکز استان‌ها و مبادی کشور گردید تا برای انجام هماهنگی و رفع مشکلات رانندگان و صاحبان کالا اقدام کنند(2)
از سوی دیگر، در جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی رئیس مجلس اعلام کرد: «دررابطه‌با بیانات مهم امام امت بعضی از آقایان نمایندگان سؤالاتشان را از وزرا پس گرفتند.» وی سپس اسامی 9 تن از این نمایندگان را به این ترتیب اعلام کرد: سعید امانی نماینده تهران، سیدتقی خاموشی نماینده تهران، غفور گرشاسبی نماینده بندر لنگه، مرتضی محمودی نماینده قصر شیرین، رجبعلی طاهری نماینده کازرون، علی‌اکبر استاد نماینده تهران، علیرضا یارمحمدی نماینده بم، مهدی اژه‌ای نماینده اصفهان و حسین پورسالاری نماینده کهنوج.(3)در پایان جلسه امروز مجلس شورای اسلامی نیز منشی جلسه اسامی 14 نماینده دیگر را که سؤالات خود را از وزرا پس گرفته بودند، قرائت کرد.
همچنین بیش از 150 تن از نمایندگان مجلس امروز در نامهای به امام خمینی بیانات ایشان و سخنان چند روز قبل آیت‌الله منتظری در گردهمایی شورای استانی ائمه جمعه کشور را «مایه امید و دلگرمی همه مؤمنین به انقلاب و دلسوزان جمهوری اسلامی» دانسته و ضمن اشاره به هشدار امام درمورد بازگشت به شرایط مشروطیت و تضعیف دولت ازطریق تشویق به "ندادن مالیات" خاطرنشان کردند: «ما نمایندگان مجلس شورای اسلامی ضمن تأکید بر تعبد و انقیاد همیشگی دربرابر قوانین و رهنمودهای حیات‌بخش امام امت و ابراز آمادگی در به‌کاربستن رهنمودهای
فقیه عالی‌قدر حضرت آیت‌الله منتظری از مسئولین محترم جمهوری اسلامی و امت شهیدپرور و حاضر در صحنه می‌خواهیم که هرکدام به‌نوبه‌خود و در چارچوب مسئولیت و امکانات خود، این هشدارها را جدی گرفته و به کار بندند و عملاً از آن پشتیبانی نمایند.»(1)-(2)
امروز همچنین حجتالاسلاموالمسلمین اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، بعد از سخنان پیش از دستور مجلس اظهار داشت: «بیانات امام عظیم‌الشأنمان مثل همیشه بهترین راهنما برای انسجام و وحدت بود و آن‌گونه که درخور یک رهبر واقع‌بین و هوشیار است، امام انگشت گذاشتند روی نقاط حساس که ممکن بود انسجام و وحدت جمهوری اسلامی را به هم بزند.» رئیس مجلس افزود: «درست در آستانه انتخابات و موقعی که ممکن بود عوام‌فریبی‌ها برای جلب آراء مردم، افرادی را وادار کند که دست بگذارند روی کمبودهای ناشی‌از جنگ و هجوم دشمنان و آثار طبیعی انقلاب برای جلب دل‌های ساده پاک مردم، امام با بیاناتشان جلوی این انحراف خطرناک را گرفتند. هشدار به ما نمایندگان مجلس که تریبون مستقیم در دست داریم و هشدار به علما و ائمه جمعه که مستقیماً با مردم سروکار دارند و هشدار به مراکز تجارت و بازار که ممکن است شیاطین در آنجا اخلال بکنند.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در ادامه سخنان خود گفت: «خطر مهمی که ممکن بود ما را تهدید بکند این بود که این‌گونه حرکت‌ها مسئله جنگ و مسئله مواجهه با دشمنان را تحت‌الشعاع خودش بگیرد و مبادا‌که ما در دامی که برایمان گسترده‌اند دچار مسائل مشکل روزمره ساده بشویم و مشکل عظیم را که جنگ است فراموش کنیم.» رئیس مجلس در پایان اظهار اطمینان کرد که «نمایندگان مجلس هم در سؤالاتشان و هم در سخنرانی‌های پیش از دستور و هم در صحبت‌هایی که در خارج از مجلس در مساجد و منابر و جاهای دیگر می‌روند این راهنمایی‌ها را درست و موبه‌مو اجرا خواهند کرد و خاطر امام از این جهت مطمئناً ازطریق نمایندگان مجلس و سایر کسانی که مورد خطاب امام بودند انشاءالله آرام خواهد بود.»(3)
از سوی دیگر، گزارش‌ها همچنان حاکی‌از انعکاس بیانات روز گذشته امام خمینی در رسانه‌های خارجی است. مطبوعات امروز سوریه نوشتند: «امام خمینی دیروز در دیدار با مسئولین امور بازرگانی ضمن دعوت از ملت ایران به تحمل مشکلات و کمبودهای کشور، [درباره] وجود نقشه‌هایی جهت متلاشی‌کردن دولت هشدار داده و افزودند طرح مسائل مربوط
1) درمورد نامه نمایندگان مجلس در اعلام حمایت از بیانات امام، یادداشت روزانه حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی حاکی‌از اختلاف‌نظر میان نمایندگان درمورد اشاره به اظهارات آیت‌الله منتظری در کنار بیانات امام خمینی است. درنهایت این نامه بدون تغییری در محتوا فقط با 150 امضا انتشار یافت. (ر.ک: اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم، 1386، ص312)
2) روزنامه کیهان، 28/9/1362، صص 6 و 19.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/9/1362، ص15.
به کمبودها در بازارها، مساجد، مدارس دینی، منبرها و منازل علمای دین به‌طور هم‌زمان اتفاقی نیست، بلکه نمایانگر وجود برنامه‌هایی است.»(1)
همچنین به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، سه روزنامه البیان، امارات نیوز و گلف نیوز (چاپ امارات عربی متحده) نیز در شماره امروز خود سخنان رهبر انقلاب اسلامی را منعکس کردند. البیان که بنا به این گزارش «علاقه زیادی به بزرگ جلوه‌دادن اخبار منفی مربوط به جمهوری اسلامی ایران از خود نشان می‌دهد»، در گزارشی با عنوان "[امام] خمینی از روحانیون و بازاریانی که برعلیه دولت مطلبی اظهار می‌دارند، انتقاد کرد"، آورده است: «مخاطب [امام] خمینی احتمالاً بازرگان و اطرافیان وی می‌باشند که در ماه گذشته طی نامهای سرگشاده از دولت میرحسین موسوی انتقاد کردند.» امارات نیوز و گلف نیوز نیز به‌طور نسبتاً مشروح به درج سخنان امام پرداختند.(2)
1
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی گفت: دشمنان ما دیگر از صدام مأیوس شده‌اند و اگر مسئله جدیدی در دنیا اتفاق نیفتد با یک فشار دیگر صدام نابود شده است. رئیس مجلس امروز در دیدار با مسئولان طرح و عملیات مناطق یازده‌گانه سپاه پاسداران و همچنین مسئولان مرکز زرهی پدافند و توپخانه این واحد رزمی، ضمن اشاره به پیشرفت‌ها و گسترش قدرت رزمی سپاه اظهار داشت: «شما باید بدانید که سپاه تنها در بُعد جنگ و جنگ‌آوری تلاش نکرده بلکه کلاً در ابعاد فرهنگی، امنیت داخلی، روحیه‌دادن به مردم و بسیاری کارهای دیگر فعالیت داشته است.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سپس گفت: «گذشته و آینده جنگ برای ما به‌شدت قابل‌توجه است. همچنین جنگ برای ما عبرت‌آموز بوده و ما باید توجه کنیم که دشمنان ما همواره مترصد نابودکردن نهضت‌های اسلامی بوده و هستند، ولی اینان در مقابل نهضت اسلامی ایران غافلگیر شدند، لذا در همان سال‌های اول، این جنگ را راه انداختند. بنابراین سادگی است که فکر کنیم راه‌اندازان این جنگ دیگر ما را رها کردهاند و سخن از صلح و حقوق‌بشر گفتن آنان از روی حقیقت است.» وی افزود: «بنابراین ما باید آماده باشیم و تنها راه جلوگیری از جنگ جدید و تنها راه آرام نگه‌داشتن منطقه آن است که ما نیرومند باشیم و دشمنان وسوسه جنگیدن با ما را از سر بیرون کنند. دراین‌صورت خود را بیمه کرده‌ایم.» رئیس مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: «ما احتیاج به جنگ نداریم بلکه احتیاج به خوب عمل‌کردن داریم. اگر اخلاق، علم، فضیلت، عدالت و درمجموع اسلام را خوب در جامعه پیاده کنیم درحقیقت بهترین جنگ را با استکبار کرده‌ایم.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع همچنین گفت: «کار بسیار خوب سپاه آن است قدرت
عظیم رزمی خود را به رخ دشمنان بکشد و نشان دهد که دژ شکست‌ناپذیری است. اگر دشمن به قدرت واقعی شما پی برده باشد دیگر هوس جنگیدن را از سر خود بیرون می‌کند.» وی تأکید کرد: «شما باید جنگ را جدی بگیرید، ما هرچه این جنگ را زودتر بتوانیم تمام کنیم بیشتر به نفع ماست. امکانات و تجهیزات دشمن رو به نابودی است و از این لحاظ دشمن به نفس نفس افتاده است. دشمنان جنگ‌افروز ما دیگر از صدام مأیوس شده‌اند و اگر مسئله جدیدی در دنیا اتفاق نیفتد و وضع به همین منوال پیش برود با یک فشار دیگر صدام نابود شده است.» حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی ضمن توصیه به پاسداران درخصوص نگهداری دقیق از اموال و تجهیزات سپاه از آنان خواست که با سرعت انتقال و حرکتی که از خود نشان می‌دهند محدودیت‌های ناشی‌از محاصره اقتصادی را خنثی کرده و مقدمات حرکت‌های وسیعی را در جبهه‌ها فراهم کنند.
رئیس مجلس شورای اسلامی در پایان سخنان خود به مسئله فلسطین اشاره کرد و ضمن تأکید بر آمادگی اقدام برای نجات مردم فلسطین افزود: «من در کشورهای عربی این قدرت و نیرو را مشاهده نمی‌کنم. بنابراین این مهم، به‌عهده جمهوری اسلامی است و شما پیشتازان این قافله شده‌اید و امیدوارم ما و برادران عرب شاهد نابودی اسرائیل و دیگر متجاوزین در منطقه باشیم و مردم را از شر این جنایتکاران آسوده کنیم.»(1)
1
وزارت آموزشوپرورش به بازداشت کارکنان مدارس ایرانی در کویت اعتراض کرد. در همین حال، نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد اتهام دخالت ایران در حوادث اخیر منطقه را تلاشی برای انحراف اذهان از چهره آسیب‌دیده امریکا در میان ملت‌ها دانست.
دفتر روابط بین‌المللی وزارت آموزشوپرورش ایران امروز در بیانیه‌ای ضمن اعتراض به بازداشت چند تن از کارکنان مدارس ایرانی در کویت اعلام کرد که تاکنون هیچ‌گونه اطلاعی از سرنوشت بازداشت‌شدگان در دست نیست. بیانیه مذکور همچنین حاکی است: «[اقداماتی از این دست] علی‌رغم تذکرات دولت جمهوری اسلامی ایران متأسفانه تکرار شده به‌طوری‌که در اسفندماه سال گذشته نیز مأمورین آن دولت به بهانه‌های واهی مبادرت به بازداشت و اخراج 3 نفر از معلمین مدارس جمهوری اسلامی ایران در کویت نموده‌اند.»(2)
از سوی دیگر، سعید رجایی خراسانی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد در مصاحبه‌ای با دو شبکه سراسری تلویزیونی امریکا بار دیگر ضمن رد دخالت جمهوری اسلامی ایران در حملات بمب‌گذاری در منطقه، تأکید کرد: «امریکا می‌خواهد توجه اذهان عمومی را از مسائل اصلی منحرف کند، بنابراین در جست‌وجوی راهی است تا کسی را به‌عنوان عامل این اقدامات معرفی کند و تحت شرایط کنونی بهترین راه فرار برای آنها متهم‌کردن ایران است، زیرا انقلاب اسلامی ایران ثابت کرده که ضدامپریالیسم است و چون منافع امریکا در ایران و خاورمیانه [غرب آسیا] براثر انقلاب اسلامی ایران به‌طور جدی مورد تهدید قرار گرفته، بنابراین بهترین راه آن است که خیلی راحت ایران را به‌عنوان عامل تمام این اقدامات معرفی کند.» وی افزود: «امریکا بنا بر آنچه که خود ادعا می‌کند به‌عنوان حافظ صلح به لبنان رفته، اما می‌بینیم در حمله علیه مردم آنجا شرکت می‌کند. بنابراین، مردم نیز ساکت نخواهند نشست و علیه امریکا اقداماتی انجام خواهند داد.»
رجایی خراسانی در پاسخ به این سؤال که آیا انگیزه کسانی که در این‌گونه عملیات‌های انتحاری شرکت می‌کنند مذهبی و براساس قرآن است، گفت: «عملیات انتحاری همیشه انگیزه مذهبی نداشته و همان‌طورکه شما هم می‌دانید در جنگ جهانی دوم نیز خلبانان ژاپنی عملیات انتحاری انجام می‌دادند که براساس انگیزه مذهبی نبوده است، ولی اینجا مسئله این نیست که آیا انگیزه مذهبی در میان بوده است یا خیر.» وی افزود: «اگر شما تصویر امریکا در سطح جهان را خوب مشاهده کنید می‌بینید که چطور آن تصویر توسط سیاست‌های دولت شما خراب شده است. می‌بینید که در تمام اروپا علیه امریکا دست به تظاهرات می‌زنند و حتی در انگلیس بهترین دوست امریکا، به شما می‌گویند "یانکی به خانه‌ات برگرد" و اقدامات مشابه دیگرش را نیز در آلمان یا خاورمیانه [غرب آسیا] مشاهده می‌کنید. اگر شما به دنیای عرب نیز بروید خواهید دید که توده‌های مردم علیه شما هستند. ... امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا]، امریکای لاتین و یا هر جای دیگر روزبه‌روز بر حمایت خود از رژیم‌های دست‌نشانده می‌افزاید. حال شما اذهان عمومی را از مسئله اصلی دور ساخته‌اید و می‌خواهید به بررسی اینکه آیا انگیزه فلان عمل مذهبی بوده است یا خیر بپردازید.»
نماینده ایران در سازمان ملل به اظهارات یکی از خبرنگاران که گفت «تاحدودی درست است که دوستان ما در اروپا علیه ما تظاهرات می‌کنند، اما تنها جایی که بمب‌گذاری می‌شود خاورمیانه است»، چنین پاسخ داد: «اگر شما همان کاری را که با مردم خاورمیانه [غرب آسیا] می‌کنید با دوستان خود در اروپا نیز انجام دهید به‌احتمال قوی عکس‌العمل‌های مشابهی را ازجانب دوستان خود در اروپا هم خواهید دید.» وی درخصوص تروریستی بودن بمب‌گذاری‌های اخیر گفت: «ما باید تمام عوامل که موجب چنین عملیاتی شده است را
محکوم کنیم. تروریسم همان کاری است که شما نیز در لبنان انجام می‌دهید. شما مردم را به وحشت انداختید و آنها نیز در مقابل، شما را به وحشت انداخته‌اند. چرا شما یک طرف را تروریست می‌نامید ولی طرف دیگر را نه.»(1)-(2)
1
در دومین روز برگزاری گردهمایی بررسی جنایات صدام، شواهد تاریخی درمورد اقدامات طراحی‌شده عراق برای ضربه‌زدن به جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش خبرنگار روزنامه کیهان، آیت‌الله مهدوی کنی دبیر جامعه روحانیت مبارز تهران، امروز در سخنانی با بیان اینکه جنایات صدام فقط مربوط به ملت ایران و عراق نمی‌شود، به اقدامات رژیم عراق علیه حوزه علمیه نجف، اشغال قسمتی از خاک کشورهای کویت و اردن و همچنین اخراج هزاران تن از مردم عراق اشاره کرد و گفت: «دو ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی در جلسات محرمانه‌ای سران حزب بعث حاکم بر عراق تصمیم گرفتند که با انقلاب اسلامی ایران مقابله کنند و مدعی شدند تنها کشوری که می‌تواند نقش ژاندارمی منطقه را ایفا کند عراق است.»
دبیر جامعه روحانیت مبارز تهران افزود: «عراق تجزیه ایران را طرح‌ریزی کرده بود و مدارک منتشره ازسوی وزارت امور خارجه کشور ما به‌خوبی بیانگر این موضوع است. آنها قصد داشتند خوزستان را به نام عربستان بنامند و کردستان و بلوچستان را از ایران جدا کنند.»
آیت‌الله مهدوی کنی با اشاره به حمایت رژیم عراق از مخالفان جمهوری اسلامی گفت: «در تاریخ 7/1/1359 کنگره ملت عرب که در بغداد تشکیل شد، طی قطعنامه‌ای رسماً اعلام کرد عراق به مخالفین دولت کنونی ایران مستقیماً کمک می‌کند تا به‌اصطلاح ملت‌ها خودمختاری به دست بیاورند.»
وی ضمن تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب، هرگز فکر تجاوز به کشورهای دیگر را نداشته است، به تقلیل مدت سربازی به یک سال و بازنشسته‌کردن عده زیادی از افسران و لغو خریدهای نظامی ایران اشاره
کرد و گفت: «این مطلب نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران فکر تجاوز به کشورهای دیگر را نداشته است، اما در همین زمان و شرایط عراق برخلاف ایران تدارک جنگ را می‌بیند. ما بیش از 40000 مستشار نظامی امریکا را اخراج کردیم، دستگاه‌های استراق‌سمع را تعطیل کردیم. طرح امداد به پایگاه‌های نظامی را متوقف کردیم. وابسته‌های نظامی را از کشورهای خارجی فراخواندیم، اما عراق سربازهای احتیاط را به خدمت فراخواند. دستگاه‌های نظامی در مرزهای ایران ایجاد کرد. رابطه رسمی با دشمنان که قبلاً به‌ظاهر با آنها مخالف بود برقرار کرد. این مسائل همه نشاندهنده این است که عراق خود را برای ضربه‌زدن به نظام جمهوری اسلامی ایران آماده می‌کرد.»
در ادامه این گردهمایی، حجت‌الاسلام حسین صدر یکی از بستگان نزدیک آیت‌الله صدر با اشاره به اقدامات رژیم عراق در ایجاد تعداد زیادی "مراکز امن" تحت عناوین مختلف، بازداشت‌های سیاسی بی‌رویه و شکنجه بازداشت‌شدگان و نیز صدور حکم اعدام درمورد شخصیت‌های شیعه عراقی گفت: «آیت‌الله صدر رژیم عراق را مردود می‌دانست و حمایت خود را از امام و دادن بُعد جهانی به رهبری امام اتخاذ کرد. مرجعیت شهید صدر دارای ویژگی‌های بارز و مشخص بود. اول اینکه تمام توده‌های مسلمان عراق را حول محور خود گرد آورد و دررابطه‌با برخورد فعال با دردهای آنان و برداشتن ستم و موضعی پدرانه توانست تمامی توده‌های عراق را از کرد و ترک و غیره گرد هم آورد [و] تنها مرجعیتی بود که تئوری ولایت فقیه را در تمام سطوح پذیرفت و برای همین بود که صدام و اربابان امپریالیستی‌اش بر این شدند که چون مرجع دارای پایگاه مردمی می‌باشد، به‌زودی می‌تواند چیزی که در ایران اتفاق افتاد در عراق نیز به وقوع بپیوندد.»
ناصر برواری عضو سابق مجلس ملی عراق، که اخیراً به ایران پناهنده شده است، یکی دیگر از سخنرانان امروز گردهمایی بررسی جنایات صدام بود. وی درمورد چگونگی حکومت فردی صدام توضیح داد و افزود: «مخالفت با صدام یعنی به زندان‌های مخوف افتادن.» برواری ضمن برشمردن اقدامات رژیم عراق علیه گروه‌های مختلف قومی، پناهنده‌شدن خود به ایران را از نشانه‌های جنایات صدام عنوان کرد.(1)
1
حزب دمکرات کردستان عراق اعلام کرد سه کارشناس خارجی دیگر را در منطقه‌ای در شمال بغداد ربوده است. از سوی دیگر یکی از اعضای این حزب گفت: امیدواریم دولت فرانسه برای تحقق خواسته‌های ما به دولت عراق فشار آورد.
رادیو اسرائیل گزارش داد ادریس بارزانی عضو کمیته سیاسی حزب دمکرات عراق، که احتمالاً در تهران به سر می‌برد، ضمن اعلام خبر ربوده‌شدن سه کارشناس خارجی اضافه کرد:
1) روزنامه کیهان، 28/9/1362، ص2.
«این افراد اتباع ایتالیا، مصر و تایلند می‌باشند.» این رادیو همچنین یادآور شد: «جنگجویان کرد عراق [بارزانی‌ها] چندی پیش سه کارشناس فرانسوی را ربودند و در مقابل رهاکردن آنها آزادی تعدادی از کردهای زندانی را از دولت عراق خواستار گردیدند.»(1)
در همین حال، یکی از اعضای حزب دمکرات کردستان عراق به نام "نظر" در پاریس در مصاحبه با روزنامه لوماتن (چاپ پاریس) ضمن اشاره به اینکه کارشناسان خارجی ربوده‌شده در منطقه دهوک - که به گفته وی منطقه‌ای جنگی محسوب می‌شود - دستگیر و زندانی شده‌اند، افزود: «کارشناسان فرانسوی در سلامت کامل بوده و در شرایطی مشابه مردم کرد و پیشمرگان به سر می‌برند. ما قصد داریم افکار عمومی جهان را دررابطه‌با سرنوشت 57 زندانی سیاسی کرد که در زندان‌های صدام حسین در انتظار اعدام به سر می‌برند، به‌علاوه 8 هزار کرد که توسط صدام به منطقه‌ای در نزدیکی مرز عراق و اردن منتقل شده‌اند، باخبر و مطلع سازیم.»
نظر همچنین افزود: «ما خواستار یک دولت دمکراتیک در عراق هستیم که همه احزاب دمکراتیک و وطن‌پرست را گرد هم آورد [و] در این چارچوب خواستار یک خودمختاری واقعی برای کردستان عراق هستیم.» وی در پاسخ به این ادعای خبرنگار لوماتن که «رژیم [امام] خمینی نیز نسبت به اکراد ایران رئوف نیست و حزب دمکرات کردستان ایران به رهبری قاسملو با حملات مکرر پاسداران و ارتش ایران مواجه است»، گفت: «قاسملو همچون طالبانی رهبر سازمان وحدت وطن‌پرستان کردستان در عراق، مزدوری است که با رژیم عراق متحد می‌باشد.» نظر افزود: «آنها در تاریخ اول ماه می [اردیبهشت] برعلیه جبهه ملی دمکراتیک و دیگر نهضت‌های دمکرات عراق حمله مشترکی انجام دادند. در این حمله ده‌ها تن از مبارزین حزب کمونیست عراق و صدها تن دیگر از احزاب سوسیالیست کرد عراق از بین رفتند و این موضوع باعث خشنودی صدام حسین شد. روز بعد از این حمله، ارتش ترکیه نیز در کردستان عراق مداخله نظامی کرد. هدف از این عملیات یک توطئه واقعی و متشکل توسط امپریالیسم و متحدینش در منطقه که طالبانی و قاسملو بازیچه آنها هستند، می‌باشد.»
این عضو حزب دمکرات کردستان عراق در پاسخ به این سؤال که آیا دلیل گروگان گرفته شدن فرانسویان تابعیت آنها بوده است، اظهار کرد: «زندانیان را ما انتخاب نکردیم و آنها به‌دلیل اینکه در منطقه عملیاتی دیده شدند دستگیر و زندانی شدند.» وی افزود: «ما امیدواریم که دولت فرانسه دخالت کرده و دررابطه‌با تحقق خواسته‌های ما به دولت عراق فشار آورد تا بدین‌ترتیب این سه نفر فرانسوی به خانواده‌هایشان بازگردانده شوند. ما همچنین از همه سازمان‌های بشردوست دمکراتیک و پیشرو نیز همین خواسته را داریم.»(2)
1
امروز هم‌زمان با انتشار جزئیات بیشتری از نتایج تحقیق درباره بمب‌گذاری‌های کویت، یک روزنامه چاپ انگلیس گزارشی از اختلاف‌نظر مقامات کویتی درمورد نحوه واکنش در قبال این حادثه انتشار داد.
خبرگزاری کویت به نقل از منابع رسمی گزارش داد صبح امروز در کابینه کویت درباره تحقیقات مربوط به انفجارهای هفته پیش و دستگیری 10 فرد مظنون، مذاکره شد. در جلسه کابینه که محمد یوسف العدسانی رئیس مجلس ملی کویت نیز در آن شرکت داشت، شیخ نایف الاحمد وزیر کشور کویت در گزارش مفصلی از چگونگی پیشرفت تحقیقات مقامات امنیتی که به دستگیری افراد مذکور انجامید، مطالبی را درباره هویت راننده کامیون بمب‌گذاری‌شده در حمله به سفارت امریکا، وابستگی او به حزب الدعوه عراق و مظنون دیگری وابسته به همین حزب که هنوز دستگیر نشده و نیز سلاح‌ها و مهمات به‌دست‌آمده از متهمان بیان کرد. گزارش خبرگزاری کویت حاکی است شورای وزیران از تلاش‌های مقامات امنیتی که در مدت کوتاهی متهمان را دستگیر کردند، قدردانی کرد. به گفته این خبرگزاری، سلاح‌های کشف‌شده غروب امروز از تلویزیون کویت نشان داده خواهند شد.(1)
به گزارش خبرگزاری فرانسه، روزنامه کویتی الانباء از دستگیری فردی که سیستم انفجارهای دوشنبه گذشته کویت را کار گذاشته بود در منطقه‌ای در حومه پایتخت این کشور خبر داد. الانباء به هویت و ملیت فرد مذکور اشاره‌ای نکرده است. بر پایه این گزارش، سفارت امریکا در بیانیه‌ای که در مطبوعات کویت منتشر شد اعلام کرد: «تمام تشریفات کنسولی که در کویت انجام می‌شد نظیر گرفتن ویزای ورود به امریکا مگر در موارد ضروری فعلاً متوقف شده است.»(2)
در همین حال، یک مقام رسمی کویت از دولت خواست تا «سفارتخانه امریکا و دیگر سفارتخانه‌ها را به یک منطقه دیپلماتیک، جایی که موارد امنیتی را بتوان در آن تشدید کرد، منتقل کند.» خبرگزاری آسوشیتدپرس با اعلام این مطلب افزود: «سفیر عراق در کویت از دولت این کشور خواست این کشور آزادی و دمکراسی را از تمامی متقلبان و مداخله‌گران فرقه‌ای تصفیه کند.» اظهارات سفیر عراق در روزنامه الانباء منتشر شده و «منابع دیپلماتیک عرب گفتند وی به ایران و ساکنان ایرانی کویت اشاره کرده است.»(3)
روزنامه فایننشال تایمز نیز در مطلبی با عنوان "اختلاف نظر کویتی‌ها درمورد چگونگی واکنش در مقابل موج بمب‌گذاری‌ها" نوشته است: «اعضای پارلمان که به‌خاطر داشتن عقاید مخالف مشهور هستند از آن بیم دارند که نشان‌دادن واکنش بیش از حد ممکن است منجر به محدودشدن فعالیت‌های سیاسی و آزادی مطبوعات شود. هواداران [تشکل] نهضت اسلامی در کویت معتقدند که امکان دارد با فعالیت‌های آنها شدیداً مقابله شود. در مقابل کویتی‌های
محافظه‌کار و تجار می‌گویند امنیت این کشور باید تقویت شود تا مشکلات و مسائل اعراب و خاورمیانه [غرب‌آسیا] به داخل کویت وارد نشود. به گفته آنها گروه‌های زیادی هستند که به بی‌ثبات ساختن خلیج [فارس] علاقه‌مندند و در آن نفع خود را می‌جویند.»
فایننشال تایمز سپس درمورد فعالیت نهضت اسلامی در کویت افزوده است: «7 عضو آن که سه گروه آن شیعه هستند قدرت و نفوذ بسیار زیاد خود را در تعیین خط مشی‌های اجتماعی صلح‌طلبانه به اثبات رسانده‌اند. به‌علاوه در این کشور چندین کانون اصلاح‌طلبی و مرکز فرهنگی اسلامی وجود دارد که به‌عنوان پوششی برای فعالیت‌های این نهضت عمل می‌کند. اگرچه بنیادگرایی شیعه، غرب را به خود مشغول داشته است، اما در کشورهای خلیج [فارس] که سنی‌مذهب هستند، اخوان المسلمین از بیشترین حمایت برخوردار است. اعضای این نهضت که در کویت تحت ادعای "جمعیت الاصلاح" گرد هم آمده‌اند، معتقدند که حکومت خانوادگی، ضداسلامی است. تاکنون اعضای این نهضت در ابراز عقایدشان در مجامع عمومی، حداقل در چارچوب دانشگاه‌ها نسبتاً آزاد بوده‌اند، ولی درحال‌حاضر آنان معتقدند که دولت از بمب‌گذاری‌های روز دوشنبه به‌عنوان وسیله‌ای برای گل‌آلودکردن آب جهت سرکوبی آنها استفاده خواهد کرد. خالد الوسمی یکی از اعضای مشهور پارلمان کویت، گفت هم‌اکنون این گروه اسلامی احساس می‌کند که مورد حمله قرار گرفته است، این انفجارات نهضت اسلامی را بی‌اعتبار خواهد کرد و فکر می‌کنم دولت قوانین را برای انجام ملاقات‌های سیاسی و حتی شاید برای امضای پیمان امنیتی با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] تصویب خواهد کرد.»
نویسنده فایننشال تایمز در پایان یادآور شده است: «بسیاری از اعضای پارلمان کویت، نه‌فقط اعضای مخالف، از آثار جنبی پیمان امنیتی خلیج بیمناک‌اند و گمان می‌کنند چنین پیمانی استقلال سیاسی و ارضی کویت از مرز عربستان سعودی را خدشه‌دار خواهد کرد. این پیمان خلیج نیروهای امنیتی هریک از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج [فارس] را مجاز می‌دارد که بدون اجازه قبلی تا عمق 20 کیلومتری خاک کشور دیگر به تعقیب جنایتکاران ادامه دهد.»(1)
1
در آخرین جلسات دادگاه دومین گروه از اعضای شبکه مخفی حزب توده که دیروز و امروز برگزار شد، جزئیات بیشتری از چگونگی ارتباط حزب با شوروی و افشای اطلاعات نظامی کشور مطرح گردید.
در ادامه رسیدگی به اتهامات 6 عضو دیگر تشکیلات نظامی حزب توده که از هفته پیش با طرح اتهامات و دفاعیات شاهرخ جهانگیری مسئول شاخه نظامی، دریایی، هوایی این تشکیلات آغاز شد، صبح دیروز نورالدین کیانوری دبیرکل حزب و محمدمهدی پرتوی مسئول تشکیلات مخفی حزب که به‌عنوان شهود در جلسه دادگاه شرکت کرده بودند،
1) همان، صص 21 و 22، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/9/1362.
توضیحاتی را درمورد نحوه ارتباط حزب با سفارت شوروی بیان کردند. بر پایه این گزارش، کیانوری گفت: «ما به چند طریق مستقیم یا غیرمستقیم با مقامات سفارت شوروی ارتباط داشتیم که رابطه مستقیم آن بین من و آنها بود و رابطه غیرمستقیم ازطریق دو نفر رابط برقرار می‌شد که برای احتیاط بیشتر با مشورت مسعود آذرنگ، جهانگیری را به‌عنوان رابط ذخیره معرفی کردیم.» پرتوی نیز درمورد اطلاعات ارائه شده به سفارت گفت: «اطلاعات نظامی شامل دو قسمت است یکی اسناد خاصی که تأکید خاصی روی آنها بود و یکی مجموعه اخباری که افراد نظامی به ما می‌دادند که درمورد اخبار چیزی به فرد شوروی ندادم و اخبار ارتش و بخش غیرنظامی تشکیلات مخفی را به‌صورت کتبی یا شفاهی به آقای کیانوری می‌دادم.» وی درباره نحوه برقراری ارتباط با اعضای سفارت نیز گفت: «این ارتباط‌ها به‌صورت ارتباط خیابانی، علامت‌گذاری، تلفنی و دو سه هفته قبل از دستگیری به‌وسیله امواج رادیویی بود.»
در ادامه جلسه دادگاه، سرگرد صابر ظفرحیدری در دفاعیات خود درمورد اتهامات مطرح‌شده ازجمله «عضویت و فعالیت در شبکه مخفی با نام مستعار مهاجر و تحت مسئولیت هوشنگ» و «دادن اطلاعات سیاسی، نظامی به تشکیلات» گفت: «من که در عشق عدالت اجتماعی می‌سوختم از شعارها و تحلیل‌های حزب توده خوشم آمد و به همین دلیل جذب حزب شدم، اما شناخت دقیقی از حزب توده و مارکسیسم همچنین از اسلام نداشتم.» وی در بخش دیگری از اظهارات خود ضمن قبول موارد مطرح‌شده در کیفرخواست اضافه کرد که اطلاعات مربوط به محیط کار خود یعنی نیروی هوایی را به حزب می‌داده است. ظفرحیدری افزود: «روزی حزب یادداشتی برای من فرستاد و اطلاعاتی درمورد سیستم‌های جنگ الکترونیک نیروی هوایی خواسته بود که دو کتاب خیلی محرمانه دراین‌زمینه دراختیار حزب توده قرار دادم. حزب هم پس از تهیه فتوکپی از صفحات آن به من مسترد کرد.» در ادامه دادستان انقلاب ارتش با بیان مواردی به دفاعیات متهم پاسخ داد.(1)
روزنامه کیهان گزارش داد: در جلسه امروز دادگاه ناوسروان عباس هاشمی‌نژاد، ناخدا سوم علی‌اکبر میرزایی و همافر یکم نیروی هوایی بهمن حافظی‌نیا به دفاع از خود دربرابر اتهام عضویت و فعالیت در شبکه مخفی حزب توده پرداختند. بنا به این گزارش، ناوسروان هاشمی‌نژاد در دفاع مدعی شد از هیچ‌یک از برنامه‌های جاسوسی و مخفی حزب توده اطلاع نداشته است. ناخدا سوم میرزایی نیز ضمن دفاعیات خود با ادعای اینکه هیچگاه از هدف حزب مبنی‌بر جمع‌آوری اطلاعات آگاه نبوده، گفت: «در ملاقات‌هایی که با رابط تشکیلاتی خود داشتم وی همیشه وانمود می‌کرد نظامیان زیادی خواستار عضویت در حزب توده هستند که به‌دلیل ممنوعیت عضویت نظامیان در احزاب و گروه‌ها، حزب توده نمی‌تواند آنان
1) روزنامه کیهان، 27/9/1362، ص2.
را به عضویت بپذیرد درحالی‌که امروز متوجه شده‌ام که این‌طور نبوده و جز عده معدودی کسی تمایل به همکاری با آنان نداشته است.»
در جلسه امروز دادگاه همچنین پرتوی مسئول تشکیلات مخفی حزب درمورد دفاعیات متهمان گفت: «نحوه ارتباط و مسائل جنبی آن طوری بود که اعضا می‌توانستند از مسئله براندازی مطلع شوند.» وی افزود: «اطلاعات مربوط به نیروی دریایی را علاوه‌بر اعضای عادی ازطریق ناخدا افضلی فرمانده نیرو نیز به دست می‌آورده است و به همین دلیل معمولاً برای دریافت اطلاعات این نیرو از اعضای جزء تمایل چندانی نشان نمی‌داده است.» پرتوی درعین‌حال یادآور شد که «اطلاعات تفصیلی حزب را فقط کادرهای مسئول می‌دانستند و عناصر ساده از اطلاعات اجمالی مطلع میشدند.» گزارش کیهان همچنین حاکی است دادستان انقلاب ارتش در این جلسه برای 6 عضو تشکیلات مخفی حزب به‌عنوان محارب و مفسدفیالارض تقاضای مجازات کرد.(1)
1
وزرای امور خارجه سوریه، لبنان و عربستان امروز درحالی مذاکرات خود را در دمشق برای بررسی بحران لبنان آغاز کردند که کشتی‌های جنگی امریکا برای سومین‌بار مواضع سوریه در لبنان را زیر آتش گرفتند.
به گزارش روزنامه کیهان وزرای امور خارجه سه کشور سوریه، لبنان و عربستان سعودی امروز در دمشق دیدار کردند تا درباره شرایط امنیتی و خروج نیروهای خارجی از لبنان به مذاکره بپردازند. به نوشته روزنامه‌های بیروت، وزرای مذکور به‌ویژه درباره پیمان 17 می (27 اردیبهشت) لبنان و رژیم صهیونیستی که گروه‌های مخالف دولت لبنان خواستار لغو آن هستند، مذاکره خواهند کرد و درمورد زمان و مکان تشکیل مجدد اجلاس آشتی ملی متشکل از جناح‌های مختلف لبنان تصمیم خواهند گرفت.(2)
درعین‌حال گزارش دیگر کیهان حاکی است وزرای سه کشور در پایان پنج ساعت مذاکره نتوانستند تاریخی برای ازسرگیری کار اجلاس آشتی ملی که از 4 نوامبر (12 مهر) گذشته در ژنو نیمه‌تمام مانده بود، تعیین کنند. عبدالحلیم خدام وزیر امورخارجه سوریه در مصاحبه‌ای گفت که «تاریخ ازسرگیری کنفرانس آشتی ملی لبنان تنها زمانی تعیین خواهد شد که در آن بحث جامعی درمورد کلیه مشکلات لبنان مطرح شود.» وی افزود در ژانویه آینده بار دیگر با وزرای امور خارجه عربستان و لبنان در ریاض ملاقات و گفت‌وگو خواهد کرد. همچنین رادیو دمشق در یک تفسیر سیاسی اعلام کرد: «لبنانی‌ها تنها یک راه دارند و آن اتحاد در مقابل دشمنانی است که می‌خواهند از لبنان به‌عنوان پایگاهی جهت تجاوز به سوریه و دیگر کشورهای عربی استفاده کنند.» کیهان یادآور شد سوریه همچنین خواهان لغو توافقنامه 17 می
میان رژیم صهیونیستی و لبنان است درحالی‌که امریکا و رژیم صهیونیستی با لغو این توافقنامه و نیز اصلاح آن موافق نیستند.(1)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری فرانسه از تل‌آویو، نتیجه یک نظرخواهی در اسرائیل نشان می‌دهد درصورت انجام انتخابات در زمان حاضر «حزب کارگر اسرائیل که مخالف دولت و موافق عقب‌نشینی یک‌جانبه [از] لبنان و نیز درنظرگرفتن امتیازات ارضی به فلسطینی‌ها در کرانه اشغالی است، پیروز می‌شد.» این گزارش افزود: «این نظرخواهی که در روزنامه هاآرتص چاپ شد، نشان داد که 3/43 درصد رأی‌دهندگان از حزب کارگر حمایت خواهند کرد درحالی‌که فقط 4/29 درصد آنها به ائتلاف [حزب] لیکود به رهبری اسحاق شامیر [نخست‌وزیر] رأی خواهند داد.»(2)
امروز دو کشتی جنگی امریکا به مواضع سوریه در لبنان حمله کردند. از روز چهارشنبه گذشته این سومین باری است که کشتی‌های امریکایی مواضع واقع در کوهستان‌های اطراف بیروت را زیر آتش توپخانه قرار می‌دهند. براساس اظهارات مقامات امریکایی، این حمله به دنبال تیراندازی به‌سوی دو هواپیمای جت جنگنده امریکا در شمال بیروت انجام گرفته است(3)
1
توپخانه‌های ارتش عراق امروز شهرهای آبادان، خرمشهر و نوار مرزی این دو شهر را هدف قرار دادند. توپخانه‌های خودی نیز عقبة نیروهای عراقی در منطقه عملیاتی والفجر2 را گلوله‌باران کردند.
در گلوله‌باران آبادان 3 باب منزل مسکونی و یک باب مغازه تخریب شد. در خرمشهر نیز دیری‌فارم، راه‌آهن و نقاط مختلف شهر و همچنین مناطق زید، پل‌نو و جزیره مینو هدف چندین گلوله قرار گرفت و خساراتی به بار آمد. در این حملات یک تن شهید و 12 تن از افراد نظامی و غیرنظامی زخمی شدند.(1)
از سوی دیگر، امروز در مناطق پیرانشهر، سردشت و حاج‌عمران (منطقه عملیاتی والفجر2) با اجرای آتش توپخانه خودی به یک پل تدارکاتی نیروهای عراقی خساراتی وارد و چند خودرو نیز منهدم شد، علاوه‌براین چند تن از افراد عراقی کشته یا زخمی شدند. یک تن از افراد خودی نیز براثر آتش توپخانه‌های دشمن به شهادت رسید.(2)
2
امروز فرمانده تیپ15 دریایی امام حسن(ع) آخرین وضعیت یگان تحت امر خود را به فرماندهی قرارگاه کربلا گزارش داد.
در این گزارش که به نظر می‌رسد در راستای آماده‌سازی یگان‌ها، البته بدون آگاهی فرماندهان آنان برای اجرای یک عملیات آبی - خاکی در آینده‌ای نه‌چندان دور، تهیه شده است، فرمانده تیپ15 امام حسن(ع) به اجمال درباره وضعیت موجود و نیازهای این تیپ اعم از نیروی انسانی و تجهیزات توضیحاتی داده است.(3)
1) سند شماره 291096 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 29/9/1362؛ و- سند شماره 291094 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 29/9/1362.
2) سند شماره 68861 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات)، 29/9/1362، ص1.
3) تیپ دریایی امام حسن(ع) در عملیات خیبر در ساحل شرقی هورالعظیم در منطقه شط‌علی (روبه‌روی هویزه) در جناح شمال منطقه عملیاتی همراه با لشکر25 کربلا به اجرای عملیات پرداخت. به‌منظور رعایت ترتیبات امنیتی و حفاظتی که به تشخیص فرمانده کل سپاه پاسداران به‌طور بسیار ویژه‌ای اعمال می‌شد، بسیاری از فرماندهان و مسئولان یگان‌ها تا مدت‌ها از تصمیم فرمانده سپاه بی‌اطلاع بودند و بی‌آنکه خود بدانند برای عملیات آماده میشدند.
طبق این گزارش، تیپ امام حسن(ع) درحال‌حاضر دارای 3 گردان با آمادگی رزمی 85% است و زمینه لازم برای تشکیل گردان چهارم نیز از نیروهای داوطلب مردمی فراهم شده است؛ برای رفع نیاز گردان چهارم و تشکیل گردان پنجم به 50 نفر نیروی سُکانی (قایقران)، 60 نفر نیروی کادر فرماندهی و مخابرات و یک گردان رزمی نیاز است.
در ادامه این نامه، فرماندهی تیپ اعلام کرده که برای تکمیل کادر خدمات و پشتیبانی رزمی و اقداماتی همچون تخلیه شهدا و مجروحان، کادر درمانی و نیروی مورد نیاز واحد تخریب، باید 600 نفر جذب و آموزش داده شوند. همچنین برای رفع کمبودهای لجستیکی تیپ که مهم‌ترین آنها واگذاری 190 قایق، جلیقه‌های نجات و لباس‌های بادگیر نیروها است باید اقدام لازم انجام گیرد.(1)
1
در سه عملیاتی که گروه‌های مسلح غیرقانونی در محور سردشت - مهاباد و محور جلدیان - پیرانشهر اجرا کردند 11 تن از افراد خودی شهید، 9 تن زخمی و 2 تن به گروگان گرفته شدند.
ساعت 9 صبح امروز، درحالی‌که فرمانده هنگ ژاندارمری مهاباد همراه 5 تن دیگر برای بررسی محل استقرار پایگاه تازه‌تأسیس محور سردشت - مهاباد عازم منطقه کله‌گاوی بودند، خودروی حامل آنها در حوالی پایگاه گل‌تپه به مینی که گروه‌های مسلح ضدانقلاب کارگذاشته بودند، برخورد کرد. براثر انفجار مین، رانندة خودرو شهید و 5 تن دیگر (فرمانده هنگ، 2 افسر و 2 پاسدار) زخمی شدند(2)
ساعت 12 نیز در همین محور 2 دستگاه خودروی ژاندارمری درحال اجرای مأموریت گشت در حوالی زمزیران (جنوب منطقة کله‌گاوی)، هدف حمله عناصر مسلح غیرقانونی قرار گرفتند. در این حادثه 9 تن از سرنشینان این خودرو (یک افسر و 8 سرباز) به شهادت رسیدند. لازم به ذکر است که افراد ضدانقلاب هر دو خودرو را با گلوله آر.پی.جی7 هدف قرار دادند و سرنشینان آن دو خودرو که فرصت نیافتند خود را نجات دهند، زنده زنده داخل خودروها سوختند.(3)
در محور جلدیان - پیرانشهر نیز یک دستگاه خودروی نیروهای خودی حامل افراد ژاندارمری هنگام جمع‌آوری افراد تأمین جاده، در کمین گروه‌های مسلح غیرقانونی گرفتار شده، یک تن از آنها شهید و 4 تن مجروح شدند و 2 تن نیز به اسارت درآمدند. مهاجمان خودروی ایفای این افراد را نیز به آتش کشیدند.(4)
1) سند شماره 135688 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد تیپ15 دریایی امام حسن(ع) به فرماندهی قرارگاه کربلا، 28/9/1362.
2) سند شماره 68861 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2؛ و- سند شماره 356453 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا، 29/9/1362.
3) سند شماره 68861 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2؛ و- سند شماره 80838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه11 (طرح و عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و عملیات)، 1/10/1362؛ و- سند شماره 400617 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3)، 29/9/1362.
4) سند شماره 80842 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه به ستاد مرکزی، 3/10/1362.
1
نیروهای خودی امروز عملیاتی را که از 22/9/1362 برای پاکسازی منطقه جنوب و جنوب‌غربی سقز شروع کرده بودند، پایان دادند.(1)گروه‌های مسلح غیرقانونی در این منطقه به‌علت دوری از محورهای مواصلاتی اصلی و نزدیک‌بودن به مرز عراق (در شمال دره شیلر) از امنیت نسبی برخوردار بودند و می‌کوشیدند این منطقه را به هر نحو ممکن، حفظ کنند که این امر یکی از دلایل طولانی‌شدن عملیات پاکسازی منطقه بود. در این عملیات حدود 15 روستا ازجمله بیان‌دره، سیپانجو، گاو میشله، سیف‌طاله، بوئین، سیان‌زا، گاومله، وزمله و گویزه کویزه پاکسازی شد و 5 تن از افراد مسلح محارب دستگیر و 20 تن از آنان نیز کشته یا زخمی شدند. همچنین نیروهای خودی تعدادی سلاح و مهمات به غنیمت گرفتند.(2)
نیروهای خودی همچنین در حوالی روستای شلیم‌جاران در جنوب‌شرقی پیرانشهر، ضرباتی را به افراد گروه‌های ضدانقلاب وارد کردند. نیروهای عمل‌کننده با پشتیبانی آتش توپخانه در محل اجتماع عناصر مسلح غیرقانونی وارد عمل شدند. در این اقدام از افراد مسلح ضدانقلاب 5 تن کشته و 2 تن زخمی شدند و از افراد خودی نیز 2 تن مجروح شدند.(3)
2
گزارشهای منابع خودی از حضور فعال افراد حزب دمکرات کردستان در جنوب‌غربی و غرب دیواندره و تشدید فعالیت سازمان کومه‌له در منطقه عمومی سروآباد حکایت دارد.
به‌دنبال افزایش فعالیت و تحرک عناصر حزب دمکرات در منطقه آذربایجان‌غربی و به‌ویژه در محدوده پیرانشهر، مهاباد و نقده، لشکر28 کردستان از تشدید حضور عناصر این حزب در جنوب‌غربی و غرب دیواندره خبر داد. بنا به اعلام رکن2 این لشکر، حزب دمکرات به‌تازگی 2 مقر سیار در روستاهای قزل‌بلاغ و کول دایر و حدود 50 الی 60 نفر را نیز با سلاح‌های انفرادی و 5 قبضه تیربار کالیبر50 در روستای درودیان مستقر کرده است.(4)
سازمان مارکسیستی مائوئیستی کومه‌له نیز برخی فعالیت‌های خود را در منطقه عمومی سروآباد در محور مریوان - سنندج افزایش داده است. این اقدام و تحرکات سازمان کومه‌له که بعد از درگیری دو روز پیش با حزب دمکرات صورت گرفته است فاقد هرگونه ویژگی نظامی است و به نظر می‌رسد برای بازیابی روحیه افراد این سازمان و قدرت‌نمایی در میان مردم منطقه یا گروه رقیب (حزب دمکرات) بوده باشد.
افراد این سازمان در روستای بیدره، انبار علوفه روستائیان را به آتش کشیدند و در روستای نیزل نیز مقادیری پول و آذوقه از مردم اخاذی کردند. همچنین با حمله به شرکت مهندسی
1) بخش‌هایی از این عملیات در روزشمار 25/9/1362 درج شده است.
2) سند شماره 356472 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه ناحیه کردستان به ستاد سپاه منطقه11، 29/9/1362؛ و- سند شماره 356498 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی، 30/9/1362؛ و- سند شماره 343000 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان (رکن2) به استانداری کردستان، 7/10/1362؛ و- سند شماره 400887 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ناحیه کردستان به سپاه منطقه11، 6/10/1362.
3) سند شماره 361075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیات شمال‌غرب (رکن3) به فرمانده نزاجا (معاونت عملیات)، 2/10/1362؛ و- سند شماره 808425 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی، 3/10/1362.
4) سند شماره 374536 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان (رکن2) به فرمانده پادگان سقز، 1/10/1362.
بنادر در حوالی روستای نگل، تمامی وسایل و تجهیزات آنجا را غارت کرده و به روستای گلیه انتقال دادند. لشکر28 کردستان ضمن اعلام این اقدامات سازمان کومه‌له افزوده است: بخش قابل‌توجهی از مردم منطقه کوماسی در شمال محور مریوان - سنندج، به‌علت این‌گونه اقدامات سازمان کومه‌له - که در گذشته نیز سابقه داشته است - برای در امان ماندن از تعرضات این سازمان خانه‌های خود را ترک و به شهرهای سنندج و مریوان مهاجرت کردهاند.(1)
1
امام خمینی اقدامات جهاد سازندگی در جبهه‌ها و سراسر کشور را چشمگیر خواندند.
رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، صبح امروز در دیدار حجت‌الاسلام عبدالله نوری نماینده امام در جهاد سازندگی و اعضای شورای مرکزی جهاد با ایشان ضمن تقدیر و تشکر از زحمات نیروهای جهاد سازندگی در روستاها و جبهه‌های جنگ اظهار داشتند: «کراراً درباره زحمات جهاد در جبهه‌ها گفته‌ام. زحمات جهاد در سراسر ایران چشمگیر و مورد تصدیق همه ما بوده است. توجه کنید که کارهایتان برای خدا باشد. شما از خدا پاداش بخواهید نه از دولت و ملت. باید کاری کنیم که او راضی باشد.»
رهبر انقلاب افزودند: «اما راجع به بودجه جهاد، انشاءالله وقتی وزیر تعیین شد، تجدیدنظر لازم را می‌نماید. من هم سفارش می‌کنم که انشاءالله دولت به محرومین نظر بهتری بنماید. کار در روستاها بسیار ارزشمند است. در سابق به روستاها هیچ نمی‌رسیدند و کار اساسی برای روستاها نشده بود و امروز هم اگر پشتوانه مردم نبود، دولت توان رسیدگی به تمام روستاها را پیدا نمی‌کرد. امروز بحمدالله با همت جوان‌ها وضع روستاها رو به بهبود است.»
امام خمینی در ادامه تأکید کردند: «ایران کشوری است که باید کشاورزی‌اش، اساس همه کارها باشد. آن عده‌ای که می‌گویند ازنظر کشاورزی نمی‌شود خودکفا شد، اطلاع دقیق ندارند. روستائیان هم سعی کنند به شهرها نیایند و در روستاهای خود بمانند. چون آنها که نمی‌خواهند مثل بالاشهری‌های ما زندگی کنند، پس در روستاها بمانند. انشاءالله دولت به وضع آنها رسیدگی می‌نماید. انشاءالله جهاد سازندگی بتواند محرومیت‌هایی را که روستائیان دارند به‌تدریج رفع نماید. جهاد هم خوب عمل کرده است. وقتی دست در دست یکدیگر دهید انشاءالله تمامی کارها به‌صورت خوبی انجام می‌گیرد. اگر باهم باشید مطمئن باشید، مشکلات رفع می‌شود. کوشش کنید کارهای بسیارخوب و عالی برای اسلام و مسلمین داشته باشید و مظلومین را از ظلم و گرفتاری نجات دهید.» ایشان در پایان خاطرنشان کردند: «نماینده من [حجت‌الاسلام نوری] در جهاد می‌ماند و به کارهایش ادامه می‌دهد.»(2)
1) سند شماره 341170 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان به فرماندهی ژاجا، 7/10/1362؛ و- سند شماره 363019 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان به فرماندهی ناحیه ژاندارمری، 20/10/1362.
2) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، صحیفه امام (مجموعه آثار امام خمینی(ره))، جلد 18، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1378، صص 258 و 259.
1
اعلام پشتیبانی گروه‌ها، شخصیت‌ها، نهادها، سازمان‌ها، بازار و اتحادیه‌های حملونقل از بیانات امام خمینی درزمینه حمایت و تقویت دولت ادامه دارد.
روزنامه کیهان فهرستی از اسامی افراد، گروه‌ها و قشرهای مختلفی را که با ارسال پیام از موضع رهبر انقلاب مبنی‌بر لزوم تقویت دولت، اعلام حمایت و پشتیبانی کردهاند، انتشار داد. در این فهرست اسامی ائمه جمعه، تعدادی از حوزه‌های علمیه، نهادها، سازمان‌ها و ارگان‌های مختلف کشور و نیز انجمن‌های اسلامی برخی وزارتخانه‌ها، صنایع و اصناف بازار به چشم می‌خورد. گزارش کیهان همچنین حاکی است مدرسین و طلاب حوزه علمیه همدان، جامعه روحانیت تنکابن و حجت‌الاسلام روحانی نماینده امام و امام‌جمعه بابل و نیز امام‌جمعه شاهین‌شهر با انتشار پیام‌هایی از رهنمودهای امام و آیت‌الله منتظری درباره ضرورت حمایت از دولت پشتیبانی کردند. همچنین در برخی استان‌ها با تشکیل ستادهایی مقدمات تخلیه سریع کالا از بنادر فراهم شده است.(1)به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، کامیون‌داران استان‌های اصفهان، خراسان، یزد و خوزستان نیز آمادگی خود را برای اعزام به مبادی ورودی و بنادر کشور به‌منظور کمک به حل مشکلات حملونقل کالاها اعلام کردند.(2)
2
رئیس‌جمهور ضمن تأکید بر جایگاه مردمی ارتش جمهوری اسلامی ایران، گفت ملت ایران همان افتخاری را که با انقلاب به دست آورد با مقاومت در جنگ کسب خواهد کرد.
آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع، امروز در دیدار با سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش، جانشین، معاونان و فرماندهان یگان‌های مختلف این نیرو حرکت رو به کمال ارتش را یکی از اجزای مهم و اساسی نظام جمهوری اسلامی برشمرد و افزود: «همه نظام‌های مردمی دنیا محتاج به کمک‌های مردمی هستند و بحمدالله ما نیز از کمک‌های بی‌شائبه مردم که با شوق و رغبت انجام می‌دهند، برخورداریم. مردم مسلمان ایران طبق رهنمودهای امام امت و پیرو ایمانشان، به اسلام کمک و اسلام را در کمک به مجریان کشور مجسم می‌بینند. آن انسان‌هایی که فرزندان خود را به جبهه‌های جنگ می‌فرستند و آن زنانی که زیورآلات خود را برای پشتیبانی از رزمندگان اسلام اهداء می‌نمایند و آن مردانی که در هر پست و مقامی در سطح کشور به دولت استمداد می‌رسانند، احساس می‌کنند که با این عمل خود دِین خود را به اسلام و انقلاب اسلامی ادا می‌نمایند و صمیمانه معتقدند که مسئولین نظام جمهوری اسلامی برای آنان خدمت می‌کنند.»
رئیس شورای‌عالی دفاع ضمن تأکید بر ضرورت برخورداری ارتش از کارایی نظامی بالا برای مقابله با تهدید نظامی ابرقدرت‌ها اظهار کرد: «شما امروز بهترین دانشگاه‌های نظامی را در
جبهه‌ها و میدان‌های جنگ دارید. قبلاً دانش نظامی تنها در کتاب‌ها، نوشته‌ها و کلاس‌ها خلاصه می‌شد و با واقعیت‌ها منطبق نمی‌گردید، ولی اکنون ارتش جمهوری اسلامی ایران یک ارتش جنگ‌دیده است و ما هم‌اکنون جنگ چندساله‌ای را پشت سر می‌گذاریم که برای ما ازلحاظ کارایی و بالارفتن دانش نظامی فوقالعاده ارزشمند بوده است. دراین‌رابطه کسانی هم که می‌توانند برای پیشبرد اندیشه نظامی در این کشور مؤثر باشند باید تشویق گردند.»
آیت‌الله خامنه‌ای همچنین تأکید کرد که در فرماندهی بدون‌شک یک جنبه معنوی وجود دارد و فرماندهی که فقط بخواهد به‌ظاهر فرماندهی کند، موفق نخواهد بود. وی افزود: «آن صمیمیت و محبتی که بین فرمانده و فرمانبرِ آن لازم است وجود داشته باشد اساسی‌ترین عنصری است که می‌تواند یک مجموعه را کنترل نماید.»
رئیس‌جمهور با بیان اینکه این جنگ ازسوی همسایه نابکاری بر ما تحمیل شده و امروز هم دنیا بر این موضوع آگاه شده که آغاز جنگ به دست ما نبوده است، گفت: «مدت‌ها در دنیا سعی می‌کردند این واقعیت را انکار نمایند، ولی وقتی آثار مثبت و منفی این جنگ چندساله در دنیا ظاهر شد دیگر نمی‌توانستند تنها به جنبه عاطفی و احساسی آن بسنده کنند. لذا دنیا به فکر فرورفت و به واقع‌بینی کشانده شد و همه فهمیدند که این جنگ بر ایران تحمیل شده است.»
آیت‌الله خامنه‌ای همچنین خاطرنشان کرد: «ما جنگ‌طلب نیستیم، ولی وقتی ملتی مورد تهاجم قرار می‌گیرد و از خود دفاع نمی‌کند، سند نابودی و ذلت و بربادرفتن آرزوها و آینده خود را به دست خود خواهد ساخت. نه دوستان و نه دشمنان از آن ملتی که از خود دفاع نمی‌کند ستایش نخواهند کرد و هیچ تاریخ و تاریخ‌نویسی این حرف را قبول نمی‌نماید، ولی به‌عکس آن ملت‌هایی که از خود دفاع نمودند به‌عنوان نگهبانان ارزش‌های انسانی و جوامع انسانی شناخته شده‌اند و ما اکنون در چنین وضعیتی هستیم. ما احساس می‌کنیم که تسلیم‌شدن دربرابر فشار قدرت‌هایی که پشت سر رژیم مهاجم عراق قرار دارند چشم‌پوشیدن از همه ارزش‌هایی است که ملت ما در طول قرن‌های متمادی برای خود فراهم کرده است.»
رئیس شورای‌عالی دفاع در پایان گفت: «علی‌رغم همه تبلیغاتی که ازسوی خبرگزاری‌های صهیونیستی علیه نظام جمهوری اسلامی ایران انجام می‌گیرد، ولی در باطن این هیاهوها یک احساس احترام و تکریم عمیقی نسبت به شخصیت ملتی است که با کمال شجاعت قدرتمندانه و سرافراز در مقابل تهدیدها و فشارها ایستادگی و فداکاری می‌نماید. امروز ملت ما همان افتخاری را که با انقلاب به دست آورد با مقاومت در این جنگ به دست خواهد آورد. خوشبختانه این مقاومت اثر هم بخشیده است و توانسته‌ایم دشمن خود و دولت‌های مرتجع پشتیبان او را از این تهاجم پشیمان نماییم.»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/9/1362، صص 3 و 16.
1
نخست‌وزیر در دیدار با جمعی از روحانیون اهل‌سنت کردستان تأکید کرد دولت از سرمایه‌گذاری در منطقه کردستان دریغ ندارد.
میرحسین موسوی در این دیدار که به مناسبت هفته وحدت انجام شد، گفت: «دنیای استکبار و مستشرقین وابسته به آنها امروز از وحدت مسلمین میترسند.» وی افزود: «اگر به تاریخ صدساله اخیر نظر بیفکنیم می‌بینیم که استکبار توسط مستشرقین و باستان‌شناسان به‌منظور جداکردن امت اسلامی از یکدیگر در آثار باستانی کشورهای اسلامی به تحقیق و مطالعه پرداخت و جالب این است که تمام این تحقیقات و مطالعات هم‌زمان باهم انجام گرفت و آنچه که مبنای تحقیق واقع شد و به آن اصالت دادند، اسلام نبود بلکه آثار تاریخی و باستانی قبل از تمدن اسلام ملاک تحقیق قرار گرفت تا از این طریق برای هریک از کشورهای اسلامی تاریخ و شناسنامه جدید و مغایر باهم تألیف گردد. ایرانی به اجداد خود، مصری به فراعنه و همین‌طور سایر کشورها به تمدن‌های پیش از اسلام خود اکتفا کنند تا این امر سبب جدایی ملت‌ها شود که همه به‌واسطه اسلام به یکدیگر پیوند می‌خوردند.»
نخست‌وزیر در همین زمینه به اقدام اخیر در تعطیل‌کردن مؤسسه باستان‌شناسی فرانسه در ایران اشاره کرد و گفت: «ما نمی‌توانیم باور کنیم فرانسه، کشوری که دستش آلوده به خون بیش از یک میلیون مبارز مسلمان الجزایری است و هم‌اکنون همگام و در کنار اسرائیل علیه مسلمانان لبنانی می‌جنگند، دلش به حال فرهنگ اسلامی ایران و تمدن آن سوخته باشد.»
موسوی همچنین سیاست رژیم گذشته را در محروم نگه‌داشتن مناطقی نظیر کردستان دانست و با اشاره به تلاش‌های ضدانقلاب برای ایجاد جنگ شیعه و سنی به‌منظور جلوگیری از عمران مناطق محروم توسط دولت گفت: «به‌شهادت‌رسیدن بسیاری از برادران نهادها که به‌قصد کمک و عمران مناطق محروم به کردستان آمده بودند دلیل علاقه دولت به رسیدگی به وضع محرومین جامعه است. البته این امر سبب کاهش عطش دولت جهت عمران منطقه نشده است. کردستان امکانات بالقوه عظیمی دارد که مهم‌ترین آن نیروهای زحمتکش و باهوش آن است. به همین سبب، دولت از سرمایه گذاری در آن منطقه دریغ ندارد و ما از همه نیروهای مردمی استقبال می‌کنیم و به کسانی که درصدد توطئه نباشند با دیده رحمت می‌نگریم و این مسئله موجب می‌شود دولت برنامه‌های عمرانی خود را زودتر و بهتر پیاده کند.»(1)
2
شرکت‌کنندگان در همایش بررسی جنایات صدام خواستار تشکیل دادگاه عالی اسلامی برای رسیدگی به اقدامات رژیم عراق شدند.
در سومین روز برگزاری این همایش حجت‌الاسلام الغبانچی یکی از شاگردان شهید
1) همان، ص14.
صدر، که رژیم عراق 3 تن از برادرانش را اعدام کرده و خود وی نیز ماه‌ها در بازداشتگاه‌های این رژیم تحت شکنجه بوده است، ضمن اشاره به وجود تعداد کثیری از علمای عراق در زندان‌های این کشور گفت: «امروز استفاده از ساده‌ترین کتاب‌های دینی در عراق جرم بزرگی شناخته می‌شود. رژیم صدام عضویت مردم در احزاب اسلامی و هرگونه فعالیت مذهبی و سیاسی مسلمانان را ممنوع کرده است و این درحالی است که احزاب غیراسلامی به‌طور آزادانه به فعالیت خود ادامه می‌دهند.» وی در خاتمه جنگ عراق علیه ایران را بزرگ‌ترین "جنایات صدام" نامید.
دکتر علی العماری نیز که از آلمان‌غربی در این گردهمایی حضور یافته است، اظهار کرد: «درحالی‌که صدام یک جنایتکار بین‌المللی است، تبلیغات استکباری بر حقایق سرپوش گذاشته و او را فردی صلح‌طلب جلوه می‌دهند.» در ادامه بال راج تریکا رئیس دادگاه عالی هند و نپال گفت: «جنایات صدام نه‌تنها علیه مسلمانان عراق و ایران بلکه علیه تمامی انسانیت است.» وی همچنین افزود: «اسناد و مدارک جنایات صدام بیشتر از آن چیزی است که برای محکومیت او لازم باشد.» تریکا در پایان پیشنهاد کرد: «دادگاه های عمومی و مردمی در کشورهای مختلف جهان دررابطه‌با جنایات صدام تشکیل شود و علما، قضات و حقوق‌دانان به محاکمه صدام بپردازند.»
در بخش دیگری از این همایش استاد حمزه قیدی یکی از میهمانان الجزایری، به حمایت برخی کشورهای عرب از رژیم عراق اشاره کرد و گفت: «کشورهای مرتجع عرب که بحث سیاسی در خانه خدا را جنایت می‌دانند چگونه شعار وحدت اعراب را مطرح می‌کنند، اما ثروت‌های امت اسلامی را به غرب هدیه می‌دهند.» وی افزود: «از ما می‌خواهند که از جمیل، طارق عزیز و شامیر حمایت کنیم. مسلماً پاسخ ما منفی است.» حمزه قیدی که در فرانسه اقامت دارد، یادآور شد: «رژیم حاکم بر عراق قبل از تحمیل جنگ به دولت اسلامی ایران کشورهای منطقه را ارتجاعی می‌نامید، اما با حمایت امریکا و دیگر قدرت‌های سلطه‌گر برای جلوگیری از صدور اسلام از انقلاب اسلامی در جنگ با جمهوری نوپای اسلامی در ایران متحد شدند.»
ابوالکرم عبدالجلیل دادستان کل دادگاه عالی بنگلادش در سخنانی ضمن آنکه از مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق خواست تا یک دولت تبعیدی تحت عنوان "جمهوری اسلامی عراق" تشکیل دهد، درمورد اعمال و فشارهای رژیم عراق علیه مخالفان خود گفت: «این جنایات بی‌سابقه است. رژیم عراق مخالفین خود را با شکنجه‌های مختلفی چون استفاده از اسید، شوک الکتریکی و تجاوز به نوامیس از بین می‌برد.»
عبدالله عثمان یکی از اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی که از افریقای جنوبی برای شرکت
در همایش بررسی جنایات صدام به تهران سفر کرده است، این گردهمایی را "کنفرانسی تاریخی" خواند و پیشنهاد کرد: «کمیته‌ای بین‌المللی تشکیل شود و روزی به نام روز بین‌المللی آزادی مردم عراق انتخاب گردد و جنایات صدام و اوضاع آشفته عراق به گوش جهانیان برسد.»
دکتر علی میرزا محتشم استاد دانشگاه حقوق از هند گفت: «صدام با هدف نابودی اسلام و اشغال سرزمین‌های ایران به کشتار مردم بیگناه و بی‌دفاع شهرهای مرزی و بمباران مناطق مسکونی دست زد. این فقط نمونه‌ای از جنایات بیشمار اوست.» وی با اشاره به حمایت ابرقدرت‌ها از رژیم عراق افزود: «نمی‌توان انتظار داشت سازمان‌های بین‌المللی صدام را محکوم کنند.» دکتر عبدالحمید تراب یکی از اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی نیز گفت: «جنگی که در مرزهای ایران و عراق جریان دارد یکی از میدان‌های جنگ کفر علیه اسلام است.» وی ضمن اشاره به تاریخچه حزب بعث و یادآوری این نکته که عراق با روی‌کارآمدن صدام وارد مرحله جدیدی از تروریسم و اختناق شد، تأکید کرد: «صدام با کشتارهای بی‌رحمانه و تحت حمایت ابرقدرت‌ها به حکومت رسید و در دوران حکومت خود جنایات وحشیانه‌ای مرتکب شد.» در ادامه این همایش، شیخ محسن علی استاد دانشگاه اهل بیت پاکستان، با بیان اینکه عوامل رژیم عراق تحت پوشش کارمند سفارت مسلحانه به مخالفان حمله‌ور می‌شوند، گفت: «پس از شهادت آیت‌الله صدر حتی مسلمانان پاکستانی نیز با سلاح مورد حمله قرار گرفتند. صدام در اغتشاشات کراچی مستقیماً دخالت داشته و در آتش‌زدن مساجد و قرآن‌ها شریک بوده است.»
ام زینب یکی از زنان عراقی نیز در سخنان خود با اشاره به اینکه زنان مبارز عراقی هیچگاه امنیت و آرامش ندارند و توسط نیروهای امنیتی عراق دستگیر و شکنجه می‌شوند، اسامی چند تن از زنانی که مورد آزار و شکنجه قرار گرفته‌اند را ذکر کرد و افزود: از سرنوشت بسیاری از آنها اطلاعی در دست نیست. وی گفت: «زنان عراقی به‌عنوان وسیله‌ای برای گرفتن اعتراف در مقابل چشمان همسران خود شکنجه می‌شوند.» شیخ راغب حرب امام‌جمعه شهر جبشید در جنوب لبنان نیز گفت: «جنایات صدام منحصر به مردم عراق نیست و شامل همه مردم جهان اسلام می‌باشد. ... کشورهای اسلامی در جهان اجزای تفکیک‌ناپذیر از یکدیگر هستند و مسئله عراق جدا از افغانستان و اریتره و فلسطین و جنوب لبنان نیست.»
گزارش روزنامه کیهان از سومین روز برگزاری این گردهمایی حاکی است در طول برگزاری همایش کتاب‌هایی به دو زبان عربی و انگلیسی ازجمله با عناوین جرائم نظام صدام و رانده‌شد‌گان و نیز بولتن‌هایی به زبان‌های انگلیسی و عربی ازسوی خبرگزاری جمهوری اسلامی در میان شرکت‌کنندگان در این مراسم توزیع شد.(1)
1) روزنامه کیهان، 29/9/1362، ص2.
1
نماینده عراق در سازمان ملل متحد مدعی شد که جمهوری اسلامی ایران درصدد بی‌اثر کردن فعالیت‌های سازمان ملل درمورد منازعه ایران و عراق است.
ریاض القیسی نماینده دائم عراق در سازمان ملل، در نامهای(1)خطاب به دبیرکل این سازمان ضمن اشاره به موضع قبلی دولت عراق در قبال قطعنامه شماره 540 شورای امنیت سازمان ملل نوشت: «نامه‌های ایران حاکی است که این کشور به‌دنبال تجزیه و جزءجزء کردن فرایند بین‌المللی اتخاذشده در سازمان ملل درمورد منازعه میان ایران و عراق مبنی‌بر حلوفصل صلح‌جویانه، عادلانه و شرافتمندانه آن است.»
نماینده عراق همچنین مدعی شد که نمایندگی ایران در سازمان ملل در نامه خود به دبیرکل در تاریخ 7 دسامبر 1983 (16 آذر 1362)، با تحریف بیانیه نظامی مورخ 2 دسامبر (11 آذر) عراق، این کشور را متهم ساخته که قصد دارد به حملاتی علیه اهداف تعیین‌شده در خاک ایران مبادرت ورزد. بااین‌حال، در متن بیانیه مذکور - که نمایندگی عراق آن را پیوست نامه خود کرده است - عراق ضمن طرح ادعای حملات توپخانه‌ای ایران به شهرها و روستاهای مرزی عراق اعلام کرده است: «به حکومت تهران اخطار تازه‌ای می‌دهیم که به آن توجه کند که درصورت اصرار بر روش تجاوزگرانه‌اش متأسفانه ملزم خواهیم بود با نیروی بیشتری علیه اهداف تعیین‌شده مقابله کنیم.»(2)
گفتنی است نماینده ایران در نامه مورخ 14 دسامبر (23 آذر) باردیگر درباره تهدید عراق به بمباران مناطق غیرنظامی و مسکونی ایران، این‌بار تحت‌عنوان تلافی بمب‌گذاری‌های کویت، هشدار داده بود و با گذشت کمتر از 24 ساعت از این هشدار، عراق با شلیک موشک و بمباران هوایی علیه مراکز جمعیتی ایران تهدید خود را جامه عمل پوشاند.(3)
2
در ادامه انتشار گزارش‌ها از مواضع و تلاش‌های سیاسی درباره جنگ ایران و عراق، خبرگزاری جمهوری اسلامی از الجزیره گزارش داد: شاذلی بن جدید دبیرکل جبهه آزادی‌بخش ملی و رئیس‌جمهور الجزایر، امروز در مراسم گشایش پنجمین کنگره جبهه آزادی‌بخش ملی الجزایر «به تلاش‌های الجزایر جهت پایان‌دادن به جنگ میان برادران اشاره کرد و بهای سنگینی را که الجزایر برای آن در حادثه سقوط هواپیمای بن یحیی پرداخت متذکر شد.» وی افزود: «ما هم‌اکنون پرونده کاملی از این حادثه را در دست داریم و با ادراک کامل و باتوجه‌به مسئولیت‌ها و تعهداتمان برخورد می‌کنیم.»(4)
1) تاریخ نامه نماینده عراق 14 دسامبر (23 آذرماه) است، اما امروز به‌عنوان سند شورای امنیت منتشر شده است.
2) مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، ترجمه محمدعلی خرمی، جلد 2، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، صص 170 و 171، سند شماره S/16225.
3) همان، صص 167 - 165، سند شماره S/16218.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1362، ص3، الجزیره - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/9/1362.
همچنین خبرگزاری آلمان‌غربی از دوحه به نقل از خبرگزاری قطر گزارش داد: زیل سینگ رئیس‌جمهوری هند که روز گذشته در رأس یک هیئت سی‌نفره وارد دوحه شد، در مذاکره با خلیفه بن حمد آل ثانی امیر قطر درباره تلاش‌های جاری برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق، مسئله فلسطین و غیراتمی اعلام کردن اقیانوس هند بحث و گفت‌وگو کرد. بنا به اعلام خبرگزاری قطر «دولتمردان هند و قطر در تمام زمینه‌ها به توافق کامل رسیده و امیر قطر از حمایت هند از مواضع اعراب قدردانی کرده است.»(1)
علاوه‌براین تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه نیز امروز ضمن اعلام برنامه دولت خود در مجلس این کشور به جریان جنگ بین دو کشور همسایه ترکیه اشاره و ابراز امیدواری کرد این جنگ که «خسارات و تلفات زیادی به بار آورده است هرچه زودتر به پایان برسد.»(2)
گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از الجزیره هم حاکی است دفتر دائمی اتحادیه وکلای دادگستری عرب امشب به‌دنبال پایان اجتماع دوروزه خود در تونس با صدور قطعنامه‌ای با اشاره به جنگ ایران و عراق تأکید کرد که «ادامه این جنگ به هدررفتن بخشی از نیروی فعال جهان اسلام منجر خواهد شد که باید در راه خدمت به مسائل و امور عادلانه به کار گرفته شود.»(3)
1
بااینکه هیچ‌گونه روابط دیپلماتیکی میان امریکا و عراق وجود ندارد، دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا امروز وارد بغداد شد. در همین حال، وزارت امور خارجه امریکا از آمادگی این کشور برای مبادله سفیر با عراق خبر داد.(4)خبرگزاری یونایتدپرس در گزارشی از بیروت ضمن اعلام این مطلب افزود: «بعد از سال 1967، این اولین‌بار است که یک مقام امریکایی از عراق دیدار می‌کند. هنوز معلوم نیست که آیا رامسفلد با صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق، ملاقات خواهد کرد یا نه.» گزارش یونایتدپرس همچنین حاکی است: «رادیو دولتی بیروت اعلام داشت رامسفلد جهت مذاکره درمورد جنگ 39
ماهه ایران و عراق به این کشور سفر کرده است.» این گزارش به نقل از خبرگزاری عراق افزود که فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا در فرودگاه بغداد مورد استقبال یک مقام وزارت امور خارجه عراق قرار گرفت.
یونایتدپرس ضمن اشاره به ادعای منابع غربی درمورد دست‌داشتن ایران در سلسله حملات انتحاری علیه هدف‌های امریکایی و غربی در غرب آسیا اضافه کرد: ایران تاکنون هیچ‌گونه
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 275، 29/9/1362، ص2، دوحه - خبرگزاری آلمان‌غربی، 28/9/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1362، صص 3 و 4، آنکارا - شبکه خبرگزاری آسیایی (او. ا. نا)، 29/9/1362.
3) همان، ص2، الجزیره - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/9/1362.
4) روابط رسمی دیپلماتیک عراق و امریکا پس از جنگ‌های موسوم به جنگ شش‌روزه اعراب و اسرائیل در سال 1967 متوقف شد و دو کشور فقط از سال 1972 به ایجاد دفتر حافظ منافع در پایتخت‌های خود اقدام کردند.
اظهارنظری درمورد سفر رامسفلد نکرده است. این خبرگزاری یادآور شد: «فیلیپ حبیب فرستاده ویژه پیشین امریکا در سال 1976، به هنگامی که معاون وزیر امور خارجه امریکا بود، از عراق دیدار کرد. وی در یک تلاش بیهوده جهت بهبود روابط امریکا و عراق به این کشور سفر کرده بود. [همچنین] رامسفلد روز یکشنبه درمورد اوضاع خاورمیانه [غرب آسیا] با فهد شاه سعودی در ریاض مذاکره کرد. وی به‌دنبال دیدارهای خود از لبنان، سوریه، اسرائیل و مصر به عربستان رفته بود.»(1)
همین خبرگزاری در گزارش دیگری از واشنگتن به نقل از وزارت امور خارجه امریکا اعلام کرد: «امریکا آماده مبادله سفیر با دولت عراق است، اما این به معنی تمایلی [حرکت] به‌سوی رژیم عراق نیست.» بنا به این گزارش، جان هیوز سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا گفت رامسفلد در بغداد به‌عنوان بخشی از مشاورات کلی درمورد اوضاع خاورمیانه با مقامات عراقی مذاکره کرده است.
یونایتدپرس افزود: «امریکا تلاش کرده است که موضع بی‌طرفی در جنگ بین عراق و ایران داشته باشد و از فروش سلاح به هر دو کشور خودداری کند. هیوز با اشاره به سفر رامسفلد به بغداد به خبرنگاران گفت اگر سؤال می‌کنید که تمایلی به سمت عراق وجود دارد، پاسخ منفی است، اما وی گفت امریکا آماده ارتقاء روابط دیپلماتیک با عراق است و افزود ما آماده‌ایم با عراق سفیر مبادله کنیم، اگر عراق مایل به انجام این کار باشد.» یونایتدپرس همچنین یادآور شد که «اخیراً تماس‌هایی در سطح مقامات بلندپایه صورت گرفته است که ازجمله آنها ملاقاتی بین جورج شولتز وزیر خارجه امریکا و طارق عزیز وزیر خارجه عراق در ماه می در پاریس بوده است.»(2)
در همین حال، روزنامه‌ها و شبکه‌های تلویزیونی امریکا بلافاصله ضمن انعکاس خبر دیدار نماینده ویژه امریکا از بغداد به شرح و تفسیر آن پرداختند. روزنامه واشنگتن تایمز در شماره امروز خود با اشاره به اینکه دیدار مقامات امریکایی از عراق به‌ندرت اتفاق می‌افتد، نوشت: «وزارت خارجه [امریکا] رسماً اطلاعات کمی را درمورد دیدار رامسفلد از عراق دراختیار خبرنگاران گذاشته است و تنها رسیدن وی به بغداد را تأیید نموده، ولی یک مقام عالی‌رتبه که نمی‌خواست شناسایی شود، به‌طور ضمنی اشاره کرد که هدف از این دیدار تحت‌تأثیر قرار دادن سوری‌ها بوده است.»
واشنگتن تایمز افزود: «بااینکه عراق به‌علت جنگ با ایران هم‌اکنون بسیار کم در لبنان دخالت دارد، ولی قبلاً در بیروت نسبتاً فعال بود و مانند دیگر رژیم‌های عرب در این کشور روزنامه‌ها و نشریات مختلف منتشر می‌کرد و از احزاب سیاسی حمایت می‌نمود. طبق این گزارش، دشمنی‌های قابل‌ملاحظه‌ای میان رئیس‌جمهوری سوریه حافظ اسد و رئیس‌جمهوری
عراق صدام حسین وجود دارد. درنتیجه واشنگتن معتقد است که هرگونه دیداری از عراق، سوری‌ها را ناراضی خواهد کرد.» این روزنامه خاطرنشان ساخت: «اخیراً عراقی که یک موقع سختگیر و سازش‌ناپذیر بود به رژیم‌های میانه‌روی عرب مانند اردن نزدیک شده است. روابط با امریکا نیز به‌تدریج رو به بهبود رفته است و جیمز بلاک معاون دستیار وزیر خارجه امریکا نیز دو هفته پیش از عراق دیدن کرد.»
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، از میان شبکه‌های تلویزیونی امریکا شبکه سی.بی.اس. مفصل‌ترین گزارش را درمورد دیدار رامسفلد از بغداد پخش کرد. گوینده این شبکه گفت: باوجود جنگ ایران و عراق، مقامات امریکایی سعی دارند اهمیت این دیدار را ناچیز جلوه دهند. وی سپس با اشاره به اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه در رد تفاسیری که دیدار رامسفلد را گرایشی به جانب عراق تلقی می‌کنند، افزود: «اما منابع آگاه به شبکه سی.بی.اس. گفتند که امریکا مدت‌هاست به‌طور مخفیانه با عراق تبادل اطلاعات جاسوسی می‌کند. امریکا درمورد حرکت و موقعیت نیروهای ایرانی به عراق اطلاعات می‌دهد و درعوض عراق به جاسوسان امریکایی درباره تجهیزات نظامی که آنها از شوروی دریافت می‌کنند، اطلاعات ارائه می‌دهند. همین امریکا با حذف‌کردن نام عراق از لیست سیاه وزارت خارجه که حاوی نام کشورهایی که حامی تروریست هستند می‌باشد، راه را برای عراق گشود تا ابزار و تجهیزات مختلف از امریکا دریافت نماید.»(1)
1
دولت کویت به‌سرعت در تدارک مقدمات برگزاری دادگاه متهمان انفجارهای هفته گذشته در این کشور می‌باشد.
مقامات کویت اعلام کردند در آستانه آماده‌ساختن مقدمات محاکمه 10 مظنون به دخالت در بمب‌گذاری‌های هفته پیش در کویت، از صدور روادید به خارجیان برای ورود به کویت خودداری می‌کنند. این مقامات افزودند اجازه مسافرت برای اشخاص و یا افراد خانواده اتباع کشورهای عرب و غیرعرب صادر نخواهد شد. به گزارش آسوشیتدپرس، عبارت "افراد خانواده" درواقع شامل کارگران مهاجر در کویت است.
آسوشیتدپرس همچنین به نقل از مقامات مذکور گفت: «محدودیت مسافرتی برای یک مدت نامعینی باقی خواهد ماند، لکن به گفته منابع آگاه این محدودیت در پایان محاکمه مظنونین لغو خواهد شد. [همچنین] به گفته یک مقام رسمی محاکمه سریع خواهد بود و مدت درازی به طول نخواهد انجامید. مقام مذکور تأیید کرد که دادستان کل برای کلیه متهمین تقاضای مجازات اعدام خواهد کرد.» این خبرگزاری افزود: تلویزیون دولتی کویت اواخر دیشب فیلمی را پخش کرد که در آن سلاح‌ها و مواد منفجره کشف‌شده در سه خانه متعلق به افراد مظنون نشان داده شد. به
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 278، 2/10/1362، صص 23 - 19، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/10/1362.
گفته مقامات رسمی این سلاح‌ها ساخت شوروی و انگلستان بوده‌اند.
بر پایه این گزارش، از آنجا که در روزهای اخیر بارها به ارتباط بازداشت‌شدگان با حزب الدعوه عراق اشاره شده عبدالعزیز حسین وزیر مشاور در امور کابینه کویت، گفته است: «ما تا حالا می‌دانیم که سرچشمه جنبش الدعوه کجاست و منابعی را که به این جنبش برای انجام این انفجارها کمک کردند [می‌شناسیم]. روزنامه الخلیج (چاپ امارات عربی متحده) اظهارات عبدالعزیز حسین را به‌عنوان یک اشاره غیرمستقیم به ایران به‌عنوان قدرتی که این انفجارها را برانگیخته است دانست.»(1)
همچنین در ادامه اقدامات مقامات کویتی در برخورد با نیروهای تحت خدمت جمهوری اسلامی ایران در کویت روزنامه کیهان گزارش داد نیمه‌شب گذشته پلیس کویت "بدون اطلاع و اجازه" به منزل مسکونی مرتضی رحیمی زارچی وابسته سیاسی سفارت ایران در کویت هجوم برد و «با تهدید اسلحه و ایجاد رعب‌ووحشت و همچنین ضرب‌وجرح وی به مدت دو ساعت به بازرسی منزل مسکونی پرداخت.»(2)-(3)
1
حاکم شرع دادگاه انقلاب ارتش در یک مصاحبه تلویزیونی، هدف ایجاد تشکیلات مخفی حزب توده را جاسوسی و روی کار آوردن حکومتی وابسته به شوروی اعلام کرد.
حجت‌الاسلام ری‌شهری حاکم شرع دادگاه انقلاب اسلامی ارتش، امروز در مصاحبه با خبرنگار واحد خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی با اشاره به پایان محاکمه اعضای دو شاخه نظامی تشکیلات مخفی حزب توده گفت: «احکام افرادی که محاکمه شده‌اند اکثراً صادر شده، ولی چون این احکام برای قطعیت‌یافتن باید مراحلی را طی کند لذا ما پس از قطعیت‌یافتن کلیه احکام همه را یکجا اعلام خواهیم کرد.» وی سپس درمورد هدف رهبران حزب از ایجاد یک تشکیلات مخفی نظامی افزود: «آن‌طوری که از اعترافات صریح متهمین و محتویات پرونده به دست می‌آید، این اهداف یکی جاسوسی برای شرق درجهت تأمین منافع آنها بود و دیگری براندازی نظام جمهوری اسلامی و روی کار آوردن یک حکومت صددرصد وابسته به شوروی.»
حجت‌الاسلام ری‌شهری همچنین در پاسخ به سؤالی درمورد علت حضور نداشتن خبرنگاران
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 275، 29/9/1362، صص 15 - 13، کویت - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 28/9/1362.
2) درمورد این‌گونه برخوردها با وابستگان سیاسی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در کویت و دستگیری مظنونین به دست داشتن در بمب‌گذاری‌های این کشور حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در یادداشت‌های روز 28 آذر خود نوشته است: «کویتی‌ها شروع به ایذاء ایرانی‌ها کردهاند و عوامل انفجارها را پیدا نموده‌اند؛ عراقی و لبنانی‌اند. بااینکه معلوم شده ربطی به ایران ندارند، اما گویا مسلمان و طرف‌دار جمهوری اسلامی هستند. ممکن است [کویتی‌ها] بدبین شوند.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362)، به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم، 1386، ص313)
3) روزنامه کیهان، 30/9/1362، ص3.
خارجی در جلسات دادگاه گفت: «دستگیری کادر مخفی حزب جاسوس توده از معجزات بزرگ این انقلاب است و از آنجا که عقل‌های مادی از تحلیل این مسئله عاجز مانده‌اند که چگونه حزب جاسوسی که مدت‌ها تحت عناوینی فعالیت می‌کرده و گروهی را فریب داده‌اند اکنون اینان صریحاً به جاسوسی و براندازی اعتراف می‌کنند، لذا به موضوعاتی نظیر قرص و مونتاژ صدا و غیره متوسل می‌شوند و آخرین موضوعی که اینها دراین‌رابطه مطرح کردهاند، عدم حضور خبرنگاران خارجی است درصورتی‌که جلسات دادگاه علنی است و هرکس بخواهد می‌تواند شرکت کند و تنها مسئله‌ای که سبب شد از حضور خبرنگاران خارجی ممانعت شود، جنبه امنیتی قضیه و مسائل محرمانه نظامی است که در دادگاه مطرح می‌شود و چون ماهیت این خبرنگاران خارجی برای ما معلوم نیست لذا این تصمیم گرفته شد و حال نیز سعی می‌کنیم تا در یکی از جلسات که سران حزب به‌عنوان آخرین دفاع در آن شرکت خواهند داشت و از جنبه امنیتی نیز اشکالی نداشته باشد از آنها دعوت کنیم.» وی افزود: «علی‌رغم همه این مسائل من مطمئن هستم که اگر از آنها دعوت هم بکنیم مجدداً مسئله دیگری را مطرح خواهند کرد. بگذارید آنها هرچه می‌خواهند بگویند.»
رئیس دادگاه انقلاب ارتش در ادامه سخنان خود گفت: «نظامیانی که در دادگاه محاکمه می‌شوند افراد بسیار اندکی هستند و این مسئله خود بعد قوت ارتش ما را که پس از انقلاب به‌سرعت به‌سوی اسلام گرایش پیدا کرده نشان می‌دهد که چگونه علی‌رغم همه این فعالیت‌ها به‌ویژه پس از انقلاب آنها نتوانستند جز افراد انگشت‌شماری را جذب کنند.» وی همچنین اضافه کرد: «نکته دیگری که درضمن این محاکمه بر همگان آشکار می‌شود و دیگر نیازی به فکر ندارد اینکه دیگر موضوع نه شرقی نه غربی بودن انقلاب تجسم عینی پیدا کرده و دقیقاً مشخص است همان دادگاهی که نوکران غرب را محاکمه کرد همان دادگاه نوکران شرق را محاکمه می‌کند.» حجت‌الاسلام ری‌شهری در پایان اعلام کرد که محاکمه اعضاء تشکیلات مخفی نظامی به‌صورت علنی تا دو هفته آینده ادامه خواهد یافت.(1)
1
رئیس‌جمهور امریکا امروز بار دیگر اتهامات قبلی مبنی‌بر دخالت ایران و سوریه در انفجار مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت را تکرار کرد. از سوی دیگر یک هفته‌نامه امریکایی از توافق پنهانی امریکا و رژیم صهیونیستی برای تقسیم وظایف خود در غرب آسیا و خلیج‌فارس خبر داد.
1) روزنامه کیهان، 29/9/1362، ص3.
به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از واشنگتن، رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا در مصاحبه‌ای، که امروز در مجله یو.اس. نیوز اند ورلد رپورت انتشار یافت، بار دیگر ایران را متهم به تحریک حملات بمب‌گذاری در غرب آسیا کرد. وی گفت: «ثابت‌کردن اینکه بانی حملات تروریستی مانند حمله انتحاری که موجب مرگ 240 تفنگ‌دار در بیروت شد، یک دولت می‌باشد، دشوار است.» ریگان اضافه کرد: «به‌عنوان مثال، این گروه‌هایی که مسئولیت حملات انتحاری اخیر را پذیرفته‌اند، گفته می‌شود یک ارتباط ایرانی دارند [به این معنا که] جناحی از ایرانیان معتقد به جهاد است. ما مدارکی در اختیار داریم که [امام] خمینی چند بار در دفاع از جهاد در جهان مسلمان برای ترویج بنیادگرایی نوع خود سخن گفته است. بنابراین دشوار است که باور نکنیم که او باید به‌نحوی آن افرادی را که این کارها را انجام می‌دهند تحریک و یا به انجام این کارها واداشته باشد.»
ریگان همچنین با اعلام این موضع که امریکا نمی‌تواند در مواجهه با تهدیدات تروریستی، تفنگ‌داران خود را از نیروی حافظ صلح لبنان خارج کند، تأکید کرد «اگر تروریسم بتواند در اهداف خود موفق شود، جهان، خود را تحت کنترل تروریست‌ها خواهد یافت.» وی افزود: «جهان متمدن باید جمع شود و ببیند چه عملی می‌تواند انجام دهد تا دولت‌های رادیکال جهت خاتمه حمایت از تروریسم تحت فشار قرار گیرند.»(1)ریگان همچنین در این مصاحبه وعده داد که «اگر سوریه اطمینان بدهد نیروهای خود را از لبنان خارج خواهد ساخت، نیروهای چندملیتی سال آینده از آن کشور خارج خواهند شد.» وی گفت: «این عقب‌نشینی‌ها هم‌اکنون امکان‌پذیر است، زیرا در بازسازی ارتش لبنان پیشرفت‌هایی حاصل شده و طوایف مختلف این کشور موافقت کردهاند حکومت پرزیدنت جمیل را به رسمیت بشناسند.»(2)
همچنین خبرگزاری یونایتدپرس در گزارشی با نقل اظهارات دیروز سعید رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل در مصاحبه با شبکه ای.بی.سی. امریکا مبنی‌بر اینکه «ما نه آنها [عوامل بمب‌گذاری‌ها] را تشویق می‌کنیم و نه دلسرد می‌کنیم، ما در کار آنها دخالت نداریم»، افزود: «درعین‌حال مقامات دولتی و کارشناسان در همین برنامه گفتند ایران به‌طور عمده در تهاجمات برعلیه سفارت امریکا و مقر تفنگ‌داران در بیروت دست داشته و سوریه نیز احتمالاً شرکت داشته است.» این خبرگزاری به نقل از مایکل لدین مشاور وزارت دفاع امریکا در امور تروریستی، اعلام کرد: «مطمئناً در قضیه بیروت در هر دو مورد از بمب‌گذاری‌ها غیرممکن به نظر می‌رسد که بدون کمک دولت سوریه چنین اعمالی صورت گرفته باشد.»(3)
در مقابل این اتهام مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه، امروز در مصاحبه با مجله نیوزویک اعلام کرد: «انفجار مقر نیروهای امریکایی و فرانسوی توسط ملی‌گرایان لبنان انجام شده است.» وی ضمن رد ادعای امریکا مبنی‌بر دخالت ایرانیان در این حادثه گفت: «اگر ایران قادر بود
اعمالی نظیر بمب‌گذاری در بیروت را انجام دهد این اقدامات را در بغداد انجام می‌داد.»(1)وزیر دفاع سوریه همچنین گفت: «سوریه تا زمانی‌که نیروهای امریکایی و سایر نیروهای چندملیتی در لبنان باشند، در مذاکرات مربوط به خروج از این کشور وارد نخواهد شد.» وی افزود: «تنها چیزی که می‌تواند موجب خروج نیروهای سوری از لبنان گردد، مذاکره مستقیم با اسرائیل است.» طلاس تأکید کرد: «ما هرگز پشت میز مذاکره نخواهیم نشست مگر اینکه این مذاکرات بین ما و اسرائیل باشد. مادامی که امریکا و اسرائیل و متحدانش دربرابر ما نشسته باشند، مذاکرات بی‌طرفانه و عادلانه نخواهد بود.»(2)به گزارش روزنامه کیهان وزیر دفاع سوریه همچنین در این مصاحبه گفت که «درصورت ادامه دخالت امریکا در درگیری‌های لبنان، خلبان‌های سوری دست به حملات انتحاری علیه کشتی‌های جنگی امریکا که در آب‌های لبنان مستقرند خواهند زد.»(3)
رادیو اسرائیل اظهارات طلاس را تأییدی بر گزارش اخیر هفته‌نامه فارین ریپورت (چاپ لندن) دانست. این نشریه از قول منابع اطلاعاتی غربی مدعی شده بود: «حکومت اسلامی ایران و رژیم حزب بعث سوریه به تعلیم دادن خلبانان انتحاری پرداختند تا بتوانند از آنها در عملیات تروریستی گسترده استفاده کنند.» بر پایه این ادعا «هدف این خلبانان انتحاری ممکن است رزم‌ناوهای امریکایی و یا تأسیسات آن کشور در خاورمیانه [غرب آسیا] باشد.»(4)
دراین‌حال و باوجود انتشار گزارشهای متعدد از توافقنامه اخیر همکاری راهبردی امریکا و رژیم صهیونیستی، محافل این رژیم امروز «گزارش هفته‌نامه امریکایی تایمز را دایر بر اینکه اسرائیل و ایالات متحده پیرامون تقسیم وظایف خود در حوزه خلیج‌فارس و منطقه خاورمیانه [غرب آسیا] به توافق پنهانی رسیده‌اند، تکذیب کردند و آن را یک دروغ بی‌اساس لقب دادند.» رادیو اسرائیل ضمن اعلام این مطلب افزود: «تایمز در آخرین شماره خود ادعا کرده که هنگام ملاقات اخیر بین آقای اسحاق شامیر نخست‌وزیر اسرائیل و پرزیدنت ریگان در واشنگتن، طرفین موافقت کردند که ایالات متحده کوشش خود را متوجه حفظ حوزه خلیج‌فارس دربرابر برنامه‌های توسعه‌طلبانه حکومت اسلامی ایران نماید و به‌موازات آن اسرائیل به تهدیدهای سوریه علیه لبنان پاسخ بدهد.» رادیو اسرائیل بار دیگر خاطرنشان کرد که «محافل موثق اورشلیم گفتند این گزارش کاملاً بی‌اساس است.»(5)
1
پس از چندین روز تأخیر در عزیمت 5 کشتی یونانی برای تخلیه نیروهای فلسطینی هوادار عرفات و باوجود ادامه مخالفت رژیم صهیونیستی، امروز اعلام شد کشتی‌های مذکور به‌زودی وارد آب‌های طرابلس می‌شوند.
ابوجهاد مرد شماره 2 سازمان الفتح، اعلام کرد پنج کشتی یونانی قبرس را به مقصد طرابلس
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 275، 29/9/1362، ص11، نیویورک - خبرگزاری فرانسه، 28/9/1362.
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1362، صص 16 و 17، نیویورک - خبرگزاری یونایتدپرس، 29/9/1362.
3) روزنامه کیهان، 29/9/1362، ص20.
4) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 29/9/1362، ص9، رادیو اسرائیل، 28/9/1362.
5) همان، ص8، رادیو اسرائیل، 28/9/1362.
ترک کردند و سپیده‌دم فردا وارد این شهر خواهند شد. وی گفت: «همه چیز حالت عادی خود را ادامه خواهد داد، مگر اسرائیلی‌ها علیه نیروهای هوادار عرفات اقدام به حمله کنند.»
در همین حال، قایق‌های توپ‌دار رژیم صهیونیستی صبح امروز بار دیگر مواضع نیروهای طرف‌دار عرفات را در طرابلس و حومه آن گلوله‌باران کردند.(1)همچنین رادیو اسرائیل به نقل از محافل وزارت دفاع این رژیم گفت که فشار بر خرابکاران در بندر طرابلس ادامه خواهد یافت. این رادیو اضافه کرد: «آتشباری نیروی دریایی اسرائیل هدفش این است که موضع اسرائیل را درمورد خروج خرابکاران بیان دارد و شک و تردید درباره نظریه این کشور را پیرامون ترور برطرف سازد.»(2)همین رادیو به نقل از الحاق ندایی وزیر انرژی رژیم صهیونیستی گفت: «کمکی که فرانسه و یونان برای خروج افراد عرفات از تریپولی می‌نمایند تنها به‌خاطر ملاحظات انسانی و سیاسی نیست. ... خرابکاران در مقابل قول داده‌اند که از فعالیت‌های خرابکارانه در خاک فرانسه و یونان خودداری کنند.»(3)
از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه در دمشق گزارش داد: جبهه خلق برای آزادی فلسطین (به رهبری جورج حبش) و جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین (به رهبری نایف حواتمه) امروز خواستار تشکیل شورای ملی فلسطین شدند به شرط اینکه این شورا اجتماعی برای رهبری تمامی جنبش‌های فلسطینی به‌منظور حل بحران داخلی سازمان آزادی‌بخش فلسطین باشد.(4)
رادیو اسرائیل نیز گفت: «رهبران شورشیان سازمان الفتح طی مصاحبه‌ای با خبرنگاران در دمشق به دولت امریکا اخطار کردند که علیه سربازان امریکایی در لبنان اقدام خواهند نمود. رهبران شورشیان همچنین از عرفات خواستار شدند از تمام وظایف خود در سازمان به‌اصطلاح آزادی فلسطین استعفا دهد و در غیر این صورت استعفا را به زور به او تحمیل خواهند کرد.»(5)
مجله نیوزویک (چاپ امریکا) در شماره این هفته خود مدعی شد: «سوریه به‌قصد کاهش قدرت و نفوذ یاسر عرفات از تریپولی [طرابلس] و یا اخراج اخوان‌المسلمین سعی در تحت سیطره درآوردن شهر تریپولی دارد.» نیوزویک افزود: «گروه نیمه‌مخفی سنی اخوان‌المسلمین دست به این اقدامات چریکی و تروریستی برعلیه رژیم حافظ اسد زده است. در اوایل سال پیش، سربازان سوری طی یک درگیری خونین با نیروهای این گروه توانستند آنها را از شهرهای شمالی سوریه به عقب برانند و بسیاری از آنها که جان سالم به در برده بودند به شهر تریپولی آمده و در آنجا سکنی گزیده‌اند. بنا به اظهارات دیپلمات‌های غربی، مصمم‌بودن حافظ اسد برای کنترل تریپولی احتمالاً تا حدی نیز به‌دلیل تمایل او به اخراج اخوان‌المسلمین از کل این منطقه می‌شود.»(6)
1) روزنامه کیهان، 29/9/1362، ص20.
2) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 29/9/1362، صص 7 و 8، رادیو اسرائیل، 28/9/1362.
