رهنما 74 احکام جشن و شادی
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : آدینهدوست، کریم، ۱۳۵۲ -
عنوان و نام پدیدآور : احکام جشن و شادی/ نویسنده کریم آدینهدوست؛ به سفارش آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی.
مشخصات نشر : مشهد: انتشارات قدس رضوی،۱۳۹۱.
مشخصات ظاهری : ۶۰ص.؛۱۱×۱۷سم.
فروست : رهنما؛۸۹.
شابک : 978-600-6543-39-0
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
یادداشت : کتابنامه .
موضوع : جشنها -- اسلام -- پرسشها و پاسخها
موضوع : اسلام -- پرسشها و پاسخها
موضوع : زناشویی -- آداب و رسوم
شناسه افزوده : آستان قدس رضوی. معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی
شناسه افزوده : موسسه انتشاراتی قدس رضوی
رده بندی کنگره : BP۲۵۹/آ۴الف۳ ۱۳۹۱
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۷۳
شماره کتابشناسی ملی : ۲۸۲۱۲۰۱
تصویر
تصویر
تصویر
در این کتابچه، برخی احکام و مسائلی را بررسی میکنیم که در جشنها و مراسم مختلف شادی، مبتلابه است. رویکرد اصلی این کتابچه، بررسی این مسائل از نگاه فقه و علمای دین است:
؟ آیا دستزدن اشکال شرعی دارد؟ در چه جاهایی بیاشکال است؟
؟ آیا رقصیدن جایز است؟
؟ آیا نوروز، ریشۀ دینی هم دارد؟ چه کارهایی را باید در این ایام ترک کرد؟
؟ مسائل حساس در مراسم عروسی چیست که باید دربارۀ آنها دقت کرد؟
؟ در خرید عروسی، چهچیزهایی را میتوان خرید و چهچیزهایی را نه؟
؟ ریشتراشی و آراستن خود، حلال است یا حرام؟
تصویر
ازآنجاکه دین مبین اسلام، دربرگیرندۀ تمام شئونات زندگی بشر است، در تمام ابعاد فردی و اجتماعی، احکام و دستوراتی برای متدینان به این آیین مقدس دارد. همانطورکه به مسلمان امر شده است اوقات خود را به عبادت و کار و تلاش در مسیر زندگی الهی بگذراند، ائمۀ اطهار فرمودهاند که باید وقتی را برای تفریح و پرداختن به آنچه سبب فراخی روح و روان میشود نیز اختصاص داد. در کلام مولایمان امیرمؤمنان است که اگر این مسئله را در زندگی رعایت نکنیم، عبادت و کار نیز به سرانجامی نخواهد رسید. لذا ازطرفی، باید به شادی و سرور پرداخت و ازجهت دیگر، باید آداب و احکام آن را رعایت کرد تا از این مسیر، انسان دچار وسواس شیطانی و حیلههای نفس بشری نشود؛ چراکه شادیها بهترین عامل و وسیله برای بهغفلتانداختن آدمی از خود و خداوند خویش است.
در این نوشتار، مجموعهای از فتاوای مراجع عظام را درخصوص احکام مربوط به جشن
و شادی گردآوری کردهایم. البته قبل از بیان این احکام، لازم است به این پرسش پاسخ گوییم: «باتوجهبه اینکه قرآن و روایات اهلبیت یکی است؛ چرا بین علما اختلاف فتوا وجود دارد؟» علت اختلاف فتوا، امور متعددی است که در این مختصر، به دو امر مهم اشاره
میکنیم:
۱. قرآن و روایات در مباحث احکام، بهمنزلۀ کتاب قانون است که فهم کارشناسان حقوق از عبارتهایش ممکن است متفاوت باشد. حقوقدانها در فهم قانون دچار اختلافنظر میشوند، بااینکه قوانین، بشری است و بسیار سادهتر از قوانین الهی؛ لذا هیچ بعید نیست که فقها نیز در فهم قوانین الهی از قرآن و روایات دچار اختلافنظر شوند. در اصطلاح علم اصول، به این مطلب، ظواهر ادله و فهم عرفی میگویند که بعضاً در آن اختلاف وجود دارد.
۲. روایاتی که سند احکام الهی قرار میگیرند، باید بسیار معتبر باشند و بتوان به آنها استناد کرد. علم رجال و شخصیتشناسی، وضعیت کسانی را بررسی میکند که روایات را از
زمان امامان معصوم تا زمان ما بیان کردهاند. در موثقبودن و امکان اطمینان به بعضی از اشخاص، بین علما اختلافنظر وجود دارد. این امر، سبب میشود بعضی از روایات درنظر عالِمی معتبر باشد و طبق آن فتوا دهد و درنظر شخص دیگر معتبر نباشد و طبق آن فتوا ندهد.
