روز شمار جنگ ایران و عراق والفجر مقدماتی دستگیری سران حزب توده و تیرگی روابط ایران و شوروی جلد 23

مشخصات کتاب

سرشناسه : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز اسناد دفاع مقدس

عنوان و نام پدیدآور : والفجر مقدماتی: دستگیری سران حزب توده و تیرگی روابط ایران و شوروی / علیرضا لطف‌الله‌زادگان؛ ویرایش ادبی زهرا گل‌محمدی، هانیه مرشدی؛ مجری مدیریت بررسی‌های تاریخی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.

مشخصات نشر : تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز اسناد دفاع مقدس، ۱۳۹۲.

مشخصات ظاهری : ۹۰۶ص. ،[۵]ص.تصویر(رنگی): مصور، نقشه،جدول، عکس.

فروست : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب بیست و سوم.

شابک : ۲۱۰۰۰۰ ریال 978-600-5443-43-1 :

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه.

یادداشت : نمایه.

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- گاهشماری

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹ - ۱۳۶۷ -- عملیات والفجر مقدماتی

موضوع : ایران -- تاریخ -- جمهوری اسلامی، ۱۳۵۸- -- گاهشماری

شناسه افزوده : گل محمدی، زهرا، ۱۳۴۴ -، ویراستار

شناسه افزوده : لطف‌الله زادگان، علیرضا، ۱۳۳۶ - ، ویراستار

شناسه افزوده : مرشدی، هانیه، ویراستار

شناسه افزوده : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ [ج.] ۲۳.

رده بندی کنگره : DSR۱۶۰۲/س۲۵ر۹ ۲۳.ج ۱۳۹۲

رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳۰۲

شماره کتابشناسی ملی : ۳۱۵۰۰۵۹

اشاره

روزشمار جنگ ایران و عراق

1 دی تا 30 بهمن 1361

کتاب بیست و سوم

والفجرمقدماتی

دستگیری سران حزب توده و تیر‌گی روابط ایران و شوروی

علیرضا لطف الله زادگان

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس

عکس

روزشمار جنگ ایران و عراق

تهیه و نشر: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

زیر نظر شورای تدوین و انتشار روزشمار جنگ:

حسین اردستانی، مهدی انصاری، منصور کشاورز،

حمیدرضا فراهانی، علی‌رضا لطف‌الله‌زادگان، هادی نخعی

فهرست روزشمار

عنوان صفحه عنوان صفحه

پیش‌گفتار........................................... 13

مقدمه.................................................... 15

1 دی 1361................................. 47

2 دی 1361................................. 68

3 دی 1361................................. 79

4 دی 1361................................. 86

5 دی 1361................................. 94

6 دی 1361............................ 102

7 دی 1361............................ 113

8 دی 1361............................ 131

9 دی 1361............................ 139

10 دی 1361........................ 154

11 دی 1361........................ 159

12 دی 1361........................ 167

13 دی 1361........................ 178

14 دی 1361........................ 186

15 دی 1361........................ 201

16 دی 1361........................ 212

17 دی 1361........................ 222

18 دی 1361........................ 234

19 دی 1361........................ 245

20 دی 1361........................ 263

21 دی 1361........................ 275

22 دی 1361........................ 297

23 دی 1361........................ 315

24 دی 1361........................ 326

25 دی 1361........................ 332

26 دی 1361........................ 338

27 دی 1361........................ 347

28 دی 1361........................ 359

29 دی 1361........................ 366

30 دی 1361............... 373

1 بهمن 1361.............................. 381

2 بهمن 1361.............................. 391

3 بهمن 1361.............................. 403

4 بهمن 1361.............................. 418

5 بهمن 1361.............................. 432

6 بهمن 1361.............................. 452

7 بهمن 1361.............................. 465

8 بهمن 1361.............................. 478

9 بهمن 1361.............................. 487

10 بهمن 1368.......................... 512

11 بهمن 1361.......................... 523

12 بهمن 1361.......................... 542

13 بهمن 1361.......................... 557

14 بهمن 1361.......................... 568

15 بهمن 1361.......................... 579

16 بهمن 1361.......................... 589

17 بهمن 1361.......................... 613

18 بهمن 1361.......................... 627

19 بهمن 1361.......................... 648

20 بهمن 1361.......................... 666

21 بهمن 1361.......................... 685

22 بهمن 1361.......................... 706

23 بهمن 1361.......................... 718

24 بهمن 1361.......................... 729

25 بهمن 1361.......................... 742

26 بهمن 1361.......................... 753

27 بهمن 1361.......................... 762

28 بهمن 1361.......................... 781

29 بهمن 1361.......................... 789

30 بهمن 1361.......................... 794

گزارش روزشمار (فشرده اهم مطالب)......................................... 803

فهرست راهنما (نمایه)......................................................... 871

فهرست راهنمای عکس‌ها

ارسال کمک‌های مردمی به جبهه‌ها............................... 48

امضای تفاهم‌نامه هم‌کاری بین ایران و آلمان شرقی 57

طارق عزیز....................................................................... 59

تششیع شهدای حمله هوایی به دزفول........................ 82

رجایی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل..... 108

کمک‌های مردمی به جبهه‌ها........................................ 113

بازسازی مناطق جنگ‌زده........................................... 114

مصاحبه مطبوعاتی فرمانده سپاه.............................. 118

حبیب شطی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی....... 133

محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27......................... 139

احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف............................ 139

غلامعلی رشید................................................................ 139

حسن باقری.................................................................... 141

آیت‌الله شریعتمداری...................................................... 161

دیدار وزیر خارجه الجزایر با وزیر خارجه ایران.. 172

دیدار وزیر خارجه الجزایر با رئیس مجلس............ 180

دیدار طارق عزیز با شسون وزیر خارجه‌ی فرانسه 191

شیخ صباح الاحمدوزیر خارجه کویت....................... 194

مصاحبه مطبوعاتی نخست‌وزیر................................ 205

احمد غلامپور................................................................. 212

علی زاهدی..................................................................... 212

نورعلی شوشتری......................................................... 212

حسین خرازی................................................................ 212

ناخدا افضلی................................................................... 217

محسن رضایی فرمانده کل سپاه و رحیم صفوی.... 222

دادگاه متهمان حوادث آمل........................................... 236

حجت‌الاسلام محمدی گیلانی رئیس دادگاه................ 239

علی شمخانی.................................................................. 245

عزیز جعفری.................................................................. 245

سرهنگ صیاد شیرازی................................................ 245

سرهنگ حسنی سعدی................................................. 247

دیدار شورای عالی قضایی با امام............................ 251

دیدار

طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق با رجوی در پاریس 253

سیدمحمد غرضی وزیر نفت....................................... 281

سعدون حمادی............................................................... 285

حبیب‌الله عسگراولادی وزیر بازرگانی..................... 319

محسن نوربخش رئیس بانک مرکزی........................ 320

اولاف پالمه.................................................................... 323

رجایی خراسانی............................................................ 335

عبدالله ولی‌عهد عربستان............................................ 344

ملک حسین پادشاه اردن............................................... 344

احمد عزیزی معاون وزیر خارجه............................... 369

بنی‌صدر و رجوی در پاریس....................................... 377

دیدار وزیر خارجه‌ی ایران با وزیر خارجه‌ی سوریه 386

عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات................. 393

مصاحبه مطبوعاتی وزیر خارجه................................ 407

دیدار نمایندگان مجلس با امام...................................... 421

احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان......................... 424

طه یاسین رمضان.......................................................... 430

دیدار هیئت وزارت خارجه‌ی هند با رئیس‌جمهور... 457

ناطق نوری وزیر کشور............................................... 458

نماینده ایران در سازمان ملل....................................... 472

مجید بقایی....................................................................... 487

حسن باقری..................................................................... 487

آیت الله منتظری.............................................................. 492

آیت‌الله العضمی گلپایگانی............................................. 492

آیت‌الله العضمی مرعشی نجفی..................................... 492

حجت‌الاسلام محلاتی نماینده امام در سپاه................ 519

سرهنگ صیاد شیرازی................................................. 529

معمر قذافی....................................................................... 537

دیدار وزیر اطلاعات سوریه با رئیس مجلس........... 550

اکبر ترکان استاندار ایلام.............................................. 552

محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه..................................... 563

غلامعلی رشید، احمد غلامپور، محسن رضایی، محمود اشجع، داود رنجبر، سیدرحیم صفوی، آیت‌الله طاهری اصفهانی، آیت‌الله یثربی و حجت‌الاسلام فاکر 589

حسین شیخ‌الاسلام معاون وزیر خارجه..................... 604

حرکت رزمندگان برای آغاز عملیات.......................... 613

نخست‌وزیر در جمع فرماندهان ارشد عملیات.......... 614

جمع‌آوری شهدا و مجروحین عملیات........................ 628

نورالدین کیانوری دبیرکل حزب توده......................... 640

سید محمدباقر حکیم........................................................ 644

عزیمت رزمندگان به خط مقدم جبهه.......................... 666

سفر پادشاه اردن به عراق........................................... 701

کلود شسون وزیر خارجه فرانسه............................... 716

سیدحسین موسوی تبریزی دادستان کل انقلاب....... 720

دکتر منافی وزیر بهداری.............................................. 723

عزالدین حسینی.............................................................. 731

دیدار شولتز وزیر خارجه‌ی امریکا با سعدون حمادی 750

آیت‌الله واعظ طبسی........................................................ 791

احمد طالب ابراهیمی وزیر خارجه‌ی الجزایر........... 798

شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه.................................... 799

پیش‌گفتار

مقدمه

پیش‌گفتار

پس از چند سال تلاش و پشت سر گذاشتن مراحل مختلف طراحی، تحقیق، تدوین، ارزیابی، ویرایش، آماده‌سازی و تهیه عکس‌های کتاب بیست‌ویکم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق به پایان رسید و با عنوان "عملیات مسلم‌بن عقیل، آزادی ارتفاعات سومار و تهدید مندلی - تصویب قطعنامه 522" آماده انتشار شد.

کتاب حاضر 61 روز از دوران جنگ ایران و عراق را در بر می‌گیرد و در مجموع شامل 991 گزارش درباره جنگ و موضوعات مربوط به آن در دوره‌ی زمانی

1/6/1361 تا 30/7/1361 است.

برای بهره‌گیری شایسته از کتاب توجه به چند نکته ضروری است:

1- مقدمه کتاب شامل جمع‌بندی مهم‌ترین موضوعاتی است که در گزارش‌های مختلف در سراسر کتاب بدان‌ها پرداخت شده است.

2- هر روز از روزشمار به من-زله یک فصل و شامل چندین گزارش و تفسیر و تحلیل از وقایع آن روز است که در پایان آن فهرست منابع و مآخذ مطالب آن روز درج شده است. همچنین برخی از توضیحات ضروری درباره بعضی گزارش‌ها که در قالب روزشمار نمی‌گنجید، در پاورقی یا در ضمیمه پایان همان روزشمار آمده‌است.

3- پس از متن اصلی کتاب، چکیده‌ای از مطالب کتاب با عنوان "گزارش روزشمار" درج شده است که دارای شماره‌هایی نظیر شماره گزارش‌های متن کتاب می‌باشد و دست‌یابی به مطالب مورد نظر را آسان می‌کند. در پایان کتاب نیز فهرست راهنمای موضوعی (اعلام) آمده‌است. همچنین عکس‌هایی از صحنه‌های وقایع و اشخاص ذکر‌شده در گزارش‌ها، در کتاب چاپ شده است.

4- برای آگاهی بیش‌تر از سیر و شیوه تحقیق و تدوین مجموعه‌ی روزشمار، مطالعه‌ی مقدمه کتاب اول (پیدایش نظام جدید) و ضمیمه کتاب دهم (هجوم سراسری) ضروری است.

در تهیه‌ی این کتاب در بخش مربوط به عملیات والفجر مقدماتی از نتایج تحقیقات میدانی و گزارش‌های تدوین شده‌ی راویان مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ که در سطوح مختلف تصمیم‌گیری و اجرا در قرارگاه مرکزی و قرارگاه‌های تابعه و یگان‌های عمل‌کننده در کنار فرماندهان حضور داشتند، بهره گرفته شده است که اصلی‌ترین منابع استفاده شده در این بخش‌ها، گزارش‌ها، دفترچه‌ها و نوارهای ضبط‌شده‌ی داود رنجبر روای قرارگاه خاتم سپاه و شهید تقی رضوانی⁽¹⁾می‌باشد.

همچنین در مراحل مختلف تحقیق، تدوین و آماده‌سازی، عزیزانی نویسنده و مرکز را یاری کرده‌اند از جمله: خانم لیلا ساعی‌منش و رضا بالا میرزایی (تحقیق و فیش‌نویسی)، آقای مجیدی و خانم‌ها معصومه رحیمی و زینب سادات موسوی (حروف‌چینی و نمونه‌خوانی)، خانم‌ها زهرا سادات صبح‌گل و گوهرتاج اینانلو (بانک اطلاعات و بانک عکس) و خانم مریم سادات نجفی و آقای سیدهادی خاوشی (صفحه‌بندی و گرافیک) که بدینوسیله از هم‌کاری صمیمانه‌ی آنان سپاس‌گزاری می‌شود.

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس

1392

1) شهید تقی رضوانی راوی قرارگاه مرکزی سپاه در عملیات والفجر مقدماتی بود که هنگام شناسایی ارتفاعات فوقی در تاریخ نهم بهمن 1361، به همراه جمعی از فرماندهان از جمله حسن باقری و مجید بقایی بر اثر اصابت گلوله‌ی توپ به شهادت رسید و پس از شهید رضوانی، داود رنجبر دیگر راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، جانشین وی شد.

مقدمه

کتاب بیست و سوم روزشمار شامل وقایع نظامی و سیاسی عمده‌ی 60 روز از جنگ ایران و عراق است که دوره‌ی زمانی 1/10/1361 تا 30/11/1361 را در بر می‌گیرد و به صورت گزارش‌های موضوعی در قالب روزشمار تدوین و تنظیم شده است.

در کتاب حاضر به تبیین ابعاد مختلف جنگ یعنی مسائل نظامی (عملیات‌ها، اجرای آتش سلاح‌های دوربرد، پاک‌سازی مناطق ناآرام، اقدامات گروه‌های هم‌پیمان عراق در داخل و...) و آن دسته مسائل غیر نظامی (اعم از سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و...) که بر حوزه‌ی نظامی و توان رزمی طرفین درگیر تأثیرگذار بوده، پرداخته شده است.

از میان موضوعات گوناگونی که محتوای گزارش‌های روزانه‌ی کتاب را تشکیل داده‌اند، برخی دارای اهمیت ویژه‌یی بوده و در کل دوره تأثیر قابل توجهی داشته‌اند؛ از این رو در زمره‌ی موضوعات اساسی و محوری کتاب 23 به حساب می‌آیند و نظر به این‌که حجم اخبار و گزارش‌های مربوط به آن‌ها بیش از سایر موضوعات است در این‌جا مورد واکاوی و تشریح قرار گرفته‌اند. در مجموع اهم مطالبی که در مقدمه‌ی کتاب 23 روزشمار به آن پرداخته شده چنین است:

· روند مباحث مربوط به طراحی مانور و اجرای عملیات والفجر مقدماتی؛ مراحل و سازمان رزم عملیات؛ یگان‌های عملیاتی اعم از نیروهای سپاه و ارتش و سرانجام اجرا و هدایت عملیات.

· گسترش سازمان رزم و تغییرات سازمانی سپاه برای توسعه‌ی کمی و کیفی توانایی‌های خود.

· اقدامات گروه‌های مسلح غیر قانونی خصوصاً حزب دمکرات، در مناطق کردنشین علیه نیروهای خودی و آسیب‌های وارده به نیروهای خودی و مهاجمان؛ بررسی تطبیقی عملکرد گروه‌های مسلح غیر قانونی در این دوره و دوره‌ی پیشین؛ عملیات نیروهای گروه کومه‌له در پایگاه "درمان" و تصرف بی‌سابقه‌ی (حدود دو ماه) این پایگاه.

· گسترش روابط و پیوند سازمان مجاهدین خلق با حکومت عراق که در پی سفر طارق عزیز به فرانسه و دیدار وی با مسعود رجوی صورت گرفت و انعقاد پیمانی میان آن دو و بررسی اجمالی علل و سوابق این اقدام سازمان.

· نگاه کلی به روابط جمهوری اسلامی ایران و شوروی که در پی گرمی روابط عراق و شوروی، تحلیل یافت؛ افزایش ارسال اسلحه از شوروی به عراق؛ دست‌گیری سران حزب کمونیست توده به عنوان عوامل داخلی و جاسوس کشور اتحاد جماهیر شوروی در ایران.

· دست‌گیری عده‌یی از چریک‌های فدایی خلق موسوم به گروه "اشرف دهقان" در استان‌هایی که فعالیت آن‌ها بیش‌تر و سازمان‌یافته‌تر بود.

· محاکمه‌ی سران اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران مشهور به "سربداران" یا "سیاه جامگان" به جرم حمله به شهر آمل و کشتار 40 تن از مردم و نیروهای نظامی و امنیتی این شهر در 6 بهمن 1360 و اجرای حکم اعدام 22 تن از آنان و نیز مرور اجمالی عملیات این گروه برای تصرف شهر آمل و نحوه‌ی مقابله‌ی مردم و نیروهای انتظامی و سپاه با آنان.

از شاخص‌ترین وقایع غیر نظامی این دوره‌ی 60 روزه که در ادامه مورد بحث و بررسی قرار گرفته است می‌توان به موضوعات زیر اشاره کرد:

· روند مذاکرات مقامات مسئول جمهوری اسلامی ایران و ژاپن درباره‌ی تکمیل پروژه‌ی پتروشیمی و اظهارات و مواضع دو طرف و علل تعلل طرف ژاپنی در تکمیل این پروژه.

· بررسی اجلاس سه‌جانبه‌ی جمهوری اسلامی ایران، لیبی و سوریه و بیانیه‌ی مشترک صادر‌شده در آن؛ نقش این اجلاس در شکست کوشش‌های عربستان برای نزدیک کردن عراق و سوریه و همچنین شکست ایده‌ی جنگ عرب و فارس که کشورهایی چون عراق و عربستان آن را دنبال می‌کردند.

· ادامه‌ی میانجی‌گری دولت الجزایر؛ سفر وزیر خارجه‌ی این کشور به ایران و عراق و پیامدهای این سفر؛ تأثیرات اقدامات سازمان کنفرانس اسلامی که در دوره‌ی قبل صورت گرفته و در کتاب 22 روزشمار به آن اشاره شده است؛ مباحث مربوط به انتشار اخبار پرداخت غرامت به ایران و بازتاب آن در محافل خبری کشورهای عرب منطقه.

· روابط فرانسه و عراق و سفر "طارق عزیز" نماینده‌ی ویژه‌ی عراق به فرانسه؛ توافقات دو کشور در پی این سفر و تسهیلاتی که دولت فرانسه برای خروج عراق از بحران اقتصادی در نظر گرفت؛ بررسی علل هم‌گرایی دو کشور و گسترش آن.

· بررسی روابط متشنج عراق و کویت؛ تلاش نافرجام کویت برای جلب رضایت عراق و افزون‌خواهی عراق برای تصرف جزیره‌ی "بوبیان" کویت؛ پادرمیانی عربستان برای چشم‌پوشی کویت از بخشی از حاکمیت خود در جزیره‌ی بوبیان و فعالیت نظامی عراق در این جزیره.

· تشکیل جلسه‌ی فوق‌العاده‌ی اوپک در 5 بهمن 1361 و مذاکرات‌انجام‌شده در این نشست؛ تحقق نیافتن خواسته‌های عربستان سعودی و کشورهای هم‌سو با آن و اقدام کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس بر کاهش قیمت نفت صادراتی خود.

1. عملیات والفجر مقدماتی

الف) موقعیت کلی منطقه‌ی عملیاتی

پس از اجرای دو عملیات پیروز "مسلم بن عقیل" در منطقه‌ی غرب سومار (9 مهر 1361) و عملیات "محرم" در جنوب شرقی دهلران در عین‌خوش، تصرف شهر "العماره" مورد توافق و در دستور کار فرماندهان ارتش و سپاه پاسداران قرار گرفت⁽¹⁾و برگزاری جلسات طرح‌ریزی برای تصرف این شهر آغاز شد.⁽²⁾

منطقه‌ی عملیاتی والفجر مقدماتی در حقیقت یک خشکی کاسه‌یی‌شکل در خاک عراق است که از شمال غربی تا جنوب غربی در هورالهویزه و شعبات آن محصور بوده و در منطقه‌ی مرزی ایران و عراق بین فکه تا چزابه قرار دارد. پل غزیله⁽³⁾

متر طول و 1500 متر عرض روی باریکه‌ی اتصال هورالسناف و هورالعظیم قرار داشت و به دلیل این‌که عقبه‌ی حداقل 2 لشکر عراق به شمار می‌رفت از موفقیت نظامی ویژه‌ای برخوردار بود.

در نزدیکی شهر حلفائیه، بهترین راه ارتباطی این منطقه و عقبه‌ی حداقل 2 لشکر عراق بود.

بر اساس این توافق و مذاکرات فشرده‌یی که در چندین جلسه بین فرماندهان ارتش و سپاه انجام شد، سرانجام مقرر شد دو قرارگاه نجف و کربلا در منطقه‌یی مرزی در حد فاصل فکه و هورالعظیم با هدف آزادسازی العماره عملیات آفندی را در دو مرحله اجرا کنند.

ب) مراحل عملیات

در مرحله‌ی اول قرارگاه نجف در شمال و قرارگاه کربلا در جنوب مأموریت یافتند با ایجاد شکاف در مواضع عراقی‌ها نفوذ و پس از پیشروی در عمق منطقه و عبور از پل غزیله شهر حلفائیه را تصرف کنند که در این مرحله قرارگاه کربلا عهده‌دار تلاش اصلی بود.

در مرحله‌ی دوم، مجدداً قرارگاه کربلا مأموریت داشت تک را ادامه داده، شهر العماره را با اجرای یک مانور احاطه‌یی، تصرف و تأمین کند. تثبیت و تحکیم مواضع تصرف‌شده و پدافند آن نیز بر عهده‌ی قرارگاه نجف قرار گرفت. (روزشمار 1/10/1361)

پ) سازمان رزم

سازمان پیش‌بینی‌شده در این عملیات شامل یگان‌های زیر بود:

سپاه پاسداران⁽⁴⁾

قرارگاه کربلا شامل:

1) عملیات محدود هم‌زمان در ارتفاعات "چیلات" در شرق شهر علی غربی هم به عنوان تلاش فرعی مورد توافق بود.

2) از جمله مزیت‌های نیروهای خودی برای اجرای عملیات در این منطقه، موقعیت دشمن در منطقه عمومی العماره و متکی بودن به پل غزیله و از طرف دیگر موفقیت‌های به دست آمده در شمال منطقه‌ی عملیاتی در عملیات محرم بود که طی آن بخشی از زمین‌های منطقه‌ی مرزی در سلسله جبال حمرین تصرف شده بود.

3) پل غزیله با 200

4) سپاه پاسداران با قسمتی از این سازمان رزم که شامل 13 یگان اعم از لشکر و تیپ بود وارد عملیات شد. (محمد درودیان، سیری در جنگ ایران و عراق (خرمشهر تا فاو)، جلد 2، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1378، ص 50.

سپاه هفتم حدید:

· قرارگاه تاکتیکی لشکر19 فجر (تیپ133 المهدی، تیپ 35 امام سجاد(ع) و تیپ163 فاطمه‌الزهرا(س)).

· لشکر41 ثارالله(ع) ( 3تیپ).

· لشکر8 نجف (3 تیپ).

· لشکر1 قدس (لشکر7 ولی‌عصر(عج) (یک تیپ زرهی و 2 تیپ پیاده) و تیپ مستقل35 امام حسن(ع)).

سپاه سوم صاحب‌الزمان(عج):

· لشکر 14 امام حسین(ع) (3 تیپ).

· لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) (2 تیپ).

· لشکر25 کربلا (3 تیپ).

· تیپ مستقل قمر بنی‌هاشم(ع).

2. قرارگاه نجف شامل:

سپاه 11 قدر:

· لشکر27 حضرت رسول(ص) (3 تیپ).

· لشکر 31 عاشورا (3 تیپ).

· تیپ مستقل 10 سیدالشهدا(ع).

· لشکر مستقل 5 نصر (تیپ 18 جوادالائمه(ع)، تیپ امام رضا(ع) و تیپ3 امام صادق(ع)).

· تیپ زرهی 5 رمضان.

ارتش جمهوری اسلامی ایران:

· لشکر16 زرهی قزوین به استعداد 3 تیپ، تیپ1 و 3 تحت امر قرارگاه نجف و تیپ2 تحت امر قرارگاه کربلا.

· لشکر21 حمزه به استعداد 3 تیپ پیاده و 1تیپ زرهی تحت امر قرارگاه فرماندهی مشترک سپاه و ارتش خاتم(ص).

· تیپ58 ذوالفقار تحت امر فرماندهی قرارگاه نجف.

· تیپ37 زرهی تحت امر قرارگاه فرماندهی مشترک سپاه و ارتش خاتم(ص).

· تیپ84 خرم‌آباد تحت امر فرماندهی قرارگاه کربلا. (ضمیمه‌ی 2 گزارش 1 روزشمار 1/10/1361)

ت) طرح‌ریزی مانور و مشکلات موجود

با وجود گذشت سه هفته از تصویب کلیات طرح عملیات و برگزاری جلسات متعدد⁽¹⁾در سطح قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و قرارگاه‌های تابعه‌ی سپاه پاسداران، مانور عملیات هنوز شکل مشخص و روشنی پیدا نکرده بود و جزئیات آن کاملاً مُبهم به نظر می‌رسید.

مشکلاتی همچون کمبود امکانات زرهی، نیاز مبرم به نفربر به علت عمق زیاد منطقه‌ی عملیات، یک مرحله‌یی یا دو مرحله‌یی اجرا کردن طرح و طراحی مانور در سطح گردان‌ها از جمله مسائلی بود که فرماندهان یگان‌ها و قرارگاه‌های فرعی سپاه با آن مواجه بودند.

این در حالی بود که اخبار واصله حاکی از تقویت و افزایش هوشیاری دشمن بود. عراق به طور مستمر مشغول تقویت مواضع دفاعی خود از طریق احداث موانع جدید، تقویت توپ‌خانه‌های منطقه و آوردن یگان‌های جدید به این منطقه بود.

در دومین جلسه‌ی مشترک فرماندهان سپاه و ارتش در 19 دی 1361، فرماندهان ارتش طرحی جدید را با هدف تضمین عملیات اصلی (حمله به غزیله، حلفائیه و العماره) پیشنهاد کردند که بر اساس آن هم‌زمان با این اقدام، تلاش دیگری از شمال منطقه‌ی اصلی عملیات از محور پیچ‌انگیزه و ارتفاعات فوقی انجام شود. فرماندهان ارتش معتقد بودند عملیات هم‌زمان در ارتفاعات فوقی تا رودخانه‌ی دویرج دارای محاسن زیر است:

· بسته شدن راه پاتک‌های دشمن پس از آغاز عملیات.

· سهولت در رسیدن به عقبه‌ی دشمن در غزیله.

· انهدام بخش قابل توجهی از نیروهای عراقی در منطقه.

· کوتاه شدن خط پدافند بعد از عملیات اصلی (العماره) و تأمین شدن جناح راست (شمال) عملیات از تهدید عراق.

البته آنان به این نکته نیز اذعان داشتند که "کمبود نیرو برای دو عملیات هم‌زمان" و "ضعف نیرو در رسیدن به هدف اصلی (العماره)" از معایب طرح پیشنهادی است.

پیشنهاد باز کردن جبهه‌ی جدید در ارتفاعات فوقی با مخالفت فرماندهان سپاه رو به رو شد. مهم‌ترین دلایل فرماندهان سپاه برای مخالفت با طرح جدید ارتش عبارت بود از:

· آسیب دیدن نیروها به دلیل هجوم جبهه‌یی برای تصرف منطقه‌ی پیشنهادی و تحمل تلفات فراوان.

· امکان‌پذیر نبودن تثبیت عملیات در یک روز در شمال دویرج (عملیات در این منطقه حداقل به سه روز زمان نیاز داشت.).

1) 3 هفته پس از ابلاغ طرح، حداقل 8 جلسه‌ی فشرده در رده‌ی لشکرها، 4 جلسه در سطح قرارگاه خاتم(ص) سپاه و یک جلسه‌ی مشترک با حضور فرماندهان ارتش و سپاه برگزار شد.

· رعایت نشدن تمرکز قوا و دو تکه شدن نیروها.

· وجود موانع طبیعی و مصنوعی فراوان در منطقه.

· محدودیت نیرو برای اجرای دو عملیات هم‌زمان (روزشمار 19/10/1361).

· هر چند این پیشنهاد مورد موافقت قرار نگرفت، اما باعث شکل‌گیری مباحثی شد که بدون دست‌یافتن به نتیجه‌ی مشخص وقت زیادی را به خود اختصاص داد. (روزشمار 19/10/1361)

پس از بحث و گفت و گوهای متعدد، 3 روز بعد (22/10/1361) ارتش موافقت خود را با طرح توافق‌شده‌ی قبلی اعلام و از پیشنهاد خود چشم‌پوشی کرد، اما بر عملیات فریب روی ارتفاعات "چیلات" تأکید کرد.

با گذشت زمان و تکمیل شناسایی‌ها و جلو رفتن مباحث مانور مشکلات پیش روی عملیات آشکارتر شد. "چگونگی اجرای مانور" عمده‌ترین مسئله‌یی بود که مانع رسیدن به یک جمع‌بندی قاطع درباره‌ی اجرای عملیات می‌شد.

به رغم جلساتی که تقریباً هر روز برگزار و در آن به مقوله‌ی مانور پرداخته می‌شد، تردید در مورد رسیدن یا نرسیدن نیروهای عمل‌کننده به اهداف مورد نظر، همچنان بر فضای مباحث سایه افکنده بود و موضوعاتی مانند "عمق زیاد هدف"؛ "یک یا دو مرحله‌یی شدن عملیات"؛ "پذیرفتن یا نپذیرفتن پیشروی در یک مرحله تا (پل) غزیله" و "بالا رفتن هوشیاری عراق و تقویت هرچه بیش‌تر منطقه توسط دشمن و تا حدی از بین رفتن اصل غافل‌گیری" به این تردیدها دامن می‌زد و در عین حال سایر اقدامات مربوط به پشتیبانی، تدارکات و آماده‌سازی‌ها روند معمول خود را طی می‌کرد (روزشمار 27/10/61).

پس از دو هفته که این مباحث کماکان ادامه یافت، در 16 بهمن 1361، در جلسه‌ی مشترک فرماندهان سپاه و ارتش مسئله‌ی عملیات هم‌زمان از "ارتفاعات فوقی" از سوی ارتش مجدداً مطرح شد و فرماندهان ارتش در این جلسه بر نظرهای قبلی خود تأکید کردند. در ادامه هرچند جلسه از دست‌یابی به یک نتیجه‌ی روشن در موضوع مانور بازماند، اما نقطه‌ی مشترک در دیدگاه‌های فرماندهان ارتش و سپاه تردید جدی در رسیدن به العماره بود، لذا خود به خود اظهار نظرها بیش‌تر معطوف به چگونگی رسیدن به پل غزیله شد. (روزشمار 6/11/61)

با گذشت یک ماه و نیم از ابلاغ طرح مانور و در حالی که مباحث فشرده‌ی فرماندهان در مورد مانور به نتیجه‌ی قطعی نرسیده بود، نهایتاً موضوع با حضور محسن رضایی فرمانده کل سپاه و سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش در

جلسه‌ی شورای عالی دفاع در تهران مطرح شد و شورا بنا به ملاحظاتی⁽¹⁾با تعویق زمان عملیات به منظور دادن فرصت برای انجام مقدمات عملیات در فوقی مخالفت کرد؛ در آستانه‌ی عملیات تعدادی از فرماندهان ارتش و سپاه با امام دیدار کردند. بدین ترتیب، پس از طی یک دوره‌ی 45 روزه، با ابلاغ شورای عالی دفاع تصمیم در مورد اجرای عملیات از محور فکه - چزابه قطعی شد و در مباحث انجام‌شده در روزهای بعد شکل نهایی یافت. بر اساس این مذاکرات، مانور چنین طراحی شد:

در مرحله‌ی اول مقرر شد قرارگاه کربلا با استفاده از 3 تیپ سپاه سوم صاحب‌الزمان(عج) از 3 محور خط نیروهای عراقی را شکسته و تا جاده‌ی آسفالت غرب مرز بین‌المللی پیشروی کند و پس از احداث خاکریز در حد فاصل پاسگاه رشیده تا پاسگاه طاوسیه، به سمت شمال و غرب پدافند کند.

لشکر7 ولی‌عصر (عج) و لشکر8 نجف نیز با بهره‌گیری از 2 تیپ (12 گردان) با پیشروی در عمق منطقه‌ی دشمن از پاسگاه صفریه زمین‌های شمال جاده‌ی چزابه را پاک‌سازی کنند.

در مرحله‌ی دوم نیز قرار بر این شد که لشکر27 حضرت رسول(ص) به استعداد یک تیپ با استفاده از جاپای شب اول در منطقه‌یی به عرض 2

کیلومتر اجرای عملیات کند و تا جاده‌ی آسفالت شرقی "هورالسناف" پیشروی و 5

کیلومتر از جاده را تأمین کند؛ لشکر17 نیز با بهره‌گیری از 7 گردان چپ (جنوب) آن یگان عهده‌دار تأمین قسمت دیگری از این جاده شد. در قسمت جنوبی‌تر خط حد لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع)، نیز سپاه هفتم حدید با بهره‌گیری از 3 یگان (لشکر41 ثارالله با 11 گردان، لشکر8 نجف با 13 گردان و لشکر7 ولی‌عصر(عج) با 12 گردان - جمعاً 36 گردان) با پیشروی در عمق منطقه و پاک‌سازی با این خط حد مستقر می‌شدند و بدین ترتیب، لشکر41 ثارالله تا 5 کیلومتری شمال غزیله، لشکر8 نجف تا پل غزیله، لشکر7 ولی‌عصر(عج) از جنوب پل غزیله تا 3 کیلومتری جنوب آن را تأمین می‌کردند.

همچنین در آخرین هماهنگی‌ها به قرارگاه نجف مأموریت داده شد تا در جناح راست عملیات با عبور از رودخانه‌ی دویرج به ارتفاعات شمالی آن حمله کند. در ادامه‌ی عملیات نیز مأموریت عبور از پل غزیله، پاک‌سازی شمال جاده‌ی غزیله به العماره و تأمین شهر حلفائیه (المشرح) به لشکر8 نجف واگذار شد و برای سهولت

1) به نظر می‌رسد ملاحظات شورا برای مخالفت با تعویق عملیات به این دو جنبه مربوط باشد: اول آن‌که از نظر سیاسی این ایام با دهه‌ی فجر انقلاب اسلامی و برگزاری کنفرانس غیر متعهدها در هند هم‌زمان بود. از نظر نظامی نیز دلایلی از جمله طولانی شدن دوره‌ی مباحث مانور عملیات؛ آمادگی؛ اتمام مأموریت بخش زیادی از نیروهای بسیجی و مشکل نگه‌داری و تمدید مأموریت آنان - از سپاه 11 قدر حداقل 18 گردان اتمام مأموریت داشتند -؛ افزایش بیش از اندازه‌ی حساسیت عراق به تحرکات نیروهای خودی و بمب‌باران مداوم عقبه‌های خودی و نیاز به حداقل 20 روز برای کسب آمادگی برای عملیات در فوقی مطرح بود.

دسترسی به اهداف در عمق این لشکر بر واگذاری حداقل 70 دستگاه نفربر و هلی‌برن 2 گردان نیروی زبده برای انتقال سریع به پل غزیله تأکید شد. در اجرای این مأموریت تأمین جناح راست (شمال) این لشکر یعنی شمال المشرح تا هورالسناف به لشکر41 ثارالله(ع) و تأمین جناح چپ آن نیز به لشکر7 ولی‌عصر(عج) واگذار شد.

پس از این تصمیم، زمان اجرای عملیات 16 بهمن 1361 تعیین شد و با توجه به تقارن آن با دهه‌ی فجر نام "والفجر" برای عملیات انتخاب شد. هماهنگی بین یگان‌ها در حین اجرای عملیات؛ اجرای طرح تقسیم 1000 کمپرسی؛ اعلام آماده‌باش صددرصد از صبح روز 16 بهمن؛ هماهنگی با نیروی هوایی و هوانیروز؛ دعوت از برخی مسئولان برای حضور در اتاق فرماندهی عملیات، مهم‌ترین تصمیمات در آستانه‌ی عملیات بود.

گفتنی است که محدودیت در انتقال لودر و بولدوزر به منطقه، باعث شد عملیات با 24 ساعت تعویق در 17 بهمن 1361 اجرا شود.

ث) شرح عملیات

شب اول

با اعلام رمز عملیات در ساعت 21:30، پنج تیپ (تیپ1 لشکر8 نجف و تیپ35 امام حسن(ع) در جنوب پاسگاه صفریه و تیپ1 لشکر31 عاشورا، تیپ عمار لشکر27 حضرت رسول(ص) و تیپ جوادالائمه از لشکر5 نصر) در حد فاصل پاسگاه‌های رشیده تا طاوسیه عملیات را آغاز کردند و نیم‌ساعت بعد درگیری‌ها با کمین‌های فراوان عراقی آغاز شد.

پس از عبور از کمین‌ها که نسبتاً با دشواری انجام شد، تا ساعت 24 نیروهای خط‌شکن بدون مواجهه‌ی جدی با نیروهای دشمن از اولین کانال⁽¹⁾

5 متر و عمق بیش از 2 متر بودند و از جاده‌ی چزابه به غزیله آغاز شده و تا شهرک طیب ادامه داشت. عراق درون این کانال را با سیم‌خاردار و مین‌های نامنظم مسلح کرده بود. کانال کشاورزی که کانال قدیمی و در دو طرف آن خاکریز احداث شده بود از شمال منطقه‌ی کمیت در عراق (از رودخانه‌ی دجله) آغاز شده و پس از 20

کیلومتر به هورالهویزه وصل می‌شد. عرض کانال 10

متر و عمق آن 5 متر بود. پس کانال‌ها به هم‌راه میادین مین و رده‌های مختلف سیم‌خاردار اصلی رده‌ی پدافندی ارتش عراق در مقابل نیروهای ایرانی بود.

پدافندی عراق عبور کردند. رده‌های متعدد موانع، انواع سیم‌خاردار و میدان‌های مین در غرب کانال اول باعث کندی حرکت شد، طوری که تلاش برای عبور از این موانع که تا 22 ردیف را شامل می‌شد و رسیدن نه‌چندان منظم به کانال دوم تا ساعت 3 صبح طول کشید.

عراق که از این پس از مسیر اصلی تک آگاه شده بود، از درگیر کردن نیروهای خط

1) عراق در منطقه‌ی عملیاتی والفجر مقدماتی، 3 کانال سراسری و موازی موسوم به کانال اول، کانال دوم و کانال کشاورزی احداث کرده بود. کانال اول و دوم به فاصله‌ی یک کیلومتر از یک‌دیگر و دارای عرض حدود

اول خود پرهیز کرده و بر اساس یک تاکتیک مشخص دستور عقب‌نشینی این نیروها را به عقب صادر کرد. کندی پیشروی یگان‌ها، دست‌یابی به هدف این مرحله (کانال کشاورزی) - که در جناح راست و میانی از جاده‌ی آسفالت غرب خط مرزی حدود 6

کیلومتر فاصله داشت - را با تردید مواجه ساخت، لذا تدبیر فرماندهی بر این شد که مواضع تصرف‌شده تا جاده‌ی آسفالت غرب مرز بین‌المللی با احداث خاکریز تثبیت شود که تا ساعت 6 صبح بخش‌هایی از این مأموریت اجرا شد و در حالی که هنوز خط منسجمی تشکیل نشده بود و الحاق بین یگان‌ها مشکل داشت، عراق پاتک‌های خود را آغاز کرد. فشار عراق باعث عقب‌نشینی نیروهایی که تا کانال دوم پیشروی کردند شد، اما در عمل گردان‌هایی از لشکر8 نجف و 27 حضرت رسول(ص) در دو قسمت از کانال دوم مانده و سعی در حفظ سرپل غرب این کانال داشتند به نوعی در محاصره قرار گرفتند و حماسه‌ی پرشوری از مقاومت و شهادت را آفریدند.

بدین ترتیب در شب اول، تنها بخش‌هایی از اهداف تعریف‌شده‌ی عملیات تصرف شد و تقریباً هیچ یک از یگان‌ها موفق به تأمین هدف‌های مرحله‌ی اول عملیات نشدند و با روشن شدن هوا حفظ مناطق تصرف‌شده و اصلاح و تقویت خطوط پدافندی برای مقابله با پاتک‌های بعدی دشمن وجهه‌ی همت یگان‌ها قرار گرفت.

طرح‌ریزی جدید برای ادامه‌ی عملیات

در مذاکرات فرماندهان سپاه و ارتش و بر اساس درک جدید و روشن‌تری که از زمین منطقه به دست آمده بود با رفتن تا عمق 6 کیلومتری غرب جاده‌ی آسفالت مرزی عراق (کانال کشاورزی) که هدف مرحله‌ی اول عملیات بود موافقت شد. اما به دلیل ضرورت کسب آمادگی برای این اقدام، عملیات به شب بعد (19/11/1361) موکول شد و در طول روز اول و شب دوم نیروها به تثبیت و تقویت مواضع و تکمیل خاکریزها پرداختند.

در بررسی مجدد وضعیت در روز دوم به دلیل پاره‌یی ملاحظات به ویژه محدودیت معابر وصولی، عملیات یک شب دیگر به تأخیر افتاد، لکن تصمیم بر آن شد که در شب (19/11/1361) یگان‌ها به باز کردن معبر محورهای خود اقدام کنند.

در گفت و گو‌های انجام گرفته به دلایلی از جمله هوشیار شدن دشمن به محورهای هجوم، مانور نیز دستخوش تغییراتی شد.

استفاده از 200 نیروی زبده‌ی موتورسیکلت‌سوار برای رسیدن سریع به پل غزیله؛ هلی‌برن 2 گردان به محدوده‌ی غزیله و عبور دادن 5 گردان از طریق هورالعظیم در جنوب منطقه‌ی عملیات به عنوان یک راه‌کار برای دور زدن دشمن در محور چزابه در مجموعه تدابیر فرماندهان جایگاه جدی‌تری یافت و در جلسات مستقلی جزئیات آن

بررسی شد و مأموریت این اقدام به لشکر14 امام حسین(ع) واگذار شد.

در پی اقدام یگان‌ها و باز کردن معابر مستقل برای عبور و حل شدن مشکل محدودیت معبر و مرور نهایی مانور⁽¹⁾

کیلومتر از عرض جبهه‌ی عملیات از شمال (حدفاصل پاسگاه دویرج تا پاسگاه رشیده) کاسته شد تا مانور به چپ (جنوب) میل کرده و با تصرف بخشی از جاده‌ی آسفالت چزابه امکان بهره‌گیری نیرو از طریق هورالعظیم فراهم شود.

پیش‌بینی فرماندهان آن بود که در صورت دست‌یابی به اهداف، دست‌رسی به پل غزیله محتمل خواهد بود. هرچند که عملیات در شب اول، دشمن را به طور کامل متوجه هدف نیروهای ایرانی از عملیات در این منطقه (پل غزیله) کرده بود.

با حضور فرماندهان سپاه و ارتش در بعد از ظهر روز 20 بهمن 1361، با اعلام رمز عملیات در ساعت 21، بر اساس طرح مانور، قرارگاه کربلا با 4 یگان شامل لشکر7 ولی‌عصر(عج) (9 گردان)، لشکر8 نجف (6 گردان که تیپ2 لشکر16 زرهی قزوین با حدود 50 دستگاه تانک و نفربر به این یگان مأمور شد)، تیپ امام حسن(ع) و لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) عملیات را آغاز کرد. هم‌زمان با این یگان‌ها تیپ2 لشکر27 حضرت رسول(ص) در جناح راست و تیپ35 امام حسن(ع) در جناح چپ عملیات با وارد کردن نیروهای خود تأمین جناح‌های عملیات را بر عهده داشتند.

مرحله‌ی دوم عملیات

با آغاز درگیری‌ها، فرماندهی نیروهای عراقی همانند عملیات سه شب قبل با پرهیز از درگیری دستور عقب‌نشینی نیروهای خط اول را صادر کرد؛ لشکر8 نجف موفق‌ترین مانور را تا ساعت 24 اجرا کرد و منتظر یگان‌های دست راست (شمال) خود شد.

مقارن نیمه‌شب، سه یگان محور میانی عملیات (لشکرهای 17، 7 و 8) به جاده‌ی آسفالت غرب مرز رسیدند. مقاومت شدید عراقی‌ها در غرب این جاده و وجود موانع متعدد پیشروی نیروها را کند کرد. هم‌زمان دشمن با استفاده از نیروهای احتیاط نزدیک خود خط محکمی را در غرب کانال کشاورزی ایجاد کرد. کندی و بعضاً توقف پیشروی در برخی محورها فرماندهان را در خصوص رسیدن نیروها تا قبل از روشنایی هوا به این کانال دچار تردید کرد. تا ساعت 4:30 صبح، لشکر27 حضرت رسول(ص) با عبور از جاده‌ی آسفالت غرب مرز و احداث خاکریز جناح راست عملیات را تأمین کرد. نیروهای پراکنده‌یی از لشکر17 به کانال کشاورزی رسیدند و عده‌یی نیز مسیر خود را گم کردند؛ نیروهای لشکر7 ولی‌عصر(عج) نیز پس از عبور از جاده‌ی مرزی عراق متوقف شده بودند. در این میان نیروهای لشکر8 نجف که از آغاز عملیات پس از برداشتن یک گام موفق تا غرب جاده‌ی مرزی پیشروی کرده بودند حدود 3 ساعت منتظر ماندند تا یگان هم‌جوار جناح چپ (تیپ35 امام حسن(ع)) نیز به آن‌ها برسد، اما این امر محقق نشد.

1) بر اساس شرایط به وجود آمده، در مانور پیش‌بینی‌شده اصلاحاتی صورت گرفت؛ بدین ترتیب که حدود 10

پس از نتیجه ندادن تدابیر،⁽¹⁾3 گردان از نیروهای خودی با بهره‌گیری از 30 دستگاه زرهی مکانیزه‌ی تیپ2 لشکر16 زرهی قزوین، خود را به سرعت به کانال کشاورزی رسانده و با چرخش به سمت جنوب در امتداد شرق کانال به سمت جاده‌ی چزابه پیشروی کرد و با یک خیز توأم با سرعت مناسب در نهایت موفق شدند به بخشی از جاده‌ی چزابه دست یابند. (به رغم این حرکت موفق خبری از این اقدام به قرارگاه نرسید.)

پیشروی محدود و پراکنده‌ی نیروها (به جز لشکر8) نیز عمدتاً به صورت ستونی و بدون الحاق با یک‌دیگر بود، لذا با توجه به از دست رفتن زمان و بعید بودن رسیدن همه‌ی یگان‌ها به کانال کشاورزی، تشکیل خط پدافندی در پشت جاده‌ی آسفالت مرزی عراق پیشنهاد شد، اما "وقت‌گیر بودن انتقال دستگاه‌های مهندسی برای احداث خاکریز"، "پراکنده بودن نیروها" و "درهم ریختن سازمان آن‌ها هنگام عقب آمدن تا پشت جاده"، امکان چنین تصمیمی را عملاً سلب کرد، لذا ساعت 5 صبح، دستور عقب‌نشینی نیروها تا مواضع قبلی صادر شد که در این میان نیروهای لشکر8 نجف که حدود 7

کیلومتر در عمق منطقه پیشروی کرده بودند متحمل تلفاتی شدند و نیروها تا مواضعی که حاصل شب اول عملیات بود عقب آمدند و در بررسی‌های انجام‌شده با توجه به نتایج حاصله و به نتیجه نرسیدن تلاش‌ها از ادامه‌ی عملیات در این منطقه صرف نظر شد و پدافند منطقه به لشکر16 زرهی قزوین از ارتش و تیپ35 امام حسن(ع) از سپاه پاسداران واگذار شد.

2. تغییرات تشکیلاتی سپاه

با توجه به نقش روزافزون سپاه در جنگ و محدودیت‌های موجود در سازمان رزم آن، مباحث مربوط به گسترش سپاه در این دوره نیز پی‌گیری شد. در دوره‌ی پیشین، (روزشمار 22) فرماندهی سپاه با توجه به سوابق و وسعت برخی تیپ‌ها ارتقای آن‌ها به رده‌ی لشکری را ابلاغ کرده بود، ولی در این دوره این مورد شکل قانونمندی به خود گرفت و تمامی تیپ‌های سپاه که بیش از 9 گردان نیرو داشتند تبدیل به لشکر شدند و هر لشکر نیز ملزم شد تا به طور سازمانی 3 تیپ را تشکیل و تحت امر قرار دهد.

در این دوره همچنین تشکیل قوای زمینی سپاه پاسداران که بعداً نیروی زمینی خوانده شد، در دستور کار فرماندهی و سپاه قرار گرفت. تفکر تشکیل قوای زمینی بر

1) از جمله تدابیر فرماندهان رده‌های بالاتر وارد کردن تیپ 46 قمر (احتیاط سپاه سوم) برای اجرای مأموریت تیپ 35 امام حسن(ع) بود که انجام آن وقت زیادی را گرفت و در نهایت به دلیل موانع، قاطی شدن با نیروهای تیپ35 و تراکم و تجمع بیش از حد در معابر، ضعف در هدایت نیروها و سردرگمی، این اقدام به نتیجه‌ی مورد نظر نرسید.

این اساس بود که این قوا همچون ارتش‌های موجود در سایر کشورها، یک نیروی مستقل به حساب آید و به صورت یک نیروی مستقل از فرماندهی کل سپاه، هدایت و رهبری شود؛ در راستای اجرای این برنامه بود که فرماندهی سپاه تصمیم به انحلال دو قرارگاه عملیاتی سپاه و جای‌گزینی قوای زمینی به جای آن دو گرفت و ستاد مشترک سپاه نیز عهده‌دار امور ستادی نیروهای سه‌گانه‌ی سپاه شد و غلامعلی رشید به عنوان فرمانده قوای زمینی و حسن باقری به سمت جانشین فرماندهی این قوا منسوب شدند، ولی نزدیک بودن زمان اجرای عملیات آتی (والفجر مقدماتی) و احتمال بروز برخی مشکلات از جمله تعیین رده‌ی جدید در سپاه و نیز پیامدهای احتمالی حاصل از قطع یک‌باره‌ی شخص فرماندهی سپاه (محسن رضایی) و جانشین وی (رحیم صفوی) با سرهنگ صیاد شیرازی و جای‌گزین شدن فرمانده جدید قوای زمینی سپاه با وی، موجب شد اجرای این تغییرات در تشکیلات سپاه به بعد از عملیات موکول شود، با این حال برای عملیات آینده، سپاه، 11 لشکر هر کدام با 3 تیپ سازمانی و 3 تیپ مستقل عملیاتی را به عنوان سازمان رزم آماده‌ی اجرای مأموریت کرد.

هم‌زمان با این تغییرات که در گستره‌ی تشکیلات زمینی سپاه ایجاد می‌شد، راه‌اندازی نیروی دریایی سپاه نیز که از مدت‌ها پیش شروع شده بود به طور فزاینده‌یی پیش می‌رفت و از طرف سپاه پی‌گیری می‌شد. در دوره‌های پیشین بخش‌هایی از نیروهای سپاه در پایگاه‌های آموزشی نیروی دریایی ارتش دوره‌های آموزش عمومی را فراگرفته بودند و رفته‌رفته این دوره‌های آموزش عمومی جنبه‌های تخصصی‌تری پیدا کرد و اجرای عملیات‌های مشترک نیروی دریایی ارتش و نیروهای آموزش‌دیده‌ی سپاه در قالب سازمان عملیاتی نیروی دریایی ارتش صورت گرفت و نیروهای سپاه به هم‌راه شماری از افراد نیروی دریایی ارتش به اجرای عملیات پرداختند. در اواخر این دوره سپاه به دنبال تعریف جدید تشکیلات خود تحت عنوان قرارگاه مشترک دریایی بود. این امر به قدری در نظر تصمیم‌گیران سپاه ضروری بود که حتی در صدد برآمدند با تعدیل نیرو در نیروی زمینی سپاه امکان گسترش و توسعه‌ی نیروی عملیاتی دریایی سپاه را فراهم آورند و برای تحقق این امر فرماندهی سپاه در یک سفر برنامه‌ریزی‌شده به بوشهر در پایگاه دریایی با فرمانده نیروی دریایی ارتش درباره‌ی برنامه‌ریزی‌های آینده برای ارتقای کمی و کیفی نیروهای عملیات دریایی سپاه گفت و گو کرد. فرمانده نیروی دریایی ارتش درباره‌ی نتایج این دیدار و برنامه‌های پیش رو، به مسائلی اشاره کرد که حاکی از جدی شدن شکل‌گیری نیروهای جدیدی در سپاه پاسداران بود. وی گفت ما از سپاه دعوت می‌کنیم که با استفاده از نیروهای عظیم بسیج راه رهایی را باز کنند که این کار با تشکیل قرارگاه مشترک "نوح" در یکی از پایگاه‌های دریایی سپاه فراهم شده است. در این باره بررسی‌های مقدماتی انجام شده و هماهنگی‌های لازم به عمل آمده و قرار شد که

در یکی از پایگاه‌های نیروی دریایی، قرارگاه مشترک میان سپاه و نیروی دریایی ایجاد شود. برای این کار تعدادی از فرماندهان سپاه و تعدادی از افسران نیروی دریایی به اتفاق مدیر اداره‌ی سیاسی - ایدئولوژیکی نیروی دریایی به این پایگاه آمدند تا ضمن بازدید از محل، مقدمات کار برای اجرای این امر مهم را فراهم کنند.

3. اقدامات گروه‌های مسلح غیر قانونی در مناطق کردنشین

کردستان در این مقطع زمانی (از اول دی تا 30 بهمن 1361) نسبت به دوره‌های مشابه شاهد حوادث بسیاری بود؛ در این دوره بیش از 250 برخورد نظامی از انواع مختلف بین نیروهای خودی و نیروهای مسلح غیر قانونی رخ داد (روزانه بیش از 4 مورد) که از این تعداد حدود 200 مورد مربوط به اقدامات گروه‌های مسلح غیر قانونی بود - که 76 مورد آن حمله‌ی مستقیم به نیروها یا پایگاه‌های خودی و 23 مورد هم اجرای کمین بود - در نتیجه‌ی این حملات و درگیری‌ها 519 تن از نیروهای خودی⁽¹⁾شهید، 358 تن زخمی و 170 نفر به گروگان⁽²⁾گرفته شدند و از گروه‌های مسلح غیر قانونی نیز 316 نفر کشته، 252 نفر زخمی و 168 نفر دست‌گیر شدند. با توجه به آمارِ تقریباً مشابه دو ماهِ قبل (دوره‌ی 58 روزه‌ی 4 آبان 1361 تا 2 دی 1361) که قرارگاه حمزه(ع) اعلام کرده بود، میزان شهدای خودی بیش از 90 درصد (249 نفر) و مجروحان بیش از 27 درصد (77 نفر) افزایش داشته است. این افزایش تلفات در نیروهای مسلح غیر قانونی نیز دیده می‌شود، طوری که افراد کشته‌شده‌ی آنان حدود 10 درصد (28 نفر) و زخمیان نیز حدود 168 درصد (158 نفر) افزایش داشته است.

از دیگر موضوعات مهم این دوره حمله‌ی نیروهای کومه‌له در 15 بهمن 1361 به نیروهای مستقر در پاسگاه "درمان" در محور مهاباد - بوکان و تصرف این پایگاه و ناکامی نیروهای خودی در بازپس‌گیری آن و تحمل تلفات سنگین و تداوم اشغال آن تا فروردین‌ماه سال آینده بود. اقدام برای سقوط این پایگاه با هم‌کاری برخی عناصر مسئول پایگاه درمان با نیروهای حزب دمکرات کردستان برنامه‌ریزی شده بود، اما در یک حادثه‌ی غیر مترقبه همه‌ی اطلاعات و آخرین هماهنگی‌ها با حزب دمکرات برای تصرف پاسگاه به دست نیروهای کومه‌له افتاد و نیروهای این گروه با تسلط کامل اطلاعاتی و

1) آن عده از مردم نیز که بر اثر حملات، بمب‌گذاری‌ها و دیگر اقدامات گروه‌های مسلح غیر قانونی شهید یا زخمی شده یا به گروگان گرفته شده‌اند، جزء نیروهای خودی محاسبه شده‌اند.

2) برخی گروگان‌ها را در دوره‌های بعدی به شهادت رسانده و برخی را آزاد و برخی را نیز همچنان در بازداشتگاه‌های خود نگه‌داری می‌کردند.

هم‌کاری برخی عناصر در داخل پاسگاه به آن‌جا حمله کرده و در مرحله‌ی اول 93 تن از نیروهای خودی را قتل عام کردند. در روزهای بعد نیز که برای بازپس‌گیری آن پاسگاه، عملیاتی اجرا شد 24 تن دیگر از افراد خودی به شهادت رسیدند.

حملات غافل‌گیرانه‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به گروه‌های تأمین جاده نیز از جمله موضوعاتی بود که با وجود محدود بودن تعداد حملات به دلیل به‌کارگیری روش‌های ابتکاری و شناسایی‌های کامل قبل از اقدام، به شهادت بیش از 40 تن از افراد خودی انجامید.

از دیگر موضوعات مهم این دوره افزایش نسبی فعالیت نیروهای سازمان مجاهدین خلق در مناطق کردنشین بود. این گروه از قبل نیز فعالیت‌هایی در این مناطق داشت، ولی در این دوره گزارش فعالیت و هم‌کاری آنان در اجرای عملیات‌های مشترک با حزب دمکرات افزایش یافته بود که به این موضوع در بررسی عملکرد سازمان مجاهدین خلق پرداخته خواهد شد.

از جمله دیگر تحولات رخ داده در منطقه‌ی کردستان دست‌گیری افراد رده بالای تشکیلات شهری گروه کومه‌له در اواخر دی‌ماه در سنندج بود. در این اقدام که به نظر می‌رسید در ادامه‌ی دست‌گیری‌های گسترده‌ی اعضای این سازمان در آذرماه باشد، تقریباً همه‌ی مسئولان تشکیلات این سازمان دست‌گیر شدند، طوری که سپاه ناحیه‌ی کردستان ضمن اعلام اسامی و عناوین سازمانی افراد دست‌گیرشده، از فروپاشی کامل این سازمان در سنندج خبر داد.

در این دوره به علت فرارسیدن فصل سرما و وضعیت نامناسب جوی عملیات‌های پاک‌سازی که اغلب به همت نیروهای تابع قرارگاه حمزه اجرا می‌شد دچار رکود شده بود و نیروهای خودی به نحوی در وضعیت پدافند فعال قرار داشتند تا با پایان فصل سرما و فراهم شدن شرایط جوی مناسب بار دیگر پاک‌سازی‌ها را ادامه دهند. البته، نباید از نظر دور داشت که با توجه به روند پاک‌سازی‌های انجام‌شده، نیروهای مسلح غیر قانونی تقریباً از همه‌ی محورهای مواصلاتی عقب رانده شده بودند و محور عمده‌یی که در تصرف آنان باقی مانده باشد وجود نداشت و حضور نیروهای مسلح غیر قانونی بیش‌تر در عمق محورهای مواصلاتی و دور از محورهای اصلی مواصلاتی مناطق کردنشین بود و از همان مناطق بود که عملیات خود را سازمان‌دهی و اجرا می‌کردند.

4. کاهش فعالیت‌های سازمان مجاهدین خلق

فعالیت‌های سازمان مجاهدین خلق در این دوره به طور چشمگیری کاهش یافته بود به گونه‌یی که در حوادث مربوط به عملکرد سازمان در طول این دوره (1 دی تا 30 بهمن 1361) 42 عملیات گزارش شده است که بر اثر آن 17 تن از افراد خودی به شهادت

رسیدند که این تعداد در مقایسه با دوره‌های قبلی بسیار اندک بود.

از دیگر نکات مهم در عملکرد نیروهای سازمان این‌که در طول این 60 روز، از 42 مورد اقدامات آنان تنها 10 مورد آن در تهران اتفاق افتاد که 3 مورد آن سرقت مسلحانه‌ی خودرو؛ 3 مورد اقدام به بمب‌گذاری ناموفق؛ 3 مورد درگیری با نیروهای دادستانی و سپاه یا تیراندازی به طرف آن‌ها و یک مورد آن نیز ترور بود و در نتیجه‌ی اقدامات آنان یک تن شهید و 5 تن زخمی شدند.

البته در اواخر بهمن‌ماه سازمان اعلام کرد که مرحله‌ی اوّل (بی‌آینده کردن نظام جمهوری اسلامی ایران) در تهران و شهرستان‌ها به پایان رسیده و مرحله‌ی دوم استراتژی سازمان، یعنی ضربه زدن به سرانگشتان حکومت (افراد حزب‌اللهی و پاسداران) فرارسیده است، ولی ابتکار عمل نیروهای خودی برای مقابله با اقدامات سازمان که از ماه‌های پیش شروع شده بود از یک سو و توصیه‌ی سازمان به خروج نیروهای عملیاتی از شهرهای بزرگ و به خصوص تهران از سوی دیگر، توانی را برای اجرای این استراتژی برای سازمان باقی نگذاشته بود.

در این دوره همچنین روابط عمومی کمیته‌ی انقلاب اسلامی نتایج اقدامات این نهاد را در طرح مالک و مستأجر که از اواخر شهریورماه سال جاری شروع شده بود اعلام کرد. دست‌گیری 120 تن از افراد این سازمان با سابقه‌ی فعالیت مسلحانه؛ کشف 23 خانه‌ی تیمی و کشته شدن 30 تن از افراد این سازمان از جمله مواردی است که این روابط عمومی اعلام کرده است. همچنین کشف طرح ترور بسیاری از وزیران، نمایندگان مجلس، مسئولان و کشف طرح حمله به نیروهای گشت سپاه نیز از جمله دستاوردهای فعالیت‌های کمیته‌های انقلاب در طرح مالک و مستأجر بیان شده است.

با توجه به محدودیت‌هایی که سازمان مجاهدین خلق در فعالیت‌های خود با آن مواجه شده بود، روی آوردن به مناطق کم‌خطرتر برای تداوم فعالیت‌ها از یک سو و گرایش ذاتی این سازمان برای هم‌کاری با حزب دمکرات کردستان ایران و وسوسه‌ی دست‌یابی به کمک‌های دولت عراق، زمینه‌های تشدید حضور نیروهای سازمان در مناطق کردنشین را فراهم کرد و بخش‌هایی از نیروهای باقی‌مانده‌ی این سازمان به آن مناطق انتقال یافتند و در فاز جدید عملیات نظامی یعنی جنگ‌های پارتیزانی و کوهستانی وارد شدند و در برخی از عملیات‌هایی که حزب دمکرات علیه نیروهای خودی انجام می‌داد نیروهای این حزب را هم‌راهی کردند.

حضور نیروهای سازمان در عملیات‌های مناطق کردنشین و تأثیر آن با توجه به قلّت نیرو، سابقه‌ی اندک و کیفیت نازل عملیاتی هر چند ناچیز بود ولی دستاویز مناسبی برای اقدامات تبلیغاتی سازمان فراهم کرد تا در قالب گزارش‌های عملیاتی آمار و

ارقامی را ارائه دهد که مبنای واقعی نداشت، طوری که در طول این دوره سازمان حداقل 4 مورد اجرای عملیات در اطراف مرودشت گزارش کرد و مدعی شد که در آن عملیات‌ها 82 نفر از پاسداران را به قتل رسانده است، ولی در واقع هیچ کدام از عملیات‌های مورد اشاره‌ی سازمان انجام نشده بود و ارائه‌ی این گزارش‌ها صرفاً جنبه‌های تبلیغاتی و روانی داشت.

5. پیوند سازمان مجاهدین خلق با عراق

در این دوره بالاخره تمایلات تاریخی و ذاتی سازمان مجاهدین خلق از یک سو و نوع فعالیت‌های آن و لزوم برخورداری از حمایت یک کشور خارجی به بار نشست و این سازمان با انتخاب بدترین گزینه، حکومت عراق را به عنوان کشور پشتیبان و حزب بعث را به عنوان پدرخوانده‌ی خود برگزید. این اقدام بعد از انتخاب مشی مبارزه‌ی مسلحانه با جمهوری اسلامی اثرگذارترین حرکت سیاسی سازمان بود.

هرچند نشانه‌های روشنی از اشتراک منافع سازمان مجاهدین خلق و حکومت عراق به خصوص پس از ورود این سازمان به فاز مبارزه‌ی مسلحانه علیه جمهوری اسلامی وجود داشت و رسانه‌های عراقی به خصوص رادیو بغداد بخشی از نیازهای تبلیغاتی این سازمان را برآورده می‌کردند، ولی کتاب سازمان مجاهدین خلق - پیدایی تا فرجام زمینه‌های هم‌کاری این سازمان با عراق را به سال 1357 ارجاع می‌دهد. زمانی که سازمان مزبور ساختمانی را در همسایگی سفارت عراق در تهران تصرف و دفتر مرکزی خود را در آن‌جا مستقر کرد نوعی هم‌کاری میان این سازمان با حکومت عراق شکل گرفت، ولی پیوند ارگانیکی سازمان با عراق در 19 دی 1361 روی داد. در این روز طارق میخائیل یوحنا عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، در پایان دیدار سه روزه‌ی خود از فرانسه به محل سکونت مسعود رجوی در منطقه‌ی "اووزسواواز" فرانسه رفت و با وی گفت و گو کرد. در پایان این گفت و گوهای 4 ساعته که هانی‌الحسن از کادرهای رهبری سازمان آزادی‌بخش فلسطین و مشاور یاسر عرفات نیز در آن حضور داشت، بیانیه‌ی مشترکی انتشار یافت.

درباره‌ی نقش هانی‌الحسن باید گفت که طبق بیانیه‌ی دفتر سیاسی سازمان، وی شخصی بوده که به رجوی توصیه کرده است با طارق عزیز ملاقات کند. هانی‌الحسن در طیف‌های مختلف سازمان آزادی‌بخش فلسطین از جمله طیف‌هایی بود که به کادر رهبری عراق و به ویژه صدام حسین بسیار نزدیک بود. وی پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تأسیس سفارت فلسطین عهده‌دار ریاست دفتر سازمان آزادی‌بخش فلسطین در ایران شد. هانی‌الحسن از جمله کسانی بود که با مسعود رجوی رابطه‌ی دوستانه

داشت، طوری که پس از 30 خرداد 1360 و وقوع حوادث خونین ایران و متعاقب آن فرار رجوی به پاریس در شهریورماه 1360، در فرانسه با رجوی ملاقات کرد؛ با این حال، سازمان آزادی‌بخش فلسطین خبر این ملاقات را تکذیب کرد، ولی انتشار عکس‌ها و دیگر شواهدی که حاکی از ملاقات آن دو بود، این سازمان را بر آن داشت تا ناچار اعلام کند این دیدار یک اقدام شخصی از طرف هانی‌الحسن بوده است.

در بیانیه‌ی مشترکی که پس از دیدار طارق عزیز با مسعود رجوی انتشار یافت به علاقه‌مندی دو طرف برای دست‌یابی به صلح، دعوت طارق عزیز (به نمایندگی از صدام حسین رهبر عراق) از مسعود رجوی برای سفر به آن کشور و حمایت رجوی از اقدامات صلح‌طلبانه‌ی حکومت عراق و درخواست وی از رهبران عراق برای رعایت امنیت مردم شهرها و روستاها و افراد غیر نظامی و عدم کمک مادی عراق به سازمان مجاهدین خلق اشاره شده است.

در بیانیه‌یی که سازمان مجاهدین خلق در توجیه این دیدار و در همان روز منتشر کرد این ملاقات اقدامی انقلابی و فوق‌العاده شجاعت‌بار خوانده شده و همچنین مواردی چون تغییر موازنه‌ی قوای سیاسی در جنگ؛ فعال کردن نیروهای میهن‌پرست ارتش ایران علیه جنگ؛ ارتقای کیفی آلترناتیو شورای ملی مقاومت در سطح داخلی و بین‌المللی، از جمله دستاوردهای پیوند سازمان مجاهدین خلق و حکومت عراق عنوان شده است. در این بیانیه همچنین به این موضوع اشاره شده است که پیچیده‌ترین و مشکل‌ترین بخش مذاکرات بین رجوی و طارق عزیز مصونیت شهرها و افراد بلادفاع بوده است.

سه روز پس از این دیدار نیز دفتر سیاسی و کمیته‌ی مرکزی سازمان مجاهدین خلق در بیانیه‌یی دست‌یابی به بیانیه‌ی مشترک طارق عزیز و رجوی را یک پیروزی بزرگ سیاسی اعلام کرد و چند روز بعد از آن نیز شخص مسعود رجوی در دیدار با گروهی از روزنامه‌نگاران عرب در یک ارزیابی بسیار خوش‌بینانه، پیوند سازمان مجاهدین خلق با حکومت عراق را آغاز دگرگونی در موازنه‌ی قوا بین دو کشور اعلام کرد.

در کتاب سازمان مجاهدین خلق، پیدایی تا فرجام درباره‌ی چگونگی نگرش عراق به سازمان مجاهدین خلق از یک سو و نگرش این سازمان در اعلام هم‌بستگی با عراق آمده است: در واقع، مجاهدین خلق در دامی افتادند که خود برای عراقی‌ها تدارک دیده بودند؛ چراکه این‌ها مدعی بودند که یک سازمان سراسری‌اند که وظیفه‌ی حفاظت از جان رئیس‌جمهور عزل‌شده‌ی ایران را به عهده گرفته‌اند. واحدهای عملیاتی‌شان نیز در درون شهرها مشغول آماده کردن قیام مسلحانه‌ی توده‌یی می‌باشند. دولت جمهوری اسلامی نیز به زودی - با دست همین مجاهدین - سرنگون خواهد شد. عراقی‌ها چنین ادعاهایی را - در واقع - قبول نداشتند و وقعی هم بدان نمی‌نهادند. آنچه برای آنان اهمیت

داشت، عَلَم کردن آن‌ها در مقابل مجلس اعلا⁽¹⁾بود.

دام اصلی را دستگاه اطلاعاتی عراق پهن کرد. این دستگاه، از طریق واسطه‌های آشنا - از جمله همان مسئول اطلاعاتی فرانسه - وارد چانه‌زنی جدیدی با سازمان شدند. موضوع این بود: اکنون که عراق در جنگ علیه ایران، مورد حمایت امریکا و اروپاست، قرار گرفتن در کنار آن نه‌تنها به ضرر رجوی و گروه وی نخواهد بود، بلکه پذیرش مجاهدین خلق به عنوان آلترناتیو و جای‌گزین نظام جمهوری اسلامی، توسط عراق (یعنی یک دولت شناخته‌شده) راه را برای این پذیرش توسط متحدان اروپایی عراق و امریکایی‌ها نیز خواهد گشود.

از جمله استدلال‌های درون‌تشکیلاتی مجاهدین خلق برای قبول چنین اتحادی با عراق، این بود که می‌گفتند: «اگر بتوانیم - در بالاترین سطح - از عراقی‌ها امتیاز بگیریم. از همین ابتدا توانسته‌ایم خود را به عنوان یک وزنه‌ی سنگین مطرح کنیم.»

گروه رجوی، با شیوه‌های تبلیغاتی و شانتاژهای خاص خود، با پیامی، به عراقی‌ها فهماندند که وقت چندانی ندارند و چه بسا ملاقات بعدی در تهران باشد و در آن موقع، مجاهدین دیگر در رأس قدرت هستند. صدام حسین معنای چنین پیامی را گرفت و با توجه به شرایط ویژه‌ی جنگ در آن زمان (زمستان 61) - که عراق در موضع ضعف قرار داشت و اغلب متصرفات را هم از دست داده بود - هیچ مانعی در مسیر ملاقات مقامات ارشد خود با سران سازمان احساس نکرد. سرانجام قرار شد مسائل فی‌مابین در سطوح بالا حل و فصل شود. این توافق، برای صدام، به معنی گامی به جلو جهت کنترل و در اختیار گرفتن این گروه بود. گروهی که می‌توانست در آینده نقشه‌های عراق را در ایران بهتر محقق سازد. البته، در ابتدا تصور این بود که حمایت و به رسمیت شناخته شدن سازمان توسط دولت عراق، موجب خواهد شد که سایر دولت‌ها نیز چنان کنند، اما دیگر کشورها به چنین دامی فرو نیفتادند.

حدود 3 هفته بعد از این دیدار بود که بنا به اعلام یک منبع موثق، اولین پروژه‌ی هم‌کاری مشترک بین سازمان مجاهدین خلق و منابع اطلاعاتی عراق رقم خورد و تیم‌هایی از این سازمان با ورود به عراق به منظور تغییر نگرش اسرای ایرانی در اردوگاه‌های عراق، کارهای آموزشی و تبلیغاتی را شروع کردند.

این منبع در ادامه افزوده است که مسئولان عراقی اعلام کرده‌اند که اگر افراد سازمان

1) مجلس انقلاب اسلامی عراق تشکیلاتی بود که معاودین مسلمان عراقی در آذرماه 1360 به رهبری حجت‌الاسلام محمدباقر حکیم و به کمک جمهوری اسلامی ایران با هدف مبارزه علیه دولت بعثی عراق و سرنگونی آن راه‌اندازی کردند.

بتوانند اسرای ایرانی را از نظر روانی آماده کنند آن‌ها حاضر هستند این اسرا را به سازمان تحویل دهند.

6. محاکمه‌ی سران گروه اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران

در این دوره، محاکمه‌ی 28 تن از وابستگان اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران (سیاه‌جامگان) که در حمله‌ی مسلحانه به شهر آمل و به شهادت رساندن 40 تن از اهالی این شهر و نیروهای سپاه و بسیج شرکت داشتند، از 18 دی‌ماه در دادسرای انقلاب اسلامی مرکز آغاز شد و پس از برگزاری جلسه در 22 دی‌ماه، به پایان رسید و 22 تن از این افراد به اعدام محکوم شدند که در پنجم بهمن‌ماه (روز قبل از سال‌گرد حمله‌ی سیاه جامگان به آمل) در همان شهر حکم اجرا شد.

مسئول کل تشکیلات سربداران جنگل، 5 تن از اعضای مرکزیت اتحادیه‌ی کمونیست‌ها، یک تن عضو دائمی رهبری، 3 تن از اعضای تشکیلات کمیته‌ی تهران، 3 تن مسئول کل اتحادیه در شهرستان ها، طراح و فرمانده عملیات حمله به شهر آمل و مسئول تشکیلات تهران از جمله افرادی بودند که مشمول حکم اعدام شده بودند.

خلاصه‌یی از روند حمله‌ی این اتحادیه به شهر آمل و وقایع مربوط به آن چنین است:

100 نفر از اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌ها با قصد تصرف آمل و ایجاد پایگاه اصلی در این شهر و توسعه‌ی آن به تمام نقاط ایران در 18 آبان 1360 از طریق جنگل قصد حمله به این شهر را داشتند که در حین عزیمت به سمت شهر به طور ناخواسته به یک گروه گشتی از نیروهای بسیج برمی‌خوردند و با توجه به درگیری محدودی که پیش می‌آید نیروهای این اتحادیه از ادامه‌ی برنامه‌ی خود منصرف شده و به جنگل بازمی‌گردند.

در 22 آبان 1360، نیروهای خودی با آگاهی از فعالیت این گروه در جنگل به عمق منطقه‌ی تحت تسلط آن‌ها نفوذ کردند و در درگیری شدیدی که رخ داد 11 تن از نیروهای خودی شهید و نیروهای اتحادیه‌ی کمونیست‌ها نیز با تحمل تلفاتی ناچار به ترک منطقه شدند.

پس از این واقعه اتحادیه‌ی کمونیست‌ها برای بازیابی روحیه، چندین بار به نیروهای خودی حمله کردند و در اواخر دی‌ماه، تصمیم گرفتند آخرین اقدام نظامی خود را انجام دهند و آمل را به تصرف درآورند، به این منظور در اولین ساعات بامداد 6 بهمن 1360 از چهار سمت وارد شهر شده و به مراکز سپاه، بسیج و ادارات دولتی حمله کردند، اما با ورود نیروهای مردمی و اقدام به موقع نیروهای سپاه و بسیج، افراد اتحادیه‌ی کمونیست‌ها ناچار به فرار شدند. در این حادثه 40 تن از نیروهای بسیج، سپاه و مردم شهر آمل به شهادت رسیدند - برخی شهدا از افرادی بودند که در همان لحظات اول درگیری، به دست نیروهای مهاجم دست‌گیر شده بودند و آنان به هنگام عقب‌نشینی این افراد را

تیرباران کردند - از مهاجمان نیز حدود 50 تن کشته یا دست‌گیر شدند.

باقی‌مانده‌ی مهاجمان پس از فرار به جنگل در بهمن 1360 و خرداد 1361، دو عملیات دیگر علیه نیروهای خودی اجرا کردند که طی آن 4 تن از افراد بسیج و سپاه شهید و تعدادی از افراد اتحادیه نیز کشته یا دست‌گیر شدند.

7. فروپاشی بخش بزرگی از سازمان چریک‌های فدایی خلق (اشرف دهقان)

در این مقطع زمانی همچنین سپاه پاسداران در عملیاتی سراسری یک تشکیلات مارکسیستی به نام "چریک‌های فدایی خلق" (گروه موسوم به اشرف دهقان) را در استان‌های هرمزگان، کرمان، سیستان و بلوچستان و آذربایجان غربی (که اهم فعالیت این تشکیلات در این استان‌ها انجام می‌شد) متلاشی کرد.

در این عملیات 48 خانه‌ی تیمی چریک‌های فدایی خلق کشف شد و 14 تن از افراد اصلی این گروه دست‌گیر شدند. مسئول کل تشکیلات 5 استان و معاون وی و 2 عضو اصلی هسته‌ی نظامی کردستان، ارومیه، هرمزگان، تهران، کردستان و آذربایجان غربی از جمله افراد دست‌گیرشده بودند (روزشمار 22/10/1361).

8. دست‌گیری سران حزب کمونیست توده

در حالی که روابط ایران و شوروی به دلیل سفر طارق عزیز به مسکو و ارسال سلاح‌های جدید از شوروی به عراق رو به سردی گذاشته بود و تظاهرات افغان‌های مقیم ایران در مقابل سفارت شوروی (در سال‌گرد اشغال افغانستان در ششم دی‌ماه) و اعتراض وزارت خارجه‌ی شوروی هم بر این سردی دامن زده بود، در 16 بهمن 1361، سپاه پاسداران با انتشار اطلاعیه‌یی اعلام کرد که افراد وابسته به یک تشکیلات سازمانی که در ارتباط با سازمان جاسوسی "کا. گ. ب" (سازمان اطلاعات و امنیت اتحادیه‌ی جماهیر شوروی) بوده‌اند، دست‌گیر شده‌اند.

در این اطلاعیه همچنین اشاره شده است که کیانوری دبیرکل حزب توده و سایر افراد مرکزیت آن در جمع دست‌گیرشدگان می‌باشند و اسناد و مدارک جعلی فراوانی از این افراد به دست آمده است. اطلاعات بعدی روشن ساخت که تقریباً تمام افراد مرکزیت این حزب از جمله "احسان طبری" ایدئولوگ این حزب نیز دست‌گیر شده‌اند.

موسوی تبریزی دادستان کل انقلاب نیز در 21 بهمن تعداد دست‌گیرشدگان را 30 تن اعلام کرد. وی همچنین گفت که اغلب این افراد از کمیته‌ی مرکزی حزب توده می‌باشند. نکته‌ی قابل توجه آن‌که مقامات شوروی در مقابل این اقدام ایران سکوت اختیار کردند و تنها روزنامه‌ی پراودا ارگان رسمی حزب کمونیست شوروی بدون انکار وابستگی

این حزب به آن کشور به سابقه‌ی فعالیت این حزب و خصوصاً نورالدین کیانوری دبیر اول کمیته‌ی مرکزی آن و مبارزات ضد امپریالیستی آن‌ها اشاره و یادآوری کرد که شوروی هیچ گونه ادعای ارضی نسبت به ایران ندارد(!) این روزنامه در ادامه‌ی مقاله اعلام کرد که تعقیب و پی‌گرد رهبران حزب توده و سیاست‌های ضد شوروی زمانی روی می‌دهد که ایران با مشکلات جدی اقتصادی دست به گریبان است و در یک تهدید تلویحاً نوشت: تیره شدن روابط ایران با شوروی به منافع ایران لطمه می‌زند.

9. پیدایش امیدهایی برای تکمیل پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی

قرارداد ساخت پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی با 5/3 میلیارد دلار با شرکت‌های ژاپنی منعقد شده بود، اما پس از حمله‌ی عراق و شروع جنگ با وجود پیشرفت 85 درصدی کار، طرف‌های ژاپنی از ادامه‌ی کار سر باز زدند و به بهانه‌ی نبود امنیت، ایران را ترک کردند؛ پس از برقراری امنیت در منطقه‌ی بوشهر و ارائه‌ی تضمین‌های لازم برای امنیت جانی پیمان‌کاران ژاپنی، آنان همچنان از اجرای تعهدات خود سر باز زدند و به صراحت اعلام کردند که تا پایان جنگ برای تکمیل پروژه اقدامی نخواهند کرد.

در این دوره، مسئولان ایرانی برای راه‌اندازی مجدد و تکمیل ساختمان این پروژه فعالیت خود را افزایش دادند، از این رو هیئت عالی‌رتبه‌ی کارشناسی از ایران نخستین بار بعد از شروع جنگ، جهت گفت و گو با طرف‌های ژاپنی به توکیو رفت. هم‌زمان با سفر این هیئت به توکیو، معاون وزیر نفت در امور پتروشیمی در مصاحبه‌یی اولتیماتوم‌گونه، اعلام کرد که چون طرف‌های ژاپنی برای ادامه‌ی کار اعلام آمادگی نمی‌کنند، ایران برای تکمیل پروژه با شرکت هایی از کشورهای کره ی جنوبی، هند و چند کشور دیگر تماس گرفته است.

وی همچنین اعلام کرد که در صورت عدم هم‌راهی ژاپنی‌ها برای پایان دادن به کار، جمهوری اسلامی ایران خود را محق می‌داند که هر اقدامی را که به صلاح خود می‌داند انجام دهد. مسئول هیئت ایرانی بعد از یک هفته گفت و گو با طرف‌های ژاپنی از روند مذاکرات ابراز خوش‌بینی کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، طبق توافقات به عمل آمده مقرر شده است در صورت توافق طرف‌های ژاپنی برای ادامه‌ی کار، بخشی از درخواست‌های مالی آنان پرداخت شود؛ با این حال 23 دی‌ماه ضرب‌العجل نهایی برای اعلام آمادگی شرکت‌های ژاپنی اعلام شده است. معاون وزیر نفت نیز با اشاره به تعهدات شرکت‌های ژاپنی برای ادامه‌ی کار، متذکر شد که آن‌ها به کار ادامه خواهند داد؛ البته اگر علیه آن‌ها اعمال نفوذ نشود. از سوی دیگر، مقامات صنعتی ژاپنی تعیین ضرب‌العجل ایران را جدی نگرفته و اعلام کردند که بعید است تعیین 23 دی‌ماه آخرین حرف ایرانی‌ها باشد. آساهی و یومیوری دو روزنامه‌ی معتبر

ژاپنی نیز که به نظر می‌رسید از منابع موثق نقل قول می‌کنند، نوشتند که تا قبل از پایان جنگ، شروع تکمیل ساختمان پتروشیمی امکان‌پذیر نیست.

همان طور که انتظار می‌رفت پیمان‌کاران ژاپنی در روز موعود اعلام آمادگی نکردند. با توجه به روند مذاکرات با طرف‌های ژاپنی و برداشتی که مقامت ایرانی از چشم‌انداز آینده‌ی پروژه داشتند، معاون وزیر نفت این بار احتمال هم‌کاری با شرکت‌های ترکیه برای تکمیل پروژه را مطرح کرد. وی گفت: «هر چند تخصص شرکت‌های کره‌یی در این زمینه بیش‌تر است، ولی هم‌کاری با ترک‌ها امیدوارکننده‌تر است.» وی انعقاد قرارداد با شرکت‌های ترکیه را به اعلام عدم هم‌کاری ژاپنی‌ها منوط کرد.

چند روز بعد روزنامه‌ی ژاپنی ینهون کیزایی اعلام کرد که طبق توافقات دو طرف، مبلغ درخواستی ژاپنی‌ها در 3 قسط پرداخت خواهد شد و در مقابل ژاپنی‌ها برای بررسی ادامه‌ی پروژه به تهران می‌روند. (به جای رفتن به محل اصلی پروژه در بندر امام خمینی). رویتر این حرکت را اولین قدم برای ادامه‌ی فعالیت شرکت‌های ژاپنی در پروژه خواند، ولی ادامه یافتن شروع فعالیت‌های تکمیلی را در عمل "بعید" اعلام کرد.

در آخرین اظهار نظر مقامات ایرانی نیز معاون وزیر نفت گفت که همه‌ی شرکت‌های ژاپنی طرف قرارداد برای ادامه، اعلام آمادگی کرده و مشتاق سفر به ایران و تکمیل ساختمان پتروشیمی هستند، وی بار دیگر تکرار کرد این در حالی است که فشارهایی از طرف منابع خارج از شرکت ایران و ژاپن جهت انصراف آن‌ها اعمال نشود.

خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران با نگاهی تردیدآمیز و شاید واقع‌بینانه، دلیل هم‌راهی نکردن برای تکمیل این پروژه را در چند بند اعلام کرده است:

اطمینان خاطر ژاپنی‌ها از ناتوانی توانایی سایر کشورها برای تکمیل پروژه و قصد آن‌ها برای کسب امتیاز.

تمایل نداشتن امریکا و غرب برای پا گرفتن صنایع مادر و خودکفا در ایران و تبعیت ژاپن از این سیاست.

راه افتادن این پروژه به معنای وجود ثبات سیاسی انقلاب اسلامی است و این خلاف خواسته‌ی امریکا و کشورهای غربی است.

احتمال اعمال فشار سیاسی ژاپن به ایران با بهره‌گیری از امتیاز تکمیل پتروشیمی، برای صلح با عراق.

اقدامات میانجی‌گری برای متارکه‌ی جنگ ایران و عراق و تأیید پرداخت غرامت به ایران

در دوره‌ی پیش، هیئت منتخب حسن نیت سازمان کنفرانس اسلامی - که گفته می‌شد طرح جدیدی برای متارکه‌ی جنگ دارد - به ریاست احمد سکوتوره رئیس‌جمهور گینه

به هم‌راه وزیر خارجه‌ی این کشور، معاون دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی و عضو کمیته‌ی مرکزی سازمان آزادی‌بخش فلسطین به تهران سفر کردند و به هم‌راه سفرای گینه، عربستان، ترکیه، پاکستان و کاردار مالزی با مقامات ایران به مذاکره پرداختند. در این دیدار مقامات ایرانی بار دیگر بر خروج عراق از سرزمین‌های اشغال‌شده و پرداخت غرامت به طرف آسیب‌دیده از تجاوز و تنبیه متجاوز تأکید کردند.

این هیئت روز بعد به بغداد رفت و با صدام حسین دیدار و گفت و گو کرد و پس از این دیدار، احمد سکوتوره به نحوی مأموریت هیئت حسن نیت را پایان‌یافته خواند. پس از آن بود که هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس و نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع، برای بازداشتن حامیان دولت عراق و برخی سازمان‌ها و هیئت‌ها از اقداماتی که صرفاً کاربرد تبلیغاتی به سود عراق داشت، در مقابل درخواست حبیب شطی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی که خواهان سفر به ایران برای میانجی‌گری شده بود، گفت: «از این‌که آقایان به ایران بیایند و حرف تازه‌یی نداشته باشند و بروند و مصاحبه کنند، خسته شده‌ایم. اخطار کردیم که اگر حرف جدیدی نداشته باشند نیایند.» در پی سفر ملک فهد پادشاه عربستان به الجزایر، رسانه‌ها و منابع خبری هدف سفر وی را تشویق دولت الجزایر برای ازسرگیری اقدامات میانجی‌گرانه‌ی سابقه‌دار این کشور دانستند.

شاذلی بن جدید نیز در آستانه‌ی سفر وزیر خارجه‌ی الجزایر به ایران در مراسمی از کوشش جدید این کشور خبر داد و گفت: «نوعی خوش‌بینی محتاطانه موجب تجدید عزم الجزایر برای ادامه‌ی کوشش‌ها در جهت هم‌کاری برای استقرار یک جو تفاهم و صلح شده است.»

در دوازدهم دی‌ماه 1361، احمد طالب ابراهیمی وارد ایران شد، ولی به رغم تمام تعابیر و تفسیرها، دکتر ولایتی در مراسم بدرقه‌ی وزیر خارجه‌ی الجزایر محور مذاکرات را در خصوص مناسبات دو کشور و تلاش برای توسعه‌ی آن و مسائل بین‌المللی از جمله کنفرانس وحدت افریقا، تجاوزات اسرائیل به جنوب لبنان و... اعلام کرد.

خبرگزاری رویتر هدف سفر احمد طالب ابراهیمی به تهران را پایان جنگ خواند و اعلام کرد که وی در این سفر موفقیتی به دست نیاورده است. بی‌بی‌سی هم در بررسی دلیل بی‌نتیجه بودن سفر وزیر امور خارجه‌ی الجزایر به ایران به آخرین سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی پس از جلسه‌ی شورای عالی دفاع اشاره کرد که 3 شرط ایران برای صلح را خروج نیروهای عراقی از سرزمین‌های اشغالی؛ دریافت غرامت برای ویرانی‌های بر جای مانده از جنگ و مجازات متجاوز اعلام کرده بود.

بی‌بی‌سی افزود: «چنین پیداست که اصرار ایران در متجاوز شناختن عراق و مجازات آن کشور سد راه مذاکرات شده است.»

موضوع قابل توجهی که بی‌بی‌سی به گونه‌یی سعی در بیان آن داشت این بود که گویا

عراق و کشورهای عرب حامی آن درباره‌ی عقب‌نشینی از سرزمین‌های اشغال‌شده‌ی ایران و پرداخت غرامت اعلام آمادگی کرده‌اند. اخباری که در روزهای بعد منتشر شد نیز حاکی از آن بود که گویا موضوع چگونگی و میزان پرداخت غرامت به ایران در گفت و گو‌های اخیر میانجی‌گران به خصوص وزیر خارجه‌ی الجزایر با مقامات دو کشور، مطرح شده است. در مجموع، اخباری که در این‌باره منتشر شد نشان داد که پرداخت غرامت می‌توانست زمینه‌ی بسیار مساعدی را برای به راه انداختن انواع بازی‌های سیاسی فراهم آورد.

روزنامه‌ی کویتی الانباء که از رسانه‌های نزدیک به دولت عراق است و به نظر می‌رسد اطلاعات موثقی در این مورد داشته باشد، اعلام کرد: «هرچند ایران مبلغ درخواستی غرامت را از 200 میلیارد دلار به 100 میلیارد دلار تقلیل داده است، ولی کشورهای عرب به علت این‌که خود را طرف درگیر نمی‌دانند از پرداخت آن سر باز می‌زنند.» این روزنامه سپس با یادآوری تلاش‌های عربستان برای نزدیک کردن سوریه به عراق نوشته است: «چنانچه اقدامات عربستان سعودی به نتیجه برسد سوریه ایران را قانع خواهد کرد که جنگ را متوقف و با عراق مذاکره کند و در آن حال صندوق عمران جهانی غرامت جنگی را تأمین و خرابی‌ها را بازسازی خواهد کرد.»

دو روزنامه‌ی کویتی هوادار عراق در مقاله‌یی از باب خیرخواهی به ایران توصیه کردند که دوستی با اعراب ارزشمندتر از دریافت پول است.

عرب تایمز نوشت: «عراق علاقه‌مند به خاتمه‌ی جنگ است و پرداخت غرامت درخواست شده توسط کشورهای منطقه تأثیری بر آن‌ها نخواهد داشت، لکن آیا پرداخت یک چنین غرامتی با برقراری روابط دوستانه و هم‌کاری که بسیار پرثمرتر خواهد شد قابل مقایسه است(!)»

السیاسیه نیز با زبان و مضمونی مشابه این موضوع را به ایران گوشزد کرد که «ایران باید به این مسئله بیندیشد که ادامه‌ی جنگ به نفع او نیست و اهمیت مسئله بیش از دریافت غرامت است. هرچند عراق آماده‌ی صلح است و کشورهای خلیج [فارس] آماده‌ی پرداخت خسارت جنگی هستند، ولی آیا این پول به اندازه‌ی دوستی با کشورهای عربی هم‌جوار ارزش دارد.»

در سوم بهمن نیز روزنامه‌ی الخلیج چاپ امارات متحده‌ی عربی موضوع پرداخت غرامت را پایان‌یافته تلقی کرد. این روزنامه نوشت: «پس از آن‌که ایران درخواست 100 میلیارد دلار غرامت به وزیر خارجه‌ی الجزایر را ارائه داد و او نیز این موضوع را به اطلاع کشورهای عربی منطقه‌ی خلیج [فارس] رساند این کشورها از قبول پرداخت آن خودداری کرده‌اند.» روزنامه‌ی الخلیج به نقل از منابع موثق عربی، مطالبی را بیان کرد که به خوبی نشان‌دهنده‌ی عدم انعطاف عراق و دولت‌های حامی این کشور حتی در بدیهی‌ترین موضوع متارکه‌ی جنگ یعنی متجاوز شناخته شدن عراق در حمله به مرزهای ایران است، الخلیج افزود: ایران می‌تواند با عراق سر میز مذاکره بنشیند و مسئله‌ی غرامت و دیگر موضوعات

خود را مطرح و حل کنند یا از سازمان ملل متحد بخواهند که صندوقی برای تعمیر صدمات دو کشور تأسیس کند و تمام کشورهای جهان به این صندوق کمک کنند و در آن صورت است که کشورهای خلیج (فارس) می‌توانند کمک به این صندوق را بررسی کنند.

در آخرین روز این دوره، وزیر خارجه‌ی الجزایر به مطلبی اشاره کرد که حاکی از نرمش موضع ایران در پایان دادن به جنگ و سرسختی حکومت عراق و کشورهای عربی حامی صدام حسین در به رسمیت شناختن بدیهی‌ترین حقوق ایران یعنی تضمین پرداخت غرامت بود. احمد طالب ابراهیمی گفت: «پیشرفت قابل ملاحظه‌یی در تلاش میانجی‌گرانه به وجود آمده، ولی درباره‌ی نحوه‌ی پرداخت خسارت اختلافات شدید وجود دارد.» وی افزود: «در حال حاضر ایران اصراری بر حذف صدام ندارد.»

11. کنفرانس سه‌جانبه‌ی ایران، سوریه و لیبی؛ صدور بیانیه و ناکامی عربستان در نزدیک کردن سوریه به عراق

در این دوره عربستان سعودی همانند ادوار گذشته در صدد برآمد تا در جهت هم‌گرایی اعراب علیه جمهوری اسلامی ایران؛ فراهم ساختن راه‌های فشار سیاسی به ایران و باز شدن مجدد راه انتقال نفت عراق از طریق بندر "بانیاس" سوریه، به نوعی روابط عراق و سوریه را بهبود بخشد. فهد پادشاه عربستان، در این راه شخصاً ابتکار عمل را در دست گرفته بود، حتی روزنامه‌ی المدینه عربستان از تشکیل یک کنفرانس عالی و دیدار حافظ اسد و صدام حسین در ریاض و میانجی‌گری ملک فهد خبر داد.

پس از رایزنی‌های پشت پرده در 27 دی، عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه‌ی سوریه به عربستان سعودی رفت و در ریاض با شاه فهد دیدار کرد و در پی آن شاهزاده عبدالله بن عبد العزیز نایب‌رئیس اول شورای وزیران عربستان برای دیدار با صدام حسین به بغداد رفت و پس از یک دوره گفت و گو با صدام به هم‌راه او به عربستان بازگشت.

صدام حسین که برای اولین بار پس از شروع جنگ، به عربستان رفته بود در ریاض با ملک فهد دیدار و گفت و گو کرد. رویتر تلاش‌های اخیر عربستان را در جهت رفع اختلاف بین عراق و سوریه اعلام کرد. این خبرگزاری همچنین به نقل از خبرگزاری قطر، یادآور شد که کوشش‌های سعودی‌ها برای برطرف کردن اختلافات سوریه و عراق به نتیجه‌ی مثبتی رسیده است و به زودی اعلام خواهد شد.

در اوج این نوع اقداماتِ عربستان سعودی و انتشارِ خبرهای مربوط به این موضوع بود که علی‌اکبر ولایتی برای گفت و گو با مقامات سوریه به دمشق رفت.

رادیو اسرائیل سفر ولایتی را ناگهانی و علت آن را نگرانی دولت ایران از بهبود مناسبات سوریه و عراق و تلاش‌های ملک فهد در نزدیک کردن مقامات بغداد و دمشق اعلام کرد، ولی در واقع دیدار ولایتی از دمشق برای شرکت در یک اجلاس سه‌جانبه با شرکت دولت‌های سوریه، ایران و لیبی بود. در روز اولِ دیدارها، مقامات سه کشور به طور

جداگانه با هم دیدار و گفت و گو کردند که خبرگزاری جمهوری اسلامی موضوع این دیدارها را تفاهم در زمینه‌های بین‌المللی و منطقه‌یی و هماهنگی دیدگاه‌های هیئت‌های سیاسی کشورها قبل از گردهم‌آیی سه‌جانبه اعلام کرد.

در روز دوم اقامت ولایتی در دمشق (2 بهمن 1361) نیز وی در مصاحبه‌یی به تلاش سه کشور برای جلوگیری از به سازش کشاندن موضوع فلسطین و تلاش کشورهای لیبی و سوریه برای دفاع از حقوق مشروع جمهوری اسلامی ایران در مقابل دولت عراق اشاره و اعلام کرد که به زودی در بیانیه‌یی که منتشر خواهد شد سه کشور از مبارزات مردم عراق در سرنگونی دولت این کشور حمایت خواهند کرد.

محمد الزاوی وزیر دادگستری لیبی نیز که به نمایندگی از کشور خود در این نشست سه‌جانبه شرکت کرده بود، تنها راه ایجاد یک موازنه‌ی استراتژیک توسط ملت‌های مبارز جمهوری اسلامی ایران، سوریه، لیبی و گروه‌های انقلابی فلسطین برای متلاشی کردن پایگاه‌های امریکا و اسرائیل در منطقه را سرنگونی رژیم صهیونیستی اعلام کرد. در روز بعد، بیانیه‌ی مشترک به طور هم‌زمان در پایتخت سه کشور منتشر شد که بندهایی از آن بر حقانیت مواضع جمهوری اسلامی در جنگ با عراق، حمایت از مبارزات مردم عراق برای رهایی از بند رژیم حاکم؛ فعال کردن جبهه‌ی پایداری و مشارکت ایران در فعالیت‌های این جبهه در مقابل توطئه‌های امپریالیستی و صهیونیستی و... اشاره شده بود.

پس از انتشار این بیانیه، دولت عراق در این باره واکنش نشان داد و هم‌کاری دولت‌های سوریه و لیبی با ایران و تنظیم بیانیه‌ی مشترک را خلاف قوانین اساس هم‌بستگی اعراب و پیمان مشترک دفاعی اعراب خواند و اظهار امیدواری کرد که جامعه‌ی عرب این بیانیه را تصحیح کرده و اقدامات مقتضی علیه دولت‌های سوریه و لیبی را به مورد اجرا بگذارد.

طه یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر عراق، حافظ اسد و قذافی را سرسپرده‌ی امپریالیسم خواند. نعیم حداد عضو رهبری حزب بعث عراق نیز در جلسه‌یی که در واکنش و به منظور بررسی پیامدهای این بیانیه تشکیل شد، از آن به عنوان تجاوز آشکار به مبانی هم‌بستگی عربی و منشور دفاع مشترک نام برد. وی تأکید کرد که عراق با وجود همه‌ی توطئه‌ها و پیمان‌های مزدوران همواره سربلند و نیرومند باقی خواهد ماند.

مطبوعات کویتی هوادار عراق نیز به شدت در این باره موضع گرفتند.

القبس این اقدام دولت‌های سوریه و لیبی را نه‌تنها علیه عراق، بلکه علیه تمامی کشورهای عربی منطقه‌ی خلیج فارس تفسیر کرد و با متهم کردن سوریه به باج‌خواهی، پایه‌گذاری هر نوع پیمان خارج از چارچوب ملی اعراب را موجب اضمحلال ملت عرب اعلام کرد.

الانباء دیگر روزنامه‌ی کویتی نیز اقدام دولت‌های سوریه و لیبی را موجب جریحه‌دار شدن قلب اعراب خواند و با شیطنت به آن دو کشور یادآور شد که فراموش نکنند

سرزمین عربی در اهواز بیش از 55 سال در اشغال ایرانی‌ها قرار دارد.

رادیو بی‌بی‌سی نیز انتشار بیانیه‌ی سه‌جانبه توسط سه کشور خصوصاً سوریه را عقب راندن تلاش‌های عربستان سعودی برای از بین بردن اختلافات سوریه و عراق خواند. این رادیو به نقل از روزنامه‌ی بیروتی النهار اعلام کرد: این در حالی است که مذاکرات ولی‌عهد عربستان برای پادرمیانی بین عراق و سوریه در هفته‌ی گذشته پیشرفت قابل ملاحظه‌یی داشته است.

12. تشنج در روابط عراق و کویت و چشم‌پوشی کویت از بخشی از حاکمیت خود در جزیره‌ی بوبیان

در این دوره نیز همانند سایر دوره‌ها روابط عراق و کویت دوره‌یی پرتنش را سپری کرد و شاید بتوان گفت مناسبات دو کشور در این مقطع بحرانی‌تر از دوره‌های دیگر بود.

کویت به سان یک کشور متحد کمک‌های بلاعوض مادی (بالغ بر ده میلیارد دلار) به عراق اعطا می‌کرد و بعد از عربستان اصلی‌ترین کشوری بود که وام‌های کلان در اختیار عراق قرار می‌داد. بنادر آن کشور نیز محل پهلو گرفتن و تخلیه‌ی کالاهایی بود که از طریق جاده‌های کویتی و مرز "نویسیب" و "العبدلی" به داخل عراق حمل می‌شد. علاوه بر آن‌ها، دستگاه‌های تبلیغاتی کویت بیش‌ترین حمایت‌های تبلیغاتی را از عراق انجام می‌دادند. به خصوص آن‌که برخی روزنامه‌های کویتی ماهیتی کاملاً عراقی داشتند؛ حتی این کشور برای رضایت خاطر عراق بخشی از ایرانیان را از آن کشور اخراج کرد.

بخش عمده‌یی از کمک‌های کویت مربوط به امکانات و تسهیلاتی بود که این کشور در جزیره‌ی بوبیان در اختیار عراق قرار داده بود تا عراق با بهره‌گیری از این جزیره عملیات‌های بال‌گردها و هواپیماهای خود را علیه جزیره‌ی خارک، بندر ماهشهر و مناطق جنوبی ایران سامان دهد، ولی دولت عراق به این حد کارگزاری کویت قانع نبود. در 16 دی‌ماه صدام حسین نامه‌یی به امیر کویت نوشت و سفیر عراق در آن کشور نامه را به وزیر امور خارجه‌ی کویت تسلیم کرد. هر چند در آن موقع از محتوای نامه مطلبی انتشار نیافت، بعداً مشخص شد که صدام حسین در نامه‌ی خود چندین خواسته طرح کرده است که واگذاری جزیره‌ی بوبیان به مدت 99 سال به عراق؛ اتحاد مواضع صریح و روشن آن کشور در برابر جنگ عراق با ایران و قطع رابطه با ایران؛ اعزام نیروهای نظامی برای کمک به عراق و اخراج ایرانیان ساکن در کویت از جمله‌ی این خواسته‌ها بوده است.

متعاقب این نامه و با توجه به ادعاهای تاریخی مقامات عراقی که کویت را استان شانزدهم خود می‌خواندند، مرضی الاُذینه و محمد بدر دو تن از نمایندگان مجلس کویت که به نحوی نظرهای دولت آن کشور را منعکس می‌کنند، خواستار تعیین تکلیف اختلاف مرزی کویت و عراق شدند.

مرضی الاذینه در تکمیل درخواست خود گفت: «ملت کویت روی آتش نشسته و

دولت باید تعیین مرز با عراق را در اولویت قرار دهد. خصوصاً که اردن و عربستان سعودی به این مسئله فیصله داده‌اند و مرزهای خود را با عراق تعیین کرده‌اند.»

محمد بدر نیز در این باره گفت: «ما از عراق می‌خواهیم همان گونه که ما به آن کشور کمک کرده‌ایم او نیز در این زمینه به ما کمک کند و مرزهای میان دو کشور را تعیین کند.»

امروز پس از سخنان این نمایندگان، هواپیماهای عراقی در یک اقدام تهدیدآمیز به آسمان سه شهر کویتی تجاوز کردند که نشان‌دهنده‌ی نارضایتی عمیق عراق از این گونه اظهارات بود. این وقایع هم‌زمان با انتشار اخباری بود که طبق آن وزارت دفاع کویت به شدت در پی تقویت پایگاه‌های هوایی خود در نزدیکی مرزهای عراق و تقویت سیستم دفاع هوایی خود بود.

سرانجام این کشمکش‌ها با فعالیت میانجی‌گرانه‌ی عربستان سعودی و واگذاری بخشی از جزیره‌ی بوبیان (و شاید برخی وعده‌های دیگر کویت به عراق) به نحوی فروکش کرد. یک خبر منابع داخلی نیز این موضوع را تأیید می‌کرد که طبق آن یک یدک‌کش عراقی مسلح و ملبس به لباس‌های نظامی کویت در اطراف بوبیان و خور عبدالله گشت‌زنی می‌کنند.

البته، باید در نظر داشت که درخواست عراق از کویت برای واگذاری جزیره‌ی بوبیان به عراق، صرف نظر از تأثیرات حقوقی و منطقه‌ی آن، با توجه به جنگ آن کشور با ایران و حساسیت سوق‌الجیشی بوبیان نوعی اتحاد نظامی کویت با عراق محسوب می‌شد و حتی می‌توانست از نظر ایران اعلام جنگ غیر رسمی کویت به ایران باشد، ولی با توجه به خصلت دولت‌مردان عراق کاهش این بحران موقتی بود و عراق خواهان اقدام کویت در واگذاری کل جزیره‌ی بوبیان به آن کشور بود.

در هفته‌ی دوم بهمن‌ماه مرزهای مشترک عراق و کویت متشنج شد و ارتش کویت حدود 5000 نفر را با تسلیحات کامل در مرزهای عراق مستقر کرد که این اقدام جدی از کشور محتاطی چون کویت حاکی از براورد آن‌ها در عزم عراق برای یک اقدام نظامی عاجل در مرزهای کویت بود.

فرمانده نیروهای مسلح کویت نیز در جمع نظامیان کویتی بر آمادگی برای مقابله با نیروهای عراقی در صورت تجاوز به خاک آن کشور تأکید کرد و در پی آن اخباری مبنی بر میانجی‌گری عربستان و موافقت کشور کویت با ورود 5000 نیروی عراقی به بوبیان منتشر شد، ولی این بحران همچنان با زیاده‌خواهی حکومت عراق حل‌نشده باقی ماند، طوری که در آخرین روزهای این دوره (27 بهمن 1361) منابع خبری اعلام کردند که هواپیماهای عراقی با تجاوز به خاک کویت دیوار صوتی را در حریم هوایی کویت شکستند.

13. هم‌گرایی بیش‌تر عراق و فرانسه با سفر طارق عزیز به فرانسه

فرانسه که در طول جنگ، هیچ گاه پشتیبانی خود را از دولت عراق کتمان نکرده و در ردیف فعال‌ترین کشورهایی بود که انواع سلاح‌های مهم از جمله هواپیماهای میراژ، انواع رادارهای حساس، موشک‌های اگزوست و... را در اختیار عراق قرار می‌داد، در این دوره هم به این سیاست خود ادامه داد، ولی در این مقطع حمایت‌های سیاسی فرانسه به قدری یک‌جانبه و آشکار بود که به نظر می‌رسید در صحنه‌ی بین‌المللی رفتارها و مواضع سیاسی دولت فرانسه در برابر دولت عراق از حد متعارف سیاسی فراتر رفته و ابعاد سمپاتیک به خود گرفته است. سیاست دولت سوسیالیست میتران در هم‌گرایی بیش‌تر با کشورهای سوسیالیستی بخشی از رفتارهای این دولت را در ارتباط با دولت قومی سوسیالیستی عراق توجیه می‌کرد، ولی تعریف منافع ملی کشور فرانسه در هم‌گرایی با دولت‌های عرب به ویژه دولت‌های میانه‌رو عرب از یک سو و انباشت بدهی‌های کلان عراق به فرانسه و وابستگی شرکت‌های فرانسوی به بازار داخلی عراق به خصوص در بخش تسلیحات تا حدی این رفتار فرانسوی‌ها را معنا می‌بخشد.

در این دوره که عراق به دلایل متعدد از جمله کاهش ذخایر ارزی؛ افت قیمت نفت و تأثیر مستقیم آن بر درآمد حاصل از فروش اندک نفت؛ کاهش درآمد ارزی کشورهای عربی حامی عراق و سر باززدن آن‌ها از بذل و بخشش‌های سابق و... در وضعیت مناسبی به سر نمی‌برد، شاید بتوان گفت فرانسه کشوری بود که بدون تأثیر پذیرفتن از مؤلفه‌های بازدارنده‌یی چون امکان اسقاط حکومت عراق و پیروزی قابل پیش‌بینی ایران در جبهه‌های جنگ، همچنان قوی‌ترین حامی عراق در میان کشورهای اروپایی بود.

در نیمه‌ی اول دی‌ماه، طارق عزیز مرد قدرتمند عراق به فرانسه رفت. برنامه‌ی اقامت پنج روزه‌ی وی در پاریس خود نشان‌دهنده‌ی ابعاد وسیع گفت و گوها و توافقات وی با مقامات فرانسوی بود.

خبرگزاری فرانسه درباره‌ی وضعیت کلی اقتصاد عراق و موضوع سفر طارق عزیز به فرانسه اعلام کرد:

«عراق اولین مشتری جنگ‌افزارهای فرانسوی، اکنون در مواجهه با شکست در جنگ با ایران برای پاریس مشکلات بسیار سختی را به وجود آورده است. بدین مناسبت کارشناسان مختلف قبل از دیدار طارق عزیز از پاریس چندین بار برای بررسی پرونده‌ی نظامی - مالی عراق تشکیل جلسه داده‌اند. به گزارش مؤسسه‌ی بین‌المللی مطالعات استراتژیک در میان سلاح‌های فرانسوی مورد استفاده‌ی عراق حدود 30 میراژ F1؛ 100 دستگاه تانک MX؛ 30 موشک هوا به دریا اگزوست؛ موشک‌های ضد تانک و هلی‌کوپتر به چشم می‌خورد.»

طارق عزیز در این 5 روز با فرانسوا میتران رئیس‌جمهور، پیر موری نخست‌وزیر، کلود شسون وزیر امور خارجه، شارل هرنو وزیر دفاع، ریمی شولزور وزیر تجارت خارجی و برخی رؤسای شرکت‌های تسلیحاتی دیدار و گفت و گو کرد.

مأموریت اصلی طارق عزیز در این سفر مهلت خواستن برای بازپرداخت بدهی‌های عقب‌افتاده‌ی دولت عراق به دولت و شرکت‌های فرانسوی؛ سفارش جدید تسلیحات جدید همچون هواپیماهای سوپر اتاندارد؛ تسریع در تحویل گرفتن 30 فروند دیگر از هواپیماهای میراژ F1، موشک‌های هوا به دریای اگزوست و... بود.

وی همچنین در این سفر خواهان گشایش اعتبارات مورد نیاز توسط دولت فرانسه برای درخواست‌های جدید تسلیحاتی بود و همگی این درخواست‌های عراق مورد موافقت فرانسه قرار گرفت.

وزیر تجارت خارجی فرانسه پس از ملاقات با طارق عزیز اعلام کرد که به رغم محدودیت‌های موجود، دولت فرانسه کوشش خواهد کرد تسهیلات اعتباری لازم درخواستی عراق را در اختیار آن کشور قرار دهد و بی‌بی‌سی توافق فرانسه برای تعویق 12 میلیارد دلار از بدهی‌های عراق به فرانسه را از جمله نتایج این دیدارها اعلام کرد.

در این میان بی‌بی‌سی کوشید فقط به موضوع مالی بین دو کشور اشاره کند، ولی طارق عزیز به رفع تمامی مشکلات عراق اشاره کرد و گفت: «توانستیم با دولت فرانسه راه‌حل جدی برای تنگناهایی که عراق با آن رو به روست پیدا کنیم.»

ریمی شولزور وزیر تجارت خارجی فرانسه، همچنین به افزایش خرید نفت فرانسه از عراق اشاره کرده بود و منابع خبری نیز این مقدار را 3 برابر میزان قبلی اعلام کرده بودند و این امر با توجه به محدودیت عراق در صدور نفت امکان‌پذیر نبود، ولی طارق عزیز به نقش عربستان سعودی در این باره اشاره کرد و گفت که مقدار افزایش فروش نفت عراق به فرانسه توسط دولت عربستان سعودی تأمین خواهد شد.

در آستانه‌ی عملیات والفجر مقدماتی، شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه، در یک موضع‌گیری سیاسی مطلبی را اعلام کرد که عمق روابط استراتژیک دو کشور عراق و فرانسه را بیان می‌کرد. وی گفت: «پیروزی ایران در جنگ ثبات خلیج [فارس] را به خطر می‌اندازد.» وی همچنین با اعلام این‌که عراق از فرانسه درخواست هواپیماهای بسیار پیشرفته‌ی سوپر اتاندارد کرده است، افزود که وزارت دفاع فرانسه هنوز با این درخواست موافقت نکرده است؛ یعنی دولت فرانسه با این درخواست مخالفت جدی ندارد و موقعیت مناسبی را برای تحویل این هواپیماها جست و جو می‌کند.

در اواخر بهمن‌ماه و حدود یک ماه پس از بازگشت طارق عزیز از فرانسه، هم‌زمان با مشخص شدن وضعیت نسبی عملیات والفجر مقدماتی و دست نیافتن ایران به یک

پیروزی قاطع در این عملیات، کلود شسون وزیر خارجه‌ی فرانسه به عراق رفت. در این سفر بیش از جنبه‌ی اقتصادی، پیام‌ها جنبه‌های حمایت سیاسی از حکومت عراق را در بر داشت. وزیر خارجه‌ی فرانسه ضمن اعلام نگرانی پاریس از حمله‌ی ایران و بیان این‌که فرانسه از نظر اقتصادی با مخاطراتی رو به رو است، اعلام کرد که شرکت‌های فرانسوی آماده‌اند تا طرح‌های مورد توافق با عراق را ادامه دهند.

شسون بعد از عراق به سوریه رفت. اغلب منابع خبری هدف نهایی این سفر را راضی کردن سوریه برای بازگشایی خط لوله‌ی صادراتی نفت عراق از خاک سوریه اعلام کردند؛ خط لوله‌یی که قادر است روزانه 300 هزار بشکه نفت خام منطقه‌ی کرکوک عراق را به بندر بانیاس سوریه در مدیترانه انتقال دهد، ولی دولت سوریه با این درخواست فرانسه موافقت نکرد. حزب بعث سوریه هم‌زمان با سفر شسون به سوریه، در یک اعلام موضع صریح و قاطع راه هرگونه امیدواری برای دست‌یابی مجدد عراق به صدور نفت از طریق خاک سوریه را بست.

در بخشی از بیانیه‌ی این حزب که به همین دلیل منتشر شد، آمده است: «اتحاد جدید مصر، اردن و عراق در جهت منافع امریکاست و سوریه از هیچ تلاشی برای از بین بردن آنچه اعراب را از پیشروی در رسیدن به حقوق حقه‌ی خود بازمی‌دارد خودداری نخواهد کرد.» این خط لوله که از سی‌ام بهمن‌ماه 1360 و در پی ادعای عراق مبنی بر اقدام سوریه به دادن اجازه به افراد ضد حکومت عراق برای عبور از مرز آن کشور، توسط دولت سوریه بسته شده بود، همچنان بسته ماند.

14. برگزاری جلسه‌ی فوق‌العاده‌ی اوپک و پیامدهای آن

در دوره‌ی پیش، نشست وزیران نفت کشورهای عضو اوپک در شهر وین اتریش تشکیل شد. در آن نشست ایران با رایزنی‌های مقدماتی که با کشورهای صاحب نفوذی همچون ونزوئلا انجام داده بود بر اجرایی شدن سه محور اساسی به عنوان دستور کار اوپک اصرار داشت. این سه محور عبارت بودند از: کاهش فروش نفت عربستان از 7 میلیون بشکه در روز به 5 میلیون بشکه در روز؛ تثبیت قیمت نفت؛ کاهش سطح تولید کلی اوپک و افزایش سهمیه‌ی فروش نفت از یک میلیون و سیصد هزار بشکه به میزان 3 میلیون بشکه در روز. طی دو روز گفت و گو و مجادله و مخالفت برخی کشورها به ویژه عربستان سعودی، توافقات اولیه‌ی کشورهای عضو تنها در دو مورد یعنی تثبیت تولید نفت کشورهای عضو در سطح 5/17 میلیون بشکه و تعیین 34 دلار به عنوان قیمت نفت به دست آمد که البته این توافقات علی‌رغم میل دولت ریاض و با موضع‌گیری وزیر نفت آن کشور علیه ایران و برخی کشورها و حتی تهدید به فروپاشی سازمان اوپک هم‌راه بود.

کشورهای عضو در این نشست همچنین موافقت کرده بودند که در بهمن‌ماه جلسه فوق‌العاده‌ی اوپک برگزار شود و تصمیمات نهایی در آن جلسه گرفته شود، ولی آنچه در آن کنفرانس کاملاً مشهود بود تأثیر ایران بر تصمیم‌گیری کشورهای عضو و نزول قدرت بلامنازع عربستان و نشانه‌هایی از رهایی اوپک از سلطه‌ی این کشور بود.

در سوم بهمن، اجلاس فوق‌العاده‌ی اوپک در وین تشکیل شد. اخباری که پس از اولین دوره‌ی نشست وزیران نفت کشورهای عضو اوپک منتشر شد حاکی از توافق شرکت‌کنندگان برای کاهش میزان تولید نفت کشورهای عضو اوپک از 5/18 میلیون بشکه به 5/17 میلیون بشکه در روز بود. این تعیین سهمیه خود به نوعی یک پیروزی سیاسی - اقتصادی برای ایران به شمار می‌رفت، زیرا از یک سو از میزان سهمیه‌ی فروش نفت عربستان حدود 5/2 میلیون بشکه کاسته شده بود و از طرف دیگر میزان سهمیه‌ی فروش نفت ایران از 5/1 میلیون بشکه به 300/2 میلیون بشکه افزایش یافته بود، ولی در روز دوم نشست که موضوع آن بررسی و تصمیم‌گیری درباره‌ی قیمت نفت بود، نمایندگان کشورها به نتیجه‌یی نرسیدند. با وجود این، دو عضو قدرتمند اوپک، یعنی ایران و عربستان از قیمت پایه‌ی 34 دلار برای هر بشکه دفاع کردند. سیدمحمد غرضی وزیر نفت ایران گفت: «ما برای کم کردن قیمت نفت به این‌جا نیامده‌ایم و به کسی هم اجازه نمی‌دهیم درباره‌ی کم کردن قیمت نفت صحبت کند، قیمت باید 34 دلار باقی بماند. من مطمئن هستم که هیچ کس نمی‌تواند علیه 34 دلار کودتا کند.»

احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان نیز قاطعانه از بهای فعلی نفت دفاع کرد و گفت: «ما خواهان بروز یک جنگ قدرت نیستیم و عربستان از هیچ تلاشی برای دفاع از قیمت کنونی نفت، یعنی 34 دلار در هر بشکه کوتاهی نخواهد کرد.»

عربستان و کویت بحث تفاوت افزایش قیمت نفت مرغوب از 5/1 دلار به 5/2 دلار را مطرح کردند که این موضوع گذشته از آن‌که در دستور کار اجلاس فوق‌العاده نبود، مورد مخالفت کشورهایی همچون لیبی، الجزایر و نیجریه قرار گرفت، زیرا آنان با افزایش یافتن تفاوت قیمت‌ها از 5/1 دلار به 5/2 دلار مشتریان خود را از دست می‌دادند. همین امر بهانه‌یی شد که موضوع "قیمت جدید پایه‌ی نفت" به سرانجام نرسد و بلاتکلیف رها شود. ده روز بعد از پایان این نشست، احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان، برخلاف گفته‌های پیشین خود در مصاحبه‌یی اعلام کرد که عربستان خود را ملزم به رعایت بهای نفت اوپک نمی‌داند. هم‌زمان با این سخنان خبرگزاری کویت از اقدام هماهنگ شش کشور عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس (عربستان سعودی، کویت، بحرین، قطر، امارات متحده‌ی عربی، عمان) برای کاستن 4 دلار از قیمت موجود در بازارهای نفت خبر داد.

روزشمار جنگ چهارشنبه 1 دی 1361 6 ربیع‌الاول 1403 22 دسامبر 1982

در پی ابلاغ طرح عملیاتی شماره 1 "کربلای 11"⁽¹⁾از سوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، با هدف تصرف شهر العماره‌ی عراق در 24 آذر 1361 به قرارگاه‌های کربلا و نجف، این دو قرارگاه پس از تهیه‌ی "طرح عملیاتی" محدوده‌ی مأموریت خود، امروز آن را به یگان‌های عمل‌کننده‌ی تحت امر خود ابلاغ کردند⁽²⁾تا یگان‌ها ضمن آگاهی از کلیات طرح عملیاتی قرارگاه‌ها، آمادگی لازم را برای مباحث طرح مانور، اهداف عملیات و خط حد خود با یگان‌های مجاور... به دست آورند تا با سرعت دادن به امور جاری، شناسایی‌ها را شروع و طرح‌های عملیاتی‌شان را نیز به قرارگاه‌ها ارائه کنند.⁽³⁾

بر اساس طرح عملیاتی قرارگاه خاتم(ص)، دو قرارگاه کربلا و نجف با سازمان رزم⁽⁴⁾تعیین‌شده مأموریت یافته بودند که در منطقه‌یی مرزی در حد فاصل فکه و هورالعظیم با هدف آزادسازی العماره عملیات آفندی را بدین ترتیب در دو مرحله هدایت و اجرا کنند. در مرحله‌ی اول، قرارگاه نجف در شمال و قرارگاه کربلا در جنوب مناطق تعیین‌شده مأموریت یافتند با ایجاد شکاف در مواضع نیروهای عراقی، به اجرای تک بپردازند و پس از عبور از پل غُزیله شهر حلفائیه را تصرف و تأمین کنند. در این مرحله قرارگاه کربلا عهده‌دار تلاش اصلی بود.

1) از این عنوان در "طرح عملیات" قبل از انتخاب نام عملیات استفاده شد و پس از قطعی شدن زمان اجرای آن در منطقه‌ی العماره (استان میسان) به دلیل تقارن با دهه‌ی فجر انقلاب اسلامی، نام "والفجر" بر آن نهاده شد و سپس با توجه به نتایج عملیات به "والفجر مقدماتی" تغییر یافت.

2) این طرح به استناد طرح عملیاتی کربلای11 از سوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) با امضای مشترک سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران و محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران - که در 24 آذر 1361 صادر شده بود - تهیه و به یگان‌های عملیاتی ابلاغ شد.

3) دلایل انتخاب منطقه‌ی العماره برای عملیات در ضمیمه‌ی 1 گزارش 1 شرح داده شده است.

4) در خصوص سازمان رزم پیش‌بینی‌شده برای این عملیات در ضمیمه 2 گزارش 1 توضیحاتی داده شده است.

در مرحله‌ی دوم پس از تأمین اهداف مرحله‌ی اول، قرارگاه کربلا مأموریت ادامه‌ی تک و تصرف و تأمین شهر العماره را عهده‌دار شد و قرارگاه نجف نیز تثبیت و تحکیم مواضع به دست آمده در این مرحله و پدافند از آن را بر عهده داشت.⁽¹⁾-⁽²⁾

در ادامه‌ی گلوله‌باران شهرهای خرمشهر و آبادان، امروز این شهر هدف حملات توپ‌خانه‌یی عراق قرار گرفت که بر اثر آن یک نفر در آبادان مجروح و 3 منزل و 2 مغازه تخریب شد.در خرمشهر نیز یک نفر شهید و 4 نفر مجروح شدند.⁽³⁾

G48

گروهی از نیروهای داوطلب شهرستان کاشان امروز در دومین اعزام خود با بدرقه‌ی گرم مردم این شهر عازم جبهه‌های جنگ شدند.⁽⁴⁾

مردم برخی شهرها نیز کمک‌های نقدی و جنسی‌شان را به محل‌های در نظر گرفته‌شده تحویل دادند که کمک‌های نقدی عبارت بود از: یک میلیون ریال کمک نقدی دانش‌آموزان روستاهای بابل در طول آذرماه؛ 400,930,4 ریال کمک نقدی کارکنان و فرهنگیان آموزش و پرورش بابل؛ 000,35 ریال از طرف آمارگیران سازمان برنامه و بودجه؛ مبلغ 300,188 ریال وجه نقد از طرف انجمن اسلامی کارکنان بیمارستان امام سجاد(ع) رامسر.⁽⁵⁾

5/10/1361، ص 4.

مردم روستاهای مجاور قائم‌شهر نیز اقلام متنوعی را به این شرح برای کمک به رزمندگان به جبهه‌های جنگ تقدیم کردند:

روستای باغدشت: 34 جعبه پرتقال؛ 10 کیسه برنج؛ 000,140 ریال وجه نقد.

روستای قرافیل: 14 نایلون پرتقال؛ 10 دست پوشاک گرمکن.

روستای خطیرکلا: یک جفت گوشواره‌ی طلا؛ یک عدد گوشواره‌ی حلقه‌یی، یک عدد گوشواره؛ 2 کارتن دارو؛ 13 نایلون پرتقال؛ 2 کیسه کدو؛ 7 کیسه سیر و پیاز؛ یک کیسه پوشاک؛ یک چراغ والر؛ یک گاز کوچک؛ 24 کیسه برنج و یک کارتن مواد پاک کننده.

1) در ضمیمه‌ی 3 گزارش 1 وضعیت جغرافیایی و نظامی منطقه‌ی عملیاتی، موانع، آبادی‌ها و ... شرح داده شده است.

2) سند شماره 285016 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طرح عملیاتی والفجر مقدماتی، 25/11/1361، صص 3 و 4؛ و - سند شماره 308176 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: طرح عملیاتی شماره 1 کربلا 11، از قرارگاه مشترک نجف، 1/10/1361، صص 3 و 4؛ و - سند شماره 252543 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از نزاجا به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 24/9/1361، صص 7 - 1.

3) سند شماره 443401 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 277، 3/10/1361، ص 3؛ و - روزنامه‌ی اطلاعات، 2/10/1361، ص 3، به گزارش خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی.

4) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 2/10/1361، ص 4.

5) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 4/10/1361، ص 4؛ و - مأخذ 3، سمنان؛ و - روزنامه‌ی جمهوری اسلامی،

روستای قادی‌کلا: 60 کیسه برنج.

کارخانه‌ی نساجی شماره3، 11 دست لباس گرمکن و 125 دست بلوز و شلوار.

تالاپشت لویا: 300,51 ریال وجه نقد.

روستای دیو کلاسفلی: مبلغ 500,36 ریال.

کلاگرمحله‌ی جویبار: 3 تخته پتو؛ 24 جفت جوراب و 10200 ریال وجه نقد جمع‌آوری و برای یاری رزمندگان اسلام تحویل جهاد سازندگی مستقر در میدان طالقانی شد.⁽¹⁾

2736 تن از مردم شهر مشهد نیز در طول یک ماهه‌ی گذشته با مراجعه به پایگاه انتقال خون در این شهر، 1630 واحد خون کامل و 907 واحد فراورده‌های خونی در اختیار مراکز درمانی این شهر قرار دادند.⁽²⁾

وزارت دفاع عراق امروز در اطلاعیه‌یی از همه‌ی نیروهای ارتش عراق درخواست کرد که در مقابل حمله‌ی قریب‌الوقوع ارتش ایران که در منطقه‌ی عماره انجام خواهد شد، آمادگی و هوشیاری کامل داشته باشند و بدانند که اگر این حمله را دفع کنند ارتش ایران دیگر نمی‌تواند حمله‌ی گسترده‌یی را آغاز کند و در صورت تمایل به اجرای حملات گسترده و ادامه‌ی جنگ، فقط می‌تواند به حملات کوچک پراکنده بپردازد.⁽³⁾

امروز 14 تن از مردم و 3 تن از نیروهای نظامی عراق از طریق مرزهای غربی و جنوبی به ایران آمدند و درخواست پناهندگی کردند.

پناهندگان غیر نظامی بیش‌تر از شهرهای کرکوک، سلیمانیه، هولبر و طوس خرمان بودند که در میان آنان 2 دانشجو؛ چند کارمند دولتی و یک دبیر و خانواده‌ی وی دیده می‌شد.⁽⁴⁾

شمال غرب کشور امروز شاهد دست‌گیری و کشته شدن شماری از اعضای حزب دمکرات در ارومیه؛ حمله‌ی افراد مسلح به خودرو ژاندارمری در بوکان؛ کشف و خنثی‌سازی مین در سردشت و تسلیم شدن افرادی از حزب دمکرات بود.

در عملیات کمین نیروهای خودی در منطقه‌ی سرو در شمال ارومیه، 8 تن از اعضای حزب دمکرات کشته شدند و یک نفر دست‌گیر شد. در این عملیات یک تن از نیروهای خودی نیز زخمی شد.⁽⁵⁾

نیروهای مسلح ضد انقلاب در جنوب بوکان به یک خودرو ژاندارمری حمله کردند که یکی از سرنشیان آن مجروح شد⁽⁶⁾

در منطقه‌ی سردشت یک مین دست‌ساز که در یکی از محورها کار گذاشته شده بود،

1) مأخذ 3.

2) مأخذ 4، بخش اول.

3) سند شماره 189596 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه نزاجا (رکن2)، 7/10/1361، ص 1.

4) روزنامه‌ی کیهان، 2/10/1361، ص 18؛ و - روزنامه‌ی اطلاعات، 4/10/1361، ص 2، ارومیه.

5) سند شماره 349600 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد عملیات به فرمانده محترم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارومیه، 2/10/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 341130 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، 2/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 2، بخش اول، ص 2.

کشف و خنثی شد.⁽¹⁾

4. سه تن از افراد وابسته به حزب دمکرات با تحویل 5 اسلحه و تعداد زیادی فشنگ خود را به نیروهای خودی تسلیم کرده، درخواست امان‌نامه کردند.⁽²⁾

نشریه‌ی گزارش‌های ویژه‌ی خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی تلاش‌های انجام‌شده برای مهار آتش‌سوزی و آخرین وضعیت کشتی یونانی اسکای‌مون که 27 آذر هدف حمله‌ی هواپیماهای عراقی قرار گرفت، گزارش داد: «تلاش 3 یدک‌کش مجهز به سیستم آتش‌نشانی صنعت نفت جزیره‌ی خارک که برای اطفای حریق کشتی نفت‌کش 30 هزار تنی اسکای‌مون به منطقه‌ی آتش‌سوزی در نزدیکی دهانه‌ی خور موسی فرستاده شده بودند، به نتیجه‌یی نرسید و حدود 20 تن از پرسنل این یدک‌کش‌ها در حین خاموش کردن حریق بر اثر انفجار مخازن نفت‌کش اسکای‌مون مجروح شدند.»

خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی مرکز اهواز به نقل از یک مقام آگاه اعلام کرد: «این 3 یدک‌کش ساعت 14 دیروز، از جزیره‌ی خارک برای اطفای حریق کشتی اسکای‌مون به سمت محل آتش‌سوزی حرکت کردند و پس از ورود در ساعت یک بامداد امروز، در حین خاموش کردن حریق بر اثر انفجار مخازن نفت این کشتی حدود 20 تن از پرسنل این یدک‌کش‌ها مجروح شدند که بلافاصله 2 تن از آنان که حال‌شان نسبت به دیگران وخیم‌تر بود به بوشهر انتقال یافتند و بقیه که جراحات مختصری برداشته بودند، به جزیره‌ی خارک منتقل شدند.»

این مقام افزود: «دو یدک‌کش به استثنای یک یدک‌کش که در منطقه‌ی آتش‌سوزی باقی‌مانده و به فعالیت خود ادامه می‌دهد، ساعت 12:30 دقیقه‌ی امروز با حمل مجروحین وارد جزیره‌ی خارک شدند.⁽³⁾

رادیو بی‌بی‌سی نیز به نقل از مقامات بیمه‌ی لویدز در خصوص این حادثه و وضعیت بازماندگان کشتی اعلام کرده است:

«مقامات شرکت بیمه‌ی لویدز لندن گزارش می‌دهند که یک کشتی یونانی روز شنبه‌ی گذشته در تنگه‌ی خور موسی واقع در منتهی‌الیه خلیج فارس در جریان حمله‌ی موشکی عراق، هدف موشک قرار گرفته است. کشتی 25 هزار تنی مذکور که اسکای‌مون نام دارد، حامل نفت بود و بر اثر اصابت موشک پس از انفجار دچار آتش‌سوزی گردید.

مقامات بیمه‌ی لویدز می‌گویند که ناخدا و یکی از کارکنان کشتی در این حمله جان سپرده‌اند و 31 تن از کارکنان دیگر کشتی که 5 نفر از آن‌ها زخمی شده بودند، کشتی اسکای‌مون را در حال آتش‌سوزی رها کردند و آن عده توسط یک قایق گشتی ایران نجات یافتند.

1) سند شماره 300996 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان (مشاور سیاسی نظامی)، 2/10/1361، سند تک‌برگی.

2) مأخذ 2، بخش دوم، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از سنندج؛ و - سند شماره 300997 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان (مشاور سیاسی نظامی)، 3/10/1361، ص 1.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 282، 6/10/1361، ص 8، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/10/1361.

به گزارش بیمه‌ی لویدز، این بازماندگان کارکنان کشتی یونانی هم‌اکنون در تهران در انتظار بازگشت به کشورشان هستند. خبر هدف قرار گرفتن نفت‌کش یونانی به دلایل نظامی توسط مقامات ایران پخش نشده بود و کشتی مذکور اینک به گل نشسته و گفته می‌شود که هنوز در حال سوختن است.»⁽¹⁾

در منطقه‌ی تهران‌پارس یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق، یک خودرو بی.ام.و. را به زور اسلحه از مالکش ربود و متواری شد.⁽²⁾

همچنین یک نشریه‌ی داخلی سپاه درباره‌ی دستاوردهای طرح امنیتی مالک و مستأجر و نتایج به دست آمده از این طرح که برای کنترل اقدامات سازمان مجاهدین خلق انجام شده، نوشته است:

«به دنبال اجرای طرح مشترک دادستانی تهران، سپاه و کمیته و دیگر ارگان‌های انتظامی نظیر شهربانی در مورد تأمین امنیت در تهران و نیز کشف و شناسایی مراکز و خانه‌های تیمی و پوششی گروه‌های محارب، همان گونه که در بولتن‌های قبل به آن اشاره شد، با موفقیت چشمگیری، عمده‌ترین لانه‌های فساد و تشکیلات گروه‌ها در تهران ازهم‌پاشیده شد. در اواخر آذرماه نیز با دست‌گیری تعدادی از عوامل کومه‌له و اتحاد مبارزان کمونیست در یکی از خانه‌های تیمی بیش از 50 خانه‌ی تیمی دیگر این گروهک در سراسر کشور من‌جمله شهرهای شمال، تبریز، اصفهان و اهواز کشف و طی عملیاتی 246 تن از محاربین که عمدتاً از اعضا و هواداران فعال کومه‌له بودند، دست‌گیر شدند.

در بین دست‌گیرشدگان یکی از اعضای کمیته‌ی مرکزی کومه‌له وجود دارد. لازم به یادآوری است، با ضربه‌ی اخیر به مراکز کومه‌له در شهرستان‌های فوق‌الذکر، این گروهک تا حد زیادی انرژی و توانایی خود را از دست داده و از آن‌جا که در کردستان نیز فاقد کثرت نیروی انسانی و توان جنگی است، تنها با پیوند با حزب دمکرات و حکومت بعث عراق است که کومه‌له می‌تواند به حیات ننگینش ادامه دهد. همان طور که کومه‌له طی بیانیه‌ی مشترکی با حزب دمکرات اعلام کرد که به خصومت دیرینه‌ی خود با حزب دمکرات پایان داده(!) و با توجه به توجیهات مسخره، بر سیاستی که از پاریس و بغداد سر درآورد صحه گذاشت، امروز نیز که بیش از هر زمان دیگر نیاز به کمک و مساعدت دارد، بی‌گمان وابستگی بیش‌تری پیدا خواهد کرد و پیوستن کومه‌له به شورای ملی مقاومت دور از انتظار نخواهد بود.

هم‌اکنون در تهران بیش از دو ماه است که به جز تعداد انگشت‌شمار از ترور خبری نیست و منافقین با دادن دستور فرار به کادرها و اعضای خود برای جلوگیری از ضربه‌های

1) واحد مرکزی صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/10/1361، ص 14، رادیو بی‌بی‌سی به نقل از شرکت بیمه لویدز لندن.

2) سند شماره 089241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 36، 7/10/1361، ص 8، به نقل از گزارش ستاد منطقه10.

کوبنده‌ی نیروی انتظامی نشان دادند که با تصمیمات جدیی که مسئولین برابر برقراری امنیت در تهران گرفتند، قادر به حفظ تشکیلات نیمه‌جان خود حتی برای چند روز نیستند.

در طول ماه گذشته، اقدامات منافقین شامل چندین سرقت مسلحانه‌ی منزل و خودرو و نیز تعدادی تیراندازی هوایی در نقاط خلوت شهر و یک مورد هم تیراندازی به سمت ماشین گشت سپاه بوده است.»⁽¹⁾

ستاد مرکزی سپاه درباره‌ی عملیات‌های اخیر و نتایج اقدامات قرارگاه حمزه‌ی سیدالشهدا(ع) و سایر نیروهای انتظامی و امنیتی که به دست‌گیری تعداد فراوانی از اعضای حزب کومه‌له و اتحادیه‌ی مبارزان کمونیست و کشف و ضبط اسلحه و مهمات از این دو گروه انجامید، اطلاعیه‌یی صادر کرد. در این اطلاعیه آمده است:

«هم‌زمان با پیروزی‌های شگرف انقلاب اسلامی در مقابله با کفر جهانی و ایادی داخلی آن، مدافعان انقلاب اسلامی موفق شدند ضربات کوبنده‌یی را بر پیکره‌ی گروه‌های وابسته به شرق و غرب وارد آورند.

با عنایت ایزد منان و در پی تلاش‌های شبانه‌روزی مدافعان انقلاب اسلامی و با هم‌یاری بی‌دریغ سازمان اطلاعاتی 36 میلیونی و به دنبال عملیات موفقیت‌آمیز پاک‌سازی در کردستان از لوث وجود اشرار توسط دلاوران رزمنده‌ی قرارگاه حمزه‌ی سیدالشهدا(ع)، عملیات نابودی تشکیلات کومه‌له و اتحاد مبارزان کمونیست در شهرهای تهران، تبریز، اهواز، اصفهان و شمال، هماهنگ با قرارگاه حمزه با موفقیت کامل انجام پذیرفت که متعاقب آن اکثریت قریب به اتفاق این دو گروهک جنایت‌کار در خارج از کردستان دست‌گیر شدند و کلیه‌ی امکانات تدارکاتی و مکان‌های پوششی آنان کشف و ضبط گردید که جزئیات آن بدین شرح است:

کشف بیش از 50 خانه‌ی تیمی.

دست‌گیری 246 تن از اعضا و هواداران فعال تشکیلاتی دو گروه از جمله یک تن از اعضای کمیته‌ی مرکزی و کلیه‌ی کادرها و اعضای مرکزیت تشکیلات کومله در تهران.

کشف و ضبط یکی از انبارهای اسلحه‌ی گروهک کومه‌له و دو مرکز چاپ و انتشاراتی این گروهک امریکایی.

کشف 6 مغازه‌ی پوششی که از آن‌ها به عنوان مکانی برای ایجاد ارتباط و چاپ و تکثیر اسناد درون‌گروهی استفاده می‌شد.

کشف و ضبط تعداد زیادی وسیله‌ی نقلیه شامل یک دستگاه کامیون 10 تنی و چندین دستگاه اتومبیل سواری که در یکی از آن‌ها حدود 30 قبضه اسلحه و

1) دفتر سیاسی سپاه، نشریه‌ی رویدادها و تحلیل، شماره 48، 11/10/1361، ص 13.

نارنجک و مهمات دیگر جاسازی شده بود و همچنین چند دستگاه موتورسیکلت.

کشف مقدار زیادی امکانات و وسایل جعل اسناد شامل مهرهای جعلی شناسنامه، گواهی‌نامه و برگ پایان خدمت و نیز وسایلی برای جعل پاسپورت که گروهک مزدور کومه‌له با استفاده از آن، سرمایه‌داران و ضد انقلابیون را به طور غیر قانونی از مرزهای کشور خارج کرده و در ازای خروج هر فرد، یک‌صد هزارتومان دریافت می‌داشته است.

کشف مقادیر زیادی اسلحه و مهمات شامل تعداد زیادی مسلسل‌های یوزی کلاشینکف و ژ3؛ تعدادی کلت و مقدار زیادی فشنگ به هم‌راه نارنجک، تی.ان.تی. و چاشنی‌های انفجاری.

مقدار زیادی پول نقد.

کشف و ضبط تعدادی وسایل چاپ و تکثیر شامل دستگاه‌های تایپ استنسیل، فتواستنسیل و فتوکپی.

به دنبال این عملیات، رابطه‌ی تشکیلات کومه‌له با چند تن از عناصر کودتای ننگین و نافرجام نقاب کشف شد که این موضوع هم‌راه با دریافت کمک‌های مالی و تسلیحاتی و دارویی این گروه از کشورهایی چون فرانسه و عراق، نشان‌دهنده‌ی رابطه‌ی نزدیک امپریالیزم غرب با گروه‌های چپ‌نمایی است که علیه اسلام و انقلاب اسلامی توطئه می‌کنند.

در خاتمه، بار دیگر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بنا بر تکلیف و وظیفه‌ی اسلامی خود به کلیه‌ی اعضای این‌گونه گروهک‌های ضد انقلابی و محارب هشدار می‌دهد که با شکستن حصارهای تشکیلاتی و بازکردن چشمان خود بر روی حقایق، به دامان اسلام و جمهوری اسلامی بازگردند و به آغوش اسلام عزیز پناه آورند، زیرا در این برهه انقلاب اسلامی برای آنان راهی نیست جز این‌که یا در برابر آرمان‌های اسلامی و خواست‌های امت مسلمانان و انقلابی سر فرود آورند و یا در دامان استکبار جهانی بیش از پیش غوطه‌ور شوند.»⁽¹⁾

در دیدار وزیر کشور، معاونانش و استانداران سراسر کشور با امام خمینی، رهبر انقلاب اسلامی سخنانی ایراد فرمودند و نکاتی را متذکر شدند، از جمله: اهتمام مردم برای حفظ استقلال و حل مشکلات کشور؛ لزوم تواضع کارگزاران حکومتی در مقابل مردم و تأکید بر حل گرفتاری آنان؛ ظهور قدرت بازدارندگی در هم‌کاری و هم‌یاری متقابل مردم و مسئولان حکومتی؛ تأکید بر برقراری وضعیت عادی و ترویج اطمینان و اعتماد در جامعه.

امام خمینی در بخشی از سخنان‌شان فرمودند:

1) روزنامه‌ی کیهان، 1/10/1361، ص 10، اطلاعیه‌یی از ستاد مرکزی سپاه پاسداران.

«از جمله مسائلی که باید به آن توجه کنیم و شکر خدای تبارک و تعالی را به جای بیاوریم، اینکه ببینیم ملت ما چه کرده است. شما اگر در تمام ادوار و دنیا بگردید، ملتی را همانند مردم ایران نمی‌توانید پیدا کنید که در رفع همه مشکلات پیشقدم باشد و همیشه میزان، نوع ملت و توده‌ها هستند. مردم ما قبل از انقلاب و بعد از آن، چنان در صحنه هستند که انسان متحیر می‌شود. شما ببینید که در همین انتخابات مجلس خبرگان، چون مردم آن را می‌خواستند، بیش از هجده میلیون رأی دادند و ملت می‌داند که فشاری در کار نبود.

حتی یک مورد هم مأموران دولتی به کسی نگفتند که برو رأی بده.

G54

این قدرت اسلام است که از یک طرف مردم را این طور در صحنه نگه دارد و از طرف دیگر قوای مسلح از سپاه پاسداران گرفته تا ارتش و ژاندارمری و شهربانی و بسیج و عشایر، همه و همه بیشتر از دو سال با تحمل آن همه فشارها و سختی‌ها ایستاده و از این کشور دفاع می‌کنند و شهید می‌دهند.

در مورد خانه‌های تیمی هم که در سراسر کشور گروهی از مفسدین در آن‌ها مشغول به توطئه بوده و هستند می‌بینند که شهربانی و کمیته‌ها و پاسداران و مأموران دادستانی و سایرین چه اقدام‌های مؤثری انجام می‌دهند که همین دیشب اعلام کردند پنجاه خانه تیمی به هم‌راه عده زیادی از این مفسدین را گرفته‌اند اگر در رژیم سابق یک خانه تیمی کشف می‌شد، می‌دانید که چه هیاهویی راه می‌انداختند. امروز چه؟

من این را یک ظلم می‌دانم که فرزندان عزیز ما این‌گونه شبانه‌روز کار کنند و در رادیو و تلویزیون و روزنامه‌ها فقط چند کلمه بگویند و رد بشوند. همین فقط گفته شود که چه شد، بدون تشکر از مردم ما که با مأمورین همکاری داشتند و بدون تشکر از تمام دست‌اندرکاران.

امروز پاسداران عزیز ما برای کشف خانه‌های تیمی آن همه کشته می‌دهند تا خانه‌ای کشف شود و محل فسادی از بین برود. من از آنها تشکر می‌کنم.

این شکر نعمت است، نعمتی که خداوند به ما داده است. شکر نعمت این است که ما به جای صحبت عمل کنیم آن هم طبق ضوابط اسلام، نه تجاوز کنیم و نه تقصیر.

همان طور که عرض کردم، رفتن و جاسوسی کردن و تجسس نمودن خلاف اسلام است. از طرفی تجاهر به فسق و خلاف شرع هم خلاف شرع است. البته توده‌های مردم هیچ گاه عمل خلافی انجام نمی‌دهند، ولی ممکن است دسته‌ای پیدا شوند و بخواهند سوء استفاده کنند. نه، سوء استفاده هم نباید بشود.

احکام اسلام در تمام ابعادش باید عمل بشود، یعنی نه جاسوسی شود و تفتیش عقاید و نه کسی متجاهر به فسق شود. ما نباید ظلم کنیم، یعنی تفتیش نمائیم که در داخل خانه‌های مردم چه می‌گذرد، کسی هم حق ندارد عشرتکده درست کند و یا قمارخانه. در حکومت اسلامی با این‌گونه امور مبارزه می‌شود. ما می‌خواهیم احکام خدا جاری شود. آن طرفش هست، این طرفش هم هست. آن طرف که نباید با مردم بدرفتاری کرد، نباید داخل منازل مردم ریخت، مردم باید در خانه‌های‌شان مطمئن باشند، در زندگی‌شان، کسب و تجارتشان اطمینان داشته باشند. دولت اسلامی موظف است مردم را مطمئن نماید در همه چیز، در سرمایه‌هایشان، در کسب و کارشان. دولت حق ندارد به آنها تعدی نماید و اگر کسی تعدی کرد تأدیب خواهد شد. و از آن طرف هم اگر کسانی که مخالف اسلام هستند بخواهند تجاهر به فسق نمایند، آنها هم تأدیب خواهند شد. خلاصه ما باید تمام جوانب را ملاحظه کنیم و باید در مقابل ملت بزرگ ایران متواضع باشیم و به آنها خدمت کنیم.

یک خدمت این است که بگوییم متشکریم و دعا کنیم ولی شکرگزاری حقیقی از ملت عبارت است از این‌که نعمتی را که آن‌ها به ما دادند جبران کنیم. در مقابل گرفتاری‌های آن‌ها خاضع باشیم و سعی کنیم تا تمام گرفتاری‌های آنها را رفع نماییم.

همه می‌دانیم که کشور ما هیچ گونه تزلزلی ندارد و این‌که با تمام گرفتاری‌ها به چنین استقراری رسیده‌ایم، از عنایات خداوند است که مردم توجیه شدند تا در مقابل تمامی سختی‌ها بایستند.

امروز اکثر قدرت‌ها با ما مخالف هستند، ولی ما با اتحاد خود در مقابل تمام آنها ایستاده است. ملت اگر اتحادش را حفظ کند، مطمئن باشد شکست نمی‌خورد. مردم باید پشتیبان دولت باشند. دولت و استانداران و فرماندارها در هر جایی هستند باید به مردم خدمت کنند.

وقتی ما خدمت‌گزار ملت شدیم، ملت هم پشتیبان ما خواهد شد و در این صورت است که طمع خارجی‌ها قطع خواهد شد. چراکه همیشه اجانب بنایشان بر این است که از داخل، کارها را خراب کنند و اتحاد مردم را از بین ببرند، اختلاف ایجاد کنند و بعد به ایادی داخلی‌شان دستور دهند تا مقاصد پلید آنها را پیاده نمایند.

پس ملت باید اتحاد خودش را حفظ نماید و تنها در سایه این اتحاد است که ما تحت هیچ بیرقی نیستیم. ما تنها زیر پرچم اسلام زندگی می‌کنیم و هیچ کس بر ما نفوذ ندارد.

تنها نسبت به احکام اسلام خاضعیم و تا قدرت داریم دنبال تحکیم پایه‌های اسلامی باشیم و از اسلام تبعیت می‌نماییم. در این صورت است که خدای تبارک و تعالی به ما کمک خواهد کرد.

عمده این است که ما به اسلام خدمت کنیم. خدمت به ملت، خدمت به اسلام است.

هر خدمتی که مردم به آن احتیاج داشته باشند، خدمت به اسلام است. وقتی قرار گذاشتیم که به اسلام خدمت کنیم. خدای تبارک و تعالی هم ما را تنها نمی‌گذارد و نمی‌گذارد گرفتار شویم.

برای این‌که گرفتاری از خود انسان است، از خارج نیست. تا در داخل ملت یک کرم‌زدگی پیدا نشود خارجی‌ها نمی‌توانند کاری انجام دهند و بحمدالله امروز ما از داخل اطمینان داریم و با این اطمینان باید به مردم خدمت کنیم و دیگر نباید بگوییم حال انقلاب است، نه، دیگر حال آرامش است، حال خدمت به مردم و جامعه است، حال خدمت به اسلام است.»⁽¹⁾

آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، در جمع استانداران کشور وضعیت کلی انقلاب را از اولین روزهای پیروزی تا امروز تشریح کرد. محورهای اصلی سخنان آقای رفسنجانی در این دیدار عبارت بود از: جایگاه و نقش مردم و روحانیت در انقلاب و نادیده گرفته شدن این جایگاه در تحلیل لیبرال‌های مذهبی و غیر مذهبی؛ تحلیل نادرست امریکا و دشمنان انقلاب در تحمیل جنگ به ایران و نتیجه‌ی به دست آمده از تحمیل این جنگ به رغم برداشت و میل قدرت‌های بزرگ؛ سیر امیدوارکننده‌ی بهبود اوضاع اجتماعی و اقتصادی کشور و لزوم خدمت بیش‌تر به توده‌های مردم.⁽²⁾⁽³⁾

آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در دیدار با گونتر ویشوفسکی وزیر صنایع شیمیایی جمهوری دمکراتیک آلمان (آلمان شرقی) با اشاره به اقدامات امریکا در تضعیف انقلاب اسلامی از یک سو و تقویت انگیزه‌های مردم ایران در مقابله با این اقدامات ضمن اظهار نارضایتی از عملکرد شوروی در جنگ ایران و عراق گفت:

«آن چیزی که برای ما تعجب‌آور است، ادعای شوروی در مبارزه علیه امپریالیسم می‌باشد. آن هم در شرایطی که عراق توسط کشورهای وابسته به امریکا در منطقه در جنگ علیه ایران تدارک می‌شود و با وجود وابستگی رژیم عراق به این کشورها باز هم شوروی به عراق اسلحه می‌دهد به طوری‌که به گفته‌ی کارشناسان نظامی، موشک‌هایی که اخیراً شهر دزفول ما را درهم کوبید و عده‌ی زیادی از مردم بی‌دفاع و غیر نظامی را به خاک و خون کشید، ساخت شوروی بوده است.»

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1361، صص 119 - 117.

2) مأخذ 8، بخش دوم، ص 10 مکرر.

3) مشروح این سخن‌رانی به نقل از روزنامه‌ی کیهان در ضمیمه آمده است.

ویشوفسکی نیز ضمن ابلاغ پیام نخست‌وزیر کشورش به آقای میرحسین موسوی درباره‌ی نگاه آلمان شرقی به ایران و محدودیت‌های اعمال‌شده از جانب امریکا علیه ایران گفت: «دولت ما به دقت مواضع سیاسی و ضد امپریالیستی شما را دنبال می‌کند و ارزش فراوانی برای مقاومت ملت و دولت شما قائل است.» وی افزود: «کشور ما مانند ایران که تحت تأثیر محاصره‌ی اقتصادی امپریالیسم است به وسیله‌ی موشک‌های ام.ایکس امریکا در اروپای غربی در محاصره قرار گرفته است.»⁽¹⁾

در این روز همچنین جمهوری اسلامی ایران و جمهوری دمکراتیک آلمان یک پروتکل هم‌کاری فنی و اقتصادی امضا کردند.

بر اساس این پروتکل که مهندس مصطفی هاشمی وزیر صنایع کشورمان و گونتر ویشوفسکی وزیر صنایع شیمیایی آلمان دمکراتیک آن را امضا کردند، طرفین آمادگی‌شان را برای افزایش مبادلات کالا بین دو کشور در زمینه‌های الکترونیک، تولید گیرنده‌های رادیویی و تجهیزات تکنولوژیکی این صنعت اعلام داشتند. ساخت کارخانجات تولید کابل‌های ارتباطی ماشین‌آلات نساجی، صنایع سیمان و نیز تأمین مواد اولیه‌ی شیمیایی مورد نیاز کشورمان از سوی آلمان دمکراتیک و تبادل کارشناس بین دو کشور نیز در این پروتکل پیش‌بینی و قرار شد به همین منظور تماس‌های مستقیم و بدون دخالت واسطه بین دو کشور برقرار شود. بر اساس این گزارش، در این پروتکل گشایش یک حساب دو طرفه در نظر گرفته شده است که دو طرف در مقابل فروش و خرید خود از آن حساب برداشت یا به آن پرداخت کنند که در این صورت حجم مبادلات دو طرف تقریباً یک‌سان می‌شود.

در این موافقت‌نامه پیش‌بینی شده است جمهوری دمکراتیک آلمان علاوه بر خرید نفت حدود 75 میلیون دلار کالای غیر نفتی نیز از کشورمان خریداری کند.⁽²⁾

1) مأخذ 8، بخش اول، ص 20.

2) مأخذ 8، بخش اول، ص 4.

قدرتمندی ایران در اوپک و تأثیر این قدرت در تصمیم‌گیری‌های آینده‌ی این سازمان و گفته‌های دبیرکل اوپک برای ادامه‌ی کار کمیته‌ی کارشناسی به منظور حفظ قیمت نفت موضوع خبر زیر است.

وزیر نفت در جلسه‌ی استان‌داران ضمن ارائه‌ی گزارش از تحولات اخیر اوپک گفت: «قدرت سیاسی جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر خون شهدا در مقامی است که امروز می‌تواند معترض قدرت‌های سیاسی تحمیلی بر اوپک به خصوص عربستان سعودی باشد و از حقوق مستضعفین اوپک دفاع کند.» غرضی افزود: «به طور یقین دیگر عربستان سعودی و امریکا تصمیم‌گیرنده و تغییردهنده‌ی قیمت نفت در اوپک نخواهند بود.⁽¹⁾

به گزارش واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری اوپک از وین، مارک‌نان نگوئما دبیرکل اوپک امروز اعلام کرده است: «کمیته‌ی وزیران اوپک که مرکب از چهار عضو می‌باشد، به بررسی وضع بازار نفت ادامه خواهد داد و تدابیر لازم را به کنفرانس توصیه می‌نماید.» وی به خبرنگار خبرگزاری اوپک گفت: این کمیته هنوز هم می‌تواند در مورد اجلاس فوق‌العاده‌ی کنفرانس، اتخاذ تصمیم نماید.» نان نگوئما تأکید کرد: «هر چند در بیانیه‌یی که در پایان شصت و ششمین کنفرانس اوپک انتشار یافت، اشاره‌یی به این کمیته نشده است، لیکن کمیته‌ی بررسی همچنان وجود دارد و به کار خود ادامه می‌دهد.» دبیر کل اوپک بار دیگر به تصمیم این سازمان برای حفظ بهای 30 دلار برای هر بشکه نفت خام اشاره کرد.⁽²⁾

رادیو بی‌بی‌سی در بررسی مواضع ایران در اجلاس اخیر اوپک به ایران حق داد تا برای افزایش سهمیه‌ی خود در سیر تولیدی اوپک چانه‌زنی کند در گزارش بی‌بی‌سی آمده است: «از یک سال پیش تقاضای جهانی نفت که از قبل سیر نزولی را آغاز کرده بود، اوضاع را تغییر داده [است]. در سال میلادی گذشته، ایران گفت که قصد دارد، صادرات نفت خود را افزایش داده و به روزی 5/2 میلیون بشکه برساند. علت این امر عمدتاً هزینه‌ی جنگ ایران و عراق و صدمات جنگ در اقتصاد ایران بود. این دو عامل دست به دست داده، و ایران را به صورت یکی از اعضای تندرو اوپک درآورده و به یکی از اعضا بدل ساخته‌اند که اکنون نفت را به بهایی ارزان‌تر از بهای اوپک می‌فروشد تا صادرات نفت خود را افزایش دهد. باید در نظر داشت که ایران برای افزایش سهمیه‌ی تولید خود از یک میلیون و 200 هزار بشکه در روز به 3 میلیون بشکه در روز دلایل قانع کننده‌یی دارد، از دیدگاه تاریخ اخیر، ایران پیش از انقلاب یکی از صادرکنندگان عمده‌ی نفت جهان بود، ایران به علاوه جمعیتی بسیار بیش‌تر از جمعیت اغلب کشورهای دیگر عضو اوپک دارد و درآمد سرانه‌اش بسیار کم‌تر است، مع‌هذا موضوع کنونی ایران، یعنی کوشش در جهت افزایش نفت در خور توجه است.⁽³⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 4/10/1361، ص 10.

2) مأخذ 8، بخش اول، ص 17.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 278، 2/10/1361، ص 28، رادیو بی‌بی‌سی، 1/10/1361.

طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، در مصاحبه با روزنامه‌ی فرانسوی فیگارو به صراحت از خرید رسمی اسلحه از فرانسه و انعقاد یک قرارداد 2 میلیارد دلاری با یک شرکت فرانسوی سخن گفت و متقابلاً به اقدام ایران در خرید اسلحه از بازارهای غیر رسمی اعتراض کرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از طارق عزیز آورده است: «عراق نه اکنون و نه هیچ وقت دچار کمبود اسلحه نبوده است، حتی زمانی که شوروی ارسال اسلحه به این کشور را قطع کرد.» وی افزوده است: «امروز عراق یک ذخیره‌ی چندین میلیارد دلاری جهت تأمین و انبار کردن اسلحه‌ی کافی در اختیار دارد. چندی پیش نیز با یک شرکت فرانسوی قراردادی به مبلغ 2 میلیارد دلار جهت تحویل گرفتن اسلحه‌های بسیار مدرن به امضا رسانده است.» وی همچنین ادعا کرده است: «قسمت عمده‌ی ماشین جنگ ایران از اسلحه‌های امریکایی می‌باشد. اگر بعد از 2 سال مبارزه‌ی سخت، این ماشین همچنان فعالیت دارد، بدین جهت است که قطعات یدکی و تسلیحات همچنان به او می رسد و [مقامات ایران] ادعا می‌کنند که [آن‌ها را] از طریق بازار سیاه تهیه می‌کنند، اما دو نوع بازار سیاه وجود دارد: یکی از این بازارهای سیاه، اسلحه‌های سبک در اختیار دارد که بعضی از نهضت‌های انقلابی از این طریق تغذیه می‌شوند. بازار دیگر در سطح دیگری است و در آن می‌توان قطعات یدکی تانک، توپ‌خانه‌ی سنگین و هواپیما را یافت. این بازار بدون شک بدون هم‌یاری کشورهایی که آن را تغذیه می‌کنند نمی‌تواند وجود خارجی داشته باشد.⁽¹⁾

G59

روزنامه‌ی فایننشال تایمز چاپ لندن، در مقاله یی به قلم پاتریک هورن مشکلات عراق را در اجرای برنامه‌های عمرانی این کشور بررسی کرده است.

گزارش رادیو بی‌بی‌سی از این مقاله به این شرح است:

«بازار مقاطعه‌کاران خارجی در عراق از رونق افتاده است. سال گذشته عراق به خصوص در بخش ساختمانی عمده‌ترین بازار در منطقه‌ی خاورمیانه بود، امّا در حال حاضر دولت عراق در تأمین هزینه‌ی برنامه‌های عمرانی به علاوه مخارج جنگ با ایران با مشکلاتی رو به رو شده است. گفته می‌شود که ذخایر ارز خارجی عراق از میزان 30 میلیارد دلار در ابتدای جنگ ایران و عراق به 6 الی 8 میلیارد دلار کاهش یافته است، پاتریک هورن اضافه می‌کند که هم‌اکنون مقاطعات چندان زیادی در دست ارجاع نیست و مخارج برخی از وزارت‌خانه‌ها حتی از بودجه‌ی آن‌ها برای سال 1982 نیز بیش‌تر شده است.»⁽²⁾

1) همان، صص 9 و 10، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/10/1361؛ و - روزنامه‌ی اطلاعات، 1/10/1361، ص 16، تهران، خبرگزاری جمهوری اسلامی.

2) مأخذ 14، ص 11، رادیو بی‌بی‌سی، 1/10/1361، به نقل از روزنامه‌ی فایننشال تایمز.

امروز سه خبرگزاری مهم جهان، خبری را درباره‌ی یک محموله‌ی توقیف‌شده‌ی اسلحه از نوع تسلیحات سبک و یا انفرادی همچون مسلسل، سلاح کمری و گلوله‌های توپ ضد هوایی در فرودگاه مادرید اسپانیا منتشر کردند. هر چند جا به جایی چنین تسلیحاتی از فرودگاه‌های گوناگون دنیا امری عادی است، ولی وجود نام ایران در لیست به عنوان خریداران این محموله موقعیتی را برای منابع خبری فراهم ساخته است تا به رغم اطلاعات متناقض و ناقص خود در این باره به نشر اخبار و اظهار نظر بپردازند. منبع ارسال؛ مقدار و مقصد نهایی این تسلیحات، از جمله مهم‌ترین عناصر خبری است که هر سه خبرگزاری به نوعی در این باره اظهار نظر کرده‌اند.

آسوشتیدپرس به نقل از روزنامه‌ی اسپانیایی ال‌پائیس امروز گزارش داده است که مأموران گمرک اسپانیا یازده تُن اسلحه را که بیش‌تر شامل مسلسل و هفت‌تیر بوده و به طور قاچاق از بوینس‌آیرس به تهران حمل می‌شده است ضبط کرده‌اند.

این محموله روز سه‌شنبه به وسیله‌ی یک شرکت هواپیمایی آرژانتینی به فرودگاه مادرید وارد شد و قرار بود به یک هواپیمای ایرانی که در فرودگاه منتظر بوده است منتقل شود. مأموران گمرک مادرید این محموله را چند ساعت بعد از رسیدن به فرودگاه دلیل اجازه نگرفتن از اسپانیا توقیف کردند.

خبرگزاری آلمان نیز با اعلام این خبر افزود که از مقامات آرژانتین در اسپانیا در این باره توضیح خواسته شده است. این خبرگزاری افزوده است که اسلحه‌ها به طور موقت توقیف‌شده‌اند. فرانس پرس نیز ضمن گزارش این خبر مقدار اسلحه را 13 تن ذکر کرده است.⁽¹⁾

خبرگزاری فرانسه نیز از قول منابع رسمی در مادرید اعلام کرده است:

«یک محموله‌ی عجیب حاوی 13 تن اسلحه از یک‌ماه قبل در فرودگاه باراخاس مادرید توقیف شده است. سخن‌گوی وزارت امور خارجه‌ی اسپانیا (چهارشنبه) اعلام کرد که این محموله به ایران تعلق دارد و از مبدأ ایتالیا برای سودان ارسال می‌شده است.

سخن‌گوی مذکور ضمن امتناع از دادن هرگونه توضیحی افزود که محموله‌ی فوق در انتظار انجام تشریفات لازم از سوی مقامات ایرانی توقیف شده است.

به عقیده‌ی ناظران، بعید به نظر می‌رسد که یک محموله از مبدأ ایتالیا به مقصد خاورمیانه یا افریقا از طریق مادرید عبور کند. علاوه بر این، بسیار بعید به نظر می‌رسد که ایران به سودان اسلحه بفروشد. به هر حال، وزارت امور خارجه‌ی اسپانیا به سؤالات بسیاری که در این باره مطرح‌شده پاسخ نداده است.»⁽²⁾

یونایتدپرس نیز در این باره گزارش داد: «وزارت خارجه‌ی اسپانیا اعلام کرده 27 تُن

1) مأخذ 24، ص 4، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از آسوشیتدپرس از مادرید، 1/10/1361، روزنامه‌ی اسپانیولی ال پائیس.

2) مأخذ 24، ص 11، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه از مادرید، 1/10/1361.

اسلحه به مقصد ایران به علت عدم دارا بودن مدارک کافی در فرودگاه مادرید توسط مقامات اسپانیا توقیف شده است.» یونایتدپرس به نقل از مادرید مقامات رسمی اسپانیا از مادرید اعلام کرده است: «افراد حامل این تسلیحات ظاهراً قصد داشتند آن را از دید مأمورین بازرسی مخفی نگاه‌دارند.»

به گفته‌ی همین مقامات، این تسلیحات که در دو محموله‌ی جداگانه حمل می‌شده، شامل اسلحه‌ی کمری، تفنگ و توپ‌های ضد هوایی است.

این گزارش حاکی از آن است که مأموران گمرک آخرین محموله‌ی اسلحه را که بالغ بر 13 تن بوده است، دوشنبه‌ی گذشته هنگامی که به وسیله‌ی یک هواپیمای 747 خطوط هوایی آرژانتین وارد مادرید شد و اقدامات لازم برای انتقال آن به یک جت خطوط هوایی ایران به مقصد تهران فراهم می‌شد، کشف کردند⁽¹⁾

ضمیمه‌ی 1 گزارش 1 (دلایل انتخاب منطقه‌ی العماره)

پس از مدت‌ها بحث و گفت و گو بین فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی درباره‌ی انتخاب منطقه یی برای اجرای عملیات پس از عملیات موفق محرم و بررسی چند پیشنهاد، به تدریج، آنان به اتفاق نظر رسیدند و در نهایت تصرف العماره را هدف قطعی عملیات اعلام کردند.

دلیل انتخاب العماره بیش‌تر معطوف به تحلیل‌هایی بود که در این دوره در خصوص وضعیت جنگ بین مسئولان سیاسی و نظامی کشور وجود داشت.

راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در یک جمع‌بندی از شرایط این دوره که به نظر می‌رسد برگرفته از مباحث انجام‌شده بین فرماندهان در جلسات متعدد این قرارگاه باشد، در مورد چرایی انتخاب زمین و شیوه‌ی اجرای عملیات نوشته است: «قبل از عملیات محرم تحلیل در مورد جنگ این بود که رژیم صدام با از دست دادن یک یا دو شهر و یا قسمتی از عراق ساقط نخواهد شد و تنها راه‌حل مسئله رسیدن به بغداد است و برای تحقق این امر باید چند عملیات واسطه‌یی انجام شود.

این تفکر به ویژه پس از عملیات محرم قوت گرفت و بعد از تصرف ارتفاعات حمرین در عملیات محرم قوت یافت و بر این اساس، با توجه به شکل زمین و امکان اجرای عملیات، تصرف شهرهای حلفائیه، العماره و علی غربی به عنوان بخشی از هدف‌های واسطه یی مورد توجه قرار گرفت و پس از مباحثی نسبتاً طولانی به دلایل متعددی از جمله محدودیت اجرای دو عملیات هم‌زمان، با توجه به مزیت نسبی العماره به علی غربی، رسیدن به العماره به عنوان هدف عملیات مورد توافق کلیه‌ی فرماندهان سپاه و ارتش قرار گرفت و عملیات در علی غربی به تصرف ارتفاعات قبل از آن به نام چیلات محدود شد و مقرر گردید کلیه‌ی طرح‌های پیشنهادی ارتش و سپاه در مورد چگونگی رسیدن به پل غزیله، حلفائیه و نهایتاً العماره باشد.

لازم به یادآوری است که نهایی شدن مباحث در این مرحله در جلسه‌ی مشترک فرماندهان سپاه و ارتش در تاریخ 16 آذر 1361 به دست آمد که حاصل مباحث، [برگزاری] چند جلسه‌ی فشرده در طی چند روز قبل از آن بود که در نهایت حاضرین پس از مطالعه و بررسی متن پیشنهادی طرح عملیاتی، نظرات خود را اعلام نمودند و پس از آن سرهنگ صیاد شیرازی نتیجه‌ی بحث‌ها را به صورت جمع‌بندی ارائه نمود و سرهنگ قویدل مسئول طرح و عملیات نیروی زمینی ارتش نیز این جمع‌بندی را به صورت مکتوب درآورده و سپس آن را برای حاضرین بدین ترتیب قرائت نمود:

یک قرارگاه مأموریت عملیات از چیلات تا فکه را بر عهده دارد (شامل سپاه قدس).

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 279، 3/10/1361، صص 11 و 12، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/10/1361، به گزارش یونایتدپرس از مادرید.

"یک قرارگاه مأموریت عملیات در محور فکه به طرف حلفائیه را بر عهده دارد (شامل قرارگاه نجف) و یک قرارگاه مأموریت عملیات در محور فکه به طرف چزابه را بر عهده دارد که قرارگاه کربلا است."

پس از ارائه‌ی نظرات اصلاحی ارائه‌شده توسط تعدادی از فرماندهان، در نهایت رحیم صفوی شکل اصلاح‌شده‌ی سازمان رزم و یگان‌های تحت امر قرارگاه‌ها را قرائت نمود که مورد توافق حاضرین قرار گرفت.»⁽¹⁾

ضمیمه‌ی 2 گزارش 1

درباره‌ی سازمان رزم سپاه در ضمیمه‌ی 1 گزارش 1 روزشماره 11 بهمن 1361، توضیحاتی داده شده است.

در این عملیات علاوه بر یگان‌های سپاه، یگان‌هایی از ارتش جمهوری اسلامی ایران به این شرح در سازمان رزم عملیات پیش‌بینی شده بودند:

لشکر16 زرهی قزوین به استعداد 3 تیپ شامل تیپ1 و تیپ3 تحت امر فرماندهی قرارگاه نجف و تیپ2 تحت امر قرارگاه کربلا.

لشکر پیاده‌ی 21 حمزه(ع) به استعداد 3 تیپ پیاده و یک تیپ زرهی تحت امر قرارگاه فرماندهی مشترک سپاه و ارتش خاتم(ص).

تیپ58 ذوالفقار تحت امر فرماندهی قرارگاه نجف.

تیپ37 زرهی تحت امر قرارگاه فرماندهی مشترک سپاه و ارتش خاتم(ص).

تیپ84 خرم‌آباد تحت امر فرماندهی قرارگاه کربلا.⁽²⁾

ضمیمه‌ی 3 گزارش 1

منطقه‌ی عملیاتی والفجر مقدماتی شامل محدوده‌یی در جنوب غربی ایران می‌شود که از جنوب بین چزابه (شمال بستان) در استان خوزستان تا چیلات (ارتفاعات شمال غربی دهلران) در استان ایلام واقع شده است. این منطقه در مقابل منطقه‌یی در شمال شرقی استان میسان (العماره) عراق قرار دارد.

ارتفاعات مرزی به نام سلسله‌جبال حمرین در این منطقه واقع شده است که از جنوب شرقی دهلران شروع می‌شود و انتهای آن به سمت جنوب تا شمال فکه ادامه دارد. این ارتفاعات قله‌هایی با ارتفاع 400

متر دارد که به تدریج و به طرف شمال غرب، ارتفاع قله‌ها به 500

متر و بیش‌تر می‌رسد.

علاوه بر این ارتفاعات، تپه‌های متعددی در منطقه وجود دارد. ارتفاعات فوقی شامل مجموعه‌ی کوچک‌تری از قله‌هایی است که در جنوب غربی حمرین قرار دارد (تقریباً زیر حمرین) که حداکثر ارتفاعات آن 80 تا 90 متر از سطح دریاست.

در پشت خطوط نیروهای خودی در حد فاصل چزابه تا فکه، ارتفاعات رملی کوتاهی در خاک خودی وجود دارد که شامل تپه‌های رملی 182 (در غرب رقابیه) و 85 (در شرق پاسگاه دویرج) است. این منطقه‌ی رملی از جنوب غربی میشداغ شروع می‌شود و تا نوار مرزی ادامه دارد. امتداد آن از طرف شمال نیز تا حوالی جاده‌ی فکه و از جنوب تا جنوب چزابه و شمال شهرک بستان است.

اراضی منطقه‌ی عملیاتی (محور فکه - چزابه) در غرب نوار مرزی مسطح است و هیچ گونه ارتفاعی در منطقه وجود ندارد.

رودخانه‌های منطقه

رود دویرج

رودخانه‌ی مرزی دویرج از کوه‌های شمال جاده‌ی عین‌خوش به دهلران شروع و در منطقه‌ی فکه متمایل به غرب وارد خاک عراق می‌شود و در نهایت به هورالسناف می‌رسد. مسیر این رودخانه قبلاً از فکه به سمت چزابه بود و در نقطه‌یی مرزی به هورالعظیم می‌ریخت، اما در سال 1975، بر اساس قرارداد 1975 الجزایر، مسیر این رود به سمت هورالسناف در داخل خاک عراق برگردانده شد.

1) سند شماره 79/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر مقدماتی، گزارش راوی قرارگاه خاتم الانبیا(ص) در عملیات والفجر مقدماتی، داود رنجبر، صص 20، 24 و 26؛ و - سند شماره 164/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر (تقی رضوانی)، 14/9/1361 تا 11/10/1361، صص 41 و 42.

2) سند شماره 252542 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از نزاجا به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، صص 10 - 8؛ و - مأخذ 1، بخش دوم، ص 7.

عرض این رودخانه که در شمال منطقه‌ی عملیاتی قرار داشت، بین 30 تا 80 متر و عمق آن از 75 سانتی‌متر تا 3 متر متفاوت است.

این رودخانه حالت وحشی دارد و در فصل پاییز و زمستان طغیان می‌کند و عرض آن در زمان پرآبی حتی به 200 متر هم می‌رسد.

پل سیمانی خالقانی؛ پل تپک در نزدیکی موسیان (87-39)؛ 2 پل در چم‌هندی و 2 پل در شمال و غرب فکه، مهم‌ترین پل‌های روی این رودخانه هستند.

رودخانه‌ی میمه

این رودخانه از ارتفاعات ایلام سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از کنار پاسگاه و تنگه‌ی بیات و از شمال شهرک طیب وارد کشور عراق می‌شود و از آن‌جا رود طیب نامیده شده، به هور بن‌عمران (جنوب هورالسناف) می‌ریزد. عرض رود بین 30 الی 50 متر متغیر می‌باشد و عمق آن نیم تا یک متر است.

رود مشرح از انشعابات رود دجله است که در 2 کیلومتری شرق شهر العماره از دجله جدا شده، به

سمت شرق ادامه می‌یابد و پس از عبور از شهر مشرح (حلفائیه)، در نهایت در 15 کیلومتری این شهر به هورالهویزه می‌ریزد.

هورهای منطقه

الف) هورالهویزه: در منطقه‌ی جنوبی عملیات قرار داشته، دارای 3 حوضچه است.

هورالعظیم (جنوب پاسگاه حلفائیه).

هور ام‌السوده (غرب هورالعظیم).

هور ام‌النعاج (در جنوب هور ام‌السوده).

بقیه‌ی هور به جز این 3 حوضچه نیزار است و عمق آن به 2

متر می‌رسد.

ب) هورالسناف: در غرب فکه قرار دارد (شمال هور بن عمران). طول این هور 8

کیلومتر و عرض آن 3 کیلومتر است. آب این هور از رودخانه‌ی دویرج تأمین می‌شود. عمق آن 5/1 متر است و به سمت غرب از عمق آن کم شده، در نهایت خشک می‌شود. روی هورالسناف 2 پل است:

1. پل غزیله به صورت اتوبانی به طول 200 متر و عرض 20

متر است. عرض آب زیر پل 150 متر است که آب هورالسناف را به هورالعظیم متصل می‌کند و اهمیت نظامی آن (که در واقع عقبه‌ی حداقل 2 لشکر محسوب می‌شد) در زمان جنگ بسیار زیاد بوده است.

2. پل نظامی در یک کیلومتری پل غزیله قرار دارد.

جاده‌های منطقه

· جاده‌ی آسفالته‌ی بستان - چزابه با عرض 6

متر و ارتفاع نیم متر.

· جاده ی آسفالته‌ی فکه - بزرگان (عراق) با عرض 8

متر و ارتفاع 2 متر.

· جاده‌ی آسفالته‌ی فکه - چزابه (عراق) با عرض 8

متر و ارتفاع 2 متر.

· جاده ی آسفالته‌ی چزابه - غزیله (عراق) با عرض 8

متر و ارتفاع 2 متر.

· جاده‌ی مشرح - عماره با عرض 8 متر و ارتفاع 1

متر.

· اتوبان غزیله - بزرگان با عرض 20 متر و ارتفاع 2 تا 5/2 متر.

· جاده‌ی عماره - کحلا با عرض 8 متر.

· جاده‌ی شنی بستان - چزابه - فکه.

کانال‌ها

از کانال‌های موجود در منطقه به دلیل آرایش نظامی نیروهای عراقی به عنوان رده‌های پدافندی استفاده می‌شد و به همین دلیل این کانال‌ها اهمیت بسیاری داشتند، ضمن آن‌که عراق بر اساس وضعیت این کانال‌ها سایر موانعش را در مقابل و میان آن‌ها با آرایش تعریف‌شده‌یی سامان داده بود.

یکی از این کانال‌ها از شمال کمیت شروع (از دجله) و به هور بن عمران وصل می‌شود. این کانال به منظور استفاده از آب دجله برای امور کشاورزی منطقه احداث شده است. عرض کانال 10 متر و

عمق آن 5 متر می‌باشد.

دو کانال سر تا سری نیز به فاصله‌ی 10 کیلومتری غرب و جنوب نوار مرزی، وجود دارد. این دو کانال به طور موازی با فاصله‌ی یک کیلومتر از یک‌دیگر، از جاده ی چزابه - غزیله شروع می‌شود و تا شهرک طیب عراق امتداد دارد. عرض کانال‌ها بیش از 5 متر و عمق آن‌ها بیش‌تر از 2 متر است.

یک کانال آب موسوم به کشاورزی که در دو طرف آن دو خاکریز بلند و عریض نیز احداث شده است، در غرب آن دو کانال وجود دارد. طول این کانال که از شمال جاده‌ی چزابه به غزیله امتداد دارد حدود 20 کیلومتر است.

دو کانال دیگر نیز نزدیک و به موازات خط مرزی وجود دارد که تازه احداث شده بود. این دو کانال از چزابه شروع و تا شمال فکه ادامه دارد. در محور وصولی به چزابه و فکه تعداد کانال‌ها به دلیل حساسیت محور بیش‌تر است.

مناطق مسکونی و مناطق و تأسیسات حیاتی

· شهر عماره مرکز استان میسان با جمعیت 000,250 نفر.

· شهر علی‌الغربی با جمعیت 000,25 نفر.

· شهر المشرح (حلفائیه) با جمعیت 000,20 نفر.

· شهر کحلاء با جمعیت 000,15 نفر

· شهر قلعه‌صالح با جمعیت 000,15 نفر و...

درصد بالایی از مردم استان میسان شیعه و موافق انقلاب اسلامی هستند و مواردی از تظاهرات و آشوب علیه حکومت عراق در این منطقه گزارش شده است.

مناطق نفتی بزرگان در مختصات (53 - 29) شامل تلمبه‌خانه‌ها و چاه‌های نفت.

چاه نفت شمال هورالعظیم

چاه‌های نفت مابین مشرح - کحلاء.

مناطق نفتی زبیدات - بیات.

مناطق نظامی شامل

الف) پاسگاه‌های مرزی ایران و عراق شامل 9 پاسگاه مرزی ایرانی به نام‌های: سوبله، صفریه، رشیده، طاوسیه، دویرج، فکه، پیچ‌انگیزه، بجلیه، شرهانی و 9 پاسگاه مرزی عراق به نام‌های: شیب (20-30)، کرامه (14- 65)، وهب (26-61)، رشیده (34-58)، تحریر (39-57)، دویرج (44- 55)، فکه (49-47)، صدام، سمیده.

ب) پادگان میمونه واقع در 10 کیلومتری جنوب غربی عماره محل مقر سپاه چهارم ارتش عراق.

ج) پایگاه شکاری الحلاء واقع در 4 کیلومتری غرب شهر کحلاء.

د) باند اضطراری عماره واقع در 6 کیلومتری جنوب غربی عماره.

ه) دکل بلند تلویزیون عماره واقع در 6 کیلومتری شمال این شهر.

نقاط استراتژیک

شهر العماره به دلیل مرکزیت بودن برای سپاه چهارم که در منطقه گسترش داشتند.

پل غزیله که عقبه‌ی لشکر1 و بخشی از لشکر14 و تنها گلوگاه راه (در جنوب منطقه‌ی عملیاتی) برای رسیدن به العماره بود.

ارتفاعات حمرین، فوقی و...

ستادهای فرماندهی و اداری لشکرها بیش‌تر در غرب جاده‌ی اتوبان غزیله - بزرگان قرار داشتند.

هورالهویزه، هورالسناف و هور بن عمران.

تأسیسات عظیم نفتی شامل: تأسیسات بزرگان و چاه‌های مربوط و لوله‌های نفت موجود در این منطقه. این تأسیسات بسیار گسترده هستند.⁽¹⁾

1) مأخذ 30، صص 19 - 13.

ضمیمه‌ی گزارش 10

مشروح سخنان حجت‌الاسلام و المسلمین هاشمی رفسنجانی بدین شرح است:

«دشمنان ما و لیبرال‌های مذهبی و غیر مذهبی (جبهه‌ی ملی و عواملی مانند نزیه و...) روی دو عامل اصلی فکر نکرده بودند و آن مردم و روحانیت بود. این‌ها تمام محاسبات‌شان این بود که توده‌ی مردم عواملی هستند که با یک اشاره به هر طرف می‌شود آن‌ها را برد و از روحانیت هم برداشت‌شان این بود که یک گروه ساده، مخلص و زحمت‌کش هستند که در یک مرحله از آن‌ها استفاده می‌کنیم و بعد برمی‌گردند و به قم می‌روند و گاهی در گورستان‌ها و بعضی تشریفات دیگر از آنان استفاده می‌شود و بقیه‌ی کارها را هم روشن‌فکران انجام می‌دهند و خلاصه مملکت را روشن‌فکران غرب‌زده و آن‌هایی که پایی در غرب داشته‌اند اداره خواهند کرد. عده‌یی هم وقتی مردم آن‌ها را بیرون کردند، هنوز فکر می‌کنند که می‌توانند

برگردند و زندگی پابرجایی برای خودشان درست نکرده‌اند. واقعاً این‌ها برنامه‌ریزی می‌کردند و ما برای این‌گونه مسائل برنامه‌ریزی نداشتیم.

این مردم و روحانیونی که در صحنه بودند و خود شما که جزء همین مردم بودید به چیزی جز انقلاب و اسلام فکر نمی‌کردید و آرزو هم داشتند تمام کسانی که آن‌جور فکر می‌کردند بمانند و خدمت بکنند و با هم باشیم.

طرز تفکر ما از روز اول اصلاً این نبود که چپی‌ها، لیبرال‌ها، غیر اسلامی‌ها را حذف کنیم؛ ذهن ما این بود که انقلاب اسلامی است؛ مردم مسلمان هستند و کشور اسلامی است و قرآن حاکم است و کسانی که در گذشته خطوط انحرافی داشته‌اند بیایند با هم کار بکنیم و از آن برخوردهای اول ما در انقلاب شما می‌توانید مطمئن باشید که ما چیزی غیر از این فکر نمی‌کردیم، ولی آن‌ها از اول به حذف می‌اندیشیدند، فکر می‌کردند که اگر مسائل قدری جا افتاد، ماها باید برویم. وقتی امام یک کمی دیر به قم رفتند - که البته دیر هم نبود - می‌گفتند که چرا امام در تهران مانده‌اند. وقتی امام قم بودند فکر می‌کردند اگر هفته‌یی یا ماه و سالی یک‌بار هیئت دولت می‌روند خدمت امام، این برای امام کافی است.

G65

در مورد مردم اصلاً برای‌شان قابل قبول نبود که مردم بیایند و شعار بدهند و چیزی را از دولت یا مجریان بخواهند و مسئولین تحت فشار مردم قرار بگیرند. حتی وقتی حزب‌الله دخالت کرد در بعضی کارها، به ماها می‌گفتند چرا شما این‌ها را سرکوب نمی‌کنید و چرا به این‌ها نمی‌گویید به خانه‌های‌شان برگردند.»

حجت‌الاسلام رفسنجانی ادامه داد:

«آن‌ها روی مردم نمی‌خواستند حساب کنند و به مردم می‌گفتند شما نقش‌تان را انجام داده‌اید. شاه وقتی رفت و حکومت مال ایرانی‌ها شد و به اسم هم اسلامی شد، دیگر کار تمام شده. به روحانیت و امام هم همین را با صراحت می‌گفتند و هنوز هم می‌گویند و تعجب می‌کردند اگر روحانیت بخواهد مسئولیت رسمی بگیرد و حزب‌الله در صحنه باشد. البته شاید در این زمینه حساب‌شده عمل می‌کردند. البته، این دو عامل که مایه و پایه انقلاب بوده‌اند و هستند و محورشان هم اسلام است، چون بودند و هستند انقلاب راه خودش را به صورت تکاملی طی کرده و به خوبی پیش می‌رود. به نظر من اوضاع و حرکت انقلاب با توجه به دو عاملی که اشاره کردم به جایی رسیده است که ما موفق شده‌ایم تمام امیدهای آن خطوط انحرافی را که اشاره کردم از بین ببریم و پابرجاتر از روز اول جریان دارد کار خودش را می‌کند. نه‌تنها این‌ها بلکه ارباب‌های بزرگ این‌ها و جریانات بین‌المللی که این‌ها سایه‌ها و عروسک‌های آن‌ها هستند هم دارند به همین نتیجه می‌رسند که این‌جا جاده‌ها کوبیده شده و خطوط و

موانع روشن شده و هر چیزی دارد صاحب و مسئول پیدا می‌کند. کارها دارد روال خودش را می‌گیرد و آن جریاناتی که فکر می‌کردند نمی‌گذارند کارها در جریان بیفتد، دارند به بن‌بست می‌رسند، حتی امریکا و دیگران. [...]

ارتش عراق که برای چند طرف مجهز و تهیه شده بود، همه را فعلا متمرکز کردند برای یک طرف که آن را از بین ببرد و آن هم طرفی که به خاطر انقلاب شرایط عادی نداشت. آمدند و به این وضعی که می‌بینید مبتلا شدند. حالا با این وضعی که به سر عراق آمد و ما هم نیرومندتر از روزهای اول جنگ حضور داریم، سرمایه‌گذاری دوم چه می‌تواند باشد و از عراق با آن همه سرمایه‌گذاری چه نتیجه‌یی گرفتند.»

حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی با اشاره به توطئه‌های امریکا و دشمنان انقلاب در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران افزود: «آن‌ها فکر می‌کردند کشور ایران را بیندازیم در جنگ تا امکاناتش را صرف جنگ بکند و از نظر نظامی هم اگر قوی شد در درازمدت چون مسائل اقتصادی و رفاه مردم باقی می‌ماند و مردم خسته می‌شوند، از درون منفجر می‌شوند، اما این هم بر عکس شد؛ یعنی ما در جنگ هم قوی شدیم و هم گرفتار این‌که بودجه را آن‌طور که آن‌ها فکر می‌کردند صرف مسلح شدن بکنیم، نکردیم. امروز ما کشور نیرومندی هستیم، ولی کشور پرخرج نظامی نیستیم و اگر آن‌ها بفهمند که ما

چه‌قدر بودجه صرف جنگ می‌کنیم یقیناً دق می‌کنند.»

حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در ادامه افزود: «همه‌ی ریشه‌ی اشتباه این‌ها این بود که آن‌ها روی چیزهایی حساب نمی‌کردند که ما حساب کردیم. ما روی مردم، دین و روحانیت حساب کردیم، ولی آن‌ها این عوامل را کنار گذاشتند. دشمنان ما روی طرف‌داری امریکا، شوروی و این طور چیزها حساب کردند، در حالی که طرف‌داری این‌ها هم جز بلا چیز دیگری نیست.»

حجت‌الاسلام رفسنجانی در ادامه‌ی صحبت‌هایش به عواملی که دشمنان برای به سقوط کشاندن نظام روی آن‌ها حساب می‌کردند، از جمله نیروی لیبرال‌ها؛ بستن دانشگاه‌ها و فشار روی منحرفان و رفاه‌طلبان اشاره کرد و گفت: «دوران طولانی بسته بودن دانشگاه‌ها که ما هم نمی‌خواستیم طولانی شود، گذشت و آن‌ها حالا می‌بینند که دانشگاه‌ها دارند باز می‌شوند و یقیناً فردا که کلاس‌های دانشکده باز شد بچه‌ها بیش‌تر درس می‌خوانند و به جای این‌که دانشگاه مزاحم مردم و نظام باشد پشتوانه‌ی نظام می‌شود و یکی از پایگاه‌های انقلاب و نظام همان دانشگاه خواهد بود.» وی افزود: «روی کارخانه‌ها و نابودی آن‌ها و بی‌کاری کارگران خیلی حساب کرده بودند، ولی الحمدالله هر روز شاهد بهتر شدن وضع کارخانه‌ها و راه‌اندازی آن‌ها هستیم و آن هم به شکلی کاملاً متین و این مسیر حرکت ماست.»

حجت‌الاسلام رفسنجانی افزود: «تروریستی که ما از سر گذرانیده‌ایم از کارهای کم‌نظیر و شاید بی‌نظیر در دنیا باشد. این مقداری هم که باقی‌مانده در همه جای دنیا هست. وقتی دشمن در حال از بین رفتن باشد، چنگی هم می‌اندازد. وی در ادامه گفت: «شما الآن جریانات سیاسی مزاحم ندارید. آن روزهای اول با عناوین متفاوت جریانات شومی راه می‌انداختند و استاندار را گروگان می‌گرفتند و... حالا دیگر این جریانات نیست.

مزاحمت‌هایی که در مجلس بود و هر روز بتواند اعصاب مسئولین اجرایی را خرد بکند دیگر نیست.»

وی با برشمردن زمینه‌های مناسب و گوناگون برای انجام کار و خدمت، زمان را برای خدمت‌رسانی به مردم بسیار مناسب دانست و گفت: «الآن توده‌ی مردم نسبت به امور مملکت دلسوز هستند و اگر ببینند کارخانه‌یی خوابیده و یا یک کشتی معطل است و یا کامیون دولتی جایی مانده، غصه می‌خورند و واقعاً مردم دلسوز هستند به جریانات کشور و این همه امکانات و زمینه‌ی کار و جریان سالم در محیط کار امتیازاتی است که همیشه برای آدم فراهم نیست و گیر نمی‌آید و این همه نعمتی است که شما دارید؛ رهبری آنچنان که انسان راحت بتواند حرف رهبری را به حساب خدا، امام، قرآن بگذارد و بین خودش و خدا حجت باشد، این زمینه‌ی محکم روحی است که برای شما فراهم است.»⁽¹⁾

1) مأخذ 8، بخش دوم، ص 10 مکرر

روزشمار جنگ پنج‌شنبه 2 دی 1361 7 ربیع‌الاول 1403 23 دسامبر1982

در گلوله‌باران شهر آبادان 2 منزل مسکونی تخریب و 4 نفر از اهالی شهر مجروح شدند⁽¹⁾در این روز، 5 تریلر نظامی حامل وسایل و قطعات یدکی از کویت به عراق وارد شد.⁽²⁾

شماری از نیروهای گروه‌های مسلح مخالف در مهاباد گرفتار کمین نیروهای سپاه شدند. همچنین در پاک‌سازی روستاهای اطراف تکاب عده‌یی از افراد ضد انقلاب کشته و مجروح شدند. در سلماس چند تن از وابستگان حزب دمکرات و در سنندج یکی از وابسته به کومه‌له خود را معرفی و درخواست امان‌نامه کردند.

نیروهای سپاه با اجرای کمینی به سر راه نیروهای مسلح ضد انقلاب در مهاباد، 5 تن از آن‌ها را دست‌گیر کردند. یکی از دست‌گیرشدگان سرلق هیز پیشوا بود.⁽³⁾

در ادامه‌ی عملیات پاک‌سازی روستاهای اطراف تکاب، نیروهای سپاه 9 روستا از جمله روستاهای قره‌عمر، بلوز، ایامقی، خوش‌قشلاق، باشلاق و... را در جنوب شرقی شاهین‌دژ پاک‌سازی کردند. در این عملیات، 25 نفر از نیروهای مسلح گروه‌های مخالف نظام کشته و مجروح شدند⁽⁴⁾

در سلماس 3 تن از وابستگان حزب دمکرات کردستان که از 1 آبان 1361 به تشکیلات این حزب در سلماس پیوسته بودند، خود را به نیروهای سپاه این شهر معرفی و درخواست امان‌نامه کردند.⁽⁵⁾

در غرب سنندج یکی از افراد وابسته به گروه کومه‌له با یک اسلحه‌ی کلاشینکف؛ 140 فشنگ و مقداری ادوات نظامی خود را به پایگاه شوشیه در غرب سنندج معرفی و درخواست امان‌نامه کرد.⁽⁶⁾

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 4/10/1361، ص 2.

2) سند شماره 17800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، شماره 281 - 263، 5/10/1361، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، اداره دوم.

3) سند شماره 400261 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (فرماندهی) به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، شماره 201، 8/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349679 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد (فرماندهی) به فرماندهی قرارگاه بعثت، 3/10/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 349666 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد ناحیه‌ی کردستان به قرارگاه حمزه، 2/10/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 349697 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه(ع)، 26/10/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 55282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 27/10/1361، ص 2.

واحد طرح و برنامه‌ی عملیات قرارگاه حمزه آمار شهدا و مجروحان؛ آسیب‌های وارد‌شده به نیروهای خودی (ارتش، سپاه، بسیج و ژاندارمری) و تلفات نیروهای مسلح ضد انقلاب در 58 روز گذشته (4 آبان 1361 تا 2 دی 1361) به این شرح اعلام کرد:

شهید: 270 نفر؛ مجروح: 281 نفر؛ گروگان و مفقودالاثر: 103 نفر.

خسارت‌های وارد‌شده به خودرو‌هایی که بر اثر مین‌گذاری آسیب دیدند نیز عبارت است از: 30 خودرو؛ 2 بلدوزر؛ یک آمبولانس؛ یک تراکتور و انهدام 12 خودرو.

همچنین یک دستگاه کالیبر 50 و 11 قبضه سلاح سبک به دست نیروهای مسلح ضد انقلاب افتاد و 21 تُن قند و شکر نیز به سرقت رفت.

در این مدت نیروهای مسلح گروه‌های مخالف نیز تلفات و آسیب‌هایی را بدین ترتیب متحمل شدند:

تلفات انسانی: 288 نفر؛ زخمی: 94 نفر؛ اسیر: 26 نفر؛ تسلیمی: 30 نفر با اسلحه و مهمات. همچنین، 25 مین کشف و خنثی شد و 51 سلاح سبک و آر.پی.جی.؛ یک خمپاره‌ی 81؛ یک خمپاره‌ی 60؛ یک توپ 106؛ یک توپ 105؛ 8 بی‌سیم و مقداری وسایل و ادوات نظامی به دست نیروهای خودی افتاد.⁽¹⁾

نیروهای داوطلب مردمی از شهرهای گوناگون استان‌های اصفهان، فارس، کردستان، کهکیلویه و بویراحمد برای پیوستن به نیروهای در خط، به جبهه‌های جنگ اعزام شدند.

گزارش روزنامه‌ی اطلاعات از آمار اعزام‌ها و اسامی شهرها و بخش‌های اعزام‌کننده به این شرح است:

«اصفهان: حدود 900 نفر دیگر از برادران سپاه و بسیج سپاه پاسداران منطقه‌ی 2 کشور در میان بدرقه‌ی پرشور مردم و خانواده‌های‌شان عازم جبهه‌ها شدند. در طول عملیات محرم حدود 50 گردان از این منطقه به جبهه‌ها رفته‌اند. خمینی‌شهر: 300 تن از اعضای بسیج و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خمینی‌شهر در 159 گروه اعزامی رهسپار جبهه‌های جنوب کشور شدند.

شیراز: صدها تن از پویندگان راه حسین(ع) با بدرقه‌ی گرم و پرشور خانواده‌های‌شان از شیراز به سوی جبهه‌ها روانه شدند.

یاسوج: 60 تن از برادران عضو بسیج سپاه پاسداران یاسوج در میان شعارهای مرگ بر امریکای بدرقه‌کنندگان به سوی جبهه‌ها شتافتند.

همچنین، گروهی از برادران بسیج سپاه پاسداران ارسنجان؛ گروهی از دانش‌آموزان

1) سند شماره 44331 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و برنامه عملیات) به ستاد مرکزی (طرح و برنامه عملیات)، 2/10/1361، سند تک‌برگی.

دبیرستان شهید اسکندری؛ ده‌ها تن از برادران بسیجی از بخش خفر، منطقه‌ی قادرآباد و مرغاب فارس؛ 158 گروه از رزمندگان سپاه و بسیج خمینی‌شهر؛ گروهی از رزمندگان سپاه و بسیج قمشه؛ یک گروه از برادران پاسدار و بسیجی لنجان‌سفلی؛ یک گروه از برادران پاسدار خرامه؛ گروهی از رزمندگان واحد بسیج سپاه پاسداران برازجان؛ یک گردان از برادران بسیج سپاه پاسداران قزوین؛ گروهی از برادران بسیج سپاه پاسداران شهرکرد؛ عده‌یی از جان‌بر‌کفان بسیج سپاه پاسداران روستای بادوله از توابع شهرستان دشتی؛ هفدهمین گروه از افراد بسیج سپاه پاسداران زرین‌شهر؛ گروه کثیری از برادران جان بر کف بسیج ساری و سپاه پاسداران سواد کوه و آمل؛ گروه دیگری از رزمندگان عضو بسیج سپاه پاسداران پارس‌آباد مغان، اصلاندوز و مشکین شهر و جمعی از برادران بسیج سپاه پاسداران شاهین‌شهر اصفهان به یاری رزمندگان اسلام شتافتند.» همچنین، گروه‌های گوناگون فنی و مهندسی و امدادگران پزشکی از شهرها و بخش‌های گوناگون برای کمک به رزمندگان و بازسازی مناطق جنگ‌زده اعزام شدند.

گزارش روزنامه‌ی اطلاعات در این باره حاکیست:

«از سوی ستاد پشتیبانی مناطق جنگ مستقر در یاسوج یک گروه 13 نفره‌ی فنی شامل راننده‌ی لودر و بولدوزر جهت یاری دادن به رزمندگان به جبهه‌ها رفتند.

از سوی جهاد سازندگی بهشهر، 3 اکیپ 53 نفری فنی شامل مکانیک، جوشکار، صافکار، راننده، بنا، نجار و کارگر ساده به هم‌راه یک کامیون حامل مرکبات و یک کامیون خاور حامل لوازم مورد نیاز رزمندگان به منطقه‌ی جنگی گیلان‌غرب روانه شدند.

سومین گروه اعزامی از هنرجویان سال‌های سوم و چهارم رشته‌های برق، ساختمان و استادکاران و هنر‌آموزان هنرستان فنی همدان به رزمندگان اسلام پیوستند.

25 تن از برادران ایثارگر جهاد سازندگی شهرستان بیجار عازم جبهه‌های جنگ شدند. یک گروه فنی 85 نفره نیز هم‌راه این گروه برای شرکت در بازسازی مناطق جنگی، راهی جنوب کشور شد.

ششمین گروه از برادران عضو شوراهای اسلامی روستاهای استان فارس برای شرکت در اردوهای جهاد سازندگی در آبادان، راهی این شهر شدند، تا کنون 500 تن از اعضای این شوراها به این اردو رفته‌اند.

یک گروه از برادران امدادگر از ابرقو راهی جبهه‌ها شدند تا به فرزندان رشید اسلام یاری رسانند. گروهی از امدادگران شهرستان فیروز‌آباد نیز به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل اعزام شدند.⁽¹⁾همچنین به گزارش ستاد پشتیبانی جهاد سازندگی خمینی‌شهر، کمک‌های مردمی این شهر شامل یک کامیون نان خشک، ماست، مربا و مقداری پوشاک به جبهه‌های جنگ ارسال شد.»⁽²⁾

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 2/10/1361، ص 4.

2) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 5/10/1361، ص 4.

مراسم ختم شهیدان اخیر دزفول با حضور هزاران نفر از اهالی شهر و با شرکت نماینده‌ی امام در بنیاد شهید و عده‌یی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی؛ وزیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی؛ چند تن از مقامات مملکتی و ائمه‌ی جمعه‌ی استان خوزستان برگزار شد. در این مراسم، آقای کروبی نماینده‌ی امام در بنیاد شهید، پیام رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر را در جمع خانواده‌های عزادار و مردم دزفول قرائت کرد.

پس از پایان مراسم، آقای کروبی و هیئت اعزامی مجلس شورای اسلامی و ائمه‌ی جمعه‌ی استان خوزستان از ویرانه‌های ایجاد‌شده بر اثر حمله‌ی موشکی اخیر صدام دیدن کردند.⁽¹⁾

هنگام کاوش برای یافتن مین در حوالی یک پایگاه گردان155 لشکر ارومیه در منطقه‌ی سردشت، 2 نفر از نیروهای خودی زخمی شدند. یکی از این نیروها که سرباز بود، پایش قطع شد.⁽²⁾سازمان مجاهدین خلق در اطلاعیه‌یی مدعی شد که این اقدام را در محوطه‌ی سنگرهای پاسداران انجام داده است و تلفات خودی را نیز 10 پاسدار اعلام کرد. رادیو بغداد در این باره اعلام کرد: «اطلاعیه‌ی سازمان مجاهدین خلق ایران مرکز کردستان درباره‌ی به هلاکت رساندن 10 نفر پاسدار به شرح زیر است:

به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران

هم‌میهنان مبارز و آماده و مردم دلیر کردستان، پیش‌مرگان قهرمان مجاهد خلق در دوم دی‌ماه با نفوذ در محوطه‌ی سنگرهای پاسداران در منطقه‌ی ربط سردشت اقدام به کاشتن مین ضد نفر نمودند [که] هنگام تردد پاسداران مین‌ها منفجر و بیش از 10 نفر از آن‌ها در دم به هلاکت می‌رسند."⁽³⁾

خبرگزاری کویت هم از حمایت اتحادیه‌های تجاری انگلیس از سازمان مجاهدین خلق خبر داد. بنا بر اعلام این خبرگزاری، بر اساس بیانیه‌ی انجمن دانشجویان مسلمان ایرانی شعبه‌ی انگلستان که امروز در لندن انتشار یافت، اتحادیه‌های تجاری انگلستان که نماینده‌ی حدود 3 میلیون کارگر هستند، حمایت‌شان را از شورای ملی مقاومت در ایران در مقابل حکومت آیت‌الله خمینی اعلام کرده‌اند. این گروه دانشجویی که از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند، مدعی است که جمعاً 12 اتحادیه‌ی تجاری ملی و حدود 60 اتحادیه‌ی منطقه‌یی و ناحیه‌یی از شورای ملی مقاومت پشتیبانی می‌کنند. این اتحادیه‌ها برخی از قدرتمندترین اتحادیه‌های انگلستان از قبیل اتحادیه‌ی کارگران عادی و شهرداری انجمن متحده‌ی مهندسین لوکوموتیو و آتش‌نشانان و دیگر اتحادیه‌ها را شامل می‌شود. از سازمان سراسری اتحادیه‌های

1) روزنامه‌ی کیهان، 4/10/1361، ص 7، اهواز.

2) سند شماره 367738 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی عملیاتی، از لشکر28 (رکن3) به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 281، 2/10/1361 تا 3/10/1361، ص 1.

3) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/10/1361، ص 4، رادیو بغداد، 8/10/1361، به نقل از سازمان مجاهدین خلق ایران.

کارگری، موسوم به شورای متحده‌ی تجارت خواسته شده است تا موضوع ایران در سازمان بین‌المللی کار مطرح شود.⁽¹⁾

ستاد منطقه‌ی 10 سپاه پاسداران در اطلاعیه‌یی اعلام کرد که در عملیاتی سراسری - که با نام آیت‌الله شهید اشرفی اصفهانی انجام شد - نیروهای سپاه و کمیته‌ی انقلاب اسلامی، 20 خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین خلق را کشف کردند که در طول آن بیش از 80 نفر از افراد این سازمان دست‌گیر یا معدوم شده‌اند.

مسئولیت و رده‌های سازمانی برخی افراد دست‌گیر یا کشته‌شده به این شرح است:

مسئول کل تشکیلات جنوب و مسئول مستقیم شهر اراک که عملیات به شهادت رساندن آیت‌الله صدوقی را طراحی کرده بود؛ مسئول تدارکات و تشکیلات جنگل با رده‌ی عضو؛ مسئول تشکیلات سابق شهرهای تنکابن و رامسر و مسئول حفاظت تشکیلات سازمان در گیلان با رده‌ی عضو؛ مسئول بخش نظامی اراک و عامل ترورهای این شهر با رده‌ی عضو؛ معاون اجرایی تشکیلات جنوب؛ 2 نفر از مسئولان بخش نفوذ با رده‌ی عضو؛ سرپرست آسیب‌های ویژه‌ی عملیات سازمان با رده‌ی عضو؛ 2 نفر از افراد وابسته با رده‌ی عضو و...

در این اقدام، 18 سلاح ژ3؛ 22 کلت؛ 30 عدد نارنجک؛ و تعدادی مین ضد نفر و ضد تانک و مقادیر فراوانی فشنگ و بی‌سیم نیز کشف و ضبط شد.⁽²⁾

در این روز همچنین یکی از افراد رده بالای تشکیلات مشهد در شهر زاهدان دست‌گیر شد.⁽³⁾در شوشتر نیز 4 نفر از افراد وابسته به سازمان ضمن معرفی خود به سپاه و اظهار ندامت با قید تعهد هم‌کاری نکردن دوباره با سازمان آزاد شدند.⁽⁴⁾

روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران درباره‌ی عملیات کشف و انهدام چریک‌های فدایی خلق (شاخه‌ی مشهور به اشرف دهقان) و دست‌گیری افراد این سازمان اطلاعیه‌یی صادر کرد. در این اطلاعیه آمده است:

«به دنبال عملیات مدافعان انقلاب اسلامی علیه تروریست‌های جنایت‌کار در شهر بندرعباس، کرمان، زاهدان و ارومیه، بیش از 47 تن از اعضای کادر مرکزی و هوادار گروهک امریکایی چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) و اشرف دهقان دست‌گیر شدند.

با تلاش پی‌گیر سپاه پاسداران بندرعباس و استان‌های کرمان و سیستان و بلوچستان، تشکیلات این گروهک در کرمان و زاهدان به کلی متلاشی شد و در بندرعباس تعدادی

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 279، 3/10/1361، ص 25، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/10/1361، خبرگزاری کویت از لندن.

2) سند شماره 089353 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 37، 2/10/1361، ص 12، به نقل از گزارش ستاد منطقه10 سپاه پاسداران.

3) سند شماره 44361 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از ستاد منطقه6 (مرکز فرماندهی) به ستاد مرکزی سپاه (مرکز فرماندهی)، 5/10/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 227388 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن رویدادهای منطقه8، فرماندهی منطقه8 سپاه پاسداران، شماره 21، 26/10/1361، ص 8.

از اعضا و هواداران‌شان دست‌گیر شدند و از لانه‌های تیمی‌شان 2 قبضه اسلحه‌ی برنو، مقادیر زیادی مهمات و وسایل تدارکاتی کشف گردید.

همچنین، با هماهنگی برادران سپاه بندرعباس ستاد مرکزی و سپاه ارومیه، در یک عملیات هماهنگ، 3 لانه‌ی تیمی گروهک اشرف دهقان در ارومیه به محاصره‌ی کامل درآمد که پس از یک درگیری، 5 تن از اعضای مرکزی این گروهک به هلاکت رسیده و یک تن دیگر دست‌گیر شد.

در جریان کشف لانه‌های تیمی تعداد زیادی اسلحه‌ی کلاشینکف، یوزی، کلت، نارنجک هم‌راه با مهمات و مواد منفجره و بمب‌های دست‌ساز و مقادیر زیادی مدارک درون‌گروهی و اسناد جعلی و بیش از 300 هزار تومان پول نقد که از بیت‌المال مسلمین به سرقت رفته بود به دست برادران پاسدار افتاد. اسامی معدومین گروهک‌ها به این شرح می‌باشد:

حسن کرده با نام مستعار محمدحسن، مسئول تشکیلات گروهک اشرف دهقان.

ناصر اسکندری با نام مستعار حامد، معاون تشکیلاتی گروه.»⁽¹⁾

محمدحسین لواسانی مدیرکل اسیا و افریقای وزارت امور خارجه، در اکرا پایتخت غنا با وزیر امور خارجه‌ی این کشور دیدار و گفت و گو کرد. لواسانی در این دیدار گفت: «ما پس از این‌که بر مشکلات اقتصادی خویش فائق آمدیم و در میدان جنگ تحمیلی به پیروزی‌های چشمگیری دست یافتیم و توانستیم دشمن بعثی را از سرزمین‌های اشغالی خود بیرون برانیم، قادریم دست کمک و هم‌کاری کشورهای مستضعف افریقایی را بفشاریم.» مدیرکل سیاسی اسیا و افریقا در این دیدار به تشریح دیدگاه‌های نظرات جمهوری اسلامی ایران در خصوص جنگ تحمیلی؛ جنگ لبنان؛ و زمینه‌های توسعه‌ی نفوذ صهیونیسم در افریقا و تجاوزات رژیم نژادپرست افریقای جنوبی؛ موضوع اشغال افغانستان به دست نیروهای شوروی و هم‌کاری‌های بین دو کشور و کشورهای جهان سوم پرداخت. در این دیدار وزیر امور خارجه‌ی غنا ضمن خوش‌آمد‌گویی به هیئت ایرانی، افتتاح سفارت جمهوری اسلامی ایران را در آن کشور گامی مثبت در توسعه‌ی روابط دو کشور دانست. در پایان این ملاقات قرار شد هیئتی مرکب از مقامات وزارت‌خانه‌های نیرو و انرژی و تجارت خارجی غنا در اواخر ژانویه‌ی 1983 برای مذاکره با مقامات جمهوری اسلامی ایران به منظور هم‌کاری‌های مشترک اقتصادی بین دو کشور و تأمین احتیاجات نفتی، اقتصادی و انسانی غنا به ایران مسافرت کند.⁽²⁾

1) مأخذ 14، 1361، ص 6.

2) مأخذ 10، ص 17.

مصطفی تهرانی سرپرست ستاد انتخابات کل کشور، در مصاحبه‌یی مطبوعاتی در خصوص انتخابات و نتایج به دست آمده توضیحاتی داد. مهم‌ترین محورهای سخنان تهرانی عبارت بود از: تعداد کاندیداهای مجلس خبرگان و انتخابات میان دوره‌یی مجلس؛ میزان شرکت‌کنندگان در انتخابات خبرگان و درصد افزایش شرکت‌کنندگان در این دوره نسبت به دوره‌ی پیش خبرگان؛ تعداد راه‌یافتگان به مجلس خبرگان و شورای اسلامی و... سرپرست ستاد انتخابات کشور گفت: «در تاریخ 4 آبان 1361، بنا به دستور جناب وزیر کشور، ستاد انتخابات کشور با حضور عده یی از کارکنان وزارت کشور و نمایندگان بعضی از ادارات و ارگان‌ها از جمله مخابرات، ژاندارمری، ستاد مشترک ارتش و ثبت احوال تشکیل شد. این ستاد وظیفه‌اش این بود که با کلیه‌ی استان‌ها، شهرستان‌ها و بخش‌ها ارتباط [داشته باشد] و پیام‌ها را دریافت و رهنمود‌های لازم را ارائه کند و در این انتخابات 168 نفر کاندیدای مجلس خبرگان و 230 نفر برای میاندوره‌یی مجلس شورای اسلامی از 31 حوزه‌ی انتخابیه کاندیدا بودند.» وی افزود: «از 168 نفر کاندیدای مجلس خبرگان، 12 نفر به علت نقص پرونده و یا انصراف، صلاحیت آنان تأیید نشد و همچنین 68 نفر از داوطلبین مجلس شورای اسلامی توسط هیئت‌های اجرایی شهرستان‌ها در حوزه‌های انتخابی تأیید نشدند. 10 نفر هم پس از مهلت قانونی استعفا کردند و لذا در تاریخ 18 آذر 1361،تعداد کاندیداهای مجلس خبرگان 146نفر بودند و 37 نفر از کاندیداهای مجلس شورای اسلامی هم تا قبل از پایان وقت قانونی استعفا کردند و نهایتاً 120 نفر باقی ماندند تا انتخابات انجام گیرد.»

سرپرست ستاد انتخابات در مورد نتایج مجلس خبرگان گفت: «در این انتخابات، 76 نماینده تعیین شده‌اند و در 6 حوزه‌ی انتخابیه جریان انتخابات برای تعیین 7 نماینده به دور دوم کشیده شده است. یکی از حوزه‌های انتخابیه، تهران بود که از مجموع 530,189,3 برگ کل آرا مأخوذه، 13 نفر از حضرات آیات عظام و حجج‌اسلام دارای اکثریت مطلق شدند و برای انتخاب نفر چهاردهم، جریان انتخابات به دور دوم کشیده شد.» وی در ادامه به نتایج انتخابات هر یک از استان‌ها اشاره کرد و گفت: «آخرین سرشماری کشور در سال 1355 در کشور ملاک عمل ما در انتخابات خبرگان برای تعداد واقعی جمعیت و تعداد واقعی خبرگان بود. بنابراین، استعلامی از مرکز آمار ایران شد که آخرین نتایج را در رابطه با افزایش واقعی جمعیت، با توجه به ضرایب افزایش و نرخ افزایش جمعیت حساب کنند و اعلام نمایند که این کار صورت گرفت و در نتیجه تغییرات خاص در افزایش تعداد نمایندگان هر یک از 24 استان کشور پدید آمد. آنچه را که مرکز آمار به ما داد، جمعیت استان تهران را 426,889,6 نفر اعلام کرد. انتخابات خبرگان در استان تهران 530,189,3

برگ رأی داشته و بنابراین 29/46 درصد جمعیت جزء رأی‌دهندگان بودند یا به عبارت دیگر اگر افرادی که بالاتر از 15 سال سن دارند، حدود 60 الی 62 درصد جمعیت را به خود اختصاص دهند، رقمی حدود بیش از 50 درصد جمعیت واجد شرایط رأی‌دهندگان در تهران به صندوق‌ها رفته‌اند و رأی داده‌اند.» وی افزود: «بالاترین رقمی که در استان‌ها داشتیم استان ایلام است که به نسبت جمعیت استان که 044,263 نفر اعلام شده، تعداد آرا مأخوذه 588,158 بوده که بنابراین، 28/60 درصد جمعیت در انتخابات شرکت کرده‌اند یا به عبارت دیگر حدود 90 درصد جمعیت واجد شرایط در انتخابات شرکت کرده‌اند.»

وی در ادامه گفت: «در مجموع، در استان‌ها، 45/45 درصد کل جمعیت در انتخابات شرکت کرده‌اند که در مقایسه با انتخابات خبرگان اول (خبرگان قانون اساسی) در سراسر کشور افزایش رأی‌دهنده بوده، به نحوی که در استان خراسان 400,721 برگ رأی نسبت به خبرگان مورخ 12 مرداد 1358،افزایش داشتیم و یا در تهران، 770,650 برگ رأی و در فارس هم 776,567 برگ رأی افزایش داشتیم و در کل کشور رقم 645,405,7 برگ رأی افزایش رأی‌دهنده بوده است. با توجه به آمار فشرده از آمار و انفورماتیک کشور، اگر جمعیت کل کشور را 616,906,39 نفر با توجه به رشد و نرخ جمعیت محاسبه کنیم، به نظر می‌رسد 60 درصد از افراد بالاتر از 15 سال که جمعیتی حدود 970,943,23 نفر خواهند بود، در انتخابات شرکت کرده‌اند که از این تعداد 985,140,18 برگ آرا مأخوذه بوده که نسبت به کل جمعیت، حدود 76 درصد می‌شود. در مقایسه‌ی مجلس خبرگان با انتخابات سومین دوره‌ی ریاست‌جمهوری در کل کشور، افزایش جمعیت رأی‌دهنده داشتیم و در بعضی جاها کاهش هم نسبت به ریاست‌جمهوری داریم که این کاهش ناشی از جنگ تحمیلی و مهاجرت در بعضی از استان‌ها بوده است. مثلاً در خراسان برای سومین دور انتخابات ریاست‌جمهوری، 168,668,1 رأی بوده، ولی انتخابات خبرگان اخیر 444,883,1 رأی بوده که افزایشی برابر 276,115، یعنی 9/6 درصد افزایش داشته‌ایم.» سرپرست ستاد انتخابات افزود: «در 6 استان برای انتخاب 7 نماینده جریان انتخابات به دور دوم کشیده شد. این استان‌ها عبارت‌اند از: بوشهر برای انتخاب یک نماینده؛ کردستان برای انتخاب یک نماینده؛ اصفهان برای انتخاب یک نماینده؛ گیلان برای انتخاب 2 نماینده؛ آذربایجان شرقی برای انتخاب یک نماینده؛ تهران برای انتخاب یک نماینده. انتخابات مجلس شورای اسلامی هم در اردکان یزد، لنجان، باختران، رشت، پیرانشهر و سردشت به دور دوم کشیده شد. همچنین، نتیجه‌ی انتخابات بندرعباس و سمیرم به علت مشکلات انتخاباتی که بازرسین شورای نگهبان رفته‌اند، مشخص نیست و بعداً اعلام خواهد شد.» وی در مورد انتخابات دور دوم گفت: «انتخابات دور دوم، چه در مورد خبرگان و چه در مورد میان دوره‌یی مجلس شورای اسلامی به تصمیمات هیئت

نظارت مرکزی منتخب شورای نگهبان و شخص وزیر کشور مربوط است و تصمیم آن‌ها روشن‌گر انجام این دو انتخابات در آینده خواهد بود.⁽¹⁾

مهدی هاشمی نماینده‌ی آیت‌الله منتظری مأمور تشکیل نهادی مستقل و هماهنگ با نظام جمهوری اسلامی ایران، برای برقراری ارتباطات داخلی و خارجی با ملت‌های محروم و نهضت‌های اصیل و مستقل و اسلامی شد. به نوشته‌ی روزنامه‌ی کیهان بر این اساس، مهدی هاشمی در بیانیه‌یی خطاب به برادران متعهد و مبارز جنبش‌ها و نمایندگان نهضت‌های رهایی‌بخش اسلامی که برای کسب رهنمودهای امام امت به ایران آمده‌اند، توصیه کرد با اطاعت کامل از مقررات جمهوری اسلامی، از معنویت این نهضت عظیم، برای پیروزی بر استکبار جهانی بهره‌گیری کنند⁽²⁾

در ادامه‌ی اخبار جنجالی روز گذشته درباره‌ی سلاح‌های توقیف شده در پایتخت اسپانیا، یونایتدپرس اعلام کرد: «وزارت امور خارجه‌ی اسپانیا اعلام کرد این کشور اجازه خواهد داد که یکی از دو محموله به مقصد ایران که در فرودگاه مادرید توقیف شده است، به ایران ارسال شود. به گزارش یونایتدپرس، سخن‌گوی وزارت امور خارجه‌ی اسپانیا از توضیح درباره‌ی علت صدور اجازه برای محموله‌ی 12 تنی سلاح‌های کمری و آتشبارهای ضد هوایی که روز دوشنبه توقیف شده، خودداری ورزید.»⁽³⁾

در این حال، پلیس اسپانیا نیز فرضیه‌یی جدی را درباره‌ی مقصد سلاح‌ها طرح کرد. به گزارش خبرگزاری رویتر، پلیس اسپانیا در ادامه‌ی تحقیقاتش در مورد محموله‌ی اسلحه‌یی که روز دوشنبه در فرودگاه مادرید توقیف شد، احتمال ارسال این سلاح‌ها را برای مخالفان ایرانی بررسی کرده است. یک مقام رسمی وزارت خارجه‌ی اسپانیا گفت: «این یکی از احتمالات است که در [خلال] تحقیقات در مورد محموله‌ی 3/11 تنی، سلاح‌های ساخت آرژانتین پیرامون آن پی‌گیری شده است. به گفته‌ی پلیس اسپانیا این سلاح‌ها که شامل 5000 قبضه تپانچه‌ی ساخته‌شده با اجازه‌ی ساخت در روماریو و 60 قبضه مسلسل سنگین بدون مارک می‌باشد، در 326 جعبه جای داده شده و به مقصد یک آدرس شخصی در تهران ارسال شده بود.

منابع پلیس اسپانیا گفتند وضعیت غیر قانونی ارسال این محموله این احتمال را مطرح می‌کند که محموله‌ی مذکور برای گروه‌های مخالف آیت‌الله روح‌الله خمینی رهبر ایران فرستاده شده باشد.»⁽⁴⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 2/10/1361، ص 2.

2) همان.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 280، 4/10/1361، ص 2، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از یونایتدپرس از مادرید، 3/10/1361، به گزارش وزارت امور خارجه اسپانیا.

4) مأخذ 13، ص 14، خبرگزاری رویتر از مادرید.

طه محی‌الدین معروف عضو شورای فرماندهی انقلاب و معاون رئیس‌جمهور عراق، با رئیس شورای شهر بلگراد دیدار و درباره‌ی هم‌کاری میان بغداد و بلگراد گفت و گو کرد.⁽¹⁾

خبرگزاری کویت هم از امضای یک موافقت‌نامه هم‌کاری بین دو کشور یوگسلاوی و بغداد خبر داد، بنا به اعلام این خبرگزاری، این موافقت‌نامه شامل تبادل کارشناس در زمینه‌ی فنی می‌باشد.

بر پایه‌ی این گزارش، این پروتکل را عبدالحسین الشیخ شهردار بغداد، از یک طرف و رئیس شورای شهرداری یوگسلاوی از طرف دیگر امضا کرده‌اند.⁽²⁾

واحد مرکزی خبر به نقل از یک روزنامه‌ی انگلیسی از اقدام صدام حسین برای از بین بردن رقیبان خود خبر داده است.

به گزارش واحد مرکزی خبر از لندن، حسن الجاسم وزیر سابق صنایع و عضو برجسته‌ی حزب بعث و حسین سید جبور رئیس سابق انجمن فدرال زائران - که از اشخاص مهم دولتی عراق محسوب می‌شوند - به تازه‌گی به دستور صدام در عراق کشته شدند. نشریه‌ی انگلیسی‌زبان میدل‌ایسترن‌کارنتس⁽³⁾(تحولات خاورمیانه) ضمن فاش کردن این خبر در شماره‌ی اخیر خود آورده است: «جسد حسین سیدجبور در رودخانه‌ی دجله در نزدیکی بغداد پیدا شده است، لکن از محل جسد الجاسم - که در سال 1978 از کار برکنار شده - اطلاع دقیقی در دست نیست.⁽⁴⁾

حزب بعث سوریه در پایان جلسات سالانه‌ی خود که به مدت 6 روز و با ریاست حافظ اسد رئیس‌جمهور این کشور در شهر دمشق برگزار شد، بیانیه‌یی صادر کرد. در بخشی از این بیانیه آمده است که جنگ عراق علیه جمهوری اسلامی جنگی ظالمانه است که با توطئه‌ی امپریالیسم و صهیونیزم به دست صدام برای بی‌اثر کردن نقش دو ملت ایران و عراق در مواجهه با صهیونیزم برپا شده است.⁽⁵⁾

1) مأخذ 13، ص 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/10/1361، به گزارش خبرگزاری عراق از بغداد.

2) مأخذ 13، ص 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/10/1361، به نقل از خبرگزاری کویت از بغداد.

3) نشریه‌یی به این نام وجود ندارد، اما مجله‌یی میدل ایست کارنت اونتس (تحولات جاری در خاورمیانه) در لندن چاپ می‌شود. و احتمالاً خبرگزاری در درج نام، دچار اشتباه شده است.

4) مأخذ 8، ص 1، به گزارش واحد مرکزی خبر از لندن به نقل از نشریه‌ی انگلیسی زبان میدل ایسترن کارنتس.

5) مأخذ 10، ص 20، دمشق، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

روزشمار جنگ جمعه 3 دی 1361 8 ربیع‌الاول 1403 24 دسامبر1982

در گلوله‌باران امروز شهرهای آبادان و خرمشهر چند منزل مسکونی ویران و نقاطی از شهر دچار آتش‌سوزی شد. در این حوادث 5 تن زخمی شدند⁽¹⁾

5/10/1361، ص 2.

در ادامه‌ی عزیمت نبردهای داوطلب مردمی به جبهه‌های جنگ، امروز چند یگان از نیروهای بسیج باختران با نام کاروان شهید اشرفی اصفهانی عازم جبهه‌های جنگ شدند.⁽²⁾

همچنین چند گروه از نیروهای داوطلب مردمی (بسیج) یاسوج و گچساران با بدرقه‌ی پرشور مردم این دو شهر راهی جبهه‌های جنگ شدند.⁽³⁾

امروز همچنین مردم نظرآباد و ساوجبلاغ؛ کارگران و کارمندان کارخانجات مقدم؛ اهالی روستاهای تابعه‌ی بیرجند و قوچان؛ اعضای تعاونی صنف جوشکاران ایلام، روستاهای مریم‌آباد و نصرت‌آباد ابرقو و اهالی نکا و روستاهای اطراف، کمک‌های نقدی و غیر نقدی‌شان را برای کمک به رزمندگان یا بازسازی مناطق آسیب‌دیده‌ی کشور تقدیم کردند.⁽⁴⁾-⁽⁵⁾

در ادامه‌ی کمک‌های کشور عربستان به عراق، امروز 67 تریلر حامل لوازم نظامی از کشور عربستان سعودی به عراق ارسال شد.⁽⁶⁾روزنامه‌ی فرانکفورترالگمانیه درباره‌ی نقش شوروی و فرانسه در تأمین مایحتاج نظامی عراق و واگذاری برخی اقلام تسلیحاتی

1) روزنامه‌ی کیهان، 4/10/1361، ص 19، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش؛ و - سند شماره 44386 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 279،

2) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 5/10/1361، ص4.

3) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 4/10/1361، ص 4.

4) همان.

5) برای درک ملموس‌تر بضاعت مردم یاری‌دهنده؛ نوع کمک‌ها و ترسیم واقعی مشارکت مردم در جبهه‌های جنگ، شرح کامل کمک‌های اهالی روستاهای بیرجند و حومه‌ی نکا که گوشه‌یی واقعیت‌های جنگ تحمیلی است، در ضمیمه‌ی این خبر درج شده است.

6) سند شماره 17800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، اداره‌ی دوم، شماره 281- 263، 5/10/1361، ص 9.

و نقش عربستان که یکی از منابع مالی خرید این تسلیحات می‌باشد، نوشته است که اتحاد جماهیر شوروی یکی از مهم‌ترین تحویل‌دهندگان اسلحه به عراق می‌باشد. بر اساس گزارش این نشریه که به اطلاعات سازمان‌های جاسوسی و خبرگیری غربی استناد می‌کند، شوروی در ماه‌های اخیر هواپیماهای جنگنده و تانک به عراق تحویل داده است.

طبق این اطلاعات، نیروهای مسلح عراقی در حدود 300 تا 400 تانک مدرن تی72 و 25 هواپیمای جنگنده‌ی میگ 21 و 23 و هواپیماهای اکتشافی میگ25 از شوروی دریافت کرده‌اند. فرانسه نیز در حدود 60 هواپیماهای میراژ به عراق تحویل داده است. بهای این جنگ‌افزارها را عربستان سعودی و کشورهای عربی کرانه‌ی خلیج پرداخت کرده‌اند.⁽¹⁾

خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز به نقل از منابع موثق اعلام کرد که دولت فرانسه نیز به تازگی موشک‌های ضد تانک مارتل و موشک‌های هوا به دریای اگزوسه به عراق فرستاده است.⁽²⁾

فرمانداری پیرانشهر به نقل از منابع موثق اعلام کرده است که یک گروهان از سربازان ارتش عراق که برای رویارویی با سربازان ایران قصد حرکت به سوی منطقه‌ی مندلی را داشته‌اند در منطقه‌یی میان شهرهای چومان و دوربند به کمین مبارزان مسلمان کرد عراقی افتاده و بسیاری از آنان به هلاکت رسیده‌اند.

در این نبرد بخش عمده‌یی از وسایل و ادوات جنگی ارتش عراق نابود شد و 40 اسلحه‌ی کلاشینکف به دست رزمندگان مسلمان کرد عراقی افتاد.⁽³⁾

افراد کومه‌له و نیروهای حزب دمکرات با حمله به خودروها و گروگان گرفتن افراد، محورهای ارومیه - سلماس، سنندج - سقز و شهرهای سردشت و روستای انجیران را ناامن کردند و عده‌یی را به شهادت رساندند. قرارگاه حمزه نیز عملیات امام حسن(ع) را با هدف حمله به مواضع نیروهای مخالف در اطراف بانه از 4 محور آغاز کرد.

1. در محور ارومیه - سلماس در گردنه‌ی قوشچی، 15 نفر نیروهای گروه کومه‌له اقدام به کمین‌گذاری کردند و با به رگبار بستن یک اتومبیل پیکان، یک نفر از سرنشینان آن را به شهادت رساندند. مهاجمان سپس یک پیکان و یک اتوبوس مسافربری را متوقف کردند و سرنشینان پیکان را که 2 نفر از نیروهای سپاه بودند، به شهادت رساندند و 4 نفر از سرنشینان اتوبوس را که از نیروهای جهاد سازندگی سلماس و مردم عادی بودند، به گروگان بردند⁽⁴⁾

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/10/1361، ص 15، آلمان فدرال - کلن، 3/10/1361، به نقل از روزنامه‌ی آلمانی فرانکفورتر الگمانیه.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 5/10/1361، ص آخر، تهران، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

3) مأخذ 1، ارومیه.

4) سند شماره 73438 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: رادیو صدای انقلاب ایران، از ستاد منطقه5 (اطلاعات و عملیات) به ستاد مرکزی اطلاعات، 7/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 104706 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 211، 7/10/1361، ص 5؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 282، 6/10/1361، ص 10، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/10/1361؛ و - سند شماره 79819 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 284، 10/10/1361، ص 1.

رادیو صدای انقلاب ارگان تبلیغاتی گروه کومه‌له، با ادعای کنترل 3 کیلومتر از جاده‌ی سلماس - ارومیه، ضمن اعلام به قتل رساندن تعدادی از نیروهای جمهوری اسلامی، آمار افرادی را که نیروهای گروه کومه‌له به اسارت گرفته‌اند، 15 نفر اعلام کرد⁽¹⁾

در همین منطقه، نیروهای حزب دمکرات 3 تن از افراد محلی را به جرم هم‌کاری با جمهوری اسلامی ربوده، به روستای بردوک در بخش صومای واقع در شمال ارومیه بردند و تحویل نیروهای سازمان مجاهدین خلق دادند که نیروهای سازمان 2 تن از آنان را با ضربات سنگ به قتل رساندند و نفر سوم را زندانی کردند.⁽²⁾

در محور سنندج - سقز نیروهای مسلح ضد انقلاب یک تریلر حامل یک دستگاه گریدر و یک دستگاه بولدوزر وزارت راه را هدف قرار دادند. مهاجمان پس از تیراندازی و آسیب وارد کردن به تریلر و بولدوزر 4 راننده و کمک راننده را به گروگان گرفتند⁽³⁾

نیروهای مسلح گروه‌های مخالف با حمله به 2 تن از نیروهای ژاندارمری در حوالی پایگاه شهدا از توابع سردشت - که در حال بازگشت به پایگاه خود بودند - آنان را به شدت زخمی کردند.⁽⁴⁾

افراد حزب دمکرات شب‌هنگام به روستای انجیران از توابع مریوان حمله کردند و به ضرب و شتم چند تن از روستاییان پرداختند. مهاجمان پس از دریافت وجه از برخی روستاییان محل را ترک کردند.⁽⁵⁾

نیروهای تحت امر قرارگاه حمزه، عملیاتی با نام امام حسن(ع) را از 4 محور علیه مواضع نیروهای مسلح مخالف و بیش‌تر علیه گروه کومه‌له در اطراف بانه اجرا کردند این عملیات که در 4 محور و از ساعت 6 صبح شروع شد، در برخی محورها تا ساعت 12 شب نیز ادامه یافت. 4 محور عملیاتی به این شرح بود:

ارتفاعات عمره‌شال و رشه قلعه در محور بانه - سقز.

ارتفاعات شونیزه و لمرشان در محور بانه - سردشت.

محور بانه - دشت‌آبادی کندوچه.

آبادی کندور در اطراف بانه. در طول این عملیات 20 تن از افراد نیروهای مسلح مخالف که اغلب از افراد وابسته به گروه کومه‌له بودند کشته و 4 نفر زخمی شدند.⁽⁶⁾

امروز یکی از نیروهای سازمان مجاهدین خلق در تهران دست‌گیر شد. از وی مقادیری اسناد و مدارک و آخرین اعلامیه‌های سازمانی به دست آمد.⁽⁷⁾

خبرگزاری یونایتدپرس با توجه به آخرین اعلامیه‌ی سازمان مجاهدین به بیان ادعاهای این سازمان در خصوص اقدامات مسلحانه‌اش پرداخت و اعلام کرد: «گروه چپ‌گرای مجاهدین

1) مأخذ 9، بخش اول.

2) سند شماره 349813 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تأمینی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 15 و 17، 14/10/1361، ص 1.

3) سند شماره 73442 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، شماره 280، 6/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 340486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره راهداری شهرستان سقز به اداره کل راه و ترابری استان کردستان، شماره 4065، 4/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 367738 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی عملیاتی، از لشکر28 (رکن3)، به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 281، 2/10/1361 تا 3/10/1361، ص 1.

4) سند شماره 44006 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، ص 1؛ و - مأخذ 12، بخش سوم.

5) سند شماره 132615 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وابست - پ - مریوان به وابست - ن - کردستان، شماره 2531، 15/10/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 088991 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعات هفتگی، از ستاد مرکزی سپاه پاسداران (طرح و برنامه عملیات) اطلاعات عملیات به قائم‌مقام کل سپاه، شماره 52، 26/10/1361، ص 3؛ و - سند شماره 396005 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، شماره 226، 12/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349624 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه (ارومیه)، شماره 2568، 6/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 79858 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، شماره 266، 13/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349810 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و برنامه) به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، شماره 178، 7/10/1361، سند تک‌برگی.

7) سند شماره 089241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 36، 7/10/1361، ص 8، به نقل از گزارش ستاد منطقه10 سپاه پاسداران.

که در ایران غیر قانونی اعلام شده، ادعا کرد در جریان عملیات دو هفته‌ی گذشته، چریک‌هایش بیش از 20 سرباز ایرانی را به قتل رسانیده‌اند. این گروه در اعلامیه‌یی که در لندن انتشار یافت، می‌گوید تیم‌های عملیاتی‌اش با کار گذاشتن مین‌هایی در اردوگاه‌های نظامی منطقه‌ی ربط سردشت در تاریخ 16 دسامبر [25/آذر/1361]، تعداد قابل ملاحظه‌یی [از سربازان ایرانی] را کشته‌اند⁽¹⁾و سیزدهم دسامبر نیز در یک درگیری یک روزه در ملادره، 20 سرباز را کشته و 20 تن دیگر را زخمی کرده‌اند. این گروه همچنین ادعا کرد در شانزدهم دسامبر با حمله به سربازان در نزدیک دشبند و به دست گرفتن کنترل یک شاه‌راه توانستند به مدت 3 ساعت با مسافران درباره‌ی سازمان صحبت کنند.»⁽²⁾

آقای هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های امروز نمازجمعه با اشاره به موشک‌باران هفته‌ی گذشته دزفول با دعوت مردم به آرامش این‌گونه اقدامات عراق را اتمام حجتی خواند که ایران را به ترک حالت دفاعی و مقابله با منبع آتش‌افروزی فرامی‌خواند. وی گفت:

«هفته‌ی گذشته عراقی‌ها و صدامی‌ها به دزفول حمله کرده‌اند که از جنایات بسیار زشت این‌ها است که از اول جنگ تا به حال تکرار می‌کردند و این آخرین بار فجیع‌تر از بارهای قبل. البته، این‌بار بلندگوهای استعماری سعی کردند که مظلومیت ایران را لوث بکنند و حق به جانبی به صدام بدهند و قضیه را مربوط کردند به انفجاری که در عراق شده بود و مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق هم مسئولیت را به عهده گرفته بود. آن را بهانه کردند به این‌که این حمایت را خواستند توجیه بکنند که شما خودتان می‌فهمید چه حمایتی است.

G82

اگر صدام راست می‌گوید، همدان را چرا قبلاً آن طور در تظاهرات مردم، روز راهپیمایی زد، در دزفول این اولین [حملات] موشکی که نیست؛ این چندمین بار است جاهای زیادی از دزفول را همین طور خراب کرده‌اند. اهواز، آبادان، گیلان‌غرب، باختران، ایلام، همدان، خرم‌آباد و روستاها همه همین طور. حالا شما این یکی را بهانه کرده‌اید و توجیه می‌کنید،

1) این سازمان روز گذشته نیز مدعی اجرای چنین عملیاتی شده بود (به روزشمار 2 دی1361 مراجعه کنید).

2) مأخذ 9، بخش سوم، ص 23 و 24، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/10/1361، به نقل از یونایتدپرس از لندن.

یعنی مردم قبول می‌کنند؟

امروز دریای نیروهای بسیجی ما بیش از 5 هزار نفر در این بخش از نمازجمعه شرکت کرده‌اند و این‌ها عازم جبهه هستند. ما همین‌جا از قول این مسلمانان به شما عرض می‌کنیم، شما عزیزانی که لباس رزم پوشیده‌اید و امروز در محراب و نمازجمعه که مقدمه‌ی رزم‌های اساسی است، شرکت کرده‌اید و ساعاتی بعد به طرف میدان‌ها حرکت می‌کنید، صدای این مردم را می‌شنوید. مردم از شما می‌خواهند که به سرعت انتقام مردم دزفول و سایر شهدا را از صدامیان بگیرید.

من این حرف‌ها را در بخش عربی صحبتم برای دنیا توضیح داده‌ام و اتمام حجت کرده‌ام و به شما عرض می‌کنم، برادران رزمندة عازم جبهه، ما با صدام اتمام حجت کرده‌ایم با همه‌ی طرق ممکن و دیگر مطمئن شدیم که حرف حق نه به گوش صدام می‌رود و نه به گوش اطرفیان صدام و نه حامیان صدام حاضرند، تسلیم حق بشوند. این بار جنگ شما و عملیات شما با دفعات گذشته باید تفاوت بکند؛ این بار باید حرکت به گونه‌یی باشد که منبع آتش و آتش‌افروزی و مرکز این موشک‌ها و مرکز این بمب‌ها همه‌ی این‌ها باید تصرف شود و در اختیار مسلمانان قرار بگیرد و جلو آتش‌افروزی را برای همیشه باید بگیرد.

G83

ان‌شاء‌الله این شعار شما برای تحققش زمان زیادی دیگر لازم نیست. ما حرکت‌های‌مان را کرده‌ایم، دفاع‌های‌مان را کرده‌ایم، ارتش و سپاه و بسیج و عشایر و شهربانی و ژاندارمری و سایر نیروهای متفرقی که در میدان‌ها می‌جنگند می‌بینند دیگر قابل قبول نیست که وضع جنگ این‌جوری ادامه پیدا کند که صدام این جرئت را داشته باشد که شهری مثل دزفول را هر وقت که شهوتش اقتضا کرد زیر باران موشک بگیرد و از این به بعد ان‌شاءالله باید حرکت‌های نظامی در میدان‌ها از حالات دفاعی بیرون بیاید و به حالت احقاق حق و گرفتن حق و اصلاح جامعه‌ی عراق و باز کردن راه برای این‌که مردم عراق بتوانند حق‌شان را از ستمگرها بگیرند، بیرون بیاید.»⁽¹⁾

1) مأخذ 1، ص 2.

ضمیمه‌ی گزارش 32

به نوشته‌ی روزنامه‌ی جمهوری اسلامی کمک‌های نقدی و جنسی مردم شهیدپرور منطقه‌ی نکا و حومه که به جهاد سازندگی تحویل داده شده، بدین شرح است:

اهالی روستای اوکرلا: 000,12 ریال.

خواهران قلعه‌سر: تعداد 16 عدد کلاه؛ 2 عدد دستکش؛ 3 عدد شال‌گردن.

روستای ابچین: وجه نقد 200,58 ریال.

مدرسه‌ی راهنمایی طلیعه‌ی آزادی نکا: تعداد 43 عدد کلاه پشمی؛ 10 عدد شال گردن؛ 4 عدد بلوز.

روستای پوروا: وجه نقد 100,28 ریال.

روستای شیرکلا: وجه نقد 5200 ریال؛ گندم 2 کیسه؛ سیب‌زمینی 3 کیسه؛ قاشق 44 عدد؛ کیسه‌ی خالی 14 عدد.

روستای پجت: وجه نقد 20000 ریال.

خواهران روستای گلبستان: 5700 ریال.

روستای کلت: 22 کیلو برنج؛ یک جعبه پرتقال.

و کمک‌های متقرفه شامل: 50 کیلو برنج؛ 28 جبعه پرتقال؛ کلاه پشمی 11 عدد؛ شال‌گردن 4 عدد؛ آرد 80 کیلو و کیسه‌ی خالی 83 عدد که این کمک‌ها به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل ارسال شد.⁽¹⁾

همچنین به نوشته‌ی این روزنامه، کمک‌های نقدی و جنسی اهالی روستاهای تابعه‌ی بیرجند که ستاد پشتیبانی جبهه‌ها ارسال آن‌ها را به عهده گرفت، عبارت بود از:

اهالی روستای کوچ: مبلغ 24000 ریال؛ عناب یک کیسه؛ گردو 3100 دانه و زعفران 4 مثقال.

اهالی روستای علی‌آباد اورآباد: گندم 7 کیسه.

اهالی روستای اوجاد: زرشک 75 کیلو؛ آلو 35 کیلو؛ بادام 20 کیلو.

اهالی روستای کلاته ملا: 18800 ریال؛ سیب‌زمینی 360 کیلو؛ بادام 40 کیلو.

اهالی روستای برکه: 16050 ریال؛ توسط پایگاه حزب‌الله 55900 ریال.

اهالی روستای برک: 26500 ریال؛ صابون 56 عدد، [پودر لباس شویی] برف 52 بسته.

اهالی روستای خوان: 23500 ریال؛ گردو 2155 عدد؛ یک حلقه طلا؛ سیب زمینی 560 کیلو.

و اهالی روستای فورخاص: مبلغ 16550 ریال.⁽²⁾

1) مأخذ 3.

2) همان.

روزشمار جنگ شنبه 4 دی 1361 9 ربیع‌الاول 1403 25 دسامبر 1982

بر اثر اصابت توپ‌های عراقی به شهرهای آبادان و خرمشهر 3 منزل مسکونی و قسمتی از بیمارستان شرکت نفت تخریب شد، یک نفر به شهادت رسید و 8 نفر زخمی شدند⁽¹⁾

گروهی از نیروهای داوطلب مردمی (بسیجی) شهرستان قائم‌شهر با بدرقه‌ی گرم مردم این شهر راهی جبهه‌های جنگ شدند.⁽²⁾

همچنین، 60 نفر از نیروهای فنی استان مازندران شامل راننده‌ی پایه 1؛ مکانیک ماشین‌آلات سبک و سنگین؛ راننده‌ی لودر و بلدوزر و آشپز به هم‌راه 3 کمپرسی از طریق ستاد پشتیبانی مناطق جنگی جهاد سازندگی این استان راهی جبهه‌های جنگ شدند⁽³⁾

دفتر امام‌جمعه‌ی فریدون‌کنار نیز هدایای مردمی از قبیل 4 تن برنج؛ 108 کارتن خرما؛ 10 سطل انواع مربا و... را به جبهه‌های جنگ ارسال کرد.⁽⁴⁾

صندوق قرض‌الحسنه‌ی حضرت ولی عصر(عج) بابل هم اعلام کرد از آغاز سال جاری تا کنون 246 میلیون و 767 هزار و 419 ریال کمک‌های نقدی مردمی بابل را به منظور بازسازی سوسنگرد به مبادی ذی‌ربط ارسال کرده است⁽⁵⁾

شورای مرکزی سینماهای ایران نیز اعلام کرد هم‌جهت با سایر صفوف برای کمک به جبهه‌های جنگ، سینماهای بخش خصوصی عضو این شورا هزینه‌ی یک روز فروش بلیط خود را که مبلغ 563,897,1 ریال می‌باشد، به منظور کمک به هم‌وطنان جنگ‌زده‌ی خرمشهر به حساب نخست‌وزیری بانک صادرات واریز کرده‌اند.⁽⁶⁾

اقدامات نیروهای مسلح مخالف در شمال ارومیه با کمک تسلیحاتی عراق به گروه‌های غیر قانونی و تسلیم شدن 2 نفر از گروه کومه‌له موضوع گزارش زیر است.

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 5/10/1361، ص 2، به گزارش واحد مرکزی خبر از آبادان؛ و - سند شماره 73442 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت اطلاعات و عملیات)، شماره 280، 6/10/1361، ص 3؛ و - سند شماره 300250 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری روزانه، از شهربانی استان خوزستان (اطلاعات) به استانداری استان خوزستان، شماره 220، 5/10/1361، ص 1.

2) مأخذ 1، بخش اول، ص 4.

3) مأخذ 1، بخش اول، ص 4، ساری.

4) مأخذ 1، بخش اول، ص 4.

5) مأخذ 1، بخش اول، ص 4.

6) روزنامه‌ی اطلاعات، 4/10/1361، ص 3.

در منطقه‌ی ارومیه، نیروهای مسلح غیر قانونی به یک خودرو پایگاه ژاندارمری در جلقران در شمال ارومیه حمله کردند که در نتیجه 4 نفر از نیروهای ژاندارمری شهید و 2 تن نیز به گروگان برده شدند.⁽¹⁾

در منطقه‌ی سرو در شمال ارومیه نیز نیروهای مهاجم به 2 بلدوزر وزارت راه که مشغول برف‌روبی بودند حمله کردند و ضمن از بین بردن این 2 بلدوزر راننده و کمک راننده‌ی آن‌ها را گروگان گرفتند.⁽²⁾

دولت عراق مقدار 9 تن مهمات و اسلحه شامل انواع خمپاره‌ی آر.پی.جی؛ کالیبر 50 و انواع مین را در آبادی بِلِکه در جنوب غربی بانه به نیروهای حزب دمکرات تحویل داد. عراق این اقلام را از طریق منطقه‌ی ناسپاریز و گرمک به این منطقه وارد کرده بود.⁽³⁾

امروز یک نفر از افراد وابسته به گروه کومه‌له نیز خود را تسلیم نیروهای خودی در بانه کرد و یک اسلحه‌ی کلاشینکف تحویل داد⁽⁴⁾

چهار خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین خلق در شهرهای رامسر، کلاچای رودسر، هشتپر طوالش و بندرانزلی کشف شد و در درگیری‌های به عمل آمده، 10 تن از افراد سازمان کشته و 6 تن نیز دست‌گیر شدند.⁽⁵⁾

سه تن از افراد دست‌گیرشده اقدام به خوردن قرص سیانور کرده بودند که با اقدام به موقع نیروهای خودی از مرگ نجات یافتند. از این خانه‌ها تعداد زیادی اسلحه و مقادیر فراوانی مهمات و اسناد و مدارک درون‌گروهی به دست آمد. یکی از مسئولان سپاه گیلان اعلام کرد که یکی از کادرهای مهم تشکیلاتی استان گیلان از جمله افراد دست‌گیرشده در این روز است.⁽⁶⁾

وزیر دفاع، مسئولان دایره‌های سیاسی ایدئولوژیک و نیروهای گروه تحقیقات صنعتی و دفاعی وزارت دفاع امروز با امام خمینی دیدار کردند.

امام خمینی در این دیدار اقدام در جهت افزایش توان دفاعی کشور را عبادتی بزرگ نامید. محورهای اصلی سخنان امام تأکید بر ارزش استقلال؛ مقابله با ستم‌گران به تأسی از پیامبر اسلام و ائمه‌ی معصومین؛ یادآوری ارزش‌های انسانی و انفاق در این مبارزه‌ی استقلال‌طلبانه بود.

ایشان فرمودند:

1) سند شماره 444429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت اطلاعات و عملیات) مد عملیات، شماره 281، 7/10/1361، ص 1؛ و - مأخذ 1، بخش دوم، ص 1.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 282، 6/10/1361، ص 9، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/10/1361.

3) سند شماره 302003 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان (مشاور سیاسی نظامی)، شماره 291، 9/10/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 55282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 4/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 349625 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 120، 8/10/1361، سند تک‌برگی.

5) آماری درباره‌ی تلفات نیروهای خودی اعلام نشده است.

6) سند شماره 440101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از فرماندهی منطقه3 به فرماندهی ستاد مرکزی، شماره 922، 4/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 44379 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، از ستاد منطقه3 (فرماندهی) به ستاد مرکزی (فرماندهی)، 5/10/1361، ص 2 و صفحه‌ی آخر؛ و - سند شماره 44386 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 289، 5/10/1361، ص 4؛ و - مأخذ 8، ص 10، رشت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/10/1361.

«بزرگ‌ترین خیانتی که کردند همین بود که نگذاشتند جوان‌ها و ارتش ما رشد کنند. اگر از اول ارتش ما یک ارتش اسلامی بود و آن تعهدات اسلامی را داشت و به آن عمل می‌کرد، حالا وضع ما غیر از این بود. معذلک خداوند تبارک و تعالی سایه عنایتش را بر سر این ملت انداخت که در بین راه جلوی مفاسد را بگیریم، البته باز هم در بین راه هستیم و من امیدوارم که آقایان با دلگرمی به کار خود ادامه دهند و توجه داشته باشند به این‌که خداوند به آنها اجر خواهد داد و همین کارهای شما هم از عبادات بزرگ است و علاوه بر اینکه در دنیا و در همه جا ثبت می‌شود، در نامه عمل شما هم ثبت خواهد شد.

ما در عین حال که در این جنگ عزیزانی را از دست داده‌ایم و آن همه جنایت بر این کشور وارد شده است و اخیراً جنایت بزرگ دزفول را متحمل شده‌ایم که من در این‌جا به خانواده‌های مصیبت‌دیدگان این حادثه تسلیت گفته و برای مصدومین آنها نیز از خداوند شفا می‌خواهم، اما چیزی که کشور ما دریافت کرده است بسیار ارزشمندتر و عزیزتر از اینهاست. البته ما صدمات به افراد را نمی‌توانیم جبران کنیم، لکن امید است که بعدها اشخاص دیگری بیایند جبران کنند. آن‌هایی که بدبین هستند و در گوشه ای نشسته‌اند و روی نقطه‌ضعف‌ها انگشت می‌گذارند که چرا ما کشته دادیم، چرا وضع فلان است و از این چراها و چراها، هیچ گاه آن طرفش را در نظر نمی‌گیرند که ما چه دریافت کرده‌ایم. و البته این را ما و همه می‌دانیم که چقدر از ما کشته و معلول و مصدوم شدند ولی ما ابتدا به جنگ نکردیم. اگر آقایان می‌گویند که چرا شما با آمریکا درافتادید که این جنگ واقع شود، که ما هم از اول می‌دانستیم که درافتادن با آمریکا و همه قدرت‌ها این توابع را دارد، ولی این اشکالی است که این آقایان باید به خود پیغمبر بکنند که چرا با ابوسفیان‌ها در افتادید تا عمویت و افراد بزرگی از اسلام کشته شوند و می‌بایست تسلیم می‌شدی و در گوشه خانه‌ات می‌نشستی. و در این صورت به امیرالمؤمنین هم این اشکال وارد است که همه گفتند بگذار معاویه و اشعث در حکومت شام باقی باشد و همین مطلب اسباب این شد که اشخاصی مثل عمار و چندین هزار جمعیت کشته شوند و با این تفکر، اشکال به حضرت سیدالشهدا هم وارد است که چرا از مدینه آرام برخاست و با یک جمعیت کم به راه افتاد و در مقابل یک حکومت جبار ایستاد. پس اگر بنا باشد همه اینها و همه انبیا در تاریخ اشتباه کرده باشند و می‌بایست با منطق این آقایان با قلدرها بسازند، ما هم اشتباه کرده‌ایم و به آن اعتراف می‌کنیم و اگر مسأله این نیست، بلکه مسأله، مسأله انسانیت و ارزش‌های انسانی است. مسأله جلوگیری از این جنایاتی است که قلدرها به بشریت و انسانیت می‌کنند، مسأله تباهی افراد ارزشمند است، پس ما نمی‌توانستیم داخل خانه نشسته باشیم و آمریکا هم بیاید در داخل این کشور حکمفرمائی کند و همه دست به سینه در برابر آمریکا بایستند و چاپلوسی کنند تا این‌که نان و اسلحه به آنها بدهد و یا این‌که مهماتی را در اینجا انبار کند که هر وقت جنگی واقع شد برای خودش استفاده کند و برای

خودش پایگاه بسازد که خداوند مرحمت فرمود و آن پایگاه‌هایی که آمریکا برای خودش درست کرده بود، به دست ما افتاد که همه‌اش غنیمت است، غنیمت جنگی.

در هر صورت ما باید فکر کنیم و این دو مطلب را در ترازو بگذاریم که چه از دست داده‌ایم و چه به دست آورده‌ایم. آنچه ما به دست آورده‌ایم این است که اسلام را زنده کردیم. در حالی که از اسلام اسمی بیش نمانده بود و با ادعای اسلام می‌خواستند اسلام‌زدائی کنند.»⁽¹⁾

امام خمینی همچنین در جمع وزیر، معاونان، مدیران کل وزارت امور خارجه و گروهی از سفیران و کارداران جمهوری اسلامی سخن‌رانی کردند محورهای سخنان امام خمینی در این عبارت بود از: کارکرد مهم وزارت امور خارجه در استقلال کشور و توصیه به اصلاح این وزارت‌خانه برای حفظ حیثیت ایران؛ یادآوری عزم مردم برای اصلاح امور کشور و به دست آمدن پیروزی بزرگ انقلاب اسلامی و یاری خداوند به ملت برای پایداری بیش‌تر؛ توصیه‌ی اکید به حفظ استقلال کشور و فاصله گرفتن از مناسبات سلطه‌پذیری و توجه به وابسته نشدن در روابط خارجی و خودکفایی در اقتصاد.

ایشان فرمودند:

«شما می‌دانید که وزارت خارجه تنها وزارت‌خانه‌ای است که با اسلامی شدنش بیشتر از سایر وزارت‌خانه‌ها می‌تواند موجودیت اسلامی ما را به خارج نشان دهد و به عکس، صدماتی که بر این کشور ممکن است وارد آید و در سابق از ناحیه سفارتخانه‌های خارجی در اینجا و سفارتخانه‌های ما در خارج، بر کشور وارد شده، بیشتر از دیگران است. چون وزارت خارجه با همه دنیا و با افکار و ایده‌های مختلف و برنامه‌های گوناگون روابط دارد و من می‌دانم که برای اصلاح آن و سایر وزارتخانه‌ها و همه ارگان‌های دولتی و امثال آن، وقت لازم است لکن وقتی بنا بر این شد که ما باید خودمان باشیم و وابسته به غیر نباشیم وخودمان حیثیت خودمان را حفظ کنیم و این احساس در ما پیدا شد، همین امر ان‌شاء‌الله منتهی می‌شود که همه چیز ما اصلاح بشود. در همین قضیه پیروزی ملت بر رژیم منحط سابق، تصور این معنا که ملتی که هیچ چیزی در دستش نیست و رژیم همه چیز دارد. چگونه پیروز می‌شود، مشکل بود. آنهایی که این تصور در آنها قوی بوده سفارش می‌کردند که وارد نشوید، لکن وقتی که ملت بنا گذاشت که کاری بکند و در میدان وارد بشود، به آخر رسید و کاری کرد که ما نمی‌توانیم درست حجمش را توجه کنیم. و هر قدمی که ما و شما برداشتیم، خداوند به یک قدم دیگر ما را هدایت فرمود. چراغ را خود خدای تبارک و تعالی جلو گرفته و تاریک‌ها را روشن کرد و هیچ وقت نگذاشت که ملت سست شود.

این برای آن بود که ملت راهش را پیدا کرد و به صراط مستقیم رسید. سعی شود که سفارتخانه‌ها تحت سلطه دیگران نباشند و تصرفاتی در آنها از ناحیه دیگران نباشد. هر

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، صص 121 و 120.

قدمی که برمی‌دارند به فکر این باشند که آیا رو به وابستگی می‌رویم، یا به طرف رهایی و آزادی. و رابطه با کشورهای خارجی که نمی‌خواهند ما را ببلعند باید باشد. به آنها که می‌خواهند از طریق روابط ما را وابسته بکنند، هیچ لزومی ندارد و باید با احتیاط با آنها برخورد شود. ما باید به سمتی حرکت کنیم که می‌خواهیم با کفایت خودمان خودکفا باشیم. نه گندم از خارج بیاوریم و نه خوردنی و پوشاک و سایر وسایل دیگر که بعضی از این امور، درازمدت و بعضی در کوتاه مدت باید انجام بگیرد.»⁽¹⁾

معاون سیاسی اجتماعی وزارت کشور در مصاحبه‌ی رادیو تلویزیونی با توجه به نتایج مجلس خبرگان در مناطق کردنشین بر لزوم اقدامات عمرانی و فرهنگی بیش‌تر در این مناطق تأکید کرد.

عباس آخوندی گفت: «[در] انتخابات خبرگان در مناطق کردنشین جمع کل شرکت‌کنندگان 579,326 نفر در آذربایجان غربی جمع کل آرا 504,691 نفر بودند. این انتخابات تسلط دولت را بر آن مناطق و علاقه‌ی مردم آن‌جا را نسبت به جمهوری اسلامی نشان می‌دهد. دولت در این مناطق به ثبات لازم رسیده است. اکنون که گروهک‌های ضد انقلاب در آنجا نابود شده‌اند، باید اقدامات عمرانی و فرهنگی بیش‌تری در آن‌جا صورت گیرد.»⁽²⁾

سعدون حمادی وزیر خارجه‌ی عراق در مصاحبه با مجله‌ی الحوادث چاپ لندن، درباره‌ی قرارداد الجزایر؛ رابطه‌ی عراق و امریکا و کشورهای عرب و کمک‌های مصر به عراق مطالبی ایراد کرد.

خبرنگار الحوادث به پای‌بندی ایران به قطع‌نامه‌ی 1975 الجزایر اشاره کرد و گفت: «ایران یک سال قبل اعلام کرد که قرارداد الجزایر همچنان به قوت خود باقی است و عراق در آن موقع قرارداد را ملغی اعلام کرد، آیا موافقت‌نامه‌ی الجزایر به قوت خود باقی است یا خیر؟»

حمادی به دروغ ادعا کرد: «ایران در بدو روی کارآمدن رژیم کنونی به طور یک طرفه قرارداد الجزایر را ملغی اعلام کرد و به رسمیت نشناخت و ما نیز به نوبه‌ی خود مجبور شدیم آن را لغو نماییم، بنابراین، این قرارداد 1975 الجزایر در حال حاضر از لحاظ قانونی مردود است، چراکه این موافقت‌نامه هم از نظر ایران و هم از نظر عراق ملغی اعلام شده است. بعد از بروز جنگ بود که ایران شروع به تشبث به موافقت‌نامه‌ی 1975 الجزایر کرد.»⁽³⁾

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1361، صص 123 و 124.

2) مأخذ 1، بخش اول.

3) مأخذ 8، ص 5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/10/1361، به نقل از الحوادث چاپ لندن.

وی درباره‌ی ملاقاتش با مقامات امریکایی گفت:

«در ملاقات با مقامات امریکا موضوع تجدید روابط دیپلماسی، مورد بحث و تبادل نظر قرار نگرفت.» وی در عین حال خاطرنشان کرد: «چنانچه وزیر خارجه‌ی امریکا درخواست ملاقات و گفت و گو با من را بنماید من به تقاضای او پاسخ خواهم داد، اما روابط دیپلماتیک بین دو کشور در همان سطحی که هست باقی خواهد بود.»

حمادی در پاسخ به سؤال خبرنگار مجله‌ی الحوادث در مورد درخواست عراق از کشورهای عربی مبنی بر مسئولیت دفاع مشترک و واکنش کشورهای عربی در مقابل این درخواست‌ها، آن را همچنان پابرجا دانست و ادعا کرد که در زمان مناسب و هنگامی که ضرورت پیش آید برای اجرای این تصمیم با کشورهای عربی به گفت و گو و مشورت خواهد پرداخت.

حمادی بدون اشاره به این واقعیت که هیچ کدام از کشورهای عربی به درخواست عراق در این باره پاسخ مثبت نداده‌اند،

در پاسخ به این سؤال که منظورتان از اقتضای ضرورت چیست، گفت: «این چیزی است که به خود ما به عنوان کشور طرف موضوع بستگی دارد و این ما هستیم که تصمیم می‌گیریم که این تصمیم چه وقت به مرحله‌ی عمل درآید.

این تصمیم وجود دارد و در هر موقع که ما اراده کنیم به مرحله‌ی اجرا درخواهد آمد.» وی تأکید کرد که پشتیبانی از عراق و مقاومت در برابر تجاوز بیگانه ممکن است نظامی، اقتصادی، سیاسی یا دیپلماسی باشد. همچنین ممکن است همه‌ی این موارد را شامل شود.

وزیر خارجه‌ی عراق در مورد موضع مصر و کمک‌های این کشور به عراق گفت: «موضع مصر در مورد جنگ عراق با ایران تا به حال موضعی در پشتیبانی و حمایت از عراق بوده است، اما در مورد کمک‌های نقدی مصر باید بگویم مصر در وضعی نیست که بتواند کمکی بنماید. ما سلاح‌ها و تجهیزات نظامی را از کشور مصر خریداری کردیم و در مقابل آن پول نقد پرداخت کرده‌ایم.»⁽¹⁾

در پی سفر یک هیئت عالی‌رتبه‌ی نظامی عراقی به مصر برای تأمین تسلیحات مورد نیاز ارتش عراق به سرپرستی عدنان خیرالله وزیر دفاع این کشور، امروز یک هیئت نظامی مصری وارد عراق شد. منابع نظامی داخلی نقل کرده‌اند، این هیئت تسلیحات فراوانی از جمله 16 هواپیمای جنگنده‌ی چینی‌لیوشا با خود به عراق آورده است.⁽²⁾

1) مأخذ 8، صص 6 و 7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/10/1361، به نقل از الحوادث چاپ لندن.

2) سند شماره 125570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، دفتر فرماندهی (اطلاعات عملیات)، شماره 380، 4/11/1361، ص 2.

هفته‌نامه‌ی عربی الجهاد از نابسامانی اوضاع ارتش عراق و تلاش مسئولان ارتش برای کنترل اوضاع خبر داد. به نوشته‌ی الجهاد، حکومت بغداد به تازگی حکمی صادر کرده

است که طبق آن همه‌ی فراریان ارتش به اعدام و مصادره‌ی اموال محکوم می‌شوند.

طبق این حکم کسی که بیش از 5 روز در ارتش بعثی عراق غیبت کند، فراری شناخته شده، محکوم به اعدام می‌شود. در این حکم از فرماندهان خواسته شده است چنانچه غیبت افراد فراری موجه است تا 15 روز غیبت آنان نادیده گرفته شود.

از سوی دیگر، حاضر نشدن نیروهای ارتش در محل‌های خدمت به دلایل پزشکی شدت یافته و مقامات بعثی دریافته‌اند بیش‌تر افرادی که به دلایل پزشکی از خدمت کنار رفته‌اند، مجوز پزشکی را با دادن رشوه دریافت کرده‌اند. این امر سبب شد تا مقامات بعثی در نامه‌یی محرمانه از همه‌ی مسئولان نظام وظیفه بخواهند اسامی همه‌ی کسانی را که در طول 10 سال اخیر از ارتش خارج شده‌اند در اختیار آنان قرار دهند.

پس از گذشت 48 ساعت از صدور این نامه، 7 تن از افسران پزشک ارتش به اتهام فراری دادن عده‌ی بی‌شماری از ارتشیان اعدام شدند. این هفته‌نامه همچنین نوشته است:

«صدام برای موجه جلوه دادن شکست‌های فاحش پی در پی ارتش در برابر حملات ایران اعلام کرد که وزیر دفاع دچار دیسک کمر شده و به این ترتیب می‌خواهد دلیل این شکست‌ها را دیسک کمر وزیر دفاع اعلام کند(!) صدام در مصاحبه با نشریه‌ی المجله گفته است، عدنان خیرالله وزیر دفاع و پسردایی وی، دچار بیماری دیسک کمر شده و برای درمان او پزشکانی از امریکا، انگلیس، فرانسه، شوروی، آلمان غربی، آلمان شرقی، چکسلواکی و کوبا به عراق فراخوانده شده‌اند(!)»

هفته‌نامه‌ی الجهاد در گزارش دیگری آورده است:

«سعدی عیاش عریم وزیر حکومت مجلس محلی صدام، اخیراً از سمت خویش بر کنار گردید و طبق معمول مأموران رژیم به تعقیب و دست‌گیری نزدیکان و خویشاوندان وی پرداختند.

گفته می‌شود علت برکناری این وزیر محلی شورش و ناآرامی در شهرهای شمالی عراق و عدم توانایی فرد مزبور در جمع کردن افراد داوطلب برای جنگ با ایران بوده است.⁽¹⁾

روزنامه‌ی جمهوری اسلامی نیز در این باره نوشته است: «26 نفر از افراد جیش‌الشعبی که از جور و ستم رژیم بعثی به تنگ آمده بودند در منطقه‌ی کلار در استان سلیمانیه و خانقین با اسلحه و مهمات به مجاهدین مسلمان عراقی پیوستند.»⁽²⁾

1) مأخذ 6، ص 2، به نقل از هفته‌نامه‌ی عربی الجهاد.

2) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 7/10/1361، ص 2، سنندج.

روزشمار جنگ یک‌شنبه 5 دی 1361 10 ربیع‌الاول 1403 26 دسامبر 1982

هواپیماهای عراقی امروز رادار آبادان، پایگاه‌های پدافند هوایی اهواز و دزفول و سایت هوایی سربندر در نزدیکی بندر امام خمینی را هدف قرار دادند. در این حمله، رادار آبادان که بخش وسیعی از مناطق نفوذ هواپیماهای عراقی در شمال اروند را پوشش می‌داد منهدم شد. پایگاه‌های پدافند هوایی اهواز و دزفول نیز از حالت عملیاتی خارج شدند، ولی به سایت هوایی سربندر امام‌خمینی آسیبی وارد نشد.⁽¹⁾

رادیو بغداد در این باره گزارش داد: «در چارچوب یک طرح هماهنگ و شجاعانه، هواپیماهای نیروی هوایی توانمند ما از صبح امروز دست به حملات شدیدی علیه دشمن زده‌اند و توانستند مراکز فرماندهی و کنترل سیستم دفاع هوایی دشمن را مورد حمله قرار داده و فلج سازند و هدف‌های مهم نظامی دشمن را در مناطق اهواز و دزفول و عین‌خوش منهدم کنند.»⁽²⁾

توپ‌خانه‌های عراقی شهر آبادان را نیز هدف حملات خود قرار دادند که در طول آن 3 منزل مسکونی ویران شد و 5 نفر مجروح شدند.⁽³⁾

در اقدامات افراد وابسته به گروه‌ها در مناطق کردنشین عده‌یی شهید؛ تعدادی مجروح و چند تن گروگان گرفته شدند. نیروهای حزب دمکرات در محور پیرانشهر - نقده به افرادی از گردان164 تیپ پیرانشهر که مأمور تأمین جاده بودند، در حال مراجعت به پایگاه‌شان حمله کردند 8 تن از آنان را به شهادت رساندند؛ 6 تن را زخمی کردند 10 نفر را نیز گروگان گرفتند.⁽⁴⁾گفتنی است که 2 تن از شهیدان جزء کسانی بودند که به گروگان گرفته شده بودند، ولی نیروهای حزب دمکرات آنان را به شهادت رساندند و

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 284، 8/10/1361، ص 2، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/10/1361؛ و - سند شماره 300343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری روزانه، از شهربانی استان خوزستان (اطلاعات) به استانداری استان خوزستان، شماره 221، 6/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 437010 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (عملیات)، 30/10/1361، سند تک‌برگی.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 282، 6/10/1361، ص 1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 5/10/1361.

3) مأخذ 1، بخش دوم، ص 1.

4) برخی منابع تعداد گروگان‌ها را 19 نفر نیز اعلام کرده‌اند.

بعد از سه روز از طریق برخی واسطه‌ها مکان این شهیدان را اعلام کردند و نیروهای خودی برای انتقال آنان به پیرانشهر اقدام کردند.⁽¹⁾

7/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 79819 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 284، 10/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 089241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 36، 7/10/1361، ص 3، به نقل از گزارش ستاد منطقه5 سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

نیروهای حزب دمکرات همچنین در اقدامی گسترده از سه محور به پایگاه روستای سراب در جنوب میاندوآب (5/4 کیلومتری شرق جاده‌ی میاندوآب به بوکان) حمله کردند که نیروهای خودی به رغم تحمل تلفاتی مقاومت کردند و مانع سقوط پایگاه شدند. نیروهای مهاجم تا آخرین ساعات امروز پایگاه را در محاصره داشتند و مانع کمک‌رسانی به افراد محاصره‌شده در پایگاه شدند.⁽²⁾

جنگ: از سپاه میاندوآب (فرماندهی) به قرارگاه بعثت (فرماندهی)، 15/10/1361، سند تک‌برگی.

در نزدیکی روستای خوره از توابع دیواندره نیز 2 تن از نیروهای سپاه روی مین رفتند و به شهادت رسیدند.⁽³⁾

در همین منطقه، نیروهای مهاجم با کمین‌گذاری، یک خودرو باری غیر نظامی را متوقف کردند و پس از آتش زدن خودرو راننده‌ی آن را با خود به قریه‌ی آق‌بلاغ در جنوب دیواندره بردند. نیروهای مهاجم قصد داشتند وی را به شهادت برسانند که با واکنش مردم روستا رو به رو شده، از این کار منصرف شدند.⁽⁴⁾

در جاده‌ی سنندج به مریوان نیز نیروهای مسلح ضد انقلاب با تیراندازی به طرف یک خودرو، سرنشین آن را که سرپرست آموزش و پرورش بخش نگل بود به شهادت رساندند.⁽⁵⁾

یکی از افراد گروه کومه‌له با تحویل یک ژ3 و 170 تیر خود را به نیروهای گردان 203 سوار زرهی لشکر28 کردستان تسلیم کرد⁽⁶⁾

امروز 6 تن از مردم عراق از طریق مرزهای غربی وارد ایران شدند و درخواست پناهندگی کردند. 5 تن از این افراد از اهالی موصل، بصره، سلیمانیه، کرکوک و بغداد هستند که مدرک کارشناسی (مهندسی) دارند و یک نفر نیز کارگر می‌باشد.⁽⁷⁾

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، مجاهدین مسلمان عراقی با حمله به یک ستون نظامی دشمن که از منطقه‌ی اربیل در شمال عراق عازم منطقه‌ی زاخو در مرز ترکیه و عراق بود، 50 نفر از سربازان بعثی را به هلاکت رساندند و 8 نفر از آنان را به اسارت گرفتند.

در این عملیات 30 اسلحه‌ی کلاشینکف نیز به غنیمت مجاهدین مسلمان عراقی درآمد. مجاهدین مسلمان عراق با حمله به نگهبانان سد دربندیخان واقع در استان سلیمانیه‌ی عراق نیز 6 تن از آنان را هلاک و 2 نفر را اسیر کردند.⁽⁸⁾

1) سند شماره 73442 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، شماره 280، 6/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 44271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری اطلاعات و تحقیقات، 5/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 346977 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرمانده تیپ1 سردشت (رکن2)، شماره 637، 10/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349810 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (طرح و برنامه) به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، شماره 178،

2) مأخذ 4، بخش چهارم؛ و - سند شماره 444429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 281، 7/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 349684 مرکز مطالعات و تحقیقات

3) سند شماره 44374 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از فرماندهی منطقه7 به فرماندهی کل، 5/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 104706 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 211، 7/10/1361، ص 5.

4) سند شماره 346826 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری محترم کردستان (معاونت سیاسی)، شماره 28، 9/10/1361، ص 4.

5) سند شماره 346825 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش‌های ویژه خبری، از شهربانی استان کردستان به استاندار محترم استان کردستان، 11/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 80482 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 282، از 7/10/1361 تا 8/10/1361، ص

6) سند شماره 300999 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: وقایع منطقه‌ی استحفاظی لشکر، از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان (معاونت سیاسی نظامی)، شماره 287، 5/10/1361، سند تک‌برگی.

7) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 6/10/1361، ص 2، سنندج، به گزارش واحد مرکزی خبر.

8) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 7/10/1361، ص 2، سنندج، به گزارش خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی.

اقدامات نیروهای سازمان مجاهدین خلق در ربودن یک خودرو و بمب‌گذاری در تهران بی‌نتیجه ماند. همچنین، تعدادی از افراد وابسته به گروه‌های برانداز در شهرهای شمالی کشور دست‌گیر شدند.

در ادامه‌ی فعالیت‌های سازمان مجاهدین خلق، امروز در تهران 2 نفر از وابستگان این سازمان، یک خودرو پیکان را در خیابان ولی‌عصر(عج) به زور اسلحه از صاحبش اخذ کرده، متواری شدند. مأموران کلانتری ناحیه‌ی 5 این خودرو را در خیابان شهید بهشتی شناسایی و متوقف کردند که یکی از آن دو گریخت و نفر دیگر دست‌گیر شد، ولی با خوردن قرص سیانور اقدام به خودکشی کرد که بی‌درنگ به بیمارستان شهربانی منتقل شد و تحت مداوا قرار گرفت.⁽¹⁾

نیروهای سازمان مجاهدین همچنین یک بمب قوی متشکل از 21 عدد بمب دست‌ساز را که حاوی 25 کیلو مواد منفجره بود در خیابان 17 شهریور، چهارراه دروازه‌دولاب، کار گذاشته بودند که با اطلاع به موقع یکی از افراد توبه‌کرده‌ی این سازمان، بمب کشف و خنثی شد.⁽²⁾

در رودسر نیز 4 نفر از افراد سازمان مجاهدین که به سرقت‌های مسلحانه دست می‌زدند، دست‌گیر شدند و از آنان خودرو و اسناد و مدارک سازمان به دست آمد.⁽³⁾

در بندرانزلی، چند سارق مسلح که یک اسلحه هم‌راه داشتند، دست‌گیر شدند. در جنگل‌های لاکان در اطراف شهر رشت هم تعدادی سلاح و مقادیری مهمات و مواد منفجره کشف شد.(⁽⁴⁾

در شهر بابل نیز یکی از افراد حزب کمونیستی طوفان که مشی مسلحانه دارد، دست‌گیر شد. با هم‌کاری وی مسئول این حزب در بابل و قائم‌شهر و چند نفر دیگر از وابستگان این حزب دست‌گیر شدند و از منزل یکی از آنان مقادیری مواد منفجره؛ 3 اسلحه‌ی ژ3؛ یک قبضه رولور؛ مقادیری فشنگ؛ 43 بمب دست‌ساز؛ تعدادی دستگاه تایپ و تکثیر و... به دست آمد.⁽⁵⁾

امام خمینی در پیام مهمی و با قلمی شیوا و ماندگار ضمن برشمردن اهمیت و ارزش جهاد و جهادگران و جایگاه رفیع آنان نزد پروردگار از نیروهای رزمنده تقدیر کردند. بخش از پیام ایشان بدین ترتیب است:

«انَّ‌الجهادَ بابٌ مِنْ اَبْوابِ‌الجنه فَتَحَه الله لِخاصه اولیائه» (عن امیر المؤمنین(ع))

این فضیلت بزرگ در بین فضایل بیشماری که برای مجاهدین فی سبیل‌الله نقل‌شده

1) سند شماره 73442 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت اطلاعات و عملیات)، شماره 280، 6/10/1361، ص 5.

2) سند شماره 089343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، دفتر فرماندهی منطقه9، شماره 12، 20/10/1361، ص 20.

3) سند شماره 44384 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از فرماندهی منطقه3 به فرماندهی ستاد مرکز، تلفنگرام شماره 923، 5/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 104706 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 211، 7/10/1361، ص 3.

4) مأخذ 14، بخش دوم.

5) سند شماره 43553 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، از ستاد منطقه3 فرماندهی به ستاد مرکزی فرماندهی، شماره 1213، 14/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 104796 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 213، 10/10/1361، ص 1.

بیشتر جلب توجه می‌کند. این واژه‌ها با همان معنای عرفی خود، نه اسرار الهی و عرفانی که دست ما از آنها کوتاه است، بی‌شک گفتار و نوشتار بشر عادی از بیان آنها عاجز است. این مدال الهی بر بازوان مجاهدان، چون خورشید در نزد صاحبان اسرار غیبی و ملکوتی می‌درخشد. مگر این جلوه همان خلقت نیست که ابراهیم خلیل‌الرحمن را مفتخر کرد؟ و بارقه ای از مقام حبیب‌اللهی نیست که در تارک افضل موجودات می‌درخشد؟ و مگر نازله مقام ولی‌اللهی نیست از امیرالمؤمنین تا خاتم‌الاولیا که به آن اولیاءالله مشرف شده؟ اگر هست (که هست) با چه بیان می‌توان حول آن گردید و با کدام چشم بشری می‌شود این جلوه را دید؟ پس بهتر اینکه من قاصر با تقدیم السلام علیکم یا خاصه اولیاءالله دم فرو بندم. و این کرامت بزرگ برای مجاهدان فی سبیل‌الله است، چه شهید یا پیروز شوند یا نشوند. و برای شهیدان، فضایل زایدالوصف دیگر است و برای پیروزمندان عزیز فضلی جداگانه، پیروزمندانی چون این عزیزان شورانگیز، از فرماندهان عزیز سپاه و ارتش تا سایر مجاهدان تا سایر مبارزان و مجاهدان میدان دفاع و پیشتازان بسیجی و کمیته و ژاندارمری و شهربانی، نیروهای مردمی و عشایری شجاع دلیر که در شکستن حصر آبادان تا شکستن دژ محکم خرمشهر تا فتح بزرگ محرم، نقش اساسی داشتند و به صورت حریف ستمگر که تا بن دندان به سلاح‌های امریکا و شوروی و دیگر قدرت‌ها و از پشتیبانی مالی و نظامی مرتجعان منطقه مجهز و برخوردار بوده است، آنچنان سیلی زدند که داغ رسوائی آن بر جبهه صدامیان در تاریخ خواهد ماند. قدرت‌های بزرگ و حامیان صدام تا کنون باید فهمیده باشند که قدرت نظامی و سلاح‌های مدرن هرگز نمی‌تواند با خشم انقلابی و مقدس ملت‌ها مقابله کند.»⁽¹⁾

آیت‌الله خامنه‌ای در گردهمایی سراسری مسئولان حزب جمهوری اسلامی سخن‌رانی و به این موارد اشاره کردند: لزوم پیوند و سازمان‌دهی برای به ثمر رساندن انقلاب؛ کارکردهای تشکیلاتی حزب در سطح جامعه؛ نقش استثنایی امام خمینی در ایجاد وحدت بین نیروهای سیاسی؛ ضرورت اقدامات تشکیلاتی برای تداوم و حفظ وحدت به وجود آمده و بیان تنگناهایی که مخالفان حزب جمهوری اسلامی هنگام شکل‌گیری و همچنین ادامه‌ی کار برای این حزب ایجاد کرده اند.

گزارش خلاصه‌شده‌ی روزنامه‌ی جمهوری اسلامی از این گردهمایی به این شرح است:

«پیش از ظهر دیروز گردهمایی سراسری مسئولان حزب جمهوری اسلامی سراسر کشور با تلاوت آیاتی چند از کلام‌الله مجید کار خود را آغاز کرد. در شروع جلسه‌ی شب گذشته، حجت‌الاسلام و المسلمین خامنه‌ای دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، پس

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، صص 125 و 126.

از ابراز تشکر از شرکت‌کنندگان در جلسه، سخنان مهمی را در رابطه با نقش تشکیلات در انقلاب و رسالت‌های حزب جمهوری اسلامی ایراد نمود.

حجت‌الاسلام خامنه‌ای سپس به مسائلی که حزب در طول این 4 سال با آن رو به رو بوده است پرداخت و با اشاره به این نکته که حزب اکنون در دوران یک تجدید حیات و حرکت جدید است اظهار داشت که در چند مدت پس از انقلاب حزب به اندازه سی چهل سال تجربه دیده است و اکنون می‌خواهد از آن تجربه‌ها استفاده کند. او گفت:

"اولین تجربه این بود که دانستیم که حزب یک ضرورت است، البته قبلاً می دانستیم ولی در طول این مدت آن را لمس کردیم.

در هیچ حرکت سیاسی بدون پیوند و سازمان‌دهی نمی‌توان کار را به پیش برد و اگر بناست برای به ثمر رساندن انقلاب حرکتی 20، 30 ساله صورت بگیرد، چنین کاری به تشکیلات نیاز دارد.

G98

ما نمی‌گوییم تشکیلاتی که ما در آن باشیم، بلکه تشکیلات و کسانی که اکنون به تشکیلات حمله می‌کنند بعضی‌های‌شان خود درصددند تشکیلاتی به جای این تشکیلات به وجود آورند که در ادامه خواهیم گفت تشکیلات می‌تواند نیروهای غیر متحرک و بطیء را شتاب لازم ببخشد و نیروهای منحرف را در خط قرار دهد و کسانی که در خط صحیح هستند با تغذیه‌ی فکری سالم در این خط نگه‌دارد.

تحزب را ما به شکل یک سازمان‌دهی جسمی - سازمان‌دهی عصبی، در بدن آدمی به حساب می‌آوریم، یعنی یک ضرورت برای تغذیه‌ی تمام اعضا و جوارح. اگر تشکلی که در جسم وجود دارد نباشد خون و غذا و هوای لازم به همه‌ی بدن نخواهد رسید، فلج خواهد شد.

هست امّا فلج است. ما اگر مرکزیت حزب را از اندیشه‌ی بالایی تشکیل دهیم، این اندیشه با سازمان‌دهی درست می‌تواند به تمام نقاط کشور برسد و این چه قدر آسایش برای مردم ایجاد می‌کند.

آن‌ها می‌دانند که اندیشه‌ی درست مکتوم نخواهد ماند و همچنین اگر فکر بکر برای آن‌ها دست داد، مرجع مناسبی برای استفاده و جمع‌بندی و رساندن آن به مسئولان وجود دارد. همین طور است اگر مردم بدانند که حرکت آن‌ها را هزاران واحد دیگر در سراسر کشور می‌فهمند. آن وقت احساس تنهایی و جدایی از مابقی جمعیت نمی‌کنند. این خدمت را یک تشکل انجام می‌دهد.

البته، وقتی می‌گوییم یک تشکل نه این‌که فقط یک تشکل باید باشد، آن هم حزب

جمهوری اسلامی، بلکه چند حزب باشد و رقابت سالم میان آن ها خود سازنده است. همان طوری‌که قرآن هم می‌گوید فاستبقوا الخیرات. ما نمی‌گوییم تنها یک حزب باشد، بلکه می‌گوییم برای به هم پیوستگی جامعه تشکل یک ضرورت است.

البته، یک وقت مثل امروز محوری چون امام پیدا می‌شود که وحدت جامعه را حفظ کند. ان‌شاءالله خداوند امام را برای ما حفظ بفرماید، ولیکن ما بر اساس این چیز استثنایی نمی‌توانیم کارکنیم.

ما به 20، 30 سال حرکت انقلابی نیاز داریم، برای این‌که وحدت لازم است. امام اکنون وحدت در جامعه به وجود آورده‌اند.

نیروهایی که در حالت عادی نمی‌توانستند با یک‌دیگر کار کنند را امام دور هم جمع کردند، والاّ حتی مساجد با هم قبل از آمدن امام با هم اتحاد نداشتند. در سال 1342 هم که امام بودند، وحدت بود و بعداً که ایشان تبعید شدند باز وحدت از بین رفت. دوباره وقتی در سال 56 فریاد امام به صحنه آمد، دوباره هم وحدت آمد، لیکن وجود امام استثنا است.

قاعده غیر از این است، باید برای وحدت جامعه، اساسی ساخت؛ وظیفه‌ی حزب این است.

بنابراین، وجود یک حزب سالم برای وحدت جامعه ضروریست. ما این را در طول چند سال بعد از انقلاب دیده‌ایم؛ این واقعیت را ما دانسته‌ایم. دشمن هم دانسته است. هرچه قدر ما برای استحکام این تشکل کار می‌کنیم دشمن ده برابر آن برای کارشکنی فعالیت می‌کند؛ اول حزبی دیگر وابسته به خود در موازات حزب جمهوری اسلامی ایجاد کرد، بعد تمام رسانه‌های گروهی به حذف حزب پرداختند. آن قدر حزب را مطبوعات و رادیو و تلویزیون بایکوت کردند و به آن بی‌اعتنایی کردند که ما مجبور شدیم روزنامه را تأسیس کنیم و خدا را شکر که مجبور شدیم و روزنامه در طول انقلاب خدمات بسیار ارزنده‌یی داشته است.

اول، بایکوت کردند و بعد حمله را شروع نمودند ما باور نمی‌کردیم که کسی دیگر به شهید بهشتی چهره‌ی منور انقلاب، تعرض کند، ولی کردند. آن هم به آن صورت مبتذل و شدید و گسترده.

به نظر من بزرگ‌ترین علت برای حمله به آن شهید انتساب‌شان به حزب جمهوری اسلامی بود. امام هم این حزب را به کرات در آغاز تأیید کرده بودند. دشمن دید حزبی با این پشتوانه و با این دبیرکل و... خطرناک است برای او، پس حمله‌های زهرآگین را آغاز کرد.

این حملات هنوز هم ادامه دارد. البته، به آن وقاحت نیست، ولی ادامه دارد. من در آنها دو خطر می‌بینم: اول سرگرم کردن مردم به این اختلافات که عده‌یی انتقاد از حزب کنند و عده‌یی پاسخ بدهند و ما در این دوران سازندگی به این کارها مشغول شویم و خطر دیگر این‌که به خاطر کوبیدن حزب جمهوری اسلامی تحّزُب را می‌کوبند.

البته، بعضی هستند که هدف‌شان همان کوبیدن اصل تحزب است و بعضی هم تنگ‌نظری‌شان اجازه‌ی دیدن حزب جمهوری اسلامی را نمی‌دهد و در صحبت‌های‌شان اصل تحزب را می‌کوبند."»⁽¹⁾

روزنامه کیهان درباره‌ی دعوت نخست‌وزیر هند از رئیس‌جمهور ایران برای شرکت در کنفرانس غیر متعهدها نوشته است:

«نخست‌وزیر هند رسماً از رئیس‌جمهوری اسلامی ایران برای شرکت در هفتمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد که اواخر سال جاری در دهلی‌نو برپا می‌شود، دعوت به عمل آورد. این دعوت مورد قبول حجت‌الاسلام و المسلمین سیدعلی خامنه‌ای قرار گرفت. دکتر خلیلی سفیر هند در جمهوری اسلامی ایران، پیش از ظهر دیروز به حضور حجت‌الاسلام سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهور کشورمان رسید و پیام کتبی خانم ایندیرا گاندی نخست‌وزیر هند را تقدیم وی کرد. در این دیدار، ریاست‌جمهور با پذیرش این دعوت و اظهار امیدواری برای موفقیت این کنفرانس گفت: "همگی اعضای این نهضت باید تلاش کنند تا این کنفرانس تحت تأثیر القائات ابرقدرت‌ها قرارنگیرد و مستقلاً برای تحقق اصول عدم تعهد فعالیت نمایند."»⁽²⁾

1) مأخذ 10، ص 11.

2) روزنامه‌ی کیهان، 6/10/1361، ص 2.

روزشمار جنگ دوشنبه 6 دی 1361 11 ربیع‌الاول 1403 27 دسامبر1982

شهرهای آبادان و خرمشهر امروز نیز هدف حملات توپ‌خانه‌یی عراق قرار گرفتند که بر اثر آن 2 منزل مسکونی در آبادان و قسمتی از یک بیمارستان تخریب شد و در خرمشهر نیز به ساختمان راه‌آهن این شهر خسارت‌هایی وارد شد. در این دو شهر 3 نفر شهید و 4 نفر مجروح شدند.⁽¹⁾

با شدت یافتن فعالیت نیروی هوایی عراق در چند روز اخیر، امروز بیش‌تر مطبوعات پاریس از قول خبرگزاری عراق به انتشار خبری با عنوان "ایران، عراق: شدت جنگ" پرداختند.

G102

روزنامه‌ی لوماتن در این باره نوشته است: «بر اساس گزارشی از خبرگزاری عراق، حدود 74 حمله به مناطق پراهمیت ایرانی در منطقه‌ی جنوب توسط نیروی هوایی عراق صورت گرفته است. عراقی‌ها اظهار می‌دارند که مراکز فرماندهی دفاعی داخلی در ایران را منهدم کرده و مناطق مهم نظامی نیز در اهواز، آبادان، عین‌خوش و دزفول توسط راکت‌های عراقی در هفته‌ی گذشته به شدت صدمه دیده‌اند.»⁽²⁾

بیمه‌ی لویدز نیز خبری را پخش کرد که به نظر می‌رسد مربوط به عملیات عراق در حمله به چند کشتی از جمله کشتی یونانی اسکای مون در 27 آذرماه باشد.

لویدز نوشته است: «گفته می‌شود هلی‌کوپترهای عراقی مجهز به موشک‌های اگزوست در جزایر خورالامیا و ترمینال نفتی البکر مستقر می‌باشند. جزایر مذکور

1) سند شماره 318492 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان به دفتر سیاسی و انتظامی استانداری خوزستان، 6 و 7/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 80482 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 282، 8/10/1361، ص 3؛ و - روزنامه‌ی کیهان، 7/10/1361، ص 3، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 283، 7/10/1361، ص 13، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/10/1361، به نقل از روزنامه‌ی لوماتن به نقل از خبرگزاری عراق.

مشرف به راه‌های آبی منتهی به بندر ایرانی امام خمینی هستند. خلبانان هلی‌کوپترهای عراقی گفته‌اند که موشک‌های خود را از فاصله‌ی چندصد فوتی به سوی نفت‌کش مذکور شلیک کرده‌اند و به سرعت به پایگاه خودبازگشته‌اند.»⁽¹⁾

امروز ستاد پشتیبانی جهاد سازندگی کازرون، 10 کامیون حامل کمک‌های مردمی این شهرستان را به جبهه‌های جنگ ارسال کرد. 26 نفر از مردم کازرون نیز به منظور بازسازی شهر آبادان به این شهر اعزام شدند.⁽²⁾

حمله‌ی نیروهای حزب دمکرات و افراد مسلح گروه‌های مخالف پایگاه‌های نظامی در شهرهای غربی و شمال غربی کشور تعدادی شهید و زخمی برجای گذاشت. افراد مسلح شماری از نیروهای خودی را نیز گروگان گرفتند. در مقابله‌ی نیروهای خودی با معارضان، شماری از افراد این گروه‌ها کشته و تعدادی زخمی شدند.

1. در ادامه‌ی حمله‌ی روز گذشته‌ی نیروهای حزب دمکرات کردستان ایران به پایگاه روستای سراب در جنوب میاندوآب، امروز نیروهای خودی موفق شدند نیروهای حزب دمکرات را عقب بزنند و محاصره‌ی پایگاه را بشکنند. در طول دو روز درگیری، 9 تن از نیروهای نظامی و مردم روستا شهید و 9 تن نیز زخمی شدند. از نیروهای مهاجم نیز 29 نفر کشته و 60 نفر مجروح شدند.⁽³⁾

تعداد نیروهای مهاجم در این عملیات 190 نفر تخمین زده شده است.⁽⁴⁾

(طرح و برنامه) به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، شماره 178، 7/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 444429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 281، 7/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 349684 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه میاندوآب (فرماندهی) به قرارگاه بعثت (فرماندهی)، 15/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349633 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 26/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 16/10/1361، ارومیه، خبرگزاری جمهوری اسلامی.

فرمانده سپاه میاندوآب در نامه یی به فرماندهی قرارگاه بعثت جزئیات حوادث 2 روز اخیر را بدین ترتیب گزارش کرد:

«4 دی 1361 دشمن در گروه‌های 4 الی 5 نفری به شناسایی منطقه‌ی سراب می‌پردازد که نیروهای خودی ساعت 5 بعد از ظهر همان روز متوجه کار شناسایی دشمن شدند و بلافاصله به جمع‌آوری اطلاعات می‌پردازند و معلوم شد دشمن در 3 گروه متشکل از 3 محور قصد حمله به پایگاه را دارد. دشمن از ساعت 9 شب شروع به نزدیک شدن به پایگاه کرد و در ساعت 4 صبح روز 5 دی، حمله به پایگاه را آغاز کرد. در ضمن، از 3 گروه، 2 گروه به پایگاه حمله نمودند و گروه سوم به قصد کمین در ارتفاعات مشرف به

1) همان، ص 10، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از تلکس کمپانی بیمه لویدز، 6/10/1361.

2) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 8/10/1361، ص 4.

3) یکی از افراد زخمی‌شده در این عملیات حسن جمشیدی فرمانده هیز (گردان - تیپ) افشار بود، که در تاریخ 16 دی 1361 بر اثر شدت جراحات به هلاکت رسید و به همین مناسبت عبدالرحمان قاسملو رهبر حزب دمکرات کردستان 3 روز عزای عمومی اعلام کرد.