3) همان، ص8، رادیو اسرائیل، 28/9/1362.
4) روزنامه کیهان، 29/9/1362، ص20.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 29/9/1362، ص7، رادیو اسرائیل، 28/9/1362.
6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1362، ص17، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/9/1362.
1
گلوله‌باران خرمشهر و آبادان، تجاوز یک هواپیمای عراقی به آسمان خرمشهر و اقدام توپخانه خودی در گلوله‌باران موضع نیروهای عراقی ازجمله اقدامات امروز نیروهای خودی و دشمن در مناطق درگیری بین دو کشور بود.
توپخانه‌های ارتش عراق امروز هم شهرهای آبادان و خرمشهر و نوار مرزی این دو شهر را گلوله‌باران کردند که درنتیجه آن یک تن شهید و 4 تن نیز زخمی شدند. در خرمشهر، اصابت چندین گلوله به منطقه کوت‌شیخ، محوطه شرکت شناوه گمرک، دیری‌فارم و همچنین مناطق شلمچه و پل‌نو خرابی‌هایی را به بار آورد. در آبادان نیز به ساختمان گمرک و اسکلة 8 خسارت‌هایی وارد شد.(1)
امروز همچنین یک فروند هواپیمای عراقی به حریم هوایی خرمشهر تجاوز کرد، اما براثر آتش پدافند هوایی مجبور به ترک منطقه شد.(2)
در منطقه عمومی زید نیز یک واحد گشتی شناسایی نیروهای خودی که در ابتدای شب وارد مواضع دشمن شده بود با مشاهده فعالیت عده‌ای از نیروهای عراقی برای کاشت مین، بلافاصله موقعیت دقیق آنها را به واحد خمپاره‌انداز یگان مربوطه اطلاع داد که با شلیک به‌موقع خمپاره‌اندازها از نیروهای عراقی که حدود 30 نفر بودند بیش از 10 تن کشته یا زخمی شدند.
معاونت اطلاعات و عملیات قرارگاه کربلا با اعلام این خبر درباره سایر فعالیت‌های دشمن در این منطقه اعلام کرد: تحکیم و تثبیت مواضع، توسعه میادین مین و گسترش کانال‌ها و شناسایی هوایی به‌وسیله بالگرد ازجمله اقداماتی است که دشمن در این منطقه انجام می‌دهد.(3)
2
فرماندهان مشترک قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه و ارتش) از عملکرد واحدهای مختلف توپخانه در عملیات والفجر4 تقدیر کردند. محسن رضایی فرمانده کل سپاه و سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش، در نامهای به قرارگاه‌های تاکتیکی حمزه از فعالیت مؤثر واحدهای
1) سند شماره 291091 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 30/9/1362.
2) سند شماره 291088 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی خوزستان به استانداری خوزستان، 30/9/1362.
3) سند شماره 21086 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا، 1/10/1362.
توپخانه تحت امر این قرارگاه تشکر کردند. در بخشی از این نامه آمده است:
«یگان‌های توپخانه مستقر در مناطق عملیاتی، مأموریت پشتیبانی آتش را در تمام مراحل عملیات به‌طور مؤثر و دقیق به‌نحوی انجام داده‌اند که مکرراً توسط نیروهای رزمنده و فرماندهان یگان‌های در خط و اخبار کسب‌شده از دشمن به‌وسیله پست‌های شنود و همچنین اطلاعات جمع‌آوری‌شده از اسرای جنگی مورد تأیید قرار گرفته است. لذا، ضمن شکرگزاری به درگاه احدیت، از کلیه پرسنل یگان‌های توپخانه شرکت‌کننده در عملیات والفجر4 قدردانی به عمل آمده و برای آنان و کلیه رزمندگان اسلام آرزوی پیروزی‌های بیشتر و توفیق خدمتگزاری به اسلام را دارد.
دستور فرمایید مراتب را به کلیه یگان‌های توپخانه ابلاغ نمایند.»(1)
1
در درگیری‌های امروز گروه‌های مسلح غیرقانونی با نیروهای خودی در محور سردشت - پیرانشهر، جنوب‌شرقی صائین‌دژ و شهر پیرانشهر 4 تن از افراد خودی شهید یا زخمی و مهاجمان نیز متحمل تلفاتی شدند. افراد ضدانقلاب همچنین در محور میاندوآب به بوکان و در حومه دیواندره از مردم اخاذی کردند.
افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب در یک عملیات کمین در محور سردشت - پیرانشهر به 2 خودروی ارتش در منطقه غرب روستای میرآباد حمله کردند. با رسیدن نیروهای کمکی، مهاجمان متواری شدند. در این اقدام یک تن از افراد خودی شهید و 3 تن دیگر نیز زخمی شدند. طبق اعلام قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب در این واقعه چند تن از مهاجمان نیز کشته یا زخمی شده‌اند، ولی آمار دقیقی از تلفات آنها ارائه نشده است.(2)
در جنوب‌شرقی صائین‌دژ نیز نیروهای پایگاه روستایی زرکندی با اطلاع‌یافتن از قصد عناصر حزب دمکرات برای حمله به این پایگاه، از سه سمت، اقدام به کمین‌گذاری در مسیر مهاجمان کردند و با رسیدن آنان به منطقه کمین عملیات خود را آغاز کردند. پس از یک درگیری سه‌ساعته افراد ضدانقلاب با تحمل 5 کشته یا زخمی مجبور به فرار شدند و نیروهای خودی آنان را تا چندین کیلومتر تعقیب کردند. طبق گزارش فرماندهی سپاه صائین‌دژ، در این واقعه به نیروهای خودی آسیبی وارد نشده است(3)
در آخرین ساعات امروز، گروهی از افراد مسلح غیرقانونی با نفوذ به شهر پیرانشهر و موضع‌گیری در چند نقطه به‌سمت ساختمان شهربانی تیراندازی کردند. این اقدام حدود 45 دقیقه ادامه یافت و با تیراندازی متقابل افراد شهربانی، مهاجمان مجبور به ترک محل شدند. در این درگیری یک تن از افراد ضدانقلاب کشته و تعدادی زخمی شدند(4)
همچنین عناصر حزب دمکرات در ساعت 14 در محور میاندوآب - بوکان با بستن جاده،
1) سند شماره 356464 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه تاکتیکی حمزه سیدالشهدا(ع) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (ارومیه)، 29/9/1362.
2) سند شماره 361078 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن2) به فرماندهی نزاجا، 1/10/1362.
3) سند شماره 361293 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه صائین‌دژ به سپاه منطقه11، 1/10/1362.
4) سند شماره 356495 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی آذربایجان‌غربی به استانداری آذربایجان‌غربی، 30/9/1362؛ و- سند شماره 68851 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست وزیری، 30/9/1362.
یک دستگاه مینی‌بوس را متوقف و تمامی مسافران را از خودرو پیاده کردند. مهاجمان پس از بازرسی و بازجویی‌های اولیه با پی‌بردن به هویت نظامی 2 تن از سرنشینان مینی‌بوس، به قصد تحقیر، آنان را وادار کردند که لباس‌های خود را درآورند. مهاجمان با گرفتن لوازم مسافران و همچنین 100000 ریال وجه نقد از آنان منطقه را ترک کردند.(1)
در شمال دیواندره نیز تعدادی از افراد سازمان کومه‌له پس از ورود به روستای تازه‌آباد(2)با تهدید، مبالغی را از روستائیان اخاذی کردند. افراد این سازمان به اهالی روستا گفته‌اند که این پول جریمة هواداری آنها از جمهوری اسلامی است.(3)
1
درگیری عناصر حزب دمکرات و سازمان کومه‌له امروز هم ادامه یافت. در همین حال، قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) نیز از آموزش گروه رزگاری در عراق خبر داد.
در ادامه درگیری مسلحانه افراد حزب دمکرات کردستان ایران و سازمان کومه‌له، که از 26 آذرماه در منطقة سلماس در محور مریوان - سنندج و در روستای گلیه آغاز شده بود، امروز نیز افراد این دو گروه در روستای سرخ کول در شرق روستای گلیه به‌شدت باهم درگیر شدند. در این درگیری که به نظر می‌رسد فراتر از یک اختلاف‌نظر باشد، 10 نفر از افراد دو طرف کشته شدند و 2 نفر از افراد سازمان کومه‌له نیز به اسارت عناصر حزب دمکرات کردستان درآمدند.(4)-(5)
از سوی دیگر، قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از فعالیت آموزشی افراد گروه رزگاری در عراق خبر داد. طبق این گزارش، افراد گروه مزبور در منطقه بیاره عراق (در مقابل شهر مرزی نوسود ایران) درحال گذراندن دوره‌های آموزشی تخصصی تخریب و مین‌گذاری هستند و ظاهراً افراد این گروه قصد دارند در فصل زمستان با نفوذ به ایران در مسیرهای مختلف اقدام به مین‌گذاری کنند.(6)
2
درپی انتشار اخباری مبنی‌بر دیدار و مذاکرات جلال طالبانی دبیرکل اتحادیة میهنی کردستان عراق با صدام حسین و برخی دیگر از سران حزب بعث در شهر بغداد که با واسطه‌گری عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات ایران انجام گرفته است، امروز قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب نیروی زمینی ارتش
1) سند شماره 343002 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان (رکن2) به ف ق م ل28 (رکن2)، 7/10/1362.
2) در این خبر موقعیت روستای تازه‌آباد مشخص نشده است. در منطقه کردستان 26 روستا به نام تازه‌آباد با پسوند‌های مختلف مثل تازه‌آباد دویه، هیجان و... وجود دارد لذا باتوجه‌به برخی قرائن موقعیت این روستا شمال دیواندره درج شده است.
3) سند شماره 342988 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 کردستان (رکن2) به فرماندهی قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ارومیه (رکن2)، -/10/1362.
4) این درگیری در روزهای بعد ابعاد گسترده‌تری یافت و در 3/10/1362 دو گروه بار دیگر در جنوب و جنوب‌غربی دیواندره در روستاهای دوزخ دره و حاجی عبدل درگیر شدند که براثر آن طبق گزارش ناحیه ژاندارمری کردستان، 32 نفر از حزب دمکرات و 12 تن از سازمان کومه‌له کشته و 16 تن نیز از هر دو طرف زخمی شدند. (سند شماره 341329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات ستاد ناحیة ژاندارمری کردستان به استانداری کردستان، 5/10/1362)
5) سند شماره 80864 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه11 سپاه به فرماندهی کل، 4/10/1362؛ و- سند شماره 400941 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات ستاد ناحیه کردستان سپاه به ستاد منطقه11 سپاه، 4/10/1362.
6) سند شماره 35682 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه، 29/9/1362.
اطلاع داد که این مذاکرات در روستای چیره(1)از توابع رانیه در استان سلیمانیه عراق ادامه دارد.(2)*(3)
براساس اطلاعات قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ارتش، درحالی‌که مذاکرات درباره نوع همکاری‌های دو طرف ادامه دارد، اتحادیه میهنی کردستان عراق به‌منظور همبستگی بیشتر با رژیم عراق گام‌های جدیدتری برداشته است. به گزارش سپاه پاوه، نیروهای جلال طالبانی قرار است همراه افراد حزب دمکرات کردستان ایران و سازمان کومه‌له فعالیت‌های تخریبی را در داخل خاک ایران افزایش دهند و دولت عراق نیز قول داده است نیروهایی را دراختیار آنها قرار دهد تا این اتحادیه علاوه‌بر رویارویی با جمهوری اسلامی ایران با افراد مخالف حزب بعث در داخل خاک عراق نیز مبارزه کند. در ادامه این خبر اضافه شده است که به‌دنبال توافق اتحادیه میهنی کردستان عراق، با حکومت عراق، عده زیادی از وابستگان به این اتحادیه و همچنین مردم کردستان عراق از این امر به‌شدت ناراضی هستند به‌طوری‌که مردم از افراد اتحادیه میهنی به‌عنوان جاش(4)** نام می‌برند.(5)
در همین زمینه، سپاه ناحیه کردستان اعلام کرد که پس از سفر اخیر جلال طالبانی و نوشیروان (از اعضای مرکزیت اتحادیه میهنی کردستان عراق) به بغداد و توافق کامل با رژیم عراق، قرار است نیروهای اتحادیه میهنی به‌همراه سایر گروه‌های ضدانقلاب عملیاتی را در منطقه عملیاتی والفجر4 علیه نیروهای جمهوری اسلامی ایران اجرا کنند.(6)
1
در ادامه ترک فعالیت مسلحانه برخی افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی و قطع همکاری با این گروه‌ها، امروز نیز 12 تن خود را به نیروهای نظامی معرفی و درخواست امان‌نامه کردند. 5 تن از این افراد که وابسته به حزب دمکرات بودند و 4 قبضه سلاح نیز به همراه داشتند، در منطقه سلماس خود را تسلیم کردند و 7
تن دیگر نیز که از عوامل حمله به یک پاسگاه ژاندارمری در سال 1358 بودند به‌همراه فرمانده خود تسلیم سپاه مریوان شده و درخواست امان‌نامه کردند.(7)
دراین‌حال شهربانی کردستان خبر داد که گروه‌های مسلح ضدانقلاب برای کسب درآمد از خانوادة
1) به احتمال قوی این روستا یکی از مقرهای اتحادیه میهنی کردستان عراق است.
2) * هرچند در روزهای بعد اخباری مبنی‌بر توافق اتحادیه میهنی کردستان عراق با حکومت عراق برای خودمختاری مشروط کردستان عراق در 10 بند انتشار یافت، ولی به نظر می‌رسد این‌گونه اخبار در حد شایعه بوده است. مسئولان اتحادیه میهنی کردستان عراق در اواخر سال 1364، مذاکراتی را با مسئولان قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) انجام دادند که در سال 1365 این مذاکرات به همکاری قطعی جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه میهنی کردستان عراق انجامید به نحوی که این اتحادیه یکی از گروه‌های متحد ایران در مقابله با حکومت عراق شد و چند عملیات مشترک با سپاه پاسداران علیه ارتش عراق در استان سلیمانیه انجام داد.
3) سند شماره 148696 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب (رکن2) به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 29/9/1362؛ و- سند شماره 497927 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد 4400 (اطلاعات) ستاد مرکزی سپاه به سپاه منطقه11، 25/9/1362.
4) * در اصطلاحات مردم کرد جاش به مزدور گفته می‌شود؛ یعنی نیروهای مسلح غیررسمی که با دولت مرکزی برای سرکوب مخالفان همکاری دارند.
5) سند شماره 178599 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاوه به سپاه منطقه7، 3/10/1362.
6) سند شماره 178528 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ناحیه کردستان به سپاه منطقه11، 30/10/1362.
7) سند شماره 356470 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه سلماس به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 29/9/1362؛ و- سند شماره 72241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد مشترک ارتش (رکن3)، 29/9/1362.
افراد به‌گروگان‌گرفته شده اخاذی می‌کنند. براساس این گزارش، روزهای اخیر سازمان کومه‌له با دریافت مبالغی پول از دو خانواده، 2 نفر از وابستگان آنان را که قبلاً در اطراف مریوان به گروگان گرفته بود، آزاد کرده است، در ادامه این خبر یادآوری شده که قبلاً نیز اقدام مشابهی صورت گرفته بود(1)
1
درحالی‌که حمایت‌ها از بیانات اخیر امام خمینی درمورد لزوم پشتیبانی و تقویت دولت ادامه دارد، رئیس مجلس درباره القائات موجود دراین‌زمینه هشدار داد. از سوی دیگر نخست‌وزیر نیز منشأ نیروی دولت را خدمتگزاری و همسویی با ملت دانست.
گزارش روزنامه جمهوری اسلامی حاکی است امروز نیز تعداد دیگری از ائمه جمعه، شخصیت‌ها، نهادها و ارگان‌های مختلف و نیز انجمن‌های اسلامی کامیون‌داران، شوراهای اسلامی شرکت‌های حملونقل و اتحادیه صنف کامیون و کمپرسی در سراسر کشور ضمن اظهار پشتیبانی از موضع رهبر انقلاب مبنی‌بر حمایت از دولت، برای همکاری کامل و همه‌جانبه درزمینه حل مشکلات دولت اعلام آمادگی کردند. همچنین صدها کامیون ازطریق ستادهای هماهنگی تخلیه کالا مستقر در ادارات راه‌وترابری استان‌ها عازم بنادر و مبادی ورودی کالا شدند(2)
امروز همچنین حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی در دیدار با جمعی از پرسنل یگان حفاظت مقر شهید مطهری(3)اظهار داشت: «دشمنان ما از تمام وسایل جهت سدکردن راه انقلاب استفاده می‌کنند. شما می‌بینید که دشمنان ازطریق شایعه‌پراکنی‌ها، احتکار، صف ایجادکردن، دلهره ایجادکردن و آنان که صاحب قلم و زبان هستند از راه سمپاشی‌ها و دشمنان خارجی ازطریق این جنگ عظیمی که بر ما تحمیل کردند و تروریست‌ها نیز درجهت ازبین‌بردن امنیت داخلی سعی در تضعیف نظام جمهوری [اسلامی] دارند.»
رئیس مجلس با اشاره به "شیطنت‌های سیاسی" دشمنان، افزود: «اینکه امام امت در هفته وحدت برای مردم آن‌جور دردمندانه صحبت کردند، نشان از تحرکات وسیعی است که امام متوجه آن می‌شوند و برای خنثی‌کردن این تحریکات این‌گونه نصیحت فرمودند. مراکز مستکبرین، طرف‌داران جریانات سوء و سرمایه‌داران به صور مختلف به جان دولت افتاده بودند و به انواع و اقسام حیل می‌خواستند کل نظام را تضعیف کنند. آنها از دولت شروع کرده بودند و امام فهمیدند و این‌گونه نصیحت فرمودند که همه شنیدید که حالا با این بیانات صریح و روشن امام باز هم آن جریانات استکباری دست‌بردار نیستند و می‌آیند در همین بیانات امام اخلال می‌کنند. امام خیلی روشن فرمودند که کارشکنی نکنید، اخلال نکنید با دولت همکاری کنید و همه با هم متحد باشید. اینها چیزهای معلومی است و خیلی هم تفسیر و توجیه
نمی‌خواهد که امام چه گفتند و مقصودشان چه بود. مقصودشان چه کسی بود. مقصود امام این بود که هر کسی که بخواهد دولت را تضعیف بکند در هر پست و سمتی هم که باشد، کار بدی مرتکب می‌شود.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در ادامه سخنان خود ضمن اشاره به ابتکار اعلام هفته وحدت در سالروز میلاد پیامبر اسلام براساس روایت متفاوت شیعه و اهل‌سنت از تاریخ تولد پیامبر، گفت: «رادیو اسرائیل و رادیو بی‌بی‌سی و شیطان‌های دیگر می‌گویند که چون آیت‌الله منتظری از دولت انتقاد کرده بود نظر امام و حرفهای امام با آیت‌الله منتظری هم برخورد داشته؛ یعنی درست می‌خواهند به جایی که مایه وحدت است صدمه بزنند و به عمال داخلی خود خط می‌دهند و افراد ناآگاه ساده‌لوح را بفریبند که بگویند نظر امام با آیت‌الله منتظری بود تا از این رهگذر به اختلاف دامن بزنند. ملت ما همه می‌دانند که آیت‌الله منتظری پرتوان‌ترین بازوی این انقلاب بعد از امام امت است.» وی همچنین افزود: «دشمنان هم این را می‌دانند و برای اینکه این امید را در دل مردم ضعیف بکنند و دل مردم را خالی کنند این خط را رادیو اسرائیل می‌دهد که شیاطین داخلی بدانند چگونه خرابکاری بکنند و به‌جای آنکه سراغ وحدت و انسجام بروند سراغ این تفرقه‌ها بروند که یکی بگوید منظور امام این بوده و دیگری بگوید این نبوده است.»
رئیس مجلس در پایان تأکید کرد: «شما باید بسیار مواظب خط اسلام باشید و این نصایح امام و آیت‌الله منتظری و دیگر مسئولین را به جان و دل بخرید و هرجا بوی تفرقه از کسی شنیدید در دهان او بزنید. باید جلوی اینها بایستید و متحد حرکت بکنید تا انشاءالله از این جنگ پیروز دربیاییم و امکاناتی را که صرف جنگ می‌کنیم به داخل کشور برگردانیم.»(1)
از سوی دیگر، میرحسین موسوی نخست‌وزیر امروز در سخنانی در حضور جمعی از نیروهای سپاه و بسیج مناطق 7 و 2 کشور منشأ نیروی دولت جمهوری اسلامی ایران را خدمتگزاری دولت و همسویی با ملت دانست و ضمن برشمردن بخشی از کارهایی که در نظام جمهوری اسلامی انجام شده است، گفت: «تمام این کارهایی که انجام شده به‌خاطر حاضربودن مردم و روحانیت متعهد و مبارز در صحنه و رهبری‌های پیامبرگونه امام امت و ایثارگری‌های سربازان گمنامی است که فقط به عشق شهادت و وصال معشوق و فوز عظیم به پیش می‌تازند. پایه قدرت انقلاب ما اینهاست و الا دولت قطره کوچکی از این ملت بیش نیست.»
نخست‌وزیر نیز با اشاره به اهمیت پایه‌گذاری هفته وحدت در ایران اظهار کرد: «به آن چیزی که باید بسیار توجه کنیم این است که هیچ کشوری در جهان توانایی مطرح‌کردن شعار وحدت را با این ابعاد در جهان نمی‌تواند داشته باشد مگر یک کشور آزاد اسلامی.» وی افزود: «قدرت‌های بزرگ سعی دارند با اخوت اسلامی مبارزه کنند و آن را در هم بشکنند. اما آنها باید بدانند که تفرقه در میان امت اسلامی وجود ندارد بلکه این دولت‌های سرسپرده هستند که برای خوش‌خدمتی به اربابان خود تلاش می‌کنند تا این ملت‌ها را تکه‌تکه کنند.»(2)
1
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع خطاب به فرماندهان نیروی زمینی ارتش گفت: باید قبل از اینکه دشمن بتواند برای توطئه جدید خود مهیا شود ضربه قوی را بر آنها وارد کنید.
حجتالاسلاموالمسلمین هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده امام در شورای‌عالی دفاع، امروز در دیدار با سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش، جانشین، معاونان و فرماندهان یگان‌های رزمی، آموزشی، فرهنگی و لجستیکی این نیرو ضمن اشاره به تحولات ارزشمند ارتش پس از پیروزی انقلاب گفت: «یکی از تحولات ارزشمند ارتش در مسئله فرماندهی است که به قدرت فرماندهی امامی متکی است که مبدأ مشروعیت حکومت، نایب امام زمان(عج)، مرجع تقلید و رهبر انقلاب اسلامی ازلحاظ معنوی، سیاسی و قانونی است.» وی سپس با اشاره به فداکاری‌های ارتش در طول جنگ ایران و عراق و قدرت رزمی ارتش پس از یک دوره جنگ طولانی افزود: «در اغلب نقاط دنیا، جنگ در یک مقطع خاصی و برای مدتی محدود جریان داشته است اما در ایران نظامیان مدت 40 ماه در جنگی وسیع شرکت داشتند و علی‌رغم اینکه آثار جنگ را با همه وجود خود لمس کردهاند، هرچند ماه یک بار حمله گسترده و پیروزمندانه‌ای علیه دشمنان انجام داده‌اند و امروز بحمدالله از نخستین روزهای جنگ قوی‌تر هستند. فرماندهانی که از وضعیت گذشته ارتش آگاه هستند به‌خوبی این را درک می‌کنند.»
نماینده امام در شورای‌عالی دفاع همچنین یادآور شد: «در طول جنگ، فرماندهان باارزش و کادر مؤمنی از ارتش به شهادت رسیدند، ولی ارتش ما متحول شد و افتخارات بزرگی به دست آورد که یکی از آنها فرار دشمن به میان استحکامات بسیار قوی است که با کمک ابرقدرت‌ها در مقابل تهاجمات شما ایجاد کرد و با تزلزل در مقابل نیروهای ما ایستادگی می‌کند.» وی همچنین گفت: «مهم‌تر از همه در بررسی تاریخ جنگ‌های دنیا مسئله جنگ ما با امریکاست که شما می‌دانید امریکا وقتی در زمان شاه ارتش ایران را می‌ساخت و تقویت می‌کرد احتمال نمی‌داد روزی ارتش دست‌ساخته خودش بتواند در مقابلش بایستد و مقاومت کند، ولی امروز همه دنیا می‌دانند ارتش ایران در مقابل توطئه‌های امریکا ایستاده است.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی آن‌گاه با اشاره به کمک‌های رو به افزایش امریکا به عراق و بازگشایی مجدد سفارت امریکا در بغداد اظهار کرد: «امریکا رسماً به عراق سرباز نفرستاده است، ولی به‌طور مداوم از آن پشتیبانی می‌کند همان‌طورکه شوروی‌ها عمده تسلیحات آنها را تأمین می‌کنند. ... امریکا فکر می‌کرد اگر سلاح و مستشار و قطعات به ایران ندهد، ارتش ما را تأیید نکند، ارتش متزلزل می‌شود و از بین می‌رود، ولی امروز ارتشیان غیور و باایمان و افسران شجاع ما که در امریکا دوره دیده بودند و امریکاییها تصور می‌کردند فرهنگ منحط غرب را در آنان تزریق کردهاند، امروز با افتخار از خدمت به اسلام و انقلاب اسلامی، جبهه‌های جنگ ما را فرماندهی می‌کنند و برای امت اسلام افتخار می‌آفرینند.»
رئیس مجلس در ادامه سخنان خود خطاب به فرماندهان نیروی زمینی ارتش گفت: «آینده منطقه، جمهوری اسلامی ایران و منافع محرومین به تلاش‌های شما بستگی دارد و امروز ما در یک مقطع سرنوشت‌ساز و حساسی قرار گرفته‌ایم که یک گام مؤثر می‌تواند همه مسائل ما را حل کند، به‌طوری‌که همه دنیا حتی عراقی‌ها و ناظرین جنگ نیز به آن آگاه‌اند.» وی افزود: «موقعیت امروز شما با دو سال پیش که به‌خاطر تصرف یک سایت می‌جنگیدید تفاوت کرده است و اگر امروز، شما در 45 کیلومتری بغداد در شهر بعقوبه قرار بگیرید و حرکتی را که در عملیات بیتالمقدس در فتح خرمشهر انجام دادید، تکرار کنید، به قلب عراق و آن سوی استحکامات قوی آن به نقطه اطمینان‌بخش خواهید رسید و ما مطمئن هستیم کسانی که توانستند سایت و خرمشهری را که صدام برای آن کلید تقدیم می‌کرد، به‌راحتی تصرف کنند یقیناً اینجا هم می‌توانند چنین افتخاراتی به وجود بیاورند و با یک تهاجم جدی و حرکت عظیم، فداکارانه و سرنوشت‌ساز معادلات نظامی دنیا را برهم زنند.»
رئیس مجلس تأکید کرد: «ارتجاع منطقه و امریکا نقش سرنوشت‌ساز حرکت جدی شما را دریافته و برای جلوگیری از آن به تکاپو افتاده و هر کاری را که بتواند می‌کند که با ایجاد یک بحران پیروزی شما را به تأخیر بیندازند و صدام را نجات دهند.» وی افزود: «تنها راه ابرقدرت‌ها برای نجات صدام ایجاد بحران در ایران اسلامی است و آنها می‌خواستند در خلیج‌فارس بحران ایجاد کنند که با آمادگی مردم برای حفاظت از خلیج‌فارس و ترس از اینکه مقاومت مردم ما نظام اقتصادی دنیا را تکان خواهد داد نتوانستند و عقب نشستند و در لبنان و فلسطین نیز با هشیاری مردم نتوانستند کاری از پیش ببرند و امروز خودشان را برای یک توطئه جدیدتری آماده می‌کنند، ولی شما فرماندهان نظامی باید قبل از اینکه دشمن بتواند برای توطئه جدید خود مهیا شود ضربه قوی را بر آنها وارد کنید.» نماینده امام در شورای‌عالی دفاع تأکید کرد: «بوی صلح و زندگی مسالمت‌آمیز تنها ازطریق پیروزی‌های شما به مشام می‌رسد و صلح به این صورت که صدام در آن سوی مرز و ما در این‌طرف بایستیم و آتش توپخانه تبادل کنیم و چنگ و دندان نشان دهیم معنا ندارد.»
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی همچنین گفت: «دنیای مرتجع عرب باید بفهمد که نمی‌تواند ژاندارم منطقه باشد و شیخ‌نشین‌های منطقه باید این را درک کنند که امنیت در سایه نجابت، آرام‌گرفتن، دست‌برداشتن از شیطنت‌ها، قطع رابطه با استکبار جهانی، پیوند با مردم و استفاده صحیح از منابع نفتی مردم است.»
رئیس مجلس با اشاره به استقبال گسترده از طرح "لبیک یا خمینی" خطاب به فرماندهان حاضر گفت: «شما فرماندهان با قدرت فرماندهی، رزمی و تکنیکی و اطلاعاتی که دراختیار دارید باید به بهترین نحو ممکن از قدرت مردمی در دفاع از اسلام و حفظ مرزهای میهن اسلامی استفاده کنید.» وی افزود: «اگر شما درس بزرگی که مردم انتظار دارند به دشمن بعثی صهیونیستی عراق بدهید، با حضور همیشگی مردم در صحنه و شجاعت و ایمان شما کسی در آینده جرئت تجاوز به مرزهای
میهن اسلامی ما را نخواهد کرد و ملت ما تا دو یا سه نسل آینده خیالشان از شر جنگ‌افروزان و تجاوزگران راحت خواهد شد.» وی خاطرنشان کرد: «جنگ ما تا پایان دفاع است و ما تا آخر به دفاع از حقوق ازدست‌رفته خود با متجاوز خواهیم جنگید.»(1)
1
نخست‌وزیر بازداشت کارکنان مرکز آموزشی ایران در کویت را نشانه همدستی کویت و رژیم صدام دانست. از سوی دیگر، سفارت جمهوری اسلامی ایران در کویت نیز در یادداشتی به اقدام اخیر پلیس این کشور در بازرسی از منزل وابسته سیاسی ایران اعتراض کرد.
میرحسین موسوی نخست‌وزیر، امروز ضمن سخنانی که در دیدار با جمعی از نیروهای سپاه پاسداران و بسیج مستضعفین ایراد کرد، درخصوص دستگیری چند تن از کارکنان مرکز مدارس ایرانی در کویت گفت: «من هشدار می‌دهم که این اعمال جز آنکه همدستی بیشتر کویت و رژیم صدام را اثبات کند فایده دیگری نخواهد داشت.» وی افزود: «شما باید با ملت خودتان همسو شوید. نسبت‌دادن مسائلی که در داخل کشور شما توسط نیروهای عربی انجام می‌شود به ایران، مسائل شما را حل نمی‌کند.»
موسوی در بخش دیگری از سخنان خود، انقلاب ایران را برآیند میل باطنی یک میلیارد مسلمان برای بازیافتن عزت اسلامی خود دانست و افزود: «آرزوهایی که در همه‌جا سرکوب شده بود در ایران تحقق یافت و طبیعی است که پیام انقلاب در جهان شنیده شود و قدرت‌های بزرگ هر حرکتی را که توسط مردم همان منطقه صورت می‌گیرد به ایران نسبت دهند.»(2)
همچنین درپی اقدام اخیر پلیس کویت به بازرسی از منزل وابسته سیاسی ایران در این کشور، که 2 ساعت ادامه یافت، امروز سفارت جمهوری اسلامی ایران در کویت در یادداشتی به وزارت امور خارجه این کشور اعتراض کرد. در این یادداشت اعتراض اعمال پلیس کویت نقض آشکار قوانین بین‌المللی و کنوانسیون وین عنوان شده است(3)
2
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران سفر نماینده ویژه امریکا به عراق را مرحله جدیدی از تحکیم روابط بغداد - واشنگتن عنوان کرد.
به گزارش روزنامه کیهان، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در اظهاراتی درخصوص سفر دونالد رامسفلد نماینده ویژه امریکا به عراق و دیدار وی با مقامات این کشور گفت: «این سفر که بلافاصله بعد از پیمان‌های اخیر امریکا و اسرائیل در زمینه‌های نظامی و اقتصادی و همچنین به‌دنبال توافق‌های وزیر خارجه عراق با وزیر خارجه امریکا در ملاقات سپتامبر گذشته [مهرماه] آنان در امریکا صورت می‌گیرد، بیانگر مرحله‌ای جدید در استحکام روابط بغداد و واشنگتن می‌باشد.» وی
همچنین درمورد اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا که این دیدار را بخشی از مأموریت رامسفلد برای پیشبرد طرح صلح ریگان میان اعراب و رژیم صهیونیستی اعلام کرده است، گفت: «حرکات سریع رژیم حاکم بر بغداد درجهت تحکیم پیوند با استکبار جهانی و صهیونیسم طی ماه‌های گذشته همچون شناسایی ضمنی اسرائیل و تضمین امنیت رژیم صهیونیستی در کنفرانس سران عرب در فاس، افزایش ارتباط با مصر و تلاش درجهت واردکردن مجدد شریک امریکا در توطئه کمپ دیوید به جرگه اعراب و همچنین کشتار ساکنان مناطق غیرنظامی در جمهوری اسلامی به‌عنوان پاسخگویی به انفجار مراکز امریکایی و فرانسوی در کویت، با انجام این سفر و اعلام آمادگی امریکا برای برقراری روابط سیاسی با بغداد شتاب بیشتری یافته است.»(1)
1
شرکت‌کنندگان در همایش بررسی جنایات صدام از ویرانه‌های جنگ در خوزستان بازدید کردند. یک‌صد و پنجاه تن از شخصیت‌های سیاسی، مذهبی و حقوقی 30 کشور جهان که برای شرکت در گردهمایی بررسی جنایات صدام به ایران سفر کردهاند، امروز برای دیدار از آثار خرابی‌های جنگ وارد شهرهای آبادان و خرمشهر شدند. گزارش روزنامه کیهان دراینباره حاکی است: «این عده در طول مسیر شهرهای آبادان و خرمشهر از زمینهای آزادشده در عملیات بیتالمقدس و ثامن‌الائمه(ع) که به بیش از 5 هزار و 500 کیلومتر می‌رسید
و سنگرها و خاکریزها و استحکاماتی که عراق جهت پدافند در این منطقه ایجاد کرده بود و همچنین از احداث میادین مین، لاشه تانک‌ها و نفربرها و خودروها و سایر ادوات زرهی سوخته و یا منهدم‌شده عراق دیدن کردند.»
بر پایه این گزارش، یکی از میهمانان خارجی به نام دکتر علی العماری پزشک مقیم هامبورگ پس از بازدید از خرمشهر گفت: «من از این‌همه وحشیگری متأسف هستم. جنایاتی که رژیم بعثی عراق در خرمشهر انجام داده در هیچ جای دنیا نظیر ندارد و خیلی از شهرهای آلمان پس از جنگ جهانی دوم اکثراً تا 70 درصد تخریب شده بود، ولی آنچه من در خرمشهر مشاهده می‌کنم 95 درصد خانه‌های مسکونی ویران شده است.»(2)
2
درحالی‌که ایران خواستار اعزام هیئتی ازسوی سازمان ملل به‌منظور تحقیق درمورد حملات ادعاشده علیه غیرنظامیان به هر دو کشور ایران و عراق می‌باشد، گزارش‌ها حاکی است رسیدگی به تقاضای ایران احتمالاً با آغاز دور تازه تلاش‌های این سازمان برای پایان‌دادن به جنگ از اولویت لازم برخوردار نخواهد بود.
بخش انگلیسی رادیو دوبی امروز به نقل از یک سخنگوی سازمان ملل گفت که اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد و سفیر ویژه سازمان ملل، آماده است تا بار دیگر برای پایان‌دادن به جنگ ایران و
عراق مأموریت خود را از سرگیرد. اعلام آمادگی پالمه پس از آن مطرح شده است که خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل، هفته گذشته دیه‌گو کوردووز معاون خود را به استکهلم فرستاده بود تا پالمه را در جریان آخرین وضعیت جنگ ایران و عراق و اوضاع جاری منطقه قرار دهد.(1)
همچنین به گزارش خبرگزاری کویت از سازمان ملل، سخنگوی دکوئیار اعلام کرد که وی روز 16 ژانویه (26 دی‌ماه) در سفر دوهفته‌ای خود به غرب افریقا توقفی هم در کازابلانکای مراکش خواهد داشت تا در مراسم گشایش نشست سران سازمان کنفرانس اسلامی حضور یابد و «انتظار می‌رود اقداماتی را که می‌توان جهت تسهیل یک راه‌حل صلح‌آمیز جنگ خلیج [فارس] به کار گرفت با سران ایران و عراق مطرح کند.»(2)
در همین حال، رادیو امریکا در گزارشی درباره نامه اخیر نمایندگی ایران به دبیرکل سازمان ملل و تقاضای اعزام ناظرانی به ایران و عراق برای ارزیابی ادعاهای دو کشور درمورد اقدام علیه غیرنظامیان، گفت: «در نامهای که دیروز(3)سعید رجایی‌خراسانی نماینده رژیم جمهوری اسلامی ایران به خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد، ارسال داشت، یادآور شد که به‌دلیل کوتاهی سازمان ملل متحد در اجرای مسئولیت‌های نوع‌دوستانه‌اش در جنگ ایران و عراق، عراق بار دیگر آنچه را که وی جنایات وحشیانه عراق علیه مردم ایران خواند، از سر گرفته است. در این نامه، نماینده رژیم جمهوری اسلامی ایران همچنین از سازمان ملل متحد خواسته است یک گروه تحقیق به منطقه اعزام دارد تا به بررسی شواهد تازه‌ای که ایران علیه عراق در دست دارد، بپردازد. رژیم جمهوری اسلامی ایران ادعا کرده است که عراق اخیراً سلاح‌های شیمیایی علیه مردم ایران به کار گرفته است. ایران طی چند ماه گذشته بارها چنین پیشنهادی در سازمان ملل متحد مطرح کرده است. رژیم جمهوری اسلامی همچنین خواستار اعزام هم‌زمان گروه تحقیق سازمان ملل متحد به عراق برای بررسی ادعاها و اتهامات دولت عراق علیه ایران شده است.»
رادیو امریکا سپس افزود: «عراق این پیشنهاد را رد کرده و گفته است ایران باید نخست تن به پذیرش آتش‌بس در دهد تا ازسوی عراق به نمایندگان ناظر سازمان ملل متحد اجازه تحقیق داده شود. گفته می‌شود دبیرکل سازمان ملل متحد بارها پیشنهاد آتش‌بس را به ایران ارائه داده است، ولی ایران تمامی این پیشنهادها را رد کرده است. در نامه نماینده رژیم جمهوری اسلامی ایران به دبیرکل سازمان ملل متحد خاطرنشان شده است که سازمان ملل متحد به‌دلیل مسئولیت‌های قانونی و اخلاقی وظیفه دارد در کوتاه‌ترین زمان ممکن به جنایات جنگی رسیدگی بکند و اضافه می‌کند جامعه جهانی به‌دلیل مقتضیات سیاسی هیچ اقدامی دراین‌زمینه
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1362، ص2، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/9/1362.
2) همان، ص2، سازمان ملل - خبرگزاری کویت، 29/9/1362.
3) برخلاف این گزارش، تاریخ صدور نامه نمایندگی ایران در سازمان ملل 25/9/1362 می‌باشد. (ر.ک: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، جلد دوم 1983، ترجمه محمدعلی خرمی، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، صص169 - 167، سند شماره S/16220)
نکرده است. رژیم جمهوری اسلامی ایران ادعا می‌کند که سازمان ملل متحد حتی در مسئله رسیدگی به جنگ ایران و عراق تبعیض قائل شده است.»(1)
همچنین رادیو بی‌بی‌سی نیز امروز در گزارشی دراینباره اعلام کرد: «و اما ایران بار دیگر سازمان ملل را تحت فشار گذاشته است تا جهت ارزیابی خسارات وارد بر مواضع غیرنظامی ایران که توسط بمباران‌ها و آتش توپخانه عراق ایجاد شده است، هیئتی را به ایران اعزام دارد. همچنین ایران از هیئت اعزامی سازمان ملل خواهد خواست که شواهد مبنی‌بر استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در جنگ میان دو کشور را مورد بررسی و آزمایش قرار دهند.»
این رادیو پس از اشاره به بخش‌های دیگری از نامه نمایندگی ایران اضافه کرد: «باید گفت درحالی‌که ایران خواستار آن است که ناظران این وقایع را که ایران آنها را جنایات جنگی می‌خواند، تحت نظر داشته باشند، دولت ایران با آغاز دور جدیدی از مذاکرات با اولاف پالمه میانجی سازمان ملل برای خاتمه جنگ ایران و عراق موافق نیست [و] باآنکه اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد، هفته گذشته با آقای دیه‌گو کوردووز معاون دبیرکل سازمان ملل، در استکهلم ملاقات و درمورد امکان اعزام هیئت دیگری به تهران و بغداد با وی گفت‌وگو کرد، اما اعزام این هیئت را ضروری تشخیص نداده است. دولت ایران هنوز هم از آخرین قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل که توسط عراق و فرانسه پیشنهاد و بدون توجه کافی به خواسته‌های ایران صادر شده بود، خشمناک است. شورای امنیت در این قطعنامه نقض کلیه جوانب حقوق‌بشر را محکوم کرده و خواستار متوقف‌شدن عملیات نظامی علیه هدف‌های غیرنظامی و همچنین برقراری آتش‌بس با توافق طرفین مخاصمه شده است. دولت عراق می‌گوید که این قطعنامه را چنانچه کلیه مفاد آن اجرا گردد، می‌پذیرد؛ به عبارت دیگر درصورتی‌که در خلیج‌فارس و آبراه شط‌العرب [اروندرود] آتش‌بس برقرار گردد تا عراق بتواند صدور نفت خود را از سر گیرد، اما ایران بجز درمورد محکوم‌کردن حمله به هدف‌های غیرنظامی به قسمت‌های دیگر این قطعنامه واقعاً توجهی ندارد و مایل نیست که آقای اولاف پالمه به تهران سفر کند.»(2)
1
درپی دیدار ناگهانی فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا از بغداد، گزارش‌ها حاکی است مناسبات امریکا و عراق عملاًَ در آستانه تحولی جدی قرار گرفته و احتمال دارد این تحول بیش‌ازپیش بر موضع فعلی امریکا درباره جنگ ایران و عراق تأثیر بگذارد.
دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا امروز پس از گفت‌وگو با صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق، بغداد را ترک کرد. دراین‌زمینه گزارشگر رادیو امریکا گفت: «رامسفلد پس از دیدار با رهبر عراق درباره این دیدار اظهارنظر نکرد، اما خبرگزاری عراق گفت رامسفلد
حامل پیامی ازسوی پرزیدنت ریگان برای پرزیدنت حسین بوده است. خبرگزاری عراق گفت پیام رئیس‌جمهور امریکا به رئیس‌جمهور عراق درباره روابط دوجانبه دو کشور، اوضاع خاورمیانه[غرب آسیا] و کوشش‌های امریکا برای برقراری صلح و ثبات در لبنان بوده است.»
گزارش مزبور افزود: «رامسفلد دیروز با طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق نیز گفت‌وگو کرد. خبرگزاری عراق گفت صدام حسین به تمایل امریکا نسبت به ادامه تماس‌ها بین امریکا و عراق جهت تفاهم بیشتر دو کشور درمورد موضع و سیاست یکدیگر پاسخ داده است. برخی از ناظران امور در خاورمیانه [غرب آسیا] سفر رامسفلد را به عراق نشانه پیشرفت درجهت اعاده روابط کامل سیاسی بین بغداد و واشنگتن تلقی کردهاند. سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا دیروز بار دیگر گفت اگر عراق بخواهد با امریکا سفیرکبیر مبادله کند امریکا حاضر است در بغداد سفیرکبیر داشته باشد، هرچند که امریکا و عراق درحال‌حاضر روابط سیاسی با یکدیگر ندارند، یک هیئت فعال امریکایی در بغداد دایر است و بازرگانی بین دو کشور اخیراً افزایش یافته است.»(1)
خبرگزاری فرانسه از منامه در گزارشی درمورد سفر رامسفلد به عراق ضمن اشاره به دلایل تیرگی روابط سیاسی امریکا و عراق در گذشته اعلام کرد: «با آغاز جنگ ایران و عراق در سپتامبر 1980، بهبود روابط میان دو کشور به‌ویژه پس از گروگان گرفته‌شدن امریکاییها در ایران به چشم خورد. در همین ضمن عراق با پیوستن به طرح صلح عربستان [طرح فهد](2)در سال 1982 که تلویحاً موجودیت اسرائیل را به رسمیت می‌شناخت به این بهبود [روابط] کمک بیشتری کرد. در مارس 1982، نام عراق از لیست سیاه امریکا خط خورد و واشنگتن با فروش 60 هلیکوپتر امریکایی به بغداد به عراق چراغ سبز داد. در اکتبر 1982، یک ماه پس از طرح فاس، سعدون حمادی وزیر خارجه وقت رژیم عراق، با جورج شولتز وزیر خارجه امریکا، در نیویورک ملاقات کرد. چندی بعد تسهیلات ویژه‌ای ازجمله 1230 میلیون دلار کمک به عراق که با مشکلات مالی شدید روبه‌رو شده بود، دراختیارش قرار گرفت. در ماه می 1983، با ملاقات جورج شولتز و طارق میخائیل یوحنا عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه رژیم عراق، در پاریس مرحله تازه‌ای در روابط امریکا و عراق آغاز شد. عراق در جنگ با ایران که از
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1362، صص 20 و 21، رادیو امریکا، 29/9/1362.
2) طرح فهد (بن عبدالعزیز) که در مرداد 1360 و در دوره ولیعهدی وی ارائه شد، طرحی هشت ماده‌ای برای حل مسئله فلسطین بود که شامل مواردی ازجمله عقب‌نشینی رژیم صهیونیستی از اراضی اشغالی سال 1967، از میان برداشته شدن شهرک‌های یهودی‌نشین در مناطق اشغالی 1967، کنترل سازمان ملل بر ساحل غربی رود اردن و نوار غزه پس از خروج نیروهای رژیم صهیونیستی، شناسایی ساف به‌عنوان نماینده قانونی مردم فلسطین و تأسیس دولت مستقل فلسطینی با مرکزیت بیتالمقدس می‌شد. این طرح، در شهریور 1361 در اجلاس سران عرب در شهر فاس مراکش با تغییرات محدودی به تصویب رسید که به "طرح فاس" مشهور شد. از آنجا که این طرح به‌طور ضمنی موجودیت رژیم صهیونیستی را به رسمیت می‌شناخت، با واکنش‌های منفی در جوامع اسلامی به‌ویژه کشورهای عربی روبه‌رو شد و به این دلیل راه به جایی نبرد، اما از آن پس به‌منزله تغییری در سیاست عربی درزمینه شناسایی رژیم صهیونیستی محسوب می‌شد.
حمایت سوریه برخوردار است همچنین با سیاست دمشق در لبنان مخالفت ورزید.» خبرگزاری فرانسه در پایان این گزارش محورهای مذاکرات رامسفلد در دیدار با مقامات عراقی را مناسبات امریکا و عراق، جنگ ایران و عراق و اوضاع جهان عرب ذکر کرد.(1)
رادیو اسرائیل نیز درباره سفر رامسفلد به عراق گزارش داد: «گزارش قبلی حاکی‌از آن بود که امریکا قصد دارد ممنوعیت صدور اسلحه به عراق را لغو کند و با آغاز کمک نظامی به آن کشور از شکست احتمالی عراق در جنگ با ایران جلوگیری نماید. ... ناظران سیاسی دیدار رامسفلد از بغداد را با سیاست جدیدی که ایالات [متحده] قصد دارد نسبت به ایران و حوزه خلیج‌فارس به‌دنبال انفجارهای کویت و بیروت در پیش گیرد مربوط می‌داند.»(2)
در همین زمینه، رادیو امریکا نیز ضمن گزارشی اشاره کرد: «در ماه سپتامبر گذشته، عصمت کتانی یکی از مقامات عالی‌رتبه عراق از واشنگتن دیدار کرد که در آن موقع گفته می‌شد تلاش برای کسب حمایت امریکا برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق مهم‌ترین هدف وی از این دیدار‌هاست، اما مقامات امریکایی این دیدار را قسمتی از گفتوگوهای میان دو کشور درزمینه مسائل دوجانبه و منطقه‌ای توصیف کردند.» این رادیو افزود: «ایالات متحده امریکا در جنگ ایران و عراق رسماً بی‌طرفی خود را اعلام کرده است، اما بارها نگرانی خود را از ادامه جنگ که ثبات تمامی منطقه را تهدید می‌کند، ابراز داشته است.»(3)
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی، پیتر منگلد یکی از مفسران سیاسی این رادیو، درمورد اهمیت مناسبات جدید امریکا و عراق درزمینه بحران لبنان و جنگ میان ایران و عراق گفت: «مدتی است که این امر بر ناظرین سیاسی روشن است که روابط میان عراق و امریکا درحال بهبود است هرچند که زمان دیدار فرستاده ویژه امریکا از بغداد، اهداف فوری و کوتاه‌مدت امریکا را بیشتر مورد سؤال قرار می‌دهد تا قصد دولت عراق. در سال‌های اخیر، برخورد عراق نسبت به روابط فی‌مابین، بهره‌گیری از یک بهبود رابطه، بهطورکلی بوده است بدون آنکه عراق رسماً با آغاز مجدد روابط دیپلماتیک میان دو دولت که از جنگ سال 1967 اعراب و اسرائیل تاکنون قطع بوده است، موافقت نماید. دلایل این امر نیز روشن به نظر می‌رسد، هرچند دولت اتحاد شوروی مجدداً فروش سلاح به عراق را از سر گرفته است، اما روابط میان بغداد و مسکو هرگز بر صراط مستقیم استوار نبوده است. دولت شوروی همواره مراقب بوده است تا منافع خود از یک رابطه حسنه با عراق را در مقابل یک بهره‌مندی استراتژیکی به‌مراتب مهم‌تر که از حفظ روابط دوستانه با ایران ناشی می‌گردد، درحال تعادل نگاه دارد، اما این حفظ تعادل بدون شک از میزان نفوذ شوروی در عراق کاسته و مقامات دولت عراق را ترغیب کرده است که راه‌های ارتباط با امریکا را باز نگاه دارد.»
مفسر سیاسی بی‌بی‌سی اضافه کرد: «البته این ملاحظات به‌خاطر جنگ میان ایران و عراق نیز تقویت می‌گردد، زیرا عراق علی‌الخصوص نگران آن است که مبادا دولت امریکا مجدداً با دولت ایران
ازطریق دراختیار گذاشتن وسایل یدکی سلاح‌های ارتش ایران، که عمدتاً ساخت امریکا هستند، رابطه برقرار کند. دولت ایالات متحده نیز به سهم خود نسبت به نظرات دولت عراق واکنش مثبت نشان داده است. سال گذشته دولت امریکا عراق را از لیست کشورهایی که از تروریسم بین‌المللی حمایت می‌کنند، حذف کرد تا زمینه لازم برای برقرارکردن روابط اقتصادی نزدیک‌تر میان دو کشور را فراهم کند، اما لازم به توضیح است که هدف اصلی و کوتاه‌مدت دیدار آقای رامسفلد از عراق صرفاً جنبه سیاسی داشته و مستقیماً به تلاش‌های وی جهت دستیابی به راه‌حلی بر بحران لبنان مربوط می‌گردد. آنچه درحال‌حاضر مدنظر فرستاده ویژه امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا] قرار دارد جلب هرچه بیشتر حمایت اعراب از موضع امریکا در قبال لبنان است، اما درعین‌حال احتمال می‌رود که دولت امریکا همچنین در نظر داشته باشد که متحد سوریه در خلیج‌فارس، یعنی ایران را تحت فشار بگذارد. موضع امریکا در قبال جنگ ایران و عراق همواره بر بی‌طرفی استوار بوده است و مقامات امریکا صراحتاً این نکته را مورد تکذیب قرار دادند که موضع ایالات متحده به نفع عراق تغییر جهت داده است. بدون شک دلیلی مبنی‌بر اینکه دولت امریکا قصد فروش اسلحه به عراق را دارد در دست نیست، اما ایالات متحده بدون شک علاقه‌مند است که تعادل قدرت در خلیج‌فارس با شکست عراق در جنگ میان ایران و این کشور بر هم نخورد. بنابراین هرچه مقامات دولت امریکا به‌طور علنی عنوان کنند، مشکل می‌توان باور کرد که دیدار آقای رامسفلد از بغداد به‌منزله نوعی اخطار به دولت‌های ایران و سوریه نبوده است. البته هیچ‌یک از این نکات به معنی آن نیست که دیدار آقای رامسفلد از بغداد به یک تحول فوری در روابط امریکا و عراق منجر خواهد شد، برای مثال به نظر نمی‌رسد که در آینده نزدیک اعلام شود که دولتین امریکا و عراق تصمیم گرفتند که روابط دیپلماتیک فی‌مابین مجدداً آغاز گردد. اما سفر فرستاده ویژه امریکا در خاورمیانه [غرب آسیا] به عراق نشان می‌دهد که ایالات متحده درصدد گسترش روابط دیپلماتیک خود است و احتمالاً توجه خود به جنگ میان ایران و عراق را افزایش خواهد داد.»(1)
همچنین به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بلگراد، هم‌زمان با دیدار نماینده رئیس‌جمهور امریکا از بغداد، روزنامه پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی نیز به‌طور کم‌سابقه‌ای به تأیید رژیم عراق پرداخت. بر پایه این گزارش، روزنامه مذکور در مقاله‌ای درباره جنگ ایران و عراق نوشته است: «بغداد با نظراتی مثبت نسبت به پیشنهادات صلح سازمان ملل و جنبش عدم‌تعهد آماده خاتمه‌بخشیدن به جنگ از طرق سیاسی می‌باشد.» مقاله مزبور ضمن اشاره به این مطلب که جنگ ایران و عراق درجهت منافع امریکا برای منحرف‌ساختن نیروهای عرب از مبارزه علیه توسعه‌طلبی امریکا و رژیم صهیونیستی در لبنان می‌باشد، افزود: «ادامه جنگ ایران و عراق می‌تواند به‌عنوان بهانه‌ای ازسوی امریکا برای ضربه‌زدن به سوریه مورد استفاده قرار گیرد.» این گزارش همچنین حاکی است روزنامه پراودا در ادامه به تمجید از «پیشرفتهای همه‌جانبه
1) همان، صص 19 - 17، رادیو بی‌بی‌سی، 29/9/1362.
عراق» به‌دنبال قدرت‌یافتن حزب بعث حاکم بر عراق پرداخته است.(1)
گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بلگراد همچنین حاکی است روزنامه نیمه‌رسمی بوریا (چاپ بلگراد) در گزارشی درباره سفر دونالد رامسفلد به عراق نوشت: «امریکا با اعزام نماینده خود به بغداد درصدد دلگرمی بخشیدن به اعراب میانه‌رو که از مسلمانان بنیادگرای ایران هراسناک‌اند می‌باشد.» بوریا همچنین مدعی شد: «سفر رامسفلد به عراق به معنای هشداری به ایران است که به‌طور غیرمستقیم در پشت تمامی عملیات تروریستی علیه امریکا قرار دارد.»(2)
1
انفجارهای کویت همچنان موضوع اخبار و گزارشهای رسانه‌های خارجی است.
به گزارش رادیو بی‌بی‌سی به‌دنبال محدودیت‌های اعلام‌شده ازسوی دولت کویت درمورد صدور روادید برای اتباع خارجی، این کشور به کلیه سفارتخانه‌های خود در خارج «دستور داده است که به‌استثنای دیپلمات‌ها و اتباع کشورهای حوزه خلیج‌فارس از صدور روادید به همه خارجیان خودداری کنند. اجازه سفر این گروه به کویت باید قبلاً به تأیید وزارت خارجه کویت برسد.» این گزارش با بیان اینکه دولت کویت بلافاصله پس از وقوع انفجارها ورود اتباع ایران و بعضی از کشورهای عربی را ممنوع کرد، اما بعد از مدتی این محدودیت تا حدی تعدیل شد، اضافه کرده است: «خبرنگاران می‌گویند که این تصمیم اخیر احتمالاً تا پس از محاکمه متهمین به طرح انفجارها، تغییر نخواهد کرد. 10 نفر دررابطه‌با حادثه انفجارها دستگیر شدند و احتمالاً تا هفته آینده به دادگاه خواهند رفت. از کویت همچنین خبر می‌رسد که دولت، برگزاری عید میلاد مسیح و سال نو را که معمولاً در بعضی از هتل‌ها و باشگاه‌ها ترتیب می‌یافت، ممنوع کرده است.»(3)
دولت امارات متحده عربی نیز به‌دنبال وقوع انفجارها در کویت تدابیر امنیتی شدیدی را برای حفاظت از ادارات به‌خصوص تأسیسات نفتی اتخاذ کرده است. براساس گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی «از رفت‌وآمد و توقف اتومبیل‌ها در نزدیکی ساختمان‌های دولتی به‌شدت جلوگیری می‌شود و جهت جلوگیری از ورود احتمالی خودروهای انتحاری در اطراف مراکز حساس دولتی میله‌های آهنی نصب شده است.»(4)همچنین رادیو کلن گزارش داد: مقامات اماراتی مذاکرات مشروحی را در ابوظبی با یورگن مولمان وزیر مشاور در وزارت امور خارجه آلمان‌غربی، درباره همکاری‌های امنیتی انجام داده‌اند. کلن افزود: «به عقیده ناظرین [در این مذاکرات]، به‌ویژه بر سر کمک ازطرف آلمان فدرال درزمینه مبارزه با تروریسم صحبت شده است. ... بن هم‌اکنون همکاری‌هایی درزمینه امنیت داخلی با کشور عربستان سعودی به عمل می‌آورد.»(5)
در همین حال رادیو ریاض عربی نیز امروز اعلام کرد: احمد بن عبدالعزیز نایب وزیر کشور عربستان سعودی، در مصاحبه با روزنامه‌های الجزیره و القبس (چاپ کویت) ضمن تأکید بر وجود هماهنگی بین کویت و عربستان سعودی در تمامی زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی و امنیتی گفت:
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 277، 1/10/1362، ص4، بلگراد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/9/1362.
2) همان، ص9، بلگراد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/9/1362.
3) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/9/1362، ص7، رادیو بی‌بی‌سی، 29/9/1362.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 276، 30/9/1362، ص14، ابوظبی - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/9/1362.
5) واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/9/1362، صص 8 و 9، رادیو کلن، 29/9/1362.
«انتخاب کویت به‌عنوان هدفی برای این عمل ناجوانمردانه با مواضع مثبت و حسنه این کشور در قبال مسائل ملی و قومی» مغایرت دارد. وی افزود: «حق دولت‌های شورای همکاری [خلیج‌فارس] است که از خود در مقابل هر کسی که قصد برهم‌زدن امنیت و ثبات آنها را داشته باشد بعد از آنکه درهای خود را به روی همگان گشوده و برای آنان راه‌های زندگی محترمانه را فراهم آورده‌اند، دفاع کنند.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری کویت از واشنگتن گزارش داد: «[نماینده ایران در سازمان ملل] ضمن ابراز این مطلب که ایران روابط بسیار خوبی با همسایگان خود در خلیج [فارس]، کویت، قطر و امارات عربی متحده داشت امریکا را به‌خاطر اشاعه گزارش‌هایی ازقبیل "ما می‌خواهیم آنها را نابود کنیم"، "ما می‌خواهیم انقلاب خود را صادر کنیم" مورد سرزنش قرار داد.» این خبرگزاری افزود: «رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل طی سخنانی با تلویزیون امریکا گفت هفته گذشته هنگام ایراد سخنرانی در سازمان ملل از اینکه گفته است "درگیری امریکا در لبنان منجر به عملیات انتقام‌جویانه بیشتر علیه نیروهای این کشور در آنجا خواهد شد" منظوری نداشته است. وی در عوض از فرصت جهت تقبیح سیاست خارجی امریکا استفاده کرده، این کشور را متهم ساخت برای بمباران خاورمیانه [غرب آسیا] ایران را سپر بلا قرار داده است زیرا انقلاب ایران ثابت کرده است ضدامپریالیستی و علیه منافع امریکا است.»(2)
نشریه وال استریت ژورنال نیز در مطلبی درباره وقوع حوادثی از نوع بمب‌گذاری‌های کویت نوشت: «واشنگتن باید بپذیرد که تازه‌ترین زنجیره انفجارهای کامیونی تقریباً به‌طور مسلم نه‌تنها به‌وسیله گروه‌های تروریستی خصوصی بلکه به‌وسیله کشورهای حاکم سوریه و ایران انجام گرفته و فهرست افراد و گروه‌های مظنون به همین جا ختم نمی‌شود.» روزنامه لوس‌آنجلس تایمز با اشاره به سخنان جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا، درمورد اینکه در پس انفجارهای کویت مانند انفجارهای لبنان یک دولت سازمان‌یافته قرار داشته، آورده است: «منظور او مسلماً دولت ایران بود. برای افزایش ایمنی تأسیسات امریکایی در خاورمیانه و حوزه خلیج‌فارس هر کار ممکن بایست انجام گیرد.»(3)
درعین‌حال هفته‌نامه صوت الرافئون - که مخالفان رژیم عراق در دمشق آن را منتشر می‌کنند - در شماره امروز خود حملات بمب‌گذاری در کویت را یک توطئه طرح‌ریزی‌شده ازطرف امریکا و سعودی دانسته و نوشته است: «از آنجا که کویت موضع مستقلی در شورای همکاری خلیج [فارس] داشته و درمورد مسائل منطقه تسلیم خواسته‌های رژیم سعودی و امریکا نشده است، امریکا و سعودی مشترکاً با اجرای این انفجارها خواستند ضمن تسلیم دولت کویت دربرابر طرح‌های مربوط به تسلط امریکا بر منطقه و حضور در آب‌های خلیج‌فارس اوضاع داخلی کویت را نیز آشفته کرده و این کشور را وادار کنند تا ضمن اخراج اتباع کشورهای عربی و بحرانی‌کردن روابطش با جمهوری اسلامی ایران به دامن رژیم بغداد افتاده و آزادی بیشتری به عوامل صدام در کویت داده شود.»(4)
1
درحالی‌که واکنش‌ها به موافقت‌نامه همکاری راهبردی امریکا و رژیم صهیونیستی همچنان ادامه دارد، وزیر امور خارجه اسبق امریکا تنها راه‌حل بحران لبنان را تقسیم این کشور به سه بخش دانست. از سوی دیگر یک کمیسیون فرعی کنگره امریکا خواستار بررسی ضرورت حضور تفنگ‌داران دریایی این کشور در لبنان شد.
نمایندگان دو کشور ایران و سوریه در سازمان ملل امروز در مجمع عمومی این سازمان ضمن محکوم‌کردن موافقت‌نامه همکاری راهبردی امریکا و رژیم صهیونیستی این توافق را یک تلاش هماهنگ‌شده میان امریکا و رژیم صهیونیستی برای ایجاد تشنج در منطقه معرفی کردند. اعضای مجمع عمومی سازمان ملل نیز با انتشار قطعنامه‌ای موافقت‌نامه همکاری راهبردی مذکور را تقبیح و تأکید کردند این موافقت‌نامه به افزایش بحران در منطقه غرب آسیا منجر خواهد شد.(1)
در همین حال، رادیو مونت کارلو در بخش اخبار عربی خود اعلام کرد: هنری کیسینجر وزیر امور خارجه اسبق امریکا، در مصاحبه با شبکه تلویزیونی سی.بی.اس. گفت که «تنها راه‌حل بحران لبنان تقسیم این کشور به سه بخش است.» وی اضافه کرد: «بگذارید شمال لبنان برای سوری‌ها و جنوب لبنان برای اعمال نفوذ اسرائیلی‌ها باشد و امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان، مناطق مسیحی‌نشین این کشور را زیر کنترل خود درآورد.» براساس این گزارش، یک مقام مسئول در وزارت امور خارجه امریکا که خواسته است نام وی فاش نشود، تأکید کرد: «گفته‌های کیسینجر دراین‌زمینه شخصی است و هیچ‌گونه رسمیتی ازنظر حکومت امریکا ندارد.»(2)
همچنین درپی انتشار نتایج تحقیق روزنامه نیویورک تایمز درباره انفجار مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت یک کمیسیون کنگره امریکا امروز گزارش داد که «فرماندهی نظامی امریکا در بیروت با ارتکاب اشتباهات جدی باعث انفجار مقر تفنگ‌داران دریایی و کشته‌شدن 241 تفنگ‌دار امریکایی شده است.» در گزارش مزبور از رئیس‌جمهور امریکا خواسته شده است که «این موضوع را بررسی کند که آیا واقعاً حضور تفنگ‌داران دریایی در لبنان برای اعمال سیاست خاورمیانه‌ای امریکا ضروری است؟»
گزارش کمیسیون فرعی نیروهای مسلح در مجلس نمایندگان امریکا ضمن اشاره به این نکته که مقامات نظامی نتوانسته‌اند از سربازانشان در مقابل انواع تهدیدات محافظت کنند، تیموتی گراتی فرمانده تفنگ‌داران را شخصاً به دلیل این نارسایی مورد انتقاد قرار داد. در این گزارش همچنین آمده است: «در 23 اکتبر [1 آبان] تفنگ‌های محافظتی خالی بود و آنها هیچ فرصتی برای شلیک به‌سوی کامیون پر از مواد منفجره نداشتند.» بر پایه این گزارش همچنین «فرمانده تفنگ‌داران از این جهت که امکان وقوع چنین حمله‌ای را پیش‌بینی نکرده است، خطاکار است زیرا قبلاً اطلاعاتی مبنی‌بر احتمال وقوع آن را دریافت کرده بود.» علاوه‌براین «کمیسیون فرعی اعتراض کرد که درجه ایمنی این ساختمان [مقر تفنگ‌داران دریایی امریکا] در مقایسه با سفارت امریکا بسیار کمتر بود.»(3)
1
عرفات و 4 هزار فلسطینی هوادار وی امروز طرابلس را ترک کردند.
امروز عملیات تخلیه یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین و 4 هزار نیروی فلسطینی هوادار وی از طرابلس انجام پذیرفت. گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس حاکی است آنها در میان شلیک تفنگ‌های اتوماتیک درحالی‌که شعار می‌دادند "فلسطین فراموشت نخواهیم کرد" با پنج کشتی مسافربر یونانی بندر طرابلس را ترک کردند. همچنین هم‌زمان با اجرای عملیات تخلیه، هواپیماهای جنگنده رژیم صهیونیستی اقدام به پرواز شناسایی بر فراز کشتی‌ها کردند. بنا به این گزارش، عملیات تخلیه این نیروها تحت نظارت ناوگان جنگی فرانسه انجام گرفت.
ابوجهاد معاون عرفات که برای بازدید از ترتیبات خروج فلسطینی‌ها در بندر طرابلس حضور یافته بود در گفت‌وگو با خبرنگاران ضمن اظهار این مطلب که باید با مسائل و مشکلات بسیاری روبه‌رو شویم، افزود: «بازنده‌شدن در جنگ به این معنی نیست که ما دست از مبارزه کشیده‌ایم.» از سوی دیگر، رهبران فلسطینی کرانه باختری رود اردن امروز به‌دنبال عزیمت یاسر عرفات از طرابلس خواستار اعاده وحدت در صفوف سازمان آزادی‌بخش فلسطین شدند. شهردار فلسطینی سابق غزه نیز دراینباره اعلام کرد: «برگزاری اجلاس شورای ملی فلسطین با حضور نمایندگان فلسطینی از سرزمین‌های اشغالی یک امر ضروری است.»(1)
1) روزنامه کیهان، 30/9/1362، ص24.
1
گارد ساحلی کویت در اقدامی غیرمتعارف 50 تن از ایرانیانی را که در آن کشور مشغول به کار بودند به نیروهای عراقی تحویل داد.
به گزارش دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، وزارت کشور کویت 50 تن از ایرانیانی را که برای ادامه اقامت در آن کشور مشکل قانونی داشتند، دستگیر و پس از طی مراحلی آنها را برای اخراج از کویت به‌وسیله یک لنج مسافربری و با اسکورت گارد ساحلی به سمت ایران روانه کرد، ولی لنج حامل این افراد از مسیری برای رسیدن به ایران حرکت کرد که گشت دریایی عراق در آن منطقه حضور داشت(1)و بدین‌ترتیب، نیروهای عراقی ضمن متوقف‌ساختن و بازرسی از لنج مذکور همة 50 تن ایرانی سرنشین آن را دستگیر کرده و با خود بردند.(2)
2
امروز دبیرخانه شورای‌عالی دفاع در نامهای به اعضای این شورا اطلاعاتی را دربارة خرید 6 فروند زیردریایی از کشور آلمان دراختیار آنان قرار داد تا اعضای این شورا در جلسه آتی خود تصمیمات لازم را دراینباره اتخاذ کنند. در این نامه که براساس اطلاعات ارائه‌شده ازسوی وزیر دفاع تنظیم شده است، به سابقة عقد قرارداد، هزینه برآوردشدة اولیه برای ساخت زیردریایی‌ها، علت لغو قرارداد، تلاش برای عقد مجدد قرارداد، پیش‌بینی افزایش هزینه درصورت توافق برای تحویل اقلام خریداری‌شده و نیاز نیروی دریایی به این 6 فروند زیردریایی اشاره شده است.(3)* در بخش‌هایی از گزارش وزیر دفاع آمده است:
1) این احتمال وجود دارد که گشتی‌های دریایی عراق با هماهنگی مقامات دو کشور کویت و عراق در آن منطقه حضور یافته باشند.
2) سند شماره 68853 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری به دفتر نخست‌وزیری، 30/9/1362.
3) * موضوع این جلسه را دبیرخانه شورای‌عالی دفاع در نامهای به اطلاع فرماندهی کل سپاه رسانده است.
خرید 6 فروند زیردریایی و تجهیزات آن، اینک آن نیرو پس از گذشت حدود یک سال اعلام کرده است که قبل از پیروزی انقلاب (سال 1978) قرارداد خرید 6 فروند زیردریایی با یک شرکت آلمانی به مبلغ 852 میلیون مارک منعقد و مبلغ 230 میلیون مارک آن به‌عنوان پیش‌پرداخت تحویل گردید، لیکن به‌علت پیروزی انقلاب قرارداد مزبور به‌صورت تعلیق درآمده و ساخت آنها متوقف شد.
پس از تصویب نیازمندی‌های نیروی دریایی ارتش، هیئتی مرکب از نمایندگان وزارت دفاع و نیروی دریایی ارتش و شرکت سازنده برای رفع اختلاف مذاکراتی انجام دادند که به‌علت اختلاف مواضع دو طرف نتیجه‌ای حاصل نشد. اخیراً با اعلام تمایل کارخانه سازنده و تلاش سفیر جمهوری اسلامی ایران در آلمان‌غربی قرار شد مرحلة دوم مذاکرات در آذرماه شروع شود که با اعزام نمایندگان وزارت دفاع و نیروی دریایی ارتش مذاکرات در آلمان انجام و خاتمه یافت.
پیش‌بینی می‌گردد که درصورت توافق بر سر قرارداد به‌علت تورم چندساله پس از تنظیم قرارداد مبلغ تقریبی قرارداد به حدود 5/1 میلیارد مارک بالغ گردد و همچنین با احتساب تأسیسات و کارگاه‌های تعمیراتی و خرید تجهیزات و قطعات و آموزش پرسنل در کل معامله 6 فروند زیردریایی با خدمات مربوط به آن، حدود 4 میلیارد مارک هزینه ایجاد کند.
نیروی دریایی ارتش برای گشت دائم در خلیج‌فارس و دریای عمان و مقابله با تهدیدات دشمن باتوجه‌به تقویت روزافزون یگان‌های دریایی کشورهای جنوب خلیج‌فارس و همسایه شرقی، پاکستان نیاز به 6 فروند زیردریایی مورد بحث دارد تا بتواند تهدیدهای موجود علیه جمهوری اسلامی ایران را خنثی و ازلحاظ تدافعی به‌طور مؤثر در خط مقدم قرار گیرد.(1)-(2)
1
بیش از 300 تن از افراد مسلح وابسته به حزب دمکرات، سازمان کومه‌له و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در مهاباد از ساعت 15 امروز عملیاتی را برای برهم‌زدن امنیت این شهر و قدرت‌نمایی آغاز کردند.
مهاجمان که برخی از آنها از روز پیش وارد شهر شده و در محلهای مورد نظر استقرار
1) جلسه شورای‌عالی دفاع برای بررسی این موضوع در 5/10/1362 برگزار شد. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در کتاب خاطرات خود دربارة موضوع جلسه و نتایج آن نوشته است: «شب، شورای‌عالی دفاع جلسه داشت. خرید شش [فروند] زیردریایی از آلمان مطرح بود که در زمان طاغوت قرارداد بسته بودند و در زمان بنی‌صدر معلق شده و مذاکره برای احیای آن در جریان است؛ آلمان خسارت می‌خواهد. قرار شد تعقیب کنیم؛ ما باید خسارت بگیریم. درخصوص آمادگی بیشتر در تنگة هرمز هم تأکید شد. بعد از جلسه مصاحبه کردم.» (اکبر هاشمی رفسنجانی، آرامش و چالش (کارنامه و خاطرات سال 1362) به اهتمام مهدی هاشمی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ سوم 1386، ص322)
2) سند شماره 444455 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شورای‌عالی دفاع (دبیرخانه) به فرماندهی کل سپاه، 30/9/1362.
یافته بودند، در شروع هجوم خود در محلة قاضی‌آباد و حوالی ترمینال شهر، 2 تن از نیروهای تأمین را با رگبار گلوله به شهادت رساندند و سپس قصد نفوذ به مرکز شهر را داشتند. فرماندهی سپاه با اطلاع‌یافتن از این ماجرا بلافاصله تعداد نیروهای تأمین را در مناطق مختلف شهر افزایش داده و نیروهایی را نیز برای مقابله با مهاجمان به منطقه درگیری اعزام کرد. بدین‌ترتیب، نیروهای خودی توانستند ضمن جلوگیری از گسترش نفوذ مهاجمان در سطح شهر، منطقة درگیری را نیز کنترل کنند. علاوه‌براین فرمانده سپاه با اعزام یک گروهان از تیپ شهید بروجردی سعی کرد تا درگیری را به خارج از شهر هدایت کند. مهاجمان یک خودروی جهاد سازندگی را هنگام عبور از منطقه درگیری به آتش کشیدند که رانندة آن نیز در داخل خودرو سوخت. در همین حال، افراد ضدانقلاب با خمپاره، آر.پی.جی7 و نارنجک تفنگی نقاط مختلف شهر را هدف قرار داده و خسارت‌هایی را به مردم وارد کردند. سرانجام پس از 5 ساعت درگیری، نیروهای خودی با تلاش فراوان توانستند در محلة مجبورآباد و باغ سی‌سی تلفاتی را به مهاجمان وارد کرده و آنها را مجبور به ترک شهر کنند.
در این اقدام گروه‌های ضدانقلاب به ساختمان شهربانی، هتل کوهستان، سردخانه بهداری، ساختمان سیلو و چند منزل مسکونی خسارت‌هایی وارد شد و یک دستگاه خودروی جهاد، یک دستگاه تویوتا وانت سپاه، یک آمبولانس هلال‌احمر و یک دستگاه خاور متعلق به اهالی شهر نیز به آتش کشیده شد. همچنین در این درگیری، 7 تن از نیروهای سپاه، یک تن از نیروهای جهاد سازندگی و یک تن از اهالی شهر شهید و 7 تن دیگر نیز زخمی شدند.(1)
مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 30/9/1362.
هم‌زمان با این درگیری مهاجمان یکی از افراد تسلیم‌شده حزب دمکرات را که از مسئولان سابق هیز آواره بود از منزلش ربوده و با خود بردند. مهاجمان همچنین در ابتدای جادة مهاباد به میاندوآب در محل استقرار خودروها و دستگاه‌های مهندسی سپاه، مین‌گذاری کردند که نیروهای خودی با آگاهی از این امر، اقدام به کشف و خنثی‌سازی مین‌ها کردند.(2)
1
حمله عناصر ضدانقلاب به نیروهای خودی در جنوب‌شرقی سردشت، آدم‌ربایی و افزایش حضور افراد سازمان کومه‌له در محور مریوان - سنندج، تهدید روستائیان برای انصراف از عضویت در بسیج در منطقه عمومی بوکان، دستگیری یکی از افراد حزب دمکرات در غرب پیرانشهر و تسلیم‌شدن 2 تن از اعضای این حزب در سلماس ازجمله حوادث امروز در مناطق کردنشین غرب و شمال‌غرب کشور بود.
تعدادی از افراد مسلح وابسته به گروه‌های ضدانقلاب با حمله به نیروهای خودی در منطقه آلوت در جنوب‌شرقی سردشت، 3 تن از آنها را به شهادت رساندند.(3)
همچنین در منطقة کوماسی در محور مریوان - سنندج، افراد سازمان کومه‌له شبانه با ورود
1) سند شماره 316052 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه، 6/10/1362؛ و- سند شماره 356497 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی مهاباد به شهربانی ارومیه، 30/9/1362؛ و- سند شماره 80842 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) سپاه به ستاد مرکزی سپاه، 30/10/1362؛ و- سند شماره 68848
2) سند شماره 361073 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاجا (رکن3) به فرماندهی ژاجا، 30/10/1362.
3) سند شماره 80883 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی، 5/10/1362.
به روستای نگل چند نفر از روستائیان را ربوده و با خود بردند. مهاجمان پیش از ترک روستا شعارهایی ازقبیل "زنده باد کمونیست" بر دیوارهای مسجد روستا نوشتند.(1)
در همین حال، واحد اطلاعات سپاه منطقه 11 (استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان) اعلام کرد که تردد عناصر این سازمان در روستاهای انجمنه، تعاون و آلمانه افزایش یافته و سازمان کومه‌له قصد دارد در روستای بالک (واقع در جنوب‌غربی مریوان) مقر ثابت دایر کند. این واحد همچنین پیش‌بینی کرده است که درصورت احداث این پایگاه، عملیات کمین افراد سازمان کومه‌له در این محور افزایش خواهد یافت.(2)
از سوی دیگر به‌دنبال تحریک و تهدید حزب دمکرات کردستان، اعضای بومی بسیج روستای قورمیش بوکان با خودداری از همکاری با سپاه سلاح‌های خود را تحویل دادند. به گزارش فرماندهی سپاه بوکان، رادیو حزب دمکرات در روزهای اخیر پیوسته اهالی چندین روستای این منطقه را که با عضویت در بسیج روستایی، برقراری امنیت روستاهای خود را بر عهده گرفته بودند، تهدید کرده است که تا روز 30/9/1362 به عضویت خود در بسیج پایان داده و سلاح‌های خود را بر زمین بگذارند. این تهدید باتوجه‌به فعالیت چند عامل نفوذی در بین افراد بسیج روستای قورمیش مؤثر واقع شد و اعضای بسیج این روستا سلاح‌های خود را به مقر سپاه تحویل داده و از ادامه همکاری سر باز زدند. درپی این امر، سپاه بوکان ضمن تحقیق دراینباره موفق به شناسایی 3 تن از عوامل نفوذی ضدانقلاب در میان افراد بسیج روستایی شد. با دستگیری این افراد و حضور یکی از مسئولان سپاه در جمع روستائیان و گفت‌وگو با آنان، همگی داوطلبانه سلاح‌های خود را تحویل گرفته و دوباره پایگاه بسیج روستایی قورمیش را راه‌اندازی کردند.(3)
امروز همچنین نیروهای یگان حزب‌الله پیرانشهر در مسیر تردد افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی در غرب این شهر کمین گذاشتند و توانستند 2 تن از افراد هیز آواره حزب دمکرات کردستان را به دام بیندازند. در این اقدام، یکی از افراد این حزب کشته و یک تن دیگر زخمی و دستگیر شد. در بازرسی از وسایل آنها، علاوه‌بر سلاح و مهمات، مبلغ 200 هزار تومان پول به دست آمد.(4)
علاوه‌بر وقایع مذکور، امروز هم در منطقة سلماس 2 تن از اعضای حزب دمکرات با تحویل 2 قبضه سلاح، خود را به سپاه این شهر معرفی و درخواست امان‌نامه کردند.(5)
1
هیئت دولت از حمایت روحانیت، نهادها و قشرهای مختلف مردم از دولت و اعلام آمادگی آنان برای کمک به رفع مشکلات موجود به‌ویژه درزمینه حملونقل کالا تقدیر کرد.
میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در پایان جلسه امروز هیئت دولت در گفت‌وگو با خبرنگاران اظهار داشت: «در این جلسه گزارش حمایت‌های بی‌دریغ و پشتیبانی‌های ائمه جمعه و مردم عزیز کشورمان از دولت مطرح شد و مورد تقدیر قرار گرفت.» وی افزود: «همه برادران در هیئت
1) سند شماره 341170 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کردستان (رکن2) به فرماندهی ژاندارمری (رکن2)، 7/10/1362.
2) سند شماره 355527 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات سپاه منطقه11 به طرح و عملیات سپاه منطقه11، 30/9/1362.
3) سند شماره 400959 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی بوکان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 6/10/1362.
4) سند شماره 400975 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه پیرانشهر به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 10/10/1362.
5) سند شماره 356487 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه سلماس به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 30/9/1362.
دولت به این مسئله واقف‌اند که این حمایت‌ها از اشخاص نبوده بلکه از اسلام و پیشبرد کارها به نفع انقلاب صورت گرفته است.»
نخست‌وزیر با اشاره به استقبال وسیع مردم از بیانات امام خمینی درباره حل مشکلات دولت به‌خصوص در مسئله حملونقل گفت: «هنگامی‌که دولت با این استقبال بی‌نظیر ازسوی نهادهای مختلف و مردم روبه‌رو شد ستادی در وزارت راه تشکیل گردید و دستورات لازم را به کلیه مراکز استان‌ها و شهرها صادر کرد تا از این استقبال مردم نهایت استفاده به عمل آید و درجهت تخلیه بنادر مثمرثمر واقع شود.» وی افزود: «در بعضی از استان‌ها ائمه جمعه امکانات لازم را فراهم آورده‌اند و در بین جاده‌ها امکانات کافی غذا و مسجد مهیا نموده‌اند تا رانندگان کامیون‌ها با رفاه کامل به رفت‌وآمد و فعالیت بپردازند و این خود یک نوع سازماندهی ظریفی را نشان می‌دهد که به‌صورت خودجوش ملت و روحانیت آن را به وجود آورده‌اند و به‌عنوان یک سرمایه عظیم برای انقلاب ما محسوب می‌شود که بتوانیم در مقابل خصم زبون استوارتر بایستیم.»
موسوی در ادامه خاطرنشان کرد: «رهبری‌های امام امت و رهنمودهای آیت‌الله منتظری در مقاطع مختلف برای ما کارگشا بوده و امیدواریم که این کمک‌ها و راهنمایی‌ها همچنان ادامه یابد.» وی با اشاره به اینکه حل مسائل کشور با سعی و کوشش مسئولان و مردم ادامه خواهد یافت، تأکید کرد: «سرمایه اصلی ما در برخورد با مشکلات خود مردم هستند و دولت می‌بایست از این توجه مردم به مسائل اصلی بیشترین بهره را ببرد.»(1)
1
نخست‌وزیر در مصاحبه با خبرنگاران دیدگاه‌های خود را درباره پیشنهاد وزیر امور خارجه اسبق امریکا مبنی‌بر تقسیم لبنان به سه بخش و نیز سفر اخیر نماینده ویژه امریکا به عراق بیان کرد.
به گزارش روزنامه اطلاعات، میرحسین موسوی در این مصاحبه درمورد وقایع لبنان و اظهارات اخیر هنری کیسینجر درخصوص تقسیم لبنان به سه منطقه به‌عنوان تنها راه‌حل
1) روزنامه اطلاعات، 3/10/1362، ص2.
مشکلات داخلی این کشور،(1)اظهار داشت: «امریکا هرگاه بخواهد کاری را انجام دهد ابتدا یک اظهارنظری می‌کند سپس خط خود را به جایی می‌برد که از قبل تصمیم داشت سیاست را در حول آن محور پیاده کند. امریکا و اسرائیل با ضرباتی که از نیروهای مؤمن و مسلمان لبنان خورده‌اند و تلفات بسیاری را [که] متحمل شده‌اند به این فکر افتاده‌اند که لبنان را تجزیه نمایند.» وی سپس افزود: «اما ما اخطار می‌کنیم که یک میلیارد مسلمان جهان به‌هیچ‌عنوان شما را راحت نمی‌گذارند؛ چراکه اختیار لبنان با خود لبنان است و یک کشور اسلامی نمی‌تواند بازیچه دست قدرت‌های بزرگ واقع شود. این نهضت رشدیابنده اسلامی هر عملی را خنثی خواهد نمود و ضربات خود را وارد خواهد آورد.»
نخست‌وزیر سپس درمورد سفر دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به عراق گفت: «ما از اول معتقد بودیم رژیم عراق یک رژیم امریکایی است و به تحریک امریکا وارد جنگ با ایران شده است و ما باید در این نبرد شاهد باشیم که چه کشورهایی به عراق کمک می‌کنند. اسلحه‌ای که به دست عراق می‌رسد بدون موافقت صهیونیسم نمی‌تواند باشد.» موسوی دراین‌زمینه افزود: «بنا بر آخرین گزارشات رسیده، تنها مصر درحدود یک میلیارد دلار اسلحه دراختیار عراق گذاشته و خبرگزاری جمهوری اسلامی دراین‌زمینه تحلیل جالبی را ارائه کرده است و اعتبارات وسیعی که دولت عراق از خارج دریافت کرده ازجمله اسلحه و گندم ماهیت این رژیم را نشان می‌دهد و حرکت رامسفلد که یکی از مأمورین زبده امریکایی در مسائل خاورمیانه [غرب آسیا] و کشورهای اسلامی است و دراین‌زمینه رتبه بسیار طولانی درجهت اعمال سیاست‌های امریکا در منطقه دارد درحقیقت آشکارشدن روابط گسترده پنهانی و مشترک رژیم صدام با امریکاست چراکه این حکومت بدون پشتیبانی غرب و هماهنگی شرق و غرب نمی‌توانست حتی یک لحظه زنده باشد.»(2)
1
در ادامه اعتراض به اقدامات دولت کویت علیه وابستگان سیاسی، مسئولان آموزشی و نیز اتباع ایران در آن کشور، کاردار کویت بار دیگر به وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران احضار شد.
گزارش روزنامه کیهان دراین‌زمینه حاکی است: کاردار کویت در تهران امروز صبح پس از حضور در وزارت امور خارجه با جواد منصوری معاون فرهنگی و کنسولی این وزارتخانه، دیدار کرد. در این دیدار منصوری «ضمن اشاره به سیاست‌های تفرقه‌آمیز در منطقه نسبت به دستگیری سرپرست مدارس ایرانی در کویت و بدرفتاری مقامات کویتی نسبت به اتباع ایران و اخراج آنها، اعتراض به عمل آورد.» وی همچنین افزود: «ما در هفته اخیر، شاهد جریانی بودیم که ازنظر ما
قابل‌توجیه نیست. دولت‌های مسلمان و همسایه به‌خصوص کشورهای خلیج‌فارس باید به این مسئله توجه داشته باشند که تفاهم و دوستی و برادری به صلاح همه است. ما انتظار داریم که این کشورها به واقعیات توجه بیشتری داشته باشند و نسبت به آینده منطقه دوراندیش باشند.»(1)
1
پس از 455 روز تلاش مستمر، کار بازسازی شهر سوسنگرد به پایان رسید. امروز با اتمام کار بازسازی سوسنگرد که با تلاش ستاد بازسازی استان مازندران و جلب مشارکت‌های مردمی انجام گرفت، این شهر در مراسمی به اهالی آن تحویل داده شد. در این مراسم امام‌جمعه سوسنگرد گفت: «زمانی‌که متجاوزین بعثی تنها 5 کیلومتر با شهر بیشتر فاصله نداشتند رزمندگان سلحشور اسلام با تشکیل پایگاه‌های مقاومت در مساجد آنچنان درسی به صدامیان دادند که باید در تاریخ ثبت گردد.»(2)
2
درپی سفر نماینده ویژه امریکا به عراق، سه موضوع چشم‌انداز روابط دو کشور، جنگ ایران و عراق و موضع امریکا در قبال سوریه در صدر تفاسیر و تحلیل‌های رسانه‌های گروهی جهان از این رخداد قرار دارد.
به نوشته روزنامه واشنگتن پست، مقامات امریکا سفر دونالد رامسفلد به عراق را «کوششی برای بهبود بیشتر مناسبات دو کشور دانستند با این هدف که سوریه را برای فراخواندن نیروهایش از لبنان زیر فشار بگذارد.» این روزنامه همچنین به نقل از دیگر مقامات امریکایی خاطرنشان کرد که این دیدار «تغییری در سیاست امریکا در خودداری از فروش اسلحه به ایران یا عراق به وجود نخواهد آورد. باوجوداین امریکا خواستار دست‌یافتن به راه‌حلی است که تمامیت ارضی دو کشور را حفظ کند و به تهدیدی که از رهگذر جنگ متوجه جریان نفت از منطقه خلیج‌فارس است پایان دهد.»(3)
روزنامه دیلی تلگراف نیز در شماره امروز خود در مقاله‌ای به قلم جان بولاک ضمن اشاره به اینکه بهبود روابط عراق و امریکا به‌منزله متمایل‌شدن امریکا به‌طرف عراق در جنگ میان این کشور و ایران نیست، افزود: «به‌نظر برخی از منابع دیپلماتیک، دولت امریکا در مقابل پیشنهاد آغاز مجدد روابط دیپلماتیک، فروش محدود تسلیحات به عراق و نیز حمایت‌های گسترده‌تر بین‌المللی از این کشور دررابطه‌با جنگ با ایران انتظار دارد که عراق از به‌کارگرفتن جنگنده‌های سوپراتاندارد و موشکهای اگزوست خود علیه ایران خودداری ورزد.» دیلی‌تلگراف همچنین نوشت: «دراین‌میان، مقامات دولت ایران مطمئن بودند که حضور رامسفلد در بغداد علی‌رغم تکذیب‌های دولت امریکا به تغییر سیاست ایالات متحده درقبال اوضاع منطقه منجر خواهد شد.»
نویسنده مقاله دراین‌مورد به نقل از اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه ایران آورده است: «دیدار رامسفلد از بغداد تحول جدیدی در روابط میان واشنگتن و بغداد است.»(1)
در همین حال، ادوارد مورتون کارشناس روزنامه تایمز در گفت‌وگو با رادیو بی‌بی‌سی درمورد دیدار رامسفلد از بغداد و اینکه «آیا تمایلات عراق نسبت به امریکا نشاندهنده مأیوس‌بودن عراق در جنگ با ایران است»، خاطرنشان کرد: «من فکر می‌کنم عراق واقعاً در موقعیت مأیوسانه‌ای قرار دارد. البته این یأس بیشتر درزمینه اقتصادی است تا نظامی، زیرا این جنگ تبدیل به یک جنگ فرسایشی شده است و چون حکام عراق درک کردهاند که در یک جنگ طولانی به دام افتاده‌اند دستشان در انتخاب دوستانشان زیاد باز نیست و البته این موضوع از ابتدای جنگ زمانی که فهمیدند نمی‌توانند در این جنگ سریعاً پیروز شوند آشکار گردید. یکی از اولین نشانه‌های آن عبارت بود از آشتی با مصر که به‌دلیل قرارداد صلح بین مصر و اسرائیل روابط عراق با مصر قطع شده بود. بنابراین جنگ ایران و عراق بهانه بهتری به عراق برای تجدید روابط با امریکا نسبت به قرارداد کمپ دیوید به دست می‌دهد.»
کارشناس تایمز همچنین درباره تقاضای بغداد از واشنگتن گفت: «فکر می‌کنم آنها [عراقی‌ها] از امریکا سلاح می‌خواهند که اینک بیشترِ این سلاح را از شوروی و فرانسه دریافت می‌کنند و فکر می‌کنم آنها همچنین انتظار نوعی تضمین ازطرف امریکا را دارند که درصورتی‌که ایران زیاده‌روی کند و کاری مانند بستن تنگه هرمز را انجام دهد، امریکا به کمک عراق بشتابد. عراقی‌ها بیشتر از هر چیزی احتیاج به تقویت روحیه ازطرف امریکا و هم‌پیمانان امریکا در منطقه دارند و مایل‌اند امریکا به هم‌پیمانان عرب منطقه‌ای خود فشار بیشتری جهت دادن پول بیشتر به عراق وارد آورد.»(2)
روزنامه آلمانی دی ولت هم در صفحه اول شماره امروز خود گزارش مفصلی درباره دیدار رامسفلد با رئیس‌جمهور عراق چاپ کرد. در قسمتی از این مقاله این دیدار نقطه اوج کوشش‌های امریکا و عراق در سال‌های اخیر برای نزدیکی دو کشور خوانده شده است. نویسنده مقاله ضمن اشاره به اهمیت سفر رامسفلد ازنظر اعمال فشار بر سوریه برای موافقت با تلاش‌های امریکا در لبنان، اهمیت دیگر این سفر را دررابطه‌با جنگ عراق و ایران دانسته و نوشته است: «امریکاییها با نگرانی زیاد شاهد تجمع نیروهای قابل‌انفجار در جنگ ایران - عراق هستند. وزارت خارجه امریکا اعلام کرد که واشنگتن همچنان در این جنگ بی‌طرف خواهند ماند، ولی این موضع امریکا قدم‌به‌قدم نرم‌تر می‌شود.»
این روزنامه آلمانی در ادامه، با بیان اینکه درحال‌حاضر هم واشنگتن و هم مسکو توجه بیشتری به جنگ ایران و عراق نشان می‌دهند، مدعی شد که به‌موازات نزدیکی واشنگتن با بغداد، تهران با شوروی رابطه برقرار کرده و فعلاً این روابط در سطح دریافت اسلحه است.
دی‌ولت براین‌اساس افزود: «غرب می‌داند که شوروی اخیراً اسلحه‌ها [موشک‌ها]ی ضدهوایی ازطریق راه‌آهن به ایران تحویل داده است. ازطرف دیگر، امریکاییها هم موارد شناسایی خود از حرکات نیروهای ایرانی را به عراق می‌دهند. ارسال اسلحه [امریکایی به عراق] هنوز متوقف است، ولی مدتی است که با فروش نوعی هلیکوپتر سبک به عراق موافقت شده است.»(1)
از سوی دیگر و باوجود ادعای مزبور درمورد روابط ایران و شوروی، مجله المستقبل (چاپ پاریس) نیز در گزارشی به نقل از یک دیپلمات غربی مدعی شد: «علی‌رغم حملات تبلیغاتی متقابل واشنگتن و تهران نشانه‌هایی از نزدیکی دو کشور به چشم می‌خورد.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، این دیپلمات غربی گفته است که «اهمیت طلای سیاه و فعال‌شدن مجدد رابطه مسکو و بغداد ازجمله نشانه‌های بارز نزدیکی ایران و ایالات متحده امریکا است که به‌زودی نتایج آن آشکار خواهد شد.»(2)
1
رئیس‌جمهور رومانی در نامهای به رئیس‌جمهور عراق درمورد گسترش روابط دو کشور ابراز تمایل کرد. این درحالی است که روز گذشته خبرگزاری رومانی خبر فروش تانک به مصر برای تحویل به کشورهایی نظیر عراق را تکذیب کرده بود.
به گزارش رادیو صوت‌الجماهیر، معاون نخست‌وزیر رومانی امروز در بغداد ضمن ملاقات با صدام رئیس‌جمهور عراق، نامه نیکلای چائوشسکو رئیس‌جمهور رومانی را به وی تسلیم کرد. در این نامه به «روابط دو کشور و آفاق گسترش آن» اشاره شده است. همچنین معاون نخست‌وزیر رومانی در این دیدار که با حضور حسن علی وزیر بازرگانی، رئیس دفتر صدام حسین و سفیر رومانی انجام شد، «موضع عراق و ابتکارهای صلح‌آمیزش را در پایان‌دادن به جنگ عراق و ایران تأیید و [از آن] قدردانی کرد.»(3)
از سوی دیگر، به‌دنبال انتشار اظهارات محمد ابوغزاله وزیر دفاع مصر در مصاحبه با مجله مصری اخوالساعه درخصوص قرارداد خرید تعدادی تانک از رومانی و تحویل آن به دیگر کشورها ازجمله عراق(4)خبرگزاری
1) همان، صص 5 و 6، بن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/9/1362.
2) همان، ص6، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/9/1362.
3) همان، ص41، رادیو صوت‌الجماهیر، 30/9/1362.
4) وزیر دفاع مصر در مصاحبه‌های مختلف به موضوع تانک‌های خریداری‌شده از رومانی و تحویل آنها به عراق اشاره کرده است، اما در برخی موارد ازجمله مصاحبۀ مذکور در این گزارش نامی از عراق برده نشده است.
رسمی رومانی دیروز به نقل از سازمان‌های تجاری این کشور سخنان وزیر دفاع مصر را «خلاف واقع و بی‌پایه» خواند و افزود: «تحویل تانک‌های مورد نظر ازسوی رومانی تنها جهت تأمین نیازهای ارتش مصر بوده است.» این گزارش یادآور شد: «رومانی براساس یک قرارداد نظامی جدید با مصر، که اخیراً به‌دنبال سومین سفر رئیس‌جمهور رومانی به قاهره بین دو کشور منعقد گردید، تعداد تانک‌های صادراتی خود به مصر را از 200 دستگاه به 300 دستگاه افزایش داد. تانک‌های ساخت رومانی از انواع تی54 و تی55 مدل روسی است و مصر در ازای دریافت این تانک‌ها نفت و فسفات به این کشور صادر خواهد کرد.»(1)
1
آلمان فدرال آمادگی خود را برای انعقاد قراردادهای جدید اعتباری با عراق درصورت توافق درزمینه اجرای تعهدات مالی این کشور اعلام کرد. در همین حال، باوجود کاهش 50 درصدی حجم صادرات آلمان به عراق، صادرات این کشور به ایران 145 درصد افزایش یافته است.
اوتو گراف لامزدولف وزیر اقتصاد آلمان فدرال، از آمادگی این کشور برای عقد قراردادهای اعتباری جدید با عراق خبر داد. وی در اجلاس کمیسیون مشترک آلمان و عراق گفت که «اگر مذاکراتی که درحال‌حاضر درمورد تعهدات مالی گذشته عراق انجام می‌گیرد با موفقیت به پایان برسد، دراین‌صورت آلمان فدرال حاضر است با تمدید مدت بازپرداخت قروض و بهره‌ای که موعد آن در سال 1984 فرا می‌رسد، موافقت کند.»(2)
رادیو کلن در گزارشی ضمن اشاره به کاهش واردات نفتی آلمان از منطقه غرب آسیا در نه ماه سال 1983 و نیز تقلیل صادرات این کشور به کشورهای عربی در همین مدت افزود: «بزرگ‌ترین مشتری آلمان فدرال در منطقه کماکان عربستان سعودی و سپس ایران می‌باشد. درحالی‌که حجم صادرات آلمان به ایران 145 درصد افزایش یافته صادرات این کشور به عراق 50 درصد کاهش یافته است.»(3)
2
درپی انتشار اخباری مبنی‌بر توافق اتحادیه میهنی کردستان عراق با رژیم این کشور به‌منظور ایجاد جبهه‌ای مشترک در جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران، خبرگزاری یونایتدپرس از آمستردام به نقل از منابع کُرد گزارش داد، توافق مزبور بر پایه آتش‌بس پذیرفته‌شده در دیدار صدام حسین رئیس‌جمهور عراق و جلال طالبانی در ماه جاری قرار دارد. به موجب این توافق «رئیس‌جمهور عراق پیشنهاداتی دائر بر ایجاد منطقه خودمختار کرد را تأیید نموده و برای ایجاد یک ارتش کرد به‌منظور مقابله با ایران اسلحه و کمک مالی دراختیار آنان قرار خواهد داد.»
براساس این گزارش، قرارداد مذکور شامل موادی درمورد ایجاد یک نیروی 40 هزار نفری
با کمک تسلیحاتی و مالی دولت عراق است که به‌دنبال توقف خصومت‌ها در کردستان، این ارتش جدید کرد علیه ایران و کردهای مورد حمایت این کشور به کار گرفته خواهد شد. یونایتدپرس همچنین با اشاره به این واقعیت که تاکنون شورشیان کرد در کوهستان‌های عراق با حمایت ایران و سوریه علیه عراق به مبارزه مشغول بوده‌اند، افزود: «گفت‌وگو درمورد طرح این اتحادیه دائر بر خودمختاری در کردستان عراق آغاز شده است. یک منبع دیگر گفت عراق در مقابل حمایت کردها در جنگ 39 ماهه برعلیه ایران امتیازات عمده‌ای قائل شده است. وی گفت عراق علاوه‌بر تشکیل ارتش کرد درمورد به‌رسمیت‌شناختن قسمت عمده کردستان عراق به‌عنوان بخشی از منطقه خودمختار موافقت نموده است. این منبع گفت سی درصد بودجه عراق به کردستان اختصاص خواهد یافت و عراق در امر بازسازی مناطق جنگ زده کردستان مساعدت نموده و انتخابات آزاد و دمکراتیک در منطقه خودمختار را اجازه خواهد داد. وی گفت عراق به‌طور علنی این توافق را تأیید ننموده، اما انتظار می‌رود صدام حسین در یک سخنرانی در ششم ژانویه [16 دی] به آن اشاره کند.»(1)
1
درحالی‌که تلاش‌های سیاسی همچنان بدون دورنما و راه‌حل مشخصی درباره خاتمه جنگ ایران و عراق ادامه دارد، دبیرکل سازمان ملل امروز اعلام کرد: «اگرچه ایران قطعنامه شماره 540 شورای امنیت را نپذیرفت، ولی ما باید به ایرانی‌ها برای فکرکردن وقت بدهیم.»