نکته: هرجاکه بین کارشناسان فن اختلافنظر وجود دارد، افراد به خبرهترین آنها مراجعه میکنند؛ لذا در عمل به احکام نیز بر ما واجب است به مجتهد اعلم مراجعه کنیم، نه هر مجتهدی.
• حکم کفزدن در مراسم عروسی چیست؟
اگر بهطور متعارف و غیرلهوی باشد،(1)یا بهعبارت دیگر، جلف و سبک نباشد،(2)اشکال ندارد.
• دستزدن در اعیاد معصومان چه حکمی دارد؟
بهطورکلی، کفزدن بهخودیخود بهطور متعارف (غیرلهوی) اشکال ندارد؛ ولی بهتر است
1) . روحالله خمینی، احکام ازدواج، ص۸۸؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه ، سؤال۱۱۸۱؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۱۷۳۶؛ صافی، جامع الاحکام، ج۲، سؤال۱۵۸؛ ناصر مکارمشیرازی، استفتائات، ج۳، سؤال۴۶۸و۴۶۹؛ محمدتقی بهجت، رساله، متفرقات، مسئلۀ۳۰؛ سیدعلی سیستانی، سایت، زینت؛ تبریزی، استفتائات، سؤال۱۰۶۱.
2) . نوری، ج۲، سؤال۱۰۴۶.
فضای مجالس دینی به ذکر صلوات و تکبیر معطر شود.(1)بعضی از مراجع، علاوهبر این نظر، فرمودهاند: «این کار با مجالس اهلبیت مناسبت ندارد.(2)مؤمنان اعمال و حرکاتی را کنار بگذارند که نشانگر جلف و سبکبودن است و وقار و عظمت و متانت اهلبیت را خدشهدار میسازد.»(3)
• دستزدن در مساجد چه حکمی دارد؟
در این مسئله دو نظر وجود دارد:
الف. بهتر است در اینگونه مکانهای مقدس، از دستزدن پرهیز شود.(4)
1) . روحالله خمینی، احکام ازدواج، ص۷۸؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۱۸۲؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۱۷۳۵؛ صافی، جامع الاحکام، ج۲، سؤال۱۵۸۱و۱۵۸۳؛ محمدتقی بهجت، رساله، متفرقه، مسئلۀ۳۰؛ ناصر مکارمشیرازی، استفتائات، ج۱، سؤال۵۳۸؛ سیدعلی سیستانی، سایت، کفزدن؛ تبریزی، استفتائات، سؤال ۱۰۴۷؛ نوری، استفتائات، ج۲، س۵۴۸و۱۰۴۶.
2) . آیات عظام تبریزی و سیستانی.
3) . آیتالله نوری.
4) . آیات عظام امام، بهجت، تبریزی، خامنهای، سیستانی و صافی؛ روحالله خمینی، احکام موسیقی، ص۷۹؛ سیدعلی سیستانی، سایت، کفزدن؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۱۸۱؛ تبریزی، استفتائات، سؤال۱۰۵۱؛ صافی، جامع الاحکام، ج۲، سؤال۱۵۸۳؛ بهجت، رساله، متفرقه، مسئلۀ۳۰.
ب. در اینگونه مکانهای مقدس، باید از دستزدن پرهیز شود.(1)
تبصره: البته اگر کفزدن سبب هتک این مکانها شود، به فتوای همۀ مراجع، حرام است.
• دستزدن برای تشویق دیگران یا تأیید عمل دیگران، چه حکمی دارد؟
اگر بهطور متعارف و غیرلهوی باشد،(2)یا بهعبارت دیگر، جلف و سبک نباشد،(3)اشکال ندارد.
1) . آیات عظام فاضل، مکارم، نوری؛ ناصر مکارمشیرازی، استفتائات، ج۱، سؤال۵۳۸؛ فاضل، جامع المسائل، ج۱ سؤال۱۷۳۴؛ نوری، استفتائات، ج۲، سؤال۵۸۴ و ج۱، سؤال۴۴۱.
2) . روحالله خمینی، احکام ازدواج، ص۸۸؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۱۸۱؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۱۷۳۶، صافی، جامع الاحکام، ج۲، س۱۵۸؛ ناصر مکارمشیرازی، استفتائات، ج۳، سؤال۴۶۸و۴۶۹؛ بهجت، رساله، متفرقات، مسئلۀ۳۰؛ سیدعلی سیستانی، سایت، زینت؛ تبریزی، استفتائات، سؤال۱۰۶۱.