4) سند شماره 349712 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 109، 6/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 104707 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 212، 9/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 349810 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)

ارزن قشلاق مستقر شدند تا صبح که نیروی کمکی به سراب می‌رود، حمله نماید. نیرویی که قصد کمک داشت نتوانست و به کمین افتاد که الحمدلله صدمه یی وارد نشد، ولی به هیچ وجه نتوانستیم کمک برسانیم. شب ساعت 7 دوشنبه، دشمن تمام نیروهای خود را جمع نموده و حمله‌ی سختی دوباره به پایگاه نمود. این بار یک قبضه خمپاره‌ی 120 در منطقه‌ی کشاورز مستقر نمودیم که با اجرای آتش روی نقاط تجمع دشمن، دشمن تار و مار شد که طبق آخرین آمار به دست رسیده، 60 نفر مجروح و 29 نفر کشته به جا گذاشته و فرار می‌کند. از نیروهای خودی 9 نفر شهید و 9 نفر مجروح سطحی شدند. دشمن در این حمله 24 ساعت پایگاه را در محاصره نگه می‌دارد.»⁽¹⁾

در ساعت 8:30 ، 15 نفر از نیروهای مسلح برانداز، 2 مینی‌بوس را در جاده‌ی پسوه - پیرانشهر با توسل به زور در اختیار گرفتند و سپس در پوشش این 2 خودرو به نیروهای تأمین جاده حمله کردند و 8 تن از سربازان را به شهادت رساندند. مهاجمان همچنین 2 سرباز را که از مسافران مینی‌بوس‌ها بودند به گروگان بردند.⁽²⁾

در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به نیروهای نظامی مستقر در سقز 3 نفر شهید و 4 غیر نظامی و یک پیش‌مرگ کرد مسلمان زخمی شدند.⁽³⁾

پایگاه احمدآباد در شمال محور بوکان - سقز به محاصره ی 150 تن از نیروهای مسلح غیر قانونی درآمد که با اعزام نیروی کمکی و تلاش نیروهای ژاندارمری محاصره شکسته شد. در این حادثه یک نفر شهید؛ 3 نفر زخمی و یک نفر به گروگان گرفته شد. از تلفات نیروهای مهاجم اطلاعاتی در دست نیست⁽⁴⁾

در مهاباد نیروهای مسلح غیر قانونی به مقر نیروهای خودی در میدان حیوانات حمله کردند که با هوشیاری و اقدام به موقع نیروهای خودی مهاجمان با تحمل 4 کشته مجبور به خروج از شهر شدند.

در منطقه‌ی واوان سردشت مهاجمان به نیروهای خودی حمله کردند که در این حمله 3 سرباز شهید و 2 سرباز دیگر زخمی شدند.⁽⁵⁾

در نزدیکی روستای کاشتر در شمال کامیاران، نیروهای مهاجم با اجرای عملیات کمین و حمله به مقرّ نیروهای خودی 4 نفر از نیروهای سپاه را به شهادت رساندند و یک خودرو تدارکاتی را به آتش کشیدند.⁽⁶⁾همچنین بنا به اعلام منابع مطلع، جنازه‌ی یک سرباز امروز در اطراف قریه‌ی بیساران مریوان کشف شد. این سرباز در عملیات پاک‌سازی این روستا که در اول آذرماه انجام شد، به گروگان نیروهای مسلح ضد انقلاب درآمده بود.⁽⁷⁾

1) مأخذ 5، بخش پنجم.

2) مأخذ 5، بخش چهارم؛ و - سند شماره 349596 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی پیرانشهر به فرماندهی قرارگاه بعثت، 7/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 400261 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (فرماندهی) به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، شماره 201، 8/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 089241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 36، 7/10/1361، ص 3، به نقل از گزارش ستاد منطقه5 سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

3) مأخذ 5، بخش چهارم، صص 1 و 2؛ و - سند شماره 341146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری کردستان، 7/10/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 5، بخش چهارم، ص 2.

5) سند شماره 349813 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تأمینی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 15 و 17، 14/10/1361، ص 6؛ و - مأخذ 1، بخش دوم، از 7/10/1361 تا 8/10/1361، صص 1 و 2.

6) سند شماره 346954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرمانده ناحیه 4 (رکن2) استانداری کردستان (معاونت سیاسی)، شماره 669، 14/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 349624 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه (ارومیه)، شماره 2568، 6/10/1361، صص 1 و 2.

7) سند شماره 17805 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن سوم) مرکز فرماندهی به مقام وزارت کشور، شماره 39، 6/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 5، بخش چهارم، ص 2.

علاوه بر اقدامات نظامی نیروهای مسلح غیر قانونی معارض در مقابله با نیروهای نظامی و انتظامی، برخی اقدامات آنان مستقیماً علیه مردم بومی مناطق کردنشین انجام شد.

شش تن از افراد حزب دمکرات از طریق مرز شیخان - نیسانه به روستای نروی در شمال غربی پاوه وارد شدند و با مراجعه به منزل یکی از افرادی که قبلاً با حزب دمکرات هم‌کاری داشته و اکنون قطع رابطه کرده بود، با تهدید اسلحه از وی درخواست 45 هزار تومان وجه نقد کردند. در منزل این شخص فقط 10 هزار تومان موجود بود و آنان پس از اخذ این مقدار پول و شکنجه‌ی وی، او را با شلیک گلوله به قتل رساندند. این افراد سپس در مسیر روستا 2 مین کار گذاشتند که خودرو یکی از اهالی روستا روی مین رفت و 2 تن شهید و 3 نفر مجروح شدند.⁽¹⁾

نیروهای مسلح مخالف در روستای کانی سفید در شمال غربی سقز، ملامحمد ماموستای‌⁽²⁾روحانی این ده را به جرم هم‌کاری با سپاه در حالی که در منزل خود مشغول خواندن نماز بود به گلوله بستند و به شهادت رساندند.⁽³⁾

در آبادی همدان پیرانشهر نیروهای مسلح ضد انقلاب 12 تن را به جرم هم‌کاری با دولت دست‌گیر کردند و با خود بردند⁽⁴⁾

در روستای کانی‌کبود در جنوب دیواندره، 60 تن از نیروهای گروه کومه‌له به زور اسلحه 40 رأس از گوسفندان اهالی این روستا را ربودند.⁽⁵⁾

به گزارش ژاندارمری، نیروهای مسلح معارض در محور ارومیه - سلماس در منطقه‌ی قوشچی با ایجاد راه‌بندان اقدام به غارت اموال مسافران کردندکه با سررسیدن نیروهای انتظامی از منطقه گریختند.⁽⁶⁾

در یک بولتن داخلی قرارگاه حمزه گزارش این حادثه بدین ترتیب آمده است:

«اشرار مسلح ساعت 5:30 دقیقه‌ی بعد از ظهر روز 6/دی/1361 - که حدوداً 4 نفر ملبس به لباس پاسداری بوده‌اند - در جاده‌ی ارومیه - سلماس، اقدام به راه‌زنی نموده و اشیا و وسایل مسافرین را غارت کرده‌اند که در این میان نفربر گشتی ژاندارمری به نزدیکی محل حادثه می‌رسد و متوجه موضوع می‌شود که با رگبار بستن اطراف خود بدون این‌که به تعقیب مهاجمین بپردازد برگشته و فرار می‌کند. افراد مسلح با خیال راحت ماشین‌ها را نگه داشته و بعد از اخاذی بر‌می‌گردند. چند نفر از مسافرین به پایگاه مربوط به ژاندارمری مراجعه و چگونگی جریان را می‌گویند. افراد نفربر اظهار می‌دارند که ما خیال کردیم آن‌ها مسلح به آر.پی.جی7 می‌باشند.⁽⁷⁾

1) سند شماره 17809 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از بخشداری نودسود مستقر در نودشه به استانداری باختران، 16/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 341608 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری باختران (رکن2) به ژاجا (رکن2)، 25/10/1361، سند تک‌برگی.

2) روحانی سنی

3) سند شماره 395996 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (فرماندهی) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، 16/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به قرارگاه حمزه، شماره 2628، 14/10/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 79867 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 287، 13/10/1361، ص 1.

5) سند شماره 396005 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، شماره 226، 12/10/1361، سند تک‌برگی.

6) مأخذ 1، بخش دوم، ص 1؛ مأخذ 10، بخش اول، ص 1.

7) مأخذ 10، بخش اول، ص 1.

به حکم دادگاه انقلاب شیراز، امروز 2 تن از وابستگان به سازمان مجاهدین خلق اعدام شدند. این 2 تن مسئول اطلاعات سازمان در شهر آبادان؛ عضو تیم محلات آبادان؛ مسئول تیم تدارکات و طراح حمله به یک پاسگاه انتظامی بودند⁽¹⁾

در خوی نیز یک پایگاه گروه مارکسیستی طوفان در داخل شهر و یک پایگاه در خارج از این شهر با استفاده از اطلاعات مردمی کشف شد. از این پایگاه 6 اسلحه و مقداری مهمات به دست آمد.⁽²⁾

نخست‌وزیر، رئیس مجلس شورای اسلامی، اعضای شورای مرکزی و مسئولان دفاتر حزب جمهوری اسلامی سراسر کشور با امام خمینی دیدار کردند. رهبر انقلاب در جمع مسئولان کشور سخنانی ایراد کردند که گزیده‌یی از سخنان ایشان بدین شرح است:

G106

«این هم از برکات انقلاب و نهضت اسلام است که با آقایانی که در اطراف هستند ملاقات می‌کنم و امیدوارم این اجتماعات و ملاقات‌ها مفید باشد. از اول عالم تا حال دو حزب بوده است: یکی حزب‌الهی و یکی حزب غیر الهی و شیطانی. و آثار هر یک هم جدا بوده است و آنی که مال الله بوده چون مقصد خدای تبارک و تعالی است، به سوی او و در راه مستقیم است و آن‌که برخلاف این راه بوده که اکثریت هم با اینهاست، حزب‌های شیطانی هستند. از صدر عالم تا حالا، زمان رسول‌الله هم بوده است و در زمان خودمان هم حزب رستاخیز را دیدید که مقصدشان معلوم بود. حزب‌های الهی، آثارش این است که روح خداست، یعنی کوشش آن این است که دعوت به خود نکند و دعوت به خدا بکند، دعوت به طبیعت نکند و دعوت به الوهیت و ملکوت بکند و این علامتی است که انسان خودش می‌تواند بفهمد که کجا می‌رود آن چیزی که لازم است برای همه‌ی افراد بشر، این است که توجه کنند که خودشان را در حزب خدا وارد کنند. انبیا هم برای همین آمدند، یعنی اگر چنانچه جنگ می‌کردند برای خدا و اگر صلح می‌کردند، برای خدا و اگر دعوت می‌کردند برای خدا. و هیچ یک از انبیا را سراغ نداریم که گوشه‌گیری کرده باشد. چوپان است، عصایش را بر‌می‌دارد و راه می‌افتد برای نجات مردم و فرعون، ولی فرعون نتوانست نجات پیدا کند. و اسلام است که راه افتاد با همین فقیرها و با همین مردم که در نظر اشخاص دیگر مردم پایین بودند و

1) مأخذ 2، صص 6 و 7، شیراز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/10/1361.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 288، 12/10/1361، ص 4، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/10/1361.

اشکال به پیغمبر می‌کردند که با تو یک دسته اراذل و مردم پست هستند. و امروز تمام خوبی‌هایی که در دنیا هست و تمام آثار خیر، اثر دعوت انبیاست. یعنی مردمی که دعوت انبیا را قبول کردند، آثار خیر گذاشتند و یک دسته هم که اعوجاج داشتند و آثار خیر گذاشتند، باز هم اینها از آثار انبیاست برای اینکه آثار انبیا اسباب این شد تا آنها از خوف ملت‌ها یک همچو کارهایی را انجام دهند و خودشان را به این راه بزنند و وارد بشوند که مقاصدشان را پیش ببرند، لکن این انحراف است و انسان باید از این انحراف‌ها نجات پیدا کند. بدترین انحراف این است که انسان در ظاهر یک جوری نمایش دهد که واقعش برخلاف اوست. این نفاق است و نفاق از بدترین خبرهایی است که در قرآن مجید آمده.

در هر صورت باید جامعه ما، روحانیون ما، روشنفکران ما و دانشمندان ما در فکر این باشند که این نعمت و فرصتی که خدا به ما داده است، طوری نشود که آن را شکر نکنیم. آقایان در هر جا که هستند، در حزب یا در خارج حزب باید کاری کنند که مردم را در صحنه نگه دارند. وقتی مردم با هم مجتمع شدند، آن وقت است که می‌توانند کاری انجام دهند و وقتی قطرات جمع شد سیل هم درست می‌شود. بنابراین ما باید دعوت بکنیم و دنیا هم الهی شد، می‌شود آخرت و می‌شود ملکوت دنیا و فرقی ندارد مابین اینجا و ملکوت و جبروت، همه‌اش جلوه‌ای است از خدا. آن چیزی که دنیا را بد می‌کند این است که انسان توجه کند به عالم پایین، در مقابل خدای تبارک و تعالی.

این طور نیست که حزب بد باشد یا هر حزبی خوب باشد. میزان، ایده حزب است و اگر ایده چیز دیگری باشد این حزب شیطان است، هر اسمی هم داشته باشد. بنابراین ما باید کوشش کنیم که حزبمان را حزب‌الله کنیم، خودمان را جزء حزب‌الله قرار دهیم.»⁽¹⁾

رئیس‌جمهور در دیدار امروز استاندار کردستان (اصغرنیا) و نمایندگان شهرهای مریوان، سقز، بانه، سنندج، بیجار، بوکان و مهاباد با ایشان در مجلس شورای اسلامی، حمایت مردم کردزبان را از نظام جمهوری اسلامی عامل شکست امریکا اعلام کرد. آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار گفت: «وقتی در شهرهای کردستان روحانیت، مسئولین و مردم استان از اسلام و جمهوری اسلامی دفاع می‌کنند و فریب ضد انقلاب را نمی‌خورند، این حمایت باعث شکست سیاست امریکا در آن‌جا می‌شود.» آقای خامنه‌ای با تأکید بر حرکت نظام جمهوری اسلامی به سمت ثبات و استحکام بیش‌تر گفت: «به اهمیت وحدت بین شیعه و سنی باید بسیار تأکید شود، زیر از اول دست استعمار و دشمن سعی کرد که بین اهل تسنن و تشیع اختلاف بیندازد و از هر وسیله‌یی برای این هدف پلید خود استفاده کرده و می‌کند، ولی ما باید با هوشیاری توطئه‌های آن‌ها را خنثی کنیم.»⁽²⁾

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، صص 132 و 133.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 7/10/1361، ص 2، به گزارش واحد مرکزی خبر.

سعید رجایی خراسانی نماینده‌ی دائمی ایران در سازمان ملل متحد، در یادداشت اعتراض‌آمیز به خاویر پرزدکوئیار دبیر کل سازمان ملل، حمله‌ی موشکی عراق به شهر دزفول را که به شهادت و مجروح شدن صدها تن انجامید، محکوم کرد.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دکتر رجایی از دبیرکل سازمان ملل خواست که متن یادداشت اعتراض‌آمیز نمایندگی جمهوری اسلامی ایران را به صورت یک سند رسمی شورای امنیت منتشر و در اختیار همه‌ی اعضای این سازمان قرار دهد⁽¹⁾

معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی پیامد سفر اخیر هیئت اقتصادی آلمان شرقی به ایران را لغو معاملات تهاتری و افزایش میزان داد و ستد بین دو کشور اعلام کرد.

حجت‌الله غنیمی‌فرد معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی، در مصاحبه‌یی ضمن اعلام خبر لغو معاملات تهاتری بین ایران و جمهوری دمکراتیک آلمان در مورد معاملات تهاتری بین ایران و دیگر کشورها گفت:

«در گذشته در اکثر موارد، کشورهایی که با ایران روابط تهاتری داشتند در مقابل خرید کالاهای غیر نفتی و نفت، کالاهای صد در صد مرغوب خود را به ایران ارائه نمی‌کردند و به این ترتیب اقتصاد کشور ما از دو جنبه متضرر می‌شد: یکی از طریق فروش نفت که در بعضی مواقع در بازارهای دیگر به مصرف می‌رسید و دیگر آن‌که هنگام تصفیه‌ی حساب تهاتری، کالاهای ارائه‌شده با مرغوبیت کامل هم‌راه نبود.»

معاون بازرگانی خارجی گفت:

G108

«در پی سفر هیئت آلمانی به ایران که در هفته‌ی گذشته صورت گرفت، مقامات وزارت‌خانه‌های صنایع بازرگانی، نفت و بانک مرکزی ایران ضمن ارائه‌ی نکات مثبت و منفی سیستم موجود تهاتر، هیئت آلمانی را متقاعد کردند که جهت افزایش مبادلات بین دو کشور با یک‌دیگر سیستم جدیدی ایجاد کنند [و] به این ترتیب، بعد از انقلاب اسلامی ایران و برای اولین بار از تاریخ 12 بهمن‌ماه جاری، قرارداد تهاتر بین ایران و جمهوری دمکراتیک آلمان لغو و حساب مخصوصی جهت مبادلات بازرگانی و خدماتی بین دو کشور ایجاد شود.»

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 6/10/1361، ص 4، تهران، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

غنیمی‌فرد سپس در مورد میزان مبادلات دو کشور اظهار داشت: «تا قبل از انقلاب، میزان مبادلات کالا بین دو کشور بسیار ناچیز بود، به طوری که طی سال 1355، ایران حدود 478 میلیون ریال کالا از جمهوری دمکراتیک آلمان وارد و حدود 250 میلیون ریال کالا به آن کشور صادر کرد.

این واردات طی سال 1359 به 883,2 میلیون ریال و در سال 1360 به حدود 6 میلیارد ریال بالغ شد. از سوی دیگر، جمهوری اسلامی ایران در سال 1359 بالغ بر 5/4 میلیارد ریال و در سال 1360 حدود 4 میلیارد ریال به جمهوری دمکراتیک آلمان صادرات داشته است.»⁽¹⁾

نبود ساختار صحیح اقتصادی، ناگزیر نمودهایی را در تولید در پی خواهد داشت. کمبود گوشت برای مصرف داخلی از آن جمله است که علاوه بر میزان ارز پرداختی برای آن، رفتار کشور فروشنده نیز (نیوزلند) - که ایران از خریداران اصلی گوشت در طول 9 سال گذشته از آن بوده است - در نوع خود جالب است. گزارش بی‌بی‌سی از شیوه‌ی تعاملات ایران و نیوزلند به این شرح است:

«گزارش رسیده است که ایران از زلاند جدید گوشت وارد می‌کند و صادرات گوشت زلاند جدید به ایران که به علت عدم پرداخت بهای محموله‌های گوشت تقریباً متوقف شده بود، بار دیگر از سرگرفته می‌شود.

به گزارشی که از شهر ولینگتون در زلاند جدید فرستاده شده گوش می‌دهیم. نیوزلند فقط 3 میلیون نفر جمعیت دارد، ولی صاحب 70 میلیون گوسفند است. این ملت کوچک بزرگ‌ترین صادرکننده‌ی گوشت گوسفند در جهان است، یعنی در حدود 400 هزار تن در سال. ایران در یک سال آینده مشتری 100 هزار تن از این گوشت خواهد بود و اولین بارگیری گوشت برای ایران در ماه آینده (ژانویه) شروع خواهد شد. بر طبق کنتراتی که اداره‌ی صادرات گوشت نیوزیلند با دولت ایران بسته، این گوشت فقط در مقابل پول نقد به ایران فروخته خواهد شد. قبلاً نیوزیلند نفت از آن کشور دریافت می‌داشت، اما آن نفت به اروپا فرستاده می‌شد تا در آن‌جا توسط تعدادی بانک برای نیوزیلند فروخته شود و قیمتش تحویل دولت نیوزیلند گردد. آن‌گونه معاملات در نیوزیلند مورد انتقاد شدید قرار گرفت، مخصوصاً به این دلیل که مدت درازی طول می‌کشید که بانک‌های اروپایی بتوانند نفت متعلق به نیوزیلند را در اروپا بفروشند و پول آن را تحویل صادرکنندگان گوشت بدهند. ضمناً، در آن زمان، ایران کمبود ارز خارجی داشت، به طوری‌که حتی یک بار اداره‌ی صادرات گوشت نیوزیلند از حرکت 5 کشتی

1) روزنامه‌ی کیهان، 6/10/1361، ص 2.

بارگیری‌شده به طرف ایران جلوگیری کرد تا ایران ابتدا مقادیری از 50 میلیون دلاری را که به نیوزیلند مقروض شده بود بپردازد. ایران بالاخره تمام آن پول را پرداخت. در سال گذشته، نیوزیلند راضی بود به آن گونه مبادلات (گوشت با نفت) ادامه بدهد، زیراکه صادرات گوشت به ایران تقریباً متوقف شده بود و سردخانه‌هایش تقریباً همگی پر از گوشت بی‌مشتری شده بودند. گوشت نیوزیلند در جهان معروف است. با این وصف، فقط بعد از سال 1973 و چند برابر شدن ناگهانی قیمت نفت و چند برابر شدن ناگهانی درآمد ایران بود که صادرات گوشت نیوزیلند به ایران به سرعت بالا رفت. سپس، در عوض، چند سال تا قبل از انقلاب ایران، صادرات گوشت نیوزیلند به ایران چند برابر گشت و دو سال پیش، مقدار آن به 107 هزار تن در سال رسید.»⁽¹⁾

به مناسبت فرارسیدن سال‌گرد اشغال افغانستان از سوی ارتش روسیه، امروز تظاهراتی علیه اشغال‌گری این کشور در شهرهای تهران، مشهد، کرمان، زاهدان، شیراز، یاسوج، یزد و... برگزار شد⁽²⁾

به گزارش روزنامه‌ی اطلاعات، هزاران نفر از افغانی‌های مقیم تهران، صبح امروز در یک راه‌پیمایی باشکوه، سال‌گرد اشغال افغانستان و اعمال زور و فشار از جانب دولت مارکسیستی را بر مسلمانان حق‌طلب آن کشور محکوم کردند.

راه‌پیمایان که به تدریج از سحرگاه امروز در میدان بهارستان اجتماع کرده بودند، تصاویری از آیت‌الله العظمی منتظری و شهیدان مسلمان افغانستان را که در مبارزه‌ی مسلحانه علیه حکومت دست‌نشانده‌ی ببرک‌کارامل و قوای اشغال‌گر شوروی به شهادت رسیده بودند، در دست داشتند.

در پلاکاردهایی که راه‌پیمایان در دست داشتند، نوشته شده بود از کشور مسلمان افغانستان خارج شوید. در تعدادی از پلاکاردها نیز تجاوز ددمنشانه‌ی اشغال‌گرانه و استفاده از بمب‌های شیمیایی و آتش‌زا در شهرها و روستاهای افغانستان به شدت محکوم شده بود⁽³⁾

رسانه‌ها از وقوع درگیری در این راه‌پیمایی گزارشی مخابره نکرده‌اند، اما یک نشریه‌ی داخلی سپاه درباره‌ی اقدامات خشونت‌آمیز در این تظاهرات و مقابله‌ی نیروهای انتظامی خبری بدین ترتیب منتشر کرد:

«به مناسبت سال‌گرد اشغال افغانستان به وسیله‌ی متجاوزین روسی، تجمعی به وسیله‌ی افغانی‌های مقیم ایران در میدان فردوسی صورت گرفت که پس از اجتماع، به طرف سفارت شوروی در خیابان نوفل‌لوشاتو راه‌پیمایی کردند و در ساعت 10، بر اثر تحریک گروهی

1) مأخذ 2، صص 19 و 20، رادیو بی‌بی‌سی.

2) مأخذ 1، بخش آخر، ص 2، مشهد.

3) مأخذ 23، ص آخر.

قصد حمله به سفارت را داشتند که نیروهای انتظامی از این اقدام جلوگیری کردند، ولی چون هجوم جمعیت زیاد بود، مأمورین مجبور به پرتاب گاز اشک‌آور شدند که در نتیجه جمعیت متفرق [شدند] و به طرف میدان فردوسی به حرکت درآمدند. ضمناً توده‌یی‌ها قصد برهم‌زدن تظاهرات را داشتند که در این رابطه 7 نفر دست‌گیر و به مقامات ذی‌صلاح تحویل داده شدند.»⁽¹⁾

حزب الدعوه اسلامی عراق با ارسال تلگرافی به حضور امام خمینی، ضمن برشمردن گوشه‌هایی از اقدامات دولت عراق در شکنجه و اعدام انقلابیون عراق، درخواست کرد تا نیروهای ایرانی هر چه سریع‌تر با ورود به خاک عراق به پاک‌سازی این کشور اقدام کنند. در قسمتی از این تلگرام آمده است: «آخرین اخبار رسیده از عراق در بندمان حکایت دارد که صدام کافر طی چند ماه گذشته صدها تن از فرزندان مسلمان و مبارز عراق را به هم‌راه خویشاوندان‌شان پس از وارد کردن وحشیانه‌ترین شکنجه‌ها به شهادت رسانیده و در یکی از باتلاق‌های عراق مدفون ساخته است. گستاخی این جنایت‌کار طاغوت‌گر به آن‌جا رسیده که حتی بدون تحویل دادن پیکرهای پاک شهیدان به خانواده‌ی آن‌ها برای شهدا گواهی مرگ صادر کرده و آن‌ها را به خانواده‌ی مبارزان مسلمان تسلیم می‌کند.»⁽²⁾

در این روز همچنین شماری از کردزبانان مخالف دولت بعثی عراق در نزدیکی پایگاه گلاله، به یکی از واحدهای ارتش عراق حمله کردند و پس از چندین ساعت درگیری، فرمانده واحد مذکور به نام طاهر با تعدادی از افرادش به کوه گلاله متواری شدند که بر اثر سرمای شدید به هلاکت رسیدند.⁽³⁾

1) سند شماره 089343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به فرمانده منطقه9، شماره 12، 20/10/1361، ص 22.

2) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 7/10/1361، ص 2، به نقل از حزب دعوه اسلامی عراق.

3) سند شماره 270157 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز قرارگاه مرکزی نزاجا غرب (رکن2) به ناحیه‌ی ژاندارمری باختران (رکن2)، 25/10/1361، سند تک‌برگی.

روزشمار جنگ سه‌شنبه 7 دی 1361 12 ربیع‌الاول 1403 28 دسامبر 1982

در گلوله‌باران شهر آبادان 7 منزل مسکونی تخریب یا خسارت‌هایی به آنان وارد شد. خرمشهر نیز همچنان هدف گلوله‌های خمپاره و توپ‌های عراق بود. در این دو شهر 4 نفر بر اثر ترکش گلوله‌ها زخمی شدند.⁽¹⁾

رزمندگان، شماری از نیروهای داوطلب بسیجی عازم جبهه‌های جنگ شدند. همچنین، کمک‌های نقدی و غیر نقدی مردم برای کمک به روستاییان مناطق کردنشین و رزمندگان به این مناطق ارسال شد.

G113

امروز نیز نیروهای داوطلب بسیجی از شهرهای قم و تربت حیدریه با بدرقه‌ی مردم این شهرها عازم جبهه‌های جنگ شدند.⁽²⁾

ارسال کمک‌های مردمی به جبهه‌های جنگ و مناطق جنگ‌زده امروز هم ادامه یافت و ده‌ها کامیون حامل مواد غذایی، پوشاک، دام و وسایل مورد نیاز روستاییان مناطق کردنشین از شهر همدان به این مناطق ارسال شد.⁽³⁾جهاد سازندگی دامغان نیز اعلام کرد 20 تن نان و 10 تن سیب زمینی اهدایی مردم این شهر برای مصرف نیروهای رزمنده به جبهه‌های جنگ ارسال شده است.⁽⁴⁾

1) سند شماره 318492 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان به دفتر سیاسی و انتظامی استانداری خوزستان، 6/7/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 300345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری روزانه، از شهربانی استان خوزستان (اطلاعات) به استانداری محترم استان خوزستان، شماره 224، 9 و 10/10/1361، ص 2.

2) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 8/10/1361، ص 4، قم.

3) همان.

4) همان.

3. مردم فیروزکوه، یک کامیون حاوی میوه، مواد غذایی، لباس گرم و گونی به مناطق جنگی ارسال کردند.⁽¹⁾در اصفهان نیز یک خانم بازنشسته‌ی کارگر همه‌ی پس‌اندازش را که یک میلیون و پانصد هزار ریال بود برای کمک به جبهه‌های جنگ به امام‌جمعه‌ی این شهر تقدیم کرد.⁽²⁾

هم‌زمان با آغاز بازسازی و نوسازی 50 روستای جنگ‌زده‌ی آبادان که بنیاد مسکن استان فارس با هزینه‌ی کمک‌های مردمی این استان مسئولیت آن را بر عهده گرفته است، رحیم زارع مسئول بازسازی این روستاها درباره‌ی چگونگی بازسازی و نوسازی روستاها گفت:

G114

«50 روستا زیر آتش دشمن قرار داشت و هنوز هم روستاهای کنار اروندرود زیر آتش دشمن هستند و غیر از روستای سادات که با خاک یک‌سان شده، بیش‌ترین آسیب به روستاهای سلج، آلبوعبادی، خرخره، شُطیط و روستاهای کناره‌ی اروندرود وارد شده است و گروه ما مشغول بازسازی و تعمیر منازل روستاهایی که اهالی آن بازگشته‌اند، هستند و تا کنون به طور کلی در 12 روستا منازل آسیب‌دیده تعمیر و مرمت شده و برای بقیه‌ی روستاها فرم و شناسنامه تهیه شده است.» وی افزود: «قرار است 170 منزل مسکونی در روستای سادات و تعداد زیادی در دیگر روستاها ساخته شود.» زارع همچنین درباره‌ی مشخصات و میزان آسیب‌دیدگی یکی از روستاهای در دست بازسازی گفت: «سادات یکی از روستاهای آبادان است که در 15 کیلومتری جاده‌ی آبادان - ماهشهر واقع شده است و تا مرکز آبادان 20 کیلومتر فاصله دارد. این روستا دارای 155 خانوار با 1350 نفر جمعیت بود که در آغاز جنگ تحمیلی به وسیله‌ی نیروهای عراقی با خاک یک‌سان شد و عده‌یی از مردم آن شهید و عده‌یی نیز به مناطق دیگر کوچ کردند.» وی افزود: «این روستا در محل خودش نوسازی می‌شود و کلیه‌ی مصالح آن آماده شده است؛ بناها و استادکارها از استان فارس به این روستا آمده‌اند و عده‌یی از اهالی نیز که در نزدیکی منطقه بودند با حقوق به کار گرفته شده‌اند.»⁽³⁾

1) همان.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 7/10/1361، ص 4.

3) همان.

مقر حزب دمکرات در شمال شرقی کامیاران و افراد مسلح در بانه به تصرف نیروهای سپاه درآمد. اقدامات خراب‌کارانه‌ی نیروهای ضد انقلاب در شمال غرب کشور نیز تلفات و خسارت‌هایی در پی داشت.

نیروهای سپاه عملیاتی را علیه مقر حزب دمکرات و گروه کومه‌له در بان‌سعید و محمدآباد پرتاله در شمال شرقی کامیاران اجرا کردند که در ساعت‌های اولیه به دلیل هماهنگ نبودن با سایر نیروها و اطلاع نداشتن سپاه منطقه‌ی 7 (استان‌های باختران، کردستان و ایلام)، نیروهای عمل‌کننده به محاصره درآمدند، اما با رسیدن نیروهای کمکی محاصره شکسته شد و افراد حزب دمکرات و کومه‌له با تحمل تلفاتی مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این عملیات 5 تن از نیروهای سپاه شهید و 2 تن مجروح شدند.

منابع محلی تلفات نیروهای مسلح ضد انقلاب را 12 تن ذکر کرده‌اند. در این عملیات 2 تن از افراد این گروه‌ها نیز به اسارت نیروهای سپاه درآمدند.⁽¹⁾

در بانه نیز در اوضاع بد جوی و در حالی که بارش برف به شدت ادامه داشت، نیروهای سپاه، روستای اوغل در 24 کیلومتری غرب این شهر را که از 3 سال پیش یکی از مقرهای مهم نیروهای مسلح ضد انقلاب بود، تصرف کردند و با استقبال مردم روستا مواجه شدند.⁽²⁾

بر اثر تیراندازی نیروهای مسلح گروه‌های مخالف در روستای قلچه در اطراف سردشت، یک پیرمرد روستایی شهید و 2 نفر زخمی شدند⁽³⁾

در همین منطقه در حوالی پایگاه ربط، یک خودرو حامل افراد مین‌یاب به مین برخورد کرد و خسارت دید. در محور جلدیان - پسوه نیز یک بمب کار گذاشته‌شده در جاده کشف و خنثی شد⁽⁴⁾

نخستین کنگره‌ی جهانی ائمه‌ی جمعه و جماعات، امروز با شرکت ائمه‌ی جمعه و جماعات ایران و 150 تن از امامان جمعه و جماعات کشورهای⁽⁵⁾مالزی، قطر، تونس، امارات متحده و... با حضور رئیس‌جمهور ایران؛ چند تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی؛ وزیران بهداری، ارشاد، دفاع، برنامه و بودجه، دادگستری و... در هتل آزادی

1) سند شماره 79807 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از ستاد منطقه7 به فرماندهی کل سپاه، شماره 424، 8/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 286، 10/10/1361، ص 6، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/10/1361؛ و - سند شماره 103843 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 214، 14/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 346954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرمانده ناحیه 4 (رکن2) استانداری کردستان (معاونت سیاسی)، شماره 669، 14/10/1361، ص 2.

2) سند شماره 104796 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 213، 10/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 79858 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، شماره 226، 13/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349663 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از روابط عمومی ناحیه کردستان به روابط عمومی قرارگاه حمزه، شماره 128، 7/10/1361، سند تک‌برگی.

3) مأخذ 8، بخش سوم.

4) سند شماره 79819 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 284، 10/10/61، صص 1 و 2.

5) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی کشورهایی را که ائمه‌ی جمعه و جماعات آن‌ها در این کنگره شرکت کرده بودند به این شرح اعلام کرد: مالزی، ژاپن، قطر، تونس، پاکستان، امارات متحده‌ی عربی، اندونزی، امریکا، تانزانیا، بنگلادش، انگلیس، لبنان، عراق، سوریه، گلاسکو، آلمان غربی، اردن، افغانستان، منامه، افریقای‌جنوبی، سوئیس، سوئد، ترکیه، سریلانکا، تایلند، سنگال، هند و کویت و کانادا.

تهران گشایش یافت.

در ابتدای مراسم، حجت‌الاسلام امینی پیام آیت‌الله منتظری را قرائت کرد. در بخشی از این پیام آمده است:

«جمهوری اسلامی ایران انتظار دارد ائمه‌ی محترم جمعه و جماعات بلاد اسلامی، ملت‌های مسلمان خود را از آنچه که در این سرزمین اسلامی پس از پیروزی انقلاب و به پادداشتن یک نظام مردمی و اسلامی می‌گذرد، آگاه سازند و وعده‌ی حتمی الهی که "ان تنصروا الله ینصرکم و یثبت اقدامکم" را نوید دهند و توطئه‌های دشمنان اسلام را در جهت متفرق ساختن کشورهای اسلامی به ملت‌های خود گوشزد نمایند و جوانان متعهد اسلام را که برای مبارزه و نجات مسلمانان عشق می‌ورزند از سقوط در دام جریان‌های به ظاهر انقلابی و وابسته به شرق و غرب حفظ نمایند. از خداوند بزرگ نصرت و عظمت اسلام و مسلمین و نابودی دشمنان اسلام به خصوص صهیونیسم جهانی و پیروزی نهایی رزمندگان مسلمان در جبهه‌های گوناگون را مسئلت دارم.»

پس از آن، آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و امام‌جمعه‌ی تهران سخنانی ایراد کردند. مهم‌ترین محورهای سخنان ایشان عبارت بود از: نقش اساسی مردم در سیاست اسلامی؛ انحصاری نبودن حکومت دینی؛ به حاکمیت روحانیان؛ توصیه به کشورهای اسلامی برای پذیرفتن نظریه‌ی وحدت دین و دولت؛ نفی شایعه‌ی صدور انقلاب با استفاده از قوه‌ی قهریه و نقش نماز‌جمعه و ائمه‌ی جمعه و جماعات در گرایش مردم به دین و بیداری ملت‌ها.

ایشان در سخنان‌شان متذکر شدند:

«در سیاست اسلامی، مردم در دایره‌ی حکم خدا اصلی‌ترین عنصر تصمیم‌گیرنده و دخالت‌کننده‌اند. اگر در سیاست مستبدان و خودکامگان مردم حق دخالت در هیچ یک از شئون زندگی را ندارند، در سیاست الهی و اسلامی مردم مرجع نظرخواهی و تصمیم‌گیری‌اند. باری همه‌ی این‌ها موجب آنست که آمیزش دین با سیاست، از این در چشم حاکمان بیگانه از دین چیزی، ناپسند و نامطلوب باشد.

نغمه‌ی جدایی دین از سیاست بر این پایه است. مقصود از دولت برخاسته از دین، حکومت روحانیون نیست که اروپا در بخشی از قرون وسطی آن را آزموده است. مقصود حکومت دین است، یعنی قوانین اداره‌ی جامعه [را] از دین خدا خواستن و اداره‌ی کشور را به بندگان صالح خدا سپردن.

حکومت روحانیون همیشه چنین نیست و بندگان شایسته‌ی خدا در غیر روحانیون همان اندازه‌اند که در روحانیون. امروز اگر رجال دین در کشورهای اسلامی به حکومت دین دعوت کنند، این را نباید مبارزه‌یی سیاسی برای تصرف قدرت از سوی یک قشر معین دانست و آن را با این نام از میدان خارج ساخت.

بحث بر سر منشأ حکومت است و نیز بر سر معیارهای حاکم.

خوب است آن‌ها که در کشورهای اسلامی از اسلام دم می‌زنند نظریه‌ی وحدت دین و دولت را بپذیرند و حاکمیت قرآن و احکام اسلامی و معیارهای کارگزاران حکومت بر اساس اسلام را قبول کنند.

آن گاه تشخیص مصداق‌ها را به عهده‌ی بصیرت و دقت مردم بگذارند. اگر بدین گونه منصفانه با این مسئله برخورد شود می‌توان امیدوار بود که جوامع مسلمین به تحقق اسلام یک گام نزدیک شده‌اند.

ما هرگز نخواسته‌ایم که با قوای قهریه، اسلام را به هیچ کجای دنیا صادر کنیم، دنیای متصل و پیوسته‌ی امروز، خود عطر دلاویز این گل زیبا را استشمام خواهند کرد و بدان خواهند گرایید. تکیه‌ی ما بر ملت‌ها و دل حق‌پذیر آن‌هاست.

شما رهبران دینی و خطیبان، مجمع باشکوه جمعه و زبان گویای ملت انقلابی و مسلمان ما می‌توانید بود. نمازجمعه مظهر دین و دولت است و علامت زیبایی بر سینه‌ی جمهوری اسلامی.

نمازجمعه مجمع کتاب و میزان و حدید است و خطیب جمعه سخن‌گوی خدا و نماینده‌ی خلق. این واجب گرامی و این تریبون الهی و مردمی باید در خدمت حق قرار گیرد و ملت‌های مسلمان را در جهت تحقق اسلام به پیش براند. امید است این کنگره‌ی جهانی و عظیم، تجربه‌ی نیکی از تبادل نظرات سازنده و آموزنده درباره‌ی این واجب بزرگ به همه‌ی ما ببخشد.»⁽¹⁾

محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران در مصاحبه‌یی مطبوعاتی شرکت کرد و درباره‌ی موضوعات زیر مطالبی را بیان کرد:

وضعیت فعلی سازمان مجاهدین خلق؛ چگونگی شکل‌گیری و انهدام گروه مسلحانه‌ی سهند و عملیات نیروهای خودی علیه گروه کومه‌له؛ چگونگی ارتباط این سازمان با عراق و شیوه ی پشتیبانی عراق از گروه مارکسیستی طوفان؛ تأثیر فعالیت‌های قرارگاه حمزه در مناطق کردنشین و شرکت مردم مناطق کردنشین در انتخابات اخیر مجلس خبرگان.

روزنامه‌ی اطلاعات گزیده‌یی از سخنان رضایی را منتشر کرده که در آن بر این موضوعات تأکید شده است:

چگونگی هجوم ارتش عراق به خاک ایران؛ اهداف عراق از تجاوز در محورهای گوناگون تأثیر ورود نیروهای متعهد در طراحی عملیات‌های بزرگ کربلا1 تا 15 در جریان آزادسازی مناطق اشغال‌شده؛ کمک دولت امریکا، فرانسه، شوروی و عربستان به

1) مأخذ 2، سرویس خبری.

عراق؛ توسعه‌ی تشکیلات سازمان رزم سپاه؛ مأموریت نیروهای سپاه در بعلبک لبنان و تأثیر فتوای امام در حضور مردم به منظور شرکت در جبهه‌های جنگ.

محسن رضایی گفت:

امروز می‌خواهم سه مسئله را بازگو کنم: یکی امنیت است، چه در ارتباط با مقابله با ضد انقلاب در کردستان و چه در سراسر کشور. دومین محور، مسئله‌ی جنگ و برنامه‌هایی است که برای تداوم جنگ داریم و سومین محور، پیام مهم امام امت و تأثیرات آن است و فعالیت‌هایی که سپاه در اجرای فرمان امام کرده است.

G118

اولین مسئله‌یی که مطرح است، عملیات شهید اشرفی اصفهانی است که از یک ماه پیش به این طرف علیه 4 گروه ضد انقلاب داخلی در داخل کشور شروع شده است. این چهار گروه، عبارت‌اند از: منافقین، طوفان، کومه‌له و سهند. عملیات منافقین چون همچنان ادامه دارد، فعلاً به صورت کلی مطرح می‌شود. در یک هفته‌ی گذشته ضربات مهم و اساسی بر پیکر منافقین در شهرستان‌ها زده شد که قریب 100 نفر از آن‌ها تا کنون دست‌گیر و یا معدوم شده‌اند که از کادرهای بسیار مهم منافقین بوده‌اند.

منافقین بعد از تدابیر امنیتی که در تهران به وجود آمد، فرار را بر قرار ترجیح دادند و یا به کردستان و یا خارج از کشور و یا شهرهای دیگر پناه بردند.

به دنبال همین خطی که آن‌ها در پیش گرفتند، سپاه پاسداران با برنامه‌هایی که از آن‌ها داشت، اطلاعات خودش را دنبال کرد و به دستاوردهای بسیار خوبی رسید.»

فرمانده سپاه افزود:

گروه بعدی، سهند است. چند نفر از دانشجویان خارج از کشور زیر نظر شخصی به نام دیوید یافی اقتصاددان صهیونیسم که از اساتید دانشگاه انگلستان است، تربیت شده بودند. این‌ها وقتی به ایران آمدند از همان دوران انقلاب شروع به عضوگیری کردند [و] تعدادی را در تهران، شمال و در بعضی از نقاط کشور جمع‌آوری کردند. در 26 شهریور 1361، نزدیک به 90 نفر از اعضای سهند در خانه‌های تیمی دست‌گیر شدند،

با امکانات چاپ، تعدادی استنسیل، وسایل دیگر و خودرو [که] از آن‌ها گرفته می‌شود. در ادامه‌ی عملیات، ضربات اساسی به گروه سهند زده شد که اکثر آن‌ها از اعضای مرکزیت بودند و تقریباً 70 درصد نفرات و امکانات آن‌ها از بین رفت.

گروه بعدی که در یک ماه اخیر مورد حمله‌ی رزمندگان اسلام قرار گرفت، گروه کومه‌له بود.» وی در ادامه گفت: «این گروه یکی از گروه‌هایی است که با حزب دمکرات در کردستان علیه رزمندگان ما می‌جنگید. این گروه نیز افراد خود را در تهران و شمال از دست داد. کومه‌له نزدیک 70 نفر از کادرهایی که روی‌شان حساب می‌کرد (کادرهای بالا) را در تهران از دست داد و افراد رده‌های پایین‌تر گروه فعلاً در کردستان هستند. از این افراد سعید یزدیان عضو کمیته‌ی مرکزی و مسئول کل تشکیلات خارج از کردستان، محمد امین رنجبر و تعداد زیادی دیگر بودند (بعد از اطلاعیه‌ی سپاه مطرح خواهیم کرد) مسئول تشکیلات تبریز، مسئول تشکیلات اهواز، مسئول تشکیلات باختران [که] همه‌ی این‌ها دست‌گیر هستند.

تعداد زیادی وسیله‌ی نقلیه، منازل مسکونی که خریداری شده بود؛ انبار اسلحه؛ آرشیو؛ 50 قبضه اسلحه‌ی ژ3؛ یوزی،کلاشینکف،کلت کمری؛ مقدار زیادی تی.ان.تی؛ نارنجک دستی و مقداری پول از خانه‌های تیمی این گروه به دست آمد.

در ارتباط با گروهک کومه‌له، اسنادی به دست آمده که آن‌ها در اسفند سال 1360 با حزب بعث عراق تماس گرفته‌اند و درخواست اسلحه، پول و مبالغی ارز کرده‌اند. مسائلی که آن‌ها خواسته بودند از جمله ملاقات با صدام حسین بوده که صدام حسین خودش حاضر نشده با آن‌ها ملاقات کند، اما چند نفر از شخصیت‌های عراقی را فرستاده تا با آن‌ها تماس بگیرند که از جمله‌ی آن‌ها یکی از مشاورین صدام بوده است.

قرار بوده که مبلغ 100 میلیون تومان پول نقد؛ موشک تاو؛ اسلحه‌ی سنگین شامل خمپاره‌ی120؛ تیربار ضد هوایی آر.پی.جی؛ مواد غذایی و دارویی؛ اسلحه‌ی سبک و مهمات مربوطه به میزان زیاد در اختیار دمکرات‌ها قرار بدهند. منتهی صدام تمام این‌ها را در یک جا قبول نمی‌کند و به مرور تحویل می‌دهد و در اولین رقم، دو و نیم میلیون تومان پول؛ 600 الی 700 کلاشینکف؛ 3 الی 4 تیربار ضد هوایی با مهمات مربوطه؛ بیش از 20 تن مواد غذایی و 5 تن دارو به آن‌ها می‌دهد.»

رضایی افزود: «صدام سعی می‌کند درخواست کومه‌له را روی یک طرح زمان‌بندی‌شده انجام دهد. یکی از درخواست‌ها خرید یک فرستنده‌ی یک کیلو واتی از فرانسه بوده که آمده بودند در کردستان وصل کرده بودند که حالا هم در دست‌شان است.

ضربه‌ی دیگری هم در سنندج به کومه‌له خورد و در حقیقت تشکیلات کومه‌له علاوه بر این‌که بخش مهمی از مرکزیتش را از دست داده، تعداد زیادی از کادرهای

پایین را نیز از دست داده است.»

فرمانده سپاه گفت: «گروه طوفان هم در سراسر کشور ضرباتی خورده که چون هنوز در دست عمل است، از جزئیات آن پرهیز می‌کنم. در مجموع، عملیات شهید اشرفی اصفهانی که رسماً اعلام می‌کنیم، از یک ماه پیش شروع شده و همچنان ادامه دارد و در پایان عملیات، آمار دقیق خدمت امت عزیزمان اعلام خواهد شد.» رضایی افزود: «اشاره‌ی امام که فرمودند بچه‌های مردم، این قدر زحمت می‌کشند و تلاش می‌کنند و این قدر گروه‌ها را می‌زنند، به خاطر همین گزارشات بود که خدمت امام امت عرض شد و ایشان اصرار داشتند که این مطلب به سمع مردم رسانده شود تا مردم ببینند واقعاً چه قدر نیروهای حزب‌الله در صحنه‌ی عمل و میدان عمل خوب کار می‌کنند و ضد انقلاب را اجازه‌ی نفس کشیدن نمی‌دهند.

به دنبال ایجاد قرارگاه حمزه، جاده‌های مهم کردستان که در دست ضد انقلاب بود، از جمله جاده‌ی پیرانشهر - سردشت باز شد و عملیات همچنان در کردستان ادامه دارد.»

محسن رضایی سپس افزود: «در عملیاتی که تا کنون قرارگاه حمزه‌ی سیدالشهدا(ع) انجام داده، هزار و 324 نفر از ضد انقلابیون کشته شده‌اند؛ 41 نفر مجروح و 212 نفر دست‌گیر شده‌اند. ضمناً مقدار زیادی از انواع سلاح و مهمات و وسایل رزمی نیز به غنیمت گرفته شد.»

محسن رضایی آن‌گاه ریز آمار مهمات و وسایل به دست آمده را اعلام کرد و افزود:

«نتیجه‌ی عملیات قرارگاه حمزه بحمدالله بسیار پربرکت بود و باعث شد که مردم ما در کردستان در انتخابات شرکت کنند و الآن قرارگاه حمزه را به عنوان لشکر حمزه و حمزه را به عنوان مظهر قهرمانی اسلامی می‌شناسند و عشق و علاقه خاصی مردم کردستان به حمزه دارند که بسیار خوب جا افتاده و در انتخابات خبرگان و میان‌دوره‌یی مجلس علاقه و اشتیاق در کردستان آن قدر بالا بود که در آن‌جا انتخابات را تمدید کردند و مردم در هوای سرد و برف، صف‌های طولانی و زیاد کشیده بودند و رأی می‌دادند.»

محسن رضایی در ادامه‌ی همین مطلب افزود: «ما تا به حال بیش از 10 هزار نفر از مردم کردستان را مسلح کرده‌ایم و از آن‌ها در جبهه‌ها استفاده می‌کنیم و به زودی مردم کردستان خواهند دید که قرارگاه حمزه با تمام قوت و قدرت، عملیات خودش را برای پاک‌سازی مناطق کردستان شروع خواهد کرد و مردم کردستان ان‌شاءالله مثل سایر مردم کشورمان در انتخابات و در سرنوشت سیاسی خود سهیم و شریک خواهند بود.»

سؤال شد: «به دنبال عملیات‌ها‌ی سپاه اسلام، انتخابات مجلس خبرگان، به طور بی‌سابقه‌یی در کردستان انجام شده است. جناب‌عالی چه عواملی را سبب این پیروزی‌ها می‌دانید؟»

محسن رضایی پاسخ داد:

«با ایجاد امنیتی که در کردستان پیدا شده، مردم احساس آزادی کاملی می‌کنند و راه و

روش‌شان به صحنه‌ی انقلاب باز شده و لذا، با تمام قوت مردم کردستان در انتخابات شرکت کردند و احساس کردند که رژیم جمهوری اسلامی می‌تواند بر روی پای خود بایستد.»

فرمانده کل سپاه پاسداران سپس به نقش جنگ پرداخت و گفت: «همان طور که مردم ما می‌دانند، صدام در 3 جبهه با 15 لشکر سازمان‌یافته و بین 80 الی 90 تیپ به مملکت ما حمله کرد: یکی جبهه‌ی شمالی قصرشیرین؛ یکی جبهه‌ی میانی فکه و دزفول و یکی جبهه‌ی جنوبی، یعنی شلمچه، خرمشهر و آبادان. عراق با 3 سپاه در این منطقه و نزدیک به 11 لشکر در یک منطقه و 4 لشکر هم که در شمال عراق داشت و بعداً این 4 لشکر را به کمک 3 سپاه آورد، به ما حمله کرد. هر کدام از این سپاه‌ها که از چند لشکر تشکیل می‌شود، هدف‌هایی داشتند. هدف‌هایی که آن‌ها در غرب داشتند این بود که ارتفاعات غرب را بگیرند و از ورود ما به سمت بغداد جلوگیری کنند. در وسط، یعنی از فکه به سمت دزفول، قصد آن‌ها این بود که جاده‌ی دزفول را بگیرند و بتوانند ارتباط شمال خوزستان با جنوب را قطع بکنند.

حرکتی که از سمت شلمچه بود، این بود که قسمت غربی اهواز و خرمشهر و آبادان را کاملاً تصرف کنند، یعنی در حقیقت خوزستان را کاملاً در دست خودشان نگه دارند.

عملیات رزمندگان اسلام که با راه‌حل‌های کلاسیک و تئوری‌های لیبرالیسم که در نیروهای مسلح ما و در جامعه‌ی ما رخنه کرده بودند عملی نشد و زمانی که نیروهای حزب‌الله وارد صحنه شدند، استراتژی جنگ را تدوین کردند و بر اساس آن بیش از 15 طرح به نام کربلا1 تا کربلا15 را تدوین کردند و به شورای عالی دفاع ارائه دادند و شورای عالی دفاع هم این طرح‌ها را تصویب کرد.

این عملیات[ها] ، یکی پس از دیگری با سرعت انجام گرفت تا زمانی که خرمشهر آزاد شد. به محض این‌که خرمشهر آزاد شد، دشمن فهمید که روی جمهوری اسلامی اشتباه زیادی کرده است و حساب‌شان دقیق از آب درنیامده است. بعد از خرمشهر، امریکا و شوروی و مخصوصاً فرانسه به صورت مستقیم وارد مسئله‌ی جنگ شدند و هر چه توان داشته و دارند به صدام کمک می‌کنند (از نظر مالی و نظامی). ضمناً، از نظر مالی عربستان و دیگران را نیز تشویق می‌کنند که همچنان به کمک‌های اقتصادی خودشان به عراق ادامه بدهند.

از نظر نظامی، موشک‌های بسیار مدرن در اختیار صدام قرار می‌دهند که فاصله‌های بسیار دور، چه از دریا و چه از زمین و چه از هوا، تجهیزات و وسایل نظامی ما را هدف قرار می‌دهند.»

محسن رضایی افزود: «از عملیات خرمشهر به این طرف، جنگ صدام با ما تبدیل شد به یک حرکت‌های سیاسی.»

فرمانده کل سپاه افزود: «ما روی دو خط در جنگ کار می‌کردیم: یکی خط ایجاد

سازمان رزمی؛ تشکیل تیپ؛ تشکیل لشکر؛ تشکیل زرهی‌هایی که از عراق گرفتیم؛ تشکیل گردان‌های توپ‌خانه و ایجاد سازمان رزمی و خط دوم، عملیات‌های گسترده و وسیع بود، به طوری که صدام و امریکا را غافل‌گیر کند.»

پرسیده شد: «وضع نیروهای نظامی ما در لبنان چگونه است و نظر شما در مورد وقایع اخیر در شهرک بعلبک لبنان چیست؟»

رضایی پاسخ داد: «نیروهای رزمنده‌ی اسلام در اکثر مناطق شمالی لبنان در حال آموزش و تبلیغ هستند و هیچ دخالتی در امور کشور لبنان ندارند و مبارزه با اسرائیل و امریکا هدف اساسی انقلاب ما و هدف اساسی نیروهای ما در شمال لبنان است. لذا، کلیه‌ی مسائلی که علیه ارتش لبنان و یا مسائلی که در ارتباط با ملت لبنان است، هیچ گاه از طرف ما نبوده و ما شرکت در این رابطه نداشتیم. اسنادی که خود خارجی‌ها پخش کردند و در مجلات معروف انگلستان و امریکا پخش شده، آن‌ها را جمع‌آوری کرده‌ایم و تحویل وزارت خارجه داده‌ایم. مسئول ژاندارمری بعلبک و ارتش بعلبک و فرمانداری بعلبک نامه یی نوشته‌اند و در آن نامه صریحاً گفته‌اند که نیروهای جمهوری اسلامی هیچ گونه دخالتی در محاصره‌ی پادگان بعلبک نداشته‌اند و حملات از طرف خود لبنان صورت گرفته است. با ارائه‌ی این مدارک الحمدلله آن‌ها هیچ گونه دستاویزی ندارند. آن‌ها می‌خواهند با این اتهامات، نیروهای ما را از لبنان خارج کنند، ولی نیروهای ما همچنان در امر آموزش و تبلیغات، کار خود را ادامه می‌دهند.»

سؤال شد: «در رابطه با فتوای حضرت امام در مورد شرکت تمامی اقشار ملت حزب‌الله در جبهه‌های نبرد، سپاه تا کنون چه فعالیت‌هایی داشته است؟

فرمانده سپاه در پاسخ گفت: «پس از روشن شدن خطوط شرعی که امام امت در مورد دفاع از جمهوری اسلامی فرمودند، مردم استقبال بسیار خوب و فوق‌العاده یی کردند و احساس کردیم که قادر به جذب همه‌ی داوطلبان نیستیم. البته، ما شاید به همین اندازه هم احتیاج داشتیم و الآن هم احتیاج داریم، اما توان آموزشی ما در حدی بود که ما مجبور شدیم که ثبت نام بکنیم و به داوطلب وقت بدهیم که بعداً مراجعه کنند.»⁽¹⁾

9/10/1361، صص 2 و 14.

هنردوست معاون امور بین‌الملل و بازرگانی وزارت نفت در مصاحبه‌یی مطبوعاتی نتایج آخرین اجلاس اوپک را که در روزهای 28 و 29 آذرماه در وین تشکیل شده بود، تشریح کرد. مهم‌ترین محورهای سخنان وی در این مصاحبه عبارت بود از: درخواست ایران برای افزایش سهمیه‌ی صدور نفت خام به میزان حتی کم‌تر از صدور نفت در سال 1356؛ اقدام کشور عربستان سعودی و کویت در جلب خریداران نفتی ایران حتیّ

1) روزنامه‌ی اطلاعات،

به قیمت ارزان فروختن آن؛ نقش انقلاب اسلامی در افزایش قیمت نفت از 12 به 34 دلار؛ حق ایران برای استفاده از این فرصت به دست آمده؛ اقدام ایران برای متوقف کردن یکه‌تازی در اوپک و به دست آوردن حقوق مسلم ایران در اجلاس وین؛ اعلام حمایت ایران از اوپک به هر صورت ممکن و تلاش برای تصدی دبیرکلی این سازمان در آینده. به نوشته‌ی روزنامه اطلاعات، هنردوست در مورد پیشنهاد ایران برای سهمیه‌بندی تولید نفت گفت:

«ایران در سال 1978(1356)، حدود 19 درصد تولید اوپک را به خود اختصاص داده بود و با این معیار، سهمیه‌ی ما در حدود 4/3 الی 5/3 میلیون بشکه در روز می‌شود که ما پیشنهاد تولید 2/3 میلیون بشکه در روز را کردیم و این حق ماست که بایستی اعمال شود و رسماً اعلام کردیم که ایران حتی یک بشکه نیز از این مقدار کم‌تر تولید نخواهد کرد که از این میزان در حدود 700 هزار بشکه برای مصارف داخلی و 5/2 میلیون بشکه نیز جهت صدور اختصاص داده‌ایم.» دکتر هنردوست افزود: «پس از انقلاب اسلامی ایران، اکثر مشتری‌های نفتی ما را پادشاهی سعودی به طرف خود جذب کرد و برای این گفته مدارک فراوانی موجود است و این کشور به اتفاق کویت و سایر اعضا در اولین کنفرانس پس از پیروزی انقلاب قول دادند که سهم ایران در بازار را تأمین کنند. با این همه، بایستی گفته شود، حتی یکی از این کشورها هم زمانی که ایران در آذرماه سال گذشته فقط 300 هزار بشکه نفت صادر می‌کرد، به قول خود وفا نکردند و با فروش ارزان نفت خود عملاً مشتری‌های ایران را بیش از پیش به طرف خود جذب کردند، ولی این مسئله را از نظر دور داشتند که این انقلاب اسلامی ایران بود که قیمت نفت را از 12 دلار به 34 دلار رساند و اکنون [که] به علت موقعیت جنگی، نیاز فراوانی به صدور و تولید بیش‌تر داریم، می‌باید سهم تولید 2/3 میلیون بشکه در روز برای ما را قبول کنند.» وی در مورد دستاورد‌های جمهوری اسلامی در کنفرانس وین اظهار داشت:

«اولین پیروزی ما در این کنفرانس این بود که نگذاشتیم پادشاهی سعودی خوش‌رقصی‌های خود برای اربابان امریکایی و اروپایی‌اش را همچنان ادامه دهد و در کنفرانس ماه می تا کنون، ایران تنها کشوری است که مانع یکه‌تازی سعودی‌ها شده است. در نهایت، سعودی‌ها در سطح اوپک به طور فاحشی با شکست مواجه شدند که این وجه مشخص کنفرانس اخیر اوپک در وین بود. ثانیاً، توانستیم قسمتی از حقوق از دست رفته‌ی خود را [که] همان تولید 2/3 میلیون بشکه در روز است، به دست بیاوریم.»

وی در مورد حمایت از اوپک گفت:

«ایران از بنیان‌گذاران اوپک بوده و با وجود ذخایر اثبات شده‌یی که فعلاً در دست داریم از کسانی خواهیم بود که تا صد سال دیگر عضو ثابت اوپک باقی خواهیم ماند و

از آن‌جا اکثراً که ملت‌های اعضای اوپک اکثراً مستضعف هستند، تا سر حد توان از این سازمان حمایت کرده و من‌بعد نیز پشتیبان آن خواهیم بود و اگر احیاناً زمانی اوپک با شکست مواجه شود، این شکست فقط در نتیجه‌ی اضافه تولید کشورهایی مثل پادشاهی سعودی خواهد بود.» دکتر هنردوست در زمینه‌ی مسئله‌ی دوم جمهوری اسلامی ایران در وین گفت:

«انتخاب دبیرکل جدید اوپک مسئله‌ی خاص ایران بود و از آن‌جا که تا کنون کلیه‌ی اعضا، به نوبت دبیرکل خود را انتخاب کرده‌اند و این بار نوبت ما بود، ما نیز حاضر شدیم تا نماینده‌ی خود را معرفی کنیم، ولی با توجه به این‌که غیر از دور اول اجلاس اوپک که نماینده‌ی ایران دبیرکل شد، معمولاً انتخاب دبیرکل به اتفاق آرا صورت نگرفته و این بار با همین مسئله مواجه شدیم و تصمیم‌گیری به دور دوم و به کنفرانس آتی موکول شد که ان‌شاءالله نماینده‌ی مورد نظر جمهوری اسلامی ایران در این خصوص در آن کنفرانس معرفی خواهد شد.»⁽¹⁾

8/10/1361، ص 2.

در پی راه‌پیمایی افغانی‌های مقیم ایران و به خصوص شهر تهران به مناسبت سال‌گرد اشغال این کشور به دست نیروهای شوروی، وزارت خارجه‌ی شوروی اعتراض‌نامه‌یی را در این باره برای وزارت خارجه‌ی ایران ارسال کرد و بنابر اعلام بی‌بی‌سی متن اعتراضیه را هم در اختیار رسانه‌هایش قرار داد تا برای انتشار آن اقدام کنند.⁽²⁾وزارت امور خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران نیز بی‌درنگ به این اعتراض پاسخ داد.

در جوابیه‌ی ایران به این موضوعات توجه شده است: اشغال خاک افغانستان و آواره شدن مردم آن کشور؛ کمک دولت شوروی به حکومت عراق؛ لزوم هم‌دردی با ملت افغانستان و کوشش نیروهای انتظامی ایران برای آرام برگزار شدن تظاهرات،⁽³⁾متن کامل پاسخ وزارت خارجه‌ی ایران به این شرح است:

«وزارت خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران در پاسخ یادداشت مورخ 27 دسامبر 1982 وزارت امور خارجه‌ی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی لازم می‌داند مراتب زیر را متذکر گردد:

از سه سال پیش که سرزمین اسلامی افغانستان توسط قوای بیگانه اشغال گردید، میلیون‌ها نفر از برادران افغانی ما در جمهوری اسلامی ایران پناه جسته اند. ملت مسلمان

1) . روزنامه‌ی اطلاعات،

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 291، 15/10/1361، ص 31، رادیو بی‌بی‌سی، 14/10/1361.

3) متن جوابیه‌ی ایران 6 روز پس از ارسال آن به وزارت خارجه‌ی شوروی در اختیار رسانه‌ها قرار گرفت (روزنامه اطلاعات، 13/10/1361، ص2).

ایران علی‌رغم مشکلات اقتصادی و مسائل سیاسی ناشی از رویارویی با امپریالیسم تجاوزگر، نیز دست‌نشانده‌ی آن رژیم صدام - که با کمک‌های بی‌دریغ سیاسی - نظامی دولت اتحاد جماهیر شوروی هنوز بخش‌های مهمی از سرزمین ایران را در تصرف داشته و شهرهای بسیاری را زیر آتش توپ‌خانه‌ی خود دارد و نیز با پشتیبانی قدرت‌های بزرگ، هیچ یک از قوانین بین‌المللی را مراعات نمی‌نماید - مقدم این آوارگان بی‌خانمان را به حکم عواطف انسانی و اخلاقی اسلامی پذیرا گردید.

بدیهی است ملت ایران اندوه و انتظار این گروه عظیم را که از خانه و کاشانه‌ی خود رانده شده‌اند، به خوبی می‌شناسد و با آنان احساس هم‌دردی دارد.

به حکم این هم‌دردی، راه‌پیمایی مسالمت‌جویانه‌ی آورگان مسلمان افغانی در هفتم دی‌ماه 1361 سال‌روز اشغال افغانستان مورد مخالفت قرار نگرفت.

به هنگام راه‌پیمایی نیز مقامات انتظامی کوشش خود را برای کنترل جمعیتی که شرکت آن قابل پیش‌بینی نبود، به‌کاربردند. وزارت خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران امیدوار است حضور قوای خارجی در افغانستان که محرک و انگیزه‌ی خشم ملت افغان در داخل و خارج آن کشور است هر چه زودتر پایان یابد.»⁽¹⁾

رادیو امریکا با نگاهی به راه‌پیمایی اخیر افغانی‌ها در تهران و واکنش شوروی در این باره، مواضع کلی ایران درباره‌ی اشغال افغانستان و تحولات انجام شده در روابط دو کشور ایران و شوروی را بررسی کرده است.

به نظر تحلیل‌گران غربی به رغم تلاش‌های شوروی برای برقراری روابطی صمیمی‌تر با ایران، روابط مسکو و تهران همچنان به وخامت می‌گراید. یکی از موانع اصلی بهبود روابط دو کشور، حضور شوروی در افغانستان است.

خبرنگار صدای امریکا با بررسی پیشینه‌ی این امر چنین گزارش می‌دهد: «در سومین سال‌روز مداخله‌ی مسکو در افغانستان، گروه کثیری تظاهرکننده در برابر سفارت شوروی در تهران به تظاهرات پرداختند. بنا به گزارش تاس خبرگزاری رسمی شوروی، تظاهرکنندگان در حالی که فریاد سرداده بودند و شعارهای ضد شوروی می‌دادند، سعی کردند به زور راه خود را به محوطه‌ی سفارت شوروی بگشایند و پرچم شوروی را ببرند و پاره کنند. تاس در گزارش خود می‌گوید: "از پیش به مقام‌های ایرانی هشدار داده‌شده بود که ممکن است در سفارت شوروی دردسرهای احتمالی روی دهد، اما تظاهرات با چشم‌پوشی آشکار و اجازه ی ضمنی مقام‌های رژیم ایران برگزار شد."

تاس گزارش داد که اعتراض شدیداللحنی در این زمینه به وزارت امور خارجه‌ی ایران تسلیم شده است. دو سال پیش در نخستین سالروز مداخله‌ی مسکو در افغانستان نیز سفارت شوروی در تهران شاهد رویداد مشابهی بود و گروهی به محل سفارت

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 13/10/1361، ص 2، به نقل از وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران.

حمله کردند، اما در تفسیر دیروز تلویزیون مسکو گفته شد که داوری درباره‌ی دلیل تظاهرات اخیر، کاری دشوار است. تلویزیون مسکو در تفسیر خود گفت: "دوایر معین و محافل خاصی در ایران تلاش می‌کردند در رابطه با جنگ ایران و عراق احساسات ضد روسی را دامن زنند: "در تفسیر تلویزیون مسکو ضمن تکیه‌ی دیگر باره بر اشتیاق شوروی به حل و فصل مسالمت‌آمیز اختلاف ایران و عراق گفته شد که جنگ و اقدامات ضد روسی در تهران به دست کسانی که تلویزیون مسکو آنان را نیروهای امپریالیستی می‌خواند به راه انداخته شد. تلویزیون مسکو در تفسیر خود گفت: "این نیروها می‌خواهند با حفظ تشنج منطقه را زیر سلطه‌ی خود درآورند. اوایل سال جاری نیز رادیو مسکو در این باره که پاره‌یی از شخصیت‌ها و مفسران مطبوعات ایران آشکارا، رنگ ضد روسی به خود گرفته‌اند، زبان به اعتراض گشود."رادیو مسکو در آن زمان گفته بود که شوروی همپیمان طبیعی ایران است و نمی‌تواند درک کند که چرا باید کسی در ایران سیاست شوروی را یکی از عوامل ایجاد تشنج در منطقه بداند. تحلیل‌گران غربی می‌گویند رهبران مذهبی رژیم ایران اساساً از سیستم رسمی ملحدانه‌ی شوروی دل‌خوشی ندارند و از آن بیزارند. گفته می‌شود که آنان در یک خط مشخص‌تر دلایلی برای شک کردن در مورد ادعای بی‌طرفی شوروی در جنگ ایران و عراق نیز در دست دارند، چراکه مفسران رسانه‌های گروهی شوروی شیوه‌ی رفتار و مقاصد نیات ایران را در جنگ با عراق مورد انتقاد قرار داده‌اند و از سوی دیگر مسکو هم‌واره روابطی صمیمانه با عراق داشته است، اما مانع اصلی در راه بهبود روابط ایران با شوروی هنوز مسئله‌ی افغانستان است.

تهران از همان آغاز، مداخله‌ی مسکو را در افغانستان به صراحت مورد انتقاد قرار داد. برای نمونه گزارش شد که این هفته وزارت امور خارجه‌ی رژیم اسلامی بار دیگر خواستار خروج نیروهای شوروی از افغانستان شده است. بیانیه‌ی وزارت امور خارجه‌ی رژیم اسلامی، مسکو را به شدیدترین لحن به عنوان یک سرکوب‌گر جهانی محکوم کرده و آنچه را که رفتار وحشیانه‌ی سربازان شوروی در افغانستان خوانده، مورد انتقاد قرار داده است.»⁽¹⁾

صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در گفت و گو با بنیاد تحقیقات سیاسی و امور خارجی برولینگز واشنگتن دربار‌ی ارتباط دو کشور عراق و امریکا و رعایت تدابیر رایج در ارتش عراق ولو آن‌که به اعدام افسران ارتش عراق بینجامد سخن گفت. گزارش رادیو کویت از این گفت و گو به این شرح است:

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 284، 8/10/1361، ص 10، رادیو امریکا، 7/10/1361.

«صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق ابراز امیدواری کرد که کشورهای اروپایی غربی

در رویدادهای جهان نقش مهم و فزاینده یی ایفا کنند.

وی اضافه کرد: "بسیاری از کشورهای مستقل جهان در اروپا که می‌توانند به دور از تأثیر ابرقدرت‌ها تصمیماتی را اتخاذ کنند، برای ایفای چنین نقش آمادگی دارند."

صدام حسین در گفت و گو با "انستیتو برولینگز" که یک مؤسسه تحقیقاتی سیاسی و مسائل خارجی در واشنگتن است ابراز عقیده کرد که ایالات متحده در روزی از روزها متقاعد خواهد شد که اهمیت عراق در سطحی است که نمی‌تواند نقش آن را نادیده بگیرد.

وی اضافه کرد: "واشنگتن پی خواهد برد که برقراری روابط عادی با عراق در صورتی که مبتنی بر اصل برابری و عدم دخالت در امور داخلی باشد، یک مسئله‌ی ضروری است و عراق هنگامی که پی ببرد منافع ملی و قومی خود اقتضا می‌کند روابط عادی با ایالات متحده برقرار شود، بدون تردید در این جهت کوشش خواهد کرد.

صدام حسین در خلال گفت و گوی خود با نویسنده‌ی امریکایی انستیتو مطالعات سیاسی و مسائل خارجی برولینگز در پاسخ به پرسش نویسنده‌ی امریکایی درباره‌ی خبر اعدام 3 ژنرال عراقی که طه یاسین رمضان آن را اعلام داشته، گفت: "شما می‌دانید که جنگ به هنگامی که طولانی شود در آن قصورها و شکاف‌هایی و در عین حال پیروزی‌هایی حاصل می‌شود و در هر پیشرفت افرادی هستند که مسئولیت را بدون خستگی دنبال می‌کنند و شجاعان و توانمندان بیش از حد معمول نیز وجود دارند و شاید عده‌یی باشند که در راه ضعیف شوند؛ چه در برابر دشمن و چه در برابر اغوا‌گری‌ها. و ضعف و نقض بزرگ در ارتش را در شرایط جنگ عموماً قوانین نظامی با تدابیر مشخصی حل می‌کند و شاید برخی از این تدابیر منجر به مرگ شود.

قانون عراق که ما آن را به ارث برده‌ایم هنوز در نیروهای مسلح اجرا می‌شود. برخی از فرماندهان نظامی در نبرد غرب کارون که عده‌یی از آن‌ها اعدام شده‌اند، مرتکب قصور شده بودند، ولی تعداد آن‌ها در حقیقت 2 فرمانده و یک افسر بوده است"»⁽¹⁾

صدام حسین امروز با فرستاده‌ی ویژه رئیس‌جمهور یوگسلاوی نیز دیدار کرد. رادیو صوت الجماهیر در این باره گزارش داد: «امروز صدام حسین رهبر و رئیس‌جمهور عراق، با فرستاده‌ی رئیس‌جمهوری یوگسلاوی و معاون وزیر خارجه‌ی این کشور دیدار کرد، در این دیدار فرستاده‌ی رئیس‌جمهور یوگسلاوی نامه‌ی رئیس‌جمهوری کشورش را به صدام حسین تسلیم کرد. این نامه در خصوص روابط پیشرفته‌ی عراق و

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 285، 9/10/1361، ص 30، رادیو کویت، 7/10/1361، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری عراق.

یوگسلاوی و مستحکم کردن مبانی جنبش غیر متعهد و فعالیت آن در سطح جهان بوده است. در این دیدار عزت ابراهیم معاون شورای فرماندهی انقلاب عراق؛ رئیس دفتر ریاست‌جمهوری؛ حامد علوان وزیر مشاور در امور خارجه‌ی عراق و سفیر یوگسلاوی در این کشور، حضور داشتند. درباره‌ی مفاد نامه یا موضوعات مورد گفت و گو در این دیدار مطلبی بیان نشده است⁽¹⁾

محی‌الدین معروف معاون رئیس‌جمهور عراق، اعلام کرد که سازمان کنفرانس اسلامی طول هفته‌ی جاری تلاش تازه‌یی را برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق آغاز خواهد کرد. وی در گفت و گو با روزنامه‌ی عربستانی الجزیر، بدون اشاره به شرایط ایران برای پایان دادن به جنگ گفت: «بندهایی از پیشنهاد مرا که کمیته‌ی حسن نیت اسلامی در این زمینه ارائه کرده بود، در رابطه با برقراری آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروهای طرفین به پشت مرزهای بین‌المللی و تعیین هیئت نظارت است.» معروف خاطرنشان کرد که این پیشنهاد، دو طرف را پس از اجرای بندهای فوق به آغاز مذاکرات دعوت کرده است.⁽²⁾

معاون رئیس‌جمهور عراق بدون یادآوری لشکرکشی عراق به ایران در سال 1359، اعلام کرد که هیچ گونه چشم طمعی به خاک ایران نداریم. وی ضمن اعلام توافق دو کشور امریکا و شوروی برای پایان دادن به جنگ، از فعالیت میانجی‌گرانه‌ی سازمان کنفرانس اسلامی در هفته‌ی آینده خبر داد. به گزارش رادیو ریاض، طه محی‌الدین معروف معاون رئیس‌جمهوری عراق، اعلام کرده است که کشورش هیچ گونه طمعی به زمین‌های ایران ندارد و نمی‌خواهد به ارتش ایران اهانتی کرده باشد و یا این‌که در امور داخلی کشورهای دیگر دخالت کند. وی در مصاحبه با روزنامه‌ی الجزیره که امروز منتشر شده است، تأکید کرد که عراق از میانجی‌گری آینده مانند گذشته استقبال خواهد کرد. وی اضافه کرد که سیاست کشورش از بدو تجاوز ایران به عراق با تلاش‌های واسطه‌گرانه هم‌سو بوده، ولی ایران این تلاش‌ها را رد کرده است و در حال حاضر عراق راهی جز جنگ و دفع تجاوز ندارد. معروف در ادامه تأکید کرد که در چنین شرایطی که امت عرب و اسلامی در آن به سر می‌برند نیاز مبرمی به هم‌بستگی احساس می‌شود. وی همچنین درباره‌ی نقش دو ابرقدرت برای پایان دادن به جنگ عراق و ایران گفت: «در دیداری که اخیراً با وزاری خارجه‌ی امریکا و شوروی در نیویورک داشتیم، اختلاف نظر طرفین در همه‌ی زمینه‌ها و همچنین اتفاق‌نظر آن‌ها در ضرورت پایان یافتن این جنگ برای وی آشکار شده است، ولی در پی آن هیچ اقدام جدی در این زمینه نشده است، چون دو ابرقدرت استراتژی و منافع خود را در نظر می‌گیرند.» طه محی‌الدین معروف اضافه کرد که در اجلاس سازمان

1) مأخذ 17، رادیو صوت‌الجماهیر، 7/10/1361.

2) مأخذ 18، صص 31 و 32، به نقل از رادیو مسقط، 8/10/1361.

کنفرانس اسلامی که هفته‌ی جاری برگزار می‌شود، دست به تلاش تازه‌یی برای پایان دادن به جنگ عراق و ایران خواهد زد.⁽¹⁾

اعدام 17 افسر اطلاعاتی ارتش عراق و بررسی وضعیت اقتصادی عراق محور موضوعاتی است که روزنامه‌ی دی‌ولت آلمان و روزنامه‌ی پاکستانی جسارت در‌باره‌ی آن مطلب نوشته‌اند.

دی‌ولت نوشته است:

«هفته‌ی گذشته 17 افسر ضد اطلاعاتی عراق در یک دادگاه سری نظامی این کشور به مرگ محکوم و فوراً اعدام شدند. این افراد متهم بودند که ثبات سیاسی در کشور همسایه‌ی خود، یعنی ایران را که عراق با آن در جنگ است و نیز قدرت ارتش ایران را بسیار دست کم گرفته بودند و این مهم‌ترین دلیل برای شکست نیروهای عراقی در تابستان گذشته بوده است.»⁽²⁾

روزنامه‌ی جسارت نیز در گزارشی درباره‌ی وضعیت اقتصادی عراق نوشته است: «رژیم عراق از آذرماه، حقوق کارمندان و کارگران را 10 درصد کاهش داده است.» این روزنامه‌ی اردوزبان چاپ کراچی، در شماره‌ی دیروز خود ضمن اعلام این خبر همچنین نوشته است: «خارجیانی که در عراق به کار اشتغال داشته‌اند از سال گذشته به این طرف مجاز بوده‌اند فقط 50 درصد از حقوق خالص خود را به کشورهای‌شان بفرستند. اعمال این محدودیت رژیم عراق بیان‌گر این واقعیت می‌باشد که تا چه حد برای تأمین مخارج هنگفت جنگی که خود آتش‌افروز آن بوده با کمبود ارز مواجه است و ناگزیر شده برای رفع قسمتی از کمبود، محدودیت‌هایی این چنین وضع نماید.

عراق که خود را در برابر مشکلات اقتصادی ناتوان می‌بیند اخیراً دست به دامان کشور یوگسلاوی شده است.»⁽³⁾

رادیو اسرائیل از نامه‌ی 4 سناتور امریکا به ریگان رئیس‌جمهور این کشور، مبنی بر مغایرت فروش 60 هلی‌کوپتر این کشور با وجود بی‌طرفی اعلام شده از جانب دولت امریکا در جنگ ایران و عراق خبر داد. به گزارش این رادیو، 4 سناتور امریکایی با ارسال نامه‌ی مشترکی برای پرزیدنت ریگان از وی خواستند از فروش هلی‌کوپتر به ارتش عراق خودداری کند.

در این نامه که سناتور چارلز پرسی رئیس کمیسیون روابط خارجی سنا و سناتور آلن

1) مأخذ 17، ص 29.

2) روزنامه‌ی کیهان، 7/10/1361، ص آخر، تهران.

3) همان، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از روزنامه‌ی اردو زبان جسارت چاپ پاکستان چاپ کراچی.

ریکسون، از جمله امضاکنندگان آن می‌باشند، تأکید شده است که فروش هلی‌کوپتر به عراق با منابع ایالات متحده مبانیت دارد و بی‌طرفی امریکا را در جنگ ایران و عراق نقض می‌کند.

قرار است تعدادی از این هلی‌کوپترها تا چند روز دیگر به عراق تحویل داده شود. عراق جمعاً 60 هلی‌کوپتر به کارخانه‌ی امریکایی سفارش داده که تا کنون 12 فروند از آن‌ها ارسال شده است. سناتورهای امریکایی در نامه‌ی خود نوشته‌اند: «تردیدی نیست که ارتش عراق این تعداد زیاد هلی‌کوپتر را در جنگ علیه ایران به کار خواهد گرفت.»⁽¹⁾

1) مأخذ 17، ص 13، رادیو اسرائیل، 7/10/1361.

روزشمار جنگ چهارشنبه 8 دی 1361 13 ربیع‌الاول 1403 29 دسامبر 1982

در ادامه‌ی درگیری روز گذشته در حوالی کامیاران، نیروهای حزب دمکرات به نیروهای خودی حمله کردند که به شهادت 2 نفر از نیروهای خودی و به هلاکت رسیدن یک تن از افراد دمکرات انجامید.⁽¹⁾نیروهای مهاجم همچنین در آبادی کوله در شمال کامیاران با اجرای کمین برسر راه 2 خودرو، بار این خودروها را که قند و شکر بود به سرقت بردند⁽²⁾

تعدادی از افراد سازمان مجاهدین در تهران و سنندج با نیروهای دادستانی و مردم درگیر شدند. مسئول نظامی سازمان نیز مدعی شد شمار فراوانی از نیروهای نظامی جمهوری اسلامی به دست افراد سازمان کشته شده‌اند.

در درگیری بین افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق و نیروهای دادستانی در خیابان رودکی تهران، یک نفر از افراد این سازمان زخمی و دست‌گیر شد.⁽³⁾

در سنندج نیز 5 نفر از افراد سازمان مجاهدین به طور مخفیانه از شیار حاجی‌آباد وارد منطقه‌ی پست ده کیلوواتی شدند و با مراجعه به 3 منزل و تهدید و ضرب و شتم صاحب‌خانه‌ها، مبلغ 8 هزار تومان از آنان اخذ کردند و گریختند.⁽⁴⁾

مسئول نظامی سازمان مجاهدین خلق از عملیات‌های این سازمان و کشته شدن افراد فراوانی از نیروهای نظامی جمهوری اسلامی خبر داد. به گزارش آسوشیتدپرس از لندن، علی زرکش از رهبران مقاومت ایران، دیروز ادعا کرد که نیروهای ضد دولتی در طول پاییز و تابستان، بیش از یک هزار تن از عوامل آیت‌الله روح‌الله خمینی رهبر ایران را کشته‌اند.

در بیانیه‌یی که سازمان مجاهدین خلق در لندن منتشر کرد، از قول زرکش گفته شده است که فقط در تهران بیش از 600 تن از عوامل حکومت ایران کشته شده‌اند.

1) سند شماره 349654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به قرارگاه حمزه، شماره 2627، 14/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 04347835 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (فرماندهی) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، شماره 224، 16/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 089343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به فرمانده منطقه9، شماره 12، 20/10/1361، ص 12.

2) سند شماره 346954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرمانده ناحیه 4 (رکن2) استانداری کردستان (معاونت سیاسی)، شماره 669، 14/10/1361، ص 2.

3) سند شماره 44209 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 283، 9/10/1361، ص 5.

4) سند شماره 346826 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری محترم کردستان (معاونت سیاسی)، شماره 28، 9/10/1361، ص 3.

وی مدعی شد 28 تن از کشته‌شدگان، فرماندهان دولتی و عوامل مهم شکنجه و اعدام بوده‌اند. زرکش رهبر نهضت مقاومت در ایران و معاون مسعود رجوی رئیس سازمان مجاهدین خلق است. در این بیانیه همچنین ادعا شده است که نیروهای مقاومت ضمن حمله به ده‌ها پایگاه وابسته به حکومت آن‌ها را منهدم کرده‌اند.⁽¹⁾-⁽²⁾

محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران در مراسم اعزام به جبهه‌ی هزاران نفر از نیروهای داوطلب بسیجی در پادگان21 حمزه‌ی تهران درباره‌ی عوامل سه‌گانه‌ی "فرهنگ، ترس و نیاز" که ابزارهای سلطه‌ی امریکا بر مردم سایر کشورهای جهان است، سخن‌رانی کرد، به گزارش روزنامه‌ی کیهان، وی پس از تشریح هر یک از این عوامل، به ضربه‌هایی که انقلاب اسلامی ایران بر امریکا وارد کرده و بدین ترتیب حلقه‌های زنجیر وابستگی را گسسته است اشاره کرد و گفت:

«با آزاد شدن ایران از قید تسلط امریکا نه‌تنها منافع این کشور در ایران از بین رفت، بلکه هم‌اکنون امریکا در مقابل خود یک مهاجم را می‌بیند و به همین جهت دست به توطئه‌های زیادی از جمله حمله‌ی نافرجام طبس؛ کودتای نظامی و ایجاد حرکت‌های سیاسی توسط عوامل وابسته‌ی داخلی می‌زند که توفیقی حاصل نمی‌کند و مرحله‌ی بعدی، استفاده از صدام، این عامل سرسپرده است که به وسیله‌ی او خوزستان را از میهن اسلامی ما جدا کند، ولی با گذشت یک سال از جنگ تحمیلی، خرمشهر توسط رزمندگان ما آزاد می‌شود و توجه دنیا به ایران جلب می‌گردد.»

رضایی در ادامه بار دیگر به سه عامل استثماری امریکا اشاره کرد و گفت:

«اکنون این سه عامل به نفع ما تغییر کرده است. فرهنگ ما، فرهنگ آزادی و غیر وابسته شد که مراحل تکاملی خود را طی می‌کند. عامل ترس که نیروهای رزمی عراق بود، توسط رزمندگان ما به صورت نیروهای زبون و خوار درآمد و عامل نیاز در عملیات ما به کلی از بین رفت و این در دنیا یک مسئله است که ما تسلیحات خود را از کجا تأمین می‌کنیم.

ما تسلیحات خود را از غنائمی که از مزدوران عراقی می‌گیریم تأمین می‌کنیم و از حدود 5 هزار و 500 تانک و نفربر که تا کنون به غنیمت گرفته‌ایم، تعداد 2 هزار دستگاه سالم و آماده به کار هستند.⁽³⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 286، 9/10/1361، ص 7، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از آسوشیتدپرس از لندن، 9/10/1361.

2) این بیانیه، جمع‌بندی مسئول سیاسی - نظامی سازمان مجاهدین خلق (علی زرکش) از اقدامات نظامی این سازمان در تابستان و پاییز است و سازمان نیز تاریخ آن را 30 آذر 1361 اعلام کرده است، ولی منابع خبری 7 تا 10 روز بعد به انعکاس موارد این بیانیه پرداختند. رادیو بغداد نیز در 12 دی 1361، این بیانیه را به طور کامل قرائت کرد. (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره291 (15 دی 1361)، ص 40 و 41؛ رادیو بغداد، 12 دی 1361.)

3) روزنامه‌ی کیهان، 9/10/1361، ص 3.

به نوشته‌ی روزنامه‌ی اطلاعات، احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی جمهوری دمکراتیک الجزایر، بنا به دعوت علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه‌ی کشورمان برای یک دیدار رسمی و دوستانه به تهران سفر خواهد کرد. وزارت امور خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران با اعلام این خبر، سفر وزیر خارجه‌ی الجزایر را به ایران، نشانه‌ی آشکار دوستانه بودن روابط برادرانه‌ی موجود میان دو کشور و فرصتی دیگر برای گفت و گو و تبادل نظر متقابل درباره‌ی موضوعات مورد علاقه‌ی طرفین و اوضاع بین‌المللی دانست⁽¹⁾

G133

در این حال، دبیرکل کنفرانس اسلامی در گفت و گویی با خبرگزاری فرانسه، اقدامات میانجی‌گرانه را در وضعیت فعلی دشوار خواند. حبیب شطی گفت: «به علت این‌که هر دو دولت حاضر به هیچ نوع توافقی نیستند، لذا دست‌یابی به یک ابتکار جدید صلح آسان نیست.» وی گفت که، به تماس خود با کشورهای عضو "کمیته‌ی صلح" سازمان کنفرانس اسلامی ادامه خواهد داد، گرچه هیچ دورنمایی از تماس تازه و مستقیم بین تهران و بغداد بر اساس پیشنهادهای جدید نمی‌بیند. شطی تأکید کرد که پیروزی نظامی برای هیچ یک از دو کشور ممکن به نظر نمی‌رسد و اظهار تأسف کرد که هر چه قدر جنگ طولانی شود، همان قدر صلح به تأخیر خواهد افتاد.⁽²⁾

علی ناصر محمد رئیس‌جمهور یمن جنوبی نیز که در بلوک‌بندی ها از جمله کشورهای چپ‌گراست، در مصاحبه با روزنامه‌ی کویتی السیاسیه بدون هر گونه اشاره به چگونگی آغاز جنگ بین ایران و عراق خواستار خاتمه‌ی فوری این جنگ خانمان‌برانداز و آغاز مذاکرات مسالمت‌آمیز برای حل اختلافات مرزی و سایر اختلافات این دو کشور مسلمان همسایه شد. وی گفت که ادامه‌ی این جنگ فقط منافع امریکا و صهیونیست‌ها را تأمین خواهد کرد، چراکه هر دو این‌ها می‌خواهند توجه ایران و عراق را به مبارزات پیش روی کشورهای اسلامی و عربی منحرف کنند. رئیس جمهوری یمن جنوبی تأکید کرد که این جنگ دسیسه‌های امپریالیست‌ها را برای ایجاد مراکز تشنج در منطقه به پیش می‌برد و به آن‌ها بهانه می‌دهد تا برای کنترل ثروت منابع و مردم این منطقه مداخله‌ی مسلحانه کنند.⁽³⁾

با توجه به اقدامات خصمانه‌ی دولت فرانسه، واحد مرکزی خبر از جلوگیری فعالیت

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 8/10/1361، ص 3.

2) . مأخذ 5، ص 3، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه از اسلام‌آباد، 9/10/1361.

3) مأخذ 5، ص 4، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری کویت از کویت، 9/10/1361.

خبرنگار صدا و سیمای جمهوری اسلامی در این کشور خبر داد. به گزارش واحد مرکزی خبر: «این اقدام مغرضانه و مخالف اصول آزادی در سرزمین مدعیان محافظ آزادی، در شرایطی صورت می‌گیرد که دفتر خبرگزاری فرانسه در تهران به فعالیت عادی خود ادامه می‌دهد و روزانه ده‌ها خبر مغرضانه از جمهوری اسلامی ایران به سراسر جهان مخابره می‌کند.»

واحد مرکزی خبر ضمن اعلام این خبر، افزود:

«کارت خبرنگار صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در فرانسه که قصد مراجعت به محل مأموریت خود در پاریس را داشت، توسط مسئول امور کنسولی سفارت فرانسه در تهران ضبط شد و مسئول نام‌برده پس از بیست روز سر دواندن، از صدور ویزای مراجعت جهت خبرنگار ایرانی خودداری کرد و بدین‌ترتیب علی‌رغم موازین بین‌المللی موجود در امر جریان آزاد اخبار و اطلاعات، نمایندگی سیاسی دولت فرانسه در ایران با این اقدام که در جهت سیاست‌های ضد ایرانی دولت سوسیالیست فرانسه بوده است، گامی تازه در مسیر ضدیت و مخالفت با انقلاب اسلامی ایران برداشت.»⁽¹⁾

در پی اظهار تمایل مقامات ایرانی به هم‌کاری با شرکت‌های کره‌ی جنوبی برای پایان دادن به پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی به دلیل تمایل نداشتن شرکت‌های ژاپنی به تکمیل پروژه، کمپانی ژاپنی طرف قرارداد ایران به این اقدام ایران اعتراض کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران از توکیو: «کازاکو یاماگوشی رئیس کمپانی توسعه‌ی شیمیایی ایران، در این باره گفت: نمایندگان ایران در ماه ژوئیه‌ی سال 1983 برای مذاکره با 28 کمپانی طرف قرارداد ژاپنی بر سر پرداخت 13 میلیون ین سهم پرداخت‌نشده توسط ایران به توکیو سفر خواهند کرد."

از سوی دیگر، 4 روزنامه‌ی عمده‌ی صبح امروز توکیو در گزارش‌های مشابهی به نقل از رئیس کمپانی توسعه‌ی شیمیایی ایران (مجموعه کمپانی‌های ژاپنی که در پروژه‌ی بندر امام خمینی سرمایه‌گذاری کرده‌اند) نوشتند که ایران طرف ژاپنی را از دخالت دادن کره‌یی‌ها در پروژه مطلع نکرده است.

به نوشته‌ی این روزنامه‌ها، هیئت کره‌یی که گفته می‌شود شامل 9 نفر می‌باشند، قرار است نتیجه‌ی بررسی خود را تا 28 دسامبر سال جاری (7 دی 1361؛ همان روزی که یاماگوشی خبر اعتراض رسمی را در اختیار روزنامه‌ها قرار داد) پایان دهد و طرف ژاپنی نیز در نظر دارد چگونگی برخورد با مسئله را تا زمان دریافت گزارشی که کره‌یی‌ها به دولت ایران تسلیم خواهند کرد به تعویق اندازد.

1) روزنامه‌ی کیهان، 8/10/1361، ص 18، گزارش واحد مرکزی خبر.

"یاماگوشی" در این رابطه گفته است: "حرکت اخیر ایرانیان نشان می‌دهد که آن‌ها

شدیداً مایل به پایان دادن کار پروژه هستند."

به نوشته‌ی روزنامه‌ها، گفته می‌شود، ایران از ژاپنی‌ها می‌خواهد تحقیق در مورد خسارت وارده به پروژه را هرچه زودتر و در محل پروژه انجام دهند، در حالی که طرف ژاپنی کار بررسی را به دلیل نگرانی از احتمال در مخاطره قرار دادن جان کارکنانش در تهران انجام می‌دهد.

به گفته‌ی رئیس کمپانی توسعه‌ی شیمیایی ایران، اعتراض ژاپنی‌ها به اقدام ایران، شامل سه قسمت است:

کارهای، مقدماتی برای ازسرگیری ساختمان پروژه که اخیراً آغاز شده است.

دخالت کره‌یی‌ها، برخلاف قرارداد به طرف ژاپنی اطلاع داده نشده است.

این اقدام مخالف با تعهد برای حفظ اسرار پروژه می‌باشد.

این روزنامه[ها] همچنین نوشته‌اند: " بر اساس گزارشات رسیده، همچنین شرکت پتروشیمی ایران گفته است که دولت ایران برای پرداخت سرمایه‌ی مورد نیاز پروژه خواستار تحقیق و کار در پروژه است و ژاپنی‌ها علی‌رغم درخواست وی حاضر نبوده‌اند به محل پروژه بروند."

در این حال، روزنامه‌ی مانییچی به نقل از یاماگوشی می‌نویسد: "انجام ادامه‌ی طرح که 85 درصد کار آن تا کنون به پایان رسیده برای کره‌یی‌ها ممکن نیست.

آساهی به نقل از منابعی در کمپانی میتسوئی اضافه می‌کند: "ورود یک طرف سوم برای خاتمه‌ی پروژه شاید یکی از راه‌های پایان دادن به بن بست بوده و میتسوئی با دقت این تحولات را دنبال می‌کند."

از سوی دیگر روزنامه‌ی یومیوری معتقد است که با توجه به رشد عدم اعتماد میان طرفین، احتمالاً موفقیت پروژه بیش از پیش پیچیده‌تر می‌شود.»⁽¹⁾

دو تن از کارکنان سفارت استرالیا در تهران به دلیل توهین و اهانت به شعائر اسلامی افرادی نامطلوب و هنجارشکن شناخته شده، از ایران اخراج شدند.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی:

«سخن‌گوی وزارت امور خارجه‌ی کشورمان اعلام کرد: "چندی قبل هنگامی که 2 تن از خواهران مسلمان جهت اخذ روادید به سفارت استرالیا در تهران مراجعه کرده بودند، دو تن از کارکنان این سفارت‌خانه ضمن دشنام و اهانت به این خواهران خواستار عکس بدون حجاب اسلامی از آنان شدند که این امر با مخالفت خواهران مسلمان رو به رو

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 258، 10/10/1361، ص 9، توکیو - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/10/1361، صص 9 و 10.

شد." وی افزود: "از آن‌جا که وزارت امور خارجه به هیچ وجه تحمل توهین به شعائر اسلامی را ندارد، به دنبال این اعمال ناشایست، دو کارمند سفارت استرالیا را عنصر نامطلوب شناخته و از جمهوری اسلامی ایران اخراج کرد."»⁽¹⁾

روزنامه‌ی فانیشنال تایمز (تایمز مالی) در بررسی روابط اقتصادی ایران و کشورهای اروپای شرقی به کاهش صادرات نفت شوروی به کشورهای بلوک شرق و روی آوردن این کشورها به نفت ایران اشاره کرده و سپس به سفر وزیر صنایع شیمیایی آلمان شرقی به ایران و نتایج سفر وی پرداخته و نوشته است: «به رغم انتظارات کشورهای اروپای شرقی مبنی بر افزایش صادرات نفتی ایران به این کشورها، به نظر می‌رسد که در میزان نفت خریداری‌شده‌ی این کشورها از ایران به صورت تهاتری تغییری حاصل نشده است.

این روزنامه افزوده است:

«فقط چند کشور اروپای شرقی چون مجارستان و بلغارستان قادر بوده‌اند حجم صادرات خود را به ایران افزایش دهند، در حالی که کشورهای دیگر این بلوک نتوانسته‌اند کالاهای خود را با نفت ایران که شدیداً به آن نیاز دارند مبادله کنند. مهم‌ترین منبع تأمین‌کننده‌ی نفت کشورهای عضو کومکون شوروی اخیراً از میزان نفتی که به این کشورها تحویل می‌داد، 10 درصد کاسته است و کشورهای اروپای شرقی اغلب در پی تأمین مابقی نیازهای نفتی خود از منابع دیگر می‌باشد.

این کشورها سعی دارند بدون پرداخت ارزهای معتبر که به میزان کمی در دست‌رس دارند نفت مورد نیاز خود را به دست آوردند.

اخیراً در دیدار گونتر ویشوفسکی وزیر صنایع شیمیایی آلمان شرقی نیز از تهران، قراردادی مبنی بر افزایش روابط اقتصادی و تکنیکی بین دو کشور به امضا رسید. ایران در این قرارداد ماده‌یی را گنجانده است که بر اساس آن آلمان شرقی باید 75 میلیون دلار کالاهای غیر نفتی از ایران خریداری کند، ولی مدتی برای خرید این مقدار کالا از ایران در قرارداد مذکور ذکر نشده است.

بعد از آن‌که آمریکا ایران را تحریم نفتی کرد، وزرای نفت، صنایع و بازرگانی تهران طی دیدارهایی از کشورهای عضو کومکون تمایل ایران را مبنی بر هم‌کاری‌های صنعتی با این کشورها اعلام کردند و متعاقب آن، هیئت‌های تجاری اروپای شرقی دیدارهایی از ایران و عراق به عمل آوردند. پیامد این تحولات این بوده است که شرکت‌های غربی و ژاپنی تقریباً اغلب قراردادهای اجرای پروژه‌ها را در عراق به خود اختصاص دادند و ایران نیز نفت خود را به مشتریان غیر عضو کومکون فروخته است.

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 13/10/1361، ص 1، گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

تهران کالاهایی چون لوازم الکترونیکی، سیمان، کارخانه‌ی سازنده‌ی قطعات پیش‌ساخته‌ی ساختمانی، ماشین‌آلات سازنده‌ی کابل و ماشین‌آلات کود شیمیایی از آلمان شرقی خریداری خواهد کرد.

ویشوفسکی در تهران با نخست‌وزیر و چند تن از وزرای ایران و وزیر نیرو دیدارهایی داشته است. از سوی دیگر، بر اساس گزارشات واصله از تهران، حجت‌الله غنیمی‌فرد معاون بازرگانی ایران اعلام کرده است که آقای ویشوفسکی به جنبه‌های منفی روابط تجاری تهاتری آگاه شده و قانع شده است که روابط تجاری دو کشور باید به صورت یک حساب مشترک صورت گیرد، لذا روابط تجاری دو کشور بر اساس تهاتر در اول فوریه (1983)، کان لم یکن تلقی خواهد شد.»⁽¹⁾

با آن‌که هنوز حضور بیش از یک گردان نیروهای سودانی که قرار است با آموزش یک ماهه به خدمت ارتش عراق در آیند، گزارش شده است، امروز طه‌یاسین رمضان فرمانده کل ارتش خلق عراق، این امر را رشد و آگاهی توده‌های عرب سودان در وضعیت کنونی جنگ خواند. وی اضافه کرد: «نیروهای ایرانی مذبوحانه می‌کوشند از مرزهای شرقی میهن عربی عبور کنند.» فرمانده کل ارتش خلقی در ادامه گفت: «نیروهای خلاق و جوان سودان که برای شرکت در نبرد قومی و مقدس وارد عراق شده‌اند، عامل مؤثری در روشن‌گری مبارزات قومی و مشترک علیه تهدیدها و نقشه‌هایی که دشمنان امت عربی سعی دارند مزدوران عرب‌زبان نظیر قذافی و اسد در منطقه به اجرا در آورند، خواهند بود.» وی بار دیگر با تأکید بر تأثیر نیروهای سودانی در جنگ گفت: «رشد و گسترش شرکت توده‌های مردمی در جنگ همان طوری که در کشور برادر سودان حاصل شد، با تسهیلاتی که حکام عرب فراهم می‌آورند میسر خواهد بود.»⁽²⁾

در این حال، طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، برای برقراری روابط سیاسی کشورش با مصر اعلام آمادگی کرد. رادیو امریکا مصاحبه‌ی وی را با روزنامه‌ی الاهرام که در روزنامه‌ی واشنگتن پست چاپ‌شده بدین ترتیب آورده است: «عراق آشکارا خاطرنشان ساخته است که آماده است روابط سیاسی خود را با مصر در پی وقفه‌ی چهار ساله، بار دیگر از سر گیرد.

طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، در مصاحبه‌یی با الاهرام روزنامه‌ی نیمه رسمی قاهره اظهار داشت: "ما با برقراری دوباره‌ی روابط سیاسی با مصر مخالفتی نداریم." وی همچنین پیشنهاد کرد به منظور گفت و گو پیرامون این مسئله با کمال حسنعلی وزیر خارجه‌ی مصر دیدار کند.

در پی انتشار متن این مصاحبه در شماره‌ی دیروز روزنامه‌ی الاهرام، تحلیل‌گران

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 288، 12/10/1361، صص 7 و 8، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/10/1361، به نقل از نشریه‌ی فایننشال تایمز.

2) مأخذ 11، ص 32، رادیو صوت‌الجماهیر، 8/10/1361.

سیاسی در قاهره گفتند که پیشنهاد عراق می‌تواند سرآغاز پیدایش دگرگونی باشد که مصر مدت‌هاست به منظور آشتی با دیگر کشورهای جهان عرب در جست و جو و انتظار آن بوده است.

این تحلیل‌گران، عراق را یکی از آغازکنندگان چنین روندی به شمار می‌آورند، چراکه آن کشور مدتی است برای تأمین بخشی از نیازهایش در جنگ با جمهوری اسلامی ایران به مقدار بسیار، جنگ‌افزار و مهمات از مصر خریداری می‌کند. طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق در مصاحبه‌اش با روزنامه‌ی الاهرام گفت: "من به عنوان یک فرد عرب اعلام می‌دارم که لازم است این گام هم‌اکنون برداشته شود. من شخصاً آماده‌ام با کمال حسنعلی یا پطروس غالی معاون نخست‌وزیر مصر در روابط خارجی در قاهره یا بغداد یا هر مکان دیگری به منظور آغاز مذاکراتی مستقیم درباره‌ی این مسئله دیدار کنم."» خبرنگار روزنامه‌ی واشنگتن پست در قاهره در ادامه‌ی گزارش خود آورده است: «در پی مصاحبه‌ی طارق عزیز، یک سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی مصر اظهار داشت: "سخنان معاون نخست‌وزیر عراق جدی تلقی‌شده و تحت بررسی قرار دارد."»⁽¹⁾

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 10/10/1361، صص 10 و 11، صدای امریکا، 9/10/1361، روابط عمومی بغداد، روزنامه‌ی واشنگتن پست به نقل از الاهرام.

روزشمار جنگ پنج‌شنبه 9 دی 1361 14 ربیع‌الاول 1403 30 دسامبر 1982

با گذشت حدود یک هفته از ابلاغ طرح عملیاتی کربلا11، قرارگاه‌های کربلا و نجف به یگان‌های تابعه در استان میسان عراق با هدف تصرف العماره و در پی آن برگزاری جلسات متعدد در مورد چگونگی اجرای مانور، امروز جلسه‌یی به منظور نهایی کردن طرح مانور با حضور فرماندهان سپاه در محل قرارگاه سپاه7 در تنگه‌ی ذلیجان برگزار شد. فرماندهان حاضر در این جلسه عبارت بودند از: غلامعلی رشید؛ (جانشین طرح و عملیات ستاد مرکز) حسن باقری؛ (مسئول اطلاعات و عملیات قرارگاه مرکزی خاتم(ص)) مجید بقایی؛ (فرمانده قرارگاه کربلا)، احمد غلامپور (معاون قرارگاه کربلا)، بشردوست (مسئول طرح و عملیات قرارگاه نجف)، محمدابراهیم همت (فرمانده سپاه 11 قدر)، مرتضی قربانی (معاونت سپاه7 و فرمانده لشکر 25 کربلا) و مرتضی صفاری (مسئول طرح و برنامه قرارگاه کربلا).⁽¹⁾

G139

در ابتدای جلسه، غلامعلی رشید جمع‌بندی نظرهای فرماندهان سپاه را تا این مقطع چنین بیان کرد:

1) در روزشمارهای پیش رو، اسامی و عناوین سازمانی افراد مسئول در عملیات والفجر مقدماتی تکرار خواهد شد؛ بنابراین برای پرهیز از تکرار، در ضمیمه‌ی این گزارش پست سازمانی و مسئولیت این افراد به ترتیب الفبا درج شده است.

«بعد از عملیات بیت‌المقدس ما برخورد کردیم به عمق هدف و نیروی پیاده‌ی ما بیش‌تر از 20 الی 25 کیلومتر بیش‌تر نمی‌تواند پیشروی کند و این مقدار هم به شرطی است که بعد از طی این مسافت به مواضع پدافندی خوبی برسند وگرنه مشکل خواهند داشت. مسئله‌ی دیگر این است که فاصله‌ی خط ما با دشمن در این منطقه حدود 10

کیلومتر است و ضمناً عمق این جبهه بسیار زیاد است (حدود 70

کیلومتر) و امکانات ما از نظر مکانیزه بسیار ضعیف است، در حالی که در این زمین، حداقل 2 تیپ مکانیزه (برای سرعت دادن به پیشروی) مورد نیاز است. لذا، برادران 2 تلاش عمده را در نظر بگیرند:

پل غزیله و تأمین حلفائیه (به عنوان عمق هدف)

غرب جاده‌ی آسفالت در قسمت شمالی هورالسناف و رودخانه‌ی دویرج (به عنوان تأمین جناح راست عملیات).»

با این مقدمه فرماندهان به بررسی نقاط قوت و ضعف اجرای یک مرحله‌یی یا دو مرحله‌یی مانور عملیات پرداختند، تعدادی از فرماندهان از جمله مرتضی قربانی؛ مجید بقایی؛ حبیب‌اللهی (مسئول طرح و برنامه‌ی سپاه سوم) و حسین خرازی (فرمانده سپاه سوم) با صراحت از اجرای دو مرحله‌یی عملیات دفاع کردند و دلایلی را برای آن برشمردند.

استدلال این فرماندهان در دفاع از اجرای انجام عملیات در دو مرحله چنین بود:

به دلیل محدودیت توان نیروهای خودی در پیشروی به عمق منطقه‌ی دشمن، احتمال موفقیت در عملیات بیش‌تر خواهد بود.

بعد از اجرای عملیات در مرحله‌ی اول، امکان بهره‌برداری از جاده‌های متعدد، به منزله‌ی عقبه‌ی نزدیک عملیات فراهم خواهد شد.

در عملیات دو مرحله‌یی امکان بهره‌برداری از فرماندهی متمرکز، نیروها و امکانات بیش‌تر خواهد بود.

ضمن آن‌که به دلیل وجود موانع متعدد، عملاً امکان حرکت سریع در عمق منطقه‌ی عملیات و اجرای عملیات در یک مرحله چندان فراهم نیست.

البته، تعدادی از این فرماندهان برای عملیات یک مرحله‌یی نیز برتری‌هایی قائل بودند، اما به دلیل مشکلاتی از جمله عمق زیاد منطقه‌ی عملیات؛ محدودیت نیرو و وجود موانع بسیار، اجرای آن را عملی نمی‌دانستند.

شماری از فرماندهان از جمله غلامعلی رشید، حسن باقری، و مرتضی صفاری با بیان دلایلی از اجرای عملیات در یک مرحله دفاع کردند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت بود از:

دست‌یابی سریع نیروهای خودی به عقبه و قرارگاه‌های تیپ و توپ‌خانه‌های دشمن.

استفاده از اصل غافل‌گیری.

تضمین بیش‌تر برای گرفتن سرپل غزیله (چون عراق به محض آگاه شدن از مسیر

عملیات، پل غزیله را مستحکم و یا منفجر خواهد کرد).

به هم خوردن تمرکز دشمن در هدایت نیروهای خود.

کاهش تلفات خودی به دلیل بر هم خوردن سیستم فرماندهی دشمن.

علاوه بر ذکر محاسن هر کدام از طرح‌ها (یک مرحله‌یی و دو مرحله‌یی) فرماندهان به معایب آن‌ها نیز توجه داشتند و تعدادی از فرماندهان در کنار دفاع از طرح مانور مورد نظر خود، ایرادها و محدودیت‌های آن را نیز بیان کردند.

G141

از جمله غلامعلی رشید پیشنهاد خود را برای جبران ضعف توان نیروهای خودی برای حرکت در عمق دشمن مطرح کرد و گفت: «ما می‌خواهیم در این عملیات با رعایت اصل غافل‌گیری عمل کنیم و در [عملیات] دو مرحله[یی] غافل‌گیری نیست.» وی این اقدامات را برای حل مشکل پیشنهاد داد:

«1. استفاده از تک‌ورهای موتورسوار برای رسیدن (سریع) به قرارگاه‌های لشکری و مقر توپ‌خانه‌ی دشمن.

استفاه از نیروی مکانیزه به شکل تمرکزی برای رسیدن سریع به عمق منطقه.

استفاده از نیروی مخصوص و شهادت‌طلب.

استفاده از هور (که می‌توان حدود 600 نفر را به صورت تعجیلی از آن عبور داد).

انجام اقدامات توجیهی بیش‌تر با گردان‌ها و توسط فرماندهان رده‌های بالا.»

حسن باقری نیز در دفاع از اجرای انجام عملیات در یک مرحله گفت:

«اگر حمله‌ی اول را قوی انجام بدهیم، دشمن گیج شده و خیلی از نواقص جزیی ما پوشانده می‌شود و اگر حمله‌ی اول را ضعیف گرفتیم عراق بهتر از ما می‌تواند واحدهایش را هدایت کند. ما باید سعی کنیم فرماندهی دشمن را مختل کنیم. دشمن در عمق (منطقه) به خصوص در کنار غزیله سنگرهایی دارد که دفاعی نیست. اگر ما عقبه‌ی دشمن را تهدید کنیم، دیگر امکان حرکت عمده‌یی را ندارد. احتیاط‌های دشمن بین جاده‌های غزیله - فکه و غزیله - چزابه است و آن‌هایی که در غرب جاده (عمق منطقه) است، واحدهای اداری است و ما می‌توانیم با استفاده از زرهی به سرعت به عمق منطقه برویم.»

همت (فرمانده سپاه11 قدر نیز محاسن طرح یک مرحله‌یی را این‌گونه برشمرد:

«1. عمل، توأم با غافل‌گیری است.

تلفات خودی کم است.

در طرح یک مرحله‌یی دو مرحله نهفته است.

در یک پیشروی سریع سیستم فرماندهی دشمن به هم می‌خورد.

5. اگر به جاده‌ی آسفالت غزیله - هورالسناف برسیم دشمن دیگر توان مقابله نخواهد داشت.»

وی در انتها تأکید کرد برای تضمین چنین اقدامی باید به نیروی مکانیزه متکی بود. با ادامه یافتن جلسه، اظهار نظر فرماندهان یگان‌ها از حمایت یک‌جانبه از عملیات یک یا دو مرحله‌یی به سمت بررسی و مقایسه‌ی این دو نوع عملیات سوق پیدا کرد. بنایراین، حاضران در ادامه بیش‌تر به مقایسه‌ی معایب و محاسن عملیات در یک یا دو مرحله پرداختند، چنان که مرتضی قربانی و مجید بقایی نیز مقایسه را مبنای سخن خود قرار دادند، اما این صف‌بندی همچنان در جلسه وجود داشت و تا حدی مانع دست یافتن جمع به یک نتیجه‌ی مشخص و واحد می‌شد. مثلاً احمد کاظمی صرفاً از اجرای عملیات یک مرحله‌یی دفاع می‌کرد. وی برتری‌های عملیات یک مرحله‌یی را چنین برشمرد:

«درست است که ما فاصله‌ی زیادی با خط دشمن داریم؛ زمان زیادی نیز نیاز داریم، اما برای انجام این کار [باید] تعداد خودرو (زرهی و...) در اختیار یک واحد مشخص قرار دهیم و این واحد پس از شروع عملیات برای حرکت (در عمق) آماه باشد. لذا، غیر ممکن است که ما دو مرحله‌یی عمل کنیم و بتوانیم از غزیله عبور کنیم. ما اگر شب اول تا هر جا که رفتیم، رفتیم والاّ دیگر نمی‌توانیم.»

اما طرف‌داران عملیات دو مرحله‌یی، با تأکید بر برتری داشتن عملیات یک مرحله‌یی نسبت به عملیات دو مرحله‌یی، به دلیل ضعف توان و نیرو، اجرای عملیات در یک مرحله را بعید می‌دانستند.

در نهایت با توجه به تکرار صحبت‌ها، محمدابراهیم همت غلامعلی رشید را که فرمانده ارشد حاضر در جلسه بود خطاب قرار داد و به جمع‌بندی نظرهای فرماندهان یگان‌ها پرداخت و گفت:

«کل بحث این است که ما به علت این‌که امکان عملیات را در دو مرحله نداریم، باید برنامه‌یی ریخته شود که اگر عملیات در یک مرحله موفق نشد جایی را به عنوان هدف تعیین کنیم که در آن‌جا بمانیم و در مرحله‌ی بعد عملیات را از آن‌جا ادامه دهیم.»

حسین خرازی و تعدادی دیگر از فرماندهان جمع‌بندی همت را تأیید کردند. که نوعی توافق ضمنی حاضران در جلسه را نشان می‌داد.

پس از آن، غلامعلی رشید در مقام مسئول جلسه، در جمع‌بندی جلسه گفت:

«جلسات (امروز)⁽¹⁾مفید بود و اگر ادامه پیدا کند به یک راه‌حل می‌رسیم. کل برادرانی که می‌گویند یک مرحله عمل کنیم یا دو مرحله‌یی عمل کنیم هر دو یک چیز را می‌گویند.

1) این جلسه که از ساعت 11:30 صبح آغاز شده بود، با رعایت دو نوبت تنفس برای اقامه‌ی نماز ظهر و عصر و صرف نهار و اقامه‌ی نماز مغرب تا ساعت 19:40 ادامه یافت.

در عملیات دو مرحله‌یی وقتی می‌گویند (در شب اول) تا یک‌جا برسیم و فردا شب (عملیات را) ادامه دهیم این خود یک مرحله است.

مرحله خیلی عظیم‌تر از این حرف‌ها است، به طوری که صدام با یک مرحله کل جنگ را انجام داد. ما در صحبت‌های‌مان باید به اصول جنگ معتقد باشیم و (از آن) تخطی نکنیم و گرنه خطا کرده‌ایم.»

وی در ادامه بر این موارد تأکید کرد:

«1. اصل غافل‌گیری را رعایت کنیم.

[از] اصل سرعت عمل باید استفاده کنیم و رمز پیروزی ما در بیت‌المقدس رعایت همین اصل بود.

اصل تمرکز قوا را در نظر بگیریم.

برای قطع عقبه‌ی دشمن (خط لجستیک و...) طرح داشته باشیم.

در طرح‌ریزی، اصل سادگی را رعایت کنیم تا یگان‌ها در حد تیپ دچار سردرگمی نشوند.

در کنار 5 اصل بالا از اصل پوشش فریب استفاده کنیم (اگر این اصل را داشته باشیم از اصل غافل‌گیری بیش‌تر استفاده کرده‌ایم.) و دشمن تلاش اصلی ما را متوجه نشود.

ضعف ما این است که راه را باز می‌کنیم و بعد می‌ایستیم که اگر این طور باشد که بایستیم و بعد حرکت کنیم این حداقل یک هفته طول می‌کشد.»

وی که می‌کوشید نظرهای مدافعان اجرای عملیات در یک و دو مرحله را به یک‌دیگر نزدیک کند، در پایان افزود: «چون فاصله‌ی بین مرحله‌ی اول و دوم زیاد نیست، مرحله حساب نمی‌شود و اگر کسی تضمین کند که ما بعد از گرفتن "جاپا" حداکثر با فاصله‌ی 11 ساعت حرکت را ادامه دهیم، احتمالاً این کار را انجام می‌دهیم.»

راوی قرارگاه خاتم(ص) (تقی رضوانی) درباره‌ی نتیجه‌ی این گفت و گوها نوشته است.

«آنچه که از جلسه‌ی امروز برداشت شد، ولی به صراحت بیان نشد آن بود که عملیات در یک مرحله انجام خواهد شد. در جناح چپ، سپاه هفتم و در جناح راست، سپاه 11 قدر به اجرای مأموریت خواهد پرداخت و سپاه سوم در احتیاط خواهد بود.⁽¹⁾

در اقدامات نیروهای غیر قانونی در مناطق کردنشین شمال غرب و غرب کشور، عده‌یی شهید یا مجروح شدند و چند تن نیز به گروگان برده شدند. شماری از افراد حزب دمکرات نیز در درگیری با نیروهای خودی به هلاکت رسیدند.

1. ساعت 6 صبح، نیروهای حزب دمکرات با نفوذ به پیرانشهر به سمت مقر نیروهای

1) سند شماره 164/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه کربلا در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر و تقی رضوانی)، 14/9/1361 تا 11/10/1361، صص 164 تا 195.

سپاه تیراندازی کردند که با پاسخ متقابل نیروهای سپاه، مهاجمان مجبور به ترک شهر شدند. در این حادثه 2 تن از نیروهای سپاه و یک کودک شهید شدند.⁽¹⁾

در روستای ارمرده در جنوب غربی بانه، نیروهای مسلح ضد انقلاب به پایگاه ژاندارمری حمله کردند و یک تن را به شهادت رساندند.⁽²⁾

در روستای جعفرآباد مهاباد، بر اثر انفجار مین یک نفر از نیروهای خودی شهید و یک تن زخمی شد⁽³⁾

در محور نقده - پسوه در حوالی روستای کلوان، نیروهای خودی که متوجه عبور نیروهای حزب دمکرات شده بودند با آنان درگیر شدند و در نتیجه 2 تن از افراد حزب به هلاکت رسیدند و بقیه گریختند.⁽⁴⁾

در روستای ابراهیم‌آباد از توابع سنندج، افراد مسلح کومه‌له بر سر راه عده‌یی از مردم کمین گذاشته بودند که به غیر از 2 نفر که گروگان گرفته شدند، بقیه موفق به فرار شدند. یکی از گروگان‌ها دانش‌آموز و دیگری عضو شورای ده بود.⁽⁵⁾

در حوالی روستای کوله در جنوب دیواندره، نیروهای مسلح ضد انقلاب با بستن جاده و متوقف کردن خودروها، شناسنامه‌ی مسافران را اخذ کردند و از هر کسی که در انتخابات مجلس خبرگان شرکت کرده بود مبالغی را به عنوان جریمه گرفتند و سپس گریختند.⁽⁶⁾

افراد حزب دمکرات جاده‌ی بوکان - میاندوآب را مسدود کردند و یک خاور را به هم‌راه راننده و کمک‌راننده⁽⁷⁾با خود بردند.⁽⁸⁾

طبق اطلاعات لشکر28 کردستان، در آبادی بِلِکِه در 25 کیلومتری جنوب شرقی مهاباد، 2 زندان حزب دمکرات کردستان و گروه کومه‌له وجود دارد که در هر کدام از زندان‌ها 20 نفر از نیروهای خودی نگه‌داری می‌شوند⁽⁹⁾

8. دو نفر از اعضای نیروهای مسلح ضد انقلاب شامگاه امروز یک نارنجک را به مقر سپاه پاسداران سنندج پرتاب کردند که تلفات و خساراتی در پی نداشت.⁽¹⁰⁾

رادیو بی‌بی‌سی در یک مقاله‌ی رادیویی با استناد به بیانیه‌ی حزب دمکرات و اطلاعاتی که از آنان به دست آورده تحولات اخیر در مناطق درگیری بین نیروهای نظامی جمهوری اسلامی و مخالفان تجزیه‌طلب را بررسی کرده است. در این مقاله گزارش به گونه‌یی به برتری رو به افزایش نیروهای ایرانی در مناطق درگیری اشاره شده و چنین

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 286، 10/10/1361، ص 6، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/10/1361؛ و - سند شماره 349743 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه بعثت (فرماندهی) به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (فرماندهی)، 26/10/1361، صص 3 - 1.

2) سند شماره 79847 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 286، 12/10/1361، ص 1.

3) سند شماره 79819 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 284، 10/10/1361، ص 1.

4) سند شماره 349719 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه، شماره 149، 14/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 395973 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (فرماندهی) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، 19/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 088991 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، از ستاد مرکزی سپاه پاسداران (طرح و برنامه عملیات) اطلاعات عملیات به قائم‌مقام کل سپاه، شماره 52، 26/10/1361، ص 3.

5) سند شماره 188363 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به فرمانداری سنندج، 21/10/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 346954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرمانده ناحیه 4 (رکن2) فرمانده سپاه پاسداران کردستان (اطلاعات)، شماره 666، 14/10/1361، سند تک‌برگی.

7) راننده و کمک‌راننده‌ی خودرو پس از 24 ساعت آزاد شدند.

8) مأخذ 5، بخش دوم.

9) سند شماره 302003 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان (مشاور سیاسی نظامی)، شماره 283، 9/10/1361، سند تک‌برگی.

10) سند شماره 346823 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کردستان به استاندار استان کردستان، شماره 5879، 14/10/1361، سند تک‌برگی.

آمده است: «چنین به نظر می‌رسد که علی‌رغم شرایط سخت زمستان در کردستان ایران، میان نیروهای دولتی و چریک‌های کرد درگیری ادامه دارد. بر مبنای گزارش‌های ضد و نقیضی که از این منطقه رسیده است. گزارش ذیل تهیه شده است:

بنا به گزارش‌های رادیو ایران و منابع کرد، طی چند هفته‌ی اخیر زدوخورد در کردستان ایران همچنان ادامه داشته است، اما کسب اطلاعات موثق از وضع این منطقه هنوز هم دشوار است. با آغاز فصل زمستان و ریزش برف سنگینی که کلیه‌ی ارتفاعات غرب ایران را پوشانده است، چریک‌های کرد نیز ظاهراً عملیات خود را تشدید کرده‌اند تا از موقعیت دشوار سربازان دولتی در استفاده از هلی‌کوپتر و اعزام نیروهای تقویتی بهره‌برداری کنند. دو روز پیش یکی از سخن‌گویان دفتر حزب دمکرات کردستان ایران در پاریس گفت که هم‌اکنون ابتکار عمل در دست کردهاست. به گفته‌ی وی طی هفته‌ی گذشته، نیروهای دولتی و چریک‌های کرد 3 بار با یک‌دیگر زدوخورد کردند و طی این نبردها 150 سرباز از جمله فرمانده سپاه پاسداران انقلاب شهر سنندج کشته شده‌اند.

سخن‌گوی حزب دمکرات کردستان همچنین گفت که نیروهای دولتی با استفاده از تانک، توپ‌خانه‌ی سنگین و هلی‌کوپتر‌های مجهز به توپ در چند ناحیه پیشروی کردند. از طرف دیگر، دولت ایران نیز به عملیات پاک‌سازی در دهکده‌های کردستان و به خصوص در امتداد محور بین شهرهای سنندج و کامیاران اشاره کرده است. در عین حال، طرف‌داران کومه‌له (گروه چپ‌گرای کرد) در بعضی شهرهای استان کردستان بازداشت شده‌اند. سپاه پاسداران اعلام کرده است که کلیه‌ی اعضای کادر سازمان مرکزی کومه‌له در تهران دست‌گیر شده و مقادیری اسلحه، مهمات و وسایل دستگاه‌های چاپ نیز توقیف شده است، اما کمیته‌ی مرکزی گروه کومه‌له می‌گوید که فقط برخی از اعضای کومه‌له دست‌گیر شده‌اند و به دولت پیشنهاد کرده است که در مقابل رهایی زندانیان این سازمان اسرای خود را آزاد نماید. از نبردهای چند هفته‌ی اخیر در کردستان چنین برمی‌آید که عملیات نیروهای دولتی علیه چریک‌های کرد که 4 ماه پیش آغاز شد، در فصل زمستان کاملاً از شدت نیفتاده است. چنین به نظر می‌رسد که اخیراً هیچ یک از طرفین موفقیت قابل ملاحظه‌یی به دست نیاورده‌اند. نیروهای، دولتی در شهرهای بزرگ و بسیاری از شهرهای کوچک و عمده مستقرند، اما از شواهد چنین برمی‌آید که کنترل دهکده‌ها گاه در دست چریک‌ها و گاه در دست نیروهای دولتی است.

دکتر عبدالرحمان قاسملو رهبر دمکرات کردستان ایران، 3 هفته‌ی پیش اعلام کرد که طی حمله‌ی نیروهای دولتی، بیش از 6 هزار نفر از سربازان دولتی کشته و 8 هزار تن نیز زخمی شده‌اند، اما نشانه‌هایی در دست است حاکی از آن‌که احتمالاً تعداد تلفات نیروهای دولتی از چریک‌ها بیش‌تر بوده است، اما در عین حال، طی این عملیات‌ها

چریک‌ها اجباراً در موقعیت دفاعی قرار گرفته‌اند. همچنین، بر اساس برخی گزارش‌ها، نیروهای دولتی در حملات خود از کردهایی استفاده می‌کنند که این ناحیه را به خوبی می‌شناسند و همین امر چریک‌های ضد دولتی را دچار مشکلاتی ساخته است.»⁽¹⁾

در آبادان، یک خانه‌ی تیمی متعلق به یکی از هواداران فعال سازمان مجاهدین خلق کشف شد و 2 نفر دست‌گیر شدند. از این خانه مقادیری نارنجک، فشنگ، موشک‌انداز آر.پی.جی7 و اسناد و مدارک سازمانی به دست آمد.⁽²⁾

در هشتپر طواش نیز نیروهای سپاه در عملیاتی موفق به کشف یک خانه‌ی تیمی دیگر سازمان مجاهدین خلق شدند. از نتایج عملیات گزارشی مخابره نشده است.⁽³⁾

در جلسه‌ی امروز مجلس شورای اسلامی کلیات طرح "حمایت از حرکت‌های اسلامی و نهضت‌های آزادی‌بخش" که در کمیسیون‌های امور خارجه، ارشاد و امور دفاعی به تصویب رسیده بود، در صحن علنی مجلس به رأی گذاشته شد و نمایندگان با اکثریت قاطع به آن رأی مثبت دادند.

شاه‌چراغی نماینده‌ی سمنان و مخبر کمیسیون امور خارجه، درباره‌ی سابقه و ابعاد گوناگون این طرح گفت: «پس از پیروزی انقلاب، یک هیجانی در میان مردم ما و مسئولین به وجود آمده بود برای حمایت از نهضت‌های آزادی‌بخش که در گوشه و کنار دنیا مبارزه می‌کنند، به خصوص برای حمایت از حرکت‌های اسلامی که در منطقه و در سرزمین‌های اسلامی وجود داشت. این عشق و علاقه باعث شده بود که نهادهای مختلف، ارگان‌های مختلف و حتی گاهی بعضی از شخصیت‌های روحانی و غیر روحانی به این فکر بیفتند که در این زمینه اقداماتی را انجام بدهند و عمل بکنند. در نتیجه، باعث شده بود که یک ناهماهنگی در کلیه‌ی این کارها به وجود بیاید و احیاناً گاهی اختلالاتی در وضع سیاست خارجی ما به وجود بیاید. اعمالی صورت بگیرد، کارهایی صورت بگیرد که با سیاست کلی دولت جمهوری اسلامی در تضاد بود.

کمیسیون خارجه‌ی مجلس شورای اسلامی با توجه به اطلاعاتی که در این زمینه به دستش می‌رسید و همچنین کمیسیون امور دفاعی، یعنی اعضای این دو کمیسیون، به این فکر افتادند که جلسه‌یی را مشترکاً تشکیل بدهند و در این جلسه با دعوت از مسئولینی که دست‌اندرکار این امور هستند، این مسئله را بررسی کنند. نتیجه‌ی این جلسه‌ی مشترک کمیسیون امور دفاعی و امور خارجه طرحی شد که این طرح در

1) مأخذ 2، بخش اول، ص 16، رادیو بی‌بی‌سی، 9/10/1361.

2) سند شماره 103838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 222، 28/10/1361، ص 1.

3) سند شماره 104796 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 213، 10/10/1361، ص 1.

خدمت برادران هست. در این پیش‌نویس، شورایی پیش‌بینی شده بود از وزیر امور

خارجه؛ وزیر ارشاد؛ فرمانده کل سپاه پاسداران؛ مسئول امنیت، یعنی مسئول آن سازمان و تشکیلات امنیتی که در کشور به وجود می‌آید و هنوز به وجود نیامده است و مدیرعامل صدا و سیمای جمهوری اسلامی. علت این‌که این چند نفر و این نهادها را در تصمیم‌گیری در این باره سهیم دانسته بودند، یکی ارتباط کار نهضت‌های آزادی‌بخش با سیاست خارجی بود و یکی ارتباطی که این بار، امور تبلیغاتی داشت و رابطه‌یی که با رسانه‌های گروهی داشت و آموزش‌هایی که در این زمینه باید داده می‌شد و احیاناً آموزش‌های نظامی که لازم بود. مدتی از ارائه‌ی این پیش‌نویس گذشت تا این طرح به کمیسیون امور خارجه به عنوان کمیسیون اصلی آمد و کمیسیون امور دفاعی و کمیسیون ارشاد اسلامی. پیش‌نویسی که تهیه شده بود در کمیسیون امور دفاعی مورد بحث قرار گرفته بود و با اصلاحات جزئی همان تصویب شد.

به نظر اعضای کمیسیون امور خارجه‌ی مجلس شورای اسلامی نهضت‌های آزادی‌بخش و حرکت‌های اسلامی از دو بُعد اصلی و اساسی برخوردارند: بُعد سیاسی؛ بُعد تبلیغاتی. به همین خاطر، چون بُعد سیاسی مهمی در این کار وجود داشت، مجلس مسئول را وزیر امور خارجه دانست و دخالت مستقیم دولت در این کار و به لحاظ ارتباطش با کار تبلیغاتی، وزارت ارشاد را از طرف دولت در این جریان سهیم دانست. منتها برای این‌که از جهت شرعی و دینی و به لحاظ نفوذی که شخص امام و رهبری انقلاب در میان امت‌های مختلف و محرومین و مستضعفان دارد، نماینده‌ی امام را هم جزء شورا دانست و به این نتیجه رسید که کافی است یک شورایی متشکل از وزیرخارجه، وزیر ارشاد، و نماینده‌ی مقام رهبری تشکیل بشود. منتها، چون این‌ها احتیاج به بودجه دارند، صرف بودجه می‌کنند و به طور کلی کار یک کار سیاسی است و مربوط به امور سیاسی می‌شود، این شورا زیر نظر نخست‌وزیر باشد و نخست‌وزیر در برابر مجلس مسئول باشد. فکر اساسی که من در این‌جا باید عرض بکنم این است که فلسفه و اساس کار در کمیسیون خارجه این بود که باید مسئله‌ی نهضت‌های آزادی‌بخش که به اشکال مختلف و گوناگونی در طول سه چهار سال گذشته عمل می‌شد و روی آن کار می‌شده است و در گوشه و کنار دنیا هم انعکاساتی داشته است، به یک سامانی برسد.»

بعد از سخنان موافقان و مخالفان، آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس، در حمایت از این طرح و لزوم اجرایی شدن و حساسیت‌های سیاسی آن توضیحاتی داد. وی گفت: «کل مطلب را آقایان قبول دارند. صحبت بر سر یک چیزهایی بود که حالا من اشاره می‌کنم. اگر قانون اساسی هم نبود، ما به عنوان یک وظیفه‌ی اسلامی نمی‌توانستیم در

مسائلی مثل فلسطین، لبنان - که اگر بنا باشد اسرائیلی‌ها اشغال‌شان را در آن‌جا ادامه بدهند؛ افغانستان که حالا کفر بر آن حاکم است - کشوری که اکثریت نزدیک به تمام آن مسلمان‌اند و حالا در دست کفار است، [بی‌تفاوت باشیم] عراق که این طور مسلمان‌ها را آواره کرده است و این وضع را می‌بینید، دارد. این‌ها از لحاظ اسلامی، از لحاظ انسانی جاهایی مثل افریقای جنوبی [تسلط دارند] که حتی ابرقدرت‌ها هم شرم دارند که از دولت‌شان حمایت کنند که چند میلیون سفیدپوست بر بیش از بیست میلیون سیاه‌پوست آن طور دارند ظالمانه حکومت می‌کنند. ما که نمی‌توانیم در مقابل این‌گونه مسائل از لحاظ اسلامی بی‌تفاوت باشیم. پس اگر قانون اساسی هم نبود، قانون اساسی برای ما اسلام است که به همین دلیل روی قانون اساسی رفته است. تا این‌جا هم من فکر نمی‌کنم دوستان ما بحثی داشته باشند. می‌رویم سر این‌که حالا موقعش هست یا نه؛ یا این طرح کامل است یا نیست؟ آقایان بیش‌تر بحث‌های‌شان این است. اگر این را قبول داریم، آیا ببینیم بدون قانون می‌توانیم این کار را بکنیم یا نه؟ خوب، شما در مجلس هستید، می‌دانید هیچ کاری در کشور بدون قانون نباید بشود. باید پول داد؛ باید نیرو خرج کرد؛ باید مسافرت کرد؛ باید گذرنامه داد؛ باید منزل داد؛ باید مأوا داد؛ همه‌ی این‌ها قانون لازم دارد. بعد از انقلاب در همان ماه‌های اول، ما حمایت‌مان را از فلسطینی‌ها اعلام کردیم؛ از مسلمان‌های داخل عراق که تحت فشارند اعلام کردیم؛ از حرکت‌های اسلامی خالص افغانستان اعلام کردیم و می‌دانید همین حالا هم کمک می‌کنیم. بنابراین، این دارد بی‌قانون انجام می‌شود، ما راضی نباشیم که کاری که داریم می‌کنیم و پول بیت‌المال را بابت آن خرج می‌کنیم، بدون قانون کاری انجام بدهیم. این شش ماهی که می‌فرمایید تأخیر نیفتد یا آقای نوروزی که می‌فرمایند فصلش حالا نیست، شما می‌توانید به فلسطین کمک نکنید؟ اصلاً ما اجازه داریم شرعاً کمک نکنیم؟ این مردم، یک میلیون و نیم افغانی که این‌جا آمده‌اند، با این وضعی که گرفتار شده‌اند، ما می‌توانیم به آن‌ها کمک نکنیم؟ خوب یک قانونی بگذارنیم مسئول این کمک را معین کنیم؛ بودجه‌اش را معین کنیم؛ روالش را معین کنیم؛ خط مشی‌اش را معین کنیم؛ بدانیم چه کسی دارد کار می‌کند و چرا دارد کار می‌کند؟ یک بحث دیگر آقایان داشتند که چرا اصلاً این در مجلس مطرح بشود؟ دنیا خیال می‌کند ما در امور داخلی‌اش می‌خواهیم دخالت کنیم، اتفاقاً همین مسئله‌ی مبهم ضرورتی بود که ما این را در مجلس مطرح کنیم. ما مسئله‌ی صدور انقلاب را مطرح کردیم. مسئله‌ی حمایت از نهضت‌ها در قانون‌مان هست و همه‌ی کشورها می‌دانند، (حمایت از مستضعفان) یک چیز مبهمی درست کردند در دنیا که دولت جمهوری اسلامی ایران می‌خواهد تروریست صادر بکند؛ می‌خواهد در کار دیگران دخالت بکند و حتی بعضی از آقایان می‌گفتند جلسه‌ی

سری داشته باشیم. اگر سرّی همین حرف‌هایی را که حالا داریم می‌زنیم، می‌زدیم. فردا بلندگوهای دنیا می‌گفتند، نشستند، چه برنامه‌هایی ریختند که دنیا را خراب کنند و از این حرف‌ها. حالا بگذارید همه بفهمند ما داریم چه می‌گوییم. در قانون اساسی ما با صراحت آمده است در امور داخلی آن‌ها دخالت نمی‌کنیم. حمایت هم این‌جا مشخص نشده است، حمایت مسلحانه، حمایت مالی یا حمایت تبلیغی، هیچ چیزی مشخص نشده است. این بسته بر شرایط است. اگر در اسرائیل آدم بخواهد دخالت بکند، البته به مسلمان‌های داخلی اسرائیل باید اسلحه داد. یک جایی هست باید رادیو کمک‌شان کند؛ یک جایی فقط باید پول بدهیم؛ یک جایی باید برای فراری‌های‌شان مأوی بدهیم؛ یک جا باید به روزنامه‌مان اجازه بدهیم از آن‌ها تبلیغ بکنند. شیوه‌های‌شان فرق می‌کند و آن شورا نشسته است آن‌جا شیوه‌ها را تعیین می‌کند و با حساب مشخص می‌کند ما را از این مخمصه‌ی موجود درمی‌آورد. الآن شرایطی است که هر کس را می‌خواهند با ما بد کنند، می‌گویند این‌ها می‌خواهند تروریست صادر بکنند، این‌ها می‌خواهند پاسدار تربیت کنند برای شما بفرستند و قانون اساسی‌شان این را می‌گوید. این قانونی که شما می‌گذارید، هم حدود را مشخص می‌کند و هم زبان ما را روشن می‌کند و هم دشمن را خلع سلاح می‌کند. یکی از کارهای لازم بود که بیاید در این مجلس، از تریبون هم بحث بشود و همه بفهمند که ما می‌خواهیم چه بکنیم و چون ما نمی‌خواهیم کاری به عنوان دخالت در امور دیگران بکنیم. البته عرض کردم مثل اسرائیل و این‌ها، آن‌ها حساب دیگری دارند که وضع‌شان روشن است.»⁽¹⁾

نمایندگی کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ ضمن تأیید اسارت مردم غیر نظامی ایران به دست نیروهای عراقی، به عراق پیشنهاد داده است تا اسرای غیر نظامی ایرانی بازگردانده شوند.

به گزارش روزنامه‌ی کیهان، نمایندگی کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ در تهران ضمن ارسال یادداشتی به وزارت خارجه اعلام کرد: «تعداد 74 نفر ایرانی که اسارت‌شان قبلاً توسط عراق به اطلاع مقامات دولت ایران رسیده است همگی از نظر کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ غیر نظامی به حساب می‌آیند. نمایندگی صلیب سرخ در تهران ضمن ابراز هم‌دردی با مقامات ایرانی، در مورد سرنوشت آن دسته از غیر نظامیان که در سنین کهولت هستند اعلام کرده که نظر به اهمیت بشردوستانه‌ی این مسئله، نمایندگی صلیب سرخ در بغداد در این مورد با مقامات عراقی مذاکره و پیشنهاد کرده است که اسرای غیر نظامی ایران به وطن بازگردانده شوند.»⁽²⁾

1) اداره کل تندنویسی مجلس شورای اسلامی، روزنامه‌ی رسمی، مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، جلسه 399، 9/10/1361، صص 20 و 25.

2) روزنامه‌ی کیهان، 9/10/1361، ص 2.

با انتشار خبر سفر احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی الجزایر به ایران، محافل خبری درباره‌ی علت و اهداف این سفر به رایزنی پرداختند. خبرگزاری جمهوری اسلامی در نگاهی گذرا به 4 منبع خبری، اعلام کرد:

«یونایتدپرس به نقل از مقامات رسمی در الجزایر گزارش داد: "احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی الجزایر یک‌شنبه‌ی هفته‌ی آینده (12 دی‌ماه) به منظور میانجی‌گری در جنگ عراق و ایران برای دومین بار به تهران سفر می‌کند. فهد در دیدار اخیرش از الجزایر مقامات این کشور را ترغیب کرد تا طرفین درگیر در جنگ را به پای میز مذاکره بکشاند. وزیر خارجه‌ی الجزایر مردادماه گذشته به ایران و سپس به عراق سفر کرد، لیکن هیچ گونه نتیجه‌یی از این سفر نیاورد." خبرگزاری کویت گزارش داد: "طالب ابراهیمی وزیر امور خارجی الجزایر روز یک‌شنبه‌ی آینده در جریان یک اقدام جدید برای پایان بخشیدن به جنگ 28 ماهه‌ی خلیج به ایران سفر خواهد کرد." همچنین خبرگزاری آلمان غربی به نقل از مقامات الجزایر در منامه گزارش داد: "ابراهیمی در این سفر پیشنهاد توافق ایران و عراق بر سر آتش‌بس پیش از مذاکرات مشترک با نظارت یک کشور ثالث را به هم‌راه دارد." رویتر نیز در گزارشی به نقل از یک دیپلمات الجزایر در تونس خاطرنشان ساخت که این دیدار ظاهراً به تقاضای کشورهای عرب مایل به خاتمه‌ی جنگ بین ایران و عراق صورت می‌پذیرد. این خبرگزاری نیز سفر ماه گذشته‌ی فهد شاه عربستان به الجزایر را مرتبط با این اقدام تلقی کرده است و می‌نویسد: "کشورهای حوزه‌ی خلیج نیز که از عراق حمایت کرده‌اند نگران گسترش جنگ در این منطقه هستند" به گزارش خبرگزاری آلمان غربی، وزیر امور خارجه‌ی الجزایر، پس از دیدار با ایران به عراق خواهد رفت. از سوی دیگر به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از الجزایر، خبرگزاری رسمی الجزایر هدف از این سفر را گفت و گوی وزرای خارجه‌ی دو کشور در مورد روابط فی ما بین و مسائل مورد علاقه‌ی دو طرف و اوضاع بین‌المللی گزارش کرده است.»⁽¹⁾

محمد اسحاق امام‌جمعه و یکی از اعضای انجمن حمایت از انقلاب اسلامی در سریلانکا که به هم‌راه چند تن از مبارزان این کشور برای شرکت در کنگره‌ی جهانی ائمه‌ی جمعه و جماعات به تهران سفر کرده است، در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی تأثیرات پیروزی ایران در عملیات بیت‌المقدس (آزادسازی خرمشهر) در نگاه مسئولان سریلانکا به انجمن حمایت از انقلاب اسلامی و چگونگی نفوذ عراق در ساختار

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 287، 11/10/1361، ص 2، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/10/1361.

سیاسی این کشور مطالبی را بیان کرد. وی با اشاره به بازتاب پیروزی‌های رزمندگان اسلام در جبهه‌های نبرد حق علیه باطل و اثر آن بر روی مقامات مسئول این کشور گفت: «تا قبل از آزادی خرمشهر، مسئولین سریلانکا با انجمن حمایت از انقلاب اسلامی ایران روابط خوبی نداشتند، ولی بعد از پیروزی‌های چشمگیر ایران در جنگ، مسئولین کشور سعی می‌کنند با این انجمن هم‌کاری نزدیک داشته باشند. همچنین، مطبوعات این کشور که تا قبل از پیروزی‌های ایران اخبار خود را به نفع رژیم صدام می‌نوشتند، بعد از هر پیروزی که نصیب ایران می‌شود حقایق را بیش‌تر می‌نویسند.» وی سپس با اشاره به تبلیغات حکومت عراق در سریلانکا گفت: «رژیم بعثی عراق در این کشور شهرکی به نام شهرک صدام تأسیس کرده و در آن مسجد و مدرسه درست کرده است. همچنین، رؤسای شرکت‌ها، مؤسسات و احزاب هرگونه احتیاجی داشته باشند از طرف عراق تأمین می‌شود و کسانی که از این کمک‌ها بهره‌مند می‌شوند، در قبال، پیروزی‌های ایران یا عکس‌العمل نشان نمی‌دهند یا این‌که در مقابل ایران جبهه می‌گیرند.»

وی افزود: «عراقی‌ها در سریلانکا آن‌قدر نفوذ کرده‌اند که حتی رئیس پارلمان این کشور، رئیس انجمن دوستی عراق و سریلانکا است. در این کشور عربستان نیز فعالیت زیادی دارد و انجمن مسلمانان زیر نظر این کشور اداره می‌شود و طبعاً تمایل زیادی به امریکا دارد.»⁽¹⁾

ضمیمه‌ی گزارش 91

1) همان، ص 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/10/1361.

روزشمار جنگ جمعه 10 دی 1361 15 ربیع‌الاول 1403 31 دسامبر 1982

اقدام نیروهای عراقی در نفوذ به خاکریزهای خودی ناکام ماند. عراقی‌ها امروز همچنین شهرهای دهلران، آبادان و خرمشهر را هدف حملات خود قرار دادند.

یک گروه از نیروهای گشتی رزمی عراقی در بین نهر طیب و زبیدات در شمال فکه تا چند متری خاکریزهای خودی نفوذ کردند که به دلیل هوشیاری و واکنش به موقع نیروهای خودی متوقف شدند و در درگیری ایجاد‌شده که حدود نیم ساعت طول کشید، تعدادی از مهاجمان با تحمل چندین کشته و زخمی مجبور به عقب‌نشینی شدند.⁽¹⁾

هواپیماهای عراقی نیز امروز اطراف شهر دهلران را بمب‌باران کردند که بر اثر آن 5 تن از عشایر کشته و 6 تن دیگر زخمی شدند. در این اقدامات 200 گوسفند نیز تلف شد و خسارت‌هایی به عشایر چادرنشین وارد آمد.⁽²⁾

شهرهای آبادان و خرمشهر نیز به طور متناوب زیر آتش سلاح‌های دوربرد دشمن قرار داشتند که در طول آن در آبادان 4 منزل مسکونی تخریب شد⁽³⁾

100

اقدام افراد مسلح برای ورود به روستای نیره ناکام ماند؛ یکی از اعضای رده بالای گروه کومه‌له زخمی شد و دولت عراق به حزب دمکرات کردستان کمک مالی کرد.

نیروهای مسلح گروه‌های مخالف قصد ورود به روستای نیره از توابع بانه را داشتند که با کمین نیروهای خودی مواجه شدند و در درگیری به وجود آمده تعدادی از آنان کشته یا زخمی و شماری نیز مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این عملیات یک تن از نیروهای خودی نیز شهید شد.⁽⁴⁾

به گفته‌ی رادیو کومه‌له، یکی از اعضای رده‌بالای این سازمان به نام دکتر هوشنگ

1) سند شماره 189614 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا به ستاد قرارگاه کربلا، 11/10/1361، ص 1.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 13/10/1361، ص 2، ایلام، خبرگزاری جمهوری اسلامی.

3) سند شماره 79867 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 287، 13/10/1361، ص 3.

4) سند شماره 089343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به فرمانده منطقه9، شماره 12، 20/10/1361، ص 11؛ و - سند شماره 349654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به قرارگاه حمزه، شماره 2628، 14/10/1361، سند تک‌برگی.

مجاوری که در حال ساختن بمب بود با انفجار مواد محترقه زخمی شد.⁽¹⁾رادیو کومه‌له محل این حادثه را ذکر نکرد.⁽²⁾

طبق اخباری که به قرارگاه حمزه رسیده است دولت عراق به تازگی مبلغ 10 میلیون ریال در اختیار حزب دمکرات کردستان عراق قرار داده است⁽³⁾

101

یکی از نیروهای سازمان مجاهدین خلق در خیابان بشیر تهران در درگیری با نیروهای سپاه کشته شد. در این درگیری که با تیراندازی متقابل طرفین هم‌راه بود، رخ داد یک عابر نیز زخمی شد⁽⁴⁾

در خیابان شکوفه نیز 4 فرد مسلح سازمان وارد خانه‌ی شخص متمولی شدند و با تهدید شب را در آن خانه به سر بردند و صبح روز بعد در حالی که 3 تن از افراد سازمان، همسر و فرزندان صاحب‌خانه را به گروگان گرفته بودند یکی از افراد سازمان و صاحب‌خانه با مراجعه به بانک مبلغ 4 میلیون ریال از حساب وی برداشت کردند. افراد سازمان پس از این اقدام با برداشتن طلا و جواهرات موجود در منزل و یک دستگاه ویدئو متواری شدند.

گفتنی است که صاحب‌خانه برای کتمان موضوع از طرف نیروهای سازمان به شدت تحت فشار قرار گرفته، ولی یکی از همسایه‌های وی که به خوبی از ماجرا باخبر شده بود نیروهای سپاه را در جریان این امر قرار داد.⁽⁵⁾

102

میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در سمینار فرماندهان سپاه با اشاره به نقش نهادهای انقلاب اسلامی گفت: «هویت انقلاب توسط نهادهای انقلاب اسلامی نگه‌داری می‌شود و ارزش‌هایی که در طول انقلاب توسط ملت به وجود می‌آید به وسیله‌ی نهادهای انقلابی تثبیت می‌گردد.» نخست‌وزیر سپس در مورد فرمان هشت ماده‌یی امام توضیحاتی داد و گفت: «فرمان امام امت مسئله‌ی هوشیاری انقلابی را نقض نمی‌کند، بلکه بر آن تأکید نیز می‌نماید.» وی افزود: «جامعه‌یی که ما در پی ساختن آن هستیم جامعه‌یی است که همه چیز آن یک رشد متناسب داشته باشد.»⁽⁶⁾

وی همچنین در دیدار با جمعی از جانبازان استان خراسان با اشاره به تاثیرات

1) وی در 29 دی 1361 بر اثر صدمات واردشده به هلاکت رسید. (منبع: سند شماره 112570، دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، بولتن ویژه‌ی مناطق کردنشین غرب کشور، نشریه‌ی شماره 81، 17 بهمن 1361، ص 3، به نقل از رادیو کومه‌له)

2) سند شماره 112570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر نخست‌وزیری، 17/11/1361، ص 3.

3) سند شماره 349619 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی به قرارگاه حمزه و منطقه7، شماره 4969، 14/10/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 79847 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 286، 12/10/1361، ص 4.

5) همان؛ و - سند شماره 103844 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 216، 19/10/1361، ص 2.

6) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 11/10/1361، ص 11.

انقلاب اسلامی در جهان گفت: «انقلاب ما عملاً تصوری را در ذهنیت مستضعفان جهان به وجود آورده است که مخالف منابع قدرت‌های استکباری می‌باشد.»

نخست‌وزیر در بخش دیگری از سخنانش، پس از اشاره به توطئه‌هایی که دشمنان برای از میان بردن انقلاب انجام داده‌اند گفت:

«با وجود تمام این توطئه‌ها، نظام ما محکم و استوار بر پای خود ایستاده است و این ایستادگی جز با اتکا بر شعارهای اصیل، تحقق نمی‌یافت. یکی از مهم‌ترین شعارهای ما در طول انقلاب، اصالت خون شهدا در مقابل ابزار بوده است. تنوع سلاح‌هایی که عراق در حال حاضر در اختیار دارد از جمله موشک‌های ساخت شوروی و فرانسه که هم‌پیمان امریکا می‌باشد، نشان‌دهنده‌ی عمق توطئه علیه انقلاب اسلامی در سراسر جهان است.

اما وجود شما عزیزان و برادران‌تان در جبهه‌های نبرد تمام توطئه‌ها را نقش بر آب خواهد ساخت. دشمنان انقلاب برای شکست، آن جنگ را بر ما تحمیل کردند و با گذشت زمان توطئه‌ی آنان به خودشان بازگشته است.»

وی افزود: «ما هیچ گاه جنگ را دوست نداشته و نداریم، ولی هنگامی‌که انقلاب و حیثیت ما مورد تجاوز و تعارض قرار گرفت، چاره‌یی جز دفاع نداشتیم. آن کسانی که آتش این جنگ را افروختند خود نیز عواقب و اثرات آن را خواهند پذیرفت.

این اثرات مطمئناً برای مردم مسلمان منطقه مبارک است، ولی برای ابرقدرت‌ها هلاک‌کننده می‌باشد. آن‌ها اشتباه کردند که جنگ را با انقلابی آغاز کردند که راهی جز پیروزی ندارد، چراکه انقلاب، انقلابی است الهی و با حضور ملتی بزرگ و مقاوم در تمامی جبهه‌ها هیچ گاه شکست نخواهد خورد.»⁽¹⁾

103

هیئت سیاسی وزارت امور خارجه به سرپرستی محمدحسین لواسانی مدیرکل سیاسی آسیا و افریقا که سرگرم دیدار از چند کشور افریقایی است، وارد موریتانی شد و در دیدارهایی با مقامات این کشور در خصوص گسترش روابط جمهوری اسلامی ایران و موریتانی با آنان گفت و گو و تبادل‌نظر کرد. به نوشته‌ی روزنامه‌ی کیهان: «در دیدار هیئت مذکور با وزیر امور خارجه‌ی این کشور، لواسانی در مورد جنگ تحمیلی عراق به ایران گفت: "دشمن قبل از تجاوز تلاش وسیعی را برای تطمیع بسیاری از کشورها آغاز کرده بود و تا حدی نیز به این هدف شیطانی خود دست یافت." وی ضمن تأکید بر این‌که جمهوری اسلامی بر مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ تحمیلی و فشار مستکبرین غلبه کرده و در جبهه‌های جنگ تحمیلی نیز پیروزی‌های چشمگیری به

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 11/10/1361، ص 2.

دست آورده است گفت: "اقدامات جمهوری اسلامی ایران برای توسعه‌ی روابط و هم‌کاری با کشورهای جهان سوم از روی احساسات اسلامی و برادرانه صورت می‌گیرد و ناشی از احتیاج نیست." [...]

[...] در ملاقات این هیئت با وزیر بازرگانی و معاونت وزارت خارجه‌ی موریتانی، در زمینه‌ی سفر قریب‌الوقوع هیئت نفتی بازرگانی موریتانی به ایران که قرار است در سطح عالی‌رتبه‌یی صورت گیرد، تبادل‌نظر شد.

در این ملاقات، وزیر بازرگانی موریتانی ضمن تمجید از انقلاب اسلامی ایران آن را پشتیبانی [برای] جهان اسلام دانست. وی با تأکید بر این‌که زمینه‌های تحکیم روابط بین دو ملت در سطح وسیعی وجود دارد اظهار امیدواری کرد که افتتاح سفارت جمهوری اسلامی ایران در موریتانی زمینه‌های تقویت روابط دو کشور را فراهم آورد.»⁽¹⁾

104

رئیس‌جمهور الجزایر از تلاش مجدد این کشور برای میانجی‌گری خبر داد. خبرگزاری فرانسه در این باره گزارش داده است: «شاذلی بن جدید رئیس‌جمهور الجزایر، روز جمعه هنگام مراسم اختتام هشتمین اجلاس کمیته‌ی مرکزی جبهه‌ی آزادی‌بخش ملی الجزایر، ضمن توضیح مواضع این کشور پیرامون اوضاع جهان، در مورد مسائل خاورمیانه با اشاره به جنگ عراق با ایران و کوشش‌های الجزایر از یک سال قبل برای کمک به عراقی‌ها و ایرانی‌ها به منظور یافتن راه‌حلی برای جنگ خود گفت: "نوعی خوش‌بینی محتاطانه موجب تجدید عزم الجزایر برای ادامه‌ی کوشش‌هایی در جهت هم‌کاری برای استقرار یک جو تفاهم و صلح شده است."»⁽²⁾

105

در پی اخراج 2 تن از کارمندان سفارت استرالیا به دلیل توهین به 2 نفر از خانم‌های مراجعه‌کننده به سفارت آن کشور، خبرگزاری یونایتدپرس از اقدام متقابل این کشور خبر داد. به گزارش این خبرگزاری از کانبرا:

«تونی استریت وزیر امور خارجه‌ی استرالیا، از 2 تن از مقامات رسمی سفارت ایران در این کشور خواست که خاک استرالیا را ترک کنند.

در بیانیه‌یی که به همین منظور انتشار یافت، استریت گفته است: "این تقاضا در جواب تصمیم دولت ایران مبنی بر پایان دادن به کار دو تن از اعضای رسمی سفارت این کشور در تهران صورت می‌گیرد."»⁽³⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 11/10/1361، ص 18.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 288، 12/10/1361، ص 2، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه از الجزایر.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 287، 11/10/1361، صص 3 و 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از گزارش یونایتدپرس از کانبرا.

روزشمار جنگ شنبه 11 دی 1361 16 ربیع‌الاول 1403 1 ژانویه 1983

106

در عملیات نفوذی نیروهای خودی به مواضع عراقی‌ها در منطقه‌ی شورشیرین در شمال مهران، حدود 100 نفر از نیروهای دشمن کشته یا مجروح شدند و تعدادی از سنگرها‌ی آنان نیز منهدم شد.⁽¹⁾

107

در درگیری میان افراد مسلح گروه‌های مخالف و نیروهای خودی در مناطق کردنشین شمال غرب کشور عده‌یی شهید؛ چند تن اسیر و شماری نیز مفقودالاثر شدند. شماری از مهاجمان نیز کشته یا زخمی شدند و تعدادی سلاح و مقداری مهمات از آنان به دست آمد.

1. حدود 250 نفر از افراد مسلح غیر قانونی به نیروهای تأمین 203 امداد ژاندارمری در پایگاه کشاورزی در محور میاندوآب - مهاباد حمله کردند که به رغم برتری اولیه‌ی مهاجمان، نیروهای ژاندارمری که نیروهای سپاه نیز به آنان اضافه شده بودند، توانستند خود را بازیابند و با آنان مقابله کنند و در ادامه، 8 تن از نیروهای ژاندارمری که به دست مهاجمان اسیر شده بودند، آزاد شدند و 4 تن دیگر همچنان نزد آنان باقی ماندند. در این عملیات 2 اسلحه و 2 خودرو نیز بازپس گرفته شد.

منابع گوناگون آمار تلفات مهاجمان را 50 کشته و زخمی اعلام کردند و به گزارش فرمانده سپاه میاندوآب تلفات نیروهای ضد انقلاب 9 تن بوده است.

در این عملیات، 5 تن از نیروهای خودی شهید؛ 3 نفر زخمی و 4 تن اسیر شدند.⁽²⁾

در منطقه‌ی شرق مهاباد 12 نفر از نیروهای سپاه به کمین نیروهای مسلح مخالف برخورد کردند که 7 تن از آنان شهید و 5 تن مفقودالاثر شدند. هوای طوفانی و سرمای شدید، عوامل اصلی غافل‌گیری نیروهای خودی ذکر شده است.⁽³⁾

در محور بانه - سردشت، سرهنگ غلامرضا مخبری معاون تیپ1 سردشت از

1) سند شماره 061110 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به فرمانده کل، شماره 13، 26/10/1361، ص 18.

2) سند شماره 347920 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 62 - 700، 13/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 79867 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 287، 13/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 402005 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه، شماره 626 - 700، 11/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349680 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه میاندوآب به قرارگاه بعثت، شماره 662، 15/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 437109 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دبیرخانه‌ی شورای امنیت کشور به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 28/10/1361، ص 2.

3) سند شماره 103838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 222، 28/10/1361، ص 3؛ و - مأخذ 2، بخش دوم.

لشکر28 کردستان و 10 تن از نیروهای این تیپ در گردنه‌ی پیچ دارساوین بین روستای بنارین و دارساوین در کمین نیروهای مسلح ضد انقلاب افتادند و همگی به شهادت رسیدند. حادثه زمانی رخ داد که سرهنگ مخبری پس از بازدید از بانه قصد بازگشت به سردشت را داشت.⁽¹⁾

نیروهای حزب دمکرات 2 تن از افراد روستای قوجه در شمال تکاب را به جرم هم‌کاری با جمهوری اسلامی به قتل رساندند. قرارگاه حمزه‌ی سیدالشهدا(ع) ضمن اعلام این خبر افزوده است که در یک ماه اخیر حزب منحله‌ی دمکرات به قریه‌هایی که پاک‌سازی شده‌اند مراجعه و کسانی را که با سپاه هم‌کاری کرده‌اند دست‌گیر و با جریمه‌ی چندین هزارتومان آنان را آزاد یا در برخی مواقع آنان را اعدام کرده‌اند. نمونه‌هایی از این اقدامات در کانی‌سفید، قلدره و دهات‌های دیگر دیده شده است.⁽²⁾

در 2 درگیری بین نیروهای خودی و افراد حزب دمکرات در حوالی سقز و جلقران در شمال ارومیه، 4 تن از افراد حزب کشته و 3 تن نیز زخمی شدند.⁽³⁾

بنا به اعلام سپاه اشنویه، 4 نفر از اعضای کمیته‌ی مرکزی حزب دمکرات کردستان به منطقه‌ی سلدوز در جنوب شرقی ارومیه آمده و با تشکیل جلساتی اعلام کرده‌اند که همه‌ی روستاهای کردنشین منطقه‌ی اشنویه باید برای اسکان؛ تأمین مواد غذایی و سایر نیازمندی‌های 20 الی 30 نفر از چته‌های حزب دمکرات آماده شوند.⁽⁴⁾

108

نیروهای سازمان مجاهدین خلق در تهران، خواف و رودسر عده‌یی را ترور کردند. 2 تن از افراد سازمان نیز در شهرضا و بندر ترکمن دست‌گیر شدند.

در یک درگیری که بین نیروهای دادستانی و 2 نفر از افراد سازمان مجاهدین خلق در خیابان شوش رخ داد، یک نفر از افراد سازمان کشته شد و دیگری گریخت. یک نفر از مردم عادی نیز که به کمک نیروهای دادستانی آمده بود زخمی شد.⁽⁵⁾

در خیابان تیسفون نیز 3 نفر از افراد سازمان یک خودرو پیکان را با تهدید اسلحه از صاحب آن اخذ کردند و گریختند.⁽⁶⁾

همچنین، 2 نفر از افراد سازمان، بخشدار خواف را با ضربات چاقو زخمی کردند و با به جا گذاشتن یک کلت و یک نارنجک از محل حادثه گریختند.⁽⁷⁾

در رودسر نیز پیکر مثله‌شده‌ی پیرزنی که چندی پیش نیروهای سازمان مجاهدین خلق وی را ربوده بودند، در حاشیه‌ی شهر پیدا شد⁽⁸⁾

در مرودشت، یک تن از افراد سازمان که در ترور چند تن از پاسداران شهرضا شرکت داشت دست‌گیر شد.⁽⁹⁾

1) سند شماره 301008 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرمانده ناحیه 4 (رکن2)، شماره 297، 15/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 04347835 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (فرماندهی) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، شماره 224، 16/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 79847 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 286، 12/10/1361، ص 2.

2) سند شماره 395996 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (فرماندهی) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، 16/10/1361، سند تک‌برگی.

3) سند شماره 349601 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد عملیات پایگاه ارومیه به واحد طرح و برنامه عملیات قرارگاه بعثت، 20/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به قرارگاه حمزه، شماره 2628، 14/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 4، بخش دوم.

4) سند شماره 349608 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه اشنویه به اطلاعات قرارگاه بعثت، شماره 139، 12/10/1361.

5) سند شماره 089352 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 37، 2/10/1361، ص 10، به نقل از گزارش ستاد منطقه10 سپاه پاسداران.

6) سند شماره 103815 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 219، 22/10/1361، ص 3.

7) سند شماره 79844 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (اطلاعات و تحقیقات)، شماره 6/642، 12/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 289، 13/10/1361، ص 4، مشهد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/10/1361.

8) سند شماره 43553 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، از ستاد منطقه3 فرماندهی به ستاد مرکزی فرماندهی، شماره 1213، 14/10/1361، ص 2.

9) سند شماره 434721 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه منطقه9 به سپاه منطقه2، شماره 2814، 16/10/1361، سند تک‌برگی.

در این روز در بندر ترکمن نیز یکی از افراد چریک‌های فدایی خلق (شاخه‌ی اشرف دهقان) دست‌گیر شد و از وی 4 قبضه کلت؛ یک عدد نارنجک و 160 عدد تیر به دست آمد.⁽¹⁾

109

یک بولتن داخلی سپاه درباره‌ی بازتاب نامه‌ی آقای شریعتمداری به دادستانی ارتش در محافل سیاسی خارج به خصوص سازمان مجاهدین خلق گزارشی بدین ترتیب منتشر کرده است:

G161

«به دنبال منتشر شدن نامه‌یی از آقای سیدکاظم شریعتمداری که در آن خطاب به دادستان انقلاب ارتش که از کرده‌های گذشته‌ی خود اظهار ندامت کرده بود و با اظهار بیزاری از سران گروهک‌ها، من‌جمله منافقین و خائن خواندن آن‌ها درخواست کرده بود که دامادش مورد عفو قرار بگیرد، سازمان مجاهدین خلق با انتشار اعلامیه‌یی که با ادبیات خاص این سازمان تنظیم شده است به نوعی به جواب‌گویی برخاست. در بخش‌هایی از این بیانیه آمده است:

"آن روزها شنیدیم [که شریعتمداری] زبان توبه و ندامت گشود، اما جز با اشارتی کوتاه، سخنی در این باره نگفتیم و یا سکوت کردیم (اما) آقا این بار برای استخلاص دامادشان و مزید طول عمر شخص خودشان [...] آن‌چنان به سراشیب درغلطید که من‌جمله مجاهدین و سمبل و نماینده‌ی مقاومت دوران‌ساز و خونین خلق برادر مجاهد مسعود رجوی را نیز وثیقه‌ی آزاد کردن دامادش قرار داده و آن‌ها را خائن و وابسته نامیده است.

البته، بدیهی است که اهانت شریعتمداری [...] بر شأن و مرتبت [...] مسئول بزرگ‌ترین مقاومت انقلابی تاریخ [...] بسی می‌افزاید [...]، اما دیگر چرا باید حقارت و زبونی را به جایی برساند که بنیان‌گذاران و برخی از اعضای شورای ملی مقاومت را وجه‌المصالحه‌ی امتیاز گرفتن قرار دهد؟!"»

این بولتن افزوده است:

«شریعتمداری در قسمتی از نامه‌یی که در آن استخلاص دامادش را از دادستان ارتش تقاضا کرده بود در رابطه با گروهک‌ها چنین نوشته بود: "این‌جانب [...] اشخاصی از قبیل مسعود رجوی، رضا پهلوی، بنی‌صدر، حسن نزیه، مقدم مراغه‌ای و گروهک‌ها و سازمان‌هایی امثال منافقین خلق، کومه‌له، فدائیان خلق، توده‌یی‌ها، سلطنت‌طلبان، دمکرات‌ها، جبهه‌ی ملی و حزب

1) مأخذ 11، ص 1؛ و - 089343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به فرمانده منطقه9، شماره 12، 20/10/1361، ص 4.

منحله‌ی خلق مسلمان را محکوم نموده و خائن می‌دانم و وابسته به شرق و غرب می‌دانم و از جناب‌عالی تقاضا می‌کنم که داماد این‌جانب آقای احمد عباسی [...] چنانچه گول افراد خائن بی‌وطنی از مربوطین قطب‌زاده‌ی معدوم را خورده، مورد عفو قرار دهید."»

در ادامه‌ی این مطلب آمده است:

«بسیاری از کسانی‌که در نامه‌ی شریعتمداری به آن[ها] اشاره شده است از جمله کسانی بودند که به دنبال افشا شدن جریان کودتا و هم‌دستی شریعتمداری با آن‌ها هیاهوی زیادی را تحت عنوان این‌که به مرجع تقلید شیعیان جهان توهین گشته است به راه انداخته‌اند و هر کدام در نشریات‌شان به تفصیل در این زمینه به قلم‌زنی پرداختند.

و در همین رابطه علیه خبرگزاری‌های امپریالیستی به تصور این‌که واقعاً دارد خبری می‌شود(!) با تمام توان خود به یاری آن شتافتند و با اشاره به این‌که انقلاب اسلامی هم با توهین به امام شروع شد(!) ایران را در انظار جهانیان در آستانه‌ی یک تحول عظیم نمایش دادند! از این رو، انتشار این نامه توسط جمهوری اسلامی ایران با توجه به سرمایه‌ی هنگفتی که محافل امپریالیستی در این رابطه خرج کرده بود، ضربه‌ی سنگینی بر پیکر آنان وارد کرد و همه‌ی جریانات ضد انقلابی را که گویا همگی مقلد وی بودند به شدت به خشم آورد و هر کدام (که تا چندی پیش به صورت مدیحه‌سرای وی درآمده بودند) را به موضع‌گیری نظیر آنچه در فوق آمد، وادار ساخت.»⁽¹⁾

110

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در جمع علمای اهل تسنن و تشیع شهرهای گرگان و گنبد نکاتی را متذکر شدند از جمله: یادآوری وحدت شیعه و سنی که یکی از برکات انقلاب اسلامی است و دردناک بودن اختلاف بین این دو مذهب؛ توقع امریکا برای زانو زدن انقلاب اسلامی در پیشگاه قدرت او؛ تمام نشدن کینه‌ورزی‌های استکبار به نظام جمهوری اسلامی و توصیه به هوشیاری در برابر اقدامات گوناگون دشمن. به نوشته‌ی روزنامه‌ی اطلاعات:

«در این ملاقات ابتدا 2 تن از علمای اهل تشیع و تسنن ضمن اشاره به هفته‌ی وحدت و اتحاد هر چه بیش‌تر بین مسلمین مطالبی بیان کردند. آن‌گاه رئیس‌جمهوری ضمن تأکید بر این‌که یکی از برکات بزرگ انقلاب اسلامی ایران ایجاد وحدت بین دو فرقه‌ی مسلمان و برادر بوده است، گفت: "از دیرباز دست‌های تفرقه‌افکن درصدد شکاف و جدایی بین مسلمانان بوده است و این بدین طریق بود که دو فرقه‌ی بزرگ اسلامی، یعنی برادران اهل سنت و جماعت و اهل تشیع را وادار می‌کردند که اختلاف نظر در اصول و فروعی که بین آن‌ها وجود دارد را عمده کنند و آن را موجب عدم هم‌زیستی و عدم امکان محبت جلوه‌گر نمایند. در حالی که هرگز اختلاف عقیده چه در اصول و چه در فروع بین دو فرقه‌ی مسلمان

1) دفتر سیاسی سپاه، نشریه‌ی رویدادها و تحلیل، شماره 48، 11/10/1361، صص 18 و 19.

که بر اساسی‌ترین مسائل فکری و عقیدتی با یک‌دیگر هم‌فکرند نبایستی موجب بغض و کینه شود." آقای خامنه‌ای افزود: "وقتی اسلام با وسعت دیدی که دارد و اعلام می‌دارد: ای مسلمین اگر شما فقط در توحید با کسی وحدت عقیده دارید می‌توانید در کنار او باشید و توصیه می‌کند که کینه و مکر را کنار بگذارید و با هم زندگی کنید، آن وقت وجود اختلاف بین شیعه و سنی یک امر دردناکی است." رئیس‌جمهور با اشاره به این‌که وقتی اختلاف عقیده موجب بغض و کینه نشود، دست استعمارگر کوتاه خواهد شد، گفت: "انقلاب اسلامی داغ بزرگی بر دل استعمارگران و استکبار جهانی که همیشه درصدد تفرقه بوده‌اند، گذاشت و این داغ خوب‌شدنی هم نیست و ممکن نیست که استکبار جهانی از امریکا و روسیه گرفته تا رژیم اشغال‌گر قدس از ما خشنود شوند مگر این‌که ما پیش روی آنان زانو بزنیم و چون این کار را نمی‌کنیم پس بغض آن‌ها نسبت به ما تمام‌نشدنی است." آقای خامنه‌ای با اشاره به این‌که وقتی ضربه‌یی به دشمن می‌زنید باید آمادگی دفع ضربه‌ی متقابل آن‌ها را نیز داشته باشید گفت: "امروز تجمع شما برادران اهل تسنن و تشیع در هفته‌ی وحدت ضربه‌یی به دشمن وارد کرده که باید منتظر ضد ضربه به او نیز باشید. او از طریق مختلف از جمله سیاسی و اقتصادی سعی خواهد کرد ضربه‌یی بزند که طبیعی‌ترین حالت آن از طریق دولت‌های مرتجعی [می‌باشد] که نام‌شان مسلمان است، ولی حقیقت وجود و عمل‌شان فرسنگ‌ها از مسلمانی دور است و تنها به شکل اختلاف در بین مسلمانان بروز می‌کنند." رئیس‌جمهوری در ادامه‌ی سخنان خود افزود: " امروز جامعه‌ی تسنن باید مشت محکمی به دهان رهبران دولت‌های مرتجع منطقه که مدعی تسنن هستند بکوبد. زیرا آن‌ها تنها سنی نیستند، بلکه از مسلمانی نیز بویی نبرده‌اند و استکباری و امریکایی هستند و همه باید بدانند ادعاهای این‌ها دروغ و بی‌اساس است. این‌ها مایل بودند که در این کشور آرامش وجود نداشته باشد. بحمدلله این آرامش به برکت شما مردم و شما روحانیت شیعه و سنی آگاه وجود دارد. اگر شما بی‌توجهی و ساده‌لوحی به خرج می‌دادید در منطقه‌ی شما آرامش وجود نداشت.⁽¹⁾

111

آقای هاشمی رفسنجانی نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع و سخن‌گوی این شورا در پایان جلسه‌ی امروز شورای عالی دفاع⁽²⁾درباره‌ی موضوعات مطرح‌شده در این جلسه گفت: «در این جلسه پس از ارائه‌ی اخبار جبهه‌های جنگ و بررسی برنامه‌های آینده‌ی

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 13/10/1361، ص 2.

2) در این جلسه که در بیت امام خمینی برگزار شد، آیت‌الله خامنه‌ای رئیس شورای عالی دفاع؛ سیداحمد خمینی؛ تیمسار ظهیرنژاد رئیس ستاد مشترک ارتش؛ سرهنگ سلیمی وزیر دفاع؛ محسن رضایی فرمانده کل سپاه؛ محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه؛ علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه؛ حسن روحانی رئیس کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی؛ کمال خرازی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ و نظران دبیر شورای عالی دفاع، شرکت داشتند.

رزمندگان اسلام در نبرد با کفار بعثی [درباره‌ی] مسائل جاری جنگ بحث و تبادل‌نظر شد و تصمیماتی اتخاذ گردید.» وی سپس با یادآوری این نکته که در این جلسه درباره‌ی وضع کنونی لبنان نیز گفت و گو و بررسی‌هایی شده است، گفت:

«تداوم حضور اشغال‌گرانه‌ی رژیم اشغال‌گر قدس در این کشور و ازدیاد روزافزون نیروهای خارجی در آن‌جا و نزدیک شدن لبنان و اسرائیل به خاطر مذاکراتی که آغاز کرده‌اند، ما را ناچار ساخت تا توجه بیش‌تری نسبت به مسائل لبنان و وظایفی که در این رابطه به عهده‌ی جمهوری اسلامی ایران است نشان دهیم.»

آقای هاشمی رفسنجانی درباره‌ی نقش فرانسه در تسلیح عراق و اقدامات ایران در این باره گفت: «مسئله‌ی دیگر نقش موذیانه و استعماری کشور فرانسه است که با کمال پررویی عراق را به اسلحه‌های پیشرفته مسلح می‌کند و تلاش‌های زیادی می‌کند که از سرنگونی رژیم متزلزل صدام جلوگیری کند.»

وی سپس با یادآوری این مطلب که ما در رسیدگی خود به این نتیجه رسیدیم که این‌گونه اقدامات فرانسه نباید بدون جواب بماند، افزود: «آینده‌ی منطقه متعلق به اسلام است و جمهوری اسلامی ایران این قدرت را دارد که برنامه‌ها و امید‌های فرانسه را در این مورد نقش بر آب سازد.»⁽¹⁾

112

یک هیئت عالی‌رتبه‌ی تجاری - اقتصادی جمهوری خلق چین به ریاست آقای چیاشی معاون وزیر روابط اقتصادی خارجی و بازرگانی این کشور، وارد تهران شد و مورد استقبال غنیمی‌فرد معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی قرار گرفت. غنیمی‌فرد در گفت و گویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی هدف این هیئت را از سفر به ایران گسترش مبادلات اقتصادی بین دو کشور ذکر و اظهار امیدواری کرد که در زمینه‌های کشاورزی و صنایع کوچک نیز هم‌کاری‌هایی انجام شود. آقای چیاشی در پاسخ به پرسشی که هدف سفر وی به ایران را جویا شده بود، گفت: «در این بازدید ما امیدواریم در ملاقات با مقامات ایرانی ضمن بررسی زمینه‌های هم‌کاری اقتصادی، صورت کالا‌های مورد نیاز دو کشور را نیز جهت مبادله‌ی کالا تهیه کنیم.» وی هم‌چنین اظهار امیدواری کرد که این ملاقات‌ها نقش سازنده‌یی در گسترش روابط دو کشور ایفا کند. هیئت چینی را مدیرکل روابط اقتصادی خارجی و بازرگانی و تنی چند از معاونان بازرگانی و بانکی چین هم‌راهی می‌کنند⁽²⁾

113

امروز نیروی جدید نظامی امریکا تحت عنوان "فرماندهی مرکزی ایالات متحده" شروع

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 13/10/1361، ص 2.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 11/10/1361، ص 3، خبرگزاری جمهوری اسلامی.

به کار کرد. بی‌بی‌سی درباره‌ی اهداف تشکیل و مناطق مأموریت این نیرو گفت:

«امروز، یعنی نخستین روز سال 1983 میلادی، نیرویی که به "نیروی واکنش سریع

ایالات متحده معروف شده بود" رسماً تغییر نام داد و فرماندهی مرکزی ایالات متحده نام گرفت. این نیرو یا فرماندهی یا اسمش را هر چه می‌خواهید بگذارید به ویژه با خاورمیانه و آسیای جنوب غربی مرتبط خواهد بود. ببینیم اهمیت قضیه تا چه اندازه است. این فرماندهی مرکزی به صورت یک دستگاه یک‌پارچه و واحد برآورد شده است و بنابراین بزرگ‌ترین چارچوب نظامی در واحدی است که از هنگام پایان جنگ جهانی دوم به این طرف در عرصه‌ی گیتی پدید آمده است. از نظر تعداد نفرات وابسته به آن، این چارچوب بعد از نیروهای ایالات متحده در اروپا رتبه‌ی دوم را داراست. از نظر دامنه‌ی عمل باید در نظر داشت که منطقه‌ی عمل این نیرو تقریباً 20 کشور را در بر می‌گیرد. از جمله این کشورها عبارت‌اند از:

مصر، اردن، عراق، همه‌ی کشورهای شبه جزیره‌ی عربستان و منطقه‌ی دریای سرخ و منطقه‌ی خلیج فارس، ایران، پاکستان، افغانستان، سودان، اتیوپی، سومالی و کنیا. کوشش‌هایی که معرف پیدایش این نیرو شده است، نشان‌دهنده‌ی اهمیت سوق‌الجیشی آسیای جنوب غربی و خاورمیانه و به ویژه منطقه‌ی خلیج فارس است. این حمایت عمدتاً ناشی از وجود ذخایر کلان نفت است که کشورهای صنعتی جهان غرب سخت بدان متکی و نیازمندند.

انقلاب ایران؛گرفتاری گروگان‌های امریکایی در تهران و مداخله ی نظامی شوروی در افغانستان، یکی پس از دیگری ناتوانی ایالات متحده را در آن منطقه نشان دادند. برای رفع این کمبود بود که ابتدا جیمی کارتر رئیس‌جمهور سابق ایالات متحده، 3 سال پیش دست به تأسیس نیروی گسترش سریع زد⁽¹⁾

114

یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، در مصاحبه‌یی با روزنامه‌ی الانباء گفت: «صدای فلسطین هم‌اکنون در عراق پخش می‌شود.»

وی همچنین ضمن اظهار تمایل برای دیدار از مصر درباره‌ی انتخاب امین جمیل به ریاست‌جمهوری لبنان گفت: «او از جانب کلیه‌ی نیروهای سیاسی انتخاب شده و صحیح نیست که ما به انتخاب وی اعتراض کنیم.»⁽²⁾

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/10/1361، ص 11، رادیو بی‌بی‌سی، 11/10/1361.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 288، 12/10/1361، ص 10، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/10/1361.

روزشمار جنگ یک‌شنبه 12 دی 1361 17 ربیع‌الاول 1403 2 ژانویه 1983

115

ساعت 11:30 امروز در حالی که یک کاروان متشکل از 8 کشتی تجاری از بوشهر عازم بندر امام خمینی بود، در دهانه‌ی خور موسی هدف حمله‌ی موشک‌ها و هلی‌کوپترهای عراقی قرار گرفت که تنها یک موشک به کشتی سنگاپوری "ایسترن هانتر" اصابت کرد و این کشتی از قسمت دماغه دچار آتش‌سوزی شد که پس از مدتی آتش آن خاموش شد. در این حادثه 5 نفر از خدمه‌ی کشتی که 2 نفر از آنان ایرانی و 3 نفر دیگر پاکستانی بودند، کشته؛ 4 نفر زخمی و 5 نفر نیز مفقود شدند. 36 خدمه‌ی دیگر کشتی تخلیه شدند. موتور و محموله‌ی کشتی نیز سالم است و امکان انتقال آن به مناطق امن‌تر وجود دارد.

یک ساعت بعد، موشک دیگری به طرف این کاروان شلیک شد که به کشتی لیبریایی "ارتیت هورایزن" اصابت کرد، ولی خسارت چندانی به آن وارد نکرد و سرنشینان آن نیز آسیبی ندیدند. این کشتی در حال بازگشت به بندر بوشهر است.

برخی منابع نوع موشک را سطح به سطح و از نوع اگزوست فرانسوی ذکر کرده‌اند.⁽¹⁾

رادیو بغداد در اقدامی تبلیغاتی دفعات حمله را 4 بار و به 4 کشتی اعلام و میزان خسارت‌های وارد‌شده را نیز انهدام کامل کشتی‌ها بیان کرد، در خبر این رادیو آمده است: «در منطقه‌ی خور موسی چند فروند کشتی متجاوز که پیش از ظهر امروز قصد ورود به بندر امام خمینی را داشتند کشف و مورد هجوم برق‌آسای نیروهای دریایی ما قرار گرفتند که در اثر آن 4 فروند کشتی در اوقات زیر منهدم گردیدند:

نخستین کشتی در ساعت 12:04 دقیقه و دومین کشتی در ساعت 12:50 دقیقه و سومین کشتی در ساعت 13:52 دقیقه؛ چهارمین کشتی در ساعت 14:56 دقیقه. سپس، تمام واحدهای دریایی پرتوان ما پس از، انجام مأموریت‌های موفقیت‌آمیز خود به پایگاه‌های خود سالم و پیروزمند بازگشتند⁽²⁾

12/10/1361، ص 1، رادیو بغداد، 12/10/1361.

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 289، 13/10/1361، ص 2، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/10/1361؛ و - سند شماره 089343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به فرمانده منطقه9، شماره 12، 20/10/1361، ص 18؛ و - سند شماره 43468 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه8 (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی، شماره 4877، 16/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 79867 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 287، 13/10/1361، ص 4؛ و - سند شماره 43603 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه8 ر ا ط به ستاد مرکزی ر ا ط، 19/10/1361، سند تک‌برگی.

2) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه،

همچنین، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، آتش‌سوزی نفت‌کش 30 هزار تنی اسکای‌مون که 27 آذرماه در نزدیکی خور موسی هدف موشک‌های عراقی قرار گرفته بود، همچنان ادامه دارد⁽¹⁾

116

افراد مسلح گروه‌های مخالف نظام، شماری از مردم مناطق کردنشین شمال غرب و غرب کشور را گروگان گرفتند و یک تن را نیز به شهادت رساندند. تعدادی از این افراد نیز به محاصره‌ی نیروهای خودی درآمدند و تعدادی از آنان کشته شدند. عده‌یی از افراد وابسته به حزب دمکرات و کومه‌له هم تسلیم نیروهای سپاه مریوان شدند.

نیروهای حزب دمکرات کردستان، 16 نفر از جوان‌مردان (هم‌کاران بومی ژاندارمری) را که برای مرخصی به روستاهای چمان، دربند، خوشاکو و انبی (در جنوب غربی ارومیه) رفته بودند به گروگان گرفتند.⁽²⁾

نیروهای کومه‌له نیز در محور سقز - بوکان کمین کردند و 2 دانش‌آموز غیر بومی را به گروگان بردند.⁽³⁾

در محور سنندج مریوان در نزدیکی آبادی شویشه نیز نیروهای مسلح ضد انقلاب 2 تن از سرنشینان بومی یک دستگاه وانت بار را دست‌گیر کردند و با خود بردند.⁽⁴⁾

در سنندج هم افرادی که در خیابان گلشن این شهر کمین کرده بودند، فردی به نام سیف‌الله اویسی را ترور کردند و به قتل رساندند.

افراد کومه‌له چندی پیش این فرد را گروگان گرفته بودند که پس از مدتی از زندان این سازمان فرار کرده بود.⁽⁵⁾

در محور پسوه - جلدیان نیز نیروهای مسلح ضد انقلاب قصد داشتند عملیات کمین اجرا کنند که با اطلاع به موقع افراد بومی در آگاه کردن نیروهای خودی و اقدام سریع آنان، این افراد به محاصره افتادند و در طول یک درگیری تعدادی از آنان کشته شدند⁽⁶⁾و تعدادی سلاح و مقادیری مهمات به دست نیروهای خودی افتاد.⁽⁷⁾

شش تن از افراد وابسته به حزب دمکرات و کومه‌له با تسلیم خود به سپاه مریوان درخواست امان‌نامه کردند. این افراد 6 قبضه سلاح فردی خود را نیز تحویل سپاه مریوان دادند.⁽⁸⁾

117

به مناسبت ولادت حضرت رسول(ص) و امام صادق(ع)، سران سه قوه؛ عده‌یی از

1) مأخذ 1، بخش اول، ص 4.

2) سند شماره 103838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 222، 28/10/1361، ص 5؛ و - سند شماره 349814 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری روزانه، قرارگاه مرکزی حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات)، 19/10/1361، ص 7.

3) سند شماره 349646 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، شماره 165، 18/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 5، بخش دوم.

4) سند شماره 43564 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 288، 14/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 301052 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان (مشاور سیاسی نظامی)، شماره 295، 13/10/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 64515 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 12/11/1361، سند تک‌برگی.

6) درباره‌ی میزان تلفات نیروهای مسلح برانداز آمار دقیقی ذکر نشده است.

7) مأخذ 4، بخش دوم؛ و - مأخذ 6، بخش اول.

8) سند شماره 349654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به قرارگاه حمزه، شماره 2627، 14/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - روزنامه‌ی اطلاعات، 14/10/1361، ص 1، سنندج.

نمایندگان مجلس شورای اسلامی؛ اعضای هیئت دولت و شرکت‌کنندگان در کنگره‌ی جهانی ائمه‌ی جمعه با امام خمینی دیدار کردند.

اصلی‌ترین محور سخنان امام خمینی در این دیدار عبارت بود از: معطوف کردن توجه مسلمانان به سرچشمه‌ی گرفتاری‌های جهان اسلام؛ نقش برخی شخصیت‌های کشورهای اسلامی در ترویج اسلام بی‌محتوا و هموار کردن راه سلطه‌ی بیگانگان بر کشورهای اسلامی؛ تأکید بر آمیختگی دین و سیاست و اشاره به الگوی رفتاری حضرت رسول(ص) در تشکیل حکومت اسلامی و ادامه‌ی آن در زمان خلفای صدر اسلام؛ محکومیت دخالت امریکا در کشورهای اسلامی و زیر سؤال بردن منافع امریکا در مناطق مسلمان‌نشین؛ تشویق مخاطبان به ریشه‌یابی ضعف مسلمانان و دلیل تسلط قدرت‌های شرق و غرب بر منابع و سرزمین‌های اسلامی.

امام خمینی فرمودند:

«مبارک وقتی است که تبریک عظیم در وقتی است که مسلمین توجه بکنند به گرفتاری‌هایی که دارند و توجه بکنند به اینکه از کجا این گرفتاری‌ها آمده است و علل آمدن این گرفتاری‌ها چیست و راه نجات از آن چیست. ائمه جمعه که در این هفته در این کشور ستمدیده و انقلابی آمدند و ان‌شاءالله در فرصت‌های دیگر هم این نحو اجتماعات خواهد بود. باید بررسی بکنند از علل انحطاط افکار مسلمین و بررسی بکنند از اینکه آن چیزی که استعمار را بر مسلمین استیلا داد و آن عللی که باعث شد که استعمار بر همه مقدرات کشورهای اسلامی و همه مستضعفین جهان حکم‌فرما باشد، آن ارزیابی را کنند در این سمینارها و مجالس مهم‌شان و راه را، علل را، کیفیت سلطه آنها را بیابند. و راه علاج را، چه باید کرد، چه شده است و چه باید کرد. البته بسیاری از آقایان می‌دانند که استکبار جهانی از چه راهی وارد شد در این کشورها، به دست خود اشخاصی که از این ملت‌ها بودند، با طرح‌های خود دولت‌ها عقب‌مانده و دولت‌های بی‌توجه به مصالح مسلمین و آنهایی که متعلق به این دولت‌ها بودند، از نویسندگان و گویندگان و خطبا و احیاناً ائمه جمعه و جماعات، آنها با تبلیغاتی که الهام می‌گرفتند به حسب ظاهر از قدرت‌های خارجی، درصدد این برآمدند که آن چیزی که از همه قدرت‌ها بالاتر می‌تواند در مقابل اجانب و قدرت‌های اجنبی بایستد اسلام است و این با بررسی‌های دانشمندان کشورهای خارجی بررسی دقیق شده است و تنها راه نجات خودشان را این می‌دانند که اسلام در این کشورها یا نباشد یا محتوا نداشته باشد یا نباشد را خیلی می‌دانند، موفقیت پیدا نمی‌کنند، لکن محتوا نداشتن را موفق شده‌اند و امید توفیق هم دارند و اگر مسلمین بیدار نشوند و توجه نکنند، این امر و این برنامه دنبال می‌شود.

یکی از امور مهمی که همه، بسیاری از آقایان می‌دانند، قضیه (که برای سلطه آنهاست) انزوای روحانیت از جامعه‌هاست و برای این امر نقشه‌های مختلف است از آن جمله

جدایی سیاست از دیانت که مع‌الاسف این نقشه بسیار مؤثر بوده است و گرفته است و گرفتاری‌های مسلمین اکثراً، بلکه همه از این راه بیشتر بوده است تا راه‌های دیگر. الان هم بوق‌های استعماری و آنهایی که سرسپرده استعمار هستند این فریاد را می‌زنند و اسلام را از سیاست جدا می‌دانند و برای مسلمان جایز نمی‌دانند که در سیاست دخالت کند و دامن می‌زند به این حرف، به این مطلب، روحانیونی که وابسته به دولت‌ها هستند و درباری هستند آنها دامن می‌زنند به این مطلب، خصوصاً در این عصر و آقایان ائمه جمعه و جماعات و همه خطبای کشورهای اسلامی باید این مطلب را به مردم برسانند که بنا بر منطق این طایفه که می‌گویند «باید مسلمان در سیاست دخالت نکند» و او را طرد می‌کنند و لعن شاید بکنند باید رسول‌الله را طرد کنند.

رسول‌الله پایه سیاست را در دیانت گذاشته است. رسول‌الله صلی‌الله علیه و آله و سلم تشکیل حکومت داده است، تشکیل مراکز سیاست داده است و سایر خلفای اسلام تا آنجایی که به انحراف کشیده نشده بود در صدر اسلام، باید همه آنها را نفی کنند، باید آنها را این آخوندهای درباری و این سلاطین و نوکرمآب باید پیغمبر اکرم و خلفای اسلام را طرد کنند و بگویند که آنها مسلم نبودند، برای اینکه آنها دخالت در سیاست می‌کردند. سیاستی که در صدر اسلام بود، یک سیاست جهانی بود. پیغمبر اسلام دستش را دراز کرده بود در اطراف عالم و عالم را داشت دعوت می‌کرد به اسلام و دعوت می‌کرد به سیاست اسلامی و حکومت تشکیل داد و خلفای بعد حکومت تشکیل دادند. در صدر اسلام از زمان رسول خدا تا آن وقتی که انحراف در کار نبود، سیاست و دیانت توأم بودند، این آخوندهای درباری و این به اصطلاح سلاطین امریکایی یا شوروی یا باید پیغمبر و پیغمبران را و خلفای پیغمبر و پیغمبران را تخطئه کنند یا باید خود و حکومت‌های خود را تخطئه کنند. امر دایر بین این دو است و از این خارج نیست. نمی‌شود منطقی که در مکه از سیاست ما را تخطئه می‌کند. ای ائمه جمعه بلاد اسلامی و کشورهای اسلامی! باید چه کرد؟ چرا ما به این روز نشانده شدیم که امریکا از آن ور دنیا بیاید و مقدرات کشورهای ما را تعیین کند و مقدرات علمای اسلام را تعیین کند ولو با دست دیگران و به صراحت بگوید که من منفعت دارم در منطقه و دخالت آشکار در منطقه بکند و مسلمین نشسته باشند و ناظر باشند؟ ای ائمه جمعه همه بلاد اسلامی! مردم را آگاه کنید، این چرا را بین مردم بگویید، این چرا هم به غرب وارد است و هم به شرق وارد است. و چرا شوروی در ممالک اسلامی دخالت می‌کند، دخالت نظامی. امریکا هم همه جور دخالت می‌کند در همه کشورهایی که تحت سلطه او هستند یا می‌خواهد تحت سلطه ببرد، هم دخالت نظامی می‌کند، هم دخالت سیاسی می‌کند و همه جور دخالت. خوب، این چرا ندارد در دنیا؟ این یک میلیارد جمعیت نباید بگویند چرا؟ از این یک میلیارد جمعیت اگر نصف‌شان فریاد

بزنند که چرا، امریکا کنار می‌رود. امریکا با دست خود دولت‌های وابسته، با دست خود نویسندگان خبیث و گویندگان فاسد مقاصد خودش را پیش می‌برد و مسلمین نشسته‌اند و این نویسندگان می‌نویسند و این گویندگان می‌گویند و این درباری‌ها و روحانیون درباری کمک می‌کنند به این قدرت‌های بزرگ و مردم نشسته‌اند و گوش می‌دهند و می‌بینند. تکلیف نیست؟ مسلمین دیگر در این اصل تکلیفی ندارند؟مسلمین تنها هستند؟ما نباید از تاریخ رسول الله(ص) عبرت بگیریم؟یک نفر آدم پا شد و همچو کارهایی کرد، ما نباید از تاریخ عالم عبرت بگیریم که یک نفر موسی پا شد و با فرعون چه کرد، ما باید عبرت بگیریم. آقا آن روز پیغمبر اکرم عده‌ای هم‌راهش نبود، خودش بود و خودش با همه دشمن‌ها، حتی عشیره خودش دشمنش بودند، لکن اتکال به خدا، توجه به او، فنای در او کار را پیش برد. نمی‌شود که انسان هم خودپرست باشد و هم خداپرست، نمی‌شود که انسان هم منافع خودش را ملاحظه کند و هم منافع اسلام. باید یکی از این دو تا باشد، یا باید الهی باشد یا شیطانی، این دو راه است. شما علاج بکنید مردم را به اینکه از این هوا‌های نفسانی بیرون بروند. اگر حکومت‌هایی که در اسلام به طور غیر قانونی دارند حکومت می‌کنند، از این هواهای نفسانی بیرون بروند و توجه بکنند به عزت اسلام، به ارزش‌های اسلام و برای یک پارک و یک - نمی‌دانم - باغ و یک ملک و یک چه، اسلام را زیر پا نگذارند، مسائل اسلام حل است.

شما الآن غریب هستید اینجا ولو منزل خودتان هست، لکن تازه در این مجلس تشریف آوردید و نمی‌دانید در ایران چه بود و چه شد و چه گذشت. ایران چه حالی بود، خیابان‌های ایران به چه حالی بود. میکده‌ها از کتابخانه‌ها بسیار بیشتر بود و عشرتکده‌ها هم و مراکز فساد هم و روزنامه و مجلات و سینماها و تئاتر‌ها و دانشمندان و همه‌شان، همه‌شان با هم مخلوط شده بودند و یک کشور شیطانی درست کرده بودند، طاغوتی درست کرده بودند و اسلام عنایتش را، لطفش را به این ملت مظلوم، در طول تاریخ عنایتش را، پرتو عنایتش را افکند بر اینها و اینها متحول شدند، انسان عشرتکده‌ای متحول شد به انسان مجاهد اسلامی، انسان شهوت ران متحول شد به انسان عاشق موت و این عشق به موت است که تمام مسائل اسلام را دارد حل می‌کند. اگر نبود[ند] این جوان‌ها و این رزمنده‌هایی که همه عشق به موت دارند، از همه قشرهایی که هستند، از ارتش و سپاه و بسیج و سایرین و عشایر و سایر مردم که همه با هم هستند، اگر این تحول نبود، ما باز در زندان‌های شاهنشاهی باید باشیم. مردم را متحول کنید. علاج این است که مردم را آگاه کنید و متحول کنید، دعوت کنید به تقوا، دعوت کنید به ارزش‌های انسانی.»⁽¹⁾

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپخانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، صص 137، 138، 142 و 143.

118

در پی سخنان وزیرخارجه‌ی الجزایر مبنی بر تلاش مجدد برای میانجی‌گری، امروز احمد طالب ابراهیمی به منظور دیدار رسمی دوستانه‌یی با مقامات ایران که 3 روز طول خواهد کشید، وارد ایران شد و اولین دور مذاکراتش را با آقای ولایتی وزیر امور خارجه‌ی ایران آغاز کرد. روزنامه‌ی کیهان در این باره نوشته است:

«وزیر امور خارجه‌ی کشورمان و وزیر امور خارجه‌ی الجزایر پیرامون روابط دو جانبه؛ اوضاع کنونی کشورهای اسلامی و جهان سوم و اوضاع بین‌المللی به بحث و گفت و گو پرداختند.

G172

در زمینه‌ی روابط دو جانبه، طرفین با توجه به ضرورت توسعه‌ی این روابط در تمام زمینه‌ها توافق کردند تا کمیته یی جهت گسترش روابط اقتصادی دو کشور تشکیل گردد تا زمینه‌های عملی هم‌کاری‌های مشترک دو کشور را گسترش دهد. دکتر ولایتی در این ملاقات با تشریح اوضاع کنونی جهان، گسترش روابط بین کشورهای اسلامی و جهان سوم را زمینه‌ساز جلوگیری از توطئه‌های استکبار جهانی دانسته و ضرورت آن را یادآور شد. مسائل مربوط به جنبش عدم تعهد و تقویت مبانی این جنبش و قاره‌ی افریقا و شکست کنفرانس سازمان وحدت افریقا از دیگر موضوعاتی بود که در دیدار دیروز ولایتی و احمد طالب ابراهیمی مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.»⁽¹⁾

خبرگزاری فرانسه نیز ضمن اعلام سفر احمد طالب ابراهیمی به تهران، درباره‌ی پیشنیه‌ی اقدام دولت الجزایر برای میانجی‌گری بین ایران و عراق گزارش داد:

«اقدامات دولت الجزایر برای پایان دادن جنگ ایران و عراق توسط محمد بن یحیی وزیر امور خارجه‌ی پیشین الجزایر که در جریان یک سانحه‌ی هوایی در مرز ایران و عراق جان خود را از دست داد، آغاز شده بود، چگونگی سقوط هواپیمای نام‌برده همچنین اسرارآمیز باقی مانده است.»⁽²⁾

روزنامه‌ی الریاض چاپ عربستان نیز از تلاش‌های هیئت صلح کنفرانس اسلامی - هر چند که به نظر می‌رسد مقامات عربستانی بیش‌تر بر جنبه‌ی سیاسی و تبلیغاتی آن نظر دارند - خبر داد:

1) روزنامه‌ی کیهان، 13/10/1361، ص 3.

2) مأخذ 1، بخش اول، ص 2، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/10/1361، به نقل از خبرگزاری فرانسه از الجزایر.

«به گزارش رویتر: "هیئت صلح اسلامی که درصدد پایان دادن به جنگ ایران و عراق است، با اعضای خود پیرامون پیشنهاد تازه‌یی برای پایان دادن به این جنگ 28 ماهه در حال شور است." به گزارش رویتر از بحرین: "حبیب شطی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی به روزنامه‌ی الریاض چاپ پادشاهی سعودی، گفته است که کمیته‌ی صلح بدون در نظر گرفتن نتایج آن به تلاش‌های خود ادامه خواهد داد."

رویتر همچنین درباره‌ی اقدامات قبلی کنفرانس اسلامی یادآور شد: "آخرین تلاش سازمان کنفرانس اسلامی در مهرماه گذشته هم‌زمان با تهاجم جدید با شکست رو به رو شد. عراق پیشنهادهای سازمان کنفرانس اسلامی را که در آن‌ها عقب‌نشینی به مرزهای تعیین‌شده در قرارداد 1975 الجزایر تصریح شده، پذیرفته است، ولی ایران تلاش‌های صلح این سازمان را الهام‌گرفته از امریکا دانست، ایران سال گذشته به کنفرانس صلح اسلامی گفت [که] هیچ هیئتی به ایران نفرستید مگر این‌که حامل پیشنهادهای تازه و قابل قبول باشد."»⁽¹⁾

119

صدام حسین سوم شهریورماه گذشته در دیدار با استفان سولارز به موضوعاتی اشاره کرد که دولت عراق بنا به مصالحی انتشار آن را در این زمان مفید تشخیص داد، از جمله: لزوم امنیت برای اسرائیل؛ ایجاد رابطه‌ی سیاسی با امریکا؛ فایده‌ی حضور امریکا در منطقه‌ی خلیج فارس برای عراق و ادعای فروش اسلحه از جانب چند کشور عضو ناتو به ایران.

G173

گزارش رویتر از این ملاقات به این شرح است:

«عراق متن گفت و گوهای بین صدام حسین و یک نماینده‌ی کنگره‌ی امریکا را که در آن رئیس‌جمهور عراق به طوری که نقل شده است ظاهراً برای اولین بار نیاز رژیم صهیونیستی به امنیت را پذیرفته است، منتشر کرد.

گفت و گو بین صدام و استفان سولارز که بیش از 4 ماه [پیش]، یعنی سوم شهریور ماه انجام شد، اکنون منتشر شده است. هنگام گفت و گو صدام حسین گفت [که] معتقد به وجود یک کشور مستقل فلسطینی مورد قبول فلسطینی‌ها است و اضافه کرد همچنین امنیت برای رژیم اشغال‌گر قدس ضروری است.

وی به سولارز گفت: "اکنون هیچ مقام عرب در خط مشی خود اصطلاح نابودی اسرائیل یا محو کردن آن از صفحه‌ی روزگار را به کار نمی‌برد، اما یک عرب هم پیدا نمی‌شود که

1) مأخذ 1، بخش اول، ص 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/10/1361، به نقل از رویتر از بحرین به نقل از روزنامه‌ی الریاض چاپ عربستان.

معتقد به هم‌زیستی مسالمت‌آمیز با یک کشور متجاوز و توسعه‌طلب باشد." عراق مدت‌ها یکی از کینه‌توز‌ترین دشمنان رژیم صهیونیستی بوده و دیپلمات‌ها نمی‌توانستند تصور کنند که رهبران آن چنین اظهاراتی که امروز انتشار یافت، کرده باشند.⁽¹⁾

صدام فاش ساخت که قبل از آغاز جنگ عراق و ایران، رهبران عراق آغاز روابط دیپلماتیک با امریکا را مورد بحث و تبادل نظر قرار داده بودند (روابط دو کشور در سال 1967 هم‌زمان با جنگ خاورمیانه قطع شده بود). وی اضافه کرد به خاطر این‌که ما نمی‌خواهیم مردم تصور کنند ایجاد روابط به دلیل احتیاج به امریکاست، این ایده را معوق گذاردیم. صدام افزود: "عراق درباره‌ی خط مشی امریکا در منطقه احساس ناامنی می‌کرد، اما هم‌زمان ما دریافتیم اگر یک قدرت بزرگ خارجی دیگر در منطقه وجود داشته باشد بهتر است و به نفع ماست که امریکا هم حضور داشته باشد."رئیس‌جمهور عراق به آقای سولارز گفت: "شما باید آنچه را که سبب شد فکر کنید ما تا سه یا چهار سال قبل قسمتی از استراتژی شوروی بودیم دوباره مورد مطالعه قرار دهید. شما می‌گویید رژیم عراق تغییر کرده، اما من پانزده سال قسمتی از این رژیم بوده‌ام و از یک شخص طرف‌دار شوروی به یک فرد عراقی تغییر نکرده‌ام."

صدام چندین کشور متحد امریکا از جمله اعضای ناتو را متهم کرد به ایران سلاح و تجهیزات می‌دهند. آن‌ها نه ایران را دوست دارند و نه مخالف اعراب هستند، اما تجزیه و تحلیل این است که آن‌ها از امریکا چراغ سبز گرفته‌اند تا این کشور (امریکا) روابط خود را با ایران حفظ کند.

صدام افزود: "بدون توصیه‌ی مستقیم به اعراب مبنی بر اعاده‌ی روابط با مصر - که در سال 1979 به دنبال قرارداد کمپ‌دیوید تیره شد - اعراب و هم‌زمان مصر می‌توانند در جهت روابط اقتصادی و تجاری بهره بگیرند." صدام در پایان اضافه کرد: "مصر بدون اعراب، کمونیست خواهد شد، زیرا شما (امریکایی‌ها) نمی‌توانید غربی‌ها را تغذیه کنید و کمپانی‌های شما به هر حال دنبال منافع و سود خود هستند."»⁽²⁾

120

صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در پایان بازدید سه روزه از منطقه‌ی العماره برای شماری از افسران و سربازان مأمور در آن منطقه سخن‌رانی کرد.

سخنان وی بیش‌تر تبلیغاتی بود و جنبه‌ی روحیه‌بخشی داشت و بخش نظامی آن نیز به توصیه‌های یک فرمانده گردان شبیه بود تا فرمانده کل قوای یک کشور.

وی در سخنانش گفت:

«الآن که سه سال از جنگ می‌گذرد روحیه‌ی ملت عراق نسبت به اوایل بیش‌تر شده

1) . خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 290، 14/10/1361، ص 8، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از رویتر از بغداد، 13/10/1361.

2) همان، ص 9.

است. حالا اگر کسی در آرژانتین یا در سنگاپور هم باشد از روحیه‌ی بسیار عالی شما آگاه است، مثلاً [طبق] اطلاعاتی که من صدام حسین دارم، خواهند گفت مردم عراق در این جنگ صلابتی قوی‌تر از آهن از خودشان دارند، زیرا اگر آهن بود تا کنون 40% از مقاومت خود را از دست داده بود، اما مردم عراق که من آن‌ها را می‌شناسم نه‌تنها 5% از مقاومت‌شان را از دست ندادند، بلکه بیش‌تر هم شده است.

من حالا از شما می‌پرسم که آیا قدرت جنگی شما اکنون بیش‌تر است یا سال قبل؟ من از جانب شما جواب می‌دهم که الآن بیش‌تر است و شما نیز پاسخ‌تان همین است. در قسمتی از سخنان خودم به فرماندهان گفتم که همیشه آماده باشید تا هیچ وقت غافل‌گیر نشوید و میدان مین کم نداشته باشید. بنا به گزارش مخابرات، در دو سال در هیچ زمینه‌یی غافل‌گیر نشدیم، حتی در تمرکز دشمن [نیروهای اسلام]. ما همه چیز را درباره‌ی دشمن می‌دانیم و اطلاع داریم از کدام منطقه و چه وقت می‌خواهد حمله کند.

بنابراین، دقت کافی برای منتقل کردن دیگر نیروهای‌مان به آن منطقه داریم، حتی موقعی که نقشه‌ی دشمن عوض می‌شود و می‌خواهد در منطقه‌ی دیگر مانور بدهد ما نیز نیروهای‌مان را در آن منطقه جمع و در مقابل دشمن مانور می‌دهیم.

وقتی چگونگی حمله را می‌دانیم و قبل از 24 ساعت یا حداکثر 70 ساعت و حداقل 12 ساعت قبل از حمله اطلاعات آن را می‌دانیم، در آن فرصت همه چیز در جای خود قرار می‌گیرد و نگهبانان باید با دقت انجام وظیفه بنمایند تا دیگر نیروها بتوانند استراحت کنند تا موقع حمله سر حال باشند و با دشمن با شجاعت رو به رو شوند و باید فرمانده از سیم‌خاردارها و مواضع مین و دیگر استحکامات مطمئن باشد و گشت در آماده‌باش باید باشد. این یعنی آماده‌باش. فرماندهان باید حالات حمله‌ی دشمن را بدانند که دشمن ممکن است در شب حمله کند نه در روز. در نیمه‌ی دوم شب حمله کند نه نیمه‌ی اول شب.

پس باید توازن دلخواه میان دو نکته ایجاد شود و بیداری مطلوب و فراهم‌شدنش در حالات عملی انجام گیرد تا غافل‌گیر نشوید. میان این نکته، این وظیفه‌ی فرماندهان است که نگذارند جنگ‌جویان یک شب، دو شب... شش شب بی‌خوابی بکشند و [اگر] دشمن هم شب هفتم حمله نماید، آن موقع جنگ‌جویان خسته و بی‌رمق می‌باشند و نظر من این است که به این نکته بیش‌تر اهمیت بدهید.»⁽¹⁾

121

بنابر اطلاعاتی که به ژاندارمری خوزستان رسیده است، سران ارتش عراق به واحدهای خود که در غرب استان عماره مستقر هستند تأکید نموده‌اند ایران در چند روز آینده

1) سند شماره 197918 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش رسیده از شنود سپاه سوم، 12/10/1361، صص 1 و 2.

قصد حمله به مناطق فکه و چزابه را دارد و دستور داده‌اند، سرنوشت ممکلت و ملت عراق بستگی به حمله‌ی ایران دارد و با تمام تجهیزات و سلاح‌هایی که در اختیار دارند در مقابل نیروهای ایران ایستادگی کنند.⁽¹⁾

122

در حالی که منابع متعددی از اعزام افراد اندکی از سودان به عراق خبر داده‌اند، رادیو بی‌بی‌سی از قول خبرگزاری سودان یک خبر تبلیغاتی را که حاکی از استقبال گسترده‌ی مردم سودان برای اعزام به عراق به منظور شرکت در جنگ علیه ایران، است پخش کرد. هر چند که بی‌بی‌سی در قسمتی از خبر اعتراف می‌کند که تعداد سربازان اعزام‌شده‌ی سودانی مشخص نیست، به گفته‌ی بی‌بی‌سی، خبرگزاری سودان خبر می‌دهد که یک گروه از سربازان این کشور هفته‌ی گذشته برای کمک به عراق در جنگ با ایران وارد عراق شدند. در این گزارش تعداد سربازان سودانی قید نشده است، اما گفته می‌شود واحدهای سربازان سودانی بی‌درنگ پس از ورود به یک پایگاه عراقی وظایف خود را آغاز کرده‌اند.

گفتنی است که دولت سودان در ماه اکتبر گذشته اعلام کرده بود که به عراق سرباز اعزام خواهد کرد و چندی بعد گزارش شد که هزاران نفر از مردم سودان داوطلب رفتن به عراق شده‌اند.⁽²⁾

خبرگزاری رسمی سنگال نیز اعلام کرد که این کشور واحدهای جنگ‌جو‌ی ارتش خود را به عراق اعزام کرده است. این خبرگزاری از تعداد نیروهای اعزام‌شده آماری منتشر نکرده است⁽³⁾

123

در طول 2 روز اخیر، نیروهای معارض عراق 2 عملیات در مناطق کردنشین این کشور انجام دادند. در عملیات "گامیش تپه" در جاده‌ی حلبچه - سلیمانیه، نیروهای معارض یک جاده‌ی نظامی را مین‌گذاری کردند که با عبور یک ستون از این جاده، 4 نفر از نیروهای عراقی کشته شدند. هم‌زمان با انفجار مین‌ها، نیروهای معارض با نظامیان عراق درگیر شدند که چند نفر از نظامیان عراقی کشته و شماری از آنان اسیر شدند و اسلحه و مهمات فراوانی نیز به دست نیروهای معارض کرد افتاد.⁽⁴⁾در منطقه‌ی سیدصادق نیز نیروهای مجاهد عراقی به یک پایگاه نظامیان عراقی حمله کردند که در طول آن، 4 تن از سربازان عراقی کشته شدند و 4 اسلحه نیز به غنیمت نیروهای مجاهد درآمد.⁽⁵⁾

124

امروز 9 تن دیگر از مردم عراق با عبور از مرزهای غربی به جمهوری اسلامی پناهنده شدند.⁽⁶⁾

1) سند شماره 17840 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، شماره 267، 12/10/1361، ص 2.

2) مأخذ 2، ص 7، رادیو بی‌بی‌سی، لندن، 12/10/1361، به نقل از خبرگزاری سودان.

3) مأخذ 14، ص 26، رادیو کلن (عربی)، 13/10/1361، به نقل از خبرگزاری رسمی سنگال.

4) سند شماره 350043 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا معاونت عملیات و اطلاعات (شعبه طرح و عملیات) غیر نظامیان، شماره 196، 17/12/1361، ص 1.

5) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 14/10/1361، ص 2، سنندج.

6) مأخذ 9.

روزشمار جنگ دوشنبه 13 دی 1361 18 ربیع‌الاول 1403 3 ژانویه 1983

125

بر اثر اصابت توپ‌های عراقی به شهر آبادان 3 باب منزل مسکونی آسیب دید.⁽¹⁾

پیرانشهر نیز هدف حملات توپ‌خانه‌یی ارتش عراق قرار گرفت که اغلب توپ‌ها به اطراف شهر اصابت کرد، ولی برخورد یک گلوله به داخل شهر به چند منزل مسکونی آسیب رساند. این حملات تلفات جانی نداشت.⁽²⁾

126

امروز عوامل گروه‌های مخالف در شمال غرب کشور عده‌یی را به شهادت رساندند؛ چند تن را زخمی کردند و تعدادی را به گروگان بردند؛ نیروهای سپاه روستای کانی‌مرد را از وجود افراد مسلح غیر قانونی پاک‌سازی کردند و شماری از افراد حزب دمکرات تسلیم نیروهای خودی شدند.

نیروهای گروه کومه‌له در اولین ساعات روشنایی هوا، با استتار کامل در منطقه‌ی قوشچی جاده‌ی ارومیه - سلماس اقدام به کمین‌گذاری کردند و سرنشینان چند خودرو شخصی و مینی‌بوس را که در حال عبور از جاده بودند به گروگان گرفتند.

آمار افراد گروگان گرفته‌شده بین 20 تا 30 نفر ذکر شده است که 7 تن از آنان عضو جهاد سازندگی؛ 2 نفر سرباز و یک نفر پاسدار می‌باشد.⁽³⁾-⁽⁴⁾

در شمال ارومیه نیز بین نیروهای خودی و عوامل مسلح گروه‌های مخالف در پایگاه گنبد به منطقه‌ی سرو درگیری رخ داد که 2 نفر از نیروهای ارتش شهید و 3 نفر زخمی شدند.⁽⁵⁾

در شمال سردشت نیز نیروهای مسلح غیر قانونی به چند پایگاه حمله کردند که یک مورد به زخمی شدن یکی از نیروهای بسیجی انجامید.⁽⁶⁾

در بانه، نیروهای سپاه روستای کانی‌مرد را پاک‌سازی و 2 نفر از نیروهای مسلح غیر

1) سند شماره 17845 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، قرارگاه مرکزی نزاجا در جنوب (عین‌خوش ر آ)، شماره 711، 14/10/1361، ص 3.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 291، 15/10/1361، ص 2، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/10/1361.

3) برخی منابع افراد حزب دمکرات کردستان را نیز عاملان این حمله دانسته‌اند.

4) سند شماره 103838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی کل سپاه پاسداران، شماره 222، 28/10/1361، ص 4؛ و - سند شماره 402003 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 625، 13/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 290، 14/10/1361، ص 3، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/10/1361؛ و - سند شماره 43593 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه5 ا.ط به ستاد مرکزی ا.ط، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 43789 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات منطقه5 به اطلاعات ستاد مرکزی، 23/10/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 43534 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات شاجا به دفتر اطلاعات نخست‌وزیری، 14/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 43479 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 290، 16/10/1361، ص 1.

6) سند شماره 341143 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، شماره 119، 14/10/1361، ص 3؛ و - سند شماره 43800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 24/10/1361، ص 1.

قانونی را دست‌گیر کردند.⁽¹⁾

در این روز، 3 نفر از افراد وابسته به حزب دمکرات خود را به نیروهای قرارگاه حمزه معرفی کردند و خواستار امان‌نامه شدند.⁽²⁾

127

شماری از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق در تهران دست‌گیر و در رامسر تعدادی از افراد سازمان به اعدام محکوم شدند. در گرگان نیز تعدادی از زندانیان سیاسی با سپردن تعهد آزاد شدند.

در میدان انقلاب، تهران، واحد گشت سپاه موفق به شناسایی 2 تن از افراد وابسته به سازمان شد. این افراد قصد فرار داشتند که با هم‌کاری مردم دست‌گیر شدند.⁽³⁾

همچنین، به دنبال دست‌گیری یکی از افراد هسته‌ی عملیات این سازمان و هم‌کاری وی با نیروهای سپاه، 10 نفر از افراد سازمان مجاهدین خلق دست‌گیر شدند.

شناسایی گشتی‌های سپاه و عضویت در تیم ترور یکی از همافران نیروی هوایی از جمله اقدامات این افراد بود. از این افراد تعدادی سلاح و مقادیری مهمات نیز به دست آمد⁽⁴⁾

در رامسر نیز 6 تن از افراد سازمان مجاهدین به جرم شرکت در سرقت مسلحانه؛ عضویت در گروه جنگل و... به اعدام محکوم شدند⁽⁵⁾

در شهرستان گرگان، در مراسمی که با حضور جمعی از روحانیان و برادران ترکمن برگزار شد، 56 تن از زندانیان نادم که سابقه‌ی فعالیت در گروه‌های مسلحانه را داشتند با سپردن تعهدی مبنی بر فعالیت نکردن در این سازمان‌ها و گروه‌ها آزاد شدند⁽⁶⁾

128

در دومین روز سفر آقای احمد طالب ابراهیمی وزیر خارجه‌ی الجزایر به ایران، وی امروز با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع دیدار کرد.⁽⁷⁾به گزارش روزنامه‌ی اطلاعات در این دیدار ابتدا وزیر امور خارجه‌ی الجزایر پیام شفاهی آقای شاذلی بن جدید رئیس‌جمهور الجزایر را به اطلاع رئیس‌جمهور کشورمان رساند. سپس، آقای خامنه‌ای ضمن ابراز امیدواری به گسترش هر چه بیش‌تر روابط دو کشور در زمینه‌های اقتصادی، سیاسی و بازرگانی، به اهمیت امور و اوضاع بین‌المللی و خاورمیانه در این مقطع از تاریخ اشاره کرد و گفت:

«ما برای کنفرانس غیر متعهدها اهمیت قائل هستیم و معتقدیم کشورهایی که دارای

1) سند شماره 434519 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه7 به فرماندهی کل سپاه، شماره 2838، 15/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349662 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از روابط عمومی کردستان به روابط عمومی قرارگاه حمزه، 19/10/1361، سند تک‌برگی.

2) مأخذ 4، بخش دوم.

3) سند شماره 089352 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 37، 2/10/1361، ص 11، به گزارش ستاد منطقه10 سپاه پاسداران.

4) سند شماره 103842 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 215، 16/10/1361، ص 2.

5) مأخذ 3، بخش سوم، ص 3، رامسر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، دفتر تنکابن، 13/10/1361.

6) روزنامه‌ی اطلاعات، 15/10/1361، ص 13.

7) در این دیدار آقای علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه؛ مدیرکل امور بین‌الملل وزارت امور خارجه؛ سفیر ایران در الجزایر و مشاور رئیس‌جمهور حضور داشتند.

اهداف بلند‌مدت و مشترکی هستند، باید در این زمینه کمال هم‌کاری و هم‌فکری را داشته باشند و به عبارت دیگر از نظر ما کنفرانس غیر متعهدها و جنبش عدم تعهد همواره بایستی غیر متعهد بمانند.»

G180

رئیس‌جمهور سپس به خطر نفوذ امریکا و اسرائیل در منطقه اشاره کرد و ضمن تأکید بر لزوم اتحاد سیاسی واقعی دولت‌های مترقی منطقه در برابر فشارهای امریکا و اسرائیل گفت: «این اتحاد مانع از آن می‌شود که امریکا و اسرائیل بتوانند دولت‌های مترقی منطقه را از مشی و روشی که در پیش دارند منحرف کنند. ما فکر می‌کنیم کشورهای مترقی منطقه بایستی در مورد نفوذ امریکا اقدامات اساسی انجام دهند.»⁽¹⁾

آقای هاشمی رفسنجانی نیز در دیدار با وزیر خارجه‌ی الجزایر با توجه به وضعیت کشورهای اسلامی در جهان کنونی خواستار اتحاد مسلمانان در برابر امریکا و اسرائیل شد و گفت:

«اکنون که جمهوری اسلامی ایران ضربه‌ی کاری را به امپریالیسم امریکا در منطقه وارد آورده است، این ظلم به مسلمانان است که دنیای عرب در مقابل امپریالیسم امریکا از خود ضعف نشان دهد.

ما در شرایطی هستیم که باید از امریکا امتیاز بگیریم، نه این‌که به او و اسرائیل امتیاز بدهیم. ما سؤال می‌کنیم چرا دنیای اسلام و عرب این جنایت‌کاری‌ها و بی‌شرمی‌های اسرائیل را در

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 14/10/1361، ص 3.

لبنان به این آسانی تحمل کرد؟ ما نمی‌توانیم در قبال مذاکراتی که قصد دارد لبنان را به دنبال مصر بکشد، بی‌تفاوت باشیم و یا کم حرف بزنیم. ما اکنون صریحاً اعلام می‌کنیم برای یک هم‌کاری جدی در همه‌ی ابعاد آمادگی کامل داریم تا نگذاریم اسرائیل در این مرحله از زمان با استفاده از جنگ عراق با ایران، امتیاز کسب کند.»

هاشمی رفسنجانی سپس خطاب به وزیر امور خارجه‌ی الجزایر تأکید کرد:

«در عین حالی که ما مورد تجاوز صدام سرسپرده واقع شده‌ایم و عمده نیروهای رزمنده‌ی ما درگیر جنگ هستند، باز معتقدیم که نباید به امریکا فرصت عمل بدهیم. امریکا خیال می‌کند که با تحمیل جنگ بر جمهوری اسلامی ایران، مانع دفاع رزمندگان مسلمان ما از برادران مسلمان فلسطینی خواهد شد و من اکنون به طور صریح و قاطع پیشنهاد می‌کنم که ما برای مقابله با هجوم امریکا در منطقه و پیش‌گیری از وقوع یک فاجعه‌ی جدید می‌توانیم یک حرکت مشترک را آغاز کنیم و در این رابطه الجزایر باید جبهه‌ی پایداری را فعال کند و ما نیز هر چه لازم باشد کمک خواهیم کرد تا نگذاریم فلسطینی‌ها به سازش کشانده شوند و دنیای عرب به دنبال عربستان سعودی که در عامل بودنش تردیدی نداریم برود...»

در پایان این دیدار، احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی الجزایر از هم‌کاری صمیمانه‌ی جمهوری اسلامی ایران با هیئت تحقیقاتی الجزایر درباره‌ی سقوط هواپیمای الجزایری که به شهادت بن یحیی وزیر امور خارجه‌ی پیشین این کشور انجامید، تقدیر و تشکر و تأکید کرد که ایران تنها کشوری است که در این زمینه همه‌ی تسهیلات را برای هیئت تحقیقاتی فراهم آورده و به سؤالات این هیئت پاسخ صریح داده است.

وی اظهار امیداوری کرد که نتایج این تحقیقات در آینده‌ی نزدیک به اطلاع مقامات جمهوری اسلامی ایران برسد.⁽¹⁾

129

اکبر ترکان استاندار ایلام، با اشاره به منافع مردم عراق و جایگاه مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در نظر مردم عراق و مسئولان جمهوری اسلامی اعلام کرد: «تلمبه‌خانه‌های نفتی آزادشده در عملیات محرم سرمایه‌ی ملت عراق است و به همین علت به منظور جلوگیری از اجرای آتش توپ‌خانه‌ی دوربرد بعثی‌ها روی آن‌ها ما اقدام امنیتی انجام داده‌ایم و در محافظت از آن‌ها می‌کوشیم.» وی همچنین گفت: «ما هر قسمتی را که آزاد شود تحویل مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق می‌دهیم و امکانات لازم را برای اسکان تدریجی رانده‌شدگان عراق در این محورها فراهم می‌کنیم.» وی بار دیگر با تأکید بر این موضوع که حکومت صدام یک جریان نامشروع است، گفت: «ما تنها مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق را که مشروعیت قانونی دارد به رسمیت می‌شناسیم و اگر زیر نظارت یک

1) روزنامه‌ی کیهان، 14/10/1361، ص 17.

سازمان بین‌المللی همه‌پرسی آزاد انجام گیرد، صدام خواهد دید که مردم مستضعف عراق چگونه بر علیه او رأی خواهند داد و نابودیش حتمی است.»⁽¹⁾

130

رحیمی فرماندار سنندج، در گفت و گو با روزنامه‌ی کیهان درباره‌ی آخرین وضعیت امنیتی مناطق کردنشین؛ علاقه‌مندی مردم این سازمان به جمهوری اسلامی و شرکت گسترده‌ی مردم مناطق کردنشین در انتخابات اخیر مجلس خبرگان مطالبی بیان کرد.⁽²⁾گزیده‌یی از سخنان وی به این شرح است:

«الآن هیچ شهر یا مقر اصلی در کردستان نداریم که در دست ضد انقلاب باشد. ضد انقلاب را در هر نقطه‌ی حساس به یاری خدا سرکوب کردیم و با تلاشی که رزمندگان ما بی‌دریغ کردند، اثری از ضد انقلاب در قسمت‌های اصلی باقی نمانده، بلکه آن‌ها در کوه‌ها و روستاهای دوردست متواری و سرافکنده‌اند. نمونه‌های جالبی در این چند وقت مشاهده کردیم؛ مثلاً منطقه‌ی بیساران (بخش رزآب سنندج) که ده هزار نفر جمعیت دارد، 4 سال در سلطه‌ی گروه‌های ضد انقلاب بود. در تمام این مدت آن‌ها موفق شدند که تنها فقط در حدود 50 نفر را از داخل مردم مسلح و جذب خودشان بکنند. اخیراً که این منطقه در دامان جمهوری اسلامی قرار گرفت، در اندک مدتی شاید کم‌تر از 10 روز، نزدیک به 970 نفر آمدند و اسلحه برداشتند که علیه گروه‌های ضد انقلاب و محارب بجنگند. خوب، این آمار جالبی است که در عرض 10 روز، 970 نفر بیایند مسلح بشوند. یقیناً خود گروه‌ها می‌دانند که مردم روی به جمهوری اسلامی گذاشته‌اند و با توجه به این مقدمه‌یی که عرض کردم، این‌ها از سال گذشته شروع کردند به ایجاد رعب و وحشت و کشت و کشتار و سوزاندن منازل و اماکنی که مردم در آن زندگی می‌کنند تا بلکه با ایجاد رعب و وحشت نگذارند که مردم روی به جمهوری اسلامی بیاورند و این طرح باعث شد عده یی از مردم تقریباً بترسند، ولی در جبهه‌ی قدرت و اقتدار جمهوری اسلامی، چه در جبهه‌های جنوب و چه در صحنه‌ی سیاست جهان پی بردند و فهمیدند که گروه‌ها دیگر محلی از اعراب ندارند.»

رحیمی اضافه کرد:

«در انتخابات مجلس خبرگان عموماً در کردستان نزدیک به 400 هزار نفر به پای صندوق‌های رأی رفتند که نسبت به انتخابات دوره‌ی قبل، یعنی انتخابات ریاست‌جمهوری تقریباً دو برابر افزایش داشته با توجه به این‌که 37 روز تمام رادیوهای بیگانه و رادیوهای

1) روزنامه‌ی کیهان، 13/10/1361، ص 14.

2) انتخابات مجلس خبرگان در تاریخ 19 آذر 1361 برگزار شد.

گروه‌های امریکایی در کردستان و خارج کردستان مردم را تهدید کردند و آن‌ها را با گلوله‌های به اصطلاح گرم خودشان تهدید کردند، با همه‌ی این مسائل، مردم به گرمی در انتخابات شرکت کردند و این توفیقی بی‌نظیر و یک آمار بسیار جالبی بود که به هر حال این گروه‌های مدعی خلق و مردم بدانند که مسلمان‌های کردستان با آن‌ها نیستند و بهتر است که دست از شرارت و شیطنت خود بردارند و به کناری بنشینند و بگذارند مردم زندگی عادی و طبیعی خودشان را در امان جمهوری اسلامی سپری کنند.»⁽¹⁾

131

طارق میخائیل یوحنا عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، برای دیدار 5 روزه از فرانسه و گفت و گو با سران آن کشور وارد پاریس شد. خبرگزاری فرانسه و مؤسسه‌ی بین‌المللی مطالعات استراتژیک، اهداف اصلی سفر طارق عزیز را به فرانسه خرید تسلیحات و تأمین اعتبار برای خرید این تسلیحات اعلام کردند.

خبرگزاری فرانسه در این باره گزارش داد: «منابع موثق خاطرنشان کردند که عزیز در این سفر سعی خواهد کرد تا برای خرید جنگ‌افزار از فرانسه اعتبار مالی دریافت کند، زیرا عراق در حال حاضر با مشکلات مالی رو به رو است که کمک کشورهای عربی از جمله عربستان و کویت قادر به جبران آن نیست. علاوه بر این، به عقیده‌ی کارشناسان فرانسوی به نظر می‌رسد که بعضی از دولت‌های حوزه‌ی خلیج فارس از جمله قطر چندان قادر به حمایت از رژیم بعثی نیستند.

عراق در سال گذشته‌ی میلادی (1982)، بالغ بر 13 میلیارد فرانک اسلحه به فرانسه سفارش داده است و این مقدار، کمی کم‌تر از سال قبل (1981) بود.

در این حال، محافل آگاه فرانسوی خاطرنشان می‌کنند که عراق اولین مشتری جنگ‌افزارهای فرانسوی، اکنون در مواجهه با شکست در جنگ با ایران، برای پاریس مشکلات بسیار سختی را به وجود آورده است.

بدین مناسبت، کارشناسان مختلف قبل از دیدار عزیز از پاریس چندین بار برای بررسی پرونده‌ی نظامی - مالی عراق تشکیل جلسه داده‌اند.»

خبرگزاری فرانسه از پاریس می‌افزاید:

«به گزارش مؤسسه‌ی بین‌المللی مطالعات استراتژیک، در میان سلاح‌های فرانسوی مورد استفاده‌ی عراق در حدود 30 فروند میراژ اف1؛ در حدود 100 دستگاه تانک ام ایکس؛ 30 موشک هوا به دریا اگزوست؛ موشک‌های ضد تانک و هلی‌کوپتر به چشم می‌خورد.

علاوه بر این، طی چند ماه گذشته، عراق یک قرارداد 4 میلیارد فرانکی برای خرید توپ‌های 155 میلی‌متری دوربرد با فرانسه امضا کرده است.

1) همان، ص 9.

با این وجود، رژیم صدام به علت مشکلات شدید اقتصادی قادر به تأمین هزینه‌ی این خریدهای هنگفت نظامی نیست. بنابراین، طارق عزیز در این سفر علاوه بر ملاقات با فرانسوا میتران، کلود شسون و شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه، سعی خواهد کرد تا ضمن تماس با بانک‌داران بین‌المللی و کسب اعتبارات مالی در ازای قراردادهای استعماری، پول مورد نیاز برای جنگ‌افزارهای فرانسوی سفارش داده‌شده را تأمین کند.»⁽¹⁾

132

انتشار سخنان صدام در دیدار با استفان سولارز سناتور امریکایی، بازتاب گسترده‌یی در مطبوعات جهان داشت که اغلب به تغییر مشی سیاسی عراق در برابر مسائل خاورمیانه به خصوص اسرائیل توجه داشتند. در ادامه بخش‌هایی از گفتار بی‌بی‌سی که به طور خلاصه و جامع سخنان صدام حسین را تجزیه و تحلیل کرده است، ذکر می‌شود:

«نشانه‌هایی در دست است که عراق سابقاً یکی از کشورهای بسیار تندرو جهان عرب محسوب می‌شد، [اما] اینک نسبت به مسائل مربوط به خاورمیانه روش ملایم‌تری در پیش گرفته است و نیز می‌خواهد که به غرب نزدیک‌تر شود. این تغییر روش عراق را می‌توان از گفت و گوهایی که در ماه اوت (مرداد - شهریور) بین صدام حسین و استفان سولارز نماینده‌ی مجلس نمایندگان امریکا انجام گرفت و متن آن اخیراً انتشار یافته، دریافت. معلوم نیست که چرا متن گفت و گوهایی که در ماه اوت صورت گرفته اکنون منتشر شده است. در متن گفت و گوها از قول پرزیدنت صدام حسین آمده است که وی معتقد است کشور مستقلی برای فلسطینی‌ها باید تشکیل شود، اما افزوده است که علاوه بر آن لازم است که امنیت اسرائیل تأمین گردد. صدام حسین گفته است که اکنون هیچ یک از مقامات کشورهای عربی در سیاست‌های خود انهدام اسرائیل و یا از بین بردن موجودیت این کشور را منظور نمی‌کنند. ملایمت این سخنان از زبان رهبر رژیم بعثی عراق که از هنگام روی کار آمدن جزء کشورهای تندرو عرب محسوب می‌شد و حتی قطع‌نامه‌ی 242 شورای امنیت را هم قبول نداشت و نیز پذیرفتن نوعی موجودیت برای اسرائیل بی‌سابقه است. گفت و گوهای صدام حسین با نماینده‌ی کنگره امریکا، 2 هفته قبل از تشکیل کنفرانس عالی اعراب در فاس صورت گرفت.⁽²⁾

خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز در این باره گزارش داده است:

«روزنامه‌ی واشنگتن‌پست به نقل از رویتر به متن گفت و گوهای صدام با نماینده‌ی کنگره امریکا - که دیروز در بغداد منتشر شد - اشاره کرده و می‌نویسد: "صدام حسین در این مذاکره می‌گوید که وی به ایجاد یک سرزمین مستقل برای فلسطینی‌ها که مورد قبول آن‌ها باشد معتقد است، ولی ایجاد امنیت برای اسرائیل را نیز لازم می‌داند." وی افزود که امروز هیچ رهبر عرب خواستار نابودی اسرائیل نمی‌باشد. سولارز نماینده‌ی

1) مأخذ 12، ص آخر، تهران، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به گزارش خبرگزاری فرانسه از پاریس به گزارش مؤسسه‌ی بین‌المللی مطالعات استراتژیک.

2) مأخذ 3، بخش سوم، ص 11، رادیو بی‌بی‌سی، 13/10/1361.

امریکا در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی تلفنی به واشنگتن‌پست گفت: "اظهارات صدام بسیار امیدوار کننده بوده است." وی افزود که این اولین بار است که یک رهبر عراق از سیاست ضد اسرائیلی و درخواست نابودی اسرائیل چشم‌پوشی کرده...»⁽¹⁾

1) مأخذ 2، ص 16، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/10/1361.

روزشمار جنگ سه‌شنبه 14 دی 1361 19 ربیع‌الاول 1403 4 ژانویه 1983

133

در ادامه‌ی حملات عراق به شهرهای غربی و جنوبی کشور عده‌یی شهید یا زخمی شدند و خسارت‌هایی به بار آمد. هواپیماهای عراقی نیز دو یدک‌کش را در بندر امام خمینی هدف قرار دادند.

1. امروز با ادامه‌ی تبادل آتش بین نیروهای خودی و دشمن در دو سوی نوار مرزی خرمشهر که در مناطق پل‌نو، شلمچه، گمرک و اطراف کارخانه‌ی روغن نباتی در منطقه‌ی خرمشهر شدت بیش‌تری داشت، بر اثر اصابت گلوله‌ی سلاح سنگین دشمن خسارت‌هایی به ساختمان راه‌آهن خرمشهر وارد شد و 12 تن مجروح شدند⁽¹⁾

در تهاجمات دشمن به آبادان نیز یک نفر شهید و 8 نفر مجروح شدند و یک منزل مسکونی نیز تخریب شد.⁽²⁾

در ساعت 11 امروز، یک هواپیمای دشمن، منطقه‌ی چم‌سری را بمب‌باران کرد که تلفاتی در بر نداشت.⁽³⁾

در مناطق قصرشیرین، گیلان‌غرب، اسلام‌آباد، کرند، مهران، دهلران، خرمشهر و جزیره‌ی مینو هواپیماهای عراقی 19 بار به حریم هوایی ایران تجاوز کردند که با اقدامات تاکتیکی به موقع پدافند هوایی مجبور به ترک منطقه شدند.⁽⁴⁾

در عملیات کمک‌رسانی و نجات کشتی سنگاپوری ایسترن هانتر (Eastern Hanter) که در 12 دی 1361 در دهانه‌ی خور موسی به وسیله‌ی موشک‌های عراقی آسیب دیده بود،⁽⁵⁾2 فروند از یدک‌کش‌های بندر امام خمینی به نام‌های کاوه و پولاد در ساعت 12:30 و 13:24 هدف حملات موشکی عراق واقع شدند که این موشک‌ها به هدف

1) سند شماره 43479 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد عملیات)، شماره 290، 16/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 43444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا (مرکز عملیات) به نزاجا (مد عملیات)، شماره 289، 15/10/1361، ص 3؛ و - سند شماره 318494 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر سیاسی و انتظامی استانداری خوزستان، شماره 443، 16/10/1361، سند تک‌برگی.

2) مأخذ 1، بخش اول.

3) سند شماره 17845 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، ف م نزاجا در جنوب، شماره 711، 14/10/1361، ص 5.

4) مأخذ 1، بخش اول، ص 3.

5) در 12 دی 1361، یک کاروان متشکل از 8 فروند کشتی تجاری که از بوشهر عازم بندر امام خمینی بود، هدف حمله‌ی موشکی قرار گرفت و یک موشک به کشتی سنگاپوری اصابت کرد که از قسمت جلو دچار آتش‌سوزی شد و پس از مدتی آتش آن خاموش شد.

اصابت نکردند و در آب منفجر شدند. بر اثر ترکش موشک‌ها یک نفر از کارکنان یدک‌کش پولاد شهید شد و کار کمک‌رسانی به طور موقت تعطیل و به یدک‌کش‌ها دستور داده شد که منطقه را ترک کنند.

ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران ضمن اعلام این خبر افزود: «عملیات جا به جایی کشتی ایسترن هانتر در دستور کار است و کشتی مزبور به طرف خارک یا بوشهر یدک خواهد شد.» در این حال، عراق در اطلاعیه‌ی نظامی شماره 955 مدعی شد که نیروی دریایی این کشور در آب‌های خور موسی، 2 هدف دریایی مزبور را منهدم نموده است.»⁽¹⁾

134

نیروهای سازمان مجاهدین در آستانه‌ی اشرفیه و بجنورد دست به اقدامات خراب‌کارانه زدند و شماری از افراد سازمان به حکم دادگاه انقلاب تربت حیدریه به حبس محکوم شدند. در جنگل‌های لاکان نیز سلاح و ادوات نظامی کشف شد.

در آستانه‌ی اشرفیه، اکبر شکرگزار عضو سپاه پاسداران این شهر، ساعت 19 در خیابان ابوذر، با شلیک 4 گلوله‌ی افراد سازمان مجاهدین خلق ترور شد و به دلیل شدت جراحات در بیمارستان لاهیجان به شهادت رسید.⁽²⁾

در بجنورد نیز نیروهای سازمان مجاهدین خلق بمبی را در خیابان شریعتی جنوبی این شهر کار گذاشتند که این بمب در ساعت 17:30 منفجر شد، ولی خسارتی در پی نداشت.⁽³⁾

به حکم دادگاه انقلاب اسلامی تربت حیدریه، 3 تن از اعضای سازمان مجاهدین خلق به دلیل فعالیت‌های نظامی و سیاسی، به حبس از 18 ماه تا 10 سال محکوم شدند.⁽⁴⁾

در رودسر، فردی از اهالی حسن‌سرا به جرم فروختن اسلحه‌ی کلت به منافقین دستگیر شد.⁽⁵⁾

15/10/1361، سند تک‌برگی.

در جنگل‌های لاکان، 6 قبضه اسلحه و مقداری مواد منفجره و ادوات نظامی کشف شد.⁽⁶⁾

135

آیت‌الله خامنه‌ای در جمع روحانیون و طلاب اهل تسنن و تشیع استان‌های آذربایجان غربی، کردستان، گیلان‌غرب و مازندران که برای شرکت در سمینار هفته‌ی وحدت به تهران آمده‌اند، سخن‌رانی کرد.

محورهای اصلی سخنان ایشان در این دیدار عبارت بود از: توطئه‌ی اختلاف بین شیعه و سنی؛ قطع دست‌های فسادانگیز به وسیله‌ی دولت؛ حفظ وحدت و یک‌پارچگی مردم و تأکید بر هوشیاری و آگاهی دولت و ملت.

رئیس‌جمهور در این دیدار با اشاره به توطئه‌هایی که علیه انقلاب اسلامی ایران در

1) مأخذ 1، بخش دوم، ص 5؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 291، 15/10/1361، ص 1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از بخش عربی ساعت 20:30 رادیو صوت‌الجماهیر، 14/10/1361، اطلاعیه‌ی نظامی شماره 955 حکومت عراق.

2) سند شماره 43549 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، ستاد هماهنگی تبلیغات فرهنگی جبهه لبنان، شماره 290، 14/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 43536 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شاجا (اطلاعات) به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 14/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 089353 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 37، 2/10/1361، ص 3، به نقل از گزارش ستاد منطقه3 سپاه پاسداران؛ و - سند شماره 061110 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به فرماندهی کل، شماره 13، 26/10/1361، ص 8.

3) سند شماره 43440 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اداره‌ی اطلاعات شاجا، 15/10/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 5، بخش دوم، ص 10، مشهد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/10/1361.

5) سند شماره 43453 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، ستاد منطقه3، شماره 292،

6) سند شماره 103842 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 215، 16/10/1361، ص 1.

حال شکل‌گیری است، گفت: «کسانی‌که سرمایه‌های‌شان متعلق به دشمنان اسلام است و برای جلب رضایت خاطر امریکا همواره در فکر چگونه ضربه زدن به انقلاب اسلامی هستند، امروز برای اختلاف بین شیعه و سنی تلاش می‌کنند که بحمدالله این توطئه تا کنون با هوشیاری مردم و به فضل الهی با شکست رو به رو شده و تیر آن‌ها به سنگ خورده است.» رئیس‌جمهور گفت: «کسانی‌که مستمسک‌های شیطانی را وسیله یی برای تاختن به انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی قرار می‌دهند و سعی دارند ذهن ما را مشوش کنند و به معنای واقعی مفسد هستند، دولت جمهوری اسلامی ایران موظف است دست فسادانگیز را قطع کند و اگر دولت بر مفسد ترحم کند، در حقیقت به وظیفه‌ی خود که حمایت از انقلاب و توده‌های عظیم ملت می‌باشد بی‌توجهی کرده است.»

وی در پایان با اشاره به این‌که امروز برادران کرد، ترکمن و بلوچ ما از مرزهای کشور به خوبی صیانت می‌کنند گفت: «امروز رشد و آگاهی وجود دارد و دولت جمهوری اسلامی ایران برای این‌که وحدت محفوظ بماند قاطعانه از آن حمایت می‌کند. شما باید بدانید که دشمنان ما علیه انقلاب اسلامی کمین کرده‌اند و درصدد هستند که به نحوی، بر اسلام و مسلمین و بر این انقلاب ضربه وارد کنند. هوشیاری و آگاهی و دقت دولت و ملت ما است که می‌تواند توطئه‌های خائنانه‌ی آن‌ها را خنثی کند.»⁽¹⁾

136

ولگانگ کنشل سفیر جمهوری دمکراتیک آلمان (آلمان شرقی) در جمهوری اسلامی ایران، با آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار و گفت و گو کرد. در این دیدار شیوه‌ی روابط موجود بین دو کشور بررسی شد. کنشل پیام دعوت رئیس مجلس کشور متبوعش را برای دیدار آقای هاشمی رفسنجانی از جمهوری دمکراتیک آلمان تسلیم ایشان کرد که رئیس مجلس این دعوت را پذیرفت.⁽²⁾

137

اعضای هیئت ورزشی جمهوری اسلامی ایران اعزامی به نهمین دوره‌ی بازی‌های آسیایی دهلی‌نو به اتفاق مربیان و سرپرست تیم‌ها و داودی سرپرست سازمان تربیت بدنی با مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر، دیدار و گفت و گو کردند.

در این دیدار مهندس موسوی با تأکید بر جدا نبودن موضوع ورزش از مکتب و سیاست در کشورمان به تشریح نقش مردم در پیروزی انقلاب و سپس ایستادگی آنان در مقابل ابرقدرت‌ها و حفظ استقلال و دستاوردهای انقلاب در همه‌ی زمینه‌ها پرداخت

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 16/10/1361، ص 3.

2) روزنامه‌ی کیهان، 15/10/1361، ص 2.

و گفت: «خوش‌بختانه محیط ورزشی ما محیطی است که عمیقاً به مردم پیوسته و از مردم الهام می‌گیرد و نمونه‌ی آن را شما در هند دیدید که چگونه دانشجویان عضو انجمن اسلامی با شما عجین و یکی شدند. البته، این نشان‌دهنده‌ی پیوند عمیقی است که ما در داخل کشور به صورت بسیار گسترده یی تقریباً روزمره با آن مواجه می‌شدیم.» نخست‌وزیر در بخش دیگری از سخنانش ضمن اظهار تأسف از شیوه‌ی انعکاس خبرهای مربوط به فعالیت ورزشکاران و اعضای انجمن اسلامی دانشجویان در هند و جوسازی رسانه‌ها در خصوص ورزش کشور گفت:

«فعالیت‌های شما و برادرانی که در محیط فرهنگی غریب برای شناساندن ارزش‌ها و اصالت‌های انقلاب اسلامی تلاش می‌کنید بسیار ارزنده بود و به همین دلیل مردم با ورزش‌کاران احساس یگانگی و هم‌سویی می‌کنند و اگر شما ورزش‌کاران عنوان هم کسب کنید و مدال بیاورید به علت زمینه‌های طرح اصالت‌های انقلاب در این گونه مجامع بین‌المللی مردم نیز احساس شعف و رضایت خواهند کرد، اما نباید صرفاً به مدال اندیشید، زیرا آن چیزی که در نظر مردم اصالت دارد ارزش‌های اعتقادی و وفاداری به آرمان‌های مردم می‌باشد.»

نخست‌وزیر در بخش دیگری از سخنانش پس از اشاره به فرمان 8 ماده‌یی امام و اجرای مفاد آن در محیط ورزشی گفت:

«در محیط ورزشی متأسفانه سم‌پاشی‌هایی وجود دارد که جای اختلاف سلیقه را گرفته است. افراد در جامعه باید به آن حد از رشد برسند که اگر در روش اشکالی می‌بینند با برخورد سالم و بررسی منصفانه آن روش را به نقد بکشند، بدون آن‌که حیثیت افراد را با جوسازی و بدگویی لکه‌دار کنند. مطمئناً ادامه‌ی روش‌های آن‌چنانی، ورزش را از محیط پاک و پر از ایثار مردم جدا می‌کند و مانع رشد ورزش می‌شود. و البته در حال حاضر همگی ما آینده‌ی بسیار درخشانی برای ورزش احساس می‌کنیم، چون بین محیط ورزشی و فرهنگی و مساجد ما جدایی و دوگانگی وجود ندارد و چنین پیوندی به دلیل وجود هم‌سویی آرمان‌های ورزشی در جامعه‌ی اسلامی و آرمان‌ها و اصالت‌ها در مساجد و دیگر محیط‌ها می‌باشد. طبیعتاً در این محیط، ورزش نیز رشدی مطلوب خواهد داشت.»⁽¹⁾

138

احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی الجزایر که برای دیدار 3 روزه به تهران سفر کرده بود، امروز در پایان دیدار خود با مقامات ایرانی، با بدرقه‌ی دکتر ولایتی وزیر امور خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران، تهران را ترک کرد.

ابراهیمی در مراسم بدرقه، در گفت و گویی کوتاه نتایج دیدارش از کشورمان را

1) همان، ص 13.

بسیار سودمند خواند.⁽¹⁾دکتر ولایتی نیز با اشاره به سفر وزیر خارجه‌ی الجزایر به ایران یادآور شد که مذاکرات دو کشور بیش‌تر حول سه محور دور می‌زد: ابتدا، درباره‌ی

مناسبات دو کشور و تلاش برای توسعه‌ی آن بود و قرار شد در سه ماه اول سال جدید میلادی هیئت‌هایی به منظور گسترش روابط دو جانبه‌ی اقتصادی، تجاری و فرهنگی به دو کشور سفر کنند.

وزیر خارجه افزود: «مسئله‌ی دیگری که در این دیدار مورد بحث و مذاکره قرار گرفت مسائل بین‌المللی بود. از جمله درباره‌ی کنفرانس وحدت افریقا؛ مسئله‌ی نامیبیا و تجاوزات رژیم صهیونیستی به جنوب لبنان گفت و گو و تبادل نظر شد.»

وزیر امور خارجه‌ی کشورمان گفت: «مسئله‌ی سوم درباره‌ی کنفرانس غیر متعهدها و اجلاس آتی آن در دهلی‌نو که پیرامون آن مذاکراتی به عمل آمد و چون ایران و الجزایر از وزنه‌های مهم نهضت عدم تعهد هستند، قرار است تا قبل از برپایی اجلاس آینده‌ی کنفرانس غیر متعهدها این دیدارها تکرار شود.»⁽²⁾

خبرگزاری رویتر هدف سفر احمد طالب ابراهیمی را تلاش برای خاتمه‌ی جنگ دانست و اعلام کرد که وی در این سفر موفقیتی به دست نیاورده است. رویتر چنین گزارش داد:

«احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی الجزایر پس از ظاهراً شکست در ترغیب رهبران روحانی ایران به نرم کردن موضع‌شان نسبت به پایان جنگ، امروز تهران را ترک کرد. گرچه مطبوعات خلیج فارس نوشته‌اند که دیدار ابراهیمی از ایران با هدف میانجی‌گری برای پایان جنگ 28 ماهه صورت گرفته، ولی وسایل ارتباط جمعی رسمی ایران در مورد این جنبه از ماموریت وی همچنان سکوت اختیار کرده‌اند.

رادیو تهران گفت: "وزیر خارجه‌ی الجزایر در جریان سفرش تنها درباره‌ی مسائل اقتصادی و نیز اوضاع خاورمیانه با رهبران ایران بحث و تبادل نظر کرد."⁽³⁾

جفری لبن از مفسران بی‌بی‌سی خروج نیروهای عراقی از خاک ایران؛ تنبیه متجاوز و دریافت غرامت که از شرایط ایران برای صلح با عراق است را موانع عمده‌ی رسیدن به صلح برشمرد. وی گفت: "وزیر خارجه‌ی الجزایر به دیدار خود از ایران خاتمه داد و هنوز معلوم نیست که نتیجه یی از این سفر عاید شده باشد یا نه". مقامات الجزایر اظهار می‌دارند که ایران و عراق هر دو آماده‌ی پایان دادن به جنگ‌اند و با میانجی‌گری الجزایر موافقت کرده‌اند. شنیدن این نکته نشان از امید را به هم‌راه دارد.

روز شنبه پس از جلسه‌ی شورای عالی دفاع ایران، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس، شرایط ایران را برای صلح بار دیگر تکرار کرد که عبارت‌اند از: خروج نیروهای عراق؛ دریافت غرامت برای ویرانی‌های ناشی از جنگ و مجازات متجاوز.

1) روزنامه‌ی کیهان، 14/10/1361، ص 1؛ و - روزنامه‌ی اطلاعات، 15/10/1361، ص آخر.

2) مأخذ 14، بخش دوم.

3) مأخذ 5، بخش دوم، ص 15، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/10/1361، به نقل از خبرگزاری رویتر از لندن.

چنین پیداست که اصرار ایران در متجاوز شناختن عراق و مجازات رهبران این کشور سد راه مذاکرات شده است، چه این خواسته روز به روز تداخل بیش‌تری با آرمان رهبران ایران جهت انجام انقلابی به گونه‌ی انقلاب ایران در عراق به کمک اکثریت شیعی‌مذهب جمعیت این کشور پیدا می‌کند. آیت‌الله منتظری هفته‌ی گذشته گفت: "چنانچه صدام و رژیم بعث عراق مردم مسلمان این کشور را به حال خود بگذارند تا دولت محبوب خویش را انتخاب کنند، ایران هم از غرامت صرف نظر خواهد کرد⁽¹⁾

139

طارق میخائیل یوحنا عزیز معاون نخست‌وزیر عراق که برای یک دیدار رسمی پنج روزه وارد فرانسه شده است با کلود شسون وزیر خارجه‌ی فرانسه دیدار و گفت و گو کرد. به گزارش خبرگزاری آسوشتیدپرس:

«طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، به مدت 2 ساعت با کلود شسون وزیر خارجه‌ی فرانسه ملاقات کرد. وی پس از این ملاقات گفت: "در این ملاقات تمامی زمینه های هم‌کاری دو جانبه از جمله روابط نظامی مورد بحث قرار گرفته است."عزیز در گفت و گویی با خبرنگاران گفت: "در همه‌ی مسائل مورد علاقه‌ی دو کشور تفاهم متقابل و عمیق میان فرانسه و عراق وجود دارد."وی گفت و گوهای خود را با شسون بسیار دوستانه، جدی و سازنده توصیف کرد.

G191

قرار است طارق عزیز با شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه ملاقات کند. وی روز پنج‌شنبه نیز با فرانسوا میتران رئیس‌جمهوری فرانسه دیدار خواهد کرد.

از سوی دیگر، منابع آگاه در پاریس گفتند: "در سال 1982، رژیم بغداد معادل 13 میلیارد فرانک سفارش اسلحه به فرانسه داده است.»⁽²⁾

روزنامه‌ی لیبراسیون چاپ فرانسه نیز در خبری تحت عنوان "یک وزیر عراقی در جست و جوی اسلحه و اعتبار" نوشته است: «طارق عزیز برای دیداری از پاریس که از دوشنبه شروع شد و تا شنبه‌ی آینده ادامه خواهد داشت، وارد این شهر شده است. وی در این سفر سعی خواهد کرد که از فرانسه یکی از صادرکنندگان اصلی اسلحه به عراق، تسهیلات مالی برای خرید تسلیحات نظامی کسب نماید⁽³⁾

1) . خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 292، 16/10/1361، صص 17 و 18، رادیو بی‌بی‌سی، 15/10/1361.

2) مأخذ 14، بخش دوم، واحد مرکزی خبر - خبرگزاری آسوشیتدپرس؛ و - سند شماره 437051 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: به موجب اطلاع واصل از سفارت جمهوری اسلامی ایران (دمشق) به فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شماره 2720، 18/10/1361، سند تک‌برگی.

3) مأخذ 14، بخش دوم، به نقل از لیبراسیون.

بغداد برای اولین بار از شروع درگیری با تهران با دشواری‌های مالی جدی رو به رو شده است، به طوری که حتی کمک کشورهای عرب دوست قادر به جبران آن نمی‌باشد.

عراق اولین مشتری صنایع تسلیحاتی فرانسه می‌باشد، اما از آن‌جایی‌که شکست این کشور در جنگ با ایران رژیم صدام را تهدید می‌کند، برای پاریس، عراق در حال حاضر به صورت "مشکلی" درآمده که محافل مطلع فرانسوی آن را "مشکلی دردآور" تلقی می‌کنند.»⁽¹⁾

روزنامه‌ی لوموند چاپ فرانسه نیز درباره‌ی دیدار طارق عزیز از پاریس با اشاره به سفر طارق عزیز به پاریس درباره‌ی فروش اسلحه‌ی فرانسوی به عراق نوشت: «عراق در سال 1981 (1360)، 5/14 میلیارد فرانک و در سال 1982 (1361)، 13 میلیارد فرانک از فرانسه اسلحه خریداری نموده است.»⁽²⁾

140

خبرگزاری جمهوری اسلامی در مقاله یی ضمن اعلام خبر انتشار نتایج گفت و گوهای صدام و استفان سولارز به تشریح علل و دلایلی پرداخته که سبب شده است بغداد این خبر را منتشر کند.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «صدام که در 25 اوت (3 شهریور)، با استفان سولارز به مدتی طولانی دیدار کرده، تمایل خود را نسبت به شناسایی رژیم صهیونیستی به وسیله‌ی فلسطینی‌ها انکار نکرده، اما آن را موکول به شناسایی دو طرفه‌ی اسرائیل و فلسطینی‌ها کرده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی افزوده است:

گو این‌که در کنار اعلام موضع بغداد شعارهایی نظیر ایجاد یک کشور مستقل برای فلسطینی‌ها تکرار شده است، اما این نخستین بار است که رسماً پذیرش موجودیت رژیم اشغال‌گر قدس به وسیله‌ی مقامات رژیم بعثی و شخص صدام تکریتی اعلام می‌شود. به اعتقاد ناظران سیاسی، افشای مطالب مطروحه در دیدار شهریورماه صدام با استفان سولارز که پس از چهار ماه از وقوع این دیدار انجام گرفته، معانی خاصی دارد و باید آن را با توجه به نکات و مسائل زیر بررسی کرد.

اظهار علاقه‌ی بغداد به برقراری روابط آشکار سیاسی با واشنگتن که چند روز قبل صورت گرفت و حکومت بعث ناچار ماسک تظاهر به ضد امریکایی بودن را کنار گذاشت و ادعای چند ساله را به فراموشی سپرد.

موافقت امریکا با فروش 60 تا 90 فروند هلی‌کوپتر جهت مصارف مختلف به بغداد و دادن وامی برابر 230 میلیون دلار جهت تأمین غله‌ی مورد نیاز این کشور و ناگزیری واشنگتن از نادیده گرفته شدن ادعای بی‌طرفی واشنگتن در جریان جنگ عراق علیه ایران و اعلام فروش تسلیحات نظامی به حکومت بعث.

1) مأخذ 14، بخش دوم، واحد مرکزی خبر، خبرگزاری آسوشیتدپرس.

2) مأخذ 17، صص 2 و 3، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از لوموند، 14/10/1361.

3. اجرای نقشه‌ی امپریالیزم برای پایان دادن به انزوای سیاسی حکومت مصر و نقش فعالانه‌ی بغداد که در این زمینه متعهد به انجام تلاش جدیدی شده و وزیر خارجه‌ی این رژیم آن را

با پذیرش خفت ناشی از پس گرفتن ادعای گذشته رسماً اعلام داشته است، چراکه بغداد با تظاهر به مخالفت با قرارداد کمپ‌دیوید و برپایی کنفرانس بغداد در انزوای سیاسی قاهره ظاهراً توانسته بود به میزان قابل توجهی اعتبار کسب کند.

اعلام واماندگی اقتصادی بغداد در پرداخت دیون خود و بالا رفتن میزان فشار در داخل عراق و بروز علائم تزلزل رو به گسترش حکومت بعث نسبت به حکومت صدام و بعث.

کسب موفقیت مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در نقش جدی‌ترین مخالف داخلی حکومت بعث و بروز توانایی مجاهدین عراقی و طرف‌داران مجلس در ضربه زدن به نقاط حساس حکومت.

قریب‌الوقوع بودن حمله‌ی رزمندگان اسلام به نظامیان بی‌روحیه‌ی رژیم عراق و تأکید بر تغییرناپذیری شرایط جمهوری اسلامی ایران بر پایان جنگ و تصمیم به ادامه‌ی جنگ تا شکست صدام.

بنابراین، هم‌زمانی اعلام نتایج ملاقات صدام با عضو کمیته‌ی امور خارجه‌ی کنگره‌ی امریکا و موافقت ضمنی صدام با شناسایی اسرائیل تحت عنوان تأمین امنیت رژیم اسرائیل با تزلزل بیش از پیش حکومت بعث و پیروزی‌های فعلی و آتی رزمندگان اسلام رابطه یی مستقیم دارد.

بی‌آبرویی ناشی از شکست‌های نظامی صدام در تحقق جاه‌طلبی‌ها، او را به هم‌نوایی با مبارک کشانیده است و بعید نیست حال که دیوار حائل فروریخته است، صدام در چهره‌ی نوکر امپریالیزم و دشمن اسلام ناچار از برداشتن نقاب مخالفت با امریکا شده است و در صورتی که عمرش باقی باشد برای فرار از سقوط به عنوان سومین طرف مذاکره صهیونیست‌ها به اتفاق شاه اردن در کرانه‌ی شرقی رود اردن پذیرای مقدم بگین و ناظران امریکایی و مصری شود...»⁽¹⁾

اسحاق شامیر وزیرخارجه‌ی اسرائیل در بخش شامگاهی رادیو اسرائیل با موضع‌گیری بدبینانه در برابر سخنان صدام حسین گفت:

«... دولت عراق می‌کوشد با بهبود مناسباتش با ایالات متحده از آن کشور اسلحه‌ی زیاد خریداری کند تا ارتش عراق را در ادامه‌ی جنگ با ایران تقویت نماید. اخیراً فاش شده که ایالات متحده فروش 60 فروند هلی‌کوپتر را به عراق تسریع کرده که گرچه جنبه‌ی غیر نظامی دارد، ولی در عملیات جنگی کاملاً قابل استفاده می‌باشد. فروش این

1) مأخذ 14، بخش دوم، ص 12، تهران، خبرگزاری جمهوری اسلامی.

هلی‌کوپترها با مخالفت کنگره‌ی امریکا رو به رو شده و اکنون صدام حسین می‌کوشد با انتشار اظهارات به اصطلاح معتدل، این مخالفت را خنثی کند.»⁽¹⁾

آسوشتیدپرس نیز علت انتشار متن صحبت‌های صدام و سولارز را از دید ناظران سیاسی چنین عنوان کرده است: «اگر چه امریکا آنچه را که وی یک سیاست مقتدر در خاورمیانه می‌داند تعقیب کند، او هم میانه‌روی و آمادگی خود را برای از سرگیری روابط با امریکا به نمایش گذاشته باشد. این ناظران همچنین بر این باورند که سخنان اخیر چارلز پرسی رئیس و سه تن دیگر از اعضای کمیته‌ی روابط خارجی سنای امریکا علت دیگری برای انتشار متن سخنان صدام حسین می‌باشد. (پرسی و سه تن دیگر از اعضای کمیته‌ی روابط خارجی خواهان جلوگیری از فروش 60 هلی‌کوپتر "هیوز" به عراق شدند و این کشور را حامی تروریسم معرفی کردند.)»⁽²⁾

G194

روزنامه‌ی داور ارگان سندیکای کل کارگران اسرائیل (کشو هسیتدروت) درباره‌ی "حس" جدید صدام حسین به اسرائیل چنین نوشته است: «عراق نه‌تنها دشمن قاطع اسرائیل به شمار می‌رفت، بلکه کانون خطر جدی برای این کشور در صورت بروز جنگ در جبهه‌ی شرقی به حساب می‌آید. از این رو، موافقت رهبران آن کشور را برای قبول موجودیت و درک امنیت اسرائیل باید قبل از هر چیز یک پیروزی برای ملک حسین به حساب آورد تا او دل‌گرم‌تر به گفت و گوهای صلح بپیوندد.»⁽³⁾

141

حبیب شطی دبیر کل سازمان کنفرانس اسلامی در گفت و گو با روزنامه‌ی سعودی عکاظ اقدامات کمیته‌ی اسلامی حسن نیت را چنین تشریح کرد: «کمیته‌ی اسلامی حسن نیت در نظر ندارد در آینده‌ی نزدیک برای بررسی جنگ ایران و عراق جلسه‌یی تشکیل دهد.» وی گفت: «اعضای این کمیته برای ارائه‌ی پیشنهادهای جدید همچنان در مرحله‌ی مشورت و تبادل‌نظر با برخی از رهبران کشورها به سر می‌برند.» حبیب شطی افزود: «جنگ ایران و عراق مسئله‌ی بسیار دقیقی است و علی‌رغم این‌که پیشنهادهای مختلفی جهت پایان دادن به جنگ ارائه دادیم، اما این پیشنهادها هنوز نتایج مطلوب را به دست نیاورده است.»⁽⁴⁾

شیخ صباح الاحمد معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه‌ی کویت نیز در جدیدترین موضع‌گیری‌اش درباره‌ی موضوع جنگ و روابط کشور متبوعش با ایران، در مصاحبه با

1) مأخذ 17، ص 19، رادیو اسرائیل، 15/10/1361.

2) مأخذ 5، بخش دوم، ص 15، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/10/1361، به نقل از آسوشیتدپرس از نیکوزیا.

3) مأخذ 5، بخش دوم، ص 33، رادیو اسرائیل، 14/10/1361.

4) مأخذ 5، بخش دوم، صص 3 و 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/10/1361، به نقل از خبرگزاری قطر از جده.

مجله‌ی کل‌العرب چاپ پاریس، گفت: «اگر جنگ ایران و عراق نبود، اسرائیل جرئت اشغال لبنان را نداشت و اعراب این‌چنین از هم نمی‌پاشیدند.» وی افزود: «ما روابط خود را با ایران حفظ

کرده ایم و کلیه‌ی کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس نیز در ایران سفارت‌خانه دارند، ولی این به معنای تأیید مواضع ایران نیست و من از کسانی هستم که برای توقف این جنگ پافشاری می‌کنم، زیرا ادامه‌ی جنگ در خارج از خاک ایران معنی ندارد.»⁽¹⁾

142

هیئت عالی‌رتبه‌ی اقتصادی چین در پایان سفر 5 روزه‌اش به ایران، پس از انجام مذاکرات، تهران را ترک کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، از نتایج سفر این هیئت اقتصادی امضای یک یادداشت تفاهم در زمینه‌ی اقتصادی و یک یادداشت بازرگانی بین دو کشور بود.

به موجب این یادداشت تفاهم اقتصادی، هدف مبادلاتی در طول یک سال آینده 42 میلیارد ریال تعیین شد که تا 25 میلیارد ریال آن به طور تهاتری و به ریال و مازاد آن آزاد خواهد بود.⁽²⁾

143

به دنبال خروج پیمان‌کاران و متخصصان ژاپنی طرح پتروشیمی بوشهر، امروز یک هیئت عالی‌رتبه از سوی شرکت سهامی پتروشیمی ایران - ژاپن، برای مذاکره با پیمان‌کاران ژاپنی و رسیدگی به ادعای آنان عازم توکیو شد.

جمهوری اسلامی ایران امیدوار است که این تماس و مذاکره به نتیجه‌ی مطلوب برسد. در غیر این صورت، برای اجابت خواسته‌ی دولت و ملت ایران که شروع هر چه زودتر فعالیت ساختمانی پروژه است از هرگونه امکانات نظیر استفاده از متخصصان کشورهای دیگر از جمله کره‌ی جنوبی استفاده خواهد کرد.

مهندس مصطفی طاهری نجف‌آبادی معاون وزیر نفت در امور پتروشیمی، در مصاحبه‌ی مطبوعاتی با خبرنگاران داخلی و خارجی در این باره گفت:

«مقامات مسئول ایران پس از خروج پیمان‌کاران و متخصصین ژاپنی طرح از ایران، مذاکرات خود را با شرکای ژاپنی برای تعیین آینده‌ی پروژه و انجام برنامه‌ریزی‌های لازم آغاز کردند.

در دور پنجم مذاکرات با توجه به این‌که هنوز اختلاف نظر بین دو شریک وجود داشت، تصمیم گرفته شد که مسائل مشارکت حتی‌الامکان از مسائل اجرایی پروژه تفکیک شده و ضمن این‌که در یک برنامه‌ی 6 ماهه، مقدمات شروع مجدد عملیات

1) مأخذ 5، بخش دوم، ص 4، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/10/1361، به نقل از مجله‌ی کل‌العرب چاپ پاریس.

2) مأخذ 12؛ و - مأخذ 14، بخش دوم.

ساختمانی مجتمع انجام می‌شود، مذاکرات برای حل مسائل مالی ادامه پیدا کند.

در برنامه‌ی فعالیت‌های مربوط به این دوره‌ی 6 ماهه، کارهایی وجود دارد که بایستی در محل مجتمع در بندر امام خمینی اجرا شود و با توجه به این‌که شریک ژاپنی حاضر

نیست کارشناسان و پرسنل خود را تا پایان جنگ تحمیلی به منطقه بفرستد، لذا طرف ایرانی برای کسب هم‌کاری‌های فنی با کشورهای دیگر نظیر کره‌ی جنوبی و هند و چند کشور دیگر تماس گرفته تا اقداماتی در این زمینه به عمل آورد.»

وی در ادامه‌ی سخنانش افزود:

«یکی از عوامل مهم اجرای پروژه‌ی ایران - ژاپن، پیمان‌کاران ژاپنی این پروژه می‌باشند، چون تا کنون 80% از واحدهای مجتمع را تکمیل کرده‌اند، لازم است برای تکمیل بقیه‌ی پروژه هم‌کاری‌های لازم را به عمل آورند. به این منظور، امروز یک هیئت عالی‌رتبه‌ی ایرانی عازم توکیو شد تا در صورت به نتیجه رسیدن مذاکرات، تسهیلاتی در امر تأمین مشکلات مالی ژاپنی‌ها در این طرح قائل شویم. در غیر این صورت، به هر اقدامی که به صلاح‌مان باشد دست خواهیم زد⁽¹⁾.»⁽²⁾

144

جیره‌بندی بنزین از ساعت 24 امروز پایان یافت."این خبر، مهم‌ترین قسمت از مطالب دکتر شهاب، معاون پارلمانی و حقوقی وزارت نفت بود. وی گفت: «با توجه به گشایشی که در تولید بنزین به وجود آمده، از رأس ساعت 24 امشب توزیع بنزین در سراسر کشور آزاد اعلام می‌شود و کلیه‌ی جایگاه‌ها موظف‌اند این اعلام را یک بخش‌نامه‌ی کتبی تلقی کنند و توجه داشته باشند که تا ساعت 24 (12 امشب) بنزین کماکان با کوپن توزیع می‌شود.»⁽³⁾

145

رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری به تحلیل مناسبات اخیر ایران و اتحاد جماهیر شوروی پرداخت و با اشاره به وجود تعارضات بین دو کشور گفت:

«اتحاد شوروی از نزدیک به چهار سال پیش که رژیم شاه در ایران سرنگون شد همواره سعی بر آن داشته است تا علی‌رغم اختلافات عقیدتی، روابط خود با رژیم جمهوری اسلامی آیت‌الله خمینی را حسنه و دوستانه نگاه دارد. با این حال، هفته‌ی

1) یک بولتن داخلی سپاه در مقاله‌یی ضمن درج تاریخچه‌یی از پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی، به جریان مذاکرات اخیر درباره‌ی تکمیل این پروژه اشاره کرده و به دلایل اقتصادی و سیاسی و امتناع طرف ژاپنی در پایان دادن به ساختمان این مجتمع پرداخته است. مشروح این مقاله در ضمیمه درج شده است.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 14/10/1361، ص 2.

3) روزنامه‌ی اطلاعات، 14/10/1361، ص 2.

پیش، اتحاد جماهیر شوروی اعتراض‌نامه‌ی رسمی پیرامون تظاهرات ضد شوروی در تهران به دولت ایران تسلیم کرد و آن را در رسانه‌های گروهی خود منعکس ساخت.

تلاش شوروی برای حفظ روابط مسالمت‌آمیز مسکو با دولت ایران، با دو مانع اصلی که از اختلاف نظر تهران و مسکو پیرامون روابط خارجی‌شان ناشی می‌گردد، رو به رو است. اول، مداخله‌ی شوروی در افغانستان و دیگری جنگ ایران و عراق است. لااقل تا چندی پیش این طور به نظر می‌رسید که دولت شوروی در جهت حفظ روابط با تهران حاضر بود این مسائل را در درجه‌ی دوم اهمیت قرار دهد، ولی اعتراض شدیداللحن هفته‌ی پیش به ایران پیرامون تظاهرات ضد شوروی در تهران، احتمالاً نشانه‌یی از پایان این بردباری سیاسی رهبران مسکو است. تظاهرات تهران از طرف پناهندگان افغانی مقیم ایران و به مناسبت سومین سال مداخله‌ی شوروی در افغانستان در مقابل سفارت اتحاد شوروی در تهران صورت گرفت.

[...] یکی دیگر از علل ناخشنودی رهبران شوروی از ایران، یک‌سان شمردن سیاست‌های ایالات متحده‌ی امریکا و اتحاد جماهیر شوروی از طرف رهبران ایران است.

روی هم رفته، انتقادات و حملات اخیر شوروی علیه دولت ایران را می‌توان سیاست جدید شوروی در قبال ایران، تحت رهبری آقای آندروپف خواند که ظاهراً رژیم آیت‌الله خمینی را رژیمی قدرناشناس در مقابل کمک‌های شوروی می‌شناسد.

یکی دیگر از علل بروز کدورت در روابط ایران و شوروی، احتمالاً ادامه‌ی جنگ ایران و عراق [می‌باشد] و به ویژه با روابط شوروی و بغداد مرتبط است.

اخیراً گزارش‌هایی حاکی از نارضایتی عراق از کاهش میزان کمک‌های نظامی و همچنین حمایت سیاسی شوروی از این کشور در جنگ با ایران انتشار یافته است.

شوروی در طول این جنگ تلاش کرده است تا موضعی بی‌طرف اختیار کند، ولی ظرف 2 هفته‌ی گذشته، گزارش منابع ایرانی حاکی از افزایش حجم کمک‌های نظامی شوروی به عراق از جمله ارسال یک نوع موشک پیشرفته به این کشور بوده است.

اگر این گزارشات صحت داشته باشد، افزایش سطح انتقادات شوروی از ایران را می‌توان اقدامی از طرف رهبران شوروی برای کسب مجدد دوستی رهبران عراق خواند.⁽¹⁾

ضمیمه‌ی گزارش 143

پروژه‌ی پتروشیمی که طبق قرارداد بین ایران و ژاپن و شرکت مساوی دو طرف قبل از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز شد و به دنبال جنگ تحمیلی عراق به ایران متوقف گشت، تا کنون حدود 85% آن به پایان رسیده که البته در اوایل جنگ خساراتی به آن وارد شده است. پس از برقراری امنیت منطقه توسط رزمندگان اسلام، ایران از شرکت‌های ژاپنی خواست که کار پروژه را دنبال کنند که آن‌ها به بهانه‌های مختلف از جمله عدم تأمین جانی کارشناسان ژاپنی در اثر جنگ، از پی‌گیری آن سر باز زده و پس از

1) همان، ص 4؛ و - مأخذ 14، بخش اول.

دادن اطمینان توسط ایران از لحاظ امنیتی، علاوه بر پذیرفتن آن، بهانه‌ی دیگری آورده که حتی در صورت خاتمه‌ی جنگ به دلیل غیر اقتصادی بودن پروژه حاضر به ادامه‌ی سرمایه‌گذاری در این مجتمع نیستند و آوردن بهانه‌ی اختلافات مالی و غیره...

خلاصه با سفر مسئولان پتروشیمی ایران به ژاپن و سفر شرکای ژاپن به ایران در دوره پنجم

مذاکرات، با توجه به این‌که هنوز اختلافات نظری بین دو شریک وجود داشت، تصمیم گرفته شد که مسائل مشارکت حتی‌الامکان از مسائل اجرایی پروژه تفکیک شده و ضمن این‌که طی یک برنامه‌ی 6 ماهه مقدمات شروع مجدد عملیات ساختمانی مجتمع انجام می‌گیرد، مذاکرات برای مسائل مالی ادامه داشته باشد تا با توجه به نقطه‌نظرهای طرفین، این مسائل نیز به نفع پروژه حل شود، ولی با توجه به این‌که در برنامه‌ی فعالیت‌های مربوط به این دوره‌ی 6 ماهه کارهایی وجود دارد که بایستی در محل مجتمع به مرحله‌ی اجرا در آیند، شریک ژاپنی حاضر نیست کارشناسان و پرسنل خود را تا پایان جنگ تحمیلی به منطقه بفرستد. با توجه به این مسئله ایران برای کسب هم‌کاری‌های فنی با کشورهای دیگر نظیر کره‌ی جنوبی، هند و چند کشور دیگر تماس گرفته تا اقداماتی در این زمینه به عمل آورد و گرچه قبلاً در این مورد توافق شریک ژاپنی کتباً اخذ گردیده بود، لیکن شریک ژاپنی با اعلام این‌که یک هیئت 9 نفره از کره‌ی جنوبی از این پروژه بدون اجازه‌ی ژاپن دیدن کرده‌اند سر و صدا راه انداخته و به ایران اعتراض کرده است که ایران طی نامه‌یی اعتراض آن‌ها را بی‌مورد خوانده است.

به هر حال، با توجه به این‌که یکی از عوامل مهم اجرای پروژه‌ی پتروشیمی، پیمان‌کاران ژاپنی این پروژه می‌باشند و تا کنون 85% آن را تکمیل نموده‌اند، لازم است با هم‌کاری آن‌ها پروژه پایان یابد. از این رو، اخیراً یک هیئت عالی‌رتبه‌ی ایرانی به توکیو رفته تا آخرین تصمیمات در این مورد اتخاذ گردد. مدیر کل پروژه‌ی ایران و ژاپن که در رأس این هیئت به ژاپن رفته، گفت که ایران به طور رسمی از کلیه‌ی شرکت‌های ژاپنی مقاطعه‌کار این پروژه خواسته است که تا 23 دی‌ماه جاری تصمیم نهایی خود را برای ادامه و یا متوقف کردن پروژه‌ی مذکور اعلام نمایند. وی اضافه کرد که ادامه‌ی توقف این طرح خود بزرگ‌ترین ضرر است و ایران بیش از این نمی‌تواند منتظر طرف ژاپنی بماند.

در پی مذاکرات اخیر خوش‌بینی‌هایی به وجود آمده است و به گفته‌ی طرف ایران، کل ادعاهای شرکای ژاپنی مبلغ 60 میلیون دلار است که با توجه به 5/3 میلیارد دلار سرمایه‌ی پروژه‌یی که 85% کار آن تمام شده، نباید باعث توقف طرح باشد. بر اساس اظهارات هیئت ایرانی، توافق شده که حتی در صورت اعلام موافقت رسمی از طرف ژاپن، 25% از مجموع ادعاهایی را که در مورد آن‌ها توافق شده، ایران پرداخت نماید و پرداخت 25% دیگر موکول به تعیین طرح عملی و برنامه‌ی کار‌شده و 50% باقی‌مانده نیز در طول اجرای پروژه پرداخت خواهد شد. رئیس هیئت ایرانی گفته: "چنانچه جواب ژاپنی‌ها تا 23 دی‌ماه مثبت باشد، مقامات ایرانی برای حل هر مشکلی آماده‌اند و در صورت منفی بودن پاسخ ژاپنی‌ها، ایران تصمیم ندارد پروژه را رها کند و با یافتن راه‌حل‌های دیگر به هر حال آن را خاتمه خواهد داد."

در رابطه با اخطار ایران به شرکای ژاپنی، روزنامه‌های ژاپنی در روز 24 دی‌ماه از قول منابع وابسته به پروژه‌ی پتروشیمی نوشتند: "آن‌ها انتظار ندارند نظرات اعلام‌شده‌ی مقامات ایران در مذاکرات اخیر دو کشور پیرامون ادامه‌ی اجرای پروژه‌ی مذکور، آخرین عقیده‌ی مقامات ایرانی باشد." همچنین، دو روزنامه‌ی دیگر به نقل از منابع ژاپنی نوشتند: "کمپانی‌های ژاپنی قادر نیستند قبل از پایان جنگ عراق و ایران، ادامه‌ی اجرای پروژه‌ی مذکور را از سر بگیرند." این منابع می‌افزایند که در پیشنهادات هیئت ایرانی راه‌های دیگر خاتمه‌ی پروژه‌ی پتروشیمی تعیین نشده است، ولی اتمام این پروژه توسط کارشناسان کره‌ی جنوبی نیز غیر ممکن است.

در پایان، به علت طفره رفتن ژاپن از اتمام این پروژه می‌پردازیم. با وجودی که ایران امتیازهایی برای ادامه‌ی کار آن قائل شده، چرا ژاپن از این کار سرباز می‌زند؟ آیا با توجه به این مسئله که ژاپن فکر می‌کند از کشورهایی که با ایران رابطه‌ی نزدیک دارند قادر به اتمام این پروژه نیستند، به این وسیله

می‌خواهد امتیازات بیشتری کسب کند یا مهم‌تر از همه‌ی این‌ها با توجه به هماهنگی سیاست ژاپن با غرب و امریکا و این‌که ژاپن نمی‌تواند سیاست مهمی خلاف سیاست امریکا اتخاذ نماید از انجام این کار خودداری می‌کند؟ و در ادامه‌ی همین مسئله، آیا با توجه به آگاهی ژاپن از نقشه‌های آینده‌ی امریکا در رابطه با ایران نیست که از اتمام پروژه‌ی پتروشیمی طفره می‌رود؟

در جواب باید گفت که اصلی‌ترین علت این مسئله که سایر علل هم از آن نشئت می‌گیرند، پیوند ژاپن با غرب و امریکا می‌باشد و با توجه به این مسئله که ژاپن یکی از هم‌پیمان‌های امپریالیسم امریکا می‌باشد و به دلیل این‌که امریکا شدیداً مخالف رشد صنایع مادر و خودکفایی ایران است، با این کار مخالفت می‌ورزد. از طرف دیگر، با قبول ادامه‌ی کار توسط ژاپن در واقع غرب ثبات سیاسی انقلاب اسلامی را پذیرفته و این سرشکستگی سختی برای امریکا و غرب است که دائم دم از عدم ثبات در ایران می‌زنند. همچنین، با توجه به تأکید ژاپن بر این مسئله که تا قبل از پایان جنگ حاضر به ادامه‌ی کار نیست، می‌خواهد از این طریق هم ایران را برای پذیرش صلح تحمیلی تحت فشار قرار دهد و علاوه بر آن، چون عراق بازار خوبی برای مصنوعات ژاپن می‌باشد، ژاپن با عدم پذیرش اتمام پروژه‌ی ایران امتیازاتی از عراق کسب می‌کند.

مسئله‌ی دیگر با توجه به شکست عراق در جنگ با ایران و این‌که با شکست نهایی عراق توسط ایران و گسترش انقلاب اسلامی امریکا در منطقه آینده‌ی شومی را برای خود پیش‌بینی می‌کند، از این جهت، برای جلوگیری از شکست نهایی صدام و گسترش انقلاب اسلامی، امریکا ممکن است در آینده نقشه‌هایی داشته باشد که با توجه به آگاهی سران ژاپن از این نقشه‌ها، ادامه‌ی مشارکت در این پروژه را به نفع خود نمی‌بیند مخصوصاً این‌که ژاپن بارها اعلام کرده که حاضر به سرمایه‌گذاری بیش‌تری در این مجتمع پتروشیمی نمی‌باشد.

و آخرین دلیل را این طور می‌توان گفت که چون ژاپن فکر می‌کند از کشورهایی که رابطه‌ی نزدیک با ایران دارند هیچ کدام قادر به تکمیل این پروژه نیستند، به این دلیل با طفره رفتن از اتمام مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی می‌خواهد امتیازات بیش‌تری به دست آورد.⁽¹⁾

1) مأخذ 5، بخش دوم، صص 31 و 32، رادیو بی‌بی‌سی، 14/10/1361.

روزشمار جنگ چهارشنبه 15 دی 1361 20 ربیع‌الاول 1403 5 ژانویه 1983

146

در 24 ساعت گذشته، شهر آبادان هدف گلوله‌های خمپاره‌ی دشمن قرار گرفت که بر اثر آن، 5 منزل مسکونی ویران شد. در منطقه‌ی عملیاتی محرم نیز اجرای آتش دشمن به طور متناوب ادامه داشت و شدت آن در منطقه‌ی فکه و زبیدات بیش‌تر بود. در جبهه‌های مرزی ایلام، قصرشیرین و باختران نیز تبادل آتش جریان داشت.⁽¹⁾

147

در ادامه‌ی اعزام نیروهای داوطلب مردمی به جبهه‌های جنگ، امروز نیز یک هزار نفر از نیروهای بسیجی شهرهای خوی، ماکو، مرند، سلماس و جلفا؛⁽²⁾250 تن از بسیجیان شهرستان خرامه و استان فارس ⁽³⁾یک گروه 80 نفری از نیروهای سپاه و بسیج نجف‌آباد و یک گروه از نیروهای آموزش‌دیده‌ی بسیج قم ⁽⁴⁾عازم جبهه‌های جنگ شدند.

همچنین به گزارش روزنامه‌ی اطلاعات، یک گروه از رزمندگان اعزام مجدد بسیج شهرهای نوشهر، چالوس، مرزن‌آباد و کلاردشت؛ یک‌صد و پنجاه و هشتمین گروه رزمندگان از لنجان سفلی؛ صدها تن از اعضای بسیج گنبد و خان‌ببین رامیان؛ گروهی از جان بر کفان بسیج سپاه پاسداران نور؛ گروهی از رزمندگان بسیج سپاه پاسداران یاسوج؛ یک گروه از رزمندگان بسیج مبارکه؛ یک گروه از بسیج منطقه‌ی داران؛ یک گروه از رزمندگان اعزام مجدد بسیج سپیدان؛ گروهی از دلاوران بسیج منطقه3 استان‌های گیلان و مازنداران؛ جمع کثیری از ایثارگران شهرستان ابهر؛ گروه‌هایی از جان بر کفان بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خراسان؛ 3 گروه از اعضای بسیج شهرهای یاسوج، گچساران و دهدشت؛ گروهی از رزمندگان بسیج خرم‌آباد؛ گروهی از رزمندگان شاخه‌ی دانش‌آموزی بسیج سپاه پاسداران سیستان و بلوچستان؛ یک‌صد و پنجاه و هفتمین گروه از برادران بسیج سپاه پاسداران خمینی‌شهر و گروهی از کارکنان

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 16/10/1361، ص 2، اهواز، خبرگزاری جمهوری اسلامی؛ و - روزنامه‌ی کیهان، 16/10/1361، ص 18.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 15/10/1361، ص 4، تبریز.

3) همان، شیراز.

4) همان، اصفهان و قم.

متعهد ژاندارمری همدان راهی جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شدند.⁽¹⁾

همچنین به منظور کمک‌رسانی فنی و مهندسی به نیروهای رزمنده، از شهرستان بهشهر یک اکیپ فنی 54 نفری متشکل از مکانیک و راننده‌ی ماشین‌آلات سنگین و سبک، بنا، کارگر ساده و جوش‌کار از سوی جهاد سازندگی این شهر به جبهه‌ها شتافتند.

یک کامیون 10 چرخ حامل مرکبات نیز به گیلان‌غرب ارسال شد.⁽²⁾

از شهرستان‌های ساری نیز یک اکیپ 17 نفری متشکل از جوشکار، معمار و کارگر ساده برای بازسازی شهر سوسنگرد به این شهر رفتند و 20 تن از برادران جهاد سازندگی گرگان نیز برای یاری دادن به رزمندگان، رهسپار مناطق جنگی کشور شدند.⁽³⁾

همچنین از مشهد، یک گروه از ایثارگران جهاد سازندگی خراسان که در رشته‌های مکانیکی، رانندگی ماشین‌های سنگین و سبک، ماشین‌آلات راه‌سازی و امور فرهنگی و تدارکات مهارت دارند، پس از زیارت مرقد مطهر حضرت رضا(ع)، در میان بدرقه‌ی پرشور مردم مشهد عازم جنوب و غرب کشور شدند.⁽⁴⁾

از کازرون نیز پنجمین کاروان کمپرسی شهرستان کازرون عازم مناطق جنگی شد. هم‌راه این کاروان، یک گروه 20 نفری مهندسی و یک گروه 16 نفره‌ی بنا، برای شرکت در بازسازی شهر آبادان راهی این منطقه شدند.⁽⁵⁾

یک گروه 7 نفری از کارکنان بنیاد مسکن انقلاب اسلامی زنجان نیز شامل مهندس، تکنیسین و راننده برای کمک به بازسازی مناطق جنگی به مهران اعزام شدند.⁽⁶⁾

148

در حمله‌ی افراد مسلح گروه‌های مخالف به خودروها در محور ارومیه - سلماس؛ نیروهای ژاندارمری سلماس و افراد تأمین پایگاه مهاباد، عده‌یی شهید و مجروح شدند. در پاک‌سازی روستاهای سقز نیز نیروهای ضد انقلاب متحمل تلفاتی شدند و شماری از نیروهای سپاه زخمی شدند.

به دنبال حمله‌ی دو روز پیش نیروهای کومه‌له به نیروهای خودی و بستن جاده در محور ارومیه و سلماس، امروز نیز نیروهای مسلح غیر قانونی که تعدادشان بیش از 30 نفر براورد شده است، در حد فاصل امام کندی و کریم‌آباد در محور ارومیه - سلماس (30 کیلومتری شمال ارومیه)، اقدام به بستن جاده و تیراندازی به سمت خودروهای در حال آمد و شد کردند.

نیروهای سپاه به محض اطلاع از موضوع، خود را به محل درگیری رساندند که در لحظات اول به محاصره‌ی نیروهای مهاجم درآمدند که در نهایت، با مقاومت توانستند از محاصره خارج شوند.

1) همان.

2) همان.

3) همان.

4) همان.

5) همان.

6) همان.

در این درگیری که بیش از یک ساعت طول کشید، نیروهای مهاجم 4 تن از سرنشینان خودروها را به گروگان بردند و با تیراندازی به سمت سایر خودروها 6 نفر را زخمی کردند.⁽¹⁾

در سلماس نیز افراد ژاندارمری با یک خودرو گاز⁽²⁾در حال حمل خوار و بار و وسایل مورد احتیاج پایگاه سنجی در جنوب غربی این شهر بودند که در نزدیکی‌های شهر هدف حمله‌ی نیروهای مسلح ضد انقلاب قرار گرفتند که خودرو آنان به کلی در آتش سوخت و راننده‌ی آن نیز که یک استوار ژاندارمری بود، در میان شعله‌ها گرفتار شد و به شهادت رسید.

از 2 تن از سرنشینان دیگر خودرو خبری در دست نیست.⁽³⁾

در حمله‌ی دیگر نیروهای مسلح مخالف به افراد تأمین پایگاه گرگ تپه در شمال مهاباد یک درجه‌دار شهید و 4 سرباز زخمی شدند.⁽⁴⁾

نیروهای سپاه، روستاهای سرچشمه، مندیل‌بسر؛ عرب‌لنگ و گوره‌قلعه را در جنوب غربی سقز پاک‌سازی کردند که در روستای عرب‌لنگ بیش از 10 نفر از نیروهای مسلح ضد انقلاب کشته یا مجروح شدند. در این عملیات، 4 تن از نیروهای سپاه به طور سطحی زخمی شدند.⁽⁵⁾

149

انفجار یک بمب و اقدام برای سرقت از یک طلافروشی در تهران از جمله اقدامات نیروهای مسلح برانداز بود و در مقابل، یک خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین در تهران کشف و یکی از اعضای سازمان فداییان خلق در چالوس دست‌گیر شد. 2 تن از فعالان چریک‌های فدایی خلق در استان هرمزگان نیز اعدام شدند.

بر اثر انفجار یک بمب کار گذاشته‌شده در منزل نامه‌رسان دادستانی در خیابان کمال وجودی تهران، قسمتی از منزل وی تخریب شد و همسر و فرزند وی به طور سطحی زخمی شدند.⁽⁶⁾

همچنین، 2 نفر از اعضای سازمان مجاهدین خلق در خیابان بعثت با زور اسلحه یک موتورسیکلت را از صاحبش ربودند. این دو تن در خیابان به یک واحد گشتی در خیابان سیدجمال تیراندازی کرده، متواری شدند. سپس، در ساعت 17 در خیابان شیخ هادی منشعب از خیابان جمهوری قصد سرقت از یک طلافروشی را داشتند که با حضور مردم موفق به این کار نشدند و با به جا گذاشتن موتور سیکلت گریختند.⁽⁷⁾

1) سند شماره 43780 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات منطقه5 به اطلاعات ستاد مرکزی، 23/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 43708 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، 22/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 18014 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، از ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (طرح و برنامه عملیات) اطلاعات عملیات به مسئول دفتر سیاسی (ستاد مرکزی)، شماره 53، 3/11/1361، ص 3؛ و - سند شماره 349725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 15/10/1361، صص 1 و 2؛ و - سند شماره 088299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به قائم‌مقام فرماندهی، شماره 14، 4/11/1361، ص 16.

2) گاز نام نوعی کامیون نظامی است.

3) سند شماره 349568 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه سلماس به فرماندهی قرارگاه بعثت و ناحیه‌ی خوی، شماره 136، 15/10/1361، صص 1 و 2؛ و - سند شماره 349723 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 158، 16/10/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 43481 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد علمیات، شماره 291، 17/10/1361، ص 1.

5) سند شماره 088991 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، از ستاد مرکزی سپاه پاسداران (طرح و برنامه عملیات) اطلاعات عملیات به قائم‌مقام کل سپاه، شماره 52، 26/10/1361، ص 3؛ و - سند شماره 349558 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سقز به فرماندهی و فرمانده عملیات (قرارگاه حمزه) ق ح، شماره 168، 17/10/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 228975 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 221، 26/10/1361، ص 2.

7) سند شماره 103815 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 219، 22/10/1361، صص 2 و 3.

در خیابان مطهری نیز یک خانه‌ی تیمی این سازمان کشف شد. از این خانه مقادیری

بمب، نارنجک و اسلحه به دست آمد⁽¹⁾

در چالوس هم شخصی که رابط مسئول تشکیلات سازمان کمونیستی چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) در نوشهر و چالوس بود، دست‌گیر شد از وی یک اسلحه‌ی ژ3 و مقداری تیر به دست آمد.⁽²⁾

به حکم دادگاه انقلاب اسلامی استان هرمزگان و تأیید شورای عالی قضایی، 2 تن از وابستگان و فعالان چریک‌های فدایی خلق (گروه اشرف دهقان) به جرم طراحی و اقدام اولیه برای ترور مقامات استان هرمزگان و وابستگی به این گروه به اعدام محکوم شدند و حکم درباره‌ی آنان به اجرا درآمد.⁽³⁾

150

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در دیدار با دبیرکل شورای عالی دفاع و عده یی از نیروهای تحقیقات صنعتی و دفاعی وزارت دفاع با تقدیر از زحمات کارکنان این وزارت‌خانه درباره‌ی اهمیت زیر بخش‌های نظام جمهوری اسلامی و تعهد نیروها برای رشد خلاقیت‌ها و ارتقای علمی در زمینه‌های گوناگون گفت: «چون جمهوری اسلامی مظهر خلاقیت‌های بزرگ و بی‌نظیر انسان‌ها‌ست، لذا حق این است که عناصر مبتکر، عالم و خلاق داشته باشد.» وی افزود: «این جمهوری را که یکی از بزرگ‌ترین میوه‌های تاریخ بشر است انسان‌هایی با همت، با بینش، با پشتکار و دل‌گرم به آینده ساخته و تحویل جامعه داده‌اند. بنابراین، در سایه‌ی این نظام که مظهر خلاقیت‌های انسانی است، حتماً بایستی این خلاقیت‌ها رشد کرده و بیش از همیشه در همه جا بروز کند.[...]

رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنانش بر سرعت عمل، در کارها برای رسیدن به هدف‌های علمی و اقتصادی تأکید کرد و گفت: «امروز به عکس سابق از ذره‌ذره‌ی ابتکارها و استعدادها تشویق و استقبال خواهد شد و سعی می‌شود مخترعین را در میان جامعه سربلند کنند. روح خلاقیت و پی‌گیری و تحقیق علمی سرمایه‌یی است که اگر از آن به طرز صحیح و به جا استفاده شود، ما از وابستگی نجات پیدا خواهیم کرد.» وی افزود: «ما برای رسیدن به هدف‌های علمی و اقتصادی ضمن این‌که تنبلی را جایز نمی‌دانیم، عجله هم نداریم و معتقدیم کار باید به روال صحیح پیش برود و کاملاً پخته، منطقی و حساب‌شده انجام شود.»