گزارش خبرگزاری کویت از سازمان ملل حاکی است: خاویر پرز دکوئیار که در یک نشست مطبوعاتی درباره نقش این سازمان در جنگ خلیج‌فارس سخن می‌گفت، درعین‌حال اظهار امیدواری کرد اجلاس سران کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی که ماه آینده در کازابلانکای مراکش برگزار می‌شود، به وی فرصت دهد تا درمورد جنگ ایران و عراق با رهبران ایران و عراق گفت‌وگو کند. دبیرکل سازمان ملل همچنین گفت: «سال آینده این مطلب را مورد نظر قرار خواهیم داد که برای زنده‌نگه‌داشتن نقش سازمان ملل در این جنگ و تشویق طرف‌های درگیر برای آغاز روند مذاکرات چه کاری می‌توانیم انجام دهیم.»(2)
همچنین خبرگزاری خلیج گزارش داد: زیل سینگ رئیس‌جمهوری هند در جریان مذاکرات امروز خود با شیخ عیسی بن سلمان آل خلیفه امیر بحرین، ضمن تأکید بر ضرورت پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق گفت که هند به این منظور کوشش‌هایی را ازطریق جنبش عدم‌تعهد به انجام رسانده است. این گزارش یادآور شد: هند ریاست کمیته وزرای امور خارجه کشورهای غیرمتعهد برای میانجیگری و یافتن یک راه‌حل صلح‌جویانه برای جنگ را برعهده دارد.(3)
در همین حال به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، شیخ عشرت علی مشاور رئیس‌جمهور پاکستان در امور بازرگانی داخلی، در اظهارات اخیر خود از شکست تلاش‌های کشورهای اسلامی
برای متوقف‌ساختن جنگ ایران و عراق ابراز تأسف کرده و گفت: «بهره‌بردار اصلی این جنگ اسرائیل است که به تضعیف کشورهای اسلامی کمر بسته است.» همچنین مولانا کوثر نیازی وزیر پیشین اطلاعات و امور مذهبی پاکستان که ریاست حزب مردم این کشور را نیز بر عهده دارد، در اظهارنظر مشابهی ابراز داشت: «این مایه تأسف است که جنگ ایران و عراق اکنون وارد چهارمین سال خود شد و سران کشورهای اسلامی نتوانسته‌اند به استقرار آتش‌بس بین این دو کشور دست یابند.» وی خواستار تدابیر قاطع کشورهای اسلامی برای پایان‌دادن به جنگ شد.(1)
1
هم‌زمان با انتشار گزارش‌هایی درباره آمادگی عراق برای حمله به تأسیسات نفتی ایران، یک مجله عربی اعلام کرد ژاپن و کره جنوبی در مقایسه با اروپا و امریکا نگرانی بیشتری از احتمال گسترش جنگ در منطقه خلیج‌فارس دارند.
روزنامه دیلی تلگراف در شماره امروز خود در مطلبی با عنوان "جنگنده‌های عراقی آماده استفاده از موشکهای اگزوست شدند" به نقل از یک مقام بلندپایه عراقی در لندن اعلام کرد: «هواپیماهای جنگنده میراژ نیروی هوایی عراق که بندر [امام] خمینی و بوشهر را مورد حمله قرار داده‌اند برای به‌کارگرفتن موشکهای اگزوست مجهز شده‌اند.» وی افزود: «این اقدام به این معنا است که عراق اکنون برای پرتاب موشکهای اگزوست می‌تواند از هواپیماهای سوپراتاندارد، میراژ و نیز هلیکوپتر استفاده کند. عراق هنوز سوپراتانداردهای خود را وارد عمل نکرده است.» منبع مذکور همچنین گفته است: «ما این کار را فقط در لحظه مناسب انجام خواهیم داد. دلیل آن [این] است که جنگ خلیج‌فارس اکنون در مرحله عالی یک جنگ روانی قرار دارد و اینکه ایرانیان را درحال حدس و گمان راجع به زمان چگونگی استفاده از سوپراتانداردها نگه داریم دارای اهمیت فراوانی است.» این منبع همچنین باتوجه‌به سابقه جنگ زمینی گفت: «عراق هنوز منتظر است که حمله دیگری احتمالاً در اواخر فوریه پس از فصل بارانی انجام گیرد.»(2)
مجله الدستور (چاپ لندن) هم در شماره اخیر خود به نقل از اظهارات یک فرمانده عراقی در مصاحبه با خبرنگار این نشریه نوشته است: «ارتش عراق غیراز هواپیماهای سوپراتاندارد سلاح‌های جدید و استراتژیک دیگری نیز دارد که درصورت اقدام ایرانی‌ها به یک حمله جدید، ارتش عراق به‌عنوان آخرین راه‌حل از آن استفاده خواهد کرد.»(3)
روز گذشته نیز خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد روزنامه الاتحاد (چاپ امارات متحده عربی) ضمن تفسیری به نقل از خبرگزاری خلیج نوشت: «از شواهد امر چنین برمیآید که پس از رد قطعنامه 540 سازمان ملل توسط ایران، عراق خود را برای حمله به تأسیسات نفتی ایران در خلیج [فارس] به‌ویژه جزیره خارک، که بندرگاه اصلی حمل نفت ایران به خارج می‌باشد، آماده می‌کند.» الاتحاد افزود: «به‌نظر عراقی‌ها این امر باعث وادار نمودن ایران به پذیرش صلح می‌گردد.»(4)
هم‌زمان با انتشار این‌گونه اخبار از تهدیدات تازه عراق در خلیج‌فارس، هفته‌نامه المجله (چاپ لندن) در گزارشی از توکیو نوشت: «ژاپن و کره جنوبی در مقایسه با اروپا و ایالات متحده امریکا در قبال احتمال بالاگرفتن شعله‌های جنگ خلیج [فارس] احساس نگرانی بیشتری می‌کنند و دراین‌میان، ژاپن درحال‌حاضر دست به تلاش‌های دیپلماتیک فشرده‌ای برای جلوگیری از بسته‌شدن تنگه هرمز توسط ایران در پاسخ به حملات هوایی احتمالی عراق می‌زند و هم‌زمان با این امر ژاپن، عراق را از انجام حملاتی علیه مجتمع پتروشیمی در بندر [امام] خمینی که مهندسین ژاپنی خود را درحال‌حاضر برای انجام مراحل پایانی آن آماده می‌کنند، بازمی‌دارد.»
نشریه مذکور ضمن اشاره به تأمین 70 درصد مایحتاج نفتی ژاپن از منطقه خلیج‌فارس، به نقل از سفیر امریکا در ژاپن افزوده است: «بسته‌شدن تنگه هرمز تأثیرات مستقیمی روی بازار سهام توکیو خواهد گذاشت، چراکه ژاپن تنها برای 150 روز ذخیره نفتی دارد و این درحالی است که دستیابی به مقادیر نفتی از جای دیگر [غیر از منطقه خلیج‌فارس] به قیمت کنونی برای ژاپن امکان‌پذیر نیست و چه‌بسا ژاپن درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز از ایالات متحده امریکا خواستار آن شود که نفت مایحتاج این کشور به‌طور موقت از نفت استخراجی از منطقه آلاسکا تأمین گردد.»
المجله همچنین به نقل از یک مقام مسئول در وزارت امور خارجه ژاپن آورده است: «درصورت بروز هرگونه تحولاتی در منطقه خلیج [فارس] که مداخله ایالات متحده امریکا را در بر داشته باشد، ژاپن نیز به‌نوبه خود دخالت خواهد کرد، چه وقوع هرگونه نزاعی در منطقه خاورمیانه [غرب آسیا] به مقابله ایالات متحده امریکا با اتحاد شوروی منجر خواهد شد که این امر موجب گرفتارشدن ژاپن نیز خواهد گردید.» به گفته این مقام ژاپنی «درصورت بروز درگیری میان امریکا و شوروی مسئولیت اصلی کمک به ناوگان ایالات متحده امریکا درجهت بستن تنگه‌های ژاپنی واقع در فاصله مابین ژاپن و کره جنوبی به‌منظور بازداشتن ناوگان اتحاد شوروی مستقر در اقیانوس آرام از دریافت هرگونه تدارکات ارسالی از پایگاه دریایی ولاریوستوک به‌عهده ژاپن خواهد بود.»
المجله در ادامه این گزارش افزوده است: «وزرای ژاپن از سفیر ایران در ژاپن خواستار بذل تلاش‌های خود درجهت تضمین امنیت و سلامت بندر [امام خمینی] ازطریق باز نگه‌داشتن تنگه هرمز شدند. سفیر ایران در ژاپن به مقامات توکیو تأکید کرد که ایران هرگز اقدام به بستن تنگه هرمز نخواهد کرد، حتی اگر رفت‌وآمد کشتی‌های ایرانی از خلیج [فارس] تا 50 درصد کاهش یابد. سفیر ایرانی همچنین برای مقامات ژاپنی خاطرنشان ساخته است که اگر عراق اقدام به بمباران بندر [امام] خمینی بنماید، ایران نیز اقدام به بمباران بصره دومین شهر عراق خواهد کرد. وی همچنین گفت درصورتی‌که عراق آب‌های نزدیک به بندر امام خمینی را مین‌گذاری کند، ایران به‌هیچ‌وجه رفتار افراط‌آمیزی نشان نخواهد داد.»(1)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 275، 29/9/1362، صص 2 و 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/9/1362.
1
درپی دستگیری و اعلام محاکمه 7 عضو حزب الدعوه عراق به اتهام دست‌داشتن در بمب‌گذاری‌های هفته پیش در کویت، خبرگزاری فرانسه امروز از تهران گزارش داد: «حزب الدعوه، حزب مخالف در عراق که اعضایش با بمب‌گذاری‌های کویت که در جریان آن 5 تن کشته شدند، ارتباط داشته‌اند تهدید کرده است که چنانچه هرکس از افراد دستگیرشده به اتهام ارتباط با این بمب‌گذاری‌ها شکنجه، زندانی و یا به عراق مسترد گردند، تأسیسات کویت را مورد حمله قرار خواهد داد.» بر پایه این گزارش، فردی که خود را ابومحمد و از اعضای حزب الدعوه معرفی می‌کرد در تماس تلفنی با دفتر فرانس پرس در تهران گفته است: «تعداد زیادی از عراقی‌ها که در کویت بازداشت شده‌اند تحت شکنجه قرار دارند.» این خبرگزاری یادآور شد: «مقامات کویتی روز یکشنبه گذشته گفتند که 10 تن از اعضای [حزب] الدعوه که 7 تن از آنان عراقی و 3 تن دیگر لبنانی می‌باشند، به داشتن نقش در حملات اعتراف کردهاند. مقامات مزبور همچنین گفتند که آنها در جست‌وجوی 2 تن دیگر [از اعضای حزب الدعوه] می‌باشند اما [حزب] الدعوه این مطلب را تکذیب کرده است.»(1)
به گزارش خبرگزاری فرانسه از کویت پیر موروا نخست‌وزیر فرانسه، امروز با ارسال پیامی برای شیخ سعد عبدالله الصباح ولیعهد و نخست‌وزیر کویت، انفجارهای هفته گذشته در این کشور را محکوم کرد. وی در پیام خود از حملاتی که کویت «کشور طالب صلح و دوست فرانسه» را هدف قرار داده است، اظهار تأسف کرد. براساس این گزارش، نخست‌وزیر کویت نیز پیام تشکرآمیزی برای همتای فرانسوی خود ارسال کرد.(2)
2
دو بمب امروز در استانبول و آنکارا منفجر شد. بلافاصله مقامات سفارت امریکا در ترکیه گفتند این انفجارها می‌تواند ادامه بمب‌گذاری‌های اخیر در کویت و لبنان باشد.
خبرگزاری فرانسه از آنکارا گزارش داد: بامداد امروز، دو بمب در استانبول و آنکارا منفجر شد. براثر انفجار نخست که در حوالی کنسولگری عراق در استانبول روی داد 4 تن مجروح شدند، اما انفجار آنکارا مجروحی نداشت. همچنین مقامات نظامی ترکیه گفتند ساعاتی پیش از وقوع انفجارها در بندر ازمیر، بمبی را که داخل یک اتومبیل در نزدیکی باشگاه افسران امریکایی و مرکز فرهنگی فرانسه جاسازی شده بود، خنثی کردند. گزارش خبرگزاری آلمان نیز درمورد انفجار دوم حاکی است: در آنکارا بمبی در منطقه مسکونی که منازل وزیر دفاع و تنی چند از سیاستمداران ترکیه در آن قرار دارد، منفجر شده و به پنجره ساختمان‌ها در شعاع 500 متری آسیب رسیده است.(3)
همچنین به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس، مقامات نظامی ترکیه امروز در سه شهر که در معرض تهدید بمب‌گذاری قرار دارند، مقررات شدید امنیتی وضع کردند. رادیو و تلویزیون
ترکیه اعلام کردند در یک تماس تلفنی بمب‌گذاری‌های آنکارا، استانبول و ازمیر به یک گروه موسوم به "آرمان اسلامی" نسبت داده شد. در بیانیه فرمانده ارتش ترکیه در منطقه اژه درباره مقررات جدید امنیتی آمده است: «بمب‌گذاری ازمیر مشابه با تهاجمات اخیر در خاورمیانه [غرب آسیا]، بوده اما در ترکیه اولین مورد محسوب می‌شود.»
گزارش یونایتدپرس همچنین حاکی است براساس مقررات وضع‌شده در استانبول و آنکارا، توقف اتومبیل‌ها و پارک‌کردن آنها در نزدیکی ساختمان‌های هیئت‌های خارجی ممنوع است و تحقیقات امنیتی درباره اجاره اتومبیل توسط اتباع خارجی و بازرسی هتل‌ها نیز به عمل می‌آید. بنا به این گزارش، در پایگاه ناتو در ازمیر 1500 امریکایی مستقر هستند. در همین حال مقامات سفارت امریکا در ترکیه مدعی شدند: «تهاجمات جدید می‌تواند ادامه بمب‌گذاری‌های اخیر در کویت و لبنان ازجانب تروریست‌های طرف‌دار ایران باشد.»(1)-(2)
1
محاکمه سومین گروه از اعضای سازمان مخفی حزب توده که از روز گذشته در دادگاه انقلاب ارتش آغاز شد، امروز ادامه یافت.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، رسیدگی به اتهامات محمد بهرامی‌نژاد و 13 تن از افراد نظامی تحت امر وی از صبح دیروز در دادگاه انقلاب ارتش به ریاست حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری آغاز گردید. در متن کیفرخواست بهرامی‌نژاد اتهامات مختلفی ازجمله مسئولیت بخش نظامی شاخه ژاندارمری، شهربانی و نیروی زمینی تشکیلات مخفی حزب توده؛ جمع‌آوری اطلاعات نظامی و سیاسی از افراد تحت مسئولیت و انتقال این اطلاعات به حزب و نیز جمع‌آوری اسلحه و مهمات از نظامیانی که مهمات جبهه را به سرقت برده بودند، عنوان شده است.
بر پایه این گزارش، بهرامی‌نژاد بخشی از اتهامات مطرح‌شده را پذیرفت، اما تأکید کرد پس از دستگیری سران حزب توده، از فعالیت جاسوسی و ارائه اطلاعات نظامی به شوروی و نیز هدف تشکیلات مخفی حزب درزمینه براندازی آگاهی یافته است. وی اتهام جاسوسی را رد کرد و گفت: «من هیچ اطلاعاتی که مضر برای انقلاب اسلامی باشد و نیز هیچ اطلاعاتی از ارتش را به حزب ندادم.» وی اتهام سرقت سلاح را نیز رد کرد و گفت: «درمورد سرقت اسلحه من هیچ‌کس را
1) رادیو بی‌بی‌سی در تاریخ 1/10/1362 به نقل از مقامات ترکیه از بازداشت یک ایرانی و یک سوری درارتباط‌با انفجارهای ترکیه خبر داد. همچنین تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه گفت که به نظر می‌رسد حملات مذکور علیه ترکیه نبوده بلکه با جنگ ایران و عراق و بحران لبنان ارتباط داشته است. گزارش مذکور همچنین حاکی است در لندن یک نفر ناشناس در تماس تلفنی، به رادیو بی‌بی‌سی و خبرگزاری فرانسه اطلاع داده که جناح نظامی حزب الدعوه اسلامی حملات مذکور را به‌تلافی جنایاتی که عراق مرتکب می‌شود، انجام داده است (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 278، 2/10/1362، ص32، رادیو بی‌بی‌سی، 1/10/1362)
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 278، 2/10/1362، صص 25 و 26، آنکارا - خبرگزاری یونایتدپرس، 1/10/1362.
ترغیب به این کار نمی‌کردم فقط روزی یک نظامی تحت مسئولیت من یک نارنجک و 10 عدد فشنگ به من داد و من در مقابل عمل انجام‌شده قرار گرفتم و اینها را به مسئولم دادم.» پس از آن، دادگاه از محمد معزز و محمدمهدی پرتوی درمورد اظهارات متهم توضیح خواست که هر دو در توضیحات خود گفتند که بهرامی‌نژاد از چگونگی و ماهیت فعالیت‌های تشکیلات مخفی اطلاع داشته است. بهرامی‌نژاد ضمن تأکید بر اظهارات اولیه خود گفت که «مسئولین حزب فرصت تفکر را از وی گرفته بودند.» وی همچنین اضافه کرد: «حزب دو چهره داشت یکی دفاع از انقلاب اسلامی و دیگری جاسوسی و خیانت و ما تنها چهره خوب حزب را دیده بودیم.»(1)
گزارش روزنامه جمهوری اسلامی از جلسه امروز دادگاه حاکی است بهرامی‌نژاد در ادامه دفاعیات خود درمورد اطلاعاتی که دراختیار حزب قرار داده بود، گفت: «اطلاعاتی که من به حزب می‌دادم سری و از اسناد ارتش نبوده است و من هیچ‌یک از افراد تحت مسئولیت خود را به جمع‌آوری اخبار و اطلاعات سری ترغیب و تشویق نمی‌کردم و تنها درمورد مسائل انقلاب، جنگ و تحلیل‌های حزب با آنها صحبت می‌کردم.» درمورد این بخش از اظهارات متهم، محمدمهدی پرتوی ضمن اشاره به اینکه وظیفه افراد تحت مسئولیت بهرامی‌نژاد جمع‌آوری و انتقال اطلاعات عادی و نظامی محیط کار خود بوده است، افزود: «درمورد اینکه ایشان گفتند سندی نداده‌اند درست است. ایشان اطلاعات را به‌صورت شفاهی در حوزه می‌دادند و ما هرکدام را که لازم می‌دانستیم به افراد می‌گفتیم که بنویسند و بدهند و یک نمونه آن این است که یکی از آقایان که پزشک [بود] و در جبهه خدمت می‌کرد آماری دررابطه‌با شهدا و مجروحین حملات را می‌داد و ما بیشترین خبرها را ازطریق شاخه نیروی زمینی که مسئولیت آن با آقای بهرامی‌نژاد بود دریافت می‌کردیم.»
پرتوی افزود: «ایشان گزارشاتی از وضع جبهه‌ها و حملاتی که قرار بود انجام شود می‌دادند و در یک مورد حتی آقای بهرامی‌نژاد در حضور کیانوری و چند تن از افراد شاخه گزارش مفصلی دررابطه‌با اوضاع جبهه بعد از یکی از عملیات‌ها به ما دادند.» سپس کیانوری توضیحات پرتوی را تأیید کرد. در ادامه بهرامی‌نژاد با تأکید بر اینکه اطلاعات مورد اشاره اطلاعات عادی جبهه‌ها بوده، افزود: «افراد تحت مسئولیت من ازجمله دکتر غیاثوند و سرگرد سامیر هنگامی‌که از جبهه مراجعت می‌کردند، تنها مشاهدات خود از جبهه را به ما می‌دادند و درمورد زمان شروع حملات، این را ما براساس شواهد حدس می‌زدیم.»
پس از دفاعیات محمد بهرامی‌نژاد، دادگاه انقلاب ارتش محاکمه جعفر بهرامی‌نژاد، سرگرد باقر سامیر و دکتر غیاثوند را به اتهاماتی ازجمله عضویت و فعالیت در تشکیلات مخفی حزب توده و دادن اطلاعات و اخبار نظامی و محیط کار خود به حزب آغاز کرد. متهمان در دفاعیات خود توضیح دادند درکی از مقاصد واقعی حزب نداشته و با تصور جدانبودن مشی حزب از حرکت
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 30/9/1362، ص15.
انقلاب به فعالیت نظامی و حرفهای خود یا حضور در جبهه ادامه می‌دادند. جعفر بهرامی‌نژاد در دفاع از خود مدعی شد که اطلاعاتی که به حزب می‌داده است هیچ‌گونه ضرری برای انقلاب و مردم نداشته است و در زندان به جاسوسی حزب پی برده است. دراین‌بین سرگرد سامیر گفت: «من با دیدن محرومیت‌ها و رنج‌ها فکر می‌کردم که مارکسیسم تمام اینها را برطرف می‌کند. براین‌اساس برای من جاذبه داشت، ولی پس از پی‌بردن به مسئله جاسوسی حزب دچار بحران روحی شدم.» وی افزود: « من خود را گناهکار می‌دانم و از حاکم شرع می‌خواهم حداکثر مجازات را برای من تعیین کند.» دکتر غیاثوند نیز که به‌عنوان پزشک در جبهه‌ها حضور داشته، ضمن اینکه مدعی شد از وجود تشکیلات مخفی بی‌خبر بوده و اینکه هرگز از وی اطلاعاتی خواسته نشده بود، گفت: «البته بعد از حملات، من تنها از فتوحات جنگ و کشته‌ها و مجروحین نیروهای خودمان با مسئولم صحبت می‌کردم که این مسائل هم در روزنامه‌ها نوشته می‌شد و جنبه سری نداشت.» متهم در پاسخ به سؤال دادستان که چرا پس از فرمان امام مبنی‌بر منع فعالیت نیروهای نظامی در احزاب از حزب کناره‌گیری نکردید، گفت: «من درگیر جنگ بودم و روزانه 20 ساعت کار می‌کردم و ازسویی رسماً به من اعلام نشده بود که عضو حزب هستم، ولی درمجموع این اشتباهی بود که من مرتکب شدم.» با پایان‌یافتن دفاعیات متهمان ادامه رسیدگی به اتهامات دیگر عناصر تشکیلات نظامی حزب توده به روز شنبه موکول شد.(1)
1
یک مقر نیروهای فرانسه در بیروت امروز هدف انفجار دو بمب قرار گرفت. از سوی دیگر، جنگنده‌های رژیم صهیونیستی یک پادگان آموزشی در منطقه بعلبک لبنان را بمباران کردند.
رادیوی رسمی لبنان امروز گزارش داد براثر وقوع انفجار در نزدیکی پست نظامی واحدهای فرانسوی در مجاورت موزه‌ای که شرق و غرب بیروت را از هم جدا می‌کند، 4 نفر کشته و عده زیادی مجروح شدند و خسارات مالی سنگینی نیز به بار آمد. این حادثه براثر انفجار بمبی که در یک کامیون پارک‌شده در نزدیکی پست نظامیان فرانسوی کار گذاشته شده بود، رخ داد و لحظاتی قبل از انفجار راننده کامیون متواری شد. همچنین انفجار دیگری در خیابان حمرا نزدیک به محل انفجار قبلی رخ داد که 4 کشته و 12 مجروح درپی داشت.(2)
از سوی دیگر بامداد امروز 8 هواپیمای اسرائیلی پادگان شیخ عبدالله را - که قبلاً به‌وسیله هواپیماهای فرانسوی مورد حمله قرار گرفته بود - بمباران کرده و خساراتی به بار آوردند. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از تل‌آویو، درپی این حمله ارتش رژیم صهیونیستی در بیانیه‌ای اعلام کرد هواپیماهای جنگنده اسرائیلی سالم به پایگاه خود بازگشته و «خلبانان نیز گزارش داده‌اند اهداف را دقیقاً مورد حمله قرار داده‌اند.» آسوشیتدپرس یادآور شد: «این دومین حمله هواپیماهای اسرائیلی علیه چریک‌های شیعه در منطقه بعلبک محسوب می‌شود. حمله
قبلی در 16 نوامبر [25 آبان] و 12 روز پس از انفجار در یک پایگاه اسرائیلی در صور که به کشته‌شدن 61 اسرائیلی و عرب انجامید، صورت گرفت.»
بر پایه این گزارش، بیانیه ارتش رژیم صهیونیستی به نام و محل دقیق پایگاهی که مورد حمله واقع شده اشاره نکرده است، اما رادیو دولتی بیروت اعلام کرد که «هدف اصلی این حمله پادگان شیخ عبدالله در تپه مشرف به بعلبک بوده است و ستون‌هایی از دود نیز در اطراف اهداف مورد حمله واقع‌شده مشاهده گشته است.»(1)این رادیو افزود: «این پادگان ابتدا به ارتش لبنان تعلق داشت لیکن پاسداران انقلاب ایران که در دره بقاع مستقر هستند در اوایل سال جاری آن را به اشغال خود درآورده‌اند.» رادیوی مذکور با بیان اینکه نیروهای ایرانی و شیعه لبنان پادگان‌های بعلبک را که در 50 کیلومتری شمال‌شرقی بیروت واقع است، تحت کنترل خود دارند، اضافه کرد: موشکهای زمین‌به‌هوا از مواضع ارتش سوریه در داخل خاک این کشور و در طول جاده بعلبک - حمص در دره بقاع به‌سوی هواپیماهای مهاجم شلیک شد. گزارش آسوشیتدپرس حاکی است جت‌های مهاجم به‌منظور دفع موشک‌ها نورهای قرمز مشعشعی را پرتاب کردند و درنتیجه هیچ‌یک از هواپیماها مورد اصابت موشک قرار نگرفتند.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارش دیگری اعلام کرد: «حمله امروز هواپیماهای اسرائیلی به‌تلافی حملاتی صورت می‌گیرد که ظرف سه روز گذشته علیه اسرائیل انجام شده است.» براساس این گزارش «رادیوهای محلی لبنان حمله هوایی به مواضع نیروهای ایرانی را به حمله سحرگاه امروز به موضع فرانسوی‌ها ارتباط دادند، اما سرهنگ فیلیپ دلونژ سخنگوی فرانسویان گفت هواپیماهای مهاجم فرانسوی نبودند و تأکید کرد که نیروی دریایی فرانسه در شرق مدیترانه هم‌اکنون سرگرم حفاظت از عرفات و یارانش است.» سخنگوی مذکور در پاسخ به این سؤال که آیا حملات هوایی امروز با هدف انتقام‌گیری از بمب‌گذاری علیه مقر فرانسوی‌ها در بیروت انجام گرفته است، تأکید کرد «این امر کاملاً غیرممکن است.»(2)
گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از تل‌آویو حاکی است موشه آرنز وزیر دفاع رژیم صهیونیستی امروز در پارلمان این رژیم درمورد حملات هواپیماهای اسرائیلی به بعلبک گفت تا زمانی‌که سوری‌ها گروه‌های تروریستی در مناطق تحت کنترل خود در لبنان را محدود نکرده‌اند «به تفهیم این موضوع به آنها ادامه داده و هدف‌های تروریستی را خواهیم زد و این همان چیزی است که امروز صبح انجام دادیم.»(3)
1) براساس گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی که روز پنجشنبه 1/10/1362 انتشار یافت، در جریان بمباران امروز این پادگان توسط هواپیماهای رژیم صهیونیستی یک پاسدار به نام فریدون مقدوری شهید و یک پاسدار دیگر مجروح شد. (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 278، 2/10/1362، ص8، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/10/1362)
2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 277، 1/10/1362، صص 6 و 7، تل‌آویو - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 30/9/1362.
3) همان، ص12، تل‌آویو - خبرگزاری یونایتدپرس، 30/9/1362.
1
با خاتمه هفته‌ها کشمکش و درگیری میان جناح‌های فلسطینی که به خروج عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین و 4 هزار هوادار وی از طرابلس در شمال لبنان انجامید، دور تازه‌ای
از گزارش‌ها و تحلیل‌ها درباره اوضاع و آینده احتمالی این سازمان و مسئله فلسطین آغاز شد.
خبرگزاری فرانسه از منامه به نقل از خبرگزاری خلیج گزارش داد: 150 تن از فلسطینی‌های طرف‌دار عرفات که از طرابلس در شمال لبنان به قبرس انتقال یافته‌اند، با یک بوئینگ 707 خطوط هوایی عراق وارد بغداد شدند و در فرودگاه مورد استقبال صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، قرار گرفتند. بر پایه این گزارش قرار است 520 تن دیگر از هواداران عرفات نیز امروز وارد بغداد شوند.(1)
در همین حال رادیو اسرائیل در تفسیری درمورد خروج فلسطینی‌های طرف‌دار عرفات از طرابلس، آنها را افرادی خواند که هیچ کشور عربی مایل به پذیرفتنشان نیست. این رادیو گفت: «یاسر عرفات اکنون بیش از هر زمان دیگر درک می‌کند که کسی او را نمی‌خواهد، زیرا مردم خود را که به او اطمینان کرده بودند، دانسته [آگاهانه] فریب داده و فلسطینی‌ها را مترادف تروریست و آدمکش به جهان معرفی کرده است.»
رادیوی مذکور افزود: «یاسر عرفات جان خود را اکنون مرهون امریکا و فرانسه می‌باشد؛ امریکا بدان جهت که پادرمیانی او را در رهایی گروگان‌های آن کشور از تهران از یاد نبرده و فرانسه به‌خاطر آنکه، نمی‌خواهد فلسطین به‌صورت گویی در میدان سوریه بیفتد که مفهوم مخالف آن تضعیف عراق دشمن سوریه دربرابر جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. همین کمک‌های امریکا و فرانسه و به تبع آنها سازمان ملل متحد موجب دیدار و گفتوگوی مجدد یاسر عرفات با ملک حسین و به احتمال بسیار گام‌نهادن در راه قبول طرح صلح پرزیدنت ریگان برای خاورمیانه [غرب آسیا] خواهد شد که جنبه دیگر آن تشدید مخالفت و تحریک تروریست‌های فلسطینی دست‌نشانده دمشق برای مقابله با جبهه واحد عرفات خواهد گردید. چه، حکومت بعثی سوریه به رهبری حافظ اسد تاکنون عملاً نشان داده است که با هرنوع توافق و آشتی در منطقه سرستیز دارد و تا مرز جنگ و حتی پذیرفتن لطمات شدید نظامی و اقتصادی در راه جلوگیری از سازش و آرامش پیش خواهد رفت.»(2)
روزشمار جنگ ایران و عراق
کتاب بیست‌وهشتم: والفجر4
گزارش روزشمار 23/7/1362
1 بررسی پیشرفت اقدامات یگان‌ها، ادغام نیروهای ارتش و سپاه و شناسایی‌های انجام‌شده در منطقه مأموریت لشکر14 امام حسین(ع) در جلسه فرماندهان و مسئولان عملیات والفجر4؛ فرماندهان قرارگاه تاکتیکی حمزه2 برای بررسی منطقه عملیاتی خود در دیدگاه ارتفاع برکچل حضور یافتند.
2 درپی تصمیم فرماندهی کل سپاه برای به‌کارگیری لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) در منطقه عملیاتی والفجر4، امروز دستور انتقال این لشکر به منطقه شیلر ابلاغ شد؛ تأکید محسن رضایی بر اجرای عملیات در منطقه دربندیخان هم‌زمان با عملیات در منطقه شیلر.
3 بمباران شهرهای بانه، مریوان و مناطقی در اطراف این دو شهر توسط جنگنده‌های عراقی.
4 در حمله گروه‌های مسلح ضدانقلاب به پایگاه نیروهای خودی در جنوب‌غربی سنندج 11 تن شهید، و 14 نفر زخمی و 16 نفر نیز به گروگان گرفته شدند؛ درپی حملات اخیر افراد ضدانقلاب و سقوط چند پایگاه خودی فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) و مسئول واحد اطلاعات این قرارگاه خواستار توجه بیشتر فرماندهی سپاه و تأمین نیروی سازمانی این قرارگاه شدند.
5 در سه عملیات گروه‌های ضدانقلاب در مناطق عمومی دیواندره، ارومیه، شمال‌غربی مهاباد و سلماس 7 تن از افراد خودی شهید، 2 نفر زخمی و 2 سرباز هم به گروگان گرفته شدند؛ پاکسازی منطقه‌ای در جنوب‌شرقی سردشت؛ راه‌پیمایی اهالی بوکان در محکومیت اقدامات گروه‌های ضدانقلاب.
6 بازدید نخست‌وزیر از صنایع هواپیمایی ایران (وابسته به سازمان صنایع دفاعی) و تأکید وی بر ضرورت تلاش برای خودکفایی در این صنایع.
7 تشکیل اولین جلسه هماهنگی ستاد پشتیبانی و تسریع‌کننده کمک به مناطق آسیب‌دیده در جنگ به ریاست آیت‌الله مهدوی کنی.
طارق عزیز در اظهاراتی در حاشیه سی‌وهشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل ضمن اشاره تلویحی به تلاش عراق برای دستیابی به هواپیماهای سوپراتاندارد به‌منظور بین‌المللی‌کردن جنگ، به روابط گسترده
1 عراق با شوروی و موضع این کشور در قبال جنگ و نیز دیدار خود با وزیر امور خارجه امریکا پرداخت؛ تحلیل رادیو امریکا درخصوص جنگ ایران و عراق و نقش جنگنده‌های سوپراتاندارد در خاتمه‌دادن به آن.
2 موافقت عربستان سعودی با احداث یک خط لوله نفتی از عراق به این کشور؛ تخصیص مبلغ 295 میلیون دلار ازسوی بانک صادرات واردات هند به عراق به‌منظور ادامه پروژه‌های ساختمانی و پرداخت اقساط معوقه عراق؛ دیدار معاون نخست‌وزیر یوگسلاوی در امور اقتصادی با وزیر بازرگانی عراق در بغداد و گفت‌وگو درخصوص همکاری‌های مشترک اقتصادی و فنی دو کشور.
3 ورود سوپراتانداردهای فرانسوی ازطریق یونان و ترکیه به عراق، حمایت فرانسه و اعراب از عراق به‌دلیل بدهی‌های این کشور به آنها و تردید فرانسه در اجرای تعهداتش در قبال عراق براثر فشارهای خارجی بخشی از اخبار ضدونقیضی است که درباره تحویل هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق در مطبوعات فرانسه منتشر شد؛ فرمانده نیروی هوایی عراق از تعویق در تحویل هواپیماهای مذکور به‌دلیل اشکالات فنی خبر داد. به نوشته روزنامه لوموند صدام حسین تهدید کرده است درصورت عدم تحویل جنگنده‌های سوپراتاندارد به عراق، روابط دوستانه این کشور با فرانسه دوام نخواهد یافت.
4 حرکت 3 کشتی حامل تفنگ‌داران دریایی و یک ناو هواپیمابر امریکا به‌سوی اقیانوس هند، درپی افزایش بحران در خلیج‌فارس و احتمال گسترش جنگ در این منطقه. مقامات شوروی این اقدام امریکا را موجب افزایش تنش در منطقه دانستند.
5 طرح موضوع جنگ ایران و عراق در اجلاس آتی شورای همکاری خلیج‌فارس در دوحه؛ مذاکرات الجزایر با رهبران کویت، امارات متحده عربی و عربستان درخصوص جنگ عراق و ایران و تشدید بحران در منطقه؛ سوریه بازگشایی خط لوله نفتی عراق در خاک آن کشور را منوط به اختصاص 30 درصد از درآمد این خط لوله به سوریه کرد.
6 پایان مانور نظامی مشترک شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در غرب صحرای ابوظبی با حضور ولیعهد امارات. رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی ضمن پرداختن به این مانور و اهداف برگزاری آن گفت: به‌رغم انجام این‌گونه مانورهای نظامی، اگر ایران اقدامی به قطع صادرات نفت از خلیج‌فارس کند، کشورهای عضو شورای همکاری فاقد نیروی پایداری هستند.
7 دیدگاه‌های مختلف درخصوص تأثیر قطع احتمالی صادرات نفت از خلیج‌فارس بر بازار جهانی این محصول؛ افزایش حق بیمه نفتکش‌های عازم پایانه نفتی خارک.
8 بررسی آخرین تحولات جنگ ایران و عراق ازسوی کارشناسان امور غرب آسیا در مرکز مطالعات بین‌المللی و استراتژیک در واشنگتن با محوریت موضوع نفت و تهدید ایران به بستن تنگه هرمز. اهمیت نفت خلیج‌فارس در اقتصاد جهان، کاهش صادرات و درآمدهای نفتی عراق و درنتیجه احتمال تسلیم‌شدن این کشور دربرابر شرایط ایران و ناتوان دانستن ایران از بستن تنگه هرمز ازجمله موضوعات مطرح‌شده در این نشست بود.
9 مقاله نشریه المستقبل درمورد تلاش برای ایجاد روابطی نزدیک میان عراق، سوریه، اردن و سازمان آزادی‌بخش فلسطین.
10 ازسرگیری فعالیت کمیته چهارجانبه نظامی در لبنان با هدف تعیین محل اجلاس آشتی ملی لبنان.
ضمیمه اول گزارش 1: تشریح جغرافیایی منطقه عملیات والفجر4.
ضمیمه دوم گزارش1: اهداف و مزیت‌های اجرای عملیات در منطقه دهانه شیلر.
گزارش روزشمار 24/7/1362
1 منتفی‌شدن اجرای عملیات در منطقه قلاویزان به‌علت مخالفت سرهنگ صیاد شیرازی و نبود پشتیبانی لازم توپخانه؛ در جلسه مسئولان قرارگاه خاتم فرمانده قرارگاه تاکتیکی حمزه درباره مشکلات موجود در راهکارهای لشکر14 امام حسین(ع)، مشکلات پشتیبانی لشکر31 عاشورا و آخرین آمادگی یگان‌ها توضیحاتی داد.
2 بررسی مانور عملیاتی یگان‌ها، آخرین وضعیت دشمن و راهکارهای پیش رو در جلسه فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه.
3 آخرین جابهجایی یگان‌های مأمور، استعداد نیروهای خودی و دشمن، میزان آگاهی دشمن از تحرکات و استعداد خودی، نقاط قوت عراق، نحوه ادغام نیروهای سپاه و ارتش و استعداد توپخانه‌های خودی ازجمله موضوعاتی بود که در جلسه امروز فرماندهان قرارگاه خاتم و یگان‌های عمل‌کننده مورد بحث قرار گرفت؛ روز 27 مهر 1362 به‌عنوان زمان قطعی اجرای عملیات والفجر4 تعیین گردید.
4 نامه فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه به فرماندهی قرارگاه تاکتیکی حمزه2 مبنی‌بر ابلاغ مأموریت تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) و تیپ3 لشکر28 کردستان. در این نامه همچنین سازمان رزم، نقاط قوت و ضعف و استعداد نیروهای عراقی در منطقه عملیاتی قرارگاه حمزه2 تشریح شده است.
5 فرماندهی تیپ15 تکاور دریایی امام حسن(ع) در نامهای به قرارگاه کربلا مانور یگان خود را برای اجرای عملیات در منطقه عمومی فاو اعلام کرد.
6 گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر؛ بمباران شهر مریوان توسط جنگنده‌های عراقی؛ تخلیه شهر بانه درپی بمباران‌های مکرر این شهر در روزهای اخیر.
7 حمله عناصر حزب دمکرات به پایگاه نیروهای خودی در جنوب‌غربی نقده؛ به گروگان گرفته‌شدن 5 تن از اهالی روستای خورخوره در مهاباد؛ کمین چته‌های حزب دمکرات علیه نیروهای پایگاه شهید سپاهی؛ حملة افراد مسلح ضدانقلاب به اداره شهربانی مهاباد؛ شلیک چندین گلوله خمپاره به مناطق مختلف سردشت؛ در عملیات مشترک نیروهای سپاه کامیاران، قروه و باختران در منطقه عمومی گازرخانی 50 تن از افراد ضدانقلاب کشته یا مجروح شدند.
8 مقامات عراق در انتظار حملات نظامی ایران در جبهه‌های شمالی؛ سخنان صدام حسین در جمع مردم سلیمانیه درخصوص حمایت کردها و اعراب از عراق در جنگ با ایران؛ اظهارات فرمانده سپاه سوم ارتش عراق درباره تأکید بغداد بر حفظ موضع دفاعی در جنگ.
9 گزارش خبرگزاری فرانسه راجع به اعتراض مردم تهران به واگذاری جنگنده‌های سوپراتاندارد فرانسوی به عراق در جریان مراسم عزاداری روز تاسوعا.
10 سفر نخست‌وزیر یوگسلاوی به عراق و گسترش روابط اقتصادی دو کشور. گفته می‌شود انگیزه این سفر نگرانی یوگسلاوی از پرداخت بدهی‌های عراق به این کشور می‌باشد.
11 ادامه ابهام درباره تحویل جنگنده‌های سوپراتاندارد به عراق؛ روزنامه الجمهوریه ضمن حمایت از اقدام فرانسه در واگذاری هواپیماهای سوپراتاندارد، امریکا و انگلیس را به‌دلیل اعمال فشار بر فرانسه مورد انتقاد قرار داد.
12 بررسی دلایل و آثار تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق بر جنگ ایران و عراق در میزگردی خبری در واشنگتن. شیرین هانتر در این میزگرد هدف عراق را از تلاش برای دستیابی به جنگنده‌های سوپراتاندارد، وادارساختن ایران به پذیرش صلح و درنتیجه رهایی از وضعیت دشوار اقتصادی خود ذکر کرد.
1 رادیو امان آلودگی ناشی‌از نشت نفت از چاه‌های نفتی نوروز، احتمال اقدام ایران به بستن تنگه هرمز و خطر مداخله بیگانگان در منطقه را موجب تسریع در تلاش‌های کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق دانست؛ رادیو کلن از تعویق زمان برگزاری اجلاس سران کشورهای اتحادیه عرب خبر داد.
2 ادامه بازتاب‌ها و تحلیل رسانه‌های خارجی درخصوص اقدام احتمالی ایران در بستن تنگه هرمز و پیامدهای آن. امکان مداخله امریکا و انگلیس برای بازنگه‌داشتن آبراه هرمز و اظهارات اخیر رئیس مجلس ایران درباره بستن تنگه هرمز از مهم‌ترین محورهای این بازتاب‌ها بود.
3 وزیر امور خارجه پاکستان احتمال گسترش جنگ عراق و ایران، تجاوز رژیم صهیونیستی به لبنان و دخالت‌های خارجی در افغانستان و کامبوج را نشانه‌های بحرانی‌تر شدن اوضاع بین‌المللی دانست.
ضمیمه گزارش18: اهداف سه‌گانه عملیات والفجر4 و سازماندهی قرارگاه‌های فرعی حمزه برای تصرف این اهداف.
ضمیمه گزارش19: توضیحات راوی قرارگاه خاتم درباره چگونگی عقب‌نشینی عراق از ارتفاعات سورکوه و آسمان‌بین.
ضمیمه گزارش20: نحوه گسترش نیروهای دشمن در منطقه عملیاتی والفجر4.
ضمیمه گزارش21: سازمان رزم و استعداد یگان‌های ارتش عراق در منطقه عملیاتی قرارگاه حمزه2.
ضمیمه اول گزارش22: کلیاتی از طرح مانور عملیات مورد نظر در شمال خلیج‌فارس برای تصرف و انهدام اسکله‌های البکر و العمیه.
ضمیمه دوم گزارش22: توضیحاتی درباره وضعیت و عوارض منطقه عملیاتی شمال خلیج‌فارس و سازمان رزم تیپ15 امام حسن(ع).
گزارش روزشمار 25/7/1362
4 طبق گزارش مسئول واحد طرح و عملیات قرارگاه مقدم حمزه، واحدهای پشتیبانی و رزمی یگان‌های عمل‌کننده از آمادگی نسبی برخوردارند و تنها مشکل عمده کمبود مهمات توپخانه است. آخرین هماهنگی‌ها و توجیه فرمانده گردان‌های عمل‌کننده لشکر8 نجف انجام شد.
5 اعتراض احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف به تغییرات ایجادشده در طرح مانور مبنی‌بر عملیات این یگان در مرحله اول عملیات و تلاش فرماندهی قرارگاه حمزه برای مجاب‌کردن وی؛ جمع‌بندی راوی قرارگاه حمزه از مطالب مطرح‌شده در جلسات روز گذشته فرماندهان سپاه و تمایل نداشتن آنها برای اجرای عملیات مشترک با نیروهای ارتش.
6 در جلسه امروز فرماندهان ارشد سپاه با مسئولان سپاه مریوان وضعیت گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه شیلر، مشکلات امنیتی محور مریوان، مسائل مربوط به تخلیه اهالی بومی قبل از اجرای عملیات والفجر4 از عقبه منطقه درگیری و چگونگی تأمین محورهای مواصلاتی در محور مریوان بررسی شد.
7 سقوط یک بالگرد ایرانی در منطقه نالپاریز عراق.
8 اعزام نیروهای داوطلب و یک تیم پزشکی به جبهه‌های جنگ.
9 گزارش فرماندهی ناحیه ژاندارمری خوزستان از آثار سوء به‌کارگیری سربازان مصری در ارتش عراق.
براثر اقدامات افراد حزب دمکرات در شمال و شمال‌شرقی مهاباد، جنوب‌غربی دیواندره و منطقه کرند غرب 21 تن شهید و 24 نفر زخمی شدند و 4 تن نیز به گروگان گرفته شدند؛ در عملیات نیروهای خودی در شمال‌شرقی مریوان، 14 تن از افراد حزب دمکرات کشته یا زخمی شدند؛ تسلیم‌شدن 3 تن
1 از افراد وابسته به سازمان کومه‌له و حزب دمکرات به نیروهای خودی در منطقه عمومی مریوان.
2 گزارش سپاه مریوان از وضعیت تشکیلاتی، تسلیحاتی و استعداد حزب دمکرات کردستان و سازمان کومه‌له در منطقه مریوان.
3 مصاحبه وزیر امور خارجه ایران با روزنامه نیوزویک درخصوص اوضاع منطقه خلیج‌فارس، انسداد تنگه هرمز درصورت تهدید منافع حیاتی ایران، تکذیب ارسال سلاح‌های امریکایی و اسرائیلی به ایران، روابط ایران و فرانسه و شایعه دلسردشدن تدریجی مردم از ادامه جنگ.
4 وزیر امور خارجه امریکا ضمن ابراز نگرانی از تهدیدات ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز، از اتخاذ تدابیری به‌منظور حفظ امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس خبر داد. وی گفت: امریکا هیچ‌گونه موضعی در قبال اقدام فرانسه به تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد اتخاذ نکرده است.
5 تهدید عراق به خودداری از پرداخت بدهی‌هایش به فرانسه درصورت عدم تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به آن کشور. رئیس ستاد ارتش فرانسه اعلام کرد که این کشور به تعهدات خود با عراق پایبند است.
6 نشریه لوپوئن به تحلیل موضوع تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق و تأثیر آن در پایان‌دادن به جنگ پرداخت. نشریه الدستور نیز ضمن پرداختن به این مسئله، مواضع دولت‌های محافظه‌کار خلیج‌فارس دراینباره، انگیزه فرانسه از حمایت از عراق و اهداف عراق از به‌کارگیری جنگنده‌های سوپراتاندارد را مورد بررسی قرار داد.
7 در ادامه تحرکات شورای همکاری خلیج‌فارس برای خاتمه جنگ ایران و عراق، شش کشور عربی حاشیه جنوبی خلیج‌فارس طرح صلح جدیدی مبتنی‌بر برقراری فوری آتش‌بس، برنامه بازسازی دو کشور و تعیین کمیسیونی برای تعیین غرامت و علت بروز جنگ تهیه کردند؛ تلاش عربستان برای متقاعد ساختن سوریه به بازگشایی خط لوله نفتی عراق؛ میانجیگری وزرای امور خارجه عربستان و کویت میان بغداد و دمشق؛ وزیر امور خارجه فرانسه در دیدار با شاذلی قلیبی خواستار تلاش برای موضع‌گیری یکپارچه اعراب در قبال جنگ ایران و عراق و وضع داخلی لبنان شد.
8 بررسی تأثیرات قطع صدور نفت از خلیج‌فارس در رسانه‌های گروهی جهان: نقش منطقه خلیج‌فارس به‌عنوان مهم‌ترین منبع تأمین نفت جهان در ضعف یا قدرت کشورهای غربی و شرقی، گسترش روابط بازرگانی ژاپن با ایران و عراق و ترس این کشور از عملی‌شدن تهدید ایران به بستن تنگه هرمز ازجمله محورهای این تحلیل‌ها بود؛ نشریه میدل ایست ضمن موفق دانستن تلاش ایران برای رونق بخشیدن به اقتصاد و گسترش روابط تجاری خود، تهدید عراق در خلیج‌فارس را متوجه آسیب‌پذیرکردن اقتصاد رونق‌یافته ایران عنوان کرد.
9 تشکیل نیروی واکنش سریع امریکا برای مداخله نظامی در منطقه خلیج‌فارس درصورت بروز درگیری در این منطقه. این نیرو متشکل از نیروی دریایی، هوایی و زمینی بوده و قادر است 131 هزار پرسنل نظامی را درصورت نیاز به منطقه اعزام کند.
10 باوجود پیشرفتهای قابل توجه درزمینه صرفه‌جویی انرژی در امریکا مقامات این کشور به تأثیر جنگ ایران و عراق بر تولیدات نفتی جهان و درنتیجه احتمال افزایش بحران انرژی‌ای که درپی تحریم نفتی اعراب در ایالات متحده آغاز شده، اذعان کردند.
سفر پنج‌روزه وزیر دفاع عربستان به ایتالیا به‌منظور مذاکره با مقامات این کشور درخصوص
1 همکاری‌های نظامی دو کشور؛ اعلام آمادگی فرانسه برای تجهیز کویت و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس به سلاح‌های مدرن؛ مفسر رادیو اسرائیل ضمن بررسی اهداف برگزاری مانور نظامی مشترک اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس اظهار عقیده کرد: کشورهای حاشیه خلیج‌فارس باوجود تهیه برنامه گسترده‌ای برای تقویت نظامی خود، قادر نخواهند بود بدون کمک نظامی امریکا دربرابر اقدام احتمالی ایران به بستن تنگه هرمز مقاومت کنند.
2 درپی انتشار خبر تشکیل نیروی ضربت در ارتش اردن توسط امریکا، فرمانده کل نیروهای مسلح اردن ضمن تأکید بر حمایت اردن از کشورهای عربی گفت: همکاری تسلیحاتی ما با امریکا همیشه جریان داشته زیرا امریکا منبع اصلی تأمین تجهیزات نظامی ما به شمار می‌رود.
3 انتصاب رابرت مک‌فارلین به سمت مشاور امنیت ملی امریکا ازسوی رئیس‌جمهوری این کشور.
4 نخست‌وزیر مالزی حزب اسلامی این کشور را به تلاش برای سرنگونی حکومت مالزی و تأسیس نظام جمهوری اسلامی در این کشور متهم کرد؛ رادیو کلن از اقدامات دولت ترکیه برای مقابله با تجدید حیات اسلام در سطح جهانی خبر داد.
5 کریستین ساینس مانیتور با اعلام خبر توافق اولیه گروه‌های مختلف لبنانی برای تشکیل نشست آشتی ملی، درگیری‌های روزهای اخیر در فرودگاه بیروت و تیراندازی به سمت نیروهای امریکایی در یکی از مناطق تحت کنترل سازمان امل را موجب بروز ناامیدی‌هایی در برقراری صلح دانست.
ضمیمه گزارش40: مشروح استعداد، ساختار تشکیلاتی و محل استقرار حزب دمکرات کردستان و سازمان کومه‌له در منطقه مریوان.
گزارش روزشمار 26/7/1362
6 جلسه فرمانده قرارگاه مقدم حمزه با فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده در عملیات والفجر4 به‌منظور انجام آخرین هماهنگی‌ها و رفع مشکلات محور بانه؛ گزارش اجمالی راوی قرارگاه حمزه از آخرین وضعیت نیروهای لشکر8 نجف.
7 عملیات نفوذی نیروهای خودی در منطقه عملیاتی والفجر2 (حاج‌عمران) خساراتی را به نیروهای عراق وارد آورد.
8 زخمی‌شدن 5 نفر در گلوله‌باران شهر و مناطق مرزی خرمشهر.
9 اجرای مرحله اول عملیات پاکسازی منطقه آلان در جنوب و جنوب‌غربی سردشت. در این عملیات چند ارتفاع تصرف و 17 روستا پاکسازی شد.
10 ناکامی افراد حزب دمکرات در نفوذ به شهر مهاباد؛ حمله افراد کومه‌له به انبار دخانیات و مرکز بهداشت مهاباد؛ حمله افراد ضدانقلاب به پایگاه‌ها و نیروهای خودی در منطقه سلماس، شمال‌شرقی مریوان، محور سقز به دیواندره؛ کارگذاری مین در شمال ارومیه و سرقت از یک درمانگاه در روستای نازلو.
11 خبرگزاری بغداد به نقل از یک سخنگوی نظامی عراق از تدارک یک حمله جدید توسط ایران و نیز آمادگی عراق برای مقابله با آن خبر داد. خبرگزاری تانیوگ هم اعلام کرد: ناظران معتقدند ایران ممکن است به قسمت شمالی یا مرکزی جبهه حمله کند.
12 آیت‌الله خامنه‌ای در دیدارهای جداگانه با سفیر کلمبیا در ایران و اعضای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق از تلاش‌های انجام‌شده برای کسب یا حفظ آزادی و استقلال دو ملت قدردانی کرد.
1 شرکت نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه در گردهمایی سفرا و کارداران ایران در اروپا و امریکا. توسعه روابط با کشورهای اروپایی، عدم اتکا به این کشورها در مسائل مربوط به امنیت انقلاب، ضرورت پایبندی به مکتب در سیاست خارجی و روابط سیاسی و اقتصادی ایران با کشورهای اروپایی از مهم‌ترین محورهای سخنان موسوی و ولایتی در این مراسم بود.
2 نخست‌وزیر با صدور بخشنامه‌ای، وزارتخانه‌ها، سازمان‌های دولتی و نهادهای انقلاب را موظف ساخت ظرف مدت یک ماه مدارک لازم را برای نرخ‌گذاری کلیه کالاهای تولیدی خود در اختیار سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان قرار دهند.
3 دیدار نخست‌وزیر یوگسلاوی با رئیس‌جمهور عراق در بغداد. در این دیدار درخصوص همکاری‌های دوجانبه، تحکیم نقش جنبش عدم تعهد و... گفت‌وگو شد.
4 روزنامه گونز (چاپ ترکیه) با اعلام خبر ورود هواپیماهای فرانسوی سوپراتاندارد به عراق، مخالفت ترکیه با فرود جنگنده‌های مذکور در خاک این کشور برای سوخت‌گیری را عامل تأخیر در تحویل آنها ذکر کرد.
5 رئیس‌جمهور رومانی و وزیر مشاور در امور خارجه آلمانی فدرال خواستار پایان جنگ میان ایران و عراق شدند؛ رادیو بی‌بی‌سی از تلاش عربستان برای رفع ممنوعیت صدور نفت عراق از طریق خاک سوریه، تلاش‌های میانجیگرانه الجزایر برای خاتمه‌دادن به منازعه ایران و عراق و کوشش فرانسه برای طرح قطعنامه‌ای در شورای امنیت سازمان ملل به‌منظور استقرار آتش‌بس در جنگ و حمایت از آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس به‌عنوان اقدامات میانجیگرانه در سه جبهه مجزا نام برد؛ آغاز سفر معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران به چند کشور خاورمیانه و افریقایی به‌منظور رایزنی درمورد تلاش‌های موجود درمورد جنگ ایران و عراق.
6 ادامه واکنش‌ها به تهدید ایران درمورد بستن تنگه هرمز: مفسر رادیو بی‌بی‌سی با اشاره به ازدحام کشتی‌های حامل تجهیزات غذایی و نظامی در ساحل بندرعباس تأکید کرد ایران فقط هنگامی تنگه هرمز را خواهد بست که این آبراه استفاده‌ای برای آن نداشته باشد؛ خبرگزاری رویتر نیروی دریایی ایران را قدرتمندترین نیروی دریایی منطقه خواند و با اذعان به توانایی ایران برای بستن تنگه هرمز این تهدید را بیشتر برای منصرف‌ساختن عراق از هرگونه اقدام شدید علیه ایران برشمرد.
7 افزایش گمانه‌زنی‌ها درخصوص احتمال دخالت مستقیم امریکا در جنگ ایران و عراق درپی اظهارات روز گذشته وزیر امور خارجه امریکا درخصوص مقابله با تهدیدات احتمالی علیه امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس. سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا: در موضع بی‌طرفی امریکا در قبال جنگ ایران و عراق تغییری حاصل نشده است؛ نیویورک تایمز از احتمال تغییر سیاست بی‌طرفی امریکا به نفع عراق خبر داد؛ رادیو اسرائیل اظهارات دیروز جرج شولتز را با انتخاب آتی ریاست‌جمهوری امریکا مرتبط دانست؛ رادیو مسکو جنگ ایران و عراق را بهانه‌ای برای افزایش حضور نظامی با امریکا و کشورهای عضو پیمان ناتو در منطقه خلیج‌فارس خواند؛ روزنامه الثوره با اشاره به احتمال تغییر موضع امریکا در قبال جنگ از مداخله نظامی امریکا برای بازنگه‌داشتن تنگه هرمز استقبال کرد.
8 برخی شبکه‌های تلویزیونی امریکا جناح انشعابی جنبش شیعیان امل را مسئول تیراندازی‌های اخیر علیه تفنگ‌داران دریایی امریکا در بیروت دانستند؛ وقوع درگیری‌هایی در منطقه شیاح بیروت میان نیروهای ارتش لبنان و مردان مسلح.
1 سوریه پایان‌دادن به اختلافات دمشق و سازمان آزادی‌بخش فلسطین را مشروط به برکناری یاسر عرفات از رهبری این سازمان کرد؛ اجلاس فوقالعاده رهبران سازمان الفتح به‌منظور مذاکره درخصوص شکاف موجود در داخل این سازمان و نیز ارزیابی مجدد روابط آن با کشورهای عربی.
ضمیمه گزارش57: موقعیت سیاسی - جغرافیایی منطقه آلان.
ضمیمه گزارش59: گزارش خبرنگار آسوشیتدپرس از اوضاع داخلی عراق.
گزارش روزشمار 27/7/1362
2 در جلسه‌ای که در چند ساعت باقیمانده تا شروع عملیات والفجر4 با حضور فرمانده کل سپاه برگزار شد آخرین وضعیت یگان‌ها، تحرکات دشمن و مأموریت لشکر14 امام حسین(ع) بررسی شد. همچنین دو تن از فرماندهان عملیات نامنظم قرارگاه حمزه درباره امکان اجرای عملیات چریکی در عمق خاک عراق مطالبی بیان کردند.
3 آغاز حرکت نیروهای لشکر8 نجف و تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) به‌سمت نقطه رهایی برای اجرای عملیات والفجر4. نیروهای تخریب میدان‌های مین موجود در مسیر نیروها را پاکسازی کردند. کلیاتی از طرح مانور یگانی و اهداف مورد نظر در مرحله اول عملیات.
4 عملیات‌های چریکی نیروهای جنگ‌نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در محور خرمال - سیدصادق در عمق خاک عراق.
5 در بمباران شهر مریوان 18 تن شهید و 33 تن زخمی شدند؛ تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی بانه؛ در گلوله‌باران خرمشهر و آبادان 5 تن زخمی شدند و خساراتی به بار آمد.
6 حمله افراد مسلح ضدانقلاب به نیروهای تأمین جاده در جنوب‌شرقی هشتیان؛ مجروح‌شدن یک نفر براثر برخورد با مین در غرب تکاب؛ تسلیم‌شدن 6 تن از افراد وابسته به حزب دمکرات و سازمان کومه‌له به نیروهای خودی.
7 اعزام نیروهای داوطلب از شهرهای مختلف به جبهه‌های جنگ؛ اعلام آمادگی 200 تن از نمایندگان مجلس برای عضویت در طرح لبیک یا خمینی.
8 نامه نماینده دائمی ایران در سازمان ملل به دبیرکل این سازمان در اعتراض به بمباران شهرهای بانه و مریوان ازسوی عراق.
9 معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران که به دمشق سفر کرده است پیام آیت‌الله خامنه‌ای را به رئیس‌جمهور سوریه تسلیم کرد. رادیو امریکا و رادیو اسرائیل سفر شیخ‌الاسلام به دمشق را با تلاش کشورهای حوزه خلیج‌فارس برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق و بهبود روابط سوریه و عراق مرتبط دانستند.
10 نخست‌وزیر در اولین روز سفر به استان‌های شمالی کشور در سخنانی تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق را تهدیدی توخالی و نشاندهنده حمایت قدرت‌های استکباری از عراق دانست. وی همچنین بهبود وضعیت ارزی کشور، مشکلات موجود درزمینه توزیع و مسئله تورم را مورد اشاره قرار داد.
11 اختصاص مبلغ 30 میلیارد ریال برای تقویت بنیه دفاعی سپاه پاسداران در جلسه امروز هیئت دولت.
12 برپایی راه‌پیمایی‌های مردمی در بخش‌ها و شهرهای مختلف استان هرمزگان به‌منظور اعلام آمادگی برای مقابله با قدرت‌های خارجی در منطقه خلیج‌فارس؛ خبرگزاری آسوشیتدپرس بیانیه پایانی راه‌پیمایی مردم هرمزگان را به‌منزله رد تلاش‌های شورای همکاری خلیج‌فارس برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق دانست.
1 امضای موافقت‌نامه احداث خط لوله جدید برای انتقال گاز عراق به ترکیه میان دو کشور.
2 ارائه طرح قطعنامه‌ای ازسوی کشورهای غربی به شورای امنیت سازمان ملل با هدف تضمین امنیت خلیج‌فارس و وادارکردن ایران و عراق به پذیرش آتش‌بس. در این طرح رسیدگی به علل وقوع جنگ نیز مورد توجه قرار گرفته است.
3 افزایش تماس‌های دیپلماتیک درمورد جنگ ایران و عراق: ابراز نگرانی دولت انگلیس از تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق؛ هشدار معاون اول نخست‌وزیر عراق درمورد خطر مداخله قدرت‌های خارجی در منطقه درصورت ادامه‌یافتن جنگ ایران و عراق.
4 رئیس‌جمهور امریکا: دنیای آزاد اجازه نخواهد داد تنگه هرمز بسته شود؛ تفسیر رادیو بی‌بی‌سی درباره سخنان اخیر جورج شولتز مبنی‌بر مداخله امریکا و کشورهای غربی درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز و ابراز نگرانی مقامات امریکا درباره موفقیت سیاست بی‌طرفی این کشور در منطقه خلیج‌فارس.
5 ادامه واکنش‌های کشورهای عرب به تهدید ایران مبنی‌بر انسداد تنگه هرمز: تأکید عمان بر نقش بازدارنده ناوگان‌های امریکا و انگلیس در اقیانوس هند در حفاظت از تنگه هرمز؛ رئیس‌جمهور مصر از آمادگی این کشور برای توسل به اقدامات نظامی درصورت بسته‌شدن دهانه خلیج‌فارس خبر داد.
6 اقدامات اخیر برخی مقامات نظامی و سیاسی رژیم سابق در مناطق مرزی پاکستان با ایران با هدف ایجاد هماهنگی بین ضدانقلابیون و سلطنت‌طلبان؛ تلاش اشرار منطقه سیستان و بلوچستان برای ضربه‌زدن به پاسگاه‌های مرزی.
7 سردبیر مطالعات راهبردی روزنامه وال استریت ژورنال در مقاله‌ای با عنوان "فرصت‌های ازدست‌رفته امریکا در خلیج‌فارس"، ایران را تنها کشور مهم و قدرتمند در خلیج‌فارس خواند و ضمن انتقاد از سیاست‌های امریکا در قبال این کشور بر لزوم اتخاذ سیاستی مبتنی‌بر تجارت دوجانبه و تفاهم در رابطه با ایران تأکید کرد.
8 رئیس‌جمهور امریکا سوریه را به مانع‌تراشی در راه حلوفصل مسئله لبنان متهم کرد؛ ادعای رادیو اسرائیل مبنی‌بر ارسال تعداد زیادی اسلحه از شوروی به سوریه با هدف جلوگیری از پیوستن این کشور به روند صلح و گفت‌وگو با اسرائیل.
ضمیمه گزارش85: مقاله تحلیلی نشریه سیاسی وزارت کشور درباره امکانات مصر درصورت حمله به ایران.
گزارش روزشمار 28/7/1362
9 در اولین دقایق بامداد امروز عملیات والفجر4 در منطقه عمومی شیلر آغاز شد. در محور بانه، گردان‌های عمل‌کننده لشکر8 نجف توانستند اغلب اهداف ازپیش تعیین‌شده خود را تصرف کرده و باهم الحاق کنند. در محور مریوان نیز نیروهای عمل‌کننده دو ارتفاع مارو و خلوزه1 و بخشی از ارتفاع خلوزه2 و ارتفاع هفت‌توانان را تصرف کردند. نیروهای لشکر8 نجف چند پاتک عراق در محور بانه را سرکوب کردند.
10 گزارش راوی قرارگاه مقدم حمزه از وضعیت عمومی عملیات در صبح روز اول.
11 آگاهی قبلی دشمن از اجرای عملیات نیروهای خودی در منطقه شیلر و اقدامات بازدارنده ولی ناموفق فرماندهان عراقی؛ گزارش مسئول واحد شنود سپاه به محسن رضایی درمورد وضعیت عمومی دشمن.
12 پیداشدن یکی از نیروهای مجروح تیم شناسایی لشکر8 نجف در منطقه آزادشده پس از دوازده روز؛ دستگیری 19 تن از نیروهای عراقی توسط 3 تن از نیروهای دیدبانی لشکر8 نجف.
1 درپی موفقیت‌های به‌دست‌آمده در مرحله اول عملیات والفجر4 فرمانده کل سپاه خواستار توسعه عملیات در محور بانه به‌سمت کانی‌مانگا شد. فرماندهی همچنین برای تثبیت دستاوردهای عملیات ابلاغ کرد که یگان‌ها در محور بانه و مریوان باهم الحاق کنند؛ طرح مانور لشکر14 امام حسین(ع) در محور پنجوین.
2 چگونگی پخش اخبار مربوط به عملیات والفجر4 و عملیات درون‌مرزی در محور سردشت و تدبیر فرماندهی سپاه دراینباره.
3 محسن رضایی در تماس تلفنی با رئیس‌جمهور، رئیس مجلس و ائمه جمعه شهرهای تبریز، اصفهان، مشهد و شیراز ضمن اعلام نتایج عملیات خواستار بهره‌برداری تبلیغاتی از این عملیات برای جذب نیروی مورد نیاز جبهه‌ها شد.
4 ادامه بمباران شهر مریوان و مناطق اطراف آن؛ گلوله‌باران شهرهای خرمشهر و پاوه؛ گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از اقدام مردم بانه در ترک این شهر.
5 حمله یک گروه گشتی ستاد جنگ‌های نامنظم به یک پایگاه نظامی عراق در بانی‌بنوک؛ اجرای آتش توپخانه بر روی یک واحد توپخانه دشمن در منطقه سیدصادق.
6 عملیات مشترک سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و حزب دمکرات کردستان در منطقه آلان؛ حمله افراد حزب دمکرات به یک پایگاه نظامی و یک مرکز بهداشت در غرب ارومیه؛ زورگیری افراد گروه‌های مسلح ضدانقلاب در جنوب‌غربی مریوان؛ تسلیم‌شدن 2 تن از افراد ضدانقلاب به نیروهای خودی در دیواندره و سلماس؛ پیام ویژه دبیرکل حزب دمکرات کردستان به افراد این حزب برای تشدید فعالیت‌ها در عقبه منطقه عملیاتی والفجر4.
7 افزایش اقدامات و تلاش‌ها برای کمک‌رسانی به مهاجران جنگی و رفع نیازهای مردم مناطق بمباران‌شده؛ بازدید سرپرست بنیاد امور مهاجرین جنگ تحمیلی از شهرهای اسلام‌آبادغرب، گیلان‌غرب و سرپل‌ذهاب؛ واریز مبلغ یک میلیارد ریال ازسوی نخست‌وزیر به حساب ستاد پشتیبانی مناطق بمباران‌شده.
8 وزارت امور خارجه عراق در نامهای به دبیرکل سازمان ملل متحد ضمن اعتراض به عملیات ایران در منطقه شیلر تهدید کرد که این کشور حق تجاوز به هر نقطه‌ای از ایران را برای خود مشروع می‌داند.
9 انتشار مطالب ضدونقیض درباره اهداف و نتایج عملیات والفجر4 در رسانه‌های گروهی جهان. خبرگزاری فرانسه هدف این حمله را مناطق مرزی پنجوین در شمال‌شرقی کردستان عراق اعلام کرد و افزود احتمالاً ایرانی‌ها توانسته‌اند در خاک عراق پیشروی کنند. خبرگزاری رویتر به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی هدف از عملیات والفجر4 را خارج‌ساختن شهرهای بانه و مریوان از برد توپ‌های عراق و قطع خطوط تدارکاتی ضدانقلابیون اعلام کرد.
10 آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور، کمک قدرت‌های جهانی را عامل دوام رژیم عراق ذکر کرد.
11 نخست‌وزیر در دومین روز سفر خود به استان‌های شمالی کشور در اجتماع مردم گرگان اعلام کرد نیروهای رزمنده مناطق جنوبی سردشت را از وجود گروه‌های مسلح غیرقانونی پاکسازی کردند. وی همچنین در سخنانی در ساری ارتباط با 20 کشور جهان سوم را نشانه تحرک سیاست خارجی جمهوی اسلامی ایران عنوان کرد.
12 ریچارد لوس از معاونان وزارت امور خارجه انگلیس گفت: بریتانیا ضمن اتخاذ موضع بی‌طرفی در جنگ ایران و عراق، تمام توان خود را برای ایجاد صلح بین دو طرف به کار می‌برد.
1 تسلیم پیام شفاهی پادشاه عربستان به صدام رئیس‌جمهور عراق؛ وزرای صنایع عرب در پایان اجلاس شورای سازمان عربی توسعه صنعتی حمایت خود را از عراق در جنگ با ایران اعلام کردند.
2 خطرهای موجود در تأمین امنیت خطوط لوله نفتی عراق به ترکیه موجب شده عراق درصدد راه‌های جدیدی برای صدور نفت خود برآید؛ فارین ریپورت فشار بر سوریه برای بازگشایی خط لوله نفتی عراق را تنها راه درامان‌ماندن کشورهای حوزه خلیج‌فارس از آسیب‌های ناشی‌از گسترش جنگ در این منطقه دانست؛ تلاش شوروی برای بهبود روابط عراق و سوریه.
3 تأکید مقامات کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس درمورد تأثیر انسداد احتمالی تنگه هرمز بر منافع این کشورها و تلاش هماهنگ آنها در ممانعت از مسدودشدن این آبراه بین‌المللی؛ گزارش نشریه فارین ریپورتس از خطرهای احتمالی گسترش جنگ برای صادرات نفتی عربستان.
4 گزارشهای متفاوت خبرگزاری رویتر و رادیو اسرائیل درباره سرنوشت هواپیماهای سوپراتاندارد خریداری‌شده توسط عراق.
5 عدم پشتیبانی کشورهای عرب از طرح پیشنهادی ایران مبنی‌بر اخراج رژیم صهیونیستی از مجمع عمومی سازمان ملل؛ تهدید امریکا به تحریم جلسات این مجمع و قطع کمک‌های مالی خود به سازمان ملل درصورت تصویب طرح ایران.
6 رئیس‌جمهور سوریه، امریکا را به تلاش برای دستیابی به سلطه کامل بر منطقه غرب آسیا متهم کرد؛ اعزام یک واحد آبی - خاکی تازه‌نفس مرکب از 1800 تفنگ‌دار امریکایی به لبنان درپی افزایش حملات علیه نیروهای امریکایی در بیروت.
7 روشن‌شدن چراغ‌های بخشی از معابر شهر اهواز پس از گذشت 1120 روز از آغاز تهاجم عراق.
گزارش روزشمار 29/7/1362
8 در دومین شب عملیات والفجر4 در محورهای مریوان چند ارتفاع به تصرف نیروهای خودی درآمد. لشکر14 امام حسین(ع) ارتفاعات بناسوته، جنوب‌شرقی ارتفاع زله، دو ارتفاع شرق هرگنه، سه‌درختی و تپه شهدا را به تصرف درآورد و لشکر25 کربلا نیز خلوزه 1 و بخش‌هایی از ارتفاع هفت‌توانان را تصرف کرد.
9 جلسه فرماندهان سپاه برای بررسی عملکرد یگان‌ها در عملیات شب گذشته و تصمیم‌گیری برای ادامه عملیات.
10 ارزیابی فرماندهان سپاه از نحوه واکنش ارتش عراق دربرابر عملیات نیروهای خودی در منطقه شیلر.
11 در جلسه امروز فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه و قرارگاه مقدم حمزه، مانور کلی عملیات والفجر4 در مرحله بعدی تصویب شد؛ مانور لشکرهای 14 امام حسین(ع)، 41 ثارالله(ع) و 25 کربلا در محور مریوان.
12 گزارش عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف، درباره وضعیت شناسایی و اقدامات مهندسی دشمن در محور دربندیخان.
13 در دو عملیات نفوذی نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در منطقه عمومی خرمال عراق، 9 نظامی کشته و 7 تن نیز زخمی شدند.
14 اقدام عراق در گلوله‌باران شیمیایی منطقه عمومی مریوان. چاره‌اندیشی محسن رضایی و سرهنگ صیاد شیرازی دراینباره و همچنین تأکید محسن رضایی بر جلوگیری از عدم انتشار این خبر در میان رزمندگان.
15 هواپیماهای عراقی چندین‌بار، عقبة منطقه عمومی عملیات والفجر4 را بمباران کردند و در چند نوبت نیز اعلامیه‌هایی بر فراز شهر بانه و اطراف آن پخش کردند.
1 واکنش فرمانده ارتش خلقی عراق به اجرای عملیات والفجر4 و بازتاب این عملیات در رسانه‌های خارجی.
2 بازپسگیری ارتفاع مهم لک‌لک در منطقه عمومی آلان؛ درگیری با افراد مسلح ضدانقلاب در محور پیرانشهر - سردشت و پاکسازی یک منطقه در محور سنندج - کامیاران از اقدامات امروز نیروهای خودی در مناطق کردنشین بود؛ قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از فروپاشی بخشی از تشکیلات درون‌شهری حزب دمکرات در ارومیه خبر داد.
3 در اقدامات عناصر مسلح محارب در محورهای مختلف آذربایجان‌غربی و کردستان، 19 تن از افراد خودی شهید یا زخمی و 7 تن نیز به گروگان گرفته شدند.
4 رئیس مجلس شورای اسلامی در خطبه‌های نمازجمعه تهران ضمن انتقاد از سیاست فرانسه در قبال جنگ ایران و عراق، تحویل سوپراتانداردهای فرانسوی به عراق و مقابله با تز گروه‌های ضدانقلاب برای ایجاد یک بحران داخلی را از انگیزه‌های اصلی اجرای عملیات والفجر4 عنوان کرد. وی همچنین به تشریح اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق آزادشده اخیر در کردستان پرداخته و حملات هواپیماهای عراقی به بانه و مریوان را انتقام صدام از مردم کردستان خواند.
5 محورهای سخنان نخست‌وزیر در مراسم صبحگاه مشترک نیروهای مسلح در ساری و نمازجمعه بابل: جایگاه نیروهای مسلح در نظام‌های غیرمردمی، دلیل حمایت قدرت‌های بزرگ از عراق، سیاست خارجی ایران و طرح‌های اقتصادی پنج‌ساله دولت.
6 واکنش وزارت امور خارجه ایران به اظهارات اخیر رؤسای جمهور امریکا و مصر مبنی‌بر دخالت نظامی این کشورها در منطقه درصورت اقدام ایران به بستن تنگه هرمز.
7 عبدالرحمن قاسملو رهبر حزب دمکرات کردستان ایران در مصاحبه با رادیو بی‌بی‌سی مدعی شد یک‌سوم خاک کردستان دراختیار پیشمرگان کرد قرار دارد. روابط این حزب با عراق، سازمان مجاهدین خلق و اتحادیه میهن‌پرستان کردستان عراق از دیگر محورهای اظهارات قاسملو در این مصاحبه بود.
8 پیشنهاد ایران مبنی‌بر اخراج رژیم صهیونیستی از عضویت در سازمان ملل با پیشنهاد متقابل نروژ از دستور کار مذاکرات مجمع عمومی این سازمان خارج شد. رادیو بی‌بی‌سی: اکثر دولت‌های کمونیست و عرب با ادامه عضویت اسرائیل به‌شدت مخالف‌اند.
9 روزنامه فرانسوی لوموند در گزارشی به بررسی هدف فرانسه از طرح قطعنامه جدید درمورد جنگ ایران و عراق، منافع امریکا و انگلیس از مشارکت در تهیه این طرح، مواضع عراق و شوروی و عکس‌العمل احتمالی ایران درصورت تصویب آن پرداخت.
10 وزیر دفاع عربستان خطر ناشی‌از عملی‌شدن تهدید ایران به بستن تنگه هرمز را متوجه کشورهای واردکننده نفت دانست؛ تلاش کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس برای متقاعدساختن سوریه به بازگشایی خط لوله نفتی عراق به‌منظور جلوگیری از گسترش جنگ.
11 افزایش اقدامات حفاظتی از لوله نفتی عراق در خاک ترکیه درپی افزایش ظرفیت صدور نفت از طریق این خط لوله؛ وزیر امور خارجه ترکیه احتمال ازسرگیری صدور نفت عراق ازطریق سوریه را ضعیف دانست.
12 کارگروه تحقیق درمورد انهدام تأسیسات هسته‌ای عراق در ژوئن 1981 توسط رژیم صهیونیستی در گزارشی که امروز به مجمع عمومی سازمان ملل تسلیم شد، این حمله را به مبارزه طلبیدن سیستم حفاظتی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توصیف کرد.
1 توافق جناح‌های درگیر در لبنان برای برگزاری مذاکرات صلح در سوئیس؛ رفیق حریری نتایج مذاکرات خود با گروه‌های درگیر در لبنان را مثبت ارزیابی کرد؛ ادامه درگیری‌های پراکنده در جنوب بیروت.
2 موافقت یاسر عرفات با برنامه اصلاحات در سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف)؛ اعلام حمایت پادشاه اردن از مشروعیت ساف و استقلال فلسطین درپی دیدار دو تن اعضای جنبش الفتح با وی؛ دیدار حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه با رئیس مجلس ملی فلسطین در دمشق.
گزارش روزشمار 30/7/1362
3 تلاش ناموفق لشکر14 امام حسین(ع)، لشکر41 ثارالله(ع)، لشکر25 کربلا و تیپ1 لشکر28 کردستان برای تصرف دو ارتفاع سنگ معدن و کله‌قندی در جنوب پنجوین، ارتفاعات مشرف بر پنجوین، خلوزه2 و بخش‌های باقیمانده قله‌های هفت‌توانان.
4 شکست پاتک‌های عراق برای بازپسگیری ارتفاعات لری و کنگرک و گرمک در محور بانه؛ حملات هوایی و توپخانه‌ای عراق به شهر بانه و اطراف آن؛ در گلوله‌باران شیمیایی ارتفاعات شرق پنجوین نیز 22 تن از افراد خودی مصدوم شدند.
5 در جلسه امروز فرماندهان عملیات والفجر4، موضوع تصرف ارتفاع خلوزه2 و اهمیت و حساسیت آن مورد بحث قرار گرفت و فرماندهان بر نقش کلیدی این ارتفاع تأکید کردند.
6 ادعای فرمانده سپاه یکم عراق درباره شکست عملیات ایران در منطقه عمومی شیلر؛ آمار اغراق‌آمیز ستاد فرماندهی عراق درباره خسارت‌های واردشده به نیروهای ایرانی.
7 عملیات نفوذی نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در شانه‌دری، شربیان و چغال‌آوا.
8 حمله موشکی عراق به شهرهای مسجدسلیمان و دزفول؛ در گلوله‌باران خرمشهر و آبادان یک تن شهید و 12 تن زخمی شدند، بازتاب این اقدام عراق در رادیوهای خارجی.
9 زورگیری عناصر سازمان کومه‌له در شمال‌غرب سنندج و روستای گلیه؛ کلیاتی از عملکرد یک‌ماهه سپاه پیرانشهر درزمینه تأمین امنیت این شهر و روستاهای اطراف آن.
10 فرماندهی کل سپاه در نامهای به فرماندهان مناطق 1، 2، 9 و 10 سپاه از آنان خواست برای تأمین نیروهای مورد نیاز پایگاه‌های بوکان، سقز، بانه، دیواندره، سنندج، سردشت و مهاباد اقدام کنند.
11 هم‌زمان با ادامه عملیات والفجر4 در محور مریوان، برخی منابع خبری به نقل از مقامات عراقی از شکست و عقب‌نشینی نیروهای ایران در منطقه پنجوین خبر دادند. در همین حال خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از منابع ایران اعلام کرد ابتکارعمل در دست قوای ایران است و آنها سرگرم تحکیم مواضع خود هستند؛ سفر فوری طه یاسین رمضان به چند کشور حوزه خلیج‌فارس به‌منظور ابلاغ پیام‌های کتبی صدام حسین به مقامات آن کشورها.
12 ادعای سخنگوی نظامی عراق مبنی‌بر مین‌گذاری راه آبی منتهی به بندر امام خمینی؛ بازتاب این خبر در رسانه‌های گروهی جهان؛ دیدار سفیر ژاپن در تهران با وزیر امور خارجه ایران درپی نگرانی ژاپن از خطر گسترش جنگ در منطقه خلیج‌فارس؛ خبرگزاری فرانسه با اذعان به برتری ایران در جبهه کردستان اقدام عراق به مین‌گذاری را نشانه تلاش این کشور برای وادارساختن ایران به مذاکره ازطریق ادامه یک جنگ اقتصادی دانست.
13 تشکیل جلسه شورای‌عالی بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده با حضور آیت‌الله صانعی نماینده امام و وزیر کشور.
1 اظهارات ولیعهد امارات و وزیر امور خارجه فرانسه درباره جدی‌بودن تهدید ایران به بستن تنگه هرمز؛ مصاحبه رئیس سابق سازمان سیا با شبکه ام.بی.اس. امریکا درمورد میزان توانایی ایران برای عملی‌ساختن این تهدید و اقدامات احتمالی امریکا به‌منظور جلوگیری از آن.
2 بالاگرفتن تلاش کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس برای دستیابی به توافقی به‌منظور خاتمه جنگ هم‌زمان با طرح قطعنامه پیشنهادی کشورهای غربی در سازمان ملل؛ گزارش خبرگزاری فرانسه از تلاش ژاپن برای ترغیب ایران به پذیرش قطعنامه پیشنهادی؛ مقاله هفته‌نامه فرانسوی آبزرور با محوریت تأکید بر لزوم اقدامات میانجیگرانه کشورهای غربی برای خاتمه درگیری و بازگشایی خط لوله نفتی عراق در سوریه به‌عنوان راه‌حل فوری برای پیشگیری از گسترش جنگ.
3 ادامه نشت نفت از حوزه نفتی نوروز و آلودگی آب‌های سواحل شمال‌شرقی قطر؛ تشکیل جلسه سازمان حفاظت محیط زیست دریایی هشت کشور منطقه به‌منظور تصمیم‌گیری درمورد اقدام مشترک برای مقابله با نشت نفت در سه‌شنبه آینده.
4 اقدامات میانجیگرانه شوروی، عربستان و الجزایر به‌منظور کاهش اختلافات سوریه و رهبری سازمان آزادی‌بخش فلسطین.
ضمیمه گزارش134: توضیحات مختصر راوی لشکر41 ثارالله(ع) درباره سه تن از شهدای این یگان.
گزارش روزشمار 1/8/1362
5 با تصرف ارتفاع سربراله به‌دست نیروهای قرارگاه حمزه2 دو محور مریوان و بانه موفق به الحاق شدند و مرحله اول عملیات والفجر4 پایان یافت؛ براساس تصمیم فرماندهی عملیات قرار شد فردا لشکر31 عاشورا در ارتفاع خلوزه2 و لشکرهای 14 امام حسین(ع) و 41 ثارالله(ع) نیز برای تصرف ارتفاعات مشرف به پنجوین (سنگ معدن، کله‌قندی و هرگنه) اجرای عملیات کنند.
6 گزارش واحدهای اطلاعات و پرسنلی قرارگاه مقدم حمزه درمورد نتایج به‌دست‌آمده در مرحله اول عملیات والفجر4.
7 فرمانده سپاه یکم عراق ضمن اذعان به موفقیت نیروهای ایرانی در عملیات والفجر4 کوشید پیروزی‌های به‌دست‌آمده را کم‌رنگ جلوه دهد.
8 نظر مساعد فرمانده نیروی زمینی ارتش و فرمانده کل سپاه درمورد اجرای عملیات در منطقه دربندیخان باوجود تردیدهای جدی درباره امکان اجرای عملیات در این منطقه.
9 اجرای دو عملیات چریکی نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عمق خاک عراق در عقبه‌های منطقه عملیات والفجر4.
10 در بمباران و گلوله‌باران شیمیایی یک روستا در اطراف بانه و منطقه مریوان، 13 تن از افراد بومی و نظامی شهید و 42 تن نیز مصدوم شدند؛ گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از تأثیر مواد شیمیایی بر مصدومان؛ ستاد مشترک ارتش از نیروهای حاضر در منطقه درخواست کرد تا گزارش مستندی از حملات شیمیایی عراق برای ارائه به مراجع ذی‌ربط تهیه کنند.
11 اجرای مرحله دوم عملیات پاکسازی منطقه آلان در غرب و جنوب‌غربی سردشت. در این عملیات نیروهای خودی بر ارتفاعات منطقه مسلط شدند و علاوه‌بر تصرف مقر رادیو حزب دمکرات و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و سازمان کومه‌له 250 کیلومتر مربع از مناطق مرزی ایران آزاد شد.
1 روایت برخی از اسیران آزادشده از زندان‌های حزب دمکرات درباره رفتار افراد این حزب با زندانیان.
2 در اقدامات امروز نیروهای خودی و گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق کردنشین 8 تن از افراد خودی شهید یا زخمی و 12 تن نیز به گروگان گرفته شدند. همچنین بیش از 16 تن از افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی هم کشته یا زخمی و 2 تن از آنها دستگیر شدند.
3 گزارش سازمان‌ها و ارگان‌های نظامی و انتظامی درباره تلفات واردشده به نیروهای خودی در جریان درگیری‌های مناطق کردنشین، تعداد و انواع عملیات‌های گروه‌های مسلح ضدانقلاب و تلفات واردشده به عناصر مسلح غیرقانونی در مهرماه سال جاری.
4 انعکاس محدود موفقیت‌های ایران در تصرف ارتفاعات مشرف به پنجوین و آزادسازی ارتفاعات راهبردی نوار مرزی سردشت در رسانه‌های خارجی. فرمانده سپاه یکم عراق حملات اخیر ایران در منطقه پنجوین را ناکام خواند؛ مهم‌ترین محورهای مذاکرات طه یاسین رمضان با سران کشورهای حاشیه خلیج‌فارس در سفر یک روزه‌اش به این کشورها: آخرین تحولات جنگ ایران و عراق اعلام حمایت سران عمان، قطر و بحرین از عراق و تلاش رژیم عراق برای تعیین سرنوشت جنگ با به‌کارگیری جنگنده‌های سوپراتاندارد.
5 بازتاب حملات موشکی و هوایی عراق به شهرهای مسجدسلیمان، دزفول و مریوان در رسانه‌های گروهی جهان. یک سخنگوی نظامی عراق این حملات را تلافی حملات توپخانه‌ای ایران به شهرهای مرزی عراق خواند؛ رادیو بی‌بی‌سی حمله عراق به مریوان را نشانه ناکامی ایران در خارج‌ساختن این شهر از تیررس عراق دانست؛ ادامه بازتاب رسانه‌ای درمورد ادعای عراق درخصوص مین‌گذاری آب‌های منتهی به بندر امام خمینی.
6 دیدار جمعی از کارکنان وزارت صنایع سنگین و گروهی از مخترعان و مبتکران با امام خمینی. اهمیت جهاد در راه خودکفایی، اوضاع کشور در مواجهه با فشارهای خارجی، پیروزی‌های اخیر در جبهه‌های جنگ، حملات عراق به شهرهای ایران و خودداری از مقابله به‌مثل و... ازجمله محورهای سخنان رهبر انقلاب در این دیدار بود.
7 رئیس مجلس شورای اسلامی و نخست‌وزیر ضمن محکوم‌کردن حملات عراق به دزفول و مسجدسلیمان بر ادامه جنگ تا کسب پیروزی کامل و احقاق حقوق ملت ایران تأکید کردند. مدیرکل امور بین‌الملل وزارت امور خارجه ایران، حملات موشکی عراق را نقض آشکار کنوانسیون چهارم ژنو دانست.
8 سفر نخست‌وزیر ایران در رأس یک هیئت بلندپایه سیاسی - اقتصادی به کره‌شمالی به‌منظور پیگیری روند توسعه روابط دو کشور در ابعاد اقتصادی و نظامی.
9 پایان دوره آموزشی خلبانان عراقی برای استفاده از هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی؛ نخست‌وزیر مصر دستیابی عراق به جنگنده‌های سوپراتاندارد را به‌منزله یک قدرت بازدارنده برای بغداد دانست و درعین‌حال تأکید کرد به‌کارگیری این هواپیماها باعث تشدید جنگ خواهد شد.
10 موافقت شوروی با طرح قطعنامه پیشنهادی غرب در سازمان ملل با هدف پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق. افزودن یک ماده جدید به طرح پیشنهادی فرانسه مبنی‌بر تشکیل یک کمیته بین‌المللی برای تعیین آغازگر جنگ؛ تأکید عربستان و مصر بر افزایش تلاش‌ها جهت پایان‌دادن به جنگ.
11 برنامه‌ریزی برای اجرای مانور هوایی مشترک بین چهار کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس، رایزنی کشورهای این شورا با فرانسه، انگلیس و امریکا برای نصب یک شبکه دفاعی رادار در اطراف کشورهای خلیج‌فارس.
1 وقوع دو انفجار در مرکز فرماندهی تفنگ‌داران دریایی امریکا و مقر نیروهای فرانسوی مستقر در بیروت. مقامات امریکا و رژیم صهیونیستی ایران و سوریه را به دست داشتن در این حادثه متهم کردند. سفیر سوریه در واشنگتن هرگونه مداخله این کشور در سوءقصد علیه نیروهای امریکایی و فرانسوی را رد کرد. درخواست عضو کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی مبنی‌بر انجام مذاکرات بین‌المللی به‌منظور دستیابی به راه‌حلی برای بحران لبنان. تأکید نخست‌وزیر فرانسه و سفیر لبنان در پاریس بر ادامه حضور نیروهای فرانسوی و چندملیتی در لبنان.
ضمیمه گزارش155: کلیاتی از موقعیت و اهمیت نظامی ارتفاع سیر و روستاهای بیژوه و مزن‌آباد و اقدامات حفاظتی گروه‌های مسلح ضدانقلاب در این دو روستا.
گزارش روزشمار 2/8/1362
2 در مرحله دوم عملیات والفجر4، لشکر31 عاشورا ارتفاع کلو را پاکسازی کرده و خلوزة 2 را تصرف کرد. لشکر 14 امام حسین(ع) نیز تپه‌های سیدمصطفی و شرق سنگ معدن و یال سنگ معدن را تصرف کردند، اما قله سنگ معدن و ارتفاع کله‌قندی همچنان در دست دشمن باقی ماند. لشکر41 ثارالله(ع) نیز نتوانست ارتفاع 1530 را به تصرف درآورد.
3 در جلسه امروز فرماندهان ارشد سپاه، فرماندهان ضمن تشریح عملکرد یگان‌های خود، بر تصرف ارتفاع کانی‌مانگا تأکید کردند. غلامعلی رشید مرحله بعدی عملیات را تشریح کرد.
4 انتقال 4 یگان سپاه به منطقه عملیاتی والفجر4 برای ادامه عملیات؛ منتفی‌شدن عملیات دربندیخان؛ ابلاغ مأموریت یگان‌های عمل‌کننده در مراحل بعدی عملیات.
5 علی شمخانی و غلامعلی رشید برای درک وضعیت روحی و مشکلات فرماندهان سپاه با آنها به گفت‌وگو پرداختند. در این جلسه شمخانی ضمن تقدیر از عملکرد یگان‌های سپاه به اظهارات فرمانده لشکر4 عراق در گفت‌وگو با معاون سپاه یکم و اعتراف آنان به قدرت نیروهای بسیج و نارضایتی از وضعیت عمومی ارتش عراق اشاره کرد.
6 ارتش عراق با انتشار اطلاعیه‌ای عملیات شب گذشته ایران را ناموفق خواند. یک سخنگوی نظامی عراق نیز اعلام کرد که ایران در عملیات اخیر خود هیچ نتیجه‌ای به دست نیاورده است، دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران: ایران قادر به انجام هیچ کاری در جبهه‌های غرب نیست.
7 بمباران چند منطقه روستایی در عقبه منطقه عملیاتی والفجر4 توسط جنگنده‌های عراقی. براثر به‌کارگیری گلوله‌های شیمیایی در یکی از این حملات 20 تن شهید یا مصدوم شدند.
8 حمله گروه‌های مسلح غیرقانونی به یک کامیون حامل گلوله‌های کاتیوشا؛ تسلیم‌شدن افراد وابسته به حزب دمکرات به نیروهای خودی و اقدامات این حزب برای جلوگیری از این امر.
9 در عملیات نفوذی معارضین عراقی 20 نظامی عراقی کشته یا زخمی شدند.
10 جلسه امروز قرارگاه نوح برای بررسی مشکلات مربوط به طرح مانور عملیات در شمال خلیج‌فارس؛ اظهارات نماینده نیروی دریایی ارتش حاکی‌از آن بود که اجرای عملیات در این منطقه برای نیروی دریایی ارتش از اولویت برخوردار نیست.
پیشروی نیروهای ایران به‌سوی پنجوین در دومین مرحله عملیات والفجر4 تهدید عراق به ازسرگیری حملات موشکی و هوایی در واکنش به دور تازه حملات ایران از مهم‌ترین محورهای بازتاب مرحله
1 دوم عملیات والفجر4 در رسانه‌های خارجی است؛ سخنان تند صدام رئیس‌جمهور عراق در انتقاد از عدم شرکت فعال کردهای عراقی در جنگ؛ آماده‌باش ارتش ترکیه برای حفاظت از خطوط لوله نفتی عراق در خاک این کشور درپی حملات اخیر ایران و احتمال به‌خطرافتادن منطقه نفتی کرکوک.
2 بازتاب حملات موشکی و هوایی اخیر عراق به شهرهای مریوان؛ دزفول و مسجد سلیمان در رسانه‌های غربی؛ ادامه واکنش‌ها به ادعای عراق مبنی‌بر مین‌گذاری در آب‌های خلیج‌فارس. ابراز نگرانی امریکا از به مخاطره افتادن کشتیرانی بین‌المللی در خلیج‌فارس؛ ادامه همکاری ایران و ژاپن در پروژه پتروشیمی بندر امام خمینی و افزایش واردات نفت ژاپن از ایران.
3 انعکاس بیانات روز گذشته امام خمینی درمورد سقوط قریب‌الوقوع رژیم عراق و خودداری ایران از حمله به مناطق غیرنظامی عراق در خبرگزاری‌های رویتر و فرانسه.
4 ملاقات میرحسین موسوی نخست‌وزیر با رئیس‌جمهور کره شمالی و گفت‌وگو درخصوص روابط دو کشور. گزارش آسوشیتدپرس از معاملات تسلیحاتی ایران و کره شمالی.
5 وزیر امور خارجه لیبی در دیدار با معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران بر حمایت لیبی از جمهوری اسلامی ایران در مقابله با رژیم عراق تأکید کرد.
6 افزایش تلاش‌های سیاسی دیپلماتیک برای پایان‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق. اظهارات پادشاه عربستان درخصوص خطرهای ناشی‌از عملی‌شدن تهدید ایران به بستن تنگه هرمز برای کشورهای منطقه و تأیید موضع عراق درزمینه پایان‌دادن به جنگ.
7 افزایش نرخ کرایه نفتکش‌های حامل نفت از جزیره خارک؛ تحلیل نشریه نیوزویک درمورد بسته‌شدن تنگه هرمز ازطریق افزایش بی‌رویه نرخ بیمه برای عبورومرور کشتی‌ها و هشدار درمورد افزایش قیمت نفت تا سه برابر درپی انباشته‌شدن ذخایر اضافی این محصول؛ میدل‌ایست تایمز قرارداد غیرعادی نفتی میان ایران و سوریه را مانع موفقیت تلاش‌ها برای بازگشایی خط لوله نفتی عراق در خاک سوریه دانست.
8 سخنگوی وزارت امور خارجه ایران ادعای وزیر دفاع امریکا مبنی‌بر امکان دخالت ایران در انفجارهای صبح دیروز بیروت را رد کرد؛ تدابیر مقامات امریکایی برای تضمین امنیت تفنگ‌داران دریایی این کشور در بیروت؛ تأکید رئیس‌جمهور امریکا بر تعهدات این کشور درزمینه تأمین صلح در غرب آسیا؛ ابراز تردید اعضای کنگره امریکا درباره ادامه مأموریت نیروهای امریکایی حافظ صلح در لبنان؛ دیدار رئیس‌جمهور فرانسه با رئیس‌جمهور لبنان؛ وزیر امور خارجه پیشین امریکا خواستار هماهنگی اقدامات امریکا و رژیم صهیونیستی در لبنان به‌منظور ضربه‌زدن به سوریه شد؛ ارزیابی وزیر دفاع رژیم صهیونیستی از اقدامات امریکا در لبنان؛ اظهارات رهبر سابق جنبش امل، پادشاه عربستان و مسعود رجوی درباره حادثه دیروز بیروت؛ ادامه طرح اتهامات درباره مداخله ایران و سوریه در انفجارهای بیروت. برخی نشریات مدعی شدند ایران به‌تلافی تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق، نیروهای فرانسه را در لبنان مورد حمله قرار داده است.
9 ادعای منابع دیپلماتیک عرب درمورد توافق شوروی و سوریه برای برکناری یاسر عرفات از رهبری سازمان آزادی‌بخش فلسطین.
ضمیمه گزارش168: بخشی از گفتوگوی غلامعلی رشید و فرمانده لشکر25 کربلا درمورد پاکسازی تپه مسعود در جنوب ارتفاع خلوزه2.
ضمیمه گزارش171: متن گفتوگوی تلفنی فرمانده لشکر4 و معاون سپاه یکم عراق.
گزارش روزشمار 3/8/1362
1 شهادت علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه و محمودی معاون فرمانده لشکر8 نجف براثر انفجار مین.
2 نیروهای لشکر8 نجف در یک عملیات محدود جنوب ارتفاع لری را پاکسازی و یک خاکریز10 کیلومتری از لری تا کلو احداث کردند؛ اقدام نیروهای لشکر25 کربلا در پاکسازی منطقه کلو.
3 گزارش واحد اطلاعات قرارگاه مقدم حمزه از منطقه عمومی جنوب ارتفاعات لری و گرمک و تأثیر خاکریز احداث‌شده در وضعیت نظامی این منطقه؛ اقدامات عراق برای تقویت مواضع دفاعی خود در منطقه پنجوین.
4 نیروهای لشکر41 ثارالله(ع) و لشکر14 امام حسین(ع) برای اجرای عملیات با هدف تصرف ارتفاع 1530 و ارتفاع سنگ معدن راهی منطقه عملیاتی شدند.
5 شهادت 14 تن در بمباران روستاهای اطراف بانه و سقز؛ در گلوله‌باران خرمشهر و آبادان نیز 5 تن زخمی شدند و چندین باب منزل و مغازه تخریب شد.
6 گزارش خبرنگاران خبرگزاری جمهوری اسلامی پس از بازدید از مناطق عملیاتی والفجر4 دربارة وضعیت عمومی منطقه عملیاتی، اقدامات مهندسی عراق برای حفظ ارتفاعات، مناطق آزادشده، موقعیت ارتفاع کلو و... .
7 اعزام نیروهای داوطلب و ده‌ها گروه پزشکی، امدادگر و تدارکاتی به جبهه‌ها و مناطق جنگ‌زده جنوب و غرب.
8 اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی در شمال ارومیه، سقز، مهاباد و محور سنندج - مریوان؛ کشف و خنثی‌سازی یک مین ضدتانک در شمال‌غربی بوکان؛ ورود 1000 تن از نیروهای طالبانی‌ها به ایران با هدف پیوستن به گروه‌های ضدانقلاب.
9 اتمام حجت ارگان‌ها و نهادهای نظامی و انتظامی استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان با افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی برای ترک اقدامات مسلحانه و تسلیم‌شدن به نیروهای خودی.
10 ادامه انعکاس نتایج عملیات والفجر4 در رسانه‌های خارجی: تهدید رئیس‌جمهور عراق به انجام حملات بیشتر در عمق خاک ایران، گزارش رویتر به نقل از منابع ایران درمورد تخریب مناطق مسکونی پنجوین توسط نیروهای نظامی عراق.