3) . نوری، استفتائات، ج۲، سؤال۱۰۴۶.
• آیا دستزدن در جشن عبادت کودکان جایز است؟
بدون کیفیت لهوی، مانعی ندارد.(1)
• دستزدن مردها و زنها در عروسی بهطوریکه از همدیگر جدا باشند و صدای دستزدن را بشنوند، چه حکمی دارد؟
اگر مفسدهای بر آن مترتب نباشد، اشکال ندارد.(2)
• حکم رقص مرد برای مرد و زن برای زن چیست؟
در این مسئله سه نظریه وجود دارد:
1) . روحالله خمینی، استفتائات، ج۲، سؤال۳۵؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۱۷۲؛ سیدعلی سیستانی، سایت، رقص، شمارۀ۷؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۱۷۳۸؛ نوری، استفتائات، ج۲، سؤال۵۷۴؛ ناصر مکارمشیرازی، استفتائات، ج۱، سؤال۵۳۴؛ صافی، سایت؛ وحید، سایت، کسبهای حرام؛ تبریزی، استفتائات، ج۲، سؤال۹۹۴و۹۹۵؛ بهجت استفتائات، ج۴، مسئلۀ۱۸۰۰: ازنظر آیتالله بهجت، رقص زن برای شوهر اشکال دارد.
الف. اگر باعث تحریک شهوت یا سبب ارتکاب فعل حرام یا ترتب مفسدهای نباشد، اشکال ندارد.(1)
ب. بنابر احتیاط واجب، جایز نیست.(2)
ج. حرام است.(3)
• رقص داماد در مجلسی که زنان حضور دارند، چه حکمی دارد؟
1) . آیات عظام امام و خامنهای و تبریزی؛ روحالله خمینی، احکام موسیقی، ص۸۲؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۱۶۹؛ تبریزی، استفتائات، سؤال۱۰۵۲. اخیرا نظر مقام معظم رهبری تغییر کرده است، نظر جدید معظم له: رقص مرد بنابر احتیاط واجب حرام است و رقص زن برای زنان اگر عنوان لهو بر آن صدق کند، مثل اینکه جلسه زنانه تبدیل به مجلس رقص شود، محل اشکال است و احتیاط واجب در ترک آن است و در حکم فوق تفاوتی بین مجلس عروسی و غیر آن نیست. (جزوه استفتائات جدید).
2) . آیات عظام بهجت، سیستانی، فاضل، نوری و وحید؛ فاضل، جامع المسائل ج۱ سؤال۱۷۳۷؛ بهجت، استفتائات، ج۴، سؤال۱۸۰۱؛ نوری همدانی، استفتائات، سؤال۵۷۴؛ وحید، سایت، کسبهای حرام، رقص، سؤال۲۲.
3) . آیات عظام صافی و مکارم؛ مکارم، استفتائات، ج۱، سؤال۵۳۴؛ صافی، سایت.
تصویر
در این مسئله سه نظریه وجود دارد:
الف. اگر رقص بهگونهای باشد که باعث تحریک شهوت شود یا مستلزم فعل حرام یا ترتب مفسدهای باشد، جایز نیست. درغیراینصورت، اشکال ندارد.(1)
ب. بنابر احتیاط واجب، جایز نیست.(2)
ج. حرام است.(3)
1) . آیات عظام امام، خامنهای، تبریزی: از مصادیق لهو است. سزاوار است اعراض شود؛ روحالله خمینی، احکام دانشجویی موسیقی، ص۸۱؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۱۶۷؛ تبریزی، استفتائات، سؤال۱۰۴۲و۱۰۶۷؛ اخیراً نظر مقام معظم رهبری تغییر کرده است، نظر جدید معظم له: رقص مرد بنابر احتیاط واجب حرام است.
2) . آیات عظام سیستانی، فاضل، نوری و وحید؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۱۷۳۷؛نوریهمدانی،استفتائات،سؤال۵۷۴؛ وحید، سایت، کسبهای حرام، رقص، سؤال۲۲.
3) . آیات عظام صافی و مکارم و بهجت؛ بهجت، استفتائات، سؤال۱۸۱۰؛ صافی، سایت؛ ناصر مکارمشیرازی، استفتائات، ج 1 سؤال۵۳۵.