پیش از سخنان رئیس‌جمهور، نظران دبیر شورای عالی دفاع، ضمن ارائه‌ی گزارشی در مورد ابتکارات این متخصصان در سیستم‌های پیچیده‌ی الکترونیکی و بازسازی و تعمیرات وسایلی که در گذشته منحصراً در اختیار بیگانگان بود و همچنین ساختن

1) همان، ص 2.

2) سند شماره 089343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به فرمانده منطقه9، شماره 12، 20/10/1361، ص 5؛ و - سند شماره 43453 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، از فرماندهی ستاد منطقه3 به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، شماره 933، 15/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 34590 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه2 به فرماندهی مرکز.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 293، 17/10/1361، ص 13، بندرعباس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/10/1361.

مهمات و جنگ‌افزارهایی که در جنگ تحمیلی اثر مهمی داشته است، اظهار امیدواری کرد که در آینده‌یی نه‌چندان دور ملت شهیدپرور و قهرمان ایران شاهد ساخت وسایل دقیق و پیچیده‌ی الکترونیک در داخل کشور خواهد بود.⁽¹⁾

151

میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در پایان جلسه‌ی هیئت دولت در گفت و گو با خبرنگاران درباره‌ی گزارش سازمان عفو بین‌المللی؛ توجه نکردن رسانه‌های بین‌المللی به برگزاری کنگره‌ی ائمه‌ی جمعه و جماعات در تهران و توسعه و روابط تجاری عراق و امریکا مطالبی بیان کرد.

G205

وی درباره‌ی گزارش منفی سازمان عفو بین‌الملل درباره‌ی ایران گفت:

«سازمان عفو بین‌المللی همان طور که مشتش برای ملت ما باز شده، سازمانی وابسته به قدرت‌های استکباری است و ابزاری برای تبلیغ قدرت‌ها و سرکوب ملت‌های مستضعف است.

ما از این سازمان‌های عفو بین‌المللی تا به حال نشنیده‌ایم که جنایات اسرائیل، فالانژ‌ها و یا جنایات امریکا در السالوادور را منتشر کنند.

هدف و جهت‌گیری تمام این سازمان‌ها، کشورهایی بوده‌اند که روی پای خود ایستاده‌اند و برای این‌که به عملی که انجام می‌دهند چهره‌ی موجهی بدهند، گاهی از اوقات، بعضی از کشورهای متعلق به شرق و غرب را در ردیف لیست خود قرار می‌دهند.

سازمان عفو بین‌المللی در این زمینه برای حقوق از دسته رفته‌ی امریکا می‌نالد و ما این را طبیعی می‌دانیم. سازمانی که برای پدر و پدربزرگش دل‌سوزی نکند، برای چه کسی دل‌سوزی بکند.»

وی افزود: «مسئله‌ی ائمه‌ی جمعه اگر در سطح انعکاس پیدا کند، می‌تواند یک میلیارد مسلمان را منقلب کرده و به حرکت درآورد. ما باید یقین داشته باشیم که گردهمایی ائمه‌ی جمعه مورد بغض و خشم قدرت‌های استکبار است و آن‌ها توسط رسانه‌های گروهی خودشان سعی می‌کنند این مسئله را سرکوب و خدشه‌دار نمایند.

1) مأخذ 1، بخش دوم.

با اهمیت و موفقیتی که این کنفرانس داشت، باید از مسئولین تشکیل آن تشکر نمود.

ما باید منتظر سم‌پاشی‌هایی علیه کشورمان باشیم، اما مسئله بسیار فراتر از این‌هاست.

این ائمه‌ی جمعه‌یی که به کشور ما آمدند، باید دید که تا چه حد تحت تأثیر جو انقلابی کشور ما قرار گرفته‌اند. آن‌ها اذعان می‌کردند که کشور ما یک برگشتی به صدر اسلام کرده و این مسئله بیش‌ترین تأثیر را بر آنان گذاشته است.»

آقای موسوی در مورد نزدیک‌تر شدن بیش‌تر صدام به امریکا و به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی گفت:

«صدام و اسرائیل از قبل یک ارتباط عمیق درونی با هم داشته‌اند. صدام جز با سازش با ابرقدرت‌ها نمی‌تواند روی پای خود بایستد. کویت، عربستان، اردن، مراکش و مصر به عراق کمک می‌کنند. این کشورها به کجا وابسته‌اند؟

اگر تا ده سال دیگر عراق با امریکا رابطه برقرار نکند، ما مطمئن هستیم که این ارتباط وجود دارد.»

نخست‌وزیر گفت:

همان طور که ما اوایل جنگ پیش‌بینی می‌کردیم که رژیم صدام بیش‌تر امریکایی است، این پیش‌بینی جنبه‌ی عینی هم پیدا کرده است.

اظهار نظرهای جدید صدام؛ مسافرت‌های شخصیت‌های امریکایی به بغداد، همه‌ی این‌ها نشانه‌ی صحت یافتن این پیش‌بینی است. در رابطه با اسرائیل، ما می‌دانیم که سیاست‌های این کشور در طول چند سال اخیر به نحوی بوده که رژیم صدام را تقویت کند.

رژیم صهیونیستی بسیار ظریف عمل می‌کند و صهیونیست‌ها یک تجربه‌ی صد ساله در تبلیغات دارند و بر اکثر رسانه‌های گروهی غرب امریکا و اروپا تسلط دارند و 80 تا 90 درصد رسانه‌های غربی در دست صهیونیست‌ها است. این دستگاه‌ها با این وسعت، علیه هر نظامی که دل‌خواه‌شان نباشد وارد کار می‌شوند، من‌جمله انقلاب اسلامی ایران. واقعیت‌های انقلاب آن قدر درخشان است که هیچ یک از این تبلیغات نتوانسته است مانع نشر حقایق انقلاب شود.»⁽¹⁾

میرحسین موسوی همچنین در سمینار "حفاظت در برابر اشعه" که در محل سازمان انرژی اتمی ایران تشکیل شد، درباره‌ی جایگاه انرژی اتمی در ایران؛ حساسیت این انرژی در دنیای امروز و استفاده از آن برای بهبود زندگی محرومان گفت: «انرژی اتمی در ایران رشته‌ی جوانی است و برای کشور ما جنبه‌ی حیاتی دارد و ما به منظور رسیدن به خودکفایی در این زمینه راهی طولانی در پیش داریم. ملتی که در برابر سیستم‌های پیچیده‌ی غربی و ابرقدرت‌ها احساس حقارت نمی‌کند، باید از تمام دستاوردهای بشری استفاده کند.» نخست‌وزیر در ادامه‌ی سخنانش افزود: «در زمینه‌ی انرژی اتمی و کاربرد

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 16/10/1361، ص 3.

آن، با وجود داشتن افراد زبده و علاقه‌مند، با کمبود نیروی متخصص رو به رو هستیم، ولی جمهوری اسلامی ایران این اجازه را می‌دهد از پیشرفت‌های علوم که مربوط به ذهن‌های خلاق بشری است در هر نقطه از جهان استفاده کنیم.» موسوی با اشاره به این‌که انرژی اتمی در دست قدرت‌های استکباری به ابزار سرکوب و سلطه بر ملت‌های ضعیف تبدیل شده است گفت: «وقتی دانش انرژی اتمی در خدمت محرومان و مستضعفان و متخصصین متعهد قرار بگیرد، به کارگیری آن با معیارهای قدرت‌های استکباری تفاوت دارد.⁽¹⁾»⁽²⁾

152

به دنبال دیدار روز گذشته‌ی طارق عزیز با کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه، وی امروز درباره‌ی ادامه‌ی برنامه‌ی دیدارهای طارق عزیز در فرانسه گفت: «مذاکرات با طارق عزیز از نظر سیاسی شرایط را فراهم ساخته تا وی با سایر مقامات دولت فرانسه از جمله شارل هرنو وزیر دفاع، دارایی و وزیر تجارت خارجی و فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه دیدار کند.» وی افزود: «قسمتی از مذاکرات مقامات فرانسوی با طارق عزیز به مسائل مربوط به جنگ ایران و عراق و مشکلات مالی دولت عراق اختصاص خواهد یافت.»⁽³⁾

رادیو بی‌بی‌سی تفسیری در خصوص روابط سیاسی و نظامی فرانسه و عراق و پشتیبانی‌های این کشور در طول جنگ از عراق، اعلام کرد:

دولت فرانسه خواستار آن است که پیروزی ایران در جنگ موجب بر هم خوردن تعادل روابط ایران و کشورهای عرب نشود. در عین حال، سیاست دولت فرانسه مبنی بر آن است که موفقیت‌های نظامی عراق به حدی باشد که بتواند ایران را به قبول راه‌حل سیاسی برای خاتمه‌ی جنگ وادار سازد. طی سال 1981، دولت فرانسه مقادیر زیادی تجهیرات نظامی به ارزش 14 هزار و 500 میلیون فرانک مطابق با بیش از 2 میلیارد دلار در اختیار عراق قرار داد. تجهیزات نظامی فروخته‌شده به عراق در سال بعد نیز کم‌تر از مقدار آن در سال 1981 نبود.

عراق علاوه بر جت‌های جنگنده‌ی میراژ اف1 و موشک‌های هوا به دریای اگزوست، تانک و هلی‌کوپترهای ساخت فرانسه را نیز مورد استفاده قرار داده است.

اخیراً نیز قراردادی میان دولت عراق و فرانسه به امضا رسید که بر اساس آن فرانسه

1) گفتنی است: «اولین سمینار حفاظت در برابر اشعه با شرکت 680 نفر از کارشناسان و متخصصان سازمان انرژی اتمی ایران، اساتید و دانشگاه‌ها، پزشکان، رادیولوژیست‌ها و متخصصان مراکز صنعتی از تاریخ 13 الی 15 دی‌ماه جاری در محل سازمان انرژی اتمی ایران تشکیل شد (روزنامه اطلاعات، 16/10/1361، ص3).

2) همان.

3) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 15/10/1361، صص 8 و 9، رادیو بی‌بی‌سی.

تعدادی توپ‌های 155 میلی‌متری به ارزش در حدود 600 میلیون دلار در اختیار عراق قرار خواهد داد. قرار است آقای طارق عزیز قبل از خاتمه‌ی سفرش به فرانسه در روز جمعه، یک بار دیگر با آقای شسون وزیر خارجه‌ی فرانسه گفت و گو و همچنین با پیر موری نخست‌وزیر فرانسه نیز ملاقات نماید.»⁽¹⁾

هم‌زمان با سفر طارق عزیز به فرانسه، یکی از مقامات نظامی عراق از دست‌یابی این کشور به سلاح‌های جدید خبر داد.

فرمانده نیروی هوایی عراق گفت: «نیروی هوایی عراق به جنگ‌افزارهای مدرنی مجهز شده که می‌تواند در مقابل کمک‌های کشورهای خارجی به نیروی هوایی ایران موازنه‌ی قدرت را به نفع عراق تغییر دهد.»

همچنین فرمانده نیروی دریایی این کشور ادعا کرد: «با دریافت مدرن‌ترین جنگ‌افزارهای دریایی، عراق نه‌تنها قادر به حفظ آب‌های ساحلی خود خواهد بود، بلکه در تمام منطقه‌ی خلیج فارس می‌تواند قدرت‌نمایی نماید و به کاروان‌های دریایی ایران که در منطقه تردد می‌نمایند آسیب‌های بیش‌تری وارد سازد.»⁽²⁾

153

در پی سخت‌گیری‌های مقامات کویتی علیه ایرانیان مقیم آن کشور، حدود 1000 نفر از ایرانیان مقیم کویت در پروازهای متعدد از روز گذشته تا صبح امروز از کویت اخراج و وارد شیراز شدند. به گزارش خبرنگار کیهان: «آخرین هواپیما حامل 600 تَن از ایرانیان رانده‌شده از کویت، مقارن ساعت 5 بامداد امروز در فرودگاه شیراز به زمین نشست و این عده بلافاصله توسط مقامات محلی در نزدیک تخت‌جمشید اسکان یافتند.»⁽³⁾

خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز درباره‌ی کمک‌های مالی و تدارکاتی دولت کویت به عراق و همچنین هم‌سویی تبلیغاتی و سیاسی مقامات و رسانه‌های این کشور و اقدامات سوء آنان علیه جمهوری اسلامی در گزارشی اعلام کرد:

«کمک‌های نظامی، سیاسی و اقتصادی رژیم کویت به رژیم عراق همچنان ادامه دارد و مقامات این رژیم کوچک‌ترین تجدید نظری در سیاست احمقانه ی خود نکرده‌اند. از جمله مسائل مهم و قابل توجه در این زمینه، ادامه‌ی کمک‌های ترانزیتی به عراق و تخلیه‌ی حداقل 3 کشتی حامل تجهیزات مختلف در بندرگاه شعیبیه و حمل آن توسط صدها کامیون به عراق است. اوایل ماه جاری، حداقل 180 کامیون حامل قیرهای مایع مخصوص پاشیدن روی زمین برای ایجاد چسبندگی و بیش از 400 کامیون حامل تجهیزات مهم، با استتار و در شب به سوی عراق، حمل شده است. به گفته‌ی منابع آگاه و موثق، اسلحه و تجهیزات مختلف نظامی از قبیل موشک، تانک و هلی‌کوپترهای آماده

1) همان، ص 9، رادیو بی‌بی‌سی.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 292، 16/10/1361، ص 2، به نقل از خبرگزاری عراق از بغداد - 15/10/1361؛ مأخذ 13، ص 5.

3) روزنامه‌ی کیهان، 15/10/1361، ص 2.

و کامپیوترهای هدایت و تجهیزات بسیار حساس و همچنین کانتینرهایی که سربسته از کشتی پیاده و در کامیون‌های بزرگ حمل می‌شده، جزء این وسایل ترانزیتی بوده است.

از سوی دیگر، در شب 29 آذر 1361، حدود 200 کامیون بعثی با شماره‌های عراق و بعضی دیگر بدون شماره که از عراق وارد کویت شده بودند، مشاهده شد و اضافه بر آن، تعدادی واگن‌های قطار بر روی تریلرهای پلاک کویت، به سوی عراق در حرکت بود. کلیه‌ی این کامیون‌ها توسط پلیس کویت اسکورت می‌شد و حتی بعضی شب‌ها به علت عدم آشنایی رانندگان با راه، به سوی شهر سرازیر شده که نماینده‌ی خبرگزاری جمهوری اسلامی در کویت، شخصاً 2 مورد را مشاهده کرده است که توسط مأموران کویتی متوقف و سیل کامیون‌ها را به خارج از شهر راهنمایی کردند.

رژیم عراق فعالیت‌های سیاسی خود را در کویت توسعه داده و با آوردن روحانی‌نماهای مانند شیخ علی کاشف‌الغطاء، سعی در انحراف افکار عمومی مردم دارد.

در همین حال، روزنامه‌های کویت نیز وقیحانه به تبلیغات سوء خود ادامه داده و هم‌راه با منابع تبلیغاتی امپریالیسم و صهیونیسم، کلیه‌ی ادعاهای رژیم بغداد را منتشر می‌کنند. در این زمینه، در حالی که خبر انفجار خبرگزاری عراق را با محتوایی کم منتشر کردند، بمب‌باران وحشیانه‌ی شهر قهرمان‌پرور دزفول را به عنوان اقدام شجاعانه‌ی رژیم عراق، در صدر صفحات اول خود منتشر نمودند و آن را به تلافی انفجار خبرگزاری عراق اعلام کردند. هم‌زمان با این مسئله، روزنامه‌های کویت در کنار این اخبار، خبر پیش‌گویی‌های بی‌محتوای غربی‌ها مبنی بر این‌که امام خمینی در سال 1982 رحلت خواهند کرد را در کنار خبر پیش‌گویی سقوط دولت بیکن و اختلاف ولی‌عهد انگلیس با همسرش با تیترهای بزرگ در صفحات اول روزنامه‌های خود منتشر نمودند. هر چند طبق قوانین مطبوعاتی کویت، در این باره سفارت جمهوری اسلامی ایران می‌تواند به دولت این کشور اعتراض کند، ولی هیچ گونه عکس‌العملی از سوی سفارت نشان داده نشد و لذا این روزنامه‌ها با انتشار مقالات اهانت‌آمیز به نظام جمهوری اسلامی به توطئه‌ی خود ادامه می‌دهند.

این روزنامه‌ها در بدو امر، کم‌تر خبری از انتخابات مجلس خبرگان را منتشر نموده و پس از شرکت وسیع مردم در انتخابات، طی خبر کوتاهی آن را به عنوان انتخابات مجلس جانشینی (امام خمینی) منعکس کردند.

در همین زمان، کلیه‌ی روزنامه‌های کویت شیخ علی کاشف‌الغطاء روحانی‌نمای مزدور را به عنوان امام و مرجع در نجف اشرف معرفی نموده و به نقل از وی، به ستایش صدام و اهانت به جمهوری اسلامی ایران پرداختند.

رادیو تلویزیون و خبرگزاری کویت نیز مرتب بیانیه‌های رژیم بغداد را یک‌طرفه منتشر

کرده و حتی از پخش گفتارهای بی‌محتوای عوامل رژیم در بغداد نیز خودداری نمی‌کنند.

کلیه‌ی این برنامه‌ها در حالی صورت می‌گیرد که رسانه‌های گروهی مزبور در کویت سازش شاه حسن و شاه حسین و عوامل امریکا با اسرائیل را توجیه و زمینه را برای طبیعی جلوه دادن مذاکره با اسرائیل آماده می‌کنند.»⁽¹⁾

154

به مناسبت میلاد حضرت مسیح(ع)، مراسم ویژه‌یی در اردوگاه‌های اسرای عراق در پادگان حشمتیه‌ی تهران و اردوگاه اسرای عراق در بندرانزلی برگزار شد. روزنامه‌های کیهان و اطلاعات در این باره گزارش‌هایی را تهیه کرده‌اند. به گزارش روزنامه‌ی کیهان:

«به مناسبت میلاد حضرت مسیح علیه‌السلام، مراسم ویژه‌یی با شرکت اسرای مسیحی ارمنی عراقی در اردوگاه حشمتیه برگزار شد. در این مراسم که گروه زیادی از اسرای مسیحی آشوری نیز شرکت داشتند، برنامه‌ی مذهبی به وسیله‌ی کشیش سرکیس ماسلیان از کلیسای خلیفه‌گری ارامنه‌ی نادری ویلا؛ ارتین ارتنیان سرپرست کلیسای ارامنه‌ی نادری و طرفات راویدیان عضو هیئت کلیسای سرکیس مقدس انجام شد. بنا بر همین گزارش، در این مراسم که عده‌یی از مقامات ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز حضور داشتند، به هر یک از اسرای عراقی هدایایی داده شد. لازم به یادآوری است، از شروع جنگ تحمیلی تا کنون همه ساله چندین مراسم مذهبی برای اسرای مسیحی عراقی برگزار شده و با استقبال آن‌ها رو به رو شده است.»⁽²⁾

روزنامه‌ی اطلاعات نیز به نقل از واحد مرکزی خبر نوشته است:

«مراسم ویژه‌ی سال نو مسیحی بزرگ‌داشت میلاد حضرت مسیح علیه‌السلام با شرکت اسرای عراقی مسیحی مستقر در پایگاه دریایی انزلی و با شرکت برخی از اعضای شورای خلیفه‌گری ارامنه‌ی انزلی؛ فرمانده پایگاه و جمعی از مسئولان، در سالن ورزشی پایگاه دریایی شمال در انزلی برگزار شد. در این مراسم، پس از انجام آیین ویژه‌ی سال نو مسیحی، یکی از اعضای شورای خلیفه‌گری بندرانزلی، پیام سال نو مسیحی را قرائت کرد. در قسمتی از این پیام آمده است: "ما اقلیت ارامنه‌ی ایران با الهام از رهبری داهیانه‌ی امام خمینی رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران و به گواهی خون پاک شهیدان، شرق و غرب را محکوم کرده و اعلام می‌داریم که علی‌رغم تلاش‌های مذبوحانه‌شان، پیروزی نهایی از آن رزمندگان میهن اسلامی‌مان خواهد بود. به گزارش واحد مرکزی خبر، در پایان مراسم هدایایی که از طرف شورای خلیفه‌گری ارامنه‌ی بندرانزلی تهیه شده بود به اسرای عراقی مسیحی اهدا شد.»⁽³⁾

1) مأخذ 25، بخش اول، صص 15 - 13، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 15/10/1361.

2) مأخذ 1، بخش دوم، ص 19.

3) مأخذ 21، ص 4.

روزشمار جنگ پنج‌شنبه 16 دی 1361 21 ربیع‌الاول 1403 6 ژانویه 1983

155

به رغم گذشت بیش از سه هفته از ابلاغ مأموریت عملیات آفندی در استان میسان عراق و برگزاری جلسات متعدد در سطح فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و قرارگاه‌های تابعه، هنوز چگونگی مانور در سطوح پایین‌تر واحدهای عملیاتی مشخص نشده و مباحث همچنان ادامه دارد.

G212

در جلسه‌یی که ساعت 8:55 صبح امروز در محل قرارگاه کربلا و با حضور تعدادی از فرماندهان سپاه پاسداران شامل: غلامعلی رشید؛ حبیب‌اللهی مسئول عملیات سپاه یازدهم؛ احمد غلامپور معاون قرارگاه کربلا؛ علی زاهدی؛ احمد کاظمی فرمانده سپاه هفتم؛ شوشتری مسئول تدارکات کربلا؛ مرتضی قربانی؛ نبی رودکی فرمانده لشکر19 فجر؛ حسین خرازی فرمانده سپاه سوم؛ مهدی بزرگی‌زاده؛ جوادی مسئول مهندسی کربلا و حمزه حمیدی‌نیا (احتمالاً) فرمانده لشکر نصر تشکیل شد.

ابتدا غلامپور با اعلام این‌که شناسایی در محور قرارگاه کربلا تمام شده است، نیروهای در اختیار لشکرهای 8 نجف، 7 ولی عصر، 41 ثارالله و تیپ 35 امام حسن(ع) را 28 گردان آماده اعلام کرد و گفت که برای تضمین رسیدن نیروهای

این قرارگاه به غزیله حدود 100 نفربر نیاز دارند.

حسین خرازی (فرمانده سپاه3) نیز ادامه داد: «لشکرهای14 امام حسین(ع) و 25 کربلا و 17 علی بن ابی‌طالب(ع) و تیپ14 قمر بنی‌هاشم(ع) در حال حاضر 12 گردان نیرو در اختیار دارند که تا زمان عملیات حدود 30 گردان به آن اضافه خواهد شد.» وی افزود: «روی طرح مانور هنوز به طرح مشخص نرسیده‌ایم، ولی در صورتی‌که سرپل در مرحله‌ی اول عملیات کامل گرفته شود، 2 راه‌کار [برای تصرف العماره] داریم.»

احمد کاظمی (فرمانده سپاه هفتم) هم در ادامه با اعلام این‌که 4 هلی‌کوپتر عراق برای شناسایی در آسمان منطقه پرواز کرده‌اند گفت: «با 3 گردان (لشکر) نجف می‌خواهیم خط را بشکنیم و با 7 یا 8 گردان سرپل را تأمین کنیم و 5 گردان [لشکر] ثارالله احتیاط ما هستند.»

مرتضی قربانی (معاونت سپاه هفتم) نیز نظراتش را در مورد چگونگی عبور از پل غزیله مطرح کرد. پس از اعلام این نظرها، حسین خرازی در ادامه‌ی صحبت‌های قبلی‌اش در مورد مانور پس از عبور از پل غزیله گفت: «بهتر است ادامه‌ی عملیات را همان یگانی که عملیات را انجام می‌دهد، انجام دهد. ما می‌توانیم تلاشی نیز از میان هورالسناف⁽¹⁾داشته باشیم و از شمال به طرف العماره بیاییم. ما الآن آماده‌ایم، اما فقط نیروهای‌مان کم است.»

راوی قرارگاه خاتم(ص) برداشت خود را از سخنان فرمانده سپاه سوم این‌گونه نوشته است: «از این اظهارات برمی‌آید که سپاه سوم روی (مانور) عماره کار نکرده و با این صحبت‌ها تمایل دارد که در مرحله‌ی اول (عملیات) شرکت کند.»

پس از پایان یافتن سخنان فرماندهان، غلامعلی رشید ضمن جمع‌بندی آخرین وقایع منطقه، نارضایتی‌اش را از وضعیت موجود بیان کرد و گفت: «مانور سپاه‌ها [قرارگاه] ضعیف و نپخته است. شما در رده‌ی لشکر مانور ارائه ندهید، بلکه در حد گردان، مانور خود را طرح‌ریزی و ارائه کنید.» وی افزود: «اتفاقات مهمی در منطقه‌ی قرارگاه نجف افتاده: دشمن در منطقه خود را تقویت کرده (است) و در شمال عماره، قرارگاه لشکر احداث می‌کند و در شمال هورالسناف، حدود 8 تیپ پیاده دارد. در عماره، تقریباً حکومت نظامی است. در اطراف پل رُمیله، 8 گردان توپ‌خانه و 18 قبضه کاتیوشا آورده است.» وی در ادامه برای ایجاد حساسیت بیش‌تر در فرماندهان قرارگاه‌ها در خصوص عملیات افزود: «حرکت ما در این‌جا باید تضمین داشته باشد والاّ نباید اصلاً

1) هورالسناف آب‌گرفتگی شمال العماره بود که این هور و هورالعظیم به وسیله‌ی مسیری که از زیر پل غزیله عبور می‌کرد، به هم مربوط می‌شدند.

حرکتی بکنیم. چون خطر شکست در این‌جا بیش‌تر از [عملیات] رمضان است و شما اثرات شکست را در بین مردم، خودمان و مسئولین می‌دانید. اگر احتمال [این که] شکست بخوریم [هست]، بهتر است [عملیات] انجام ندهیم و تضمین عملیات این است که روی مانور زیاد کار کنیم. علاوه بر این، اصول جنگ را فراموش نکنیم و روی نفرات‌مان زیاد کار کنیم و کیفیت آن‌ها را بالا ببریم. ما از لحاظ امکانات کمبود داریم و با همین امکانات مجبوریم بجنگیم. با وضعیت نیروی دشمن، ما نیرو کم نداریم ولی از نظر مکانیزه در مضیقه هستیم.»

حبیب اللهی نیز تأکید کرد: «ما نباید تا [قبل از رسیدن به] العماره بایستیم، بلکه باید عماره را کاملاً محاصره کنیم. ما ولو نیروی خود را حتی از جاهای دیگر برداریم، باید روی عماره کار کنیم.» غلامپور نیز در پایان گفت: «روی طرح مانور کار نشده و نفرستادن [نیامدن] نیروهای سپاه سوم مسئله‌ی مهمی است که باید سریعاً انجام شود.»

بنابراین، مقرر شد سپاه‌ها به ویژه در مورد مانور اقدامات مشخص‌تری انجام دهند و مانور را در سطوح پایین‌تر (در حد گردان) طراحی و ارائه کنند.⁽¹⁾

156

در گلوله‌باران شهر آبادان، 4 منزل مسکونی تخریب شد و 2 نفر مجروح شدند.⁽²⁾شد.⁽³⁾

در یک عملیات محدود در مهران، نیروهای سپاه با نفوذ به مواضع دشمن یک قبضه توپ 106 را منهدم کردند و 2 تن از نیروهای دشمن را به اسارت درآوردند.⁽⁴⁾

157

با هوشیاری نیروهای خودی، اقدامات گروه‌های مخالف در مناطق غربی و شمال غرب کشور بی‌نتیجه ماند. افراد مسلح 2 نفر را نیز در محور مریوان - چناره به شهادت رساندند و دولت عراق به این گروه‌ها کمک مالی کرد.

در ساعت 12:45 نیروهای کومه‌له در جاده‌ی سنندج - مریوان، جاده را در حوالی روستای رشنش مسدود کردند و به سمت خودروهای در حال گذر تیراندازی کردند که با اصابت گلوله، مخزن یک تانکر سوراخ شد و گازوئیل‌های خودرو روی جاده ریخت و آتش گرفت و در پی آن خودروها متوقف شدند و نیروهای کومه‌له با متوقف کردن یک مینی‌بوس، 7 تن از سرنشینان آن را گروگان گرفتند. هم‌زمان با این اقدام و رسیدن نیروهای سپاه و ژاندارمری، درگیری بین طرفین آغاز شد و در طول آن 5 تن از نیروهای کومه‌له کشته؛ و 5 تن مجروح و بقیه مجبور به فرار شدند. در این حادثه 5 تن

1) سند شماره 165/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه کربلا در عملیات والفجر مقدماتی، (تقی رضوانی)،

2) سند شماره 43516 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 292، 18/10/1361، ص 3.

3) همان.

4) سند شماره 089343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، به فرمانده منطقه9، شماره 12، 20/10/1361، ص 15؛ و - سند شماره 088991 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، از ستاد مرکزی سپاه پاسداران طرح و برنامه عملیات (اطلاعات عملیات) به قائم‌مقام کل سپاه، شماره 52، 26/10/1361، ص 1.

از نیروهای خودی نیز زخمی شدند.⁽¹⁾

در همین منطقه، نیروهای مهاجم به پایگاه تیژتیژ حمله کردند که با هوشیاری نیروهای خودی و دست‌گیری 6 تن از آنان و فرار بقیه‌ی مهاجمان، درگیری خاتمه یافت.⁽²⁾

در محور مریوان - چناره نیز نیروهای مسلح غیر قانونی 2 تن از افراد بومی را به شهادت رساندند و بدن آنان را مثله کردند. روی بدن این قربانیان نوشته شده بود "سزای جاسوسی برای جمهوری اسلامی⁽³⁾

در ادامه‌ی عملیات روز گذشته‌ی نیروهای خودی در جنوب شهر سقز، امروز نیز نیروهای خودی روستاهای سرقلعه، گاوشله، گل تپه، هیجان تازه‌آباد، قره دره، قالوجه، باش قشلاق، کانی چابک و کی‌نزان را پاک‌سازی کردند، نیروهای حزب دمکرات نیز با تحمل تلفاتی مجبور به ترک منطقه شدند.⁽⁴⁾

حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی سپاه مرکز فرماندهی، 22/10/1361، سند تک‌برگی.

در مهاباد نیز نیروهای سپاه در 3 نقطه بر سر راه نیروهای مسلح غیر قانونی عملیات کمین اجرا کردند که در طول آن 2 تن از آنان کشته و تعدادی زخمی شدند.⁽⁵⁾

در این روز، دولت عراق مبلغ 10 میلیون ریال و مقداری اسلحه از شهر قلعه‌دیزه‌ی عراق برای تحویل به حزب دمکرات به روستای آلادان ارسال کرد.⁽⁶⁾

158

نیروهای سازمان مجاهدین خلق یک پاسدار را در تبریز به شهادت رساندند. شماری از افراد سازمان نیز در شمال و شمال غرب کشور دست‌گیر شدند و از یک خانه‌ی تیمی تعدادی سلاح و مقداری مهمات به دست آمد

هنگام دست‌گیری 2 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق در شهر تبریز، یکی از پاسداران هدف گلوله قرار گرفت و به شهادت رسید. یکی از افراد سازمان نیز اقدام به خوردن قرص سیانور کرد که به مرکز درمانی منتقل شد.⁽⁷⁾

در شهرستان خوی نیز در بازرسی خانه‌یی خانه‌هایی که افراد سازمان مجاهدین خلق از آن استفاده می‌کردند، 3 قبضه اسلحه، نارنجک، مهمات و تعداد فراوانی قرص سیانور کشف شد، یادآوری می‌شود که ساکنان خانه قبلاً آن‌جا را ترک کرده بودند.⁽⁸⁾

در رودسر هم افراد سازمان مجاهدین خلق به ضرب و شتم همسر یکی از پاسداران پرداختند. آنان قصد داشتند او را وادار به خوردن قرص سیانور بکنند که با مقاومت و سر و صدای وی، مجبور به ترک محل شدند.⁽⁹⁾

در شهرستان نور نیز یکی از افراد فعال چریک‌های فدایی خلق (شاخه‌ی اشرف دهقان) که 5 اسلحه و 80 نارنجک به هم‌راه داشت، دست‌گیر شد.⁽¹⁰⁾

1) سند شماره 43481 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد علمیات، شماره 291، 17/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 341147 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، شماره 122، 17/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 346920 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 ژاندارمری کردستان (رکن2)، 20/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 437109 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دبیرخانه‌ی شورای امنیت کشور به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 28/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 346725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 17/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 43578 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 290، 16/10/1361، ص 2.

3) سند شماره 301010 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، شماره 299، 17/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 346819 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار محترم استان کردستان، شماره 6034، 18/10/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 349645 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 19/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 43708 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه

5) سند شماره 349687 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه مهاباد به فرماندهی قرارگاه بعثت، شماره 127، 17/10/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 301013 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2) از لشکر28 پیاده (رکن2)، 20/10/1361، سند تک‌برگی.

7) سند شماره 43529 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه5 (اطلاعات عملیات) به ستاد مرکزی (اطلاعات و عملیات)، شماره 3412، 18/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 228973 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 218، 21/10/1361، ص 2.

8) سند شماره 089352 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 37، 2/10/1361، ص 5، به نقل از گزارش ستاد منطقه5 سپاه پاسداران.

9) سند شماره 43471 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، از منطقه3 (فرماندهی) به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، شماره 934، 16/10/1361، ص 1.

10) همان؛ و - سند شماره 34590 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری گزارش هفتگی، از ستاد منطقه2 به ستاد مرکزی.

159

امام خمینی در جمع تعدادی از فرماندهان نظامی سپاه و ارتش مستقر در قرارگاه‌های کربلا و نجف سخن‌رانی کردند. مهم‌ترین محور سخنان ایشان عبارت بود از:

اتکال به خداوند رمز پیروزی رزمندگان؛ تداوم پیروزی در صورت حفظ وحدت و کار کردن برای خدا.

شرح کامل سخنان امام امت بدین ترتیب است:

G216

«از شما برادرها و جوان‌های عزیزی که در جبهه اسلام در مقابل کفر مشغول خدمت هستید تشکر می‌کنم. رمز پیروزی شما برادران و جوانان عزیز اتکال به خدای تبارک و تعالی و اعتماد به رحمت اوست که این در رأس همه امور است و دیگری پیروی از دستورات خدای تبارک و تعالی در این‌که همه با هم یکی باشید و در روایت حضرت رسول هم آمده است که مؤمنین یک دست هستند و حتی تعبیر دو دست نفرمودند و باید شما اجتماع و وحدتتان را به جائی برسانید که بین خودتان جدایی نبینید و این دستور اسلامی است که با یکدیگر برادر باشید و این وحدت و برادری که اسباب این می‌شود که هیچ قدرتی نتواند بر شما چیره شود و تا این توکل و توجه به خدا هست هر قدرتی در مقابل شما هیچ و نابود است. شما بحمدالله با دلی روشن و چشمی باز برای خدا و برای اسلام و برای کشوری که از خود شماست فداکاری می‌کنید و این فداکاری پیش خدای تبارک و تعالی و ملائکةالله و انبیا ثبت است. هرگز از دشمن هراسی نداشته باشید. کسی که خدا با اوست از هیچ قدرتی جز قدرت او هراسی ندارد و از آنجا که ما همه چیزمان از اوست و باید در راه او باشیم، خودمان، جانمان، مالمان، اولاد و فرزندانمان همه و همه از اوست. شما این را می‌دانید که هر چه بشود، پیروزی با ماست و مادامی که شما این ایده را دارید که برای خدا خدمت کنید، در عبادت هستید و پیروز و دشمن شما انشاءالله شکست خورده است و نابود خواهد شد. امیدوارم که

خداوند قدرت روحی و بازوئی به شما عنایت کند که در راه او جهاد کنید و شما اجر شهدا را دارید، چه شهید بشوید و چه شهید نشوید. بروید به طرف نبرد با دشمن، با دلی محکم و قلب‌هایی مملو از محبت خدا، قلب‌هائی که از هیچ قدرتی ترس ندارد. و خداوند همه شما را حفظ کند.»⁽¹⁾

160

برای ایجاد یک قرارگاه مشترک بین سپاه پاسداران و نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران (قرارگاه دریایی نوح)، هیئتی مرکب از ناخدا افضلی فرمانده نیروی دریایی ارتش؛ محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ رحیم صفوی عضو شورای فرماندهی سپاه و حجت‌الاسلام الهی مدیر اداره‌ی سیاسی ایدئولوژی نیروی دریایی، وارد بوشهر شدند و در فرودگاه این شهر مورد استقبال مسئولان استان و گروهی از روحانیون و مقامات نظامی و انتظامی بوشهر قرار گرفتند.

ناخدا افضلی فرمانده نیروی دریایی جمهوری اسلامی در گفت و گویی هدف از این سفر را چنین شرح داد: «رزمندگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و بسیج مستضعفین نظام جمهوری اسلامی ایران، در صحنه‌های نبرد زمینی، از همان اوایل شروع جنگ به نحو بارز و چشمگیری وارد عمل شدند و نتایج درخشانی از هم‌کاری همه‌جانبه‌ی سپاه و نیروی زمینی در جبهه‌های زمینی به دست آمد.

G217

ضرورت ایجاب می‌کرد به نحوی برادران سپاه و بسیج در نیروی دریایی شرکت و نقشی را به عهده بگیرند تا به تدریج بتوانند اثرات مثبت خود را در روند جنگ برای آینده جهت دفاع از مرزهای آبی جمهوری اسلامی ایران ایفا بکنند.»

وی افزود: «بایستی برای ادامه‌ی پیروزمندانه‌ی جنگ در دریا راهی نو و روشی جدید در پیش گرفت و بر این اساس الزامی است که ما از برادران سپاه پاسداران که سازمان‌دهنده‌ی نیروهای لایزال مردمی است، دعوت کنیم بیایند و با استفاده از این نیروهای عظیم راه‌هایی را باز کنند که مقدمات این کار با تشکیل قرارگاه مشترک نوح در یکی از پایگاه‌های دریایی کشورمان فراهم شده است.⁽²⁾

در این زمینه بررسی‌های مقدماتی انجام شده و هماهنگی لازم را به عمل آورده‌اند و قرار شده است که در یکی از پایگاه‌های نیروی دریایی، قرارگاه مشترکی میان سپاه و نیروی دریایی ایجاد شود و

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، ص 146.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 18/10/1361، ص 4، بوشهر، به گزارش واحد مرکزی خبر.

برای این موضوع تعدادی از فرماندهان سپاه پاسداران و تعدادی از افسران نیروی دریایی به اتفاق مدیر اداره‌ی سیاسی ایدئولوژی نیروی دریایی به این پایگاه آمده‌ایم تا ضمن بازدیدی از محل، مقدمات کار [را] برای اجرای این مهم فراهم بکنیم که برای این امر نقش هماهنگ‌کننده را دایره‌ی سیاسی ایدئولوژی نیروی دریایی به عهده دارد و ما سعی می‌کنیم که با آموزش تاکتیک لازم [را] به برادران سپاهی بیاموزیم که ان‌شاءالله در آینده از ثمرات مثبت این امر مهم نیروی دریایی و مملکت جمهوری اسلامی و برادران سپاهی برخوردار شوند.»⁽¹⁾

پس از آن، محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سخنانی ضمن تشریح توطئه‌های استکبار جهانی علیه جمهوری اسلامی ایران بر لزوم وحدت هر چه بیش‌تر همه‌ی نیروهای مسلح تأکید کرد و گفت: «تمامیت ارضی و استقلال میهن اسلامی و آینده‌ی انقلاب و همچنین شکست نهایی شیطان بزرگ شاید در دریا تعیین شود.»

وی به نزدیکی و هم‌کاری بیش از پیش نیروهای دریایی و سپاه پاسداران اشاره کرد و گفت: «برای شروع این حرکت، در حال برنامه‌ریزی هستیم و این در گرو میزان توانایی‌های ما در استفاده از نیروهای مردمی و تلاش ما از این حرکت و رفتن به سوی آینده است که در مقابل انقلاب و مردم قرار دارد.»⁽²⁾

161

در ادامه‌ی سفر طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق به پاریس، وی امروز با ریمی شولزور وزیر بازرگانی خارجه‌ی فرانسه دیدار کرد. بی‌بی‌سی در این باره گزارش داد: «شولزور، پس از دیدار با طارق عزیز اظهار داشته است که فرانسه با توجه به محدودیت اقدامات قابل انجام، کوشش خواهد کرد تسهیلات اعتباری مورد درخواست عراق را در اختیار این کشور قرار دهد و آمده است که خرید نفت از عراق را افزایش دهد.»

در ادامه‌ی گزارش بی‌بی‌سی آمده است:

«در پاریس به طور غیر رسمی گفته می‌شود که واردات نفت فرانسه از عراق سه برابر خواهد شد و به 8 درصد کل واردات کشور خواهد رسید.

بدین ترتیب، عراق بار دیگر پس از عربستان سعودی به صورت دومین صادرکننده‌ی مهم نفت به فرانسه درخواهد آمد.

از نظر مالی، دولت عراق در سال 1981، مقادیری لوازم نظامی به ارزش در حدود 2 میلیارد دلار از فرانسه خریداری کرده بود و در سال 1982 نیز میزان واردات نظامی

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 18/10/1361، ص 2، بوشهر.

2) مأخذ 16.

عراق از فرانسه اندکی کم‌تر از این مبلغ بود.

عراق بایستی در حدود یک میلیارد دلار از این بدهی‌های خود را در سال جاری، یعنی 1983 به فرانسه بپردازد و در این سال مبلغی در همین حدود بایستی در ازای واردات غیر نظامی به فرانسه پرداخت کند. گفته می‌شود که مقامات عراق از فرانسه درخواست امتیازی برابر مبالغ فوق کرده‌اند، یعنی حدود 2 میلیارد دلار که مدت بازپرداخت آن طولانی‌تر تعیین شده است.»⁽¹⁾

طارق عزیز در مصاحبه با کانال یک تلویزیون فرانسه درباره‌ی اهداف سفر خود به فرانسه سخن گفت:

خبرنگار تلویزیون فرانسه از وی پرسید: «شما می‌گویید که در جست و جوی دوستی آمده‌اید، اما شما همچنین برای فراهم کردن اسلحه نیز آمده‌اید. بعضی‌ها ادعا می‌کنند که شما قراردادی را به مبلغ 13 میلیارد فرانک با فرانسه امضا کرده‌اید.»

وی گفت: «سال‌هاست که در حقیقت ما قراردادهای بسیار مهمی داریم و این قراردادها در حال اجرا می‌باشد و من نیامده‌ام تا چیزهای جدیدی در این زمینه جست و جو کنم، بلکه برای صحبت در رابطه با روابط دو جانبه در همه‌ی زمینه‌ها آمده‌ام.» خبرنگار پرسید: «فرانسه به شما کمک مالی و نظامی می‌کند. آیا در این رابطه تسهیلاتی فراهم شده و شما جوابی در این زمینه دریافت کرده‌اید؟»

وی پاسخ داد: «مذاکرات من دوستانه و سازنده بوده‌اند و من به خصوص منتظر دیدار فردای خود با آقای میتران رئیس‌جمهور می‌باشم.»⁽²⁾

162

خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران از بروز نوعی حالت تخاصم سیاسی که منشأ آن زیاده‌خواهی صدام حسین و توقعات وی از دولت کویت است خبر داد.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران: «طی 48 ساعت گذشته، سفیر عراق در کویت، دو بار با وزیرخارجه‌ی این کشور دیدار و گفت و گو کرده است. یک منبع موثق گفت: "روز گذشته، صدام در یک تلگراف فوری و شدیداللحن از امیر کویت خواسته است موضع خود را به ویژه در مورد جنگ تحمیلی مشخص سازد.»⁽³⁾

163

مضر بدران نخست‌وزیر اردن، از امکان ایجاد یک پروژه‌ی راه‌اندازی خط لوله‌ی انتقال نفت از طریق بندر عقبه خبر داد و گفت: «تماس‌هایی بین دو رژیم عراق و اردن در مورد پروژه‌ی ایجاد یک خط لوله‌ی نفت برای صدور نفت عراق از طریق بندر اردنی

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 293، 17/10/1361، صص 32 و 33، رادیو بی‌بی‌سی، 16/10/1361.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 294، 18/10/1361، صص 14 - 13، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/10/1361.

3) مأخذ 19، ص 9، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/10/1361.

"العقبه" در ساحل دریای سرخ برقرار است.»

بدران افزود: «کمیته‌های فنی مشترک در این زمینه پیشرفت‌هایی به دست آوردند و این پروژه در آینده‌ی نزدیک جهت صادر کردن نفت عراق از طریق اردن، به مرحله‌ی اجرا درخواهد آمد.» وی افزود: «در صورت ایجاد این خط لوله‌ی نفت یک خط لوله‌ی فرعی از آن به پالایشگاه نفت ایران کشیده خواهد شد.»⁽¹⁾

نشریه‌ی لیست لویدز لندن نیز از خرید برنج امریکایی از سوی مقامات عراق خبر داد:

به گزارش این نشریه: «سفارش 163 میلیون دلاری عراق به بازار بی‌رونق برنج امریکا و اوضاع کساد کشاورزان غلات و بندر هوستون رونق بخشیده است.» به نوشته‌ی این نشریه: «عراقی‌ها 147 میلیون تن برنج اعلا از پنج تولیدکننده‌ی تگزاس خریداری نموده‌اند که در ماه‌های ژانویه تا مه (دی - خرداد) تحویل خواهد شد. این معامله‌ی خرید برنج به دنبال سفر یک هیئت عراقی به امریکا صورت گرفته است. این سفر از سوی شورای بازاریابی برنج ایالات متحده ترتیب داده شده بود.

هیئت عراقی همچنین 000,75 تن غله سفارش داده است.»⁽²⁾

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 16/10/1361، ص آخر، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، خبرگزاری قطر.

2) مأخذ 19، ص 10، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/10/1361، لندن - خبرگزاری کویت به نقل از نشریه‌ی کشتی‌رانی انگلیس.

روزشمار جنگ جمعه 17 دی 1361 22 ربیع‌الاول 1403 7 ژانویه 1983

164

در ادامه‌ی جلسات روز گذشته، ساعت 16:30 امروز، جلسه‌یی با حضور تعدادی از فرماندهان ارشد سپاه شامل: محسن رضایی، غلامعلی رشید، رحیم صفوی، مجید بقایی، حسن باقری و مهدی بزرگ‌زاده، در محل قرارگاه کربلا تشکیل شد.

در این جلسه که بلافاصله پس از حضور فرمانده کل سپاه در منطقه تشکیل شد،⁽¹⁾غلامعلی رشید اخبار و حوادث منطقه‌ی عملیاتی را به اطلاع وی رساند.

G222

رشید در بخشی از سخنانش گفت:

«حدود 8 جلسه در رده‌ی لشکر تشکیل دادیم و در یکی از این جلسات همه متقاعد شدند که در منطقه‌ی 2، سپاه عمل کند و سپاه سوم در احتیاط بماند. ضمناً، برای شروع عملیات، همه‌ی فرماندهان عمل‌کننده حدود 12 تا 13 روز دیگر زمان می‌خواهند و هنوز نیروهای یگان‌ها نیامده‌اند.

(قرارگاه) کربلا حدود 70 دستگاه و قرارگاه نجف 30 دستگاه خودرو مکانیزه دارند. زرهی (سپاه) 950 دستگاه تانک و حدود 400 دستگاه نفربر دارد، ولی اکثراً خراب است و با محدودیت در تعمیر و نگه‌داری رو به رو هستیم، لذا فرماندهان می‌گویند با استفاده از نفربرهای ارتش، نیروها را جلو ببریم.

فعلاً مشکلات مهندسی بسیار زیاد است و عقبه‌های ما بسیار نامناسب‌اند. در حال

1) محسن رضایی که به اتفاق رحیم صفوی و حسن باقری برای بررسی برخی امور مربوط به تشکیلات سپاه (بررسی تشکیل ستاد مشترک سپاه) به تهران رفته بودند، ساعت 15:45 با هلی‌کوپتر به قرارگاه کربلا وارد شدند.

حاضر، به حدود 400 دستگاه کمپرسی نیاز داریم.»

وی همچنین در گزارشی از حوادثی که هنگام اجرای عملیات‌های شناسایی رخ داده - که حاکی از حساسیت بسیار دشمن به تحرکات رزمندگان و کنترل مواضع دفاعی‌اش بوده است - گفت:

«نزدیک نهر شاخه (در ارتفاعات فوقی)، 5 سرباز از تیپ58 ذوالفقار که برای شناسایی جلو رفته بودند، با کمین دشمن درگیر شدند و 2 نفر [از آنان] شهید و 2 نفر مجروح شدند.

در چهارراه بیت راشد، 2 نفر از نیروهای خودی که با خودرو لندکروز جلومی‌رفتند، با گشتی دشمن برخورد کرده و خودرو را رها کرده و فرار می‌کنند و دشمن خودرو را با هلی‌کوپتر برد.

و در اتفاق سوم، در شرق تپه‌ی85 در شمال منطقه‌ی عملیات، 2 گروه از لشکر نصر [که] جداگانه به شناسایی رفته بودند، موقع برگشت (به اشتباه) با هم درگیر شدند و در چزابه نیز پای یکی از نیروهای خودی به مین منور گیر کرد، ولی دشمن متوجه نشد. ضمناً، دشمن نیروهای خود را در غرب رودخانه‌ی میمه که حدود 8 تیپ پیاده و 20 گردان توپ‌خانه است، با 18 قبضه کاتیوشا تقویت کرده است.

و همچنین در عماره شایع شده است که ایران قصد دارد در این شهر "هلی‌برن" کند.»⁽¹⁾

165

شهر آبادان امروز نیز به طور متناوب زیرآتش توپ‌های سنگین ارتش عراق قرار داشت که در طول آن، 4 منزل مسکونی تخریب شد.⁽²⁾

166

افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان، کمینی را در منطقه‌ی حسین‌آباد دیواندره علیه نیروهای خودی اجرا کردند که در طول آن، 9 تن از نیروهای ژاندارمری شهید و 2 تن زخمی شدند. در این اقدام، حداقل 4 تن از نیروهای مهاجم نیز کشته شدند.⁽³⁾

167

حکم اعدام 5 تن از محکومان دادگاه انقلاب اسلامی اسلام‌آباد غرب پس از تأیید دادگاه عالی انقلاب اسلامی قم اجرا شد.

جرم 3 تن از این افراد جاسوسی و هم‌کاری با نیروهای عراق و شرکت در درگیری‌هایی بود که شهادت 19 تن از افراد سپاه و جهاد سازندگی را در پی داشته است. جرم 2 تن دیگر نیز - که عضو سازمان چریک‌های فدایی خلق و سازمان

1) سند شماره 159/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (تقی رضوانی)، 17/10/1361 تا 4/11/1361، صص 2 تا 4.

2) سند شماره 4378 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 291، 17/10/1361، سند تک‌برگی.

3) سند شماره 103845 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 217، 20/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 341150 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به استانداری کردستان، 18/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 43578 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 18/10/1361، ص 2.

مجاهدین خلق بودند - شرکت در درگیری‌های مسلحانه و... بود.⁽¹⁾

امروز، در رودسر نیز یکی از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق در محل قرار دست‌گیر شد و با دست‌گیری وی، 2 نفر از وابستگان این سازمان شناسایی و دست‌گیر شدند.⁽²⁾

168

آقای هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه‌ی این هفته‌ی تهران درباره‌ی زمینه‌ها و کارکردهای پیام اخیر 8 ماده‌یی امام خمینی و امکان سوء استفاده از این پیام و تأسیس فرماندهی مرکزی نیروهای امریکا در منطقه‌ی خاورمیانه مطالبی بدین ترتیب بیان کرد:

«بیانیه‌یی که دو سه روز پیش صادر شد در مورد گزینش‌ها، من شخصاً وقتی که برای اولین بار صبح از رادیو شنیدم در اتاق راه می‌رفتم و آن گوینده‌ی رادیو با آهنگ بسیار مناسب و دل‌نشین این را می‌خواند. من از این کلماتی که از امام به گوش می‌رسید، اشک در چشمانم جمع شده بود و می‌ریخت و این قدر این امام و این رهبر عزیز به موقع و بجا و مناسب این دردهای بزرگ جامعه را معالجه می‌کنند. حالا این احتیاج به یک مقدار توضیح دارد، ممکن است حالا کسانی پیدا شوند مانند همان لیبرال‌ها که یک نامه‌ی سرگشاده بنویسند و بگویند دیدید که ما گفتیم همان‌هایی را که می‌گفتیم، اگر شما کرده بودید، امام چنین نمی‌گفت، ولی من همین الآن به آن‌ها بگویم این آن نیست که شما می‌گویید، این چیز دیگری است که من عرض می‌کنم. آن چیزی که شما می‌گفتید این بود که این حکومت را بدهید به دست به اصطلاح روشن‌فکران لیبرال که بتوانند با الگوی سوئد و سوئیس یک مملکتی این‌جا بسازند؛ این حرف شما بود. مثلاً شما یک کسی را می‌گذاشتید در بزرگ‌ترین مرکز اقتصادی ما که در شورای عالی اقتصاد رسماً و علناً جلو همه گفت که اسلام نه مفید است و نه لازم برای این جامعه و نه کارساز؛ شما این جوری هستید. استانداران امکانات این مردم را می‌داد به این منافقین که همه‌ی این‌ها بمب شد و ترکید و همه‌ی مردم را به زحمت انداخت؛ این چیزی که شما می‌گفتید آن بود و آن چیزی که شما می‌خواستید که حالا رفته‌اند آن‌جا و اسلام را منکرند و فقط لیبرالیسم برای‌شان مطرح است آن هم به اسم ملیت که ملت هم دروغ می‌گوید، این آن نیست، بلکه همان کارهای آن روزها عکس‌العملی داد که آن روز امام فرمودند ما باید استغفار کنیم که انقلاب را به آن راه انداختیم. روزنامه‌های‌مان آن طوری بودند که یا چپی‌ها حاکم بودند یا لیبرال‌ها و کسی که آن‌جا نبود، مسلمان‌ها بودند. صدا و سیمای‌مان، ادارات آن طوری بودند و حاضر نبودند یک قدم به این طرف بردارند و وقتی که امام گفت بی‌حجابی را بر دارید، گفتند که ما به زور نمی‌توانیم بگوییم چادرسرشان کنند؛ باید این‌ها را قانع‌شان کنیم. حالا خودتان مگر قانع نبودید که آن‌ها را قانع کنید؟ عکس‌العمل آن حرکت بد به طور طبیعی

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 296، 20/10/1361، صص 3 و 4، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/10/1361.

2) سند شماره 43494 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، از فرماندهی منطقه3 به فرماندهی ستاد مرکزی، شماره 295، 18/10/1361، ص1.

این بود که حزب‌الله جریانات کشور را قبضه کند؛ آن عناصر نامناسب را از محیط بیندازد بیرون و این کار را کرد.

طبعاً برای این عمل گزینش درست شد و به عنوان یک ضرورت، در این فاصله مثل همه‌ی چیزهای دیگر امام همیشه نصیحت کردند و ما هم به گزینش‌ها و سایر نهادها گفتیم که افراط نکنید. افراط مناسب نیست، منتها آن عکس‌العمل شدید و آن خشمی که نیروهای انقلابی شهیدپرور از حکومت لیبرالیسم پیدا کرده بود و از نفوذ ضد اسلام و از خطر چپ احساس می‌کرد وادارش کرد یک مقدار افراطی عمل کند. امام به عنوان یک رهبر و یک خبیر و آگاه و مسلط بر اوضاع کشور همه‌ی آن جریانات را می‌دیدند، ولی زمان مناسب لازم بود که یک حرکت تند آغاز شود برای اصلاح آن‌ها. بارها دیده‌اید که امام می‌فرمودند که خیلی سخت‌گیری نکنید، آدم‌هایی که در گذشته فاسد بودند و حالا خوب شده‌اند، بگذارید باشند و ما هم می‌گفتیم و از همین تریبون نصیحت‌هایی شد. متأسفانه بچه‌های خوب ما که گاهی هم اشتباه می‌کنند، همان‌هایی که ما گفتیم، دوستان ناآگاه و نادان یا دشمنان دانایی که در این‌ها نفوذ کرده‌اند، گاهی این نهادها را از این اعتدال بیرون کردند. مسئله‌ی دیگر ما در این روز، فرماندهی مرکزی نیروهای امریکا در منطقه است. به این ترتیب که آن نیروهای تجاوز سریع (با نام واکنش سریع) اول امسال اسمش عوض شد و تبدیل شد به فرماندهی مرکزی در منطقه‌ی خلیج فارس، دریای عمان، بحر احمر، کانال سوئز و مدیترانه که بیست کشور را زیر پوشش این نیروهای متجاوز امریکا قرار می‌دهد و به قول خودشان دومین قدرت خارجی امریکا است؛ یعنی اول نیروهای امریکا در اروپاست، به خاطر مسائل شوروی و دوم نیروهای امریکا در این منطقه است. حالا امریکا چه کار می‌خواهد بکند و این عمل خود را چگونه توجیه خواهد کرد که این همه نیرو را آورده است. آیا از عربستان یا کویت یا بحرین یا قطر یا عراق و مصر و یمن شمالی و اردن و سومالی و پاکستان و بنگلادش و اسرائیل می‌ترسد؟ این‌ها این همه نیرو را برای چه آورده‌اند؟ یک منطق دارند و آن این‌که این‌جا مرکز منافع حیاتی امریکا است، اما چه قدر زیبا فرموده‌اند، یک نفر در دنیا پیدا بشود و از بوق‌های خودشان بپرسد. آخر منافع امریکا از این همه مسافت تا این‌جا چه‌کار دارد؟ پس منافع حیاتی ما هم در کنار پاناما و سواحل امریکا و چاه‌های نفت و کارخانه‌های امریکا هست، منافع حیاتی یک ارتباطی هم باید داشته باشد. بگذارید کشورها به حال خودشان باشند؛ بگذارید مردم با خودشان باشند؛ نفت‌های ما منافع حیاتی شماست؟ شما بیایید انسانی رفتار کنید؛ نفت را طبق موازین بخرید و جنس را همین طور بفروشید. ما هم همین‌طور معامله خواهیم کرد. این چه حرفی است که امریکا این منطق زور و حیوانی را مطرح می‌کند و به نام منافع امریکا

ظالمانه‌ترین و وقیح‌ترین تحصیلات را بر کشورهای ضعیف وارد می‌آورند و این‌ها ساکت نشسته‌اند و همه دارند گوش می‌دهند. مطلب آشکار است و جز جنگ با جمهوری اسلامی چیزی نیست؛ مبارزه با جمهوری اسلامی و تهدید این نمازجمعه‌ها و این ارتش و سپاه و نیروهای اسلامی است؛ صدام در معرض سقوط قرار گرفته، باید چیز دیگری درست بشود؛ ژاندارمی از دست رفته ژاندارم دیگری نمی‌شود به جای آن گذارد؛ نیروهای امریکا باید بیایند و این جنایت را ما افشا خواهیم کرد. مسئله‌ی شوروی هم نیست، برای آن‌که مسئله‌ی شوروی پارسال و ده سال پیش هم بود. مسئله، مسئله‌ی جمهوری اسلامی است و پوشش دادن به دولت‌های مرتجع و حمایت از آن‌هاست و می‌خواهد دل آن‌ها را گرم کند، اما آن‌ها دل‌شان گرم نشود. امریکا در ویتنام 400 هزار نیرو برد، هیچ غلطی نکرد و هیچ جای دیگر هم نخواهد توانست این کار را بکند. شما خودتان با مردم خودتان بسازید، نیاز به هواپیما و تفنگدار امریکایی نخواهید داشت. آخرین مسئله که در خطبه‌ی عربی مشروح آن را آورده‌ام، مسئله‌ی رسوایی صدام است. صدام در مصاحبه‌یی که 4 ماه پیش با یک عضو کنگره‌ی امریکا کرده بود، گفته بود که امنیت، اسرائیل نیاز به امنیت دارد. این حرف را اگر تا دو سال پیش هر کشور عربی می‌گفت، مطرود می‌شد از دنیای عرب. مصر به خاطر همین حرف‌ها مطرود شد و اردن هم جرئت نمی‌کرد این حرف را بزند، اما حرکت اخیر عربستان سعودی و فاس و این کارهای کثیفی که کردند و خطری از عنوان جمهوری اسلامی به رخ این‌ها کشیدند، این‌ها را این قدر پررو کرده [که] تا این حد پیش بروند.

G226

صدامی که همه‌ی عمرش شعارهای چپ‌گرایانه علیه اسرائیل داده بود، بگوید امنیت اسرائیل یک ضرورت است؛ یعنی موجودیت اسرائیل را قبول دارد. این کار خیلی کار بزرگی است و من گفته‌ام که حالا معلوم شد این مدتی که این‌ها می‌گفتند ایران از اسرائیل اسلحه می‌خرد، می‌خواستند قبح قضیه‌ی رابطه با اسرائیل را با آبروی ایران ببرند. این‌ها فکر می‌کردند اگر به مردم بگویند ایران از اسرائیل اسلحه می‌خرد، مردم خواهند گفت این‌که ایران اسلامی و انقلابی این کار را کرد، بقیه هم همین کار را بکنند! زمینه‌سازی می‌کردند که هم ما را بدنام کنند و هم شرایطی را فراهم کنند که امروز صدام اعلام کند، و لابد امریکا و فرانسه گفته‌اند اگر اعلام نکنید ما دیگر اسلحه نمی‌دهیم و لابد عربستان سعودی گفته اگر قبول نکنی، ما پول نخواهیم داد. بدبخت را وارد کردند به یک بن‌بستی و

حالا این حرف را اظهار می‌کند برای آن‌که جنایتش را قوی‌تر بکند و با جمهوری اسلامی بیش‌تر بتواند بجنگد که ان‌شاءالله ما نخواهیم گذاشت.»⁽¹⁾

169

آقای ولایتی که برای شرکت در اجلاس خدماتی وزیران خارجه‌ی کشورهای غیر متعهد عازم نیکاراگوئه بود، در توقفی که در اتریش داشت، در بین کارکنان سفارت ایران در شهر وین سخن‌رانی کرد. وی در تشریح رابطه‌ی ایران با کشورهای جهان سوم گفت: «ما از هر کجا که لازم بدانیم احتیاجات خود را تأمین خواهیم کرد، امّا ترجیح می‌دهیم که این کشور یک کشور جهان سوم باشد که در صورت اسلامی بودن از اولویت نیز برخوردار است.» وی افزود: «قبل از انقلاب، میزان مبادلات تجاری ما با کشورهای جهان سوم 9 درصد کل مبادلات تجاری بود که در حال حاضر نزدیک به 3 برابر، یعنی 25 درصد کل مبادلات تجاری رسیده است. وی در مورد پیشرفت‌های وزارت خارجه در بیان هر چه بهتر نظرهای جمهوری اسلامی گفت: «ما تا کنون تلاش‌های زیادی را انجام داده‌ایم و گشایش 11 سفارت‌خانه‌ی جدید در کشورهای افریقایی خود گواه این مطلب است.»⁽²⁾

170

در مراسم بزرگداشت شهیدان ارمنی، عالی‌جانب آرداک مانوکیان اسقف اعظم ارامنه؛ حجت‌الاسلام نوری رئیس دایره‌ی سیاسی - ایدئولوژیک ستاد مشترک ارتش؛ فضل‌الله حسینی نماینده‌ی مجلس، به نمایندگی از حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی و مقامات ارتش و سپاه پاسداران و هزاران نفر از ارامنه شرکت داشتند. روزنامه‌ی کیهان با اعلام این خبر افزوده است: «در این مراسم، اسقف اعظم ارامنه در قطعه‌ی شهدا برای شادی روح شهدای ارمنی تشریفات مذهبی انجام داد و سپس برای حاضرین سخنان مشروحی در رابطه با اهمیت شهادت و ایثار ایراد کرد.[...]

G227

هراییر خالاتیان نماینده‌ی ارامنه‌ی تهران و شمال در مجلس شورای اسلامی؛ فضل‌الله حسینی؛ حجت‌الاسلام نوری و سرهنگ مالوس برغوسیان از دیگر سخن‌رانان این مراسم بودند⁽³⁾

171

به دنبال سفر فرمانده سپاه پاسداران به بوشهر و دیدار وی با فرمانده نیروی دریایی

1) روزنامه‌ی کیهان، 18/10/1361، ص 11 مکرر.

2) روزنامه‌ی کیهان، 19/10/1361، ص 19.

3) همان.

ارتش جمهوری اسلامی برای ایجاد یک پایگاه مشترک عملیات دریایی، رادیو اسرائیل این اقدام را بخشی از برنامه‌ی انحلال ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد. در گزارش این رادیو آمده است:

«در تهران اعلام شد که حکومت تصمیم دارد برای نیروی دریایی ارتش ایران و سپاه پاسداران یک قرارگاه دریایی مشترک برپا سازد. برای اجرای آن برنامه هم‌اکنون ناخدا افضلی فرمانده نیروی دریایی و آقای محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران در بوشهر به سر می‌برند و بررسی‌هایی را آغاز کردند. به دنبال تأسیس وزارت سپاه پاسداران در تهران اعلام شد که سپاه قصد دارد یک نیروی دریایی نیز برپا سازد.» رادیو اسرائیل در ادامه اعلام کرد: «مخالفان رژیم می‌گویند این اقدامات سرآغاز برنامه‌ی گسترده‌یی به منظور انحلال ارتش ملی و انتقال و تألیف آن به سپاه پاسداران می‌باشد.»⁽¹⁾

172

صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، در یک سخن‌رانی طولانی که به مناسبت شصت و دومین سال تأسیس ارتش عراق ایراد کرد، از قدرت ارتش عراق و نقش تاریخی‌اش تجلیل کرد و ارتش عراق را حافظ بزرگ امت عربی خواند. وی در بخشی از سخنانش دیگر کشورهای عربی را به یاری طلبید. صدام حسین با کتمان پیشروی ارتش عراق تا آستانه‌ی شهر اهواز، اقدامات ارتش عراق را درون‌مرزی قلمداد کرد و با یادآوری تجاوز اسرائیل به لبنان که خود عراق زمینه‌های این تجاوز را فراهم کرده بود، ایران و اسرائیل را به هم‌دستی متهم کرد. صدام حسین شروع جنگ را جاهلانه و کوته‌فکرانه خواند، ولی آن را به ایران نسبت داد(!) بخش‌هایی از سخنان وی به این شرح است:

«ای ملت عظیم، ای امت جاویدان عربی، ای جنگ‌جویان قهرمان، ای مردانی که در مرز عراق مستقر هستید، در این روز جاویدان، شصت و دومین سال‌گرد تأسیس ارتش قهرمان را جشن می‌گیریم. برای سومین بار تأسیس ارتشی را که سرگرم نبرد شرافتمندانه برای دفاع از وطن و ملت، آزادی و کرامت می‌باشد، جشن می‌گیریم و بدین ترتیب عظمت ارتش عراق نمایان می‌گردد؛ ارتشی که بالاتر از هرگونه پیش‌بینی بوده و یک پرچم افراشته‌یی نه فقط در تاریخ عراق، بلکه در تاریخ و زندگی امت عربی می‌باشد. سال‌گرد تأسیس ارتش عراق همیشه یک مناسبت ملی عزیزی بوده است، ولی در سه مرحله‌ی اخیر از سال 1981 و 1982 و در سال جاری، این مناسبت دارای ارزش گران‌بهایی شده است، زیرا که امروز این جشن برای ارتشی برپا می‌گردد که دست به نبرد زد و ثابت ساخت که خود دفاع‌کننده‌ی واقعی از میهن است. ارتش رزمنده‌ی ما این نبرد را دو سال و چهار ماه است که پشت سر گذارده و اینک پس از

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 294، 18/10/1361، ص 22، رادیو اسرائیل، 17/10/1361.

این مدت طولانی - که بزرگ‌ترین جنگ نظامی پس از جنگ جهانی دوم به شمار می‌رود - به طور قدرتمندانه از مرز عراق دفاع کرده و با داشتن قدرت زیادی معنوی و قدرت رزمی، ضربه‌های محکمی به دشمن کینه‌توز و طمع‌کار وارد ساخته و خواب‌های خیال‌پردازانه‌اش را از بین می‌برد و با دستاوردهای عظیم ارتش عراق و ملت عراق، امروز بی‌مبالغه در عصر جدید، نه فقط در تاریخ عراق، بلکه در تاریخ امت عربی عالی‌قدر، دستاوردهای بزرگی به دست آورده است.

ارتش عظیم عراق در همه‌ی شرایط در سرزمین عراق جنگید و هنگامی‌که رژیم ایران در چهارم سپتامبر 1980 به عراق تجاوز کرد، جنگید و در داخل سرزمین دشمن نیز هنگامی‌که مجبور به دفاع از مرز نظامی خود بود، در پاسخ به این تجاوز جنگید؛ برای این‌که تجاوز توطئه‌گرانه‌ی ایران را سرکوب کند جنگید و هنوز هم دارد در مرز میهن می‌جنگد. در همه‌ی این اوضاع، این ارتش عالی‌قدر پیروزمندانه جنگید و دست به هر گونه تجربه‌ی نظامی زد و اینک پس از این مدت به ایستادگی قهرمانانه‌ی خود ادامه می‌دهد چه دستاوردی بالاتر از این است؟ این یک دستاورد نظامی برای ارتش است و یک دستاورد مهمی برای ارتش و ملت و میهن و انقلاب اسلامی و یک دستاورد تاریخی برای آینده و حال است. عراق امروز مقاومت مهمی را در تاریخ خود به جا گذاشته. این جنگ باید صفت ناسیونالیستی خود را حفظ کند. کشورهای عربی از طریق شرکت در این جنگ بایستی هم‌کاری خود را نشان دهند، چون این جنگ به مثابه دفاع از حال و آینده‌ی امت عرب در قبال خطرناک‌ترین توطئه‌های طرح‌ریزی‌شده بر علیه اعراب است. ضمناً، ما از برادران عرب که در جنگ دفاع از امت عرب شرکت کردند، تشکر می‌کنیم. همه‌ی این حقایق و نشانه‌ها گواهی است مبنی بر این‌که جنگ چگونه آغاز شد و چرا ادامه می‌یابد. غرض‌ورزان و کوته‌بینان تحلیل‌ها و تفسیر و نظرهای پوچ و بی‌اساس را درباره‌ی جنگ ارائه دادند؛ [برای] شروع جنگ چه به طرز اشتباه و چه مغرضانه، عراق را ملامت کردند و جنگ را تنها خطری برای پیشرفت و آزادی و استقلال عراق دانستند؛ تنها نظاره‌گر جنگ و یا اندوهگین از ادامه‌ی جنگ بودند و یا این‌که با دشمن از در هم‌کاری و سازش وارد شدند. برخی از آن‌ها جنگ را درک کردند. برخی دیگر درک نکردند. چون آن‌ها با برافراشتن شعارهای پوچ و بی‌اساس، منطقه را به سوی نابودی می‌کشاندند. حقیقت این جنگ همان استفاده‌ی قدرت‌های بین‌الملل از ادامه‌ی جنگ است؛ جنگی که در منطقه‌ی مهم نفتی جهان که اغلب ذخایر نفت جهان را در بر دارد، رخ داده است. این جنگ مدت 28 ماه در این منطقه‌ی استراتژیک ادامه دارد و هنوز برخی که با قدرت‌های بین‌المللی هم‌کاری دارند، کاری انجام نمی‌دهند و نظاره‌گر جنگ هستند، تنها سخن گفته و جمله‌های دور از واقعیت ایراد می‌کنند. نبرد عادلانه‌ی ما با

دشمنی کینه‌توز، خیلی از واقعیت‌ها را چه در سطح منطقه و چه در سطح بین‌المللی فاش ساخت؛ واقعیتی که امروز ثابت شده است. ابرقدرت‌ها که از شروع جنگ‌های آزادی‌بخش فراگیر، هراس به خود راه می‌دهند، غالباً از شروع جنگ‌های محلی جلوگیری نمی‌کنند و از طریق این جنگ سعی در تضمین منافع خویش دارند. واقعیت ایجاد بنیاد صهیونیستی نیز به همین اساس پی‌ریزی شده. در زمانی که امت عرب بدترین وضعیت را می‌گذارند و زندگانی خود را زیر سلطه‌ی قدرت‌های بیگانه سپری می‌کرد، بنیاد صهیونیستی در آن زمان از برتری صنعتی و علمی در زمینه‌های نظامی و غیر نظامی برخوردار بود و از کشورهای عربی به مراتب پیشرفته‌تر بود. در ضمن، از حمایت کشورهای غربی نیز برخوردار بود. جنگ رژیم ایران علیه عراق نه‌تنها یک جنگ مرزی، بلکه یک جنگ و خطر علیه تمام امت عربی است، لذا ادامه جنگ با عراق به معنی ادامه‌ی توطئه علیه اعراب است، چون توطئه‌ی ایران و صهیونیسم علیه اعراب یکی است. عراق این توطئه را آغاز کار دریافت و با تمام نیرو در برابر آن ایستاد. عراق با دادن قربانی‌های بسیار توانست از گسترش خطر در منطقه جلوگیری کند و اکنون نبرد خویش را به طور موفقیت‌آمیز علیه این خطر دنبال می‌کند.

جاهلان و کوته‌فکران تهران با آغاز جنگ علیه عراق در این اندیشه بودند که می‌توانند اراده‌ی مردم عراق را تسخیر هوی و هوس خویش کنند، ولی مردم دلیر عراق این خیال پوچ را نیز نابود کردند. در این‌جا لازم است کمی درباره‌ی اقدام رژیم سوریه مبنی بر بستن لوله‌های نفت عراق اشاره کنم. حکام دمشق با این کار فکر می‌کردند که می‌توانند بر اوضاع اقتصادی عراق تأثیر بگذارند و به خیال هم‌فکران خویش در تهران می‌توانند بر مردم عراق چیره شوند. اقدام ناشیانه ی حکام دمشق علی‌رغم ایجاد فشار علیه عراق نتوانست بر اراده‌ی ما خللی وارد آورد. در آینده آن‌ها خواهند فهمید که این اقدامات چه تأثیر بدی بر خود آن‌ها خواهد داشت. ای هم‌وطنان، ای مردم سربلند و گرامی عراق، جنگ وارد سال سوم خود شده است، در حالی که طرح‌های عمرانی و پروژه‌های صنعتی، در داخل کشور روز به روز افزایش می‌یابد، من از موضع یک فرد مسئول در کشور اعلام می‌نمایم که در سال جدید هیچ مشکل اقتصادی نخواهیم داشت و هیچ جای نگرانی نیست، چون مردم عراق وظیفه‌ی سنگین خویش را در جهت حفاظت از فراورده‌های اقتصادی داخلی درک می‌کنند، بایستی جلو مصرف‌های زیادی و غیر ضروری طی سال جدید را بگیریم. برای حمایت از اقتصاد ملی خویش بایستی مصرف‌های لوکس را کنار بگذاریم. تمام مردم عراق در قبال صرفه‌جویی بودجه‌های کشور و افزایش تولید مسئول هستند. کشاورزان در قبال بالا بردن میزان تولیدات کشاورزی و حیوانی مسئول هستند تا بتوانیم حجم واردات خود را در این زمینه کاهش

دهیم. کارگران و صنعت‌گران خاص و عام نیز همین مسئولیت را بر عهده دارند تا از طریق افزایش تولیدات صنعتی داخلی بتوانیم از خارج شدن ارز جلوگیری کنیم و به توانایی اقتصادی و نظامی خویش کمک بنماییم. کارمندان دولت نیز می‌باید خرج‌های غیر ضروری را کنار بگذارند و سیاست صرفه‌جویی را در پیش گیرند. من اطمینان کامل دارم که مردم عراق بدون شک همانند گذشته این کار را خواهند کرد و امسال شاهد بالارفتن سطح تولیدات داخلی و کاهش میزان واردات خارجی خواهیم بود. من امید دارم که بالاخره شما ای مردم عراق بر دشمنان پیروز خواهید شد. شما ای پرسنل نیروهای مسلح، مردان هوا و دریا و زمین، گرچه در گذشته رشادت‌های زیادی به خرج دادید و برای همه‌ی مردم عراق گواه زنده بودید، ولی راه درازی در پیش داریم، بایستی صحنه‌های شجاعت و پیروزی شما در گذشته هم‌چنان گسترش و ادامه یابد. شما با غافل‌گیر ساختن دشمن پیروزی‌های درخشانی به دست آوردید، امیدوارم که این پیروزی‌ها ادامه داشته باشد. اکنون شما به عنوان یک نیروی دلیر و شجاع و قدرتمند در طول تاریخ عراق و جهان معرفی شده‌اید، این نیرو را حفظ کنید.»⁽¹⁾

173

در ادامه‌ی سفر طارق عزیز به فرانسه و گفت و گو با مقامات بلندپایه‌ی این کشور، امروز وی با پیر موروا نخست‌وزیر این کشور ملاقات و گفت و گو کرد. روزنامه‌ی اطلاعات به نقل از خبرگزاری فرانسه اعلام کرده است: « از گفت و گوهای وی با موروا گزارشی مخابره نشده است، لیکن گفته می‌شود محور مذاکرات آن‌ها تأمین تسلیحاتی رژیم بغداد از سوی فرانسه و پرداخت هزینه‌ی سنگین این تجهیزات از سوی یک کشور ثالث - که به احتمال زیاد پادشاهی سعودی می‌باشد - بوده است.

وی همچنین در مصاحبه با روزنامه‌ی لوموند به هم‌کاری عراق با مخالفان جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد و گفت: "عراق با گروه‌های مخالف رژیم ایران از جمله "مجاهدین خلق" روابط بسیار حسنه‌یی دارد." وی در این مورد افزود: "ترجیح می‌دهد تصریح نکند که آیا عراق به آن‌ها کمک مادی نیز می‌نماید یا نه(!)»⁽²⁾

رادیو بی‌بی‌سی درباره‌ی نتایج سفر اخیر طارق عزیز به فرانسه و رابطه‌ی تسلیحاتی فرانسه و عراق و تأثیر این اقدام فرانسه در روابط سیاسی این کشور با ایران گفت:

«فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه در ماه نوامبر اخیر هنگام دیدار از مصر، علناً از ناکامی‌های عراق در جنگ با ایران اظهار نگرانی کرد. وی در آن هنگام اظهار امیدواری کرد که موازنه‌ی کهن بین ایران و جهان عرب محفوظ بماند. می‌توان فرض کرد که با امید حفظ این موازنه است که دولت فرانسه اکنون وعده‌ی افزایش کمک نظامی به عراق داده است.

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 293، 17/10/1361، صص 2 تا 7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/10/1361.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 18/10/1361، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، خبرگزاری فرانسه از پاریس.

مأموران مربوط در فرانسه می‌گویند هیچ توافق تازه‌یی در خصوص فروش اسلحه امضا نشده است ولی آقای ریمی شولزور وزیر بازرگانی خارجی فرانسه گفت: "در چارچوب امکانات فرانسه خواهد کوشید درخواست عراق برای دریافت تسهیلات اعتباری را اجابت کند."» بی‌بی‌سی می‌افزاید:

«طارق عزیز ظاهراً در پاریس با استقبال گرمی رو به رو شده است و فرانسه مقادیر کلانی از اسلحه و وسایل من‌جمله، هواپیماهای جنگنده و بمب‌افکن میراژ از هنگام آغاز جنگ ایران و عراق به این طرف در اختیار عراق قرار داده است. مذاکرات اخیر در پاریس به علاوه به تغییر شرایط بازپرداخت وام‌های کنونی عراق به فرانسه هم در موارد نظامی و هم در موارد غیر نظامی مربوط بوده است.

[با] این تازه‌ترین نمود پشتیبانی فرانسه از عراق، بی‌شک روابط فرانسه و ایران بیش از پیش رو به وخامت خواهد گذاشت.»⁽¹⁾

174

طارق عزیز در مصاحبه‌یی مطبوعاتی در پاریس، درباره‌ی احتمال اجرای یک عملیات جدید به دست نیروهای ایرانی گفت: «عراق تصمیم گرفته است با قدرت هر چه تمام با تجاوز نیروهای ایرانی مقابله کند.» وی افزود: «ارتش عراق با دلاوری‌های خود توانست تجاوز ایرانیان را دفع کند و به آن‌ها تلفات بسیار زیادی وارد نماید.» طارق عزیز در ادامه‌ی سخنانش گفت: «عراق امکانات زیادی جهت ادامه‌ی جنگ با رژیم ایران دارد.» معاون نخست‌وزیر عراق درباره‌ی تصمیم اخیر کنفرانس فاس به منظور اجرا کردن قرارداد دفاع مشترک عربی در برابر تجاوز بیگانه اعلام کرد: «برخی از کشورها از طریق سیاسی مفاد این قرارداد را اجرا کردند و برخی به ویژه سوریه مفاد این قرار را طور دیگری انجام دادند.»⁽²⁾

سرلشکر صلاح فخری فرمانده سپاه چهارم عراق نیز در این باره گفت: «دشمن مقدمات یک حمله‌ی احتمالی را آماده کرده است و ما کلیه‌ی تدابیر لازم و ضروری جهت مقابله با این حمله و جذب تمام احتمالات ناشی از این حمله را اتخاذ کرده‌ایم.» وی افزود: «ما سلاح‌های کافی برای تمام جنگ‌ها را داریم و این سلاح‌ها را که می‌تواند دشمن و امواج بشری او را نابود سازد به کار خواهیم گرفت.»⁽³⁾

175

به دنبال نامه‌ی روز گذشته‌ی صدام حسین به امیر کویت، وی پاسخ نامه را توسط عبدالعزیز حسین فرستاده‌ی خویش ارسال کرد. روزنامه‌ی الوطن که این خبر را چاپ

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/10/1361، صص 13 و 14، بی‌بی‌سی، جام جهان‌نما به نقل از دولت فرانسه.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 295، 19/10/1361، صص 33 و 34، رادیو صوت‌الجماهیر، 18/10/1361.

3) همان، ص 2، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/10/1361، به نقل از خبرگزاری خلیج از بغداد.

کرده، چیزی از محتوای نامه‌ی صدام حسین و پاسخ امیر کویت درج نکرده است، ولی خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از برخی منابع اعلام کرد که قطع رابطه‌ی سیاسی کویت با ایران و ارائه‌ی کمک‌های مالی و سیاسی از جمله درخواست‌های صدام حسین بوده است. از سوی دیگر، روزنامه‌ی کویتی الرأی‌العام که از طرف‌داران حکومت عراق است، نشانه‌هایی ارائه کرده که علائق صدام حسین در آن‌ها دیده می‌شود.

این روزنامه پیشنهاد کرد که کویت جزیره‌ی بوبیان را به یک پایگاه نظامی تبدیل کند و در اختیار شورای هم‌کاری خلیج فارس قرار دهد.⁽¹⁾

176

خبرگزاری کویت از احداث یک پایگاه هوایی به ارزش 6/1 میلیارد دلار به هزینه‌ی کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس خبر داد. به گزارش این خبرگزاری، این پروژه شامل احداث یک پایگاه هوایی در نزدیکی بغداد در ساختن تجهیزات مهم دفاع هوایی است که میان شرکت‌کنندگان انگلیسی، ایتالیایی و فرانسوی به مزایده گذاشته شده است.⁽²⁾

1) همان، ص 5، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/10/1361، به نقل از روزنامه‌ی کویتی الوطن.

2) همان، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/10/1361، گزارشی از خبرگزاری کویت.

روزشمار جنگ شنبه 18 دی 1361 23 ربیع‌الاول 1403 8 ژانویه 1983

177

امروز نیز آبادان هدف حملات توپ‌خانه‌یی ارتش عراق قرار گرفت که در طول آن 3 منزل مسکونی تخریب شد و 3 نفر مجروح شدند.⁽¹⁾

2 نفر از اتباع عراقی ساکن بغداد با عبور از مرزهای غربی وارد ایران شدند و با تسلیم کردن خود به نیروهای نظامی درخواست پناهندگی کردند.⁽²⁾

178

در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به نیروهای تأمین جاده در پایگاه ایرانخواه سقز، 4 تن از افراد ژاندارمری شهید و 4 تن مجروح شدند و تعدادی از مهاجمان نیز کشته شدند.⁽³⁾

در شمال غربی ارومیه نیز افراد گروه‌های مسلح مدرسه‌ی نازلو را در روستای نازلو به آتش کشیدند⁽⁴⁾.

179

با نفوذ نیروهای حزب دمکرات به منطقه‌ی دیواندره و اجرای عملیات کمین علیه نیروهای خودی در روز گذشته که به شهادت 4 تن از نیروهای خودی انجامید، نیروهای سپاه و ژاندارمری عملیاتی را در 5 محور علیه نیروهای حزب دمکرات برای پاک‌سازی منطقه‌ی تکاب، جنوب و شرق دیواندره و غرب و جنوب بیجار از امروز آغاز کردند.⁽⁵⁾

امروز یک تن از افراد عضو حزب دمکرات کردستان با تحویل یک قبضه سلاح کمری، خود را به سپاه دیواندره معرفی کرد و خواستار امان‌نامه شد.⁽⁶⁾

180

با بهره‌گیری از اطلاعات مردمی در شهر اردبیل، نیروهای سپاه، 2 خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین خلق را کشف کردند. در درگیری به وجود آمده، 2 تن از افراد سازمان کشته و 3 تن دست‌گیر شدند.⁽⁷⁾

1) سند شماره 43619 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 292، 18/10/1361، ص 2.

2) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 19/10/1361، ص 2، کردستان.

3) سند شماره 43578 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 292، 18/10/1361؛ و - مأخذ 1؛ و - سند شماره 341150 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان به استانداری کردستان، 19/10/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 43521 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، شماره 2524، 18/10/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 340470 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن3) به مقام استانداری استان کردستان، 23/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349672 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 22/10/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 349659 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 19/10/1361، سند تک‌برگی.

7) سند شماره 089352 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 37، 2/10/1361، ص 5، به نقل از گزارش ستاد منطقه5 سپاه پاسداران.

در منطقه‌ی 7 نیز 2 نفر از اعضای سازمان مجاهدین قصد ترور یک آرایشگر را داشتند و با وجود آن‌که از فاصله‌ی چهارمتری اقدام به شلیک چندین گلوله کردند، ولی با هوشیاری و واکنش به موقع این شخص، تنها ساعد وی زخمی شد. مهاجمان با استفاده از موتورسیکلت موفق به فرار شدند⁽¹⁾

181

خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران از برگزاری دادگاه عده‌یی از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق که متهمان حادثه‌ی حمله به سفارت ایران در آلمان هستند، خبر داد. به گزارش این خبرگزاری:

«یک دادگاه آلمان فدرال، تنها 7 تن از 105 منافقی را که مردادماه سال گذشته به سفارت جمهوری اسلامی ایران در بن حمله کرده بودند، فقط به پرداخت 300 تا 1200 مارک محکوم کرد.

این در حالیست که دانشجویان مسلمان ایرانی به جرم دفاع از انقلاب اسلامی و تلاش در رساندن فریاد حق‌طلبانه و مظلومیت مردم مسلمان میهن‌مان توسط پلیس آلمان فدرال زندانی و به بدترین وجهی شکنجه و حتی در مواردی از آن کشور اخراج می‌شوند.»

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بن: «مضحک‌تر از محکومیت این منافقین جرم اعلام‌شده‌ی آن‌ها از سوی دادگاه است؛ دادگاه علی‌رغم این‌که جرم این افراد را ایراد ضرب و جرح و مقاومت علیه قوانین امنیتی و دولت آلمان نیز ذکر کرده، این محکومیت را برای آن‌ها در نظر گرفته است.»⁽²⁾

علاوه بر این‌گونه اقدامات حمایت‌گرانه‌ی دولت‌های غربی از سازمان مجاهدین، رسانه‌های جمعی غربی نیز رفتارهای مشابهی را انجام می‌دهند و گاهی تا حد تحریف رویدادها به نفع سازمان مجاهدین خلق پیش می‌روند. خبرگزاری جمهوری اسلامی در این باره اعلام کرد:

«رسانه‌های گروهی اروپا در ادامه‌ی فعالیت‌های مذبوحانه‌ی خود از ضد انقلاب فراری، اخیراً دست به ترفند تازه‌یی زده و با پخش یک رشته فیلم‌های مونتاژشده، درصدد دگرگون جلوه دادن حرکات ضد انقلاب در داخل کشور هستند. از جمله به هنگام مصاحبه‌ی مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین با شبکه‌ی اول تلویزیون اسپانیا، در حالی که وی درباره‌ی وجود شکنجه در ایران سخن می‌گفت، کارگردان برنامه هم‌زمان با سخنان وی عکس‌های 3 برادر پاسدار کمیته را که به دست منافقین شکنجه

1) سند شماره 43628 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از منطقه7 اطلاعات به اداره‌ی مرکزی اطلاعات، 20/10/1361، سند تک‌برگی.

2) مأخذ 2، ص 3، بن، خبرگزاری جمهوری اسلامی.

و به شهادت رسیده بودند نشان می‌داد⁽¹⁾و درصدد بود تا این نکته را القا کند که این افراد گویا به دست نیروهای جمهوری اسلامی شکنجه شده‌اند.»

خبرگزاری جمهوری اسلامی می‌افزاید: «تلویزیون اتریش نیز در یکی از برنامه‌های چند شب پیش خود گزارش مشابهی را پخش کرد.»⁽²⁾

182

در پی سخنان صریح طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق درباره‌ی ارتباط سازمان مجاهدین خلق با دولت عراق و کمک‌های این دولت به این سازمان، امروز سازمان مجاهدین خلق گفته‌های طارق عزیز را تکذیب کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران از پاریس: «روزنامه‌ی لومونه در ستون خبرهای کوتاه خود با اشاره به مصاحبه‌ی اخیرش با طارق عزیز و اظهارات وی مبنی بر دادن کمک‌های مادی به منافقین، دفتر این سازمان در پاریس، در تماسی این خبر را تکذیب کرد و اضافه کرد که هدف از این خبر ایجاد ابهام و تردید نسبت به سازمانی است که فقط بر نیرو و امکانات مادی خلق ایران تکیه دارد.»⁽³⁾

183

امروز اولین و دومین جلسه‌ی دادگاه 28 تن از افراد کادر مرکزی و اعضای "سازمان اتحادیه کمونیست ایران" موسوم به "سربداران جنگل" که عامل حمله به شهرستان آمل در 6 بهمن سال 1360 و به شهادت رساندن 40 تن از مردم و نیروهای نظامی و انتظامی این شهر بودند، با حضور خانواده‌ی شهیدان برگزار شد.

در 3 جلسه‌ی این دادگاه که صبح و بعد از ظهر در دادگاه انقلاب اسلامی مرکز برگزار شد، کیفرخواست 4 تن از متهمان قرائت شد؛ سپس، متهمان به دفاع از خود پرداختند.

1) برای آگاهی از این واقعه به کتاب روزشمار بیستم (عبور از مرز) روزشمار 10/5/1361، 21/5/1361 و 22/5/1361 مراجعه کنید.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 296، 20/10/1361، ص 6، مادرید - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/10/1361.

3) همان، ص 2، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/10/1361.

برخی جرایم قرائت‌شده در کیفر خواست متهمان عبارت است از:

عضویت در مرکزیت سازمان اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ مسئولیت طرح‌ریزی و حمله به شهر آمل؛ تهیه‌ی اسلحه و مهمات برای اجرای عملیات سرقت مسلحانه از بانک؛ شرکت مستقیم در حمله و به شهادت رساندن نیروهای نظامی؛ حمله‌ی مسلحانه به نیروهای نظامی و مردم بعد از غائله‌ی 6 بهمن‌ماه؛ تلاش برای بازسازی مجدد سازمان اتحادیه‌ی کمونیست‌ها بعد از شکست عملیات 6 بهمن 1360.

در این دو جلسه‌ی دادگاه، متهمان پس از اطلاع از متن کیفرخواست، همگی ضمن اظهار ندامت به تشریح برخی اقدامات خود در ارتباط با این سازمان و حمله به شهر آمل پرداختند.⁽¹⁾-⁽²⁾

184

دکتر علی اکبر ولایتی پیش از سفر به نیکاراگوئه (پس از اتریش) به اسپانیا رفت، به گزارش خبرگزاری فرانسه، وی قرار است با فرناندو موران وزیرخارجه‌ی اسپانیا در مورد روابط متقابل و اوضاع بین‌المللی گفت و گو کند. خبرگزاری فرانسه اعلام کرد که وی هنگام ورود به مادرید در مصاحبه‌یی، برخی کشورها را متهم کرده که درصدد تیره کردن روابط اسپانیا و ایران هستند و از ذکر نام این کشورها خودداری کرده است.

ولایتی در پاسخ به سؤالی درباره‌ی 5/11 تن اسلحه‌یی که از آرژانتین به مقصد ایران حمل می‌شد، گفت: «دولت ایران برای کسب اجازه‌ی حمل این محموله به ایران اوراق لازم را به دولت اسپانیا ارائه خواهد داد.»

وزارت خارجه‌ی اسپانیا در تاریخ 23 دسامبر (2 دی ماه)، دستور رفع توقیف این محموله را در فرودگاه مادرید صادر کرد، اما تاریخ ارسال این محموله را مشخص نکرده است.⁽³⁾

185

طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، در ادامه‌ی دیدارهای خود با مقامات فرانسوی، امروز با دبیرکل حزب سوسیالیست فرانسه گفت و گو کرد⁽⁴⁾

وی در پایان دیدار 4 روزه‌اش از پاریس، درباره‌ی اهداف سفر و موضوعات مطرح‌شده با مقامات فرانسه گفت: «فرانسه به طور اصولی متعهد شده است در آینده‌ی نزدیک به عراق تسهیلات مالی داده و نفت بیش‌تری از عراق خریداری کند.» طارق عزیز در مصاحبه‌یی مطبوعاتی خاطرنشان کرد که توانسته است با دولت فرانسه

1) روزنامه‌ی کیهان، 19/10/1361، ص 17.

2) شرح کامل این دادگاه در ضمیمه‌ی گزارش درج شده است.

3) مأخذ 10، ص 9، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه از مادرید، 19/10/1361.

4) مأخذ 12، ص آخر، به گزارش رادیو رژیم صهیونیستی بغداد، خبرگزاری عراق، نشریه‌ی تایمز مالی چاپ لندن، خبرگزاری کویت.

"راه‌حل‌های جدی" برای مشکلاتی که عراق با آن‌ها رو به روست پیدا کند.

معاون اول نخست‌وزیر عراق تصریح کرد که در جریان مذاکراتی که با چند وزیر دولت فرانسه و همچنین با فرانسوا میتران انجام داده از "دوستان فرانسوی‌اش" درخواست تسهیلات مالی کرده است.

روزنامه‌ی اطلاعات ضمن اعلام این خبر از قول خبرگزاری فرانسه افزوده است:

«وی از ذکر جزئیات درخواست‌های عراق از فرانسوی‌ها خودداری کرد و گفت: "دو کشور درباره‌ی افزایش خریدهای نفتی فرانسه از عراق به توافق اصولی رسیده‌اند. میزان افزایش خریدهای فرانسه و بهای آن بعداً تعیین خواهد شد. در سال 1982، عراق که تولید نفتش از 3 میلیون بشکه در روز به 700 هزار بشکه کاهش یافته، بیش از یک میلیون و هفتصد هزار تن نفت به فرانسه تحویل نداده است."

طارق عزیز به طور تلویحی اعتراف کرد، نفت اضافی که به فرانسه داده می‌شود ممکن است از محل نفتی که عربستان سعودی به عنوان کمک به عراق در جنگ با ایران تحویل می‌دهد، تأمین شود.»⁽¹⁾

روزنامه‌ی تایمز مالی (فایننشال تایمز) درباره‌ی نتایج سفر طارق عزیز به فرانسه نوشته است: «انتظار می‌رود فرانسه در مقابل فروش تسلیحات بیش‌تر به عراق، مقادیر بسیار زیادتری نفت خریداری نماید.»

به گزارش خبرگزاری کویت: «وزیر تجارت خارجی فرانسه دیروز در جریان ملاقات با طارق عزیز معاون نخست‌وزیر رژیم عراق در پاریس این مطلب را مورد گفت و گو قرار داده است: "عزیز در جست و جوی کمک‌های مالی فرانسه برای خرید سلاح‌های جدید است".»

به نوشته‌ی تایمز مالی: «تصور می‌شود عراق پیشنهادی در رابطه با تغییر برنامه‌ی بازپرداخت 13 میلیارد فرانک ارز که به خاطر خریدهای نظامی و غیر نظامی در سال جاری به فرانسه بدهکار است، ارائه داده باشد. فرانسه سال گذشته 8/1 میلیون تن نفت از عراق خریداری کرد.»⁽²⁾

186

کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه که کشورش از حامیان اصلی دولت عراق به شمار می‌رود و به گونه‌یی یکی از طرف‌های غیر مستقیم ایران در جنگ تحمیلی است، در پایان دیدار خود با مقامات بحرینی از ایران خواست تا به جنگ خود با عراق پایان دهد. به گزارش خبرگزاری فرانسه: «کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه در پایان مذاکرات خود با مقامات بحرینی طی یک کنفرانس مطبوعاتی از ایران خواست تا به

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 18/10/1361، ص آخر، پاریس، خبرگزاری فرانسه.

2) مأخذ 14.

جنگ خود با عراق پایان داد و اظهار داشت [که] دولت فرانسه آماده است تا در جهت استقرار صلح در این منطقه نقشی بر عهده گیرد.» به گزارش این خبرگزاری از بحرین: «وزیر امور خارجه‌ی فرانسه همچنین اظهار داشته [است که] فرانسه نیز مانند بحرین از جنگ ایران و عراق که تا کنون خسارات جانی فراوان در برداشته و تهدیدی برای تمامی منطقه به شمار می‌آید، به شدت نگران است.» بر اساس این گزارش، کلود شسون سپس اعلام کرده است که دولت فرانسه آماده است به منظور استقرار صلح و پایان دادن به جنگ ایران و عراق در چارچوب مرزهای شناخته‌شده در سال 1975 در الجزایر تلاش کند.⁽¹⁾

ضمیمه‌ی گزارش 183

G239

گزارش کامل روزنامه‌ی کیهان از برگزاری دادگاه 28 تن از اعضای کادر مرکزی سازمان اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران.

«ساعت 10:30 صبح دیروز اولین جلسه‌ی دادگاه 28 تن از کادرهای مرکزی و اعضای گروهک "اتحادیه‌ی کمونیست ایران" موسوم به "سربداران جنگل" که عامل شهادت 40 تن از فرزندان اسلام در فاجعه‌ی 6 بهمن‌ماه سال 1360 در آمل می‌باشند، در شعبه‌ی اول دادگاه انقلاب اسلامی مرکز به ریاست آیت‌الله محمدی گیلانی و با حضور گروه کثیری از خانواده‌های شهدای فاجعه آمل آغاز شد.

به گزارش خبرنگار کیهان، قبل از شروع دادگاه، خانواده‌های شهدای آمل با دادن شمارهایی از قبیل: این جانیان آمل اعدام باید گردند؛ منافق جنگلی مرگ به نیرنگ تو، خون شهیدان ما می‌چکد از چنگ تو؛ حاکم شرع قرآن، القصاص القصاص؛ به اصطلاح سربدار، سرت به دار باید؛ ای شهدای آمل، قسم به خون پاک‌تان، گیریم انتقام‌تان، ضمن تأکید بر تداوم راه خون‌بار شهیدان گلگون‌کفن، خواستار قاطعیت هر چه بیش‌تر دادگاه انقلاب اسلامی در برابر عاملین فاجعه‌ی خونین ششم بهمن ماه سال 1360 آمل شدند.

سپس دادگاه با اعلام رسمیت از سوی آیت‌الله محمدی گیلانی و تلاوت آیاتی از کلام‌الله مجید رسمیت یافت. آن‌گاه سرپرست دادگاه‌های انقلاب اسلامی مرکز طی سخنان کوتاهی در رابطه با آیات قرائت‌شده و هدف از آفرینش و سیر تکاملی انسان تا به ملکوت، توضیحاتی داد. سپس، آقای اسدالله لاجوردی دادستان انقلاب اسلامی مرکز، مقدمه‌ی کیفرخواست صادره برای متهمین را قرائت کرد.

وی در این مقدمه که حاوی چهار بخش بود، ضمن تشریح تاریخچه‌ی تشکیل و نحوه‌ی شکل‌گیری این گروهک، در رابطه با سیر موضع‌گیری‌های سازمان از ابتدای تشکیل تا هنگام دست‌گیری اعضای آن توضیحات مفصلی داد.

سپس، متن کیفرخواست متهم ردیف اول قرائت گردید. در متن کیفرخواست مشخصات کامل و اتهامات متهم به شرح زیر آمده:

حسین تاجمیر ریاحی فرزند مصطفی با نام مستعار «ناصر بزرگ»، به شماره شناسنامه‌ی 1319، متولد

1) مأخذ 10، به نقل از خبرگزاری فرانسه از بحرین، 18/10/1361.

1320، اهل اصفهان مقیم تهران (نارمک) و از اعضای مرکزیت سازمان اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران ملقب به"سربداران جنگل" تاریخ دست‌گیری 24/تیر/1361، موارد اتهام به شرح زیر می‌باشند:

عضو مرکزیت تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران معروف به سربداران و نیز مسئول کل تشکیلات مذکور در زمان دست‌گیری.

مسئول تشکیلاتی در سربداران عاملین جنایت خونین 6 بهمن سال 1360 آمل.

هدایت‌کننده و یکی از طراحان اصلی حمله به شهر شهیدپرور آمل.

شرکت مستقیم در یورش ناجوانمردانه‌ی ششم بهمن سال 1360 که منجر به شهادت ده‌ها تن و مجروح شدن قریب 40 تن از بهترین و مظلوم‌ترین افراد امت حزب‌الله گردید.

جمع‌آوری و اعزام نیرو به جنگل جهت مبارزه‌ی مسلحانه بر علیه رژیم جمهوری اسلامی ایران.

تحویل اسلحه و مهمات به مسئول نظامی جنگل به نام کاک اسماعیل.

مسئول یکی از کمپ‌های داخل جنگل و مسئول سیاسی یک گروه از به اصطلاح سربداران.

متهم فوق‌الذکر از کادرهای قدیمی سازمان محارب "اتحادیه‌ی کمونیست‌ها" و از عناصر تشکیل‌دهنده‌ی جریان جنگل بوده که با سرقت سلاح و مهمات از جبهه‌های جنگ ابتدا قصد داشتند غائله‌یی را که در آمل ایجاد نمودند، در تهران به وجود بیاورند که در این رابطه از خانه‌ی امن متهم به هنگام دست‌گیری چندین قبضه اسلحه‌ی ژ3، کلاشینکف، یوزی، کلت، نارنجک و مهمات متعلقه و همچنین یک شبکه‌ی کامل بی‌سیم کشف و ضبط گردید.

بنا بر همین گزارش، بعد از قرائت کیفرخواست، متهم ردیف اول ضمن دفاع از خود در برابر کیفر خواست صادره به سؤالات رئیس دادگاه پاسخ گفت.

وی در قسمتی از دفاعیات خود عضویت مرکزیت اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران را پذیرفت و اعتراف کرد که یکی از افراد تصمیم‌گیرنده و طراح عملیات حمله به شهر آمل بوده است. وی گفت: من در جریان یورش اعضای اتحادیه در ششم بهمن کمونیست‌ها به شهر آمل به طور مسلح شرکت داشتم و از جمله افرادی بودم که قصد ترور فکری مردم را داشتم که موفق نشدم."

متهم بندهای 5 و 6 مندرج در کیفرخواست دائر بر جمع‌آوری و اعزام نیرو به جنگل را در مورد اعزام چند نفر از شیراز به جنگل و تحویل اسلحه و مهمات در چند مورد به مسئول نظامی جنگل به نام کاک اسماعیل معدوم را پذیرفت. حسین تاجمیر ریاحی متهم ردیف یک در ادامه‌ی دفاعیات خود در مورد جنایت کمونیست‌ها علیه امت مسلمان ایران توضیحاتی داد و گفت: "از 30 خرداد به بعد، ما در زمینه‌ی سیاست به انحراف کشیده شدیم و همه‌ی جنایاتی را که مرتکب شدیم ناشی از ذهن‌گرایی‌هایی بود که از واقعیات جامعه داشتیم. و در حالی که تصور می‌کردیم انقلاب اسلامی از مسیر اصلی خود منحرف شده است، این خودمان بودیم که به انحراف کشیده می‌شدیم." وی با اشاره به جنایات دو ابرقدرت شرق و غرب گفت: "از پیروزی انقلاب اسلامی به بعد، همه‌ی گروهک‌ها از جمله حزب توده که به انقلاب اسلامی اتهام ارتجاع می‌زدند و به ظاهر ادعای حمایت از انقلاب اسلامی و مردم مسلمان را داشتند، در حقیقت علیه انقلاب اسلامی فعالیت می‌کردند.

پس از نخستین دفاعیات متهم، دادستان سؤالاتی مطرح کرد که متهم توضیحاتی در مورد آن‌ها بیان داشت. سپس، به شرح چگونگی حادثه‌ی آمل پرداخت و گفت: "ما با این ادعا که مردم باید انقلاب را به وجود بیاورند، با 70 قبضه اسلحه و 100 نفر نیرو به جنگل پناه بردیم و در مدت پنج ماهی که تا اوایل اسفندماه در جنگل بودیم، چندین بار با نیروهای سپاه درگیر و توسط آنها محاصره شدیم."

وی افزود: "به علت طولانی شدن مدت اقامت ما در جنگل، آذوقه‌های تهیه‌شده تمام شد و مجبور شدیم مقداری از تدارکات غذایی‌مان را از گالش‌های ساکن در جنگل بخریم."وی اضافه کرد: "اواخر دی‌ماه تصمیم گرفتیم به شهر حمله کنیم و مراکز انتظامی آمل خصوصاً دو مرکز محل استقرار نیروهای سپاه و بسیج را به محاصره‌ی خود درآوریم و با استفاده از نیروهای مردم که در آن موقع بر اساس

تحلیل‌های‌مان اطمینان داشتیم به ما می‌پیوندند، قیام خود را از شهر آمل آغاز کنیم."

متهم گفت: "درگیری ساعت 11 شب، ابتدا از مرکز محل استقرار نیروهای بسیج شهر آمل آغاز شد که صبح همان روز با هماهنگی نیروهای انتظامی شهر و مردم، با کشته شدن بسیاری از نیروهایمان ما مجبور به فرار مجدد به جنگل شدیم."

حسین تاجمیر ریاحی متهم ردیف یک دادگاه که ادعای شرکتش در جنگ تحمیلی به خاطر حمایت از استقلال کشور مورد اعتراض خانواده‌های شهدا قرار گرفت، در ادامه‌ی دفاعیات خود، بند 2 موارد کیفرخواست دائر بر مسئول تشکیلاتی به اصطلاح سربداران عامل جنایت خونین 6 بهمن ماه 1360 آمل را به عنوان مسئول کل تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در زمان دست‌گیری پذیرفت.

متهم در پاسخ این سؤال دادستان که سلاح‌های خود را از چه منابعی تأمین می‌کردید گفت: "قسمتی از سلاح‌های ما از خارج کشور؛ بخشی از آن در زمان انقلاب از پادگان‌ها؛ قسمتی از منطقه‌ی کردستان و مقادیری را از منطقه‌ی جنگی جنوب تأمین می‌کردیم.

بنا بر همین گزارش، اغلب متهمین افرادی هستند که چندین سال از عمر خود را در کشورهای غربی در دامان امپریالیست‌ها گذرانده‌اند و پس از پیروزی انقلاب اسلامی به ایران آمده‌اند.

بنابه گزارش خبرنگار کیهان، پس از سخنان متهم ردیف اول، دادگاه در ساعت 13 جهت تنفس تعطیل اعلام شد و ادامه‌ی دادگاه به بعد از ظهر دیروز موکول شد.

دومین جلسه‌ی محاکمه‌ی 28 تن از اعضای کادر مرکزی اتحادیه کمونیست‌های ایران موسوم به سربداران که پس از جنایات این گروه در آمل دست‌گیر شده‌اند، بعد از ظهر دیروز در شعبه‌ی یک دادسرای انقلاب اسلامی به ریاست آیت‌الله گیلانی به کار خود ادامه داد. در این جلسه، ابتدا پدر دو تن از شهدای آمل پرده از جنایات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها برداشته و اعمال زشت این گروهک محارب را توضیح دادند. سپس، سیداسدالله لاجوردی دادستان انقلاب اسلامی مرکز ضمن قرائت متن کیفرخواست متهم ردیف دوم فرامرز طلوعی سمنانی، موارد اتهام نام‌برده را به این شرح اعلام کرد: 1. عضو مرکزیت و رهبری تشکیلات محارب و الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران. 2. شرکت در کنگره‌های سازمانی اتحادیه جهت تدوین خط‌مشی کلی تشکیلات در رابطه با ارائه‌ی روش مبارزه بر علیه نظام جمهوری اسلامی ایران. 3. عضویت در کمیته‌ی تهران سازمان و ارتباط با کارخانه‌های تولیددارو، کفش ملی و مینو. 4. عضویت در کمیته‌ی دائم سازمان و مسئول ارتباطات داخلی تشکیلات که به معنی تماس با مسئول پیک و از این طریق تماس با شهرستان‌های تابعه‌ی سازمان در سراسر کشور. [بوده است] 5. ارتباط با مسئول مالی سازمان که از اقدامات عملی این بخش تحویل مبلغ قریب 8 میلیون ریال وجه نقد از تشکیلات جنوب و تحویل آن به مسئول مالی سازمان [بوده است]. قابل توضیح این‌که مبلغ مذکور از بانک کشاورزی استان خوزستان جهت در اختیار گذاشتن وام برای کشاورزان محروم این استان تهیه شده بوده و توسط مزدوران این گروهک به سرقت رفته است. 6. نماینده‌ی سازمان جهت شرکت در "کنفرانس وحدت" که هدف از برگزاری و تشکیل این کنفرانس ایجاد هماهنگی بین گروهک‌های موسوم به خط 3 جهت تشکیل (حزب واحد کمونیست) برای مبارزه با نظام جمهوری اسلامی بوده است.

توضیح: متهم فرامرز طلوعی سمنانی از کادرهای قدیمی و مجرب مارکسیست‌ها است که طی اقامت 15 ساله‌ی خود در امریکا نقش ویژه‌یی در به انحراف کشاندن جوانان مرز و بوم داشته و حتی یک دوره دبیرکل کنفدراسیون احیا بوده است و پس از پیروزی انقلاب خون‌بار امت حزب‌الله به کشور بازگشته و طی سال‌های بعد از انقلاب تا زمان دست‌گیری، مسئولیت‌های فوق‌العاده‌یی در ارتباط با گروهک الحادی و محارب اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران (سربداران جنگل) داشته است. با توجه به مراتب فوق و نقش بسیار فعال و حساس نام‌برده در تشکیلات مذکور، مجرمیت وی از نظر دادسرای انقلاب اسلامی مرکز محرز و مسلم [است و] از محضر محترم دادگاه انقلاب اسلامی مرکز تقاضای

اشد مجازات را دارد.

بعد از قرائت کیفرخواست، فرامرز طلوعی سمنانی با پذیرفتن مواردی از اتهامات مندرج در کیفرخواست گفت: "همان طوریکه در کیفرخواست آمده است، من عضو کمیته‌ی دائم سازمان و مسئول ارتباطات داخلی تشکیلات بودم، ولی در اعتراض به قیام مسلحانه که اول قرار بود در تهران انجام شود و بعد در آمل اجرا شد، از کمیته‌ی دائم سازمان اخراج شدم." وی سپس با اشاره به خط‌مشی سازمان گفت: "اتحادیه‌ی کمونیست‌ها رهبری امام را قبول داشت، ولی انقلاب اسلامی را قبول نداشت که در این رابطه دادستان انقلاب اسلامی مرکز با ارائه‌ی بریده‌های روزنامه‌ی حقیقت ارگان اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران، این ادعا را برای فرار از مجازات اعلام کرد و گفت: "وی دروغ می‌گوید."

در همین رابطه آیت‌الله گیلانی رئیس دادگاه گفت: "مبارزات شما علیه ارتجاع نبود، بلکه ارتجاع زندگی شما بود که به جنگل رجعت کردید و مانند حیوانات جنگل به مردم حمله کردید."

در ادامه‌ی محاکمه‌ی اعضای مرکزی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران موسوم به سربداران، اسدالله لاجوردی متن کیفرخواست جهانگیر احمدی گل تپه متهم ردیف 3 را قرائت کرد. اتهامات نام‌برده به این شرح است:

عضویت در گروهک سربداران جنگل وابسته به اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران و اقامت قریب 6 ماه در جنگل‌های آمل جهت مبارزه‌ی مسلحانه علیه نظام الهی جمهوری اسلامی.

شرکت مستقیم در درگیری مسلحانه‌ی 22 آبان در داخل جنگل که در این درگیری یک برادر پاسدار به شهادت می‌رسد.

شرکت مستقیم در درگیری‌های مسلحانه‌ی "رزکه" که هدف نهایی این درگیری تصرف منطقه و سپس نزدیک شدن به شهر آمل و ایجاد غائله و کشتار در شهر بوده که مسئولیت نام‌برده در این درگیری‌های خونین ایجاد خط آتش پشتیبانی جهت عقب‌نشینی افراد خط مقدم بوده است.

شرکت مستقیم در حمله به شهر آمل و کشتار ده‌ها تن از امت حزب‌الله در ششم بهمن سال 1360. نام‌برده در این درگیری مسلح به سلاح ژ3 و سرتیم بوده و طی یک روز درگیری در شهر دست به هر جنایت هولناکی زده، از جمله زخمی نمودن چندین نفر برادران پاسدار و برادران ژاندارمری و همچنین مردم عادی و غیر مسلح که بعضاً به شهادت آنان منتهی گردیده است. 5. بعد از پایان درگیری حمله به آمل، غروب روز ششم بهمن به جنگل فرار کرده و به اصطلاح از شهر عقب‌نشینی می‌نمایند و پس از آن شرکت مستقیم در درگیری تاریخ 20 بهمن 1360 در منطقه‌یی به نام "گزناسرا" که در این درگیری نام‌برده از ناحیه‌ی سر زخمی می‌گردد.

گردشکار پرونده: متهم فوق‌الذکر شروع فعالیت‌های سازمانی خود را از سال 1358 توسط گروهک‌های ضد انقلاب ادامه داد. تا اواخر شهریور 1360 کماکان در این مسیر از خود مایه گذاشته است تا این‌که در این تاریخ جهت یک مبارزه‌ی مسلحانه تحت عنوان به اصطلاح "قیام فوری" به اتفاق دیگر افراد ملحد و محارب راهی جنگل‌های شمال می‌شود و طی اقامت 6 ماهه‌ی خود در جنگل، از هیچ حرکتی در جهت پیشبرد اهداف شوم سربداران مضایقه نداشته است و در اکثر درگیری‌های خونینی که طی این مدت به وقوع پیوسته، وی نقش فعال و ویژه‌یی داشته است و به دست خود همان طور که فوقاً آمد، جنایت‌های هولناکی را به وجود آورده است.

جهانگیر احمدی گل تپه با پذیرفتن کلیه‌ی موارد اتهام، به دادگاه گفت: "من از خودم هیچ دفاعی ندارم و سپس ضمن برشمردن چگونگی جنایات گروهک اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در آمل گفت مدتی که ما در جنگل بودیم مواد غذایی خود را از طریق دزدیدن اموال مردم گزناسرا تهیه می‌کردیم. وی همچنین به جنایات این گروهک اشاره کرد و گفت: "من به سوی پاسداری که در جریان درگیری مجروح شده بود تیرخلاص شلیک کردم و یک پزشک را نیز زخمی نمودم.

وی در پاسخ به سؤال رئیس دادگاه که آیا کس دیگری را هم کشته یا زخمی کرده است گفت: "یک اتومبیل که احتمالاً متعلق به شهربانی بود و همچنین یک وانت که تعدادی در آن بودند [را] به رگبار بستم. جهانگیر احمدی گل تپه در ادامه اظهارات خود گفت: "جنایاتی که ما کردیم خنجر زدن از پشت به امت حزب‌الله بود و از این جنایات نمی‌شود دفاع کرد. تصوری که من از تهران و از زندان اوین داشتم با آن چیزی که واقعاً وجود دارد تفاوت داشت. من فکر می‌کردم در زندان شکنجه می‌دهند و پوست از سر ما می‌کنند، ولی بعد از ورود به زندان، اسم زندان را دانشگاه اوین گذاشتیم و این‌ها به خاطر دروغ‌هایی بود که رهبران ما می‌گفتند. مثلاً موقعی که در جنگل بودیم به ما می‌گفتند اعلامیه‌های سربداران را در آمل تا 300 تومان خرید و فروش می‌کنند و مردم منتظرند تا ما به شهر حمله کنیم." آن گاه آیت‌الله گیلانی گفت: "این دروغ‌ها مختص اتحادیه‌ی کمونیست‌ها نیست، بلکه مرکزیت آن‌ها، یعنی سازمان سیا این روش را دارد. سپس، دادستان انقلاب اسلامی مرکز، متن کیفرخواست متهم ردیف چهارم حمیدرضا امامی را قرائت و موارد اتهام وی را به این شرح اعلام کرد:

ارتباط با سازمان محارب و الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران از سال 1359.

هم‌کاری با عناصر ملحد و محارب سازمان اتحادیه در ارتباط با اختفای ماشین چاپ و اسلحه در کارگاه سازمانی تحت پوشش تابلوسازی و سپس از بین بردن ماشین چاپ به دستور مسئول بالاتر.

عزیمت به جنگل‌های آمل در تاریخ 21/اردیبهشت/1360 و قیام مسلحانه علیه نظام جمهوری اسلامی تحت عنوان سربداران جنگل که در این رابطه با گروه‌های نظامی داخل جنگل به نام‌های گروه اسماعیل، منوچهر و محمد در ارتباط بوده است.

مشارکت در درگیری 18 آبان در داخل جنگل و داشتن مسئولیت در قسمت تدارکات سازمان برای حمل فشنگ‌ها و آذوقه و استقرار در گروه پزشکی جنگل.

مشارکت در درگیری مسلحانه‌ی 22 آبان در داخل جنگل که در این درگیری ده‌ها تن از برادران سپاه و ارتش به شهادت می‌رسند. نام‌برده در این جریانات مسلح به سلاح گرم بوده است.

بازگشت از جنگل پس از قریب 3 ماه اقامت در جنگل و سپس مخفی شدن در خانه‌ی یکی از افراد جنگل با نام مستعار «سامان» و سپس ایجاد ارتباط مجدد با تشکیلات از طریق اجرای یک قرار تشکیلاتی با یکی از افراد سازمان با نام مستعار «بهزاد» و اشتغال در یک کارگاه سازمانی تحت پوشش تابلوسازی و سکونت در این محل تا لحظه‌ی دست‌گیری.

کمک مالی به سازمان محارب اتحادیه‌ی کمونیست‌ها و همچنین پخش اعلامیه‌های گروهک اتحادیه.

سپس، دادستان انقلاب اسلامی مرکز با توجه به مجرمیت نام‌برده تقاضای اشد مجازات را برای وی نمود.

حمیدرضا امامی در دفاع از خود گفت: "من در قبال این جنایات از خود دفاعی ندارم و از امت شهیدپرور ایران به خصوص خانواده‌های شهدای آمل شرمنده هستم و تمام موارد ذکرشده در کیفرخواست را می‌پذیرم. وی اظهار داشت: "تا قبل از این‌که من به جنگل بروم از جریان قیام مسلحانه اطلاع نداشتم و بعد هم 70 روز در جنگل در قسمت تدارکات فعالیت می‌کردم و گرچه در درگیری‌ها مسلح بودم، ولی از سلاح خود استفاده نکردم."

در این جلسه، محاکمه‌ی 28 تن از اعضای مرکزی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها موسوم به سربداران ساعت 18 و 20 دقیقه پایان یافت و جلسه‌ی بعدی ساعت 8 صبح امروز یک‌شنبه تشکیل می‌شود.»⁽¹⁾

1) مأخذ 12.

روزشمار جنگ یک‌شنبه 19 دی 1361 24 ربیع‌الاول 1403 9 ژانویه 1983

187

در ادامه‌ی مباحث مربوط به بررسی طرح مانور (طرح عملیاتی شماره 1 کربلا) و در پی گفت و گوهایی که در چند روز گذشته به طور مستمر و در حداقل 8 جلسه‌ی فشرده در رده‌ی لشکرها؛ 4 جلسه در سطح قرارگاه خاتم(ص) سپاه پاسداران⁽¹⁾و یک جلسه‌ی مشترک فرماندهان سپاه و ارتش انجام شد، ساعت 10:30 صبح امروز جلسه‌یی با

1) چهار جلسه‌ی قرارگاه خاتم‌الانبیا سپاه (شامل جلسه‌ی ساعت 4:30 بعد از ظهر روز 17 دی 1361در قرارگاه خاتم؛ 20:15 تا 30 دقیقه‌ی بامداد در قرارگاه کربلا با حضور همه‌ی فرماندهان قرارگاه‌ها و یگان‌های جنوب سپاه؛ جلسه‌ی ساعت 8:45 صبح روز 18 دی 1361 در قرارگاه کربلا و جلسه‌ی ساعت 8:30 صبح روز 19 دی 1361 با حضور فرمانده کل سپاه و فرماندهان قرارگاه‌های سپاه پاسداران در محل قرارگاه کربلا و یک جلسه‌ی مشترک با حضور فرماندهان ارتش و سپاه در ساعت 9 صبح تا 5 بعد از ظهر روز 18 دی 1361 در محل قرارگاه کربلا تشکیل شد. همچنین، غلامعلی رشید هنگامی که فرمانده کل سپاه به اتفاق برادران رحیم صفوی و حسن باقری برای پی‌گیری برخی امور مربوط به تشکیلات سپاه به تهران رفته بودند، 8 جلسه در رده‌ی لشکرها در طول چند روز برگزار کرد که نوعاً بررسی طرح مانور و میزان آمادگی یگان‌ها بود.

حضور: محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران؛ مرتضی صفار؛ رحیم صفوی؛ علی شمخانی قائم‌مقام فرمانده سپاه؛ محمد باقری؛ غلامعلی رشید؛ مهدی بزرگ‌زاده؛ حسن باقری مسئول اطلاعات عملیات سپاه و عضو تیم طرح‌ریزی عملیات؛ مرتضی قربانی فرمانده لشکر25 کربلا؛ حمیدی‌نیا فرمانده لشکر5 نصر؛ مجید بقایی فرمانده قرارگاه کربلا؛ غلامحسین بشردوست طرح و عملیات قرارگاه نجف؛ محمدابراهیم همت فرمانده سپاه 11 قدر و فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص)؛ امین شریعتی؛ عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف؛ نبی رودکی فرمانده تیپ 19 فجر؛ احمد غلامپور معاون قرارگاه کربلا؛ جوادی؛ ملک‌زاده؛ علی‌آبادی مهندسی قرارگاه نجف، از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش؛ سرهنگ حسنی سعدی فرمانده قرارگاه مقدم نزاجا در جنوب؛ سرهنگ موسوی قویدل، سرهنگ دولت‌آبادی؛ سرهنگ دژکام فرمانده قرارگاه نجف؛ سرهنگ محمدی؛ سرهنگ شاهان عضو تیم طرح‌ریزی عملیات؛ سرگرد جانگداز، از ارتش جمهوری اسلامی ایران در محل قرارگاه کربلا تشکیل شد.⁽¹⁾

در ابتدای جلسه سرهنگ قویدل نظر فرماندهان ارتش مبنی بر اجرای عملیات در ارتفاعات حمرین را توضیح داد.

G245

وی در این توضیحات به کلیات طرح مورد نظر ارتش اشاره کرد که بر اساس آن؛ یگان‌هایی از سپاه11 قدر و 2 تیپ زرهی ارتش باید از محور پیچ‌انگیزه، ارتفاعات فوقی را تا دویرج تصرف کنند.

یک روز بعد، بخش دیگر سپاه قدر باید در شمال فکه حد فاصل مرز تا هورالسناف وارد عمل شود و با نابود کردن استعداد دشمن در این منطقه آن‌جا را پاک‌سازی و به سمت جنوب پدافند کند. هم‌زمان، در عملیات دیگری، سپاه7 حدید با استفاده از یک لشکر، حد فاصل مرز تا کانال کشاورزی را تصرف کند و یک لشکر دیگر نیز پل غزیله را تصرف کرده، و یک لشکر نیز منطقه را پاک‌سازی کند. بر اساس طرح ارتش، سپاه سوم صاحب‌الزمان (که در براورد نیرویی سپاه برای این عملیات در نظر گرفته نشده بود) برای عملیات پس از غزیله و تصرف العماره باید وارد منطقه شود. بر اساس توضیحات سرهنگ قویدل، هدف از اجرای این عملیات تضمین عملیات اصلی (حمله به غزیله - حلفائیه و العماره) بود و محاسن آن عبارت بودند از: بسته شدن راه پاتک دشمن؛ سهولت در رسیدن به عقبه‌ی دشمن (در غزیله)؛ انهدام بخش عمده‌یی از نیروهای دشمن؛ محروم کردن دشمن از تسلط بر نقاط سرکوب منطقه؛ کوتاه شدن خط پدافند بعد از عملیات اصلی (العماره).

سرهنگ قویدل "کمبود نیرو" برای دو عملیات هم‌زمان؛ "رعایت نشدن اصل تمرکز

1) سند شماره 1008گ/ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.

قوا" و ضعف نیرو در رسیدن به هدف اصلی (العماره) را از جمله معایب طرح برشمرد.

سرهنگ حسنی سعدی نیز در توضیح بیش‌تر محاسن طرح با فرض اجرا نشدن عملیات در فوقی، گفت: «وقتی نیروهای ما به عماره برسند، خطر از جناح راست (شمال) است و دشمن از این منطقه می‌آید و آنان را تهدید می‌کند، ولی اگر روی فوقی عمل کنیم، راحت‌تر می‌توانیم جناح راست عملیات (غزیله و العماره) را تامین کنیم.»

در ادامه، غلامعلی رشید نکاتی را در رد پیشنهاد فرماندهان ارتش مطرح کرد از جمله این‌که:

سپاه 11 قدر به دلیل محدودیت در نیرو قادر نخواهد بود تا شمال رودخانه‌ی دویرج را تصرف کند.

· تلفات نیروهای خودی به دلیل هجوم جبهه‌یی برای تصرف منطقه‌ی پیشنهادی ارتش زیاد خواهد بود.

· امکان‌پذیر نبودن تثبیت شدن عملیات در طول یک روز در شمال دویرج (عملیات در این منطقه حداقل به 3 روز زمان نیاز دارد).

· رعایت نشدن تمرکز قوا و دوتکه شدن نیروها.

· وجود موانع طبیعی و مصنوعی بسیار در منطقه.

G247

پس از وی، محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران گفت:

«مانور برادران ارتش، هدف دیگری را به هدف قبلی اضافه کرده تا مانور قبلی با ضمانت بیش‌تری اجرا شود که البته اضافه شدن این مانور حُسن است برای این‌که انهدام بیش‌تری از دشمن انجام می‌شود، ولی وقتی امکانات خود را در نظر می‌گیریم عیب‌های این طرح ظاهر می‌شود. لذا، بایستی درگیری قطعی خود را روی هدف (اصلی) متمرکز کنیم، چون اگر تمام (قرارگاه) نجف را هم به کار بگیریم، حداکثر تا پشت دویرج می‌توانیم بیاییم.»⁽¹⁾

در ادامه، غلامعلی رشید برای تأمین نظر فرماندهان ارتش و سپاه به جمع‌بندی طرح‌های ارائه‌شده برای تصرف العماره پرداخت و گفت: «سه راه‌کار عملیاتی وجود دارد:

1. رودخانه‌ی طیب تا چزابه به غزیله.

1) در عملیات اصلی، تصرف جاپای غزیله برای حرکت به سمت العماره بر عهده‌ی قرارگاه نجف بود.

(ارتفاعات) فوقی و محور فکه - چزابه.

فکه و چزابه.

وی در ادامه، پیشنهاد کرد در طیب به طور محدود عمل شود و تلاش اصلی در چزابه با هدف تصرف سرپل غزیله انجام شود و پس از تثبیت غزیله، نیروها پس از تجدید قوا از غزیله به سمت العماره حرکت کنند و البته اذعان کرد که تضمینی برای حرکت از غزیله به العماره وجود نخواهد داشت.

با اصرار فرماندهان ارتش مبنی بر اجرای عملیات روی فوقی، تعدادی از فرماندهان سپاه از جمله محمدابراهیم همت و حسین خرازی با تأکید بر رعایت اصل تمرکز قوا؛ هجوم برای تصرف مرکز فرماندهی دشمن (در غزیله) و گسترش ندادن عرض منطقه‌ی عملیات، بر اجرای عملیات در محور "فکه - چزابه" تأکید کردند.

مباحث انجام‌شده در این جلسه نشان می‌داد که فرماندهان ارتش همچنان بر اجرای عملیات از دو محور تمایل دارند، اما به رغم مباحثی که انجام شد، طرفین نتوانستند یک‌دیگر را قانع کنند.

راوی قرارگاه درباره‌ی نتیجه‌ی این جلسه نوشته است: «نهایتاً پس از پایان یافتن جلسه در ساعت 13:00و رفتن فرماندهان ارتش از جلسه، بنا بر این شد که کلیه‌ی طرح‌ها به قوت خود باقی بماند، ولی برادران تا 48 ساعت بر شناسایی‌های خود ادامه بدهند و روی طرح فکر کنند و بعد از مدت تعیین‌شده درباره‌ی طرح مانور نظر بدهند تا تصمیم قطعی گرفته شود.»

گفتنی است که به رغم پیشنهاد ارتش مبنی بر بازکردن یک جبهه‌ی دیگر در شمال (فوقی) علاوه بر اجرای عملیات اصلی در محور فکه - چزابه، فرماندهان سپاه با این کار موافق نبودند و بیش‌تر به دلیل محدود بودن نیرو به تمرکز دادن به قوا برای اجرای عملیات در یک محور اصرار می‌ورزیدند.⁽¹⁾

188

در گلوله‌باران امروز آبادان، 5 منزل مسکونی آسیب دید و 2 منزل طعمه‌ی حریق شد. در این اقدام دشمن، 3 تن از اهالی شهر نیز زخمی شدند.⁽²⁾

189

در اقدامات امروز افراد مسلح گروه‌های مخالف چند نفر زخمی شدند. یک نفر از افراد این گروها نیز در سنندج تسلیم نیروهای خودی شد.

1. امروز، نیروهای مسلح غیر قانونی به نیروهای تأمین جاده‌ی سنندج - دیواندره در

1) سند شماره 159/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (تقی رضوانی)، 17/10/1361 تا 4/11/1361، صص 64 - 57.

2) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 20/10/1361، ص 2، آبادان.

تونل شماره 2 حمله کردند که در طول آن یک سرباز ژاندارمری زخمی شد.⁽¹⁾

در نزدیکی روستای سیلاب در شمال سلماس، نیروهای مسلح مخالف، به 2 خودرو در حال عبور تیراندازی کردند که 2 نفر زخمی شدند. یکی از این افراد معلم و دیگری درجه‌دار ژاندارمری بود.⁽²⁾

در جاده‌ی مهاباد به میاندوآب، افراد حزب دمکرات 2 تن از افراد ژاندارمری را به گروگان گرفتند.⁽³⁾

امروز همچنین یک تن از اعضای گروه‌های مسلح غیر قانونی در کردستان، با تحویل یک قبضه اسلحه، خود را به نیروهای سپاه پاسداران سنندج معرفی و درخواست امان‌نامه کرد.⁽⁴⁾

190

شماری از اعضای سازمان مجاهدین خلق در چند شهر کشور دست‌گیر شدند و حکم اعدام یکی از آنان پس از تأیید شورای عالی قضایی اجرا شد.

یک گروه 6 نفره از اعضای سازمان مجاهدین خلق در شهرستان نور - که با نام مستعار "معراج" فعالیت می‌کردند - به همت نیروهای سپاه شناسایی و دست‌گیر شدند. مأموریت این گروه ترور و تهدید نیروهای سپاه و افراد متعهد این شهر بود.⁽⁵⁾

در رودسر، یکی از افراد این سازمان به جرم فعالیت مسلحانه و حمل غیر مجاز اسلحه و... به اعدام محکوم شده بود که پس از تأیید شورای عالی قضایی حکم وی اجرا شد.⁽⁶⁾

در ازنا، یکی از اعضای سازمان که در بمب‌گذاری یک مغازه نقش داشت، دست‌گیر و تحویل دادسرا شد. در این حادثه که در 24/شهریور/1361 اتفاق افتاد، یک بمب در مغازه‌ی یک فرد متعهد مذهبی منفجر شد که بر اثر آن 2 نفر شهید و 6 تن مجروح شدند.⁽⁷⁾

191

دفتر سازمان مجاهدین خلق مستقر در پاریس گفته‌های اخیر محسن رضایی مبنی بر بازداشت یا کشته شدن 80 نفر از اعضای این سازمان را رد کرد. به گزارش رادیو صدای آزاد ایران:

«در این اعلامیه گفته شد در حالی که سپاه پاسداران از 80 نفر سخن گفته است، فقط 14 نام اعلام شده که آن نیز مربوط به 4 ماه گذشته است.

1) سند شماره 433619 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 292، 19/10/1361؛ و - سند شماره 341150 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به استانداری، 19/10/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 43779 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه5 (اطلاعات) به ستاد مرکزی اطلاعات، 23/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 43634 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 21/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 088299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به قائم‌مقام فرماندهی، شماره 14، 4/11/1361، ص 9.

3) سند شماره 55309 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 28/10/1361، صص 2 و 1.

4) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 21/10/1361، ص 2.

5) سند شماره 103850 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 223، 30/10/1361، ص 2.

6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 298، 22/10/1361، صص 5 و 6، رشت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/10/1361، به گزارش سپاه پاسداران لنگرود.

7) سند شماره 0227388 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن رویدادهای منطقه8، فرماندهی منطقه8 سپاه پاسداران، شماره 21، 26/10/1361، ص 6، ازنا.

به نقل از علی زرکش‌⁽¹⁾فرمانده مجاهدین در داخل ایران، در این اعلامیه گفته شد از روزی که موسی خیابانی و اشرف ربیعی کشته شده‌اند، تا امروز هیچ گونه ضربه‌ی سختی بر مجاهدین وارد نیامده است، در حالی که در همین مدت قریب یک هزار نفر از کارگزاران حکومت به وسیله‌ی مجاهدین از پای درآمده‌اند.»⁽²⁾

192

در ادامه‌ی رسیدگی به پرونده‌ی 6 تن دیگر از 28 تن کادرهای مرکزی و اعضای "سازمان مارکسیستی و اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران" موسوم به "سربداران جنگل" که عاملان حمله در ششم بهمن 1360 در آمل و کشتار 40 نفر از مردم و نیروهای نظامی و انتظامی این شهر هستند، امروز سومین و چهارمین جلسه‌ی این دادگاه صبح و بعد از ظهر در شعبه‌ی اول با حضور خانواده‌ی شهیدان این حادثه در دادگاه انقلاب اسلامی مرکزی تشکیل شد. در این جلسه، دادستان انقلاب ابتدا کیفرخواست متهمان را قرائت کرد. و سپس متهمان به دفاع از خود پرداختند. در کیفرخواست دادستان کل، اتهاماتی از این قبیل عنوان شد: عضویت در کادر مرکزی سازمان اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران؛ فعالیت در امور اقتصادی سازمان برای تأمین منابع مالی؛ نفوذ در ارگان‌های انقلابی؛ نگه‌داری اسلحه و مهمات؛ داشتن مسئولیت سازمان‌دهی تشکیلات سازمان؛ مسئولیت انتقال اسلحه و مهمات به جنگل‌های آمل به منظور آماده شدن برای حمله به آمل؛ ارتباط با سازمان بعد از واقعه‌ی 6 بهمن؛ شرکت مستقیم در درگیری‌های 6 بهمن آمل، شرکت در درگیری‌های "رزکه" در آذرماه 1360؛ داشتن مسئولیت گروه شناسایی تهیه‌ی خانه‌ی امن برای اسکان شرکت‌کنندگان در فاجعه‌ی 6 بهمن؛ عضویت در هیئت تحریریه‌ی انتشارات سازمان و...

متهمان که هر کدام پس از قرائت کیفرخواست به دفاع از خود پرداختند، ضمن اظهار ندامت اتهامات واردشده را پذیرفتند و بر شرکت مستقیم و فعال یا شرکت در زمینه‌سازی‌های فاجعه‌ی 6 بهمن سال 1360 اعتراف کردند.

اغلب متهمان بر این نکته اذعان کردند که برداشت آن‌ها از واکنش مردم برای هم‌کاری با آنان غیر واقعی بوده است.⁽³⁾-⁽⁴⁾

193

امام خمینی در دیدار رئیس و قضات دیوان عالی کشور و سایر شعب با ایشان، سخنانی

1) وی عضو مرکزیت و مسئول نظامی سازمان است.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 296، 20/10/1361، ص 23، رادیو صدای آزاد ایران، 19/10/1361، به نقل از دفتر سازمان مجاهدین خلق در فرانسه.

3) روزنامه‌ی کیهان، 20/10/1361، ص 4، از دادگاه انقلاب اسلامی؛ و - همان، ص 13؛ و - روزنامه‌ی کیهان، 21/10/1361، ص 17.

4) مشروح جریان دادگاه سوم و چهارم متهمان این پرونده، به نقل از روزنامه‌ی کیهان در ضمیمه‌ی گزارش درج شده است.

ایراد فرمودند. مهم‌ترین محور سخنان ایشان عبارت بود از: توصیه به قضات و دادستان‌ها برای رسیدگی به وضعیت مستمندان؛ کارکردن برای رضای خدا و نه پست و

مقام و یادآوری رسالت پیامبر اسلام برای تربیت مردم و نجات مظلومان از دست ظالمان. ایشان در بخشی از سخنانشان فرمودند:

G251

«من امیدوارم که همه قضات و دادستان‌ها و کسانی که امور دادگستری سراسر کشور را به عهده دارند، برای خاطر خدا و برای خاطر اسلام در فکر مستمندانی باشند که در طول تاریخ تحت فشارهای سلاطین و یا خان‌ها و یا سرمایه‌دارها و امثال اینها بودند و آنها را نجات دهند. و ان‌شاءالله کشور ما کشوری باشد که هر چه بیشتر به افق اسلام نزدیک شود که این آرزوی ماست و بسته به این است که هر دسته‌ای در هر جائی که خدمت می‌کند این مسأله در نظرش باشد که برای خدا و برای اسلام خدمت کند، نه برای مقام. در هر صورت مقام یک مسأله نیست که انسان ارزش انسانی خود را صرف آن کند، چراکه بالاترین چیز ارزش انسانی هر فرد می‌باشد و باید ارزش انسانی را هر چه بیشتر تقویت کنید و این امر با کناره‌گیری درست نمی‌شود و انسان ارزشش به این است که در جامعه ببیند که چه خدمتی به این بندگان خدا می‌تواند انجام دهد. و شما می‌دانید که هر چه پیغمبر اکرم(ص) رنج کشید، که از همه هم بیشتر رنج کشید، برای تربیت مردم و برای نجات مظلومین از دست ظالم‌ها بود.»⁽¹⁾

194

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه، انتشار خبرهایی درباره‌ی تمایل عراق برای پرداخت غرامت جنگی به ایران را یک خبر مطبوعاتی دانست. وی که برای شرکت در کنفرانس وزیران خارجه‌ی کشورهای غیر متعهد در نیکاراگوئه در راه سفر به این کشور است، در توقف کوتاهی در مادرید، در دو دیدار و گفت و گوی جداگانه، مواضع جمهوری اسلامی ایران را برای وزیر خارجه‌ی اسپانیا و مطبوعات آن کشور تشریح کرد. به نوشته‌ی روزنامه‌ی کیهان:

1) مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی وزارت ارشاد اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: وزارت ارشاد اسلامی، 1368، صص 172 و 175.

«در دیدار ولایتی و وزیر خارجه‌ی اسپانیا، طرفین تمایل خود را به گسترش همه‌جانبه‌ی روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی میان دو کشور ابراز داشتند و فرناندو موران وزیر امور خارجه‌ی اسپانیا خواستار تشکیل نمایشگاهی از آثار فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در کشور خود شد. همچنین مقرر شد یک هیئت اقتصادی به سرپرستی وزیر صنایع اسپانیا جهت توسعه‌ی روابط اقتصادی - صنعتی - تجاری بین دو کشور و در پاسخ به دیدار آقای هاشمی وزیر صنایع کشورمان، از اسپانیا به تهران سفر کند. در این دیدار که یک ساعت طول کشید، وزیر امور خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران و وزیر امور خارجه‌ی اسپانیا مسائل و مشکلات متعدد جهانی از جمله خطر برخورد بین دو ابرقدرت در زمینه‌ی سلاح‌های هسته‌یی و اجلاس آتی وزرای امور خارجه‌ی کشورهای عضو جنبش عدم تعهد در ماناگوا و همچنین مسئله‌ی افغانستان را مورد بحث و بررسی قرار دادند. ولایتی در این ملاقات بر ضرورت گسترش روابط میان یک اسپانیای مستقل در غرب مدیترانه و جنوب غربی اروپا و جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک کشور خاورمیانه تأکید کرد. در این ملاقات، از وزیر امور خارجه‌ی اسپانیا برای سفر به جمهوری اسلامی ایران نیز دعوت شد. دکتر ولایتی در این مصاحبه ضمن تأکید بر شرایط جمهوری اسلامی ایران برای خاتمه‌ی جنگ تحمیلی و عدم تغییر این شرایط گفت: "این‌که می‌گویند عراق حاضر است غرامت ما را بپردازد تنها در مطبوعات عنوان شده و در این مورد به هیچ وجه پیشنهاد رسمی از جانب عراق ارائه نشده است و این یک جنگ تبلیغاتی علیه ما است تا تصویری مبنی بر صلح‌طلبی عراق و جنگ‌طلبی ما ترسیم کنند."وزیر خارجه‌ی کشورمان در مورد دیدارش با فرناندو موران به همتای اسپانیایی خود گفت: "در این دیدار عمدتاً روابط دو جانبه‌ی کشور مطرح شد و از آن‌جا که اسپانیا در ازای کالای صنعتی از ما نفت می‌خرد، طرفین علاقه‌ی خود را نسبت به گسترش روابط اقتصادی ابراز داشتند⁽¹⁾

ما تا کنون قسمت وسیعی از اراضی خود را که توسط عراق اشغال شده بود، آزاد کرده‌ایم، ولی تا بازپس‌گیری کامل اراضی به جنگ ادامه خواهیم داد."⁽²⁾

وی همچنین درباره‌ی امکان مذاکره با عراق گفت: "در صورتی‌که عراق شرایط ما را به طور اصولی بپذیرد این‌که با آن‌ها بر سر یک میز مذاکره بنشینیم اهمیتی ندارد. "وی اضافه کرد که سرنگونی رژیم صدام هیچ وقت از جمله شرط‌های ما برای خاتمه‌ی جنگ نبوده است.⁽³⁾-⁽⁴⁾

به گزارش خبرگزاری فرانسه وی اعلام کرد: "جنگ عراق و ایران پس از برآورده

1) مأخذ 12، بخش اول، ص 2.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 297، 21/10/1361، ص 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/10/1361، به گزارش خبرگزاری فرانسه از مادرید.

3) همان، مادرید - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/10/1361.

4) این قسمت از مصاحبه‌ی آقای ولایتی در روزنامه‌های داخلی و خبرگزاری فرانسه انعکاس نیافته است.

شدن سه شرط ایران توسط عراق، یعنی استرداد تمام اراضی اشغالی؛ پرداخت غرامت و تعیین مسئول جنگ در یک دادگاه بین‌المللی، خاتمه می‌یابد."آقای ولایتی افزود:

"شرکت ما در جنگ تحمیلی حالت دفاعی دارد نه تهاجمی."»⁽¹⁾

195

جمهوری اسلامی ایران در یادداشتی به سازمان ملل رسماً خواستار رسیدگی به وضع نیروهایی شد که در جریان جنگ تحمیلی مفقودالاثر شده‌اند.

به نوشته‌ی روزنامه‌ی کیهان:

G253

«نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در دفتر سازمان ملل متحد در ژنو ضمن ارسال فهرست اسامی مفقودشدگان ایرانی در جنگ تحمیلی برای گروه‌کار مفقودشدگان سازمان ملل، خواستار پی‌گیری موضوع و اقدام در جهت آگاهی از سرنوشت این افراد شد. بر اساس اطلاعات واصله، رئیس گروه کار مفقودشدگان این سازمان نیز رسماً از کمیسیون حقوق بشر وابسته به سازمان ملل درخواست کرده است ضمن اعتراض رسمی به حکومت بغداد خواستار اجرای کنوانسیون‌های موجود در این زمینه گردد. این تقاضا هم چنین متضمن ایجاد تسهیلات لازم برای صلیب سرخ جهت بازدید می‌شود.»⁽²⁾

196

در آخرین روز سفر طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق به فرانسه، وی امروز در حومه‌ی پاریس (اووزسواواز) در خانه‌ی مسعود رجوی به مدت 4 ساعت با وی گفت و گو کرد. بر اساس بیانیه‌ی مشترکی که پس از این دیدار پخش شد، طارق عزیز از مسعود رجوی درخواست کرده است تا وی به عراق سفر کند.⁽³⁾-⁽⁴⁾

سازمان مجاهدین خلق در بیانیه‌یی به جای اعلام موضوع مذاکرات انجام‌شده بین طارق عزیز و مسعود رجوی در توجیه این

1) مأخذ 15، ص 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/10/1361، به نقل از وزیر امور خارجه‌ی ایران به گزارش خبرگزاری فرانسه از مادرید.

2) روزنامه‌ی کیهان، 19/10/1361، ص آخر.

3) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 19/10/1361، ص 7، رادیو بی‌بی‌سی؛ و - همان، ص 5، رادیو صدا امریکا.

4) دیدار رجوی و طارق عزیز آن‌قدر برای رسانه‌های غربی اهمیت داشت که تقریباً همه‌ی خبرگزاری‌ها، رادیوها و روزنامه‌های غربی این خبر را انعکاس دادند.

ملاقات بدون اشاره به ارتباط موارد اعلام‌شده و دیدار رجوی با طارق عزیز، اعلام کرد:

«اگرچه هنوز زود است که به ارزیابی آثار همه‌جانبه‌ی داخلی و بین‌المللی این اقدام انقلابی و فوق‌العاده شجاعت‌بار(!) بپردازیم، اما هم‌اکنون نیز می‌توان مختصراً موارد زیرین را از دستاوردهای آن شمارد:

· تغییر معادله‌ی قوای سیاسی در رابطه با سیاست جنگ‌طلبانه‌ی ایران.

· افزایش کیفی تضادهای درونی رژیم بر سر مسئله‌ی جنگ.

· افشای کامل سیاست جنگ‌افروزانه و جنگ‌طلبانه‌ی ایران در میان وسیع‌ترین اقشار اجتماعی ایران و به طور منطقه‌یی و بین‌المللی.

· فعال نمودن پرسنل میهن‌پرست ارتش بر علیه جنگ‌طلبی ایران؛ جنگی که مدت‌هاست مانند هر خصیصه‌ی ملی و مردمی است.

· ارتقا‌ی کیفی الترناتیو شورای ملی مقاومت در سطح داخلی و بین‌المللی.

· ایجاد یک سنت صلح‌طلبانه‌ی پایدار حتی برای نسل‌های آینده‌ی ملتین برادر.»

در این بیانیه همچنین به موردی اشاره شده که به نظر می‌رسد سازمان بیش‌تر به دنبال توجیه اعمال و فریب دادن هواداران خود است از جمله: «برحسب اطلاع دفتر مجاهدین در پاریس، شما نیز آگاه باشید که پیچیده‌ترین و مشکل‌ترین قسمت مذاکرات فی ما بین برادر مجاهد مسعود رجوی و نایب نخست‌وزیر عراق به مسئله‌ی مصونیت و امنیت شهرها و روستاها و افراد نظامی و مردم بلادفاع مربوط بوده است.»

جبهه‌ی ملی در مخالفت با این اقدام رهبران شورای ملی مقاومت اعلام کرد: «آیا این اقدامات (ملاقات رجوی با طارق عزیز) منتهی به انزوای بیش‌تر مجاهدین نمی‌شود و موجبات تثبیت رژیم را فراهم نمی‌گرداند. این‌ها سؤالاتی است که رهبری مجاهدین خلق باید دقیقاً به آن جواب بدهند و متوجه باشند که مبادا اعمال انجام‌شده در یک‌ساله‌ی اخیر همه‌ی آن از نوع ازدواج سیاسی رجوی و یا دیدارهای سیاسی با طارق عزیز است.[...]

[...] ملیّون ایران ارتباط با دشمن ایران از ناحیه‌ی هر گروه و هر کسی را شدیداً محکوم می‌کند و از نظر ملت ایران این تفاهمات را فاقد پشتوانه‌ی ملی اعلام می‌دارند.»

یک نشریه‌ی داخلی وزارت کشور نیز به نقل از یک گروه سلطنت‌طلب، از اختلاف نظر شدید بین مسعود رجوی و ابوالحسن بنی‌صدر در این باره خبر داد:

«بنی‌صدر از این‌که طارق عزیز، رجوی را رئیس‌جمهور آینده‌ی ایران خوانده عصبانی است[...] به گفته‌ی یکی از نزدیکان بنی‌صدر، وی یک روز پیش از ملاقات طارق عزیز و رجوی با همه‌ی تلاش‌های رجوی و دوستانش جهت قانع کردن او برای شرکت در مذاکرات، از ویلای محل اقامتش خارج شده و تمام روز هشتم و نهم ژانویه

را در شهر پاریس گذرانده است.»⁽¹⁾

بی‌بی‌سی نیز در مقاله‌یی درباره‌ی این ملاقات گفت:

«سازمان مجاهدین خلق ایران از سایر گروه‌های مخالفی که در ایران با رژیم آیت‌الله خمینی مبارزه می‌کنند نیرومندتر است.

آقای مسعود رجوی طی بیانیه‌ی مشترکی با آقای طارق عزیز گفت که به اعتقاد او از طریق مذاکرات مستقیم میان ایران و عراق می‌توان راهی برای خاتمه‌ی جنگ میان دو کشور یافت.

آقای رجوی گفت: "از تابستان گذشته هنگامی‌که عراق اعلام کرد که نیروهایش از خاک ایران خارج شده‌اند جنگ فقط برای طولانی کردن دوران حکومت آیت‌الله خمینی ادامه یافته است."

آقای رجوی گفت که ملاقاتش با معاون نخست‌وزیر عراق اولین تماس رسمی میان سازمان مجاهدین خلق ایران و دولت عراق بوده است. آقای طارق عزیز و مسعود رجوی هر دو تأکید کردند که عراق هیچ گونه کمک مادی در اختیار سازمان مجاهدین قرار نمی‌دهد.

باید گفت در حالی که جنگ ایران و عراق ادامه دارد، مسئله‌یی که برای مخالفین رژیم ایران مشکل ایجاد می‌کند آنست که تا چه حد می‌تواند علناً با دولت عراق هم‌کاری کند. در بیانیه‌ی مشترک مسعود رجوی و آقای طارق عزیز آمده است که در مورد دعوت از آقای رجوی برای دیدار از عراق مطالعه خواهد شد.

و همچنین، معاون نخست‌وزیر عراق از مسعود رجوی خواسته است که فرستاده یی به عراق اعزام دارد تا با اسرای جنگی ایران ملاقات کند، اما طرز متن بیانیه روشن نبود که آقای رجوی این پیشنهاد را خواهد پذیرفت یا نه؟ آقای مسعود رجوی ملاقات خود با طارق عزیز را یک نقطه‌ی عطف سیاسی مهم در اختلافات ایران و عراق خواند.»⁽²⁾

ضمیمه‌ی گزارش 192

در ادامه‌ی رسیدگی به پرونده‌ی 20 تن از کادرهای مرکزی و اعضای گروهک‌های الحادی "اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران" موسوم به "سربداران جنگل" که متهم به ایجاد درگیری در ششم بهمن‌ماه سال 1360 در آمل و کشتار امت حزب‌الله این شهر می‌باشند، دیروز شعبه‌ی اول دادگاه انقلاب اسلامی مرکز تشکیل جلسه داد.

این جلسه با حضور گروه کثیری از خانواده‌های شهدای آمل و گروهی از زندانیان اوین و به ریاست آیت‌الله محمدی گیلانی سرپرست دادگاه‌های انقلاب اسلامی مرکز و با تلاوت آیاتی از کلام‌الله مجید رسمیت یافت.

سپس کیفرخواست کامران صمیمی بهبهانی فرزند حبیب‌الله با نام مستعار سعید عضو فعال و مسئول نشریه‌ی توزیع تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در تهران به عنوان متهم ردیف پنجم دادگاه

1) سند شماره 230034 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی سیاسی، وزارت کشور، شماره 5، 28/111/1361، صص 54 - 53.

2) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 20/10/1361، صص 9 و 10، رادیو بی‌بی‌سی.

توسط برادر لاجوردی دادستان انقلاب اسلامی مرکز، قرائت شد که موارد اتهام آن بدین شرح است.

1. از نیروهای فعال سازمان در سطح عضو تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران که تحت مسئولیت

2 تن از اعضای مرکزیت سازمان با نام‌های مستعار مصطفی و داریوش فعالیت می‌نموده است.

2. مسئول چند (پروژه‌ی مالی) جهت سازمان که ذیلاً تشریح می‌گردد.

الف) یک هسته‌ی 3 نفری از افراد سازمان، کاغذهایی (به صورت رول) می‌خریده‌اند و پس از تبدیل آن در اندازه‌های مختلف کوچک و بزرگ به فروش می‌رسانده‌اند و سود حاصله از این خرید و فروش را به سازمان تحویل می‌داده‌اند. مسئولیت این طرح و پروژه‌ی مالی به عهده‌ی متهم بوده است.

ب) در رابطه با پروژه‌ی دوم، متهم ناظر مسئول و رابط یک واحد تولیدی پوشاک با تشکیلات بوده؛ بدین ترتیب که نام‌برده مبلغ پانصد هزار ریال وجه نقد سازمانی به یک عضو تشکیلاتی گماشته از طرف سازمان با نام مستعار (دردانه) پرداخته که سود حاصله از این واحد تولید در جهت تقویت بنیه‌ی مالی استفاده شود.

3. شرکت در کنگره‌ی سوم سازمان که در این کنگره مجموعه‌ی افراد مرکزیت؛ اعضای فعال و مهره‌های کلیدی سازمان حضور داشته‌اند.

توضیح این‌که: این کنگره به مدت یک هفته در یک مهدکودک که از اماکن پوششی سازمان بوده، با رعایت مسائل امنیتی تشکیل شده است.

مسئول جمع‌آوری کمک‌های مالی اعضا و هواداران سازمان که شامل حق عضویت ماهانه‌ی اعضا و کمک‌های نقدی هواداران تشکیلاتی تحت مسئولیت مستقیم بوده است.

در اختیار گذاردن منزل مسکونی خود جهت نشست‌های سازمانی اعضا و هواداران تشکیلات.

نفوذ در بنیاد شهید از طریق سازمان تحت عنوان (مترجم انگلیسی) با نام مستعار طاهر موسوی.

توضیح این‌که: نام برده با سوء استفاده از این امر اقدام به استخدام چند نفر از افراد سازمان در کارخانه‌های کفش ملی و پارس مینو می‌نماید.

7. اختفا و نگه‌داری چندین کارتن مهمات متعلق به سازمان در منزل شخصی خود که این مهمات ذیلاً تشریح می‌گردد.

الف) 11 عدد گلوله‌ی آر.پی. جی7 هم‌راه با خرج انفجاری آن.

ب) قریب ده کیلوگرم باروت سیاه.

ج) 11 عدد جلیقه‌ی (ضدگلوله) امریکایی.

و) 73 لول دینامیت؛ یک‌صد عدد چاشنی؛ 63 فتیله‌ی دینامیت25 و همچنین حفظ و نگه‌داری یک چمدان دیگر محتوی اسلحه‌ی متعلق به سازمان و نهایتاً انتقال آن به عضوی به نام سهراب.

متهم مسئولیت تشکیلاتی چند تن از اعضای سازمان را بر عهده داشته است، از جمله اعضایی به نام‌های مستعار مسعود، منصور و معصوم (همسر) متهم و مسئول کارخانه‌ی مینو.

مسئول توزیع نشریه‌ی برای افراد تشکیلات تهران.

گردشکار پرونده: متهم فوق‌الذکر که به مواردی از اتهامات وی اشاره گردید از اعضای فعال این تشکیلات الحادی می‌باشد و طی چندین سال فعالیت در حوزه‌های مختلف سازمانی نقش مؤثری در تحکیم و تثبیت این سازمان داشته و در امریکا در کنفدراسیون احیای وابسته به اتحادیه‌ی کمونیست‌ها بوده و در آن‌جا نیز فعالیت‌هایی داشته است. نام‌برده از جریان انتقال نیروهای سازمان به جنگل‌های آمل [و] قیام مسلحانه علیه جمهوری اسلامی اطلاع داشته و ناجوانمردانه هیچ گونه اطلاعی نداده است. وی در جهت پیشبرد اهداف شوم تشکیلات سازمان کمال سعی و کوشش خود را نموده و هیچ گونه مضایقه‌یی در این راه نداشته است.

آن‌گاه متهم در پاسخ به اتهامات وارده و سئوالات رئیس دادگاه توضیحاتی داد.

متهم ضمن ابراز انزجار از تشکیلات الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها گفت: "من به عنوان دفاع از

خود در محضر دادگاه حاضر نشدم، زیرا به اتهامات خود واقف هستم و خود را در کشتار مردم آمل به عنوان کسی که در تهیه‌ی مقدمات آن نقش داشت مجرم می‌دانم."

وی اعتراف کرد بر خلاف عنوان فریبنده‌ی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران، اعضای فعال و هواداران این گروهک حتی به 200 نفر نمی‌رسیدند که در بین این تعداد نیز انشعاباتی به وجود آمد و پس از آن کارایی در اجرای برنامه‌های الحادیش نداشت. متهم در اعترافاتش با اشاره به دروغ‌های به اصطلاح متحدین اتحادیه به یک‌دیگر و اظهار ندامت از اعمال جنایت‌بار خود، کلیه‌ی اتهامات مندرج در کیفر خواست دادستان را دریافت و درباره‌ی هر یک توضیحاتی داد.

کامران صمیمی متهم ردیف پنجم دادگاه، در پایان دفاعیات و اعترافاتش از خانواده‌ی معظم شهدا و محضر مقدس دادگاه تقاضای تخفیف در مجازاتش را کرد.

در ادامه‌ی جلسه‌ی صبح دادگاه، عبدالرحمن آزمایش فرزند جعفر با نام مستعار داریوش متهم ردیف 6 دادگاه به جایگاه متهمین احضار شد و در برابر اتهامات وارده که موارد آن بدین شرح است به دفاع از خود پرداخت.

عضو کادر مرکزی تشکیلات الحادی و محارب اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران.

گرداننده و مسئول سازماندهی کل تشکیلات (کمیته‌ی تهران).

توضیح این‌که: کلیه‌ی نیروهای فعال در شاخه‌های محلات، ارتباطات، کارگری، تدارکات زیر پوشش (کمیته‌ی تهران)، تحت مسئولیت وی قرار داشته است.

3. مسئول بخش کارگری سازمان.

توضیح این‌که: یکی از مسئولیت‌های عمده‌ی این بخش نفوذ در کارخانه‌ها و به انحراف کشیدن و جذب کارگران به تشکیلات مذکور [بوده است که] از جمله می‌توان از کارگران کارخانه‌های چیت‌بری، تولیددارو، کفش ملی، شرکت مینو و ایران‌ناسیونال را نام برد.

شرکت در کنگره‌ی سوم سازمان و انتخاب وی به مسئولیت کارگری سازمان در همین شورا.

نام‌برده چون یکی از اعضای کنفدراسیون در امریکا بوده و همچنین فردی بسیار فعال و مجرب می‌باشد، از همان ابتدای عضویت در این سازمان ضد الهی کراراً ارتقای رده گرفته تا جایی که طی مدت کوتاهی به کنگره‌ی سازمان راه یافته و مسئولیت‌های عملی بسیاری به او واگذار شده است و تا زمان دست‌گیری همچنان در حوزه‌ی بالای سازمانی خود به فعالیت‌های تشکیلاتی ادامه می‌داده است. همان طوری که قبلاً توضیح داده شد، یکی از مسئولیت‌های نام‌برده در ارتباط با سازمان متبوعش، مسئولیت کارگری سازمان بوده که چندین کارخانه‌ی یادشده را وی سرپرستی می‌نموده و هدایت‌کننده‌ی کلیه‌ی اعتصابات و حرکت‌های ضد انقلابی که توسط افراد گروهک مزبور در حوزه‌ی آن کارخانه‌ها صورت می‌گرفته بوده است و همچنین در زمانی که مسئولیت تشکیلات تهران را به عهده داشته، کلیه‌ی فعالیت‌هایی که در تهران توسط این سازمان انجام می‌گرفته زیر پوشش سازمانی و مسئولیت متهم بوده است و به عنوان نمونه به چند مورد اشاره می‌شود: از جمله حرکت مسلحانه‌ی به اصطلاح (سربداران) ابتدا قرار بود در تهران صورت بگیرد و لذا بایستی مقدمات تدارکاتی این حرکت آماده شود، ولی به دلایلی منتفی و به جنگل‌های آمل کشیده شده و متهم در نقل و انتقال سلاح‌های سازمانی که در چندین چمدان جاسازی بوده است توسط اعضای تحت مسئولیتش نقش داشته است. مورد دیگر مشارکت مؤثر در انتقال مسئول تشکیلات سربداران (حسین ریاحی) به جنگل داشته و ده‌ها نمونه‌ی عملی دیگر که می‌توان به راحتی تشخیص داد که مسئول (کمیته‌ی تهران) در استخوان‌بندی یک سازمان الحادی و محارب یعنی چه.

متهم در دفاعیاتش با توضیحات بیش‌تری، کلیه‌ی اتهامات وارده‌ی مندرج در کیفرخواست دادستان را پذیرفت و در پایان، ضمن اظهار پشیمانی از اعمال جنایت‌بار خود از درگاه خداوند منان درخواست استغفار کرد.

آن گاه، احمد تیموری گرگانی با نام مستعار حجت، عضو تشکیلات به اصطلاح سربداران جنگل، به عنوان متهم ردیف 7 دادگاه در دفاع از اتهامات وارده در جایگاه متهمین حضور یافت. متن

کیفرخواست صادره‌ی نام‌برده به این شرح است:

عضو تشکیلات سربداران جنگل وابسته به اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران.

عضو گروه شناسایی مناطق جهت استقرار کمپ‌های تشکیلات سربداران ایران.

مشارکت در درگیری هیجدهم آبان که متهم در این درگیری مسلح به سلاح گرم بوده است.

مشارکت در درگیری 22 آبان که در این درگیری نقش وی کمین و حفاظت در حد فاصل بین کمپ‌های وسط و پایین تشکیلات سربداران در جنگل بوده است.

شرکت در کارهای تدارکاتی جنگل در انتقال وسایل و مواد غذایی از جاده به خارج جنگل.

شرکت در قرارهای سازمانی پس از آمدن از جنگل به تهران (توضیح این‌که نام‌برده بیش از سه ماه در جنگل‌های آمل هم‌راه دیگر عناصر سازمان به سر می‌برده است).

ارتباط تشکیلاتی با افراد جنگل و هم‌چنین دیگر عناصر سازمان تا تیرماه 1361.

ارسال عکس و فتوکپی شناسنامه‌ی خود به اعضای بالای سازمان جهت جعل کارت پایان خدمت که پس از کشف و انهدام گروهک مزبور، عکس و فتوکپی شناسنامه‌ی متهم هم‌راه مدارک درون‌سازمانی تشکیلات به دست آمده است.

فعالیت در بخش تبلیغات سازمان به صورت پخش اعلامیه؛ چسباندن تراکت شعارنویسی و تحویل گرفتن نشریه‌ی حقیقت و توزیع آن.

متهم در دفاعیات خود ضمن قبول کلیه‌ی اتهامات مندرج در کیفرخواست، عامل ارتکاب به چنین جنایاتی را بی‌سوادی، بی‌تجربگی و جوانی خود دانست و ضمن اظهار ندامت از اعمال کریه خود از امت مسلمان ایران و محضر مقدس دادگاه تقاضای بخشش کرد.

این گزارش حاکی است، ساعت 12 ظهر دیروز، شعبه‌ی1 دادگاه انقلاب اسلامی پس از 4 ساعت استماع دفاعیات متهمین ردیف 5، 6 و 7 دادگاه به عنوان تنفس تعطیل اعلام شد.

در این جلسه پس از تلاوت آیاتی از کلام‌الله مجید سیداسدالله لاجوردی دادستان انقلاب اسلامی مرکز، کیفرخواست محمدرضا سپرغمی متهم ردیف 8 را قرائت و اتهامات وی را به این شرح اعلام کرد:

عضو فعال سازمان و مسئول سابق کمیته‌ی تهران در تشکیلات اتحادیه.

عضویت در شورای تصمیم‌گیری سربداران تا تاریخ 26 بهمن 1360 در جنگل. توضیح این‌که هر حرکت و مسئله یی که در جنگل به وقوع می‌پیوسته، توسط تصمیم‌گیری‌های اعضای این شورا بوده است.

مسئول سیاسی یک گروه در جنگل (گروه مصطفی رهبر).

شرکت مستقیم در درگیری‌های 22 آبان در داخل جنگل با برادران سپاه و ارتش که در این درگیری‌ها ده‌ها تن از این عزیزان به درجه‌ی رفیع شهادت نائل می‌آیند.

شرکت مستقیم در درگیری "رزکه" در آذرماه 1360 که هدف عمده‌ی این درگیری گسترش هر چه بیش‌تر منطقه‌ی امن جهت جنگلی‌ها بوده است.

شرکت مستقیم در فاجعه‌ی معروف "ششم بهمن"؛ حمله به شهر شهیدپرور آمل که نام‌برده در این روز با اسلحه‌ی ژ3 و سه‌راهی مستقیماً با برادران سپاه درگیر بوده و بعد، بنا بر مصالحی به محله‌ی رضوانیه می‌رود.

مسئول شناسایی حواشی جنگل؛ جاده‌ی هراز و دهنه‌ی رودخانه‌ی هراز به دستور تشکیلات جنگل.

در اختیار گذاشتن منزل مسکونی پدر و مادرش در آمل جهت استقرار قریب یک‌صد تن از جنایت‌کاران جنگلی تا زمان شروع حمله که آنان یک روز و شب را در آن‌جا به سر می‌برند.

گردش‌کار پرونده

متهم فوق‌الذکر که یکی از مهره‌های فعال و حساس گروهک الحادی اتحادیه ی کمونیست‌های ایران

می‌باشد، فعالیت سازمانی خود را از سال 1358 با این گروهک شروع می‌کند و طی مدت کوتاهی آن‌چنان فعالیتی می‌نماید که ابتدا به مسئولیت کارگری سازمان و پس از آن به مسئولیت کل تهران ارتقا رده پیدا می‌کند و پس از آن در فروردین سال 1359 به عضویت شورای سازمان نائل آمده و در کنگره‌ی سوم سازمان به عنوان یکی از مهره‌های اصلی شرکت می‌نماید.

وی در جریان قیام مسلحانه علیه نظام الهی جمهوری اسلامی نقش بسیار مؤثری داشته است، به طوری که طی مدت چهار ماه که در جنگل به سر می‌برده، کراراً جهت گزارش وضعیت نظامی نیروهای جمهوری اسلامی به مسئولین جنگل به شهر آمل می‌آمد و در خانه‌ی پدر و مادریش تماس‌های مکرر جهت جذب و انتقال افراد جدید به جنگل داشته است.

با توجه به این‌که متهم از افراد محلی بوده، کمک شایانی در این به اصطلاح قیام فوری سربداران جنگل داشته است و به همین دلیل است که یک روز قبل از حمله به شهر شهیدپرور آمل، به شهر آمده و مناطق مشخص را شناسایی می‌نماید و در جریان این حمله‌ی مظلوم‌ترین اقشار امت حزب‌الله به دست این جانیان به درجه‌ی رفیع شهادت [می‌رسند] و ده‌ها تن نیز زخمی و معلول می‌گردند.

با توجه به مراتب فوق که مستند به اقاریر متهم می‌باشد، مجرمیت نام‌برده از نظر دادسرای انقلاب مرکز محرز و از محضر محترم دادگاه تقاضای صدور اشد مجازات شرعی را دارم.

محمدرضا سپرغمی پس از قرائت کیفرخواست ضمن پذیرفتن اتهامات در مورد چگونگی جنایاتی که این گروهک محارب مرتکب شده است گفت: "ما سلاح‌هایی که باید سینه‌ی عراقی‌ها را سوراخ کند را از جبهه‌های جنوب دزدیده بودیم و با آن برادران حزب‌الهی خود را می‌کشتیم و این‌ها همه به خاطر تبلیغات مسمومی بود که رهبران گروه می‌کردند، مثلا به ما می‌گفتند اگر جرقه زده شود، و فقط یک گلوله شلیک شود، مردم آمل و دیگر شهرها که منتظر قیام ما هستند ما را با آغوش باز خواهند پذیرفت و از ما پشتیبانی خواهند کرد ولی وقتی که به وسیله‌ی ماشین‌هایی که توسط اعضای سربداران دزدیده شده بود به آمل وارد شدیم، پس از یک ساعت درگیری با مردم به شکست خودمان پی‌بردیم."

وی با ارائه‌ی نقشه‌های عملیات، چگونگی اجرای طرح حمله به شهر را توضیح داد و گفت: "قرار بود عده‌یی جاده را ببندند؛ عده‌یی سپاه و بسیج را اشغال کنند؛ عده‌یی پلیس‌راه آمل را خلع سلاح کنند و عده‌یی برای محافظت اموال در جنگل باقی بمانند."وی افزود: "در این عملیات که شخص من در آن شرکت داشتم، حدود 12 نفر به شهادت رسیدند." متهم سپس به ارتباط گروهک سربداران با دیگر گروهک ها اشاره کرد و گفت: "عده‌یی از منافقین، حزب طوفان، پیکار و چریک‌های فدایی خلق اکثریت و اقلیت، با رهبران این گروه ارتباط داشتند و مرتب با آنان مذاکراتی می‌کردند."

کیفرخواست متهم ردیف 9

بنا به همین گزارش، سپس دادستان انقلاب اسلامی مرکز، کیفرخواست فریدون پرتوی متهم ردیف 9 را قرائت و موارد اتهام نام‌برده را به این شرح اعلام کرد:

عضویت در هیئت تحریریه‌ی انتشارات سازمان و مسئول کمیته‌ی اخبار تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران.

عضویت در کمیته‌ی تبلیغات سازمان و در این رابطه تهیه و تنظیم جزوات درون‌گروهی و نشریات و اعلامیه‌های سازمان.

در اختیار گذاشتن منزل خود جهت تشکیل اعضای کمیته‌ی تبلیغات اتحادیه.

خبرنگار اعزامی بخش انتشارات سازمان به آبادان جهت تهیه‌ی خبر برای نشریه و هیئت تحریریه.

از اعضای مؤثر کمیته‌ی انتشارات سازمان که تحت مسئولیت مستقیم یکی از اعضای مرکزیت اتحادیه (مسئول کمیته‌ی انتشارات) فعالیت می‌نموده است.

از بین بردن اسناد درون‌گروهی سازمان که در یک خانه‌ی پوششی تشکیلات توسط متهم صورت گرفته است.

شرکت در کنگره‌ی سوم.

گردش‌کار پرونده

متهم فوق‌الذکر از اعضای قدیمی سازمان در خارج کشور (امریکا) بوده است و فعالیت‌های وی در ایران عمدتاً همان طوری که فوق اشاره شد، در بخش‌های انتشارات، تبلیغات و هیئت تحریریه بوده و نقش ویژه‌یی در به انحراف کشاندن جوانان این مرز و بوم داشته است. علی‌هذا با عنایت به مراتب فوق مجرمیت نام‌برده از نظر این دادسرا محرز و مسلم و از محضر محترم دادگاه انقلاب اسلامی مرکز تقاضای صدور اشد مجازات را دارم.

دادستان انقلاب اسلامی مرکز پس از قرائت کیفرخواست گفت: "این آقایان در امریکا با تحلیل‌های پوچ خود و تظاهرات ساده‌یی که برگزار می‌کردند، جوانان ما را فریب می‌دادند و خودشان را به صورت افرادی انقلابی جلوه می‌دادند. فریدون پرتوی عضو هیئت تحریریه‌ی نشریه‌ی حقیقت ارگان اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران، ضمن پذیرفتن اتهامات وارده گفت: "بعد از شروع جنگ به آبادان رفتم و گزارش‌هایی از مقاومت مردم در مقابل عراقی‌ها تهیه کردم و در نشریه‌ی حقیقت نیز منعکس شد."وی افزود: "من در امریکا عضو کنفدراسیون احیا بودم و این کنفدراسیون وابسته به اتحادیه‌ی کمونیست‌ها بود و رفتن من به راهی که به این‌جا منتهی شده است بر اثر نداشتن تعالیم اسلامی بود. وقتی که به خارج می‌رفتم به دنبال فلسفه‌یی می‌گشتم و متأسفانه جذب این مکتب الحادی شدم."وی افزود: "من گناهکارم و فعالیت‌هایم ناشی از حب دنیا بود و این مسئله در روح من شکل گرفته است."متهم ضمن اظهار ندامت گفت: "خدا را شکر می‌کنم که مستقیماً دستم به خون کسی آلوده نیست، اگرچه کاری که می‌کردم تغذیه‌ی فکری کسانی بود که مستقیماً دست به جنایت زده‌اند."

کیفرخواست متهم ردیف دهم

سپس کیفرخواست نسرین جزایری متهم ردیف 10 توسط سیداسدالله لاجوردی قرائت و اتهامات وی به این شرح اعلام شد:

عضو و مسئول "کمیته‌ی پیک" تشکیلات الحادی و محارب اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران.

ارتباط با پیک تهران و مبادله‌ی محموله‌ی سازمانی در سر قرارها و ارتباط با پیک شهرستان‌های خوزستان، شیراز، اصفهان، تبریز، شمال، کردستان، مشهد، قزوین، اراک، کرمانشاه و زنجان.

در این رابطه به مختصری از شرح وظایف پیک سازمان اشاره می‌گردد:

توسط متهم با نمایندگان شهرستان‌هایی که به آن‌ها اشاره شد ارتباط برقرار می‌شده است و در این ارتباطات محموله‌هایی از طرف سازمان به پیک شهرستان مربوطه توسط متهم داده می‌شده است که شامل:

الف) تهیه‌ی دست‌نویس که توسط مسئولین سازمان و اعضای مرکزیت در آن‌ها رهنمودها و دستورالعمل‌های تشکیلاتی نوشته می‌شده است.

ب) نشریات داخلی سازمان که حاوی مواضع و نظریات مدون سازمانی بوده و به این طریق شهرستان مربوطه در جریان مسایل درونی تشکیلات قرار می‌گرفته است.

ج) توزیع نشریه‌ی سازمان با نام حقیقت ارگان علنی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها و از طرف دیگر هر محموله‌یی که در آن نارسایی‌ها و نیازها و همچنین کمک‌های مالی جمع‌آوری‌شده از اعضا و هواداران شهرستان مربوط را به ضمیمه داشته، توسط متهم تحویل و به مسئول کل تشکیلات داده می‌شده است.

در اختیار گذاشتن شرکت بی.اچ.ام متعلق به پدرش به سازمان جهت پیشبرد امور تشکیلات.

اقدام جهت اجاره‌ی یک شرکت "پوششی" برای سازمان که این شرکت تا جریان حمله‌ی

وحشیانه‌ی عوامل سازمان به آمل در اختیار تشکیلات اتحادیه بوده است.

5. مسئول تایپ نشریات درون‌گروهی سازمان و همچنین بسته‌بندی و جاسازی آن جهت انتقال به

پیک‌های کل ایران که مشروحاً بیان شد.

6. مخفی نمودن مسئول کل تشکیلات جنگل حسین ریاحی با نام مستعار ناصر بزرگ، در منزل مسکونی‌اش پس از واقعه‌ی خونین ششم بهمن آمل.

توضیح این‌که: شخص مذکور در حمله به شهر آمل از ناحیه‌ی پا زخمی شده و از این منزل به عنوان محل امنی تا بهبود وضع جسمی خود استفاده می‌کرده است.

در اختیار گذاشتن اتومبیل خود جهت فعالیت‌های تشکیلاتی.

اختفای اسناد درون‌گروهی سازمان در باغچه‌ی منزل مسکونی‌اش. قابل توضیح این‌که این اسناد شامل دست‌نویس‌ها و جزوات سازمانی و رهنمودهای تشکیلات در رابطه با جریانات کردستان، میکروفیلم، عکس‌ها و تصاویر اعضای سربداران در جنگل و همچنین کارت‌های شناسایی، مدارک و حکم‌های سپاه پاسداران و بسیج و غیره که از طریق به شهادت رساندن افراد این ارگان‌ها در درگیری 22 آبان به دست آورده بودند، می‌باشد.

نگه‌داری یک میلیون ریال وجه نقد سازمانی و عودت تدریجی آن به تشکیلات و همچنین نگه‌داری 1000 دلار وجه سازمانی که این مبلغ نیز به دستور مسئول تشکیلات به یکی از اعضا داده شده است.

10.

وی در ارتباط با مسئله‌ی جنگل و قیام مسلحانه علیه جمهوری اسلامی به عنوان یکی از مهره‌های مهم تشکیلاتی در سازمان به این نظریه رأی مثبت داده است.

گردش کار پرونده

متهم طی بیش از 3 سال فعالیت سازمانی با تشکیلات محارب و الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران، نقش ویژه‌یی در پیشبرد اهداف ضد الهی و ضد مردمی سازمان داشته و علاوه بر نیروی انسانی خود که مدت‌های مدیدی وقف خدمت به سازمان نموده، امکانات بسیاری در این رابطه در اختیار سازمان گذاشته و هیچ گونه مضایقه‌یی در این راه ننموده است. در این رابطه، تایپ کتاب‌ها و جزوات سازمانی من‌جمله کتاب‌های مسئله‌ی ارضی، انقلاب مشروطه از خدمات به اصطلاح فرهنگی نام‌برده به سازمان می‌باشد و طی این فعالیت‌ها ارتباط مستقیم با مرکزیت تشکیلات داشته است.

لازم به تذکر است، وی پس از دست‌گیری نیز به هیچ وجه روحیه‌ی هم‌کاری و معاضدت نداشته و مسائل خود را کتمان نموده است و نیز متهم تا قبل از ابلاغ کیفرخواست حاضر به مصاحبه‌ی تلویزیونی و افشا و محکوم نمودن مواضع و عملکرد تشکیلات الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها نبوده و پس از ابلاغ کیفرخواست مزورانه جهت گریز از مجازات دادگاه عدل اسلامی به نوعی انجام مصاحبه را می‌پذیرد.

موارد ابهامی ذکرشده مستند به گزارشات و اقاریر متهم در مراحل متعدد بازجویی بوده و مجرمیت و سرسپردگی متهم از نظر دادسرای انقلاب اسلامی مرکز محرز و مسلم است؛ [بنابراین]، از حضور ریاست محترم دادگاه تقاضای اشد مجازات را برای متهم دارم.

بر اساس این گزارش، آن گاه متهم اتهامات مندرج در کیفرخواست را تأیید کرد و ضمن شرح چگونگی ملحق شدنش به گروهک اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران گفت: "من دو سال و نیم در امریکا بودم و بعد از شش ماه اقامت در امریکا جذب اتحادیه شدم. پس از بازگشت، اعلامیه‌ها و نت‌ها و روزنامه‌های گروه را به پیک‌های شهرستان‌ها می‌دادم و یک سال و نیم در قسمت تایپ روزنامه و کتاب‌های اتحادیه هم‌کاری می‌کردم.

روزی که رهبر گروه از جنگل به تهران برگشت، در حالی که زخمی شده بود، مدت 15 روز وی را در خانه‌ی خود مخفی کردم و در همان مدت اسناد مربوط به اتحادیه و عکس‌ها و کارت‌های شناسایی

برادران سپاه و بسیج که در درگیری‌ها شهید شده بودند را در باغچه‌ی خانه مخفی کردم."وی افزود: "ما همه جزء یک گروه بودیم و اگر کاری صورت گرفته است همه با هم انجام داده‌ایم و همه‌ی ما مقصر هستیم، اگرچه هدف من - دیگران را نمی‌دانم - خدمت به مردم بود، ولی چون راه را اشتباه انتخاب کرده و مردم را نشناخته بودیم، نه‌تنها خدمتی نکردیم بلکه به مردم ضربه هم زدیم و همه‌ی کسانی‌که در مقابل مردم جبهه‌گیری کنند عاقبتی چون ما خواهند داشت. بر اساس همین گزارش، پس از اظهارات نسرین جزایری، جلسه‌ی دادگاه ساعت 18 به عنوان تنفس تعطیل شد و دنباله‌ی محاکمه به ساعت 8 صبح روز بعد (دوشنبه) موکول شد.⁽¹⁾

1) مأخذ 12.

روزشمار جنگ دوشنبه 20 دی 1361 25 ربیع‌الاول 1403 10 ژانویه 1983

197

در ادامه‌ی گلوله‌باران شهر آبادان، امروز 2 منزل مسکونی هدف حملات توپ‌خانه‌یی عراق قرار گرفت و تخریب شد.⁽¹⁾

سند شماره 43716 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 22/10/1361، ص 4.

در دزفول نیز رادار پایگاه چهارم شکاری نیروی هوایی هدف اصابت یک موشک هوا به زمین جنگنده‌های شکاری عراقی قرار گرفت که فقط به قطع برق این رادار انجامید که بی‌درنگ تعمیر شد. به گفته‌ی کارشناسان، این بمب، فرانسوی و از نوع سوپرمانزا بود.⁽²⁾

198

در درگیری میان نیروهای سپاه با افرادی از حزب دمکرات، کومه‌له و سایر گروه‌های مسلح مخالف نظام شماری از این افراد کشته و عده‌یی نیز اسیر شدند و همچنین 12 روستا پاک‌سازی شد. 20 نفر از افراد وابسته به گروه‌ها نیز تسلیم نیروهای سپاه شدند.

1. در ادامه‌ی عملیات پاک‌سازی اطراف تکاب، امروز نیروهای خودی پس از 3 روز تعقیب در شرایط سخت و برف و یخبندان، نیروهای حزب دمکرات را در روستای قزقاپان در شمال غربی تکاب محاصره کردند که در یک درگیری دشوار، 7 تن از چته‌های حزب دمکرات به هلاکت رسیدند و 5 تن از آنان اسیر شدند.

در این عملیات، 12 روستا از جمله روستاهای حمزه قاسم، قلعه‌قوره، قورینه، اطاقلو، خشنای، لولاانگی، اوجعده و... پاک‌سازی شدند و 4 قبضه اسلحه به دست نیروهای خودی افتاد. بنا به اعلام برخی منابع، 15 نفر از نیروهای حزب دمکرات در این تعقیب و گریز بر اثر سرمازدگی به هلاکت رسیدند. در این عملیات یک نفر از نیروهای خودی شهید و یک نفر زخمی شد.⁽³⁾

2. در جنوب جاده‌ی سنندج - مریوان در منطقه‌ی رزآب در حوالی روستای نگل، نیروهای ژاندارمری با نیروهای مسلح ضد انقلاب درگیر شدند که در این درگیری

1) سند شماره 293085 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری روزانه، از شهربانی استان خوزستان (اطلاعات) به استانداری استان خوزستان (دفتر سیاسی شهربانی استان خوزستان)، 21/10/1361، ص 1؛ و -

2) سند شماره 43607 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه8 به ستاد مرکزی سپاه 11، 20/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 437010 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا3 (عملیات)، 30/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 103815 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 219، 22/10/1361، ص 1.

3) سند شماره 43800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 24/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 349768 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به قرارگاه قدس، 23/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 301013 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 20/10/61، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 088299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به قائم‌مقام فرماندهی، شماره 14، 4/11/1361، ص 17؛ و - سند شماره 340470 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن3) به مقام استانداری استان کردستان، 23/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 439670 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح عملیات کردستان به منطقه7 و قرارگاه حمزه، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 43708 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی سپاه (مرکز فرماندهی)، 22/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349643 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به قرارگاه حمزه، 21/10/1361، سند تک‌برگی.

3 نفر از افراد گروه‌ها کشته و 3 تن از آنان زخمی شدند. از نیروهای ژاندارمری نیز 3 نفر شهید و 3 نفر زخمی شدند.⁽¹⁾

3. در بوکان 3 تن از نیروهای سپاه پس از دست‌گیری 2 نفر از اعضای گروه کومه‌له در راه بازگشت به پایگاه‌شان در داخل شهر به کمین نیروهای کومه‌له افتادند که 2 نفر از آنان شهید شدند و یک نفر نیز مجروح و گروگان گرفته شد⁽²⁾

امروز همچنین در نزدیکی روستای پیچون در محور مریوان - سنندج، نیروهای مسلح مخالف نظام 2 تانکر سوخت را به آتش کشیدند.⁽³⁾

در این روز سعید افشار مسئول تشکیلات هیز دیوان‌دره از حزب دمکرات کردستان، خود را به یکی از ستادهای قرارگاه حمزه تسلیم و درخواست امان‌نامه کرد.⁽⁴⁾

در سنندج نیز یکی از افراد وابسته به گروه‌های مسلح ضد انقلاب با تحویل یک کلت کمری، خود را به سپاه سنندج معرفی و درخواست امان‌نامه کرد.⁽⁵⁾

199

در اقدامات امروز نیروهای سازمان مجاهدین خلق یک پاسدار به شهادت رسید. شماری از اعضای سازمان مجاهدین و پیکار نیز در تهران، استان فارس و کرج شناسایی و دست‌گیر شدند و حکم اعدام 2 تن از اعضای سازمان در همدان اجرا شد.

نیروهای سازمان مجاهدین خلق در ساعت 7:45، یکی از اعضای سپاه پاسداران را در سه‌راه‌طالقانی - شریعتی تهران ترور کردند و به شهادت رساندند.

نیروهای سپاه نیز 2 نفر از اعضای این سازمان را در محل قرار شناسایی کردند که هنگام دست‌گیری یکی از آنان اقدام به خوردن قرص سیانور کرد و دیگری گریخت که با تیراندازی نیروهای سپاه فرد متواری زخمی و سپس دست‌گیر شد⁽⁶⁾

به حکم دادگاه انقلاب همدان و تأیید شورای عالی قضایی، 2 تن از وابستگان سازمان مجاهدین خلق به جرم شرکت در عملیات‌های نظامی؛ فعالیت در خانه‌ی تیمی؛ پشتیبانی مالی؛ فعالیت در بخش تبلیغاتی و حمل و نگه‌داری انواع اسلحه و مهمات به اعدام محکوم و حکم آنان اجرا شد.⁽⁷⁾

در فیروزآباد استان فارس نیز 17 نفر از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق و سازمان کمونیستی پیکار دست‌گیر شدند. از این افراد تعدادی اسلحه و مهمات به دست آمد.⁽⁸⁾

روابط عمومی ستاد مرکزی کمیته‌ی انقلاب اسلامی در اطلاعیه‌یی اعلام کرد در عملیاتی دامنه‌دار که از 27 آذر 1361 در رجایی‌شهر کرج انجام شد، 60 تن از افراد تشکیلاتی سازمان کمونیستی چریک‌های فدایی خلق و سازمان مجاهدین خلق

1) سند شماره 346816 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار محترم استان کردستان، 22/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 43634 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 21/10/1361، ص 3.

2) مأخذ 3، بخش چهارم، ص 15؛ و - سند شماره 089330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش ویژه اطلاعاتی، ستاد مرکزی سپاه پاسداران (اطلاعات)، 2/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 349785 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات) قرارگاه قدس به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (اطلاعات)، 23/10/1361، سند تک‌برگی.

3) سند شماره 346920 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 ژاندارمری کردستان (رکن2)، 20/10/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 55267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (اطلاعات) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران (اطلاعات)، 27/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 34799 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه (اطلاعات) به قرارگاه قدس (اطلاعات)، 20/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 103876 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، واحد معاونت اطلاعات سپاه پاسداران، شماره 225، 4/11/1361، صص 3 و 4.

5) روزنامه‌ی اطلاعات، 21/10/1361، ص 2.

6) مأخذ 2، بخش آخر.

7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 297، 21/10/1361، ص 5، همدان - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/10/1361.

8) همان، ص 5، شیراز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/10/1361.

دست‌گیر شدند. در این اطلاعیه توضیح داده شده است که به دنبال دست‌گیری عده‌یی از وابستگان به این گروه‌ها که در چندین مورد سرقت مسلحانه‌ی اتومبیل و سرقت مسلحانه از بانک و اماکن عمومی دست داشته‌اند، از اعضای کادر سازمان چریک‌های فدایی خلق نیز که به مشهد گریخته بودند دست‌گیر شدند و به دنبال این دست‌گیری چندین طرح سرقت مسلحانه و طرح ترور مقامات مملکتی کشف و خنثی شد و مقادیر فراوانی اسلحه و اسناد و مدارک درون‌گروهی نیز به دست نیروهای کمیته‌ی انقلاب اسلامی افتاد. در این اعلامیه بیان شده که 4 تن از افراد دست‌گیر‌شده در بسیاری از عملیات‌های نظامی در کردستان علیه نیروهای خودی شرکت داشته‌اند.⁽¹⁾

200

رادیو بی‌بی‌سی در تحلیل اوضاع سیاسی ایران و امکان اجرای عملیات از سوی نیروهای سازمان مجاهدین خلق به منظور تهدید امنیت داخلی و بدون اظهار نظر درباره‌ی ماهیت این نوع اقدامات اعلام کرد:

«مقامات ایران می‌گویند که در عملیات اخیر خود نزدیک به 200 تن از مخالفان رژیم را کشته یا دست‌گیر کرده‌اند⁽²⁾همچنین، محاکمه‌ی کسانی که متهم به راه انداختن زد و خوردهای خونین در آمل هستند، در زندان اوین آغاز شده است.»

جف ریلین از بخش شرقی بی‌بی‌سی در گزارش خود آورده است:

«در تعطیلات آخر هفته‌ی گذشته، رادیو ایران دو اعلامیه‌ی جداگانه در مورد اقداماتی که علیه گروه‌های مخالف رژیم صورت گرفته است، منتشر کرد. روی هم رفته، می‌توان گفت که اعلامیه‌ها این تصور را ایجاد می‌کند که مقامات در کوشش‌های خود برای از بین بردن مجاهدین و سایر گروه‌های مبارز و مخالف موفقیت‌هایی به دست آورده‌اند.

بدون شک، ایجاد این تصور آگاهانه بوده است، اما برای ناظران خارجی ممکن نیست که اندازه‌ی صحت و سقم اعلامیه‌ها را ارزیابی کنند.

اعلام این اقدامات در زمانی انجام می‌گیرد که مقامات ایران سرگرم اجرای دستورات اخیر آیت‌الله خمینی در برانداختن بی‌عدالتی و سوءاستفاده‌های شغلی هستند. در تعطیلات آخر هفته‌ی مسیحی، آیت‌الله خمینی بار دیگر یادآوری کرد که به استثنای گروه‌هایی که می‌خواهند به اسلام و مسلمین زیان آورند احدی نباید در جمهوری

1) روزنامه‌ی کیهان، 20/10/1361، ص 15.

2) بخشی از این خبر در تاریخ 2 دی 1361 در بولتن‌های داخلی سپاه درج شده بود که در روزشمار همان روز ذکر شده است، ولی اعلام رسانه‌یی این بیانیه در تاریخ 18 دی 1361 (روزنامه‌ی کیهان 18 دی 1361، ص 2) انجام شده است.

اسلامی مورد ایذا و آزار واقع شود.

اگر از روی سیل اعلامیه‌های ناگهانی اخیر بخواهیم قضاوت کنیم، پیام مقامات ایران آن است که گروه‌های مخالف توسط هواداران متعصب رژیم تعقیب خواهند شد، اگرچه در داخل ایران، سازمان مجاهدین آسیب فراوان دیده است و رژیم ظاهراً خود را بیش‌تر در امن و امان احساس می‌کند، اما هنوز با ادامه‌ی تهدیدهایی از قبیل حملات پراکنده، بمب‌گذاری‌ها و کوشش برای سوء قصد به جان مقامات روبه رو است.»⁽¹⁾

201

در ادامه‌ی رسیدگی به اتهامات 30 تن از اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران که از 3 روز پیش در شعبه‌ی اول دادگاه انقلاب تشکیل شده بود، به اتهامات 6 تن دیگر از وابستگان به این سازمان رسیدگی شد.

در این دادرسی که صبح و بعد از ظهر انجام شد، متهمان همه‌ی موارد مندرج در کیفرخواست دادستانی را پذیرفتند. تحلیل غلط اوضاع سیاسی کشور؛ اشتباه در شناخت مردم و علائق آنان و اعتراف به نادرستی مشی سازمان برای دست زدن به اقدامات مسلحانه از جمله مطالبی بود که تقریباً همه‌ی متهمان به آن اقرار کردند و به دلیل ارتکاب آن‌ها از خانواده‌ی شهیدان و ملت ایران عذرخواهی کردند. ادامه‌ی رسیدگی به جرایم سایر متهمان به روز بعد موکول شد.⁽²⁾-⁽³⁾

202

به دنبال توافقات انجام‌شده درباره‌ی تشکیل واحد یگان دریایی سپاه و سفر چند روز پیش محسن رضایی فرمانده سپاه به بوشهر و گفت و گوی حضوری با ناخدا افضلی فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، امروز اولین دوره‌ی آموزشی دو ماهه‌ی گردان دریایی سپاه با حضور 107 تن از نیروهای سپاه در مرکز آموزش پادگان یگان دریایی ارتش جمهوری اسلامی با سخن‌رانی و بیان خیر مقدم ناخدا رزمجو فرمانده ناوگان دریایی، برگزار شد.⁽⁴⁾

203

روزنامه‌ی کیهان در پایان سفر طارق میخائیل یوحنا عزیز معاون نخست‌وزیر عراق به فرانسه، در مقاله‌یی با استناد به برخی منابع غربی به جنبه‌های گوناگون این سفر از قبیل

1) مأخذ 10، ص 11، رادیو بی‌بی‌سی، 20/10/1361، به گزارش بخش شرقی بی‌بی‌سی.

2) روزنامه‌ی کیهان، 21/10/1361، ص 17، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

3) متن کامل گزارش روزنامه‌ی کیهان از برگزاری جلسه‌ی پنجم و ششم متهمان این دادگاه در ضمیمه‌ی گزارش درج شده است.

4) سند شماره 061110 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به فرمانده کل، شماره 13، 26/10/1361، ص 16.

ملاقات با مقامات دولت فرانسه و نتایج این سفر؛ دیدار وی با سرکرده‌ی سازمان مجاهدین خلق و سخنان وی درباره‌ی اسرائیل پرداخته است. در این مقاله آمده است:

«طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، بعد از ظهر دیروز فرودگاه اورلی پاریس را به مقصد بغداد ترک کرد.

وی سوم ژانویه وارد پاریس شد و طی این دیدار با رهبران سیاسی فرانسه چندین بار مذاکره و گفت و گو کرد. از سوی دیگر، روزنامه‌ی امریکایی نیویورک تایمز در شماره‌ی اخیر خود طی مقاله‌یی با اشاره به فروش بیش از 4 میلیارد دلار تسلیحات نظامی از سوی فرانسه به رژیم عراق طی دو سال گذشته نوشت: "مقامات فرانسه به طور خصوصی متذکر شده‌اند که هدف از کمک نظامی آن‌ها به عراق جلوگیری از شکست نظامی این کشور است." به گزارش نماینده‌ی خبرگزاری جمهوری اسلامی در واشنگتن، روزنامه‌ی نیویورک تایمز طی این مقاله که تحت عنوان "فرانسه نفت بیش‌تری از عراق می‌خرد، به کمک‌های خود به این کشور ادامه می‌دهد"، به چاپ رسیده است، ضمن نقل قسمتی از مصاحبه‌ی طارق عزیز با روزنامه‌ی فرانسوی لوموند می‌افزاید: "به گفته‌ی منابع نظامی فرانسه، دولت این کشور هم‌زمان با سه برابر کردن میزان دریافت نفت خود از عراق، در فکر فراهم آوردن اعتبار لازم برای حکومت بغداد جهت ادامه‌ی خرید تسلیحات فرانسوی است."

لازم به تذکر است که طارق عزیز و مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق نیز بالغ بر 4 ساعت در مورد جنگ بین دو کشور در اوور - سور - اواز که محل زندگی در تبعید رجوی است، گفت و گو کردند.

این ملاقات تنها چند روز پس از اعلام به رسمیت شناختن امنیت اسرائیل از سوی صدام حسین صورت گرفته است.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، طارق میخائیل حنا عزیز که از پنج روز پیش برای تدارک سیاسی - نظامی جنگ علیه انقلاب اسلامی ایران در فرانسه به سر می‌برد، بعد از مذاکرات مفصل با مقامات سوسیالیست فرانسه و گرفتن قول ادامه و گسترش کمک‌های تسلیحاتی و سیاسی، دیروز با هماهنگی کامل حکومت میتران به مدت 4 ساعت در خانه‌ی رجوی در حومه‌ی شمال غربی پاریس با وی دیدار و گفت و گو کرد.

در پایان اولین دیدار اعلام‌شده‌ی معاون صدام و رهبر تروریست‌های ایرانی، خبرگزاری‌ها و رادیوهای غربی که مأموریت دارند از رجوی مرتباً صحبت و از وی در افکار عمومی جهان تصویر یک رهبر را ترسیم کنند، با به کار بردن کلمات و عبارات معموله‌ی یک بیانیه‌ی سیاسی، اعلامیه‌ی پایانی این دیدار را که در آن به موارد گفت و

گو اشاره نشده بود، به صورتی کاملاً گسترده انتشار دادند.

به گزارش یونایتدپرس، میخائیل حنا عزیز در پایان دیدار، رؤیای حکومت بغداد را برای دیدن رجوی در نقش رئیس‌جمهوری یا نخست‌وزیر آینده‌ی ایران بازگو کرد و وی را دوست عزیز خود خواند و سپس در حالی که وانمود می‌کرد رجوی تا کنون به عراق سفر نکرده است و این اولین دیدار آن‌هاست، رئیس منافقین را برای دیدار و گفت و گو با صدام به بغداد دعوت کرد.

میخائیل حنا عزیز که روز جمعه در مصاحبه‌یی به لوموند گفته بود بغداد به سازمان مجاهدین خلق برای ضربه زدن به انقلاب اسلامی کمک‌های اقتصادی و نظامی قابل توجهی کرده است، دیروز در پایان این دیدار به روال دیپلماتیک، برای انکار سیاست بغداد در دخالت امور داخلی ایران گفته‌های دو روز قبل خود را پس گرفت. آنچه که خبرگزاری‌های غربی به آن اشاره نکرده‌اند ناتوانی کامل رژیم صدام در ضربه زدن به انقلاب اسلامی است تا حدی که این رژیم مجبور شده است برای مهم جلوه داده رجوی در ازای جذب کمک‌های بیش‌تر منافقین، این‌گونه دیدارها را علنی نماید.

از سوی دیگر، رادیوی رژیم صهیونیستی به نقل از طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق اظهار داشته که عراق مصّراً از سازمان آزادی‌بخش فلسطین می‌خواهد تا با رژیم صهیونیستی وارد مذاکره شود.

به گزارش رادیو اسرائیل، رئیس فراکسیون پارلمانی رژیم اشغال‌گر فلسطین موشه‌شه‌خال، اظهارات معاون نخست‌وزیر عراق را بسیار پراهمیت خواند و آن را نوعی شناسایی اسرائیل به وسیله ی عراق نامید و گفت این امر تحولی عظیم محسوب می‌گردد، زیرا دولت‌های عرب تا کنون معمولاً از آشکار نمودن علاقه‌ی خود به برقراری روابط نزدیک با اسرائیل خودداری می‌نمودند.»⁽¹⁾

204

وزیر دفاع فرانسه ضمن اعلام مجدد حمایت از عراق خواهان پایان جنگ شد. شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه بر ضرورت پایان یافتن جنگ ایران و عراق و دور نگه داشتن منطقه از نیروهای بین‌المللی تأکید کرد. به گفته‌ی رادیو ابوظبی: «وزیر دفاع فرانسه در ادامه‌ی سخنانش با روزنامه‌ی عمان چاپ مسقط، اضافه نمود که موضع فرانسه در قبال این جنگ در عدم شکست نظامی عراق و ایجاد راه‌حل مسالمت‌آمیز در منطقه خلاصه می‌شود.»⁽²⁾

1) مأخذ 14، ص آخر، پاریس - خبرگزاری فرانسه، به نقل از روزنامه‌ی امریکایی نیویورک تایمز، به گزارش رادیو اسرائیل.

2) مأخذ 10، ص 25، رادیو ابوظبی، 20/10/1361، گزارش از روزنامه‌ی عمان چاپ مسقط.

205

رادیو اسرائیل در مقاله‌یی رادیویی مواضع اخیر دولت‌مردان عراق را در به رسمیت شناختن اسرائیل و موافقت با ادامه‌ی گفت و گوهای اعراب متأثر از وضعیت سیاسی عراق در جنگ اعلام کرد. به گفته‌ی این رادیو:

«پاره‌یی منابع سیاسی اظهار داشتند علت تغییر روش عراق در مورد مسئله‌ی صلح با اسرائیل، ادامه‌ی جنگ با ایران می‌باشد. این منابع گفتند که هنوز دو سال از حمله‌ی اسرائیل به کوره‌های اتمی عراق نگذشته است که مقامات آن کشور اعلام می‌کنند با تماس‌های بین اسرائیل و سازمان به اصطلاح آزادی فلسطین برای حصول صلح مخالف نیستند.

منابع سیاسی مزبور اضافه می‌کنند علائمی که حاکی از پایان سریع جنگ بین ایران و عراق باشد به چشم نمی‌خورد و حتی اگر جنگ پایان یابد خصومت بین دو کشور ادامه خواهد یافت. عراق در صورتی می‌تواند به پیروزی در جنگ با ایران امیدوار باشد که کشورهای نفت‌خیز عربی طرف‌دار غرب به آن کشور کمک کنند.

از این رو، عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس میلیاردها دلار به عراق کمک کرده‌اند و مصر نیز اخیراً مقادیری مهمات برای آن کشور ارسال داشته است.

پیرو این کمک‌ها، بغداد به کشورهای غرب به خصوص فرانسه نزدیک می‌شود. منابع سیاسی ارزیابی می‌کنند که تغییر روش بغداد علت مهم‌تری نیز دارد. این‌که دولت بغداد مایل است حل مسئله‌ی فلسطین هر چه بیش‌تر تسریع گردد تا کشورهای عرب طرف‌دار غرب بتوانند برای اعطای کمک به آن کشور در جنگ با ایران متحد شوند، زیرا وجود اسرائیل خطری برای حکومت بغداد در برندارد.⁽¹⁾

ضمیمه‌ی گزارش 201

صبح دیروز محاکمه‌ی 28 تن از عناصر مرکزیت و اعضای گروهک "اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران" موسوم به "سربداران جنگل" که متهم به شرکت در عملیات تروریستی و کشتار مردم آمل در ششم بهمن‌ماه سال 1360 می‌باشند، در شعبه‌ی اول دادگاه انقلاب اسلامی مرکز، به ریاست آیت‌الله محمدی گیلانی ادامه یافت.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، در جلسه‌ی دیروز این دادگاه که ساعت 9 صبح با حضور خانواده‌ی معظم شهدای آمل و گروهی از زندانیان زندان اوین با تلاوت آیاتی چند از کلام‌الله مجید رسمیت یافت، ابتدا کیفرخواست متهم ردیف11 دادگاه، به نام رحام ضرغامی فرزند بیژن با نام مستعار داود عضو گروهک اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران موسوم به سربداران جنگل توسط سیداسدالله لاجوردی دادستان انقلاب اسلامی مرکز قرائت شد.

سپس متهم در دفاع از اتهامات وارده توضیحاتی داد. متهم در دفاعیات خود اعتراف کرد: "رهبران این گروهک با جوسازی‌های‌شان در میان اعضا، این طور وانمود کرده بودند که مردم آمل منتظر پیوستن به ما هستند و تمام تدارکات و امکانات ما از سوی اقشار مختلف مردم شهر تأمین

1) مأخذ 10، ص 13، رادیو اسرائیل، 20/10/1361، به نقل از منابع سیاسی.

می‌شود."وی اضافه کرد: "بر این اساس، ما فکر می‌کردیم طبقه‌ی کارگر و دهقان و گروهی از قشر بازار شهر آمل همه با ما هستند و پس از ورود به آمل ما را یاری خواهند کرد. آن‌ها می‌گفتند اگر کسی با تشکیلات هم‌کاری نکند بزرگ‌ترین خیانت را به انقلاب و مردم کرده است."

وی اعتراف کرد: "من که خود زمانی از ولایت فقیه به عنوان دیکتاتوری یاد می‌کردم حالا متوجه

شده‌ام که تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها و دیگر گروهک‌ها خود بزرگ‌ترین دیکتاتوری است، چراکه تصمیم‌گیرنده‌ی این گونه تشکیلات چند نفر خاص بودند که سرنوشت همه‌ی هواداران حتی اعضا را تعیین می‌کردند."متهم ضمن قبول کلیه‌ی اتهامات وارده در کیفرخواست دادستان افزود: "ما تزهای مختلف از جمله ایجاد شایعه و ترور شخصیت‌های بزرگ مملکتی و توطئه‌های گوناگون برای سرنگونی جمهوری اسلامی را به کار بردیم، ولی همه‌ی آن‌ها شکست خورد و امروز در محضر دادگاه حداقل خدمتی که می‌توانیم بکنیم این است که با شجاعت اعتراف بکنیم ما برحق نبودیم و به مردم خودمان خیانت کردیم."

متهم با تأکید بر حقانیت جمهوری اسلامی ایران خطاب به باقی‌مانده‌ی اعضا و هواداران گروهک‌های ضد انقلاب در داخل و خارج از کشور گفت: "حرکتی را که ما انجام دادیم در خط امریکا بود و امروز شما باید از این حرکت جنایت‌بار ما عبرت بگیرید و خود را به جمهوری اسلامی معرفی کنید تا بیش از این در جریان توطئه‌های ابرجنایت‌کاران قرار نگیرید."

رحام ضرغامی در پایان دفاعیاتش که بیش از یک ساعت و 30 دقیقه به طول انجامید، از خداوند متعال طلب استغفار کرد.

بر اساس موارد اتهام مندرج در کیفرخواست، رحام ضرغامی یکی از اعضای فعال و چهره‌های مؤثر تشکیلات الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران می‌باشد که از سال 1355 فعالیت خود را با این گروهک آغاز کرده و در دوران‌های مختلف سازمانی و مراحل تشکیلاتی چهره یی موفق برای سازمان بوده است. وی پس از طرح مسئله‌ی به اصطلاح قیام مسلحانه علیه جمهوری اسلامی ایران، علاوه بر شرکت در درگیری‌ها در تدارک و تقسیم نیرو در کمپ‌های مختلف مستقر در جنگل نیز فعالیت داشته است.

در ادامه‌ی جلسه‌ی صبح دادگاه، مسعود مدی فرزند خسرو متهم ردیف 1 دادگاه نیز پس از استماع اتهامات وارده، در دفاع از خود توضیحاتی داد.

وی اعتراف کرد: "هدف اتحادیه‌ی کمونیست‌ها از اعزام تعدادی از نیروهایش به جبهه و یا حمایت از شخص امام تنها به خاطر کسب وجهه و خود مطرح کردن بود نه به خاطر استقلال مملکت و یا به خاطر نقش ارزنده‌ی امام در پیشبرد انقلاب اسلامی."

وی در قسمتی دیگر از اعترافات خود گفت: "از آن‌جا که بنی‌صدر چراغ سبز به رهبران اتحادیه‌ی کمونیست‌ها نشان می‌داد، رهبران ما نیز به حمایت از او مصمم بودند و روی حرکات وی به عنوان آخرین امیدشان حساب می‌کردند."

متهم در پایان دفاعیاتش ضمن اظهار ندامت از کرده‌های گذشته‌ی خود از امت مسلمان ایران تقاضای بخشش کرد.

قسمتی از موارد اتهام مسعود مدی متهم ردیف 13 دادگاه در کیفرخواست دادستان عبارت است از: عضو تشکیلات یک گروه از اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ فعالیت سازمانی در خانه‌ی کارگر و کمیته‌ی به اصطلاح بی‌کاران سازمان؛ تلاش در جهت جذب نیرو؛ اقدام جهت خرید وسیله‌ی نقلیه و دستگاه تکثیر و تهیه‌ی سلاح برای تشکیلات.

بر اساس این گزارش، آن‌گاه بیژن فتاحی فرزند میرابوالفضل مسئول چاپ مخفی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران، در جایگاه متهمین قرار گرفت و پس از استماع متن کیفرخواست قرائت‌شده در پاسخ سؤالات رئیس دادگاه به دفاع از خود پرداخت.

وی در دفاعیات خود ضمن قبول کلیه‌ی اتهامات وارده گفت: "من به سهم خود در جنایاتی که اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران علیه ملت مسلمان مرتکب شده است، نقش داشته‌ام و خود را خطاکار و مستحق مجازات می‌دانم و دفاعی در پوشش خطاهایم نمی‌توانم بکنم، چون عملی است که به آن واقف هستم.

در کیفرخواست دادستان، عضویت فعال و مسئولیت چاپ [مطالب] سازمان الحادی و محارب اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ رهبری یک گروه 9 نفره از اعضاء و هواداران گروهک در بخش چاپ؛ تهیه‌ی دستگاه‌های چاپی و تدارک وسایل موردنیاز؛ مسئولیت یک حوزه‌ی سیاسی سازمان؛ تهیه‌ی خانه و خرید دکه‌ی فروش نشریه برای سازمان و پرداخت کمک‌های مالی به سازمان، به عنوان قسمتی از موارد اتهام بیژن فتاحی عنوان شده است.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، مقارن ظهر دیروز با پایان یافتن وقت محاکمات، دادگاه به عنوان تنفس تا ساعت 14 بعد از ظهر تعطیل اعلام شد.

جلسه بعد از ظهر دادگاه

بعد از ظهر دیروز نیز محاکمه‌ی 28 تن از اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران موسوم به سربداران، در شعبه‌ی 1 دادگاه انقلاب اسلامی واقع در اوین به ریاست آیت‌الله محمدی گیلانی ادامه یافت.

این جلسه ساعت 15 دیروز با تلاوت آیاتی از کلام‌الله مجید آغاز شد و کیفرخواست محمدحسین علی‌آبادی متهم ردیف14 توسط دادستان انقلاب مرکز قرائت شد. موارد اتهام مندرج در کیفرخواست به این شرح است:

عضو مرکزیت تشکیلات الحادی کمونیست‌های ایران تحت عنوان "هیئت مسئولین".

مسئول سابق کمیته‌ی انتشارات که در عین حال مسئولیت قسمت "جامعه‌ی" کمیته‌ی مزبور را نیز به عهده داشته است.

مسئول موقت ارتباط با دیگر گروه‌های محارب نظیر پیکار، نبرد و غیره.

مسئول یکی از بخش‌های کمیته‌ی انتشارات تحت عنوان "بخش تحقیق در امور روستایی و کشاورزی و اصلاحات ارضی" که در این رابطه کتاب مسئله‌ی ارضی شامل نظرات اقتصادی و دهقانی تشکیلات را تألیف نموده است.

مسئول کل هیئت تحریریه در حساس‌ترین مقطع زمانی این ارگان، یعنی در دوره‌ی جنگل (ابتدای زمستان سال 1360)

توضیح این‌که: در این دوره مسئولیت مستقیم درج اعلامیه‌های نظامی سربداران و نیز شایعه‌پراکنی‌ها و توهین و افترا به امام و مقدسات مذهبی در نشریه‌ی حقیقت بر عهده‌ی متهم بوده است.

لازم به توضیح است که متهم پس از دست‌گیری، از افشای اطلاعات جهت معرفی دیگر افراد محارب و مرتد خودداری نموده که به همین دلیل همسرش با نام مستعار لیلا (یکی از اعضای کمیته‌ی انتشارات) از چنگال عدالت اسلامی گریخته و متواری می‌گردد. با توجه به مراتب فوق، مجرمیت نام‌برده از نظر دادسرای انقلاب اسلامی مرکز محرز و مسلم [است؛ بنابراین،] از محضر محترم دادگاه تقاضای صدور اشد مجازات برای مشارالیه را دارم.

سپس، محمدحسین علی‌آبادی ضمن این‌که تمامی اتهامات مندرج در کیفرخواست را پذیرفت، گفت: "از خود دفاعی ندارم، ولی برای روشن شدن حقایق اطلاعات خود را در اختیار دادگاه می‌دهم".

وی سپس با یادآوری این مطلب که با این‌که من مخالف عملیات جنگل بودم و اگرچه در جنگل نبودم و غیر مستقیم آن‌ها را پشتیبانی می‌کردم، خود را مجرم می‌دانم، در مورد علت جدا نشدنش از اتحادیه گفت: علت مخالفت و جدا نشدن من از اتحادیه این بود که اعتقاد مارکسیستی داشتم و به همین دلیل موقتاً با آن‌ها هم‌راه بودم و یا باید عقیده‌ی خود را کنار می‌گذاردم یا به جنگ برمی‌خاستم

من به مسئله‌ی به بن‌بست رسیدن گروهک‌ها در ایران و افغانستان و کامبوج اعتقاد پیدا کرده بودم، ولی در همین موقع دست‌گیر شدم و این ایدئولوژی را ترک کردم. هیچ یک از گروهک‌ها به انقلاب اسلامی که حقانیتش برای ما ثابت شده است، کمک نکرده‌اند و اگر بخواهند از این به بعد کمکی بنمایند باید ایدئولوژی غیر اسلامی را کنار بگذارند.

در همین موقع، آیت‌الله گیلانی رئیس دادگاه گفت: اصل اول منحرفین دروغ است و ما متأسفیم از این‌که شما منحرف شده‌اید، ولی شما می‌توانید با گفتن حقایق به ملت خدمت کنید (اگر قصد خدمت داشته باشید).

سپس سیداسدالله لاجوردی متن کیفرخواست ضیاءالدین عبد منافی عضو به اصطلاح سربداران جنگل را قرائت کرد و اتهامات وی را به این شرح بر شمرد:

عضو سازمان و مسئول کارگری شاخه‌ی جنوب در آبادان و مسئول تشکیلات شهرستان آغاجاری.

شرکت مستقیم در درگیری‌های مسلحانه‌ی 22 آبان که نام‌برده در جریان این درگیری که منجر به شهادت و مجروح شدن ده‌ها تن از برادران سپاه و ارتش گردید به اسلحه‌ی ژ3 مسلح بوده و مسئولیت آرایش دادن نظامی افراد جنگل در این درگیری‌ها را داشته است.

داشتن مسئولیت درگیری مسلحانه‌ی 20 آذر در داخل جنگل. متهم در این درگیری به هم‌راه 8 تن از دیگر نیروهای جنگل جهت مقابله با افراد سپاه و ژاندارمری منطقه به کمین می‌روند و پس از شروع درگیری و مجروح نمودن سرهنگ روحی رئیس پاسگاه، جهت تقویت نیرو عقب‌نشینی می‌نمایند.

ارتباط با جریانات سرقت اسلحه توسط اعضای سازمان از جبهه‌های جنگ جنوب و خرید و فروش سلاح‌های مختلف توسط واسطه‌های فروش و همچنین اطلاع از جریان حمله‌ی نیروهای سربداران جنگل به شهر شهیدپرور آمل.

شرکت مستقیم در درگیری 18 آبان که نقش متهم در گروه کاک اسماعیل (مسئول نظامی جنگل) حفاظت از کمپ وسط و نقل و انتقال کشته‌ها و مجروحین بوده است.

قریب سه ماهی که متهم در جنگل اقامت داشته، مسئولیت‌های وی به ترتیب: فرماندهی یک گروه نظامی 8 نفره؛ معاون فرماندهی یک جمع نظامی 16 نفره و از مسئولین تدارکاتی نیروهای جنگل بوده است.

لهذا، اتهاماتی که ذکر شد، مستند به گزارشات و اقاریر صریح متهم در مراحل متعدد بازجویی بوده و لذا مجرمیت وی از نظر دادسرای انقلاب اسلامی مرکز محرز و مسلم و از حضور محترم دادگاه تقاضای صدور اشد مجازات برای نام‌برده دارم.

ضیاءالدین عبد منافی متهم ردیف16، در حالی که تشنج اعصاب داشت گفت: "کلیه‌ی اتهامات را می‌پذیرم و از خود دفاعی ندارم و از خداوند و خانواده‌ی شهدا شرمنده هستم." وی رهبران گروه را که شب گذشته اعتراف نموده بودند که در ایدئولوژی‌شان به بن‌بست رسیده‌اند، دروغ‌گو خواند و با اشاره به این نکته که چرا قبل از این‌که مردم را دچار این مصائب کنند اعتراف ننمودند، گفت: "رهبران گروه به ما می‌گفتند که برای پیروز شدن فقط یک جرقه کافی است و مردم انتظار ما را می‌کشند و کافی است ما یک تیر شلیک کنیم." وی در مورد جنایات گروه گفت: " یک روز صبح از بالای جاده یی نزدیک جاده‌ی معدن هم‌راه یک عده از افراد گروه بر روی تعدادی از برادران سپاه آتش گشودیم که بعد دیدیم آن‌ها یک نفر ارتشی؛ یک سرباز ژاندارمری؛ یک نفر از بسیج و یک نفر از اعضای سربداران بودند. هنوز خون آن‌ها خشک نشده بود که افراد ما اسلحه، پوتین و هر چه در جیب آن‌ها بود را برداشتند.

وی سپس با یادآوری این مطلب که من از گفتن این حرف‌ها شرم دارم تأکید کرد: "جنایاتی که این گروه مرتکب شده است هیچ حیوان وحشی و حتی سازمان سیا انجام نمی‌دهند.

سپس دادستان انقلاب اسلامی مرکز، کیفرخواست ایرج شیرعلی عضو کمیته‌ی تهران را قرائت کرد و اتهامات وی را به این شرح اعلام نمود:

عضویت در کمیته‌ی تهران و مسئول تحویل نشریات و ارتباطات داخلی سازمان. همچنین، مسئول ارتباط با پیک توزیع و پیک نشریات و عضویت در کمیته‌ی تبلیغات.

نام‌برده در تشکیلات مسئولیت‌های بخش دانش‌آموزی را در شهرستان آغاجاری و بخش دانش‌آموزی شرق تهران و همچنین مسئولیت تشکیلاتی تیم‌های تبلیغاتی سازمان را به عهده داشته.

کمک تسلیحاتی به تشکیلات که شامل 3 قبضه اسلحه‌ی ژ3؛ یک قبضه کلت؛ تعداد زیادی فشنگ و 2 دستگاه بی‌سیم بوده است.

اجاره نمودن یک شرکت پوششی در خیابان بهار شیراز تهران جهت برگزاری جلسات نشست اعضای کمیته‌ی تهران.

استفاده از منزل مسکونی خود جهت نگاه‌داری سلاح‌ها و مهمات سازمان که به شرح زیر می‌باشد:

10 قبضه اسلحه‌ی ژ3؛ 10 قبضه اسلحه‌ی کلاشینکف؛ 6 قبضه موشک‌انداز آر.پپی.چی7؛ یک دستگاه بی‌سیم ارتشی هم‌راه با قطعات آن؛ 11 عدد گلوله‌ی آر.پی.جی7؛ چندین عدد نارنجک تفنگی، حدود 80 خشاب پر فشنگ‌های ژ3 و کلاشینکف؛ تعداد زیادی فشنگ ژ3 و کلاهخود و تسمه‌ی تفنگ که این سازمان توسط اعضای سازمان از جبهه‌های جنوب کشور به سرقت برده و تحت پوشش به وسیله‌ی یک کامیون به منزل متهم منتقل [کردند] تا پس از ارسال آن‌ها به جنگل بر علیه نظام جمهوری اسلامی ایران مورد استفاده قرار گیرد.

مشارکت مستقیم در ارسال سلاح‌ها و مهمات ذکرشده به جنگل.

اعزام نیرو جهت تقویت تشکیلات سربداران که در این رابطه افرادی به نام‌های علی، مهدی، تورج و جعفر را از بخش‌های توزیع و تبلیغات اعزام داشته و همچنین یک‌بار ناصر بزرگ (حسین ریاحی) مسئول کل تشکیلات اتحادیه، به هم‌راه 2 تن دیگر از مسئولین توسط متهم تا مدخل جنگل برده شده‌اند که در این موارد، متهم از همسر و فرزند خود به عنوان محمل استفاده می‌نموده است.

تهیه‌ی احتیاجات غذایی مانند حبوبات، خرما و بنشن و ارسال آن‌ها به جنگل.

استفاده از منزل خود جهت اختفای اعضا و هواداران و افراد متواری سازمان و آموزش نظامی به افراد خانواده‌ی خود (همسر، خواهر، برادر و...) که هر کدام به نحوی در رابطه با تشکیلات گروهک‌های ضد انقلاب فعالیت داشته‌اند.

قابل توجه است که نام‌برده در ارتباط با فعالیت‌های سازمانیش در مقاطع مختلف و مسئولیت‌های متعدد (ده‌ها) نفر را زیر رابطه‌ی خود داشته و نقش ویژه‌یی در به انحراف کشاندن قریب یک‌صد نفر دختر و پسر جوان در تهران و خوزستان و... داشته است. وی سالیانی چند در امریکا بوده و در آن‌جا نیز با این به اصطلاح جنبش هم‌کاری می‌نموده است.

همچنین، تا لحظه‌ی دست‌گیری در ارتباط مستقیم با تشکیلات بوده است.

با توجه به موارد اتهامی فوق، مجرمیت نام‌برده از نظر این دادسرا محرز و از محضر محترم دادگاه انقلاب اسلامی مرکز تقاضای صدور اشد مجازات را بر علیه مشارالیه می‌نمایم.

ایرج شیرعلی نیز چون بقیه‌ی متهمین، اتهامات مندرج در کیفرخواست را پذیرفت و با اعتراف به این‌که تمام اسلحه‌های ذکرشده در کیفرخواست به مدت 15 روز در منزل وی بوده، گفت: "قبل از حمله به آمل، حسین ریاحی (رهبر گروه) از من خواست تا تعدادی اسلحه را در ماشین جاسازی کنم و برای این‌که در جاده به ما مشکوک نشوند، خانواده‌ی خود را هم‌راه بردم و پس از پیاده کردن وی در بیست کیلومتری بابل، به تهران بازگشتم. "وی افزود: "چون اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران پیش‌بینی می‌کرد که یک کودتا در حال تکوین است، به اعضا دستور داده بود که به خانواده‌ی خود که هر کدام به نحوی به یکی از گروه‌ها وابسته بودند، آموزش نظامی بدهند." دادگاه ساعت 18 به عنوان تنفس تعطیل شد و ادامه‌ی محاکمه به صبح امروز موکول گردید.⁽¹⁾

1) مأخذ 14.

روزشمار جنگ سه‌شنبه 21 دی 1361 26 بیع‌الاول 1403 11 ژانویه 1983

206

امروز نیز شهر آبادان زیر آتش توپ‌های عراقی قرار داشت که نتیجه‌ی آن تخریب 4 منزل مسکونی بود⁽¹⁾

همچنین در خرمشهر بر اثر اصابت گلوله‌های نیروهای عراقی 6 تن مجروح و 10 منزل و 5 مغازه که در تیررس گلوله‌های دشمن بودند تخلیه شدند⁽²⁾

207

به منظور کمک‌رسانی به جبهه‌های جنگ شماری از نیروهای مردمی، افراد فنی، اعضای جهاد سازندگی و پزشک و امدادگر راهی مناطق جنگی شدند.

امروز نیروهای داوطلب مردمی از شهرهای نکاء، قائم‌شهر، بابلسر، امیرکلا، نوشهر، چالوس، مرزن‌آباد، کلاردشت، سیف‌آباد، باغان و خنج‌لارستان راهی جبهه‌های جنگ شدند. همچنین، چهل و یکمین گروه از نیروهای داوطلب مردمی زنجان از طریق بسیج مستضعفان سپاه پاسداران این شهر به جبهه‌های جنگ اعزام شدند.

گروه‌هایی از نیروهای سپاه خلخال، بسیجیان داوطلب شاهین‌شهر، مشکین‌شهر، میبد، بشرویه، بجستان، بجنورد، چناران، کاشمر، نیشابور، فردوس، شیروان و تربت جام راهی جبهه‌های جنگ شدند.⁽³⁾

از شهر قم 25 نفر از طلاب حوزه‌های علمیه به جبهه‌های جنوب و غرب کشور اعزام شدن⁽⁴⁾

به منظور پشتیبانی فنی مهندسی از نیروهای رزمنده، 192 تن از اعضای جهاد سازندگی شهرستان‌های هشترود، اهر و بخش‌های قره‌آقاج، کلیبر، نبات و هوراند، شامل متخصصان فنی و راننده‌ی ماشین‌آلات‌سنگین، به جبهه‌ها اعزام شدند.

هفده نفر از هنرجویان نهاوند و 25 نفر از هنرجویان هنرستان ملایر در رشته‌های ساختمان،

1) سند شماره 43773 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 23/10/1361، ص 3.

2) سند شماره 263085 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری روزانه، از شهربانی استان خوزستان (اطلاعات) به استانداری استان خوزستان (دفتر سیاسی)، 21/10/1361، ص 1.

3) روزنامه‌ی اطلاعات، 21/10/1361، ص 4، ساری.

4) همان.

برق و اتومکانیک برای جاده‌سازی و سنگرسازی و کمک به بازسازی روستاهای سرپل‌ذهاب که به مردم استان همدان واگذار شده است، به قصرشیرین و سرپل‌ذهاب رفتند.

ششمین کاروان کمپرسی‌داران کازرون راهی مناطق جنگی شدند. در این کاروان 47 بنا، کارگر، نجار، جوشکار، راننده و پیرایش‌کننده‌ی نخل حضور دارند که از سوی جهاد سازندگی کازرون و بخش خشت به مناطق جنگی فرستاده شده‌اند.

از اصفهان 40 نفر امدادگر، پزشکیار و بهیار از طریق جمعیت هلال‌احمر این شهر به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شتافتند.⁽¹⁾

همچنین در طول یک سال و نیم گذشته، حدود 12 هزار امدادگر پزشکی، مکانیک و تکنیسین از سوی ستاد مرکزی امداد جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل در مناطق جنوب و غرب کشور اعزام شده‌اند.

دکتر محمد فرهادی قائم‌مقام دبیرکل جمعیت هلال‌احمر ایران در گفت و گوی اختصاصی با خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن اعلام این مطلب افزود: «از این شمار، بیش از 135 نفر آنان در انجام این وظیفه‌ی انسانی شهید و یا مجروح شده‌اند.»⁽²⁾

208

به منظور پاک‌سازی شهرهای کشور از افراد ضد انقلاب، امروز عملیات‌هایی در جنوب جاده‌ی دیواندره - بیجار و شهرهای تکاب و پیرانشهر انجام شد که در طول آن‌ها چند تن از افراد حزب دمکرات به هلاکت رسیدند؛ عده‌یی از آنان مجروح و شماری نیز دست‌گیر شدند.

1. امروز نیز در ادامه‌ی پاک‌سازی دیواندره و بیجار، نیروهای سپاه و ژاندارمری به جنوب جاده‌ی دیواندره - بیجار وارد شدند و در منطقه‌ی یونس‌آباد 70 تن از افراد حزب دمکرات را محاصره کردند. در ادامه‌ی عملیات، 10 تن از افراد حزب کشته؛ 5 نفر زخمی و 15 نفر دست‌گیر شدند.

بقیه‌ی نیروهای حزب دمکرات با استفاده از تاریکی و مه‌آلود بودن هوا توانستند فرار کنند. در این عملیات که با تعقیب سه روزه‌ی دشمن در وضعیت بد جوی انجام شد، 2 تن از نیروهای خودی شهید و 6 تن مجروح شدند.⁽³⁾

روابط عمومی قرارگاه حمزه در جمع‌بندی عملکرد نیروهای خودی در این عملیات اعلام کرد:

«طی عملیاتی که رزمندگان اسلام از 5 محور: 1. خرکه، تازه‌آباد، صادق‌آباد، کیله‌سفید و سیاسران علیا؛ 2. حسین‌آباد، سیاسران سفلی و کژی‌کران؛ 3. قشلاق نوروز، خاندانقلی، شیرکش سفلی، کانی‌کن، مبارک‌آباد و پشت‌تنگ؛ 4. نجف‌آباد، ابراهیم‌آباد،

1) همان، تبریز و کاشان.

2) همان، اهواز، گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی.

3) سند شماره 349672 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 22/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 401932 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اطلاعیه، 23/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 1، ص 2؛ و - سند شماره 439670 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات کردستان به منطقه7 و قرارگاه حمزه، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 088299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به قائم‌مقام فرماندهی، شماره 14، 4/11/1361، ص 16؛ و - سند شماره 349637 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به قرارگاه حمزه، 23/10/1361، سند تک‌برگی.

علی‌آباد گوندک، زینل‌خان، ابراهیم‌آباد و خراسان؛ 5. برگشاد و شیرکش علیا با برنامه‌ی پشتیبانی‌شده اجرا کردند، در روستای یونس‌آباد تعداد 70 نفر دمکرات به سرپرستی منصور باباشیخ به محاصره درآمدند که بعد از یک ساعت درگیری، دشمن با متحمل شدن 12 کشته از تاریکی هوا استفاده نمود و [گریخت و برای این کار] از مردم به عنوان سپر استفاده کرد که [در طول آن] یکی از روستاییان به شهادت رسید. [...] در طول عملیات، مردم از رزمندگان اسلام شدیداً استقبال نمودند.»⁽¹⁾

در عملیاتی که در منطقه‌ی تکاب هم‌زمان با عملیات پیشین انجام شد، یکی دیگر از افراد حزب دمکرات به هلاکت رسید؛ یک نفر دست‌گیر و یکی از نیروهای این حزب تسلیم نیروهای خودی شد که به گفته‌ی این فرد، تعداد فراوانی از افراد این حزب که در منطقه‌ی تکاب در محاصره قرار گرفته بودند بر اثر سرما جان‌شان را از دست داده و اسلحه‌های‌شان در کوهستان به جا مانده است.⁽²⁾

در پیرانشهر، در عملیات مشترکی، نیروهای جند‌الله قرارگاه حمزه و یک تیم از نیروهای تیپ نوهد به مقر نیروهای حزب دمکرات کردستان در روستای کاسه‌گران در شمال شرقی این شهر حمله کردند. در این اقدام 6 تن از افراد حزب دمکرات که در محاصره قرار گرفته بودند به دلیل انفجار مهماتی که در مقرشان وجود داشت، به هلاکت رسیدند؛ یک نفر از این افراد نیز دست‌گیر شد و تعدادی اسلحه و مقداری مهمات به دست آمد. از نیروهای خودی نیز یک نفر در این عملیات به شهادت رسید⁽³⁾

امروز همچنین 3 نفر از اکراد منطقه‌ی سلماس که از 3 ماه پیش به چته‌های حزب دمکرات پیوسته بودند خود را به سپاه سلماس تسلیم کرده، درخواست امان‌نامه کردند.⁽⁴⁾

209

شماری از نیروهای سازمان مجاهدین خلق در شهرهای شاهرود، بهبهان و مشهد دست‌گیر شدند. در سنندج نیز نیروهای سازمان در ترور یکی از معتمدان بازار ناکام ماندند.

در شاهرود، نیروهای سپاه پاسداران موفق به کشف یک خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین خلق شدند. در جریان تصرف این خانه 2 نفر دست‌گیر شدند و یک نفر نیز با خوردن قرص سیانور خودکشی کرد. از این خانه تعداد فراوانی شناسنامه‌ی جعلی؛ اسناد و مدارک سازمانی؛ مدارک جعلی؛ وسایل جعل اسناد و اسلحه و مهمات به دست آمد⁽⁵⁾

در بهبهان، یک فرد نظامی که با سازمان مجاهدین ارتباط داشت و مقادیری سلاح و مهمات به آنان تحویل داده بود، دست‌گیر شد.⁽⁶⁾

در مشهد، 5 تن از فعالان چریک‌های فدایی خلق (شاخه‌ی اشرف دهقان) شناسایی و دست‌گیر شدند.⁽⁷⁾

1) سند شماره 349665 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از روابط عمومی کردستان به روابط عمومی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 23/10/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 43634 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 21/10/1361؛ و - مأخذ 1، ص 1.

3) مأخذ 7، بخش پنجم، ص 15؛ و - مأخذ 1، ص 1؛ و - سند شماره 43708 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی سپاه مرکز فرماندهی، 22/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 22/10/1361، ص 2، کردستان.

4) سند شماره 64252 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، شماره 340، 2/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 088064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به دادستان محترم سپاه، شماره 14، 11/11/1361، ص 17؛ و - سند شماره 55274 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از منطقه5 (اطلاعات) به ستاد مرکزی (اطلاعات)، 27/10/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 089347 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 38، 18/11/1361، ص 1، به نقل از گزارش ستاد منطقه یک سپاه پاسداران، شاهرود.

6) سند شماره 089330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش ویژه اطلاعاتی، ستاد مرکزی سپاه پاسداران (اطلاعات)، 2/11/1361، ص 3.

7) سند شماره 43661 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی 4 فرماندهی به فرماندهی کل، 21/10/1361، ص 2.

210

ساعت 18 امروز نیز نیروهای سازمان مجاهدین قصد ترور سرپرست شورای اصناف این شهر را که از معتمدان بازار سنندج بود، داشتند که با وجود شلیک 6 تیر به وی، این شخص جان سالم به در برد.⁽¹⁾

پس از گذشت 3 روز از دیدار مسعود رجوی و میخائیل طارق یوحنا عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، دفتر سیاسی و کمیته‌ی مرکزی سازمان مجاهدین خلق در توجیه این اقدام، بیانیه‌یی منتشر کرد و در پیوست آن، بیانیه‌ی مشترک مسعود رجوی و طارق عزیز را نیز درج کرد. در این بیانیه آمده است:

«به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران و به نام همه‌ی پرچم‌داران و شهدای آزادی. هم‌وطنان عزیز، مردم آگاه و مبارز، دفتر سیاسی و کمیته‌ی مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران با خوش‌وقتی انقلابی متن کامل بیانیه‌ی مشترک مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران و مسئول شورای ملی مقاومت، برادر مجاهد مسعود رجوی با معاون نخست‌وزیر عراق آقای طارق عزیز را ملاحظه و مورد بررسی دقیق قرار داده و اکنون آن را برای اطلاع عموم هم‌وطنان در سراسر کشور به ضمیمه منتشر و توزیع می‌کند. بیانیه‌ی مزبور به دنبال دیدار آقای طارق عزیز با برادر مجاهد ما که در پاریس در اقامتگاه او صورت گرفت، صادر شده است. یکی از رهبران سازمان آزادی‌بخش فلسطین،⁽²⁾از پیش در جریان این دیدار قرار داشت و خود نیز قبول آن را به برادر ما توصیه کرده بود. دفتر سیاسی و کمیته‌ی مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران قبل از هر چیز وظیفه‌ی خود می‌داند که دست‌یابی به بیانیه‌ی حاضر [را که] به مثابه‌ی یک پیروزی سیاسی مهم در روند سرنگونی محتوم رژیم [امام] خمینی [است]، به تمام ایران و همه‌ی آن‌هایی که از جنگ و کشتار و آوارگی (امام) خمینی خسته شده و به ایران دمکراتیک و آباد و مستقل چشم دوخته‌اند؛ به شورای ملی مقاومت؛ به همه‌ی خواهران و برادران مجاهد و به ویژه به برادر مجاهد مسعود رجوی فرمانده عالی مجاهدین خلق ایران تبریک و تهنیت گوید. بخش‌های مهم بیانیه‌ی مشترک طارق عزیز و مسعود رجوی نیز به شرح زیر است:

آقای طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق و آقای مسعود رجوی مسئول شورای ملی مقاومت ایران و مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران، در 9 ژانویه 1982 در محل اقامت وی در اورسواراز، دیدار و پیرامون جنگ ایران و عراق و ضرورت پایان آن تبادل نظر نمودند.

در پایان ملاقات، مواضع طرفین به شرح زیر برای اطلاع ملتین ایران و عراق و همه‌ی طرف‌داران صلح در منطقه و جهان اعلام می‌گردد:

1) . سند شماره 228974 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، شماره 220، 22/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 43716 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 22/10/1361، ص 3؛ و - سند شماره 061110 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به فرماندهی کل، شماره 13، 26/10/1361، ص 18.

2) منظور هانی الحسن از کارگزاران سابق سفارت فلسطین در تهران است.

آقای طارق عزیز موضع عراق مبنی بر علاقه‌ی صادقانه برای برقراری صلح بین عراق و ایران بر اساس استقلال کامل و تمامیت ارضی؛ احترام به اراده‌ی آزاد مردم ایران؛ عدم دخالت در امور داخلی و ایجاد روابط مشترک بین مردم عراق و ایران بر اساس احترام متقابل و هم‌کاری دو جانبه به نحوی که در خدمت منافع متقابل و آرزوهای آن‌ها برای آزادی، ترقی و صلح در خدمت صلح و ثبات در منطقه باشد را برای آقای رجوی توضیح داد.

آقای طارق عزیز همچنین مواضع و ابتکاراتی را که توسط عراق در این مورد انجام گرفته است، توضیح داده و در این رابطه‌ی خاص، خود در جهت جلب اطمینان مردم ایران و نیروهای مبارز، آن را که به صلح میان دو خلق معتقدند برای آقای رجوی تشریح نمود.

آقای طارق عزیز دعوتی از جانب رهبری عراق به آقای رجوی برای دیدار از عراق به منظور ایجاد روابط برادرانه بین خلق‌های همجوار بر اساس احترام متقابل و تمایل صادقانه برای استقرار صلح تقدیم نمود. آقای طارق عزیز برای رفع هرگونه سوء تفاهمی که به وسیله‌ی گزارشات مطبوعات درباره‌ی ماهیت روابط بین دو طرف ایجاد شده است، این حقیقت را مورد تأکید قرار داد و این روابط بر مبنای تفاهم متقابل سیاسی هر دو طرف برای آرمان‌های مشروع مردم‌شان و نه بر مبنای حمایت‌های نوع دیگر استوار است. آقای رجوی نقطه‌نظرهای مقاومت عادلانه‌ی مردم ایران درباره‌ی حل و فصل صلح‌آمیز اختلافات بین دو کشور را که می‌تواند از طریق مذاکرات مستقیم بین طرفین در چارچوب حاکمیت و تمامیت ارضی هر دو کشور و روابط حسن هم‌جواری قابل حصول باشد، تشریح نمود.

آقای رجوی اعلام نمود که از ژوئن گذشته تنها ایران خواستار ادامه‌ی جنگ با عراق است؛ جنگی [که] به دنبال تخلیه‌ی ارضی ایران از قوای عراقی و اعلام آمادگی این دولت برای عقب‌نشینی کامل نیروهایش فاقد هر خصیصه‌ی ملی بود. آقای رجوی ضمن تاکید بر محکومیت هرگونه آزار غیر نظامیان و حملات به افراد و آبادی‌ها و مردم بی‌دفاع شهرهای عراق، از دولت عراق خواستار گردید که مسئولیت شهرها، دهکده‌ها و مردم بی‌دفاع ایران را مورد توجه قرار دهد.»⁽¹⁾

رادیو صدای ایران اعلام کرد که مسعود رجوی پس از دیدار با طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق در نظر دارد ستاد تبلیغاتی خود را از پاریس به بغداد منتقل کند. این رادیو همچنین اعلام کرد که رهبر سازمان مجاهدین خلق در دیداری با طارق عزیز خواستار افزایش کمک‌های مالی عراق به این سازمان شده است. در گزارش رادیو صدای ایران آمده است: «در آبان‌ماه سال 1360، دولت عراق با پرداخت مبلغ 10 میلیون دلار به مسعود رجوی موافقت کرد و قرار شد این مبلغ دو سه نوبت به رهبر سازمان مجاهدین خلق تحویل داده شود.⁽²⁾

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 21/10/1361، صص 2 و 3، رادیو بغداد؛ و - سند شماره 232111 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار داخلی، دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، 7/11/1361، صص 2 و 3.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 298، 22/10/1361، ص 24، رادیو صدای ایران، 21/10/1361.

211

امروز نیز به اتهامات 4 تن دیگر از اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در شعبه‌ی 1 دادگاه انقلاب اسلامی رسیدگی شد. در کیفرخواست قرائت‌شده به این موارد اشاره شده است: شکنجه و آزار مردم؛ شرکت مسلحانه در چندین درگیری که به شهادت پاسداران و نیروهای داوطلب مردمی انجامیده است؛ فعالیت مسلحانه در کردستان؛ اهدای کمک‌های مالی و تسلیحاتی به اتحادیه‌ی کمونیست‌ها و...

در این جلسه‌ی دادگاه که صبح و بعد از ظهر ادامه داشت، متهمان ضمن قبول اتهامات واردشده به مطالبی در خصوص فعالیت‌های‌شان به خصوص در کردستان اشاره کردند. بخش‌هایی از اعترافات برخی متهمان به این شرح است:

«... بزرگ‌ترین خدمت کمونیست‌ها در سه سال گذشته به مردم محروم کردستان این بود که با تلاش خود مانع از بین بردن محرومیت مردم کرد و بهره‌بری سریع آنان از مواهب جمهوری اسلامی ایران شد.

... بدون این‌که از کسی فریب بخورم مسئول رهبری کلیه‌ی عملیات‌های نظامی اتحادیه در کردستان بودم و خود را در همه‌ی جنایات آن‌جا سهیم می‌دانم.

... فقدان انسانیت مارکسیست‌ها به حدی بود که با حکم دادگاه‌های‌شان یک پیرمرد روستایی را به اتهام هم‌راه داشتن عکس امام محکوم به اعدام کردند و بدون هیچ سؤال و پرسش وی را به شهادت رساندند و وانت‌باری را که به وسیله‌ی آن حاصل دست‌رنجش را برای فروش به سنندج می‌برد، تحت عنوان مصادره‌ی خلقی به سرقت بردند.

... بخشی از اسلحه و تدارکات مهمی را که ما در کردستان به دست می‌آوریم مسلماً از عراق تأمین می‌شد و در حالی که ما ظاهراً مخالف حرکت‌های رژیم بعث عراق و حزب منحله‌ی دمکرات بودیم.

... یکی از مشاغل و منابع مالی سران حزب منحله‌ی دمکرات وارد کردن اجناس قاچاق از طریق جاده‌هایی بود که حکومت بعث در نوار مرزی برای آن‌ها احداث کرده بود.

... در مدت یک ماهی که در جبهه بودم 3 بار به خرمشهر رفتیم و در یکی از این سفرها یک اتومبیل را که حامل مقدار زیادی اسلحه و مهمات بود به سرقت بردیم و مسئولان اتحادیه علی‌رغم آن‌که در خرمشهر احتیاج زیادی به آن اسلحه‌ها بود، تحت عنوان حمل اسلحه به آبادان اسلحه‌ها را خارج کردند و بعداً متوجه شدیم که اسلحه‌هایی که در آمل استفاده کردند، همان اسلحه‌هایی بوده است که از جبهه‌های جنوب دزدیده شده بود.»⁽¹⁾-⁽²⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 22/10/1361، ص 2.

2) گزارش کامل روزنامه‌ی کیهان از این دادگاه در ضمیمه‌ی گزارش درج شده است.

212

آقای هاشمی رفسنجانی در جمع مربیان آموزشی سپاه پاسداران اصفهان در تجلیل از فداکاری نیروهای سپاه گفت:

«روحیه‌یی که شما دارید جز از طریق تربیت اسلامی حاصل نمی‌شود و شوق شما برای عزیمت به جبهه معرفی شخصیت اسلامی پاسداران و بسیجی‌ها است و اگر ائمه‌ی ما هم از وجود نیروهایی مانند شما برخوردار بودند دنیا به طریق دیگری ساخته می‌شد.»

رئیس مجلس در قسمت دیگری از سخنانش ضمن تقدیر از مردم شهید‌پرور اصفهان گفت: «اصفهان به عنوان شهری که نیروهای زیادی در خدمت انقلاب قرار داده است، اعجاب همه را برانگیخته است و امیدواریم زحمات نیروهای مؤمن به انقلاب با خطوط برجسته در تاریخ ثبت شود تا در آینده همه بدانند چگونه جوانانی کم‌تجربه حماسه‌ساز بوده‌اند.»

G281

رئیس مجلس بسیج را یک نیروی ارزنده‌ی انقلابی نامید و افزود: «بسیج مجموعه‌یی از افراد مخلص و مؤمن به انقلاب است که در آن امتیاز و درجات مطرح نیست و امیدوارم بسیج مستضعفین به عنوان الگوی سرباز اسلامی در تاریخ انقلاب‌های اسلامی جهان باقی بماند.»⁽¹⁾

213

سیدمحمد غرضی وزیر نفت، در جلسه‌ی امروز مجلس شورای اسلامی گزارشی از فعالیت‌های وزارت نفت در طول جنگ و آسیب‌ها و خسارت‌های وارده به مراکز نفتی و پالایشگاه‌ها ارائه کرد. وی همچنین به سیاست‌های کلی ایران در فروش نفت و مبارزه با حکومت‌های پشتیبان عراق در اوپک به خصوص عربستان سعودی اشاره کرد و گفت: «از آغاز جنگ تا کنون وزارت نفت هم‌گام با دیگر ارگان‌های کشور در جنگ تحمیلی شرکت داشته است و 600 شهید و مجروح داده و تمامی امکانات خود را در زمینه‌های کارگری و بهداشتی و فنی در رابطه با جنگ به‌کارگرفته است.»

وزیر نفت آن گاه ضمن تقدیر و تشکر از خدمات پژوهش‌گران وزارت نفت گفت: «پژوهش‌گران ما با برادران ارتشی هم‌کاری صمیمانه‌یی داشته‌اند و بیش از 16 مورد در زمان جنگ، روغن‌سازی برای صیقل‌کاری در اسلحه‌سازی و افزار جنگی انجام داده‌اند.»

1) مأخذ 10، بخش چهارم، ص 12.

وزیر نفت سپس به بیان آمار میزان تولیدات پالایشگاه‌های کشور در قبل از انقلاب و رشد

فزاینده‌ی آن‌ها در مدت جنگ تحمیلی پرداخت و گفت: «ما تا قبل از جنگ روزانه کم‌تر از یک میلیون بشکه تصفیه می‌کردیم و از این مقدار حدود 620 هزار بشکه تنها توسط پالایشگاه آبادان و حدود 400 هزار بشکه‌ی باقی‌مانده این مقدار به وسیله‌ی پالایشگاه‌های دیگر تصفیه می‌شد، ولی در جریان جنگ تحمیلی و با کوشش متخصصین و کارگران و کارکنان متعهد پالایشگاه‌ها، این رقم به 670 هزار بشکه افزایش پیدا کرده است.

پالایشگاه تهران دارای 2 واحد 100 هزار بشکه یی تصفیه است که امروز 220 هزار بشکه، یعنی حدود 16 درصد افزایش داشته است و پالایشگاه اصفهان نیز با ظرفیتی نظیر پالایشگاه تهران، ولی با 270 هزار بشکه، یعنی 15 درصد بیش‌تر از ظرفیت اسمی تصفیه می‌کند و به همین صورت پالایشگاه تبریز با ظرفیت 75 هزار بشکه به 92 هزار بشکه افزایش یافته است.»

وی افزود: «اولین پالایشگاهی که مورد حمله‌ی دشمن بعثی صهیونیستی قرار گرفت، پالایشگاه تبریز بود و به سیستم فرمان پالایشگاه خسارت فراوانی وارد شد که با کوشش متخصصین و کارگران داخلی بدون صرف حتی یک دلار خرید خدمات از خارج، تعمیر و مورد استفاده قرار گرفت.»

وی همچنین گفت: «پالایشگاه آبادان به عنوان پالایشگاه مادر، قسمت عمده‌یی از فراورده‌های نفتی را تولید می‌کرد که با همت متخصصین ایرانی فراورده‌هایی که قبل از جنگ از این پالایشگاه به دست می‌آمد، اکنون به همان میزان از پالایشگاه‌های دیگر کشور به دست می‌آید و همین بالا رفتن ظرفیت پالایش پالایشگاه‌های کشور، وزارت نفت را قادر کرده که ابتدا گازوییل، سپس روغن و هم‌اکنون بنزین را آزاد اعلام کند.»

وزیر نفت در ادامه‌ی گزارش خود میزان تولید گاز مایع کشور را 2 هزار تن در روز اعلام کرد و گفت: «قبل از جنگ، میزان تولید پالایشگاه‌ها 1700 تن در روز بود که حدود 600 تن آن تنها توسط پالایشگاه آبادان تولید می‌شد.»⁽¹⁾

غرضی اضافه کرد: «به یمن بالا رفتن ظرفیت پالایشگاه‌ها از 400 هزار بشکه قبل از جنگ به 670 هزار بشکه، امروز وزارت نفت موفق بوده است که در وهله‌ی اول گازوییل به عنوان نیاز عمومی و صنایع آزاد اعلام شود که 4 ماه پیش این کار صورت گرفت. بعداً موفق شدیم که روغن را هم آزاد کنیم و امروز در همین شرایط با بالا رفتن تولید و تصفیه‌ی پالایشگاه‌ها، بنزین آزاد می‌شود.

غرضی همچنین درباره‌ی سیاست‌های کلی ایران در اوپک و اقدامات انجام‌شده برای به دست آوردن بازارهای فروش نفت و مقابله با سیاست‌های ضد ایرانی عربستان سعودی در بازارهای نفتی گفت:

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 22/10/1361، ص 11.

سال گذشته مجموعاً فروش نفت خام ما در روز بین 300 تا 500 هزار بشکه بیش‌تر

نبود. مشکلی که در این رابطه بود، مشکل عربستان سعودی بود که ما قوانین اوپک را رعایت می‌کردیم. وقتی که قرار بود قیمت نفت همان 34 دلار باشد، ما قیمت را پایین نمی‌آوریم و مشتری‌ها از دست ما خارج می‌شود و عربستان سعودی به قیمت بسیار پایین‌تر حتی تا 10 دلار و فروش بیش از 11 میلیون بشکه نفت، بازار را از دست جمهوری اسلامی درآورده بود.

مسئله‌ی اصلی برای وزارت نفت [این بود] که چگونه بایستی این تهدید عربستان سعودی و همپالکی‌هایش را شکست بدون این‌که به منافع جمهوری اسلامی ضربه بخورد. نگرانی هم این بود که اگر ما یک مقداری قیمت را روی عقاید خاص خودمان پایین بیاوریم، از آن طرف عربستان سعودی هم پایین می‌آورد، اما تحلیل وزارت نفت این بود که نفت یک قیمت واقعی در سطح جهان دارد که اگر ما به آن قیمت برسیم هیچ کس نمی‌تواند آن قیمت را بشکند و اگر کسی آن را بشکند موضعی خواهد بود.

و کل جمع‌بندی - که یک سال و اندی از جلسات اوپک می‌گذرد - در این کنفرانس اخیر به نتیجه رسید. در آن موقع که سهمیه برای ما 2/1 [میلیون بشکه] گذاشته بودند و قبول نکرده بودیم، ما قیمت را پایین آوردیم و ما توانستیم در بازار نفت بفروشیم و در همان 6 ماهه‌ی اول سال گذشته، از 400 هزار بشکه در روز توانستیم به سطح 2/1 میلیون بشکه برسیم.

در همان‌جا ما متوجه شدیم که بازار یک تثبیت وضعی دارد و این باعث شد که دیگران حساب خودشان را بکنند که جمهوری اسلامی همان طور که در میدان نبرد می‌جنگند در رابطه با فروش نفت هم علیه عربستان سعودی خواهد جنگید.

جمع‌بندی اخیر کنفرانس اوپک به این صورت انجام شد که قبل از این‌که ما به کنفرانس برویم، عربستان سعودی روزی 2 میلیون بشکه اضافه وارد بازار کرد و قیمت نفت نزدیک به 34 دلار رسیده بود که این کار وضع بازار را راکد نمود.»

وزیر نفت در پایان گزارش خود گفت:

«در عرض یک سال گذشته با همه‌ی مشکلاتی که وجود داشت، وزارت نفت در سطح بین‌المللی و اوپک و جنگیدن با این و آن موقعیت خودش را به لحاظ قیمت و مقدار تولید تثبیت کرد و توانست به دیگران بگوید که شما نمی‌توانید برای ما سهمیه تعیین کنید. ما سهمیه‌یی که می‌خواهیم خودمان تعیین می‌کنیم و خودمان بازار به دست خواهیم آورد و اجازه نخواهیم داد که دیگران برای ما تعیین کنند.

ما بایستی در روز 2/3 میلیون بشکه تولید کنیم و 700 هزار بشکه مصرف داخلی است و 5/2 میلیون بشکه هم بفروشیم.»⁽¹⁾

1) مأخذ 18، صص 3 و 14، جلسه‌ی علنی مجلس شورای اسلامی.

214

مدیرکل پروژه‌ی پتروشیمی ایران 23 دی‌ماه را آخرین مهلت برای 40 شرکت ژاپنی مقاطعه‌کار ساختمان پتروشیمی بندر امام خمینی اعلام کرد.

مهندس احمد احمدی که رأس هیئت مذاکره‌کننده‌ی ایرانی قرار دارد در گفت و گویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «این آخرین حرف‌هایی است که ما می‌زنیم.» وی اضافه کرد که ادامه‌ی توقف این طرح خود بزرگ‌ترین ضرر آن است و ایران بیش از این نمی‌تواند منتظر طرف ژاپنی بماند. با وجود این، هیئت ایرانی در مجموع به مذاکرات رسمی که به دنبال چندین روز جلسات جانبی در توکیو و ماه‌ها مذاکرات طولانی طرفین در تهران انجام می‌شود خوش‌بین می‌باشد و امیدوار است که پاسخ کمپانی‌های مقاطعه‌کار ژاپنی به آخرین درخواست ایران مثبت باشد. این خوش‌بینی با توجه به تعهد شرکای ژاپنی سرمایه‌گذار در پروژه که قول دادند همه‌ی تلاش‌شان را در این راه به‌کاربرند بیش‌تر تقویت می‌شود، زیرا کمپانی‌های شریک ژاپنی امکانات بسیاری دارند که با بهره‌گیری از آن‌ها مذاکرات می‌تواند موفقیت‌آمیز باشد.

خبرگزاری جمهوری اسلامی می‌افزاید: «به گفته‌ی طرف ایرانی، کل ادعاهای طرف‌های ژاپنی حدود 60 میلیون دلار است که با توجه به 5/3 میلیارد دلار سرمایه‌ی پروژه‌یی که 85 درصد کار آن تمام شده نباید باعث توقف طرح باشد.

بر اساس اظهارات هیئت ایرانی توافق شده است که حتی در صورت اعلام موافقت رسمی ژاپنی‌ها 35 درصد از مجموع ادعاهایی را که در مورد آنها توافق شده پرداخت نمایند. به علاوه، پرداخت 35 درصد دیگر موکول به تعیین طرح عملی و برنامه‌ی کار‌شده و 50 درصد باقی‌مانده در طول اجرای پروژه به صورت یک یا دو قسط پرداخت خواهد شد.

هیئت ایرانی در این مذاکرات بار دیگر علاقه‌ی شدید و آمادگی کامل خود را برای خاتمه‌ی پروژه مطرح نمود. بنا به گفته‌ی رئیس هیئت ایرانی چنانچه جواب 23 دی‌ماه ژاپنی‌ها مثبت باشد، برای حل هر مشکلی بیش از آنچه که قول داده‌ایم عمل می‌کنیم.»⁽¹⁾

رادیو امریکا در این باره اعلام کرد: «مقامات ایرانی چندین بار با ژاپن تماس گرفتند و خواهان تکمیل پتروشیمی بندر امام خمینی شدند، اما به علت اختلاف نظرهایی که از نظر مالی بین دو کشور وجود داشت ژاپنی‌ها از تکمیل این پروژه خودداری کردند. اینک دولت ایران رسماً به ژاپن اولتیماتوم داده است که تا روز پنج‌شنبه‌ی آینده فرصت خواهد داشت تصمیم خود را در مورد تکمیل پتروشیمی ایران - ژاپن اعلام کند، در غیر این صورت، رژیم ایران راه‌حل دیگری برای تکمیل آن پیدا خواهد کرد. احمد احمدی مدیر مجتمع پتروشیمی ایران - ژاپن امروز گفت: "دولت ایران نظر خود را به آگاهی تمام شرکت‌های ژاپنی که در ساختن و تکمیل پتروشیمی شرکت دارند رسانیده است و این آخرین حرف ما با ژاپنی‌ها است." وی در عین حال گفت: "در دیداری که مقامات ایرانی با هیئت ژاپنی

1) مأخذ 18، ص 1، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

امروز داشتند، توافق‌هایی به عمل آمده است و انتظار می‌رود که شرکت‌های ژاپنی به درخواست ایران پاسخ مثبت دهند". دلیل خوش‌بینی مدیر پتروشیمی ایران - ژاپن از آن‌جا ناشی می‌شود که هیئت ژاپنی وعده داد که در تاریخ اعلام‌شده نظر خود را اعلام دارد. به گفته‌ی هیئت ایرانی جمع مطالبات شرکت‌های ژاپنی از ایران بالغ بر 60 میلیون دلار می‌شود و این رقم نباید مانعی در راه تکمیل پروژه به وجود آورد، زیرا تا کنون اجرای این پروژه 3 میلیارد و 500 میلیون دلار هزینه در برداشته و 85 درصد آن تکمیل شده است.»⁽¹⁾

215

در ادامه‌ی اقدامات میانجی‌گرانه‌ی دولت الجزایر، امروز خبرگزاری کویت اعلام کرد: «امروز در بغداد اعلام شد سعدون حمادی وزیر خارجه‌ی عراق پیامی از جانب احمد طالب الابراهیمی همتای الجزایری خود دریافت کرد. بر پایه‌ی این گزارش، این پیام امروز توسط عبدالقادر بن قاضی معاون وزیر خارجه‌ی الجزایر طی ملاقاتی به حمادی تسلیم شد. به گزارش خبرگزاری عراق، فرستاده‌ی دولت الجزایر شب گذشته برای دیداری از عراق وارد این کشور شد. از جزئیات متن این پیام اطلاعی در دست نیست، لکن گفته می‌شود این پیام در رابطه با دیدار اخیر وزیر خارجه‌ی الجزایر از تهران و اقدامات میانجی‌گرانه برای خاتمه دادن به جنگ بین دو کشور بوده است.

G285

در همین حال، بر اساس گزارش مطبوعات، فرستاده‌ی دولت الجزایر در پایان دیدار خود از عراق به امارات عربی متحده سفر کرده و پیام مشابهی به وزیر خارجه‌ی امارات تسلیم خواهد کرد. به نوشته‌ی مطبوعات، این پیام در رابطه با نتایج کوشش اخیر الجزایر برای متوقف ساختن جنگ خلیج و نتایج مذاکرات وزیر خارجه‌ی الجزایر با مقامات رسمی ایران خواهد بود.⁽²⁾

216

خبرگزاری عراق در گزارشی مدعی شد که سخن‌گوی رسمی وزارت خارجه‌ی هند در گفت و گویی با خبرنگار این خبرگزاری گفته است: «هند از درخواست عراق برای برگزاری هشتمین کنفرانس سران غیر متعهد در بغداد حمایت خواهد کرد.»⁽³⁾-⁽⁴⁾

1) مأخذ 17، ص 12، رادیو صدای امریکا، 21/10/1361.

2) مأخذ 17، ص 2، به نقل از خبرگزاری کویت از بغداد، 21/10/1361.

3) مأخذ 17، ص 9، بلگراد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/10/1361.

4) محل برگزاری هشتمین کنفرانس سران غیر متعهدها قرار است در نشست آتی سران این کنفرانس که اسفندماه در دهلی‌نو برگزار می‌شود، تعیین شود.

217

منابع خبری انگلیس از تغییر موضع شوروی در خصوص عراق و تحویل سلاح‌های جدید به آن کشور خبر دادند. به گزارش بی‌بی‌سی، گزارش‌هایی که در چند روز اخیر به دست آمده حاکی است که دولت شوروی به تازگی ارسال مقادیر فراوانی از پیشرفته‌ترین سلاح‌های خود را به عراق از سر گرفته است. این تغییر موضع شوروی در برابر جنگ ایران و عراق اقدامی مهم از سوی مسکو برای پایان دادن هر چه زودتر به جنگ بیان شده است.

نیکلای شبیلد از مفسران بی‌بی‌سی این تغییر جهت سیاسی شوروی را بررسی کرده است و می‌گوید: «بر اساس مقاله‌ی امروز جان بولاک در روزنامه‌ی دیلی تلگراف، در چند روز گذشته اتحاد شوروی برنامه‌ی ارسال سلاح‌های نظامی به عراق را از سر گرفته است.

بولاک می‌افزاید: "این محموله‌ی تازه علاوه بر سلاح‌هایی است که بر اساس موافقت‌نامه‌ی قبلی که پیش از آغاز جنگ ایران و عراق بین بغداد و مسکو برقرار شده بود، به این کشور ارسال می‌شود. گفته می‌شود در میان سلاح‌های ارسالی جدید، موشک‌های زمین به زمین، زمین به هوا و همچنین تانک‌های تی72 که پیشرفته‌ترین تانک‌های شوروی است به عراق ارسال می‌شود."

بولاک می‌نویسد: "محموله‌ی تازه اولین نمونه‌ی آن از نزدیک به یک سال پیش است"، اگرچه گزارش این خبرنگار با خبرهایی که از سایر منابع دریافت شده بود مغایرت دارد و حاکی از دریافت مقادیر معتنابهی سلاح ساخت شوروی از سوی عراق بوده است.

در ماه سپتامبر گذشته، پرزیدنت صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق، با قاطعیت تمام اعلام کرد که شوروی به برنامه‌ی ارسال سلاح‌های پیشرفته‌ی خود به عراق همچنان ادامه می‌دهد و از این بابت عراق با هیچ مشکلی رو به رو نیست.»⁽¹⁾

مفسر بی‌بی‌سی همچنین در بررسی عملکرد جدید شوروی در جنگ ایران و عراق گفت:

«یوری اندروپوف رهبر شوروی که ظاهراً از رکود سیاست کرملین و عدم نفوذ آن بر حوادث خاورمیانه ناشکیباست، دستور اقدام و مداخله‌ی تازه‌یی در جهان عرب را صادر نموده است. هدف از این اقدام مقابله با برتری امریکاست. زمینه‌یی که برای این اقدام انتخاب گردیده جنگ خلیج فارس بین ایران و عراق است.

جان بولاک از روزنامه‌ی دیلی تلگراف با بررسی شواهد موجود معتقد است که تغییر عمده‌یی در سیاست شوروی رخ داده است. وی گفت: "اولین و بهترین شاهد آن است که آقای طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق اظهار داشته که شوروی تحویل اسلحه را مجدداً آغاز نموده و گزارشات مستقلی از منابع غربی و منابع دیپلماتیک غربی موجود است که حاکی از آغاز پرواز مستقیم توسط روس‌ها به بغداد است و تجهیزات سنگین مانند تانک از طریق دریا به بندر عقبه و سپس به بغداد ارسال می‌شود.»⁽²⁾

1) مأخذ 16، بخش اول، صص 10 و 11، رادیو بی‌بی‌سی، جام جهان‌نما.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 299، 23/10/1361، ص 18، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/10/1361، به نقل از رادیو بی‌بی‌سی.

218

سیاست‌های جدید فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه توجه بی‌بی‌سی را به خود جلب کرده است. در این مقاله‌ی رادیویی موضوعات زیر بررسی شده است:

علاقه‌مندی به تحکیم روابط فرانسه با اعراب به خصوص با عراق؛ در پیش گرفتن سیاستی بر خلاف انتظار؛ دوری جستن از روابط صمیمانه با اسرائیل؛ انتخاب عربستان برای داشتن نقش محوری در خاورمیانه و پشتیبانی از طرح صلح خاورمیانه‌یی این کشور؛ بهبود روابط سیاسی با لیبی؛ نارضایتی این کشور از عقب‌نشینی عراق از برخی سرزمین‌های اشغال‌شده‌ی ایران؛ پشتیبانی مالی و تسلیحاتی از عراق برای افزایش قدرت این کشور در مقابل ایران؛ ایجاد تغییراتی در نگاه سنتی عراق به امور خاورمیانه به خصوص گرایش به مصر و مخالفت نکردن این کشور با گفت و گوهای صلح بین اعراب و اسرائیل.⁽¹⁾

«در چهارم ماه مه 1981 که فرانسوا میتران رهبر حزب سوسیالیست فرانسه به ریاست‌جمهوری انتخاب شد، انتظار می‌رفت که در سیاست‌های خارجی فرانسه به خصوص با توجه به خاورمیانه تغییرات عمده‌یی پیدا شود. رئیس‌جمهور سوسیالیست فرانسه از مدت‌ها پیش به دوستی با اسرائیل و مخالفت با سیاست‌های طرف‌دار اعراب فرانسه شناخته شده بود. آقای میتران بر خلاف سلف خود آقای ژیسکار دستن فعالانه از پیمان صلح کمپ‌دیوید بین اسرائیل و مصر پشتیبانی می‌کرد و نسبت به سازمان آزادی‌بخش فلسطین به عنوان تنها نماینده‌ی مردم فلسطین نظر خوشی نداشت. آقای میتران همچنین از دوستان نزدیک آقای شیمون پرز رهبر حزب کارگر اسرائیل بوده و بارها به اسرائیل رفته بود. در دوره‌ی مبارزات انتخاباتی در فرانسه، مسئله‌ی خاورمیانه مکرراً مطرح شده که از آن جمله انتقادات کاندیدای حزب سوسیالیست از سیاست دولت ژیستکار دستن مبنی بر فروش اسلحه به اعراب؛ هم‌کاری‌های فرانسه با عراق در زمینه‌ی برنامه‌های اتمی و تیرگی روابط دیپلماتیک با اسرائیل و به طور کلی علاقه‌ی دولت فرانسه به توسعه‌ی روابط با کشورهای عربی بود. انتقادات میتران از سیاست‌های ژیسکار دستن در مورد خاورمیانه و سایر زمینه‌ها نه مبنی بر واقع‌بینی، بلکه به طور عمده مبنی بر عوامل اخلاقی و افراطی و منعکس‌کننده‌ی این واقعیت بود که سیوسیالیست‌های فرانسه مدت 23 سال سیاست‌های خود را در خلأ و در مخالفت با اقدامات محافظه‌کارها شکل داده بودند، ولی این نتیجه‌گیری که احساسات شخصی و طرف‌دار اسرائیل آقای میتران باعث خواهد شد که دولت جدید فرانسه سیاست‌های طرف‌دار اسرائیل اتخاذ کند، اشتباه درباره‌ی یک استاد مبهم‌گویی بود که بقایش در سیاست مدیون احساساتش نبوده است.

فروش اسلحه‌ی فرانسه به کشورهای عربی همان طورکه در مبارزات انتخاباتی وعده داده شده بود مورد بررسی قرار گرفت، ولی صدور اسلحه به هیچ یک از این کشورها کاهش پیدا

1) مأخذ 16، صص 19 - 11.

نکرد و تلاش‌های دیپلماتیک وسیعی به منظور رفع شک و شبهه‌ی باقی‌مانده‌ی اعراب آغاز شد و نمایندگان ویژه‌یی به پایتخت‌های عربی اعزام شدند. پنج رهبر عمده‌ی عرب، کلی بعد از پیروزی انتخاباتی سوسیالیست‌ها به پاریس رفتند و در شش ماهه‌ی اول، کلود شسون و میشل ژوبر و خود میتران روانه‌ی کشورهای عربی شدند. پرزیدنت میتران به صراحت و اغلب در حمایت از ایجاد یک کشور مستقل فلسطینی سخن گفت. توجه دولت سوسیالست فرانسه به خصوص متمرکز در مناسبات دوستانه با عربستان سعودی بوده است که در سال‌های آخر ریاست‌جمهوری ژیسکار دستن شکوفا شده بود. عربستان سعودی به دنبال جنگ عراق و ایران و مختل شدن صدور نفت این دو کشور، بیش از 55 درصد واردات نفتی فرانسه را تأمین کرده است. به علاوه، صدور اسلحه‌ی فرانسوی به عربستان سعودی و سفارش خرید تجهیزات نیروی دریایی به ارزش 14 میلیارد فرانک که در پایان دوره‌ی ریاست‌جمهوری ژیسکار دستن انجام گرفت، خود مبدأیی برای حرکت در جهت روابط دو کشور بود. میتران همچنین با پشتیبانی از طرح ملک فهد برای صلح در خاورمیانه دست خود را در اردوگاه سعودی‌ها قوی‌تر ساخت. دولت میتران همچنین موفق شده است که روابط خود را با تعداد‌ی دیگر از کشورهای عربی بهبود بخشد. تحت حکومت ژیسکار دستن روابط فرانسه با مصر به علت مخالفت رئیس‌جمهور فرانسه با پیمان کمپ‌دیوید رو به تیرگی گذاشته بود، ولی نظر مساعدتر میتران نسبت به این پیمان زمینه را برای تجدید مناسبات گرم گذشته آماده ساخت و با این‌که مرگ انور سادات همه را مدتی دچار تأمل ساخت، ولی سال گذشته، آقای شسون در قاهره قرارداد فروش جنگنده‌های میراژ 2000 به مصر را اعلام کرده و دولت جدید مصر را مورد تحسین قرار داد. روابط فرانسه با لیبی نیز که در سال‌های آخر ژیسکار دستن به علت مداخله‌ی نظامی قذافی در چاد تیره شده بود، در اوایل حکومت میتران، خروج سربازان لیبی از چاد، راه را برای تجدید روابط هموار ساخت و با این‌که میتران در لغو تحریم صدور اسلحه به لیبی تأمل کرد، ولی از تلاش‌های امریکا بر علیه رهبر لیبی فاصله گرفت و گزارش‌ها حاکی از فعالیت‌های پشت صحنه بین دیپلمات‌های دو کشور به منظور تعمیم روابط بوده است و بالاخره در مورد عراق پرزیدنت میتران همان خط مشی دولت پیشین را در تحکیم روابط اقتصادی و نظامی بین دو کشور دنبال کرده است. رئیس‌جمهور فرانسه بر خلاف وعده‌های انتخاباتی خود نه‌تنها به صدور اسلحه و تجهیزات نظامی برای ماشین جنگی صدام حسین ادامه داده، بلکه آن را افزایش نیز داده است. بعد از آن‌که آقای طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق در ماه اوت سال 1981 از پاریس دیدن کرد، آقای ژوبر در ماه اکتبر برای یک مأموریت تجاری ره‌سپار بغداد شد. آقای میتران همچنین علی‌رغم لفاظی‌های انتخاباتی خود مبنی بر محکوم کردن هم‌کاری‌های اتمی فرانسه با عراق، سه هفته بعد از بمب‌باران نیروگاه هسته‌یی عراق توسط اسرائیلی‌ها در تموز، موافقت کرد که

یک رآکتور جدید در اختیار عراقی‌ها بگذارد. همچنین، موقعی‌که میتران در ماه نوامبر از مصر دیدن می‌کرد، از عقب‌نشینی‌های عراق در جنگ با ایران علناً ابراز نگرانی کرد. در آن زمان، او گفت امیداور است که موازنه‌ی سنتی هزارساله بین ایرانی‌ها و جهان عرب حفظ شود و شاید در تأمین این موازنه است که دولت فرانسه اکنون قول کمک‌های نظامی بیش‌تر به عراق داده است، گو این‌که دولت فرانسه و آقای طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق - که هفته‌ی گذشته برای یک دیدار رسمی در پاریس بود - از دادن جزئیات موافقت بین دو کشور خودداری کردند. فرانسه از زمان جنگ عراق با ایران نیز مقادیر زیادی اسلحه از جمله جنگنده‌های بمب‌افکن میراژ در اختیار عراقی‌ها گذاشته است. کمک‌های اعتباری فرانسه به خصوص مورد نیاز شدید عراقی‌ها است که درآمد آن از نفت در اثر جنگ 5/2 ساله با ایران به شدت کاهش یافته است. تا کنون سعودی‌ها و سایر کشورهای عربی خلیج فارس عراق را در جنگ بر علیه ایران از نظر مالی یاری داده‌اند، ولی با توجه به این‌که عراق برای رفع مشکلات مالی خود به فرانسه روی آورده است، به نظر می‌رسد که جریان کمک‌های مالی کشورهای خلیج فارس کندتر شده است. اریک رولو مفسر روزنامه‌ی لوموند در امور خاورمیانه، در این مورد می‌گوید: «بغداد دچار مشکلات مالی بسیار بزرگی است و یکی از دلایل آن کاهش شدید درآمدهای نفتی است که ناشی از مشکلات انتقال نفت به خارج از عراق و نیز جنگ با ایران است. دلیل دوم که خود آقای طارق عزیز در پاریس به آن اشاره کرد، این است که کشورهای عربی صاحب نفت در یک سال گذشته دادن کمک‌های مالی و وام به عراق را متوقف کرده‌اند. طبق گزارش‌ها، عراق از کشورهای خلیج فارس مبلغی بین 30 تا 50 میلیارد دلار کمک مالی دریافت داشته است، گو این‌که آقای طارق عزیز می‌گوید که عراق فقط حدود 20 میلیارد دلار دریافت کرده است، ولی آقای طارق عزیز چه دلیلی ارائه می‌دهد که کشورهای خلیج فارس و به خصوص عربستان سعودی بر مبنای آن کمک خود به عراق را قطع کرده‌اند. عربستان سعودی و دیگر کشورهای خلیج فارس به عراق گفته‌اند که به علت وجود نفت اضافی در بازارهای جهان خود گرفتار مشکلات مالی هستند و بنابراین در موقعیتی نیستند که به عراق حداقل به سخاوت قبلی کمک کنند؛ گویا این دلیلی است که به عراق ارائه شده بود، ولی احتمالاً با این اقدام، سعودی‌ها عوامل سیاسی را نیز تا حدودی در نظر داشتند. البته، معاون نخست‌وزیر عراق به آن اشاره‌یی نکرد، ولی به عقیده‌ی من عوامل سیاسی نیز مؤثر بوده است، زیرا اخیراً در مسافرتی به کشورهای خلیج فارس، چندین مقام منطقه به من گفتند که مایل نیستند خیلی طرف‌دار عراق دیده شوند، زیرا نگران اقدامات تلافی‌جویانه‌ی ایران هستند. بنابراین، احتمال این‌که اقدام این کشورها نسبت به عراق دارای بعد سیاسی نیز بوده بسیار قوی است. آیا این تحولات در سیاست‌های بغداد از نظر منطقه‌یی و بین‌المللی و نیز اقتصادی تغییراتی ایجاد خواهد کرد؟ البته، بنا به گفته‌ی آقای طارق عزیز

هیچ تغییری در روابط عراق با کشورهای عربی پیش نخواهد آمد، ولی معاون نخست‌وزیر عراق این نکته را ذکر کرد که عراق مایل است روابط نزدیک‌تری با مصر داشته باشد و این می‌تواند یکی از نتایجی باشد که در آن دوستی مصر و عراق وزنه‌ی متقابلی در منطقه ایجاد کند. در همین حال، به نظر می‌رسد که عراقی‌ها برای شناسایی اسرائیل اظهار آمادگی می‌کنند! البته، این تحول در سیاست‌های عراق عامل تازه‌یی است. آقای طارق عزیز در روزنامه‌ی لوموند اظهار کرد که با مذاکره‌ی مستقیم اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین برای رسیدن به راه‌حلی صلح‌آمیز مخالفت نخواهد کرد. او همچنین اضافه کرد که عراق آگاه است که یک کشور فلسطینی کوچک در ساحل غربی رود اردن و نوار غزه می‌تواند با اسرائیل هم‌زیستی مسالمت‌آمیزی داشته باشد و این در مقایسه با موضع چند سال پیش عراق یک تغییر واقعاً شدید است. اکنون که مسئله‌ی سازمان آزادی‌بخش فلسطینی روابط بریتانیا را با کشورهای خلیج فارس دست‌خوش برودت کرده است، آیا دولت فرانسه در پی بهره‌برداری از این وضع و تأمین امتیازهای تجاری در منطقه نیست؟ به نظر من چنین سیاستی از زمان جنگ دوم جهانی سیاست مرسوم دولت فرانسه بوده است و شکی نیست که دولت میتران و شرکت‌های فرانسوی، طالب سهمی از این خوان یغما هستند و این نه‌تنها رقابت فرانسه با بریتانیا، بلکه رقابت این کشور با امریکا در منطقه نیز محسوب می‌شود. فرانسه از سال 1967 سعی کرده است که یک نیروی سوم به صحنه‌ی سیاسی خاورمیانه اضافه کرده و خود را نیروی علاقه‌مند و در همان حال بی‌طرف و شق دیگری در مقابل نفوذ ابرقدرت‌ها معرفی کند. سیاست‌های دو جنبه‌یی میتران نیز با این‌که تأثیر چندانی در رویارویی اعراب و اسرائیل ندارد، ولی باعث ادامه‌ی سنت گلیست‌ها و تقویت حضور میتران در منطقه شده و استقلال فرانسه را از خط دیپلماتیک امریکا در منطقه مورد تأثیر قرار می‌دهد".»⁽¹⁾

ضمیمه‌ی گزارش 211

با اعترافات تکان‌دهنده‌ی عاملین کشتار مردم آمل در ششم بهمن‌ماه سال گذشته، صبح دیروز هفتمین جلسه‌ی محاکمه‌ی 30 تن از دژخیمان تروریست اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در شعبه‌ی1 دادگاه انقلاب اسلامی مرکز به ریاست آیت‌الله محمدی گیلانی ادامه یافت.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این جلسه که جمعی از خانواده‌های معظم شهدای جاوید آمل؛ گروهی از خبرنگاران خارجی و تعدادی از زندانیان زندان اوین نیز حضور داشتند، جلسه‌ی علنی دادگاه ساعت 10 صبح با تلاوت آیاتی چند از کلام‌الله مجید رسمیت یافت، سپس برادر، اسدالله لاجوردی دادستان انقلاب اسلامی مرکز با قرائت متن کیفرخواست عیدی محمد نوذری فرزند حسنعلی با نام‌های مستعار عیدی و صالح، عضو به اصطلاح گروهک سربداران جنگل، خواستار صدور اشد مجازات برای وی شد. متهم پس از استماع موارد اتهامات وارده با ادای توضیحاتی موارد اتهام مندرج در کیفرخواست دایر بر عضو نظامی تشکیلات سربداران و شورای تصمیم‌گیری که مسئول تهیه و تنظیم امور جنگل بوده است؛ شرکت مستقیم در حمله به شهر آمل به طور مسلحانه؛ شرکت مستقیم در درگیری‌های منطقه‌ی گزناسرا و دره منگل از توابع آمل و درگیری مسلحانه‌ی جنگل که منجر به

1) مأخذ 16، بخش اول، صص 19 - 11، رادیو بی‌بی‌سی.

شهادت و مجروح شدن گروهی از برادران پاسدار شد و سایر موارد اتهام از جمله: ترویج تفکرات و توزیع اعلامیه‌ی گروه‌های اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در هفتگل؛ 9 ماه اقامت در جنگل‌های آمل و توطئه علیه نظام جمهوری اسلامی ایران را پذیرفت. متهم در بخشی از دفاعیات خود در جمع خبرنگاران خارجی اعتراف کرد [که] در جریان درگیری‌های مسلحانه در جنگل‌های آمل، 40 تیر فشنگ ژ3 به طرف برادران پاسدار شلیک کرده است و بر روی پیکرهای به جای مانده‌ی 3 تن از شهدای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در جنگ خاک ریخته است. در همین حال، 2 تن از بازماندگان شهدا به دعوت دادگاه با حضور در جایگاه شهود در مورد آثار شکنجه و سوزاندن پوست بدن فرزندان‌شان با آتش سیگار توسط متهمین دادگاه مطالبی بیان داشتند و اسنادی را به دادگاه ارائه کردند. در ادامه‌ی جلسه‌ی علنی صبح دیروز دادگاه، متهم وحید سریع‌القلم فرزند حبیب‌الله با نام‌های مستعار مصطفی و محمد از اعضای مرکزیت تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران برای دفاع از اتهامات وارده احضار شد و پس از قرائت کیفرخواست توسط دادستان انقلاب اسلامی مرکز به دفاع از خود پرداخت و مطالب تکان‌دهنده‌یی از جنایات هولناک مارکسیست‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران و مردم تحت ستم کردستان را برای اطلاع دادگاه بیان داشت. وی اعتراف کرد: "بزرگ‌ترین خدمت کمونیست‌ها در 3 سال گذشته به مردم محروم کردستان این بود که با تلاش خود مانع از بین بردن محرومیت مردم کرد و بهره‌بری سریع آنان از مواهب جمهوری اسلامی ایران شد." وی افزود: "گروهک‌های مخالف اسلام امکان رشد فرهنگی و اقتصادی را از مردم کردستان گرفتند و 3 سال تمام مردم مسلمان کرد را از درک حقایق و حقانیت جمهوری اسلامی ایران دور نگه‌داشتند." متهم که خود را یکی از مغزهای متفکر و طراحان و مسئول رهبری اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران معرفی می‌کرد، افزود: "اهمیت اتهامات عناصر مرکزیت این گروهک از جمله خود من این است که سازنده‌ی تشکیلاتی بودیم که خود عواقب شوم آن را دیدیم." وی افزود: "من بدون این‌که از کسی فریب بخورم مسئول رهبری کلیه‌ی عملیات[های] نظامی اتحادیه در کردستان بودم و خود را در همه‌ی جنایات آن‌جا سهیم می‌دانم."

اتهامات وارده به وی بر اساس بندهای مندرج در کیفرخواست دادستان، عضو مرکزیت تشکیلات الحادی و محارب اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران؛ مسئول کمیته‌ی اجرایی سازمان؛ مسئول تشکیلات و رهبری عملیات مسلحانه علیه نظام جمهوری اسلامی در کردستان؛ دریافت 2 میلیون ریال وجه نقد از تشکیلات مرکزی و خرید سلاح‌های مورد نیاز گروهک؛ نماینده‌ی سازمان در شوراهای مقاومت شهر سنندج؛ رابط مرکزیت با کمیته‌ی تدارکات نظامی و مواردی دیگر می‌باشد.

وحید سریع‌القلم فرزند حبیب‌الله عضو مرکزیت تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران که به اتهام کشتار مردم آمل صبح دیروز در دادگاه انقلاب اسلامی مرکز محاکمه شد، در بخشی از دفاعیات خود اعتراف کرد: "با تصرف کلیه‌ی مناطق استراتژیک و کلیه‌ی منطقه‌ی کردستان توسط پاسداران انقلاب اسلامی، تحلیل‌ها و طرح‌های تروریستی مارکسیست‌ها و سایر گروهک‌های ضد انقلاب به بن‌بست رسید."

وی که خود را مغز متفکر این گروهک معرفی می‌کرد و معترف بود که کلیه‌ی عملیات[های] نظامی اعضا و هواداران گروهک اتحادیه‌ی کمونیست‌ها را در منطقه‌ی کردستان رهبری می‌کرده است، در مورد انگیزه‌ی حمایت‌های ظاهری اتحادیه‌ی کمونیست‌ها از جمهوری اسلامی ایران گفت: "قبل از شروع درگیری‌های مسلحانه، مارکسیست‌ها بر این عقیده بودند در مناطقی که حکومت جمهوری اسلامی ایران با قدرت بر همه‌ی امور تسلط دارد به طور سیاسی، از طریق چاپ نشریه و سوء استفاده از ضعف‌های طبیعی انقلاب مبارزه کنند و در مناطقی که می‌توانستند به خیال خود بر حکومت اسلامی غلبه کنند برای برپا کردن تشکیلات خویش و تضعیف انقلاب اسلامی مبارزه‌ی مسلحانه کنند."

متهم تصریح کرد: "در این چارچوب پشتیبانی ما از انقلاب اسلامی مشروط به قدرت و حاکمیت سیاسی دولت در مناطق مختلف کشور بود." وی در بیان علت آغاز مبارزه‌ی مسلحانه‌ی مارکسیست‌ها از کردستان گفت: "با توجه به وجود میراث شوم رژیم گذشته در منطقه که از آن جمله تناقض در میان

طوایف سنی و شیعی بود، از آن‌جا که جریان اصیلی از جمهوری اسلامی در منطقه حضور نداشت و از سویی ارگان‌های دولت موقت از عناصری تشکیل شده بودند که تعهد واقعی به انقلاب اسلامی نداشتند و امور منطقه به کندی پیش می‌رفت، زمینه‌ی فعالیت ضد انقلاب در منطقه به طور آشکار فراهم شد و به این ترتیب، پس از مدتی کردستان جولانگاه وسیعی برای عناصر ضد انقلاب اسلامی شد."

وحید سریع‌القلم در مورد نتایج کلی عملکرد ضد انقلاب در کردستان گفت: "ضد انقلاب در مدت 3 سال گذشته پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تنها کاری که توانست برای مردم محروم این منطقه انجام دهد این بود که مردم ستم‌دیده‌ی کردستان را از مواهب جمهوری اسلامی و امکان بازسازی جامعه و رشد اقتصادی، فرهنگی و فکری آن‌ها جهت از بین بردن محرومیت‌های به ارث برده از رژیم شاه، محروم کرد و 3 سال مردم را از درک نتایج واقعی انقلاب اسلامی به دور نگه‌داشت.

متهم در ادامه‌ی اعترافات خود در اثبات به بن‌بست رسیدن مارکسیسم در کردستان به صورت عینی و عملی به استدلال پرداخت و گفت: "اگر همه‌ی گروهک‌ها ادعا کنند که ما به علت نداشتن قدرت نتوانستیم در مناطق مختلف کشور وعده‌های طلایی را که می‌گفتیم به مردم بدهیم، در کردستان با همه‌ی قدرتی که مارکسیست‌ها 3 سال تمام در دست داشتند، باید رفت و دید که کدام یک از این روستاها آباد شد و یا سطح فرهنگ مردم آن‌جا بالا رفت."

متهم افزود: "در مدت حاکمیت مارکسیست‌ها در منطقه‌یی از کردستان، دمکراسی و آزادی در کدام روستا ایجاد شد و کدام حاکمیت مارکسیست‌ها تابع وضعی مردم منطقه بود."

متهم با مقایسه‌ی دادگاه‌های عدل جمهوری اسلامی با دادگاه‌های به اصطلاح خلقی مارکسیست‌ها در کردستان به جنایات مارکسیست‌ها در محاکمه‌های به اصطلاح خلقی مردم کرد و به یغما بردن اموال آن‌ها جهت عنوان مصادره‌ی خلقی اشاره کرد و گفت: "فقدان انسانیت مارکسیست‌ها به حدی بود که با حکم دادگاه‌های‌شان یک پیرمرد روستایی را به اتهام هم‌راه داشتن عکس امام محکوم به اعدام کردند و بدون هیچ سؤال و پرسش وی را به شهادت رساندند و وانت‌باری را که به وسیله‌ی آن حاصل دست‌رنجش را برای فروش به سنندج می‌برد تحت عنوان مصادره‌ی خلقی به سرقت بردند. وی تأکید کرد: "همین که من به عنوان یکی از عناصر مرکزیت اتحادیه‌ی کمونیست‌ها با توجه به جنایاتی که علیه مردم مرتکب شده‌ام با حضور در دادگاه از خود دفاع کرده و شما دفاعیاتم را به دقت گوش می‌کنید، نشان‌گر عدالت و حقانیت دادگاه‌های انقلاب اسلامی است."

متهم در مورد جنایات کمیته‌ی قضایی حزب دمکرات کردستان گفت: "اعضای این کمیته قبل از انجام کوچک‌ترین عملی برای مردم شهر بوکان که محل برپایی حکومت‌شان بود، به عنوان مالیات مردم را اخاذی می‌کردند و در شهری که تنها دو خیابان داشت از وسایط نقلیه‌ی مردم به عنوان اجرای قانون، بی‌جهت جریمه اخذ می‌کردند."

وی در بیان جنایات کمیته‌ی قضایی حزب منحله‌ی دمکرات توزیع مواد مخدر و سرقت بنزین و چپاول و غارت اموال مردم را یادآور شد و گفت: "به اصطلاح خلقی‌ها بنزینی را که از خود مردم غارت می‌کردند و یا به طور رایگان از عراق به آن‌ها کمک می‌شد لیتری 300 ریال به کارگران و کشاورزان خلق کرد برای تأمین مخارج‌شان می‌فروختند."

وی با قبول کلیه‌ی موارد اتهام مندرج در کیفرخواست دادستان گفت: "فعالیت ضد انقلاب در کردستان به طور اجتناب‌ناپذیری در خطی قرار گرفت که امپریالیسم امریکا پس از پیروزی انقلاب اسلامی برای سرکوبی آن در پیش گرفته بود."

متهم تصریح کرد: "درگیری‌های کردستان نیز در رده‌یی قرار گرفت که مورد خواست امپریالیسم امریکا و از سوی دیگر خواست شوروی بود." وحید سریع‌القلم عضو مرکزی تشکیلات گروهک اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در پاسخ سؤال آیت‌الله محمدی گیلانی رئیس دادگاه مبنی بر چگونگی ارتباط اتحادیه‌ی کمونیست‌ها با رژیم بعث عراق اعتراف کرد: "بخشی از اسلحه و تدارکات مهمی را که ما در کردستان به دست می‌آوردیم مسلماً از عراق تأمین می‌شد و در حالی که ما ظاهراً مخالف حرکت‌های رژیم بعث عراق و

حزب منحله‌ی دمکرات بودیم و عملاً در کنار اعلامیه‌های‌مان در درگیری‌های اساسی علیه جمهوری اسلامی ایران در سنگرهای واحدی قرار می‌گرفتیم." وی افزود: "یکی از مشاغل و منابع مالی سران حزب منحله‌ی دمکرات وارد کردن اجناس قاچاق از طریق جاده‌هایی بود که حکومت بعث در نوار مرزی برای آن‌ها احداث کرده بود." متهم گفت: "در زمان انقلاب، بسیاری از تانک‌های ایران توسط ضد انقلابیون از پادگان مهاباد دزدیده و به حکومت بعث عراق تحویل داده شد و به جای آن اسلحه‌هایی گرفته شد که روی قنداق آن‌ها آرم "جیم" جیش حکومت عراق مشاهده می‌شد."

وی اعتراف کرد: "کلیه‌ی جریانات مخالف جمهوری اسلامی ایران در کردستان از سوی حکومت بعث عراق حمایت می‌شود و همه‌ی گروهک‌های ضد انقلاب خواسته یا ناخواسته در خط رژیم عراق و امپریالیسم امریکا قرار دارند."

متهم در آخرین دفاعیات خود گفت: "ما که چندین سال در منجلاب مارکسیسم غوطه‌ور بوده‌ایم صلاحیت ارائه‌ی تحلیل و پیامی به امت مسلمان ایران را نداریم و تنها کاری که می‌توانیم بکنیم این است که تمام حقایق شوم زندگی خود را برای کسانی‌که مسموم و آلوده‌ی مارکسیسم نبودند بازگو کنیم تا آن‌ها با اطلاع از این جریانات راه صحیح را پیدا و نقش خود را در جمهوری اسلامی بازیابند."

دادگاه 30 تن از عاملین جنایات سال گذشته‌ی آمل وابسته به تشکیلات الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران بعد از ظهر دیروز به ریاست آیت‌الله محمدی گیلانی و با حضور خانواده‌ی شهدای آمل و تعدادی از زندانیان زندان اوین در شعبه‌ی1 دادگاه انقلاب اسلامی مرکز به کار خود ادامه داد. ابتدا دادستان انقلاب اسلامی مرکز، کیفرخواست محمود آزادی با نام‌های مستعار ماریا مصطفی و نجات را قرائت کرد و با توجه به موارد اتهام برای وی تقاضای اشد مجازات را نمود. دادستان موارد اتهام محمود آزادی را به این شرح اعلام کرد:

ارتباط با تشکیلات محارب و الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران از سال 1358.

مشارکت در درگیری 18 آبان و مسلح بودن به سلاح ژ3 که در این روز سربداران جنگل مصمم به حمله به شهر آمل بوده‌اند.

شرکت مستقیم در درگیری مسلحانه‌ی معروف 22 آبان در داخل جنگل که در این درگیری خونین ده‌ها نفر از برادران سپاه و ارتش به شهادت رسیده و جنازه‌ی پاک بیش از 10 تن از آنان به دست این جانیان می‌افتد.

توضیح این‌که متهم مذکور در این درگیری مسلح به اسلحه‌ی ژ3 و سه‌راهی بوده است.

مشارکت در حمله‌ی مسلحانه به دهکده‌ی معروف "رزکه" در داخل جنگل که وی در این درگیری مسلح به سلاح ژ3 و سه‌راهی و در گروه "کاک محمد" بوده و هدف عمده از این درگیری گسترش هر چه بیش‌تر منطقه‌ی "امن" برای جنگلی‌ها و نزدیک‌تر شدن و در نهایت ضربه زدن به نیروهای سپاه و دیگر نیروهای نظامی و انتظامی بوده است.

شرکت مستقیم در حمله‌ی ناجوانمردانه به شهر آمل در روز ششم بهمن سال 1360 که در این درگیری خونین بیش از 40 تن از آحاد امت حزب‌الله به لقاءالله می‌پیوندند و نزدیک به همین رقم نیز زخمی و معلول می‌شوند. لازم به تذکر است که متهم در این درگیری مسلح به ژ3 بوده است.

بازگشت مجدد پس از یک ماه و اندی بعد به جنگل و شرکت در درگیری‌های مسلحانه‌ی داخل جنگل من‌جمله شرکت مستقیم در درگیری مسلحانه در منطقه‌ی معروف به منگل که متهم مسلح به سلاح ژ3 و سه‌راهی بوده و در این درگیری 3 تن از برادران سپاه به شهادت می‌رسند. متهم که از اعضای به اصطلاح "نظامی‌کار" تشکیلات محارب سربداران جنگل می‌باشد، در جنوب کشور قریب به دو سال فعالیت‌های تشکیلاتی داشته است و به محض اعلام مواضع سازمان مبنی بر قیام مسلحانه علیه نظام جمهوری اسلامی به اتفاق دو تن دیگر از اهواز به تهران آمده و طبق دستور تشکیلاتی به جنگل‌های آمل رفته و قریب به 9 ماه اقامت خود در جنگل نقش ویژه‌یی در

درگیری‌ها و عملیات نظامی داشته است.

[وی همچنین] هنگام خروج از جنگل به اتفاق سایر جنگلی‌های که قریب 10 نفر می‌شدند مشارکت در بسته‌بندی و اختفای سلاح‌ها و مهمات داشته و تا زمان دست‌گیری تاریخ 20/مرداد/1361 ارتباط خود را با تشکیلات حفظ نموده است.