11 تشکیل جلسه شورای‌عالی دفاع به ریاست آیت‌الله خامنه‌ای؛ توضیحات حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی درباره مسائل مطرح‌شده در این جلسه ازجمله: پیشرفتهای عملیات والفجر4 و برنامه‌ریزی برای ادامه آن، عملیات پاکسازی کردستان از گروه‌های ضدانقلاب، تهدید صدام درمورد حمله به شهرهای ایران، قطعنامه پیشنهادی فرانسه به سازمان ملل و فشار کشورهای عربی بر سوریه برای دست برداشتن از موضع خود در قبال جنگ.
12 پیروزی‌های اخیر رزمندگان در عملیات والفجر4 و مسئله لبنان مهم‌ترین محورهای سخنان آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در گردهمایی امروز ائمه جمعه مراکز استان‌ها بود.
13 اطلاعیه کمیسیون امور خارجه مجلس شورای اسلامی درخصوص حملات موشکی اخیر عراق به مسجدسلیمان و دزفول، نقش شوروی در این حملات را مورد اشاره قرار داده است و از سکوت سازمان ملل و دیگر سازمان‌های جهانی در قبال این اقدام انتقاد کرد؛ دیدار آیت‌الله منتظری با گروهی از خانواده‌های شهدای حملات موشکی عراق به اندیمشک، شوش و دزفول.
1 تأکید میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران، بر گسترش روابط ایران و کره شمالی در دومین روز سفرش به پیونگ یانگ.
2 رئیس مجلس شورای اسلامی هدف از ادعای مداخله ایران در انفجارهای اخیر بیروت را لطمه‌زدن به اعتبار جمهوری اسلامی دانست؛ نماینده ایران در سازمان ملل اعلام کرد که دولت ایران هیچ‌گونه مسئولیتی دررابطه‌با حمله به نیروهای امریکایی و فرانسوی در بیروت به عهده نمی‌گیرد.
3 آغاز مشورت های رسمی اعضای شورای امنیت سازمان ملل درباره طرح قطعنامه پیشنهادی کشورهای غربی برای تضمین امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس و استقرار آتش‌بس میان ایران و عراق؛ تحلیل رادیو بی‌سی‌سی درمورد اهداف این قطعنامه، فرد هالیدی پیشنهاد سه‌ماده‌ای کشورهای غربی در قطعنامه مذکور و واگذاری هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق را بخشی از یک طرح جامع برای کشاندن ایران پای میز مذاکره دانست؛ بیانیه دبیرخانه اتحادیه عرب در محکوم‌کردن عملیات اخیر ایران و تأکید بر ضرورت همکاری این کشور با تلاش‌های میانجیگرانه.
4 اخطار عراق به ژاپن مبنی‌بر حمله به پروژه مشترک پتروشیمی ژاپن و ایران در بندر امام خمینی؛ کمپانی میتسویی اعلام کرد تا وقتی خطر بمباران وجود دارد کار این مجتمع از سر گرفته نخواهد شد.
5 بررسی طرح احداث یک خط لوله جدید نفتی برای انتقال نفت عراق به دریای سرخ ازطریق عربستان.
6 اظهارات وزیر نفت عربستان مبنی‌بر تأثیر جزئی عملی‌شدن تهدید ایران در بستن تنگه هرمز بر صدور نفت از منطقه خلیج‌فارس.
7 خبرگزاری آسوشیتدپرس اعلام کرد هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی در یک پایگاه مصری برای پرواز به‌سوی عراق در انتظار به سر می‌برند.
8 لوران شوالیه خبرنگار خبرگزاری فرانسه در تفسیری نوشت: اقدامات اخیر عراق در حمله موشکی به شهرهای ایران و مین‌گذاری در آب‌های اطراف بندر امام خمینی نشانه‌های اتخاذ یک راهبرد جهت‌دار توسط بغداد است تا تهران را وادار سازد از دید نظامی خود به‌عنوان راه پایان‌دادن به جنگ دست بردارد.
9 افزایش آمار تلفات نظامیان امریکایی و فرانسوی براثر انفجار روز یکشنبه در بیروت، پذیرش مسئولیت این حادثه ازسوی سازمان جهاد اسلامی؛ گزارش رسانه‌های امریکایی درباره مواضع مقامات این کشور درمورد این حادثه و ادامه سیاست امریکا در لبنان؛ ادامه گمانه‌زنی‌ها درخصوص مداخله ایران و سوریه در انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت؛ پراودا حوادث بیروت را نتیجه مستقیم سیاست‌های امریکا در منطقه دانست.
گزارش روزشمار 4/8/1362
10 در ادامه عملیات والفجر4، لشکر41 ثارالله(ع) دو ارتفاع مهم هرگنه در شمال‌شرقی پنجوین را به تصرف درآورد. نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) به‌علت مسمومیت و شهادت نیروهای شناسایی این یگان، از اجرای مأموریت خود در تصرف ارتفاع سنگ معدن بازماندند.
11 دستور فرماندهی سپاه یکم ارتش عراق مبنی‌بر تخلیه و تخریب شهر پنجوین.
12 با پایان مرحله دوم عملیات والفجر4، نتایج به‌دست‌آمده، استعداد به‌کارگرفته‌شده در این مرحله و تلفات و خسارت‌های واردشده به نیروهای خودی و عراقی اعلام شد.
عملیات‌های محدود نیروهای لشکر19 فجر در منطقه عملیاتی والفجر2 و عملیات نفوذی نیروهای
1 ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در عمق خاک عراق در استان سلیمانیه.
2 سخنان صدام حسین در روستای عربت درباره قدرت هجومی ارتش عراق در اوایل تجاوز به خاک ایران، سستی کردهای عراق در دفاع از تمامیت ارضی این کشور و همچنین میهن‌دوستی قوم عرب در مقایسه با کردها.
3 اصابت 2 موشک زمین‌به‌زمین عراقی به شهر بهبهان 95 شهید و 400 زخمی برجای گذاشت؛ در بمباران شهرهای مسجدسلیمان و بانه و گلوله‌باران آبادان و خرمشهر نیز علاوه‌بر خسارت‌های مالی، 14 تن شهید یا زخمی شدند.
4 گزارش فرمانده قرارگاه نوح از اقدام فرانسه در تحویل 2 فروند از هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق، چگونگی آموزش خلبانان و مشخصات و قابلیت‌های فنی این هواپیماها.
5 در درگیری‌های نیروهای خودی و عناصر مسلح ضدانقلاب در مناطق عمومی دیواندره، سنندج و ارومیه 7 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شدند و افراد مسلح غیرقانونی نیز متحمل تلفاتی شدند؛ تسلیم‌شدن 2 تن از پیشمرگان حزب دمکرات در میاندوآب.
6 واگذاری مأموریت تأمین امنیت آمدوشدهای شبانه در برخی محورهای مهم استان کردستان به لشکر30 گرگان و سپاه ناحیه کردستان در جلسه شورای تأمین این استان.
7 راه‌پیمایی مردم شهرهای سنندج، بیجار، پیرانشهر، بوکان، کامیاران، مهاباد و سردشت در حمایت از بیانیة مشترک روز گذشته قرارگاه حمزه و دادگاه‌های انقلاب کردستان و آذربایجان‌غربی مبنی‌بر اتمام حجت با افراد وابسته به گروه‌های مسلح محارب برای ترک فعالیت‌های مسلحانه.
8 ادامه بازتاب اخبار و رویدادهای مرحله دوم عملیات والفجر4: اشاره رسانه‌های خارجی به پیشروی‌های رزمندگان ایران در منطقه پنجوین و تلاش برای تصرف این شهر؛ روزنامه الثوره ارگان حزب بعث عراق تهدید کرد پایانه نفتی خارک درصورت ادامة جنگ مورد حمله قرار خواهد گرفت.
9 بازتاب حملات شیمیایی روز گذشته عراق به چند روستا در حوالی بانه در خبرگزاری‌های رویتر، فرانسه و آلمان‌غربی.
10 سخنان فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی در رد ادعای عراق مبنی‌بر مین‌گذاری در آب‌های نزدیک بندر امام خمینی و تأکید بر توانایی ایران در مسدودساختن تنگه هرمز و درگیری با نظامیان امریکایی.
11 دیدار رئیس‌جمهور و ائمه جمعه مراکز استان‌های کشور با امام خمینی. اهمیت نمازجمعه، مسئولیت روحانیت در حفظ انقلاب، عملکرد سازمان عفو بین‌الملل و انتخابات آتی مجلس شورای اسلامی از مهم‌ترین محورهای بیانات رهبر انقلاب در این دیدار بود.
12 پیام تسلیت رئیس‌جمهور به مناسبت حمله موشکی به مسجدسلیمان؛ رئیس دیوان‌عالی کشور تجهیز عراق به موشکهای دوربرد توسط ابرقدرت‌ها را محکوم کرد؛ دعوت ستاد تبلیغات جنگ از خبرنگاران برای مشاهده آثار حملات موشکی عراق به مناطق غیرنظامی.
13 نخست‌وزیر در پایان دیدارش از کره‌شمالی، مذاکرات انجام‌شده با مقامات پیونگ یانگ را در تحکیم روابط دو کشور مفید ارزیابی کرد.
14 دیدار رئیس اتاق بازرگانی و صنایع سوریه با وزیر بازرگانی ایران و تأکید دو طرف بر لزوم گسترش روابط تجاری دو کشور.
1 اظهارات سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق درباره اهداف رژیم عراق از تخریب مناطق مسکونی و تأسیسات شهر پنجوین.
2 ادامه تلاش‌های دیپلماتیک برای خاتمه جنگ ایران و عراق: دیدار وزیر مشاور در امور خارجی امارات با سفرای عراق و ایران در ابوظبی؛ سفیر دائمی ایران در سازمان ملل انجام هرگونه مذاکره یا پذیرش طرح صلح را تا زمانی که حملات رژیم عراق به مناطق غیرنظامی ادامه دارد، غیرممکن خواند؛ تقدیر وزیر تجارت خارجی هلند از اقدامات امارات درجهت رفع اختلافات اعراب و خاتمه جنگ ایران و عراق.
3 گزارش نشریه المجله درمورد اظهارات یک مقام عراقی درخصوص دلایل تأخیر تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد، ناتوانی ایران در عملی‌ساختن تهدید خود به بستن تنگه هرمز و تلاش‌های اخیر عراق برای متقاعدساختن امریکا و انگلیس به استفاده عراق از جنگنده‌های مذکور؛ مجله فرانسوی ژان آفریک ضمن اشاره به دخالت نظامی امریکا، انگلیس و فرانسه درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز، اقداماتی را برای کاهش خطرهای سیاسی این عملیات یادآور شد.
4 اظهارات وزیر امور خارجه مصر مبنی‌بر احتمال اعزام نیروهای مصری برای دفاع از کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس دربرابر تهدیدات نظامی ایران؛ دیدار وزیر امور خارجه مصر از بغداد و گفتوگوی وی با طارق عزیز وزیر امور خارجه صدام حسین رئیس‌جمهور عراق.
5 ادامه طرح اتهامات رژیم صهیونیستی درباره مداخله ایران و سوریه در حملات اخیر به مقر نظامیان امریکایی و فرانسوی در بیروت و تأکید بر مسئولیت یک گروه انشعابی از جنبش امل در این حادثه؛ جورج بوش معاون رئیس‌جمهور امریکا ضمن بازدید از بقایای مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت بر عدم تغییر خط مشی سیاست خارجی امریکا در منطقه تأکید کرد؛ گزارش تفسیری خبرگزاری رویتر از روابط ایران و امریکا و نقش حوادث اخیر لبنان و منطقه خلیج‌فارس در بحرانی‌ترشدن آن؛ مقاله یک روزنامه ایتالیایی درمورد تأثیر انفجارهای اخیر بیروت در احتمال برقراری توافق میان سوریه و امریکا و نگرانی رژیم صهیونیستی از این امر.
گزارش روزشمار 5/8/1362
6 به‌دنبال تصمیم فرماندهان مبنی‌بر تعویق پنج‌روزه عملیات، فرماندهان عملیاتی در چند جلسه درباره ادامه عملیات و راهکارهای موجود برای اجرای عملیات در روی ارتفاعات کانی‌مانگا، تصرف ارتفاعات سورن و... به بحث و گفت‌وگو پرداختند.
7 عملیات نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در منطقه عمومی خرمال عراق؛ سپاه مریوان از علاقه‌مندی جاش‌های عراق برای پیوستن به معارضین مسلح مخالف رژیم عراق خبر داد.
8 حملات هوایی و توپخانه‌ای عراق به شهرهای خرمشهر، آبادان و شمال‌غربی مریوان.
9 در اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی در محور سنندج - کامیاران، شرق سردشت، شمال و شمال‌غرب ارومیه، بوکان و محور سنندج - مریوان، 11 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شدند، از مهاجمان نیز 1 تن کشته و 2 نفر دستگیر شدند؛ برگزاری مراسم برائت از گروه‌های مسلح ضدانقلاب در میاندوآب.
10 رسانه‌های خارجی در ادامه بازتاب مرحله دوم عملیات والفجر4، ضمن اذعان تلویحی به موفقیت ایران در این عملیات، به انعکاس تداوم تهدیدات عراق مبنی‌بر حمله به تأسیسات نفتی خارک پرداختند.
11 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از نحوه بازتاب حمله موشکی عراق به شهرهای بهبهان و مسجدسلیمان در رسانه‌ها و رادیوهای غربی و عربی.
1 در ادامه بازتاب حملات موشکی اخیر عراق به شهرهای مسجد سلیمان و بهبهان خبرگزاری رویتر افزایش تهدیدات عراق در این‌گونه موارد را واکنش این کشور به حمله نظامی اخیر ایران دانست؛ برگزاری یک نشست مطبوعاتی در سفارت ایران در لندن درباره حملات عراق به مناطق غیرنظامی ایران.
2 واکنش رئیس‌جمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی و نخست‌وزیر به حملات عراق به مناطق مسکونی ایران به‌ویژه بهبهان؛ اعزام هیئتی ازسوی رئیس‌جمهور به بهبهان برای شرکت در مراسم تشییع پیکر شهدای حمله موشکی به این شهر.
3 نخست‌وزیر در بازگشت از کره شمالی از تمدید قراردادهای گذشته دو کشور و مذاکرات در زمینه‌های اقتصادی و سیاسی خبر داد.
4 ادامه مشورت‌های رسمی در شورای امنیت سازمان ملل درمورد قطعنامه پیشنهادی کشورهای غربی برای خاتمه جنگ ایران و عراق؛ وزارت امور خارجه ایران در بیانیه‌ای پذیرش هرگونه قطعنامة شورای امنیت را بدون تصحیح مواضع گذشته این شورا غیرممکن اعلام کرد؛ اظهارنظرهای یک مقام وزارت امور خارجه ژاپن و وزیر امور خارجه مصر مبنی‌بر موازنه نظامی ایران و عراق ضمن وجود خطر گسترش جنگ؛ تعدیل برداشت‌ها از سیاست این کشور درمورد ایران و توجیه فروش هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق.
5 درپی تهدید عراق به هدف قراردادن مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی، وزارت امور خارجه ژاپن اعلام کرد فرستاده ویژه‌ای را برای گفت‌وگو با مقامات ایران و عراق به این دو کشور اعزام کرد؛ نامه فرماندهی کل سپاه به فرماندهی سپاه منطقه8 درخصوص انجام اقدامات لازم برای حفاظت از مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی.
6 رئیس‌جمهور امریکا به صراحت ایران و سوریه را به دخالت در انفجارهای مقر نظامیان امریکایی و فرانسوی در بیروت متهم کرد؛ کاردار سفارت ایران در بیروت هرگونه دخالت ایران در این حوادث را رد کرد؛ حفاظت ویژه پلیس فرانسه از ساختمان بانک ملی ایران در پاریس درپی تظاهرات عده‌ای از فرانسویان که ایران را در انفجارهای بیروت دست‌اندرکار می‌دانند؛ توافق وزرای خارجه کشورهای عضو نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در لبنان درمورد افزایش احتمال حضور نیروهای بین‌المللی در این کشور.
7 درخواست کمک یاسر عرفات از رهبر اتحاد شوروی درپی استقرار گسترده نیروهای سوری در اطراف اردوگاه‌های فلسطینیان در شمال لبنان
گزارش روزشمار 6/8/1362
8 در جلسه امروز فرماندهان عملیاتی در قرارگاه خاتم درباره توان رزمی یگان‌های سپاه، سازمان رزم جدید قرارگاه‌های عملیاتی، تسریع در اجرای مراحل بعدی عملیات باتوجه‌به فرارسیدن فصل سرما، مأموریت یگان‌ها و اهداف مرحله سوم عملیات و... بحث شد.
9 عملیات‌های نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در استان سلیمانیه عراق.
10 فرمانده سپاه یکم عراق علاوه‌بر انکار پیروزی‌های نظامی ایران در عملیات والفجر4 و ارائه آمار اغراق‌آمیزی از تلفات نیروهای ایران، تهدید کرد عراق سلاح‌های جدید و کارآمدی را علیه ایران به کار خواهد گرفت.
11 استخدام نیروهای خارجی، به‌کارگیری نیروهای کرد محلی و کاستن از مدت دوره‌های آموزش نظامی، راهکارهای مسئولان عراق برای جبران کمبود نیرو در ارتش این کشور است.
12 سرنگونی یک هواپیمای عراقی در منطقه عملیاتی والفجر4؛ گلوله‌باران خرمشهر و آبادان علاوه‌بر خسارات مالی، 2 شهید و 26 مجروح برجای گذاشت.
1 سخنان یکی از فرماندهان عملیاتی سپاه درباره تأثیر عملیات والفجر4 در قطع معابر وصولی ضدانقلاب با عراق و نفوذ نیروهای ایران به عمق استان سلیمانیه عراق.
2 در اقدامات امروز گروه‌های مسلح غیرقانونی و نیروهای خودی در مناطق کردنشین غرب کشور 1 تن از افراد خودی شهید و 22 تن زخمی شدند. از افراد مسلح ضدانقلاب نیز 13 تن کشته، تعدادی زخمی و 10 تن دستگیر شدند؛ قرارگاه حمزه اعلام کرد: در یک هفته گذشته 14 تن از افراد حزب دمکرات خود را تسلیم کردهاند؛ همکاری حزب دمکرات با نیروهای امنیتی عراق در منطقه حاج‌عمران.
3 حملات عراق به مواضع نیروهای ایرانی در جبهه شمالی نبرد با استفاده از موشکهای ساخت شوروی و فرانسه؛ الثوره ارگان حزب بعث عراق ضمن اشاره به سلاح‌های کشنده دراختیار عراق نوشت درصورت اصرار ایران به ادامه جنگ این سلاح‌ها علیه ایران به کار گرفته خواهد شد. بستری‌شدن شماری از مجروحان عملیات والفجر4 در بیمارستان گولتادن مونیخ.
4 ادامه بازتاب خبر حملات موشکی عراق به بهبهان و مسجدسلیمان در رادیو بی‌بی‌سی و روزنامه‌های فرانسوی.
5 محورهای سخنان رئیس‌جمهور در نمازجمعه امروز تهران: اهداف و نتایج عملیات والفجر4، طرح قطعنامه اخیر کشورهای غربی در شورای امنیت سازمان ملل و بی‌اعتمادی ایران به این شورا، حملات هوایی و موشکی عراق به روی شهرهای ایران، واکنش‌های منطقه‌ای و جهانی به تهدید ایران درمورد بستن تنگه هرمز، زمینه حوادث اخیر لبنان؛ بازتاب سخنان رئیس‌جمهور در خبرگزاری‌های فرانسه و آلمان‌غربی.
6 آغاز مذاکرات اعضای شورای امنیت برای بررسی پیش‌نویس قطعنامه جدید دربارة جنگ ایران و عراق و آزادی خطوط کشتیرانی در خلیج‌فارس؛ گفته می‌شود ایران چند پیشنهاد اصلاحی را درمورد قطعنامه مذکور ارائه خواهد کرد. اظهارات عبدالله بشاره درباره حمایت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس از قطعنامه پیشنهادی فرانسه، وزیر خزانه‌داری امریکا ضمن تسلیم پیام رئیس‌جمهور این کشور به امیران کویت و بحرین بر مداخله امریکا درصورت انسداد تنگه هرمز تأکید کرد.
7 تشکیل یک کمیته ویژه به‌منظور تحلیل جنگ عراق و ایران از جنبه سیاسی و اقتصادی به دستور رئیس‌جمهور فرانسه. تأکید رئیس‌جمهور فرانسه براهمیت شکست‌نخوردن عراق در جنگ با ایران؛ قدردانی شاذلی قلیبی از فرانسه برای کمک به عراق.
8 تصمیم محرمانه عراق به خودداری از انتشار هرگونه خبری درمورد هواپیماهای سوپراتاندارد.
9 اظهارات ضدونقیض مقامات امریکا و فرانسه درباره اقدامات تلافیجویانه درپی انفجار مقر نظامیان این دو کشور در بیروت؛ پیام تلفنی ناشناس به خبرگزاری جمهوری اسلامی مبنی‌بر قصد بمباران مقر سپاه پاسداران در لبنان؛ حسین موسوی رهبر شاخه انشعابی جنبش امل دخالت این گروه در انفجارهای اخیر بیروت را تکذیب کرد.
10 المجله روابط سوریه با سازمان آزادی‌بخش فلسطین و خواست سوریه مبنی‌بر انتخاب رهبر جدیدی برای این سازمان را از موضوعات مذاکرات چندی پیش شیخ زاید سلطان آل نهیان و حافظ اسد ذکر کرد؛ یاسر عرفات سوریه را به مداخله آشکار در اختلافات جناح‌های فلسطینی متهم کرد.
ضمیمه اول گزارش243: بخشی از سوابق مبارزاتی و خصایص اخلاقی شهید علی رضائیان از زبان محسن رضایی فرمانده کل سپاه.
ضمیمه دوم گزارش243: گزارش احمد کاظمی از وضعیت عمومی لشکر8 نجف و آسیب‌های واردشده به این یگان.
گزارش روزشمار 7/8/1362
1 موضوعات مورد بحث در جلسه امروز فرماندهان قرارگاه خاتم و قرارگاه مقدم حمزه: اجرای عملیات محدود در بانی‌بنوک برای بستن عقبه‌های دشمن، چگونگی اجرای عملیات برای تصرف کانی‌مانگا و تعیین جهت حمله از شرق یا غرب این ارتفاع، مشکلات موجود بر سر راه اجرای عملیات و مرحله‌بندی تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا.
2 گزارش یکی از نیروهای اطلاعات سپاه مریوان درباره وضعیت جاده‌ها، استحکامات، وضعیت امنیتی و استعداد نیروهای عراقی در منطقه غرب کانی‌مانگا؛ برکناری فرمانده لشکر4 عراق ازسوی صدام حسین.
3 کشته‌شدن 3 نظامی عراقی در حمله نیروهای ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به یک پایگاه عراقی در حوالی عربت؛ مجروح‌شدن یک سرباز و یک تن از نیروهای معارض عراقی براثر انفجار مین در منطقه خیاره.
4 گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر؛ ناکامی تجاوز هوایی عراق به مریوان.
5 اظهارات مسئول بهداری رزمی سپاه درخصوص آمار مجروحان و نوع جراحت نیروهای خودی در دو مرحله اول عملیات والفجر4.
6 طبق گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، از شروع تهاجم عراق تاکنون، یک سپهبد، یک سرلشکر، 4 سرتیپ، 6 سرهنگ، 7 سرگرد و یک فرمانده ارتش خلقی به علل مختلف در ارتش عراق اعدام شده‌اند.
7 نامه فرماندهی کل سپاه به فرماندهی سپاه منطقه 9 کشوری درخصوص لزوم تهیه طرح‌های لازم برای مقابله با اقدامات نظامی احتمالی امریکا در خلیج‌فارس.
8 حمله ناموفق افراد حزب دمکرات به پایگاه سپاه در شرق بوکان، غارت فروشگاه تعاونی و بهداری یک روستا در شمال‌شرقی دیواندره، پرتاب نارنجک در روستای سرچشمه درحوالی سردشت و 4 مورد مین‌گذاری از اقدامات امروز گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین غرب کشور بود؛ نیروهای خودی نیز چند روستا را در محور مهاباد - بوکان - خلیفان پاکسازی کردند.
9 تسلیم‌شدن 21 تن از افراد حزب دمکرات به نیروهای خودی در سردشت، کامیاران، صائین‌دژ و بوکان؛ دادگاه‌های انقلاب اسلامی استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان بار دیگر از افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب خواستند تا در فرصت باقیمانده خود را تسلیم کنند؛ دستگیری 35 تن از افراد تشکیلات شهری حزب دمکرات توسط سپاه مهاباد.
10 گزارش قرارگاه حمزه از اوضاع امنیتی منطقه عمومی بوکان و حضور گروه‌های مسلح ضدانقلاب در آن منطقه.
11 رسانه‌های خارجی امروز از ادامه نبرد در منطقه عملیات والفجر4، استفاده عراق از موشکهای روسی علیه مواضع ایران و تهدید این کشور به گسترش جنگ خبر دادند؛ نشریه اکونومیست تهدید منابع نفت عراق در نزدیکی کرکوک را نگران‌کننده‌ترین جنبه عملیات اخیر دانست.
12 دیدار وزیر امور خارجه و جمعی از نمایندگان سیاسی ایران در خارج از کشور با امام خمینی و تأکید ایشان بر اهمیت روشنگری دربرابر تبلیغات سوء علیه جمهوری اسلامی.
13 آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در دیدار با سفیر ایتالیا در ایران تأکید کرد هیچ‌یک از ابرقدرت‌ها نمی‌توانند نظراتشان را بر ملت ایران تحمیل کنند.
مصاحبه نخست‌وزیر با روزنامه جمهوری اسلامی درخصوص عملکرد دولت در مقابله با گرانی و
1 تورم، اهداف و اولویت‌های دولت در شرایط جنگ و انتخابات مجلس شورای اسلامی.
2 هم‌زمان با بررسی پیش‌نویس قطعنامه جدید شورای امنیت سازمان ملل درباره جنگ ایران و عراق، ایران با ارائه طرحی خواستار خارج نگاه‌داشتن منطقه دریایی خلیج‌فارس از جنگ شد؛ رادیو بی‌بی‌سی در تحلیل شیوه رفتار فرانسه در پیشبرد طرح قطعنامه گفت فرانسه می‌کوشد از مسئولیت عواقب احتمالی تحویل سلاح‌های پیشرفته به عراق مبرا شود؛ وزیر امور خارجه ایران ضمن محکوم‌کردن موضع‌گیری‌های یک‌جانبه شورای امنیت بار دیگر بر لزوم محکوم‌نمودن عراق به‌دلیل آغاز جنگ و حمله به مناطق مسکونی ایران تأکید کرد.
3 مقام‌های کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس ضمن ابراز نگرانی از گسترش جنگ ایران و عراق، بسته‌شدن تنگه هرمز و تبعات آن خواستار کوشش‌های جدی‌تر جامعه بین‌المللی برای حل این منازعه شدند. دراین‌بین فهد پادشاه عربستان با ارسال پیامی شفاهی به مقامات ایران خواستار بهبود روابط شد.
4 لبنان: ادامه اتهامات درمورد دخالت ایران در انفجارهای اخیر بیروت؛ دو گزینه احتمالی اقدام تلافیجویانه امریکا: بستن سفارت ایران در بیروت و حمله به پاسداران و حزب‌اللهی‌های لبنان در بعلبک؛ شیخ محمدحسین فضل‌الله از رهبران شیعه لبنان هرگونه دخالت خود در سوءقصدهای هفته گذشته بیروت را تکذیب کرد؛ ورود رئیس‌جمهور لبنان به سوئیس برای آغاز اجلاس آشتی ملی جناح‌های لبنانی در ژنو.
5 آغاز به کار کمیته ویژه جنبش غیرمتعهدها برای رسیدگی به مسئله فلسطین هم‌زمان با افزایش درگیری‌های مسلحانه هواداران و مخالفان عرفات.
ضمیمه گزارش258: مشروح گفتوگوهای سرهنگ صیاد شیرازی و محمدابراهیم همت درباره ارزیابی سمت اجرای مانور برای تصرف ارتفاع کانی‌مانگا.
گزارش روزشمار 8/8/1362
6 در نشست امروز فرماندهان قرارگاه‌های خاتم و مقدم حمزه آخرین هماهنگی‌ها درباره مأموریت یگان‌ها، اهداف عملیاتی و سازمان رزم قرارگاه‌های فرعی انجام و زمان شروع مرحله سوم عملیات والفجر4 ساعت 23:30 روز 9/8/1362 تعیین شد.
7 گزارش حسن تهرانی‌مقدم فرمانده توپخانه قرارگاه خاتم، از موقعیت نظامی و وضعیت پدافندی تنگه هرمز و جزایر سه‌گانه.
8 در گلوله‌باران امروز شهرهای خرمشهر و آبادان یک تن شهید شد، 23 نفر زخمی شدند و خسارت‌هایی نیز به بار آمد.
9 در اقدامات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در محورهای مختلف مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی و کردستان 32 تن از افراد خودی شهید و 4 تن زخمی شدند؛ ناکامی افراد حزب دمکرات در دستگیری یکی از افراد تسلیم‌شده این حزب در نقده؛ کشف و خنثی‌سازی یک مین در منطقه عمومی دیواندره.
10 پیکر ملا حیدر فهیم امام‌جماعت مسجد آویهنگ و 4 پیشمرگ مسلمان کرد که افراد سازمان کومه‌له آنها را 15 روز قبل ربوده بودند، در غرب سنندج پیدا شد. سپاه پاسداران کردستان و روحانیت اهل‌تسنن استان آذربایجان‌غربی در محکومیت به‌شهادت‌رساندن ملا حیدر فهیم اطلاعیه‌هایی صادر کردند.
افزایش احتمال بمباران تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک ازسوی عراق به‌عنوان اقدامی بازدارنده در آستانه مرحله سوم عملیات والفجر4؛ هشدار رادیو بغداد به نیروهای ایرانی حاضر در منطقه عملیاتی
1 پنجوین، گزارش رادیو صوت‌الجماهیر از اعلام آمادگی کردهای عراقی برای حضور در جبهه‌های جنگ درپی سخنان اخیر صدام در انتقاد از عدم شرکت‌نکردن اهالی کرد عراق در جنگ و اوضاع جبهه شمالی نبرد اصلی‌ترین محورهای گزارشهای امروز رسانه‌های خارجی درباره جنگ ایران و عراق بود.
2 ادامه مشکلات مربوط به اسکان آوارگان جنگی شهرهای مریوان و بانه.
3 موضع‌گیری نخست‌وزیر ایران درمورد طرح قطعنامه جدید شورای امنیت سازمان ملل: تصمیمات شورای امنیت برای ما قابل‌قبول نیست. اظهارات مقامات عراقی درباره آمادگی این کشور برای برقراری آتش‌بس و لزوم تحریم ایران به‌منظور پایان‌دادن به جنگ؛ پادشاه عمان در مصاحبه‌ای ضمن اذعان به تلاش برای بین‌المللی‌کردن جنگ و اشاره به احتمال مداخله نظامی امریکا درصورت انسداد تنگه هرمز، از اتخاذ تصمیماتی جدی درمورد مقابله با تهدیدات منطقه خلیج‌فارس در اجلاس آینده سران شورای همکاری خلیج‌فارس خبر داد.
4 ملاقات معاون وزیر امور خارجه ژاپن با طارق عزیز به‌منظور منصرف ساختن عراق از حمله به مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی؛ روزنامه آساهی شیمبون ضمن اشاره به بحران‌های موجود در منطقه خلیج‌فارس بر ضرورت ادامه تلاش‌های بین‌المللی جهت پایان‌دادن به جنگ و تأمین امنیت دریانوردی در خلیج‌فارس تأکید کرد.
5 دیدگاه‌های مختلف مقامات امریکایی درباره نحوه اقدامات تلافیجویانه و انتقام‌گیری از عاملان انفجارهای اخیر در بیروت؛ رادیو دمشق اجلاس آتی آشتی ملی در ژنو را آخرین فرصت برقراری صلح در لبنان دانست.
گزارش روزشمار 9/8/1362
6 باوجود آمادگی لشکرهای 31 عاشورا و 27 حضرت رسول(ص) برای اجرای عملیات با هدف تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا، اطلاعات نیروهای شناسایی از منطقه غرب این ارتفاع، موجب تغییر دیدگاه فرماندهی در ادامه عملیات شد و تصرف غرب کانی‌مانگا نیز در دستور کار قرار گرفت. همچنین اجرای عملیات دو روز به تأخیر افتاد.
7 در جریان عملیات اسکورت کشتی‌های تجاری از خلیج‌فارس به بندر امام خمینی، براثر شلیک موشکهای عراقی یک کشتی یونانی آسیب دید و یک هواپیما و یک ناوچه اوزای عراقی منهدم شد؛ عراق ادعا کرد که 3 فروند کشتی ایرانی را منهدم کرده و 2 کشتی نیز به مین برخورد کردهاند.
8 جلسه فرماندهان و مسئولان قرارگاه کربلا و قرارگاه نوح درخصوص بررسی آخرین وضعیت لجستیکی، راهکارهای عملیاتی و آمادگی یگان‌ها برای تصرف اسکله العمیه و انهدام سایت موشکی عراق در فاو.
9 ناکامی افراد حزب دمکرات در اخاذی از روستاهای اطراف صائین‌دژ؛ تهدید اهالی روستاهای جنوب میاندوآب برای تداوم زورگیری؛ زخمی‌شدن 4 تن از روستائیان اطراف بوکان؛ ربوده‌شدن امام‌جماعت روستای چالی‌سور در شمال‌شرقی مریوان؛ تسلیم‌شدن 13 تن از افراد حزب دمکرات؛ ارگان‌های نظامی و انتظامی در اطلاعیه‌ای مشترک افراد مسلح ضدانقلاب را به زمین‌گذاشتن سلاح دعوت کردند.
10 نشست کمیته مرکزی حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) امروز با انتشار بیانیه‌ای پایان یافت.
11 تأکید رئیس‌جمهور بر اهمیت مسئله توزیع و بهره‌گیری از توان مردم در اقتصاد در دیدار با وزیر بازرگانی و جمعی از مسئولان این وزارتخانه؛ آیت‌الله خامنه‌ای در ملاقات با نمایندگان مردم کردستان در مجلس شورای اسلامی ضرورت پرداختن به اقدامات فرهنگی به‌موازات خدمات عمرانی در این استان را یادآور شد.
12 رئیس‌جمهور خواستار ادامه و اتمام کار بازسازی خرمشهر با مشارکت مردم تهران شد.
1 اطلاعیههای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ستاد تبلیغات جنگ به مناسبت شهادت علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) در عملیات والفجر4.
2 صدام حسین ضمن تأیید فشار نظامی ایران در مناطق شمالی نبرد و تأکید بر حضور اهالی مناطق کردنشین عراق در جنگ، به تداوم حملات عراق در عمق خاک ایران با هدف وادارساختن ایران به پذیرش صلح اشاره کرد؛ ادامه پخش اخبار مربوط به اعلام آمادگی کردهای عراقی برای اعزام به مناطق جنگی به‌عنوان استقبال از سخنان اخیر رئیس‌جمهور عراق.
3 روابط بازرگانی خارجی عراق: سفر معاون وزارت نیروی ترکیه به بغداد به‌منظور گفت‌وگو درخصوص طرح‌های مشترک دو کشور درزمینه نفت؛ تکمیل طرح‌های اتصال حوزه‌های نفتی جنوب عراق به سیستم خط لوله عربستان؛ امضای یک موافقت‌نامه همکاری اقتصادی، تجاری و فنی میان عراق و هلند؛ دیدار یک‌هفته‌ای معاون وزیر کشور عراق از مصر در آغاز مرحله‌ای جدید از مناسبات دو کشور.
4 تصویب قطعنامه شماره 540 به‌منظور آتش‌بس در جنگ ایران و عراق و تضمین امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس در نشست امروز شورای امنیت سازمان ملل. نماینده ایران در سازمان ملل متحد در اولین واکنش به صدور این قطعنامه اعلام کرد شورای امنیت آخرین فرصت خود برای پایان‌دادن به جنگ را از دست داد.
5 ادامه تلاش‌های سیاسی برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق: وزیر امور خارجه کویت از قرارگرفتن موضوع جنگ ایران و عراق در صدر دستور کار اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس خبر داد؛ یادداشت رئیس مجلس شورای اسلامی درخصوص محورهای اصلی پاسخ ایران به پیام شفاهی اخیر پادشاه عربستان درمورد روابط دو کشور.
6 افزایش تماس‌های مقامات نظامی امریکا با دولت‌های عرب منطقه خلیج‌فارس به‌دنبال احتمال عملی‌شدن تهدید ایران در تنگه هرمز؛ رسانه‌های خبری به نقل از منابع نظامی عمان از افزایش فعالیت‌های نظامی ایران در تنگه هرمز خبر دادند؛ هفته‌نامه میدل ایست تایمز در مقاله‌ای با اشاره به ناتوانی کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس در جلوگیری از عملی‌شدن تهدید ایران درمورد انسداد تنگه هرمز، بر لزوم توجه به عواقب احتمالی افزایش نفوذ شوروی در ایران درصورت مداخله نظامی امریکا در این منطقه تأکید کرد.
7 وزیر امور خارجه ژاپن اعلام کرد درخواست این کشور برای خودداری عراق از حمله به تأسیسات پتروشیمی بندر امام خمینی مورد توجه قرار گرفته است. بلافاصله یک سخنگوی وزارت امور خارجه عراق گفت عراق تهدید به بمباران را پس نخواهد گرفت.
8 تداوم کوشش‌های میانجیگرانه برای حل اختلافات درونی اعراب به‌ویژه مشکلات موجود در روابط عراق و سوریه.
9 پیام فراخوان مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) برای حمله به افراد پایگاه‌های نظامی جمهوری اسلامی در کردستان؛ رادیو بغداد از ملاقات‌های جداگانه رجوی با وزیر امور خارجه فرانسه و نیز هیئت نمایندگی سازمان آزادی‌بخش فلسطین خبر داد.
10 لبنان: ادامه نگرانی‌ها از اقدامات تلافیجویانه امریکا درپی انفجارهای هفته گذشته بیروت؛ وجود اختلاف‌نظر شدید میان رهبران جناح‌های شرکت‌کننده در اجلاس آشتی ملی لبنان در ژنو؛ رادیو اسرائیل در تفسیری ضمن اشاره به درخواست سوریه برای لغو قرارداد صلح اسرائیل و لبنان، این امر را موجب به‌خطرافتادن مصالح ملی لبنان دانست.
1 بالاگرفتن نبرد میان جناح‌های رقیب فلسطینی در شمال لبنان؛ کمیته ویژه جنبش عدم‌تعهد خواستار اجلاس فوری سازمان ملل برای رسیدگی به موضوع فلسطین شد.
ضمیمه گزارش286: برخی مشکلات ناشی‌از تعویق زمان اجرای مرحله سوم عملیات والفجر4 و بازتاب آن در میان فرماندهان لشکرهای 31 عاشورا و 27 حضرت رسول(ص) به روایت راوی قرارگاه خاتم.
گزارش روزشمار 10/8/1362
2 غلامعلی رشید در گزارشی نبود جاده مناسب در محور مریوان به بانه و کمبود وسایل حملونقل را موجب کندی انتقال لشکرهای14 امام حسین(ع) و 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) از محور بانه به مریوان ذکر کرد؛ عزیز جعفری آخرین وضعیت یگان‌ها و مشکلات پیشرو را برای فرماندهی کل سپاه تشریح کرد.
3 باتوجه‌به مشکلات یگان‌ها در انتقال عقبة خود از محور مریوان به بانه و نبود آمادگی کافی در یگان‌های تازه انتقال‌یافته، فرماندهی قرارگاه خاتم در نشستی اجرای عملیات را با یک روز تعویق به فردا، موکول کرد، تأکید فرماندهی قرارگاه خاتم بر تسریع در تکمیل جاده غرب کانی‌مانگا برای استفاده یگان‌های عمل‌کننده.
4 در جلسه مشترک فرماندهان قرارگاه‌های خاتم و مقدم حمزه برخی علل ناهماهنگی بین فرماندهان سپاه و ارتش مورد بحث قرار گرفت. عزیز جعفری اختلاف روش فرماندهان سپاه و ارتش را یکی از عوامل ناهماهنگی دراینباره اعلام کرد.
5 اقدامات پدافندی عراق در منطقه عملیاتی والفجر4 و تصمیم فرماندهان عراقی برای حفظ ارتفاع حساس کانی‌مانگا؛ علی اسحاقی: تحلیل دشمن بر آن است که ایران قصد تصرف کانی‌مانگا را دارد؛ یک گردان عراق که قصد پاتک به نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) در منطقه پنجوین را داشت سرکوب شد.
6 در درگیری‌های نیروهای خودی و افراد ضدانقلاب در مناطق کردنشین غرب کشور، 29 تن از افراد ضدانقلاب کشته یا زخمی و 3 تن دستگیر شدند، از افراد خودی نیز 1 تن شهید شد و 8 تن مجروح شدند.
7 تسلیم‌شدن 4 تن از افراد حزب دمکرات در مناطق سلماس و میاندوآب؛ حزب دمکرات برای بررسی علل تسلیم‌شدن روزافزون افراد خود هیئتی را به منطقه ارومیه اعزام کرد؛ 24 تن از افراد بسیج محلی که محل خدمت خود را در روستای آویهنگ ترک کرده بودند خود را به پایگاه این روستا معرفی کردند.
8 دیدار صدام حسین با چند تن از رزمندگان لشکر یکم در منطقه عمومی پنجوین و نامه وی به پادشاه عربستان ازجمله تمهیدات سیاسی و نظامی عراق درزمینه جنگ و ادامه حملات زمینی ایران می‌باشد.
9 بازتاب ادعای دیروز عراق مبنی‌بر غرق 5 کشتی ایرانی در مطبوعات و رسانه‌های خارجی.
10 آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در مراسم صبحگاه پرسنل منطقه هوایی مهرآباد ضمن تأکید بر ارتقاء توانایی‌های نیروی هوایی درزمینه تجهیزات، نیروی انسانی و آموزش اعلام کرد: امروز در دنیا قدرتی وجود ندارد که بتواند جمهوری اسلامی را به زانو درآورد.
11 دیدار رئیس مجلس شورای اسلامی با وزیر امور خارجه و جمعی از سفرا و کارداران ایران در کشورهای اروپایی و امریکایی. تهاجم اخیر امریکا به گرانادا، توانایی ایران در حفظ و بستن تنگه هرمز، هماهنگی سیاست‌های نظامی دو ابرقدرت و لزوم جهاد و تلاش شبانه‌روزی برای احقاق حقوق ایران از موضوعات اصلی سخنان حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در این دیدار بود.
1 روابط بازرگانی خارجی عراق: طه یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر عراق در افتتاحیه بیستمین نمایشگاه بین‌المللی عراق اعلام کرد باوجود شرایط جنگی و مشکلات مالی ناشی‌از کاهش عایدات نفت، عراق همچنان اقتصاد نیرومندی دارد؛ دیدار وزیر بازرگانی هلند با معاون اول نخست‌وزیر عراق؛ ملاقات وزیر بازرگانی و کشتیرانی نروژ با وزیر حملونقل عراق.
2 پایان دیدار معاون وزیر امور خارجه ژاپن از بغداد بدون اخذ اطمینان از خودداری عراق از حمله به مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی؛ وزیر امور خارجه ژاپن از تعویق سفر معاون خود به ایران خبر داد؛ شرکت میتسویی ژاپن امکان تأخیر در ازسرگیری کار ساختمان مجتمع پتروشیمی ایران و ژاپن را رد کرد.
3 انتشار گزارشهای متعدد درباره مواضع ایران و عراق در قبال قطعنامه جدید شورای امنیت سازمان ملل درخصوص جنگ ایران و عراق و آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس: اظهارات نماینده دائمی ایران در سازمان ملل درباره انگیزه کشورهای غربی از طرح قطعنامه جدید و دلایل ایران برای نپذیرفتن آن؛ بیانیه تفصیلی عراق در اعلام موافقت با قطعنامه جدید و تعهد مشروط در اجرای مفاد آن؛ تهدید معاون اول نخست‌وزیر عراق به بمباران تأسیسات اقتصادی ایران درصورت ادامه حملات ایران.
4 اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد از ادامه مأموریت میانجیگری خود در جنگ ایران و عراق خبر داد؛ اعلام حمایت نماینده دائم ایران در سازمان ملل از دبیرکل این سازمان و فعالیت‌های او درزمینه حلوفصل منازعه ایران و عراق.
5 ایجاد موج خبری گسترده در رسانه‌های خارجی درپی صدور قطعنامه 540. بی‌بی‌سی: تردید اولیه امریکا و انگلیس، هشدار شوروی به‌رغم موافقت و جانبداری آشکار قطعنامه جدید از عراق؛ خبرگزاری فرانسه به رفتار پاکستان در جریان تصویب قطعنامه و نگرانی این کشور از به درازا کشیدن جنگ ایران و عراق و خطر مداخله قدرت‌های بزرگ پرداخت؛ خبرنگار بی‌بی‌سی در سازمان ملل تضمین جریان انتقال نفت را انگیزه مشترک کشورهای غربی در صدور قطعنامه خواند و افزود باوجود مخالفت ایران با این قطعنامه، نشانه‌هایی از تمایل این کشور به مذاکره دیده می‌شود؛ روزنامه لوموند تصویب قطعنامه جدید را موفقیتی برای پاریس خواند.
6 آغاز به کار اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس با محوریت جنگ ایران و عراق، مقابله با تهدیدات علیه صدور نفت از تنگه هرمز، اختلافات داخلی فلسطینی‌ها و اختلاف سوریه و عراق؛ مقاله روزنامه تایمز مالی درخصوص موضوعات نشست آتی سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس؛ نخست وزیر اردن موفقیت تلاش‌ها برای میانجیگری بین عراق و سوریه را ضعیف ارزیابی کرد.
7 لبنان: ادامه انتشار گزارش‌ها درمورد انفجارهای اخیر بیروت با محوریت اتهام مداخله ایران و سوریه و مشکلات تصمیم‌گیری امریکا و فرانسه درباره اقدامات تلافیجویانه؛ هشدار وزیر دفاع امریکا در جلسه شورای امنیت ملی این کشور درخصوص کمک اسرائیل به عملیات نظامی امریکا علیه سوریه و تأثیر آن بر روابط امریکا و کشورهای عرب.
گزارش روزشمار 11/8/1362
8 انجام آخرین هماهنگی‌ها برای اجرای مرحله سوم عملیات والفجر4 در سطح قرارگاهی و تعیین افرادی برای نظارت و پیگیری امور باقیمانده؛ تکمیل احداث و تجهیز اورژانس یگان‌ها؛ ادامه کار ساخت جاده در غرب ارتفاع کانی‌مانگا توسط واحدهای مهندسی قرارگاه مقدم حمزه و لشکر14 امام حسین(ع).
1 فرماندهان لشکرهای 14 امام حسین(ع) و 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) برای ارائه گزارش از آخرین وضعیت و طرح مانور یگان تحت امر خود به قرارگاه خاتم فراخوانده شدند.
2 نیروهای عمل‌کننده برای اجرای مرحله سوم عملیات والفجر4 به نقطه رهایی اعزام شدند.
3 مجروح‌شدن 2 تن در حمله هواپیماهای عراقی به حومه مریوان؛ سرنگونی یک جنگنده عراقی در جنوب‌شرقی بانه؛ ادامه گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر.
4 در حوادث امروز مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی و کردستان 11 تن از افراد خودی شهید و 10 تن زخمی شدند و از عناصر حزب دمکرات هم یک تن کشته و یک تن زخمی شد؛ تسلیم‌شدن 4 تن از وابستگان حزب دمکرات در نقده و پیرانشهر.
5 رئیس‌جمهور در دیدار با سرپرست و نمایندگان خبرگزاری جمهوری اسلامی در خارج از کشور بر اهمیت فعالیت‌های تبلیغی و خبری به‌منظور اصلاح شناخت ملت‌ها و دولت‌ها از جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد.
6 میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در پایان جلسه هیئت دولت هدف قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل را رفع تنگنای عراق در عبور آزاد از منطقه خلیج‌فارس و زمینه‌سازی برای افزایش مداخله قدرت‌های بزرگ در منطقه دانست.
7 برگزاری مراسم سالروز تسخیر سفارت امریکا در تهران، نخست‌وزیر در این مراسم ضمن اشاره به تأثیر اشغال سفارت امریکا بر شکسته‌شدن "ابهت فرهنگ امریکایی" در دنیا و "قدرت لیبرال‌ها" در ایران، این اقدام را حرکتی پیوسته با جبهه‌ها ارزیابی کرد.
8 تأیید خبر تحویل 5 هواپیمای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق در ماه گذشته توسط وزیر امور خارجه عراق و وزیر دفاع فرانسه.
9 شرکت بیمه لویدز لندن اعلام کرد به‌دلیل وجود تشنج در منطقه خلیج‌فارس و به‌منظور کاهش مدت‌زمان اقامت در منطقه جنگی و درنتیجه کاهش مخارج بیمه، تانکرهای نفتکش تا حصول اطمینان از آماده‌بودن محموله خود از عبور از تنگه هرمز خودداری می‌کنند.
10 ادامه انتشار اخبار و گزارش‌ها درباره امتناع ایران و استقبال عراق از قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل و واکنش‌های بین‌المللی به مواضع دو کشور دراین‌زمینه؛ تأکید وزیر امور خارجه فرانسه بر لزوم آغاز مذاکرات و پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق.
11 ادامه اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در دوحه، پیگیری تلاش برای خاتمه منازعه ایران و عراق و نیز رفع اختلافات دمشق و بغداد؛ پیشنهاد عمان مبنی‌بر تشکیل یک نیروی نظامی مشترک برای مقابله با تهدید ایران به بستن تنگه هرمز و مخالفت امارات با این پیشنهاد؛ تحلیل روزنامه گاردین: انتظار نمی‌رود اجلاس آتی سران شورای همکاری خلیج‌فارس به ابتکار سیاسی تازه‌ای برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق دست یابد.
12 لبنان: دشواری‌ها در روند تحقیق درباره انفجارهای بیروت، روزنامه فرانسوار (چاپ پاریس) از تصمیم مقامات امریکا برای تنبیه عاملان انفجارهای بیروت خبر داد؛ نبیه بری رهبر سازمان امل خواستار عقب‌نشینی تفنگ‌داران امریکایی از مواضع خود در نزدیکی حومه جنوبی بیروت شد؛ ادامه اختلاف در روند مذاکرات نشست آشتی ملی جناح‌های لبنانی در ژنو؛ حسین موسوی رهبر گروه انشعابی امل اعلام کرد اجلاس آشتی ملی نتیجه مثبتی نخواهد داشت.
گزارش روزشمار 12/8/1362
1 آغاز مرحله سوم عملیات والفجر4 از ساعت 2 بامداد امروز با هدف تصرف ارتفاع شیخ گزنشین، 2 قله ارتفاع کانی‌مانگا و بخش‌هایی از جادة غرب این ارتفاع. نیروهای خودی بخشی از ارتفاع شیخ گزنشین و دو ارتفاع 1904 و 1900 را تصرف کردند، ولی نتوانستند 2 قلة 1904 و 1900 را حفظ کنند و به‌ناچار در یال‌های شرقی این دو ارتفاع موضع پدافندی اتخاذ کردند. در غرب کانی‌مانگا نیز نیروهای خودی پیروزی چشمگیری به دست نیاوردند.
2 گزارش عزیز جعفری از عملکرد یگان‌ها و آخرین وضعیت منطقه عملیاتی در جلسه فرماندهان قرارگاه‌های خاتم و مقدم حمزه. وی آماده‌نشدن جادة غرب کانی‌مانگا را از مشکلات اصلی در مراحل بعدی عملیات عنوان کرد. فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) اجرای مانور در غرب کانی‌مانگا و تصرف اهداف باقیمانده لشکر31 عاشورا را برعهده گرفت و لشکر27 حضرت رسول(ص) نیز مأمور شد که اهداف شب گذشته خود را به تصرف درآورد، لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) مأموریت یافت در غرب کانی‌مانگا نیز به‌سمت جنوب پیشروی نماید؛ بخشی از دستاوردهای عملیات امروز و خسارت‌های واردشده به دشمن.
3 بمباران مناطق بانه و مریوان خسارات اندکی برجای گذاشت؛ سرنگونی یک فروند هواپیمای سوخوی عراقی در همین منطقه؛ زخمی‌شدن 11 تن در گلوله‌باران خرمشهر.
4 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از آخرین وضعیت مصدومان بمباران شیمیایی روستاهای اطراف بانه و مریوان، نوع مواد شیمیایی به‌کاررفته در بمب‌ها، آسیب‌های واردشده به مصدومان و چگونگی درمان آنها.
5 در عملیات موفق نیروهای خودی در شرق مهاباد 6 روستا پاکسازی شد و 15 تن از افراد ضدانقلاب کشته و 7 تن نیز اسیر شدند و تعدادی اسلحه و مهمات به دست نیروهای خودی افتاد؛ در سردشت 6 تن از افراد وابسته به حزب دمکرات خود را تسلیم کردند.
6 مصاحبه قاسملو دبیرکل حزب دمکرات درباره مفاد طرح خودمختاری کردستان، عملیات نیروهای خودی در منطقه سردشت و ... .
7 بازتاب آغاز مرحله سوم عملیات والفجر4 در رسانه‌های خارجی؛ خبرگزاری فرانسه به نقل از بیانیه نظامی عراق تهاجم جدید ایران را نشانه نادیده‌گرفتن قطعنامه اخیر شورای امنیت دانست؛ رادیو بی‌بی‌سی به نقل از گزارشهای ایران هدف حمله جدید را تحکیم مواضع قبلی، خارج‌ساختن شهرهای ایران از تیررس توپخانه عراق و تسلط بر ارتفاعات سوق‌الجیشی پنجوین ذکر کرد؛ ازسرگیری تهدیدات منابع نظامی و رسانه‌ای عراق در واکنش به ادامه عملیات تهاجمی ایران؛ نعیم حداد رئیس مجلس شورای ملی عراق خواستار تحریم سیاسی و اقتصادی ایران ازسوی کشورهای اروپایی شد.
8 دیدار آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، با وزیر امور خارجه و نمایندگان جمهوری اسلامی ایران در اروپا، امریکای مرکزی و جنوبی و تأکید وی بر اهمیت، تحکیم و گسترش انقلاب به‌عنوان مهم‌ترین اصل درزمینه روابط خارجی ایران.
9 نخست‌وزیر ضمن تأکید بر ادامه مبارزه با ابرقدرت‌ها، «زدودن ریشه گروهک‌ها و لیبرال‌ها» را از نتایج تسخیر سفارت امریکا در ایران برشمرد. وی با اشاره به برخی تحرکات در آستانة انتخابات مجلس شورای اسلامی گفت: «لیبرال‌ها با درنظر نگرفتن خون شهدا در برخورد با توطئه‌ها می‌خواهند دری به روی امریکا باز شود.»
1 بازتاب سخنان روز گذشته میرحسین موسوی نخست‌وزیر درمورد قطعنامه 540 شورای امنیت؛ بیانیه شورای وزیران فرانسه در تأکید بر شروع مذاکرات صلح بین ایران و عراق؛ حمایت تلویحی سخنگوی دولت فرانسه از موضع عراق در قبال قطعنامه اخیر؛ روزنامه چاینا دیلی: ایران به‌رغم رد قطعنامه شورای امنیت، هنوز تجدید فعالیت دبیرکل سازمان ملل و نماینده وی را درزمینه ختم جنگ معتبر می‌داند.
2 آغاز مذاکرات رسمی مقامات عراق و ترکیه درمورد مسائل مالی پروژه احداث خط لوله انتقال گاز عراق و ترکیه؛ دیدار معاون اول نخست‌وزیر عراق با وزیر اقتصاد و بازرگانی یمن شمالی.
3 بازتاب تأیید واگذاری پنج هواپیمای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق: واشنگتن پست در تفسیری بخشی از توجیه فرانسه در تحویل هواپیماهای مذکور را اعمال فشارهای سیاسی و نظامی بر ایران برای پایان‌دادن به جنگ دانست؛ بررسی سیاست چندلایه دولت فرانسه در ماجرای تحویل سوپراتانداردها به عراق در نشریات فرانسوی لیبراسیون، فیگارو و لوماتن.
4 اجلاس وزرای امور خارجه شورای همکاری خلیج‌فارس با دستور کار تهیه یک طرح صلح جدید برای جنگ ایران و عراق، تشکیل نیروی واکنش سریع در خلیج‌فارس، حل اختلافات عراق و سوریه و ... به کار خود پایان داد؛ روزنامه گاردین: طرح صلح جدید شورای همکاری خلیج‌فارس شامل ایجاد تدریجی مناطق بی‌طرف می‌شود.
5 مقاله روزنامه آساهی شیمبون درمورد تأثیر منافع اقتصادی ژاپن بر تلاش‌های سیاسی این کشور در جنگ ایران و عراق.
6 لبنان: ادعای معاون وزیر امور خارجه امریکا درمورد دخالت ایران در انفجارهای بیروت؛ ابراز نگرانی وزیر امور خارجه فرانسه از شکست اجلاس آشتی ملی لبنان در ژنو.
7 ادامه نبردهای شدید میان فلسطینیان هوادار و مخالف یاسر عرفات.
گزارش روزشمار 13/8/1362
8 آغاز گام دوم مرحلة سوم عملیات والفجر4 برای تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و پیشروی در غرب این ارتفاع؛ موفقیت یگان‌های 31 عاشورا، 14 امام حسین(ع)، 27 حضرت رسول(ص) و 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) در اجرای مأموریت باوجود فشار و مقاومت زیاد دشمن؛ مشکلات پشتیبانی از یگان‌ها باتوجه‌به تکمیل‌نشدن جاده غرب کانی‌مانگا و نقش هوانیروز دراین‌زمینه؛ نتایج به‌دست‌آمده در عملیات امروز نیروهای خودی.
9 جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش برای بررسی چگونگی ادامه عملیات باتوجه‌به موقعیت‌های به‌دست‌آمده در عملیات امروز؛ کمبود نیروی سپاه، مشکل اصلی تداوم عملیات بود. ارتش اجرای عملیات مستقل را نپذیرفت.
10 در دو عملیات افراد ضدانقلاب در محور بانه - سقز و شمال‌شرقی مهاباد، 4 تن از افراد خودی شهید و 2 نفر زخمی شدند؛ تسلیم‌شدن 8 تن از افراد حزب دمکرات و سازمان کومه‌له در سقز و سنندج؛ خبرگزاری جمهوری اسلامی اعلام کرد از اول آبان‌ماه تا امروز، 31 تن از افراد حزب دمکرات در شهر ارومیه خود را تسلیم کردند.
11 گزارش هیئت اعزامی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به منطقه عمومی آویهنگ درخصوص علل ضربه‌پذیری نیروهای خودی در مناطق جنوب محور سنندج - مریوان و راه‌های جلوگیری از تکرار آن.
1 ادامه بازتاب مرحله سوم عملیات والفجر4، رسانه‌های خارجی به نقل از گزارشهای نظامی ایران از پیشروی نیروهای ایران در منطقه پنجوین خبر دادند؛ ادعای فرمانده سپاه یکم عراق مبنی‌بر دفع حملات نیروهای ایران و تحمیل تلفات سنگین به آنها؛ انعکاس ناچیز وقایع جنگ در مطبوعات یوگسلاوی درپی تلاش این کشور برای بهبود روابط خود با عراق.
2 هم‌زمان با تکرار تهدیدات عراق مبنی‌بر حمله به اهدافی در خاک ایران، مقامات برخی کشورهای عرب ضمن تأیید موضع عراق درباره خاتمه جنگ خواستار اقدام ایران دراین‌زمینه شدند.
3 رئیس‌جمهور در دیدار با گروهی از دانش‌آموزانی که در حمله موشکی عراق به بهبهان مجروح شده بودند: «پس از این حوادث تلخ، تصمیممان، گرفتن انتقام از جنایتکاران به‌صورت مضاعف و چند برابر است.»
4 رئیس مجلس شورای اسلامی در خطبه‌های نمازجمعه امروز تهران به تبیین عدالت اجتماعی در اسلام و ارزش جهاد، اولویت رسیدگی به نیازهای عمومی رزمندگان در جامعه، جهت‌گیری مبارزه با امریکا در مراحل مختلف انقلاب، حوادث اخیر پیرامون انتخابات آینده مجلس و آخرین تحولات جبهه‌های جنگ پرداخت.
5 اظهارات حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر حکیم در اولین سالگرد تأسیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق درخصوص دستاوردهای این مجلس، محکومیت قطعنامه 540 شورای امنیت و تقویت مجاهدین عراقی درپی گسترش سرزمین‌های آزادشده در خاک عراق.
6 رئیس‌جمهور امریکا از کاهش سطح بحران میان ایران و امریکا خبر داد؛ یکی از گروگان‌های سابق سفارت امریکا در ایران به احتمال ایجاد تغییراتی در سیاست امریکا به نفع عراق در جنگ علیه ایران اشاره کرد.
7 آغاز سفر هشت‌روزه پل شانون وزیر بازرگانی انگلیس به منطقه غرب آسیا با هدف حفظ و گسترش روابط تجاری انگلیس با کشورهای منطقه به‌ویژه عراق.
8 عبدالحلیم ابوغزاله وزیر دفاع مصر، ضمن تأکید بر مداخله نظامی این کشور درصورت تهدید امنیت منطقه خلیج‌فارس، ایران را به‌دلیل مخالفت با تلاش‌های صلح محکوم کرد؛ ابراز اطمینان وزیر امور خارجه مصر از مقاومت سیاسی نظامی عراق در چارچوب روابط راهبردی مصر و عراق.
9 لبنان: حمله به مقر فرماندهی نظامیان اسرائیلی در جنوب لبنان. سازمان جهاد اسلامی مسئولیت این انفجار را برعهده گرفت؛ تعویق برگزاری اجلاس آشتی ملی لبنان تا پایان ماه نوامبر.
ضمیمه گزارش350: مشکلات ناشی‌از آماده‌نبودن جاده غرب کانی‌مانگا و لزوم استفاده از بالگرد برای پشتیبانی نیروها و چاره‌اندیشی فرماندهان برای رفع این نقیصه.
گزارش روزشمار 14/8/1362
10 نیروهای عراقی در یک هجوم سنگین که از ساعت 3 بامداد تا 10 صبح طول کشید، 2 ارتفاع 1900 و 1904 را بازپس گرفتند؛ پیشروی محدود نیروهای لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) در غرب کانی‌مانگا؛ تصمیم فرماندهی عملیات مبنی‌بر اولویت بازپسگیری حداقل یکی از دو ارتفاع ازدست‌رفته.
11 شهادت 78 تن و مجروح‌شدن 613 تن در حملات موشکی عراق به شهرهای اندیمشک، بهبهان و مسجدسلیمان، بمباران نهاوند، بمباران شیمیایی روستایی در جنوب بانه و همچنین گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر. در این حملات خسارات مالی فراوانی به بار آمد.
در ادامة درگیری‌های نیروهای خودی و عناصر ضدانقلاب در مناطق مختلف کردنشین غرب کشور 1 تن از افراد خودی شهید و 7 تن نیز اسیر شدند. از افراد ضدانقلاب نیز 15 تن کشته یا زخمی شدند و
1 یک نفر دستگیر شد؛ 8 تن از افراد کومه‌له و حزب دمکرات خود را تسلیم کردند.
2 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از حضور پرشور و کارساز مردم نهاوند برای یاری‌رساندن به آسیب‌دیدگان انفجار بمب.
3 انعکاس محدود رویدادهای صحنه نبرد در رسانه‌های خارجی: اظهار شادمانی صدام حسین رئیس‌جمهور عراق از اقدامات نیروهای گارد ریاست‌جمهوری این کشور در منطقه پنجوین؛ گزارش بازدید صدام از منطقه عملیاتی سپاه یکم عراق در پنجوین و مناطق کردنشین عراق؛ اطلاعیه قرارگاه حمزه مبنی‌بر انهدام مقر و دو گردان از تیپ2 گارد ریاست‌جمهوری عراق؛ گزارش رادیو بی‌بی‌سی درباره به‌کارگیری واحدهای گارد ریاست‌جمهوری عراق برای مقابله با حملات اخیر ایران؛ شدت پیداکردن تهدیدات عراق درمورد حمله به اهدافی در عمق خاک ایران و پیش‌بینی رادیو اسرائیل درباره گسترش جنگ در خلیج‌فارس.
4 امام خمینی در دیدار با اعضای کمیسیون‌های داخلی و خارجی مجلس شورای اسلامی بر اجتناب از احتمال انحراف در مجلس، اعتبار رأی مجلس در بررسی استیضاح وزیر کشور و ضرورت وحدت کلمه تأکید کردند.
5 رئیس مجلس شورای اسلامی در نامهای به گروه نهضت آزادی از رفتار و مواضع آنان برای اعلام برگزاری سمینار آزادی انتخابات بدون مجوز قانونی انتقاد کرد.
6 دیدار علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه با دیزدارویچ رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی و گزارش خبرگزاری یوگسلاوی درباره این دیدار.
7 تشریح اهداف طرح لبیک یا خمینی و مانور آزادی قدس در اولین گردهمایی فرماندهان نواحی ستادها و پایگاه‌های مقاومت بسیج سپاه منطقه یک کشور.
8 تصمیم امریکا مبنی‌بر اختصاص اعتباری به مبلغ 345 میلیون دلار برای خرید مواد غذایی این کشور توسط عراق و ارزیابی این تصمیم به‌عنوان اقدامی در چارچوب بهبود مناسبات دو کشور؛ امضای یک قرارداد همکاری فنی و اقتصادی میان عراق و هلند.
9 شیخ خلیفه بن زاید جنگ ایران و عراق و بحران لبنان را از موضوعات اجلاس آتی سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس ذکر کرد؛ نخست‌وزیر کویت از احتمال افزایش همکاری نظامی اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس خبر داد؛ عبدالله بشاره تأکید کرد کشورهای خلیج‌فارس قدرت کافی برای مقابله با اقدام ایران در انسداد تنگه هرمز را ندارند.
10 طرح موضوع جنگ ایران و عراق در اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا و نیز گردهمایی آتی وزیران امور خارجه کشورهای عضو بازار مشترک اروپا؛ وزیر امور خارجه پاکستان خواستار جلوگیری از گسترش جنگ شد؛ وزیر امور خارجه مصر عملیات اخیر ایران را موجب تشدید جنگ دانست.
11 ملک حسین پادشاه اردن اعلام کرد درصورت بروز تشنج در منطقه خلیج‌فارس نیروهای نظامی خود را به این منطقه اعزام می‌کند.
12 لبنان: اظهار نگرانی دبیرکل سازمان ملل از وخامت اوضاع لبنان درپی حمله دیروز به مقر نظامیان رژیم صهیونیستی در صور؛ واشنگتن پست از احتمال اقدام امریکا به یک حمله نظامی به‌تلافی انفجار مقر تفنگ‌داران این کشور در بیروت خبر داد؛ فیلیپ حبیب فرستاده سابق امریکا در خاورمیانه (غرب آسیا) خواستار ادامه تلاش‌های میانجیگرانه در لبنان شد.
با تشدید درگیری‌ها میان جناح‌های فلسطینی در شمال لبنان، گزارش‌ها از احتمال اقدام سران
1 کشورهای اروپایی به تأیید یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین حکایت دارد؛ دولت سوریه هرگونه مداخله این کشور در درگیری‌های موافقان و مخالفان عرفات را رد کرد.
ضمیمه گزارش367: گزارش تصویری بازدید صدام حسین رئیس‌جمهور عراق از جبهه‌های شمالی جنگ و مناطق کردنشین عراق.
گزارش روزشمار 15/8/1362
2 لشکر27 حضرت رسول(ص) باوجود نبود نیروی کافی ارتفاع 1904 را تصرف کرد ولی دشمن با واردکردن فشار فراوان این یگان را به عقب راند؛ راهکارهای موجود برای ادامة عملیات و تصرف نالپاریز؛ در جلسة امروز فرماندهان قرارگاه‌های خاتم و مقدم حمزه مقرر شد لشکر41 ثارالله(ع) و لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) برای تصرف یال‌های غرب شاخ تارچر و پیشروی در غرب کانی‌مانگا وارد عمل شوند؛ گزارش‌هایی درباره افزایش نیروهای عراقی در منطقة عمومی کانی‌مانگا و نالپاریز.
3 اعلام آمار کلی تلفات نیروهای خودی توسط واحد نیروی انسانی قرارگاه خاتم پس از گذشت 19 روز از اجرای عملیات والفجر4.
4 در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر 5 تن شهید و 44 تن زخمی شدند و 3 منزل مسکونی تخریب شد؛ ناکامی جنگنده‌های عراقی در بمباران شهر بانه؛ نقل‌مکان عده زیادی از مردم شهرهای مسجدسلیمان و بهبهان به روستاهای اطراف درپی حمله موشکی دیروز عراق به این دو شهر.
5 اقدامات خرابکارانه افراد حزب دمکرات: غارت یک فروشگاه تعاونی در شمال ارومیه، به‌قتل‌رساندن 5 قاچاقچی در بانه و به‌شهادت‌رساندن یک روحانی اهل سنت در مهاباد؛ به‌غنیمت‌گرفتن یک خودروی حامل سلاح و مهمات از افراد ضدانقلاب در روستای بناب؛ هشدار فرماندهی سپاه کردستان درباره تأمین‌نشدن نیروهای مورد نیاز؛ تسلیم‌شدن 8 تن از افراد ضدانقلاب.
6 پیچیدگی اوضاع صحنه نبرد در منطقه پنجوین از نگاه رسانه‌های خارجی: گزارش خبرگزاری فرانسه از حملات نیروی هوایی عراق به مراکز تجمع نیروهای ایران در جبهه شمالی به نقل از یک بیانیه نظامی عراق و ادعای حمله توپخانه‌ای ایران به شهرهای مرزی عراق، انعکاس اظهارات یک مقام بلندپایه ایران درمورد استفاده از بمب‌های ناپالم در حملات جنگنده‌های عراقی علیه مواضع ایران.
7 دیدار وزیر سپاه، کارکنان این وزارتخانه و حجت‌الاسلام کروبی سرپرست بنیاد شهید با امام خمینی. رهبر انقلاب در این دیدار ضمن اشاره به اقدامات زیان‌بار ابرقدرت‌ها در جهان، حملات موشکی عراق به شهرهای مسکونی ایران را محکوم و بر پرهیز از مقابله‌به‌مثل و حمله به مناطق غیرنظامی عراق تأکید کردند.
8 واکنش مقامات مختلف کشور به حملات موشکی دیروز عراق به مناطق مسکونی ایران: رئیس مجلس شورای اسلامی این اقدام عراق را نشانه استیصال این رژیم و نقض قطعنامه اخیر شورای امنیت دانست؛ نخست‌وزیر حملات اخیر عراق را تلاشی برای جلوگیری از پیشروی رزمندگان در جبهه‌ها خواند؛ تأکید رئیس دیوان‌عالی کشور بر حضور در خط مقدم جبهه و یاری‌رساندن به مناطق آسیب‌دیده در حملات عراق.
9 بازتاب دور تازه حملات هوایی و موشکی عراق در شهرهای ایران و مواضع مقامات ایرانی دراینباره در رسانه‌های خبری جهان. دراین‌میان تأکید رهبر انقلاب بر اجتناب از مقابله‌به‌مثل و حمله به شهرهای عراق مورد توجه خاصی قرار گرفت؛ رادیو کلن و رادیو اسرائیل حملات موشکی اخیر عراق را پاسخی به تهاجم جدید ایران دانستند.
1 آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با سفیر جدید جمهوری دمکراتیک آلمان در ایران بر آشتی‌ناپذیری انقلاب و ملت ایران با امریکا تأکید کرد.
2 تمدید حالت فوقالعاده در روابط میان ایالات متحده و ایران ازسوی رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا.
3 باوجود تهدیدهای مکرر عراق به استفاده از وسایل نظامی علیه اهدافی در خاک ایران، برخی مقامات بلندپایه عربی ضمن تأیید مواضع عراق درباره خاتمه جنگ خواهان پاسخ مثبت ایران به تلاش‌های موجود دراین‌زمینه شدند.
4 تأکید فرمانده نیروهای امریکا در منطقه غرب آسیا بر ضعف توان دفاعی کشورهای عرب خلیج‌فارس و مداخله نظامی امریکا درصورت اقدام ایران به بستن تنگه هرمز.
5 لبنان: انتشار گزارشهای ضدونقیض از احتمال عملیات نظامی امریکا در لبنان به‌تلافی انفجارهای اخیر بیروت؛ رئیس‌جمهور مصر خواستار احیای طرح صلح ریگان در منطقه غرب آسیا شد.
6 افزایش تحرکات سیاسی و دیپلماتیک برای توقف درگیری‌ها میان گروه‌های فلسطینی مخالف و موافق عرفات در شمال لبنان.
گزارش روزشمار 16/8/1362
7 لشکرهای 41 ثارالله(ع) و 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) گام سوم مرحله سوم عملیات والفجر4 را برای پیشروی در غرب کانی‌مانگا و تصرف دو یال غربی شاخ تارچر با چند ساعت تأخیر شروع کردند، این دو یگان باوجود کسب موفقیت‌هایی در شروع کار به‌علت فشار نیروهای عراقی نتوانستند باهم الحاق کنند؛ لشکر27 حضرت رسول(ع) خاکریز موجود در شرق کانی‌مانگا را تکمیل و آن را تا رودخانه قزلجه امتداد داد.
8 در جلسه فرماندهان قرارگاه خاتم و فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده در منطقه عملیاتی والفجر4، بر تداوم عملیات و سرعت‌عمل برای رسیدن به شهر نالپاریز تأکید و قرار شد برای ادامه عملیات نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص)، لشکر5 نصر و تیپ33 المهدی(عج) به کار گرفته شوند.
9 بمباران شیمیایی محل استقرار عقبه‌های برخی یگان‌های خودی در ارتفاعات لری و دامنه شمالی کانی‌مانگا به‌وسیله جنگنده‌های عراق. در این اقدام 100 تن آسیب دیدند. نامه استانداری کردستان به نخست‌وزیری و درخواست تخصیص بودجه برای کمک به دامداران منطقه بانه و مریوان.
10 شهادت 2 تن و مجروح‌شدن 19 نفر در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر.
11 در حوادث مختلف مناطق کردنشین 24 تن از افراد خودی و اهالی بومی شهید یا زخمی شدند و 7 تن نیز به گروگان گرفته شدند. از افراد گروه‌های ضدانقلاب نیز 23 تن کشته یا زخمی شدند.
12 به‌دنبال پاکسازی منطقه آلان سردشت، امروز هیئتی از مسئولان استانی برای بازدید از منطقه و بررسی راهکارهای عمرانی، اقتصادی، فرهنگی و رسیدگی به مشکلات مردم به این منطقه رفتند.
13 سعید رجایی خراسانی نماینده دائم ایران در سازمان ملل، در نامهای به دبیرکل این سازمان خواستار تحقیق درمورد استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در هفته های اخیر در بخش‌های مختلف جبهه‌های جنگ شد.
14 دیدار گروهی از اعضای نهادهای انقلاب، طلاب حوزه علمیه ساوه و اعضای شورای اسلامی روستاهای این شهر با رئیس‌جمهور. آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار ضمن تأکید بر رفع نیازهای عمومی مردم اعلام کرد جنگ را با تکیه بر ملت پیش می‌بریم.
1 وزیر امور خارجه فرانسه در پایان جلسه مجلس ملی فرانسه ضمن اذعان به تهاجم نظامی عراق به ایران خواستار تجدید روابط با ایران شد.
2 وزیر خارجه فرانسه تاریخ تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق را 8 اکتبر (16 مهر) سال جاری اعلام کرد؛ نشریه المجله در تفسیری تحویل این هواپیماها را برنامه‌ای برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق از راه بین‌المللی کردن آن عنوان کرد.
3 سران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در چهارمین اجلاس این شورا به بررسی ادامه تلاش میانجیگرانه برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق و خطرهای ناشی‌از گسترش جنگ پرداختند؛ وزیر اطلاعات قطر و پادشاه عمان دفاع از آبراه هرمز را مسئولیت مشترک کشورهای حوزه خلیج‌فارس دانستند؛ تفسیر رادیو بی‌بی‌سی درباره شرایط تشکیل اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس و دستور کار این اجلاس.
4 تلاش برای دستیابی به راه‌حل اختلافات موجود در جهان عرب، پایان بخشیدن به انزوای مصر در میان اعراب و میانجیگری میان سوریه و عراق از دیگر موضوعاتی است که در دستور کار چهارمین نشست سران شورای همکاری خلیج‌فارس قرار دارد.
5 گسترش مناسبات تجاری عراق و انگلیس درپی سفر دوروزه پل‌شانون وزیر بازرگانی انگلیس به بغداد.
6 اشغال موقت دفاتر هواپیمایی ایران در شهرهای پاریس، لندن، دهلی‌نو و وین توسط هواداران چریک‌های فدایی خلق (اقلیت).
7 کشف یک خودروی بمب‌گذاری‌شده متعلق به ارتش فرانسه در نزدیکی سفارت ایران در بیروت. درپی این واقعه کاردار سفارت فرانسه در تهران به وزارت امور خارجه احضار و یادداشت اعتراضی به وی تسلیم شد.
8 هم‌زمان با افزایش تحرکات نیروی دریایی امریکا در منطقه خلیج‌فارس، امروز اعلام شد این کشور درحال تهیه طرحی با هدف جلوگیری از وخامت وضعیت بازار نفت درصورت انسداد تنگه هرمز می‌باشد.
9 مقاله هفته‌نامه میدل ایست تایمز درباره تحرکات دیپلماسی پشت‌پرده شورای امنیت سازمان ملل درجریان تصویب قطعنامه اخیر این شورا درمورد جنگ ایران و عراق، دلایل بی‌اعتمادی ایران به شورای امنیت و نگرانی ابرقدرت‌ها از پیروزی ایران در جنگ.
10 لبنان: واکنش برخی مقامات سابق امریکا به احتمال اجرای عملیات نظامی این کشور در لبنان به‌تلافی انفجارهای بیروت؛ رادیو اسرائیل در تفسیری درباره انفجار اخیر در مقر نیروهای این رژیم در صور، هدف از این انفجار را وادارکردن اسرائیل به ترک لبنان دانست.
11 هم‌زمان با ادامه درگیری‌های گروه‌های فلسطینی در شمال لبنان، یک هیئت میانجی عرب برای حلوفصل این مناقشه عازم دمشق شد؛ اعلام حمایت عربستان سعودی، کویت، مصر و اردن از عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین.
گزارش روزشمار 17/8/1362
در جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش برای تصرف یال غربی شاخ تارچر و پیشروی در محور غرب کانی‌مانگا و چگونگی به‌کارگیری نیروهای ارتش در خطوط پدافندی تصمیم‌گیری و قرار شد در دو روز آینده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و تیپ1 لشکر28 کردستان در جادة غرب کانی‌مانگا پیشروی کنند و لشکر27
1 حضرت رسول(ص) و تیپ3 لشکر28 کردستان هرکدام با 2 گردان دو ارتفاع غرب شاخ تارچر را تصرف کنند.
2 فرمانده تیپ33 المهدی(عج) پس از بازدید از منطقه سورن از مشاهدات خود و شرایط اجرای عملیات در این منطقه به فرماندهان قرارگاه خاتم گزارش داد. تصمیم فرماندهی قرارگاه خاتم مبنی‌بر صرف‌نظر کردن از اجرای عملیات در محور سورن باتوجه‌به مشکلات موجود برای اجرای عملیات در این محور.
3 پیشروی 4 کیلومتری نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) و تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع) در محور چوارتا در عمق مواضع عراق.
4 بمباران شیمیایی اطراف بانه 40 مصدوم برجای گذاشت؛ در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر 18 تن زخمی شدند؛ ناکامی حمله موشکی عراق به بوشهر؛ الثوره ارگان رسمی حزب بعث عراق: حمله به شهرهای ایران جزء حقوق دولت عراق است.
5 دستورالعمل قرارگاه حمزه (سپاه منطقه11) به پایگاه‌های تابعه خود برای حفاظت فیزیکی از مراکز و اماکن سپاه باتوجه‌به تهدیدات اخیر امریکا.
6 تسلیم‌شدن 9 تن از افراد حزب دمکرات و 4 تن از افراد سازمان کومه‌له به نیروهای خودی در سقز، سلماس، سنندج و کامیاران؛ اقدام گروه‌های ضدانقلاب در جلوگیری از پخش اطلاعیههای ارگان‌های دولتی در مناطق تحت‌تصرف خود.
7 در عملیات‌های عناصر مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین 52 تن از نیروهای خودی شهید یا زخمی و 6 تن نیز به گروگان گرفته شدند. از مهاجمان نیز 7 تن کشته یا زخمی شدند؛ در دو عملیات نیروهای خودی در شمال‌غرب نقده و جنوب‌غرب تکاب 26 تن از افراد حزب دمکرات کشته یا زخمی شدند.
8 گزارش سپاه سردشت از انتقال بخشی از سازمان حزب دمکرات به استان سلیمانیة عراق پس از عملیات‌های اخیر ایران در منطقه سردشت.
9 یک مقام ارشد عراق با اذعان به توانایی ایران برای ادامه جنگ، حمله به تأسیسات نفت ایران در جزیره خارک را تنها راه پایان‌دادن به جنگ عنوان کرد؛ روزنامه الجمهوریه: عراق تا زمانی که ایران به تلاش‌های صلح‌آمیز جامعه جهانی پاسخ منفی دهد، به هر هدف ایرانی که برگزیند حمله خواهد کرد؛ بی‌بی‌سی از اختلاف‌نظر کارشناسان درباره کارایی جنگنده‌های سوپراتاندارد در جنگ و واکنش احتمالی ایران در قبال استفاده عراق از این جنگنده‌ها خبر داد.
10 گزارشهای خبری و تفسیری درباره تحرک نیروهای گارد ریاست‌جمهوری عراق در منطقه پنجوین، دیدار صدام حسین رئیس‌جمهور عراق با جمعی از فرماندهان و نیروهای گارد ریاست‌جمهوری؛ گزارش بی‌بی‌سی از آخرین تحولات جنگ ایران و عراق.
11 ارسال چند تصویر از مناطق مسکونی تخریب‌شده ایران براثر حملات عراق در نامه نماینده دائم ایران در سازمان ملل به دبیرکل این سازمان؛ گزارش خبرنگار اعزامی رویتر از آثار حمله موشکی عراق به بهبهان.
12 انتقال 70 نفر دیگر از مصدومان حملات شیمیایی روز گذشته عراق در منطقه عملیاتی والفجر4 به تهران برای ادامه مراحل درمان.
13 امام خمینی در دیدار وزیر ارشاد اسلامی و جمعی از مسئولان این وزارتخانه با ایشان ضمن تبیین اوضاع فرهنگ و هنر در دوران رژیم پهلوی، براهمیت اقدامات در حوزه فرهنگ و تبلیغات خارجی و بهره‌گیری از نیروی جوان کشور دراین‌زمینه تأکید کردند.
1 دیدار میرحسین موسوی نخست‌وزیر با نیاز دیزدارویچ رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی.
2 سرهنگ سلیمی وزیر دفاع، با اشاره به موقعیت خاص تنگه هرمز تأکید کرد: اگر کوچک‌ترین تجاوزی به منافع ملت ایران در خلیج‌فارس شود، ما با امکانات داخلی این تنگه را ناامن خواهیم کرد.
3 درپی کشف یک خودروی بمب‌گذاری‌شده متعلق به ارتش فرانسه در نزدیکی سفارت ایران در بیروت، رئیس مجلس شورای اسلامی ضمن محکوم‌کردن اقدام فرانسه خواستار طرح این موضوع در مجامع بین‌المللی شد؛ سخنگوی نیروهای فرانسوی مستقر در بیروت دخالت این نیروها در حادثه مذکور را تکذیب کرد.
4 رأی اعتماد نمایندگان مجلس شورای اسلامی به وزیر کشور پس از استماع سخنان موافقان استیضاح و پاسخ‌های وزیر کشور. گزارش روزنامه جمهوری اسلامی از جلسات استیضاح وزیر کشور.
5 درخواست سفیر ژاپن از رئیس مجلس شورای اسلامی مبنی‌بر خویشتن‌داری ایران در خلیج‌فارس؛ تحلیل دو روزنامه وال استریت ژورنال و ساینس مانیتور از مشکلات دیپلماسی ژاپن برای تأثیرگذاری بر روند رویدادها در جنگ ایران و عراق. کریستین ساینس مانیتور: ژاپن به‌تازگی دریافته که دست‌یافتن به نفوذی در خاورمیانه تا چه اندازه برای یک قدرت خارجی دشوار است.
6 اعلام خبر مشارکت شرکت‌های انگلیسی در ساخت خط لوله جدید صادرات نفت عراق ازسوی وزیر بازرگانی انگلیس؛ سفر وزیر مشاور در امور خارجی یونان به عراق به‌منظور گفت‌وگو درباره مسائل منطقه و روابط بازرگانی دو کشور.
7 پذیرش پاسخ عراق به قطعنامه 540 شورای امنیت سازمان ملل درباره جنگ ایران و عراق به‌عنوان سند رسمی این سازمان؛ انتقاد معاون وزارت امور خارجه پاکستان از قطعنامه 540 شورای امنیت به‌دلیل نادیده‌گرفتن مواضع ایران و تعجیل در رأی‌گیری.
8 سران شورای همکاری خلیج‌فارس در چهارمین اجلاس خود ضمن تأیید قطعنامه اخیر شورای امنیت درخصوص مسائلی نظیر تداوم تلاش‌های میانجیگرانه مجامع اسلامی و بین‌المللی درخصوص جنگ ایران و عراق، اقدام دفاعی مشترک، یکپارچه‌سازی سیاست‌های اقتصادی اعضا و تلاش برای حل اختلافات اعراب گفت‌وگو کردند. روزنامه گاردین: کشورهای خلیج‌فارس از دخالت موقت ابرقدرت‌ها در منطقه ناراضی نبوده و آن را اقدام نسبتاً مناسبی می‌دانند.
9 لبنان: تصمیم مقامات امریکا مبنی‌بر اعمال مجازات‌های محدود و اقدامات انفرادی علیه بعضی گروه‌های شیعه طرف‌دار ایران؛ گزارش تفسیری رادیو کلن درمورد احتمالات مربوط به عملیات نظامی تلافیجویانه امریکا در لبنان.
10 ناکامی تلاش هیئت اعزامی اعراب به دمشق برای بحث درمورد استقرار آتش‌بس میان طرف‌داران و مخالفان عرفات در شمال لبنان؛ دبیرکل سازمان ملل خواستار برقراری فوری آتش‌بس میان جناح‌های فلسطینی متخاصم در طرابلس لبنان شد؛ قطع کمک‌های مالی کویت به سوریه در واکنش به مواضع این کشور علیه عرفات.
گزارش روزشمار 18/8/1362
محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) و مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) با حضور در قرارگاه خاتم مانور یگان تحت امر خود برای تصرف یال‌های غربی شاخ تارچر را تشریح کردند. همت گفت در نظر دارد تصرف ارتفاع 1904 را نیز در دستور کار قرار دهد؛
1 هم‌زمان با آماده‌شدن یگان‌های خودی برای اجرای عملیات در شب آینده، عراق نیروهای خود را از بخشی از جاده غرب کانی‌مانگا به عقب کشید و عملاً بخشی از اهداف عملیات فرداشب تأمین و درنتیجه عملیات آینده منتفی شد. غلامعلی رشید در جلسه‌ای که درپی این تغییرات برگزار شد با اظهار ناامیدی از همکاری نیروهای ارتش، بر حضور بیشتر و فعال‌تر نیروهای سپاه برای ادامه عملیات تأکید کرد.
2 گزارشی از مشکلات به‌وجودآمده برای اهالی شهرهای مریوان و بانه و روستاهای اطراف این دو شهر درپی اجرای عملیات والفجر4 در این منطقه؛ گزارش بولتن وزارت کشور درباره اقدامات دولت برای تأمین برخی امکانات جهت اسکان آوارگان این منطقه و عدم استقبال اهالی بومی از این اماکن.
3 اقدام عناصر ضدانقلاب در اجرای عملیات کمین در حوالی نقده و اخاذی از اهالی دو روستا در شرق محور سنندج - کامیاران و شمال بانه؛ افزایش فعالیت گروه‌های مسلح ضدانقلاب در جنوب محور سنندج - مریوان؛ اجرای دو عملیات توسط نیروهای خودی در مناطق عمومی بانه و اشنویه؛ تسلیم‌شدن تعدادی از افراد ضدانقلاب در سنندج و سقز.
4 سرکرده سازمان مجاهدین خلق (منافقین) از تصویب طرح خودمختاری کردستان در شورای ملی مقاومت خبر داد؛ دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری در مقاله‌ای تحلیلی تصویب این طرح را یک اقدام تبلیغاتی و تلاشی برای سرپوش‌گذاشتن بر شکست گروه‌های ضدانقلاب در منطقه آلان خواند.
5 گزارش ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) درباره همکاری گروه‌های ضدانقلاب ایرانی با نظامیان عراقی و طالبانی‌ها و نیز کمک‌های تسلیحاتی ارتش عراق به نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق.
6 بازتاب اظهارات دیروز یک مقام رسمی عراق درباره تصمیم این کشور به انهدام تأسیسات نفتی ایران به‌عنوان راهی برای خاتمه جنگ؛ مقامات ایران تصمیمات مرتبط با وقوع یک بحران احتمالی در منطقه خلیج‌فارس ازجمله گسترش روابط با شوروی برای ارعاب غرب را مورد بررسی قرار دادند؛ ارزیابی آمادگی رزمی پرسنل منطقه دوم دریایی بوشهر - خارک در بازدید فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران از پایگاه هوا دریایی بوشهر؛ مجله الدستور (چاپ لندن): ایران با دو انتخاب روبه‌رو است: فروپاشی دربرابر فشارها برای پایان‌دادن به جنگ یا پذیرش آتش‌بس و تصمیمات و قطعنامه‌های شورای امنیت.
7 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از میزان و چگونگی مصدومیت تعدادی از رزمندگان ایرانی براثر بمباران شیمیایی عراق در یکی از مناطق عملیاتی والفجر4؛ گزارش رادیو اسرائیل درباره نامه اخیر نماینده دائمی ایران در سازمان ملل به دبیرکل این سازمان برای تحقیق درباره کاربرد سلاح‌های شیمیایی در جنگ.
8 مصاحبه محسن نوربخش رئیس کل بانک مرکزی درباره آثار جنگ بر اقتصاد کشور، مقایسه وضعیت فعلی اقتصادی ایران و عراق، کاهش بدهی‌های خارجی ایران، مسئله تورم و چگونگی مهار آن.
9 سفر طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق به بلغارستان و گفت‌وگو با نخست‌وزیر این کشور درخصوص تقویت روابط دو کشور؛ امضای موافقت‌نامه همکاری درزمینه کار و برنامه‌های اجتماعی میان وزرای کار و امور اجتماعی عراق و امارات متحده عربی.
10 روابط مصر و عراق: دیدار طه یاسین رمضان با پطروس غالی وزیر مشاور در امور خارجه مصر در قاهره؛ وزاری امور خارجه و دفاع مصر امکان دخالت این کشور در جنگ خلیج‌فارس و تلاش برای تغییر موازنه راهبردی میان ایران و عراق را رد کردند.
1 اعلام حمایت سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس از قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل و درخواست از ایران و عراق برای پایان‌دادن به جنگ در بیانیه پایانی چهارمین اجلاس این شورا؛ روزنامه الوطن از تصویب یک برنامه دفاعی مشترک و توافق سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس درباره تشکیل پایگاه دریایی در عمان خبر داد.
2 لبنان: مقامات امریکا امروز اعلام کردند تقویت نیروهای نظامی این کشور در خاورمیانه (غرب آسیا) ارتباطی با پاسخ احتمالی این کشور به انفجارهای اخیر بیروت در لبنان ندارد. در همین حال، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، سوریه را یک خطر برای این رژیم دانست.
3 برقراری آتش‌بس میان جناح‌های فلسطینی درگیر در شمال لبنان؛ درخواست امریکا و چین برای خاتمه‌دادن به جنگ در شمال لبنان؛ اعلام حمایت شورای همکاری خلیج‌فارس از سازمان آزادی‌بخش فلسطین؛ انتقاد مطبوعات سوریه از یاسر عرفات رئیس کمیته اجرایی ساف.
گزارش روزشمار 19/8/1362
4 جلسه فرماندهان سپاه و ارتش به‌منظور یافتن راهکار برای ادامه عملیات. غلامعلی رشید دو راهکار برای تأمین اهداف ارائه داد. راهکار اول تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و پیشروی ازسمت شرق این ارتفاعات و تسلط به تنگه روکان و راهکار دوم تصرف نالپاریز با پیشروی در غرب منطقه کانی‌مانگا و تصرف یال‌های غربی شاخ تارچر بود. دیدگاه فرماندهان درباره نقاط ضعف و قوت هرکدام از راهکارها؛ جلسه فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه و یگان‌های عملیاتی به‌منظور بررسی آخرین وضعیت یگان‌ها و بحث درباره راهکارها و جهت کلی عملیات از غرب یا شرق کانی‌مانگا.
5 پایان مرحله سوم عملیات والفجر4. در این مرحله 30 گردان از 6 یگان سپاه شرکت داشتند. اعلام نتایج به‌دست‌آمده و آمار تلفات و خسارت‌های واردشده به عراق در این مرحله از عملیات.
6 در گلوله‌باران آبادان و خرمشهر 2 تن شهید و 31 تن زخمی شدند و خسارت‌هایی به این مناطق وارد شد؛ بمباران شرق سقز توسط هواپیماهای عراقی.
7 پاکسازی 31 روستا در شرق محور سنندج - دیواندره؛ اجرای کمین علیه افراد حزب دمکرات در نقده؛ درگیری نیروهای خودی با افراد ضدانقلاب در شمال‌غرب سقز و جنوب‌شرقی هشتیان؛ انهدام یک دستگاه تراکتور ژاندارمری براثر برخورد با مین در حوالی مهاباد؛ کشف 5 عدد مین در مهاباد و سلماس؛ تسلیم‌شدن 2 نفر از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در بانه و پیرانشهر.
8 بازدید خبرنگاران خارجی از آثار و بقایای حملات موشکی عراق به شهر بهبهان.
9 ادامه هشدارهای مقامات عراقی مبنی‌بر انهدام تأسیسات نفتی ایران برای وادارساختن این کشور به مذاکره. تحلیل روزنامه واشنگتن پست و رادیو بی‌بی‌سی درباره این تهدید و ارزیابی تأثیر احتمالی آن بر سرنوشت جنگ.
10 درپی انتشار خبری مبنی‌بر ازدست‌رفتن 75 تا 80 درصد بینایی مصدومان حمله شیمیایی عراق در منطقه عملیاتی والفجر4 خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: حال مجروحان بمباران شیمیایی اخیر که در بیمارستان طرفه تهران بستری هستند، رو به بهبود است.
11 رئیس‌جمهور امروز در یک نشست مطبوعاتی به سؤالات مطرح‌شده درباره انسداد تنگه هرمز و احتمال دخالت نظامی امریکا، آینده روابط سیاسی ایران با امریکا، جنگ ایران و عراق و تلاش‌های سیاسی در جنگ، تأمین نیازهای نظامی ایران، وضعیت اقتصادی کشور و نیز مسائل داخلی و انتخابات آینده مجلس پاسخ داد.
1 رئیس مجلس شورای اسلامی در دیدار با وزیر بازرگانی و مسئولان این وزارتخانه بر حل مسئله توزیع و مهارگرانی با بسیج مردم و همکاری بخش خصوصی تأکید کرد.
2 اظهارات صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در جمع مردم استان سلیمانیه درباره حضور گارد ویژه ریاست‌جمهوری این کشور در جبهه‌های جنگ.
3 نشریه فایننشال تایمز از مشارکت 4 کمپانی انگلیسی در پروژه احداث خط لوله نفتی عراق به عربستان خبر داد.
4 یک مقام سفارت فرانسه در تهران اعلام کرد ایران در پاسخ به تحویل پنج جنگنده سوپراتاندارد به عراق دست به اقداماتی علیه منافع اقتصادی فرانسه زده است. به گزارش خبرگزاری فرانسه این اقدامات شامل توقف فعالیت‌های باستان‌شناسی فرانسه در ایران و اعمال محدودیت‌هایی در سرمایه‌گذاری بانک‌های فرانسوی گزارشی از حجم مبادلات تجاری ایران و فرانسه در چند سال اخیر.
5 افزایش تردد و حضور یگان‌های دریایی امریکا، فرانسه و شوروی در منطقه خلیج‌فارس؛ وزیر دفاع امریکا: پایدار ماندن حقوق آب‌های باز با کشتیرانی آزاد ضروری است؛ اظهار نگرانی مقامات انگلیس از گسترش جنگ ایران و عراق به منطقه خلیج‌فارس.
6 گزارش رسانه های خبری از مشکلات تصمیم‌گیری سران شورای همکاری خلیج‌فارس در اجلاس دوحه. رادیو کلن: جنگ ایران و عراق و نبرد گروه‌های فلسینی، رهبران کشورهای عضو شورا را مجبور به گفتوگوهایی خارج از برنامه و اتخاذ تدابیر کرد؛ روزنامه القبس از تصمیم سران شورای همکاری خلیج‌فارس به برقراری روابط دیپلماتیک با شوروی خبر داد؛ گزارش رویتر از تعویق تصمیم‌گیری شورای مذکور درخصوص احداث خط لوله مشترک برای میان‌بر زدن از تنگه هرمز و ساخت پالایشگاه در جنوب عمان.
7 ازسرگیری تبادل آتش میان جناح‌های فلسطینی متخاصم در کمتر از 24 ساعت از برقراری آتش‌بس در شمال لبنان؛ افزایش فشارها بر یاسر عرفات برای ترک طرابلس؛ مصطفی طلاس وزیر دفاع سوریه یاسر عرفات را متهم به حرکت در جهت منافع امریکا کرد؛ گزارش رادیو کلن درمورد منازعه اخیر جناح‌های فلسطینی.
گزارش روزشمار 20/8/1362
8 جلسه فرماندهان سپاه برای بررسی اجرای عملیات از شرق یا غرب ارتفاع کانی‌مانگا در مرحله چهارم عملیات والفجر4. در این جلسه فرماندهان با طرح پیشنهادی غلامعلی رشید که تلفیقی از دو طرح اجرای عملیات در شرق و غرب کانی‌مانگا و منطقه پنجوین بود، موافقت کردند؛ مخالفت فرماندهی ارتش با اجرای عملیات در منطقه پنجوین و تأکید بر عملیات در سورن.
9 عملیات پیش‌دستانه سپاه علیه تجمع عناصر ضدانقلاب در منطقه جنوب‌غربی دیواندره. طبق گزارش‌ها در این عملیات غافلگیرانه 17 تا 45 تن از افراد سازمان کومه‌له کشته شدند. گزارش یک بولتن داخلی سپاه درباره تأثیر این عملیات بر گروه‌های ضدانقلاب.
10 اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین غرب کشور: کمین بر سر راه نیروهای ژاندارمری و سپاه، حمله به نیروهای خودی در دو روستا از توابع سقز و شهر مهاباد، مین‌گذاری در شمال بوکان، غارت شرکت تعاونی روستایی در غرب سنندج؛ دستگیری 3 تن از افراد حزب دمکرات در جنوب نقده و تسلیم‌شدن 6 تن از افراد سازمان کومه‌له و حزب دمکرات در سنندج و جنوب سقز.
1 احتمال سفر اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد به خاورمیانه (غرب آسیا) به‌منظور میانجیگری میان ایران و عراق؛ تأکید بر ضرورت یافتن راه‌حل‌هایی برای جنگ ایران و عراق، بحران لبنان و... در مذاکرات رؤسای جمهوری فرانسه و الجزایر.
2 حجت‌الاسلام امامی کاشانی خطیب نمازجمعه تهران، با پرداختن به موضوع امنیت در منطقه غرب آسیا و خلیج‌فارس، جمهوری اسلامی ایران را حافظ امنیت منطقه نامید.
3 احضار مردان 35 و 36 ساله به خدمت سربازی درپی کمبود نیروی نظامی در عراق.
4 وزارت امور خارجه فرانسه اعمال محدودیت‌هایی علیه بانک‌ها و مؤسسه باستان‌شناسی فرانسه در ایران را تأیید کرد. رادیو امریکا و رادیو بی‌بی‌سی فروش هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسه به عراق و پشتیبانی این کشور از عراق در جنگ با ایران را دلیل تدابیر اخیر ایران علیه منافع اقتصادی فرانسه دانستند.
5 طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، نتایج سفرش به سه کشور مصر، بلغارستان و رومانی را تشریح کرد.
6 تکذیب خبر احتمال فروش جنگنده بمب‌افکن‌های جاگوار به ایران ازسوی دولت بریتانیا؛ رادیو کلن از فروش 6 فروند هواپیمای آموزشی سوئیسی به ایران در دو ماه پیش خبر داد.
7 انفجار یک بمب نسبتاً قوی در محل انبار غذایی منازل مسکونی ایتالیایی‌ها در بندرعباس. سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) مسئولیت این انفجار را برعهده گرفت.
8 مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه‌ای از رژیم صهیونیستی خواست از تهدید خود مبنی‌بر حمله به تأسیسات اتمی عراق و دیگر کشورهای جهان دست بردارد.