• حکم رقص کودک نابالغ چیست؟
کودک نابالغ، چه پسر و چه دختر، تکلیفی ندارد؛ ولی سزاوار نیست افراد بالغ آنان را به رقص تشویق کنند.(1)
• آیا بین انواع رقص، اعم از محلی و رقص با چوب و رقص برای آموزش و...، تفاوتی وجود دارد؟
تفاوتی میان انواع رقصها در حکم نیست.(2)
• حکم نشستن زن در تالارها و مجالس عروسی چیست؟ درصورتیکه خانمی مشغول رقص باشد، چه؟
شرکت در مجالس رقص اگر تأیید کار حرام دیگران محسوب شود یا مستلزم کار حرامی باشد، جایز نیست.(1)
• آیا رقصیدن در جشن عروسی فرزندان جایز است؛ هرچند توسط پدران یا مادران در مجالس عروسی فرزندانشان باشد؟
1) . سیدعلی خامنهای، اجوبه،سؤال۱۱۶۷؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۱۷۳۹: احتیاط در حضورنیافتن در مجلس رقص است.
اگر از نوع رقص حرام باشد، حرام است؛ هرچند توسط پدران و مادران در مجالس عروسی فرزندانشان باشد.(1)
• ایجاد مراکزی برای آموزش رقص، چه حکمی دارد؟
ایجاد مراکز تعلیم و ترویج رقص، با اهداف نظام اسلامی منافات دارد.(2)
• آیا مبارزۀ نمایشی با عصا در عروسیها جایز است؟ اگر همراه آن، آلات موسیقی بهکار ببرند، چه حکمی دارد؟
اگر بهصورت بازی ورزشی و تفریحی باشد و در آن، ترس از خطر بر جان انسان
نباشد، بهخودیخود اشکال ندارد؛ ولی بهکارگیری آلات موسیقی بهطور لهوی و طربآور، بههیچوجه جایز نیست.(1)
• حکم شاباش چیست؟
الف. اگر درمقابل رقص نباشد، اشکالی ندارد.
ب. اگر درمقابل رقصیدن باشد، حکم خود رقص را دارد.
1) . سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۱۷۹.
• شرکت در عروسی یا مجالس دیگر که انسان میداند در آن شئونات اسلامی را رعایت نمیکنند، ازقبیل اختلاط زن و مرد، رقص و پایکوبی، استفاده از نوارهای موسیقی و...، چه حکمی دارد؟
شرکت در مجالس گناه، حرام است.(1)
• گُلآراییکردن ماشین و بوقزدن در سطح شهر، اگر موجب جلبنظر نامحرم به داخل ماشین یا باعث اذیت و مزاحمت برای مردم شود، چه حکمی دارد؟
1) . ناصر مکارمشیرازی، استفتائات، سؤال۷۱۹؛ بهجت، استفتائات، سؤال۱۸۲۰: جایز نیست و به هر راه ممکن، انسان نباید به آنجا برود و درصورت ورود، باید خارج شود.
چنانچه مزاحمتی برای مردم و استراحت آنان نداشته باشد و مخالف مقررات نباشد، مانعی ندارد.(1)
• شرکت در مجالس عقد و عروسی که در آنها معصیت میشود، برای جلوگیری از انزوا و روبهرونشدن با مشکلات اجتماعی و مسخرهنکردن دیگران، چه حکمی دارد؟ آیا دراینصورت میتوان تقیه کرده، در این مجالس شرکت کرد؟
خیر، جایز نیست.(2)
• استعمال طلا برای مرد بهعنوان زینت، چه حکمی دارد؟
پوشیدن طلا، مانند آویختن زنجیر طلا به گردن و بهدستکردن انگشتر و ساعت طلا، برای مرد حرام است.(1)
تبصرۀ ۱: در این حکم، بین طلای زرد و سفید و سبز و قرمز و صورتی فرقی نیست.
تبصرۀ ۲: در این حکم، بین استفادۀ طولانیمدت و کوتاهمدت فرقی نیست.(2)
• آیا بهدستکردن و استفاده از پلاتین، برای مرد اشکال دارد؟
استفاده از پلاتین اشکال ندارد.(2)
1) . روحالله خمینی، استفتائات، ج۲، کسبهای حرام، سؤال۱۳و۱۴؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۴۴۷؛ صافی، هدایة العباد، ج۱، سؤال۱۶۸۹؛ تبریزی، منهاج الصالحین، المکاسب المحرمه، مسئلۀ۸؛ محمدتقی بهجت، وسیلة النجاه، ج۱، مسئلۀ۱۴۴۱و۱۴۴۲؛ نوری، استفتائات، ج۲، سؤال۵۳۲؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۹۷۰و۹۷۱.
2) . روحالله خمینی، استفتائات، ج۱، لباس نمازگزار، سؤال۵۰؛ سیدعلی سیستانی، سایت، زینت؛ مکارم، استفتائات، ج۱، سؤال۸۱۱؛ تبریزی، استفتائات، سؤال۲۱۹۳؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۹۶۹؛ صافی، جامع الاحکام، ج۲، سؤال۱۷۳۹؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۴۴۳؛ بهجت، استفتائات، سؤال۱۴۵.