دفاعیات محمود آزادی

پس از قرائت کیفرخواست، در این هنگام محمود آزادی به دفاع از خود پرداخت و ارتکاب موارد اتهام را منکر شد، لیکن متهمین دیگر هر یک به عنوان شاهد در تأیید و چگونگی جنایاتی که نام‌برده مرتکب شده است توضیحاتی به دادگاه ارائه دادند. یکی از متهمین گفت: "محمود آزادی مسئول یک گروه بوده است، ولی ادعا دارد که قبل از انجام عملیات به خاطر این‌که یکی از اعضای گروه فرار کرده بود بقیه‌ی اعضا مجبور به بازگشت شدند و بیش از چند تیر شلیک نکردند." او خطاب به محمود آزادی گفت: "دروغ می‌گوید چراکه آن‌ها هر چه فشنگ داشتند به طرف برادران پاسدار در جاده‌ی کنار جاده‌ی معدن شلیک کردند و علت برگشتن او و هم‌راهانش تمام شدن مهمات‌شان بود. آن‌ها هر کدام حداقل 100 تیر فشنگ هم‌راه داشته‌اند و موقع برگشتن فقط 3 یا 4 عدد فشنگ داشتند." یکی دیگر از متهمین نیز به عنوان شاهد گفت: "محمود آزادی وقتی به جنگل برگشت به جنگلی‌ها گفت ما ماشین‌هایی که از جاده عبور می‌کردند همه را به رگبار بستیم و پاسدارها وقتی گلوله می‌خوردند مثل کبک تیرخورده به بالا و پایین می‌پریدند. وی افزود: "این متهم که ادعا می‌کند ما فقط صدای ماشین پاسدارها را شنیده‌ایم و به طرف صدا تیراندازی کرده‌ایم دروغ می‌گوید، زیرا آن‌جا جاده‌ی معدن است و همیشه کامیون‌ها از آن جاده عبور می‌کنند و آن طور نیست که جاده‌ی متروکه‌یی باشد که اگر یک ماشین از آن‌جا عبور کند غیر عادی باشد و آن‌ها به طرف صدای ماشین تیراندازی کنند." بر اساس این گزارش متهم دیگری در مورد گوشه‌یی دیگر از موارد اتهام محمود آزادی گفت: "نام‌برده هم‌راه عده‌یی، مقداری مواد غذایی از جمله قند و شکر و برنج از انبار جهاد سازندگی و همچنین تعدادی مرغ از مرغداریی که نزدیک انبار جهاد است دزدیده‌اند. سپس، محمود آزادی که با اظهارات دیگر متهمین رو به رو شده بود، در حالی که مواردی از اتهامات را پذیرفت، گفت: "ما چون مواد غذایی کم داشتیم، تصمیم گرفتیم جاده را ببندیم و ماشین‌های حامل برنج را مصادره کنیم، ولی از آن‌جا ماشینی که حامل برنج باشد عبور نکرد. متهم در ادامه‌ی دفاعیات خود گفت: "قرار بود افراد حزب‌اللهی روستاهای اطراف را شناسایی کنیم و به قول "اتحادیه" آن‌ها را پاک‌سازی کنیم تا مردم خیال‌شان راحت شود که کسی نیست که گزارش بدهد و مردم که انتظار قیام سربداران را دارند با خیال راحت به اعضای سربداران کمک کنند و خودشان مراکز سپاه و بسیج را اشغال کنند." وی افزود: "رهبران گروه به ما می‌گفتند مردم می‌خواهند به ما کمک کنند، ولی کانال ندارند و اگر ما به شهر برویم مردم خودشان همه‌ی کارها را انجام می‌دهند و دسته‌های گل به گردن ما خواهند انداخت. آیت‌الله گیلانی به متهم گفت: "همه‌ی دوستان شما می‌گویند که شما دروغ می‌گویید و کسی نمی‌تواند از شما بپذیرد که راست می‌گویید مسلماً کسی که مسلح باشد در جایی که جان خود را در خطر می‌بیند تیراندازی می‌کند و این ثابت می‌کند که شما تیراندازی کرده‌اید و الآن دروغ می‌گویید و ما می‌توانیم همین جا در دادگاه به خاطر قسم دروغ شما به خدا و قرآن و دروغ‌هایی که در دادگاه گفته‌اید شما را حد بزنیم و شما نباید از رأفت دادگاه سوء استفاده کنید.

کیفر خواست عبدالرضا ابراهیمی

سپس سیداسدالله لاجوردی دادستان انقلاب اسلامی مرکز، کیفرخواست عبدالرضا ابراهیمی با نام‌های مستعار اکبر و عبدی متهم ردیف 20 را قرائت و ضمن آن‌که برای وی نیز تقاضای اشد مجازات را کرد موارد اتهام را به این شرح اعلام نمود:

1. عضویت فعال در سازمان محارب و الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران و مسئول ستاد تبلیغاتی سازمان در مدرسه‌ی عالی تلویزیون.

مسئول تشکیلاتی مدرسه‌ی کامپیوتر و شرکت فعال در جلسات "هیئت مسئولین" وابسته به ستاد.

عکاس مخصوص تشکیلات الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران که در این رابطه به هم‌راه دو عضو و همسرش در زیر پوشش عکاسی به تهیه‌ی فیلم و زینگ نسخه‌ی اصلی نشریات حقیقت می‌پرداخته‌اند.

طی دوره‌های آموزش نظامی در مهاباد توسط تشکیلات.

در اختیار گذاشتن منزل مسکونی خود جهت انبار نشریه، فیلم، نوار، اسلاید، دستگاه چاپ و غیره که همگی متعلق به سازمان بوده است.

اعزام به کردستان در دوران جنگ سنندج به هم‌راه یک اکیپ پزشکی جهت مداوای مجروحین سازمان که مسئولیت این اکیپ به عهده‌ی متهم بوده است و نیز ارسال داروهای مسروقه از بیمارستان‌های تهران به کردستان.

اختفا و نگه‌داری مهمات، گاز اشک‌آور، اسلحه‌ی یوزی، نارنجک جنگی و تحویل آن‌ها به یکی از اعضای تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها.

در اختیار گذاشتن منزل مسکونی خود جهت جلسات یا نشست‌های سازمانی.

دادن کمک‌های نقدی به تشکیلات. متهم از اعضای بسیار فعال سازمان محارب و امریکایی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران بوده و میزان سرسپردگی و وفاداری وی به تشکیلات به حدی است که هر دستور تشکیلاتی را بدون چون و چرا می‌پذیرفته و انجام می‌داده است. نام‌برده از سال 1354 که جهت تحصیل به امریکا رفته بوده است و فعالیت‌های الحادی خود را با کنفدراسیون امریکایی "احیاء" شروع کرده است و پس از چندی به عضویت این تشکیلات ضد الهی درمی‌آید و پس از بازگشت به ایران در مراحل مختلف مسئولیت‌های مختلف سازمانی را به عهده می‌گیرد. همسر متهم نیز از اعضای سازمان بوده و در کنار شوهرش مشترکاً به سازمان خدمت می‌کرده‌اند. متهم تا لحظه‌ی دست‌گیری ارتباط سازمانی خود را حفظ می‌کند و حتی در همان "عکاسی کذایی" متعلق به سازمان دست‌گیر گردیده است.

قبول اتهامات و اظهار شرم‌ساری

در این هنگام عبدالرضا ابراهیمی ضمن قبول تمام موارد اتهام مندرج در کیفرخواست با اظهارشرم‌ساری از خانواده‌ی شهدا چگونگی فعالیت‌های خود را در ارتباط با سازمان در مدرسه‌ی عالی سینما و تلویزیون شرح داد. وی در ادامه‌ی اظهارات خود گفت: "ما به دستور سازمان اوایل جنگ برای به اصطلاح شرکت در جنگ به جبهه‌های جنوب رفتیم و در مدت یک ماهی که در جبهه بودیم 3 بار به خرمشهر رفتیم و در یکی از این سفرها یک اتومبیل را که حامل مقدار زیادی اسلحه و مهمات بود به سرقت بردیم و مسئولان اتحادیه علی‌رغم آن‌که در خرمشهر احتیاج زیادی به آن اسلحه‌ها بود، تحت عنوان حمل اسلحه به آبادان اسلحه‌ها را خارج کردند و بعداً متوجه شدیم که اسلحه‌هایی که در آمل استفاده کردند همان اسلحه‌هایی بوده است که از جبهه‌های جنوب دزدیده شده بود." وی همچنین در مورد داروهایی که به سنندج برای مداوای مجروحین اتحادیه برده می‌شد توضیح داد که داروها به وسیله‌ی همسر یکی از متهمین که پرستار است و بعداً دست‌گیر شد، از بیمارستان‌های تهران دزدیده می‌شده است. وی در دفاعیات خود همچنین اعتراف کرد: "سازمان مقداری اسلحه‌ی یوزی، گاز اشک‌آور و نارنجک جنگی در اختیارش قرار داده بود که وی آن‌ها را در یک شیروانی مخفی کرده است. بر اساس این گزارش، دادگاه ساعت 17:30 به عنوان تنفس تعطیل شد و ادامه‌ی محاکمه به روز بعد موکول گردید⁽¹⁾

1) مأخذ 18.

روزشمار جنگ چهارشنبه 22 دی 1361 27 ربیع‌الاول 1403 12 ژانویه 1983

219

ساعت 9:30 صبح امروز جلسه یی با حضور فرماندهان سپاه و ارتش از جمله علی شمخانی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، حسن باقری، مجید بقایی، احمد غلامپور، حسین خرازی، احمد کاظمی، عزیز جعفری، محمدابراهیم همت، بزرگ‌زاده، بشردوست، جوادی (مهندسی قرارگاه کربلا) و علی‌آبادی (مهندسی قرارگاه نجف) از سپاه و سرهنگ علی صیاد شیرازی، سرهنگ قویدل، سرهنگ شاهان، سرهنگ دژکام، سرهنگ محمدی، سرهنگ حسنی سعدی، سرهنگ ذاکری و سرگرد جانگداز از ارتش تشکیل شد.

در این جلسه پس از بیان مشکلات مانور و کمبود امکانات در محدوده‌ی عملیاتی قرارگاه‌های نجف و کربلا،⁽¹⁾سرهنگ صیاد شیرازی نظر فرماندهان ارتش را که پیش از این بر اجرای عملیات روی ارتفاعات فوقی بود بدین ترتیب اصلاح کرد: «برای این‌که عملیات زودتر آغاز شود ما در بررسی به این (نتیجه) رسیدیم که حتماً از فکه تا چزابه (به العماره) تک کنیم.»

بر اساس این سخنان، در واقع فرماندهان ارتش پس از یک دوره‌ی نسبتاً طولانی بحث و گفت و گو و اصرار بر اجرای عملیات در فوقی، نظر فرماندهان سپاه پاسداران را که اجرای عملیات در حد فاصل فکه - چزابه (با هدف تصرف العماره) بود، پذیرفتند.

در پی اعلام نظر فرماندهان ارتش، چند تن از فرماندهان سپاه از جمله عزیز جعفری نیز تأکید کردند که در صورت داشتن نیروی بیش‌تر ترجیح می‌دادند در بخشی از ارتفاعات فوقی که مورد نظر ارتش بود عمل کنند.

1) عمده‌ترین مشکلات و کمبودهایی که در این جلسه بر آن‌ها تأکید شد عبارت بودند از: کمبود نفربر و شیوه‌ی کاربرد زرهی در عملیات؛ نیاز مبرم به عکس هوایی حداکثر تا 48 ساعت قبل از عملیات؛ تمام کردن جاده‌های عقبه؛ نیاز به پل و پیچیدگی مانور و... (دفترچه 159، صص70 - 69)

پس از این که غلامعلی رشید به برخی مشکلات قرارگاه نجف⁽¹⁾اشاره کرد، جلسه با شرکت فرماندهان عالی ارتش و سپاه (در حد قرارگاه) ادامه یافت.⁽²⁾

سرهنگ صیاد شیرازی در توضیح بیش‌تر نظر فرماندهان ارتش گفت:

«مانوری که تا به حال طراحی شده تا این‌جا قطعی شود و بر این اساس باید:

· عکس هوایی را پی‌گیری کنیم.

· عملیات در محور جبل فوقی به دلیل مشکلات زیاد آن حذف شود.

· عملیات فریب در چیلات 48 ساعت زودتر از عملیات اصلی انجام شود.⁽³⁾

· آن دسته از یگان‌های درگیر از ارتش که مکانیزه‌ی خود را در اختیار قرارگاه مرکزی قرار می‌دهند باید خودشان در عملیات شرکت داشته باشند.

· یگان‌هایی ( از ارتش) که خارج از منطقه‌ی عملیات هستند، 50 درصد امکانات (نفربر و مهمات‌بر) خود را برای عملیات در نظر بگیرند و یگان‌های غیر درگیر، 70 تا 80 درصد امکانات خود را به یگان‌های عملیاتی مأمور کنند.

· باید حداقل 130 دستگاه نفربر به قرارگاه نجف واگذار شود. البته، از کمپرسی هم می‌توان استفاده کرد.

· ارتش 17 دستگاه مهندسی به صورت مرکزی در اختیار قرارگاه نجف قرار دهد.

· از واحدهای دیگر غیر فعال ارتش، 20 دستگاه مهندسی برای عملیات اختصاص یابد.

· ارتش مهمات مورد نیاز سپاه را امروز تحویل دهد.

· ارتش در حد مقدورات، پلاک، یخچال حمل شهدا و بی‌سیم تحویل تدارکات سپاه بدهد.

· هماهنگی در مورد تقسیم توپ‌خانه و طرح آتش انجام شود.

در پایان جلسه، مقرر گردید تاریخ اعلام آمادگی سپاه و ارتش روز 26 دی 1361 باشد و در این تاریخ جلسه یی برای آخرین هماهنگی‌ها در قرارگاه نجف برگزار شود.⁽⁴⁾

عملیات والفجر مقدماتی، (تقی رضوانی)، 17/10/1361 تا 4/11/1361، صص 80 - 71.

1) مشکلات قرارگاه نجف که در این مقطع زمانی برشمرده شد به ترتیب اولویت عبارت بود از: مهندسی؛ مکانیزه؛ نبود عکس هوایی جدید از منطقه؛ کمبود نیرو و ...

2) علت تغییر شکل جلسه آن بود که محمدابراهیم همت فرمانده سپاه11 قدر پیشنهاد داد تا با فرماندهان یگان‌های تحت امر سپاه11 جلسه‌یی جداگانه برای یافتن راه‌حل مشکلات موجود برگزار کند تا زمینه برای تصمیم‌گیری در مورد مانور فراهم شود و در نهایت وی نتیجه را در پایان جلسه به طور جمع‌بندی‌شده برای تصمیم‌گیری نهایی اعلام کند. (با بهره‌برداری از مطلب ص 75 دفترچه 159).

3) فرماندهان سپاه و ارتش قبلاً درباره‌ی اجرای عملیات روی ارتفاعات چیلات (غرب دهلران) به منزله‌ی عملیات فریب توافق کرده بودند و هدف از اجرای عملیات در آن منطقه این بود که علاوه بر تجزیه‌ی قوای دشمن، در صورت دست‌یابی و تسلط بر این ارتفاعات، امکان اجرای عملیات‌های بعدی در این منطقه فراهم شود.

4) سند شماره 159/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در

220

امروز نیز شهر آبادان زیر آتش متناوب سلاح‌های دوربرد عراقی قرار گرفت و 2 منزل مسکونی تخریب و به 2 منزل نیز خسارت‌هایی وارد شد.⁽¹⁾

221

در اقدامات امروز گروه‌های مخالف در غرب و شمال غرب کشور، 2 نفر به شهادت رسیدند؛ چند تن مجروح شدند و یک تانکر سوخت به سرقت برده شد. همچنین، افراد حزب دمکرات در ارومیه و سنندج و مشمولان خدمت سربازی اعلام کردند باید دوره‌ی خدمت‌شان را در پایگاه‌های حزب بگذرانند.

گروه کومه‌له 2 نفر از اهالی منطقه‌ی سرشیو مریوان به نام‌های فتح‌الله کریمی و محمد پروین را که 6 ماه پیش به جرم هم‌کاری با نیروهای جمهوری اسلامی دست‌گیر کرده بود، امروز تیرباران کرد. افراد کومه‌له پیکر این 2 تن را پس از تیرباران در جاده‌ی چناره رها کرده کردند.⁽²⁾

در نزدیکی شهرستان نقده، افراد مسلح غیر قانونی به سمت یک خودرو جیپ تیراندازی کردند که به زخمی شدن یکی از سرنشینان خودرو انجامید. مهاجمان پس از این اقدام گریختند.⁽³⁾

در حوالی ارومیه یک سرباز از گروه تأمین پایگاه خوشالان با مین برخورد کرد و مجروح شد.⁽⁴⁾

در حومه‌ی بوکان، نیروهای حزب دمکرات که 2 تانکر سوخت را به سرقت برده بودند، خواستار 500 هزار تومان در ازای برگرداندن تانکرها شدند.⁽⁵⁾

حزب دمکرات با پخش اطلاعیه‌یی در برخی آبادی‌های ارومیه و سنندج اعلام کردند که هر کس به سربازی نرفته است باید برای گذراندن دوره‌ی خدمت، خود را به پایگاه‌های حزب دمکرات معرفی کند.

در این اطلاعیه تأکید شده است که اگر افراد مشمول به این دستورالعمل توجه نکنند، حزب دمکرات به زور متوسل خواهد شد.⁽⁶⁾

222

دفتر سازمان مجاهدین خلق مستقر در پاریس اطلاعیه یی درباره‌ی عملیاتی که مدعی شده است نیروهای این سازمان در منطقه‌ی سردشت انجام داده‌اند منتشر کرد.

طبق این اطلاعیه، نیروهای سازمان مجاهدین در حمله به یک پایگاه سپاه، 12 تن از نیروهای سپاه را به شهادت رسانده‌اند. خبرگزاری یونایتدپرس، صدای امریکا و رادیو

1) سند شماره 298708 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری روزانه‌ی شهربانی، از شهربانی استان خوزستان به استانداری خوزستان، 22/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 43800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 24/10/1361، ص 3.

2) سند شماره 349689 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه قدس به قرارگاه حمزه، 23/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349801 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، 25/10/1361، سند تک‌برگی.

3) مأخذ 2، بخش دوم، ص 1.

4) سند شماره 438005 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 24/10/1361، ص 1.

5) سند شماره 232118 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 79، 2/11/1361، ص 1.

6) سند شماره 43716 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 به نزاجا معاونت عملیات و اطلاعات، 22/10/1361، ص 2.

سلطنت‌طلب صدای آزاد ایران نیز این خبر را پخش کردند.⁽¹⁾-⁽²⁾

سه تن از افراد وابسته به گروه کومه‌له نیز به هم‌راه 3 اسلحه؛ 360 فشنگ و تعدادی نارنجک خود را به پایگاه شوشیه در غرب سنندج تسلیم کردند و خواهان دریافت امان‌نامه شدند⁽³⁾

223

قرارگاه حمزه اعلام کرد که کاوه شیخ لطیف خفیه‌زاده نوه‌ی شیخ معروف ملک کرد از سادات برزنیجه‌ی سلیمانیه، با 24 نفر از هم‌راهانش که قصد پناهنده شدن به ایران را داشتند چند روز قبل در گردنه خان به دلیل کولاک و برف شدید از شدت سرما کشته شدند.

این قرارگاه اعلام کرد که وی رابطه‌ی خوبی با سازمان دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) داشته است.⁽⁴⁾⁽⁵⁾

224

سپاه پاسداران با انتشار اطلاعیه یی از نیروهای داوطلب مردمی شهرستان کرج و حومه که قبلاً به جبهه اعزام شده‌اند درخواست کرد تا برای شرکت در چهارمین گردهمایی نیروهای بسیج و اعزام مجدد به جبهه‌های نبرد، روز 23 دی‌ماه در مسجد جامع شهرستان کرج حضور یابند.⁽⁶⁾

نیروهای داوطلب مردمی امروز نیز از نقاط گوناگون کشور عازم جبهه‌های جنگ شدند. بنا به اعلام مسئول اعزام نیروهای پادگان شهید برکتی رامسر، صدها تن از نیروهای بسیجی استان‌های گیلان و مازنداران از این پادگان عازم جبهه‌های جنگ شدند.

از کرمان نیز حجت‌الاسلام شوشتری امام‌جمعه‌ی شهرستان زرند و گروهی از نیروهای داوطلب مردمی به هم‌راه کاروانی از هدایای مردمی این شهر در میان بدرقه‌ی پرشور مردم راهی جبهه‌های جنگ شدند.

شماری از نیروهای داوطلب بسیجی نیز از شهرهای کاشان، خمینی‌شهر، جیرفت، شهر بابک، ارسنجان، شیراز، جهرم، لارستان و دهبید برای مقابله با نیروهای دشمن عازم جبهه‌های جنگ شدند.⁽⁷⁾

225

سرهنگ خلیل اکبر رئیس شهربانی استان اصفهان، با اشاره به تحولات ایجادشده در شهربانی

1) گفتنی است که وقوع چنین حادثه‌یی در هیچ یک از منابع خبری تأیید نشده است.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 304، 28/10/1361، ص 28، رادیو صدای آزاد ایران، 27/10/1361؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 300، 24/10/1361، صص 9 و 10، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از یونایتدپرس از لندن، 23/10/1361؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 303، 27/10/1361، ص 14، رادیو صدای امریکا، 26/10/1361.

3) سند شماره 301017 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان (مشاور سیاسی نظامی)، 24/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 348051 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، 23/10/1361، سند تک‌برگی.

4) حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی) با نیروهای نظامی ایران هم‌کاری داشت و مخالف حکومت عراق بود.

5) سند شماره 132612 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 22/10/1361، ص 1.

6) روزنامه‌ی اطلاعات، 22/10/1361، ص 3، به نقل از اطلاعیه‌ی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

7) همان، ص 4.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، اعلام کرد: «از آغاز جنگ تحمیلی تا کنون، 524 تن از نیروهای آموزش‌دیده‌ی شهربانی اصفهان به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شتافتند که از این تعداد 13 تن شهید و 19 تن دیگر در راه دفاع از میهن اسلامی مجروح و معلول شده‌اند.»⁽¹⁾

226

مدیرکل اداره‌ی کشاورزی عمران روستایی استان ایلام در گفت و گو با خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران درباره‌ی بازسازی زمین‌های کشاورزی مناطق آزادشده؛ تسهیلات اختصاص یافته به کشاورزان و... گفت:

«در پی آزادسازی منطقه‌ی دشت عباس از لوث وجود صدامیان، اداره‌ی کشاورزی ایلام بازسازی اراضی مزروعی دشت عباس را آغاز کرد که در این منطقه متجاوز از 6 هزار سنگر تانک و نفرات و 45 کیلومتر خاکریز مزدوران بعثی را تسطیح کرده و تعداد 200 دستگاه تراکتور در اختیار کشاورزان مناطق جنگی استان قرار داده است و با توزیع 1300 تن بذر جو و گندم بین کشاورزان دشت عباس، جهادهای سازندگی مستقر در منطقه و اکیپ اعزامی کشت و صنعت شیروان، تا کنون دست‌کم 13 هزار هکتار از اراضی منطقه‌ی دشت عباس زیر کشت رفته است.»

وی آن‌گاه بازسازی پارک جنگلی دهلران و احداث نهالستان گرمسیری در بخش صالح‌آباد به منظور احیای برنامه‌های درخت‌کاری در مناطق مهران و دهلران؛ کشت علوفه در منطقه‌ی مهران در سطح 30 هکتار و احداث ایستگاه ازدیاد بذر و تولید علوفه در منطقه‌ی کلات مور موری از توابع دهلران به مساحت 500

هکتار را از اقدامات سرجنگل‌داری کل استان ایلام در مناطق جنگلی استان ذکر کرد.⁽²⁾

227

آخرین جلسه‌ی رسیدگی به اتهامات 30 تن از اعضای سازمان اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران (سربداران) صبح و بعد از ظهر امروز در شعبه‌ی اول دادگاه انقلاب اسلامی مرکز برگزار شد. جرم این افراد قیام مسلحانه و کشتار مردم آمل در سال 1360 بود.

در این جلسه به جرایم 6 تن دیگر از متهمان رسیدگی شد. سپس متهمان به دفاع از خود پرداختند و در سخنان‌شان به این مطالب اشاره کردند: اقرار به اشتباه بودن مبارزه‌ی مسلحانه؛ اعتراف به ناتوانی و داشتن اطلاعات غلط از مردم و تفکرات آنان؛ افشای جزئیات اقدامات سازمانی و انفرادی در جریان حادثه‌ی حمله به شهر آمل و...⁽³⁾-⁽⁴⁾

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 23/10/1361، ص 4.

2) مأخذ 11، ص 10، گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی، استان ایلام.

3) مشروح گزارش روزنامه‌ی کیهان از آخرین جلسه‌ی دادگاه در ضمیمه‌ی این گزارش درج شده است.

4) روزنامه‌ی کیهان، 23/10/1361، ص 19.

228

دادستان انقلاب اسلامی شیراز و بندرعباس در گزارشی در خصوص از عملکرد نیروهای سپاه و دادستانی در کشف 47 خانه‌ی تیمی چریک‌های فدایی خلق (گروه موسوم به اشرف دهقان) در استان‌های هرمزگان، کرمان، سیستان و بلوچستان و آذربایجان غربی توضیحاتی داد.

به گفته‌ی حجت‌الاسلام سیدضیاء میرعماد، در اقدامات هماهنگی که با نام "عملیات شهید قلم‌بُر" انجام شد، با دست‌گیری یکی از اعضای تشکیلاتی گروهک اشرف دهقان (چریک‌های فدایی خلق) در بندرعباس و لو رفتن خطوط ارتباطی آنان عملیات آغاز شد و سپس با تلاش برادران سپاه بندرعباس و کرمان تشکیلات این گروهک در کرمان و زاهدان به کلی متلاشی شد و در بندرعباس تعدادی از اعضا و هواداران این گروهک دست‌گیر شدند و از خانه‌های تیمی آنان 2 اسلحه‌ی برنو و مقادیر فراوانی مهمات و وسایل تدارکاتی به دست آمد.

در ادامه، نیروهای سپاه ارومیه و بندرعباس با هماهنگی کامل در یک عملیات، 2 لانه‌ی تیمی گروهک اشرف دهقان را در ارومیه به محاصره‌ی کامل خود درآوردند و پس از به هلاکت رساندن 5 تن از اعضای مرکزیت این گروهک، یک تن را دست‌گیر کردند.

در جریان کشف این خانه‌های تیمی تعداد زیادی اسلحه‌ی کلاشینکف، یوزی و کلت؛ تعدادی نارنجک؛ مقادیری مهمات و مواد منفجره؛ بمب‌های دست‌ساز؛ مدارک درون‌گروهی؛ اسناد جعلی و بیش از 3 میلیون ریال وجه نقد از بیت‌المال مسلمانان که به سرقت رفته بود، به دست آمد.

میرعمادی اسامی تعدادی از افرادی را که در این عملیات به هلاکت رسیدند به این شرح اعلام کرد:

«1. معدوم حسن کرده معروف به داش حسن با نام مستعار محمدحسین، مسئول کل تشکیلات هرمزگان، سیستان و بلوچستان، تهران، کردستان، ارومیه و کرمان که تمام حرکت‌های کور این گروهک امریکایی علیه نظام جمهوری اسلامی به وسیله‌ی این معدوم طراحی می‌شده است.

معدوم ناصر اسکندری با نام مستعار حامد، مسئول تشکیلات ارومیه و معاون حسن کرده.

معدوم حسین هاشمی با نام مستعار مناف و کرامت، مسئول انتشارات هرمزگان عضو هسته‌های نظامی کردستان و ارومیه.

معدوم غلامعلی علمشاه، عضو هسته‌های نظامی هرمزگان، تهران، کردستان، ارومیه.

معدوم زن جوانی با نام مستعار فاطمه همسر تشکیلاتی حسن کرده.»

دادستان انقلاب اسلامی شیراز و بندرعباس سپس اسامی تعدادی از دست‌گیرشدگان

را به این شرح اعلام کرد:

«1. عبدالله حسینی با نام‌های مستعار صلاح و منصور.

محمد رمضان‌پور با نام مستعار پرویز و پاشا.

علی احمد، معروف به علی کوچکه با نام مستعار محمدتقی.

حسین روحانی با نام مستعار محمد.

یدالله سالاری با نام مستعار عبدالله.

کوروش یوسفی با نام مستعار مسعود.

موسی پیشداد با نام مستعار علی.

راج احمد شاهی با نام مستعار نصرالله.

رضا ریگی با نام مستعار صمد.

10.

عباس برخوردارزاد با نام مستعار مهرداد.

11.

عبدالغفور ریگی با نام مستعار سلیم.

12.

محمود فولادخانی با نام مستعار مراد.

13.

منصور دستغیب با نام مستعار ابراهیم.

14.

جهان‌آقا (خالد) اهل افغانستان.»⁽¹⁾

229

روابط عمومی کمیته‌ی انقلاب اسلامی نیز در اطلاعیه یی از نتایج اقدامات انجام‌شده در طرح مالک و مستأجر این نهاد را به این شرح اعلام کرد:

«الف) دست‌گیری بیش از 120 نفر از تروریست‌های مسلح وابسته به گروهک امریکایی منافقین که در ترور افراد بی‌دفاع حزب‌اللهی و پاسدار نقش اساسی داشته‌اند. از این دست‌گیرشدگان مدارک مهم و اسلحه و مهمات قابل توجهی به دست آمده است.

ب) در جریان 7 مورد درگیری متقابل خیابانی بین برادران پاسدار کمیته و منافقین، 7 نفر از این مزدوران به هلاکت رسیدند و چندین نفر نیز دست‌گیر گردیدند که از آنان مقادیری اسلحه، مهمات و اسناد درون‌سازمانی به دست آمد.

ج) کشف و انهدام 23 لانه‌ی فساد تیمی که در طی انهدام این لانه‌های فساد 30 تن از مزدوران کشته و یا دست‌گیر گردیدند که تعدادی از دست‌گیرشدگان از اعضای حزب منحله‌ی دمکرات و کومه‌له می‌باشند. در جریان فتح خانه‌های تیمی که بعضاً در ارتباط با شهرستان‌های مختلف بودند، یک شبکه‌ی نظامی مهم منافقین کشف و متلاشی شد که 4 نفر از اعضای مهم این شبکه‌ی نظامی که جزء مرکزیت سازمان و شورای نظامی نهاد بوده‌اند، از دست‌گیرشدگان فوق می‌باشند.

1) روزنامه‌ی کیهان، 22/10/1361، ص 1.

لازم به یادآوری است که مدارک دست‌نویس گروهک‌ها و اسناد شناسایی به دست آمده از این خانه‌های فساد تیمی نشان‌گر توطئه‌ی عظیمی بوده است که بحمدالله با دست‌گیری و هلاکت مزدوران در نطفه خفه شده است. این توطئه‌های نقش برآب شده عبارت‌اند از:

طرح ترور بسیاری از وزیران، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و مسئولین روحانی و غیر روحانی کمیته‌های انقلاب اسلامی.

طرح حمله و انهدام واحدهای گشتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

در این‌جا اسامی تعدادی از این منافقین که بعضاً به هلاکت رسیده‌اند را به اطلاع می‌رسانیم:

مصطفی معدن‌پیشه با نام مستعار رحمان عامل شکنجه‌ی 3 پاسدار قهرمان و مقاوم کمیته و فرمانده واحدهای عملیاتی.

نبی ضیایی‌نژاد با نام مستعار حسن عامل ربودن 3 پاسدار قهرمان کمیته‌ی انقلاب اسلامی.

ابوطالب قنبری عضو سازمان و از مسئولین تهیه و انبار سلاح.

علی سلیمانی با نام مستعار عباس؛ سیدمحسن کاظمی با نام مستعار مالک؛ سیدمحمد کلانتری با نام مستعار منوچهر؛ محمدرضا نادری با نام مستعار حسین، فرمانده‌ها‌ی واحدهای عملیاتی سازمان.

مهران عسگری با نام مستعار جواد و محمدرضا ادریسی با نام مستعار حسن، عامل ترور بیش از 10 نفر حزب‌اللهی. ضمناً در این خانه‌های تیمی مقادیر فراوانی اسلحه و مهمات شامل: ژ3، کلاشینکف، یوزی، ام.پی.فایو، انواع مختلف کلت کمری و صدها فشنگ مربوطه، نارنجک‌های جنگی و دست‌ساز، انواع شکم‌بندها و... به دست آمده است.»⁽¹⁾

230

رادیو بی‌بی‌سی از برگزاری دادگاهی به منظور محاکمه‌ی اعضای سازمان مجاهدین خلق در ترکیه خبر داد. اتهام افراد دست‌گیر‌شده حمله به کنسول‌گری ایران بود. این دادگاه از نظر چگونگی تشریفات دادرسی بی‌سابقه و به قول خبرنگار این رادیو عجیب بود.⁽²⁾

به گزارش بی‌بی‌سی:

«نام متهمین مذکور که در دادگاه نظامی استانبول حاضر شدند اعلام نشده و عجیب‌تر آن‌که به متهمین اجازه داده شد با صورت‌های پوشیده در دادگاه حاضر شده و به طور دسته‌جمعی معرفی شوند.

اتهام کلی علیه اعضای مجاهدین خلق ایران تشکیل غیر قانونی سازمان زیر زمینی در ترکیه است و ظاهراً اتهام دقیق‌تری که علیه این گروه اقامه شده است، حمله به

1) مأخذ 11، ص 2، اطلاعیه‌یی از طرف روابط عمومی کمیته‌های انقلاب اسلامی مرکز.

2) تشکیل مشابه چنین دادگاهی در آلمان، در روزشمار هجدهم آبان درج شده است.

کنسول‌گری ایران در استانبول در سال 1981 است. دیوید بارچاد در این باره می‌گوید:

"در سال‌های اخیر گروه‌های متعددی از اعضای مجاهدین خلق ایران در ترکیه بازداشت شده‌اند و یکی دیگر از این موارد دست‌گیری بیش از 20 تن از اعضای این سازمان در تابستان سال 1981 در هنگام برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران بود که برای مدتی کوتاه کنسول‌گری ایران در آنکارا را اشغال کردند.

گروه مذکور ظاهراً بدون آن‌که اتهامی علیه‌شان وارد شود آزاد شدند و در آن هنگام واضح بود که رفتار پلیس آنکارا با مجاهدین خلق ایران خیلی ملایم‌تر از مقابله‌شان با مخالفین آنان بود که گروهی افراطی از طرف‌داران آیت‌الله خمینی بودند."

به هر حال، جلسه‌ی امروز محاکمه‌ی اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران در استانبول به علت عدم حضور مترجم رسمی تا اطلاع ثانوی به تعویق افتاد، اگرچه مقامات رسمی در استانبول می‌گویند احتمال نمی‌رود احکام صادره از سوی این دادگاه شدید باشد.»⁽¹⁾

231

سیدمحمد غرضی وزیر نفت، در جمع مردم دامغان در مسجد جامع این شهر، با اشاره به دستاوردهای ارزشمند معنوی انقلاب اسلامی و نقش آن‌ها در جنگ تحمیلی گفت:

«بر اثر آیات قرآن کریم صنایع و تولیدات کافر نمی‌تواند برای همیشه سلطه داشته باشد. هر چه کفار درست کنند علیه خودشان به‌کارگرفته می‌شود. تمام سلاح‌های جنگی طاغوتیان مستقر در عربستان سعودی، مصر، عراق و دولت‌های وابسته در زمانی کوتاه علیه خودشان به‌کارگرفته خواهد شد و وعده‌ی خداوند خلاف نیست و انقلابیون مسلمان در دنیا اعم از افغانستان، روسیه، ترکیه، سوریه، لبنان، مصر و برادران شیعه در قفقاز باید بدانند که همه‌ی این چیز هایی که غرب ساخته که با آن‌ها حکومت کند به دست مسلمانان خواهد افتاد و [مسلمانان این سلاح‌ها را] علیه آن‌ها به‌کارخواهند برد و مستضعفین و مسلمانان جهان را نجات خواهند داد و برای نمونه باید بگویم سه ماه بعد از حمله‌ی متجاوزانه‌ی عراق به ایران، روزی بنی‌صدر، فلاحی و شهید مظلوم بهشتی در دزفول نشسته بودند. منِ کم‌ترین هم حضور داشتم. فلاحی که با شهادتش عاقبت به خیر شد، صورتی ارائه داد و گفت: "اگر ما می‌خواهیم بجنگیم 400 هواپیما؛ 2 هزار هلی‌کوپتر و 2 هزار تانک که 48 میلیارد دلار ارزش دارد، احتیاج داریم."

بنی‌صدر معلون هم با استدلال تأیید می‌کرد و می‌گفت 48 میلیارد دلار، یعنی 2 سال فروش نفت. حالا این مبلغ کلان را داشته باشیم چه کسی در دنیا به ما می‌فروشد و تحویل می‌دهد؟ یا باید باج سیاسی به شرق بدهیم و یا نوکر غرب بشویم"

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 22/10/1361، ص 5، رادیو بی‌بی‌سی - جام جهان‌نمای اول؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 299، 23/10/1361، صص 20 و 21، رادیو بی‌بی‌سی، 22/10/1361.

اما امام بر اساس منبع فکر خودش ارتش می‌سازد، نه زیر بار 48 میلیارد دلار برای خرید جنس می‌رود و نه زیر بار شرق و غرب، بلکه همه‌ی تجهیزات آن‌ها را نابود می‌کند و یا به غنیمت می‌گیرد.

بنابراین، آن‌که می‌تواند در دنیا آن قدر قدرت سربازگیری داشته باشد که 450 هزار نفر را به جبهه اعزام کرده و 2 میلیون و 500 هزار نفر را تعلیم داده به میدان جنگ بفرستد و از 5 هزار دستگاه تانک صدام، 2 هزار دستگاهش را از بین ببرند و 1300 تانک به غنیمت می‌گیرند، شوخی نیست. این‌ها مبانی فکری و عقلی دارد؛ تکیه‌گاه‌های بزرگ عقیدتی دارد؛ این راه جدید بشرهای غیر مادی است.»

وی همچنین درباره‌ی تأثیر پیروزی‌های نظامی در حل مشکلات اقتصادی به خصوص تحول به وجود آمده در اوپک و جایگاه جدید ایران در این سازمان گفت:

«بیش از یک سال است که مسئولیت این وزارت‌خانه را به عهده دارم، چند بار به اوپک رفتم؛ سال گذشته از ما نفت نمی‌خریدند؛ محاصره بودیم؛ وضع نابسامانی داشتیم و روزی کم‌تر از 300 هزار بشکه فروش داشتیم. همین که می‌رفتیم در اوپک، همه که اطراف زکی یمانی بودند، کسی با وزیر نفت ایران کاری نداشت؛ برای این‌که در بازار نفت، ما موقعیت سفت و سختی را نداشتیم. همین طور که قدم به قدم این جبهه‌ها شکافته شد، صدام در این مراحل مجبور به عقب‌نشینی شد، موقعیت ما هم در سازمان اوپک جلو رفت: فروش بهتر شد و این‌ها جمع شدند و سهمیه‌ی ایران را گذشته یک میلیون و 200 هزار بشکه تعیین کردند، در حالی که سهمیه‌مان در گذشته به مراتب از این بیش‌تر بود.

تقاضای ما آن موقع 2/3 میلیون دلار بود که بایستی از سهمیه‌ی عربستان کم می‌شد. عربستان که قبلاً، یعنی قبل از انقلاب ما روزی 5 میلیون بشکه تولید می‌کرد، بعد از انقلاب، تولید خود را به 11 میلیون بشکه رسانید و سهم بازار ایران را گرفت.» وی افزود:

«اوایل اسفند، فروش نفت ما به 5/1 میلیون بشکه رسید. در 29 اسفند سال گذشته در کنفرانس اوپک، به وزیر نفت عربستان گفته شد که شما دو تا جنگ را بر علیه ایران راه انداختید: یکی جنگ مرزی که به صدام پول می‌دهید؛ یکی جنگ نفت که مانع فروش نفت هستید.

با تفضل الهی در جنگ مرز بازنده شدند و در جنگ نفت هم که زمان زیادی از آن کنفرانس نمی‌گذرد، در روزنامه‌های اروپا نوشتند که تا ایران چیزی را توافق نکند امکان ندارد که در اوپک شکل بگیرد. توافق ایران است که می‌تواند سازمان اوپک را به صورت خودش نگه‌دارد، تقاضای ما هم 2/3 میلیون بشکه بود. به شرط این‌که سهمیه‌ی

عربستان که الآن 7 میلیون بشکه هست کسر شود.

دلیل ما هم ساده بود؛ ما می‌گفتیم که این عربستان نفت را می‌فروشد پولش را می‌دهد به عراق اسلحه می‌خرد.

البته، ما از زکی یمانی تشکر کردیم که پول‌های نفت را برای خرید اسلحه به صدام می‌دهد و حزب‌الله ما می‌روند اسلحه‌ها را برمی‌دارند، چون ما نه می‌توانیم نفت بفروشیم، نه کسی در دنیا به ما اسلحه می‌فروشد. ما در شرایط فعلی دچار گرفتاری‌های وسیعی به عنوان مشکلات ناشی از تحمیل قدرت‌ها و ابرقدرت‌ها هستیم. مشکلات جنگ داریم، مشکلات سازمان‌دهی ارتش داریم.

فعلاً 5/2 میلیون بشکه نفت می‌فروشیم، خرج حزب‌الله و نان و پنیرش درمی‌آید، به امید روزی که این منابع حیاتی بزرگی که در زیر سرزمین‌ها به خصوص شیخ‌نشین‌ها در شمال عربستان سعودی، در عراق، در کویت و در دیگر جاهاست ولایتش ان‌شاءالله به دست امام بیفتد تا بتوانیم با این ابزار بزرگ مسلمانان را نجات بدهیم.»⁽¹⁾

232

به رغم تلاش برخی کشورها از جمله مصر، زئیر و سنگاپور برای حذف قسمت‌هایی از قطع‌نامه‌ی نهایی پیشنهادشده به اجلاس فوق‌العاده‌ی وزیران امور خارجه‌ی کشورهای عضو عدم تعهد در ماناگوا پایتخت نیکاراگوئه که در آن برخی اقدامات امریکا محکوم شده بود، هیئت نمایندگی جمهوری اسلامی ایران ضمن شرکت فعال در بررسی پیش‌نویس این قطع‌نامه، به افشای اقدامات مداخله‌جویانه در امریکای جنوبی پرداخت.

به گزارش کیهان: «هیئت ایرانی یادآور شد که مایه‌ی تأسف است که برخی هیئت‌های نمایندگی به اصطلاح غیر متعهد در قبال کشتار مردم امریکای لاتین به خصوص نیکاراگوئه‌ی انقلابی تا این حد بی‌تفاوت‌اند که حتی حاضر نیستند در بحث سیاسی، اعمال امریکا با صراحت مورد مخالفت قرار گیرد.

هیئت ایرانی سؤال کرد که چرا بعضی از اعضا در دفاع از مواضع عدم تعهد آن‌چنان ناصواب عمل می‌کنند که موجب تضعیف مبانی عدم تعهد می‌شوند؟

بنا بر همین گزارش، نماینده‌ی سنگاپور مصرانه درخواست اجتناب از محکومیت صریح امریکا را داشت، ولی نماینده‌ی ایران ضمن مخالفت شدید با وی اظهار داشت اگر سازمان ملل متحد کارایی داشت، احتیاجی به تشکیل جنبش عدم تعهد نبود و لزومی ندارد که سنن نادرست سازمان ملل را به جنبش عدم تعهد منتقل کنیم.»⁽²⁾

1) مأخذ 16، ص 7.

2) مأخذ 15، ص 18.

233

در پی خبر روز گذشته‌ی رادیو بی‌بی‌سی درباره‌ی ارسال اسلحه از شوروی به عراق،

این رادیو امروز درصدد تعدیل برآمد و آن خبر را در حد یک نقل قول از منابع مستقل عربی اعلام کرد، اما این موضوع را نیز مطرح کرد که ممکن است این اقدام شوروی سیاست جدید این کشور برای نفوذ در ایران و عراق باشد. در گزارش بی‌بی‌سی آمده است:

«مقامات بریتانیا قادر به تأیید گزارشات مربوط به تجدید ارسال اسلحه‌ی روسی به عراق نشدند. این گزارشات از منابع عربی و منابع مستقل غربی به دست رسیده است.

به نظر مقامات بریتانیا، چنانچه این گزارشات واقعیت داشته باشد، نشانی از تغییر [رویه‌ی] شوروی است که حاضر به اعطای اعتبار به عوض دریافت وجوه اسلحه شده است.

از سوی دیگر، مبین آمادگی شوروی در پیش گرفتن سیاستی است که دیگر توازن معمولی را در جنگ ایران و عراق نداشته باشد. با این حال، مقامات بریتانیا اظهار می‌دارند که امکان دارد شوروی در برابر حمل اسلحه به عراق خواهان خروج این کشور از مواضعی از سر حد ایران شود.

چنین تعهدی باعث تقویت موقعیت شوروی در ایران خواهد شد، چون به استناد آن، ادعا می‌شود شوروی قادر به حصول امتیازاتی برای ایران شده است.»⁽¹⁾

روزنامه‌ی انگلیسی دیلی‌تلگراف نیز در همین خصوص نوشته است: «مسکو تسلیحات و موشک به عراق ارسال داشته است. دولت اندروپف در ازای این تسلیحات که بعد از 12 ماه دوباره از سر گرفته شده است، تصمیم دارد تا پیشنهادات صلحی را برای پایان بخشیدن به این جنگ که 2 سال به طول انجامیده است تسلیم نماید.»⁽²⁾

234

در هشتمین اجلاس کمیسیون مشترک عراق و هند، وزیر انرژی این کشور از احمد تقی وزیر نفت عراق و رئیس هیئت عراقی خواست تا با حل و فصل دعاوی شرکت‌های هندی فعال در عراق از وخیم شدن اوضاع مالی آن شرکت‌ها جلوگیری کنند.

وی تأکید کرد که همه‌ی شرکت‌های هندی به رغم جریان داشتن جنگ در عراق باقی مانده‌اند. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران نیز در این باره گزارش داد: «دولت هند ضمن ابراز نگرانی از عدم پرداخت بدهی‌های رژیم عراق به شرکت‌های هندی که در آن کشور فعالیت می‌کنند از رژیم حاکم بر بغداد خواست علی‌رغم اوضاع بد مالی و عدم توانایی در صدور نفت، به دلیل جنگ با ایران، نسبت به تسریع پرداخت بدهی‌های

1) مأخذ 18، بخش دوم، صص 5 - 3، خبرگزاری جمهوری اسلامی، رادیو بی‌بی‌سی، 22/10/1361، به نقل از مطبوعات انگلیسی.

2) مأخذ 18، صص 2 و 3، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از روزنامه‌ی فرانسوی لوکوتیدین، 22/10/1361، به نقل از روزنامه‌ی دیلی تلگراف.

خود اقدام کند.»

این خبرگزاری می‌افزاید: «به گزارش خبرگزاری هندی پی.تی.آی، وزیر انرژی هند،

شیوشانکار، ضمن تذکر این مطلب به وزیر نفت رژیم بغداد در کمیسیون مشترک دو کشور در دهلی گفت: "در حالی که هندوستان به این نکته واقف است که عراق در نتیجه‌ی ادامه‌ی جنگ دو سال و نیمه‌ی خود با ایران و بسته شدن خط نفتی صادراتی خود از سوریه در وضع مالی بدی به سر می‌برد، اما عدم پرداخت بدهی‌های دولت عراق خسارات مالی به شرکت‌های هندی وارد کرده و آن‌ها را در وضعیت نامطلوبی قرار داده است."

وی افزود: "چندین شرکت ساختمانی هند که در عراق فعالیت می‌کنند در چند ماه گذشته اجرت خود را از دولت عراق دریافت نکرده‌اند." وزیر انرژی هند افزود: "کارهای اجرایی بخش صنعتی شرکت‌های هندی در عراق به علت ادامه‌ی جنگ متوقف شده است." [وی] یادآور می‌شود که در حال حاضر، 60 شرکت با در حدود 000,60 کارگر و متخصص هندی در عراق مشغول به کار هستند.»⁽¹⁾

خبرگزاری آلمان نیز درباره‌ی نوع و حجم معادلات دو کشور هند و عراق اعلام کرد: «هند سهم قابل ملاحظه‌یی از نفت وارداتی خود را از عراق تأمین می‌کند و حجم تجارت دو کشور حدود 7000 میلیون روپیه (حدود 72 میلیون دلار) اعلام شده است.»⁽²⁾

ضمیمه‌ی گزارش 227

دادگاه انقلاب اسلامی مرکز صبح و بعد از ظهر دیروز برای رسیدگی به اتهامات 30 تن از متهمین کشتار مردم آمل تشکیل جلسه داد و پس از استماع آخرین دفاعیات بقیه‌ی متهمین، وارد شور شد.

در نهمین جلسه‌ی محاکمه‌ی عناصر مرکزیت و اعضای گروهک اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران، آیت‌الله محمدی گیلانی ریاست دادگاه، 4 تن دیگر از متهمین را برای دفاع از اتهامات وارده به جایگاه متهمین احضار کرد.

در این جلسه که خانواده‌ی معظم شهدا و گروهی از زندانیان زندان اوین و جمعی از خانواده‌های متهمین نیز حضور داشتند، ساعت 8:30 دقیقه‌ی بامداد با تلاوت آیاتی از کلام‌الله مجید جلسه‌ی علنی دادگاه رسمیت یافت. سپس، فرج‌الله لسانی فرزند خلیل با نام مستعار میرزا عضو فعال و سخن‌گوی تشکیلات الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها در جایگاه متهمین قرار گرفت و در برابر موارد اتهامات مندرج در متن کیفرخواست دادستان به دفاع از خود پرداخت. وی در دفاعیات خود ضمن ادای توضیحاتی در تشریح جنایاتی که مرتکب شده است، در پاسخ سؤالات ریاست دادگاه، اتهامات وارده‌ی خود را مطابق کیفرخواست قرائت‌شده بدین شرح پذیرفت:

· عضو فعال تشکیلات الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران.

· از اعضای اصلی کمیته‌ی انتشارات و تحت مسئولیت مستقیم یکی از اعضای مرکزیت با نام مستعار احسان.

· سخن‌گوی تشکیلات الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها که از سوی سازمان مسئول انجام بیش از

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 23/10/1361، ص آخر، واحد مرکزی خبر به نقل از یونایتدپرس.

2) مأخذ 18، بخش دوم، ص 11، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبر آلمان از دهلی‌نو، 22/10/1361.

100 سخن‌رانی در دانشگاه‌ها و نقاط مختلف تهران، اصفهان، تبریز، ساری، آمل، سنندج، بوکان و مهاباد بوده است.

مسئول قسمت (تحقیق روی شوروی) کمیته‌ی انتشارات که در این قسمت مسئولیت چند عضو

· هوادار را به عهده داشته است.

· یکی از اعضای فعال جمع (دانشجویان مبارز) مجمع گروهک‌های محارب که در این قسمت نقش عمده و تلاش وسیعی جهت جذب نیرو به سازمان داشته است.

· یکی از اعضای مؤثر و تصمیم‌گیرنده در کنگره‌های دوم و سوم سازمان.

· کتمان حقایق و اطلاعات سازمانی تا مدت‌ها پس از دست‌گیری.

· توضیح این‌که: وی نزدیک به سه ماه قبل از حمله به آمل دست‌گیر شده که از مسائل جنگل و تز (قیام فوری) مطلع بوده و با عدم هم‌کاری خود نقش مؤثری در به وقوع پیوستن فجایع جنگل و آمل داشته است.

در پایان دفاعیات فرج‌الله لسانی، متهم دیگر دادگاه فرید سریع‌القلم فرزند حبیب‌الله با نام مستعار احسان، احضار شد و پس از استماع موارد اتهام قرائت‌شده توسط دادستان انقلاب اسلامی مرکز به دفاع از خود پرداخت.

وی در قسمتی از دفاعیاتش ضمن پذیرفتن کلیه‌ی موارد اتهامات وارده اعتراف کرد: "اتحادیه‌ی کمونیست‌ها از نظر ظاهری با خط مشی سازمان منافقین مخالف بود، ولی باطناً با یک‌دیگر هم‌کاری و هماهنگی داشتند و مذبوحانه تلاش می‌کردند که با هم‌کاری یک‌دیگر علیه نظام جمهوری اسلامی ایران کودتا کنند." متهم افزود: "در ابتدای هم‌کاری اعضای اتحادیه با عناصر گروهک منافقین، اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در مقابل مخالفت منافقین معتقد بودند که برای سرنگونی نظام جمهوری اسلامی ایران باید یک اقدام فوری انجام داد."

بر اساس این گزارش، سپس سهیلا مبارکه سنگ همسر وحید سریع‌القلم و مهین خالص همسر فرید سریع‌القلم، 2 تن از متهمین دادگاه به عنوان شاهد برای ادای توضیحات لازم جهت اثبات موارد اتهامات همسران‌شان به دادگاه احضار شدند و در افشای ماهیت امریکایی حرکت گروهک اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران مطالبی بیان داشتند.

سهیلا مبارکه سنگ همسر وحید سریع‌القلم، اعتراف کرد: "رهبران مرکزیت این گروهک در خارج از کشور تحت عنوان مبارزه‌ی ایدئولوژیک پرتاب چند گوجه‌فرنگی به سوی جایگاه ساواکی‌های محافظ شاه [را] - که در آن موقع به امریکا رفته بود - در [زمره‌ی] افتخارات مبارزاتی خود در خارج از کشور به حساب می‌آوردند، در حالی که سال‌ها در امریکا بودند و هیچ کاری برای مردم تحت ستم ایران در زمانی که جنایات شاه در ایران بیداد می‌کرد، نکردند."

فرید سریع‌القلم در پایان دفاعیات خود عضویت در مرکزیت اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ مسئول کمیته‌ی انتشارات؛ نگارش مقالات ضد انقلابی در نشریه‌ی به اصطلاح حقیقت؛ مسئول سازمان‌دهی تیم‌های تبلیغاتی اتحادیه و سایر موارد اتهامات مندرج در کیفر خواست را پذیرفت.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، در ادامه‌ی جلسه‌ی صبح دیروز دادگاه، کیفرخواست محمدرضا وثوقی فرزند نجم‌الدین با نام مستعار محمود گیلان قرائت شد که در قسمتی از دادخواست درباره‌ی اتهامات نام‌برده آمده است:

· عضو مرکزیت تشکیلات الحادی و کفرآمیز اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران تحت مسئولیت مستقیم (مرکزیت)؛ مسئول مستقیم"چاپ" مرکزیت سازمان و رفع نیازهای مالی و تدارکاتی بخش مربوطه.

· ارتباط مستقیم با بخش "جعل" سازمان که جعلیات این بخش شامل مهر شناسنامه‌ی معافی پایان خدمت و... بوده است.

مسئول تشکیلات (گیلان) که شامل شهرهای رشت و بندرانزلی بوده است. اقدامات عملی این

منطقه که توسط متهم انجام می‌شد به شرح زیر می‌باشد: الف) ایجاد ارتباط مداوم بین تهران و گیلان؛ ب) تشکیل جلسات نشست سازمانی در منزل یکی از اعضای سازمان در رشت؛ ج) چاپ و توزیع اعلامیه‌های اتحادیه در رابطه با مسئله‌ی تبلیغات سازمان در استان گیلان [را بر عهده

· داشته است].

· گرفتن یک قبضه اسلحه‌ی یوزی از یکی از اعضای سازمان به نام عبدی و انتقال آن به یک مغازه‌ی پوشش سازمانی.

· شرکت در کنگره‌ی موسوم اتحادیه به عنوان مسئول تشکیلات گیلان.

· هم‌کاری و مشاورت در خرید چاپ‌خانه‌ی علنی سازمان.

· توضیح این‌که: از این چاپ‌خانه جهت تقویت بنیه‌ی مالی تشکیلات استفاده می‌شده است.

· مسئول و رابط یک مغازه‌ی سازمانی و تحت پوشش تابلو‌سازی.

· دریافت یک محموله (مهمات) از سازمان و نگه‌داری آن در مغازه‌ی تابلوسازی و سپس انتقال این محموله به یک عضو تشکیلات به نام کامران.

وی در دفاعیات خود اعتراف کرد که اغلب رده‌های بالای تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها در مقابل مسئولین تشکیلاتی بالاتر خود نسبت به خط مشی سازمان با انتقاد و عکس‌العمل‌های مختلف، اظهار عدم تمایل به ادامه‌ی فعالیت می‌کردند، ولی در برخورد با رده‌های پایین‌تر از همان انتقادها دفاع می‌کردند و سعی داشتند آن‌ها را توجیه کنند تا مخالفت‌های اعضا که هر روز بیش‌تر می‌شد، باعث انهدام تشکیلات اتحادیه نشود.

محمد نوروزی فرزند خداداد با نام‌های مستعار مالک و فتح‌الله، متهم ردیف25 دادگاه نیز در جلسه‌ی صبح امروز در دفاع از موارد اتهامات مندرج در کیفرخواست، در حضور خانواده‌ی شهدا مجدداً به بازگو کردن چگونگی حمله‌ی عناصر مرکزی و اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران به شهر آمل و کشتار مردم حزب‌اللهی شهر پرداخت و بخشی از جنایاتی را که عناصر مسلح اتحادیه مرتکب شده بودند اعتراف کرد.

وی در دفاعیات خود ضمن پذیرفتن اتهامات عضو تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران؛ شرکت مستقیم در درگیری‌های خونین روز 18 و 22 آبان‌ماه سال 1360؛ مسدود کردن جاده‌ی تهران - آمل با انفجار بمب و پرتاب کوکتل مولوتف در وسط جاده؛ تیراندازی‌های مکرر و پخش بیانیه‌ی شماره یک گروهک در جاده؛ شرکت در درگیری "دزکه" و "گزناسرا" و شرکت مستقیم و مسلحانه در فاجعه‌ی 6 بهمن سال 1360 در حمله به شهر آمل؛ شرکت مستقیم در آخرین درگیری جنگل و سایر فعالیت‌های ضد انقلابی خود از جمله ترویج و اشاعه ی خط و موضع اتحادیه‌ی کمونیست‌ها به طور فعالانه در شهر آغاجاری؛ فعالیت در بخش انتشارات و پخش نشریه‌ی این گروهک؛ در اختیار گذاشتن قسمتی از خانه‌اش برای امور چاپ و نشر نشریات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها، [به] 9 ماه اقامت در جنگل‌های آمل و شرکت در بیش از 70 درگیری مسلحانه [نیز اعتراف کرد]. بر اساس این گزارش، متهم به بیان آخرین دفاعیات خود [پرداخت و] گفت: "تمام دفاعیاتی را که در دادگاه از خود کردم به هیچ وجه جبران‌کننده‌ی جنایاتی را که مرتکب شده‌ام نمی‌دانم."

وی در همین رابطه به خاطر جنایاتی که علیه امت مسلمان ایران مرتکب شده است از حضور خانواده‌ی معظم شهدای آمل تقاضای بخشش کرد.

در جریان جلسه‌ی صبح دیروز دادگاه، سیداسدالله لاجوردی دادستان انقلاب اسلامی مرکز، با اشاره به ترفندهای متهمین در پوشش جنایات خود، دست‌گیری عناصر مرکزیت و اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران را از نتایج ثمربخش طرح مالک و مستأجر دانست و به خاطر مشکلاتی که مردم مسلمان و انقلابی تهران در این رابطه متحمل شده‌اند از آنان قدردانی کرد.

بر اساس این گزارش، مقارن ظهر دیروز با پایان یافتن وقت دادرسی، نهمین جلسه‌ی محاکمه‌ی عاملین کشتار مردم آمل به عنوان تنفس تعطیل اعلام شد. تشکیل جلسه‌ی بعدی به ساعت 14 موکول

شد.

در جلسه‌ی پایانی این دادگاه که به ریاست آیت‌الله محمدی گیلانی حاکم شرع دادگاه انقلاب اسلامی مرکز تشکیل شد، علاوه بر خانواده‌ی شهدای آمل، تعدادی از زندانیان زندان اوین و خانواده‌ی

متهمین، آقای موسوی تبریزی دادستان کل انقلاب اسلامی نیز حضور داشت.

در این جلسه ابتدا اسدالله لاجوردی دادستان انقلاب اسلامی مرکز، متن کیفرخواست فروهر فرجاد با نام مستعار فرخ متهم ردیف27 را قرائت کرد که به موجب آن عضویت در تشکیلات الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها و کاندیداتوری اتحادیه؛ در اختیار گذاشتن دفتر محل کار و منزل مسکونی خود تحت پیشبرد اهداف اتحادیه؛ حفظ و نگه‌داری دستگاه‌های پلی‌کپی و فتواستنسیل جهت چاپ اعلامیه؛ مشارکت در چاپ نشریه‌ی حقیقت؛ تشکیل هسته‌های مطالعاتی؛ پرداخت مبلغ 120 هزار ریال وجه نقد برای خرید اسلحه؛ ارتباط تشکیلاتی با مسئول سیاسی جنگل؛ مخفی کردن یکی از اعضای مرکزیت اتحادیه در منزل خود؛ عضویت در تشکیلات سربداران و شرکت در درگیری 22 آبان در داخل جنگل که در این درگیری مسلح به کلت45 بود و عضویت در گروه تدارکات و تهیه‌ی آذوقه در جنگل از اتهامات وی است. پس از قرائت کیفرخواست، متهم در دفاع از خود کلیه‌ی موارد اتهام مندرج در کیفرخواست را پذیرفت و گفت: "من فردی بودم که اتحادیه هر چه می‌گفت انجام می‌دادم و اتحادیه با تحریک احساسات من که سرسپردگی زیادی داشتم، همه گونه سوء استفاده را از من کرد."

وی افزود: "من برای درگیری به جنگل رفته بودم، ولی موردی پیش نیامد که تیراندازی کنم این را برای تبرئه‌ی خود نمی‌گویم، چون همین قدر که قصد این کار را داشته‌ام خود را مجرم می‌دانم."

وی از مادرش که در دادگاه حضور داشت خواست که سرنوشتش را برای فرزندش بازگو کند و به فرزندش بگوید که همیشه برای پشیمان شدن فرصت نیست.

سپس دادستان انقلاب اسلامی مرکز، کیفرخواست مسعود اسدی با نام مستعار بابک، متهم ردیف 28 را قرائت کرد و وی را به عضویت در تشکیلات الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ مسئولیت چاپ‌خانه‌ی علنی تشکیلات؛ مسئولیت چاپ و توزیع نشریات و اعلامیه‌های اتحادیه برای شهرستان‌ها و عضویت فعال در بخش چاپ کمیته‌ی تهران متهم کرد.

سپس، متهم طی سخنانی به عنوان دفاعیه ضمن قبول کلیه‌ی اتهامات گفت: "چون قبل از جریانات آمل تصادف کرده بودم و در خارج به سر می‌بردم، موقعی که از امریکا برگشتم از جریان آمل اطلاعی نداشتم و نسبت به موضوع حالت بی‌تفاوتی پیدا کرده بودم و به خاطر ضعف جسمی مسئولیت‌هایی در جهت انتشار نشریه به عهده داشته‌ام." متهم گفت: " من به خاطر نداشتن اطلاعات کافی در مورد مردم در حالی که قصد خدمت به آن‌ها را داشتم، راه را اشتباه انتخاب کردم و در مقابل مردم قرار گرفتم و از روشن‌فکران جامعه می‌خواهم از سرنوشت من عبرت بگیرند و راهی را انتخاب کنند که در مقابل مردم قرار نگیرند. [پس از] اظهارات متهم ردیف28، کیفرخواست کامبیز روح‌شهباز متهم ردیف 29 توسط دادستانی قرائت شد. به موجب این کیفرخواست اتهامات نام‌برده عضویت در تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ مسئولیت بخش چاپ تهران؛ مسئولیت یک جمع دانشجویی؛ مسئولیت یک جمع 10 نفره در بخش تبلیغاتی؛ فروش کتب و نشریات اتحادیه؛ ارتباط مستقیم با مسئول کمیته پیک جهت تحویل نشریات؛ مسئولیت حفظ و نگه‌داری 2 دستگاه فتوکپی، یک دستگاه فتواستنسیل، 4 دستگاه پلی‌کپی، یک دستگاه تایپ، ای.بی.ام؛ حفظ و نگه‌داری و انتقال جعبه‌های کتاب و نشریه در منزل خواهرش که در یکی از جعبه‌ها چندین قبضه اسلحه‌ی کلت، تفنگ ژ3 و مقادیری مهمات وجود داشته؛ جمع‌آوری کمک‌های مالی وسیع چاپ نشریات حقیقت؛ دریافت 000,000,5/1 ریال وجه نقد از یکی از اعضای مرکزیت اتحادیه و پرداخت آن به یکی از هواداران به عنوان رشوه جهت فراری دادن متهمین از زندان؛ تشکیل و تنظیم جلسات اعضای اتحادیه و فرار از کمیته‌ی انقلاب است.

کامبیز روح‌شهباز‌ی نیز اتهامات وارده را پذیرفت و ضمن بیان چگونگی انجام جنایات گفت: "یکی

از اعضای سازمان چند جعبه کتاب را که داخل بعضی از جعبه‌ها مقداری اسلحه بود، به منزل خواهرم آورد و من آن‌ها را در خانه‌ی وی پنهان کردم، ولی تمام کتاب‌ها و سلاح‌ها در یک آتش‌سوزی که ناشی از احتکار بنزین بود از بین رفت." وی افزود: "مرکزیت اتحادیه به من گفته بود که یکی از هواداران در کمیته‌ی مرکز با بعضی افراد تماس دارد و می‌تواند زندانیان را فراری دهد و در این رابطه 150 هزار تومان پول از سازمان دریافت کردم و به شخص مذکور دادم، ولی او نتوانست زندانیان را فراری دهد. البته، این موضوع مربوط به قبل از دست‌گیری من است." وی همچنین چگونگی سوء استفاده از صداقت پاسداران کمیته و فرار از کمیته را توضیح داد و از کار خود اظهار پشیمانی کرد.

پس از دفاعیات متهم، دادستان کیفرخواست علی علیزاده با نام مستعار علی ام - یک، متهم ردیف 26 عضو به اصطلاح سربداران را قرائت و اتهامات وی را بدین شرح اعلام کرد: ارتباط با تشکیلات محارب و الحادی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران؛ مشارکت در درگیری هیجده آبان و مسلح بودن متهم در حین درگیری (وی کمک تیربارچی بوده است)؛ مشارکت در درگیری خونین 22 آبان در داخل جنگل که در این درگیری ده‌ها تن از برادران ارتشی و پاسدار شهید شدند؛ شرکت مستقیم در حمله‌ی معروف ششم بهمن سال 1360 به شهر آمل و مشارکت در درگیری مسلحانه‌ی منطقه‌یی معروف به گزناسرا (این درگیری 20 روز بعد از حمله به شهر آمل صورت گرفت).

علی علیزاده چون دیگر متهمین همه‌ی اتهامات را قبول کرد و در دفاع از خود سعی داشت علی‌رغم شرکتش در درگیری‌ها خود را از داشتن مسئولیت مستقیم در جنایات آمل تبرئه کند، ولی یکی از اعضای خانواده‌ی شهدا در جایگاه شهود حاضر شد و ضمن نشان دادن عکس برادر شهیدش گفت که برادرش در باغ رضوانیه به دست متهم به شهادت رسیده است. متهم در قسمتی از اظهارات خود گفت: "همه‌ی کسانی که در جنگل حضور داشتند قصد درگیری داشته‌اند و این‌که کسی تیراندازی کرده باشد یا نه در شدت جرم تأثیری نخواهد داشت." سپس، چند تن از اعضای خانواده‌ی شهدا ضمن نشان دادن عکس‌های شهدا به رئیس دادگاه نحوه‌ی شهادت هر کدام را توضیح دادند. آن‌گاه اسدالله لاجوردی خطاب به حسین ریاحی و فرامرز طلوعی سمنانی رهبران گروه، گفت: " همه‌ی کمونیست‌ها از هر دسته‌یی که باشند در امریکا عضو اتحادیه‌ی کمونیست‌ها هستند و بین آن‌ها اتحاد وجود دارد." وی سپس این سؤال را مطرح کرد که چرا تا شاه در ایران بود برای مبارزه با شاه به ایران نیامدند؟

دادستان انقلاب اسلامی مرکز سپس در تشریح ماهیت کنفدراسیون، رابطه‌ی کنفدراسیون با ساواک، حزب طوفان، جبهه‌ی ملی، شوروی و گروهک‌های وابسته را افشا کرد.

در پایان محاکمه، مادر یکی از متهمین به نمایندگی از سوی خانواده‌های آن‌ها از دادگاه تقاضای تخفیف کرد، ولی یکی از متهمین با کسب اجازه از دادگاه خطاب به خانواده‌های متهمین گفت: " ما جسارت آن را نداریم که از خانواده‌های شهدا طلب عفو کنیم. شما که این‌جا نشسته‌اید و فرزندان خود را این گونه خوار و زبون می‌بینید به جای این‌که به فکر عفو ما باشید باید از همان روز‌های اول ما را به راه اسلام هدایت می‌کردید. شما ما را از وجود خانواده‌های پرمحبت و مؤمنی مثل خانواده‌های شهدایی که این‌جا حضور دارند محروم کردید و از این به بعد باید به فکر این باشید که اهداف اسلام اجرا شود و از زاویه‌ی پدر و مادر بودن به مسئله نگاه نکنید." وی افزود: "قبل از این‌که نگران آینده و سرنوشت ما باشید باید به فکر این باشید که چگونه اسلام می‌تواند پیشرفت کند و افرادی مثل ما کم‌تر رشد کنند و باید دید چه نوع کیفری برای ما به نفع اسلام خواهد بود."

متهم همچنین گفت: "من از حضور خانواده‌های متهمین در دادگاه از این نظر نگران بودم که یک وقت بین خانواده‌های شهدا و خانواده‌ی متهمین برخوردی پیش می‌آید، ولی خوش‌بختانه خانواده‌های شهدا با آن‌چنان نجابتی با شما برخورد کردند که من تصور آن را نمی‌کردم. ما نمی‌خواهیم در روزهای آخر عمر منشأ تحریک برای خانواده‌های‌مان باشیم و این تحریک داغ بیش‌تری برای مردم ستم‌دیده به جا بگذارد."⁽¹⁾

1) مأخذ 15.

روزشمارجنگ پنج‌شنبه 23 دی 1361 28 ربیع‌الاول 1403 13 ژانویه 1983

235

در گلوله‌باران سنگین امروز شهر آبادان 5 منزل مسکونی تخریب شد و 2 مسافرخانه و قسمتی از یک بیمارستان نیز خسارت‌هایی دیدند. همچنین انبار گمرک این شهر آتش گرفت که حریق به دست نیروهای آتش‌نشانی مهار شد.⁽¹⁾

236

امروز نیز عده‌یی از نیروهای داوطلب بسیجی از شهرهای ارومیه، بندرعباس، خمینی‌شهر، یاسوج، قزوین، استان هرمزگان، سپیدان، سمنان، مهدی‌شهر، سرخه و شهمیرزاد، راهی جبهه‌های جنگ شدند.

همچنین نود و ششمین گروه از نیروهای داوطلب مردمی از شهر مبارکه برای پیوستن به رزمندگان عازم جبهه‌های جنگ شدند.⁽²⁾

237

بنا به اعلام سرپرست بنیاد امور مهاجران جنگ تحمیلی استان لرستان، 17 هزار و 160 تن از ساکنان مناطق جنگی کشور که به دلیل وقوع جنگ تحمیلی به استان لرستان مهاجرت کرده بودند، به دنبال آزادسازی مناطق اشغالی به شهرهای‌شان بازگشتند.

G315

سرپرست بنیاد امور مهاجران جنگ تحمیلی استان لرستان ضمن اعلام این مطلب افزود: «طی نیمه‌ی دوم فروردین‌ماه سال جاری، 8 هزار و 181 خانوار مهاجر با جمعیتی بالغ بر 43 هزار و 922 نفر زیر پوشش خدماتی این بنیاد قرار داشتند که با آزادسازی مناطق جنگی توسط رزمندگان تعداد ذکرشده به محل‌های مسکونی خود بازگشتند.»

1) سند شماره 300249 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شهربانی جمهوری اسلامی ایران، شهربانی استان خوزستان (اهواز)، 23/10/1361، ص 1.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 23/10/1361، ص 4.

وی سپس با اشاره به فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و آموزشی 6 واحد این بنیاد در شهرهای بروجرد، اشترنیان، پل‌دختر، دوکوهدشت، رود و الیگودرز گفت:

«از سوی بنیاد امور مهاجرین جنگ تحمیلی استان لرستان در نیمه‌ی اول سال جاری به منظور تأمین رفاه و آسایش مهاجرین بالغ بر 44 میلیون و 12 هزار و 658 ریال هزینه شده است و از سوی این بنیاد در شهرهای خرم‌آباد، بروجرد، پل‌دختر، اردوگاه اباذر، اردوگاه ازنا، 684 نفر از خواهران و برادران مهاجر زیر نظر استادیاران در رشته‌های مختلف آموزش دیده‌اند.»⁽¹⁾

238

امروز افراد مسلح ضد انقلاب در حوالی سنندج چند تن را گروگان گرفتند و شماری از افراد وابسته به کومه‌له تسلیم نیروهای سپاه شدند.

نیروهای حزب دمکرات در حوالی روستای نگل در جنوب غربی سنندج با بستن جاده در حد فاصل توشه و نگل، کامیون حامل سوخت را متوقف کرده، ضمن خالی کردن مواد سوختی در جاده هر سه راننده را گروگان گرفتند. این افراد اموال و مسافران یک مینی‌بوس را نیز که همگی از اهالی بومی منطقه بودند غارت کردند. با رسیدن نیروهای گشتی ژاندارمری و سپاه درگیری آغاز شد که به زخمی شدن 3 تن از نیروهای خودی انجامید. از تلفات نیروهای مهاجم اطلاعاتی به دست نیامده است⁽²⁾

در محور کامیاران - سنندج نیز نیروهای مسلح ضد انقلاب 2 تن از افراد جهاد سازندگی را که در منطقه‌ی دهکلان برای برق‌رسانی به منطقه فعالیت می‌کردند، با خود بردند.⁽³⁾

در نزدیکی سرو در شمال ارومیه نیز یک سرباز به روی مین رفت و مجروح شد.⁽⁴⁾

دو تن از نیروهای گروه کومه‌له ساکن بیساران (منطقه‌ی رزآب سنندج) با تحویل دادن اسلحه‌های‌شان، خود را به نیروهای سپاه معرفی و درخواست امان‌نامه کردند. همچنین، 3 تن از افراد این گروه ساکن روستای هشمیز در جنوب غربی سنندج، خود را به نیروهای سپاه معرفی کردند و 3 قبضه اسلحه‌یی را که در اختیار داشتند تحویل دادند.

این افراد همچنین یک نفر از اهالی روستای نگل (منطقه رزآب سنندج) را که از وابستگان کومه‌له بود دست‌گیر کرده، هم‌راه خود به نیروهای سپاه تسلیم کردند.⁽⁵⁾

همچنین 2 تن از آموزگاران که در روز رأی‌گیری انتخابات مجلس خبرگان (19 آذر 1361) در منطقه‌ی مریوان به اسارت نیروهای کومه‌له درآمده بودند، با فرار از زندان این گروه، خود را به نیروهای سپاه معرفی کردند⁽⁶⁾

2/11/1361، سند تک‌برگی.

1) روزنامه‌ی کیهان، 23/10/1361، ص 3.

2) سند شماره 349801 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، 25/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 088299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به قائم‌مقام فرماندهی، شماره 14، 4/11/1361، صص 16 و 17.

3) سند شماره 43813 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 26/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 43766 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به ستاد منطقه7 فرماندهی، 25/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 341153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، 25/10/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 4، بخش اول.

5) سند شماره 088064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به دادستانی محترم سپاه، شماره 14، 11/11/1361، ص 17؛ و - سند شماره 197479 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران ناحیه‌ی کردستان (اطلاعات) به سپاه پاسداران ناحیه‌ی کردستان (تبلیغات).

6) سند شماره 64252 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، شماره 340،

239

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران که برای شرکت در اجلاس

فوق‌العاده‌ی وزیران خارجه‌ی کشورهای عضو جنبش عدم تعهد به ماناگوا مرکز نیکاراگوئه سفر کرده است، در سخنان خود به این موارد اشاره کرد:

پیروزی انقلاب اسلامی؛ اقدامات امریکا برای شکست انقلاب؛ حمله‌ی عراق به ایران در جهت سیاست‌های امریکا؛ تخریب شهرها و روستاهای ایران بر اثر این تجاوز؛ دعوت از اعضای جنبش غیر متعهدها برای بازدید از آثار تجاوزات نظامی عراق؛

تکذیب ادعاهای صلح‌خواهانه‌ی عراق؛ ادامه‌ی اشغال بخش‌هایی از سرزمین عراق به دست نظامیان عراق و...

بخش‌هایی از سخنان آقای ولایتی به این شرح است:

«یک‌پارچگی مردم مسلمان کشور ما موجب شد بزرگ‌ترین عامل امپریالیسم در منطقه که همان رژیم گذشته باشد سقوط کند، لیکن ملت از بند رسته‌ی ایران هرگز به دور از دسیسه‌های امریکا نماند که مشخص‌ترین این توطئه‌ها تجاوز آشکار رژیم عراق به ایران بود.

ملت مسلمان ایران، اینک 28 ماه است در مبارزه و تلاش پی‌گیر برای دفع تجاوز دست‌نشانده‌ی امپریالیسم در منطقه می‌باشد.

اعمال غیر انسانی و جنایاتی که این عامل استکبار ظرف 2 سال گذشته علیه کشور ما مرتکب شده، قابل توصیف نمی‌باشد و تازه‌ترین نمایش جنایت‌بار صدام حسین، کشتار اخیر مردم بی‌دفاع و غیر نظامی دزفول به وسیله‌ی موشک‌های زمین به زمین بود.

این جنایات مستمر در شرایطی صورت می‌گیرد که رژیم متجاوز عراق، صلح‌طلبی و مظلو‌م‌گرایی خود را به معرض نمایش مشتاقان خود قرار داده است.

یک ماه قبل در گردهمایی وزرای خارجه‌ی دفتر هماهنگی جنبش عدم تعهد، از تمامی کشورهای غیر متعهد دعوت نمودیم تا برای بازدید از جنایات رژیم حاکم بر عراق و ویرانی‌هایی که نیروهای متجاوز ایجاد کرده‌اند، به ویژه خرابی‌های شهرهایی چون خرمشهر، هویزه، قصرشیرین و غیره که ملت ما برای آزادسازی هر وجب آن‌ها شهدای بسیار داده و حماسه‌ها آفریده، هیئت‌هایی به ایران اعزام دارند.

اینک با استفاده از فرصت، یک بار دیگر این دعوت را تکرار نموده و از اعضای جنبش درخواست می‌کنیم برای دیدار از جنایات رژیم متجاوز عراق نمایندگانی به ایران گسیل دارند تا برای جهانیان روشن شود که ادعای واهی صلح‌طلبی رژیم عراق تا چه حد با واقعیت فاصله دارد.

با آن‌که حدود یک سال از ادعای عراق مبنی بر آتش‌بس یک‌جانبه و بیرون بردن نیروهایش از خاک ایران می‌گذرد، همچنان قسمت‌هایی از خاک کشور عزیز ما مانند

نفت‌شهر و مخازن نفتی خسروی در اشغال نیروهای متجاوز عراق قرار دارد.

رژیم مزدور عراق در ارتکاب جنایات و ادامه‌ی تجاوز خود از کمک برخی کشورهای

مرتجع منطقه و حمایت مالی - تسلیحاتی امپریالیسم و وابستگان آن برخوردار بوده و هست و نتیجتاً این کشورها مسئول و شریک جنایات صدام حسین می‌باشند.⁽¹⁾

احساس مسئولیت و روشن‌بینی منطقی کشورهای عضو جنبش عدم تعهد نسبت به سرنوشت و آینده‌ی جنبش، به خصوص در تغییر محل برگزاری هفتمین اجلاس سران از بغداد به دهلی‌نو، مؤید نیازی است که کشورهای عضو برای حفظ یک‌پارچگی و تقویت جنبش احساس کردند و [این موضوع] ملت‌های محروم و تحت ستم جهان را به آینده‌ی این جنبش امیدوار ساخت.

ما معتقدیم که این تحول تاریخی، جنبش را از یک آزمایش حساس و سرنوشت‌ساز، موفق بیرون آورد و آن را برای انجام مسئولیت‌های خطیرش در آینده آماده‌تر ساخت.

اینک که ما در آستانه‌ی برگزاری هفتمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد در دهلی‌نو قرار داریم، مایلم بر اهمیت این نکته تأکید نمایم که در اجلاس بسیار مهم سران، شایسته است تصمیماتی در جهت حفظ و یک‌پارچگی جنبش اخذ گردد.»⁽²⁾

240

روزنامه‌ی کیهان درباره‌ی دیدارهای علی‌اکبر ولایتی با برخی مقامات کشورهای شرکت‌کننده در اجلاس فوق‌العاده‌ی وزیران خارجه‌ی کشورهای عضو عدم تعهد گزارش داد. در این گزارش آمده است:

«به منظور هماهنگی و تبادل نظر پیرامون کنفرانس جاری و گسترش روابط دو جانبه و همچنین نشست آینده‌ی سران جنبش عدم تعهد در دهلی‌نو، دکتر ولایتی با وزرای امور خارجه‌ی هند، بنگلادش گرانادا، ماداگاسکار و کره‌ی شمالی در محل کنفرانس وزرای امور خارجه در ماناگوا به طور جداگانه گفت و گو و تبادل نظر نمود. وی از وزیر امور خارجه‌ی هند دعوت نمود تا از ایران دیدن کند و وزیر امور خارجه‌ی بنگلادش از دکتر ولایتی جهت دیدار از بنگلادش دعوت به عمل آورده و در ملاقات با وزیر امور خارجه‌ی گرانادا، سفیر جمهوری اسلامی ایران در کوبا به عنوان سفیر اکردتیه، معرفی و جهت گسترش روابط و گشایش سفارت در این کشور در آینده‌ی نزدیک، اظهار امیدواری شد. دکتر ولایتی از وی جهت بازدید از تهران دعوت به عمل آورد و وزیر خارجه‌ی گرانادا نیز خواستار اعزام یک هیئت اقتصادی از سوی ایران به کشورش شد. وزیر امور خارجه‌ی ماداگاسکار نیز در ملاقاتش با دکتر ولایتی ضمن ابراز تمایل کشور متبوعش به گسترش روابط با جمهوری اسلامی ایران خواستار اعزام یک هیئت اقتصادی از سوی ایران به ماداگاسکار شد. دکتر

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 25/10/1361، ص 3، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

2) روزنامه‌ی کیهان، 25/10/1361، ص 18.

ولایتی همچنین با نمایندگان جبهه‌ی آزادی‌بخش فارابوند و مارتی دیدار و گفت و گو کرد. نمایندگان این جبهه از جمهوری اسلامی ایران به خاطر حمایت از انقلاب و ملت السالوادور

تشکر و قدردانی کردند. دکتر ولایتی اظهار امیدواری کرد که نهضت السالوادور به پشتیبانی مردم و با کمک خداوند به پیروزی دست یابد. دکتر ولایتی ضمن ملاقات با نماینده‌ی جنبش آزادی‌بخش افریقای جنوبی برای آنان نیز آرزوی موفقیت کرد. نماینده‌ی این جنبش حمایت و هم‌بستگی خود را با جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد. در ملاقات دکتر ولایتی با وزیر کره‌ی شمالی نیز مسائل کلی مورد علاقه‌ی دو کشور مورد بحث و بررسی قرار گرفت.»⁽¹⁾

241

حبیب‌الله عسگراولادی وزیر بازرگانی، در پایان دیدار دو روزه‌اش از سوریه امروز با حافظ اسد رئیس‌جمهور این کشور دیدار کرد و پیام شفاهی رئیس‌جمهور کشورمان را به اطلاع وی رساند و تسلیم وی کرد.

G319

حافظ اسد در این دیدار گفت:

«ما مواضع جمهوری اسلامی ایران و تحکیم دولت انقلابی را به طور مرتب پی‌گیری کرده و ناظر پیشرفت و استحکام بیش‌تر جمهوری اسلامی ایران هستیم.» وی افزود: «موضع جمهوری اسلامی ایران در برابر امپریالیسم و صهیونیسم در جهان قابل ستایش است و ما در مبارزات‌مان در برابر دو عامل مزبور خود را تنها حس نمی‌کنیم و می‌دانیم که جمهوری اسلامی ایران در کنار ما قرار دارد.»⁽²⁾

خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران درباره‌ی نتایج سفر آقای عسگراولادی به سوریه به نقل از وی اعلام کرد: «طی چند روز اقامت در سوریه با رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر، وزرای اقتصاد و بازرگانی خارجی، دارایی و معاون نخست‌وزیر در امور اقتصادی سوریه ملاقات و گفت و گو صورت گرفت.»

وی نتیجه‌ی این گفت و گوها را بسیار مفید و ثمربخش توصیف نمود و اظهار داشت: «در امور مربوط به روابط بازرگانی؛ در مورد مسائل بانکی؛ حمل و نقل و کشتی‌رانی؛ کمیت و کیفیت و همچنین قیمت کالاها بررسی‌هایی به عمل آمد و توافق‌هایی حاصل شد.»

عسگراولادی افزود: «برای پی‌گیری بیش‌تر مسائل بانکی قرار شد یک هیئت سوری در اولین فرصت عازم ایران شود. در مورد ارز، خدمات و ارز زائران ایرانی نیز توافق شد که در چارچوب قراردادهای دو جانبه‌ی ارزی، محاسبه شود تا برای این کار احتیاج

1) همان، ص 19.

2) همان، ص 2.

به پرداخت نقدی ارز از سوی جمهوری اسلامی ایران نباشد و در همان حساب دو جانبه منظور گردد.» وزیر بازرگانی کشورمان همچنین گفت: «کمیسیون مشترکی در امور بازرگانی و اقتصادی تشکیل شد که هر 6 ماه یک بار در دمشق یا در تهران با حضور وزرا یا معاونان وزرای مربوطه جهت بررسی جزئیات مسائل و رفع مشکلات، اقدامات لازم به عمل آورند.»⁽¹⁾

رادیو صوت‌الجماهیر بغداد در واکنش به این دیدار اعلام کرد: «رژیم‌های دمشق و تهران به هماهنگی و توسعه‌ی روابط فیمابین در زمینه‌های تجاوز و لطمه زدن به کشورهای عربی ادامه می‌دهند.» این رادیو همچنین به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس مدعی شد: «تهران یک وام درازمدت 600 میلیون دلاری در اختیار رژیم اسد قرار داده و این وام برای خرید نفت ایران اختصاص خواهد یافت.»⁽²⁾

242

محسن نوربخش رئیس کل بانک مرکزی ایران، تحولات ایجادشده در سیستم بانک‌داری ایران پس از انقلاب را تشریح کرد و وضعیت ارزی کشور را اطمینان‌بخش خواند و گفت:

«سیستم بانکی در بعد از انقلاب در فراز و نشیب بسیار زیادی قرار گرفته است، مخصوصاً از دو نقطه‌نظر ملی شدن و ادغام بانک‌ها و مسدود شدن دفاتر بانکی در کشورهای خارجی به علاوه‌ی تبلیغات ضد انقلاب علی‌الخصوص سیستم تبلیغاتی جهان غرب که بحمدالله بحران ارزی امروز با استفاده از سیاست‌های صرفه‌جویی پشت سر گذاشته شده است.»

G320

وی همچنین با اشاره به این مطلب که با هم‌تراز کردن هزینه‌ها و درآمدها در هر دوره‌ی کوتاه دو ماهه‌ی مالی در سال 1360، نسبت سفارش‌ها 30 درصد نسبت به سال 1359 کاهش داشته است، افزود:«سطح ذخایر ما امروز در حد بسیار اطمینان‌بخش است و کاملاً بر هزینه‌ها فزونی دارد؛ بدهی‌های کشور از 15 میلیارد دلار به کم‌تر از 2 میلیارد دلار کاهش یافته است و در کنار این مسائل، نمایندگان بانک‌های جدیدالتأسیس ایران به سیستم بانکی دنیا معرفی و در اجلاس صندوق بین‌المللی پول شرکت نمودند.»⁽³⁾

1) مأخذ 9.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 300، 24/10/1361، ص 37، رادیو صوت‌الجماهیر، 23/10/1361، خبرگزاری سوریه به گزارش از آسوشیتدپرس.

3) مأخذ 9، ص 4، مشهد، گزارشی از واحد مرکزی خبر.

243

به دنبال سخن‌رانی دکتر ولایتی در همایش وزیران خارجه‌ی کشورهای غیر متعهد در ماناگوا پایتخت نیکاراگوئه که در آن ادامه‌ی اشغال بخش‌هایی از اراضی ایران از جمله نفت‌شهر را

سندی دال بر غیر واقعی بودن ادعاهای عراق در خصوص عقب‌نشینی از خاک ایران عنوان کرده است، یک سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی عراق بدون اشاره به مناطق تحت اشغال عراق که آقای ولایتی از آن‌ها نام برده بود، اعلام کرد که نیروهای عراقی از ژوئن 1983 از سرزمین ایران عقب‌نشینی کرده‌اند. این سخن‌گو همچنین درباره‌ی تخریب مناطق مسکونی ایران که در سخنان آقای ولایتی به آن اشاره شده بود گفت: «سخنان پیاپی مقامات تهران درباره‌ی خسارت‌ها یک نوع هوچی‌گری است که سعی دارند به وسیله‌ی آن ایرانیان آسیب‌دیده از جنگ را فریب دهند و بگویند که می‌توانند با ادامه‌ی جنگ برخی منافع مادی را کسب کنند و بالاخره ایرانیان را به سوی گورهای دسته‌جمعی در جنگ تجاوزکارانه‌ی آن‌ها علیه عراق سوق دهند و این سخنان در حقیقت چیزی جز فریب و تحریکات مبتذل حکومت متزلزل ایران نیست که عراق توانمند و عزیز نمی‌تواند به هیچ وجه من‌الوجوه با آن وارد معامله شود.

این سخن‌گو حمله‌ی نظامی عراق به ایران را روشی کاملاً صحیح خواند، ولی خواستار چشم‌پوشی از ورود به بحث در این باره شد و ایران را به ادامه‌ی جنگ محکوم کرد. وی گفت: «با چشم‌پوشی از ورود در مناقشه‌ی مربوط به این‌که این طرف جنگ را آغاز کرده که عراق با اطمینان مطلق به صحت روش خود و این‌که رژیم تهران آغاز[گر] تجاوز و جنگ بوده، حکمیت بین‌المللی درباره‌ی آن را خواستار شده، با چشم‌پوشی از این موضوع می‌گوییم مسئله‌ی قطعی که قابل مناقشه و بحث نیست آن است که حکام تهران مسئول ادامه‌ی جنگ می‌باشند و عراق از 22 سپتامبر 1980، متوقف شدن جنگ و ورود در مذاکرات مستقیم و یا غیر مستقیم برای رسیدن به راه‌حل مسالمت‌آمیز برای درگیری بر اساس حاکمیت کامل هر یک از دو کشور بر سرزمین خود و عدم مداخله در امور داخلی و عدم ایجاد حقوق نامشروع در اثر قدرت در هر حال از احوال را خواستار شده است.»⁽¹⁾

244

دیوید ورکینز⁽²⁾رئیس کمیته‌ی خاورمیانه‌ی حزب کارگر انگلستان که به دعوت دولت عراق به آن کشور سفر کرده و با برخی مقامات عراق از جمله صدام حسین ملاقات کرده بود، در گفت و گویی خبری با بی‌بی‌سی شرکت کرد. گزارش بی‌بی‌سی از گفته‌های کینز در این مصاحبه که جنبه‌های هوشیارانه‌ی تبلیغاتی در آن وجود داشت، به این شرح است:

«آقای ورکینز امروز با دیوید برادشو یکی از اعضای بی‌بی‌سی گفت و گوی تلفنی به

1) مأخذ 14، صص 35 و 36، رادیو صوت‌الجماهیر، 23/10/1361.

2) برخی منابع نام او را دیوید وات‌کینگ اعلام کرده‌اند.

عمل آورد که ماحصل آن را برادشو این طور گزارش می‌کند:

دیوید ورکینز در دیدار 4 روزه‌ی خود از عراق به این نکته واقف شد که عراق

حاضر نیست به هر شرطی که آیت‌الله خمینی در مورد صلح اعلام کند تن دردهد. گفت و گوی نماینده‌ی پارلمان بریتانیا با پرزیدنت صدام حسین و چند وزیر عراقی این امر را روشن کرد که عراق تنها در صورتی حاضر به خاتمه دادن به جنگ است که شرایط صلح، قابل قبول آن باشد.

جنگ خلیج فارس رفته‌رفته به مرحله‌ی رکود و سکون رسیده است. ایران توانای وارد آوردن ضربه‌یی درهم‌شکننده بر ارتش عراق نیست و عراق نیز به انتظار وسیله‌یی برای خاتمه دادن به جنگ نشسته است، اما تا هنگامی که راه‌حلی منطقی ارائه نشود از ادامه‌ی جنگ ابایی ندارد.

آقای ورکینز می‌گوید: "این عزم و اراده را در همه جای عراق می‌توان دید، هر چند عامه‌ی مردم لاجرم به خاطر تلفاتی سنگین که نتیجه‌ی جنگ بوده است، شور و شوق چندانی به ادامه‌ی آن از خودشان نشان نمی‌دهند." آقای ورکینز به عنوان رئیس کمیته‌ی خاورمیانه‌ی حزب کارگر از طرف دولت عراق به آن کشور دعوت شده بود و طی گفت و گوهای خود پاره یی نیز با مقامات عراقی درباره‌ی آشتی آن کشور با مصر گفت و گو کرده بود، هر چند برای گفت و گو در این باره با پرزیدنت صدام فرصتی حاصل نگردید. مقامات ذی‌نفوذ دیگر به آقای ورکینز این استنباط را القا کردند که کشورشان با پیوستن مجدد مصر به جرگه‌ی اعراب نه‌تنها مخالفتی ندارد، در جهت آن نیز می‌کوشد و چه بسا که تلاش آن از سعی بسیاری از کشورهای دیگر عرب جدی‌تر و وسیع‌تر نیز هست.

آقای ورکینز می‌گوید از آنچه در عراق شنیده است هیچ کجا این استنباط به دست نمی‌آید که سیاست آن کشور در مورد فلسطین جز آن باشد که اعلام شده است، یعنی ایجاد کشور مستقلی برای فلسطینیان. اما در عین حال عراق معتقد است که اسرائیل نیز در این میان باید حق حیات داشته باشد و در امنیت به سر برد.

این سیاست که در مورد عراق و سیاست‌های پیشین آن نقطه‌ی عطفی به حساب می‌آید، چند ماه پیش از سوی پرزیدنت صدام حسین عنوان و اعلام شد، اما تا کنون جایی از آن سخنی چندان نرفته است. آقای ورکینز در اشاره به روابط عراق با غرب می‌گوید: "طی سفر خود به وضوح دریافته است که عراق مدتی است در بهتر کردن این روابط می‌کوشد." به گفته‌ی او اگر هنوز سدهایی بر سر این راه وجود دارد، بیش‌تر به آن خاطر است که کشورهای غربی هنوز در عراق به دیده‌ی ظن و تردید می‌نگرند، اما رژیم عراق آنچه در غرب معرفی شده است نیست.

آقای ورکینز معتقد است که عراق هدف یک جنگ تبلیغاتی مخالف بوده است.»⁽¹⁾

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 24/10/1361، صص 18 و 19، رادیو بی‌بی‌سی، جام جهان‌نما.

245

اولاف پالمه وزیر امور خارجه‌ی سوئد که نماینده‌ی ویژه‌ی دبیرکل سازمان ملل در خصوص جنگ ایران و عراق است، درباره‌ی ادامه‌ی اقدامات خود بدون اعلام راه‌حلی تازه گفت: «به تلاش‌های میانجی‌گرانه‌ی خود ادامه خواهد داد.» خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران به نقل از وی اعلام کرد: «این جنگ هزینه‌ی سنگینی چه از نظر اقتصادی و چه از نظر انسانی به جهان سوم وارد ساخته که اسرائیل به ویژه از امتیازات آن بهره می‌برد.» وی افزود: «به رغم مسئولیت‌ها و تعهدات شخصی برای پایان دادن این جنگ، میانجی‌گری خود را ادامه خواهیم داد و مهم این است که جهان سوم کوشش خود را برای پایان دادن به این جنگ به‌کارگیرد.»⁽¹⁾

246

روزنامه‌ی امریکایی واشنگتن‌پست در مقاله یی نقش چین در جنگ ایران و عراق و روابط این کشور را با طرف‌های درگیر این جنگ بررسی کرده و نوشته است:

«به گفته‌ی دیپلمات‌ها در پکن، چین هر دو طرف جنگ ایران و عراق را به عنوان یک استراتژی گسترده به منظور رقابت در نفوذ اقتصادی و سیاسی در خلیج نفت‌خیز فارس یاری می‌کند. به عقیده‌ی دیپلمات‌ها، اتخاذ این سیاست که پکن را به تجارت و معامله‌ی فعال و احتمالاً فروش تسلیحات نظامی به هر دو طرف مخاصمه وارد کرده، به دلیل رقابت با روس‌ها در منطقه می‌باشد، زیرا از یک سو چین ادعای رهبریت جهان سوم را دارد و از سوی دیگر با حفظ این استراتژی در موقعیتی مناسب برای کسب یک سهم پرمنفعت از حرفه‌ی اجتناب‌ناپذیر بازسازی بعد از جنگ قرار خواهد گرفت.

G323

هفته‌ی پیش، چین و ایران برای افزایش مبادلات تجاری امسال خود به میزان 150 درصد که بالغ بر 500 میلیون دلار می‌گردد توافق کردند. این قرارداد به طور غیر منتظره‌یی تهران را به مقام اول در میان شرکای تجاری خاورمیانه‌یی به چین سوق داد. از سوی دیگر، 20 هزار کارگر قراردادی چینی هم‌اکنون در حال ساختن کارخانه‌های عراقی و تعمیر لوله‌های نفتی در عراق هستند که حاصل بخش عظیمی از 2 میلیارد دلاری را که چین سالانه از اعزام نیروی انسانی خود به کشورهای خلیج [فارس] کسب می‌کند، تشکیل می‌دهد و این در حالی است که خروج این مقدار ارز برای عراق بسیار دشوار می‌باشد.

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 301، 25/10/1361، ص 4، الجزیره - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/10/1361.

با وجود تکذیب چینی‌ها، اعتقاد محکمی میان تحلیل‌گران آگاه خارجی در چین وجود

دارد مبنی بر این‌که پکن فروش تجهیزات نظامی به دو کشور در حال جنگ را چاشنی معاملات خلیج (فارس) کرده است و علی‌رغم آن‌که یک سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی چین هفته‌ی پیش گفت: "چین هرگز نه هیچ نوع سلاحی به طرفین جنگ ایران و عراق داده است نه این‌که از طریق کشور دیگری به این دو کشور اسلحه انتقال داده است"، دیپلمات‌ها در چین به این نکته اشاره می‌کنند که در پشت دیوار تکذیب‌های این کشور اظهارات منابع جاسوسی غربی حاکی از معاملات تجاری و غیر عادی میان پکن و دو کشور ایران و عراق می‌باشد. از هنگامی که عراق خروج از بلوک شوروی و نزدیک شدن به اعراب میانه‌رو را شروع کرد، پکن به صورت یک منبع اصلی تدارکات نظامی این کشور درآمده است و اغلب تسلیحات چینی بر اساس مدل‌های روسی ساخته شده‌اند که عراق به راحتی بتواند آن‌ها را با زرادخانه‌ی متشکل از تجهیزات روسی خود انطباق دهد. دیپلمات‌ها در پکن در حالی که هیچ گونه تخمینی از حجم تجهیزات نظامی صادره از چین به عراق ارائه نمی‌دهند، معتقدند که چین تسلیحات سبک، مهمات و قطعات یدکی را برای عراق تدارک می‌بیند.»

واشنگتن‌پست با اشاره به معاملات مشکوک بین چین و عراق نوشته است:

«شک و تردید در مورد یک معامله‌ی نفتی زمانی به وجود آمد که پکن به طور خصوصی به چند مقام ترکیه که از چین بازدید می‌کردند پیشنهاد فروش مقادیر زیادی از نفت عراق را داد و این در حالی است که خلیج [فارس] تمام راه‌های عادی صدور نفت عراق را بسته است، به جز یک لوله‌ی نفت. از ترکیه به دریای مدیترانه راهی برای بغداد باقی نمانده است. در این میان، چین وانمود می‌کند که به سهمی از استخراج نفت عراق دست‌رسی پیدا کرده و سعی می‌کرده که این نفت‌ها را به ترک‌ها بفروشد. یک دیپلمات غربی گفت: "اگر شما این دو را در کنار هم بگذارید به معامله‌ی مخفیانه‌ی تسلیحات چینی در برابر نفت عراق پی خواهید برد. از سوی دیگر، دیپلمات‌ها معتقدند پکن توازن کفه‌ی ترازو را از طریق معاملات علنی با ایران برقرار می‌کند. چین به هواپیماهای کره‌ی شمالی انباشته از تسلیحات برای ایران، اجازه می‌دهد که برای سوخت‌گیری در فرودگاه‌های غرب چین توقف کنند و هنگامی که مقامات عراق از وزارت خارجه‌ی چین درباره‌ی این گزارشات مداوم سؤال می‌کنند، موضع بی‌طرفی پکن به آن‌ها یادآوری می‌شود. افزایش تجارت چین با ایران به میزان 300 میلیون دلار، آن قدر وسیع بود که دیپلمات‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که این معامله شامل تدارکات نظامی چین یا تجهیزات غیر نظامی مانند جیپ و کامیون که می‌تواند کاربرد نظامی داشته باشد می‌شود و این در حالی است که یک دیپلمات بسیار آگاه خاورمیانه اعتقاد دارد هر چه که چین امروز به ایران و عراق می‌فروشد کاربرد نظامی دارد.»⁽¹⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 302، 26/10/1361، صص 2، 3 و 4، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/10/1361، روزنامه‌ی امریکایی واشنگتن پست.

247

به دنبال درج برخی اخبار به خصوص در رسانه‌های انگلیسی درباره‌ی اقدام شوروی در ازسرگیری فرستادن اسلحه به عراق، روزنامه‌ی مسلم چاپ اسلام‌آباد به انتقاد از این سیاست پرداخته و نوشته است: «ارسال تجهیزات نظامی به عراق در حالی انجام می‌گیرد که شوروی از لزوم برقراری صلح و پایان یافتن جنگ صحبت می‌کند و سران کشورهای عضو پیمان ورشو در کنفرانس اخیر خود در پراگ نیز خواستار خاتمه یافتن جنگ تحمیلی عراق علیه ایران شده‌اند.»

در ادامه‌ی مطلب این روزنامه آمده است: «شوروی معتقد است که با چنین اقدامی می‌تواند به ایران فشار آورده و این کشور را به سوی خود بکشاند، اما این یک خیال باطل است و حاکی از عدم درک روحیه‌ی انقلاب اسلامی از طرف رهبران شوروی است.»⁽¹⁾

1) مأخذ 14، ص 2، اسلام‌آباد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/10/1361، به نقل از روزنامه‌ی مسلم چاپ اسلام‌آباد.

روزشمار جنگ جمعه 24 دی 1361 29 ربیع‌الاول 1403 14 ژانویه 1983

248

در گلوله‌باران شهرهای خرمشهر و آبادان تعدادی خانه و مغازه تخریب شد.⁽¹⁾

249

در حمله‌ی افراد مسلح به نیروهای سپاه و ژاندارمری در شمال غرب کشور چند تن شهید و تعدادی مجروح شدند. در درگیری‌ها، مهاجمان نیز متحمل تلفاتی شدند. نیروهای ژاندارمری هم در سلماس توانستند 2 مین را کشف و خنثی کنند.

ساعت 8 صبح هنگام استقرار نیروهای تأمین جاده‌ی ارومیه - مهاباد در منطقه‌ی جعفرآباد، نیروهای مسلح ضد انقلاب به آنان حمله کردند که یک تن از افراد ژاندارمری به شهادت رسید و 2 تن از آنان مجروح شدند. با رسیدن نیروهای گشت جندالله و ادامه‌ی درگیری، افراد مهاجم با تحمل 8 کشته و زخمی عقب‌نشینی کردند و جنازه‌ی یکی از مهاجمان به هم‌راه 2 اسلحه‌ی ژ3 و 2 گلوله‌ی آر.پی.جی7، در منطقه‌ی عملیاتی باقی ماند. اسناد به دست آمده از فرد به هلاکت رسیده حاکی است که وی از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق بوده است.⁽²⁾

همچنین یک خودرو سپاه در ساعت 9 که از باغان در 20 کیلومتری شرق مریوان عازم این شهر بود هدف حمله قرار گرفت و 6 نفر از سرنشینان آن شهید شدند.⁽³⁾

در سلماس نیز یک خودرو ایفای ژاندارمری حامل سوخت در محور جاندار و خناوین به روی مین رفت و منهدم شد. در این حادثه به کسی آسیب وارد نشد.

نیروهای ژاندارمری در جست و جوهای بعدی موفق به کشف و خنثی‌سازی 2 مین دیگر شدند.⁽⁴⁾

1) سند شماره 43813 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 26/10/1361، ص 3؛ و - روزنامه‌ی اطلاعات، 25/10/1361، ص 2، گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی مرکز اهواز.

2) 349801 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، 25/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 55282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 27/10/1361، ص 2؛ و - سند شماره 349576 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مهاباد به قرارگاه بعثت، 24/10/1361، سند تک‌برگی.

3) سند شماره 301018 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری استان کردستان (مشاور سیاسی نظامی)، 25/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 17908 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری (رکن3) مرکز فرماندهی به مقام وزارت کشور، 24/10/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 2، بخش اول؛ و - سند شماره 349698 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه(ع)، 25/10/1361، سند تک‌برگی.

250

امروز نیز سازمان مجاهدین خلق در ادامه‌ی ادعاهای خود درباره‌ی اجرای عملیات در کردستان اعلام کرد که نیروهای این سازمان با اجرای عملیاتی در حوالی سردشت موفق به کشتن 25 نفر از نیروهای پاسدار شده‌اند. در اطلاعیه‌یی که به همین منظور صادر شده، آمده است:

«ساعت 6:25 بعد از ظهر روز 24 دی‌ماه، سکوت منطقه‌ی پربرف و مه‌گرفته‌ی سردشت با آتش بی‌امان پیش‌مرگان مجاهد خلق درهم شکست؛ پایگاه مرغان با موشک‌های آر.پی.جی و با رگبار مسلسل‌ها درهم کوبیده شد.

این پایگاه که در عمق منطقه‌ی تحت کنترل دشمن قرار دارد و توسط چند پایگاه دیگر محافظت می‌شد، مرکز تجمع پاسداران بود. علاوه بر آن، مرکز مخابرات پایگاه‌های اطراف دشمن در سردشت نیز در همان پایگاه متمرکز بود.

عملیات موقعی شروع می‌شود که حدود 50 تن از پاسداران... در ساختمان مرکزی جمع شده بودند. در این عملیات که با انهدام کامل ساختمان مرکز اصلی هم‌راه بود، 25 تن از پاسداران... به هلاکت رسیده و تعداد زیادی نیز زخمی شده و دستگاه‌های مخابرات دشمن نیز به کلی از بین رفت.»⁽¹⁾-⁽²⁾

251

آقای عسگراولادی وزیر بازرگانی، پس از ترک سوریه امروز وارد یوگسلاوی شد و با مقامات اقتصادی این کشور دیدار و گفت و گو کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بلگراد، در پایان اولین دور مذاکرات رسمی، آقای عسگراولادی وزیر بازرگانی کشورمان و وزیر تجارت خارجی یوگسلاوی در شهر بندری بولا در شمال این کشور در خصوص توسعه و افزایش روابط تجاری دو کشور در آینده ابراز خشنودی کردند.

طبق قراردادی که در آبان‌ماه گذشته در تهران به امضای مقامات دو کشور رسید، پیش‌بینی شده است که حجم مبادلات تجاری ایران و یوگسلاوی در سال جاری مسیحی تا 600 میلیون دلار افزایش یابد. در صورت تحقق اهداف پیش‌بینی شده، میزان مبادلات بازرگانی دو کشور در طول سال جاری به 3 برابر سال گذشته افزایش خواهد یافت.

بر اساس این قرارداد، ایران ضمن فروش یک میلیون تن نفت به یوگسلاوی بیش از 50 میلیون دلار کالاهای غیر نفتی مورد نیاز این کشور را تأمین خواهد کرد.

یوگسلاوی نیز کالاهای صنعتی و غذایی مورد نیاز ایران را در سال جاری به مقدار پیش‌بینی شده تأمین خواهد کرد. مهم‌ترین اقلام صادراتی یوگسلاوی به ایران را

1) بولتن‌های اطلاعاتی و منابع خبری درباره‌ی این ادعا مطلبی منتشر نکرده‌اند.

2) سند شماره 227460 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی سپاه در رسانه‌های بیگانه، تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه پاسداران - ارتباطات، شماره 13، بهمن 1361، ص 14، سپاه در نشریات ضد انقلابیون، از نشریه‌ی مجاهد سازمان مجاهدین خلق - چاپ پاریس، 7/11/1361.

گوشت، لاستیک، آهن، فولاد و محصولات شیمیایی و دارویی تشکیل می‌دهد.

یوگسلاوی همچنین در اجرای چندین طرح صنعتی به ویژه در زمینه‌ی تولید و توزیع برق و نیز صنایع مس با متخصصان ایرانی هم‌کاری می‌کند.

در این روز همچنین کشتی ایرانی باهنر که به تازگی از یوگسلاوی خریداری شده است با 176

متر طول؛ 32 متر عرض؛ 15 متر ارتفاع و ظرفیتی بالغ بر 40 هزار تن، به آب انداخته شد.⁽¹⁾

252

منابع صنعتی ژاپنی مهلت اعلام‌شده از سوی مقامات ایرانی را به منظور تکمیل پروژه‌ی بندر امام خمینی چندان جدی نپنداشتند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، روزنامه‌های امروز ژاپن به نقل از منابع صنعتی وابسته به پروژه‌ی پتروشیمی ایران و ژاپن نوشتند که آنان انتظار ندارند نظرهای اعلام‌شده‌ی مقامات ایران در مذاکرات اخیر دو کشور درباره‌ی ادامه‌ی اجرای این پروژه آخرین عقیده‌ی مقامات ایرانی باشد.

روزنامه‌های آساهی و یومیوری به دنبال پخش خبر خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی آخرین اخطار ایران به ژاپن، به نقل از منابع ژاپنی در توکیو نوشتند کمپانی‌های ژاپنی نمی‌توانند قبل از پایان جنگ عراق و ایران ادامه‌ی اجرای این پروژه را از سر بگیرند.

طبق این گزارش، روزنامه‌ی یومیوری نوشته است: «منابع ژاپنی ضمن تأیید این خبر می‌گویند که در پیشنهادات هیئت ایرانی راه‌های دیگر خاتمه‌ی پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی تعیین نشده است، ولی اتمام این پروژه توسط کارشناسان کره‌ی جنوبی نیز غیر ممکن است.»⁽²⁾

253

روزنامه‌ی الشرق الاوسط چاپ لندن، از ادامه‌ی تلاش الجزایر برای میانجی‌گری در جنگ ایران و عراق خبر داد. به گزارش خبرگزاری فرانسه از لندن:

روزنامه‌ی الشرق الاوسط که در لندن منتشر می‌شود، در شماره‌ی امروز خود نوشت: "به دنبال پیشرفت‌های مهمی که اخیراً توسط احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی الجزایر در مورد رفع اختلافات ایران و عراق صورت گرفته، طی روزهای آینده باید منتظر تحریکات تازه‌یی بر پایه‌هایی جدید از جانب الجزایر در مورد اختلافات ایران و عراق بود." این روزنامه که این مطلب را از قول بعضی از مقامات عالی‌رتبه‌ی عرب خلیج فارس منتشر ساخته، اضافه می‌کند: "وزیر خارجه‌ی الجزایر که اخیراً یک دیدار تقریباً مخفیانه از ایران انجام داد، باید مجدداً سفری میان بغداد و تهران را آغاز کند.

1) روزنامه‌ی کیهان، 25/10/1361، ص 19، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بلگراد.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 301، 25/10/1361، ص 9، توکیو - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/10/1361.

هدف از این رفت و آمدهای مکرر میان پایتخت‌های ایران و عراق این است که دو

کشور بر سر گفت و گوهای مستقیم به توافق برسند تا به جنگی که وارد سومین سال خود شده پایان دهند."»⁽¹⁾

254

در پی اعلام نارضایتی مقامات اقتصادی هند از پرداخت نشدن بدهی‌های شرکت‌های هندی فعال در عراق، وزیر نفت عراق از افزایش 50 درصدی صادرات نفت و پرداخت خسارت دیرکرد بازپرداخت بدهی‌های این کشور خبر داد.

به گزارش خبرگزاری آلمان از دهلی‌نو، قاسم تقی وزیر نفت عراق، امروز در دهلی‌نو گفت: «عراق انتظار دارد در سال جاری صادرات نفتش را به میزان کمی کم‌تر از 50 درصد افزایش دهد.»

قاسم تقی در پایان مذاکراتش به طور ضمنی به هم‌کاری متقابل اقتصادی با هند اشاره کرد و گفت: «عملیات افزایش ظرفیت خط لوله‌یی که از ترکیه می‌گذرد بسیار پیشرفت نموده و تا پایان سال (مسیحی) تکمیل خواهد شد.» وزیر نفت عراق حین مذاکراتش در دهلی‌نو اقداماتی انجام داد که عراق بتواند در طول سال جاری 5/3 میلیون تن نفت خام در اختیار هند بگذارد.

قاسم تقی اطمینان داد که دولت وی خسارت آنان را که ادعای خسارت‌شان را به شیوه‌ی معقولی بیان کنند به طور مناسب و عادلانه خواهد پرداخت.

شصت شرکت هندی در 90 پروژه‌ی عمرانی در عراق شرکت دارند و برخی از آنان بر اثر جنگ خلیج آسیب دیده‌اند.⁽²⁾

رادیو بی‌بی‌سی نیز در خصوص مشکلات اقتصادی عراق و کم‌تر شدن میزان کمک کشورهای حامی عراق چنین گزارش داد:

«در یکی دو ماه گذشته این مطلب نیز روشن شده است که فشار جنگ بر اقتصاد عراق خیلی سنگین‌تر از پیش‌بینی‌های قبلی بوده است. اینک شعار اصلی دولت عراق "جنگ و توسعه‌ی اقتصادی در یک زمان" است.

از ابتدای امر تصور بر این بود که [هزینه] توانایی عراق به تحمل هزینه‌ی ادامه‌ی جنگ بدون کاهش بودجه‌ی برنامه‌های اقتصادی تنها با کمک قابل توجه مالی سایر کشورهای عرب ممکن بوده است، ولی هفته‌ی گذشته آقای طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق گفت:

"کمک‌های خارجی خیلی کم‌تر از میزان پیش‌بینی شده بود و به هر حال اینک قطع شده است." هفته‌ی گذشته پرزیدنت صدام نیز در سخن‌رانی‌اش به مناسبت روز نیروهای مسلح،

1) همان، ص 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/10/1361.

2) همان، ص 7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/10/1361.

از مردم عراق خواست تا در هزینه‌ها صرفه‌جویی کرده و تولید را افزایش دهند.

برای رهبران عراق که می‌گویند از طرف تمامی کشورهای عربی با یک دشمن خارجی می‌جنگند، تحمل هزینه‌ی جنگ آن هم به تنهایی موجب نارضایتی شدیدشان است و این مایه‌ی ایجاد نوعی کدورت بین عراق و همسایگان عربی‌اش در حوزه‌ی خلیج فارس شده است.

کشورهای نفت‌خیز حوزه‌ی خلیج فارس نیز که به علت فراوانی نفت با مشکلات اقتصادی خودشان دست به گریبان‌اند، از یک سو از طرف دولت عراق تحت فشار قرار گرفته‌اند و از سوی دیگر مایل نیستند دست به اقدامی بزنند که موجب ناخشنودی شدید رهبران ایران شود.

مشکل دیگر این کشورهای کوچک تعیین میزان اتکای‌شان به کشورهای غربی برای تضمین امنیت داخلی‌شان است.

همین مسائل و مشکلات بود که تلاش‌های سال گذشته‌ی 6 کشور عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس برای تنظیم یک برنامه‌ی دفاعی و امنیتی مشترک را با شکست رو به رو کرد.⁽¹⁾

255

آسوشیتدپرس از احداث یک خط لوله‌ی جدید نفتی صدور نفت عراق از طریق ترکیه خبر داد. به گزارش این خبرگزاری، مقامات شرکت ملی نفت ترکیه گزارش دادند که شرکت تکدن هولدینگ ترکیه قراردادی به منظور احداث یک خط لوله‌ی 450 کیلومتری منعقد کرده‌اند که نفت خام را از جنوب شرقی ترکیه به یک ترمینال در نزدیکی آنکارا حمل خواهد کرد.

این خط لوله به قطر 24 اینچ، نفت خام عراق را از ترمینال یومورتالیک در سواحل مدیترانه یی ترکیه به پالایشگاهی که در گمیریکاله واقع در یک‌صد کیلومتری شرق آنکارا در دست احداث است، انتقال خواهد داد.

این خط لوله‌ی نفت داخلی امتداد خط لوله‌ی یک‌هزار کیلومتری مشترک ترکیه و عراق خواهد بود که نفت خام را از حوزه‌ی نفتی کرکوک واقع در شمال عراق پمپاژ می‌کند.

این خط لوله‌ی مشترک از سال 1977 مورد بهره‌برداری قرار داشته است و در حال حاضر این خط تنها مجرای عراق برای صادرات نفتش می‌باشد. ترکیه سالانه 7 تا 8 تن نفت خام از 35 میلیون تن ظرفیت این خط لوله‌ی مشترک را خریداری می‌کند.⁽²⁾

256

در پی انتشار اخباری درباره‌ی افزایش صدور اسلحه از شوروی به عراق، روزنامه‌ی

1) همان، صص 14 و 15، رادیو بی‌بی‌سی، ساعت 19:48، 24/10/1361.

2) همان، ص 12، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/10/1361.

آلمانی دی ولت مقاله‌یی درج کرده است که صحت اخبار منتشرشده را تقویت می‌کند. رادیو آلمان به نقل از این روزنامه اعلام کرد:

«روزنامه‌ی دی‌ولت در مورد مناسبات بغداد و مسکو می‌نویسد:

"پس از سفر طه یاسین رمضان مرد شماره 2 سیاسی عراق به شوروی، رهبران کرملین به وی وعده و اطمینان دادند که اتحاد جماهیر، تسلیحات فراوانی در اختیار دولت عراق قرار خواهد داد تا از طریق این تسلیحات، امنیت حوزه‌های نفتی در سواحل خلیج فارس فراهم گردد و ضمناً کشور ایران نیز تحت فشار قرار گیرد.» رادیو کلن می‌افزاید: «به نظر روزنامه‌ی دی‌ولت، تظاهرات ضد شوروی به خاطر افغانستان در جمهوری اسلامی ایران گویا مسکو را به ترس و وحشت انداخته است. البته، کمک‌های نظامی و تسلیحاتی شوروی به عراق برای سوریه نیز که از ایران در جنگ حمایت می‌کند چندان خوشایند نیست. از سوی دیگر، سوریه از شوروی ناراضی است، زیرا مسکو در جنگ با اسرائیل دمشق را تنها گذاشته است⁽¹⁾

1) همان، ص 20، رادیو کلن، 24/10/1361.

روزشمار جنگ شنبه 25 دی 1361 30 ربیع‌الاول 1403 15 ژانویه 1983

257

امروز آبادان هدف اصابت گلوله‌های خمپاره‌ی نیروهای عراقی قرار گرفت و در نتیجه 2 منزل مسکونی و 2 ساختمان عمومی تخریب شد.

قسمتی از انبار گمرک نیز دچار آتش‌سوزی شد. در این حوادث یک نفر شهید و 4 نفر مجروح شدند.⁽¹⁾

258

گروگان گرفته شدن 2 نفر از نیروهای بسیج در غرب سنندج؛ پاک‌سازی چند روستا در شمال بانه؛ ارسال اسلحه از عراق برای کمک به نیروهای معارض و تسلیم شدن شماری از افراد وابسته به حزب دمکرات و کومه‌له در سلماس و سنندج حوادث امروز مناطق کردنشین را تشکیل می‌دهند.

نیروهای مسلح غیر قانونی 2 نفر از نیروهای بسیج را در حوالی روستای تیژتیژ در غرب سنندج گروگان گرفتند.⁽²⁾

نیروهای قرارگاه حمزه نیز در وضعیت بد جوی 4 روستا را در شمال بانه پاک‌سازی کردند، از جمله: شوی، سرقول، میرآباد علیا و میرآباد سفلی.⁽³⁾

طبق اعلام منابع اطلاعاتی، امروز ارتش عراق اسلحه و مهمات فراوانی به گروه کومه‌له، حزب دمکرات کردستان و سازمان مجاهدین خلق تحویل داد. این اقلام از شهر طویله‌ی عراق - اورامانات و منطقه‌ی آویپنک وارد کشور شدند. سلاح‌های تحویل داده‌شده به سازمان مجاهدین خلق شامل 4 قبضه توپ106 و 1600 گلوله‌ی آن بود.⁽⁴⁾

امروز همچنین 3 نفر از وابستگان به حزب دمکرات از شاخه‌ی هیزحاتم و یک نفر از افراد وابسته به گروه کومه‌له در سلماس⁽⁵⁾و پایگاه شوشیه در غرب سنندج خود را

1) روزنامه‌ی کیهان، 26/10/1361، ص 3، اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی؛ و - سند شماره 55282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 27/10/1361، ص 4.

2) سند شماره 346928 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 ( رکن 2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 27/10/1361، سند تک‌برگی.

3) سند شماره 349664 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از روابط عمومی کردستان به قرارگاه حمزه(ع)، 25/10/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 132695 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری کردستان (مشاور سیاسی نظامی)، شماره 315، 1/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 346837 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری کردستان (مشاور سیاسی نظامی)، سند تک‌برگی.

5) وی فرهنگ شریفی نام داشت و برخی منابع از وی به عنوان یکی از سران منطقه‌یی نام برده‌اند.

به نیروهای خودی تسلیم کرده، خواهان دریافت امان‌نامه شدند. این افراد 4 قبضه اسلحه و مقداری مهمات و تجهیزات انفرادی نیز تحویل دادند.⁽¹⁾

259

نیروهای سازمان مجاهدین، روحانی روستای بی‌بالان رودسر را به شهادت رساندند. همچنین، شماری از وابستگان به این سازمان در بابل و افراد وابسته به اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در شیراز به اعدام محکوم شدند.

سه تن از نیروهای سازمان مجاهدین خلق، روحانی روستای بی‌بالان رودسر را در راه منزلش به گلوله بسته، به شهادت رساندند.⁽²⁾

خبرگزاری آلمان غربی در پاریس درباره‌ی این ترور اعلام کرد: «یک سخن‌گوی دفتر سازمان مجاهدین خلق ایران در پاریس امروز گفت: "یکی از نزدیک‌ترین یاران آیت‌الله خمینی رهبر انقلاب ایران به وسیله‌ی افراد این گروه چپ‌گرای ضد رژیم کشته شده است."»⁽³⁾همچنین به گزارش رادیو بغداد، فرماندهی مقاومت داخلی این سازمان اعلام کرده است که نیروهای این واحد یکی از فعال‌ترین کارگزاران رژیم را در استان گیلان به قتل رسانده و ضربه‌ی مهم دیگری به نظام وارد کردند.⁽⁴⁾

این سازمان با پخش اعلامیه درباره‌ی این اقدام، به دانش‌آموزان روستاهای اطراف نیز درباره‌ی هم‌کاری کردن با نیروهای سپاه هشدار داده است.⁽⁵⁾

در بابل هم یکی از افراد وابسته به سازمان مجاهدین به جرم فعالیت مسلحانه به اعدام محکوم شد. وی قبلاً به 3 سال زندان محکوم شده بود که پس از مدتی با اخذ مرخصی به طور موقت از زندان آزاد شد و در همین مدت دوباره به تشکیلات سازمان پیوست و به فعالیت‌های مسلحانه پرداخت.⁽⁶⁾

در شیراز نیز یکی از افراد وابسته به سازمان اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران به جرم مبارزه‌ی مسلحانه؛ شرکت در درگیری‌های مسلحانه و... به اعدام محکوم شد.⁽⁷⁾

260

فرمانده نیروی دریایی جمهوری اسلامی، فرماندهان پایگاه‌های این نیرو، سرپرستان دوایر سیاسی ایدئولوژیک و همچنین جمعی از نیروهای سپاه پاسداران با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، دیدار کردند. به گزارش کیهان:

«در این دیدار رئیس‌جمهور ضمن تشریح توطئه‌های ابرقدرت‌ها و بازگویی هدف از ایجاد پایگاه‌های نظامی در خلیج فارس و اقیانوس هند توسط آن‌ها افزود: "این پایگاه‌ها تنها به ناوگان‌های عظیم نظامی محدود نمی‌شود، بلکه شامل تجهیزات دریایی

1) سند شماره 341154 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری کردستان، 26/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 274076 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه، شماره 38، 28/10/1361، ص 11؛ و - سند شماره 349697 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه(ع)، 26/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 103876 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی گزارش روزانه، واحد معاونت اطلاعات سپاه، شماره 225، 4/11/1361، صص 3 و 4.

2) سند شماره 55316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه2 (فرماندهی) به ستاد مرکزی فرماندهی، 28/10/1361، ص 2؛ و - مأخذ 5، بخش دوم، ص 4.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 310، 4/11/1361، ص 8، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری آلمان غربی از پاریس، 3/11/1361.

4) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 5/11/1361، ص 5، رادیو بغداد.

5) سند شماره 088299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به قائم‌مقام فرماندهی، شماره 14، 4/11/1361، ص 6.

6) سند شماره 43796 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ستاد منطقه3 به فرماندهی ستاد مرکز، 24/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 9، ص 4.

7) روزنامه‌ی کیهان، 27/10/1361، ص 15، حکم دادگاه انقلاب شیراز.

کشورهایی نیز می‌شود که به خیال خام احراز یک سلطه‌ی نظامی، پول‌های نفت را مرتباً برای خرید تجهیزات به جیب‌های سلطه‌های جهانی می‌ریزند.

این‌ها همگی جای پای آشکار ابرقدرت‌ها و سلطه‌هاست. هفته‌یی نیست که خلیج فارس از رفت و آمد یکی از این شیطان‌ها و پیام‌آوردن شیطنت‌ها آسوده باشد." آیت‌الله خامنه‌ای افزود: "اگرچه ابرقدرت‌ها با هم در تضاد منافع می‌باشند، اما همه‌ی آن‌ها متفق و متحد در تهدید منافع ملت‌های منطقه هستند. آن‌ها به خصوص در تهدید منافع ملت انقلابی ایران و انقلاب اسلامی شکوهمند و موفق و پیروزمند ما همگی شریک‌اند و ما با نیروی یک ملت انقلابی در مقابل این نفوذها و عوامل آن‌ها در منطقه مقاومت خواهیم کرد و از این‌که احساس کنند می‌توانند آزادانه و راحت منافع خودشان را حتی به قیمت نابود کردن یا تهدید کردن منافع ملت‌های منطقه و ملت بزرگ ایران تأمین کنند، پوچی این تصور را عملاً ثابت خواهیم کرد."

رئیس‌جمهور افزود: "ما با اتکا به دل‌های مؤمن و مغزهای اسلامی‌اندیش و علاقه‌مند به منافع میهن، از نیروی دریایی این تخصص‌ها را بین مردم خود خواهیم کشید و نیروی دریایی می‌تواند در نقش پیکان درنده‌ی ارتش جمهوری اسلامی و ارتش عظیم این ملت در مقابله با بزرگ‌ترین تهدیدها که از سوی دریا به ما می‌شود نقش‌های بزرگی را ایفا نماید.⁽¹⁾

261

دکتر علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه که به منظور شرکت در اجلاس وزیران خارجه‌ی کشورهای عضو جنبش عدم تعهد به نیکاراگوئه رفته بود، به تهران بازگشت. وی هنگام ورود به تهران در گفت و گویی درباره‌ی نتایج اجلاس ماناگوا و تأثیر هیئت سیاسی ایران در تنظیم این بیانیه گفت: «از ابتدا قرار بود که در بیانیه‌ی پایانی اجلاس، موضع محکم و قاطعی علیه امریکا اتخاذ شود و در حقیقت به کنفرانس سران غیر متعهد در دهلی‌نو خط مشخصی بدهد که البته تلاش‌هایی از سوی بعضی از کشورها صورت گرفت تا لحن ضد امریکایی این بیانیه را تعدیل کنند و متقابلاً کشورهای انقلابی تلاش کردند که این موضع حفظ شود و ما فکر می‌کنیم که در این زمینه تا حدود زیادی موفق بودیم.» وی با اشاره به تأکید هیئت ایرانی بر مواضع صریح ضد امریکایی بیانیه گفت: «اصلاحیه‌هایی که هیئت نمایندگی ایران در جریان اجلاس نیکاراگوئه داد قابل توجه بود.»⁽²⁾

262

رجایی خراسانی نماینده‌ی دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد در پنجمین اجلاس دفتر هماهنگی نمایندگان کشورهای عضو جنبش عدم تعهد شرکت و سخن‌رانی کرد.

1) همان، ص 14.

2) همان.

مهم‌ترین محورهای سخنان رجایی عبارت بود از: تناقض رفتار سیاسی عراق در تجاوز به ایران و ادعاهای صلح‌خواهی مقامات این کشور؛ موافقت با صلح در صورت تحقق شرایط ایران؛ تجربیات تلخ آتش‌بس در خاورمیانه و بی‌علاقگی ایران به آزمودن مجدد آن؛ تحمیل جنگ به کشورهای انقلابی و آزادی‌بخش که عملکرد سنتی امریکا است و ادامه‌ی مقاومت تا پیروزی بر امپریالیسم.

رجایی خراسانی سخنانش را با نام خدا و خطاب به رئیس و شرکت‌کنندگان در این اجلاس، چنین آغاز کرد:

«نماینده‌ی محترم عراق(!) ادعا کرد که خواهان صلح است، اما ما نمی‌دانیم که این‌ها مگر مجبور بودند جنگ را شروع کنند و بعد بگویند ما صلح‌طلب هستیم.» وی افزود:

«این‌ها یک اشتباه کوچک فلسفی دارند. عراق می‌تواند به تنهایی جنگ را شروع کند و می‌دانید که جناب صدام حسین اصولاً به تصمیمات و اقدامات یک‌جانبه بسیار علاقه‌مند است، اما نمی‌تواند به طور یک‌جانبه صلح برقرار کند.

G335

آن‌ها شرایط جنگ را خودشان تعیین کردند و این کاملاً منصفانه است که ما که طالب صلح هستیم شرایط صلح را تعیین کنیم. اگر شرایط صلحی را که ما از اول اعلام کرده‌ایم بپذیرند، بلافاصله صلح را تقدیم‌شان خواهیم کرد.»

رجایی افزود: «آن‌ها آتش‌بس هم می‌خواستند، اما در حال حاضر ما اهل آتش‌بس نیستیم؛ یا صلح شرافتمندانه و یا پایداری و جنگ. ما معتقدیم که فلسطینی‌ها به قدر کافی در 35 سال گذشته ضرر آتش‌بس را دیده‌اند. ما در خاورمیانه از این آتش‌بس‌ها خسارت زیادی دیده‌ایم و این تجربه‌ی آتش‌بس با رژیم اشغال‌گر قدس، برای همیشه کافی است.

عملکرد امپریالیسم در جهان سوم اصولاً یک الگوی مشخصی دارد، در همه جا عوامل امپریالیسم علیه جنبش‌های آزادی‌بخش و رژیم‌های انقلابی توطئه و تلاش می‌کنند.

نمایندگان محترم، آیا شما هرگز ملاحظه کرده‌اید یک رژیم انقلابی یا جنبش آزادی‌بخش از شر مزاحمت‌های امپریالیستی فارغ باشد؟

اگر چنین چیزی امکان داشت، لزومی نداشت ما در این‌جا اجتماع کنیم، فلسفه‌ی اجتماع ما در این‌جا اصولاً به این خاطر است که رژیم هندوراس آسایش رژیم و مردم انقلابی نیکاراگوئه را سلب کرده است. نکته‌ی جالب این است که آشتی با امپریالیسم امکان‌پذیر نیست.

مردم نیکاراگوئه نه می‌توانستند با نماینده‌ی داخلی امپریالیسم (سوموزا) آشتی کنند و نه با نماینده‌ی خارجی امپریالیسم، یعنی هندوراس. این‌که نماینده‌ی عراق می‌گوید ما

صلح نمی‌کنیم شاید راست می‌گوید.

من امیدوارم که مردم جهان سوم هم به فکر آشتی با امپریالیسم نباشند. باید با هم دعا کنیم که مبارزه ادامه یابد [تا] بر عوامل امپریالیسم پیروز شویم.»⁽¹⁾

263

وزیران امور خارجه و نمایندگان جنبش غیر متعهدها، در پایان نشست پنجم اجلاس دفتر هماهنگی نمایندگان این جنبش، با صدور بیانیه‌یی مبنی بر محکوم کردن سیاست امریکا در امریکای لاتین و دخالت رژیم صهیونیستی در این منطقه به کار خود پایان دادند.

روزنامه‌ی کیهان به نقل از خبرگزاری‌ها در این باره نوشته است: «در این بیانیه تهدیدها و اقدام‌های تجاوزکارانه از جمله تأمین هزینه‌ی مالی عملیات پنهانی و استفاده از خاک امریکا و متحدانش برای آموزش نیروهای ضد انقلاب در تلاش جهت سرنگون کردن دولت انقلابی نیکاراگوا محکوم شده است.

بیانیه همچنین اقدامات اسرائیل در اجرای سیاست‌های مداخله‌گرانه‌ی ایالات متحده در امریکای لاتین؛ سفرهای مقام‌های اسرائیل به کشورهای این منطقه؛ فروش‌های تسلیحاتی اسرائیل به برخی کشورهای امریکای لاتین و سرانجام گسترش مداخله‌ی اسرائیل و امریکا در این منطقه را محکوم کرده است.

بیانیه فشارها و مجازات‌های اقتصادی علیه نیکاراگوئه، کوبا، آرژانتین، گرانادا و سورینام را نکوهش کرده و از امریکا خواسته است موضع سازنده‌یی به نفع صلح و گفت و شنود با نیکاراگوا اتخاذ کند.

بیانیه همچنین خواستار پایان دادن فوری به مداخله و سیاست سرکوب امپریالیسم در السالوادور شده و از امریکا خواستار است موضع سازنده‌یی برای حل بحران السالوادور از راه‌های مسالمت‌آمیز اتخاذ کند.

بیانیه همچنین خواستار لغو تحریم اقتصادی علیه کوبا و بازگرداندن پایگاه دریایی گوانتا‌نامو - که در اشغال امریکاست - به کوبا شده است و از تمام کشورها خواسته است روابط دیپلماتیک خود را با افریقای جنوبی قطع کنند.

بیانیه ضمن حمایت از آرژانتین در مناقشه‌ای آن کشور با انگلیس بر سر جزایر فالکلند (مالویناس)، مذاکره‌ی سریع برای حل این مناقشه را خواستار شده است و شیلی را به خاطر گسترش روابط با نژادپرستان افریقای جنوبی و رژیم صهیونیستی اسرائیل محکوم کرده است.

و بالاخره بیانیه با یادآوری جنایات سی و پنج ساله‌ی اسرائیل در خاورمیانه حمایت خود را از آرمان فلسطینی‌ها اعلام داشته است.»⁽²⁾

1) مأخذ 1، بخش اول، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

2) مأخذ 1، بخش اول، ص آخر، ماناگوا، به گزارش خبرگزاری‌ها.

264

بنا به اعلام واحد مرکزی خبر به نقل از دانشجویان عراقی مقیم لندن، در پی سخنان اخیر مقامات عراقی درباره‌ی به رسمیت شناختن رژیم اسرائیل، مردم چند شهر عراق از جمله حومه‌ی بغداد در اعتراض به این سخنان در طول روزهای اخیر چندین بار

تظاهرات اعتراض‌آمیز انجام داده‌اند.⁽¹⁾

265

مجاهدین عراقی در جاده‌ی نال پاریز کردستان عراق به یک خودرو ارتشی حامل سربازان ارتش عراق حمله کردند. در این اقدام 12 سرباز عراقی کشته و شماری از آنان مجروح شدند.⁽²⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 25/10/1361، ص آخر، به گزارش واحد مرکزی خبر از لندن.

2) سند شماره 132698 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات مریوان به اطلاعات کردستان، 6/11/1361.

روزشمار جنگ یک‌شنبه 26 دی 1361 1 ربیع‌الثانی 1403 16 ژانویه 1983

266

هواپیماهای عراقی در دو نوبت به استان ایلام حمله کردند که در طول آن رادار "آبدانان" آسیب فراوانی دید و چند منزل مسکونی در شهر دهلران ویران شد.

در حمله به رادار، 6 سرباز مجروح شدند، ولی حمله به مناطق مسکونی تلفاتی در پی نداشت. گفتنی است که این حملات به وسیله‌ی بمب‌های خوشه یی راکت انجام شده است.⁽¹⁾

در همین حال، ستاد مشترک ارتش اعلام کرد که 3 هواپیمای عراقی در منطقه‌ی جنوب هدف پدافند زمینی یا جنگنده‌های خودی قرار گرفته، در خاک عراق سرنگون شده‌اند.⁽²⁾

در گلوله‌باران شهر آبادان نیز 2 منزل مسکونی و یک مغازه تخریب شد⁽³⁾

267

افرادی مسلح در منطقه‌ی کاشتر در شمال غربی کامیاران، در یک عملیات کمین. 2 تن از نیروهای خودی را به شهادت رساندند و خودرو آنان را نیز به آتش کشیدند.⁽⁴⁾

در محور مهاباد به ارومیه نیز نیروهای مسلح غیر قانونی به یک کامیون اداره‌ی پست که حاوی محموله‌ی بانکی و مبالغ فراوانی پول بود، در نزدیکی پایگاه محمدیار (خاور نقده) حمله کردند و 2محافظ آن را که از نیروهای ژاندارمری بودند به گروگان گرفتند، اما نتوانستند محموله را با خود ببرند.

درباره‌ی چگونگی نجات یافتن محموله‌ی کامیون در گزارش‌های موجود مطلبی درج نشده است و فقط فرمانده سپاه نقده در گزارش کوتاهی به فرماندهی قرارگاه بعثت (از قرارگاه‌های تابعه‌ی قرارگاه حمزه) نوشت: «به حول و قوه‌ی الهی و با توجهات حضرت مهدی(عج) محموله به طور معجزه‌آسایی نجات یافت.»⁽⁵⁾

روابط عمومی سپاه پاسداران ناحیه‌ی کردستان در اطلاعیه‌یی از دست‌گیری افراد

1) سند شماره 55282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 27/10/1361، ص 3؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 312، 6/11/1361، ص 2، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/11/1361.

2) مأخذ 1، بخش اول؛ و - روزنامه‌ی کیهان، 28/10/1361، ص 19، اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش؛ و - مأخذ 1، بخش دوم، ص 5.

3) سند شماره 55309 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 28/10/1361، ص 2.

4) سند شماره 088991 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، از ستاد مرکزی سپاه پاسداران - طرح و برنامه عملیات (اطلاعات عملیات) به قائم‌مقام کل سپاه، شماره 52، 26/10/1361، ص 3.

5) سند شماره 18101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، ستاد مرکزی سپاه (طرح و برنامه عملیات)، 11/11/1361، ص 4؛ و - سند شماره 64252 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، شماره 340، 2/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349580 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نقده به فرماندهی قرارگاه بعثت، 27/10/1361، سند تک‌برگی.

رده‌بالای گروه کومه‌له و ضبط امکانات تدارکاتی و تسلیحات این سازمان خبر داد. در این اطلاعیه آمده است:

«افراد فریب‌خورده‌ی گروهک ضد انقلاب کومه‌له به دنبال ضرباتی که در مناطق کوهستانی متحمل شدند، در آستانه‌ی انتخابات مجلس خبرگان و مجلس شورای اسلامی به دلیل رو به رو شدن با روستاییان عزیز که دیگر تاب تحمل حاکمیت ضد انقلاب بر خطه‌شان به سر آمده بود، جهت توطئه‌چینی و ایجاد آشوب به شهر گسیل شدند و عده‌یی از سران این گروهک نیز به پاریس گریختند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ناحیه‌ی کردستان تحت فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) در راه اجرای وظیفه‌ی شرعی خود با هم‌کاری بی‌شائبه‌ی سازمان اطلاعات 36 میلیونی، پس از مدت‌ها تلاش خستگی‌ناپذیر موفق به سرکوبی، کشف و ضبط کلیه‌ی امکانات تسلیحاتی، تدارکاتی و انتشاراتی گروهک ملحد کومه‌له در شهرستان سنندج شده و تعداد قابل توجهی از عناصر و اعضای اصلی این سازمان را دست‌گیر نموده و به دست قانون سپردند.

طی این عملیات مهم نام‌بردگان زیر دست‌گیر شدند:

معروف گیلاسی با نام مستعار رئوف، مسئول تشکیلات شهر سنندج این سازمان.

مهندس ناصر بزرگی با نام مستعار ناصر، عضو تئوریسین تشکیلات شهر سنندج.

خانم باباحاجیانی با نام مستعار قاله، مسئول ارگان‌های کارگری محلات و تشکیلات محلی شهر سنندج.

فخرالدین حکیمی، مسئول کمیته‌ی کارمندی.

جواد اسدی، پیک بین شهر و کوه.

احمد اسدی اردکان، مسئول کمیته‌ی پخش نشریات.

نادر یوسفی، رابط کمیته‌ی شهر با تشکیلات محلات.

محمد حسینی، مسئول کمیته‌ی محلات شهری.

علاوه بر افراد فوق، بیش از 50 تن از عناصر تشکیلاتی گروهک ضد انقلاب کومه‌له دست‌گیر شدند. در همین رابطه، مقدار بسیار زیادی از انواع اسلحه و مهمات و ماشین‌های تایپ و تکثیر به دست رزمندگان اسلام افتاد.»⁽¹⁾

خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز ضمن تأیید این خبر درباره‌ی اقلام کشف‌شده از این سازمان اعلام کرد:

«در این عملیات، 11 قبضه کلت کمری و 52 عدد نارنجک؛ مقادیر زیادی دینامیت و باروت؛ یک گیرنده و فرستنده‌ی مخفی؛ تعداد زیادی فشنگ و خشاب و مقادیر زیادی وسایل چاپ و تکثیر به دست پاسداران افتاد.»⁽²⁾

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 18/10/1361، ص 2.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 307، 1/11/1361، ص 2، سنندج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/10/1361.

268

کار بازسازی و نوسازی روستاهای حسین ملهه و کول‌آباد بوکان امروز پایان یافت و منازل روستاییان به آنان تحویل داده شد. در روستاهای حسین ملهه و کول‌آباد که در 32 کیلومتری بوکان قرار دارند، 70 خانه‌وار زندگی می‌کنند که خانه‌های آنان به دست گروه‌های مسلح غیر قانونی تخریب شده یا آسیب دیده‌اند.

بازسازی این خانه‌ها به وسیله‌ی بنیاد امور مهاجران جنگی و با هم‌کاری بخش‌داری و سایر ارگان‌ها و نهادهای انقلابی و اداری بوکان انجام شده است⁽¹⁾

269

پس از دیدار مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق با طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و عضو شورای فرماندهی انقلاب عراق، امروز رجوی با تعدادی از روزنامه‌نگاران عرب در محل اقامت خود در "اوتیل تیرواژ" پاریس دیدار کرد. رادیو بغداد در این باره گزارش داد:

«وی از نتایج دیدار خود با طارق عزیز و بیانیه‌ی مشترکی که پس از این دیدار صادر شد، به عنوان آغاز دگرگونی موازنه‌ی قوا بین دو کشور ایران و عراق نام برد.

وی همچنین اعلام کرد که: "واکنش مردم ایران کاملاً مثبت بوده و من بنا به گزارشی که از تشکیلات خودمان داخل ایران به دست‌مان رسیده این امر را برای شما بیان می‌دارم.

چه، گزارشی که از داخل ایران ارسال شده است کاملاً می‌رساند که ملت ما از این اعلامیه که از طرف من و آقای طارق عزیز صادر گردید با موجی از شادی و شور و شعف و خوش‌بینی استقبال کرده است." او همچنین درباره‌ی تأثیر این اعلامیه اعلام کرد که اطمینان دارد سرانجام باعث وخیم‌تر شدن اوضاع حکومت ایران خواهد شد و تضادهای داخلی حکومت را شدیدتر خواهد کرد.

او (همانند یک عضو متعصب حزب بعث) از ایران به عنوان آغازگر جنگ نام برد و خسارت‌ها و صدمات وارده به دو کشور را ناشی از اقدام ایران در شروع جنگ خواند.»

به گزارش رادیو بغداد:

«وی گفت: "خلق‌های ایران حق دارند تا به این اقدامات پیشگامانه افتخار کنند و روزهای آینده نشان خواهند داد که ما در اتخاذ چنین تصمیم‌هایی برحق بوده‌ایم.

آقای رجوی اشاره به این کرده است که آتش جنگی که ایران علیه عراق برافروخته است در حدود 300 هزار کشته و 500 هزار زخمی و معلول و بیش از 2 میلیون آواره و 200 میلیارد دلار خسارت مالی، یعنی برابر ده سال درآمد نفت ایران به بار آورده است.»⁽²⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 2/11/1361، ص 8، ارومیه.

2) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/10/1361، صص 2، 3 و 4، رادیو بغداد.

270

یک خانه‌ی تیمی که مرکز فعالیت سازمان کمونیستی طوفان (حزب کار) در بابل بود، کشف شد و 6 نفر از فعالان این سازمان دست‌گیر شدند. از این خانه‌ی تیمی 4 قبضه سلاح؛ 6 دستگاه ماشین تکثیر؛ مقادیر فراوانی فشنگ و اسناد درون‌گروهی به دست آمد.⁽¹⁾

271

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه‌ی 10 کشوری در اطلاعیه‌یی از نیروهای رزمنده و فنی همچون راننده و مکانیک و... برای حضور در جبهه‌های جنگ دعوت کرد.

در این اطلاعیه آمده است:

«سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه‌ی 10 با توجه به رسالت سنگین نیروهای مردمی بسیج در تأمین نیازهای جبهه‌ها که تعیین‌کننده‌ی سرنوشت نهایی جنگ تحمیلی؛ نفع انقلاب جهانی اسلام و نابودی تمام ابرجنایت‌کاران و کفر‌پیشگان خواهد بود، از کلیه‌ی برادران رزمنده یی که قبلاً در جبهه‌های نبرد حق علیه باطل حضور داشته‌اند و همچنین برادرهایی که تخصص‌هایی از قبیل رانندگی پایه‌ی یک لودر، بلدوزر، مکانیک ماشین‌آلات‌سنگین را دارند، دعوت می‌نماید جهت اعزام به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل در تهران به مناطق شش‌گانه‌ی بسیج و در شهرستان‌های کرج، شهرری، شمیرانات، ورامین، دماوند و فیروزکوه به پایگاه‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مراجعه نمایند.»⁽²⁾

272

محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران از استقرار یک واحد دریایی سپاه در شیراز خبر داد. وی گفت: «سفر اخیر به شیراز در رابطه با برنامه‌های آینده‌ی سپاه از جمله یگان دریایی سپاه پاسداران است که یکی از مراکز مهم آن در شیراز خواهد بود.»⁽³⁾

273

امام خمینی در جمع کارکنان صنایع دفاع ملی، نیروهای دایره‌ی سیاسی - ایدئولوژیک ارتش و عده یی از کارکنان سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران سخنانی ایراد فرمودند. مهم‌ترین محورهای سخنان ایشان عبارت بود از: تأکید بر استقلال و اداره‌ی امور کشور به دست نیروهای ایرانی؛ تشبیه ایران به میدان نبرد و نبود هیچ عذر و بهانه‌یی برای خدمت در جامعه؛ تأکید بر رسیدگی به حال مستضعفان؛ تبلیغات گسترده‌ی رسانه‌های غربی علیه نظام جمهوری اسلامی؛ از بین رفتن منافع امریکا و اسرائیل در ایران و به تبع آن تبلیغات گسترده‌ی رسانه‌های غربی علیه نظام جمهوری اسلامی و تأکید بر وحدت نهادها و ارگان‌ها و انجام دادن اقداماتی برای مقابله با موج تبلیغات غربی.

1) روزنامه‌ی کیهان، 26/10/1361، ص 15.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 27/10/1361، ص 2.

3) روزنامه‌ی کیهان، 27/10/1361، ص 1.

امام خمینی فرمودند:

«من قبلاً از آقایان و عزیزان حاضر در اینجا تشکر می‌کنم که در اینجا تشریف آوردید و از نزدیک ما شاهد چهره‌های نورانی شما هستیم. امروز که بحمدالله ایران به دست ایران و ایرانی اداره می‌شود و همه شئون کشور در دست خود ایرانیان و خود دلبستگان به اسلام رهبری می‌شود، امروز روزی است که همه قشرهائی که در این کشور هستند مسئول هستند. هیچ فردی از افراد این کشور، چه از نویسنده و روشنفکر و چه روحانی و دانشگاهی و چه ارتش و سپاهی و بسیج و عشایر و چه مردم بازار و مردم خیابان‌ها نمی‌توانند عذری پیدا بکنند به این‌که ما برای فلان عذر نتوانستیم به این کشور اسلامی خدمت کنیم. تمام عذرها را خدای تبارک و تعالی راهش را بسته و حجت را بر همه ما تمام کرده است و امروز ایران میدان کار است، میدان نبرد است با شیاطین و میدان سازندگی جوانان است و میدان خدمت به اسلام و خدمت به مسلمین و خدمت به مستضعفان جهان.[...]

[...] رسیدگی به حال مستضعفان، رسیدگی به حال اینهائی که در طول مدت سلطنت و خصوصاً این رژیم اخیر از هر چیز محروم بودند، این هم یکی از اموری است که آنهایی که قدرت دارند به این‌که برای آنها خدمت کنند، خدمت یک امر لازمی است برای آنها و باید خدمت کنند. و مسئله تبلیغ که یکی از امور بسیار مهم است و اکثر شما که در اینجا تشریف دارید مورد عملتان هست.

تمام اشخاصی که هستند و هستیم و هستید شما، تمام ما مسئول هستیم. باید فکری بکنیم که خدمتی که از ما می‌آید امروز بکنیم، خصوصاً در یک عصری که همه تبلیغات دنیا تقریباً بر ضد ماست. شما هر رادیویی را که باز بکنید و هر مطبوعاتی را که از خارج اگر آمد ببینید، می‌بینید که مشحون است از این‌که به دولت ایران حمله می‌کنند، آن وقت هر چه دروغ هم دل‌شان می‌خواهد می‌گویند، هر چه هم، البته ملت ایران هم، دولت ایران هم به آنها خیلی صدمه وارد کرده است، شیرهای نفت را بسته است به روی آمریکا و به روی اسرائیل. راه برای آنها نیست در اینجا تا اینکه جاهائی را که آنها می‌خواهند، داشته باشند و مخالفت با دشمن‌هایشان بکنند، دیگر در اینجا راهی ندارند. افراد ایران دیگر وابسته به آنها نیستند تا برای آنها کار بکنند. البته آنها دشمن هستند و دشمنی‌شان تا آخر هست لکن باید شما آقایان همه با هم باشید، اختلاف نباشد در کار، اتحاد باشد، همبستگی با هم داشته باشید، دانشگاه‌ها با هم دوست و رفیق باشند و دانشگاه با فیضیه پیوند دائمی داشته باشند.»⁽¹⁾

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، صص 151، 152 و 154.

274

آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در پایان جلسه‌ی امروز هیئت دولت درباره‌ی بودجه‌ی سال آینده و جهت‌گیری‌های کلی آن گفت:

«من میل دارم که در رابطه با بودجه فقط از یک مشکل صحبت کنم که تقریباً با بیان این مشکل سیاست دولت نیز تبیین می‌شود.

آن مشکل این است که دستگاه‌های اجرایی ما توان و کارایی بیش‌تری یافته‌اند و طبیعتاً مایل هستند که مقدار بودجه‌ی بیش‌تری را جذب بکنند و عملکرد سال جاری نشان‌دهنده‌ی صداقت همه‌ی دستگاه‌های اجرایی است، ولی از طرف دیگر درآمدها محدود است و بزرگ‌ترین مشکل ما این است که یک بودجه‌ی ضد تورمی تدوین کنیم که کسری بودجه نداشته باشد یا مقدار کمی کسری در آن باشد که بتوانیم در سال آینده به طور جدی با مسئله‌ی تورم مقابله کنیم. البته، اولویت‌هایی که در سال گذشته وجود داشته امسال نیز مطرح است و ما به سمت سرمایه‌گذاری در نقاط محروم در کشاورزی و صنعت روی آورده‌ایم و این مسئله نشان‌دهنده‌ی ادامه‌ی سیاست گذشته‌ی دولت می‌باشد و در بودجه‌ی امسال این خط کاملاً مشخص است.»

نخست‌وزیر افزود:

«همان طوری‌که در برنامه‌ی پنج ساله بارها گفته شده که محور اقتصاد کشور کشاورزی است، در بودجه‌ی امسال نیز تکیه روی کشاورزی است و گرایش عمده یی نیز که در بخش صنعتی وجود خواهد داشت، چرخشی آرام به سمت کشاورزی خواهد بود که حتی صنایع ما هم در آینده به تدریج به این سمت روبیاورند تا در خدمت کشاورزی قرار بگیرند.»⁽¹⁾

275

وزیر انرژی و تکنولوژی ترکیه امروز برای دیدار رسمی با مقامات ایرانی وارد تهران شد. وی قبل از ترک آنکارا در فرودگاه این شهر درباره‌ی نوع و میزان هم‌کاری دو کشور و اهداف سفر خود به ایران گفت: «ترکیه امسال 5 میلیون تن نفت خام از ایران خریداری خواهد کرد.» وی تأکید کرد که در طول ملاقات‌هایش با مقامات ایرانی موافقت‌نامه‌یی را برای پرداخت یک میلیارد و صد میلیون دلار بابت خرید نفت خام از ایران به امضا خواهد رساند. رادیو اسرائیل با اعلام این خبر اضافه کرد: «توقع می‌رود که موافقت‌نامه‌ی دیگری درباره‌ی صدور گاز طبیعی ایران توسط خط لوله‌ی گاز به ترکیه به امضا برساند.»⁽²⁾

این رادیو درباره‌ی سطح هم‌کاری‌های اقتصادی بین دو کشور ترکیه و ایران نیز اعلام کرد:

1) مأخذ 12، ص 13.

2) واحد مرکزی صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/10/1361، ص 14، رادیو اسرائیل.

«ایران یکی از بزرگ‌ترین کشورهای وارد‌کننده‌ی محصولات ترکیه می‌باشد. میزان

صادرات کالای ترکیه به ایران در 10 ماه اول سال گذشته بالغ بر 574 میلیون دلار است.

کالای صادراتی ترکیه به ایران شامل گندم، شکر، چهارپایان اهلی، پنیر، موتورهای ماشین، تراکتور و وسایل پزشکی و فراورده‌های آهن می‌باشد.

به گزارش آسوشتیدپرس، واردات ترکیه از ایران به طور کلی نفت خام می‌باشد و ترکیه در 10 ماه اول سال 1982، مبلغ 529 میلیون دلار بابت نفت به ایران پرداخت نمود.

امکان دارد ترکیه در سال جاری 7 میلیون تن نفت خام از 14 میلیون تن نفت وارداتی خود را از ایران خریداری کند.»⁽¹⁾

276

شاهزاده عبدالله ولی‌عهد و نایب اول رئیس شورای هیئت وزیران عربستان سعودی، امروز وارد بغداد شد. رادیو بغداد در این باره گزارش داد:

«این دیدار دوم شاهزاده عبدالله از کشور ماست. ایشان پس از دیدار اول راهی دمشق شدند و با حافظ اسد رئیس رژیم سوریه، ملاقات کردند و امروز بار دیگر از دمشق به بغداد تشریف آوردند.»⁽²⁾

همچنین، ملک حسین پادشاه اردن؛ مضر بدران نخست‌وزیر و زید بن شاکر رئیس ستاد مشترک این کشور، وارد بغداد شدند.

رادیو کلن درباره‌ی موضوع سفر هیئت اردن گزارش داد: «هیئت اردنی با ریاست‌جمهوری عراق صدام حسین، پیرامون جنگ میان عراق و ایران و همچنین موقعیت کنونی؛ مساعی مربوط به استقرار صلح و مشکلات و درگیری‌های میان اعراب و اسرائیل مذاکره خواهند کرد.»⁽³⁾

خبرگزاری فرانسه نیز در همین خصوص اعلام کرد:

G344

«صدام حسین در این مذاکرات که با حضور مقامات عمده‌ی عراقی صورت گرفت، موضع نظامی در جبهه‌ی عملیات با ایران را مطرح کرد و خاطرنشان ساخت که عراق مصمم است با دشمن مقابله کند.

از سوی دیگر، شاه حسین مجدداً بر حمایت اردن از عراق در مقابله با تهاجم ایران که خطری برای امت عرب محسوب می‌شود، تاکید کرد.»⁽⁴⁾

1) واحد مرکزی صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 21/10/1361، صص 7 و 8، رادیو اسرائیل به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس.

2) مأخذ 9، ص 4، رادیو بغداد.

3) مأخذ 15، ص 17، رادیو کلن.

4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 303، 27/10/1361، ص 4، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه از منامه، 26/10/1361.

لازم به ذکر است که یاسر عرفات رئیس سازمان آزادی‌بخش فلسطین نیز امروز وارد بغداد شد.

277

به دنبال سفر سه روز پیش اولاف پالمه نخست‌وزیر سوئد به الجزایر و گفت و گو با مقامات آن کشور، وزارت خارجه‌ی سوئد اعلام کرد: «در دیدار نخست‌وزیر آن کشور با وزیر خارجه‌ی الجزایر، جنگ ایران و عراق نیز به تفصیل مورد بحث قرار گرفته است.» رادیو اسرائیل با اعلام این خبر افزود:

«آقای اولاف پالمه نخست‌وزیر کنونی سوئد در دو سال گذشته چندین بار به عنوان میانجی سازمان ملل از ایران و عراق دیدن کرد. آقای احمد طالب ابراهیمی وزیر خارجه‌ی الجزایر نیز چندی پیش در تلاش تازه یی برای پایان بخشیدن به جنگ از تهران دیدن کرد.

وزیر خارجه‌ی الجزایر در چارچوب تلاش خود و به منظور تهیه‌ی پیشنهادهای تازه یی که بتواند مورد قبول ایران قرار گیرد نماینده‌ی ویژه‌یی به کشورهای عرب حوزه‌ی خلیج فارس اعزام داشته است.

این نماینده که عبدالقادر بن قاسم نام دارد، امروز وارد قطر شد. وی دیروز با مقامات کویت در همین مورد گفت و گو کرد.»⁽¹⁾

278

مجلس کویت به پیشنهاد عده‌یی از نمایندگان، بحث درباره‌ی طرح لزوم تعیین حدود مرزی این کشور را با عراق، آغاز کرد.

خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن اعلام این خبر به مناقشات مرزی دو کشور که از توسعه‌طلبی حکومت عراق نشئت گرفته، اشاره کرده و در این باره به نقل از ناظران سیاسی منطقه نوشته است:

«این مباحثه زمانی انجام می‌گیرد که به اظهار منابع مطلع، رژیم بغداد اخیراً 5

کیلومتر در خاک کویت پیشروی کرده و خواستار 20

کیلومتر دیگر از خاک این شیخ‌نشین شده است.

ناظران سیاسی در منطقه معتقدند: به دنبال رفت و آمدهای پی در پی مقامات سعودی، عراق و کویت به پایتخت‌های یک‌دیگر، به توصیه‌ی امریکا و پادرمیانی سعودی، احتمال می‌رود کویت از بخشی از خاک خود به سود عراق برای ایجاد پایگاه نظامی بگذرد و کویت از حد کنونی باز هم کوچک‌تر شود و بخش‌هایی از خاک خود را به علاوه‌ی 3 جزیره‌ی وربه، بوبیان و فیلکه که مورد اختلاف شدیدش با عراق است، از دست بدهد.

1) مأخذ 15، ص 15، رادیو اسرائیل.

عراق برای ایجاد پایگاه نظامی در نظر دارد ظاهراً جزیره‌ی بوبیان را 99 ساله از کویت اجاره کند.»⁽¹⁾

279

به گزارش سپاه پاسداران بانه، گروهی از مخالفان دولت عراق به یکی از پاسگاه‌های ارتش این کشور در چوارتا حمله کرده و 8 نفر از افراد پاسگاه را کشته و تعدادی را زخمی کرده‌اند.⁽²⁾

1) مأخذ 11، ص آخر، تهران - به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

2) سند شماره 132683 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران بانه (اطلاعات) به سپاه پاسداران بانه (فرماندهی)، 26/10/1361، سند تک‌برگی

روزشمار جنگ دوشنبه 27 دی 1361 2 ربیع‌الثانی 1403 17 ژانویه 1983

280

پس از گذشت 5 روز از اعلام موافقت فرماندهان ارتش با اجرای عملیات از محور فکه - چزابه برای تصرف سرپل غزیله و حرکت به سوی العماره، "چگونگی اجرای مانور" مهم‌ترین مشکل در رسیدن به یک جمع‌بندی قاطع در خصوص اجرای عملیات بود. به رغم برگزاری جلسات متعدد هر روزه و پرداختن به موضوع "مانور"، تردید در مورد رسیدن یا نرسیدن نیروهای عمل‌کننده به هدف، بر فضای مباحث سایه افکنده بود و همچنان موضوعاتی مانند: عمق زیاد هدف؛ یک یا دو مرحله‌یی شدن عملیات و پذیرش یا مخالفت با رفتن یک‌باره به غزیله؛ بالا رفتن هشیاری عراق؛ تقویت منطقه از جانب دشمن و تا حدی از بین رفتن اصل غافل‌گیری و... به این تردیدها دامن می‌زد.

سخنان امروز فرمانده کل سپاه در جمع فرماندهان ارشد سپاه (رحیم صفوی، غلامعلی رشید، حسن باقری و مجید بقایی) تا حدی از این تردید حکایت می‌کند. وی در این جمع گفت: «ما هدف‌هایی در این منطقه مانند "علی غربی" داشتیم که صرف نظر کردیم. تازه! تا ما به بغداد نرویم صدام ساقط نمی‌شود. و بعد هدف را محدود کردیم تا رسیدیم به حلفائیه و مجدداً منطقه‌ی عملیات را محدودتر می‌کنیم. [بنابراین] ما در این منطقه به جایی نمی‌رسیم.»

غلامعلی رشید نیز دلیل کاهش تدریجی وسعت منطقه‌ی عملیات را که در دوره‌ی نسبتاً طولانی مباحث طرح مانور اتفاق افتاده است، نداشتن شناخت کافی از زمین منطقه دانست و گفت: «اشکال این است که در زمین‌هایی که [قصد] عملیات داریم، قبل از آن‌که زمین را بشناسیم، برای آن طرح مانور می‌چینیم، در حالی که باید قبل از این‌که تصمیم داشتیه باشیم در جایی عملیات کنیم، مناطق را شناسایی کنیم.»

وی حتی تلویحاً پیشنهاد ترجیح عملیات در چیلات و فاو را بر عملیات در العماره مطرح کرد و افزود: «ما اگر چیلات و فاو را عمل کنیم مقداری فرصت پیدا می‌کنیم روی مانور عماره کار کنیم.»

البته، به جز طرح مانور، هماهنگی‌های مربوط به پشتیبانی و تدارکات سیر معمول خود را طی می‌کرد. از جمله در جلسه‌یی که ساعت 23:20 امروز با حضور علی شمخانی، رحیم صفوی، مجید بقایی، حسن باقری، احمد غلامپور و عزیز جعفری از سپاه پاسداران و سرهنگ صیاد شیرازی، سرهنگ قویدل، سرهنگ جمشیدی، سرهنگ دژکام و سرهنگ آذرین در محل قرارگاه نجف در ارتفاعات برغازه تشکیل شد، درباره‌ی واگذاری برخی امکانات زرهی، مخابرات، مهمات و موضوع پشتیبانی گفت و گو شد و در نهایت توافقاتی انجام و تصمیماتی اتخاذ شد.

در این جلسه سرهنگ صیاد شیرازی اعلام کرد: «از لشکر زاهدان 20 نفربر زرهی؛ از لشکر81، 40 تانک پی.ام.پی و 20 دستگاه نفربر زرهی خشایار و از لشکر92 زرهی، 50 دستگاه پی.ام.پی برای عملیات اختصاص یافته، لکن انتقال این دستگاه‌ها به منطقه حداقل یک هفته طول خواهد کشید.»

وی همچنین افزود: «20 هزار گلوله‌ی مهمات که خریده‌ایم دیروز رسید و در حال تخلیه است و کشتی سلاح آر.پی.جی برای سپاه نیز (به ایران) رسید و کمبود آن حل شده است و حدود 250 دستگاه بی‌سیم نیز از سوی ارتش در اختیار سپاه قرار گرفته است.» ضمناً در این جلسه مقرر شد:

در تقسیم امکانات ترابری و مهندسی با توجه به نوع مأموریت قرارگاه‌ها به نسبت دو به یک (2 به قرارگاه نجف و یک به قرارگاه کربلا) اقدام شود. علاوه بر این، در انتهای جلسه توافق شد آخرین هماهنگی‌ها برای تعیین تکلیف نهایی موارد زیر تا 48 ساعت بعد انجام شود:

عکس هوایی.⁽¹⁾

وسایل مکانیزه.

وسایل مهندسی و کمپرسی.

بیمارستان.

پل‌ها.

برطرف کردن کمبود بی‌سیم‌ها (که مقرر شد به وسیله‌ی هواپیما به خوزستان منتقل شود).⁽²⁾

1) یکی از مشکلاتی که فرماندهان همواره بر آن تأکید می‌کردند، نداشتن. عکس هوایی جدید از عمق منطقه‌ی دشمن بود. آگاه نبودن و نداشتن شناخت کافی از وضعیت موانع عمق، امکان طراحی مانور را در حد کلیات محدود کرده بود. از سویی، به گفته‌ی رابط نیروی هوایی، محدودیت‌هایی از نظر دوربین و هواپیماهای حامل دوربین مانع از اجرای عکس‌برداری از مواضع نیروهای عراقی می‌شد. این مشکل تا چند روز قبل از آغاز عملیات همچنان وجود داشت.

2) سند شماره 159/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی، (تقی رضوانی)، 17/10/1361 تا 4/11/1361، صص 89 - 87 و 102.

281

عراقی‌ها امروز شهرهای اهواز، آبادان، سوسنگرد و جزیره‌ی خارک را هدف قرار دادند و به مین‌گذاری منطقه‌ی عمومی البحار پرداختند.

هواپیماهای عراقی ساعت 10:30 امروز چند راکت به سوی نیروگاه رامین اهواز پرتاب کردند که سبب وارد آمدن خسارت‌هایی به تجهیزات آماده‌ی نصب این نیروگاه شد، اما اشکالی در تولید برق این نیروگاه ایجاد نکرد. این اقدام عراق تلفاتی در پی نداشت⁽¹⁾

در گلوله‌باران شهر آبادان 4 منزل مسکونی تخریب شد.⁽²⁾

هواپیماهای عراقی ساعت 15:30، 10 بمب به روستای دهیمی در غرب سوسنگرد پرتاب کردند که تعدادی از آن‌ها عمل نکرد. در این اقدام به کسی آسیب نرسید.⁽³⁾

هواپیمای عراقی ساعت 10:30 جزیره‌ی خارک را بمب‌باران کردند، اما در پرتاب بمب‌ها دقت کافی نداشتند و این اقدام آنان تلفات مالی و جانی به هم‌راه نداشت.⁽⁴⁾

فرمانده کل نیروهای مسلح عراق در اطلاعیه‌یی در این باره مدعی شد: «هواپیماهای جنگنده‌ی شجاع ما در ساعت 10 صبح روز جاری به تأسیسات نفتی جزیره‌ی خارک و کارخانه‌ی تولید گاز در شمال اهواز حمله [کرده] و آن‌ها را به دقت و به طور مؤثر مورد اصابت قرار داده‌اند.»⁽⁵⁾

5. به گزارش منابع اطلاعاتی، نیروهای عراقی در منطقه‌ی عمومی البحار (فاو) اقدام به مین‌گذاری کردند. به گزارش این منابع، کارشناسان فرانسوی در منطقه‌ی ام‌القصر اقدام به نصب موشک‌های زمین به زمین کرده‌اند. همچنین، تعدادی موشک به این پایگاه تحویل داده شده است.⁽⁶⁾

282

در اقدامات امروز افراد مسلح غیر قانونی در شمال غرب کشور چند نفر به شهادت رسیدند؛ عده‌یی زخمی و چند تن گروگان گرفته شدند. همچنین خودروهای مصادره‌شده به دست افراد مسلح مخالف آزاد شد و یک نفر از افراد حزب دمکرات به هلاکت رسید.

نیروهای مسلح غیر قانونی با اجرای عملیات کمین در محور سنجی به تازه‌آباد در غرب سلماس، 2 نفر از نیروهای ژاندارمری را به شهادت رساندند؛ یک نفر را زخمی کردند و یک نفر را گروگان گرفتند⁽⁷⁾

در روستای یازی بلاغی در شمال سقز، افراد مسلح غیر قانونی وارد منزل ملاکریم، روحانی این روستا شده، او را سر بریدند. منابع اطلاعاتی دلیل این اقدام را جو مناسب این روستا و هم‌کاری وی با جمهوری اسلامی اعلام کردند⁽⁸⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 305، 29/10/1361، ص 5، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/10/1361؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 304، 28/10/1361، ص 2، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/10/1361؛ و - سند شماره 79069 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (اطلاعات و تحقیقات)، 30/10/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 55410 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 29/10/1361، ص 4.

3) سند شماره 381816 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری اهواز (رکن3) به فرماندهی نزاجا (رکن3) دایره امنیت، 27/10/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 2، بخش دوم، ص 5، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/10/1361.

5) مأخذ 2، بخش دوم، ص 1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر، 27/10/1361، اطلاعیه‌ی نظامی شماره 968

6) سند شماره 125555 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، ستاد ناحیه‌ی ژاندارمری خوزستان، شماره 201، 10/11/1361، ص 1.

7) سند شماره 349570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه سلماس به فرماندهی ناحیه‌ی خوی و قرارگاه بعثت، 27/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 55286 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری اداره‌ی اطلاعات و تحقیقات، 27/10/1361، سند تک‌برگی.

8) سند شماره 346970 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پ (رکن2) به فرماندهی تیپ 2 سقز (رکن2)، 12/11/1361، سند تک‌برگی.

3. در شرق نقده، نیروهای حزب دمکرات در حوالی پاسگاه محمدیار با اجرای عملیات

کمین به چند خودرو از جمله خودرو اداره‌ی راه و ترابری نقده و آمبولانس جهاد نقده حمله کردند و 2 سرنشین آن را گروگان گرفتند. مهاجمان سپس آمبولانس را آتش زدند و با رسیدن نیروهای سپاه متواری شدند.⁽¹⁾

در این حادثه یک سرباز زخمی شد.

4. در جاده‌ی اشنویه، نیروهای مسلح غیر قانونی با ایجاد راه‌بندان، 6 خودرو را مصادره کرده و به روستای قلات برده بودند که با رسیدن نیروهای سپاه و ایجاد درگیری، مهاجمان گریختند و 6 خودرو مصادره‌شده آزاد شد.⁽²⁾

نیروهای خودی نیز بین دو روستای حماملار و کهریز در شمال ارومیه کمین گذاشتند که در طول آن یک نفر از نیروهای حزب دمکرات کردستان به هلاکت رسید و یک اسلحه‌ی ژ3 و مقداری مهمات که هم‌راه وی بود، به دست نیروهای خودی افتاد.⁽³⁾

283

نیروهای سازمان مجاهدین خلق در هشتپر طوالش، 2 نفر از اهالی پره‌سر طوالش به نام محمدعلی و علی بهرامیان را ترور کردند که نفر اول در محل حادثه به شهادت رسید و نفر دوم در راه بیمارستان شهید شد. این دو نفر با هم نسبت عمو و برادرزاده را داشتند.⁽⁴⁾

همچنین به حکم دادگاه انقلاب اسلامی شیراز 3 تن از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق به اعدام محکوم شدند و حکم آنان اجرا شد.

جرایم این افراد عبارت بود از: شناسایی افراد متعهد برای ترور؛ شرکت در درگیری‌های مسلحانه؛ آتش زدن یک اتوبوس شرکت واحد؛ مسئولیت در واحدهای گوناگون صنفی و تبلیغاتی سازمان؛ داشتن اسلحه و مهمات؛ کمک مالی به سازمان؛ حضور در خانه‌های تیمی و...⁽⁵⁾

284

امروز نیروهای داوطلب بسیاری از شهرهای گوناگون کشور عازم جبهه‌های جنگ و عده‌یی نیز برای بازسازی آبادان رهسپار این شهر شدند.

اولین گروه از نیروهای گردان احتیاط قدس لشکر‌21 حمزه متشکل از اقشار گوناگون مردم از جمله مهندس مکانیک، مهندس راه و ساختمان، کارگر و کشاورز و... در سنین 22 تا 60 سال از پادگان لویزان، عازم جبهه‌های جنگ شدند.

سرهنگ نظری در گفت و گویی در مورد شیوه‌ی آموزش این افراد گفت: «برای این‌که سطح آموزش پرسنل احتیاط گردان‌های قدس بالا باشد تصمیم بر این است که در مناطق

1) سند شماره 55309 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 28/10/1361، ص 1؛ و - سند شماره 349690 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه، 29/10/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 088983 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، از ستاد مرکزی سپاه پاسداران (طرح و برنامه عملیات) اطلاعات - عملیات به قائم‌مقام کل سپاه، شماره 54، 11/11/1361، ص 4؛ و - سند شماره 088064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به دادستانی محترم سپاه برادر قمی، شماره 14، 11/ 11/1361، ص 17.

3) سند شماره 353431 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 292، 2/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349692 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه‌ی قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه بعثت، 29/10/1361، ص 1.

4) سند شماره 089347 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 39، 18/11/1361، ص 3، به نقل از گزارش ستاد منطقه3 سپاه پاسداران.

5) روزنامه‌ی کیهان، 28/10/1361، ص 2، حکم دادگاه انقلاب شیراز.

جنگی به آن‌ها آموزش‌های نظامی داده شود و با توجه به این‌که این عده قبلاً خدمت سربازی را گذرانده‌اند، قطعاً میزان کارایی آن‌ها در جبهه‌های جنگ بسیار مفید خواهد بود.»

وی افزود: «مدت اقامت این افراد در جبهه و همچنین شرکت آن‌ها در حمله‌ها به نظر خود آن‌ها بستگی خواهد داشت و این گردان‌ها مانند گروه‌های بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نوعی نیروی ذخیره با کارایی مثبت خواهند بود.»⁽¹⁾

همچنین 100 نفر از هنرجویان شهید باهنر تهران؛ 25 نفر از جوانان شهر اسکو از توابع تبریز؛ یک‌صد و شصت و دومین گروه از نیروهای داوطلب مردمی از خمینی‌شهر و 150 نفر از نیروهای عضو پایگاه‌های مقاومت آباده راهی جبهه‌های جنگ شدند.⁽²⁾

به گزارش روزنامه‌ی اطلاعات، صدها تن از جوانان دلیر آذربایجان شرقی؛ شماری از جان بر کفان سپاه پاسداران سبزوار، کمیته‌ی انقلاب اسلامی بجنورد و امدادگران بیرجند؛ گروهی از هنرجویان هنرستان صنعتی دیباج همدان؛ عده یی از برادران بسیج سپاه پاسداران شهرستان‌های جیرفت و کهنوج و گروهی از رزمندگان بسیج شهرکرد؛ گروه‌هایی از برادران جان بر کف بسیج سپاه پاسداران شهرهای بیرجند، قوچان و شیروان؛ عده‌یی از جان بر کفان سپاه پاسداران کاشان؛ گروهی از برادران بسیج مستضعفین سپاه پاسداران شهرهای اردبیل، مشکین‌شهر، خلخال و بیله‌سوار؛ شماری از نیروهای ژاندارمری اردبیل؛ عده‌یی از برادران عضو بسیج سپاه پاسداران شهرهای جیرفت و کهنوج و گروهی از جان بر کفان بسیج سپاه و اعضای انجمن اسلامی دبیرستان هفده شهریور درچه‌ی اصفهان به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل عزیمت کردند.⁽³⁾

50 تن از طلاب و روحانیون مدرسه‌ی آیت‌الله گلپایگانی و مدرسه‌ی رسالت قم نیز به منظور تبلیغات راهی جبهه‌های جنگ شدند.⁽⁴⁾

از ساری نیز 45 تن از نیروهای فنی به هم‌راه 3 کامیون کالاهای اهدایی مردم به جبهه‌ها اعزام شدند.

همچنین، برای بازسازی شهر آبادان 40 نفر از اهالی روستاهای قشلاق، قلعه‌میرزا، دلونظر، مشکان، دهبید و خرمی و 22 تن از هنرجویان رشته‌ی ساختمان هنرستان مرشدی اصطهبانات از استان فارس به این شهر اعزام شدند.

از یاسوج، آمل و مشکین‌شهر نیز اکیپ‌های فنی مهندسی و خدمات درمانی به مناطق جنگی اعزام شدند.⁽⁵⁾

285

استاندار باختران درباره‌ی میزان اعتبارات تخصیص‌یافته و میزان اعتبارات جذب‌شده برای بازسازی مناطق آسیب‌دیده‌ی این استان گفت:

1) همان.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 27/10/1361، ص 2.

3) همان، ص 4.

4) همان، ص 2.

5) همان، ص 4.

«از سه میلیارد و ششصد و سی و پنج میلیون ریال اعتبار اختصاص‌یافته در سال 1361، تا کنون دو میلیارد و هفتصد و سی و سه میلیون و ششصد هزار و دویست و شصت و چهار ریال آن جهت بازسازی و نوسازی مناطق جنگی استان هزینه شده است و با برنامه‌ریزی‌هایی که شده، برای سال آتی سیزده میلیارد و سیصد و پنجاه میلیون ریال اعتبار پیشنهاد شده است.⁽¹⁾

286

در پی اعلام مسئولان آموزش و پرورش درباره‌ی شروع به کار مجتمع‌های آموزشی در جبهه‌های جنگ برای ارتقای علمی دانش‌آموزان، امروز نخستین دبیرستان جبهه‌های جنگ با ثبت نام 740 دانش‌آموز رزمنده در محل استقرار تیپ المهدی آغاز به کار کرد.

مدیرکل آموزش و پرورش فارس در این باره گفت:

«دانش‌آموزان ما در جبهه‌های نبرد، ضمن مقابله با دشمنان بعثی، صهیونیستی، در این دبیرستان اشتغال به تحصیل دارند و تا نیمه‌ی دی ماه جاری، تعداد 740 نفر از دانش‌آموزان رزمنده در این دبیرستان ثبت نام کرده‌اند که 480 تن از آنان قبل از آغاز درس، به خط مقدم جبهه اعزام شدند و بقیه مشغول تحصیل می‌باشند.» وی افزود:

«افراد اعزامی به خط مقدم جبهه، به زودی به محل اردوگاه آموزشی بازخواهند گشت و فعالیت‌های درسی را آغاز می‌کنند.» وی همچنین افزود: «5 تن از دبیران دبیرستان مذکور از شهرهای شیراز و جهرم، داوطلبانه کار تدریس دانش‌آموزان رزمنده را دنبال می‌کنند و دروس ریاضیات، زبان، ادبیات، اقتصاد، آمار، بینش دینی، فیزیک و شیمی جزء برنامه‌های درسی کلاس‌ها است.»

مدیرکل آموزش و پرورش استان فارس گفت: «همچنین برنامه‌یی جهت کلاس تقویتی و آمادگی کنکور دانش‌آموزان کلاس چهارم دبیرستان مذکور در تیپ دایر شده است.»⁽²⁾

287

مدیرکل منطقه‌ی 10 تأمین اجتماعی در گفت و گو با خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران درباره‌ی اقدامات تأمینی و رفاهی این سازمان برای مهاجران جنگ تحمیلی ساکن در اصفهان گفت: «5400 تن از مهاجرین جنگ تحمیلی ساکن در اصفهان تحت پوشش همه‌جانبه‌ی سازمان تأمین اجتماعی منطقه قرار گرفتند و طی 10 ماهه گذشته 600 میلیون ریال به 2600 تن از آن‌ها بابت حقوق مستمری و یا بازنشستگی پرداخت شد.» وی افزود:

«19 هزار کارگاه و کارخانه‌ی کوچک و بزرگ و 700 هزار تن کارگر و خانواده‌های تحت پوشش در استان‌های اصفهان، یزد، چهارمحال و بختیاری زیر پوشش تأمین

1) روزنامه‌ی کیهان، 2/11/1361، ص 8.

2) مأخذ 16، ص 4.

اجتماعی قرار دارند که از مزایای سازمان تأمین اجتماعی استفاده می‌کنند و ماهیانه معادل 700 میلیون ریال به 24500 تن مستمری‌بگیر تحت پوشش منطقه 10 تأمین اجتماعی پرداخت می‌شود.»⁽¹⁾

288

آقای هاشمی رفسنجانی امروز با ناخدا بهرام افضلی فرمانده نیروی دریایی؛ حجت‌الاسلام محمدعلی الهی مدیر و مسئولان دوایر سیاسی - ایدئولوژیک این نیرو؛ جمعی از افسران نیروی دریایی و شماری از پاسداران انقلاب اسلامی در قرارگاه مشترک دریایی نوح دیدار کرد. مهم‌ترین محورهای سخنان رفسنجانی در این دیدار عبارت بود از: یادآوری رسالت مهم نیروی دریایی در حفظ امنیت خلیج فارس و اهمیت خلیج فارس و امنیت آن برای دنیای عرب؛ تصمیم بر اجرای سیاست مقابله به مثل در صورت محروم شدن ایران از آبراه خلیج فارس؛ انتقاد از حمایت‌های همه‌جانبه‌ی فرانسه از عراق و عملکرد دولت سوسیالست فرانسه در پناه دادن به نیروهای مخالف دولت ایران؛ غیر منتظره خواندن سیاست‌های این کشور به نفع دنیای سرمایه‌داری و صهیونیست‌ها و...

آقای هاشمی رفسنجانی در این دیدار با یادآوری مسئولیت مهم نیروی دریایی در حفظ امنیت خلیج فارس و راه‌های آبی گفت:

«شما در این دو سال ثابت کردید که تصورات بعضی از مردم و القای دشمنان مبنی بر این‌که ممکن است ایران حالت ویران‌گری داشته باشد و امنیت آب‌های خلیج فارس را به هم بزند و دنیا را به بحران بکشد، خلاف واقع است و ما می‌دانیم که جهان با ناامنی خلیج فارس دچار دردسر بسیار بزرگی خواهد شد، چرا که شیشه‌ی عمر بسیاری از مؤسسات عظیم اقتصادی دنیا در منطقه است و اگر یک بحران و ناامنی 5 ماهه در این منطقه پیدا شود، ما نمی‌دانیم که از لحاظ اقتصادی دنیا با چه عواقبی رو به رو خواهد شد و به سر غرب چه خواهد آمد. ما اصولاً مردمی نیستیم که طالب ناامنی و بحران و هرج و مرج باشیم و اساس و پایه‌ی کار ما بر این است که در محیط تعاون حرف‌مان را بزنیم و فکرمان را عرضه کنیم، زیرا نفوذ فکر ما در شرایط عادی بسیار بیش‌تر است. البته، ما خود را آماده کرده‌ایم که اگر آن‌ها ناامنی را بر ما تحمیل کردند و علائمی نشان دادند که می‌خواهند ما را از راه‌های آبی محروم کنند، ما هم بی‌کار ننشستیم و سیاست جمهوری اسلامی در درجه‌ی اول حفظ امنیت خلیج فارس است، زیرا هم ما و هم مسلمانان منطقه و هم دنیا به این امنیت نیاز دارند. اگر آن‌ها بخواهند روزی شیطنت کنند و ما را محروم نمایند، آن روز اتفاقی خواهد افتاد که ما هم نمی‌خواهیم بیفتد.

1) مأخذ 14، ص 7.

ما به خاطر حفظ امنیت خلیج فارس تا کنون ابزار پیشرفته و امکانات خاص خود را به کار نگرفته‌ایم، ولی متأسفانه بعضی از همان نیروهای بزرگ غربی که شیشه‌ی عمرشان در این منطقه است، دارند به دست خودشان مقدمات چنین انفجاری را فراهم می‌کنند.

مثلاً فرانسوی‌ها که ابزار جنگی پیشرفته‌یی را در اختیار عراقی‌ها می‌گذارند و در کارها

هم بی‌دخالت نیستند، خیال می‌کنند با ایجاد ناامنی برای بعضی از کشتی‌ها و بندرهای ما قضیه به این‌جا تمام می‌شود و این اشتباه بسیار بزرگی است که آن‌ها مرتکب می‌شوند و من امیدوارم معنای حرف امروز من برای دنیا روشن باشد و به نظر می‌رسد که فرانسه بدترین سیاست‌های ممکن را از لحاظ عقلی و استدلالی اتخاذ کرده است.

سوسیالیست‌های فرانسه به عنوان یک حزب مکتب‌دار که ده‌ها سال با جریان‌های مقابل خودشان مبارزه کرده بودند، در سایه‌ی پیروزی‌های جمهوری اسلامی ایران که ضربه‌یی سنگینی به دنیای سرمایه‌داری زد، توانستند یک قدم جلو بیایند و به قدرت برسند، اما آن‌ها در عمل سیاستی را اتخاذ کردند که بی‌مکتبی و بی‌اصولی را نشان می‌دهد.

آن‌ها در عمل از ژنرال‌های فراری ایران - که با سوسیالیسم و افکار چپ بسیار فاصله دارند - و از چپ‌نماها به صورت مجموعه حمایت می‌کنند.

آن‌ها برای چاپیدن چند دلار بیش‌تر از نفت‌های عربستان و کویت و امارات و این قبیل کشورها در منطقه به دریوزگی افتاده‌اند و برای جلب نظر آن‌ها سیاست‌شان را تابع تمایلات این کشورها قرار داده‌اند و در واقع حزب سوسیالیست فرانسه به عنوان یک اهرم در دست سرمایه‌داران امریکا عمل می‌کند و آینده در این مورد قضاوت خواهد کرد.

کاری که اکنون ریگان و صهیونیست‌ها باید بکنند، دقیقاً به سوسیالیست‌ها محول شده است، به طوری که مرکزیت تروریسم منطقه را سوسیالیست‌های فرانسوی به عهده گرفته‌اند.

امریکا و فرانسه و این قبیل کشورها طی بیست سال گذشته، دولت عراق را به خاطر این‌که یک دولت تروریست است از خیلی چیزها محروم کرده‌اند.

فرانسه اسلحه‌هایی را که فقط به صورت وسیله‌ی ترور عمل می‌کنند به عراق می‌دهد و موشک‌های اگزوست را برای حمله به کشتی‌های تجاری در خلیج فارس در اختیار عراقی‌ها می‌گذارد و ما معتقدیم فرانسه از این طریق است که تروریست می‌شود. آن‌ها برای تروریست‌های فراری ایران ملاقات ترتیب می‌دهند و روزنامه‌ها و رادیوها را و تلویزیون‌های‌شان را در اختیار آن‌ها می‌گذارند و این بهترین نشانه‌ی ضعف آن‌هاست.

آن‌ها فکر می‌کنند که این نمایش‌ها برای دل‌سرد کردن جمهوری اسلامی ایران کافی است. این حرکت دولت فرانسه سرنوشت مردم و اقتصاد فرانسه را کاملاً به ماندن شخصی مثل صدام که آفتابش بر لب بام است و ماندنی نیست بستگی داده است.»

ناخدا بهرام افضلی نیز درباره‌ی هم‌کاری نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی

ایران با سپاه پاسداران و اولویت‌های آموزشی نیروی دریایی ارتش گفت:

«هم‌کاری بین مسئولین سپاه پاسداران و نیروی دریایی در سطح صمیمانه‌یی است و بیش از یک سال است که نیروی دریایی در امر آموزش و سازمان‌دهی واحدهای سپاه پاسداران فعالیت می‌کند و اولین گروه آموزش‌دیدگان هم‌اکنون در بندرعباس دوره‌های

کارآموزی عملی را طی می‌کنند و گروه دیگری نیز در مراکز آموزشی رشت و بندرانزلی و منجیل در حال گذراندن دوره‌های لازم هستند.» وی در مورد اهداف نیروی دریایی گفت: «مسئله‌ی انسان‌سازی از مهم‌ترین اهداف نیروی دریایی در دوران پس از انقلاب بوده است و در این رابطه دانشکده‌ی نیروی دریایی در نوشهر و مراکز آموزشی در شمال مشغول به کار شده‌اند.»⁽¹⁾

289

به نوشته‌ی روزنامه‌ی اطلاعات، حبیب‌الله عسگراولادی وزیر بازرگانی جمهوری اسلامی ایران، دومین دور از گفت و گوهای رسمی خود با وزیر تجارت خارجی یوگسلاوی را در بلگراد آغاز کرد. به دنبال این گفت و گو کارشناسان اقتصادی و تجاری دو کشور، در 3 کمیته‌ی مشترک به بررسی امکانات توسعه‌ی روابط بازرگانی موجود بین ایران و یوگسلاوی پرداختند. سرپرستی کمیته‌های سه‌گانه‌ی ایران در مذاکرات را - که هنوز ادامه دارد - مدیرعامل شرکت کشتی‌رانی جمهوری اسلامی ایران و معاونان وزارت بازرگانی بر عهده دارند.

وزیر بازرگانی ایران در این مصاحبه، گفت و گوهای خود با مقامات یوگسلاوی را رضایت‌بخش خواند و اظهار امیدواری کرد که سطح معاملات تجاری بین دو کشور از حد پیش‌بینی‌شده فراتر رود. عسگراولادی و هیئت هم‌راه بعد از ظهر دیروز به دنبال شرکت در میهمانی که از سوی وزیر تجارت خارجی یوگسلاوی به مناسبت ورود وی ترتیب یافته بود، با معاون نخست‌وزیر یوگسلاوی آقای ندلیکو ماندیچ ملاقات و درباره‌ی موضوعات مورد علاقه‌ی دو کشور گفت و گو کرد.»⁽²⁾

290

قائم‌مقام وزارت بازرگانی در بازگشت از سفر به دو کشور مالزی و بنگلادش دستاوردهای سفر خود را به این دو کشور گسترش روابط بازرگانی با کشورهای جهان سوم به ویژه کشورهای غیر متعهد؛ خرید مستقیم کالا از تولیدکنندگان و حذف واسطه‌ها و همچنین تشکیل بازار مشترک اسلامی برای مسئولان این کشورها عنوان کرد.

1) مأخذ 14، ص 18.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 28/10/1361، ص آخر.

آقای مجید هدایت‌زاده گفت: «در این سفر یادداشت تفاهمی بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای بنگلادش و مالزی امضا شد که بر اساس این یادداشت، زمینه‌های مختلف مبادلات کالا؛ سفر هیئت‌های بازرگانی و تجاری بین این کشورها؛ هم‌کاری اقتصادی و بازرگانی و نیز تسهیلات بانکی به منظور توسعه‌ی روابط تجاری فراهم خواهد شد.» وی گفت: «در یادداشت تفاهم بین طرفین، به خرید 100 هزار تن نفت از جمهوری اسلامی ایران اشاره شده است.» وی افزود: «در زمینه‌ی تسهیلات بانکی و هم‌کاری کشتی‌رانی و خرید کنف و محصولات کنفی مذاکراتی شد که بنگلادش متقبل شد تمام کنف مورد مصرف ایران را بدهد. و نیز دو مورد اعزام دانشجو به این کشور نیز گفت و گوهایی انجام گرفت.»⁽¹⁾

291

در پی تصمیم مجلس کویت برای تعیین حدود مرزهای این کشور با عراق، امروز یک هواپیمای عراقی به منطقه‌ی هوایی کویت تجاوز کرد و دیوار صوتی را شکست.⁽²⁾-⁽³⁾

به نوشته‌ی دو روزنامه‌ی تایمز زامبیا و زامبیادیلی، کنت کائوندا رئیس‌جمهوری زامبیا پیام ویژه‌یی از صدام حسین رئیس‌جمهوری عراق در مورد هفتمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد که قرار است در دهلی‌نو برگزار شود دریافت کرده است و این پیام دیروز توسط محمد سعید الصحاف رئیس بخش بین‌المللی وزارت خارجه‌ی عراق به کائوندا تسلیم شد. این روزنامه‌ها به نقل از الصحاف نوشتند که صدام حسین خواستار حمایت زامبیا از تصمیماتی است که در این مجلس اتخاذ خواهد شد.⁽⁴⁾

292

در پی سفر برخی مقامات کشورهای عرب به عراق و فعالیت‌های سیاسی که در سطح رهبران کشورهای عرب در منطقه انجام می‌شود، روزنامه‌ی کیهان به نقل از خبرگزاری‌ها در گزارشی درباره‌ی این فعالیت‌ها نوشت:

«عبدالحلیم خدام وزیر خارجه‌ی سوریه، روز گذشته در چارچوب سفر به 5 کشور خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، کویت، بحرین، قطر و امارات عربی متحده، وارد ریاض پایتخت عربستان سعودی شد.

فهد شاه عربستان سعودی، روز گذشته عبدالحلیم خدام وزیر خارجه‌ی سوریه را که

1) مأخذ 14، ص 17.

2) به نظر می‌رسد تجاوز امروز هواپیماهای عراقی به آسمان کویت در اعتراض به اقدام روز گذشته‌ی مجلس کویت بوده است، زیرا حکومت عراق تعیین مرزهای دو کشور را به رسمیت نمی‌شناسد و سران حزب بعث، کویت را بخش جداشده‌یی از خاک عراق می‌دانند و معتقدند که کویت استان شانزدهم عراق است.

3) سند شماره 213673 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: خبرها و نظرها (اطلاعاتی - سیاسی - خارجی)، دفتر مطالعات و پژوهش‌ها، 28/10/1361، صص 3 و 4.

4) مأخذ 2، بخش دوم، ص 12، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری کویت از لوزاکا - 27/10/1361.

حامل پیامی از حافظ اسد رئیس‌جمهوری این کشور بود، به حضور پذیرفت.»

به نوشته‌ی کیهان:

«خبرگزاری عربستان ضمن اعلام این دیدار جزئیات مذاکره را فاش نکرد. به دنبال دیدارهای عبدالله بن عبدالعزیز ولی‌عهد عربستان از عراق و سوریه در هفته‌ی جاری در جهت بهبود روابط بین دو کشور، پس از حمایت سوریه از ایران در جنگ بیست و

هشت ماهه‌ی خلیج فارس و بستن مرزهایش با عراق و قطع جریان نفت خام عراق از طریق خطوط لوله که وارد خاک عراق می‌شود، روابط بین عربستان و سوریه تیره شد.

خدام، آخرین رهبر عرب است که در مشورت‌های شتاب‌زده‌ی کشورهای عربی پیرامون مسائلی از قبیل جنگ ایران و عراق و مشکل خاورمیانه از کشورهای خلیج فارس دیدن می‌کند.

حسین شاه اردن نیز دیروز از بغداد وارد ریاض شد. همچنین، وزیر خارجه‌ی تونس قرار است پس از دیدار از عمان، عربستان سعودی، بحرین و قطر وارد کویت شود.

یاسر عرفات رهبر فلسطینی‌ها که دیروز از عراق وارد قطر شد، پس از این‌که درباره‌ی دیدار اخیرش از مسکو و سایر مسائل عرب با شیخ خلیفه بن حامد آل‌ثانی حاکم قطر مذاکراتی انجام داد، راهی دمشق شد. در این حال، عبدالقادر بن قاسم معاون وزیر خارجه‌ی الجزایر که حامل پیامی از سوی احمد طالب ابراهیمی وزیر خارجه‌ی این کشور برای همتای بحرینی‌اش است، امروز به بحرین پرواز کرد.

عربستان سعودی و چند کشور دیگر خلیج فارس برای پایان دادن هر چه زودتر به جنگ خلیج فارس به الجزایر که با ایران دوست است، امید بسته است.»⁽¹⁾

293

شش تن از مردم عراق با عبور از مرزهای غربی کشور به جمهوری اسلامی پناهنده شدند. این افراد از اهالی شهرک هولیر عراق هستند.⁽²⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 27/10/1361، ص 2.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 29/10/1361، ص 3، گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی.

روزشمار جنگ سه‌شنبه 28 دی 1361 3 ربیع‌الثانی 1403 18 ژانویه 1983

294

حملات امروز عراقی‌ها به آبادان و منطقه‌ی عملیاتی محرم، تخریب یک منزل و چند مغازه را در پی داشت و اقدام جنگنده‌های نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران انهدام پایگاه کلاله را.

امروز نیز شهر آبادان زیر آتش سلاح‌های سنگین دشمن قرار گرفت و یک منزل و 4 مغازه تخریب شد. در این اقدام دشمن کسی آسیب ندید.⁽¹⁾

هواپیماهای عراقی نیز چندین بار منطقه‌ی عملیاتی محرم را با بمب‌های خوشه یی بمب‌باران کردند که به دلیل هدف‌گیری‌های نادرست، بمب‌ها در مناطق غیر حساس فرود آمد و تلفات و خساراتی به بار نیاورد.⁽²⁾

از سوی دیگر، 4 فروند از جنگنده‌های نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران به پایگاه‌های نظامی عراق در کلاله حمله کردند و موفق شدند 75 درصداین پایگاه‌ها را منهدم کنند.⁽³⁾

امروز نیز 7 تن از مردم عراق از طریق مرزهای غربی وارد ایران شده، درخواست پناهندگی کردند. 4 تن از این پناهندگان زن هستند.⁽⁴⁾

295

در درگیری نیروهای خودی با افراد وابسته به گروه‌های مخالف در شهرهای مهاباد، نقده و سنندج، شماری از مهاجمان کشته و عده‌یی از آنان زخمی شدند. از نیروهای خودی نیز چند تن به شهادت رسیدند. در سلماس، افراد حزب دمکرات به زورگیری پرداختند و یک نفر از این افراد در سنندج تسلیم نیروهای خودی شد.

نیروهای خودی بر سر راه چند تیم عملیاتی گروه‌های مسلح غیر قانونی که قصد وارد شدن به مهاباد را داشتند کمین‌گذاری کردند و در یک عملیات چریکی توانستند

1) سند شماره 79057 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 30/10/1361، ص 4.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 305، 29/10/1361، ص 2، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/10/1361.

3) سند شماره 348288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (طرح و عملیات) به قرارگاه‌های کربلا و نجف، 7/11/1361، ص 2.

4) سند شماره 353343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، شماره 303، 2/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 29/10/1361، ص 2، کردستان.

12 تن از آنان را به هلاکت برسانند و 10 تن را زخمی کنند. این افراد عضو سازمان‌های چریک‌های فدایی خلق و مجاهدین خلق بودند و بیش‌تر آنان از شهرهای شمال کشور به منطقه آمده بودند. در این عملیات، 3 تن از نیروهای خودی شهید و 9 تن زخمی شدند.⁽¹⁾

در پی اقدام روز گذشته‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی در نزدیکی پاسگاه محمدیار نقده، امروز نیروهای سپاه و ژاندارمری به تعقیب این افراد پرداختند و توانستند آنان را در روستای گل در شرق نقده محاصره کنند. در درگیری به وجود آمده یک نفر از مهاجمان به هلاکت رسید و خودرو و داروهایی که آنان ربوده بودند، بازپس گرفته شد.⁽²⁾

در پایگاه خور حوزه‌ی سنندج نیز نیروهای خودی با نیروهای مسلح درگیر شدند که یکی از نیروهای خودی زخمی شد⁽³⁾

نیروهای وابسته به حزب دمکرات همچنین به روستاهای سیلاب، هودر و شوریک از توابع سلماس وارد شدند و با تهدید مردم مبلغ 85 هزار تومان از اهالی این روستاها زورگیری کردند و متواری شدند.⁽⁴⁾

یک نفر از وابستگان حزب دمکرات با یک قبضه اسلحه و تعدادی فشنگ خود را به پایگاه شوشیه‌ی سنندج معرفی کرد و خواستار دریافت امان‌نامه شد.⁽⁵⁾

296

در پی اطلاعیه‌ی قبلی واحد خبری سپاه پاسداران ناحیه‌ی کردستان درباره‌ی دست‌گیری افراد رده‌بالای کومه‌له و کشف تسلیحات و امکانات تبلیغاتی این گروه،⁽⁶⁾واحد خبری از اجرای عملیات دیگری برای فروپاشی کامل تشکیلات کومه‌له در سنندج خبر داد. در گزارش واحد خبری آمده است:

«در ادامه‌ی متلاشی کردن کامل تشکیلات گروهک منحله و ملحد کومه‌له در سنندج، برادران رزمنده و شجاع موفق شدند، تعداد 10 نفر دیگر از فریب‌خوردگان را که از رده‌های بالای تشکیلاتی این سازمان بودند، به دست قانون بسپارند.

اسامی 6 تن دیگر از فریب‌خوردگان که دست‌گیر شده‌اند، عبارت‌اند از:

رضا مقبلی با نام مستعار رشید، پیش‌عضو و عضو کمیته‌ی کارگری.

محمدصدیق ظریف، پیش‌عضو و مسئول هسته‌های کارگری در سنندج.

حسن کمان‌گر پیش‌عضو و عضو کمیته‌ی کارگری.

محمداعلا باباحاجیانی با نام مستعار محمد، مسئول بخش دانش‌آموزی.

1) سند شماره 088064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به دادستانی محترم سپاه برادر قمی، شماره 14، 11/11/1361، ص 18؛ و - سند شماره 18101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، ستاد مرکزی سپاه (طرح و برنامه‌ی عملیات)، 11/11/1361، ص 3.

2) سند شماره 349690 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه، 29/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 349614 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی ستاد مرکزی به فرماندهی منطقه11، 28/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 1.

3) مأخذ 1.

4) سند شماره 55407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 29/10/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 232118 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 79، 2/11/1361، ص 2.

5) مأخذ 1.

6) به روز شمار 26 دی 1361 مراجعه شود.

امجد قطبی با نام مستعار جمال عضو بخش دانش‌آموزی تشکیلات تهران.

رحمت‌الله مفاضری مسئول هسته‌های محلات سنندج.»⁽¹⁾

297

نیروهای سپاه، مسئول پیک سازمان مجاهدین خلق سربند اراک و عضو شاخه‌ی عملیات این سازمان را که از مدت‌ها پیش فراری بود، دست‌گیر کردند. نیروهای سپاه کرج نیز عضو مرکزیت سازمان کمونیستی راه کارگر شهرستان کرج را دست‌گیر کردند⁽²⁾

298

کمال مقهور وزیر نفت لیبی که در رأس یک هیئت اقتصادی به تهران آمده است، امروز با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور دیدار کرد و پیام شفاهی معمر قذافی رئیس‌جمهوری لیبی را به اطلاع ایشان رساند.

گزارش روزنامه‌ی اطلاعات از این ملاقات و دیدار وی با میرحسین موسوی نخست‌وزیر، به این شرح است:

«در این دیدار که آقای شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه و سفیر لیبی در جمهوری اسلامی ایران نیز حضور داشتند، رئیس‌جمهوری با اشاره به نفوذ روزافزون امریکا در منطقه و وابستگی هر چه بیش‌تر دولت‌های مرتجع منطقه به امریکا گفت: "کشورهای مترقی باید در جهت ایجاد یک جبهه‌ی ضد امریکایی و صهیونیستی تلاش کنند که در این خصوص تقویت جبهه‌ی پایداری یکی از تلاش‌های عمده می‌تواند باشد.

دولت‌های مترقی بایستی نقش اساسی در جلوگیری از نفوذ امریکا در منطقه داشته باشند و در مقابل فشارهای سیاسی و تبلیغاتی آن مقاومت نمایند."

آقای خامنه‌ای با اشاره به وضع بین‌المللی نفت گفت: "مسئله‌ی مهمی که اکنون برای دنیای اسلام و عرب وجود دارد، این است که دولت‌های مرتجع به چه حقی این سرمایه‌ی عظیم را در خدمت مطامع امریکا قرار می‌دهند و می‌خواهند با درآمد حاصله از فروش نفت وسیله یی برای مقابله با ایده‌های انقلابی و اسلامی در منطقه به دست آورند؟ این مسئله‌یی است که باید در مقابل آن مقاومت شود."

آقای کمال حسن مقهور وزیر نفت لیبی، با آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر نیز دیدار و گفت و گو کرد.

در این ملاقات که آقای سعد مجیر دبیر دفتر کمیته‌ی مردمی خلق لیبی در کشورمان و

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 30/10/1361، ص 2، کردستان.

2) سند شماره 0227390 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن رویدادهای منطقه8، فرماندهی منطقه8 سپاه پاسداران، شماره 22، 12/11/1361، صص 4 و 8.

آقای هنردوست معاون امور بین‌المللی وزارت نفت نیز حضور داشتند، ابتدا وزیر نفت لیبی ضمن اشاره به لزوم یک‌پارچگی در سازمان کشورهای صادرکننده‌ی نفت (اوپک)، سیاست‌های استعماری را در اشباع بازار جهانی نفت به منظور کاهش قیمت و ممانعت از فروش عادلانه‌ی این ماده‌ی حیاتی به وسیله‌ی سایر کشورها، محکوم نمود. آن‌گاه، آقای موسوی پس از تأکید بر حفظ قیمت‌ها در صادرات و فروش نفت به وسیله‌ی کشورهای عضو اوپک، به تلاش پادشاهی سعودی برای حفاظت منافع کشورهای غرب در جهت تاراج منابع نفتی کشورهای اسلامی و جهان سوم، اشاره کرده و گفت: "موضوع مشترک کشورهای پیشرو و به ویژه دو کشور برادر ایران و لیبی می‌تواند در این مجمع مؤثر واقع شده و کوشش‌های عربستان را با شکست مواجه سازد.»⁽¹⁾

299

محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که در صورت ادامه‌ی ارسال موشک‌های استراتژیک فرانسوی به عراق ما بی‌کار نخواهیم نشست. وی که در شیراز به سر می‌برد، درباره‌ی لزوم راه‌اندازی یگان دریایی سپاه و اقدامات انجام‌شده در این باره نیز گفت: «با توجه به تجارب و موفقیت‌هایی که در نبرد زمینی با حکومت غاصب عراق به دست آمده و به دلیل احتمالات آینده و نیز جوشش بیش‌تر نیروی دریایی با امت حزب‌الله، برای این‌که وحدت بین نیروی دریایی و یگان دریایی جوان سپاه برگزار گردد، قرارگاه‌های لازم در این رابطه تشکیل شده است.» وی همچنین ابراز امیدواری کرد که همه‌ی امکانات جمهوری اسلامی در دریا نیز در صورت تجاوز و حمله علیه دشمنان اسلام و انقلاب اسلامی به کار گرفته شود و در دریا هم منافع انقلاب اسلامی و کشورهای اسلامی و ملت‌های مسلمان حفظ شود تا شیطان بزرگ آن قدر به خود جرئت ندهد که هزاران کیلومتر راه بیاید و در 60 تا 70 کیلومتری چا‌بهار بگوید آمده‌ام منافع کشورهای اسلامی را حفظ کنم.

رضایی با قدردانی از حضور همیشگی امت مبارز و ایثارگر استان‌های فارس، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد تأکید کرد که این استان‌ها در آینده نقش مؤثری در یاری کردن یگان دریایی خواهند داشت و به همین سبب مسئولیت اصلی این یگان را منطقه‌ی 9 برعهده خواهد گرفت.⁽²⁾

300

حبیب‌الله عسگراولادی وزیر بازرگانی، در پایان سفر 5 روزه‌ی خود به یوگسلاوی، درباره‌ی روابط متقابل اقتصادی بین دو کشور و نتایج این سفر گفت:

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 29/10/1361، ص 3.

2) روزنامه‌ی کیهان، 28/10/1361، ص 18، شیراز.

«در مذاکرات و گفت و گوهای متعدد مقامات بازرگانی یوگسلاوی و ایرانی، دو طرف نیاز به افزایش هر چه بیش‌تر روابط همه‌جانبه‌ی دو کشور به ویژه در زمینه‌های تجاری و صنعتی را نیز مورد تأکید قرار دادند و در سه کمیته‌ی مشترک، مذاکراتی

پیرامون تأمین متقابل کالاهای مورد نیاز دو کشور از قبیل منسوجات نخ، کاغذ، مواد معدنی، ماشین‌آلات صنعتی، نفت و مواد غذایی انجام شد.

در این زمینه، موافقت‌نامه‌یی تهیه شد که پس از تصویب نهایی در آینده یی نزدیک در تهران و بلگراد به امضا خواهد رسید.

خرید بیش از 10 میلیون دلار منسوجات و نخ از یوگسلاوی مورد موافقت نهایی دو کشور قرار گرفت و قرارداد آن به امضا رسید.

یوگسلاوی به ویژه علاقه‌مند به فعالیت در تولید مشترک بعضی کالاهای صنعتی با ایران و نیز شرکت در طرح ساختمانی و تولید نیروگاه‌های برق در ایران می‌باشد.

این کشور همچنین آمادگی خود جهت استفاده از پالایشگاه‌های نفتی یوگسلاوی برای تصفیه‌ی نفت ایران و سپس فروش مشترک آن در بازارهای جهانی را اعلام داشته است.

یوگسلاوی در حال حاضر حدود یک میلیون تن از نفت مورد نیاز سالانه‌ی خود را از ایران خریداری می‌کند. گفت و گوهایی پیرامون افزایش این مقدار به سطح 5/1 میلیون تن صورت خواهد گرفت. توسعه‌ی روابط در زمینه‌ی حمل و نقل به ویژه برقراری خطوط هوایی بین بلگراد و تهران نیز از دیگر موضوعات مورد گفت و گوی دو کشور در این مذاکرات بود.»⁽¹⁾

همچنین، هیئت اقتصادی ترکیه به سرپرستی فهیر ایکل وزیر انرژی و منابع طبیعی این کشور، با قائم‌مقام وزارت بازرگانی و رئیس سازمان برنامه و بودجه دیدار و گفت و گو کرد:

در این دیدار، فهیر ایکل وزیر انرژی و صنایع ترکیه، در سخنانی هم‌کاری‌های اقتصادی میان دو کشور را بسیار خوب و حسنه توصیف کرد و پیشنهاد داد که با توجه به وفور منابع انرژی در ایران، دولت جمهوری اسلامی در استان آذربایجان غربی برق تولید کند و به ترکیه بفروشد. وی همچنین اظهار امیدواری کرد که دو کشور در زمینه‌ی ذوب فلزات و به خصوص ذوب آلومینیوم و روی مشارکت کنند و به تبادل نیروی انسانی ماهر و کارشناس مبادرت ورزند⁽²⁾

301

در پی سفر شاهزاده عبدالله بن عبدالعزیز نایب اول رئیس شورای وزیران عربستان به

1) مأخذ 12، ص 2، مذاکراتی بین هیئت ایرانی و مقامات بازرگانی یوگسلاوی.

2) مأخذ 12، ص 2.

عراق و گفت و گو با صدام حسین، امروز صدام حسین به هم‌راه عبدالعزیز به عربستان سعودی سفر کرد و در پشت درهای بسته مذاکرات خود را با فهد پادشاه عربستان آغاز کرد. خبرگزاری سعودی از ریاض در این باره گزارش داد که جنگ ایران و عراق و

روابط دو کشور از محورهای این مذاکرات بوده است.⁽¹⁾

آسوشیتدپرس نیز در این باره گزارش داد:

«صدام حسین برای اولین بار پس از آغاز جنگ ایران - عراق، وارد ریاض پایتخت عربستان شد. به گزارش خبرگزاری رسمی سعودی، صدام که توسط شاهزاده عبدالله ولی‌عهد سعودی هم‌راهی می‌شد، مورد استقبال شاه فهد قرار گرفت. یادآور می‌شود که عبدالله اخیراً برای میانجی‌گری بین عراق و سوریه به این دو کشور سفر کرده بود. صدام پس از ورودش به ریاض فوراً با فهد و عبدالله به مذاکره نشست و به گزارش خبرگزاری سعودی، در این مذاکرات اوضاع جاری جهان عرب و به خصوص مسئله‌ی جنگ ایران و عراق و روابط میان دو کشور عربستان و عراق مورد بررسی قرار گرفت. طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، هفته‌ی گذشته در پاریس گفته بود این کشور طی 12 ماه اخیر کمکی از کشورهای عرب خلیج فارس دریافت نکرده است. وی علی‌رغم گزارش‌های مطبوعات که این کمک را 40 میلیارد دلار عنوان کرده‌اند، [گفت که] حجم این اعتبار 20 میلیارد دلار است. رئیس‌جمهور عراق معمولاً از آنچه که وی ناتوانی اعراب در کمک به عراق می‌خواند شکایت دارد و جنگ را آغاز سلطه‌ی ایران بر تمام منطقه‌ی خلیج فارس می‌داند⁽²⁾

هر چند از جزئیات گفت و گوهای طرفین گزارشی ارسال نشده است، ولی برخی منابع سیاسی، اطلاعاتی را در این باره گزارش کرده‌اند. طبق این گزارش، صدام حسین به فهد گفته است، برای پایان دادن به جنگ زیاد به سوریه تکیه نباید کرد، بلکه باید سراغ امریکا و شوروی رفت، چون اگر آن‌ها تصمیم به پایان جنگ بگیرند سوریه جبراً موافقت خواهد کرد.

صدام حسین تأکید کرد که آماده است دو سال دیگر به جنگ ادامه دهد، به شرطی که کمک‌های کشورهای عربی به خصوص کشورهای خلیج فارس افزایش یابد و 3 لشکر از ارتش مصر به کمک وی بشتابند.

این گزارش حاکیست، صدام گفته است که سفر اخیر شاه حسین به شوروی از طرف وی بوده است و در گفت و گوهای صورت‌گرفته بین شاه حسین و مقامات روسی، روس‌ها برای فعالیت جهت پایان دادن به جنگ شرط‌هایی را تعیین کرده‌اند که اجازه‌ی فعالیت بیش‌تر سیاسی شوروی در منطقه‌ی خلیج فارس؛ کم شدن وابستگی اعراب به امریکا و نقش فعال‌تر روس‌ها در خاورمیانه از جمله‌ی آن‌ها بوده است.

1) روزنامه‌ی کیهان، 29/10/1361، ص آخر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از گزارش آسوشیتدپرس به نقل از گزارش خبرگزاری سعودی از ریاض به گزارش خبرگزاری فرانسه از منامه؛ و - واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 28/10/1361، ص 4، رادیو کویت به گزارش خبرگزاری عراق.

2) مأخذ 2، ص 3، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از آسوشیتدپرس از ریاض، 28/10/1361.

طبق این گزارش، همچنین صدام حسین درباره‌ی ملاقات طارق عزیز و رجوی به فهد گفته است که در این دیدار یک پیمان محرمانه میان طارق عزیز و مسعود رجوی بسته شده است که در درازمدت نتیجه‌ی آن آشکار خواهد شد و چون بنی‌صدر از مفاد پیمان اطلاعی ندارد ناراحت است. وی گفته است، تأسیس یک رژیم سوسیالیستی با چهره‌ی اسلامی از جمله [مفاد] این پیمان است و این حکومت سوسیالیستی قادر خواهد بود با شعار نجات و یاوری مستضعفان مردم را جذب کند.

بنا بر اطلاعات این گزارش، فهد در این دیدار گفته است که در گفت و گو با مقامات سوریه پیشنهاد کردیم که در قبال قطع حمایت سوریه از ایران [و] مصالحه با عراق، 5 میلیارد دلار به این کشور بپردازیم، ولی مقامات سوریه این پیشنهاد را رد کردند.⁽¹⁾

1) سند شماره 213690 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرها و نظرها (اطلاعاتی - سیاسی - خارجی)، دفتر مطالعات و پژوهش‌های وزارت امور خارجه، شماره 360، 5/11/1361، صص 1 و 2.

روزشمار جنگ چهار‌شنبه 29 دی 1361 4 ربیع‌الثانی 1403 19 ژانویه 1983

302

شهر آبادان و خرمشهر امروز نیز زیر آتش سلاح‌های سنگین دشمن قرار داشت که در نتیجه‌ی آن 4 منزل مسکونی تخریب شد و یک بیمارستان خسارت دید.⁽¹⁾

صص 3 و 4.

303

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، امروز هزاران تن از نیروهای داوطلب مردمی عضو بسیج سپاه پاسداران عازم جبهه‌های جنگ شدند. این نیروها که از استان‌های زنجان، سمنان و مرکزی بودند، از پادگان امام حسن تهران به جبهه‌های جنگ اعزام شدند.

بر اساس این گزارش، تعدادی از این برادران دوره‌ی آموزش‌های نظامی را در پادگان حمزه گذرانده‌اند و تعدادی نیز برای چندمین بار به جبهه اعزام می‌شوند. بر اساس همین گزارش، صبح دیروز نیز هزاران نفر از برادران بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی عازم جبهه‌های غرب شدند.

به گفته‌ی یکی از مسئولان سپاه پاسداران، مدت اقامت این افراد در جبهه به نظر خودشان بستگی خواهد داشت.⁽²⁾

نیروهای داوطلب مردمی استان خراسان از شهرهای اسفراین، قوچان، تایباد، تربت حیدریه و شیروان و همچنین گروه‌هایی از یاسوج، عشایر بویراحمد و بوشهر به جبهه‌ها اعزام شدند.

همچنین از بندرعباس، فردوس، بهشهر و ارومیه، گروه‌های امدادگر و فنی مهندسی برای یاری رساندن به رزمندگان به مناطق غرب و جنوب اعزام شدند.⁽³⁾

304

افراد وابسته به حزب دمکرات و گروه کومه‌له در غرب و شمال غرب کشور دست به اقدامات خراب‌کارانه و ترور افراد زدند که در درگیری‌ها خود نیز متحمل تلفاتی شدند

1) روزنامه‌ی کیهان، 2/11/1361، ص 18، اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش؛ و - سند شماره 64196 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 305، 1/11/1361،

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 30/10/1361، ص 2، گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی.

3) روزنامه‌ی اطلاعات، 29/10/1361، ص 4.

و نیروهای خودی توانستند چند تن از آنان را دست‌گیر کنند. مهم‌ترین حوادث امروز مناطق کردنشین بدین شرح است:

در پی اقدام 2 روز گذشته‌ی نیروهای کومه‌له در به شهادت رساندن روحانی روستای یازی بلاغی در شمال غربی سقز، امروز نیز افراد این گروه به پایگاه تازه تأسیس‌شده‌ی این روستا حمله کردند و با کشتن نگهبان بسیجی این پایگاه در اقدامی غافل‌گیرانه، 12 تن از افراد مسلح این پایگاه را که از اهالی بومی روستا بودند با خود به گروگان بردند و پایگاه را نیز به آتش کشیدند⁽¹⁾

در غرب سنندج، نیروهای مسلح غیر قانونی در منطقه‌ی رزآب به نیروهای تأمین جاده‌ی پایگاه نگل حمله کردند. طبق گزارش ژاندارمری، در این حادثه 6 نفر از مهاجمان کشته یا مجروح شدند.⁽²⁾

چهار نفر از وابستگان حزب دمکرات به منظور ترور یا ربودن 3 تن از افراد محلی که با سپاه سنندج هم‌کاری می‌کردند، به منازل آنان مراجعه کردند که هیچ کدام از آنان در منزل حضور نداشتند. این افراد سپس با نیروهای سپاه در محله‌ی عباس‌آباد این شهر درگیر شدند که یکی از آنان زخمی و دست‌گیر شد.⁽³⁾

در مهاباد، نیروهای حزب دمکرات با منفجر کردن یک دکل مخابراتی، ارتباط تلفنی بخشی از این شهر را دچار اختلال کردند⁽⁴⁾

نیروهای سپاه نیز در روستای موسی‌آلان در شمال سردشت، یکی از افراد وابسته به گروه کومه‌له را دست‌گیر کردند.⁽⁵⁾

همچنین بنا به اعلام رادیو صدای انقلاب وابسته به گروه کومه‌له، معالجات دکتر هوشنگ مجاوری از اعضای فعال کومه‌له - که در روز 10 دی 1361 به هنگام ساختن بمب آسیب دیده و از آن تاریخ تا به امروز تحت درمان بود - مؤثر واقع نشد و وی به هلاکت رسید.⁽⁶⁾

305

اقدام نیروهای سازمان مجاهدین در ترور امام‌جمعه‌ی آبدانان و تیراندازی به خودرو دادسرای انقلاب در جاده‌ی بهشر - گلوگاه ناکام ماند و نیروهای سپاه تعدادی از افراد سازمان را در شاهرود دست‌گیر کردند.

سه نفر از نیروهای مسلح سازمان مجاهدین خلق در آبدانان از شهرهای استان ایلام قصد داشتند امام‌جمعه‌ی این شهر را ترور کنند که با هوشیاری نگهبانان موفق به این کار نشدند. مهاجمان هنگام فرار به یک گروه گشتی نیروهای سپاه تیراندازی کردند که زخمی شدن 2 تن از افراد سپاه را در پی داشت.⁽⁷⁾

1) سند شماره 346746 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وزارت کشور استانداری کردستان معاونت سیاسی اجتماعی وزارت کشور، شماره 2587، 4/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، شماره 303، 2/11/1361، سند تک‌برگی.

2) مأخذ 1، بخش دوم، صص 1 و 2؛ و - سند شماره 341157 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، 30/10/1361، سند تک‌برگی.

3) سند شماره 346485 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به ریاست شهربانی کردستان (اطلاعات)، شماره 722، 4/11/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 353285 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 148، 1/11/1361 تا 2/11/1361، صص 1 و 2.

5) همان، ص 2.

6) سند شماره 112570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن ویژه مناطق کردنشین غرب کشور، دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، شماره 81، 17/11/1361، ص 3، به نقل از رادیو کومه‌له.

7) سند شماره 275093 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه7 سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (یگان حفاظت) به ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (حفاظت)، شماره 25924، 3/11/1361، ص 2؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 308، 2/11/1361، ص 4، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/11/1361.

در شاهرود نیز نیروهای سپاه یک خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین خلق را شناسایی کردند که در تلاش برای دست‌گیری اعضای این سازمان، 3 نفر از آنان دست‌گیر شدند. 2 نفر از این افراد که زن بودند با خوردن قرص سیانور قصد خودکشی داشتند که بی‌درنگ به بیمارستان منتقل شدند و یکی از آنان از مرگ نجات یافت و دیگری به هلاکت رسید.⁽¹⁾

پس از این حادثه، نیروهای سپاه در این خانه به کمین نشستند که یکی از افراد مرتبط با این خانه‌ی تیمی هنگام مراجعت به منزل دست‌گیر شد. وی اسلحه‌ی کلت، نارنجک و قرص سیانور به هم‌راه داشت.⁽²⁾

در جاده‌ی بهشهر به گلوگاه نیز نیروهای سازمان مجاهدین به یک خودرو دادسرای انقلاب اسلامی تیراندازی کردند که به خودرو خساراتی وارد شد، ولی کسی آسیب ندید.⁽³⁾

306

در پایان جلسه‌ی امروز هیئت دولت، میرحسین موسوی نخست‌وزیر، درباره‌ی بودجه‌ی مصوبه‌ی هیئت دولت که قرار است برای تصویب به مجلس شورای اسلامی ارائه شود، توضیحاتی داد. وی گفت: «در این جلسه آخرین بخش‌های مربوط به تبصره‌های بودجه و هزینه‌ها و درآمدها به تصویب رسید و در آینده‌ی نزدیک پس از آماده شدن به مجلس شورای اسلامی تقدیم خواهد شد. در این بودجه نزدیک به یک میلیارد و دویست میلیون تومان تا یک میلیارد و هشتصد میلیون تومان بر اساس ضرورت‌ها در اختیار استاندارها قرار خواهد گرفت تا در موقع ضروری مورد استفاده قرار گیرد.»

نخست‌وزیر سپس جدول تعیین‌شده‌ی بودجه را بدین شرح ارائه کرد:

«بودجه‌ی جاری، 197 میلیارد تومان؛ بودجه‌ی عمرانی، 120 میلیارد تومان؛ بودجه‌ی جنگ، 35 میلیارد تومان که نشان‌دهنده‌ی اراده‌ی ملت برای جنگ و اهمیتی است که دولت در این زمینه قائل است؛ جمع بودجه‌ی جاری و جنگ، 232 میلیارد تومان؛ درآمدها، 385 میلیارد تومان و کسر بودجه‌یی که هم‌اکنون مطرح است، 25 میلیارد تومان است که در چند روزه‌ی آینده ممکن است کمی تغییر کند.»

وی افزود: «کسری بودجه در سال 1362 به صورت قابل ملاحظه‌یی نسبت به کسری بودجه‌ی سال 1361 کاهش یافته است.» نخست‌وزیر اضافه کرد: «دولت به دلیل اهمیتی که برای مهاجرین جنگی و بازسازی مناطق جنگ‌زده قائل است، مبلغ 10 میلیارد تومان را به آن اختصاص داده است. در بودجه‌ی سال آینده به مسئله‌ی کشاورزی اهمیت خاصی داده شده و کسانی که در رابطه با مسائل کشاورزی گام بر‌می‌دارند، قدرت خود را در اجرای این مسائل بیش از این‌ها می‌بینند.»⁽⁴⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 306، 30/10/1361، ص 7، سمنان - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/10/1361.

2) سند شماره 43612 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت امنیتی منطقه یک، از فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه یک به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 20/10/1361، ص 4.

3) سند شماره 55329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از بهشهر به مرکز فرماندهی، 28/10/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 2، ص 3.

307

احمد عزیزی قائم مقام وزارت امور خارجه درباره‌ی تحرکات اخیر دیپلماتیک منطقه و نقش سوریه در زمره‌ی یکی از بازیگران این عرصه‌ی سیاسی گفت: «هدف عمده‌ی این سفرها تقلیل حمایت‌های دولت‌های مترقی منطقه از جمهوری اسلامی ایران و همچنین هماهنگ و متحد کردن نیروهای رو به زوال ارتجاع منطقه علیه جمهوری اسلامی ایران است.» قائم‌مقام وزارت امور خارجه در مورد علل شرکت مقامات سوریه در رفت و آمدهای سیاسی نیز گفت: «با توجه به مذاکرات لبنان و اسرائیل و خطراتی که این مذاکرات برای آرمان فلسطین و به طور کلی کشورهای عربی و اسلامی دارد و همچنین تلاش‌هایی که برای متواری قرار دادن نیروهای سوری و اسرائیل به عمل می‌آید، عمدتاً به نظر می‌رسد که تماس‌های مقامات دولت سوریه با کشورهای منطقه در رابطه با این مسئله است.»⁽¹⁾

308

برخی منابع سیاسی اعلام کردند که دفتر خبرگزاری اتحاد جماهیر شوروی (تاس) در تهران بسته شده است. رادیو کلن نیز که از جمله‌ی این منابع خبری است، ضمن اعلام تعطیلی این بنگاه خبری اعلام کرد:

«وزارت ارشاد اسلامی که مسئول امور روابط عمومی دولت است، قبلاً با تمدید مدت اقامت خبرنگار آژانس خبرگزاری شوروی (تاس) در تهران مخالفت کرده بود.

G369

علت بستن دفتر آژانس خبرگزاری شوروی (تاس) انتشار تفسیری از این خبرگزاری بوده است که طی آن مقامات ایرانی متهم شده بودند به این‌که در رابطه با حوادثی که در برابر سفارت اتحاد جماهیر شوروی در تهران در تاریخ بیست و هفتم ماه دسامبر سال گذشته روی داده است، سکوت کرده‌اند و از خود صبر و شکیبایی نشان داده‌اند.»⁽²⁾

خبرگزاری فرانسه نیز این اقدام را تحولی در روابط دو کشور نامید و اعلام کرد که دو کشور قصد تداوم و توسعه‌ی آن را ندارند. در گزارش این خبرگزاری آمده است:

«بسته شدن دفتر خبرگزاری تاس در تهران نشان‌گر جو بحرانی تازه یی است که در آن مناسبات میان شوروی و ایران از زمان به ثمر رسیدن انقلاب اسلامی تحول می‌پذیرد.

ناظران ضمن ابراز این مطلب می‌افزایند: "مخفی نگاه داشته شدن این خبر از جانب دو

1) روزنامه‌ی کیهان، 29/10/1361، ص 2.

2) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 29/10/1361، ص 18، رادیو کلن.

طرف نشان می‌دهد که آن‌ها نمی‌خواهند مناسبات میان دو کشور به حالت بحرانی درآید. تا این لحظه، مطبوعات ایران از اشاره به بسته شدن دفتر خبرگزاری تاس خودداری کرده‌اند."»

این خبرگزاری در بررسی اجمالی روابط دو کشور از زمان پیروزی انقلاب تا کنون اعلام کرد: «از زمان برقراری جمهوری اسلامی در ایران، مناسبات تهران و مسکو به دلیل حوادث متعددی به تیرگی گراییده که مهم‌ترین رویداد این حوادث قطع گاز صادراتی ایران به شوروی به علت عدم توافق در مورد بهای آن بود.

یکی دیگر از این عوامل، بمب‌باران یک روستای ایرانی در 25 کیلومتری مرزهای افغانستان در آوریل گذشته توسط هواپیماهای روسی می‌باشد. مع‌هذا هرگز لحن ایران با وجود این‌که سیاستش بر پایه‌ی نه شرقی و نه غربی بوده، بر اساس قطع روابط یا بستن دفتر خبرگزاری شوروی نبوده است.

از سوی دیگر، اتحاد شوروی یک طرف اقتصادی مهم و یک راه ترانزیتی کالاهای اروپایی برای ایران است. شوروی همچنین به طور مستقیم یا غیر مستقیم از طریق کشور ثالثی مثل کره‌ی شمالی و ویتنام، اسلحه‌ی مورد نیاز ایران در جنگش با عراق را تأمین می‌کند.

از طرف دیگر، ایران با توجه به این‌که عراق شهرهای مرزی ایران را با موشک‌های زمین به زمین روسی بمب‌باران می‌کند، تأمین اسلحه‌ی عراق توسط شوروی را تقبیح می‌کند.»⁽¹⁾

309

خبرگزاری رویتر، سفر شاهزاده عبدالله به عراق و سفر صدام حسین به عربستان و دیدار وی با فهد پادشاه عربستان را از جمله تلاش‌های عربستان سعودی برای حل اختلاف عراق و سوریه اعلام کرد.

به گزارش رویتر: «در این گفت و گوها جنگ عراق - ایران و اوضاع منطقه مورد بحث قرار گرفته است. همچنین، عبدالله بن عبدالعزیز ولی‌عهد رژیم سعودی که در طول هفته‌ی گذشته از بغداد و دمشق دیدار کرد و با صدام و حافظ اسد مذاکراتی به انجام رساند، بار دیگر هم‌راه صدام به بغداد رفته است.»

رویتر به نقل از خبرگزاری قطر می‌افزاید: «چنین استنباط می‌شود که کوشش‌های سعودی‌ها برای برطرف ساختن اختلافات دولت‌های سوریه و عراق نتایج مثبتی به بار آورده و به زودی اعلام شود.»⁽²⁾

رادیو اسرائیل نیز در همین خصوص به نقل از خبرگزاری قطر اعلام کرد: «در رابطه با دیدار کوتاه رئیس‌جمهوری عراق از عربستان سعودی، خبرگزاری قطر گزارش داد که یکی از موضوع‌های مورد بحث، جنگ ایران و عراق و تلاش دولت عربستان برای دور ساختن سوریه از حکومت اسلامی ایران بوده است.»⁽³⁾

1) مأخذ 11، ص 20، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه از تهران، 29/10/1361.

2) مأخذ 2، ص آخر، تهران، خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارشی از خبرگزاری رویتر به نقل از خبرگزاری قطر.

3) مأخذ 16، ص 16، رادیو اسرائیل خبرگزاری قطر.

خبرگزاری عربستان سعودی نیز با احتیاط با موضوع سفر صدام حسین به ریاض برخورد و اعلام کرد: «در جریان این ملاقات، اوضاع کنونی جهان عرب و به ویژه جنگ ایران و عراق مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین، عبدالله بن عبدالعزیز که در طول هفته‌ی گذشته از بغداد و دمشق دیدار و با صدام حسین و حافظ اسد مذاکراتی به انجام رسانده، بار دیگر هم‌راه صدام به بغداد رفته است.»⁽¹⁾

خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز به نقل از منابع رسمی منطقه، درباره‌ی تلاش عربستان سعودی در خصوص موضوعات یادشده چنین گزارش داد:

«سفر چند روز گذشته‌ی ولی‌عهد سعودی به سوریه و گفت و گوهایش با رئیس‌جمهوری سوریه - که پس از ملاقات وی با صدام در عراق انجام شد - نه‌تنها در زمینه‌ی جنگ عراق علیه ایران بوده، بلکه وی از طرف شاه فهد مأمور برقراری روابط دوستانه بین حافظ اسد و صدام بوده است. و از آن جمله عبور محدود نفت عراق از خاک سوریه به خاطر نجات رژیم بغداد از بحران مالی را نیز می‌توان نام برد.⁽²⁾

310

مجله‌ی امریکایی تایم درباره‌ی تحولات سیاسی جنگ ایران و عراق به خصوص دیدار مسعود رجوی با طارق عزیز و دیدار وزیر خارجه‌ی مصر با مقامات فرانسوی و همچنین کمک‌های تسلیحاتی فرانسه به عراق نوشته است:

«رژیم عراق در پیش‌بینی و انتظار یک تهاجم جدید ایرانی‌ها پس از تمام شدن فصل باران در ماه آینده، دست به اقدامات وسیع دیپلماتیک جهت بهبود بخشیدن به روابط بغداد با غرب و نیز مستحکم کردن موقعیت خود در جهان عرب زده است. هفته‌ی پیش، معاون نخست‌وزیر عراق، طارق عزیز، برای انجام چند مأموریت به پاریس پرواز کرد. وی با مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق (سازمان چریکی چپ‌گرای ایرانی که به دنبال سرنگون کردن آیت‌الله روح‌الله خمینی و دولت تهران است) ملاقات کرد. بعد از این ملاقات، عزیز و رجوی با انتشار یک بیانیه‌ی مشترک خواهان پایان دشمنی‌ها میان ایران و عراق با یک صلح مسالمت‌آمیز شدند. با این‌که معامله‌ی عزیز با رجوی بسیار غیر عادی بود، تهران دلیل بیش‌تری برای نگران شدن از ملاقات عزیز با پطروس غالی وزیر مشاور در روابط خارجه‌ی مصر و مقامات فرانسوی داشت. مصر برای عراق مهمات و قطعات یدکی فراهم آورده است. در مقابل، رژیم عراق یک دولت سخت‌گیر عرب که زمانی پس از امضای قرارداد صلح با اسرائیل حامی طرد مصر بود، طرف‌دار گمنام بازگشت مصر به جمع اعراب شده است.»

تایم در ادامه نوشته است: «عزیز پس از ملاقات با غالی گفت که: "بغداد نسبت به بازگشت کامل مصر به سازمان عرب متعهد است." فرانسه در تلاش خود جهت حفظ

1) روزنامه‌ی کیهان، 30/10/1361، ص آخر، منامه، ریاض، داکار، خبرگزاری‌ها (خبرگزاری عربستان سعودی).

2) مأخذ 11، ص 2

توازن قدرت در منطقه از هنگام شروع جنگ بیش از 4 میلیارد دلار تسلیحات به عراق فروخته است. هر چند هیچ گونه ارقامی در مورد فروش تسلیحات جدید به عراق فاش نشده، ولی مقامات فرانسوی با 3 برابر کردن واردات نفت خام از عراق جهت کمک به این کشور برای پرداخت هزینه‌ی خرید تسلیحات جدید موافقت کردند. هنگام ترک فرانسه، طارق عزیز به گرمی از دوستان فرانسوی خود تشکر کرد.»⁽¹⁾

1) مأخذ 11، صص 3 و 4، مجله‌ی تایم چاپ امریکا، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/10/1361.

روزشمار جنگ پنج‌شنبه 30 دی 1361 5 ربیع‌الثانی 1403 20 ژانویه 1983

311

در گلوله‌باران امروز شهر آبادان چند نقطه از شهر تخریب یا دچار آتش‌سوزی شد.⁽¹⁾

312

به دنبال حمله‌ی روز گذشته‌ی نیروهای گروه کمونیستی کومه‌له به پایگاه روستای یازی‌بلاغی سقز، در اولین ساعات امروز، عده یی از نیروهای خودی بدون هماهنگی‌های لازم به تعقیب آنان پرداختند و در بارش شدید برف و در حالی که مه غلیظی منطقه را فراگرفته بود، در نزدیکی روستای آخ‌کند در شرق روستای یازی‌بلاغی به کمین نیروهای کومه‌له افتادند و چند نفر از جمله بی‌سیم‌چی گروه به شهادت رسید. وی قبل از شهادت برای آن‌که رمز مکالمات بی‌سیم به دست نیروهای کومه‌له نیفتد، کاغذ کد رمز بی‌سیم را بلعیده بود، ولی نیروهای کومه‌له شکم بی‌سیم‌چی را شکافته و کد رمز را بیرون آوردند و با فریب دادن افراد خودی خواستار نیروهای کمکی شدند و برای بار دوم، نیروهای خودی در کمین آنان گرفتار شدند، ولی این بار با پی بردن به نیرنگ نیروهای کومه‌له با هوشیاری و با تحمل کم‌ترین تلفات خود را از مهلکه نجات دادند. با فرارسیدن نیروهای کمکی، مهاجمان منطقه‌ی عملیات را ترک کرده، به کوه‌های اطراف عقب‌نشینی کردند. در این درگیری‌ها در مجموع، 39 نفر شهید شدند که 12 نفر از سربازان ژاندارمری؛ 10 نفر از نیروهای ارتش؛ 2 نفر از سپاه؛ 10 نفر از پیش‌مرگان کرد مسلمان و 5 نفر از نیروهای بومی روستای یازی‌بلاغی بودند. از تلفات واردشده بر نیروهای کومه‌له گزارشی ارسال نشده است.

فرمانده سپاه ناحیه‌ی کردستان در نامه‌یی به فرماندهی قرارگاه حمزه، کمبود شدید نیروی بسیجی در گروه‌های جندالله که به منظور تعقیب مهاجمان اعزام شده بودند و نبود پشتیبانی هوایی در مرحله‌ی بعدی عملیات را از جمله ضعف‌های عمده‌ی نیروهای خودی عنوان کرده است.⁽²⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 2/11/1361، ص 18، اطلاعیه‌ی ارتش ستاد مشترک.

2) سند شماره 06426027 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه؛ شماره 305، 2/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 320607 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان به ارگان‌های نظامی و انتظامی، 7/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 341052 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، شماره 137، 2/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 353500 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 2847، 2/11/1361، سند تک‌برگی.

313

اقدامات افراد وابسته به حزب دمکرات و گروه کومه‌له در غرب و شمال کشور، شهادت روحانی روستای آبگرم سلماس را در پی داشت و مقابله‌ی نیروهای خودی با افراد مسلح غیر قانونی در این بخش‌ها، اسارت چند تن از افراد حزب دمکرات؛ آزادی گروگان‌ها و به دست آمدن تعدادی سلاح و مقداری مهمات را.

1. نیروهای حزب دمکرات کردستان با نفوذ به روستای آبگرم در 20 کیلومتری جنوب سلماس، روحانی روستا به نام ملا‌عزیز جنگلی را از منزلش ربودند و پس از شکنجه، با شلیک 3 گلوله به سرش به شهادت رساندند.

ملا‌عزیز جنگلی از روحانیان سنی و متعهد سلماس بود و در مسابقات حفظ و قرائت قرآن در سطح استان و سطح کشور مقام‌های اول و سوم را کسب کرده بود.⁽¹⁾

2. در سنندج، نیروهای حزب دمکرات به قصد ترور یکی از روحانیان این شهر به منزل وی مراجعه کردند که وی در منزل حضور نداشت.

افراد حزب هم با به رگبار بستن منزل این روحانی - که از سال 1332 دارای سوابق مبارزاتی بود - آن‌جا را ترک کردند.

این افراد همچنین به سمت یک خودرو گشت شهربانی تیراندازی کردند که زخمی شدن یکی از اهالی شهر را در پی داشت.⁽²⁾

3. در شمال دیواندره، نیروهای کومه‌له با نفوذ به روستای زرینه اقدام به بمب‌گذاری در محل تجمع خودروهای وزارت راه کردند که یکی از بمب‌ها در ساعت 8 عمل کرد و به یک بولدوزر آسیب رساند، ولی بقیه‌ی بمب‌ها قبل از انفجار به دست نیروهای سپاه خنثی شد.⁽³⁾

نیروهای خودی نیز برای مقابله با نیروهای مسلح غیر قانونی اقداماتی را انجام دادند:

در شهر مهاباد، نیروهای سپاه موفق شدند 5 نفر از اعضای رده بالای کادر شهری حزب دمکرات را دست‌گیر کنند. این افراد به طور مخفیانه در شهر فعالیت می‌کردند.⁽⁴⁾

در شمال شرقی سنندج نیروهای سپاه در یک عملیات گشت‌زنی وارد روستای دول‌بندی شده، با چته‌های حزب دمکرات درگیر شدند. در این درگیری یک تن از افراد حزب اسیر شد و 4 تن از نیروهای جهاد سازندگی که در اسارت نیروهای حزب دمکرات بودند، آزاد شدند.

در این عملیات همچنین 2 دستگاه بی‌سیم پی.آر.سی77؛ یک قبضه سلاح؛ 3 هزار فشنگ؛ 50 نارنجک؛ یک گونی دینامیت، فتیله و چاشنی و... به دست آمد.⁽⁵⁾

3. در محور سنندج - کامیاران نیروهای خودی به منظور پاک‌سازی روستای نران وارد این روستا شده، ضمن فراری دادن نیروهای حزب دمکرات موفق شدند 2 تن از افراد بومی را که به دست افراد حزب دمکرات اسیر شده بودند، آزاد کنند.⁽⁶⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 3/11/1361، ص 23، ارومیه؛ و - مأخذ 2، بخش اول.

2) سند شماره 64234 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 306، 2/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 232118 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 79، 2/11/1361، ص 2.

3) سند شماره 64281 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 307، 3/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 088064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به دادستانی محترم سپاه برادر قمی، شماره 14، 11/11/1361، ص 19.

4) مأخذ 2، بخش اول؛ و - سند شماره 088983 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، از ستاد مرکزی سپاه پاسداران (طرح و برنامه عملیات) اطلاعات و عملیات به قائم‌مقام کل سپاه، شماره 54، 11/11/1361، ص 4؛ و - سند شماره 353282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات شعبه طرح و عملیات (نزاجا معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات شعبه غیر نظامیان، 8/11/1361، ص 2.

5) مأخذ 2، بخش اول؛ و - سند شماره 353391 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه، شماره 2844، 1/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353501 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از روابط عمومی ناحیه‌ی کردستان به روابط عمومی قرارگاه حمزه، شماره 2848، 2/11/1361، سند تک‌برگی.

6) مأخذ 7، بخش دوم.

همچنین به نوشته‌ی خبرنامه‌ی روابط عمومی ستاد مرکزی، با استناد به گزارش قرارگاه حمزه، نیروهای این قرارگاه در چند مرحله عملیات که آخرین مرحله‌ی آن امروز اجرا شد، 10 روستا از توابع تکاب را پاک‌سازی کردند. در این عملیات‌ها، 25 تن از نیروهای مسلح غیر قانونی کشته یا زخمی شدند⁽¹⁾

314

حجت‌الاسلام ناصری حاکم شرع و رئیس دادگاه انقلاب اسلامی استان یزد، درباره‌ی اقدامات امنیتی انجام‌شده برای انهدام گروه‌های مسلح غیر قانونی به خصوص گروه کمونیستی سهند در این استان گفت:

«بعد از شهادت سومین شهید محراب حضرت آیت‌الله صدوقی قدس‌سره در سراسر کشور، مشخصاً فعالیت در جهت دست‌گیری و خنثی نمودن توطئه‌های گروهک محارب بوده است و در استان یزد هم ما موفق بوده‌ایم تا حدود زیادی این ماده‌ی فساد را ریشه‌کن کنیم. بعد از شهادت آیت‌الله صدوقی ما یک ریشه‌ها و شاخه‌هایی را در اطراف یزد کشف نموده و با تلاش پی‌گیر برادران، اعضای این شاخه‌ها دست‌گیر شده‌اند و بعضی که کم‌تر مجرم بوده‌اند پس از مدتی با تضمین آزاد شده‌اند و بعضی هم جهت تکمیل پرونده و محاکمه در حبس مانده‌اند. اخیراً گروه اتحادیه‌ی مبارزه‌ی کمونیستی معروف به "سهند" که در مرحله‌ی تدارک و تبلیغات و نیز در تلاش برای جمع‌آوری اسلحه و مهمات بوده‌اند و شاخه‌ی مفصلی در یزد و اصفهان داشته‌اند، شاخه‌ی آن‌ها در یزد به کلی متلاشی و ریشه‌کن شده و افراد آن در حال حاضر تحت محاکمه و بازداشت به سر می‌برند. در اصفهان هم بحمدالله اعضای آن دست‌گیر شده‌اند و در حال حاضر از نظر گروهک‌ها با هوشیاری برادران سپاه و یاری سازمان اطلاعاتی 36 میلیونی که بیدار و مراقب قضایا هستند [مشکلی وجود ندارد].⁽²⁾

315

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در دیدار با گروهی از نیروهای بسیج درباره‌ی اقداماتی که به تازگی برای بازگرداندن مجدد مصر به جمع کشورهای عربی انجام می‌شود، گفت:

«بیش‌تر کسانی که این تلاش را می‌کنند دلشان به حال مصر نسوخته، بلکه می‌خواهند راه مذاکره‌ی خود با صهیونیست‌ها را هموار کنند و چون رژیم مصر اولین خائن انجام‌دهنده‌ی مذاکرات کمپ‌دیوید است و دور ماندن او از دنیای عرب سازگار با این موضوع نیست، لذا سعی در بازگشت مصر به جهان عرب دارند که مسلماً موفق

1) سند شماره 089241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 36، 7/10/1361، ص 6، به نقل از گزارش از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع).

2) روزنامه‌ی کیهان، 30/10/1361، ص 7.

نخواهند بود، زیرا آن‌ها سعی می‌کنند به رژیمی در جهان عرب حیثیت دهند که در داخل کشور خود حیثیت ندارد.

آن‌ها سعی دارند که دشمنی ملت‌ها و دولت‌های مترقی با رژیم خائن مصر را کاهش دهند، غافل از این‌که دشمنی‌های انقلابی ملت مصر با آن رژیم روزافزون است و آن‌ها باید بدانند هر رژیمی که در جهان عرب با صهیونیست‌ها سازش کند، پایان عمرش نزدیک شده و محکوم به نابودی است.»

رئیس‌جمهور همچنین درباره‌ی پرهیز از وابستگی و اتکا به خواست الهی در پیروزی مردم فلسطین گفت:

«اگر مدعیان دفاع از فلسطین به خداوند متعال متکی شوند، مطمئناً فلسطین آزاد خواهد شد. کسانی که نام فلسطین را یدک می‌کشیدند، برای روز مبادا به شرق و غرب متوسل شدند و بالاخره ابرقدرت‌ها همان کاری را با آنان کردند که فلسطین هرگز چنین آزمایشی به خود ندیده بود.

G376

تنها به شرط مقاومت در برابر فشارهای جهانی است که خواهند توانست همه‌ی این ضعف‌ها، غربت‌ها و تنهایی‌ها را به قدرت بدل کنند.»⁽¹⁾

316

میرحسین موسوی نخست‌وزیر، درباره‌ی تحرکات سیاسی اخیر در سطح منطقه با اشاره به توان نظامی ایران گفت: «تنها چیزی که تمام این توطئه‌ها را می‌تواند خنثی کند اراده‌ی منسجم و آهنین ملت ماست که دشمنان را دچار خسران و یأس کرده است.» نخست‌وزیر افزود:

«همان طور که ریاست محترم مجلس اعلام کرده‌اند، خلیج فارس شیشه‌ی عمر بسیاری از قدرت‌هاست و این شیشه در دست نظام ما قرار دارد و خود این مسئله به صورت یک عامل بازدارنده مطرح است، اما ما فکر نمی‌کنیم که آن قدر این رژیم‌های ارتجاعی دچار کم‌عقلی بشوند که دست از پا خطا کنند. ما به این کشورها توصیه می‌کنیم به جای این مسافرت‌های بیهوده و تبلیغات علیه انقلاب اسلامی در منطقه گوش‌های خود را بازکنند و به مطالبی که به صورت منطقی برای همه‌ی وجدان‌های بشری قابل درک و پذیرش است، توجه نمایند.»⁽²⁾

1) مأخذ 1.

2) مأخذ 10، ص 2.

317

رادیو بی‌بی‌سی همچنان به انعکاس دیدار مسعود رجوی با طارق عزیز می‌پردازد.

گزارش رادیو بی‌بی‌سی که به نظر می‌رسد تلاشی برای عادی جلوه دادن این‌گونه داد و ستدهای سیاسی باشد در این محورها تنظیم شده است: حمایت سابقه‌دار دو کشور ایران و عراق از تشکل‌ها و گروه‌های مخالف یک‌دیگر؛ آلوده بودن مخالفان ملاقات رجوی و طارق عزیز به رابطه با عراق و دریافت کمک‌های مالی از آن کشور؛ اعتراض تلویحی بنی‌صدر به این دیدار و...

دیدار دو هفته‌ی پیش طارق عزیز نخست‌وزیر عراق با مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق و مسئول شورای ملی مقاومت، در میان گروه‌ها و شخصیت‌های سیاسی ایرانی در خارج واکنش‌های شدیدی را در پی داشته است.

G377

باقر معین درباره‌ی روابط عراق با مخالفان دولت ایران چنین می‌گوید:

«دو کشور ایران و عراق لزوماً نسبت به مخالفان داخلی طرف دیگر توجه خاصی مبذول می‌داشتند. کمک به کردها از سوی ایران و عدم کمک و شکست ملامصطفی پس از انعقاد قرارداد الجزیره در سال 1975 میان دو کشور، نمونه‌ی فاجعه‌بار این روابط است.

نمونه‌های دیگر آن پس از انقلاب به ویژه که آیت‌الله خمینی سال‌های درازی در عراق در تبعید به سر برد، بسیار است. مثل حمایت ایران از کردهای عراقی و به خصوص حمایت ایران از شیعیان عراقی که در اکثریت‌اند و فاقد قدرت سیاسی. یا حمایت عراق از کردهای ایرانی و برخی از گروه‌های خوزستانی و مخصوصاً دادن کمک مالی و ایستگاه‌های رادیو به مخالفان رژیم ایران. با توجه به این سوابق است که باید دیدار طارق عزیز و مسعود رجوی را در نظر گرفت. کردها و مجاهدین که هر دو عضو شورای ملی مقاومت‌اند، علی‌رغم عقب‌نشینی‌های فراوان، هنوز در داخل ایران دارای سازمان هستند و مسلحانه با حکومت ایران می‌جنگند. از این‌رو، طارق عزیز به دیدن مسعود رجوی رفت که مسئول شورای ملی مقاومت است، اما پیش از این دیدار، طارق عزیز در مصاحبه‌یی به لوموند از اهمیتی که عراق برای کردها و مجاهدین قائل است سخن گفت و افزود که با دیگر جناح‌های مخالف نیز دارای روابط عالی است.

وی افزود: "ترجیح می‌دهم که در این موضوع وارد جزئیات این‌که ما به آن‌ها کمک مادی می‌دهیم یا نه، نشوم؛ چه این امر مایه‌ی ناراحتی و یا شرم‌ساری آن‌ها را فراهم خواهد

آورد" و در واقع، آقای طارق عزیز با این سخنان همین کار را هم کرد، چون بسیاری از گروه‌ها بلافاصله تکذیب‌نامه صادر کردند و برخی گفتند نه از عراق کمکی گرفته‌اند و نه با عراق متجاوز به تفاهمی رسیده‌اند و آن‌گاه به دیدار مسعود رجوی با طارق عزیز حمله کردند. البته، برخی از این حملات خالی از حس رقابت و حسادت نیست، اما آنچه که شاید نشان‌دهنده‌ی نگرانی از تأثیر سوء این ملاقات بر مردم ایران باشد، بیانیه‌ی آقای بنی‌صدر رئیس شورا است که لزوم صدور بیانیه یی را در این مورد حس کرد.

آقای بنی‌صدر گفت که آمدن طارق عزیز را باید به منزله‌ی اعتراف به شکست از سوی یک متجاوز به نمایندگان مقاومت ملت ایران تلقی کرد.

البته، هم‌کاران آقای بنی‌صدر در روزنامه‌ی انقلاب اسلامی که در پاریس منتشر می‌شود، از این هم فراتر رفته و نوشتند: "گروه‌هایی که در مصاحبه‌ی طارق عزیز با لوموند آمده که از عراق کمک‌های مالی و غیر مالی دریافت می‌کنند، باید وضعیت خود را هر چه زودتر روشن بگردانند."

گرچه در بیانیه‌ی مشترک طارق عزیز و مسعود رجوی آمده که این روابط بر مبنای تفاهم متقابل سیاسی است و نه بر مبنای حمایت‌های نوع دیگر، با این حال، یکی از ناظران ایرانی که برای دفاع از آزادی و عدالت با رژیم گذشته و کنونی ایران مبارزه کرده، درباره‌ی این دیدار چنین گفت: "تجاوز عراق به خاک ایران، مایه‌ی خسارات جانی و مالی فراوان در ایران شد. از این گذشته، رژیم عراق هیچ گونه بنیاد اخلاقی ندارد و لذا مذاکره با یک چنین رژیمی نه‌تنها خطای سیاسی بزرگی است، بلکه گناهی است نابخشودنی.

در هر حال، مجاهدین و رهبرشان مسعود رجوی نظر دیگری دارند. آن‌ها معتقدند که این دیدار گامی است در راه صلح و آزادی ایران. از رژیم کنونی و از این گذشته شاید با توجه به عقب‌نشینی‌هایی که در داخل ایران مجاهدین گذاشته‌اند، رهبری مجاهدین در پاریس احساس می‌کند که باید وانمود کند که مشغول فعالیت است.»⁽¹⁾

318

خبرگزاری جمهوری اسلامی در یک جمع‌بندی از مواضع رسانه‌های کویت از تغییر لحن مطبوعات و رسانه‌های کویت در برابر ایران خبر داد.

خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران با یادآوری نامه‌ی صدام حسین به امیر کویت و جواب وی به صدام به گونه‌یی درصدد ارتباط این نامه‌نگاری‌ها و تحولات اخیر در

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 307، 1/11/1361، صص 16 و 17، رادیو بی‌بی‌سی، 30/10/1361؛ و - واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 1/11/1361، صص 14 و 15، رادیو بی‌بی‌سی، جام جهان‌نمای اول.

رسانه‌های کویتی است. در گزارش این خبرگزاری آمده است:

«هر چند متن نامه‌هایی که طی هفته‌ی گذشته میان امیر کویت و صدام تبادل شد فاش

نشده است، ولی طی هفته‌ی جاری، ارگان‌های رسمی کویت و رسانه‌های گروهی این کشور با تغییر نسبی در موضع خود نسبت به جمهوری اسلامی ایران لحن ملایم‌تری در پیش گرفته‌اند. روزنامه‌های الوطن، الانباء و الرأی‌العام، طی هفته‌ی گذشته با احتیاط عمل کرده و کم‌تر به مقاله‌های توهین‌آمیز و یا انتشار اخبار منفی پرداخته‌اند. همچنین، روزنامه‌های الانباء و الوطن در شماره‌ی امروز خود خبر مربوط به بودجه‌ی 4 میلیارد دلاری جنگ را چاپ کرده‌اند. روزنامه‌های عرب تایمز و کویت تایمز که به زبان انگلیسی منتشر می‌شوند، بیش از روزنامه‌های عرب‌زبان این کشور تغییر موضع داده‌اند و حتی برای اولین‌بار خبر بودجه‌ی 4 میلیارد دلاری جنگ با عراق را با تیترهای بزرگ در صفحه‌ی اول خود چاپ کرده‌اند. این روزنامه‌ها، روز گذشته نیز خبری تحت عنوان "خشم ایران از اتلاف نفت جهان اسلام توسط رژیم طرف‌دار غرب سعودی به نفع غرب" منتشر کرده بودند.

روزنامه‌ی القبس نیز برای اولین بار در شماره‌ی پریروز خود متن قطع‌نامه‌ی پنج سازمان فلسطینی در لیبی را که در آن ماده‌یی مربوط به لزوم پشتیبانی از انقلاب اسلامی ایران و قطع مناسبات با رژیم عراق وجود داشت، منتشر کرده و دیروز نیز با تیتر بزرگ در صفحه‌ی اول خود طرحی به منظور نظرخواهی شامل 19 سؤال مطرح کرده و از اعراب و فلسطینی‌های مقیم کویت خواسته بود با جواب به این سؤال‌ها نظر خود را در مورد عرفات، 5 سازمان مخالف عرفات و طرح فاس به دفتر روزنامه ارسال کنند.

جالب این است که در یکی از این 19 سؤال، روزنامه از خوانندگان خود خواسته بود تا به این مسئله که (آیا در حال حاضر پشتیبانی از ایران بر علیه عراق به نفع مسئله‌ی فلسطین است)، پاسخ دهند.

روزنامه‌ی السیاسه نیز طی هفته‌ی گذشته این خط را دنبال کرده و به دنبال سرمقاله‌ی 3 روز قبل خود مبنی بر لزوم گذشت از اشتباه عراق و احتیاج به هم‌کاری کشورهای منطقه من‌جمله ایران، امروز نیز [در] سرمقاله یی به قلم احمد جارالله سردبیر این روزنامه تحت عنوان "پرداخت غرامت برای پایان دادن بلامانع است"، می‌نویسد: "ایران یک کشور پراهمیت در منطقه است و با داشتن مناسبات صمیمانه با کشورهای هم‌جوار خود می‌تواند بسیاری از فواید حسن هم‌جواری را کسب کند." وی می‌افزاید: "ما اکنون دریافته‌ایم که جنگ‌های میان ما جز به نفع ابرقدرت‌ها نیست و اکنون نیز با احترام به قبول شرایط ایران از جانب عراق می‌گوییم پرداخت این پول به ایران بهتر از تبدیل آن به اسلحه و کشتار ملت دو کشور است، ولی آیا این غرامت می‌تواند برای ایران ارزشی به اندازه‌ی دوستی و محبت و هم‌کاری و حسن هم‌جواری با عراق و کلیه‌ی همسایگان آن در منطقه داشته باشد. از

طرف دیگر، دولت کویت نیز طی یادداشتی که امروز تسلیم سفارت جمهوری اسلامی ایران در کویت کرد، ضمن اظهار تمایل به لزوم توسعه‌ی مناسبات دوستانه میان دو کشور، در

مورد اهانت جراید کویت به جمهوری اسلامی ایران نوشته است: "این مطلب به جراید کویتی تذکر داده شده، ولی مطبوعات جمهوری اسلامی ایران نیز از هیچ گونه جوسازی بر علیه کویت دریغ نکرده و حسن هم‌جواری را رعایت ننموده‌اند.⁽¹⁾

1) مأخذ 13، بخش اول، صص 4 و 5، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/10/1361.

روزشمار جنگ جمعه 1 بهمن 1361 6 ربیع‌الثانی 1403 21 ژانویه 1983

319

شهر آبادان امروز هدف حملات توپ‌خانه‌یی ارتش عراق قرار گرفت. همچنین به حریم هوایی ایلام و خوزستان تجاوز شد.

شهر آبادان به طور پراکنده هدف گلوله‌های توپ‌های عراق قرار گرفت که بر اثر آن 4 نفر مجروح شدند و 3 منزل مسکونی تخریب شد.⁽¹⁾

هواپیماهای عراقی نیز با تجاوز به حریم هوایی استان ایلام و خوزستان، بخش‌هایی از شهر دهلران را بمب‌باران کردند که خساراتی به شهر وارد شد، اما تلفات جانی به بار نیامد.

در این باره ستاد مشترک ارتش با صدور اطلاعیه‌یی اعلام کرد که در ساعت 11:20 و 11:40 امروز، دو هواپیمای عراقی در غرب دزفول هدف آتش جنگنده‌های نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران قرار گرفتند و در خاک عراق سرنگون شدند.⁽²⁾

320

یک تیپ از نیروهای عراقی در منطقه‌ی گره‌شیر حد فاصل رودخانه‌ی چنگوله و سرخه در منطقه‌ی عمومی ایلام، به قصد تصرف ارتفاع استراتژیک چنگوله وارد عمل شدند.

ساعت 3:30 بامداد نیروهای عراقی با بهره‌گیری از آتش پشتیبانی توپ‌خانه‌ی ارتش عراق، به این منطقه حمله کردند، اما نیروهای خودی با اقدامات تدافعی به موقع، توانستند مانع پیشروی دشمن شوند و در نهایت با ورود نیروهای عشایر و محاصره‌ی مهاجمان، فرمانده نیروهای عمل‌کننده‌ی عراق و حدود 40 نفر دیگر از مهاجمان کشته یا زخمی شده و نیروهای عراقی مجبور به عقب‌نشینی شدند.⁽³⁾

فرماندهی منطقه‌ی 7 سپاه کشوری در گزارشی به فرماندهی کل سپاه درباره‌ی نتایج این عملیات چنین گزارش داد: «دشمن با متحمل شدن تلفات سنگین و با به جای گذاشتن تعداد زیادی کشته و مجروح و تعداد قابل ملاحظه‌یی اسلحه و تجهیزات

1) سند شماره 64281 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 307، 3/11/136، ص 5.

2) روزنامه‌ی کیهان، 2/11/1361، ص 18، اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی؛ و - سند شماره 64234 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 306، 2/11/1361، ص 2؛ و - روزنامه‌ی کیهان، 3/11/1361، ص 3.

3) سند شماره 088983 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، از ستاد مرکزی سپاه پاسداران (طرح و برنامه عملیات) اطلاعات عملیات به قائم‌مقام کل سپاه، شماره 54، 11/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 088299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به قائم‌مقام فرماندهی، شماره 14، 4/11/1361، ص 13.

مجبور به فرار شد که در میان کشته‌شدگان چندین افسر و درجه‌دار دیده می‌شود.»

در ادامه‌ی این گزارش آمده است: «جنازه‌ی تعداد زیادی از مزدوران هم اکنون در منطقه‌ی عملیات پراکنده می‌باشد. در ضمن، 4 نفر از برادران به درجه‌ی رفیع شهادت نایل آمدند.»⁽¹⁾

اکبر ترکان استاندار ایلام، در خصوص نقش نیروهای مردمی و به ویژه عشایر ایل شوهان در دفع این تجاوز گفت: «چادرنشینان عشایر اهل شوهان به محض مشاهده‌ی حمله‌ی پیاپی دو گردان عراقی، با سلاح‌های سبک خود به کمک نیروهای جمهوری اسلامی شتافتند.»

استاندار ایلام همچنین افزود: «اهالی ایل شوهان با رشادت بی‌نظیری به طور همه‌جانبه گردان‌های عراقی را که از پشتیبانی هوایی برخوردار بودند مورد حمله قرار دادند و به کمک رزمندگان دلیر ما حملات بعثیون را دفع کردند.»⁽²⁾

321

در منطقه‌ی سومار یک گروه از نیروهای گشتی - رزمی خودی در عملیاتی ایذائی به مواضع نیروهای عراق حمله کردند و پس از وارد کردن خسارات و تلفاتی به نیروهای عراقی و بر هم زدن آرایش دفاعی دشمن، به مواضع خویش بازگشتند. در این حمله تعدادی از نیروهای عراقی کشته شدند و 30 اسلحه‌ی کلاشینکف، 7 قبضه آر.پی.جی7 و یک دستگاه بی‌سیم به غنیمت نیروهای خودی درآمد.⁽³⁾

322

در عملیات پاک‌سازی منطقه‌ی شمال بانه، 28 تن از نیروهای خودی به شهادت رسیدند و 6 تن از افراد حزب دمکرات نیز کشته شدند. حمله به یک پاسگاه مرزی و به گروگان گرفتن یک روستایی، از دیگر اقدامات خراب‌کارانه‌ی افراد مسلح غیر قانونی در مناطق غرب و شمال غرب کشور بود.

1. نیروهای سپاه و بسیج با اجرای عملیاتی به پاک‌سازی روستاهای شمال بانه پرداختند. در مرحله‌ی اول این عملیات در اطراف روستاهای سفید دره و خیاوین، 6 تن از نیروهای حزب دمکرات کردستان به هلاکت رسیدند.

در ادامه‌ی عملیات، نیروهای عمل‌کننده درخواست نیروی کمکی کردند، اما به دلیل برخی ناهماهنگی‌ها و نبود تجربه‌ی کافی، به محاصره‌ی چته‌های حزب دمکرات درآمدند و 28 تن از آنان به شهادت رسیدند⁽⁴⁾

رادیو صدای کردستان ارگان خبری حزب دمکرات کردستان ایران، تعداد تلفات نیروهای خودی را 43 تن اعلام کرد.⁽⁵⁾

2. در نوسود نیز نیروهای مسلح غیر قانونی به پاسگاه مرکزی این شهر حمله کردند. در

1) سند شماره 64275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه7 به فرماندهی کل سپاه، شماره 3148، 3/11/1361، سند تک‌برگی.

2) روزنامه‌ی کیهان، 5/11/1361، ص 18، باختران.

3) مأخذ 2، بخش اول.

4) سند شماره 353994 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه، شماره 317، 3/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 64317 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه فرماندهی حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، 9/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 64233 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 308، 4/11/1361، ص 1.

5) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/11/1361، ص 3، رادیو بغداد، بغداد، گزارشی از رادیو صدای کردستان ایران.

این حمله یکی از سربازان پاسگاه براثر اصابت گلوله به شهادت رسید.⁽¹⁾

3. در محور سلماس به ارومیه، افراد مهاجم یکی از اهالی روستای خان تختی را به گروگان

بردند و پس از اعمال شکنجه و کندن قسمتی از پوست صورت، وی را آزاد کردند.⁽²⁾

323

فرماندهی کل سپاه اعلام کرد که به تازگی تعدادی از پزشکان فرانسوی از طریق بازرگان واقع در 46 کیلومتری جنوب غربی مهاباد، وارد ایران شده و در روستاهای اطراف مهاباد، مجروحان گروه کومه‌له را مداوا می‌کنند.⁽³⁾

امروز 3 نفر از اعضای کادرهای بالای حزب دمکرات با معرفی خود به نیروهای انتظامی مهاباد درخواست امان‌نامه کردند. یکی از این افراد در حکومت گذشته فرماندار پیرانشهر بوده است.⁽⁴⁾

دو نفر از وابستگان به گروه کومه‌له و حزب دمکرات کردستان پس از محاکمه به جرم هم‌کاری مسلحانه با این سازمان‌ها، خرید و فروش اسلحه و جاسوسی به نفع عراق، اعدام شدند.⁽⁵⁾

324

امروز تعدادی از مسئولان استان باختران در جلسه‌یی به بررسی روند بازسازی مناطق جنگی غرب کشور پرداختند. سرپرست بنیاد امور مهاجرین جنگی استان مازندران نیز از وضعیت مهاجران جنگی این استان گزارش داد.

جلسه‌یی به منظور بازسازی و نوسازی مناطق جنگی غرب کشور، با حضور نماینده‌ی امام‌جمعه‌ی باختران، استاندار و معاون استاندار در امر بازسازی و نوسازی مناطق جنگی و مسئولان اجرایی ستاد بازسازی مناطق جنگی استان باختران در محل استانداری تشکیل شد.

استاندار باختران در این جلسه ضمن تشکر از فعالیت‌ها و عملکرد ادارات و دستگاه‌های اجرایی، خواستار سرعت بخشیدن به اجرای کارهای محول شده به ادارات و دستگاه‌های اجرایی شد.

در این جلسه همچنین در خصوص بودجه‌ی اختصاص یافته به امر بازسازی مناطق جنگی، اعلام شد که این بودجه در سال 1361 سه میلیارد و 635 میلیون ریال بوده که از این مقدار 2 میلیارد و 733 میلیون و 660 هزار و 624 ریال آن تا تاریخ 27 دی 1361 هزینه شده است و بودجه‌ی درخواستی برای سال 1362 معادل 13 میلیارد و 350 میلیون ریال است.⁽⁶⁾

تا کنون 4 هزار و 200 تن از مهاجران مناطق جنگی مستقر در استان مازندران به

1) سند شماره 67728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه7 فرماندهی به فرماندهی کردستان، 7/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 088064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به دادستان محترم سپاه برادر قمی، شماره 14، 11/11/1361، ص 17؛ و - سند شماره 67637 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 309، 5/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 64215 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات (شاجا) به نخست‌وزیر (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، شماره 43، 4/11/1361، سند تک‌برگی.

3) سند شماره 64187 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از فرماندهی کل به فرماندهی منطقه11، شماره 5294، 1/11/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 64281 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 307، 3/11/1361، ص 1.

5) سند شماره 353360 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، شماره 347، 5/11/1361، سند تک‌برگی.

6) روزنامه‌ی اطلاعات، 2/11/1361، ص 8، باختران.

شهرهای خود بازگشته‌اند.

سرپرست بنیاد امور مهاجرین جنگی استان مازندران در جلسه‌یی که به منظور بررسی وضعیت مهاجران جنگی مستقر در این استان تشکیل شد، ضمن اعلام این

مطلب افزود: «این بنیاد در حال حاضر 12 هزار نفر از برادران و خواهران جنگ‌زده را تحت پوشش دارد.» وی در مورد اشتغال مهاجران مناطق جنگی گفت: «واحد اشتغال بنیاد امور مهاجرین مناطق جنگی استان، با ساختن 48 دستگاه بلوک‌زنی، 12 دستگاه قالی‌بافی و 120 چرخ خیاطی و تأسیس 14 کارگاه در و پنجره‌سازی فلزی، یک کارگاه قایق‌سازی و یک کارگاه درودگری، تشکیل 12 شرکت تعاونی و دادن وام اشتغال در جهت بهبود وضع اشتغال مهاجرین خدمات فراوانی ارائه کرده است.»⁽¹⁾

325

میزان صدور نفت از جزیره‌ی خارک؛ بارگیری تعداد کشتی‌های حامل از این جزیره و وضعیت فعلی تأسیسات صدور نفت، محورهای اصلی گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی است.

یک مقام آگاه در جزیره‌ی خارک در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی (مرکز اهواز) اعلام کرد: «روزانه 2 میلیون بشکه نفت از جزیره خارک به خارج صادر می‌شود.» وی افزود: «به طور متوسط در ماه، 50 کشتی نفت‌کش از ملیت‌های مختلف از این جزیره بارگیری می‌کنند.» این مقام افزود: «خوش‌بختانه کلیه‌ی تأسیسات و خطوط لوله‌ی انتقال نفت جزیره‌ی خارک که بر اثر بمب‌باران‌های موشکی دشمن بعثی - صهیونیستی عراق آسیب دیده بود، بازسازی شده است، همچنین چهار خط لوله‌ی 48 اینچی انتقال نفت از محل مخازن نفت اسکله‌ی "تی" به طول 43

کیلومتر بازسازی شده و اشکالات آن برطرف گردیده است.»

این اسکله که از ده اسکله تشکیل شده، در حال حاضر فعال و کشتی‌های نفت‌کش بزرگ کار بارگیری نفت از این اسکله و اسکله‌ی بزرگ آذرباد - که از چهار اسکله تشکیل شده است - را انجام می‌دهند⁽²⁾

326

اتمام حجت و دادن فرصت دیگری به حامیان حکومت عراق و به مجامع سیاسی و حقوقی جهان و یادآوری سیاست ایران مبنی بر عدم اشغال خاک عراق و پافشاری بر احقاق حق ایران به منزله‌ی یک کشور مورد هجوم قرار گرفته، از نکات مهم سخنان آقای هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های عربی نمازجمعه‌ی امروز تهران بود.

خلاصه‌یی از ترجمه‌ی سخنان ایشان چنین است:

1) همان، ص 4، ساری، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 308، 2/11/1361، ص 3، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/11/1361.

«آنچه در خطبه‌ی عربی آورده‌ام که روح مطلب این است، من به دنیا گفته‌ام اتمام حجت کرده‌ام و اعلام فرصت، ما بعد از عملیات محرم با همه‌ی قدرتی که داشتیم بیش از دو ماه است که صبر کرده‌ایم و با همه امکانات‌مان هم به دنیا اعلان کرده‌ایم که ما قصد اشغال عراق را نداریم، ما حق‌مان را می‌خواهیم و مهم‌ترین حق‌مان این است که حق همه‌ی دنیای اسلام است و آن این است که متجاوزی که این همه خسارت به دنیای اسلام وارد کرده است و این همه جنایت کرده است، باید محاکمه شود که دیگر کسی به فکر تجاوز به کشورهای دیگر نیفتد.

G385

و ما دنبال این بودیم، بیش از دو ماه صبر کردیم، در تمام این دو ماه که صبر کردیم و همیشه آماده هستیم برای حرکت، این‌ها نه‌تنها به حرف‌های ما توجه نکردند، بلکه باز هم سریع رفتند دنبال اسلحه با سفرها، ملاقات‌ها، تحریک‌ها و همین چیزهایی که امروز دارید می‌بینید و خیال کردند که از این فرصت استفاده کنند و پای صدام را محکم‌تر کنند و جنگ طولانی‌تر شود.

ما صبر زیاد کردیم و برای آخرین بار، باز یک مهلت به حامیان صدام و خود صدام داریم می‌دهیم و این مهلت را آن‌ها استفاده بکنند، اگر استفاده نکنند دنیای اسلام و مسلمین را من در این نمازجمعه و این تریبون مقدس به شهادت می‌طلبم و آن‌ها را شاهد می‌گیرم که دو سه ماه صبر برای یک نیروی مردمی شهیدداده‌ی پیروز و نیرومند، با نشاط، شهادت‌طلب دیگر کافی است و ما همه‌ی صبرهای‌مان را کرده‌ایم و همه‌ی اتمام حجت‌های‌مان را کرده‌ایم و همه‌ی حرف‌های‌مان را زده‌ایم و باز یک مهلت دیگر، از همین جا عرض می‌کنم در اختیار اربابان صدام و خود صدام می‌گذاریم که توجه بکنند و با این اتمام حجت حرف‌های‌مان را زده‌ایم.»⁽¹⁾

327

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه‌ی ایران به منظور شرکت در گفت و گوهای سه‌جانبه با کشورهای لیبی و سوریه وارد دمشق شد.

خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از اولین روز این سفر اعلام کرد: «[وزیر امور خارجه‌ی کشورمان] به منظور انجام یک دیدار رسمی سه روزه از سوریه، صبح وارد دمشق شد و مورد استقبال عبدالحلیم خدام معاون نخست‌وزیر و وزیر امور

1) مأخذ 2، بخش اول، ص 10 مکرر.

خارجه‌ی سوریه قرار گرفت.

آقای ولایتی را در این سفر، معاون سیاسی و مدیرکل سیاسی آسیا - افریقایی وزارت امور خارجه هم‌راهی می‌کنند. وزیرخارجه‌ی کشورمان دیشب در دمشق با عبدالحلیم خدام معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه‌ی سوریه ملاقات و گفت و گو کرد.» این خبرگزاری در ادامه افزود: «در این ملاقات که ناصر مدوره معاون وزارت خارجه‌ی سوریه، شیخ‌الاسلام معاون سیاسی و لواسانی مدیرکل آسیا - افریقایی وزارت خارجه‌ی کشورمان و سفیر جمهوری اسلامی ایران در دمشق نیز حضور داشتند، پیرامون اوضاع جاری بین‌المللی و مخصوصاً تحولات اخیر و اوضاع جاری منطقه و همچنین گسترش روابط بین دو کشور بحث و تبادل نظر شد.»

G386

خبرنگار اعزامی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران نیز از سوریه گزارش داد: «به نظر ناظران و هیئت‌های مطلع سیاسی، [در] ملاقات‌های سه‌جانبه‌یی که بین مقامات عالی‌رتبه‌ی کشورهای ایران، سوریه و لیبی در دمشق برقرار شده است، مسائل مهم منطقه مورد بحث و بررسی قرار گرفته و [این دیدارها] از اهمیت فوق‌العاده‌یی برخوردار است.»

این گفت و گوها 3 ساعت طول کشید، که این امر نشان‌دهنده‌ی اهمیت آن و موارد متعددی است که بین طرفین مطرح و بررسی شده است.

بر اساس همین گزارش، جلسه‌ی هیئت عالی‌رتبه‌ی ایران و هیئت لیبیایی به سرپرستی محمد الزاوی وزیر دادگستری آن کشور، که ساعت 22:30دقیقه به وقت محلی و ساعت 24 به وقت تهران آغاز شد، 75 دقیقه به طول انجامید.

در این جلسه بر گفت و گو در مورد روابط دو کشور و تفاهم در زمینه‌های بین‌المللی و منطقه‌یی تأکید شد. همچنین دو طرف اذعان داشتند که وضع حاکم بر منطقه موجب تثبیت هر چه بیش‌تر نفوذ امریکا و اسرائیل در منطقه می‌باشد و متأسفانه بعضی کشورهای به ظاهر اسلامی در این راه قدم برمی‌دارند.

این ملاقات‌های دوجانبه بین هیئت‌های عالی‌رتبه‌ی سیاسی قبل از گردهمایی سه‌گانه، می‌تواند به منزله‌ی هماهنگی نظرها بین این کشورها در زمینه‌ی مسائل مطرح‌شده قلمداد شود.

به گزارش خبرنگار اعزامی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به سوریه، در

گردهمایی هیئت‌های عالی‌رتبه‌ی سیاسی ایران، سوریه و لیبی در خصوص موضوعات مختلف منطقه از قبیل تهاجم رژیم صهیونیستی به لبنان، توطئه‌های امپریالیست‌ها و صهیونیست‌ها و همچنین تجاوز حکومت صهیونیستی عراق به جمهوری اسلامی ایران بحث و تبادل نظر شده است. در این جلسه همچنین هم‌کاری‌های سه‌جانبه‌ی کشورهای ایران، سوریه و لیبی به منظور مقابله با این توطئه‌ها بررسی شد.⁽¹⁾

328

رادیو اسرائیل که حساسیت فراوانی به روابط ایران با اعراب و به ویژه سوریه و لیبی دارد، درباره‌ی سفر ولایتی به دمشق و دیدار وی با مسئولان سوریه و لیبی گفت: وزیران خارجه‌ی ایران، سوریه و لیبی در دمشق با یک‌دیگر ملاقات کردند، به عقیده‌ی ناظران سیاسی دلیل مسافرت ناگهانی آقای ولایتی به دمشق، نگرانی دولت ایران از بهبود مناسبات سوریه با عراق و رفع اختلافات بین دو جناح حزب بعث در دمشق و بغداد می‌باشد.

رادیو اسرائیل درباره‌ی دلیل سفر آقای ولایتی به سوریه گفت: «منابع خبری کشورهای عرب عقیده دارند که علت ورود ناگهانی آقای ولایتی به دمشق کوشش‌هایی است که ولی‌عهد عربستان سعودی هم اکنون برای رفع اختلافات سوریه و عراق به عمل می‌آورد.»

این رادیو به نقل از روزنامه‌ی کویتی الانباء افزود: «مقامات عربستان سعودی نسبت به رفع اختلافات بین سوریه و عراق بسیار خوش‌بین هستند و عقیده دارند به مجرد آن‌که این اختلافات حل شود، جنگ ایران و عراق نیز پایان خواهد یافت.»

رادیو اسرائیل همچنین با نقل مطالبی از روزنامه‌ی النهار چاپ بیروت، گفت: «عربستان سعودی در چهارچوب تلاش خود می‌کوشد عبور نفت صادراتی عراق را از طریق سوریه تجدید کند. با تجدید عبور نفت نه‌تنها عراق خواهد توانست ارز خارجی بیش‌تری به دست آورد، بلکه سوریه نیز مقادیر زیادی حق‌العبور دریافت خواهد کرد. با تلاش‌های عربستان احتمال زیادی [وجود] دارد صدام حسین و حافظ اسد رهبران و جناح متنازع احزاب بعث عراق و سوریه با یک‌دیگر دیدار کنند.

این روزنامه نوشت: رئیس‌جمهور عراق ابراز آمادگی کرد در صورت بازگشایی لوله‌ی نفت هشتصد کیلومتری، همه‌ی اختلافات سیاسی خود را با سوریه حل کند.»

رادیو اسرائیل در بررسی تاریخچه‌ی روابط سوریه و عراق در خصوص این خط لوله‌ی نفتی، گفت: «جریان نفت در این لوله بعد از سالیان دراز، ده ماه پیش تجدید شد، ولی دو روز پس از آن، سوریه قراردادی برای دریافت پنجاه میلیون بشکه نفت از ایران امضا کرد و لوله‌ی نفت عراق را دوباره بست.»

روزنامه‌ی المدینه چاپ عربستان نوشت: «به دنبال تلاش‌های کنونی دولت ریاض،

1) مأخذ 2، بخش اول، ص 17؛ و - مأخذ 14، ص 2، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دمشق.

به زودی صدام حسین و حافظ اسد یک کنفرانس عالی با شرکت ملک فهد در ریاض ترتیب خواهند داد.»⁽¹⁾

در این حال، روزنامه‌ی الخلیج آخرین مواضع سوریه را چنین منعکس کرد: «احمد اسکندر وزیر اطلاعات سوریه، گفت: «مطلب جدیدی درباره‌ی روابط سوریه و عراق وجود ندارد.» الخلیج افزود: «این اظهارات ظاهراً اشاره به گزارش‌های مطبوعات راجع به طرح مصالحه میان عراق و سوریه توسط عربستان می‌باشد. ولی‌عهد عربستان هفته‌ی گذشته به بغداد و دمشق سفر کرد. وزیر اطلاعات سوریه گفت: «آن‌ها که در نظر دارند نسبت به سوریه موضع دوستانه داشته باشند باید نسبت به آرمان ملی آزادسازی فلسطین و اعاده‌ی حقوق ملی اعراب متعهد باشند.»⁽²⁾

329

فاخر ایکل وزیر انرژی و معاون طبیعی ترکیه که در راس یک هیئت اقتصادی - بازرگانی به منظور انجام پاره‌یی مذاکرات نفتی و بازرگانی به ایران آمده بود، تهران را به قصد ترکیه ترک کرد. وزیر انرژی و معادن طبیعی ترکیه قبل از ترک تهران در فرودگاه مهرآباد در مصاحبه‌یی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن اظهار خوش‌وقتی از ملاقات با مقامات نفتی و بازرگانی جمهوری اسلامی ایران، این سفر را کاملاً رضایت‌بخش و مفید توصیف کرد و گفت: «در خلال 5 روز اقامت هیئت ترکیه در ایران، این شانس را داشتیم که نتایج قراردادهای ده ماه گذشته با جمهوری اسلامی ایران را مورد مطالعه‌ی مجدد قرار دهیم و از این‌که مشاهده کردیم ارتباطات همه‌جانبه‌ی دو کشور پیوسته رشد فزاینده‌یی داشته رضایت داریم.»⁽³⁾

وزیر انرژی و معادن طبیعی ترکیه افزود: «ایران یک منبع تولیدکننده‌ی انرژی برای ترکیه است و در طول ملاقات‌های متعدد با مقامات نفت جمهوری اسلامی ایران، قرارداد فروش 5 میلیون تن نفت خام به ترکیه در سال آینده به امضا رسید.»⁽⁴⁾

330

روزنامه‌ی نیویورک تایمز در مقاله‌یی با عنوان "ایران 4 میلیارد دلار برای جنگ در نظر گرفته است" نوشته است: «ایران دیروز بودجه‌ی جنگی خود برای سال آینده را 4 میلیارد دلار اعلام کرد که این بودجه نمایان‌گر مصمم بودن ایران برای شکست دادن عراق است.»

رادیو ایران ضمن نقل این خبر از روزنامه‌ی نیویورک تایمز، افزود که این مطلب را نخست‌وزیر در مصاحبه‌یی مطبوعاتی اعلام کرده و گفته است که بیش از یک میلیارد دلار تنها برای بازسازی مناطق نابودشده به وسیله‌ی نیروهای متجاوز عراقی در نظر گرفته شده است.⁽⁵⁾

1) مأخذ 16، صص 12 و 13، رادیو اسرائیل، 1/11/1361، به نقل از روزنامه‌ی الانباء چاپ کویت به نقل از روزنامه‌ی النهار چاپ بیروت روزنامه‌ی المدینه چاپ عربستان.

2) مأخذ 16، ص 9، ابوظبی، خبرگزاری کویت، 1/11/1361، به نقل از روزنامه‌ی الخلیج.

3) مأخذ 14، ص 3.

4) مأخذ 2، بخش اول، ص 2، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

5) مأخذ 16، ص 2، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/11/1361، به نقل از روزنامه‌ی نیویورک تایمز به نقل از رادیو ایران.

331

طارق یوحنا میخائیل عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، با جورج براون وزیر امور خارجه‌ی پیشین انگلیس در بغداد ملاقات کرد.

براون و عزیز در خصوص مسائل مورد علاقه‌ی دو طرف و اوضاع خاورمیانه گفت و گو و تبادل‌نظر کردند. گفتنی است براون چهارشنبه‌ی گذشته نیز، گفت و گوهای مشابهی با حسن علی وزیر تجارت عراق، انجام داده بود.⁽¹⁾

332

در حالی که شایعه‌ی پرداخت غرامت از طرف کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس در صورت توافق ایران با درخواست‌های صلح همچنان در برخی محافل سیاسی در جریان است، روزنامه‌ی کویتی الانباء - که ظاهراً با توجه به موقعیتش و نزدیکی به منابع سیاسی عربی اطلاعات موثقی در اختیار دارد - در این باره اطلاعاتی را منتشر کرد که به خوبی نحوه‌ی برخورد کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس را با موضوع پرداخت غرامت نشان می‌دهد.

این روزنامه آورده است: «هر چند ایران مبلغ درخواستی خود به عنوان غرامت جنگی را از 200 میلیارد دلار به 100 میلیارد دلار تقلیل داد، ولی کشورهای عرب خلیج [فارس] به علت این‌که خود را طرف درگیر نمی‌دانند از پرداخت آن سر باز زده‌اند.» الانباء سپس به اقدامات اخیر سعودی اشاره کرده و نوشته است: «در پس سخت‌گیری‌های شدید ایران، سعودی در صدد مصالحه‌ی عراق و سوریه برآمد. چنانچه این اقدام به نتیجه برسد، سوریه ایران را قانع خواهد کرد که جنگ را متوقف و با عراق به مذاکره بپردازد و در آن حال صندوق عمران جهانی غرامت جنگی را تأمین و خرابی‌ها را بازسازی خواهد کرد.»

این روزنامه ادامه داد: «منابع آگاه عرب معتقدند اگر ایران به سیاست فعلی خود ادامه دهد موفقیتی برای میانجی‌گری الجزایر وجود ندارد.»⁽²⁾

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 2/11/1361، ص آخر، به نقل از گزارش رسیده از بیروت؛ و - مأخذ 2، بخش اول، ص آخر، به گزارش یونایتدپرس از بیروت.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 309، 3/11/1361، ص 4، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/11/1361، به نقل از روزنامه‌ی کویتی الانباء.

روزشمار جنگ شنبه 2 بهمن 1361 7 ربیع‌الثانی 1403 22 ژانویه 1983

333

نیروهای خودی در عملیاتی نفوذی توانستند یک خودرو عراقی ار منهدم کنند. حمله‌ی هوایی در ایلام ناکام ماند. همچنین ارتش عراق مدعی شد 3 کشتی ایرانی را هدف قرار داده است.

نیروهای سپاه در منطقه‌ی هلاله میمک به مواضع دشمن نفوذ کرده و با کار گذاشتن مین در جاده‌ی تدارکاتی عراق، یک جیپ فرماندهی دشمن را منهدم کردند. در این عملیات همه‌ی سرنشینان خودرو به هلاکت رسیدند.⁽¹⁾

امروز نیز 10 هواپیمای عراقی به حریم هوایی استان و شهر ایلام تجاوز کردند، اما بر اثر آتش سلاح‌های پدافند خودی موفق به اجرای عملیات نشده، منطقه را ترک کردند.⁽²⁾

ارتش عراق در بیانیه‌یی مدعی شد که 3 کشتی ایرانی را که سعی داشتند وارد آب‌های خور موسی شوند شناسایی کرده و هدف قرار داده است، خبرگزاری‌های آسوشیتدپرس و رویتر نیز این خبر را به نقل از رادیو بغداد انعکاس دادند⁽³⁾

334

اقدامات خراب‌کارانه‌ی افراد مُسلح در مناطق مختلف غرب و شمال کشور، تلفات و خساراتی در پی داشت.

1. نیروهای مسلح غیر قانونی در گردنه‌ی کانی‌سفید در جاده‌ی ابراهیم‌آباد در شمال غربی دیواندره، عملیات کمین اجرا کردند که بر اثر آن 2 سرباز ژاندارمری و یکی از نیروهای سپاه شهید و 5 نفر از نیروهای سپاه، بسیج و پیش‌مرگان کرد مسلمان زخمی شدند، از تلفات مهاجمان اطلاعی در دست نیست.⁽⁴⁾

1) سند شماره 088064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به دادستانی محترم سپاه، شماره 14، 11/11/1361، ص 15.

2) روزنامه‌ی کیهان، 2/11/1361، ص 18.

3) سند شماره 218079 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه سیاسی و اطلاعاتی، واحد اطلاعات و تحقیقات کمیته مرکزی انقلاب اسلامی، شماره 23، 8/12/1361، ص 32.

4) سند شماره 353360 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، شماره 347، 5/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 67637 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 309، 5/11/1361، ص 1.

2. در اطراف مهاباد، افراد مسلح به یک پایگاه خودی حمله کردند. در این حمله 4 سرباز زخمی شدند.⁽¹⁾

در شمال شرقی سردشت، یک سرباز جمعی نیروهای ژاندارمری به یک تله‌ی انفجاری برخورد کرد که یک پای وی از مچ قطع شد.⁽²⁾

یک خودرو ژاندارمری در محور ارومیه به سرو، روی مین رفت که بر اثر انفجار آن یک سرباز زخمی شد و خودرو نیز آسیب دید.⁽³⁾

ژاندارمری کردستان گزارش داد: نیروهای مسلح غیر قانونی با اجرای کمین یک خودرو سازمانی ستاد جنگ‌زدگان سنندج را در محور سنندج - مریوان ربوده و 3 سرنشین آن را به گروگان گرفتند، 2 نفر از سرنشینان از افراد عادی و نفر دیگر از نیروهای درجه‌دار ژاندارمری بودند⁽⁴⁾

مهاجمان در اطراف دیواندره، یک دستگاه تراکتور را که به یکی از اهالی روستای علی‌آباد تعلق داشت منهدم کردند.⁽⁵⁾

335

در پی اجرای عملیات مشترک سپاه و ارتش، شماری از افراد گروه‌های مسلح غیر قانونی در شمال مهاباد، کشته و تعدادی نیز دست‌گیر شدند. همچنین چند تن از افراد حزب دمکرات خود را تسلیم نیروهای سپاه کردند.

در یک عملیات مشترک که نیروهای سپاه و ارتش در روستای قم‌قلعه واقع در شمال مهاباد و اطراف آن اجرا کردند و پس از چندین ساعت درگیری، 16 تن از افراد مسلح وابسته به سازمان مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی خلق به هلاکت رسیده و 4 تن نیز دست‌گیر شدند. در این عملیات 10 تن از نیروهای مسلح غیر قانونی نیز زخمی شدند و اسناد و مدارک سازمانی فراوانی به دست نیروهای خودی افتاد. از افراد خودی نیز 4 تن شهید و 7 تن زخمی شدند. بر اساس گزارش منابع نظامی، اغلب افرادی که در این عملیات کشته یا دست‌گیر شدند از اهالی مناطق شمالی کشور بودند که در این منطقه فعالیت مسلحانه انجام می‌دادند.⁽⁶⁾

امروز همچنین 4 تن از وابستگان به حزب دمکرات کردستان خود را به نیروهای سپاه معرفی کردند. یکی از این افراد قادر عبدی از افراد با نفوذ حزب دمکرات و از اعضای سابق کمیته‌ی مرکزی این حزب بود.⁽⁷⁾

1) سند شماره 64233 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی)

به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 308، 4/11/1361، ص 1.

2) سند شماره 346594 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری کردستان (معاونت سیاسی)، شماره 317، 3/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 5، ص 2.

3) سند شماره 64281 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 307، 3/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 353427 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه (ع)، شماره 309، 3/11/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 341060 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری کردستان، شماره 139، 4/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 67713 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 6/11/1361، ص 1.

5) مأخذ 4، بخش اول.

6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 310، 4/11/1361، ص 5، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/11/1361؛ و - سند شماره 089347 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 39، 18/11/1361، صص 8 و 9، به نقل از گزارش ستاد منطقه11 سپاه پاسداران؛ و - سند شماره 353488 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه مهاباد به فرماندهی قرارگاه بعثت، شماره 346، 2/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 7، بخش اول؛ و - سند شماره 06426027 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، شماره 305، 2/11/1361، سند تک‌برگی.

7) سند شماره 64242 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه به ستاد مرکزی سپاه، شماره 609، 2/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 64316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (مرکز فرماندهی) به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، 9/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 103876 بولتن گزارش روزانه، واحد معاونت اطلاعات سپاه پاسداران، شماره 225، 4/11/1361، صص 4 - 3.

336

عبدالرحمن قاسملو رهبر حزب دمکرات کردستان ایران، ادعا کرد که افراد مسلح این حزب 14 هزار نفر از نیروهای دولتی را در کردستان به هلاکت رسانده یا زخمی کرده‌اند.

رادیو بغداد با اعلام این خبر افزود: «خبرگزاری اتریش به نقل از عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، گزارش داد که طی سه ماه اخیر، 6 هزار و 197 تن از نیروهای دولتی کشته و 8 هزار و 272 نفر زخمی شدند. همچنین 480 خودرو نظامی منهدم گردید.»⁽¹⁾

13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 309، 3/11/1361، صص 21 و 22، رادیو بی‌بی‌سی، 2/11/1361.

337

بی‌بی‌سی رادیوی دولتی انگلیس، در برنامه‌یی - که متن آن سرشار از جنبه‌های قوی سیاسی و تبلیغاتی بود - از تهیه‌ی یک فیلم تلویزیونی از در مناطق تحت اشغال نیروهای مسلح غیر قانونی در کردستان ایران به وسیله‌ی یک گروه انگلیسی خبر داد.

برخورد یک طرفه و سمپاتی قوی به نیروهایی که علیه حاکمیت فعلی کشور در حال جنگ هستند از مشخصات بارز گزارش بی‌بی‌سی در توصیف این فیلم است.

در این فیلم که به گفته‌ی این رادیو قرار است در چند روز آینده از شبکه 4 تلویزیون انگلیس پخش شود، سعی شده به هر اقدامی علیه حاکمیت جمهوری اسلامی ایران حتی مبارزه‌ی مسلحانه مشروعیت داده شود.

G393

در گزارش بی‌بی‌سی که با توجه به روند کلی فیلم تهیه شده است، به اقدامات سازنده و رفاهی جمهوری اسلامی در مناطق کردنشین هیچ اشاره‌یی نمی‌شود و درباره‌ی اقدامات گروه‌های مسلح غیر قانونی در ممانعت از آبادانی مناطق کردنشین و این‌که چرا این نیروهای معارض افراد جهاد سازندگی را - که از نقاط گوناگون کشور برای سازندگی این مناطق عازم شده‌اند - به شهادت می‌رسانند یا به اسارت می‌گیرند، مطلبی وجود ندارد.

علاوه بر این‌ها مطالب ناروایی همچون اجبار کردن نیروهای بسیجی برای هم‌کاری با نیروهای نظامی و... از جمله مطالب قابل ذکر این گزارش است در بخشی از گزاش بی‌بی‌سی آمده است:

«یک گروه انگلیسی مرکب از خبرنگاران و فیلم‌برداران تلویزیون، اخیراً از قسمتی از کردستان ایران که تحت کنترل نیروهای حزب دمکرات کردستان ایران است، بازدید

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 2/11/1361، ص 2، رادیو بغداد، 2/11/1361، گزارش از خبرگزاری اتریش.

کرده‌اند. فیلمی که این گروه تهیه کرده‌اند قرار است روز چهارشنبه‌ی این هفته در کانال 4 تلویزیون به معرض نمایش گذاشته شود. اما "جف ریلین" از بخش شرقی بی‌بی‌سی این فیلم را - که قبلاً برای خبرنگاران نشان داده شده است - دیده است و این گزارش را درباره‌ی آن تهیه کرده است که می‌شنوید: گروهی از فیلم‌برداران تلویزیون، یک خبرنگار زن، یک عکاس و یک متخصص ضبط صدا از طریق عراق با کاروان قاطر، خود را به کردستان ایران رسانده‌اند، با وجود سختی‌های ناشی از صعب‌العبور بودن راه‌ها و آغاز زمستان، این گروه توانسته‌اند یک حلقه فیلم 6 ساعته با خود به هم‌راه بیاورند که از آن یک برنامه‌ی نیم‌ساعته‌ی تلویزیونی تهیه شده است، این فیلم بیش‌تر بر جنبه‌های بشری، مشکلات چندین میلیون کرد ایرانی تأکید دارد. به دلیل جنگ بین چریک‌های کرد با پیش‌مرگان که خواهان خودمختاری هستند و نیروهای جمهوری اسلامی که می‌کوشند با زور رژیم آیت‌الله خمینی را بر منطقه مسلط کنند، رابطه‌ی این چند میلیون نفر با جهان خارج قطع شده است. آن طور که فیلم به روشنی نشان می‌دهد این جنگ یک جنگ فراموش شده است؛ جنگی است که کم‌تر توجه مردم جهان را به خود جلب می‌کند و در نتیجه، هیچ گونه کمک خارجی نمی‌رسد نه کمک نظامی به چریک‌ها و نه کمک‌های بشردوستانه به مردم. این فیلم نیم‌ساعته فعالیت تنها گروهی را که به کمک کردها آمده‌اند، نشان می‌دهند.