9 لبنان: افزایش تنش‌ها میان امریکا و سوریه در لبنان و احتمال وقوع عملیات نظامی علیه مواضع سوری؛ اختلاف‌نظر مقامات امریکایی درباره اقدام نظامی این کشور و متحدانش در لبنان؛ ازسرگیری تلاش‌ها برای برگزاری دور جدیدی از اجلاس آشتی ملی لبنان در ژنو.
10 شورای امنیت سازمان ملل با صدور قطعنامه‌ای خواهان استقرار آتش‌بس میان گروه‌های متخاصم فلسطینی شد؛ درخواست وزیر امور خارجه شوروی از همتای سوری‌اش مبنی‌بر کاهش مخالفت این کشور با رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین؛ افزایش فشارها برای خروج عرفات از طرابلس.
گزارش روزشمار 21/8/1362
11 باتوجه‌به اختلاف‌نظر فرماندهان ارتش و سپاه، تصمیم‌گیری درباره ادامه عملیات به شورای‌عالی دفاع واگذار شد و براساس تصمیم این شورا مقرر گردید در گام اول ارتفاعات کانی‌مانگا و پنجوین تصرف و در گام دوم برای تصرف ارتفاعات سورن اقدام شود؛ غلامعلی رشید در جلسه فرماندهان سپاه بر همدلی و هماهنگی بیشتر با ارتش تأکید کرد. در این جلسه محمد باقری آخرین وضعیت یگان‌های موجود دشمن در منطقه را تشریح کرد.
12 سرکوب پاتک عراق در محور چوارتا با هوشیاری نیروهای لشکر14 امام حسین(ع). در این اقدام 30 تن از نیروهای دشمن کشته و 15 تن اسیر شدند.
13 درگیری نیروهای خودی و عناصر ضدانقلاب در محور سنندج - مریوان و منطقه عمومی مهاباد؛ حمله ناموفق افراد مسلح به منزل امام‌جمعه پیرانشهر و مقر گروه ضربت در سقز؛ درگیری داخلی افراد حزب دمکرات در جنوب سلماس؛ دستگیری 26 تن از عناصر حزب دمکرات و کومه‌له؛ تسلیم‌شدن 8 تن از افراد حزب دمکرات و اقدام این حزب در ربودن 2 تن از تسلیم‌شدگان.
1 مصاحبه سخنگوی شورای‌عالی دفاع درخصوص مسائل مطرح‌شده در جلسه امشب این شورا ازجمله: نتایج عملیات والفجر4، تأثیر این عملیات بر امنیت کردستان، مسئله کمبود نیروی انسانی در ارتش عراق، موضع ایران در قبال تهدیدات عراق علیه تأسیسات نفتی ایران، قطعنامه اخیر شورای امنیت و مسائل لبنان.
2 بازدید خبرنگاران و نمایندگان رسانه‌های گروهی خارجی از ویرانه‌های حملات موشکی عراق در شهرهای اندیمشک و دزفول.
3 ادامه انتشار گزارش‌ها درباره تهدید عراق علیه تأسیسات نفتی ایران و موقعیت دشوار کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در مواجهه با خطر گسترش جنگ: رادیو بی‌بی‌سی ضمن ارزیابی موقعیت و توانایی کشورهای حوزه خلیج‌فارس در مقابله با خطر گسترش جنگ گفت: تنها سلاح این کشورها کوشش‌های دیپلماتیک است.
4 سفر معاون اول وزیر اطلاعات عراق به مصر و گسترش همکاری‌های اطلاعاتی دو کشور؛ وزیر دفاع مصر از خرید 200 تانک از رومانی برای تحویل به عراق خبر داد.
5 روزنامه اوگلوبو از بارگیری دو کشتی حامل سلاح و مهمات ساخت برزیل به مقصد عراق خبر داد.
6 در ادامه اعلام مواضع و تلاش‌های سیاسی درخصوص جنگ ایران و عراق، دولت هند با احضار سفرای دو کشور تلاش تازه‌ای را به‌منظور پایان‌دادن به جنگ آغاز کرده است؛ سفیر فرانسه در اردن نیز گفت کشورش برای قانع‌کردن ایران و عراق به پذیرش قطعنامه شورای امنیت تلاش می‌کند.
7 وزیر امور خارجه انگلیس از احتمال تشکیل یک نیروی انتقال سریع انگلیسی برای مقابله با تهدید امنیت کشتیرانی در خلیج‌فارس خبر داد.
8 خبرگزاری ایتالیا اعلام کرد گروهی موسوم به گروه عارف بلوکی دینامیت (وابسته به چریک‌های فدایی خلق شاخه اقلیت) مسئولیت انفجار روز گذشته در نزدیکی محل سکونت کارکنان یک شرکت ایتالیایی در بندرعباس را برعهده گرفته است.
9 روزنامه اینترنشنال هرالد تریبیون حمله عراق به ایران را ناشی‌از استنباط غلط از واقعیات ایران دانست؛ هفته‌نامة فارین ریپورت از دیپلماسی تازه تهران و اتخاذ شیوه‌ای انعطاف‌پذیرتر خبر داد.
10 لبنان: وزرای امور خارجه سوریه و شوروی در بیانیه مشترکی خواستار خروج رژیم صهیونیستی و نیروهای چندملیتی از لبنان شدند؛ مواضع مقامات امریکا درمورد خروج نیروهای چندملیتی از لبنان و نقش سوریه در تحولات این کشور؛ تعویق زمان برگزاری دومین اجلاس آشتی ملی لبنان درپی ناکامی دولت این کشور در خاتمه دادن به اشغال لبنان توسط نیروهای رژیم صهیونیستی.
11 درخواست یاسر عرفات مبنی‌بر نظارت اتحادیه عرب بر استقرار آتش‌بس میان جناح‌های متخاصم فلسطینی؛ کمیته مرکزی الفتح دعوت رهبر لیبی را برای مذاکره رد کرد.
ضمیمه گزارش479: گزارش خبرنگار اعزامی دیلی تلگراف از مشاهدات خود در مناطق آسیب‌دیده ایران براثر حملات موشکی عراق.
گزارش روزشمار 22/8/1362
در جلسه امروز فرماندهان رده‌های مختلف سپاه، غلامعلی رشید بر تداوم عملیات و تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و پنجوین و تشکیل خط پدافندی قابل‌دفاع تأکید کرد. رحیم صفوی نیز با استناد بر نظر امام خمینی درباره همدلی و وحدت نیروهای سپاه و ارتش، گزارشی از جلسه روز گذشته شورای‌عالی دفاع
1 ارائه کرد. فرماندهان یگان‌ها نیز میزان نیروها و آخرین وضعیت یگان تحت امر خود را تشریح کردند.
2 گلوله‌باران خرمشهر و آبادان علاوه‌بر خسارات مالی، 2 شهید و 11 زخمی برجای گذاشت.
3 در عملیات قرارگاه تاکتیکی شهید کاظمی (تحت امر قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)) در شمال‌غربی سردشت، 19 ارتفاع تصرف و 20 روستا پاکسازی شد.
4 در رخدادهای امروز شرق مریوان، اطراف مهاباد، پیرانشهر، غرب تکاب، شمال بوکان و بانه 13 تن شهید یا زخمی شدند، افراد ضدانقلاب 2 تن را نیز به گروگان گرفتند، 2 تن از عناصر مسلح غیرقانونی دستگیر و 7 تن خود را تسلیم کردند؛ افراد مسلح ضدانقلاب 3 قاچاقچی را در بانه به قتل رسانده و اموال آنان را ربودند.
5 تشدید عملیات جنگ روانی عراق در آستانه اجرای مرحله جدید عملیات والفجر4؛ ادعای رادیو بغداد مبنی‌بر گستردگی ابعاد تلفات ایران در این عملیات.
6 مانور یگان‌های پدافند هوایی تهران به‌منظور کسب آمادگی برای مقابله با حملات هوایی احتمالی؛ رادیو اسرائیل: گزارشهای قبل حاکی‌از این بود که عراق ممکن است دوباره درصدد بمباران کردن پایتخت ایران برآید.
7 بازدید خبرنگاران خارجی از آثار خرابی‌های جنگ در خرمشهر. خبرگزاری جمهوری اسلامی: «آثار خرابی‌ها و عملیات بازسازی شهر دو جنبه کاملاً متضادی بود که توجه خبرنگاران را به خود جلب کرد.»
8 اختصاص مبلغ 11 میلیارد ریال برای بازسازی مناطق جنگ‌زده کردستان.
9 بازتاب اظهارات دیروز حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سخنگوی شورای‌عالی دفاع، درباره آسیب‌پذیری منابع ارزی عراق در مناطق شمالی این کشور در رادیو اسرائیل و رادیو قاهره.
10 افتتاح جلسه کمیسیون مشترک اقتصادی عراق و فرانسه در بغداد با حضور وزیر بازرگانی خارجی فرانسه و وزیر نفت عراق؛ ملاقات طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق با وزیر مشاور در امور بازرگانی و کفیل وزارت امور خارجه ایتالیا؛ رادیو اسرائیل: عراق می‌کوشد برای حل مشکلات اقتصادی خود از کشورهای غربی اعتبار مالی دریافت کند.
11 معاون نخست‌وزیر مصر در مصاحبه با روزنامه پاکستانی جنگ ضمن معرفی عراق به‌عنوان آغازگر جنگ، تأکید کرد برای پایان‌دادن به جنگ باید به ایران خسارت پرداخته شود.
12 به‌رغم بی‌طرفی اعلام‌شده امریکا در قبال جنگ ایران و عراق، یک سناتور جمهوری‌خواه امریکا اعلام کرد تهدیدات ایران درباره بستن تنگه هرمز و انفجارهای اخیر بیروت موجب تغییر نظر ایالات متحده درمورد ایران شده است؛ مطلب نشریه المجله درمورد اقدامات احتمالی امریکا علیه ایران.
13 لبنان: رابرت مک فارلین مشاور ملی امریکا هشدار داد ایالات متحده درصورت حمله مجدد سوریه به هواپیماهای امریکایی وارد عمل خواهد شد؛ اظهارات نخست‌وزیر سوریه درمورد تقویت نیروی دفاعی این کشور؛ گزارش واشنگتن پست درباره تردید مقامات فرانسوی برای اقدام تلافیجویانه در لبنان.
14 ازسرگیری درگیری جناح‌های متخاصم فلسطینی در شمال لبنان هم‌زمان با ادامه تلاش میانجیگرانه عرب برای تحکیم آتش‌بس.
ضمیمه گزارش498: مقاله روزنامه اقتصادی لزکو درباره روابط اقتصادی عراق و فرانسه.
گزارش روزشمار 23/8/1362
1 تصویب طرح مانور و سازمان رزم یگان‌های عمل‌کننده برای مرحله چهارم عملیات والفجر4 در جلسه مشترک فرماندهان ارتش و سپاه قرارگاه مقدم حمزه. در این مرحله از عملیات قرار است یال‌های غربی شاخ تارچر، ارتفاعات 1904 و 1900 (کانی‌مانگا)، ارتفاع سنگ معدن و ارتفاعات مسلط بر تنگه روکان تصرف شود و در جاده غرب ارتفاعات کانی‌مانگا نیز نیروهای خودی به‌سمت جنوب پیشروی کنند.
2 ادامه گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر و مناطق مرزی این دو شهر.
3 در حوادث امروز مناطق کردنشین، افراد ضدانقلاب 5 تن را شهید و 8 نفر را زخمی کردند و 9 تن را به گروگان گرفتند؛ تسلیم‌شدن 4 تن از افراد حزب دمکرات در سنندج، دیواندره و سلماس؛ اخاذی افراد ضدانقلاب از اهالی سه روستا در حوالی میاندوآب و سنندج.
4 تأکید رئیس‌جمهوری بر اهمیت خودکفایی در تمامی بخش‌های کشور در دیدار با مسئولان شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران. آیت‌الله خامنه‌ای همچنین در دیدار با وزیر بهداری و سرپرست سازمان بهزیستی تأمین خواسته‌های مستضعفان را از وظایف همه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها عنوان کرد.
5 نخست‌وزیر در دیدار با گروهی از روحانیون و ائمه‌جمعه اهل تسنن شهرستان گنبد وحدت قشرهای مختلف مردم اعم از شیعه و سنی را الگویی برای همه کشورهای اسلامی نامید.
6 انتشار گزارش‌ها از تلاش‌های سیاسی چین و سنگال برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق؛ انتقاد بی‌سابقه روزنامه پراودا (ارگان حزب کمونیست شوروی) از سیاست ایران در قبال جنگ.
7 دیدار حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران با رئیس‌جمهور یمن جنوبی و تأکید دو طرف بر گسترش مناسبات دو کشور؛ رئیس‌جمهور یمن جنوبی در مصاحبه با روزنامه السفیر بستن تنگه هرمز را به زیان منافع اقتصادی و حیاتی ایران، عراق و تهدیدی علیه صلح جهانی خواند.
8 توافق عراق با اردن برای انتقال نفت این کشور به‌وسیله تانکرهای نفت به خلیج عقبه؛ پیش‌بینی هفته‌نامه انگلیسی مید دربارة افزایش درآمد عراق در سال آینده میلادی.
9 ادامه تمهیدات کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس برای مقابله با بسته‌شدن تنگه هرمز: رایزنی مقامات عمان با رژیم مصر دراینباره. گزارش روزنامه لویدز لیست از احتمال انبارشدن نفت خام تولیدکنندگان نفت در خلیج‌فارس در محلی دور از تنگه هرمز.
10 آغاز رایزنی‌های وزارت نفت ایران درزمینه قیمت و سهمیه تولید نفت اوپک با کشورهای تولیدکننده نفت حوزه خلیج‌فارس؛ آغاز به کار کمیته هماهنگی وزرای نفت اوپک در لندن.
11 پخش متن کامل طرح خودمختاری کردستان ایران و بیانیه مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) دراینباره از رادیو بغداد؛ رجوی در این بیانیه پیش‌بینی کرد انتشار طرح خودمختاری کردستان ایران با واکنش‌های مختلف "از راست و مواضع چپ‌نمایانه"روبه‌رو شود.
12 لبنان: مشاور وزیر امور خارجه امریکا در امور خاورمیانه: سوریه مانعی در راه صلح لبنان است، اما این بدین معنی نیست که سوریه دشمن است؛ لغو سفر دونالد رامسفلد فرستاده ویژه رئیس‌جمهور امریکا به دمشق به‌دلیل بیماری حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه؛ رادیو اسرائیل از آغاز سفر ده روزه رئیس‌جمهور این رژیم به نیویورک خبر داد.
1 جنبش توحید اسلامی در بیانیه‌ای خواستار دخالت فوری ایران و بعضی از کشورهای عرب برای پایان‌دادن به محاصره شهر طرابلس شد؛ رهبر اتحاد شوروی با ارسال پیام‌هایی از یاسر عرفات و رئیس‌جمهور سوریه خواست اختلافات خود را کنار بگذارند.
گزارش روزشمار 24/8/1362
2 عزیز جعفری و سرهنگ امیربیگی فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه دستور جزءبه‌جزء اجرای عملیات برای تصرف ارتفاعات کانی‌مانگا و پنجوین و پیشروی در جادة غرب ارتفاعات کانی‌مانگا را به یگان‌های مأمور ابلاغ کردند؛ طبق اخبار به‌دست‌آمده، دشمن از اجرای عملیات بر روی ارتفاع سنگ معدن در محور پنجوین آگاهی یافته است.
3 نامه واحد آموزش نظامی و آموزش بهداری ستاد مرکزی سپاه به مناطق یازده‌گانه سپاه درخصوص اعزام مربیان پدافند شیمیایی به تهران جهت تکمیل آموزش‌ها دراین‌زمینه.
4 در اقدامات افراد مسلح ضدانقلاب در محورهای مختلف استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان 26 تن شهید و 19 نفر زخمی شدند و 5 خودرو نیز منهدم شد.
5 باوجود اجرای موفقیت‌آمیز عملیات شهید عباسی در منطقه دولتو، نیروهای خودی به‌علت برخی مشکلات و نارسایی‌ها مجبور به ترک منطقه عملیاتی شدند.
6 بیانات امام خمینی در جمع مسئولان دانشگاه آزاد درخصوص پرهیز از خودباختگی دربرابر بیگانگان با تکیه بر فرهنگ و ادب ایرانی.
7 نخست‌وزیر در دیدار با مسئولان ستادهای پشتیبانی جنگ جهادسازندگی و قرارگاه‌های کربلا، نجف، حمزه و نوح، خواستار معرفی و انعکاس فعالیت‌های مهندسی در جنگ شد.
8 نفی ملی‌گرایی، بعد جهانی انقلاب اسلامی و ضرورت خدمتگزاری دولت به ارزش‌ها و مردم از اصلی‌ترین محورهای سخنان امروز میرحسین موسوی نخست‌وزیر در جمع مربیان دوره آموزشگاه فرماندهی سپاه پاسداران است. وی در سخنان خود فرمان امام خمینی در اجتناب از حمله به شهرهای عراق را براساس "ماهیت جهانی انقلاب اسلامی" قابل‌درک دانست.
9 رادیو بی‌بی‌سی به نقل از دیپلمات‌های غربی: تصمیم احتمالی ایران به بازرسی از کشتی‌های تجاری مشکوک به حمل سلاح یا تجهیزات جنگی برای عراق در خلیج‌فارس با قوانین بین‌المللی مطابقت دارد.
10 سلطان عمان ضمن تأیید موضع عراق در جنگ، خواستار تلاش جامعه بین‌المللی برای وادارساختن ایران به پذیرش تلاش‌های صلح‌آمیز شد؛ مطبوعات پاریس مقاله دیروز روزنامه پراودا را نشانه گرایش مسکو به جانب عراق ارزیابی کردند.
11 رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی، در مصاحبه‌ای ضمن اشاره به محورهای مذاکرات خود با مقامات ایرانی، دیدار خود از تهران را برای دستیابی به تفاهم بیشتر و رفع موانع موجود در راه توسعه روابط دوجانبه ایران و یوگسلاوی ضروری عنوان کرد.
12 گزارش هفته‌نامه انگلیسی مید و نشریه امریکایی نیوزلتر میدل ایست ریپورت درباره افزایش نسبی روابط بازرگانی ایران با کشورهای انگلیس و امریکا.
13 تفسیر رادیو بی‌بی‌سی از اوضاع اقتصادی ایران، نقش درآمدهای نفتی در برنامه‌های اقتصادی، اقدامات حمایتی دولت و نیز پیش‌بینی رشد اقتصادی کشور.
1 رادیو بی‌بی‌سی ضمن بررسی چگونگی آغاز جنگ ایران و عراق و روند تحولات آن عراق را آغازگر جنگ معرفی کرد. این رادیو با اشاره به کاهش صادرات نفت و ذخیره‌های مالی عراق، وضعیت این کشور را مشکل‌تر از ایران دانست.
2 لبنان: بیانیه وزارت امور خارجه ایران در محکومیت تهدیدات اخیر امریکا و رژیم صهیونیستی علیه سوریه؛ روزنامه سوری تشرین: سوریه به هرگونه تهاجمی به حریم فضایی یا نیروهای نظامی خود در لبنان پاسخ خواهد داد.
3 با ادامه نبرد میان گروه‌های فلسطینی و پیشبرد ناراضیان سازمان آزادی‌بخش فلسطین در شمال لبنان، نخست‌وزیر هند خواهان برپایی اجلاس وزرای جنبش عدم‌تعهد برای رسیدگی به مسئله فلسطین شد.
گزارش روزشمار 25/8/1362
4 بازدید فرماندهان قرارگاه خاتم سپاه از مقر تاکتیکی یگان‌های 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، 27 حضرت رسول(ص) و 5 نصر به‌منظور بررسی آخرین وضعیت آمادگی نیروها و طرح مانور یگان‌ها. اعلام نتایج این بررسی‌ها ازسوی فرماندهان. مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع): تیپ2 لشکر28 کردستان از آمادگی کافی برخوردار نیست؛ طرح مانور لشکر27 حضرت رسول(ص) برای تک جبهه‌ای و درگیری رودررو با دشمن. پیش‌بینی 3 محور برای عملیات ازسوی لشکر5 نصر و شرکت یک تیپ از سپاه و یک گردان از ارتش در هر محور. رحیم صفوی از فرماندهان قرارگاه خاتم خواست باتوجه‌به هوشیاری دشمن با بررسی بیشتر روی طرح مانور یگان‌ها، حتی‌المقدور ضعف‌های آن را برطرف کنند.
5 اقدام ناموفق افراد مسلح غیرقانونی در منطقه عمومی دولتو در شمال‌غربی سردشت؛ تشریح فعالیت حزب دمکرات در منطقه ازگله و عملیات ناموفق افراد این حزب در منطقه نوسود.
6 در اقدامات گروه‌های ضدانقلاب در جنوب‌شرقی مریوان، جنوب نقده، اطراف ارومیه، بانه و جنوب‌شرقی سلماس 35 تن از افراد خودی شهید، 22 تن زخمی و 15 تن به گروگان گرفته شدند.
7 عملیات نیروهای خودی در منطقه بوکان، شمال‌شرق سقز و شرق سنندج؛ کمک تسلیحاتی عراق به حزب دمکرات کردستان ایران.
8 به دستور رئیس‌جمهور همایش بین‌المللی پزشکی تهران به‌منظور بررسی جنبه‌های گوناگون ضایعات جسمی و روانی جنگ و ارائه خدمات بهتر به مجروحان جنگی برگزار می‌شود. دکتر زرگر مسئول برگزاری همایش از شرکت بیش از 500 نفر از متخصصین رشته‌های مختلف پزشکی از 65 کشور جهانی و داخل خبر داد.
9 اصلی‌ترین محورهای سخنان رئیس‌جمهور در دیدار با گروهی از روحانیون حزب جمهوری اسلامی تهران: اهمیت انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی، ضرورت حضور هر دو قشر روحانیون و متخصصین در مجلس آینده و لزوم وحدت و هماهنگی در برگزاری انتخابات.
10 رئیس مجلس شورای اسلامی در جمع گروهی از روحانیون اهل سنت گنبد و فرماندار این شهرستان ضمن تأکید بر وحدت شیعه و سنی به حملات شیمیایی اخیر عراق علیه مناطق سنی‌نشین غرب کشور اشاره کرد.
11 باوجود آشکارشدن نشانه‌هایی از گرایش امریکا به اتخاذ یک سیاست جانب‌دارانه در جنگ ایران و عراق در روزها و هفته‌های اخیر، هفته‌نامه امریکایی بررسی خط مشی خاورمیانه گزارش داد شورای امنیت ملی امریکا پیشنهاد جدید وزارت امور خارجه این کشور مبنی‌بر کمک به عراق در جنگ سه‌ساله با ایران را رد کرد.
1 گسترش مناسبات سیاسی و اقتصادی شوروی با عراق: سفر دو هیئت عالی‌رتبه شوروی به بغداد.
2 رئیس‌جمهور فرانسه در مصاحبه‌ای به‌طور تلویحی از حزب سوسیالیست حاکم درزمینه کمک‌های نظامی به عراق رفع مسئولیت کرد.
3 عزیمت تعدادی از خلبانان نیروی هوایی کویت به عربستان سعودی برای شرکت در مانور مشترک نیروهای هوایی کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس در اواخر ماه جاری؛ وزیر کشور کویت از پذیرش مشروط توافقنامه امنیتی شورای همکاری خلیج‌فارس توسط کشورش خبر داد.
4 کارگروه تعیین راهبرد درازمدت اوپک بدون دستیابی به نتیجه‌ای درمورد راه‌های حفظ میزان تقاضا برای نفت اوپک به کار خود پایان داد؛ وزیر نفت کویت تولید و فروش نفت این کشور به نفع رژیم عراق را تکذیب کرد.
5 دولت سوئیس اعلام کرد با استناد به قوانین این کشور، از تحویل 6 هواپیمای آموزشی به ایران خودداری کرده است.
6 لبنان: حمله هواپیماهای رژیم صهیونیستی به منطقه بعلبک در شرق لبنان به‌تلافی انفجار اخیر در مقر فرماندهی نیروهای این رژیم در شهر صور. گزارش رادیوهای بی‌بی‌سی، امریکا و اسرائیل درباره این حمله و احتمال مداخله امریکا در آن؛ حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه: درصورت خروج کامل و بدون قیدوشرط نیروهای اسرائیل از لبنان، سوریه نیز قوای خود را از این کشور خارج خواهد ساخت؛ بازتاب بیانیه روز گذشته وزارت امور خارجه ایران در خبرگزاری یونایتدپرس.
7 انتشار گزارشهای مختلف از سقوط اردوگاه بداوی آخرین پناهگاه یاسر عرفات در طرابلس.
گزارش روزشمار 26/8/1362
8 در جلسه مشترک فرماندهان سپاه و ارتش در رده قرارگاه‌های خاتم و مقدم حمزه آخرین آمادگی یگان‌ها، هماهنگی برای ادغام نیروهای سپاه و ارتش و چگونگی رفع کمبودها مورد بحث قرار گرفت. فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده نیز درباره مانور یگان تحت امر خود توضیح دادند. در این جلسه روز اجرای عملیات 28/8/1362 معین و ساعت اجرای آن به رایزنی و تصمیم مشترک فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه سپاه و ارتش واگذار شد.
9 در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر علاوه‌بر خسارت‌های مالی 9 تن شهید یا زخمی شدند.
10 در اقدامات افراد ضدانقلاب در مناطق کردنشین کشور بیش از 17 تن شهید یا زخمی شدند؛ عناصر مسلح غیرقانونی در دو روستا اقدام به زورگیری کردند؛ در جنوب‌غربی سلماس، 47 تن از افراد ساواکی به گروه صنارمامدی پیوستند.
11 در دو عملیات نیروهای خودی در جنوب‌شرقی دیواندره و شمال‌غربی نقده، 2 تن از افراد حزب دمکرات کشته و 2 تن از آنان نیز دستگیر شدند؛ 3 تن از افراد حزب دمکرات و یک تن از اعضای کومه‌له تسلیم شدند. این افراد از وجود اختلاف میان مسئولان حزب دمکرات در منطقه پیرانشهر خبر دادند.
12 رئیس‌جمهور عراق مدعی شد هدف عملیات اخیر ایران در منطقه پنجوین دستیابی به منافع اقتصادی و معادن موجود در این منطقه بوده است.
13 رئیس‌جمهور و رئیس شورای‌عالی دفاع در دیدار با فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و تعدادی از مسئولان نیرو ضمن اظهار رضایت از عملکرد نیروی دریایی برای حرکت هرچه سریع‌تر این نیرو به‌سوی خودکفایی فنی، تکنیکی و علمی راهنمایی‌های لازم را ارائه کرد.
1 سفر نخست‌وزیر به استان همدان و بازدید وی از پایگاه هوایی نوژه. نخست‌وزیر در سخنانی به رویارویی کشور با قدرت‌های شرق و غرب، برخورداری از سیاست خارجی فعال و تأثیر آن بر حجم مبادلات بین‌المللی ایران و اوضاع اقتصادی کشور پرداخت.
2 آیت‌الله منتظری در جمع اعضای کمیته فرهنگی سیاسی اسرای عراق و حجت‌الاسلام حکیم: عوامل رژیم عراق به شایعات درباره تجزیه عراق به مناطق سنی و شیعه‌نشین، انحلال ارتش عراق و اشغال بخش‌هایی از خاک این کشور توسط ایران دامن می‌زنند.
3 نعیم حداد رئیس مجلس ملی عراق، ضمن تهدید به استفاده از هواپیماهای سوپراتاندارد علیه ایران، مدعی شد عراق از تلاش‌های صلح‌آمیز برای خاتمه‌دادن به جنگ استقبال می‌کند.
4 رونالد هادل وزیر انرژی امریکا در راه عزیمت به امارات عربی متحده از قول رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا اعلام کرد: واشنگتن بسته‌شدن تنگه هرمز را تحمل نخواهد کرد.
5 روزنامه گاردین با پرداختن به مسئله اختلاف‌نظر اعضای اوپک بر سر قیمت نفت و سهمیة تولید نوشت: ایران تهدید کرد سهمیه تولید نفت اوپک را رعایت نخواهد کرد، مگر اینکه عربستان سعودی تولید خود را تا میزان 5 میلیون بشکه در روز که سهمیه تعیین‌شده این کشور است پایین بیاورد.
6 روزنامه لیبراسیون در مقاله‌ای به مناسبت اظهارات شب گذشته رئیس‌جمهور فرانسه درمورد کمک‌های نظامی این کشور به عراق، سابقه حمایت نظامی فرانسه از عراق، تعهد سیاسی این کشور به رژیم عراق و مخاطراتی که سیاست فرانسه دراین‌زمینه با آن روبه‌رو است، مورد بحث قرار داد.
7 لبنان: حمله هواپیماهای فرانسوی به یک پادگان که گفته می‌شود مقر شبه‌نظامیان هواداران ایران در منطقه بعلبک در شرق لبنان است؛ بازتاب حمله روز گذشته هواپیماهای رژیم صهیونیستی به بعلبک در رسانه‌های خارجی: به‌گفته رادیو اسرائیل «مقامات امریکایی می‌کوشند تا شریک در این عملیات اسرائیل معرفی نگردند»؛ نشریه لوماتن حمله هواپیماهای رژیم صهیونیستی را نتیجه همکاری اطلاعاتی امریکا و رژیم صهیونیستی دانست؛ روزنامه تایمز حمله مذکور را به ضرر نیروهای چندملیتی حافظ صلح در بیروت خواند.
8 پطروس غالی وزیر مشاور در امور خارجه مصر، ضمن اظهار بی‌اطلاعی از حضور سربازان مصری در ارتش عراق، کمک‌های مصر به عراق را صرفاً اقتصادی عنوان کرد.
9 در ادامه درگیری میان گروه‌های فلسطینی در شمال لبنان گزارش‌ها از افزایش فشارهای سیاسی به سوریه حکایت دارد.
گزارش روزشمار 27/8/1362
10 فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه، ساعت 21:30 روز 28 آبان‌ماه را برای اجرای عملیات تعیین کردند؛ مأموریت و اهداف یگان‌های شرکت‌کننده در مرحله چهارم عملیات والفجر4.
11 نامه مسئول اطلاعات - عملیات قرارگاه مقدم حمزه به قرارگاه خاتم‌الانبیاء سپاه درباره اقدامات مهندسی دشمن درزمینه ایجاد استحکامات و موانع برای بازداشتن نیروهای ایرانی از دستیابی به اهداف مورد نظر.
حمله ناموفق هواپیماهای عراقی به سکوی نفتی نوروز در خلیج‌فارس و ادعای مقامات نظامی عراق دراینباره؛ 7 تن از نیروهای سپاه در منطقه تنگاب براثر گلوله‌های خمپاره عراقی شهید یا زخمی شدند؛ شهادت 2 کودک در کوهدشت براثر انفجار یک بمب خوشه‌ای؛ گلوله‌باران آبادان و تخریب 3
1 مغازه و بخشی از یک بیمارستان؛ پناهندگی 20 تن از مردم عراق ظرف امروز و دو روز گذشته به ایران.
2 ترور یک کارگر در حوالی سلماس به‌دست افراد حزب دمکرات؛ درگیری نیروهای خودی و افراد ضدانقلاب در مناطق جنوب‌غربی تکاب، سردشت، بانه و کامیاران؛ اقدام ضدانقلاب در زورگیری از اهالی یک روستا؛ ناکامی افراد حزب دمکرات در نفوذ به خطوط نیروهای خودی در محور نوسود؛ دستگیری یکی از عوامل نفوذی حزب دمکرات در سپاه ناحیه کردستان.
3 سرهنگ سلیمی وزیر دفاع، در مراسم نمازجمعه شهر بانه ضمن اشاره به دردست داشتن ابتکارعمل در جبهه‌های جنگ از ادامه سلسله عملیات‌های والفجر و کسب پیروزی‌های جدید ظرف یک ماه آینده خبر داد.
4 وزیر اطلاعات عراق با ادعای اینکه ارتش عراق از زمان آغاز جنگ قوی‌تر شده است، اذعان کرد نیروهای نظامی ایران در حملات اخیر خود از حمایت کردهای مخالف دولت عراق برخوردار بودند. گزارش خبرگزاری رویتر از اوضاع داخلی عراق و اقدامات احتمالی این کشور در ادامه جنگ.
5 سخنان رئیس‌جمهور در مراسم نمازجمعه این هفته تهران درخصوص حضور مردم در عرصه‌های مختلف ازجمله جبهه‌های جنگ، تلاش رژیم عراق برای جلب حمایت مردم این کشور، دستاوردهای عملیات والفجر4 و حمله هواپیماهای اسرائیلی و فرانسوی به بعلبک لبنان.
6 سفر وزیر بازرگانی عراق به توکیو به‌منظور شرکت در جلسات کمیته مشترک عراق و ژاپن؛ اظهار نگرانی وزیر صنایع و تجارت بین‌المللی ژاپن از احتمال مسدودشدن تنگه هرمز توسط ایران.
7 اطلاعیه سپاه پاسداران درخصوص فروپاشی تشکیلات شهری و جنگی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در استان‌های گیلان و مازندران در جریان عملیات هماهنگ کمیته‌های انقلاب اسلامی، دادستانی و سپاه.
8 لبنان: انعکاس گسترده حملات دو روز گذشته هواپیماهای رژیم صهیونیستی و فرانسه به منطقه بعلبک در شرق لبنان؛ سخنگوی وزیر امور خارجه امریکا گفت این کشور پیشاپیش از تصمیم فرانسه برای حمله به پایگاهی که گفته می‌شود مقر تروریست‌هاست آگاه شده بود؛ گمانه‌زنی درمورد احتمال انجام عملیات نظامی مشابهی ازسوی امریکا.
9 واکنش‌ها به عملیات نیروهای هوایی رژیم صهیونیستی و فرانسه در لبنان: معاون شورای‌عالی شیعیان لبنان، اتحاد شوروی، وزرای امور خارجه ایتالیا و مصر و واتیکان این اقدام را محکوم کردند؛ واکنش متفاوت جناح‌های داخلی فرانسه به اقدام جنگنده‌های فرانسه در بمباران بعلبک؛ به گفته رادیو بی‌بی‌سی این اقدام با حمایت راست‌گرایان مخالف دولت و انتقاد احزاب چپ‌گرا مواجه گردید.
10 هم‌زمان با آغاز به کار اجلاس کمیته جنبش غیرمتعهدها برای مسئله فلسطین، یک مقام بلندپایه الفتح خواستار تشکیل اجلاس فوقالعاده سران عرب برای پایان‌دادن به مناقشه میان جناح‌های فلسطینی شد.
گزارش روزشمار 28/8/1362
11 بازدید فرماندهان قرارگاه خاتم و مقدم حمزه از مقر لشکر27 حضرت رسول(ص) و لشکر 5 نصر برای بررسی اقدامات یگان‌های عمل‌کننده سپاه و اجرای آخرین هماهنگی‌ها؛ توافق رحیم صفوی و سرهنگ موسوی قویدل درباره چگونگی اقدام قرارگاه تاکتیکی حمزه1؛ معاون وزیر امور خارجه با حضور در قرارگاه فرماندهی در جریان آخرین وضعیت عملیات قرار گرفت.
12 گزارش راوی قرارگاه خاتم از تغییرات صورت‌گرفته در اردوی دشمن در ابعاد نیروی انسانی و جابهجایی یگان‌ها برای تقویت محورهای مختلف عملیات.
1 آغاز مرحله چهارم عملیات والفجر4 در ساعت 21:30 امشب؛ از شروع این مرحله تا آخرین ساعات امروز (ساعت 24)، نیروهای خودی توانستند ارتفاعات غرب شاخ تارچر و بخشی از ارتفاع سنگ معدن را به تصرف درآورده و در جاده غرب کانی‌مانگا نیز تاحدودی پیشروی کنند؛ در عملیات امروز یک انبار موشکی عراق هدف قرار گرفت و تمامی موشکهای موجود در آن منهدم شدند.
2 گلوله‌باران آبادان و خرمشهر علاوه‌بر شهادت 1 تن و زخمی‌شدن 16 تن خساراتی نیز در پی داشت.
3 تسلیم‌شدن 5 تن از افراد ضدانقلاب؛ گزارش شهربانی سقز درباره تجمع افراد حزب دمکرات و سازمان کومه‌له در روستاهای شمال‌شرقی سقز؛ برخورد یک خودرو به مین در محور سردشت - مهاباد.
4 دیدار آیت‌الله مهدوی‌کنی رئیس ستاد پشتیبانی از مناطق آسیب‌دیده در جنگ به‌همراه فضل‌الله محلاتی با امام خمینی؛ توضیحات مهدوی‌کنی درباره کمیته‌های تشکیل‌دهنده ستاد پشتیبانی، وظایف کمیته‌ها و عملکرد ستاد در شهرهای دزفول، مریوان و بانه.
5 اظهارات آیت‌الله مهدوی‌کنی دبیر جامعه روحانیت مبارز تهران درباره دیدگاه امام خمینی درخصوص شرایط و ویژگی‌های داوطلبان نمایندگی مجلس، تبلیغات انتخاباتی و ... .
6 معاون بین‌الملل وزارت امور خارجه در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی سکوت محافل سیاسی جهان در مقابل حملات عراق علیه مناطق مسکونی و به‌کارگیری سلاح‌های شیمیایی در جنگ را سبب تشویق حکام بغداد به تکرار این اقدامات در آینده دانست؛ کاظم‌پور اردبیلی ضمن اشاره به سابقه استفاده رژیم عراق از سلاح‌های شیمیایی از عملکرد رسانه‌های گروهی جهان در انعکاس این حملات انتقاد کرد.
7 اطلاعیه سپاه پاسداران درخصوص برنامه سازماندهی نیروهای شرکت‌کننده در طرح لبیک یا خمینی درقالب طرح و آمادگی مانور آزادی قدس؛ عزیمت گروهی از رزمندگان بسیج سپاه پاسداران تهران به جبهه‌های غرب.
8 گزارش روزنامه جمهوری اسلامی از تحقیقات انجام‌شده درباره بیماری‌های روانی ناشی‌از جنگ: وجود یک پایگاه عمیق عقیدتی در میان رزمندگان موجب شده است ضایعات روانی ناشی‌از جنگ بسیار ناچیز باشد.
9 رهبر لیبی، ولیعهد امارات و وزیر امور خارجه آرژانتین در اظهاراتی جداگانه خواستار حلوفصل مسالمت‌آمیز جنگ ایران و عراق شدند.
10 وزیر انرژی امریکا در سفر خود به کشورهای تولیدکننده نفت خلیج‌فارس بر همکاری امریکا با دولت‌های قطر و امارات به‌منظور جلوگیری از هرگونه خلل در صادرات نفت از تنگه هرمز تأکید کرد؛ ولیعهد کویت احتمال عملی‌شدن تهدید ایران به بستن تنگه هرمز را بعید دانست؛ خبرنگار نیویورک تایمز تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد را موجب توجه دگرباره جهانیان به جنگ خلیج‌فارس و بهره‌برداری عراق از این امر ذکر کرد.
11 ولیعهد امارات متحده عربی، همکاری نظامی شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس را بخشی از راهبرد امنیت ملی اعراب معرفی کرد.
12 لبنان: ادامه بازتاب‌های خبری - سیاسی حملات اخیر رژیم صهیونیستی و فرانسه به منطقه بعلبک لبنان؛ وزیر دفاع سوریه درباره حمله احتمالی امریکا و رژیم صهیونیستی به این کشور هشدار داد؛ رهبر لیبی و اتحاد شوروی حمله نیروی هوایی فرانسه به دره بقاع را محکوم کردند.
1 عزیمت وزرای شرکت‌کننده در کمیته ویژه کشورهای جنبش عدم‌تعهد به کویت و سوریه به‌منظور تلاش برای برقراری صلح میان جناح‌های متخاصم فلسطینی؛ ادامه نبرد سنگین میان طرف‌داران و مخالفان عرفات در داخل و اطراف اردوگاه بداوی.
گزارش روزشمار 29/8/1362
2 عملکرد کلی نیروهای خودی در ادامه مرحله چهارم عملیات والفجر4؛ ارتفاع 1904 تصرف شد، ولی دشمن آن را بازپس گرفت. پیشروی به‌سمت ارتفاع 1900 میسر نشد. یال‌های سمت شرق ارتفاع 1904 و 1900 (کانی‌مانگا) تصرف نشد. حفظ ارتفاع سنگ معدن به‌دلیل عدم‌تصرف غرب این ارتفاع مقدور نگشت. پیشروی اولیه در سمت غرب کانی‌مانگا با پاتک دشمن متوقف شده، سپس نیروهای خودی عقب‌نشینی کردند.
3 روایتی از حضور افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در میان نظامیان عراقی.
4 اطلاعیههای فرماندهی قرارگاه خاتم، اطلاعات قرارگاه خاتم، طرح و عملیات قرارگاه مقدم حمزه و اطلاعات این قرارگاه درباره سازمان رزم، نحوه اجرای عملیات در محورهای مختلف، قرارگاه‌های مأمور و نتایج به‌دست‌آمده در مرحله چهارم عملیات والفجر4.
5 جلسه مشترک فرماندهان قرارگاه خاتم، مقدم حمزه و یگان‌های عمل‌کننده به‌منظور بررسی دلایل ناکامی یگان‌ها در مرحله چهارم عملیات؛ رحیم صفوی از محسن رضایی درخواست کرد تا برای تصمیم‌گیری نهایی درمورد عملیات، به‌همراه سرهنگ صیاد شیرازی به منطقه بیاید.
6 بمباران اطراف شهر سردشت در سه نوبت؛ گلوله‌باران آبادان و خرمشهر علاوه‌بر خسارت‌های مالی، 8 زخمی برجای گذاشت.
7 در اقدامات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در حوالی سنندج و سلماس 4 کودک شهید و 3 تن نیز زخمی شدند. عامل یکی از این عملیات‌ها دستگیر شد؛ تسلیم‌شدن 3 تن از افراد سازمان کومه‌له در مهاباد؛ افزایش حضور عناصر سازمان کومه‌له در عراق و راه‌اندازی ایستگاه رادیویی جدید این سازمان در منطقه مرزی قندیل.
8 بازتاب مرحله چهارم عملیات والفجر4 در رسانه‌های خارجی: خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع رسمی بغداد اعلام کرد: این حمله ازسوی ارتش عراق درهم شکسته شد. خبرگزاری آلمان‌غربی گزارش داد نصیف جاسم وزیر فرهنگ و اطلاعات عراق از خبرنگاران خارجی دعوت کرد برای مشاهده نابودی نیروهای ایران از این جبهه (پنجوین) دیدن کنند. همین خبرگزاری به نقل از خبرگزاری رسمی ایران اعلام کرد نیروهای ایران در تدارک برای تکمیل محاصره شهر پنجوین هستند.
9 دیدار رئیس دیوان‌عالی کشور و جمعی از مسئولان قوه قضائیه با امام خمینی. رهبر انقلاب در این دیدار ضمن تأکید بر ضرورت اصلاح امور در همة زمینه‌ها و تقویت قوة قضائیه به دخالت قدرت‌های بزرگ در جوامع اسلامی و وجود اختلاف در میان مسلمانان پرداختند.
10 آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در مراسم گشایش همایش بین‌المللی پزشکی تهران پیشنهاد کرد بخشی از این گردهمایی به بررسی مخاطرات ناشی‌از به‌کارگیری بمب‌های شیمیایی در جنگ اختصاص یابد.
سخنان حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی درباره محکومیت حملات رژیم صهیونیستی و فرانسه به منطقة بعلبک لبنان؛ تلاش ناتو برای سرکوب انقلاب اسلامی در شرق لبنان، عجز سرویس‌های اطلاعاتی غرب از شناسایی عاملان انفجارهای لبنان، شهادت 14 تن
1 از نیروهای ایرانی در بعلبک و انتقاد از سکوت محافل سیاسی جهان دربرابر حملات اخیر؛ بازتاب سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی در خبرگزاری‌های خارجی. رادیو اسرائیل: رئیس مجلس ایران حمله هواپیماهای اسرائیل به پایگاه‌های بعلبک را باعث خنثی‌شدن تبلیغات دایر بر اقدام ایران به خرید اسلحه از اسرائیل دانست.
2 آیت‌الله منتظری و میرحسین موسوی نخست‌وزیر بر لزوم حمایت از مردم لبنان دربرابر تهاجم قدرت‌های خارجی تأکید کردند.
3 مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه، دربارة نتایج سفر یک‌ماهه خود به ده کشور غرب آسیا و افریقا و تشریح مواضع سیاست خارجی ایران درزمینه ارتباط با فرانسه و درگیری میان گروه‌های فلسطینی. وی گفت: جمهوری اسلامی ایران در افریقا دوستان زیادی پیدا کرده است.
4 تأکید مقامات سعودی و مصری بر خاتمه جنگ ایران و عراق از راه مذاکره؛ رادیو فرانسه: درصورت طولانی‌شدن جنگ، عراق از هواپیماهای سوپراتاندارد استفاده خواهد کرد.
5 لبنان: حمله جنگنده‌های رژیم صهیونیستی به مواضع نظامیان سوری، فلسطینی و لبنانی در شرق لبنان و سرنگونی دو هواپیمای مهاجم براثر اصابت موشکهای سوری؛ ورود دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا به دمشق؛ وزیر دفاع سوریه امریکا را به توطئه برای ضربه‌زدن به سوریه متهم کرد؛ احضار کارداران ایران، لیبی، یمن شمالی به وزارت امور خارجه لبنان برای خارج‌ساختن نیروهای این کشورها از لبنان.
6 عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه سوریه، هرگونه آشتی با عرفات را غیرممکن دانست؛ وزیر امور خارجه امریکا: نتیجه نبردهای گروه‌های فلسطینی در شمال لبنان برفرایند صلح در منطقه غرب آسیا اثر می‌گذارد؛ توافق سه گروه فلسطینی الفتح، جبهه خلق برای آزادی فلسطین و جبهه دمکراتیک خلق برای تشکیل جبهه‌ای واحد به‌منظور نجات جنبش فلسطینی از بحران کنونی.
ضمیمه گزارش591: گزارش واحد مهندسی رزمی قرارگاه کربلا از وضعیت میادین مین و موانع دشمن در منطقه عملیاتی والفجر4.
گزارش روزشمار 30/8/1362
7 جلسات فرماندهان رده‌های مختلف سپاه و ارتش با حضور محسن رضایی و سرهنگ صیاد شیرازی در قرارگاه تاکتیکی خاتم در مریوان. در این جلسات علاوه‌بر بحث درباره علل ناکامی عملیات، فرماندهان به قطع عملیات رأی داده و درخصوص چگونگی تشکیل خط پدافندی مطمئن برای حفظ دستاوردهای عملیاتی و تعیین یگان‌های مأمور به پدافند از منطقه و خط حد آنها تصمیماتی اتخاذ کردند.
8 در حمله هواپیماهای عراقی به کاروان کشتی‌های ایران در خلیج‌فارس یک کشتی تجاری غرق و یک کشتی دیگر آسیب دید؛ ستاد فرماندهی کل عراق مدعی شد که نیروی هوایی آن کشور 7 هدف دریایی را در خور موسی منهدم کرده است؛ تفسیر رادیو بی‌بی‌سی دراینباره.
9 تشکیل هئیت ویژه در ارتش عراق برای بررسی علل فرار نظامیان عراقی و پناهندگی آنان به ایران و پیشنهادهای این هیئت برای جلوگیری از این امر.
10 در جریان حوادث امروز مناطق کردنشین کردستان و آذربایجان‌غربی 8 تن شهید یا زخمی شدند. از افراد مسلح نیز 3 تن کشته یا زخمی و 4 تن نیز دستگیر شدند.
1 تسلیم‌شدن 10 تن از افراد حزب دمکرات در مهاباد؛ گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) درباره آمار افراد تسلیم‌شده وابسته به گروه‌های ضدانقلاب در آبان‌ماه به تفکیک شهرها و محورهای مختلف.
2 بررسی عوارض بمباران‌های شیمیایی و نتایج مربوط به درمان برخی صدمات ناشی‌از جنگ در گردهمایی بین‌المللی پزشکی تهران.
3 وزیر امور خارجه ایران: حمایت از مردم سوریه، فلسطین و لبنان جزء اهداف راهبردی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است؛ اطلاعیههای ستاد تبلیغات جنگ و سپاه پاسداران درمورد شهادت 13 تن از اعضای سپاه پاسداران در لبنان.
4 بهزاد نبوی وزیر صنایع سنگین در دیدار با سفیر ژاپن در ایران بر تعهد این کشور درباره تکمیل مجتمع پتروشیمی ایران و ژاپن تأکید کرد؛ وزیر بازرگانی عراق درخواست ژاپن از این کشور مبنی‌بر خودداری از حمله به مجتمع مذکور را رد کرد.
5 گسترش مناسبات عراق و شوروی: سفر وزیر امور خارجه عراق به مسکو و دیدار و مذاکره با آندره گرومیکو وزیر امور خارجه شوروی؛ گزارش خبرگزاری تاس از سفر یک هیئت عراقی به ریاست رئیس سازمان برق عراق به شوروی و همکاری‌های فنی دو کشور درزمینه طرح‌های تولید انرژی؛ تفسیر رادیو بی‌بی‌سی بر سفر طارق عزیز به شوروی و نیز روابط عراق و شوروی از شروع جنگ علیه ایران.
6 تصمیم شورای فرماندهی انقلاب عراق مبنی‌بر درنظرگرفتن تسهیلات ویژه برای داوطلبان خدمت در نیروهای مسلح با هدف ترمیم نیروی انسانی در ارتش این کشور.
7 وزیر امور خارجه اتریش ضمن تأکید بر بی‌طرفی این کشور در جنگ ایران و عراق اعلام کرد درحال‌حاضر شرایط برای میانجیگری در این منازعه فراهم نیست؛ اقدام فرانسه به رایزنی با کشورهای اروپایی برای اتخاذ تدابیر عملی علیه ایران درپی مخالفت این کشور با قطعنامه اخیر شورای امنیت.
8 لبنان: نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی سوریه را از دست‌زدن به یک جنگ جدید در خاورمیانه بر حذر داشت؛ ادامه واکنش‌ها به عملیات اخیر نیروهای هوایی رژیم صهیونیستی و فرانسه در لبنان: رادیو لندن از افزایش تردیدها درمورد مؤثربودن حمله هوایی فرانسه به بعلبک خبر داد.
9 اعلام آتش‌بس یک‌جانبه در نبردهای شمال لبنان ازسوی جناح فلسطینی مخالف یاسر عرفات؛ رهبران جبهه خلق برای آزادی فلسطین و جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین در بیانیه‌ای مشترک خواستار بازگشت تمام چریک‌ها به مواضع اصلی خود برای مبارزه علیه اسرائیل شدند.
گزارش روزشمار 1/9/1362
10 آخرین جلسه فرماندهان قرارگاه‌های خاتم، مقدم حمزه و فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده در عملیات والفجر4 برای تحلیل نبرد یگان‌های خودی و دلایل ناکامی در دستیابی کامل به اهداف پیش‌بینی‌شده؛ گزارش فرماندهان لشکر5 نصر، 27 حضرت رسول(ص) و 17 علی‌بن ابی‌طالب(ع) از عملکرد و نقاط ضعف و قوت یگان تحت امر خود.
11 سخنان رحیم صفوی درمورد بحران و حساسیت‌های موجود در منطقه خلیج‌فارس و نقش مهم سپاه در این وضعیت دشوار در پایان جلسه با فرماندهان حاضر در صحنه عملیات والفجر4.
12 ادامه گلوله‌باران شهرهای خرمشهر، آبادان و نوار مرزی این دو شهر؛ جلسه مشترک فرمانده قرارگاه دریایی نوح سپاه و فرماندهان نیروی دریایی ارتش درباره چگونگی راه‌اندازی گشت دریایی در اطراف سکوهای نفتی.
1 در سه درگیری بین نیروهای خودی و افراد ضدانقلاب در مناطق کردنشین غرب کشور، از افراد خودی 4 تن شهید یا زخمی و از عناصر ضدانقلاب 2 تن دستگیر شدند؛ گزارش بخشداری کامیاران از کمک تسلیحاتی عراق به گروه‌های مسلح غیرقانونی.
2 گزارشهای قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) و استانداری کردستان از تلفات واردشده به نیروهای خودی در درگیری با گروه‌های ضدانقلاب و نوع اقدامات ضدانقلاب در دو استان آذربایجان‌غربی و کردستان در آبان‌ماه.
3 تأیید خبر غرق‌شدن کشتی یونانی در نزدیکی بندر بوشهر توسط سرویس اطلاعاتی نیروهای دریایی لویدز لندن؛ بازتاب ادعای روز گذشته عراق مبنی‌بر حمله به 7 هدف دریایی ایران در مطبوعات بریتانیا؛ وزیر امور خارجه عمان حمله عراق به کشتی‌های ایران را نشان‌دهندة شدت‌گرفتن جنگ میان دو کشور دانست؛ درخواست امیر قطر برای تسریع در اجرای مصوبات قطعنامه اخیر شورای امنیت برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق.
4 سی تن از پزشکان ایرانی مقیم خارج که برای شرکت در همایش بین‌المللی پزشکی در تهران به سر می‌برند آمادگی خود را برای خدمت در ایران اعلام کردند. گزارش روزنامه جمهوری اسلامی از سومین روز برگزاری همایش بین‌المللی پزشکی در تهران.
5 استقبال رسمی از پیکرهای 13 تن از شهدای پاسدار و بسیجی حملات اخیر رژیم صهیونیستی و فرانسه به منطقه بعلبک لبنان، با حضور مقامات کشوری و لشکری در تهران؛ رئیس مجلس شورای اسلامی حملات مذکور و شهادت این نیروها را نشانه کینه‌توزی به انقلاب و افتخاری برای جمهوری اسلامی دانست.
6 افزایش شاخص بهای کالا و خدمات مصرفی در مناطق شهری ایران در مهرماه سال جاری در مقایسه با زمان مشابه سال قبل.
7 آغاز به کار نشست مشترک کمیته اقتصادی دوجانبه ژاپن و عراق؛ سفر معاون وزارت آبادانی و مسکن مصر به بغداد.
8 لبنان: افزایش وخامت اوضاع در لبنان به‌ویژه در حومه جنوبی بیروت؛ وزیر دفاع امریکا بار دیگر ایران و سوریه را متهم به دست داشتن در انفجار مقر تفنگ‌داران امریکا در بیروت کرد؛ عزیمت وزیر امور خارجه عربستان به دمشق به‌منظور کمک به حل بحران لبنان.
گزارش روزشمار 2/9/1362
9 جلسه مسئولان سیاسی و نظامی شهر مریوان به‌منظور اتخاذ تدابیر لازم برای تسهیل امر بازگشت مردم و آماده‌سازی اماکن و منازل آنان درپی پایان‌یافتن عملیات والفجر4 و بازگشت آرامش به مراکز جمعیتی در منطقه بانه و مریوان.
10 در دو اقدام گروه‌های مسلح غیرقانونی در جنوب سلماس و شهر سردشت 20 تن از افراد خودی شهید و 3 تن زخمی شدند؛ 4 تن از افراد ضدانقلاب در سقز و تکاب خود را تسلیم کردند.
11 دیدار سرپرست کمیسیون اداره اسرای عراقی و اعضای این کمیسیون با رئیس‌جمهور. آیت‌الله خامنه‌ای بر ایجاد انگیزه در اسرای عراقی باتوجه‌به نیازهای آینده عراق تأکید کرد.
12 محمدجعفر محلاتی مدیرکل امور بین‌المللی وزارت امور خارجه، یادداشت رسمی ایران درمورد حملات موشکی عراق به تأسیسات فرهنگی و آموزشی ایران را به مدیرکل یونسکو تسلیم کرد.
1 مراسم تشییع پیکر 13 شهید و بسیجی عضو سپاه پاسداران مستقر در لبنان از مقابل ساختمان سفارت سابق امریکا در تهران. فرمانده کل سپاه در این مراسم تأکید کرد عملیات فرانسوی‌ها در لبنان با شکست روبه‌رو شده است؛ گزارش خبرگزاری فرانسه از این مراسم.
2 ادامه بررسی تخصصی روش‌های درمان مجروحان جنگ در چهارمین روز همایش بین‌المللی پزشکی تهران.
3 تسلیم پیام رهبران شوروی به صدام حسین رئیس‌جمهور عراق توسط سفیر شوروی در بغداد؛ بررسی تحولات اخیر در روابط عراق و شوروی در مطبوعات آلمان. روزنامه دی ولت: دولت شوروی برای جلوگیری از نزدیک‌شدن عراق به غرب باید سلاح‌های کاملاً مدرن به عراق تحویل دهد یا به آن کشور امتیازات سیاسی اعطا کند.
4 سفر ملک‌حسین شاه اردن به بغداد و دیدار وی با صدام حسین.
5 اظهارات جداگانه نخست‌وزیر مصر و سفیر عربستان در امریکا در تأکید موضع دیپلماتیک عراق برای پایان‌دادن به جنگ.
6 اجلاس سازمان کشورهای عرب صادرکننده نفت (آ اوپک) که با سخنان انتقادآمیز وزیر نفت عربستان سعودی از ایران آغاز شد، پس از سه ساعت به کار خود خاتمه داد. رادیو بی‌بی‌سی تقاضای عراق مبنی‌بر تغییر سهمیه تولید نفت هرکشور را یکی از دلایل برهم خوردن این اجلاس دانست.
7 لبنان: تصمیم دولت لبنان مبنی‌بر قطع روابط دیپلماتیک خود با ایران؛ وخامت اوضاع امنیتی لبنان و وجود نبرد شدید میان ارتش لبنان و نیروهای مخالف دولت.
8 یاسر عرفات شرایط خود را برای قبول آتش‌بس در شمال لبنان، خروج از طرابلس و آغاز مذاکره اعلام کرد؛ عراق دفتر گروه ابونضال را در بغداد تعطیل و اعضای آن را از عراق اخراج کرد.
گزارش روزشمار 3/9/1362
9 در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر 9 تن زخمی شدند و خساراتی نیز به بار آمد؛ اجرای آتش توپخانه نیروهای خودی بر روی محل تجمع نیروهای عراق در منطقه عمومی مهران و واردآمدن خسارات و تلفات سنگین به دشمن.
10 شهادت 6 نفر و مجروح‌شدن 2 تن از نیروهای خودی در جریان سه اقدام نظامی در غرب مریوان، جنوب‌شرق بانه و جنوب سردشت.
11 ادامه بازتاب حمله اخیر عراق به کاروان کشتی‌های تجاری ایران و پیامدهای احتمالی آن درزمینه گسترش جنگ: سخنگوی وزارت امور خارجه این‌گونه حملات را موجب ناکامی تلاش‌های صلح خواند. واشنگتن پست ضمن اشاره به تردید مقامات امریکا درمورد به‌کارگیری موشک اگزوسه در این حمله، تشدید حملات عراق را نتیجه عملیات اخیر ایران (والفجر4) دانست.
12 رئیس‌جمهور در دیدار با وزیر کار و امور اجتماعی ضمن تأکید بر اهمیت خدمتگزاری به محرومان، اعلام کرد جبهه‌های جنگ را قشر محروم و مستضعف جامعه پر می‌کنند.
13 میرحسین موسوی نخست‌وزیر در مراسم بزرگداشت شهادت 13 تن از نیروهای سپاه در لبنان، حضور نیروهای ایران در لبنان و مقابله آنان با رژیم صهیونیستی را نشانه شکست القائات موجود درمورد همکاری ایران با این رژیم دانست.
1 سفر هیئت بلندپایه ایرانی به دمشق به‌منظور مذاکره درباره مسائل مهم منطقه و روابط دوجانبه؛ رادیو اسرائیل سفر این هیئت را با احتمال اقدامات تلافیجویانه امریکا علیه سوریه و ایران در بیروت مرتبط دانست.
2 برگزاری مراسم اختتامیه همایش بین‌المللی پزشکی تهران. رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنانی به اهداف علمی، انسانی و آثار سیاسی این همایش اشاره کرد. قطعنامه پایانی همایش مذکور ضمن محکوم‌کردن استفاده از سلاح‌های شیمیایی در جنگ، برای بررسی و درمان ضایعات ناشی‌از این سلاح‌ها خواستار تشکیل یک کمیسیون دائمی تحقیق و مراقبت‌های پزشکی با همکاری مؤسسات بین‌المللی شد.
3 اعلام حمایت مجدد شاه اردن از عراق در جنگ علیه ایران؛ تفسیر رادیو بی‌بی‌سی درمورد دیدار شاه اردن و رئیس‌جمهور عراق و موضوعات مطرح‌شده در این دیدار.
4 وزیر نفت سوریه ضمن تکذیب قطع صدور نفت عراق از خاک سوریه به‌دلیل جنگ ایران و عراق، اعلام کرد: سوریه قصد بازگشایی خط لوله عبوری نفت عراق از خاک این کشور را ندارد.
5 اظهارات وزیر دفاع مصر درمورد وضعیت جنگ ایران و عراق: این جنگ اکنون جنگ فرسایشی است مگر اینکه یک تحول بزرگ در آن صورت‌پذیرد (اما) ابتکارعمل هنوز در دست ایرانی‌هاست. وی هدف قرارداد خرید 200 تانک از رومانی برای عراق را کمک به این کشور در موقعیتی حاد اعلام کرد.
6 لبنان: تحلیل مطبوعات امریکایی درمورد احتمال اقدام نظامی امریکا علیه سوریه به‌تلافی انفجار مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت. وال استریت ژورنال: امریکا به دلایل گوناگون نمی‌خواهد اقدامی علیه سوریه به عمل آورد.
گزارش روزشمار 4/9/1362
7 حمله هواپیماهای عراقی به محل تجمع نیروهای خودی در عقبه منطقه عملیاتی والفجر4؛ در گلوله‌باران خرمشهر و آبادان علاوه‌بر خسارت‌های مالی 13 تن شهید یا زخمی شدند.
8 حمله افراد مسلح ضدانقلاب به نیروهای خودی هنگام انتقال پیکر 10 تن از شهدا در شمال‌غرب بوکان. در این حادثه 3 تن از افراد خودی شهید یا زخمی و 3 تن از مهاجمان نیز دستگیر شدند؛ روایت وارونه حزب دمکرات از این واقعه.
9 حمله افراد مسلح ضدانقلاب به نیروهای خودی در غرب سقز؛ اقدام نیروهای تیپ ویژه شهدا در پاکسازی شمال‌شرقی سردشت و عملیات سپاه صائین‌دژ علیه عناصر مسلح حزب دمکرات در جنوب‌شرقی این شهر.
10 هشدار فرمانده نیروی دریایی عراق درمورد تردد کشتی‌ها در شمال خلیج‌فارس؛ تصمیم اتحادیه دریانوردان و دو سازمان کشتیرانی ژاپن برای جلوگیری از اعزام کشتی‌های این کشور به جزیره خارک درپی افزایش تهدیدات عراق؛ خبرگزاری فرانسه: حمله روز دوشنبه عراق علیه کاروان کشتی‌های ایران، عکس‌العملی در بازارهای مربوط به بیمه نفت و کرایه کشتی ایجاد نکرد؛ روزنامه نیویورک تایمز: تنها امید بغداد احتمال دخالت قدرت‌های خارجی و کمک‌های نظامی و مالی کشورهای حوزه خلیج‌فارس است.
11 روزنامه گاردین با درج مشاهدات سه پزشک انگلیسی در ایران، استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در جنگ را تأیید کرد.
1 انتصاب سرهنگ هوشنگ صدیق به سمت فرماندهی نیروی هوایی ارتش با پیشنهاد رئیس شورای‌عالی دفاع و موافقت امام خمینی.
2 محورهای سخنان حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی خطیب نمازجمعه این هفته تهران: هراس قدرت‌های جهانی از جنبش‌های مردمی در منطقه و جهان، احتمال ماجراجویی ابرقدرت‌ها در خلیج‌فارس و آمادگی ایران برای مقابله با آن، مانور آزادی قدس، اوضاع لبنان و حملات هوایی رژیم صهیونیستی و فرانسه به بعلبک و واکنش برخی کشورهای عرب، اختلافات گروه‌های فلسطینی، همایش بین‌المللی پزشکی در تهران.
3 درخواست وزیر بازرگانی عراق از نخست‌وزیر ژاپن مبنی‌بر کمک به حل مشکلات اقتصادی عراق در جنگ.
4 اظهارات وزیر نفت عراق درمورد مخالفت این کشور با کاهش قیمت نفت اوپک؛ روزنامه نیویورک تایمز در تفسیری ضمن اشاره به تدابیر بغداد برای پرهیز از ورشکستگی اقتصادی، تنها راه‌حل مشکلات مالی عراق را فروش نفت این کشور به قیمتی ارزان‌تر از بهای اوپک دانست.
5 پاکستان در تلاش برای حفظ مناسبات خود با ایران و عراق استفاده از راه ترانزیتی بازرگانی را به ایران و تسهیلات آموزشی فنی را به عراق پیشنهاد کرده است.
6 سلطان قابوس پادشاه عمان، در مصاحبه‌ای عراق را آغازگر جنگ خواند و ضمن انتقاد تلویحی از تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد، خواستار افزایش تلاش‌ها برای خاتمه جنگ بدون برنده و بازنده شد؛ روزنامه لوموند: جنگ ایران و عراق باعث شده نقش عمان به‌عنوان محل انبار کالاهای سایر کشورهای منطقه افزایش یابد.
7 دبیرکل شورای ملی فلسطین خواستار لغو تحریم مصر ازسوی کشورهای عرب و برگزاری فوری اجلاس سران عرب به‌منظور عادی‌سازی روابط میان کشورهای عرب شد.
8 لبنان: واکنش‌های اعتراض‌آمیز در لبنان نسبت به تصمیم دولت این کشور به قطع روابط دیپلماتیک با ایران؛ سیدمحمدحسین فضل‌الله و جنبش شیعه امل این اقدام کابینه لبنان را محکوم کردند.
9 هشدار شوروی درمورد هرگونه اقدام امریکا علیه سوریه. خبرگزاری روسی نووستی: سوریه که از حمایت و پشتیبانی شوروی برخوردار است نباید خود را در هر موقعیتی تنها بداند.
گزارش روزشمار 5/9/1362
10 گزارش واحد تعاون سپاه از آمار شهدا و مجروحان یگان‌های مختلف سپاه در عملیات والفجر4. طبق این گزارش از آغاز این عملیات 2323 تن شهید و 11004 تن نیز زخمی شده‌اند.
11 در حمله افراد حزب دمکرات به تجمع عزاداران اربعین در شهر اشنویه، 41 تن شهید و 68 تن نیز زخمی شدند و 20 منزل و مغازه تخریب یا دچار آتش‌سوزی شد؛ از مهاجمان 34 تن ازجمله فرمانده هیز آواره حزب دمکرات کشته شدند.
12 شهادت 14 تن در حمله افراد مسلح ضدانقلاب به نیروهای خودی در غرب جاده سردشت - مهاباد و محور بوکان - مهاباد؛ افزایش اقدامات تبلیغاتی ضدانقلاب در منطقه عمومی مریوان هم‌زمان با بازگشت مردم؛ عملیات انهدامی نیروهای خودی در جنوب‌شرقی سقز علیه یکی از مقرهای حزب دمکرات کردستان.
بازتاب تحرک نظامی عراق علیه کشتی‌های تجاری ایران و هشدار اخیر این کشور درمورد کشتیرانی در ناحیه شمالی خلیج‌فارس. نیویورک تایمز: عراقی‌ها احتمالاً برای هدف قراردادن پایانه نفتی خارک
1 از موشکهای زمین‌به‌زمین شوروی استفاده خواهند کرد؛ هفته‌نامه اکونومیست در مقاله‌ای درمورد پیامدهای احتمالی افزایش تهدیدها در منطقه خلیج‌فارس نوشت: جنگی که ظاهراً می‌شد آن را نادیده گرفت خطرناک‌تر شده است.
2 اجرای مرحله مقدماتی مانور "آزادی قدس" با رژه اعضای طرح لبیک یا خمینی در شهرهای مختلف کشور؛ رادیو اسرائیل هدف از این مانور را تشویق مردم برای اعزام به جبهه‌ها ذکر کرد؛ رادیو مسکو در واکنش به برگزاری این مانور از سخنان اخیر فرمانده کل سپاه مبنی‌بر اجرای مانور آزادی قدس به‌منظور حفاظت از کشور و انقلاب در مقابل توطئه‌های امریکا در شوروی انتقاد کرد.
3 تصویب قطعنامه پیشنهادی ایران درباره حفظ محیط‌زیست دریایی دربرابر تجاوزات نظامی، در اجلاس یونسکو. مدیرکل امور بین‌المللی وزارت امور خارجه: تجاوزات عراق موجب شده است که محیط زیست دریایی در خلیج‌فارس آلوده گردد.
4 لبنان: تداوم تهدید نظامی امریکا و رژیم صهیونیستی علیه سوریه؛ وزیر امور خارجه لبنان در دیدار با همتای سوری خود، همکاری لبنان و سوریه را مقدمه‌ای برای حل بحران لبنان دانست؛ نخست‌وزیر لبنان: توافق 17 می گذشته با اسرائیل، از نظر دولت لبنان منتفی می‌باشد؛ وجود اختلاف‌نظر درباره نتیجه حملة انتقامی هواپیماهای فرانسه در لبنان.
5 توافق عربستان سعودی و سوریه بر سر مسئله طرابلس و درگیری بین جناح‌های فلسطینی؛ موافقت گروه‌های متخاصم فلسطینی با آتش‌بس سعودی - سوری؛ دیدار مصطفی میرسلیم مشاور عالی رئیس‌جمهوری ایران با وزیر امور خارجه سوریه به‌منظور تلاش برای پایان‌دادن به درگیری‌های شمال لبنان؛ اعلام آمادگی عرفات برای پیوستن به روند گفتوگوها برای حلوفصل مسائل غرب آسیا زیرنظر امریکا.
ضمیمه گزارش665: گزارش واحد اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، جو عمومی منطقه اشنویه و نحوه برنامه‌ریزی و عملکرد حزب دمکرات در حمله به این شهر.
گزارش روزشمار 6/9/1362
6 در حمله بالگردهای عراقی به منطقه مریوان و گلوله‌باران خرمشهر و آبادان و نوار مرزی این دو شهر بالغ‌بر 19 تن شهید یا زخمی شدند.
7 ارزیابی فرماندهی قرارگاه عملیاتی جنوب از عملکرد ارتش عراق در عملیات والفجر4 و اشاره به افزایش هماهنگی نیروی هوایی، نیروی زمینی و توپخانة عراق در این عملیات؛ نظرخواهی فرماندهان عالی‌رتبة عراق از فرماندهان یگان‌ها و واحدهای رزمی تحت‌امر خود درمورد علل پیروزی و نقاط قوت و ضعف نیروهای ایرانی و دلایل موفقیت یا شکست نیروهای عراقی در عملیات‌های گذشته.
8 پاکسازی منطقه شرق دریاچه زرینه‌رود؛ تسلیم‌شدن 2 تن از افراد مسلح در سردشت؛ آمار افراد تسلیم شده ضدانقلاب از 23 آبان تا 6 آذرماه؛ اقدام سازمان کومه‌له در تهدید مردم روستاهای دیواندره برای خودداری از عضویت در بسیج روستایی.
9 رئیس‌جمهور درپیامی به مناسبت سالروز تشکیل بسیج مستضعفین، بسیج را مکتبی‌ترین و مردمی‌ترین نیروی مقاومت جهانی خواند که بنابر ضرورت انقلاب اسلامی و برای دفاع از اهداف و آرمان‌های آن ایجاد شده است.
1 بازدید پزشکان ایرانی و خارجی شرکت‌کننده در همایش بین‌المللی پزشکی از مجروحان جنگی در چند بیمارستان تهران.
2 دیدار هیئت بلندپایه شوروی به ریاست رئیس کمیته مناسبات اقتصادی خارجی شوروی با طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق؛ ورود یک هیئت فنلاندی به بغداد؛ بررسی راه‌های توسعه روابط اقتصادی عراق و کویت در سومین دور مذاکرات اعضای کمیته شرکت تجاری دو کشور.
3 وقوع دو انفجار مهیب در ساختمان مرکزی سازمان امنیت عراق و مرکز نظامی العینه ارتش عراق؛ سخنگوی رسمی عراق وقوع دو انفجار در بغداد توسط سازمان عمل اسلامی را تکذیب کرد.
4 تلاش ترکیه برای ایفای نقش گسترده‌تر در حل مسائل منطقه غرب آسیا. یک عضو کمیته سنای امریکا، ترکیه را مناسب‌ترین کشور برای ایفای نقش رهبری ناتو در منطقه دانست.
5 لبنان: رهبر جنبش امل خواستار خروج نیروهای فرانسوی و چندملیتی از لبنان شد؛ سفر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی به واشنگتن به‌منظور مذاکره درمورد همکاری‌های نظامی و اقتصادی با مقامات امریکا؛ آغاز اجرای مانورهای تاکتیکی هوایی و زمینی در سوریه.
6 تلاش هیئت اعزامی ایران برای مصالحه در میان گروه‌های فلسطینی؛ جناح سازمان آزادی‌بخش فلسطین تحکیم آتش‌بس را منوط به خروج عرفات از طرابلس دانست؛ اعلام حمایت رئیس‌جمهور الجزایر از یک دولت مستقل فلسطینی.
ضمیمه گزارش673: بخش‌هایی از نامه فرمانده گردان دوم تیپ504 ارتش عراق در پاسخ به درخواست فرمانده سپاه یکم درمورد بررسی نقاط قوت و ضعف نیروهای ایرانی و عراقی.
گزارش روزشمار 7/9/1362
7 ابلاغ فرماندهی سپاه به 6 یگان سپاه مبنی‌بر تشکیل یک گردان دریایی دراسرع‌وقت به‌منظور آمادگی برای پدافند از جزایر ایران در خلیج‌فارس درصورت حمله امریکا.
8 در گلوله‌باران خرمشهر و آبادان 2 نفر زخمی شدند و خسارت‌هایی به بار آمد؛ بمباران جزیره خارک تلفات و خساراتی درپی نداشت.
9 دو عملیات نیروهای خودی در منطقه عمومی صائین‌دژ و نقده؛ اقدام افراد حزب دمکرات در ربودن 3 وانت‌بار و ربودن 2 تن از افراد تسلیم‌شده در شرق نقده؛ زخمی‌شدن یک تن در مره‌خیل؛ یک نشریه داخلی اعلام کرد در یک‌ماهه اخیر، 20 تن از افراد تائب به‌دست افراد مسلح ضدانقلاب ترور شده‌اند.
10 تأثیر عملیات والفجر4 و چند عملیات مرزی دیگر در منطقه شمال‌غربی و جنوب سردشت بر گروه‌های ضدانقلاب و انتقال بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های ستادی، پشتیبانی و تشکیلات و امکانات آنها به استان سلیمانیه عراق. بنا به اعلام ژاندارمری و قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) تعداد زیادی از افراد ارتش عراق به اتحادیه میهنی کردستان عراق و حزب دمکرات کردستان عراق پیوسته‌اند.
11 گزارش رسانه‌های خارجی درمورد تلاش عراق برای تشدید خطر جنگ در خلیج‌فارس درحالی‌که هنوز اقدامات عراق دراین‌زمینه بر تصمیمات شرکت‌های بیمه و کشتیرانی تأثیر چندانی نگذاشته است. تفسیر رادیو کلن درمورد پیامدهای گسترش جنگ ایران و عراق بر تأمین نفت مورد نیاز کشورهای صنعتی ازجمله آلمان فدرال.
1 نیروی دریایی ارتش با صدور بیانیه‌ای به مناسبت روز نیروی دریایی جمهوری اسلامی اعلام کرد: تسلط ایران بر خلیج‌فارس و تنگه هرمز انکارناپذیر است.
2 دیدار پیتر وارکورنی وزیر امور خارجه مجارستان با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و تأکید بر توسعه روابط دو کشور؛ وزیر امور خارجه ایران از افزایش حجم مبادلات بازرگانی ایران و مجارستان خبر داد؛ سفر وارکورنی به بغداد و کویت در پایان دیدارش از تهران.
3 دیدار رئیس کمیته مناسبات اقتصادی خارجی شوروی با رئیس‌جمهور عراق در دومین روز سفرش به این کشور؛ مذاکرات رئیس انجمن دوستی عراق و فنلاند با طه یاسین رمضان؛ ملاقات مدیر اجرایی بانک بین‌المللی با وزیر دارایی عراق.
4 اقدام عراق به احداث یک پایانه شناور نفتی در چارچوب طرح ازسرگیری صادرات نفت خود از خلیج‌فارس.
5 برگزاری گردهمایی افسران عالی‌رتبه عربستان، بحرین، عمان و قطر در کویت به‌منظور چاره‌اندیشی برای پیشگیری از گسترش جنگ ایران و عراق؛ تکذیب خبر توافق کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس با امریکا مبنی‌بر مداخله نظامی این کشور درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز.
6 بروز نشانه‌هایی از احتمال تجدید در سیاست بی‌طرفی امریکا در جنگ ایران و عراق. یک پژوهشگر مؤسسه بروکینگز در تحلیلی نیاز امریکا به عراق برای حفظ تعادل دربرابر سوریه و استقبال عراق از تصمیمات شورای همکاری خلیج‌فارس درجهت حفظ ثبات در منطقه را ازجمله دلایل احتمال حمایت امریکا از عراق ذکر کرد.
7 لبنان: بروز درگیری‌های شدید میان شبه‌نظامیان مسیحی و دروزیها در لبنان؛ ازسرگیری تلاش‌ها برای برگزاری مجدد اجلاس آشتی ملی در ژنو درپی سفر رئیس‌جمهور لبنان به ایتالیا؛ یک مقام امریکایی آگاه‌ساختن سوریه از عدم اختلاف‌نظر امریکا و رژیم صهیونیستی درمورد بحران لبنان را ازجمله اهداف سفر نخست‌وزیر این رژیم به واشنگتن ذکر کرد؛ معاون نخست‌وزیر سوریه اعلام کرد: سوریه تمام ابتکارات صلح امریکا را رد می‌کند.
8 رادیو بی‌بی‌سی از احتمال فراهم‌شدن مقدمات اجلاس در سطح سران عرب برای بحث درمورد جنگ فلسطینیان در لبنان خبر داد؛ اتحاد شوروی در پیامی خواستار وحدت و یکپارچگی سازمان آزادی‌بخش فلسطین شد؛ هفته‌نامه اخبار اقتصادی خاورمیانه از دیدگاه خود به شرح و تفسیر موضع جدید دولت ایران درقبال جناح‌های درگیر فلسطینی پرداخت.
گزارش روزشمار 8/9/1362
9 ابلاغ فرماندهی کل سپاه مبنی‌بر ادغام ستاد مرکزی قرارگاه تاکتیکی خاتم‌الانبیا(ص) سپاه در ستاد مرکزی سپاه پاسداران. درپی این دستور در ستاد مرکزی معاونتی تحت عنوان معاونت رزمی به‌منظور هماهنگی و نظارت بر همکاری میان واحدهای ستاد مرکزی با قرارگاه‌های جنگی مناطق ایجاد شد.
10 گزارش فرماندهی منطقه 9 سپاه از اقدام احتمالی عراقی به مین‌گذاری در حوالی سکوهای البکر و العمیه.
11 حمله گروه‌های مسلح ضدانقلاب به مواضع افراد خودی در نوسود و غرب بوکان؛ شرکت 3 تن از اتباع ترکیه در حمله اخیر حزب دمکرات به اشنویه؛ درگیری 2 گروه از هیز افشین حزب دمکرات در جنوب‌شرقی نقده؛ تسلیم‌شدن 4 تن از افراد حزب دمکرات در پاوه و مهاباد.
1 فرمانده سپاه اشنویه در نامهای به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از احتمال حمله مجدد افراد ضدانقلاب به شهر اشنویه در آینده نزدیک خبر داد.
2 گزارش واحد اطلاعات ستاد مرکزی از حضور گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق مرزی استان سلیمانیه عراق و فعالیت آنان در این منطقه.
3 آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با سفیر بلژیک در ایران گفت: مایلیم با همه کشورهایی که برای ملت و انقلاب ایران احترام قائل‌اند، رابطه داشته باشیم.
4 نخست‌وزیر ضمن تقدیم لایحه بودجه سال 1363 به مجلس، اعلام کرد مخارج جنگ حدود 30 درصد از هزینه‌های دولت را تشکیل داده و کل اقتصاد کشور را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؛ وی درعین‌حال اضافه کرد: «لیکن این جنگ، نوعی سرمایه‌گذاری برای ملت ما و همه ملت‌های محروم جهان است»؛ مصاحبه وزیر کشور درخصوص تشریح تأثیر هزینه‌های جنگ بر برنامه‌های عمرانی و خدماتی دولت.
5 اطلاعیه وزارت امور خارجه ایران به مناسبت روز اعلام همبستگی جهانی با ملت فلسطین. در این اطلاعیه بر لزوم همکاری کشورهای عرب و مسلمان برای نابودی رژیم صهیونیستی تأکید شده است.
6 سخنگوی وزارت امور خارجه برزیل از تصمیم این کشور مبنی‌بر عدم فروش اسلحه به ایران خبر داد.
7 ادامه تلاش‌های متحدان منطقه‌ای عراق برای رفع تنگنای مالی این کشور: روزنامه گاردین از کمک یک میلیارد دلاری کویت به عراق در آینده نزدیک خبر داد؛ اقدامات عربستان برای توسعه صدور نفت عراق ازطریق خط لوله عبوری از خاک آن کشور.
8 اظهار امیدواری مقامات کشورهای حوزه خلیج‌فارس درمورد جلوگیری از گسترش جنگ ایران و عراق با برقراری موازنه نظامی میان دو کشور؛ مذاکرات دبیرکل اتحادیه عرب با مقامات امارات متحده عربی و امیر قطر درخصوص ایران و عراق.
9 لبنان: ادامه درگیری‌ها در شرق بیروت؛ پایان تحصن مردم و علمای جنوب بیروت در اعتراض به قطع روابط دیپلماتیک دولت لبنان با ایران؛ توافق‌های گسترده مقامات رژیم صهیونیستی و امریکا درباره همکاری‌های سیاسی - نظامی در منطقه غرب آسیا؛ وزیر امور خارجه امریکا سوریه را خطر اصلی در منطقه غرب آسیا خواند و خواستار همکاری امریکا و رژیم صهیونیستی برای مقابله با این خطر شد.
10 یاسر عرفات اعلام کرد سازمان آزادی‌بخش فلسطین در جست‌وجوی راه‌حلی برای مسئله فلسطین ازطریق گفت‌وگو است؛ پیام‌های رؤسای جمهور سوریه و عراق به مناسبت روز همبستگی با مردم فلسطین؛ نخست‌وزیر سابق لبنان از برداشته‌شدن گام‌هایی به‌سوی برقراری آتش‌بس میان گروه‌های متخاصم در طرابلس خبر داد.
گزارش روزشمار 9/9/1362
11 براثر گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر و مناطق مرزی این دو شهر 18 تن شهید یا زخمی شدند و خساراتی نیز به بار آمد.
12 واحد آموزش نظامی ستاد مرکزی سپاه ضمن اعلام اجرای مرحله دوم طرح مانور آزادی قدس در 22 بهمن‌ماه سال جاری، چگونگی اجرای این مانور و نحوه آموزش رده‌های مختلف این نیروها را ابلاغ کرد.
13 عملیات کمین نیروهای خودی علیه افراد مسلح ضدانقلاب در اطراف پیرانشهر؛ کشف یک خانه تیمی در مهاباد؛ حمله عناصر مسلح غیرقانونی به پایگاه سیدآباد در شرق مهاباد.
1 رئیس‌جمهور در دیدار با فرماندهان گروه‌های مقاومت بسیج مستضعفین سراسر کشور، سازماندهی و آموزش نیروها به‌منظور رعایت احتیاط و دقت در حفظ جان انسان‌ها در جنگ تأکید کرد.
2 آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور، در جمع گروهی از کارگران عضو بسیج کارخانجات استان تهران، بسیج را ضامن بقا، تداوم و صدور انقلاب دانست.
3 ادعاهای مقامات عراقی در دیدار با رئیس کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ درباره نحوه رفتار ایران با اسرای جنگی و نیز مخالفت مسئولان ایرانی با پیشنهاد مبادله اسرا.
4 سرپرست روابط خارجی وزارت نفت عراق با اشاره به برنامه افزایش ظرفیت صدور نفت این کشور از خط لوله ترکیه و احداث یک خط لوله انتقال نفت ازطریق عربستان اعلام کرد در اجلاس آتی سازمان اوپک، عراق خواستار افزایش سهمیه صادرات نفت خود خواهد شد.
5 اجرای مانورهای دوجانبه هوایی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در چارچوب برنامه‌های تحکیم پیوندهای نظامی این کشورها. پایان مانور یازده روزة نیروهای هوایی کویت و عربستان.
6 رادیو مسکو ضمن انتقاد از ادامه جنگ ایران و عراق و دفاع از مناسبات اخیر اتحاد شوروی با عراق، از تمایل شوروی به برقراری روابط عادی با ایران خبر داد.
7 لبنان: تأکید نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی بر مخالفت این رژیم با لغو قرارداد سازش میان رژیم صهیونیستی و لبنان؛ ورود رئیس‌جمهور لبنان به واشنگتن به‌منظور مذاکره با مقامات امریکایی درمورد مسائل لبنان؛ تأکید محافل سیاسی امریکا بر نقش سوریه در پایان‌دادن به بحران لبنان.
8 ازسرگیری نبرد توپخانه‌ای جناح‌های متخاصم فلسطینی در شمال لبنان؛ عرفات بار دیگر سوریه را به مداخله در جنگ بین طرف‌داران و مخالفان خود متهم کرد؛ اعلام حمایت نخست‌وزیر کانادا از تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی در نوار غزه؛ ابهام در توافق سوریه و عربستان برای آتش‌بس در شمال لبنان.
گزارش روزشمار 10/9/1362
9 زخمی‌شدن 18 تن در گلوله‌باران آبادان و خرمشهر؛ ناکامی هواپیماهای عراقی در بمباران شهر پسوه؛ نفوذ نیروهای خودی به مواضع دشمن در منطقه دزلی و مین‌گذاری در این منطقه.
10 در 4 عملیات افراد مسلح ضدانقلاب علیه نیروهای خودی و 5 عملیات مین‌گذاری در مناطق مختلف استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان، 8 تن از افراد خودی و مردم شهید، تعدادی زخمی و 6 تن نیز به گروگان گرفته شدند. از افراد مهاجم نیز حداقل 17 تن کشته یا زخمی شدند؛ انفجار یک خط لوله انتقال نفت در غرب نقده به‌دست افراد حزب دمکرات؛ گزارش یک منبع نظامی از افزایش حضور و فعالیت افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شمال‌شرقی سردشت.
11 نیروهای خودی در دو عملیات کمین و شناسایی در شمال‌غربی مهاباد و شمال‌غربی ارومیه، 13 تن از افراد مسلح را دستگیر کردند؛ فرمانده سپاه پیرانشهر از تسلیم‌شدن 118 تن از افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب در طول آبان‌ماه خبر داد.
12 سخنان آیت‌الله منتظری در جمع فرماندهان یگان‌های مقاومت بسیج و سرپرستان طرح لبیک یا خمینی درباره نقش نیروهای مردمی در جنگ و لزوم تقویت ابعاد مختلف بسیج در کشور؛ رئیس مجلس شورای اسلامی در دیدار با گروهی از رزمندگان یگان‌های سپاه و پاسداران مستقر در دادستانی بر نقش بسیج مردمی در مقابله با قدرت‌های بزرگ تأکید کرد.
1 گزارش خبرنگار روزنامه تایمز درمورد استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در جنگ و عوارض ناشی‌از آن در مصدومان شیمیایی.
2 تصویب کلیات لایحه انتخابات مجلس شورای اسلامی؛ سیدمحمود علوی مخبر کمیسیون شوراها و امور داخله مجلس: در قانون جدید انتخابات، نظارت و اجرا تفکیک شده است.
3 رادیو بی‌بی‌سی اختلافات گروه‌های فلسطینی را برای ایران نگران‌کننده‌تر از قطع روابط سیاسی این کشور با لبنان دانست.
گزارش روزشمار 11/9/1362
4 در اقدامات افراد مسلح ضدانقلاب در محور سردشت - مهاباد، پاوه، جنوب پیرانشهر، جنوب‌شرقی صائین‌دژ و محور سردشت - پیرانشهر 17 تن از نیروهای خودی به گروگان گرفته شدند، 5 تن شهید یا زخمی شدند. از مهاجمان نیز 13 تن کشته یا زخمی شدند.
5 دستگیری 20 تن از افراد حزب دمکرات؛ تسلیم‌شدن 5 تن از افراد این حزب.
6 پناهندگی یکی از افراد حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) به نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق؛ افراد حزب دمکرات کردستان عراق 3 کارشناس فرانسوی را در عراق به گروگان گرفتند.
7 مصاحبه رئیس‌جمهور عراق با روزنامه الاهرام درخصوص سیاست امریکا و شوروی در قبال جنگ، تهدید ایران به بستن تنگه هرمز، موضع سوریه دربرابر جنگ و روابط مصر و عراق.
8 دیدار دبیرکل سازمان ملل با نمایندگان ایران و عراق به‌منظور برآورد خسارات واردشده به مناطق غیرنظامی دو کشور. خبرگزاری فرانسه: در گزارش کارشناسان سازمان ملل متحد به‌طور صریح آمده بود که خسارات هدف‌های غیرنظامی ایران نسبت به عراق بسیار شدید بوده است.
9 عراق با متهم‌کردن ایران به حمله علیه مناطق غیرنظامی این کشور هشدار داد درصورت ادامه این حملات مواضعی در خاک ایران را مجدداً مورد حمله قرار می‌دهد.
10 محورهای سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی در نمازجمعه این هفته تهران: متناسب‌نبودن مالیات‌های دریافتی در کشور نسبت به سطح درآمدها، اجلاس آتی اوپک و لزوم افزایش قیمت نفت، انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی و تحولات اخیر لبنان.
11 گزارش رادیو امریکا از پیش‌بینی‌های یک شرکت سرمایه‌گذاری در سهام و اوراق بهادار نیویورک درخصوص تغییرات میزان تقاضای نفت، کسری موازنه ارزی اعضای اوپک و کاهش قیمت نفت تولیدکنندگان عضو این سازمان.
12 اعلام حمایت رئیس پارلمان انگلیس از موضع شورای همکاری خلیج‌فارس درمورد جنگ ایران و عراق؛ تأکید دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس بر ضرورت یافتن راه‌حل مسالمت‌آمیز برای جنگ به‌منظور جلوگیری از اختلافات جهانی به‌ویژه میان دو ابرقدرت.
13 یک کشتی جدید موشک‌انداز که ایتالیا آن را برای عراق ساخته است، به آب انداخته شد.
14 تلاش مقامات مصری برای عضویت مجدد در کنفرانس کشورهای اسلامی و تفسیر رادیو بی‌بی‌سی دراینباره.
لبنان: ابراز خوشبینی رئیس‌جمهور لبنان درباره خروج قریب‌الوقوع نیروهای بیگانه از این کشور؛ یک مقام بلندپایه امریکایی اعلام کرد سوریه از گفت‌وگو درمورد خروج نیروهایش از لبنان سرباز می‌زند؛ تشکیل دو
1 کمیسیون مشترک میان امریکا و لبنان به‌منظور بررسی کمک‌های نظامی و اقتصادی امریکا به دولت لبنان.
2 یاسر عرفات خروج خود از لبنان را منوط به حضور ناظرانی ازسوی سازمان ملل کرد. اعلام آمادگی پادشاه اردن برای گفت وگو با عرفات به‌منظور تعیین خط مشی مذاکرات آینده صلح با رژیم صهیونیستی.
گزارش روزشمار 12/9/1362
3 گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر و نوار مرزی این دو شهر. در آبادان 9 تن شهید یا زخمی شدند و خساراتی به بار آمد؛ ناکامی تجاوز هواپیماهای عراقی به منطقه بانه؛ عراق ایران را تهدید به انتقام‌گیری کرد.
4 در یک اقدام نظامی محدود در منطقه عمومی پاوه 2 تن از نظامیان عراقی کشته شدند و یک تن از افراد خودی زخمی شد.
5 در اقدامات افراد مسلح ضدانقلاب در شرق مریوان، غرب و جنوب‌غربی بانه، جنوب‌غربی بوکان و شهر ارومیه 14 تن از افراد خودی شهید یا زخمی و 4 نفر نیز به گروگان گرفته شدند. یک تن از افراد ضدانقلاب در مهاباد دستگیر شد.
6 اعدام یک تن از اهالی منطقة شهر ویران مهاباد به جرم همکاری با سپاه پاسداران به‌دست عوامل حزب دمکرات؛ گزارش یک نشریة امنیتی از تأثیر عملیات انجام‌شده در منطقه مرزی آلان بر تشدید اختلافات بین گروه‌های مسلح ضدانقلاب و واکنش سازمان کومه‌له به اقدام سپاه در تسلیح مردم؛ حزب دمکرات مردم غرب سردشت را تهدید کرد که درصورت هرگونه همکاری با نیروهای جمهوری اسلامی اموال آنان را مصادره خواهد کرد.
7 مشکلات نیروهای خودی براثر کمبود نیرو در مناطق کردنشین استان‌های کردستان و آذربایجان‌غربی و دستور فرماندهی کل سپاه به مناطق 1 و 4 سپاه کشوری برای تأمین نیروهای مورد نیاز.
8 اطلاعیه ستاد تبلیغات جنگ درمورد ادعای عراق مبنی‌بر حمله ایران به مناطق غیرنظامی این کشور و ارتباط آن با تقاضای اخیر جمهوری اسلامی ایران از سازمان ملل برای برآورد خسارات واردشده به مناطق مسکونی دو کشور.
9 تمایل الجزایر و ترکیه به میانجیگری در جنگ ایران و عراق. نخست‌وزیر تونس اعلام کرد درحال‌حاضر هیچ راه‌حلی برای پایان این جنگ نمی‌بیند.
10 رفتار دوگانه ژاپن درمورد تردد کشتی‌های این کشور در خلیج‌فارس؛ ورود فرستاده ویژه وزارت امور خارجه ژاپن به فرانسه و ابراز نگرانی ژاپن از ادامه کمک‌های نظامی فرانسه به عراق.
11 مصاحبه وزیر نفت ایران درباره تخطی عربستان سعودی از توافقات انجام‌شده در اجلاس گذشته اوپک.
12 ناکامی تلاش برای ربودن یک هواپیمای مسافربری در مسیر بوشهر به شیراز.
13 لبنان: بمباران مناطق بحمدون و صوفر لبنان توسط هواپیماهای رژیم صهیونیستی. وزیر دفاع فرانسه هرگونه ارتباط میان این حملات با پروازهای شناسایی هواپیماهای فرانسوی در این منطقه را رد کرد؛ نبیه‌بری رهبر جنبش امل، ضمن انتقاد از قطع روابط دیپلماتیک لبنان با ایران گفت: دولت لبنان باید از ایران به‌عنوان وسیله‌ای برای پایان‌دادن به حضور اشغالگران رژیم صهیونیستی در این کشور استفاده کند.
14 مصطفی میرسلیم مشاور عالی ریاست‌جمهور، نتایج مذاکرات هیئت اعزامی ایران به سوریه و لبنان را درباره اختلاف میان جناح‌های فلسطینی مثبت اعلام کرد؛ احتمال حمایت اجلاس آتی وزارت امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا از طرح سوری - سعودی برای آتش‌بس میان گروه‌های متخاصم فلسطینی.
گزارش روزشمار 13/9/1362
1 درگیری نیروهای خودی و افراد سازمان کومه‌له در شمال کامیاران؛ حمله حزب دمکرات به پایگاه نیروهای دولتی در شمال‌شرقی سردشت؛ درگیری ناخواسته بین دوگروه از افراد ضدانقلاب درپیرانشهر؛ غارت اموال یک پایگاه در شمال‌شرقی مریوان؛ تیراندازی بی‌هدف در ورودی پیرانشهر؛ زورگیری از اهالی یک روستا در منطقه ازگله.
2 تسلیم‌شدن 3 تن از افراد حزب دمکرات به نیروهای خودی؛ پیوستن 40 تن از افراد حزب کریکاران ترکیه به نیروهای بارزانی.
3 فرمانده نیروی زمینی ارتش در جمع مردم کرمان گسترش امنیت در آذربایجان‌غربی و کردستان و قطع راه‌های مواصلاتی گروه‌های ضدانقلاب با عراق در این مناطق را از دستاوردهای عملیات والفجر4 دانست.
4 تقدیر ویژه رئیس‌جمهور عراق از افسران بعثی در مراسم اعطای نشان شجاعت به گروهی از فرماندهان نظامی این حزب.
5 گزارش رادیو کلن از مصاحبه صادق طباطبایی درباره شرایط ایران برای خاتمه‌دادن به جنگ، انسداد تنگه هرمز، مخارج و تلفات ناشی‌از جنگ و مشکلات موجود در تأمین مهمات و جنگ‌افزار.
6 نیویورک تایمز: علاوه‌بر کمبود سلاح‌های ضدهوایی و ضدتانک، رقابت موجود میان گروه‌های طرف‌دار غرب و طرف‌دار ایران در افغانستان، شدت مقاومت در مقابل شوروی را تقلیل داده است.
7 لبنان: حمله هواپیماهای امریکایی به مواضع سوریه در شرق بیروت؛ وزیر امور خارجه سوریه در نامهای به رئیس شورای امنیت و دبیرکل سازمان ملل حمله جنگنده‌های امریکایی را در چارچوب همکاری‌های امریکا و رژیم صهیونیستی خواند؛ سخنگوی کابینه اسرائیل هرگونه هماهنگی امریکا و اسرائیل درخصوص این حملات را تکذیب کرد؛ روزنامه هاآرتص از توافق محرمانه رژیم صهیونیستی و امریکا برای وادارساختن نیروهای سوریه به خروج از لبنان خبر داد؛ بیانیه رئیس‌جمهور لبنان درخصوص مذاکرات چهار روزه خود با مقامات امریکا.
گزارش روزشمار 14/9/1362
8 در گلوله‌باران شهرهای آبادان، خرمشهر و مناطق مرزی این دو شهر علاوه‌بر واردشدن خسارت‌های مالی، یک تن شهید و 47 تن نیز زخمی شدند؛ تهدید مجدد عراق به اجرای اقدامات تلافیجویانه.
9 براثر اقدامات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق عمومی مهاباد، بوکان، سردشت و سقز 19 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شدند، یک تن به گروگان گرفته شد و از مهاجمان نیز 15 تن کشته یا زخمی شدند.
10 دستگیری 4 تن از افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب در شمال‌شرقی مهاباد؛ تسلیم‌شدن 14 تن از افراد حزب دمکرات در شمال سلماس.
11 گزارش واحد اطلاعات قرارگاه نجف دربارة وضعیت نظامی و امنیتی منطقه عمومی مریوان، پاوه و جوانرود و نقش گروه‌های مسلح ضدانقلاب به‌ویژه حزب دمکرات و رزگاری در ناامنی‌های این منطقه و چگونگی تعامل افراد این گروه‌ها با ارتش عراق در این منطقه.
12 تهدید وزیر نفت عراق مبنی‌بر حمله به مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی.
13 آغاز به کار دومین اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب در بغداد؛ دیدار وزیر کشور مراکش با رئیس‌جمهور عراق؛ ملاقات و گفتوگوی شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب با وزیر امور خارجه عراق درخصوص اوضاع اعراب، تحولات فلسطین و جنگ ایران و عراق.
1 نخست‌وزیر در مصاحبه‌ای سیاست ایران در اوپک را تلاش برای پایین‌آوردن سطح تولید و بالابردن قیمت نفت ذکر کرد. انتقاد از اقدام عربستان و کویت به فروش نفت از طرف عراق و آمادگی قوه مجریه برای برگزاری انتخاب آینده مجلس را دیگر محورهای این مصاحبه بود.
2 تأکید وزیر دفاع سوریه بر خاتمه هرچه سریع‌تر جنگ ایران و عراق و حل اختلافات دو کشور ازطریق مذاکره؛ سفر وزیر امور خارجه عربستان به مسقط به‌منظور گفت‌وگو درخصوص جنگ ایران و عراق؛ سلطان قابوس خواستار افزایش تلاش‌ها برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق شد.
3 لبنان: بیانیه وزارت دفاع امریکا درمورد ارزیابی حمله هوایی دیروز به مواضع سوریه و خسارات ناشی‌از آن؛ رئیس‌جمهور سوریه ضمن اعلام آمادگی این کشور برای مقابله با هر نوع تجاوز، هماهنگی امریکا و رژیم صهیونیستی را خطر بزرگی برای ملت عرب دانست؛ ادامه واکنش‌ها به حمله هوایی امریکا به مواضع نیروهای سوری در لبنان؛ وزارت امور خارجه ایران در واکنش به تهاجم هوایی امریکا علیه مواضع سوریه در لبنان اعلام کرد: امریکا و فرانسه نقش ظاهری خود را در لبنان به‌عنوان حافظ صلح کنار گذاشته و به‌صورت یکی از طرف‌های درگیر و نیروهای حافظ رژیم صهیونیستی درآمده‌اند؛ برخی روزنامه‌ها از تشکیل یک گروه فرماندهی جدید به‌منظور اداره امور مملکتی سوریه خبر دادند.
4 افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمالی رویارویی امریکا و شوروی در منطقه غرب آسیا و نیز برخورد نظامی سوریه و رژیم صهیونیستی درپی حمله هوایی دیروز امریکا به مواضع نیروهای سوری در لبنان.