• آیا استفاده از ظرفهای طلا و نقره جایز است؟
الف. استعمال برای خوردن و آشامیدن: استفاده از آن حرام است.(1)
ب. برای زینت: دراینزمینه چهار نظر وجود دارد:
۱. حرام است؛(2)
۲. بنابر احتیاط واجب، استعمالش حرام است؛(3)
۳. بنابر احتیاط مستحب، استعمال نشود؛(4)
۴. اشکالی ندارد.(1)
• آیا خریدن ظرفهای طلا و نقره برای جهیزیه و... برای دختر، جایز است؟
الف. برای خوردن و آشامیدن: خریدن آنها جایز نیست.(2)
ب. برای زینتکردن و نگهداری: اشکالی ندارد.(3)
1) . آیات عظام امام و تبریزی؛ توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ۲۲۶.
2) . توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ۲۲۶و۲۲۸و۲۰۶۸؛ آیتالله مکارمشیرازی: خریدن آنها بنابر احتیاط، جایز نیست.
3) . توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ۲۲۶و۲۲۸و۲۰۶۸؛ آیتالله وحید: بنابر احتیاط واجب، اگر برای زینتکردن اتاق است، خریدن آنها بهاینمنظور جایز نیست؛ آیتالله فاضل: ولی اگر برای زینتکردن اتاق است، خریدن آنها جایز نیست؛ آیتالله مکارمشیرازی: خریدن آنها بنابر احتیاط جایز نیست؛ آیتالله نوری: خریدن آنها حرام است؛ آیتالله صافی: اگر برای استفادههای حرام است، خریدن آنها جایز نیست.
• حکم پوشیدن لباس ابریشم برای زن و مرد چیست؟
اگر ابریشم طبیعی و خالص باشد، پوشیدن آن برای مرد حرام است؛ ولی برای زن اشکال ندارد.(1)
• آیا خریدن پارچه و لباس ابریشم خالص برای داماد ازسوی خانوادۀ دختر جایز است؟
اگر آن را بهمنظور پوشیدن، برای داماد میخرند، جایز نیست.(2)
• تراشیدن تمام ریش، چه حکمی دارد؟
در این مسئله دو نظر وجود دارد:
الف. حرام است.(1)
ب. بنابر احتیاط واجب، حرام است.(2)
نکته: البته چون مرجعی این کار را جایز ندانسته است، نمیشود در این مسئله در
1) . آیات عظام صافی و بهجت؛ صافی، سایت؛ بهجت، استفتائات، سؤال۴۸۵.
2) . آیات عظام امام، خامنهای، فاضل، تبریزی، وحید، مکارم، نوری و سیستانی؛ روحالله خمینی، استفتائات، ج۲، سؤال۷۹؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۹۵۵؛ تبریزی، استفتائات، سؤال۱۱۰۰؛ وحید، استفتائات سایت، سؤال۱۸؛ مکارم، استفتائات، سؤال۷۵۳؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۴۱۴؛ نوری، استفتائات، ج۱، سؤال۴۹۲.
تصویر
احتیاط واجب به کسی مراجعه کرد. درنتیجه، به فتوای همۀ مراجع، این عمل جایز نیست.
• کسانی هستند که ریش را تمام نمیگذارند و بهقول مردم، ریش پرفسوری میگذارند. آیا تراشیدن این مقدار، حرام است یا خیر؟
در این مسئله، دو نظر وجود دارد:
الف. تراشیدن بعض ریش، حکم تراشیدن تمام آن را دارد.(1)
ب. ریش پرفسوری اشکالی ندارد.(2)
1) . روحالله خمینی، استفتائات، ج۲، ص۳۲، سؤال۸۴؛ صافی، سایت؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۹۵۵؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۴۱۳؛ محمدتقی بهجت، استفتائات، سؤال۴۸۸؛ سیدعلی سیستانی، سایت، ریشتراشی؛ تبریزی، استفتائات، سؤال۱۰۹۷.
2) . آیات عظام تبریزی، مکارم شیرازی، استفتائات، جلد2، سؤال 751؛ وحید، استفتائات، سایت، سؤال 81: ریش پرفسوری در صورتی مانع ندارد که عرفاً صدق کند که ریش دارد.