این‌ها پزشکان برجسته‌ی سازمانی موسوم به کمک پزشکی بین‌المللی هستند. پزشکان این سازمان فرانسوی داوطلبانه خدمت می‌کنند و در بسیاری از جنگ‌هایی که در جهان اتفاق می‌افتد به مداوای مجروحان جنگ می‌پردازند. قسمت‌هایی از فیلم که به وسیله‌ی یک پزشک فرانسوی که در کار فیلمبرداری تجربه ندارد برداشته شده که در این برنامه گنجانده شده است. این فیلم یک مورد تخلیه‌ی بیمارستان را نشان می‌دهد و چند مجروح را از جمله دختر کوچکی را که در نتیجه‌ی اصابت موشک جراحت مهلکی برداشته است. این برنامه همچنین صحنه‌هایی از زندگی در روستا را نشان می‌دهد؛ یک مدرسه را و یک ایستگاه رادیویی را که هر دو توسط حزب دمکرات کردستان ایران اداره می‌شود و نیز چریک‌های پیش‌مرگ را با عده‌یی از مجاهدین خلق که متحد آن‌ها هستند در حال تمرین نظامی نشان می‌دهد. در این فیلم تلویزیونی اثری از صحنه‌های جنگ نیست، اما فیلم مصاحبه‌یی را با یک پسر سیزده ساله‌ی کُرد از منطقه‌ی سردشت کردستان نشان می‌دهد که جزء اسرای چریک‌هاست. در این مصاحبه این پسر سیزده ساله‌ی کرد شرح می‌دهد که چگونه پاسداران انقلاب وی را به زور وادار کردند که به بسیج بپیوندد. این فیلم به زمینه‌ی تاریخی مبارزه‌ی کردها نمی‌پردازد، اما در فیلم مصاحبه‌یی با دکتر عبدالرحمن قاسملو رهبر حزب دمکرات کردستان ایران

در خود کردستان انجام داده شده است.

در این مصاحبه، دکتر قاسملو بیش‌تر درباره‌ی این‌که رابطه‌ی کردها با جهان خارج قطع شده است و نیز درباره‌ی احتیاج مردم کردستان به پزشک، دارو و محمولات امدادی صحبت می‌کند. این فیلم همچنین رنج و مرارت 25 هزار نفری را نشان می‌دهد که مجبور به ترک خانه و کاشانه‌ی خود شده‌اند و مجبورند سخت‌ترین زمستان‌ها را در چادر و خانه‌های موقتی به سر بیاورند. فیلم بیانگر این قضیه است که ادامه‌ی زندگی این 25 هزار نفر به کمک‌هایی که از آن سوی کوهستان‌ها به آن‌ها می‌رسد بستگی دارد. اما فیلم چنین اظهار نظر می‌کند که اگر جنگ ایران و عراق پایان پذیرد کردهای ایرانی ممکن است با خطر بیش‌تری از طرف رژیم ایران رو به رو شوند.»⁽¹⁾

338

کمیته‌ی انقلاب اسلامی استان مازندران درباره‌ی اقدامات بازدارنده‌ی این نهاد علیه نیروهای سازمان مجاهدین خلق اطلاعیه‌یی را بدین شرح منتشر کرد:

«به اطلاع مردم شهیدپرور استان مازندران می‌رساند که کمیته‌ی انقلاب اسلامی بابل طی ماه‌های گذشته، موفق شد چندین خانه‌ی تیمی و لانه‌ی فساد منافقین را کشف نموده و تعداد 67 نفر از گروهک متلاشی‌شده‌ی منافقین را که در حمله‌های مسلحانه علیه نظام جمهوری اسلامی و امت حزب‌الهی شرکت داشته‌اند، دست‌گیر نموده و از آنان مقادیر زیادی اسلحه‌ی کمری و ژ3 و غیره و همچنین تعداد زیادی فشنگ کشف گردید. تمامی دست‌گیرشدگان با تکمیل پرونده تحویل دادستانی بابل شده‌اند.»⁽²⁾

به گزارش ستاد منطقه‌ی 2 کشوری سپاه، سرنشینان یک موتورسیکلت به طرف نیروهای بسیج که در حال عبور از خیابان جی اصفهان بودند، تیراندازی کرده و سپس نارنجک دست‌سازی را به طرف آن‌ها پرتاب کردند که با هوشیاری و واکنش به موقع نیروهای بسیجی آسیبی به آن‌ها نرسید.⁽³⁾

339

علی‌اکبر ولایتی که در رأس هیئتی برای شرکت در اجلاس مشترک ایران، سوریه و لیبی به دمشق رفته بود امروز به تهران بازگشت.

وی در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی در فرودگاه تهران، ضمن ابراز خرسندی از نتایج این نشست درباره‌ی اهداف و دستاوردهای این سفر گفت: در حقیقت این سفر که برای شرکت در اجلاس سه کشور سوریه، لیبی و ایران انجام گرفت، مقدمه‌یی است بر تحرک جدید کشورهای مسلمان و تلاشی است برای جلوگیری از به سازش کشانده شدن

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 309، 3/11/1361، صص 21 و 22، رادیو بی‌بی‌سی، 2/11/1361.

2) مأخذ 2، ص 19، ساری، به نقل از اطلاعیه‌ی کمیته‌ی انقلاب اسلامی استان مازندران.

3) سند شماره 64408 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه2 (مرکز فرماندهی) به ستاد مرکز فرماندهی کل سپاه، 10/11/1361؛ و - سند شماره 67272 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش هفتگی از ستاد منطقه2 (مرکز فرماندهی) به ستاد مرکزی (فرماندهی کل)، شماره 657، 3/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 232112 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار داخلی مربوط به ضد انقلاب، شماره 174 - 11 - 2، 2/11/1361، ص 1.

قضیه‌ی فلسطین و همچنین مقابله با اشغال لبنان به دست رژیم اشغال‌گر قدس و توطئه‌هایی که برای سرپا نگه‌داشتن حکومت متزلزل صدام به عمل می‌آید.

ولایتی در ادامه‌ی این گفت و گو با یادآوری این مطلب که این اجلاس نقطه‌ی عطفی در تاریخ مبارزات ملت‌های مسلمان و عرب به شمار می‌آید، گفت: سه کشور سوریه، لیبی و ایران درباره‌ی مسائل مربوط به لبنان و فلسطین، جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و از سرگیری فعالیت‌های جبهه‌ی پایداری با شرکت جمهوری اسلامی ایران، آرای مشابهی داشتند، از جمله این‌که ارتش متجاوز رژیم اشغال‌گر قدس باید بدون قید و شرط لبنان را به طور کامل ترک کند.

وزیر امور خارجه افزود:

سه کشور معتقدند که باید تلاش‌های لازم برای جلوگیری از به سازش کشاندن قضیه‌ی فلسطین به عمل آید و هرگونه توطئه‌ی سازش‌کارانه در جهت تحقق یافتن توطئه‌ی کمپ‌دیوید باید خنثی شود.

وی همچنین خاطرنشان کرد که سوریه و لیبی از تلاش‌های جمهوری اسلامی ایران برای دفاع از حقوق مشروع خود در مقابل حکومت صهیونیستی صدام و ادامه‌ی مبارزه تا تحقق شرایط ایران پشتیبانی کردند.

دکتر ولایتی سپس با تأکید بر حمایت ایران، سوریه و لیبی از مبارزات ملت عراق به منظور نابودی حکومت مزدور صدام، گفت که بیانیه‌ی مشترک این اجلاس در مورد نتایج آن، به زودی در مراکز هر سه کشور منتشر خواهد شد.⁽¹⁾

محمد الزاوی وزیر دادگستری لیبی نیز که به نمایندگی از کشورش در این نشست سه‌جانبه شرکت داشت در گفت و گوی اختصاصی با خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی ایجاد موازنه در جبهه‌ی مترقی و مرتجع منطقه و لزوم اسقاط حکومت فعلی عراق گفت: تنها راه ایجاد موازنه‌ی استراتژیک میان کشورهای مترقی و مرتجع در منطقه، برچیده شدن حکومت بغداد است. وی همچنین خاطرنشان کرد: صدام این مهره‌ی امریکا و اسرائیل که سد راه رزمندگان اسلام جهت پیکار در صف مقدم جبهه علیه اسرائیل است دیر یا زود سرنگون خواهد شد.

الزاوی افزود: برای ایجاد یک موازنه‌ی استراتژیک با تلاش ملت‌های مبارزِ جمهوری اسلامی ایران، سوریه و لیبی و گروه‌های انقلابی فلسطینی و لبنانی جهت متلاشی کردن همه‌ی پایگاه‌های امریکایی و اسرائیلی در منطقه و به ویژه در اراضی اشغالی، راهی جز سرنگونی حکومت صهیونیستی - امپریالیستی صدام و پیوستن ملت عراق به این ملت‌های مبارز وجود ندارد.

وی اضافه کرد که به راه انداختن جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران به دستور امریکا

1) روزنامه‌ی کیهان، 3/11/1361، ص 21، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

و توسط صدام، کاملاً در جهت متوقف کردن جریان مزبور است⁽¹⁾

روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی نزدیک ساختن روابط دو کشور سوریه و بغداد ضمن نقل

سخنان روز گذشته‌ی احمد اسکندر وزیر اطلاعات سوریه، مبنی بر این‌که هیچ گونه تغییری در روابط بین دمشق و بغداد روی نداده است، درباره‌ی فعالیت‌های اخیر عربستان سعودی در نزدیک کردن دو کشور سوریه و عراق نوشته است: «در پی فعالیت‌های سیاسی عربستان سعودی در هفته‌ی گذشته، دیدار ناگهانی صدام از ریاض و سفر عبدالحلیم خدام به پایتخت عربستان سعودی در محافل سیاسی خلیج فارس، اظهار نظر می‌شد که میانجی‌گری رهبران سعودی نتیجه‌ی مثبت به بار آورده و دمشق و بغداد در آینده‌ی نزدیک با یک‌دیگر آشتی خواهند کرد(!) قبلاً اعلام شده بود دیدارهای ولی‌عهد عربستان سعودی از بغداد و دمشق جزئی از تلاش مرتجعین عربستان سعودی برای نزدیک ساختن عراق و سوریه در ادامه‌ی تلاش‌های امریکا برای محاصره‌ی انقلاب اسلامی ایران در منطقه است.»⁽²⁾

340

سیدمحمد غرضی وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران، به اتفاق چند تن از معاونان این وزارت‌خانه و دو نفر از اعضای کمیسیون نفت مجلس شورای اسلامی به منظور شرکت در اجلاس فوق‌العاده‌ی اوپک عازم ژنو شد.⁽³⁾وی قبل از سفر در سخنانی به تبیین مواضع ایران در این اجلاس، نقش عربستان سعودی در ایجاد اخلال در بازار نفت و راه‌کارهای مناسب برای عبور از بحران جاری در تصمیم‌گیری‌های آتی اوپک پرداخت.

سیدمحمد غرضی گفت: «ملت ایران شاهد آن است که در چند هفته‌ی اخیر، وزرای نفت کشورهای عربی سه جلسه در عمان، کویت و بحرین داشته‌اند و وزرای نفت لیبی و نیجریه نیز به ایران آمدند که این موضوع در رابطه با قدرت سیاسی ایران مطرح می‌شود.»

وزیر نفت افزود: «کنفرانس قبلی اوپک نتیجه‌یی مشخص نگرفت، این کنفرانس 5/18 میلیون بشکه برای تولید مجموع اوپک تعیین کرد، اما سهم هر کشور از این تولید تعیین نشد و پس از آن روزنامه‌های اروپایی نوشتند تا ایران در این باره توافق نکند، مسئله حل نمی‌شود. این دو جنبه دارد: یکی جنبه‌ی مثبت است که قدرت سیاسی ایران را می‌رساند و دیگری این‌که آن‌ها می‌خواهند سوء استفاده کنند و بگویند ایران مانع از به نتیجه رسیدن کنفرانس بوده است.»

وی با اشاره به تولیدات فراوان عربستان سعودی بعد از انقلاب ایران گفت: «به تدریج در ظرف یک سال و نیم گذشته، ایران سهمیه‌ی خودش را در بازار نفت به دست آورده است و الآن وضع به طوری است که اگر عربستان سعودی برای تولید خودش سهمیه‌ی 4 تا 5/4 میلیون بشکه را قبول نکند، نه سقف 5/18 میلیون بشکه قابل قبول است و نه قیمت 34 دلار برای هر بشکه تثبیت می‌شود.»

1) همان، ص 22، دمشق.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 2/11/1361، ص آخر، خبرگزاری فرانسه از ابوظبی به گزارش از روزنامه‌ی الخلیج چاپ امارات عربی متحده.

3) مأخذ 16، ص 3.

وزیر نفت افزود:

«با ازدیاد تولید نفت عربستان وضع بازار باز بدتر از این هم خواهد شد و این

وضعی است که خود عربستان به وجود آورده و اکنون باید جبران کند. ما انتظار داریم که وزرای نفت شرکت‌کننده در اجلاس‌های عمان و کویت و بحرین به این نتیجه رسیده باشند که باید از قیمت دفاع بشود و سهمیه‌ی نفت عربستان به شدت تعدیل شود و حداقل برای مدت یک سال تولید عربستان 4 تا 5/4 میلیون بشکه نفت تثبیت بشود تا وضع قیمت در بازار روال اصلی خود را پیدا کند. سیاست ایران همیشه این بوده است که از اوپک دفاع شود و سیاست مستقل کشورهای تولیدکننده‌ی نفت بتواند خارج از فشارهای استعماری که از خارج و داخل اوپک وارد می‌شود تصمیم بگیرد.»

مهندس غرضی ادامه داد: «فرمول تعیین سهمیه بر اساس میزان جمعیت، نیاز اقتصادی، ذخایر نفتی و سابقه‌ی تولید، شرایط اصلی تعیین سهمیه‌بندی است، اما ممکن است بعضی از کشورها آن را نپذیرند. ما برای جا افتادن این شرایط وقت صرف خواهیم کرد.» وی گفت: «توفیق اوپک بستگی به این دارد که عربستان سعودی چه رقمی را برای تولید خودش بپذیرد و چه تضمینی در این مورد بدهد.» وزیر نفت افزود: «ایران از اوپک دفاع خواهد کرد همچنان که از منافع خودش دفاع خواهد کرد، ما در اجلاس قبلی رقم 2/3 میلیون بشکه‌یی را برای تولید نفت خودمان عنوان کرده‌ایم، اما اگر عربستان رقم 4 تا 5/4 میلیون بشکه را برای تولید نفت خودش و دفاع از قیمت 34 دلار برای هر بشکه نفت خام عربستان را قبول کند و این قیمت در بازار تثبیت بشود ما در نظریات خودمان تا حدودی که بتوانیم تجدیدنظر خواهیم کرد.»

وزیر نفت افزود:

«پیشنهاد ما این است که سقف کل تولید 17 میلیون بشکه تعیین شود و اگر مجموع تولید از این بیش‌تر شود، هر تغییری وضع بازار را به همین صورت نگه خواهد داشت. با قبول سقف تولید 17 میلیون بشکه‌یی برای اوپک و با توجه به این‌که بسیاری از تولیدکنندگان اوپک بدهکار بانک‌های اروپایی و امریکایی هستند. عربستان سعودی اگر بخواهد حسن تفاهم نشان دهد این نظر را خواهد پذیرفت، اگر بخواهند قیمت را تثبیت بکنند و نگذارند این قیمت شکست بخورد باید برای مدت یک سال سقف تولیدشان را بر اساس این پیشنهاد پایین بیاورند.»⁽¹⁾

خبرگزاری یونایتدپرس در بازتاب سخنان آقای غرضی اعلام کرد: «ایران عربستان سعودی را به خاطر ایجاد بحران در زمینه‌ی قیمت‌گذاری و تولید نفت در سازمان کشورهای تولیدکننده‌ی نفت (اوپک) مورد نکوهش قرار داد. محمد غرضی وزیر نفت ایران، قبل از عزیمت جهت شرکت در اجلاس فوق‌العاده‌ی اوپک گفت: "عربستان سعودی مسئول ایجاد مازاد عرضه‌ی نفت در جهان است."»⁽²⁾

1) مأخذ 16، ص 3.

2) مأخذ 16، ص 23، واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس از بیروت.

341

نشریه‌ی انگلیسی بررسی اقتصادی خاورمیانه (میدل ایست اکونومیک سروی) با اشاره به اجلاس فوق‌العاده‌ی وزیران نفت اوپک در روزهای آینده، جنگ اصلی را میان ایران و عربستان دانست و ضمن اشاره به نقش ایران در موفقیت این اجلاس به انتظاراتی که از عربستان می‌رود، نیز اشاره کرد. به نوشته‌ی میدل ایست، دست‌یابی به هدف اعلام‌شده‌ی این اجلاس برای توافق بر سر تعیین سهمیه‌های تولید نفت برای سیزده کشور عضو اوپک، به یک شبه معجزه نیاز دارد.

روزنامه‌ی کیهان به نقل از این نشریه آورده است: در پی دیدار وزیر نفت لیبی از تهران در هفته‌ی گذشته، اکنون گزارش‌ها حاکیست که ایران آماده است میزان تولید خود را از سه میلیون و دویست هزار بشکه در روز به دو میلیون و نیم بشکه در روز کاهش دهد. اما این به شرطی است که عربستان حاضر شود تولید روزانه‌ی خود را به چهار و نیم میلیون بشکه برساند.⁽¹⁾

342

اگر ژاپنی‌ها از ادامه‌ی اجرای تعهدات خود در مورد طرح پتروشیمی ایران - ژاپن شانه خالی کنند، احتمالاً از کارشناسان ترکیه در این خصوص استفاده خواهد شد.

مهندس طاهری نجف‌آبادی معاون وزیر نفت در امر پتروشیمی، در مصاحبه‌یی اختصاصی با خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام این مطلب، گفت: «در مدت اقامت هیئت اقتصادی ترکیه در ایران، به اتفاق تعدادی از مسئولین این هیئت به مدت سه روز از مجتمع پتروشیمی در بندر امام خمینی بازدید به عمل آمد و از آن‌جا که آن‌ها نیز در حال احداث مجتمعی نظیر پتروشیمی بندر امام خمینی در ازمیر ترکیه هستند، طی گفت و گوهای مکرری که به عمل آمد، قرار شد در صورت عدم اعلام هم‌کاری ژاپنی‌ها از وجود کره‌یی‌ها و به ویژه از ترک‌ها جهت ارائه‌ی طرح کمک بگیریم. همچنین این هیئت از مجتمع پتروشیمی شیراز نیز دیدار کردند که در صورت لزوم از آن‌ها دعوت به عمل خواهد آمد.»

وی افزود: «با وجودی که تخصص کره‌یی‌ها از ترک‌ها بیش‌تر است، ولی هم‌کاری با ترک‌ها امیدوارکننده‌تر از کره‌یی‌ها است.»⁽²⁾

343

هیئت نمایندگی چین به منظور دیدار از عراق وارد بغداد شد. همچنین عراق و ژاپن قرارداد هم‌کاری امضا کردند.

به گزارش رادیو بغداد، سحرگاه امروز هیئت نمایندگی حزب کمونیست چین به

1) مأخذ 16، ص 23، به نقل از نشریه‌ی بررسی اقتصادی خاورمیانه.

2) مأخذ 13، ص 6، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/11/1361.

ریاست آقای چانگ شیان فنگ مشاور هیئت ارتباطات بین‌المللی وابسته به کمیته‌ی مرکزی حزب کمونیست چین برای دیدار از عراق، به دعوت رهبری ملی حزب سوسیالیست بعث وارد بغداد شد.

آقای شیان فنگ ضمن ابراز خشنودی از سفرش به عراق گفت:

این هیئت در این دیدار با حزب سوسیالیست بعث در مورد افزایش هم‌کاری و تحکیم دوستی میان دو خلق عراق و چین مذاکراتی به عمل خواهد آورد.⁽¹⁾

عراق و ژاپن امروز یک قرارداد هم‌کاری مشترک امضا کردند که در آن بر ضرورت گسترش هر چه بیش‌تر روابط اقتصادی و بازرگانی میان دو کشور در چارچوب قرارداد هم‌کاری 1974 تأکید شده است. حسن علی وزیر بازرگانی عراق به نمایندگی از این کشور و سفیر ژاپن در بغداد به نمایندگی از دولت ژاپن این قرارداد را امضا کردند.⁽²⁾

344

پس از روزنامه‌ی کویتی الانباء که روز گذشته با انتشار مقاله‌یی امکان پرداخت غرامت جنگی از جانب کشورهای عربی و به خصوص عربستان سعودی به ایران را رد کرده بود، امروز هم دو روزنامه‌ی کویتی عرب تایمز و السیاسه به این موضوع پرداختند. مطالب این دو روزنامه که مسئله‌ی پرداخت غرامت جنگی به ایران در محافل سیاسی کشورهای عربی موضوعی جدی نیست و مطرح کردن آن در زمان‌های خاصی تنها جنبه‌های تبلیغاتی دارد. عرب تایمز در این باره نوشته است:

«باید راه دوستانه‌یی وجود داشته باشد تا بتوان ایران را متقاعد کرد که اختلافاتش با عراق در درازمدت به نفع این کشور همچنین به نفع عراق تمام نخواهد شد و مسئله بیش‌تر [بزرگ‌تر] از پرداخت غرامت مالی که ایران بر آن مصر است، می‌باشد."

این روزنامه در ادامه افزوده است: «عراق به خاتمه دادن به جنگ علاقه‌مند است و پرداخت غرامت درخواست‌شده توسط کشورهای منطقه تأثیری برای آن‌ها نخواهد داشت، لکن آیا پرداخت یک چنین غرامتی با برقراری روابط دوستانه و هم‌کاری که بسیار پرثمرتر خواهد بود، قابل مقایسه است [؟] غرامت تحت فشارهای غیر قانونی پرداخت خواهد شد. بعد از آن شک و تیرگی بر روابط حاکم خواهد شد. ایران از یک چنین روابطی که در زمان صلح بیش از زمان جنگ به آن احتیاج خواهد داشت، سودی نخواهد برد.»

السیاسیه نیز نوشته است: «ایران باید به این مسئله بیندیشد که ادامه‌ی جنگ به نفع او نیست و اهمیت مسئله بیش از دریافت مبلغی به عنوان غرامت است. هر چند عراق آماده‌ی صلح است و کشورهای خلیج [فارس] آماده‌ی پرداخت خسارات جنگی هستند، ولی آیا این پول به اندازه‌ی دوستی با کشورهای هم‌جوار ارزش دارد؟»⁽³⁾

1) مأخذ 12.

2) مأخذ 13، ص 31، رادیو صوت‌الجماهیر، 2/11/1361.

3) مأخذ 13، صص 2 و 3، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/11/1361.

345

عبدو یمانی وزیر اطلاعات عربستان سعودی، ضمن ستایش از کمک‌های مصر به عراق در جنگ با ایران، مصر را جزء جدانشدنی از دنیای عرب خواند.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، یمانی در مصاحبه‌یی با روزنامه‌ی الجزیره که روز گذشته منتشر شد، با این ادعا که مصر گام‌های دل‌گرم‌کننده‌یی تحت حاکمیت حسنی مبارک برداشته، گفته است: «تأکید ما باید روی ذات و اساس باشد و نه فرم، اساس این است که نزدیکی مصر به اعراب یک عامل مثبت به نفع مصر و دیگر اعراب است و این امر باید تقویت شده، مورد استقبال قرار بگیرد تا مصر بتواند به عنوان یک عضو فعال و مؤثر از خانواده‌ی واحد عرب به آن بازگردد.»⁽¹⁾

346

روزنامه‌ی کیهان در گزارشی به سیر بازسازی روستاهای آسیب‌دیده‌ی استان خوزستان پرداخته است.

این روزنامه در گزارش خود آورده است: «کار بازسازی و نوسازی 230 روستای شهرستان [دشت] آزادگان بر عهده‌ی ستاد بازسازی و نوسازی روستاهای مناطق جنگ‌زده‌ی استان‌های خراسان، کرمان و اراک می‌باشد. که از این تعداد حدود 75 درصد روستاها تخریبی و مابقی به کلی ویران شده است. بر اساس این گزارش، کار بازسازی روستاهای خوزستان به ستادهای بازسازی و نوسازی جهاد سازندگی تهران، اراک، خراسان، فارس، سمنان، بوشهر، کرمان، اصفهان و قم واگذار شده است که از 6 ماه پیش تا کنون، کار جمع‌آوری مین و تسطیح زمین‌های کشاورزی، تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی و مرمت خانه‌های تخریب شده توسط جهادهای مزبور آغاز و با خودیاری روستائیان همچنان ادامه دارد.»⁽²⁾

1) مأخذ 16، ص 22، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از روزنامه‌ی الجزیره.

2) مأخذ 16، ص 2، اهواز.

روزشمار جنگ یکشنبه 3 بهمن 1361 8 ربیع‌الثانی 1403 23 ژانویه 1983

347

امروز ارتش عراق شهرهای آبادان، سرپل ذهاب و دهلران را هدف حمله قرار داد.

در گلوله‌باران شهر آبادان یک نفر مجروح و 5 منزل مسکونی تخریب شد.⁽¹⁾

شهر سرپل ذهاب نیز هدف اصابت چندین گلوله‌ی کاتیوشا قرار گرفت. بر اثر این حمله یک نفر شهید و 15 نفر زخمی شدند و به چندین منزل نیز خساراتی وارد شد⁽²⁾

همچنین هواپیماهای دشمن چندین بار دهلران و اطراف آن را بمب‌باران کردند که فقط موجب تلف شدن تعدادی گوسفند شد.⁽³⁾

348

در محور سقز - میاندوآب نیروهای مسلح غیر قانونی به نیروهای ژاندارمری مستقر در پایگاه باباساری حمله کرده، 6 تن از آن‌ها را به اسارت بردند.⁽⁴⁾

در سلماس نیز 2 تن از نیروهای حزب دمکرات ضمن تحویل یک اسلحه و مقداری مهمات خود را به نیروهای سپاه این شهر تسلیم و تقاضای امان‌نامه کردند.⁽⁵⁾

349

رادیو بغداد دیدار رجوی و طارق عزیز را دارای آثار مهم و تعیین‌کننده در منطقه دانست. بر اساس توافق رهبران سازمان مجاهدین خلق و مسئولان عراقی، افراد این سازمان در اردوگاه‌های اسرای ایرانی، اقدام به برگزاری کلاس های سیاسی و ایدئولوژیکی می‌کنند.

رادیو بغداد درباره‌ی اهمیت و جایگاه دیدار اخیر رهبر سازمان مجاهدین خلق با مقامات عراقی در پاریس، گفت: «در پی ملاقات و بیانیه‌ی مشترک آقای مسعود رجوی و نائب نخست‌وزیر عراق آقای طارق عزیز که آثار مهم و تعیین‌کننده‌یی در معادلات سیاسی منطقه بر جای گذاشت و رژیم ایران را هر چه بیش‌تر در انزوا فروبرده، سردمداران رژیم ایران، اکنون به تکاپوی شدیدی دست زده‌اند تا راه‌گریزی از این تنگنای سیاسی پیدا کنند.»⁽⁶⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 4/11/1361، ص 14، اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران؛ و - سند شماره 67637 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 309، 5/11/1361، ص 4.

2) سند شماره 64233 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 308، 4/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 18025 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: وزارت کشور ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده، شماره 39، 3/11/1361، سند تک‌برگی، ایلام.

3) سند شماره 64273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه7 به فرماندهی کل، شماره 3152، 3/11/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 1، بخش دوم، ص 2؛ و - سند شماره 341060 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری کردستان، شماره 139، 4/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 294766 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از لشکر28 (رکن2) به استانداری کردستان (معاونت سیاسی)، شماره 318، 4/11/1361، سند تک‌برگی.

5) مأخذ 2، بخش اول، ص 1.

6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 310، 4/11/1361، ص 20، رادیو بغداد، 3/11/1361.

در پی توافقات اخیر سران سازمان مجاهدین خلق با طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، این سازمان مرحله‌ی جدید هم‌کاری‌های خود با نیروهای عراقی را در خاک این کشور آغاز کرد. به گزارش منابع اطلاعاتی، نیروهای سازمان مجاهدین در اردوگاه‌های اسیران ایرانی در عراق اقدام به دایر کردن کلاس‌های سیاسی و ایدئولوژیکی کرده‌اند و اسیران ایرانی را با ترفند و شیوه‌های مختلف به این کلاس‌ها می‌برند.

مسئولان عراق نیز اعلام کرده‌اند که پس از آماده شدن اسرا از نظر روانی و کسب اطمینان از هم‌کاری آن‌ها با سازمان مجاهدین، این نیروها در اختیار آن سازمان قرار خواهند گرفت و اسامی آن‌ها نیز از لیست اسیران جنگی خارج خواهد شد.⁽¹⁾

350

با تلاش نیروهای خودی شماری از افراد سازمان مجاهدین خلق در تبریز، تهران، اصفهان و خلخال دست‌گیر شدند و یک خانه‌ی تیمی کشف شد. همچنین یکی از اعضای این سازمان در شیراز با حکم دادگاه انقلاب اسلامی، اعدام شد.

امروز افراد یک هسته‌ی عملیاتی سازمان مجاهدین خلق در تبریز، دست‌گیر شدند. این افراد پیش‌تر به یک بانک دست‌برد زده بودند و قصد داشتند در شهر تبریز عملیات خراب‌کارانه اجرا کنند⁽²⁾

در منطقه‌ی 5 تهران یکی از خانه‌های تیمی سازمان مجاهدین کشف شد. از این خانه‌ی تیمی اسناد و مدارک سازمانی، چندین اسلحه و مقداری مواد منفجره به دست آمد⁽³⁾

در این شهر همچنین 3 نفر از افراد نفوذی این سازمان در ارتش شناسایی و دست‌گیر شدند⁽⁴⁾

در اصفهان، 2 نفر از رابطان سازمان مجاهدین با استان‌های لرستان و همدان دست‌گیر شدند.⁽⁵⁾

یکی از افراد عملیاتی سازمان مجاهدین خلق در خلخال که قبلاً دست‌گیر و سپس متواری شده بود، دست‌گیر شد.⁽⁶⁾

در شیراز نیز یکی از اعضای فعال سازمان که به جرم شرکت در عملیات مسلحانه؛ سرقت از بانک ملت (که موجب شهادت 2 تن از محافظان بانک و سرقت هفت میلیون ریال شده بود)؛ طراحی ترور نافرجام حاکم شرع شعبه‌ی دوم دادسرای انقلاب شیراز و رئیس آموزش و پرورش ناحیه‌ی یک این شهر؛ تهیه‌ی اسلحه و مهمات؛ شناسایی افراد متعهد برای ترور و... محاکمه شده بود، اعدام شد.⁽⁷⁾

1) سند شماره 346479 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژ کردستان (رکن2) به استانداری استان کردستان (مشاوره و بررسی)، شماره 206، 3/11/1361، ص 1.

2) سند شماره 055412 بولتن گزارش روزانه، واحد معاونت اطلاعات کل سپاه پاسداران، شماره 226، 5/11/1361، ص 2.

3) سند شماره 93888 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 156، 5/11/1361، ص 2.

4) مأخذ 8.

5) مأخذ 8.

6) . سند شماره 089347 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 39، 18/11/1361، ص 6، به نقل از گزارش ستاد منطقه10 سپاه پاسداران.

7) مأخذ 6، ص 5، شیراز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/11/1361، حکم دادگاه انقلاب اسلامی شیراز.

351

امام خمینی در دیدار با مدیران، معاونان سیاسی و برون‌مرزی و مسئولان امور شهرستان‌های

صدا و سیمای جمهوری اسلامی بر نقش محوری تبلیغات در دنیای امروز و استفاده‌ی دشمنان انقلاب از این ابزار مؤثر با توجه به رسوخ رسانه‌های جمعی در میان طبقات گوناگون مردم و نیز رسالت رادیو و تلویزیون تأکید کردند. هشدار برای آمادگی دائمی جهت مقابله با بحران‌هایی که دولت‌های بزرگ برای تضعیف انقلاب تدارک می‌بینند و تحمل مشکلات به منزله‌ی بهای استقلال کشور و توصیه به برنامه‌ریزی و توسعه‌ی کارها از دیگر محورهای اساسی بیانات امام خمینی در این دیدار بود.

بخشی از سخنان امام خمینی به این شرح است:

«تبلیغات مسأله‌ای است پراهمیت و حساس، یعنی دنیا با تبلیغات حرکت می‌کند. آن قدری که دشمنان ما از حربة تبلیغات استفاده می‌کنند از طریق دیگری نمی‌کنند. و ما هم باید به مسأله تبلیغات بسیار اهمیت دهیم و از همه‌ی چیز‌هایی که هست، بیشتر به آن توجه کنیم. باید تبلیغات فرهنگی ما خصوصاً در رادیو و تلویزیون بیشتر باشد. چراکه الان وضع طوری شده است که روستایی که در صحرا مشغول امر کشاورزی می‌باشد هم به رادیو گوش می‌کند و در بعضی نقاط تلویزیون هم هست. آن قدری که رادیو و تلویزیون می‌تواند به مردم خدمت کند، روزنامه‌ها و دستگاه‌های دیگر نمی‌توانند خدمت کنند. شما می‌دانید که تبلیغات خارجی علیه ما زیاد است. شما باید با تبلیغ فرهنگ اسلامی به دروغ‌پراکنی‌های صداهای خارجی پاسخ دهید. امروز ابرقدرت‌ها از انقلاب اسلامی ما سیلی خورده‌اند و می‌ترسند که مبادا در نقطه‌ای دیگر، انقلابی دیگر مانند انقلاب ما صورت گیرد. به همین دلیل این روزها شاهد رفت و آمدهای سیاسی در منطقه هستیم. آنها به دست و پا افتاده‌اند و هر روز توطئه‌ای جدید می‌کنند، ما هم باید در مقابل آنها مهیا باشیم. همان طور که امریکا برای توطئه آماده است، ما هم باید برای مبارزه و مقابله آماده باشیم. مادامی که بخواهیم مستقل باشیم و زیر بار وابستگی نرویم، باید تحمل این مشکلات و قدرت مبارزه با آن را پیدا کنیم. امروز ما وارث کشوری هستیم که وابسته به شرق و غرب بود، و شرق‌زده و غرب‌زده هم در رأس امور بودند. بنابراین، باید محکم بایستیم و این جمهوری را که در مقابل همة انحرافات ایستاده است حفظ کنیم. برادران و خواهران مذاهب گوناگون، همه دست در دست یکدیگر بگذارند و از حیثیت و کیان اسلام و جمهوری اسلامی دفاع کنند و از این هیاهوها نترسند، که ما شکست نمی‌خوریم. شما که مسئولیت بسیار سنگینی به عهده‌تان می‌باشد، مطمئن و استوار به کار خودتان ادامه دهید، هر روز برنامه‌هایتان را بیش‌تر و بهتر توسعه دهید و کوشش نمایید تا برنامه‌های اصولی و

منطبق با موازین اسلام، ارائه نمائید و حیثیت ملت و مذهب خودتان را حفظ کنید. باید برنامه‌ها بر اساس بینش و فرهنگ اسلام تنظیم شود. امیدوارم با دلی محکم و گرم در کاری که دارید، موفق شوید. امروز کشور مال خودتان است. امروز همه می‌دانند و می‌فهمند که برای خودشان کار می‌کنند برای آتیه خودشان به خدا اعتماد کنید که هر چه داریم از اوست و برای بندگان اوست، پس برای او و بندگان او خدمت کنید.»⁽¹⁾

352

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس جمهور، در سخنانی که به مناسبت ولادت امام حسن عسگری(ع) در صحن حرم حضرت معصومه(س) در شهر قم، بیان کرد ضمن تأکید بر ایستادگی ایران در مقابل زورگویی‌ها، به ترسیم چهره‌ی واقعی عراق به عنوان کشور مخل امنیت در منطقه‌ی خاورمیانه پرداخت.

رئیس‌جمهور در بخشی از سخنان خود گفت:

«این‌ها طوری وانمود می‌کنند که ما می‌خواهیم در حوزه‌ی خلیج فارس، به کشورها زورگویی کنیم. وسایل تبلیغاتی بین‌المللی فعالانه سعی می‌کنند ما را ژاندارم خلیج وانمود نمایند.

ما سیاست زور را از کسی نمی‌پذیریم، زیر بار زور امریکا، شوروی، فرانسه و زیر سلطه‌ی قدرت‌های جهانی نخواهیم رفت. این ایادی کوچک که جای خود دارند، منطق ما منطق حق است.

هر چه دشمنان ما زور گویند ما در مقابل آنها به حق تکیه می‌کنیم.»

آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به شرایط و خواسته‌های جمهوری اسلامی برای پایان جنگ و میانجی‌گری کشورها خاطرنشان کرد: «شرایط ما همان است که از اول به آن تکیه کرده‌ایم.»

وی همچنین خطاب به سران کشورهای عربی منطقه گفت: «شما بدانید که رژیم کنونی عراق بد همسایه‌یی است. این رژیم آسایش و آرامش را برای منطقه‌ی خلیج فارس نمی‌پسندد. امروز با ما، فردا با کویت، روز دیگر با عربستان و دیگر کشورها به زورگویی خواهد پرداخت. منطقی که بر رژیم عراق حاکم است، منطق زورمداری است و ما زیر زورگویی نمی‌رویم.

حال که او شکست خورده و بینی‌اش به زمین خورده، می‌گوید این جنگ توطئه‌ی ایران بود. آیا این توطئه‌ی ما بود که شهرها و مردم بی‌دفاع و غیر نظامی ما را به خاک و خون کشید و هنوز هم می‌کشد.

این توطئه‌ی ماست که شما با همه‌ی قدرت‌های بزرگ ساختید و تجهیزات آوردید که ما را شکست دهید و با آن شعارهای تندی که عراق علیه کمپ‌دیوید می‌داد و امروز خود یکی از حامیان آن است.»⁽²⁾

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه‌ی رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، 3/11/1361، ص 157.

2) مأخذ 1، بخش اول، قم.

353

سه کشور ایران، لیبی و سوریه در پایان نشست مشترک خود در دمشق، با صدور بیانیه‌یی که به طور هم‌زمان در تهران، دمشق و طرابلس انتشار یافت، مواضع خود را اعلام کردند. اصلی‌ترین محورهای این بیانیه عبارت‌اند از:

G407

تأکید بر مواضع جمهوری اسلامی ایران در خصوص دفاع مشروع از حقوق خود و تقویت روابط ایران و جهان عرب؛ درخواست توقف هرگونه کمک به حکومت عراق که موجب طولانی شدن جنگ شود؛ حمایت از قیام مردم عراق به منظور رهایی از بند رژیم حاکم بر این کشور؛ تأکید بر فعال کردن جبهه‌ی پایداری و مشارکت ایران در فعالیت‌های این جبهه برای مقابله با توطئه‌های امپریالیستی و صهیونیستی؛ رد شروط رژیم صهیونیستی برای عقب‌نشینی از لبنان؛ توافق جهت ایستادگی و مبارزه در کنار مردم لبنان علیه تجاوز رژیم صهیونیستی و پشتیبانی مادی و معنوی از مردم آن کشور؛ ایستادگی قاطع در برابر تلاش‌هایی که به منظور تضعیف آرمان فلسطین از طریق گسترش کمپ‌دیوید و به دام کشیدن دیگر نیروهای منطقه‌یی برای ورود به آن انجام می‌شود؛ محکومیت فعال‌سازی محور بغداد - قاهره برای مقابله با نیروهای انقلابی منطقه و مخالفت با بازگرداندن مجدد مصر به دنیای عرب؛ حمایت از نقش نیروهای مسلح سوریه، لبنان و فلسطین برای دفاع از کشور لبنان و توافق با تقویت جبهه‌ی پایداری؛ هم‌بستگی با دولت لیبی در مقابل تجاوزات و تحرکات امریکا علیه آن کشور.⁽¹⁾-⁽²⁾

354

میرحسین موسوی نخست‌وزیر، پس از جلسه‌ی هیئت دولت در گفت و گویی با خبرنگاران درباره‌ی بیانیه‌ی اخیر سه کشور ایران، سوریه و لیبی و تحرکات اخیر در منطقه؛ شرایط ایران برای پایان جنگ؛ احتمال قبول شرایط ایران از طرف دولت عراق برای برقراری صلح بین دو کشور و همچنین تنش‌های موجود در اوپک و نقش عربستان در این باره، مطالبی را بیان کرد.

1) متن کامل بیانیه‌ی فوق در ضمیمه‌ی گزارش درج شده است.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 3/11/1361، ص 2.

نخست‌وزیر در مورد آثار بیانیه‌ی اجلاس مشترک ایران، لیبی و سوریه - که امروز انتشار یافت - و ارتباط آن با مسائل منطقه و جنگ ایران و عراق گفت:

«تشکیل این جلسه و بحث‌های صورت‌گرفته در آن، نشان‌دهنده‌ی حقانیت ملت ما در مبارزه‌ی خود می‌باشد. استعمار مدت‌ها کوشید تا به مدد ایادی خود چنین وانمود کند که بین عرب و عجم جنگ می‌باشد و سعی کرد تا جنگ تحمیلی را جنگ بین عرب‌ها و فارس‌ها جلوه دهد و تلاش کرد تا شعارها و شرایط تعیین‌شده از جانب ما را وارونه جلوه بدهد و ما را تجاوزگر معرفی کند، ولیکن گذشت زمان و پیروزی رزمندگان بسیاری از این زمینه‌ها را از بین برد و با توجه به اجلاسی که در دمشق صورت گرفت نشان‌دهنده‌ی حقانیت موضع ما می‌باشد.»

مهندس موسوی سپس با توجه به فعل و انفعالاتی که در منطقه رخ می‌دهد در مورد خاتمه‌ی جنگ گفت:

«خاتمه‌ی جنگ را ما از همان روزهای اول که عراق تجاوز کرد، تعیین کرده‌ایم و شعار جنگ تا پیروزی از روز اول تا به حال مطرح بوده است و دورنمای جلو چشم ما نیز همین پیروزی است.

جنگ با پیروزی سیاسی و نظامی توأماً پایان خواهد پذیرفت، آنچه برای ابرقدرت‌ها بیش از همه اهمیت دارد، پیروزی سیاسی ما می‌باشد. چون ممکن است ما یک عملیات نظامی داشته باشیم، ولی اثرات سیاسی نداشته باشد. ولی عملیات نظامی که با نیروی رزمندگان ما در جبهه‌ها صورت می‌گیرد، آثار سیاسی عظیمی بر آن مترتب است که این طبیعتاً نیروی سیاسی است که ابرقدرت‌ها را می‌ترساند.»

نخست‌وزیر در پاسخ به این سؤال که چند درصد احتمال می‌دهید قبل از پیروزی نظامی این جنگ از راه مذاکره پایان یابد، گفت:

«ما هیچ امیدی نداریم چون معمولاً دیکتاتورهای تاریخ عقل خوبی ندارند شبیه رژیم شاه، در حال حاضر صدام دچار چنین تنگناهایی شده است. با واقعیت‌هایی که در سطح منطقه وجود دارد نمی‌تواند ارزیابی کند. صدام فقط روی سلاح و ابزارهای امریکایی و فرانسوی حساب می‌کند بدون این‌که توجه به ایمان رزمندگان ما داشته باشد. ملت ما نه ابزارش کم‌تر از دو سال قبل است و نه ایمانش و تعیین‌کننده‌ی جنگ موشک‌های اگزوست و اس‌اس12 نخواهد بود.»

مهندس موسوی همچنین درباره‌ی شروع کنفرانس اوپک در ژنو و نقش عربستان در این کنفرانس گفت:

«با فعال شدن کشور ما در صحنه‌های جهانی از جمله بازار نفت و استفاده از آن به عنوان یک ابزار سیاسی، نقش عربستان هر روز کم‌تر خواهد شد. آن‌ها به حدی

می‌توانند پیش بروند، چون سرمایه‌گذاری‌های عظیمی برای استخراج نفت در غرب صورت گرفته است، طبیعتاً عربستان هر وقت بخواهد ما را از نظر قیمت‌ها محدود کند، نمی‌تواند قیمت‌ها را از یک حد معین پایین بیاورد، چراکه مجبور به مقابله با کمپانی‌های غربی خواهد شد.»⁽¹⁾

355

آقای ولایتی وزیر امور خارجه، پس از بازگشت از دمشق امروز در مصاحبه‌یی مطبوعاتی شرکت کرد. احیای جبهه‌ی پایداری؛ حساسیت منطقه‌ی خاورمیانه؛ سیاست جدید حکومت عراق مبنی بر اعلام لزوم تضمین امنیت اسرائیل؛ نزدیکی ایران به کشورهای خط مقدم و دستاوردهای آن از جمله محورهای سخنان وی در این گفت و گو بود.

وزیر امور خارجه در بخشی از این مصاحبه گفت:

«حساس‌ترین و مهم‌ترین منطقه به لحاظ سیاسی، اقتصادی و نظامی منطقه‌ی خاورمیانه و اطراف خلیج فارس و شمال افریقاست و باید توجه داشته باشیم که بر مبنای همین خصلت منطقه‌یی است که قدرت‌های سلطه‌جوی عالم به این راحتی دست از سر این مناطق برنمی‌دارند و اگر ملت‌ها و دولت‌های این منطقه به فکر خودشان نباشد، طبیعی است که به سمت این قدرت یا آن قدرت دیگر بلغزند و یا منافع‌شان مورد تهدید قرار بگیرد. با توجه به یک چنین حساسیتی است که یک رژیم متجاوز و غداری چون رژیم صهیونیستی - تقریباً می‌شود گفت با توافق قدرت‌های بزرگ عالم بعد از جنگ دوم جهانی - در منطقه به مرحله‌ی ظهور می‌رسد و تا زمان حاضر نیز این فلسفه و انگیزه برای سلطه‌جویان عالم در جهت تقویت این رژیم و نظام ظالم و متجاوز و غاصب ادامه دارد. در طی سال‌های گذشته معلوم شده که این پدیده‌ی بسیار خطرناکی که در این منطقه به وجود آمده، پدیده‌یی است که باید با آن یک مقابله‌ی جدی شود و در غیر این صورت هر روز چون سرطانی در منطقه رشد و گسترش پیدا می‌کند و حیات سیاسی و اقتصادی و نظامی کشورهای منطقه را به خطر می‌اندازد. ما احساس کردیم که با توجه به این‌که آزادسازی سرزمین قدس و فلسطین از آرمان‌های مهم مردم مسلمان ماست و مقابله با اسرائیل را به عنوان یک مقابله‌ی استراتژیک در اهداف بلندمدت جمهوری اسلامی داریم، باید در حد خودمان تحرک لازم سیاسی را نشان بدهیم. بعضی دیگر از کشورها نظیر سوریه و لیبی و یمن جنوبی نیز یک چنین تمایلاتی را نشان دادند و با توجه به این تمایل مشترک، اولین جلسه‌ی وزرای سه کشور در دمشق تشکیل شد. یکی از محورهای اساسی و انگیزه‌های اصلی گردهمایی

1) . مأخذ 1، بخش اول، ص 13.

سه کشور لیبی، سوریه و ایران در دمشق، اتحاد راه‌های مقابله با صهیونیزم، رژیم اشغال‌گر قدس و مقابله با توطئه‌های استکبار جهانی در منطقه و جلوگیری از به سازش کشیده شدن مسئله‌ی فلسطین بوده است. یکی دیگر از این محورها جلوگیری از توسعه‌ی تحرکاتی [که] برای سرپا نگه داشتن رژیم صدام به عمل می‌آمده، می‌باشد چون هم ما، هم سوریه و هم لیبی معتقدیم که وجود صدام در رأس حکومت عراق و وجود یک چنین رژیم وابسته‌یی موجب جلوگیری از تشکیل یک جبهه‌ی قوی بین ایران و اعراب بر علیه رژیم اشغالگر قدس می‌شود، چون صدام با حرکات اخیرش نشان داده است که با اسرائیل روابط و پیوندهای محکمی دارد و حتی بیان کرده که باید اسرائیل امنیتش تضمین شود.

این کشورهای مسلمان و عرب هستند که باید فریاد بزنند که امنیت ما از طرف اسرائیل به مخاطره افتاده است، آن وقت بعد از حمله‌ی اسرائیل به لبنان و کشتار هزاران نفر از مردم مسلمان فلسطین و لبنان و تخریب شهرها و دهات و از بین بردن بسیاری از آثار حیات در لبنان توسط نیروهای اسرائیل، صدام می‌گوید که ما باید امنیت اسرائیل را حفظ کنیم. این نشان می‌دهد که ادعای جمهوری اسلامی ایران از سال‌های گذشته که این رژیم یک رژیم وابسته است، ادعای حق و درستی بوده است. یک محور دیگر پس محور مبارزه با رژیم عراق بوده که این سه کشور اتفاق [نظر] دارند و هر سه کشور در این‌که ایران باید تا تحقق کامل شرایط خودش باید به جنگ علیه صدام ادامه بدهد، اتفاق نظر دارند و هر سه کشور معتقدند که باید از تلاش‌های مردم عراق برای سرنگونی رژیم عراق و برپایی حکومتی منطبق با خواست مردم عراق حمایت کرد. هر سه کشور اتفاق نظر داشتند و دارند که جبهه‌ی پایداری این بار با شرکت ایران باید احیا شود. نفس نزدیکی ما به حکومت‌هایی نظیر سوریه و لیبی و یمن جنوبی زمینه‌ساز یک چنین اتفاقی است بر علیه اسرائیل و موافقین اسرائیل و کسانی که می‌خواهند قضیه‌ی فلسطین را به سازش بکشانند. هم‌کاری‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بین این کشورهای ایران و سوریه و لیبی و الجزایر و یمن جنوبی مستغنی از بازگو کردن است. ما روابط‌مان با این کشورها رو به توسعه و گسترش است. موضع‌گیری‌های ما در مجامع بین‌المللی در رابطه با مسائل مربوط به فلسطین و جنگ تحمیلی عراق علیه ما و مسئله‌ی لبنان نوعاً موضع‌گیری‌های مشترک است و با هماهنگی کامل صورت می‌گیرد. در طول جنگ تحمیلی، کشورهایی نظیر سوریه و لیبی تا آن‌جایی که برای‌شان میسر بود، مساعدت‌های لازم را به ما کرده‌اند و متقابلاً هرگاه این کشورها مورد تهاجم قرار گرفتند، از طرف ایران حمایت سیاسی و حتی بعضاً نظامی شدند. اعزام نیروهای ما به سوریه و استقرار آن‌ها در سوریه در زمان تهاجم اسرائیل به لبنان، نشان‌دهنده‌ی

هم‌بستگی عمیق ما با سوریه بوده و هست و ایران در آن جنگ تنها کشوری بود که نیروهای منظم خود را به سوریه اعزام کرد. مجموعه‌ی این تحرکات و مساعدت‌های متقابل به یک‌دیگر در مواقع اضطراری و ضرورت را اگر کنار هم بگذاریم، می‌بینیم که گام‌های عملی هم در جهت این نزدیکی به عمل آمده است.»⁽¹⁾

356

احمد احمدی مدیرکل پروژه‌ی پتروشیمی ایران و ژاپن که از طرف دو شریک جهت مذاکره با پیمانکاران پروژه در توکیو به سر می‌برد، مذاکرات با کمپانی‌های اصلی ساختمان مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی را موفقیت‌آمیز توصیف کرد.

احمدی گفت: از 23 دی‌ماه (13 ژانویه) تا کنون جلسات متعددی جهت تهیه‌ی شرایط و جدول مربوط به شروع کار و نحوه‌ی هم‌کاری دو طرف برای حل مشکلات موجود از جمله، پرداخت حساب‌های معوق بین شرکت‌های پتروشیمی ایران و ژاپن و پیمانکاران برگزار شده است. اکنون 4 کمپانی اصلی مقاطعه‌کار آماده‌ی هم‌کاری برای شروع مجدد ساختمان پروژه هستند. جمهوری اسلامی ایران قبلاً به طور رسمی از کمپانی‌های مقاطعه‌کار ژاپنی خواسته بود که تا 23 دی‌ماه تصمیم نهایی خود را برای ادامه یا رها کردن پروژه اعلام کنند.

وی در مورد درخواست حساب‌های معوقه گفت: «مطابق شرایط اعلام‌شده‌ی قبلی بدهی‌هایی که در مورد پرداخت آن‌ها توافق شده (حدود 5 میلیارد ین) در 4 قسط به طرف‌های ژاپنی پرداخت می‌شود، ضمن آن‌که به بقیه‌ی ادعاهای آن‌ها نیز همین مدت رسیدگی خواهد شد.»

مدیر کل پروژه‌ی پتروشیمی ایران و ژاپن افزود: «پرداخت اولین قسط در اوایل فوریه و پرداخت دومین قسط با ورود پیمان‌کاران به ایران اوایل مارس تا آوریل، صورت خواهد گرفت.»

در همین حال وی اعلام کرد که هم‌زمان با از سرگیری ساختمان مجتمع، بیش از 5/1 میلیون ین (حدود 4/6 میلیون دلار) ماشین‌آلات و قطعات یدکی مربوط به پروژه که در ساختمان آن نقش اساسی دارند به تدریج راهی بندر امام خمینی می‌شوند.

این سفارش‌ها از چند سال پیش به دلیل جنگ تحمیلی و مسائل دیگر در انبارهای ژاپن قرار داشتند. در همین حال روزنامه‌ی ماینیچی در شماره‌ی امروز خود به نقل از یک منبع در توکیو، خبر داد که انجینیرینگ کمپانی یکی از چهار مقاطعه‌کار اصلی، اعلام کرده که آماده‌ی هم‌کاری برای از سرگیری ساختمان مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی است که در این صورت 27 کمپانی مقاطعه‌کار کوچک نیز از این اقدام تبعیت خواهند کرد.⁽²⁾

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 4/11/1361، ص 11.

2) روزنامه‌ی کیهان، 3/11/1361، ص 22، خبرگزاری جمهوری اسلامی از توکیو به نقل از روزنامه‌ی ماینیچی.

357

نشست فوق‌العاده‌ی وزرای نفت کشورهای تولیدکننده‌ی نفت (اوپک) امروز در ژنو آغاز به کار کرد.

خبرگزاری یونایتدپرس از توافق کشورهای شرکت‌کننده برای کاهش تولید و تعیین سقف فروش نفت کشورهای عضو خبر داد، به گزارش این خبرگزاری، وزیران نفت کشورهای صادرکننده‌ی نفت اوپک روز گذشته در مورد اصول پیرامون کاهش تولید به منظور کمک به افزایش قیمت و سهمیه‌بندی انفرادی تولید برای هر یک از سیزده کشور عضو این سازمان، به توافق رسیده‌اند. البته، میان عربستان سعودی از یک سو و الجزایر و لیبی از سوی دیگر در مورد اختلاف قیمت نفت بسیار مرغوب توافقی حاصل نشده است.

امبرتو کالدرون برتی وزیر نفت ونزوئلا، شب گذشته به خبرنگاران گفت: «توافق در اصول پیرامون حداکثر تولید و سهمیه‌بندی انفرادی حاصل شده است.» وی افزود: «چنانچه توافق قطعیت یابد، حداکثر تولید اوپک رقمی بین 17 میلیون و 500 هزار بشکه در روز خواهد بود.» اوپک در دسامبر گذشته، حداکثر تولید خود را 18 میلیون و 500 هزار بشکه در روز تعیین کرده بود. وزیر نفت ونزوئلا گفت:

سهمیه‌ی تولید روزانه که در اصول آن توافق شده، بدین شرح است:

گابن 175 هزار بشکه؛ اندونزی یک میلیون و 300 هزار بشکه؛ ایران 2و میلیون و 250 هزار بشکه؛ عراق یک میلیون و 250 هزار بشکه؛ کویت یک میلیون و 100 هزار بشکه؛ لیبی یک میلیون و 200 هزار بشکه؛ نیجریه یک میلیون و 300 هزار بشکه؛ عربستان سعودی 4 میلیون و 500 هزار تا 5 میلیون بشکه؛ ونزوئلا یک میلیون و 700 هزار تا یک میلیون و 800 هزار بشکه؛ الجزایر 700 هزار بشکه؛ قطر 330 هزار بشکه؛ امارات عربی متحده یک میلیون و 100 هزار بشکه، اکوادور 2 میلیون بشکه.⁽¹⁾

رادیو بی‌بی‌سی نیز تعیین سقف فروش نفت کشورهای عضو را از مأموریت‌های اصلی سازمان اوپک و اختلاف نظر بین کشورهای ایران و ونزوئلا با عربستان سعودی را از مشکلات اصلی این نشست برشمرد. رادیو بی‌بی‌سی اعلام کرد: «وزرای کشورهای تولیدکننده‌ی نفت به منظور حل مسائلی که بر اثر فراوانی نفت به وجود آمده است، اجلاسی را در ژنو آغاز کرده‌اند.

انتظار می‌رود که تکیه‌ی عمده‌ی این اجلاس بر حل مشکل جاری باشد که دلیل اصلی اختلاف نظرهای 13 عضو اوپک است؛ یعنی موضوع سهمیه ی تولید کشورهای گوناگون اوپک. در این‌که تولید روزانه‌ی نفت نباید از 5/18 میلیون بشکه بیش‌تر باشد، قبلاً توافق شده بود اما خبرنگار اقتصادی بی‌بی‌سی می‌گوید این توافق مفهومی

1) مأخذ 1، بخش اول، ص 2، به گزارش واحد مرکزی خبر به نقل از یونایتدپرس از ژنو.

نمی‌تواند داشته باشد مگر این‌که میزان تولید هر کشور مشخص شود.

در کنفرانس امروز در ژنو گفته شد آنچه برای حل اختلافات لازم است توافق و تفاهمی است میان عربستان سعودی از یک سو و ایران و ونزوئلا از سوی دیگر. عربستان به احتمال بسیار باید سطح تولید خود را از روزانه حدود 5 میلیون بشکه نیز پایین‌تر بیاورد و این خود نیمی از تولید سال 1981 آن کشور بیش نیست. ایران و ونزوئلا هر دو از پایین آوردن میزان تولید خود سر باز زده‌اند.

گفته می‌شود عربستان سعودی و همسایگانش در منطقه‌ی خلیج فارس هشدار داده‌اند که اگر در مورد تولید کل و سهمیه‌ی هر کشور توافقی حاصل نشود، آماده‌اند قیمت پایه‌ی بشکه‌یی 34 دلار را کاهش دهند.

آقای مانع سعید العتیبه وزیر نفت امارات متحده‌ی عربی، اشاره کرده که ممکن است [این] آخرین فرصت اوپک برای ثابت نگاه داشتن قیمت‌ها باشد.»⁽¹⁾

عبدالعزیز التیرکی معاون وزیر نفت عربستان در یک موضع‌گیری قبل از شروع مذاکرات اوپک گفته بود: «عربستان حاضر نیست به تنهایی بار کاهش تولید نفت اوپک را تحمل کند» وی گفت همه‌ی اعضای این سازمان باید در کاهش تولید اوپک به میزان یک تا یک و نیم میلیون بشکه در روز سهیم شوند.⁽²⁾

358

در پی مطرح شدن موضوع پرداخت غرامت جنگی به ایران در روزنامه‌های کویتی، امروز نیز روزنامه‌ی الخلیج چاپ امارات، به نقل از منابع عربی جزئیات بیش‌تری را در این باره منتشر کرد و به همه‌ی شایعات موجود پایان داد.

الخلیج نوشته است: کشورهای خلیج فارس شرط ایران را مبنی بر پرداخت 100 میلیون دلار به عنوان شرطی برای پایان دادن به جنگ رد کردند.

منابع عربی آگاه به روزنامه‌ی الانباء چاپ کویت، گفتند که مقامات تهران این موضوع را به وزیر خارجه‌ی الجزایر اعلام کرده‌اند و او موضوع را به اطلاع کشورهای خلیج [فارس] رسانده است.

این منابع توضیح داده‌اند که کشورهای خلیج [فارس] هرگونه پرداختی در این خصوص به ایران را به شدت مردود دانسته و افزوده‌اند: که ایران می‌تواند با عراق سر یک میز بنشیند و مسئله‌ی غرامت و دیگر موضوعات خود را مطرح و حل کند یا این‌که از سازمان ملل بخواهد که صندوقی برای تعمیر و بازسازی صدمات دو کشور تأسیس کند که همه‌ی کشورهای جهان به این صندوق کمک کنند و در آن صورت است که کشورهای خلیج [فارس] کمک به این صندوق را می‌توانند بررسی کنند.⁽³⁾

1) مأخذ 6، ص 15، رادیو بی‌بی‌سی، 3/11/1361.

2) روزنامه‌ی کیهان، 5/11/1361، ص 17، گزارش یونایتدپرس از دوحه به نقل از روزنامه‌ی الریاض.

3) سند شماره 213690 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرها و نظرها (اطلاعاتی، سیاسی، خارجی)، دفتر مطالعات و پژوهش‌های وزارت امور خارجه، شماره 360، 5/11/1361، صص 2 و 3.

359

هفته‌نامه‌ی فرانسوی اکسپرس در شماره‌ی اخیر خود در مقاله‌یی با عنوان "عراق - فرانسه ریسک می‌کنند." درباره‌ی میزان درگیر شدن شرکت‌های فرانسوی در معاملات اقتصادی با عراق، تأثیر پیروزی ایران در سیر اقتصاد خارجی فرانسه و نوع و میزان کمک‌های تسلیحاتی فرانسه به عراق مطالبی را منتشر کرد.

در بخشی از این مقاله آمده است: «فرانسه از نظر مالی، دیپلماتیک و نظامی مبلغ هنگفتی را در عراق به بازی گذاشته است، چنانچه ایران پیروز شود فاکتوری را که فرانسه باید بپردازد بسیار سنگین خواهد بود و ما از خداوند می‌خواهیم و به درگاه او دعا می‌کنیم که عراق برقرار بماند.

دیپلمات‌ها، صاحبان صنایع و بانکداران فرانسوی در نهایت همه به آن‌جا خواهند رسید که مستحق کمک و حفاظت خداوندی باشند، چراکه حساب خیلی سنگین است و صندوق‌های عراق بسیار خالی و حتی سرنوشت عراق نیز از هر زمان دیگر نامطمئن‌تر.

رسماً گفته می‌شود که مبالغ پرداخت‌نشده از سوی عراق در رابطه با قراردادهایش با فرانسه از مرز 15 میلیارد فرانک تجاوز نمی‌کند. مع‌ذلک آنچه توسط شرکت بیمه‌ی تجارتی خارجی فرانسه یا به عبارت دیگر توسط دولت ضمانت شده به میزان 35 میلیارد فرانک می‌باشد و دولت سوسیالیست توضیح و تشریح عمومی تعهدات فرانسه - عراق را که اخیراً به او تسلیم شده است، به عنوان بزرگ‌ترین راز برای خود نگه داشته است.

یکی از صاحبان صنایع فرانسه با آه و ناله می‌گوید: "شرکت‌های فرانسوی بایستی کوزه‌های شکسته را بپردازند حتی اگر مشکل خزانه در عراق گذرا باشد. فقط تأخیر در پرداخت 3میلیون فرانک برای شرکت‌های بزرگ فاجعه می‌باشد و اما در مورد شرکت‌های متوسط مطمئناً بعضی از آن‌ها مجبور به ورشکستگی خواهند شد."»⁽¹⁾

اکسپرس در قسمت دیگری از مقاله‌ی خود به نقل از یک مقام عالی‌رتبه‌ی فرانسه نوشته است: «به خاطر ما عراق بایستی خوب مقاومت بکند. عراق از هم‌اکنون نیروهای ایرانی مجتمع در شمال بصره را در هم می‌شکند.

بغداد لااقل 50 میراژ و 150 هلی‌کوپتر فرانسوی دارد و در بین تسلیحاتی نیز که هم‌اکنون در حال صدور به عراق است میراژ، موشک‌های دریا به دریای اگزوست، موشک‌های دفاع هوایی "ریلاند" و قطعات توپ‌خانه‌ی دوربرد وجود دارد. یکی از خبرنگاران وزارت دفاع فرانسه توضیح می‌دهد که استفاده‌ی مشترک نمودن از هلی‌کوپترهای سنگین روسی و هلی‌کوپترهای فرانسوی مجهز به موشک‌های ضد تانک

1) مأخذ 6، ص 2، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/11/1361، به نقل از هفته‌نامه‌ی اکسپرس.

"هات"، مؤثر بودن خود را در تابستان گذشته نشان داده‌اند، ما یک تاکتیک بسیار عالی را به کار برده‌ایم.»⁽¹⁾

ضمیمه‌ی گزارش 352

پس از پایان اجلاس وزیران امور خارجه‌ی کشورهای لیبی، سوریه و جمهوری اسلامی ایران در دمشق، امروز بیانیه‌ی مشترکی هم‌زمان در مراکز سه کشور انتشار یافت.

متن این بیانیه‌ی مشترک چنین است:

بسم الله الرحمن الرحیم

ان هذه امتکم امة واحدة و أنا ربکم فاعبدون

وزیر امور خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران و وزیر امور خارجه‌ی جمهوری عربی سوریه و دبیر کمیته‌ی دادگستری و کفیل کمیته‌ی مردمی دفتر روابط خارجی جماهیری عربی مردمی سوسیالیستی لیبی از تاریخ 6 الی 7 ربیع‌الثانی سال 1403 (ﻫ . ق) - مصادف با 30 دی الی اول بهمن ماه 1361 (ه- . ش)، طی اجلاسی در دمشق اوضاع بین‌المللی و اوضاع متشنج منطقه که بر اثر تلاش‌های امپریالیسم امریکا و صهیونیسم جهت تحمیل سلطه‌ی خود بر ملت‌های منطقه و از بین بردن استقلال ملی آنان صورت گرفته، مورد بررسی قرار دادند.

سه طرف ایرانی و سوری و لیبیایی در مورد مسائل ذیل به بحث و گفت و گو پرداختند:

· تهاجم رژیم صهیونیستی به لبنان که به هدف از بین بردن استقلال و وحدت ملی لبنان و متلاشی کردن مقاومت فلسطین و زدن ضربه به سوریه [انجام گرفته است.].

· جنگ تجاوزگرانه‌ی رژیم صدام علیه انقلاب اسلامی ایران که به هدف نابودی انقلاب اسلامی و از بین بردن نقش رهایی‌بخش آن در منطقه و متوقف کردن نقش عراق و جمهوری اسلامی ایران در رویارویی با دشمن صهیونیستی صورت گرفته است.

· تهدیداتی که بر علیه جماهیری عربی مردمی سوسیالیستی لیبی صورت می‌گیرد.

· روابط برادرانه‌ی موجود بین ایران و جهان عرب و اهمیت تقویت این روابط بر پایه‌ی دوستی و هم‌کاری و تأمین منافع ملت‌های عربی و ایرانی بر علیه توطئه‌های امپریالیسم و رژیم صهیونیستی در فلسطین.

· طرح‌های امپریالیسم امریکا و صهیونیسم که به منظور تصفیه‌ی آرمان فلسطین صورت می‌گیرد و با توجه به موارد فوق در نتایج ذیل توافق کردند:

ایستادگی در کنار لبنان بر علیه تهاجم صهیونیستی و پشتیبانی مادی و معنوی از آن کشور برای پایان دادن به اشغال صهیونیستی و دعوت از ملت لبنان برای مقاومت و پایداری در برابر اشغال و تأکید بر رد شروطی که رژیم صهیونیستی قصد دارد بر لبنان تحمیل کند.

ایستادگی قاطع در مقابل تلاش‌هایی که به منظور تصفیه‌ی آرمان فلسطین از طریق گسترش کمپ‌دیوید و به دام کشیدن دیگر نیروهای منطقه‌یی برای ورود به آن صورت می‌گیرد.

در رابطه با این مسئله سه طرف مخالفت خود را با تلاش‌هایی که به منظور بازگردانیدن مصر به جامعه‌ی عرب و سازمان‌های اسلامی بدون خروج آن کشور از موافقت‌نامه‌های خیانت‌بار کمپ‌دیوید [انجام می‌شود]، مورد تأکید قرار دادند.

3. اجتماع‌کنندگان پای‌بندی خود در پشتیبانی از مبارزات ملت فلسطین برای آزادی سرزمین‌های غصب‌شده مخصوصاً قدس شریف و دفاع از حقوق ثابت ملی در حق بازگشت و تعیین سرنوشت و برپایی حکومتی مستقل در تمامی خاک میهن فلسطین و همچنین ایستادگی در مقابل کلیه‌ی طرح‌هایی که هدف آن کشاندن سازمان آزادی‌بخش فلسطین به شناسایی دشمن صهیونیستی و یا مذاکره با او به هدف کم‌بها دادن به حق ثابت ملت فلسطین باشد را اعلام می‌دارند و از تمامی

1) همان، ص 3.

مجموعه‌های مقاومت فلسطین خواستار تحکیم وحدت و هم‌بستگی در مقابل این‌گونه طرح‌ها و مبارزه‌ی مسلحانه برای به دست آوردن حقوق کامل ملت فلسطین می‌باشند.

سه طرف با تأکید بر محکومیت کلیه‌ی تلاش‌هایی که به منظور فشار بر سازمان آزادی‌بخش فلسطین برای دادن امتیازاتی که با مبارزه‌ی عادلانه و اهداف مشروع این سازمان تعارض دارد، تلاش‌های امپریالیسم و صهیونیسم برای برپایی محور بغداد - قاهره به منظور مقابله با نیروهای انقلابی منطقه را محکوم می‌نمایند.

اجتماع‌کنندگان برپایی جنگ از طرف رژیم صدام بر علیه انقلاب اسلامی ایران در حالی که این انقلاب در کنار آرمان فلسطین موضع گرفته و بر علیه امپریالیسم و صهیونیسم به مقابله برخاسته است را محکوم می‌نمایند.

و در همین رابطه اجتماع‌کنندگان بر اهمیت تحکیم روابط برادرانه بین ایران و جهان عرب برپایه‌ی هم‌کاری، دوستی، اقدام متقابل و عدم دخالت در امور داخلی یک‌دیگر تأکید ورزیده و جمهوری اسلامی ایران را در مواضع متخذه و دفاع از حقوق مشروع خود مورد تأکید قرار می‌دهند.

همچنین سه طرف خواستار توقف هرگونه کمک به رژیم صدام که باعث طولانی‌تر شدن جنگ و ازدیاد آلام و خسارات دو ملت آن می‌گردد شده و بر قیام مردم و نیروهای میهن‌پرست عراق به منظور رهایی از رژیم صدام و امکان به‌کارگیری کلیه‌ی امکانات ملت‌های عراق و ایران در کنار امت عرب و اسلام در جنگ علیه دشمن صهیونیستی تأکید می‌نمایند.

سه طرف سیاست به کارگیری زور و تهدید و استفاده از وسایل فشار اقتصادی و نظامی که به وسیله‌ی امپریالیسم امریکا بر علیه ملت‌های مسلمان و عرب اعمال می‌شود و همچنین سیاست ایجاد پایگاه‌های نظامی امریکایی که امنیت و صلح ملت‌های جهان سوم و بین‌المللی را تهدید می‌کند را محکوم می‌نمایند.

اجتماع‌کنندگان بر اهمیت فعال نمودن جبهه‌ی پایداری و مشارکت جمهوری اسلامی ایران در فعالیت‌های این جبهه در جهت مقابله با توطئه‌های امپریالیسم و صهیونیسم تأکید می‌نمایند.

سه طرف با ستایش مواضع قهرمانانه‌ی مردم عرب در فلسطین و سرزمین‌های اشغالی و مقاومت آن‌ها در مقابل اشغال‌گران صهیونیست و روش‌های سرکوب‌گرانه‌یی که به منظور یهودی کردن سرزمین‌های فلسطین و دیگر سرزمین‌های اشغالی عربی صورت می‌گیرد، بر ادامه‌ی پشتیبانی مادی و معنوی از این مبارزات افتخارآمیز تأکید نمودند.

سه طرف نقش افتخارآمیز نیروهای مسلح سوریه و نیروهای فلسطینی و لبنانی و فداکاری‌هایی که برای دفاع از لبنان برادر و تقویت پایداری آن در مقابله با نیروهای اشغال‌گر صهیونیستی انجام دادند را مورد ستایش قرار می‌دهند.

10.

سه طرف حملات رذیلانه‌یی که از جانب صهیونیزم بین‌الملل و هم پیمانان او در رابطه با حق مشروع سوریه در داشتن وسایل دفاع از خود صورت می‌گیرد را محکوم کرده و این حملات را مقدمه‌یی برای تجاوز طرح‌ریزی‌شده‌یی بر علیه جمهوری عربی سوریه دانسته و هم‌بستگی خود را در مقابله با هرگونه تجاوز با کشور سوریه اعلام می‌دارند.

11.

اجتماع‌کنندگان هم‌بستگی خود را با جماهیر عربی مردمی سوسیالیستی لیبی بر علیه تجاوزات و تحریکات مداوم ایالات متحده‌ی امریکا در حریم فضایی و آب‌های ساحلی جماهیری لیبی مورد تأکید قرار داده و تحمیل فشارهای اقتصادی امریکا بر ملت لیبی که هدف آن به تعویق انداختن رشد اقتصادی و اجتماعی ممانعت از پشتیبانی آن کشور از مبارزات آزادی‌بخش [است] را محکوم می‌نمایند.

12.

اجتماع‌کنندگان طرق تقویت جبهه‌ی ضد امپریالیستی - صهیونستی و ابراز مقابله‌ی قاطع با طرح‌هایی که حاکمیت و استقلال ملت‌های منطقه را خدشه‌دار می‌کند را مورد بررسی قرار داده و

در این زمینه بر ضرورت تسریع برپایی اجلاس جبهه‌ی پایداری با شرکت جمهوری اسلامی ایران در جهت بسیج تمام توان‌های سیاسی، نظامی و اقتصادی به منظور مقابله با تهاجم امپریالیسم و صهیونیسم تأکید می‌نمایند.

13. سه کشور موافقت خود را با ادامه‌ی این‌گونه تماس‌ها و به منظور انجام مشورت و هماهنگی جهت اتخاذ مواضع یک‌سان در مقابل نیروهای مخالف با پیشرفت و رهایی ملت‌ها و کشورهای منطقه اعلام داشته و توافق کردند که اجلاس آتی در تهران منعقد گردد.»⁽¹⁾

1) مأخذ 16.

روزشمار جنگ دوشنبه 4 بهمن 1361 9 ربیع‌الثانی 1403 24 ژانویه 1983

360

ساعت 6:30 بامداد امروز، جلسه‌یی به منظور بررسی طرح مانور مرحله‌ی اول عملیات در منطقه‌ی فکه - چزابه با حضور تعدادی از فرماندهان سپاه پاسداران در محل قرارگاه نجف در ارتفاعات برغازه تشکیل شد. در این جلسه محسن رضایی، رحیم صفوی، علی شمخانی، عزیز جعفری، احمد غلامپور، محمدابراهیم همت، حسین خرازی، غلامحسین بشردوست (مسئول طرح و عملیات قرارگاه نجف)، مرتضی قربانی، حسن باقری و حبیب‌اللهی (مسئول طرح و برنامه‌ی سپاه سوم) حضور داشتند.

حاضران پس از بحث و بررسی در مورد مانور قرارگاه نجف در مرحله‌ی اول و دوم عملیات، در مرور اولیه توافق کردند که شب اول، یک تیپ از لشکر27 از محور دویرج و یک تیپ از لشکر عاشورا از محور طاوسیه خط دشمن را شکسته و پس از پیشروی تا کانال دوم در غرب خط مرزی، در پشت این کانال پدافند کنند و تیپ امام صادق(ع) از لشکر5 نصر پدافند جناح راست عملیات (پشت رودخانه‌ی دویرج) را بر عهده داشته باشد.

همچنین مقرر شد در شب دوم (مرحله‌ی بعد) تیپ جوادالائمه(ع) و یک تیپ از لشکر علی بن ابی‌طالب(ع) با عبور از دویرج حد فاصل جاده‌ی آسفالت مرزی تا کانال دوم سرپل دویرج را تأمین کنند و تیپ امام رضا(ع) نیز مسئول تأمین شرق جاده‌ی مرزی تا جاده‌ی فکه شود. هدف از عملیات در شب دوم توسط قرارگاه نجف تأمین جاده‌ی فکه و جناح راست عملیات تعیین شد. در این جلسه علاوه بر مذاکره در مورد عملیات در جناح راست عملیات (محدوده‌ی قرارگاه نجف) درباره‌ی جناح چپ عملیات نحوه‌ی رسیدن یگان‌ها به پل غزیله نیز صحبت و مشورت شد.

در پی این گفت و گوهای اولیه، فرمانده کل سپاه پاسداران پس از مشورت کوتاهی با فرمانده نیروی زمینی ارتش، تصمیم خود را در مورد مانور عملیات در قالب جمع‌بندی به حاضران ابلاغ کرد:

«در یک مرحله، از صفریه تا جاده‌ی چزابه - غزیله را عمل می‌کنیم و ضمناً جاده‌ی فکه را آزاد می‌کنیم. از طاوسیه تا کانال‌ها را و در امتداد به طرف جنوب تا هور را در مرحله‌ی اول انجام دهیم و در قسمت صفریه تا جاده‌ی چزابه - غزیله در غرب کانال انهدام کنند و اگر توانستند در آن‌جا بمانند و ساعت 5 بعد از ظهر همان روز با چند فروند شنوک از داخل هور روی پل غزیله پیاده شوند و در مرحله‌ی دوم همان شب عمل شود و اگر هلی‌برن موفق بود، روی بزرگان هلی‌برن کنند. لشکر نجف، 2 گردان برای پل غزیله در نظر بگیرد و لشکر حضرت رسول(ص)، 2 گردان برای هلی‌برن روی بزرگان در نظر بگیرد.»

از آن‌جا که این سخنان فرمانده کل سپاه پس از یک دوره‌ی نسبتاً طولانی - که بحث‌ها در مورد طرح مانور کم‌تر به نتیجه می‌رسید - به نوعی، فصل الخطاب تلقی می‌شد، راوی قرارگاه خاتم(ص)، در یادداشت خود آورده است: «بالاخره محسن رضایی در مورد طرح مانور تصمیم خود را گرفت.»⁽¹⁾

361

امروز شهر آبادان زیر آتش توپ‌های سنگین عراق قرار گرفت که بر اثر آن 3 نفر مجروح و یک حمام و منزل مسکونی تخریب شدند.⁽²⁾

در گلوله‌باران خرمشهر و اطراف آن نیز 4 نفر مجروح شدند⁽³⁾

362

امروز در درگیری‌هایی در شمال غرب کشور و در مین‌گذاری در شمال ارومیه، 2 نفر از نیروهای خودی شهید، 4 نفر زخمی و تعدادی از افراد مسلح غیر قانونی نیز کشته یا مجروح شدند. یکی از اعضای حزب دمکرات هم دست‌گیر شد.

در درگیری بین نیروهای خودی و افراد مسلح غیر قانونی در چم مجیدخان میاندوآب، 9 تن از افراد چریک‌های فدایی خلق که به هم‌راه نیروهای لق 2 هیز پیشوا در عملیات شرکت داشتند، کشته و 5 تن نیز زخمی شدند. از افراد خودی نیز یک تن شهید و یک تن زخمی شد.⁽⁴⁾

در حمله‌ی افراد مسلح به پایگاه دارساوین در 15 کیلومتری شرق سردشت، یک تن از نیروهای خودی شهید و 2 تن زخمی شدند.⁽⁵⁾

7/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 18143 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعات، نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی (معاونت عملیات و اطلاعات) مد اطلاعات، شماره 46، 13/11/1361، ص 2.

در شمال اشنویه، یک تن از افراد حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی) در درگیری با افراد مسلح برانداز کشته شد.⁽⁶⁾

یک سرباز نیز در منطقه‌ی سرو در شمال ارومیه، روی مین رفت و بر اثر انفجار آن مجروح شد⁽⁷⁾

1) سند شماره 159/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (تقی رضوانی)، 17/10/1361 تا 4/11/1361.

2) سند شماره 67713 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 6/11/1361، ص 3.

3) سند شماره 67637 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی)، به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 309، 5/11/1361، ص 4.

4) سند شماره 353354 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 14/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد اطلاعات شعبه طرح عملیات نزاجا (عملیات و اطلاعات) مد اطلاعات، 16/11/1361، ص1.

5) سند شماره 67714 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)،

6) مأخذ 5، بخش دوم، ص 3؛ و - مأخذ 5، بخش اول.

7) مأخذ 5، بخش اول.

یک زن که از اعضای حزب دمکرات بود و در فعالیت‌های مسلحانه‌ی این حزب، مشارکت داشت، امروز در بوکان دست‌گیر شد. وی اطلاعات مفیدی را درباره‌ی فعالیت این حزب در برخی مناطق تحت نفوذ در اختیار مأموران گذاشت⁽¹⁾

363

امروز یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق در تهران دست‌گیر شد. همچنین با حکم دادگاه انقلاب اسلامی 5 تن از افراد سازمان مجاهدین محکوم به حبس شدند و یک عضو سازمان پیکار نیز اعدام شد.

یکی از نیروهای عملیاتی سازمان مجاهدین خلق نیز در تهران دست‌گیر شد.⁽²⁾

دادگاه انقلاب اسلامی تربت حیدریه، 5 تن از وابستگان به سازمان مجاهدین خلق را به 2 تا 15 سال حبس محکوم کرد.⁽³⁾

در شیراز نیز یکی از افراد وابسته به سازمان کمونیستی پیکار در راه آزادی طبقه‌ی کارگر به جرم فعالیت مسلحانه علیه جمهوری اسلامی به اعدام محکوم و حکم درباره‌ی وی اجرا شد، گفتنی است این فرد از رابطان رده بالای سازمان پیکار با سازمان مجاهدین خلق بود.⁽⁴⁾

364

امام خمینی امروز در دیدار نمایندگان مجلس با ایشان، راه‌کارهای اساسی موفقیت مجلس در تنظیم قوانین را برشمرد.

برتر بودن شأن مجلس فعلی نسبت به مجالس صدر مشروطیت از آن حیث که منتخب واقعی مردم هستند و دخیل نبودن برخی افراد صاحب قدرت همچون متنفذین منطقه، خان‌ها و... در انتخابات مجلس؛ تأکید بر برتری مجلس نسبت به سایر ارگان‌ها به این دلیل که مجلس تبلور خواست مردم است؛ تذکر به نمایندگان مجلس برای رفع نواقص و تلاش برای ارائه‌ی مصوباتی که در شورای نگهبان رد نشود؛ یادآوری اهمیت جایگاه شورای نگهبان؛ لزوم پافشاری بر این نکته که مردم برای اسلام همه‌ی سختی‌ها را تحمل کردند و انقلاب نیز دستاورد اسلام‌خواهی آحاد ملت بوده است؛ تأکید بر وفق و سازگاری مصوبات با قوانین اسلامی؛ نام بُردن از احکام ثانویه به منزله‌ی راه‌کارهای قانونی مصلحت در جامعه‌ی اسلامی؛ دعوت به رعایت افکار عمومی و هشدار در خصوص خطر دوری مردم از نظام اسلامی؛ اولویت داشتن جنگ در مقایسه با سایر مشکلات و توصیه به تلاش بیش‌تر برای پیروزی در جنگ از محورهای اصلی سخنان امام خمینی در این دیدار بود. بخشی از بیانات ایشان به این شرح است:

1) سند شماره 64316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (مرکز فرماندهی) به ستاد مرکزی فرماندهی، 9/11/1361، ص 2.

2) سند شماره 055412 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، واحد معاونت اطلاعات کل سپاه پاسداران، شماره 226، 5/11/1361، ص 2.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، 311، 5/11/1361، ص 5، مشهد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/11/1361؛ و - سند شماره 66824 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار هفتگی، از ستاد مرکزی 4 فرماندهی به ستاد مرکزی، 17/11/1361، ص 1.

4) مأخذ 10، بخش اول، شیراز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/11/1361.

«من در این مسأله هیچ شکی ندارم که این مجلس بهترینِ مجالسی است که در همه دنیا هست و بهترینِ مجالسی است که از صدر مشروطیت تا حالا بوده است. من از همه شما بیشتر زمان‌های سابق را ادراک کرده‌ام. من از زمان قاجار و تا حالا مجالس را دیده‌ام و کیفیت اینکه مردم چه جور انتخاب کردند و چقدر دخالت داشتند مردم و افرادی که در مجلس آمدند چطور بودند و این سنوات آخر را که همه آقایان می‌بینند و دیده‌اند. در تمام طول مشروطیت، این مجلس به این ترتیب که تمام افرادش تقریباً متدین و معتقد به اینکه باید اسلام حکومت کند، در تمام دوره‌ها نبوده است این و در انتخاباتی که من از بچگی انتخابات را در حدود خودمان و بعد هم که از جاهای دیگر هی شنیده شده است، انتخابات هیچ گاه به طور کلی در دست مردم نبوده است. یک مدت زیادی به دست متنفذین منطقه، مناطق، خان‌ها و مالکین بزرگ و اینها بوده است و در آنوقتی که دیگر آن بساط آنها، قدرت‌هایشان از بین رفت، دربست در دست حکومت وقت بوده. اگر در تهران مثلاً یکی دو نفر، چند نفر که انتخاب می‌شدند، انتخاب مردم بود و باقی‌اش نبود (برای اینکه تهران - فرض کنید - جایی بود که خیلی نمی‌شد فشار بیاورند) اما جاهای دیگر مسأله، مسأله مردم در کار نبود، یعنی شورای ملی ما در هیچ وقت نداشتیم. اگر چند نفر هم ملی در آنها بوده است، لکن مجلس همچو مجلسی نبود که یک شورای ملی باشد، و ما امروز داریم یک شورای اسلامی و ملی به حسب آن بُعد صحیحش مشاهده می‌کنیم.

G421

من در این شک ندارم، در اینکه آقایان و کلا همه به حسب نوع (و اگر استثنا بشود یک استثنای بسیار نادر است) حسن نیت دارند، در این هم من هیچ تردیدی ندارم و در این معنا هم که مجلس در رأس همه ارگان‌ها واقع است و مجلس، ملت است که متبلور شده است و تحقق پیدا کرده در یک جای محدود، این هم بی‌اشکال است. بناءً علیه ما تا اینجایش با همه آقایان موافقیم و اعتقاد هم همان طوری که دارید، داریم. لکن هیچ کس و هیچ دستگاهی و هیچ فردی نمی‌تواند ادعا کند که من نقص هیچ ندارم. اگر کسی ادعا کرد این را، این بزرگ‌ترین نقصش همین ادعاست. کسی نیست

که بتواند بگوید که من دیگر بی‌عیب هستم. اگر بعضی اشخاص پیدا بشوند که خوب، بسیاری از عیوب را ندارند، لکن بی‌عیب ما نداریم در دنیا و ما باید همیشه توجه‌مان به آن عیوب خودمان باشد. عیوب احتمالی، نمی‌گویم عیوب دارند، عیوب احتمالی و انسان که بخواهد برای خدا کار بکند و به مقام انسانیت برسد، باید همیشه دنبال این باشد که ببیند چه عیبی دارد، دنبال این نباشد که ببیند چه حسنی دارد، برای این‌که دنبال این‌که چه عیبی دارد، می‌شود که انسان درصدد رفع آن برآید و دنبال اینکه چه حسنی دارد، پرده می‌شود در چشم انسان و نمی‌تواند عیوب خودش را ببیند.

من میل دارم که این مجلس، یعنی همه میل دارید که این مجلس که از همین ملت تشکیل شده است و با رأی همین ملت تشکیل شده است و همه می‌دانید که این ملت جز اسلام انگیزه‌ای نداشت، حتی مذاهبی که رسمی هستند، آنها هم دیانت را می‌خواهند، خدا را می‌خواهند، رضای خدا را می‌خواهند، ما باید فکر این معنا باشیم که این معنا که رضای خداست و آرمان اسلام است، این معنا را به تمام معنا درصدد باشیم که متحقق کنیم. من میل دارم که، شما هم میل دارید که این مجلس طوری باشد که اگر قانونی را گذراند وقتی که شورای نگهبان برود بی‌چون و چرا قبول کنند. شما می‌دانید که مردم اسلام را می‌خواهند، دیانت را می‌خواهند، رضای خدا را می‌خواهند، اینهمه مردمی که در ایران در این طول مدت مبارزه کردند و حالا هم دارند در جبهه‌ها مبارزه می‌کنند و در پشت جبهه‌ها هم مبارزه می‌کنند، اینها همه برای اسلام است و برای خداست. اینها را ما باید فکر این باشیم که این نظری که به مجلس دارند و نظر اسلامی دارند، این نظر محفوظ بماند. این نه مخصوص مجلس است، دولت هم همین‌طور است. همه کسانی که مشغول یک شغلی در دولت هستند این معنا را باید توجه کنند که مردم توجه به اسلام دارند، انحراف مختصری اگر پیدا بشود در یکی از این‌ها، این انحراف را مردم نمی‌پذیرند و ما باید برای خدا درصدد رضایت این مردم باشیم، یعنی این مردمی که آن مجلس‌های طاغوتی را به هم زدند و یک مجلس اسلامی درست کردند، دست بسیاری را از توی حبس‌ها گرفتند و بیرون آوردند، از تبعیدها، تبعید‌شده‌ها را برگرداندند. اینها همه چیز‌هایی بود که مردم کردند، ما ادعا نمی‌توانیم بکنیم که من کردم، شما کردی؛ جامعه کرد منتها به توفیق خدای تبارک و تعالی. خداوند این جامعه را طوری قرار داد و عنایت به طوری شد که این جامعه با دید اسلامی جلو افتادند. جوان‌های‌شان را فدا کردند و همه چیزشان را دادند و آن رژیم را و آن کسانی که آن رژیم را تقویت می‌کردند رفتند و یک جمهوری اسلامی پیدا شد و از این جهت مردم دنبال اسلام هستند. خدا این طور نیست که در نظر نگرفته باشد که مصلحت چی است برای یک ملت یا برای یک جمعیت مصلحت چی است و مصلحت حالا باید این باشد، آنوقت آن باشد. آنجاهایش هم که

مصلحتی در تغییرات بوده است خدا گفته است آنها را. احکام ثانویه برای همین معناست که گاهی یک مسائلی در جامعه‌ها پیش می‌آید که باید یک احکام ثانویه‌ای در کار باشد، آن هم احکام الهی است، منتها احکام ثانویه الهی است. ما باید درصدد این معنا باشیم که اگر رأی به یک پیشنهادی می‌دهیم، توجه بکنیم که ما تحت تأثیر یک مکتبی از مکتب‌های دنیا واقع نشویم. ما تحت تأثیر قرآن باشیم، تحت تأثیر احادیث از ناحیه پیغمبر صلی الله علیه و آله، اگر این طور بشود کارها زودتر می‌گذرد و کارها بهتر می‌گذرد و نظر مردم به شما، همان نظری است که حالا هست.

خطر بزرگ این است که امروز - ما را آن خطر - احتمال می‌رود که آن خطر برای ما باشد، این است که یک وقت ملت از حکومت برگردد. ملت را دیگران نمی‌توانند برگردانند. آمریکا هر چه به حکومت ما فحش بدهد و به مجلس ما فحش بدهد یا به افراد فحش بدهد، پیش مردم، آنها معتبرتر می‌شوند و از آن طرف دیگران، منحرفین هر چه شما را بدگوئی کنند برایتان بهتر است. مصیبت آنوقت بود که از شما تعریف کنند. اگر چهار مرتبه آمریکا، من آن اوایل می‌گفتم این را که اینها نمی‌فهمند چطور اشخاص را زمین بزنند، چهار دفعه تعریف کنند از یک کسی، تعریف کنند از یک چیزی، وقتی تعریف کردند، مردم می‌فهمند این عیبی دارد که اینها تعریف می‌کنند از او، لکن خدا خواسته است که اینها نفهمند. اگر چند مرتبه مردم ببینند که در مجلس آنهایی که فرستادند در مجلس و همه را به دیانت می‌شناسند، اینها رأی‌هایی می‌دهند که فقهای شورای نگهبان برای خاطر مخالفتش با اسلام رد می‌کند، خوب، درشان شبهه پیدا می‌شود. شما کاری بکنید که تحت تأثیر هیچ کس، خودتان را از تمام مکاتب دنیا، خودتان را تبرئه کنید و نصب‌العین شما اسلام و قرآن و احادیث اسلامی باشد، منتها چه احکام اولیه، چه گاهی احکام ثانویه. من هم امیدوارم انشاءالله که این جنگ به زودی تمام بشود و به نفع شما تمام بشود، به نفع اسلام تمام بشود و اشخاص اگر چنانچه یک وقت احتیاج به آنها شد باز بروند به جبهه‌ها، اگر احتیاج باشد واجب است بروند، اگر احتیاج نباشد، نه، لازم نیست. گاهی وقت‌ها هم آنها می‌گویند نباید بیایند و کمک کنند و انشاءالله با دولت هم کمک کنند راجع به شاهراه‌سازی‌ها، راجع به این مسائل، باید دنبال این باشند که کمک بکنند. و الان ما کارمان آنی که در رأس امور است همه می‌دانید که الان جنگ است، اگر این حل شود مسائل دیگر چیزی نیستند، حل می‌شوند انشاءالله. خداوند همه شما را حفظ کند و موفق کند و سلامت بدارد و برای اسلام همه ما خدمت کنیم.»⁽¹⁾

365

دومین روز نشست فوق‌العاده‌ی اوپک امروز در ژنو پایان یافت. خبرگزاری یونایتدپرس درباره‌ی نتایج این نشست گزارش داد: وزیر نفت قطر تأیید کرد اجلاس فوق‌العاده‌ی

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، صص 160 تا 166.

اوپک با شکست رو به رو شده است. وی گفت: مذاکرات در همه‌ی زمینه‌ها با شکست هم‌راه بود. مقام‌های اوپک نیز گفتند: وزیران شرکت‌کننده در اجلاس فوق‌العاده‌ی اوپک با وجود سعی بسیار، نتوانستند در مورد قیمت پایه، سهمیه‌بندی تولید و قیمت‌های ترجیحی برای نفت مرغوب افریقا به توافق برسند.

به گزارش یونایتدپرس، شکست مذاکرات فوق‌العاده‌ی وزیران نفت کشورهای عضو اوپک می‌تواند به یک جنگ کاهش قیمت بین اعضای این سازمان و احتمالاً شکاف در داخل آن بینجامد.

G424

منابع آگاه گفتند عربستان سعودی و متحدانش در منطقه‌ی خلیج فارس خواهان این بودند که به ویژه ایران، سهمیه‌ی کم‌تری را قبول کند که ایران این تقاضا را رد کرد.⁽¹⁾

امبرتو کالدرون برتی وزیر نفت ونزوئلا نیز در گفت و گویی با خبرنگاران گفت: «وزرای نفت کشورهای عضو بر سر تولید 5/17 میلیون بشکه نفت در روز به عنوان میزان کل تولیدات اوپک به توافق رسیدند، لکن در مورد قیمت نفت و سهمیه‌بندی هر یک از کشورها به توافقی دست نیافتیم.»⁽²⁾بی‌بی‌سی نیز در این باره گفت: «جلسه‌ی دو روزه‌ی کشورهای عضو اوپک طبق معمول با عدم توافق پایان یافت. عدم توافق بر سرچگونگی کاهش سطح تولید نفت در بین کشورهای عضو بود. بعضی از وزرای نفت کشورهای عربی پس از مذاکرات مقدماتی‌شان در روز یکشنبه نسبت به این جلسه خوش‌بین بودند، اما خوش‌بینی آن‌ها بی‌دلیل از کار درآمد. خبرنگار ما از ژنو گزارش می‌دهد که شیخ احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان سعودی در حالی که توسط اعضای هیئت نمایندگی کشورش احاطه شده بود، از سالن کنفرانس خارج شد و نتیجه‌ی کنفرانس را شکست کامل اعلام کرد. حاصل کنفرانس آن‌طور که توسط دیگر اعضا نیز مورد اشاره قرار گرفت عدم موافقت بر سر سیاست قیمت‌گذاری بود بین دولت‌های عربی از یک طرف و ونزوئلا و کشورهای تولیدکننده‌ی افریقایی از طرف دیگر.» این رادیو در بررسی دلایل وضع به وجود آمده در اوپک گفت:

«ظاهراً دیروز، سیزده کشور عضو این سازمان موافقت کردند که حداکثر سطح تولید برای چند ماه آینده از 5/18 میلیون بشکه به 17 الی 5/17 میلیون بشکه در روز کاهش یابد. منظور از این اقدام کاهش مازاد نفت خام موجود در بازارهای جهان و در نتیجه

1) روزنامه‌ی کیهان، 5/11/1361، ص 17، واحد مرکزی خبر به نقل از یونایتدپرس از ژنو.

2) همان، به گزارش خبرگزاری رویتر.

تثبیت بهای کنونی نفت بود و به اعتقاد ناظران نیز این تصمیم کشورهای عضو سازمان اوپک نشانه‌ی تعهد آن‌ها به حفظ بهای پایه‌ی نفت اوپک به میزان بشکه‌یی 34 دلار بود، اما کشورهای تولیدکننده‌ی نفت سازمان اوپک در جلسه‌ی ملاقات امروزشان باید در مورد این مسئله تصمیم می‌گرفتند که سهمیه‌ی یک یک اعضا در عمل چگونه باید تقسیم شود و آن‌جایی‌که قسمتی از مشکلات کنونی سازمان اوپک ناشی از آن است که برخی از کشورهای عضو بیش از سهمیه‌های تعیین‌شده نفت تولید می‌کنند. مسئله‌ی تعیین سهمیه در جلسه‌ی امروز مسئله‌یی بسیار حساس بود، با توجه به آن‌که ایران، لیبی و ونزوئلا کشورهای عمده‌ی صادرکننده‌ی نفت، برای حفظ منافع خود مقررات اوپک را نادیده گرفته‌اند. از تشکیل جلسه‌ی ملاقات وزرای نفت اوپک در ژنو، می‌توان چنین نتیجه گرفت که قبل از تشکیل این جلسه موافقت کشورهای مزبور در مورد تعیین سهمیه‌ی تولید جلب شده بوده است. عده‌یی از ناظران حدس می‌زدند که تنها علت هم‌راهی کشورهای مزبور با سایر اعضای سازمان اوپک، افزایش قابل ملاحظه‌ی سهمیه‌ی تولید لیبی و ایران و در مقابل کاهش فراوان حداکثر سطح تولید عربستان سعودی بوده است، اما در عمل علی‌رغم آن‌که اعضای اوپک ظاهراً در مورد این‌گونه مسائل موافقت کرده بودند نتوانستند در مورد مسئله‌ی اختلاف قیمت نفت خام کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس و نفت خام بسیار مرغوب افریقا به توافق برسند. با آن‌که ظاهراً انتظار می‌رود که سازمان اوپک بتواند بر این مشکلات غلبه کند، عدم موافقت اعضای این سازمان در جلسه‌ی ملاقات‌شان در ژنو این تصور را به وجود خواهد آورد که بر قدرت، وحدت و اعتبار سازمان اوپک ضربه‌ی سختی وارد آمده است. در نتیجه‌ی شکست مذاکرات سازمان اوپک، احتمالاً شرایطی بحرانی به وجود خواهد آمد که در کاهش ناگهانی بهای نفت اوپک مؤثر خواهد بود و همین امر احتمالاً به کاهش شدید بهای نفت در بازارهای جهان منجر خواهد شد.»⁽¹⁾

در این حال، احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان سعودی، گفت: نتیجه‌ی به دست آمده به معنای پایان اوپک نیست. یمانی گفت: «همه به اوپک احتیاج دارند از جمله مصرف‌کنندگان و ما از هیچ تلاشی برای حفاظت از اوپک خودداری نخواهیم کرد.» وزیر نفت عربستان سعودی افزود:

«ما خواهان بروز یک جنگ قیمت نیستیم و عربستان سعودی از هیچ تلاشی برای دفاع از قیمت کنونی پایه‌ی نفت یعنی 34 دلار در هر بشکه کوتاهی نخواهد کرد.»⁽²⁾

از سوی دیگر محمد غرضی وزیر نفت ایران، نتایج این نشست را مثبت ارزیابی کرد. به گزارش واحد مرکزی خبر، مهندس غرضی وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران در پایان جلسه‌ی وزرای نفت اوپک در جمع خبرنگاران رسانه‌های گروهی جهان - که در محل

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیو‌های بیگانه، 4/11/1361، ص 11 تا 13، رادیو بی‌بی‌سی.

2) مأخذ 13.

اجلاس وزرای نفت اوپک گرد آمده بودند - حضور یافته و به سؤال‌های آنان پاسخ داد.

غرضی در مورد وضعیت فعلی اوپک گفت: «ما در حال تلاش برای قدرتمند کردن موقعیت اوپک هستیم.» وی درباره‌ی دلیل دست نیافتن به توافق نهایی در جلسه‌ی شب گذشته، گفت:

«دست‌یابی به توافق احتیاج به زمان دارد.» غرضی در مورد پایین آوردن سطح فعلی تولید و میزان سهمیه‌بندی نفت اظهار کرد: «موافقت خوبی حاصل شد. اکنون باید ببینیم مشکلاتی که دیگران مطرح می‌کنند چه خواهد بود.» وی در زمینه‌ی تولید روزانه‌ی نفت اوپک، گفت: «به نظر ما 17 میلیون بشکه در روز رقم خوبی است و بیش‌تر اعضای اوپک این رقم را تأیید کرده‌اند.»

وزیر نفت کشورمان درباره‌ی احتمال کاهش قیمت نفت افزود: «ما برای کم کردن قیمت نفت به این‌جا نیامدیم و به کسی اجازه نمی‌دهیم که درباره‌ی کم کردن قیمت نفت صحبت کند. این قیمت باید 34 دلار باقی بماند و من مطمئن هستم که هیچ کس نمی‌تواند علیه 34 دلار کودتا کند.»⁽¹⁾

خبرگزاری فرانسه نیز با اشاره به رقابت ایران و عربستان در این نشست به نقل از غرضی اعلام کرد: «غرضی وزیر نفت ایران تأیید کرد که پادشاهی سعودی نقش عمده‌ی خود را در داخل اوپک از دست داده است. غرضی گفت: عربستان سعودی مجبور به کاهش تولید خود و رساندن آن به حدود 5/4 میلیون بشکه در روز گردید و این ناشی از قدرت سیاسی ایران بود، وزیر نفت ایران که در پایان اجلاس وزرای نفت کشورهای عضو اوپک با نمایندگان وسایل ارتباط جمعی سخن می‌گفت، افزود: هر کاهشی در تولید نفت عربستان یک پیروزی برای سایر کشورهای عضو اوپک محسوب می‌شود.»⁽²⁾

رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی با اشاره به رقابت دیرینه‌ی ایران و عربستان در اوپک گفت:

«آقای غرضی وزیر نفت ایران، دیروز پس از پایان کار کنفرانس اوپک اشاره‌یی به علل و مسائل فنی شکست کنفرانس نکرد بلکه در سخنان کوتاه که در برابر خبرنگاران بیان داشت گفت که او ترجیح می‌دهد راجع به سیاست ایران و قدرت سیاسی ایران سخن بگوید. وی افزود: عربستان فکر می‌کرد که همیشه در بازاری که برپا است با قدرت تولیدی خودش می‌تواند سیاست منطقه را هدایت کند. کاهش تولید نفت عربستان که اکنون به مرز 5/4 میلیون بشکه نزدیک شده آن هم از حدود 11 میلیون بشکه در هنگام انعقاد قرارداد کمپ‌دیوید، به نظر آقای غرضی نشان‌دهنده‌ی شکست عربستان است.»⁽³⁾

366

آقای محمد منوچهری، مشاور نخست‌وزیر ایران، امروز برای دیدار از الجزایر که دلیل و موضوع آن معلوم نشده است، وارد این کشور شد. خبرگزاری فرانسه با اعلام این

1) مأخذ 13، گزارشی از واحد مرکزی خبر از ژنو.

2) مأخذ 13، گزارشی از واحد مرکزی خبر از ژنو.

3) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 5/11/1361، ص 12، بی‌بی‌سی جام جهان‌نما.

خبر گفت: آقای منوچهری هنگام ورود به الجزایر مورد استقبال بوعلم باقی وزیر دادگستری و عضو دفتر سیاسی جبهه‌ی آزادی‌بخش ملی الجزایر قرار گرفت، سفر منوچهری به این کشور سه هفته پس از دیدار احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی الجزایر از تهران انجام می‌شود. کسی درباره‌ی ارتباط سفر آقای منوچهری با کوشش‌های میانجی‌گرانه‌یی که الجزایر از یک سال قبل برای پایان جنگ میان ایران و عراق شروع کرده است، چیزی نمی‌داند. کوشش‌های الجزایر بار دیگر در اوایل ماه ژانویه (اواسط دی ماه) با سفر طالب ابراهیمی به تهران از سر گرفته شد.⁽¹⁾

367

در پی نشست سه جانبه‌ی دمشق که با شرکت کشورهای ایران، سوریه و لیبی برگزار شد و به صدور بیانیه‌یی از جانب این سه کشور انجامید، دولت عراق بیانیه‌یی در این باره منتشر کرد.

رادیو بی‌بی‌سی با اعلام این که دولت عراق به بیانیه‌ی مشترک ایران، سوریه و لیبی پاسخ داده است گفت: «در بیانیه‌ی مشترک که روز گذشته انتشار یافته در میان مسائل مختلف، حمله‌ی عراق به ایران محکوم شده است و از مردم عراق خواسته شده که علیه دولت خود شورش کنند. مقامات عراق اینک می‌گویند که دست داشتن دولت‌های سوریه و لیبی در تهیه‌ی بیانیه‌ی مشترک، قوانین اساسی هم‌بستگی اعراب و پیمان مشترک دفاعی اعراب را نقض می‌کند. مقامات عراق همچنین اظهار امیدواری کرده‌اند که جامعه‌ی عرب این بیانیه را تقبیح نماید و اقدامات مقتضی را علیه رژیم‌های سوریه و لیبی به مورد اجرا گذارد.»

ناکامی تلاش‌های عربستان برای نزدیکی دو کشور سوریه و عراق، اتحاد استراتژیک دو کشور ایران و سوریه در مقابل اتحاد عراق، مصر و عربستان با پشتیبانی امریکا، ناچار بودن شوروی برای پشتیبانی از اتحاد جدید سه کشور (ایران، سوریه، لیبی) از جمله نکاتی است که مفسر بی‌بی‌سی در تحلیل این بیانیه‌ی مشترک به آن‌ها اشاره کرده است:

«به نظر می‌رسد بیانیه‌یی که به دنبال سفر دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه‌ی ایران به دمشق از طرف سوریه و لیبی منتشر شد، عقب‌نشینی بزرگی برای کوشش‌های سیاسی ولی‌عهد عربستان سعودی است که به منظور رفع اختلافات بین حکومت‌های بعثی عراق و سوریه - اختلافاتی که سابقه‌ی طولانی دارد - به بغداد و دمشق سفر کرده بود. هفته‌ی گذشته، النهار روزنامه‌ی چاپ بیروت گزارش داد که مذاکرات ولی‌عهد عربستان سعودی با پیشرفت قابل ملاحظه‌یی هم‌راه بوده است و موافقت عراق برای رفع اختلافاتش با سوریه، سبب می‌شود که سوریه لوله‌ی نفت بین کرکوک و بنادر مدیترانه را که از خاک سوریه عبور می‌کند دوباره بگشاید. سوریه از ماه آوریل سال گذشته لوله‌ی نفتی کرکوک به

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 312، 6/11/1361، ص 2، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از خبرگزاری فرانسه از الجزیره، 4/11/1361.

بندر مدیترانه را بسته بود و به این دلیل صادرات نفت عراق به کم‌تر از 500 هزار بشکه در روز رسیده بود. با وجود کوشش عربستان سعودی، سوریه موافقت نکرده است که لوله‌ی نفت مزبور را بگشاید. سفر دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه‌ی ایران به دمشق و حضور نماینده‌ی لیبی در دمشق، کافی بود که نشان دهد مقامات سوریه با پیشنهاد ولی‌عهد عربستان سعودی با سردی برخورد کرده‌اند. در گذشته سوریه این موضع را پنهان نمی‌کرد که در جنگ ایران و عراق، پشتیبان ایران است.

هم جمهوری اسلامی ایران و هم سوریه نگران‌اند از این‌که اگر اتحادی بین عراق، مصر و عربستان سعودی با پشتیبانی امریکا به وجود آید منافع آن‌ها به خطر خواهد افتاد. سال گذشته سوریه در کوشش‌هایی که عربستان سعودی به منظور پایان دادن جنگ ایران و عراق انجام می‌داد شرکت کرد و تجدید خصومت با عراق در این هنگام، بازتاب سرخوردگی سوریه از پیشرفت کند مذاکرات مربوط به خروج نیروهای اسرائیل از لبنان بود، کوشش عربستان سعودی برای میانجی‌گری بین عراق و سوریه به کوشش‌هایش برای جلب موافقت کشورهای عربی نسبت به پیشنهاد کنفرانس فاس و طرح ریگان برای صلح خاورمیانه مربوط می‌شود. به نظر می‌رسد که اکنون این کوشش‌ها با پافشاری اسرائیل به ادامه‌ی حضور نظامی در لبنان سخت به خطر افتاده است.

در بیانیه‌ی صادرشده در دمشق، علاوه بر خواست سرنگونی صدام حسین و پشتیبانی از ایران، خواست تشکیل جلسه‌ی جدیدی از جبهه ی مقابله و پایداری مطرح شده است و این‌که ایران در این جلسه شرکت نماید. بیانیه در حالی که بلندگوی جبهه‌ی معارض فلسطین در جلسه‌ی آینده‌ی شورای ملی فلسطین شده است، به امریکا نیز هشدار می‌دهد که اگر در مورد لبنان به فوریت عمل نکند، سیاستش در خاورمیانه به زودی با خطر نابودی رو به رو خواهد بود. با پشتیبانی ایران و لیبی از سوریه و ترکیب ضد غربی نیرومندی که در منطقه به وجود آمده، دستگاه رهبری جدید شوروی مشکل است که بتواند در مقابل پشتیبانی از آن مقاومت ورزد.»⁽¹⁾

رادیو اسرائیل نیز که با حساسیت خاصی این نشست را دنبال می‌کرد، به سیر تلاش‌های ناموفق دولت عربستان در هم‌گرایی دولت عراق و سوریه اشاره کرد. هر چند در این گفتار سعی شده است به گونه‌یی بی‌طرفی عمل شود، اما خشم تنظیم‌کنندگان متن در بخش‌های انتهایی آن به خوبی آشکار است، رادیو اسرائیل در این باره گفت:

«همین روزهایی که وزیر خارجه‌ی سوریه عجولانه رهسپار عربستان سعودی شد و سپس ولیعهد عربستان به دمشق آمد و به دنبال آن وزیر دفاع سوریه به ریاض رفت و به موازات این دیدارهای متقابل، صدام حسین نیز راهی عربستان شد و امیرعبدالله بن عبدالعزیز ولیعهد خاندان آل سعود، از بغداد نیز دیدن کرد، شایع شد که عربستان در

1) مأخذ 15، ص 7 تا 9، رادیو بی‌بی‌سی، پاسخ عراق به بیانیه‌ی مشترک ایران، سوریه و لیبی.

رفع اختلافات رژیم بعثی سوریه و عراق به دستاوردهایی نائل شده و به مجرد آن‌که دمشق و بغداد آشتی کنند تبعاً سوریه از ایران جدا خواهد شد و جنگ خلیج فارس فروکش خواهد کرد. تصور می‌شود که این گزارش‌ها چنان موجب ناراحتی سران حکومت اسلامی ایران گردید که بلافاصله وزیر خارجه‌ی خود را به دمشق فرستادند تا دولت سوریه را از چنین کاری بازدارند.

به موازات آن وزیر دادگستری لیبی و شاید وزیر خارجه‌ی آن کشور نیز به دمشق دعوت شدند و گفت و گوهای دو روزه صورت گرفت که در پایان آن یک بیانیه‌ی سه‌جانبه انتشار یافت. معلوم نیست حکومت جمهوری اسلامی چه وعده‌هایی به سوریه داده تا موفق‌شده آن کشور را از رفع اختلافات خویش با عراق باز دارد.

مسلم آن است که سوریه منزوی و رژیم حافظ اسد که روز به روز متزلزل‌تر می‌شود و به نوشته‌ی هفته‌نامه‌ی الوطن العربی، سقوط آن حتمی می‌باشد به آشتی با عراق و دوستی با عربستان بسیار نیازمند است.»⁽¹⁾

368

شورای فرماندهی انقلاب عراق در نشست امروز خود سعدون حمادی وزیر امور خارجه‌ی این کشور را برکنار و طارق میخائیل یوحنا عزیز را که معاون نخست‌وزیر بود با حفظ سمت به جای وی منصوب کرد، مقامات عراق در این باره توضیحی نداده‌اند.⁽²⁾

روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی نقش طارق عزیز در حکومت عراق نوشته است:

انتصاب طارق عزیز به سمت وزارت خارجه‌ی عراق زمانی انجام گرفت که عراق تمایل خود را برای برقراری امنیت رژیم صهیونیستی رسماً اعلام کرده است. در عرصه‌ی جهانی، پیروزی جمهوری اسلامی در تفهیم و اثبات این‌که بغداد برای برگزاری کنفرانس سران جنبش عدم تعهد مکان مناسبی نیست و در نتیجه تغییر محل آن به دهلی‌نو، شکست سختی را برای حکومت عراق در عرصه‌ی دیپلماسی که سعدون حمادی مسئولیت خاص آن را به عهده گرفته بود، در بر داشت. از همان زمان شنیده می‌شد که حمادی در درون حزب بعث عفلقی و دولت مزدور عراق به شدت مورد اعتراض قرار گرفته است.

شکست بعدی حکومت عراق نیز بر ابعاد این اعتراضات افزود تا سرانجام دیروز خبرگزاری عراق گزارش داد: سعدون حمادی پس از برکناری از پست وزارت خارجه به حد وزیر مشاور دفتر صدام سقوط کرد و جای او را طارق یوحنا میخائیل عزیز گرفت.

طارق یوحنا میخائیل عزیز که حکومت بغداد برای پنهان کردن ماهیت صهیونیستی

1) مأخذ 10، بخش اول، ص 22، رادیو اسرائیل، ساعت 19، 4/11/1361.

2) روزنامه‌ی کویت، 5/11/1361، ص 3، کویت، به گزارش یونایتدپرس به گزارش خبرگزاری کویت؛ و - مأخذ 15، ص 1، رادیو ریاض عربی.

او با حذف میخائیل یوحنا فقط به ذکر طارق عزیز بسنده می‌کند، یکی از فعال‌ترین مهره‌های حکومت صدام در دهه‌ی اخیر می‌باشد که نقش عمده‌یی در خارج کردن حکومت مصر از انزوا و بازگرداندن آن به "دامن اعراب" به عهده گرفته و به تازگی در جلب حمایت امریکا از حکومت عراق و کمک به روند کمپ‌دیوید موفق بوده است.

میخائیل یوحنا در این باره گفته بود: «رژیم عراق آماده است سطح روابط سیاسی مصر و عراق را تا حد پیوندهای استراتژیک افزایش دهد.» میخائیل یوحنا به ویژه مدتی است که عمدتاً مسئولیت مذاکره با سفرا و نمایندگان خارجی به ویژه کشورهای غربی را به عهده گرفته است.

G430

وی اخیراً در پاریس ضمن دیداری 4 ساعته با رجوی خائن، به پیوند منافقین و حکومت عراق رسمیت سیاسی داد، و بلندگوهای صدام از این اقدام او به عنوان یک شاهکار نام می‌برند⁽¹⁾

369

طه یاسین رمضان عضو شورای فرماندهی انقلاب و فرماندهی کل ارتش خلقی عراق با نیروهای سودانی اعزام شده به عراق دیدار کرد. وی در این دیدار گفت: «شرکت داوطلبان عرب در نبرد قادسیه‌ی صدام قومیت نبرد عادلانه ی ما را تأکید کرده است، ایمان داوطلبان عرب با صورتی‌که عراقی‌ها به خاطر آن می‌جنگند و آن‌هم دفاع از وطن عربی و حیثیت و علاقه‌مندی آن‌ها جهت مشارکت در نبرد عادلانه‌ی ما علی‌رغم وضع ویژه‌یی که وطن عربی با آن رو به رو است، بیان‌گر صادقانه‌ی روحیه‌ی اصیل عربی و پاسخ دندان‌شکن به خائنان امت عرب است و حالت ازهم‌پاشیدگی خبری به جز یک وضعیت ناتوان برای ایستادگی در برابر خواست اعراب نمی‌باشد.» ⁽²⁾

عضو شورای فرماندهی انقلاب عراق افزود: «جوهر قوی این مشارکت وجدانی است سرچشمه گرفته از آمادگی نامحدود توده‌های عرب برای اداره‌ی رسالت دفاع از مرز و بوم و شرافت امت عرب که موجب قدردانی و تجلیل ملت بزرگ عراق از شما است و این تجلیل باقی خواهد ماند.»

طه یاسین رمضان همچنین گفت: «ایستادگی مردم سودان در کنار عراق در جنگ قومی‌اش بیانگر شجاعت توده‌یی عرب است که مشتاقانه و فداکارانه

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 5/11/1361، ص آخر، تهران، گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری عراق.

2) مأخذ 19، صص 3 و 4، صوت‌الجماهیر بغداد عربی، 5/11/1361.

بدون توجه به کثرت توطئه‌ها و نقشه‌ها جهت قطع پیوندهای کشورهای عربی و تبدیل آن‌ها به مستعمره‌ها، خود از سرزمین عربی دفاع می‌کنند.»⁽¹⁾

1) مأخذ 10، بخش اول، صص 31 و 30، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 4/11/1361.

روزشمار جنگ سه‌شنبه 5 بهمن 1361 10 ربیع‌الثانی 1403 25 ژانویه 1983

370

بر اثر شلیک گلوله‌های شیمیایی از جانب نیروهای عراقی در منطقه‌ی بایوه‌ی مریوان، 5 تن از افراد خودی دچار مسمومیت شدند⁽¹⁾

8/11/1361، ص 2.

371

ساعت 10 صبح امروز، نیروهای خودی که در حال حرکت به سمت روستای کلب رضاخان در محور میاندوآب - بوکان (واقع در 7 کیلومتری جنوب میاندوآب) بودند در نزدیکی روستای سبزی به کمین 200 تن از نیروهای هیز پیشوای حزب دمکرات کردستان برخوردند و 26 تن از آنان در دقایق اولیه، به شهادت رسیدند و 6 تن نیز به اسارت نیروهای حزب دمکرات درآمدند. پس از ساعاتی نیروهای این حزب اقدام به تیرباران اسیران کردندکه در نتیجه 5 تن از آنان به شهادت رسیدند و یک تن نیز به طور معجزه‌آسایی زنده ماند.⁽²⁾

مهاجمان هم‌زمان دست به اجرای عملیات دیگری برای تصرف پایگاه کلب رضاخان زدند که به نظر می‌رسید هدف آن‌ها از این اقدام منحرف کردن و تقسیم نیروهای خودی بود. افراد حزب دمکرات با آن که چند ساعت این پایگاه را محاصره کردند، اما به دلیل مقاومت نیروهای مستقر در پایگاه، موفقیتی به دست نیاوردند. در این عملیات علاوه بر شهادت 32 تن از افراد خودی که بیش‌تر از بسیجیان بومی بودند، 3 تن نیز

1) سند شماره 64304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)،

2) فرد نجات‌یافته درباره‌ی چگونگی این ماجرا گفته است: «ما شش نفر سالم بودیم که ما را دست‌گیر کردند و بردند در مسجد ده سبزی که مردم آن‌جا بودند و به ما فحش می‌دادند و تف می‌کردند و تا ساعت 5 عصر آن‌جا بودیم و یک دختری به نام افسر حسافی آمد و با فرمانده‌شان صحبت کرد و یک دکتر فارسی هم آن‌جا بود، ساعت 5 ما را آوردند همان‌جا که برادرها را شهید کرده بودند و به ما گفتند شما آزاد هستید، زمانی که آمدیم برویم ما را به رگبار بستند که پنج نفر از بچه‌ها شهید شدند و من فقط زنده ماندم.»

زخمی شدند و 4 خودرو، 2 بی‌سیم، یک دوشکا و یک تفنگ106 میلی‌متری به دست

مهاجمان افتاد. علاوه بر این، یک مینی‌بوس و یک جیب نیز در آتش سوخت. گفتنی است که طبق هماهنگی‌های انجام شده، قرار بود ساعت 10:30 امروز جلسه‌یی با شرکت روحانیون اهل تسنن، اعضای شوراهای روستایی منطقه و مسئولان سپاه و بسیج در روستای کلب رضاخان برگزار شود و نیروهایی که هدف حمله قرار گرفتند مسئولیت حفظ امنیت روستای کلب رضاخان و جلسه‌ی مزبور را برعهده داشتند⁽¹⁾

372

بر اثر اقدامات افراد مسلح غیر قانونی در محور سنندج - مریوان، بوکان و شهر سنندج تلفات و خساراتی به بار آمد. همپنین حزب دمکرات کردستان با پخش اعلامیه و وعده‌ی پرداخت حقوق درصدد جذب نیرو برآمد.

1. در محور سنندج - مریوان در کیلومتر 50 سنندج، افراد مسلح گروه کومه‌له با بستن جاده به یک کامیون 20 تنی سپاه که حامل یک خودرو سیمرغ بود، حمله کرده و آن را آتش زدند و 3 تن از سرنشینان کامیون را نیز به گروگان بردند.⁽²⁾

در بوکان نیز افراد مسلح ناشناس به سمت نیروهای خودی مستقر در این شهر تیراندازی کردند که در نتیجه 5 تن از آنان مجروح شدند.⁽³⁾

در شهر سنندج، نیروهای ناشناس به سمت ساختمان استانداری تیراندازی کردند که بر اثر آن یکی از نگهبانان این ساختمان زخمی شد. استانداری کردستان تعدادی از افراد سازمان مجاهدین خلق را که به تازگی وارد این شهر شده‌اند، عاملان احتمالی این اقدام دانست.⁽⁴⁾

373

در سردشت و اطراف آن نیز حزب دمکرات کردستان با پخش اعلامیه از نیروهای هوادار این حزب دعوت کرده است تا در ازای دریافت حقوق ماهیانه 20 هزار ریال به این حزب بپیوندند. به گزارش قرارگاه حمزه، تا کنون50 نفر از افرادی که در گذشته با این حزب هم‌کاری داشته و سپس از آن جدا شده بودند، برای دریافت وجه بار دیگر به این حزب پیوسته‌اند⁽⁵⁾

374

در آستانه‌ی اولین سال‌گرد حمله‌ی نیروهای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران (سربداران) به شهر آمل که موجب کشته شدن 40 تن از مردم، نیروهای بسیج، سپاه و نیروی انتظامی شد، حکم اعدام 22 تن از وابستگان به این سازمان پس از جلسات محاکمه که

1) سند شماره 136736 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات میاندوآب به اطلاعات قرارگاه حمزه، 17/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353522 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از اطلاعات میاندوآب به قرارگاه بعثت، 5/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353522 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از اطلاعات میاندوآب به قرارگاه بعثت، 5/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 18143 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 46، 13/11/1361، صص 2 و 3؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 316، 10/11/1361، ص 3، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/11/1361؛ و - سند شماره 64557 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به ستاد مرکزی، 12/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 64316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (مرکز فرماندهی) به ستاد مرکزی فرماندهی، 9/11/1361، ص 2؛ و - مأخذ 1، ص 1.

2) مأخذ 2 بخش چهارم، ص 3؛ و - سند شماره 353367 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)،

9/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 3، بخش سوم، ص 2.

3) سند شماره 67714 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 7/11/1361، صص 1 و 2؛ و - سند شماره 088064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به دادستانی سپاه، شماره 14، 11/11/1361، ص 19.

4) سند شماره 344876 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استانداری کردستان، 6/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 320607 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری کردستان، به ارگان‌های نظامی و انتظامی، 7/11/1361، ص 3.

5) سند شماره 34316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (مرکز فرماندهی) به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، 9/11/1361، ص 1.

از 18 تا 22 دی‌ماه 1361 در شعبه‌ی اول دادسرای انقلاب اسلامی مرکز برگزار شده

بود، صادر و در حضور مردم آمل اجرا شد.⁽¹⁾-⁽²⁾

در پی اجرای حکم اعدام این افراد، مردم این شهر در مراسمی که با حضور مسئولان استان و برخی مقامات کشوری برگزار شد شرکت و در پاسداشت شهیدان این حادثه و محکوم کردن اقدامات گروه‌های مسلح غیر قانونی از مسجدالرضا تا مدفن شهدا راهپیمایی کردند و در پایان فخرالدین حجازی نماینده‌ی مردم تهران در گلزار شهدا سخن‌رانی کرد.⁽³⁾

روزنامه‌های اطلاعات و جمهوری اسلامی نیز با انتشار مقالاتی به شرح وقایع حمله‌ی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها به آمل پرداخته‌اند، مطالب این دو روزنامه هر چند ناقص و در برخی موارد نارسا است، اما بازگوکننده‌ی بخش‌هایی از این حادثه است.

چگونگی تهیه‌ی سلاح و انتقال آن‌ها به جنگل‌های آمل؛ دلیل منتفی شدن اولین تصمیم نیروهای اتحادیه در 18 آبان سال 1360 برای حمله به شهر؛ حمله‌ی پیش‌گیرانه‌ی نیروهای نظامی سپاه در 22 آبان همان سال به مخفیگاه این اتحادیه در جنگل‌های آمل؛ حمله‌ی متقابل آن‌ها در آذر سال 1360 به یکی از مقرهای سپاه در محلی به نام رزکه؛ آماده شدن اتحادیه برای حمله‌ی نهایی و ورود مخفیانه به شهر در اوایل بهمن‌ماه؛ شروع درگیری در اولین ساعات 6 بهمن؛ مقابله‌ی نیروهای نظامی و انتظامی با آن‌ها؛ نحوه‌ی هم‌کاری خودجوش مردم و نقش آن‌ها در شکست اتحادیه؛ فرار مهاجمان به منطقه‌ی گزناسرا و دست‌گیری باقی‌مانده‌ی نیروهای اتحادیه در آن محل، محور موضوعاتی است که این دو روزنامه در شرح حمله‌ی سربداران به آمل به آن‌ها پرداخته‌اند.⁽⁴⁾-⁽⁵⁾

375

به مناسبت نخستین سال‌گرد حمله‌ی نیروهای اتحادیه‌ی کمونیست‌ها به شهر آمل میرحسین موسوی نخست‌وزیر پیامی درباره‌ی این حادثه صادر کرد. در بخش‌هایی از این پیام آمده است:

«در واپسین دقایق شامگاه روز دوشنبه 5 بهمن‌ماه، افراد مسلح و سازمان‌یافته‌یی با استقرار در مواضع حساس شهر آمل به قصد تصرف قرارگاه‌های نیروهای انتظامی و [در] نهایت به دست گرفتن کنترل کامل شهر، تهاجم وحشیانه‌یی را آغاز نمودند. آنان

1) بخش‌هایی از جرائم 21 تن از محکومان در ضمیمه ی خبر درج شده است.

2) روزنامه‌ی کیهان، 9/11/1361، ص 14.

3) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 6/11/1361، ص 4.

4) مشروح مطالب مندرج در روزنامه‌های اطلاعات و جمهوری اسلامی در ضمیمه آمده است.

5) روزنامه‌ی اطلاعات، 29/10/1361، ص 6؛ و - مأخذ 8، ص 6.

قصد داشتند آمل را به عنوان گلوگاه مازندران تسخیر و مقدمه‌ی اعلان منطقه‌ی آزادشده‌ی شمال کشور را فراهم سازند.

در اولین ساعات آغاز درگیری، مردم مسلمان آمل از پیر و جوان، زن و مرد، کارگر و کشاورز به یاری مدافعین شهر شتافته و بار دیگر حماسه‌یی از عشق و ایمان را به معرض نمایش گذاردند. عناصر فریب‌خورده که استقبال مردم را در ذهن خود انگاشته بودند، ناگهان با امواج امت حزب‌الله که با دست خالی جسورانه به سوی آنان هجوم می‌بردند، مواجه شدند.

چهره‌ی شهر دگرگون شد، وقایع روزهای سرنوشت‌ساز پیروزی انقلاب در تهران این بار در آمل تکرار گردید. حادثه‌ی خونین آمل بدون تردید در تاریخ انقلاب اسلامی به عنوان واقعه‌یی مهم و تعیین‌کننده از دید دشمنان کینه‌توز و دوستان و یاران انقلاب اسلامی به ثبت رسیده و خواهد رسید، چراکه ضد انقلابیون و دشمنان خالق و خلق، بر اساس تحلیل ذهنیت‌های مادی و کور اربابان جنایت‌کارشان تصور می‌کردند اسلام و انقلاب در شمال از آن‌چنان قوام و دوام و نفوذی که در سایر نقاط کشور وجود دارد، برخوردار نیست. لذا تمام امید خود را به این نقطه بسته بودند، غافل از این‌که امتی موحد و یک‌صدا در خیزشی عمومی و بی‌سابقه قیام کرد و امریکا و اذنابش را از کشور رسول‌الله(ص) به بیرون راند.»⁽¹⁾

376

اعضای کادر آموزشی واحد اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، ملاقات کردند.

در این دیدار حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی با تشریح ویژگی‌های سازمان اطلاعات اسلامی، وجود یک سازمان اطلاعاتی در حکومت اسلامی را ضروری خواند و گفت:

«در صدر اسلام به عامل اطلاعات و کسب خبر اهمیت زیادی داده می‌شد، اما از آن‌جا که نیاز جمهوری اسلامی به سازمان اطلاعاتی تا این اواخر احساس نشده بود، عملاً وارد جزئیات و سازمان‌دهی اطلاعات نشدیم. هرچند که افرادی پیش‌قدم شدند و امروز دارای تجربیات خوبی هستند.

ما می‌خواهیم در همه چیز بر اساس موازین اسلامی حرکت کنیم و حکومت و نظام را هم برای تربیت انسان‌های مطلوب آفرینش و متناسب با اهداف ادیان، به خصوص اسلام می‌خواهیم و بنا نداریم برای نجات اکثریت گروهی را فاسد کنیم و این‌که انسان‌های این نظام سالم باشند، برای ما بسیار مهم است.

1) روزنامه‌ی کیهان، 6/11/1361، ص 18.

و ما معتقدیم اگر افراد سازمان اطلاعات فاسد باشند نخواهیم توانست از آن‌ها برای عبور به دنیای سالم و صحیح پلی بسازیم و خوش‌بختانه کادر آموزشی سپاه پاسداران

انقلاب اسلامی به این مسائل توجه داشته است.

اگر ما بتوانیم یک سازمان کوچک اما مؤمن، سریع‌العمل و عادل درست کنیم، بازدهی قابل اعتمادی خواهد داشت و چنین سازمانی ضمن استفاده از هم‌کاری مؤثر مردم، می‌تواند در همه جا حضور داشته باشد و اگر مردم بدانند که تنها به اطلاعات صحیح رسیدگی می‌شود، حاضرند احتمالات را هم در اختیار سازمان اطلاعات قرار دهند، زیرا می‌دانند که اطلاعات آن‌ها به ظلم ختم نمی‌شود و باید اساس کار بر این باشد که افراد سازمان اطلاعات افرادی عادل و راست‌گو باشند و با شک و تهمت با مردم برخورد نکنند و مهربان و دوستدار مردم باشند، زیرا شغل انسان در آثارش اثر می‌گذارد و اگر جاذبه‌ی شغل انسان بر ایمان او غلبه کند و وی را تحت تأثیر قرار دهد، بسیار بد است. اگر ما قدری دیرتر به مرحله‌ی تأسیس یک سازمان اطلاعاتی برسیم ولی نتیجه‌ی خوبی داشته باشیم بهتر است.

قضیه‌ی فرقان تجربه‌ی خوبی است، زیرا با برخورد خوبی که با بسیاری از آن‌ها شد، مسئله ریشه‌کن شد و ما باید در سایر جریانات هم با اصول برخورد کنیم. زیرا با اثر بیش‌تر در درازمدت موفق می‌شویم و ان‌شاءالله در دنیا هم نشان می‌دهیم که با لطف قرآن و راهنمایی‌های اسلام و همت افراد مسلمان توانستیم سازمان اطلاعاتی رئوف، رحیم و سازنده که در خدمت انسانیت باشد درست کنیم.»⁽¹⁾

377

آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر، صبح امروز با حضور در جلسه‌ی علنی مجلس شورای اسلامی لایحه‌ی بودجه‌ی سال 1362 جمهوری اسلامی ایران و تبصره‌های آن را تقدیم مجلس کرد. نخست‌وزیر چارچوب کلی لایحه‌ی بودجه‌ی نقدی سال 1362 را این گونه تشریح کرد:

«[در] بودجه‌ی سال 1362جهت فعالیت‌های جاری و هزینه‌های جنگ تحمیلی دولت مبلغ 5/2342 میلیارد ریال و برای فعالیت‌های عمرانی و بازسازی مناطق جنگی مبلغ 6/1262 میلیارد ریال منظور گردیده است.

به این ترتیب، جمع هزینه‌های دولت در سال 1362 معادل 1/3606 میلیارد ریال یعنی حدود 1/419 میلیارد ریال بیش از عملکرد سال 1361 براورد می‌شود.

درآمدهای دولت در سال 1362 از محل صادرات نفت به میزان 1833 میلیارد ریال و از محل مالیات‌ها مبلغ 712 میلیارد ریال و از محل سایر درآمدها حدود (5/385)

1) روزنامه‌ی کیهان، 7/11/1361، ص 2.

میلیارد ریال پیش‌بینی شده است. به این ترتیب، جمع درآمدهای دولت در سال 1362 معادل 5/2930 میلیارد ریال یعنی در حدود 9/383 میلیارد ریال بیش از درآمدهای سال 1361 پیش‌بینی می‌شود.

همچنین در سال 1362، درآمدهای شرکت دولتی 183,2 میلیارد ریال و هزینه‌های آن‌ها 4/2051 میلیارد ریال پیش‌بینی شده است.

انجام هزینه‌ها نسبت به کل درآمدهای مورد انتظار، بالغ بر 4/676 میلیارد ریال کسری خواهد داشت که پیش‌بینی می‌شود مبلغ 160 میلیارد ریال آن از محل برگشتی سنوات قبل و مبلغ 250 میلیارد ریال نیز از محل صرفه‌جویی ضمن اجرای بودجه‌ی سال 1362 تأمین می‌شود.

G437

به این ترتیب، کسری بودجه‌ی سال 1362 جمعاً 4/266 میلیارد ریال پیش‌بینی می‌شود که نسبت به براورد سال 1361 (که 567 میلیارد ریال بوده است) 4/302 میلیارد ریال کاهش یافته است.»...

وی همچنین تصویر مالی دولت در انتهای سال 1361 را به صورت زیر پیش‌بینی کرد:

«پیش‌بینی می‌شود که در سال 1361، درآمدهای دولت به رقم (4/2296) میلیارد ریال و پرداخت‌های دولت به رقم (0/3295) میلیارد ریال بالغ گردد.

در نتیجه اختلاف بین درآمدها و پرداخت‌های دولت در این سال معادل (6/998) میلیارد ریال خواهد بود که 4/566 میلیارد ریال از محل استقراض از سیستم بانکی تأمین می‌شود.

بر اساس براوردهای موجود درآمدهای دولت از محل صادرات نفت تا پایان سال 1361 با 5/1464 میلیارد ریال و درآمدهای مالیاتی با 7/605 میلیارد ریال و سایر درآمدها با 2/226 میلیارد ریال ترکیب دریافت‌های دولت را تشکیل می‌دهد.

پرداخت‌های جاری دولت بالغ بر 1900 میلیارد ریال و سرمایه‌گذاری ثابت، رقمی نزدیک به 850 میلیارد ریال و هزینه‌های ناشی از جنگ تحمیلی حدود 545 میلیارد ریال پیش‌بینی می‌شود.»⁽¹⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 5/11/1361، ص 2.

378

امروز ناتورا سینگ معاون وزیر امور خارجه‌ی هند و دبیرکل کنفرانس سران جنبش عدم تعهد، وارد تهران شد و با علی‌اکبر ولایتی دیدار کرد.

روزنامه‌ی کیهان در این باره گزارش داد: در دیدار ناتورا سینگ با دکتر ولایتی مسائل مهم کنفرانس سران عدم تعهد که در دهلی‌نو برگزار می‌شود و مسائل دوجانبه مورد بحث و گفت و گو قرار گرفت.

دکتر ولایتی بر شرکت فعال جمهوری اسلامی ایران در هفتمین کنفرانس سران جنبش عدم تعهد تأکید و آمادگی ایران را جهت هرگونه هم‌کاری اعلام کرد. ناتورا سینگ نیز اظهار امیدواری کرد که روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دو کشور روز به روز گسترش و توسعه‌ی بیش‌تری یابد.

از سوی دیگر، اولین دور مذاکرات ناتورا سینگ و شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت خارجه‌ی ایران عصر دیروز آغاز شد. ناتورا سینگ در این دیدار گفت: با این‌که فرصت جهت تدارک برگزاری این کنفرانس مهم کوتاه بود، اما هند برای حفظ این نهضت و جلوگیری از وارد آمدن هرگونه ضربه‌یی به آن، میزبانی کنفرانس را پذیرفت.

شیخ‌الاسلام نیز تغییر محل کنفرانس را حرکتی اصولی در جهت حفظ ارزش‌های جنبش عدم تعهد و جلوگیری از انحراف آن توصیف کرد.»⁽¹⁾

379

محمد فروزنده استاندار خوزستان در دیدار با معاون استاندار فارس که برای بازدید از عملیات بازسازی خوزستان به این استان سفر کرده بود، درباره‌ی پیشرفت عملیات نوسازی شهر و روستاهای آبادان که با همت مردم این استان اجرا می‌شود و همچنین طرح صدام برای هجوم به ایران و اهداف آن گفت:

«کسانی که قبلاً به این استان آمده بودند و امروز هم به این منطقه می‌آیند تحول و دگرگونی شگرفی را با چشم خود می‌بینند. حضور برادران حزب‌الله در جبهه‌ها و مشارکت آنان در امر بازسازی و نوسازی خود پیروزی عظیمی است، همین برادران اهل استان فارس که در خوزستان هستند دارند خدائی کار می‌کنند و در زیر آتش توپ دشمن مشغول خانه‌سازی هستند. آنان با اعتقاد و ایمان به جلو می‌روند و با هر آجری که روی هم می‌گذارند، احساس می‌کنند که ضربه‌یی کاری به امریکا و امپریالیسم جهانی وارد می‌آورند.»

وی سپس با بیان این‌که تا کنون روزانه 1200 متر از راه‌آهن ویران‌شده‌ی خرمشهر بازسازی شده است، گفت: «یک چنین کاری نه‌فقط در ایران، بلکه در دنیا بی‌نظیر است

1) مأخذ 10.

و امیدوارم که این روش الگویی باشد برای همه‌ی کارها تا ما بتوانیم با هزینه‌ی کم، بهترین کار را ارائه دهیم و مسئولین نیز سیستم کاغذبازی را رها کنند و به این‌چنین شیوه‌های اسلامی و انقلابی متوسل شوند.»

استاندار خوزستان همچنین افزود: «در این جنگ شکست سیاسی صدام مسئله‌ی قابل بحثی است. او اسم حمله‌ی تجاوزگرانه‌اش را "قادسیه" گذاشته بود و برای خوزستان خواب‌هایی دیده بود. البته طرح اشغال خوزستان در امریکا تهیه شده بود. این طرح که "تیرانا" نام‌گذاری شده بود، سال‌ها در دانشکده‌های نظامی امریکا تدریس می‌شد و کلیه‌ی جوانب آن به دقت مورد بررسی قرار گرفته بود.» وی اضافه کرد: «صدام یک حساب سیاسی دیگر هم برای خودش باز کرده بود. او تصور می‌کرد که به محض این‌که حمله را آغاز کند، اعراب منطقه به پیشواز او خواهند آمد، ولی دیدیم که با چه شکست فاحشی در این زمینه مواجه شد و تز عربیت او چه اندازه دور از واقع بود.

برای نمونه وقتی بستان که دارای 40 هزار نفر عرب است توسط نیروهای صدام صهیونیست اشغال شد، عرب‌های ساکن این منطقه با پای برهنه فرار کردند و به نیروهای اسلام پناه آوردند، زیرا به خوبی می‌دانستند که راه نجات آن‌ها در اسلام است.»⁽¹⁾

380

در پی اعلام موضع عراق در خصوص بیانیه‌ی مشترک ایران، سوریه - لیبی - امروز رادیو بغداد جزئیات بیش‌تری را در این باره منتشر کرد. رادیو بغداد در این باره گزارش داد: «دبیرخانه‌ی عمومی جبهه‌ی ترقی‌خواه ملی و قومی افزایش و ادامه‌ی توطئه‌چینی دو رژیم سوریه و لیبی با حکام تهران را محکوم ساخته [است]. و در جلسه‌یی که دوشنبه به ریاست رفیق نعیم حداد عضو رهبری قومی حزب بعث سوسیالیست عرب و دبیرکل جبهه‌ی ترقی‌خواه ملی و قومی، تشکیل شد، رفیق نعیم حداد قسمت‌هایی از بیانیه‌ی مزدوران را که در دمشق منتشر شده و همچنین تجاوز آشکاری که در این بیانیه به مبانی هم‌بستگی عربی و منشور دفاع مشترک عربی شده را تشریح کرد و تأکید نمود که عراق علی‌رغم تمامی توطئه‌ها و پیمان‌های مزدوران همواره سربلند و نیرومند باقی خواهد ماند.»⁽²⁾

همچنین به گزارش آسوشیتدپرس، روزنامه‌های کویتی در شماره‌های امروز خود، سوریه و لیبی را به دلیل حمایت از ایران مورد اعتراض و حمله قرار دادند.

آسوشیتدپرس با مستقل خواندن روزنامه‌ی الانباء درباره‌ی مطالب مطرح‌شده در این

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 6/11/1361، ص 4، شیراز.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 312، 6/11/1361، ص 28، رادیو بغداد، 5/11/1361.

روزنامه گفت:

«روزنامه‌ی مستقل الانباء در سرمقاله‌ی خود در اظهار نظر پیرامون بیانیه‌ی اخیر سوریه، لیبی و ایران که به عراق عنوان یک متجاوز داده است، نوشت که قلب اعراب جریحه‌دار شده است، این روزنامه نوشت این بیانیه برای عراق راهی جز تلاش جهت پایان دادن به این جنگ از طریق اقدام نظامی باقی نمی‌گذارد. از آن‌جایی‌که تلاش‌های صلح با شکست مواجه شده است، جنگ فقط از طریق جنگیدن [اقدام نظامی] پایان می‌یابد. این روزنامه بیانیه‌ی فوق را به خاطر ترسیم چهره‌ی عراق به عنوان یک متجاوز مورد تقبیح قرار داد و نوشت: به نظر می‌رسید که سه کشور این حقیقت را نادیده گرفته‌اند که سرزمین عرب در اهواز برای بیش از 55 سال تحت اشغال ایرانی‌ها بوده است. اهواز در منطقه‌ی خوزستان قرار دارد و اعراب آن را عربستان می‌خوانند.»⁽¹⁾

این خبرگزاری در ادامه افزود: «بیانیه‌ی سه کشور در مورد آینده‌ی توافقی که در فاس به عمل آمده و آینده‌ی جبهه‌ی پایداری سؤالاتی مطرح کرده است. الجزایر و جمهوری دمکراتیک یمن در جلسات این جبهه شرکت نداشتند.

این موضوع بر کسی پوشیده نیست که از زمان جنگ در بیروت و عزیمت سازمان آزادی‌بخش فلسطین اختلافاتی در میان جنبش مقاومت فلسطین یا بین رژیم‌های عربی وجود داشته است. به دنبال توزیع نیروی نظامی فلسطین در میان شش کشور، حل این اختلافات منطقی به نظر می‌رسد. در عوض بیانیه‌ها و اعلامیه‌های پی‌درپی که اختلافات را افزایش بدهد ما را دچار حیرت کرده است. تمام این‌ها ما را به کجا هدایت می‌کند؟ پس از رسوایی و تفرقه چه چیزی برای ما به جای می‌ماند؟»⁽²⁾

القبس دیگر روزنامه‌ی کویتی نیز با اتخاذ مواضعی کاملاً طرف‌دارانه از عراق نوشته است:

«اتحاد سه‌جانبه‌ی جدید، رونوشت بیانیه‌ی سه‌جانبه‌یی که هفته‌ی گذشته در دمشق از سوی سوریه، لیبی و ایران امضا شد دنیای عرب را متحیر ساخته است. چگونه می‌توان در مورد این بیانیه (که حاوی قول حمایت از ایران علیه عراق است) توضیح داد؟ و آیا واقعاً این بیانیه علیه اسرائیل است.

این اتحاد جدید نه‌فقط علیه عراق، بلکه علیه کشورهای خلیج [فارس] و از آن مهم‌تر علیه منافع ملی اعراب است. برخی از کشورهای عرب، دیگر نباید تحت تأثیر این عقیده که دول خلیج [فارس] چیزی بیش از صندوق‌های حمایتی مالی نیستند که فقط می‌توانند چک امضا کنند، باقی بمانند و ادامه‌ی روند اینان [در تشکیل] اتحادهایی بیرون از چارچوب ملی اعراب، برای سرنوشت ملت عرب اضمحلال مخرب‌تری را در برخواهد داشت.

1) همان، صص 3 و 4، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از آسوشیتدپرس و خبرگزاری کویت از کویت، 5/11/1361.

2) مأخذ 15، ص 4، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از آسوشیتدپرس و خبرگزاری کویت از کویت، 5/11/1361.

پادشاهی سعودی هفته‌ی گذشته، مساعی جمیله‌ی خود را در رابطه با سوریه و عراق به کار برد تا به سازش بین این دو کشور کمک کند، ولی تقریباً ناموفق بود. اگر

پادشاهی سعودی و بقیه‌ی کشورهای خلیج [فارس] نتوانستند اختلافات بین برادران را برطرف کنند چه کس دیگری خواهد توانست؟

با توجه به احساس عجز و ناامیدی و نیاز به اقدام سریع، فقط اتحادیه‌ی عرب می‌تواند به منظور مقابله با اوضاع نامطلوبی که از بیانیه‌ی دمشق ناشی شده اقدامی انجام دهد.»⁽¹⁾

از سوی دیگر رادیو دمشق که با توجه به ساختار سیاسی کشور سوریه می‌توان گفته‌های آن را مواضع رسمی دولت این کشور به شمار آورد، بر مفاد بیانیه‌ی سه‌جانبه‌ی دمشق پافشاری کرد؛ روزنامه‌ی کیهان در این باره آورده است:

«مفسر رادیو دمشق دیروز از کشورهای ساحلی خلیج فارس دعوت کرد تا هرگونه کمک به رژیم عراق را متوقف کنند. مفسر رادیو دمشق رژیم عراق را متهم کرده است به این‌که کشور عراق را به یک جنگ تجاوزکارانه و غیر عادلانه علیه انقلاب اسلامی ایران کشانده است.

مفسر رادیو دمشق رژیم عراق را متهم به این کرده که می‌کوشد کشورهای عربی خلیج فارس را در یک جنگ با ایران گرفتار کند و برای به دست آوردن کمک مالی از این کشورها دست به شانتاژ و باج‌گیری بزند. رادیو دمشق اظهار نظر کرده است که رژیم عراق باید مسئولیت کامل اوضاع کشور خود را به عهده بگیرد و عواقب جنایاتی را که مرتکب شده است، تحمل کند.

رادیو دمشق آنگاه اظهار نظر کرده است که هر اقدامی در جهت کمک به رژیم عراق یا سکوت در برابر جنایات این رژیم و دوری جستن از نبرد ملی "جنگ اعراب علیه اسرائیل" بر خلاف مسئولیت‌های ملی کشورهای عربی و تعهدات آن‌ها نسبت به اولویت‌های ملی است.

رادیو دمشق ضمن تأکید بر این مطلب که ایران هیچ خطری برای کشورهای عرب به شمار نمی‌آید، اظهار نظر کرد که خطر عمده همانا خطرکیان صهیونیستی است.»⁽²⁾

381

در پی انتصاب طارق میخائیل یوحنا عزیز به جای سعدون حمادی در وزارت امور خارجه‌ی عراق، رادیو بی‌بی‌سی در برنامه‌یی به بررسی این جا به جایی با توجه به خصوصیات فردی آن دو و کارآمدی آنان در حکومت عراق پرداخت و گفت:

«بنابر گزارش‌های جاری، دکتر حمادی در مدت دو ماه گذشته به منظور معالجه در

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 313، 7/11/1361، ص 12، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/11/1361، گزارشی از خبرگزاری کویت به نقل از روزنامه‌ی القبس.

2) مأخذ 10، ص آخر.

خارج از عراق به سر می‌برده است. چنان‌که از کیفیت پیچیده‌ی سیاست در عراق برمی‌آید، اغلب دلایل بیماری را که برای تغییرات سیاسی مهم ارائه می‌شود، باید با احتیاط تلقی کرد.

اما این واقعیت که دکتر حمادی همچنان عهده‌دار منصب وزارت خواهد بود ممکن است حاکی از این باشد که در طول دوره‌ی خدمتش حُسن‌نظر پرزیدنت صدام حسین را از دست نداده است، حقیقت امر این است که دکتر حمادی بایستی از عراق در جلب کشورهای میانه‌رو عرب به حمایت از عراق در جنگ بین ایران و آن کشور همچنین در مبارزه‌ی سیاسی بین‌المللی که عراق برای معرفی خود به عنوان صلح‌طلب دنبال کرده است و با وجود موفقیت کم، خالی از اهمیت نبود نقش بسیار مؤثری ایفا کرده است. مطمئناً دولت عراق که همچنان مبارزه‌ی سیاسی را به عنوان بخشی از تلاش‌هایش در وادار کردن ایران برای نشستن در پشت میز مذاکره ادامه می‌دهد، احتیاج به یک وزیر خارجه‌ی کاملاً مناسب و فعال دارد.

آقای طارق عزیز که به جای دکتر حمادی به وزارت خارجه منصوب شده است، هم‌اکنون مقام‌های مهم معاونت نخست‌وزیر و عضویت در شورای فرماندهی انقلاب عراق را برعهده دارد. وی در امور مربوط به روابط خارجی و دیپلماسی از تجربه‌ی لازم برخوردار است. در همین اواخر، دیداری از پاریس را با موفقیت به انجام رسانید که در نتیجه‌ی آن حمایت بیش‌تر دولت فرانسه را برای حفظ وضع موجود در بغداد در مقابل دعوت‌های ایران برای سرنگونی حکومت عراق تأمین کرد که در یک توافق مبادله‌ی اسلحه و نفت هم‌راه بود.»⁽¹⁾

5/11/1361، صص 9 و 10، رادیو بی‌بی‌سی.

رادیو اسرائیل نیز با توجه به سیاست جدید عراق در اعلام به رسمیت شناختن امنیت اسرائیل، نرمش بیش‌تر طارق عزیز درباره‌ی اسرائیل را دلیل اصلی این اقدام صدام حسین ذکر کرد.

این رادیو گفت: «به گفته صدای اسرائیل از علل اصلی برکناری آقای سعدون حمادی از وزارت خارجه‌ی عراق این است که وی با اظهارات پرزیدنت صدام حسین در مورد حق موجودیت اسرائیل مخالف بوده است، در حالی که طارق عزیز که به جای وی به وزارت خارجه برگزیده شده و قبلاً معاونت نخست‌وزیری آن کشور را به عهده داشته، هفته‌ی گذشته در پاریس از موضع رئیس‌جمهوری خود جانب‌داری نموده. در عین حال گفته می‌شود که طارق عزیز یکی از مخالفان سرسخت رژیم آیت‌الله خمینی در ایران می‌باشد.

وی هفته‌ی گذشته در پاریس طی یک ملاقات طولانی با مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق، از اقدامات مجاهدین در براندازی رژیم اسلامی ایران طرف‌داری کرد.»⁽²⁾

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه،

2) مأخذ 15، ص 18، رادیو اسرائیل، 5/11/1361.

382

شاذلی قلیبی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی بدون اشاره به طرح مورد نظر خود، از ادامه‌ی کوشش‌های این کنفرانس برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق خبر داد و گفت: نرسیدن کمیسیون به راه‌حلی جهت پایان دادن به جنگ عراق و ایران به علت کاهش فعالیت و ابتکار نبوده، بلکه به دلیل دشواری، پیچیدگی و عمق مسئله بوده است.

وی اضافه کرد این کمیسیون طرح صلحی را به دو کشور عراق و ایران پیشنهاد کرد که هیچ یک از دو طرف به طور کامل آن را رد نکرده، ولی با احتیاط عمل کرده‌اند.

دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی افزود: کمیسیون سه بار در این طرح تغییراتی داد و دو طرف موافقت خود را با بعضی از مواد آن اعلام کردند و مواد دیگری نیز باقی مانده که کمیسیون در حال حاضر می‌کوشد تا راه‌حلی برای آن‌ها پیدا کند.⁽¹⁾

383

خبرگزاری فرانسه به نقل از یک بیانیه‌ی سازمان مجاهدین خلق، اعلام کرد که یک خلبان نیروی هوایی ایران روز گذشته با اعلام هم‌بستگی با این سازمان از مقامات کانادایی درخواست پناهندگی کرده است.⁽²⁾

ضمیمه‌ی گزارش 374

فشرده‌یی از جرایم 21 تن از متهمان عضو اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران چنین است: (گفتنی است یکی از متهمان به نام مینا تات در دادگاه انقلاب آمل محاکمه شد، به همین دلیل جریان دادرسی و حکم دادگاه وی هم‌راه این 21 نفر منتشر نشد).

محمدرضا سپرغمی: عضو فعال اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران؛ مسئول سابق کمیته‌ی تهران؛ عضو شورای تصمیم‌گیری سربداران در داخل جنگل؛ مسئول سیاسی گروه مهاجم به شهر آمل؛ شرکت فعال در درگیری‌های خونین 18 و 23 آبان 1360؛ تدارک امکانات در جنگل از طریق مصادره‌ی اموال روستاییان؛ آموزش نظامی به نیروها، میزبانی یک‌صد و ده نفر از افراد جنگل در خانه‌اش در شب پیش از حمله؛ حضور فعال در جریان کشته شدن فرمانده سربداران جنگل.

فرامرز طلوعی سمنانی: عضو مرکزیت اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ عضو کمیته‌ی تهران و کمیته‌ی دائمی و رهبری سازمان؛ منتقل‌کننده‌ی 8 میلیون ریال وجه سرقت‌شده از بانک کشاورزی خوزستان به تهران؛ عضو کمیته‌ی دائم شورای تصمیم‌گیری جنگل؛ عضویت و دبیری کنفدراسیون احیا در امریکا؛ شرکت در شوراهای اتحادیه متشکله در خارج از کشور و ایران (کنگره‌های سری)؛ منتقل‌کننده‌ی اسلحه و مهمات مسروقه از جبهه‌ی جنگ جنوب؛ نمایندگی سازمان در کنفرانس وحدت جهت تشکیل حزب واحد کمونیست در ایران؛ تجهیزکننده‌ی سلاح و مهمات نیروی نظامی اتحادیه به ویژه گروه سربداران جنگل.

حسین تاجمیر ریاحی: عضو مرکزیت تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران؛ مسئول تشکیلات سربداران جنگل؛ یکی از طراحان اصلی حمله به شهر شهیدپرور آمل؛ ارسال‌کننده‌ی اسلحه و مهمات جنگی به مناطق درگیری و اعزام‌کننده‌ی نیروهای نظامی؛ مسئول یکی از کمپ‌ها و مقر نظامی داخل جنگل؛ نفر اول رهبری در حمله‌ی مسلحانه به شهر آمل و مشارکت در کشتار 40 تن از مردم و افراد

1) مأخذ 18، بخش عربی رادیو مسقط، 5/11/1361، گزارشی از رادیو رباط.

2) مأخذ 18، ص 14، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/11/1361، گزارشی از خبرگزاری فرانسه از مونترال به نقل از سازمان مجاهدین خلق.

بسیج و سپاه پاسداران؛ مسئول کل تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها پس از انقلاب؛ اعتراف به ترک دین اسلام و گرایش به مارکسیسم.

عبدالرحمن آزمایش: عضو کادر مرکزی تشکیلات اتحادیه؛ مسئول سازمان‌دهی کل تشکیلات کمیته‌ی تهران؛ مسئول کل بخش کارگری سازمان؛ عضو کنفدراسیون امریکا؛ مسئول کارگری سازمان در کنگره‌ی سوم "شورای اتحادیه"؛ تجهیزکننده‌ی مهمات و سلاح سازمان؛ عضو کادر رهبری تشکیلات اتحادیه.

احمد تیموری گرکانی: عضو تشکیلات سربداران جنگل؛ عضو گروه شناسایی مناطق جنگلی جهت استقرار کمپ‌ها و اردوگاه های نظامی داخل جنگل؛ شرکت در کشتار 18 و 22 آبان؛ به شهادت رساندن 11 تن از پاسداران و سوزاندن عده‌یی نظامی و پاسدار در یک کامیون ارتشی؛ مباشرت در انتقال تدارکات، مواد غذایی، مهمات و وسایل جنگی از جنگل به آمل و بالعکس؛ مشارکت در سرقت ناموفق 3 مینی‌بوس برای حمل نیرو؛ فعالیت در بخش تبلیغات سازمان و توزیع‌کننده‌ی اعلامیه‌ها و نشریه‌ها.

کامران صمیمی: رابط تشکیلاتی اتحادیه با اعضای مرکزیت سازمان؛ مسئول تشکیلاتی چند پروژه و طرح مالی اتحادیه؛ مسئول جمع‌آوری کمک‌های مالی اعضا و هواداران و توزیع‌کننده‌ی نشریه‌ی حقیقت در تهران؛ نگه‌دارنده‌ی مقدار فراوانی سلاح و مهمات در منزلش؛ عامل نفوذی در بنیاد شهید با سمت مترجم زبان انگلیسی؛ شرکت در کنگره‌ی مخفی سازمان و اطلاع از طرح قیام فوری؛ مسئولیت یک واحد تولیدی بزرگ متعلق به یکی از سرمایه‌داران متحد اتحادیه.

ایرج شیرعلی: عضو تشکیلاتی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ عضو کمیته‌ی تهران؛ عضو کمیته‌ی تبلیغات؛ مسئول ارتباطات داخلی سازمان؛ مسئول تحویل گرفتن نشریات اتحادیه؛ مسئول ارتباط با پیک توزیع نشریات؛ مسئول بخش دانش‌آموزی شهرستان آغاجاری و شرق تهران؛ سرقت مهمات از جبهه‌های جنگ و تحویل به سازمان؛ انبار کردن مقدار زیادی سلاح و مهمات در منزل مسکونی خود.

محمد نوروزی: عضو تشکیلاتی اتحادیه و عضو سربداران جنگل؛ فعالیت در بخش انتشارات اتحادیه و پخش نشریه‌ی سازمان در تشکیلات آغاجاری؛ مسئول تشکیلاتی 3 نفر از کارمندان شرکت نفت در خوزستان؛ ارتباط تشکیلاتی با مسئولین بخش‌های تبلیغات و کارگری آغاجاری؛ اختصاص بخشی از منزل شخصی‌اش برای چاپ نشریه‌ی حقیقت؛ مشارکت در همه‌ی درگیری‌های مسلحانه‌ی گروه جنگل؛ مشارکت در درگیری 18 آبان و بستن جاده‌ی تهران - آمل و انفجار بمب و پرتاب کوکتل مولوتف و اقدام به پخش بیانیه‌ی نظامی سربداران جنگل؛ شرکت در درگیری 22 آبان و به شهادت رساندن چندین تن از پاسداران انقلاب؛ هم‌کاری در اخفای مهمات و سلاح‌ها پس از واقعه‌ی آمل و عقب‌نشینی به جنگل.

ضیاءالدین عبدمنافی: عضو اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ مسئول بخش کارگری سازمان در شاخه‌ی جنوب (آبادان)؛ مسئول تشکیلات اتحادیه در شهرستان آغاجاری؛ عضو فعال کنفدراسیون جهانی و کنفدراسیون احیا در امریکا؛ فرماندهی یک گروه نظامی 8 نفری؛ معاونت فرماندهی یک گروه 16 نفری؛ مسئول تدارکات نیروهای جنگل؛ سرقت سلاح و مهمات از جبهه‌های جنوب و وجوه بیت‌المال از بانک‌ها؛ شرکت مستقیم در اکثر درگیری‌های مسلحانه‌ی جنگل؛ حفاظت از اردوگاه‌های نظامی و کمپ‌ها؛ مسئول آرایش نظامی افراد جنگل در درگیری 22 آبان؛ مسئول 8 تن از اعضای اتحادیه در درگیری مسلحانه 20 آذر و زخمی کردن سرهنگ روحی فرمانده ژاندارمری.

محمود آزادی: عضو تشکیلاتی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ عضو سربداران جنگل؛ شرکت در همه‌ی درگیری‌های مسلحانه‌ی گروه جنگل؛ به شهادت رساندن (شهید) هدایتی در حمله به آمل؛ هم‌کاری

نکردن با دادگاه تا زمان دست‌گیری گروه جنگل و برملا شدن جنایات این گروه.

فروهر فرجاد: کاندیدای عضویت تشکیلاتی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ عضو گروه سربداران جنگل؛ عضو گروه تدارکات تهیه‌ی آذوقه و غذا در جنگل؛ شرکت در درگیری‌های مسلحانه؛ تقویت بنیه‌ی مالی سازمان به جهت برخورداری از تمول و رفاه مالی؛ هم‌کاری در چاپ قسمتی از نشریه‌ی حقیقت؛ عضو گروه 18 نفری طرح ناموفق مصادره‌ی مینی‌بوس‌ها.

محمدحسین علی‌آبادی: عضو مرکزیت سازمان و تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران تحت عنوان هیئت مسئولین؛ مسئول عضویت مرکزی و کل هیئت تحریریه در دوره‌ی جنگل؛ مسئول قسمت "جامعه" در انتشارات سازمان و تحقیق روی مسائل روستایی و براورد کردن مسائل آن؛ تقویت و تسهیل عملیات نیروی نظامی و سربداران جنگل؛ رهبری حمله‌های مسلحانه با چاپ اعلامیه‌های نظامی سربداران جنگل؛ مشارکت در ترسیم و طراحی خط و مشی سازمان در جهت مقابله با نظام جمهوری اسلامی و سرنگون کردن آن و اتخاذ روش محاربه.

بیژن فتاحی: عضو فعال تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ مسئول چاپ سازمان و یک گروه 9 نفری سازمان در بخش چاپ؛ مسئول یک گروه 4 نفری در حوزه‌ی سیاسی؛ فعالیت در کنفدراسیون احیا؛ هم‌کاری در انتقال سلاح و مهمات به جنگل؛ تلاش برای جذب کارگران ایران ناسیونال به اتحادیه با خرید یک دکه در پیکان‌شهر به عنوان قهوه‌خانه.

محمدرضا وثوقی: مسئول تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها در استان گیلان؛ عضو فعال اتحادیه و تحت مسئولیت مستقیم مرکزیت سازمان؛ تنها رابط چاپ با مرکزیت سازمان و بخش جعل که مهم‌ترین بخش سازمان بوده؛ ارتباط مداوم با تشکیلات مرکزی؛ هم‌کاری در چاپ و توزیع اعلامیه‌های اتحادیه؛ هم‌کاری با کنگره‌ی سری اتحادیه؛ مشاور مالی سازمان؛ مسئول یک مغازه‌ی سازمانی تحت پوشش تابلوسازی که در واقع محل اخفای سلاح و مهمات بوده است.

عبدالرضا ابراهیمی عکاس: مسئول ستاد تبلیغاتی سازمان در مدرسه‌ی عالی تلویزیون و مدرسه‌ی عالی کامپیوتر؛ عضو کنفدراسیون احیا در امریکا؛ عکاس مخصوص تشکیلات؛ سرقت دارو از بیمارستان‌ها و ارسال آن به کردستان در جریان جنگ سنندج؛ مسئول یک اکیپ پزشکی برای مداوای مجروحان از عناصر محارب؛ سرقت سلاح و مهمات از جبهه‌های جنوب و خرمشهر؛ هم‌کاری در اخفای سلاح و مهمات.

جهانگیر احمدی: عضو اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران؛ شرکت در درگیری‌های مسلحانه و درگیری 22 آبان؛ شرکت مستقیم در حمله‌ی مسلحانه به شهر آمل (تیر خلاص زدن به یک پاسدار زخمی)؛ شرکت مستقیم در درگیری مسلحانه‌ی رزکه با مسئولیت ایجاد خط آتش پشتیبانی برای افراد خط مقدم جبهه‌ی خود؛ شرکت مستقیم در درگیری 20 بهمن آمل و درگیری گزنا‌سرا؛ سرقت سلاح و مهمات از جبهه‌های جنگ و خرمشهر؛ به رگبار بستن ماشین نیروهای نظامی و بسیج و سپاه و یک وانت حامل مردم عادی شهر.

فرید سریع‌القلم: عضو مرکزیت اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ مسئول کمیته‌ی انتشارات سازمان؛ مسئول تماس با گروهک‌های محارب دیگر از جمله سازمان منافقین و حزب توفان به نمایندگی از طرف اتحادیه؛ شرکت در کنگره‌ی سوم اتحادیه و مشارکت در ترسیم و تنظیم خط و مشی سازمان علیه نظام جمهوری اسلامی؛ فعالیت به منظور قیام فوری در تهران؛ قلم‌فرسایی در نشریه‌ی حقیقت و ترور افکار؛ کمک به افراد حاضر در جنگل در خصوص انجام دادن مأموریت و تجهیز نیروی نظامی؛ تماس با منافقین و گزارش عملکرد آن‌ها در ترورهای خیابانی و بازگویی جزئیات عملیات تروریست‌ها.

رهام ضرغامی: عضو فعال تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ عضو کمیته‌های کارگری و عضو کمیته‌ی شرق تهران؛ مسئول یگ گروه 5 نفری سازمان؛ مسئول کارخانه‌های درخشان، فیلکو، هوخست و کارخانه‌ی سیمان و گماشتن عوامل نفوذی در کارخانه‌های مذکور؛ مسئول تدارکات گروه سربداران؛ عضو کنفدراسیون احیا در امریکا؛ شرکت در درگیری مسلحانه‌ی 18 آبان و مشارکت در به شهادت رساندن ده‌ها پاسدار در درگیری 22 آبان.

فرج‌الله لسانی: عضو فعال تشکیلات اتحادیه؛ عضو اصلی کمیته‌ی انتشارات تحت مسئولیت مستقیم مرکزیت؛ عضو فعال دانشجویان مبارز و مجمع گروهک‌های محارب خط3 (اتحادیه؛ رزمندگان، پیکار، پیشگام)؛ سخن‌گوی تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها؛ مسئول قسمت "تحقیق روی شوروی" از کمیته‌ی تشکیلات و مسئول چند عضو و هوادار تشکیلاتی؛ شرکت در کنگره‌ی مخفی سوم سازمان (وی 3 ماه پیش از درگیری در شهر آمل دست‌گیر شده و در جریان تز "قیام فوری" قرار داشته، اما این موضوع را تا دست‌گیری گروه جنگل کتمان نموده است)؛ فعالیت در کمیته‌ی انتشارات تحت مسئولیت کادر مرکزی؛ سخن‌رانی در دانشگاه‌های شهرهای گوناگون و تشریح مواضع اتحادیه؛ از اعضای تصمیم‌گیرنده در کنگره‌ی سوم شورای اتحادیه؛ عضو کنفدراسیون احیا و دبیر فرهنگی کنفدراسیون در شمال کالیفرنیا و دبیرکل تشکیلات اتحادیه‌ی کالیفرنیا؛ انتشار نشریه‌ی 16 آذر.

علی علیزاده: عضو مسلح گروه جنگل؛ شرکت در همه‌ی درگیری‌های مسلحانه‌ی جنگل؛ تدارک سنگرها در حمله‌ی مسلحانه به شهر آمل؛ اولین فرد واردشونده به باغ رضوانیه پس از عقب‌نشینی نیروهای محارب و قتل چندین تن در آن‌جا.

عیدی‌محمد نوذری: عضو نظامی سربداران جنگل و عضو شورای تصمیم‌گیری جنگل؛ شرکت در همه‌ی درگیری‌های گروه سربداران جنگل؛ شرکت در شکنجه و به شهادت رساندن 3 تن از برادران حزب‌اللهی؛ مسئول انتقال زخمی‌ها به شهر در درگیری گزناسرا.⁽¹⁾

ضمیمه‌ی 2 گزارش 374

روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی اقدامات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران که به حمله به شهر آمل انجامید، مقاله‌یی را به این شرح به چاپ رسانده است:

«حدود 100 نفر از این گروهک محارب در دسته‌های مختلف در اواخر شهریور60، روانه‌ی جنگل‌های شمال شده در ناحیه‌یی در 15 کیلومتری جنوب آمل مستقر می‌گردند. سلاح‌هایی که اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران از جبهه‌های جنگ به غنیمت گرفته یا به عبارت صحیح به سرقت و یغما برده بود و به تعبیری دیگر سلاح‌هایی که هر جوان مسلمان برای ستیز با کفار بعثی می‌توانسته در دست بگیرد و نیز مقداری سلاح که در کردستان خریداری کرده بود با جاسازی در کامیون به جنگل منتقل کرده و به همین ترتیب سایر لوازم آتش‌افروزی خود را در سه نقطه در جنگل متمرکز می‌نماید: بیش از 75 قبضه انواع اسلحه‌های سبک به هم‌راه چندین قبضه آر.پی.جی. و مهمات لازم برای "قیام" به کار گرفته می‌شود. این تعداد از اعضا و هواداران برای مدتی به آموزش و شناسایی مناطق مختلف جنگلی پرداخته و در سه اردوگاه متشکل می‌گردند. رهبران این عده که نام خود را "سربداران" می‌گذارند با این تصور واهی که در عرض چند روز آماده شده و تا آخر مهرماه می‌توانند در شهر آمل جرقه‌ی قیام خود را زده و "ارتش خلق" خود را برای قیام سراسری در ایران آماده گردانند به فعالیت‌های ضد انقلابی خود دست می‌یازند. لیکن علی‌رغم تمامی کوشش‌های مذبوحانه از هر راهی که به پیش می‌روند با بن‌بست مواجه می‌گردند. به هر حال، بعد از دو ماه این گروه به اصطلاح آماده‌ی

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 9/11/1361، صص 11 و 12.

حمله به شهر آمل می‌گردد. در تاریخ 18 آبان 1360، تمامی گروه به قصد عزیمت به شهر آماده می‌گردند. برای پیش‌بردن این عمل جنایت‌کارانه و ضد انقلابی تعدادی از اینان با سرقت تعدادی مینی‌بوس و وانت از مردم وسایل حمل و نقل خود را آماده می‌سازند. رانندگان این وسایل نقلیه از طرف گروه بازداشت‌شده و در حواشی جنگل تحت مراقبت قرار می‌گیرند. اکثریت این گروه که آماده‌ی هجوم به شهر بود ناگاه با برخورد به یک گروه گشت برادران بسیج که به درگیری میان آن‌ها منجر می‌گردد، برنامه‌اش را تغییر داده و به درون جنگل بازمی‌گردد. در این درگیری یکی از برادران بسیج به شهادت و یک تن از افراد گروه نیز به هلاکت می‌رسد. در همین زمان عده‌ی معدودی از افراد جنگل با ایجاد راه‌بندان در جاده‌ی هراز برای مدت کوتاهی در رفت و آمد اختلال ایجاد می‌کنند و مسلحانه به پخش تعدادی از اوراق تبلیغاتی حاوی مشتی اکاذیب و تهمت‌های ناروا به نظام جمهوری اسلامی [می‌پردازند و] به اصطلاح از خلق می‌خواهند که به صفوف آنان بپیوندند، لیکن این گروه با همین برخورد کوچک و با جان‌فشانی برادران بسیجی مجدداً به اعماق جنگل پناه برده و به خیال واهی این‌که جنگل‌های شمال از نفوذ انقلاب و امت حاضر در صحنه مصون است به اردوگاه‌های خود باز می‌گردند. در اوایل صبح‌گاه 22 آبان ماه 1360، تعدادی از برادران سپاهی و ارتشی برای خنثی ساختن این توطئه‌ی شوم به جنگل وارد شده و این اردوگاه‌ها را به محاصره درمی‌آورند. طی یک درگیری چند ساعته، 11 نفر از برادران ارتشی و سپاهی به شهادت می‌رسند و تعدادی نیز مجروح می‌گردند. ضد انقلابیون برای حفظ خود و با استفاده از سلاح‌های خود مانند آر.پی.جی. و غیره موقتاً نیروهای خود را جمع کرده و از محل درگیری فرار می‌نمایند. با شکسته شدن اسطوره‌ی به اصطلاح مصونیت جنگل، گروهک اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران مستأصل شده و برنامه‌ی به اصطلاح "جرقه زدن قیام" به تعویق می‌افتد. حال که نیروهای اسلام ضرب شست محکمی را به ضد انقلاب نشان داده‌اند مجدداً تحلیل‌های خودساخته به فوریت تغییر یافته و تصمیم گرفته می‌شود که به مراکز سپاه مستقر در حواشی جنگل حمله بکنند. ضربات ناشی از حملات قهرمانانه‌ی برادران سپاه و ارتشی به حدی بود که عده‌یی از افراد ضد انقلاب را مستأصل کرده و حدود دو هفته بعد از این تاریخ جنگل را ترک می‌نمایند.

در آذرماه سال60، تعدادی از این ضد انقلابیون به یکی از مقرهای برادران حزب‌الله در رزکه هجوم برده و با به شهادت رسانیدن تعدادی از برادران حزب‌الله سعی می‌نمایند تا مقر را تسخیر نمایند، لیکن این بار هم با شکست مفتضحانه‌یی رو به رو شده، مجدداً عقب‌نشینی می‌نمایند. این تئوری جدید، که به جای ایجاد جرقه در آمل، هدف را ضربه زدن به نیروهای مسلح حزب‌اللهی در حواشی جنگل قرار می‌داد، مجدداً تحت بررسی قرار گرفته، تغییر می‌یابد. یک بار دیگر حمله به آمل و ایجاد آشوب و طغیان در دستورکار قرار می‌گیرد.

در اواخر دی‌ماه 1360، ضد انقلابیون مستقر در جنگل‌های آمل تصمیم به حمله به شهر را گرفته و مقدمات آن را فراهم می‌سازند. رهبران ضد انقلاب مستقر در جنگل با این خیال واهی که با ورود به آمل و تسخیر یک یا دو محله از شهر، شعله‌های قیام خود ساخته‌شان سر بر خواهد کشید، در اوایل بهمن‌ماه 1360، مخفیانه وارد شهر آمل شده و با اختفا در یک خانه‌ی کنار شهر خود را آماده می‌نمایند. در اولین ساعات بامداد 6 بهمن، گروه صد نفره که در چهار گروه تقسیم شده بودند، در چند نقطه از شهر مستقر می‌گردند. مراکز سپاه و روابط عمومی سپاه، بسیج مستضعفین و سایر مراکز دولتی در اوایل صبح غافل‌گیرانه مورد حمله‌ی ناجوانمردانه قرار می‌گیرد که با عکس‌العمل سریع و جان‌فشانی برادران سپاه و بسیج و مردم مواجه می‌شود.

مرکز بسیج با آر.پی.جی. مورد حمله قرار می‌گیرد که منجر به شهادت دیدبان بسیج می‌گردد. با آغاز

تیراندازی و استقرار بخشی از نیروهای ضد انقلابی در محلات شهر از جمله اسپی‌کلا و قادی‌محله و رضوانیه به اصطلاح جرقه زده می‌شود. آری جرقه زده می‌شود و توده‌ی مردم نیز به پا می‌خیزد، لیکن نه به طرف‌دارای از به اصطلاح قیام خیالی سربداران، بلکه در دفاع از انقلاب و اسلام. در طی چند ساعت، شهر مملو از جمعیت انبوه مردم آمل و روستاهای اطراف آن می‌گردد. مردم بدون سلاح و با عشق به انقلاب اسلامی و امام امت برابر این عده‌ی معدود از ضد انقلابیون قرار گرفته و با یک ضربه، تمامی آن‌ها را یا هلاک نموده یا از شهر بیرون‌شان می‌نمایند.

البته، امت شهیدپرور و حزب‌اللهی آمل که با حرکت خودجوش و هوشیارانه‌ی خود مشت محکمی بر پوزه‌ی ضد انقلاب زده و با حضور فعال خود درس پرارجی را در تاریخ مبارزات امت اسلامی به یادگار گذارد، در این درگیری یک روزه که تا پایان روز 6 بهمن به طول می‌انجامد. نیز عزیزانی را از دست داد. حدود 40 تن از برادران بسیجی و سپاهی و مردم حزب‌اللهی آمل برای حراست از کیان اسلام و انقلاب ایثارگرانه خون خود را در این راه فدا نمودند. در این میان، نکته‌ی برجسته در اقدامات ضد انقلابی گروهک اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران آنست که با خلع سلاح تعدادی از برادران سپاهی آنان را به جرم دفاع از انقلاب اسلامی و خودداری از تمکین در برابر خواسته‌های ضد انقلاب اعدام خیابانی کرده و به شهادت می‌رسانند. تعدادی از برادران حزب‌اللهی دست‌گیر شده و به نقاط تحت تسلط افراد مسلح گروهک برده شده و به اصطلاح برای تعیین تکلیف نگه‌داری می‌شوند.

ضد انقلابیون که با حضور یک‌پارچه‌ی امت اسلامی رو به رو گردیدند، در استیصال کامل و هراس از قصاص امت اسلام می‌کوشند تا هر چه سریع‌تر شهر را تخلیه کرده و پا به فرار گذارند. در این بین تقریباً نیمی از افراد مسلح ضد انقلاب یا دست‌گیر شده یا به هلاکت می‌رسند.

جرقه‌ی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران نه‌تنها قیام خیالی‌شان را به دنبال نداشت، بلکه آتش به خرمن تحلیل‌های ضد اسلامی و ضد انقلابی آنان افکند. در تمام شهر آمل و همچنین سایر شهرهای ایران مردم به مدت چند روز با حضور در صحنه‌ی انقلاب انزجار خود را نسبت به این عمل جنایت‌کارانه ابراز داشته و مشت محکمی بر دهان ضد انقلاب می‌کوبند.

معدود باقی‌ماندگان گروهک سربداران، با به جا گذاشتن آثار جنایات خود در آمل، مجدداً به اعماق جنگل پناه برده و برای اخذ تصمیم - در حالی که شکستی مفتضحانه را متحمل شده بودند - مجتمع می‌گردند. از این تاریخ به بعد تمامی فعالیت‌های این گروهک به حفظ خود و فرار از عدالت اسلامی محدود می‌گردد، لیکن در حین این‌که این گروهک در نهایت استیصال و درماندگی و ازهم‌پاشیدگی قرار می‌گیرد، در دو درگیری دیگر با نیروهای اسلامی که برای اجرای عدالت اسلامی به تعقیب و پی‌گرد آنان پرداخته بودند شرکت می‌نماید. پیرو تعقیب و پی‌گرد نیروهای اسلام در جنگل‌های شمال، این گروه در منطقه‌ی گزناسرا در 18 بهمن‌ماه60، در حین فرار با ایجاد درگیری با نیروهای اسلام یک تن از برادران حزب‌اللهی را شهید می‌نمایند. این گروه در درگیری دیگری در منطقه‌ی جنگل در اواسط خرداد ماه نیز 3 تن از برادران حزب‌اللهی را به شهادت می‌رسانند.

در این‌جاست که کارنامه‌ی فعالیت جنایت‌کارانه‌ی این گروه ضد انقلابی به انتها می‌رسد. گروهی که مدعی خلق بودن را داشت، گروهی که تحت عنوان ادامه‌ی انقلاب بر علیه انقلاب به پاخاسته بود.»⁽¹⁾

روزنامه‌ی جمهوری اسلامی نیز با ذکر مقدمه‌یی درباره‌ی اولین دقایق حمله‌ی اتحادیه‌ی کمونیست‌ها به شهر آمل به درج وقایع از قول برخی شاهدان ماجرا پرداخته است:

«حدود ساعت 23:30 دقیقه دوشنبه شب 5/11/1360 یک گلوله آر.پی.جی7 به طرف ستاد بسیج مستضعفین شهر آمل واقع در غرب پل معلق، به فاصله‌ی 50

متر از پل شلیک می‌شود و به دنبال آن

1) مأخذ 9.

صدای رگبار سطح شهر را می‌پوشاند. از این لحظه به بعد مسئولین اعم از مسئولین انتظامی و امنیت شهر و سایرین متوجه می‌شوند که در شهر اتفاقی افتاده است و این در حالتی است که مهاجمین در اطراف کلیه‌ی نقاط حساس شهر نظیر پل معلق، شهربانی، بسیج، سپاه پاسداران دادگاه انقلاب، فرمانداری و بالاخص مدخل‌های ورود و خروج شهر و نقاطی که به نظر آن‌ها مهم بوده مانند سینما قدس که در دست سپاه پاسداران انقلاب است و مهاجمین فکر می‌کردند انبار مهمات سپاه باشد، مستقر می‌شوند.

البته، ناگفته نماند قبل از شروع تیراندازی چندین نفر توسط مهاجمین دست‌گیر می‌شوند و از آن جمله یکی از برادران سپاه پاسداران آمل به نام محمود غازیان که قبل از شروع تیراندازی توسط مهاجمین دست‌گیر شده و پس از چند ساعت توسط مردم ایثارگر آزاد می‌شود، ماوقع را چنین تعریف کرد:

"ساعت 11 شب دوشنبه 5 بهمن‌ماه بود که من و یکی دیگر از برادران پاسدار از روابط عمومی سپاه جهت نصب عکس شهدای جنگ تحمیلی بر دیوارهای شهر خارج شدیم. هوا سرد بود، عده‌یی جنب بانک رفاه ایستاده بودند، در آن‌جا دیدم نور چراغی کم و زیاد می‌شود. به این موضوع مشکوک شدم. حدس زدم که باید در آن‌جا ضد انقلاب باشد جلو رفتم و من صدا زدم کی آن‌جاست؟ یکی در جواب گفت: دست‌ها بالا، ما از بسیج تهران هستیم و بعد دور ما را گرفتند و من و برادری که هم‌راهم بود را خلع سلاح کردند. تعداد آن‌ها 6 نفر بود ما را سریع بردند و گفتند: دراز بکشید و شروع کردند به بازرسی و ما را حسابی گشتند. بعد گفتند شما کی هستید؟ گفتم پاسدار و سؤال‌های دیگر از ما کردند و بعد ما را بردند کنار شن‌ها، یک چاله‌یی هم در آن‌جا بود. این عده هر که را از منطقه می‌گذشت می‌گرفتند و آن‌ها را می‌گشتند. در ضمن آن برادری که هم‌راه من بود کارت شناسایی نداشت. ما را بردند نزدیک سینما، آن‌ها فکر می‌کردند در سینما اسلحه است و آن‌ها به زور در سینما را باز کردند و داخل سینما شدند و شیشه‌های سینما و رستوران را شکستند، داخل رستوران شدند و غذاهای رستوران را خوردند، بعد از ساعت یک و نیم شب بود که مرا خواستند و بعد مقداری کتک زدند، گفتند اسلحه‌ها کجاست؟ من گفتم: نمی‌دانم برای این‌که روحیه‌ی مرا خرد کنند عکس شهدایی را که در سالن سینما بود کندند و بعد از مدتی شروع کردند به خبرهای دروغ دادن از جمله این‌که ما بسیج را گرفتیم و... که روحیه‌ی ما را خراب کنند و از ما حرف بکشند که فایده‌یی نداشت. ساعت حدود 2 بود که 20 نفر از بچه‌های بسیج را گرفته بودند و آوردند آن‌جا و من از آن‌ها برای نماز خواندن اجازه خواستم و آن‌ها هم برای این‌که ما را گول بزنند شروع کردند به صحبت که بله ما به تمام ادیان احترام می‌گذاریم و چه و چه... ما نماز خواندیم و یواش‌یواش دیدیم ساعت 5:30 شده است در همان لحظه دکتر سپاه را گرفته بودند و پیش ما آوردند.

ماجرای فرار دکتر سپاه از چنگ ضد انقلابیون

ساعت 6:30 صبح ما را به اسپی‌کلا حرکت دادند. در آن‌جا یک پل است که اسپی‌کلا را به محل نمازجمعه وصل می‌کند. نزدیک پل بود که دکتر سپاه به طور زیبایی اقدام به فرار کرد و موفق شد که از دست این ضد انقلاب‌ها فرار کند. آن‌ها ما را حرکت دادند، در راه عده‌یی برای نان در صف ایستاده بودند و این‌ها شروع کردند به تبلیغ و می‌گفتند که ما سربداریم و این‌ها مزدوران رژیم جمهوری اسلامی هستند و ما این‌ها را می‌خواهیم اعدام کنیم. تعداد آن‌هایی که ما را دست‌گیر کرده بودند از 13 نفر گذشت. پس از طی مسافتی ما را به باغی بردند. لحظاتی بعد، پیرزنی که برای دادن دانه به مرغ‌هایش در باغ را باز کرد با چندین مرد غریبه رو به رو شد که ابتدا ترسید و سپس با صدای بلند پرسید شما کیستید؟ مهاجمین به

او گفتند ما فلان و بهمان و این‌ها پاسدار هستند که ما گرفتیم. ساعت 9 صبح بود و من چون نماز صبح را در مکانی که شاید صاحبش راضی نبوده خوانده بودم از این مادر سؤال کردم که می‌توانم در باغ تو نماز بخوانم و چون او اجازه داده بود نمازم را خواندم و پس از مدتی این مادر برای ما صبحانه آورد که به همین خاطر و به خاطر آن‌که به ما اجازه‌ی نماز خواندن داده بود با اعتراض عناصر ضد انقلاب مواجه شد، ولی او با کمال رشادت اظهار داشت این‌ها فرزندان من هستند و باید از آن‌ها پذیرایی کنم. ساعت حدود 2 بود که درگیری از اسپی‌کلا به رضوانیه کشیده شد. در این حین کم‌کم صدای الله‌اکبر برادران رزمنده به گوش می‌رسید و ما فهمیدیم که برادران ما نزدیک باغ شده‌اند. در این میان درگیری شروع شد و ما هم از فرصت استفاده کردیم و فرار کردیم و پیش برادران‌مان رسیدیم."

شرح حوادث آمل از زبان مردم

پس از شروع تیراندازی در نیمه شب ششم بهمن از آن‌جایی که روحیه‌ی مردم آمل برای چنین واقعه‌یی آماده بود، بلافاصله به خیابان‌ها می‌ریزند صدای تکبیر سطح شهر را فرامی‌گیرد. به طوری که پس از لحظاتی مردم شهر و روستا با هر وسیله‌یی که در اختیار داشتند خود را به محل‌های درگیری می‌رسانند. سیل دوچرخه‌سوار، موتورسوار وانت‌هایی که زن و مرد محلات و روستاهای اطراف آمل را به شهر می‌آوردند به طرف آمل سرازیر می‌شود. لحظاتی نمی‌گذرد که سطح شهر و جاده‌های اطراف توسط مردم ایثارگر حزب‌اللهی سنگربندی می‌شود. قلم و بیان ما برای ذکر ایثارگری مردم در دفاع از انقلاب خونبار خودشان عاجز است. لذا، ذکر سخنان شیرین خود مردم تا اندازه‌یی شاید بتواند ما را به آنچه این مردم خداجو انجام دادند آگاه نماید. بدین منظور در زیر نمونه‌هایی از زبان مردمی که از شهرشان، شرف‌شان، انقلاب‌شان، مذهب‌شان و حیثیت‌شان دفاع کردند نقل می‌شود.

یکی از اهالی آمل حوادث این شهر را چنین بیان کرد:

حدود ساعت 11 شب دوشنبه 5 بهمن‌ماه، ده‌ها تن مسلح در نقاط حساس شهر آمل مستقر می‌شوند به طوری که هر حرکتی را زیر نظر داشتند و هر کس که عبور می‌کرد از پشت دست‌گیر کرده و به محل‌هایی که برای این منظور در نظر گرفته شده بود، می‌بردند از جمله محل‌های حساس که این افراد مسلح در آن‌جا مستقر شده بودند می‌توان از پل معلق، سینما قدس، اطراف سپاه، بسیج و دادگاه انقلاب نام برد.

ساعت 12 شب یگ گلوله‌ی آر.پی.جی. به طرف [ساختمان] بسیج مستضعفین شلیک می‌کنند و به دنبال آن با تیرباری که بر روی پل معلق کار گذاشته بودند این ساختمان را به رگبار می‌بندند با صدای انفجار گلوله‌ی آر.پی.جی7 و رگبار تیربار مردم شهر متوجه می‌شوند که به شهر حمله شده و بلافاصله به خیابان‌ها می‌ریزند، صدای الله‌اکبر از تمامی شهر به آسمان بلند می‌شود، مردم نیم‌ساعته شهر را سنگربندی می‌کنند به طوری که در هر بیست مترمربع، 4 سنگر بر پا می‌شود مهاجمین که تصور نمی‌کردند با چنین برخوردی از سوی مردم مواجه شوند مردم را به رگبار می‌بندند.

یکی دیگر از اهالی بابل در این رابطه می‌گفت من نمی‌دانم این مردم را چه کسی به این زودی مطلع کرد که پس از یک ساعت، سطح شهر با این‌که نقاط حساسش در دست مهاجمین بود، در اختیار مردم قرار گرفت.

مشاهدات خبرنگار از فاجعه‌ی خلقی‌ها(!) در آمل

متأسفانه در زمان شروع فاجعه در آمل حضور نداشتیم، ولی ظهر سه‌شنبه 6 بهمن وارد آمل شدیم که آنچه مشاهده شد در زیر از نظرتان می‌گذرد. پس از این‌که وارد شهر آمل شدیم چهره‌ی شهر را کاملاً به میدان جنگ می‌توان تشبیه کرد، خیابان‌ها، چهارراه‌ها، کوچه[ها] همه سنگربندی شده و مردم با

وسایل مختلف نظیر داس، بیل، چوب، تفنگ ساچمه و ژ3 در سنگرها حضور داشتند. از مهاجمین مسلح دیگر خبری نبود، تنها از باغ هاشمی که در نزدیکی جاده‌ی هراز است صدای شلیک به گوش می‌رسید. ما بلافاصله به سپاه رفتیم، در بدو ورود سیل جمعیت که در خیابان مقابل سپاه ازدحام کرده بودند به حدی بود که عبور و مرور ما به سختی انجام گرفت، این مردم از نقاط مختلف آمده بودند تا با مزدوران امریکا بجنگند و از پاسداران انقلاب‌شان محافظت نمایند.

به هر ترتیبی که بود وارد سپاه شدیم. در ساختمان سپاه متوجه شدیم که مهاجمین در همان ساعات اولیه بر اثر فشار مردم مقاومت‌شان را از دست داده و به اسپی‌کلا و باغ هاشمی گریخته‌اند از جرئیات امر سؤال کردیم نظیر آنچه در بالا که مردم برای ما نقل کردند، گفته شد.»⁽¹⁾

1) مأخذ 8، ص 6.

روزشمار جنگ چهار‌شنبه 6 بهمن 1361 11 ربیع‌الثانی 1403 26 ژانویه 1983

384

امروز یکی از روزهای پرکار برای فرماندهان نظامی به ویژه مسئولان سپاه پاسداران بود. در اولین جلسه که ساعت 9 صبح در محل قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) واقع در ارتفاعات برغازه تشکیل شد، محسن رضایی، رحیم صفوی، علی شمخانی، غلامعلی رشید، حسن باقری، مجید بقایی، احمد غلامپور، حسین خرازی، محمدابراهیم همت، احمد کاظمی، غلامحسین بشردوست، علیزاده (مسئول نیروی دریایی سپاه) و مجید چراغی (معاونت سپاه 11 قدر) حضور داشتند. برخلاف جلسات قبل و با آن‌که به نظر می‌رسید بحث در خصوص مانور عملیات، دو روز قبل به نتیجه رسیده است، در این جلسه به جای بررسی مانور در محدوده‌ی "فکه - چزابه"، فرماندهان حاضر بیش‌تر به موضوع "چگونگی امکان تغییر مانور" پرداختند. در ابتدای جلسه فرمانده کل سپاه پاسداران گفت:

«نکاتی است که ما باید در طرح رعایت کنیم، ولو این‌که مانور را عوض کنیم. چون دنیا منتظر است که ما کار بزرگی انجام دهیم، ما نباید کار غیر دقیقی بکنیم و ضربه بخوریم این خیلی بد است.» وی ادامه داد:

«مسئله‌ی ما احتیاط‌های دشمن است. راه زودتر تمام کردن جنگ انهدام دشمن است. در طرح اخیر، دشمن انهدام نمی‌شود و ما از زدن به احتیاط‌های دشمن پرهیز کرده‌ایم. لذا پیشنهاد می‌شود روی تغییر کلی مانور فکر شود.»

با توجه به نظر فرماندهی کل، فرماندهان حاضر در جلسه مناطقی از جمله محور فکه - طیب، چیلات تا چزابه، چیلات - طیب - زبیدات و ارتفاعات فوقی را به عنوان محورهای مناسب برای عملیات مطرح کرده و در مورد آن توضیحات مختصری دادند. احمد کاظمی تغییر مانور و تغییر منطقه‌ی عملیات را نیازمند حداقل 20 روز زمان دانست.

بر اساس گفت و گوهای انجام‌شده در این جلسه - که نتیجه‌ی مشخصی به هم‌راه نداشت و در واقع مذاکرات مقدماتی برای جلسه‌ی مشترک فرماندهان سپاه و ارتش در بعد از ظهر به

شمار می‌رفت - دومین جلسه ساعت 14:30 با حضور فرماندهان سپاه و ارتش در قرارگاه خاتم(ص) تشکیل شد، ابتدا رحیم صفوی دستور جلسه را این‌گونه بیان کرد: «به فرض این‌که منطقه‌ی عملیات از چیلات تا چزابه است و 12 لشکر نیرو داریم، زمان هم برای ما مهم و هدف عماره است، می‌خواهیم مانور متناسب برای این عملیات را طراحی کنیم.»

با این مقدمه فرماندهان ارتش هر یک به نوعی بخشی از ویژگی‌هایی منطقه، نیروهای خودی و... را تشریح کردند. گزیده‌یی از نظرها و پیشنهادهای گفته‌شده‌ی فرماندهان ارتش چنین است:

سرهنگ مفید ابتدا آمار استعداد دشمن در منطقه را این طور ارائه داد:

فرمانده سپاه 4 عراق حسام صدری نام دارد. در محدوده‌ی این سپاه، لشکر14 پیاده، لشکر1 مکانیزه، لشکر3 و لشکر6 در منطقه حاضرند. این واحدها 30 تیپ پیاده‌ی تحت امر دارند، علاوه بر این، تیپ38 لشکر12 و تیپ10 و تیپ گارد ریاست‌جمهوری هم هست و در مجموع استعداد دشمن شامل 39 گردان تانک، 28 گردان مکانیزه و 81 گردان پیاده است.

سرهنگ حسن سعدی نیز ویژگی‌های عملیات‌های خودی را این‌گونه برشمرد:

«1. عملیات در شب اجرا می‌شود.

روی حرکت پیاده حساب [می]کنیم.

عمق هدف؛ هدف‌های ما تا کنون در عمق 17 تا 25

کیلومتر تعیین شده است در حالی که برای نیروی پیاده عمق معمولی 12 تا 15 کیلومتر مناسب است.

باید برای نیرو هدف در نظر بگیریم و بگوییم تا هدف پیشروی کند.

باید حدود 10 الی 15 کیلومتر خاکریز بزنیم.

باید زمان بین مراحل را حداکثر 48 ساعت مد نظر بگیریم.

اگر مراحل عملیات را طوری [اجرا] کنیم که دو مرحله‌ی موفق داشته باشیم، روحیه‌ی [نیروهای] ما بالا می‌رود و روحیه‌ی دشمن بالعکس [پایین می‌آید].

سرهنگ قویدل نیز گفت:

«1. ما هرجا موضع قابل پدافندی داشتیم توانستیم بمانیم.

در طرح‌ها باید عقبه‌ی مناسب برای خودمان در نظر بگیریم.

هدف عماره است.

فکر نکنیم با تعدادی کمپرسی و نفربر مکانیزه شده‌ایم و پیاده می‌جنگیم.»

وی در ادامه، مشکلات اجرای عملیات در محور "فکه - چزابه" را چنین بیان کرد:

عقبه نداریم [راه‌ها محدود است].

هدف عمق دارد. در میدان نبرد [نیروی پیاده] تقریباً هر ساعت 300

متر راه می‌رود، نسبت نیروهای ما به دشمن 3 به 4 است و ما هیچ راهی نداریم جز این‌که منطقه را تصرف کنیم، بنابراین وقتی به غزیله برسیم دیگر توان ادامه‌ی آن را نداریم.»

سرهنگ قویدل پس از طرح این موضوع، بار دیگر با تأکید بر اجرای عملیات در محور ارتفاعات فوقی گفت:

«در [ارتفاعات] فوقی هر چند مواضع دشمن مستحکم است و [باید] تلفات بدهیم تا عبور کنیم، اما

دشمن در تردید است که ما چه خواهیم کرد.

اگر فوقی را تصرف کنیم دشمن قادر به بازپس‌گیری نیست.

عمق عملیات با نیروهای ما تناسب دارد.

مشکل خاکریز حل می‌شود.»

بدین ترتیب یک بار دیگر پس از آن‌که در مورد محور عملیاتی "فکه - چزابه" توافق شده بود، سرهنگ قویدل مجدداً تمایل فرماندهان ارتش مبنی بر گشودن جبهه‌ی دوم از ارتفاعات فوقی را مطرح کرد.

وی همچنین با اجرای عملیات در محور طیب مخالفت کرد، زیرا معتقد بود در این محور نیروهای خودی نمی‌توانند عقبه‌ی دشمن را درگیر و به آن ضربه بزنند. پس از بیان این طرح محمدابراهیم همت (فرمانده سپاه 11 قدر) با تأیید امکان اجرای عملیات در فوقی - غزیله و بزرگان، مشکل اجرای آن را محدودیت نیرو دانست و گفت:

«مسئله‌ی ما استعداد است، اگر استعداد داشتیم هر سه قسمت را عمل می‌کردیم، ولی با این توان حتی قادر به انجام [دادن] عملیات در دو منطقه نیستیم. اگر توان عملیات در یک منطقه را داریم به ترتیب اول صفریه (فکه - چزابه)، دوم فوقی و سوم طیب اهمیت دارد.»

بر خلاف فرمانده سپاه11 قدر، سرهنگ لطفی گفت: «به نظر من عملیات بین فکه - چزابه برای عملکرد تیپ به بالا مردود است. یگان‌های پیاده در روز با پشتیبانی عارضه‌ی حساس حداکثر 4

کیلومتر در عمق حرکت می‌کنند. هدف تعیین‌شده عماره است و واحد عمل‌کننده‌ی ما گردان است. ما باید هدفی را در نظر بگیریم که تا رسیدن به آن عوارض حساس وجود داشته باشد و عملیات هم به صورت مداوم صورت گیرد و نیروها تکه‌تکه به هدف نزدیک شوند و بهترین انتخاب، عملیات در جبل فوقی است و من این‌جا را ترجیح می‌دهم. با عمل کردن در فوقی معبر فکه باز می‌شود و وقتی آن‌جا باز شد کسی از دشمن در چزابه نمی‌ماند.»⁽¹⁾

سرهنگ محمدزاده نیز اضافه کرد: «تأمین شهر عماره از یک محور به تنهایی، قابل قبول

1) به نظر می‌رسد طرح سرهنگ لطفی بر این استدلال مبتنی بود که: «در صورت پیشروی نیروهای خودی از فوقی و تهدید شدن عقبه‌ی دشمن در پل غزیله، نیروهای عراقی مستقر در نوار مرزی [حد فاصل فکه تا چزابه] ناگزیر منطقه را تخلیه کرده و در نتیجه معبر چزابه گشوده خواهد شد.»

نیست. قرار نیست که ما عماره را به یک شهر سوخته تبدیل کنیم. بهتر است در شهر درگیری ایجاد نشود، لذا باید در رمیله و غزیله عمل شود، بنابراین سرنوشت کلی عملیات به سرنوشت فوقی بستگی دارد و بهترین جای پا فوقی و حمرین [در شمال فوقی] است.»

سرهنگ دژکام نیز گفت: «ما تقریباً از نظر نفرات با عراق مساوی هستیم و [برتری ما] به شرط انتخاب زمینی مناسب است. با عمل در فکه - چزابه، احتمالاً متوقف خواهیم شد و عاقلانه نیست که ما نیروی پیاده را مقابل نیروی زرهی بگذاریم.»

با تکرار پیشنهاد فرماندهان ارتش مبنی بر عملیات در دو محور که با استدلال‌هایی نیز هم‌راه بود، این جلسه بدون رسیدن به یک جمع‌بندی مشخص به پایان رسید.

پس از این جلسه، سه جلسه‌ی دیگر به این ترتیب تشکیل شد: جلسه‌ی اول ساعت 18:30 با حضور محسن رضایی، رحیم صفوی، رشید، احمد کاظمی، غلامپور، حسین خرازی و محمدابراهیم همت؛ جلسه‌ی دوم ساعت 21:20 تا 23:30 با حضور فرماندهان سپاه: رحیم صفوی، غلامعلی رشید، حسن باقری، مجید بقایی، غلامپور، خرازی، احمد کاظمی، عزیز جعفری، بشردوست و اصغر کاظمی و نیز فرماندهان ارتش: سرهنگ قویدل، سرهنگ دژکام، سرهنگ محمدزاده، سرهنگ شاهان، سرهنگ مفید و رابط نیروی هوایی ارتش و رابط هوانیروز برگزار شد و سومین جلسه نیز در ساعت 20 دقیقه‌ی بامداد با حضور محسن رضایی، رضا سیف‌اللهی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، حسین خرازی، احمد کاظمی، مجید بقایی، احمد غلامپور، عزیز جعفری و بشردوست تشکیل شد.

در این جلسات موضوع محوری که درباره‌ی آن بحث و گفت و گو شد، "طرح مانور" بود، اما به دلیل مشکلاتی که بیش‌تر مربوط به "استعداد" و "زمان" می‌شد، این مباحث به نتیجه‌ی نهایی نرسید.⁽¹⁾

385

حملات ارتش عراق به شهر آبادان خساراتی به بار آورد. امروز همچنین گروهی از نیروهای داوطلب و گردان‌های قدس لشکر77 عازم جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شدند.

در ادامه‌ی گلوله‌باران شهر آبادان 3 مغازه تخریب و به بخشی از پالایشگاه این شهر آسیب وارد شد.⁽²⁾

روزنامه‌ی کیهان از اعزام نیروهای داوطلب بسیجی و گردان‌های قدس لشکر77 به جبهه‌های جنگ گزارش داد:

1) سند شماره 160/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (تقی رضوانی)، 6/11/1361 تا 8/11/1361، صص 6 - 3، 19 - 11 و 35 - 21.

2) سند شماره 64304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/11/1361، ص 4.

«هزاران رزمنده‌ی تازه‌نفس از شهرها، بخش‌ها و روستاهای کشور طی چند روز اخیر به هم‌راه اولین گروه گردان‌های قدس لشکر77 خراسان، همدان و خرم‌آباد به منظور تقویت بیش‌تر دیگر سلحشوران ظفرمند جمهوری اسلامی ایران در نبرد با قوای شکست‌خورده‌ی رژیم بعثی - صهیونیستی عراق ره‌سپار جبهه‌های جنگ غرب و جنوب شدند.

هم‌زمان با عزیمت این رزمندگان ایثارگر اکیپ‌هایی متشکل از پزشک، امدادگر، متخصص فنی و راه‌سازی نیز جهت [انجام دادن] امور درمانی و تدارکاتی عازم مناطق جنگی کشور شدند.»⁽¹⁾

همچنین نخستین گردان تکاور قدس از تیپ تکاور مستقل ذوالفقار عازم جبهه‌های جنگ شد.⁽²⁾

386

سرهنگ کریم عبادت فرمانده تیپ55 هوابرد شیراز، در جمع خبرنگاران و مسئولان اجرایی استان فارس که برای دیدار با رزمندگان تیپ55 در ستاد این تیپ حضور یافته بودند، درباره‌ی آینده‌ی جنگ، هماهنگی نیروهای ارتش، سپاه و بسیج و نیز عملکرد تیپ55 هوابرد شیراز در عملیات‌های گوناگون گفت:

«امسال نسبت به سال قبل خیلی پیروزی داشته و داریم و به تمام اهداف جمهوری اسلامی می‌رسیم و فکر شکست را هیچ ایرانی به خودش راه نمی‌دهد.

به هر حال رزمندگان این تیپ دوش به دوش شهید دکتر چمران در عملیات رقابیه، سوسنگرد و فتح‌المبین شرکت کرده و تنها در فتح "تنگ رقابیه"، 745 جنازه‌ی عراقی جمع‌آوری کردیم، با توجه به شرایط تنگ رقابیه پی به معجزات الهی در این پیروزی می‌بریم، زیرا ما که 2 هزار نفر بودیم، فقط 4 هزار نفر اسیر گرفتیم و تمام سرزمین‌های دزفول و دشت عباس نیز آزاد شد، بعد به عملیات بیت‌المقدس اعزام شدیم و چون هوابرد با واحدهای سپاه و بسیج ادغام شد زود جوش خورد و فتح بزرگ ما نجات پادگان حمید بود، زیرا تیپ ما در ساعت 1:30 بعد از نیمه‌شب به آن‌جا رسید و پادگان را محاصره کرد و ساعت 3 بامداد به مرز رسیدند. بعد نیز برای آزادی خرمشهر و جلوگیری از فرار نیروهای صدام روی جاده‌ی شلمچه - خرمشهر مستقر شدیم و روز بعد خرمشهر به دست رزمندگان اسلام افتاد و در این پیروزی 17 هزار اسیر از خرمشهر تخلیه کردیم، سپس به دنبال یک بازسازی به فکه رفتیم و در عملیات مسلم بن عقیل شرکت کردیم.»⁽³⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 6/11/1361، ص 18.

2) روزنامه‌ی کیهان، 7/11/1361، ص 18.

3) همان، ص 3.

387

افراد مسلح مراکز مهم و حساس مهاباد را هدف حمله قرار دادند. همچنین در یک عملیات بازرسی تعدادی از افراد گروه‌های مخالف دست‌گیر شدند. واحد اطلاعات سپاه کردستان نیز از ارسال یک محموله‌ی تسلیحاتی برای کمک به گروه کومه‌له خبر داد.

G457

از ساعت 20 تا 21:30 امروز، نیروهای مسلح غیر قانونی در اقدامی هماهنگ به ساختمان‌های حساس شهر و محل‌های تجمع نیروهای نظامی و انتظامی مهاباد، تیراندازی کردند که بر اثر آن شیشه‌های ساختمان‌های شهربانی و بانک ملی شکست.⁽¹⁾

در عملیات بازرسی نیروهای ارتش و سپاه از روستای آبخوره در جنوب پیرانشهر، چند تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیر قانونی دست‌گیر شدند. در این اقدام یک اسلحه و مقداری مهمات کشف شد⁽²⁾

به گزارش واحد اطلاعات سپاه کردستان، سازمان چریک‌های فدایی خلق مستقر در خاک عراق، برای کمک به گروه کومه‌له یک محموله‌ی تسلیحاتی تحویل افراد عزالدین حسینی داده تا پس از حمله به ایران در اختیار گروه کومه‌له قرار داده شود.

این محموله شامل 8 خمپاره‌انداز، 2 قبضه پدافند هوایی، 108 اسلحه‌ی کلاشینکف، 50 آر.پی.جی7 و تعدادی تیربار است⁽³⁾

388

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در دیدار امروز با ناتوار سینگ وزیر امور خارجه‌ی هند و دبیرکل کنفرانس کشورهای غیر متعهد، با اشاره به اهمیت اجلاس سران کشورهای غیر متعهد و تغییر محل نشست این کنفرانس از بغداد به دهلی‌نو، گفت: این اجلاس در کشوری که در حقیقت یکی از زادگاه‌های این جنبش بزرگ است تشکیل می‌شود و مهم‌ترین مسئله‌ی آن منزلت معنوی جنبش است که اگر این منزلت حفظ شود، در حقیقت حیثیت بنیان‌گذارانی که جز حسن نیت هدف دیگری نداشتند، حفظ خواهد شد.

1) سند شماره 67646 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی سماجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 6/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 67714 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 7/11/1361، ص 1.

2) مأخذ 2، ص 1.

3) سند شماره 353362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 7/11/1361، سند تک‌برگی.

رئیس‌جمهور تأکید کرد این جنبش نباید تحت تأثیر سلطه‌ها و سلطه‌طلب‌ها قرار بگیرد و باید مفهوم حقیقی عدم تعهد را احیا کند.

آیت‌الله خامنه‌ای با درست ارزیابی کردن تغییر محل برگزاری کنفرانس سران غیر متعهد از بغداد به دهلی‌نو، گفت:

اگر قرار بود کنفرانسی که یکی از اصول آن عدم تجاوز است، در پایتخت کشوری که نمایان‌ترین کارش در طول سالیان دراز تجاوز به کشور همسایه‌اش بوده، تشکیل شود، در حقیقت نتیجه‌ی آن چیزی جز پای‌مال کردن حیثیت جنبش نمی‌شد.

G458

رئیس‌جمهوری در پایان با اشاره به پشتوانه‌ی معنوی این جنبش افزود: «چیزی که به ما شجاعت می‌دهد تا در مقابل امریکا و شوروی ایستاده و جنبش را زنده نگه‌داریم، معنویت جنبش است که باید به آن پرداخته شود.»

ناتوار سینگ با اشاره به مسئولیت سنگینی که در برگزاری کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد به عهده‌ی هند قرار گرفته است، گفت: «ما فکر می‌کنیم تصمیم‌گیری‌هایی که در این کنفرانس می‌شود اثرات گسترده‌یی برای بشریت به هم‌راه خواهد داشت و ما تلاش می‌کنیم تا با برگزاری این کنفرانس در کشورمان به تقویت آن کمک نماییم.»⁽¹⁾

389

آقای ناطق نوری وزیر کشور، در جمع رؤسای شهربانی مراکز استان‌ها انجام دادن وظایف با وجود همه‌ی کمبودها را خواستار شد.

آقای ناطق نوری گفت: «در این شرایط حساس جنگی هیچ سازمانی نباید به بهانه‌ی کمبود پرسنل و امکانات در انجام [دادن] وظایفش کوتاهی کند، چون در حال حاضر کلیه‌ی نهادها و سازمان‌های دولتی چنین کمبودی را دارند و اکثر آن‌ها با ایثار و فعالیت شبانه‌روزی همه‌ی این کمبودها را جبران کرده و در جهت خدمت به این مردم ایثارگر که همه‌ی کمبودها، گرانی‌ها و فشارها را به امید پیروزی کامل انقلاب اسلامی و نابودی دشمنان اسلام تحمل کرده‌اند، بیش از حد انتظار گام برمی‌دارند.

اگر ما در این جنگ بدون این‌که حق نبرد را بگیریم یک قدم عقب بگذاریم، بدبختی را برای کشورمان خریده‌ایم، لذا باید برای هزینه‌های جنگی کاملاً دست و دل باز بوده و در سایر موارد دندان روی جگر بگذاریم.»

وی افزود: «در این حکومت کار کردن مشکل است، ولی افتخار است و مردم نیز

1) مأخذ 4، ص 3.

قدردان و هوشیارند و افرادی را که خوب کار می‌کنند تشویق کرده و در نظر می‌گیرند و از افرادی که شایستگی ندارند انتقاد کرده و آنان را کنار می‌گذارند.»⁽¹⁾

390

سیدمحمد غرضی وزیر نفت، که برای شرکت در کنفرانس وزیران نفت کشورهای عضو اُپک به ژنو سفر کرده بود، پس از بازگشت از این سفر در مصاحبه‌یی مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی شرکت کرد.

مجبور شدن عربستان سعودی به کاهش تولید نفت تا حد 5/4 میلیون بشکه در روز، تمهیدات ایران برای فراهم شدن این امر، اخلال عربستان سعودی و کویت برای به بن‌بست کشاندن اجلاس اوپک، دسته‌بندی‌های کشورهای صادرکننده‌ی نفت در سازمان اوپک و تأثیر سیاست‌های اعمال‌شده‌ی ایران به عربستان برای کاهش صدور نفت از 11 میلیون بشکه به 5/4 میلیون بشکه در روز، از جمله مطالبی بود که وزیر نفت در این مصاحبه به آن‌ها پرداخت. وی گفت:

«ایران قبل از تشکیل کنفرانس اخیر اوپک به وزرای نفت لیبی و نیجریه اعلام کرد که در این کنفرانس به شرطی شرکت می‌کند که عربستان سعودی سهمیه‌یی بین 4 تا 5/4 میلیون بشکه در روز را بپذیرد.

تا به امروز، عربستان سعودی هیچ گاه حاضر نشده است که برای خودش سهمیه قبول کند، اما با فشارهایی که به این کشور وارد آمد، مجبور شد در سطح 17 میلیون بشکه تولید اعضای اوپک، سقف 5/4 میلیون بشکه در روز را برای خود بپذیرد و این امر پیروزی بزرگی برای ایران بود.»

غرضی درباره‌ی دلیل تشکیل کنفرانس اخیر اوپک - که در ژنو برگزار شد - گفت:

«چون عربستان سعودی حاضر نمی‌شد سهمیه‌یی برای خود تعیین کند به این ترتیب از یک ماه و نیم پیش کشورهای عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس بدون این‌که بقیه‌ی اعضای اوپک را دعوت کنند، سه جلسه در عمان، کویت و بحرین تشکیل دادند و تصمیم گرفتند تا یک جلسه‌ی مشورتی با شرکت اعضای اوپک تشکیل شود.

عربستان، کویت، ابوظبی و قطر از رئیس کنفرانس که وزیر نفت نیجریه است، خواستند تا یک جلسه‌ی مشورتی در ژنو برگزار شود و برای این‌که زمینه را برای ایران آماده کنند در هفته‌ی گذشته وزرای نفت لیبی و نیجریه به ایران آمدند.

ایران به این دو عضو اوپک اعلام کرد که در این کنفرانس به شرطی شرکت می‌کند که عربستان سعودی سهمیه‌یی بین 4 تا 5/4 میلیون بشکه در روز را بپذیرد و چنانچه

عربستان این سقف تولید را نپذیرد، وضعیت بازار بهبود پیدا نمی‌کند و تثبیت قیمت 34

1) مأخذ 4.

دلار سرانجام نمی‌گیرد.

از کلام وزیر نفت لیبی و نیجریه معلوم شد عربستان حاضر شده است تا این سقف تولید را بپذیرد. ایران اعلام کرد چنانچه عربستان سعودی این مقدار سقف تولید را بپذیرد در سهمیه‌بندی خود تجدید نظر خواهد کرد.

نظر ایران این بود که اگر عربستان تولید خود را پایین آورد، وضع بازار خود به خود تثبیت می‌شود و کشورهایی که زیر فشار تولید عربستان هستند جان تازه‌یی پیدا می‌کنند.»

وزیر نفت افزود که ایران در این کنفرانس سه پیشنهاد مطرح و همچنین اعلام کرد تنها چاره‌ی حل مشکل، این است که کشورهای عضو اوپک تولید 17 میلیون بشکه در روز را بپذیرند. پیشنهادهای مطرح‌شده از جانب ایران چنین بود:

سقف تولید 17 میلیون بشکه در روز برای اعضای اوپک.

سهمیه‌بندی تولید برای اعضای اوپک.

تثبیت قیمت و حمایت از 34 دلار برای هر بشکه از طرف اعضای اوپک.

بر اساس تثبیت سقف تولید، سهمیه‌ی عربستان 5/4 میلیون بشکه در روز تعیین‌شده و ایران هم پذیرفت تا در سهمیه‌ی خودش تجدید نظر کند. بنابراین سقف تولید و سهمیه‌بندی اعضای اوپک انجام شد و از این پس محور گفت و گوها قیمت نفت بود. وزیر نفت ادامه داد:

«در این‌جا بود که عربستان و کویت شروع به اخلال کردند و مسئله جدیدی را مطرح کردند که قرار نبود در جلسه‌ی مشورتی مطرح شود و آن عبارت بود از این‌که نفت مرغوب در حال حاضر 5/1 دلار از نفت معمولی گران‌تر به فروش می‌رسد.

عربستان و کویت فشار می‌آورند که این نفت باید 5/2 دلار گران‌تر به فروش برسد. این امر برای کشورهای تولیدکننده‌ی نفت مرغوب مثل لیبی، الجزایر و نیجریه مقدور نبود، چراکه آن‌ها با افزودن یک دلار بر قیمت نفت بیش از 50 درصد از فروش خودشان را از دست می‌دهند.

بر این اساس، عربستان اعلام کرد چنانچه تفاوت نفت مرغوب از 5/1 دلار به 5/2 دلار تغییر پیدا نکند ما مجبوریم قیمت نفت پایه را پایین آوریم.

در این‌جا بود که تقریباً دست عربستان سعودی برای سایر اعضای اوپک رو شد و معلوم شد مقصود آن‌ها از تشکیل این کنفرانس پایین آوردن قیمت پایه بوده است تا به این ترتیب به همه‌ی اعضای اوپک ضربه بزنند.

در این مرحله کنفرانس 2 قسمت شد و 3 کشور کویت، قطر، امارات متحده و خود عربستان - که جمعاً 4 کشور می‌شدند - نظر عربستان را تأیید کردند و اعضای دیگر

اوپک که 9 کشور می‌شدند با نظر عربستان سعودی مخالفت و آن را رد کردند.

هیئت اعزامی ایران بعد از کنفرانس اعلام کرد که این عربستان بود که شکست خورد و اظهار شد اگر کمپ‌دیوید بر اساس 11 میلیون بشکه‌ی عربستان بسته شده بود و اگر تمام قدرت‌ها و کلید سیاسی منطقه به دست عربستان داده شده بود که با تولید 11 میلیون بشکه‌یی خودش سیاست امریکا را در منطقه پیاده کند، امروز می‌توانیم اعلام کنیم دیگر کمپ‌دیویدی به لحاظ قدرت تولید 11 میلیون بشکه وجود ندارد.

عربستان ناچار است تولید بین 4 تا 5/4 [بشکه] را بپذیرد و طبیعت کار این است که یک تولید 4 تا 5/4 میلیون بشکه‌یی دیگر قدرت اعمال سیاست‌های خاصی با منافع خاص خودش را ندارد. عربستان که یکه‌تاز میدان اوپک بود و به صورت یک قدرت در اوپک عمل می‌کرد، دوستان و یاران خود را به خاطر ضربه زدن‌های متوالی از دست می‌دهد و در اوپک تنها می‌ماند.

البته ممکن است عربستان بازهم با تکیه بر قدرت‌های بیگانه به منافع اوپک ضربه بزند، اما این موضوع دوام نخواهد داشت و ما مطمئن هستیم همان طور که امت حزب‌الله در مرزها پیروز است، ان‌شاءالله خط امام و قدرت سیاسی ایران بتواند رهنمودهای خودش را در اوپک بیان کند و دیگران را برای حفظ منافع مشترک مستضعفین [فرا] بخواند، سال گذشته در چنین موقعی تولید عربستان با فشار ایران از 11 میلیون بشکه به 9 میلیون بشکه در روز رسید. در فروردین سال جاری، این مقدار به 7 میلیون و در حال حاضر آمادگی پذیرش 5/4 میلیون بشکه برای عربستان سعودی فراهم شده است.»

وی افزود: «تولید نفت ایران از کم‌تر از 1 میلیون بشکه به بیش‌تر از 2 میلیون بشکه در روز رسیده و توانسته سهم خودش را در بازار به دست آورد.⁽¹⁾

391

روزنامه‌ی سوئدی افتون بلادت در مقاله‌یی با اشاره به عقب‌نشینی عربستان سعودی از سیاست‌های نفتی خود و پیروزی ایران در اجلاس اخیر اوپک به بررسی دلیل پیروزی ایران در این نبرد اقتصادی - سیاسی پرداخت.

در بخشی از مطلب این روزنامه آمده است:

«ایران با وجود درگیری در یک جنگ توانسته است دومین مقام را در میان فروشندگان بزرگ نفت به خود اختصاص دهد. در این میان پادشاهی عربستان برای بالا نگه داشتن قیمت نفت مجبور به کاهش فروش (پنجاه درصد) تولیدات خود شد. این پادشاهی با این شرط عراق را در جنگ با ایران کمک می‌کند که این کشور به حوزه‌های نفتی ایران حمله نکند و این به علت تهدیدهای آیت‌الله خمینی مبنی بر این‌که اگر منابع نفتی ما مورد حمله قرار گیرد،

تمام نقاط اصلی منطقه‌ی نفتی عربستان و کویت را مورد حمله قرار می‌دهد، می‌باشد.»

1) همان.

افتون بلادت افزوده است: «پادشاهی عربستان این موضوع را می‌داند و تأکید می‌کند که هیچ کس در عملی شدن گفته‌های آیت‌الله خمینی شک ندارد.»

این روزنامه در ادامه آورده است: «عربستان سعودی برخلاف سایر صادرکنندگان نفت با کاهش دادن صادرات خود (50 درصد) می‌تواند خود را با بازارهای جهانی وفق دهد و کماکان درآمد سرشاری از این منبع داشته باشد.

خانواده‌ی پادشاهی عربستان و وزیر نفت این کشور این را به خوبی می‌دانند که قیمت نفت تنزل نخواهد کرد و اتفاق نظر در اوپک در آینده به نفع این کشور خواهد بود.»

روزنامه‌ی مذکور در پایان نوشته است: «باید دید ایران چگونه توانسته است نقش اول را در این کنفرانس به عهده داشته باشد. علت آن در این است که اگرچه ایران از سوی عراق مورد حمله قرار گرفته است، ولیکن توانسته است تولید نفت خود را تا 3/3 میلیون بشکه در روز برساند و این یک جهش است.»⁽¹⁾

392

کمیسیون ویژه‌ی بررسی طرح اطلاعات و امنیت مجلس شورای اسلامی، طرح تشکیل وزارت اطلاعات کشور را تصویب کرد.

G462

به نوشته‌ی روزنامه‌ی کیهان، این کمیسیون در آخرین جلسه‌ی خود ضمن بحث و بررسی در مورد مسائل گوناگون مربوط به این طرح، تصویب کرده است که وزارت اطلاعات برای کسب اطلاعات امنیتی و غیر امنیتی، سرویس دادن به همه‌ی نهادهای دولتی و غیر دولتی، وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌ها تشکیل شود.

در این طرح پیش‌بینی شده است که همه‌ی اطلاعات به صورت متمرکز درآید، به این معنی که وزارت‌خانه‌ها، نهادها و سازمان‌های دولتی و غیر دولتی همه‌ی اطلاعات خود را در اختیار این وزارت‌خانه گذاشته و این وزارت‌خانه نیز اطلاعات را در حد لازم در اختیار آن‌ها قرار دهد.⁽²⁾

393

صدام حسین حمله‌ی آتی ایران در منطقه‌ی میسان (استان العماره) را قطعی خواند و پیش‌بینی کرد ایران در این عملیات شکست خورده و پس از آن مذاکرات صلح انجام خواهد شد.

خبرگزاری اسپانیا از بغداد، گزارش داد:

«صدام حسین در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی اعلام کرد که عراق منتظر حمله‌ی بزرگی از سوی ایران است. وی افزود:

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 313، 7/11/1361، صص 9 و 10، استکهلم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/11/1361، به نقل از روزنامه‌ی افتون بلادت چاپ سوئد.

2) مأخذ 3، ص 2.

"اطلاعات واصله به ما نشان می‌دهد که مقامات تهران تصمیم گرفته‌اند از منطقه‌ی میسان⁽¹⁾حمله کنند و بدین منظور افراد زیادی را به منطقه آورده و مراکز فرماندهی تشکیل داده‌اند." صدام اضافه کرد: "این حمله نتایج جدی به دنبال خواهد داشت که باعث خاتمه‌ی جنگ خواهد شد و همچنین می‌تواند در آینده درگیری‌ها را جزئی و بدون اهمیت کند." وی با اطمینان اظهار داشت: "حمله‌ی ایران به شکست منجر خواهد شد و این پیروزی ارتش عراق ممکن است به مذاکرات صلح بینجامد." وی افزود: "ممکن است مذاکرات صلح قبل از حمله به میسان صورت بگیرد."⁽²⁾

صدام حسین تأکید کرد که پایداری عراقی‌ها در برابر نیروهای حکومت ایران، عراقی‌ها را به کسب درس‌های بزرگی در سرسختی نائل کرد به طوری که هیچ گونه امکانی را به نیروهای دشمن نخواهد داد.»⁽³⁾

394

به دنبال اجلاس سه‌جانبه‌ی ایران و سوریه و لیبی در دمشق و انتشار بیانیه‌ی مشترک در این اجلاس، خبرگزاری فرانسه از واکنش رسمی دولت عراق در این باره خبر داد.

این خبرگزاری گزارش داد: «نوری الادیس نماینده‌ی رژیم عراق در اتحادیه‌ی عرب از این اتحادیه دعوت کرد در واکنش به اجلاس سه‌جانبه‌ی اخیر سوریه، ایران و لیبی در دمشق، مسئولیت خود را بر اساس موازین منشور این اتحادیه انجام دهد. روز دوشنبه‌ی گذشته نیز یک درخواست مشابه به وسیله‌ی یک سخن‌گوی دولت عراق صورت گرفت و ضمن آن وی ائتلاف رژیم‌های سوریه و لیبی با رهبران تهران را تقبیح کرد.»⁽⁴⁾

روزنامه‌ی انگلیسی زبان مسلم چاپ اسلام‌آباد نیز به نقش مهم و حیاتی سوریه در معادلات سیاسی منطقه پرداخته و با اشاره به این‌که رابطه‌ی بین جنگ خلیج فارس و اوضاع کلی خاورمیانه وقتی روشن می‌شود که نقش سوریه مشخص شود، نوشته است:

«سوریه به عنوان یک کشور مهم در جبهه‌ی برخوردها و همچنین یک متحد نزدیک ایران کشوری است که به سوی تغییر مواضع گام برمی‌دارد. اخیراً وزرای خارجه‌ی ایران، لیبی و سوریه ملاقات‌هایی در دمشق داشتند که موضوع آن هنوز روشن نیست. خبرهایی نیز مبنی بر میانجی‌گری عربستان سعودی برای حل اختلافات عراق و سوریه شنیده می‌شود. لازم به یادآوری است که در کنفرانس فاس در سپتامبر گذشته، سران دو کشور عراق و سوریه نیز با یک‌دیگر ملاقات کردند که حاصل تلاش‌های عبدالله ولی‌عهد عربستان سعودی و شاه حسین [پادشاه] اردن می‌باشد. بنا به همین گزارش‌ها، عربستان سعودی

1) استان میسان عراق در حد فاصل هویزه (در جنوب) و مهران (در شمال) قرار دارد و العماره مرکز این استان است.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 315، 9/11/1361، ص 3، کاراکاس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/11/1361، گزارشی از خبرگزاری اسپانیا از بغداد.

3) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 6/11/1361، ص 2، رادیو ریاض.

4) مأخذ 12، صص 11 و 12، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/11/1361، گزارشی از خبرگزاری فرانسه از تونس.

بخشی از پرداخت‌های سوریه برای خرید تسلیحات روس‌ها را به عهده گرفته است.»

این روزنامه افزوده است:

«غیر از دور کردن سوریه از ایران، هدف دیگری برای خنثی‌سازی مواضع سوریه علیه اسرائیل در جهت قبول طرح ریگان دنبال می‌شود و وزیر اطلاعات سوریه طی یک مصاحبه با تایمز لندن تمایل کشور متبوع خویش را در جهت شناسایی اسرائیل تحت شرایطی اعلام نمود و در حین بحران لبنان در همان روزهای نخست، سوریه اولین کشوری بود که به درخواست ریگان برای آتش‌بس پاسخ مثبت داد که خود چراغ سبزی بود به واشنگتن و تل‌آویو مبنی بر این‌که فلسطینی‌ها در مقابل تجاوز اسرائیل تنها خواهند بود. در این رابطه وزیر امور خارجه‌ی سوریه به اتفاق وزیرخارجه‌ی عربستان سعودی به امریکا نیز سفر کرد و با ریگان ملاقات نموده است.»

مسلم در پایان آورده است: «تمام این وقایع بیان‌گر آوردن سوریه به موضعی است با شناسایی بخشی از طرح ریگان و کشور اسرائیل، ولی هدف عمده چیزی نیست به جز منزوی نمودن ایران و لیبی در جهان اسلام.⁽¹⁾

1) مأخذ 12، صص 8 و 9، اسلام‌آباد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/11/1361.

روزشمار جنگ پنج‌شنبه 7 بهمن 1361 2 ربیع‌الثانی 1403 27 ژانویه 1983

395

امروز فرمانده کل سپاه پاسداران قبل از عزیمت به تهران⁽¹⁾برای شرکت در جلسه ی شورای عالی دفاع، دستورهایی را در خصوص پی‌گیری امور در منطقه‌ی عملیاتی والفجر مقدماتی صادر کرد.

اولین دستور مبنی بر توقف همه‌ی اقدامات نیروهای اطلاعات عملیات برای شناسایی در صفریه (پاسگاه مرزی در شمال جاده‌ی چزابه) بود که به دلیل لو رفتن شناسایی در این منطقه و در نتیجه حساس شدن عراقی‌ها به نیروهای خودی ابلاغ شد.

محسن رضایی همچنین در گفت و گو با غلامعلی رشید، مسئولیت ادامه‌ی جلسات با فرماندهان ارتش را از فردا به وی محول کرد. فرمانده کل سپاه در ادامه این نکات را متذکر شد:

«[در سایر محورها] شناسایی‌های ضروری انجام شود. وقتی در مورد مانور صحبت می‌شود، نکات مثبت در نظر گرفته شود. جهت منفی نروید، ولی نقاط ضعف گفته شود. نقاط ضعف دشمن هم گفته شود.

مانور خودی و دشمن را در کنار هم قرار داده، جمع‌بندی و مقایسه کنید.

· منطقه‌ی رملی [احتمالاً مقابل جنگل امقر] تخلیه شود.

سپاه سوم [صاحب الزمان(عج)] مانور عماره و سپاه هفتم حدید عملیات مانور فریب در طیب انجام دهند.

· برادر احمد کاظمی مسئله‌ی هلی‌برن نیروهای لشکر8 نجف به غزیله از مسیر هور)

1) در سفر به تهران رحیم صفوی و حسن باقری فرمانده سپاه را هم‌راهی کردند.

را پی‌گیری نماید.⁽¹⁾

· در جمع برادران ارتشی حاضر باشید، به همه‌ی فرماندهان دستور دهید در شناسایی‌ها، نماز جماعات و دعاها با هم باشند.»⁽²⁾

396

امروز نیز در گلوله‌باران آبادان خسارت‌هایی به پالایشگاه این شهر وارد شد. همچنین بخشی از نخلستان‌های جزیره‌ی مینو دست‌خوش آتش‌سوزی شد⁽³⁾

همچنین در یک درگیری هوایی بین هواپیماهای خودی و جنگنده‌های عراقی در ساعت 14:40 یک میگ21 عراقی هدف موشک هواپیماهای خودی قرار گرفت و در منطقه‌ی شیب در داخل خاک عراق سقوط کرد و منهدم شد. در این حادثه خلبان هواپیما نیز کشته شد، ستاد مشترک ارتش با صدور اطلاعیه‌ی شماره 1196 خبر سقوط این هواپیما در منطقه‌ی عملیاتی محرم را اعلام کرد.⁽⁴⁾

امروز تعداد دفعات تجاوز هوایی عراق به آسمان شهرهای کشور نسبت به روزهای قبل با افزایشی چشمگیر به میزان 299 سورتی رسید.⁽⁵⁾

همچنین یک هواپیمای خودی از نوع F4 ساعت 16:30 نزدیکی فرودگاه اهواز سقوط کرد. این احتمال که هواپیمای مذکور از جانب دشمن هدف قرار گرفته باشد وجود دارد. در این حادثه خلبان دوم به موقع با چتر نجات فرود آمد، اما خلبان اول با هواپیما به زمین خورد و به شهادت رسید.⁽⁶⁾

397

در اقدامات حزب دمکرات در شمال غرب کشور، 2 نفر از نیروهای خودی شهید و 4 تن نیز زخمی شدند. همچنین با اجرای عملیات کمین نیروهای خودی 2 تن از افراد این حزب کشته شدند.

نیروهای حزب دمکرات در نزدیکی پاسگاه سرو در شمال‌غرب ارومیه، به یک خودرو ژاندارمری حمله کردند که در نتیجه هر 4 سرنشین خودرو زخمی شدند.

یک غیر نظامی نیز بر اثر این حمله به شهادت رسید. مهاجمان در این حادثه 3 تن از سرنشینان زخمی خودرو ژاندارمری را به گروگان گرفتند، اما مردم، نفر چهارم را از محل حادثه بیرون آورده و تحویل نیروهای خودی دادند.⁽⁷⁾

1) برادر احمد کاظمی در خصوص دستور فرمانده کل سپاه برای هلی‌برن نیرو به غزیله گفت: «200 نفر از نیروهای زبده‌ی جنگ (برای شرکت در عملیات هلی‌برن [عملیات جا به جایی نیرو به وسیله‌ی هلی‌کوپتر] آماده شده‌اند.» قرار بود این نیروها به منظور تسریع حمله در عمق، در محدوده‌ی پل غزیله پیاده شده و این منطقه را تصرف کنند.

2) سند شماره 160/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (تقی رضوانی)، 6/11/1361 تا 8/11/1361، صص 36 و 37.

3) سند شماره 64304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/11/1361، ص 2.

4) سند شماره 18083 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی جاس قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به اطلاعات عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 10/11/1361، ص 2؛ و - روزنامه‌ی کیهان، 9/11/1361، ص 2، اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.

5) مأخذ 2.

6) سند شماره 302772 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری اهواز به فرماندهی ژاندارمری جمهوری اسلامی (رکن3) دایره امنیت، 7/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 67729 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (اطلاعات و تحقیقات)، 7/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 2، ص 5.

7) سند شماره 353327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/11/1361، ص 3؛ و - سند شماره 64435 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 11/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 18143 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 13/11/1361، ص 3.

نیروهای این حزب در اقدامی دیگر روحانی اهل تسنن یکی از روستاهای تکاب به نام ملاصالح ترابی را ترور کرده و به شهادت رساندند.⁽¹⁾

در عملیات کمینی که نیروهای خودی در اطراف روستای حماملار از توابع بخش صومای در شمال ارومیه اجرا کردند نیز 2 تن از چته‌های حزب دمکرات کشته شدند.⁽²⁾

یکی از افراد حزب دمکرات کردستان به جرم شرکت در درگیری‌های مسلحانه به اعدام محکوم و حکم درباره‌ی وی اجرا شد⁽³⁾

398

نیروهای سازمان مجاهدین خلق یکی از اهالی روستای رودبار از توابع رضوانشهر استان گیلان را ترور کرده به شهادت رساندند.⁽⁴⁾

در اهواز نیز نیروهای این سازمان بمب دست‌سازی را به منزل یکی از اعضای شورای مسجد زین‌العابدین این شهر پرتاب کردند که خسارت‌های مالی به بار آورد.⁽⁵⁾

399

حجت‌الاسلام حسینی فرمانده سپاه اصفهان در گفت و گو با خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران جمع‌بندی کاملی از عملیات گسترده‌ی سپاه اصفهان علیه گروه‌های محارب⁽⁶⁾ارائه کرد. وی گفت: «در عملیاتی که با نام شهید آیت‌الله اشرفی اصفهانی انجام شد، 160 تن از اعضای گروهک‌های منافق و چریک‌های فدایی خلق اقلیت دست‌گیر شدند و بخش ارتباطات در رابطه با شهرستان‌های مختلف مانند تهران و یزد، هسته‌های مقاومت مدارس و بخش‌های اجتماعی و نظامی سازمان مجاهدین خلق در اصفهان نابود شد.»

وی افزود: «در این عملیات که طی دو ماهه‌ی گذشته انجام شد، مسئول استان و شهرستان اصفهان و کلیه‌ی نیروهای نظامی و اجتماعی منافقین آن‌چنان نابود شد که دیگر توان ایجاد تشکیلات در اصفهان و حومه را ندارد، همچنین در این عملیات 8 خانه‌ی تیمی کشف شد که در جریان کشف این خانه‌های تیمی، 7 خانه تسلیم شدند و در درگیری با یکی از این خانه‌ها که مقاومت کردند، 3 نفر از منافقین به هلاکت رسیدند و از خانه‌های تیمی کشف شده مدارک درون گروهی و مهمات زیادی به دست آمد.»

1) سند شماره 353356 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 9/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 197473 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران تکاب (اطلاعات) به سپاه پاسداران تکاب (فرماندهی)، 7/11/1361، ص 1.

2) سند شماره 353436 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) به فرماندهی قرارگاه حمزه، 14/11/1361، سند تک‌برگی.

3) سند شماره 353358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 9/11/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 2، ص 5.

5) سند شماره 68690 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه8 اطلاعات به ستاد مرکزی سپاه (اطلاعات)، 7/11/1361، سند تک‌برگی.

6) در روزهای گذشته نیز اخباری در خصوص این عملیات درج شده است، اما گزارش فرمانده سپاه اصفهان در حکم جمع‌بندی این خبرهاست که در گزارش امروز آورده شده است.

فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان با تأکید بر اهمیت این عملیات، اسامی و مسئولیت‌های سازمانی 20 نفر از اعضای رده بالای منافقین را که در این عملیات معدوم و دست‌گیر شدند به این شرح اعلام کرد:

«1. محمدعلی میر به اسامی مستعار جلال و داود، مسئول تشکیلات منافقین در اصفهان که قبلاً سمت‌های زیر را در سازمان دارا بوده است: الف) مسئول قسمت اطلاعات سازمان در زاهدان؛ ب) مسئول تشکیلات اجتماعی و مسئول کل تشکیلات کرمان.

بی‌بی بزرگ جهانبخش به اسامی مستعار منصوره و افسانه، مسئول کل تشکیلات اجتماعی اصفهان.

منوچهر قنبری به اسامی مستعار اسماعیل، کمال و قدیر، مسئول کل ارتباطات.

مریم صلواتی به اسامی مستعار مهری و الهه، مسئول امنیتی خانه‌ی تیمی، اجتماعی و ارتباطات. نام‌برده قبلاً مسئول معلمین تشکیلات کرمان بوده.

ساسان یاراحمدی با نام تشکیلاتی ساسان، مسئول عملیات سازمان در اصفهان. نامبرده قبلاً مسئول شهرهای ملایر، درود و نهاوند و مسئول ارتباطات پیکی اصفهان و همدان و مرکز بوده است.

احمد میرهادی با نام مستعار مهدی، معاون عملیات تشکیلات اصفهان.

مسعود قنبری با نام مستعار حامد، سرتیم نظامی.

محمد بیگی با اسامی مستعار علیرضا و نادر، عضو تیم نظامی قاتل شهید احمد کمال.

کیومرث خواجویی با نام مستعار اردشیر، عضو تیم نظامی.

10.

حبیب شهرکی هم‌کار ابراهیم زاده در به شهادت رسانیدن آیت‌الله صدوقی.

11.

حمید گلدوست با نام مستعار مازیار، مسئول نهاد کارگری تشکیلات اصفهان.

12.

هوشنگ جاماسب مسئول تشکیلات ذوب‌آهن.

13.

سعید کیانی مسئول تشکیلات پالایشگاه.

14.

محمدامین توحیدی با نام مستعار محمود، مسئول بخش شهرستان‌ها.

15.

غلامعلی آزادی با اسامی مستعار احمد و هاشم، پیک تشکیلات اصفهان و مرکز.

16.

مهدی بیات سرمدی با نام مستعار قباد، معاون پیک شهرستان‌ها.

17.

سهراب رابط تشکیلاتی یزد.

18.

گلاب حیدری با نام مستعار امیر، رابط تشکیلاتی کرمان.

19.

فریده خسروی با نام مستعار حاصله، معاون اجتماعی تشکیلاتی اصفهان.

20.

صفیه اخوت با نام مستعار زهرا.»

حجت‌الاسلام حسینی افزود: «همه‌ی مهماتی‌که در این رابطه به دست آمده شامل یک دستگاه مسلسل ام.پی40، یک دستگاه مسلسل331، دو دستگاه مسلسل کلاشینکف؛

6 قبضه کلت کالیبر45؛ هفت عدد نارنجک؛ 30 عدد چاشنی انفجار الکتریکی؛ 384 عدد فشنگ [کلت کالیبر] 45 و کلاش و مقداری دیگر فشنگ می‌باشد.»

فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان با اشاره به این‌که 70 نفر از کل دست‌گیرشدگان از گروهک اقلیت بوده‌اند، گفت: «55 نفر از آن‌ها در اصفهان و 15 نفر در شهرکرد دست‌گیر شدند.» وی با اشاره به این‌که این گروهک بر اثر ضربه‌یی که سال گذشته به همت جان‌برکفان پاسدار به آنان وارد شد، توان تشکیلاتی‌اش را از دست داده بود، گفت: «این گروهک محارب با سازمان‌دهی جدیدش سعی داشت که در کارخانجات به ویژه ذوب آهن رخنه کند که با امدادهای خداوند و هم‌کاری امت حزب‌الله در این عملیات سازمان‌دهی آنان در اصفهان و مبارکه و شهرکرد به طور کلی منهدم شد.»⁽¹⁾

400

به دنبال ملاقات مسعود رجوی مسئول سازمان مجاهدین خلق با طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق در پاریس، تعدادی اعضا و هواداران این سازمان که دست‌گیرشده و در زندان اهواز به سر می‌برند، با اعلام برائت از این اقدام رجوی، از اعمال گذشته‌ی خود توبه کردند. دادستان دادگاه انقلاب اسلامی خوزستان با اعلام این خبر افزود: «شرایط زندان و برخورد انسانی مسئولین با زندانیان و آموزش‌های ایدئولوژیک موجباتی را فراهم کرد که کلیه‌ی هواداران گروهک‌ها به اصالت مکتب انسان‌ساز اسلام پی ببرند.»

وی اضافه کرد: «یکی از مواردی که موجب گردید تا هواداران زندانی گروهک‌ها به سرعت مواضع خود را ترک کنند و به سوی اسلام بازگردند، ملاقات اخیر طارق میخائیل یوحنا عزیز یکی از مهره‌های معلوم‌الحال رژیم صهیونیستی عراق با مسعود رجوی بود که وابستگی سازمان منافقین با صهیونیسم و رژیم صدام را بیش از پیش آشکار نمود.»⁽²⁾

نشریه‌ی میدل ایست نیز در مقاله‌یی با عنوان "قمار جدید مخالفان آیت‌الله خمینی" به بررسی ملاقات رجوی و طارق عزیز پرداخته است، در قسمتی از این مقاله آمده است:

«طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق به دنبال ملاقات خود با رهبر مخالفان

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 314، 8/11/1361، صص 7 - 5، اصفهان - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/11/1361.

2) همان، ص 5، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/11/1361، گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی مرکز اهواز.

حکومت ایران در اوائل ژانویه اعلام کرد: "من خوشحال خواهم شد که دوست عزیزم مسعود رجوی را به عنوان نخست‌وزیر یا رئیس‌جمهور بعدی [ایران] ببینم"

و رجوی در پاسخ او با صمیمیت مشابهی گفت و گوهای خود و معاون نخست‌وزیر عراق در پاریس را یک نقطه‌ی عطف مهم سیاسی برای خلیج فارس و دنیا توصیف کرد.

قبل از این ملاقات، طارق عزیز یادآور شد که عراق روابط نزدیکی با مجاهدین دارد، در حالی که در بیانیه‌ی مشترکی که پس از این گفت و گوها صادر شد تاکید شده است که عراق به مخالفان [ایران] هیچ گونه کمک نظامی یا مادی نمی‌دهد.

ملاقات رجوی با یکی از منحط‌ترین دشمنان حکومت ایران ممکن است نشان‌دهنده‌ی این باشد که او رژیم ایران را که در سال 1982 به تحکیم پایه‌های قدرت خود ادامه داده و هنوز هیچ نشانه‌یی از پاسخ به پیشنهادات عراق برای پایان دادن به جنگ خلیج فارس ابراز نکرده است، تحمل نمی‌کند. ایرانیان مخالف از این ملاقات تکان خوردند و یکی از مبارزان باتجربه اظهار نظر کرد که رجوی مانند آیت‌الله‌ها ناامید شده است. او اضافه کرد: رجوی ممکن است سرانجام از نتایج این ملاقات تأسف بخورد.»⁽¹⁾

401

امام خمینی در دیداری که رئیس شهربانی کل کشور، نماینده‌ی امام در شهربانی و رؤسای شهربانی مراکز استان‌ها یبا ایشان داشتند، بر ضرورت از بین رفتن فاصله‌ها در میان طبقات مختلف مردم و از جمله هم‌بستگی قوای نظامی و روحانیون، نزدیکی هر چه بیش‌تر به مردم و تلاش برای حل مشکلات آن‌ها و ایجاد فضایی که مردم در آن یاور نیروهای انتظامی در حل مشکلات احتمالی باشند تأکید کردند. ایشان در بخشی از سخنان خود گفتند:

«بحمدالله انقلاب این جدایی را از میان برداشت. ایران امروز یک گروه و یک حزب الهی شده است و دولت و قوای نظامی و انتظامی و روحانیون و همه اقشار مردم در یک صف واحد و طولانی قرار گرفته و می‌خواهند به اسلام و مردم خدمت کنند و شما هم باید کاری بکنید که آن ذائقه تلخی که مردم در گذشته از دیگران داشته‌اند به ذائقه شیرینی مبدل سازید، که اگر چنانچه خدای نخواسته مشکلی برایتان پیدا شد، همین مردم کوچه و بازار بیایند و مشکل شما را رفع کنند، که الان هم بحمدالله وضع همین طور است. چون مردم احساس‌شان این است که همه چیز از خودشان است و هیچ چیز را غریبه نمی‌دانند و شما را فرزندان خودشان می‌شناسند. پس شما باید به وظیفه

1) همان، گزارشی از مجله‌ی میدل ایست.

فرزندی خود و آنها هم به وظیفه پشتیبانی و پدری عمل کنند. و مطمئن باشید تا این نعمت هست شما قوی و قدرتمند هستید و هیچ قدرتی نمی‌تواند شما را از بین ببرد، خدا هم شما را تأیید می‌کند.

من مسائل کلی را قبلاً نوشته‌ام که باید ایران یک مملکت اسلامی و همه چیزش اسلامی باشد. اگر کسی در احوال شخصی‌اش مرتکب معصیت و فساد هم بشود و بر فرض اثبات هم، روی موازین شرعی باید امر به معروف و نهی از منکر نمود. نباید کسی از این معنا سوء استفاده کند و در خیابان‌ها کار خلاف شرع انجام دهد. یکی از وظایف شهربانی جلوگیری از منکرات است و ما هم شهربانی را بخاطر عمل به وظایفش می‌خواهیم. اگر کسی در خیابان از دستورات شهربانی و رانندگی تخلف کرد، باید تعقیب بشود و اصولاً هر چه در حفظ نظام مملکت و شهر دخالت دارد باید با جدیت عمل گردد. اگر شما مراکزی را می‌بینید که در آن توطئه‌ای بر علیه انقلاب و نظام جمهوری اسلامی در کار است برای خنثی کردن آن زود عمل کنید. و ابداً این صبحت نیست که دل شما بلرزد که مبادا مسأله‌ای پیش آید.»⁽¹⁾

402

آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس و نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع امروز در دیدار با اعضای سپاه اراک و برخی مسئولان دیگر⁽²⁾درباره‌ی توانایی‌های داخلی ایران برای برقراری و استمرار جمهوری اسلامی گفت: «نیروهایی که با نقش برجسته‌ی خون‌شان در دشت‌ها راه اسلام را پیاده می‌کنند، به دنیا نشان می‌دهند که در حمله، دفاع، سازندگی و آموزش نیرومند هستند.»

وی افزود: «بر خلاف میل دشمنان اسلام، ما پنجمین سال‌گرد پیروزی انقلاب را جشن می‌گیریم، مسئله‌یی که دشمنان انقلاب فکر آن را هم نمی‌کردند. آن‌ها به خیال خودشان می‌گفتند یک گروه مردم غیر متشکل و فاقد تجربه، انقلابی را پیروز کردند، ولی به خاطر پیچیدگی وضع کشور موفق به اداره‌ی اوضاع نخواهند شد. آن‌ها می‌گفتند لیبرال‌ها و تکنوکرات‌ها که می‌توانند کارها را انجام دهند با انقلاب موافق نیستند، لذا دشمنان انقلاب تصور می‌کردند با تحریم اقتصادی و جنگ تحمیلی می‌توانند برای ما مشکلاتی ایجاد کنند.»

حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی افزود: «در آستانه‌ی سال‌گرد انقلاب و در آستانه‌ی

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، ص 167.

2) گروهی از اعضای سپاه پاسداران، مسئولان امور تربیتی و خانواده‌ی شهدای اراک و سربند، مسئولان سازمان‌دهی بسیج کهکیلویه و بویراحمد نیز در این دیدار حضور داشتند.

شکست بعث عراق، دنیای کفر به تکاپو افتاده تا از تکرار انقلاب ایران در عراق جلوگیری کند.»

وی گفت: «رژیم بعث عراق که ریشه در شرق و غرب داشت با شعارهای

چپ‌گرایانه وانمود می‌کرد اگر زمانی شاه نباشد می‌تواند نقش او را بازی کند، حالا پس از ساقط شدن طاغوت ایران به دست شما، نوبت صدام، طاغوت عراق است.»

رئیس مجلس تلاش‌های عراق به ویژه ملاقات معاون نخست‌وزیر عراق با رهبر سازمان منافقین در پاریس و کمک‌های دیگر کشورها به حکومت عراق را چنین تشریح کرد:

«آن‌ها که شعارهای خلقی، چپی و ملی‌گرایی می‌دادند در پاریس با دشمن ملت ایران - فرانسه که عراق را علیه جمهوری اسلامی ایران مسلح می‌کند - برنامه‌ریزی می‌کنند و کشورهایی مانند عربستان، مصر، سودان و همچنین ضد انقلاب‌های داخلی از پیکاری‌ها، تروریست‌های فراری و ساواکی‌ها هر چه داشتند رو کردند تا در آستانه‌ی پنجمین سال‌گرد انقلاب و در مقطعی که اسلام در حال پیروزی است علیه جمهوری اسلامی اقدامی بکنند و مانع موفقیت ما شوند، ولی ما نباید از تلاش دست برداشته و خسته شویم.»⁽¹⁾

403

آقای رجایی خراسانی نماینده‌ی دائمی دولت جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد در مصاحبه با شبکه‌ی تلویزیونی ای.بی.سی. امریکا بر استقلال ایران و تداوم قطع ارتباط سیاسی دولت ایران با دولت امریکا تأکید کرد و گفت: هیچ کشور خارجی در ایران نفوذ ندارد و ایران یک کشور مستقل در جهان است. آقای خراسانی در پاسخ این سؤال که روابط امریکا و ایران چگونه خواهد بود، گفت:

G472

«روابط فعلی بین ایران و امریکا دقیقاً همان چیزی است که مردم ایران می‌خواهند و آن کلاً عدم وجود رابطه است و در آینده نیز امیدواریم به همین شکل باشد، زیرا ما معتقدیم قوی‌ترین صورت امپریالیسم جهانی در امریکا وجود دارد. گرچه ما احترام زیادی برای مردم امریکا قائل‌ایم،

1) مأخذ 3، بخش دوم، ص 1.

ولی نمی‌توانیم به هیچ وجه به دولت امریکا احترام بگذاریم و به آن‌ها اعتماد کنیم.» رجایی در ادامه‌ی این مصاحبه افزود: «تنها در صورت یک تغییر اساسی در سیاست خارجی امریکا، امکان نرمش در روابط موجود است، که [این تغییر] در آینده‌ی

نزدیک امکان‌پذیر نیست. امریکا باید موضع امپریالیستی خود را به یک موضع انسانی تغییر دهد که احتمال وقوع آن نیز وجود ندارد.»⁽¹⁾

404

در پی پایان یافتن اجلاس اخیر اوپک در ژنو و گزارش روز پیش سیدمحمد غرضی وزیر نفت که در آن به پیروزی‌های مهم به دست آمده در اجلاس اوپک اشاره کرده بود، امروز هم نماینده‌ی مردم اهواز که وزیر نفت را در این سفر هم‌راهی کرده بود، جزئیات بیش‌تری را در این باره بیان کرد. وی در سخن‌رانی پیش از دستور خود در مجلس شورای اسلامی با محور قرار دادن شخصیت زکی یمانی وزیر نفت عربستان سعودی، بی‌پرده به سیر شکل‌گیری وقایع اخیر اوپک پرداخت و نتیجه‌ی اجلاس ژنو را شکستی بزرگ برای حکومت سعودی و پیروزی مهمی برای ایران و اغلب کشورهای عضو اوپک دانست.

روزنامه‌ی جمهوری اسلامی در این خصوص نوشته است:

«محمد کیاوش نماینده‌ی مردم اهواز، در سخن‌رانی پیش از دستور امروز خود گفت: "ما در ژنو نه فقط سقوط و نابودی زکی یمانی را به چشم دیدیم بلکه محققاً در ماوراء واقعیت‌ها، هبوط رژیم سلطنتی عربستان سعودی را نیز دیدیم. زکی یمانی در ژنو روشی را اتخاذ کرد که نه فقط خود را نابود کرد، بلکه اربابش فهد در امریکا و جهان سرمایه‌داری را و نفت‌خوارانی را که پس از انقلاب شکوهمند اسلامی ایران برای روز مبادا تمام مخازن نفتی خود را مملو کرده بودند و نیز همه‌ی سرمایه‌گذاری‌های انرژی دریای شمال و بانک‌های امریکا و انگلیس را که منتظر بازپرداخت اقساط وام‌های سنگین ملل محروم زیر سلطه بودند و نیز پوند و سرمایه‌های صنعتی، همه و همه را خفیف ساخت." وی افزود: "ضربه آن‌چنان شدید بود که تعویض زکی یمانی فقط یک درمان مقطعی است. زکی موجودی است که در طول تاریخ، اوپک را در کام تراست‌ها و کارتل‌ها فروبرده و جرئت نفس کشیدن را بدون اذن ریاض از اوپک گرفته بود و آن را از اهداف اصلی‌اش منحرف کرده و صاحبان طلای سیاه را تا گلو به زیر بار وام‌های سنگین جهان‌خواران فروبرده و فقیر ساخته است. چنین گرگ خون‌خواری که حاضر نبود حتی در یک جلسه‌ی اوپک با تمام اهانت‌ها و خوارکردن‌های دیگران به طور کامل بنشیند و اکثراً به اعضای اوپک

1) روزنامه‌ی کیهان، 7/11/1361، ص آخر.

دستورات ریاض را تلفنی مخابره می‌کرد که فقط اجرا نمایند، چنین موجودی آن‌چنان در اجلاسیه‌ی اخیر ژنو ذلیل شده بود که مجبور شد بدواً سهمیه‌ی 7/4 میلیون بشکه [فروش نفت عربستان] در روز را با سقف 5/17 میلیون بشکه [مجموع سقف تولید

کشورهای عضو اوپک] در روز بپذیرد و به حالت نزار بگوید ما رفتیم جزء مستضعفین(!)" وی در ادامه‌ی سخنانش گفت: "بر خلاف شایعات دشمنان اوپک شکست نخورد، بلکه فتح بزرگی نصیب اوپک شد، چراکه حاضر نشد دیگر از ریاض دستور بگیرد. 9 عضو آزاد از وزرای اوپک، ایران اسلامی را همچون نگینی در میان گرفته بودند و به یقین عربستان و نوکرش کویت حاضر بودند تمام هستی خود را بدهند تماشاگر این صحنه‌ی ملکوتی اتحاد اعضای آزاداندیش اوپک نباشند." کیاوش سپس گفت: "آنچه برای زکی یمانی مهم بود این خیال خام بود که احمقانه می‌کوشید به عناوین مختلف نگذارد بودجه‌ی دفاعی کشور اسلامی ایران با 5/2 میلیون بشکه در روز به قیمت هر بشکه 34 دلار تأمین بشود، دیگر برایش فریاد برادر نبی وزیر محترم نفت الجزایر مهم نبود که می‌گفت: شیخ زکی تو با این روشت ما را هم نابود و ساقط می‌کنی(!)" وی افزود: "فهد یک روز قبل از اجلاس ژنو به ایران هشدار داده بود که نفت را با سیاست مخلوط نکند و وقتی که قادر به شنا نیست قایق خود را غرق نکند و الحمدلله دیدیم که چگونه خداوند قایق‌شان را و خودشان را غرق کرد و ابواب رحمت الهی به پاس خون‌های پاک شهدای اسلام به روی ما و ملت‌های مظلوم باز شده و انقلاب اسلامی صادر شده [و] چه ملت‌ها بیدار گشته‌اند.»⁽¹⁾

405

در پی سخنان 4 روز پیش احمد احمدی مدیر کل پروژه‌ی پتروشیمی ایران و ژاپن در توکیو، درباره‌ی توافق دو کشور برای ادامه‌ی فعالیت شرکت‌های ژاپنی به منظور تکمیل پروژه‌ی پتروشیمی، امروز نیز خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از نیهون کزای روزنامه‌ی معتبر ژاپنی، اعلام کرد:

«توافق مذکور بین هیئت مذاکره‌کننده از سوی طرح مشترک ایران و ژاپن و چهار کمپانی مقاطعه‌کار عمده‌ی ژاپن در پروژه، شامل پرداخت بدهی‌های شرکت و فرستادن تکنیسین‌های ژاپنی به ایران است. به علاوه، طرفین در ماه مارس آینده در مورد این‌که طرف‌های ژاپنی مشخصاً چه نوع هم‌کاری‌هایی می‌توانند انجام دهند مذاکره خواهند کرد. روزنامه‌ی ژاپنی می‌نویسد: "مطابق توافق انجام‌شده شرکت ایران و ژاپن قروض خود را در سه یا چهار قسط پرداخت کرده و در مقابل ژاپنی‌ها نیز به جای رفتن به بندر امام خمینی به تهران خواهند رفت." به نوشته‌ی این روزنامه، توافق ایران اگرچه

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 9/11/1361، ص 10.

تنها با 4 کمپانی اصلی صورت گرفته، اما انتظار می‌رود 24 کمپانی کوچک‌تر نیز تصمیم مشابهی اتخاذ نمایند.» خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین به نقل از خبرگزاری رویتر در این باره آورده است: «به گزارش منابع مطلع در صنعت پتروشیمی ایران و

ژاپن، چهار شرکت ژاپنی موافقت کرده‌اند هنگامی‌که شرکت بدهی در حدود 43 میلیون دلاری خود را بپردازد، آن‌ها نیز برای بررسی پروژه‌ی مشترک بندر امام خمینی تعدادی کارشناس را به تهران بفرستند. منابع یادشده گفتند این اولین قدمی است که برای از سرگیری فعالیت‌ها برداشته می‌شود، اما شروع عملی فعالیت همچنان بعید به نظر می‌رسد، به گزارش رویتر از توکیو، شرکت‌های مهندسی و کشتی‌رانی میتسویی و هیتاچی زوس یادداشت‌های تفاهمی با یک مقام عالی‌رتبه‌ی شرکت پتروشیمی ایران، ژاپن امضا کرده‌اند. وی در تهران گفته است که پرداخت دیون معوقه به چهار مقاطعه‌کار ژاپنی را در ماه آینده آغاز خواهد کرد. همین منابع گفتند این گامی به سوی ازسرگیری طرح مذکور مربوط به گرفتن گاز مایع از نفت در بندر امام خمینی است که در سال 1971 آغاز شده بود، لکن بر اثر انقلاب و جنگ تحمیلی عراق به ایران متوقف ماند. این منابع افزودند، مهندسین ژاپنی قادر خواهند بود در ماه آوریل به تهران بروند.»⁽¹⁾

406

نعیم حداد رئیس پارلمان عراق، در مصاحبه با هفته‌نامه‌ی المصور با بیان این‌که کمک نظامی مصر به عراق کافی نیست از دولت مصر خواست تا به جنگ عراق علیه ایران بپیوندد و نیرو به جبهه اعزام کند. رئیس پارلمان عراق در پاسخ به خبرنگار مصری که تأکید می‌کرد داوطلبان مصری دوشادوش سربازان عراقی می‌جنگند، گفت این کافی نیست، زیرا طرح ایران در واقع بزرگ است⁽²⁾

وی درباره‌ی دورنمای جنگ ایران و عراق گفت: مبادله (جنگ) در سال جاری به نفع جنگ است نه صلح. نعیم حداد در خصوص اختلافات بین بغداد و برخی کشورهای عضو جبهه‌ی پایداری عرب به ویژه سوریه، با بیان این‌که عراق در حال کوبیدن آخرین میخ بر تابوت این جبهه است، حکومت سوریه را یکی از عوامل صهیونیسم توصیف کرد که توطئه‌های آن (صهیونیسم) را برای انهدام سازمان آزادی‌بخش فلسطین دنبال می‌کند.⁽³⁾

وی همچنین از دولت مصر خواست تا به منظور کمک به عراق و افزایش توان این کشور برای ادامه‌ی جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران، سربازان مصری را در اختیار این کشور قرار دهد. رادیو لیبی هم در این باره به نقل از نشریه‌ی المصور اعلام کرد که

1) روزنامه‌ی کیهان، 11/11/1361، ص آخر.

2) سند شماره 435275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرها و نظرها (اطلاعاتی - سیاسی - خارجی)، دفتر مطالعات و پژوهش‌های وزارت خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران، شماره 262، 10/11/1361، ص 2.

3) مأخذ 12، ص 2، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه از قاهره، 7/11/1361، گزارشی از مجله‌ی المصور چاپ قاهره.

عراق علاوه بر سلاح‌هایی که از مصر دریافت می‌کند، خواستار اعزام سربازان مصری برای مشارکت در جنگ علیه ایران می‌باشد.

روزنامه‌ی کیهان امروز ضمن اعلام این خبر نوشته است: «گفته می‌شود رژیم صدام

اعزام چهل هزار سرباز مصری به عراق را درخواست کرده است.»⁽¹⁾

407

نشریه‌ی المجله چاپ لندن، از روابط رو به گسترش دولت‌های امریکا و عراق خبر داد. این مجله به نقل از یک مقام عراقی نوشته است:

«روابط موجود رو به گسترش میان بغداد و واشنگتن بهتر از هر وقت دیگر است و دو حکومت آماده‌اند تا با مبادله‌ی سفیر مجدداً رابطه‌ی سیاسی [آشکار] برقرار نمایند.»

این مجله در شماره‌ی اخیر خود آورده است:

«در ملاقاتی که اخیراً یک مقام برجسته‌ی دولت عراق با ریگان داشت، مسئله‌ی تجدید روابط دیپلماتیک میان دو کشور به شکل گسترده‌یی مطرح و طرف عراقی در این دیدار بر ضرورت تجدید این روابط و اتخاذ اقدامی عاجل از سوی امریکا تأکید فراوان داشته است.»⁽²⁾

این مجله که دربار عربستان سعودی آن را از جهت مالی تأمین می‌کند، همچنین از کاهش صدور نفت عراق به ژاپن و اختلاف نظر بین این دو کشور خبر داد.

المجله نوشته است:

«علی‌رغم امضای قراردادی بین رژیم عراق و ژاپن که بر اساس آن عراق متعهد شده که از ماه ژوئن سال گذشته تا مارس سال جاری مسیحی روزانه 100 هزار بشکه نفت به ژاپن صادر نماید، در پی بسته شدن مرزهای سوریه و جلوگیری از صدور نفت عراق از طریق بنادر بانیاس و طرابلس عملاً از ژوئن سال گذشته به این طرف نفت به ژاپن صادر نشده است.»

این نشریه در بخش دیگری از این گزارش ضمن اشاره به ناتوانی عراق برای بازپرداخت دیون خود به شرکت‌های ژاپنی شاغل در عراق، آورده است:

«تحولات اخیر جنگ خلیج فارس بازتاب‌ها و فشارهایی بر شرکت‌های ژاپنی شاغل در عراق وارد ساخته است. از سوی دیگر شرکت ژاپنی "اوکی" در نتیجه‌ی عدم توانایی‌اش برای جلب کادرهای جدید مورد نیاز از ژاپن به خاطر اعتراض سندیکاهای کارگری ژاپنی در زمینه‌ی اعزام کارگران به عراق، دیگر قادر به تأمین کادرهای فنی جدید مورد نیاز نبوده، لذا با کمبود کارگران فنی جهت تکمیل طرح خود مواجه است.»

1) مأخذ 17، خبرگزاری جمهوری اسلامی، الجزیره به نقل از رادیو لیبی به نقل از مجله‌ی المصور چاپ مصر.

2) مأخذ 17، گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی نشریه‌ی المجله.

المجله افزوده است که مقامات عراقی نیز به نوبه‌ی خود از دادن اجازه‌ی خروج به کارگران ژاپنی در عراق تا اعزام کارگران جدید از ژاپن خودداری می‌کنند⁽¹⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 6/11/1361، ص آخر، گزارشی از المجله چاپ لندن.

روزشمار جنگ جمعه 8 بهمن 1361 13 ربیع‌الثانی 1403 28 ژانویه 1983

408

پس از چند روز بحث فشرده بین فرماندهان سپاه و ارتش درباره‌ی پیشنهاد ارتش مبنی بر اجرای عملیات از محور دیگری در ارتفاعات فوقی هم‌زمان با عملیات اصلی، امروز شورای عالی دفاع⁽¹⁾در جلسه‌یی که با شرکت اعضا و حضور فرمانده کل سپاه پاسداران (محسن رضایی)، مسئول طرح و عملیات ستاد مرکزی سپاه (رحیم صفوی) و فرمانده نیروی زمینی ارتش (سرهنگ علی صیاد شیرازی) در تهران تشکیل شده بود، با تعویق زمان عملیات و دادن فرصت برای فراهم کردن مقدمات (شناسایی، جا به جایی امکانات، استقرار و...) به منظور اجرای عملیات در فوقی مخالفت کرد.

رحیم صفوی در گفت و گوی تلفنی با غلامعلی رشید ضمن اعلام خبر مخالفت شورای عالی دفاع با پیشنهاد ارتش، گفت: «شورای عالی دفاع با عقب افتادن عملیات مخالفت کرده و ما مجبوریم از همان منطقه‌ی فکه - چزابه عملیات را شروع کنیم. به احتمال قوی اگر دقیقاً مشخص شد که همین [را] عمل کنیم، حدود 72 ساعت دیگر عملیات شروع خواهد شد.»

رحیم صفوی همچنین گفت فردا حدود 15 نفر از فرماندهان جهت دیدار با امام به تهران بروند. وی افزود: «ضمناً برادران [فرماندهان] ارتش هم خواهند آمد.»⁽²⁾

409

ارتش عراق در ادامه‌ی تجاوزات خود، اقدام به گلوله‌باران آبادان و بمب‌باران شهر دهلران و مناطق اطرافش کرد. امروز همچنین یک هواپیمای عراقی منهدم شد.

1) اعضای شورای عالی دفاع عبارت بودند از: رئیس‌جمهور (آیت‌الله خامنه‌ای)، نخست‌وزیر (میرحسین موسوی)، نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع (آقای هاشمی رفسنجانی)، وزیر دفاع (سرهنگ سلیمی)، فرمانده سپاه (محسن رضایی)، رئیس ستاد مشترک ارتش (تیمسار قاسمعلی ظهیرنژاد).

2) سند شماره 160/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (تقی رضوانی)، 6/11/1361 تا 8/11/1361، ص 41.

امروز نیز شهر آبادان هدف گلوله‌های آتشبارهای عراقی قرار داشت. بر اثر این حملات یکی از اهالی این شهر مجروح و 3 مغازه ویران شد، لوله‌های نفتی واقع در حفار بریم هم آتش گرفت⁽¹⁾

همچنین هواپیماهای عراقی چندین راکت به شهر دهلران پرتاب کردند که در نتیجه 8 تن از اهالی شهر مجروح شدند، البته چند راکت که به شهر اصابت کرده بود عمل نکرد، که در صورت عمل کردن آن‌ها تلفات خودی افزایش چشمگیری می‌یافت.

علاوه بر این، هواپیماهای عراقی اطراف این شهر را نیز با بمب خوشه‌یی بمب‌باران کردند که موجب زخمی شدن یک چوپان و تلف شدن چندین رأس گوسفند شد.⁽²⁾

همچنین بر اساس اعلام قرارگاه کربلا و قرارگاه قدس، یک میراژ عراقی هدف یک فروند جنگنده‌ی نیروی هوایی ارتش قرار گرفت و در شمال تپه‌های نبعه در داخل خاک عراق سرنگون شد. به گفته‌ی شاهدان عینی خلبان هواپیما در این حادثه به هلاکت رسیده است⁽³⁾

410

کشورهای سودان و اردن به منظور کمک به عراق در جنگ، شماری از نیروهای نظامی خود را به این کشور اعزام کردند.

امروز صدام حسین از یک گردان پیاده از نیروهای سودانی که به تازگی وارد عراق شده است در یکی از پادگان‌های بغداد بازدید کرد.

صدام در مراسمی که به همین منظور ترتیب داده شده بود، خطاب به این نیروها گفت:

«شما رزمندگان عرب باید آبروی از دست رفته‌ی اعراب را به دست آورید. امروز تمام ملت عرب در سراسر جهان چشم امیدشان به شما دوخته شده است.»

نیروهای سودانی پس از تجهیز، به جبهه‌ی میسان در شمال استان عماره اعزام شدند.⁽⁴⁾

همچنین 28 اتوبوس حامل نیروهای نظامی اردنی به این کشور وارد شده و به مناطق شمالی عراق (نوسود - هانی‌گرمله) اعزام شدند⁽⁵⁾

411

به گزارش رادیو کلن، پیتر لینگ نماینده‌ی خاور نزدیک صلیب سرخ، اعلام کرد: ایران حدود 40 هزار سرباز عراقی را به اسارت درآورده و عراق نیز 5 هزار سرباز ایرانی را اسیر کرده است. وی درباره‌ی نقش صلیب سرخ بین‌المللی گفت: این سازمان توانسته است تعداد فراوانی از سربازان غیر عراقی اسیر در ایران را آزاد کند.⁽⁶⁾

1) سند شماره 64373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 10/11/1361، ص 2؛ و - روزنامه‌ی کیهان، 9/11/1361، ص 2، اطلاعیه‌ی ارتش جمهوری اسلامی ایران.

2) سند شماره 64356 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه7 به فرماندهی کل، 9/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 033334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی 19 فجر به فرماندهی سپاه هفتم حدید، 9/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 088064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به دادستانی محترم سپاه برادر قمی، شماره 14، 11/11/1361، ص 15.

3) سند شماره 18066 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات قرارگاه کربلا به فرماندهی قرارگاه کربلا، 8/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 033335 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه قدس به اطلاعات و عملیات سپاه هفتم، 9/11/1361، ص 2.

4) سند شماره 18431 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (طرح و برنامه عملیات)، شماره 57، 3/12/1361، ص 4.

5) سند شماره 72353 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه7 ط ب ع به اطلاعات غ قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 9/1/1362، سند تک‌برگی.

6) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 8/11/1361، ص 21، رادیو کلن، 8/11/1361.

412

نمایندگان حزب دمکرات، کومه‌له و رزگاری با نماینده‌ی استخبارات عراق دیدار کردند. امروز همچنین دادیار دادسرای انقلاب اسلامی بهشهر هدف سوء قصد قرار گرفت.

بر اساس گزارش منابع اطلاعاتی، به تازگی محمد حاجی عرب، امین بیک و دکتر مادح به ترتیب به نمایندگی از حزب دمکرات کردستان ایران، گروه کومه‌له و گروه رزگاری با نماینده‌ی استخبارات عراق جلسه‌یی تشکیل داده‌اند. حاصل این نشست چهارجانبه چنین است:

1. نیروهای عراقی پس از تخلیه‌ی قله‌ی شنام، آن‌جا را به گروه‌های یادشده تحویل خواهند داد. 2. گروه رزگاری شنگه دول و نیروهای گروه کومه‌له آبادی‌های هانی‌گرمله و کینه را تحویل خواهند گرفت.⁽¹⁾

نیروهای سازمان مجاهدین خلق دادیار دادسرای انقلاب اسلامی بهشهر را در جاده‌ی بهشهر به بندر گز، هدف سوء قصد قرار دادند، در این حادثه وی از ناحیه‌ی پای راست زخمی شد. گفتنی است او قبلاً نیز مورد حمله‌ی نیروهای این سازمان قرار گرفته بود⁽²⁾

413

به حکم دادگاه انقلاب اسلامی فیروزآباد و با تأیید شورای عالی قضایی، منوچهر عباسی معروف به جهان پولادخان یکی از عوامل اصلی اردوهای مسلح غیر قانونی استان فارس به اعدام محکوم و حکم درباره‌ی وی اجرا شد.

خبرگزاری جمهوری اسلامی با انتشار این خبر درباره‌ی جرائم وی اعلام کرد: «جهان پولادخان از عوامل اصلی درگیری‌های مسلحانه‌ی منطقه‌ی تنکاب، هورز، فراشبند و هرسکیه در منطقه‌ی عمومی فیروزآباد بود. وی همچنین رابط اردوهای مسلح غیر قانونی با سازمان مجاهدین خلق و عامل اصلی طرح فرار خسرو قشقایی و عوامل وی بود.»⁽³⁾

هر چند اخبار حاکی از ارتباط تنگاتنگ وی با سازمان مجاهدین خلق است، اما رادیو صدای آزاد ایران وابسته به گروه‌های سلطنت‌طلب منوچهر عباسی را چهره‌یی مبارز دانست و از اقدامات وی در مبارزه با جمهوری اسلامی تمجید کرد.⁽⁴⁾

414

حزب بعث عراق 7 ماه پس از برگزاری نُهمین کنگره‌ی خود، بیانیه‌ی رسمی این کنگره را منتشر کرد.

خبرگزاری رویتر با نقل این خبر از روزنامه‌ی الثوره (ارگان رسمی حزب بعث عراق)، بدون اشاره به دلیل این تأخیر، آورده است: «طبق این بیانیه، حزب بعث به توسعه استقلال سیاسی و اقتصادی بر اساس سوسیالیسم عراقی و ناسیونالیسم عربی

1) سند شماره 294770 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به استانداری کردستان (معاونت سیاسی)، 8/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 64329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعاتی شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 9/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 18218 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (طرح و برنامه عملیات)، 18/11/1361، ص 4؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 315، 9/11/1361، ص 2، بهشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/11/1361.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 316، 10/11/1361، ص 4، شیراز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/11/1361.

4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 321، 15/11/1361، ص 31، به نقل از صدای آزاد ایران، 14/11/1361.

ادامه می‌دهد، در این بیانیه تأکید شده است عراق که در 28 ماه گذشته، درگیر جنگ با ایران بوده است به ادامه‌ی جست و جو برای خرید محموله‌های سلاح از نقاط دیگر ادامه خواهد داد و به این ترتیب از وابستگی خود به شوروی دور می‌شود.

عراق اخیراً یک استراتژی جدید را دنبال کرده و روابط نظامی خود را با کشورهایی همانند یوگسلاوی گسترش داده و از فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی سلاح وارد کرده است. درستی این سیاست هنگامی ثابت شد که شوروی پس از آغاز جنگ خلیج [فارس]، حمل همه‌ی محموله‌های نظامی به عراق را متوقف ساخت.

در این بیانیه همچنین سیاست‌های داخلی صدام حسین به دلیل سازمان‌دهی مجدد حزب بعث پس از شکست‌های قبلی مورد ستایش قرار گرفته و آمده است: عراق تحت فرماندهی صدام توطئه‌های کمونیست‌های محلی و عوامل ایران را علیه حزب بعث خنثی کرد. این بیانیه ضمن حمله به حزب منحله‌ی کمونیست عراق و بیان این‌که این حزب اراده‌ی آزاد خود را از دست داده، آورده است: همه‌ی تحلیل‌های حزب کمونیست در مورد اوضاع عراق چیزی به غیر از یک تفسیر تحت‌اللفظی از دیدگاه‌های شوروی نیست.

همچنین در ادامه رفتار کمونیست‌های عراق در برابر جنگ ایران و عراق مورد انتقاد قرار گرفته و آن‌ها متهم شده‌اند که با دشمن ایرانی متحد شده‌اند.

این بیانیه در مورد اخراج تعداد زیادی از ایرانیان از عراق در دهه‌ی 1970 می‌نویسد:

"اکثریت آن‌ها دارای احساسات ضد عراقی و نژادپرستانه بوده و به تمایلات توسعه‌طلبانه‌ی ایرانی‌ها علیه عراق خدمت می‌کردند.»⁽¹⁾

415

نشریه‌ی المجله چاپ لندن در گزارشی به سفر سه هفته‌ی پیش مقامات عراقی به شوروی و ملاقات با مسئولان این کشور پرداخته است. از جمله موضوعات محوری این گزارش می‌توان به نقش شاه حسین در برگزاری این دیدار؛ اظهار تمایل مقامات شوروی برای کمک به حکومت عراق در صورت طولانی شدن جنگ و نیز پاسخ مثبت آن‌ها به همه‌ی درخواست‌های تسلیحاتی طرف‌های عراقی اشاره کرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی در این باره آورده است:

«المجله طی گزارشی به نقل از منابع مطلع عربی ضمن اشاره به سفر محرمانه‌ی هیئت عالی‌رتبه‌ی عراقی در سه هفته قبل به مسکو و دیدار با مقامات روسی و عقد قراردادهای مهم تسلیحاتی با روس‌ها می‌نویسد: شخصی که مقدمات دیدار محرمانه‌ی هیئت عراقی را با سران شوروی فراهم کرد، شاه حسین بود.

وی در سفر اخیر خود در رأس هیئت هفت نفره‌ی عربی منتخب کنفرانس فاس، به

1) مأخذ 9، بخش سوم، صص 3 و 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/11/1361، گزارشی از رویتر از بغداد به نقل از روزنامه‌ی الثوره ارگان حزب بعث.

مسکو ضمن ملاقات با اندروپوف از وی خواست که شوروی موضعی صریح و روشن در برابر جنگ عراق با ایران به ویژه توسعه‌طلبی‌های ایران اتخاذ نماید.

به گفته‌ی المجله: مقامات شوروی ضمن دادن قول مساعد به خواسته‌های شاه حسین خاطرنشان ساخته‌اند که مسکو در شرایط کنونی حاضر به پاسخ‌گویی به خواسته‌ی اعراب و نه‌تنها خواسته‌ی عراق در این زمینه می‌باشد.

منابع عربی می‌افزایند: با اعلام شدن مواضع فوق از جانب شوروی‌ها هیئت عراقی گفت و گوهای خود را با مسکو آغاز کرد و در این رابطه گرومیکو وزیر خارجه‌ی شوروی در پاسخ به اظهارات هیئت عراقی گفت: بی‌طرفی اتحاد شوروی در قبال جنگ خلیج [فارس] به صورت دائمی نخواهد بود و چنانچه ایران به تجاوزات خود علیه عراق ادامه دهد و همچنین عبور نیروهای ایرانی از مرزهای عراق، کلیه‌ی دلایل مربوط به بی‌طرفی دو ساله‌ی شوروی را پایان می‌دهد.

مجله‌ی المجله در ادامه‌ی گزارش خود می‌افزاید: مقامات شوروی به کلیه‌ی خواسته‌های هیئت عراقی و در رأس آن نیازهای تسلیحاتی عراق، پاسخ مثبت دادند و در همین رابطه یک هفته بعد از انجام ملاقات، ارسال مقادیر زیادی اسلحه و مهمات توسط هواپیماهای حمل و نقل "انتونوف" از شوروی به عراق آغاز شد و در همان وقت چندین کشتی روسی حامل مقادیر معتنابهی از سلاح روانه‌ی بندر عقبه در اردن شد.

مجله‌ی مزبور در بخش دیگری از گزارش خود با اشاره به تغییر موضع شوروی در قبال ایران و ابراز ناراحتی از سیاست کنونی ایران که به نظر آن‌ها موجب کشاندن نیروهای بیگانه‌ی توسعه‌طلب به منطقه خواهد شد، می‌نویسد:

اخیراً مجله‌ی روسی عصر جدید - که منعکس‌کننده‌ی نظرات رسمی کرملین است - طی مقاله‌یی با انتقاد از اوضاع داخلی ایران خاطرنشان ساخته است که اوضاع ایران به وضع خطرناکی رسیده که ممکن است به ازسرگیری تشنجات داخلی منتهی شود. مجله‌ی روسی می‌افزاید: انقلاب ایران بعد از گذشت 4 سال از سرنگونی رژیم شاه، اینک بر سر دو راهی سخت و خطرناکی رسیده است.

مجله‌ی المجله در پایان می‌نویسد: در این ملاقات مقامات شوروی موضع عراق از مصر را مورد تأیید قرار دادند.⁽¹⁾

416

سخن‌گوی رسمی وزارت خارجه‌ی الجزایر در مصاحبه‌یی مطبوعاتی از هر گونه موضع‌گیری در خصوص بیانیه‌ی اخیر سه کشور ایران، سوریه و لیبی خودداری کرد.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، سخن‌گوی رسمی وزارت امور خارجه‌ی الجزایر

1) مأخذ 11، صص 4 و 5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/11/1361، به نقل از مجله‌ی المجله چاپ لندن.

در این مصاحبه که در مقر وزارت خارجه‌ی این کشور برگزار شد، در پاسخ به سؤال خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی در الجزایر مبنی بر موضع این کشور درباره‌ی بیانیه‌ی مشترکی که به دنبال اجلاس مسئولان لیبی، سوریه و جمهوری اسلامی در دمشق صادر شد، گفت:

سه کشور لیبی، سوریه و ایران کشورهای مستقلی هستند و دارای مواضع خاص خود می‌باشند، لذا هر تصمیمی را که می‌خواهند می‌توانند اتخاذ کنند.

وی در پاسخ به سؤال دیگر خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی در مورد این‌که چرا الجزایر در حالی که عضو جبهه‌ی پایداری است در این اجلاس شرکت نکرد، گفت: سازمان آزادی‌بخش فلسطین نیز که یک عضو مهم این جبهه است، در این اجلاس شرکت نکرد. بنابراین، چرا باید الجزایر مجبور به شرکت در این اجلاس باشد⁽¹⁾

417

رادیو بی‌بی‌سی در برنامه‌یی به بررسی اوضاع و چشم‌انداز گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی در خارج از کشور پرداخت. در این برنامه طیف‌های گوناگون مخالف جمهوری اسلامی اعم از سلطنت‌طلب‌ها، جمهوری‌خواهان و شورای ملی مقاومت با نگاهی گذرا مورد ارزیابی قرار گرفته است.

رادیو بی‌بی‌سی پس از گفت و گوهای متعدد با رهبران گروه‌های مخالف اذعان داشت که سرخوردگی و ناامیدی از به‌دست‌گیری قدرت در ایران در گفتار و رفتار همه‌ی مخالفان طالب قدرت به چشم می‌خورد. این نتیجه‌گیری بدیهی‌ترین دستاوردی بود که بدون این مقدمات نیز به راحتی قابل درک بود، هر چند یادآوری چندین باره‌ی وجود مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از کشور، زنده کردن یاد آن‌ها و تهیه‌ی چند برنامه‌ی رادیویی در این خصوص، سودی است که نصیب گردانندگان این رادیو شده است. بخشی از این گفتار رادیویی چنین است: «نزدیک به چهار سال از انقلاب ایران می‌گذرد، سرکوبی مخالفان و منتقدان دولت اسلامی منجر به آن شده که پاریس به صورت کانون اصلی مخالفان حکومت ایران درآید. روحیه‌ی امیدی که در میان مخالفان حکومت ایران وجود داشت، اینک جای خود را به حیات و اختلاف داده است.

باقر معین که برای مصاحبه با رهبران این گروه‌ها به پاریس رفته بود، برداشت خود را از وضع و روحیه‌ی مخالفان جمهوری اسلامی چنین بیان می‌کند: "در میان شهرهای اروپا، پاریس، مقر اصلی شخصیت‌ها و رهبران سازمان‌ها و احزاب مخالف حکومت ایران است که به طور خلاصه می‌توان آن‌ها را به سلطنت‌طلب، جمهوری‌خواه و کسانی تقسیم کرد که هنوز تصمیم خود را نگرفته‌اند که به کدامین دسته بپیوندند."

در میان کسانی که اینک تلویحاً خواستار بازگشت رژیم پادشاهی‌اند، می‌توان از

1) مأخذ 10، ص 6، الجزیره - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/11/1361.

جمله، نخست‌وزیر پیشین دکتر علی امینی و دکتر شاپور بختیار [را] نام برد.

ولی‌عهد سابق رضا پهلوی - که خود را شاه می‌خواند و اینک در کشور مصر به دور از بستگان خویش به سر می‌برد - در مورد این‌که از کدام گروه از سلطنت‌طلبان حمایت می‌کند سخنی نگفته است.

اخیراً روزنامه‌ی فیگارو چاپ پاریس از قول او نقل کرد که او از رژیم سلطنتی به سبک اسپانیا و این‌که شاه باید جایی برای تمام تمایلات، تمام احزاب و تمام اعتقادات باز کند و شاه باید داور باشد نه بازیگر، حمایت می‌کُند.

و اما در میان جمهوری‌خواهان، سازمانِ اصلی که در واقع مهم‌ترین نیروی مخالف حکومت ایران در پاریس است شورای ملی مقاومت است که با هم‌کاری ابوالحسن بنی‌صدر تأسیس شده و مجاهدین خلق هسته‌ی اصلی آن‌اند و شخصیت‌ها و احزاب چندی نیز مثل حزب دمکرات کردستان و جبهه‌ی دمکراتیک ملی بدان پیوسته‌اند.

در میان شخصیت‌هایی که شخصاً معتقد به نظام جمهوری‌اند، ولی رسماً خود را متعهد به نظام خاصی نکرده‌اند دکتر احمد مدنی و حسن نزیه را می‌توان نام برد. البته، به دور از اهل سیاست از روشن‌فکرانی مانند علی‌اصغر حاج سیدجوادی و دکتر عبدالکریم لاهیجی و تنی چند باید ذکر کرد که پیشه‌ی خود را همچنان دفاع از آزادی و حمایت از حقوق افراد و آوارگان ایرانی در خارج می‌دانند.

بیش‌تر سیاستمداران کنونی مقیم پاریس بارها از قریب‌الوقوع بودن سرنگونی جمهوری اسلامی ایران در ظرف چند ماه آینده دم زده‌اند. آن‌ها خود بهتر از هرکس دیگر آگاه‌اند که چهار سال از عمر حکومت اسلامی گذشته و پیش‌بینی آن‌ها نقش بر آب شده است، آن‌ها اینک در پیش‌بینی مفرد شده‌اند. آن‌ها به طور خصوصی اعتراف می‌کنند که ارزیابی اولیه‌ی آن‌ها از قدرت خود و ضعف رژیم ساده‌لوحانه بوده است.

در خلال یک سال و چند ماه گذشته، چند تحول جدید در میان مخالفان جلب نظر می‌کند. در خارج از ایران امرای دست راستی ارتش سابق که صحبت از کودتا و حمله از مرزها می‌کردند دچار انزوای سیاسی شده‌اند.

در داخل ایران، نیروهای چپ افراطی همانند پیکار و فدائیان دچار تفرقه و یا اضمحلال شده‌اند، گذشته از اختناق، بی‌تجربگی سیاسی و عدم شناخت اوضاع جامعه‌ی ایران توسط این گروه‌ها نقش در خودشکنی این نیروها [را] ایفا کرد.

در میان شورای ملی مقاومت کسانی هستند که به یک چنین طرز فکری نزدیک‌اند، شورای ملی مقاومت دارای میثاق و ساختار حکومتی است. این شورا ابوالحسن بنی‌صدر یا رئیس‌جمهوری دارد و آقای مسعود رجوی را نخست‌وزیر. امید سلطنت‌طلبان بر پشتیبانی امریکا بود، اگر بتوانند در میان ارتش طرف‌داران خود را سازمان دهند.

اما به گفته‌ی ناظران، ارتش ایران از طرف‌داران سلطنت و عوامل فعال مخالف پاک‌سازی شده و لذا امریکاییان ممکن است برای آن‌ها آرزوی موفقیت کنند، اما تا وقتی‌که حمایت نسبی مردم را جلب نکنند عملاً امریکاییان به پشتیبانی از آن‌ها برنخواهند خواست.

امید شورای ملی مقاومت بر آن است که از طریق قیام عمومی و جلب حمایت مردم خود را به قدرت رساند، اما تا زمانی‌که شورا بتواند خود را به عنوان یک حکومت منسجم جانشین در میان مردم بقبولاند راه درازی در پیش است.

آزردگی و یأس، بسیاری از مخالفان جمهوری اسلامی را در این گفته‌ی حاج محمدشانه‌چی می‌توان دید، وی گفت: "علت بقای رژیم آقای خمینی آن است که مخالفان پراکنده‌اند و رژیم وی جانشینی ندارد." یکی دیگر از ایرانیان مقیم پاریس درباره‌ی مخالفان چنین گفت: "در زمان شاه همه‌ی مخالفان متحداً خواستار سرنگونی رژیم او بودند و اینک همه خواستار به قدرت رسیدن خویشتن‌اند." شاید بتوان از نظرات بسیاری از ایرانیان مقیم پاریس چنین نتیجه‌گیری کرد که در زمان حیات آیت‌الله خمینی امیدی برای به قدرت رسیدن مخالفان وجود ندارد و پس از درگذشت او در صورتی مخالفان خواهند توانست نقشی ایفا کنند که میان روحانیون حاکم چنان شکافی افتد که منجر به درگیری ارتش و سپاه شود.»⁽¹⁾

418

فرمانده کل نیروهای نظامی بحرین از امکان تشکیل نیروی نظامی در شورای هم‌کاری خلیج فارس خبر داد. وی همچنین ضمن ستایش از طرح صلح فاس و طرح جدید ریگان برای خاورمیانه بدون در نظر گرفتن شرایط ایران برای متارکه‌ی جنگ، ساده‌لوحانه از علامت‌گذاری مرز بین دو کشور ایران و عراق سخن گفت. خبرگزاری کویت از لندن گزارش داد: شاهزاده شیخ حامد بن عیسی آل خلیفه ولیعهد و فرمانده کل نیروهای نظامی بحرین، گفت: شورای هم‌کاری خلیج فارس در جست و جوی ایجاد یک نیروی بازدارنده‌ی خلیج [فارس] برای حمایت از منافع مردم این منطقه و مقابله با هر گونه تلاش یا اقدامی علیه امنیت این منطقه است. براساس گزارش خبرگزاری کویت از لندن، شیخ حامد در گفت و گویی با مجله‌ی عربی زبان المجله چاپ لندن همچنین کشورهای عربی را به حفظ و رعایت مصوبات کنفرانس فاس و ادامه‌ی تلاش‌های‌شان در همان مسیر، به منظور کسب احترام جوامع جهانی فراخواند. شیخ حامد طرح فاس را بهترین ابتکار صلح و به منزله برآورنده ی آرزوی اعراب برای صلح دانست و طرح ریگان برای خاورمیانه را نمایان‌گر یک جریان جدید در سیاست خارجی امریکا تلقی کرد. وی ضمن انتقاد از دولت انگلیس به دلیل نپذیرفتن نماینده‌ی سازمان آزادی‌بخش فلسطین در سفر

1) مأخذ 9، بخش سوم، صص 13 - 11، رادیو بی‌بی‌سی، 8/11/1361، به نقل از فایننشال تایمز.

هیئت هفت نفره‌ی فاس به لندن، خواستار پایان یافتن جنگ عراق و ایران شد و گفت: عراق و جهان عرب و مسلمان تمایل خود به پایان یافتن خصومت را نشان داده‌اند. وی افزود: پس در حال حاضر مسئله‌ی صلح به ایران واگذار شده و توافق ایران با توقف جنگ و شروع مذاکرات در مورد علامت‌گذاری مرزها می‌تواند گام مبارکی باشد که خون‌ریزی را متوقف و منطقه را از رقابت‌های بین‌المللی دور نگه‌دارد.⁽¹⁾

1) مأخذ 9، بخش سوم، صص 4 و 5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/11/1361.

روزشمار جنگ شنبه 9 بهمن 1361 14 ربیع‌الثانی 1403 29 ژانویه 1983

419

صبح امروز تعدادی از فرماندهان سپاه پاسداران که برای شناسایی ارتفاعات فوقی، به خط مقدم این منطقه رفته بودند، بر اثر اصابت ترکش‌های یک گلوله‌ی خمپاره 120 میلی‌متری که در میان سنگر آنان به زمین خورد، به شهادت رسیدند.

در این حادثه، حسن باقری (مسئول اطلاعات - عملیات سپاه و جانشین فرماندهی نیروی زمینی سپاه)⁽¹⁾، مجید بقایی (فرمانده قرارگاه کربلا)، مؤمنیان (مسئول طرح و عملیات قرارگاه خاتم(ص))، تقی رضوانی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم(ص)) قلاوند از مسئولین واحد اطلاعات قرارگاه کربلا به شهادت رسیده و مرتضی صفار (مسئول طرح و عملیات قرارگاه کربلا) و پالاش (مسئول اطلاعات و عملیات قرارگاه نجف) نیز مجروح شدند.

G487

در بخش‌هایی از گزارش راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه در قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)⁽²⁾در مورد چگونگی این حادثه آمده است:

«صبح روز شنبه 9 بهمن 61 برادران: غلامحسین افشردی (حسن باقری)، مجید بقایی، تقی رضوانی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)، قلاوند، مؤمنیان، مرتضی صفار، پالاش و

1) برخی ویژگی‌های نظامی و شخصیتی شهید حسن باقری به نقل از هم‌راهان و هم‌رزمان وی در ضمیمه درج شده است.

2) پس از شهادت تقی رضوانی (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه خاتم)، داود رنجبر به جای وی ادامه‌ی ثبت وقایع مربوط به عملیات والفجر مقدماتی را بر عهده گرفت.

محمد باقری (مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا) برای شناسایی ارتفاعات فوقی رفته بودند. در منطقه (حوالی سمت چپ نهر شاخه در نزدیکی رودخانه‌ی دویرج روی تپه‌یی) و در سنگری شروع می‌کنند به دید‌بانی و توجیه نقشه با منطقه، لحظه‌یی محمد باقری برای آوردن نقشه از درون خودرو، از سنگر بیرون می‌آید که ناگهان یک گلوله‌ی 120 میلی‌متری خمپاره داخل سنگر فرود می‌آید. برادر مؤمنیان سرش از بدن جدا می‌شود و در دم شهید می‌شود. صورت برادر قلاوند نیز تقریباً متلاشی می‌شود و در دم به شهادت می‌رسند. برادر تقی رضوانی که ترکش‌های زیادی به پاها و شکمش خورده بود نیز در همان معرکه شهید می‌شود. برادر مجید بقایی که ترکش‌های زیادی خورده بود (به نقل از برادر صفار) در فاصله‌ی حمل ایشان از سنگر تا ماشین زنده بودند و مرتب شهادتین را تکرار می‌کردند. برادر حسن باقری (طبق اظهار دکتر جراح) علاوه بر ترکش‌های زیادی که به بدن و سر و صورت‌شان اصابت کرده بود، ریه‌هایش پاره و خون‌ریزی زیادی کرده بود.