گزارش روزشمار 15/9/1362
5 گزارش هیئت ویژه فرماندهی کل سپاه از مشکلات خانوادگی و معیشتی رزمندگان. در این گزارش مشکلات رزمندگان همچون مسکن، رسیدگی نکردن به خانواده رزمندگان، نیازهای مالی و مشکلات پرسنلی این نیروها بررسی و راهکارهایی برای رفع این مشکلات پیشنهاد شده است.
6 در اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی در جنوب‌غربی بوکان، اطراف نقده، شهر سنندج، جنوب‌غربی تکاب، غرب پیرانشهر و شهر مهاباد 27 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شدند؛ تسلیم‌شدن 10 تن از افراد حزب دمکرات در سلماس.
7 گزارش یک بولتن محرمانه از آمار شهدا، مجروحان، مفقودان و گروگان‌ها در مناطق کردنشین غرب و شمال‌غرب کشور در 10 روز گذشته.
8 بررسی یک طرح امنیتی راهبردی در اجلاس وزرای کشور دولت‌های عربی در بغداد با هدف نیل به ثبات و حفظ امنیت کشورهای عربی.
9 رئیس مجلس شورای اسلامی حمله دو روز پیش هواپیماهای امریکا به مواضع نیروهای سوری در لبنان را اعلام خطری برای جهان اسلام و دنیای عرب خواند و خواستار استفاده از حربه نفت برای جلوگیری از ادامه حمایت امریکا از رژیم صهیونیستی و خروج ابرقدرت‌ها از منطقه شد.
10 دیدار دبیرکل اتحادیه عرب با رئیس‌جمهور عراق به‌منظور گفت‌وگو درباره جنگ ایران و عراق و اجلاس آینده سران عرب.
در اولین روز اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا، رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه بنگلادش خواستار ادامه تلاش‌ها برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق شدند؛ رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری عواملی نظیر کاهش قیمت نفت و شکست سازمان کنفرانس اسلامی در کنترل اوضاع غرب آسیا و
1 خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق را موجب کاهش توان این سازمان در رویارویی با مشکلات دانست.
2 نشریه لبنانی القاصد از قرارداد فروش 79 فروند بالگرد و هواپیمای جنگی ساخت فرانسه به عراق خبر داد.
3 مقاله روزنامه واشنگتن پست درباره تقابل دیدگاه‌های طرف‌داران و مخالفان موضع بی‌طرفی امریکا در جنگ ایران و عراق درون هیئت حاکمه امریکا، این روزنامه اقداماتی نظیر خارج‌ساختن نام عراق از فهرست کشورهای حامی تروریسم را تا حدودی نشانه جانبداری امریکا از عراق معرفی کرد.
4 برگزاری اولین جلسه محاکمه سه عضو تشکیلات مخفی حزب توده در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش به ریاست حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری. رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری دراینباره بازداشت کیانوری دبیرکل حزب توده را آغاز جریان محو این حزب از صحنه سیاست فعلی ایران ذکر کرد.
5 لبنان: احتمال رویارویی رژیم صهیونیستی و سوریه درپی حملات اخیر هواپیماهای اسرائیلی و امریکایی علیه مواضع سوریه در خاک لبنان؛ سرنگونی دو هواپیمای جاسوسی بدون خلبان رژیم صهیونیستی بر فراز دره بقاع؛ هشدار وزیر دفاع سوریه درمورد هدف قراردادن هر هواپیمایی که برفراز مواضع نیروهای مسلح سوریه به پرواز درآید؛ جنبش امل به واشنگتن هشدار داد عواقب هر حمله‌ای به جنوب بیروت برعهده امریکاست.
6 انفجار یک بمب در داخل یک اتوبوس نظامی در بیتالمقدس. سازمان آزادی‌بخش فلسطین مسئولیت این انفجار را به‌عهده گرفت و نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی در بیانیه‌ای تهدید به‌تلافی این حادثه کرد؛ ادامه گلوله‌باران مقر طرف‌داران عرفات در شمال لبنان؛ دیدار یک هیئت بلندپایه سوری با یاسر عرفات در طرابلس؛ سفر هیئت سیاسی وزارت امور خارجه ایران به دمشق به‌منظور پیگیری مسائل مربوط به مناقشه جناح‌های فلسطینی.
ضمیمه گزارش768: توضیحاتی درباره زمینه شکلگیری هیئت ویژه از سوی فرماندهی کل سپاه و واحدهای تشکیل‌دهنده آن.
ضمیمه گزارش777: مشروح اولین جلسه دادگاه اعضای سازمان مخفی حزب توده.
گزارش روزشمار 16/9/1362
7 در حملات توپخانه‌ای عراق به شهرهای آبادان و خرمشهر 1 تن شهید و 53 نفر زخمی شدند.
8 حملة ناموفق افراد حزب دمکرات به یک پایگاه نیروهای خودی در شمال بوکان؛ شهید یا زخمی‌شدن 8 تن از افراد خودی براثر حمله عناصر مسلح ضدانقلاب در منطقه عمومی میاندوآب، سنندج، مهاباد و نقده؛ اقدام عناصر حزب دمکرات به ضرب‌وشتم اعضای شورای روستایی در جنوب‌غربی سلماس و اخاذی از مردم این روستا.
9 برگزاری جلسه اتحادیة میهنی کردستان عراق با مقامات عراقی در بغداد برای رسیدن به یک توافق همه‌جانبه به‌منظور اعطای خودمختاری به منطقه کردستان عراق؛ گزارش فرماندهی منطقه 11 سپاه از نقش عبدالرحمن قاسملو در نزدیک‌کردن اتحادیة میهنی کردستان عراق و رژیم بعث این کشور و روند هم‌گرایی این اتحادیه با دولت عراق.
10 گزارش سپاه منطقه 11 کشوری از وضعیت عمومی گروه‌های مسلح در استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان. در این گزارش دربارة سازمان، استعداد، توان رزمی و تسلیحاتی این گروه‌ها و محل استقرار و حوزة عملیاتی آنها مطالبی آمده است.
بیانات امام خمینی در جمع وزیر بهداری و گروهی از کارکنان این وزارتخانه درباره مسئله درمان و خدمات پزشکی در کشور، رسیدگی به نیازهای درمانی قشر محروم و مجروحان جنگی، و دخالت
1 قدرت‌های بزرگ در امور کشورهای اسلامی، اقدامات نظامی امریکا، فرانسه و رژیم صهیونیستی در لبنان و عکس‌العمل مردم لبنان در قبال این اقدامات؛ حضور نظامی شوروی در افغانستان، توصیه به قطع جریان نفت کشورهای اسلامی ازجمله کشورهای خلیج‌فارس دربرابر "تعدی" بیگانگان.
2 دیدار مسئول هیئت عالی گزینش و اعضای این هیئت با رئیس‌جمهور. آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار ضمن اشاره به شرایط مورد نیاز در امر گزینش نیروها بر پرهیز از مداخله اختلافات سلیقه‌ای در جذب افراد تأکید کرد.
3 رئیس‌جمهور در دیدار با استانداران آذربایجان‌غربی و کردستان، هویت دینی مردم کردستان و لزوم افشای ماهیت گروهک‌های ضدانقلاب در این منطقه را یادآور شد.
4 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از وضعیت نابسامان اهالی مریوان و مشکلات موجود در تأمین مایحتاج آنان.
5 پایان دومین اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب در بغداد. در بیانیه پایانی این اجلاس ضمن تأکید بر حمایت از حقوق قانونی عراق از ایران درخواست شد به تلاش‌های صلح پاسخ مثبت دهد؛ روزنامه فرانکفورتر الگمانیه این اجلاس را به معنای اعلام حمایت 18 کشور عضو اتحادیه عرب از عراق در مقابل ایران دانست.
6 بدبینی شرکت‌کنندگان در چهاردهمین اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی درمورد اوضاع کنونی جهان اسلامی؛ صدام حسین در پیامی به اجلاس مذکور مدعی شد عراق از همان نخستین روز شعله‌ورشدن آتش جنگ با پیشنهادهای کمیته صلح سازمان کنفرانس اسلامی همکاری نموده است. سخنان وزیر امور خارجه ایران در اجلاس داکا درخصوص تهاجم گسترده عراق به ایران، وظایف و مسئولیت‌های سازمان کنفرانس کشورهای اسلامی و رد هرگونه صلح و سازش با رژیم اسرائیل؛ اعلام استقبال ایران از "تحقیق درست" سازمان کنفرانس اسلامی درباره جنگ ایران و عراق.
7 آغاز به کار شصت‌ونهمین اجلاس اوپک در ژنو؛ اختلاف‌نظر ایران و عربستان درمورد قیمت پایه و سهمیه نفت اعضای اوپک؛ رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری درباره نشست امروز اوپک ورود بریتانیا و مکزیک به بازار نفت به‌عنوان رقبای سرسخت اعضای اوپک و ادامه ایران و عراق را ازجمله مشکلات پیش روی این سازمان دانست.
8 افزایش میزان نفت صادراتی عراق ازطریق خط لوله ترکیه به 600 هزار بشکه در روز از شنبه آینده.
9 تکذیب اخبار مربوط به بارگیری یک نفتکش ژاپنی در جزیره خارک به‌رغم تحریم و ممنوعیت موجود دراین‌زمینه.
10 برگزاری دومین جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات اعضا و سران تشکیلات مخفی حزب توده به ریاست حجت‌الاسلام محمدی ری شهری؛ ادامه بازتاب دستگیری و محاکمه سران حزب توده در رسانه‌ها: روزنامه ستاره سرخ (وابسته به ارتش شوروی) مدعی شد ایران جنگ را وسیله‌ای برای سرکوب نیروهای دمکراتیک قرار داده است.
11 لبنان: اوضاع بحرانی لبنان درپی حملات اخیر جنگنده‌های امریکایی و اسرائیلی به مواضع سوریه؛ هشدار اتحاد شوروی درمورد احتمال افزایش حملات واشنگتن علیه سوریه؛ نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی موضوع مذاکرات اخیر خود با مقامات امریکا را چگونگی برقراری آتش‌بس در لبنان ذکر کرد؛ روزنامه لبنانی النهار از احتمال یاری‌خواستن سوریه از شوروی برای مقابله با همکاری راهبردی رژیم صهیونیستی و امریکا خبر داد.
1 وزیر دفاع سابق رژیم صهیونیستی خواستار جلوگیری از خروج یاسر عرفات از طرابلس شد؛ روزنامه نیویورک تایمز از اقدام سازمان سیا به ایجاد یک شبکه اطلاعاتی درون سازمان آزادی‌بخش فلسطین خبر داد.
ضمیمه گزارش739: مشروح جلسه دوم دادگاه رسیدگی به اتهامات اعضا و سران تشکیلات مخفی حزب توده.
گزارش روزشمار 17/9/1362
2 در جریان عملیات اسکورت کشتی‌های تجاری از بندر بوشهر به بندر امام خمینی، 2 کشتی هدف راکت‌های هواپیماهای عراقی قرار گرفته و آسیب دیدند؛ سرنگونی یک هواپیمای عراقی توسط جنگنده‌های خودی در خور موسی.
3 ترور یک کارگر در حومه سنندج؛ تسلیم‌شدن 2 تن از افراد حزب دمکرات در سلماس؛ تأکید فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) بر مؤثربودن اقدامات تبلیغاتی و سیاسی در تسلیم‌شدن افراد وابسته به گروه‌های مسلح؛ انتقام حزب دمکرات از 2 تن از افراد تسلیم‌شده؛ اقدام سازمان کومه‌له در ربودن تعدادی از افراد بسیج بومی و اهالی یک روستا در محور سنندج - مریوان؛ سرقت 6 دستگاه تراکتور و کمک‌های مردم به جبهه‌ها در جنوب مهاباد و شرق پیرانشهر.
4 رئیس‌جمهور در دیدار با جمعی از روحانیون و مردم استان یزد و اعضای حزب جمهوری اسلامی این استان تأکید کرد شرایط ایران برای پایان جنگ قطعی است و باید مورد قبول قرار گیرد.
5 رأی اعتماد مجلس به وزرای پیشنهادی نخست‌وزیر برای تصدی وزارتخانههای کشاورزی و معادن و فلزات. وزیر پیشنهادی برای وزارت مسکن رأی اعتماد نیاورد.
6 سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی در جمع اعضای واحد روحانیت حزب جمهوری اسلامی دربارة شرایط تثبیت حاکمیت سیاسی بعد از انقلاب، قطع رابطه سیاسی دولت لبنان با ایران، مسئله نفت، تهاجم عراق علیه ایران و انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی.
7 اعزام نیروهای داوطلب مردمی و گروه‌های فنی و تخصصی از شهرهای مختلف کشور به جبهه‌های جنگ.
8 بازتاب سخنان روز گذشته رهبر انقلاب درخصوص انتقاد از مداخله نظامی قدرت‌های بزرگ در کشورهای اسلامی در رسانه‌های خارجی. خبرگزاری یونایتدپرس: رهبر ایران حملات انتحاری اخیر علیه مقر نیروهای امریکایی و فرانسوی در بیروت را پاسخی ازجانب توده‌های لبنان علیه جنایات بیشمار خواند.
9 افزایش تلاش‌های سیاسی برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق به‌ویژه در جریان اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا؛ علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه در مصاحبه‌ای ضمن تشریح مواضع ایران در قبال مسائل مطرح‌شده در اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی از پیشنهاد قطعنامه‌ای ازسوی هیئت نمایندگی ایران مبنی‌بر محکومیت عراق به‌عنوان آغازگر جنگ خبر داد؛ امیر قطر در نامهای به دبیرکل سازمان ملل ضمن ستایش از تلاش‌های میانجیگرانه وی برای خاتمه‌بخشیدن به جنگ ایران و عراق، درباره ادامه این تلاش‌ها اظهار امیدواری کرد.
10 مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در پیامی خواستار اتخاذ موضع قاطع مجمع عمومی سازمان ملل متحد و سایر سازمان‌های بین‌المللی درجهت دستیابی مردم عراق به آزادی و حق انتخاب حکومت شد.
11 رادیو کلن در گزارشی لغو دومین گردهمایی کمیسیون اقتصادی آلمان‌غربی و عراق و نیز مشکلات مالی را عامل پیدایش مشکلاتی در توسعه روابط اقتصادی دو کشور دانست.
1 خبرگزاری رویتر از وجود اختلاف میان اعضای اوپک برای حفظ قیمت کنونی نفت (29 دلار) و نرم‌شدن موضع ایران درخصوص افزایش قیمت نفت خبر داد؛ رئیس آژانس بین‌المللی انرژی مدعی شد اوپک به‌تدریج نقش خود درزمینه کنترل قیمت نفت را از دست می‌دهد؛ روزنامه لزکو رقابت کشورهای غیر عضو اوپک و وضع نامساعد بازارهای نفتی را تهدیدی برای اوپک دانست؛ وال استریت ژورنال تشدید جنگ ایران و عراق را عاملی سرنوشت‌ساز در تغییر قیمت نفت برشمرد.
2 روزنامه نیویورک تایمز ضمن اشاره به برهم خوردن موازنه قوا در منطقه خلیج‌فارس براثر پیروزی یا شکست هریک از طرفین جنگ ایران و عراق، تصمیم شورای امنیت سازمان ملل متحد مبنی‌بر ممنوعیت واردات نفت از ایران و عراق را راه‌حلی برای روند تهدیدآمیز جنگ ذکر کرد؛ فایننشال تایمز در مقاله‌ای درباره جنگ ایران و عراق نوشت: به نظر می‌رسد عراق نسبت به ایران برای تحمل یک جنگ اقتصادی و نظامی طولانی توانایی کمتری دارد.
3 مشروح جلسه محاکمه سرهنگ هوشنگ عطاریان و سرهنگ بیژن کبیری دوتن از اعضای شبکه مخفی حزب توده در دادگاه انقلاب ارتش.
4 لبنان: هم‌زمان با تلاش امریکا برای ایجاد ثبات سیاسی مورد نظر خود در لبنان با محوریت دولت این کشور، وزیر دفاع رژیم صهیونیستی اعلام کرد به‌دلیل ناتوانی دولت مرکزی لبنان، اسرائیل برای ایجاد یک نیروی محلی به‌منظور تأمین امنیت نواحی شمالی این کشور تلاش خواهد کرد.
5 عزیمت کشتی‌های یونانی به طرابلس در شمال لبنان به‌منظور انتقال 4 هزار فلسطینی هوادار یاسر عرفات به خارج از لبنان.
ضمیمه گزارش808: مشروح جلسه دادگاه 2 تن دیگر از اعضای سازمان مخفی حزب توده در دادگاه انقلاب ارتش.
گزارش روزشمار 18/9/1362
6 تداوم گلوله‌باران آبادان و خرمشهر ظرف دیروز و امروز 29 زخمی برجای گذاشت و خساراتی به بار آورد.
7 گزارش قرارگاه نجف از تحرکات تاکتیکی نیروهای عراقی در جبهه‌های جنگ به‌ویژه در منطقه عملیاتی والفجر4 و منطقه خلیج‌فارس.
8 بازتاب محدود حمله روز گذشته هواپیماهای عراقی به کاروان کشتی‌های ایران در رسانه‌های جهان: آسوشیتدپرس ضمن اعلام خبر این حمله به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه ایران این اقدام عراق را نقض آشکار تمام قوانین و مقررات بین‌المللی مربوط به کشتیرانی آزاد در خلیج‌فارس برشمرد.
9 رئیس دیوان‌عالی کشور در خطبه‌های نمازجمعه امروز ضمن بیان مطالبی درخصوص قطعنامه اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب، نشست وزرای نفت اوپک و تأکید رهبر انقلاب بر بهره‌گیری از سلاح نفت علیه قدرت‌های مداخله‌گر خارجی، بر وجود "آزادی اسلامی" در انتخابات آتی مجلس تأکید کرد.
10 دیدار دانشجویان دانشکده افسری، مسئولان آموزش بهداری نیروی زمینی ارتش و فرماندهان و مسئولان سیاسی - عقیدتی این دو ارگان با آیت‌الله منتظری. وی نیروهای مسلح را موجب حفظ تعادل و صیانت جامعه از خطرهای داخلی و خارجی دانست.
11 سفر معاون نخست‌وزیر آلمان‌شرقی به عراق به‌منظور پیگیری موافقت‌نامه همکاری اقتصادی و فنی دو کشور.
پایان کار شصت‌ونهمین اجلاس اوپک؛ توافق اعضای این سازمان درخصوص تثبیت قیمت 29 دلار در هر بشکه و سقف تولید 17 میلیون و 500 هزار بشکه در روز؛ واگذاری سرپرستی دبیرخانه اوپک به وزیر نفت لیبی تا انتخاب دبیرکل جدید؛ مصاحبه وزیر نفت ایران درباره موضع ایران دررابطه‌با قیمت نفت و انتخاب
1 دبیرکل جدید؛ روزنامه لیبراسیون اختلاف‌نظر ایران و عربستان را به‌منزله یک رقابت سیاسی برای کسب رهبری اوپک قلمداد کرد؛ رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری قیمت‌گذاری اوپک را متأثر از قدرت‌هایی خارج از این سازمان دانست؛ روزنامه لزکو از احتمال ثابت‌ماندن قیمت نفت در دو یا سه سال آینده خبر داد.
2 گزارشگر وال استریت ژورنال پس از دیدار شانزده روزه از تهران در گزارشی ضمن تشریح وضعیت اقتصادی ایران، هزینه‌های جنگ و تأثیر آن بر اقتصاد این کشور و روحیه بالای مردم برای مشارکت در جنگ نوشت: هیچ‌کدام از تهدیدهای موجود ایران را برای ادامه جنگ به هراس نیفکنده است.
3 لبنان: اعزام یک هیئت امریکایی به منطقه خلیج‌فارس به‌منظور توجیه کشورهای این منطقه درخصوص رویارویی احتمالی امریکا به سوریه؛ ادعای مقامات امریکا مبنی‌بر آماده‌شدن نیروهای ایرانی حاضر در خاک لبنان برای اجرای عملیاتی انتحاری علیه نظامیان امریکایی؛ سرنگونی دو هواپیمای رژیم صهیونیستی پدافند هوایی سوریه.
4 حمله توپخانه‌ای کشتی‌های جنگی رژیم صهیونیستی به مواضع فلسطینیان در بندر طرابلس با هدف جلوگیری از اجرای عملیات خروج نیروهای هوادار عرفات؛ خبرگزاری رسمی عراق از تصمیم عرفات برای سفر به بغداد بلافاصله پس از خروج از طرابلس خبر داد.
گزارش روزشمار 19/9/1362
5 در اقدامات افراد مسلح ضدانقلاب در محور سردشت - پیرانشهر، جنوب‌غربی سقز، جنوب مهاباد، محورهای مهاباد - سردشت و بوکان - میاندوآب، 17 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شدند و 58 تن نیز به گروگان گرفته شدند. گروه‌های مسلح غیرقانونی در کامیاران، محور خرم‌آباد - اندیمشک اقدام به سرقت و زورگیری کردند.
6 ادامه هشدار عراق درمورد انهدام کشتی‌ها در منطقه ممنوع اعلام‌شدة خود در خلیج‌فارس. روزنامه الجمهوریه «تا زمانی که عراق از کشتیرانی آزاد و صدور نفت خود از خلیج عربی [فارس] محروم است با انهدام هر کشتی از حق خود دفاع می‌کند.»؛ هرالد تریبیون با اشاره به ناامیدی عراق از یافتن راهی برای خروج از بن‌بست جنگ، راه خاتمه‌دادن به این منازعه را همکاری دو ابرقدرت برای دستیابی به یک ابتکار مشترک صلح ذکر کرد.
7 رئیس‌جمهور در دیدار با سفیر سوئیس در ایران تأکید کرد تصمیم قاطعی که مردم ایران بر حفظ استقلال خود گرفته‌اند، تنها عامل تعیین‌کننده سرنوشت آنان است.
8 تأکید رئیس‌جمهور بر اهمیت همکاری و همفکری دولت و مجلس در دیدار با اعضای کمیسیون کار و امور استخدامی مجلس. وی اظهار داشت: «مجلس باید با دولت و با کارشناسان دولت همکاری کند چون مجلس خط‌دهنده و دولت اجراکننده است.»
9 سرهنگ هوشنگ صدیق فرمانده جدید نیروی هوایی ارتش، در یک مصاحبه ضمن بیان توضیحاتی دربارة خودکفایی فناوری در نیروی هوایی، قدرت رزمی این نیرو و اهداف تبلیغات گسترده درمورد تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق گفت: قدرت رزمی نیروی هوایی ما در حد بسیار بالایی از استاندارد است و نیروی هوایی، دریایی و سپاه به‌طور هماهنگ و مستمر آماده دفاع از بندرامام خمینی و خارک هستند.
10 در جلسه امروز شورای بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده مقرر شد با دعوت از متخصصان کشورهای جنگ‌زده، گردهمایی بین‌المللی بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده برگزار شود.
1 ممانعت هیئت نمایندگی ایران در اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی از صدور قطعنامه‌ای درمورد جنگ ایران و عراق به‌دلیل نادیده‌گرفتن متجاوز و مسئله پرداخت غرامت؛ وزیر امور خارجه ایران قطعنامه کمیته سیاسی اجلاس مذکور را غیرعادلانه و در راستای حمایت از اقدامات تجاوزگرانه عراق خوانده و آن را فاقد هرگونه اعتبار از نظر ایران دانست؛ موکول شدن بحث درباره جنگ ایران و عراق به اجلاس آتی سران کشورهای اسلامی در مراکش؛ صدور قطعنامه هایی درباره فلسطین، لبنان، بلندی‌های اشغال‌شده جولان و نیز انتشار بیانیه‌ای درزمینه حقوق بشر از دیگر نتایج اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا بود.
2 گزارش رادیو بی‌بی‌سی درمورد دلایل و پیامدهای تصمیم دیروز اوپک مبنی‌بر حفظ قیمت و سقف تولید قبلی نفت؛ روزنامه کویتی الانباء تمایل خریداران نفت به تأمین نفت مورد نیاز خود از کشورهایی که عضو اوپک نیستند و نیز استفاده از سایر منابع انرژی را ازجمله عوامل ایجاد بحران کنونی قیمت‌ها در اوپک دانست.
3 ادامه رسیدگی به اتهامات اعضای تشکیلات مخفی حزب توده در جلسه امروز دادگاه انقلاب ارتش؛ روزنامه پراودا هدف از محاکمه سران حزب توده را "وخیم‌نمودن روابط ایران و شوروی" عنوان کرد.
4 لبنان: هشدار رئیس‌جمهور امریکا به سوریه: امریکا برای تأمین امنیت نیروهای نظامی و نیز پروازهای شناسایی خود در لبنان به هر کاری که لازم بداند دست می‌زند؛ افزایش سطح تهدید نظامی امریکا علیه نیروهای سوریه در لبنان؛ تأکید وزیر امور خارجه امریکا بر حفظ مناسبات این کشور با رژیم صهیونیستی؛ وزیر دفاع سوریه اعلام کرد نیروهای سوری تا خروج کامل نیروهای رژیم صهیونیستی از لبنان، خاک این کشور را ترک نمی‌کنند؛ اتحاد شوروی ضمن اعلام همبستگی با لبنان و سوریه، سیاست امریکا و رژیم صهیونیستی را محکوم کرد.
ضمیمه گزارش829: مشروح جلسه دادگاه مسئولان تشکیلات مخفی حزب توده.
گزارش روزشمار 20/9/1362
5 در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر، 24 تن زخمی شدند و به چندین منطقه نیز خساراتی وارد شد.
6 عملیات کمین نیروهای خودی در جنوب‌شرقی سقز؛ درگیری نیروهای سپاه و ژاندارمری با افراد مسلح غیرقانونی در منطقه عمومی مهاباد و مریوان؛ تسلیم‌شدن 2 تن از افراد حزب دمکرات و سازمان کومه‌له؛ گزارش ستاد تائبین سپاه بوکان از آمار افراد تسلیم‌شده در پنج روز اخیر.
7 گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) از تلاش رژیم عراق برای جذب و به‌کارگیری عشایر کرد و رهبران دینی آنها در مناطق عملیاتی.
8 دیدار فقها و حقوق‌دانان شورای نگهبان با امام خمینی. رهبر انقلاب در این دیدار بر ضرورت پذیرش اشتباه ازسوی مسئولان کشور، درس‌گرفتن از تجربه مشروطه و مشارکت مردم در انتخابات تأکید کردند.
9 آیت‌الله خامنه‌ای در سفر به شیراز علاوه‌بر حضور در پایگاه هفتم شکاری و شرکت در مراسم دومین سالگرد شهادت آیت‌الله دستغیب، با ائمه جمعه استان‌های فارس، بوشهر و کهکیلویه و بویراحمد دیدار کرد. اصلی‌ترین محورهای سخنان رئیس‌جمهور در جریان این دیدارها عبارت‌اند از: تأکید بر اهمیت برگزاری دوره‌های آموزش نیروی هوایی، ضرورت دستیابی به خودکفایی غذایی و تربیت نیروی انسانی متخصص در برنامه‌های دولت، تبیین جنگ به‌عنوان مسئله اصلی کشور، عزم بستن تنگه هرمز درصورت حمله به تأسیسات نفتی ایران، تهدیدات منطقه‌ای امریکا، خودکفایی نظامی، جایگاه سپاه پاسداران، عملکرد مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان، نقش روحانیت در نظام جمهوری اسلامی و ... .
1 رئیس مجلس شورای اسلامی در جمع گروهی از مسئولان بهداری سپاه وقایع لبنان را حرکتی در پشتیبانی از تجاوز عراق به ایران و حاصل اشتباه قدرت‌های جهانی در ارزیابی مسائل امروز منطقه غرب آسیا ذکر کرد.
2 نخست‌وزیر با انتقاد از تلاش برخی کشورهای عضو اوپک برای حفظ بهای فعلی نفت، دبیرکلی این دوره اوپک را حق ایران دانست.
3 توضیحات سرپرست کمیته امداد امام خمینی درمورد کمک‌های ارسالی مردم ازطریق این کمیته برای جبهه‌های جنگ.
4 وزیر امور خارجه بنگلادش: ایران و عراق درصدد یافتن راهی برای پایان‌دادن به جنگ هستند و این وظیفه دیگر کشورهای مسلمان است که راهی برای رسیدن به صلح بیابند؛ خبرگزاری فرانسه جنگ ایران و عراق را تهدیدی برای وحدت سازمان کنفرانس اسلامی معرفی کرد؛ رادیو بی‌بی‌سی: وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در چهاردهمین اجلاس خود جز درمورد اعلامیه حقوق بشر در موارد دیگر اتفاق‌نظر نداشتند.
5 اعلام مخالفت کابینه رژیم صهیونیستی با تخلیه وفاداران عرفات از طرابلس تحت پرچم سازمان ملل.
گزارش روزشمار 21/9/1362
6 ابلاغ دستورالعمل پدافندی سواحل و جزایر ایران در خلیج‌فارس و دریای عمان ازسوی فرماندهی کل سپاه به سپاه منطقه 9 کشوری. اجرای عملیات کنترل تنگه هرمز و تقویت جزایر ایرانی موضوع این دستورالعمل است.
7 زخمی‌شدن 12 تن در گلوله‌باران آبادان و خرمشهر.
8 حمله افراد هیز افشین حزب دمکرات به نیروهای خودی در محور صائین‌دژ به تکاب؛ حمله افراد ضدانقلاب به نیروهای تأمین پایگاه آسیاب در منطقه سردشت؛ حمله افراد حزب دمکرات به پایگاه نیروهای خودی در جنوب‌غربی ارومیه؛ سرقت بخشی از اموال یک مدرسه در غرب سنندج؛ اقدام ناموفق در زورگیری از اهالی یک روستا در شمال‌غرب تکاب؛ اقدام نیروهای خودی به پاکسازی یک روستا در منطقه دیواندره.
9 رئیس‌جمهور در ادامه سفر خود به استان فارس در سخنانی در مراسم صبحگاه نیروهای مسلح و نیز در دیدار با خانواده‌های شهدا، اسرا و مفقودین شیراز به تبیین آثار تحول ناشی‌از انقلاب و جنگ در کشور، قدرت و پشتوانه مردمی نیروهای مسلح و توان مقابله با دخالت نظامی امریکا در منطقه پرداخت.
10 وزارت امور خارجه ایران با صدور بیانیه‌ای، قطعنامه 540 شورای امنیت سازمان ملل متحد را غیرسازنده، دور از واقعیت و غیرقابل اجرا اعلام کرد. این بیانیه درعین‌حال آمادگی جمهوری اسلامی ایران را برای ادامه همکاری با دبیرکل سازمان ملل متحد اعلام کرد.
11 دیدار معاون سیاسی وزارت امور خارجه آلمان‌شرقی با وزیر امور خارجه ایران و تأکید دو طرف برگسترش روابط دو کشور؛ هم‌زمان معاون نخست‌وزیر جمهوری دمکراتیک آلمان در دیدار با مقامات عراقی آمادگی کشورش را برای همکاری در اجرای برنامه‌های عمرانی و کشاورزی عراق اعلام کرد.
12 سفر وزیر امور خارجه عراق به چین به‌منظور مذاکره با مقامات چینی درخصوص روابط دوجانبه، اوضاع منطقه عربی و مسائل بین‌المللی.
13 درخواست سندیکای ملی دریانوردان انگلیس مبنی‌بر معرفی جزیره خارک به‌عنوان منطقه جنگی. این درخواست درپی تشدید تهدیدات و حملات عراق علیه بنادر و جزایر ایران در خلیج‌فارس مطرح شد.
1 یک نفتکش یونانی حامل 46 هزار تن نفت خام پس از آنکه چهار روز در آتش می‌سوخت در خلیج‌فارس غرق شد. عراق مدعی شد این کشتی در جریان حملات روز پنجشنبه عراق در شمال خلیج‌فارس هدف قرار گرفته است.
2 وقوع 6 انفجار مهیب در کویت: انفجار در سفارت امریکا، فرودگاه کویت، سفارت فرانسه، پالایشگاه نفتی الشعیبه، اداره مهاجرت کویت و یک مجتمع مسکونی امریکایی در این کشور بیش از 5 کشته و 61 مجروح برجای گذاشت؛ خبرگزاری فرانسه اعلام کرد شخصی که خود را از اعضای سازمان جهاد اسلامی معرفی کرد مسئولیت این انفجار را برعهده گرفته است؛ رادیو اسرائیل جهاد اسلامی را جناح نظامی سازمان امل اسلامی در لبنان دانست که به‌گفته این رادیو با حکومت اسلامی ایران همکاری نزدیک دارد؛ ابراز همدردی و موضع‌گیری رئیس‌جمهور عراق، پادشاه عربستان، مقامات کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس، وزیر امور خارجه امریکا، دبیرکل سازمان ملل و...؛ وزیر دفاع رژیم صهیونیستی عرفات را مسئول حمله انتحاری به سفارت امریکا خواند؛ عراق با صدور بیانیه‌ای ایران را مسئول انفجارهای کویت معرفی و اعلام کرد این حملات را تلافی خواهد کرد.
3 بازتاب‌ها و تفاسیر رسانه‌های خارجی درباره دلایل وقوع انفجارهای کویت: رادیو امریکا جغرافیای کویت را موجب آسیب‌پذیری آن دانسته و انفجارهای امروز را نشانه بالاگرفتن تشنجات در منطقه ذکر کرد؛ مفسر روزنامه لوموند بمب‌گذاری‌های کویت را به معنای کشانده‌شدن جنگ لبنان به خلیج‌فارس و نیز هشدار جدی علیه کلیه کشورهای خلیج‌فارس به‌دلیل کمک‌های مالی قابل‌توجه به عراق در طول جنگ با ایران دانست؛ رادیو بی‌بی‌سی این انفجارات را با حوادث لبنان و خلیج‌فارس و جنگ ایران و عراق مرتبط دانست.
4 هفته‌نامه لوپوئن از میانجیگری اتحاد شوروی میان عراق و سوریه خبر داد.
5 تحلیل خبرگزاری آلمان‌غربی از دستگیری سران حزب توده و تلاش برخی جناح‌ها در داخل ایران برای استفاده از جو ضدکمونیستی فعلی برای قطع رابطه با مسکو.
ضمیمه گزارش853: مشروح جلسه دادگاه اعضای سازمان مخفی حزب توده.
گزارش روزشمار 22/9/1362
6 ادامة گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر و نوار مرزی این دو شهر.
7 در سه اقدام افراد مسلح ضدانقلاب علیه نیروهای خودی در محور سنندج - مریوان، شمال‌غربی بانه و جنوب سلماس 13 تن شهید یا زخمی و 5 تن نیز گروگان گرفته شدند. از مهاجمان هم 5 تن کشته شدند؛ در سلماس یکی از افراد حزب دمکرات خود را تسلیم کرد.
8 مهم‌ترین محورهای سخنان آیت‌الله خامنه‌ای در سومین روز سفر به استان فارس: حضور و پشتیبانی مردم از جبهه‌های جنگ؛ تأکید بر وحدت سپاه و ارتش؛ یادآوری اهمیت انگیزه و خدمتگزاری به مردم و تأکید بر اولویت برنامه‌های عمرانی و رفاهی مناطق محروم در برنامه‌های دولت.
9 نخست‌وزیر در گردهمایی شوراهای استانی ائمه جمعه سراسر کشور ضمن تشریح مسائل ناشی‌از جنگ، مشکل تورم و نقش عموم مردم به‌خصوص ائمه جمعه در حل مشکلات کشور، بر تلاش برای برگزاری هرچه بهتر انتخابات آینده مجلس تأکید کرد.
10 تأکید آیت‌الله منتظری بر لزوم حفظ ارتباط روحانیت با طبقات محروم جامعه، معرفی افراد شایسته به مردم برای انتخابات مجلس.
1 از سرگیری کوشش‌های دبیرکل سازمان ملل برای آغاز دور تازه‌ای از میانجیگری در جنگ ایران و عراق؛ درخواست اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس از شورای امنیت سازمان ملل برای تهیه پیش‌نویس قراردادی به‌منظور جلوگیری از انسداد تنگه هرمز.
2 وزارت امور خارجه ایران ضمن رد دخالت جمهوری اسلامی در انفجارهای دیروز کویت، تهدید عراق علیه ایران در واکنش به این حادثه را فرصت‌طلبی آشکاری برای فریب افکار عمومی منطقه اعلام کرد.
3 وزیر نفت در تشریح نتایج اجلاس اخیر اوپک ضمن تبیین سیاست ایران درزمینه قیمت و سقف تولید، به فروش نفت اضافی ازسوی عربستان و کویت به نفع عراق اشاره و اعلام کرد: طبق قوانین بین‌المللی ایران می‌تواند همة امکانات ارسالی ازسوی این کشورها برای عراق را در خشکی، دریا و... مصادره کند.
4 اتخاذ تدابیر امنیتی شدید در اطراف سفارتخانه‌های کشورهای خارجی در کویت و بازداشت چند فرد مضنون درپی انفجارهای روز گذشته در کویت؛ تشکیل نشست غیرعلنی مجلس کویت؛ رادیو بی‌بی‌سی ضمن اشاره به سخنان نخست‌وزیر کویت درمورد برخورد با عاملان این انفجارها، مهاجرین فلسطینی و ایرانی ساکن در کویت را از اصلی‌ترین مظنون‌های این حوادث دانست؛ بیانیه شورای همکاری خلیج‌فارس در محکومیت حملات دیروز کویت؛ تأکید وزیر امور خارجه امریکا بر انجام اقدام تلافیجویانه درصورت شناسایی مهاجمان؛ اظهارات ضدونقیض درمورد سرنوشت راننده کامیون حامل بمب در حمله به سفارت امریکا؛ تکرار تهدید عراق مبنی‌بر حمله به اهدافی در خاک ایران به‌تلافی این حادثه؛ سازمان جهاد اسلامی تهدید کرد درصورت عقب‌نشینی نکردن نیروهای خارجی از خاک لبنان، دست به عملیات مشابهی در سراسر اروپا خواهد زد.
5 بازتاب گسترده انفجارهای دیروز کویت در رسانه‌های این کشور و سایر کشورهای عربی: رادیو کویت مواضع داخلی، عربی و بین‌المللی کویت را علت هدف قرارگرفتن امنیت این کشور دانست؛ رادیو قاهره مدعی وجود ارتباط میان انفجارهای اخیر بیروت و حوادث دیروز کویت و نیز نقش گروه‌های هوادار ایران در این وقایع شد؛ روزنامه الخلیج: انفجارهای کویت بخشی از یک طرح وسیع‌تر برای برای تهدید امنیت منطقه خلیج‌فارس است.
6 بازتاب بمب‌گذاری‌های کویت در رسانه‌های گروهی جهان: ارتباط این انفجارها با حوادث اخیر بیروت و جنگ ایران و عراق، تأثیر سیاست‌های امریکا و فرانسه در منطقه غرب آسیا در وقوع این حوادث و ادعای دست داشتن ایران در انفجارهای کویت؛ لیبراسیون: هشدار دیروز در کویت حاکی‌از این است که ادامه جنگ ایران و عراق و درگیری لبنان، ثبات منطقه را به مخاطره می‌اندازد؛ کریستین ساینس مانیتور ادعا کرد که بمب‌گذاری‌ها نتیجه "یک افراط‌گرایی اسلامی مدل ایرانی است."
ضمیمه گزارش6: گزارش مورخ 13 دسامبر 1983 دبیرکل سازمان ملل درمورد مواضع ایران و عراق درخصوص قطعنامه 540 شورای امنیت.
گزارش روزشمار 23/9/1362
7 حمله موشکی عراق به شهرهای دزفول، اندیمشک، بهبهان و رامهرمز و بمباران نهاوند. در این اقدام عراق 26 تن شهید و 254 تن زخمی شدند و خسارات فراوانی به شهرهای مذکور به‌خصوص اندیمشک وارد شد؛ سخنگوی نظامی عراق این حملات را تلافی گلوله‌باران شهرهای مرزی عراق و انفجارهای اخیر کویت خواند؛ 1 شهید و 6 زخمی درنتیجه گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر.
1 درگیری نیروهای خودی و افراد مسلح ضدانقلاب در جنوب‌غربی مهاباد؛ دستگیری عامل آتش‌سوزی یک پایگاه سپاه کامیاران؛ تسلیم‌شدن 3 تن از افراد حزب دمکرات در سلماس.
2 بازتاب حملات موشکی و هوایی امروز عراق به مناطق مسکونی دزفول، اندیمشک، بهبهان، رامهرمز و نهاوند در رسانه‌های خارجی: خبرگزاری فرانسه این حملات را به‌تلافی بمب‌گذاری‌های اخیر در کویت دانست؛ خبرگزاری یوگسلاوی با اشاره به فاصله شهرهای مذکور از مرز عراق، این اقدام بغداد را به‌منزله تأکیدی بر تهدید این کشور مبنی‌بر در تیررس‌بودن جزیره خارک ذکر کرد.
3 رئیس‌جمهور اتهام دخالت ایران در حوادث اخیر منطقه و انفجارهای کویت را دروغی ابلهانه و ساخته شبکه تبلیغاتی استکباری خواند.
4 آیت‌الله خامنه‌ای در سفر به استان اصفهان ضمن افتتاح کوره بلند شماره2 ذوب آهن اصفهان براهمیت استقلال اقتصادی و تلاش برای خودکفایی و بقای آینده کشور تأکید کرد؛ رئیس شورای‌عالی دفاع در مراسم اختتامیه بیست‌وششمین دوره آموزش سپاه پاسداران منطقه دو کشوری آموزش نظامی را جوهر کار سپاه معرفی کرد؛ اظهارات رئیس‌جمهور در مصاحبه با خبرنگاران درخصوص وضعیت یگان‌های نظامی استان فارس، لزوم آغاز کارهای زیربنایی برای رفاه عشایر و افزایش تولید و کاهش مصرف.
5 رئیس مجلس شورای اسلامی در گردهمایی شوراهای استانی ائمه جمعه کشور اداره کشور را باوجود صرف یک‌سوم بودجه برای نیازهای مختلف مربوط به جنگ "معجزه" خواند. نقش ایستادگی ملت ایران معادلات ابرقدرت‌ها، دلایل ادامه جنگ و اهمیت انتخابات آتی مجلس از دیگر محورهای سخنان وی در این مراسم بود.
6 آیت‌الله منتظری در دیدار با وزیر دفاع ضمن تأکید بر ضرورت دستیابی به صنایع پیشرفته نظامی گفت ملت ما هرگز از این صنایع برای اهداف تخریبی استفاده نخواهد کرد.
7 گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی از یک گزارش محرمانه درباره برنامه ایران برای بازسازی استان‌های جنگ‌زده، راه‌اندازی پالایشگاه آبادان، توسعه راه‌ها و کشاورزی، تکمیل مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی و... به کمک 10 کشور خارجی ازجمله آلمان‌غربی.
8 ادامه اخبار مربوط به انفجارهای روز دوشنبه در کویت: لغو محدودیت ورود و خروج اتباع بیگانه به کویت؛ خبرگزاری یونایتدپرس حزب الدعوه الاسلامیه را مسئول انفجار سفارت امریکا معرفی کرد؛ اقدام عربستان سعودی به لغو روادید زائران ایرانی برای حج عمره؛ پیام رئیس مجلس ملی عراق به همتای کویتی خود و اظهار همبستگی با مردم کویت؛ انتقاد روزنامه کویتی القبس از پادشاه عمان به‌دلیل ابراز همدردی نکردن با کویت درپی انفجارهای اخیر این کشور.
9 ادعای وزیر امور خارجه فرانسه درمورد مداخله ایران در انفجارهای کویت و تلاش آن کشور برای بی‌ثبات ساختن کشورهای حوزه خلیج‌فارس؛ نماینده دائمی ایران در سازمان ملل با انتقاد از اقدامات نظامی اخیر امریکا در لبنان گفت که این کشور باید خود را برای اقدامات تلافیجویانه گسترده‌تر آماده کند.
10 برگزاری جلسه رسیدگی به اتهامات 6 تن دیگر از اعضای شبکه مخفی حزب توده در دادگاه انقلاب ارتش.
11 لبنان: ادامه گلوله‌باران مواضع سوری‌ها در شمال و شرق بیروت به‌وسیله کشتی‌های جنگی امریکا؛ ملاقات دونالد رامسفلد با وزیر امور خارجه سوریه در دمشق؛ دیدار حافظ اسد با سعودالفیصل وزیر امور خارجه عربستان؛ رئیس‌جمهور امریکا: نیروهای امریکایی در لبنان درصدد درگیری با سوریه نیستند.
ضمیمه گزارش875: مشروح جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات 6 تن از اعضای شبکه مخفی حزب توده.
گزارش روزشمار 24/9/1362
1 فرماندهی کل سپاه در نامهای روند تصمیم‌گیری و مذاکرات فرماندهان ارتش و سپاه برای اجرای عملیات در منطقه دربندیخان و همچنین دلایل انصراف از اجرای عملیات در این منطقه را بیان کرد.
2 گزارش ستاد مشترک ارتش و ژاندارمری استان خوزستان از فعالیت‌های مهندسی گستردة عراق در منطقه عمومی عملیات‌های بیتالمقدس و رمضان؛ واحد طرح و عملیات ستاد مرکزی سپاه در نامهای به ستاد مشترک ارتش از احتمال تحرک نظامی عراق در منطقه زید خبر داد.
3 بمباران شهرهای ایلام و دهلران به‌وسیله هواپیماهای عراقی؛ سخنگوی نظامی عراق اعلام کرد که این حملات به‌تلافی بمب‌گذاری‌های اخیر در کویت بوده است؛ در گلوله‌باران آبادان و نوار مرزی این شهر 12 تن شهید یا زخمی شدند.
4 در تبادل آتش میان نیروهای خودی و دشمن در مناطق عملیاتی والفجر4 و والفجر2 و فتح‌المبین چندین سنگر عراقی مهندم شد و تعدادی از افراد دشمن نیز کشته یا زخمی شدند. از نیروهای خودی نیز 23 تن شهید یا زخمی شدند.
5 در اقدامات افراد مسلح ضدانقلاب در مناطق عمومی دیواندره، سردشت، ارومیه، مهاباد و نقده 8 تن از افراد خودی شهید، 6 تن زخمی و 6 تن نیز مفقود شدند؛ 2 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی خود را تسلیم کردند؛ عناصر سازمان کومه‌له در منطقه تکاب 4 تن از افراد این سازمان را که تسلیم نیروهای خودی شده بودند، ربودند.
6 درپی حملات موشکی و هوایی عراق به شهرهای ایران، رئیس مجلس شورای اسلامی ضمن رد وجود ارتباط میان ایران با حوادث اخیر کویت و لبنان به کویت و کشورهای جنوب خلیج‌فارس هشدار داد نگذارند عراق به نام آنها دست به این اقدامات بزند؛ بازتاب سخنان حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در رسانه‌های خارجی. رادیو بی‌بی‌سی: «حجت‌الاسلام رفسنجانی ادعا کرد کلیه نواحی خلیج‌فارس در تیررس توپخانه ایران قرار دارد، اما ایران قصد درگیری با کشورهای حوزه خلیج‌فارس را ندارد.»
7 هشدار وزیر امور خارجه ایران مبنی‌بر توسعه ابعاد تشنج در منطقه درپی حملات تازه عراق به شهرهای ایران؛ وزارت امور خارجه با احضار کاردار کویت خواستار محکوم‌کردن اقدام عراق ازسوی دولت کویت شد.
8 درخواست نمایندگان شهرهای رامهرمز، اندیمشک، بهبهان و نهاوند در مجلس شورای اسلامی مبنی‌بر به‌کارگیری کلیه امکانات برای حل مشکلات مناطق آسیب‌دیده این شهرها در حملات دیروز عراق.
9 ادامه بازتاب خبری تفسیری دور تازه حملات موشکی و هوایی عراق علیه شهرهای ایران: کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ بمباران‌های عراق را محکوم کرد؛ رادیو بی‌بی‌سی: ایران در یک سال‌واند گذشته در جبهه‌های جنگ از عراق موفق‌تر بوده و برخلاف ادعاهای عراق تعداد بسیار کمی غیرنظامی در عراق کشته شده‌اند؛ روزنامه نیویورک تایمز استفاده از موشکهای اسکاد را نشانه ناکامی این کشور در جنگ زمینی دانست.
10 سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی در جمع گروهی از اعضای شاخه‌های دانشجویی و روحانیون و اساتید دانشگاه‌ها درباره لزوم وحدت حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها و حملات موشکی اخیر عراق به شهرهای ایران برای جلب حمایت‌های مالی کویت.
11 تأکید نخست‌وزیر بر نظارت مستمر نیروهای اسلامی در دانشگاه‌ها برای مقابله با هجوم ارزش‌های غربی و حفظ منزلت اجتماعی اساتید دانشگاه.
1 تشریح عملکرد ستاد پیگیری اجرای فرمان هشت‌ماده‌ای امام ازسوی رئیس دیوان‌عالی کشور.
2 طارق عزیز در پایان سفر چهار روزه خود به چین پس از دیدار با وزیر امور خارجه، نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور این کشور اعلام کرد چین تصمیم ندارد در جنگ ایران و عراق میانجیگری کند.
3 ادامه تلاش دبیرکل سازمان ملل برای حلوفصل جنگ ایران و عراق. رادیو امریکا به نقل از گزارش اخیر دبیرکل سازمان ملل درباره قطعنامه 540 شورای امنیت گفت: وی قصد دارد مسئله جنگ را در اجلاس آتی سران کشورهای اسلامی در کازابلانکا با سران ایران و عراق در میان بگذارد؛ خبرگزاری کویت: جنگ ایران و عراق در سی‌وهشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل مطرح نخواهد شد.
4 تشدید تدابیر و اقدامات امنیتی در کویت برای شناسایی عاملان بمب‌گذاری‌های روز دوشنبه؛ پیام نخست‌وزیر هند به امیر کویت و اظهار تأسف از وقایع اخیر؛ خبر روزنامه نیویورک تایمز درمورد احتمال انجام اقدام تلافیجویانه امریکا علیه ایران در آینده نزدیک؛ سفر وزیر مشاور در امور خارجی انگلیس به کشورهای منطقه خلیج‌فارس به‌منظور بررسی آخرین تحولات منطقه غرب آسیا و مسئله امنیت داخلی کشورهای منطقه.
5 اظهارات یک روزنامه‌نگار امریکایی درباره مسئولیت عراق در آغاز جنگ، تلاش امریکا در فراموش‌کردن جنگ و شرایط ایران برای خاتمه‌دادن به این منازعه.
ضمیمه گزارش877: متن نامه فرماندهی کل سپاه به ستاد مرکزی درمورد دلایل و روند تصمیم‌گیری فرماندهان سپاه و ارتش برای لغو عملیات در منطقه دربندیخان.
گزارش روزشمار 25/9/1362
6 در 5 عملیات افراد مسلح در مناطق عمومی دیواندره، سقز، کرند غرب، مریوان و اشنویه 5 تن از افراد خودی شهید و 8 تن زخمی شدند.
7 اقدامات نیروهای خودی در مناطق سقز، غرب بانه و محور سقز - بانه در مقابله با عناصر ضدانقلاب؛ فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی پایگاه‌ها توصیه اکید کرد مانع نفوذ ضدانقلاب و درگیری آنها با نیروهای خودی در شهرها شوند.
8 آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در خطبه‌های نمازجمعه این هفته تهران، به تبیین ویژگی‌های زمامداران حکومت اسلامی، حملات اخیر عراق به شهرهای ایران، وحدت شیعه و سنی در کشور و وحدت حوزه و دانشگاه پرداخت.
9 ادامه تفاسیر رسانه‌های غربی از حملات اخیر عراق به شهرهای ایران و ارتباط آن با بمب‌گذاری‌های روز دوشنبه کویت؛ روزنامه هاآرتص: «رژیم بغداد میل دارد با بهره‌گیری از خرابکاری‌های اخیر علیه تأسیسات امریکایی و فرانسوی در کویت فضایی به وجود آورد که علاوه‌بر دفاع از خویشتن، از مصالح غرب دربرابر خمینیسم نیز پشتیبانی کند.»
10 احضار کاردار کویت به وزارت امور خارجه ایران درپی بازداشت سرپرست و چند تن از کارکنان مدارس ایرانی در کویت.
11 افزایش 30 درصدی فعالیت‌های یوگسلاوی درزمینه عایق‌سازی ساختمانی در عراق در سال آینده میلادی.
اتمام تحقیقات درباره بمب‌گذاری‌های اخیر کویت؛ کاردار سفارت امریکا در کویت گفت بعید نیست ایران را عامل این حمله قلمداد کنند؛ سخنگوی سفارت عراق در کویت مدعی شد عامل انفجار سفارت امریکا یک فرد عراقی وابسته به سازمان الدعوه عراق بوده است. حزب الدعوه این ادعا را
1 تکذیب کرد؛ وزیر مشاور در امور نخست‌وزیری کویت انفجارهای کویت را زاییده اوضاع بحرانی لبنان دانست؛ سخنگوی دولت آلمان‌غربی بمب‌گذاری‌های اخیر کویت را محکوم کرد.
2 درخواست پادشاه اردن برای مشارکت شوروی و امریکا به‌منظور دست‌یافتن به صلح در منطقه غرب آسیا؛ دیدار امین جمیل با رهبر لیبی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه انگلیس؛ ملاقات دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا با نخست‌وزیر و وزیر دفاع رژیم صهیونیستی به‌منظور انجام گفتوگوهای محرمانه درمورد اوضاع لبنان.
3 عزیمت کشتی‌های یونانی به آب‌های لبنان به‌منظور انتقال عرفات و طرف‌داران وی از طرابلس؛ ادامه حملات ناوچه‌های اسرائیلی به مواضع فلسطینیان هوادار عرفات؛ جرج حبش تنها راه‌حل درگیری‌های داخلی سازمان آزادی‌بخش فلسطین را تعیین یک رهبری گروهی برای این سازمان دانست.
گزارش روزشمار 26/9/1362
4 نامه فرماندهی کل سپاه به فرماندهان مناطق 1 و 7 سپاه کشوری برای تأمین نیروی مورد نیاز یگان‌ها.
5 در سه عملیات نیروهای سپاه در مناطق عمومی صائین‌دژ، شمال ارومیه و نقده بالغ‌بر 15 تن از افراد ضدانقلاب کشته یا زخمی شدند؛ 13 تن از افراد رهاشده از بند گروه‌های مسلح غیرقانونی، خود را به یگان‌های مربوط معرفی کردند.
6 در اقدامات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق پیرانشهر، غرب سردشت، شمال‌شرقی ارومیه و جنوب سلماس، 16 تن از افراد خودی شهید یا زخمی و 8 تن نیز به گروگان گرفته شدند.
7 درگیری مسلحانه افراد حزب دمکرات کردستان و سازمان کومه‌له در محور سنندج - مریوان، در این درگیری 18 تن از افراد سازمان کومه‌له و 15 تن از افراد حزب دمکرات کشته شدند.
8 امام خمینی در جمع اعضای کمیسیون‌های امور بازرگانی، رسیدگی به سؤالات و سازمان‌های وابسته به نخست‌وزیری، درباره خط تضعیف دولت هشدار داده تأکید کردند: «مسئله، مسئله مجلس نیست، مسئله دولت نیست، مسئله قوه قضائیه نیست، مسئله، اسلام است.»؛ تجربه مشروطه، مشکلات ناشی‌از جنگ، جوسازی درخصوص مسئله گرانی و کمبود کالا، وقایع اخیر منطقه و اتهامات مطرح‌شده علیه ایران و نحوه کمک به دولت برای حل مشکلات از محورهای دیگر سخنان امام خمینی در این دیدار بود؛ بازتاب سخنان امروز رهبر انقلاب در رسانه‌های خارجی. خبرگزاری آلمان‌غربی و رادیو اسرائیل به‌ترتیب گروه مهدی بازرگانی و آیت‌الله منتظری را مخاطب هشدار امروز رهبر انقلاب دانستند.
9 پیام نخست‌وزیر خطاب به رهبر انقلاب درپی سخنان امروز امام خمینی در حمایت از دولت جمهوری اسلامی.
10 رئیس‌جمهور در دیدار با اعضای شاخه دانشجویی حزب جمهوری اسلامی و اعضای انجمن‌های اسلامی و اساتید دانشگاه‌ها تأکید کرد اتحاد حوزه و دانشگاه یک عمل سیاسی و تاکتیکی نیست، بلکه به معنای هماهنگی و ارتباط کامل این دو محیط علمی و دینی است.
11 دیدار سرهنگ صیاد شیرازی و جمعی از فرماندهان واحدهای رزمی، پشتیبانی و مراکز آموزشی و فرهنگی نیروی زمینی ارتش با نخست‌وزیر و تأکید میرحسین موسوی بر توان دولت جمهوری اسلامی برای تدارک جنگ تا پایان پیروزمندانه آن.
آغاز به کار گردهمایی بررسی جنایات صدام با حضور بیش از یک‌صد تن از شخصیت‌های سیاسی، مذهبی و حقوقی کشورهای مختلف در تهران. تشریح اقدامات رژیم صهیونیستی عراق درزمینه قتل و
1 سرکوب مخالفین در داخل و خارج عراق، تجاوز عراق علیه ایران، حملات عراق علیه مناطق غیرنظامی ایران ازجمله موضوعات این گردهمایی است.
2 ادامه مواضع و تحرکات سیاسی درباره خاتمه جنگ ایران و عراق: پادشاه عمان تصریح کرد به دشواری می‌توان نشانه‌هایی از پایان‌یافتن این جنگ مشاهده کرد؛ وزیر دفاع عربستان سعودی اظهار امیدواری کرد ایران با آغاز مذاکرات صلح موافقت کند؛ انعکاس سخنان روز گذشته رئیس‌جمهور درباره جنگ در مطبوعات سوریه.
3 دستگیری 10 فرد مظنون ازجمله 7 عراقی وابسته به حزب الدعوه الاسلامیه دررابطه‌با انفجارهای اخیر کویت؛ وزیر دفاع عربستان خواستار مجازات شدید عاملان بمب‌گذاری در کویت شد؛ هفته‌نامه اکونومیست بر ارتباط جنگ ایران و عراق با انفجارهای اخیر کویت تأکید کرد؛ مقاله هفته‌نامه نول آبزرواتور درباره هشدار سازمان جهاد اسلامی به امریکا و فرانسه برای خروج نیروهایشان از لبنان و عدم حمایت از عراق، آسیب‌پذیری کشورهای خلیج‌فارس و نقش امریکا در حفاظت از این کشورها.
4 روزنامه واشنگتن پست ضمن اذعان به متجاوزبودن عراق از مقامات امریکا خواست برای خاتمه جنگ ایران و عراق تلاش کنند.
5 اظهارات وزیر دفاع عربستان درباره درگیری‌های نیروهای سوری و امریکایی در لبنان و موافقت‌نامه اخیر همکاری راهبردی امریکا و رژیم صهیونیستی؛ ازسرگیری تلاش‌ها برای برگزاری مجدد اجلاس آشتی ملی لبنان؛ سفر رفیق حریری به لبنان به‌منظور گفت‌وگو با مقامات لبنانی دراینباره.
گزارش روزشمار 27/9/1362
6 گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر خسارات و تلفاتی را در پی داشت؛ بمباران حوالی پایگاه سرتنگ در جنوب‌غربی مهاباد.
7 اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی در محور مهاباد - اشنویه، جنوب‌غربی سردشت، بانه و جنوب‌غربی سلماس 5 تن زخمی و 6 تن به گروگان گرفته شدند.
8 عملیات موفقیت‌آمیز سپاه سلماس علیه افراد حزب دمکرات در جنوب‌غربی این شهر. در این عملیات دست‌کم 10 تن از افراد حزب دمکرات کشته و تعدادی نیز زخمی شدند و تعدادی سلاح و مهمات به دست نیروهای خودی افتاد؛ 2 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در شهرستان خوی.
9 گزارش واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه از میزان تلفات نیروهای خودی و گروه‌های مسلح غیرقانونی در هشت ماه نخست سال جاری.
10 نامه واحد مهندسی ستاد مرکزی سپاه به فرماندهی کل سپاه با موضوع پایان‌یافتن عملیات پاکسازی منطقه هویزه و خرمشهر از انواع مین و گلوله و تشریح بخشی از اقدامات انجام‌شده در این مناطق.
11 اعلام حمایت ائمه جمعه، ارگان‌ها و نهادهای مختلف کشور از بیانات روز گذشته رهبر انقلاب درمورد لزوم پشتیبانی از دولت؛ اطلاعیه وزارت راه‌وترابری درباره اجرای طرح جهاد تخلیه بنادر از اول دی‌ماه؛ درپی سخنان دیروز امام خمینی تعدادی از نمایندگان مجلس سؤالات خود را از وزرا پس گرفتند؛ نامه 150 تن از نمایندگان مجلس به امام خمینی و اعلام حمایت از بیانات ایشان و سخنان اخیر آیت‌الله منتظری؛ حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی: سخنان دیروز امام بهترین هشدار بود که حرکت‌های دشمنان مسئله جنگ را تحت‌الشعاع خود قرار ندهد؛ ادامه بازتاب بیانات رهبر انقلاب در رسانه‌های خارجی.
1 رئیس مجلس شورای اسلامی در دیدار با مسئولان طرح و عملیات مناطق یازده‌گانه سپاه و مسئولان مرکز زرهی پدافند و توپخانه این واحد گفت: دشمنان ما از صدام مأیوس شده‌اند و اگر مسئله جدیدی در دنیا اتفاق نیفتد، با یک فشار دیگر صدام نابود شده است.
2 اعتراض وزارت آموزشوپرورش به بازداشت چند تن از کارکنان مدارس ایرانی در کویت؛ نماینده دائمی ایران در سازمان ملل ضمن رد اتهام دخالت ایران در بمب‌گذاری‌های منطقه، هدف از طرح این اتهام را انحراف اذهان عمومی از اقدامات و سیاست‌های سلطه‌طلبانه امریکا در منطقه غرب آسیا دانست.
3 برگزاری دومین روز گردهمایی بررسی جنایات صدام با حضور دبیر جامعه روحانیت مبارز تهران، حجت‌الاسلام حسین صدر و عضو سابق مجلس ملی عراق که به ایران پناهنده شده است. آیت‌الله مهدوی کنی: جنایات صدام فقط مربوط به ملت ایران و عراق نمی‌شود، عراق تجزیه ایران را طرح‌ریزی کرده بود و رسماً از مخالفان دولت ایران حمایت می‌کرد.
4 به گروگان گرفته‌شدن 3 تبعه ایتالیا، مصر و تایلند در منطقه‌ای در شمال بغداد توسط حزب دمکرات کردستان عراق؛ یکی از اعضای این حزب در مصاحبه با روزنامه لوماتن ضمن اشاره به وضعیت گروگان‌های فرانسوی این حزب گفت امیدواریم دولت فرانسه برای تحقق خواسته‌های ما به دولت عراق فشار بیاورد.
5 گزارش وزیر کشور کویت به کابینه این کشور درباره روند پیشرفت تحقیقات مقامات امنیتی درباره انفجارهای هفته گذشته؛ توقف موقت انجام تشریفات کنسولی امریکا در کویت؛ روزنامه فایننشال تایمز از اختلاف‌نظر مقامات کویت درمورد چگونگی واکنش در مقابل بمب‌گذاری‌های اخیر خبر داد.
6 در آخرین جلسات دادگاه دومین گروه از اعضای شبکه مخفی حزب توده که دیروز و امروز برگزار شد، جزئیات بیشتری از چگونگی ارتباط حزب با شوروی و افشای اطلاعات نظامی کشور مطرح گردید.
7 لبنان: آغاز مذاکرات وزرای امور خارجه سوریه، لبنان و عربستان درمورد شرایط امنیتی و خروج نیروهای خارجی از لبنان و زمان و مکان تشکیل مجدد اجلاس آشتی ملی جناح‌های لبنانی؛ حمله کشتی‌های جنگی امریکا به مواضع سوریه در لبنان.
گزارش روزشمار 28/9/1362
8 گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر 13 شهید یا زخمی برجای گذاشت. اجرای آتش توپخانه خودی بر روی مواضع نیروهای عراقی در منطقه عملیاتی والفجر2.
9 گزارش فرمانده تیپ15 دریایی امام حسن(ع) به فرماندهی قرارگاه کربلا درباره آخرین وضعیت و نیازهای این تیپ.
10 در اقدامات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در محورهای سردشت - مهاباد، جلدیان - پیرانشهر، 11 تن شهید، 9 نفر زخمی و 2 نفر نیز به گروگان گرفته شدند.
11 پاکسازی 15 روستا در جنوب و جنوب‌غربی سقز. در این عملیات 20 تن از افراد گروه‌های مسلح ضدانقلاب کشته یا زخمی و 5 تن نیز دستگیر شدند؛ عملیات نیروهای خودی علیه عناصر ضدانقلاب در جنوب‌شرقی پیرانشهر.
12 گزارش منابع خودی از حضور فعال افراد حزب دمکرات کردستان در جنوب‌غربی و غرب دیواندره و تشدید فعالیت سازمان کومه‌له در منطقه عمومی سروآباد در محور مریوان - سنندج.
امام خمینی در جمع گروهی از مسئولان جهاد سازندگی ضمن تقدیر از خدمات این نهاد در جبهه‌ها و
1 سراسر کشور اظهار کردند: انشاءالله جهاد سازندگی بتواند محرومیت‌های روستائیان را به‌تدریج رفع کند.
2 اعلام حمایت شخصیت‌ها، نهادها و اقشار مختلف از بیانات اخیر امام خمینی مبنی‌بر لزوم تقویت دولت؛ اعلام آمادگی کامیون‌داران استان‌های اصفهان، خراسان، یزد و خوزستان برای کمک به حل مشکلات حملونقل کالاها.
3 رئیس‌جمهور در دیدار با فرمانده نیروی زمینی ارتش و جمعی از مسئولان این نیرو ضمن تأکید بر جایگاه مردمی ارتش گفت ملت ایران همان افتخاری را که با انقلاب به دست آورد، با مقاومت در جنگ کسب خواهد کرد.
4 نخست‌وزیر در دیدار با جمعی از روحانیون اهل سنت کردستان با اشاره به تلاش‌های ضدانقلاب برای ایجاد جنگ شیعه و سنی و جلوگیری از عمران مناطق محروم گفت: کردستان امکانات بالقوه عظیمی دارد و دولت از سرمایه‌گذاری در آن منطقه دریغ ندارد.
5 برگزاری سومین روز گردهمایی بررسی جنایات صدام با سخنرانی شرکت‌کنندگانی از کشورهای آلمان‌غربی، هند، الجزایر و... . حاضران در این مراسم خواستار تشکیل دادگاه عالی اسلامی برای رسیدگی به اقدامات رژیم عراق شدند.
6 نماینده عراق در سازمان ملل متحد در نامهای به دبیرکل این سازمان مدعی شد ایران درصدد بی‌اثرکردن فعالیت‌های سازمان ملل درمورد منازعه ایران و عراق است.
7 ادامه موضع‌گیری‌ها و تلاش‌های سیاسی برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق: مذاکرات رئیس‌جمهور هند و امیر قطر درباره تلاش‌های جاری برای پایان‌دادن به جنگ؛ ابراز امیدواری نخست‌وزیر ترکیه به خاتمه هرچه سریع‌تر نبرد ایران و عراق.
8 ورود دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا به بغداد؛ سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا ضمن اعلام آمادگی این کشور برای مبادلة سفیر با عراق افزود این امر به معنی تمایل امریکا به سمت عراق نیست؛ واشنگتن تایمز: هدف از سفر رامسفلد به عراق تحت‌تأثیر قراردادن سوری‌ها است. شبکه امریکایی سی.بی.اس: امریکا مدت‌هاست به‌طور مخفیانه با عراق تبادل اطلاعات جاسوسی می‌کند.
9 تدارک مقدمات برگزاری دادگاه 10 مظنون به دخالت در بمب‌گذاری‌های اخیر کویت؛ هجوم پلیس کویت به منزل وابسته سیاسی سفارت ایران در کویت.
10 حاکم شرع دادگاه انقلاب ارتش هدف از ایجاد تشکلات مخفی نظامی حزب توده را جاسوسی برای شرق، براندازی نظام جمهوری اسلامی و روی‌کارآوردن حکومتی وابسته به شوروی ذکر کرد.
11 لبنان: رئیس‌جمهور امریکا بار دیگر ایران را متهم به تحریک حملات بمب‌گذاری در غرب آسیا کرد؛ وزیر دفاع سوریه: تنها چیزی که می‌تواند موجب خروج نیروهای سوری از لبنان گردد، مذاکره مستقیم با رژیم صهیونیستی است؛ مقامات رژیم صهیونیستی گزارش هفته‌نامه تایمز درمورد توافق پنهانی این رژیم با امریکا درباره تقسیم وظایف خود در خلیج‌فارس و منطقه آسیا را تکذیب کردند.
12 کشتی‌های یونانی برای تخلیه فلسطینیان هوادار عرفات قبرس را به مقصد طرابلس ترک کردند؛ ادامه حملات قایق‌های توپ‌دار رژیم صهیونیستی به مواضع طرف‌داران عرفات در طرابلس؛ هشدار رهبران سازمان الفتح به دولت امریکا درمورد اقدام علیه سربازان امریکایی؛ نیوزویک: سوریه به قصد کاهش قدرت و نفوذ یاسر عرفات از طرابلس با اخراج اخوان المسلمین سعی در به کنترل درآوردن این شهر دارد.
گزارش روزشمار 29/9/1362
1 براثر گلوله‌باران آبادان و خرمشهر و نوار مرزی این دو شهر 1 تن شهید و 4 تن زخمی شدند و خساراتی به بار آمد؛ اجرای آتش توپخانه خودی روی یک موضع دشمن در منطقة عمومی زید؛ گزارش معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا از فعالیت‌های عراق در منطقة زید.
2 تقدیر فرماندهی کل سپاه و فرماندهی نیروی زمینی ارتش از فعالیت مؤثر واحدهای توپخانه تحت امر قرارگاه حمزه.
3 در درگیری‌های گروه‌های مسلح ضدانقلاب با نیروهای خودی در محور سردشت - پیرانشهر، جنوب‌شرقی صائین‌دژ و پیرانشهر، 4 تن از افراد خودی شهید یا زخمی شدند اخاذی افراد مسلح غیرقانونی از مسافران و اهالی یک روستا در محور میاندوآب - بوکان و حومة دیواندره.
4 ادامة درگیری افراد سازمان کومه‌له و حزب دمکرات کردستان در شرق روستای گلیه؛ آموزش افراد گروه رزگاری در منطقه بیاره عراق.
5 ادامة مذاکرات سران اتحادیة میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) با سران حکومت بعث عراق؛ به‌گفتة منابع نظامی قرار است اتحادیة میهنی کردستان با همکاری گروه‌های ضدانقلاب فعالیت‌های تخریبی خود را در داخل ایران و در منطقه عملیاتی والفجر4 افزایش دهد.
6 تسلیم‌شدن 12 تن از افراد مسلح ضدانقلاب در سلماس و مریوان؛ اخاذی سازمان کومه‌له از خانواده گروگان‌ها در قبال آزادی آنها.
7 ادامه اعلام حمایت ائمه جمعه، شخصیت‌ها، نهادها، ارگان‌ها و اصناف مختلف از بیانات امام خمینی درمورد لزوم پشتیبانی و تقویت دولت؛ رئیس مجلس شورای اسلامی درباره تلاش دشمنان برای تضعیف نظام و ایجاد اختلاف هشدار داد؛ نخست‌وزیر منشأ نیروی دولت را خدمتگزاری و همسویی با ملت دانست.
8 دیدار فرمانده نیروی زمینی ارتش و جمعی از مسئولان این نیرو با حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی نماینده امام در شورای‌عالی دفاع. تحولات ارتش پس از پیروزی انقلاب، کمک‌های روبه افزایش امریکا به عراق، اهمیت تلاش فرماندهان نظامی برای انجام یک تهاجم جدی و سرنوشت‌ساز، اقدام ابرقدرت‌ها برای ایجاد بحران در خلیج‌فارس و... از محورهای سخنان رئیس مجلس در این دیدار است.
9 نخست‌وزیر دستگیری کارکنان مرکز آموزشی ایران در کویت را نشانه همدستی کویت و رژیم صدام دانست؛ اعتراض سفارت ایران در کویت به اقدام اخیر پلیس این کشور در بازرسی از منزل وابسته سیاسی ایران.
10 سخنگوی وزارت امور خارجه ایران سفر نماینده ویژه امریکا به عراق را مرحله جدیدی از تحکیم روابط بغداد - واشنگتن ذکر کرد.
11 بازدید شرکت‌کنندگان در همایش "بررسی جنایات صدام" از ویرانه‌های جنگ در خوزستان.
12 اعلام آمادگی اولاف پالمه برای ازسرگیری مأموریت خود برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق؛ گزارش رادیو امریکا و رادیو بی‌بی‌سی از نامه اخیر نمایندگی ایران در سازمان ملل به دبیرکل این سازمان و تقاضای اعزام هیئتی به ایران و عراق برای بررسی ادعاهای دو کشور درمورد اقدام علیه غیرنظامیان.
دونالد رامسفلد فرستاده ویژه امریکا به غرب آسیا پس از گفت‌وگو با رئیس‌جمهور عراق، بغداد را ترک کرد. رادیو امریکا: برخی از ناظران سفر رامسفلد به عراق را نشانه پیشرفت در جهت اعاده روابط کامل سیاسی بین بغداد و واشنگتن تلقی کردهاند؛ خبرگزاری فرانسه مناسبات امریکا و عراق، جنگ
1 ایران و عراق و اوضاع جهان عرب را محور مذاکرات رامسفلد با مقامات عراقی عنوان کرد؛ مفسر رادیو بی‌بی‌سی ضمن پرداختن به اهمیت مناسبات جدید امریکا و عراق، هدف اصلی این سفر را دستیابی به راه‌حلی برای بحران لبنان و نوعی اخطار به دولت‌های ایران و سوریه دانست.
2 دستور دولت کویت به سفارتخانه‌های این کشور مبنی‌بر برخورداری از صدور روادید برای اتباع کشورهای خارجی به استثنای دیپلمات‌ها و اتباع کشورهای حوزه خلیج‌فارس؛ تکرار اتهام مداخله ایران در انفجارهای اخیر منطقه در نشریات وال استریت ژورنال و لوس آنجلس تایمز؛ هفته‌نامه صوت‌الرافئون بمب‌گذاری‌های کویت را یک توطئه طرح‌ریزی‌شده ازطرف امریکا و عربستان دانست.
3 لبنان: محکومیت موافقت‌نامه همکاری راهبردی امریکا و رژیم صهیونیستی در مجمع عمومی سازمان ملل؛ وزیر امور خارجه اسبق امریکا تنها راه‌حل بحران لبنان را تقسیم این کشور به 3 بخش ذکر کرد؛ کمیسیون فرعی کنگره امریکا خواستار بررسی ضرورت حضور تفنگ‌داران دریایی این کشور در لبنان شد.
4 خروج عرفات و 4 هزار فلسطینی طرف‌دار وی از بیروت.
گزارش روزشمار 30/9/1362
5 گارد ساحلی کویت در اقدامی غیرمتعارف، 50 ایرانی را که برای ادامه اقامت در آن کشور مشکل قانونی داشتند، به عراق تحویل داد.
6 نامه دبیرخانه شورای‌عالی دفاع به اعضای این شورا درباره گزارش وزیر دفاع از قرارداد خرید 6 فروند زیردریایی از آلمان.
7 حمله هماهنگ شده 300 تن از افراد مسلح وابسته به حزب دمکرات، سازمان کومه‌له و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به شهر مهاباد. در این اقدام خساراتی به ساختمان شهربانی، یک هتل، سردخانة بهداری، ساختمان سیلو و ... وارد شد و 16 تن نیز شهید یا زخمی شدند.
8 حمله به نیروهای خودی در جنوب‌شرقی سردشت؛ آدم‌ربایی و افزایش حضور عناصر سازمان کومه‌له در محور مریوان - سنندج؛ تهدید روستائیان برای انصراف از عضویت در بسیج؛ دستگیری یک تن از افراد حزب دمکرات در پیرانشهر؛ تسلیم‌شدن 2 تن از افراد این حزب در سلماس.
9 هیئت‌دولت از حمایت روحانیت، نهادها و قشرهای مختلف مردم از دولت و اعلام آمادگی آنان برای کمک درزمینه حملونقل کالا تشکر کرد.
10 موضع‌گیری میرحسین موسوی نخست‌وزیر، درباره پیشنهاد وزیر امور خارجه اسبق امریکا مبنی‌بر تقسیم لبنان و سفر اخیر نماینده ویژه امریکا به عراق. موسوی: امریکا و رژیم صهیونیستی با ضرباتی که از نیروهای مؤمن و مسلمان لبنان خورده‌اند، به فکر افتاده‌اند لبنان را تجزیه کنند. ... سفر رامسفلد آشکارشدن روابط گسترده پنهانی و مشترک رژیم صدام با امریکاست.
11 احضار مجدد کاردار کویت به وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی به‌منظور اعتراض به اقدامات اخیر کویت علیه وابستگان سیاسی، مسئله آموزشی و اتباع ایرانی در آن کشور.
12 پایان کار بازسازی شهر سوسنگرد پس از 455 روز تلاش مستمر.
اصلی‌ترین محورهای تفاسیر رسانه‌های گروهی جهان از سفر نماینده ویژه امریکا به عراق: چشم‌انداز روابط عراق و امریکا، جنگ ایران و عراق و موضع امریکا در قبال سوریه. دیلی تلگراف: بهبود روابط عراق و امریکا به‌منزله متمایل‌شدن امریکا به‌طرف عراق در جنگ این کشور با ایران نیست؛ کارشناس
1 روزنامه تایمز گفت عراقی‌ها مایل‌اند امریکا به هم‌پیمانان عرب منطقه‌ای خود فشار بیشتری جهت دادن پول بیشتر به عراق وارد آورد؛ واشنگتن پست: سفر رامسفلد کوششی است برای بهبود مناسبات دو کشور با این هدف که سوریه را برای فراخواندن نیروهایش از لبنان زیر فشار بگذارند.
2 ابراز تمایل رئیس‌جمهور رومانی به گسترش روابط این کشور با عراق؛ خبرگزاری رومانی خبر فروش تانک به مصر برای تحویل به کشورهایی نظیر عراق را تکذیب کرد.
3 اعلام آمادگی آلمان فدرال برای انعقاد قراردادهای جدید اعتباری با عراق درصورت توافق درزمینه حل مشکلات مالی این کشور؛ رادیو کلن از کاهش 50 درصدی صادرات آلمان به عراق و افزایش 145 درصدی صادرات این کشور به ایران خبر داد.
4 گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از مواد توافق اتحادیه میهنی کردستان عراق با رژیم این کشور برای ایجاد جبهه‌ای مشترک در جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران.
5 ابراز امیدواری دبیرکل سازمان ملل برای گفت‌وگو با رهبران ایران و عراق در اجلاس آتی سران کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در مراکش؛ مشاور رئیس‌جمهور پاکستان در امور بازرگانی داخلی: بهره‌بردار اصلی جنگ (ایران و عراق) رژیم صهیونیستی است؛ رئیس‌جمهور هند در دیدار با امیر بحرین برضرورت پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق تأکید کرد.
6 برخی رسانه‌ها از آمادگی عراق برای حمله به تأسیسات نفتی ایران خبر دادند: روزنامه الاتحاد: پس از رد قطعنامه 540 سازمان ملل توسط ایران، عراق خود را برای حمله به تأسیسات نفتی ایران در خلیج فارس آماده می‌کند؛ هفته‌نامه المجله اعلام کرد ژاپن و کره جنوبی در مقایسه با اروپا و امریکا نگرانی بیشتری از احتمال گسترش جنگ در خلیج‌فارس دارند.
7 درپی دستگیری و اعلام محاکمه 7 عضو حزب الدعوه عراق به اتهام دست‌داشتن در انفجارهای اخیر کویت، این حزب تهدید کرد چنانچه هریک از این افراد شکنجه، زندانی یا به عراق مسترد شوند، تأسیسات کویت را مورد حمله قرار خواهد داد؛ پیام نخست‌وزیر فرانسه به همتای کویتی خود در محکومیت انفجارهای هفته گذشته کویت.
8 وقوع دو انفجار در استانبول و آنکارا؛ کشف و خنثی‌سازی یک بمب در بندر ازمیر ترکیه؛ وضع مقررات شدید امنیتی در این سه شهر. مقامات سفارت امریکا در ترکیه مدعی شدند این انفجارها ادامه بمب‌گذاری‌های اخیر در کویت و لبنان است.
9 برگزاری جلسات محاکمه سومین گروه از اعضای سازمان مخفی حزب توده در دادگاه انقلاب ارتش.
10 یک مقر نظامیان فرانسه در بیروت هدف انفجار دو بمب قرار گرفت؛ جنگنده‌های رژیم صهیونیستی یک پادگان آموزشی در منطقه بعلبک لبنان را بمباران کردند. سخنگوی نیروهای فرانسوی دخالت فرانسه در این حمله را رد کرد.
11 یک‌صد و پنجاه تن از فلسطینیان طرف‌دار عرفات پس از خروج از طرابلس وارد بغداد شدند؛ رادیو اسرائیل: یاسر عرفات جان خود را مرهون امریکا و فرانسه می‌باشد و کمک‌های این دو کشور موجب دیدار مجدد یاسر عرفات با ملک حسین و گام‌نهادن در راه پذیرش طرح صلح ریگان برای غرب آسیا خواهد شد.