• آیا تراشیدن دو طرف گونه، حرمت شرعی دارد یا خیر؟
تراشیدن اطراف ریش، حرام نیست.(1)
1) . روحالله خمینی، استفتائات،ج۲، سؤال۸۳؛ صافی، سایت؛ فاضل، جامع المسائل ج۲، سؤال۷۵۵؛ تبریزی، استفتائات، سؤال۱۱۰۶؛ ناصر مکارمشیرازی، استفتائات، ج۱، سؤال۵۶۷و۵۶۸؛ سیدعلی سیستانی، سایت، ریشتراشی؛ محمدتقی بهجت، استفتائات، سؤال۴۹۴.
2) . روحالله خمینی، استفتائات، ج۲، ص۳۲، سؤال۸۵؛ تبریزی، استفتائات، سؤال۱۱۰۷.
• آیا فقط بهمنظور بهترروییدن مو در صورت، میشود صورت را تراشید؟
تا ریش بیرون نیامده است، تیغکشیدن به صورت، مانع ندارد.(1)
• آیا اصلاح موی گونهها، اعم از اینکه با نخ باشد یا با موچین، حرام است؟
اصلاح موی گونهها هرچند با تراشیدن، حرام نیست.(2)
• آیا اصلاح صورت و برداشتن زیر ابرو در اماکن عمومی، برای زنان زینت حساب میشود و پوشاندن آن واجب است؟
در این مسئله، سه نظر وجود دارد:
الف. اگر بدون آرایش باشد، پوشاندن آن واجب نیست.(1)
ب. این کار بهخودیخود اشکالی ندارد؛ ولی باید آن را از نامحرم پوشاند.(2)
ج. اگر زینت محسوب شود، پوشاندن آن از مرد نامحرم واجب است.(1)
• حکم سرمهکشیدن برای خانمها چیست؟ آیا زینت است و باید آن را پوشاند؟
در این مسئله، سه نظر وجود دارد:
الف. اگر عرفاً زینت محسوب شود، باید آن را پوشاند.(2)
ب. پوشاندن آن واجب نیست.(3)
1) . آیات عظام خامنهای و فاضل؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه،،سؤال۱۰۷۹؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۱۸۰۷.
2) . آیات عظام امام، خامنهای، فاضل و وحید؛ روحالله خمینی، احکام ازدواج، ص۹۹؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۰۸۱؛ وحید، سایت، احکام نگاه، سؤال۱۴؛ فاضل، جامع المسائل ج۱، سؤال۱۷۰۸.
3) . آیات عظام سیستانی و مکارم و نوری؛ سیدعلی سیستانی، سایت، زینت؛ مکارم، استفتائات،ج۱، سؤال۸۰۲؛ نوری، استفتائات، ج۱، سؤال۵۴۲.
ج. زینت است و باید آن را پوشاند.(1)
• آیا پوشاندن صورت آرایشکردۀ بانوان، درمقابل نامحرم واجب است؟
باید آن را از نامحرم پوشاند.(2)
• تاتوکردن ابروها برای بانوان چه حکمی دارد؟
1) . آیات عظام صافی و بهجت؛ صافی، احکام ازدواج، ص۹۹؛ بهجت، سایت، سؤال۵۹۵؛ آیتالله تبریزی: اگر نزد زنان یا نزدیک به آنان متعارف است، پوشاندن آن واجب نیست و درغیراینصورت، باید پوشانده شود.
2) . روحالله خمینی، استفتائات، ج۳، سؤال۳۲؛ سیدعلی سیستانی، سایت، زینت؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۰۷؛ تبریزی، استفتائات، ج1 سؤال۱۵۹۰و۱۵۸۶؛ صافی، جامع الاحکام، ج۲، سؤال۱۶۸۲؛ فاضل، جامع المسائل ج۲، سؤال۱۰۷۰؛ آیتالله مکارمشیرازی: بنابر احتیاط واجب، بپوشاند.
مانعی ندارد؛ ولی اگر زینت شمرده شود، زنان باید آن را از نامحرم بپوشانند.(1)
• حکم پوشیدن حلقۀ ازدواج توسط زن، درصورت دیدن نامحرم چیست؟
دراینزمینه، دو نظر وجود دارد:
الف. باید آن را از نامحرم پوشاند.(2)
ب. پوشاندن آن لازم نیست.(3)
1) . سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۰۷۸؛ سیدعلی سیستانی، سایت، زینت؛ آیتالله مکارمشیرازی: جایز است؛ ولی اگر این زینت تند و زننده باشد و منشأ مفاسدی شود، جایز نیست.
2) . آیات عظام امام، خامنهای، بهجت، صافی، فاضل؛ روحالله خمینی، احکام حجاب، ج۳، سؤال۳۶؛ فاضل، جامع المسائل ج۳، سؤال۱۷۰۸؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۰۷۹؛ صافی، سایت.