محمد باقری - که بیرون از سنگر و سالم مانده بود، وی را به هم‌راه چند نفر دیگر در ماشین می‌گذارند - نقل کرد که "حسن" دائماً ذکر می‌خواند و آیات قرآن را تلاوت می‌کرد، ایشان را با هلی‌کوپتر به بهداری قرارگاه نجف در اندیمشک منتقل کردند، ولی پس از وارد شدن به اورژانس بیش‌تر از دو سه نفس نکشید و دکترها هر چه تلاش کردند که با تنفس مصنوعی وی را نگه‌دارند، ثمری نداشت و ایشان نیز شهید شد.

برادر پالاش که در صحنه‌ی حادثه زیر یک پلیت نشسته بود ترکش‌هایی خورد، به هم‌راه شهید باقری با هلی‌کوپتر به بهداری منتقل شد و بلافاصله به اتاق عمل برده شد. پاهای وی خیلی آسیب دیده بود، به صورتی که پنجه‌ی پای راست او را قطع کردند و دکترها احتمال می‌دهند به علت خورد شدن زانو، پای وی از بالای زانو قطع شود.

برادر مرتضی صفار نیز که در ابتدای کانال منتهی به سنگر حضور داشت از ناحیه‌ی زیر قلب مورد اصابت ترکش قرار گرفت، تا غروب امروز تحت درمان قرار گرفت.⁽¹⁾»⁽²⁾

محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران نیز در مصاحبه یی دربار‌ه‌ی چگونگی شهادت این افراد گفت: «فرماندهان سپاه اسلام اکثر اوقات برای سرکشی و بازدید از برادران رزمنده به خط مقدم جبهه می‌روند و این کار همیشه به طور مداوم انجام می‌شود. برادران بزرگوارمان حسن باقری و مجید بقایی که دو تن از افسران بزرگ سپاه اسلام بودند، برای شناسایی به منطقه‌ی مشخصی از جبهه رفته بودند و به هنگام دید‌بانی بر اثر برخورد گلوله‌ی توپی که در

1) پیکر شهید مجید بقایی 10 بهمن 1361 پس از تشییع در اهواز، برای تشییع و تدفین به بهبهان منتقل شد. پیکر شهیدان حسن باقری و تقی رضوانی نیز به تهران انتقال یافت و در روز 12 بهمن 1361 تشییع شد. پیکر شهید مؤمنیان نیز به اصفهان منتقل شد.

2) سند شماره 161/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 9/11/1361 تا 17/11/1361، صص 4 - 1.

میان آن‌ها فرود آمد به اتفاق 3 تن دیگر از برادران به شهادت رسیدند.

2 تن دیگر نیز که به هم‌راه آنان بودند مجروح شدند و یکی دو نفر سالم برگشتند که برای ما واقعه را تشریح کردند. این مسئله نشان‌دهنده‌ی حضور دائمی فرماندهان سپاه در خطوط مقدم جبهه‌های ما می‌باشد.»⁽¹⁾

420

امروز در شهر آبادان آرامش نسبی برقرار بود، اما در خرمشهر محوطه‌ی شهربانی و تعدادی از منازل و مغازه‌ها هدف گلوله‌های دشمن قرار گرفته و خساراتی به آن‌ها وارد شد. در این اقدام کسی آسیب ندید.⁽²⁾

421

در دو درگیری در سردشت و حوالی کامیاران 2 نفر از افراد مسلح گروه‌های غیر قانونی کشته شدند و یک بسیجی هم به شهادت رسید. تعدادی از افراد گروه‌های مسلح غیر قانونی نیز دست‌گیر شدند.

در سردشت نیروهای مسلح ضد انقلاب قصد حمله به پایگاه ربط را داشتند که با هوشیاری و اقدام به موقع پیش‌مرگان کرد مسلمان یکی از مهاجمان کشته شد و بقیه نیز گریختند. در این حادثه یک قبضه اسلحه به دست نیروهای خودی افتاد.⁽³⁾

در شمال باختری کامیاران 40 نفر از افراد حزب دمکرات به روستای تیلکوه رفته بودند که با هم‌کاری افراد بومی، نیروهای سپاه از این امر مطلع شدند. با ورود پاسداران به روستا و شروع درگیری یکی از افراد حزب کشته شد و بقیه نیز فرار کردند. در این درگیری یکی از افراد بسیج به شهادت رسید⁽⁴⁾

نیروهای خودی در روستای سردوش در غرب مریوان، 4 تن از افراد گروه‌های مسلح غیر قانونی را دست‌گیر کردند که یکی از آن‌ها فرار کرد.

در نزدیکی روستای حماملار در شمال ارومیه نیز 3 تن از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق دست‌گیر شدند، این افراد یک میلیون ریال وجه نقد به هم‌راه داشتند.⁽⁵⁾

یکی از افراد گروه کومه‌له خود را به نیروهای یکی از پایگاه‌های سپاه کردستان تسلیم و درخواست امان‌نامه کرد.⁽⁶⁾

422

آقای خوئینگ مشاور عالی وزیر امور خارجه‌ی چین که در رأس یک هیئت سیاسی به تهران سفر کرده است، امروز در دو دیدار جداگانه با وزیر امور خارجه و نیز معاون سیاسی وزارت امور خارجه‌ی کشورمان گفت و گو کرد.

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 10/11/1361، ص 4.

2) سند شماره 64472 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 11/11/1361، ص 3.

3) سند شماره 353327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 8/11/1361، ص 3؛ و - سند شماره 64436 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 11/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 64373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 10/11/1361، ص 1.

4) سند شماره 64319 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی ستاد مرکزی، 9/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 346881 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 6/11/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 353304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 11/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 112570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نخست‌وزیری، 17/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 64513 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 12/11/1361، ص 1.

6) . سند شماره 353367 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 9/11/1361، سند تک‌برگی.

وی در دیدار با دکتر ولایتی وزیر امور خارجه ضمن اعلام مخالفت کشورش با اقدامات تجاوزکارانه‌ی ابرقدرت‌ها، و تجلیل از مبارزات ایران در عرصه‌ی جهانی، خاطرنشان کرد که چین به خوبی می‌داند آغازگر جنگ کدام کشور است.

در این دیدار آقای ولایتی نیز از حمایت قدرت‌های جهانی از تجاوز عراق به خاک ایران و سیاست ایران در نفی سلطه در عرصه‌ی جهانی و خوش‌بینی درباره‌ی آینده‌ی روابط دو کشور ایران و چین مطالبی بیان کرد. گزارش روزنامه‌ی اطلاعات از این دیدار چنین است:

«آقای خوئینگ مشاور عالی وزیر امور خارجه‌ی چین که در تهران به سر می‌برد، با دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه‌ی کشورمان دیدار و گفت و گو کرد. در این ملاقات آقای خوئینگ گفت: "ما با هر دو ابرقدرت به خاطر انگیزه‌های تجاوزکارانه‌ی آن‌ها مخالف هستیم. همچنین با حضور نیروهای شوروی در افغانستان و عملکرد امریکا در لبنان در قبال مسئله‌ی فلسطین مخالفیم و معتقدیم نیروهای جهان سوم که در حال رشد هستند، تنها نیرویی هستند که می‌توانند در برابر نفوذ ابرقدرت‌ها ایستادگی کنند و در حقیقت این رشد مانند خورشیدی در حال طلوع است."

وی در مورد جنگ ایران و عراق گفت: "ما می‌دانیم کدام کشور جنگ را آغاز کرده و خواهان راه‌حل عادلانه یی برای پایان آن بر اساس منافع هر دو طرف هستیم." وی ضمن خشنودی از این‌که در ماه بهمن، ماه پیروزی انقلاب اسلامی به ایران آمده است، گفت: "از مبارزات ضد استکباری جمهوری اسلامی ایران علیه سلطه‌های جهانی تجلیل کرده و می‌کنیم."

آقای ولایتی در پاسخ اظهار داشت: "در مورد مسئله‌ی جنگ، تعیین متجاوز کار مشکلی نیست. کافی است بررسی کنیم که چه کسی خاک دیگری را اشغال کرده است؟ رژیم عراق با آن‌همه سلاح‌ها و تجهیزات و با این‌که از حمایت قدرت‌های شرق و غرب و دوستان آنان برخوردار است، در برابر ایران اسلامی با تمام کمبودها به لحاظ این‌که سرباز ایرانی هم ایمان و هم هدف دارد، شکست خورد."

وزیر امور خارجه افزود: "سیاست خارجی ما سلطه‌گری و سلطه‌پذیری را نفی می‌کند و این درست منتج از اصول اسلام است." وی در پایان گفت: "هم ایران و هم چین از توانایی‌ها و قابلیت‌های مختلفی برخوردارند و این مسئله زمینه‌ی مناسبی جهت تعاون و هم‌کاری و توسعه‌ی روابط بین دو کشور است."

در این دیدار آقای خوئینگ از وزیر امور خارجه‌ی کشورمان برای بازدید از چین دعوت به عمل آورد که آقای ولایتی ضمن تشکر اعلام کرد که در وقت مساعد از چین دیدن خواهد کرد.»⁽¹⁾

هیئت سیاسی جمهوری خلق چین با حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه‌ی کشورمان نیز ملاقات کرد.

1) مأخذ 2، ص 3.

در این ملاقات شیخ‌الاسلام با اشاره به گسترش روابط دو کشور در زمینه‌های فرهنگی، اقتصادی و فنی، مشکلاتی را که ابرقدرت‌ها بر سر راه انقلاب اسلامی ایران ایجاد کرده‌اند، تشریح کرد و مواضع ایران را در‌باره‌ی جنگ تحمیلی عراق برشمرد. سپس مشاور عالی وزیرخارجه‌ی چین ضمن اعلام پشتیبانی کشورش از انقلاب اسلامی ایران، گفت جمهوری اسلامی ایران با ثبات، غیر متعهد و در حال پیشرفت و ترقی در منطقه‌ی خلیج‌فارس بوده، برای ملت چین بسیار حائز اهمیت است و در جهت منافع جهان سوم گام برمی‌دارد.⁽¹⁾

423

با نزدیک‌تر شدن زمان برگزاری نشست سران جنبش عدم تعهد در دهلی‌نو، ایران نیز فعالیت‌های سیاسی خود را آغاز کرد. به همین منظور احمد عزیزی قائم‌مقام وزارت امور خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران، برای گفت و گو با مقامات کوبائی درباره‌ی شرکت فعال ایران در کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد، عازم هاوانا پایتخت کوبا شد.

عزیزی که در این سفر علاوه بر کوبا به کشورهای لیبی و الجزایر نیز سفر خواهد کرد پیش از ترک تهران اعلام کرد که حامل پیامی از آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور برای رهبران کوبا، لیبی و الجزایر است.⁽²⁾

424

امروز سرهنگ صمیمی رئیس شهربانی کل کشور به هم‌راه حجت‌الاسلام موحدی کرمانی نماینده‌ی امام در شهربانی و رؤسای شهربانی سراسر کشور با آیات عظام گلپایگانی، مرعشی نجفی و منتظری دیدار کردند.

گزارش روزنامه‌ی اطلاعات از این دیدار چنین است:

«در دیدار با آیت‌الله العظمی گلپایگانی ایشان ضمن اظهار خوش‌بختی از ملاقات با کلیه‌ی برادران و پرسنل زحمت‌کش شهربانی، به نقش حساس پلیس در رابطه با مسئله‌ی امنیت اشاره کرد و گفت: "مسئولیت شما بسیار سنگین و پست شما بسیار حساس و از اهمیت زیادی برخوردار است. به پست خود اهمیت بدهید تا این امنیتی که به دست‌مان آمده از دست نرود و همیشه مواظب باشید که هیچ وقت مردم احساس ناامنی نکنند و از این ناامنی مردم دشمن استفاده کند و بخواهد ضربه‌یی به جمهوری اسلامی بزند، همان اندازه که شما مراقب اوضاع باشید، خودِ آن عامل بزرگی است و مملکت را حفظ می‌کند و اگر کسانی هم باشند که بخواهند از فرصت استفاده کنند و کار خلاف یا گناهی انجام دهند همان اندازه که دیدند کسی مراقبت می‌کند دست از

1) روزنامه‌ی کیهان، 10/11/1361، ص 2.

2) همان.

کار خود برمی‌دارند و از ترس مرتکب گناه و جرمی نمی‌شوند و این از هر نوع ضرب و شتم بدتر است و خلاف‌کار خجالت کشیده و دیگر مرتکب گناه نمی‌شود."

ایشان افزودند: "شما نباید از وظیفه و مسئولیت خود غفلت ورزید و بایستی همیشه آگاه و هوشیار باشید و در رفع حاجت ضعفا و محرومین مواظبت نمایید و تفاوتی بین افراد در جامعه نگذارید و تا می‌توانید با امر به معروف کارها را اصلاح نمایید و از روی حقیقت حکم کنید و همیشه کارتان را برای رضای خدا انجام دهید که این خود جهاد در راه اوست و خداوند ثواب مجاهد را به شما عطا می‌کند."

G492

در دیدار این گروه با آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، ایشان ضمن دعای خیر و آرزوی توفیق برای تمامی مسئولین و دست‌اندرکاران نظام جمهوری اسلامی به خصوص برادران شهربانی از آنان خواستند تا در مورد امنیت و رعایت حال طبقه‌ی محروم جامعه کوشا باشند و از هیچ کار و کوششی در راه این انقلاب دریغ نورزند.

در دیدار این گروه با آیت‌الله منتظری ابتدا حجت‌الاسلام موحدی گزارشی از عملکرد شهربانی را به نظر ایشان رساند. آن‌گاه آیت‌الله منتظری ضمن تقدیر از خدمات پرسنل متعهد شهربانی جمهوری اسلامی با اشاره به اهمیت مسئله‌ی امنیت و نقشی که تا کنون پلیس در این رابطه از خود نشان داده، اظهار داشتند: "برادران پلیس باید در برابر مجرمین و متخلفین عادی که در حقیقت مانند مریض‌های جامعه هستند نقش پزشک را داشته باشند و سعی کنند با اخلاق و رفتار اسلامی و مهربانی با افرادی که خود را به شکلی آلوده نموده‌اند رفتار نمایند و نبایستی با چنین افرادی خشن عمل کرد و برخورد پلیس با آن‌ها باید آموزنده باشد."

آیت‌الله منتظری همچنین در رابطه با لزوم هم‌کاری مردم با پلیس و حفظ مقررات دولتی گفتند: "مردم باید امروز توجه کنند که پلیسِ امروز غیر از گذشته است، امروز

پلیس همچون گذشته در خدمت یک خانواده نیست، بلکه در خدمت مردم و اسلام است. امروز مردم پلیس را از خودشان می‌دانند و واقعاً از آن‌ها هستند، پلیس امروز حافظ مقررات حکومتی است که در رأس آن ولی‌فقیه عادل بر جریانات اشراف دارد و به آن‌ها مشروعیت می‌بخشد، بنابراین باید مقرراتی که توسط پلیس برای اداره‌ی جامعه و حفظ امنیت و آسایش و رفاه مردم ابلاغ می‌شود، محترم شمرده شود و به آن‌ها عمل گردد و هر گونه تخلف از آن شرعاً حرام است.»⁽¹⁾

425

شرکت ایرالکوی ایران در دادگاه لاهه در برابر درخواست 7 میلیون دلار غرامت شرکت رینولوز امریکا، درخواست 107 میلیون دلار غرامت متقابل کرد.

مهندس شهباز خمریان‌پور مدیرعامل کارخانه‌ی آلومینیوم‌سازی اراک (ایرالکو) که به منظور دفاع از حقوق این کارخانه به دادگاه لاهه‌ی هلند رفته بود پس از بازگشت، در گفت و گویی مطبوعاتی نتایج این سفر را بسیار موفقیت‌آمیز خواند. وی ابتدا هدف از سفرش به هلند را جواب‌گویی به شکایات شرکت رینولوز امریکا طبق بیانیه‌ی الجزایر اعلام کرد و گفت: «در دادگاه مقدماتی لاهه که 23 دی‌ماه سال جاری تشکیل شده، شرکت رینولوز امریکا بابت حق سهم و خسارات وارده، از کارخانه‌ی آلومینیوم‌سازی اراک درخواست 7 میلیون دلار غرامت کرد که در جوابیه‌ی آن‌ها با ارائه‌ی مدارک و اسناد مستند بابت خسارات مختلفی که این شرکت امریکایی از ابتدای تأسیس تا کنون به شرکت ایرالکو وارد آورده، 107 میلیون دلار درخواست غرامت متقابل نمودیم.»⁽²⁾

426

انجمن اسلامی دانشجویان ایرانی در پاریس با برپایی تظاهراتی ضمن اعلام حمایت از انقلاب اسلامی، هم‌کاری تسلیحاتی فرانسه با دولت عراق را محکوم کردند.

به گزارش روزنامه‌ی کیهان، در آستانه‌ی بزرگداشت چهارمین سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی، شمار فراوانی از خواهران و برادران ایرانی عضو انجمن اسلامی دانشجویان شهر پاریس به هم‌راه خواهران و برادران غیر ایرانی از کشورهای عراق، لبنان، تونس، الجزایر، جزایر کومور، کامبوج و تنی چند از مسلمانان فرانسوی با حمل پلاکاردها و تصاویری از رهبر انقلاب در حمایت از انقلاب اسلامی و رهبری امام خمینی در پاریس به تظاهرات پرداختند.

تظاهرکنندگان ضمن دادن شعارهایی (به زبان فرانسه) چون "مرگ بر امریکا"، "مرگ بر شوروی"، "درود بر خمینی"، "مرگ بر میتران"، "مرگ بر صدام"، "میتران،

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 9/11/1361، ص 3.

2) روزنامه‌ی کیهان، 9/11/1361، ص 19.

میتران کمک‌های نظامی به عراق قطع باید گردد"، "این صدام جنایت‌کار اعدام باید گردد"، "صدام تروریست - میتران هم‌کار"، هزاران اعلامیه به زبان فرانسه در مورد محکوم کردن کمک‌های تسلیحاتی میتران به صدام پخش کردند.

پلیس فرانسه که از دادن شعارهای ضد میتران به خشم آمده بود در حالی که با باتون‌های آماده، حالت حمله به خود گرفته بود مانع از ادامه‌ی تظاهرات شد⁽¹⁾

427

رادیو اسرائیل به نقل از وزارت خارجه‌ی ترکیه، از لغو تصمیم احداث خط لوله‌ی اتصال نفت ایران به اروپا از طریق خاک ترکیه خبر داد.

به گفته‌ی این رادیو، وزارت خارجه‌ی ترکیه اعلام کرده است که ایران و ترکیه از اجرای پروژه‌ی احداث یک شاه لوله‌ی نفت به منظور صدور نفت ایران از طریق خاک ترکیه منصرف شده‌اند، این تصمیم به دنبال دیدار اخیر وزیر انرژی ترکیه از تهران اتخاد شده است.

مقامات ایرانی توضیح دادند که در وضعیت کنونی بازار نفت جهان، احداث چنین خط لوله‌یی مقرون به صرفه نخواهد بود⁽²⁾

428

نگرش دولت امریکا به ملت و دولت ایران قبل از انقلاب و نوع برخوردش با آنها، دلیل گروگان‌گیری کارکنان سفارت امریکا در ایران از نکاتی بود که بروس لین‌گن کاردار سفارت سابق امریکا در ایران و جان لیمبرت از کارکنان این سفارت و استاد فعلی دانشگاه نیروی دریایی امریکا در نشستی در بروکلین، درباره‌ی آن‌ها سخن گفتند.

لین‌گن گفت: «من آینده یی برای روابط امریکا با حکومت فعلی ایران نمی‌بینم، زیرا ایرانیان ما را نمی‌خواهند.». وی افزود: «پس از سقوط شاه، امریکا سفارت خود را در ایران باز نگاه داشت و کوشید ایرانیان را متقاعد کند که امریکا انقلاب ایران را پذیرفته است، ولی به این علت که رهبران مذهبی رادیکال حاکم بر سیاست‌های ملی ایران، امریکا را به خاطر داشتن مسئولیت در حوادث زمان شاه مقصر می‌دانستند، اوضاع تغییر کرد و منجر به گروگان‌گیری شد."

کاردار سفارت سابق امریکا ادامه داد: «دانشجویانی که سفارت را اشغال کردند به اکثر هدف‌های خود رسیدند، زیرا توانستند توجه جهانیان را به انقلاب خود جلب کنند.»

لیمبرت نیز گفت: «دولت امریکا، ایران قبل از انقلاب را با دیده‌ی یک محل خرید

1) مأخذ 9، ص 14.

2) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 9/11/1361، ص 12، رادیو اسرائیل.

اسلحه‌ی خود تلقی می‌کرد نه یک اجتماع با خصوصیات پیچیده.» وی گفت: «ما هرگز از خود نپرسیدیم که در جامعه‌ی ایران چه رخ می‌دهد. سنت‌های ایرانی ما را به اشتباه انداخت و امریکایی‌ها فکر می‌کردند که رژیم شاه یک رژیم باثبات است.»⁽¹⁾

429

نشریه‌ی کانادایی کرسنت اینترنشنال در مقاله‌یی با عنوان "امریکا شاه دیگری در صدام می‌جوید" به بررسی روابط امریکا و عراق پرداخته است.

این مقاله ابتدا به تحول اخیر سیاست خارجی عراق و تغییر رفتار سیاسی این کشور درباره‌ی اسرائیل و سخنان صدام مبنی بر شناسایی اسرائیل می‌پردازد.

در ادامه، تغییر نگرش امریکا به عراق و منافع مشترک دو کشور پس از انقلاب اسلامی، تمایل امریکا به هم‌کاری با حزب بعث عراق و نقش عربستان در این نگاه جدید امریکا مورد بررسی قرار می‌گیرد. نویسنده‌ی مقاله حمله‌ی عراق به ایران را در جهت منافع مشترک دو کشور امریکا و عراق ارزیابی کرده و این نکته را یادآور می‌شود که امریکا ایران را دشمن مشترک هر دو کشور عراق و اسرائیل خوانده و بدین ترتیب، نقش مهمی در بازداشتن عراق از پی‌گیری شکایاتش از اسرائیل به دلیل حمله به نیروگاه هسته‌یی تموز ایفا کرده است.

نویسنده سپس به نرمش‌های امریکا در روابط بین دو کشور پرداخته و حذف نام دولت عراق از لیست کشورهای حامی تروریست و ارسال محموله‌های بزرگ بازرگانی و اقلام دوگانه و... را نمونه‌هایی از نرمش امریکا در سیاست جدید خود برای تقویت حکومت عراق دانسته است.

و در پایان نتیجه می‌گیرد که امریکا به دنبال ساختن شاه جدیدی در منطقه است هر چند که این شاه جدید، فرد نامتعادلی همچون صدام حسین باشد.

بخش‌هایی از این مقاله چنین است:

«پرزیدنت صدام حسین اجازه داد تا نتایج ملاقاتش با استفان سولارز (یکی از اعضای کنگره‌ی امریکا) که در سال 1982 صورت گرفت منتشر شود. در یک بیانیه‌ی روشن و صریح از قول او گزارش شده که به آقای سولارز گفته است، هیچ دولت عربی دیگر به این فکر کهنه و قدیمی یعنی نابودی کشور صهیونیستی اسرائیل معتقد نیست. آنچه که اعراب خواستار آن هستند، حق زندگی مسالمت‌آمیز با اسرائیل در منطقه از صلح و امنیت می‌باشد. این بیانات عمده و اساسی بعد از پایان یک دوره‌ی رو به تزاید از روابط گرم بین امریکا و حزب بعث صورت می‌گیرد. بلافاصله بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، امریکا با تمام آرزوها و رویاهایی که برای شاه در نظر

1) مأخذ 9، ص 12، به گزارش واحد مرکزی خبر از واشنگتن.

گرفته بود، ناگهان منافع و علائق مشترک فزاینده یی با بعثی‌های عراق پیدا کرد.

امریکا خیلی سریع از اختیارات و عوامل خود در منطقه استفاده کرد و به عربستان سعودی اجازه داد تا با رژیم صدام حسین روابطش را عادی سازد. خیلی‌ها نزدیکی صدام حسین و پادشاهی سعودی را در ریاض با تعجب تلقی نمودند. البته با در نظر گرفتن همه‌ی جوانب کار، به آسانی می‌توان دریافت که این مسئله زمانی صورت گرفت که امریکا تصمیم گرفت تا از صدام به عنوان عامل در حمله به ایران اسلامی استفاده نماید. برای مدتی امریکا از کار با ارز سعودی‌ها و استفاده از نیروی انسانی بعثی‌ها راضی و خشنود می‌نمود، اما وقتی‌که برای اولین‌بار تهاجم صدام به ایران اسلامی متوقف و جنگ به نفع ایران تغییر کرد، امروز به طور روزافزونی پایش به این جنگ کشیده شده بود. بمب‌باران نیروگاه هسته یی عراقی در سال 1981، حاکی از آن بود که بعثی‌های عراق یکی از دشمنان بی‌عیب و نقص کشور صهیونیستی محسوب می‌شود و چون ممکن بود عراق از یک تکنیک در جهت ساختن سلاح‌های هسته یی (اتمی) استفاده نماید، پس نباید به وی اجازه‌ی استفاده از این نیروگاه داده می‌شد، امریکا به طور ماهرانه‌یی از قیل و قال که متعاقب این بمب‌باران به پا شد، استفاده کرد و اسرائیل و صدام را متقاعد نمود که آن‌ها دارای دشمن مشترکی در میان مسلمین هستند و حتی [اختلاف] بین آن دو ممکن است موضع‌شان را در منطقه تضعیف نماید. عراق در مورد این عمل اسرائیل شکایتی را تسلیم سازمان ملل کرد، ولی علاقه و اصراری بر تأکید بر این موضع دیگر نشان نداد. اسرائیل نیز به سهم خود به این فکر دامن زد که درگیر تأمین قطعات یدکی برای جنگنده‌ها و تانک‌های جنگی ایران می‌باشد. با این اقدام اسرائیل، امریکا نیز از فرصت استفاده کرد و الکساندر هیگ وزیر دفاع اسبق امریکا، اسم دولت بعثی عراق را از لیست کشورهای حمایت‌کننده از تروریسم بین‌المللی حذف کرد. این اقدام درهای ورود سلاح‌ها و کالاهای امریکایی را به عراق باز نموده و شرکت‌های امریکایی با حرص خاصی از موقعیت استفاده نموده و میزان صادرات خود را در سال 1981 به عراق به مبلغی معادل 913 میلیون دلار رساندند. مبلغی که برای صادرات نظامی پس رفته‌ی امریکا زیاد بد نبود. اولین شرکت تجاری، شرکت جنرال الکتریک بود که برای کشتی‌های جنگی ساخت ایتالیا توربین به عراق صادر کرد و بعد نیز به شرکت هواپیمایی بوئینگ اجازه داده شد تا قطعات و لوازم چهار هواپیمای 727 بوئینگ متعلق به خطوط داخلی عراق را تأمین نماید و در پی آن شرکت لاکهید یک سری هواپیماهای حمل و نقل شبیه به هرکولس سی130 به عراق فروخت و بالاخره در سال 1982 به شرکت لیت لرحت اجازه داده شد تا 6 فروند جت به عراق تحویل نماید. از این جت‌ها می‌شود در عکس‌برداری‌های هوایی

نقشه‌برداری، تخلیه‌ی افراد از مناطق با وضع اضطراری استفاده کرد. در سپتامبر سال 1982، به شرکت‌های امریکایی اجازه داده شد تا برای اولین بار در نمایشگاه تجاری عراق در بغداد شرکت نمایند، خیلی از قراردادهای امضاشده در آن وقت هنوز به اجرا در‌نیامده‌اند، چون تمام قراردادها مربوط به تأمین ضروریات و لوازم زندگی داخلی

عراق می‌شود، دیگر به موافقت کنگره‌ی امریکا احتیاجی نیست و این قراردادها می‌توانند بدون بازرسی و بررسی به عمل درآیند. یکی از این قراردادها با شرکت هلی‌کوپترسازی میوز می‌باشد، شرکت مزبور می‌گوید که تحویل این هلی‌کوپترها آغاز شده و اوایل سال جاری تکمیل خواهد شد. حالا این چنین احتمال می‌رود که با تغییر مدار سرنوشت جنگ در میدان نبرد و ظهور علائم ناامیدی دوستان خلیجی صدام، این امریکا است که نفع برده است ممکن است. شناسایی رژیم صدام از سوی امریکا در برابر شناسایی اسرائیل از سوی عراق صورت گیرد. اولین علائم زمانی ظاهر شد که بانک رافدین عراق برای اقتصاد ورشکسته‌ی این کشور از بازار سورو تقاضای وام کرد. علاوه بر بانک‌های کشورهای عربی که به صدام متعهد می‌باشند، عراق از دو بانک امریکایی به نام‌های چیس مانهاتان و ایرونیگ تراست مبلغی معادل 500 میلیون دلار وام گرفته است. همچنین بخش اعتبارات کشاورزی امریکا با دادن 210 میلیون دلار اعتبار به عراق این کشور را قادر ساخته است تا مقدار زیادی از غله‌ی امریکا را خریداری نماید. بر اساس این حساب اعتباری، عراق تا کنون 822000 تن غله از امریکا خریداری کرده است. برای اولین بار است که امریکا به عراق اعتبار داده، عراق نیز با تأمین‌کنندگان غله‌ی این کشور با امریکا وارد معامله می‌شود. مقامات رسمی می‌گویند خرید غله‌ی امریکایی از سوی عراق در سال 1983 بالغ بر 6 برابر سال 1982 خواهد شد. با رفتن عراق به سوی مصر، فقط زمان مطرح است که امریکا کمی به طور واضح از عراق حمایت کرده و با کشور اسلامی ایران وارد جنگ می‌شود. با ضمانت روشن و قاطع امریکا از عراق، شیوخ و سلاطین منطقه که سرخورده‌اند ممکن است دوباره به این درگیری و نبرد بین ایران و عراق ملحق شوند. جست و جوی کورکورانه‌ی امریکا برای اتخاذ یک سیاست زنده خاورمیانه در حال گزینش یک شاه جدید در منطقه می‌باشد. از ماجرای ویتنام به بعد، امریکا هنوز نشان نداده است که مایل است تا با به خطر انداختن زندگی امریکاییان، از زندگی شاهان منطقه حراست نماید، چراکه در این صورت باید خودش را برای یک طبس دیگر آماده نماید و باز در چنین صورتی از نظر عقلی، با بیماران روانی، نظیر صدام در هماهنگی کاملی قرار خواهد گرفت.»⁽¹⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 316، 10/11/1361، صص 13 - 11، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/11/1361.

ضمیمه‌ی گزارش 419 (بیان برخی ویژگی‌های نظامی و شخصیتی شهید حسن باقری به نقل از هم‌کاران و هم‌رزمان وی)

غلامعلی رشید⁽¹⁾:

«در اوایل جنگ یک روز هم‌راه فرمانده عملیاتش در اهواز به جلسه‌یی که بافت ارتشی - سپاهی داشت وارد شد. معمولاً در ابتدای جلسات نظامی رکن دوم ارتش از آخرین وضعیت دشمن، اطلاعات ارائه می‌دهد. طبق معمول، افسر رکن دوم ارتش مطالبی در مورد آخرین وضعیت دشمن بدون جمع‌بندی و تحلیل بیان می‌کند و بعد مسئولین قصد ادامه‌ی جلسه را داشتند که فرمانده عملیات سپاه گفت: "بگذارید رکن دوم ما نیز از وضعیت دشمن برای‌تان مطلبی بگوید."

حسن باقری بلند شد و با آن بیان رسا و منطق گیرا نه‌تنها آخرین اطلاعات خام را از دشمن ارائه داد، بلکه به جمع‌بندی و تحلیل عملکرد عراق پرداخت و سپس حرکات احتمالی دشمن را در آینده‌ی نزدیک پیش‌بینی کرد که مورد تعجب و تحسین مسئولان در جلسه، مخصوصاً نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع (آیت‌الله خامنه‌ای) قرار گرفت.»⁽²⁾-⁽³⁾

فتح‌الله جعفری:

«در جلسه‌یی بعد از ارائه‌ی اطلاعات در مورد عملیات در غرب دزفول توسط چند تن از فرماندهان، (حسن) باقری روی نقشه توضیحات کامل‌تری ارائه داد. همه از اطلاعات باقری تعجب کردند همیشه این طور است، او مطلع‌ترین است و بیش‌تر از همه از وضعیت منطقه خبر داد.»

فتح‌الله جعفری:

«صیاد شیرازی فرماندهی متدین است. او خیلی به اطلاعات حسن باقری متکی است. البته همه‌ی فرماندهان جنوب متکی به اطلاعات و دانش نظامی باقری هستند. وقتی در جلسه صحبت می‌کند، کسی حرف نمی‌زند، همه مبهوت‌اند، همه جذب‌اند، به حدی اطلاعات از عراقی‌ها، منطقه و خودی دارد، حتی [بیش‌تر] از محلی‌ها. فرماندهی توانا و باکفایت است. [سرهنگ] صیاد [شیرازی] حسن [باقری] را خیلی دوست دارد و حرفش را حُجَّت می‌داند.»⁽⁴⁾

غلامعلی رشید:

«در همان برخوردهای اولیه احساس کردم که شخص هوشیار و زرنگی است و اصلاً مشخصه‌ی این عزیز هوشیاری فوق‌العاده و جنب و جوشَش بود. شاید در نگاه‌های اول که در جلساتی و یا در جمعی حضور می‌یافت تا لب به سخن نمی‌گشود و مطالبی را بیان نمی‌کرد با آن منطق رسا و گیرایش کسی باور نمی‌کرد که این مؤمن خدا این قدر فهم داشته باشد! [...] مخصوصاً در جمع برادران نظامی ارتشی که در قیافه‌ی آدم تازه‌وارد دنبال نمودهای دیگری می‌گردند و اتفاقاً در برادر حسن هیچ نشانی از آن‌ها نبود، منظور نشان‌های ظاهری است سخن گفتن و آن هم بعضاً بی‌مورد و یا نمودی از احساسات و یا احیاناً ظاهری شیک و...»⁽⁵⁾

بین فرماندهان عالی جنگ، غلامحسین افشردی (حسن باقری) از نادر افرادی بود که در مدت (5/2 سال) حضور خود در این عرصه - آغاز جنگ تا شهادت - تأثیر عمیقی بر شیوه‌های متداول و مرسوم

1) غلامعلی رشید در آن زمان معاون عملیات ستاد عملیات جنوب مستقر در پادگان گلف اهواز بود.

2) مضامین مشابهی در این باره به نقل از رحیم صفوی و داود کریمی (شهید) در اسناد مرکز موجود است که احتمالاً مربوط به جلسات متفاوت است. رحیم صفوی درباره‌ی حسن باقری می‌گوید: «هنگامی که [حسن باقری] با آن جثه‌ی ظریف، قلب نورانی و سخنان توأم با حکمت الهی پای تابلو رفت، خدا می‌داند مقام آن جمع که جمع بزرگی از فرماندهان و برخی از نیروهای سیاسی بود، متعجب شده و وی را تحسین کردند. [او] جبهه‌ی خوزستان را از آبادان تا دزفول به طور دقیق صحنه و واقعیت جنگ و دشمن و نیروهای خودی را به بهترین وجه ترسیم کرد.» (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، نگین ایران (فصل‌نامه مطالعات جنگ ایران و عراق)، شماره 11، زمستان 1383، صص 107 - 62)

3) سند شماره 411 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دست‌نوشته‌های غلامعلی رشید فرمانده یگان زمینی سپاه درباره‌ی حسن باقری، بهمن 1361، صص 5 - 4.

4) سند شماره 1450 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: یاداشت‌های فتح‌الله جعفری در پادگان گلف اهواز، 1360.

5) مأخذ 17، ص 4.

جنگ گذارد و منشاء تحولات در سپاه پاسداران شد.

بی‌تردید نظرات او درباره‌ی "شیوه‌ی مقابله با دشمن" که همچون یک فرمانده عالی‌رتبه و دوره‌دیده‌ی نظامی مبتنی بر شناخت دقیق از نقاط ضعف و قوت ارتش عراق بود، علاوه بر دستاوردهای مهم نظامی، تأثیر عمیقی بر نوع نگاه فرماندهان ارشد سپاه و ارتش به مقوله‌ی جنگ

گذاشت و نتیجه‌ی عملی خود را در انتخاب تاکتیک‌های مناسب در عملیات‌های موفق و گسترده در دوره‌ی بازپس‌گیری سرزمین‌های اشغال‌شده؛ شکست محاصره‌ی آبادان؛ آزادسازی بستان و رسیدن به مرز بین‌المللی؛ آزادسازی زمین‌های شمال خوزستان و آزادسازی خرمشهر نشان داد.

اقدامات و تأثیرگذاری که وی انجام داد و در مدت کوتاهی نتایج آن بروز کرد سبب شد حسن باقری به فردی شاخص، مؤثر و قابل اعتنا و اعتماد در بین فرماندهان ارتش و سپاه و حتی مسئولان سیاسی کشور تبدیل شود، چیزی که اصلاً از ظاهر آرام او قابل درک نبود.

درباره‌ی حسن باقری سخنانی گفته و آثاری منتشر شده است، در این اندک نیز به جنبه‌هایی از شخصیت و قابلیت‌های او اشاره شده است. این مطالب برگرفته از دست‌نوشته‌های چند تن از فرماندهان جنگ به ویژه سردار سرلشکر غلامعلی رشید و سردار سرتیپ فتح‌الله جعفری می‌باشد.⁽¹⁾

مطالب در پنج محور شامل: سازمان رزم؛ تأسیس واحد اطلاعات - عملیات سازمان رزم؛ تربیت کادر؛ فرماندهی و جایگاه باقری در جنگ، تنظیم شده است.

بنیان‌گذاری واحد اطلاعات - عملیات در تشکیلات سپاه پاسداران و دادن گزارش‌های دقیق، منسجم و به روز از فعالیت‌های یگان‌های رزمی دشمن هم‌راه با پیش‌بینی اقدامات بعدی ارتش عراق که یکی از نقاط قوت نیروهای خودی به شمار می‌رود، موجب وسعت دید فرماندهان به عرصه‌ی نبرد شد و بدین ترتیب ضعف اطلاعات از زمین و دشمن - که تا قبل از آن به شدت خودنمایی می‌کرد - برطرف شد.

بازتعریف سازمان رزم در سپاه پاسداران با توجه به ویژگی‌های جنگ مردمی و طراحی سازمانی که نیروهای مردمی در قالب آن با کارایی بالا و مؤثر به مقابله با ارتش عراق بپردازند نیز از اقدامات شهید باقری است که بعدها در ابعاد وسیع‌تری در سازمان رزم سپاه در قالب تیپ‌ها، لشکرها و قرارگاه‌ها نمود پیدا کرد.

اعتقاد به تربیت کادر و تلاش عملی و مؤثر حسن باقری و واگذاری مسئولیت به افراد شایسته، سبب تربیت نیروهای مستعد شد و در مدت کوتاهی بسیاری از کادرهای جنوب به ویژه مسئولان اطلاعات - عملیات و بعدها طرح و عملیات و بعضی از فرماندهان جنگ کسانی بودند که در حقیقت شاگرد او به شمار می‌آمدند.

برجسته‌ترین توانمندی حسن باقری در قالب فرماندهی ظهور و بروز کرد، عملیات "فرمانده کل قوا" آغاز علنی شدن قدرت فرماندهی او بود که در مدت کوتاهی از باقری فرماندهی بی‌بدیل ساخت.

در ادامه، نقشِ باقری در چهار موضوع بنیان‌گذاری واحد اطلاعات - عملیات، سازمان رزم، تربیت کارد و فرماندهی به طور جداگانه مورد بررسی قرار گرفته است. او تفکر دفاعی و لیاقت و شایستگی خود را در دوره‌ی عقب راندن دشمن از سرزمین‌های اشغالی در 4 عملیات بزرگ این دوره (ثامن‌الائمه(ع)، طریق‌القدس، بیت‌المقدس و فتح‌المبین) به منصه‌ی ظهور رساند.⁽²⁾

تأسیس واحد اطلاعات - عملیات

غلامعلی رشید اقدام حسن باقری برای تأسیس این واحد مهم را این‌گونه روایت کرده است:

1) یادداشت‌های سردار رشید مربوط به روزهای پس از شهادت حسن باقری و بعد از عملیات والفجر مقدماتی است. مطالب سردار جعفری در ماه‌های اولیه‌ی جنگ در سال 1359 و در زمان حیات حسن باقری نوشته شده است.

2) مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، نگین ایران (فصلنامه مطالعات جنگ ایران و عراق)، شماره 11، زمستان 1383، ص 5.

«پس از تشکیل ستاد عملیات جنوب، وی در مقام معاونت اطلاعات ستاد در یکی از اطاق‌های پادگان با دو پاسدار تشکیلات کوچکی درست کرد و در اطاق کوچکی که با دیوار فیبری آن را نصف کرده و قسمتی اتاق کار و پشت آن محل استراحت بود، مشغول به کار شد. همیشه در دو قسمت اتاق، خود و نیروهایش سخت مشغول کار و فعالیت بودند. حسن باقری اکثراً از محورهای عملیاتی با سر و روی خاکی و اطلاعاتی ذی‌قیمت برمی‌گشت. اطلاعاتی که برای فرماندهان نظامی و طراحان عملیات بسیار ارزشمند بودند.

مبتکر عنوان اطلاعات - عملیات برای این تشکیلات نوپا فقط خود او بود که مترادف اطلاعات نظامی یا رکن 2 در ارتش بود. پس شخصاً سراغ محورهای عملیاتی مختلف جنوب رفت و در هر محور بعد از مطالعه و بررسی کامل با تشخیص خودش، مسئولی تعیین کرد و با ارائه‌ی توضیحات کافی و رسا فرمانده عملیات محور را نسبت به داشتن این واحد (اطلاعات - عملیات ) توجیه می‌کرد و آگاهی‌های فرمانده را درباره‌ی ضرورت و اهمیت داشتن اطلاعات نظامی از دشمن افزایش می‌داد و در عین حال ارتباط این واحد با فرمانده محور و با ستاد عملیات آن روز جنوب را روی اصولی مشخص - که مورد توافق طرفین صورت می‌گرفت - مشخص می‌کرد. با این تدبیر و تلاش وی پس از مدت کوتاهی تقریباً تمامی محورهای جنگی جنوب (دزفول، شوش، الله اکبر، شمال رودخانه‌ی کرخه، سوسنگرد، حمیدیه، دارخوین، آبادان و خرمشهر) صاحب این واحد ضروری و حیاتی شدند.»

بدین ترتیب حسن باقری ارتباط بسیار فعال روزانه‌یی بین ستاد عملیات جنوب (در گلف) و محورهای عملیاتی ایجاد کرد و از طریق اخذ همه اطلاعات دشمن - که با زحمات و از خود گذشتگی نیروهای سپاه و بسیج از راه‌های گوناگون و گاه بدیع و بی‌نظیر کسب می‌شد - و جمع‌بندی این اطلاعات زنده و به روز، تحلیلی مبتنی بر واقعیات به فرمانده ارائه می‌داد که در طرح‌ریزی‌های عملیاتی و ارائه‌ی بهترین راه‌کارهای حمله، نقش بسیار مهمی داشت. در پایان تحلیل‌های اطلاعاتی، اغلب حرکات احتمالی آینده‌ی دشمن را نیز توضیح می‌داد و به زمان و مکان این حرکت از طرف دشمن اشاره می‌کرد.

تحلیل و پیش‌بینی اقدامات بعدی دشمن، از مهم‌ترین نتایج اطلاعات منسجم جمع‌آوری‌شده‌ی او بود. یکی از مهم‌ترین تحلیل‌های باقری از حرکت‌های بعدی عراق، پیش‌بینی حرکت دشمن در غرب سوسنگرد است. غلامعلی رشید در این باره نوشته است:

«[واحدهای ارتش] عراق تا دی‌ماه 1359 [چهارماه پس از آغاز جنگ] در محورهای عملیاتی با هم الحاق نداشتند و چون الحاق بین نیروهای مهاجم در محورهای مختلف و نزدیک به هم به منظور جلوگیری از رخنه‌ی طرف مقابل و احیاناً قطع کردن عقبه‌ی نیروها و... مهم و حیاتی بود، حسن باقری بعد از حمله‌ی نیروهای ایرانی در 15 دی‌ماه 1359 (عملیات نصر)، بر اساس اطلاعاتی که از نوع آرایش یگان‌های دشمن و هوش ذاتی خود، [کسب کرده بود] فکر دشمن را خواند و با جرئت مطرح کرد که "در آینده‌ی نزدیک نیروهای دشمن با نصب پل‌های نظامی روی رودخانه‌ی کرخه‌کور، نیسان و سابله بین جفیر و بستان ارتباط برقرار می‌کند تا هم جناحین این نیروها را از خطر حفظ کنند و هم از داخل خاک ما [شرق هورالهویزه] نیروهای خود را از بستان به جفیر و بالعکس پشتیبانی نمایند.

کم‌تر از یک هفته بعد پیش‌بینی او درست از آب درآمد. دشمن این الحاق را انجام داد و پل‌های نظامی متعددی روی رودخانه‌های کرخه‌کور، نیسان و سابله نصب کرد و بعد جاده‌یی بسیار عالی [موسوم به جاده‌ی تعاون] که یک سد خاکی در حاشیه‌ی شرقی این جاده به ارتفاع 2

متر نیز بود، احداث کرد و در عملیات طریق‌القدس این جاده‌ی ارتباطی شمال - جنوب یکی از عمده‌ترین هدف‌ها برای نیروهای خودی شد.»⁽¹⁾

غلامعلی رشید می‌افزاید:

«حسن باقری واحد اطلاعات - عملیات را نه‌تنها در قرارگاه جنوب به وجود آورد، بلکه به طور

1) . مأخذ 17، صص 8 - 6.

کلی بعدها در تمام سپاه این واحد نظامی را زنده کرد و بنای اصلی این واحد را خودش ایجاد کرد، آن‌هم در عمل و تجربه که خود بالاتر از تئوری و علم درسی بود و از هیچ منبعی استفاده نکرد و چون این‌گونه کتب و منابع در ابتدای جنگ با آن همه ناهماهنگی و بی‌توجهی به نظریات برادران سپاهی در دست‌رس نبود، بدون راهنمایی کسی نسبت به این امر همت گماشت. به یاد دارم که برای تأسیس واحدی به نام طرح و عملیات خیلی از برادران مسئول نظامی و غیر نظامی راهنمایی‌های کردند و زحمت‌ها کشیدند و کلاس‌های آموزشی تشکیل دادند تا چند نفر معدود را بعد از گذراندن دوره‌یی تئوری، آموزش دادند، ولی حسن باقری برای ایجاد این واحد نظامی که بسیار ضرورتش در جنگ احساس می‌شد شخصاً و به تنهایی اقدام کرد و از استعداد خدایی‌اش و ذهن باز خودش و همچنین تحرک زیادی که داشت مایه گرفت.

او با این کارش خدمت بزرگی به جنگ کرد و چشم فرماندهان و مخصوصاً مسئول طرح و عملیات منطقه 8 آن زمان که فرمانده عملیات جنوب نیز بود و چشم یوسف کلاهدوز قائم‌مقام سپاه را در جنگ باز کرد و یک کلام او چشم فرماندهی سپاه در میدان جنگ بود.

تا قبل از ایجاد این واحد کوچک نظامی در جنوب و در هر کدام از محورهای عملیاتی، اطلاعات دشمن جسته و گریخته جمع‌بندی‌نشده به دست فرمانده می‌رسید و از این رو به درستی روی اطلاعات پراکنده و بعضاً مرده نمی‌شد حساب باز کرد یا تصمیمی گرفت. در طرح‌ریزی‌ها نیز همیشه یک پای جنگ می‌لنگید و فرماندهان اوایل جنگ نیز جداً نسبت به اطلاعات از دشمن ضعیف بودند و جمع‌بندی دقیقی از نیروهای در خط دشمن، احتیاط دشمن و حتی زمین خودی نداشتند و با ارائه‌ی راه‌کارهای شناخته‌شده روی محورهای عملیاتی مشخص (که دشمن محتمل‌ترین راه‌کار ما را بررسی می‌کرد) حمله می‌کردند و در حمله‌ی منظم بزرگ در جنوب بهره‌یی نبردیم که یک بخش عظیم از عیوب و نقایص آن طرح‌ها را نیز در نداشتن اطلاعات درستی از زمین و دشمن باید جست و جو کرد و باقری با این کار بزرگ توانست ضعف اطلاعات از زمین و دشمن را حل کند و یکی از ارکان مهم جنگ را (رکن دوم) در سپاه پاسداران و نیروهای بسیج مردمی پایه‌ریزی کند که مثل بازوی پرتوانی در خدمت فرماندهی در جنگ به کار گرفته شد و باعث شد که یکی از نقطه‌قوت‌های نیروهای خودی و رزمندگان اسلام در امر شناسایی و به طور کلی جمع‌آوری اطلاعات به حساب بیاید و بارها دشمن روی این مسئله انگشت گذاشت و در تحلیل و بررسیِ عللِ شکست، مخصوصاً در نبردهای بزرگ چهارگانه (ثامن‌الائمه(ع)، طریق‌القدس، فتح‌المبین و بیت‌المقدس) به این نقطه‌قوت ما اشاره کرد.

خطی که برادر باقری در امر شناسایی در واحدهای اطلاعات - عملیات محورهای عملیاتی و یگان‌ها ایجاد کرد، مشوق این شد که که بچه‌ها دنبال راه‌کارهای ابتکاری و غیر معمولی بگردند و شب و روز در جلو و جناحین خطوط دشمن و گاه به یاری خداوند و با ایثار و از جان گذشتگی در پشت خطوط دشمن، تلاش می‌کردند و زحمت می‌کشیدند و رنج‌های طاقت‌فرسایی را به خاطر پیدا کردن بهترین راه‌کار عملی در زمین و به دست آوردن نقطه‌ی ضعیف آرایشی دشمن متحمل می‌شدند.

در اثر این تلاش‌های مخلصانه بود که نور امید و فرج دمیده می‌شد و در طرح عملیاتی گشایش خداوندی نازل می‌گشت و راه برای حمله‌ی نیروهای اسلام پیدا می‌شد و به حق پیدا شدن راه‌کارهای عملی در [عملیات‌های] ثامن‌الائمه(ع) و طریق‌القدس و فتح‌المبین و بیت‌المقدس را باید ابتدا مدیون زحمت‌های برادر حسن باشیم که مبتکر این راه بود (شناسایی...) و سپس مدیون بچه‌هایی باشیم که رنج چندین روزه را در کمال سختی و اضطراب، گرسنگی و تشنگی به جان می‌خریدند و با ارائه‌ی اطلاعات به فرمانده این امکان را می‌دادند که انعطاف به خرج داده و یک دگرگونی اساسی در طرح عملیاتی ایجاد کند و بهترین راه‌کار عملی را در دستور کار نیروهای عمل‌کننده بگنجاند.»⁽¹⁾

سازمان رزم

از مهم‌ترین کارهایی که حسن باقری در شکل‌گیری و توسعه‌ی آن نقش بسیار مؤثری داشت، سازمان‌دهی

1) مأخذ 17، صص 20 - 14.

"سازمان رزم در سپاه بود. یکی از اقدامات اولیه‌ی او در ستاد عملیات جنوب در کنار تأسیس واحد "اطلاعات - عملیات"، سامان‌دهی جبهه‌های نبرد بود که به طبع، موضوع "سازمان رزم" نیز در پی آن مطرح شد.

در نخستین ماه‌های جنگ، نیروهای مردمی که در قالب گروه‌های کوچک و عموماً از طریق مساجد

به جبهه‌ها اعزام می‌شدند، با تلاش سپاه پاسداران به صورت ابتدایی و با کم‌ترین امکانات، سازمان‌دهی اولیه شده و در محورهای مختلف عملیاتی به کار گرفته می‌شدند، اما پس از مدت کوتاهی به ویژه پس از عزل بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا، سپاه پاسداران در عرصه‌ی جنگ مجال بیش‌تری یافت و به مرور و به خصوص بعد از هر عملیات موفق، اعزام نیروهای مردمی در قالب بسیج با اقبال بیش‌تری مواجه می‌شد، لذا موضوع "سازمان رزم مستقل سپاه" به موضوع جدی‌تری تبدیل شد.

غلامعلی رشید در این باره نوشته است: «حسن باقری در سازمان‌دهی و ترکیب گردان‌های رزمی و به تبع آن تیپ و لشکر و قرارگاه‌های تاکتیکی نقش بسیار فعالی داشت و مدام به دنبال تغییر و دگرگونی در جهت تکامل سازمان‌دهی رزمی نیروها که در عمل به نتیجه می‌رسید، بود و بیش‌تر از سایرین در این امر کوشا بود و مرتباً با قسمت برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی نیروها در قرارگاه بحث و مشورت می‌کرد و نظریات خودش را از مجموع برخوردهای عملی با فرماندهان رده‌های پایین گرفته بود، مطرح می‌کرد. او را می‌توان یکی از پایه‌گذاران گردان‌های رزمی پیاده‌ی سپاه دانست که در جزئیات و ریز سازمان و ترکیب گدها⁽¹⁾از جمله تعداد سلاح انفرادی و تعداد قبضه‌های موشک‌انداز ضد تانک، در تعداد دسته‌ها و گروهان‌ها و نوع دسته‌ها (دسته‌های رزمی، پشتیبانی و...) تعداد قبضه‌های خمپاره‌انداز و... نقش داشت و تماماً نیز به دنبال این بود که در جنگ با دشمن چه سازمانی و چه ترکیبی و با چه کمیت و کیفیتی می‌تواند عالی‌تر بجنگند و مأموریت را بهتر اجرا کنند. با توجه به تمام خصلت‌ها و کیفیت نیروهای بسیج مردمی به عامل تحرک و سرعت عمل کاملاً توجه داشت و این دو عامل باید مشخصه‌ی گدهای رزمی سپاه باشد. البته در امر آموزش در بالا بردن سطح رزمی و کیفیت رزمی گدها یکی از صاحب‌نظران بود و هر موقع در هر شرایطی مسئولین آموزش نظامی از او درخواست می‌کردند تا تجربیات و نظریات خودش را در اختیار واحدهای آموزشی قرار دهد، دریغ نمی‌کرد و با کمال میل و حوصله‌یی که مخصوص خودش بود ساعت‌ها به بحث می‌نشست و تجربیات خود را در اختیار آنان قرار می‌داد و از این راه خدمت زیادی به سپاه پاسداران کرد.»⁽²⁾

حسن باقری از افرادی بود که همواره به توسعه‌ی سازمان رزم در همه‌ی ابعاد آن از تربیت کادر و نیرو در همه‌ی قسمت‌ها از گردان‌های پیاده گرفته تا زرهی، توپ‌خانه و... توجه داشت.

سخنان او در زمانی که سپاه هنوز سازمان رزمی در قالب تیپ و توپ‌خانه و زرهی و... نداشت،⁽³⁾* نشان‌دهنده‌ی عمق نگاه او به این امر مهم است. در یادداشت‌های فتح‌الله جعفری در این باره آمده است:

«باید مکان مناسب برای نیروها پیش‌بینی کنیم. با توجه به حضور نیروهای مردمی که در تجربه‌ی [شکست] حصر آبادان و قبل از آن نتیجه‌ی مثبت داشت، سعی کنیم سازمان مستقل سپاه را در جنگ فعال‌تر کنیم، مهندسی رزمی باید فعال شود، ما نیاز به سلاح سنگین‌تر داریم، توپ‌خانه و زرهی سپاه باید فعال شود، تشکیلات یگان‌های رزمی را باید فعال کنیم، اما فعلاً در قالب تیپ مستقل باشند و نیروهای مردمی در آن سازمان‌دهی شوند.»⁽⁴⁾

تربیت کادر

یکی از خصوصیات بارز حسن باقری توجه به تربیت نیرو و کادرسازی بود. غلامعلی رشید در این باره

1) گردان‌ها

2) مأخذ 17، صص 50 - 49.

3) * حد فاصل عملیات ثامن‌الائمه در 5 مهر سال 1360 تا انجام عملیات طریق‌القدس در 8 آذر 1360.

4) مأخذ 18.

نوشته است: «برادر حسن در این گونه امور نیز از دیگران سبقت می‌گرفت و نسبت به کادرسازی توجه زیادی داشت و مثل یک مدیر کاردان خصوصیت آموزش‌دهی بالایی داشت. افراد دور و بر را خیلی سریع در برخوردهای اولیه و کوتاه‌مدت شناسایی می‌کرد و استعدادها را سبک و سنگین می‌کرد و اهلیت‌های بچه‌ها را پیدا می‌کرد و در نتیجه متناسب با اهلیت آن‌ها، مسئولیت می‌داد واگر فردی نسبت به مسئولیتی و کاری علاقه‌مند بود، ولی استعداد نداشت و در عمل مشخص می‌شد که بازدهی ندارد و اهل چنین کاری نیست بدون ملاحظه با او در میان می‌گذاشت که فلانی این کار از شما برنمی‌آید و با حوصله مطرح می‌کرد که با توجه به استعداد شما بهتر است در فلان امر فعالیت کنی، علاقه‌ی تنها کافی نیست.

وقتی بنا بود کسی با او کار کند و کاری برای وی در نظر می‌گرفت و بخشی از مسئولیت‌ها را در جنگ به وی محول می‌کرد، تا زمانی که از نزدیک با وی در تماس بود و بر کارش نظارت داشت و تشویقش می‌کرد و راهنمایی می‌کرد خطِ کاری برای وی مشخص می‌کرد و با حوصله مأموریت‌های محوله‌ی نظامی‌اش را گوش می‌داد و نکات منفی را متذکر و نکات مثبت را تقویت می‌کرد و فرد را به موقع تشویق می‌کرد. افرادی که با او کار می‌کردند ساخته می‌شدند و پس از گذشت زمان کوتاهی که دور از انتظار بود، این فرد به اصطلاح کادر می‌شد و می‌توانستند مسئولیت قبول کنند و بر این اساس در تقسیم کار قرارگاهی و مأموریت‌های نظامی روی این افراد به عنوان کادر حساب می‌شد که از برکت تلاش و تدبیر فرماندهی باقری بود.⁽¹⁾

او همیشه متذکر می‌شد کار را باید به دیگران سپرد و خودش از همه پیش‌قدم‌تر بود. با حوصله و دقت زیاد به نیروهای تازه‌وارد کار محول می‌کرد و نظارت و پی‌گیری می‌کرد و نتیجه‌ی کار بعد از گذشت هر ماه و میزان رشد و کارایی فرد تازه‌وارد را در جمع بالاتری به بحث می‌گذاشت و مدام مثل یک کلاس درس تجربی و عملی نوع کار و حجم کار را افزایش می‌داد و فردی که زیر دست او کار می‌کرد از پیشرفت کار خودش لذت می‌برم و رشد می‌کرد. چون تیزبین بود و محاسن فرد تازه‌وارد را بهتر از دیگران می‌فهمید، خیلی سریع با شناختی که از فرد پیدا کرده بود، بخشی از کارها را به او محول می‌کرد و افراد نیز در کنار ایشان در متن عمل خیلی چیزها یاد می‌گرفتند؛ از نحوه‌ی برخوردش با افراد، اخلاق را و از نحوه‌ی برخوردش با حرکات دشمن، علم شناسایی و اطلاعات را، از نحوه‌ی برخوردش با فرمانده بالاتر اطاعت را، از طرز بیان و ایراد سخن در جلسات یاد می‌گرفتند که چگونه سخن بگویند و جمع‌بندی کنند و تحلیل ارائه دهند و از محول کردن کار و مسئولیت به افراد زیردست، یاد می‌گرفتند و اعتماد به نفس پیدا می‌کردند که چه میزان استعداد ناشناخته دارند و چه میزان می‌توانند رشد کنند و اراده پیدا می‌کردند⁽²⁾

خود نیز در امر آموزش خصوصاً آموزش عملی علاقه‌مندی زیادی نشان می‌دهد. با تلاش‌های پی‌گیری که انجام داد باعث شد چندین دوره از برادران مناطق ده‌گانه با دعوت به جنوب کلاس آموزش طرح و عملیات (رکن سوم) دایر نماید که با جدیت و پشتکار در کنار حجم زیاد کار عملیاتی، خودش به این امر رسیدگی می‌کرد و تمام اندوخته‌ها و تجربیات عملی خودش و دیگران برادران را در اختیار قرار می‌داد و با آموزش‌های فشرده‌یی در این زمینه [در] بیش از 3 دوره، 30 نفر الی 40 نفر را آموزش داد که بسیار مفید شد و از وجود این برادران در جنگ و در قسمت‌های طرح و عملیات تیپ‌ها استفاده گردید و برکت زیادی در زمینه‌ی بالا بردن کیفیت رزمی تیپ‌ها و کادرسازی ایجاد گردید⁽³⁾

خیلی از کادرهای جنوب و مخصوصاً مسئولین اطلاعات - عملیات و بعدها طرح عملیات و بعضاً فرماندهان، شاگردان او بودند.

حسن باقری نه‌تنها یک فرمانده و استاد که یک رجُلِ کهنه‌کار جنگ بود که در تمام ابعاد نظامی با تجربه و ماهر‌شده بود.»⁽⁴⁾

1) مأخذ 17، صص 13 - 12.

2) مأخذ 17، صص 9 - 8.

3) مأخذ 17، ص 50.

4) مأخذ 17، ص 13.

فرماندهی

توانمندی حسن باقری تنها مختص به درک او از مسائل اطلاعاتی یا علاقه‌اش به چنین موضوعاتی نبود، بلکه در هر موردی که مقدمات و زمینه‌ی آن فراهم می‌شد استعداد ذاتی‌اش امکان رشد و ظهور می‌یافت؛ از جمله مواردی که وی توانمندی خود را در انجام آن به خوبی اثبات کرد، مهم‌ترین

مسئولیت جنگ یعنی "فرماندهی" بود.

غلامعلی رشید درباره‌ی این ویژگی حسن باقری می‌نویسد: «هر کس او را در ماه‌های اول جنگ (3 الی 6 ماه اول سال 1359) می‌دید باور نمی‌کرد که در آینده‌یی کم‌تر از یک‌سال، یکی از لایق‌ترین و با تدبیرترین فرماندهان نظامی در جنگ بشود.⁽¹⁾پس از گذشت چند ماه از حضور در جبهه‌ها، قدرت فرماندهی او در عملیات (فرمانده کل قوا، خمینی روح خدا) نمایان شد. در این عملیات پس از 5/3 کیلومتر پیشروی و احداث خاکریز به علت زخمی شدن رحیم صفوی فرمانده عملیات، وی هدایت عملیات را بر عهده گرفت و به رغم تلاش دشمن و پاتک‌های متعدد تا روز هشتم خط را محکم نگه داشت و مانع سقوط آن شد. بعد از این عملیات بود که حسن باقری به اصطلاح درخشید و نشان داد که فرماندهی لایق و کاردان است. این لیاقت را در تدابیر و اجرای عملیات‌های چهارگانه‌ی دوره‌ی عقب راندن دشمن از جنوب (عملیات‌های ثامن‌الائمه(ع)، طریق‌القدس، فتح‌المبین و بیت‌المقدس) در حد اعلی نشان داد.»⁽²⁾

عملیات ثامن‌الائمه(ع)

در اولین عملیات گسترده، فرماندهی نیروهای سپاه در سه محور اصلی دارخوین، فیاضیه و ایستگاه 7 به ترتیب به عهده‌ی حسن باقری، رحیم صفوی و غلامعلی رشید بود و در مقر فرماندهی اصلی سرتیپ ظهیرنژاد و یوسف کلاهدوز حضور داشتند.

غلامعلی رشید درباره‌ی نقش حسن در طراحی و فرماندهی عملیات ثامن‌الائمه(ع) در محور دارخوین که موجب موفقیت در کل عملیات ثامن‌الائمه(ع) شد، می‌نویسد:

«مهم‌ترین و فعال‌ترین محور این عملیات، محور دارخوین بود. و این راه‌کار حمله با راهنمایی‌های حسن باقری پیدا شد. وی مأموریتش را با کمال میل پذیرفت و یک هفته قبل از شروع عملیات به آن‌جا رفت و همه چیز را از جزء تا کل بررسی کرد؛ برای گردان‌ها سخن‌رانی کرد، برای تمام فرمانده گردان‌ها و گروهان‌ها شخصاً کالک عملیاتی تهیه کرده بود و با تحرک فراوانی که داشت با جنب و جوش تمام به همه جا و همه‌ی قسمت‌ها سرکشی کرد و عملیات را به نحو احسن آماده‌ی اجرا کرد و چون به امر شناسایی اهمیت می‌داد، چندین بار تا چند قدمی خطوط مقدم دشمن به هم‌راه گروه‌های شناسایی پیش رفت و از نزدیک شخصاً نظارت کرد تا مطمئن گردید که نیروها قادرند از محورهای مطمئنی برای حمله به دشمن عبور کنند، به حق کار صحیحی بود. وی با این کارش باعث شد که هدایت عملیات را در نبرد ثامن‌الائمه(ع) از محور دارخوین به نحو احسن انجام دهد. چون جزئیات مانور و جزئیات راه‌کارهای گردان‌ها و حتی گروهان‌ها را نیز می‌دانست و با تسلط در شب عملیات به فرمانده گردان‌ها و حتی گروهان‌ها فرمان می‌داد و هر کجا و در هر محوری مشکلاتی به وجود می‌آمد و عملیات لحظه‌یی متوقف می‌شد با تسلطی که بر زمین منطقه و آرایش یگان‌های دشمن و احتیاط‌های دشمن داشت نیروها را راهنمایی می‌کرد، تذکر می‌داد و ترغیب و تشویق می‌کرد و لحظه‌یی از هدایت باز نمی‌ماند. تا صبح عملیات نیروهای این محور، قوای دشمن در شمال منطقه‌ی عملیات را دور زده و از پشت رده‌ی سوم نیروهای عراقی سر درآورده و با بستن عقبه‌ی نیروهای عراق در پل قصبه و کمک به دو محور دیگر برای بستن پل دوم دشمن روی کارون (حفار) باعث فروپاشی نیروهای دشمن در شرق کارون شد.

1) مأخذ 17، ص 10.

2) مأخذ 17، صص 31 - 30.

فردای روز عملیات با کمکی که نیروهای تحت امر حسن باقری به محورهای جنوب منطقه‌ی عملیات کردند، پل حفار خیلی سریع‌تر به کمک نیروهای دارخوین (تیپ14 امام حسین(ع) و تیپ3 لشکر77) سقوط کرد و دشمن به طور کامل نابود شد و ساعت 10:5 صبح بود که هم‌دیگر را در کنار کارون دیدیم. برادر باقری فانسقه‌یی به کمر بسته و با تجهیزات که به هم‌راه داشت سر و وضعی کاملاً

جنگی پیدا کرده بود. به اتفاق رحیم صفوی در 500 متری حاشیه‌ی کارون حاضر شدیم.»⁽¹⁾

در واقع، موفقیت در محور دارخوین عامل موفقیت نظامی در دو محور دیگر و در نهایت در کل عملیات ثامن‌الائمه(ع) بود و همان طور که پیش‌تر گفته شد طرح، فرمانده و مجری عملیات در این محور حسن باقری بود.

عملیات طریق‌القدس

کارشناسان نظامی ارتش در براوردهای توان دشمن و بررسی منطقه‌ی عملیاتی طریق‌القدس، امید کمی به موفقیت نیروهای خودی داشتند و فرماندهان سپاه نیز جنگ سختی را پیش‌بینی می‌کردند. در دوره‌ی کسب آمادگی و انجام شناسایی، حسن باقری راه‌کاری را پیشنهاد کرد که به نظر غیر ممکن می‌آمد، اما سرانجام اصرار، هدایت و اقدامات عملی وی برای شناسایی مسیر به پیدا شدن راهی برای احداث جاده در مناطق رملی و غیر قابل عبور غرب تپه‌های الله‌اکبر انجامید. این اقدامی بود که دشمن نیز آن را باور نداشت.⁽²⁾

در نتیجه‌ی این اقدامات، نیروهای خودی 3 ساعت پس از آغاز عملیات با تصرف رده‌های اول تا سوم دشمن در شمال کرخه، مقر توپ‌خانه‌ی عراق را به طور کامل تصرف کرده و یک گردان کامل توپ‌خانه شامل 19 قبضه توپ 152 میلی‌متری را به غنیمت گرفتند و با استفاده از همین موفقیت فردای آن روز بستان را تصرف کردند و باقی مانده‌ی ارتش عراق ناگزیر به فرار از منطقه تا پشت رودخانه‌ی سابله شد.

روایت غلامعلی رشید از نقش حسن باقری در عملیات طریق‌القدس این گونه است:

«راه‌کاری که نیروهای رزمنده از آن بر علیه دشمن استفاده کردند و در شمال رودخانه‌ی کرخه دشمن را محاصره و منهدم کردند، صرفاً از فکر حسن باقری سرچشمه می‌گرفت و او بود که ابتدا به گروه‌های شناسایی لشکر14 امام حسین(ع) و گروه‌های شناسایی منطقه 4 (خراسان) این راه‌کار ناشناخته را گوشزد کرد و خودش نیز چندین بار مسیر را با پای پیاده طی کرد و مرتباً نیز در طول مدت شناسایی پیشرفت کار را شخصاً بررسی می‌کرد و راهنمایی‌های لازم را انجام می‌داد تا بعد از گذشت مدتی، کار به نحو احسن نتیجه داد و راه نمایان گشت و او پیدا کردن این راه‌کارها را فرج خداوند می‌دانست. بعد از آن در اولین جلسه‌ی بحث [درباره‌ی] مانور، باقری راه‌کار پیدا شده را که در نگاه اول به دلیل مشکلات زیاد و غیر معمولی بودن پذیرفتنش سخت بود، مطرح کرد. پیشنهاد داد و به منظور استفاده کردن از آن راه‌کار اصرار ورزید. تنی چند از فرماندهان ارتش نمی‌پذیرفتند یا به سختی می‌پذیرفتند، از جمله فرمانده یکی از تیپ‌های زرهی در آن محور بود و سخت بود که بپذیرد و با ناامیدی به راه‌کار پیشنهادی در جلسه گوش می‌داد و در پایان جلسه نیز برادر باقری در جمعی کوچک‌تر، مدت زمان زیادی طول کشید تا مطلب را به ایشان تفهیم کرد و تا حدی افکارش را از ناامیدی خارج کرد.⁽³⁾

مشکل مهم این فرمانده تیپ آن بود که دنبال گره مواصلاتی(!) دشمن می‌گشت. سؤال می‌کرد از

1) مأخذ 17، صص 32 - 31 و 35.

2) اسناد به دست آمده از دشمن در عملیات‌های بعدی و حتی کتاب‌هایی که پس از جنگ برخی افسران عراقی نوشتند همگی حکایت از این داشت که عراقی‌ها بر این باور بودند که به دلیل غیر قابل عبور بودن زمین رملی این منطقه، ایران برای دست یافتن به تنگه‌ی چزابه با استفاده از هلی‌کوپتر، نیرو و چترباز در این منطقه پیاده کرده است.

3) مأخذ 17، صص 21 - 20.

برادر باقری ما باید ببینیم گره مواصلاتی دشمن کجاست تا بتوانیم راه‌کارمان را بهتر انتخاب کنیم. برادر باقری گفت: گره مواصلاتی شیب است و چزابه است و شما با استفاده از این راه‌کار این گره را فلج خواهی کرد.⁽¹⁾

فرمانده تیپ سوم از لشکر زرهی اعتقادی به این نوع مانور (تک احاطه‌یی یک طرفه) نداشت و لذا

بحث در قرارگاه به مناقشه‌یی در فضای بحث‌های تخصصی عملیاتی کشیده شد. باقری پیشنهاد داد که نیاکی [شهید] فرمانده لشکر92 زرهی به هم‌راه این‌جانب و خودش از منطقه‌ی رملی و دیدگاه‌های مسلط بر دشمن شناسایی به عمل آورند و اگر در این شناسایی نیاکی به اطمینان رسید، طرح عملیاتی به تصویب برسد.

من [رشید] به هم‌راه باقری شب به قرارگاه تاکتیکی لشکری که نیاکی عهده‌دار فرماندهی آن بود در شمال کرخه، رفتیم و شب را در آن‌جا خوابیدیم که صبح زود به منطقه‌ی مورد نظر حرکت کنیم. صبح که برای نماز بلند شدیم، نیاکی را آماده در حالی که پوتین و لباس نظامی بر تن داشت جلو قرارگاه مشاهده کردیم که قدم می‌زد.

بعد از نماز صبح، با یک دستگاه جیپ میول حرکت کردیم. گاهی که جیپ در رمل‌ها از حرکت می‌ایستاد - باقری راننده بود - نیاکی 58 ساله، بلافاصله به پایین می‌پرید و خودرو را هل می‌داد. در طول مسیر هم برادر باقری مرتباً با لحنی که بر واقعیات و توکل بر خدا آمیخته و مبتنی بود و با روحیه‌یی امیدوارکننده، تشویق می‌کرد و بر راه‌کار پیشنهادی‌اش که نتیجه‌ی زحمات شبانه‌روزی برادران پاسدار بود، اصرار ورزید. بالاخره به دیدگاه‌ها رسیدیم. سیدعلی حسینی [شهید] از روی زمین و باقری از روی نقشه و زمین دقیق توضیح می‌دادند و نیاکی با قرار گرفتن در دیدگاه با دوربین تجهیزات و نوع آرایش دشمن را نگاه می‌کرد، وقتی به دیدگاه سوم که در عمق و مسلط بر منطقه‌ی عمومی تنگه‌ی چزابه بود رسیدیم، نیاکی به زمین منطقه نگاهی کرد، روی رمل‌ها غلتی زد و در حالی که پشت به رمل‌ها به حالت نیمه نشسته قرار داشت گفت: "برادر رشید، من پذیرفتم!..."

برگشتیم و شب به قرارگاه فرماندهی در اهواز رسیدیم. نتیجه‌ی شناسایی‌ها گزارش شد و این جمله‌یی بود که نیاکی خطاب به صیاد بر زبان جاری کرد: "قربان من قبول کردم - مانور عملیات به این شکل که سپاه پیشنهاد می‌دهد موفق خواهد بود."⁽²⁾

باید این مطلب را در تاریخ جنگ نوشت که راه‌کاری که در عملیات طریق‌القدس از آن نیروها استفاده کرده و دشمن را به طور کامل محاصره کردند و حتی نیروها از 10 کیلومتری غرب قرارگاه فرماندهی تیپ دشمن سر درآوردند و از نیروهای دشمن تنها فرمانده تیپ توانست فرار کند و دشمن به طور کامل نابود گشت و یک گردان کامل توپ‌خانه‌ی 152 میلی‌متری شامل 19 قبضه‌ی سالم دست رزمندگان افتاد؛ راه‌کار ابتکاری حسن باقری بود و طراح، فرمانده و مجری عملیات در این محور که موجب موفقیت در کل عملیات و آزادی بستان شد، شخص حسن باقری بود.

بعدها که مدارک به دست آمده در عملیات طریق‌القدس از دشمن ترجمه شد، معلوم گردید که دشمن تمام راه‌کارهای احتمالی را بررسی کرده بود و مقاصد تعرضی ما را خوانده بود و نحوه‌ی نبرد خودش را به کلیه‌ی تهدیدهای احتمالی ما طرح‌ریزی کرده بود و برای هر قسمت از یگان‌هایش دستور عملیاتی صادر کرده بود و تنها همان راه‌کار که مورد استفاده‌ی نیروهای خودی قرار گرفت را بررسی نکرده بود، که همان راه‌کار نیز دشمن را نابود کرد. "الذین جاهدوا فینا و لنهدینهم سبلنا".»⁽³⁾

عملیات فتح‌المبین

روایت رشید از نقش و جایگاه حسن باقری در عملیات فتح‌المبین که به آزادسازی زمین‌های شمال خوزستان انجامید و نیز عملیات بیت‌المقدس (آزادسازی خرمشهر) چنین است:

«در فتح‌المبین حسن باقری فرماندهی قرارگاه نصر را به عهده داشت که نیروهای تحت فرمانش دو

1) مأخذ 17، صص 25 - 24.

2) سند شماره 1456 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: کنگره‌ی احیاء تفکر و اندیشه‌ی شهید حسن باقری، صص 4 - 3.

3) مأخذ 17، صص 25 - 23.

تیپ پیاده‌ی سپاهی بودند و هدف‌هایی را که بایستی تأمین کنند ارتفاعات علی گره زد بود و گشودن محور اصلی یعنی جاده‌ی آسفالته، جسر نادری دهلران و سقوط تپه‌های کوت کاپون. در طرح‌ریزی مانور، تصرف ارتفاعات ابوصلیبی خات (رادار) از طرف رودخانه‌ی کرخه مشکل به نظر می‌رسید و از طرفی پیش‌بینی می‌شد که از نیروهای تحت فرمان قرارگاه نصر بهترین بهره‌گیری را برای استفاده از

موفقیت می‌توان نمود و حتی در سقوط ارتفاعات ابوصلیبی خات از سمت قرارگاه نصر (سمت شمال) می‌توان تسهیلاتی ایجاد کرد و در نتیجه به دلیل اهمیت محور عملیاتی قرارگاه نصر و به خاطر فعال‌تر برخورد کردن این محور در مقایسه با سایر محورهای عملیاتی و تداوم عملیات از این محور، فردی که صلاحیت و لیاقت این امر را داشت به تدبیر فرماندهی کل سپاه، حسن باقری انتخاب گردید و در اثنای عملیات نیز همان‌گونه که انتظار می‌رفت چنین شد و حساس‌ترین و مهم‌ترین و عالی‌ترین محور عملیاتی، پیشروی از سمت قرارگاه نصر بود و چه خوب فرماندهی در رأس این قرارگاه فرمان می‌راند و دستور می‌داد و هدایت می‌کرد. مرحله‌ی یکم عملیات کاملاً به هدف‌هایش دست یافت. در مرحله‌ی دوم به دستور فرماندهی کل و با شناسایی سریعی که از جناح لشکر یک مکانیزه به کمک بهترین عناصر طرح و عملیات و اطلاعات - عملیات قرارگاه خودش و تیپ‌های عمل‌کننده به عمل آورد و نتیجه‌یی که این شناسایی داد، نور امید و فرج در دل همه‌ی فرماندهان ایجاد شد و فرماندهی کل با انعطاف سریعی که در طرح عملیات ایجاد کرد، دستور ادامه‌ی عملیات از سمت قرارگاه نصر داده شد و ارتفاعات رادار سقوط کرد. شب عملیات پیش او بودم، صبح ساعت 8 هم‌راه نیروهای عمل‌کننده به ارتفاعات رادار رفتیم و او سوار بر خودرو به هم‌راه عناصر قرارگاهش را به صورت سیار هدایت می‌کرد و بدین‌گونه بود که او یک بار دیگر برای اسلام و لشکریان اسلام عزت آورد و با تصرف تنگه‌ی رقابیه و سقوط ارتفاعات ابوصلیبی خات (رادار) باعث انهدام و به اسارت درآوردن نیروهای لشکر یک مکانیزه و 4 تیپ تحت امر آن شد.»

عملیات بیت‌المقدس

«[در این عملیات] حسن باقری همچنان فرماندهی قرارگاه نصر را برعهده داشت، با این تفاوت که یک تیپ به نیروهای تحت فرمانش اضافه شده بود و هدف قرارگاه نصر تصرف و تأمین خرمشهر بود که مرحله‌ی یکم را با موفقیت هدایت کرد و در مرحله‌ی دوم، سخت‌ترین لحظات عمرش را گذراند و به قول برادر باقری اگر زمین دهن باز می‌کرد، در آن فرومی‌رفت.

یگانی از نیروهای تحت فرماندهی‌اش که عملیات را از جاده‌ی آسفالته‌ی اهواز - خرمشهر به سمت مرز ادامه می‌دادند در پیشروی، جناح نیروهای عمل‌کننده در خطر تهاجم دو تیپ زرهی و یک تیپ مکانیزه افتاد و طوری صحنه‌ی عمل سخت شد و نیروهای پیاده با انبوهی از تانک و نفربر درگیر شدند که همه‌ی عناصر حمله‌ور مجبور به دفع این خطر شدند و فرماندهان گردان‌ها و تیپ‌ها شخصاً آر.پی.جی. برداشتند و به جنگ تانک‌ها رفتند. فرماندهان گدها و تیپ‌ها تماس می‌گرفتند و فشار را که لحظه به لحظه زیادتر می‌شد به فرمانده لشکرشان [گزارش می‌دادند] و بعد نیز مستقیماً با حسن باقری تماس گرفتند و کسب تکلیف کردند. وی با صلابت تمام دستور مقاومت داد و به فرماندهان گدها تکلیف کرد که شخصاً بجنگند و در پایان نصر و پیروزی نصیب شد. 2 تن از فرماندهان گدها تحت فرمانش و یک فرمانده تیپ (برادر وزوایی) به افتخار عظیم شهادت نائل شدند، ولی در جبهه‌ی اسلام هیچ گونه سستی ایجاد نشد و 2 تیپ زرهی دشمن و یک تیپ مکانیزه‌ی دشمن نیز چنان در فشار فرمانده رده‌ی بالاتر بودند که فرماندهان تیپ‌ها اقدام به جنگ سختی کردند، به طوری که فرمانده یکی از تیپ‌ها کشته شد و معاونت تیپ240 مکانیزه‌ی دشمن زخمی شد و اسیر گشت. در آن روز برادر حسن باقری با توکلی بی‌نظیر و با روحیه‌یی عالی فرماندهی کرد. در مرحله‌ی سوم این عملیات نیز نیروهای قرارگاه نصر دشمن را از ناحیه‌ی شلمچه محاصره کردند و با این تدبیر بی‌سابقه خرمشهر فتح

گردید.⁽¹⁾

«در پایان عملیات رمضان که درست یک سال از فرماندهی برادر حسن در صحنه‌های جنگ جنوب می‌گذشت و بسیار با تجربه‌تر و کارآزموده‌تر از سابق شده بود، از طرف فرماندهی کل سپاه به فرماندهی قرارگاه کربلا و جانشین فرماندهی کل در این قرارگاه منصوب گردید و این رشد سریع نشانه‌ی لیاقت و توان برادر باقری بود که در مدت کوتاهی به سرعت لیاقت پذیرفتن مسئولیت‌های بزرگ‌تر و سنگین را داشت و پیش‌بینی می‌شد که بعد از عملیات محرم قادر خواهد بود بعد از گذشت حدود 2 سال و نیم از جنگ و فعالیت و تلاش شبانه‌روزی و خستگی‌ناپذیری، یکی از مسئولیت‌های زمینی یا دریایی را فرماندهی کند و برای فرماندهی نیروی دریایی سپاه سرداری لایق و با تدبیر بود و سپاه نیز در نظر داشت که برادر شهیدمان را به این مسئولیت معرفی کند که خداوند شهادت را نصیبش کرد.» (دفترچه‌ی راوی 411 مرکز مطالعات و اسناد دفاع مقدس: دست‌نوشته‌های "غلامعلی رشید" درباره‌ی "حسن باقری"، بهمن 1361، ص 41.)

»⁽²⁾

نگاه استراتژیکی نظامی حسن باقری به جنوب

فتح‌الله جعفری در این باره نوشته است:

«گفت و گوی برادر محمد بروجردی (فرمانده سپاه کرمانشاه) با حسن باقری درباره‌ی عملیات در غرب [چنین است]:

[محمد] بروجردی: "ما می‌توانیم در ارتفاعات دوپازا در سردشت و همچنین در منطقه‌ی پیرانشهر عمل کنیم."

[حسن] باقری: برادر بروجردی، جنگ ما با صدام فقط در جنوب است باید روی "بصره"، "فاو"، "العماره"، "نشوه"، "تنومه"، "حلفائیه" و حتی "ام‌القصر" برنامه‌ریزی کنیم. جنگ در غرب و گرفتن شهرهای غرب به درد نمی‌خورد و در سرنوشت جنگ تعیین‌کننده نیست. از این پیشنهادها به برادر محسن رضایی، [فرمانده کل سپاه] نده، زیرا جنگ ما در جنوب است. ما از مهران بالاتر اصلاً نباید برویم.

راه مواصلاتی عراق به خلیج فارس، هم‌مرز شدن با کشورهای عربستان و کویت این یک استراتژی دفاعی نظام[ی] است." حسن باقری در جلسه‌ی پادگان گلف بعد از عملیات ثامن‌الائمه(ع) گفت: "باید زمینه‌یی فراهم شود که فرمانده کل سپاه و ستاد مرکزی در جنوب حضور داشته باشند. جنگ را از تهران نمی‌شود هدایت کرد."»⁽³⁾

شخصیت اخلاقی حسن باقری

حسن باقری علاوه بر برخورداری از توانمندی‌ها و قابلیت‌های یک فرد نظامی، تحت تأثیر حال و هوای معنوی انقلاب اسلامی، ویژگی‌های اخلاقی خاصی داشت.

غلامعلی رشید در مورد این جنبه از شخصیت شهید حسن باقری می‌نویسد:

«بعضی از برادران اسلامی و ایمانی هستند که آن قدر محاسن‌شان زیاد است و خیردار هستند که در یادها و خاطره‌ها مثل بهاری می‌مانند که آدم از دیدن و بودن در کنار این برادران لذت می‌برد و وجودشان همه خیر و خوبی و نورالهی است. آدمی از بودن در کنار این برادران رنگ می‌گیرد، رنگ ایمان و تقوا را... و بازهم بعضی از برادران خصوصیات اخلاقی‌شان بارز و انسان‌ساز است و در محیطی که زندگی می‌کنند بذر نیکی می‌پاشند و وجودشان یک پارچه نور است و نمونه‌ی مؤمنان خدا هستند و برادر شهیدمان این‌گونه بود. برادر حسن خصوصیات زیادی از مؤمنان و متقیان در راه خدا را داشت و در محیط کار خصوصاً با برادرانی که مسئول‌شان بود، آدم‌ها را می‌ساخت، از برخوردهای

1) غلامعلی رشید در مورد پیشرفت سریع حسن باقری در پذیرش مسئولیت‌های بالاتر در سپاه می‌نویسد:

2) مأخذ 17، صص 39 - 37.

3) مأخذ 18.

روزانه گرفته تا نحوه‌ی مسئولیت دادن و مسئولیت خواستن و هدایت عملیات و سخن‌رانی‌ها و دعاها و... و باید گفت که برادر حسن مجموعه‌ی خصوصیات زیر را داشت و برای هر کدام باید شرحی جداگانه نوشت که چه میزان در عمل با داشتن این همه محاسن، در راه خدا خدمت کرد.

متشرع بود و نه‌تنها از غیبت پرهیز می‌کرد، بلکه مستمع جریانات بدی که اتفاق افتاده بود و به

· عینه خیلی‌ها در سطح جامعه دیده بودند نیز نبود.

· توکل بی‌نظیر داشت.

· هوش و استعداد فوق‌العاده‌یی داشت و بسیار هوشیار و زیرک و دانا بود. تدبیر داشت و شخصی مبتکر بود.

· عاقل و فهمیده بود و روی این اصل متعادل بود و تعادل داشت.

· شجاع بود.

· صبر و حوصله‌ی زیادی در عمل از خود نشان می‌داد و تحمل بسیاری از رنج‌ها و مشکلات را در جنگ و در غربت و هجرت داشت.

· آینده‌نگری خوبی داشت و مخصوصاً در جنگ همیشه چند قدم جلوتر و شرایط سخت‌تر را مد نظر داشت و از الآن به فکر چاره اندیشی بود.

· در جنگ مدام در سازمان نیرو و طرح‌های عملیاتی و امور پشتیبانی در فکر تحول و دگرگونی بود که البته ریشه در تدبیر و قوه‌ی ابتکار برادر حسن داشت.

· در نویسندگی و گزارش‌گری نیز دستی قوی داشت و در سخن گفتن رسا و شیوا حرف می‌زد و مستمع را جذب می‌کرد.

باید در شرح خصوصیات فوق با نمودهای عینی و با کمک‌گیری از برادران هم‌رزم، مطالب زیادی نوشت.

مجموعه خصوصیات ذکر شده است که یک فرد را در صحنه‌ی جنگ لایق فرماندهی سربازان اسلام می‌کند والاّ هر کدام به تنهایی اگر در فردی باشد، مثل "شجاعت" زیاد، ولی تعادل و تدبیر در کنارش نباشد نقص است و در مقاطع حساس جنگ که نیاز به تفکر و درایت و تدبیر است مشکلات عظیمی حاصل می‌شود و برادر حسن مجموعه خصوصیاتی داشت که می‌توانست فرماندهیِ نیروهای رزمنده‌ی اسلام را عهده‌دار شود، توکل داشت تا همیشه در جریان رزم و جنگ با کفار و دشمنان خدا و اسلام هم‌راه تدبیرش و هم‌راه تلاش و فعالیت‌های بی‌دریغ و شبانه‌روزی‌اش و مایه‌گذاشتن از جانشن یک لحظه از فکر خداوند قادر و متعادل غفلت نورزد و خداوند رب‌العالمین چنین بنده‌ی زحمت‌کش و فعالی را قطعاً یاری خواهد کرد و یک لحظه او را به خودش وا نمی‌گذارد.

· تدبیر داشت و با این قوه‌ی الهی در صحنه‌ی جنگ سعی داشت که با زحمت فراوان با بحث و مشورت و تفکر و دیدن به بهترین راه‌کار برسد و در رزم تدبیری عالی به کار گرفته شود.

· هوشیار و زرنگ و چالاک بود تا بتواند در هر جای حساس و غیر منتظره با حواس‌جمعی چاره‌یی بیندیشد و در تدبیر اتخاذشده از قبل انعطافی ایجاد کند و گره عملیات را باز کند و صحنه را به نفع نیروهای اسلام از چنگال سربازان کافر تغییر دهد.

· تعادل داشت برای ثبات روحیه‌های باخته و احیاناً اگر تزلزلی در گوشه‌یی از جبهه‌یی به وجود آید و به یاری صحنه‌های سخت بشتابد و ترغیب و تشویق کند - در جنگ تعادل و داشتن روحیه‌ی رزم، بی‌اندازه نیاز است⁽¹⁾

شهدایی مانند برادر عزیزمان حسن چیزی نداشتند که از خود به جای بگذارند. از مال دنیا ماترکی مختصر از خود به جای گذاشت و هر آنچه داشت تقوی بود و با این توشه به ملاقات خداوند رفت. پس از شهادتش شب بعد به اتاقی که در دزفول در آن زندگی می‌کرد رفتم، اتاق کوچکی بود در منزل برادر رئوفی (پاسدار و فرمانده لشکر 7 ولی‌عصر(عج)) که منزل را او کرایه کرده بود و 3 اتاق کوچک داشت. وسایل زندگی برادر باقری در آن اتاق محدود می‌شد به یک عدد زیلو و 2 پتو و چند لباس

1) مأخذ 17، صص 47 - 45.

بچه‌گانه برای تنها فرزند پنج ماهه‌اش، گریه‌ام گرفت، وضو گرفتم و دعای عدیله را که شاید نیازی به آن نداشت و ثوابش به خودم برمی‌گشت، خواندم و به یاد عظمت و بزرگواری این فرمانده عزیز سپاه اسلام افتادم که در نهایت قناعت زندگی کرد و از دنیا رفت، در حالی که با دستانی پر خداوند را ملاقات کرد و توشه‌یی که از دنیا با خود به هم‌راه برد تقوی بود، که «انَّ خیر الزّاد التقوی.» امام علی(ع)

در این زمینه خانواده‌اش خوب می‌تواند زندگی زاهدانه‌ی برادر حسن را ترسیم کند. خداوند به ایشان صبر و تحمل زینبی دهد ان‌شاءالله...

برادر باقری یک سپاه بود!. در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بعضی از برادران فعال و متفکر و ایثارگر با سابقه‌ی طولانی خدمت در سپاه و با اندوخته‌ی بسیار زیادی از تجربه که در عمل کسب شده و با فهم و مدیریتی که دارند چنان درجه‌یی از اهلیت و شأنیت پیدا می‌کنند که واقعاً یک سپاه می‌شوند برای سپاه و برادران شهید بزرگواری همچون کلاهدوز، بروجردی و باقری از آن جمله‌اند. این‌گونه برادران با روح متعالی و قلوبی صیقل داده شده در کوران حوادث و رنج‌ها و دردها و عملیات‌ها با شرح صدری فوق‌العاده و با چهره‌یی گشاده برای انقلاب یاوری بزرگ هستند و هر کدام‌شان عصاره‌ی سپاه هستند.

برادر حسن با 28 سال سن و 4 سال [حضور] در سپاه که فقط 5/2 سال آن را در جنگ شرکت داشت، فرماندهی لایق برای سپاه اسلام بود که آینده‌ی بسیار درخشانی داشت. این برادر جوان، 28 ساله بود ولی تدبیر و خردمندی یک فرمانده پیر را دارا بود که با شجاعت و صلابتی که داشت می‌توانست اسلام را در صحنه‌های جنگ در سرزمین‌های دیگری علیه کفر و ظلم گسترش دهد و تعالی بخشد.⁽¹⁾

فرماندهی می‌تواند در لحظات سخت درگیری روحیه‌ی خود و یارانش را حفظ کند که قلبی مطمئن و روحی متعادل داشته باشد تا با حرف زدنش و جنگیدنش حتی نگاه‌های دور از هرگونه اضطراب و آرامش‌بخشش بتواند در دل‌های یاران و اطرافیان امید ایجاد کند و برادر شهیدمان از این‌گونه فرماندهان بود.

و نیز برادر باقری شجاع بود و با شجاعت و جسارتی که داشت در محل‌ها و مناطق پرخطر صحنه‌ی نبرد و در خطوط مقدم جبهه که هر لحظه انسان به شهادت دعوت می‌شود، حضور پیدا می‌کرد و از نزدیک مسائل جنگ را بررسی می‌کرد و خصوصاً شجاعت فرمانده آن‌جا می‌تواند مفید واقع شود که در لحظات حساس با حضور در کنار رزمندگانش بتواند راهنمایی‌های لازم را ارائه دهد و مجموع این خصوصیات در وجود برادر باقری بود که توانست در مدت جنگ آن همه عزت برای اسلام عزیز ایجاد کند.⁽²⁾

سخن‌رانی‌های برادر باقری بسیار شیرین و شنیدنی بودند. لحن سخنش گیرا و رسا بود و مستمع را از هر قشری (مردمی، بسیج، پاسدار، فرماندهان زیردست و حتی فرماندهان بالادست و وزیر و نماینده و روحانی و...) جذب می‌کرد و سخنانش بیش‌تر تجلیلی بودند تا شعاری و خصوصاً برای بچه‌های بسیج که بسیار آن‌ها را عزیز می‌داشت و حرمت و عزت آن‌ها را همیشه در کلامش و رفتارش حفظ می‌کرد و رعایت می‌کرد، طوری حرف می‌زد که مطالبش برای همه قابل فهم بود و به اصطلاح شیرفهم می‌کرد. ... و یاد دارم همیشه سفارش می‌کرد که جهت توجیه مسائل جنگ و مشکلات و گرفتاری‌ها و آگاهی برادران شجاع بسیج که بسیار آن را دوست می‌داشت سخن‌رانی کنیم و خودش در فرصت‌های مناسب به این کار اقدام می‌کرد و علاوه بر آن جالب این‌جا بود که می‌گفت: "می‌خواهم بروم برای بسیجی‌ها صحبت کنم تا خودم روحیه بگیرم." بسیار خاضع بود و فروتنی می‌کرد نسبت به برادران بسیج و از جنگیدن برادران بسیجی با عظمت تمام یاد می‌کرد و هم خوشحال می‌شد لذت می‌برم و هم گریه می‌کرد و گریان بود⁽³⁾

1) مأخذ 17، صص 44 - 43.

2) مأخذ 17، ص 48.

3) مأخذ 17، صص 33 - 32.

روزشمار جنگ یکشنبه 10 بهمن 1361 15 ربیع‌الثانی 1403 30 ژانویه 1983

430

حمله‌ی ارتش عراق به منطقه‌ی عملیاتی محرم ناکام ماند. همچنین دو هواپیمای دشمن در اسکله‌ی البکر و الامیه سرنگون شدند.

نیروهای عراقی با به کارگیری نیروهای زرهی در منطقه‌ی عملیاتی محرم در دو مرحله دست به عملیات زدند، اما با هوشیاری و پدافند به موقع نیروهای خودی و پشتیبانی آتش‌توپ‌خانه پس از چندین ساعت مهاجمان مجبور به عقب‌نشینی شدند. از تلفات نیروهای دشمن آمار دقیقی در دست نیست.

بنا بر اطلاعیه‌ی 1199 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، جنگنده‌های نیروی هوایی در ساعت 11:45 و 11:46 امروز، 2 فروند هواپیمای عراقی را در منطقه‌ی اسکله‌ی البکر و الامیه⁽¹⁾هدف قرار داده و سرنگون کردند و سپس اقدام به بمب‌باران این دو اسکله کردند که بر اثر آن خسارت‌های فراوانی به آن‌ها وارد شد.⁽²⁾

431

اقدامات افراد مسلح وابسته به گروه‌ها در غرب کشور از جمله اجرای عملیات کمین؛ حمله به خودرو سپاه و گروگان‌گیری تلفات و خساراتی به بار آورد. امروز همچنین 2 تن از افراد حزب دمکرات دست‌گیر شدند.

1. ساعت 14، دو خودرو تویوتای سپاه در محور سنندج - دیواندره بعد از تونل دوم در حوالی روستای عباس‌آباد، به کمین نیروهای مسلح گروه‌های ضد انقلاب افتادند.

پس از شروع درگیری، پیش‌قراولان یک ستون ارتش، که از سقز عازم سنندج بودند،

1) گفتنی است که این اسکله‌ها در جنوب جزیره‌ی فاو، در خلیج فارس قرار دارند و پس از شروع جنگ تحمیلی و قطع صادرات نفت عراق از این اسکله‌ها - که تنها پایانه‌ی صدور نفت عراق از خلیج فارس محسوب می‌شدند - عراق از آن‌ها به عنوان پایگاه نظامی استفاده می‌کرد.

2) روزنامه‌ی کیهان، 11/11/1361، ص 14؛ و - روزنامه‌ی کیهان، 11/11/1361، ص 14، گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش؛ و - سند شماره 64373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 10/11/1361.

به محل حادثه رسیدند، آن‌ها نیز به کمین افتادند. با رسیدن این نیروها (ستون ارتش) و شدت گرفتن درگیری‌ها، مهاجمان که متحمل تلفاتی شده بودند مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این حادثه 2 تویوتای سپاه آتش گرفت و 3 تن از سرنشینان آن به شهادت رسیدند، از نیروهای ارتش نیز یک سرباز شهید و 2 تن زخمی شدند⁽¹⁾

بر اساس گزارش ژاندارمری، یک خودرو سپاه در منطقه‌ی شیخ سله در شمال غربی جوانرود، با آر.پی.جی. هدف حمله قرار گرفته و منهدم شد و 4 تن از سرنشینان آن شهید و 4 تن نیز زخمی شدند.⁽²⁾

در محور سردشت - پیرانشهر بین ساوان و منطقه‌ی آلواتان، نیروهای مسلح غیر قانونی 3 نفر را به گروگان گرفتند که یکی از آن‌ها از اعضای ستاد پشتیبانی جهاد سازندگی بود⁽³⁾

یک گروه جوله (گشت) از جندالله سنندج که برای گشت‌زنی به محور سنندج - کامیاران اعزام شده بودند، در کمین نیروهای مسلح غیر قانونی افتادند که یک تن از آن‌ها شهید و یک تن نیز زخمی شد.⁽⁴⁾

نیروهای سپاه کامیاران 2 تن از وابستگان حزب دمکرات را دست‌گیر کردند و یک تن از افراد این حزب نیز خود را تسلیم و درخواست امان‌نامه کرد.⁽⁵⁾

432

با تلاش نیروهای خودی یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق دست‌گیر شد. همچنین حکم دادگاه انقلاب اسلامی ایلام درباره‌ی 5 نفر از اعضای این سازمان اعلام شد.

یکی از اعضای تشکیلاتی و فعال سازمان مجاهدین خلق در ساری شناسایی و دست‌گیر شد. وی قبلاً به جرم مشابهی دست‌گیر شده بود، ولی به دلیل اظهار ندامت از اعمال گذشته‌ی خود و هم‌کاری با نیروهای سپاه و دادستانی بخشوده شده بود⁽⁶⁾

با حکم دادگاه انقلاب اسلامی ایلام 5 تن از افراد این سازمان به یک تا 10 سال زندان محکوم شدند.⁽⁷⁾

433

امروز نمایندگان اصناف و بازاریان تهران با امام خمینی دیدار کردند:

امام خمینی در این دیدار ضمن اشاره به نقش بازار در مبارزات ضد استعماری در برهه‌های مختلف تاریخ معاصر و به ویژه پیروزی انقلاب اسلامی، سلامت مسئولان نظام را تأیید و بر تعهد، سابقه و عزم آن‌ها برای خدمت به کشور تأکید کردند. ایشان همچنین لزوم توجه به وضعیت جنگی و بحران فعلی کشور و مشکلاتی که در صورت

1) سند شماره 341063 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، 11/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 64513 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 12/11/1361، ص 1.

2) سند شماره 270324 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری باختران (رکن2) به ژاجا (رکن2)، 14/11/1361، ص 1.

3) سند شماره 346984 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرماندهی تیپ 1 سردشت (رکن2)، 19/11/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 353321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 18/11/1361، ص 4.

5) سند شماره 353511 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 11/11/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 089326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار مناطق یازده‌گانه، مرکز اخبار رسانه‌ها (ارتباطات تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه)، 16/11/1361 تا 28/11/1361، ص 6، به گزارش ستاد منطقه3 سپاه؛ و - سند شماره 089312 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 40، 28/11/1361، ص 4، به نقل از گزارش ستاد منطقه3 سپاه پاسداران.

7) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 316، 10/11/1361، صص 3 و 4، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/11/1361.

پیروزی ارتش عراق برای کشور به وجود می‌آمد را یادآور شدند.

گله‌مندی از برخی افراد دست‌اندرکار داد و ستد؛ برشماری وظیفه‌ی حاد و حیاتی دولت در این دوره‌ی بحرانی و توقع منطقی از آحاد ملت به خصوص اصناف و بازاریان برای یاری دولت از دیگر محورهای سخنان امام در این دیدار بود.

بخشی از بیانات امام خمینی چنین است:

«متشکرم از این‌که امروز مواجه هستم با قشر متعهد اسلامی نمایندگان سراسر کشور از اصناف و بازرگانان و من امروز باید یک مقدار راجع به بازار صحبت کنم، یک مقدار هم راجع به دولت. آنکه راجع به بازار است، همه می‌دانیم، می‌دانید که بازار یکی از قشرهای عظیم متعهد به اسلام و در هر غائله‌ای که برای اسلام پیش آمده است، این بازار است که پیشقدم است. در قضیه تنباکو و حکم مرحوم میرزای شیرازی اعلی‌الله‌مقامه این بازار بود که هم‌راهی کرد و منتهی به قیام شد. بعضی از بازرگانان اصفهان، از قراری که نقل شده است یکی از بازرگان‌های معتبر بوده است، تمام تنباکوهایی که داشته است و آن‌وقت تاجر تنباکو هم گفته می‌شود بوده است - پس از حکم میرزا، آورد در میدان شاه و آتش زد و مشابه او بازارهای دیگر در تائید حکم میرزا در آنوقت قیام کردند، حتی شهید هم دادند و پس از آن، در طول مشروطیت و استبداد به صورت مشروطیت، باز در هر زمینه، این بازار است که پیشقدم است و هم‌راه با سایر قشرهای ملت از کارگران و کشاورزان و امثال اینها، مجاهده کرده است و مشکلات را تحمل کرده است و در پیشبرد مقاصد اسلام آنچه که توان داشته است، عمل کرده است و در این پنجاه سال سیاه که تاریخ ایران را سیاه کرد، سیاه‌تر از رژیم‌های سابق کرد، فشار بر بازار بسیار بود و بیشتر بود و از بازار آنها خیلی وحشت داشتند و لهذا یک وقت هم بنای بر این گذاشتند که این سقف‌ها را خراب کنند، از زیر این سقف‌ها خوف داشتند، لکن موفق نشدند. و در این نهضت، بازار یک حظ وافر در امور داشت از تعطیلی‌هایی که کرد، از اعتصاباتی که کرد، البته سایر قشرها هم سهیم بودند، لکن بازار هم یک قشر عظیم سهیم در این امر بود و در این جنگ هم، بازار هم در جبهه فرستاد و هم در پشت جبهه خدمت کرد. الان هم باز، بازار است که خدمت می‌کند و از اسلام عزیز و از جمهوری اسلامی نگهداری می‌کند.

همین نهضت و در همین قضایایی که همه شاهد بودید و شاهد بودیم، باز، بازار است که تعطیلات طولانی کرد و با تعطیلات طولانی و تظاهرات و اعتصابات و چیزهای دیگر از این نهضت پشتیبانی کرد. البته سایر قشرها هم همه بودند و خداوند همه را تأیید کند. این بازار است که از اول، پشتوانه احکام اسلام بوده است و حالا هم هست و انشاءالله بعدها هم خواهد بود و امیدوارم که دولت توجه عمیق خاص بکند به

بازار و آنچه که از دست او برمی‌آید به این قشر متعهد خدمت بکند. آن شناختی که من از این متصدیان امور دارم که بعضی از آنها سال‌های طولانی با آنها بوده‌ام و از نزدیک ملاقاتشان می‌کرده‌ام و بعضی دیگر هم که در طول این خدمتی که مشغول بودند با آنها آشنا شدم. ما یکی، یکی از این‌ها را، البته به طور اجمال که مزاحم شما نشوم، به شما عرض می‌کنم. شما اگر گمان بکنید که در تمام دنیا، رئیس‌جمهورها و سلاطین و امثال این‌ها، یک نفر را مثل آقای خامنه‌ای پیدا بکنید که متعهد به اسلام باشد و خدمتگزار و بنای قلبی‌اش بر این باشد که به این ملت خدمت کند، پیدا نمی‌کنید. ایشان را من سال‌های طولانی می‌شناسم و در آن زمانی که اول نهضت بود ایشان وارد بود و به اطراف برای رساندن پیام‌ها تشریف می‌بردند و بعد از این هم که این انقلاب به اوج خودش رسید، ایشان حاضر واقعه بود همه‌جا، تا آخر و حالا هم هست. یک نعمتی خدا به ما، این است که داده.

مجلس‌مان را شما ملاحظه کنید، بسیاری از آنها را من از نزدیک می‌شناسم، یعنی سابقه طولانی دارند مثل رئیس مجلس و بسیاری از آقایان دیگر، و آنها را با تعهد و تعهد به اسلام و خدمتگزاری و هر چه توان دارند، آنها را می‌شناسم و در این طول مدتی که مجلس برپاست می‌دانم که همه اینها خدمتگزارند، در بین آنها من نمی‌توانم یکی را پیدا کنم که بتوانم بگویم که این، تعهد به اسلام ندارد. البته اختلاف سلیقه، اختلاف دید، اختلاف اجتهاد در هر قشری هست، در علما هم هست، در مجتهدین هم هست، در شما آقایان هم هست که اختلاف سلیقه دارید، اختلاف دید دارید لکن مشترکند در اینکه خدمتگزارند و همه می‌خواهند خدمتگزار باشند و در بین آنها من حتی یک نفر را نمی‌توانم بگویم که این یک نفر به اسلام خیلی علاقه ندارد، همه‌شان علاقه‌مندند با اختلاف سلیقه‌ای که دارند. و شورای نگهبان، این فقهایی که در آنجا هستند تمامشان را من از نزدیک سال‌های طولانی می‌شناسم که باید بگویم اینها را من بزرگ کرده‌ام آنها هم که حالشان معلوم است. و اما دولت آنها را هم بعضی از آنها که سال‌های طولانی من با آنها آشنا بودم، بعضی از وزراء و بعضی از آنها را در این مدتی که متصدی خدمت بودند، با آنها آشنا شدم و آنها را شناختم، اینها هم همه‌شان می‌خواهند خدمت بکنند. شما گمان نکنید که در بین آنها، یکی پیدا بشود که نخواهد خدمت بکند و آنچه که توان دارند این‌ها، هم توان خودشان را انجام می‌دهند و آنقدر که قدرت دارند عمل می‌کنند. قوه قضائیه هم که معلوم است اشخاصش، من از اول آشنا بودم به بسیاریشان و الان هم اشخاص معتبری در آنجا هستند، متعهدی هستند، لکن من تفصیل دیگر نمی‌خواهم بدهم.

من می‌خواهم حالا به شما آقایان گرفتاری،

بعضی گرفتاریهای اینها را، نه همه را، بعضی گرفتاری‌هایی که دولت الان با آن مواجه هست عرض کنم تا ببینید که با این گرفتاری‌ها الان هم بسیاری از کارها را انجام داده‌اند و در سرتاسر کشور خدمت‌هایی کرده‌اند که در این پنجاه سال نشده است. این آیا سزاوار این نیست که ما تقدیر کنیم از آنها و تشکر؟ یک قضیه‌ی الان قضیه جنگ است. شما شاید بعضی‌تان بدانند که جنگ در هر روز چقدر خرج دارد، چقدر مهمات می‌خواهد، چقدر مخارج روزانه است برای جنگ. دولت هست که متکفل این امور هست و مسئول این امور هست، هر روز مواجه با یک مشکلات عظیم است. می‌خواهد که کامیون برای جنگ بفرستد راجع به خواربار که باید از اینجا به آنجا ببرند گرفتار است، بخواهد خواربار را بفرستد راجع به جنگ گرفتار است، معذلک با تمام قوا جنگ را مقدم می‌دارد. الان گرفتاری دولت به قدری است که این بودجه‌هایی که ملاحظه می‌کنید اینها نمی‌تواند کار دولت را درست کند، این ملت است که باید درست کند.

امیرالمؤمنین با این کشوری که در معرض خطر است چه می‌کرد؟ همه افراد را می‌فرستاد جنگ با فشار، اموال اشخاصی که ثروتمند بودند و اینها را می‌گرفت و می‌فرستاد و اگر نمی‌رسید عبای خودش را می‌داد، عبای من را هم می‌داد، کلاه شما را هم می‌داد برای حفظ کشور اسلام، برای حفظ نوامیس خود این مردم. شما می‌دانید که اگر خدای نخواسته صدام یک وقت دستش به تهران برسد چه خواهد کرد؟ برای شما اموال می‌گذارد؟ برای شما اعراض می‌گذارد؟ برای شما نفوس می‌گذارد؟ می‌دانید چه خواهد کرد؟ می‌دانید که خطر دارد الان؟ خطر، صدام قابل آدم نیست، اما صدام و آنهایی که پشتوانه او هستند، دولت‌هایی که پشتوانه او هستند، آنهایی که کمک می‌کنند به آنها، قدرت‌های بزرگی که اسلحه می‌دهند، قدرت‌های بعد از او که آدم می‌فرستند، تجهیزات می‌فرستند و افراد می‌فرستند، خوب، یک همچو خطری الان برای ایران هست. آیا در یک همچو خطری که همه متوجه همه است، نه متوجه یک قشری، خطر خوزستان متوجه همه جای ایران است، خطر خرمشهر و آبادان و - عرض می‌کنم که - آنجاهایی را که آنها آنوقت در تصرف داشتند و آن کردند که مغول نکرده بود در طول تاریخ، این متوجه به همه است. انصاف است که در یک همچو وقتی احتکار بشود، این ملت را در مضیقه بگذارند؟ انصاف است که در یک همچو وقتی گرانفروشی بشود که دولت به جان بیاید و نتواند درستش بکند، یا باید کمک کرد به این دولت؟ تکلیف نداریم ما که کمک می‌کنیم؟ تکلیف شرعی، این اصناف محترم، این بازاری‌های محترم، اینها می‌توانند مبارزه کنند با گرانفروشی، با اینکه اجناس را به قیمت ارزانتر بفروشند، آن مقدار که گیرشان آمده، اگر اجناس را به قیمت ارزان بفروشند، محتکرین کنار می‌روند، نمی‌توانند نگه دارند، یا محتکرین را بروند خود اصناف بروند آنجا، به آنها بگویند آقا چرا این کار را

می‌کنید در یک همچو وقتی که همه چیز ما در معرض خطر است، ما حق داریم که بنشینیم هی گله کنیم از این‌که مثلاً فلان چیز کم است، فلان چیز زیاد است؟ خوب نمی‌توانیم. مسأله بالاتر از این معنایی است که من و شما خیال می‌کنیم، مسأله، مسأله‌ی آمریکا است نه مسأله‌ی صدام. مسأله فرانسه هست، مسأله شوروی است.

خوب، ما باید، این ملت ما تا حالا مقاومت کرده و خداوند انشاءالله حفظ‌شان کند و از این به بعد هم مقاومت کرده است و می‌کند و باید هم زیادتر مقاومت کند. شما بسیاریتان یادتان هست این جنگ دوم را، ما که داخل جنگ نبودیم، طرف جنگ نبودیم و لکن وقتی که اینها ریختند به ایران و ایران هم هیچ نتوانست کاری بکند و آن ارتش شاهنشاهی و آن حرف‌هایی که رضاخان می‌گفت، معلوم شد همه‌اش پوچ بود، اینها وقتی وارد شدند، با اینکه آنها هم کاری به مردم نداشتند، همین وارد شدند، اما دیدید که ارزاق چه جور بود؟ دیدید که هیچ نانی پیدا نمی‌شد؟ دیدید برنج نبود؟ هیچ نبود، جیره‌بندی بود، آن هم با آن قیمت گران در بعضی اجناس. ما امروز در جنگ هستیم آقا، ما، شوخی نیست. مسأله جنگ شوخی نیست، خرج جنگ شوخی نیست، مقاومت در مقابل جنگ شوخی نیست، یک لشکر را یا چندین لشکر را تجهیز کردن برای مقابله، اینها یک اموری است که دولت گرفتارش هست و دارد خدمت می‌کند. ما این دولتی که خدمت می‌کند باید تقدیرش بکنیم، کمکش بکنیم. چهار نفری که توجه ندارند، یک چهار نفر دیگری هم که منافق هستند می‌آیند هی به او یک چیزی می‌گویند، به آنها یک چیزی می‌گویند، ناراحتی ایجاد می‌کنند در مردم. خدا می‌داند که با این جنگ و با این وضعی که الان برای ایران هست و آن محاصره اقتصادی که هست و آن کمک‌ها و کارشکنی‌هایی که هست و آن تبلیغات سوئی که بر ضد شما و بر ضد اسلام هست، معذلک دولت ایستاده است و دارد خدمت می‌کند، این اعجاز است. باید ما کمکش بکنیم، زیر بغلش را بگیریم تا بتواند کار بکند. باید اشکالاتی که حتماً می‌دانند، خود آنها هم می‌دانند که اشکال زیاد است، اما چه بکنند؟ بگویند که رها، هر کس هر کار می‌خواهد بکند؟ خوب، یک عده‌ای هستند که وارد می‌کنند و به قیمت‌های چندین مقابل می‌فروشند، یک عده‌ای هستند که احتکار می‌کنند، یک عده هست نمی‌کنند خوب، این بیچاره دولت چه بکند؟ جنگ را رهایش کند می‌شود؟ آوارگان را رهایش کند، می‌شود؟ مستضعفان را رها کند، می‌شود؟

وقتی اعراض نفوس مسلمین در معرض خطر است، برای همه ما واجب است که اگر به اندازه کافی ندارند آنها جمعیت، پاشیم برویم، آن که می‌تواند باید پا بشود برود، برای همه واجب است که حالایی که یک عده‌ای داوطلب شدند و بحمدالله زیاد هم هستند و رفتند تو جبهه‌ها هم الآن، الحمدلله خوب است، لکن پشت جبهه مشغول

باشند به تأیید دولت، مشغول باشند به اینکه دولتی که در هر ماه چند میلیون خرج جنگ فقط می‌کند، هر روز هر روز چند صد میلیون خرج جنگ را دارد دولت، از آن طرف هم عایدی دولت مهمش نفت بود که نفت را حالا نمی‌گذارند ما استخراج کنیم زیاد. نمی‌شود هم نفتی که مال نسل‌های آینده است همه‌اش را دربیاورند و حالا خرج کنند و چهار روز دیگر زندگی نتوانند بکنند. باقی‌اش این است که خوب مردم کمک کنند، خیرخواه‌ها کمک کنند، ما نصیحت می‌کنیم، استدعا می‌کنیم از آنها که کمک کنید به این دولتی که مشغول گرفتاریش هست و آن همه گرفتار دارد. دولت هم باید به شما کمک کند، طرفینی است قضیه، یک طرف را نباید حساب کرد. از آن طرف دولت که می‌تواند باید خدمت کند آنقدری که توان دارد باید خدمت کند به بازار و به مستمندان و به دیگران، از آن طرف هم آقایان همه باید خدمت بکنند. منتها اینکه حالا من دارم می‌گویم، به گوش یک عده زیاد اما کم‌مایه، کم‌سرمایه، به گوش آنها می‌رود، اما یک عده‌ای هم هستند که سرمایه‌های هنگفت دارند، آنها این حرف‌ها را خیلی گوش نمی‌دهند حساب آنها با خدای تبارک و تعالی است.»⁽¹⁾

434

آقای هاشمی رفسنجانی نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع، در جلسه‌ی امروز مجلس شورای اسلامی درباره‌ی شهادت 5 نفر از فرماندهان سپاه پاسداران گفت: «با درود به ارواح پاک همه‌ی شهدای راه حق، شهادت چند تن از مسئولان و فرماندهان سپاه پاسداران را در میدان نبرد به خانواده‌ی ارجمندشان و امت شهیدپرور مخصوصاً امام امت تبریک و تسلیت عرض می‌کنیم و مطمئنیم رزمندگان ما پیام شهادت و خون این عزیزان را فراموش نمی‌کنند.»

رئیس مجلس افزود: «رشادت‌های بزرگ‌مردانی که با تلاش‌هایشان قسمت اعظم کشور را از اشغال رژیم بعثی عراق درآوردند و جنگ را در آستانه‌ی پیروزی قرار دادند، ما به یاد خواهیم داشت که ارواح آن‌ها به زودی شاهد پیاده شدن پیام‌شان خواهند بود که عبارت است از کیفر دادن به مجرم متجاوز و آزادی مردم عراق از شر بعثی‌های عفلقی.»⁽²⁾

435

حجت‌الاسلام مقتدایی عضو شورای عالی قضایی که برای شرکت در سمینار مشترک حکام شرع، دادستان‌ها و مسئولان دفاتر نمایندگی امام و مسئولان سپاه منطقه‌ی 2 به اصفهان سفر کرده است، درباره‌ی دگرگونی‌های اخیر در دادگاه‌های انقلاب و محدوده‌ی وظایف این دادگاه‌ها پس از صدور فرمان 8 ماده‌یی امام خمینی گفت:

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، صص 174 - 169.

2) روزنامه‌ی کیهان، 10/11/1361، ص 2.

«به موجب تصمیمات تازه‌ی شورای عالی قضایی در مورد محدوده‌ی کار دادگاه‌ها و دادسراهای انقلاب که به تصویب رسیده دادگاه‌های انقلاب استانی می‌شود و

دادگستری نیز هر چه زودتر اسلامی می‌شود که در حال حاضر در چهار استان تکمیل شده و در پنج استان دیگر به تصویب خواهد رسید.»

وی افزود: «دادگاه‌های انقلاب فقط به پرونده‌هایی که در محدوده‌ی ضد انقلاب، توطئه علیه نظام جمهوری اسلامی و گروهک‌ها باشد، رسیدگی می‌کنند و دادگاه‌های انقلاب به حد کافی و مورد نیاز در مراکز استان‌ها ابقا شده و بقیه‌ی شعب آن در شهرستان‌های تابعه تعطیل می‌شوند.»

G519

حجت‌الاسلام محلاتی نماینده‌ی امام در سپاه نیز درباره‌ی تأثیر فرمان 8 ماده‌یی امام در سپاه و اقدامات این نهاد برای اجرای آن گفت:

«به دنبال انتشار فرمان امام، از سراسر سپاه مکرر سؤال می‌کردند تکلیف شرعی ما چه هست و شبهه می‌کردند در بعضی از وظایف قانونی خودشان و بلافاصله فرمان امام را توضیح دادیم و 41 مورد بیان شد راجع به تخلفاتی که احیاناً گزارش می‌شد و برای پیاده کردن فرمان امام این 41 مورد به آن‌ها ابلاغ شد و برای توضیح فرمان امام و پیاده شدن آن در سپاه، فرماندهان سپاه سراسر کشور در تهران، سمیناری تشکیل دادند و برای اجرای فرمان امام از طرفی چون لازم بود که برای اجرای دقیق فرمان امام هماهنگی لازم با دستگاه قضایی انجام گیرد و رسیدگی به تخلفات سپاه از وظایف دستگاه قضایی است و از طرف دیگر در خود سپاه به عنوان ضابط قوه‌ی قضایی لازم بود هماهنگی کامل به وجود بیاید و پیام امام توجیه و هماهنگ شود که برای این هماهنگی جلسات و سمینارهایی در مناطق مختلف تشکیل شد و در اصفهان منطقه‌ی 2 سپاه نیز برای روشن شدن فرمان امام و انجام هماهنگی‌های لازم سمیناری با شرکت مسئولین دفاتر نمایندگی امام در منطقه، تعداد زیادی از حکام شرع، دادستان‌ها و مسئولین سپاه، مسئولین اطلاعات سپاه، بسیاری از برادران مسئول دیگر و عده‌یی از ائمه‌ی جمعه برگزار شد.»

وی در ادامه افزود: «بعد از فرمان تاریخی امام امت تا این لحظه گزارشی در مورد تخلف از فرمان امام از سپاه دریافت نشده و با این‌که اکثر شکایات از سپاه به این دفتر فرستاده می‌شد، ولی پس از صدور فرمان امام هیچ شکایتی به عنوان تخلف از فرمان امام نرسیده است و ان‌شاءالله شکایتی هم دریافت نکنیم.»⁽¹⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 10/11/1361، ص 2.

436

خبرگزاری یونایتدپرس از اقدام سیاسی - اقتصادی عربستان سعودی برای افتتاح یک خط لوله‌ی انتقال نفت خبر داد.

به گزارش این خبرگزاری، فهد شاه سعودی یک خط لوله‌ی انتقال نفت را که چاه‌های نفتی استان‌های شرقی عربستان را به بندر ینبوع در بحر احمر متصل می‌سازد، افتتاح کرد. از طریق این خط لوله‌ی 1200 کیلومتری روزانه امکان انتقال حدود 4/1 میلیون بشکه نفت به بندر ینبوع فراهم شده است.

همچنین این خط لوله قادر است با ظرفیت کامل، روزانه تا 5/8 میلیون بشکه نفت را منتقل کند. ترمینال این خط لوله 11 مخزن نگه‌داری نفت هر یک به ظرفیت یک میلیون بشکه را دارد. یونایتدپرس افزود:

خط لوله‌ی یاد‌شده دارای اهمیت استراتژیکی می‌باشد و از اهمیت تنگه‌ی استراتژیک هرمز در خلیج فارس تا حدی می‌کاهد.⁽¹⁾احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان، در مراسم افتتاح این پروژه‌ی 6/1 میلیارد دلاری، آن را از این نظر که از تنگه‌ی هرمز دور است دارای "اهمیتی عظیم" برای پادشاهی سعودی و جهان دانست.⁽²⁾در این حال، یک منبع موثق سیاسی در امارات ظرفیت واقعی این خط لوله را 500 هزار بشکه در روز عنوان و اعلام کرد: این خط لوله بیش‌تر جنبه‌ی سیاسی دارد و از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نیست⁽³⁾

437

به دنبال دیدار اخیر جرج براون وزیر خارجه‌ی پیشین انگلیس از عراق و ملاقات با مسئولان سیاسی این کشور، خبرگزاری سوریه این دیدار را سرآغاز تحول فوری و بزرگ در جهت نجات حکومت عراق از بحران به وجود آمده در جنگ، خواند.

خبرگزاری سوریه در مقاله‌یی به سوابق دیدارهای جرج براون از عراق و تأثیرات شایان توجه و درخور تأمل بعدی این دیدارها اشاره کرده است:

«ناظران دیپلماتیک در بغداد حدوث تحولات فوری و بزرگ در جهت نجات رژیم عراق از بحرانی که بر اثر جنگ بر علیه انقلاب اسلامی ایران بدان مبتلا گشته است را پیش‌بینی می‌کنند.

این ناظران در پیش‌بینی‌های خود به دیدارهای سابق جرج براون وزیر خارجه‌ی پیشین انگلستان در بغداد با صدام استناد می‌کنند. علی‌رغم این‌که رسانه‌های گروهی رژیم عراق سعی دارند این‌گونه دیدارها را به عنوان یک دیدار بازرگانی جلوه دهند، براون از آغاز دهه‌ی هفتاد هرگاه که رژیم عراق با بحرانی رو به رو بوده است، با دست‌پخت جدیدی برای نجات آن رژیم وارد بغداد شده است.

1) سند شماره 213691 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرها و نظرها (اطلاعاتی - سیاسی - خارجی)، دفتر مطالعات و پژوهش‌های وزارت امور خارجه، شماره 363، 12/11/1361، ص 2.

2) مأخذ 1، بخش اول، ص آخر، تهران، گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی.

3) مأخذ 12.

این منابع یادآور شدند که جرج براون در اواخر دهه‌ی 60، هنگامی‌که وزیر خارجه (از

حزب کارگر) انگلیس بود، طرحی را تهیه کرد که بر اثر آن انگلیس از منطقه‌ی شرق کانال سوئز و منطقه‌ی خلیج خارج شد و خود نیز برقرارکننده‌ی طرح مثلث مشترک‌المنافعی است که در آن محمدرضا شاه پهلوی، شاه حسین و صدام حسین شرکت داشتند.

دیپلمات‌ها برای نشان دادن فعالیت‌های براون برای نجات رژیم صدام که طی ملاقات‌های کاملاً محرمانه با صدام حسین و طارق عزیز انجام می‌شده است، مثال‌هایی ارائه می‌دهند که از آن جمله است:

در بهار سال 1970، دیدار براون از بغداد منجر به صدور بیانیه‌ی 11 مارس برای حل مسئله‌ی کردهای عراق شد، در همین دیدار نقش رژیم عراق هنگام بروز کشتار سپتامبر (سیاه) در همان سال مشخص گردید.

دیدار بعدی براون از بغداد در تابستان 1972، انجام گرفت و منجر به واگذاری تولید نفت عراق از سوی شرکت‌های نفتی به اداره‌ی محلی شد که آن را ملی شدن نفت نامیدند.

این دیپلمات‌ها همچنین اضافه می‌کنند که دستور کار جلسه‌ی ملاقات شاه معدوم با صدام حسین که منجر به امضای قرارداد امنیتی 1975 شد توسط جرج براون تهیه شده بود.

در پی پیروزی انقلاب اسلامی و اخراج امپراتور پهلوی از تهران، جرج براون در مارس سال 1979 مجدداً برای یک دیدار محرمانه به بغداد بازگشت. وی در جلسات محرمانه‌ی خود با رئیس رژیم عراق که بخش‌هایی از آن توسط غنانم عبدالجلیل مدیر دفتر وی افشا شد (نام‌برده بعداً اعدام شد) دعوت به بازگشت قرارداد لایار که پیش از امضای قرارداد ارض‌روم دوم در سال 1947 از سوی انگلیس به دولت عثمانی داده شد، کرد تا این قرارداد پایه‌یی برای امضای قرارداد جدید در مقابل اعلام لغو قرارداد الجزیره توسط صدام باشد، به نحوی که با یک حمله‌ی غافل‌گیرانه و سریع علیه تاسیسات نفتی ایران، مقدمات آن فراهم شود. ناظران ابراز عقیده می‌کنند که این دیدار از خطرناک‌ترین دیدارهای براون از بغداد به شمار می‌رود، چراکه منجر به برکناری یا استعفای احمد حسن البکر و یکه‌تازی صدام در حکومت و اعدام تعدادی از اعضای فرماندهی و خروج از منشور وحدت با سوریه و نیز اعلام جنگ علیه انقلاب اسلامی ایران شد.

طی جنگ صدام علیه انقلاب اسلامی ایران، جرج براون سه بار از بغداد دیدار کرد و دیدار کنونی براون چهارمین دیدار در سلسله دیدارهای مکرر وی به شمار می‌رود و به علت این‌که دیدار اخیرش با حضور شاه حسین دومین ضلع طرح براون، صورت گرفت، انتظار می‌رود نتایج خطرناکی در بر داشته باشد.

ناظران سؤال می‌کنند که آیا در پس این دیدار تغییر مهره‌ها در رژیم صدام یا سپتامبر سیاه جدید یا طرحی به جای مثلث مشترک‌المنافع که فرزندان عراق با خون‌ها و

ثروت‌های قومی خود بهای آن را برای طرح‌های فراوان دادند، نهفته است؟

نتایج دیدار اخیر براون از بغداد، ممکن است یک حالت انتظار شدیدی در برداشته باشد و شاید نتایج آن پیش از تسلط نیروهای انقلابی بر حکومت بغداد و پایان دادن به دوران خون‌خواری ظاهر نشود و در این هنگام نه طرح انگلیس و مشاورت‌های جدید می‌تواند رژیم عراق را نجات دهد و نه وام‌های کلان.»⁽¹⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 317، 11/11/1361، صص 3 و 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/11/1361.

روزشمار جنگ دوشنبه 11 بهمن 1361 16 ربیع‌الثانی 1403 31 ژانویه 1983

438

گزارش فرماندهان سپاه از هوشیاری دشمن در منطقه‌ی فکه تا چزابه و بررسی سازمان رزم سپاه پاسداران⁽¹⁾موضوعاتی بودند که امروز در دو جلسه‌ی جداگانه در محل قرارگاه خاتم(ص) به آن‌ها پرداخته شد.

تغییرات ایجاد‌شده در عقبه‌ی منطقه‌ی خودی، افزایش تردد نیروها و اطلاعاتی که عراق از طریق منابع گوناگون (از جمله عکس‌برداری منظم هوایی، دیدبانی و فرستادن گشتی رزمی و استقرار کمین) در منطقه‌ی فکه تا چزابه به دست آورده بود، موجب افزایش هوشیاری دشمن به فعالیت‌های نیروهای ایرانی گردید. گزارش تعدادی از فرماندهان سپاه در جلسه‌ی بعد از ظهر امروز که در محل قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) واقع در ارتفاعات برغازه تشکیل شده بود، گویای افزایش هوشیاری دشمن است.

احمد کاظمی در این باره گفت:

«تجمع نیرو در منطقه زیاد است و هواپیماهای دشمن هدف‌ها را خوب می‌زنند. بمب‌باران‌های هواپیماهای عراقی که از حدود ساعت 10:15 صبح شروع شده، هنوز (حدود ساعت 15:40) ادامه دارد.

ضمن آن‌که دشمن پل جدیدی روی کانال (غرب خط مرزی) زده و به شرق کانال آمده و نیرویی در حد 2 گردان در آن‌جا مستقر کرده است. همچنین تپه‌های رملی اطراف صفریه را گرفته [است]. رفت و آمد دشمن روی جاده‌ی آسفالت مرزی زیاد شده است. تلفات امروز ما [بر اثر بمب‌باران‌های عراق] یک شهید و 16 مجروح بود. عراق توجه زیادی به اطراف صفریه دارد، لذا ما گفتیم بچه‌ها بروند در محور جاده‌ی آسفالت چزابه تظاهر به شناسایی و تک کنند.»

1) درباره‌ی سازمان رزم سپاه پاسداران در ضمن گزارش مطالبی درج شده است.

محمدابراهیم همت نیز در مورد هوشیاری و فعالیت هوایی دشمن گفت: «هواپیماهای [عراقی] [جنگل] امقر، چاه بیت راشد را خوب می‌زنند، سمت راست [معبر] خال را سیم‌خاردار کشیده و اطراف [پاسگاه‌های] رشیده و طاوسیه [عراق] تانک آورده و تقویت کرده است.»⁽¹⁾

هنگام برگزاری جلسه هواپیماهای عراقی اطراف قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) را بمب‌باران کردند به همین دلیل حاضران در جلسه، محل جلسه را - که داخل کانکس بود - ترک کرده و برای ادامه‌ی جلسه به سنگر فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) که به تازگی احداث شده بود، رفتند.

همچنین به نوشته‌ی راوی قرارگاه خاتم(ص)، تعدادی از نیروهای لشکر14 امام حسین(ع) که برای رزم شبانه رفته بودند، در اطراف بلندی‌های فوقی روی مین رفتند که بر اثر انفجار آن، 9 نفر شهید و 26 نفر مجروح شدند.⁽²⁾

ساعت 8:30 بامداد، جلسه‌ی دیگری با حضور محسن رضایی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری و احمد غلامپور در محل قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) واقع در ارتفاعات برغازه در منطقه‌ی عمومی فکه برگزار شد. در این جلسه که برای بررسی "سازمان رزم سپاه پاسداران" تشکیل شده بود، پس از طرح و بررسی دیدگاه‌ها و پیشنهادهای حاضران، مقرر شد در برخی رده‌های سازمانی نیروی زمینی سپاه با هدف تقویت یگان دریایی سپاه، تعدیل نیرو شود و سپاه11 قدر، سپاه3 صاحب‌الزمان(عج) و سپاه7 حدید با عنوان جدید قوای نجف، قوای کربلا و قوای قدس، یگان‌های سپاه را برای اجرای مأموریت تحت امر داشته باشند.⁽³⁾

439

شهرهای ایلام و آبادان امروز هدف حملات ارتش عراق قرار گرفتند. اخبار ارسالی از واحد اطلاعات سپاه خوزستان حاکی از هم‌کاری نظامی کویت با عراق است.

هواپیماهای عراقی 5 بار شهر ایلام را بمب‌باران کردند که تنها موجب وارد آمدن خسارت‌های مادی شد. شهر آبادان نیز امروز زیر آتش توپ‌های عراقی قرار داشت که بر اثر این حملات به چند منزل مسکونی و یک مغازه آسیب‌های شدیدی وارد شد.⁽⁴⁾

سپاه خوزستان امروز خبری را به ستاد مرکزی سپاه ارسال کرده است که نشان‌دهنده‌ی هم‌کاری نظامی دولت کویت با عراق است، بر اساس این خبر، یک

1) امقر، بیت راشد و خال مناطق مرزی حد فاصل فکه - چزابه می‌باشند و پاسگاه‌های مرزی رشیده و طاوسیه‌ی عراق در این منطقه قرار دارند.

2) سند شماره 161/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 9/11/1361 تا 17/11/1361، صص 6 و 10.

3) سند شماره 161/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (تقی رضوانی)، 17/10/1361 تا 14/11/1361، ص 17.

4) روزنامه‌ی کیهان، 12/11/1361، ص 18، گزارشی از باختران به نقل از ستاد عملیات غرب کشور گزارشی از ایلام، اهواز و آبادان؛ و - سند شماره 64573 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی مرکز 7 به قبا - ک، 13/11/1361، سند تک‌برگی.

یدک‌کش عراقی مسلح به ضد هوایی که پرسنل آن لباس نظامی کویت را پوشیده‌اند و پرچم کشور کویت در آن برافراشته است، در اطراف جزیره‌ی بوبیان و خور عبدالله گشت‌زنی می‌کنند.⁽¹⁾

440

امروز شماری از نیروهای داوطلب از شهرهای مختلف کشور عازم جبهه‌های جنگ شدند. همچنین فهرستی از کمک‌های نقدی و غیر نقدی مردم فارس و کرمان به رزمندگان منتشر شد.

روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی اعزام نیروهای داوطلب به مناطق جنگی گزارش داد:

«40 تن از رزم‌جویان بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ساری در میان بدرقه‌ی پرشور انبوه مردم این شهر به یاری رزمندگان غیور اسلام در جبهه‌ها شتافتند.

حدود 600 تن از برادران عضو بسیج سپاه پاسداران منطقه 5 و شهرستان‌های تبریز، خوی، ماکو، سلماس و بخش‌های آذرشهر و بستان‌آباد، با قطار از تبریز به جبهه‌های نبرد عزیمت کردند.

21 نفر از کشاورزان متعهد به هم‌راه 10 نفر از ایثارگران جهاد سازندگی سمنان، شهردار و یکی از مسئولین این شهرستان از محل جهاد سازندگی عازم مناطق جنگی شدند.

20 تن از برادران سرباز هنگ ژاندارمری شهرکرد، داوطلبانه جهت کمک به رزمندگان اسلام به غرب کشور عزیمت کردند.

گروهی از اعضای بسیج سپاه پاسداران شهرستان‌های همدان و نهاوند به جبهه‌ها رفتند.

یک گروه از برادران بسیج سپاه پاسداران خنج و پایگاه‌های مقاومت جهره لاغر و کورده استان فارس به هم‌راه 3 کامیون حامل هدایای مردم خنج به جبهه‌ها اعزام شدند.

گروهی از برادران عضو بسیج سپاه پاسداران شهرهای اردبیل، گرمی، خلخال و پارس‌آباد مغان پس از طی دوره‌های نظامی و عقیدتی در میان بدرقه‌ی پرشور مردم اردبیل به جبهه‌ها رفتند. گروه‌های دیگری از اعضای بسیج ضیاءآباد و تاکستان قزوین به جبهه عزیمت کردند. گروهی از جوانان عشایر استان کهکیلویه و بویراحمد در میان بدرقه‌ی گرم مردم یاسوج به جبهه رفتند.

همچنین یک گروه از جهادگران جهاد سازندگی دهدشت جهت یاری رساندن به رزمندگان اسلام به مناطق جنگی عزیمت کردند.

از سوی ستاد پشتیبانی جبهه‌های جنگ مستقر در جهاد سازندگی قاین، 17 دستگاه کامیون کمپرسی با نیروی انسانی لازم به جبهه‌ها فرستاده شد.

گروهی از رزمندگان بسیج سپاه پاسداران شهرهای تنکابن، رامسر و عباس‌آباد در میان بدرقه‌ی گرم مردم شهرهای یادشده، راهی رزمگاه دلاوران اسلام شدند.

1) سند شماره 18101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، ستاد مرکزی سپاه (طرح و برنامه عملیات)، 11/11/1361، ص 7.

گروه کثیری از برادران ایثارگر بسیج سپاه پاسداران ساوه که قبلاً نیز در جبهه‌های

نبرد حضور داشتند مجدداً از مقر ستاد بسیج سپاه پاسداران این شهرستان به سوی جبهه‌ها شتافتند.»⁽¹⁾

مردم شهرستان‌های فسا و لامرد از استان فارس و شهرستان راین استان کرمان به منظور کمک به جبهه‌های جنگ هدایای نقدی و غیر نقدی خود را به این مناطق ارسال کردند. تنوع اجناس اهدایی و صنوف متعدد اهداکنندگان نشانه‌ی هم‌بستگی و رغبت تمام و کمال مردم برای حمایت از رزمندگان اسلام است. گفتنی است که برخی از این اقلام همچون صابون، قند، شکر، کپسول گاز و... از کالاهایی است که جیره‌بندی است و مردم با صرفه‌جویی در مصارف شخصی خود این اجناس را برای کمک به نیروهای رزمنده به خطوط مقدم ارسال می‌کنند، روزنامه‌ی اطلاعات نوشته است:

«کمیته‌ی امداد امام خمینی شهرستان فسا قسمت دیگری از کمک‌های مردم مسلمان و متعهد فسا به جبهه‌های جنگ را بدین شرح اعلام کرد:

10 هزار کیلو آرد، 9 هزار کیلو نمک، 2500 کیلو خرما، 10 عدد کپسول 50 کیلویی گاز، 4 دستگاه اجاق گاز، 85 عدد اورکت، هزار کیلو شیرینی، 2730 کیلو پرتقال، 16 تن انار، 8 کارتن دارو، 400 کیلو مربا، 200 کیلو نبات، 500 بطری آبلیمو، 700 عدد کمپوت، 50 عدد حشره‌کش، 100 عدد باطری، 500 کیلو قند، 150 کیلو رب انار، 8 هزار عدد پاکت نامه، 500 دست لباس گرم، هزار قالب صابون، 400 کیلو خشکبار، 15 کارتن بیسکویت، 80 رأس گوسفند، 500 کیلو برنج و حبوب، 2 هزار عدد گونی، وسایل متفرقه به ارزش 150000 ریال و وسایل لوله‌کشی [معادل]70000 ریال.

همچنین به دنبال کمک‌های ایثارگرانه‌ی مردم همیشه در صحنه‌ی لامرد به جبهه‌های جنگ، از سوی دانش‌آموزان دبستان قطب‌الدین مبلغ 26710 ریال وجه نقد و دبستان شهید آراسته‌ی رکن‌آباد مبلغ 2000 ریال وجه نقد جهت کمک به جبهه‌های جنگ تحویل امور تربیتی آموزش و پرورش بخش لامرد شد.

از سوی دانش‌آموزان مدارس حوزه‌ی علامردشت نیز کمک‌هایی جهت جبهه‌های نبرد حق علیه باطل اختصاص یافت. این کمک‌ها بدین شرح می‌باشد:

دانش‌آموزان دبستان کنک علامردشت مبلغ 14480 ریال وجه نقد و یک گوشواره و دو عدد النگوی نقره؛ دبستان چهار طاق 4000 ریال وجه نقد؛ دبستان قلعه سهراب مبلغ 17030 ریال وجه نقد؛ یک عدد النگوی نقره و دو جفت گوشواره و مقداری چای؛ دبستان علایی مبلغ 9000 ریال وجه نقد؛ دبستان قلعه محمد علیا مبلغ 5570 ریال وجه نقد؛ دبستان تمرویه مبلغ 3620 ریال وجه نقد؛ دبستان گرازی مبلغ 5500 ریال وجه نقد؛ دبستان روگیر حسنی مبلغ 4000 ریال وجه نقد؛ دبستان رویگر محمدتقی مبلغ 6050

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 11/11/1361، ص 4.

ریال وجه نقد؛ دبستان روگیرتاج امیری مبلغ 8300 ریال وجه نقد؛ دبستان کمالی مبلغ

14300 ریال وجه نقد؛ دبستان پسرانه چاه‌کوری مبلغ 10100 ریال وجه نقد؛ دبستان دخترانه چاه‌کوری مبلغ 5000 ریال وجه نقد؛ دبستان شهید باقری دهنو مبلغ 3105 ریال وجه نقد؛ دبستان غیب‌اللهی مبلغ 7300 ریال وجه نقد؛ دبستان واحد جنوب مبلغ 10000 ریال وجه نقد؛ دبستان واحد شمال مبلغ 6350 ریال؛ یک جفت حلقه‌ی طلا و تعدادی لباس و صابون؛ دبستان بعثت علامردشت مبلغ 11000 ریال وجه نقد؛ دبستان شهید عباس احمدی کهنویه مبلغ 15250 ریال وجه نقد؛ دبستان دخترانه کهنویه مبلغ 4450 ریال وجه نقد دبستان ابوحنا مبلغ 2740 ریال وجه نقد؛ دبستان گهلویه مبلغ 1400 ریال وجه نقد؛ مدرسه‌ی راهنمایی امام سجاد(ع) چاه عینی مبلغ 6780 ریال وجه نقد؛ مدرسه‌ی راهنمایی دختران چاه‌عینی مبلغ 2300 ریال وجه نقد و شرکت‌کنندگان در نماز وحدت در منطقه‌ی چاه عینی مبلغ 14125 ریال وجه نقد.

مردم مسلمان و متعهد راین (استان کرمان) بار دیگر با کمک‌های بی‌دریغ خود به جبهه‌های جنگ؛ حضور خود را در صحنه اعلام کردند. این کمک‌ها به شرح زیر می‌باشد:

مبلغ 150 هزار ریال وجه نقد، 300 کیلو گندم، 25 کیلو گل ختمی، 3500 جفت کفش، 6 کارتن مایع ظرفشویی، 4 کارتن شامپو، 9 کارتن خرما، مقداری مربا، گردو و پسته، تعدادی صابون، 220 کیلو پرهلو، 120 کیلو تورشاله، 70 کیلو برنج، 10 کارتن نان خشک، 200 کیلو سیب‌زمینی، 150 کیلو پیاز و 20 کارتن کمپوت. همچنین از سوی اهالی روستای گزک مبلغ 5600 ریال وجه نقد، 1500 کیلو گندم و مقداری نان خشک، روستای گروه مبلغ 33350 ریال وجه نقد، 360 کیلو گندم و 75 کیلو سیب‌زمینی، روستای عنبر و تک مبلغ 5200 ریال وجه نقد و 180 کیلو گندم، روستای ده‌میرزا 366 کیلو گندم و روستای ملک 10 کیسه آرد و 45 کیلو سیب‌زمینی جهت جبهه‌های جنگ تحمیلی اختصاص یافت.»⁽¹⁾

441

افراد مسلح غیر قانونی امروز نیز در مناطق مختلف کشور دست به اقداماتی زدند. همچنین برخی گزارش‌ها حاکی از ارسال اسلحه از جانب عراق برای نیروهای سازمان مجاهدین خلق است.

در پی حمله ی افراد مسلح غیر قانونی به نیروهای جندالله در محور کامیاران، امروز نیروهای جندالله سنندج محور کامیاران - سنندج را پاک‌سازی کردند. در این عملیات 6 تن از نیروهای مسلح غیر قانونی کشته شدند.⁽²⁾

در مهاباد نیروهای مسلح غیر قانونی به پایگاه شهید عابدی در 12 کیلومتری جنوب

1) همان، ص 9.

2) دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، نشریه‌ی بولتن ویژه مناطق کردنشین غرب کشور، شماره 81، 17/11/1361، ص 1، محور کامیاران - سنندج؛ و - سند شماره 64614 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 13/11/1361، ص 1.

غرب این شهر حمله کردند که با هوشیاری نیروهای خودی مهاجمان با دادن 6

کشته و تعدادی مجروح مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این حادثه یک تن از نیروهای خودی شهید شد⁽¹⁾

3. در روستای باغمان از توابع مریوان، نیروهای مسلح غیر قانونی یک نفر از اهالی این روستا را که عضو بسیج بود، در مقابل منزلش به رگبار بسته و به شهادت رساندند.⁽²⁾

در منطقه‌ی سرو در شمال غربی ارومیه یکی از نیروهای خودی بر اثر برخورد با مین و انفجار آن زخمی شد.⁽³⁾

همچنین بر اساس گزارش مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه در منطقه‌ی کهریز در شمال ارومیه، افراد سازمان مجاهدین خلق که در برخی روستاهای پاک‌سازی‌نشده‌ی این منطقه حضور دارند، به تازگی تعدادی اسلحه و مهمات دریافت کردند که از طرف دولت عراق و به کمک قاچاقچیان اسلحه فراهم شده است⁽⁴⁾

11/11/1361، سند تک‌برگی.

دو تن از چته‌های حزب دمکرات به هم‌راه 2 قبضه اسلحه خود را به سپاه مریوان معرفی و درخواست امان نامه کردند.⁽⁵⁾

442

با تلاش نیروهای خودی، شماری از افراد سازمان مجاهدین خلق و سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) دست‌گیر شدند.

به گزارش سپاه منطقه‌ی 4 کشوری (استان‌های خراسان و سمنان)، نیروهای سپاه این منطقه در عملیاتی چند تن از وابستگان به سازمان مجاهدین خلق از جمله 2 نفر نفوذی در ارگان‌های نظامی را دست‌گیر کرده‌اند. از این افراد 4 بمب دست‌ساز و مقداری وسایل ساخت بمب نیز به دست آمده است.⁽⁶⁾

همچنین روابط عمومی ستاد مرکزی کمیته‌ی انقلاب اسلامی اعلام کرد که در طول 2 ماه گذشته نیروهای این نهاد موفق شده‌اند 70 تن از وابستگان به سازمان مجاهدین خلق و سازمان کمونیستی چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) را که مشی مبارزه‌ی مسلحانه را در پیش گرفته‌اند، دست‌گیر کنند که تعداد فراوانی اسلحه و مهمات، اسناد و مدارک درون گروهی، وسایل چاپ و تکثیر و... از آن‌ها به دست آمده است.

مسئول تشکیلات سازمان چریک‌های فدایی خلق در شهرهای ساری و قائم‌شهر و طراح سرقت‌های مسلحانه‌ی این دو شهر، عامل چندین سرقت مسلحانه از بانک و چندین اتومبیل، مسئول چاپ و پخش سازمان چریک‌های فدایی خلق در استان‌های آذربایجان شرقی، گیلان، مازندران و سیستان و بلوچستان از جمله دست‌گیرشدگان هستند.⁽⁷⁾

در ایلام نیز فردی به جرم جاسوسی برای عراق، مین‌گذاری در جاده‌های نظامی و

1) سند شماره 64513 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 12/11/1361، ص 2؛ و - مأخذ 7، بخش اول، سقز؛ و - سند شماره 341062 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، 12/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 346985 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی تیپ3 مریوان (رکن2)، 16/11/1361، سند تک‌برگی.

3) مأخذ 7، بخش اول، آذربایجان غربی.

4) سند شماره 64445 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی ستاد مرکزی به ستاد منطقه11 قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)،

5) مأخذ 4، ص 3.

6) سند شماره 66824 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار هفتگی، از ستاد مرکزی 4 فرماندهی به ستاد مرکزی، 17/11/1361، ص 1.

7) روزنامه‌ی کیهان، 11/11/1361، ص 2، به نقل از روابط عمومی ستاد مرکزی کمیته انقلاب اسلامی.

حمله به مردم دهلران به اعدام محکوم شد و حکم در حضور هزاران تن از مردم شهر

به اجرا درآمد.⁽¹⁾

443

سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه‌یی اختصاصی با روزنامه‌ی کیهان در خصوص موضوعاتی چون شهادت چند تن از فرماندهان سپاه، رفت و آمدهای سیاسی در منطقه، تسلیح کشورهای مرتجع منطقه، اقدام فرانسه به تحویل سلاح استراتژیک به عراق، اعزام گردان‌های قدس به مناطق جنگی و تغییر در جبهه‌ها، روحیه‌ی رزمندگان و آینده‌ی جنگ سخن گفت.

G529

وی درباره‌ی شهادت 5 تن از فرماندهان سپاه گفت:

«برادران عزیزی که شهید شدند به خصوص از برادر بقائی و برادر باقری باید به عنوان سرداران فوق‌العاده‌ی اسلام نام برد و نیز برادران با ارزش دیگری که در کنار ایشان شهید شدند. آن‌ها برای ما خیلی با ارزش و گران‌قدر و منشأ خدمات زیادی بودند، ولی این برای اولین‌بار نیست که جبهه‌های ما چنین چهره‌های بزرگی را از دست می‌دهد و چون سابقه و خاطره‌ی از دست دادن چهره‌های بزرگ همیشه دورنمای یک برکت عظیم‌تری را در جبهه‌ها به وجود آورده ما این بار هم این طور احساس می‌کنیم و جبهه‌ی ما بحمدلله در یک تشکل فوق‌العاده است. و درست است که کمبود آن عزیزان احساس می‌شود، ولی آنچه که آن‌ها بر جای گذاشتند و خط مشی که امروز رزمندگان ما دارند به هیچ وجه نه‌تنها کوچک‌ترین خللی در آن به وجود نمی‌آید، بلکه ان‌شاءالله ما فکر می‌کنیم خیلی هم قوی‌تر خواهد شد. چون با خون این عزیزان خروش و آمادگی بیش‌تری در رزمندگان برای مبارزه با دشمنان اسلام پیدا خواهد شد.»

وی در مورد رفت و آمدهای سیاسی در منطقه و آینده‌ی جنگ و صدام گفت:

«این رفت و آمدهای سیاسی در منطقه، نشانه‌ی آگاهی بسیار کوچکی است که دشمنان اسلام، ابرقدرت‌های جهانی و دستیاران‌شان نسبت به عظمت انقلاب اسلامی پیدا کرده‌اند. این‌ها به اصطلاح خودشان یک حرکت دوراندیشانه می‌کنند برای این‌که سدی در مقابل حرکت انقلاب اسلامی و آن القایی که از این حرکت در بین ملت‌های منطقه به وجود آمده ایجاد کنند، ولی نمی‌دانند که دست خدا به هم‌راه این حرکت است.»

وی در تبیین آینده‌ی منطقه با توجه به شتاب فراوان

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 318، 12/11/1361، ص 3، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/11/1361.

فرانسه و ابرقدرت‌ها در تسلیح کشورهای مرتجع منطقه، گفت:

«صدام به عنوان نمونه‌یی از دست‌نشاندگان این ابرقدرت‌های کاذب هست، اگر امروز جان صدام به آخر برسد دل این ابرقدرت‌ها برای صدام نمی‌سوزد، بلکه برای صدام نوعی می‌سوزد که اگر حکومتش متزلزل و ان‌شاءالله سرنگون شود، این حرکت تزلزل و سرنگونی دولت‌های بیگانه با ملت خویش را کاملاً ایجاد و در پی خواهد داشت.

امروز صدام را می‌خواهند به زور سلاح‌های استراتژیکی حفظ کنند و سرپا نگه‌دارند و می‌خواهند با دادن این همه اسلحه و امکانات و موشک‌های دوربرد و هواپیماهای مدرن به صدام جان بدهند.»

وی در پاسخ به این سؤال که با اعزام گردان‌های قدس چه تغییری در جبهه‌ها به وجود خواهد آمد، گفت: «تشکیل یگان‌های احتیاط قدس در ارتش جمهوری اسلامی یک تحولی بود متناسب با روحیه‌ی انقلاب و تکامل رزمندگان در جبهه‌های جنگ و متناسب با روحیه‌ی ملت رزمنده‌ی ما و تحولی که قوانین و مقررات سابق را که بسیار خشک برای نیروهای احتیاط ارتش تدوین کرده بودند، کاملاً عوض کرد. و به این ترتیب ما در مجموع، ارتش جمهوری اسلامی را به عنوان یک نهاد رسمی شناخته شده در قانون اساسی حکومت جمهوری اسلامی ایران و به عنوان یک ارگانی که از همان ابتدای انقلاب مورد تأیید و عنایت امام بود و امروز ملت رزمنده‌ی ما با آن روح انقلابی خود و ارتباطی که با ارتش پیدا کرده آن را توان بخشیده است و این امید را به ما داده که ما بیش‌تر به مردم وصل باشیم و روز به روز که این گردان‌ها بیش‌تر شکل می‌گیرند، ما احساس می‌کنیم روح مردمی شدن و اعتقاد در ارتشی‌ها بیش‌تر می‌شود و این همان است که انتظار می‌رفت.⁽¹⁾

444

آقای هاشمی رفسنجانی در جمع اعضای شورای هماهنگی اقلیت‌های دینی درباره‌ی ناسازگاری کشورهای غربی با جمهوری اسلامی گفت: «چرا کشورهایی که از تروریست‌ها حمایت می‌کنند در دوران طولانی مبارزه با شاه از ما حمایت نکردند و چرا در فرانسه برای امام محدودیت ایجاد کرده بودند و می‌خواستند امام را از فرانسه اخراج کنند.»

وی در ادامه افزود:

«دشمنان انقلاب تروریسم را تقویت می‌کنند که اگر با آن مبارزه کردیم ما را محکوم می‌کنند جنگ را به ما تحمیل می‌کنند و اگر از حق‌مان دفاع کنیم ما را متهم به جنگ‌طلبی می‌کنند و در مقابل امکانات مالی و تبلیغاتی دشمنان انقلاب، وظیفه‌ی بسیار سنگین و کار بسیار دشواری بر عهده‌ی ما است و ما وقتی اتکا به خدا داریم، می‌دانیم

1) مأخذ 14، قم.

که چه بکنیم و اگر مسائل و مشکلات بیش‌تر از این هم بود، مقاومت می‌کردیم.»⁽¹⁾

445

مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر در سخنانی با ابراز تأسف از شهادت 5 تن از فرماندهان سپاه پاسداران گفت:

«در انقلاب اسلامی ما به مرور حالت‌هایی پدید می‌آید که اتفاقات و تصمیمات، ارتباط خودشان را با افراد کم می‌کنند و سرنوشت انقلاب ما که یک انقلاب الهی است، به حرکت‌های عمومی بستگی پیدا کرده و این برادرانی که اخیراً به شهادت رسیدند از چهره‌های اصیل نهاد انقلابی بودند.» نخست‌وزیر افزود: «من حسن باقری را از قبل می‌شناختم، فقدان این برادران برای سپاهیان ما بسیار بزرگ است، اصولاً سپاه یک نهاد فعال است و نیروهای مردمی در آن موج می‌زند. این نوع شهادت‌ها باعث قوت بیش‌تر و اراده‌ی محکم‌تر و تصمیم قاطع‌تر می‌شود و در سرنوشت جنگ اثری نخواهد داشت.»

آقای موسوی همچنین در خصوص کمبود و نامناسب بودن شیوه‌ی توزیع نفت و مواد سوختی اعلام کرد: «خدمات برادران مسئول وزارت نفت نشان‌دهنده‌ی میل آن‌ها به رفاه و آسایش مردم است. اطلاعات دقیقی از رنج برادران و خواهران‌مان در استان‌های سردسیر می‌رسد که از بدی توزیع سوخت در مضیقه هستند، امسال با سرمای بی‌سابقه‌یی مواجه شدیم که کاملاً غیر مترقبه بود و طبیعی است که به مقدار زیادی دست و پای مسئولان را بسته و در جهت توزیع نفت و مواد سوختنی اختلالی به وجود خواهد آمد.»

وی افزود:

«در کنار این‌ها مسئله‌ی جنگ بی‌تأثیر نیست. بعد از شروع جنگ تحمیلی پالایشگاه آبادان را از دست دادیم. اشکالاتی که ما در بنادر برای وادار کردن نفت داریم، فشار زیادی را بر مناطق سردسیر وارد کرده است.»⁽²⁾

446

هوانیگ مشاور عالی وزارت خارجه‌ی جمهوری خلق چین که در رأس هیئتی به ایران آمده است، با مهندس موسوی نخست‌وزیر دیدار و گفت و گو کرد. در این ملاقات که شیخالاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه‌ی کشورمان نیز حضور داشت، هوانیگ ضمن تقدیم پیام شفاهی نخست‌وزیر چین به مهندس موسوی گفت: «جمهوری اسلامی ایران در سطح بین‌المللی سیاست انقلابی و فعالی را به اجرا درآورده که در رأس آن حمایت از مبارزات ملل تحت ستم و کوشش در ایجاد اتحاد بین کشورهای

1) مأخذ 14.

2) مأخذ 3، بخش اول، ص 18.

جهان سوم و تحکیم موقعیت جنبش غیر متعهدها است.»

در این دیدار مهندس موسوی نیز با اشاره به فرهنگ کهن چین گفت:

«ملت ما پس از پیروزی انقلاب اسلامی به اصول و شعارهایی که پایه‌های سیاست خارجی کشور ما را تشکیل می‌دهند پای‌بند هستند. یکی از مهم‌ترین این شعارها اصل نه شرقی و نه غربی در نظام جمهوری اسلامی است که مبین عدم تعهد ما در قبال قدرت‌های بزرگ است.»

نخست‌وزیر درباره‌ی جنگ تحمیلی اظهار کرد: «ما از ابتدای حمله‌ی رژیم عراق به کشورمان به صراحت روشن کرده‌ایم که سلطه‌طلب نبوده و زیر بار سلطه و زور هم نخواهیم رفت. ملت ما اگر در مقابل همه‌ی توطئه‌های گوناگون ایستاده است، این ایستادگی از اعتقادات مکتبی و ایمان او سرچشمه می‌گیرد و بر اساس همین اعتقادات ما حق داریم دست متجاوز را بشکنیم تا کسی دنبال تجاوز نباشد.» آقای موسوی افزود: «صلح پایدار در منطقه، زمانی به وجود می‌آید که متجاوز سرکوب و محکوم شود.»⁽¹⁾

447

خبرگزاری جمهوری اسلامی از افزایش سهمیه‌ی جمهوری اسلامی ایران در صندوق بین‌المللی پول و مخالفت بی‌نتیجه‌ی نماینده‌ی عراق در این باره خبر داد. به گزارش این خبرگزاری، نماینده‌ی عراق در جلسه‌ی مقدماتی گروه 24 صندوق بین‌المللی پول - که شامل نمایندگان کشورهای جهان سوم می‌شود - با پیشنهاد افزایش سهمیه‌ی جمهوری اسلامی ایران در صندوق بین‌المللی پول که در گروه 24 مطرح شده، مخالفت و ادعا کرده است که در صورت تعلق گرفتن این امتیاز به ایران، عراق و برخی دیگر از کشورهای عرب نیز باید مشمول این طرح شوند.

خبرگزاری جمهوری اسلامی اعلام کرد که با وجود تلاش‌های مذبوحانه‌ی نماینده‌ی صدام در صندوق بین‌المللی پول، در متن قطع‌نامه‌ی جلسه‌ی مذکور که در چارچوب [مقررات] این صندوق و به منظور تهیه‌ی پیش‌نویس قطع‌نامه‌ی رسمی وزیران دارایی گروه 24 و کشورهای جهان سوم تشکیل شده بود، با پیشنهاد افزایش سهیمه‌ی ایران رسماً موافقت به عمل آمد و با کوشش نماینده‌ی جمهوری اسلامی ایران در این سازمان و جلب حمایت سایر اعضای جلسه مخالفت‌های نماینده‌ی حکومت بعث عراق در این مرحله از مذاکرات ناکام ماند.

روزنامه‌ی کیهان با درج این خبر افزوده است: «لازم به توضیح است که سهمیه‌ی کشورها نمایان‌گر قدرت اقتصادی آنان بوده و افزایش آن باعث ازدیاد قدرت رأی در مراجع تصمیم‌گیرنده‌ی صندوق مذکور و بانک جهانی می‌گردد.⁽²⁾

1) مأخذ 3، بخش اول، ص 2.

2) روزنامه‌ی کیهان، 13/11/1361، ص آخر، به نقل از گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از واشنگتن.

448

مجله‌ی آلمانی اشپیگل - که معمولاً مطالبی خصمانه علیه ایران و انقلاب اسلامی منتشر می‌کند - در مقاله‌یی به وضعیت مناطق جنگی ایران و ترسیم واقعیت‌هایی هر چند ضعیف در خصوص جنگ پرداخته است.

خبرنگار این مجله پس از بازدید از مناطق جنگی در گزارش خود چنین آورده است: «در جاده‌یی که اهواز را به شط‌العرب متصل می‌کند آثار نبرد مهیب تانک‌ها بین دو کشور همسایه در منطقه‌ی خلیج فارس یعنی عراق و ایران تقریباً به کلی ظاهر شده است. در گذشته در این منطقه تعداد بی‌شماری لاشه‌ی تانک‌های منهدم شده یا از کار افتاده مشاهده می‌شد در صورتی که امروز اکثر آن‌ها در تعمیرگاه‌هایی هستند که صدها هزار نفر از داوطلبین جنگ و یا گروه‌های معروف پاسداران انقلاب کار می‌کنند. محمد جوانی که از طرف وزارت ارشاد اسلامی برای هم‌راهی ما (یعنی خبرنگاران خارجی) فرستاده شده، می‌گوید: "ما از ده تانک خراب یک تانک جدید می‌سازیم." و بعد با نگاهی امتحان‌کننده اضافه می‌کند که اما اگر ایمان نباشد همه‌ی این تانک‌ها کوچک‌ترین فایده‌یی نخواهد داشت.

در خارج از شهر، سر تا سر دشت پر از گودال‌هایی است که بر اثر انفجار بمب به وجود آمده‌اند و در میان آن‌ها خطوط سنگ و یا قبور دسته‌جمعی کشته‌شدگان قرار دارند، در بیرون شهر نماینده‌ی دولت در جملاتی کوتاه فلسفه‌ی خود را به این ترتیب توضیح می‌دهد: "من در این حدود احساس خوشبختی می‌کنم، زیرا این‌جا سرزمین مقدس است و خدا هم به ما کمک می‌کند که مأموریت تاریخی خود را با موفقیت انجام دهیم. خرمشهر امروزه تبدیل به شهر ارواح شده است و در این‌جا بود که جنگ بین ایران و عراق در بیست و دوم سپتامبر 1980، شروع شد و دو لشکر تانک عراق برای تصرف شهر به آن‌جا حمله کردند، اما مقاومت شهر به قدری شدید بود که عراقی‌ها مجبور شدند مرتباً بر شدت حملات خود بیفزایند و شهر را به کلی نابود کنند به همین جهت نام خرمشهر تبدیل به خونین‌شهر شد.

خرمشهر قبلاً یک‌صد و پنجاه هزار [نفر] جمعیت داشت در حالی که امروزه تقریباً خالی از سکنه است. در تابلویی که در مدخل شهر نصب شده جمعیت شهر سی و شش میلیون نفر ذکر شده است و این بدان معنی است که همه‌ی مردم ایران اهل این شهرند یا با جمعیت شهر هم‌بسته‌اند. در اطراف جاده‌یی که از خرمشهر به آبادان می‌رود و در تیررس توپ‌خانه‌ی عراقی‌ها نیست، دهقانان زمین را شخم می‌زنند و گل‌های داودی تازه از زمین روییده است.»⁽¹⁾

1) مأخذ 15، ص 17، رادیو کلن، 11/11/1361، به نقل از مجله‌ی اشپیگل.

449

در پی پخش خبر ارسال نامه‌ی محرمانه‌ی صدام حسین به امیر کویت و اظهار نظرها و گمانه‌زنی‌ها درباره‌ی محتوای این نامه، خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت گزارشی را منتشر کرده که حاکی از درستی برخی گمان‌ها در این باره است.

درخواست صدام از امیر کویت مبنی بر اتخاذ تصمیمات قاطع در خصوص جنگ تحمیلی، درخواست واگذاری 30

کیلومتر از خاک کویت به عراق و شواهد و استنادات حاکی از این درخواست، تلاش دولت‌مردان کویت برای پایان دادن به مناقشات مرزی کشورشان با عراق به منظور در امان ماندن از بهانه‌تراشی صدام حسین برای حمله به کویت، تهدیدات بعدی دولت عراق برای وادار کردن کویت به پذیرش پیشنهادهای خود، چاره‌جویی مقامات کویتی برای تحکیم مواضع دفاعی‌شان در مقابل عراق و... از محورهای گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی است. در بخشی از این گزارش آمده است:

«هفته‌ی گذشته نامه‌ی صدام به امیر کویت و جوابیه‌ی آن که توسط وزیر مشاور کویت برای صدام فرستاده شد، به علت عدم انتشار متن آن، سؤال برانگیزترین مسائل روز بود و به نقل از منابع آگاه در این نامه صدام ضمن گله‌ی شدید از کویت خواستار اتخاذ موضع صریح و قاطع این کشور در قبال جنگ تحمیلی شده بود. همچنین از امیر کویت خواسته بود تا حدود 30 کیلومتر از خاک این کشور را برای عقب‌نشینی تاکتیکی نیروهای عراق در حمله‌ی احتمالی آینده‌ی ایران در اختیار عراق قرار دهد، و آگاهان مسائل روز یکی از دلایل صحت نظرات اخیر صدام را سخن‌رانی اخیر وی به مناسبت شصت و دومین سال‌گرد تأسیس ارتش عراق که در آن عدم رضایت خود را از رژیم‌های منطقه ابراز داشت می‌دانند. یکی از نمایندگان برجسته‌ی مجلس کویت در این باره اظهار داشته است، صدام درگیری خود در جنگ با جمهوری اسلامی و عدم یافتن راه فرار از این مهلکه را به علت فریب خوردن از رژیم‌های منطقه، مخصوصاً سعودی و کویت می‌داند و لذا کمک‌های اقتصادی هر چند بزرگ نمی‌تواند صدام را نگه‌دارد، زیرا برای صدام سقوط قریب‌الوقوع با هیچ مبلغی قابل مقایسه نیست و لذا تنها درگیری کویت و سعودی می‌تواند صدام را به صورت نسبی قانع کند و در غیر این صورت احتمال هر گونه تجاوز صدام بر علیه کویت وجود دارد، زیرا او مانند غریقی است که می‌خواهد هم‌قطاران خود را نیز با خود به قعر دریا ببرد.

از جمله مطالب دیگری که گفته می‌شود و در نامه‌ی صدام به امیر کویت گنجانده شده بوده است، لزوم قطع مناسبات کویت با جمهوری اسلامی ایران و اخراج ایرانیان از کویت می‌باشد تا شاید بتواند جمهوری اسلامی ایران را در تنگنا قرار دهد.

این مطلب روز شنبه‌ی گذشته بُعد تازه‌یی گرفت و آن هنگامی بود که محمد بدر و مرضی الاُذینه دو تن از نمایندگان مجلس کویت، مسئله‌ی مرز میان کویت و عراق را مطرح کردند، مرضی الاذینه گفت: "ملت کویت روی آتش قرار گرفته‌اند و دولت باید مسئله‌ی تعیین مرز با عراق را در اولویت قرار دهد، مخصوصاً که سعودی و اردن به این مسئله فیصله داده و مرزهای خود با عراق را تعیین کرده‌اند." محمد بدر که معمولاً نظرات دولت را در مجلس مطرح می‌کند در این زمینه گفت: "ما از عراق می‌خواهیم همان گونه که به او کمک کردیم، در این باره به ما کمک کند و مرزهای میان دو کشور را تعیین کند."

طرح این مسئله توسط دو نماینده‌ی فوق‌الذکر - که معمولاً از عوامل معروف دولت در مجلس هستند - دلیل بزرگی بر این مطلب است که دولت کویت خود درصدد طرح این مسئله برآمده تا عراق را متوجه کوته‌نگری خود نماید و در جواب به درخواست عراق درخواستی ارائه داده باشد.

به دنبال آن، روز یکشنبه طبق اطلاع واصله یک هواپیمای نظامی عراق به آسمان کویت تجاوز نموده و مدت 6 دقیقه بر روی شهرهای الجهراء و صلیب‌خات و صلیبیه به پرواز درمی‌آید که در بدو امر از مرکز پدافند هوایی به فرماندهی کل مراتب اطلاع داده می‌شود، ولی فرماندهی دستور می‌دهد تا از هر گونه اقدامی علیه هواپیمای مذکور خودداری شود و به دنبال آن گفته می‌شود که یادداشت اعتراض‌آمیزی تسلیم سفارت عراق در کویت می‌گردد. روز سه‌شنبه نیز ملاقات مفصلی میان معاون نخست‌وزیر و وزیرخارجه‌ی کویت با سفیر عراق در کویت صورت می‌گیرد که گفته می‌شود بیش‌تر در مورد کاهش این تشنج بوده است.

همچنین انتشار این اخبار در میان مردم عکس‌العمل وسیعی به وجود آورده و باعث تنفر بیش از پیش مردم کویت به صدام شده است.

از طرف دیگر، کویت درصدد تقویت نیروی نظامی خود برآمده و طبق اطلاع از یک منبع بسیار موثق در وزارت دفاع کویت، دولت این کشور اضافه بر خرید تجهیزات و هواپیماهای فرانسوی طی 6 ماه گذشته، قراردادی نیز میان کویت و شوروی به مبلغ 500 میلیون دینار کویتی به امضا رسانده‌اند، به موجب این قرارداد، شوروی موشک‌های سام را در مناطق مرزی کویت مخصوصاً در پایگاه‌های هوایی احمد الجابر در شرق کویت و علی سالم در شمال غرب الجهراء در نزدیکی مرز عراق مستقر خواهد کرد. همچنین تعدادی از کارشناسان روسی در کویت سیستم دفاع هوایی جدید این کشور را زیر نظر داشته و به تعدادی از افسران کویت در شوروی آموزش خلبانی و تخصص استفاده از سلاح‌های مدرن ضد هوایی خواهند داد.

اضافه بر آن، در پی تحولات اخیر که به شدت در مخفی نگه‌داشتن آن کوشش

می‌شود، وزیر دفاع کویت با هلی‌کوپتر از مناطق مرزی این کشور بازدید نموده. به گفته‌ی یک منبع آگاه در وزارت دفاع کویت، طی چند روز گذشته فعالیت‌های این وزارت‌خانه افزایش یافته و وزیر دفاع در جلسات مختلف با کارشناسان انگلیسی به گفت و گو نشسته است.»⁽¹⁾

450

پاتریک هورن خبرنگار روزنامه‌ی انگلیسی تایمز مالی در گزارشی از وضعیت اقتصادی عراق، به بررسی درخواست جدید دولت عراق از کشورهای عربی برای کمک به آن کشور؛ میزان کمک کشورهای عرب منطقه به دولت عراق از آغاز تجاوزش به ایران و دلایل نابسامانی اقتصاد عراق پرداخته است. رادیو بی‌بی‌سی بخش‌هایی از این مقاله را چنین نقل کرد:

«در واقع دردسرهای مالی عراق در جریان جنگ اینک روزافزون شده است و روزنامه‌ی تایمز مالی امروز گزارشی در همین زمینه نوشته با عنوان عراق برای ادامه‌ی جنگ از کشورهای خلیج فارس هفت هزار میلیون دلار یا هفت میلیارد دلار قرض خواسته است. پاتریک هورن در گزارشی از کویت از قول دیپلمات‌ها می‌گوید که عراق این مبلغ را از عربستان، کویت، قطر و امارات متحده‌ی عربی تقاضا کرده است و البته به گفته‌ی این خبرنگار این مبلغ اضافه، علاوه بر رقم 25 میلیارد دلاری خواهد بود که این چهار کشور از آغاز جنگ تا کنون به عراق پرداخته‌اند.

البته قرض‌دهندگان انتظار ندارند که عراق این مبلغ را بازپس دهد. عراق این پول را از آن رو نیاز دارد که صادرات نفتش از رقم سه میلیون و دویست هزار بشکه در روز به ششصد و پنجاه هزار بشکه تقلیل یافته است. به گفته‌ی پاتریک هورن، هرچند عربستان علاقه‌مند به پرداخت قرض به عراق است، کشورهای دیگر یعنی کویت، قطر و امارات دل چندان خوشی نسبت به پرداخت این قرض به عراق ندارند.

همه‌ی این کشورها اینک از درآمد نفت‌شان کاسته شده و به ویژه کویت خواستار آن است که مسائل مرزی میان کویت و عراق حل و فصل شود.

روزنامه‌ی تایمز مالی می‌افزاید: اضافه بر این، عراق مجبور است که از برنامه‌های عمرانی خود بکاهد و بودجه‌ی آن را صرف جنگ کند.

همین نویسنده از قول منابع ترابری کویت در مورد وضع بد مالی عراق می‌گوید به علت مشکلات مالی عراق روابط تجاری این کشور و کویت صدمه دیده و نسبت به سال 1981 ترابری و صادرات کویت به عراق در سال 1982، بین سی تا چهل درصد کاهش یافته است و سرانجام پاتریک هورن در گزارش دیگری می‌گوید چون به علت جنگ، عراق نمی‌تواند از بنادر خود در خلیج فارس استفاده کند برای واردات خود

1) مأخذ 15، صص 8 و 9، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/11/1361.

مجبور است از بنادر کویت استفاده کند.»⁽¹⁾

بخش‌هایی از مقاله که رادیو بی‌بی‌سی بنا به مصالحی به آن نپرداخت، در روزنامه‌ی کیهان - که این مقاله را به نقل از منابع اصلی چاپ کرده است - این گونه آمده است:

«عربستان سعودی با تقاضای عراق موافقت کرده، ولی کویت، قطر و امارات عربی متحده میل و رغبتی به دادن وام و پول بیش‌تر به عراق از خود نشان ندادند، زیرا تمام این کشورها در طول سال گذشته شاهد کاهش صدور نفت خود بوده‌اند. [...] عراق اخیراً ترتیب گرفتن 500 میلیون دلار وام سندیکایی و یک اعتبار برای تدارکات نظامی از فرانسه و یک اعتبار سه ساله‌ی 210 میلیون دلاری برای خرید غله از امریکا را نیز داده است و علاوه بر آن از یک اعتبار تدارکاتی 2 میلیارد دلاری که در نیمه‌ی دهه 1970 مورد موافقت ژاپن قرار گرفته بود استفاده می‌کند.» کیهان افزوده است: «لازم به یادآوری است کل مبلغی که چهار کشور عربی حوزه‌ی خلیج فارس از سال 1980 به عراق داده‌اند به 33 میلیارد دلار می‌رسد. البته، بخش دیگری از کمک‌های این چهار کشور به عراق به صورت کالا، خدمات و فرآورده‌های نفتی بوده است.»⁽²⁾

451

معمر قذافی رهبر لیبی در سخنانی از صدام حسین به دلیل واگذاری(!) شط‌العرب به ایران در عهدنامه‌ی 1975 الجزایر و نیز حمله به ایران انتقاد کرد. وی در این سخنان با به‌کارگیری عباراتی که حاکی از نامتعادلی همیشگی اوست، گفت:

G537

«چرا باید این جنگ پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران واقع شود؛ انقلابی که با امریکا به ستیز برخاسته و صهیونیست را همواره می‌کوبد. من مخالف رژیم عراق نیستم و با صدام حسین نیز مخالف نیستم، ولی با کسانی که علیه انقلاب اسلامی ایران برمی‌خیزند مخالفم[!] و این دلایل سیاسی خاصی دارد.

انقلاب اسلامی ایران اگر بر فرض حامل کفر بوده(!) لااقل انقلابی است مخالف سرسخت امریکا و صهیونیست. انقلاب اسلامی ایران حامل پیامی بود برای کشورهای عربی که با صهیونیست و امپریالیسم مقابله کنند و این در مفهوم بعضی‌ها گناه است و من برای همین است که از انقلاب اسلامی حمایت می‌کنم، حال چه انقلاب اسلامی باشد یا غیر اسلامی.»⁽³⁾

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 11/11/1361، ص 6، رادیو بی‌بی‌سی، 11/11/1361، گزارشی از روزنامه‌ی تایمز مالی از کویت.

2) مأخذ 3، بخش اول، ص آخر.

3) سند شماره 213692 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرها و نظرها (اطلاعاتی، سیاسی، خارجی)، دفتر مطالعات و پژوهش‌های وزارت امور خارجه، شماره 364، 14/11/1361، ص 10.

ضمیمه‌ی گزارش 438

تغییرات سازمان رزم از جمله گسترش آن بحثی نبود که در مقطع خاصی به نتیجه‌ی نهایی رسیده و

پرونده‌ی آن بسته شود، بلکه اولویت‌ها و ضرورت‌های توسعه‌ی سازمان رزم و مباحث مربوط به آن، به دلایل متعددی از جمله آخرین وضعیت نبرد، از زمان ورود سپاه به جنگ به منزله‌ی موضوعی مستمر در کنار سایر مباحث عملیاتی مطرح بود و در واقع این‌گونه مباحث سابقه داشت. با ورود رسمی سپاه پاسداران به عرصه‌ی عملیات‌ها، ضرورت گسترش سازمان رزم در شکل اولیه‌ی آن به عنوان ضرورتی اجتناب‌ناپذیر خود را نشان داد.

در پی اجرای عملیات موفق ثامن‌الائمه(ع) و شکسته شدن حصر آبادان، زمینه‌ی جذب نیروهای مردمی بیش از گذشته فراهم شد و سپاه پاسداران با جذب و به کارگیری نیروهای مردمی توانست 15 گردان نیرو را سازمان‌دهی و وارد عمل کند. این امر به منزله‌ی افزایش توان سازمان‌دهی سپاه به میزان 10 برابر بود. در سال دوم جنگ به تدریج ضرورت تشکیل تیپ مورد توجه قرار گرفت و سپاه با سازمان تیپ وارد عملیات طریق‌القدس شد.

برجسته‌ترین ویژگی عملیات طریق‌القدس نقش بسیار مهم نیروهای مردمی بود و در واقع برای نخستین‌بار نیروهای مردمی در سطح گسترده‌یی سازمان‌دهی و به کار گرفته شدند که مفهوم دیگر این حضور، گسترش بیش از پیش سازمان رزم سپاه بود. عملیات فتح‌المبین نیز که به لحاظ وسعت، میزان نیروهای شرکت‌کننده و سرعت عمل آن‌ها در تأمین اهداف و نتایج و دستاوردها بسیار چشمگیر بود، یک ویژگی شاخص داشت و آن نمایش جنگ فراگیر مردمی بود. بدین معنا که سازمان رزم سپاه با تشکیل تیپ و قرارگاه دست‌خوش تحول جدی شد. همین موضوع علاوه بر فراهم کردن زمینه‌ی افزایش جذب و به‌کارگیری نیروهای مردمی و در نتیجه برتری قوای ایران بر عراق، امکان فرماندهی، کنترل و هدایت را به نحوی مناسب فراهم ساخت.

افزون بر راه‌اندازی تیپ، با استفاده از غنایم به دست آمده پس از عملیات فتح‌المبین، عملاً تأسیس برخی واحدهای نظامی تیپ‌های توپ‌خانه و زرهی سپاه امکان‌پذیر شد.

فتح خرمشهر از نظر نظامی، علاوه بر استراتژی برتر و اجرای تاکتیک ویژه‌ی عبور از رودخانه‌ی کارون، مرهون افزایش توان رزمی سپاه بود. در این عملیات، سپاه 100 تا 120 گردان نیرو در قالب تیپ (ولی با استعداد لشکر) وارد عملیات کرد که در مقایسه با عملیات ثامن‌الائمه(ع) تنها در فاصله‌ی 9 ماه، توان رزمی سپاه نزدیک به 10 برابر رشد و افزایش را نشان می‌دهد.

با ناکامی در عملیات رمضان کاستی‌های موجود در قدرت زرهی، مهندسی و توپ‌خانه‌ی نیروهای ایران مشخص شد و همچنین این تصور به وجود آمد که سازمان رزم ایران از نظر حجم و شکل سازمان‌دهی نقایصی دارد و برای دست‌یابی به پیروزی نیازمند بازسازی و گسترش است. این برداشت موجب انجام اقداماتی شد که در آستانه‌ی عملیات والفجر مقدماتی نتایج آن با "تغییر در سازمان رزم سپاه و گسترش آن" آشکار شد.⁽¹⁾

البته یگان دریایی و هوایی سپاه در دوران عملیات محرم با مرکزیت فرماندهی مستقر در تهران تشکیل شد.

هم‌زمان با طرح مباحث مربوط به عملیات والفجر مقدماتی (حد فاصل بین عملیات محرم تا عملیات والفجر مقدماتی) بررسی موضوع گسترش و تغییر در سازمان نیروی زمینی نیز همچنان ادامه داشت. از جمله تصمیمات مهم در این مقطع زمانی این بود که همه‌ی تیپ‌های سپاه که بیش از 9 گردان داشتند، تبدیل به لشکر شده و هر لشکر نیز اقدام به تشکیل سه تیپ کند. تصمیم تشکیل "قوای زمینی سپاه پاسداران"⁽²⁾نیز در این دوره اتخاذ شد. تفکر تشکیل قوای زمینی بر این اساس شکل گرفت که پس از تشکیل یگان دریایی و هوایی، قوای زمینی به عنوان یک نیروی مستقل بایستی از جانب یک

1) محمد درودیان، سیری در جنگ ایران و عراق (آغاز تا پایان)، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران، چاپ پنجم، 1381، ص 51.

2) نام قوای زمینی سپاه بعدها به "نیروی زمینی سپاه" تغییر یافت.

فرماندهی به جز فرمانده کل سپاه، هدایت می‌شد.⁽¹⁾

بنابراین مقرر شد که با اعلام انحلال دو قوای کربلا و نجف، این دو با یک‌دیگر ادغام شده و "قوای زمینی سپاه پاسداران" را تشکیل بدهند و در تشکیلات جدید، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) (سپاه) به عنوان ستاد مشترک سپاه مجموعه‌ی نیروهای سپاه (نیروی زمینی و یگان‌های دریایی و هوایی) را فرماندهی کند. قوای زمینی نیز چند سپاه⁽²⁾

سپاه سوم صاحب‌الزمان به فرماندهی حسین خرازی؛

سپاه هفتم حدید به فرماندهی احمد کاظمی؛

سپاه یازدهم قدر به فرماندهی ابراهیم همت.

و هر سپاه چند لشکر تحت امر داشته باشند و در صورتی‌که نیاز به اجرای عملیات در جنوب یا غرب کشور شد، قوای زمینی به عنوان "قرارگاه مقدم نیروی زمینی" در این مناطق وارد عمل شوند. در مذاکرات ابتدا قرار بر این شد قبل از عملیات والفجر مقدماتی این تشکیلات با طراحی جدید کار خود را آغاز کند و اولین فرمانده قوای زمینی نیز غلامعلی رشید و جانشین وی حسن باقری معرفی شد. اما تقارن زمانی این تدابیر با نهایی شدن مباحث عملیات و دلایل دیگری که در ادامه می‌آید، موجب شد اجرای این تصمیم به بعد از عملیات موکول شود. از آن‌جا که اعلام انحلال قرارگاه‌های کربلا و نجف و تشکیل قوای زمینی موجب تأخیر در عملیات می‌شد و این به صلاح نبود و با توجه به این‌که با تشکیل قوای زمینی به فرماندهی غلامعلی رشید، قاعدتاً فرمانده نیروی زمینی ارتش (سرهنگ صیاد شیرازی) باید با برادر رشید هماهنگ می‌شد و دیگر از نظر فرماندهی ارتباطی با فرمانده کل سپاه و جانشین وی (رحیم صفوی) که در رده‌ی ستاد مشترک قرار می‌گرفتند نداشت، فرماندهان ارشد سپاه به این نتیجه رسیدند که طرح این موضوع احتمالاً به مسئله‌یی میان سپاه و ارتش تبدیل شده و در آن مقطع به نظر می‌رسید زمینه‌ی پذیرش آن برای فرماندهان ارتش وجود نداشته باشد. به همین دلیل قرار شد این مسئله تا بعد از عملیات مسکوت مانده و عملی نشود، ولی در محدوده‌ی سپاه در مورد تشکیلات قوای زمینی و ارتباط آن با قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و ستاد مرکزی مذاکرات و تدابیر ادامه داشت. در نتیجه مشکل قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به عنوان فرماندهی عملیات والفجر باقی ماند.⁽³⁾

بنابراین، تشکیلات سازمان رزمی نیروهای سپاه پاسداران به این شکل نهایی و بخش‌هایی از آن در عملیات والفجر مقدماتی وارد عمل شد:

قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)

1. قوای یکم کربلا، فرمانده: مجید بقایی، معاون: احمد غلامپور؛

شامل:

الف) سپاه هفتم حدید به فرماندهی احمد کاظمی و معاونت مرتضی قربانی؛

شامل:

· لشکر19 فجر، فرمانده: نبی رودکی، معاون: محسن پاکیاری؛

تیپ33 المهدی (فرمانده: محمدجعفر اسدی)؛ تیپ35 امام سجاد (فرمانده: رفاهیت)؛ تیپ163 فاطمه‌الزهرا (فرمانده: محسن بنائیان).

· لشکر41 ثارالله، فرمانده: قاسم سلیمانی، معاون: علیرضا رزم حسینی؛

تیپ1 حزب‌الله (فرمانده: علی‌اکبر خوشی)؛ تیپ2 روح‌الله (فرمانده: محمدحسین پودینه)؛ تیپ3

1) بر اساس وضعیت موجود تا این زمان فرماندهی کل سپاه در واقع فرماندهی نیروی زمینی سپاه را بر عهده داشت و در عملیات‌های مشترک هدایت نیروها توسط فرماندهی کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش انجام می‌شد.

2) در این دوره در تشکیلات نیروی زمینی، 3 سپاه سازمان‌دهی شده بود:

3) سند شماره 79/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روای قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، صص 11 - 1.

جندالله (فرمانده: علی‌اکبر پوریانی).

لشکر8 نجف، فرمانده: کریم نصر.

تیپ1 (فرمانده: شجاعی)؛ تیپ2 (فرمانده: قاسم محمدی)؛ تیپ3.

· لشکر1 قدس، فرمانده: مهدی کیانی،

تیپ35 امام حسن (فرمانده: حسن درویش).

· لشکر7 ولی‌عصر، فرمانده: ابوالقاسم رئوفی، معاون: کوسه‌چی؛

تیپ زرهی (فرمانده: پورمهدی)؛ تیپ1 (فرمانده: کلولی)؛ تیپ2 (فرمانده: کریم فضیلت).

ب) سپاه سوم صاحب‌الزمان به فرماندهی حسین خرازی و معاونت علی زاهدی؛

شامل:

· لشکر14 امام حسین(ع)، فرمانده: ابوشهاب، معاون: منصور رئیسی؛

تیپ1 (فرمانده: حسن آقایی)، تیپ2 (فرمانده: حسن رضایی)، تیپ3 (فرمانده علی قوچانی)

· لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع)، فرمانده: مهدی زین‌الدین، معاون: فتوحی؛

تیپ1 الهادی (فرمانده: حسن‌پور)، تیپ2 حضرت معصومه(س) (فرمانده: بنیادی).

· لشکر25 کربلا، فرمانده: عمرانی، معاون: ییلاقی؛

تیپ1 (فرمانده: کریم بخشی)؛ تیپ2 (فرمانده: هوشیاری)؛ تیپ3 (فرمانده: کسایان).

· تیپ مستقل قمر بنی‌هاشم، فرمانده: محمد سنایی، معاون: سیف‌الله حیدرپور.

2. قوای نجف اشرف به فرماندهی عزیز (محمدعلی) جعفری و معاونت غلام‌حسین بشردوست؛

شامل:

الف) سپاه یازده قدر، فرمانده: محمدابراهیم همت، معاون: رضا چراغی؛

· لشکر27 رسول‌الله (ص)، فرمانده: علی فضلی، معاون: یدالله کلهر؛

تیپ ابوذر (فرمانده: محمد دستواره)، تیپ عمار (فرمانده: حاجی‌پور)، تیپ سلمان (فرمانده: شرع پسند).

· لشکر31 عاشورا، به فرماندهی مهدی باکری

تیپ1 (فرمانده: مرتضی یاقچیان)، تیپ2 (فرمانده: ناصر امینی)، تیپ9 (فرمانده: حمید باکری).

· تیپ مستقل10 سیدالشهدا(ع)، فرمانده: حسن رستگاری.

ب) لشکر مستقل 5 نصر، فرمانده: حمزه حمیدی‌نیا، معاون: غلامرضا احمدی؛

تیپ18 جواد الائمه(ع) (فرمانده: عباس شاملو)، تیپ21 امام رضا (فرمانده: ولی‌الله چراغچی)، تیپ3 امام جعفر صادق (فرمانده: سعید نامنی‌پور)

تیپ مستقل زرهی 5 رمضان⁽¹⁾

1) سند شماره 32288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و عملیات قرارگاه کربلا، 6/12/1361، صص 16 - 1.

روزشمار جنگ سه‌شنبه 12 بهمن 1361 17 ربیع‌الثانی 1403 1 فوریه 1983

452

امروز نیز موضوع اصلی جلسات فرماندهان بحث در مورد جنبه‌هایی از مانور عملیات آینده در منطقه‌ی فکه - چزابه بود. از آن‌جا که در صورت عملیات در محور فکه - چزابه، دشمن می‌توانست به ویژه جناح راست عملیات (ارتفاعات فوقی و شمال رودخانه‌ی دویرج و در ادامه به سمت هورالسناف) را تهدید کند، اجرای تک پشتیبانی در این محدوده، عمده‌ترین موضوعی بود که در بحث مربوط به مانور به آن پرداخته شد.

اولین جلسه‌ی امروز ساعت 7:30 تا 8:50 صبح با حضور رحیم صفوی، غلامعلی رشید، احمد غلامپور، حسین خرازی، احمد کاظمی، عزیز جعفری و بشردوست در محل قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) تشکیل شد.

نتیجه‌ی جلسه این بود که اجرای عملیات در محور فکه - چزابه به دلیل آمادگی یگان‌های عمل‌کننده‌ی خودی (در زمینه‌های مختلف از جمله انتقال عقبه‌ها، شناسایی‌ها و...) منطقی است. ضمن آن‌که در صورت تصرف منطقه‌ی بین طاوسیه تا چزابه و پیشروی به عمق، نیروهای خودی جناح مناسبی از دشمن می‌گیرند و از این منطقه به شیوه‌ی مناسب‌تری می‌توان به سمت راست (شمال) متمایل شد و به پهلوی دشمن زد. گفتنی است در صورتی‌که پیشروی به سمت شمال تداوم نمی‌یافت، عراقی‌های مستقر در این منطقه، نیروهای ایرانی را که به سمت غزیله در عمق منطقه پیشروی کرده بودند، به طور جدی تهدید می‌کردند.

غلامعلی رشید در این باره گفت: «اگر به فوقی حمله بکنیم تک جبهه[یی] است، اما در پایین (محور فکه - چزابه) این طور نیست اگر جاپای طاوسیه تا چزابه را بگیریم از نیروهای دشمن مستقر در فوقی پهلو می‌گیریم و بهتر می‌شود به طرف بالا (شمال) رفت و به پهلوی دشمن زد و اگر این مانور را انجام ندهیم و در فوقی عملیات انجام بدهیم، انهدام [نیروهای] خودی در جنوب دویرج زیاد می‌شود.»

هر چند در این جلسه تصمیم مشخص و قطعی گرفته نشد، اما همه‌ی حاضران در مورد ضرورت اجرای تک پشتیبانی برای درگیر کردن و انهدام احتیاط‌های دشمن اتفاق نظر داشتند.

دومین جلسه‌ی امروز ساعت 9 صبح با موضوع "بررسی تک پشتیبانی و جمع‌بندی نهایی از مانور فکه - چزابه" با حضور جمعی از فرماندهان سپاه و ارتش برگزار شد. در این جلسه سرهنگ صیاد شیرازی، سرهنگ مفید، سرهنگ حسنی سعدی، سرهنگ قویدل و سرهنگ محمدزاده از ارتش و محسن رضایی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، عزیز جعفری، حسین خرازی، احمد کاظمی، محمدابراهیم همت و بشردوست از سپاه شرکت داشتند.

در ابتدای جلسه سرهنگ حسنی سعدی پرسید: «هدف از تک پشتیبانی چیست و این تک از کدام محور انجام شود؟»

غلامعلی رشید پاسخ داد: «مفهومی که از تک پشتیبانی در ذهن [فرماندهان] سپاه است [این است که] ما به تکی نیاز داریم که

از تمرکز و فشار دشمن در اطراف غزیله جلوگیری کند.

از ورود و پاتک دشمن از معابری که از هورالسناف دارد جلوگیری کنیم.

نیروهای دشمن را منهدم کنیم.»

تعدادی از فرماندهان سپاه از جمله عزیز جعفری و محمدابراهیم همت نیز بستن راه‌های دشمن در هورالسناف را تأیید کردند.

سرهنگ حسنی سعدی در توضیح در مورد عملیات پشتیبانی گفت: «تلاش اصلی و پشتیبانی به این معنی است، اگر تلاش اصلی موفق نشد تلاش فرعی بتواند عمل خود را انجام دهد.»

سرهنگ مفید نیز افزود: «در جاهایی که احتیاط [دشمن] قوی است [باید] سعی کنیم جاپای‌مان را محکم کنیم. ما باید کاری کنیم که اگر تلاش اصلی به دلایلی موفق نشد بتوانیم تک پشتیبانی را به تک اصلی تبدیل کنیم.»

اصرار مکرر ارتش بر اجرای عملیات دیگری از محور ارتفاعات فوقی هم‌زمان با عملیات اصلی و از سوی دیگر صحبت‌های فرماندهان سپاه مبنی بر امکان‌پذیر نبودن چنین اقدامی، کماکان مانع از رسیدن به یک جمع‌بندی قطعی در مورد چگونگی اجرای مانور پشتیبانی شد، اما فرماندهان سپاه و ارتش در این موارد زیر به توافق رسیدند:

· جا به جایی نیروها و میزان آمادگی یگان‌ها.

· عبور از رودخانه‌ی دویرج (چه بر اساس نظر ارتش، حرکت از فوقی به سمت جنوب، و چه از نظر سپاه، حرکت از دویرج به سمت فوقی).

· کنترل و هماهنگی.

· پشتیبانی آتش توپ‌خانه.

· تراکم نیرو.

· احتمالات به کارگیری نیروهای احتیاط.

· نحوه‌ی دست‌رسی به عقبه‌ی دشمن.

· خاکریزهای مورد نیاز در حین عملیات.

· وسایل مورد نیاز برای ترابری.

در ادامه‌ی جلسه با طرح موضوع زمان عملیات، باردیگر مسئله‌ی مانور مطرح شد.

غلامعلی رشید گفت: «دشمن شمال غزیله [سمت هورالسناف] را به رودخانه‌ی المشرح وصل کرده. عراق از وقت استفاده می‌کند و با از دست دادن زمان، کار خیلی سخت می‌شود.»

محمدابراهیم همت نیز افزود: «فعالیت دشمن زیاد است و اگر تا 4 شب دیگر عمل نشود کار مشکل می‌شود چون تمام امکانات ما پایین است. برای عملیات در بالا [فوقی] تا 20 روز دیگر هم آماده نمی‌شویم.»

حسین خرازی نیز در مورد حساسیت زمانی گفت: «وقتی نیروهای بسیجی مأموریت‌شان تمام می‌شود نگه‌داشتن آن‌ها مشکل است.»

همت اضافه کرد: «ما [سپاه 11 قدر] 18 گردان مأموریت تمام شده داریم.» با این همه، سرهنگ قویدل با این استدلال که اگر از بالا (فوقی) عمل شود بخش بیش‌تری از نیروی دشمن منهدم خواهد شد، همچنان برنظر ارتش اصرار ورزید. از این رو عزیز جعفری و غلامپور پیشنهاد کردند که برای عملیات پشتیبان ابتدا با عبور از دویرج عقبه‌های دشمن در فوقی را ببندند تا اگر عملیات روی فوقی چند روز هم به تعویق افتاد مشکلی ایجاد نشود.

در پایان غلامعلی رشید به جمع‌بندی مباحث جلسه پرداخته و با مقایسه‌ی نظر ارتش و سپاه گفت:

«1. آمادگی: در پایین فراهم است (فکه - چزابه).

آفند: انهدام دشمن و خودی و میزان موفقیت در پایین بیش‌تر است یا بالا.

پدافند: امکان پدافند مناسب در پایین بیش‌تر است یا بالا.

میزان تأثیر: کدام (دو منطقه) بیش‌تر تأثیرگذار است.»

وی افزود: «ما مانور (فکه - چزابه) را به یگان‌ها ابلاغ کرده‌ایم و یگان‌ها کارشان را دنبال می‌کنند و این کار کمی نیست و تغییر مانور مشکل است. ما به خاطر ترس از خطرات (عملیات در محور) پایین به این فکر افتادیم که طرح را (با عملیات پشتیبان) اصلاح و تکمیل کنیم.

امام [خمینی] هم بعد از توضیح برادر محسن رضایی و صیاد شیرازی در این مورد گفتند که اگر می‌دانید (در فکه - چزابه) صد در صد منهدم می‌شوید مانور را تغییر دهید، ولی اگر می‌بینید فقط یک مقدار مشکلات دارد توکل کنید و عمل کنید.

مسئله‌ی بعد این است که ما در بحث‌ها اگر به کلیاتی می‌رسیم در مسائل جزیی نباید کلیات را به هم بزنیم.»

راوی قرارگاه خاتم(ص) در گزارش این بخش از جلسه آورده است: «برادران ارتش حرف برادر رشید را در مورد مشکلات تغییر مانور پذیرفتند.»

بدین ترتیب با وجود اصرار مکرر فرماندهان ارتش، فرماندهان سپاه تا حدی در متقاعد کردن آن‌ها موفق بودند.

پس از پیشرفت نسبی در مباحث مربوط به مانور، در جلسه‌ی دیگری که بر اساس نتایج جلسه‌ی دوم، ساعت 23:45 برگزار شد برادران محسن رضایی، غلامعلی رشید، احمد کاظمی، محمدابراهیم همت، احمد غلامپور، عزیز جعفری و مرتضی قربانی یک‌بار دیگر جزئیات مربوط به مانور عملیات را مرور و نهایی کردند.⁽¹⁾

453

ارتش عراق شهرهای آبادان و دهلران را هدف حمله قرار داد. امروز همچنین یک هواپیمای عراقی منهدم شد.

امروز نیز آبادان هدف آتشبارهای ارتش عراق قرار گرفت و 3 منزل مسکونی تخریب شد.⁽²⁾

هواپیماهای عراقی چندین نقطه از شهر دهلران و اطراف آن را بمب‌باران کردند که موجب وارد آمدن خسارت‌های فراوانی به شهر شد. در این حملات 2 نفر از جمله یک زن عشایر شهید و 9 نفر زخمی شدند.⁽³⁾-⁽⁴⁾

در منطقه‌ی چیلات یک هواپیمای عراقی هدف آتش سلاح‌های پدافند هوایی قرار گرفت و در ارتفاعات سه گلان در خاک عراق، سقوط کرد. فرماندهی قرارگاه فجر زمان این حادثه را ساعت 13 اعلام کرد.⁽⁵⁾

سرهنگ معینی‌پور فرمانده نیروی هوایی ارتش نیز درباره‌ی میزان آسیب‌های واردشده به نیروی هوایی عراق در طول جنگ گفت: «طی 18 ماه گذشته، 180 فروند از هواپیماهای ارتش متجاوز صدام توسط واحدهای پدافند و تیزپروازان نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران سرنگون شده است، در حالی که ضایعات ما حتی یک دهم هواپیماهای سرنگون‌شده‌ی دشمن هم نیست.»⁽⁶⁾

454

روزنامه‌ی اطلاعات از ادامه‌ی اعزام نیروهای فنی و مهندسی و امدادگر به مناطق مختلف جنگی گزارش داد:

«هشتمین کاروان بزرگ کمپرسی‌داران کازرون به هم‌راه 5 کامیون گچ و 60 نفر نیروی انسانی از قبیل جوشکار، مکانیک، بنا، و راننده‌ی بلدوزر، لودر و گریدر، جهت

1) سند شماره 161/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 9/11/1361 تا 17/11/1361، صص 27، 39 - 37 و 63 - 41.

2) سند شماره 292294 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری روزانه، از شهربانی استان خوزستان (اطلاعات) به استانداری استان خوزستان (دفتر سیاسی)، شماره 226، 13/10/1361، ص 2.

3) روزنامه‌ی کیهان، 13/11/1361، ص 2، گزارش از ایلام؛ و - سند شماره 64711 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، تاریخ 14/11/1361، ص 3.

4) تاریخ صحیح مأخذ 3، 13/11/1361 می‌باشد که به اشتباه 13/10/1361 ثبت شده است.

5) سند شماره 331553 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، فرمانده تیپ فجر (رکن2)، شماره 42، 14/11/1361، ص 2.

6) مأخذ 3، بخش اول، ص 18.

بازسازی مناطق جنگی راهی شهر مقاوم آبادان شدند.

از سوی هلال‌احمر برازجان، جمعی از برادران امدادگر و راننده به جبهه‌ها اعزام شدند.

از سوی ستاد بازسازی شهر سوسنگرد در شهرهای تنکابن و عباس‌آباد، دو اکیپ فنی متشکل از بنا و کارگر ساده، جهت بازسازی سوسنگرد به این شهر اعزام شدند.

سندیکای کامیون‌داران منطقه‌ی سوادکوه نیز 10 دستگاه کامیون جهت کمک به امر بازسازی و نوسازی سوسنگرد، به این شهر فرستادند.

ستاد پشتیبانی جبهه‌های جنگ جهاد سازندگی خراسان اعلام کرد که تعداد 61 دستگاه کمپرسی از شهرستان‌های گناباد، قاین و طبس، از طریق این ستاد جهت یاری رساندن به رزمندگان، عازم جبهه‌ها شدند.

یک اکیپ از برادران فنی شامل مکانیک ماشین‌های سبک و سنگین، باطری‌ساز، جوشکار، رادیاتورساز، صافکار و آهنگر از سوی ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی یزد، عازم جبهه‌ها شدند.

گروهی از امدادگران هلال احمر شیراز که آموزش‌های مقدماتی را طی یک دوره‌ی 30 روزه در شیراز فراگرفته‌اند، راهی جبهه‌ها شدند.

به منظور یاری رساندن به سلحشوران پرتوان اسلام در نبرد حق علیه باطل، چهار اکیپ پزشکی شامل 9 پزشک متخصص و 61 نفر از برادران و خواهران کادر درمانی، جهت ارائه‌ی خدمات پزشکی به رزمندگان، از سوی سازمان منطقه‌یی بهداری استان مازندران به جبهه‌ها رفتند.

گروه کثیری از نیروهای رزمی و تدارکاتی مرکب از آشپز، جوشکار، راننده و نانوا جهت پشتیبانی و کمک به نیروهای اسلام از سوی جهاد سازندگی و بسیج سپاه پاسداران کاشان راهی جبهه‌ها شدند.⁽¹⁾

455

حجت‌الاسلام فلاحیان قائم‌مقام وزیر کشور در کمیته‌های انقلاب اسلامی، درباره‌ی اعزام نیروهای پاسدار کمیته به جبهه‌های جنگ گفت:

«از ابتدای جنگ تحمیلی، پاسداران کمیته به جبهه‌ها اعزام شده‌اند و در واحدهای گوناگون خدمت کرده‌اند. پاسداران کمیته‌ها با هم‌کاری سپاه در شناسایی بعثیون و شکست آن‌ها نقش مهمی داشته‌اند و در سه ماهه‌ی اخیر، جمعاً 422 تن از برادران کمیته‌ها به جبهه‌های غرب و 753 تن به جبهه‌های جنوب و اخیراً 310 تن دیگر به جبهه‌های حق علیه باطل رفتند.»⁽²⁾

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 13/11/1361، ص 4.

2) همان، ص 11.

456

امروز حکومت عراق 120 تن از عراقی‌های ایرانی‌تبار را که از شهرهای مختلف آن

کشور جمع‌آوری کرده بود در حالی که هوا بسیار سرد بود و برف سنگینی می‌بارید در منطقه‌ی مرزی شیخ‌سله رها کرد. این افراد که ساعت 3 بامداد با عبور از مرز وارد خاک ایران شدند با کمک ستاد امداد باختران به طور موقت اسکان داده شدند.⁽¹⁾

علیزاده بخشدار جوانرود، درباره‌ی این اقدام عراق، اقدامات انجام‌شده از جانب مقامات ایرانی و همچنین وضعیت کلی رانده‌شدگان در مصاحبه با روزنامه‌ی کیهان گفت: «عملیات تخلیه‌ی 150 تن از مردم بی‌گناه و رانده‌شده از عراق از ظهر آغاز شد و هنوز ادامه دارد.» وی افزود: «رانده‌شدگان در میان برف و کولاک شدید از مرز شیخ‌سله واقع در منطقه‌ی جوانرود به داخل خاک ایران رانده شدند. [...] تخلیه‌ی معاودین هنوز ادامه دارد، ولی تا کنون این عده وارد شهر نشده‌اند.» بخشدار اضافه کرد: «بیش‌تر این افراد زن و کودک هستند که در سرمای شدید و در میان برف و بوران رها شده‌اند، اما هنوز آماری در مورد تلفات و یا جراحات احتمالی به دست ما نرسیده است.»⁽²⁾

457

امروز در درگیری‌های حوالی مهاباد و در مین‌گذاری در جنوب غربی سنندج و اطراف سردشت 5 تن از نیروهای خودی شهید و عده‌یی مجروح شدند، در این حوادث شماری از مهاجمان به هلاکت رسیدند.

نیروهای مسلح غیر قانونی که روز گذشته در حمله به پاسگاه شهید عابدی (در 12 کیلومتری جنوب غربی مهاباد) ناکام مانده بودند، امروز نیز در ساعت 21 به این پاسگاه حمله کردند. در درگیری ایجادشده که 2 ساعت ادامه داشت، 2 تن از افراد پاسگاه شهید شدند، از آمار تلفات مهاجمان گزارشی مخابره نشده است.⁽³⁾

در محور مهاباد - میاندوآب نیز 15 نفر از نیروهای هیز21 پیشوای حزب دمکرات کردستان در حوالی گوگ‌تپه با اجرای عملیات کمین به سمت خودرو حامل مهندس نیک‌خواه معاون عمرانی استانداری آذربایجان غربی، تیراندازی کردند. در این حادثه خودرو آتش گرفت و مهندس نیک‌خواه و ناصر فدائی (از سرنشینان خودرو) به شهادت رسیدند.⁽⁴⁾با تیراندازی متقابل پاسدار محافظ مهندس نیک‌خواه، 3 تن از مهاجمان از جمله موسی فرخی فرمانده هیز 21 پیشوا به هلاکت رسیدند.

امروز همچنین در حوالی روستای توریور در جنوب غربی سنندج، یک خودرو حامل نیروهای بسیج که عازم شهر سنندج بود، به مین برخورد کرد که بر اثر انفجار آن 9 تن از سرنشینان خودرو زخمی شدند و یک تن هم به شهادت رسید.⁽⁵⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 12/11/1361، ص 2، گزارش رسیده از باختران.

2) مأخذ 3، بخش اول.

3) سند شماره 353201 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 14/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 66656 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 12/11/1361، ص 1.

4) مأخذ 3، بخش دوم، ص 3؛ و - دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، نشریه‌ی بولتن ویژه مناطق کردنشین غرب کشور، شماره 81، 17/11/1361، ص 2، مهاباد - میاندوآب؛ و - سند شماره 353299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی، 16/11/1361، ص 1.

5) سند شماره 64517 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 12/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 11، بخش دوم، ص 1، سنندج.

در اطراف سردشت نیز یکی از نیروهای پایگاه شهدا به روی مین رفت که در نتیجه‌ی انفجار مین پای وی قطع شد، نیروهای پایگاه بلافاصله به کمک وی شتافتند.

در همین حال افرادی که مین را کار گذاشته بودند به سمت نیروهای امدادگر حمله کردند که با هوشیاری نیروهای خودی نقشه‌ی آن‌ها بی‌نتیجه ماند. گزارش‌های رسیده حاکی از احتمال کشته شدن 3 نفر از مهاجمان است⁽¹⁾

458

نیروهای خودی اقدام به پاک‌سازی منطقه‌ی عمومی قوشچی کردند. همچنین افراد گروه‌های مسلح غیر قانونی در غرب کشور دست به ترور و گروگان‌گیری زدند.

نیروهای خودی برای پاک‌سازی منطقه‌ی عمومی قوشچی و استقرار در برخی روستاها در محور ارومیه - سلماس به این منطقه اعزام شدند. این عملیات با وجود موفقیت‌های اولیه، به دلیل نامساعد بودن وضعیت جوی، ناقص ماند. در این اقدام، 8 نفر از نیروهای مسلح غیر قانونی کشته؛ تعدادی زخمی و 15 نفر از آنان دست‌گیر شدند. از نیروهای خودی نیز یک تن شهید و 4 تن دیگر زخمی شدند.⁽²⁾

امروز حوادث دیگری نیز در مناطق غربی کشور رخ داد از جمله: یکی از افرادی⁽³⁾که چندی قبل توانسته بود از زندان نیروهای کومه‌له فرار کند، امروز در خیابان گلشن شهر سنندج هدف گلوله‌ی افراد وابسته به این گروه قرار گرفت و به شهادت رسید⁽⁴⁾

همچنین در منطقه‌ی لیلاخ در جنوب خاوری سنندج، افراد حزب دمکرات خادم مسجد خیاره را به جرم هم‌کاری با نظام جمهوری اسلامی دست‌گیر کرده و با خود بردند.⁽⁵⁾

در محور سقز - دیواندره نیز نیروهای مسلح غیر قانونی یکی از اهالی روستای زیویه را به جرم پناه دادن به سه نفر از افراد بسیج به گروگان بردند.⁽⁶⁾

همچنین منابع اطلاعاتی خبر دادند که در حومه‌ی اشنویه و جلدیان گروه‌های مسلح غیر قانونی یک زن و یک دختر را ربوده و پس از اعمال تجاوز آنان را رها کرده‌اند.⁽⁷⁾

459

مسئول تشکیلات حزب دمکرات شاخه‌ی دیواندره و یکی دیگر از مسئولان این حزب به هم‌راه 2 تن از هواداران آن خود را به قرارگاه حمزه تسلیم و درخواست پناهندگی کردند. یک نشریه‌ی داخلی سپاه با اعلام این خبر درباره‌ی دلیل و سابقه‌ی این امر نوشته است:

«مسئول دمکرات در دیواندره از قطب مخالف قاسملو بوده و طرف‌داران فراوانی دارد. پس از عملیات موفق قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، همچنین شدت گرفتن اختلافات درون

1) سند شماره 341061 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری کردستان، 13/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 64614 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: وضعیت روزانه، از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 13/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353325 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 13/11/1361، ص 4.

2) سند شماره 353326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 12/11/1361، ص 2؛ و - مأخذ 10، بخش اول؛ و - سند شماره 66726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 11/11/1361، ص 2.

3) برخی منابع نام وی را یوسف اویسی اعلام کرده‌اند.

4) . سند شماره 346810 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استانداری استان کردستان، 13/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353353 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه عملیاتی، 14/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 64515 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، تاریخ 12/11/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 346873 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 12/11/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 346875 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 12/11/1361، ص 1.

7) سند شماره 232117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 83، 26/11/1361، ص 2.

تشکیلاتی در حزب دمکرات و پخش اخبار مبنی بر طرح عملیات گسترده‌ی رزمندگان اسلام در جنوب و غرب کشور، آمار تسلیم‌شدگان حتی در سطح رهبری حزب دمکرات بالا رفته است و به احتمال قوی روز به روز بر تعداد تسلیم شدگان چه در سطح بالا و چه در سطح پایین ضد انقلاب افزوده خواهد شد. چنان‌که در مدت اخیر: 1. سعید افشار مسئول تشکیلات هیز دیواندره‌ی حزب دمکرات در تاریخ 20/10/61 خود را به قرارگاه تسلیم کرد. 2. فرهنگ شریفی فرزند گرگین شریفی از سران ضد انقلاب در منطقه‌ی سلماس در مورخه 25/10/61 به هم‌راه دو تن دیگر خود را به سپاه سلماس تسلیم و امان‌نامه دریافت داشته‌اند. 3. قادر عبدی از اعضای سابق کمیته‌ی مرکزی حزب دمکرات در مورخه 2/11/61 خود را به سپاه ارومیه تسلیم کرد.»⁽¹⁾

460

به حکم دادگاه انقلاب اسلامی اراک یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق به جرم ترور 5 تن و عاملیت مستقیم در به شهادت رساندن آیت‌الله صدوقی به اعدام محکوم و حکم درباره‌ی وی اجرا شد.

حجت‌الاسلام قدیانی دادستان انقلاب اسلامی اراک در گفت و گویی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی جرائم و جزئیات دست‌گیری این فرد گفت: «وی مسئول تشکیلات منافقین در استان‌های اراک، اصفهان، یزد و کرمان بود و در سحرگاه 11/7/61 بعد از آن‌که اتومبیلش از سوی واحد گشت کمیته‌ی مرکزی اراک متوقف می‌شود با به شهادت رساندن یکی از پاسداران انقلاب اسلامی اراک متواری می‌شود که پس از چند ماه توسط امت شهیدپرور این شهرستان دست‌گیر و به دست عدالت سپرده می‌شود.» وی افزود: «در مراحل رسیدگی به پرونده معلوم گردید نام‌برده یکی از عاملین مستقیم ترور شهید آیت‌الله صدوقی سومین شهید محراب، مسئول مستقیم شهادت سرپرست کمیته‌ی مرکزی اراک و 4 تن دیگر از امت حزب‌الله و چندین طرح ترور دیگر می‌باشد.»⁽²⁾

461

به گزارش یکی از منابع اطلاعاتی اخیراً نیروهای مجاهدین مسلمان عراق علیه نیروهای دولتی این کشور اقداماتی را انجام داده‌اند.

بر اساس این اخبار، عده‌یی از مجاهدین عراقی شبانه به ستاد حزب بعث در محله‌ی مدینه الحربه‌الثانیه بغداد حمله و یکی از مسئولان حزب به نام دکتر کمال ناطق به هم‌راه چند نفر دیگر را به هلاکت رسانده‌اند.⁽³⁾در حادثه‌ی دیگری، سرهنگ دوم

1) سند شماره 103876 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، واحد معاونت اطلاعات کل سپاه پاسداران، شماره 225، 4/11/1361، صص 3 و 4.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 320، 14/11/1361، صص 5 و 6، اراک - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/11/1361.

3) سند شماره 367772 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی کردستان (رکن2) به استانداری استان کردستان، 12/11/1361، ص 1.

مهدی دیلی رئیس یکی از شعبه‌های مخابرات العام و راننده‌اش هنگام حرکت در خیابان برموک بغداد به دست مجاهدین به هلاکت رسیده‌اند.⁽¹⁾

همچنین نیروهای مجاهدین مسلمان عراقی یکی از دفاتر اعضای حزب بعث در

استان بغداد را منفجر کرده‌اند که در نتیجه یکی از مسئولان به نام حسن تکریتی به هلاکت رسیده است.⁽²⁾این افراد در جاده‌ی سلیمانیه به رانیه نیز تله‌ی انفجاری کار گذاشتند که یک دستگاه اتومبیل مخابرات العامه که حامل عده‌یی از مسئولان این سازمان بود به این تله برخورد کرده و سرنشینان آن به هلاکت رسیده‌اند.⁽³⁾

462

آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی امروز با احمد اسکندر وزیر اطلاعات و معاون سیاسی وزارت امور خارجه و سفیر سوریه دیدار و گفت و گو کرد.

در این دیدار که آقایان سید محمد خاتمی وزیر ارشاد اسلامی و حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه‌ی کشورمان نیز حضور داشتند، آقای هاشمی رفسنجانی گفت: برای جمهوری اسلامی ایران تنها شخص صدام مطرح نیست و تنها مسئله‌ی اساسی که ایران در نظر دارد دفاع از حریم اسلام و از میان برداشتن موانع اتحاد مسلمین است و به همین دلیل بر حذف امریکا از منطقه و احقاق حقوق مردم فلسطین تأکید می‌کند و آمادگی دارد پس از سرنگونی حکومت تجاوز‌گر صدام بخش عظیمی از امکانات خود را به مبارزه‌ی جدی با رژیم اشغال‌گر قدس اختصاص دهد.

G550

رئیس مجلس همچنین ضمن تأکید بر قدرت رو به افزایش نیروهای نظامی ایران اعلام کرد: کشورهایی که به حکومت متجاوز صدام کمک می‌کنند چنانچه دست از حمایت خود بردارند می‌توانند مطمئن باشند پس از پیروزی نهایی رزمندگان جمهوری اسلامی ایران بر متجاوزین عراقی حدود آن‌ها محترم است و کشور اسلامی ایران از امنیت آن‌ها دفاع خواهد کرد.⁽⁴⁾

احمد اسکندر با آقای میر حسین موسوی نخست‌وزیر نیز دیدار و گفت و گو کرد،

1) همان.

2) همان.

3) همان.

4) مأخذ 3، بخش اول، ص 18.

نخست‌وزیر در این ملاقات ضمن تقدیر از مبارزات و ایستادگی ملت سوریه در برابر توطئه‌های امپریالیسم امریکا و صهیونیسم غاصب گفت: «ما به آینده‌ی کنفرانسی که اخیراً در دمشق بین سه کشور ایران، سوریه و لیبی برگزار شد خوش‌بین بوده و آن را ثمربخش می‌دانیم.»

میرحسین موسوی در بخش دیگری از سخنانش با تشریح سیاست جمهوری اسلامی ایران در خصوص کشورهای خلیج فارس گفت: «ما طالب صلحی پایدار در منطقه هستیم و این تمایل خود را بارها اعلام داشته‌ایم، به همین دلیل در احقاق حقوق ملت‌ها و مجازات متجاوز پافشاری می‌کنیم.» نخست‌وزیر در پایان گفت: «ما قصد دامن زدن به تشنج در منطقه را نداریم، گرچه اگر کشوری آتش را بیفروزد ترسی هم از داخل شدن در آتش نداریم. ما اگر این جنگ را ادامه می‌دهیم به خاطر این است که به کشورمان تجاوز شده و جنگ بر ما تحمیل شده است، بنابراین ما صدام را عامل فشار و تباهی در منطقه می‌دانیم.» وزیر اطلاعات سوریه نیز با ابراز خوشحالی از ملاقات با مقامات ایران گفت: «روابط عمیقی که بین دو کشور ایران و سوریه وجود دارد ایجاب می‌کند مسئولین دو کشور با یک‌دیگر ملاقات و گفت و گو کنند.» وی همچنین در خصوص جنگ تحمیلی عراق علیه ایران گفت: «رژیم صدام با آغاز جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران به خدمت امریکا درآمد و عراق را به پایگاه مهمی برای امریکا تبدیل نموده است.»⁽¹⁾

463

احمد عزیزی قائم‌مقام وزیر امور خارجه که برای تسلیم پیام ریاست‌جمهوری اسلامی ایران به فیدل کاسترو رئیس کشور کوبا وارد هاوانا شده است با ایزیدور مالیمریکا وزیر امور خارجه‌ی کوبا در محل وزارت امور خارجه‌ی این کشور دیدار و گفت و گو کرد.

قائم‌مقام وزیر امور خارجه‌ی کشورمان در این ملاقات دیدگاه‌های دولت جمهوری اسلامی ایران را درباره‌ی هفتمین کنفرانس سران کشورهای عضو جنبش غیر متعهد - که در اسفندماه آینده در دهلی‌نو، برگزار می‌شود - با وزیر امور خارجه‌ی کوبا در میان نهاد.

وی ضمن اظهار خرسندی از تغییر محل برگزاری کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد از بغداد به دهلی‌نو یادآور شد که این تغییر تنها یک پیروزی برای جمهوری اسلامی ایران نیست بلکه یک دستاورد برای بقیه‌ی اعضای جنبش نیز محسوب می‌شود.

عزیزی با تشریح چارچوب طرح‌های ایران برای شرکت فعال در کنفرانس هفتم سران کشورهای غیر متعهد، از طرح صندوق مشترک، برای پاسخ به تهدیدهای مالی امریکا در صورت اخراج اسرائیل از سازمان ملل متحد و طرح سالم‌سازی جنبش نام برد و اظهار امیدواری کرد که هماهنگی و تشریک مساعی کشورهای پای‌بند به اصول اولیه‌ی عدم تعهد

1) روزنامه‌ی کیهان، 14/11/1361، ص 2.

موجب حرکت سریع جنبش به سوی یک عدم تعهد واقعی در سال‌های آتی باشد.⁽¹⁾

464

اکبر ترکان استاندار ایلام، در پایان سفر هفت‌روزه‌ی خود به شهرها و بخش‌های

مختلف این استان، ضمن تشریح مشکلات جنگ‌زدگان استان ایلام، از بنیاد مهاجران جنگی انتقاد کرد. روزنامه‌ی کیهان در گزارشی در این باره آورده است:

«[استاندار ایلام گفت:] "ما از کلیه‌ی جنگ‌زدگان مستقر در دره‌شهر و بدره و آبدانان ایلام شرمنده هستیم که تا امروز نتوانستیم آن‌ها را زیر یک سقف و سرپناه نگه‌داری کنیم و بنیاد مرکزی در این باره باید شرمنده‌تر باشد که نتوانست حتی یک نفر را در این مناطق از زیر چادر به داخل یک چهار دیواری قابل سکونت انتقال دهد."

استاندار همچنین افزود: "چه خوبست سرپرست بنیاد مرکزی [مهاجران جنگ تحمیلی] به این منطقه بیاید و ببیند که طی 3 سال گذشته چرا جنگ‌زدگان هنوز زیر چادر به سر می‌برند؟"

G552

ترکان که به اتفاق حجت‌الاسلام محمدی امام‌جمعه‌ی ایلام به مناطق مختلف استان سفر کرده بود، در مورد مشکلات جنگ‌زدگان استان ایلام گفت:

"باید از بنیاد مرکزی مهاجرین جنگ تحمیلی انتقاد کرد که با صدور مکرر بخش‌نامه و ایجاد ضوابط تازه و تحت نظر مسئولان بنیاد، در استان‌ها را می‌بندند و در مورد اسکان و اشتغال این گروه از مردم جنگ‌زده‌ی ما به قدر کافی فعال نیست."

وی در عین حال با تمجید و تأیید کار مسئول بنیاد ایلام - که مشاور استاندار نیز است - گفت: "در ایلام، ملکشاهی، الوان و صالح‌آباد که کار در دست مشاور ما بود بیش از یک‌هزار واحد مسکونی ایجاد گردید و این می‌رساند که عیب کار در بنیاد مرکز است. [...]"

استاندار سپس با مقایسه‌ی پیشرفت فعالیت‌های بازسازی مناطق آزادشده‌ی جنگی ایلام با خوزستان گفت: "در این زمینه نیز استان‌های یزد و لرستان که مجری طرح‌های بازسازی در استان ایلام هستند، چندان فعال نبودند و حال آن‌که پیشرفت بازسازی در مناطق آزادشده‌ی هویزه، بستان و شوش خوزستان به مراتب بیش‌تر بوده است و این شاید توجهی باشد که هنوز هم به خوزستان که از قدیم در "بورس" بوده می‌شود." وی افزود:

1) مأخذ 3، بخش اول، ص 1.

"مردم جنگ‌زده‌ی دهلران و موسیان که خانه‌هایشان در جنگ تحمیلی تخریب شده بود با دشمن بعثی شجاعانه جنگیدند و حالا هم مظلوم مانده‌اند و توجه به حل مشکلات آن‌ها بسیار ضروری است."»⁽¹⁾

465

خوئینگ مشاور وزیر امور خارجه‌ی چین که در رأس هیئتی در تهران به سر می‌برد، امروز در مصاحبه‌یی مطبوعاتی شرکت کرد. وی ابتدا به مناسبت در پیش بودن سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی درباره‌ی پیشینه‌ی ایران و تأثیر انقلاب در عرصه‌ی جهانی گفت:

«ملت ایران، ملتی قهرمان و دارای سنت مبارزاتی و انقلابی است و به خاطر استقلال کشور خود در سال‌های طولانی به طور خستگی‌ناپذیر مبارزه کرده است. چهار سال پیش ملت بزرگ ایران تحت رهبری امام خمینی خاندان ظالم پهلوی را سرنگون و جمهوری اسلامی را در ایران برقرار کرد. با انقلابی که شما کردید یک دوره‌ی کاملاً جدیدی در ایران آغاز گردید.» وی سپس به اهداف سفر هیئت چینی به ایران اشاره کرد و گفت:

«وظایفی را که ما می‌بایست در این سفر انجام می‌دادیم می‌توان در سه نکته خلاصه کرد. هدف اول ما تقویت شناسایی متقابل و دوستی و مودت بین چین و ایران است و هدف دوم استحکام و اتحاد بیش‌تر در هم‌کاری بین دو کشور و آخرین هدف این است که ما حامل سلام گرم و بهترین آرزوهای رهبران دولت و ملت چین برای رهبران دولت و ملت برادر ایران هستیم.»

خوئینگ در ادامه‌ی سخنانش ضمن اظهار خشنودی و تشکر از پذیرایی گرم دولت و مسئولان جمهوری اسلامی ایران از وی و هیئت هم‌راه، به ملاقات‌های خود با مقامات بلندپایه‌ی کشورمان از جمله نخست‌وزیر و وزیرخارجه در محیطی گرم و دوستانه، اشاره کرد و نتیجه‌ی این دیدار و مذاکرات را موفقیت‌آمیز و ثمربخش خواند.

وی اضافه کرد: «بعد از یک سری مذاکرات فهمیدیم که نظرات دو کشور درباره‌ی اوضاع بین‌المللی و توسعه‌طلبی و سلطه‌جویی و رقابت و افزایش سلاح‌های دو ابرقدرت یک‌سان یا به هم نزدیک است، هر دو طرف روی اتحاد و هم‌کاری کشورهای جهان سوم تکیه می‌کنند و هر دو طرف معتقدند این سیستم غیر عادلانه‌ی جهان فعلی باید اصلاح شود تا یک سیستم کاملاً جدید و عادلانه جای‌گزین آن شود.

نظر دو طرف درباره‌ی ابرقدرت‌ها یک‌سان است و هر دو کشور نمی‌خواهند تسلیم یا وابسته‌ی آن‌ها شوند و به اصطلاح شما یک سیاست مستقل آزاد و عدم تعهد را اجرا می‌کنند.»

رئیس هیئت سیاسی چین با اشاره به مناسبات بین دو کشور گفت:

«هر دو طرف آرزوهای‌مان یکی است؛ هر دو می‌خواهیم مناسبات را گسترش دهیم

1) مأخذ 3، بخش اول، ص 7.

و آن‌ها را از زمینه‌های سیاسی به زمینه‌های فرهنگی و بازرگانی نیز گسترش دهیم. مناسبات بین دو کشور به سرعت پیشرفت می‌کنند و مبادله‌ی هیئت‌ها بیش‌تر می‌شود و حجم تعیین‌شده‌ی مبادلات بین دو کشور نیز رقم دل‌پذیری است. به نظر ما یک ایران مستقل، آزاد و مقتدر و شکوفا در غرب آسیا با منافع ملت چین موافق است.»⁽¹⁾

466

نشریه‌ی امریکایی کریستین ساینس مانیتور در مقاله‌یی وضعیت نظامی و اقتصادی عراق را مورد بررسی قرار داده است. در این مقاله به موضوعاتی چون شروع تجاوز نظامی حکومت عراق به ایران، وضعیت فعلی جنگ، پیش‌بینی تحلیل‌گران نظامی درباره‌ی آینده‌ی جنگ، نگاهی گذرا به اقتصاد عراق قبل از تجاوز به ایران و پس از آن، میزان فروش نفت عراق و تنگناهای حکومت عراق در این باره، پرداخته شده است:

در بخشی از این مقاله آمده است: «دو سال پیش زمانی که صدام حسین رهبر عراق با تانک‌های خود به ایران حمله‌ور شد، کشورش شتاب‌زده در راه نوسازی پیش می‌رفت او نیز خود را آماده می‌کرد نقش بزرگ‌تری را به عنوان یک رهبر منطقه‌یی در دست گیرد، اما اینک اوضاع تفاوت کرده است، جنگی که با حرکت سریع واحدهای رزمی و یا پیاده‌نظام آغاز شد شکل نبردی را یافته است که ارتش ایران در آن دست بالا را دارد.

ایرانیان بیش‌تر مناطقی را که در مراحل اولیه‌ی جنگ به تصرف عراقی‌ها درآمده بود بازپس گرفتند و به داخل عراق هم نفوذ کردند. عراقی‌ها خود می‌پذیرند که حدود 40 کیلومتر مربع از خاک کشورشان در کنترل ایران است.» این نشریه می‌افزاید:

«هر چند ارتش سیصد هزار نفری عراق ناچار به گرفتن یک موضع دفاعی شده است، ولی تعداد ناظران نظامی که معتقدند ایران ممکن است به پیروزی دست یابد انگشت‌شمارند. یک تحلیل‌گر غربی می‌گوید کارایی نیروهای عراقی اینک که در خاک خود می‌جنگند بیش‌تر شده است.

فرماندهی عالی بغداد که هنوز به وجود حدود 2200 تن از مشاوران نظامی شوروی و اروپای شرقی متکی است توانایی خود را از سازمان دادن به استراتژی دفاعی‌اش به ثبوت رسانده است. از این گذشته گمان می‌رود که نیروی هوایی عراق هنوز می‌تواند آسمان‌ها را کنترل کند.⁽²⁾

کریستین ساینس مانیتور در بخش دیگری از مقاله آورده است: «عراق که تا دو سال پیش کشور پررونقی در خاورمیانه تلقی می‌شد، امروز با دشواری‌های مالی دست به گریبان است و در نتیجه خود را با اوضاعی رو به رو می‌بیند که می‌تواند سرنوشت

1) مأخذ 3، بخش اول، ص 19.

2) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 12/11/1361، صص 5 و 6، به نقل از روزنامه‌ی کریستین ساینس مانیتور.

سیاسی رژیم کنونی صدام حسین را تعیین کند.

به گفته‌ی یک بازرگان فرانسوی، صدام حسین با برخورداری از نیروی انسانی، منابع اقتصادی و قابلیت سیاسی می‌توانست به با نفوذترین رهبر منطقه تبدیل شود، اما او که بین کوشش برای دنبال کردن جنگ با ایران و اجرای یک برنامه‌ی عمرانی گسترده گرفتار آمده نه‌تنها با یک بن‌بست سیاسی رو به رو شده، بلکه دیگر نمی‌تواند صورت

حساب‌هایش را بپردازد.»

در ادامه، نویسنده‌ی مقاله چندین عامل را در گرفتاری‌های کنونی عراق سهیم می‌داند: «یکی جنگ که آثار منفی خود را در داخل و خارج برجای گذاشته است؛ صادرات نفت که در سال 1980، سه میلیون و سیصد هزار بشکه در روز بود اینک به ششصد هزار بشکه رسیده است. حتی اگر بتواند میزان تولید را افزایش دهد از نظر بالا بردن صادرات با دشواری رو به رو خواهد بود؛ خط لوله‌یی که از سوریه می‌گذرد، بسته شده و تنها خط لوله‌یی که از ترکیه عبور می‌کند باقی مانده است. از این گذشته، عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس از کمک‌های خود به عراق کاسته‌اند، رکود جهانی؛ قیمت‌های پایین نفت و هزینه‌های جنگ که بنا به تخمین منابع غربی به یک میلیارد دلار در ماه می‌رسد از جمله دلایل آن کاستی عنوان می‌شود.

اما تحلیل‌گران می‌گویند اعراب میانه‌رو در حالی که از طرح‌های ایران در منطقه می‌ترسند از کوشش‌های صدام حسین برای تحمیل خود بر جامعه‌ی عرب بیمناک‌اند.» کریستین ساینس مانیتور می‌افزاید: «اوضاع اقتصادی عراق که به سرعت رو به خرابی می‌رود از نظر سیاسی نیز دشواری‌هایی برای رژیم حسین به وجود آورده است.»⁽¹⁾

467

خبرگزاری فرانسه از کاهش غیر رسمی بهای نفت در بازارهای جهانی پس از نشست اخیر وزرای نفت کشورهای عضو اوپک خبر داد. به گزارش این خبرگزاری، در حالی که بهای رسمی نفت سبک از سوی اوپک 34 دلار تعیین شده است، نفت سبک پادشاهی عربستان از بشکه‌یی 25/29 تا 50/29 دلار هم 50 سنت کم‌تر به فروش می‌رسد.

همچنین نفت دریای شمال نیز که قیمت رسمی آن بشکه‌یی 90/38 دلار است به بهای 50/33 دلار برای هر بشکه کاهش یافت.⁽²⁾

1) مأخذ 3، بخش اول، ص 2، به نقل از خبرگزاری فرانسه از لندن.

2) همان.

روزشمار جنگ چهارشنبه 13 بهمن 1361 18 ربیع‌الثانی 1403 2 فوریه 1983

468

به دنبال جلسات صبح و بعد از ظهر روز گذشته‌ی فرماندهان ارتش و سپاه که به توافق کلی در مورد مانور عملیات انجامید، ساعت 8 صبح امروز جلسه‌یی با شرکت محسن رضایی، سرهنگ صیاد شیرازی، رحیم صفوی، علی شمخانی و غلامعلی رشید برای بررسی جزئیات طرح مانور در محل قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) تشکیل شد.

در این جلسه غلامعلی رشید جزئیات مانور را این گونه تشریح کرد:

«قرارگاه کربلا در مرحله‌ی اول از 3 محور چومو، خال و رشیده و با 3 تیپ خط را می‌شکند و در عمق تا کانال‌های آخر [غرب خط مرز] را پاک‌سازی و تأمین می‌کند و در جناح راست [شمال] و در حد فاصل [پاسگاه‌های] طاوسیه و رشیده خاکریز احداث می‌کند. پس از آن، لشکر5 نصر با 10 گردان با عبور از منطقه‌ی تصرف‌شده و با گردش به راست و شمال در شرق و غرب جاده‌ی آسفالت مرزی از پاسگاه طاوسیه به سمت شمال تا رودخانه‌ی دویرج و لشکر31 عاشورا با 10 گردان پس از عبور از خط و رفتن در عمق از کانال آخر به سمت راست [شمال] منطقه را پاک‌سازی می‌کنند. لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) نیز با 10 گردان به عمق منطقه نفوذ کرده و نیروهای دشمن را تا پشت جاده‌ی آسفالت [شیخ فارس به حلفائیه در شرق هورالسناف] منهدم و منطقه را پاک‌سازی می‌کند.⁽¹⁾

کیلومتر و عمق 20 تا 25 کیلومتر بود.

لشکر27 حضرت رسول(ص) نیز با 10 گردان با عبور از کانال دوم، نیروهای دشمن در غرب [کانال] را پاک‌سازی کرده و در پشت سه‌راهی جاده‌ی فکه به جاده‌ی آسفالت [شیخ فارس به حلفائیه در شرق هورالسناف] پدافند می‌کند.» سپس رحیم صفوی پیشنهاد کرد که لشکر علی بن ابی‌طالب(ع) علاوه بر انجام این مأموریت، با استفاده از چند گردان غرب اتوبان را هم پاک‌سازی کند.

1) جا پای تصرف‌شده به وسیله‌ی این یگان‌ها در مرحله‌ی اول، محدوده‌یی به عرض 8

غلامعلی رشید در ادامه‌ی توضیحات خود، درباره‌ی مرحله‌ی دوم عملیات افزود: «در شب بعد، قرارگاه کربلا با استفاده از سپاه سوم به سمت [جاده] بزرگان پل غزیله تک می‌کند و قرارگاه نجف هم در جناح راست عملیات [در ادامه‌ی عملیات مرحله‌ی اول] از پشت جاده‌ی فکه حرکت کرده و با عبور از رودخانه‌ی دویرج ارتفاعات شمالی آن را تصرف می‌کنند.»

در ادامه‌ی جلسه تعدادی از فرماندهان سپاه از جمله عزیز جعفری، محمدابراهیم همت، احمد کاظمی، حسین خرازی، مرتضی قربانی، مجید چراغی و علیرضا عندلیب هم به جمع حاضران اضافه شدند و درباره‌ی جزئیات مانور عملیات در مرحله‌ی دوم، وضعیت زرهی و مهندسی بحث و تبادل نظر شد.

پس از آن برای اجرای عملیات در مرحله‌ی دوم چند نکته مورد تأیید حاضران قرار گرفت:

الف) در مورد نحوه‌ی ورود به شهر حلفائیه، رشید پیشنهاد داد نیروهای لشکر8 نجف پس از عبور از پل غزیله به چپ و راست تقسیم شده و از پشت حلفائیه الحاق کنند و در واقع شهر را به محاصره درآوردند.

ب) مقرر شد برای سرعت بخشیدن به حرکت در عمق، تعدادی از نیروهای زبده‌ی لشکر8 نجف از مسیر هور[العظیم] به حوالی پل غزیله هلی‌برن شوند. در این مورد احمد کاظمی گفت: «[هر چند] برای هلی‌برن چندان به توان هوانیروز خوش‌بین نیستم، اما جایی در جنوب [رودخانه] مشرح را برای پیاده شدن [نیروها] در نظر گرفته‌ایم» و رشید افزود: «شما عناصر محلی بفرستید در منطقه [جنوب حلفائیه] و لوله‌ی نفتی که از حلفائیه می‌گذرد آتش بزنند که برای شما شاخص [فرود هلی‌کوپتر] باشد.»

سپس احمد کاظمی درباره‌ی نفربرهای مورد نیاز جهت انتقال سریع نیروها برای اجرای مأموریت تصرف پل غزیله و حلفائیه گفت: «[لشکرهای] نجف و ثارالله هر کدام 15 نفربر دارند در حالی که ما 70 دستگاه نفربر نیاز داریم.»

علیرضا عندلیب نیز در مورد استعداد دستگاه‌های مهندسی (لودر و بولدوزر) گفت: «قرارگاه نجف حدود 150 دستگاه و قرارگاه کربلا هم 110 دستگاه دارد و با چند دستگاهی که جدیداً آمده، کلاً 270 دستگاه در اختیار داریم.»

وی اضافه کرد: «اگر عمق منطقه زیاد نباشد، دستگاه‌ها خوب خاکریز می‌زنند، ولی اگر عمق منطقه زیاد باشد دستگاه‌ها پس از طی مسافت زیاد برای احداث خاکریز مشکل دارند. سرعت حرکت لودر [در شب] 10

کیلومتر و بولدوزر 5 کیلومتر است.»

پس از این گزارش، غلامعلی رشید نحوه‌ی توزیع دستگاه‌های مهندسی را این‌گونه اعلام کرد: «به قرارگاه نجف و سپاه سوم هر کدام 90 دستگاه بدهید که 20 دستگاه آن در احتیاط باشد. 50 دستگاه در اختیار سپاه هفتم قرار بگیرد که 10 دستگاه آن احتیاط است. 50 دستگاه هم احتیاط کلی عملیات باشد. بعد از مرحله‌ی دوم عملیات، اولویت

با قرارگاه نجف است که مجدداً از محل احتیاط به آن دستگاه خواهیم داد.»

محور مباحث چند جلسه‌ی بعد از ظهر امروز نیز بیش‌تر معطوف به هماهنگی در مورد نحوه، شکل و خط حد سپاه‌ها در خط پدافندی و آرایش حرکت یگان‌ها در عمق منطقه بود به نحوی که منطقه‌ی پاک‌سازی نشده بین یگان‌ها باقی نماند.

همچنین اعلام شد که واحدهای بهداری و مهندسی برای آمادگی جهت شرکت در عملیات به دو تا سه روز وقت نیاز دارند⁽¹⁾

469

نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) در یک عملیات محدود با برنامه‌ریزی قبلی و اجرای کمین در اطراف تپه‌ی85 در حوالی ذلیمه (از معابر وصولی شناسایی‌شده برای عملیات والفجر مقدماتی - رو به روی پاسگاه دویرج) موفق به گرفتن 10 اسیر از نیروهای عراقی شدند.

در پی گزارش نیروهای اطلاعاتی خودی مبنی بر اقدام دشمن برای استقرار نیرو با استفاده از هلی‌کوپتر در اطراف تپه‌ی 85 در چند روز گذشته، نیروهای لشکر27 به صورت گشتی رزمی و با هدف گرفتن اسیر در نخستین دقایق امروز اقدام به اجرای عملیاتی در این محدوده کردند، اما متوجه شدند که عراق هر روز صبح نیروهایی را روی تپه‌ی 85 مستقر و هنگام غروب آنان را به عقب منتقل می‌کند. بنابراین، نیروهای لشکر27 تصمیم گرفتند هلی‌کوپتر حامل نیرو را هدف قرار داده و منهدم کنند. به این منظور، از اولین ساعت‌های امروز کمین‌هایی را در اطراف تپه‌ی 85 مستقر کردند، اما در عمل متوجه شدند که عراق برای تأمین هلی‌کوپتر در اوایل صبح شماری از نیروهای پیاده را به مناطق جلوتر از تپه‌ی 85 فرستاده است و چون نیروهای پیاده‌ی تأمین دشمن در نزدیکی نیروهای کمین لشکر27 قرار داشتند، نیروهای خودی منتظر آمدن هلی‌کوپتر نشده و با نیروهای تأمین که 22 نفر بودند، درگیر شدند. در نتیجه 7 نفر از نیروهای عراقی کشته و 10 نفر اسیر شدند و بقیه نیز فرار کردند.

هشتاد نفر از نیروهای یگان عراقی مستقر در این محدوده که برای انتقال اجساد عراقی‌ها به منطقه نزدیک شده بودند با دادن یک کشته‌ی دیگر، اجساد نیروهای خود را به عقب منتقل کردند.⁽²⁾

470

امروز هواپیماهای دشمن در دو نوبت شهر دهلران و اطراف آن را بمب‌باران کردند که خسارت‌های فراوانی به این شهر وارد شد. در این حملات 5 تن شهید و 53 تن زخمی شدند، 6 خودرو نیز آسیب دید. البته هنوز آمار کامل تلفات جانی گزارش نشده است.⁽³⁾

1) سند شماره 161/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 9/11/1361 تا 17/11/1361، صص 77 - 64.

2) همان، صص 80 - 78.

3) سند شماره 331552 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، قرارگاه تیپ فجر (رکن2)، شماره 41 - 3/2، 13/11/1361، ص 3؛ روزنامه‌ی کیهان، 14/11/1361، ص 18، به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی، ایلام.

دشمن همچنین شهرهای آبادان و خرمشهر را آماج گلوله‌های توپ قرار داد. بر اثر

این حملات، 2 منزل مسکونی آتش گرفت و 5 منزل مسکونی ویران شد. همچنین چند فروند هواپیمای عراقی به حریم آسمان شهرهای آبادان، خرمشهر و اهواز تجاوز کردند که با آتش به موقع سلاح‌های پدافند هوایی متواری شده و بمب‌های خود را بی‌هدف در بیابان‌های اطراف جبهه‌های جنوب فروریختند⁽¹⁾

471

حمله به پایگاه کوره و اخاذی از اهالی روستایی در شمال شرقی سنندج از اقدامات گروه‌های مسلح غیر قانونی بود. امروز همچنین تعدادی از افراد حزب دمکرات و گروه کومه‌له خود را به نیروهای سپاه تسلیم کردند.

نیروهای مسلح غیر قانونی در محور مهاباد - میاندوآب به پایگاه کوره حمله کردند که به زخمی شدن یکی از نیروهای خودی انجامید.⁽²⁾

تعداد 160 نفر از اعضای گروه‌های مسلح غیر قانونی به روستای میرکی در شمال شرقی سنندج، مراجعه و مبلغ 80 هزار تومان از اهالی این روستا اخاذی کردند و سپس متواری شدند⁽³⁾

امروز 5 تن از افراد وابسته به حزب دمکرات و گروه کومه‌له با یک تیربار و 2 قبضه تفنگ خود را به نیروهای سپاه در سنندج، سردشت و پایگاه دانیکش در غرب سنندج معرفی و درخواست امان‌نامه کردند⁽⁴⁾

472

یکی از وابستگان سازمان مجاهدین خلق که از عوامل اصلی ترور شهید اکبر شکرگزار (مسئول سپاه آستانه) بود در این شهر دست‌گیر شد.⁽⁵⁾

473

فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی استان سیستان و بلوچستان در گفت و گو با واحد مرکزی خبر خلاصه‌یی از عملکرد سپاه را در ایجاد پایگاه‌های بسیج، اعزام نیرو به جبهه‌ها و مقابله با گروه‌های محارب چنین بیان کرد: «سپاه پاسداران این استان تا امروز موفق به تشکیل پایگاه‌هایی در سطح استان شده است، از جمله پایگاه‌های مردمی بسیج که با هم‌کاری خود مردم تشکیل شده و ما توانسته‌ایم تا امروز حدود 5 هزار نفر از نیروهای مردمی را آموزش داده و به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل اعزام کنیم.»

فرمانده سپاه سیستان و بلوچستان افزود: «از دیگر فعالیت‌های سپاه، مبارزه با گروهک‌ها و افراد فراری بوده که تا به امروز حدود 250 نفر از افراد گروهک‌ها را دست‌گیر کرده و

1) مأخذ 3، بخش دوم، به نقل از اطلاعیه‌یی از ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران؛ و - مأخذ 3، بخش دوم، گزارشی از اهواز و آبادان.

2) سند شماره 66656 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 12/11/1361، ص 2.

3) سند شماره 341377 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن2) به استانداری استان کردستان (مشاوره و بررسی)، 1/12/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 5؛ و - دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، نشریه‌ی بولتن ویژه مناطق کردنشین غرب کشور، شماره 81، 17/11/1361، ص 2، سردشت؛ و - دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، نشریه‌ی بولتن ویژه مناطق کردنشین غرب کشور، شماره 81، 17/11/1361، ص 2، سنندج.

5) سند شماره 66872 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش هفتگی، از ستاد منطقه3 (فرماندهی) به ستاد 2 منطقه4 (فرماندهی)، 18/11/1361، ص 2.

تحویل مقامات قضایی داده‌ایم و چون ما در یک منطقه‌ی مرزی هستیم عده‌یی درصدد فرار از طریق این منطقه بودند که بحمدالله ما توانستیم حدود 350 نفر از افرادی را که قصد فرار داشتند و 40 باند بزرگ و کوچک که درصدد فراری دادن افراد بودند دست‌گیر کرده و تحویل مقامات قضایی دهیم.»⁽¹⁾

474

در جلسه‌یی با حضور استاندار مازندران، مسائل مربوط به بازسازی سوسنگرد مورد بررسی قرار گرفت. روزنامه‌ی اطلاعات نیز گزارشی از مهم‌ترین اقدامات ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده‌ی خوزستان منتشر کرد.

در پی واگذار شدن کار نوسازی شهر سوسنگرد به استان مازندران، اولین جلسه‌ی مسئولان این استان به منظور انجام دادن هماهنگی‌های لازم امروز برگزار شد. به گزارش روزنامه‌ی کیهان، در جلسه‌یی با حضور استاندار مازندران، تنی چند از روحانیون و سایر مسئولان این استان، مسائل مختلف مربوط به بازسازی شهر مقاوم سوسنگرد مورد بررسی و تبادل نظر قرار گرفت و تصمیماتی در این باره اتخاذ شد. در این جلسه مهندس مجدآرا استاندار مازندران، حجت‌الاسلام طبرسی امام‌جمعه‌ی ساری، حجت‌الاسلام نوریان نماینده‌ی امام در جهاد سازندگی مازندران، نریمان معاون عمرانی استانداری، مدیر کل مسکن و شهرسازی، سرپرست ستاد بازسازی سوسنگرد و نماینده‌ی روحانیت حضور داشتند.

معاون عمرانی استانداری مازندران در این جلسه گفت: «در مذاکراتی که با شورای مرکزی جهاد سازندگی کشور به عمل آمد، قرار شد بازسازی روستاهای سوسنگرد به جهاد سازندگی مازندران واگذار شود و جهاد نیز نسبت به این موضوع پی‌گیری لازم را به عمل آورد. همچنین چندی پیش فرماندار و امام‌جمعه‌ی قائم‌شهر ضمن بازدیدی که از سوسنگرد داشتند قرار شد بازسازی 50 دستگاه از واحدهای مسکونی را مستقلاً به عهده بگیرند.»

وی افزود: «برای رفع نواقص و مشکلات موجود نیز قرار شد که ائمه‌ی محترم جمعه‌ی استان با هم نشستی داشته باشند و با هماهنگی هر چه بیش‌تر کار ستاد مستقر در سوسنگرد را پی‌گیری کنند تا بتوان این مسئولیت مهم را به خوبی به انجام رساند. مسئولیت گردهمایی آینده‌ی ائمه‌ی جمعه‌ی استان به عهده‌ی حجت‌الاسلام طبرسی و حجت‌الاسلام نوریان واگذار گردید.»⁽²⁾

ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده‌ی روستایی استان خوزستان نیز اهم فعالیت‌های خود را بدین شرح اعلام کرد:

«واگذاری 248 دستگاه موتور پمپ؛ تهیه و توزیع 500 دستگاه تراکتور از انواع مختلف که 201 دستگاه آن تا کنون به مردم واگذار شده است و بقیه هم آماده‌ی تحویل

1) مأخذ 3، بخش دوم، ص 3، به نقل از واحد مرکزی خبر، زاهدان.

2) مأخذ 3، بخش دوم، ص 8.

می‌باشد؛ تعمیر و راه‌اندازی 118 دستگاه موتور پمپ؛ مرمت و راه‌اندازی 20 دستگاه

تراکتور؛ تعمیر 65 مورد ساختمان موتورخانه؛ حفر 5 حلقه چاه؛ احداث پل و موتورخانه بیش از 30 مورد؛ تسطیح اراضی محدود 38765 هکتار؛ احداث یا مرمت 60

کیلومتر سیل‌بند؛ عملیات شخم و آماده کردن 17 هزار هکتار زمین و کمک به کشت آن‌ها؛ احداث 200

هکتار مزرعه‌ی نمونه؛ احداث و لایروبی حدود 301

کیلومتر کانال؛ هرس تعداد زیادی از نخل‌های آبادان و خرمشهر؛ احداث سدهای کوچک به روش سنتی بر روی نهرهای اصلی و فرعی نخلستان‌های آبادان؛ آبیاری نخلستان‌های آبادان و خرمشهر و جزیره‌ی مینو؛ شخم و جمع‌آوری اشجار خودروی وسط نخلستان‌ها؛ تهیه و توزیع 3000 متر لوله‌های اسقاطی شرکت نفت و به کار بردن آن‌ها جهت راه‌اندازی موتورخانه‌ها؛ واکسیناسیون بالغ بر 30 هزار رأس دام.»⁽¹⁾

475

روابط عمومی نهضت سوادآموزی استان اصفهان کمک‌های نقدی و غیر نقدی نوآموزان این نهضت را به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل چنین اعلام کرد:

نوآموزان نهضت سوادآموزی استان اصفهان: مبلغ 999,224 ریال وجه نقد؛ 10 گونی سیب‌زمینی؛ یک گونی پیاز؛ چند دست لباس گرم، کلاه پشمی، دستکش، شال‌گردن؛ مقادیری تاید، صابون، قند و شکر، حبوبات، کمپوت، آجیل؛ چند جلد کلام‌الله مجید.

نوآموزان برخوار: 000,300 ریال وجه نقد؛ 5/1 تن آبلیمو؛ 112 کارتن کمپوت؛ 3 گونی شکر؛ 3 گونی قند و نبات؛ یک تن نان؛ 9 عدد فلاسک؛ مقداری تاید، صابون، پارچه، حشره‌کش، آجیل، روغن، چای، [تعدادی] شامپو و 16 مثقال طلا.

نوآموزان نطنز: 000,53 ریال وجه نقد؛ 79 شیشه آبلیمو؛ 12 شیشه شربت به‌لیمو؛ 138 کیلو شکر؛ 10 کیلو برنج، عدس و نخود.

نوآموزان فریدون‌شهر: مبلغ 800,127 ریال وجه نقد؛ 9 کیلو برنج؛ 75 جفت جوراب؛ 14 جفت دستکش، شال‌گردن؛ کمپوت؛ تاید؛ صابون؛ 2 بسته چای؛ دو جلد کلام‌الله مجید.

نوآموزان سمیرم: یک جفت گوشواره‌ی طلا؛ 250,785 ریال وجه نقد.

نوآموزان خمینی‌شهر: مبلغ 430,338 ریال وجه نقد؛ 13 عدد کلاه پشمی؛ 5 کیسه گندم و آرد؛ 100 کیلو برنج؛ 4 کیسه حبوبات؛ 20 کیلو روغن نباتی؛ 100 دست لباس؛ 6 تخته پتو؛ تعدادی گونی، کلمن، حشره‌کش و [مقداری] دارو. نوآموزان کوهپایه: مبلغ 700,85 ریال وجه نقد؛ مقداری دارو.

نوآموزان کاشان: 250,166 ریال وجه نقد؛ یک جفت گوشواره؛ 4 کارتن آجیل؛ 75 کیلو روغن؛ 90 عدد کمپوت؛ 3 گونی لپه و لوبیا؛ 40 بسته گز؛ 15 عدد حشره‌کش⁽²⁾

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 14/11/1361، ص 8، گزارشی از اهواز به نقل از ستاد بازسازی و نوسازی استان خوزستان.

2) همان، ص 9، گزارشی از اصفهان.

همچنین به گزارش خبرنگار روزنامه‌ی اطلاعات، در پاسخ به ندای امام امت و

سخنان اخیر رهبر انقلاب خطاب به بازاریان و دیگر اقشار مردم، اصناف و مردم قم همه‌ی هزینه‌های سه روز جنگ تحمیلی به مبلغ 10 میلیارد ریال را تقبل کرده‌اند.⁽¹⁾

476

محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران، در مصاحبه‌یی درباره‌ی تشکیل قرارگاه مشترک دریایی نوح و تأثیر این قرارگاه در حفاظت از آب‌های خلیج فارس و دریای عمان گفت: «آزمایش موفق قرارگاه مشترک کربلا که بین نیروهای زمینی ارتش و سپاه پاسداران به وجود آمد، این اتحاد و هم‌بستگی سپاه و ارتش روز به روز فتح و پیروزی را نصیب این ملت کرد.»

G563

وی اضافه کرد: «ما که حضور قدرت‌های استکبار جهانی را در خلیج فارس می‌بینیم و می‌دانیم جنگ ما با این قدرت‌ها تمام‌شدنی نیست، بر این اصل اسلامی انقلاب‌مان پای‌بند هستیم و هرگز به هیچ نوع آتش‌بس نسبی با امریکا نخواهیم رسید. لذا خودمان را آماده می‌کنیم تا هر کجا با امریکا بجنگیم، هدف از تشکیل قرارگاه نوح(ع)، قرارگاه مشترک نوح که بین نیروی دریایی و سپاه است، استفاده‌ی بهتر از امکانات نیروی دریایی ارتش و سپاه در جنگ با امریکا و قدرت‌های شیطانی در خلیج فارس است و ان‌شاءالله این تجربه هم مانند قرارگاه مشترک نیروی زمینی موفق خواهد بود.»

وی همچنین در خصوص چگونگی هماهنگی بین نیروهای کمیته‌ی انقلاب اسلامی و سپاه با توجه به اساس‌نامه‌ی جدید کمیته‌ها گفت: «کمیته‌های انقلاب مرکز اصلی نهادهای انقلاب بودند و هستند و نهادهای انقلابی دیگر از همین کمیته‌های انقلاب، نهاد دیگری شدند. آنچه که قانون برای آن‌ها معین و تعیین کرده برای ما محترم است. الآن سپاه و کمیته در برخورد با ضد انقلاب قرارگاه مشترک دارند و با ضد انقلاب می‌جنگند. و همین طور با شهربانی و نیروهای انتظامی دیگر هم‌کاری صمیمانه دارند و اتحاد بین آن‌ها است و ان‌شاءالله گروهک‌ها دقایق آخر خودشان را می‌گذرانند و امیدواریم که به زودی مسئله‌ی امنیت صد در صد تأمین شود.

بعد از واقعه‌ی جان‌گداز 7 تیرماه - که خون شهید بزرگوار مظلوم آیت‌الله دکتر بهشتی که موتور این محرک بود [به ناحق ریخته شد.] - تا امروز توانستیم گروهک‌ها را به آن‌جا برسانیم که به انفعال افتادند، یا از بین رفتند و نفس‌های آخر را می‌کشند.»⁽²⁾

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 13/11/1361، ص 4، قم.

2) مأخذ 11، ص 3.

477

آیت‌الله منتظری در پایان درس خارج فقه امروز مطالبی را خطاب به نیروهای رزمنده در جبهه‌های جنگ ایراد کرد. وی گفت: «برادران رزمنده‌ی ارتش، سپاه، ژاندارمری، نیروهای مردمی و عشایر که در جبهه‌ی غرب و جنوب هستند، توجه داشته باشند که الآن چشم تمام مسلمان‌ها چه در ایران و چه در جاهای دیگر متوجه شما برادران است که در جبهه هستید، بدانید که حضرت سیدالشهدا(ع) که "هل من ناصر" فرمود، طلب یاری کرد برای حفظ اسلام و الآن شما می‌توانید جواب‌گوی "هل من ناصر" حضرت سیدالشهدا(ع) باشید.

الآن می‌بینیم که شیاطین منطقه و مرتجعین به حرکت افتاده‌اند و این طرف و آن طرف می‌روند و می‌خواهند صدام را حفظ کنند، اما شما برادران در جبهه دارای نیرویی هستید که آن‌ها از آن غافل هستند و آن نیروی ایمان و توکل شما به خدا است.

همین طور که در چندین جبهه پیروزی را نصیب ایران کردید و بحمدالله ارتش صدام را شکست دادید، ملت ایران، رهبر انقلاب و حضرت ولی‌عصر(عج) از شما انتظار دارد که این حمله‌ی آخر را به نحو احسن انجام دهید و ان‌شاءالله این حمله‌ی آخر مواجه با شکست صدام باشد.

البته دنیا بداند که ما یک وجب از خاک عراق را نمی‌خواهیم، برای ما تصرف آب و خاک مطرح نیست، برای ما اسلام مطرح است، صدام و حزب بعث کافر مخالف اسلام هستند و با صهیونیسم جهانی و ابرقدرت‌ها برای از بین بردن اسلام هماهنگ‌اند و آنچه برای ما مهم است، این است که عراق از شر ابرقدرت‌ها نجات پیدا کند و برادران ما در عراق، خودشان سرنوشت کشورشان را به دست گیرند و در راه اسلام گام بردارند.»⁽¹⁾

478

خبرگزاری کویت از اقدام هماهنگ شش کشور عضو "شورای هم‌کاری خلیج فارس" (عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر، عمان و بحرین) به کاهش 4 دلاری بهای نفت خبر داد. به گزارش خبرگزاری کویت، اعضای شورای هم‌کاری خلیج فارس در مورد کاهش بهای نفت خام از 34 دلار در هر بشکه بهای نفت خام اوپک عربستان به 30 دلار در هر بشکه به توافق رسیده‌اند.از میان اعضای شورای هم‌کاری خلیج فارس پادشاهی سعودی، کویت، قطر و امارات متحده‌ی عربی عضو اوپک‌اند.⁽²⁾

خبرگزاری اوپک نیز از لندن گزارش داد که وزیر نفت عربستان سعودی اعلام کرده که کشورش به قیمت تعیین‌شده‌ی اوپک پای‌بند نیست. این خبرگزاری در ادامه آورده است: احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان سعودی گفت که کشورش خود را ملزم به

1) مأخذ 11، ص 2، گزارشی از صدای جمهوری اسلامی ایران.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 320، 14/11/1361، ص 19، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری کویت از کویت، 13/11/1361.

رعایت بهای پایه‌ی اوپک به میزان بشکه‌یی 34 دلار نمی‌داند، ولی تا جایی که بتواند از

آن حمایت می‌کند.

یمانی در مصاحبه با هفته‌نامه‌ی عربی الدستور چاپ لندن تأکید کرد: اجلاس مشورتی ماه گذشته‌ی اوپک در ژنو پایان کار این سازمان نیست، وی این اجلاس را از نظر آشنایی با دیدگاه‌های گوناگون بسیار مفید و سازنده توصیف کرد.⁽¹⁾

هفته‌نامه‌ی بررسی‌های اقتصادی خاورمیانه - که متخصص مسائل نفتی است - در این باره نوشته است: «کشورهای نفت‌خیز عضو شورای هم‌کاری خلیج [فارس] از تثبیت قیمت پایه‌ی 30 دلار برای هر بشکه نفت که 4 دلار نسبت به قیمت فعلی کم‌تر است، خشنود می‌شوند.»

این هفته‌نامه ضمن نتیجه‌گیری از آخرین کنفرانس اوپک که 23 ژانویه در ژنو برگزار شد، اضافه کرد: «کشورهای نفت‌خیز حوزه‌ی خلیج [فارس] و در رأس آن‌ها عربستان سعودی ظاهراً آماده‌اند برای دفاع از این قیمت هر اقدام لازمی را به عمل آورند.»⁽²⁾

خبرگزاری فرانسه هم به نقل از روزنامه‌ی ژاپنی آساهی درباره‌ی اقدام عملی کویت برای فروش نفت ارزان اعلام کرد: «کویت سیل نفت خام خود را به بهای هر بشکه 28 دلار و نیم، یعنی 4 دلار کم‌تر از قیمت رسمی به سوی بازارهای بین‌المللی نفت سرازیر کرده است. آساهی از قول منابع نزدیک به وزارت صنایع نفت اضافه کرده است که کمپانی میتسوبیشی روز سه‌شنبه قراردادی برای خرید نقدی 900 هزار بشکه نفت خام با کویت امضا کرده است که در آخر ماه فوریه تحویل خواهد شد. آساهی در پایان نوشته است که ظاهراً کویت معتقد است که کشورهای عضو اوپک در ماه‌های آینده بهای نفت خام را 4 دلار کاهش خواهند داد.»⁽³⁾

479

نیروهای اپوزسیون خارج از کشور تا کنون برای تخریب وجهه‌ی سیاسی جمهوری اسلامی دست به اقدامات گوناگونی زده‌اند و رسانه‌ها و کشورهای غربی نیز آنان را در این زمینه هم‌راهی کرده‌اند. گزارش خبرگزاری فرانسه و خبر ساختگی رادیو صدای آزاد نمونه‌یی از این تلاش‌ها است.

خبرگزاری فرانسه اعلام کرد: «عبدالله معزی (پسر علی معزی)⁽⁴⁾به پلیس فرانسه گفت که در تعطیلات آخر هفته به وسیله‌ی مقام‌های سفارت ایران در پاریس تحت

1) روزنامه‌ی کیهان، 13/11/1361، ص 2، به نقل از واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری اوپک از لندن به نقل از هفته‌نامه‌ی عربی الدستور چاپ لندن.

2) همان، به نقل از واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری فرانسه از نیکوزیا به نقل از هفته‌نامه‌ی بررسی‌های اقتصادی خاورمیانه.

3) مأخذ 11، ص آخر.

4) وی در زمان حکومت پهلوی از خلبانان مورد اعتماد دربار سلطنتی بود و بعدها با سازمان مجاهدین خلق هم‌کاری کرد و با هواپیمایی که ربوده بود، بنی‌صدر و رجوی را به پاریس فراری داد.

بازجویی قرار گرفته بود.

عبدالله معزی دوشنبه شب، 5 ساعت پس از این‌که پدرش به پلیس اطلاع داد وی در

داخل سفارت به سر می‌برد از سفارت ایران خارج شد. عبدالله معزی به پلیس گفت [مسئولان سفارت] وی را به یک ساختمان قدیمی برده و در آن‌جا تحت بازجویی قرار داده بودند بدون این‌که به وی صدمه‌یی بزنند. دوشنبه صبح نیز مجدداً به سفارت ایران برده شد و در آن‌جا تحت بازجویی قرار گرفت.

ولی اصل ماجرا چه بوده است؟! یک مقام رسمی سفارت جمهوری اسلامی در توضیح این امر اعلام کردند: عبدالله معزی چندین بار به سفارت ایران در پاریس مراجعه کرده و خواهان بازگشت به ایران شده بود و در یکی از این مراجعات که وی در حال مذاکره بود پدر عبدالله معزی به هم‌راهی پلیس پاریس به سفارت ایران آمده و اظهار داشت که پسر وی در ساختمان سفارت زندانی می‌باشد. مسئولان سفارت عبدالله معزی را جهت روشن شدن موضوع به درب ساختمان می‌آورند که معزی با دیدن پسر خود او را در آغوش کشیده و نامبرده نیز پس از آن‌که تحت تأثیر عواطف پدرش قرار گرفت در حضور پلیس فرانسه اظهار داشت که فعلاً منصرف شده و به ایران باز نمی‌گردد. این مقام سفارت اضافه کرد موضوع یادشده بازتاب و جوسازی وسیعی را در رسانه‌های فرانسه باعث شده است. وی در این باره که آیا این اقدام یک طرح پیش‌بینی شده یا نتیجه‌ی یک اقدام صرفاً عاطفی بود قضاوتی نکرد.»⁽¹⁾

رادیو صدای آزاد وابسته به گروه‌های سلطنت‌طلب نیز خبری جعلی را منتشر کرد. این خبر بیش از آن‌که در خور تأیید یا تکذیب باشد، نشان‌دهنده‌ی آن است که این گروه‌ها از درک مسائل داخلی ایران و به ویژه حضور توده‌های مردم در جبهه‌ها عاجزند و می‌کوشند حقایق را در نظر مخاطبان خویش وارونه جلوه دهند. این رادیو با طرح این ادعا که جمهوری اسلامی در جبهه‌ی جنگ در میان رزمندگان مواد مخدر پخش می‌کنند، گفت:

«در جبهه‌های جنگ تهیه‌ی مواد مخدر به ویژه هروئین، حشیش، مرفین و تریاک کار چندان مشکلی نیست، این را سربازان ایرانی شهادت می‌دهند که بارها توزیع هروئین توسط ایادی رژیم در جبهه‌ها و سنگرها را به چشم دیده‌اند.

یک سرباز ایرانی که در جبهه‌های دور می‌باشد می‌گوید: "یک بار یکی از افراد بسیج که مقدار زیادی هروئین در سنگر استعمال کرده بود در حال نشئگی ناگهان خواب‌نما شد که امام زمان را با چشم دیده است.⁽²⁾

1) سند شماره 213692 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرها و نظرها (اطلاعاتی - سیاسی - خارجی)، دفتر مطالعات و پژوهش‌های وزارت امور خارجه، شماره 364، 14/11/1361، ص 7.

2) سند شماره 277460 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی سپاه در رسانه‌های بیگانه، تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه پاسداران (ارتباطات)، شماره 13، بهمن 1361، ص 7، سپاه در رادیوهای بیگانه به نقل از رادیو صدای آزاد ایران.

روزشمار جنگ پنج‌شنبه 14 بهمن 1361 19 ربیع‌الثانی 1403 3 فوریه 1983

480

امروز برای فرماندهان جنگ در منطقه‌ی عملیاتی روز پرمشغله‌یی بود. از اولین ساعت‌های بامداد تا دقایقی پس از نیمه‌شب در مجموع 7 جلسه در سطح قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) با حضور فرماندهان عالی‌رتبه‌ی سپاه و ارتش برگزار شد که 6 مورد آن جلسه‌ی مشترک سپاه و ارتش بود.

برخی موضوعات مطرح‌شده در این جلسات عبارت بودند از: بررسی عملیات فریب در منطقه‌ی چیلات؛ بررسی و ابلاغ مأموریت‌های هوانیروز و نیروی هوایی در حین عملیات⁽¹⁾آخرین وضعیت شناسایی نیروهای خودی در هورالعظیم؛ ابلاغ دستور تشکیل جلسه‌ی مهندسی - رزمی (ارتش، سپاه و جهاد) و تصمیم‌گیری در مورد تعداد وسایل مهندسی، راننده، نحوه‌ی سازمان‌دهی آن‌ها و...؛ تعیین روحانیونی که برای عملیات باید دعوت شوند.⁽²⁾

از مهم‌ترین نتایج جلسات امروز، قطعی شدن زمان عملیات بود، بر اساس تصمیم اخذ‌شده، مقرر گردید عملیات شنبه شب (16 بهمن 1361) اجرا شود و یگان‌های عمل‌کننده تا ظهر روز شنبه به قرارگاه‌های تابعه آمادگی خود را اعلام کنند.⁽³⁾

همچنین قرار شد غلامعلی رشید به جای شهید مجید بقایی در قرارگاه کربلا حضور یابد و هدایت سپاه هفتم و سپاه سوم را در عملیات آینده بر عهده بگیرد.⁽⁴⁾

1) اطلاعات بیش‌تر در این باره در ضمیمه‌ی 1 آمده است.

2) * در جلسه‌ی ساعت 11 صبح قرارگاه خاتم تصمیم گرفته شد در شب عملیات علاوه بر میرحسین موسوی نخست‌وزیر، از آیت‌الله طاهری امام‌جمعه‌ی اصفهان، آیت‌الله بهاءالدینی، آیت‌الله موسوی اردبیلی دادستان کل کشور، آیت‌الله حائری امام‌جمعه‌ی شیراز و محمدعلی انصاری (از دفتر امام خمینی) برای حضور در اتاق هدایت عملیات دعوت به عمل آید.

3) دلایل قطعی شدن زمان عملیات در ضمیمه‌ی 2 آورده شده است.

4) سند شماره 161/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 9/11/1361 تا 17/11/1361، صص 120 - 86.

481

حملات امروز عراق به شهرهای آبادان، خرمشهر و دهلران تلفات و خساراتی را به بار آورد. یک جنگنده‌ی عراقی نیز منهدم شد.

در گلوله‌باران خرمشهر، آبادان و مناطق اطراف آن 3 نفر شهید و 2 نفر مجروح شدند. همچنین 2 منزل مسکونی در یکی از روستاهای عرب‌نشین آبادان ویران شد و به 3 مغازه در خرمشهر خساراتی وارد شد.⁽¹⁾

در بمب‌باران شهر دهلران نیز 2 نفر شهید و 7 تن مجروح شدند.⁽²⁾

همچنین یک هواپیمای دشمن در منطقه‌ی چنانه هدف آتش سلاح‌های پدافند هوایی قرار گرفت و سقوط کرد.⁽³⁾

482

افراد گروه‌های مسلح غیر قانونی امروز نیز در مناطق مختلف مناطق کردنشین دست به اقدامات خراب‌کارانه زدند. نیروهای خودی نیز در منطقه‌ی مهاباد عملیات کمین اجرا کردند.

1. ساعت 20:50 نیروهای سازمان مجاهدین خلق و حزب دمکرات کردستان از چهار سَمت به پایگاه‌های نیروهای خودی در روستاهای کهریز و حماملار (در 40 کیلومتری شمال ارومیه)، حمله کردند، اما با مقاومت اولیه‌ی نیروهای خودی و اعزام نیروهای کمکی از پادگان قوشچی، مهاجمان نتوانستند این پایگاه‌ها را به تصرف درآورند و مجبور به عقب‌نشینی شدند.

در این واقعه به یکی از پایگاه‌ها خسارت فراوانی وارد شد و 9 تن از نیروهای بسیج و ژاندارمری و یک دختربچه از اهالی روستا مجروح شدند.

گزارش‌ها حاکی از آن است که تلفات فراوانی نیز به مهاجمان وارد شده، البته آمار دقیقی از آن در دست نیست. خبرگزاری رویتر به نقل از بیانیه‌ی سازمان مجاهدین خلق، اعلام کرد: «22 تن از نیروهای سپاه در حمله به این دو پاسگاه به قتل رسیده‌اند.»⁽⁴⁾

2. در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به نیروهای تأمین جاده در پایگاه دارساوین در 15 کیلومتری شرق سردشت، یکی از نیروهای خودی مجروح شد.⁽⁵⁾

نیروهای خودی در منطقه‌ی مجبورآباد مهاباد به 2 نفر از نیروهای مسلح غیر قانونی کمین زدند. در درگیری ایجاد‌شده یکی از آنان کشته و دیگری دست‌گیر شد و 2 قبضه اسلحه و تعدادی اسناد سازمانی از آنان به دست آمد، 2 تن از افراد خودی نیز در این درگیری از ناحیه‌ی پا زخمی شدند.⁽⁶⁾

سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 6، بخش دوم، ص 1؛ و - سند شماره 353434 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه سیدالشهدا(ع)، 16/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 66823 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (مرکز فرماندهی) به ستاد مرکزی سپاه (مرکز فرماندهی)، 17/11/1361، سند تک‌برگی.

1) روزنامه‌ی کیهان، 16/11/1361، ص 18؛ و - سند شماره 66726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 11/11/1361، ص 2.

2) سند شماره 64643 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه7 به فرماندهی کل (ستاد مرکز)، 14/11/1361، سند تک‌برگی.

3) سند شماره 66656 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 12/11/1361، ص 2.

4) دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، نشریه‌ی بولتن ویژه مناطق کردنشین غرب کشور، شماره 81، 17/11/1361، ص 2؛ و - مأخذ 2، بخش دوم، 11/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 353324 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 15/11/1361، ص 2؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 330، 24/11/1361، ص 19، لندن - رویتر، 23/11/1361

5) مأخذ 5، بخش سوم، صص 2 و 3؛ و - سند شماره 66844 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 17/11/1361، ص 2.

6) سند شماره 353461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران مهاباد به قرارگاه بعثت، 15/11/1361،

483

در ادامه‌ی رویارویی نیروهای مسلح برانداز و نیروهای خودی در شهرهای مختلف کشور: امروز نیروهای سازمان مجاهدین خلق یکی از اعضا‌ی انجمن اسلامی روستای پره‌سو (از توابع طوالش) به نام دلاور سنگفروش را ترور کرده و به شهادت رساندند⁽¹⁾

نیروهای سپاه شهرستان بابل نیز در جنگل‌های سوردار شهرستان نور، یک زاغه‌ی مهمات چریک‌های فدایی خلق (گروه اشرف دهقان) را کشف کردند. از این زاغه چندین اسلحه از انواع مختلف، 5 هزار گلوله فشنگ، مقداری دارو، وسایل یدکی و... به دست آمد.⁽²⁾

هنگام تشییع پیکر شهید نیک‌خواه معاون استانداری استان آذربایجان غربی⁽³⁾در شهر ارومیه، نیروهای انتظامی بمبی را که در سر راه تشییع‌کنندگان کار گذاشته شده بود، کشف و خنثی کردند.⁽⁴⁾

484

ستاد مناطق جنگی جهاد سازندگی قم آمار کمک‌های مردمی ارسال‌شده به جبهه‌های جنگ و نیز شمار نیروهای اعزامی از طرف این ستاد را از اول فروردین تا آذرماه سال جاری چنین اعلام کرد: میوه 604 تن؛ خشکبار 517 تن؛ مقادیری شکر و قند؛ تعدادی لوازم غذاخوری؛ دارو و سیگار؛ طلا 9 کیلوگرم؛ نقره 3 کیلوگرم؛ تعدادی ترموس؛ گالن آب؛ فانوس؛ چراغ خوراک‌پزی؛ پتو و وسایل خواب؛ تانکر آب؛ چادر صحرایی 22 دستگاه؛ مصالح ساختمانی؛ چند جلد کلام‌الله مجید؛ 323 دستگاه ماشین‌آلات سنگین؛ 107 دستگاه ماشین‌آلات سبک و 48 موتورسیکلت. همچنین این ستاد در طول این مدت 67 نفر پزشک و پزشکیار، 1293 نفر نیرو جهت مبارزه با کفار و 833 نیروی فنی را به جبهه‌ها اعزام کرده است. علاوه بر این از طرف مردم شهیدپرور قم مبلغ 875/187/129 ریال به حساب ستاد پشتیبانی مناطق جنگی واریز شد.⁽⁵⁾

485

اتکا به خدا و تلاش برای رضای او، داشتن روحیه‌ی پشتکار و اراده‌ی قوی برای پیشبرد کارها از توصیه‌های امام خمینی به وزیر صنایع سنگین و معاونین این وزارت‌خانه و اعضای هیئت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران بود. بخشی از سخنان امام چنین است:

1) مأخذ 4، 12/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 232109 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار داخلی مربوط به ضد انقلاب، دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، شماره 178 - 11 - 2، 16/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 66683 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری دفتر اطلاعات و تحقیقات، 12/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 66872 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش هفتگی، از ستاد منطقه3 (فرماندهی) به ستاد 2 - 6 م ع گ ی (فرماندهی)، 18/11/1361، ص 1؛ سند شماره 089326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار مناطق یازده‌گانه، مرکز اخبار رسانه‌ها (ارتباطات تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه)، 16/11/1361 الی 28/11/1361، ص 6، به گزارش ستاد منطقه3 سپاه.

3) وی دو روز پیش در محور مهاباد - میاندوآب، بر اثر حمله‌ی افراد مسلح غیرقانونی به شهادت رسید. (به روز شمار 12/11/1361 مراجعه شود).

4) سند شماره 104865 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، واحد معاونت اطلاعات کل سپاه پاسداران، شماره 233، 19/11/1361، ص 3؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 321، 15/11/1361، ص 2، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/11/1361؛ و - سند شماره 64671 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری دفتر اطلاعات و تحقیقات.

5) روزنامه‌ی اطلاعات، 14/11/1361، ص 8، قم.

«من معتقدم که شما و همه کسانی که به کاری اشتغال دارید باید دو جهت را مراعات کنید، یکی اتکاء به خدا و تلاش برای کسب رضایت او در جهت قطع هرگونه وابستگی این مملکت به اجانب است چون برای جمهوری اسلامی ایران عیب است که دستش پیش دیگران دراز باشد، و دوم اینکه هیچگاه از کارها مأیوس نشوید چون همه چیز یکدفعه درست نمی‌شود و کارهای بزرگ باید به تدریج صورت گیرد و این بستگی به اراده انسان دارد، وقتی انسان اراده کرد به پیش می‌رود. شما ببینید در همین قضایای انقلاب عده‌ای می‌گفتند مگر می‌شود بدون اسلحه با آنها طرف شد اما وقتی که ملت اراده کرد موفق گردید و اکنون شما کمرتان را محکم ببندید و آن افکاری که همه کارها را شرق و یا غرب باید انجام بدهد از ذهنتان بیرون کنید و تصمیم بگیرید که همه را خودتان انجام دهید. الحمدلله کشور ما جوان‌های با استعداد و کارآمد زیاد دارد و کسی بالای سر آنها نیست که مانند زمان سابق نگذارد آنها در امور تخصصی مداخله کنند و یا آنها را در حد معمول کارگری نگه دارد. اکنون محیط برای فعالیت شما باز و زیاد است و من دعا می‌کنم که شما در این کار بزرگی که بناست انجام بدهید موفق باشید.»⁽¹⁾

486

امروز مراسم بزرگداشت 6 تن از فرماندهان شهید سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با حضور مهندس موسوی نخست‌وزیر، رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی، نماینده‌ی امام در سپاه پاسداران، جمعی از مقامات مملکتی و با شرکت عده‌ی بسیاری از گروه‌های مختلف مردم در مدرسه‌ی عالی شهید مطهری برگزار شد.⁽²⁾

در این مراسم میرحسین موسوی با اشاره به خودباوری ملت ایران در مقابله با محاصره‌ی اقتصادی امریکا و حمله‌ی نظامی عراق گفت:

«این روزها، روزهای برگشت به گذشته و جمع‌بندی آنچه که اتفاق افتاده برای دیدن روشن‌تر فرداها و آینده‌ی جنگ، منطقه و جهان است. [...] ملتی که بتواند با بصیرت، گذشته و آینده‌ی خودش را بررسی کند و قوی‌تر روی پای خودش بایستد، می‌تواند مقاومت کند و می‌تواند پیش برود [...] .»

نخست‌وزیر با یادآوری این مطلب که شعار "نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی" از نظر سیاست داخلی ترازویی است برای شناخت لیبرال‌های غرب‌زده و چپ‌های وابسته‌ی شرق و غرب، به توطئه‌های دشمنان خارجی انقلاب برای به انزوا کشاندن جمهوری اسلامی و محاصره‌های اقتصادی و مشوش نشان دادن چهره‌ی انقلاب اسلامی در سراسر جهان اشاره کرد و گفت: «ما بر همه‌ی این‌ها از جمله محاصره‌ی اقتصادی و سیاسی، فریاد آشفته و بلند رسانه‌های گروهی در سراسر جهان، غلبه کردیم

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، ص 177.

2) مأخذ 2، بخش اول.

و صدای حقانیت خودمان را به گوش همه‌ی مستضعفان جهان رساندیم.» مهندس موسوی افزود: «مسئله این نیست که آیا عربستان نیاز دارد که 10 میلیون بشکه نفت بفروشد یا 5/4 میلیون بشکه. مسئله شکستن قامت کشورهایی است که اقتصادشان به نفت وابسته است و این مسئله را ما در سطح جهانی در ارتباط با خیلی چیزها می‌بینیم. وقتی امریکا و یارانش دست به محاصره‌ی اقتصادی می‌زنند درست به همین دلیل است که ما ببینیم صنایع‌مان و کشاورزی‌مان به آستانه‌ی سقوط رسیده و تسلیم بشویم و از سوی دیگر سر و صدای رسانه‌های گروهی که هفت یا هشت ماه پیش فریاد می‌زدند کشور ایران در آستانه‌ی ورشکستگی است درست به همین دلیل بود، ولی این شعار تا آن حد در کشور عمیق بود و هست که ما در مقابل همه‌ی توطئه‌ها ایستادیم.»

نخست‌وزیر تأکید کرد: «هیچ نوع محاصره‌ی اقتصادی، هیچ نوع تغییری در قیمت‌های نفت، هیچ نوع محدودیت در این زمینه و در خلیج فارس و هیچ نوع فشار اقتصادی قادر نیست اراده‌ی محکم ملت ما را در هم بشکند.» موسوی سپس با اشاره به دگرگونی‌های درونی جوانان که آن‌ها را به سوی جبهه‌های جنگ کشاند و اهمیت این دگرگونی گفت: «اگر ما امروز با اطمینان در جبهه‌ها و سطح بین‌المللی به آینده‌ی خودمان نگاه می‌کنیم و با یقین و اطمینان فراوان دگرگونی‌هایی را که در منطقه و جهان به دلیل انقلاب اسلامی در حال روی دادن است احساس می‌کنیم به خاطر این دگرگونی‌ها و تحولات است.»

وی افزود: «از همان روزهای اول جنگ که اهواز و آبادان در خطر بود و یا حتی اگر عراق تا قلب تهران هم پیش می‌آمد این اطمینان و این یقین وجود داشت که امت حزب‌الله تا آخرین قطره ی خون‌شان با آن‌ها مقابله می‌کردند و این امر ممکن نیست مگر از یک تحول و دگرگونی در عمق بلوغ ملت‌ها.»⁽¹⁾

487

دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه‌ی کشورمان در رأس یک هیئت سیاسی جهت بازدید از کره‌ی شمالی، وارد پیونک‌یانک پایتخت این کشور شد و مورد استقبال هودام معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه‌ی جمهوری دمکراتیک خلق کره واقع شد. به گزارش خبرگزاری فرانسه از اسلام‌آباد، آقای علی‌اکبر ولایتی شب گذشته در راه سفر به پیونگ یانگ به مدت دو ساعت با همتای پاکستانی خود درباره‌ی مسائل مورد علاقه‌ی دو کشور گفت و گو و تبادل نظر کرده است. این گفت و گو در توقف کوتاه آقای ولایتی در فرودگاه اسلام‌آباد انجام گرفت.⁽²⁾

1) مأخذ 2، بخش اول.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 16/11/1361، ص آخر.

488

روزنامه‌ی اطلاعات در گزارشی آورده است: «منابع آگاه در پاریس اظهار داشتند که عراق از فرانسه درخواست 5 هواپیمای جنگی سوپر اتاندارد مجهز به موشک هوا به زمین اگزوست کرده است. همین منابع اضافه کردند که فرانسه به زودی 29 میراژ اف1 به عراق تحویل خواهد داد. قرارداد فروش این هواپیماها در ماه ژانویه 1982 امضا‌شده ولی تا کنون رسماً اعلام نشده است. عراق در سال‌های 1980 و 1982، دو قرارداد برای خرید 60 هواپیمای میراژ از کارخانه‌های هواپیماسازی مارسل داسو امضا کرده و تا کنون 30 فروند از میراژهای سفارشی را دریافت کرده است. وزارت دفاع فرانسه و کمپانی مارسل داسو از هر گونه تفسیری در این باره خودداری می‌کنند. با این حال محافل صنعتی فرانسه خاطرنشان می‌کنند که در آخرین بیلان شرکت هواپیماسازی داسو یک سفارش 29 هواپیما بدون ذکر نام کشور سفارش‌دهنده قید شده است. از سوی دیگر، به گفته‌ی منابع آگاه، طارق یوحنا میخائیل عزیز در سفر اخیرش به پاریس علاقه‌ی دولت عراق را به دریافت 5 هواپیمای سوپر اتاندارد که در جنگ جزایر مالونیاس موفقیت بزرگی کسب کردند، ابراز داشته است، اما عجالتاً این نوع هواپیماها فقط برای نیروی دریایی فرانسه ساخته می‌شود. به گفته‌ی کارشناسان فرانسوی، عراقی‌ها می‌توانند برای پرتاب موشک‌های اگزوست از میراژهای اف1 استفاده کنند. عراق هم‌اکنون 35 موشک اگزوست در اختیار دارد که به وسیله‌ی هلی‌کوپترهای فرانسوی از نوع سوپر - فرلون به سوی هدف پرتاب می‌شوند.⁽¹⁾

489

در پی انتشار اخباری درباره‌ی اوضاع اقتصادی عراق در منابع خبری غرب، خبرگزاری رویتر نیز امروز در گزارشی به این موضوع پرداخت. بررسی تطبیقی فروش نفت عراق قبل از شروع جنگ و میزان فروش آن در حال حاضر، تنگناهای عراق برای صدور و فروش نفت، رویکرد سیاسی جدید عراق برای نزدیکی به کشورهایی همچون مصر، کاهش ذخایر ارزی عراق از 30 میلیارد دلار به 8 میلیارد دلار و افزایش وام‌های خارجی به عراق برای خرید سلاح‌های جدید از جمله مواردی است که در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته است.

خبرگزاری رویتر در بخشی از گزارش خود آورده است: «عراق در حال حاضر تنها 600 هزار بشکه در روز از طریق خط لوله‌یی که از ترکیه عبور می‌کند، نفت صادر می‌کند و این یک پنجم میزان صادرات قبل از جنگ می‌باشد. این جنگ فعالیت ترمینال‌های بارگیری

1) همان.

عراق را در منطقه‌ی خلیج فارس متوقف ساخته و علی‌رغم گزارش‌های رسیده مبنی بر تلاش عربستان برای بهبود روابط عراق و سوریه، دمشق همچنان خط لوله‌اش را بر روی نفت عراق مسدود نگه‌داشته است.

سوریه در عوض به ایران و لیبی که علناً خواستار سرنگونی "حسین" شاه اردن شده‌اند، پیوسته و همچنین در رابطه با پیشنهادات اخیر امریکا و اعراب برای پایان دادن به جنگ اعراب و اسرائیل موضع سختی را اتخاذ کرده است. در تغییراتی که در اتحادها در خاورمیانه به وجود آمده، عراق کمی به مصر و غرب نزدیک شده است.

عراق که به علت فروش ناچیز نفت شدیداً با کمبود ارزی مواجه شده و کمک‌های مالی از عربستان و دیگر کشورهای منطقه دریافت کرده، اکنون به منظور حفظ اجرای پروژه‌های عمرانی و صنعتی کشور و همچنین هزینه‌ی جنگ تقاضای 25 میلیون دلار وام کرده است، لکن بهای پایین نفت ایران و لیبی باعث شده که این دو کشور سهمیه‌ی دیگر کشورها را نیز از آن خود سازند. دیپلمات‌ها می‌گویند در مورد آینده‌ی کمک‌های کشورهای منطقه به عراق و همچنین این‌که هرگونه سرمایه‌گذاری جدیدی احتمالاً در رابطه با تلاش جنگی صورت خواهد گرفت تردیدهایی وجود دارد، بانکداران خارجی ذخایر ارزی عراق را 6 تا 8 میلیارد دلار تخمین زده‌اند در حالی که این رقم پیش از آغاز جنگ در سپتامبر 1980 بالغ بر 30 میلیارد دلار بوده است. به گفته‌ی منابع بازرگانی در بغداد، عراق در بازارهای دلار اروپایی 500 میلیون دلار به صورت وام گرفته و احتمال آن می‌رود که وام‌های تجاری بیش‌تری نیز دریافت نمایند. به گفته‌ی منابع مذکور، این کشور با کسری بودجه فزاینده‌یی رو به رو می‌باشد.»⁽¹⁾

این خبرگزاری افزود:

«دیپلمات‌ها اظهار می‌دارند به نظر می‌رسد میزان وام اعطایی به عراق افزایش یافته که این کشور قادر به ادامه‌ی خرید تسلیحات از فرانسه و همچنین ادامه‌ی کار کارخانجات فرانسوی برای پروژه‌های عمده در بغداد می‌باشد. تلاش برای دریافت این وام‌ها کلاً به منظور تأمین هزینه‌ی پروژه‌های استراتژیک و کمک جهت پرداخت پول واردات مواد غذایی، مهمات و برخی اقلام مصرفی صورت می‌گیرد.

از برخی از کارخانجات در عراق خواسته شده پیشنهادات جدیدی را در مورد تأمین سرمایه‌گذاری‌های مشترک جاری که در برگیرنده‌ی تعویق بازپرداخت این سرمایه‌گذاری‌ها به مدت 5 سال باشد ارائه دهند.»⁽²⁾

1) مأخذ 10، بخش دوم، ص 6، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/11/1361.

2) مأخذ 10، بخش دوم، ص 7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/11/1361، به گزارش خبرگزاری رویتر.

490

اقدام کشورهای کویت و عربستان در کاهش قیمت نفت پایه‌ی اوپک از 34 دلار به پایین‌تر از 30 دلار موضوع گزارش خبرگزاری فرانسه از لندن است.

این خبرگزاری به دنبال اعلام خبر کوتاهی که روز گذشته روزنامه‌ی ژاپنی آساهی منتشر کرد، امروز به تشریح این موضوع پرداخت و اعلام کرد: «علی‌رغم اعلامیه‌ی وزیران نفت اوپک مبنی بر حفظ بهای 34 دلار برای هر بشکه نفت، فشار برای کاهش این قیمت روز به روز در بازارهای بین‌المللی زیادتر می‌شود. این فشارها به دنبال این اخبار از توکیو که کویت تصمیم گرفته است نفت خود را با بهای بشکه‌یی 30 دلار عرضه کند تشدید شده است.

بر اساس همین اخبار، کمپانی نفتی میتسوبیشی ژاپن مقدار 900 هزار بشکه نفت را با این قیمت از طریق دست دوم خریداری کرده است. در محافل نفتی لندن هنوز این خبر مورد تأیید قرار نگرفته، لیکن بر اساس بعضی اطلاعات مقدار قابل ملاحظه‌یی از نفت خام کویت دست به دست گشته و با بهای 25/28 دلار و 5/28 دلار برای هر بشکه به فروش رفته است. خریداران یا فروشندگان این مقدار نفت مشخص نیست، لیکن انجام این معامله نشان می‌دهد که خبر مربوط به کمپانی نفتی ژاپنی بی‌اساس نیست.

از سوی دیگر شایعاتی منتشر شده که عربستان نیز مقادیری نفت مرغوب خود را با بهای 50/29 دلار برای هر بشکه به برزیل فروخته است به شرط این‌که این نفت از برزیل به کشورهای دیگر صادر نشود.»⁽¹⁾

491

در نخستین ساعات بامداد امروز، انفجار شدیدی دفاتر خطوط هواپیمایی فرانسه و عراق را در دهلی‌نو لرزاند و خبرگزاری فرانسه در اولین واکنش، بدون هیچ گونه ربط منطقی از قول ناظران این انفجار را به ایران نسبت داد، بر اساس گزارش اولیه‌ی این خبرگزاری، یک نفر در این انفجار زخمی شده است⁽²⁾

ضمیمه‌ی 1 گزارش 480

استعداد و مأموریت‌های نیروی هوایی و هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران در عملیات والفجر مقدماتی به این شرح اعلام شد:

الف) هوانیروز

در این عملیات هوانیروز مأموریت‌هایی از جمله شناسایی،؛اجرای آتش؛ ترابری آماد؛ تخلیه‌ی مجروحان و پشتیبانی را بر عهده داشت. قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) با به‌کارگیری 4 گروه هوانیروز (استقرار یک گروه در پشتیبانی قرارگاه کربلا، دو گروه در پشتیبانی قرارگاه نجف، یک گروه در دارخوین در پشتیبانی عمومی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)) برای آن‌ها تعیین مأموریت کرد.

1) مأخذ 10، بخش دوم، ص 2، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/11/1361، به گزارش خبرگزاری فرانسه از لندن.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 322، 16/11/1361، ص 5، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه از دهلی‌نو، 15/11/1361.

قرارگاه کربلا: گروه هوانیروز مسجد سلیمان به استعداد 3 تیم آتش و 12 فروند هلی‌کوپتر 214، 3 فروند شنوک - که این 3 فروند از گروه پشتیبانی عمومی اصفهان بود - تشکیل شده بود.

قرارگاه نجف: گروه هوانیروز کرمان به استعداد 3 تیم آتش و 12 فروند هلی‌کوپتر214، سه فروند شنوک و یک فروند جت رنجر در اختیار این قرارگاه بودند علاوه بر این یک گروه عملیاتی از هوانیروز باختران به قرارگاه نجف مأمور شد.

در پیش‌بینی کلی هوانیروز این بود که با استفاده از 100 فروند هلی‌کوپتر و 2000 سورتی پروازهای جنگی - مهمات‌بری، ترابری نیرو و تخلیه‌ی مجروحان را قبل، حین و بعد از عملیات انجام دهد.

ب) نیروی هوایی

مأموریت‌های محوله به نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران عبارت بودند از: 1. شناسایی و عکس‌برداری. 2. ترابری و تخلیه‌ی مجروحان. 3. پشتیبانی عملیاتی. 4. پدافند هوایی توسط سایت.

طرح عملیات: پشتیبانی هوایی به ترتیب تقدم به منظور انهدام احتیاط‌ها، مواضع توپ‌خانه‌ی دوربرد، پاسگاه‌های فرماندهی و تأسیسات حیاتی و لجستیک دشمن اجرا می‌شد.

ضمناً نیروی هوایی مأموریت داشت یگان‌های تحت کنترل قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) را در منطقه، روزانه تا 12 سورتی پرواز (4 سورتی اف4 و 8 سورتی اف5) از روز دوم [عملیات] به مدت 10 روز پشتیبانی نماید.

پوشش هوایی نیز روزانه با 6 فروند [6 سورتی] اف4 از روز پنجم [عملیات] بنا به درخواست انجام گیرد که این پروازها در طول روز با وجود رادار با استفاده از تانکرهای سوخت‌رسانی انجام گردد. (این 6 فروند عمدتاً از پایگاه سوم شکاری مأموریت داشتند.) علاوه بر موارد فوق بنا به تعریف از اولین ساعت عملیات نیز 8 فروند اف5 به صورت آماده (اسکرامبل) به منظور مقابله با تهدیدات هوایی دشمن مأموریت یافتند.

در ضمن 2 فروند اف14 برای مواقع ضروری و مقابله با میگ 27 دشمن در نظر گرفته شده بود.