اشخاص...................................................................................................................................................................................... 1390
مکان‌ها....................................................................................................................................................................................... 1403
سایر
اسامی و اصطلاحات.................................................................................................................................................... 1425
آبه، شینتارو (وزیر امور خارجه ژاپن): 243، 324، 449، 450، 469، 511، 607، 758، 759، 816،
آدامز، جان (فرمانده نیروهای امریکا در منطقه غرب آسیا): 448، 475، 476، 565
آذرفر، حسن (سرهنگ، فرمانده لشکر28 کردستان): 98، 397، 589، 653، 737، 784، 807، 808، 1082، 1083
آذرنگ، مسعود: 1237
آرمیتاژ، ریچارد (معاون وزیر دفاع امریکا در امور امنیت بین‌الملل): 448
آرنز، موشه (وزیر دفاع رژیم صهیونیستی): 60، 533، 776، 1052، 1115، 1198، 1298
آقازاد، غلامرضا (وزیر مشاور در امور اجرایی): 78، 268
آقایی، حسن: 231
آندروپوف، یوری: 196، 303، 373، 628، 707
آندوئوتی، جولیا (وزیر امور خارجه ایتالیا): 299، 761
آورستار، جیمز (عضو کنگره امریکا): 136
ابراهیم سوس (نماینده سازمان آزادی‌بخش فلسطین): 749
ابراهیمی (سرهنگ، از قرارگاه مقدم حمزه): 98، 461
ابراهیمی، داوود: 1085
ابوالکرم عبدالجلیل (دادستان کل دادگاه عالی بنگلادش): 1248
ابوجهاد [خلیل ابراهیم الوزیر] (مرد شماره2 سازمان الفتح و معاون عرفات): 1257، 1279
ابوشهاب، محمدرضا (معاون لشکر14 امام حسین(ع)): 98، 228، 231، 434، 454
ابوعمار [حبیب‌الله افتخاریان] (فرمانده سپاه مریوان): 123، 124
ابونضال [صبری خلیل البنا]: 845، 846، 1019
اتابکی، لطف‌الله (دادستان انقلاب ارتش): 68، 997، 1028، 1084، 1119، 1124، 1125، 1163، 1165، 1237، 1238
احراری (قائم‌مقام فرماندهی لشکر25 کربلا): 355، 357
احمد بن عبدالعزیز (نایب وزیر کشور عربستان سعودی): 1276
احمد زکی یمانی (وزیر نفت عربستان): 325، 326، 565، 731، 843، 1022، 1063
احمد سلوم (فرمانده شبه‌نظامیان شیعه شهر نبطیه): 585
احمد عزیزی (فرمانده عراقی): 258
احمد مختار امبو (مدیرکل سازمان تربیتی علمی و فرهنگی ملل متحد): 839
احمدی، حمید: 1166
اده، ریموند (معاون مسیحیان لبنان): 89
اژه‌ای، جواد (وزیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی): 700
اژه‌ای، مهدی (نماینده اصفهان): 1227
اسپیکز، لاری (سخنگوی کاخ سفید): 56، 57، 82، 154، 272، 298، 302، 733
استاد، علی‌اکبر (نماینده تهران): 1227
استار، جک: 658
استاندار تهران: 442
اسحاقی، علی (مسئول شنود قرارگاه خاتم): 161، 185، 287، 288، 355، 397، 460، 463، 571
اسدی، جعفر (فرمانده تیپ33 المهدی(عج)): 590، 632، 633، 651، 666، 737، 738، 784، 823
اسعد شینته (فرمانده لشکر سوم زرهی عراق): 404
اسلامی، محمود (سرپرست مدارس ایرانی در کویت): 1195
اسماعیل‌زاده، هادی: 1082، 1085
اسوان، روبرت (دبیر انجمن پارلمانی گفت و شنود عربی اروپایی): 504
اشتوفر، پل (سفیر سوئیس در جمهوری اسلامی ایران): 1071
اصغرنیا، محمدحسن (استاندار کردستان): 689، 1018
افتخاری، قادر (فرمانده هیز آواره): 874
افرائی، ابوالقاسم (سرهنگ): 1082، 1083
افضلی خشک‌بیجاری، بهرام (ناخدا، فرمانده سابق نیروی دریایی): 68، 992، 993، 997، 998، 999، 1000، 1001، 1002، 1003، 1004، 1024، 1025، 1028، 1029، 1030، 1031، 1032، 1033، 1080، 1082، 1084، 1238
اکرمی، سیدکاظم (نماینده مجلس): 606
اکسل کارد، فردریک (کارشناس مرکز مطالعات بین‌المللی و راهبردی): 87
الشافی عبدالحمید (معاون وزارت امور خارجه مصر): 800
الغبانچی (حجت‌الاسلام): 1247
الله بداشتی، ابوالحسن (نماینده مجلس): 606
الیاس سرکیس (رئیس‌جمهور پیشین لبنان): 274
امام خمینی، آیت‌الله خمینی: 51، 58، 66، 67، 78، 84، 87، 110، 129، 130، 135، 137، 174، 191، 197، 220، 259، 265، 294، 295، 302، 303، 328، 344، 345، 347، 352، 365، 393، 408، 409، 415، 427، 440، 443، 449، 485، 508، 526، 527، 543، 544، 558، 559، 560، 562، 563، 599، 600، 621، 657، 666، 681، 707، 711، 712، 713، 715، 756، 757، 769، 770، 787، 789، 790، 791، 798، 824، 826، 827، 849، 854، 862، 877، 991، 1014، 1015، 1016، 1040، 1041، 1042، 1043، 1060، 1065، 1066، 1071، 1073، 1080، 1082، 1086، 1087، 1091، 1092، 1093، 1095، 1119، 1123، 1125، 1143، 1150، 1164، 1179، 1191، 1201، 1203، 1204، 1205، 1206، 1207، 1208، 1209، 1211، 1219، 1226، 1227، 1228، 1229، 1233، 1244، 1245، 1256، 1265، 1266، 1285، 1297
امام دوست: 245
امام موسی صدر: 871
امام‌جماعت روستای چالی‌سور: 439
امام‌جماعت مسجد آویهنگ: 76
امام‌جمعه پیرانشهر: 667
امام‌جمعه سنندج: 689
امام‌جمعه سوسنگرد: 1287
امام‌جمعه شاهین‌شهر: 1245
امام‌جمعه شهر کردنشین شاندری عراق: 1215
امام‌جمعه مریوان: 689
امامی کاشانی، محمد (حجتالاسلاموالمسلمین): 657
امانی، سعید (نماینده تهران): 1227
امیر، مناشه (کارشناس مسائل ایران در رادیو اسرائیل): 113، 114
امیربیگی (سرهنگ، فرمانده قرارگاه مقدم حمزه از ارتش): 71، 72، 98، 103، 179، 376، 377، 397، 421، 453، 454، 461، 462، 496، 589، 631، 653، 654، 683، 709، 737، 738، 751، 781، 784، 807، 808، 809، 810
امین الرحمان شمس الضحی (وزیر امور خارجه بنگلادش): 990، 1099
امین جمیل (رئیس‌جمهور لبنان): 58، 61، 299، 300، 328، 329، 393، 415، 451، 452، 512، 533، 662، 677، 678، 692، 706، 820، 879، 1051، 1052، 1198، 1221، 1248، 1256، 1278
اندرسون، جک: 991
انصاری (کارمند فرمانداری مهاباد): 257
انصاری: 1166
انصاری، محمد: 1126، 1164
انصاری، محمدعلی: 282
انور سادات: 176، 1113
انوری، طغرل: 1084
اورن، کنعان (ژنرال، رئیس‌جمهور ترکیه): 223
اوزال، تورگوت (نخست‌وزیر ترکیه): 1251، 1295
اوفروا، ریموند (عضو پیشین مجلس اروپا): 428
اولسون، ویلیام (کارشناس مسائل خلیج‌فارس و تحلیلگر امنیت منطقه‌ای در کالج نظامی ارتش امریکا): 110، 111، 112
اولن، کاترین (خبرنگار تایمز): 476
اولیائی، محمد: 424
اونو، سوسوکو (وزیر تجارت بین‌المللی و صنعت ژاپن): 324، 758، 759
اویسی، غلامعلی: 173، 174
اویسی، کرم (پیشمرگ مسلمان کرد): 259
اوینیک، ریچارد (معاون نماینده شوروی در سازمان ملل): 82
ایران‌نژاد، خیرالله: 1082، 1083، 1125، 1126
ایروانی: 78
ایزدی، مصطفی (فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) - ارومیه): 76، 97، 483، 557
ایکل، فاهر (وزیر انرژی ترکیه): 169، 170
ایگل برگر، لارنس (معاون وزیر امور خارجه امریکا): 59، 511، 677
ایلوم، یهود (نماینده رژیم صهیونیستی در سازمان ملل): 221
ایلی سالم (وزیر امور خارجه لبنان): 62، 224، 879، 1238
بارزانی، ادریس (عضو کمیته سیاسی حزب دمکرات عراق): 1233
باریک‌بین، هادی (نماینده امام و امام‌جمعه قزوین): 366
بازرگان، مهدی: 544، 1210
باقر سامیر (سرگرد عراقی): 1296، 1297
باقری، محمد (اطلاعات - عملیات قرارگاه خاتم سپاه): 96، 98، 123، 161، 205، 231، 355، 375، 397، 519، 554، 571، 589، 632، 651، 666، 667، 681، 723، 737، 738، 765، 782، 784
باکری، مهدی (فرمانده لشکر31 عاشورا): 143، 186، 250، 357، 359، 376، 397، 398، 400، 416، 433، 454، 1185
بایزیدی: 408
بختیار، شاهپور: 173، 174
بدرالدین شلاح (رئیس اتاق بازرگانی و صنایع سوریه): 347
برادشو، دیوید (مفسر بخش عربی رادیو بی‌بی‌سی): 152
براون، هارولد (وزیر دفاع پیشین امریکا): 264
برزمهری، مجید (مهندسی قرارگاه مقدم حمزه): 96، 97
برژینسکی، زیبیگنیو (مشاور امنیت ملی در دولت کارتر): 174، 328، 1080
برک، ادریان: 1023
بشردوست، غلامحسین (طرح و عملیات ستاد خاتم): 96، 98، 123، 161، 180، 182، 205، 231، 375، 376، 397، 433، 434، 460، 480، 496، 519، 571، 589، 590، 613، 615، 632، 651، 681، 682، 683، 723، 737، 738، 810، 823
بشیر جمیل: 1081
بکر حاج صفر (فرمانده جلالی‌ها در منطقه چوارتا): 620
بکر محمد رسول (وزیر کار و امور اجتماعی عراق): 625، 636
بگین، مناخیم (نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی و رهبر حزب لیکود): 61، 566، 819
بلاک، جیمز (معاون دستیار وزیر امور خارجه امریکا): 1253
بلاندی، دیوید (خبرنگار روزنامه ساندی تایمز): 533
بلانیتس، ملیکا (رئیس شورای اجرایی متحد جمهوری یوگسلاوی، نخست‌وزیر یوگسلاوی): 80، 68، 109، 151
بلوز، جفری: 1184
بلوکی، عارف: 676
بن میر، یهودا (معاون وزیر امور خارجه رژیم صهیونیستی): 747
بندر بن سلطان (سفیر عربستان در امریکا): 153
بنی‌صدر، ابوالحسن: 194، 415، 502، 704، 705، 1007، 1032، 1041، 1050، 1054، 1282
بودسترون (وزیر امور خارجه سوئد): 843
بوش، جرج (معاون رئیس‌جمهور امریکا): 115، 352، 392
بولاک، جان: 1287
بهرامی‌نژاد، جعفر: 1296، 1297
بهرامی‌نژاد، محمد: 1295، 1296
بهلر (دکتر): 814
بیگدلی، محسن (ناخدا سوم): 1163، 1164، 1166، 1167
پاپاندرئو، آندراس (نخست‌وزیر یونان): 831
پاپولیاس، کارلوس (وزیر مشاور در امور خارجی یونان): 68، 607
پادولینی، جوانی (وزیر دفاع ایتالیا): 136، 415، 648
پارسایان (سرهنگ): 71، 376
پالمه، اولاف (نخست‌وزیر سوئد و سفیر سازمان ملل): 47، 222، 296، 447، 472، 506، 507، 656، 748، 1044، 1135، 1147، 1180، 1181، 1270، 1271، 1272
پرتوی، محمدمهدی (عضو هیئت سیاسی و مسئول اول تشکیلات مخفی حزب توده): 68، 69، 992، 997، 998، 999، 1000، 1002، 1003، 1024، 1025، 1028، 1029، 1030، 1032، 1050، 1051، 1054، 1055، 1082، 1084، 1085، 1086، 1087، 1120، 1121، 1124، 1162، 1166، 1236، 1238، 1296
پرتوی، محمدهادی: 1082
پرز دکوئیار، خاویر (دبیرکل سازمان ملل متحد): 47، 170، 191، 222، 368، 413، 471، 472، 506، 507، 548، 549، 563، 596، 610، 1044، 1052، 1109، 1134، 1146، 1181، 1271، 1291
پرز، شیمون (رهبر حزب کارگر اسرائیل): 566
پرورش، علی‌اکبر (وزیر آموزشوپرورش): 1040
پطروس غالی (وزیر مشاور در امور خارجه مصر): 625، 748
پمپیدو، ژرژ (رئیس‌جمهور فرانسه در سال‌های 1974 - 1969): 487
پوراستاد، علی‌اکبر: 1120
پورزند، علی: 832
پورسالاری، حسین (نماینده کهنوج): 1227
پهلوی، محمدرضا: 137، 276، 491، 718، 992
پیری‌پور، عباس: 424
پیشبهار، محمد (از نیروهای اطلاعات قرارگاه خاتم): 355، 555، 651
تاچر، مارگارت (نخست‌وزیر انگلیس): 50، 171، 296، 1198
تایه التعیمی (سپهبد ستاد، قائم‌مقام رئیس ستاد مشترک ارتش عراق): 404
تجلائی، علی: 205، 231، 479، 571، 589، 632، 651، 666، 723، 737، 738، 782، 784، 808، 810، 823
ترابی، بهروز: 257
ترکمن، ایلتر (وزیر امور خارجه ترکیه): 223، 323
ترنر (دریاسالار، رئیس پیشین سازمان اطلاعات مرکزی امریکا): 242
تریکا، بال راج (رئیس دادگاه عالی هند و نپال): 1248
تقی‌زاده، علی: 258
توکلی، احمد (وزیر کار و امور اجتماعی): 1040
تهرانی‌مقدم، حسن (فرمانده توپخانه قرارگاه خاتم‌الانبیاء سپاه): 422
تیموری (فرمانده یگان دریایی سپاه): 291
تیموریان، هژیر: 220
جابر محسن (معاون اول وزیر اطلاعات عراق): 673، 674
جادالحق علی جادالحق (شیخ اعظم الازهر مصر): 1216
جاسبی، عبدالله (سرپرست دانشگاه آزاد): 711
جان، ریچارد (خبرنگار روزنامه فایننشال تایمز): 831
جبار طارش عماری (فرمانده ارتشی خلقی در استان عماره): 404
جرج حبش (رهبر جبهه خلق برای آزادی فلسطین): 802، 821، 880، 1199، 1258
جردن، رابرت (سخنگوی تفنگ‌داران دریایی امریکا): 272، 490
جعفری (سروان): 1083
جعفری، عزیز (فرمانده قرارگاه مقدم حمزه از سپاه): 95، 96، 208، 209، 231، 252، 285، 397، 398، 421، 434، 435، 458، 459، 460، 461، 462، 463، 479، 494، 496، 497، 554، 571، 589، 613، 614، 615، 616، 631، 632، 651، 653، 666، 681، 682، 709، 723، 737، 738، 751، 765، 767، 780، 784، 807، 808، 809، 810، 823، 824
جعفری، علی (مسئول اطلاعات لشکر14 امام حسین(ع)):71
جلالی (سرهنگ، فرمانده هوانیروز): 534، 784
جم، مهدی (عضو هیئت علمی بخش اورولوژی بیمارستان دکتر شریعتی): 840، 841
جمال عبدالناصر: 627
جمالی، علی‌اصغر (سرهنگ): 98، 102، 231، 284، 461، 589، 631، 654، 665، 807، 808، 810
جهانگیری، شاهرخ (مسئول شاخه نظامی دریایی - هوایی بخش تشکیلات مخفی حزب توده): 997، 998، 999، 1028، 1161، 1163، 1165، 1166، 1167، 1236، 1237
جیما، توشیو (معاون اجرایی میتسویی): 324
چائوشسکو، نیکلای (رئیس‌جمهور رومانی): 151، 659، 1289
چراغچی، ولی‌الله (معاون طرح و عملیات لشکر5 نصر): 737، 765
چیانگ، زائو (نخست‌وزیر چین): 1180
حائری شیرازی (آیت‌الله، امام‌جمعه شیراز): 188
حافظ اسد (رئیس‌جمهور سوریه): 84، 167، 168، 196، 223، 245، 393، 453، 550، 585، 586، 610، 627، 628، 662، 676، 677، 678، 693، 706، 707، 721، 733، 734، 777، 851، 1144، 1162، 1258، 1299
حافظی، بهمن (همافر یکم): 1163، 1164، 1166، 1167، 1237
حامد علوان الجبور (وزیر مشاور در امور خارجی عراق): 800، 1020، 1043
حبیب شطی (دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی): 83، 701، 994، 1020، 1044، 1077
حبیب، فیلیپ (فرستاده ویژه سابق امریکا در غرب آسیا): 138، 549، 1252
حسام زکی (رئیس سازمان برق عراق): 817
حسامی، کریم: 383
حسن (شاه مراکش): 416
حسن التهامی (معاون نخست‌وزیر مصر): 691
حسن علی (عضو شورای فرماندهی انقلاب و وزیر بازرگانی عراق): 68، 80، 151، 444، 546، 564، 566، 625، 758، 867، 816، 1110، 1289
حسن‌زاده: 257
حسنی مبارک (رئیس‌جمهور مصر): 173، 219، 269، 350، 351، 659
حسین شرابی (معاون وزارت آبادانی و مسکن مصر): 834
حسین محمد ارشاد (رئیس‌جمهور بنگلادش): 243، 989، 990، 1020، 1100
حسین موسوی (رهبر سازمان نظامی سیاسی شیعه امل اسلامی): 58، 63، 156، 274، 327، 329، 351، 392، 393، 414، 491، 533، 561، 566، 733، 761، 776، 1113
حسینی، اسفندیار (فرمانده نیروی دریایی ارتش): 291، 292، 343، 363، 365، 438، 621، 741، 829، 859، 875
حسینی، سیدحسین (رهبر سابق جنبش سیاسی نظامی شیعیان لبنان (امل)): 301
حکیم، سیدمحسن (آیت‌الله العظمی): 1214
حکیم، سیدمحمدباقر (حجت‌الاسلام، سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق): 348، 530، 743، 1213، 1214
حمزه قیدی: 1248
حمید (فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم سپاه): 397
حمید جاسم تریتی (فرمانده لشکر یکم عراق): 404
خاتمی، سیدمحمد (وزیر ارشاد): 599
خازه‌ای، غلامرضا: 1085
خالد الحسن (از رهبران الفتح): 550، 610
خالد الفهوم (رئیس مجلس ملی فلسطین): 224
خالد الوسمی (از اعضای پارلمان کویت): 1236
خالد بهلول لعیبی (فرمانده تکاور لشکر هفتم عراق): 404
خامنه‌ای، سیدعلی (آیت‌الله، رئیس‌جمهور، رئیس شورای‌عالی دفاع، امام‌جمعه تهران): 45، 51، 52، 149، 150، 167، 188، 189، 192، 316، 319، 344، 345، 346، 366، 367، 385، 386، 387، 388، 389، 409، 410، 441، 442، 466، 467، 484، 485، 488، 504، 505، 524، 525، 534، 544، 563، 564، 576، 577، 638، 639، 640، 641، 642، 668، 681، 699، 727، 728، 741، 756، 757، 758، 792، 793، 814، 824، 833، 838، 839، 849، 850، 851، 862، 1017، 1018، 1019، 1038، 1071، 1072، 1074، 1093، 1094، 1095، 1096، 1104، 1105، 1106، 1120، 1130، 1131، 1132، 1152، 1153، 1154، 1155، 1190، 1191، 1192، 1193، 1211، 1216، 1217، 1245، 1246
خاموشی، سیدتقی (نماینده تهران در مجلس): 1227
خرازی، حسین (فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)): 71، 72، 73، 97، 98،
100، 101، 122، 161، 162، 187، 202، 205، 228، 232، 283، 375، 376، 400، 417، 457، 458، 459، 460، 463، 480، 481، 494، 497، 554، 571، 613، 632، 667، 682، 737، 738، 823
خرازی، کمال (سرپرست ستاد تبلیغات جنگ): 316، 321، 669
خطیب، اکبر: 1000، 1029
خلخالی، صادق (نماینده مجلس): 606
خلف‌بیگی (سرهنگ): 737
خلیفه بن حمد آل ثانی (امیر قطر): 413، 414، 1251
خلیل (ستوان یکم عراقی): 498
خمینی، سیداحمد: 192، 316، 544، 621، 681
خوشنام، کمال: 1006
خیابانی، بهرام: 257
دانایی‌فر، حسن (طرح و عملیات قرارگاه خاتم سپاه): 96، 98، 231، 355، 397، 479، 519، 571، 589، 615، 632، 651، 682، 784، 823
دانش آشتیانی، محمدحسن (نماینده مجلس): 606
داودآبادی، حسن: 257
داوری، مسعود: 1083
داویدیان، هاراطون (راون‌پزشک و استاد و رئیس گروه روان‌پزشکی دانشگاه تهران): 772
دبره، میشل (نخست‌وزیر پیشین فرانسه): 762
دبوسوه، فیلیپ (مفسر خبرگزاری فرانسه): 412
دبیر شورای ستاد معین بازسازی: 442
دبیرکل شورای ملی فلسطین: 870
درافشان (سرهنگ، فرمانده تیپ1 لشکر28 کردستان): 98، 102، 397، 784
دراگان، زون (معاون نخست‌وزیر یوگسلاوی در امور اقتصادی): 80، 109
دری نجف‌آبادی، قربانعلی (مسئول هیئت عالی گزینش): 1017
دستغیب (آیت‌الله، امام‌جمعه سابق شیراز): 1094
دعاگو، محسن (معاون وزارت آموزشوپرورش): 367
دلونژ، فیلیپ (سخنگوی فرانسویان در لبنان): 602، 603، 1298
دیانی، محمدرضا (راوی قرارگاه مقدم حمزه): 73، 122، 143، 183، 229، 376، 651، 653، 809
دیزدارویچ، نیاز (عضو شورای ریاست‌جمهوری ایالات بوسنی هرزگوین و رئیس شورای فدرال روابط خارجی یوگسلاوی): 545، 600، 601، 715، 716
دیکسون (سناتور ایالات متحده): 992
رئیس دفتر صدام حسین: 151
رئیس ستاد ارتش کویت: 476
رئیس شعبه بانک ملی ایران در پاریس: 372
رئیس کا.گ.ب در تهران: 70، 1118
رئیس کمیته امور اقتصادی خارجی در اتحاد شوروی: 54، 68
رئیس‌جمهور بلغارستان: 659
رئیس‌جمهور سنگال: 701
رئیس‌جمهور کمور: 1160
رائو، ناراسیما (وزیر امور خارجه هند): 416، 674
رابین، اسحاق: 176، 301، 1051
راحمی، ابراهیم: 123، 125، 397، 401، 402
راشد الراشد (معاون وزیر امور خارجه کویت): 296
راشد عبدالله (وزیر مشاور در امور خارجی امارات عربی متحده): 84، 348، 447، 489، 988
رامبرگر، آلن (معاون و سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا): 154، 414، 760، 876، 1101، 1270، 1273
رامسفلد، دونالد (فرستاده رئیس‌جمهور امریکا به غرب آسیا): 19، 20، 55، 56، 59، 692، 693، 706، 800، 1052، 1162، 1198، 1251، 1252، 1253، 1269، 1270، 1272، 1276، 1273، 1274، 1275، 1286، 1287، 1288
راوی لشکر14 امام حسین(ع): 201
راوی لشکر41 ثارالله(ع): 245
رجایی خراسانی، سعید (سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد): 46، 110، 111، 167، 321، 348، 349، 352، 390، 446، 447، 469، 470، 472، 473، 488، 576، 584، 598، 623، 1107، 1161، 1230، 1232، 1256، 1271، 1277
رجایی، محمدعلی (رئیس‌جمهور شهید): 700، 798
رجوی، مسعود (رهبر سازمان مجاهدین خلق و رئیس شورای ملی مقاومت): 289، 450، 451، 501، 619، 704، 1007
رحیمی زارچی، مرتضی (وابسته سیاسی سفارت ایران در کویت): 1254
رخصت‌طلب، محسن (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم): 355، 681، 723، 737، 738، 784، 807، 823
رستگار، کاظم (فرمانده تیپ10 سیدالشهدا(ع)): 682
رستگارپناه، حسن: 823
رشید کرامی (یکی از رهبران مخالف دولت لبنان): 662، 880
رشید، غلامعلی (مسئول عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیاء سپاه): 30، 73، 74، 161، 162، 187، 205، 206، 208، 230، 231، 232، 252، 281، 283، 284، ،285، 286، 303، 305، 355، 356، 357، 358، 359، 375، 376، 397، 400، 421، 422، 433، 434، 435، 453، 454، 458، 460، 462، 479، 480، 481، 496، 497، 517، 519، 520، 554، 571، 589، 590، 591، 613، 614، 615، 631، 632، 633، 651، 652، 666، 681، 723، 724
رشیدیان (نماینده مجلس): 606
رضائیان، علی (فرمانده قرارگاه تاکتیکی حمزه از سپاه): 71، 72، 96، 97، 98، 101، 102، 103، 122، 143، 144، 179، 182، 183، 184، 205
، 206، 228، 229، 232، 283، 309، 355، 358، 375، 376، 394، 395، 397، 398، 442، 443
رضایی، محسن (فرمانده کل سپاه): 30، 31، 73، 74، 161، 162، 180، 182، 185، 186، 187، 188، 203، 204، 205، 207، 209، 210، 231، 232، 249، 252، 253، 284، 315، 316، 317، 375، 376، 394، 397، 400، 417، 421، 422، 434، 435، 457، 458، 460، 461، 462، 463، 496، 516، 517، 518، 534، 554، 571، 572، 589، 591، 604، 615، 632، 665، 666، 669، 779، 780، 781، 807، 808، 810، 839، 840، 878، 1169، 1184، 1201، 1241، 1261
رفیق جوجتی (سفیر سوریه در واشنگتن): 273
رفیق حریری: 89، 1221
رفیق‌دوست، محسن (وزیر سپاه پاسداران): 78، 316، 534، 558، 669، 840، 1040
رنجبر، داود (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)): 37، 74، 96، 97، 102، 115، 123، 184، 187، 203، 206، 229، 231، 252، 253، 283، 286، 310، 376، 453، 496، 631، 632، 651، 666، 667
روائی، منوچهر: 840
روت، ریچارد (وزیر مشاور در امور خارجی انگلستان): 647
روح‌اللهی، باقر (پیشمرگ مسلمان کرد): 259
روحانی (امام‌جمعه بابل): 1245
روحانی، حسن (رئیس کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی): 316، 669، 862
روحی‌پور (افسر عملیات هوانیروز): 1186
رودکی، عبدالله (معاون طرح و عملیات قرارگاه نوح): 291، 437، 438، 784
رودکی، نبی: 823
روزن، بار (یکی از گروگان‌های سابق سفارت امریکا): 531
رولگو فلواف، بفگینی (ژنرال، نماینده وزارت دفاع شوروی): 729
رهامی، محسن (نماینده مجلس): 606
رهبر اتحاد شوروی: 706
رهنما، سیف‌الله: 143
ریاض القیسی (نماینده عراق در سازمان ملل): 523، 1250
ریگان، دونالد (وزیر خزانه‌داری امریکا): 390
ریگان، رونالد (رئیس‌جمهور امریکا): 138، 171، 174، 175، 176، 198، 214، 224، 272، 273، 299، 300، 301، 303، 352، 353، 371، 372، 388، 390، 392، 530، 564، 566، 609، 706، 729، 744، 745، 991، 1080، 1081، 1092، 1115، 1135، 1140، 1162، 1163، 1173، 1174، 1220، 1221، 1256، 1257، 1273، 1278، 1299
ریو، ویلیام (خبرنگار و مفسر دایره شرقی رادیو بی بی‌سی): 153، 362، 504، 994، 1176
زاکلارین، واریم (عضو کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی): 273
زالی، عباسعلی: 1039
زاهدی، علی (مسئول واحد مهندسی لشکر14 امام حسین(ع)): 71، 228، 231
زجاجی، اکبر: 454، 651
زرگر (مسئول برگزاری همایش بین‌المللی پزشکی تهران): 727
زید بن شاکر (فرمانده کل نیروهای مسلح اردن): 138
زین‌الدین، مهدی (فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)): 73، 74، 143، 360، 376، 397، 400، 480، 481، 497، 537، 554، 569، 571، 613، 614، 632، 682، 723، 737، 738، 780، 823، 825، 826، 1186
ژیسکاردستن، والری (ریئس‌جمهور فرانسه در سال‌های 1981 - 1974): 487
سازگارنژاد (نماینده مجلس): 606
سالکی، حمید (معاون فرمانده قرارگاه مقدم حمزه): 98، 123، 124، 125، 161، 355، 376، 397، 651، 653، 666، 682، 808
سالم (از مأموران امنیتی عراق): 383
سخنگوی ارتش اسرائیل: 800
سخنگوی دولت آلمان‌غربی: 1197
سخنگوی دولت ریگان: 747
سخنگوی رژیم اسرائیل: 273، 1101
سخنگوی سازمان آزادی‌بخش فلسطین: 1101
سخنگوی سفارت عراق در کویت: 64، 1196
سخنگوی نظامی عراق: 235، 1140، 1142، 1176
سخنگوی نیروی دریایی امریکا: 451
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران: 56، 57، 63، 64، 219، 298، 1059، 1135، 1136، 1145، 1159، 1269، 1288،
سخنگوی وزارت امور خارجه رژیم صهیونیستی: 61
سخنگوی وزارت امور خارجه هند: 720
سخنگوی وزارت دفاع امریکا (پنتاگون): 82
سخنگوی وزارت دفاع فرانسه: 747
سرافرازی: 78
سرپرست بخش مطبوعات خارجی وزارت امور خارجه ژاپن: 370
سرپرست کمیته امداد امام خمینی: 1099
سرحان عبدالله صمد: 1036
سرحدی‌زاده، ابوالقاسم (وزیر کار و امور اجتماعی): 849، 1040
سروری (سرهنگ، از مسئولان عملیات ارتش): 397، 417
سعد عقیل البدران: 1217
سعد محسن عقیل: 64، 1196
سعدون حمادی (وزیر امور خارجه پیشین عراق): 1273
سعدونی، بختیار (عضو سابق حزب دمکرات): 290
سعدونی، ستار(عضو سابق حزب دمکرات): 290
سعدی توما (فرمانده سپاه سوم ارتش عراق): 108
سعود الفیصل (وزیر امور خارجه عربستان سعودی): 62، 83، 134، 171، 450، 476، 510، 835، 996، 1114، 1162، 1238
سعید بن احمد العطیبه (رئیس هیئت مدیره اتاق بازرگانی و صنایع ابوظبی): 843
سفیر اسرائیل در لندن: 846
سفیر امریکا در ژاپن: 1293
سفیر ایران در آلمان‌غربی: 1282
سفیر ایران در دمشق: 815
سفیر ایران در ژاپن: 1293
سفیر ژاپن در ایران: 239، 240، 606
سفیر ژاپن در عراق: 324
سفیر شوروی در ایران: 1152
سفیر شوروی در بغداد: 841
سفیر عراق در کراچی: 174
سفیر عراق در کویت: 1235
سفیر عراق در لبنان: 274
سفیر فرانسه در اردن: 675
سفیر فرانسه در الجزایر: 801
سفیر کلمبیا در ایران: 149
سفیر لبنان در پاریس: 274
سفیر هلند در سازمان ملل: 222
سلطان بن عبدالعزیز (وزیر دفاع و هواپیمایی عربستان سعودی): 136، 222، 1216، 1218، 1220
سلطان قابوس بن سعید (پادشاه عمان): 239، 427، 489، 579، 714، 715، 869، 870، 1160، 1216
سلطان هاشم (فرمانده لشکر7 عراق): 402، 463
سلمان فرنجیه: 491
سلیمانی، قاسم (فرمانده لشکر41 ثارالله(ع)): 162، 203، 205، 207، 208، 228، 229، 230، 245، 283، 375، 397، 398، 542، 550، 571
سلیمی، محمد (سرهنگ، وزیر دفاع): 35، 268، 601، 669، 754، 755، 787، 1281
سوبروتو (وزیر نفت اندونزی): 1023، 1046
سونیمان، یورگن (وزیر مشاور در وزارت امور خارجه آلمان‌غربی): 152، 1276
سیاف‌زاده، احمد (مسئول طرح و عملیات قرارگاه کربلا): 437، 438
سیدمحمدحسین فضل الله (از علمای لبنان): 60، 415، 871
سینگ، زیل (رئیس‌جمهور هند): 1251، 1291
شاذلی بن جدید (دبیرکل جبهه آزادی‌بخش ملی و رئیس‌جمهور الجزایر): 565، 656، 1250
شاذلی قلیبی (دبیرکل اتحادیه عرب): 134، 369، 391، 564، 567، 707، 989
شارون، آریل (وزیر دفاع اسبق رژیم صهیونیستی): 61، 566، 1027
شامیر، اسحاق (نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی): 57، 60، 273، 352، 627، 820، 881، 994، 995، 996، 1026، 1027، 1077، 1081، 1198، 1239، 1257
شانون، پل (وزیر بازرگانی انگلیس): 68، 531، 581، 607، 644
شاه نواز (نماینده پاکستان در شورای امنیت): 473، 584
شاهزاده بندر (سفیر عربستان سعودی در امریکا): 843
شریعی، امین: 590
شسون، کلود (وزیر امور خارجه فرانسه): 50، 53، 132، 133، 134، 241، 274، 299، 372، 450، 451، 472، 475، 488، 508، 511، 512، 577، 578، 622، 746، 1160
شفیع‌زاده، حسن (مسئول توپخانه قرارگاه مقدم حمزه): 96، 97، 737
شفیق وزان (نخست‌وزیر لبنان): 512، 706، 879
شقاقی (سرهنگ، رکن2 قرارگاه مقدم حمزه): 98، 99، 397
شکرریز (سرهنگ): 1083
شلماشی، مصطفی (سخنگوی حزب دمکرات در اروپا و نماینده این حزب در شورای ملی مقاومت): 255
شمخانی، علی (قائم‌مقام فرماندهی سپاه): 95، 96، 97، 98، 102، 103، 123، 124، 162، 205، 252، 253، 283، 284، 285، 286، 287، 355، 357، 358، 359، 375، 376، 418، 1185
شمسی، رحیم: 1082، 1084، 1119، 1121
شوالیه، لوران (خبرنگار خبرگزاری فرانسه در منامه): 33، 240، 326، 1100
شولتز، جورج (وزیر امور خارجه امریکا): 49، 56، 57، 60، 63، 79، 130، 154، 155، 171، 172، 197، 299، 300، 328، 531، 661، 801، 802، 849، 1114، 1140، 1081، 1183، 1252، 1269، 1273، 1277
شولر، جی‌هنری (استاد تجزیه و تحلیل مرکز مطالعات بین‌المللی و راهبردی جورج تاون): 87، 297
شه‌پری، محسن (بسیجی): 259
شهجردی (رئیس بیمارستان طرفه تهران): 638
شهرآرا (رئیس بیمارستان سینای تبریز): 499، 500
شهری (سرهنگ): 737
شهریاری (معاون تیپ2 لشکر21 حمزه): 71
شیخ احمد بن سیف آل ثانی (وزیر امور خارجه قطر): 475، 510
شیخ جابر الاحمد الصباح (امیر دولت کویت): 567، 1114، 1183
شیخ حمد بن عیسی آل خلیفه (ولیعهد و جانشین نخست‌وزیر و فرمانده کل نیروهای دفاعی بحرین): 270، 448، 580
شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی (امیر قطر و رئیس دوره‌ای شورای همکاری خلیج فارس): 415، 579، 745، 832، 1044
شیخ خلیفه بن زائد آل نهیان (معاون فرمانده ارتش و ولیعهد امارات متحده عربی): 85، 196، 241، 242، 243، 270، 348، 773، 775
شیخ راغب حرب (امام‌جمعه شهر جبشید): 1249
شیخ زاید بن سلطان آل نهیان (حاکم امارات متحده عربی): 84، 133، 393، 450
شیخ سالم الصباح (وزیر دفاع کویت): 475، 731
شیخ سعد عبدالله الصباح (ولیعهد و نخست‌وزیر کویت): 62، 546، 547، 773، 774، 799، 1112، 1139، 1182، 1294
شیخ صباح الاحمد الصباح (وزیر امور خارجه کویت): 84، 88، 134، 447، 450، 476، 490، 1112
شیخ عبدالعزیز بن خلیفه آل ثانی (وزیر نفت و دارایی قطر): 703
شیخ عزالدین حسینی: 146، 217، 275، 595
شیخ عشرت علی (مشاور رئیس‌جمهور پاکستان در امور بازرگانی داخلی): 1291
شیخ علی آل خلیفه (وزیر نفت کویت): 732
شیخ عیسی بن سلمان آل خلیفه (امیر بحرین): 414، 1291
شیخ محسن علی (استاد دانشگاه اهل بیت پاکستان): 1249
شیخ محمدمهدی شمس‌الدین (معاون شورای‌عالی شیعیان لبنان): 761
شیخ نایف الاحمد الجبار (وزیر کشور کویت): 731، 1112، 1235
شیخ‌الاسلام، حسین (معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران): 152، 153، 167، 168، 223، 224، 295، 702، 796، 797، 798، 799
شیخ‌عطار، علیرضا (استاندار آذربایجان‌غربی): 315، 603، 1018
شیرازی (آیت‌الله، امام‌جمعه مشهد): 188
شیراک، ژاک (رهبر گلیست‌های فرانسه): 391، 745
صابر ظفر حیدری (سرگرد): 1237
صاحب‌زاده یعقوب‌خان (وزیر امور خارجه پاکستان): 114، 115، 547، 1075
صادق‌آذر، رحیم (سرهنگ): 1082
صادق‌زاده: 1121، 1123
صادق‌زاده، رحیم: 1082، 1084
صالحی، غلامرضا (مسئول ستاد قرارگاه مقدم حمزه): 123، 376، 651
صالحی، محمد: 355
صانعی (آیت‌الله، نماینده امام در شورای‌عالی بازسازی): 241
صدام حسین (رئیس‌جمهور عراق): 32، 33، 34، 64، 65، 67، 68، 80، 81، 82، 84، 87، 108، 110، 111، 114، 130، 135، 151، 152، 153، 158، 174، 192، 193، 195، 196، 208، 213، 217، 218، 219، 238، 244، 262، 266، 267، 268، 293، 295، 316، 318، 319، 326، 335، 341، 343، 346، 348، 351، 363، 365، 367، 369، 377، 385، 386، 387، 388، 402، 404، 405، 411، 425، 426، 440، 443، 465، 466، 468، 470، 471، 488، 506، 529، 530، 532، 541، 542، 550، 560، 561، 562، 563، 565، 580، 597، 625، 627، 636، 640، 644، 657، 659، 676، 719، 740، 741، 743، 744، 746، 755، 756، 770، 771، 798، 818، 831، 841، 842، 845، 853، 862، 989، 992، 1000، 1006، 1007، 1016، 1019، 1021، 1043، 1049، 1065، 1067، 1097، 1114، 1159، 1173، 1174، 1177، 1214، 1215، 1216، 1217، 1219، 1220، 1229، 1230، 1232، 1233، 1234، 1249، 1251، 1253، 1263، 1268، 1272، 1273، 1277، 1289، 1290، 1291، 1299
صدر، حسین (حجت الاسلام): 1233
صدر، سیدمحمدباقر (آیت‌الله، رهبر حزب‌الدعوه): 1214، 1215، 1217، 1233، 1249
صدیق، هوشنگ (سرهنگ، فرمانده نیروی هوایی): 51، 862، 1073، 1074، 1093
صراف‌پور، حسن: 1164
صفائی (سرگرد، فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم - ارتش): 209، 397
صفاتی دزفولی، ایرج (نماینده مجلس): 606
صفری، لطیف (نماینده مجلس): 606
صفوت الشریف (وزیر مشاور در امور اطلاعات مصر): 799
صفوی، سیدرحیم (مسئول عملیات ستاد مرکزی سپاه پاسداران): 95، 96، 98، 102، 162، 180، 182، 186، 252، 285، 316، 317، 355، 376، 397، 422، 434، 453، 454، 457، 460، 463، 464، 516، 517، 519، 520، 534، 651، 665، 681، 682، 683، 723، 724، 737، 738، 765، 766، 779، 780، 781، 782، 784، 807، 810، 823، 824، 826، 827
صلاح القاصی (فرمانده سپاه سوم جنوب عراق): 404
صلاح خلف ابوایاد (مرد شماره 2 جنبش الفتح): 416، 678، 762
صیاد شیرازی، علی (سرهنگ، فرمانده نیروی زمینی ارتش): 28، 30، 31، 36، 51، 73، 74، 95، 98، 100، 203، 205، 210، 249، 253، 284، 285، 357، 376، 378، 394، 397، 398، 399، 400، 416، 417، 418، 419، 434، 496، 497، 516، 519، 520، 534، 589، 632، 653، 654، 665، 666، 669، 683، 784، 807، 808، 810، 1212، 1245، 1261، 1267، 1185، 1186
ضیاءالحق (رئیس‌جمهور پاکستان): 1161
طارق عزیز (معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه عراق): 48، 50، 54، 56، 78، 79، 88، 131، 191، 222، 351، 449، 469، 486، 487، 532، 567، 578، 659، 690، 694، 816، 817، 818، 841، 1110، 1111، 1180، 1248، 1252، 1269، 1273
طالبانی، جلال (دبیرکل اتحادیه میهنی کردستان عراق): 220، 402، 436، 620، 1006، 1234، 1263، 1264، 1290
طالقانی، محمود (آیت‌الله): 394، 1209
طاهری، امیر: 114، 746
طاهری، رجبعلی (نماینده کازرون): 1227
طاهری، سیدجلال‌الدین (آیت‌الله، امام‌جمعه اصفهان): 188، 1152
طلال جمیل: 499
طه یاسین رمضان (معاون اول نخست‌وزیر عراق، عضو شورای فرماندهی انقلاب عراق): 33، 67، 80، 151، 171، 212، 238، 239، 262، 350، 468، 472، 507، 581، 624، 625، 659، 1110، 1170
ظفرحیدری، صابر: 1164
ظهیرنژاد، قاسمعلی (رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران): 316، 669، 1093
عابدی جعفری، حسن (وزیر بازرگانی): 347، 441، 642، 643، 1039
عباسی (کارمند فرمانداری مهاباد): 257
عبدالجبار الضحاک (وزیر نفت و منابع معدنی سوریه): 854
عبدالجبار شنشل (ارتشبد، رئیس ستاد ارتش عراق): 236، 541، 597
عبدالجبار عبدالرحیم (وزیر حملونقل عراق): 469
عبدالحلیم ابوغزاله (ژنرال، وزیر دفاع مصر): 532، 626، 854، 1289، 1290
عبدالحلیم خدام (معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه سوریه): 54، 62، 88، 224، 452، 662، 674، 677، 777، 802، 879، 880، 996، 1052، 1162، 1238
عبدالحمید تراب (از اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی): 1249
عبدالرئوف القاسم (نخست‌وزیر سوریه): 692
عبدالسلام جلود (وزیر امور خارجه لیبی): 295
عبدالعزیز حسین (وزیر مشاور در امور شورای وزیران کویت): 83، 271، 1159، 1197،1217، 1254
عبدالقادر (از اعضای شورای مرکزی اتحادیه میهنی کردستان عراق): 1006
عبدالله بشاره (دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس): 390، 510، 547، 626، 832، 1044، 1135
عبدالله بن عبدالعزیز (ولیعهد و معاون اول نخست‌وزیر سعودی): 799، 831
عبدالله صلاح (رئیس اردنی شورای امنیت): 170، 411
عبدالله عثمان (از اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی): 1248
عبدالوهاب محمود عبدالله (وزیر آبیاری عراق): 1110
عبقری، تقی (ناخدا یکم، جانشین فرمانده تاکتیکی نیروی دریایی و ناوگان خلیج‌فارس و دریای عمان): 169
عدنان احمد الحجوری (فرمانده لشکر ششم زرهی عراق): 404
عدنان خیرالله (معاون فرمانده کل نیروهای مسلح و وزیر دفاع عراق): 108، 597
عدنان شریف شهاب: 405
عدنان غیشانی (معاون وزیر کشور عراق): 444
عراقی، رحیم: 1085
عزیز حسون حمدان (افسر عراقی): 404
عزیزی، احمد (قائم‌مقام وزیر امور خارجه): 766، 1175
عزیزی، ملاخالد: 556
عسگراولادی، حبیب‌الله (وزیر سابق بازرگانی): 78، 1001، 1040
عشاقی، حسین (مسئول طرح و عملیات قرارگاه نوح): 291، 437
عصمت کتانی (معاون وزیر امور خارجه عراق): 625، 842، 1274
عطاریان، هوشنگ (فرمانده سابق منطقه عملیاتی غرب): 68، 992، 997، 1049، 1050، 1053، 1054، 1055
علائی، حسین (فرمانده قرارگاه نوح): 291، 292
علی الثمری (فرمانده گردان یکم تیپ یکم): 404
علی العماری: 1248، 1270
علی حمادی (فرمانده تیپ34 عراق): 405
علی میرزا محتشم (استاد دانشگاه حقوق از هند): 1249
علی ناصر محمد (رئیس‌جمهور یمن جنوبی): 450، 702
عندلیب، علیرضا (مهندسی قرارگاه خاتم): 96، 252
عیسی عزیز الکواری (وزیر اطلاعات قطر و سخنگوی اجلاس سران شورای همکاری خلیج‌فارس): 524، 565، 579، 580، 608، 609
غرضی، محمد (وزیر نفت): 1022، 1063، 1077، 1136، 1137، 1138
غلامپور، احمد (فرمانده قرارگاه کربلا): 437، 438
غمخوار، اکبر (مسئول لجستیک قرارگاه مقدم حمزه): 96، 97، 98، 143
غیاثوند (دکتر): 1296، 1297
فئوا الترک (سرپرست کل وزارت امور خارجه لبنان): 801، 835
فاروق الشرع (وزیر مشاور در امور خارجه سوریه): 1022، 1026
فاروق قدومی (رئیس دفتر سیاسی سازمان آزادی‌بخش فلسطین): 156، 524، 707، 845
فاضل (ستوان دوم عراقی): 498
فاضل مجید (جانشین فرمانده قرارگاه دوم تیپ10 عراق): 404
فاضل، ایرج (استاد دانشگاه شهید بهشتی): 814
فتحیان (مسئول بهداری قرارگاه خاتم سپاه): 534
فدوی، علی (مسئول اطلاعات - عملیات قرارگاه مقدم حمزه): 96، 97، 98، 100، 183، 205، 231، 355، 397، 479، 481، 589، 632، 651، 666، 682، 751، 782، 823
فرتاش (فرمانده تیپ3 لشکر28 کردستان): 73، 98، 184، 737، 784
فرماندار اندیمشک: 671
فرماندار خرمشهر: 423، 688
فرماندار شهر کویت: 62، 1138، 1140، 1159
فرمانده تیپ قدس: 423
فرمانده تیپ15 دریایی امام حسن(ع): 1241
فرمانده تیپ29 نیروهای ویژه کماندوی عراق: 262
فرمانده تیپ54 عراق: 206
فرمانده سپاه بوکان: 483، 726
فرمانده سپاه پیرانشهر: 236، 1202
فرمانده سپاه کردستان: 557
فرمانده سپاه مریوان: 837
فرمانده سپاه منطقه یک کشوری: 545
فرمانده سپاه مهاباد: 557
فرمانده سپاه یکم ارتش عراق: 206، 210، 233، 252، 379، 383، 522، 620، 786، 859
فرمانده گردان رسول‌الله(ص): 310
فرمانده گردان مرزی ژاندارمری سردشت: 1069
فرمانده لشکر4 عراق: 206، 287، 288، 304، 305، 402
فرمانده منطقه11 سپاه کشور: 1006، 1007، 1037
فرمانده منطقه7 سپاه کشوری: 1201
فرمانده هنگ ژاندارمری مهاباد: 1242
فریدون (عضو شورای مرکزی اتحادیه میهنی کردستان عراق): 1006
فریش، گونتر (سفیر جدید جمهوری دمکراتیک آلمان در ایران): 563
فضلی، علی (مسئول واحد طرح و عملیات قرارگاه مقدم حمزه سپاه): 96، 98، 121، 309
فؤاد محی‌الدین (نخست‌وزیر مصر): 269، 270، 843
فورد، جرالد (از رؤسای جمهور پیشین امریکا): 174، 585
فهری، سیداحمد (حجت‌الاسلام، نماینده امام در سوریه): 815
فهیم، ملاحیدر (امام‌جماعت مسجد روستای آویهنگ): 76، 424، 425
فیربانکس، ریچارد (فرستاده امریکایی به اجلاس مذاکرات نشست ملی جناح‌های لبنان در ژنو): 299، 491
فیلیپو، گریشا (نخست‌وزیر بلغارستان): 625
قاسم (عضو حزب دمکرات): 407
قاسم احمد تقی (وزیر نفت عراق): 169، 170، 466، 690، 844، 867، 868، 1023
قاسملو، عبدالرحمن (رهبر حزب دمکرات کردستان): 190، 191، 194، 217، 219، 275، 289، 501، 502، 618، 704، 705، 1006، 1007، 1234، 1263
قربانی، مرتضی (فرمانده لشکر5 نصر): 231، 397، 538، 555، 571، 614، 632، 651، 652، 653، 666، 682، 737، 738، 780، 784، 807، 823، 824
قنبرزاده (سرهنگ): 809
قنبری، رضا (کاوه): 1085
کاپوتو، دانته (وزیر امور خارجه جدید آرژانتین): 774
کاراکاش، اردیمیر (معاون وزارت نیروی ترکیه): 444
کارتر، جیمی: 174، 353، 585، 1092، 1219
کاردار سفارت ایران در بیروت: 372
کاردار سفارت فرانسه در تهران: 53، 582، 603
کاردار سفارت کویت در ایران: 63، 1174، 1175، 1195، 1286
کازرانی، مهدی: 245
کازرونی، سراج‌الدین: 1040
کاستن، رابرت (سناتور جمهوری‌خواه امریکا): 691
کاشانی (آیت‌الله): 1204، 1207
کاشانی، نصرت: 632، 651، 808
کاظم‌پور اردبیلی، حسین (معاون بین‌الملل وزارت امور خارجه): 770، 771
کاظمی، احمد (فرمانده لشکر8 نجف): 73، 104، 116، 122، 143، 144، 162، 180، 184، 185، 186، 204، 232، 250، 309، 310، 355، 357، 358، 375، 376، 394، 397، 433، 454، 461، 494، 554، 571، 666
کاظمینی، محمد: 840
کامل الاسعد (رئیس پارلمان لبنان): 706
کانوما، بوتا (سفیر ژاپن در ایران): 816
کاوه، محمدتقی: 1164
کبیری، بیژن (فرمانده سابق یگان‌های کماندویی ویژه): 68، 992، 997، 1049، 1050، 1053، 1054، 1055
کرافت، جوزف (نویسنده امریکایی): 1219، 1220
کرانستون، آلن (سناتور): 1080
کرسون، ایدیت (وزیر بازرگانی خارجی فرانسه): 68، 690، 693، 694
کروبی، مهدی (نماینده امام و سرپرست بنیاد شهید انقلاب اسلامی): 558، 841
کروندی (سرهنگ): 737
کریمی، عباس (مسئول محور لشکر27 حضرت رسول(ص)): 208، 571
کریمی، فؤاد (نماینده مجلس): 606
کریمیان، ناصر (بسیجی از تهران): 257
کسینجر، هنری (وزیر امور خارجه پیشین امریکا): 57، 300، 301، 1081، 1278، 1285
کفیل وزارت امور خارجه ایتالیا: 690
کفیل وزارت امور خارجه عمان: 196
کلارک، ویلیام (مشاور امنیت ملی امریکا): 138
کلانتری، عیسی: 1040
کلایبر، گونتر (معاون نخست‌وزیر آلمان‌شرقی): 1110، 1062
کلی (ژنرال، فرمانده سپاه تفنگ‌داران دریایی): 299
کمال حسن (فرمانده پادگان شهر سیدکان): 145
کمال حسن علی (وزیر امور خارجه مصر): 350، 351، 368، 444، 532، 548، 549، 626، 761
کمال حسن مقهور (وزیر نفت لیبی): 1062
کمانگری (سرهنگ، فرمانده لشکر عملیاتی30 گرگان): 1185
کمانگیری (سرهنگ): 737
کنزنیکتون، رابرت (ژنرال امریکایی): 136
کوردوزو، دیه‌گو (معاون دبیرکل سازمان ملل): 472، 1134، 1181، 1271، 1272
کوسه‌چی، محمدحسن (فرمانده لشکر25 کربلا): 98، 102، 229، 281، 304، 355، 357
کیانوری، نورالدین (دبیرکل حزب توده): 68، 69، 992، 993، 994، 997،
998، 999، 1000، 1002، 1025، 1028، 1030، 1031، 1033، 1053، 1054، 1055، 1079، 1086، 1087، 1126، 1162، 1164، 1165، 1166، 1236، 1237، 1296
کیانی، بیت‌الله: 785
کیانی، مهدی: 479
کیم ایل سونگ: 295
گالو، ماکس (سخنگوی دولت فرانسه): 506، 508، 511
گاندی، ایندیرا (نخست‌وزیر هند): 662، 720، 721، 762، 777، 1183
گراتی، تیموتی (فرمانده تفنگ‌داران امریکایی در بیروت): 1278
گرشاسبی، غفور (نماینده بندر لنگه): 1227
گرومیکو، آندره (معاون اول رئیس شورای وزیران و وزیر امور خارجه شوروی): 662، 677، 816، 817، 842، 845
گریفین، فیلیپ (کاردار سفارت امریکا در کویت): 1140، 1195، 1196
گلزاری، عثمان: 424
گواهی، عبدالرحیم: 324
گورباچف، میخائیل: 621
گونیک، گرپ (معاون سیاسی وزارت امور خارجه آلمان‌شرقی): 1110
لاکاز، ژانو (رئیس هیئت ستاد ارتش فرانسه): 131، 137
لامزدولف، اوتوگراف (وزیر اقتصاد آلمان فدرال): 1290
لانتسکه، اولاف (رئیس آژانس بین‌المللی انرژی): 86، 153، 1047
لانس، اروین (وزیر امور خارجه اتریش): 818، 819
لدین، مایکل (مشاور وزارت دفاع امریکا): 1256
لطفی حق، محمد: 424
لطفی، خسرو: 1082، 1085
لطیف نظیف جاسم (وزیر فرهنگ و اطلاعات عراق): 35، 755، 756، 786
لواسانی، محمدحسین (مدیرکل سیاسی آسیا و افریقای وزارت امور خارجه): 851، 880، 996
لوس، ریچارد (از معاونان وزارت امور خارجه انگلیس): 195، 299، 1183
لوی، داوید (معاون نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی): 301، 692
لی جون اوک (نخست‌وزیر کره شمالی): 347
لی زیانیان (رئیس‌جمهور چین): 1180
لین دو دوک (جراح مغز در کلینیک دانشگاه مانهایم هایدل آلمان‌غربی): 841
مؤمنی، عزیز: 1085
مؤمنی، مهدی: 1085
ماتسو ناگا، نوبتو (معاون وزیر امور خارجه ژاپن): 324
ماتیوز، راجر (سردبیر بخش خاورمیانه (غرب آسیا) روزنامه فایننشال تایمز): 1049
مادرشاهی، محمود (سفیر ایران در ابوظبی): 348
مادزیجف، دوگرا: 508
مارتیلوف (معاون وزارت بازرگانی اتحاد جماهیر شوروی): 729
مامدی، بشار: 557
مامدی، صنار: 557، 740
مانع سعید العتیبه (وزیر نفت امارات عربی متحده و رئیس اوپک): 1022
ماهاتیر محمد (نخست‌وزیر مالزی): 139
محرابی، غلامرضا (مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا): 437
محسن جبوری (سرهنگ2 ستاد، فرمانده تیپ12 زرهی): 404
محلاتی، فضل‌الله (نماینده امام در سپاه پاسداران): 78، 769
محلاتی، محمدجعفر (مدیرکل امور بین‌المللی وزارت امور خارجه): 268، 839، 878
محمد (فرمانده گردان دوم تیپ38 عراق): 404
محمد جواد کشیوان (فرمانده تیپ سوم پیاده عراق): 404
محمد سعید البادی (رئیس ستاد ارتش امارات متحده عربی): 85
محمد صالح حسن (سرتیپ ستاد): 812
محمد علی عبدالله (فرمانده گردان سوم تیپ22 عراق): 404
محمد فاضل حسین (وزیر مسکن و عمران عراق): 625
محمد قاسم (فرمانده نیروی هوایی عراق): 81
محمد یوسف العدسانی (رئیس مجلس ملی کویت): 820، 994، 1159، 1160، 1235
محمدی ری‌شهری، محمد (حجت‌الاسلام، حاکم شرع دادگاه‌های انقلاب اسلامی ارتش): 68، 69، 70، 992، 997، 998، 1001، 1002، 1003، 1004، 1024، 1028، 1029، 1030، 1031، 1032، 1033، 1049، 1054، 1055، 1084، 1085، 1086، 1087، 1119، 1121، 1124، 1125، 1161، 1163، 1165، 1167، 1254، 1255، 1295
محمدی، سیدمحمدحسین (نماینده مجلس): 606
محمودی (معاون فرمانده لشکر8 نجف): 309، 355، 358، 395
محمودی، مرتضی (نماینده قصرشیرین در مجلس): 1227
محی (سرهنگ): 157
محی‌الدین معروف (معاون رئیس‌جمهوری عراق): 428
محیط، احمد (دبیر جامعه انجمن روان‌پزشکی ایران و مدیر انستیتو روان‌پزشکی تهران): 772، 773
مختار کوسوما اتماجا (وزیر امور خارجه اندونزی): 1043
مختاری (بسیجی): 257
مخروف، سیریل (مشاور اقتصادی سفارت فرانسه در تهران): 645
مدنی، احمد (تیمسار): 1000
مدیرعامل سازمان هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران: 833
مدیرکل صندوق بین‌المللی پول: 1063
مروت، محمد: 1039
مریوانی، علی: 123، 124
مزالاما، فرانسیسکو (سفیر ایتالیا در ایران): 409
مسئول بهداری رزمی سپاه: 403
مسئول جمعیت هلال‌احمر کردستان: 427، 617
مسئول ستاد بازسازی استان خوزستان: 442
مسئول واحد تخریب قرارگاه مقدم حمزه: 312
مسلون، باب (رئیس هیئت اجرایی کمپانی طرح و مقاطعه خطوط نفتی انگلیس): 644
مشکینی، علی (آیت‌الله، امام‌جمعه قم): 319، 1038، 1215
مصطفوی (فرمانده تیپ2 لشکر21 حمزه): 376
مصطفی طلاس (وزیر دفاع و معاون سرفرمانده نیروهای مسلح سوریه): 156، 649، 777، 801، 995، 1080، 1081، 1162، 1256، 1257
مضرب دران (نخست‌وزیر اردن): 476
مظفری (فرمانده تیپ2 لشکر21 حمزه): 98، 100
معاون سپاه یکم عراق: 287، 288، 304، 305، 402
معاون عمرانی استانداری کردستان: 689
معاون عمرانی استانداری همدان: 541
معاون عملیاتی تیپ قدس: 521
معاون نخست‌وزیر آلمان‌شرقی: 68
معاون نخست‌وزیر یوگسلاوی: 151
معاون وزارت بازرگانی اتحاد جماهیر شوروی: 68
معاون وزارت امور خارجه امریکا: 1066
معاونت اطلاعات - عملیات قرارگاه نجف: 1057
معزز، سیدحمزه: 1082
معزز، سیدمحمد (از اعضای منشعب از سازمان چریک‌های فدایی و مسئول بخش تشکیلات مخفی حزب): 997، 998، 999، 1001، 1002، 1028، 1029، 1079، 1082، 1083، 1084، 1086، 1120، 1121، 1123، 1125، 1126، 1296
معمر قذافی (رهبر لیبی): 628، 773، 776، 996، 1198
معینی‌پور (فرمانده سابق نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی): 862، 1073
مفتح (آیت‌الله، شهید): 1211
مفید، عبدالحسین (سرهنگ): 519، 683
مفیدی، سیدمحمود: 1082، 1083، 1084، 1126
مقدسی، محمدامین: 1082، 1083، 1084
مک فارلین، رابرت (مشاور امنیت ملی امریکا): 89، 138، 198، 692
ملاح‌زاده، عبدالمجید (فرمانده قرارگاه دریایی نوح): 291، 292، 437، 438، 829
ملازم عمر (عضو شورای مرکزی اتحادیه میهنی کردستان): 1006
ملک حسین (پادشاه اردن): 138، 213، 224، 548، 580، 628، 649، 742، 802، 853، 881، 1197، 1299
ملک فهد بن عبدالعزیز (پادشاه عربستان): 83، 245، 296، 413، 447، 466، 579، 580، 581، 585، 586، 678، 762، 1114، 1162، 1252
ملک‌زادگان، محمدحسین (فرماندهی تاکتیکی نیروی دریایی ارتش): 829
ملکوتی، مسلم (آیت‌الله، امام‌جمعه تبریز): 188
ملکی، امیر (فرمانده گردان جندالله پیرانشهر): 685
منافی، هادی (وزیر بهداری): 700، 841، 1014
منتظری، حسینعلی (آیت‌الله): 67، 319، 320، 743، 744، 795، 1038، 1061، 1062، 1133، 1134، 1157، 1210، 1227، 1228، 1245، 1266، 1285
منصوری، جواد: 1286
مورفی، ریچارد (مسئول امور غرب آسیا در وزارت امور خارجه امریکا): 44، 155، 705، 706
مورنو لئون، خوزه (وزیر انرژی و معادن ونزوئلا): 86
موروا، پیر (نخست‌وزیر فرانسه): 81، 274، 1294
موسوی اردبیلی، سیدعبدالکریم (آیت‌الله، رئیس دیوان‌عالی کشور): 193، 346، 561، 787، 791، 839، 1059، 1060، 1061، 1178، 1179، 1210
موسوی تبریزی، سیدمحسن (نماینده مجلس): 606
موسوی قویدل، سیدعلی‌اکبر (سرهنگ): 98، 102، 285، 453، 454، 461، 496، 519، 589، 631، 683، 765، 784، 807، 810
موسوی لاری، سیدعبدالله (نماینده مجلس): 606
موسوی، میرحسین (نخست‌وزیر): 52، 56، 63، 65، 77، 124، 150، 167، 168، 191، 194، 218، 219، 268، 295، 320، 347، 367، 368، 410، 411، 427، 485، 486، 505، 506، 544، 563، 600، 668، 700، 701، 712، 713، 715، 741، 742، 743، 795، 796، 850، 851، 1039، 1040، 1075، 1098، 1099، 1132، 1133، 1177، 1178، 1211، 1212، 1213، 1247، 1265، 1266، 1268، 1269، 1284، 1285
مهاجرانی، عطاءالله (نماینده مجلس): 606
مهتدی، ناهید: 1082، 1085
مهدوی‌کنی، محمدرضا (آیت‌الله، رئیس ستاد پشتیبانی و تسریع کمک به مناطق آسیب‌دیده در جنگ): 78، 191، 645، 769، 770، 840، 1232
مهربان، داراب: 840
میبدی، جلال: 1084
میتران، فرانسوا (رئیس‌جمهور فرانسه): 50، 59، 81، 109، 132، 171، 194، 300، 303، 326، 327، 369، 370، 391، 392، 476، 491، 656، 657، 730، 745، 747، 761، 866، 1198
میرزایی، علی‌اکبر (ناخدا سوم): 1165، 1237
میرسلیم، مصطفی (مشاور عالی رئیس‌جمهور): 851، 880، 1093
ناجی، حسین: 1040
ناروئی: 173
ناصر برواری (عضو سابق مجلس ملی عراق): 1233
ناطق‌نوری، علی‌اکبر (وزیر کشور): 241، 604، 605، 606، 840، 1040
ناکاجیما، توشی جیرو (معاون وزیر امور خارجه ژاپن): 429، 449، 469
نایف حواتمه (رهبر جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین): 802، 821، 880، 1258
نایک، نیاز (معاون وزارت امور خارجه پاکستان): 608
نبوی، بهزاد (وزیر صنایع سنگین): 816
نبوی، مرتضی (وزیر پست و تلگراف و تلفن): 1040
نبیه بری (رهبر و دبیرکل سازمان امل): 58، 274، 329، 490، 491، 533، 549
نخست‌وزیر ایتالیا: 761
نخست‌وزیر بحرین: 1114
نخست‌وزیر ژاپن: 68، 867
نخست‌وزیر قزاقستان: 729
نخعی، رشید (فرمانده توپخانه قرارگاه حمزه): 98، 102
ندایی، الحاق (وزیر انرژی رژیم صهیونیستی): 1258
نصر، کریم (فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع)): 73، 97، 98، 101، 104، 162، 180، 182، 183، 463، 534، 554، 571
نظران (دبیر شورای‌عالی دفاع و سرپرست کمیسیون اداره اسرای عراقی): 316، 669، 838
نعیم حداد (رئیس مجلس شورای ملی عراق): 425، 428، 504، 744، 1159
نماینده امام‌جمعه تهران در ستاد معین استان تهران: 442
نماینده ایران در اجلاس بین‌المللی یونسکو: 448
نوربخش، محسن (رئیس کل بانک مرکزی ایران): 623، 624، 1064، 1065
نوری، شیخ فضل‌الله (آیت‌الله): 1204، 1207
نوری، عبدالله (نماینده امام در جهاد سازندگی): 1244
نوشیروان (از اعضای مرکزیت اتحادیه میهنی کردستان عراق): 1264
نیازی، مولانا کوثر (وزیر پیشین اطلاعات و امور مذهبی پاکستان): 1292
نیشیکاگی، ایکائو: 832
نیکسون، ریچارد: 174، 1028
نیلی، حسین: 1039
وابسته مطبوعاتی سفارت ایران در لندن: 470
واکل (سرگرد، فرمانده گردان دوم تیپ26): 404
واینبرگر، کاسپار (وزیر دفاع امریکا): 57، 60، 272، 273، 298، 351، 477، 585، 627، 646، 661، 691، 834، 835، 855، 991، 1081
وبستر، ویلیام (رئیس اداره آگاهی امریکا): 1160
وزیر اقتصاد و بازرگانی جمهوری عربی یمن: 507
وزیر امور خارجه مالت: 296
وزیر بازرگانی عربستان: 468
وزیر بازرگانی و کشتیرانی نروژ: 469
وزیر بازرگانی هلند: 468
وزیر تجارت خارجی هلند: 348، 444
وزیر دفاع عربستان سعودی: 270
وزیر صنایع و برق عربستان: 195
وزیر علوم و توسعه رژیم صهیونیستی: 1115
وزیر کار و امور اجتماعی امارات متحده عربی: 625
وزیر مشاور در امور بازرگانی ایتالیا: 690
وزیر مشاور در امور نخست‌وزیری کویت: 1197
وزیر نفت قطر: 828
وزیر نفت ونزوئلا: 732
وستی، جان (رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا): 566
وکیلی، احمد (از واحد تحقیق و بازرسی سپاه): 71
ولایتی، علی‌اکبر (وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران): 47، 64، 130، 150، 219، 223، 239، 240، 316، 409، 413، 446، 504، 511، 545، 669، 715، 814، 815، 995، 996، 1020، 1021، 1022، 1026، 1040، 1043، 1044، 1076، 1110، 1111، 1174، 1175
ولید (سرهنگ دوم، فرمانده نیروهای گردان کماندوی عراق): 183
ولید جنبلاط (رهبر دروزی‌های لبنان): 415، 451، 452، 497، 845، 1051، 1162، 1198
ولیعهد اردن: 1114، 1162
هادل، رونالد (وزیر انرژی امریکا): 583، 632، 744، 745، 774
هاشمی رفسنجانی، اکبر (حجتالاسلاموالمسلمین، رئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده امام در شورای‌عالی دفاع، سخنگوی شورای‌عالی دفاع): 45، 47، 48، 52، 53، 64، 65، 67، 113، 124، 153، 154، 188، 189، 192، 215، 216، 217، 218، 267، 316، 317، 318، 319، 321، 347، 351، 366، 367، 368، 413، 446، 447، 467، 468، 488، 509، 525، 526، 527، 528، 529، 542، 544، 558، 560، 561، 563، 602، 603، 604، 606، 621، 642، 643، 665، 668، 669، 670، 671، 689، 717، 728، 740، 793، 794، 795، 821، 824، 833، 852، 862، 863، 864، 865، 866، 867، 988، 989، 1039، 1040، 1041، 1047، 1097، 1098، 1155، 1173، 1174، 1176، 1177، 1226، 1227، 1229، 1230، 1254، 1265، 1266، 1267، 1268، 1282
هاشمی، سیدمحمود (حجت‌الاسلام): 1215
هاشمی، علی (فرمانده قرارگاه نصرت): 437
هاشمیان، حسین: 606
هاشمی‌نژاد، عباس (ناو سروان): 1164، 1237
هانی الحسن: 393
هاو، جفری (وزیر امور خارجه انگلیس): 59، 300، 675، 677، 1198
هایدن، بیل (وزیر امور خارجه استرالیا): 444
هرتزوگ، خیم (رئیس‌جمهور رژیم صهیونیستی): 59، 706، 733
هرنو، شارل (وزیر دفاع فرانسه): 50، 53، 274، 487، 508، 509، 821، 648، 776
همت، محمدابراهیم (فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص)): 74، 253، 355، 356،
357، 358، 359، 375، 376، 397، 399، 401، 416، 417، 418، 419، 433، 434، 454، 496، 517، 571، 613، 614، 615، 632، 651، 652، 666، 667، 682، 737، 738، 784، 823، 824، 1185
هنردوست، عباس (معاون وزارت نفت ایران): 703، 704، 745
هنری (شهید نیروهای از لشکر41 ثارالله(ع)): 245
هیوز، جان (سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا): 760، 848، 1252
یارمحمدی، علیرضا (نماینده بم): 1227
یاسر عرفات (رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین): 156، 245، 303، 373، 393، 416، 453، 512، 549، 550، 567، 586، 611، 628، 648، 649، 662، 663، 678، 693، 706، 707، 721، 734، 735، 763، 777، 778، 801، 802، 821، 845، 846، 880، 881، 995، 996، 1019، 1027، 1052، 1067، 1076، 1101، 1115، 1199، 1257، 1258، 1279، 1299
یان، وشوکی (وزیر امور خارجه چین): 171، 243، 323، 1180
یعقوبی، حسین: 257
یوسف ابراهیم (خبرنگار روزنامه وال استریت ژورنال): 87، 1047، 1064، 1065
یوسف العلوی عبدالله (وزیر امور خارجه عمان): 831، 832
آبادان: 106، 166، 234، 289، 290، 311، 312، 337، 346، 380، 403، 437، 483، 523، 538، 539، 556، 573، 591، 635، 683، 698، 739، 753، 768، 785، 829، 847، 857، 1005، 1057، 1089، 1103، 1129، 1150، 1171، 1223، 1241، 1261، 1270
آتن: 274، 607
آذربایجان‌غربی: 41، 43، 107، 166، 214، 260، 314، 340، 341، 361، 405، 407، 423، 438، 439، 464، 483، 540، 575، 698، 710، 812، 830، 987، 1007، 1018، 1171، 1243، 1284
آرژانتین: 773، 774
آلمان‌شرقی: 65، 1110، 1165
آلمان‌غربی: 65، 152، 176، 350، 384، 532، 607، 645، 658، 832، 840، 841، 992، 1045، 1046، 1157، 1220، 1231، 1276، 1281، 1290
آنکارا: 342، 1294، 1295
ابوظبی: 49، 85، 270، 547، 626، 672، 704، 1218
اتریش: 702
اراک: 505
ارتفاع آسمان‌بین: 97، 100، 115، 144
ارتفاع بازی‌دراز: 418
ارتفاع باژوال: 42، 145
ارتفاع براله: 22، 23، 73، 91، 104، 115، 121، 165، 179، 180، 184، 186، 187، 204، 230، 250، 286
ارتفاع بشکان: 21
ارتفاع بلاله: 98
ارتفاع بمو: 73، 74، 95، 208، 252، 253، 284
ارتفاع بناسوته: 204
ارتفاع پیرستان: 685
ارتفاع پیروزی: 312، 752
ارتفاع پیروزی1: 590، 666
ارتفاع پیروزی2: 666
ارتفاع پیروزی3: 666
ارتفاع تخم‌مرغی: 187، 202، 204، 227
ارتفاع توتمان: 90، 312، 767
ارتفاع تیکوه: 1011
ارتفاع جانداران: 685
ارتفاع چهل چشمه: 140
ارتفاع حسنه بشه: 685
ارتفاع خانم شیخان: 210
ارتفاع خلوزه: 23، 91، 103، 116، 165، 183، 187، 230، 280، 433، 479
ارتفاع خلوزه1: 22، 26، 90، 104، 115، 162، 179، 180، 204، 250، 286، 312
ارتفاع خلوزه2: 22، 23، 24، 25، 26، 90، 91، 104، 115، 162، 165، 179، 180، 182، 183، 184، 186، 202، 203، 204، 205، 207، 208، 227، 229، 230، 231، 232، 249، 279، 280، 286، 303، 310، 334، 375، 380، 803، 804
ارتفاع دژن: 1011
ارتفاع دولمیری: 42، 145
ارتفاع روکان: 697، 767
ارتفاع زله: 23، 24، 25، 30، 91، 92، 187، 201، 204، 207، 249، 250، 279، 631، 767، 782
ارتفاع سربراله: 22، 23، 91، 104، 115، 165، 179، 180، 184، 186، 187، 208، 230، 249، 250، 261، 286، 312
ارتفاع سرکچل: 73، 144
ارتفاع سرو: 537، 569، 589
ارتفاع سنگ معدن: 23، 24، 25، 30، 31، 32، 71، 72، 73، 90، 101، 187، 205، 207، 208، 227، 229، 230، 250، 279، 280، 283، 311، 331، 333، 375، 400، 401، 418، 421، 631، 633، 652، 681، 683، 697، 709، 710، 724، 751، 766، 767، 780، 782، 809، 827
ارتفاع سورکوه: 810
ارتفاع سورن: 22، 25، 91، 92، 98، 115، 116، 185، 232، 250، 284، 285،
356، 357، 377، 378، 398، 401، 520، 571، 590، 632، 633، 653، 665، 666، 667، 682، 709، 767، 752، 766، 810
ارتفاع سه‌درختی: 23، 71، 72، 91، 187، 202، 204، 312، 803
ارتفاع سیدمصطفی: 187، 203، 207، 208
ارتفاع سیر: 145، 256، 275
ارتفاع شاخ تارچر: 401، 496، 554
ارتفاع شاخ نالشکینه: 310، 334
ارتفاع شاه‌خراش: 1012
ارتفاع شاهو: 382، 1011
ارتفاع شهدا: 23، 187، 250
ارتفاع شهنه‌سر: 685
ارتفاع شیخ حسن: 23، 182، 183
ارتفاع شیخ حیدر: 500
ارتفاع شیخ گزنشین: 207، 285، 398، 400، 401، 418، 421، 422، 433، 434، 481، 493، 494، 497، 515، 516، 553
ارتفاع شیخ‌لری: 553
ارتفاع صاحب‌الزمان(عج): 201
ارتفاع طالش: 42
ارتفاع طویل: 165
ارتفاع قلانجان: 201
ارتفاع قلاویزان: 74، 95
ارتفاع قوچ سلطان: 255
ارتفاع کانی‌مانگا: 397، 398، 399، 400، 401، 402، 416، 417، 418، 421، 422، 433، 434
ارتفاع کرگمل: 21
ارتفاع کلو: 202، 280، 281، 285، 570
ارتفاع کله‌قندی: 375، 400، 401، 421
ارتفاع کنگرک: 121، 161، 162، 179، 182، 183، 184، 201، 231، 250، 281، 479، 784
ارتفاع کولان: 858
ارتفاع گرمک: 121، 162، 164، 179، 183، 184، 187، 201، 231، 250، 281
ارتفاع گروه دولک: 685
ارتفاع لری: 22، 23، 24، 39، 73، 91، 97، 98، 103، 104، 115، 116، 121، 161، 162، 164، 179، 182، 183، 184، 185، 201، 205، 231، 250، 281، 283، 286، 310، 356، 394، 400، 402، 457، 460، 461، 463، 479، 481، 497، 572، 638، 809
ارتفاع مارب: 1011
ارتفاع مارو: 22، 73، 91، 98، 103، 104، 115، 116، 162، 165، 179، 183، 187، 230، 250
ارتفاع ماسو دایماب: 635
ارتفاع مبرخویه: 685
ارتفاع مرزی قندیل: 786
ارتفاع مرزی لک‌لک: 42، 145، 146، 157، 190
ارتفاع مله‌خور: 165
ارتفاع نوری: 42
ارتفاع هایندل: 783
ارتفاع هرگنه: 187، 201، 202، 203، 207، 228، 230، 249، 250، 279، 283، 286، 381
ارتفاع هرگنه1: 803
ارتفاع هرگنه2: 803
ارتفاع هفت‌توانان: 803، 804
ارتفاع هنیمال: 42
ارتفاعات قلاویزان: 21، 284
اردبیل: 739
اردن: 55، 59، 63، 88، 151، 175، 176، 195، 197، 222، 258، 271، 368، 412، 446، 473، 487، 524، 532، 548، 584، 586، 692، 702، 707، 800، 853، 868، 880، 881، 1109، 1113، 1139، 1232، 1253
اردوگاه آوارگان فلسطینی بداوی (لبنان): 373، 416، 550، 693، 721، 734، 763، 777، 778، 845
اردوگاه الشعره (لبنان): 732
اردوگاه حنطا (لبنان): 732
اردوگاه سروآباد: 427، 617
اردوگاه سنندج: 427، 617
اردوگاه شتیلا (لبنان): 301، 352، 393، 815
اردوگاه شیخ عبدالله (لبنان): 53، 821
اردوگاه صبرا (لبنان): 301، 352، 393، 815
اردوگاه فلسطینی نهرالبارد (لبنان): 416، 550
ارومیه: 40، 77، 125، 148، 190، 214، 259، 261، 314، 339، 340، 361، 381، 382، 406، 424، 483، 556، 557، 574، 618، 655، 656، 668، 684، 725، 739، 813، 1008، 1012، 1013، 1104، 1172، 1202، 1203
اریتره: 1249
ازمیر: 1295
اسپانیا: 136، 1140
اسپی‌دره: 740
استان اربیل (عراق): 443
استان اصفهان: 1154
استان ایلام: 1201
استان باختران: 687، 1201
استان خراسان: 1245
استان خوزستان: 38، 360، 364، 384، 482، 573، 701، 718، 755، 1183، 1184، 1245، 1270
استان دهوک (عراق): 443، 741
استان دیاله: 33، 293
استان سلیمانیه (عراق): 35، 43، 89، 92، 104، 108، 234، 360، 378، 379، 380، 402، 426، 1264
استان سیستان و بلوچستان: 173
استان صلاح‌الدین (عراق): 542، 550
استان فارس: 1093، 1095، 1103، 1130، 1132، 1152، 1154، 1226
استان کردستان: 21، 32، 34، 41، 43، 89، 125، 157، 193، 194، 211، 212، 215، 217، 218، 220، 241، 245، 260، 293، 314، 317، 318، 336، 340، 341، 361، 385، 407، 423، 427، 439، 440، 441، 442، 450، 464، 482، 501، 502، 504، 510، 540، 557، 562، 619، 620، 641، 669، 689، 698، 728، 757، 812، 830، 987، 1006، 1007، 1018، 1041، 1090، 1171، 1247، 1284، 1291
استان کرکوک (عراق): 34، 1006
استان لرستان: 1226
استان مازندران: 194، 759، 1075
استان همدان: 741، 1201
استان یزد: 1038
استانبول: 1294، 1295
استراسبورگ: 1197
استرالیا: 868
استکهلم: 843، 1134، 1143، 1152، 1181، 1271، 1272
اسرائیل (رژیم اشغالگر قدس، رژیم صهیونیستی): 138، 176، 219، 221، 223، 271، 299، 301، 319، 321، 328، 352، 369، 388، 428، 448، 452، 467، 477، 511، 533، 544، 566، 580، 585، 609، 610، 627، 789، 794، 795، 796، 798، 801، 814، 815، 816، 819، 820، 821، 834، 839، 840، 863، 865، 867، 877، 879، 881، 989، 990، 994، 1016، 1022، 1026، 1027، 1028، 1052، 1067، 1077، 1080، 1081، 1082، 1097، 1098، 1115، 1117، 1135، 1145، 1155، 1160، 1197، 1220، 1221، 1230، 1239، 1247، 1252، 1257، 1269، 1270، 1273، 1274، 1286، 1292، 1298
اسکله البکر: 36، 37، 117، 292، 437
اسکله العمیه: 36، 37، 117، 437، 438
اسکله شهید رجایی: 660
اسکله نوروز: 292، 437
اسلام‌آباد غرب: 191
اسلام‌آباد: 114، 547، 869
اسلام‌شهر: 1042
اشترآباد: 454
اشنویه: 261، 484، 540، 617، 618، 648، 813، 874، 881، 882، 1008، 1009، 1012، 1189
اصفهان: 423، 1226، 1245
افریقای جنوبی: 1248
افغانستان: 69، 115، 173، 176، 345، 475، 642، 657، 790، 792، 990، 993، 999، 1015، 1021، 1042، 1043، 1155، 1161، 1249
اقیانوس آرام: 1293
اقیانوس هند: 49، 82، 138، 173، 343، 405، 989، 1251
اکوادور: 1063
الجزایر: 83، 112، 132، 152، 176، 243، 245، 450، 453، 567، 585، 609، 610، 656، 720، 731، 745، 774، 797، 1063، 1157، 1250
الجزیره: 881، 1251
العماره (عماره): 20، 21، 311، 670
امارات عربی متحده: 83، 86، 152، 223، 244، 348، 489، 624، 625، 476، 606، 647، 694، 704، 744، 773، 774، 775، 797، 1214، 1277
امان: 197، 222، 244
امریکا: اکثر صفحات
اندونزی: 86، 863، 1063
اندیمشک: 38، 39، 194، 320، 538، 561، 562، 592، 598، 671، 672، 1149، 1150، 1170، 1175
انگلیس (انگلستان، بریتانیا): 50، 58، 65، 66، 70، 110، 114، 130، 131، 170، 172، 173، 176، 195، 222، 242، 269، 271، 299، 300، 350، 368، 371، 389، 412، 415، 473، 474، 488، 527، 531، 581، 602، 637، 644، 645، 646، 647، 658، 659، 672، 690، 716، 717، 760، 790، 797، 819، 831، 840، 860، 992، 1015، 1023، 1026، 1035، 1042، 1047، 1058، 1064، 1066، 1067، 1097، 1101، 1118، 1137، 1155، 1184، 1198، 1214، 1231، 1254
اورشلیم: 748، 1257
اوزون دره: 146
اهواز: 198، 199
ایالت باواریای آلمان فدرال: 139
ایالت فلوریدای امریکا: 136
ایتالیا: 58، 136، 300، 371، 415، 645، 648، 658، 660، 676، 706، 760، 761، 1015، 1026، 1042، 1067، 1097، 1101، 1157، 1234
ایران: اکثر صفحات
ایستگاه حسینیه: 1170
ایشگه‌سو: 166
ایلام: 1170، 1171، 1176، 1226
بابل: 754
باختران: 107، 108، 125، 346، 423، 541، 668، 740، 785، 1070
بادانه: 26، 27، 402، 435، 461، 481، 482، 493، 516، 633، 766
بالاتاق: 127
بانه: 33، 37، 38، 39، 73، 75، 76، 89، 92، 95، 98، 100، 103، 106، 122، 125، 141، 143، 162، 165، 166، 167، 179، 182، 188، 189، 193، 194، 201، 211، 212، 218، 230، 231، 232، 237، 249، 250، 255، 261، 281، 285، 289، 290، 311، 317، 320، 337، 343، 346، 376، 427، 433، 434، 441، 454، 457، 498، 499، 538، 556، 572، 591، 616، 617، 687، 699، 725، 726، 728، 753، 754، 769، 771، 813، 847، 1011، 1013، 1129، 1190، 1223، 1224
بانی‌بنوک: 285، 335، 357، 378، 398، 421، 422، 667، 697، 766، 767، 781، 782، 784
بایوه: 92، 227
بحرین: 85، 171، 244، 262، 363، 390، 510، 562، 626، 646، 647، 731، 1114، 1117، 1196، 1214
بخش ساوجی: 616
برازجان: 167
برزیل: 113
بروجرد: 125، 541
بروکسل: 581
بستان: 404
بصره: 21، 108، 316، 336، 560، 670، 861، 1108، 1170، 1293
بعلبک (لبنان): 53، 59، 63، 156، 274، 327، 352، 392، 393، 414، 491، 533، 610، 732، 746، 747، 756، 759، 760، 761، 762، 766، 775، 793، 795، 801، 814، 815، 821، 833، 840، 863، 866، 879، 1113، 1143، 1155، 1297، 1298
بغداد: 21، 33، 34، 47، 49، 54، 68، 80، 84، 88، 109، 131، 134، 149، 155، 158، 195، 213، 223، 238، 244، 262، 316، 324، 326، 336، 348، 351، 366، 377، 385، 391، 408، 425، 426، 428، 444، 447، 450، 490، 507، 508، 531، 542، 546، 564، 580، 581، 596، 607، 609، 644، 659، 690، 694، 715، 730، 745، 756، 758، 770، 774، 786، 800، 831، 842، 853، 859، 861، 987، 988، 989، 1019، 1023، 1062، 1110، 1146، 1150، 1151، 1233، 1251، 1252، 1257، 1263، 1264، 1269، 1270، 1272، 1273، 1274، 1276، 1277، 1287، 1288، 1289
بلژیک: 602
بلغارستان: 68، 624، 625، 659
بلگراد: 109، 715، 716، 1195، 1275، 1276
بلوچستان: 174
بندر ازمیر: 1294
بندر امام خمینی: 33، 34، 37، 39، 40، 236، 239، 240، 264، 291، 294، 326، 343، 363، 365، 436، 437، 466، 670، 689، 810، 830، 831، 859، 1035، 1036، 1058، 1074، 1292، 1293
بندر بوشهر: 39، 405، 810، 830، 831، 1035، 1114
بندر چابهار: 405
بندر دوبی: 622
بندر راشد در امارت دوبی: 583
بندر سانتوز: 674
بندر عقبه: 195
بندر فجیره: 488
بندر ینبع: 195، 325
بندرعباس: 37، 39، 125، 153، 169، 405، 436، 660، 672، 675، 863، 1001، 1103، 1226، 1227
بنگلادش: 453، 721، 863، 1075، 1100
بوئنوس آیرس: 774
بوشهر: 438، 591، 592، 637، 1036، 1095، 1103، 1226، 1292
بوکان: 77، 157، 237، 314، 341، 361، 381، 383، 405، 406، 407، 408، 438، 439، 483، 502، 655، 656، 668، 686، 726، 812، 858، 986، 1005، 1009، 1010، 1012، 1013، 1089، 1283
بوموسی: 512، 718، 827، 1103
بهبهان: 38، 39، 337، 346، 363، 364، 365، 366، 367، 384، 387، 426، 524، 528، 538، 539، 556، 560، 561، 562، 592، 598، 636، 828، 1149، 1150، 1151، 1170، 1175
بهمنشیر: 438
بیاره عراق: 123، 125، 1014
بیت‌الله الحرام: 699
بیتالمقدس: 57، 273، 491، 566، 733، 878، 995، 996، 1027، 1101، 1198، 1273
بیجار: 261، 341، 813
بیروت: 20، 53، 57، 58، 59، 60، 89، 156، 224، 272، 298، 299، 300، 303، 316، 321، 327، 329، 345، 351، 352، 353، 362، 371، 372، 388، 391، 392، 405، 414، 415، 430، 451، 476، 490، 491، 511، 512، 528، 560، 566، 582، 585، 609، 610، 627، 661، 691، 692، 705، 706، 733، 734، 747، 776، 796، 815، 820، 835، 845، 851، 871، 879، 991، 995، 1028، 1066، 1113، 1142، 1146، 1162، 1239، 1256، 1257، 1274، 1278، 1297، 1298
بیمارستان 532 ارومیه: 771
بیمارستان اشترآباد: 479
بیمارستان گولتادن (مونیخ): 384
بیمارستان سینا (تبریز): 254، 499
بیمارستان شهید صدوقی: 1223
بیمارستان صحرایی لشکر8 نجف: 309
بیمارستان طرفه (تهران): 622، 638، 771
بیمارستان گولان (مریوان): 479
بیمارستان لقمان‌الدوله (تهران): 499، 599، 771
بیمارستان مراغه: 499
بیمارستان مواسات (دمشق): 815
بیمارستان نیروی هوایی: 833
پادگان بیکوس (محور سردشت – مهاباد): 75
پادگان پسوه: 1223
پادگان حاج‌عمران: 21
پادگان سیدصادق: 190
پادگان سیدکان: 145
پادگان شعیبه: 1170
پادگان شیخ عبدالله (بعلبک لبنان): 747، 776، 820، 827، 879، 1297، 1298
پادگان قشله: 438
پادگان لشکر64 ارومیه: 601
پادگان نیروی دریایی رشت: 194
پاریس: 54، 79، 131، 132، 244، 289، 326، 327، 352، 368، 372، 384، 474، 491، 501، 508، 509، 581، 602، 603، 619، 656، 678، 694، 715، 745، 746، 819، 831، 839، 849، 878، 995، 1007، 1199، 1252، 1273
پاسگاه آویهنگ: 157
پاسگاه بردوک هشتیان: 698
پاسگاه بلیس: 258
پاسگاه بناسوته: 227
پاسگاه تنگ‌سر: 157
پاسگاه زید: 556، 683
پاسگاه ژاندارمری زیندشت: 813
پاسگاه شهید سپاهی مهاباد: 260
پاسگاه شیرکل: 116
پاسگاه کوخلان: 312
پاکستان: 46، 115، 173، 445، 446، 473، 608، 646، 869، 989، 1076، 1282
پالایشگاه آبادان: 106، 1158
پالایشگاه عدن: 565
پالایشگاه عمان: 565
پالایشگاه نفت طرابلس: 550
پالایشگاه نفتی الشعیبه: 62، 1112
پاوه: 125، 189، 1226
پایانه خارک: 110، 876
پایانه نفتی بندر یومورتالیک: 170
پایگاه آویهنگ: 107، 617، 655
پایگاه ابوذر: 1042
پایگاه اشکلان: 1172
پایگاه انزال: 361
پایگاه ایرانخواه: 635
پایگاه بادین‌آباد: 382
پایگاه باراندوز: 1172
پایگاه برهان: 635
پایگاه بغاز: 126
پایگاه بولحسن: 1172
پایگاه بهیک: 483
پایگاه بیطاس: 1151
پایگاه تازه‌آباد: 406
پایگاه تنگی‌سر: 76، 107
پایگاه جانوره: 686
پایگاه چمن ژاندارمری: 739
پایگاه چناره: 484
پایگاه حصار سپاه: 382
پایگاه حلبی: 986
پایگاه حیوانات مهاباد: 1089
پایگاه خلیفه: 710
پایگاه خلیفه‌لو: 148
پایگاه خورخوره: 1172
پایگاه خورنج: 594
پایگاه دریایی ولاریوستوک: 1293
پایگاه دوآب: 215
پایگاه روستایی زرکندی: 1262
پایگاه ژاندارمری برده‌رشان: 1070
پایگاه ژاندارمری روستای چره: 314
پایگاه ژاندارمری کانی‌کن: 1189
پایگاه ژاندارمری کردیگلان: 986
پایگاه سالیان: 617
پایگاه سرتنگ: 1223
پایگاه سفیددره: 1129
پایگاه سلمان فارسی: 1042
پایگاه شاوله: 725
پایگاه شربیان: 233
پایگاه شهدا: 148
پایگاه شهید بهشتی تهران: 1042
پایگاه شهید سپاهی: 107
پایگاه شهید کفاشی: 540، 754
پایگاه صائین‌بلاغ (مائین بلاغ): 1104
پایگاه صالح: 1172
پایگاه ضدچریکی چغال‌آوا: 234
پایگاه طرزلو: 1104
پایگاه فرانسوی لاندویزیو: 486
پایگاه قره‌نساء: 635
پایگاه قونی: 1203
پایگاه کانی‌رش: 1172
پایگاه کوپر: 237
پایگاه کوخلان: 104
پایگاه کویر: 484
پایگاه گرده‌بن: 594، 711
پایگاه گزان بالا: 423
پایگاه گزان: 655
پایگاه گل‌تپه: 1242
پایگاه لاوین: 1202
پایگاه مالک اشتر: 1042
پایگاه مرزی آسیاب: 1104
پایگاه مقاومت روستای میرآباد: 215
پایگاه مقداد: 1042
پایگاه ممکان: 594
پایگاه مهراب: 76، 107
پایگاه ناتو در ازمیر: 1295
پایگاه نظامی مصیره: 672
پایگاه نوژه: 741
پایگاه نیر: 76، 107
پایگاه هزارکانیان: 1172
پایگاه هفتم شکاری: 1093
پایگاه هوایی - دریایی بوشهر: 621
پایگاه هویه: 617
پرتغال: 546، 1114
پکن: 701، 1110، 1180
پل‌نو: 106، 683
پنجوین: 22، 23، 24، 26، 28، 31، 32، 33، 34، 35، 39، 71، 90، 91، 92، 98، 100، 103، 104، 115، 116، 122، 125، 161، 184، 187، 191، 192، 202، 203، 205، 206، 207، 208، 213، 227، 228، 230، 231، 232، 233، 238، 245، 249، 252، 261، 262، 263، 279، 283، 284، 285، 286، 289، 304، 311، 312، 313، 315، 316، 317، 319، 331، 333، 334، 336، 341، 348، 356، 360، 362، 363، 364، 365، 375، 377، 381، 384، 399، 400، 401، 409، 417، 421، 426، 463، 503، 504، 519، 520، 522، 523، 526، 529، 541، 542، 557، 561، 598، 644، 652، 653، 657، 665، 681، 683، 697، 709، 741، 751، 756، 767، 780، 782، 786، 823، 842، 861
پیرانشهر: 21، 144، 237، 261، 315، 341، 483، 484، 617، 636، 648، 668، 687، 711، 739، 740، 813، 874، 986، 1009، 1012، 1013، 1038، 1202، 1203، 1241، 1243، 1262، 1283
پیونگ یانگ: 268، 295، 347
تازه‌آباد دویه: 1263
تازه‌آباد: 141
تأسیسات آمونیاک شیراز: 717
تأسیسات اتمی عراق: 223، 660، 661
تأسیسات پتروشیمی بندر امام خمینی: 449
تأسیسات گاز کنگان: 717
تأسیسات نفتی ایران: 44، 48، 49، 67، 79، 80، 82، 114، 155، 196، 197، 223، 242، 244، 296، 322، 363، 425، 449، 469، 546، 596، 620، 621، 636، 637، 668، 672، 673، 689، 759، 1044، 1143، 1220، 1292
تانزانیا: 840
تایلند: 868، 1234
تایوان: 1157
تبریز: 167، 188، 254، 499، 599
تپه ایمان: 183، 184
تپه شهدا: 91، 201، 202، 204، 227
تپه مسعود: 303
تپه‌های سید مصطفی: 280
ترکمن‌صحرا: 728
ترکیه: 40، 67، 81، 151، 169، 171، 195، 196، 197، 223، 293، 409، 444، 507، 641، 702، 739، 868، 869، 1008، 1013، 1157، 1251، 1294، 1295
ترمینال نفتی خارک: 240، 829
تکاب: 166، 261، 593، 595، 686، 687، 698، 740، 753، 813، 838، 986، 1011
تکان‌تپه: 408
تل‌آویو: 197، 627، 819، 863، 867، 994، 1115، 1239، 1297، 1298
تمرچین: 771
تموغه: 769
تنب بزرگ: 718
تنب کوچک: 718
تنگه احد: 312
تنگه باویسی: 1184
تنگه دربند: 21
تنگه رودکان: 23، 30، 31، 232، 356، 359، 399، 401، 417، 418، 518، 520، 537، 590، 631، 632، 633، 681، 697، 710، 751، 752، 767، 780، 782، 783، 824
تنگه سرتک: 209
تنگه کارون: 400
تنگه هرمز: 19، 33، 34، 44، 48، 49، 50، 52، 81، 82، 84، 87، 88، 112، 113، 114، 129، 130، 131، 134، 153، 154، 169، 170، 171، 172، 173، 175، 193، 196، 222، 240، 241، 242، 264، 287، 296، 322، 324، 325، 326، 343، 344، 349، 350، 365، 368، 372، 387، 390، 405، 412، 413، 422، 428، 430، 446، 447، 448، 449، 467، 469، 471، 473، 475، 487، 488، 489، 506، 510، 525، 527، 532، 546، 547، 565، 579، 583، 597، 601، 606، 608، 609، 621، 622، 636، 638، 640، 646، 648، 670، 672، 675، 689، 690، 691، 692، 702، 703، 713، 715، 744، 758، 759، 774، 798، 799، 827، 831، 843، 849، 860، 863، 869، 870، 875، 1021، 1023، 1043، 1047، 1065، 1093، 1095، 1103، 1117، 1134، 1145، 1282، 1288، 1293
توکیو: 135، 450، 607، 758، 816، 859، 867، 1024، 1036، 1293
توگو: 389، 445، 473
تونس: 221، 370، 391، 392، 585، 610، 762، 1081، 1199، 1251
تویسرکان: 541
تهران: 30، 34، 46، 58، 64، 70، 87، 109، 134، 152، 222، 235، 238، 243، 268، 297، 315، 316، 322، 326، 329، 341، 343، 345، 347، 390، 418، 442، 447، 449، 472، 474، 503، 506، 509، 563، 580، 596، 599، 639، 645، 656، 665، 676، 681، 688، 692، 709، 715، 716، 727، 756، 779، 786، 784، 833، 849، 851، 857، 869، 877، 878، 992، 993، 1038، 1042، 1044، 1054، 1064، 1076، 1077، 1078، 1082، 1085، 1118، 1124، 1126، 1134، 1144، 1146، 1158، 1166، 1176، 1210، 1233، 1249، 1250، 1272، 1288، 1289، 1294، 1299
جاده آبادان - نهر قصر: 118
جاده آسفالت پنجوین - سیدصادق: 90، 91، 92، 752
جاده آسفالت پنجوین - شاخ تارچر: 590
جاده آسفالت پنجوین - نالپاریز: 23، 356، 590، 652، 697
جاده آسفالت درجه2 پنجوین - هرگنه - ولیاوه و هلال‌آوه: 92
جاده آسفالت درجه3 از پنجوین تا مرز: 92
جاده آسفالت سیدصادق - حلبچه و خرمال: 92
جاده آسفالت سیدصادق - سلیمانیه: 92
جاده آسفالت کخلان - سرسوراو: 92
جاده آسفالت گرمک - پنجوین: 281، 631
جاده اصلی چوارتا - نالپاریز: 826
جاده اصلی فاو - رأس‌البیشه: 106
جاده بعلبک - حمص: 1298
جاده بیمضرته - کانی سورک (کانی سرخ): 882
جاده پنجوین - شانه‌دری: 359
جاده پیرانشهر - اشنویه: 881
جاده پیرانشهر - سردشت: 1006، 1007
جاده تنگه روکان: 375
جاده جنوب کانی‌مانگا - توتمان: 92
جاده چمک - شیخ‌المارین: 458، 460، 461، 516، 517
جاده چمک – لری - شیخ‌المارین: 494، 479، 480، 497، 534
جاده چوارتا - نالپاریز: 537، 538، 554، 569، 589، 613، 614، 615، 632
جاده چوارتا: 554
جاده خرمشهر - شلمچه: 847
جاده دره تفی - سربراله: 457
جاده دره شهدا - اشنویه: 881
جاده روستائی بهیک - میرآباد: 1130
جاده روکان - نالپاریز: 90
جاده زم: 882
جاده سردشت - مهاباد: 875
جاده سنندج - باختران: 191
جاده سنندج - دیواندره: 423
جاده سنندج - مریوان: 124، 340
جاده شاندری - بانی‌بنوک: 165
جاده شاندری - نالپاریز - پنجوین: 398، 418
جاده شانه‌دری - سیدصادق: 357
جاده شوسه پنجوین - کانی‌مانگا: 92
جاده شوسه پنجوین - گرمک - سرسوراو: 92
جاده شوسه پنجوین - نخلان میشاو: 92
جاده شهر دیاله: 703
جاده شیخ گزنشین: 359، 461، 494، 516، 517، 534
جاده علیک‌آباد: 882
جاده قشله: 106
جاده کوماسی: 847
جاده لری - چمک: 434، 454
جاده لری: 633
جاده مرزی سردشت - بانه: 32، 213
جاده مهاباد - میاندوآب: 1283
جاده مهندسی رزمی سپاه خرمشهر: 1226
جاده نالپاریز - پنجوین: 232
جاده نالپاریز - چوارتا: 652، 767
جاده نالپاریز - دره میانه: 752
جاده نقده: 881
جاده نهر قصر: 118
جبهه مریوان - بانه: 522
جبهه مریوان - پنجوین: 426
جزیره اسکوتره: 672
جزیره خارک: 48، 114، 244، 408، 508، 592، 622
جزیره سیری: 1024
جزیره فاو: 85
جزیره قشم: 84
جزیره کرس: 81
جزیره لارک: 1103
جزیره مصیره: 138، 173
جزیره مینو: 106، 145، 360، 483، 698، 1005، 1057، 1089، 1129، 1150، 1223، 1241
جزیره هرمز: 1103
جزیره هنگام: 1103
جلگه بقاع: 610
جوادیه تهران: 319
جوانرود: 40، 1226
جولان: 706، 1077
جهرم: 127، 1227
جیرفت: 125
چاد: 656
چاه شماره 3 حوزه نفتی نوروز: 387، 757
چوارتا: 92، 97، 116، 285، 518، 591، 620، 826
چین: 628، 701، 1110، 1111، 1180
حاج‌عمران: 108، 144، 192، 335، 619، 670، 861، 1171، 1241
حسن‌آباد: 73، 90، 123
حسین‌آباد: 1010، 1012
حسینیه جماران: 1014
حلبچه: 100، 335، 379
حوزه نفتی نوروز: 244، 829
حوزه‌های نفتی کرکوک عراق: 170، 195
خارک: 79، 80، 84، 86، 111، 197، 242، 297، 342، 405، 425، 426، 430، 542، 596، 621، 637، 670، 672، 673، 690، 759، 775، 831، 859، 860، 1024، 1036، 1058، 1059، 1074، 1111، 1152، 1292
خاکریز کانی‌شایان: 767
خانقین: 157، 558، 670
خرم‌آباد: 125، 541، 726
خرمال: 162، 209، 360، 379
خرمشهر: 106، 145، 166، 189، 234، 240، 241، 266، 289، 290، 311، 312، 337، 346، 380، 386، 403، 523، 442، 483، 498، 499، 538، 539، 556، 573، 591، 635، 683، 688، 689، 698، 701، 719، 739، 768، 771، 785، 829، 847، 857، 1005، 1057، 1089، 1097، 1103، 1108، 1129، 1150، 1170، 1223، 1225، 1241، 1261، 1268، 1270
خرنوکدار: 162
خط پنجوین - کانی‌مانگا: 653
خط کانی‌مانگا - پنجوین: 666
خط لوله انتقال نفت عراق - عربستان سعودی: 80، 487، 644
خط لوله عراق - ترکیه: 169، 195، 444، 468، 487، 607، 702، 1023
خط لوله نفت عراق - سوریه: 49، 134، 223، 244، 297، 468، 476، 487
خلی2: 106
خلیج فارس: اکثر صفحات
خلیفان: 405، 1012
خناوین: 483
خوارمیر: 256
خور عبدالله: 36، 106، 117، 437
خور موسی: 40، 241، 436، 810، 1035، 1036
خورخواه: 769
خوی: 261، 813
خیرآباد: 141
داکا (پایتخت بنگلادش): 701، 989، 990، 994، 1044، 1075
دربندیخان: 21، 22، 35، 36، 73، 74، 95، 208، 209، 252، 253، 284، 418، 724، 1169، 1184، 1186، 1187
درمان‌آباد: 145
دره آلان: 502
دره بقاع: 58، 274، 302، 733، 734، 746، 747، 760، 775، 801، 834، 995، 1298
دره تفی (مریوان): 99، 358، 397 ، 457، 519، 571، 589، 613، 666، 807، 823
دره شهدا: 406
دره شیلر: 115، 1243
دره قاسملو: 1008
دره میانه: 29، 32، 518، 520، 554، 569، 614، 615، 631، 634، 780، 809، 1057
دره واران: 99، 124
دریاچه دربندیخان: 208
دریاچه زریوار: 189، 211، 254، 255، 857
دریای احمر: 86، 195، 325، 444، 607، 1049
دریای عمان: 169، 646، 715، 741، 1104، 1282
دریای مدیترانه: 87، 112، 195، 676، 861، 989،
دزفول: 38، 39، 194، 234، 235، 236، 263، 266، 267، 294، 295، 320، 346، 426، 562، 598، 671، 672، 769، 828، 1075، 1149، 1151، 1170
دزلی: 28، 123، 124
دشت پنجوین: 184، 313، 362
دشت خرمال: 26، 435، 461، 481، 615، 652، 825
دشت خوزستان: 364
دشت گرگان: 366
دشت هایندل: 614، 615
دماوند: 1042
دمشق: 58، 59، 62، 84، 87، 88، 112، 134، 152، 176، 223، 224، 297، 329، 352، 393، 450، 490، 585، 609، 610، 627، 628، 677، 678، 693، 706، 721، 734، 777، 800، 802، 815، 821، 833، 835، 851، 871، 879، 880، 994، 995، 996، 1052، 1066، 1144، 1162، 1198، 1221، 1238، 1258، 1274، 1277
دوپارا: 157
دوحه: 244، 475، 489، 510، 547، 579، 626، 628، 673، 703، 704، 1251
دوزخ‌دره: 1011
دولتو (شمال‌غربی سردشت): 43، 258
دولکان (عراق): 785، 786
دوله‌سور: 357، 421، 434
دهانه شیلر: 21، 22،89
دهلران: 1170، 1171، 1176
دهلی‌نو: 453، 581، 602
دیری‌فارم: 106، 635، 683
دیواندره: 40، 77، 127، 190، 237، 238، 339، 340، 424، 462، 540، 654، 655، 668، 699، 740، 813، 1011، 1172، 1189، 1243، 1262، 1263
رأس‌البیشه: 105، 106، 117، 197
رامهرمز: 39، 1149، 1150، 1151، 1170
رانیه (عراق): 1264
راه‌آهن خرمشهر: 683
رباط: 1081
رشت: 1227
رم: 475، 648، 761، 763
رود اردن: 566، 1273
رود قزلجه: 26، 73، 184، 283،279، 286، 310، 311، 333، 356، 362، 401، 417، 433، 457، 481، 482، 493، 494، 517، 518، 553، 570، 632، 804
رود کارون: 404، 719
رود نیل: 217
رودخانة زاب کوچک: 92
رودخانه شیلر: 92، 100، 638
رودخانه قزلجه‌سو: 91
رودخانه کرخه: 1226
رودخانه گوگسور: 537، 782
روستای آجی‌دره: 1012
روستای آرنا: 739
روستای آسیاب: 782، 1089
روستای آشکالان: 1010
روستای آشناک (اشنک): 1008
روستای آغ‌بلاغ: 260
روستای آغلان: 648، 1010
روستای آلتون: 215
روستای آلکو: 656
روستای آلمانه: 128، 1284
روستای آویهنگ: 75، 123، 361، 425، 521
روستای ابدال صمدی: 1013
روستای ابراهیم حصار: 858
روستای اتابک: 1011
روستای اجواج قلعه‌رش (کله‌رش): 1008
روستای احمد غریب: 1013
روستای اربابه: 499
روستای اربنوس: 1010
روستای اربیلان: 1013
روستای ارسوله: 140
روستای ارمنی‌باغی: 1010
روستای اساوله: 1006
روستای اسب‌میرزا: 145
روستای اسپی‌دره: 685، 1008
روستای اسحاق‌آباد: 141
روستای اشکان بالا: 256
روستای اشکان پایین: 256
روستای اشکان: 42، 256، 258، 275
روستای اشنویه زنگ: 1172
روستای اغلوی: 408
روستای الله‌دره: 654
روستای الیار (علیا): 769
روستای ام‌کندی: 1006
روستای امین‌آباد: 406، 500
روستای انب: 379
روستای انجمنه: 1284
روستای انجند: 128
روستای اوربان: 190
روستای اوزون‌دره: 500
روستای ایراب: 311
روستای ایسوله: 141
روستای بابکرآباد: 1009، 1013
روستای باجوند: 1005
روستای بادین‌آباد: 1069
روستای بارژگه: 1009
روستای باش‌بلاغ: 753، 1010، 1012
روستای بالقچی: 656
روستای بالک: 1284
روستای بایدر بالا: 128، 141، 1012
روستای بایرام بوغا: 1009
روستای باینجان: 254، 771، 1012
روستای بران: 145
روستای بردسپیان: 145
روستای بردمه: 1011
روستای برده‌رشان: 1013، 1070
روستای برده‌گوره: 107
روستای برشخواران: 1008
روستای برقرو: 314
روستای بکرآباد: 699
روستای بلچه‌سور: 141
روستای بناب: 556
روستای بنده داغی: 1012
روستای بنگوئن: 648
روستای بنومرگ: 685
روستای بنی‌خلف: 648، 686، 711
روستای بوئین: 1243
روستای بوبانه: 648
روستای بوخلو: 314، 656
روستای بوردمه ایسوله (عیوله): 1013
روستای بوردمه: 128، 140، 141
روستای بیان‌دره: 289، 1243
روستای بیتوش: 42، 256، 257، 1010
روستای بیددره: 668، 1013، 1243
روستای بیرم: 406، 500
روستای بیژوه: 42، 146، 157، 256، 275، 575، 594، 595، 1010
روستای بین‌دره: 771
روستای پاوله: 483
روستای پشت: 740
روستای پیچاقچی: 464
روستای پیر عمران: 1011
روستای پیرمقدار: 594
روستای پیرمند: 1224
روستای تازه‌آباد: 594، 1263
روستای تازه‌کند: 556
روستای تاوه‌تک: 648
روستای تبریزخاتون: 654
روستای ترازوله: 617
روستای تراغه: 1010
روستای ترجان: 655
روستای ترکاشه: 406
روستای ترک‌دره: 859
روستای تشکاش: 128، 141
روستای تعاون: 1284
روستای تموغه: 464، 521، 574
روستای تمونه: 858
روستای تودار ملا: 1013
روستای توران: 685
روستای توژال: 686، 711
روستای تیزآباد: 1010
روستای تیژتیژ: 1013
روستای تیلکو: 635
روستای جانداران: 648
روستای جانوره: 574
روستای جلدیان: 340، 618
روستای جوانمرد: 1201
روستای جونی: 406
روستای چاله‌سوره: 141
روستای چپر: 145
روستای چشمه دراز: 635
روستای چمک: 399، 401، 402، 416، 417، 461
روستای چنار: 256
روستای چنارتو: 1089
روستای چور: 128
روستای چومان: 1009
روستای چوملان: 260
روستای چوملو: 687
روستای چهار دیواری: 1012
روستای چیان: 499
روستای چیره: 1264
روستای حاج عبدل: 140، 1010، 1011، 1012، 1263
روستای حاجی مامیان: 648
روستای حاجی‌آباد: 362، 574
روستای حاجی‌لک: 362، 574
روستای حالو: 648