3) . آیات عظام سیستانی و نوری و مکارم؛ سیستانی، سایت، زینت؛ ناصر مکارمشیرازی، استفتائات،ج۱، سؤال۸۰۱؛ نوری، استفتائات، ج۲، سؤال۶۶۹؛ آیتالله تبریزی: پوشاندن انگشتری که نزد زنان مسن یا کمی پایینتر به آنان متعارف است، واجب نیست.
• حکم بلندبودن ناخن زن چیست؟ آیا زینت محسوب میشود و باید آن را از نامحرم پوشاند؟
اشکال ندارد.(1)
• آیا استفاده از کراوات و پاپیون، اشکال شرعی دارد؟ اگر داماد برای شب عروسی از آن استفاده کند، حکم مسئله چیست؟
امروزه و در کشور ما، این امر اگر بهعنوان شعار بیگانگان و همبستگی با آنها محسوب شود، از آن اجتناب کنید.(2)
1) . سیدعلی سیستانی، سایت، زینت.
2) . آیات عظام خامنهای، مکارم، تبریزی و نوری؛ سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۳۷۹؛ ناصر مکارمشیرازی، استفتائات،ج۲، سؤال۱۶۴۵؛ تبریزی، استفتائات،ج 1 سؤال2228؛ آیتالله وحید: اگر کروات شعار غیرمسلمانان حساب شود، جایز نیست و اگر شعار نباشد، اشکال ندارد؛ آیتالله فاضل: بهتر آن است که مسلمان از مثل کراوات اجتناب کند؛ آیتالله صافی و آیتالله بهجت: سزاوار نیست مسلمانان از کراوات استفاده کنند؛ بلکه احتیاط ترک استفاده از آن است؛ آیتالله سیستانی: استفاده از کراوات اگر مستلزم مفسده باشد، حرام است.
• حکم استفاده از عطر، برای نمازگزار چیست؟
خوشبوکردن خود درحال نماز، یکی از اعمالی است که ثواب نماز را بیشتر میکند.(1)
• عطرزدن و استعمال بوی خوش برای بانوان، درصورتیکه به مشام نامحرم برسد، چگونه است؟
دراینزمینه چهار نظر وجود دارد:
1) . توضیح المسائل مراجع، احکام نماز، مقدمه.
الف. برای بانوان جایز نیست.(1)
ب. بنابر احتیاط واجب، جایز نیست.(2)
ج. بهخودیخود مانعی ندارد؛ ولی اگر توجه نامحرم را جلب میکند، باید از کنار نامحرم عبور نکنند.(3)
د. اگر موجب تهییج و تحریک باشد، جایز نیست.(4)
• نظر حضرتعالی راجعبه عید نوروز چیست؟ آیا همانند عیدهایی که مسلمانان آنها را جدی میگیرند، مثل عید فطر و قربان، ازنظر شرعی ثابت شده است، یا اینکه فقط روز مبارکی محسوب میشود، مثل روز جمعه و مناسبتهای دیگر؟
نص معتبری مبنیبر این وارد نشده است که عید نوروز از اعیاد دینی یا ایام مبارک شرعی باشد؛ ولی جشنگرفتن و دیدوبازدید در این روز، اشکال ندارد؛ بلکه ازاینجهت پسندیده است که صلۀ رحم است.(1)
1) . سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۴۶۶.
تصویر
• آیا آنچه راجعبه عید نوروز و فضیلت و اعمال آن وارد شده است، صحیح است؟ آیا انجامدادن این اعمال اعم از نماز و دعا و... بهقصد ورود، جایز است؟
انجامدادن این اعمال بهقصد ورود، محل تأمل و اشکال است. بله انجامدادن آنها بهقصد رجا و امید مطلوببودن، اشکال ندارد.(1)
• لطفاً ریشۀ تاریخی مراسم سیزدهبهدر را بیان فرمایید؟
مراسم خرافی سیزدهبهدر را بررسی کردم. سرچشمهاش ازنظر تاریخی به اصحابالرّس برمیگردد که قرآن به آن اشاره کرده است.
1) . سیدعلی خامنهای، اجوبه، سؤال۱۴۶۷؛ آیتالله سیستانی: در بعضی روایات، اعمال و آثاری برای آن وارد شده است؛ گرچه ضعیف است.