ضمناً مقرر گردید یک سایت موشکی که در عملیات محرم [در تپه‌ی 202] استفاده شده بود به منطقه‌ی عملیاتی (حدود بیت‌راشد) منتقل‌شده و پس از رفع مشکل قطعات یدکی برای عملیات آماده شود.

کلیه‌ی فعالیت‌های نیروی هوایی از صبح اولین روز عملیات تعریف شده بود، ضمن آن‌که این نیرو قبل از عملیات روزانه 1 الی 2 سورتی "گشتی - پوششی" در فضای منطقه اجرا می‌کرد.

قابل ذکر آن‌که به دلیل مشکل حاصل‌شده در اجرای عملیات و عدم توسعه‌ی منطقه‌ی عملیات، بخش اصلی مأموریت هوانیروز و نیروی هوایی در حین و بعد از عملیات اجرا نشد.⁽¹⁾

ضمیمه‌ی 2 گزارش 480

تعیین زمان قطعی عملیات بر اساس توافقی بود که در جلسه‌ی مشترک فرماندهی سپاه (محسن رضایی) و فرماندهی نیروی زمینی ارتش (سرهنگ علی صیاد شیرازی) با آقایان خامنه‌ای و هاشمی رفسنجانی در تهران انجام گرفته بود.

با وجود ادامه داشتن مباحث مربوط به عملیات و قطعی نشدن پاره‌یی از موضوعات، در وضعیت موجود اختصاص وقت بیش‌تر برای کسب آمادگی‌های مناسب‌تر ممکن نبود. هر چند از هنگام مشخص شدن منطقه و هدف عملیات، حدود 2 ماه صرف استقرار یگان‌ها، شناسایی منطقه، هماهنگی و به ویژه مباحث طولانی طرح مانور شده بود، اما تغییر نظر چندباره‌ی فرماندهان ارتش در مورد انتخاب محور دوم هجوم (ارتفاعات فوقی) و بحث‌های جدیدتر در مورد عملیات مانند "یک مرحله‌یی یا دو مرحله‌یی" اجرا کردن آن، مانع دست‌یابی به یک جمع‌بندی منسجم و اطمینان‌بخش و ورود به مرحله‌ی

1) سند شماره 79/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 17/12/1361، صص 41 و 40.

اجرایی عملیات می‌شد.

از سوی دیگر، عقب افتادن عملیات پیامدهای متعدد و منفی دیگری را به دنبال داشت از جمله: "افزایش حساسیت دشمن"؛ "بالا رفتن میزان تلفات نیروهای خودی در نتیجه‌ی افزایش حملات هوایی عراق"؛ "لو رفتن بعضی از معابر شناسایی‌شده؛ "تلاش روزافزون دشمن برای استحکام بخشیدن به خطوط دفاعی خود" و از سوی دیگر "به پایان رسیدن مأموریت تعداد فراوانی از نیروهای بسیجی".

علاوه بر این، بروز برخی حوادث و جریانات مانند حمله‌ی موشکی به دزفول در تاریخ 28 آذر 1361 و تحت فشار قرار گرفتن شورای عالی دفاع برای بروز یک عکس‌العمل مناسب و نیز اعلام خبر شرکت ریاست‌جمهوری اسلامی ایران در کنفرانس غیر متعهدها در دهلی‌نو تعجیل در اجرای عملیات را اجتناب‌ناپذیر و ضروری می‌ساخت. تا جایی که در جلسه‌ی مشترک رئیس‌جمهور و آقای هاشمی رفسنجانی با فرماندهی کل سپاه و فرماندهی نیروی زمینی با تأخیر در اجرای عملیات مخالفت شد. البته قطعیت یافتن زمان عملیات تا حد زیادی در گرو نهایی شدن هدف عملیات و محور هجوم بود، به همین دلیل در مباحث انجام‌شده در تهران پس از منتفی شدن طرح ارتش، خود به خود تعجیل در اجرای عملیات قطعی شد.

فرمانده کل سپاه در جلسه‌ی فرماندهان سپاه با اشاره به مذاکرات تهران گفت: «در جلسه، آقای هاشمی [رفسنجانی] گفت اگر 20 روز پیش این بحث طرح می‌شد من به طرح ارتش [گشودن جبهه‌ی دوم در ارتفاعات فوقی] رأی می‌دادم. در مجموع قرار شد بر اساس طرح پیشنهادی سپاه [در محور فکه - چزابه] عملیات انجام شود.»

در یادداشت‌های روزانه‌ی راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در این خصوص آمده است: «شورای عالی دفاع با عقب افتادن عملیات [و دادن زمان بیش‌تر برای عملیات فوقی] مخالفت کرده است و ما باید از همان منطقه‌ی فکه - چزابه عملیات کنیم. بر این اساس، مقرر گردید کلیه‌ی یگان‌های عملیاتی از روز 16/11/1361 در وضعیت آماده‌باش صد در صد قرار گرفته و آمادگی خود را تا ظهر روز 16/11/1361 به قرارگاه‌های مربوطه‌ی خود اعلام کنند.⁽¹⁾

1) سند شماره 79//گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، ص 65؛ و - مأخذ 1، صص 81 و 88؛ و - سند شماره 160/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، ص 160.

روزشمار جنگ جمعه 15 بهمن 1361 20 ربیع‌الثانی 1403 4 فوریه 1983

492

با نزدیک شدن به زمان اجرای عملیات، برخی تصمیمات فرماندهان جنگ که در روزهای گذشته ناتمام مانده و به جلسات روزهای بعد موکول شده بود، تکمیل و برخی از آن‌ها نیز در قالب دستور عملیاتی به رده‌های مختلف ارتش و سپاه ابلاغ شد.

مهم‌ترین تصمیماتی که فرماندهان در طول امروز آن را نهایی کردند، چنین است:

· در اولین ساعت‌های صبح محسن رضایی، سرهنگ علی صیاد شیرازی و رحیم صفوی در مورد نام عملیات گفت و گو کردند و با توجه به تقارن زمان عملیات با ماه بهمن و ایام دهه‌ی فجر انقلاب اسلامی نام "والفجر" برای آن انتخاب شد.

· طرح تقسیم حدود 1000 کامیون کمپرسی در حال فعالیت در منطقه‌ی عملیاتی به این شکل انجام داده شد که 500 دستگاه در اختیار قرارگاه نجف و 500 دستگاه نیز در اختیار قرارگاه کربلا قرار گرفت. تشکیلات مهندسی برای عملیات نیز به صورت شورایی و با حضور نمایندگان ارتش، سپاه و جهاد سازندگی تعریف شد و مسئولیت اجرایی کار مهندسی رزمی بر عهده‌ی جهاد سازندگی قرار گرفت.

· به همه‌ی سپاه‌ها از صبح روز 16 بهمن 1361 تا اطلاع ثانوی آماده‌باش صد در صد داده شد.

در آخرین بررسی آمادگی قرارگاه‌ها و سپاه‌ها برای اجرای عملیات، سپاه سوم (صاحب‌الزمان(عج)) به دلیل محدودیت وسایل ترابری سنگین برای انتقال وسایل مهندسی (لودر و بلدوزر)، خواستار تعویق 24 ساعته در اجرای عملیات شد. به همین جهت پس از بحث و بررسی، با تعویق عملیات (از شنبه 16 بهمن 1361 به

· یکشنبه 17 بهمن 1361) موافقت شد.⁽¹⁾

البته مراحل نهایی مباحث جزئی‌تر در مورد مانور عملیات، هماهنگی یگان‌های هم‌جوار و آخرین هماهنگی‌ها درباره‌ی آتش و مهندسی نیز در سطح سپاه‌ها و لشکرها و در چارچوب ابلاغیه‌های صادرشده از جانب قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) طی می‌شد.⁽²⁾

493

حملات ارتش عراق به آبادان و دهلران امروز نیز ادامه داشت.

امروز شهر آبادان آماج توپ‌های عراقی قرار گرفت و به یک منزل مسکونی و یک مسافرخانه خسارت‌هایی وارد شد. همچنین در ادامه‌ی بمب‌باران شهر دهلران، 2 تن از مردم شهر شهید و 7 تن زخمی شدند، چند واحد مسکونی نیز در این شهر به کلی ویران شد.⁽³⁾

494

ساعت 22 نیروهای گروه کومه‌له در حالی که هوا مه‌آلود و دید بسیار محدود بود، به پایگاه درمان در محور مهاباد - بوکان حمله کردند.

مهاجمان که در این اقدام از اطلاعات افراد نفوذی در پایگاه استفاده کرده بودند، ابتدا انبار مهمات پایگاه را منفجر کردند و سپس با قطع شبکه‌های برق و ارتباط مخابراتی، حمله به پایگاه اصلی را آغاز کردند. درگیری‌ها تا آخرین ساعات امروز ادامه داشت و با وجود تلاش نیروهای خودی پایگاه به طور کامل در محاصره‌ی نیروهای کومه‌له قرار گرفت و تنها 3 تن از نیروهای بسیجی توانستند از محاصره بگریزند. بر اساس اطلاعات اولیه، تعداد فراوانی از نیروهای مستقر⁽⁴⁾* در پایگاه شهید یا زخمی شده‌اند.⁽⁵⁾

495

بر اثر حملات و اقدامات افراد مسلح غیر قانونی در مناطق غربی کشور چند تن شهید و عده‌یی نیز مجروح شدند. امروز همچنین 5 تن از افراد حزب دمکرات اعدام شدند.

1. در محور سنندج - دیواندره در منطقه‌ی حسین‌آباد بین روستاهای خرکه و کوله‌زاغه، نیروهای ژاندارمری که در حال استقرار برای تأمین جاده بودند، در چندین نقطه هدف مورد حمله‌ی افراد مسلح غیر قانونی قرار گرفتند. در این حمله 3 تن از

1) علاوه بر پای کار نرسیدن واحد مهندسی سپاه سوم، چند عامل دیگر نیز در تعویق یک روزه‌ی عملیات نقش داشت، از جمله: نهایی نشدن هماهنگی برای هلی‌برن تعدادی از نیروهای لشکر8 نجف (جمعی سپاه هفتم) به اطراف پل غزیله (در روز دوم عملیات) به دلیل هماهنگ نشدن هلی‌کوپترها و نیز ضرورت انجام دادن هماهنگی بیش‌تر در مانور لشکرهای 27 حضرت رسول(ص) و 17 علی بن ابی‌طالب(ع).

2) سند شماره 161/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 9/11/1361 تا 17/11/1361، صص 120، 121، 125 و 142.

3) سند شماره 66844 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 17/11/1361، ص 4؛ و - روزنامه‌ی کیهان، 16/11/1361، ص 18.

4) * در این پایگاه، 90 تن از افراد تیپ سوم لشکر64 ارومیه و یک دسته‌ی 22 نفری از نیروهای بسیج مهاباد مستقر بودند.

5) سند شماره 353398 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 17/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 353321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 17/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 353435 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 16/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 1/512566/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شرح عملیات سقوط پایگاه درمان، گزارش اجمالی محمود شاعری فرمانده گردان 7 الفتح مهاباد، 28/7/1387، ص 1.

نیروهای ژاندارمری شهید و 3 تن زخمی شدند، یک تن نیز اسیر⁽¹⁾شد، از مهاجمان هم 10 نفر کشته و تعدادی مجروح شدند⁽²⁾

ساعت 16 امروز نیروهای کومه‌له در منطقه‌ی دارساوین در 15 کیلومتری شمال شرق سردشت، به نیروهای ارتشی تأمین جاده که در حال ترک محل مأموریت‌شان بودند، حمله کردند که با اعزام نیروهای کمکی مهاجمان گریختند و غائله پایان یافت. در این درگیری 3 تن از نیروهای ارتش شهید و 4 تن نیز زخمی شدند. از تعداد کشته‌های افراد کومه‌له آماری در دست نیست، اما بر اساس برخی گزارش‌ها، عبدالکریم حسینی پسر جلال حسینی⁽³⁾در این حمله کشته شده است.⁽⁴⁾گفتنی است روز گذشته نیز این منطقه هدف حمله‌ی افراد مسلح غیر قانونی قرار گرفته بود.

در جاده‌ی مهاباد - میاندوآب یک مینی‌بوس به هنگام توقف در کنار جاده به مینی که در حاشیه‌ی جاده کاشته شده بود، برخورد کرد. بر اثر انفجار مین کمک راننده زخمی و به مینی‌بوس نیز خساراتی وارد شد.⁽⁵⁾

در شهر سنندج بر اثر تیراندازی افراد ناشناس به سمت یکی از نیروهای پیش‌مرگ کرد مسلمان، این فرد و یک نفر از اهالی شهر زخمی شدند، از هویت مهاجمان اطلاعی به دست نیامده است.⁽⁶⁾

همچنین به حکم دادگاه انقلاب اسلامی تکاب، 5 تن از چته‌های حزب دمکرات کردستان به جرم هم‌کاری با گروه‌های محارب و فعالیت مسلحانه علیه نظام جمهوری اسلامی به اعدام محکوم شدند و حکم درباره‌ی آن‌ها به اجرا درآمد.⁽⁷⁾

496

آقای هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه‌ی این هفته به مناسبت نزدیک شدن به روز 22 بهمن به بررسی دستاوردهای انقلاب در عرصه‌های سیاسی پرداخت.

افشای چهره‌ی گروه‌های چپ و هم‌کاری دولت‌های غربی با آن‌ها؛ کشف چهره‌ی واقعی کشورهای عربی و به ویژه دولت عراق با توجه به در پیش گرفتن سیاست جدید حزب بعث این کشور در مواجهه با اسرائیل؛ روشن شدن سیاست فرانسه در حمایت از گروه‌های تروریست؛ خریداری نکردن نفت ایران به منزله‌ی حربه‌یی سیاسی و هم‌کاری روسیه و فرانسه در کمک به عراق به رغم سابقه‌ی متفاوت رویه‌ی سیاسی دو کشور، از موضوعات اصلی سخنان وی بود. رئیس مجلس همچنین کشورهای عربی منطقه را از

1) فرد اسیر‌شده مجروح بود و دو روز بعد (17 بهمن 1361) آزاد شد.

2) سند شماره 353420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مسئول ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (ارتش)، 17/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 341047 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، 16/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 66726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 16/11/1361، ص 3؛ و - سند شماره 294779 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 17/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 67040 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 20/11/1361، ص 2.

3) جلال حسینی رهبر یک گروه کوچک مسلح غیرقانونی به نام خِبات بود که عراق از آن حمایت می‌کرد.

4) سند شماره 66845 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 18/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 353348 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 19/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 4، بخش دوم؛ و - سند شماره 346857 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن2) به استانداری کردستان (مشاوره و بررسی)، 28/11/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 353311 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 20/11/1361، ص 3.

6) سند شماره 346884 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 17/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 2، بخش اول، ص 2؛ و - سند شماره 66676 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 12/11/1361، سند تک‌برگی.

7) سند شماره 353369 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 16/11/1361، سند تک‌برگی.

پشتیبانی بیش‌تر از عراق بازداشت و هدف ایران را برقراری حکومت مردمی در عراق

اعلام کرد. وی در بخشی از سخنانش گفت: «جریان‌های چپی همه‌شان آلوده بودند به ریشه‌ی امریکایی که می‌بینید شعارهای انقلابی کارگر همه تبدیل شده است به نوکری امریکا. چه طور شد که بچه‌های انقلابی ما در خیابان‌های آلمان و فرانسه وقتی که تظاهرات می‌کنند، پلیس آن‌ها را می‌گیرد و به زندان می‌برد، ولی وقتی چپی‌ها تظاهرات می‌کنند زنجیروار اطراف‌شان را احاطه می‌کنند که کسی دست به آن‌ها نزند و اگر کسی یک تخم‌مرغ به آنان پرتاب کرد می‌گیرند و می‌برندش به زندان؛ آن‌ها نور چشم فرانسه‌اند؟ نور چشم امریکایند؟ نور چشم هندند؟ کل جهان استکباری برای چهار تا بچه تروریست این‌قدر حمایت می‌کند و آبروی خودش را می‌برد، چه مطلبی را می‌رساند؟ این کشف و این کشف ماهیت برای ملت ما و انقلاب ما و برای جهان بهترین هدیه‌ی انقلاب است که ان‌شاءالله باید از آن استفاده شود.

[...] اما اکتشافات خارجی از این حرف‌ها بیش‌تر است، در منطقه ماسک‌هایی دیده شد و چهره‌هایی فاش شد و مطالبی روشن شد که اگر انقلاب اسلامی ایران نبود ممکن بود که تا ده قرن دیگر هم کشف نشود. این دولت‌های عربی که سی‌سال است دارند شعار جنگ با اسرائیل را می‌دهند چه جور این‌ها ماهیت‌شان درآمد؟

این صدام و این حزب بعث عراق وقتی که جبهه‌ی پایداری درست شده بود، این جبهه را قبول نداشت و تازه این تندتر از آن‌ها بود.

و این [حزب بعث] هیچ چیز را در دنیا قبول نداشت، اصلاً مصر را کافر می‌دانست، عربستان را کافر می‌دانست، اردن را کافر می‌دانست و همه را تکفیر می‌کرد و خیال می‌کرد که تنها انقلابی دنیا در بغداد است و لب دجله، اما حالا وضعش این طوری شده است که از حسن مراکش هم مفتضح‌تر حرف می‌زند و صریحاً می‌گوید: اسرائیل امنیت لازم دارد. آیا مسلمانان فلسطین امنیت لازم ندارند؟ ولی آن‌ها امنیت لازم دارند؟ بله معلوم است که تا آن‌ها باشند این‌ها امنیت ندارند و مطلب روشن است و این محال است که اسرائیل باشد و امن باشد و در کنارش فلسطینی‌ها هم در امنیت باشند و این را همه می‌دانند و لذا این ماهیت دشمن خوب روشن است.

خوب صدام و کشورهای جنوب حوزه‌ی خلیج فارس آب‌شان به یک جوی نمی‌رفت و لباس‌شان را هم زیر یک آفتاب حاضر نبودند خشک کنند و آدم خیال می‌کرد که دو تا ماهیت هستند، اما حالا می‌فهمد که همه‌شان سراپا یک کرباس بودند و همه‌شان نوکر امریکا بودند.

آخر امریکا 480 میلیون دلار به عراق - که تا دیروز به عنوان تروریست می‌خواندش و اصلاً به این عنوان که این دولت تروریست است بایکوت بود، - [می‌دهد] یک‌دفعه رژیم عراق این‌جور از امریکا محبت می‌بیند و پول‌هایی که قبلاً ممالک جنوب خلیج

فارس به رژیم عراق داده‌اند را هم امریکا داده است و شما خیال می‌کنید پول عربستان

سعودی را با چک خود آقایان نوشته می‌شود؟

فرانسه به عنوان یک کشوری که تروریسم را تحریم کرده بود امروز شده است مرکز تروریست‌ها، آیا نشده؟ خوب همه‌ی ادعاها که دروغ درآمد و دیگر شما از این به بعد نمی‌توانید بگویید ما با تروریسم مخالفیم، چه جور می‌توانید بگویید؟ آن‌ها هر روز دارند اعلامیه می‌دهند که امروز ده تا پاسدار کشتیم، امروز فلان جا را منفجر کردیم و شما هم دارید آن‌ها را حفظ می‌کنید و رادیو و تلویزیون‌تان هم در خدمت‌شان است.

خوب تروریست دیگر کیست؟ خوب شما تروریستید. این کشفیات بسیار با ارزش است. این‌ها یک عمری می‌گفتند که نفت نباید آلت سیاست قرار گیرد، ولی وقتی که جمهوری اسلامی را خواستند از پای درآوردند اولین کاری که کردند گفتند ما دیگر نفت از این‌ها نمی‌گیریم.

چه طور شد پس این وسیله‌یی که به اصطلاح شما نبایست وسیله‌ی سیاست قرار بگیرد قرار دادید؟ خوب این را مردم یاد گرفتند. این اوپک را وقتی که آدم کردیم آن موقع این کار را خواهیم کرد، بله نفت وسیله‌ی سیاست است و با همین نفت اسرائیل را ساقط می‌کنیم و شما هم اول این کار را کردید.

این کشفیات بسیار مهم و درس‌های انقلاب این بود که معلوم شد این دعوای روس و امریکا هم تا خیلی از جاهایش ساختگی است.

آن جاهایی که لازم باشد، همه با هم می‌سازند و به سر مردم می‌زنند.

چه طور شده است که هم روسی‌ها موشک 9 متری و با برد 280

کیلومتر به عراق می‌دهند و هم فرانسه اگزوست می‌دهد؟ این چه طور است؟ در جنگ هم هست و جزو قوانین شما هم هست که در حالت جنگ به دو طرف نباید کمک این‌جوری کنید.

حرف‌مان با کشورهای مرتجع حامی بغداد این است که شما به صدام خیلی کمک کردید، پول زیاد دادید، ماشین، بندر و راه دادید این‌ها برای ما قابل عفو است و ما مجرم اصلی را خواهیم گرفت، ولی دیگر ادامه ندهید و بگذارید مردم عراق کارخودشان را بکنند و ما هم در عراق هیچ هدفی نداریم غیر حکومت مردم عراق.

باید مردم عراق سرنوشت‌شان را خودشان تعیین کنند و دولت‌های منطقه به فکر نیفتند که یک حکومتی شبیه اردن و یا سودان بخواهند در عراق به وجود آورند.

این نمی‌شود ما که این همه شهید داده‌ایم تا به این‌جا رسیده‌ایم، آن‌جا نمی‌ایستیم که شما یک اردن جدیدی خلق کنید و راه ما را که تا به حال با صدام بسته بودید که به فلسطین نرویم، با اردن ببندید.

بگذارید مردم عراق هر چه خواستند بکنند، اگر کشورهای منطقه خودشان را آلوده

به این فرمان‌برداری از امریکا نکنند و وسیله‌ی تحمیل یک حکومت جدیدی نخواهند

بشوند بر عراقی‌ها، با ما می‌توانند در صلح و صفا زندگی کنند و مطمئن باشند که جمهوری اسلامی از حالا تا همیشه قصد تجاوز و تعدی به هیچ کشوری را ندارد به خصوص کشورهای همسایه و فقط برای ما ماهیت اسرائیل ظالمانه و غاصبانه است که اعلان هم کرده‌ایم و گفته‌ایم.»⁽¹⁾

497

در پی وقوع انفجار در دفاتر خطوط هواپیمایی عراق و فرانسه در دهلی‌نو و اظهار نظر برخی صاحب‌نظران مبنی بر دست داشتن ایران در این انفجار، سفارت جمهوری اسلامی ایران با صدور بیانیه‌یی دخالت ایران در این واقعه را رد کرد. به گزارش خبرگزاری آلمان، سفارت ایران در اولین موضع‌گیری بعد از انفجار اعلام کرد جمهوری اسلامی علاقه‌یی به برهم زدن هفتمین کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد که قرار است در ماه مارس در دهلی‌نو تشکیل شود ندارد.

در بیانیه‌ی این سفارت آمده است ایران چگونه می‌تواند برای برگزاری کنفرانسی که در یک کشور دوست مانند هند تشکیل خواهد شد، مزاحمت ایجاد کند.⁽²⁾

498

به دنبال خبر روز گذشته‌ی خبرگزاری فرانسه درباره‌ی تحویل هواپیماهای جنگی جدید به عراق، امروز نیز روزنامه‌ی لوموند در مقاله‌یی به این موضوع پرداخت. توافق دولت فرانسه برای تحویل دادن 29 فروند هواپیمای میراژ با قابلیت به‌کارگیری موشک‌های اگزوست؛ بررسی درخواست عراق برای تحویل 5 فروند هواپیمای سوپراتاندارد؛ ارتقای توانایی هوایی عراق؛ جایگاه عراق در میان خریداران اسلحه از فرانسه؛ یادآوری موقعیت متزلزل نظامی، سیاسی عراق و لزوم رعایت احتیاط در داد و ستد با این کشور، موضوعاتی است که در این مقاله به آن‌ها اشاره شده است.

خبرگزاری آلمان با انعکاس بخشی از مطلب روزنامه‌ی لوموند اعلام کرد: «قرار است فرانسه 29 فروند میراژ اف‌یک که به موشک‌های 1.ام.39 موسوم به اگزوست مسلح هستند به عراق تحویل دهد و از سوی دیگر درخواست عراق برای گرفتن پنج هواپیمای سوپراتاندارد تحت بررسی است. هواپیمای سوپر اتاندارد از نوعی است که آرژانتین در جنگ با انگلیس در جزایر مالوین به کار برد و چند کشتی انگلیسی از جمله ناوچه‌ی شفلید را غرق کرد.

لوموند در این باره نوشت: میراژهایی که قرار است به عراق داده شود اول پروازشان

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 16/11/1361، ص 9.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 326، 20/11/1361، ص 10، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری آلمان از دهلی‌نو، 19/11/1361، به نقل از بیانیه‌یی از سفارت ایران.

بیست تا سی درصد می‌تواند به حوزه‌های نفتی ایران حمله کند.

60 فروند میراژ اف1 ساخت فرانسه که در سال 1980 به عراق تحویل داده شدند نیز

مسلح به انواع موشکی بودند که حمله در ارتفاعات اندک را ممکن می‌ساخت.

طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، طی سفرش به پاریس و در اوایل ژانویه در ابتدا سعی نموده بود 5 هواپیمای سوپراتاندارد مجهز به راکت‌های اگزوست را سریعاً تحویل گیرد، لکن بر پایه‌ی این گزارش، برآوردن این‌چنین سفارشی مشکل خواهد بود، چراکه تولید این هواپیما به دنبال تحویل 14 فروند از آن‌ها به آرژانتین و 71 فروند به نیروی دریایی فرانسه متوقف شده است.

راسو - برژو واسنکها تولیدکنندگان این جنگنده‌ها تنها در صورتی‌که مشتریان دیگر یعنی استرالیا و برزیل نیز علاقه‌مند به دادن سفارشات باشند خواهان تولید بیش‌تر این هواپیماها هستند، هر چند از قرار معلوم در مورد تحویل راکت‌های بیش‌تر هیچ مشکلی وجود ندارد. در نوامبر گذشته، عراق موشک‌های اگزوست را از هلی‌کوپترهای جنگی سوپر فرلئون ساخت فرانسه‌ی خود به کشتی‌های جنگی و تانکرهای نفت ایران در نزدیکی جزیره‌ی خارک در خلیج [فارس] شلیک نمود.

امروز در پاریس هیچ گونه اطلاعی در مورد ارزش این معامله و ترتیبات تأسیس بودجه یا پرداخت آن در دست نبود، عراق به خاطر خریدهای گسترده‌ی اسلحه‌اش وام‌های بزرگی در فرانسه بدهکار است، اما فرانسوا میتران در نوامبر گذشته اعلام کرد که دولت پاریس مایل نیست که شاهد شکست عراق در جنگ خلیج [فارس] باشد.⁽¹⁾

روزنامه‌ی جمهوری اسلامی نیز به نقل از لوموند نوشته است: «چه فرانسه قبول کند که هواپیماهای سوپر اتاندارد را به عراق بدهد و چه نکند، قراردادهای نظامی که فرانسه مشغول اجرای آن‌ها است و قراردادهایی که در حال حاضر مورد مطالعه قرار دارند به تنهایی به سطحی رسیده‌اند که می‌توان در مورد وسعت و اهمیت تعهد گرفته‌شده در قبال کشوری که از توانایی دادن ضمانت برای ثبات و پرداخت قرض خود فاصله‌ی بسیار دارد سؤال کرد.

لوموند می‌افزاید: بدون در نظر گرفتن شرایط موجود، عراق اولین مشتری فرانسه در خاورمیانه بوده و منفعتی حتمی برای اقتصاد فرانسه به حساب می‌آید.

خریدهای تسلیحاتی عراق در سال‌های 1981 و 1982 در کل نزدیک به 28 میلیارد فرانک و به همین مقدار نیز در زمینه‌ی خریدهای غیر نظامی بوده است، عراق و عربستان سعودی به تنهایی 70 تا 80 درصد صادرات تسلیحاتی فرانسه را دریافت می‌کنند و به همین طریق سهم عظیمی را در چرخش صنعتی که به طور مستقیم و یا غیر مستقیم برای یک میلیون نفر فرانسوی کار تولید کرده است به عهده گرفته‌اند.

مع‌ذلک این رقم نبایستی مسئولین را از احتیاط ابتدایی معاف بنماید. بایستی در نظر

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 322، 16/11/1361، صص 1 و 2، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری آلمان از پاریس، 15/11/1361، به نقل از روزنامه‌ی لوموند چاپ پاریس.

گرفت که از ابتدای جنگ خلیج [فارس]، بغداد تا آن‌جا که قدرت داشته است ذخایر ارزی خود را خالی و مصرف نموده و به دلیل قطع جریان نفتش قادر نیست که جای

آن را پر نماید. قروض خارجی عراق به طرز وحشتناکی همچنان رو به افزایش است.

دول خلیج فارس به صورتی غیر رسمی اعلام می‌دارند که تا به حال بیش از 35 میلیارد دلار به دولت عراق کمک کرده‌اند و این در حالی است که آنان از توافق در مورد 7 میلیارد دلار دیگری که عراق در حال حاضر تقاضا دارد، مردد می‌باشند [...] .

در صورتی که عراق پرداخت صورت‌حساب‌های خود را قطع نماید مالیات‌دهندگان فرانسوی لااقل باید 15 میلیارد فرانکی را که معادل ضمانت برای شرکت بیمه‌ی تجارت خارجی فرانسه تنها در زمینه‌ی اعتبارات غیر نظامی است، بپردازند.

آیا واقعاً ارزش دارد که پاریس چنین خطرات مالی را به عهده بگیرد. [...] آقای میتران در تاریخ 26 نوامبر گذشته اظهار داشت ما نمی‌خواهیم که عراق مغلوب شود. مع‌ذلک مشکوک به نظر می‌رسد که وسایل نظامی فرانسه که از اهمیت کم‌تری نسبت به آنچه که روسیه به عراق می‌دهد برخوردار است، بتواند نقشی را در جریان درگیری‌ها بازی نماید.

وانگهی مشکل بیش از آنچه که در رابطه با تسلیحات مطرح باشد در سطح توانایی و چگونگی مبارز بودن ارتش عراق و قدرت نیروهای ایرانی برای ادامه‌ی حملات موفقیت‌آمیز‌شان مطرح می‌باشد، زیرا در شرایطی که رژیم و سیستم اسلامی در تهران خود را محکم و با ثبات می‌نماید به عکس رژیم بغداد با مشکلات متعددی مواجه بوده که سنجش و براورد وخامت آن بسیار قابل اهمیت می‌باشد.

افزایش موج سرکوب در عراق؛ شورش شیعی در جنوب؛ فعالیت‌های زیرزمینی تشکیلات مختلف مخالف و مخالفت‌ها و اختلاف نظرهای پی در پی در قلب قدرت بعث موقعیت دولتی که خود را قوی می‌نامد ضعیف می‌سازد.

لوموند در پایان مقاله با استناد به وضعیت ناپایدار رژیم بغداد، دولت‌مردان سوسیالیست فرانسه را به عاقبت‌اندیشی دعوت می‌کند و از آن‌ها می‌خواهد که در امضای قراردادهای نظامی - اقتصادی با بغداد محتاطانه رفتار نمایند.»⁽¹⁾

499

روزنامه‌ی امریکایی کریستین ساینس مانیتور در مقاله‌یی تلاش‌های سیاسی شوروی برای نزدیکی به کشورهای عرب را مورد توجه قرار داده و از همین منظر به تحلیل اقدام این کشور در ازسرگیری کمک‌های نظامی به عراق پرداخته است. در این مقاله آمده است: «پس از 8 ماه تیرگی رو به رشد در روابط میان شوروی و جهان عرب،

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 17/11/1361، ص 3، به نقل از روزنامه‌ی لوموند.

روس‌ها اخیراً تلاش‌های جدیدی را جهت تغییر و تصحیح نقش خود در منطقه‌ی خاورمیانه آغاز کرده‌اند.» به نوشته‌ی این روزنامه، کرملین به تازگی با روش منظمی

اقدامات جدیدی را در دستور کار قرار داده است از جمله: افزایش کمک‌های نظامی خود به سوریه؛ از سرگیری حمایت از عراق (در جنگ علیه ایران)؛ دادن علامت‌های مثبتی به منظور حل و فصل بحران افغانستان واعزام هیئت‌های غیر رسمی به کشورهایی مانند الجزایر و لبنان که اغلب، سرپرستی آن‌ها را مسلمانان روسی به عهده دارند. این روزنامه نوشته است: سران شوروی مدتی در واقع هیچ کاری جهت کمک به عراق، کشوری که با آن پیمان دوستی امضا کرده‌اند، انجام ندادند و این عدم هم‌کاری زمانی صورت گرفت که در بهار گذشته سرنوشت جنگ به زیان عراق تغییر کرد.» کریستین ساینس مانیتور در ادامه آورده است: «اعتبار شوروی به حدی خراب شده بود که حتی رادیکال‌ترین شاخه‌ی سازمان آزادی‌بخش فلسطین نارضایتی خود از روسیه را ابراز داشته است. شوروی ارسال تجهیزات نظامی به عراق را پس از مردود شدن سیاستش در مقابل حفظ روابط دوستانه‌اش با هر دو طرف جنگ، ازسرگرفته است. بنا به اظهارات دیپلمات‌ها، فشار ایرانی‌ها به حزب کمونیست توده و انتقادات علنی [جمهوری اسلامی] از شوروی قسمتی از عوامل کمک شوروی به عراق محسوب می‌شود، ولی گرم گرفتن پرزیدنت صدام حسین با امریکا که حتی با این کشور روابط رسمی ندارد نیز می‌تواند یک عامل مهم در این حرکت روسیه محسوب شود.» این روزنامه افزوده است: «تماس‌های پی در پی از جانب روس‌ها جهت رسیدن به یک درک و فهمی با دولت ایران در مورد متوقف نمودن جنگ ایجاد شده بود، ولی ایرانی‌ها مصرانه برای ادامه‌ی آن [جنگ] تأکید داشتند، بنابراین روس‌ها تصمیم به ازسرگیری حمایت‌شان از عراق و ایستادن در کنار آن‌ها [عراق] به طور واضح گرفتند.»⁽¹⁾

500

در پی انتشار گزارش خبرگزاری فرانسه از لندن درباره‌ی اقدام دولت‌های عربستان و کویت به کاهش قیمت نفت، امروز نیز مجله‌ی امریکایی بیزنس ویک (Week) مطالبی را در خصوص توافق دولت‌های مذکور در این باره، منتشر کرد. به نوشته‌ی این مجله، وزیران نفت عربستان سعودی و کویت محرمانه موافقت کرده‌اند که بهای هر بشکه نفت سبک را به 30 دلار کاهش دهند. این مجله اضافه کرده است که به این ترتیب عربستان سعودی و کویت آخرین فرصت را به هم‌پیمانان خود در سازمان اوپک برای کاهش بهای نفت خام داده‌اند⁽²⁾

1) مأخذ 11، صص 9 و 10، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 15/11/1361، به نقل از روزنامه‌ی کریستین ساینس مانیتور.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 16/11/1361، ص آخر.

روزشمار جنگ شنبه 16 بهمن 1361 21 ربیع‌الثانی 1403 5 فوریه 1983

501

در پی توافق فرمانده سپاه پاسداران و فرمانده نیروی زمینی ارتش با تأخیر 24 ساعته در زمان اجرای عملیات، فرصتی فراهم شد تا یگان‌ها آخرین هماهنگی‌های لازم را انجام داده و ضمن بررسی مجدد آمادگی خود، مانور عملیات را بار دیگر مرور کنند. سپاه هفتم حدید و سپاه یازده قدر بعد از ظهر امروز برای اجرای عملیات اعلام آمادگی کردند و سپاه سوم صاحب‌الزمان(عج) نیز در جلسه ی ساعت 19:15 امشب آمادگی خود را برای عملیات اعلام کرد.

G589

آخرین مرور بر مانور عملیات در جلسه‌یی که ساعت 19:15 امروز در محل قرارگاه سپاه سوم تشکیل شد، انجام گرفت.

حاضران در این جلسه عبارت بودند از: محسن رضایی (فرمانده کل سپاه پاسداران)، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، حسین خرازی (فرمانده سپاه سوم)، احمد کاظمی (فرمانده سپاه هفتم)، محمدابراهیم همت (فرمانده سپاه 11 قدر)، محمد باقری (مسئول اطلاعات خاتم(ص))، محسن رفیق‌دوست (وزیر سپاه پاسداران)، حبیب‌اللهی (مسئول عملیات سپاه)، مهدی

زین‌الدین (فرمانده لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع))، قاسم سلیمانی (فرمانده لشکر41 ثارالله(ع))، رئوفی (فرمانده لشکر7 ولی‌عصر(عج)) و علی اسحاقی (فرمانده جنگ‌های الکترونیکی (جنگال) قرارگاه خاتم(ص)).

علاوه بر فرماندهان سپاه تعدادی از روحانیون از جمله آیت‌الله طاهری (نماینده‌ی امام و امام‌جمعه‌ی اصفهان)، آیت‌الله یثربی (امام‌جمعه‌ی کاشان) و حجت‌الاسلام فاکر نیز در جلسه حضور داشتند. در ابتدای جلسه غلامعلی رشید در تشریح آخرین وضعیت و هماهنگی‌های سپاه‌ها و یگان‌های تحت امر گفت:

«درباره‌ی هماهنگی‌های لازم بین لشکر27 و لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) - دو یگان هم‌جوار - اقدامات لازم صورت گرفته است.

با مسئولین مهندسی صحبت شد و گفتیم اگر اجرای عملیات هدف تأمین نشد به فکر احداث خاکریز باشید. در قرارگاه سپاه سوم آمادگی‌ها بررسی شد، وسایل مهندسی تا ظهر پای کار نیامده بود، ولی تا امشب به 60 دستگاه رسیده و کامل خواهد شد.

آخرین جلسه‌ی سپاه هفتم با حضور فرماندهان لشکرها برای هماهنگی‌های بیش‌تر تشکیل شد.

نیروهای لشکر امام حسن(ع) و لشکر8 نجف اشرف امشب از [جنگل] امقر به سوی خط حرکت می‌کنند و در 4 کیلومتری دشمن می‌مانند و فردا شب برای هجوم به دشمن اقدام خواهند کرد.

مانور چند لشکر [در مرحله‌ی دوم] اشکال دارد که باید در مورد آن بحث شود.

سپاه هفتم هم باید منطقه‌یی به طول 20

کیلومتر و عمق 10 کیلومتر را تصرف کند.»

وی در مورد آخرین اقدامات دشمن برای تقویت خطوط و آوردن نیرو به منطقه افزود: «دشمن هم در خط اول بین 2 کانال موجود 2 تا 3 ردیف سیم‌خاردار کشیده و بعد از آن میادین مین و سیم‌خاردار دارد و شرق کانال دوم را به استعداد یک تیپ تقویت کرده است.»

پس از گزارش غلامعلی رشید، فرماندهان سپاه‌های سه‌گانه آخرین تصمیمات در مورد مانور یگان‌های تحت امر خود را در مرحله‌ی اول تشریح کردند.

ابتدا حسین خرازی فرمانده سپاه سوم صاحب‌الزمان، در مورد مانور یگان‌های این سپاه در جناح راست عملیات گفت: «لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) هم‌راه با لشکر27 حضرت رسول(ص) با گرای 270 تا 290 درجه حرکت می‌کنند تا به جاده‌ی آسفالت (در غرب و به موازات مرز بین‌المللی) برسند.

تیپ قمر بنی‌هاشم با استعداد 2 گردان برای تأمین خاکریزی که حد فاصل [پاسگاه] رشیده و [پاسگاه] طاوسیه با گرای 270 درجه احداث می‌شود و 4 گردان برای مقابله با [پاتک]

دشمن و پدافند پشت خاکریز آمادگی لازم را کسب کرده است. بدین منظور 3 گردان دستگاه مهندسی تشکیل داده‌ایم که هم به زمین توجیه شده‌اند و هم برای احداث این خاکریز تمرین‌های لازم را [مانور] انجام داده‌اند. برای اجرای این عملیات مهندسی 13 دستگاه مهندسی از لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) و 15 دستگاه از سپاه سوم به کار گرفته خواهند شد. این دستگاه‌ها که مأموریت احداث خاکریز روی جاده‌ی آسفالت [غرب مرز] را بر عهده دارند، صبح عملیات در نزدیکی [پاسگاه] رشیده [عراق] مستقر می‌شوند.»

سپس محسن رضایی تذکر داد: «[لشکر] علی بن ابی‌طالب(ع) باید با پیشروی، [نیروهای] موجود دشمن جلو [غرب] جاده [آسفالت] را جاکن کند و تا خط لوله‌ی نفتی پاک‌سازی کند.»

خرازی هم یادآوری کرد طرح‌شان این است که غرب جاده را پاک‌سازی کنند. پس از وی احمد کاظمی فرمانده سپاه هفتم، در مورد مانور یگان‌های این سپاه گفت: «نگرانی اجرای عملیات سپاه هفتم برای رسیدن به [پل] غزیله، [چگونگی] حفظ جناح راست عملیات است. چون ما به دلیل این‌که اهداف در عمق قرار دارند مکانیزه⁽¹⁾حرکت می‌کنیم، ولی لشکر علی بن ابی‌طالب(ع) [جمعی سپاه سوم در جناح سپاه هفتم] پیاده می‌آید و این اختلاف زمان، مسئله است.» وی اضافه کرد:

«منطقه‌ی پاک‌سازی ما [سپاه هفتم] خیلی وسیع است. مانور لشکر ولی‌عصر(عج) این است 6 گردان از [پاسگاه] صفریه [به] جلو پیشروی کنند و بعد به طرف جنوب [متمایل شده] و [منطقه را] پاک‌سازی می‌کنند و 6 گردان هم از محور جاده‌ی چزابه وارد شده و به طرف شمال پاک‌سازی می‌کنند. خاکریزهایی که نیاز است خود سپاه [هفتم] به صورت متمرکز احداث خواهد کرد.»

کاظمی در ادامه مشکلات موجود را در مورد هماهنگی با هوانیروز برای هلی‌برن یک گردان از نیروهای لشکر8 نجف از طریق هور (طبق آنچه در طرح آمده بود) مطرح کرد.

فرمانده کل سپاه نیز با توجه به عمق هدف لشکر8 نجف (پل غزیله) گفت: «ما باید سریع به پل (غزیله) و سه‌راهی جاده‌ی فکه با اتوبان العماره برسیم. مشکل بعد در مرحله‌ی دوم است که نیروها باید با درگیری 20 الی 22 کیلومتر پیشروی کنند و در ادامه به دشمن اجازه‌ی سازمان‌دهی ندهند و به هر نحو به دشمن بزنند.» وی افزود: «شناسایی در عمق [منطقه] به وسیله‌ی تیم‌های موتورسوار چه زمان عمل و چه برای ادامه‌ی عملیات انجام شود. دقت نمایید که بین نیروهای خودی رخنه‌یی وجود داشته باشد و با توجه به اهمیت هماهنگی بین لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) و 27

1) مانور لشکر8 نجف بر اساس استفاده از تجهیزات زرهی و مکانیزه‌ی لشکر16 زرهی قزوین طرح‌ریزی شده بود.

رسول‌الله(ص) یک سیستم خبررسانی بین این دو [لشکر] پیش‌بینی شود. اگر پل غزیله گرفته شود دیگر روی پل فشاری نیست و تمامی فشارها از طرف سه‌راهی [فکه - اتوبان غزیله] خواهد بود. مرتباً به نیروهای بسیجی سر بزنید و [آن‌ها را] توجیه کنید.»

پس از خروج روحانیون و افراد متفرقه از جلسه، محسن رضایی کلیاتی در مورد مسائل جنگ از جمله خط حد سپاه‌ها⁽¹⁾

کیلومتر زیر (جنوب) چزابه تا چنگوله، سپاه یازدهم از چنگوله به بالا.

و مشکل یگان‌ها در رسیدن به عمق بیش از 50 کیلومتر دشمن طرح کرد و از فرماندهان خواست برای حل این مشکل پیشنهادهای خود را مطرح کنند.

سپس فرماندهان حاضر در جلسه به مدیریت غلامعلی رشید به مرور و بررسی مجدد مانور یگان‌های 27 حضرت رسول(ص)، 17 علی بن ابی‌طالب(ع) و (احتیاط تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع))، 8 نجف، 41 ثارالله(ع)، 7 ولی‌عصر(عج) و تیپ 15 امام حسن(ع) در مرحله‌ی دوم عملیات پرداختند.

در ابتدا محمدابراهیم همت فرمانده سپاه 11 قدر، مانور دو لشکر27 حضرت رسول(ص) و 17 علی بن ابی‌طالب(ع) را توضیح داد و گفت که لشکر27 با یک تیپ از جاپای تصرف‌شده به عرض 2 کیلومتر از پشت خاکریز احداثی در طاوسیه تا رشیده، به دشمن زده و تا جاده‌ی آسفالت غرب کانال دوم (جاده‌ی فکه به حلفاییه در عمق حدود 20 کیلومتری مرز) و به عرض 5 کیلومتر جاده را تأمین می‌کند و لشکر17 نیز با بهره‌گیری از 3 گردان در سمت چپ (جنوب) لشکر27 به عمق منطقه تا جاده‌ی آسفالت⁽²⁾* پیشروی کرده و با استفاده از 4 گردان دیگر بخش دیگری از این جاده را تصرف و در پشت آن پدافند می‌کند.⁽³⁾*

بر اساس طرح مانور، سپاه هفتم حدید نیز در جنوب محدوده‌ی لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) با به کارگیری 3 یگان (لشکر41 ثارالله با 11 گردان؛ لشکر8 نجف با 13 گردان؛ لشکر7 ولی‌عصر(عج) با 12 گردان) وارد شده و ضمن درگیری با عناصر دشمن و پاک‌سازی منطقه، تا جاده‌ی آسفالت (فکه - حلفائیه) پیشروی و در پشت آن پدافند می‌کرد. بدین ترتیب، لشکر41 ثارالله تا 5 کیلومتری شمال پل غزیله؛ لشکر8 نجف تا پل غزیله، لشکر7 ولی‌عصر(عج) نیز از جنوب پل تا 3 کیلومتری جنوب آن خط حد پدافندی داشتند. در ادامه‌ی

1) فرمانده کل سپاه در سخنانش خط حد سپاه‌های سه‌گانه را در طول جبهه به این شکل مشخص کرد: سپاه سوم از فاو تا 10 کیلومتری جنوب چزابه، سپاه هفتم از 10

2) * جاده‌ی آسفالت بخشی از جاده‌ی آسفالت چزابه

3) ** لشکر27 حضرت رسول(ص) یک تیپ برای پاک‌سازی حد فاصل دو لشکر 27 حضرت رسول(ص) و 17 علی بن ابی‌طالب(ع) در نظر گرفت و تیپ44 قمر بنی هاشم نیز در احتیاط لشکر17 قرار گرفت. محدوده‌یی از جاده‌ی آسفالت که این دو لشکر تصرف می‌کردند تا 15 کیلومتری شمال پل غزیله را در بر می‌گرفت.

عملیات نیز مأموریت عبور از پل غزیله؛ پاک‌سازی شمال جاده‌ی غزیله به العماره و تأمین شهر حلفائیه به عهده‌ی نیروهای لشکر8 نجف گذارده شد و تأمین جناح راست (شمال) لشکر8 نجف به لشکر ثارالله واگذار شد (تا 5

کیلومتر در شمال مشرح تا هورالسناف). در جنوب آن نیز نیروهای لشکر7 ولی‌عصر(عج) حضور داشتند که علاوه بر تأمین جناح چپ پل غزیله، بخش انتهایی جاده‌ی چزابه (منتهی به پل غزیله) را تصرف و پاک‌سازی می‌کردند (تا جاده‌ی سکره). به تیپ امام حسن(ع) هم مأموریت داده شد که در جاده‌ی صفریه (جناح چپ عملیات) تا جایی که امکان پدافند وجود دارد پیشروی کند و از جاده‌ی سکره به طرف غزیله بیاید و بعد به غرب برای پاک‌سازی نیروهای دشمن بین جاده‌ی خاکی صفریه به جاده‌ی آسفالت چزابه برود.⁽¹⁾

کیلومتر می‌شد، هم‌راه با درگیری بین 7 تا 8 ساعت طی کنند.

در پایان جلسه نیز توزیع دستگاه‌های مهندسی (لودر و بلدوزر) و نحوه‌ی احداث خاکریزهای پدافندی در مرحله‌ی دوم عملیات به اجمال مرور شد. به گفته‌ی احمد کاظمی، از 70 دستگاه مهندسی در اختیار سپاه هفتم، 45 دستگاه آن برای احداث 12 کیلومتر خاکریز در مرحله‌ی اول مورد استفاده قرار می‌گرفت و در مرحله‌ی دوم 10 دستگاه برای احداث خاکریز در شرق اتوبان (ابوغریب - المشرح در شمال المشرح به طول حدود 10

کیلومتر)؛ 5 دستگاه شمال المشرح و 10 دستگاه نیز برای جنوب المشرح در نظر گرفته شده بود. به دستور غلامعلی رشید و با توجه به مأموریت یگان‌ها قرار شد از بنه‌ی مشترک سپاه هفتم، 10 دستگاه به (لشکر) ثارالله، 5 دستگاه به لشکر نجف، 5 دستگاه در احتیاط سپاه هفتم و باقی‌مانده در اختیار لشکر7 ولی‌عصر(عج) قرار گیرد.⁽²⁾

502

روزنامه‌ی اطلاعات از آخرین اعزام نیروهای داوطلب مردمی از شهرهای گوناگون کشور چنین گزارش داد:

«در ادامه‌ی عزیمت داوطلبانه‌ی نیروهای مردمی به جبهه‌های جنگ، گروه کثیری از جان برکفان بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خراسان، از محل استادیوم تختی مشهد با [سر دادن] شعارهای مرگ بر امریکا، مرگ بر اسرائیل تا صحن امام خمینی راه‌پیمایی کردند و پس از تجدید میثاق با هشتمین پیشوای شیعیان جهان، در صفوف منظم مسیر صحن امام خمینی تا راه‌آهن مشهد را طی کردند و پس از آن در میان بدرقه‌ی گرم خانواده‌های‌شان و مردم همیشه در صحنه‌ی مشهد با قطار راهی نواحی جنگی کشورمان شدند.

1) پیش‌بینی فرمانده سپاه 11 قدر (ابراهیم همت) آن بود که یگان‌های مرحله دوم فاصله‌ی نقطه‌ی رهایی تا هدف را که بیش از 20

2) سند شماره 161/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی، (داود رنجبر)، 9/11/1361 تا 17/11/1361، صص 172 - 143؛ و - سند شماره 161/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی، 9/11/1361 تا 17/11/1361، ص 71.

همچنین گروهی از پرسنل متعهد شهربانی‌های خراسان در حالی که به وسیله‌ی

· مردم مشهد و خانواده‌های خود به گرمی بدرقه می‌شدند، به جبهه‌ها رفتند.

· گروهی از پرسنل شهربانی خرم‌آباد نیز در میان بدرقه‌ی گرم و پرشور مردم این شهر به سوی جبهه‌ها شتافتند.

· یک گروه 56 نفری از برادران بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خمینی‌شهر پس از طی دوره‌های آموزشی از پادگان شهید مؤذنیِ خمینی‌شهر به جبهه‌ها عزیمت کردند.

· گردان قدس اسلام‌آباد طی مراسمی با بدرقه‌ی مردم مسلمان و مبارز این شهر راهی جبهه‌ها شد. در مراسم بدرقه‌ی آنان امام‌جمعه و حاکم شرع اسلام‌آباد طی سخنانی از رزمندگان قدس و سایر رزمندگان تقدیر کرد.

· یک گروه از برادران ایثارگر و متعهد ستاد جبهه‌ی هلال‌احمر تویسرکان، شامل بنا، جوشکار و پنچرگیر، به جبهه‌ها عزیمت کردند.

· گروهی از جان برکفان بسیجی و دیگر نیروهای داوطلب مردمی از روستاهای بردخون و شهنیا از توابع شهرستان دیر، برای وارد آوردن آخرین ضربات بر پیکر رژیم امریکایی و رو به زوال صدام در میان بدرقه‌ی گرم مردم این روستاها و خانواده‌هایشان به جبهه‌ها اعزام شدند.

همچنین جمعی از رزمندگان داوطلب از شهرستان خورموج و روستاهای تابعه، در میان شعارهای کوبنده‌ی بدرقه‌کنندگان به سوی جبهه‌ها شتافتند.

· بیش از هزاران تن از رزمندگان از مقر صاحب‌الزمان، محل اعزام نیروی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه 9، با بیش از 30 دستگاه اتوبوس برای پیوستن به دیگر رزمندگان اسلام شیراز را ترک گفتند.

ضمناً گروه دیگری از اعضای بسیج سپاه پاسداران گوار با یک کامیون مواد غذایی اهدایی مردم این شهر به جبهه‌ها رفتند.

همچنین عده‌یی از رزمندگان جان برکف اقلید، سپیدان و نی‌ریز، به جبهه‌ها عزیمت کردند.

یک گروه دیگر از جان برکفان بسیج و سپاه پاسداران لامرد فارس نیز به جبهه اعزام شدند.

· گروهی از قایقرانان و ماهی‌گیران جزیره‌ی هرمز در میان بدرقه‌ی پرشور اهالی به یاری رزمندگان اسلام شتافتند.

· گروهی دیگر از حماسه‌آفرینان بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یاسوج در میان بدرقه‌ی گرم مردم مسلمان و شهیدپرور یاسوج و عشایر بویراحمد به جبهه‌ها اعزام شدند.

· گروهی از برادران داوطلب و اعضای بسیج و سپاه پاسداران شهرستان‌های همدان و نهاوند به جبهه‌ها شتافتند.»⁽¹⁾

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 17/11/1361، ص 4.

503

در پی عملیات نیروهای کومه‌له در محور مهاباد - بوکان و محاصره‌ی کامل پایگاه درمان، ساعت 3 بامداد امروز این پایگاه به طور کامل سقوط کرد⁽¹⁾و 93 تن از افراد داخل پایگاه (یک افسر، 4 درجه‌دار، 81 سرباز و 7 بسیجی) به دست مهاجمان قتل عام شدند. در این حادثه همچنین 23 نفر زخمی و حدود 12 نفر به گروگان گرفته شدند.⁽²⁾-⁽³⁾

همه‌ی وسایل و تجهیزات پایگاه از جمله یک تفنگ57 میلی‌متری، یک تفنگ106 میلی‌متری، یک خمپاره81 میلی‌متری، یک آر.پی.جی. و یک تیربار هم به غارت رفت.

ساعت 8:30 یک گروه از نیروهای جندالله و یک واحد از نیروهای ارتش برای بازپس‌گیری پایگاه به محل حادثه اعزام شدند، اما در وضعیت نامساعد جوی و بارش شدید برف در بین راه به کمین نیروهای کومه‌له افتادند که در طول چندین ساعت درگیری، 5 تن از نیروهای خودی شهید و 18 تن دیگر زخمی شدند و به ناچار عقب‌نشینی کردند.⁽⁴⁾

فرماندهی)، به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 18/11/1361، ص 1.

رادیو کومه‌له ساعت 16 ضمن پخش خبر حمله‌ی نیروهای این گروه به پایگاه درمان، اعلام کرد که پیکر بیش از 100 نفر از افراد پایگاه در اختیار این گروه است و از هلال‌احمر مهاباد خواست تا اقدام به تخلیه‌ی اجساد آنان کُند.⁽⁵⁾

بر اساس آخرین اطلاعات، مهاجمان در پایگاه و تپه‌های مشرف بر منطقه و پایگاه درمان مستقر شده‌اند.⁽⁶⁾

504

بر اثر حملات افراد مسلح غیر قانونی در غرب و شمال سنندج شماری از نیروهای خودی شهید یا مجروح شدند. یکی از افراد حزب دمکرات نیز خود را تسلیم و درخواست امان‌نامه کرد.

یک گروه از نیروهای سپاه که مأمور تأمین جاده در محور سنندج - مریوان بودند، ساعت 16:30 پس از پایان مأموریت‌شان در حال بازگشت به پایگاه خود بودند که در منطقه‌ی شویشه در غرب سنندج، هدف حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی قرار گرفته، با آنان درگیر شدند. با اعزام نیروی کمکی از پایگاه شویشه و نگل این درگیری خاتمه یافت. در این حادثه 19 تن از نیروهای سپاه شهید و 4 تن زخمی شدند.⁽⁷⁾

در شمال سنندج نیز به پایگاه دوویسه حمله شد و یک سرباز به شهادت رسید.⁽⁸⁾

در سلماس، یک نفر از نیروهای حزب دمکرات کردستان ایران خود را به نیروهای

1) فرمانده گردان الفتح مهاباد از چگونگی سقوط این پایگاه گزارشی داده که در ضمیمه‌ی این خبر درج شده است.

2) 11 نفر از گروگان‌ها در ششم اسفند 1361 آزاد شدند.

3) سند شماره 350064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 195، 7/12/1361، ص 3.

4) سند شماره 353490 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از الف - ت مهاباد، به الف - ت - قرارگاه بعثت، 16/11/1361، صص 2 و 3؛ و - سند شماره 66845 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز

5) سند شماره 66947 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی، 19/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 2/512566/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شرح عملیات بازپس‌گیری پایگاه درمان، گزارش محمود شاعری فرمانده گردان 7 الفتح مهاباد، 28/7/1387، صص 4 - 2.

6) سند شماره 343470 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد (فرماندهی) به قراگاه بعثت (فرماندهی)، 17/11/1361، سند تک‌برگی.

7) سند شماره 66844 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 17/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 353388 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه کردستان به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 19/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 5، بخش اول.

8) سند شماره 353312 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 18/11/1361، ص 4؛ و - سند شماره 341049 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن3) به مقام استانداری استان کردستان، 18/11/1361، سند تک‌برگی.

سپاه پاسداران این شهر تسلیم و درخواست امان‌نامه کرد. وی یک قبضه اسلحه و 80 فشنگ را نیز تحویل داد.⁽¹⁾

505

مسئول بنیاد شهید انقلاب اسلامی قمشه و محافظ وی هدف حمله‌ی تروریستی قرار گرفته و هر دو زخمی شدند. بر اساس گزارش فرماندهی منطقه‌ی 2 سپاه پاسداران ضارب در پوشش فردی که برادرش در جبهه مفقود شده است به منزل مسئول بنیاد شهید قُمشه مراجعه و سپس وی و محافظش را با شلیک چندین گلوله مجروح کرده است⁽²⁾

در تبریز نیز یک نفر از وابستگان به چریک‌های فدایی خلق (گروه اشرف دهقان) که یک اسلحه و مقداری قرص سیانور به هم‌راه داشت دست‌گیر شد.⁽³⁾

506

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور اطلاعیه‌یی از دست‌گیری سران حزب توده⁽⁴⁾خبر داد.

روزنامه‌ی اطلاعات با اعلام این خبر به نقل از اطلاعیه‌ی سپاه پاسداران آورده است:

«توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و سازمان اطلاعاتی 36 میلیونی، تعدادی جاسوس دست‌گیر شدند. این افراد با سازمان جاسوسی کا.گ.ب. (K.G.B.) ارتباط داشتند.

همچنین این افراد به منظور فراهم کردن پوشش امنیتی برای خود اقدام به تهیه‌ی گذرنامه و شناسنامه‌های جعلی نموده بودند. در این رابطه ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی طی اطلاعیه‌یی اعلام داشت: "در پی اخبار و اطلاعات مستندی که به کمک اطلاعات 36 میلیونی درباره‌ی جاسوسی بعضی از افراد خائن به دست آمد، پریشب تعدادی از این افراد توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دست‌گیر شدند. مشروح این جریان متعاقباً به اطلاع امت شهیدپرور خواهد رسید."» این روزنامه افزوده است: «خبرنگار ما کسب اطلاع کرد که جاسوسان دست‌گیرشده توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در رابطه با سازمان جاسوسی کا.گ.ب. بوده‌اند.

همین خبر حاکی است در بین افرادی که به نفع بیگانگان جاسوسی می‌کرده‌اند و دست‌گیر شدند، فرد با سابقه‌یی که سال‌های متمادی در حزب معلوم‌الحال توده فعالیت داشته به نام کیانوری دیده می‌شود.

1) مأخذ 5، بخش اول؛ و - سند شماره 353450 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 18/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 66825 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی ستاد منطقه2 سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 17/11/1361، ص 2.

3) سند شماره 66660 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه5 (اطلاعات) به ستاد مرکزی (اطلاعات)، 15/11/1361، سند تک‌برگی.

4) حزب توده یکی از قدیمی‌ترین تشکیلات سازمانی چپ در ایران بود و تقریباً آشکارا از مشی سیاسی کشور سوسیالیستی اتحاد جماهیر شوروی تبعیت می‌کرد و از طرف آن کشور نیز حمایت می‌شد. برای معرفی اجمالی این حزب در ضمیمه‌ی این گزارش کتاب پیدایش نظام جدید (کتاب اول روزشمار) درباره‌ی سابقه و عملکرد این حزب نقل شده است.

همین گزارش حاکی است که احتمال می‌رود احسان طبری‌⁽¹⁾و سران و افراد مرکزی این گروه جزء دست‌گیرشدگان باشند.»⁽²⁾

خبرگزاری فرانسه نیز در این باره با استناد به منابع داخلی ایران، گزارش داد: «به نوشته‌ی روزنامه‌ی آزادگان، آقای نورالدین کیانوری دبیرکل حزب توده حزب کمونیست ایران و تنی چند از سران این حزب به دلیل فعالیت به نفع کا.گ.ب. بازداشت شدند. پاسداران انقلاب بیانیه‌یی را بدون اشاره به جزئیات منتشر کرده‌اند که طی آن گفته شد آن‌ها شنبه شب تعدادی از جاسوسان را در ارتباط با کا.گ.ب. بازداشت کرده‌اند. به نوشته‌ی آزادگان اسنادی کشف شده و این اشخاص در اولین بازجویی اعتراف کرده‌اند.»⁽³⁾

507

امروز چهار نظامی عراقی با عبور از مرزهای منطقه‌ی کردستان خود را به نیروهای سپاه معرفی و درخواست پناهندگی کردند.⁽⁴⁾

508

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در دیدار با گروهی از کارکنان شهربانی که عازم جبهه بودند بر نقش آحاد ملت در پیروزی انقلاب و پایداری آن در مقابله با قدرت‌های بزرگ تأکید کرد و این امر را دلیل خودداری امریکا از مقابله‌ی رودررو با انقلاب دانست. به گزارش روزنامه‌ی کیهان، آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به فرمان معنوی و حکیمانه‌ی امام امت مبنی بر تشکیل ارتش بزرگ مردمی 20 میلیونی، گفت:

«شما در حقیقت بخشی از آن ارتش بزرگ هستید. ما به دلیل وجود اشخاصی همچون شما در سراسر کشور معتقدیم که این انقلاب پیروز خواهد شد. انقلابی که بر دوش همه‌ی آحاد یک ملت استوار است، شکست نمی‌خورد؛ آن نظامی شکست می‌خورد که بر دوش یک طبقه و قشر خاصی استوار باشد.

این مسئله را دشمنان جهانی ما نیز می‌دانند؛ لذا تلاش می‌کنند تا به هر کیفیتی شده به ما ضربه بزنند. امریکا اگر می‌توانست با ما رو در رو بجنگد از مدت‌ها پیش این کار را کرده بود.

امریکا و همه‌ی قدرت‌های بزرگ می‌دانند که در رو به رو جنگیدن و درگیری با جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی هیچ کامیابی در انتظار آن‌ها نیست و لذا از حربه‌ی تحریکات استفاده می‌کنند و یکی از همین اقدامات آن‌ها نیز تحریک این همسایه‌ی ابله و نادان ما به وارد شدن در خاک جمهوری اسلامی ایران بود و حال که او در آخرین لحظات زندگی خود به سر می‌برد، به هر وسیله‌یی که شده می‌خواهند از شکست

1) احسان طبری از نظریه‌پردازان و بالاترین فرد حزب توده از نظر ایدئولوژیکی بود.

2) روزنامه‌ی اطلاعات، 18/11/1361، ص 2، به نقل از ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 325، 19/11/1361، ص 16 تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/11/1361، گزارشی از خبرگزاری فرانسه، نوشته‌ی روزنامه‌ی آزادگان، بیانیه‌یی از پاسداران انقلاب.

4) مأخذ 9، بخش اول.

قطعی جلوگیری کنند. با ارسال تسلیحات نظامی و پول او را تجهیز می‌کنند ولی غافل از این‌که در جایی که ایمان وجود ندارد، سلاح و پول کاربردی ندارد و آن‌جایی که ایمان هست کاربرد ایمان از هر سلاحی برنده‌تر است.»⁽¹⁾

509

میرحسین موسوی نخست‌وزیر به مناسبت چهارمین سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی و به دعوت جامعه‌ی انجمن‌های اسلامی بازار در مسجد امام خمینی سخن‌رانی کرد. محورهای اصلی سخنان وی عبارت بودند از: تلاش حکومت سابق برای از بین بردن ماهیت سیاسی بازار؛ برشماری نقش حساس بازار در تاریخ یکصدسال گذشته؛ اقدام دشمنان انقلاب برای دامن زدن به سوء تفاهمات به وجود آمده و ابراز علاقه‌ی دولت برای رفع این‌گونه سوء تفاهمات؛ اقدامات دولت‌های بزرگ و برخی وابستگان به آن‌ها به ویژه عربستان سعودی برای تحریم و شکست دادن انقلاب اسلامی از راه‌های اقتصادی و پایین آوردن قیمت و کاهش دادن سهمیه‌ی فروش نفت ایران؛ اشاره به برخی مشکلات اقتصادی به وجود آمده به دلیل جنگ تحمیلی و ضرورت اقدام فوری برای حل این مشکلات.

نخست‌وزیر در بخشی از سخنانش گفت: «هر شهری دارای قلبی است و مرکزی که یک ثقلی را در یک مجموعه‌ی بزرگ به وجود می‌آورد. رویدادهای سیاسی و اجتماعی است که سبب می‌شود مردم خود به خود گرد هم آیند. این مراکز ارزش‌های جامعه را در درون خود به وجود می‌آورد، به خصوص که در کنار این مراکز مساجد وجود دارند. رژیم سابق قصد داشت بازار این قلب تاریخی که مردم را به سمت خودش می‌کشاند از بین ببرد، زیرا که می‌دانست بازار علاوه بر مرکز داد و ستد مرکز تجمع سیاسی مردم نیز هست.»

موسوی افزود: «در رژیم گذشته چند اقدام سازمان‌یافته در جهت محو بازار در حال انجام گرفتن بود؛ یکی این که رژیم تصمیم داشت بازار را به عباس‌آباد منتقل نماید تا بتواند بر آن‌ها کنترل داشته باشد و هرکس را که میل داشته باشد در آن‌جا سکنی دهد. زیرا که در بازار هر اتفاق رخ می‌داد. علاوه بر داد و ستد با سرنوشت سیاسی و اجتماعی ما در ارتباط بود.

دشمن می‌خواهد به یک نوعی این قلب شهر و این مرکز شهر را که یادآور ارزش‌های بسیاری است و خط‌دهنده به جامعه است را از بین ببرد.

رژیم سابق شکست خورد، ولی آن چیزی که مهم است و درست به همین دلیل نیز هست که برادران عزیز روزهای شنبه زیر این سقف دور هم جمع می‌شوند که در بازار علاوه بر زندگی روزمره در داد و ستد اتفاقاتی می‌افتد که به نحو عمیقی با سرنوشت اجتماعی و ارتباطی ما در ارتباط است. این‌که بازار به این نکته اهمیت می‌دهد، قسمت دوم قضیه است که در آن قسمت اول زمینه است و این قسمت دوم به نظر من اصل است.

1) روزنامه‌ی کیهان، 17/11/1361، ص 3.

بازار در صد سال گذشته، همیشه در این نقطه نقشی که بازی می‌کند و نقشی که وجود داشته بسیار فراتر از داد و ستدها می‌رفته است. افکار مردم ما به یک نحوی در این مساجد از قبیل مسجد جامع و این مسجد و مسجد سیدعزیزالله و سایر مساجد ساخته می‌شده است. در گفت و گوها، پای منبرها، در حجره‌ها، در حضوری که مردم در این نهاد داشته‌اند و دائم به صورت یک قلب تپنده‌یی که نیرویی عظیم را در خود جمع می‌کند دوباره آن را پخش می‌کند در یک سطح کلی و شما به کاشان و اصفهان و تبریز هم که بروید به همین گونه است؛ یعنی بازارها معمولاً از نقش ساده‌ی داد و ستد بسیار فراتر می‌روند و نقش بسیار عمیق‌تری را در جامعه ایفا می‌کنند. علت این‌که در صد سال گذشته به حرکت‌های بازار بیش‌ترین اهمیت داده می‌شده است درست به همین دلیل بوده است.

علت آن‌که در زمان بنی‌صدر تلاش شد که لیبرال‌ها جای پایی در بازار پیدا کنند، به همین دلیل بود؛ یعنی اگر قرار بود بازار فقط سرگرم داد و ستد خودش باشد، دیگر ضرورتی نداشت مثل یک سوپرمارکت می‌توانستیم تصور کنیم و یک عده‌یی بروند در آن‌جا کار کنند و یک مقدار پول می‌دهند و جنس می‌گیرند و یک‌جا کالا وارد می‌کنند و یک‌جا کالا می‌فروشند. آیا این سوپر مارکت با هر چند جنسی که داشته باشد و با هر گستردگی که داشته باشد، می‌تواند در جهت فکری یک گروه و یک نظام اثر گذارد؟

مسلماً بازار یک سوپر مارکت بزرگ نیست و علت آن‌که تلاش‌های دشمن برای اضمحلال بازار شکست خورد به همین دلیل است، چون بازار فراتر از نقش عادی یک نقش دیگری در این‌جا دارد و آن، نقشی است که ناشی از حضور مکرر و مداوم مردم به این مرکز است و نقشی است که ناشی از تلاش‌های زیاد در این مرکز است و نقشی است که ناشی از در کنار مسائل قرار گرفتن این مجموعه است و نقشی است که ناشی از حرکت‌های عظیم تاریخی است که در صد سال گذشته و حتی دورتر در این مجموعه در سطح کشور اتفاق افتاده است.

تلاش‌های زیادی می‌شود که به صورت مرموزانه‌یی بین دولت و بازار را اختلاف بیندازند. من فکر می‌کنم برای آن‌که بفهمیم که چرا این فعالیت‌ها مرموزانه صورت می‌گیرد، همین قدر شما توجه داشته باشید که بازار اگر به صورت سوپرمارکتی بود (به طور تمثیلی خدمت برادران عرض می‌کنم) طبیعتاً هر نوع تلاشی برای اختلاف انداختن بین دولت و یک سوپرمارکت بسیار خنده‌دار و مضحک به نظر می‌رسد، پس این‌جا نقشی هست و اهمیتی دارد که این همه سرمایه‌گذاری بر روی آن می‌شود.

دیدی که الآن در دولت وجود دارد نسبت به اصناف محترم، از طرف دشمنان تلاش می‌شود که وارونه جلوه داده شود یا محدود نشان داده شود، ولی قضیه این است که اگر به دولت‌های خط امام خواه دولت شهید رجایی و خواه این دولت - که خودش را خدمت‌گزار مردم می‌داند

و راهی که در پیش گرفته است ان‌شاءالله همان ادامه‌ی راهی باشد که آن شهید بزرگوار در کنار شهدای دیگر در پیش گرفتند - و این صحبت‌ها که در دولت شده نگاه کنیم و تجربه و تحلیل کنیم و به صورت آگاهانه و صحیح نظر افکنیم، ما زمینه‌یی برای این بدبینی نخواهیم یافت و اگر این باشد ما باید برگردیم و در بیابیم که این بدبینی‌ها از کجاها می‌تواند نشئت بگیرد.

در جامعه طبیعی است که وقتی نظام به یک سمت می‌رود و در یک نقطه‌یی قرار می‌گیرد که شروع می‌کند به تصمیم‌گیری‌های اساسی خود و می‌بینیم که ساخت اقتصادی و سیاسی کشور را تبیین کرده و روشن می‌کند، یک مقدار بحث‌هایی پیش می‌آید و این یک نتیجه‌ی طبیعی دارد، مخصوصاً در جامعه‌ی آزاد ما الآن نظام، مستقر شده، تثبیت شده، پایه‌هایش محکم شده و الآن کشور شما در صحنه‌ی جهانی حضور دارد و در مقابل همه‌ی توطئه‌ها و ابرقدرت‌ها ایستاده است و الآن نظام تصمیم دارد که به این مسائل برسد که ساخت اقتصادی و ساخت سیاسی‌مان را چگونه بنا کنیم؟ مسئله‌ی اراضی را در سطح کشور چه جور حل کنیم؟ مسئله‌ی کارخانه‌ها را چگونه حل کنیم، مسئله‌ی توزیع را چه جور حل کنیم و با توزیع به چه نحو رو به رو شویم؟

سال‌های اول انقلاب این مسائل نبود به خاطر آن‌که همه‌ی ملت در پی محکم کردن پایه‌ها بودند و الآن پایه‌ها محکم شده و الآن این نظام در قوی‌ترین شکل خود، امروز حضور دارد و الآن نظام پایداری حیرت‌انگیزی نشان داده است که البته برای ما حیرت‌انگیز نیست چون از متن مکتب و از متن انقلاب، مشق می‌گیریم، ولی برای جهان امروز مقاومت عجیب ملت ما در مقابل توطئه‌های بسیار بسیار گسترده‌ی سیاسی، اقتصادی و نظامی حیرت‌انگیز است.

الآن موقعیتی است که خود نظام - و من نمی‌خواهم بگویم فقط دولت - به این نکته می‌پردازد که زمین‌ها را چه کار کند؟ توزیع را چه کار کند؟ کارخانه‌ها را چه کار کند؟ شما اگر در مذاکرات مجلس نگاه کنید شاید نتایجی که در آن‌جا گفته می‌شود و بحث می‌شود و به صورت طبیعی در میان نمایندگان ملت هم بحث می‌شود، نمایندگانی که ما به آن‌ها کمال اطمینان را داریم و در مجلسی که امام می‌فرمایند در رأس امور است خواهید دید که همین مسئله مطرح است و این طبیعی‌ترین چیز است، ولی می‌خواهند چنین وانمود کنند که علی‌رغم موازین شرعی و علی‌رغم ضوابط قانون اساسی دولت می‌تواند پا فراتر گذارد و در حالی که چنین چیزی امکان‌پذیر نیست و شما اگر عادی تصویب یک قانون را در جمهوری اسلامی مطالعه کنید و در آن دقت کنید، خواهید دید که نظام طوری به هم بافته است و قانون اساسی به نحوی تنظیم شده که به غیر از ولی فقیه (با تکیه بر موازین اسلامی و در آن مقام والایی که برای ما دارد) هیچ فردی و هیچ نهاد و ارگانی نمی‌تواند به طور خاص و جدای از مجموعه تصمیمی برای کشور بگیرد.

شما به روند تصمیم‌گیری‌ها نگاه کنید و فرض کنید که دولت یک نظری دارد، نمی‌تواند اجرا کند مگر آن‌که به صورت لایحه درآید و وقتی در هیئت وزیران مطرح می‌شود، نظریات متفاوتی بیان می‌شود و از بعدهای مختلف به قضیه نگاه می‌کنند و آن‌گاه نظرها پخته می‌شود و رأی گرفته می‌شود. من فکر می‌کنم ممکن است برای بهتر بودن لایحه، فلان موضوع مطرح شود و دیگری نظر دیگری می‌دهد، فکر می‌کند اگر به نحو دیگری انجام گیرد پرثمرتر خواهد شد، ولی آنچه که اصل است اعتقاد عموم است بر ولایت فقیه و بر نظام و بعداً این تصویب می‌شود و به مجلس فرستاده می‌شود و به طور مفصل در آن‌جا بر روی آن بحث می‌شود و دوباره به شورای نگهبان فرستاده می‌شود و در نهایت [در] تمام این روند، ما سایه‌ی پر صلابت امام را می‌بینیم که در مقابل هر حرکت غیر اسلامی از قدیم ایستاده‌اند و الآن هم می‌ایستند.

و در چنین نظامی تصور این‌که یک ارگانی و یک نهادی خودسرانه گامی سرنوشت‌ساز بر خلاف آن چیزی که مد نظر اسلام است و در چهارچوب قانون اساسی اتفاق می‌افتد، بردارد و آن تصمیم به صورت کلی و عمومی باشد، تصور درستی نیست و من فکر می‌کنم درست در همین نکته باید اندیشه کرد. [...]

دشمن ما، قدرت‌های بزرگ بیش از هر چیز سعی کردند از طریق اقتصادی نظام ما را شکست دهند. شاید برای کسانی که در بخش‌های اقتصادی کار کرده باشند گفتن این‌که ما یک سال، دو سال محاصره‌ی اقتصادی را تحمل کردیم یک واقعه‌ی گذرایی باشد، به خاطر این‌که ما این تجربه را به طور موفقی از سر گذرانده‌ایم، ولی عظمت این کار را و اهمیت این مسئله را و اهدافی را که پشت سرش هست، شما برادران بهتر احساس می‌کنید.

توطئه برای درهم شکستن نظام جمهوری اسلامی از طریق اقتصادی بسیار بسیار گسترده بود و هنوز هم ادامه دارد. کنفرانس اوپک را نگاه کنید، در آن‌جا عربستان و چند کشور ارتجاعی آمده‌اند و این بحث را می‌کنند و به بهانه‌های مختلفی می‌گویند که سطح تولید کشورها باید پایین بیاید و تکیه می‌کنند روی کشور ما، کشور ما که روزی 6 میلیون بشکه نفت می‌فروخته است و الآن که می‌خواهد حدود دو میلیون و نیم [بشکه] نفت صادر کند، برای عربستان مسئله شده و می‌گوید که ما قیمت نفت را می‌شکنیم.

"قیمت نفت را می‌شکنیم" به چه معناست؟ بدین معناست که اگر ظرفیت فروش نفت عربستان به 5/4 میلیون بشکه رسیده، باز هم به 10 میلیون بشکه می‌رسد تا سهم ایران پایین‌تر آید. خوب در یک بازار بین‌المللی همه دنبال جنس ارزان می‌گردند و ما اگر بخواهیم قیمت‌ها را از قیمت آن‌ها پایین بیاوریم، نتیجه چه خواهد شد؟ خوب همین بودجه‌ی ما به یک نحو مؤثری به درآمدهای نفتی وابسته است.

آیا ما می‌توانیم خلأ ناشی از پایین آمدن قیمت را با زیاد صادر کردن نفت پرکنیم و

آیا این مسئله به چاه‌های نفت ما آسیب نخواهد زد؟

یک فشار سیاسی عمیقی در پشت سر یک تصمیم ساده‌ی اقتصادی نهفته است، فشاری که برای آن 6 ماه مقدمه‌چینی می‌شود. الآن وزرای همین کشورهای ارتجاعی که نفت هم دارند از سوی عربستان یک جلسه‌ی مشترک دارند و کویت حتی هنوز آن جلسه تشکیل نشده، نفت ارزان را وارد میدان کرده است و من اصطلاح روزنامه‌های ژاپنی را در این مورد بگویم: "سیل نفت ارزان کویت وارد بازارهای جهان شد." حال آیا عربستان که فقط 200 میلیون دلار ذخیره‌ی ارزی آن در امریکاست، نیازی به این مسئله دارد یا این‌که یک مسئله‌ی سیاسی مطرح است؟

برای درهم شکستن کدام قدرت و نیرویی در منطقه این عمل انجام می‌شود؟ آیا عربستان برای کویت این کار را می‌کند یا برای عراق؟ برای کدام کشور انجام می‌دهد؟

توطئه‌های اقتصادی تا این اندازه در سطح جهان بر علیه ما گسترده است و شما برادران این مسئله را خوب احساس می‌کنید، ولی با ابتکار این مردم ایثارگر و با تحرکی که ملت ما داشته است و با کمکی که همه‌ی ملت به دولت کرده‌اند - که در حقیقت نظام را مردم نگه داشته‌اند و ما جز خدمت‌گزاران کوچک و حقیر چیزی نیستیم و دائماً هم همین احساس را داریم - کارها به یاری خداوند اصلاح می‌شود.

سال گذشته در زمستان در دی‌ماه وقتی ذخایر ارزی خود را می‌دیدیم و می‌دیدیم فروش نفت ما تقریباً یک حالت تحریم‌شده‌یی در سطح جهان دارد و دارد پایین می‌آید و هزینه‌های جنگی را هم می‌دیدیم که در حالی که برای‌مان از اولویت برخوردار است و خود شما و همه‌ی ملت می‌گویید "جنگ، جنگ تا پیروزی" و ما مجبوریم از این درآمدهای محدود ارزی یک قسمت عمده‌یی را در اختیار جنگ قرار دهیم و همان موقع بنده خدمت امام عرض کردم با این مقدار ارزی که دست ماست و ما مجبوریم قطره‌قطره آن را مصرف کنیم و بر اساس اولویت‌ها مصرف کنیم، مسلماً ممکن است که روزی برسد که ما به جز گندم نتوانیم چیزی وارد کنیم، اگرچه همه‌ی کارخانه‌های ما بخوابد و اگرچه همه‌ی بازار ما بخوابد و ما یقین داشتیم از این مسئله که اگر می‌آمدیم به ملت می‌گفتیم، ملت استقبال می‌کرد و در این زمینه هیچ شکی نداشتیم، گفتیم که ما با این برنامه پیش می‌رویم ولی ان‌شاءالله با این تحرکی که دولت دارد، در برخورد با کشورهای خارجی و در برخورد با بازارهای بین‌المللی که بحث بسیار طولانی دارد ما یقین داریم که به این مرحله‌ی حاد نخواهیم رسید و بعداً خدمت‌شان عرض کردم که ما با این کم وارد کردن کالا، بازارهای‌مان خالی خواهد شد و دست مردم تنگ خواهد شد و اتفاقاً همان موقع مسئله‌ی حاجب‌الدوله را مثال زدم و خدمت امام عرض کردم ممکن است بازارهای ما خالی از بشقاب‌ها و چینی‌آلات هم بشود و کالاهای مصرفی هم

نداشته باشیم. ما این کار را کردیم و ملت مقاومت کرد و با این تنگی‌ها ساخت و با این تنگ‌دستی‌ها ساخت و تحرک هم نشان دادیم و وضعیت ما بهتر شد.

بعضی چیزها هست که به طور علنی نمی‌توانیم بگوییم، گرچه منجر به آن شود که این نگفتن‌ها یک نوع ظنی هم در مورد دولت به وجود آورد.

پس آن حمله‌یی که منجر به خرمشهر شدن خونین‌شهر شد، یک هجومی به خوزستان مناطق گرمسیر آغاز شد که از نظر سیاسی نیز برای ما بسیار اهمیت داشت و می‌خواستیم که آن‌جا را راه اندازیم و در آن گرمای سوسنگرد به ما خبر دادند که بعضی از بچه‌ها از گرما فلج شده‌اند و هیچ وسیله‌یی نیست و همه چیز مردم از بین رفته است؛ ما آمدیم تمام واردات یخچال و پنکه و تمام چیزهایی را که به نحوی برودت ایجاد می‌کند و همچنین سردخانه‌ها را تخصیص دادیم به خوزستان و خواستیم که به جای دیگری فرستاده نشود و نه‌تنها این کار صورت گرفت، بلکه وزارت بازرگانی موظف شد که در سطح تهران بدون آن‌که گفته شود همین یخچال‌های موجود را هم که در انبارها هست به خوزستان بفرستند. ما یقین داریم که اگر این مسئله را به ملت می‌گفتیم و به شماها می‌گفتیم و در وسایل ارتباط جمعی منعکس می‌کردیم، همه پشتیبانی می‌کردند، ولی در عین حال وضعیت آن دستگاه‌ها در آن گرما از نظر قیمت بسیار بدتر می‌شد. ما تحمل کردیم و فقط با آقای موسوی جزایری امام‌جمعه‌ی اهواز که از خوزستان تشریف آورده بودند، صحبت کردیم و با استاندار خوزستان و وزارت بازرگانی در مورد این عمل هماهنگی کردیم تا این عمل انجام گیرد و الآن که نزدیک هفت هشت ماه از این موضوع می‌گذرد به ما فرصت می‌دهد که آن مسئله را عنوان کنیم. ما در حالی که دست‌مان تنگ است، مجبوریم که حساب‌شده کار کنیم و کالاها را به آن‌جایی بفرستیم که نیاز بیش‌تری هست و مجبوریم به خاطر همین شرایط جنگی و به خاطر نفوذ پیام انقلاب اسلامی و به خاطر عظمت این انقلاب که کم‌کم به صورت یک قدرت شاخص و یک فریاد بلند از سوی محرومان در جهان مطرح می‌شود، تنگناها را بپذیریم.»⁽¹⁾

510

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه، امروز در پیونگ یانگ پایتخت کره‌ی شمالی، با کیم ایل سونگ رئیس‌جمهور این کشور، دیدار و گفت و گو کرد. به گزارش روزنامه‌ی کیهان در این مذاکرات معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه‌ی جمهوری دمکراتیک خلق کره، کاظم پوراردبیلی معاون امور اقتصادی و بین‌المللی وزارت امور خارجه و نهاوندیان سفیر جمهوری اسلامی ایران در کره‌ی شمالی نیز حضور داشتند.

دکتر ولایتی در این دیدار با تأکید بر مواضع روشن جمهوری اسلامی ایران در مورد تقویت جنبش عدم تعهد، مقابله‌ی جدی و مستمر با نفوذ ابرقدرت‌ها در این سازمان و

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 17/11/1361، ص 11.

ضرورت تشکیل صندوق بین‌المللی، عدم تعهد به منظور خنثی کردن توطئه‌های استکبار جهانی در مجامع بین‌المللی حمایت قاطع ملت مسلمان ایران را از تلاش‌های آزادی‌بخش ملل تحت سلطه‌ی جهان اعلام کرد.

پس از آن دیدگاه‌های مشترک دو کشور در مورد مسائل مربوط به هفتمین اجلاس سران کشورهای عدم تعهد، مطرح شد. رئیس‌جمهور کره‌ی شمالی در پاسخ به سخنان دکتر ولایتی، با تأیید مواضع بر حق جمهوری اسلامی ایران گفت که ما باید اصول جنبش عدم تعهد را حفظ و از نهضت‌های آزادی‌بخش در برابر امپریالیزم حمایت کنیم و با انحلال اتحادیه‌ها و بلوک‌بندی‌های نظامی و برچیده شدن کلیه‌ی پایگاه‌های بیگانه از کشورهای جهان سوم به ثبات و صلح جهانی کمک کنیم.⁽¹⁾

511

حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه در آستانه‌ی سفر به جمهوری دمکراتیک خلق یمن و چند کشور افریقایی، اعلام کرد که برای اولین بار سفارت‌خانه‌های جمهوری اسلامی ایران در کشورهای موزامبیک، آنگولا و مالی افتتاح خواهد شد.

G604

معاون سیاسی وزارت امور خارجه قبل از ترک تهران در گفت و گویی در مورد اهداف این سفر گفت: «عدن در ضمن ملاقات‌هایی که با رئیس‌جمهوری و وزیر امور خارجه‌ی کشور یمن خواهیم داشت پیام کتبی آقای سیدعلی خامنه‌ای ریاست‌جمهوری اسلامی ایران را به رئیس‌جمهوری یمن تسلیم خواهیم کرد و پیرامون اجلاس آتی جنبش عدم تعهد و تقویت کشورهای پیشرو منطقه و تقویت موضع فعال در قبال مسئله‌ی فلسطین و رد طرح‌های سازشکارانه گفت و گو کرده و همچنین [در خصوص] مسائل مطرح‌شده در اجلاس سه‌جانبه‌ی دمشق و نیز جنگ تحمیلی با مقامات این کشور مذاکره خواهیم کرد.»

وی ادامه داد: «بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، اساس سیاست خارجی ما برقراری ارتباط با کشورهای جهان سوم به خصوص کشورهای افریقایی بوده است و در این سفر ضمن بازدید از کشورهای تانزانیا، زیمبابوه، زامبیا و نیجریه گفت و گوهایی با رهبران و مقامات این کشورها خواهیم داشت که پیرامون گسترش روابط دوجانبه و اجلاس آتی جنبش عدم تعهد مذاکره خواهیم کرد.» آقای شیخ‌الاسلام همچنین افزود: «در این سفر از کشورهای موزامبیک، آنگولا و مالی نیز بازدید کرده و ملاقات‌هایی با مقامات این کشورها خواهیم داشت. همچنین سفارت‌خانه‌های جمهوری اسلامی ایران در سه کشور مزبور رسماً افتتاح خواهد شد.»⁽²⁾

1) مأخذ 15.

2) مأخذ 16، ص 12.

512

جمهوری اسلامی ایران رسماً از کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو خواستار رسیدگی به سرنوشت بیش از 9400 نفر از اهالی و سکنه‌ی مناطق جنگی شد که پس از هجوم عراق به خاک جمهوری اسلامی ایران ناپدید شده‌اند و خبری از آن‌ها در دست نیست.

به گزارش واحد مرکزی خبر از دفتر نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد در ژنو، در پی طرح این درخواست، دولت امریکا و دیگر دول حامی عراق از هم‌اکنون تلاش‌های فراوانی را آغاز کرده‌اند تا مانع رسیدگی به این تقاضای قانونی ایران شوند.

به اعتقاد دیپلمات‌های خارجی در سازمان ملل متحد در ژنو، در صورت موفقیت این تلاش‌ها، رسیدگی نکردن به این جنایت آشکار به طور جدی اعتبار کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد را زیر سؤال قرار خواهد داد.⁽¹⁾

513

پلیس سوئد شکایت دانشجویان مسلمان طرف‌دار انقلاب اسلامی از تعرضات و مزاحمت‌های افراد مخالف نظام جمهوری اسلامی در این کشور را بی‌اساس خواند.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دانشجویان مسلمان طرف‌دار انقلاب از تعرضات، چاقوکشی و شکستن در و پنجره‌های منازل‌شان، به دست افراد ضد انقلاب به پلیس سوئد شکایت کرده‌اند و با وجود دلایل منطقی ارائه شده، پلیس پس از گفت و گو با ضد انقلابیون، شکایت طرف‌داران انقلاب اسلامی را بی‌اساس خوانده است. این خبرگزاری افزود: «ضد انقلابیون با ایجاد جو نامساعد و درگیری‌ها با انقلابیون سعی دارند که برای مطبوعات سوئدی خبرساز بوده و بدین وسیله از حرکت‌های انجمن‌های اسلامی دانشجویان ممانعت به عمل آورند.

با وجود ارائه‌ی مدارک و دلایل منطقی از سوی انقلابیون مسلمان که نشان‌دهنده‌ی تعرض ضد انقلابیون به حریم منازل آنان می‌باشد، بازهم پلیس در این مورد کوتاهی می‌نماید.»⁽²⁾

514

نعیم حداد رئیس مجلس ملی عراق در آستانه‌ی برگزاری اجلاس اتحادیه‌ی پارلمان عرب که در 13 فوریه (24 بهمن) در مراکش برگزار خواهد شد، مواضع کشور عراق را بازگو کرد. خبرگزاری آلمان به نقل از حداد اعلام کرد: «در کنفرانس اتحادیه‌ی بین‌المجالس عرب که هفته‌ی آینده در رباط تشکیل می‌شود، عراق بر اعراب فشار خواهد آورد تا علیه سوریه و لیبی اقدام کنند. حداد اضافه کرد، مطابق گزارش خبرگزاری کویت موضوع جنگ ایران و عراق یکی از مباحث مهم در این کنفرانس خواهد بود. وی افزود رژیم بعثی سوریه که با دولت بغداد دشمن است بعد از شروع جنگ، خط لوله‌ی نفتی عراق به مدیترانه را بسته است و در

1) مأخذ 15، ص 18، به نقل از گزارشی از واحد مرکزی خبر از لندن به نقل از دفتر نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد در ژنو.

2) مأخذ 15، ص 18، به نقل از گزارشی از واحد مرکزی خبر از لندن به نقل از دفتر نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد در ژنو.

نتیجه عراق را از مهم‌ترین صادرات خود یعنی نفت محروم کرده است.» این خبرگزاری افزود: «بنادر نفتی در سواحل عراق در تیررس حملات ایرانیان قرار دارند. بغداد همچنین نسبت به بیانیه‌ی اخیر دمشق که توسط سوریه، لیبی و ایران منتشر شد و موضع انتقادآمیزی که نسبت به عراق دارد معترض است. عراقی‌ها ادعا می‌کنند که این بیانیه بی‌حرمتی فاحشی توسط سوریه و لیبی به اصول حاکمیت اعراب را نمایان می‌کند.»⁽¹⁾

515

طه یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر عراق و فرمانده کل ارتش خلقی که به مناسبت سیزدهمین سال‌گرد تأسیس ارتش خلقی عراق از یکی از مراکز نظامی این کشور بازدید می‌کرد، در سخنانی ضمن پیروزمندانه خواندن جنگ صدام حسین در مقابل ایران، به شدت از حافظ اسد و معمر قذافی انتقاد کرد.

رادیو صوت الجماهیر در بخش غربی خود در این باره آورده است: «طه یاسین رمضان طی سخنانی که در جمع گروهی از رزمندگان ایراد کرد، تأکید نمود که سیزدهمین سال‌گرد تأسیس ارتش خلقی پشتوانه‌ی حقیقی نیروهای مسلح است که باید انگیزه‌های اضافی برای حفظ روح پیروزی در جنگ مظفر قادسیه‌ی صدام گردد.

فرمانده کل ارتش خلقی همچنین تاکید کرد که ملت ما تحت رهبری پرزیدنت صدام حسین نشان داد که از عهده‌ی سختی‌ها برآمده و طی 30 ماه جنگ تحمیلی همچون کوهی استوار در برابر نیروهای رژیم ایرانی ایستاده و کلیه‌ی طرح‌های تجاوزکارانه‌ی او را در نطفه خفه ساخته است.

وی در ادامه گفت: اسد و قذافی این خائنان به امت عرب، سرسپردگی خود را به امپریالیسم و صهیونیسم ثابت کرده و کمک‌های فراوانی به رژیم ایرانی تقدیم داشتند، با این وجود نتوانستند مانعی در برابر رشد و توسعه‌ی فزاینده در کشورمان ایجاد کرده و به وحدت ملت‌مان که تا پیروزی نهایی از عراق دفاع خواهند کرد، خدشه‌یی وارد آورند. از این رو تهاجم دشمنان به انقلاب‌مان باعث پافشاری هر چه بیش‌تر توده‌های مردم بر ادامه‌ی مبارزه خواهد گردید.»⁽²⁾

طه یاسین رمضان همچنین در مصاحبه‌یی مطبوعاتی درباره‌ی تصمیم عراق برای اعزام نیرو به مناطق جنگی گفت: «تا پایان سال آینده‌ی مسیحی (1984) صد هزار رزمنده‌ی دیگر به صف ارتش مردمی عراق خواهند پیوست و بدین ترتیب تعداد کل آن‌ها بالغ بر ششصد هزار تن خواهد شد.» وی افزود که فرماندهی عراق امیدوار است تا پایان سال 1985 تعداد افراد ارتش مردمی به 750 هزار نفر برسد.⁽³⁾

وی، تعداد افراد ارتش خلقی را 3 الی 4 میلیون نفر ذکر کرد که 000,14 نفر از آن‌ها را داوطلبان از سایر کشورهای عربی تشکیل داده‌اند، وی ملیت ارتش خلقی را منحصراً

1) همان، صص 8 و 9، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/11/1361، به گزارش خبرگزاری آلمان از بغداد.

2) همان، صص 34 و 35، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 16/11/1361.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 324، 18/11/1361، ص 3، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه از منامه، 17/11/1361، گزارشی از خبرگزاری خلیج.

عربی خواند و از اتباع کشورهای عربی خواست تا به ارتش خلقی بپیوندند.⁽¹⁾

516

عراق برای صدور نفت خود طرح‌های جدیدی دارد. معاون نخست‌وزیر عراق با اعلام این خبر گفت: «عراق به زودی راه‌حلی برای مشکل انتقال و صدور نفت خود که به دلیل بسته شدن خطوط نفت عراق از سوریه پیش آمد خواهد یافت.»

تاینوگ با اشاره به خسارت وارد‌شده به اقتصاد عراق بر اثر بسته شدن خط لوله‌ی نفتی عراق از طریق سوریه، در خصوص طرح‌های احتمالی عراق به منظور یافتن راه‌های جدید برای صدور نفت اعلام کرد: «اوایل سال گذشته، عراق نفت خود را از طریق این خطوط به مدیترانه منتقل می‌کرد اما از زمان بسته شدن این خطوط نفتی توسط سوریه عراق سالانه حدود 21 میلیارد دلار ضرر دیده است.

جنگ با ایران مانع از انتقال نفت عراق از طریق خلیج فارس شده است، بنابراین تنها خطوط نفتی عراق از ترکیه می‌ماند که ظرفیت آن‌ها نیز روزانه حدود 650 هزار بشکه است.»

خبرگزاری تاینوگ افزود: «رمضان فاش نساخت که عراق در حال حاضر قصد حل این مسئله را دارد و تنها گفت که این مسئله مورد بررسی قرار گرفته است. در بغداد معتقدند که رمضان در فکر ساختن یک خط نفتی جدید به دریای سرخ از میان عربستان سعودی و یا اردن است. گذشته از تدارک یک کانال دیگر برای صدور نفت، این خطوط انتقال نفت عراق به اروپا را به طور قابل ملاحظه‌یی کوتاه خواهد کرد. [...] بنا به ادعای منابع مطلع، دو الی سه سال برای ساختن یک خط [لوله‌ی] نفت جدید در هر دو صورت گفته شده از میان عربستان و یا اردن لازم است.»⁽²⁾

517

در پی انتقاد روزنامه‌ی فرانسوی لوموند از سیاست دولت فرانسه در فروش سلاح به عراق، امروز شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه از این اقدام دولت فرانسه دفاع کرد و در توجیه فروش سلاح به عراق گفت: اگر حکومت اسلامی ایران در جنگ کنونی پیروز شود امنیت و ثبات خاورمیانه به خطر خواهد افتاد.

وی با تأیید موضوع درخواست اخیر طارق عزیز از فرانسه برای ارسال هواپیماهای دریایی پیشرفته از نوع سوپراتاندارد به عراق، گفت که وزارت دفاع فرانسه هنوز این درخواست را تصویب نکرده است.⁽³⁾

رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی به بررسی سیاست فرانسه در هم‌کاری با عراق و بازتاب آن در محافل سیاسی این کشور و نیز میزان معاملات تسلیحاتی دو کشور پرداخت و گفت:

1) سند شماره 88982 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن اطلاعاتی هفتگی، ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (طرح و برنامه عملیات) اطلاعات و عملیات، شماره 57، 3/12/1361، ص 3.

2) مأخذ 13، ص 8، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی - 18/11/1361، خبرگزاری یوگسلاوی، گزارشی از تانیوک.

3) مأخذ 20، ص 22، رادیو اسرائیل، 16/11/1361؛ و - روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 18/11/1361، ص 3، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی.

«دولت فرانسه در مخاصمات ایران و عراق جانب عراق را گرفته است، زیرا از آن بیم دارد که پیروزی ایران در جنگ ثبات وضع منطقه‌ی خلیج فارس را برهم زند، اما در فرانسه برخی دولت این کشور را مورد انتقاد قرار می‌دهند و می‌گویند که دولت فرانسه بیش از حد درگیر مسائل دولت عراق شده است. به عقیده‌ی این عده، دولت عراق چندان وضع باثباتی ندارد و شاید در آینده نتواند از عهده‌ی پرداخت دیون خود به فرانسه برآید.

دولت عراق در حال حاضر عمده‌ترین خریدار سلاح‌های ساخت فرانسه است و در عرض دو سال گذشته قراردادهایی برای خرید اسلحه به ارزش سی میلیارد فرانک، یعنی بیش از چهار میلیارد دلار با دولت فرانسه منعقد نموده است. ماه گذشته دولت فرانسه موافقت کرد که مبلغ دوازده میلیارد دلار قروض عراق که ابتدا قرار بود طی سال جاری پرداخت گردد، بعداً مطالبه شود، اما اکنون روزنامه‌ی چپ‌گرای لوموند این سؤال را مطرح کرده است که آیا این تعهدات مالی دولت با توجه به خطراتی که هم‌راه دارد قابل توجیه است یا خیر؟

روزنامه‌ی لوموند می‌افزاید که دولت امریکا از نزدیکی بیش از حد به دولت ایران در زمان شاه تجربه‌ی تلخ آموخته است و از نظر استراتژیکی هم این ایران است که تحت هر نوع حکومتی که باشد همواره طریق حل مسائل سیاسی منطقه‌ی خلیج فارس است و نه عراق، مطبوعات راست‌گرای فرانسه هم انتقادها و مسائل مشابهی را در رابطه با دولت عراق مطرح کرده است.

مجله‌ی اکسپرس اخیراً نوشته بود که دولت فرانسه با نزدیکی به دولت عراق دست به قماری زده است که در صورت پیروزی ایران در جنگ، ضرر آن برای فرانسه بسیار سنگین خواهد بود.»⁽¹⁾

518

ناتوانی عراق از پرداخت بدهی‌های میلیاردی که سررسیدشان فرارسیده و تأثیر محدودیت صدور نفت عراق در اقتصاد این کشور، اصلی‌ترین موضوعاتی است که روزنامه‌ی امریکایی واشنگتن پُست در مقاله‌یی به آن پرداخته است. در این مقاله آمده است: «عراق وارد سومین سال جنگ پرهزینه‌ی خود با ایران شده است و در همین حال منابع بانکی اظهار می‌دارند که عراق قادر به پرداخت اقساط بدهی‌های چندمیلیون دلاری خود که سررسید آن‌ها فرارسیده است، نیست. در این بین تجار اردنی نیز با کاهش درآمد نفت عراق در بدترین وضع قرار گرفته‌اند، ولی شاه حسین هنوز اقدامی برای کمک به این تجار که وی از آغاز پیمان سیاسی خود با صدام آن‌ها را به سرمایه‌گذاری در عراق تشویق کرده بود - انجام نداده است.»

واشنگتن پست افزوده است: «عراق با از کار افتادن اسکله‌های صادراتی‌اش در خلیج

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیو‌های بیگانه، 16/11/1361، صص 3 و 4، بی‌بی‌سی جام جهان‌نما.

فارس و مسدود شدن خط لوله‌ی نفت بانیاس در سوریه، از کلیه‌ی درآمدهای خود به

استثنای صادرات روزانه مقداری نفت از خط لوله‌ی ترکیه محروم شده است و از آغاز جنگ تحمیلی خود علیه ایران از طریق کمک‌های مالی پادشاهی سعودی، کویت و برخی تولیدکنندگان نفت در منطقه‌ی خلیج فارس به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهد.»

در این مقاله همچنین آمده است که بر اساس گزارش منابع بانکی، عراق به دلیل مشکلات اقتصادی در طول سال 1982، هیچ گونه قراردادی منعقد نکرده است. به علاوه، بسیاری از کمپانی‌ها و کارخانجات این کشور اکنون با مشکلات مالی مواجه هستند. حکومت بعث عراق برای کسب درآمد ارزی تنها متوسل به استفاده از خط لوله‌ی نفتی شده است که از خاک ترکیه عبور می‌کند و این میزان درآمد اندک نیز در تأمین هزینه‌های لازم جنگی که ماهانه چند میلیارد دلار صرف آن می‌شود، نقش چندانی ندارد.

به همین دلیل، برخی کشورهای مرتجع حوزه‌ی خلیج فارس از آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران به منظور کمک مالی به حکومت بعث عراق حدود 20 میلیارد دلار هزینه کرده‌اند.⁽¹⁾

ضمیمه‌ی گزارش 503

فرمانده گردان 17 الفتح مهاباد در گزارشی درباره‌ی چگونگی سقوط پایگاه درمان نوشته است: «طبق اظهارات یکی از بازماندگان پایگاه (سرباز ارتش) فرمانده پایگاه درمان چندین مرتبه با حزب دمکرات مستقر در منطقه ارتباط برقرار کرده بود و آمادگی خود را برای تسلیم پایگاه اعلام نموده بود که در آخرین ارتباط ظاهراً در مورخه 14/11/1361 مدارک و اطلاعات لازم را برای تسلیم به دشمن توسط یکی از عوامل خود (سرباز) برای آن‌ها ارسال می‌کند که در بین راه توسط نیروهای کومه‌له سرباز مذکور دست‌گیر می‌شود و گردان کومه‌له یک شب زودتر (23:15) به پایگاه حمله نمود و علی‌رغم مقاومت تعدادی سرباز متعهد و 22 نفر بسیجی مستقر در پایگاه، بعد از ساعتی پایگاه سقوط نمود.

البته هم‌کاری فرمانده پایگاه بعداً توسط رادیو کومه‌له نیز اعلام گشته و نامبرده در رادیو کومه‌له مصاحبه نمود و به این موضوع اعتراف نمود.»⁽²⁾

ضمیمه‌ی گزارش 511

معرفی اجمالی حزب توده‌ی ایران

سابقه‌ی تاریخی: پس از یک دوره پشتیبانی سوسیالیست‌ها و کمونیست‌های ایران از رضاشاه، رابطه‌ی فیمابین به سردی گرایید و سپس به دشمنی مبدل شد. در سال 1310، رضاشاه قانون منع فعالیت‌های اشتراکی را به تصویب رساند و تجمع محدود کمونیست‌ها تحت عنوان حزب کمونیست ازهم‌پاشید و مناسبات ایران و شوروی اندکی رو به تیرگی رفت، ولی مجدداً حسنه شد. بنابراین، بزرگ‌ترین امیدواری و امکان نیروهای چپ برای راه‌اندازی مجدد تجمع و سازمان مربوطه از بین رفت. مدتی بعد عده‌یی از محصلین اعزامی به اروپا که به ایران بازگشته بودند و تمایلات مارکسیستی پیدا کرده بودند گرد هم جمع شدند (به قولی عبدالصمد کام‌بخش داماد خانواده‌ی کیانوری آنان را گرد هم جمع کرد). به این ترتیب، محفلی مارکسیستی نه برای مبارزه با دیکتاتوری رضاخانی، بلکه برای آموزش مارکسیسم تشکیل شد که تقی ارانی مؤسس و گرداننده‌ی این محفل بود. این گروه که به گروه 53 نفر معروف شد، در مراحل بسیار ابتدایی فعالیت خویش لو رفت و همه‌ی اعضای آن را پلیس دست‌گیر کرد. از گروه 53 نفر، 45 نفر گناه‌کار شناخته شدند و از این

1) مأخذ 12، ص آخر، به نقل از روزنامه‌ی امریکایی واشنگتن پست.

2) سند شماره 1/512566/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش اجمالی محمود شاعری فرمانده گردان7 الفتح مهاباد، 28/7/1387، ص 1.

45 نفر 10 نفر به جرم عضویت در گروه کمونیستی و اشاعه‌ی کمونیسم به ده سال زندان انفرادی و بقیه به جرم عضویت به 2 تا 7 سال زندان محکوم گردیدند. ارانی دو سال بعد در زندان مُرد. دستگاه حاکمه‌ی

استالین در قبال این واقعه، سکوت مطلق پیشه کرد و حتی یک خبر کوچک درباره‌ی دست‌گیری، محاکمه و مرگ ارانی از سوی حکومت استالین انتشار نیافت.

پس از سقوط دیکتاتوری رضاخان در 7 مهر 1320، جلسه‌یی در منزل سلیمان محسن اسکندری و به ریاست وی تشکیل شد که شامل آزادشدگان گروه 53 نفر و نیز برخی فعالین حزب کمونیست سابق بود. در این جلسه همچنین فردی به نام علی اوف از طرف سفارت شوروی شرکت داشت. این در واقع جلسه‌ی مؤسسان حزب توده بود. این حزب تا 6 سال پس از تأسیس از تأمین منافع تمام طبقات سخن گفت و از سال 1327 به بعد اعلام کرد که این حزب، حزب زحمت‌کشان یعنی کارگران، دهقانان، پیشه‌وران و روشنفکران است. حزب توده تا سال 1332 به سرعت گسترش یافت و اندکی قبل از کودتای 28 مرداد، تشکیل جبهه‌ی واحد ضد دیکتاتوری را به دکتر مصدق پیشنهاد کرد که پذیرفته نشد. بعد از کودتا حزب پُرقدرت توده محو شد. اعضای آن تسلیم، دست‌گیر یا متواری شدند و این شیر، برفی از آب درآمد.

از این پس با سرکوب در داخل، فعالیت حزب توده در خارج ادامه یافت و با حمایت شوروی کار تبلیغی می‌کرد. در سال 1354 رسماً اعلام کرد که ایدئولوژی و جهان‌بینی حزب توده‌ی ایران مارکسیسم - لنینیسم است و خود را حزب طراز نوین طبقه‌ی کارگران ایران دانست. مسابقه‌ی ارتقای حزبی و نزدیکی به مسکو عمده‌ترین تلاش‌های کادرهای اصلی حزب طی مبارزات خارج کشور آنان بوده است. طی این مدت انشعابات متعددی از این حزب صورت گرفت که به صورت ده‌ها گروه دانشجویی و غیره فعالیت می‌کردند و تماماً نیز به صورت دشمنان سرسخت حزب توده درآمدند.

به عنوان مثال از عناصر شاخصی که از حزب توده جدا شدند و به پایه‌گذاری گروه‌های دیگری پرداختند از بیژن جزنی و مسعود احمدزاده می‌توان نام برد. احمدزاده که دارای گرایش مائوئیستی بود، شوروی را به کلی رد می‌کرد و جنگ مسلحانه را به عنوان تنها مشی مبارزه، هم در استراتژی و هم در تاکتیک، مطرح می‌کرد. بیژن جزنی که نسبت به احمدزاده به مشرب حزب توده نزدیک‌تر بود، اعتقاد داشت جنگ مسلحانه تاکتیکی است که تا مرز پیوستن توده‌ها به جنبش، ادامه می‌یابد. جزنی شوروی را به کلی رد نمی‌کرد. این دو منشأ دو جریان مارکسیستی منتقد حزب توده شدند که بعداً با ائتلاف خود سازمان چریک‌های فدایی خلق را پایه‌گذاری کردند. در هر صورت، جریان‌های عمده‌یی چون سازمان انقلابی که بعدها پایه‌ی اصلی حزب رنجبران شد و نیز جریان چریک‌های فدایی خلق و کلاً تمام جریان‌های مارکسیستی در ایران، ریشه در حزب توده داشته‌اند و عموماً به محکومیت شدید این حزب می‌پرداختند.

در هنگامه‌ی اوج‌گیری انقلاب اسلامی و بعد از آن در کنار فعالیت مخفی نظامی که به آن اشاره شد، حزب توده به فعالیت علنی سیاسی پرداخت و پس از مدتی گیجی و تزلزل، جناح بَرنده در حاکمیت نظام جدید را کشف کرد و پیرو آن شد. رابطه‌ی حزب با دیگر گروه‌ها مبتنی بر نظرات گروه مقابل درباره‌ی شوروی بود نه با حزب توده. به این ترتیب که همه‌ی گروه‌ها به شدت حزب توده را می‌کوبیدند، اما این حزب تنها گروه‌های ضد روسی نظیر پیکار و رنجبران را مورد حمله‌ی تبلیغاتی - سیاسی قرار می‌داد و آن‌ها را "امریکا ساخته و سیا پرداخته" می‌خواند. محوری‌ترین مواضع حزب توده که در هیچ شرایطی تغییر نیافت مسئله‌ی شوروی بوده است. این مسئله از همان ابتدای تأسیس حزب شروع شد و در همه‌ی شرایط ادامه یافت.

در واقع، پیدایش حزب توده معلول مبارزات کارگری یا تکامل مبارزات روشنفکران چپ نبوده است، بلکه در وضعیت حضور ارتش شوروی در ایران و با نظر حزب کمونیست آن کشور پدید آمد و متقابلاً و آشکارا رابطه‌ی اطاعت و سرسپردگی به حزب مادر را نشان داد و تبلیغ کرد.

این وابستگی آشکار همچنان ادامه یافت و بارها و بارها تئوریزه شد. در سال 1348 حزب توده، شوروی را به عنوان یک پشتیبان نیرومند و بدون جانشین و بدیل برای جنبش‌های آزادی‌بخش معرفی کرد و سیستم جهانی سوسیالیستی را تنها نیروی قاطع در نبرد ضد امیریالیستی خواند. حتی بعد از

پیروزی انقلاب اسلامی نیز خط مشی ترویج علنی شوروی ادامه یافت و با وجود نیازهای شدید حزب توده به کسب پایگاه مردمی در فضای ضد روسی ایران، هیچ گاه از این مسئله کوتاه نیامد.

یکی از مسائلی که نورالدین کیانوری دبیرکل حزب در جلسات پرسش و پاسخ با آن مواجه بود، غالباً همین مسئله بود، اما وی همواره توجیهاتی ارائه می‌داد که نه‌تنها قانع‌کننده نبود، بلکه وابستگی همه‌جانبه‌ی این حزب را تأکید می‌کرد. در این رابطه از شعر و شعار هم که شده مدد می‌گرفت. مثلاً در یک جلسه‌ی پرسش و پاسخ، کیانوری پس از بحث پیرامون محسنات شوروی و ذکر تعاریف امثال مائو و کاسترو و دیگران از قهرمانی‌های آن کشور و نقش عظیم آن در انقلاب‌های آزادی‌بخش و... گفت:

«طبقات میرنده‌ی اجتماع، سلاحی جز آدم‌کشی، جنایت، تجاوز مسلحانه، دروغ‌گویی و افترازنی ندارند. از این دروغ‌ها در مورد اتحاد شوروی و حزب توده‌ی ایران بسیار گفته‌اند و باز هم خواهند گفت، اما بر خاکستر همه‌ی این دروغ‌ها، سرانجام طی یک نبرد طولانی بر پایه‌ی هم‌کاری همه‌ی مبارزان انقلابی هوادار سوسیالیسم علمی با مبارزان انقلابی مذهبی، پرچم سوسیالیسم در ایران به اهتزار در خواهد آمد.»

منظور از ذکر هم‌کاری با مبارزان مذهبی، توجیه تظاهر به پیروی از خط امام است که تحت عنوان تز لنینی اتحاد - مبارزه (وحدت در عین مبارزه برای پیشبرد اصول) تئوریزه می‌شد. حزب توده با زرنگی توانست بیش از همه‌ی گروه‌ها دوام بیاورد، اما نهایتاً با کشف سازمان مخفی نظامی حزب توده در 12 بهمن 1361، کیانوری دست‌گیر شد و تعداد زیادی از عناصر اصلی آن دست‌گیر شدند و به حیات سیاسی این حزب در جمهوری اسلامی خاتمه داده شد.

کشف سازمان نظامی مذکور را محافلی از جمله بقایای حزب توده به فرار یک مأمور کا.گ.ب. به نام نوریچکین و پناهنده شدن آن به غرب مرتبط کردند و کیانوری در کتاب خاطرات خویش که در سال 1371 منتشر شد، بر این مطلب صحه می‌گذارد در حالی که ویراستاران و پاورقی‌نویسان این کتاب که قاعدتاً وابسته به مراکز اطلاعاتی نظام جمهوری اسلامی و افرادی مطلع و بصیر هستند، در همین کتاب آن را رد می‌کنند.

با کشف سازمان مزبور مشخص شد که عده‌یی از افسران عالی‌رتبه‌ی ارتش جمهوری اسلامی از جمله ناخدا افضلی فرمانده پیشین نیروی دریایی و سرهنگ عطاریان از فعالین عملیات علیه ضد انقلابیون و عراق در شمال غرب عضو این سازمان بوده‌اند. از میان دست‌گیرشدگان عده‌یی (عمدتاً نظامیان) اعدام شدند، ولی مرکزیت حزب توده عمدتاً باقی ماند. احسان طبری مسلمان شد و به نشر آثار جدیدی مبنی بر اعتقادات جدید خود پرداخت که تا مرگ وی ادامه یافت. عده‌یی نیز امثال محمد اعتمادزاده (به‌آذین) بریدند، اما کیانوری با تعدیلاتی سر موضع باقی ماند و به اتفاق همسرش مریم فیروز که او نیز از سران این حزب محسوب می‌شد، بعدها به خانه‌یی تحت نظر منتقل گردید.

نکته‌ی مهم در برچیدن بساط گسترده‌ی حزب توده، توجه به موقعیت زمانی آن است. در موقعیت جنگی و توقف نسبی ما در خاک عراق و نیاز شدید ایران به تسلیحات و پشتیبانی سیاسی اتحاد شوروی، این اقدام شجاعانه‌یی بود که جمهوری اسلامی تاوان آن را با حمایت بیش‌تر شوروی از عراق و سرازیر شدن موشک‌های جدید به سوی این کشور پس داد، اما نقطه‌ی درخشانی از استقلال و سازش‌ناپذیری در موقعیتی مشکل از خویش نشان داد.⁽¹⁾

1) هادی نخعی، پیدایش نظام جدید (بحران‌های داخلی و تولد نیروهای مسلح انقلاب) روزشمار جنگ ایران و عراق، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1375، جلد اول، صص 99 - 97.

روزشمار جنگ یکشنبه 17 بهمن 1361 22 ربیع‌الثانی 1403 6 فوریه 1983

519

نیروهای یگان‌های عمل‌کننده در شب اول عملیات بر اساس وضعیت زمین و مسافت، از محل استقرار تا خط اول دشمن در مناطقی که از قبل شناسایی کرده بودند، مستقر شدند؛ از جمله نیروهای تحت امر سپاه هفتم (تیپ امام حسن (ع) و لشکر8 نجف) از شب قبل در پشت تپه‌های رملی غرب جنگل امقر (حدود 4

کیلومتر جلوتر از جنگل به سمت مرز) موضع گرفته و مستقر شده بودند. سایر یگان‌ها نیز با آغاز تاریکی هوا بر مبنای مسافت رسیدن به خط و ساعت اعلام‌شده از سوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، برای شروع عملیات از محل‌های استقرار خود (نقطه ی رهایی) حرکت به سمت خطوط دشمن را آغاز کردند.⁽¹⁾

بر اساس طرح مانور، مقرر شده بود که مجموعاً 5 تیپ در شب اول به ترتیب از جنوب منطقه به سمت شمال به این نحو وارد عمل شوند:

G613

الف) دو تیپ جمعی سپاه هفتم شامل تیپ امام حسن(ع) در جنوبی‌ترین منطقه‌ی عملیات از محور پاسگاه صفریه و در سمت راست آن یک تیپ از لشکر8 نجف اشرف از محور جنوب، پاسگاه رشیده را تصرف نمایند.

ب) در قسمت شمالی منطقه‌ی عملیات، سپاه 11 قدر با 3 تیپ شامل: یک تیپ از لشکر31 عاشورا از محور خال (جنوب پاسگاه طاوسیه) و در سمت راست (شمال) آن تیپ عمار

1) سند شماره 79/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 17/11/1361، ص 1.

از لشکر27 حضرت رسول(ص) از محور شمال پاسگاه مرزی رشیده (به نام تپه دوقلو) و در سمت شمالی‌تر آن نیز تیپ جوادالائمه(ع) (از لشکر مستقل 5 نصر) از محور چومو به عنوان یگان عمل‌کننده در جناح راست عملیات وارد عمل شده و اهداف مرحله‌ی اول عملیات را تصرف و تأمین کنند.

G614

ساعت 21:30 در حالی که افراد حاضر⁽¹⁾در سنگر عمومی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) در حال خواندن زیارت عاشورا بودند، محسن رضایی و سرهنگ علی صیاد شیرازی رمز عملیات والفجر⁽²⁾* را به قرارگاه‌های نجف و کربلا اعلام کردند.⁽³⁾

لاحول و لا قوه الا بالله العلی العظیم

اللهم ایاک نعبد و ایاک نستعین

قد تری ما انه فیه ففرج عنی یا کریم

یاالله یاالله یاالله

به مظلومیت علی‌اصغر، به ذوالفقار برنده‌ی ولی مؤمنین و به قهاریت رب العالمین به پیش» (سند شماره 162 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ روای قرارگاه خاتم (تقی رضوانی و داود رنجبر در عملیات والفجر مقدماتی)، 17/11/1361 تا 6/1/1362، ص180).

در برخی محورها نیروها پیش از اعلام رمز عملیات موفق به عبور از کمین دشمن شده و منتظر بودند که نیروهای دیگر محورها هم به کمین‌های مقابل خط عراقی‌ها برسند. از حدود ساعت 22، همه‌ی یگان‌های در خط با نیروهای عراقی درگیر شدند و فقط تیپ 35 امام حسن(ع) در دقایق اولیه‌ی عملیات اعلام کرد که به میدان مین برخورد کرده و موفق به عبور نشده است.

1) علاوه بر فرماندهان حاضر در اتاق عملیات تعدادی از مسئولان کشور و روحانیون شامل آقایان میرحسین موسوی (نخست وزیر)، موسوی اردبیلی (دادستان کل کشور)، بهاءالدینی (از علمای حوزه‌ی علمیه قم)، سیدجلال‌الدین طاهری (نماینده‌ی امام و امام‌جمعه‌ی اصفهان)، حجت‌الاسلام فاکر (مسئول دفتر نمایندگی امام در سپاه)، یثربی (نماینده‌ی امام و امام‌جمعه‌ی کاشان) نیز در قرارگاه خاتم‌الانبیا حضور داشتند.

2) * به دلیل تقارن زمان عملیات با دهه‌ی فجر انقلاب اسلامی، عملیات "والفجر" نام‌گذاری شد که به دلایلی و به ویژه نتایج آن در روزهای بعد به "والفجر مقدماتی" تغییر نام یافت.

3) ** رمز عملیات چنین بود: «بسم‌الله الرحمن الرحیم

در حالی که در همه‌ی محورها درگیری با یگان‌های دشمن آغاز شده بود، نیروهای تیپ امام حسن(ع) که معبرشان را به دو جناح چپ و راست تقسیم کرده بودند، با تلاش بسیار موفق شدند پس از نیم ساعت نیروهای جناح راست خود را از میدان مین عبور دهند. نیروهای لشکر8 نجف که کمین‌ها و مقداری از موانع مقابل خود را پاک‌سازی کرده و برای پیشروی هماهنگ با نیروهای تیپ امام حسن(ع) به انتظار نشسته بودند، پس از رسیدن این نیروها و هماهنگی‌های اولیه به طور هم‌زمان به پیشروی ادامه دادند.

درگیری نیروهای خط‌شکن با کمین‌های عراق تا حدودی طول کشید، شمار کمین‌های دشمن در حدی بود که نیروهای خودی تصور می‌کردند با یک خط ممتد از نیروهای دشمن درگیر هستند و در گزارش به فرماندهان نیز از درگیری با خط اول خبر می‌دادند.

استقرار کمین‌های پیوسته جلوتر از موانع، تاکتیک جدیدی بود که دشمن تا کنون از آن استفاده نکرده بود و اولین بار بود که نیروهای خودی با آن مواجه می‌شدند.

پس از مدتی درگیری با کمین‌های عراق و عبور از موانع اولیه⁽¹⁾که به نسبت با دشواری انجام و موجب کندی حرکت آنان نیز شد، یک گردان از تیپ عمار (لشکر27 حضرت رسول(ص)) و نیروهای تیپ35 امام حسن(ع) نخستین یگان‌هایی بودند که حدود ساعت 23 خود را به اولین کانال خطوط دفاعی عراق رساندند و پس از نیم‌ساعت، موفق به عبور از کانال اول شدند و به دنبال آن نیز تا ساعت 24 امروز، به ترتیب نیروهای لشکر8 نجف، 2 گردان دیگر تیپ عمار و لشکر31 عاشورا به این کانال رسیده و از آن عبور کردند. تا آخرین دقایق ساعت 24، همه‌ی نیروهای عمل‌کننده از کانال اول عبور کردند. در این فاصله واکنش چندانی به جز مقاومت در خط از سوی دشمن گزارش نشده بود.⁽²⁾

520

نیروهای سپاه و ارتش موفق به تصرف تپه‌ی 654 در منطقه‌ی سرپل ذهاب شدند. همچنین بر اثر حمله‌ی نیروهای عراقی به مقر نیروهای خوی، چند پاسدار به شهادت رسیدند.

در یک عملیات محدود که نیروهای سپاه و ارتش برای تصرف تپه‌ی 654 در منطقه‌ی قراویز سرپل ذهاب اجرا کردند، توانستند در اولین ساعات عملیات این تپه را به تصرف درآورده، بر روی آن مستقر شوند.

در این عملیات که با غافل‌گیری کامل دشمن هم‌راه بود، 35 تن از نیروهای عراقی

1) رو به رو شدن نیروها با موانع متعدد و پیچیده در مقابل خطوط دشمن مسئله‌یی بود که همه‌ی یگان‌ها با آن درگیر بودند. مشکل کمبود سیم‌چین؛ گم شدن برخی راهنماها؛ تعدد ردیف مین؛ رفتن تعدادی از نیروها روی مین و فعالیت تیربارهای دشمن از جمله مشکلات مهم نیروهای خودی بود که به میزان فراوانی از سرعت پیشروی آنان کاست.

2) سند شماره 162/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 17/11/1361 تا 6/1/1362، ص 5.

کشته و 2 نفر نیز اسیر شدند همچنین غنائم فراوانی به دست نیروهای خودی افتاد⁽¹⁾

از سوی دیگر در منطقه‌ی گره‌شیر چنگوله نیروهای عراقی با حمایت آتش شدید توپ‌ها به محل استقرار نیروهای خودی حمله کردند که در چند ساعت درگیری 7 تن از نیروهای سپاه به شهادت رسیدند.⁽²⁾

521

حمله به پایگاه نیروهای خودی در شمال ارومیه؛ تیراندازی به خودروها در حوالی نقده و به شهادت رساندن استوار بایرام‌زاده از اقدامات امروز گروه‌های مسلح غیر قانونی است.

امروز در منطقه‌ی سنجی در شمال ارومیه، نیروهای حزب دمکرات به پایگاه خورخور حمله کردند که با هوشیاری و مقاومت نیروهای خودی مهاجمان مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این اقدام یک تن از مهاجمان کشته و 3 نفر زخمی شدند، از افراد خودی نیز یک سرباز به شهادت رسید.⁽³⁾

مرکز قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی، 9/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353439 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه، 19/11/1361، سند تک‌برگی.

در همین منطقه نیروهای مسلح غیر قانونی به پایگاه ربط حمله کردند که بر اثر آن، یک سرباز زخمی شد.⁽⁴⁾در حوالی قریه‌ی محمدیار در شرق نقده نیز نیروهای مسلح غیر قانونی به سمت خودروهای عبوری در جاده، تیراندازی کردند که سرنشین یکی از خودروها بر اثر اصابت گلوله به سرش، به شهادت رسید. با رسیدن نیروهای نظامی به محل حادثه مهاجمان گریختند.⁽⁵⁾

حزب دمکرات امروز استوار بایرام‌زاده را که چندی پیش به گروگان گرفته بود به شهادت رساند و پیکر وی را در اطراف روستای کهریز در شمال ارومیه، رها کرد. چهار نفر از اهالی این روستا پیکر استوار بایرام‌زاده را به پایگاه کردوان تحویل دادند.⁽⁶⁾

522

در حالی که هیچ کدام از منابع نظامی، انتظامی و امنیتی وقوع حمله‌یی را در پایگاه بناویله در جنوب شرقی سردشت و اطراف آن گزارش نکرده‌اند، امروز سازمان مجاهدین خلق اطلاعیه‌یی را مبنی بر اجرای عملیات در این پایگاه منتشر کرد. در این بیانیه که بیش‌تر جنبه‌ی تبلیغاتی داشت، سازمان مدعی شده که در یک عملیات علیه پایگاه بناویله 40 تن از نیروهای خودی را به شهادت رسانده است.

رادیو بغداد به نقل از این اطلاعیه، اعلام کرد:

«در نیمه‌شب یک‌شنبه هفدهم بهمن‌ماه، پایگاه بزرگ پاسداران ضد خلقی در منطقه‌ی بناویله در سردشت، مورد تهاجم سنگین پیش‌مرگ‌های مجاهد خلق قرار گرفته و شدیداً درهم کوبیده می‌شود. تیم‌های واحد پارتیزانی پیش‌مرگ مجاهد شهید حسن

1) سند شماره 66866 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه7 (باختران) به فرماندهی کل ستاد مرکزی، 18/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 18358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن هفتگی، ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (طرح و برنامه عملیات)، شماره 56، 25/11/1361، ص 2.

2) سند شماره 087688 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به مسئول دفتر فرماندهی، شماره 16، 25/11/1361، ص 10.

3) سند شماره 66979 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 19/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 66947 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از

4) سند شماره 353312 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 18/11/1361، ص 3.

5) همان، صص 3 و 4.

6) سند شماره 353531 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سلماس به فرماندهی قرارگاه بعثت، 17/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353440 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 19/11/1361، سند تک‌برگی.

محمد روحی کاک محمد از گردان عملیاتی پیش‌مرگ مجاهد کاک محمود، پایگاه را با

خمپاره، موشک‌های آر.پی.جی. نارنجک‌انداز و آتش بی‌امان مسلسل‌های خود مورد حمله قرار می‌دهند و از همه سو آن را درهم می‌کوبند. پایگاه بناویله یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های نظامی در منطقه‌ی سردشت مجهز به انواع سلاح‌های سنگین و من‌جمله پدافند و توپ ضد هوایی بوده است. در این تهاجم دلاورانه توپ ضد هوایی، توپ 106 میلی‌متری، 3 قبضه خمپاره و یک قبضه کالیبر50 و زاغه ی مهمات پایگاه در همان لحظات اول با آتش موشک‌های آر.پی.جی. منفجر و منهدم می‌گردد، به طوری‌که صدای انفجارات ناشی از آن تا مدتی بعد در تمام منطقه طنین‌انداز بوده است. همچنین سنگر فرماندهی، دو سنگر بزرگ، یک سنگر اجتماعی و تعدادی سنگرهای کوچک با آتش بی‌امان خمپاره، آر.پی.جی. نارنجک‌انداز و رگبار مسلسل‌های رزمندگان مجاهد به طور کامل درهم کوبیده و ویران می‌گردند. در جریان این تهاجم انقلابی بیش از 40 پاسدار به سزای اعمال ضد خلقی خویش رسیده و کشته می‌شوند. شدت ضربات وارده بر دشمن به حدی بوده است که پس از پایان تهاجم، دشمن توان هیچ گونه عکس‌العملی را نداشت و پیش‌مرگ‌های مجاهد با آرامش و انضباط کامل به سلامت منطقه‌ی نبرد را ترک می‌گویند.»⁽¹⁾

خبرگزاری رویتر نیز در این باره گزارش داد:

«دفتر مجاهدین در پاریس تلفنی به خبرگزاری رویتر گفت چریک‌های آن سازمان به یک پاسگاه پاسداران در نزدیکی شهرک مرزی سردشت در روز 7 فوریه [18 بهمن‌ماه] حمله کرده و 40 پاسدار را کشته و ساختمان اصلی و یک انبار مهمات را منهدم ساختند.»⁽²⁾

523

تعدادی از افراد وابسته به سازمان‌های مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی خلق در تهران، سمنان، نور و گنبد دست‌گیر شدند.

یکی از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق در تهران دست‌گیر شد. به گزارش فرماندهی منطقه‌ی 10 سپاه، از این فرد اسناد و مدارکی به دست آمد که حاکی از قصد سازمان مجاهدین خلق برای ترور و ایجاد انفجار در روز 22 بهمن بود⁽³⁾

در سمنان نیز یکی از افراد رده بالا و فعال سازمان دست‌گیر شد.⁽⁴⁾

یکی از افراد چریک‌های فدایی خلق (گروه اشرف دهقان) نیز در شهرستان نور دست‌گیر شد. وی 2 قبضه اسلحه و 3 عدد بی‌سیم به هم‌راه داشت.⁽⁵⁾

در گنبد نیز با دست‌گیری یکی از افراد وابسته به ستاد خلق ترکمن وابسته به چریک‌های فدایی خلق (اقلیت)، 2 اسلحه‌ی ژ3، یک کلاشینکف، 2 کلت، یک مسلسل،

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 331، 25/11/1361، صص 29 و 30، رادیو بغداد، 23/11/1361.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 330، 24/11/1361، ص 19، لندن - خبرگزاری رویتر، 23/11/1361.

3) سند شماره 089347 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 39، 18/11/1361، صص 6 و 7، به نقل از گزارش ستاد منطقه10 سپاه پاسداران.

4) سند شماره 55241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، از فرماندهی ستاد منطقه1 سپاه پاسداران به فرماندهی کل سپاه، 25/11/1361، ص 2.

5) سند شماره 66775 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه3 (مرکز فرماندهی) به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی)، 17/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 88267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن هفتگی، دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (مرکز فرماندهی)، شماره 17، 3/12/1361، ص 3، گزارش رسیده از منطقه3، نور.

2 نارنجک و تعدادی فشنگ به دست آمد.⁽¹⁾

همچنین در مشهد، دو نفر از وابستگان به سازمان مجاهدین خلق بمب دست‌سازی را به یک مغازه‌ی رنگ‌فروشی پرتاب کردند که این بمب عمل نکرد.⁽²⁾

524

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور با وزیر دفاع و معاونان این وزارت‌خانه دیدار کرد. شرکت همه‌جانبه‌ی نیروها در عرصه‌های دفاع و تأثیر این هم‌کاری ملی در تحکیم پایه‌های نظام جمهوری اسلامی و سیاست ایران در اعلام تنبیه متجاوز به منظور برقراری صلح در منطقه، از موضوعات اصلی سخنان رئیس‌جمهور در این دیدار بود. آقای خامنه‌ای در بخشی از سخنان خود گفت:

«با شروع جنگ تحمیلی همه‌ی نیروهای انسانی ما در کنار هم به حرکت درآمدند و رزمندگان در جبهه‌ها و نیروهای سازنده در جنگ درک کردند که تنها راه مبارزه با متجاوزان اتکا به نیروهای ذاتی‌شان و مدد الهی است.» رئیس‌جمهور افزود:

«امروز حرکت همه‌جانبه‌ی ملت باعث استحکام پایه‌های نظام جمهوری اسلامی شده است و هر روز به استحکام بیش‌تری پیش می‌رود و این مسئله را دشمن نیز احساس کرده و لذا بایستی منتظر تدابیر پیچیده‌ی او علیه این جمهوری باشیم و این مسئله، هشیاری پیوسته و دائمی ما را ایجاب می‌کند. تلاش دشمن یا در جهت خاموش کردن روحیه‌ی انقلابی ما و یا در جهت از بین بردن حسن ابتکار و حرکات سازنده‌ی ما خواهد بود.»

رئیس جمهور در پایان ضمن تأکید بر این‌که جمهوری اسلامی ایران همواره خواهان یک زندگی عادلانه‌ی توأم با صلح و صفا در منطقه بوده است، گفت:

«ما می‌خواهیم به دولت‌هایی که در منطقه دست به تجاوز می‌زنند ثابت کنیم که زورمندی به معنای تعرض کردن نیست، لذا به خاطر این هدف بزرگ انسانی از شرط مجازات صدام نمی‌گذریم زیرا اگر شرایط دیگر ما به سود ملت ایران و در جهت مصالح آن‌ها است، شرط مجازات صدام به سود تمام ملت‌ها و در جهت صلح و صفای منطقه است.»⁽³⁾

525

دکتر محسن نوربخش رئیس کل بانک مرکزی در مصاحبه‌یی از آزاد شدن ورود و خروج ارز از کشور خبر داد. وی در توضیح این مطلب گفت: از این پس ورود ارز به هر میزان به کشور توسط اشخاص آزاد خواهد بود. در ضمن همین افراد می‌توانند ارز وارداتی را دوباره از کشور خارج کنند. در گذشته، دارنده‌ی ارز، می‌بایست هنگام ورود به کشور ارز خود را در اختیار بانک قرار می‌داد و داشتن ارز توسط افراد، جرم و قاچاق محسوب

1) سند شماره 089326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار مناطق یازده‌گانه، مرکز اخبار رسانه‌ها ارتباطات تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه، 16/11/1361 الی 28/11/1361، ص 3، به گزارش ستاد منطقه3 سپاه؛ و - سند شماره 55190 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، از ستاد منطقه3 فرماندهی به ستاد مرکزی فرماندهی، 25/11/1361، ص 1.

2) سند شماره 55250 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار هفتگی، از ستاد منطقه4 (فرماندهی) به ستاد مرکزی (فرماندهی)، 25/11/1361، ص 1.

3) روزنامه‌ی کیهان، 18/11/1361، ص 18.

می‌شد، اما طبق مقررات جدید که به تصویب مراجع قانونی رسیده، ورود ارز به هر میزان به کشور آزاد است و خروج آن نیز به همین ترتیب، البته شرط این کار درج میزان ارز در

گذرنامه یا فرم‌هایی است که بانک مرکزی در حال تهیه‌ی آن است. وجوه ارزی که وارد کشور می‌شود می‌تواند به صورت حساب ارزی نیز در بانک‌ها افتتاح شود ضمن این‌که ارز را می‌توان به خارج انتقال داد یا از طریق چک بانکی به فرد دیگری منتقل کرد، در مجموع می‌توان گفت نقل و انتقال ارز از طریق سیستم بانکی آزاد خواهد بود و میزان آن محدودیتی ندارد. اصولاً منابع ارزی که حاصل فعالیت دولت است بر اساس برنامه و نیاز دولت و بر پایه‌ی اولویت‌ها صرف می‌شود، اما منابع ارزی غیر دولتی (بخش خصوصی) می‌تواند در اختیار خود بخش خصوصی باشد و طبق مقررات تنظیمی بانک مرکزی، نیازی به واگذاری آن به دولت نیست.⁽¹⁾

526

صدام حسین در مصاحبه‌یی با خبرگزاری عراق - که بیش‌تر به سخن‌رانی شبیه بود - به اظهار نظر درباره‌ی جنگ ایران و عراق پرداخت.

بخش عمده‌یی از سخنان وی حاوی مطالب توهین‌آمیز درباره‌ی مقامات ایرانی، شعارهای سیاسی و بدیهی‌گویی‌های معمول بود، اما قسمت‌هایی از سخنان وی که تحلیل دلایل ضعف نیروهای عراقی به هنگام حضورشان در خاک ایران و اشغال آن بود، مطالب قابل اعتنایی را در بر دارد که به نظر می‌رسد حاصل جمع‌بندی مقامات رده بالای نظامی عراق یا مستشاران نظامی کشورهای خارجی باشد.

صدام حسین که در سخنان خود اشاره‌یی به دلایل هجوم نظامی عراق به ایران و اشغال بخش‌های وسیعی از خاک این کشور نکرد، بی‌آن‌که لازم بداند درباره‌ی دلیل تخریب شهرهای مسکونی ایران یا هدف قرار دادن گاه به گاه دزفول با موشک‌های دوربرد توضیح دهد، ایران را به حمله به اهداف غیر نظامی متهم کرد.

گزیده‌یی از سخنان صدام به این شرح است:

«ما از همان آغاز جنگ سعی می‌کردیم تا آن‌جا که امکان دارد از اهداف غیر نظامی دوری جوییم، پیش از این‌که نیروهای اپوزیسیون ایرانی از ما خواستند که از پاسخ دادن مستقیم خودداری کنیم توسل ما به این اصل محکم‌تر گردید و در واقع ما این درخواست را پذیرفتیم، چون ما نیز به علل اصولی خواهان آنیم، ولی رهبری ایران به ملت خود علاقه‌مند نمی‌باشد بلکه با هدف قرار دادن مراکز غیر نظامی کشورمان می‌خواهد ما را به این وادارد تا به اقدام متقابل دست بزنیم تا به دنبال آن، خلق‌های ایران را به سوی طمع‌ورزی‌های شرورانه و مقاصد تجاوزکارانه‌ی خود بکشاند، مع‌هذا

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 18/11/1361، ص 22.

ما این قدرت را دارا می‌باشیم که هر وقت بخواهیم با نیروی هوایی و موشک‌های خود عمده‌ترین شهرهای ایران را ویران کنیم، ولی ما باید بگذاریم آن‌ها اعصاب و صبر خود

را از دست بدهند تا مرتکب اقدامات اشتباه‌آمیز دیگری شوند و آنان را به جایی بکشانیم تا بتوانیم نیروهای عمده‌شان را متلاشی نماییم.

وضع نظامی در حال حاضر عمدتاً به نفع ما تغییر پیدا کرده است این بهبودی وضع که در واقع پس از بازگشت به خطوط مرزی بین‌المللی ما آغاز گردید و علل آن از این قرار می‌باشد: اولاً خطوط ارتباطی‌مان طولانی بود که چنین وضعی نتایج زیر را به بار می‌آورد:

1. دشواری مانور با نیروها از بخشی به بخش دیگر از بخش‌های عملیات با در نظر گرفتن محدودیت‌هایی که بر ما تحمیل شده بود چه دست زدن به مانور به این واحدها مستلزم این بود که در خاک دشمن صورت گیرد آن هم در شرایطی که از وسایل پدافندی کشور خود محروم باشیم، لذا ایجاب می‌گردید که نیروها را شبانه در خارج از بخش‌های خویش به حرکت درآوریم، برعکس که آنچه اکنون در داخل سرزمین‌های ما رخ می‌دهد چه حرکت نیروها هم در روز و هم در شب‌هنگام، بر حسب مقتضیات اوضاع صورت می‌گیرد. 2. واحدهای ما هنگامی‌که در خاک دشمن بودند به استحکامات و فراهم کردن موضع‌های دفاعی خود آن طور که اکنون صورت می‌گیرد، چندان اهمیتی نمی‌دادند. چه این نیروها می‌دانند که بقای آن‌ها در خاک ایران موقتی است. 3. و هنگامی‌که خطوط ارتباطی ارتش در درون خاک دشمن بسیار طولانی باشد و برای جنگی درازمدت، حتماً چون باری بر دوش ارتش سنگینی خواهد کرد، خواه از لحاظ امنیت واحدها و خواه از لحاظ امنیت خطوط ارتباطی؛ چه امنیت واحدها به سود دشمن مختل می‌گردد، زیرا مقر فرماندهی و نقاط کارهای صحرایی و طرق ارتباطات آن‌ها قطعاً در معرض تهدید قرار می‌گیرند. همچنین واحدها در چنین حالتی در معرض جداشدگی و محاصره شدن قرار می‌گیرد، به ویژه هنگامی‌که دشمن به شیوه‌ی تعرض غیر مستقیم دست زند. دشمن روی این شکاف‌ها به نحوی تکیه کرد که ما را مجبور ساخت که واحدهای بیش‌تری را به این‌گونه امور اختصاص دهیم تا از این رخنه‌گری‌های دشمن جلوگیری کنیم و این امر به زیان واحدهایی صورت می‌گرفت که برای دفاع از خطوط مقدم جبهه لازم بوده است، ولی با وجود این، شکاف‌ها جبران نمی‌شدند و با وجود چنین وضعی غیر ممکن بود جبران شوند. منظورم شیوه‌ی دفاع آرام است در عمق خاک دشمن. به ویژه هنگامی که واحدها [به چنین کاری] موکول شده باشند [ و چنین وظیفه‌یی به آنان محول شده باشد] که غالباً وظیفه‌ی نیروی احتیاط است که خود نوعی از تشکیلات جنگی است که جزء نظام نبرد ارتش پیش از جنگ نبوده است؛ لذا واحدهای احتیاط نیز به باری سنگین بر دوش ارتش تحمیل شده است چه آمادگی کاملی نداشتند تا به نیروی جنگنده‌ی قوی تبدیل شوند، اما

در حال حاضر تمام موجبات لازم را برای ایجاد یک نیروی دفاعی در خطوط مقدم جبهه فراهم کرده‌ایم و اکنون این نیروها دارای خبره و تجربه‌ی بسیار خوبی برای جنگیدن شده‌اند، اکنون عواملی را باید گوشزد کنیم که دارای تأثیر بسزایی در بهبود میزان قوا به سود ما می‌باشند. این سوای خطوط ارتباطی طولانی است که درباره‌ی آن صحبت کردیم.

ثانیاً، احساس سرباز عراقی در دفاع از خاک خود [و] به تعبیر[ی] از احساس او در دفاع از خطوط خویش در عمق هشت کیلومتری خاک دشمن است. حال هم که حقایق در مورد شرایط و عللی که نیروهای ما را واداشت که نیروهای دشمن را تا این عمق دنبال کنند روشن سازیم. از علل عمده‌یی که در میزان قوا به سود ما اثر داشت این بود که ایرانی‌ها در خاک خود می‌جنگیدند و تمام جزئیات آن را می‌دانستند و احیاناً از آب‌های کرخه و شاخه‌های آن و نیز از کارون در پاره‌یی از امور تاکتیکی علیه نظامی‌های ما استفاده می‌کردند. همچنین اتباع و مزدوران آن‌ها که دورادور یگان‌ها و چه در پشت جبهه حضور داشت[ند] اطلاعات دقیقی از ارتش ما در مواضع تمرکز به آن‌ها می‌دادند، اما اکنون مسئله بسیار فرق می‌کند و هنگامی‌که در هر اقدام نظامی از مرزهای ما عبور کنند آن‌ها چه از حیث زمین و چه از حیث انسان با امور غیر منتظره‌یی رو به رو خواهند شد و آن‌ها را غافل‌گیر کرده و نیروهای ما برای وارد ساختن بزرگ‌ترین خسارات به آن‌ها از این شرایط استفاده خواهند کرد و این چنین بود وضع آن‌ها هنگامی‌که تلاش کردند از مرزهای ما در شرق بصره و شرق مندلی و شرق میسان عبور کنند و وضع‌شان درآینده از این بدتر خواهد شد.

رابعاً [ثالثاً] جنگ درازمدت خبرگی متراکمی را برای فرماندهان به وجود آورد. همچنین جنگ پدافندی درازمدت ما این فرماندهان را برای فراهم ساختن مستلزمات و شرایط پیروزی در جنگ پدافندی به عالی‌ترین درجه از خبرگی ارتقا داد. بنابراین، اکنون آن‌ها در اجرای وظایف و مسئولیت‌های خود بسیار داناتر از یک سال پیش هستند. به دلایلی که ذکر شد و به چند دلیل دیگر از جمله این‌که دشمن دارای وسایل تکنیکی بوده، اطلاعات خوبی را از واحدهای ما کسب می‌کرد در حالی که ما همچنین وسایلی را در اوایل جنگ در اختیار نداشتیم؛ برای نمونه دشمن هواپیماهای عکس‌برداری را در اختیار داشت که ما به علل شناخته‌شده این گونه هواپیماها را نداشتیم و اکنون که دستگاه‌های اطلاعات ما در این زمینه ورزیده شده و تجارب عمیق به دست آورده و امکانات تکنیکی برای آسان کردن کسب اطلاعات کافی در اختیار داریم، لذا دیگر دشمن مانند گذشته در میدان کسب اطلاعات به هیچ وجه پیشی و تفوق ندارد، بلکه اکنون در این زمینه‌ی میدان از دشمن پیشی گرفته‌ایم. ما مدت زیادی است که وضع برتری [در] میدان کسب اطلاعات را به دست آورده‌ایم که برمی‌گردد به زمانی‌که دشمن کوشش‌های نافرجام خود را برای عبور از مرزهای ما انجام داد.

بنابراین، دیگر دشمن به هیچ وجه نمی‌تواند ما را غافل‌گیر کرده و یا آن‌که بتواند اوضاع و احوال جبهه و اطلاعات مهم خود را از ما مخفی نگه‌دارد. در واقع [پس از ایجاد] روابط مثبت

میان ما (از خلق‌های ایران و مخالفان رژیم) مخصوصاً پس از عقب‌نشینی نیروهای ما به مرزهای بین‌المللی، این روابط نقش بسیار جدی را در روشن نمودن ما از منویات دشمن به عهده گرفتند، چراکه وضع جدید یک هدف مشترکی را میان ما و خلق‌های به ستوه آمده‌ی ایران و مخالفان رژیم ایران به وجود آورده و آن هدف عبارت است از آن‌که همه می‌خواهند که جنگ متوقف شود و صلح و صفا میان عراق و ایران برقرار گردد.»⁽¹⁾

527

روزنامه‌ی کویتی الرأی العام که گرایش‌های حمایت‌گرانه‌ی شدیدی از دولت عراق دارد، در مقاله‌یی با چشم‌پوشی از هجوم سراسری عراق به خاک ایران، اوضاع منطقه را خطرناک دانسته و کشورهای بزرگ و کشورهای عربی را به خاموش کردن آتش جنگ ایران و عراق فراخواند.

رادیو بغداد بخش‌هایی از این مقاله را چنین نقل کرد:

«خطری که متوجه منطقه است یک خطر عمومی است و جنگ عراق و ایران بیست و هشتمین ماه خود را پشت سر گذارده و هیچ طرف جهانی سعی ننموده این جنگ ویران‌کننده را متوقف و توپ‌ها را خاموش سازد و حتی کشورهای عربی حداقل روش جدی برای خاموش ساختن آتش این جنگ را در پیش نگرفته‌اند.

الرای العام این پرسش را مطرح ساخته که چرا نقش فعال و واقعی هیچ طرف از طرف‌های جهانی قدرتمند را مشاهده نمی‌کنیم که سعی کند جنگ را متوقف سازد؟

این روزنامه افزوده است:

ما هیچ پاسخی پیدا نمی‌کنیم مگر این‌که بگوییم که این جنگ یک توطئه‌ی مداوم علیه امت عرب و عراق است. الرای العام اضافه می‌کند آنچه که اکنون خواسته می‌شود آن است که راه به روی قدرت‌های استفاده‌کننده از این جنگ که آتش‌بیار معرکه هستند بسته و روش واحد عربی که تضمین‌کننده‌ی راه‌حل‌های مناسب ناشی از تعهد قومی که مبنای کنفرانس سران عرب در فاس بوده، اتخاذ شود.»⁽²⁾

محمد حسنین هیکل نویسنده‌ی برجسته‌ی مصری نیز با نادیده گرفتن تجاوز عراق به ایران و اهداف این تجاوز در سخنانی، تضعیف جمهوری اسلامی و تضعیف صدام حسین را(!) به نفع دولت‌های شوروی و امریکا دانست.

خبرگزاری جمهوری اسلامی از توکیو، نیز گزارش داد:

1) . واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 17/11/1361، ص 10 - 2، رادیو بغداد.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 294، 18/10/1361، صص 33 و 34، رادیو صوت‌الجماهیر، 17/10/1361، به نوشته‌ی روزنامه‌ی کویتی الرای‌العام.

«محمد حسنین هیکل پیش‌بینی کرد که جنگ عراق و ایران در ابعادی کوچک‌تر از جنگ ادامه خواهد داشت. سردبیر سابق روزنامه‌ی مصری الاهرام گفت: "جنگ ایران و عراق اولین جنگی است که هم امریکا و هم شوروی نسبت به آن با بی‌تفاوتی برخورد

می‌کنند، در حالی که نظر به اهمیت موقعیت جغرافیایی آن برای شوروی و وجود منابع عظیم نفتی در منطقه از نظر امریکا، این جنگ نمی‌بایست از نظر آن‌ها بی‌اهمیت باشد."

هیکل که در مصاحبه‌یی با روزنامه‌ی ژاپنی یومیوری نظرات خود را درباره‌ی خاورمیانه بیان می‌کرد، در مورد بی‌تفاوتی امریکا و شوروی اضافه کرد که هر دو قدرت در ادامه‌ی این جنگ منافعی دارند. به نظر هیکل انتظار تضعیف حرکت اسلامی در ایران و تضعیف رژیم "مبتنی بر برتری فردای (عرب)"⁽¹⁾در عراق منفعت مشترک امریکا و شوروی است.»⁽²⁾

528

بسیاری از اخباری که در رسانه‌های غربی در خصوص حضور رزمندگان در جبهه‌های جنگ منتشر می‌شود به وضوح نشان‌دهنده‌ی آن است که محافل مخالف جمهوری اسلامی ایران قادر به درک انگیزه‌ی واقعی نیروهای جمهوری اسلامی از انجام دادن اقدامات فداکارانه در مقابل نیروهای عراقی نیستند.⁽³⁾ادعای رادیو ایران سخن‌گوی گروه‌های سلطنت‌طلب، نمونه دیگری از این سردرگمی، ناتوانی و عجز است. این رادیو اعلام کرد:

«گفته می‌شود که حکومت اسلامی 5/1 میلیون مارک آلمان قرص دوتیب از بازارهای دارویی آلمان خریداری و وارد ایران کرده است. دوتیب نوعی قرص هیجان‌زا و محرک است که قوای مصرف‌کننده را به نحو کاذب تحریک می‌کند و اغلب در مسابقات بکس و ورزش‌های حرفه‌یی به طور غیر قانونی مورد استفاده قرار می‌گیرد و استعمال آن اغلب منجر به هیجان‌های مرگ‌زا می‌شود.

هدف مقامات ایران آن است که در حملات آینده‌ی جنوب، پاسداران و بسیجی‌ها و احتمالاً سربازان را با خوراندن این قرص‌ها به حالتی تهاجمی و پرشور و سرشار از نیرو دچار کنند که بدون احساس ترس از مرگ و تهور کاذب به نیروهای عراق حمله کنند.»⁽⁴⁾

1) این عبارت به صورت تحت‌الفظی ترجمه شده و در سند هم به همین شکل آمده است.

2) همان، ص 6، توکیو - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/11/1361، به نوشته‌ی روزنامه‌ی ژاپنی یومیوری.

3) * در روزشمار 13 بهمن 1361 نیز خبری درج شد که گویای همین امر است.

4) سند شماره 227460 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی سپاه در رسانه‌های بیگانه، تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه پاسداران (ارتباطات)، شماره 13، بهمن 1361، ص 3، سپاه در رادیوهای بیگانه به نقل از رادیو ایران، 17/11/1361.

529

امروز 19 تشکل، حزب، سازمان و گروه مخالف حکومت عراق که به نحوی تحت حمایت دولت لیبی قرار دارند، در طرابلس گرد هم آمدند و در قطع‌نامه‌یی خواستار هماهنگی بیش‌تر جنبش‌های مخالف حکومت عراق و سازمان‌دهی مردم آن کشور برای

سرنگونی دولت عراق شدند.

به گزارش رادیو لیبی، شرکت‌کنندگان در این تجمع بیانیه‌یی را در 5 بند به این شرح تنظیم و منتشر کردند: «نیروهای ملی، قومی و انقلابی عراق در ادامه‌ی نشست‌های خود، در تاریخ 6/2/1983 [17 بهمن 1361] در شهر طرابلس گرد آمدند و تصمیمات زیر را اتخاذ کردند:

اتخاذ تصمیم نهایی برای وحدت کامل تحت لوای جبهه‌ی گسترده ملی که بر روی نیروهای اسلامی انقلابی و شخصیت‌های ملی مخالف امپریالیسم، صهیونیسم، ارتجاع و امریکا باز است.

توافق پیرامون خط مشی سیاسی جبهه که شامل بندهای ذیل می‌باشد:

الف) سرنگونی رژیم سرسپرده و فاشیستی حاکم در عراق. ب) برپایی حکومت دمکراتیک خلق و متحد. ج) پس از سرنگونی رژیم سرسپرده و فاشیستی، یاری و نصرت ملت عراق در انتخاب نظام جدید با اراده‌ی آزاد. د) اعطای خودمختاری حقیقی به کردستان عراق و تضمین حقوق اقلیت‌های دیگر.

جلسه‌یی برای تهیه و تدوین برنامه‌ی جبهه و آیین‌نامه‌ی داخلی آن در مورخ 25/2/1983 [6 اسفند 1361] تشکیل می‌شود.

تحکیم وحدت امنیتی فیمابین به مدت یک ماه از تاریخ صدور این قطع‌نامه.

در جلسه‌ی مورخ 6/2/1983 کمیته تصمیم گرفته شد:

الف) تبلیغات علیه یک‌دیگر متوقف شود. ب) برخوردهای مسلحانه میان گروه‌ها متوقف گردد.

گروه‌های 19‌گانه‌ی عراقی معارض شرکت‌کننده در این مجمع عبارت بودند از:

1. جنبش سوسیالیستی کارگران. 2. حزب سوسیالیست عراق. 3. حزب سوسیالیست کردستان عراق. 4. حزب سوسیالیست بعث عراق. 5. سازمان ارتش خلقی عراق. 6. حزب دمکرات کردستان. 7. اتحادیه‌ی دمکرات‌های سوسیالیست. 8. اتحادیه‌ی دمکراتیک کردستان. 9. کنگره‌ی خلق عراق. 10. حزب کمونیست عراق. 11. حزب خلق دمکرات کردستان. 12. حرکت پیشتازان (طلبیعه) دمکرات عراق. 13. کنگره‌ی ناسیونالیستی سوسیالیست‌ها. 14. گروه‌های انقلاب عراق. 15. آزادگان دمکرات. 16. حزب اتحاد ملی کردستان. 17. جنبش متحدین آزاد. 18. سازمان ملیون دمکرات. 19. حزب سوسیالیست عربی‌کار.»⁽¹⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 326، 20/11/1361، صص 32 و 33، رادیو لیبی، 18/11/1361، قطع‌نامه‌یی به نقل از نیروهای قومی و انقلابی عراق.

530

نشریه‌ی انگلیسی‌زبان الدعوه کرونیکل چاپ لندن، اخباری را از اوضاع داخلی برخی شهرهای عراق و عملیاتی که مخالفان حکومت عراق انجام داده‌اند، درج کرده است.

به گزارش این نشریه، در پی تظاهراتی که در شهر اربیل در شمال عراق، علیه رژیم صدام بر پا شده بود، مأموران صدامی عده‌ی فراوانی از مردم را که خواهان حکومت اسلامی و اجرای احکام قرآن کریم در عراق بودند، دست‌گیر کرده‌اند. در حال حاضر هیچ گونه اطلاعی از سرنوشت دست‌گیرشدگان در دست نیست.

کرونیکل افزوده است: «در تظاهرات و راه‌پیمایی مشابهی که در 40 کیلومتری شمال بغداد، صورت گرفت، نیروهای عراقی بر روی مردم آتش گشودند که منجر به شهادت 8 تن از راه‌پیمایان و مجروح شدن 12 تن دیگر از آن‌ها شد.»

این نشریه درباره‌ی اقدامات حکومت عراق نیز آورده است:

در عملیات نظامی مجاهدین انقلاب اسلامی عراق، 12 افسر بعثی در شهر حلبچه‌ی عراق به اسارت مجاهدین درآمدند. همچنین در حمله‌ی مجاهدین به مقر فرمانده بعثی مستقر در این شهر، 2 افسر بعثی معدوم و 4 تن دیگر زخمی شدند. در منطقه‌ی سیدصادق عراق نیز به دنبال حمله‌ی مجاهدین به یک پایگاه ارتش بعثی 3 نظامی بعثی به هلاکت رسیدند.⁽¹⁾

همچنین به گزارش برخی منابع اطلاعاتی، در عملیاتی که نیروهای معارض در شهرهای جوارتا و حلبچه علیه نیروهای نظامی اجرا کرده‌اند، 3 نفر از آن‌ها کشته، یک نفر زخمی و 2 نفر به دست نیروهای عراقی اسیر شده‌اند.⁽²⁾

1) مأخذ 17، ص آخر، گزارش از واحد مرکزی خبر از لندن به نقل از نشریه‌ی انگلیسی زبان الدعوه کرونیکل چاپ لندن.

2) مأخذ3، بخش دوم، ص 3؛ و - سند شماره 353310 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 21/11/1361، ص 3.

روزشمار جنگ دوشنبه 18 بهمن 1361 23 ربیع‌الثانی 1403 7 فوریه 1983

531

نیروهای خودی که نیمه‌شب گذشته موفق به عبور از اولین کانال خطوط عراقی شده بودند، در غرب این کانال با رده‌های گوناگون موانع شامل میدان‌های مختلف مین و انواع سیم‌خاردار مواجه شدند و شروع به پاک‌سازی کردند. مواجه شدن با این موانع موجب کاهش سرعت پیشروی نیروها شد. دشمن که به نظر می‌رسید تا آن زمان متوجه مسیر اصلی هجوم نشده، بیش‌ترین حساسیت را در منطقه‌ی زبیدات به خرج داده و بر اساس اطلاعات رسیده، به نیروها و توپ‌خانه‌های آن منطقه آماده‌باش داده بود، اما پس از حدود 3 ساعت از آغاز عملیات، عراقی‌ها متوجه محور اصلی تک شدند و در اولین اقدام برای پرهیز از دادن تلفات به یگان‌های در خط خود دستور عقب‌نشینی تا جاده‌ی آسفالت غرب مرز و تشکیل یک خط در این منطقه را دادند.⁽¹⁾

با عبور نیروها از کانال دوم (بین مرز و جاده‌ی آسفالت غرب مرز) و نزدیک شدن به جاده‌ی آسفالت، به دلیل حضور دشمن و شدت یافتن درگیری‌ها پیشروی نیروها کند و به مرور متوقف شد. این وضعیت تا حدود ساعت 3 صبح ادامه داشت. بدین ترتیب عبور یگان‌ها از موانع پیچیده و پرحجم دشمن و عبور از دو کانال اولیه‌ی عراقی‌ها بیش از 4 ساعت طول کشید. موقعیت یگان‌ها در ساعت 3 بامداد چنین بود:

1) فرماندهی عراق به دو دلیل دستور عقب‌نشینی و پرهیز از درگیری با نیروهای ایرانی را صادر کرد. اول، کاهش تلفات در خط و ایجاد موقعیت برای پیشروی نیروهای ایرانی به صورت ستونی در عمق منطقه‌ی عملیات (این شیوه‌ی نفوذ معمولاً بدون الحاق با یگان‌های هم‌جوار انجام می‌شد)؛ دوم، دشمن ضمن امکان اجرای آتش پرحجم روی نیروهای ایرانی در طول شب، می‌توانست در ساعات اولیه نیز از پهلو نیروهای خودی را تحت فشار قرار دهد.

نیروهای دو یگان جناح چپ عملیات (تیپ35 امام حسن(ع)⁽¹⁾و لشکر نجف اشرف) با عبور از کانال دوم و پاک‌سازی جناحین خود به جاده‌ی آسفالت مرزی (عراق) رسیده، اما به دلیل تجمع نیروهای عراقی در این نقطه و شدت یافتن درگیری موفق به عبور از جاده نشدند. بنابراین در صدد آماده و وارد کردن گردان‌های بعدی برای پاک‌سازی دشمن و عبور از جاده شدند.

G628

تیپ1 لشکر عاشورا پس از پاک‌سازی سنگرهای کمین عراقی‌ها، زمان زیادی را در پاک‌سازی موانع متعدد و پیچیده‌ی دشمن از دست داد و به سختی توانست از این موانع عبور کرده و خود را به کانال اول برساند، اما در میدان‌های مین بین کانال اول و دوم گیر کرد. در قسمت میانی، تیپ عمار (از لشکر27 حضرت رسول(ص)) بخشی از نیروهای خود (در حد یک گردان منها) را از کانال دوم عبور داد و این نیروها بدون الحاق با یگان‌های چپ و راست به طرف جاده‌ی آسفالت پیشروی کردند، ولی بیش‌تر نیروهای این تیپ در پشت میدان مین قبل از کانال دوم متوقف شده و با وجود تلاش فراوان موفق به باز کردن معبر نشدند و به همین دلیل از یگان هم‌جوار سمت چپ خود (لشکر نجف) خواستند که با

1) نیروهای تیپ امام حسن(ع) در مسیر پیشروی خود با یک واحد توپ‌خانه‌ی دشمن مواجه شدند که به دلیل کندی در عمل فقط موفق به انهدام تعدادی از تجهیزات و ادوات این واحد شدند و نیروهای عراقی موفق به عقب بردن سایر قبضه‌ها شدند.

متمایل کردن نیروهایش به سمت راست و باز کردن میدان مین مقابل خود به این یگان کمک کند.⁽¹⁾بنابراین، در محور میانی کندی حرکت محسوس بود. در شمالی‌ترین محور عملیات نیز تیپ جواد‌الائمه(ع) (از لشکر5 نصر) پس از عبور از کمین‌های اولیه و انهدام آن‌ها، برای تأمین جناح راست عملیات اقدام به احداث خاکریز در حد فاصل تپه‌های رملی تا کانال اول کرد.⁽²⁾

کندی پیشروی یگان‌ها تا حدود ساعت 3 بامداد وضعیتی را پیش آورد که رسیدن به هدف این مرحله از عملیات یعنی (کانال کشاورزی) را با تردید مواجه ساخت، زیرا این هدف در محدوده‌ی برخی یگان‌ها به ویژه در جناح میانی و راست عملیات از جاده‌ی آسفالت غرب مرز حدود 6 کیلومتر فاصله داشت، لذا با تدبیر فرماندهی مقرر شد که منطقه‌ی تصرف‌شده (تا جاده‌ی آسفالت) تثبیت شود. محسن رضایی در این باره به رحیم صفوی گفت: «از ساعت 3 [صبح] به بعد همه باید به فکر الحاق و زدن خاکریز باشند.» با ابلاغ کردن نظر فرمانده کل سپاه به یگان‌ها، رسیدن به جاده‌ی آسفالت غرب مرز و احداث خاکریز و پدافند در آن‌جا، محور تلاش یگان‌ها قرار گرفت.

این تلاش تا ساعت 6 صبح ادامه یافت. در این مدت لشکر8 نجف که ساعت 3:30 بامداد دستگاه‌های مهندسی خود را وارد منطقه کرده بود، اقدام به احداث خاکریز کرد. این یگان حدود 5/1 کیلومتر خاکریز در شرق جاده‌ی آسفالت مرزی (بین کانال اول و جاده‌ی آسفالت مرزی عراق) و یک کیلومتر خاکریز نیز در غرب جاده‌ی آسفالت (در حد فاصل جاده و کانال دوم) احداث کرد، اما در جنوب منطقه‌ی عملیات به دلیل پاک‌سازی نشدن منطقه از پاسگاه صفریه به سمت جنوب، موفق به احداث خاکریز نشد. کل منطقه‌یی که لشکر نجف و تیپ امام حسن(ع) در آن پشت جاده مستقر شدند 6 کیلومتر بود. در همین حال، جناح راست لشکر8 نجف به دلیل حضور نداشتن تیپ عمار چندان تأمین نبود. در جبهه‌ی میانی نیز به دلیل پیشروی نکردن نیروهای تیپ1 لشکر31 عاشورا و عقب ماندن نیروهای تیپ عمار که تلاش آنان با وجود درخواست کمک از نیروهای لشکر8 نجف بی‌نتیجه مانده بود، نیروهای این تیپ پس از الحاق با نیروهای لشکر عاشورا، پشت جاده‌ی شنی شرق کانال اقدام به احداث خاکریز کردند و جناح راست را هم تیپ جوادالائمه با تکمیل خاکریز تأمین کرد.

1) درخواست کمک نیروهای تیپ عمار از لشکر8 نجف به این دلیل بود که یگان هم‌جوار این تیپ (لشکر عاشورا) در رده‌های موانع بین کانال اول و دوم درگیر بود و نتوانسته بود هم پای این تیپ پیشروی کند؛ بنابراین، در آن ساعات به طور طبیعی لشکر8 نجف، یگان هم‌جوار این تیپ به حساب می‌آمد.

2) مأموریت تیپ جوادالائمه(ع) رسیدن به کانال اول و احداث خاکریز برای تأمین جناح راست عملیات در این محدوده بود؛ بنابراین، عبور از کانال و پاک‌سازی موانع غرب کانال‌ها مانند سایر یگان‌ها در دستور کار این تیپ نبود.

پاتک‌های دشمن

از حدود ساعت 6 صبح، تحرکات نیروهای عراقی با هدف اجرای پاتک آغاز شد. نیروهای دشمن در جناح راست از فکه به سمت جنوب و در محدوده‌ی عملیات لشکر عاشورا، تیپ عمار و تیپ جوادالائمه(ع) فشار آوردند و با اجرای آتش پرحجم و آرایش دادن به یک گردان تانک در مقابل نیروهای لشکر31 عاشورا و تیپ عمار پاتک سنگینی را اجرا کردند. بر اثر تداوم فشار، الحاق بین نیروهای لشکر عاشورا و تیپ عمار از بین رفته و این نیروها موفق به تکمیل خاکریز در مقابل نیروهای خود نشدند، ضمن آن‌که تیپ جوادالائمه نیز امکان تشکیل یک خط پدافندی مستحکم در جناح راست را با استفاده از خاکریز احداثی پیدا نکرد. بنابراین، نیروهای تیپ جواد الائمه(ع) به ناچار چند کیلومتر عقب‌تر (به طرف شرق) رفته و با استقرار روی تپه‌های رملی شرق رشیده - طاوسیه، جناح راست پدافند را چومو قرار دادند. در جناح چپ عملیات در محدوده‌ی استقرار نیروهای تیپ امام حسن(ع) و لشکر8 نجف نیز دشمن آتش سنگینی اجرا کرد و در نتیجه به رغم مقاومت نیروها، به دلیل افزایش حجم آتش و فشار زرهی و نیز عدم موفقیت نیروهای این دو یگان در احداث خاکریزهای جناحین خود به طور کامل، این یگان‌ها برای جلوگیری از تلفات بیش‌تر تا جاده‌ی شنی - که در شرق مرز و به موازات آن قرار داشت - (حد فاصل پاسگاه رشیده - پاسگاه صفریه) عقب آمدند و از ساعت 7 صبح در پشت این جاده شروع به احداث خاکریز کردند و جناح چپ خود را به تپه‌های رملی شرق پاسگاه صفریه دادند. این در حالی بود که جناح راست این دو یگان به دلیل الحاق نشدن با نیروهای تیپ عمار همچنان تهدید می‌شد.

در این میان، نیروهای لشکر8 نجف کوشیدند با احداث خاکریز هلالی‌شکل، سرپلی را در غرب کانال‌های اول و دوم حفظ کرده و مانع تشکیل خط در این منطقه به وسیله‌ی نیروهای عراقی شوند. بر اثر فشار پیوسته‌ی عراق و پاتک‌های متعدد، ناگزیر نیروها به داخل کانال دوم (شرق جاده‌ی آسفالتِ غرب مرز) آمده و در داخل کانال مقاومت کردند. دشمن با پی بردن به محل این نیروها از دو طرف وارد کانال شده و به آنان هجوم برد. مقاومت رزمندگان به حدی شدید و حماسی بود که دشمن تصور کرد خط پدافندی نیروهای ایرانی درون کانال است⁽¹⁾و در نهایت عراقی‌ها با اجرای چند پاتک که تلفات بسیاری برای آن‌ها در پی داشت، این منطقه را تصرف کردند.⁽²⁾در محدوده‌ی تیپ عمار (از لشکر27) نیز پس از ابلاغ تشکیل خط دفاعی، تعدادی از نیروهای این یگان که از کانال دوم عبور کرده بودند در درون این کانال مستقر شدند و با توجه به نبود امکان تخلیه‌ی

1) گزارش‌های شنود از گفت و گوهای نیروهای عراقی حاکی از مقاومت سرسختانه‌ی نیروهای لشکر8 نجف در کانال بود.

2) ضمیمه دارد.

مجروحان و نداشتن آب و غذا و در حالی که تنها از طریق بی‌سیم با فرماندهی یگان ارتباط داشتند، همچنان سلحشورانه در مقابل فشار شدید و حجم بالای آتش دشمن مقاومت می‌کردند.⁽¹⁾سرانجام خط پدافندی تشکیل شده و یگان‌ها به این شکل تأمین شدند:

تیپ35 امام حسن(ع) و لشکر8 نجف: پشت جاده‌ی شنی در حد فاصل پاسگاه رشیده تا پاسگاه صفریه؛ تیپ1 لشکر31 عاشورا، تیپ عمار و تیپ جوادالائمه: از شمال پاسگاه رشیده و روی تپه‌های شمالی این پاسگاه (تپه دوقلو) و تپه‌های خال و چومو و جناح راست نیز روی تپه‌های چومو قرار داشت.

بدین ترتیب با وجود تدبیر فرماندهان و تلاش یگان‌های شرکت‌کننده در عملیات، تنها بخش‌هایی از اهداف تعیین‌شده تصرف شد. در واقع تقریباً هیچ یک از یگان‌ها به دلایل متعددی⁽²⁾موفق به تأمین هدف‌های خود در مرحله‌ی اول عملیات نشدند. با روشن شدن هوا، حفظ مناطق تصرف‌شده و اصلاح و تقویت خطوط پدافندی برای مقابله با پاتک‌های قریب‌الوقوع دشمن در رأس کار یگان‌ها قرار گرفت.⁽³⁾

532

با توجه به ضرورت بررسی دقیق آخرین وضعیت منطقه و چگونگی تداوم عملیات، فرماندهی عملیات تصمیم گرفت تا در جلسه‌یی با حضور فرماندهان یگان‌های سپاه و ارتش در مورد ادامه‌ی کار تصمیم‌گیری شود.

در این جلسه که ساعت 11 صبح در مقر سپاه سوم صاحب‌الزمان(عج) تشکیل شد، این افراد حضور داشتند:

محسن رضایی (فرمانده کل سپاه پاسداران)، احمد غلامپور، رحیم صفوی، مهدی زین‌الدین (فرمانده لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع))، غلامعلی رشید، سرهنگ علی صیاد شیرازی (فرمانده نیروی زمینی ارتش)، احمد کاظمی (فرمانده سپاه هفتم و لشکر8 نجف)، سرهنگ حسنی سعدی (جانشین نیروی زمینی ارتش)، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه نجف اشرف)، سرهنگ قویدل (فرمانده رکن 3)، محمدابراهیم همت (فرمانده سپاه11 قدر)، سرهنگ شاهان، و مسئولان طرح و برنامه و توپ‌خانه‌ی قرارگاه (ص).

فرماندهان حاضر به ترتیب عملیات نیروهای تحت امر خود را تشریح و آخرین وضعیت خطوط پدافندی را روی نقشه مشخص کردند.

همه‌ی فرماندهان حاضر، بر عمق و پیچیدگی موانع و وسعت و تنوع میدان‌های مین

1) مقاومت این نیروها در طول روز اول ادامه یافت و اغلب این افراد به شهادت رسیدند.

2) توضیح بیش‌تر در این باره در ضمیمه‌ی دوم این گزارش درج شده است.

3) سند شماره 162/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 17/11/1361 تا 6/1/1362، صص 17 - 12؛ و - سند شماره 79/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 17/11/1361، صص 54 - 49.

تأکید داشتند. در این خصوص احمد غلامپور گفت: «جنگ دیشب، جنگ با موانع بود و در طول جنگ بی‌سابقه بود.» محمدابراهیم همت نیز گفت: «علاوه بر میدان‌های مین، دشمن در شیارها و حتی زیر بوته‌ها را مین کار کرده بود و در بعضی قسمت‌ها نیز مین‌های غیر منظم کاشته بود که کار نیروهای تخریب را خیلی سخت کرد.» احمد کاظمی هم با اشاره به وضعیت موانع و سرعت عمل نیروهای عراقی در ایجاد موانع جدید در چند روز گذشته - به گونه‌یی که موجب تغییر وضعیت زمین در فاصله‌ی آخرین شناسایی‌ها تا شب عملیات شده بود - اظهار کرد: «بچه‌ها بعد از عبور از معبر با مین‌های کاشته‌شده‌ی جدید مواجه شدند و تعدادی از بچه‌ها روی میدان مین رفتند.»

پس از اتمام گزارش‌ها، فرمانده سپاه در جمع‌بندی از وقایع شب قبل با تأکید بر پیچیدگی زمین از نظر وجود موانع، رده‌های پدافندی و استحکامات، این عملیات را بی‌سابقه خواند و گفت: «ده کیلومتر پیاده‌روی در عمق منطقه، وجود استحکامات، کمین‌ها و عبور از میادین متعدد مین و عبور از کانال‌ها باعث نگه داشتن نیروهای ما شد.» وی دست‌رسی به بخش‌هایی از خطوط پدافندی عراق را به منزله‌ی تصرف جاپا دانست و افزود: «ما یک جاپا می‌خواستیم و هدف از این جاپا آن بود که موانع و استحکامات را پشت سر بگذاریم که این هم شد. به زمین توجیه شدیم، میادین مین هم شناخته شدند.»

پس از سخنان فرمانده سپاه، جلسه‌ی فرماندهان یگان‌های تحت امر قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص)، کربلا و نجف به طور جداگانه ادامه یافت و فرماندهان به بررسی جزئی‌تر و دقیق‌تر تحکیم خطوط پدافندی و چگونگی ادامه‌ی عملیات پرداختند.

این گفت و گوها بیش‌تر حول محور نحوه‌ی تکمیل مرحله‌ی اول عملیات ادامه یافت؛ از جمله رحیم صفوی با تأکید بر تصرف اهداف مرحله‌ی اول عملیات گفت:

«[تیپ] امام حسن(ع) با بقیه نیروهای آماده‌اش و نیروهای در خطش مأموریت خودش را ادامه بدهد و هیچ تغییری در مأموریتش به وجود نیاید. لشکر نجف هم 3 تا 4 گردان به آن اضافه شود و [طبق مانور قبلی] تا جاده‌ی شنی پس از کانال کشاورزی بیایند و خاکریز بزنند. جوادالائمه هم خاکریز جناح خود [جناح راست عملیات] را تکمیل کند.»

سرهنگ قویدل (رئیس رکن 3 نیروی زمینی ارتش، طرح و عملیات) هم با تأکید بر تصرف اهداف مرحله‌ی اول عملیات گفت: «هدف [از ادامه‌ی عملیات] تکمیل مرحله‌ی اول باشد، اما اگر امشب با همان نیروها[ی شب قبل] تک کنیم موفق نیستیم. [باید] نیروهای تازه‌نفس وارد عمل بشوند.»

سرهنگ شاهان نیز با تأیید نظر سرهنگ قویدل به تصرف اهداف مرحله‌ی اول با استفاده از نیروی قوی‌تر تأکید کرد.

در پایان جلسه، فرماندهی کل سپاه پاسداران و فرماندهی نیروی زمینی ارتش پس از شنیدن نتایج گفت و گوها در مشورت با یک‌دیگر به این نتیجه رسیدند که:

«به علت از دست رفتن زمان برای انتقال نیروی تازه‌نفس، عملیات با یک شب تعویق و با هدف تأمین خط حد تعیین‌شده در مرحله‌ی اول عملیات [رسیدن به کانال کشاورزی]، در شب بعد انجام شود و در این فرصت یگان‌های در خط، خاکریزهای شرق جاده‌ی شنی [قبل از کانال اول] را تقویت نموده و مواضع دفاعی خود را مستحکم نمایند، و دو لشکر8 نجف و حضرت رسول(ص) الحاق با یک‌دیگر را کامل نموده و آماده باشند تا اهداف مرحله‌ی اول عملیات را تأمین کنند.»⁽¹⁾

533

گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر امروز هم ادامه یافت. بر اثر این حملات یک منزل و یک مدرسه در آبادان تخریب شد.⁽²⁾

در ادامه‌ی کمک‌های نظامی و مالی کشورهای عربی به عراق، عربستان و قطر 100 دستگاه نفربر پی.ام.پی. و 50 تانک تی54 را از طریق مرزهای کویت به عراق ارسال کردند، این محموله‌ها در پادگان الشعیبه‌ی بصره تخلیه شدند.⁽³⁾

534

به دنبال حمله‌ی نیروهای کومه‌له به پایگاه درمان و سقوط این پایگاه، نیروهای خودی متشکل از 2 گردان فتح و فجر از مهاباد و یک گروهان از ارتش برای بازپس‌گیری پایگاه به منطقه اعزام شدند. به دلیل بارش سنگین برف و مسدود بودن جاده، نیروهای خودی از ساعت 7 صبح به وسیله‌ی یک بلدوزر مشغول بازگشایی جاده شدند و تا نزدیکی ظهر 1500 متر از جاده‌ی اصلی را گشودند. پس از آن، گردان12 فجر برای تصرف ارتفاعات سمت راست و یک گروهان از گردان 7 فتح نیز برای تصرف ارتفاعات سمت چپ و روستای سرقلات و 2 گروهان گردان فتح به هم‌راه یک گردان ارتش نیز برای بازگشایی و پیشروی در جاده و گردنه‌ی درمان حرکت خود را آغاز کردند و با نیروهای کومه‌له و دمکرات درگیر شدند، اما وجود مه شدید در منطقه از یک سو و اشراف کامل نیروهای کومه‌له و دمکرات بر بلندی‌های اطراف از سوی دیگر موجب شد⁽⁴⁾به رغم درگیری

1) مأخذ 1، بخش اول، ص 45.

2) سند شماره 67040 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 20/11/1361، ص 4.

3) سند شماره 18415 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی 24 ساعته، از طرح و برنامه‌ی عملیاتی منطقه8 به طرح و برنامه مرکز، 30/11/1361، ص آخر.

4) فرماندهی قرارگاه حمزه تعداد نیروهای گروه کومه‌له و حزب دمکرات که تنها در محور بوکان - مهاباد در بین روستاهای درمان و تکان لو و تپه‌های طرفین جاده مستقر بودند را 200 نفر ذکر کرده است که با در اختیار داشتن سلاح‌هایی از قبیل تفنگ106 میلی‌متری، چندین خمپاره‌انداز81، چندین آر.پی.جی، چندین قبضه تیربار و ... از این جناح از پایگاه و تپه‌ی درمان محافظت می‌کردند.

شدید، هیچ کدام از محورها به اهداف خود دست نیابند، سرانجام نیروهای خودی ساعت 15 ناچار به عقب‌نشینی شدند. در این عملیات 25 تن از افراد گروه کومه‌له و حزب دمکرات کشته و 30 تن زخمی شدند. از افراد خودی نیز 19 تن شهید، 35 تن زخمی و 2 نفر مفقود شدند.⁽¹⁾-⁽²⁾

امروز عزالدین حسینی پیام تبریکی را به مناسبت تصرف پایگاه درمان، به رهبری (فرماندهی)، نیروهای گروه کومه‌له ارسال کرد.⁽³⁾

535

اقدامات افراد مسلح غیر قانونی در مناطق کردنشین تلفات و خساراتی در پی داشت. همچنین یکی از افراد کومه‌له در سنندج خود را تسلیم کرد.

1. در محور سنندج - قروه در منطقه‌ی صلوات‌آباد، در حالی که نیروهای ژاندارمری در حال استقرار برای تأمین جاده بودند، افراد مسلح غیر قانونی با استفاده از مه‌آلود بودن هوا به نیروهای خودی نزدیک شده و به آن‌ها حمله کردند.

این درگیری که تا ساعت 14 ادامه داشت با اعزام نیروهای کمکی و فرار مهاجمان از منطقه پایان یافت. به دلیل وجود مه و نبود دید کافی تعقیب این افراد مقدور نشد.

در این درگیری، 11 تن از نیروهای ژاندارمری و یک تن از افراد سپاه شهید شدند و 7 تن نیز زخمی شدند؛ یک وانت ژاندارمری در آتش سوخت و به یک تانکر نیز خسارت وارد شد. از تلفات مهاجمان آماری در دست نیست.⁽⁴⁾

2. نیروهای مسلح غیر قانونی در محور مهاباد - میاندوآب مینی را کار گذاشتند که یک خودرو حامل نیروهای تأمین جاده به آن برخورد کرد و بر اثر انفجار ایجاد‌شده 3 تن از این نیروها زخمی شدند.⁽⁵⁾

3. در منطقه‌ی سردشت، نیروهای مسلح غیر قانونی به سوی پایگاه مسافری تیراندازی کردند که موجب شهادت یکی از نیروهای بومی پایگاه شد.⁽⁶⁾

در سنندج نیز یکی از افراد گروه کمونیستی کومه‌له خود را به یکی از پاسگاه‌های نظامی معرفی و درخواست امان‌نامه کرد. وی یک قبضه کلت نیز به نیروهای پایگاه تحویل داد.⁽⁷⁾

1) به دلیل تداوم وضعیت دشوار جوی و موقعیت سوق‌الجیشی پایگاه درمان و تپه‌های اطراف آن، تصرف مجدد این پایگاه در کوتاه‌مدت از دستور کار نیروهای خودی خارج شد، اما سرانجام در تاریخ 7 فروردین 1362 نیروهای خودی موفق به بازپس‌گیری این پایگاه شدند.

2) سند شماره 353526 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مهاباد (فرماندهی) به قرارگاه بعثت (فرماندهی)، 18/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 66979 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 19/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 353528 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به قرارگاه بعثت، 18/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353449 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه بعثت به قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 18/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 2/512566/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش از محمود شاعری فرمانده گردان7 الفتح مهاباد عملیات بازپس‌گیری پایگاه درمان گزارش، از 28/7/1387، صص 4 - 2.

3) سند شماره 232116 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 84، 4/12/1361، ص 2.

4) سند شماره 353312 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 18/11/1361، ص 4؛ و - سند شماره 341050 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن3) به مقام استانداری استان کردستان، 19/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 5، بخش دوم، ص 2؛ و - سند شماره 344873 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار محترم استان کردستان، 19/11/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 353314 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 19/11/1361، ص 3؛

و - سند شماره 232117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 83، 26/11/1361، ص 2.

6) مأخذ 5، بخش دوم؛ و - مأخذ 7، بخش دوم.

7) مأخذ 3، ص 2.

536

تعدادی از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق در شهرهای مختلف کشور دست‌گیر‌شدند.

در اصفهان دو موتورسوار از وابستگان به سازمان مجاهدین خلق که قصد ترور نیروهای گشت سپاه را داشتند به دلیل هوشیاری پاسداران موفق به اجرای نقشه‌ی خود نشده و دست‌گیر شدند. در این حادثه یکی از آن‌ها زخمی شد.⁽¹⁾

در رودبار، سه نفر از افراد این سازمان که طراح و مجری ترور یکی از افراد این شهر بودند، دست‌گیر شدند.⁽²⁾در تایباد نیز 3 تن از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق که از افغانستان برای این سازمان اسلحه تهیه می‌کردند دست‌گیر شدند.⁽³⁾

همچنین در جاده‌ی همدان - باختران، 3 تن از افراد سازمان که تحت تعقیب بودند، در حالی که 10 میلیون ریال و 2 اسلحه به هم‌راه داشتند، دست‌گیر شدند.⁽⁴⁾

در بابل نیز یکی از افراد وابسته به سازمان کمونیستی چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) به اعدام محکوم و حکم درباره‌ی وی به اجرا درآمد.⁽⁵⁾

537

خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی به ذکر نمونه‌ی دیگری از هم‌کاری مردمی در جبهه‌های جنگ پرداخته است؛ در این گزارش آمده است:

«به مناسبت دهه‌ی فجر نمایشگاهی شامل 120 نوع قطعات یدکی تانک‌های ام60 و ام47 و نفربر ام113 که توسط کارکنان کارخانجات تانک‌سازی مسجدسلیمان و دانش‌آموزان هنرستان فنی ارتش این شهر که برای اولین بار در ایران ساخته شده، در پارکینگ بازار اصلی مسجدسلیمان به معرض نمایش گذاشته شده است.

لازم به تذکر است که 30 درصد از قطعات یدکی موتور و 60 درصد از بدنه‌ی تانک‌های مختلف و 100 درصد بدنه‌ی نفربر در این کارخانجات و هنرستان ساخته می‌شود.»

بر اساس این گزارش، موتورهای خارج از رده‌ی شارژ باطری تانک، با همت کارکنان این کارخانجات به موتور آب با فشار 2 اینچ تبدیل شده است. سرپرست جهاد کارخانجات تانک‌سازی ارتش در مسجدسلیمان در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «تا کنون 1700 نوع قطعه‌ی یدکی تانک‌های مختلف و نفربر در این کارخانه به وسیله‌ی کارکنان و دانش‌آموزان هنرستان فنی ارتش ساخته شده که تعدادی از این قطعات برای نمایش به تهران ارسال شده است.»⁽⁶⁾

1) سند شماره 089326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار مناطق یازده‌گانه، مرکز اخبار و رسانه‌ها ارتباطات تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه، 16/11/1361 الی 28/11/1361، ص 1، گزارشی از ستاد منطقه3 سپاه؛ و - سند شماره 089312 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 45، 28/11/1361، ص 8، به نقل از گزارش ستاد منطقه2 سپاه پاسداران.

2) سند شماره 66845 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 18/11/1361، ص 4.

3) سند شماره 55250 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار هفتگی، از ستاد منطقه4 (فرماندهی) به ستاد مرکزی (فرماندهی)، 25/11/1361، ص 2.

4) سند شماره 67006 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه 7 (اطلاعات) به ستاد مرکزی اطلاعات، 20/11/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 66881 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه3 (فرماندهی) به ستاد مرکزی فرماندهی، 18/11/1361، سند تک‌برگی.

6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 325، 19/11/1361، صص 6 و 5، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی - 18/11/1361.

538

200 تن از رانده‌شدگان عراقی در اردوگاه میثم ملاوی لرستان اسکان یافتند. جعفر کرمی سرپرست جمعیت هلال‌احمر لرستان، با اعلام این خبر گفت: «روز گذشته، 200 تن از برادران و خواهران رانده‌شده‌ی عراقی توسط عوامل رژیم بعثی صهیونیستی عراق در سرمای طاقت‌فرسا از طریق غرب کشور وارد خاک ما شدند که در بین آن‌ها اکثراً افراد سال‌خورده به چشم می‌خورد که بنا به اظهار این عده خانواده‌های آن‌ها در زندان‌های عراقی به سر می‌برند.»⁽¹⁾

539

امام خمینی در جمع مسئولان و حاکمان شرع دادگاه‌ها و دادسراهای انقلاب اسلامی مرکز، بر ادامه‌ی فعالیت حاضران و بی‌توجهی به مواضع کشورها و رسانه‌های خارجی تأکید کرد.

در این دیدار امام خمینی به برخی شایعاتی که محافل غربی درباره‌ی ایشان مطرح کرده بودند، پاسخ داد. گفتنی است این سخنان، از جمله موارد نادری است که امام خمینی در آن به نحوی درباره‌ی شخصیت خود، مطالبی را بیان کرده است. ایشان فرمودند:

«ما باید این راهی که در آن واقع شدیم ببریمش تا آخر. مأیوس نباید بشویم و شما هم دنبال این نباشید، یعنی خیال این را نکنید که به شما یا به ایرانی‌ها، خارجی‌ها تبریک می‌گویند. آنها تا آخر هم با ما سروکارشان، سروکار دشمنی است و ما هم باید اعتنایی به این دشمنی‌ها نکنیم. آنها همه چیز دارند، ما خدا داریم، یعنی همه چیز ما داریم، آنها هیچ چیز ندارند و تا حالا هم که خدای تبارک و تعالی به ما لطف فرموده، عنایت فرموده حالا هر کس، هر چیزی می‌خواهد بگوید بگوید، به ما چه ربطی دارد برای ما همه می‌گویند، برای شما هم بگویند مثلاً برای من می‌گویند که، از این خارجی‌ها یک وقتی نوشته بودند، چه کردند که خودش دیگر کاری از او نمی‌آید این اطرافی‌ها دارند اداره می‌کنند او را، آن اطرافی‌ها را من تا حالا نشناخته‌ام که او هی دارد به من می‌گوید - عرض می‌کنم که - یا فلان آدم یا فلان آدم در او تأثیر دارد، حال آنکه اگر مرا آنهایی که شناخته‌اند می‌دانند که من آنی که باید انجام بدهم تحت تأثیر واقع نمی‌شوم، انجام می‌دهم. اگر من بنا بود که تحت تأثیر واقع شده بودم از اول بنا بود نباید اصلاً وارد بشوم در کار، با اینکه آنقدر به من خیرخواهی کردند الی ماشاءالله، خوب، من در پاریس هم که بودم خیرخواهی زیاد می‌شد که کشته می‌شود، چه می‌شود، شلوغ می‌شود، چه می‌شود، پیش هم نمی‌رود، از اینها، لکن ما دیدیم که خوب، یک تکلیفی است ما ادا می‌کنیم، توانستیم که بحمدالله حالا هم توانستیم کار را انجام بدهیم.»⁽²⁾

1) روزنامه‌ی کیهان، 19/11/1361، ص 7، خرم‌آباد.

2) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، ص 181.

540

در جلسه‌ی امروز مجلس شورای اسلامی، آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس و نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع، به مناسبت شروع عملیات والفجر سخن‌رانی کرد.

نوید پیروزی در عملیات والفجر و پیامد مثبت پیروزی در آن برای مردم عراق و هشدار به کشورهای عربی منطقه برای پرهیز از هم‌کاری بیش‌تر با عراق، از موضوعات اصلی سخنان آقای هاشمی رفسنجانی بود.

G637

وی گفت:

«بعد از انتظار طولانی مردم، دیشب حمله‌ی سرنوشت‌ساز رزمندگان اسلام به دشمن بعثی عفلقی آغاز شد و خوش‌بختانه با اسمی که گذاشته‌اند عملیات فجر و با الهامی که از نام قرارگاه می‌گیریم، انتظار داریم که این آخرین عملیات رزمی ما باشد و سرنوشت نهایی منطقه را تعیین کند.

در دو سه ماه گذشته، ما با هر زبانی که میسر بود اخطارها و نصیحت‌ها و ابلاغ‌ها را کردیم، به مردم عراق نویدها را دادیم و به ارتش عراق اخطار کردیم، به بعثی‌های عراق اخطار کردیم، به حامیان عراق اخطار کردیم، از همه‌ی تریبون‌ها و امکانات تبلیغی‌مان به دنیا گفتیم و اتمام حجت کردیم و حقوق‌مان را مشخص نمودیم و صبر کردیم و مهلت دادیم. متأسفانه حتی در اظهارات دیروز صدام می‌بینیم که اخطارهای ما جدی گرفته نشده و حمل بر ضعف یا چیز دیگری شده است. به هر حال ما در پیشگاه خداوند و مردم منطقه و مسلمانان همه‌ی درهای عذر را بر روی دشمنان متجاوز بستیم و امروز به ناچار دست به آخرین تلاش‌مان برای احقاق حق‌مان و برای احقاق حق مردم عراق زدیم.»

رئیس مجلس افزود:

«در این مرحله‌ی حساس و نقطه‌7 عطف نظامی و سیاسی، لازم است که باز به مردم عراق نوید بدهیم که خودشان را آماده بکنند برای زندگی بهتری بدون بعث ملحد عراق و

حکومت عفلقی‌ها و به دولت‌های منطقه مخصوصاً دولت‌های جنوب خلیج فارس، باز دوستانه اخطار می‌کنیم که الآن پای خودشان را از ماجراها بیرون بکشند و بیش از این آلوده نکند و مطمئن باشند که ما در مورد آن‌ها این مقدار حوصله را به خرج می‌دهیم که از خطاهای گذشته‌شان بگذریم و در صدد انتقام عداوت‌های آن‌ها نباشیم.

به آوارگان و مظلومان عراق نوید می‌دهیم که خودشان را آماده کنند برای برگشتن به کشورشان و ما هم به عنوان حامی آن‌ها، حامی که هیچ چشمی به منافع و مصالح آن‌ها نداریم جز خدمت کردن به آن‌ها و هیچ نظری به خاک و امکانات مردم عراق نداریم جز حفظ آن‌ها و امیدواریم که دنیا هم این حرف را درست بفهمد و باعث نشوند که در این مرحله‌ی حساس که ما را مجبور کردند حق‌مان را به زور بگیریم و با قدرت عمل بکنیم دوباره وضعی را به وجود نیاورند که جنگ طولانی بشود.

و به رزمندگان هم توجه می‌دهیم که سعی کنند این عملیات تداوم داشته باشد و تمام نشود تا آن‌جا که جنگ زودتر خاتمه پیدا کند و مردم منطقه از شر این جنگی که به منطقه تحمیل شد و از شر ابرقدرت‌ها که مرموزانه به این جنگ دامن می‌زنند و ریاکارانه مدعی صلح‌طلبی [می‌شوند] و دعوت به صلح می‌کنند[رها شوند].»⁽¹⁾

هاشمی رفسنجانی همچنین در دیدار با مهمانان خارجی که به مناسبت دهه‌ی فجر به ایران آمده‌اند، درباره‌ی جنگ تحمیلی، دلایل شروع و پیامدهای آن گفت:

«ماهیت جنگ یک ماهیت کاملاً امپریالیستی است که برای سرکوب اسلام در منطقه و حفظ منافع ابرقدرت‌ها به ویژه امریکای جنایت‌کار و ایجاد تفرقه‌ی بیش‌تر در دنیای اسلام بر جمهوری اسلامی ایران تحمیل شد.

وقتی که انقلاب ما جریان لیبرالیست را سرکوب کرد و توده‌ی انقلابی به عنوان خط امام، حکومت را به دست گرفت، دشمنان انقلاب و اسلام تصمیم گرفتند جلو جریان جدید را - که خط امام و اسلام راستین بود - بگیرند و در این مورد برنامه‌های زیادی از قبیل کودتا، تجزیه‌ی استان‌های ایران، ترور و جنگ داشتند که مهم‌ترین آن‌ها جنگ بود که از طریق یکی از کشورهای همسایه، جنگ را بر انقلاب نوپا تحمیل کند و این کشور جز عراق نمی‌توانست باشد.

زیرا همسایگان ما از لحاظ شرایط داخلی و امکانات در وضعی نبودند که با ما وارد جنگ شوند، اما عراق و حزب بعث عفلقی از مدت‌ها پیش با شعار سوسیالیزم چپروی و به اسم جنگ با اسرائیل امکانات کشور را در ارتش خلاصه کرده بود و می‌خواست به خیال خودش طی یک هفته، خوزستان را از ایران جدا کند تا جمهوری اسلامی نتواند ادامه‌ی حیات دهد. همچنین جزایر ایرانی خلیج فارس را نیز بین کشورهای کوچک حوزه‌ی خلیج فارس تقسیم نماید.»

1) روزنامه‌ی کیهان، 18/11/1361، ص 2.

رئیس مجلس سپس با یادآوری این‌که ارتش ایران به دلیل صدمه دیدن و تصفیه شدن در جریان انقلاب اسلامی، آماده برای دفاع نظامی آماده نبود، گفت: «روزهای اول جنگ، عراق ظاهراً پیروز بود، ولی هنگامی که به دستور امام فرمان بسیج عمومی داده شد مقاومت و دفاع مردم و نیروهای نظامی ما شروع گردید و پس از مدتی که نیروهای رزمنده‌ی ما آماده و منسجم شدند حرکت دفاعی ما تبدیل به تهاجم گردید و قدم به قدم عراق را عقب راندیم.»

حجت‌الاسلام رفسنجانی افزود:

«ما از همان روزهای اول حرف‌مان را برای صلح و ادامه‌ی جنگ زدیم و امروز نیز پس از گذشت دو سال، همان حرف را می‌زنیم که آن بیرون رفتن عراق از خاک میهن اسلامی، پرداخت غرامت و مجازات متجاوز بود، ولی آن‌ها با فرستادن ایادی خودشان به اسم میانجی‌گری می‌خواستند ضمن در اشغال داشتن خاک کشور ما امتیاز بگیرند و روحیه‌ی مردم ما را خراب کنند، اما چون آن‌ها به شرایط ما جواب مثبتی ندادند ما می‌جنگیم تا حقوق‌مان را بگیریم و متجاوز را مجازات نماییم.»⁽¹⁾

541

میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی نتایج عملیات والفجر گفت:

«این حمله و پیروزی رزمندگان طبیعتاً نیروهایی را در داخل جنبش غیر متعهدها متوجه خواهد ساخت که تا چه اندازه سخن ما جدی است. سخنی که ملت ما می‌گوید نه دولت‌مردان، به همین دلیل اگر جنبش غیر متعهدها به معنای واقعی غیر متعهد است و طالب صلح و آرامش در منطقه است، باید موضع خود را صریح‌تر در مقابل توطئه‌های قدرت‌های بزرگ روشن کند و یک موضع صریح در کنار مظلومین و در مقابل ظالمین بگیرد.»

نخست‌وزیر همچنین ضمن ابراز اطمینان از آثار افشاگرانه و مثبت این حمله بر غیر متعهدها، به رفتار دولت فرانسه در حمایت از حکومت عراق اعتراض کرد و گفت:

«هم‌اکنون فرانسه تمام پل‌های پشت سر خود را در منطقه ویران کرده و در مقابل این جنایاتی که رژیم صدام انجام می‌دهد، فرانسه هم سهیم است و با توجه به سقوط حتمی صدام در منطقه، فرانسه که سرنوشت خود را با این رژیم پیوند زده است ضربه‌یی خردکننده خواهد خورد. ضربه‌یی که مقابل هر نوع رخنه‌ی آینده‌ی این کشور به منطقه را خواهد گرفت و زمینه‌ی از بین بردن تمام منافع فرانسه را ایجاد خواهد کرد و ما از این مسئله خوشحالیم.»⁽²⁾

1) مأخذ 17، ص 2.

2) مأخذ 17، ص 22.

542

آقای علی‌اکبر ناطق نوری وزیر کشور و سرپرست کمیته‌های انقلاب اسلامی، در مراسم بزرگداشت شهدایی که در اقدامات تروریستی سازمان مجاهدین خلق به شهادت رسیده‌اند، کار این سازمان را تمام‌شده خواند. وی همچنین در این سخن‌رانی برای اولین بار به طور رسمی از دست‌گیری سران حزب توده و نورالدین کیانوری دبیرکل این حزب خبر داد. به گزارش روزنامه‌ی کیهان، وزیر کشور در مقایسه‌ی دهه‌ی فجر امسال با سال گذشته و عملکرد منافقین گفت: «سال گذشته منافقین با ایجاد رعب و وحشت که نهایتاً هدف جدایی مسئولین از مردم را دنبال می‌کرد، سعی در ترور مردم ساده‌ی حزب‌الله و متعهدمان کردند و حال آن‌که امسال ما با تلاش برادران سپاه، کمیته و نیروهای انتظامی این حرکت مذبوحانه‌ی منافقین را در سطح کشور بسیار ناچیز و در سطح تهران به صفر رسانده‌ایم.»

وزیر کشور در ادامه‌ی سخنان خود خبر دست‌گیری اعضای حزب توده را تأیید کرد و گفت: «نورالدین کیانوری و بسیاری دیگر از اعضا و سران حزب به اصطلاح توده به علت جاسوسی، جعل و اعمال خلاف بازداشت شدند.»⁽¹⁾

رادیو امریکا در این باره گفت:

G640

«حجت‌الاسلام ناطق نوری وزیر کشور ایران، این گزارش را تأیید کرد که از جمله بازداشت‌شدگان، احسان طبری است که تئوریسین و فرضیه‌پرداز عمده‌ی حزب کمونیست ایران محسوب می‌شود. بنا به گفته‌ی مقامات جمهوری اسلامی، رهبران حزب توده به اتهام جاسوسی، جعل اسناد و فعالیت‌های غیر قانونی بازداشت شده‌اند.

دیپلمات‌های غربی بر این اعتقاد هستند که در پی تبلیغات خصمانه‌ی روزافزون میان ایران و شوروی، ماجرای بازداشت رهبران حزب توده‌ی ایران نمایان‌گر تیرگی بیش‌تر در روابط دو کشور تلقی می‌شود.»

رادیو امریکا می‌افزاید: «نورالدین کیانوری از آغاز، حمایت کامل خود را از سیاست‌های آیت‌الله خمینی اعلام داشته بود، ولی جناح محافظه‌کار رهبران مذهبی ایران همچنان با نفوذ کمونیست‌ها در کشور مبارزه می‌کردند. از سوی دیگر گزارش می‌شود

1) مأخذ 17، ص 2.

که اتحاد جماهیر شوروی فروش تسلیحات را به عراق در جنگ با ایران از سرگرفته است. مقامات رژیم جمهوری اسلامی مسکو را متهم ساخته‌اند که موشک‌های دوربرد در اختیار عراق قرار داده‌اند.»⁽¹⁾

543

دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه، در ادامه‌ی دیدار با مقامات کره‌ی شمالی، امروز در پیونگ یانگ پایتخت کره‌ی شمالی با معاون وزیر بازرگانی خارجی و جمعی از مسئولان وزارت خارجه‌ی کره به تفصیل در خصوص روابط دو کشور، اوضاع بین‌المللی، جنبش عدم تعهد و اجلاس سران در دهلی‌نو، گفت و گو کرد.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دو طرف با تأکید بر لزوم گسترش روابط سیاسی و تجاری دوجانبه، درباره‌ی صدور نفت به کره و اجرای پروتکل‌های منعقد‌شده میان دو کشور به مذاکره پرداخته‌اند. افزایش هم‌کاری‌های صنعتی ایران و کره‌ی شمالی به ویژه در مورد احداث کارخانه‌های جدید ذوب سرب و روی و افزایش تولید ذغال سنگ برای صنایع فولاد ایران از موضوعات دیگری بود که در این دیدار مورد بحث قرار گرفت.

این خبرگزاری افزود:

«لازم به تذکر است که مواضع مشترک دو کشور در مورد هفتمین اجلاس عدم تعهد به ویژه طرح پیشنهادی حجت‌الاسلام خامنه‌ای ریاست‌جمهوری اسلامی ایران در ایجاد صندوق مشترک به منظور جلوگیری از تحمیل نظر استکبار جهانی در مجامع بین‌المللی نیز مطرح و مورد استقبال واقع گردید.

در این ملاقات، دکتر ولایتی حمایت ایران را از داوطلبی کره‌ی شمالی برای برگزاری هشتمین کنفرانس سران عدم تعهد در سال 1986 اعلام کرد، ضمناً حمایت دو کشور از حرکت‌های رهایی‌بخش و لزوم مقابله با تحریکات امپریالیسم و صهیونیسم در خاورمیانه، امریکای لاتین و خاور دور و برچیده شدن پایگاه‌های نظامی بیگانه از این کشورها مورد تأکید طرفین قرار گرفت.»⁽²⁾

544

حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه که به یمن جنوبی سفر کرده است، در عدن پایتخت این کشور، با عبدالعزیز الوالی وزیر خارجه‌ی جمهوری دمکراتیک خلق یمن دیدار و گفت و گو کرد.

در این دیدار که قائم‌مقام وزیر خارجه‌ی یمن و سفیر جمهوری اسلامی ایران در عدن نیز حضور داشتند، در خصوص مسائل سیاسی منطقه و کنفرانس آینده‌ی سران

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 326، 20/11/1361، ص 15، رادیو صدای امریکا، 19/11/1361، به نقل از رژیم جمهوری اسلامی.

2) مأخذ 19، ص 4، به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی.

کشورهای غیر متعهد و سایر مسائل مورد علاقه‌ی دو کشور بحث و گفت و گو شد.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، وزیر امور خارجه‌ی یمن در این دیدار بر لزوم تقویت جبهه‌ی پایداری و فعال‌تر کردن آن تأکید و مواضع کشورش را درباره‌ی مسائل مختلف جهانی تشریح کرده است.

همچنین دو طرف درباره‌ی مسئله‌ی فلسطین و نیز گسترش مبارزه علیه امریکا و صهیونیسم گفت و گو کردند. معاون سیاسی وزارت امور خارجه در این ملاقات مواضع جمهوری اسلامی ایران درباره‌ی جنگ تحمیلی عراق علیه ایران را تشریح کرد. وی همچنین دعوت‌نامه‌ی رسمی دکتر ولایتی از وزیر خارجه‌ی جمهوری دمکراتیک خلق یمن جهت بازدید از ایران را به وی تسلیم کرد.⁽¹⁾

خبرگزاری یوگسلاوی در گزارشی با عنوان "تهاجم دیپلماتیک ایران" تحرکات سیاسی اخیر ایران را مورد توجه قرار داده و آورده است:

«به دنبال انزوای نسبی و کوتاه‌مدت ایران در بین دیگر کشورهای جهان - مدت زمانی که نخست‌وزیر ایران از آن به عنوان تثبیت اوضاع داخلی یاد می‌کند - ایران هم‌اکنون مبادرت به یک تهاجم دیپلماتیک وسیع کرده است.

تهاجم دیپلماتیک ایران در این نقطه سه هدف فوری را دنبال می‌کند: معرفی انقلاب اسلامی و تقویت و تحکیم وحدت میان تمامی مسلمانان جهان، کسب اطمینان از حمایت سیاسی از ایران در جنگ با عراق و تعدیل و تطبیق مواضع با کشورهای مترقی جنبش عدم تعهد برای شرکت در هفتمین اجلاس غیر متعهدها در دهلی‌نو.»

خبرگزاری تاینوگ می‌افزاید: «دیدارهای جاری ولایتی وزیر خارجه‌ی ایران از جمهوری دمکراتیک مردمی کره و همچنین مذاکرات اخیر وی در دمشق و سفر جاری احمد عزیزی قائم‌مقام وزیر خارجه‌ی [ایران] به کوبا، الجزایر و لیبی، همه در رابطه با اهداف یادشده است. 6 هیئت نیز تا کنون برای دیدار از 14 کشور افریقایی و آسیایی تهران را ترک کرده‌اند.»⁽²⁾

545

به دنبال درخواست ایران از کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل برای رسیدگی به سرنوشت 9400 تن از ساکنان مناطق جنگی که پس از هجوم عراق و اشغال خاک ایران مفقود شده‌اند، کشورهای حامی عراق تلاش خود را برای مسکوت گذاشتن این درخواست آغاز کرده‌اند، ولی این تلاش‌ها با موانعی رو به رو است. یک مقام آگاه در وزارت امور خارجه در ژنو اعلام کرد: «در حال حاضر کمیسیون حقوق بشر در برابر یک مشکل بزرگ قرار گرفته است، زیرا چنانچه تسلیم فشارهای سیاسی امریکا و دیگر

1) مأخذ 17، ص 31، به نقل از گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

2) مأخذ 16، ص 11، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/11/1361، گزارشی از خبرگزاری یوگسلاوی از تهران.

حامیان صدام شده، درخواست ایران را رد کند و برخلاف اساس‌نامه‌ی کمیسیون عمل کند، این امر ضربه‌ی شدیدی به اعتبار این کمیسیون وارد می‌سازد.

عراق بلافاصله از این‌که از طرح مسئله‌ی مفقود شدن 9400 نفر در کمیسیون حقوق بشر، مطلع شد با رئیس گروه کار مربوطه تماس و به شدت وی را برای مخفی نگه‌داشتن قضیه تحت فشار قرار داده است.

رئیس گروه کار ضمن تماس (با نمایندگی ما) مراتب فوق را اعلام و اظهار داشت، حتی‌المقدور سعی دارد مسئله را به نحوی که نتیجه‌بخش باشد حل نماید، ولی از طرفی نظر دولت عراق نیز مطرح است.

از شواهد امر چنان برمی‌آید که کمیسیون به شدت در محظور قرار گرفته و سعی دارد به نحوی از مسئله فرار کند. به نظر می‌رسد در صورتی که بخواهند مسئله را لوث نمایند فرصت خوبی به دست می‌آید که جهت‌گیری سیاسی در کمیسیون افشا و محکوم گردد.»⁽¹⁾

546

در پی انتشار اعلامیه‌ی مشترک سه کشور ایران، سوریه و لیبی، در تاریخ 13 بهمن 1361 که در آن مواضع ایران در جنگ مورد تأیید قرار گرفته بود، امروز خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از روزنامه‌ی کویتی الانباء، از واکنش کشورهای عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس به این بیانیه خبر داده و آورده است: «کشورهای نفت‌خیز خلیج فارس از سفرای خود خواسته‌اند تا نگرانی عمیق خود را از بیانیه‌ی مشترک سوریه، لیبی، ایران که علیه عراق منتشر شده بود به دولت سوریه ابلاغ کنند.

روزنامه‌ی کویتی الانباء در این باره نوشت: چندی پیش سفرای عربستان، کویت، امارات، بحرین، قطر، عمان با عبدالحلیم خدام وزیر خارجه‌ی سوریه ملاقات کرده و این نارضایتی را به وی اطلاع دادند و بیانیه‌ی مشترک را خیانت به سنن اعراب و اتحادیه‌ی عرب توصیف کردند. کشورهای معترض اعضای شورای هم‌کاری خلیج فارس هستند. در همین حال عبدالعزیز حسین وزیر مشاور در امور کابینه‌ی کویت، اعلام کرد که صدام حسین پیامی در مورد بیانیه‌ی مشترک به شیخ جابر الاحمد حاکم کویت فرستاده است.»⁽²⁾

547

هم‌زمان با آغاز عملیات والفجر، سید محمدباقر حکیم سخن‌گوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، مردم این کشور را به قیام علیه حکومت عراق و نظامیان آن کشور را به پیوستن به نیروهای ایرانی فراخواند و تأکید کرد که نیروهای ایرانی نیروهای آزادی‌بخش هستند و

1) سند شماره 213700 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرها و نظرها (اطلاعاتی، سیاسی، خارجی)، دفتر مطالعات و پژوهش‌های وزارت امور خارجه، 21/11/1361، ص 6.

2) مأخذ 16، ص 10، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از آسوشیتدپرس از کویت، 18/11/1361.

برای رهایی مردم عراق آمده‌اند.

وی خطاب به ارتشیان عراق اعلام کرد: صدام مایل است که شما علیه اسرائیل بسیج نشوید و اینک فرصت خوبی برای باطل کردن این برنامه‌ی صهیونیستی صدام در دست دارید و مردم نیز باید در این لحظات حساس مسئولیت سنگین خود را به عهده گرفته، بر تلاش خود بیفزایند و آخرین ضربه را به رژیم صدام وارد سازند تا از این طریق جمهوری اسلامی عراق را برقرار و راه آیت‌الله شهید صدر را تداوم بخشند.

حجت‌الاسلام حکیم آن‌گاه با اشاره به بازدیدش از جبهه‌های جنگ تحمیلی، ضمن ستودن روحیه‌ی بسیار عالی رزمندگان اسلام گفت: «سپاه قرآن اینک برای آزادسازی اراضی اسلامی آماده است که اقدام کند.» وی افزود: «از مجموعه دلایل موجود چنین برمی‌آید که مردم عراق مخالف رژیم صدام هستند و ما پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران به خاطر شوق بیش‌تر مردم برای استقرار حکومت اسلامی در عراق بیش از هفت هزار شهید و صد هزار زندانی داشته‌ایم و به همین دلیل نیز مبارزین مسلمان عراقی در جبهه‌های نبرد برای مبارزه با رژیم صدام حاضر می‌شوند و مردم عراق هم به خوبی می‌دانند که رزمندگان اسلام برای آزادی آن‌ها به خاک عراق وارد می‌شوند و ان‌شاءالله مردم مستضعف این کشور اسلامی به زودی از ورود نیروهای اسلام به خاک عراق استقبال خواهند کرد.»⁽¹⁾

G644

ضمیمه‌ی 1 گزارش 530 (گزارش راوی لشکر8 نجف از عملیات این یگان)

راوی لشکر8 نجف در گزارش عملیات این یگان، ماجرا را چنین شرح داده است:

«هنگامی [حدود ساعت 5:30 تا 6 صبح] که نیروها به جاده‌ی آسفالت مرزی رسیدند، برادر محمدی فرمانده تیپ و برادر قدیری مسئول محور از احمد کاظمی فرمانده سپاه هفتم و فرمانده لشکر8 نجف در مورد وضعیت یگان‌های چپ و راست خود سؤال کردند، ولی برادر احمد جواب مشخصی نداد و در بررسی‌ها مشخص شد که یگان‌های چپ و راست این تیپ موفق عمل نکرده‌اند و جناحین تأمین نیست. این نیروها تا ساعت 7 صبح در کنار جاده‌ی آسفالت [مرزی] مستقر بودند و فرمانده تیپ برای دفع پاتک‌های احتمالی دشمن درخواست کمک نیرو کرد، ولی علی‌رغم جواب مساعد احمد کاظمی، ارسال کمک مقدور نشد.

ساعت 7:30، برادر شرویی فرمانده گردان ثارالله اعلام می‌کند که از طرف دشمن در حال تهدید شدن هستیم و به نظر می‌رسد دشمن قصد دور زدن و محاصره‌ی ما را دارد و فرمانده تیپ نیز دستور عقب‌نشینی صادر می‌کند.

متأسفانه این اقدام قدری دیر انجام شد، در حدی که تانک‌های عراقی به نیروهای ما نزدیک شده بودند و به سمت این نیروها شلیک کردند که تعدادی از آن‌ها شهید و مجروح شدند و چند نفر نیز از

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 19/11/1361، ص 3، به نقل از قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

جمله برادر قدیری مسئول محور و حدود 60 تا 70 نفر در آن‌جا مفقود شدند.

در این شرایط مهندسی لشکر حدود 200 متر جلوتر از کانال دوم غرب مرز، یک خاکریز به طول 200

متر احداث نمود و نیروها خود را به پشت خاکریز رسانده و در آن‌جا به دفاع پرداختند و یک تانک، 2 دستگاه تفنگ 106 و چند نفربر و چند قبضه خمپاره به خط برده شد و این نیروها تا ساعت 12 ظهر در آن‌جا مقاومت سلحشورانه‌یی کردند.

ساعت 12، هم‌زمان با پخش غذا بین نیروها، عراق با بهره‌برداری از تعداد قابل توجهی تانک و اجرای آتش پرحجم، پاتک بسیار سنگینی را علیه این نیروها آغاز کرد که به دلیل محدود بودن طول خاکریز و تراکم بالای آتش توپ‌خانه، ادوات و تانک‌های دشمن، در همان لحظات اولیه تانک و یکی از قبضه‌های [تفنگ] 106 در خط منهدم شد و نیروهای پشت خاکریز نیز مقاومت سرسختانه‌یی انجام دادند و تعداد کمی از آن‌ها موفق شدند تا پشت جاده‌ی شنی مرز عقب بیایند، ولی تعدادی از شهدا و مجروحین در منطقه باقی ماندند.»⁽¹⁾

ضمیمه‌ی 2 گزارش 530

از عوامل مهم ناکامی نیروها در دست‌یابی به هدف‌های عملیات در شب اول می‌توان این موارد را برشمرد:

· موانع متعدد و پیچیده که در برخی محورها بالغ بر 18 ردیف می‌شد و به گفته‌ی فرماندهان در طول جنگ، تا آن زمان، بی‌سابقه بود. درگیری نیروها با موانع در عمل موجب شد تا نیروها نتوانند قبل از آغاز روشنی هوا پیشروی مورد انتظار را داشته باشند. در واقع به دلیل وجود استحکامات و موانع فراوان نیروها پس از عبور از کمین‌های اولیه‌ی دشمن تا نیمه‌شب درگیر عبور از موانع بودند. برای مثال در یک مورد نیروهای تیپ عمار (از لشکر حضرت رسول(ص)) بیش از دو ساعت پشت یک میدان مین بین کانال اول و دوم معطل ماندند. فراوانی موانع در چند مورد نیز موجب از دست رفتن زمان شد و علاوه بر این مسیر عبور نیروها را به کلی سد کرد، در حدی که آن‌ها مجبور به استفاده از معابر یگان‌های هم‌جوار شدند.

· تاریکی مطلق هوا نیز در کیفیت کار نیروها در عبور از موانع، پاک‌سازی سنگرهای دشمن، پیدا کردن مسیر و معابر تأثیر عمده‌یی داشت، از جمله در یک مورد نیروهای تیپ امام حسن(ع) حدود یک ساعت از وقت حساس خود را در جست و جوی پل دشمن روی کانال اول، از دست داد. بنابراین، مسائلی مانند گم کردن مسیر؛ تشخیص ندادن موانع و عوارض؛ برخورد خودروها؛ زرهی و وسایل موتوری با یک‌دیگر در معابر؛ افتادن در کانال‌ها؛ رفتن روی مین؛ کامل نشدن پاک‌سازی‌ها و پنهان شدن نیروهای پراکنده‌ی دشمن در سنگرها هم مزید بر علت شده بود.

· محدود بودن تعداد و عرض معابر و جاده‌های عقبه موجب درهم تنیده شدن و انبوهی نیروها و ترافیک بسیار شدید خوردها در این نقاط و در نتیجه بالا رفتن تعداد تصادفات شده بود. افزون بر این، حجم آتش دشمن نیز تلفات و ضایعات یگان‌های خودی را افزایش می‌داد.

علاوه بر موارد یادشده، پاره‌یی تدابیر دشمن در مواجهه با نیروهای خودی که با بهره‌گیری از تجارب عملیات‌های گذشته صورت پذیرفت، مشکلات را تشدید کرد. در بخشی از گزارش شنود قرارگاه خاتم)ص) در بررسی عملیات در شب اول آمده است:

«دشمن در عملیات والفجر به نکات زیر توجه داشت:

· در ساعت اولیه‌ی درگیری به نیروهای زرهی خود دستور عقب‌نشینی داد و پس از مشخص شدن فلش حمله‌ی نیروهای ایرانی، با آرایش دادن به تانک‌های خود از ساعت 6 صبح پاتک‌های خود را آغاز کرد.

· با درک درست از نحوه‌ی عمل زرهی ایران به نیروهای زرهی خود گفته بود که از تانک‌های ایرانی نترسید چون آن‌ها نمی‌توانند خوب مانور کنند.

1) سند شماره 100/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راویان عملیات لشکر 8 نجف در عملیات والفجر مقدماتی (دیانی و سهرابی)، صص 69 - 67.

· عقبه‌های خود را از دست‌رس ما دور نگه‌داشته است.

· به جای احداث خاکریز (که بعداً ما از آن به عنوان پدافند استفاده خواهیم کرد) بیش‌تر از کانال استفاده کرده بود، زیرا تجربه به او ثابت کرده که بهترین مواضع پدافندی برای ما خاکریز است.

· تجارب ضد پیاده‌ی خود را از طریق ایجاد موانع عمیق و گسترده؛ استقرار تیربارهای زیاد در مواضع اولیه و استقرار و به‌کارگیری نیروهای تأمین و کمین در جلوتر از خط اصلی بالا برده است.

ضمناً مواردی مانند ضعف در هماهنگی بین یگان‌های هم‌جوار در حین پیشروی که موجب تفاوت در سرعت پیشروی یگان‌ها از یک‌دیگر و در نتیجه، خالی ماندن جناحین یگان‌ها می‌شد؛ عدم استفاده‌ی صحیح از زرهی؛ نبود طرح مانور مشخص زرهی که شاید ناشی از کمی تجربه در بهره‌برداری از زرهی به ویژه در شب می‌شد؛ کشف صحبت کردن در بی‌سیم خصوصاً پس از برخورد با مشکل تشدید می‌شد و در عمل باعث بهره‌برداری دشمن در شناخت محور هجوم و وضعیت نیروهای ایرانی می‌شد و... مجموعاً در عدم موفقیت نیروها در شب اول تأثیر‌گذار بود.»(⁽¹⁾

1) مأخذ 1، بخش دوم، صص 71 - 65؛ و - سند شماره 18394 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد شنود اطلاعات عملیات، 27/11/1361، صص 2، 3 و 6.

روزشمار جنگ سه‌شنبه 19 بهمن 1361 24 ربیع‌الثانی 1403 8 فوریه 1983

548

پس از این‌که تصویب شد ادامه‌ی عملیات والفجر مقدماتی با یک شب تأخیر انجام شود، تدابیر و تلاش فرماندهان بر تکمیل خاکریزهای ناقص احداث‌شده در روز اول عملیات و الحاق یگان‌های پدافند‌کننده در این منطقه متمرکز شد که این اقدامات از ساعت 3:30 بامداد امروز با به کارگیری ترکیبی از دستگاه‌های مهندسی و نیروهای رزمی آغاز شد.

حضور نیروهای دشمن در شرق کانال دوم (غرب مرز) و فشاری که به ویژه در محدوده‌ی محورهای "تپه دوقلو"، "خال" و "چومو" در جناح راست عملیات و مقابل تیپ‌های جواد‌الائمه، دو لشکر27 حضرت رسول(ص) وارد می‌آوردند احداث خاکریز را با مشکل مواجه کرده بود.

حجم آتش دشمن برای جلوگیری از فعالیت دستگاه‌های مهندسی بسیار زیاد بود و تلفاتی نیز در پی داشت. تلفات عراق نیز در این فعل و انفعالات چشمگیر بود. علاوه بر آتش پرحجم دشمن، هجوم نیروهای دشمن نیز در حدی بود که تپه‌ی دوقلو چند بار بین نیروهای خودی و دشمن دست به دست شد.

تلاش نیروهای خودی تا ظهر به نتیجه رسید و یگان‌ها توانستند خاکریزهای احداثی در حد فاصل پاسگاه رشیده در شمال و صفریه در جنوب را دوجداره کنند و الحاق بین همه‌ی یگان‌ها برقرار شد.

از سوی دیگر، با وجود تصمیم روز قبل فرماندهان سپاه و ارتش در مورد عملیات در امشب، دلایل گوناگونی از جمله هشیاری دشمن؛ برهم خوردن وضعیت منطقه؛ تأخیر در کامل شدن خاکریز خطوط پدافندی و مهم‌تر از همه ضرورت یافتن معابر مناسب برای عملیات، انجام مشورت‌هایی را ضرورت بخشید.

به همین منظور، جلسه‌یی ساعت 16:15 بعد از ظهر امروز، با حضور محسن رضایی، علی شمخانی، رحیم صفوی، سرهنگ صیاد شیرازی (فرمانده نیروی زمینی ارتش)،

غلامعلی رشید، سرهنگ حسنی سعدی (جانشین فرماندهی نیروی زمینی ارتش)، احمد غلامپور (معاون قرارگاه کربلا)، سرهنگ محمدزاده، عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه نجف)، سرهنگ دژکام، محمدابراهیم همت، سرهنگ لطفی، حسین خرازی (فرمانده سپاه سوم صاحب‌الزمان(عج)) و احمد کاظمی (فرمانده سپاه هفتم و لشکر8 نجف) در محل قرارگاه کربلا تشکیل شد. حاضران ابتدا گزارشی از آخرین وضعیت منطقه و تحرکات دشمن ارائه دادند و سپس درباره‌ی چگونگی ادامه‌ی عملیات با هدف تصرف اهداف مرحله‌ی اول عملیات بحث کردند.

فرماندهان یگان‌ها اعلام کردند برای اجرای عملیات به معابر جدید نیاز دارند. در ادامه‌ی جلسه، فرماندهان ارشد حاضر در جلسه، در نشست جداگانه‌یی با موضوع "بررسی وضعیت معابر قابل استفاده برای عملیات" مشورت‌ها را ادامه دادند.

این فرماندهان در مورد ضرورت یافتن معابر برای دست‌یابی به اهداف اتفاق نظر داشتند.

سرهنگ حسنی سعدی در این باره گفت: «اگر امکان برای بازکردن معابر وجود دارد باید این کار بشود، حتی می‌شود به خاطر باز کردن معبر امشب عمل نکنیم.»

غلامعلی رشید نیز با اشاره به کم‌عرض بودن خط پدافندی و تجمع نیروهای خودی و تأثیر حجم آتش عراق بر افزایش تلفات نیروها و همچنین مشکل معبر برای عملیات گفت: «نیروهای در خط و نیروهای جدیدی که باید در عملیات شرکت کنند، در خطر قرار خواهند گرفت. کل خطی که یگان‌ها مستقر هستند، 5 کیلومتر است. علاوه بر عرض کم خط، تنها یک معبر منحصر به فرد وجود دارد. امشب هم می‌خواهیم از یک معبر، 4 لشکر وارد کنیم که روی معبر هم با هم دعوا دارند. بنابراین، باز کردن معبر باید یک شب قبل از عملیات انجام شود.»

وی همچنین با تأکید بر این‌که نیروهای خط‌شکن فقط در حد 3

کیلومتر می‌توانند نفوذ کنند و دشمن خط دوم خود را پشت جاده‌ی آسفالت سامان داده است، هدف از ادامه‌ی عملیات را تصرف اهداف مرحله‌ی اول عملیات والفجر مقدماتی (رسیدن به کانال کشاورزی در عمق 10 کیلومتری مرز) عنوان کرد و گفت: «ما مشکل این سرپل را باید با قدرت حل کنیم.»

فرماندهان در بررسی‌های خود از وضعیت منطقه‌ی عملیات، به این نتیجه رسیدند که فقط، معبر لشکر8 نجف قابل استفاده است، بنابراین یگان‌های قرارگاه کربلا باید از این معبر با عرض 3

متر عبور کنند.

عبور 4 لشکر از یک معبر که آن هم نیاز به مرمت داشت، آنان را متقاعد کرد که یافتن (بازکردن) معبرهای جدید امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است. از سوی دیگر، آماده کردن و توجیه نیروها به یک شب زمان نیاز دارد و به همین دلیل بر یک شب تعویق اصرار می‌ورزیدند.

در ادامه، پس از جمع‌بندی مطالب مطرح‌شده در جلسه، حاضران موافقت خود را با نظر فرماندهان در خصوص به تأخیر انداختن عملیات برای یک شب دیگر به منظور یافتن معبر جدید اعلام کردند.

پس از ارائه‌ی گزارش برادر رشید، بنا به دستور فرماندهی، همه‌ی حاضران از جلسه خارج شدند و "فرمانده کل سپاه پاسداران" و "فرمانده نیروی زمینی ارتش" آخرین مشورت‌ها را با یک‌دیگر انجام دادند⁽¹⁾(ضمیمه‌ی 1) و دقایقی بعد با حضور مجدد همه‌ی فرماندهان سپاه و ارتش، جلسه ادامه یافت. در شروع مجدد جلسه، پس از قرائت سوره‌ی والعصر، سرهنگ صیاد شیرازی تصمیم قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) را به طور شفاهی و به این شرح به فرماندهان قرارگاه اعلام کرد:

«ماده‌ی 1: انجام یک تک محدود با حداکثر 2 گردان از معبر قرارگاه نجف با هدف درگیر نگاه داشتن دشمن.

ماده‌ی 2: بازکردن معبرهای مورد نیاز و ادامه‌ی عملیات ظرف همین امشب.

ماده‌ی 3: جا به جا کردن (نیروهای) یگان‌های تک‌ور به جایی که از خطر (آتش دشمن) محفوظ باشند.

ضمناً عملیاتی که قرار بود امشب انجام شود، ساعت 18 فردا انجام خواهد شد.

پس از مشخص شدن شیوه‌ی اقدام در ادامه‌ی عملیات و در دستور قرار گرفتن؛ یافتن و بازکردن معبر به وسیله‌ی هر یگان برای عملیات شب بعد، تعدادی از حاضران محدودیت‌ها و امکانات‌شان را برای بازکردن معابر بیان کردند. از جمله یکی از نیروهای سپاه7 حدید⁽²⁾گفت: «ما برای بازکردن معبر باید بجنگیم و دشمن را از خط دور کنیم و بعد معبر باز کنیم، زیرا فاصله‌ی خاکریزهای ما در بعضی جاها تا میادن مین، 4

کیلومتر است و عمق میادین (مین) به 500

متر می‌رسد.»

در پایان، غلامعلی رشید با تأکید بر ضرورت بازکردن میدان اعلام کرد: «امشب هر طور شده [باید] معبر باز کنیم.»

وی همچنین هشدار داد: «در غیر این صورت، فردا شب [باید] با آتش و تلفات زیاد، بدون معبر به دشمن بزنیم.»

با ابلاغ تصمیم قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به یگان‌ها، نیروهای اطلاعات یگان‌ها به شناسایی مناطق مقابل خود اقدام کردند و به راه‌کارهایی دست یافتند. بدین ترتیب، تیپ امام حسن(ع) یکی از معابر (دست راست) خود را (تا کانال دوم) آماده‌ی عملیات کرد؛

1) ضمیمه‌ی 1.

2) این تعبیر مربوط به راوی قرارگاه خاتم است که در گزارش وی آمده است.

لشکر نجف معبر خود را به عرض 20 متر تعریض کرد و تا عمق 200 تا 300 متر گسترش داد و نیروهای لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) معبری را در جنوب رشیده (با فاصله‌ی 700 متری معبر لشکر نجف) شناسایی و برای عملیات آماده کردند. لشکر حضرت رسول(ص) نیز روی معبر چپ خود (شمال رشیده) کار کرد و با پاک‌سازی تعدادی از مین‌ها، معبر آماده‌ی عملیات شد. لشکر ولی‌عصر(عج) که تازه وارد منطقه شده بود، نتوانست معبری باز کند. بنابراین، مقرر شد از معبر لشکر نجف استفاده کند.

در ادامه‌ی جلسات امروز با توجه به طولانی شدن مباحث مربوط به مانور عملیات و بروز مشکلاتی از جمله لو رفتن برخی معابر و از سوی دیگر هشیار شدن دشمن در خصوص محور هجوم نیروهای ایرانی و عمق منطقه‌ی عملیات، برای موفقیت عملیات در مرحله‌ی دوم و تضمین رسیدن به پل غزیله، چند راه‌حل از جمله "استفاده از زرهی و مکانیزه"؛ "استفاده از حدود 200 موتورسیکلت‌سوار برای رسیدن سریع نیروهای زبده در عمق منطقه (غزیله) و "هلی‌برن" نیرو به محدوده‌ی پل غزیله مد نظر قرار گرفت و بار دیگر بر آن‌ها تأکید شد و از جمله‌ی این تدابیر، استفاده از هور‌العظیم بود که راه‌کاری برای دور زدن نیروهای دشمن در محور چزابه محسوب می‌شد.

در این مباحث، استفاده از "هورالعظیم" برای عبور دادن تعداد محدودی نیرو و رساندن آنان بدون درگیر شدن با خطوط دفاعی عراق به عمق دشمن در حلفائیه (در محور جاده‌ی چزابه)، به مرور در مجموعه تدابیر فرماندهان جایگاه جدی‌تری پیدا کرد.

بر این اساس، با توجه به این‌که شناسایی‌هایی نیز در هور انجام شده بود، در آخرین جلسه‌ی روز جاری که با حضور محسن رضایی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، علی شمخانی، عزیز جعفری، علی هاشمی (فرمانده سپاه سوسنگرد)، فریدون مرتضایی (فرمانده سپاه خوزستان)، کیانی (فرمانده لشکر قدس) و حمید رمضانی (مسئول اطلاعات منطقه‌ی هورالعظیم) تشکیل و تا ساعت 1 بامداد طول کشید، "حرکت از هورالعظیم برای تضمین رسیدن به غزیله و حلفائیه" در محل قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) بار دیگر بررسی شد.

در این جلسه، فرمانده کل سپاه پاسداران با ترجیح مانور "دور زدن یگان‌های دشمن" در مقایسه با "تک جبهه‌یی"، موفقیت در عملیات فتح‌المبین را در محورهای "عین‌خوش"، "رقابیه" و "علی گر‌زد" متأثر از دور زدن دشمن دانست و بر این اساس، بر استفاده از هور برای دور زدن نیروهای عراقی در محور چزابه تأکید کرد و گفت: «ما یک عامل می‌خواهیم که تک اصلی را تضمین کند و آن هور[العظیم] و هلی‌برن [است] و اگر نیرو را از هور وارد کنیم، نیروهای [دشمن] در چزابه را دور زده‌ایم، ضمن این‌که از این حوضچه [هور] تا زیر پل غزیله 45 دقیقه راه است.»

غلامعلی رشید نیز استفاده از هور را یک امتیاز در تهاجم به نیروهای عراقی دانست

و گفت: «در طول مرز، دشمن به شکل یک خط مستقیم جلو ما ایستاده و بارها گفتم که هور تنها جناحی است که [عراق] به ما داده است و اکثر جاهایی که موفق بودیم، جایی بوده که دشمن به ما جناح داده بود.» در ادامه‌ی این مباحث، در نهایت مقرر شد پس از گرفتن "جاپا" در عملیات شب اول و آزاد شدن جاده‌ی چزابه در ادامه، تعدادی از نیروهای خودی با استفاده از قایق از طریق هورالعظیم وارد شوند و حد فاصل جاده‌ی آسفالت چزابه تا پاسگاه وهب را تصرف کنند تا زمینه برای ادامه‌ی حرکت سایر نیروهای خودی و رسیدن به غزیله فراهم شود.⁽¹⁾

549

حملات توپ‌خانه‌یی عراق به آبادان امروز شدت یافت و در برخورد پی در پی گلوله‌های خمپاره به این شهر، 6 تن از مردم شهید و 7 نفر زخمی شدند. همچنین 3 منزل مسکونی و 3 مغازه ویران شد.⁽²⁾

در این روز، 3 تن از نیروهای عراقی که از اهالی بغداد بودند، از مرز مریوان وارد ایران شدند و خود را تسلیم کردند.⁽³⁾

550

روابط کویت و عراق به دنبال درخواست عراق از کویت برای واگذاری کامل بوبیان به این کشور متشنج شد. این اقدام مخالفت برخی محافل سیاسی کویت را به دنبال داشته که به ادعای برخی خبرگزاری‌ها، در ادامه با واگذاری بخشی از این منطقه به عراق، تنش‌ها به گونه‌یی فروکش کرده است، اما امروز خبرگزاری جمهوری اسلامی خبری را منتشر کرد که حاکی از ادامه‌ی این تنش در روابط دو کشور است. به گزارش این خبرگزاری:

«هفته‌ی گذشته تحولات و نقل و انتقالات وسیعی در مرز عراق و کویت صورت گرفته است. بنا به گزارش منابع موثق، در طول هفته‌ی گذشته، ارتش کویت یک نیروی 5 هزار نفری هم‌راه با تانک و موشک و کلیه‌ی وسایل نظامی در منطقه‌ی ام‌القصر در مرز عراق و کویت مستقر کرده است.

این منابع همچنین از ورود نیروهای عراقی به جزیره‌ی بوبیان نیز گزارش داده‌اند، هرچند (دقیقاً مشخص نیست که این اقدام عراق با موافقت کامل کویت صورت گرفته باشد، لیکن منابع موثق فوق‌الذکر، دربار سعودی را عامل اصلی این ماجرا می‌دانند.

از سوی دیگر، یکی از افراد نظامی ارتش کویت امروز گفت: "به دنبال آماده‌باش یک هفته‌یی نیروهای نظامی کویت، شب گذشته، سرتیپ عبدالله الفراج غانم فرمانده کل نیروهای مسلح کویت، طی سخنانی در پادگان نظامی این کشور خطاب به نیروهای

1) سند شماره 79/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راویان قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (تقی رضوانی و داود رنجبر)، 17/11/1361، صص 56 - 54؛ و - سند شماره 161/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 9/11/1361 تا 17/11/1361، صص 114 و 115؛ و - سند شماره 162/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 17/11/1361 تا 6/1/1362، صص 98 - 75 و 60.

2) سند شماره 55098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 21/11/1361، ص 6.

3) سند شماره 67008 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 20/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 55158 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از مرکز فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی، 23/11/1361، سند تک‌برگی.

ارتش این کشور گفت [که] در صورت ورود نیروهای عراق به مرز کویت با آن‌ها

مقابله کرده و بر روی آنان آتش می‌گشاییم. وی همچنین لزوم آمادگی استعدادهای نیروهای نظامی کویت را برای هرگونه تجاوز احتمالی نظامی در مرزهای زمینی این کشور مورد تأکید قرارداده است."»⁽¹⁾

551

نیروهای حزب دمکرات کردستان در یک عملیات کمین در سه‌راهی سنندج - دیواندره - بیجار (شمال شرق سنندج) بر سر راه یک گروه مشترک گشتی کمین زدند که در طول آن، 13 نفر از نیروهای خودی شهید و 7 نفر زخمی شدند. در این حادثه تعدادی اسلحه نیز به دست مهاجمان افتاد.⁽²⁾

همچنین، در حوالی پاسگاه جعفرآباد مهاباد و پایگاه شهید زندی‌فر، 2 تن از نیروهای خودی با مینی که نیروهای مسلح غیر قانونی کار گذاشته بودند، برخورد کردند و زخمی شدند.⁽³⁾

552

در اقدامات نیروهای وابسته به حزب دمکرات و گروه‌های مسلح غیر قانونی در مناطق کردنشین، 2 نفر زخمی و چند تن گروگان گرفته شدند. در عملیات کمین نیروهای سپاه نیز یک نفر از این افراد کشته و یک تن دست‌گیر شد. در سقز و سنندج نیز 2 تن از این افراد تسلیم نیروهای سپاه شدند.

در روستای دولاب در جنوب غربی سنندج، نیروهای حزب دمکرات به دلیل هم‌کاری یکی از اهالی این روستا با نیروهای سپاه، 7 تن از افراد این روستا را به گروگان گرفتند.⁽⁴⁾

در شهر سنندج نیز نیروهای مسلح غیر قانونی که در حوالی تپه‌ی بهارمست مستقر شده بودند، در ساعت 21:30، به سمت یک گروه گشتی نیروهای شهربانی در میدان نبوت تیراندازی کردند که این اقدام به زخمی شدن 2 تن از نیروهای شهربانی انجامید.⁽⁵⁾

در مهاباد نیز نیروهای سپاه در یک عملیات کمین شهری، چند تن از افراد نیروهای مسلح غیر قانونی را محاصره کردند که با تیراندازی این افراد به سوی نیروهای سپاه و پاسخ متقابل آنان، یک تن از افراد مسلح غیر قانونی کشته و یک تن نیز دست‌گیر شد. نیروهای سپاه 2 قبضه اسلحه و مقداری تجهیزات نظامی نیز از آنان به دست آوردند⁽⁶⁾

در سقز و سنندج، 2 تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیر قانونی با تحویل 2 قبضه اسلحه، خود را به نیروهای خودی معرفی و درخواست امان‌نامه کردند. یکی از این افراد با گروه کومه‌له هم‌کاری داشت.⁽⁷⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 326، 20/11/1361، ص 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/11/1361، به گزارش منابع موثق.

2) سند شماره 353310 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 21/11/1361، ص 3؛ و - سند شماره 67007 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 20/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 3، بخش دوم؛ و - سند شماره 88267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن هفتگی، دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (مرکز فرماندهی)، شماره 17، 3/12/1361، ص 17، سنندج.

3) مأخذ 2، ص 1؛ و - سند شماره 353311 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 20/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 353314 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 19/11/1361، ص 3؛ و - سند شماره 232117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 83، 26/11/1361، ص 2.

4) سند شماره 346890 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 20/11/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 344881 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار محترم استان کردستان، 21/11/1361، سند تک‌برگی.

6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 327، 21/11/1361، ص 5، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/11/1361، گزارشی از مهاباد.

7) سند شماره 341050 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری کردستان، 19/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 3، بخش دوم.

553

نیروهای سپاه رامسر 2 تن از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق را دست‌گیر کردند. از این افراد 2 قبضه اسلحه؛ 500 تیر فشنگ و مقداری اسناد درون‌گروهی به دست آمد.⁽¹⁾

در شهرستان خواف نیز تعدادی از فعالان این سازمان دست‌گیر شدند. عامل ترور بخشدار خواف و یکی از عوامل حمله به خودرو بانک استان در میان دست‌گیرشدگان هستند.⁽²⁾

554

هواداران و پشتیبانان سازمان مجاهدین خلق به مناسبت اولین سال‌گرد کشته شدن موسی خیابانی نفر دوم این سازمان، در لندن، واشنگتن و بن تظاهرات کردند.

در تظاهرات شهر بن که با حمله به سفارت ایران پایان یافت، اعضا و هواداران سازمان با حمایت اعضای عفو بین‌الملل، نمایشگاه برپاشده در سفارت جمهوری اسلامی ایران را به آتش کشیدند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: «اعضای سازمان عفو بین‌المللی شاخه‌ی آلمان، در تظاهرات گروهک‌های ضد انقلاب مانند منافقین در مقابل سفارت ایران در بن شرکت کردند. جالب توجه است که نمایندگان عفو بین‌المللی نیز شعارهای منافقین مانند "سرنگون باد جمهوری اسلامی ایران" را تکرار می‌کردند و اعضای آن حتی پلاکاردهایی با نوشته‌های فارسی را حمل می‌کردند. تظاهرکنندگان کتاب‌ها و بروشورهای اطلاعاتی سفارت جمهوری اسلامی ایران را که در مقابل سفارت قرار داشت به آتش کشیدند. پلیس نیز که در دو طرف خیابان حضور داشت، هنگامی وارد عمل شد که از سوختن کتاب‌ها آتش بزرگی برپا شده بود.»⁽³⁾

رادیو امریکا نیز با استناد به گفته‌های هواداران این سازمان اخبار خود را این گونه تکمیل کرد و ارائه داد:

«مخالفان رژیم ایران امروز در واشنگتن تظاهراتی برپا داشتند. انجمن دانشجویان مسلمان ایرانی که هوادار سازمان چپ‌گرای مجاهدین خلق است، می‌گوید: "تظاهرات دیگری در لوس‌آنجلس، پاریس، رم و بن و لندن برپا گردیده است."

سخن‌گوی تظاهرات واشنگتن گفت: "300 نفر در اجتماعات امروز شرکت کرده‌اند. پلیس واشنگتن گفت: "پروانه‌ی انجام تظاهرات برای شرکت تعداد 150 نفر صادر گردید و به گفته‌ی پلیس، حادثه‌یی ضمن انجام تظاهرات رخ نداد."»⁽⁴⁾

بی‌بی‌سی نیز با اعلام شرکت 350 نفر در تظاهرات لندن به هواداری از سازمان مجاهدین خلق، مناسبت آن را کشته شدن موسی خیابانی در درگیری‌های سال پیش با پاسداران اعلام کرد.⁽⁵⁾

1) . سند شماره 55190 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه3 (فرماندهی) به ستاد مرکزی (فرماندهی)، 25/11/1361، ص 3، رامسر؛ و - سند شماره 089312 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 40، 28/11/1361، ص 3، گزارشی از ستاد منطقه3 سپاه پاسداران.

2) مأخذ 5، بخش چهارم، ص 7، خواف؛ و - سند شماره 55250 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار هفتگی، از ستاد منطقه4 (فرماندهی) به ستاد مرکزی (فرماندهی)، 25/11/1361، ص 1.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 333، 27/11/1361، ص 19، بن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/11/1361.

4) مأخذ 4، ص 14، رادیو صدای امریکا، 19/11/1361، به نقل از انجمن مسلمان ایرانی به نقل از پلیس واشنگتن.

5) مأخذ 4، ص 14، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از رادیو بی‌بی‌سی.

555

طبق اطلاعات درج‌شده در یک بولتن داخلی سپاه، تا کنون حدود 40 نفر از اعضای اصلی حزب توده از جمله نورالدین کیانوری دبیرکل این حزب در ارتباط با جاسوسی برای شوروی دست‌گیر و به مقامات ذی‌صلاح تحویل داده شده‌اند.⁽¹⁾

مفسر رادیو بی‌بی‌سی درباره‌ی دست‌گیری اعضای حزب توده به وابستگی این حزب به شوروی و سیاست خارجی استقلال‌طلبانه‌ی ایران اشاره کرد و با اغراق‌گویی درباره‌ی نقش این حزب در حذف یا کناره‌گیری افراد یا جریاناتی که در سال‌های گذشته انقلاب را هم‌راهی نکرده‌اند، گفت: «طبق گزارش‌های روزنامه‌های چاپ تهران، حزب توده به جرم جاسوسی برای شوروی متهم شده است. طی چهار سالی که از پیروزی انقلاب ایران می‌گذرد، رابطه‌ی حزب توده‌ی ایران که کمونیست و طرف‌دار سرسخت شوروی است، با رهبران کشور متغیر بوده است. حزب توده بنا به مصالح خود از جناح رادیکال روحانیون و حزب پرقدرت جمهوری اسلامی جانب‌داری می‌کرد و هدف مشترک همه‌ی آن‌ها خارج ساختن لیبرال‌ها و ملّیون از صحنه‌ی سیاست کشور و همچنین به اجرا درآوردن برنامه‌های رادیکال برای تقسیم ثروت و دارایی دو کشور بوده. حزب توده به اولین هدف خود دست یافت: ابتدا دولت موقت مهدی بازرگان اجباراً استعفا داد و سپس ابوالحسن بنی‌صدر و یارانش نیز از کار بر کنار گشتند. گفته می‌شود که در جریان این گونه مبارزات گروه‌های مختلف برای کسب قدرت در ایران، حزب توده موفق شده است اعضای خود را وارد برخی وزارت‌خانه‌ها و مؤسسات دولتی ایران نماید، اما علی‌رغم آن‌که حزب توده همواره از حمایت برخی از شخصیت‌های منتقد کشور برخوردار بوده، همواره در موقعیت تا حدی دشوار و به صورت نیمه‌مخفی مشغول فعالیت بوده است. مشکل اصلی حزب توده وابستگی آشکار آن به شوروی است و این امر همواره در راه جلب حمایت مردم ایران به حزب توده مانع ایجاد خواهد کرد، اما تحت شرایطی که سربازان شوروی با چریک‌های مسلمان کشور همسایه‌ی ایران [یعنی] افغانستان درگیر نبرد هستند، جلب حمایت مردم ایران کاری تقریباً محال بوده است. از طرف دیگر، هیچ نشانه‌یی در دست نیست حاکی از آن‌که دولت ایران حضور نیروهای شوروی در افغانستان را پذیرفته باشد. در واقع، مقامات ایران به آقای دیه‌گو کور دوور فرستاده‌ی ویژه‌ی سازمان ملل گفته‌اند که ایران به هیچ وجه قصد ندارد مستقیم و یا غیر مستقیم با دولت افغانستان وارد مذاکره شود. در عین حال، مقامات ایران تصمیم سال گذشته‌ی دولت شوروی در مورد ارسال اسلحه به عراق را بارها به شدت محکوم کرده‌اند: در ماه دسامبر، عده‌یی از تظاهرکنندگان در مقابل سفارت شوروی در تهران راه‌پیمایی کردند و ماه گذشته نیز خبرنگار خبرگزاری

1) سند شماره 087688 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران مرکز فرماندهی به مسئول دفتر فرماندهی برادر شهرابی، شماره 16، 25/11/1361، ص 14.

تاس از تهران اخراج شد. علاوه بر آن، سال گذشته انتشار روزنامه‌ی حزب توده‌ی ایران موسوم به روزنامه‌ی مردم ممنوع اعلام شد و انتشار نشریه‌ی پرسش، پاسخ که نظرات نورالدین کیانوری را منعکس می‌کرد نیز متوقف گشت.»⁽¹⁾

556

در سال‌گرد بیعت کارکنان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی⁽²⁾با امام خمینی، امروز فرماندهان و جمعی از نیروهای این ارگان با امام دیدار کردند و امام در جمع آنان سخن‌رانی کرد.

مهم‌ترین محورهای سخنان امام در این دیدار عبارت بود از:

تشکر از حاضران که با اقدامات فداکارانه‌شان در زمان حکومت سابق سدشکنی کردند؛ برشمردن نعمت‌های الهی در پیروزی انقلاب اسلامی؛ وحدت مردم در براندازی حکومت پهلوی؛ عمل به تکلیف؛ نوید یاری خدا؛ دعوت کشورها و ملت‌های اسلامی برای ایستادگی در برابر امریکا و تأکید بر این امر که ملت ایران نمونه‌ای موفق در این کار است؛ اشاره به این موضوع که صدام فردی فریب‌خورده است که با وعده‌های واهی امریکا بدون در نظر گرفتن قدرت مردم به ایران حمله کرده است. بخشی از سخنان امام به این شرح است:

«مجاهدات شما برادران نیروی هوایی که اول نیرویی بود که به اسلام پیوست و اول نیرویی بود که به اسلام و قرآن، و به طاغوت پشت کرد. این تعهد و این فدارکاری که در آن وقت ارزش فراوان داشت، از یاد ملت، از یاد همه مستضعفان محو ان‌شا‌الله نخواهد شد و شما در پیشگاه خدای تبارک و تعالی آبرومندید و ارزشمندید که در وقت مشکل این سد را شکستید و در دنباله شما سایر نیروها هم متصل شدند به ملت و بحمدالله پیروزی حاصل شد.

این پیروزی که برای شما قوای مسلح از اول انقلاب تا کنون پیدا شده است، یک امر عادی نمی‌شود تلقی‌اش کرد، اما در اول انقلاب می‌دانید که ما مواجه بودیم با چه قدرتی که در سال‌های طولانی او را مجهز کرده بودند ولو اینکه برای ایران مجهز نکرده بودند برای مقابله با دشمن‌های امریکا مجهز کرده بودند و می‌دانید که همه قدرت‌ها

1) مأخذ 4، صص 18 و 19، رادیو بی‌بی‌سی، 19/11/1361.

2) در نوزدهم بهمن 1357 در حالی که حکومت پهلوی همچنان پا بر جا بود، بسیاری از کارکنان نیروی هوایی با حضور در محل اقامت امام خمینی در مدرسه‌ی علوی تهران با ایشان دیدار کردند و مراسم رسمی رژه‌ی نظامی به جای آوردند که علاوه بر بازتاب فراوانی که در خارج از کشور داشت، سبب پیوند بیش‌تر مردم و ارتش شد. این حرکت همچنین موجب دل‌گرمی مردم در بر‌اندازی حکومت پهلوی؛ تسریع در پیوستن سایر نظامیان به مردم و دوری جستن آنان از دستورات فرماندهان ارشد نظامی و کاهش برخورد خشونت‌آمیز با مردم شد.

هم دنبال او بودند و به او کمک می‌کردند و معذلک این ملت در آن وقت که چیزی نداشت، دست تهی بود. بر این قدرت‌ها غلبه پیدا کرد و از جمله غلبه‌ها قضیه اتصال شما برادران بر ملت بود که در آن روز شعارهای ملت، دعوت شما به برادری بود و شما هم پذیرفتید و در کنار برادرانتان تا امروز مشغول جهاد مقدس هستید. باید ما همه بدانیم که دنبال اینکه ملت و همة اقشار نظامی و قوای مسلح برای خدا و برای پیاده کردن احکام خدا و برای بیرون راندن شیطان و رژیم طاغوت و جایگزین کردن «اللَّه اکبر» به جای آنها. و رژیم جمهوری اسلامی

... باید دولت‌های منطقه این مطالب را بفهمند که اگر چنانچه با اسلام آشنا بشوند و با ایران دست برادری بدهند، ایران می‌تواند آنها را از شر همه قدرت‌ها نجات بدهد و آنها دیگر ان‌شاءالله و آنها دیگر خوف اینکه اگر ما چه بکنیم امریکا چه می‌کند، نداشته باشند، خوب، ما همان‌هایی که شما می‌ترسید عمل کردیم. ما یک نوکر نشاندار بزرگی از امریکا بیرون کردیم و ما سفارت امریکا که اسمش سفارت بود و جاسوسخانه بود، بستیم و تصرف کردیم و ما جاسوس‌های امریکایی را بیرون کردیم. و ما مستشارهای امریکایی را بیرون کردیم و امریکا هم نتوانست کاری بکند، می‌خواست بکند. و - ما در صورتی که - ایران در صورتی که یک جمعیت محدود فوقش چهل میلیونی دارد و یک مهمات و اسلحه محدود دارد، در عین حال ایستاده در مقابل همه قدرت‌ها و از هیچ قدرتی هم باک ندارد، برای اینکه به یک قدرت اتکال دارد و او خداست. وقتی به او اتکال داشت و اتصال داشت، احتیاج به اینکه به دیگران اتصال پیدا کند ندارد. وقتی بنا شد یک جمعیت چهل میلیونی بتواند در مقابل امریکا و در مقابل شوروی، در مقابل فرانسه و در مقابل همه اینها بایستد، یک ملت اگر یک میلیاردی جمعیت دارند، لکن متفرق از هم هستند، هر کدام یک سازی می‌زنند، دولت‌هایشان با ملت‌هایشان مخالفند، ملت‌ها هم با دولت‌ها همین طور، هر دولتی هم با دولت دیگر اگر هم بگوید دوستم، دروغ می‌گوید.

این صدام که حالا این قدر، تا حالا این قدر ادعا می‌کرد که من وابستگی به امریکا ندارم و من با اسرائیل دشمنم و با مصر دشمن هستم و من یک عربی هستم که فقط عربیت را می‌فهمم و امریکا و فرانسه و دیگران را اصلاً کاری ندارم و قبول ندارم، حالا معلوم شد که قضیه چی هست، حالا معلوم شد که این مرد، هم امریکایی بوده است هم اسرائیلی بوده است و هم در غیاب آنها با شوروی بست و بند داشته است و هم با فرانسه. آنی که در ذهنش نبوده، عرب بوده. با مصر هم با اعتبار اینکه امریکا با مصر است، آن مربوط است والا او تابع این است، می‌خواهد قدرت خودش را در همه منطقه جا بزند. از اول هم که وارد این هجوم شد، بازیش دادند و بزرگ‌منشی خودش به اصطلاح و بلندبینی خودش به اصطلاح و آن حب شیطانی نفسانی خودش هم بود.

امریکا هم بازیش داد که ایران دیگر چیزی ندارد، خوب ارتشش که از بین رفت و پاسدارها هم که چیزی نیستند و دیگر مردم هم که اصلاً کاری به این حرف‌ها ندارند، تو بیا برو ایران را بگیر، نفت ایران مال تو. وقتی شد، چه خواهی کرد، چه خواهی شد، منطقه را تو بگیر، همه منطقه مال تو. یک همچو حرف‌هایی زدند و کلاه سرش گذاشتند. این بدبخت هم از آنها گول خورد و حمله کرد به ایران و هیچ یک از اینها ایران را نمی‌شناختند، یعنی ایران را خیال می‌کردند مثل زمان سابق است. ایران را آنها نمی‌دانستند که وقتی یک ملتی اسلامی شد، یک دفعه فریاد اسلام زد، این غیر از آن چیزهایی است که آن‌ها می‌فهمند. آنها اصلاً از قدرت اسلام اطلاع ندارند، نمی‌فهمند، نه آنها نمی‌فهمند، بعضی از اینها هم که از خود ما بودند و فرار کردند و منافقی کردند، اینها نمی‌دانستند.»⁽¹⁾

557

مهمانان خارجی شرکت‌کننده در مراسم دهه‌ی فجر چهارمین سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی، امروز با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و میرحسین موسوی نخست‌وزیر دیدار کردند.

در این دیدار که گروهی از رؤسای مراکز اسلامی کشورهای خارجی، اساتید دانشگاه‌ها و اندیشمندان مسلمان شیعه و اهل سنت و مسیحی و همچنین شخصیت‌های مردمی و سرشناس، نمایندگان پارلمان‌ها و احزاب و مفسرین و خبرنگاران بیش از 50 کشور خارجی حضور داشتند، آیت‌الله خامنه‌ای به تشریح موضوع جنگ از دیدگاه اسلام پرداخت و گفت: «جنگ ابتدا کار بدی است، جنگی که برای کشورگشایی و توسعه‌ی منطقه دولت‌هاست بد است، اما جنگی که برای دفاع از حقوق انسانی یک ملت و یک قوم است یک فریضه است و لذا قرآن به آن دستور می‌دهد.» رئیس‌جمهور در پایان ضمن آرزوی سعادت برای میهمانان از همه‌ی آنان خواست ضمن تدبیر دقیق در امور ایران، پیام جمهوری اسلامی را به مردم و ملت‌هایی که به آن احتیاج دارند منتقل کنند.⁽²⁾

آقای میرحسین موسوی نیز در تشریح انقلاب و دستاوردهای اساسی آن گفت: «ملت ما ملاک‌ها و ارزش‌های منحط رژیم سابق را پشت سر گذاشته و رفتار و روابط خود را بر اساس موازین نوینی بنا کرده است.»

وی با اشاره به ضرورت متحول شدن و فرهنگ یک جامعه برای رشد آن جامعه گفت:

«ما از اتحاد شوم کشورهای مرتجع خلیج فارس باکی نداریم و از امریکا و شوروی نمی‌ترسیم و برای گرداندن اقتصادمان نیز با این روحیه که مردم‌مان دارند تنگنایی نمی‌بینیم و اگر همه‌ی جهان علیه ملت ما بسیج شوند ذره‌یی خوف به دل ملت مسلمان ما راه نخواهد یافت و علت آن تکیه بر تحولات معنوی و انقلاب اسلامی [است و] چاره‌یی جز این نیست که تحولات فرهنگ درک شوند و روی آن کار بیش‌تری انجام گیرد.»⁽³⁾

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، صص 183، 185 و 186.

2) . روزنامه‌ی کیهان، 20/11/1361، ص 31.

3) همان، ص 2.

558

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه که در رأس یک هیئت سیاسی - اقتصادی به کشورهای جمهوری دمکراتیک خلق کره و سریلانکا سفر کرده بود، امروز به تهران بازگشت.

روزنامه‌ی کیهان در این باره گزارش داده است:

«دکتر ولایتی در کلمبو پایتخت سریلانکا با رئیس‌جمهور این کشور دیدار و پیرامون روابط دو جانبه و مباحث اجلاس آتی سران جنبش عدم تعهد در دهلی‌نو گفت و گو کرد. گروه سیاسی اقتصادی در هیئت اعزامی نیز صبح روز گذشته پیرامون زمینه‌های گوناگون توسعه‌ی روابط بازرگانی و اقتصادی دو کشور با مقامات بازرگانی و اقتصادی این کشور به بحث و تبادل نظر پرداختند.

گفته می‌شود سفر هیئت ایرانی به سرپرستی وزیر امور خارجه‌ی کشورمان به دو کشور کره‌ی شمالی و سریلانکا که به دعوت وزرای امور خارجه‌ی این کشورها انجام گرفت، با توجه به نقش برجسته‌ی این دو کشور در جنبش عدم تعهد از اهمیت خاصی برخوردار بوده است.»⁽¹⁾

559

احمد عزیزی قائم‌مقام وزارت خارجه که به چند کشور افریقایی سفر کرده است، امروز در لیبی با معمر قذافی دیدار کرد. رادیو لیبی در گزارشی اعلام کرد که آقای احمد عزیزی به عنوان فرستاده‌ی رهبری ایران، نامه‌یی از رهبر انقلاب اسلامی ایران را تسلیم رهبر انقلاب جماهیر لیبی کرد⁽²⁾

روزنامه‌ی کیهان موضوع مورد بحث وی با مقامات کشور لیبی را رای‌زنی درباره‌ی برگزاری کنفرانس آینده‌ی سران غیر متعهدها که قرار است در اسفندماه در دهلی‌نو برگزار شود، اعلام کرد.⁽³⁾

حسین شیخ‌الاسلام معاون افریقا و آسیای وزیر امور خارجه‌ی جمهوری اسلامی ایران، امروز در ادامه‌ی دیدار خود از یمن با علی ناصر محمد رئیس‌جمهوری این کشور دیدار کرد. به نوشته‌ی روزنامه‌ی کیهان، موضوع این دیدار موضوعات مربوط به خاورمیانه؛ جنگ تحمیلی و کنفرانس آینده‌ی غیر متعهدها بود.⁽⁴⁾

رادیو مسکو در توضیح بیش‌تر سفر هیئت ایرانی به عدن گفت:

«هیئت نمایندگی جمهوری اسلامی به ریاست حسین شیخ‌الاسلام معاون وزارت امور خارجه، در عدن پایتخت یمن دمکراتیک اقامت دارد که مأمور است پیام کتبی خامنه‌ای رئیس‌جمهوری اسلامی ایران را به علی ناصر محمد رهبر یمن دمکراتیک تقدیم کند.

قرار است در جریان این دیدار مذاکراتی با مقام‌های رسمی یمن دمکراتیک پیرامون مسائل

1) همان، ص 2.

2) مأخذ 4، ص 34، رادیو لیبی، 19/11/1361.

3) روزنامه‌ی کیهان، 18/11/1361، ص 1.

4) . مأخذ 19، ص 2.

گسترش روابط دوستانه در رشته‌ی سیاسی و اقتصادی انجام گیرد. این روابط پس از برقراری

مناسبات سیاسی میان دو کشور که سه سال پیش انجام گرفت، با موفقیت گسترش می‌یابد.

در اعلامیه‌ی مشترک دو کشور، [بر] عزم راسخ برای گسترش هم‌کاری به منظور تأمین صلح جهانی و پیشرفت اجتماعی [تأکید و] قرار شده بود یمن دمکراتیک از ایران در مبارزه‌ی آن علیه دسایس امپریالیست‌های امریکا مجدانه پشتیبانی کند.»⁽¹⁾

560

به دنبال عملیات 2 روز گذشته‌ی ایران در منطقه‌ی عمومی العماره‌ی میانی، عراق اقدامات سیاسی خود را با ارسال نامه به برخی شخصیت‌های سیاسی کشورها و سازمان‌های بین‌المللی آغاز کرد. نامه‌ی طارق عزیز به خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل و دبیرکل اتحادیه‌ی عرب و وزیر خارجه کوبا از جمله‌ی آن‌ها بود.

به گزارش خبرگزاری فرانسه:

«وزیر امور خارجه‌ی رژیم عراق در تلگرامی به دبیرکل سازمان ملل متحد اعلام کرد که کشور متبوعش هر گونه تصمیم مثبت این سازمان را دریافت یک راه‌حل صلح‌آمیز عادلانه و شرافتمندانه در اختلافات ایران و عراق [می‌داند و آن را] می‌پذیرد.

در این تلگرام، وزیر خارجه‌ی رژیم عراق توجه دبیرکل سازمان را به این نکته جلب می‌کند که چنانچه به ایران فرصت داده شود تا اهداف خصمانه‌ی خود علیه عراق را ادامه داده و طرح‌های خود را به اجرا در آورد، عواقب وحشتناکی در انتظار امنیت و ثبات منطقه خواهد بود.

طارق عزیز همچنین یادآور می‌شود که جامعه‌ی ملل در قطع‌نامه‌های شورای امنیت و مجمع عمومی همیشه تمایل خود مبنی بر آتش‌بس؛ عقب‌نشینی نیروها تا مرزهای بین‌المللی شناخته و حل اختلافات از راه‌های صلح‌آمیز را ابراز داشته است. پس به همین جهت از جامعه‌ی ملل دعوت شده تا [با] عواملی که در اختیار دارد، این تجاوزات را محکوم و جلو ادامه‌ی آن‌ها را بگیرد.»

این خبرگزاری می‌افزاید: «وزیر خارجه‌ی رژیم عراق نخواسته است شورای امنیت و یا مجمع عمومی سازمان در مورد این مسئله تشکیل جلسه دهد.»⁽²⁾

همچنین، به گزارش آسوشیتدپرس، طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه‌ی عراق با ارسال تلگرام‌های فوری به شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه‌ی عرب و ایزودور مالیمریکا وزیر خارجه‌ی کوبا، به این خاطر که کشورش رئیس جنبش عدم تعهد است و حبیب شطی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، از سازمان‌های آن‌ها خواست تا مسئولیت خود را در برابر تجاوز ایران به عراق و انعکاس آن بر صلح و

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 20/11/1361، ص 26، رادیو مسکو.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 328، 22/11/1361، ص 6، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری فرانسه از سازمان ملل متحد، 21/11/1361.

امنیت جهانی به انجام رسانند. این خبرگزاری از رادیو بغداد نقل خبری کرد و افزود:

«پیام‌های مشابهی به نمایندگان اعضای دائمی شورای امنیت و سفرای دائمی شورای امنیت فرستاده شده است. سفرای عربی در بغداد به وزارت خارجه فراخوانده شدند و به آنان پیام‌هایی تسلیم شد تا از دولت‌های متبوع‌شان بخواهند که موضع متناسب در رابطه با قطع‌نامه‌های سازمان ملل به اتحادیه‌ی عرب و کنفرانس ماه سپتامبر گذشته‌ی سران عرب در فاس مراکش اتخاذ نمایند.» آسوشیتدپرس می‌افزاید:

این به عنوان تقاضایی برای کمک به عراق تلقی می‌شود، چراکه قطع‌نامه‌های کنفرانس فاس عمدتاً در ارتباط با نتایج اشغال لبنان توسط اسرائیل بود.

همچنین، حمله به هر کشور عربی را به مثابه‌ی حمله به کلیه‌ی اعراب تلقی می‌کند و اقدام متقابل مشترک را متعهد می‌شود. در این حال، گفته می‌شود احمد اسکندر احمد، وزیر اطلاعات سوریه، جهت مذاکره با مقامات سعودی پیرامون جنگ ایران و عراق وارد ریاض شده است.»⁽¹⁾

در این حال، یونایتدپرس از تلاش جدید حُسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر درباره‌ی جنگ ایران و عراق خبر داد. به اعلام این خبرگزاری: «حسنی مبارک دیروز دو تن از مقامات مصر را به امان و بغداد اعزام داشت تا درباره‌ی تلاش صلح خاورمیانه و جنگ ایران و عراق به مذاکره پردازند. به گفته‌ی منابع دیپلماتیک، پطرس غالی وزیر خارجه و عثامه الباز معاون وزارت خارجه، بعد از ظهر دیروز عازم پایتخت اردن شدند. آن‌ها امروز راهی بغداد خواهند شد. این منابع گفتند مأموریت این دو فرستاده ظاهراً بیش‌تر در مورد جنگ ایران و عراق است تا مسئله‌ی صلح خاورمیانه.»⁽²⁾

561

در حالی که امریکا در زمان اشغال بخش‌های عمده‌یی از خاک ایران به دست نیروهای عراقی هیچ گاه آن کشور را محکوم نکرد و از ضرورت عقب‌نشینی نیروهای عراق به مرزهای بین‌المللی سخنی نگفت، امروز سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی این کشور در پاسخ به سؤال یک خبرنگار درباره‌ی حمله جدید ایران گفت:

«امریکا از هنگام بروز جنگ از دو سال و نیم پیش که با حمله‌ی عراق به خاک ایران آغاز شد، از اظهار نظر درباره‌ی گزارش‌های جنگ دو کشور خودداری می‌کند، ولی همچنان خواستار حفظ استقلال و تمامیت ارضی هر دو کشور و همچنین دیگر کشورهای منطقه است و با اشغال خاک هر کشوری از سوی کشور دیگر مخالف می‌ورزد. و چنین اقدامی را برای تمامی کشورهای منطقه خطرناک می‌داند.» سخن‌گوی

1) مأخذ 4، ص 3، نیکوزیا، آسوشیتدپرس، 19/11/1361، گزارش از رادیو بغداد.

2) مأخذ 19، ص آخر، به نقل از منابع دیپلماتیک به نقل از یونایتدپرس، قاهره.

وزارت امور خارجه‌ی امریکا با کتمان فروش هلی‌کوپترهای جنگی به عراق افزود:

«ایالات متحده خواستار برقراری آتش‌بس فوری میان دو کشور است و همواره از تلاش‌های بین‌المللی برای پایان دادن به این جنگ جانب‌داری می‌کند.» وی افزود: «امریکا همچنان موضع خود را در مورد خودداری از فروش تسلیحات امریکایی به هر دو کشور درگیر در این جنگ حفظ کرده است.»⁽¹⁾

562

در ادامه‌ی موضع‌گیری کشورهای عربی به بیانیه‌ی سه جانبه‌ی ایران، سوریه و لیبی، امروز امارات عربی متحده تأسف خود را از اقدام لیبی و سوریه در انتشار بیانیه‌یی که در آن از ایران در جنگ با عراق حمایت کرده‌اند، ابراز کرد.

یک سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی امارات به خبرنگاران گفت:

«موضوع امارات عربی متحده، به محمد ناصر قابور سفیر سوریه، اطلاع داده شد. او نیز می‌افزاید: "بیانیه‌ی دمشق همچنین در اوایل هفته‌ی جاری از سوی کویت مورد انتقاد قرار گرفت."⁽²⁾

همچنین، بنا به اعلام خبرگزاری عراق به نقل از روزنامه‌ی کویتی الانباء: «سفرای کشورهای حوزه‌ی خلیج عرب [فارس] در دمشق از دولت سوریه در مورد بیانیه‌ی اخیری که بعد از ملاقات وزاری خارجه‌ی سوریه، ایران و وزیر دادگستری لیبی در دمشق منتشر شد، توضیح خواستند.»

روزنامه‌ی کویتی الانباء نوشته است که سفیران عرب با عبدالحلیم خدام وزیر خارجه‌ی سوریه ملاقات کرده و او را از نگرانی دولت‌های متبوع خود در رابطه با بیانیه‌ی یادشده مطلع کرده‌اند، ولی خدام سعی کرده است تا خطر این موضع‌گیری را به حداقل برساند.

این روزنامه افزوده است: «پیامد [این اقدام] در این توافق سه‌جانبه به علت داشتن محتوای خطرناک نه‌تنها برای منطقه‌ی خلیج عرب [فارس]، بلکه [به دلیل] خیانت به تمامی منشورها و معیارهای اخلاقی اعراب در سطح جهان عرب و منطقه مورد بررسی قرار می‌گیرد، چنین به نظر می‌رسد که این بیانیه یک توافق سه‌جانبه علیه عراق می‌باشد.»⁽³⁾

563

نتایج تشکیل اجلاس گروه‌های 19گانه‌ی مخالف حکومت عراق در طرابلس در مطبوعات سوریه بازتاب وسیعی داشت. گزارش خبرگزاری فرانسه از این بازتاب‌ها به شرح زیر است:

«تمامی مطبوعات سوریه گزارش مربوط به یک‌پارچه شدن چندین جنبش مخالف

1) مأخذ 4، ص 15، رادیو صدای امریکا، 19/11/1361.

2) مأخذ 4، ص 11، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از خبرگزاری رویتر از ابوظبی، 19/11/1361.

3) مأخذ 4، ص 7، ایران، لیبی و سوریه، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری عراق از کویت، 19/11/1361، به نقل از روزنامه‌ی کویتی الانباء.

عراقی را برای سرنگون کردن صدام حسین منتشر کردند. مطبوعات سوریه، 19 جنبش و نیروی انقلابی مخالف عراق، روز یک‌شنبه‌ی گذشته تصمیم گرفتند یک جبهه‌ی ملی عراقی تشکیل دهند که اولین هدفش سرنگونی رژیم فاشیست حاکم بر عراق و جای‌گزین کردن یک سیستم "دمکراتیک" مردمی و وحدت‌طلب است.

مطبوعات سوریه اضافه کردند، این جنبش‌ها در اجلاس روز یک‌شنبه‌ی خود در طرابلس (لیبی) که با حضور عبدالسلام جلود مرد شماره‌ی دو لیبی و محمد حیدر عضو فرماندهی بین‌العرب حزب بعث سوریه و رئیس هیئت نمایندگی این کشور در کنگره‌ی خلق عرب تشکیل شد، به توافق دست یافتند.

به گزارش روزنامه‌های سوریه، احمد جبرئیل دبیرکل جبهه‌ی خلق (فرماندهی عمومی)؛ ابوماهر الیمانی عضو کمیته‌ی اجرایی سازمان آزادی‌بخش فلسطین و تیسر قباء عضو دفتر سیاسی جبهه‌ی خلق برای آزادی فلسطین نیز در این اجلاس شرکت داشتند.»⁽¹⁾

564

آسوشیتدپرس گزارشی در خصوص چگونگی برگزاری دادگاهی که در آن یک فرد انگلیسی به فروش غیر قانونی اسلحه به عراق و ایران محکوم شده است ارائه داد. در این گزارش آمده است:

«شاهدان دادستانی در جلسه‌ی محاکمه‌ی یان اسمالی دلال اسلحه‌ی انگلیسی که به اتهام قاچاق غیر قانونی اسلحه به ایران و عراق که در تکزاس محاکمه می‌شود، امروز شهادت دادند که بر اساس اظهارات یک جاسوس مخفی امریکا، "مقامات واشنگتن" از ارسال اسلحه به ایران و عراق مطلع بوده‌اند.

اسمالی که 42 سال دارد، به توطئه برای فروش غیر قانونی 100 دستگاه تانک به ایران و 8300 موشک ضد تانک به عراق متهم شده است.»⁽²⁾

565

راجی ایندووه مدیر انجمن دوستی ایران و ژاپن که در ایران به سر می‌برد در گفت و گوی اختصاصی با خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی امکان ادامه‌ی پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی و مواضع شرکت میتسویی (طرف قرارداد ایران) مطالبی بیان کرد. وی که یکی از میهمانان دهه‌ی فجر است، در یک گفت و گوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی در خصوص پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی گفت: «هیچ کشوری به جز ژاپن نمی‌تواند پروژه‌ی مهم پتروشیمی ایران - ژاپن را به پایان برساند.» وی افزود: «دولت ایران باید در مذاکرات خود با ژاپنی‌ها مسئله‌ی عدالت

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 21/11/1361، ص آخر، واحد مرکزی خبر به نقل از خبرگزاری فرانسه از دمشق به نقل از مطبوعات سوریه.

2) مأخذ 4، ص 11، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از آسوشیتدپرس از دالاس (تکزاس)، 19/11/1361.

را کاملاً در نظر گرفته، در مورد قیمت‌ها و کارمزدها چانه نزند و همچنین دولت ایران این مسئله‌ی مهم و اساسی را باید مدّ نظر قرار دهد که دولت ژاپن در فعالیت‌های

اقتصادی و بازرگانی دخالتی ندارد و پروژه‌ی پتروشیمی نیز از این امر مستثنی نیست.» وی گفت: «این شرکت میتسویی است که در احداث این مجتمع ذی‌نفع می‌باشد. با این حال، دولت ژاپن سعی در بهبود مذاکرات بین طرفین دارد.» وی افزود: «باید یادآور شویم که متأسفانه نیروی هوایی رژیم عراق تا کنون 6 بار این پروژه را بمب‌باران کرده است و هنوز میزان خسارات وارده براورد نشده و در این میان شرکت میتسویی خواستار 6 ماه مهلت از سوی دولت ایران است تا میزان خسارات وارده را بررسی و اعلام کند. طرف ژاپنی معتقد است ایران باید تا پایان جنگ صبر کند تا در شرایط صلح، کارگران فنی ژاپن به منطقه بازگشته، باقی‌مانده‌ی کار پروژه را که فقط 20 درصد است به اتمام برسانند همچنین، دولت ژاپن مایل است تا شروع عملیات اجرایی کلیه‌ی قروض ایران به شرکت میتسویی پرداخت شود و این امر در جریان دیدار هیئت اقتصادی ژاپنی که اخیراً از ایران صورت گرفت، در مذاکرات گنجانده شده است.» مدیر انجمن دوستی ایران و ژاپن همچنین خواهان گسترش میزان مبادلات اقتصادی بین دو کشور شده، اضافه کرد: «من پس از بازگشت به ژاپن سعی در تعدیل موضع شرکت میتسویی و دولت ژاپن در روابط فنی تجاری و اقتصادی‌شان با ایران خواهم کرد.»⁽¹⁾

1) مأخذ 9، ص 9، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/11/1361.

روزشمار جنگ چهارشنبه 20 بهمن 1361 25 ربیع‌الثانی 1403 9 فوریه 1983

566

پس از حل شدن مشکل محدودیت معبر برای ادامه‌ی عملیات والفجر مقدماتی که تا صبح امروز طول کشید و همه‌ی یگان‌ها (به جز لشکر7 ولی‌عصر) موفق به یافتن و آماده کردن معبر برای عملیات خود شدند، از اولین ساعت‌های صبح امروز نیز تلاش‌های فشرده‌یی چون بازدید از خط و برگزاری آخرین جلسات هماهنگی از سطوح پایین‌تر از یگان‌ها تا سطح فرماندهان یگان‌ها و قرارگاه‌های نجف و کربلا با فرماندهان خاتم(ص) انجام شد تا سرانجام در آخرین جلسه که ساعت 16:15 بعد از ظهر با حضور فرمانده کل سپاه در محل قرارگاه کربلا⁽¹⁾برگزار گردید، مانور نهایی‌شده‌ی ادامه‌ی عملیات والفجر مقدماتی مرور شد.

G666

در این جلسه که از سپاه پاسداران: محسن رضایی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، غلامپور، عزیز جعفری، بشردوست، احمد کاظمی، حسین خرازی و از ارتش: صیاد شیرازی، حسنی سعدی، سرهنگ مفید و همچنین حجت‌الاسلام محلاتی نماینده‌ی امام در سپاه و محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه، شرکت داشتند پس از ارائه‌ی گزارشی از آخرین

1) از ظهر امروز قرار شد محسن رضایی و رحیم صفوی برای نظارت بر هدایت عملیات در قرارگاه کربلا مستقر شوند.

وضعیت معابر جدید و آمادگی یگان‌ها، مانور نهایی‌شده برای ادامه‌ی عملیات مرور و بدین شرح مطرح شد:

تیپ2 از لشکر حضرت رسول (ص) تحت امر قرارگاه نجف با اجرای عملیات در شمال منطقه‌ی عملیاتی از محدوده‌ی پاسگاه رشیده‌ی ایران تا جاده‌ی آسفالت غرب مرز ایران و عراق (از شرق به غرب) با احداث یک خاکریز مورب در پشت جاده‌ی آسفالت به پدافند بپردازد و جناح راست عملیات را تأمین کند. قرارگاه کربلا نیز با به‌کار‌گیری 4 یگان؛ لشکر7 ولی‌عصر با استعداد 9 گردان؛ لشکر8 نجف، 6 گردان؛⁽¹⁾تیپ امام حسن، 4 گردان و لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع)، 6 گردان، اهداف تعیین‌شده در مرحله‌ی اول عملیات والفجر مقدماتی را با رسیدن به منطقه و پاک‌سازی آن تا کانال کشاورزی محقق ساخته، در آن‌جا به پدافند از منطقه بپردازند. بر اساس این مانور، لشکر ولی‌عصر که موفق به باز کردن معبر مستقل نشده بود، می‌بایست از معبر لشکر8 نجف استفاده کند و لشکر27، پدافند جناح راست و تیپ امام حسن پدافند جناح چپ را بر عهده داشتند.

محسن رضایی نیز در آخرین هماهنگی‌ها به لشکر14 امام حسین(ع) دستور داد تا در صورت موفق نشدن لشکر8 نجف در تصرف جاده‌ی چزابه با استفاده از 5 گردان، از مسیرهای شناسایی‌شده در هور به جاده‌ی چزابه حمله کرده، این منطقه را تصرف کند.

همچنین به منظور هماهنگی این اقدام، دو جلسه‌ی مستقل با فرماندهان مستقر در این منطقه برگزار شد. عملیات در مرحله‌ی دوم در مقایسه با مانور پیش‌بینی‌شده در مرحله‌ی اول والفجر مقدماتی تا حدی با اصلاحات هم‌راه بود، بدین ترتیب که از عرض جبهه‌ی عملیات از سمت شمال حدود 10

کیلومتر (حد فاصل پاسگاه دویرج تا پاسگاه رشیده) کاسته شد تا مانور با میل به چپ (جنوب) با تصرف و آزادسازی بخشی از جاده‌ی آسفالت چزابه انجام و امکان به‌کارگیری نیرو از هورالعظیم فراهم شود. پیش‌بینی فرماندهی آن بود که در صورت دست‌یابی به جاده‌ی چزابه و وارد کردن نیرو از هور دست‌رسی به پل غزیله محتمل خواهد بود، هرچند که نتایج عملیات در شب اول، دشمن را به طور کامل متوجه محور هجوم و هدف نیروهای ایرانی از عملیات در این منطقه (پل غزیله) کرده بود.

با تاریک شدن هوا نیروهای عمل‌کننده در این مرحله از عملیات، از محل استقرار خود

1) تیپ2 لشکر16 زرهی قزوین با حدود 50 تانک و نفربر زرهی که با امکانات زرهی لشکر8 (حدود 30 تانک و نفربر) بالغ بر 80 دستگاه می‌شدند، به لشکر8 نجف مأمور شد و بر اساس طرح مانور مقرر شده بود که با استفاده از این امکانات، 6 گردان نیروی تیپ1 لشکر8 نجف به شکل سواره زرهی اهدافی را در عمق منطقه (کانال کشاورزی و بخش‌هایی از جاده‌ی آسفالت چزابه) تصرف کنند.

به سمت دشمن حرکت کردند. نیروهای لشکر حضرت رسول(ص) از معبر شمال رشیده (معبر لشکر8 نجف) و سپس نیروهای لشکر7 ولی عصر از معبر لشکر8؛ نیروهای لشکر علی بن ابی‌طالب(ع) از معبر جنوب رشیده و نیروهای تیپ امام حسن نیز از معبر صفریه وارد شده و خود را به پای کار رساندند. ساعت 21، رحیم صفوی و سرهنگ حسنی سعدی دستور آغاز عملیات را به قرارگاه‌های کربلا و نجف اعلام کردند.

به دلیل آماده بودن معابر، یگان‌های قرارگاه کربلا (لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع)، 8 نجف اشرف و 7 ولی‌عصر(عج)) با پشت سرگذاردن موانع اولیه از کانال‌های اول و دوم عبور کردند و دقایقی پس از ساعت 22 با دشمن درگیر شدند. در این میان، لشکر27 حضرت رسول(ص)، پشت موانع بین کانال اول و دوم و تیپ امام حسن در عبور از موانع به مشکل برخوردند. هم‌راه نشدن لشکر27 با سایر نیروها سبب شد جناح لشکر17 تأمین نشود؛ بنابراین، برای حل مشکل عبور لشکر27، از نیروهای لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) خواسته شد با متمایل شدن به سمت راست خود، به این یگان در بازکردن معبر کمک کنند و به نیروهای تیپ امام حسن نیز استفاده از معبر 8 نجف ابلاغ شد. با آغاز درگیری‌ها فرماندهی نیروهای عراقی همانند عملیات سه شب قبل، بی‌درنگ دستور عقب‌نشینی صادر کرد و نیروهای در خط عراقی به عقب بازگشتند. از سوی دیگر، به دلیل نبود مهتاب و تاریکی مطلق منطقه، نیروهای اطلاعات لشکر27 به منظور هماهنگی برای استفاده از معبر لشکر17 با مشکل "گم شدن" مواجه شدند و این هماهنگی کمی طول کشید، اما با تلاش نیروهای خود لشکر، سرانجام پس از حدود 3 ساعت تلاش، نیروها موفق به باز کردن معبر شدند و حرکت‌شان را به سمت عمق منطقه ادامه دادند و هم‌زمان امکانات مهندسی برای احداث خاکریز برای تأمین جناح راست وارد منطقه شد. در این فاصله، لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) به نزدیکی جاده‌ی آسفالت بعد از کانال دوم نزدیک شد؛ لشکر7 ولی عصر به جاده‌ی آسفالت رسیده، مشغول پاک‌سازی منطقه از نیروهای پراکنده‌ی دشمن شد و نیروهای لشکر8 نجف نیز از جاده‌ی آسفالت عبور کرده، با هماهنگی قرارگاه منتظر یگان‌های جناحین خود بودند تا با حفظ جناح و استفاده از زرهی، مانور خود را در عمق منطقه با تمایل به سمت چپ (جنوب)، به طرف جاده‌ی چزابه ادامه دهند. ناکامی و تعلل نیروهای تیپ امام حسن در بازکردن معبر خود و حتی در استفاده از معبر لشکر8 نجف علاوه بر تأمین نشدن جناح چپ عملیات مانع پیشروی لشکر8 نجف شده بود که تا آن لحظه مانور موفقی انجام داده و نیروهای دشمن را به خوبی منهدم کرده بود. بدین ترتیب، تا نیمه‌شب وضعیت مجموعه‌ی نیروها و جریان عملیات به گونه‌یی بود که دست‌رسی به اهداف عملیات را امکان‌پذیر می‌کرد⁽¹⁾

1) سند شماره 162/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 17/11/1361 تا 6/1/1362، صص 106 و 120 - 113.

567

در گلوله باران شهرهای آبادان و منطقه‌ی عملیاتی محرم چند تن شهید و عده‌یی مجروح شدند. یک هواپیمای عراقی نیز در منطقه‌ی عملیاتی والفجر هدف قرار گرفته شد و سقوط کرد.

امروز نیز ارتش عراق گلوله‌باران شهرهای مرزی به خصوص آبادان را افزایش داد و در چند مرحله گلوله‌باران این شهر و مناطق اطراف آن، چندین خانه‌ی روستایی عرب‌نشین؛ یک مدرسه و یک منزل مسکونی در شهر ویران و 18 نفر از مردم شهر شهید یا زخمی شدند که حال چند تن از مجروحان وخیم گزارش شده است.⁽¹⁾

طبق گزارش ستاد مشترک ارتش، 4 فروند از هواپیماهای دشمن در منطقه‌ی عملیاتی والفجر هدف اصابت پدافند هوایی قرار گرفته، سرنگون شدند. خبرگزاری‌های داخلی گزارش داده‌اند، احتمال سقوط یک فروند از این هواپیماها در خاک ایران وجود دارد و دستور لازم برای جست و جو و یافتن 2 خلبان این هواپیما صادر شده است.⁽²⁾

در منطقه‌ی عملیاتی محرم در خط حد تیپ58 پیاده‌ی ذوالفقار نیز نیروهای عراقی یک گلوله‌ی شیمیایی پرتاب کردند که به مصدومیت چند تن از افراد این تیپ انجامید و یکی از مصدومان به دلیل وخامت حالش به بیمارستان منتقل شد. سرگیجه، حالت خواب‌زدگی و سوزش چشم علائم بالینی مصدومان حادثه اعلام شده است.⁽³⁾

568

امروز کمک‌هایی از برخی مناطق استان آذربایجان شرقی و چند استان دیگر کشور همچون استان خراسان، فارس، خوزستان، کهکیلویه و بویراحمد، همدان و... برای پشتیبانی نیروهای حاضر در خطوط مقدم ارسال شد که برخی اقلام آن عبارت‌اند از: پودر لباسشویی، صابون، نان، مربا، پول نقد، محصولات کشاورزی، پوشاک و... که این کمک‌ها را مردم شهرها و روستاها به فراخور وضعیت اقتصادی‌شان به جبهه‌های جنگ اختصاص داده‌اند.⁽⁴⁾-⁽⁵⁾

569

در اقدامات افراد حزب دمکرات و نیروهای مسلح غیر قانونی در محور نقده - اشنویه، چند نفر زخمی و عده‌یی گروگان گرفته شدند.

نیروهای حزب دمکرات کردستان به فرماندهی یک سرهنگ سابق ارتش در ساعت 8:30 در جاده‌ی نقده - اشنویه، به پایگاه جبرئیل‌آباد که محل استقرار نیروهای تأمین

1) روزنامه‌ی کیهان، 21/11/1361، ص 2.

2) سند شماره 18282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از کمپ اسرای قرارگاه نجف به کمپ اسرای 11 قدر، 20/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 2، واحد مرکزی خبر از قرارگاه کربلا؛ و - سند شماره 55098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 21/11/1361، ص 7.

3) سند شماره 18404 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، شماره 756، 29/11/1361، ص2.

4) به دلیل طولانی بودن این فهرست شرح کامل آن در ضمیمه‌ی این گزارش درج شده است.

5) روزنامه‌ی کیهان، 20/11/1361، ص 21؛ و - روزنامه‌ی اطلاعات، 21/11/1361، ص 28.

جاده از ژاندارمری بودند، حمله کردند و در درگیری ایجاد‌شده، 3 تن از افراد پایگاه را زخمی کرده، 6 نفر را گروگان گرفتند.

مهاجمان تجهیزات یک نفربر شامل یک خمپاره‌انداز و یک تیربار را نیز به هم‌راه تعدادی اسلحه به غارت بردند و نفربر را هم با نارنجک تخریب کردند. آنان سپس یک خاور؛ 4 مینی‌بوس و یک لندور را که در حال عبور بود، به قریه‌ی چشمه‌گل (12 کیلومتری خاور اشنویه) برده، به آتش کشیدند و 3 سرنشین لندور را که از کارکنان کمیته‌ی امداد امام خمینی بودند، گروگان گرفتند. به گزارش برخی منابع نظامی، در این عملیات 9 تن از مهاجمان زخمی شدند⁽¹⁾

نیروهای مسلح غیر قانونی در ساعت 11:30 در همین محور (اشنویه - نقده)، به یک گروه از نیروهایی که مسئولیت واگذاری زمین به روستاییان را بر عهده داشتند حمله کردند که این اقدام زخمی شدن یکی از کارمندان وزارت کشاورزی را در پی داشت⁽²⁾

570

در درگیری‌های مناطق کردنشین چند تن از نیروهای خودی به شهادت رسیدند و عده‌یی مجروح شدند و مهاجمان نیز متحمل تلفاتی شدند. همچنین، انفجار مین در این مناطق موجب زخمی شدن یک سرباز شد.

در محور سنندج - مریوان، نیروهای کومه‌له در ساعت 9:30 در حد فاصل پایگاه شویشه و دانیکش، با بستن جاده، مسافران 2 خودرو مینی‌بوس را گروگان گرفتند. نیروهای خودی با آگاه شدن از این امر به تعقیب آنان پرداختند و در ساعت 15، نزدیک قریه‌ی پیچون با مهاجمان درگیر شدند و توانستند همه‌ی گروگان‌ها را آزاد کنند.

در این عملیات، 3 تن از نیروهای خودی به شهادت رسیدند و یک تن زخمی شد. از مهاجمان نیز 4 نفر کشته و 10 نفر زخمی شدند.⁽³⁾

همچنین در درگیری نیروهای خودی با نیروهای مسلح غیر قانونی در پایگاه موجش در شمال شرقی کامیاران و ماچکه در شرق محور دیواندره - سنندج، یک نفر از نیروهای خودی به شهادت رسید و یک تن زخمی شد.

در محور میاندوآب - بوکان نیز یک سرباز روی مین رفت و زخمی شد⁽⁴⁾

571

ترور یک دانش‌آموز و یک پاسدار در بجنورد و بندرعباس؛ کشف یک خانه‌ی تیمی و به دست آمدن مقداری مهمات در رشت؛ دست‌گیری یکی از اعضای سازمان مجاهدین در رودسر و اجرای حکم اعدام یکی از افراد سازمان در شهرکرد، از دیگر خبرهای امروز هستند.

1) سند شماره 353291 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) شعبه طرح و عملیات فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) شعبه غیر نظامیان، شماره 178، صص 1 و 2؛ و - سند شماره 55158 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از مرکز فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی، 23/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 3، بخش سوم، ص 1؛ و - سند شماره 353442 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 21/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353471 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نقده به فرماندهی قرارگاه بعثت، 20/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 232117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 83، 26/11/1361، ص 2.

2) مأخذ 3، بخش سوم، ص 2.

3) مأخذ 6، بخش دوم؛ و - مأخذ 6، بخش ششم، ص 1؛ و - سند شماره 344869 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار محترم استان کردستان، 24/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 3، بخش سوم، ص 2.

4) سند شماره 353310 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 21/11/1361، ص 5؛ و - سند شماره 294783 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 21/11/1361، ص 1.

در بجنورد، یکی از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق، یک دانش‌آموز عضو

انجمن اسلامی هنرستان شماره 1 این شهر را با ضربات چاقو به شهادت رساند. شخص مهاجم پس از این اقدام دست‌گیر شد.⁽¹⁾

در بندرعباس نیز یکی از نیروهای سپاه به دست 3 نفر از افراد چریک‌های فدایی خلق (شاخه‌ی اشرف دهقان) ترور شد و به شهادت رسید.⁽²⁾

در رشت، نیز در بازرسی یکی از خانه‌های تیمی سازمان مجاهدین خلق، 30 عدد دینامیت و 50 عدد چاشنی به دست آمد.⁽³⁾

در رودسر، یکی از افراد فعال در فاز نظامی دست‌گیر شد.⁽⁴⁾

در شهرکرد نیز یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق به حکم دادگاه انقلاب اسلامی به اعدام محکوم و حکم وی اجرا شد. 7 عملیات انفجار و آتش‌سوزی و نگه‌داری 23 بمب دست‌ساز و برخی ادوات جنگی از جمله جرایم وی بود که دادگاه انقلاب اسلامی شهرکرد اعلام کرد.⁽⁵⁾

572

دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه، پس از بازگشت از سفر به کشورهای کره‌ی شمالی و سریلانکا درباره‌ی اهداف سفر و زمینه‌های هم‌کاری با این دو کشور گفت:

«سفر به دو کشور کره‌ی شمالی و سریلانکا با دعوت قبلی وزرای خارجه‌ی این دو کشور صورت گرفت. این دو کشور از ابتدای انقلاب اسلامی ما از حکومت جمهوری اسلامی ایران پشتیبانی کردند. وزیر خارجه‌ی سریلانکا بلافاصله بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به تهران آمد و از جمهوری اسلامی ایران دعوت کرد که به نهضت عدم تعهد بپیوندد.

در زمینه‌ی غیر متعهدها هماهنگی‌های زیادی با هم داشتیم. در رابطه با تغییر محل اجلاس غیر متعهدها از بغداد به دهلی، کره‌ی شمالی از کشورهایی بود که با ما هم‌کاری‌های زیادی کرد.

سفر ما به آن کشور کمک مؤثری در توسعه و تحکیم فی ما بین در زمینه‌های مختلف نمود که آثارش در آینده معلوم می‌شود. کره‌ی شمالی در حال حاضر سالیانه از ما حدود یک میلیون تن نفت می‌خرد. متقابلاً ما از آن کشور مقادیری فولاد به صورت تیرآهن و یا آهن ورق برای مصرف در کارخانه‌های‌مان می‌خریم و در مجموع، روابط اقتصادی و سیاسی خوبی داریم و به علاوه در آستانه‌ی اجلاس غیر متعهدها در دهلی‌نو هستیم و مسئله‌ی اجلاس بعدی، یعنی هشتمین اجلاس مطرح است و کره‌ی شمالی یکی از کاندیدهاست و ما از کاندیداتوری کره‌ی شمالی حمایت می‌کنیم و لازم بود که در این زمینه با آنها هماهنگی‌هایی داشته باشیم.»⁽⁶⁾

1) سند شماره 88267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن هفتگی، دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (مرکز فرماندهی)، شماره 17، 3/12/1361، ص 5، بجنورد؛ و - سند شماره 55251 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه4 (فرماندهی) به ستاد مرکزی، 25/11/1361، سند تک‌برگی.