روستای حسن‌قره: 1012
روستای حسنلو: 1012، 1013
روستای حسین‌آباد: 813، 857
روستای حمزه قاسم: 858
روستای حیران: 699
روستای خالبازه: 1010
روستای خامسان: 594
روستای خاناوین (فناوین): 1224
روستای خرابه: 987
روستای خرم‌آباد: 340، 574
روستای خضرلک: 635
روستای خواشت: 617
روستای خورخوره: 107، 166
روستای خوزه: 635
روستای خوش‌لان: 1013
روستای خوشه‌دره: 1010
روستای خیاره: 785
روستای دادنه: 617
روستای داراب: 1008
روستای دارساوین: 361
روستای داش‌آلوچه: 1010
روستای داش‌کسن: 812
روستای داودآباد: 685
روستای دایما: 1009
روستای دربند: 740، 1009
روستای درکه: 260
روستای درمکان: 685
روستای درمه: 685
روستای دره پنبه‌دان: 769
روستای دره تفی: 361
روستای دره وزان: 1012
روستای دره‌آبخور: 1009
روستای دره‌آبی: 1011
روستای دره‌بانی: 1013
روستای دره‌شیخان: 1010
روستای دری: 128، 190
روستای دریکه: 1038
روستای دشوان: 1008
روستای دلارگرم: 145
روستای دوریان: 140
روستای دوزخ‌دره: 1012، 1263
روستای دولاب: 260، 698
روستای دولت قلعه: 574
روستای دولتو: 685، 686، 711
روستای دولینه: 1009
روستای ده‌شمس: 1009
روستای دیوآلان: 684، 1013
روستای ذلیلان: 574
روستای رحیم‌خان: 687، 1010
روستای رستم‌بیگ: 360
روستای رشکان: 424
روستای رشکپه: 256
روستای رشنش: 617
روستای رش‌هرمه: 145
روستای رنوره: 237
روستای زربنه: 1013
روستای زرینه: 406، 464
روستای زم: 881
روستای زمزیران: 875، 1069
روستای زویان: 1009
روستای زویران: 141
روستای زیندشت: 726
روستای زیوه: 1069
روستای ساران: 685
روستای سارتکه: 847
روستای ساری‌قمیش: 362، 574
روستای سالوک بالا: 1011
روستای سالوک پایین: 1011
روستای سانجود: 424
روستای ساوان: 685
روستای ساوجی: 104
روستای ساهکل بالا: 648
روستای ساهکل پایین: 648
روستای سبدلو: 231، 290، 311، 343، 499
روستای سراب سرخ: 635
روستای سرتکه: 648
روستای سرچاوا: 145
روستای سرچشمه: 406
روستای سرخ کول: 1013، 1263
روستای سرخ موسی: 1012
روستای سرخ‌دره: 1012
روستای سرخو: 1010
روستای سرداب: 539
روستای سردارآباد: 1010
روستای سرشیو: 648، 1010، 1011
روستای سرکل: 141
روستای سرمیرکان: 685
روستای سروآباد: 1129، 1203
روستای سروکانی: 874
روستای سفید بن: 617
روستای سلطانی: 1012، 1013
روستای سلمان‌آقا: 116
روستای سلیمان‌دره: 1190
روستای سماغلو: 1011
روستای سنته: 148
روستای سندولان: 145
روستای سنه: 141
روستای سوته: 648
روستای سوراب: 539
روستای سوله: 141
روستای سه‌تاول: 145
روستای سه‌کچله: 1011
روستای سیاسران بالا: 635
روستای سیاسران پایین: 635
روستای سیان‌زا: 1243
روستای سیاوان: 1008
روستای سیپانجو: 1243
روستای سیدلو: 33
روستای سیر: 858
روستای سیف بالا: 140
روستای سیف‌طاله: 1010، 1011، 1243
روستای شارانی: 711
روستای شاقله: 406
روستای شاه بلاغی: 635
روستای شاه‌نشین: 1013
روستای شختان: 1013
روستای شگفتک: 1012
روستای شلیم‌جاران: 1243
روستای شمولا: 1013
روستای شوریک: 148، 698
روستای شوکلان: 77
روستای شویشه: 656
روستای شهرستن: 648
روستای شهریکندی: 656
روستای شیبانجو: 1012
روستای شیخ‌عطار: 1012
روستای شیخه‌کویره: 128
روستای شیروانی: 1008
روستای شیوه: 1009
روستای شیوه‌جو: 1013
روستای شیوه‌سر: 1013
روستای صاحب: 1010
روستای صدبار: 617
روستای صلوات‌آباد: 726
روستای صوفی کانی: 1201
روستای ضامن‌آباد: 1089
روستای طاله‌جار: 540
روستای طرفه: 407
روستای عالی‌همدان: 1012
روستای عباس‌آباد: 311، 464، 648، 656
روستای عبدالله‌آباد: 1010
روستای عرب‌اوغلی: 1010
روستای عربت (عراق): 335
روستای عزیزکند: 726، 1010
روستای علی‌آباد: 236، 1202
روستای علیک‌آباد: 881
روستای قادرآباد: 1038
روستای قاسم‌رش: 648
روستای قاضی‌گول: 1009
روستای قالاتان نقده: 1006
روستای قامیشله: 1011
ص:1413
روستای قاوخان: 464
روستای قبغلوچه: 1011
روستای قره‌آغاج: 1012
روستای قره‌باغ: 484
روستای قره‌چر: 1011
روستای قره‌قشلاق: 1009
روستای قره‌گل: 362، 574
روستای قزل بلاغ: 540، 1243
روستای قزلجه بالا: 406، 500
روستای قزلجه پایین: 406، 500
روستای قزلجه: 313، 1012
روستای قلاتیان: 1008
روستای قلقله: 104
روستای قلندر: 1010
روستای قمچیان: 1013
روستای قوجه: 1104
روستای قورمیش: 1284
روستای قولر: 1010
روستای قونی: 260، 594، 837، 838
روستای قهرآباد: 1190
روستای قهرآباد: 655، 1010
روستای کارک: 648
روستای کاژه: 648
روستای کان‌جشنی: 1010
روستای کانی اسپان: 1013
روستای کانی تومار: 314
روستای کانی‌ابراهیم: 1014
روستای کانی‌چومو: 1011
روستای کانی‌رش: 812، 1012
روستای کانی‌زرد: 648، 1009، 1013
روستای کانی‌سفید سفلی: 769
روستای کانی‌سفید علیا: 769
روستای کانی‌سفید: 726
روستای کانی‌سور: 847
روستای کانی‌علی: 1010
روستای کردوان: 77
روستای کرل: 1013
روستای کرمیله: 635
روستای کروران: 1008
روستای کرویان: 1011
روستای کسیلان: 648
روستای کندسوره: 618
روستای کوانه: 754
روستای کوپه‌قران: 698
روستای کوچه طلا: 166
روستای کورانه: 656
روستای کوسه‌کهریزه: 1009
روستای کوشنو: 574
روستای کول: 654
روستای کولان: 1012
روستای کول‌دایر: 1243
روستای کهریزه: 986، 1203، 1224
روستای کهنه‌قلعه: 1009
روستای کهنه‌کتر: 1010
روستای کیله سپیان: 1013
روستای کیله سفید: 635
روستای کیله: 1009
روستای گاگش بالا: 648
روستای گاگش پایین: 648
روستای گاوکج علیا: 1012
روستای گاوکج: 875، 1010
روستای گاومله: 1011
روستای گرجی: 540، 1104
روستای گردکلان: 483
روستای گردموشکی: 145
روستای گردمیران: 699
روستای گرده بران: 406، 500
روستای گرگول: 1009
روستای گرماب: 591، 1011
روستای گرور چولان: 1013
روستای گریل: 1011
روستای گزمل: 190
روستای گل: 1037
روستای گلبه: 140
روستای گلچیدر: 128، 140، 1013
روستای گل‌شیخان: 648
روستای گلف: 648
روستای گلوان: 107
روستای گله سیسر: 1013
روستای گله: 140، 141، 858، 1013
روستای گلینان: 1069
روستای گلیه: 128، 237، 1129، 1203، 1244، 1263
روستای گناو: 257
روستای گندمان: 858، 1013
روستای گنه‌دار: 1009
روستای گور باباعلی: 986
روستای گوگچه: 141
روستای گیزمل سفلی: 1012
روستای گیزمل علیا: 10112
روستای گیزمیل: 127
روستای گیله: 1013
روستای لگزی: 1010
روستای لون‌کهن: 1011
روستای لیلوس: 1008
روستای ماژکه: 858
روستای مامک‌آباد: 685
روستای ماهیدر سفلی: 1012
روستای مجسه: 231
روستای محمودآباد: 407
روستای مزرعه: 42، 685، 686، 711، 1010
روستای مسعود: 281
روستای ملالر: 1005
روستای منبر: 439
روستای منصور بلاغی: 635
روستای موچش: 739
روستای موچه: 1013
روستای میانه: 128، 617
روستای میرآباد: 1262
روستای میرباغچه: 1012
روستای میرداود: 1013
روستای میرگه: 1013
روستای میریسه: 648
روستای میشاو بالا: 1012
روستای میک: 1012
روستای نارست: 648
روستای نازلو: 148
روستای ناصرآباد: 439
روستای نالک: 141
روستای نجف‌آباد: 361
روستای نرزه‌مز: 1009
روستای نرزیوه: 813
روستای نسل: 1038
روستای نشکاشی: 190، 215
روستای نگل: 1244، 1284
روستای نلوسه: 1013
روستای ننور: 482
روستای نوبار: 408، 726، 1010، 1012
روستای نوگران: 635
روستای نیروان: 465، 1011
روستای نیزل: 10113
روستای نیستان: 858
روستای ورده: 648
روستای وله‌ژیر: 699
روستای وندرنی: 540
روستای هرمیدول: 1012
روستای هروله: 635
روستای هشتراک: 483
روستای هفتاس: 1012
روستای هندیمن: 214
روستای هنگ چینه: 1011
روستای هنگ ژاله: 686
روستای هنیمال: 145
روستای هوارگرمه: 140، 141، 1013
روستای هوان: 10112
روستای هوشینان: 1009
روکان: 25، 90، 285، 494، 632، 652، 724، 780
رومانی: 68، 221، 625، 659، 673، 674، 854، 1289، 1290
ریاض: 244، 678، 763، 774، 835، 1114، 1252
ریگ‌آباد: 1203
زئیر: 389، 445، 473
زاخو: 1090
زامبیا: 453، 721
زمزیران: 1242
زندان اشکان: 259
زندان الواتان: 259
زندان دولتو: 686
زندان گناوه: 259
زندان گورشه: 259
زیمبامبوه: 1194
ژاپن: 53، 65، 81، 135، 326، 328، 363، 370، 430، 450، 466، 468، 511،
532، 547، 606، 607، 637، 646، 659، 690، 745، 758، 759، 774، 799، 816، 832، 834، 867، 1036، 1157، 1220، 1292، 1293
ژنو: 58، 299، 415، 512، 677، 855، 1022، 1046
سائوپائولو: 674
ساختمان دادگستری آبادان: 106
ساختمان راه‌آهن خرمشهر: 106
ساختمان گمرک خرمشهر: 106
ساختمان نیروی دریایی خرمشهر: 106
سامرا: 542، 550
سد دربندیخان: 21، 35، 73، 116
سرپل ذهاب: 191، 404
سردشت: 21، 32، 40، 41، 42، 43، 76، 77، 141، 145، 188، 190، 193، ، 194، 214، 217، ، 237، 238، 256، 258، 261، 290، 317، 341، 342، 361، 381، 382، 406، 407، 423، 439، 441، 450، 499، 502، 518، 575، 618، 648، 686، 724، 728، 739، 753، 754، 785، 813، 829، 837، 838، 847، 858، 874، 1010، 1012، 1013، 1069، 1202، 1203، 1223، 1224، 1241، 1283
سرشاخان (عراق): 383
سروآباد: 340، 739، 1243
سفارت امریکا در بغداد: 1267
سفارت امریکا در بیروت: 274، 302
سفارت امریکا در ترکیه: 1294، 1295
سفارت امریکا در کویت: 63، 64، 476، 1113، 1114، 1115، 1117، 1138، 1140، 1141، 1159، 1160، 1177، 1183، 1195، 1196، 1235
سفارت ایران در بروکسل: 581
سفارت ایران در بیروت: 20، 53، 60، 301، 371، 582، 583، 602، 603، 657
سفارت ایران در دهلی: 582
سفارت ایران در کویت: 63، 1139، 1269
سفارت ایران در لندن: 365
سفارت شوروی در ایران: 1162، 1163، 1165، 1237
سفارت عراق در بیروت: 274، 1182
سفارت عراق در کویت: 64
سفارت عربستان در تهران: 1159
سفارت عربستان سعودی در کویت: 1182
سفارت فرانسه در تهران: 53، 130، 582، 645، 840
سفارت فرانسه در کویت: 1112، 1160، 1177
سفارت لبنان در برن: 224، 1221
سفارت لبنان در بیروت: 224
سقز: 40، 148، 189، 215، 237، 261، 314، 381، 382، 406، 427، 464، 540، 574، 585، 593، 618، 635، 655، 656، 668، 726، 768، 838، 874، 875، 986، 1010، 1012، 1069، 1089، 1189، 1190، 1243
سکوی العمیه: 291، 437
سکوی نفتی البکر: 291
سکوی نفتی نوروز: 38، 752، 753
سلاله (واقع در جنوب عمان): 648
سلماس: 40، 190، 215، 261، 290، 381، 465، 483، 557، 593، 635، 667، 668، 648، 687، 699، 725، 739، 740، 753، 769، 813، 837، 986، 987، 1005، 1006، 1008، 1012، 1037، 1129، 1130، 1150، 1151، 1202، 1203، 1223، 1263، 1264، 1283، 1284
سلیمانیه: 311، 357، 595، 644، 670، 755، 766
سنگال: 453، 701، 721
سنندج: 40، 75، 76، 124، 125، 236، 237، 238، 260، 261، 317، 339، 340، 341، 403، 424، 518، 521، 557، 593، 655، 656، 699، 739، 754، 829، 986، 1005، 1006، 1011، 1012، 1037، 1104، 1172، 1244
سوئد: 47، 1134، 1181
سوئیس: 224، 660، 732، 1072، 1221
سودان: 863
سورکوه: 21، 91، 92، 97، 100، 115، 116
سوریه: 20، 54، 55، 56، 57، 58، 59، 61، 62، 63، 67، 84، 87، 88، 112، 134، 152، 153، 168، 174، 175، 176، 195، 196، 198، 222، 223، 224، 243، 245، 273، 298، 300، 301، 302، 303، 319، 327، 328، 347، 351، 352، 373، 391، 393، 416، 431، 440، 444، 450، 452، 453، 477، 487، 490، 509، 510، 511، 532، 533، 549، 550، 564، 566، 567، 581، 585، 586، 610، 611، 621، 627، 628، 647، 648، 649، 661، 662، 676، 677، 678، 692، 693، 705، 706، 707، 719، 720، 721، 729، 733، 734، 735، 749، 763، 775، 777، 778، 795، 797، 800، 801، 802، 814، 815، 819، 820، 834، 835، 843، 845، 853، 854، 855، 871، 879، 880، 881، 944، 988، 995، 996، 1020، 1026، 1027، 1051، 1052، 1060، 1065، 1066، 1067، 1076، 1077، 1080، 1081، 1100، 1113، 1118، 1123، 1143، 1144، 1163، 1176، 1199، 1216، 1217، 1219، 1228، 1238، 1239، 1252، 1256، 1257، 1258، 1274، 1277، 1278، 1288، 1291، 1299، 1287
سوسنگرد: 755، 1075، 1287
سه‌راه خانقاه: 127
سه‌راهی جاده نالپاریز - چوارتا: 572
سه‌راهی چوارتا - سرو: 809
سه‌راهی شویشه - آویهنگ: 75
سیاتل: 1160
سیدصادق: 91، 97، 104، 116، 125، 162، 291، 335، 357، 558، 590، 670، 767، 1057
سیدکان: 145
شاخ تارچر: 26، 28، 29، 30، 31، 32، 91، 375، 515، 518، 537، 538، 553، 569، 571، 613، 614، 631، 632، 633، 634، 652، 683، 697، 751، 767، 779، 781، 782، 809
شاخ خشیک: 73، 95، 209، 284
شاخ شمیران: 284
شاخ شوکت: 30، 31، 32، 90، 359، 652، 697، 724، 751، 780، 782، 809
شاخ کیله: 209
شانه‌دری: 162، 233، 357، 398،421، 558
شاوله: 725
شاه‌قلعه: 77
شاه‌نشین: 140
شپیران: 740
شط‌العرب (اروندرود): 85، 105، 117، 118، 718، 771، 775، 859، 1108، 1272
شط‌علی: 1241
شلمچه: 556، 573، 683، 698، 768، 857، 1057، 1089، 1129، 1150، 1223، 1261
شمیرانات: 1042
شوروی: 20، 34، 44، 54، 55، 56، 57، 60، 61، 69، 70، 77، 79، 82، 88، 89، 129، 134، 175، 176، 194، 196، 221، 222، 243، ، 245، 266، 273، 300، 303، 320، 322، 323، 326، 328، 345، 350، 352، 372، 384، 412، 445، 448، 449، 468، 473، 474، 475، 487، 527، 560، 621، 628، 636، 637، 642، 646، 647، 648، 649، 661، 662، 671، 677، 679، 692، 707، 715، 729، 730، 734، 749، 776، 790، 816، 817، 818، 841، 842، 848، 859، 861، 862، 871، 876، 878، 990، 993، 994، 997، 999، 1002، 1003، 1015، 1019، 1025، 1026، 1027، 1029، 1031، 1033، 1042، 1043، 1054، 1055، 1064، 1065، 1079، 1080، 1082، 1111، 1118، 1119، 1137، 1155، 1161، 1163، 1165، 1176، 1197، 1199، 1218، 1236، 1237، 1253، 1254، 1267، 1274، 1288، 1289، 1293، 1295
شوش: 320، 404، 645
شهر الچول: 348
شهر الدجیل: 348
شهر بعقوبه: 1268
شهر جیزان: 348
شهرری: 1042
شهرک دوجیله (عراق): 254
شهرک سیروان (عراق): 254
شهرک عدنون (عراق): 585
شهرک عربت (عراق): 402
شیار آروزر: 537
شیار توتمان رشان: 116
شیار توتمان: 783
شیار حسن‌آباد: 71، 208
شیار شیلر: 381
شیار قزلجه: 381
شیار قلپ: 209
شیخ گزنشین: 25، 26، 27، 28، 29، 91، 92، 116، 356، 358، 359، 435، 497، 498، 518، 526، 538، 570، 590، 633، 634، 825
شیخ لطیف: 401، 402، 633، 667
شیخ‌المارین: 399، 401، 416، 417، 454، 460، 461، 634، 667
شیراز: 1093، 1094، 1104، 1130، 1132، 1154، 1209
صائین‌دژ: 261، 407، 424، 438، 439، 484، 574، 739، 812، 813، 858، 1011، 1201، 1262
صحرای نقب: 777
صور: 59، 533، 585، 733، 864، 1298
صوفار (لبنان): 800
صوفیه (بلغارستان): 369، 625، 649
صیدا (لبنان): 532، 800، 864
طالش: 256
طبس: 137، 167، 467، 525، 602، 1050، 1054، 1106، 1219
طرابلس (لبنان): 156، 245، 373، 416، 453، 512، 550، 610، 611، 627، 647، 648، 662، 678، 693، 707، 721، 734، 735، 749، 763، 778، 802، 845، 867، 880، 996، 1027، 1052، 1067،1101، 1199، 1257، 1258، 1279، 1299
طراق‌تپه: 140، 141
طلائیه: 1170
عدن: 245
عراق: در اکثر صفحات
عربت (عراق): 104، 116
عربستان سعودی: 58، 63، 67، 80، 86، 89، 110، 111، 134، 136، 137، 153، 154، 175، 197، 222، 223، 245، 325، 388، 444، 448، 452، 467، 468، 476، 487، 532، 565، 567، 585، 586، 606، 607، 610، 622، 647، 649، 692، 702، 719، 730، 731، 732، 745، 763، 774، 775، 835، 861، 868، 870، 880، 989، 991، 1022، 1041، 1046، 1048، 1049، 1063، 1100، 1114، 1117، 1136، 1137، 1138، 1139، 1143، 1144، 1183، 1218، 1238، 1252، 1276، 1290
عمان: 173، 238، 242، 243، 244، 262، 488، 489، 490، 622، 626، 647، 648، 672، 703، 827، 870، 1063، 1160، 1183، 1216
فاس (مراکش): 1273
فاو: 36، 37، 105، 106، 117، 304، 438، 670
فرانسه: 20، 44، 45، 47، 48، 50، 51، 52، 53، 58، 59، 60، 61، 63، 68، 81، 82، 87، 109، 110، 114، 129، 130، 131، 132، 133، 135، 137، 171، 172، 176، 194، 213، 216، 217، 221، 242، 269، 270، 271، 274، 296، 302، 318، 321، 322، 326، 327، 328، 338، 339، 345، 349، 350، 366، 368، 369، 370، 371، 384، 386، 387، 389، 390، 391، 412، 413، 415، 430، 445، 446، 451، 470، 473، 474، 476، 486، 487، 491، 501، 506، 508، 509، 528، 529، 530، 565، 577، 578، 583، 602، 603، 607، 625، 636، 637، 640، 645، 646، 656، 658، 659، 672، 675، 679، 690، 693، 694، 706، 730، 745، 746، 758، 759، 760، 761، 762، 774، 775، 776، 789، 790، 793، 796، 797، 798، 799، 814، 815، 818، 819، 820، 821، 839، 840، 842، 844، 849، 860، 863، 866، 879، 989، 991، 1007، 1015، 1026، 1042، 1065، 1066، 1067، 1073، 1097، 1098، 1101، 1109، 1114، 1117، 1135، 1136، 1142، 1143، 1144، 1146، 1175، 1214، 1218، 1220، 1233، 1234، 1247، 1248، 1258، 1272، 1288، 1294، 1299
فرودگاه بیروت: 176، 224، 271
فرودگاه بین‌المللی کویت: 1112، 1113، 1141، 1195
فرودگاه فرانکفورت: 384
فرودگاه کراچی: 174
فرودگاه موصل: 703
فرودگاه نظامی مفرق: 197
فریمان: 167
فلسطین: 63، 83، 224، 245، 272، 296، 303، 440، 453، 532، 547، 567، 610، 628، 649، 662، 663، 678، 729، 762، 795، 799، 802، 814، 815، 867، 990، 1017، 1021، 1044، 1076، 1130، 1139، 1175، 1215، 1230، 1249، 1268، 1273، 1299
فیروزآباد: 1132، 1154
فیلیپین: 863، 1021
قادسیه: 426
قاسمیه: 117
قاضی‌گول: 260
قاهره: 112، 151، 240، 270، 444، 625، 673، 674، 870، 1217
قبرس شمالی: 990
قبرس: 151، 531، 581، 865، 1058، 1257، 1299
قروه: 107، 146، 465، 668، 813
قره‌داغ: 104
قریه ایشکه‌سو: 77
قریه پیشین: 340
قریه دوست علی: 126
قریه نورگل: 753
قزلجه: 32، 498، 666
قزوین: 366
قصرشیرین: 21، 346، 1226
قطر: 171، 244، 262، 703، 744، 774، 797، 1048، 1111، 1218، 1251، 1277
قلعه‌دیزه (عراق): 43، 1010
قلعه‌رش: 145
قلندرآوا: 144
قله پنج تن: 381
قله سنگ معدن: 31
قله شاخ تارچر: 589
قله شیخ گزنشین: 496
قله مسعود: 101
قله میرآجی: 123
قم: 345، 545، 857، 1032، 1133، 1134، 1210
قمچیان: 140
کاخ الیزه: 321، 528
کاخ سفید: 154، 172، 222، 528، 564، 733، 775، 1066، 1115، 1140، 1160
کارائیب: 692
کازابلانکا : 1076، 1271
کاشان: 167، 423
کامبرا: 444
کامبوج: 115
کامیاران: 123، 127، 157، 260، 261، 341، 381، 382، 407، 540، 557، 593، 594، 655، 668، 753، 754، 769، 813، 1070، 1151
کانادا: 130
کانی تمرخان: 141
کانی‌بی: 145
کانی‌پنکه: 116، 254
کانی‌رش: 145، 148
کانی‌زرد: 1010
کانی‌سخت: 21
کانی‌سفید: 595
کانی‌سی: 810
کانی‌شایان: 32، 498، 518، 570، 632، 767
کانی‌کوزله: 810
کانی‌مانگا: 22، 23، 25، 26، 27، 28، 29، 30، 31، 32، 35، 73، 90، 91، 92، 97، 98، 115، 116، 185، 186، 204، 207، 232، 250، 284، 285، 311، 313، 333، 355، 356، 357، 358، 359، 375، 377، 378، 435، 454، 457، 460، 461، 480، 481، 482، 493، 494، 496، 497، 498، 515، 516، 517، 518، 519، 520، 522، 529، 534، 537، 538، 542، 553، 554، 555، 557، 569، 571، 572، 589، 590، 591، 597، 613، 614، 631، 632، 633، 634، 651، 652، 653، 665، 667، 681، 682، 683، 697، 709، 751، 752، 766، 767، 781، 782، 786، 808، 809، 825، 827، 1171
کراچی: 173، 691، 869، 1249
کرانه باختری رود اردن: 89، 1279
کربلا: 169
کرج: 1042
کردستان (عراق): 192، 193، 261، 293، 318، 408، 443، 548، 786، 1006، 1007، 1090، 1234، 1264، 1291
کرکوک: 293، 409، 542، 550، 641، 689، 690، 861
کرمان: 125
کرملین: 172، 818
کرمینه: 123
کرند غرب: 127، 1189
کره جنوبی: 546، 1292، 1293
کره شمالی: 268، 295، 320، 347، 367، 368، 676، 1157
کشتارگاه: 683
کشک‌دره مهاباد: 668
کلز آسیاب: 554، 569، 614، 782
کلز: 29، 30، 31، 570، 652، 697، 751، 767، 779، 780، 781
کلمبیا: 149
کلو: 24، 25، 26، 32، 91، 162، 204، 229، 250، 279، 283، 286، 310، 312، 313، 316، 334، 809
کله اسبی: 783
کله‌قندی: 23، 24، 25، 30، 32، 71، 73، 90، 101، 123، 187، 201، 207، 208، 227، 229، 230، 250، 279، 312، 631، 767، 783، 809
کمر سیاه: 725
کنده: 1203
کنسولگری عراق در استانبول: 1294
کنگاور: 541
کنگرک: 22، 23، 25، 73، 91، 98، 115، 116، 310، 356، 457
کنگو: 428
کوبا: 453، 721، 1161
کوت شیخ: 683
کوچه طلا: 698
کورانه: 190
کولاگان: 145
کوله نلوسه: 1010
کوه افراسیاب: 1013
کوه باینجوب: 1013
کوه حنین: 693
کوه دالانی: 123
کوه زردکه: 157
کوه زلکه: 1013
کوه زله: 90
کوه شیلر: 91
کوه کمانجرو: 123
کوه نوری: 157
کوه هنیمال: 157
کوه هوار کریم: 1013
کوهدشت: 753
کوهستان سوق‌الغرب: 845
کوهستان شوف: 661
کوهک: 174
کوه‌های کلاترزان: 1013
کویت: 20، 62، 63، 64، 110، 131، 136، 137، 156، 173، 244، 245، 271، 390، 447، 475، 476، 487، 531، 532، 581، 585، 586، 610، 611، 626، 647، 719، 731، 773، 777، 799، 831، 844، 1114، 1115، 1117، 1118، 1135، 1136، 1138، 1139، 1140، 1141، 1142، 1143، 1144، 1145، 1151، 1152، 1158، 1159، 1160، 1173، 1174، 1175، 1182، 1183، 1184، 1194، 1195، 1197، 1198، 1206، 1214، 1217، 1218، 1219، 1230، 1232، 1235، 1236، 1250، 1253، 1274، 1276، 1277، 1281، 1286، 1294، 1295
کهکیلویه و بویراحمد: 1095
گابن: 797
گازرخانی: 107
گاگل: 140
گاو میشله: 1243
گاوآهنتو: 769
گاومله: 1243
گایانا (گویان): 445
گرانادا: 467، 468، 692، 797، 1161
گردنه خان: 699، 1224
گردنه خمل: 145، 146، 157، 256
گرده‌بن: 594
گرگان: 194
گرماب بالا: 256
گرماب پایین: 256، 275
گرمک: 22، 23، 25، 73، 91، 92، 98، 115، 116، 310، 312، 356، 358
گریچده: 141
گلاله: 595
گنبدکاووس: 194، 700، 701، 728
گولان پایین: 145
گولان: 1203
گولن بالا: 145
گویزه‌کوره: 141
گیلان: 759
گیلان‌غرب: 191، 785
گینه: 389
لاله حمرین: 116، 457، 458، 459، 481، 534
لاهیجان (جنوب پیرانشهر): 1008
لبنان: 20، 53، 55، 57، 58، 59، 60، 61، 62، 64، 82، 89، 115، 140، 156، 172، 174، 175، 176، 198، 224، 245، 273، 298، 299، 300، 302، 319، 321، 322، 327، 328، 352، 353، 366، 371، 372، 373، 385، 388، 393، 414، 415، 431، 440، 451، 453، 467، 476، 477، 505، 510، 512، 527، 528، 531، 532، 533، 546، 549، 550، 560، 566، 567، 580، 585، 586، 603، 610، 621، 627، 628، 648، 656، 657، 661، 668، 671، 674، 677، 678، 692، 693، 706، 707، 720، 732، 733، 734، 748، 749، 758، 759، 760، 761، 762، 763، 776، 777، 789، 790، 794، 796، 797، 799، 800، 801، 814، 815، 819، 820، 821، 827، 835، 839، 840، 844، 845، 850، 851، 855، 863، 864، 867، 871، 879، 988، 989، 990، 994، 995، 996، 1015، 1017، 1021، 1026، 1027، 1028، 1040، 1041، 1042، 1043، 1051، 1052، 1059، 1066، 1067، 1077، 1080، 1081، 1082، 1096، 1101، 1113، 1117، 1135، 1141، 1143، 1144، 1145، 1146، 1155، 1159، 1161، 1163، 1173، 1175، 1194، 1197، 1198، 1199، 1214، 1218، 1219، 1220، 1221، 1231، 1238، 1239، 1249، 1252، 1256، 1257، 1258، 1268، 1273، 1274، 1275، 1277، 1278، 1285، 1286، 1287، 1288، 1294، 1295، 1298، 1299
لنجان سفلی: 358
لندن: 50، 171، 195، 196، 271، 353، 531، 581، 602، 678، 731، 745، 831، 848، 860
لهستان: 660، 1161
لیبی: 60، 152، 168، 295، 440، 566، 649، 676، 678، 773، 797، 835، 844، 853، 871، 996، 1020، 1032، 1048، 1063، 1100، 1198، 1219
لیسبون: 1114، 1140
ماؤوت: 43
ماداگاسکار: 797
مادرید: 136، 1140
ماکو: 125، 381، 382
مالت: 445، 473
مالزی: 139، 863
مجارستان: 65
مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی: 135، 240، 243، 294، 324، 363، 370، 411، 430، 607، 469، 511، 606، 642، 816، 834، 849، 1158، 1293
مجتمع فولاد اهواز: 411
مجتمع مسکونی امریکاییها در کویت: 62
محال آختاجی: 1009
محال انزل: 1008
محال سرشیو: 1010
محور آروزر تا سرو: 590
محور آلوت: 1172
محور اشترآباد - ولی‌آباد: 754
محور اصلی سنندج - کامیاران: 522
محور اصلی سنندج - مریوان: 522
محور بانه - سقز: 521
محور بانه - سوته: 1011
محور بانه - مریوان: 191
محور بانه: 22، 23، 24، 25، 97، 98، 116، 121، 143، 459، 460، 666، 1189
محور بسطام - مریوان: 148
محور بنی‌خلف: 648
محور بوالحسن - صالح: 423
محور بوکان - مهاباد: 875
محور بوکان - میاندوآب: 107، 1005، 1010، 1070
محور بوکان: 874
محور بیان‌دره - بوئین: 1190
محور پسوه - نقده: 8113
محور پنجوین - سیدصادق: 311
محور پنجوین - شانه‌دری: 233
محور پنجوین - کانی‌مانگا: 333
محور پیرانشهر - سردشت: 214، 237
محور پیرانشهر - لاوین: 1202
محور توتمان: 752
محور جلدیان - پیرانشهر: 1242، 1242
محور چاله سبز: 752
محور چوارتا: 591، 666، 667، 737، 766
محور حلبی - گویک: 595
محور خرم‌آباد - اندیمشک: 1069، 1070
محور خرمال - سیدصادق: 165
محور دره میانه: 570، 752، 781
محور دویسه و باینچوب: 829
محور روانسر - پاوه: 1011
محور روانسر - کامیاران: 1011
محور سردشت - پیرانشهر: 382، 1069، 1262
محور سردشت - مهاباد: 75، 768، 769، 1242
محور سردشت: 1151
محور سرشیو: 648، 685
محور سرو - سلماس: 260
محور سقز - بانه: 1190
محور سقز - بوکان: 215، 259، 260
محور سقز - دیواندره: 148
محور سقز - مهاباد: 215
محور سقز: 1189
محور سنگ معدن: 724
محور سنندج - آویهنگ: 521
محور سنندج - دیواندره: 340، 635، 813
محور سنندج - کامیاران: 214، 260، 361، 617، 1013
محور سنندج - مریوان: 76، 107، 123، 125، 314، 361، 521، 522، 574، 617، 667، 668، 739، 1013، 1038، 1129، 1203
محور سورن: 591، 683، 697
محور سه‌راهی چوارتا - نالپاریز - شیخ لطیف: 591
محور سیدصادق - شانه‌دری: 190
محور سیدصادق و سیروان: 335
محور صائین‌دژ - بوکان: 1201
محور صائین‌دژ - تکاب: 1104
محور غربی بانه - سردشت: 145
محور فرعی خورنج - پسوه: 1223
محور قلعه‌رش - سردشت: 258، 423
محور کامیاران - روانسر: 1011
محور کامیاران - سنندج: 1011
محور کانی‌مانگا: 520، 780
محور مریوان - سنندج: 1243، 1244، 1263، 1283، 1284
محور مریوان: 22، 23، 24، 25، 97، 99، 104، 115
محور مهاباد - ارومیه: 710
محور مهاباد - اشنویه: 1223
محور مهاباد - بوکان - خلیفان: 406
محور مهاباد - بوکان: 595
محور مهاباد - پسوه: 710
محور مهاباد - سردشت: 1009، 1069
محور میاندوآب - بوکان: 1262
محور نالپاریز: 463
محور وله - شاندری: 209
محور هشتیان - منگل: 698
مدیترانه: 84، 409، 671، 720، 844، 1067
مراغه: 599
مراکش: 176، 450، 609، 660، 990، 1043، 1077
مرانه: 116، 127
مریوان: 32، 37، 38، 73، 75، 89، 92، 99، 103، 106، 116، 122، 123، 124، 125، 127، 128، 140، 143، 144، 148، 165، 166، 167، 179، 180، 182، 186، 187، 188، 189، 190، 193، 194، 201، 210، 211، 212، 213، 215، 217، 218، 227، 230، 236، 237، 238، 249، 250، 255، 260، 263، 289، 294، 317، 320، 346، 361، 381، 427، 433، 434، 435، 438، 439، 441، 457، 482، 483، 484، 498، 538، 572، 575، 598، 616، 655، 686، 699، 711، 725، 728، 753، 768، 769، 837، 847، 857، 874، 875، 1007، 1011، 1012، 1014، 1019، 1089، 1189، 1244، 1265
مزن‌آباد: 256، 275
مسجدسلیمان: 38، 39، 234، 235، 236، 263، 266، 267، 268، 294، 295، 320، 337، 345، 346، 363، 364، 365، 366، 367، 384، 387، 426، 538، 539، 556، 560، 561، 592، 828
مسقط: 238، 243، 870، 1216
مسکو: 54، 79، 88، 176، 244، 584، 586، 677، 707، 714، 715، 816، 817، 818، 841، 845، 871، 1025، 1026، 1048، 1119، 1166، 1274، 1288، 1289
مشهد: 1126
مصر: 68، 126، 173، 175، 176، 177، 217، 221، 258، 268، 269، 270، 351، 368، 487، 532، 548، 580، 586، 625، 627، 649، 659، 673، 674، 703، 748، 761، 834، 854، 863، 866، 870، 1022، 1113، 1234، 1252، 1270، 1288، 1289، 1290
مقر تاکتیکی لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع): 723
مقر تاکتیکی لشکر27 حضرت رسول(ص): 733
مقر تفنگ‌داران امریکایی در بیروت: 19، 55، 56، 60، 62، 271، 273، 298، 327، 351، 352، 392، 467، 529،
549، 566، 585، 592، 627، 693، 729، 733، 734، 758، 834، 835، 844، 849، 855، 879، 1042، 1066، 1113، 1140، 1145، 1278
مقر چتربازان فرانسوی در بیروت: 20، 55، 56، 59، 62، 271، 327، 734، 747، 1042، 1113، 1145، 1297، 1298
مقر فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه سپاه: 784
مقر فرماندهی لشکر14 امام حسین(ع): 228
مقر فرماندهی لشکر27 حضرت رسول(ص): 737، 738، 765
مقر فرماندهی نظامیان رژیم اشغالگر قدس در شهر صور: 532، 548، 585، 732
مقر نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در لبنان: 392
مکزیک: 86، 1023، 1048، 1137
ملایر: 541
مناطق اقلیم الخروب: 224
منامه: 239، 390، 488، 504، 558، 831، 1020
مندلی: 336، 384، 558، 560، 670، 861
منطقه آدینان: 521
منطقه آروزر: 555
منطقه آلاسکا: 1293
منطقه آلان: 41، 42، 43، 157، 190، 214، 217، 219، 256، 314، 342، 407، 439، 575، 593، 594، 595، 618، 619، 786، 1224
منطقه آلوت: 157، 1283
منطقه اربیل: 1090
منطقه ازگله: 724
منطقه اژه: 1295
منطقه افشار: 439
منطقه الکو: 408
منطقه الواتان: 258
منطقه امه‌الصمه (لبنان): 800
منطقه انجیران: 127، 140
منطقه اوجان: 1009
منطقه باغان: 594
منطقه بالک: 1090
منطقه باینجان بانه: 599
منطقه بحمدون (لبنان): 800
منطقه بداوی: 627
منطقه براله: 26
منطقه برددکان: 284
منطقه برزنجه: 97، 620
منطقه برشخواران: 382
منطقه بناویله: 77
منطقه بوارده جنوبی (آبادان): 106
منطقه بیاره: 1263
منطقه بیزل: 725
منطقه بیژوه: 786
منطقه بیوران: 711
منطقه پل زال: 1070
منطقه پنجوین: 465، 597، 633
منطقه پیران: 1009
منطقه تخم‌مرغی: 23، 71، 91
منطقه ترگور: 1013
منطقه تنگاب قصرشیرین: 753
منطقه تیلکوه: 1010، 1011
منطقه چناره: 686
منطقه چنان: 162
منطقه چوارتا: 1057
منطقه حاج عمران: 382، 383
منطقه حسین‌آباد: 858
منطقه خانیک: 424
منطقه خلوزه1: 803
منطقه خورخوره: 1010، 1190
منطقه خیاره: 403
منطقه دریایی نوروز: 39
منطقه دریکان: 740
منطقه دزلی: 519
منطقه دولتو: 711، 724
منطقه دوم دریایی بوشهر - خارک: 621
منطقه دوهوک: 1234
منطقه دهرالفدیب لبنان: 1067
منطقه روکان: 496، 498
منطقه سارال: 1012
منطقه ساوجی: 123، 183
منطقه سبدلو: 1011
منطقه سربراله: 26
منطقه سردشت: 22
منطقه سرو: 314، 382، 739
منطقه سروآباد: 522، 668
منطقه سفته: 521
منطقه سلطان مصطفی: 882
منطقه سلیمانیه: 1057
منطقه سیدصادق: 426
منطقه سیدکان: 1090
منطقه سیف سعد: 404
منطقه شاندری: 397، 399، 403
منطقه شپیران: 1224
منطقه شلمچه: 404
منطقه شوی: 1011
منطقه شیاح بیروت: 156
منطقه شیخ شلخان: 810
منطقه شیخ لطیف: 553
منطقه شیخ‌لر: 599
منطقه شیلر: 19، 22، 32، 36، 38، 43، 89، 90، 92، 116، 123، 141، 149، 161، 191، 192، 212، 250، 253، 268، 287، 317، 335، 341، 375، 379، 407، 433، 538، 618، 619، 648، 709، 724، 827، 873، 1012، 1169
منطقه صومای برادوست: 383، 1008
منطقه طاهری: 404
منطقه ظفار: 703
منطقه عباس‌آباد: 289
منطقه عمومی زید: 1261
منطقه قزلجه: 463، 480، 482
منطقه قفاص: 437، 438
منطقه قلعه تول: 882
منطقه قلعه‌دیزه: 1090
منطقه قلقله: 123
منطقه کانی‌سور: 698
منطقه کرخه‌نور: 404
منطقه کلاترزان: 1011
منطقه کله‌گاوی: 1242
منطقه کوخان: 636
منطقه کوخلان: 737
منطقه کوسه‌کهریزه: 77
منطقه کوماسی: 128، 686، 725، 739، 1244، 1284
منطقه کهنه‌لاهیجان: 1009
منطقه گاوشان: 754
منطقه گردنازی: 253
منطقه گلاله (عراق): 1010
منطقه گلچیدر: 1011
منطقه گناو (عراق): 157
منطقه گورشه (سردشت): 259
منطقه لری: 26، 309
منطقه ماؤوت: 43
منطقه مرانه: 71
منطقه مرزی بیژوه: 1202
منطقه مرزی دولتو: 648
منطقه مرزی گناو: 595
منطقه مرگور: 1013
منطقه مسعود: 229
منطقه منگور مهاباد: 1010
منطقه موصل: 1090
منطقه میمک: 404
منطقه نالپاریز: 463
منطقه نالشکینه: 433
منطقه نزال: 726
منطقه نوبار: 408
منطقه نیسان: 858، 875
منطقه ولیاوه: 25
منطقه هشتراک: 636
منطقه هوایی مهرآباد تهران: 466
منطقه یوسف‌گل: 77
مورس: 797
موصل: 868
مهاباد: 77، 107، 126، 127، 148، 237، 238، 260، 314، 341، 405، 464، 500، 521، 540، 556، 635، 636، 655، 656، 667، 686، 699، 710، 711، 786، 813، 874، 986، 987، 1005، 1009، 1011، 1012، 1013، 1069، 1089، 1151، 1223، 1242، 1243، 1282
مهران: 21، 74، 95، 284، 847
میاندوآب: 126، 166، 261، 361، 362، 438، 439، 465، 484، 574، 595، 699، 769، 813، 1005، 1009
میانه: 140
میدان نفتی نوروز: 112
میرجاوه: 174
میشه‌ده: 214
ناروئی: 173
نازی‌آباد: 319
نالپاریز: 25، 26، 27، 28، 29، 91، 92، 117، 125، 232، 285، 311، 356، 357، 397، 398، 399، 400، 401، 402، 416، 421، 434، 435، 436، 454، 457، 459، 461، 480، 494، 497، 498، 516، 518، 519، 520، 522، 537، 538، 541، 554، 571، 572، 589، 590، 614، 631، 633، 651، 652، 667، 752، 766، 823، 1057
نبطیه: 585، 864
نجف‌آباد: 358، 394
نروژ: 221، 1047
نزره: 229
نقده: 166، 261، 424، 483، 484، 574، 575، 593، 594، 595، 617، 635، 655، 656، 668، 725، 739، 740، 813، 829، 874، 986، 1005، 1009، 1037، 1202، 1243
نوار غزه: 566، 1273
نوسود: 90، 100، 404، 724، 725، 753، 754، 1263
نهاوند: 38، 538، 539، 541، 561، 562، 592، 743، 1150، 1151، 1152، 1175
نهر بلامه: 105، 118
نهر حد: 118
نهر خلی1: 106
نهر سیدمحمد: 105
نهر شیرعلی: 118
نهر عبدالعزیز: 106
نهر قاسمیه: 118
نهر قصر: 118
نهر میچری: 118
نهرالبارد: 373
نیجریه: 86، 797، 1048، 1063، 1064
نیشابور: 167
نیکاراگوئه: 445، 467، 473، 1161
نیکوزیا: 1058
نیویورک: 79، 196، 222، 676، 706، 733، 1181، 1273
واشنگتن: 49، 60، 61، 131، 135، 155، 172، 270، 271، 295، 299، 329، 352، 353، 430، 449، 451، 491، 548، 584، 609، 610، 661، 692، 693، 705، 706، 748، 774، 843، 848، 849، 876، 879، 881، 989، 995، 1026، 1048، 1051، 1059، 1080، 1081، 1115، 1162، 1220، 1252، 1253، 1257، 1269، 1273، 1274، 1277، 1288، 1289
ورامین: 1042
ورمیشان (وارشمزین): 648
وزمله: 1243
ولیاوه: 25، 250، 279، 281، 810
ونزوئلا: 731، 1048، 1063
ونیز: 761
ویتنام: 322، 388، 841، 1026، 1218
وین: 532، 581، 602
هامبورگ: 1270
هانی شیخان: 140
هتل استقلال تهران: 792، 814
هتل کنتینتال ژنو: 451
هرگنه: 23، 24، 25، 26، 72، 91، 311، 313، 331، 334، 809
هرمزگان: 169، 676
هشتیان: 77، 148، 166، 260، 381، 382، 635
هفت‌توانان: 22، 23، 24، 26، 91، 101، 104، 116، 162، 165، 170، 180، 182، 183، 184، 187، 201، 202، 205، 207، 229، 230، 249، 250، 261، 280، 281، 286، 312، 334
هلند: 68، 170، 243، 269، 322، 368، 412، 470، 474، 546
همدان: 167، 541، 742
هندوستان (هند): 80، 527، 582، 602، 721، 832، 1157، 1183، 1251، 1291
هنگ‌کنگ: 1180
هورالعظیم: 37، 1241
هویزه: 771، 1225، 1241
هیجان: 1263
هیدوج: 174
یال روکان: 433
یال سیدمصطفی: 24، 25، 767
یال شاخ شوکت: 400
یال کله‌قندی: 283
یزد: 1226، 1245
یمن دمکراتیک جنوبی: 152، 702، 797
یمن شمالی: 60، 585، 610، 649، 835
یوگسلاوی: 65، 80، 109، 151، 221، 453، 523، 545، 715، 716، 721، 1157، 1195
یونان: 81، 437، 607، 863، 1052، 1058، 1258
آتش‌بس: 44، 46، 47، 50، 89، 132، 152، 170، 213، 222، 239، 244، 263، 269، 297، 322، 391، 412، 413، 428، 445، 446، 447، 448، 449، 470، 472، 473، 474، 510، 530، 564، 596، 610، 626، 627، 628، 648، 662، 673، 678، 693، 748، 759، 762، 774، 802، 843، 845، 848، 880، 1027، 1049، 1071، 1075، 1146، 1180، 1194، 1198، 1221، 1271، 1290
آر.سی.دی (سازمان همکاری عمران منطقه‌ای): 869
آژانس بین‌المللی انرژی اتمی: 223، 1047
آکادمی عبری جامعه یهودیان سانفرانسیسکو: 566
اتحادیه جوانان حزب دمکرات: 740
اتحادیه دریانوردان ژاپن (انجمن کشتی‌داران ژاپنی): 859، 1024
اتحادیه صاحبان کشتی یونان: 1036
اتحادیه صنف کامیون و کمپرسی: 1265
اتحادیه عرب: 134، 323، 567، 580، 678، 845، 870، 1019
اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها): 220، 315، 317، 620، 1006، 1007، 1009، 1264، 1290
اتحادیه‌های حملونقل: 1245
اجلاس آشتی ملی لبنان: 58، 61، 62، 89، 140، 273، 393، 414، 415، 431، 451، 452، 490، 511، 512، 533، 549، 661، 662، 844، 1162، 1220، 1221، 1238
اجلاس سازمان کشورهای عرب صادرکننده نفت (آ اوپک): 843
اجلاس سران کشورهای اسلامی: 1100، 1147، 1181، 1291
اجلاس سران کشورهای خلیج‌فارس: 133، 489، 524، 546، 579، 580، 610، 622، 628، 648، 673
اجلاس شورای سازمان عربی توسعه صنعتی: 195
اجلاس شورای ملی فلسطین: 1279
اجلاس کمیته جنبش غیرمتعهدها برای مسئله فلسطین: 720، 762
اجلاس کمیسیون مشترک آلمان و عراق: 1290
اجلاس وزرای نفت کشورهای عضو اوپک: 703، 988، 1046، 1059، 1060، 1078
اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس: 447، 475، 489، 490، 509
اجلاس وزرای دولت‌های عرب: 987، 989
اجلاس وزیران امور خارجه شورای همکاری خلیج‌فارس: 88
اجلاس یونسکو: 878
اخوان‌المسلمین: 1236، 1258
اداره آمار اقتصادی بانک مرکزی جمهوری اسلامی: 834
اداره پزشکی قانونی وزارت دادگستری: 256
اداره دوم ستاد مشترک ارتش: 256
اداره مهاجرت کویت: 1112
ارتش آزادی‌بخش فلسطین: 649
ارتش اسرائیل (رژیم صهیونیستی): 301، 585، 761، 1298
ارتش امریکا: 996، 1161
ارتش ترکیه: 1234، 1295
ارتش جمهوری اسلامی ایران: اکثر صفحات
ارتش سوریه: 1298
ارتش عراق: 26، 27، 39، 95، 105، 117، 145، 146، 157، 182، 185، 202، 205، 210، 211، 212، 230، 231، 233، 234، 244، 254، 288، 289، 290، 293، 311، 315، 333، 334، 335، 337، 341، 356، 360، 361، 375، 376، 380، 383، 386، 402، 404، 407، 423، 436، 463، 482، 503، 523، 537، 538، 542، 554، 555، 557، 558، 571، 573، 591، 592، 593، 594، 597، 614، 619، 620، 644، 648، 724، 743، 744، 748، 755، 768، 781، 785، 818، 829، 839، 857، 1073، 1090، 1091، 1105، 1170، 1215، 1220، 1241، 1261، 1264
ارتش فرانسه: 53، 131، 582، 602
ارتش لبنان: 156، 415، 582، 800، 835، 844، 845، 1256، 1298
ارتش مصر: 173، 177، 1290
استانداری خوزستان: 234
استانداری کردستان: 106، 361، 572، 573
استانداری هرمزگان: 169
استخبارات: 233، 379، 812
اعلامیه داکا درزمینه حقوق بشر: 1077
اف.بی.آی: 490
امل اسلامی: 53، 58، 60، 89، 274، 371، 393، 747، 776، 821، 1113
انتخابات مجلس شورای اسلامی: 20، 51، 344، 366، 410، 411، 525، 528، 638، 642، 727، 770، 1019، 1040، 1041، 1059، 1060، 1061، 1092، 1227، 1228، 1132، 1133، 1134
انجمن روابط اقتصادی آلمان فدرال با کشورهای خاورمیانه: 1046
انجمن‌ها و شوراهای اسلامی خانه‌های کارگر: 505
انجمن‌های اسلامی دانشگاه‌ها: 1177
انجمن‌های اسلامی کامیون‌داران: 1265
اوپک: 86، 325، 637، 703، 704، 745، 731، 732، 843، 844، 867، 868، 990، 1022، 1023، 1046، 1047، 1048، 1062، 1063، 1064، 1077، 1078، 1098، 1099، 1136، 1137، 1138
اینتلیجنت سرویس: 794، 864
بازار سهام توکیو: 1293
بازار مشترک اروپا: 274
بالگرد سوپر فرلئون: 339
بالگرد سوپرپوما: 137
بالگرد شنوک: 515، 516، 534، 1186
بالگرد غزال: 137، 158
بالگرد گازل: 991
بالگرد هوگوس: 992
بانک انگلستان: 564
بانک صادرات واردات هند: 68، 80
بانک مرکزی ایران: 564
بانک مرکزی عراق: 68، 80
برنامه پنج‌ساله توسعه جمهوری اسلامی ایران: 65، 411، 718، 1157
بسیج: 41، 76، 125، 127، 148، 193، 237، 257، 259، 287، 288، 304، 313، 346، 358، 382، 402، 423، 426، 454، 465، 522، 525،
540، 560، 652، 682، 687، 710، 772، 813، 815، 827، 833، 838، 839، 857، 874، 877، 983، 984، 985، 986، 1005، 1042، 1154، 1190، 1225، 1269، 1283، 1284
بلوک شرق: 70، 647، 730، 1118
بمب ناپالم: 558، 561، 563
بمباران شیمیایی: 33، 371، 499، 539، 572، 591، 592، 619، 622، 638، 728، 792، 793، 814، 852، 878، 1058، 1076
بنیاد امور مهاجرین جنگ: 427، 837، 1019
بنیاد شهید: 261، 841
بنیاد مستضعفان: 756
بنیاد مسکن: 756
بیستمین نمایشگاه بین‌المللی عراق: 67، 468، 507
بیست‌ودومین اجلاس عمومی یونسکو در پاریس: 448، 839، 878
بیمه دریایی: 110، 242
پارلمان اروپا: 428، 749
پارلمان فرانسه: 820
پارلمان کویت: 611، 1236
پارلمان لبنان: 662
پایان جنگ، پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق: 34، 44، 47، 49، 79، 80، 82، 83، 84، 87، 110، 111، 112، 130، 132، 133، 134، 151، 152، 171، 242، 263، 269، 294، 296، 322، 348، 350، 326، 368، 389، 390، 446، 473، 475، 488، 489، 510، 511، 524، 532، 546، 548، 564، 578، 579، 607، 608، 620، 626، 674، 676، 691، 701، 799، 729، 773، 831، 832، 843، 870، 990، 1020، 1043، 1044، 1076، 1100، 1181، 1216، 1219، 1250، 1251، 1270، 1272، 1274، 1275، 1291، 1292
پروتکل 27 ژوئن 1925: 771
پروتکل ژنو 1925: 853
پلنوم شانزدهم حزب توده: 998
پلیس کویت: 63، 1195، 1254، 1269
پلیس مخصوص فرانسه: 372
پلیس هواپیمایی کشوری: 833
پنتاگون (وزارت جنگ امریکا): 533، 549، 609، 755، 1048
پنجمین کنگره جبهه آزادی‌بخش ملی الجزایر: 1250
پیشمرگان مسلمان کرد: 75، 194، 237، 259، 423، 424، 483، 575، 686، 726، 838، 874، 1129
پیمان 17 می (27 اردیبهشت) لبنان و رژیم صهیونیستی: 62، 1221، 1238
پیمان آتش‌بس سعودی - سوری: 880
پیمان احداث خط لوله انتقال گاز عراق: 507
پیمان امنیتی شورای همکاری خلیج‌فارس: 731
پیمان عدم تکثیر سلاح‌های هسته‌ای سازمان ملل: 223
پیمان کمپ دیوید: 628، 1077
پیمان لبنان - اسرائیل: 490، 491، 533، 661، 663، 678،801
تجمع علمای مسلمین: 820
ترور، تروریسم، تروریست: 41، 43، 63، 314، 321، 351، 383، 527، 533، 573، 582، 583، 602، 603، 762، 776، 789، 846، 851، 853، 855، 1037، 1113، 1115، 1131، 1145، 1146، 1160، 1194، 1196، 1213، 1215، 1217، 1231، 1232، 1249، 1256، 1257، 1258، 1275، 1276، 1298
تشکیلات مخفی حزب توده: 1049، 1051، 1161، 1163، 1164، 1166، 1236، 1237، 1254
تشکیلات مخفی نوید: 1082
تعاونی حملونقل استان مرکزی (اراک): 1227
توپ105 میلی‌متری: 106، 258، 685، 686، 711، 1009
توپ106 میلی‌متری: 233، 334، 395، 519، 632، 726
توپ122 میلی‌متری: 97
توپ123 میلی‌متری: 145
توپ130 میلی‌متری: 84، 106، 423
توپ155 میلی‌متری: 84
توپ175 میلی‌متری: 423
تیپ آزادی: 1012
تیپ امام سجاد(ع): 873
تیپ انصارالحسین(ع): 1201
تیپ تکاور دریایی بندرعباس: 1103
تیپ دیواندره: 1012
تیپ شهید بروجردی: 126، 260، 1283
تیپ فرماندهی الفاروق: 212
تیپ قدس سپاه: 145، 256
تیپ مهاباد: 711
تیپ نبی‌اکرم(ص): 1201
تیپ نوهد ارتش جمهوری اسلامی: 594
تیپ ویژه شهدا: 145، 256، 258، 648، 858
تیپ1 لشکر23 نوهد: 697
تیپ1 لشکر28 کردستان: 22، 23، 24، 26، 28، 30، 72، 115، 187، 207، 250، 279، 286، 303، 304، 334، 357، 377، 422، 589، 590، 614، 683، 697، 709، 738، 751، 767، 782
تیپ10 سیدالشهدا(ع): 21، 697، 709، 782، 810، 826، 1185، 1186
تیپ101: 116
تیپ105: 116، 766
تیپ108 پیاده: 634، 781
تیپ11 امیرالمؤمنین(ع): 847، 1201
تیپ110 شهید محمد بروجردی: 500، 710
تیپ116: 116، 767
تیپ15 امام حسن(ع): 36، 105، 106، 117، 118، 438، 1241، 1242
تیپ18 پیاده: 634، 752
تیپ2 گارد مرزی: 634
تیپ2 لشکر21 حمزه: 22، 26، 72، 100، 101، 115، 252، 286، 377، 421، 462، 709، 766
تیپ2 لشکر23 نوهد: 709، 782
تیپ2
لشکر28 کردستان: 22، 72، 103، 115، 207، 227، 229، 231، 249، 252، 285، 422، 697، 683، 709، 723، 737، 751، 754، 765، 767، 782
تیپ2 لشکر30 گرگان: 782
تیپ205 نیروی مخصوص: 206
تیپ21 پیاده: 781
تیپ26: 116
تیپ29
پیاده کوهستانی از لشکر4: 25، 116، 202، 280، 304، 402، 767
تیپ3 لشکر21 حمزه: 286
تیپ3 لشکر28 کردستان: 144، 164، 165، 249، 22، 24، 26، 28، 30، 72، 103، 104، 115، 377، 421، 519، 538، 553 ، 589، 590، 614، 632، 683، 697، 709، 737، 751، 780، 782
تیپ3 مریوان: 837
تیپ33 المهدی(عج): 25، 28، 284، 285، 376، 665518، 519، 520، 572، 615، 666، 697، 709، 751، 782
تیپ36 عراق: 555، 570، 767
تیپ39 پیاده: 251، 766
تیپ40 سراب: 423
تیپ403: 555، 767
تیپ41: 402
تیپ412: 752
تیپ421: 555
تیپ422: 555، 767
تیپ424: 116، 767
تیپ428: 116، 117، 251، 767
تیپ435 پیاده: 634
تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع): 22، 24، 26، 27، 72، 96، 101، 103، 104، 115، 144، 162، 164،165، 177، 180، 187، 249، 251، 252، 376، 377، 378، 435، 481، 482، 421، 479، 457، 458، 460، 493، 494، 496، 555، 572، 591، 634، 873
تیپ49 لشکر11: 767، 781
تیپ5: 116، 185، 202، 251
تیپ502: 555، 767
تیپ504: 116، 251، 766
تیپ601: 766
تیپ602: 116، 634
تیپ605: 116، 117، 402
تیپ65
نیروی مخصوص عراق: 116، 185، 202، 206، 251، 252، 305، 334
تیپ66: 116، 767
تیپ68: 767
تیپ702 پیاده: 767
تیپ703 پیاده از لشکر15 عراق: 311، 634
تیپ704: 116، 767
تیپ705: 767
تیپ710: 766
تیپ75: 555
تیپ95: 555، 767، 781
تیپ96: 116، 767
جامعه روحانیت تنکابن: 1245
جامعه روحانیت مبارز تهران: 78، 770
جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: 770
جبهه آزادی‌بخش فلسطین: 567
جبهه خلق برای آزادی فلسطین: 224، 245، 512، 567، 802، 880، 1258
جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین: 224، 245، 567، 802، 880، 1258
جبهه راست‌گرایان لبنان: 89
جبهه ملی دمکراتیک: 1234
جبهه نجات ملی: 89، 1198
جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی: 191، 367، 427، 623
جمعیت‌الاصلاح: 1236
جناح نظامی حزب الدعوه اسلامی: 1295
جنبش آزاد انقلاب اسلامی: 56
جنبش امل: 140، 156، 274، 327، 329، 351، 776، 835، 844، 845، 871، 995، 1066
جنبش انقلاب اسلامی آزاد: 327
جنبش توحید اسلامی: 706، 707
جنبش عدم‌تعهد: 151، 155، 213، 453، 512، 545، 601، 609، 762، 773، 1275، 1291
جندالله: 237، 595، 785، 1189، 1104
جنگ اکتبر سال 1973: 692
جنگ جهانی دوم: 714
جنگ شش‌روزه اعراب و اسرائیل در سال 1967: 55، 1251
جنگ شهرها: 367
جهاد دانشگاهی: 1178
جهاد سازندگی: 464، 540، 574، 712، 713، 756، 837، 1042، 1070، 1099، 1244، 1283
جهان سوم: 130، 601، 727، 773، 775، 793، 852، 1213
جیش‌الشعبی عراق: 291، 754
چریک‌های فدائیان خلق (اکثریت): 1164
چهاردهمین اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی: 76، 547، 989، 990، 994، 1020، 1021، 1026، 1043، 1044، 1075، 1077، 1099
چهارمین اجلاس سران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس: 83، 270، 323، 475، 578، 626، 647، 799
چهارمین کنفرانس سران کشورهای اسلامی: 1077
حزب الدعوه عراق: 64، 1159، 1196، 1217، 1235، 1254، 1294
حزب بعث سوریه: 152، 1257
حزب بعث عراق: 49، 50، 108، 267، 335، 426، 560، 562، 812، 1006، 1173، 1232، 1249، 1263، 1264، 1276
حزب توده ایران: 20، 54، 68، 69، 70، 88، 818، 992، 993، 994، 997، 1001، 1002، 1025، 1032، 1033، 1054، 1055، 1079، 1080، 1082، 1083، 1084، 1118، 1124، 1125، 1127، 1164، 1167، 1237، 1255، 1295، 1297
حزب جمهوری اسلامی: 52، 75، 366، 727، 1038، 1040، 1176
حزب جمهوری‌خواه امریکا: 371
حزب دمکرات کردستان ایران: 43، 77، 104، 105، 107، 123 ،124، 125، 126، 127، 140، 145، 148، 157، 166، 190، 194، 208، 210، 214، 215، 219، 221، 256، 257، 258، 260، 290، 314، 339، 340، 341، 342، 362، 381، 382، 383، 406، 407، 408، 424، 438، 439، 464، 465، 482، 483، 484، 500، 501، 502، 521، 540، 556، 557، 573، 574، 575، 593، 594، 595، 617، 618، 619، 620، 635، 636، 648، 655، 656، 667، 668، 685، 686، 687، 698، 699، 724، 725، 726، 739، 740، 753، 754، 769، 785، 812، 813، 830، 838، 847، 859، 874، 875، 881، 882، 986، 987، 1005، 1006، 1008، 1037، 1038، 1080، 1089، 1090، 1104، 1129، 1130، 1150، 1172، 1190، 1201، 1202، 1203، 1224، 1234، 1243، 1262، 1263، 1264، 1282، 1283، 1284
حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها): 234، 253، 335، 336، 360، 399، 753، 882، 1007، 1233، 1234
حزب دمکرات مسیحی: 152
حزب سوسیالیست ترقی‌خواه لبنان: 89، 800، 845، 1198
حزب سوسیالیست عراق: 360
حزب سوسیالیست فرانسه: 451
حزب سوسیالیست کرد عراق: 291
حزب کارگر اسرائیل: 1239
حزب کمونیست ایتالیا: 1003
حزب کمونیست بلغارستان: 649
حزب کمونیست شوروی: 54
حزب کمونیست عراق: 1234
حزب کمونیست فلسطین: 567، 880
حزب کمونیست لبنان: 661
حزب گلیست: 762
حزب لیکود: 1239
حزب‌الله سقز: 1089
حزب‌الله: 57، 274، 302، 371، 491، 760، 1190
حق وتو: 45، 222، 386، 387، 389
حقوق بشر: 266، 320، 344، 345، 428، 852، 1077، 1100
خمپاره120 میلی‌متری: 457
خمپاره81 کاتیوشا: 228
خمپاره‌انداز106: 117
خمپاره‌انداز120 میلی‌متری: 106، 117، 141، 145، 1009، 1010
خمپاره‌انداز60 میلی‌متری: 117، 141، 234، 725، 858، 1008
خمپاره‌انداز80 میلی‌متری: 382
خمپاره‌انداز81 میلی‌متری: 106، 260، 1008، 1010
خمپاره‌انداز82 میلی‌متری: 117
دادستانی: 43، 361، 759
دادسرای انقلاب: 788، 791
دادگاه انقلاب ارتش: 68، 997، 1032، 1049، 1051، 1053، 1079، 1161، 1163، 1295،
دادگاه انقلاب اسلامی: 341، 407، 795، 1028
دادگاه عالی قم: 787
دادگاه مدنی خاص: 787
دادگاه‌های انقلاب اسلامی کردستان: 315
دانشجویان مسلمان پیرو خط امام: 505
دبیرخانه اتحادیه خبرنگاران عرب: 524
دبیرخانه اتحادیه عرب: 323، 324
دبیرخانه شورای همکاری خلیج‌فارس: 1139
دبیرخانه شورای‌عالی دفاع: 1281
دروزیها: 174، 1198
دفتر اتحادیه عرب در دهلی‌نو: 678
دفتر اتحادیه عرب در رم: 763
دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری: 619، 989، 1037، 1281
دفتر اعتبار صادرات انگلیس: 716
دفتر بازرگانی سفارت فرانسه: 53، 645، 658
دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم: 1226
دفتر تحقیق و بازرسی فرماندهی کل سپاه: 996
دفتر دائمی اتحادیه وکلای دادگستری عرب: 1251
دفتر روابط اسرائیل در بیروت: 879
دفتر روابط بین‌المللی وزارت آموزشوپرورش: 1230
دفتر سیاسی استانداری کردستان: 830
دفتر سیاسی حزب دمکرات: 465
دفتر سیاسی شماره 2 حزب دمکرات: 648
دفتر نظامی اسرائیل در لبنان: 549
دومین اجلاس آشتی ملی لبنان: 677
دومین اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب: 1019
دومین گردهمایی اعضای کمیسیون اقتصادی آلمان و عراق: 1045
دیوان عدالت اداری: 787
رکن2 تیپ3 لشکر28 کردستان: 191
روحانیت مبارز اهل تسنن استان آذربایجان‌غربی: 424، 425
ژاندارمری: 41، 43، 77، 126، 148، 174، 189، 190، 215، 256، 260، 290، 314، 315، 340، 361، 382، 424، 438، 439، 464، 482، 483، 484، 521، 522، 539، 540، 556، 557، 574، 594، 595، 635، 636، 655، 656، 668، 686، 698، 710، 725، 726، 739، 740، 754، 769، 813، 837، 999، 1069، 1070، 1079، 1082، 1084، 1104، 1129، 1151، 1170، 1172، 1224، 1242، 1263، 1264، 1295
سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف): 88، 112، 301، 393، 453، 549، 550، 566، 567، 586، 610، 627، 628، 647، 648، 649، 678، 707، 720، 721، 762، 802، 845، 846، 870، 881، 990، 995، 1019، 1027، 1028، 1067، 1076، 1101، 1199، 1258، 1273، 1279
سازمان اتکا: 1121
سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (C.I.A): 217، 274، 297، 794، 864، 865، 1028
سازمان اطلاعاتی نظامی اسرائیل: 748
سازمان الفتح: 156، 224، 245، 373، 393، 512، 586، 802، 853، 996، 1258
سازمان امنیت عراق: 377
سازمان انشعابی امل اسلامی: 63
سازمان بازرسی کل کشور: 787
سازمان برنامه‌وبودجه: 624، 1158
سازمان بنادر و کشتیرانی: 810
سازمان بهزیستی کشور: 700
سازمان پژوهش‌های علمی: 264
سازمان تبلیغات اسلامی خوزستان: 234
سازمان تعاون روستایی: 849
سازمان جوانان حزب توده: 997، 1000
سازمان جهاد اسلامی: 56، 58، 62، 63، 302، 327، 329، 553، 1113، 1141، 1143، 1144، 1218، 1219
سازمان حفاظت محیط دریایی هشت کشور منطقه خلیج‌فارس: 244
سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان: 150
سازمان صنایع دفاعی: 77
سازمان ضمانت صادرات فرانسه: 694
سازمان عفو بین‌الملل: 218، 344
سازمان قضائی ارتش: 787
سازمان کنفرانس اسلامی: 243، 244، 609، 707، 748، 990، 1020، 1021، 1022، 1075، 1100،
سازمان مجاهدین خلق (منافقین): 42، 43، 157، 190، 194، 214، 217، 218، 256، 275، 317، 593، 594، 618، 648، 704، 759، 781، 782، 786، 858، 875، 1007، 1009، 1013، 1224، 1282
سازمان مخفی حزب توده: 69، 993، 997، 1000، 1024، 1028، 1053، 1082، 1119، 1295
سازمان ملل متحد: 44، 45، 46، 47، 50، 82، 115، 132، 213، 221، 243، 256، 262، 268، 269، 270، 294، 316، 318، 320، 322، 328، 386، 387، 388، 389، 430، 446، 447، 453، 472، 474، 506، 508، 511، 523، 560، 570، 576، 602، 609، 623، 640، 660، 676، 770، 748، 1052، 1163، 1182، 1250، 1271، 1272، 1273، 1275، 1277، 1278، 1291
سازمان نوید: 998، 1084
سازمان همکاری اقتصادی (اکو): 869
سازمان هواپیمایی کشوری: 833
ساواک: 394
سپاه آبادان: 603
سپاه ارومیه: 521، 557، 1201
سپاه اشنویه: 881
سپاه باختران: 1151
سپاه بوکان: 655، 687، 726، 857، 858، 1090، 1284
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: اکثر صفحات
سپاه پاوه: 1264
سپاه پیرانشهر: 145، 237، 874، 1203
سپاه چهارم عراق: 811
سپاه دوم عراق: 812
سپاه دیواندره: 77
سپاه سردشت: 501، 575، 595
سپاه سلماس: 290، 668، 987، 1037، 1130، 1224
سپاه سنندج: 618
سپاه سوم عراق: 812
سپاه صائین‌دژ: 464، 858، 1005، 1262
سپاه قروه: 108
سپاه قریه خره‌گوش: 382
سپاه قم: 1201
سپاه کامیاران: 107، 108، 1150
سپاه کردستان: 127، 340، 360، 424، 556، 635، 654، 698، 785، 786، 1264
سپاه مریوان: 123، 124، 127، 128، 360، 378، 401، 616، 1264
سپاه منطقه 10 کشوری: 76
سپاه منطقه 11: 237، 592
سپاه منطقه 2: 76
سپاه منطقه 8 کشوری (خوزستان): 117، 370
سپاه منطقه 9 کشوری: 117، 1103
سپاه مهاباد: 406، 407، 595، 668، 784، 786
سپاه میاندوآب: 340، 687
سپاه نقده: 740
سپاه یکم عراق: 26، 116، 188، 212، 262، 311، 315، 333، 341، 786
ستاد اجرایی جهاد تخلیه بنادر: 1227
ستاد انقلاب فرهنگی: 1178
ستاد بازسازی استان مازندران: 1287
ستاد بازسازی و نوسازی خوزستان: 1075
ستاد پشتیبانی و تسریع کمک به مناطق آسیب‌دیده در جنگ: 78، 191
ستاد تائبین سپاه بوکان: 1089
ستاد تبلیغات جنگ: 192، 346، 442، 443، 1151
ستاد تخلیه مجروحین و مصدومین مراغه: 599
ستاد جنگ‌های نامنظم قرارگاه حمزه: 190، 209، 233، 253، 335، 360، 378، 379، 402، 403، 620
ستاد فرماندهی حزب دمکرات: 502
ستاد قرارگاه خاتم: 161
ستاد قرارگاه مقدم حمزه: 397
ستاد کل نیروهای مسلح عراق: 233، 499، 811
ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: 75، 214، 557، 772، 877، 985، 1169، 1170
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران: 256، 408، 503، 688، 1050، 1054، 1202
ستاد معین تهران: 241
ستاد معین مازندران: 1075
ستاد منطقه 11 سپاه: 754
ستاد ناحیه کردستان سپاه: 1190
ستاد نزاجا: 74
سرویس اطلاعاتی قسمت نیروهای دریایی لویدز لندن: 830
سلاح بیولوژیک: 853
سلاح شیمیایی: 33، 39، 105، 210، 231، 254، 255، 263، 289، 343، 365، 379، 500، 567، 623، 839، 841، 852، 853، 861، 1044، 1147، 1181، 1271، 1272
سمینار تأمین آزادی انتخابات: 528
سندیکای ملی دریانوردان انگلیس: 1111
سیستم هوایی هاوگ: 166
سی‌وهشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل: 78، 196، 1182
شاخه دانشجویی حزب جمهوری اسلامی: 1211
شبکه بهداری بانه: 107
شرکت آب: 464
شرکت الف آکتین: 694
شرکت اید میتسو کوسان: 466
شرکت بیمه لویدز لندن: 297، 487، 848
شرکت توانیر: 660
شرکت تویوتا: 870
شرکت شینوا کایون کایشا: 1024
شرکت فرانسوی تکنیپ راسپی باتینبول: 694
شرکت فرانسوی توسون: 694
شرکت ملی ایرانی پیل: 848
شرکت مهندسی بنادر: 1244
شرکت میتسوئی ژاپن: 324، 469، 606، 849،
شرکت نفت ایران: 40
شرکت نفت فرانسه: 694
شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران: 699
شصت‌ونهمین کنفرانس سازمان کشورهای صادرکننده نفت اوپک: 1022، 1062، 1136
شوراهای اسلامی شرکت‌های حملونقل: 1265
شورای اداری استان کردستان: 689
شورای اسلامی روستاهای ساوه: 576
شورای اقتصاد: 544
شورای امنیت سازمان ملل متحد: 34، 44، 45، 46، 47، 50، 63، 152، 155، 167، 192، 213، 239، 243، 268، 269، 322، 323، 368، 369، 385، 386، 387، 388، 389، 390، 412، 413، 421، 427، 428، 445، 447، 470، 474، 485، 488، 504، 506، 507، 510، 583، 584، 608، 640، 661، 662، 670، 673، 1070، 1071، 1048، 1109، 1110، 1134، 1135، 1272
شورای امنیت ملی امریکا: 198، 298، 477، 729،
شورای انقلاب عراق: 108
شورای تأمین استان کردستان: 340
شورای روحانیت استان گیلان: 168
شورای‌عالی استانداری خوزستان: 603
شورای‌عالی بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده: 241
شورای‌عالی دفاع: 36، 316، 317، 321،351، 665، 666، 681، 682، 689، 709، 740، 755، 787، 861، 1050، 1054، 1169، 1187، 1282
شورای‌عالی قضایی: 344، 643، 787، 1091
شورای‌عالی کردستان: 501
شورای فرماندهی انقلاب: 818
شورای مرکزی ائمه جمعه خوزستان: 234
شورای مرکزی جهاد: 1244
شورای ملی فلسطین: 881، 1199، 1258
شورای ملی مقاومت: 217، 501، 502، 618، 619، 620، 704، 1007
شورای نگهبان: 51، 441، 728، 787، 1091، 1092، 1096
شورای وزرای فرانسه: 506
شورای وزیران کشور ممالک عربی: 1020
شورای همکاری خلیج‌فارس: 49، 83، 84، 85، 86، 112، 133، 134، 135، 137، 152، 169، 196، 242، 243، 270، 271، 296، 297، 322، 323، 390، 413، 414، 415، 447، 449، 450، 475، 489، 490، 510، 546، 547، 565، 579، 580، 581، 608، 609، 610، 611، 622، 626، 628، 646، 647، 648، 671، 672، 673، 703، 719، 774، 775، 870، 1044، 1066، 1113، 1114، 1139، 1140، 1142، 1160، 1236، 1277
شهربانی: 107، 148، 211، 256، 340، 687، 769، 813، 837، 999، 1079، 1082، 1084، 1124، 1262، 1264، 1283، 1295
شهرداری تهران: 603
صادرات (صدور) نفت ایران: 19، 43، 49، 51، 52، 67، 86، 113، 114، 240، 637، 641، 774، 859، 868، 1145
صادرات (صدور) نفت عراق: 49، 79، 84، 87، 195، 223، 241، 325، 409، 444، 702
صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران: 814
صلح: 44، 50، 110، 134، 151، 167، 171، 175، 198، 213، 214، 273، 299، 302، 323، 324، 328، 386، 389، 390، 391، 408، 412، 441، 443، 445، 448، 474، 509، 510، 512، 524، 560، 565، 579، 636، 640، 641، 647، 659، 706، 719، 721، 744، 756، 762، 777، 801، 819، 842، 843، 881، 994، 1015، 1016، 1020، 1027، 1042، 1044، 1071، 1075، 1107، 1197، 1217، 1231، 1273، 1275، 1292
صلیب‌سرخ بین‌الملل: 582، 777، 852
صندوق بین‌المللی پول: 623
طرح آب‌رسانی بغداد: 703
طرح استیضاح وزیر کشور: 543، 603، 604، 605، 606
طرح امور رزمندگان: 985
طرح پنجوین - کانی‌مانگا: 30، 654
طرح توسعه دانشگاه بغداد: 703
طرح جهاد تخلیه بنادر: 1227
طرح خودمختاری کردستان: 501، 618، 619، 620، 705
طرح خودمختاری مصوبه 1970 دولت عراق: 1006
طرح ریگان: 628
طرح شهید رجایی: 700
طرح صلح ریگان: 566، 853، 994، 1270
طرح صلح عربستان (طرح فهد): 1273
طرح صلح فاس: 881، 1220، 1273
طرح فیلیپ حبیب: 274
طرح لبیک یا خمینی: 167، 545، 772، 863، 1268
طرح مانور لشکر27 حضرت رسول(ص): 724
طرح مانور لشکر5 نصر: 724
عملیات آبی - خاکی خیبر: 37
عملیات بیتالمقدس (آزادسازی خرمشهر): 404، 442، 1170، 1268، 1270
عملیات بیوران - برده پهن: 1010
عملیات ثامن‌الائمه(ع): 1270
عملیات رمضان: 207، 252، 442، 1170
عملیات شهید امیر عباسی: 648، 685، 711
عملیات طریق‌القدس: 442
عملیات غرب سوسنگرد: 287
عملیات فتح‌المبین: 442
عملیات محرم: 287
عملیات مسلم بن‌عقیل(ع): 404
عملیات والفجر مقدماتی: 20، 418، 1032، 1185
عملیات والفجر1: 20، 35، 418، 666، 824، 1025، 1032، 1184، 1185
عملیات والفجر2: 21، 144، 206، 383، 394، 619، 669، 759، 771، 1025، 1032
عملیات والفجر3: 21، 95، 824
عملیات والفجر4: 19، 22، 24، 26، 29، 30، 31، 32، 33، 34، 35، 36، 37، 39، 43، 48، 71، 72، 73، 74، 89، 95، 98، 99، 108، 115، 116، 121، 123، 143، 144، 149، 161، 165، 166، 179، 183، 184، 185، 187، 188، 189، 190، 191، 192، 193، 207، 209، 211، 212، 213، 215، 216، 220، 227، 230، 233، 238، 239، 249، 250، 252، 253، 254، 267، 268، 279، 284، 293، 311، 312، 313، 315، 316، 317، 319، 326، 331، 334، 335، 341، 342، 355، 362، 375، 379، 380، 383، 384، 385، 387، 397، 398، 403، 405، 407، 408، 409، 421،
425، 433، 439، 442، 453، 457، 460، 461، 479، 480، 481، 493، 496، 503، 504، 518، 522، 529، 530، 538، 555، 561، 569، 571، 589، 590، 601، 613، 616، 618، 619، 620، 631، 634، 651، 653، 665، 668، 669، 682، 648، 687، 697، 709، 723، 724، 737، 739، 740، 751، 752، 755، 756، 757، 759، 763، 767، 771، 779، 786، 787، 797، 807، 823، 826، 837، 848، 873، 875، 983، 1057، 1073، 1090، 1169، 1186، 1261، 1262
عملیات والفجر5: 317
فالانژها: 224،321، 415، 747، 758، 835، 1081، 1155، 1189
فدراسیون کشتیرانی انگلیس: 1111
فرمان هشت ماده‌ای امام خمینی: 1178، 1210
قانون احزاب: 604
قانون اراضی شهری: 1179
قانون بودجه سال 1360: 700
قانون شوراها: 604
قبطی‌ها: 177
قرارداد 17 می 1983: 60
قرارداد 1975 الجزایر: 718
قرارداد بین المللی 1972: 853
قرارداد بین‌المللی 1982: 853
قرارداد تالبوت: 716
قرارداد ژنو: 471
قرارداد کمپ دیوید: 219، 1270، 1288
قرارگاه لشکر27 حضرت رسول(ص): 454، 479، 723
قرارگاه تیپ2: 518
قرارگاه تیپ29: 305
قرارگاه تیپ428 عراق: 23، 182
قرارگاه تیپ602 عراق: 498، 503
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع): 42، 72، 75، 76، 96، 98، 99، 162، 165، 214، 237، 315، 341، 381، 383، 407، 423، 439، 465، 496، 503، 521، 557، 575، 593، 618، 683، 685، 709، 711، 726، 765، 810، 830، 858، 881، 1037، 1090، 1189، 1190، 1202، 1263، 1264
قرارگاه حمزه1: 22، 72، 100، 102، 103، 115، 187، 252، 377، 417، 421، 462، 709، 765
قرارگاه حمزه2: 22، 23، 72، 73، 103، 104، 115، 117، 164، 165، 249، 250، 252، 377، 421، 697، 709، 737، 751، 782، 783
قرارگاه (مقدم) حمزه3: 22، 23، 72، 98، 102، 103، 115، 121، 123، 165، 207، 285، 394، 422، 709، 737، 751، 767، 782، 783، 784
قرارگاه حمزه4: 22، 23، 24، 25، 72، 102، 103، 115، 187، 207، 229، 252، 279، 280، 377، 417، 421، 422، 697، 709، 737، 738، 751، 767، 782، 783
قرارگاه حمزه5: 377، 422، 697، 709، 782
قرارگاه حمزه6: 377، 697، 709، 782، 784
قرارگاه حمزه7: 782، 783
قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص): 30، 31، 32، 98، 102، 116، 188، 207، 231، 285، 286، 287، 355، 356، 358، 359، 375، 376، 378، 383، 397، 400، 418، 421، 434، 435، 453، 458، 481، 496، 518، 554، 569، 571، 589، 590، 591، 613، 631، 632، 651، 652، 653، 665، 666، 681، 682، 683، 697، 709، 723، 737، 752، 765، 782، 807، 810، 823، 824، 996، 1185، 1186، 1261
قرارگاه سیدصادق: 620
قرارگاه شهید کاظمی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع): 648
قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب ژاندارمری: 1070
قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب نیروی زمینی ارتش: 1263، 1264
قرارگاه فرماندهی لشکر31 عاشورا: 479
قرارگاه کربلا: 36، 105، 117، 118، 338، 438، 712، 1241، 1261
قرارگاه گردان2 تیپ605: 498
قرارگاه لشکر5 نصر: 723
قرارگاه مقدم حمزه: 22، 71، 97، 100، 103، 104، 115، 121، 122، 124، 144، 179، 207، 228، 229، 230، 231، 285، 286، 397، 400، 421، 443، 459، 519، 538، 542، 554، 569، 571، 589، 632، 653، 665، 666، 682، 697، 709، 737، 738، 751، 765، 807، 808، 823، 1186
قرارگاه مقدم خاتم سپاه: 589
قرارگاه نجف: 35، 712، 1184، 1185، 1186، 1187
قرارگاه نجف1: 36، 1169، 1185
قرارگاه نجف2: 36، 1169، 1855
قرارگاه نوح(ع): 36، 117، 291، 338، 437، 438، 712، 810، 829، 1103
قطعنامه 31 اکتبر [9 آبان]: 563
قطعنامه اجلاس وزرای کشور دولت‌های عرب در بغداد: 1059
قطعنامه پیشنهادی ایران درباره حفظ محیط زیست دریایی دربرابر تجاوزات نظامی: 878
قطعنامه شماره 540 شورای امنیت سازمان ملل متحد: 20، 34، 38، 44، 45، 46، 47، 50، 447، 445، 469، 471، 472، 473، 475، 485، 488، 506، 510، 523، 524، 530، 548، 560، 563، 583، 584، 592، 596، 608، 626، 668، 670، 675، 773، 774، 775، 799، 818، 819، 831، 832، 876، 1107، 1108، 1109، 1110، 1134، 1146، 1147، 1181، 1250، 1291، 1292
قطعنامه کمیته سیاسی اجلاس کشورهای اسلامی داکا: 1075
قوه قضائیه: 787، 789، 791، 1208
قوه مجریه: 788
قوه مقننه: 788
ک.گ.ب (سازمان جاسوسی شوروی): 864، 1143، 1161
کاتیوشا: 84، 106، 183، 204، 290، 402، 417
کشتی آنتیگونی: 830، 849، 860، 848، 1036
کشتی اورهوپاو: 1035
کشتی باری یونانی آیاپتوس: 1035، 1058
کشتی پریکلی: 1111
کشتی تان قبرس: 674
کشتی تگزاس: 674
کشتی سان ریو: 811
کشتی فرماندهی لاسال نیروی دریایی امریکایی در خاورمیانه: 583
کشتی یونانی آنتیکل: 811
کشتی یونانی اورا: 436
کشتیرانی: 49، 50، 79، 83، 129، 130، 131، 135، 152، 154، 155، 213، 222، 239، 240، 263، 294، 297، 318، 322، 324، 368، 389، 411، 412، 414، 428، 445، 446، 469، 471، 507، 508، 546، 565، 608، 636، 646، 675، 691، 714، 715، 719، 744، 798، 832، 853، 869، 875، 876، 1021، 1058، 1059، 1071، 1108
کمپانی انگلیسی تیلوو درا: 644
کمپانی انگلیسی جان لیگ: 644
کمپانی انگلیسی سند گلاسکو: 644
کمپانی انگلیسی ویلیام پرس: 644
کمیته آرارات: 1007، 1008
کمیته اجرایی الفتح: 156
کمیته اقتصادی دوجانبه ژاپن و عراق: 834
کمیته امداد امام خمینی: 464، 1099
کمیته امور خارجه مجلس فرانسه: 1160
کمیته انقلاب اسلامی: 543، 759
کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ: 1176
کمیته چهارجانبه نظامی در لبنان: 89
کمیته دائمی همکاری اقتصادی، علمی و تکنولوژیکی جمهوری دمکراتیک آلمان و عراق: 1110
کمیته روابط امریکا و اعراب: 1115
کمیته روابط خارجی سنای امریکا: 155
کمیته شهری حزب دمکرات ارومیه: 465
کمیته صلح سازمان کنفرانس اسلامی: 473، 1020، 1021، 1076
کمیته فرعی خاورمیانه و اروپایی مجلس نمایندگان امریکا: 706
کمیته فرعی سازمان کنفرانس اسلامی: 701
کمیته فرهنگی - سیاسی اسرای عراقی: 743
کمیته فلسطینی جنبش عدم‌تعهد در هفتمین اجلاس سران جنبش در دهلی‌نو: 720
کمیته مرکزی الفتح: 567، 678، 762
کمیته مرکزی حزب توده: 194
کمیته مرکزی حزب دمکرات کردستان: 256، 705
کمیته مرکزی حزب کمونیست: 68
کمیته مشترک عراق و ژاپن: 758
کمیته وزرای امور خارجه کشورهای غیرمتعهد: 1291
کمیته ویژه جنبش عدم‌تعهد درخصوص مسئله فلسطین: 416، 453، 777
کمیته هماهنگی وزرای نفت اوپک: 704
کمیسیون امور خارجه مجلس شورای اسلامی: 320
کمیسیون سیاسی اجلاس آشتی ملی: 662
کمیسیون سیاسی و نظامی امریکا: 1116
کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس: 52
کمیسیون شورای‌عالی دفاع: 1050، 1054
کمیسیون کار و امور استخدامی مجلس: 1072
کمیسیون مشترک اقتصادی عراق و فرانسه: 690
کمیسیون ویژه نظامی سازمان ملل متحد: 1181
کنسولگری عراق در استانبول: 1294
کنفرانس سران عرب: 369، 450، 510، 755، 989، 1270
کنفرانس کشورهای اسلامی: 213
کنفرانس وزرای نفت: 989
کنگره امریکا: 57، 136، 299، 328، 1278
کنگره حزب سوسیالیست فرانسه: 1007
کنگره ششم حزب دمکرات کردستان: 619
کنگره ملت عرب در بغداد: 1232
کنوانسیون چهارم ژنو: 268، 369، 413، 448
کنوانسیون وین: 1269
کومه‌له: 42، 75، 76، 77، 104، 105، 123، 127، 128، 140، 141، 145، 148، 157، 166، 194، 208، 214، 215، 236، 237، 256، 257، 275، 314، 340، 341، 381، 382، 407، 408، 424، 464، 465، 521، 540، 557، 573، 574، 593، 617، 618، 635، 636، 654، 655، 656، 667، 668، 648، 686، 687، 699، 725، 740، 754، 769، 785، 786، 813، 830، 838، 857، 858، 1007، 1012، 1013،
1037، 1038، 1089، 1104، 1129، 1171، 1172، 1190، 1202، 1203، 1243، 1244، 1263، 1264، 1265، 1282، 1283، 1284
گارد ریاست‌جمهوری عراق: 29، 537، 541، 542، 561، 570، 571، 597، 616، 644، 756
گارد ساحلی کویت: 1281
گاز نیتروژن خردلی: 499، 861، 862
گردان آژیر: 1012
گردان ابن‌الولید: 116
گردان ابن‌حارث: 519
گردان ابوالفضل: 496
گردان اسویس: 555
گردان امام سجاد(ع): 203، 826
گردان تانک ابن حارثه: 116، 555
گردان حبیب از لشکر27 حضرت رسول(ص): 493، 496، 781، 782
گردان حسین‌بن‌علی(ع): 245
گردان زاخو: 555
گردان زریوار: 128، 140
گردان سرشیو: 1012
گردان سقز: 1012
گردان سیدالشهدا: 496
گردان شورش: 1012، 1013
گردان عقبه: 555
گردان فؤاد: 1012
گردان کاوه: 1012
گردان کریکار: 1012
گردان کماندوی رشید: 557
گردان مرزی بانه: 847
گردان مرزی ژاندارمری خوی: 1224
گردان مرزی ژاندارمری: 1089
گردان مستقل شوان: 1012، 1013
گردان مستقل کامیاران: 1012
گردان معتصم: 555
گردان1 تیپ29: 116
گردان1 تیپ95 (لشکر18): 498
گردان100 خوی: 711
گردان107 ارتش: 826
گردان137: 117
گردان165: 117
گردان18: 116
گردان2 تیپ602: 498
گردان2 نیروی کماندویی عقبه: 116
گردان24 بوکان: 1012
گردان240: 117
گردان3 تیپ29: 202
گردان3 تیپ504: 498
گردان3 تیپ605: 498
گردان31 مهاباد: 1012
گردان4 تانک: 116
گردان4 توپخانه: 117
گردان4 مستقل تانک: 304
گردان4: 117، 555
گردان55 مستقل عراق: 104، 116
گردان56 مستقل: 116
گردان6 مهندسی: 117
گردان632: 117
گردان667: 116
گردان7 کماندویی: 116
گردان8 نیروهای مخصوص تیپ33: 404
گردان813 تانک: 810
گردان9 تانک: 116
گردان9 توپخانه: 116
گردان9: 555
گردهمایی ائمه جمعه مراکز استان‌ها: 319
گردهمایی اتحاد برای پیشگیری از جنگ‌های هسته‌ای: 369
گردهمایی اتحادیه پارلمان‌های عربی و اروپایی: 425، 428
گردهمایی اعضای کارگروه تعیین راهبرد درازمدت اوپک: 732
گردهمایی بین‌المللی بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده: 1075
گردهمایی بین‌المللی پزشکی تهران: 727، 772، 792، 814، 832، 840، 841، 852، 861، 863، 868
گردهمایی سفرا و کارداران جمهوری اسلامی ایران در اروپا و امریکا: 150
گردهمایی شوراهای استانی ائمه جمعه سراسر کشور در قم: 1132، 1133، 1155، 1227
گروگان: 531
گروه آرمان اسلامی: 1295
گروه چریک‌های فدایی خلق (اقلیت): 127، 660، 676، 408، 581، 582، 602، 1009
گروه خبات: 726، 813، 1013
گروه رزگاری: 123، 124، 125، 813، 1013، 1014، 1263
گروه رزمی سلمان: 421
گروه سوسیالیست‌های عراقی: 254
گروه ضربت سقز: 667
گروه عارف بلوکی دینامیت: 676
گروه فلسطینی ابونضال: 845، 853
گروهان چناره: 484
گروهان کماندویی التأمیم: 116
گروهان مالک اشتر ژاندارمری: 215
گروهان موسی‌بن‌جعفر(ع) (از گردان امام سجاد لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)): 826
لشکر یکم عراق: 465
لشکر14
امام حسین(ع): 22، 23، 24، 25، 26، 27، 28، 71، 72، 96، 99، 100، 101، 103، 104، 115، 122، 144، 161، 187، 201، 202، 203، 204، 207، 227، 228، 229، 230، 232، 250، 251، 279، 280، 283، 285، 286، 311، 331، 333، 334، 356، 375، 377، 378، 401، 417، 421، 434، 435، 454، 457، 458، 459، 460، 461، 462، 463، 471، 479، 480، 497، 498، 515، 516، 517، 518، 519، 538، 553، 555، 572، 591، 615، 634، 667، 683، 709، 765، 766، 873
لشکر17
علی‌بن‌ابی‌طالب(ع): 25، 26، 28، 29، 30، 31، 36، 73، 74، 95، 104، 232، 253، 284، 285، 356، 359، 375، 377، 378، 400، 401، 417، 421، 434، 435، 454، 457، 458، 459، 460، 461، 481، 494، 498، 515، 516، 517، 519، 537، 554، 555، 569، 570، 572، 589، 590، 614، 632، 634، 652، 653، 666، 682، 697، 709، 723، 737، 738، 751، 767، 779، 780، 808، 825، 873، 1185، 1186، 1187، 1201
لشکر19 فجر: 335، 682، 873، 1103
لشکر21 حمزه: 252
لشکر22 پیاده: 1057
لشکر23 نوهد ارتش: 145، 210، 256، 648، 751
لشکر25
کربلا: 22، 23، 24، 72، 102، 104، 115، 165، 180، 201، 202، 204، 205، 207، 208، 227، 229، 230، 250، 251، 252، 279، 283، 285، 303، 310، 334، 355، 357، 376، 377، 378، 555، 873، 1241
لشکر27
حضرت رسول(ص): 25، 26، 27، 28، 29، 30، 31، 35، 36، 73، 95، 208، 209، 284، 285، 356، 358، 359، 375، 377، 378، 398، 400، 401، 417، 421، 422، 433، 435، 453، 458، 460، 479، 480، 481، 482، 493، 494، 496، 498، 515، 516، 517، 518، 519، 520، 537، 538، 553، 554، 555، 570، 572، 589، 590، 614، 615، 632، 634، 652، 653، 666، 682، 683، 697، 709، 737، 751، 767، 779، 781، 782، 808، 809، 823، 824، 825، 873، 1185، 1187
لشکر28 کردستان: 99، 103، 666، 668، 810، 1243، 1244
لشکر30 گرگان: 28، 36، 340، 519، 615، 665، 666، 697، 709، 782، 810، 1185، 1186، 1187
لشکر31
عاشورا: 21، 22، 24، 25، 26، 27، 28، 35، 72، 73، 96، 97، 98، 103، 115، 121، 232، 144، 186، 207، 230، 249، 250، 251، 279، 280، 281، 283، 285، 334، 355، 356، 358، 375، 377، 378، 398، 400، 401، 421، 422، 433، 434، 435، 453، 454، 458، 460، 479، 481، 482، 493، 494، 496، 498، 515، 516، 517، 518، 519، 538، 553، 555، 572، 615، 634، 873، 1185، 1187
لشکر32 عراق: 766
لشکر4 عراق از سپاه یکم: 116، 185، 402، 463، 766، 1057
لشکر41 ثارالله(ع): 24، 25، 26، 29، 73، 98، 104، 165، 207، 227، 229، 230، 232، 245، 250، 251، 279، 280، 283، 286، 311، 331، 333، 334، 376، 377، 378، 422، 460، 518، 519، 554، 555، 569، 570، 572، 634، 825، 873
لشکر5
نصر: 25، 28، 30، 31، 74، 252، 253، 284، 377، 378، 518، 519، 520، 554، 572، 615، 632، 652، 653، 666، 683، 697، 709، 738، 751، 765، 767، 779، 780، 782، 808، 823، 824، 873، 1185، 1186، 1187
لشکر64 ارومیه: 648
لشکر7 عراق: 710، 1057
لشکر7 ولی‌عصر(عج): 463، 667، 682، 766
لشکر8 نجف سپاه پاسداران: 22، 23، 25، 72، 73، 96، 97، 98، 100، 103، 115، 116، 121، 122، 143، 144، 161، 162، 164، 165، 179، 180، 183، 185، 186، 187، 201، 207، 230، 231، 232، 249، 251، 281، 285، 310، 311، 334، 355، 356، 358، 375، 394، 422، 433، 555، 572، 615، 873
مؤسسه تحقیقات باستان‌شناسی فرانسه در ایران: 53، 645، 658، 1247
مانور آزادی قدس: 545، 772، 863
مانور سپر شبه‌جزیره: 85، 547
مانور لبیک یا خمینی: 877
مانور مشترک امریکا و عربستان سعودی: 83
مانور نظامی مشترک کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس:
49، 85، 136، 731
مجاهدین مسلمان عراقی: 348
مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق: 149، 150، 530، 1044، 1045، 1213، 1217، 1248
مجلس سنای امریکا: 299
مجلس سنای فرانسه: 50، 578
مجلس شورای اسلامی: 51، 52، 66، 167، 345، 346، 367، 441، 528، 543، 544، 558، 603، 605، 606، 727، 793، 1019، 1039، 1096، 1175، 1206، 1207، 1208، 1209، 1210، 1227، 1265
مجلس عوام انگلیس: 300
مجلس کویت: 1139
مجلس مشورتی فدرال پاکستان: 547
مجلس ملی فرانسه: 577
مجلس نمایندگان امریکا: 57، 299، 1278
مجمع عمومی سازمان ملل متحد: 33، 132، 197، 198، 221، 223، 243، 413، 608، 660، 661، 1044، 1045
محاصره اقتصادی: 1106
مراسم اختتامیه بیست‌وششمین دوره آموزش سپاه پاسداران منطقه2: 1154
مراسم گشایش نشست سران سازمان کنفرانس اسلامی: 1271
معاونت اطلاعات - عملیات قرارگاه نجف: 1057
ملی‌شدن صنعت نفت: 1204
منشور (ملل متحد): 1071، 1109
موساد: 217، 794، 864، 865
مؤسسه امریکن انترپرایز انستیتو: 1184
موشک اس.اس21: 176
موشک اس.اس31: 693
موشک اسکاد: 34، 326، 384، 408، 508، 596، 859، 860، 1176
موشک اگزوست: 82، 130، 133، 137، 158، 302، 338، 339، 383، 384، 408، 412، 422، 437، 471، 508، 509، 578، 596، 609، 637، 658، 672، 675، 831، 843، 848، 849، 859، 860، 876، 991، 1036، 1058، 1117، 1176، 1287، 1292
موشک پرشینگ: 1026
موشک راپیر: 508
موشک روسی کوتاه‌برد فراگ: 384، 408
موشک زمین‌به‌زمین: 1175
موشک ضدهوایی سام7: 251، 634
موشک ضدهوایی سهند: 433
موشک ضدهوایی میلان: 433
موشک ضدهوایی هاوک: 38
موشک هارپونت: 437
میانجیگری: 55، 83، 88، 133، 134، 169، 170، 296، 389، 428، 447، 472، 475، 476، 488، 506، 510، 581، 609، 626، 656، 673، 799، 818، 819، 1109، 1134، 1143، 1180، 1291
مین ضد نفرات والمر گوشکوبی یا پومنه: 802، 803
مین ضدتانک روسی تی.ام46: 803
مین ضدتانک نمره 72 یا قالپاقی: 803
مین منور انگلیسی: 803
مین‌های ضد نفر پدالی: 803
ناتو: 155، 677، 775، 794، 795، 797، 798
ناو هواپیمابر آیزنهاور: 661
ناو هواپیمابر امریکایی رنجر: 82، 130
ناو هواپیمابر کلمانسو: 747
ناوچه زوبین: 40، 437
ناوشکن لورنس: 583
ناوگروه احمد: 438
ناوگروه فجر: 438
ناوگروه قاسمیه: 37، 117
ناوگروه قفاص: 37، 117
ناوگروه نوروز: 37، 117
نرخ بیمه کشتیرانی: 150، 297، 798، 860
نشست سالانه سازمان خبرگزاری‌های آسیا - اقیانوسیه: 370
نشست مشترک شورای فرماندهی انقلاب و فرماندهی منطقه‌ای حزب سوسیالیست بعث عرب: 471
نشست مشترک کمیته اقتصادی دوجانبه ژاپن و عراق: 834
نشست نهم حزب دمکرات کردستان عراق: 440
نفربر پی.ام.پی: 117، 121
نمازجمعه تهران: 45، 48، 216، 385، 388، 525، 657، 756، 758، 863، 1059، 1190، 1217
نمایشگاه بین‌المللی بغداد: 488، 581
نهضت آزادی ایران: 528، 544
نیروهای چندملیتی حافظ صلح سازمان ملل در لبنان: 53، 55، 57، 58، 299، 372، 748، 1043، 1198
نیروهای کماندویی مقداد: 116
نیروی دریایی ارتش: 36، 40، 117، 242، 291، 292، 422، 438، 829، 1282
نیروی دریایی اسرائیل: 1258
نیروی دریایی امریکا: 136، 661
نیروی دریایی عراق: 469، 861
نیروی دریایی فرانسه: 1298
نیروی دریایی: 344، 999، 1000، 1070، 1105، 1165، 1238، 1281
نیروی زمینی ارتش: 256، 284، 285، 423، 1079، 1082، 1084، 1105،1170، 1185، 1212، 1267، 1268، 1295
نیروی کماندویی الحمزه: 752
نیروی کماندویی العباس: 752
نیروی هوایی ارتش: 40، 136، 218، 242، 436، 437، 466، 499، 810، 860، 999، 1070، 1073، 1093، 1105، 1165، 1166، 1187، 1237
نیروی هوایی اسرائیل: 733، 748، 800
نیروی هوایی سوریه: 800
نیروی هوایی عراق: 38، 82، 108، 558، 572، 800، 861، 1073، 1292
نیروی هوایی فرانسه: 59، 746، 776
نیروی هوایی کویت: 731
واحد آموزش بهداری ستاد مرکزی سپاه: 710
واحد آموزش نظامی: 710
واحد اطلاعات سپاه ارومیه: 314
واحد اطلاعات سپاه استان کردستان: 260
واحد اطلاعات سپاه سردشت: 648
واحد اطلاعات سپاه سلماس: 290
واحد اطلاعات سپاه منطقه11: 1284
واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه پاسداران: 76، 754، 1225
واحد اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع): 76، 250، 261، 311، 782، 813، 874
واحد اطلاعات قرارگاه خاتم: 766
واحد اطلاعات قرارگاه نجف اشرف: 724
واحد بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: 167
واحد پرسنلی قرارگاه مقدم حمزه: 251، 334
واحد تعاون قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص): 873
واحد توپخانه لشکر8 نجف: 185
واحد روحانیت حزب جمهوری اسلامی: 1040
واحد شنود تیپ نبی‌اکرم(ص): 768
واحد مهندسی تیپ قدس: 423
واحد مهندسی تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع): 183
واحد مهندسی رزمی قرارگاه کربلا: 784، 802
واحد مهندسی ستاد مرکزی سپاه: 1225
واحد مهندسی قرارگاه حمزه4: 280، 281
واحد مهندسی قرارگاه خاتم: 461
واحد مهندسی قرارگاه مقدم حمزه: 479، 480، 494
واحد مهندسی لشکر14 امام حسین(ع): 480
واحد مهندسی لشکر27 حضرت رسول(ص): 517
واحد مهندسی لشکر8 نجف: 281
واحد نیروی انسانی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص): 555
وحدت حوزه و دانشگاه: 1190، 1193، 1211، 1212
وزارت آموزشوپرورش: 63، 1230
وزارت ارشاد اسلامی: 194، 599، 639، 671
وزارت اطلاعات عراق: 673
وزارت اطلاعات: 194
وزارت اقتصاد آلمان فدرال: 1046
وزارت اقتصاد و دارائی: 1158
وزارت امو خارجه کویت: 1276
وزارت امور خارجه اردن: 524
وزارت امور خارجه الجزایر: 801
وزارت امور خارجه امریکا: 20، 55، 325، 430، 705، 729، 747، 760، 848، 849، 876، 991، 992، 1066، 1101، 1183، 1251، 1252، 1278
وزارت امور خارجه انگلیس: 239
وزارت امور خارجه ایتالیا: 1067
وزارت امور خارجه پاکستان: 608
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران: 45، 47، 53، 57، 59، 61، 63، 64، 194، 219، 256، 298، 324، 368، 369، 445، 582، 603، 719، 720، 734، 815، 880، 1107، 1108، 1109، 1135، 1175، 1195، 1232، 1286
وزارت امور خارجه ژاپن: 370، 1293
وزارت امور خارجه عراق: 450، 1251
وزارت امور خارجه فرانسه: 658
وزارت امور خارجه لبنان: 60، 801، 844
وزارت امور خارجه مصر: 1115
وزارت بازرگانی انگلیس: 716
وزارت بازرگانی: 441، 605، 1040
وزارت برق‌رسانی و توسعه نیروی الکتریکی شوروی: 817
وزارت بهداری: 623، 1042
وزارت تجارت دریایی یونان: 436
وزارت دریانوردی بازرگانی یونان: 1058
وزارت دفاع امریکا: 197، 549، 609
وزارت دفاع فرانسه: 747، 821
وزارت دفاع: 105، 1054، 1120، 1282
وزارت راه: 107، 1227، 1285
وزارت سپاه پاسداران: 558، 996، 997
وزارت صنایع سنگین: 264
وزارت کار و امور اجتماعی: 1040
وزارت کشاورزی: 1039، 1040
وزارت کشتیرانی دریایی یونان: 1036
وزارت کشور کویت: 62، 1113، 1281
وزارت کشور: 173، 176، 314، 544، 605، 1158
وزارت مسکن: 1039، 1040
وزارت معادن و فلزات: 1039، 1040
وزارت نفت: 364، 703، 810
هفتمین اجلاس سران کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد: 416
همایش بررسی جنایات صدام: 1213، 1232، 1233، 1247، 1249، 1270
هواپیمای آواکس: 242
هواپیمای اف14: 491، 661، 706، 734، 794، 860، 1035، 1074، 1162
هواپیمای اف15: 83
هواپیمای اف4: 1035
هواپیمای بوئینگ707: 1299
هواپیمای توپولف: 1073
هواپیمای جاگوار: 659، 660
هواپیمای سوپراتاندارد: 19، 20، 43، 44، 47، 48، 50، 51، 52، 53، 59، 67، 78، 79، 81، 82، 85، 109، 110، 111، 112، 113، 114، 130، 131، 132، 133، 134، 137، 151، 158، 168، 169، 170، 171، 172، 197، 213، 215، 216، 217، 222، 223، 239، 241، 242، 262، 268، 269، 297، 302، 323، 326، 338، 339، 342، 349، 350، 367، 370، 387، 391، 412، 445، 469، 470، 471، 472، 474، 475، 486، 487، 491، 501، 502، 506، 507، 508، 509، 529، 542، 565، 578، 596، 597، 601، 622، 625، 636، 637، 645، 658، 672، 675، 694، 744، 746، 747، 762، 775، 776، 794، 795، 799، 800، 848، 870، 879، 991، 1036، 1071، 1073، 1117، 1143، 1287، 1292
هواپیمای سوخو: 158، 1058، 1059
هواپیمای سوخوی20: 499
هواپیمای سی130 امریکایی: 827
هواپیمای میراژ اف1: 82، 137، 168، 991
هواپیمای میراژ: 85، 338، 1073، 1170، 1292
هواپیمای میگ21: 848، 1170
هواپیمای میگ23: 437، 848
هواپیمای میگ25: 367، 1073
هوانیروز: 40، 145، 515، 516، 534، 1169، 1186
هیئت بازرگانی انگلیس: 716
هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل از مناطق آسیب‌دیده ایران و عراق: 44، 45، 515، 516، 534، 576، 1169، 1181، 1186
هیئت عالی‌رتبه اقتصادی اتحاد جماهیر شوروی: 68
هیئت نجات ملی لبنان: 274
هیئت نمایندگی ایران در اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی در داکا: 1075
هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل: 389
هیئت نمایندگی سازمان آزادی‌بخش فلسطین در کنگره سراسری حزب سوسیالیست فرانسه: 451
هیئت ویژه فرمانده کل سپاه: 983، 985، 996
هیز آواره حزب دمکرات: 648، 874، 1009، 1283، 1284
هیز افشار (وابسته به حزب دمکرات کردستان): 424، 439، 464، 874، 875، 1008، 1011
هیز افشین: 1009
هیز بیان حزب دمکرات: 383، 439
هیز بیستون حزب دمکرات کردستان ایران: 382، 593، 686، 725، 1011
هیز پیشوا: 340، 439، 648، 669، 1009
هیز حاتم: 290، 668، 987، 1007، 1008، 1151، 1224
هیز دیواندره: 655، 740
هیز زریوار: 140
هیز زیبار: 1011
هیز سیمیتکو: 465، 874، 1008
هیز شاهو: 617
هیز شریف‌زاده حزب دمکرات: 361، 1011
هیز شوان سازمان کومه‌له: 686، 725
هیز شورش: 141
هیز شهیدان دیواندره: 1011
هیز شهیدان کامیاران: 1013
هیز عباسی: 1007، 1008
هیز فواد از سازمان کومه‌له: 128، 140، 1013
هیز معینی: 1010
هیز نه هو (نحو): 1007، 1008
هیز هژار: 648
هیز یوسفی: 1010
هیز110 بیان: 1010
هیز81 وردی: 1011
یگان جندالله: 635، 648، 753
یگان حزب‌الله پیرانشهر: 1284
یگان حفاظت مقر شهید مطهری: 1265
یگان دریایی سپاه: 291
یونسکو: 839