به حالات اصحابالرّس در تفاسیر اشاره کردهاند. در یکی از شروح نهجالبلاغه نیز داستان مفصّل آن را چنین یافتم: دوازده شهر یا آبادی بود که هر شهر و آبادی به یکی از ماههای سال خورشیدی نامیده شده بود. آیین مردم آن شهرها بتپرستی بود. درختان صنوبر را پرستش میکردند؛ زیرا صنوبر منبع درآمد خوبی برای آنها بود. روز اول سال، همۀ مردم از تمام دوازده شهر یا روستا، در شهر فروردین جمع میشدند و مراسم جشنی داشتند. فردا به شهر اردیبهشت میرفتند و در آنجا مراسمی داشتند. روز سوم به آبادی خرداد میرفتند... تا به آبادی اسفند که میرسید، دوازده شهر تمام میشد. روز سیزدهم، دستهجمعی از آبادیها خارج میشدند و به بیابانها میرفتند و مراسم سیزده و جشن و پایکوبی و آلودگی به انواع مفاسد را در آنجا برگزار میکردند.
سیزدهبهدر سنّتی بوده است که از بتپرستان باقی مانده است؛ همانطورکه مراسم شب
چهارشنبهسوری سنّتی از آتش پرستان است که در آن، برای آتش احترام قائل میشوند.(1)
• حکم بیرونرفتن روز سیزدهم فروردین، مشهور به سیزدهبهدر، چیست؟
بیرونرفتن در روز سیزده، بهخودیخود حرام نیست؛ اگر مستلزم حرامی نشود که غالباً میشود. این مراسم، براساس اعتقادی خرافی است که سزاوار نیست مؤمنان برایناساس کاری انجام دهند. برای نوروز در بعضی روایات، اعمال و آثاری وارد شده است که گرچه ضعیف است، بهتر است بهجای این مراسم خرافی، آنها را انجام داد.(2)
• حکم اعمال چهارشنبهسوری چیست؟
علاوهبر آنکه هیچ مبنای شرعی ندارد، مستلزم ضرر و فساد زیادی است که مناسب است از آنها اجتناب کنیم.(1)
• یکی از سنتهای ملی ایران، برپایی عید نوروز است. پیرایههایی نیز برای آن قرار دادهاند که ازجمله مراسم چهارشنبهسوری و سیزدهبهدر است. در سالهای اخیر، برپایی این برنامهها علاوهبر بهجاگذاشتن تلفات و خسارات جانی و مالی، موجب هتک حرمت مسائل شرعی شده است. در سیزدهبهدر در صحراها و بیابانها، برخی علاوهبر اختلاط محرم و نامحرم، به رقص و پایکوبی و انجامدادن برخی محرمات دیگر میپردازند. ازآنجاییکه متأسفانه اینگونه سنتها روزبهروز درحال رواج است، حکم شرعی این عید و پیرایههای آن چیست؟
1) . سیدعلی خامنهای، استفتائات، سایت.
رقص و اختلاط محرم و نامحرم در هر روز و هرجا حرام است؛ خواه در عید نوروز باشد یا سیزده یا غیر اینها. همچنین هر عملی که موجب هتک حرمت اسلام باشد و همچنین آتشبازی در چهارشنبهسوری یا هر وقت دیگر، حرام است. مسلمان باید اسلام را بر همۀ شئون و مراسم مقدم کند. آنچه ایرانیان قبل از اسلام بهنام مراسم ملی و... انجام میدادهاند، محکوم اسلام است و اسلام بر آن خط بطلان کشیده است. کسیکه مجدداً بخواهد با هر عنوانی آن را احیا کند، برخلاف وظیفۀ اسلامی خود عمل کرده است.(1)
1) . صافی، استفتائات، سایت.
۱. احتیاط مستحب: عملکردن به این احتیاط، واجب نیست؛ ولی بهتر است به این احتیاط عمل کنیم.
۲. احتیاط واجب: یا باید به این احتیاط عمل کنیم، یا میتوانیم بهنظر مرجع تقلید دیگر عمل کنیم که علم او از مرجع تقلید اعلم، کمتر و از مجتهدهای دیگر، بیشتر است.
۳. پلاتین: پلاتین بهصورت طبیعی، فلزی سفیدرنگ است.
۴. تاتو: به پُررنگکردن دور ابرو، تاتو میگویند که گاهی با تزریق جوهر زیر پوست انجام میشود.
۵. طلای زرد: طلا (درصد بیشتر از بقیه) + مس + نقره.
۶. طلای سبز: طلا + نقره (درصد بیشتر از بقیه) + مس + روی.
۷. طلای سفید: طلا (درصد بیشتر از بقیه) + نیکل + پالادیوم + نقره + روی.
۸. طلای قرمز (صورتی): طلا + مس (درصد بیشتر).
۹. عمل لهوی: به اموری میگویند که باعث طرب و شادی نفسانی و خارجشدن ازحد اعتدال میشود. بهمعنای دیگر، هر عملی که با مجالس گناه تناسب دارد.
۱۰. محل تأمل و اشکال: همان حکم احتیاط واجب را دارد.