2) مأخذ 10، بخش اول، ص 10، گزارش رسیده از منطقه6، بندرعباس.

3) سند شماره 55073 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی منطقه3 به ستاد مرکزی (مرکز فرماندهی) 21/11/1361، ص 1.

4) سند شماره 55190 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه3 (فرماندهی) به ستاد مرکزی (فرماندهی) 25/11/1361، ص 5، رودسر.

5) سند شماره 089326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار مناطق یازده‌گانه، مرکز اخبار و رسانه‌ها (ارتباطات تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه)، 16/11/1361 الی 28/11/1361، ص 1، به گزارش ستاد منطقه2 سپاه؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 327، 21/11/1361، ص 5، شهرکرد - خبرگزاری جمهوری اسلامی 20/11/1361.

6) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 21/11/1361، ص 15.

573

احمد عزیزی قائم‌مقام وزیر امور خارجه‌ی کشورمان، در ادامه‌ی دیدارهای خود از کشورهای عربی امروز از لیبی به الجزایر رفت و با همتای خود در این کشور دیدار و گفت و گو کرد. در این دیدار که با حضور سفیر جمهوری اسلامی ایران در الجزایر و چند تن از مقامات وزارت خارجه‌ی این کشور انجام شد، در خصوص روابط دو جانبه و هم‌کاری‌های ایران و الجزایر در کنفرانس آینده‌ی سران جنبش عدم تعهد که قرار است در اسفندماه در دهلی‌نو تشکیل شود، مذاکراتی صورت گرفت.⁽¹⁾

وی در گفت و گویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی، رای‌زنی برای پیوستن الجزایر به جبهه‌ی پایداری را از جمله اهداف سفر خود به الجزایر خواند. عزیزی با اشاره به اجلاس اخیر وزیران خارجه‌ی ایران، لیبی و سوریه در دمشق و اجلاس آتی سه کشور در تهران گفت: «جمهوری اسلامی ایران علاقه‌مند است که سایر اعضای جبهه‌ی پایداری و کشورهایی که موضع پیشروی در مقابله با استکبار و صهیونیسم دارند، به این اجلاس بپیوندند و در این سفر خواست ایران در مورد پیوستن الجزایر به اجلاس به اطلاع مسئولین این کشور خواهد رسید.»

قائم‌مقام وزیر امور خارجه از هدف‌های دیگر این سفر را تبادل نظر و مشورت با کشورهای دوست در خصوص اجلاس سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد در دهلی‌نو اعلام کرد و افزود: «به دلیل علاقه‌یی که جمهوری اسلامی به حرکت صحیح این جنبش در جهت استقلال و عدم تعهد واقعی دارد، مواضع ایران در این زمینه به اطلاع مقامات الجزایر خواهد رسید. عزیزی در مورد فعالیت سران منطقه برای نجات صدام خصوصاً پس از حمله‌ی جدید نیروهای اسلام گفت: «رژیم‌های ارتجاعی به دلیل ماهیت عمیقاً متشابهی که دارند بقای خود را در زوال ایران اسلامی می‌بینند و به منظور ادامه‌ی حیات علیه جمهوری اسلامی متحد شده‌اند، ولی با حمایت‌های خود از صدام ناچارند در آینده خسارات بیش‌تری تحمل کنند.

قائم‌مقام وزیر امور خارجه در این مصاحبه، دیدار از کوبا و لیبی به خصوص دیدار و مذاکره با رهبر و وزیر امور خارجه‌ی لیبی را سازنده و مثبت توصیف کرد.⁽²⁾

رادیو اسرائیل درباره‌ی مفاد گفت و گوهای انجام‌شده میان مقامات ایران و الجزایر گزارش داد:

«احمد عزیزی قائم‌مقام وزارت خارجه‌ی ایران امروز از سران الجزایر دعوت کرد به جبهه‌هایی بپیوندد که حکومت اسلامی در حال حاضر می‌کوشد با سوریه و لیبی به وجود آورد.

به دنبال بیانیه‌یی که دو هفته‌ی پیش به منظور احیای جبهه‌ی امتناع عربی در دمشق انتشار یافت، ایران هم‌اکنون تلاش می‌کند کشورهای عضو جبهه را به تشکیل کنفرانس در تهران متقاعد سازد.»⁽³⁾

1) مأخذ 2، ص 2.

2) مأخذ 15، الجزیره، خبرگزاری جمهوری اسلامی.

3) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 20/11/1361، ص 24، رادیو اسرائیل.

574

خروج افراد از مرزهای کشور به خارج و ورود افراد ایرانی به داخل کشور تسهیل شد. روابط عمومی نخست‌وزیری با انتشار اطلاعیه‌یی در این باره اعلام کرد: «به منظور تسهیل در امر مسافرت هم‌وطنانی که قصد عزیمت به خارج از کشور و یا ورود به کشور را دارند و بر اساس ضوابطی که از قبل برای مسافرت به خارج تهیه و پیش‌بینی شده است، موارد زیر را به اطلاع عموم می‌رساند: 1. از این تاریخ، مسافرت افراد به خارج از کشور بدون استفاده از ارز دولتی مجاز اعلام می‌شود. لازم به تذکر است که ارز دولتی تنها در اختیار آن دسته از مسافرینی قرار می‌گیرد که بر اساس ضوابط اعلام‌شده‌ی قبلی، خروج آنان از کشور بلامانع تشخیص داده شده است و دولت در مقابل افرادی که خارج از ضوابط قبلی قصد مسافرت داشته باشند، تعهد ارزی نخواهد داشت.

2. بدین وسیله، به اطلاع کلیه‌ی هم‌وطنان متخصص و پزشک مقیم خارج از کشور که از نحوه‌ی ورود و خروج سؤال کرده‌اند، می‌رساند، هیچ گونه محدودیت و ممانعتی جز در چارچوب‌های اعلام‌شده‌ی قانونی برای ورود و یا خروج آنان در مرزها و فرودگاه‌های کشور وجود نخواهد داشت. جزئیات امر و روش‌های اجرایی مراتب فوق توسط مسئولین ذی‌ربط متعاقباً اعلام خواهد شد.»⁽¹⁾

575

سرهنگ معمر قذافی رئیس‌جمهور لیبی، از انقلاب اسلامی حمایت کرد. وی همچنین میانجی‌گری بین ایران و عراق را بی‌فایده دانست. وی در گفت و گو با تلویزیون فرانسه گفت: «انقلاب اسلامی ایران به طور کلی انقلابی علیه ظلم است، چه این ظلم در جهان اسلام باشد چه در جهان مسیحیت و یا بی‌مذهبی.» وی افزود: «این انقلاب علیه طغیان شاه و تسلط امریکا بر ایران است که این کشور را به یک پایگاه نفوذ خود به منطقه تبدیل کرده است.» قذافی ضمن اعلام مخالفت با همه‌ی ضد انقلابیون گفت: «من در کنار انقلاب و مردم ایران خواهم ایستاد و این بدان معنا نیست که من خصومت شخصی با صدام یا رژیم وی دارم، بلکه به معنی ضدیت من با هر کسی است که در ستیز با انقلاب اسلامی ایران قرار دارد.» به گفته‌ی قذافی: «این انقلاب یک انقلاب مردمی و آزادی‌بخش است که آزادی مردم ایران را محقق می‌سازد و ایران را از تسلط بیگانه آزاد می‌سازد.» رهبر لیبی در خصوص جنگ عراق با ایران و تلاش‌های میانجی‌گری در این باره گفت: «جنگ عراق و ایران به درجه‌یی رسیده که دیگر میانجی‌گری میان دو کشور امکان‌پذیر نیست و در حال حاضر هر گونه تلاشی برای پایان دادن به آن بیهوده است، زیرا نتیجه‌ی جنگ که در شرف پایان می‌باشد، قطعی است و مطمئناً این نتیجه خیلی زودتر از تلاش‌های میانجی‌گران به این جنگ پایان خواهد داد.»⁽²⁾

1) مأخذ 5، بخش دوم، ص 3.

2) مأخذ 5، بخش دوم، ص 32.

576

در حالی که نیروهای ایران همچنان عملیات والفجر را در محور فکه - چزابه، ادامه می‌دهند، عراق نیز فعالیت سیاسی خود را افزایش داده است. به دنبال اقدامات روز گذشته‌ی دولت عراق، امروز هم سعد عبدالمجید الفیصل سفیر عراق در امارات متحده‌ی عربی، با شیخ حمدان محمد معاون نخست‌وزیر این کشور، دیدار کرد. به گزارش خبرگزاری امارات متحده‌ی عربی از ابوظبی، در این ملاقات روابط فیمابین؛ اوضاع فعلی جهان عرب به طور اعم و تحولات در منطقه‌ی خلیج فارس به طور اخص بررسی شد.

فیصل همچنین شیخ حمدان را در جریان آخرین تحولات جنگ ایران و عراق قرار داد.⁽¹⁾

به گزارش رادیو صوت الجماهیر عراق:

«اتحادیه‌ی عرب که مقر آن در تونس است، امروز متن یادداشت عراقی مبنی بر درخواست از کشورهای عربی به ادای تعهدات خود (کمک به عراق در برابر ایران) در کنفرانس فاس را به سایر کشورهای عضو این اتحادیه بخش‌نامه کرد.

اتحادیه‌ی عرب همچنین مضمون قطع‌نامه‌ی فاس به ویژه پای‌بندی کشورهای عربی به مقتضیات منشور اتحادیه و عهدنامه‌ی دفاع مشترک عربی را برای سایر کشورهای عضو یادآور شده است.»

صوت‌الجماهیر می‌افزاید: «نماینده‌ی دائمی عراق در اتحادیه‌ی عرب، متن تلگرام طارق عزیز وزیر خارجه را که حاوی هشدار نسبت به خطرناک بودن اوضاع جبهه‌ی جنگ عراق و ایران و عواقب وخیم آن بر امنیت عربی بوده، تسلیم دبیر کل اتحادیه‌ی عرب کرده بود.⁽²⁾

علی عبدالله صالح رئیس‌جمهور یمن شمالی نیز حمایت همه‌جانبه‌ی خود را از عراق اعلام کرد. وی در مصاحبه با روزنامه‌ی عربی‌زبان الشرق الاوسط - که از سوی عربستان سعودی در لندن منتشر می‌شود - اعلام کرد که کشورش حاضر است از عراق پشتیبانی مادی و سیاسی کند، در صورتی‌که عراق از یمن شمالی چنین تقاضایی کند. وی همچنین اظهار امیدواری کرد که شاهد ابتکارهای جدید و میانجی‌گری‌هایی باشد که به متوقف شدن خون‌ریزی بین دو کشور مسلمان و به ویژه غیر متعهد - با توجه به این‌که کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد قرار است ماه مارس آینده تشکیل شود - بینجامد⁽³⁾

در این حال، یک منبع سیاسی مطلع درباره‌ی کمک‌های نظامی یمن شمالی به عراق و وضعیت این نیروها در آن کشور اعلام کرد:

«تعداد نیروهای یمن شمالی در عراق، 6 هزار سرباز و افسر می‌باشد که از واحدهای مختلف نظامی تشکیل شده و جمعاً 10 گردان و اوضاع آن‌ها در عراق به شرح ذیل است:

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 328، 22/11/1361، صص 5 و 6، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری ابوظبی امارات ، 21/11/1361.

2) مأخذ 14، بخش آخر، ص 37، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر، 20/11/1361، به نقل از اتحادیه‌ی عرب در تونس.

3) مأخذ 5، بخش اول، ص آخر، خبرگزاری فرانسه به نقل از روزنامه‌ی عربی زبان الشرق‌الاوسط از عربستان سعودی در لندن.

65% نیروهای مزبور برای اولین بار وارد ارتش یمن شده‌اند و آشنایی به امور نظامی ندارند و آموزش‌ندیده هستند. این نیروها با کمبود آذوقه رو به رو بودند و بدین سبب نارضایتی آن‌ها فراهم آمده است.

اکثریت افراد نیروی فوق از جنگ کردن علیه ایران رضایت ندارند و اغلب آن‌ها به خصوص افسران از افرادی هستند که رژیم، مایل به وجود آن‌ها در یمن نیست.

این نیروها از نظر تجهیزات نظامی و چادر در مضیقه بوده و نیاز به آموزش و تجهیزات دارند و مسلسل‌های سنگین و سلاح‌های کمکی توپ‌خانه در میان آن‌ها توزیع گردیده است.»⁽¹⁾

577

به دنبال سفر 2 فرستاده‌ی حسنی مبارک حاکم مصر، برای دیدار و گفت و گو با مقامات عراقی، رادیو بی‌بی‌سی کلیاتی از تاریخچه‌ی روابط دو کشور در سال‌های گذشته و کمک‌های این کشور به عراق را بازگو کرد. بی‌بی‌سی با توجه به نزدیکی سیاسی دو کشور پیش‌بینی کرد که روابط مصر و عراق به زودی برقرار خواهد شد. در گزارش بی‌بی‌سی آمده است:

«کشورهای عرب واقع در خلیج، مصر را به عنوان تنها کشور عربی می‌بینند که از توانایی نظامی برای کمک به عراق برخوردار می‌باشد و خود عراق هم اخیراً از مصر خواسته است که برای کمک به عراق در جنگ بر علیه ایران، سربازهای ارتشش را به عراق بفرستد؛ حرکتی که مصری‌ها مکرراً اعلام کرده‌اند که آن را انجام نخواهند داد. عراق یک بار دیگر از دول عربی خواسته است که کمک‌های سریع‌تری به عراق بنمایند و در این رابطه آخرین حمله‌ی ایران به عراق را به عنوان تهدیدی برای تمام منطقه نمایش داده است. روزنامه‌های قاهره می‌نویسند که رئیس‌جمهور عراق (صدام حسین) با پرزیدنت مبارک، در تماس بوده است و او را در جریان وضعیت مرزها قرار می‌داده است و این روزنامه‌ها اضافه می‌کنند که آقای مبارک حمایت کامل مصر را از عراق اعلام نموده است. گزارش می‌شود که حمایت‌های مشابهی هم از طریق شاه حسین و فهد هم ابراز شده است. روزنامه‌ی الاخبار چاپ قاهره، می‌نویسد که آنچه مهم است این است که این حمایت‌ها تا چه میزان فقط به ابراز حسن نیت محدود می‌شود و یا عمل هم به دنبال خواهند داشت.»⁽²⁾

578

انستیتوی امریکایی بروکلین در یک گزارش تحقیقی به بررسی ارتش ایران پرداخته است. بازسازی مجدد ارتش؛ مراحل پاک‌سازی ارتش؛ تلاش مقامات ایران برای هم‌گامی بیش‌تر ارتش با آرمان‌های انقلابی و افزایش کارایی آن از نکات مهم این گزارش است.

1) سند شماره 213689 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرها و نظرها (اطلاعاتی، سیاسی، خارجی)، دفتر مطالعات و پژوهش‌های وزارت امور خارجه، شماره 374، 30/11/61، ص 1.

2) مأخذ 14، بخش آخر، صص 10 و 11، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/11/1361.

قسمت‌هایی از این گزارش که در روزنامه‌ی انگلیسی گاردین چاپ‌شده به این شرح است:

«هم‌زمان با حمله‌ی جدید ایران علیه عراق، بررسی امریکایی‌ها حاکی از این است که نیروهای زمینی ایران که زمانی فلج بودند اکنون اساساً در شکل جنگی خوبی قرار دارند.

اولین نگاه جدی غرب به ارتش ایران از زمان سقوط شاه در سال 1979، حاکی از آن است که موفقیت اخیر رژیم در جبهه‌ی جنگ نشان‌گر استحکام سیاسی تهران است و هیچ گونه نقش سیاسی برای ارتش حداقل تا زمان مرگ آیت‌الله خمینی پیش‌بینی نمی‌شود.»

ویلیام اف هیکمن افسر نیروی دریایی امریکا و نویسنده‌ی این گزارش، عقیده دارد که: «پاک‌سازی در ارتش ایران به آن اندازه که ناظران خارجی فکر می‌کردند وسیع نبوده است و هدف تداوم در حکومت اسلامی - که در غرب به خوبی درک نشده - این نیست که [جمهوری اسلامی] ارتش شاه را منحل سازد، بلکه می‌خواهد آن را دوباره در قالبی اسلامی شکل دهد و نتیجه‌ی این کار هم موفقیت‌آمیز بوده است. قسمت اعظم این موفقیت مدیون تهاجم عراق در سپتامبر 1980 می‌باشد، چراکه ارتش ایرانیان که زمانی کاملاً وابسته به سلاح‌ها و کارشناسان امریکایی بود، اکنون به عنوان یک ماشین جنگی اسلامی کارامد دوباره تولد یافته است. حال، [این‌که] آیا این سربازان اجازه خواهند یافت که پس از جنگ حیثیت جدیدشان را حفظ کنند یا نه، نکته‌ی مبهمی است.

موضوع مهمی را که صدام حسین، رئیس‌جمهور عراق دست‌کم گرفته بود، حمیّت اسلامی جدیدی بود که مسلمانان دین‌دار و همچنین حس ملی‌گرایی ایرانیانی [را] که انگیزه‌های مذهبی کم‌تری دارند، برانگیخت.»

نویسنده، دو مرحله‌ی مشخص پاک‌سازی‌های انقلابی را این‌گونه توضیح می‌دهد: «مرحله‌ی نخست از فوریه تا سپتامبر 1979 به طول کشید و محدود به افسران ارشد نیروهای سه‌گانه و نیروهای امنیتی داخلی شاه بود و تنها 85 تن از 404 نفری که اعدام شدند از پرسنل نظامی بودند.

دومین پاک‌سازی که از سپتامبر 1979 آغاز شد و حدود یک سال ادامه داشت، وسیع‌تر بود. در این پاک‌سازی نیروهای هوایی و دریایی نسبتاً دست‌نخورده باقی ماندند، اما ارتش [نیروی زمینی] در حدود 10 هزار تن را در این پاک‌سازی‌ها از دست داد که اغلب آن‌ها افسر بودند.

برخلاف این تفکر که پاسداران متعصب انقلاب جای‌گزین ارتش تلفات داده شده‌اند، این پاک‌سازی‌ها، افسران کافی برای یک ارتش منظم کوچک‌تر که تهران به دنبال آن بود، باقی گذاشت. هم‌زمان، آیت‌الله‌ها، با ایجاد شوراهای انقلاب (دوایر سیاسی - ایدئولوژیک) در پایگاه‌های نظامی و به حرکت درآوردن پاسداران انقلاب به عنوان "نیروی رقیب ارتش" کنترل خود را بسط دادند و وسعت بخشیدند و رقابت‌های ایجادشده در سلسله مراتب

معمول باعث شد که ایران در جبهه‌ی نظامی "پات شود" و با کمبود قطعات یدکی قادر نباشد

عراقی‌ها را که در این زمان به خوبی نفوذ کرده بودند، بیرون براند.»⁽¹⁾

ضمیمه‌ی گزارش 567

روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تبریز آمار کمک‌های نقدی و جنسی مردم ایثارگر، فداکار و حزب‌اللهی به دفتر امام‌جمعه‌ی تبریز را به شرح ذیل اعلام داشت:

«از سوی اهالی مسجد قراملک تبریز، مبلغ 000,45 ریال؛ اهالی مسجد حسینیه‌ی داداش‌آباد تبریز، مبلغ 000,50 ریال، انجمن اسلامی آب منطقه‌یی، مبلغ 000,45 ریال؛ اهالی روستای چرم‌خوران، مبلغ 000,64 ریال؛ اهالی روستای کردولر، مبلغ 000,344 ریال برای بازسازی مناطق جنگی؛ اهالی روستای ایلخچی، مبلغ 000,162 ریال برای جبهه‌ها؛ اهالی روستای کردآباد از توابع اسکو، مبلغ 850,74 ریال برای جبهه‌ها؛ اهالی روستای ایری‌علیا، مبلغ 900,203 ریال؛ اهالی روستای یامچی مزند، مبلغ 000,76 ریال؛ اهالی باسمنج، مبلغ 700,596 ریال؛ اهالی روستای اسمعلی، مبلغ 000,104 ریال؛ اهالی شهرستان آذرشهر، مبلغ 000,000,2 ریال؛ اتحادیه‌ی کامیون‌داران، مبلغ 000,500 ریال؛ کارکنان کارخانه‌ی درمن دیزل، مبلغ 930,617 ریال [به منظور] بازسازی مناطق جنگی.

همچنین گوشه‌یی از کمک‌های نقدی و جنسی که توسط ستاد پشتیبانی سپاه پاسداران منطقه‌ی 5 جمع‌آوری شده است به شرح زیر می‌باشد:

· 23 گونی سیب‌زمینی و پیاز؛ 2 گونی گندم و مقداری لباس، اهدایی اهالی گرگان از توابع آذرشهر.

· 2 تن پیاز و مقداری نان لواش و کمپوت و مقداری لباس، اهدایی اهالی شهرستان خوی.

· 25 بسته نان لواش، اهدایی اهالی روستای ترکایش از توابع هریس.

· 32 تخته پتو؛ 10 عدد اورکت و مقداری لباس اهدایی کارکنان رادار تبریز.

· 55 عدد کلاه پشمی و 49 جفت جوراب و مقداری آجیل، اهدایی دانش‌آموزان مدرسه‌ی امام خمینی.

· 14 کارتون کمپوت سیب و مقداری کلاه و بلوز و دستکش و 800 جلد قرآن مجید، اهدایی امت حزب‌الله تبریز که توسط مساجد جمع‌آوری شده است.

· 39 گونی سیب زمینی؛ 27 جعبه سیب درختی؛ یک گونی آرد؛ مقداری لباس، اهدایی اهالی روستای نعمت‌آباد.

· از سوی امت حزب‌الله تبریز، 107 عدد کلاه پشمی؛ 27 عدد جوراب و بلوز پشمی و یک گونی سیب زمینی و 30 جفت جوراب و دست‌کش.

· 600 عدد گونی خالی، اهدایی کارکنان شرکت تعاونی راه‌آهن.

· 11 تن و 262 کیلو پیاز، اهدایی امت حزب‌الله آذرشهر.

· 60 جلد قرآن مجید، اهدایی شهرداری تبریز.

· 66 جفت دست‌کش؛ 79 جفت جوراب پشمی؛ 26 عدد کلاه پشمی؛ 14 عدد بلوز پشمی و مقداری لباس دیگر و مبلغ 800,97 ریال پول نقد اهدایی مسجد آیت‌الله بهشتی.

· مبلغ 950,54 ریال وجه نقد اهدایی از طرف اهالی باسمنج و نعمت‌آباد.

· مبلغ 000,50 ریال وجه نقد، اهدایی دانش‌آموزان دبستان سلمان فارسی.

· مبلغ 555,115,1 ریال وجه نقد، اهدایی امت حزب‌الله تبریز.

· مبلغ 730,19 ریال وجه نقد، اهدایی دانش‌آموزان مدرسه‌ی دکتر فاطمی.

· مبلغ 000,38 ریال وجه نقد، اهدایی چند نفر از امت حزب‌الله.

· 78 گونی پیاز، اهدایی روستای اخماقیه.

· 300 بسته نان لواش؛ 473 شیشه مربا، اهدایی انجمن اسلامی مساجد تبریز.

1) مأخذ 14، بخش آخر، صص 6 تا 8، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/11/1361.

· 66 گونی سیب‌زمینی، اهدایی اهالی روستای قیصرق.

· 58 بسته نان لواش؛ 30 عدد لحاف؛ 8 عدد تشک؛ بلوز و شلوار و گرمکن 100 دست؛ 22 عدد شلوار پشمی؛ 40 عدد پیراهن؛ 131 جفت جوراب؛ 20 عدد والور؛ 2 عدد یخچال؛ 56 بسته ریکا و صابون؛ 105 عدد کلاه پشمی؛ 2 گونی نخود و گندم و سنجد و 10 عدد پتو، اهدایی مردم حزب‌اللهی تبریز.⁽¹⁾

هدایا و کمک‌های نقدی و جنسی مردم به بودجه‌ی جنگ و بازسازی مناطق جنگی:

به منظور تقویت بودجه‌ی جنگ تحمیلی و یاری رساندن به رزمندگان اسلام و بازسازی مناطق آسیب‌دیده از جنگ تحمیلی و مهاجرین جنگی، اقشار مختلف مردم میهن اسلامی‌مان با شعار "جنگ، جنگ تا پیروزی" به کمک‌های ایثارگرانه‌ی خویش همچنان ادامه می‌دهند.

کمک‌های مردم سراسر کشور شامل مواد غذایی؛ پوشاک؛ لوازم زندگی و پول نقد و نیز سایر مایحتاج ضروری جبهه‌ها در اختیار ستادهای پشتیبانی مناطق جنگی جهاد سازندگی؛ دفاتر ائمه‌ی جمعه‌ی مراکز سپاه پاسداران؛ کمیته‌های امداد امام؛ ستاد برگزاری مراسم نمازجمعه؛ جمعیت هلال‌احمر و مساجد محل برای ارسال به جبهه‌های نور علیه ظلمت قرار گرفت.

آمار هدایا و کمک‌های نقدی و جنسی امت شهیدپرورمان را در زیر می‌خوانیم:

در ادامه‌ی کمک‌های نقدی و جنسی امت ایثارگرمان به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل، ستاد کمک‌رسانی طلاب و روحانیون حوزه‌ی علمیه‌ی مستقر در مدرسه‌ی فیضیه قم اعلام کرد: «از سوی آیت‌الله خاتمی امام‌جمعه‌ی یزد مبلغ یک میلیون تومان؛ امام‌جمعه‌ی ماکو 26 هزار تومان؛ امام‌جمعه‌ی زرند کرمان، مبلغ 270 هزار تومان به شماره حساب 1230 ستاد کمک‌رسانی حوزه‌ی علمیه در بانک تعاون اسلامی قم جهت کمک و یاری به رزمندگان شجاع اسلام واریز کردند.»

در همین رابطه کمک‌های ایثارگرانه‌ی امت مسلمان و خداجوی اردبیل، اهر، ارسباران، خلخال، پارس‌آباد مغان، سراب و مشکین‌شهر جمعاً مبلغ 3 میلیون ریال وجه نقد و یک کامیون شامل دارو؛ لباس گرم؛ پتو؛ گونی سنگری؛ 173 کیسه گندم و سیب‌زمینی و یک حلقه‌ی انگشتر طلا و دیگر مایحتاج رزمندگان اسلام [بوده است]. کارکنان اداره‌ی پست شهرستان‌های سنندج، سقز، بانه، مریوان، قروه، بیجار و بخش‌های کامیاران و دیواندره، طی یک ماه گذشته، معادل یک روز حقوق خود جمعاً مبلغ 119 هزار و 800 ریال وجه نقد به ستاد هماهنگی پشت جبهه و بازسازی مناطق جنگی کردستان اهدا کردند.

بر اساس گزارش‌های رسیده، [کمک‌های ارسال‌شده از سایر مناطق جنگی بدین ترتیب است]:

· اهالی شهیدپرور روستای نافج از توابع شهرکرد، مبلغ یک میلیون و 570 هزار ریال وجه نقد؛ تعداد 5 هزار کیلو سیب‌زمینی؛ 5500 کیلو آرد و گندم؛ 120 کیلو قند؛ 2 عدد حلقه‌ی طلا و یک عدد انگشتری و مقادیری دارو، مربا، کمپوت، روغن‌نباتی، نبات، ترشی، برنج، کشمش، ماکارونی، نان خشک، نمک، آبلیمو، چای، گز، پودر لباس‌شویی و تعدادی ظروف غذاخوری و چند دست رختخواب [و] تعدادی پتو.

· اهالی روستای بارده 74 هزار و 400 ریال وجه نقد؛ 800 کیلو آرد و گندم؛ 100 کیلو سیب‌زمینی؛ 52 قالب صابون و مقادیر قابل توجهی روغن‌نباتی، ماست، شیره و کشمش

· روستاییان وانان مبلغ 27 هزار ریال وجه نقد؛ یک حلقه انگشتری طلا؛ 1450 کیلو گندم و آرد؛ 106 کیلو روغن‌نباتی؛ 250 کیلو کشمش و مقادیر قابل توجهی پودر لباس‌شویی، کمپوت، حلواشکری؛ چند تخته پتو و چند دست لباس.

· اهالی روستای گرم‌دره‌ی شهرکرد، مبلغ 64 هزار و 900 ریال وجه نقد؛ 11 گونی نان خشک؛ 4 گونی آلوچه، گردو، کشمش و توت خشک؛ مقداری روغن و چند دست لباس گرم؛

· نوسوادان نهضت سوادآموزی شهرکرد، کاهکش و شمسی‌آباد، جمعاً مبلغ 2 هزار و 700 ریال وجه نقد؛ 60 کیلو بادام؛ 15 کیلو پونه‌ی خشک؛ 230 شیشه مربا و مقادیر قابل توجهی رب

1) مأخذ 5، بخش دوم.

گوجه، بادام، صابون، آبلیمو، پودر لباسشویی، قند، چای؛ تعدادی لباس گرم و چند دوجین کبریت

· اهالی روستای دستنا، مبلغ 16 هزار ریال وجه نقد؛ 300 کیلو گندم؛ 200 عدد گونی سنگری و مقداری نان خشک و داروی درمانی.

· کارکنان دفتر اسناد رسمی شماره 55، مبلغ 60 هزار ریال.

· مردم روستای گوجان، 10 هزار و 500 ریال وجه نقد؛ 12 گونی گندم؛ 39 گونی آرد؛ 52 کیلو چای؛ 19 کیلو روغن حیوانی و مقادیری پودر لباس‌شویی، صابون، قند، سنجد، خرما، برنج و تعدادی گونی سنگری و البسه‌ی گرم.

· روستاییان خراجی، 168 کیلو ماست.

· یکی از برادران نانوا اهل سامان، مبلغ 50 کارتن نان خشک و توسط یکی از برادران خیر شهرکرد، مقادیری خرما، برنج، روغن نباتی و چند دست لباس.

· توسط هنگ ژاندارمری شهرکرد، تعداد 950 عدد ژاکت؛ 2 هزار عدد شال‌گردن؛ 2500 عدد کلاه؛ 750 جفت جوراب و 350 جفت دست‌کش.

· استان لرستان به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل طی چند روز گذشته توسط اهالی روستاهای گره کاد علیا، دهرم، منصورآباد، نامدارآباد، الماس‌آباد، کهریز، رضاآباد، جرقلعه، علی‌حیدر، وره‌رود، گلگله‌دره‌ی 1 و 2، گنبد باریکاب، گلگه باریکاب، ده‌اشکنان، هولاندشت، ده‌پیر، سراب رباط، دهابی، سرخان‌جوی علیا در بخش‌های پل‌دختر، زاغه، کوهدشت و حسینیه‌ی خرم‌آباد [کمک کرده است] و نیز توسط اهالی روستاهای رومشکان، دربگنبد، وحدت‌شهر، کونانی، کش ماهد، چهار برجی، چرخ آستانه و پلیکان آب‌سرده علیا و سفلی چغلوندی، بخش‌های نورآباد، ویسیان و کارکنان نهضت سوادآموزی بخش زاغه، جمعاً 2 میلیون و 881 هزار و 25 ریال وجه نقد؛ 68 رأس گوسفند؛ 222 کیسه‌ی گندم و آرد؛ 2 کامیون نان و دیگر مایحتاج ضروری جبهه‌ها؛ 67 شیشه مربا؛ 1240 بسته پودر رخت‌شویی؛ یک جفت گوشواره‌ی طلا؛ یک حلقه‌ی انگشتری و یک زنجیر طلا [به جبهه‌ها کمک شده است.]

· روستاهای آزادشده‌ی توریور از توابع کردستان ضمن پشتیبانی از حقانیت جمهوری اسلامی به رهبری امام خمینی، مبلغ 140 هزار ریال وجه نقد جهت یاری و کمک به رزمندگان اسلام در جبهه‌های حق علیه باطل [کمک کردند].

· توسط دانش‌آموزان دبستان شهید نصرت‌زاده واقع در پادگان لشکر28 کردستان، مبلغ 30.650 ریال وجه نقد.

· مردم متعهد بخش‌های آران و بیدگل شهرستان کاشان، 400 دست لباس گرم؛ 1700 قالب صابون؛ 616 بسته تاید؛ 365 کیلو خشکبار، 110 کیلو سبزی خشک؛ 9 تخته پتو؛ 200 شیشه مربا؛ یک کارتن کمپوت؛ 4 جعبه ترشی، 30 کیلو روغن و یک کیسه‌ی قند و چای.

· اهدایی کوره‌داران گرگان، 35 هزار قالب آجر توسط 8 کامیون کمپرسی شرکت تعاونی کامیون‌داران، حمل رایگان برای بازسازی سوسنگرد.

· هدایای مردم ایثارگر عباس‌آباد و حومه شامل، 250 جعبه مرکبات؛ 886 قوطی کمپوت؛ 480 قوطی کنسرو؛ 270 کیلو پیاز؛ 8 کارتن گرمکن، جوراب، شال‌گردن و مقدار زیادی خواربار، مربا، و داروی درمانی به جبهه‌های جنوب.

· کمک‌های مردم ایثارگر سادات‌محله و بریش شامل، 270 صندوق مرکبات؛ 3 کارتن بیسکویت؛ 4 کارتن جوراب و شال‌گردن؛ 3 کارتن کلاه و دستکش؛ 600 کیلو برنج؛ یک کارتن صابون؛ 340 جلد کتاب مذهبی و مقدار زیادی رب گوجه، مربا، خرما، چای، قند و شکر به جبهه‌های غرب کشور.

· مردم عاشق‌آباد اصفهان، مبلغ 550,296 ریال وجه نقد و مقادیری دارو، لباس، روغن نباتی

· دانش‌آموزان مدارس نطنز، مبلغ 150 هزار ریال وجه نقد؛ کارکنان امور برق اصفهان، مبلغ 794,46

ریال وجه نقد.

· دانش‌آموزان مدارس راهنمایی تحصیلی حاتم‌بیک اصفهان، مبلغ 187 هزار ریال.

· اهالی تیران، مبلغ 015,88 ریال وجه نقد.

· کارکنان و دانش‌آموزان مدرسه‌ی راهنمایی تحصیلی نعمت‌بخش، 200 هزار ریال وجه نقد.

· اهالی اسلام‌آباد وردشت کوهپایه، مبلغ 500,107 ریال به اضافه‌ی یک جفت گوشواره‌ی طلا.

· مردم خیر کلیشاد لنجان سفلی، مبلغ 500,748,2 ریال وجه نقد.

· اهالی آب‌نیل، یک دستگاه بنز خاور محتوی خوار و بار، پتو و ارزاق.

· اهالی زفره کوپا، مبلغ 400,301 ریال وجه نقد به هم‌راه 4 جفت گوشواره و انگشتر.

· کارکنان معدن سرب نخلک، اختصاص مبلغ 159,431 ریال وجه نقد معادل یک روز حقوق خود به جبهه‌های جنگ.

· از سوی انجمن اسلامی روستای موزی باغ و شهید تقی نوبخت؛ هلال‌احمر ساری؛ استانداری مازندران؛ انجمن اسلامی و پایگاه بسیج محمد خجسته صوری قائمشهر؛ دانش‌آموزان دبستان و دبیرستان‌های 15 خرداد، شهید میرچراخانی، شهدای هویزه، شجاعی میان‌رود؛ اهالی روستاهای میان‌رود، دره یک، خواران و روستای سورک و کاظم هوری، 126 صندوق مرکبات؛ 50 دست اورکت؛ 17 کارتن کمپوت، آبلیمو و کنسرو ماهی؛ مایع ظرفشویی و تعداد گونی سنگری و مقادیری دیگر لوازم مورد نیاز جبهه‌ها.

· از سوی سپاه پاسداران نکا، روستاهای سفیدکوه و لاشد و کارخانجات سیمان نکا، جمعاً مبلغ 15 هزار و 600 ریال وجه نقد و مقادیر معتنابهی لوازم مورد نیاز رزمندگان کفرستیز اسلام.

· جهاد سازندگی نکا، 294 صندوق پرتقال.

· در ادامه ی اهدای کمک‌های نقدی و غیر نقدی امت حزب‌الله و ایثارگر خراسان به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل، جمعاً مبلغ 670,197,1 ریال وجه نقد؛ 3936 کیلوگرم گندم؛ 3622 کیلوگرم سیب‌زمینی؛ 200 کیلو سیب درختی؛ 250 کیلوگرم قند و شکر و نیز مقادیری طلا و آلات نقره و پوشاک گرم.

· اهالی مسلمان و خیر روستاهای دستجرد، سردارآباد، خلیل‌کرد، اوزون‌دره، بهادربیگ، آبرومند، کموش‌بلاغ و بخش فامین از توابع همدان، جمعاً مبلغ 715 هزار و 450 ریال وجه نقد؛ 3 قطعه اشرفی طلا؛ 10 هزار و 750 کیلو نان؛ 5 هزار و 594 کیلو آرد و گندم؛ 5 هزار و 800 کیلو سیب‌زمینی؛ 482 کیلو قند؛ 238 کیلو مویز؛ 10 کارتن رشته؛ 800 بسته آجیل؛ مقادیری روغن؛ پودرهای پاک‌کننده و پوشاک؛ 38 رأس دام و 12 هزار کیلو کاه و یونجه جهت تعلیف احشام مناطق آزادشده.

· مردم مؤمن و متعهد بخش رزن و روستاهای بابانظر، کرفس، نظام‌آباد، کاج، وسمق، نوار، سنقرآباد، فارسجین، عمان، پشتجین، می‌سی‌نک، خورونده، وهنده، قروه‌درجزین، شاهنجرین، گرمک و دمق از توابع بخش رزن، جمعاً مبلغ 340 هزار و 670 ریال وجه نقد؛ 12 قطعه طلا‌آلات؛ 19 هزار و 940 کیلو نان؛ 5 هزار و 249 کیلو آرد و گندم؛ یک هزار و 972 کیلو سیب‌زمینی و پیاز؛ 661 کیلو قند؛ یک هزار و 40 کیلو کشمش و مویز؛ 140 کیلو ترشی؛ یک تخته پتو؛ یک رأس دام و مقداری مواد غذایی، لبنیات، حبوبات و تعداد چشمگیری کلاه، شال گردن، جوراب و دست‌کش پشمی.

· کارکنان مؤمن شرکت مخابرات همدان، مبلغ 301 هزار و 889 ریال وجه نقد و کارکنان متعهد اداره‌ی حفاظت و محیط‌زیست همدان، مبلغ 16 هزار و 900 ریال وجه نقد.

· از سوی ستاد پشتیبانی مناطق جنگی جهاد سازندگی بابل، کمک‌های مردم یک کامیون حامل 100 تخته پتو؛ 20 دست بلوز کاموایی؛ 440 عدد لباس زیر؛ 50 جعبه جوراب؛ 6400 عدد شامپو؛ 10 کارتن تاید؛ 700 کیلو قند؛ 2500 کیلو برنج؛ 100 کیلو حلوا شکری و 49 کیلو نایلون.

دانش‌آموزان دبیرستان شهید بهشتی سامان، 17 هزار و 500 ریال؛ دبستان شهید آیت چم‌زین، 10

هزار ریال وجه نقد؛ 25 کیلو بادام و مقادیر قابل توجهی مربا، رب گوجه، چای، پودر لباس‌شویی،

· صابون، حبوبات، ماکارونی و دارو.

· کارکنان شهرداری شهرکرد، مبلغ 84 هزار ریال وجه نقد.

· دبستان آیت‌الله کاشانی شهرکرد، 95 شیشه دارو؛ 80 قالب صابون؛ 24 دست لباس گرم و مقداری پودر لباس‌شویی و تعدادی گونی سنگری.

· اهالی روستای سرتشنیز، 37 هزار ریال وجه نقد؛ 8 گونی آرد گندم.

· یکی از برادران خیر فارسان، 112 دست لباس گرم.

· مدرسه‌ی سیدابوطالب حسینی، 2 هزار و 150 ریال وجه نقد و اهالی فارسان، مبلغ 30 هزار ریال وجه نقد؛ 15 دست لباس گرم و مقادیر قابل توجهی نان خشک.

· به همت انجمن اسلامی گروه صنایع کاغذ پارس هفت‌تپه در اهواز، کارکنان این گروه صنعتی جمعاً بیش از یک میلیون و پانصد هزار ریال وجه نقد؛ 30 کارتن کمپوت؛ یک دستگاه وانت و مقدار زیادی مواد غذایی و دارو.

· در همین رابطه، مردم روستاهای منطقه‌ی میاندوآب شهرستان شوشتر در آذرماه جاری، مبلغ 435 هزار ریال وجه نقد؛ 25 قطعه زیورآلات طلا و نقره؛ 55 کیسه گندم و آرد؛ 450 کیلو برنج؛ 200 کیلو قند و شکر؛ مقداری حبوبات، روغن، خرما، تخم‌مرغ؛ 5 رأس گوسفند؛ 326 قالب صابون و 60 تخته پتو.

· نمازگزاران جمعه در شیراز، اختصاص مبلغ یک میلیون و 380 هزار و 210 ریال وجه نقد برای کمک به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل و بازسازی آبادان.

· بر پایه‌ی همین گزارش و به نقل از ستاد برگزاری نمازجمعه‌ی شیراز، این خداجویان، 14 قطعه زیورآلات طلا؛ 19 قطعه زینت‌آلات نقره نیز به همین منظور تحویل داده‌اند.

· اهدایی دانش‌آموزان آموزشگاه شیخ‌محمد خیابانی نیز مبلغ 7320 ریال برای نوسازی آبادان.

· در همین رابطه، شرکت تعاونی پارچه در شهرستان بروجن، مبلغ 400 هزار ریال وجه نقد؛ درب و پنجره‌سازان پروفیل، 200 هزار ریال؛ شرکت قائم خوار و بار و سقط‌فروش، 400 هزار ریال؛ خرازی فروشان، 100 هزار ریال، شرکت تعاونی لوازم خانگی، 200 هزار ریال وجه نقد؛ شرکت تعاونی سوپرمارکت‌ها و مواد غذایی، 100 هزار ریال وجه نقد؛ شرکت تعاونی کامیون‌داران، 200 هزار ریال، شرکت تعاونی درودگران، 150 هزار ریال؛ شرکت تعاونی لوازم یدکی اتومبیل، 200 هزار ریال وجه نقد؛ شرکت تعاونی شیشه‌فروشان، 100 هزار ریال وجه نقد؛ شرکت تعاونی فرش ماشینی و موکت، 100 هزار ریال؛ شرکت تعاونی موتورسیکلت و دوچرخه، 100 هزار ریال وجه نقد؛ صندوق قرض‌الحسنه‌ی بروجن، 300 هزار ریال؛ توسط شرکت تعاونی لوازم برق و الکتریکی بروجن، مبلغ 500 هزار ریال، وجه نقد.

· اهدایی مردم مسلمان و همیشه در صحنه‌ی رامسر و تنکابن، مقدار 20 تن پرتقال که به همت برادران جهاد سازندگی این دو شهر به صورت 20 هزار و 154 قوطی آب پرتقال درآمده بود، به جبهه‌های نبرد ارسال شد. همچنین، اهدایی ستاد بازسازی سوسنگرد مستقر در تنکابن، 298 صندوق مرکبات؛ 100 عدد گونی؛ 40 کیسه لباس به مقصد واحد تدارکات پایگاه شهید بهشتی ارومیه.

· اهدایی مردم شهرستان ایذه شامل مبلغ 3 میلیون و 456 هزار و 235 ریال وجه نقد؛ یک‌صد و بیست گونی آرد و گندم؛ 20 رأس دام؛ 1050 عدد گونی خالی؛ 577 قالب و جعبه‌ی صابون و پودر رخت‌شویی؛ 25 تخته پتو و مقدار زیادی قرآن و کتاب دعا و اجناس متفرقه.

· اهدایی مردم شهرستان شوشتر شامل مبلغ 563 هزار و 282 ریال وجه نقد؛ 6 قطعه زیورآلات طلا؛ 34 کارتن کمپوت و کنسرو؛ 25 کارتن مواد خوراکی؛ 4 کیسه قند و شکر؛ 6 کارتن آبلیمو و شربت؛ 11 رأس احشام؛ 85 تخته پتو؛ 8 کیسه البسه و 369 قالب و جعبه‌ی صابون و پودر رختشویی.

· کارکنان برق نیشابور مبلغ 100,80 ریال وجه نقد.

· کارکنان و دانش‌آموزان آموزشگاه‌های جزیره‌ی خارک، مبلغ 112 هزار ریال وجه نقد.

· کارکنان و دانش‌آموزان [آموزشگاه‌های] امیرکبیر، شهید پاسدار و محمد دوانی هلیله‌ی بوشهر، جمعاً مبلغ 56 هزار ریال برای بازسازی مناطق جنگی.

· توسط کارگران کارخانه‌ی کبریت‌سازی زنجان؛ تعاونی درب و پنجره‌سازان شهرستان ابهر؛ اهالی منطقه‌ی هیدج از توابع ابهر؛ مینی‌بوس‌داران شهرستان ابهر؛ کارکنان شرکت ابهرپلاست شهرستان ابهر و آموزشیاران نهضت سوادآموزی زنجان، جمعاً مبلغ یک میلیون و 850 هزار و دویست ریال وجه نقد به حساب‌های مخصوص بازسازی مهران و ستاد پشتیبانی مناطق جنگی جهاد سازندگی زنجان و نیز 616 تکه پوشاک گرم. در همین رابطه نیز از سوی ستاد پشتیبانی مناطق جنگی مستقر در جهاد سازندگی زنجان، تعداد 13 کامیون اجناس جمع‌آوری‌شده از اقشار مختلف مردم استان زنجان شامل انواع مواد غذایی؛ البسه‌ی گرم و وسایل زندگی؛ توسط پرسنل پلیس راه‌آهن شمال‌غرب زنجان نیز 226 تکه پوشاک؛ 47 جفت جوراب؛ مقادیری اورکت و وسایل سربازی.

· همچنین به منظور کمک به بازسازی و نوسازی مناطق جنگی از سوی صنف جوشکاران و درب و پنجره‌سازان شهرستان ابهر، مبلغ 420 هزار ریال وجه نقد؛ صنف قماش فروشان ابهر، اختصاص مبلغ 200 هزار ریال وجه نقد به حساب 7600 ستاد بازسازی مستقر در شهرستان ابهر.

· از سوی ستاد مراکز خدمات روستایی استان اصفهان برای بازسازی مناطق دشت آزادگان، 2 دستگاه بیل مکانیکی؛ یک‌دستگاه ژنراتور؛ 30 تخته تشک و متکا؛ 30 عدد لامپ و 9 دستگاه چراغ گرمکن.

· کمک‌ها و اهدایی مردم ایثارگر و حزب‌اللهی سبزوار توسط کمیته‌ی امداد این شهرستان به منطقه‌ی دهلران، 39 کامیون حامل یک‌صد دستگاه تانکر؛ مقادیری مواد غذایی، پوشاک، پتو، ظروف غذاخوری، پودر لباس‌شویی و صابون.

· از سوی کارگران و کارکنان کارخانجات کارتن‌سازی پارس؛ فرش پارس؛ فرش اکباتان؛ چینی ارکید؛ ایران دوچرخ؛ کفش اسپورت آلوپن؛ کنتورسازی؛ وینی فلکس؛ سی‌کاپ؛ قوه‌ی پارس؛ مهرام؛ سرامیک البرز؛ میخ غرب و واحد توزیع برنج؛ پست مهندسی پادگان و قریه‌ی نظام‌آباد قزوین، جمعاً اختصاص مبلغ 9 میلیون و 685 هزار و 857 ریال وجه نقد به حساب 555 صندوق ذخیره‌ی ولی عصر(عج) قزوین برای بازسازی مهران.

· مردم خیر گرگان و حومه، طی چند روز گذشته، مبلغ 148 هزار و 907 ریال وجه نقد و همچنین مقادیر قابل توجهی کمک جنسی شامل مقداری آرد، برنج و دیگر مواد غذایی؛ پوشاک؛ گونی خالی؛ چراغ والور؛ پودر لباس‌شویی و صابون.

· در استان فارس نیز اهالی روستاهای باغان؛ هرمود؛ مهرخوی؛ دوقبایی و شیخ عامل لارستان، جمعاً مبلغ 176 هزار و 650 ریال وجه نقد؛ 5 تخته پتو و یک عدد اورکت.

· توسط کارکنان شبکه‌ی بهداری سپیدان فارس، اختصاص مبلغ 240 هزار و 418 ریال جهت بازسازی شهر مقاوم آبادان.

· فرهنگیان و دانش‌آموزان مدارس ایلام، مبلغ 55 هزار و 480 ریال وجه نقد و نیز از کمک‌های ایثارگرانه‌ی برادران اهل تسنن و تشیع استان فارس از جمله برادران اهل تسنن گله‌دار، مبلغ 572 هزار ریال؛ مردم روستای چاه‌محمد گله‌دار، 110 هزار ریال؛ اهالی دهنو و سحرگاه گله‌دار، 227 هزار ریال وجه نقد؛ یک حلقه انگشتر و 2 عدد میل نقره؛ مردم دارالمیران 137 هزار و پانصد ریال؛ روستاییان چاه‌بید 40 هزار ریال؛ روستاییان اهل تشیع گله‌دار اسیر و فال 318 هزار ریال وجه نقد؛ 3 عدد ساعت زنانه؛ دو کیلو و ربع نقره؛ دو عدد گوشواره؛ یک عدد میل و 3 حلقه انگشتر طلا؛ دانش‌آموزان و کارکنان مدارس راهنمایی کاریان و بلغان مبلغ 72 هزار و 500 ریال وجه نقد؛ یکی از خواهران و یکی از برادران یک عدد گوشواره و انگشتر طلا و مبلغ 10 هزار ریال وجه نقد.

· کارکنان آموزش و پرورش منطقه‌ی اشنویه نیز اختصاص مبلغ 469,165 ریال وجه نقد جهت بازسازی مدارس مناطق جنگی.

اهدایی مردم مسلمان هرمزگان شامل مقدار 3 تن خرما؛ 26 صندوق نارنگی؛ 95 کیسه برنج؛ 8

· گونی قند و شکر؛ 25 کارتن مربا؛ 8 کارتن از انواع شیرینی‌جات؛ 40 کارتن حاوی کنسرو و کمپوت؛ 100 قوطی رب گوجه فرنگی؛ 1492 پاکت چای؛ یک گونی عدس؛ 4 حلب روغن خوراکی؛ 7 کارتن کشمش؛ 979 جفت کفش؛ 3565 عدد زیرپوش؛ 1463 عدد ناخن‌گیر؛ 44 تخته پتو؛ 2 کارتن تاید؛ یک کارتون شامپو؛ 56 دستگاه چراغ والور؛ 95 دست لباس گرم و کار؛ 15 جفت پوتین و 500 گونی سنگری.

· اهدایی پرسنل متعهد ندامتگاه شهربانی مشهد، مبلغ 300 هزار ریال از محل پاداش حسن خدمت خود به برادران حماسه‌آفرین خود در جبهه‌های جنگ تحمیلی؛ کمک‌های مردم خواف، تربت حیدریه و کاشمر، 19 دستگاه کامیون و کمپرسی حامل 500 کارتن کمپوت و کنسرو؛ 2 تن قند؛ 3 تن آرد و یک تن پودر لباس‌شویی و صابون و دیگر مواد غذایی و ضروری جبهه‌ها.

· اهدایی طلاب حوزه‌ی علمیه‌ی مشهد برای ششمین بار، مبلغ یک میلیون و 206 هزار و 700 ریال وجه نقد برای جبهه‌ها به حساب 12500 نماینده‌ی امام و تولیت آستان قدس رضوی.

· همچنین، 4 تن از هم‌وطنان ایرانی از اهالی بخش نفجه‌ی شهرکرد به نمایندگی از طرف اهالی بخش مذکور در سرکنسول‌گری ایران در بمبئی حضور یافتند و ضمن تجدید میثاق با امام امت و امت شهیدپرور ایران، مبلغ 315 هزار روپیه جهت خرید دارو و ارسال آن به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل تحویل نمایندگی ایران در بمبئی دادند.

· کمک‌های مردم مهدی‌شهر شامل مقداری وسایل و لوازم از قبیل کمپوت؛ پتو؛ لباس گرم.

· عشایر دو زهیر، مبلغ 60 هزار و 457 ریال وجه نقد؛ پرسنل پایگاه نیروی هوایی سمنان، مبلغ 230 هزار ریال وجه نقد؛ دانش‌آموزان و معلمین استان سمنان، مبلغ 723 هزار و 550 ریال وجه نقد و یک کامیون مواد خوراکی و پوشاکی شامل: برنج؛ گندم؛ بیسکویت؛ شکلات؛ بادام؛ قند؛ چای؛ شکر؛ کمپوت؛ مربا؛ آجیل؛ پودر لباسشویی؛ صابون؛ دارو؛ لباس گرم و چراغ والور.

· مردم مسلمان دامغان، 2 کامیون حاوی 20 تن نان و مقدار زیادی انواع پوشاک زمستانی و بسته‌ی زمستانی و پسته.

· همچنین، کمک‌های مردم همیشه در صحنه‌ی شاهرود؛ بخش بیارجمند و روستای ده‌ملا از توابع شهرستان شاهرود شامل 15 تن سیب‌زمینی؛ 80 کیلو سیب درختی؛ 400 کیلو خرما؛ 732 کیلو مربا؛ 30 تخته پتو؛ 220 جفت چکمه؛ 60 عدد چراغ والور؛ 200 کیلو پلاستیک عریض برای روی سنگر؛ 24 کیلو پودر لباسشویی؛ 60 عدد گالن 20 لیتری؛ 400 عدد باطری؛ 20 عدد فانوس؛ 25 کیلو پسته؛ 500 کیلو نان و مقدار قابل توجهی انواع فیتیله؛ قابلمه؛ کشمش؛ لیوان؛ کنسرو؛ انواع پوشاک و حبوبات.

· کمک‌های اهالی مسلمان ایثارگر روستاهای تشان؛ دربان؛ انارستان؛ زگی؛ قلعه‌باغ؛ حرمی اناری؛ کوه‌چر؛ تنگ‌حنا؛ حرمیک؛ بیدوی؛ بالا؛ بنگو؛ چرموک.

· اهالی متعهد و انقلابی روستاهای قلعه‌کهنه‌کوه بردگان؛ بیدوی پایین؛ موردی؛ سرچشمه؛ اهجت و عشایرنشین پشتو از توابع بخش ریز شهرستان کنگان، طی روزهای گذشته، جمعاً با اهدای مبلغ 30 هزار و 892 ریال وجه نقد به هم‌راه 46 رأس بز؛ مقادیر بسیار زیادی خرما؛ آبلیمو؛ انواع پوشاک؛ کفش؛ تعدادی پتو، و 2 قطعه زیورآلات نقره.

· همچنین اهدایی طوایف کلاش، مبلغ 420,70 ریال؛ گیگ‌لو، مبلغ 67 هزار ریال؛ ساری قشلاق، مبلغ 36 هزار ریال؛ قشلاق گورتلی، 15 هزار ریال وجه نقد، از دیگر کمک‌های مردم برای مهاجرین جنگی به شمار می‌رود.⁽¹⁾

1) مأخذ 5، بخش اول.

روزشمار جنگ پنج‌شنبه 21 بهمن 1361 26 ربیع‌الثانی 1403 10 فوریه 1983

579

مقارن با اولین دقایق نیمه‌شب و در حالی که به نظر می‌رسید ناکامی نیروهای تیپ امام حسن(ع) در عبور از موانع اولیه دشمن و تأمین نشدن جناح چپ عملیات از سوی نیروهای این یگان ممکن است سبب وقفه در پیشروی عمده‌قوای جناح راست (نیروهای لشکر8 نجف) شود، با پیشنهاد غلامعلی رشید، محسن رضایی فرمانده کل سپاه، دستور به‌کارگیری تیپ قمر بنی هاشم را که احتیاط سپاه سوم محسوب می‌شد، صادر کرد تا نیروهای این یگان مأموریت ناتمام تیپ امام حسن(ع) را که تأمین جناح چپ عملیات و تصرف بخشی از جاده‌ی چزابه بود انجام دهند.

پای کار آمدن نیروهای تیپ44 قمر بنی‌هاشم و بخشی از نیروهای تیپ امام حسن(ع) زمان زیادی را به خود اختصاص داد و نیروهای لشکر8 نجف نیز همچنان معطل تأمین جناحین خود برای پیشروی به عمق منطقه‌ی عملیات ماندند.

با دست‌رسی 3 یگان میانی محور عملیاتی (لشکرهای 17، 7 و 8) به جاده‌ی آسفالت مرزی و عبور از آن، رسیدن به کانال سراسری کشاورزی اهمیت بسیاری یافت، زیرا نرسیدن به کانال کشاورزی، امکان مانور زرهی عراق را در حد فاصل کانال کشاورزی و جاده‌ی آسفالت مرزی که عارضه‌ی مهمی برای پدافند نیروهای خودی نداشت فراهم می‌کرد و سبب می‌شد نیروها نتوانند دفاع مؤثری در این منطقه انجام دهند.

رحیم صفوی در تماس با غلامعلی رشید در این باره می‌گوید: «اگر کانال کشاورزی گرفته نشود دشمن با آوردن تانک جناح راست لشکر8 نجف را از بین می‌برد.» وی در ادامه، دست‌یابی به جاده‌ی چزابه را منوط به رسیدن همه به کانال کشاورزی کرد و افزود: «تا لشکر8 به کانال [کشاورزی] نرسیده، حرکت به عمق [سمت جاده‌ی چزابه] درست نیست.»

رشید در پاسخ می‌گوید: «مانور هم همین بوده که 2 گردان مستقیم برسد به کانال [کشاورزی] و بعد به سمت چپ [جنوب] بپیچند و در امتداد به سمت جاده‌ی چزابه پیشروی کنند.»

با شدت گرفتن درگیری‌ها در غرب جاده‌ی آسفالت و تلاش 3 یگان میانی برای رسیدن به کانال (کشاورزی)، دشمن با استفاده از نیروی احتیاط خود خط محکمی را در غرب کانال کشاورزی تشکیل داد.

با این اقدام دشمن، رسیدن به کانال کشاورزی اهمیت حیاتی یافت، بدین معنی که نرسیدن به آن به منزله‌ی انهدام وسیع یا عقب‌نشینی نیروهای خودی پنداشته می‌شد. با توجه به این اقدام دشمن، فرمانده سپاه تأکید کرد نیروهای خودی مانع استقرار کامل دشمن در پشت کانال کشاورزی شوند و به طریقی این نیروها را جاکن کنند.

وی در تماس با غلامعلی رشید گفت: «دشمن رفته غرب کانال شما مخصوصاً به (لشکر) ولی عصر(عج) بگویید علاوه بر رسیدن به کانال، دشمن را از آن‌جا جاکن کنند.»

اولین تردیدهای فرماندهی کل سپاه در خصوص این‌که نیروها بتوانند قبل از روشن شدن هوا به کانال کشاورزی برسند، از حدود ساعت 2 بامداد در صحبت‌های رضایی دیده می‌شود که از رشید پرسید: «آیا یگان‌ها تا 4 ساعت دیگر (تا 6 صبح) می‌توانند به هدف‌های‌شان برسند؟»

از سوی دیگر نیز همچنان به یگان‌ها تأکید می‌شود تا هر چه سریع‌تر خود را به کانال کشاورزی برسانند، هر چند در این میان، وضعیت لشکر8 نجف برای رسیدن به کانال کشاورزی بهتر از دیگران است، اما دو مشکل عمده همچنان وجود دارد: 1. کندی پیشروی نیرو به دلیل شدت درگیری نیروها با دشمن در حد فاصل جاده‌ی آسفالت مرزی و کانال کشاورزی. 2. وجود نداشتن الحاق کامل بین یگان‌های خودی که البته حضور نیروهای عراقی پراکنده در مناطق پاک‌سازی بر این مشکلات می‌افزود.

ادامه یافتن چنین وضعیتی سبب شد تا فرمانده کل سپاه از ساعت 3:30 بامداد ضمن تأکید بر رسیدن نیروها به کانال کشاورزی دستور دهد دستگاه‌های مهندسی در غرب جاده‌ی آسفالت مرزی خاکریز بزنند تا در صورت نرسیدن نیروها به کانال کشاورزی امکان پدافند در پشت این جاده فراهم شود.

آخرین وضعیت نیروها در ساعت 4:30 بامداد از جناح راست عملیات به این ترتیب بود: در جناح راست (شمال)، تعدادی از نیروهای حضرت رسول(ص) به غرب جاده‌ی آسفالت رفتند و مهندسی این یگان خاکریزی را تا جاده‌ی آسفالت به عنوان خط پدافندی جناح راست احداث کرد که به معنای تأمین شدن جناح راست عملیات بود.

نیروهای لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) بدون الحاق با جناحین از جاده‌ی آسفالت عبور کرده، تعداد محدودی از نیروهای این یگان به کانال کشاورزی رسیدند.⁽¹⁾

1) تعدادی از نیروهای این لشکر نیز در مسیر رسیدن به کانال کشاورزی از دیگران جدا و گم شده بودند.

نیروهای لشکر7 ولی‌عصر(عج) پس از عبور از جاده‌ی آسفالت مرزی در مسیر رسیدن به کانال کشاورزی همچنان با نیروهای دشمن درگیر بودند و اخبار رسیده به قرارگاه حاکی از متوقف شدن پیشروی این یگان و تحقق نیافتن هدف مورد نظر بود.

در این میان، سرعت پیشروی لشکر8 نجف در عمق منطقه‌ی دشمن بیش‌تر از یگان‌های دیگر بود. نیروهای این یگان پس از حدود 3 ساعت معطل شدن برای تأمین جناح چپ خود پیشروی در عمق منطقه را آغاز کرده، پس از رسیدن به جاده‌ی آسفالت با بهره‌مندی از امکانات زرهی - مکانیزه‌ی تیپ2 لشکر 16 زرهی قزوین به سرعت خود را از مسیر پاسگاه وهب⁽¹⁾(عراق) به شرق کانال کشاورزی رساندند و با چرخش به سمت جنوب در امتداد این کانال به سمت جاده‌ی چزابه پیشروی کردند و با یک خیز که سرعت مناسب را داشت، در نهایت موفق شدند به بخشی از جاده‌ی چزابه دست یابند.⁽²⁾

نیروهای تیپ قمر بنی‌هاشم هم چون دیر وارد عمل شده بودند، به دلایل متعددی از جمله تجمع و تراکم نیروها در معابر و سردرگمی آنان؛ توجیه نبودن در خصوص منطقه و ضعف در هدایت نیروها و... هنوز به نتیجه نرسیده بودند و پیشروی چندانی نداشتند.

علاوه بر این مشکلات، یگان‌ها هیچ گونه الحاق قابل اتکایی به هم نداشتند و اغلب به شکل ستونی در محورهای خود پیشروی می‌کردند و نیروهای عراقی به طور پراکنده در بین آن‌ها حضور داشتند و آنان را تهدید می‌کردند.

در این وضعیت، مشورت فرماندهان ارشد سپاه برای حفظ مناطق تصرف‌شده در حین هدایت عملیات ادامه داشت. با توجه به زمان کمی که تا روشن شدن هوا باقی مانده بود، رسیدن یگان‌های 27، 7 و 17 به کانال کشاورزی بعید به نظر می‌رسید؛ بنابراین، قرار شد نیروها، خط پدافندی خود را در پشت جاده‌ی آسفالت مرزی در حد فاصل پاسگاه رشیده تا پاسگاه کرامه تشکیل دهند و در جناح راست خاکریز احداث‌شده به دست نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) از رشیده تا جاده‌ی آسفالت مرزی و در جنوب نیز (بدون اطلاع از حرکت موفق لشکر8 نجف و تصرف بخشی از جاده‌ی چزابه) از حوالی پاسگاه کرامه (عراق) تا جاده‌ی آسفالت خاکریز احداث شود.

رحیم صفوی این تدبیر را برای ابلاغ به یگان‌ها به غلامعلی رشید اعلام کرد. همچنین،

1) پاسگاه وهب مسیر عبور نیروهای لشکر8 نجف در پیشروی به سمت کانال کشاورزی و از آن‌جا به طرف جاده‌ی چزابه بود.

2) به رغم حرکت موفق نیروهای لشکر8 نجف در تصرف بخشی از جاده‌ی آسفالت چزابه، خبری از این اقدام به قرارگاه نرسیده بود.

بر سرعت دادن به تلاش‌های نیروهای بهداری و تعاون برای تخلیه‌ی پیکر شهدا و مجروحان تأکید شد و تلاش فرماندهان از این پس معطوف به اجرای این تصمیم شد.

اما در اجرا دو مشکل عمده و اساسی نمایان شد: اول آن‌که احداث خاکریز در پشت جاده‌ی آسفالت در تدبیر اولیه‌ی یگان‌ها و قرارگاه نبود؛ بنابراین، رسیدن دستگاه‌های مهندسی به پای کار مستلزم صرف زمان بود.

دوم، پراکندگی نیروهای یگان‌ها در منطقه به گونه‌یی بود که اطلاع‌رسانی و جمع‌آوری آنان به پشت جاده‌ی آسفالت مرزی نیز به زمان زیادی نیاز داشت، ضمن آن‌که بخشی از نیروهای برخی یگان‌ها به طور پراکنده تا کانال کشاورزی پیشروی کرده بودند و بیم آن می‌رفت که در صورت دادن دستور عقب آمدن تا پشت جاده‌ی آسفالت کنترل نیروها از دست فرماندهان رده‌های پایین‌تر در منطقه خارج‌شده، امکان تشکیل خط پدافندی فراهم نشود و نیروها تا مواضع اولیه عقب بیایند.

نگرانی در خصوص ممکن نبودن سامان‌دهی نیروها و ایجاد یک خط پدافندی منسجم در پشت جاده‌ی آسفالت مرزی همچنان مهم‌ترین مشکلی بود که در میدان نبرد موجب نگرانی فرماندهان می‌شد. گفت و گوی فرمانده کل سپاه، فرمانده نیروی زمینی ارتش، رحیم صفوی و ارتباط بی‌سیمی غلامعلی رشید و غلامپور، بیان‌کننده‌ی چنین وضعیتی است:⁽¹⁾

رحیم صفوی خطاب به رشید: شما بیایید پشت جاده [آسفالت].

رشید: جاده کم‌تر از یک متر ارتفاع دارد.

رحیم: اقدام کنید برای زدن خاکریز.

رشید: منطقه خیلی شلوغ است و جمع‌آوری نیروها سخت است.

رحیم: شما تانک و نفربر هم بیاورید پشت جاده.

سرهنگ صیاد شیرازی: [نیروها] در عقب آمدن کنترل دست‌شان نیست.

محسن رضایی: در روحیه‌ی بچه‌ها هم اثر دارد.

رشید: 30 الی 40 درصد به پدافند پشت جاده امیدواریم.

سرهنگ صیاد شیرازی: اگر امید به 30، 40 درصد است (در آن‌جا پدافند) نکنیم و هدف‌مان جمع‌آوری نیروها باشد.

محسن رضایی در تماس با رشید دوباره موضوع را مطرح کرده، می‌پرسد:

حتی داخل کانال هم نمی‌توانید بمانید؟

1) در این زمان غلامعلی رشید در مقام فرمانده قرارگاه کربلا در ستاد این قرارگاه مستقر بود و گفت و گوی وی با محسن رضایی، رحیم صفوی و صیاد شیرازی از طریق بی‌سیم انجام می‌شد.

رشید: خیر، بچه‌ها پراکنده‌اند. [لشکر] نجف هم حدود 7 کیلومتر از طرف [پاسگاه] وهب به عمق رفته، جمع‌آوری این‌ها مهم است.

رحیم: تراکمی که موقع عقب آمدن در معابر به وجود می‌آید خیلی وحشتناک است، حداقل تا پشت جاده‌ی مرزی بیایند عقب.

اخبار به دست آمده از شنودها حاکی از آن بود که در چنین وضعیتی، عراق با آوردن نیروهای جدیدی از جنوب منطقه اقدام به تقویت جنوب پاسگاه وهب کرده است. بنابراین، بر اساس چنین وضعیتی و پاسخی منفی که فرماندهی کل سپاه در مشورت با سایر فرماندهان در مورد امکان تشکیل خط در پشت جاده‌ی آسفالت دریافت کرد، نتیجه‌ی مشورت فرمانده کل با سایر فرماندهان آن بود که امکان تشکیل خط در پشت جاده‌ی آسفالت مرزی، اندک است. چنین وضعیتی فرماندهی را در بین دو انتخاب قرار داده بود: اول، حفظ زمین‌های تصرف‌شده که با ریسک هم‌راه بود و دوم، حفظ نیروها که جز با عقب‌نشینی مقدور نبود. به همین دلیل، وی ناگریز برای حفظ نیرو در ساعت 5:10 بامداد خطاب به غلامعلی رشید دستور عقب‌نشینی را صادر کرد و گفت: «با هماهنگی عقب بیاید.»

رحیم صفوی نیز در تماس با عزیز جعفری (فرمانده قرارگاه نجف) این دستور را ابلاغ کرد،⁽¹⁾اما برای تأمین جناح راست عملیات در عقب‌نشینی گفت: «به آرامی عقب بیایید و مجروحین و شهدا را هم بیاورید. البته، اول (یگان‌های قرارگاه) کربلا کاملاً عقب بیایند، بعد شما عقب‌نشینی کنید.» به کارگیری امکانات زرهی و مکانیزه؛ بسیج واحد موتوری یگان‌ها برای عقب آوردن نیروها و اجرای آتش سنگین و مؤثر روی نیروهای عراقی در غرب کانال کشاورزی، از جمله تدابیر قرارگاه خاتم(ص) برای تسهیل در عقب‌نشینی نیروها بود.

نیروها با دریافت دستور عقب‌نشینی بدون هماهنگی با جناحین به سمت مواضع اولیه حرکت کردند: نیروهای تیپ عمار (لشکر27 حضرت رسول(ص)) در پناه خاکریز احداثی در جناح راست عملیات عقب‌نشینی کردند؛⁽²⁾

زمانی که دستور عقب‌نشینی صادر شد، نیروهای گردان مقداد و مالک اشتر به راحتی در پناه این خاکریز عقب آمدند.

نیروهای تیپ44 قمر بنی‌هاشم و یک گردان از تیپ35 امام حسن که چندان در عمق منطقه پیشروی نکرده بودند، بدون

1) در این مرحله از عملیات، از قرارگاه نجف فقط لشکر27 در جناح راست (شمال) عملیات شرکت کرده بود.

2) فرماندهی لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) به مهندسی رزمی دستوری ابلاغ کرد مبنی بر این‌که: «هر کجا که توانستید خاکریز احداث کنید تا نیروها پشت آن پدافند کنند»، اما پس از آن‌که نتوانست در کنار جاده‌ی شنی (پاسگاه‌های مرزی ایران) خاکریز احداث کند، عقب‌تر، به جنوب تپه‌ی دوقلو آمد و با احداث خاکریز، این محدوده را به پاسگاه رشیده (ایران) وصل کرد.

مشکل خاصی عقب آمدند؛ نیروهای لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع) نیز عقب‌نشینی نسبتاً کم‌دردسری داشتند، اما در این میان، نیروهای لشکر8 نجف که 3 گردان از آن‌ها به جاده‌ی چزابه رسیده بودند، در عقب آمدن دچار مشکل شدند.⁽¹⁾

کیلومتر پیشروی کرده بودند و برگشت بخشی از این مسیر (تا خط شب اول عملیات) طولانی مستلزم زمان بود. دوم این‌که، دستور عقب آمدن نیروها بر خلاف دیگران، به 3 گردان این تیپ دیرتر ابلاغ شد. بنابراین با هشیاری و واکنش سریع دشمن در بستن مسیر عقب‌نشینی به ویژه 2 گردان (محمد رسول‌الله(ص) - مسلم بن عقیل)، این نیروها با دشمن برخورد کردند و درگیری سختی به وجود آمد.

3 گردان نیروی این لشکر که تا کانال کشاورزی پیشروی کرده بودند با دادن تلفاتی به عقب بازگشتند، اما 3 گردان دیگر به محض رسیدن به جاده‌ی چزابه دستور عقب‌نشینی را دریافت کردند. دشمن که از طریق شنود مکالمات متوجه موضوع شده بود، به سرعت جنوب پاسگاه وهب و شمال پاسگاه صفریه را که مسیر عقب آمدن این 3 گردان مکانیزه بود، تقویت کرد. بنابراین، با رسیدن این نیروها به محدوده‌ی پاسگاه وهب، دشمن از دو سمت به آنان هجوم برده، عملاً راه برگشت آنان را مسدود کرد.⁽²⁾

این نیروها با حدود 30 دستگاه تانک و نفربر (که بخشی از آن مربوط به تیپ لشکر92 زرهی اهواز بود)، در منطقه ماندند و درگیری شدیدی به وجود آمد و تلفاتی نیز به طرفین وارد شد.⁽³⁾

بدین ترتیب و در نهایت، نیروهای عمل‌کننده در این مرحله تا خاکریز شرقی مرز و در مواضعی که حاصل عملیات شب اول بود، عقب آمدند.

با توجه به نتایج کسب‌شده و به نتیجه نرسیدن تلاش‌ها، فرماندهان از ادامه‌ی عملیات در این منطقه صرف نظر کردند و مأموریت پدافند منطقه‌ی عملیاتی والفجر مقدماتی به لشکر16 زرهی قزوین (از ارتش) و تیپ35 امام حسن(ع) (از سپاه پاسداران) واگذار شد.⁽⁴⁾

1) نیروهای تیپ1 لشکر8 نجف به دو دلیل در عقب‌نشینی دچار مشکل شدند: اول آن‌که، میزان پیشروی این 3 گردان در مقایسه با سایر یگان‌ها زیاد بود و از نقطه‌ی رهایی حدود 25

2) مسیر برگشت نیروهای لشکر8 نجف بدین ترتیب بود که بایستی از مسیر پاسگاه وهب عقب آمده، از آن‌جا به طرف معبر خود می‌رفتند و از منطقه خارج می‌شدند.

3) احمد کاظمی در مورد رسیدن 3 گردان این لشکر به هدف و دریافت دستور عقب‌نشینی می‌گوید: «ما بچه‌ها را پیاده و مکانیزه آماده کرده بودیم که پس از رسیدن نیروها به پاسگاه کرامه، یک گردان رفت تا کانال کشاورزی و گردان‌های دیگر بین فاصله‌ی جاده‌ی آسفالت و کانال کشاورزی (با چرخش به چپ) به سمت جاده (چزابه) حرکت کردند. حدود ساعت 5 [صبح] دیدیم در منطقه درگیری زیاد است و زرهی [لشکر] نجف به چزابه رسیده بود که به ما گفتند چون [لشکرهای] 17 و 7 و امام حسن نتوانستند (مأموریت خود را) تکمیل کنند، شما برگردید. همه زدند توی سرشان که چه جوری برگردیم. وقتی بچه‌ها برگشتند تا [پاسگاه] وهب، دشمن از 4 طرف زد به آن‌ها.

4) سند شماره 162/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه‌ی ثبت جنگ راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 17/11/1361 تا 6/1/1361، صص 132 تا 151؛ و - سند شماره 79/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی قرارگاه خاتم(ص) در عملیات والفجر مقدماتی (داود رنجبر)، 25/11/1361، صص 58 تا 61 و 67.

580

در منطقه‌ی شمال فکه، 2 هواپیمای عراقی هنگام اجرای مأموریت بمب‌باران خوشه‌یی هدف پدافند هوایی خودی قرار گرفتند و یک فروند از آن‌ها در خاک ایران سقوط کرد و خلبان آن نیز دست‌گیر شد⁽¹⁾

نیروهای عراقی نیز یک تک ایذایی در منطقه‌ی گره‌شیر در چنگوله انجام دادند که به شهادت 3 تن و زخمی شدن 9 نفر از نیروهای خودی انجامید⁽²⁾

امروز 55 دستگاه تانک هم از طریق مرز کویت به پادگان الرشید عراق فرستاده شد.⁽³⁾

581

در اقدامات نیروهای وابسته به گروه‌های مخالف در مناطق کردنشین، عده‌یی شهید؛ چند تن مجروح و تعدادی گروگان گرفته شده یا مفقودالاثر شدند. خسارت‌هایی نیز به ساختمان‌های دولتی وارد شد.

در دو نوبت درگیری با نیروهای مسلح غیر قانونی در جاده‌ی دیواندره - بیجار، 7 تن از نیروهای سپاه؛ 2 تن از نیروهای ژاندارمری و یک تن از افراد بومی به شهادت رسیدند و 5 تن مجروح و 2 تن مفقودالاثر شدند. در اصلی‌ترین درگیری که در نزدیکی پایگاه تازه‌آباد رخ داد، یک تیربار و 6 قبضه تفنگ ژ3 نیروهای خودی منهدم شد.⁽⁴⁾

نیروهای مسلح غیر قانونی همچنین شهر مهاباد را هدف آتش شدید خمپاره‌اندازها قرار دادند که در طول آن، 2 نفر از نیروی نظامی و یک نفر از اهالی‌شهر شهید شدند. 4 تن از نیروهای نظامی و 5 تن از مردم نیز زخمی شدند. در این اقدام، به چند منزل مسکونی و قسمتی از ساختمان ستاد سپاه و ژاندارمری خسارت‌هایی وارد شد.⁽⁵⁾

• سند شماره 353296 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 23/11/1361، ص 1.

3. در منطقه‌ی سرو در شمال ارومیه، نیروهای مسلح غیر قانونی یک مینی‌بوس عبوری را به رگبار بستند که راننده و یک سرنشین آن که کارمند گمرک سرو بود، به شهادت رسیدند.

یک کارمند دیگر گمرک نیز به گروگان گرفته شد. به گفته‌ی شاهدان محلی، 5 نفر دیگر از سرنشینان مینی‌بوس نیز که از اهالی سرو بودند، گروگان گرفته شده‌اند.⁽⁶⁾

در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به پایگاه حماملار در شمال ارومیه، یک نفر از سربازان ژاندارمری به شهادت رسید.⁽⁷⁾

در محور کامیاران - مریوان، 3 تن از نیروهای خودی بر اثر انفجار مین زخمی شدند.⁽⁸⁾

582

به گزارش روزنامه‌ی اطلاعات، در هشتمین روز از دهه‌ی فجر، تیپ جانباز و قهرمان شهدای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که چندی پیش با سرکوب شدید ضد انقلابیون، جاده‌ی استراتژیک پیرانشهر - سردشت را آزاد کرده و برای رو در رویی با مزدوران

1) سند شماره 18326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) (اطلاعات و عملیات) به قرارگاه کربلا (اطلاعات و عملیات)، 23/11/1361، ص 3؛ و - سند شماره 307776 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه 4 نجف2 به قرارگاه 4 نجف، 21/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 324672 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات تیپ 21 امام رضا(ع) به فرماندهی تیپ 21 امام رضا(ع)، 21/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 18358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اطلاعاتی هفتگی، ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (طرح و برنامه عملیات) اطلاعات عملیات، شماره 56، 25/11/1361، ص 2.

3) سند شماره 270147 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، قرارگاه مقدم نزاجا غرب (رکن2) باختران، شماره 140، 26/11/1361، ص 2؛ و - مأخذ 3، ص 5.

4) سند شماره 55158 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از مرکز فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی، 23/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 55240 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 25/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 232117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 83، 26/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 88267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن هفتگی، دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (مرکز فرماندهی)، شماره 17، 3/12/1361، ص 15.

5) مأخذ 5، بخش سوم، ص 2؛ و - مأخذ 5، بخش اول؛ و

6) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 331، 25/11/1361، ص 9، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/11/1361؛ و - مأخذ 5، بخش اول؛ و - سند شماره 55200 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 24/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 5، بخش 4، ص 18.

7) سند شماره 353310 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 21/11/1361، ص 4.

8) مأخذ 5، بخش اول.

بعثی به منطقه‌ی غرب کشور رفته بود، بعد از ظهر روز سه‌شنبه‌ی گذشته در میان استقبال بسیار گرم مردم مسلمان و همیشه در صحنه‌ی ارومیه وارد این شهر شدند. افراد این تیپ در دروازه‌ی ورودی شهر با استقبال هزاران تن از مردم ارومیه مواجه شدند و سپس در حالی که شعار می‌دادند: «حزب دمکرات را به خاک و خون می‌کشیم»، از خیابان‌های شهر ارومیه با آرایش کامل نظامی عبور کردند. مردم مسلمان نیز به پاس رشادت‌ها و جانبازی‌های این تیپ دلاور، در طول مسیر گوسفند قربانی کردند و با پاشیدن نقل و اهدای گل مقدم آنان را گرامی داشتند.⁽¹⁾

583

ترور یک کارگر در شیراز، حمله به پایگاه ژاندارمری شاهین‌شهر و حمله به یک مأمور شهربانی در تهران از اقدامات انجام‌شده به دست نیروهای سازمان مجاهدین خلق است.

1. نیروهای سازمان مجاهدین خلق در روستای شیراز از توابع رضوان‌شهر، یک کارگر به نام محرم‌علی دورانی را در داخل منزلش ترور کرده، به شهادت رساندند. طبق اعلام وزارت کشور، در طول دو هفته‌ی گذشته، 9 تن از مردم این منطقه به دست عوامل سازمان مجاهدین خلق شهید شده‌اند.⁽²⁾-⁽³⁾

رادیو بغداد به نقل از فرماندهی مقاومت داخلی سازمان مجاهدین خلق اعلام کرده است که این اقدام به دست واحدهای مقاومت سازمان انجام شده و محرم‌علی دورانی در درگیری مسلحانه در جنگل‌های گیلان کشته شده است.⁽⁴⁾

در حبیب‌آباد شاهین‌شهر، نیروهای سازمان مجاهدین به پایگاه ژاندارمری حمله کردند که این اقدام زخمی شدن یکی از نیروهای این پایگاه را در پی داشت.

در تهران یکی از وابستگان سازمان مجاهدین به قصد سرقت بی‌سیم یکی از مأموران شهربانی به وی حمله‌ور شد که شخص مهاجم با کمک مردم دست‌گیر شد.⁽⁵⁾

584

سیدحسین موسوی تبریزی دادستان کل انقلاب اسلامی در مصاحبه یی مطبوعاتی درباره‌ی دست‌گیری افراد وابسته به حزب توده و اتهامات آنان گفت:

«این افراد که دست‌گیر شده‌اند، از سران حزب توده هستند و علت دست‌گیری این افراد به عنوان این‌که مسئولین این حزب فعالیت سیاسی داشتند نبود؛ اتهام آن‌ها جاسوسی به نفع کشورهای شرقی است و مدارکی از آن‌ها موجود می‌باشد و اعتراف هم کرده‌اند.

حتی در رابطه با دیگران هم اعتراف کرده‌اند و عده‌یی هم می‌خواستند با گذرنامه و

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 23/11/1361، ص 22، گزارشی از ارومیه.

2) برخی از این اقدامات در روزشمارهای قبلی ذکر شده است.

3) سند شماره 550095 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وزارت کشور به فرماندهی محترم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، 21/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 089326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار مناطق یازده‌گانه، مرکز اخبار رسانه‌ها (ارتباطات تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه)، 16/11/1361 الی 28/11/1361، به گزارش ستاد منطقه3 سپاه، ص 2؛ و - سند شماره 218079 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه سیاسی و اطلاعاتی، واحد اطلاعات و تحقیقات کمیته‌ی مرکزی انقلاب اسلامی، شماره 23، 8/12/1361، ص 5.

4) سند شماره 103823 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی گزارش روزانه، واحد اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شماره 243، 7/12/1361، ص 4، رادیو بغداد به نقل از گزارش‌هایی از مطبوعات پاریس به نقل از روزنامه‌ی لوکوتیدین دوباری فرانسوی زبان.

5) سند شماره 103837مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، واحد معاونت اطلاعات کل سپاه پاسداران، شماره 234، 21/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 93898 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه، ارتباطات، تبلیغات و انتشارات اسناد منطقه10، شماره 164، 24/11/1361، ص 1.

شناسنامه‌ی جعلی فرار کنند که دست‌گیر شدند. جرم این‌ها جاسوسی است و کیفرخواست هم جاسوسی خواهد بود.»

از دادستان کل سؤال شد که به استثنای اعضای مرکزی این حزب که اتهام جاسوسی دارند، آیا بقیه‌ی اعضا می‌توانند فعالیت حزبی داشته باشند یا خیر؟ حجت‌الاسلام موسوی تبریزی در پاسخ گفت: «قبلاً هم گفته‌ام، تمام احزاب طبق قانون و با معرفی خود به وزارت کشور می‌توانند فعالیت داشته باشند و چون اعضای مرکزی حزب توده به عنوان جاسوس دست‌گیر شده‌اند، ما نمی‌توانیم این حزب را قانونی بدانیم. اگر افراد صالح دیگری را برای اعضای مرکزی معرفی نمایند و وزارت کشور تأیید کند، می‌توانند باز فعالیت داشته باشند.»⁽¹⁾

585

سازمان مجاهدین خلق درباره‌ی دست‌گیری سران حزب توده بیانیه‌یی منتشر کرد به گزارش خبرگزاری فرانسه: «سازمان مجاهدین خلق با انتشار بیانیه‌یی در پایتخت فرانسه اعلام کرد: "دست‌گیری نورالدین کیانوری رهبر حزب توده‌ی ایران و چند تن از اعضای کمیته‌ی مرکزی این حزب انعکاسی از ضعف رژیم و نشان‌گر امتیازی برای یک جناح از مذهبیون افراطی می‌باشد." در این بیانیه خاطرنشان شده که دست‌گیری دبیرکل حزب توده‌ی ایران نمودار افزایش تضادها در رژیم و مبیّن در انزوا قرار گرفتن روزافزون او می‌باشد.»⁽²⁾

مفسر رادیو بی‌بی‌سی در مقاله‌یی عنوان کرده که شوروی به دنبال جای‌گزینی حزب توده در ایران به جای حکومت جمهوری اسلامی بوده است. خبرنگار این رادیو در توضیح بیش‌تر این موضوع می‌گوید:

«ریچارد داوئن در مسکو مقاله‌یی تحت عنوان شکست هدف شوروی در تهران می‌نویسد که دست‌گیری سران حزب توده در تهران ضربه‌یی در امیدهای مقامات شوروی در جهت روی کار آمدن یک حکومت مارکسیستی طرف‌دار شوروی در ایران، است. مشاورین و مقامات شوروی امیدوارند مذهبیون متعصب در ایران خود سبب نابودی خویش گردند و مردم ایران برای روی کار آمدن یک دستگاه رهبری سازمان‌یافته به سوی حزب توده روی آورند. ریچارد داوئن می‌نویسد که مقامات شوروی یک دم به زیستن رژیم آیت‌الله خمینی مشغول بودند و دمی دیگر به عنوان این‌که رژیم جمهوری اسلامی همواره به شوروی خشونت می‌ورزد، آن را مردود می‌شمردند، اما سال گذشته شوروی صبر خود را از دست داد و خواستار یک حرکت قاطعانه برای در دست گرفتن قدرت از طرف حزب توده گردید. ریچارد داوئن خاطرنشان می‌سازد که ماه گذشته روزنامه‌ی

1) روزنامه‌ی کیهان، 21/11/1361، ص 2.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 328، 22/11/1361، صص 17 و 18، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/11/1361.

آزادگان که طرف‌دار جمهوری اسلامی است، شوروی را مورد حمله قرار داد که سعی در رواج دادن ایده‌ی قابل مقایسه بودن اسلام و مارکسیست دارد. ریچارد داوئن از قول دیپلمات‌ها می‌نویسد که گفته‌اند به نظر می‌رسد سرکوب حزب توده، به امید شوروی برای سازش با رژیم آیت‌الله خمینی پایان داده باشد.»⁽¹⁾

586

مهمانان خارجی شرکت‌کننده در مراسم دهه‌ی فجر با امام خمینی دیدار کردند. در این دیدار، امام خمینی سخنانی را درباره‌ی انقلاب اسلامی و اوضاع کنونی جهان و مسلمانان در کشورهای اسلامی ایراد کردند که محورهای اصلی سخنان ایشان به این شرح است:

ترسیم چهره‌ی ایران به عنوان کشور خردشده زیر ستم حکومت پهلوی؛ بیان رسالت ایران (مخالفت با قدرت‌های بزرگ و متجاوز) و تأکید بر این‌که جمهوری اسلامی به دنبال اجرای عدالت است و جز خدا پناهی ندارد؛ یادآوری تکلیف دوست‌داران خارجی انقلاب در نشان دادن مظلومیت ایران به مردم کشورهای خود و مستضعفان جهان؛ توصیه به آماده‌سازی اذهان مردم سایر کشورهای جهان برای قیام علیه قدرت‌های بزرگ و یادآوری بودن ایران در این زمینه؛ بیان مظلومیت ایران از نظر تبلیغات جهانی و همت مجامع بین‌المللی و رسانه‌های غربی برای نشان دادن چهره‌یی ناروا و نامناسب از انقلاب اسلامی و درخواست تلاش بیش‌تر از مهمانان برای به تصویر کشیدن چهره‌ی واقعی انقلاب اسلامی.

امام خمینی خطاب به مهمانان گفتند:

«خوش آمدید در کشوری که زیر بار ستم ستمشاهی در طول تاریخ و ستم رژیم پهلوی در پنجاه سال خرد شده. خوش آمدید در کشوری که برای اینکه قیام برای اسلام کرده است و می‌خواهد که اسلام در این کشور حکومت کند، و مورد تجاوز قدرت‌های بزرگ بی‌واسطه یا باواسطه شده‌اند، در این کشور آمدید و خوش آمدید در کشوری که به واسطه اینکه با ابرقدرت‌ها و نفود آنها مخالف است و اعلام مخالفت کرده است مورد تجاوز دشمن‌های اسلام، از عراق (یعنی حزب بعث عراق) شروع شده است به دستیاری آمریکا و کمک تقریباً همه کشورهای جهان و مورد تجاوز همه اینها شده است. کشوری که می‌خواهد عدل الهی را در جهان و ابتدائاً در مرکز خود که ایران است، بپا کند و در همه جا حکومت، حکومت اسلامی باشد و دست قدرت‌های بزرگ از کشورهای اسلامی کنار باشد. الآن که جنگ بین جوان‌های متعهد به اسلام و بین صدامیان بعثی عفلقی پشت‌کردة به اسلام، درگیر است، علاوه بر کشورهای بزرگی که منافع خودشان را در این کشور و در کشورهای اسلامی دیگر و در سرتا سر جهان، در کشورهای استضعافی در

1) همان، ص 28، رادیو بی‌بی‌سی، 21/11/1361.

خطر می‌بینند، همه به کمک این حزب اشتراکی عفلقی عراق شتافتند و کمک نظامی، کمک مالی و کمک تبلیغاتی به طور وسیع انجام می‌گیرد. و ما کشورمان یک کشوری است که باید بگوئیم جز خدای تبارک و تعالی پناهی ندارد، و ملت‌ها که با ما دوست هستند و آن طبقه مستضعفان جهان که با اسلام آشنا و با عدل و کرامت انسانی علاقه دارند، در تحت فشار دولت‌هایی واقع شده‌اند که برای خاطر چند روز عیش و نوش دنیوی اسلام را برکنار و برضد اسلام قیام می‌کنند و به ملت‌های خودشان فشار می‌آوردند از خوف اینکه مبادا آنها هم ادعای عدالت و ادعای فرهنگ انسانی بکنند.

امروز تکلیف همه شما آقایانی که از خارج تشریف آوردید، شعرای شما، نویسندگان شما، گویندگان شما، این است که شعرا در اشعارشان قضایای این انقلاب را منعکس کنند، اگر توانستند در مجامع عمومی و اگر نتوانستند حتی در مجامع خصوصی هم محفوظ بماند برای نسل‌های آتیه‌ای که فرزندانشان الآن بعضی‌شان از کوچولوهایی که در 22 بهمن متولد شده‌اند و آنهایی که در طول تاریخ می‌آیند. باید مردم را، مردم جهان را، مستضعفان جهان را آگاه کنید، آگاه کنیم به اینکه چه مصائبی بر اینها وارد شده است و در تحت چه شرایطی زندگی می‌کنند و آنان که به آنها حکومت می‌کنند تحت چه شرایطی هستند و وضع زندگی مالی‌شان چطور است. و آنهایی که از دولت‌های اسلامی هستند، ذخائر خودشان را به کجا خرج می‌کنند و در جیب کی می‌ریزند در عین حالی که ملت‌های آنها گرسنه هستند، ملت‌های آنها فقیر هستند و بسیاری از آنها از گرسنگی تلف شدند و اینها ذخائر خودشان را، ذخائری که مال خود این ملت است و آنها غاصب هستند، به جای اینکه برای ملت خودشان ولو عشری از اعشار آن خرج می‌کردند و اینها به رشد می‌رسیدند، تمامش را تسلیم می‌کنند به آنهایی که دشمن اسلامند.

ما از صفر شروع کردیم، ایران از صفر شروع کرد، ایران در آنوقتی که همه چیزش در خطر بود و اختناق به طوری بود که زن به شوهر و شوهر به زن نمی‌توانست یک کلمه خلاف رژیم بگوید، از صفر اشخاصی که بیدار شدند و بودند، شروع کردند و این صفر کم‌کم بزرگ شد و این قطرات کم‌کم بزرگ شدند و شکل گرفتند و به صورت مشت‌های گره‌کرده و بدون اینکه در آنها یک تشکیلات منظمی باشد و بدون این‌که دارای یک سلاح باشند. سلاح در دست مردم به هیچ وجه نبود، لکن اینها از هیچ شروع کردند تا اینکه سلاح‌ها را از دست دشمنان گرفتند و کم‌کم با فریاد اینها برای اسلام، از ارتش، جناح‌های بسیاری به اینها ملحق شدند که تا الآن هم هستند و خدمت می‌کنند و در بین خود ملت هم بسیج شد عده کثیری و الآن هم بسیج می‌شود.

ما کارهای خودمان را، دولت ما کارهای خودش را و کارهای ایران را با شایستگی

انجام می‌دهد و کارخانه‌ها را به راه می‌اندازد و مسائلی که دارد و مشکلاتی که دارد یکی پس از دیگری حل می‌کند و در ظرف چهار سال تمام چیز‌هایی که یک کشور مستقل باید داشته باشد دارا هست، در عین حالی که همیشه در فشار بوده و همیشه در محاصره اقتصادی و در محاصره نظامی بود. مأیوس از خدا نباشید، خدا را حاضر بدانید و قدرت خدا را در همه جا فعال بدانید و مراجعه به صدر اسلام بکنید که یک نفر انسان به تمام معنا، لکن در نظر کفار ضعیف و مستضعف، قیام کرد و یک انقلاب به این بزرگی را که دنیا را در تحت سیطره خودش درآورده است ایجاد کرد. از وحدت افراد و کمی افراد هراس نکنید که خدای تبارک و تعالی به شما کمک می‌کند و وقتی که شما نصرت بکنید از خدای تبارک و تعالی، وعده نصرت داده است و کمی عده با اینکه قدرت روحی در کادر باشد و انسجام در کار باشد و تعهد به اسلام در کار باشد، اسباب ضعف نخواهد شد.

ما که دستمان از تبلیغات کوتاه است، نسبت به آنها نمی‌توانیم آنقدر تبلیغ داشته باشیم، همه رسانه‌های گروهی در دست دشمنان ماست و هر روز هم تبلیغ می‌کنند و هر روز هم ایران را محکوم می‌کنند. این سازمان‌هایی که همه‌شان نوکر آمریکا و امثال او هستند. سازمان عفو بین‌المللی - نمی‌دانم - شورای امنیت و امثال اینها که ملاحظه می‌کنید در طول این جنگی که صدام و صدامیان به ما تحمیل کردند و آنقدر از شهرهای ما را کوبیدند و آنقدر جوان‌های ما را کشتند و آنقدر صغیر و کبیر و مرد و زن را زیر آوارها دفن کردند، یک کلمه راجع به این مسائل ذکر نکردند و کاش ذکر نمی‌کردند، امروز ما را محکوم می‌کنند، امروز به ما نسبت‌ها می‌دهند و روی همان نسبت‌ها محکوم می‌کنند، قول دشمن‌های ما سند این سازمان‌هاست و گاهی هم خودشان سند درست می‌کنند، اگر چیزی ندارند یا در مطبوعاتشان یا در رادیوهایشان یک مصاحبه درست می‌کنند، مصاحبه با کی؟ مصاحبه با آن‌که اینجا را چاپیده و فرار کرده، این را سند قرار می‌دهند و برضد ما تبلیغ می‌کنند. همه تبلیغات دنیا بر ضد ماست، ملت‌ها هم ممکن است بسیاری‌شان بازی بخورند، یک عده‌شان هم توجه دارند. تکلیف شما آقایان این است که آنچه دیدید ولو به تدریج برسانید به کشورهای خودتان، به دوستان خودتان.»⁽¹⁾

587

امام خمینی در پیامی به خانواده‌ی شهیدان و جانبازان انقلاب اسلامی نکاتی را متذکر شدند از جمله:

ایجاد تحول روحی در ملت ایران به خصوص جوانان ایران که زمینه‌سازان اصلی

1) سازمان مدارک فرهنگی اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، صص 191 تا 195.

پیروزی انقلاب اسلامی هستند و بیان حالت روحی و معنوی آنان؛ نوع برخورد کشورها و رسانه‌های جمعی بین‌المللی و... با تجاوز صدام حسین به ایران و هشدار به مجامع جهانی از این‌که دنیا با وجود کشورهایی چون امریکا و کسانی چون صدام حسین روی آرامش را نخواهد دید.

بخشی از پیام امام خمینی به این شرح است.

«این پیروزی معنوی و مادی مرهون اسلامی بودن انقلاب و مردمی بودن و توجه مردم به اسلام و تحول روحی عظیمی است که خداوند در این ملت، معجزه‌آسا ایجاد فرمود، از آن جمله این جوانان بسیار عزیز در سطح کشورند که ناگهان با یک جهش برق‌آسای معنوی و روحی با دست رحمت حق تعالی از منجلابی که برای آنان با دست پلید استکبار جهانی که از آستین امثال رضاخان و محمدرضاخان و دیگر سرسپردگان غرب یا شرق تهیه دیده بودند، نجات یافته و یک شبه ره صدساله را پیمودند و آنچه عارفان و شاعران عارف‌پیشه در سالیان دراز آرزوی آن را می‌کردند اینان ناگهان به دست آوردند و عشق به لقاءالله را از حد شعار به عمل رسانده و آرزوی شهادت را با کردار در جبهه‌های دفاع از اسلام عزیز به ثبت رساندند و این تحول عظیم معنوی با این سرعت بی‌سابقه را جز به عنایت پروردگار مهربان و عاشق پرور نتوان توجیه کرد. اینجانب هنگامی‌که این جوانان عزیز در عنفوان شباب را، که با گریه از من عقب‌مانده تقاضای دعا برای شهادت می‌کنند، مشاهده می‌کنم از خود مأیوس و از آنان شرمنده می‌شوم و هنگامی‌که عکس‌های متعدد این شهیدان نورس نورانی را می‌نگرم و ارزش‌های انسانی و مقامات الهی آنان، که خود از آنها به مرحله‌هایی دور هستم غبطه می‌خورم و چون به مادران و پدران این جوانان و نوجوانان شهید برخورد می‌کنم و آن شجاعت‌ها و شهامت‌های فوق تصور را از آنان مشاهده می‌کنم احساس حقارت نموده، به پیشگاه پیامبر بزرگ اسلام صلی الله علیه و آله و حضرت بقیة الله روحی لمقدمه الفدا به خاطر چنین امتی و پیروانی متعهد و مجاهد تبریک عرض می‌کنم و از خداوند تعالی ولی نعمت و حافظ امت سپاسگزارم. همه می‌دانیم و می‌دانید که صدام قریب سه سال است با هجوم وحشیانه خود به قتل و غارت و تخریب کشور ایران پرداخته است و از اول تا کنون قسمتی از کشور ما را در دست داشته و دارد و به خیانت خود نسبت به مردم بیگناه مشغول است و این سازمان‌ها برای یکبار هم او را محکوم نکردند. صدام زمانی به دروغ پیشنهاد صلح می‌کرد که ایران زیر تاخت و تاز صدامیان خونخوار بسر می‌برد، اما با این مقصد شیطانی تصمیم داشت هر چه زودتر خوزستان را تصرف نموده و با دردست داشتن منابع بزرگ نفتی و حمایت قدرت‌های جهانخوار، منطقه را به آتش و خون بکشد، چراکه دیو سرکش نفس حیوانی او حد و مرزی نمی‌شناسد و تا منطقه

از لوث وجود او پاک نشود روی امنیت نخواهد دید. همه می‌دانیم که هر روز دست صدام به خون صدها نفر مردم مظلوم ما آغشته است ولی رسانه‌های گروهی و سازمان‌های وابسته به قدرت‌ها، به ویژه آمریکا چقدر از صلح‌دوستی صدام پشتیبانی و ثناخوانی نموده و می‌نماید، در صورتی که صلح‌خواهی صدام و کوشش آمریکا در ایجاد امنیت در دنیا و نیز دیگر قدرتمندان چپاولگر و به اصطلاح طرف‌داران حقوق بشر همه از یک قماش هستند و تا دنیا به این آرامش‌طلبان و صلح‌دوستان و طرف‌داران حقوق بشر مبتلا است روی امنیت و صلح و آرامش نخواهد دید.⁽¹⁾

588

به مناسبت آغاز پنجمین سال پیروزی انقلاب اسلامی ضیافتی با حضور آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور؛ دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه؛ جمعی از وزیران؛ نمایندگان مجلس شورای اسلامی و عده‌یی از سفیران و کارداران کشورهای خارجی در ایران در محل وزارت امور خارجه ترتیب یافت.

آیت الله خامنه‌ای در سخنانی با تأکید بر برقراری صلح در منطقه، شرایط ایران را برای متارکه و برقراری صلح با عراق در وضعیت جدید پس از بازپس‌گیری اراضی عمده‌ی ایران که در اشغال عراق بود، برشمرد. به گزارش روزنامه‌ی کیهان:

«رئیس‌جمهوری با تأکید بر این‌که جمهوری اسلامی ایران به جز با کسانی که با آن می‌جنگند، سر جنگ ندارد، گفت: "ما معتقد به صلح و امنیت و آرامش هستیم و معتقدیم که خانواده‌ی بزرگ جهانی جز در سایه‌ی یک صلح واقعی نمی‌تواند به یک زندگی سعادتمندانه‌ی انسانی دست پیدا کند.

از سوی دیگر می‌دانیم که قدرت‌های ضد انسانی در سطح جهان، جنگ و ناآرامی را بر ملت‌ها تحمیل می‌کنند." ریاست جمهوری سپس با خاطرنشان ساختن مسئله‌ی جنگ تحمیلی و این‌که در ابتدای جنگ یکی از سه شرط اصلی ما برای متارکه‌ی جنگ خروج نیروهای عراقی از خاک ما بود، گفت: "امروز با توجه به این‌که ما با نیروی خود و فداکاری رزمندگان توانسته‌ایم بیش‌ترین بخش از سرزمین‌های اشغالی را بازپس بگیریم و بخش‌های اشغالی باقی‌مانده را نیز نیروهای ما از عراق بازپس خواهند گرفت، خارج شدن نیروهای عراق از بخش باقی‌مانده‌ی سرزمین‌های ما، امروز دیگر یک شرط عمده برای متارکه‌ی جنگ به حساب نمی‌آید، بلکه اینک شرط‌های دیگر عمده است و شاید بتوان گفت عمده‌ترین شرط ما این است که بانی و موجب این همه ویران‌گری و خراب‌کاری، یعنی سردمداران رژیم عراق باید مجازات شوند." وی تأکید کرد که این کار منطق زورگویی و زورمداری را از کاربرد خواهند انداخت. رئیس‌جمهور در قسمت دیگری از سخنانش

1) همان، صص 189 و 190.

گفت: "تا کی باید آن کسانی که از زور در روابط بین‌المللی استفاده می‌کنند با مسامحه و اغماض رو به رو شوند؟ آیا تجربه‌ی رژیم اشغال‌گر و غاصب فلسطین برای همه‌ی دولت‌های جهان و خصوصاً برای ما و دولت‌های این منطقه کافی نیست؟"

وی سپس خاطرنشان ساخت اگر کشورهای اسلامی و عربی در مقابل قدرت‌نمایی و زورنمایی صهیونیست‌ها یک مقاومت جدی و قاطع از خود نشان می‌دادند بی‌شک تجاوز به این آسانی در منطقه تکرار نمی‌شد.

ریاست‌جمهوری سپس اعلام کرد: "جمهوری اسلامی ایران در مقابل همه‌ی قدرت‌هایی که می‌خواهند مشروعیت خود را با زور و تجاوز ثابت کنند سر مقابله دارد و به خصوص با رژیم اشغال‌گر قدس مبارزه‌یی تمام‌نشدنی دارد." رئیس‌جمهور همچنین با تأکید بر این‌که جمهوری اسلامی تجاوز عراق را نخواهد بخشید گفت: "عراق در مرزهای ما دقیقاً همان کاری را انجام داد که رژیم اشغال‌گر فلسطین در مرزهای مصر، اردن، لبنان و سوریه مرتکب شد. وی گفت: "ما منتظر نمی‌شویم تا رژیم عراق که امروز در نهایت ضعف و تنگ‌دستی است در موقعیت مناسب دیگری به ما یا به کشور دیگری از کشورهای منطقه حمله کند."⁽¹⁾

آقای هاشمی رفسنجانی نیز در بخشی از پیام تلویزیونی خود که به مناسبت سال‌گرد پیروزی انقلاب ایراد شد درباره‌ی تأثیر آتی عملیات والفجر گفت: "امیدوارم در آغاز پنجمین سال انقلاب ما بتوانیم این نوید را عملاً به ملت‌مان بدهیم که کم‌کم پایان پیروزمندانه‌ی جنگ تحمیلی خصوصاً با شروع عملیات سرنوشت‌ساز (والفجر) - که به تناسب دهه‌ی فجر نام‌گذاری شده - فرارسیده و ان‌شاءالله با پیروزی در این جنگ، منطقه را از شر جنایات عفلقی‌ها راحت خواهیم کرد و بتوانیم با مردم منطقه و مسلمانان جهان، محرومان دنیا، هم‌راه و هم‌کار، در صلح و صفا برای بهتر کردن زندگی هم‌کاری کنیم."»⁽²⁾

589

به دنبال مذاکرات مستقیم نماینده‌ی "شرکت سهامی ایران و ژاپن" با شرکت‌های طرف قرارداد ژاپنی‌ها برای راه‌اندازی پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی که برای اولین بار پس از انعقاد پروژه انجام گرفت، همه‌ی این کمپانی‌ها متعهد شدند که برای به پایان رساندن این پروژه به ایران بیایند و اگر در این وعده‌ی آن‌ها اعمال نفوذ نشود، ادامه‌ی پروژه‌ی مشترک ایران و ژاپن در آینده‌ی نزدیکی دنبال خواهد شد. مهندس طاهری نجف‌آبادی معاون وزیر نفت در امر پتروشیمی، در مصاحبه‌یی ضمن اعلام این مطلب، به تشریح این موضوعات پرداخت: نتایج و علت مسافرت نماینده‌ی شرکت ایران و ژاپن در امر پتروشیمی؛ واکنش کمپانی‌ها و برخی رسانه‌های ژاپنی به این اقدام؛

1) روزنامه‌ی کیهان، 23/11/1361، ص 23.

2) همان، ص 23 مکرر.

مسافرت آتی هیئت ژاپنی به ایران و اهداف آینده‌ی پتروشیمی ایران به منظور خودکفایی کشور در این زمینه. وی ابتدا در مورد نتایج دیدار نماینده‌ی پروژه مشترک ایران و ژاپن با کمپانی‌های طرف قرارداد پروژه گفت:

«مأموریت آقای احمدی تماس مستقیم با پیمان‌کاران ژاپنی بود که این تماس برای اولین بار بعد از آغاز جنگ تحمیلی عراق بر ایران، انجام می‌گرفت. وی در توکیو جلسات متعددی با کلیه‌ی پیمان‌کاران تشکیل داد و جواب اکثر آن‌ها برای ادامه‌ی کار، کاملاً مثبت و رضایت‌بخش بود. همة آن‌ها اشتیاق خود جهت مسافرت به ایران و ادامه‌ی کار را اعلام کردند و اگر فشارهایی از طرف نیرو و منابع خارج از شرکت ایران و ژاپن جهت انصراف آن‌ها از این کار اعمال نشود، و یا اتفاق غیر مترقبه‌یی رخ ندهد، به خواست خدا در اسرع وقت اجرای پروژه تعقیب خواهد شد. در غیر این صورت، مطمئناً ما آن قدرت و کارایی را در خود می‌بینیم که با هم‌یاری و ایثار برادران ایرانی و هم‌کاری دیگر متخصصین از سایر کشورها، آن را بلااستفاده رها نکنیم، ولی آنچه که بین نماینده‌ی شرکت و پیمان‌کاران، مورد قبول واقع شده، حکایت از تمایل آن‌ها برای اجرای قرارداد دارد و مطالبات آنها به موازات تجهیز و شروع کار در ایران، قابل پرداخت خواهد بود که در چهار مرحله انجام می‌گیرد.»⁽¹⁾

590

عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق در مصاحبه‌یی بدون اشاره به آمار تلفات عراقی‌ها در جنگ، درباره‌ی شمار تلفات ایران ادعا کرد: «ایران در جنگ جاری تا کنون بیش از 5/1 میلیون تن از نیروهایش را از دست داده و فقط 4 کیلومتر از اراضی عراق را به تصرف خود درآورده است.» یونایتدپرس با اعلام این خبر افزود:

«خیرالله گفت: "عراق تا کنون با یک جنگ فرسایشی از سوی ایران که توسط دو کشور عربی سوریه و لیبی کمک و یاری می‌شود، مقابله کرده است."

وی که با مجله‌ی الحوادث مصاحبه می‌کرد گفت: "اگر دولت ایران تصمیم برانداختن ما را گرفته ما هم در مقابله با این تز خواهیم جنگید." خیرالله در ادامه افزود: "از زمانی که ایران نیروهایش را در مرز مستقر کرد و عراق نیز نیروهای خود را از داخل خاک ایران بیرون کشید، 8 ماه می‌گذرد و ایران در این مدت فقط توانسته است 4

کیلومتر از اراضی عراق را در کنترل و تصرف خود بگیرد." وی گفت: "بر اساس آمار و ارقام نسبتاً مورد اطمینان، ایران فقط در دو جبهه‌ی شرق میسان و مندلی، 48 هزار نفر را از دست داده است." عدنان خیرالله از تلفات عراق صحبتی به میان نیاورد و افزود: "ما ایرانیان را با تانک‌های تی62 روسی نیز دیده‌ایم این تانک‌ها توسط سوریه و لیبی و

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 21/11/1361، ص 28.

بدون آن‌که شوروی خبر داشته باشد به ایران تحویل داده شده است."»⁽¹⁾

591

در ادامه‌ی سفر برخی مقامات کشورهای عربی که در پی عملیات والفجر مقدماتی انجام شد، امروز نیز ملک حسین پادشاه اردن، به عراق رفت. در این سفر مضر بدران نخست‌وزیر و ژنرال زیاد بن شاکر فرمانده کل نیروهای اردن، وی را هم‌راهی می‌کردند. گزارش خبرگزاری رویتر حاکی است که در این دیدار ملک حسین بر حمایت استوار کشور خود از عراق در جنگ با ایران تاکید کرد. این خبرگزاری می‌افزاید:

«شاه حسین با صدام رئیس‌جمهور عراق، ملاقات کرد. صدام حسین او را در [جریان] اوضاع جبهه‌ی جنگ که ایران دوشنبه‌ی گذشته حمله‌ی جدیدی را در آن‌جا آغاز کرد، قرار داد.

G701

خبرگزاری اردن گزارش داد: "شاه حسین حمایت اردن را از برادران عراقی مورد تأکید قرار داد، زیرا عراق معتقد است که هر گونه تجاوزی به هر قسمتی از سرزمین‌های عرب تجاوز به تمامی کشورهای عرب به شمار می‌آید." به گزارش این خبرگزاری: "شاه خالد حاکم عربستان از کشورهای عرب خواست تا مطابق تصمیمات اتحادیه‌ی عرب و قرارداد دفاعی عرب عمل کنند و برای حمایت از عراق در جنگ عادلانه‌ی آن با هم متحد شوند."»⁽²⁾

592

میزان کمک اقتصادی عربستان سعودی به عراق بخشی از مقاله‌یی است که مجله‌ی اقتصادی تایمز چاپ لندن در این باره ارائه داده است. به گزارش روزنامه‌ی کیهان:

«مجله‌ی اقتصادی تایمز چاپ لندن نوشته است: "عربستان سعودی قصد دارد وام دیگری بالغ بر 6 میلیارد دلار در عرض 6 ماه آینده به رژیم صدام پرداخت کند.

با این پرداخت، جمع کمک‌های رژیم سعودی به عراق که از 5/2 سال پیش در جنگ با ایران است، بالغ بر 25 میلیارد دلار خواهد شد."

1) مأخذ 15، ص 9، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از یونایتدپرس از بیروت، 21/11/1361.

2) مأخذ 19، ص آخر، به نقل از خبرگزاری‌ها از قاهره، پاریس، بغداد به نقل از خبرگزاری حکومت عراق؛ و - واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 22/11/1361، ص 6، رادیو بغداد؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 329، 23/11/1361، ص 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/11/1361، به گزارش خبرگزاری رویتر به نقل از خبرگزاری رسمی اردن.

بنابه نوشته‌ی روزنامه‌ی مذکور: "عربستان همچنین با فروش نفت به فرانسه و ژاپن جبران کسری صادرات نفت عراق را نیز کرده است و درآمد این فروش‌ها را به حساب عراق می‌گذارد. در مورد فرانسه حتی قرار است مخارج خرید اسلحه‌ی عراق با این پول‌ها پرداخت گردد."»⁽¹⁾

593

رادیو بی‌بی‌سی در بخش اخبار و تفاسیر انگلیسی امروز خود مطالبی را درباره‌ی روابط عراق و شوروی پخش کرد که حاکی از فعال شدن سیاست خارجی شوروی در منطقه‌ی خاورمیانه و هم‌کاری بیش‌تر این کشور با عراق بود. گفت و گوی خبرنگار بی‌بی‌سی در این باره با یکی از نویسندگان نشریه‌ی محافظه‌کار دیلی تلگراف لندن به این شرح است:

«امروز گزارش گردید یوری اندروپوف رهبر شوروی که ظاهراً از رکود سیاست کرملین و عدم نفوذ آن بر حوادث خاورمیانه ناشکیباست، دستور اقدام و مداخله‌ی تازه‌یی در جهان عرب را صادر نموده است.

هدف از این اقدام، مقابله با برتری امریکاست، زمینه‌یی که برای این اقدام انتخاب گردیده، جنگ خلیج بین ایران و عراق است.

جان بولاک از روزنامه‌ی دیلی تلگراف با بررسی شواهد موجود معتقد است که تغییر عمده‌یی در سیاست شوروی رخ داده است.

جان بولاک: اولین و بهترین شاهد آن است که آقای طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق، اظهار داشته که شوروی تحویل اسلحه را مجدداً آغاز نموده و گزارشات مستقلی از منابع غربی و منابع دیپلماتیک غربی موجود است که حاکی از آغاز پرواز مستقیم توسط روس‌ها به بغداد است و تجهیزات سنگین مانند تانک از طریق دریا به بندر عقبه و سپس به بغداد ارسال می‌شود.

خبرنگار بی‌بی‌سی: اما آیا مسکو ارسال مستقیم سلاح به عراق را در آوریل گذشته شروع نکرد؟ این چیزی بود که در سپتامبر عراق اعلام نموده. به ما گفته شده بود که عراق 3 میگ25 دریافت می‌کند.

جان بولاک: این چیزی بود که به ما گفته شده بود و به نظر می رسد که میگ25 در آن موقع به عراق داده نشد و شواهد نشان‌دهنده‌ی این است که این اقدام از جانب عراقی‌ها، برای تحت فشار قرار دادن روس‌ها به انجام کاری بود که بدان نیاز داشتند و تمام چیزی‌که آن‌ها در آن زمان احتیاج داشتند، حمایت شوروی بود و از آن هنگام که عراقی‌ها این موضوع را اعلام نمودند توضیح بیش‌تری به دنبالش نیامد. به نظر می‌رسد

1) مأخذ 14، ص آخر، به نقل از خبرگزاری‌ها به نقل از گزارش مجله‌ی اقتصادی تایمز چاپ لندن.

که اقدام مزبور یک اقدام دپیلماتیک بود.

خبرنگار: موضع جدید مسکو چیست؟

جان بولاک: به نظر می‌رسد که احراز یک موضع فعال در اقداماتی است که جهت یافتن راه‌حلی برای جنگ خلیج [فارس] انجام می‌گیرد و با حمایت عراق از این طریق، یعنی ازسرگیری آشکار ارسال اسلحه، آنان تعهد خود به عراق را نشان می‌دهند.

خبرنگار: با نزدیک شدن گردهمایی سران کشورهای غیر متعهد در ماه مارس، حال، شما آینده‌ی حصول به یک راه‌حل در منطقه‌ی خلیج را چگونه می‌بینید؟

جان بولاک: امیدی بیش از آنچه در شش ماه اخیر انجام گرفته وجود ندارد. هر کس در جهت یافتن یک راه‌حلی برای این مسئله در طول شش ماه گذشته یا بیش‌تر، کوشا بود و نتیجه‌یی حاصل نشده. تنها تغییری که به نظر می‌رسد رخ داده این است که شوروی‌ها نقش فعال‌تری را در این زمینه به عهده می‌گیرند. شاید آن‌ها بتوانند کاری را که هیچ کس دیگر قادر به انجامش نبود، به انجام رسانند.»⁽¹⁾

594

بهره‌برداری تبلیغاتی از اسارت گروهی از نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران در عملیات والفجر مقدماتی اقدامی است که تلویزیون دولتی عراق شدیداً آن را دنبال می‌کند. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی شیوه‌ها و شگردهای گوناگون این اقدام تبلیغاتی را بازگو کرده است. در این گزارش آمده است:

«تلویزیون بغداد مکرراً با نمایش فیلمی از اسرای تخلیه شده‌ی ایرانی در برنامه‌های مختلف خود تلاش کرد تداعی‌کننده‌ی پیروزی مزدوران صدام در عملیات اخیر باشد. در این فیلم که از شیوه‌های ظریف مونتاژ و روش‌های خاص تبلیغاتی حداکثر استفاده و با چند دوربین از زوایای مختلف از اسرا فیلم گرفته شده است، سعی شده در حدود یک‌صد و پنجاه تن از رزمندگان اسیر بسیار افزون‌تر از آنچه واقعیت است، نشان داده شود. تلویزیون بغداد اسرا را در چندین حالت مختلف از جمله نشسته، چشم‌بسته، از پشت، رو به رو، نیم‌رخ در حال پیاده شدن از کامیون و... در معرض دیدگاه بینندگان خود قرار داد. همین گزارش حاکیست، تلویزیون بغداد به منظور جلب توجه افکار عمومی، چند تن از نظامیان عراقی را مشغول به اصطلاح مداوای اسرای ایرانی که به وضع رقت‌آور و ناهنجاری بر روی زمین خوابیده بودند، نشان داد. دوربین فیلم‌برداران تلویزیون بغداد هر چند گاه یک بار بر چهره‌ی 3 رزمنده‌ی قهرمان بسیجی 17 ساله توقف می‌کرد. دوربین، ابتدا گروهی از اسرا را که در حال پیاده شدن از یک کامیون ارتشی بودند نشان داد و قبل از این‌که تمامی آن گروه پیاده شوند، دوربین با ظرافت به

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 299، 23/10/1361، صص 18 الی 20، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/10/1361، به نقل از رادیو بی‌بی‌سی در بخش اخبار و تفاسیر انگلیسی به نقل از نشریه‌ی محافظه‌کار دیلی تلگراف از لندن.

جای دیگری رفت و گروهی از اسرا را که احتمالاً همان اسرای پیاده‌شده از کامیون بودند و بر روی زمین نشسته‌اند به معرض نمایش گذاشت و سپس دوربین بر روی کامیون بازگشت و باقی‌مانده‌ی اسرا را در حال پیاده شدن به تصویر کشید، به گونه‌یی که القا‌کننده‌ی این مطلب باشد که این کامیون یک کامیون دیگر با اسرای جدید است. این تکنیک بار دیگر در مورد 2 کامیون حامل اسرا تکرار شد و حالات نشسته، چشم‌بسته، در حال انتقال، در حال پیاده شدن از کامیون، انتقال اسرا به محل جدید، دست بسته از جلو و پشت گردن با استفاده از هنر مونتاژ به نحو قابل توجهی، تعداد اسرا زیادتر از واقع نشان داده می‌شد. بر پایه‌ی همین گزارش، پیرامون انهدام تجهیزات جنگی رزمندگان ما نیز به همین نحو بهره‌برداری تبلیغاتی شده و در حدود 10 تانک، نفربر و ادوات زرهی منهدم شده با فیلم‌برداری از زوایای مختلف بیش‌تر از تعداد واقعی آن‌ها نشان داده شد. در این برنامه همچنین از چند تن از شهدای ارتش اسلام که به طور دل‌خراشی بر روی زمین افتاده بودند از زوایای گوناگون فیلم‌برداری شده و نمایش داده شد.⁽¹⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 330، 24/11/1361، ص 6، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/11/1361.

روزشمار جنگ جمعه 22 بهمن 1361 27 ربیع‌الثانی 1403 11 فوریه 1983

595

در آتشباری شدید نیروهای عراقی روی شهر آبادان، 3 منزل مسکونی ویران شد و 9 تن از اهالی شهر نیز شهید یا مجروح شدند⁽¹⁾

596

امروز یک هزار نفر نیروی سازمان‌یافته‌ی مصری با تجهیزات کامل نظامی انفرادی و توپ و تانک، وارد عراق شده، برای دیدن آموزش‌های لازم در پادگان چم‌چمال مستقر شدند.⁽²⁾

597

نیروهای مسلح غیر قانونی ساعت 9 با اجرای عملیات کمین، 2 تانکر حامل نفت را در حوالی روستای داشکند در محور میاندوآب - بوکان به سرقت بردند.

نیروهای خودی با آگاه شدن از این موضوع به تعقیب آنان پرداختند. مهاجمان نیز با قرار گرفتن در این وضعیت، تانکرها را رها کرده، راننده‌ی آن‌ها را به گروگان بردند و در تپه‌های عباس‌آباد موضع گرفتند. با رسیدن نیروهای کمکی نزد افراد خودی، درگیری آغاز شد که با انهدام 2 خودرو مهاجمان و فرار آنان، درگیری در ساعت 14:30 پایان یافت و در نهایت، 2 تانکر و راننده‌ی آن‌ها آزاد شدند. به گزارش ژاندارمری ناحیه‌ی کردستان، 20 تن از مهاجمان نیز در این حادثه کشته یا زخمی شده‌اند.⁽³⁾

598

اقدامات و تحرکات افراد مسلح غیر قانونی در قلات و اشنویه ناکام ماند و در بخش‌هایی از مناطق کردنشین شمال غرب کشور تلفات و خسارت‌هایی به بار آورد.

1) روزنامه‌ی کهیان، 24/11/1361، ص 2.

2) سند شماره 300753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 27/11/1361، ص 1.

3) سند شماره 353565 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی اطلاعاتی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به سپاه پاسداران قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 169، 29/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 341040 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن سوم) به مقام استانداری استان کردستان، 23/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 232117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 83، 26/11/1361، ص 2.

امروز همچنین 2 تن از افراد وابسته به گروه‌های مخالف در سنندج تسلیم شدند و یک نفر در دز بوکان دست‌گیر شد.

شماری از نیروهای مسلح غیر قانونی در روستای قلات در محور نقده - پیرانشهر تجمع کرده، قصد اجرای عملیات داشتند که با گزارش به موقع اهالی بومی، نیروهای مشترک سپاه و ژاندارمری در اقدامی سریع و غافل‌گیرانه تعدادی از آنان را که مسلح بودند دست‌گیر کردند. در این عملیات با توجه به طراحی هوشیارانه و دقیق، هیچ گونه تلفاتی متوجه نیروهای خودی نشد⁽¹⁾

در مراسم راه‌پیمایی مردم اشنویه که به مناسبت پنجمین سال پیروزی انقلاب اسلامی برگزار شد، تعدادی از نیروهای مسلح برانداز با موضع‌گیری در برخی منازل به طرف شرکت‌کنندگان در مراسم راه‌پیمایی تیراندازی کردند که این اقدام آنان تلفاتی در پی نداشت.⁽²⁾

در حوالی قریه‌ی شیطان‌آباد در غرب جاده‌ی ارومیه - مهاباد، نیروهای مسلح غیر قانونی به سوی افراد خودی تیراندازی کردند که در نتیجه یکی از نیروهای بسیجی زخمی شد.⁽³⁾

در محور اشنویه - نقده، یکی از نیروهای پایگاه جبرئیل‌آباد روی مین رفت و زخمی شد.⁽⁴⁾

امروز نیز نیروهای مسلح غیر قانونی چند گلوله‌ی خمپاره به شهر مهاباد شلیک کردند که درباره‌ی میزان تلفات گزارشی مخابره نشده است، مشابه چنین اقدامی در ارومیه نیز انجام شد و نیروهای مسلح غیر قانونی در طول چند دقیقه، 8 گلوله‌ی خمپاره به خیابان‌های اطراف دانشکده و منطقه‌ی بند شلیک کردند که موجب وارد آمدن خسارت‌هایی به چند منزل مسکونی و آسیب دیدن یک کودک 2 ساله شد.⁽⁵⁾

سه تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیر قانونی نیز با تحویل سلاح‌های‌شان، خود را به سپاه سنندج معرفی و درخواست امان‌نامه کردند.

در بوکان نیز یک نفر به جرم هم‌کاری با گروه‌های مسلح برانداز دست‌گیر شد⁽⁶⁾

599

در مراسم رژه‌ی امروز که به مناسبت سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی برپا شده بود، 2 نفر از اعضای سازمان مجاهدین خلق دست‌گیر شدند و از آنان مقداری اسناد درون‌گروهی به دست آمد. همچنین، در خیابان ظهیرالاسلام یکی از افراد سازمان دست‌گیر شد. از وی یک اسلحه‌ی کمری و مقداری مدارک و اسناد سازمانی به دست آمد⁽⁷⁾

1) سند شماره 55240 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 25/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 353307 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 24/11/1361، صص 3 و 4؛ و - سند شماره 232116 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 84، 4/12/1361، ص 1.

2) مأخذ 3، بخش سوم. ص 3.

3) مأخذ 4، بخش دوم، ص 3.

4) سند شماره 533305 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 23/11/1361، ص 3.

5) سند شماره 228979 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، واحد معاونت و اطلاعات کل سپاه پاسداران، شماره 236، 14/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 353296 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 23/11/1361، ص 2؛ و - مأخذ 3، بخش آخر.

6) سند شماره 353333 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 25/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 3، بخش آخر، ص 2.

7) سند شماره 218081 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن عملیاتی، روابط عمومی کمیته‌ی مرکزی انقلاب اسلامی، شماره 26، 18/1/1362، ص 31.

600

به مناسبت پنجمین سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی پیامی صادر کردند که مهم‌ترین محورهای آن عبارت است از:

سپاس‌گزاری از بخشش‌ها و الطاف الهی برای کمک به ملت ایران در برپایی جمهوری اسلامی؛ تقدیر و سپاس از رزمندگان جبهه‌های جنگ برای مقابله با تجاوز ارتش عراق؛ توصیه به مردم برای تداوم کمک‌رسانی به دولت به منظور دور کردن خطر بزرگ تجاوز دشمن؛ یادآوری تجاوز عراق به ایران و چشم‌پوشی رسانه‌های جمعی دنیا از این اقدام عراق و بیان رهنمودهایی به قوای سه‌گانه و حوزه‌های علمیه.

در بخش‌هایی از این پیام آمده است: «سپاس و تقدیر فراوان بر رزمندگان عزیز و شجاع از ارتش و سپاه و بسیج تا شهربانی و کمیته و ژاندارمری و عشایر محترم و سایر قوای مسلح که با دست توانای خود که از امدادهای غیبی برخوردار است، چنان سیلی به رخسار کریه صدامیان و ضربه بر پیکر حامیان آنان زدند که حزب بعث عفلقی با تشبث به هر حشیش نمی‌تواند آن را جبران کند و سردار نگون‌بخت قادسیه دست دریوزگی به هر طرف دراز و چشم امید به جنایتکاران ورشکسته دوخته که چند روزی دیگر به جنایات خود نسبت به ملت مظلوم عراق و مسلمانان عرب و غیر عرب ایران و منطقه ادامه دهد و آنچنان بیچاره و درمانده شده است که با وقاحت تمام، قلم سیاه بر ادعاهای پوچ خود کشیده و با اسرائیل که تا دیروز ادعای دشمنی با آن را می‌کرد، دوستی صمیمی شده و با آمریکا که مدعی ترک روابط با آن بود، آرزوی وابستگی می‌کند و با دویله‌های وابسته به آمریکا که با اخافه و ارعاب و عربده جیب آنان را خالی کرده بود، اکنون با تملق و سرافکندگی چشم طمع دوخته است و به حسنی و حسن و حسین و نمیری و دیگر جنایتکاران تاریخ که خود ورشکستگانی بیش نیستند، امید نجات بسته است و بوق و شیپور رسانه‌های گروهی سر تا سری با تبلیغاتی که امروز دروغ‌های شاخدارشان بر همگان روشن گردیده است، برای نجات این غریق وامانده به دست و پا افتاده‌اند تا چند روز دیگر بر رخسار درخشندة آفتاب عالمتاب اسلام پرده پوشند، با آنکه خود می‌دانند این سیل خروشان رحمت الهی برای نجات مسلمانان و جمیع مستضعفان و محرومان جهان را با حیله‌های شیطانی نتوان جلوگیری کرد و این خورشید آسمان معنویت را با تبلیغات دروغین خاموش نتوان نمود.

دولت جمهوری اسلامی که متصدی اداره کشور است و در هر پیشامدی موظف است اقدام مقتضی نماید، در وضع کنونی بدون کمک ملت، توانایی رفع تمام گرفتاری‌ها را ندارد و برای ادارة نظام جمهوری و دفاع از دشمنان مهاجم و رفع مشکلات جنگ که حجم آن بسیار عظیم است، احتیاج به کمک دارد و چون پای دفاع از اعراض و نفوس و اموال کشور و حفظ اسلام در میان است، بر همه کس واجب است که به مقدار کفایت، از خطر عظیم هجوم اجانب به اسلام و مسلمین، کمک نماید و این تکلیفی است که بیشتر متوجه است به طبقه مرفه و ثروتمند و پس از آنان به طبقه متوسط به حسب احوال آنها، نه طبقه مستمند و ضعیف که درآمدشان به مقدار اعاشه آنهاست، گرچه این قشر از تمام قشرها خدمتشان بیشتر است. اینجانب از تمام هم‌میهنان عزیز تشکر و قدردانی می‌کنم که از اول انقلاب تا کنون در صحنه بودند و امیدوارم خداوند متعال توفیق حضور بیشتر را به همه‌ی ما عنایت فرماید. و باید دولت محترم توجه نماید که علاوه بر تکلیف الهی که متوجه همه ملت است، دولت از ویژگی خاصی برخوردار است و تکلیف الهی، بیشتر متوجه آن و سایر دست‌اندرکاران است و برای نظم امور در جمیع ابعاد کوشش خواهد کرد. و مسأله جنگ دفاعی که در رأس امور است و ملت متعهد کمک به آن را برای خود یک امر لازم می‌داند و دولت در رابطه با آن حقاً تمام کوشش را می‌کند، لکن تذکر و تکرار در امور مهم، لازم است و باید هر روز ابعاد کمک به جبهه‌ها را بیشتر گسترش دهد و تا فتح نهائی انشاءالله تعالی برنامة دفاع را در رأس همة برنامه‌ها قرار دهد.

خدایا! تو بر ما منت نهادی و ما را در مثل 22 بهمن بر دشمنان خودت پیروز کردی و دست این ملت مظلوم را گرفتی و از سراشیبی سقوط و جهنم هر دو عالم به قلّة بلند عنایات خود رساندی و این امت مستضعف در طول ستمشاهی را به عزت جاودان کشاندی و جوانان برومند این امت را عاشق خود و شهادت فرمودی و دعای خیر شب‌زنده‌داران را در حق ما قاصران اجابت فرمودی.

بارالها! عنایت خود را از ما دریغ مدار و ناموس دهر و ولی‌عصر ارواحنا فداه را از ما راضی فرما و ما را از نور هدایت خود همیشه بهره‌مند نما «اِنَّک مُجیبٌ قَریب». بارالها! این جوانان سلحشور ما را که با عشق به جمال تو و به امید عنایت و حمایت تو به دشمن متجاوز که به بندگان تو ناگهان تاختند و خون‌های بیگناهان را ریختند و خانه‌هایشان را بر سرشان خراب کرده بدتر از مغولان به صغیر و کبیر و عرب و عجم رحم نکردند، شجاعانه تاختند و صف‌های آنان را شکستند و با جنگ نامتعادل که یک طرف تا دندان مسلح و از ساز و برگ جنگی و آرایش حربی و کمک‌های بی‌پایان شرق و غرب و منطقه برخوردار بوده و طرف دیگر مسلمانانی پاکدل و سحرخیزانی عاشق‌پیشه و سلحشورانی وارسته و

پیوسته به تو با قدرت «مَا رَمَیْتَ اِذْ رَمَیْتَ وَلَکِنَّ اللهَ رَمیَ» در هر ناحیه آنان را با اسارت دستجمعی و غنیمت‌های بسیار درهم کوبیده و به خواری و مذلت کشاندند و از کشور خود بیرون راندند و کمک‌های شرق و غرب را به هیچ شمردند، خداوندا! اینان را به رحمت واسعة خود غریق فرما و به پیروزی نهائی برسان.⁽¹⁾

601

مراسم سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی، امسال با روز جمعه مصادف شده است. به گزارش روزنامه‌ی کیهان:

«نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بعد از ظهر دیروز طی مراسم باشکوهی با شرکت در یک رژه‌ی سراسری، حضور فعال و ثمربخش خود در همه‌ی سنگرهای جمهوری اسلامی ایران را به نمایش گذاشتند.

G710

این مراسم با حضور شخصیت‌های عالی‌رتبه‌ی سیاسی مذهبی و نظامی کشورمان و چهارصدتن از میهمانان خارجی شرکت‌کننده در مراسم بزرگداشت دهه‌ی فجر و وابستگان نظامی کشورهای جهان در تهران و انبوه جمعیت نمازگزار دانشگاه تهران، در پایان آئین شکوهمند نمازجمعه از میدان ولیعصر به سوی غرب بلوار کشاورز آغاز شد.»⁽²⁾

در نمازجمعه‌ی تهران نیز آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، به تشریح دستاوردها و اهداف انقلاب پرداخت و گفت: «این انقلاب در نوع خود در طول تاریخ بی‌نظیر بوده است. در جهان و در دوره‌های اخیر بی‌نظیر بوده است و با توجه به حوادثی که بعد از پیروزی برای ما پیش آمد، انقلاب یک انقلاب استثنایی است.

ما چهار سال را بعد از این انقلاب گذراندیم و در این چهار سال، انواع حوادث برای ما پیش آمده است. خلاصه‌گیری من از مجموع این چهار سال این است که ما در این مدت کوتاه موفقیت چشمگیر و شایان توجهی داشته‌ایم. ادعا نمی‌کنیم که به همه‌ی هدف‌های

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، صص 199، 200، 202 و 206.

2) روزنامه‌ی کیهان، 23/11/1361، ص 3.

انقلاب رسیده‌ایم، اما ادعا می‌کنیم که به سمت همه‌ی این هدف‌ها در حرکت هستیم نشانه‌ی جامعه، فلش جامعه‌ی ما به طرف هدف‌های انقلاب است.

توطئه‌ی دشمنان برای منصرف ساختن ما از این هدف‌ها تا امروز ناکام مانده است، نتوانستند مردم را از صفحه خارج کنند، چون این انقلاب اگر مردم را نداشته باشد هیچ چیز ندارد که بتواند موفقیت او را به طور کامل تنظیم کند.⁽¹⁾

با این همه دشمن، با این ضعف امکانات مادی به نسبت دشمنان، یک نیروی اساسی در اختیار انقلاب است و آن مردم‌اند که مردم همه، به نوبه‌ی خود با ایمان‌شان در صحنه حضور دارند، عامل اصلی، باز ایمان است. مردم را نتوانستند از صحنه خارج کنند. ایمان مردم را نتوانستند از مردم بگیرند. دولت‌مردان بی‌اعتقاد به انقلاب یا به اسلام را نتوانستند بر دوش مردم سوار کنند. چند صباحی موفق شدند، اما امام و امت مانند بنیه و مزاج سالمی که عناصر بیگانه و نامتجانس با بدن را دفع می‌کنند، آن‌ها را دفع کرد.

با تبلیغاتی که در سطح جهان به راه انداختند نتوانستند حمایت ملت‌ها را که پشتوانه‌ی خارجی این انقلاب است از ما بگیرند. با تهاجم نظامی که یکی از تدابیر همیشگی استعمارگران در مقابل همه‌ی انقلاب‌هاست نتوانستند ما را به زانو درآورند. معمولاً در همه‌ی انقلاب‌ها و کشورهایی که تحولی در آن به وجود می‌آید، این یکی از تدابیر قطعی است برای ضد انقلاب که تهاجم نظامی علیه آن انقلاب ایجاد می‌کنند. این تجربه‌یی است که در آسیا، در امریکای لاتین، در افریقا و در همه‌ی انقلاب‌هایی که در این مناطق اتفاق افتاده، تکرار شده است، این‌جا هم شد، رژیم عراق را وادار کردند که به ما حمله‌ی نظامی بکنند و بازهم نتوانستند. پس همه‌ی تدابیری که برای انحراف این انقلاب اندیشیده بودند تا کنون غلط از آب درآمده است و انقلاب ما بر خلاف اغلب انقلاب‌های عالم هر چه از مبدأ و آغاز خود فاصله گرفته به اصول خود نزدیک‌تر و آمیخته‌تر شده است⁽²⁾

در مورد جنگ باید به شما برادران و خواهران و به همه‌ی ملت ایران بگویم که به فضل الهی در مقدمه‌ی حمله‌ی بزرگ و سرنوشت‌سازی که عزیزان ما در جبهه‌ها بدان سرگرم هستند ما توانسته‌ایم ضربات کوبنده‌یی بر دشمن وارد کنیم.

این حمله باید ان‌شاءالله حمله‌ی سرنوشت‌ساز باشد و باید تکلیف دو جبهه را معین بکند و به فضل الهی باید دو ملت ایران و عراق از شر آتش‌افروزانی که هر دو ملت را زیر فشار قرار داده‌اند خلاص و راحت کند.»⁽³⁾

1) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 23/11/1361، ص 11.

2) همان.

3) همان.

602

میرحسین موسوی نخست‌وزیر که برای شرکت در مراسم بزرگداشت پنجمین سال‌گرد پیروزی انقلاب در قم به سر می‌برد، پیش از خطبه‌های نمازجمعه‌ی این شهر سخن‌رانی کرد.

وی درباره‌ی تأثیر انقلاب در سطح بین‌الملل و جهان اسلام گفت: «روز 22 بهمن یک روز تاریخی نه‌تنها برای ما بلکه برای تمامی مسلمین جهان است. امروز سرآغاز یک خیزش همگانی در سراسر جهان اسلام است. از آن روزی که انقلاب اسلامی ما به بار نشست و پیروز شد، اتفاقات بسیار عمیقی در میان یک میلیارد مسلمان جهان افتاده است.

علاقه‌ی ملت‌های مسلمان به سرنوشت خویش بیش‌تر شده و حرکت‌های اسلامی روزافزون‌تر گشته است.» موسوی ضمن اعلام حاکمیت اسلام که عنوان مهم‌ترین دستاورد انقلاب است، افزود: «ما هم‌اکنون پیش می‌رویم به سمت اسلامی کردن جامعه‌ی خودمان؛ درست کردن معیارهای خودمان؛ کشف بیش‌تر موازین اسلامی. این چیزی نیست که در یک روز، چند ساعت، در کشور ما اتفاق بیفتد. این یک جریان ادامه‌دار است و این بزرگ‌ترین دستاورد انقلاب است. اسلامی شدن اثرات خود را در زندگی روزمره‌ی ما گذاشته است و همین اسلامی کردن کشور ما را به صورت یک فریاد بلند برای مستضعفان و محرومان جهان درآورده است. همین اسلامی شدن امید عظیمی را در میان محرومان برانگیخته است. محرومان که چنین می‌پنداشتند یا باید نوکر شرق باشند یا نوکر غرب و راهی برای رهایی پیشاروی خویش نمی‌جستند، این انقلاب این راه را جلو آن‌ها گذاشت.»⁽¹⁾

نخست‌وزیر شعار نه شرقی و نه غربی را یکی دیگر از دستاوردهای انقلاب دانست و در تشریح آن گفت: «این شعار اثرات پربرکت و عظیمی در روابط خارجی ما با کشورهای گوناگون گذاشته و با اثبات این‌که می‌شود نوکر امریکا و شوروی نبود، امید را در دل محرومان بارور کرده است. و این بزرگ‌ترین اهرمی است که مستضعفین علیه ابرقدرت‌های استکباری می‌توانند به کار برند. ما یقین داریم این نیروهایی که در افریقا و آسیا و خاورمیانه و امریکای مرکزی بیدار شده و در حال شکل‌گیری هستند، همه متأثر از تحقق این شعار در کشور ما می‌باشند. همه اذعان دارند که تنها ملت و کشوری که به معنای واقعی در مقابل قدرت های بزرگ غیر متعهد است و تنها در مقابل موازین برآمده از مکتب خود متعهد است، این ملت ماست. ما به همه‌ی جهان اعلام کردیم هر کشوری بخواهد از روابط تجاری و اقتصادی و سیاسی اهرمی بسازد برای سلطه بر ما، ما در مقابل او می‌ایستیم. الآن همه‌ی قدرت‌هایی که در جهان وجود دارند، ایمان عمیق

1) همان، ص 4.

ملت ما را به این شعار احساس می‌کنند و می‌دانند در جمهوری اسلامی هیچ دولتی نمی‌تواند پا را فراتر از آن بگذارد. این شعار خون‌بهای پاک همه‌ی شهیدان است.»⁽¹⁾

میرحسین موسوی همچنین با آقای منتظری دیدار کرد. به گزارش روزنامه‌ی کیهان:

«در این دیدار، آیت‌الله العظمی منتظری ضمن تقدیر از خدمات دولت در شرایط جنگ و تحریم اقتصادی توسط ابرقدرت‌ها با اشاره به پیروزی‌های اخیر رزمندگان اسلام در جبهه‌های جنگ یادآور شدند: "سستی رژیم صدام به حدی رسیده است که شیاطین برای حفظ آن تمام توان خود را به کار گرفته‌اند، ولی آن‌ها باید بدانند رژیمی که از داخل پوسیده است و هیچ گونه ریشه و اساس در بین مردم مظلوم عراق و سایر ملت‌ها ندارد، نمی‌توانند برای مدت زیادی آن را حفظ کنند."

آیت‌الله العظمی منتظری همچنین افزودند: "رزمندگان غیور و دلیر ما هم باید اکنون دست به کار شده، مجال نفس کشیدن و تدارک مجدد را به ارتش شکست‌خورده‌ی صدام که بدون انگیزه و با زور به جبهه‌ها کشیده شده‌اند، ندهند و ضربات خود را باید پی در پی و بی‌وقفه بر پیکر سست رژیم فاسد و ضد خدایی صدام وارد سازند و مطمئن باشند که توجه ائمه‌ی اطهار و اولیای عظام با آن‌ها خواهد بود و پیوسته مورد نظر دعای خیر حضرت ولی‌عصر(عج) و نایب بزرگوارش حضرت امام خمینی مدظله و امت قهرمان اسلام می‌باشند."»⁽²⁾

603

به مناسبت سال‌روز پیروزی انقلاب اسلامی، مراسم راه‌پیمایی با شرکت مسلمانان شهرها و روستاهای منطقه‌ی بقاع لبنان در شهر بعلبک برگزار شد. به نوشته‌ی روزنامه‌ی اطلاعات: «این راه‌پیمایی با شرکت خواهران و برادران مسلح لبنانی در صف‌های طولانی و به صورت رژه‌ی نظامی، از حوزه‌ی علمیه‌ی بعلبک شروع شد و تا ساعت‌ها در سراسر شهر ادامه داشت. در پایان این مراسم، پیش از اقامه‌ی نمازجمعه، قطع‌نامه‌ی 10 ماده‌یی مردم مسلمان این منطقه به این شرح قرائت شد: 1. ما به ولایت فقیه ایمان راسخ داریم. 2. قائد و رهبر ما نایب امام زمان، امام خمینی است. 3. با امام خمینی تا آزادی فلسطین و لبنان از ذلت و عبودیت تجدید بیعت می‌کنیم. 4. دشمن همه‌ی مسلمین، امپریالیسم جهانیست. 5. دولت کتائب لبنان، تحمیلی و وابسته به امریکا و سازش‌کار با اسرائیل است و ما با آن مبارزه می‌کنیم. 6. طرح صلح امریکا و مذاکرات لبنان [با] رژیم صهیونیستی، توطئه‌یی برای به ذلت کشیدن ملت لبنان؛ تسلیم این کشور و ادامه‌ی راه کمپ‌دیوید است. 7. به عنوان مسلمانان عرب، هم‌صدا با همه‌ی مسلمانان جهان از انقلاب اسلامی ایران می‌خواهیم به پیشروی در خاک عراق جهت نجات ملت

1) همان.

2) مأخذ 12، ص 23 مکرر.

مسلمان آن کشور ادامه دهد. 8. از همه‌ی مسلمانان جهان می‌خواهیم زیر پرچم اسلام و رهبری امام خمینی متحد شده، از ظالم نترسند و علیه کفر جهانی مبارزه کنند. 9. از برادران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران می‌خواهیم مردم این منطقه از لبنان را آموزش نظامی و فرهنگی داده و همه‌ی آنها را بسیج کنند. 10. به عقیده‌ی ما تمام کسانی که با اسرائیل سازش کنند خائنین به اسلام و مسلمین‌اند.»⁽¹⁾

604

عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق، حمله‌ی اخیر ایران را شکست‌خورده اعلام کرد و آن را نشانه‌ی قدرت و توانایی ارتش عراق در مقابله با ایران خواند. به گزارش رادیو ریاض، وی گفت: «ارتش ایران در رسیدن به اهداف خود شکست سختی خورده است و در حمله‌ی اخیر خود تلفات زیادی متحمل شده است. صدها اسیر ایرانی به پشت جبهه منتقل شده‌اند و بقیه‌ی لاشه‌های دشمن در صحنه‌ی نبرد پراکنده هستند.»⁽²⁾

خبرگزاری فرانسه نیز درباره‌ی آخرین وضعیت جبهه‌های جنگ؛ ادعاهای عراق و اقدامات تبلیغاتی عراق اعلام کرد: «تلویزیون عراق صحنه‌هایی طولانی - به گفته‌های نمایش‌گران - از جبهه ی میسان پس از شکست آخرین حمله‌ی ایران در صبح را به نمایش گذاشت. بر اساس بیانیه‌های نظامی عراق، آمار تلفات ایرانیان بعد از این حمله، 4786 کشته و بیش از یک هزار اسیر است. این افراد متعلق به 2 تیپ پیاده و یک تیپ زرهی که در عملیات شرکت کرده بودند می‌باشند. مدت صحنه‌های به نمایش‌درآمده طی جمعه شب، بالغ بر یک ساعت بود که هر 15 دقیقه یک بار نشان داده می‌شد و بین آن سرودهای میهنی پخش می‌شد. تصاویر تماماً از روی زمین فیلم‌برداری شده بودند و منظره‌یی از تمام منطقه‌ی نبرد نشان نمی‌دادند. این منطقه سطح و صحرایی بود که در روی آن خاکریز و کانال ایجاد شده بود. در این فیلم‌ها، اسرای جنگی که تقریباً تمام آن‌ها خیلی جوان بودند، گاهی در گروه‌های صد نفری نشان داده شدند. دوربین در این فیلم روی زخم‌بندی مجروحین و یا صحنه‌های توزیع آب میان اسراء تأکید داشت. علاوه بر این، تصاویری از اجساد در کانال‌ها و یا در کنار تانک‌های سوخته‌شده و یا خودروهای شعله‌ور به نمایش گذشته شده است.»⁽³⁾

605

پطروس غالی وزیر مشاور در امور خارجه‌ی مصر، پس از دیدار از کشورهای اردن و لبنان، امروز وارد بغداد شد و با مقامات این کشور دیدار کرد. به گزارش روزنامه‌ی کیهان، وی در بغداد با صدام حسین دیدار و نتایج گفت و گوهای حسنی مبارک با

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 24/11/1361، ص 16.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 329، 23/11/1361، ص 34، رادیو ریاض، 22/11/1361.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 330، 24/11/1361، صص 4 و 5، منامه - خبرگزاری فرانسه، 23/11/1361.

رونالد ریگان و همچنین آخرین دستورالعمل‌های واشنگتن را به اطلاع وی رساند.⁽¹⁾

یونایتد پرس نیز در این باره اعلام کرد: «پطرس غالی در بازگشت از عراق درباره‌ی سفر خود به آن کشور گفت: صدام حسین او را مطمئن نموده که اوضاع در عراق علی‌رغم جنگ شدید با ایران خوب است." وی اضافه کرد که گزارشی به حسنی مبارک تقدیم خواهد کرد که شامل پیام‌ها و پاسخ‌های رهبران سه کشور به پیام مبارک است."» یونایتدپرس در ادامه افزود: «وی درباره‌ی محتوای این پیام‌ها توضیحی نداد، اما گفت که مأموریت او در چهارچوب ایجاد هماهنگی بین سیاست‌های اعراب و این سه کشور عرب در یک دوره‌ی حساس از تاریخ منطقه و با توجه به گفت و گوهای مبارک در امریکا، کانادا، انگلیس و فرانسه انجام گرفته است.

منابع دیپلماتیک در قاهره گفتند که به نظر می‌رسد که مأموریت آن‌ها بیش از آنچه که بر کوشش‌های صلح خاورمیانه معطوف باشد، روی مسئله‌ی جنگ عراق و ایران متمرکز بوده است.»⁽²⁾

606

اتحادیه‌ی بین‌المجالس عرب، امروز با صدور بیانیه‌یی در حمایت از عراق به کار خود پایان داد، به گزارش رادیو کویت، در این قطع‌نامه بر لزوم پای‌بندی به مصوبات کنفرانس فاس تأکید شده است. این اتحادیه، درباره‌ی جنگ عراق و ایران، اجرای فوری مصوبات فاس را که همانا حمایت همه‌جانبه از عراق در جنگ دفاع از حاکمیت ملی و امنیت مردمش می‌باشد، خواستار شده است، این اتحادیه همچنین نگرانی‌اش را در خصوص هر گونه اقدامی که از یک کشور عربی برخلاف مصوبات فاس سر زند ابراز کرده است.⁽³⁾

607

پنج روز پس از حمله‌ی اخیر ایران به عراق، کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه بدون اعلام و هماهنگی قبلی به قصد سفر به عراق و گفت و گو با مقامات این کشور وارد اردن شد تا پس از 24 ساعت به عراق برود. وی پیش از سفر در مصاحبه با خبرنگاران درباره‌ی جنگ ایران و عراق گفت: «پاریس نگران نتایج پیروزی نهایی ایرانی‌ها در جنگ است. وی یادآور شد که تعدادی از کشورهای منطقه درباره‌ی اثرات انقلاب ایران نگران هستند. فرانسه همچنین در این جنگ از نظر اقتصادی در معرض مخاطراتی قرار دارد.»⁽⁴⁾

رادیو بی‌بی‌سی درباره‌ی اهداف سفر وزیر امور خارجه‌ی فرانسه اعلام کرد: شک نیست که

1) مأخذ 12، ص آخر.

2) مأخذ 20، صص 4 و 5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/11/1361، به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از قاهره.

3) مأخذ 20، رادیو کویت، 22/11/1361.

4) مأخذ 20، ص 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/11/1361.

مذاکرات وی در عراق بیشتر در مورد جنگ ایران و عراق خواهد بود و کمک فرانسه به عراق. مفسر این رادیو نیز درباره‌ی اهمیت و دلایل سفر شسون به عراق گفت:

«از چهار سال پیش که جنگ ایران و عراق در گرفت، روابط فرانسه با عراق حتی نزدیک‌تر از پیش شده است. فرانسه با غالب کشورهای عربی که از عواقب پیروزی ایران بر سراسر منطقه‌ی خلیج نگران‌اند، موافق است. همین امر باعث کمک‌های قابل توجه فرانسه به عراق در جنگ با ایران شده است. چنین حمایتی فقط به خاطر دلایل خیرخواهانه نبوده است، چراکه عراق بازار مهمی برای صادرات فرانسه نیز هست.

در عین این‌که روابط تجاری فرانسه با عراق پر رونق بوده، تشدید جنگ در منطقه‌ی خلیج فارس موجد حساسیت جدیدی برای فرانسه در قبال روابطش با عراق نیز بوده است.

G716

عراق تا سرحد استیصال، محتاج ساز و برگ نظامی است و فرانسه ضمن تأمین احتیاجات این کشور، نگران توانایی عراق در بازپرداخت دیونش نیز هست.

طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق در دیدار ماه گذشته‌ی خود از پاریس موفق شد موافقت فرانسه را برای تمدید بدهی عراق بابت خریدهای قبلی‌اش کسب کند.

علی‌رغم موافقت فرانسه با این تمدید، احتمالاً بدهی‌های عراق، مقامات این کشور را در فروش مقادیر زیادی کالای جدید به عراق نگران کرده است.

پرداخت بهای جنگ‌افزار از طرف عراق، معمولاً [به شیوه‌هایی] از قبیل کمک‌های کشورهای عربی و فروش نفت خود این کشور صورت می‌گرفته. با اقدام سوریه - که حامی ایران است - در بستن خط لوله‌ی نفت صادراتی عراق، صادرات نفتی این کشور به نحو مؤثری کاهش یافته که عربستان سعودی به کمک عراق آمده و بخشی از نفت خود را به جای عراق به فرانسه و ژاپن تحویل می‌دهد. اقدام سوریه در بستن لوله‌های نفتی صادراتی عراق به عنوان حمایت از ایران، بدین معنی است که سفر شسون به دمشق اهمیت خاصی خواهد داشت.»⁽¹⁾

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/11/1361، صص 6 و 7، رادیو بی‌بی‌سی جام جهان‌نما.

روزشمار جنگ شنبه 23 بهمن 1361 28 ربیع‌الثانی 1403 12 فوریه 1983

608

در گلوله‌باران شهر آبادان 3 منزل مسکونی و 2 مغازه بر اثر برخورد گلوله‌های توپ یا خمپاره تخریب و قسمتی از یک نخلستان دچار آتش‌سوزی شد.⁽¹⁾

در منطقه‌ی عملیاتی والفجر نیز یک هواپیمای عراقی هدف پدافند هوایی قرار گرفت و منهدم شد. طبق اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی، با سقوط این هواپیما تعداد هواپیماهای جنگی سرنگون‌شده‌ی دشمن در منطقه‌ی عملیاتی والفجر به 8 فروند رسید.⁽²⁾

609

امروز، 3 نفر از اتباع مسیحی عراق با عبور از مرزهای غربی وارد ایران شدند و با معرفی خود به نیروهای نظامی درخواست پناهندگی کردند.⁽³⁾

به دنبال بروز نابسامانی در برخی رده‌های ارتش عراق که از فرار سربازان این کشور از جبهه‌های جنگ نشئت می‌گیرد، امروز صدام حسین با صدور بیانیه‌ی شدیداللحنی خطاب به سربازان فراری، خواستار معرفی هر چه زودتر آنان به واحدهای مربوطه شد.

صدام در بیانیه‌ی خود - که از شبکه‌ی تلویزیونی بصره پخش شد - از سربازان فراری عراق به شدت انتقاد کرد و آنان را فاقد شرف ملی دانست. صدام همچنین در بیانیه‌ی خود اعلام کرد:

«چنانچه سربازان فراری ارتش عراق خود را برای حضور در جبهه‌ها به واحدهای مربوطه معرفی نمایند از عفو عمومی برخوردار خواهند شد و در غیر این صورت شدیداً مجازات در مورد آنان اعمال می‌گردد.»⁽⁴⁾

610

حمله به پایگاه جانوره در مریوان؛ روستای بناویله در سردشت؛ پایگاه گوگ‌تپه در

1) سند شماره 55240 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 25/11/1361، ص 5.

2) روزنامه‌ی کیهان، 24/11/1361، ص 2، اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.

3) همان، ص 3، گزارشی از سنندج.

4) روزنامه‌ی کیهان، 25/11/1361، ص 2، به نقل از تلویزیونی بصره.

ارومیه و خودرو برف‌روبی وزارت راه سنندج از اقدامات گروه‌های برانداز در مناطق کردنشین بود که تلفات و خسارت‌هایی در پی داشت.

نیروهای گروه کمونیستی کومه‌له در یک عملیات غافل‌گیرانه (شمال شرقی مریوان) به پایگاه جانوره در حوالی قریه‌ی گلچیدر حمله کردند که در طول آن 7 نفر از افراد ژاندارمری شهید و 2 نفر زخمی شدند. 3 تن از افراد نیز به اسارت نیروهای کومه‌له درآمدند.⁽¹⁾

در شمال سردشت نیروهای مسلح غیر قانونی به روستای بناویله در شمال این شهر حمله کردند که با مقابله‌ی نیروهای خودی، 5 تن از آنان به هلاکت رسیدند. در این حمله آسیبی به نیروهای خودی وارد نشد.⁽²⁾

در جنوب شرقی ارومیه نیروهای مسلح برانداز در ساعت 17 به پایگاه گوگ‌تپه حمله کردند که با هوشیاری نیروهای خودی، 4 تن از مهاجمان دست‌گیر شدند. در این حمله یک نفر از افراد خودی زخمی شد.⁽³⁾

در جنوب سنندج در حالی که خودرو برف‌روبی وزارت راه در جاده‌ی موچش - دهقان مشغول کار بود، نیروهای مهاجم به آن حمله کردند و پس از آتش زدن این خودرو، 5 تن از رانندگان و خدمه‌ی خودرو را دست‌گیر کرده، با خود بردند. مهاجمان پس از شکنجه و سرقت اموال رانندگان، آنان را در بیابان‌های اطراف رها کردند.⁽⁴⁾

611

نیروهای خودی دو عملیات برای سرکوب گروه‌های غیر قانونی در بانه و سقز انجام دادند: در محور سقز - بوکان در حوالی قریه‌ی کوچ‌سفلی، نیروهای کومه‌له ضمن حمله به نیروهای خودی، یک خودرو را به هم‌راه سرنشین آن در اختیار گرفتند. نیروهای خودی مستقر در سقز و پایگاه قوچان هم با سازمان‌دهی و هماهنگی به تعقیب آنان پرداختند و پس از 3 ساعت درگیری، 20 تن از مهاجمان را به محاصره‌ی خود درآوردند که با شروع درگیری، 14 تن از افراد کومه‌له کشته شدند و جنازه‌ی 9 تن از آنان به دست نیروهای خودی افتاد.

از افراد خودی نیز 2 نفر شهید و 5 تن زخمی شدند. در این عملیات، یک تن از افراد کومه‌له دست‌گیر شد و 6 قبضه اسلحه نیز به دست افراد خودی افتاد.⁽⁵⁾

در روستای نیزه‌رود بانه نیز نیروهای خودی عملیاتی را علیه نیروهای مسلح غیر قانونی انجام دادند که در طول آن، 10 تن از آنان کشته و تعدادی زخمی شدند. از افراد خودی نیز یک نفر به شهادت رسید و یک نفر گروگان گرفته شد.⁽⁶⁾

1) سند شماره 353346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 26/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 43749 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از مرکز فرماندهی قرارگاه حمزه به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی، 26/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353555 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از مرکز فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، شماره 392، 25/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 340497 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار محترم استان کردستان، 1/12/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 089326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار مناطق یازده‌گانه، مرکز اخبار رسانه‌ها، ارتباطات تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه، 16/11/1361 الی 28/11/1361، ص 10، به گزارش رسیده از سردشت؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 331، 25/11/1361، ص 7، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/11/1361.

3) مأخذ 1، ص 1؛ و - سند شماره 353307 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 24/11/1361، ص 3؛ و - سند شماره 232116 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار مناطق کردنشین، از دفتر نخست‌وزیری، شماره 84، 4/12/1361، ص 1.

4) مأخذ 1، ص 3؛ و - مأخذ 7، بخش سوم.

5) مأخذ 7، بخش دوم، ص 4؛ و - سند شماره 66548 مرکز مطالعات وتحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 1/12/1361، ص 2؛ و - مأخذ 5، بخش سوم؛ و - سند شماره 352332 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 25/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 1، صص 2 و 3.

6) مأخذ 7، بخش سوم، ص 1؛ و - سند شماره 089312 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبرنامه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران، شماره 40، 28/11/1361، ص 9، گزارش رسیده از سنندج؛ و - سند شماره 300759 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 25/11/1361، سند تک‌برگی.

سه تن از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان و 3 تن از افراد وابسته به گروه کومه‌له هم با معرفی خود به پایگاه‌های سپاه در سنندج، بیجار و دادسرای انقلاب اسلامی نقده، ضمن اظهار ندامت از گذشته‌ی خود درخواست امان‌نامه کردند، این افراد 3 قبضه اسلحه نیز تحویل دادند.⁽¹⁾

612

نیروهای سازمان مجاهدین خلق ساعت 2 بامداد امروز در روستای زرینه در جنگل‌های چوکا، منزل یکی از افراد متعهد این روستا به نام شاگرد الماس را محاصره کردند و سپس وارد منزل وی شدند. مهاجمان با به گلوله بستن ساکنان خانه، صاحب‌خانه و 2 فرزند وی به نام‌های شفقت و شیردل را به شهادت رساندند و گریختند.⁽²⁾-⁽³⁾

613

آقای موسوی تبریزی دادستان کل انقلاب در گفت و گوهای اختصاصی با روزنامه‌ی اطلاعات، گزارشی از تعداد افراد دست‌گیرشده‌ی حزب توده و جرایم آنان و اقدامات برخی گروه‌های مسلح در سطح شهرها، ارائه داده است:

در بخشی از این گزارش آمده است:

G720

«تا کنون بیش از 30 نفر از سران حزب توده دست‌گیر شده‌اند و بیش‌ترشان از مرکزیت می‌باشد که اسامی‌شان بعداً اعلام می‌شود. البته، همه‌ی این‌ها به خاطر جاسوسی و این‌که به نفع اجانب و بلوک شرق جاسوسی می‌کردند، دست‌گیر شده‌اند و ما دلایل محکمی داریم که ان‌شاءالله بعداً در اختیار ملت گذاشته می‌شود.

این‌ها در پوشش تشکیل حزب و فعالیت سیاسی که جمهوری اسلامی به این‌ها داده بود، جاسوسی و توطئه می‌کردند. توطئه‌شان گاهی در کارخانجات مشهود بود؛ گاهی توطئه‌شان در تحریک مردم علیه مسئولین مشهود بود و گاهی برای بی‌اعتبار کردن مسئولین دلایلی داریم که فعالیت‌هایی می‌کردند و مهم‌تر از همه جاسوسی به نفع اجانب بود و لذا این‌ها به اتهام جاسوسی فعلاً دست‌گیر

1) . مأخذ 2، ص 3، سنندج؛ و - سند شماره 88267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن هفتگی، دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (مرکز فرماندهی)، شماره 17، 3/12/1361، ص 15، بیجار؛ و - مأخذ 10، بخش اول، ص 9، به نقل از گزارش ستاد منطقه11 سپاه پاسداران.

2) فرماندهی مقاومت داخلی سازمان مجاهدین خلق در اطلاعیه‌یی بدون اشاره به نوع حمله‌ی عوامل سازمان به منزل شاگرد الماس که شهادت 2 فرزند وی را نیز در پی داشت، فقط به ذکر خبر ترور وی - که از اعضای سپاه بوده است - اکتفا کرد. در این اطلاعیه ترور شاگرد الماس روز 20 اسفند 1361 اعلام شده است.

3) مأخذ 6، بخش اول، ص 3، به گزارش ستاد منطقه3 سپاه؛ و - مأخذ 10، بخش دوم، ص 2، به نقل از ستاد منطقه3 سپاه پاسداران؛ و - سند شماره 55201 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری دفتر اطلاعات و تحقیقات، 24/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - شماره سند 103824 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی گزارش روزانه، واحد اطلاعات سپاه پاسداران، شماره 243، 7/12/1361، ص 4، رادیو بغداد، به نقل از روزنامه‌ی فرانسوی زبان لوکوتیدین دوباری، پاریس؛ و - سند شماره 218079 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه‌ی سیاسی و اطلاعاتی، واحد اطلاعات و تحقیقات کمیته‌ی مرکزی انقلاب اسلامی، شماره 23، 8/12/1361، ص 5، هشتپر.

شده‌اند و بازجویی می‌شوند و بعداً ان‌شاءالله جزئیات مسئله اعلام می‌گردد.»

وی در مورد آخرین دست‌گیری‌های عوامل گروهک‌ها گفت:

«آخرین دست‌گیری‌ها همین جاسوس‌ها بودند و علاوه بر آن‌ها گروه‌های زیاد 5 نفره، 4 نفره، 6 نفره که در رابطه با منافقین می‌خواستند از مرزها فرار کنند و فعالیت نمایند، دست‌گیر شده‌اند.

در خود آذربایجان شرقی فعالیتی که اخیراً منافقین شروع کرده بودند، بیش از 30 نفرشان دست‌گیر شدند که بعضی‌های‌شان در حین درگیری کشته‌شده و بعضی هم زنده دست‌گیر شده‌اند.»

وی در رابطه با گروهک اقلیت شاخه‌ی اشرف دهقان گفت: «این‌ها می‌خواستند در روز 19 بهمن به یکی از سفارت‌خانه‌ها حمله کنند که الحمدالله برادران دادسرای انقلاب بسیار هوشیار بودند و از قبل، از مقصد شوم این‌ها اطلاع داشتند؛ آن‌ها را قبل از عملیات دست‌گیر کردند که یکی کشته شده و حدود 7 نفر دست‌گیر گردیدند.»⁽¹⁾

614

در پایان مراسم بیست و نهمین دوره‌ی آموزشی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه‌ی 10 کشور که با حضور جمعی از مسئولان سپاه و شرکت عده‌یی از خانواده‌ی شهدا در پادگان آموزشی امام حسین برگزار شد، میرحسین موسوی نخست‌وزیر، درباره‌ی جایگاه سپاه و کارامدی این سازمان در جنگ تحمیلی سخنانی ایراد کرد. وی گفت:

«سپاه از میان این همه توطئه‌های بزرگ با تلاش یاران امام سر برآورد و امروز سپاه پاسداران در جهان به صورت یک نیروی ویژه با مشخصات خاص آمیخته از ایمان و اعتقاد و شهامت شناخته می‌شود.» وی افزود:

«منزلت واقعی سپاه و بسیج و پیوند آن‌ها با برادران ارتشی که قبلاً سعی بسیار در ایجاد اختلاف بین آن‌ها می‌شد، با اتصالی که به خدا، قرآن و اسلام و رهبری امام امت دارند، امروز به نحوی در جبهه‌ها نمایان است و کشور ما با تکیه بر این نهادها و برخورداری از رهبری توانا به صورت قدرتی تعیین‌کننده در منطقه و جهان درآمده است و ما توانسته‌ایم با حرکت‌های سیاسی خود مقدمات به هم خوردن تعادل قدرت را در جهان به وجود آوریم.»⁽²⁾

615

احمد عزیزی قائم‌مقام وزارت امور خارجه که به کشورهای کوبا، لیبی و الجزایر سفر کرده بود، امروز به تهران بازگشت. وی در فرودگاه مهرآباد درباره‌ی اهداف سفر به این

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 24/11/1361، ص 13، تبریز.

2) مأخذ 2، ص 13.

کشورها و برنامه‌ی سیاسی ایران در جنبش غیر متعهدها که اسفندماه در دهلی‌نو برگزار

خواهد شد گفت: «این سفر به منظور تبادل نظر با کشورهای صاحب‌نفوذ در جنبش عدم تعهد و کشورهایی که جمهوری اسلامی ایران مواضع مشترکی با آن‌ها دارد، صورت گرفت و من در این سفر حامل پیام‌هایی از طرف رئیس‌جمهوری کشورمان بودم.» وی افزود: «در ملاقات‌هایی که با رؤسای کشورهای لیبی و الجزایر و نیز با معاونت رئیس‌جمهوری کوبا به دلیل عدم حضور آقای کاسترو در هاوانا انجام شد، نقطه‌نظرهای مشترک، همچنین طرح‌ها و نظرات جمهوری اسلامی ایران و نیز روابط دوجانبه مورد بحث و گفت و گو قرار گرفت و به نتایج مثبت و سازنده‌یی دست یافتیم.» وی سپس در مورد اجلاس سران کشورهای جنبش غیر متعهد در دهلی‌نو گفت: «با توجه به موضوعاتی که در این اجلاس مطرح است، اجلاس پرتحرکی در تاریخ جنبش مزبور خواهد بود، به خصوص، مسئله‌ی تشکیل و اجلاس آتی و همچنین تحولات سیاسی اخیر در جهان به ویژه در منطقه‌ی عربی خاورمیانه و تهاجمات اسرائیل زمینه‌یی برای بحث و گفت و گو و نهایتاً امیدی برای حرکت سالم‌تر جنبش در آینده خواهد بود.»⁽¹⁾

وی پیش از ورود به تهران در بازگشت از الجزایر، در فرودگاه رم نیز مصاحبه‌یی انجام داد. عزیزی در این مصاحبه درباره‌ی برنامه‌ی پیشنهادی ایران در کنفرانس دهلی‌نو مطالبی بیان کرد: به گزارش آسوشیتدپرس: «وی گفت: "ایران در کنفرانس دهلی‌نو از کشورهای غیر متعهد خواهد خواست از تلاش برای اخراج اسرائیل از سازمان ملل متحد و تمام مؤسسه‌های وابسته به آن حمایت کنند."

کفیل وزارت امور خارجه‌ی ایران که پس از دیدار از کوبا، الجزایر و لیبی وارد رم شده، همچنین گفت: "ایران در کنفرانس دهلی‌نو تأسیس یک صندوق بین‌المللی برای مقابله با تهدید امریکا به قطع کمک به کشورهای جهان سوم مخالف اسرائیل را خواستار خواهد شد."

عزیزی گفت: "به اعتقاد ما، اسرائیل به خاطر سیاست گستاخانه و امپریالیستی که دنبال می‌کند، باید از سازمان‌های بین‌المللی اخراج شود."

کفیل وزارت امور خارجه‌ی ایران افزود: "ایران همچنین اخراج کشورهایی مانند مصر، سودان و عراق را که با امپریالیست پیوند مستقیم دارند از جنبش غیر متعهدها به کنفرانس سران این جنبش در دهلی‌نو پیشنهاد خواهد کرد."»⁽²⁾

616

رادیو بی‌بی‌سی مطالبی را به نقل از رجایی خراسانی نماینده‌ی دائم ایران در سازمان

1) مأخذ 2، ص 21.

2) روزنامه‌ی کیهان، 23/11/1361، ص 2، به نقل از واحد مرکزی خبر از آسوشیتدپرس از رم.

ملل پخش کرد، از جمله: احتمال پایان جنگ در 6 ماهه‌ی آینده؛ برتری ایران در ابعاد سیاسی و نظامی نسبت به عراق و شرایط ایران برای پایان دادن به جنگ در گزارش بی‌بی‌سی آمده است:

G723

«رجایی خراسانی نماینده‌ی ایران در سازمان ملل متحد، گفته است که جنگ ایران و عراق وارد آخرین مراحل خود شده و ایران انتظار دارد که مردم عراق به زودی رژیم کشور خود را سرنگون سازند. نماینده‌ی ایران مدعی شده است که در نقطه‌یی از جبهه‌های جنگ سربازان ایران حدود 65

کیلومتر در داخل خاک عراق هستند. وی هر گونه تلاش جهت میانجی‌گری بین ایران و عراق را رد کرده است. خبرنگار ما از سازمان ملل متحد گزارش می‌دهد که نماینده‌ی ایران در این سازمان طی یک کنفرانس خبری پرحرارت گفت که تقریباً کلیه‌ی جنبه‌های سیاست دولت ایران به خوبی پیش می‌رود و به گفته‌ی او، ارتش ایران تا حد زیادی وارد خاک دشمن شده است و در نقطه‌یی از جبهه، سربازان تا 65 کیلومتری مرز قبل از جنگ ایران و عراق به داخل پیشروی کرده‌اند. نماینده‌ی ایران هر گونه اقدامی جهت میانجی‌گری را غیر ضروری خواند. منظور او تلاش‌های میانجی‌گرانه‌ی کشورهای اسلامی و اعضای جنبش غیر متعدها و سازمان ملل متحد بوده است. رجایی خراسانی پیش‌بینی کرده که جنگ تا 6 ماه دیگر نیز ادامه نخواهد یافت. وی همچنین تأکید کرد که شرایط ایران برای پایان دادن به جنگ شامل سرنگونی حکومت صدام حسین است. نماینده‌ی ایران در این زمینه افزود که صدام حسین بایستی در یک دادگاه اسلامی محاکمه شود؛ دادگاهی که هر یک از قضات اسلامی آن می‌داند که با وی چگونه رفتار کند. نماینده‌ی ایران در سازمان ملل متحد سپس گفت: "اگر صدام و هم‌کارانش تحت قوانین اسلام محاکمه شوند، به مجازات اعدام محکوم خواهند شد." شرایط دیگر ایران برای برقراری صلح، پرداخت غرامت جنگی است که در حال حاضر به محاسبه‌ی مقامات ایران بالغ بر بیش از 200 میلیارد دلار می‌گردد.»⁽¹⁾

617

دکتر منافی وزیر بهداری، در مصاحبه‌یی مطبوعاتی به تشریح اقدامات وزارت بهداری در تأمین بهداشت جبهه‌های جنگ و درمان مجروحان پرداخت و گفت:

«با [توجه به] وسعت جبهه‌ها، بالطبع، سرویس درمان و بهداشت بیش‌تر خواهد بود و تا به امروز با هم‌کاری تمام ارگان‌ها که می‌توانستند در کار بهداشت

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 330، 24/11/1361، صص 21 و 22، رادیو بی‌بی‌سی، 23/11/1361.

و درمان فعالیت داشته باشند، مثل بهداری سپاه، بهداری ارتش، دانشکده‌های پزشکی، جهاد سازندگی، هلال‌احمر و ارگان‌های دیگر، توانسته‌ایم به نحو مطلوبی از مصدومین و مجروحین پذیرایی کنیم و شاید در حد ایدئال نباشد، ولی حتی‌الامکان سعی شده است در حد امکانات، سرویس بهداشتی عرضه شود.» وی افزود:

«بهداشت و درمان در جبهه، دو قسمت اساسی دارد: قسمت درمان مجروحین که از خط اول جبهه شروع می‌شود و نهایتاً به بیمارستان می‌رسد؛ یعنی بیمارستان‌های تمام شهرها، امروز در سر تا سر کشور در خدمت جنگ قرار گرفته‌اند و بیمارستان‌ها، بیماران اورژانس مثل مصدومین جنگی را می‌پذیرند و مکلف به پذیرش آن‌ها هستند. به طور خلاصه، در هر ستون نظامی که حرکت می‌کند، تعداد معینی امدادگر وجود دارد که مصدومین را از همان‌جا کمک می‌کنند و به اولین پایگاه اورژانس انتقال می‌دهند و گاهی اوقات، مصدومین در مراکز مجهز عمل می‌شوند و در ظرف کم‌تر از 8 ساعت به تهران می‌رسند و جا دارد که از همه‌ی ارگان‌ها که در نقل و انتقال مجروحین کمک می‌کنند، تشکر کنیم. فعالیت دیگری که از نظر بهداشت وجود دارد مثل در مضیقه بودن جبهه‌ها از نظر آب [است] که به طریق مختلف تأمین می‌شود. البته، مشکلات بهداشت با آب ارتباط مستقیم دارد و بیماری‌هایی که بر اثر تجمع به وجود می‌آید مثل بیماری‌های ویروسی، پوستی و قارچی، از طریق آب است که گروه‌های بهداشت برای بهداشتی کردن محیط فعال هستند که این کار توسط گروه بهداشت محیط انجام می‌گیرد و با کمک جهاد سازندگی حمام‌های بسیاری در جبهه ساخته شده است و با تلاش بسیار، خوش‌بختانه از اپیدمی‌های بسیار وسیعی که در جنگ‌ها انتظارش می‌رود جلوگیری شده و حتی وبا را که مخصوص مناطق گرمسیر است کنترل کرده‌ایم و تنها چیزی که شایع بود، سالک بود که دانشکده‌ی بهداشت واکسنی برای آن تهیه کرد که مؤثر است و رزمندگان در جبهه‌ها واکسینه می‌شوند.»⁽¹⁾

618

سازمان اوقاف با انتشار اطلاعیه‌یی مأموریت و عملکرد این سازمان را در مناطق جنگ‌زده به اطلاع عموم رساند. در این اطلاعیه آمده است:

«سازمان اوقاف پس از شور و مشورت‌هایی، کار بازسازی مساجد و اماکن متبرکه‌ی منهدم شده در نتیجه‌ی جنگ تحمیلی را کلاً به عهده گرفت و ضمن اعزام اکیپ‌های شناسایی و مهندسی به مناطق جنگی و براورد میزان تقریبی خسارات وارده، تعمیر و بازسازی 231 فقره از مساجد و اماکن مذهبی مناطق جنوب و مساجد و اماکن مقدسه در استان باختران و نیز کلیه‌ی اماکن مقدسه‌ی منهدم‌شده در استان‌های کردستان و ایلام

1) مأخذ 2، ص 22.

را در برنامه ی کار خود قرار داد و به همین منظور، اعتباری به میزان 000,800,495

ریال از طریق واحدهای اوقافی سراسر کشور از محل نذور امامزاده‌ها و نیز مبلغ 000,000,200 ریال از محل اعتبارات سازمان مرکزی اوقاف به این امر اختصاص یافت. در حال حاضر، در استان خوزستان کار عملیات ساختمانی 66 فقره از مساجد و اماکن متبرکه در شهرستان‌های اهواز، دزفول، شوش، خرمشهر، سوسنگرد و آبادان به اتمام رسیده و کار بازسازی و مرمت مابقی به زودی خاتمه خواهد یافت. امر بازسازی شهرستان هویزه را کلاً آستان قدس رضوی به عهده گرفته است. بدیهی است پس از پیاده شدن نقشه‌ی جامع شهر، ستاد بازسازی اماکن مذهبی اوقاف نیز ضمن هماهنگی با آستان قدس رضوی بازسازی اماکن مذهبی این شهر مقاوم را نیز آغاز خواهد نمود. از مساجد و اماکن متبرکه‌ی شهرستان بستان نیز شناسایی به عمل آمده که به موقع عملیات بازسازی آن‌ها نیز آغاز خواهد شد. اضافه می‌نماید که تا کنون 70 درصد از عملیات ساختمانی 17 باب مسجد در استان باختران به اتمام رسیده و نیز کلیه‌ی مساجد و اماکن مقدسه در استان‌های کردستان و ایلام شناسایی گردیده است که کار بازسازی و مرمت آن‌ها به زودی آغاز خواهد شد.»⁽¹⁾

619

کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه در ادامه‌ی سفر خود، امروز از امان پایتخت اردن وارد بغداد شد و در فرودگاه با استقبال طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه‌ی عراق مواجه شد.⁽²⁾وی سپس با طارق عزیز وارد مذاکره شد. رادیو عربی لندن درباره‌ی موضوعات گفت و گوی شسون با طارق عزیز اعلام کرد:

در مذاکرات کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه با مقامات عراقی، جنگ عراق و ایران مورد بحث و بررسی قرار گرفت. این در حالیست که بدهی‌های عراق به فرانسه ناشی از دریافت کمک‌های شایان نظامی از این کشور بالغ بر 2 میلیارد دلار می‌شود. خبرگزاری عراق در گزارشی پیرامون این مذاکرات سخن از روابط گسترده میان فرانسه و عراق، همچنین علاقه‌ی مشترک دو کشور به ادامه‌ی توسعه‌ی روابط فیمابین کرده است. بر پایه‌ی گزارش رادیو بین‌المللی فرانسه، کلود شسون گفته است که عراق در زمانی‌که با تهاجم رو به رو است باید نیرومند باقی بماند.»⁽³⁾

روزنامه‌ی لوموند در مقاله‌یی با عنوان "هدف اصلی سفر کلود شسون به خاورمیانه کمک به عراق است"، به بررسی جوانب گوناگون این اقدام دولت فرانسه پرداخته است. در این مقاله آمده است:

«ظاهراً کمک به عراق که به واسطه‌ی در جنگ بودن با ایران با مشکلات مالی جدی

1) مأخذ 2، ص 13.

2) مأخذ 2، ص آخر.

3) مأخذ 6، بخش آخر، ص 31، بخش عربی رادیو لندن، 24/11/1361.

رو به رو است، یکی از مقدم‌ترین اهداف این سفر که در کمال شتاب‌زدگی ترتیب داده

شده است، می‌باشد. با این‌که وزارت امور خارجه در رابطه با این سفرها کاملاً سکوت و رازداری می‌کند، لیکن این سفر بسیار مهم و حساس می‌باشد، چرا که جنگ ایران و عراق مستقیماً بزرگ‌ترین مشکلات را برای فرانسه ایجاد کرده است. این جنگ توسط عراق که امروزه در موضع تدافعی بوده و حاضر است "صلح" نماید، شروع گشته است. مع‌ذلک سوریه مخالف اسرائیل و در نتیجه متحد کشورهای عرب در جبهه‌ی جولان و لبنان [است و] از ایران در مقابل عراق حمایت می‌کند. عراق به نوبه‌ی خود از حمایت تقریباً همه‌ی کشورهای عرب برخوردار است. فرانسه مدت مدیدی است که از عراق حمایت می‌کند و شسون دوشنبه‌ی گذشته این سیاست را که عبارت از خرید نفت از عراق و فروش تسلیحات مدرن به این کشور می‌باشد، اعلام کرده است. شسون نقش سیاست خارجی فرانسه را در لزوم کمک به کشورهای عربی به طور عام و کشورهای خلیج [فارس] به طور خاص در مقابل ایران مذهبی و انقلابی بسیار بااهمیت می‌داند، اما وی می‌گوید، عراقی‌ها به طور موقتی با مشکلات اقتصادی به دلیل مشکل صدور نفت مواجه می‌باشند و فوری‌ترین مشکل آن‌ها در حال حاضر همین است.» لوموند سپس به نقل از روزنامه‌ی فایننشال تایمز نوشته است:

«یک راه‌حل موقتی برای حل مشکلات ناشی از قطع صدور نفت عراق ابداع شده است و آن این‌که عربستان سعودی به جای عراق به فرانسه و ژاپن نفت بدهد تا این‌که عراق بتواند اسلحه خریداری نماید[!] به عقیده‌ی این روزنامه‌ی انگلیسی، بهای نفت صادراتی در عرض 6 ماه به 6 میلیارد دلار خواهد رسید و عربستان سعودی از این‌که بدهی عراق به این کشور تا به این حد افزایش یابد مردد بوده و چندان تمایل به این کار ندارد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، دولت فرانسه هم‌اکنون درگیری مستقیم با دو جریان در خاورمیانه دارد، یعنی در عین حال که تأمین‌کننده‌ی مهم سلاح برای عراقی‌ها است، نیروهای خود را به عنوان بخشی از نیروهای چندملیتی در لبنان مستقر نموده است. شسون در مصاحبه با خبرنگاران گفت: "پاریس نگران نتایج پیروزی نهایی ایرانی‌ها در جنگ است." وی یادآور شد که تعدادی از کشورهای منطقه درباره‌ی اثرات انقلاب ایران نگران هستند. فرانسه همچنین در این جنگ از نظر اقتصادی در معرض مخاطراتی قرار دارد. در اوایل ژانویه که طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق از پاریس دیدن کرد، دولت فرانسه پیشنهاد تسهیلات مالی بیش‌تر و خرید بیش‌تر از عراق را ارائه نمود. منابع آگاه گفتند عزیز به مقامات فرانسوی گفته است که مقداری از این نفت اضافی می‌تواند نفت خام ارسالی عربستان را که به عنوان بخشی از کمک جنگی علیه ایران تلقی می‌شود شامل شود.»⁽¹⁾

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 23/11/1361، ص آخر.

620

خبرگزاری جمهوری اسلامی در خصوص شگردهای تبلیغاتی عراق بعد از عملیات والفجر مقدماتی که از 3 روز گذشته آغاز شده است و همچنان ادامه دارد، گزارش داد:

«تلویزیون بغداد امشب ساعت 20:45، فیلمی مربوط به گروهی از اسرای ایرانی را که در حال عبور از یکی از مناطق بغداد بودند، به نمایش گذاشت. به گزارش خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، اسرا در 38 اتومبیل نظامی قرار داشتند و هر اتومبیل بین 9 تا 12 نفر سرنشین داشت. بغداد ادعا می‌کند سرنشینان این اتومبیل‌ها رزمندگان ایرانی هستند که در عملیات والفجر به اسارت گرفته شده‌اند. تصور می‌رود کل اسرای به نمایش گذاشته شده از 450 تن بیش‌تر نباشند. بنا به گزارش خبرنگار ما، اتومبیل‌ها که با تأنی راه می‌پیمودند، فرصت خوبی را برای دوربین فراهم آورده بودند تا شمار اسرا را بیش از آنچه که هست جلوه‌گر کند. دوربین سپس به مدت یک دقیقه جمعیت استقبال‌کننده‌ی عراقی را که اکثر آن‌ها را نوجوانان دبستانی و دبیرستانی تشکیل می‌داد، نشان داد که در وسط و اطراف خیابان در انتظار اسرا بودند و با عبور اسرا هلهله می‌کردند.

اسرا لباس‌های مرتبی داشتند که وضع آن‌ها با فیلمی که 2 شب پیش با لباس‌های مندرس نشان داده شده بود کاملاً فرق داشت.»⁽¹⁾

خبرگزاری بغداد نیز در این باره اعلام کرد: «حدود یک هزار تن از اسرای ایرانی جنگ که اخیراً توسط نیروهای عراقی در جریان نبردهای 5 روز گذشته اسیر شدند، امروز در خیابان‌های اصلی بغداد رژه رفتند.» خبرگزاری عراق ادعا کرد: «هزاران تن از مردم عراق در حالی که با شعارهای خود، صدام حسین و نیروهایش را مورد ستایش قرار می‌دادند، در خیابان‌ها به تماشای رژه‌ی اسرا ایستادند.⁽²⁾

621

در پی مصاحبه‌ی شیخ احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان سعودی، با یک هفته‌نامه‌ی چاپ این کشور که در آن گفته بود راهی برای جلوگیری از کاهش بهای نفت وجود ندارد، دولت عربستان سعودی با انتشار بیانیه‌یی تصمیم آن کشور برای کاهش بهای نفت و یا افزایش میزان صدور نفت را تکذیب کرد. در این بیانیه که طبق اعلام تلویزیون سعودی در پاسخ به گفته‌های زکی یمانی صادر شده، آمده است: «پادشاهی عربستان سعودی کاملاً به منافع کشورهای عضو سازمان کشورهای صادرکننده‌ی نفت و به ویژه به منابع نفتی خود علاقه‌مند است.»⁽³⁾

1) مأخذ 17، ص 7، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/11/1361.

2) مأخذ 17، ص 5، بغداد، خبرگزاری عراق، 23/11/1361.

3) مأخذ 2، ص آخر، به نقل از بیانیه‌یی از عربستان سعودی به نقل از تلویزیون عربستان سعودی به نقل از آسوشیتدپرس.

روزشمارجنگ یکشنبه 24 بهمن 1361 29 ربیع‌الثانی 1403 13 فوریه 1983

622

با اجرای عملیات چریکی نیروهای سپاه در جنوب خسروی، ارتش عراق غافل‌گیر شد. امروز همچنین شهر آبادان و مناطقی در اطراف دهلران هدف حملات عراق قرار گرفتند. رادیو بغداد نیز مدعی حمله‌ی نیروهای عراقی به اسکله‌ی خارک شد.

نیروهای سپاه در یک عملیات چریکی در جنوب خسروی در 20 کیلومتری جنوب غربی قصرشیرین به نیروهای عراقی مستقر در این منطقه حمله کردند. در این عملیات که با غافل‌گیری کامل اجرا شد، 25 نفر از نیروهای عراقی کشته و 15 تن از آنان زخمی شدند.⁽¹⁾

امروز نیز شهر آبادان هدف سلاح‌های سنگین و دوربرد عراق قرار گرفت که در طول آن 2 واحد مسکونی ویران و 3 تن از مردم شهر زخمی شدند.⁽²⁾

هواپیماهای عراقی نیز چندین مرتبه اطراف شهر دهلران را بمب‌باران کردند که خسارتی در پی نداشت.⁽³⁾

طبق گزارش رادیو بغداد، نیروی دریایی و هوایی عراق در یک عملیات مشترک به اسکله‌ی بارگیری خارک حمله کردند و یک نفت‌کش را که در حال بارگیری بود هدف قراردادند. این رادیو به میزان خسارت‌های واردشده اشاره‌یی نکرده است.

رادیو کلن آلمان و رادیو قاهره نیز این ادعای رادیو بغداد را پخش کردند. گفتنی است که در هیچ کدام از منابع داخلی درباره‌ی این حمله خبری منتشر نشده است⁽⁴⁾

623

در روزشمار 19 بهمن 1361، اخباری مبنی بر ورود نیروهای عراقی به جزیره‌ی بوبیان کویت درج شد. در همین خصوص خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از یک منبع موثق اعلام کرد که طبق اطلاعات رسیده، روزانه اسلحه و تجهیزات بسیاری از طریق کویت وارد عراق می‌شود. پنج‌شنبه‌ی گذشته نیز 80 تانک که به وسیله‌ی کامیون‌های ویژه حمل می‌شدند، دیده

1) سند شماره 087688 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، از دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به مسئول دفتر فرماندهی، شماره 16، 25/11/1361، ص 10.

2) روزنامه‌ی کیهان، 25/11/1361، ص 2.

3) سند شماره 55244 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه7 به ستاد مرکزی (فرماندهی)، 25/11/1361، سند تک‌برگی.

4) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 24/11/1361، ص 6، رادیو قاهره به نقل از رادیو بغداد؛ و - همان، ص 13، رادیو کلن کویت به نقل از رادیو بغداد.

شده است. شب گذشته هم حدود 15 تانکر بزرگ - در حالی که تانکرها استتار شده بودند و

پشت آن‌ها نوشته شده بود "غاز سام" (گاز سمی) - از منطقه‌ی مرزی به طرف عراق حرکت کردند. منابع آگاه از فرودگاه کویت گزارش دادند: «هواپیماهای باری سی 130 کویتی به صورت مستمر، وسایل نامعلومی را به مقصد عراق حمل می‌کنند.»

ظاهراً این اقدامات شدید در پی نامه‌های روز گذشته‌ی وزیر دفاع حکومت عراق به وزیرای خارجه و دفاع کویت انجام شده است.

این منابع همچنین درباره‌ی ارسال تسلیحات و تجهیزات نظامی از مرزهای کویت به عراق اعلام کردند: «هفته‌ی گذشته نیروهای عراقی وارد بوبیان شده و در حالی که کویت نیز حضور نظامی خود در این جزیره را حفظ می‌کند، [آنان با استقرار] بخش عظیمی از تجهیزات و افراد نظامی عراق در جزیره‌ی بوبیان، اقدام به [ایجاد] استحکامات کرده‌اند.»

در ادامه‌ی این خبر آمده است: «در بدو امر، کویت با این امر مخالفت کرد، ولی با فشار سعودی و به این بهانه که ایران قصد دارد جزیره‌ی مذکور را اشغال کند، کویت قانع شده است. همچنین اخیراً تعداد زیادی از نیروها و تجهیزات کویت شامل تانک و توپ و موشک در بخش مرزی راق در منطقه‌ی ام‌القصر مستقر شده‌اند. هر چند از تعداد دقیق این نیروها اطلاع در دست نیست، ولی منابع آگاه تعداد را تا 5000 نفر براورد کرده‌اند.»⁽¹⁾

روزنامه‌ی المدینه چاپ عربستان سعودی نیز ضمن درخواست از مصر برای اعزام کردن نیرو به عراق نوشته است: «این اقدامی است که گفته می‌شود از سوی کشورهای عرب حوزه‌ی خلیج فارس مورد قدردانی قرار خواهد گرفت.» این روزنامه به نقل از منابع عرب نوشته است: «سفر پطروس غالی وزیر [مشاور در امور] خارجه‌ی مصر در هفته‌ی جاری به بغداد به منظور ارزیابی احتیاجات عراق در تدارک برای اقدامات بعدی صورت گرفته است.»

این منابع امکان حمایت بیش‌تر نظامی مصر از عراق، یعنی علاوه بر ارسال اسلحه و تجهیزات، مشارکت عملی با عراقی‌ها در جنگ را رد نکردند.⁽²⁾

624

تعداد 150 نفر از نیروهای کومه‌له و دمکرات در اقدامی مشترک در نزدیکی روستای چیانه در جنوب پیرانشهر برای به دام انداختن نیروهای خودی کمین گذاشته بودند. نیروهای خودی با آگاه شدن از این امر با ارسال نیرو به مقابله با این افراد پرداختند و با اجرای آتش، آنان را متفرق کردند. نیروهای مسلح غیر قانونی در حین فرار قصد تصرف پایگاه سوغانلو را داشتند که با اقدام به موقع نیروهای خودی متحمل تلفاتی شدند و به تپه‌های اطراف گریختند. در این درگیری، حداقل 35 تن از مهاجمان کشته یا زخمی شدند. از نیروهای خودی نیز 4 نفر شهید؛ 13 تن زخمی و 2 نفر گروگان گرفته شدند.⁽³⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 331، 25/11/1361، ص 3، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/11/1361.

2) همان، ص 15، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/11/1361، به نقل از روزنامه‌ی المدینه چاپ عربستان.

3) سند شماره 350065 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) شعبه طرح و عملیات و فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) شعبه غیر نظامیان، شماره 185، 6/12/1361، ص 2؛ و - سند شماره 43749 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از مرکز فرماندهی قرارگاه حمزه به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی، 26/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353292 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرمانده نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) شعبه طرح و عملیات فرمانده نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) شعبه غیر نظامیان، شماره 177، از 27/11/1361 الی 28/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 353295 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از فرماندهی حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت و اطلاعات) شعبه طرح و عملیات و شعبه غیر نظامیان، شماره 174، 25/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 88267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن هفتگی، دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (مرکز فرماندهی)، شماره 17، 3/12/1361، ص 18، گزارشی از پیرانشهر؛ و - سند شماره 353464 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی پیرانشهر به فرماندهی قرارگاه بعثت، 24/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353307 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 24/11/1361، ص 2.

625

در اقدامات افراد وابسته به گروه‌های مخالف در مناطق کردنشین، یک نفر به شهادت رسید و چند تن زخمی شدند. همچنین، یک نفر از افراد حزب دمکرات خود را تسلیم نیروهای خودی کرد و یکی از نیروهای کومه‌له دست‌گیر شد.

G731

نیروهای مسلح غیر قانونی در منطقه‌ی سرو در شمال غربی روستای کوران‌آباد و ایشکه‌سو، در یک عملیات کمین به سمت یک خودرو لندور که به افراد بومی تعلق داشت، تیراندازی کردند که 2 نفر از سرنشینان آن زخمی شدند و خودرو آسیب دید.⁽¹⁾

در جنوب شرقی ارومیه در نزدیکی روستای گوگ‌تپه، نیروهای مسلح غیر قانونی به انتقام عملیات ناموفق روز گذشته‌ی خود، یکی از نیروهای بسیج را به شهادت رسانده، اسلحه‌ی وی را غنیمت گرفتند.⁽²⁾

نیروهای مسلح مخالف در یک حرکت ایذایی به سمت نیروهای حراست کارخانه‌ی قند پیرانشهر تیراندازی کردند که یک سرباز زخمی شد.⁽³⁾

در شمال سردشت در حوالی پایگاه بیشاسب، نیروهای مسلح برانداز در مسیر راه نیروهای خودی تله‌ی انفجاری مین کار گذاشته بودند که این اقدام به زخمی شدن یک سرباز انجامید.⁽⁴⁾

در محور سنندج - قروه، یکی از افراد وابسته به حزب دمکرات با تحویل یک اسلحه و 50 فشنگ خود را به نیروهای خودی معرفی و درخواست امان‌نامه کرد.⁽⁵⁾

در کامیاران نیز یکی از افراد فعال گروه کومه‌له دست‌گیر شد.⁽⁶⁾

626

طبق اعلام لشکر28 کردستان، امروز جلسه‌یی با شرکت شیخ‌عزالدین حسینی؛ نمایندگان سازمان مجاهدین خلق و گروه کومه‌له در منطقه‌ی آذربایجان غربی تشکیل شد. موضوع این جلسه وحدت و هماهنگی بین گروه‌های حاضر و برنامه‌ریزی عملیات آینده در این منطقه بوده است.⁽⁷⁾

همچنین، طبق این گزارش، دولت عراق به تازگی از حزب دمکرات کردستان عراق خواسته است که این حزب از هر خانواده‌ی کرد یک نفر را مسلح کرده، علیه نیروهای جمهوری اسلامی به‌کارگیرد.⁽⁸⁾

1) مأخذ 7، بخش دوم؛ و - سند شماره 353525 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 614، 26/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 353308 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 183، 25/11/1361، ص 4؛ و - مأخذ 7، بخش دوم.

3) مأخذ 7، بخش آخر.

4) مأخذ 9، بخش اول، ص 3.

5) سند شماره 300754 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 26/11/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 353333 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 25/11/1361، سند تک‌برگی.

7) سند شماره 344773 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرمانده تیپ 1 سردشت (رکن2)، 28/11/1361، سند تک‌برگی.

8) سند شماره 300759 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 25/11/1361، سند تک‌برگی.

627

درگیری نیروهای خودی با افراد سازمان مجاهدین خلق در شهرهای گوناگون تلفاتی در پی داشت. امروز همچنین شماری از افراد سازمان دست‌گیر شدند و شماری از فعالان گروهک‌های تروریستی در مشهد با توجه به جرایم‌شان به حبس محکوم شدند.

عده‌یی از نیروهای ژاندارمری و بسیج در منطقه‌ی چوکای طالش در حال گشت‌زنی بودند که چند تن از افراد سازمان مجاهدین به سوی آنان تیراندازی کردند و در نتیجه 2 نفر از آنان به شهادت رسیدند.⁽¹⁾

در شهرستان میانه نیز با شناسایی یک خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین [خلق]، نیروهای سپاه به آن‌جا اعزام شدند و خانه را محاصره کردند که با مشاهده‌ی این وضعیت یکی از نیروهای سازمان با نارنجک دستی خودکشی کرد و 3 تن دست‌گیر شدند.

در این حادثه یکی از نیروهای سپاه نیز به شهادت رسید. از این خانه مقداری اسلحه، مهمات، بی‌سیم و... به دست آمد.⁽²⁾

پنج تن از افراد سازمان مجاهدین خلق هنگام فرار از مرزهای شرقی کشور، دست‌گیر شدند که هنگام انتقال آنان به زاهدان، هر 5 نفر با خوردن قرص سیانور خودکشی کردند.

خواهر و شوهرخواهر موسی خیابانی و یکی از مسئولان تشکیلات شمال از جمله افراد کشته شده در این حادثه بودند.⁽³⁾

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی در شهر مشهد، 48 تن از فعالان گروهک‌های تروریستی و محارب منافقین پیکار، اشرف دهقان، چریک‌های فدایی خلق شاخه‌ی اقلیت و گروه آرمان به زندان (از 6 ماه تا حبس ابد) محکوم شدند. جرایم این افراد عبارت بود از: عضویت در واحد عملیات نظامی؛ شرکت در عملیات آتش زدن و کوکتل‌اندازی در داخل منازل افراد حزب‌اللهی؛ داشتن ارتباط تشکیلاتی با افراد سازمان و کمک مالی به سازمان منافقین؛ اقدام به تهیه و ساختن سه‌راهی و کوکتل برای عملیات ترور و تخریب؛ فعالیت در فاز سیاسی و نظامی؛ انداختن نامه‌ی تهدیدآمیز به داخل منازل افراد حزب‌اللهی و شرکت در عملیات سرقت مسلحانه‌ی اتومبیل.⁽⁴⁾

در قوچان نیز یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق که در هسته‌های مقاومت مسلحانه فعالیت داشت، دست‌گیر شد⁽⁵⁾

628

امام خمینی در دیدار وزیر؛ قائم‌مقام و مدیران وزارت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با ایشان، بر رعایت اخلاق اسلامی و پرهیز از اختلاف با سایر ارگان‌های نظامی تأکید کردند.

متن کامل سخنان کوتاه امام خمینی در این دیدار به شرح زیر است:

1) سند شماره 089326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار مناطق یازده‌گانه، مرکز اخبار رسانه‌ها، ارتباطات تبلیغات و انتشارات ستاد مرکزی سپاه، 16/11/1361 الی 28/11/1361، ص 2، به گزارش ستاد منطقه3 سپاه ؛ و - سند شماره 218079 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه‌ی سیاسی و اطلاعاتی، واحد اطلاعات و تحقیقات کمیته‌ی مرکزی انقلاب اسلامی، شماره 23، 8/12/1361، ص 9؛ و - سند شماره 55249 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه از ستاد منطقه3 (فرماندهی) به ستاد مرکزی (فرماندهی)، 25/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 55220 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 25/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 16، بخش اول، ص 8، به گزارش ستاد منطقه5 سپاه.

3) دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، نشریه‌ی بولتن اطلاعات داخلی (مربوط به ضد انقلاب و متفرقه)، شماره 185، 2/12/1361، ص 1.

4) مأخذ 5، صص 8 و 9، مشهد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/11/1361.

5) سند شماره 391474 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تأمینی منطقه4 به فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه4، 1/12/1361، ص 3.

«از اموری که لازم است شما به آن توجه کنید این است که چون سپاه نهادی نوپاست و مسئولیت حفظ اسلام و انقلاب را به عهده دارد، باید از جهت اخلاق نمونه باشد و با همه‌ی مردم و سایر قوا برخورد صحیح و اسلامی بنماید. در سپاه و ارتش افرادی وارد نشوند که باعث اختلاف باشند. منحرفین از اول تزشان این بود که سپاه به درد نمی‌خورد و از آن طرف، گروهی هم می‌گفتند ارتش نباید باشد و هر دوی اینها می‌خواستند به ارتش یا سپاه ضربه بزنند. ارتش و سپاه، هر دو، خوب و خدمتگزار به اسلام و انقلاب هستند و چون ما می‌خواهیم مملکت را از اساس درست کنیم و آن مسائل اسلامی ازبین‌رفته را احیا و زنده نمائیم، باید در فکر سپاه و ارتش باشیم و بدانیم که اینها تا آخر تاریخ به ما ارتباط دارند و اگر خدای ناکرده پنجاه سال دیگر هم انحرافی پیش آید، ما مسوؤل آن هستیم. سفارش اکید من این است که افراد بر حسب تکلیف شرعی و مصالح جامعه در سپاه و ارتش توجه به مسائل داشته باشند و از گروه‌گرائی و تفرقه شدیداً احتراز کنند.»⁽¹⁾

قبل از سخنان امام خمینی، محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه، گزارشی از عملکرد و زمینه‌ی فعالیت این وزارت‌خانه را به اطلاع امام خمینی رساند.⁽²⁾

629

در پی صدور پیام امام خمینی به مناسبت شروع پنجمین سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی و تأکید ایشان بر اولویت داشتن برنامه‌های دفاعی تا فتح نهایی، میرحسین موسوی نخست‌وزیر، امروز بخش‌نامه‌یی را به همه‌ی وزارت‌خانه‌ها، سازمان‌ها و مؤسسات دولتی و نهادهای انقلابی ابلاغ کرد. در قسمتی از این بخش‌نامه آمده است:

«به منظور حفاظت و حراست از دستاوردهای انقلاب اسلامی که یکی از پدیده‌های شگفت‌انگیز آن با عنایات حضرت باری‌تعالی، پیروزی‌های عظیم به دست آمده به بهای خون شهدای گران‌قدر و پای‌مردی رزمندگان دلیر اسلام و کمک‌های بی‌دریغ امت حزب‌الله در برابر سیل کمک‌های تسلیحاتی و مادی شرق و غرب و وابستگان‌شان به متجاوزین خود فروخته می‌باشد، لازم است کلیه‌ی مسئولین در صورت نیاز جبهه‌ها به وسایل و تجهیزات و هرگونه کمک دیگر، با هماهنگی وزیر مشاور در امور اجرایی نسبت به رفع نیازها اقدام فوری به عمل آورند.»⁽³⁾

630

آقای هاشمی رفسنجانی در دیدار با جانبازان اصفهان، بر طولانی و سرنوشت‌ساز بودن عملیات والفجر تأکید کرد و گفت: «امیدواریم رزمندگان اسلام با حرکتی که اخیراً آغاز

1) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه‌ی نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، جلد 17، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپ‌خانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهمن 1364، ص 208.

2) مأخذ 2.

3) روزنامه‌ی کیهان، 24/11/1361، ص 22، به نقل از روابط عمومی نخست‌وزیری.

کرده‌اند، در برنامه‌ی عملیات والفجر - که طولانی و سرنوشت‌ساز خواهد بود - بتوانند قلب شما را که بیش از قلوب دیگران برای سرنوشت این انقلاب می‌تپد شاد کنند.»

رئیس مجلس شورای اسلامی افزود:

«شما و ما و جامعه و رهبرمان تصمیم گرفتیم که این جنگ را به صورت پیروزمندانه و فاتحانه به نفع مستضعفین جهان تمام کنیم و همه‌ی وسایل را برای حرکت سرنوشت‌ساز تهیه کردیم و امروز بیش از هر زمان دیگری نیروهای مسلح را در جبهه‌ها جمع کرده‌ایم و همچنان هم سیل داوطلبان به طرف جبهه‌ها سرازیر است و مقدمات حرکتی که تا روشن شدن سرنوشت جنگ متوقف نخواهد شد، فراهم است.

فقط آنچه که می‌تواند حرکت ما را محدود کند ملاحظاتی است که در نظر داریم تا خون‌ریزی و تخریب کم‌تر بشود، ولی سیاست این است که عملیات ادامه خواهد داشت و عملیات والفجر آخرین عملیات ما است و دشمن و اربابان او هم فهمیده‌اند که ما تصمیم نهایی را گرفته‌ایم و به محض اعلام عملیات، حرکتی در سطح منطقه به چشم می‌خورد و می‌بینید که امروز در بغداد رفت و آمدها تشدید شده و مرتجعین و نمایندگان‌شان به دست و پا افتاده‌اند.»

رئیس مجلس شورای اسلامی افزود: «ما قبل از آغاز عملیات، حرف‌های‌مان را زده‌ایم و گفته‌ایم، ما صلح می‌خواهیم و جنگ‌افروز نیستیم، ولی تنبیه متجاوز و ظالم را یک ضرورت می‌دانیم که باید انجام شود و ما متوقف نخواهیم شد، مگر این‌که مطمئن شویم که حقوق جمهوری اسلامی و حقوق این جانبازان و مستضعفین منطقه تأمین می‌شود.»⁽¹⁾

631

سیدمحمد غرضی وزیر نفت، با تشریح تحولات اخیر بازار نفت جهانی، سیاست نفتی ایران را در خصوص تثبیت قیمت نفت و میزان صدور نفت هر کدام از اعضای اوپک اعلام کرد. وی گفت:

«ایران معتقد است که روند نزولی چند هفته‌ی اخیر قیمت‌های نفت تک محموله، مصنوعی بوده و قیمت‌های نفت خام نباید کاهش بیابد.

از اوایل سال جاری مسیحی، متوسط تولید روزانه‌ی کل کشورهای عضو اوپک در زیر 16 میلیون بشکه بوده و این نشان‌دهنده‌ی آن است که کشورهای صنعتی برای تحت فشار قرار دادن کشورهای تولیدکننده‌ی نفت و شکستن قیمت، به مقدار قابل توجهی از ذخیره‌های نفتی که به علت تولید زیاده از حد عربستان سعودی در سنوات گذشته ایجاد شده، استفاده می‌کنند.

امکان بهره‌برداری از این ذخایر کوتاه‌مدت بوده و مجدداً تقاضا برای نفت اوپک افزایش خواهد یافت.

1) مأخذ 2، ص 18.

کاهش قیمت‌های نفت مشکلات کشورهای مستضعف تولیدکننده‌ی نفت را افزایش خواهد داد و موجبات نابسامانی بیش‌تری را در اقتصاد بین‌المللی فراهم خواهد آورد.

همواره سیاست وزارت نفت بر آن بوده که قیمت‌های نفت باید به نحوی تعیین گردد که امکان وارد شدن تدریجی به بازار را برای انرژی‌های جانشین نفت فراهم آورد و تا بدین ترتیب از مصرف بی‌رویه‌ی ماده‌ی تمام‌شدنی نفت جلوگیری شده و به تدریج با کاهش ذخایر نفتی جهان، سایر انرژی‌های جانشین، جای‌گزین نفت گردند. در صورت پایین آمدن بهای نفت وابستگی جهان به نفت ارزان افزایش خواهد یافت و طولی نخواهد کشید که جهان مواجه با یک بحران اقتصادی دیگر خواهد شد. با توجه به مطالب فوق، وزارت نفت ایران معتقد است که لازم است اجلاس فوق‌العاده‌ی وزرای نفت اوپک تشکیل گردیده و تصمیمات زیر اتخاذ شود:

قیمت 34 دلار برای هر بشکه نفت خام مبنا - که در کنفرانس‌های قبل مورد تصویب و تأیید قرار گرفته است - بار دیگر مورد تأیید قرار گیرد.

سقف تولید کل اوپک 17 تا 5/17 میلیون بشکه در روز برای سال مسیحی 1983 تعیین شود.

سهم هر یک از کشورها را طبق توافقی که در اجلاس مشورتی ماه گذشته در ژنو انجام شد، رسماً اعلان نمایند.

درباره‌ی سایر مسائل نیز گروه کارشناس کشورهای عضو سریعاً تشکیل جلسه داده و نظر خود را به کنفرانس ارائه نمایند.»

وی همچنین درباره‌ی وضع صدور نفت ایران و تلاش‌های ناموفق عراق برای ایجاد اختلال در فروش نفت ایران گفت:

«در حال حاضر وضع ما در مناطق جنوب به خصوص منطقه‌ی بارگیری خارک منظم و بدون اشکال است.»

وی درباره‌ی ضربه زدن به تأسیسات بارگیری نفت ایران از سوی عراق گفت:

«عراق هزینه‌های سنگینی را به اداره‌ی تحقیقات و تجهیزاتی فرانسه برای ساخت موشک‌های مختلف داده که فرضاً خارک یا اسکله‌های بارگیری را بزند. در طول سال گذشته، این اقدام توسط متخصصین فرانسوی صورت گرفته که در نتیجه پول زیادی از جیب ملت عراق رفته و حاصلی هم نداشته است.

ما در انقلاب، اصل را بر این نداریم که از هر نوع ابزاری استفاده کنیم. در انقلاب اصل هر چه بیش‌تر تجهیز شدن نیست، اصل بر دفاع است و ما با کمک خداوند تا به امروز از کشور اسلامی خودمان دفاع کرده‌ایم و در حال حاضر هم قدرت بارگیری ما به مراتب بهتر از گذشته و قبل از جنگ است و متعهدین و متخصصین ما نیز بهتر از گذشته به کار مشغول‌اند.»⁽¹⁾

1) مأخذ 2، ص 18.

632

حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزیر امور خارجه که برای گفت و گو درباره‌ی برگزاری جنبش عدم تعهد و تقدیم پیام رئیس‌جمهور به چند کشور افریقایی سفر کرده است، امروز در ادامه‌ی دیدارهای خود با جولیوس نایوره رئیس‌جمهور تانزانیا دیدار و پیام رئیس‌جمهور کشورمان را به وی تسلیم کرد. به نوشته‌ی روزنامه‌ی اطلاعات: «در این دیدار که نزدیک به 2ساعت طول کشید مسائل مربوط به کنفرانس آینده‌ی سران کشورهای غیر متعهد و جنگ تحمیلی و نیز توسعه‌ی مناسبات دو کشور مورد مذاکره قرار گرفت. رئیس‌جمهور تانزانیا در این دیدار گفت: "ایران غیر متعهدترین کشور جهان است." وی افزود که ایران بیش از هر کشور دیگری می‌تواند به تصویب جنبش عدم تعهد کمک کند، زیرا هم قوی است و هم واقعاً غیر متعهد. رئیس‌جمهور تانزانیا یادآور شد که انقلاب اسلامی ایران یکی از مردمی‌ترین و اصیل‌ترین انقلاب‌های جهان است و ما برای این انقلاب احترام و ارزش فراوانی قائل هستیم. وی از این‌که بلافاصله پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران جریان نفت ایران به افریقای جنوبی قطع شد و نیز از سیاست‌های ضد نژادپرستی و ضد افریقای جنوبی ایران ستایش کرد. رئیس‌جمهور تانزانیا از پیشنهاد رئیس‌جمهوری ایران در مورد صندوق ویژه‌ی غیر متعهدها برای جبران قطع احتمالی کمک‌های امریکا به سازمان‌های بین‌المللی در صورت اخراج اسرائیل حمایت کرد و گفت: "در جریان کنفرانس آینده‌ی سران در دهلی‌نو، تانزانیا از این پیشنهاد پشتیبانی خواهد نمود." نایوره خاطرنشان ساخت که تانزانیا با دعوت از فرانسه به عنوان میهمان در کنفرانس آینده‌ی سران موافق نیست و اگر چنین موضوعی به طور جدی مطرح شود، با آن مخالفت خواهد کرد. وی همچنین پیشنهاد ایران در مورد مسئله‌ی سالم‌سازی و غیر متعهد ساختن کشورهای عضو جنبش را مورد تأیید قرار داد.»⁽¹⁾

633

کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه که روز گذشته وارد بغداد شده است، امروز با صدام حسین دیدار و گفت و گو کرد. رادیو صوت الجماهیر در این باره گزارش داد:

«در این ملاقات، کلود شسون پیام شفاهی پرزیدنت فرانسوا میتران در رابطه با مناسبات گسترده میان عراق و فرانسه را تقدیم ریاست‌جمهوری کرد.

ریاست‌جمهوری در این دیدار از موضع فرانسه و پرزیدنت میتران در قبال مسائل عربی و جنگ تحمیلی رژیم ایران بر عراق تقدیر و تمجید به عمل آورد.

در این دیدار که حدود 2 ساعت به طول انجامید، اوضاع منطقه‌ی عربی و مسائل بین‌المللی مورد علاقه‌ی دو کشور نیز مورد بحث و بررسی قرار گرفت که دیدگاه‌ها و

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 24/11/1361، ص 13.

موضع‌گیری‌های دو کشور بسیار نزدیک به هم بوده است. آقایان عزت ابراهیم نایب‌رئیس شورای فرماندهی انقلاب؛ طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر؛ طارق عزیز وزیر خارجه و خالد عبدالمنعم رشید رئیس دفتر ریاست‌جمهوری و سفیر فرانسه در بغداد نیز در این ملاقات حضور داشتند.»⁽¹⁾

به گزارش روزنامه‌ی کیهان:

«وزیر خارجه‌ی فرانسه در این باره اعلام کرد که شرکت‌های فرانسوی آماده هستند تا به شرکت خود در اجرای طرح‌های عمرانی در عراق همچنان ادامه دهند. شسون همچنین از توسعه‌ی اقتصادی این کشور اظهار رضایت کرد. به گفته‌ی آگاهان، یکی از دلایل عمده‌ی سفر شسون به عراق نیز همین عدم توانایی صدام در پرداخت بدهی‌های خارجی خود به ویژه به شرکت‌های فرانسوی بوده است.»⁽²⁾

634

خبرگزاری جمهوری اسلامی در مقاله‌یی اهداف سفر وزیر خارجه‌ی فرانسه به عراق را چنین اعلام کرد:

«فرانسه در تلاش است تا از شکست عراق جلوگیری کند، چون پیروزی ایران از نظر فرانسوی‌ها به معنی خطر برای پادشاهی عربستان و در نتیجه خطر برای غرب است.

البته، مسئله‌ی فروش تسلیحات هم یکی از علل مهم این سیاست می‌باشد. ارزش تسلیحاتی که فرانسه به عراق فروخته است فقط در 2 سال اخیر 40 میلیارد فرانک شده است و در صورت پیروزی ایران، فرانسوی‌ها باید خواب دریافت اقساط وام‌های کلان خود را از عراق ببیند.

البته، سفر شسون به بغداد بیش‌تر به دلیل نگرانی است که وجود دارد، زیرا دیگر نمی‌تواند از نظر مالی به جنگ ادامه دهد. عراق اکنون از فرانسه انتظار دریافت 29 فروند میراژ دیگر را دارد و نیز اعلام کرده‌اند که خواهان دریافت 20 موشک‌انداز سوپر با موشک‌های اگزوست هستند تا با آن‌ها بتوانند در صادرات نفت ایران اخلال [ایجاد] کنند، ولی ذخایر مالی عراق کم شده است و کشورهای نفتی که تا کنون 25 میلیارد دلار کمک کرده‌اند، دیگر تمایلی به ادامه‌ی این بذل و بخشش ندارند.

علاوه بر نتایج استراتژیک ناکام ماندن معامله‌ی تسلیحاتی با عراق، [با این اقدام] صدمه‌ی زیادی به صنعت تسلیحاتی فرانسه می‌زند.

یک طرف حل این مسئله این است که فرانسه نفت بیش‌تری از عربستان بخرد و عربستان هم این درآمد را به عنوان وام به عراق برای خرید اسلحه از فرانسه بدهد، ولی ارقام بسیار سرسام‌آور است و فقط در 6 ماه آینده سر به 6 میلیارد دلار می‌زند.»⁽³⁾

1) مأخذ 5، ص 34، رادیو صوت‌الجماهیر، 24/11/1361؛ و - واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 23/11/1361، ص 2، رادیو بغداد.

2) روزنامه‌ی کیهان، 26/11/1361، ص آخر.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 332، 26/11/1361، صص 3 و 4، بن، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/11/1361.

خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین سیاست خارجی فرانسه را با توجه به مسافرت

اخیر وزیر خارجه‌ی فرانسه به کشورهای لبنان، اردن و عراق و استراتژی سیاست خارجی فرانسه را در خاورمیانه بررسی کرده است. در بخش‌هایی از این مقاله آمده است.

«تحلیل‌گران سیاسی در تهران معتقدند که محور رفت و آمدهای سیاسی و بعضاً مالی مقامات فرانسوی در منطقه بر حل دو مسئله‌ی عمده در منطقه‌ی خلیج فارس قرار دارد:

حذف و یا محصور کردن انقلاب اسلامی در درون مرزهای خود.

پایان جنگ بدون این‌که هم‌راه با پیروزی جمهوری اسلامی ایران باشد.

طرحی که در این رابطه به تصویب قدرت‌های جهانی رسیده و اجرای آن بر عهده‌ی دولت سوسیالیست فرانسه گذارده شده است، محاصره‌ی انقلاب اسلامی در درون مرزهای خود از طریق نزدیک ساختن دولت‌های مرتجع با یک‌دیگر می‌باشد و از جمله اقدامات انجام‌شده در این زمینه، تشکیل "شورای هم‌کاری‌های خلیج فارس" متشکل از دولت‌های پادشاهی سعودی، کویت، عمان، بحرین و امارات متحده‌ی عربی است.

پیرامون طرح پایان دادن به جنگ بدون پیروزی جمهوری اسلامی ایران، میتران صهیونیست تأکید کرده است این جنگ نباید پیروزی به دنبال داشته باشد و فرانسه می‌کوشد تا توازن قوا را در این جنگ ایجاد نماید.

انگیزه‌ی فرانسه برای انجام چنین مأموریتی را باید در سیاست این کشور در ارتباط با کشورهای جهان سوم و به خصوص کشورهای مسلمان جست و جو کرد، زیرا سیاست‌های خاورمیانه‌یی فرانسه در زمان ژیسکاردستن رئیس‌جمهور سابق این کشور، ادامه‌ی راه ژنرال دوگل و موضعی در جهت حمایت از اعراب در برابر رژیم اشغال‌گر قدس بود و فرانسه نیز از قطع‌نامه‌ی 242 شورای امنیت و تأسیس کشور مستقل فلسطینی در کرانه‌ی غربی رود اردن حمایت می‌کرد، ولی سیاست امروز میتران تغییری اساسی را در این زمینه نشان می‌دهد، از جمله سفر میتران به عنوان اولین رئیس‌جمهور یک دولت غربی به فلسطین اشغالی [اقدامی در جهت تغییرات] بود. به دنبال این سفر، فرانسه به یکی از تأمین‌کنندگان عمده‌ی تسلیحات نظامی رژیم اشغال‌گر قدس تبدیل شد. با توجه به مشکلات موجود در منطقه، جهت رسیدن به طرح استکبار جهانی پیرامون محاصره‌ی انقلاب اسلامی و خاتمه‌ی جنگ بدون پیروزی قطعی سپاهیان اسلام، فرانسه مأمور رفع این مشکلات شده است.

از جمله مشکلاتی که امروز سوسیالیست‌های فرانسه جهت اجرای کامل طرح مذکور با آن مواجه هستند، هماهنگی دو کشور ایران و سوریه است، زیرا کشور برادر، سوریه، با اتخاذ مواضع صریح و انقلابی علی‌رغم مخالفت شدید مرتجعین منطقه و حامیان صهیونیست و امپریالیست آن‌ها، ضمن حمایت از جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی، با اقدام انقلابی قطع جریان صدور نفت رژیم بعثی صهیونیستی عراق از

خط لوله‌ی این کشور، ضربه‌ی شدیدی را به اقتصاد ورشکسته‌ی صدام وارد کرد.

با عنایت به این مهم، به رغم آنچه که مطبوعات فرانسه اهداف سفر کلود شسون به سه کشور اردن، عراق و سوریه ذکر کردند، به نظر می‌آید که عمده هدف این سفر نزدیکی اردن و عراق با سوریه و حل اختلافات بین بغداد و امان با دمشق باشد.

هدفی که امروز کلود شسون از سفر به سه کشور اردن، عراق و سوریه دنبال می‌کند، نزدیک ساختن اردن و عراق به سوریه و جدایی کشور برادر، سوریه، از جمهوری اسلامی ایران است، زیرا استکبار جهانی معتقد است با جدایی دو کشور دوست و برادر ایران و سوریه، حلقه‌ی محاصره‌ی انقلاب اسلامی را کامل کرده و در مورد جنگ نیز با به جریان افتادن صدور نفت عراق از طریق خط لوله‌ی سوریه، رژیم صهیونیستی عراق را از ورشکستگی مالی که در اثر ضربات ناشی از جنگ به دریوزگی افتاده است، نجات خواهد داد.»⁽¹⁾

635

نعیم حداد رئیس‌مجلس عراق که به منظور شرکت در سیزدهمین اجلاس اتحادیه‌ی پارلمانی اعراب به مراکش رفته بود، به بغداد بازگشت. وی هنگام ورود به بغداد گفت: «مسئله‌ی قطع جریان نفت عراق از طریق سوریه و بسته شدن مرزهای دو کشور را در این اجلاس مطرح کرده است.» وی همچنین گفت: «اکثریت هیئت‌های شرکت‌کننده، هم‌کاری بین ایران، لیبی و سوریه علیه عراق را تقبیح کردند.»⁽²⁾

636

بر اثر انفجار یک بمب قوی در دفتر هواپیمایی عراق در بانکوک، ساختمان این دفتر به کلی فرو ریخت و خسارت‌های فراوانی به آن وارد آمد.

به گزارش پلیس، بر اثر این انفجار کسی کشته یا مجروح نشده است. روزنامه‌ی کیهان با اعلام این خبر افزوده است:

«طی سه ماه گذشته، این دومین اقدام علیه تأسیسات رژیم عراق در بانکوک است که مورد هدف مخالفان رژیم عراق قرار می‌گیرد.

در ماه گذشته نیز ساختمان سرکنسول‌گری عراق در بانکوک در اثر انفجار یک بمب قوی خسارات زیادی دید که به گزارش پلیس تا کنون کسی در این رابطه بازداشت نشده است.»⁽³⁾

637

در پی نامه‌ی دولت هند به عراق برای رعایت حقوق شرکت‌های افراد تابعه‌ی این کشور که در عراق مشغول به کار هستند، امروز روزنامه‌ی هندوستان تایمز از اخراج بدون حقوق و مواجب 1000 کارگر و مهندس هندی که در عراق به کارهای ساختمانی

1) روزنامه‌ی کیهان، 27/11/1361، ص آخر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 332، 26/11/1361، صص 11 و 12، بغداد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/11/1361.

3) مأخذ 28.

اشتغال داشتند، خبر داد. به گزارش این روزنامه: «1000 کارگر و مهندس هندی که از سپتامبر سال 1981 [شهریور سال 1360] سرگرم احداث دانشگاه در عراق بودند، بدون دریافت حقوق پس از 2 سال و نیم کار از آن کشور اخراج شدند.»

روزنامه‌ی هندوستان تایمز ضمن اعلام این مطلب و چاپ عکس این کارگران که در محوطه‌ی فرودگاه دهلی‌نو تحصن کرده بودند، نوشته است: «هنگامی که کارگران به منظور اعتراض به نحوه‌ی شرایط کار (محل سکونت و تأخیر در دریافت کارمزدشان) اعتصاب کردند، پلیس عراق تمامی آن‌ها را تا هنگام اخراج‌شان به زندان انداخت و در زندان با آنان بدرفتاری شد.» هندوستان تایمز افزوده است: «این کارگران به هنگام اخراج از عراق حتی هزینه‌ی برگشت به کشورشان را نداشتند.»⁽¹⁾

1) مأخذ 2، ص آخر، به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از روزنامه‌ی هندوستان تایمز.

روزشمار جنگ دوشنبه 25 بهمن 1361 30 ربیع‌الثانی 1403 14 فوریه 1983

638

شهادت یک نفر از نیروهای خودی و زخمی شدن 5 نفر در جوانرود در حمله‌ی نیروهای عراقی و حزب دمکرات کردستان؛ زخمی شدن 4 نفر در آبادان و گلوله‌باران عراقی‌ها؛ سرنگونی 2 هواپیمای عراقی و تخریب بخشی از پادگان انب در حلبچه، از جمله حوادث امروز هستند.

در حمله‌ی مشترک نیروهای عراقی و حزب دمکرات کردستان ایران به نیروهای خودی در منطقه‌ی ازگله‌ی جوانرود، یک نفر از نیروهای خودی به شهادت رسید و 5 تن زخمی شدند. در این عملیات، 3 قبضه اسلحه و 2 بی‌سیم نیز به غنیمت مهاجمان درآمد.⁽¹⁾

3/12/1361، سند تک‌برگی.

در آبادان نیز بر اثر برخورد گلوله‌های توپ و خمپاره‌ی نیروهای عراق، 4 نفر از اهالی شهر زخمی شدند و یک منزل مسکونی و قسمتی از یک مدرسه نیز تخریب شد⁽²⁾

طبق اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، امروز نیز 2 هواپیمای عراقی در ساعت‌های 15:27 و 15:28، در یک درگیری هوایی با جنگنده‌های شکاری نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران سرنگون شدند.⁽³⁾

همچنین بر اثر اجرای آتش دقیق نیروهای خودی به پادگان انب (عنب) در منطقه‌ی حلبچه، بخشی از این پادگان تخریب شد و تعدادی از خودروهای این پادگان در آتش سوختند.⁽⁴⁾

4. سند شماره 353308 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی عملیاتی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 183، 25/11/1361، ص 3.

639

به رغم گفته‌های مقامات مصری مبنی بر اعزام نکردن نیرو به عراق، یک منبع نظامی اعلام کرد که 4 تیپ مصری از حدود یک ماه پیش به عراق وارد شده‌اند. همچنین فرماندهی ارتش عراق مأموریت حفاظت از شهرهای حلبچه، کرکوک و سلیمانیه را به نیروهای اردنی که از مدت‌ها قبل در عراق به سر می‌برند، سپرده است.⁽⁵⁾

1) سند شماره 270410 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از طرح و برنامه عملیات منطقه7 (اطلاعات عملیات) به فرماندهی منطقه7،

2) سند شماره 52529 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 331، 27/11/1361، ص 4.

3) روزنامه‌ی کیهان، 27/11/1361، ص 3، به نقل از اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش.

4) روزنامه‌ی کیهان، 27/11/1361، ص 3، به نقل از اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش.

5) سند شماره 18358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن اطلاعاتی هفتگی، ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (طرح و برنامه عملیات) اطلاعات عملیات، شماره 56، 25/11/1361، صص4 و 5.

640

در طول چند روز گذشته، گروه‌هایی از نیروهای داوطلب بسیجی، امدادگر و گروه‌های تخصصی و فنی از شهرها و روستاهای سراسر کشور برای تقویت رزمندگان و کمک به آنان عازم جبهه‌های جنگ در مناطق گوناگون مرزی شدند.⁽¹⁾-⁽²⁾

641

در اقدامات امروز افراد مسلح غیر قانونی در شمال غرب کشور، شماری از نیروهای خودی شهید؛ تعدادی زخمی و چند تن گروگان گرفته شدند. همچنین، قریه‌ی کوچک سفلی در بوکان پاک‌سازی شد.

1. امروز نیز نیروهای مسلح غیر قانونی در منطقه‌ی سرو در شمال غربی ارومیه در نزدیکی روستای ایشکه‌سو، به یک خودرو ژاندارمری حمله کردند که در طول آن 2 نفر از نیروهای خودی شهید؛ 3 تن زخمی و 2 نفر گروگان گرفته شدند.

در این حادثه، خودرو ژاندارمری نیز منهدم شد. گفتنی است که این افراد برای گذراندن مرخصی از محل خدمت خود عازم ارومیه بودند.⁽³⁾

در منطقه‌ی پیرانشهر، افراد مسلح غیر قانونی در جاده‌ی هنگ‌آباد به پایگاه سختان حمله کردند که با مقابله‌ی نیروهای خودی مواجه شدند. در این درگیری 2 نفر از نیروهای خودی زخمی شدند و یک نفر نیز به گروگان گرفته شد. از تلفات مهاجمان گزارشی ارسال نشده است.⁽⁴⁾

در جنوب پیرانشهر در جاده‌ی بادین آباد، 2 نفر از نیروهای تأمین جاده به مینی که نیروهای مسلح غیر قانونی کار گذاشته بودند برخورد کرده، زخمی شدند.⁽⁵⁾

در عملیات پاک‌سازی قریه‌ی "کوچک سفلی" در جنوب غربی بوکان نیز که به همت نیروهای لشکر64 پیاده‌ی ارومیه انجام شد، یک تفنگ ژ3 و یک آمبولانس وزارت بهداری که نیروهای مسلح غیر قانونی در این روستا مخفی کرده بودند، کشف شد⁽⁶⁾

642

افراد وابسته به سازمان مجاهدین، امروز چند تن از نیروهای ژاندارمری را اعدام کردند و مقداری پول و جواهرآلات از یک منزل در تهران به سرقت بردند. نیروهای سپاه نیز چند تن از فعالان سازمان مجاهدین و چریک‌های فدایی خلق را دست‌گیر کردند.

رادیو صدای مجاهد متعلق به سازمان مجاهدین خلق، امروز اعلام کرد که نیروهای این سازمان 5 نفر از نیروهای ژاندارمری را که در گروگان خود داشتند، اعدام انقلابی کرده‌اند.⁽⁷⁾

1) جمع‌بندی روزنامه‌ی کیهان از این اعزام سراسری در ضمیمه‌ی این گزارش درج شده است.

2) روزنامه‌ی کیهان، 26/11/1361، ص 2.

3) سند شماره 43728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، 26/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 353525 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی حمزه سیدالشهدا(ع)، شماره 614، 26/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 55238 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 25/11/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 4، ص 2؛ و - سند شماره 353319 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی عملیاتی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 184، 26/11/1361، ص 2.

5) مأخذ 2، ص 1؛ و - مأخذ 4، ص 2.

6) مأخذ 2، ص 1.

7) مأخذ 2، ص 2.

همچنین، 2 تن از نیروهای مسلح این سازمان وارد منزلی در خیابان چهارباغ ونک شده، پس از بستن دست و پای ساکنان خانه و زندانی کردن آنان در حمام منزل، مبلغ 340 هزار ریال وجه نقد و مقادیری جواهرآلات سرقت کرده، متواری شدند.⁽¹⁾

نیروهای سپاه نیز امروز 4 نفر از فعالان سازمان مجاهدین خلق را در تهران و منطقه‌ی 4 کشوری و یک تن از وابستگان چریک‌های فدایی خلق را در تهران دست‌گیر کردند.⁽²⁾

643

هاشمی رفسنجانی در جمع نیروهای جهاد سازندگی، ورزشکاران و کارکنان سازمان بهزیستی استان سمنان سخن‌رانی کرد. مهم‌ترن محورهای سخنان ایشان عبارت بود از: ترسیم ماهیت دشمنان انقلاب اسلامی، اجرای عملیات والفجر و تأثیر آن در اقدامات تبلیغی و سیاسی حکومت عراق؛ اهداف ایران از اجرای این عملیات؛ دروغ‌گویی‌های صدام حسین برای پوشاندن پیروزهای رزمندگان و تلاش ایران برای برقراری امنیت در منطقه.

رفسنجانی در این دیدار گفت: «در دنیا روشن شده دشمنان جمهوری اسلامی طغیان‌گران، زورگوها، مرتجعین، دلال‌های مظلمه و عمال این‌ها هستند و دوستان شما را در همه جا، مردم خیرخواه، محروم، مظلوم و کسانی که برای انسانیت خدمت می‌کنند، تشکیل می‌دهند.»

وی افزود: «دشمنان ما می‌دانند پیروزی اسلام در منطقه حادثه‌ی عظیمی در دنیاست. البته، باید اعتراف کنیم ما بدون کمک خدا نمی‌توانستیم این پیروزی‌ها را به دست آوریم و این را از لطف خدا می‌دانیم. به این دلیل که اراده‌ی خداوند تعلق گرفته است که در این مقطع تاریخ که عصر بیداری انسان‌هاست، حجتی به دنیا ارائه دهد که اگر طرف‌داران حق، ایثار و ازخودگذشتگی کنند، می‌توانند پایدار بمانند و تا اکثریت جامعه این روحیه را داشته باشند خداوند از ما پشتیبانی خواهد کرد.»

آقای هاشمی رفسنجانی در ادامه‌ی سخنانش با اشاره به عملیات والفجر گفت:

«از روزی که عملیات فجر را آغاز کرده‌ایم، رژیم بعث عفلقی به دست و پا افتاده است، چون درست نمی‌داند برنامه‌های ما چیست؟ برخوردهای تبلیغی آن‌ها بسیار غیر منطقی شده و آمار و ارقام‌شان آن قدر بی‌محتواست که تحیر ایجاد کرده است.

مثلاً یک رقم تلفاتی به ایران نسبت می‌دهد که از مجموع نیروهای عراقی و ایران حاضر در آن جبهه بیش‌تر است و به نظر می‌رسد آن‌ها فقط فکر امروز را می‌کنند و به فکر فردا که دروغ آن‌ها فاش می‌شود، نیستند.

از طرف دیگر، می‌بینند حمله‌ی والفجر را آغاز کرده‌ایم و مثل گذشته حملات تند و سریع را انجام نمی‌دهیم و گیج شده‌اند که چرا ایران صاعقه‌وار ضربات را وارد نمی‌کند و به دست و پا افتاده‌اند، ولی ما آن مقداری که لازم بوده گفتیم و امیدواریم با این حمله جنگ تمام شود.»

1) مأخذ 7، بخش اول، ص 4؛ و - سند شماره 93893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه، ارتباطات - تبلیغات و انتشارات ستاد منطقه10 سپاه، شماره 166، 28/11/1361، ص 1.

2) سند شماره 391474 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تأمینی منطقه4 به فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه4، 1/12/1361، ص 1؛ و - سند شماره 227369 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی رویدادهای هفته، تبلیغات و انتشارات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه‌ی 10، شماره 1، 11/12/1361، ص 8.

هاشمی افزود: «در این حمله، ما در یک نقطه متمرکز نخواهیم بود، این حمله باید منتهی به گرفتن حقوق‌مان شود، ملت ما آمادگی دارد و می‌داند که چه باید بکند و به هر حال به نقطه‌یی رسیده‌ایم که دشمنان اسلام و عمال استعمار و کسانی که در این جنگ به نحوی با ما عداوت کرده‌اند، نگران هستند، از سویی مردم منطقه امیدوارند.»

رئیس مجلس به دیدارکنندگان گفت: «ما از شما می‌خواهیم از رزمندگان حمایت و پشتیبانی کنید و از رزمندگان می‌خواهیم که حالت آماده‌باش را در تمام جبهه‌ها داشته باشند تا ما ان‌شاءالله بتوانیم به وعده‌یی که به مردم منطقه و به محرومان داده‌ایم عمل کنیم و صلحی پایدار در این منطقه به وجود بیاید.» حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در پایان سخنانش گفت: «نکته‌یی را که تأکید می‌کنم این است که اگر قرار باشد صدام و حزب بعث بمانند، آینده‌ی منطقه دیگر امنیت نخواهد داشت، ولی اگر بتوانیم صدام و حزب بعث را تنبیه کنیم و ثابت نماییم کسانی که در این منطقه برخلاف مصالح اسلام و ملت‌شان جنایاتی می‌کنند مجازات خواهند شد، ان‌شاءالله در منطقه کسی به دولت دیگری تجاوز نخواهد کرد.»⁽¹⁾

بی‌بی‌سی با توجه به سخنان هاشمی در این دیدار اعلام کرد:

«سخنان آقای رفسنجانی امروز در شرایطی انتشار می‌یابد که در جبهه‌های جنگ حداقل طی 2 روز گذشته سکوت نسبی حکم‌فرما بوده است. آقای رفسنجانی در سخنان خود اشاره کرد علت این‌که ایران جنگ را سریع‌تر به پایان نرسانده احتراز از خون‌ریزی و خسارات فوق‌العاده بوده است. به هر حال، ظاهراً عراقی‌ها برای دفاع از خود در برابر حملات موسوم به انسانی، تاکتیک‌های جدیدی اتخاذ کرده‌اند. ایران می‌گوید عراق در عملیات دفاعی خود از سیم‌خاردار، سنگر و میدان‌های مین‌گذاری‌شده در سطحی استفاده می‌کند که از شروع جنگ تا کنون بی‌سابقه بوده. اعلامیه‌های نظامی عراق و ایران هر دو حاکی از آن است که جنگ طی دو روز گذشته فروکش کرده. ظاهراً در هفته‌ی گذشته، نبرد بین دو طرف به ابعاد بسیار وسیعی رسیده بوده است، گرچه همیشه تقریباً منبع کسب خبر درباره‌ی جنگ اعلامیه‌های نظامی طرفین است. عراق گفته است که از شروع عملیات والفجر تا کنون، 15 هزار ایرانی کشته شده‌اند. این ارقام البته می‌باید احتیاط تلقی شود. آقای رفسنجانی در سخنان امروز خود این خبر را مطلقاً بی‌اساس خوانده است.»⁽²⁾

644

سرهنگ معینی‌پور فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی، در مصاحبه‌ی اختصاصی با روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی سیاست مقابله به مثل؛ هماهنگی و هم‌کاری

1) مأخذ 6، ص 22.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 332، 26/11/1361، ص 32، رادیو بی‌بی‌سی، 25/11/1361.

نیروی هوایی ارتش با نیروهای سپاه؛ پای‌بندی ایران به سیاست‌های دفاعی و پرهیز از کشتار مردم عادی و چگونگی تهیه و خرید لوازم یدکی مطالبی بیان کرد.

بخش‌هایی از سخنان وی به این شرح است: «هر وقتی لازم باشد و مأموریت حیاتی باشد، صددرصد انجام خواهیم داد.

نمونه‌ی بارزش هم جلوگیری از تشکیل کنفرانس کشورهای غیر متعهد در بغداد است که این مأموریت به نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران محول شد، برای این‌که ثابت کنیم بغداد قابل نفوذ هم هست و به خصوص خلبانان دلاور و مسلمان و متعهدمان می‌توانند این کار را انجام دهند که واقعاً این خلبان‌ها در دنیا بی‌نظیرند نه کم‌نظیر. این کار را انجام دادیم و پالایشگاه "الدوره" بغداد را بمب‌باران کردیم و نتیجه‌اش این شد که کنفراس غیر متعدها در بغداد تشکیل نشود. این یک موفقیت بسیار بزرگی بود و هر وقت از این‌گونه مأموریت‌ها باشد حتماً انجام خواهیم داد و نکته‌ی دیگر هم این‌که اگر خدای ناکرده دیوانگی صدام بیش از این‌ها شود و مردم بی‌گناه و بی‌دفاع شهرهای ما را و تأسیسات حیاتی ما را با موشک و یا هواپیما بمب‌باران کند، در آن وقت مسلم هست که دیگر تاکتیک خودمان را تغییر داده و به هر وسیله‌یی که هست آن باقی‌مانده‌ی تأسیسات حیاتی، نظامی و اقتصادی عراق را بمب‌باران و منهدم خواهیم کرد.

مسلم است به محض این‌که احساس کنیم لطمه‌یی اگر به تأسیسات حیاتی ما بخواهد بزند، ما با چند برابر قدرت وارد عراق خواهیم شد و این اعلام خطری هست و به هیچ عنوان حالت مبالغه نیست و شوخی هم نداریم با صدام و کاملاً جدی هست.

برادران سپاه پاسداران آمادگی خیلی خوبی دارند برای این‌که در نیروی زمینی هماهنگ شوند؛ کارهای‌شان را به تدریج یاد بگیرند و خوش‌بختانه در این 3 تا 4 سال گذشته موفق هم بودند و پیشرفت‌های بسیار خوبی هم داشتند.

در نیروی دریایی هم مشکل‌تر از نیروی زمینی هست، اما باز نسبتاً شروع کردند، ولی چون عرض کردم با توجه به این دو نکته‌ی تخصص فنی و صدها تخصص پیچیده و مشکل و تاکتیک‌های بسیار مهم و این‌که آموزش احتیاج به زمان دارد، یک مقداری ممکن است این کار دیر شود، اما می‌گویم که مسلماً این کار انجام خواهد شد، چون ما صمیمانه و قلباً مایل هستیم که برادران سپاهی را در همه‌ی کارهای‌مان شرکت دهیم. نمونه‌اش این‌که در 18 ماه گذشته آن آموزش‌هایی که برادران سپاه آمادگی داشتند فرابگیرند، به تدریج به آن‌ها یاد دادیم و در آموزش‌های نیروی هوایی، برادران سپاهی در کلاس‌های ما شرکت می‌کنند.

در دانشکده‌ی خلبانی نیروی هوایی - که ان‌شاءالله به زودی در اصفهان شروع به کار خواهد کرد - تصمیم گرفتیم از حالا که تعدادی از برادران سپاهی را بیاوریم در آن‌جا

تربیت کنیم آن‌ها را برای این‌که خلبان شکاری بشوند برای جنگیدن با دشمنان اسلام.

ابرقدرت‌های جنایت‌کار شرق و غرب و مرتجعان منطقه دارند شبانه‌روزی به عراق کمک می‌کنند؛ پیچیده‌ترین سلاح‌ها و هواپیماها را به خصوص در اختیار نیروی هوایی عراق گذاشته‌اند، هواپیماهای میراژ، میگ25 و کشورهای مصر و غیره که هواپیمایی نظیر میگ21 و میگ23 و سوخو در اختیار نیروی هوایی عراق قرار دادند.

اگر قرار بود ما هم [با] تمام محدودیت‌هایی که داریم مقابله به مثل کنیم، باور بفرمایید بسیار ساده بود و بارها عرض کردم که می‌شود همه‌ی شهرهای عراق را در ظرف چند روز با خاک یک‌سان کنیم. اگر قرار بر مردم بی‌گناه را کشتن و شهرها و روستاها را نابود کردن باشد، برای خلبانان ما خیلی این کار راحت هست. آن‌ها آن قدر ورزیدگی دارند که خیلی راحت و دقیق می‌توانند این کار را انجام دهند.

خلبانی که می‌رود روی یک شهر بزرگ و با آن سرعت بالای هزار کیلومتر هدف را پیدا و منهدم می‌کند بدون این‌که بمب‌هایش را روی سر مردم عادی بریزد، مسلماً ویران کردن تمام شهر برایش خیلی راحت است، منتهی همان طوری که عرض کردم، نه اسلام اجازه‌ی این کار را می‌دهد و نه امام اجازه می‌فرمایند.

از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، تقریباً برادران متعهد و مسئول در نیروی هوایی در اقشار مختلف و قسمت‌های مختلف چون جهاد سازندگی، تحقیقات صنعتی، در پایگاه‌ها و ایستگاه‌های رادار و سایت‌های ارتباط، پدافند و همه جا شروع کردند به این‌که قطعات یدکی را در درجه‌ی اول آن‌هایی را که ممکن هست تعمیر کنند و دوباره مورد استفاده قرار دهند که موفق هم بودند و صدها قطعه را تعمیر کردند و بارها هم استفاده کردند.

در مورد ساخت بعضی از قطعات هم خیلی موفق بودند تا حالا قطعاتی که فکرش را نمی‌کردیم که امکان ساختش باشد البته به کمک دانشمندان و سایر برادران در دانشگاه‌ها و سایر نهادهای کشور و ارگان‌های مملکتی، در این زمینه نیز موفق بودیم و قطعات زیادی ساخته شده و احتیاج نداریم که از خارج وارد کنیم.

بعضی از قطعات خاص وجود دارد که امکان ساختن آن در کشور موجود نیست و احتیاج به برنامه‌ریزی هست و مشکلاتی وجود دارد که سعی می‌کنیم به خصوص این قطعات را بازسازی کنیم در داخل کشور و این کار بسیار مشکلی هست، حتی در کشورهای اروپایی نیز همه این امکانات را ندارند، شاید معدودی هستند که این کار را بتوانند انجام دهند.

در این چهار سال گذشته، نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران هواپیمایی تهیه نکرده و نخریده و اگر هم می‌خواست خریداری کند به این سادگی نمی‌دهند و هواپیماهای ما و سیستم‌های ما فعلاً خودتان می‌دانید که بیش‌ترش امریکایی هست و شکی نیست اگر هم به ما هواپیما بدهند، ما نخواهیم گرفت و این سیاست جمهوری اسلامی ایران هست. البته

طرح‌هایی در دست اقدام هست که ان‌شاءالله برادران‌مان شاید موفق شوند که در ساخت هواپیماها برنامه‌هایی را پیاده کنند که ان‌شاءالله در چند سال آینده موفق خواهند بود و تا آن مدت هم سعی می‌کنیم از هواپیماهایی که موجود داریم حداکثر استفاده را کرده و ذخیره‌ی کافی داشته باشیم برای رویارویی با سایر دشمنان.»⁽¹⁾

645

دکتر هنردوست معاون بین‌الملل وزارت نفت در بازگشت از سفر دو روزه به ونزوئلا درباره‌ی دستاوردهای این سفر گفت: «برای برگزاری کنفرانس آینده‌ی اوپک، مشورت‌هایی با وزرای نفت نیجریه و اکوادور به عمل آمد و کلیه‌ی مسائل مربوط به اوپک مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت که مطمئناً مواضع ایران طبق مشورت‌های صورت گرفته به طور قاطع در کنفرانس آینده‌ی اوپک موفق خواهد بود.»

دکتر هنردوست اضافه کرد: «به دنبال دعوت کالدرون برتی وزیر نفت ونزوئلا، هفته‌ی گذشته سفر به این کشور انجام شد و طی دو روز اقامت در این کشور فرصت مناسبی به دست آمد تا درباره‌ی وضع فعلی بازار؛ سقف تولید؛ سهمیه‌بندی و چگونگی مواجه شدن در کنفرانس آتی در اوپک با وزرای نفت ونزوئلا و اکوادور بحث و گفت و گو شود.»

معاون بین‌المللی وزارت نفت جمهوری اسلامی افزود: «در این سفر پیرامون کلیه‌ی زمینه‌های مربوط به اوپک با وزرای نفت ونزوئلا و اکوادور توافق داشتیم و من فکر می‌کنم در کنفرانس آتی، مواضع ما طبق مشورت‌های انجام‌شده، به طور قاطع موفق خواهد بود.⁽²⁾

646

"ایران امروز از ثبات بسیاری برخوردار است." این جمله را سناتور گیولیوا ورلاندو عضو کمیسیون خارجی پارلمان ایتالیا از حزب دمکرات مسیحی که برای شرکت در مراسم دهه‌ی فجر به ایران سفر کرده بود، در بازگشت به کشورش در مصاحبه با روزنامه‌ی اپل پوپولو ارگان این حزب، بیان کرد وی در قسمتی از این مصاحبه با توجه به مشاهداتش در ایران گفت: «شرکت فوق‌العاده‌ی توده‌های مردم در صحنه‌ی سیاسی و نظامی ایران در هیچ جای دیگر دنیا سابقه ندارد و همین مردم هستند که به تجاوز رژیم صدام پاسخ خواهند داد.» وی گفت: «به زودی دنیا شاهد سرنگونی رژیم بغداد خواهد بود.»⁽³⁾

647

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه، پس از دیدار با مقامات عراقی در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی که در آن طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه‌ی عراق نیز حضور داشتند، از فروش سلاح به عراق

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 27/11/1361، ص 3.

2) مأخذ 6، ص 3.

3) مأخذ 6، ص 2.

با این توجیه دفاع کرد که عراق در حال دفاع از مرزهای خود که در موافقت‌نامه‌ی 1975 با ایران مشخص شده است، می‌باشد.

وی گفت: «مطلوب نیست که یک کشور برای قراردادهای درازمدت تسلیحاتی کاملاً به امریکا یا شوروی وابسته باشد.»

شسون اضافه کرد: «عراق در مدیریت اقتصاد جنگ‌زده‌ی خود تصمیمات شجاعانه‌یی اتخاذ کرده و امکانات زیادی دارد و اکنون خواستار اعتبار برای پروژه‌های فعلی و آتی خود است.»⁽¹⁾

طارق عزیز نیز در این مصاحبه گفت: «عراق قادر است بدون کمک نظامی فرانسه از سرزمین خود دفاع کند. وی همچنین خاطرنشان کرد که عراق علاقه‌مند به صلح است و هیچ گونه نظری به اراضی کشورهای همسایه‌ی خود ندارد و امیدوار است تا از دخالت در امور داخلی این کشورها اجتناب کند.»⁽²⁾

شسون امروز از بغداد عازم دمشق شد. روزنامه‌ی کیهان به نقل از منابع خبری درباره‌ی مأموریت اصلی وی در سفر به سوریه نوشته است: «وی در گفت و گو با مقام‌های سوریه چشم‌انداز بازگشایی خط لوله‌ی نفت عراق را مورد بررسی قرار خواهد داد. انتظار می‌رود شسون طی دیدار بیست و چهار ساعته از دمشق، مذاکراتی با مقام‌های سوریه در مورد اوضاع خاورمیانه به ویژه دگرگونی‌های لبنان و روابط سوریه و عراق که در پی حمایت دمشق از ایران در جنگ علیه عراق تیره شده است، به عمل آورد. خط لوله‌ی نفت عراق به سوریه که به طور متوسط روزانه 300 هزار بشکه نفت میدان‌های نفتی کرکوک در شمال عراق را به بندر بایناس در مدیترانه منتقل می‌کند، در نوزدهم فوریه‌ی 1982 پس از آن‌که عراق دمشق را به اعزام تروریست به خاک عراق از طریق مرزهای مشترک دو کشور متهم کرد، بسته شد. بلافاصله پس از این اقدام، رهبران سوریه قراردادهای نفتی با ایران امضا کردند. منابع دیپلماتیک فرانسوی گفتند این کشور مایل است موافقت سوریه را با بازگشایی این خط لوله به دست آورد تا به این طریق بتواند به درآمد خود سر و سامان داده و بدهی‌های خود به فرانسه برای خرید تسلیحاتی نظامی را بپردازد.»⁽³⁾

648

جورج شولتز وزیر خارجه‌ی امریکا، امروز در واشنگتن با سعدون حمادی وزیر خارجه‌ی سابق عراق و مشاور امور خارجه‌ی صدام حسین دیدار و گفت و گو کرد. هر چند از مفاد گفت و گوهای طرفین اطلاعاتی منتشر نشده است، رادیو اسرائیل درباره‌ی این ملاقات اعلام کرد که در این دیدار، علاوه بر جنگ ایران و عراق درباره‌ی سایر موضوعات

1) مأخذ 15، ص 8، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/11/1361.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 333، 27/11/1361، ص 9، منامه - خبرگزاری فرانسه، 26/11/1361.

3) مأخذ 6، ص آخر، به نقل از خبرگزاری‌ها.

مربوط به خاورمیانه نیز گفت و گو شده است.⁽¹⁾

خبرگزاری فرانسه نیز در این باره گزارش داد: «شولتز، سعدون حمادی را نسبت به ادامه‌ی سیاست امریکا در قبال جنگ ایران و عراق که از نظر امریکا بی‌طرفانه است، مطمئن ساخت.⁽²⁾

649

به گزارش کیهان، قاسم احمد تقی وزیر نفت حکومت عراق، با ولید اسفور وزیر تجارت و صنعت اردن که مشغول بازدید از عراق است، دیدار و گفت و گو کرد.

گفت و گوهای طرفین بیش‌تر در خصوص موضوعات مورد علاقه‌ی دو کشور بوده است. ولید اسفور جمعه‌ی گذشته برای یک دیدار رسمی وارد بغداد شد.⁽³⁾

650

پطروس غالی وزیر مشاور در امور خارجه‌ی مصر، بر حمایت کامل کشور متبوعش از عراق در مقابل ایران تأکید کرد.

وی در ملاقاتی با خبرنگاران حاضر در کنفرانس جنبش عدم تعهد در قاهره گفت که مصر عراق را در جنگ علیه ایران صددرصد تأیید می‌کند. وی افزود: «ما در کنفرانس آینده‌ی سران جنبش غیر متعهد سعی خواهیم کرد تا آرا را به سود عراق کسب نماییم.»⁽⁴⁾

روزنامه‌ی کیهان در یک جمع‌بندی به نقل از مطبوعات ژاپنی نوشته است:

G750

«حمایت نظامی کشورهای عربی از حکومت بغداد اخیراً به شدت افزایش یافته است روزنامه‌ی یومیوری چاپ توکیو، در شماره‌ی دیروز خود به نقل از منابع عرب می‌نویسد: "پادشاهی عربستان سعودی علاوه بر کمک‌های مالی هزینه‌ی خرید سلاح‌های عراق از فرانسه و شوروی را نیز تقبل کرده است." روزنامه‌ی مذکور افزود: "عربستان سعودی اخیراً 6 میلیارد دلار وام علاوه بر 25 میلیارد دلاری که تا کنون توسط رژیم‌های عربی حوزه‌ی خلیج فارس تأمین شده است، به عراق پرداخت کرده است." روزنامه‌ی یومیوری همچنین نوشت: "بنا به اظهار نظر آگاهان در بیروت، رژیم مصر علی‌رغم اعلام آمادگی جهت گسیل نیروی نظامی عراق، هم‌اکنون تعدادی خلبان مصری به عراق فرستاده است. به نوشته‌ی این روزنامه، با وجود ارسال سلاح و مهمات

1) مأخذ 20، ص 30، رادیو اسرائیل، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/11/1361.

2) مأخذ 6، ص آخر، به نقل از گزارشی از خبرگزاری فرانسه از واشنگتن.

3) مأخذ 6، ص آخر.

4) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیو‌های بیگانه، 25/11/1361. ص 2، رادیو بغداد.

از جانب رژیم حاکم بر مصر برای رژیم عراق، اخیراً معاون رئیس‌جمهور و وزیر

خارجه‌ی مصر برای قول حمایت کامل از رژیم عراق به بغداد سفر کرد."

این روزنامه در بخش دیگری نوشته است که احتمال می‌رود ارتش رژیم صهیونیستی نیز به طور علنی به حمایت از صدام با ایران وارد جنگ شود.⁽¹⁾

ضمیمه‌ی گزارش 639

گروهی از بسیج کرج؛ بسیج یاسوج؛ عده‌یی از شهربانی استان خراسان؛ جمعی از پرسنل شهربانی خرم‌آباد؛ گروه‌هایی از بسیج سراسر کشور پس از زیارت حضرت رضا(ع) از مشهد؛ گروه کثیری از بسیج خمین؛ جمع کثیری از سپاه و بسیج ورامین؛ گروه‌هایی از خورموج و روستاهای تابعه؛ بسیج خراسان؛ عده‌یی امدادگر هلال‌احمر شهرکرد؛ گروه‌هایی از بسیج گرگان؛ کردکوی، علی‌آباد و گنبد؛ بسیج قائم‌شهر؛ یک گروه امدادگر از هلال‌احمر و عده‌یی از پرسنل شهربانی ساری؛ گروه کثیری از سپاه و بسیج گیلان و مازندران؛ بسیج رفسنجان؛ بسیج بندرانزلی و آستانه‌ی اشرفیه؛ یک گروه جهادگر از شیراز؛ گروه‌های کثیری از بسیج بخش آباده طشک و پشتکوه نی‌ریز؛ یک گروه راننده و عده‌یی رزمنده از رودهن؛ یک گروه از جهاد سازندگی خدابنده؛ یک گروه دانش‌آموز از دبیرستان سیدمهدی فاطمی فرداریون شیراز؛ گروه‌هایی از بسیج و نیروی مردمی فسا، عده‌یی از بسیج دانش آموزی سپاه ایلام؛ بسیج شیراز؛ یک گروه سرباز از مراکز پشتیبانی تبریز؛ عده‌یی از جهاد شهرکرد؛ بسیج کوار فارس؛ بسیج گلپایگان؛ بسیج سپیدان فارس؛ جمعی از جهاد گناباد؛ گروهی از جهاد سرایان خراسان؛ بسیج بندر شرف‌خانه و روستاهای دیزج مهر و قانچی؛ گروهی از سپاه و بسیج سمنان، سرخه و مهدی‌شهر و شهمیرزاد، گروهی از سپاه عضو کمیته‌های مازندران؛ بسیج شهرکرد؛ بسیج گرگر آذربایجان شرقی؛ گروه‌هایی از سپاه اردبیل و خلخال؛ عده‌یی امدادگر از هلال‌احمر اردبیل؛ بسیج بخش برخون و روستاهای غدان این بخش؛ گروه‌هایی از هندیجان و روستاهای حومه؛ بسیج کاشان؛ گروهی از کنگان؛ بسیج درچه؛ عده‌ی کثیری از بسیج سپاه منطقه 9؛ بسیج زرین‌شهر.

بسیج درود؛ از بسیج خنج و روستاهای باغان، سیف‌آباد، محمله و کورده و عشایر یکدر فارس؛ بسیج گرمی، پارس‌آباد، مشکین‌شهر و بیله سورا؛ گروه‌هایی از استان‌های فارس، بوشهر و کهکیلویه و بویر احمد؛ گروه‌هایی از یزد، مهریز و میبد؛ یک تیم امدادگر از سوی ستاد مشترک امداد و درمان استان یزد؛ بسیج کهنوج؛ بسیج مبارکه.

عده‌یی از سمیرم و روستاهای آب ملخ، خینه، حنا و آبگرمک استان اصفهان؛ گروه‌هایی از بروجرد، الیگودرز، الشتر و نورآباد؛ گروه دیگری از بسیج شیراز؛ عده‌ی دیگری از کهکیلویه؛ پنجمین گروه امداگر از هلال‌احمر کازرون؛ گروه‌هایی از بسیج بابلسر، بابل، نور و نوشهر، چالوس، کلاردشت و مرزن‌آباد؛ عده‌یی از هنگ ژاندارمری اردبیل؛ چهل و پنجمین گروه از بسیج زنجان؛ عده‌یی از سپاه لار؛ بسیج گچساران، گروهی از بخش کاکی و اهرم بوشهر؛ یک گروه زیاد متخصص فنی و راننده از سوی ستاد پشتیبانی جنگ جهاد خراسان.

یک‌صد و شصت و هفتمین گروه از بسیج و سپاه خمینی‌شهر؛ گروه دیگری از بسیج اهرم، کنگان، بوشهر و خورموج؛ گروهی از ممسنی؛ یک گروه بسیجی اهل تسنن از روستاهای مهکویه، سیف‌آباد و حمامی خنج استان فارس؛ یک گردان از سپاه و بسیج لرستان و گروهی دیگر از بسیج و سپاه بابلسر، بابل، نوشهر، چالوس، کلاردشت، مرزن‌آباد و گروه‌هایی از کرمان، بافت، میمند و شیراز. همچنین، از سوی ستاد بازسازی سوسنگرد مستقر در تنکابن، عباس‌آباد گلوگاه، قائم‌شهر، بابل، نوشهر و کتالم، گروه‌هایی متشکل از جوشکار، بنا، آهنگر، موزائیک‌ساز، لوله‌کش، برقکار و کارگر ساده جهت بازسازی سوسنگرد به این شهر عزیمت کردند.

از سوی دیگر، تیمی فنی از طرف سازمان عمران قزوین با تجهیزات لازم برای امور کشاورزی راهی

1) مأخذ 6، ص آخر، به نقل از گزارشی از مطبوعات ژاپن، روزنامه‌ی یومیوری چاپ توکیو.

منطقه‌ی جنگ‌زده‌ی دشت عباس ایلام شدند و نیز از سوی بنیاد مستضعفان شاهرود یک گروه عازم

مناطق بازسازی شدند.

همچنین، از سوی ستاد پشتیبانی مناطق جنگی مازندران، اکیپی متشکل از فیلم‌بردار، خطاط، ویدئوکار، عکاس، کارگر ساده، جوشکار، راننده و باطری‌ساز و نیز از طرف کامیون‌داران و اهالی بخش هلیان ایلام، گروهی راننده با 15 دستگاه کمپرسی عازم مناطق جنگی شدند.⁽¹⁾

1) مأخذ 6، ص 2.

روزشمار جنگ سه‌شنبه 26 بهمن 1361 1 جمادی‌الاول 1403 15 فوریه 1983

651

قرارگاه حمزه، عملیاتی را برای پاک‌سازی روستاهای توریور و تنگی‌سر در جنوب غربی سنندج سازمان داد. این عملیات که هوشیارانه طراحی شده بود در اجرا نیز با موفقیت هم‌راه شد و در طول آن 2 نفر از نیروهای حزب دمکرات کشته و 6 نفر زخمی شدند و 16 نفر از نیروهای این حزب نیز دست‌گیر یا تسلیم شدند.

در این عملیات به نیروهای جندالله و تیپ قدس که اجرای آن را بر عهده داشتند آسیبی وارد نشد و چندین قبضه سلاح و مقادیری مهمات به دست نیروهای خودی افتاد.⁽¹⁾

652

در کشف یک انبار پخش کالای قاچاق و یک خانه‌ی تیمی در شمال غرب کشور شماری از نیروهای حزب دمکرات کشته؛ عده‌یی زخمی و تعدادی دست‌گیر شدند. انفجار مین در سقز نیز چند زخمی به جای گذاشت.

در محور سنندج - مریوان، نیروهای قرارگاه حمزه موفق به کشف مکانی شدند که محل انبار و پخش کالاهای قاچاقی بود که حزب دمکرات از مرزها وارد می‌کرد. در حمله به این محل، 2 تن از نیروهای حزب دمکرات کشته و 5 تن زخمی شدند و بقیه نیز گریختند در این عملیات، 18 بسته اجناس قاچاق شامل جاروبرقی، تلویزیون و... به دست نیروهای خودی افتاد.⁽²⁾

در بانه نیز یک خانه‌ی تیمی نیروهای حزب دمکرات که مقری برای سازمان‌دهی فعالیت‌های شهری بود کشف شد و همه‌ی افراد آن دست‌گیر شدند.⁽³⁾

در جاده‌ی خورخوره در جنوب شرقی سقز یک خودرو لندور متعلق به یک پایگاه نظامی به روی مین رفت و چندین نفر زخمی شدند.⁽⁴⁾

1) سند شماره 353315 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی عملیات، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعاتی)، 30/11/1361، صص 3 و 4؛ و - سند شماره 353468 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه عملیات ناحیه‌ی کردستان به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 27/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 350072 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی عملیاتی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 191، 3/12/1361، ص 2.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 333، 27/11/1361، ص 3، سنندج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/11/1361.

4) سند شماره 67037 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از مرکز ستاد قرارگاه حمزه به فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، 20/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 52661 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، شماره 334، 30/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 352316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مدیریت عملیات، شماره 187، 29/11/1361، ص 4.

653

جلال حسینی سرکرده‌ی گروه معارض خبات به تازگی مقداری اسلحه از ارتش عراق تحویل گرفته است و قصد دارد به محض گرم‌تر شدن هوا و برقراری امکان تردد، آن‌ها را وارد ایران کند.

برخی از تسلیحاتی که وی تحویل گرفته است عبارت‌اند از :50 تفنگ دورزن قناسه؛ 2 تیربار دوشکا؛ 2 توپ 130 میلی‌متری؛ 2 توپ 106 با جیپ حامل.⁽¹⁾

2 نفر از وابستگان کومه‌له و یکی از اعضای حزب دمکرات کردستان ایران، با تحویل یک قبضه اسلحه خود را تسلیم نیروهای سپاه کردند و خواستار دریافت امان‌نامه شدند.⁽²⁾

در بوکان نیز یک نفر از اعضای حزب دمکرات که مسئول اتحادیه‌ی جوانان این شهر بود دست‌گیر شد.⁽³⁾

654

دو نفر از نیروهای سازمان مجاهدین خلق، یک دانش‌آموز بسیجی را در شهر همدان ترور کردند که به زخمی شدن وی انجامید.⁽⁴⁾

در دامغان نیز یک نفر از افراد سازمان مجاهدین خلق که حدود یک و نیم سال تحت تعقیب بود دست‌گیر شد. در لنگرود نیز یکی از وابستگان به این سازمان و در رودبار یکی از فعالان سازمان چریک‌های فدایی خلق دست‌گیر شدند.⁽⁵⁾

655

به دنبال دیدار مسعود رجوی و طارق عزیز در 19 دی‌ماه و توافق دولت عراق در به کارگیری رسمی نیروهای این سازمان در امور جاسوسی و نظامی، امروز گروهی از هواداران این سازمان که به دلیل ارتکاب جرایم گوناگون در زندان اهواز در حال گذراندن دوران محکومیت‌شان هستند، در نامه‌یی از این اقدام سرکرده‌ی سازمان اظهار برائت کردند.⁽⁶⁾گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی در این باره چنین است:

«توابین زندان کارون اهواز با ارسال نامه‌یی دیدگاه‌ها و نقطه‌نظرهای کلی خود را در خصوص سازمان منافقین؛ حرکت‌های تبلیغاتی امپریالیزم جهانی و دیدار مسعود رجوی خائن با وزیر امور خارجه‌ی رژیم بعثی صهیونیستی عراق بیان داشتند.

در بخشی از این نامه با اشاره به دیدار رجوی با طارق یوحنا عزیز آمده است: "دلایل عمده‌یی که نه به صورت خلق‌الساعه که در تداوم و پیوستگی با خط کلی منافقین این دیدار

1) سند شماره 294776 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 پیاده (رکن2) به فرماندهی ناحیه 4 (رکن2)، 16/11/1361، سند تک‌برگی.

2) سند شماره 353341 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش‌های روزانه، از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه، 30/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353562 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از صائین‌دژ، 26/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 3534370 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 27/11/1361، سند تک‌برگی.

3) مأخذ 6، بخش اول.

4) سند شماره 103900 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، واحد معاونت اطلاعات کل سپاه پاسداران، شماره 238، 28/11/1361، ص 5؛ و - سند شماره 52554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات منطقه7 به اطلاعات ستاد مرکزی، شماره 611، 27/11/1361، سند تک‌برگی.

5) سند شماره 52549 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از فرماندهی منطقه3 به فرماندهی کل، شماره 980، 27/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 89229 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه اخبار مناطق یازده‌گانه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (مرکز اخبار و رسانه‌ها)، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه، شماره 41، 9/12/1361، ص 1، به نقل از ستاد منطقه یک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

6) در روز 17 بهمن 1361 نیز کلیات این اقدام زندانیان هوادار سازمان مجاهدین خلق به نقل از دادستان انقلاب استان خوزستان درج شده است.

[را] موجب شد، عبارت‌اند از: عدم مقبولیت اجتماعی منافقین در درون جامعه‌ی انقلابی و اسلامی ایران و شکست حرکت نظامی شورای به اصطلاح ملی مقاومت منافقین.

با نگاهی به سیر حرکت سازمان منافقین در فاز نظامی، به طور اخص می‌توان پی‌برد که سازمان از نظر وضعیت تشکیلاتی نظامی در چه نقطه‌یی قرار دارد و ضربات وارده بر پیکر تشکیلات پوشالی منافقین دقیقاً انعکاس عدم وجود پایگاه اجتماعی سازمان در میان مردم مسلمان ما بوده و هست، چراکه اساساً وقتی تاکتیک سیاسی ریشه در خواسته‌ی واقعی مردم نداشته باشد، مشروعیتی کسب نخواهد کرد." در ادامه‌ی این تحلیل، توابین زندانی کارون اهواز ضمن تکیه بر مشروعیت انقلاب و ماهیت مردمی نظام جمهوری اسلامی یادآور شده‌اند: "تکیه‌ی سازمان منافقین بر حرکت تبلیغاتی سیاسی جبهه‌ی خارج چیزی جز مطرح ساختن خود برای ضد انقلاب جهان نیست، یعنی سعی در جلب حمایت خود به عنوان نیرویی در جبهه‌ی مخالفین جمهوری اسلامی و بدین نحو است که به اتخاذ تاکتیک‌هایی متوسل می‌شود که خود را برای امپریالیزم امریکا مطرح کرده تا بتوانند در جهت ضربه زدن به انقلاب اسلامی حمایت شیطان بزرگ و مرتجعین منطقه را به خود جلب کند."»⁽¹⁾

656

آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس و نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع، امروز با مسئولان و اعضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه‌ی 10 کشوری دیدار کرد.

مهم‌ترین محورهای سخنان آقای هاشمی در این دیدار عبارت بود از: شکل‌گیری سپاه؛ حضور پرشور جوانان در جبهه‌ها به رغم تصورات قبلی؛ هم‌گامی ارتش با سایر نیروها در صحنه‌های انقلاب و دفاع و کارامدی نیروهای گشتی شهری سپاه. روزنامه‌ی کیهان در این باره نوشته است: «در این دیدار، رئیس مجلس شورای اسلامی ضمن بیان تاریخچه‌یی از تشکیل سپاه و تأکید بر نیروی عظیم ملت گفت: "با این‌که به ملت ایمان داشتیم و نیروی ملت را عظیم می‌دانستیم، ولی فکر نمی‌کردیم این همه نیروی مخلص و شهادت‌طلب در بین جوانان ما می‌جوشد.

البته، این مسائل برای ما روشن بود که دشمنان ما خیلی مکار هستند؛ دیگر این‌که مردم ما خیلی فداکارند و ما می‌دانستیم دشمن تلاش زیادی خواهد کرد و مردم هم نیروی زیادی دارند.»

حجت‌الاسلام هاشمی خطاب به حاضران گفت:

«شما ارزش سپاه را در مقابله با دشمنان داخلی و خارجی و در دمیدن روح ایثارگری در مردم و دادن درس‌های عملی به جوان‌های دیگر خوب درک می‌کنید. آن

1) مأخذ 3، صص 2 و 3، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/11/1361.

روزها شعارهای فراوانی برای انحلال ارتش می‌دادند، ولی بعد ارتشی‌ها خوب امتحان دادند و معلوم شد از توده‌ی مردم هستند.

امروز، ما می‌بینیم در جبهه، نیروهای ارتش، سپاه کمیته، بسیج، شهربانی و ژاندارمری در کنار هم مردانه در مقابل دشمن ایستاده‌اند و مبارزه می‌کنند." حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی تشکیل گردان‌های احتیاط قدس را نشانه‌یی از اعتماد مردم به ارتش دانست و گفت: "با این حساب، نیروهای رزمنده‌ی ما دایره‌ی بسیار محکمی را ایجاد کردند و امروز بعد از گذشت 28 ماه از شروع جنگ بیش از همیشه نیروهای‌مان از نظر کمی و کیفی در جبهه‌ها حضور دارند و اکثریت کسانی که در جبهه هستند افرادی هستند که قبلاً بوده‌اند و تجربه دارند.

بسیاری از آن‌ها زخمی شدند و دوباره به جبهه بازگشتند و از لحاظ تدارکات هم با کمک مردم و دولت وضع ما از گذشته بهتر است." حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در قسمت دیگری از سخنانش با اشاره به نقش مؤثر نیروهای گشتی سپاه در از بین بردن بقایای گروهک‌های محارب گفت: "این موفقیت‌هایی که شما به دست آورده‌اید، چه در بعد امنیت و چه در بعد ایثارگری، دستاوردهایی بود که این حرکت مردمی به وجود آورد.

ما امیدواریم شما موفق شوید این جنگ را به خوبی خاتمه دهید و این همه نیرو به داخل کشور بیایند و در زمینه‌هایی که نیاز به نیرو داریم فداکاری نشان دهند و مسائل را حل کنند."»⁽¹⁾

657

ناخدا یکم افضلی فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی در مصاحبه‌یی با روزنامه‌ی اطلاعات به مواردی اشاره کرد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: وضعیت بهبودیافته‌ی نیروی دریایی؛ چگونگی تأمین قطعات یدکی مورد نیاز در نیروی دریایی؛ مقایسه‌ی تطبیقی توان نیروی دریایی ایران و عراق و اهداف تشکیل قرارگاه مشترک نوح با هم‌کاری سپاه.

افضلی در بخشی از سخنانش گفت: آنچه که درباره‌ی شرایط کلی نیروی دریایی در وضع حاضر باید عرض کنم این است که وضعیت آمادگی رزمی‌مان نسبت به شروع جنگ به مراتب بهتر است.

علی‌رغم این جنگ فرسایشی درازمدت، ما توانستیم با صرفه‌جویی در استفاده از وسایل؛ صرفه‌جویی در استفاده از قطعات یدکی؛ بالا بردن قدرت تعمیراتی؛ بالا بردن قدرت آموزشی و بالاخره بالا بردن قدرت سازمان‌دهی خودمان، نگذاریم که خللی وارد شود و باید بگویم که ما وضع‌مان خیلی بهتر از زمان شروع جنگ است و در پاره‌یی از موارد حتی از بهترین دوران زمان طاغوت هم بهتر است.

1) روزنامه‌ی کیهان، 27/11/1361، ص 18.

چون آن موقع آنچه که می‌شد خارجی‌ها می‌کردند و هدایت کلی کارها را آن‌ها در اختیار داشتند. حالا، ما هم طراحی می‌کنیم هم اجرا می‌کنیم. طراحی و اجرا را می‌گذاریم پهلوی هم و از نقاط ضعف‌مان عبرت می‌گیریم؛ اشتباهات را برطرف می‌کنیم و روز به روز سعی می‌کنیم که بهتر شویم.

از نظر تعمیر وسایل و ابزار، آن چیزی را که در گذشته حتی جرئت نزدیک شدن به آن را نداشتیم، به اصطلاح خودمانی مثل آب خوردن، آدم‌های عادی ما آن را بازمی‌کنند، عیبش را برطرف کرده و می‌بندند؛ چه برسد به قسمت‌های تخصصی رده‌های بالاتر.

درست است که به علت پیچیده بودن وسایل دریایی در حد بالا، مخصوصاً برای واحدهای جنگی و به علت نبودن یک فرهنگ دریایی عمیق و جا افتاده در آن‌ها از نظر تربیت کادرهای تخصصی در گذشته، ما با کمبودهایی مواجه هستیم و طبیعی است، ولی این کمبودها از نظر کیفیت نیست، این کمبودها از نظر کمیت هست که با برنامه‌ی آموزشی بسیار جامعی که تدوین شده و از حدود 2 سال قبل آغاز گردیده، به طور قطع و یقین، ما این کمبودها را جبران خواهیم کرد.

ما یک نیروی دریایی با ریشه، یک نیروی دریایی که بتوان تا 10 تا 20 سال آینده روی آن سازمان‌دهی کرد، پی‌ریزی نمودیم. این تلاش همه‌جانبه‌یی بوده و کسانی که در این امر تبحر و تخصص داشتند، با یک ایثار و گذشت بسیار خوبی شروع کردند و این را دارند اجرا می‌کنند و به مرحله‌ی پایانی خواهند رساند و یک یادگار پرثمری برای آیندگانی که بعداً می‌آیند، در این مملکت خواهند گذاشت. آنچه که مربوط به جنگ ایران و عراق و به عبارت بهتر تجاوز عراق به ایران می‌شود، بایستی عرض کنم که دریا، یا بهتر بگویم کنترل تردد کشتی‌رانی؛ بازگذاشتن بنادر و حاکمیت بر آب از نظر پشتیبانی‌های پشت جبهه و رساندن آذوقه و مایحتاج مردم در دوران جنگ، یکی از نکات بسیار حساس و مهمی بوده که در سرنوشت جنگ هم در دوران 28 ماه گذشته و هم در دوران آینده اثرات سرنوشت‌ساز و بی‌تردیدی دارد.

چون مملکت غذا می‌خواهد؛ مملکت قطعات یدکی می‌خواهد؛ احتیاج به درآمد ارزی دارد؛ مملکت احتیاج به وارد کردن مقداری از مهمات و تجهیزات مورد نیاز جنگ را دارد؛ وسایل پشتیبانی جنگ از راه دریا وارد می‌شود و درست است که در دریا یک جبهه‌ی ثابتی وجود ندارد، ولی از اول شروع جنگ، یک جنگ 24 ساعته‌ی دائمی در صحنه‌ی دریا بوده و در آینده هم خواهد بود. همه‌ی هدف رسمی ما بر این بوده است دشمن را در منتهی‌الیه خاک خودش حبس کنیم؛ از او امکان مانور و امکان عملیات گسترده در دریا را بگیریم؛ خطوط خودی را تأمین کنیم که اگر به نتیجه بنگریم بایستی بگوییم در این کار بی‌شک موفق بوده‌ایم و ان‌شاءالله در آینده هم موفق‌تر باشیم.

عراق همه‌ی سعی خودش را تا کنون کرده که این سیادت را از ما بگیرد. متوسل شده به اربابانش و متوسل شده به خزانه‌های پر از پول مرتجعین منطقه که بی‌دریغ همه چیز در اختیارش گذاشته‌اند، پیچیده‌ترین سلاح‌ها را نیز به او داده‌اند، فقط تنها چیزی که به او نداده‌اند بمب اتم هست.

علی‌رغم این‌ها، در مورد هر سیستمی که وارد میدان کرده، یک عکس‌العمل مناسب و خوبی برای خنثی کردن آن از طرف ما مشاهده کرده که ان‌شاءالله در آینده نیز چنین خواهد بود.

آنچه مربوط می‌شود به هم‌کاری‌های آینده‌ی ما با سپاه که با تشکیل قرارگاه نوح شروع شده، ابعاد تازه‌یی خواهد گرفت و از ثمره‌ی این هم‌کاری برادرانه و همه‌جانبه، هم ما، هم برادران سپاه و هم مملکت ان‌شاءالله بهره‌مند خواهند شد.

قدر مسلم این است که [در] همه‌ی مردم مملکت، ما یکی همانند سپاهی و ارتشی نداریم، همه سپاهیان اسلام هستیم و برای اسلام و برای مردم ایران تلاش می‌کنیم و شمشیر می‌زنیم.

هر چه دست‌ها را بیش‌تر با هم بفشاریم و هر چه بیش‌تر متحد و منسجم شویم، از این اتحاد و انسجام، بهره ی بهتری را خواهیم گرفت.⁽¹⁾

658

شیوه‌ی برخورد دولت الجزایر با نمایشگاهی که به مناسبت چهارمین سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی در محل سفارت ایران در الجزیره برپا شده بود، موضوع گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی است. در گزارش این خبرگزاری آمده است:

«نمایشگاهی که به مناسبت پنجمین سال‌گرد انقلاب اسلامی ایران در سفارت جمهوری اسلامی ایران در الجزیره از شنبه‌ی گذشته به مدت یک هفته برپا شده بود، امروز به علت فشارهای وارده به سفارت تعطیل شد.

در زمان برپایی نمایشگاه، عکس و پوستر و اسلاید و فیلم‌هایی از مراحل مختلف انقلاب اسلامی ایران و توطئه‌هایی که توسط استکبار جهانی از جمله جنگ تحمیلی علیه جمهوری اسلامی ایران صورت می‌گیرد، به نمایش گذاشته شده و چندین تن از شرکت‌کنندگان الجزایری در این مراسم، پس از خروج از سفارت توسط مأموران امنیتی بازداشت شدند.»

این گزارش همچنین حاکی است که یک تن از کارمندان محلی سفارت که در امور تبلیغاتی هم‌کاری می‌کرد، حدود یک هفته‌ی پیش توسط مأموران امنیتی خارج از سفارت دست‌گیر و هم‌اکنون در بازداشت به سر می‌برد.⁽²⁾

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 27/11/1361، ص 2.

2) مأخذ 3، صص 17 و 18، الجزیره - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/11/1361.

659

آنتونیوبایوتا سفیر کلمبیا در جمهوری اسلامی ایران، رونوشت استوارنامه‌اش را تسلیم علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه، کرد. در این دیدار، سفیر کلمبیا ضمن اظهار تمایل برای توسعه‌ی روابط دو کشور، خواستار حمایت ایران از عضویت کلمبیا در جنبش عدم تعهد شد. وی با یادآوری سطح روابط ایران و کلمبیا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی و ارتقای آن بعد از پیروزی به حد سفیر و ضمن اشاره به احترام خاصی که دولت کلمبیا برای جمهوری اسلامی ایران قائل است، خواستار گشایش سفارت ایران در بوگوتا شد. سپس وزیر خارجه‌ی کشورمان ضمن قبول موضوع افتتاح سفارت ایران، اقدامات سیاسی دولت کلمبیا را در چند ماه اخیر مثبت و دل‌گرم‌کننده توصیف کرد. گفتنی است که دولت کلمبیا روابط سیاسی‌اش را با رژیم نژادپرست افریقای جنوبی قطع کرده است.⁽¹⁾

660

خبرگزاری سوریه به نقل از روزنامه‌ی کویتی الرأی‌العام درباره‌ی سفر احتمالی صدام حسین به مصر نوشته است: «صدام حسین رئیس رژیم صهیونیستی عراق، به زودی برای یک دیدار فوری بیست و چهار ساعته از مصر و ملاقات با حسنی مبارک رئیس رژیم حاکم بر مصر، به قاهره سفر خواهد کرد.»

الرأی‌العام به نقل از منابع موثق افزوده است:

«گفت و گوهای صدام و مبارک در مورد جنگ عراق و ایران متمرکز خواهد بود. این منابع گفتند حسنی مبارک نیز از عراق دیدار خواهد کرد. این منابع تأکید می‌کنند که شاه حسین در بخشی از ملاقات‌های مبارک و صدام حضور خواهد یافت.⁽²⁾حسنی مبارک نیز با تأکید بر کمک تسلیحاتی مصر به عراق گفت: "مصر با حل مسائل و یا اشغال سرزمین‌ها از راه‌های زور مخالف است." وی گفت: "اعزام نیروهای مصری به عراق یک مسئله‌ی خطرناک بوده و به هیچ وجه مطرح نبوده است." حسنی مبارک افزود:

هنگامی که صدام حسین خبر عقب‌نشینی نیروهایش به مرزهای بین‌المللی را اعلام کرد، ما گفتیم اسلحه و ساز و برگ به عراق ارسال خواهیم داشت." مبارک گفت: "عراق یک دولت عربی و مسلمان است، در حالی که ایران یک دولت مسلمان و غیر عربی است." وی اضافه کرد، مصر همچنان به کمک‌های نظامی خود به عراق ادامه می‌دهد تا عراق بتواند از مرزهایش دفاع کند.»⁽³⁾

661

کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه که به سوریه سفر کرده بود، پس از گفت و گو با مقامات آن کشور امروز سوریه را ترک کرد.

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 26/11/1361، ص 3.

2) روزنامه‌ی کیهان، 26/11/1361، ص آخر، به نقل از گزارشی از خبرگزاری سوریه از کویت به نقل از روزنامه‌ی کویتی الرای‌العام.

3) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 26/11/1361، ص 3، رادیو قاهره و هلند.

سخنان شسون پس از پایان سفرش به سوریه بیان‌کننده‌ی آن است که وی در مأموریتش که گفته می‌شد راضی کردن مقامات سوریه به بازگشایی لوله‌ی نفتی عراق به مدیترانه است، موفقیتی کسب نکرده است. وی گفت: «موضع فرانسه روشن است و تغییری نکرده است.» وی افزود: «ما موضع خود را برای رهبران سوریه تشریح کردیم و آن‌ها بدون این‌که از این موضع تعجب کنند، اظهارات ما را شنیدند.»

از سوی دیگر، روزنامه‌ی البعث ارگان حزب بعث سوریه، مطالبی را درج کرد که حاکی از پایداری سوریه در مواضع ضد عراقی این کشور است. به گزارش آسوشیتدپرس:

«روزنامه‌ی البعث ارگان حزب حاکم بعث سوریه، دیروز، هم‌زمان با دیدار شسون و حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه، نوشت: "اتحاد جدید بین مصر، عراق و اردن در خدمت منافع امریکا صورت می‌گیرد. اکنون قطعی شده است که کنفرانس سران سه کشور متشکل از حسنی مبارک، صدام حسین و شاه حسین طی چند روز آینده به دستور امریکا برای اجرای مرحله‌ی تازه‌یی از موافقت نامه‌های کمپ‌دیوید تشکیل خواهد شد." البعث در پایان نوشت: "سوریه از هیچ تلاشی برای از میان بردن آنچه که توده‌های عرب را از پیشروی در راه رسیدن به حقوق خود بازدارد، خودداری نخواهد کرد⁽¹⁾

روزنامه‌ی معتبر سوئدی سونسکاداگ بلادت درباره‌ی تأخیر سفر اخیر کلود شسون به عراق و اهداف سفر وی به سوریه و ارتباط آن با منافع اقتصادی فرانسه نوشته است: «احتمالاً این حساس‌ترین مأموریت کلود شسون تا کنون بوده که بر اثر آن با وزرات خارجه‌ی عراق گفت و گوهای مهمی انجام داده است.

خبرنگار این روزنامه افزوده است که در جنگ ایران و عراق، فرانسه بزرگ‌ترین حمایت کننده‌ی عراق به شمار می‌آید و صدام نیز با در اختیار گذاشتن نفت این کشور بدهی‌های خود را به فرانسه می‌پردازد، ولی دولت عراق نمی‌تواند آن مقادیر قرارداد خود را به جهت بسته شدن لوله‌های نفتش توسط سوریه به فرانسه سرازیر کند. این روزنامه در ادامه آورده است:

«اگر عراق [بغداد] توسط آیت‌الله خمینی و سربازانش سقوط کند، [همه چیز] و تغذیه‌ی انرژی غرب دگرگون خواهد شد. عراق در موقعیت بسیار بد اقتصادی قرار گرفته است. به کمک شاه حسین، فرانسویان سعی در منصرف کردن سوریه از حمایت ایران و پیوستن به جبهه‌ی سایر ممالک عرب دارند تا بتوانند از این طریق، شیرهای بسته‌شده‌ی راه‌های نفتی عراق را باز کنند، زیرا این یک نیاز حیاتی برای فرانسه محسوب می‌شود.» این روزنامه در پایان خاطرنشان کرده است که فعالیت‌های اخیر فرانسه در خاورمیانه ریسکی است که روابط تیره‌ی ایران - فرانسه را به شدت تیره‌تر خواهد کرد.⁽²⁾

1) مأخذ 12، به نقل از واحد مرکزی خبر به نقل از آسوشیتدپرس از دمشق

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 335، 29/11/1361، ص 4، استکهلم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/11/1361.

روزشمار جنگ چهارشنبه 27 بهمن 1361 2 جمادی‌الاول 1403 16 فوریه 1983

662

با توجه به این‌که خطوط پدافندی نیروهای خودی و عراق پس از پایان عملیات والفجر مقدماتی در همه‌ی قسمت‌ها شکل کامل و منسجمی نیافته بود و حتی در بخش‌هایی هیچ نیرویی از طرفین در آن‌جا حضور نداشتند، با گذشت چند روز پس از پایان عملیات، تحرکات محدودی با هدف اصلاح خطوط پدافندی در بخش‌هایی از این منطقه‌ی عملیاتی به وسیله نیروهای خودی و ارتش عراق انجام می‌شد، از جمله این‌که در اولین ساعت بامداد امروز،⁽¹⁾یک گردان از تیپ سلمان فارسی لشکر27 حضرت رسول(ص)، عملیات محدودی را برای تصرف تپه‌ی دوقلو و تپه‌های اطراف آن در منطقه‌ی رشیده در جناح راست منطقه‌ی عملیاتی والفجر مقدماتی آغاز کردند.

با اجرای این عملیات که از 2 محور شروع شد، نیروهای این گردان در طول یک درگیری شدید که تا ساعت 1:50 بامداد طول کشید، این تپه (به ارتفاع 22

متر) را تصرف کردند.⁽²⁾در این عملیات محدود، منطقه‌یی به عرض 800 متر و عمق 1000 متر آزاد شد.

در پی اجرای این عملیات در ساعت 10:30 صبح امروز، ارتش عراق پس از تمرکز دادن نیرو به استعداد 3 تیپ پیاده و یک تیپ زرهی (تیپ 12 زرهی از لشکر 3 عراق) با پشتیبانی آتش پرحجم توپ‌خانه اقدام به پاتک کرد و به دلیل مناسب بودن زمین برای مانور تانک‌ها و پشتیبانی نزدیک زرهی از نیروی پیاده در نهایت موفق شد ساعت 13:30 بار دیگر تپه‌ی دوقلو را بازپس بگیرد.⁽³⁾

و برنامه سپاه 11 قدر، 27/11/1361، صص 1 و 2؛ و - سند شماره 118191 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از برادران افشردی و ثروتی به مسئول اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا، 27/11/1361، صص 1 و 2؛ و - سند شماره 18383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) به طرح و برنامه سپاه 11 قدر، 27/11/1361، صص 1 و 2؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 334، 28/11/1361، ص 10، قرارگاه خاتم(ص) - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/11/1361.

1) حرکت نیروهای این گردان از ساعت 21:30 شب قبل آغاز شد و مقارن نیمه‌شب با دشمن درگیر شدند.

2) حضور روی تپه‌ی دوقلو، تسلط نیروهای ما را روی دشت مقابل پاسگاه رشیده فراهم می‌کرد و تحرکات دشمن در این منطقه در دید و تیر قرار می‌گرفت. ضمن آن‌که این ارتفاعات به جاده‌ی مرزی فکه - بستان اشراف داشت.

3) سند شماره 78436 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از طرح و برنامه‌ی لشکر27 حضرت رسول(ص) به طرح

663

نشریه‌ی فارین ریپورت در مقاله‌یی با عنوان "چگونه ایران جنگ را باخت" نوشته است: «حمله‌ی اخیر ایران به منظور تسلط بر بزرگ‌راه بغداد - بصره در منطقه‌ی العماره با شکست مواجه شد و به علت تلفات سنگین، نیروهای ایرانی تا چندین هفته‌ی دیگر آمادگی برای حمله‌ی جدید را نخواهند داشت.» فارین ریپورت با انعکاس کمک‌های کشورهای غربی، شوروی و متحدانش از جمله مصر به عراق نوشته است: «علی‌رغم حضور 200 هزار نیروی ایرانی در منطقه‌ی فکه، نیروهای عراقی توانستند با کمک به موقع مهندسان و خلبانان مصری و پشتیبانی تانک‌های روسی تی72، حمله‌ی ایران را متوقف کنند. این نشریه با اشاره به موانعی که نیروهای عراق بر سر راه نیروهای ایرانی به وجود آورده‌اند، افزوده است: «تانک‌های ایران به تصور پیروزی آسان از موانع اولیه‌یی که عراقی‌ها تعمداً از آن عقب‌نشینی کرده بودند عبور کردند، ولی در مرحله‌ی بعد گرفتار حمله‌ی عراقی‌ها شدند و خسارات فراوانی را متحمل شدند که در این حمله 150 تانک ایرانی منهدم شد.» فارین ریپورت در پایان اضافه می‌کند: «در این عملیات، ایران 3000 و عراق 700 تن از نیروهای خود را از دست دادند.»⁽¹⁾

664

پاک‌سازی مقر حزب دمکرات در جوانرود؛ حمله‌ی افراد مسلح غیر قانونی به منازل و روستایی در شمال غرب کشور و تسلیم شدن یکی از نیروهای حزب دمکرات از جمله حوادث امروز در مناطق کردنشین هستند.

نیروهای خودی در یک عملیات پاک‌سازی در منطقه‌ی جوانرود به مقر حزب دمکرات کردستان حمله کردند. در این عملیات، چند تن از افراد حزب کشته و زخمی شدند و مقداری اسناد و مدارک سازمانی و یک قبضه اسلحه به دست نیروهای خودی افتاد. همچنین، یک نفر از نیروهای خودی شهید و یک تن زخمی شد.⁽²⁾

افراد وابسته به گروه‌های غیر قانونی نیز در شمال غرب کشور دست به اقداماتی زدند از جمله:

چند فرد مسلح در بوکان به منزل یک پزشک فیلیپینی که در یکی از درمانگاه‌های این شهر خدمت می‌کرد حمله کرده، او را به شدت زخمی کردند.

در اشنویه نیروهای وابسته به گروه‌های مخالف به منزل یکی از افراد متعهد این شهر که 2 تن از افراد خانواده‌ی وی به شهادت رسیده‌اند حمله کردند و خسارت‌هایی به خانه‌ی وی وارد آوردند. با مقاومت صاحب‌خانه و سررسیدن نیروهای انتظامی، مهاجمان که قصد کشتن او را داشتند ناچار به فرار شدند.⁽³⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 340، 4/12/1361، ص 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/12/1361.

2) سند شماره 270410 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از طرح و برنامه عملیات منطقه7 (اطلاعات عملیات) به فرماندهی منطقه7، 3/12/1361، سند تک‌برگی.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 339، 3/12/1361، ص 2، سنندج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/12/1361، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران ناحیه‌ی کردستان؛ و - سند شماره 353438 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی بعثت به فرماندهی قرارگاه حمزه، 29/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 2، ص 6، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/12/1361.

3. حدود 60 نفر از نیروهای مسلح غیر قانونی وارد روستای قلات در 22 کیلومتری

شمال شرقی نقده شدند و اهالی آن‌جا را مجبور به خروج از روستا کردند، علت این اقدام به درستی مشخص نشده است.⁽¹⁾

یکی از نیروهای حزب دمکرات کردستان ساکن روستای زیوه از توابع ارومیه نیز با یک قبضه اسلحه خود را به نیروهای سپاه معرفی و درخواست امان‌نامه کرد.⁽²⁾

665

ترور فرمانده سابق سپاه پاسداران رودبار؛ به هلاکت رسیدن یک نفر از نیروهای سازمان مجاهدین خلق در تبریز و اجرا شدن حکم اعدام شماری از افراد وابسته به گروه‌های غیر قانونی در چند شهر کشور از جمله حوادث امروز در ارتباط با گروه‌های مسلح برانداز بود.

نیروهای سازمان مجاهدین خلق در ساعت 24 در شهر رودبار، به منزل محمدتقی موسوی فرمانده قبلی سپاه این شهر حمله کردند و او و همسر و فرزندش را با اسلحه‌ی ژ3 به رگبار بستند، در این اقدام محمدتقی موسوی شهید شد و همسر و فرزند وی زخمی شدند.⁽³⁾

خبرگزاری یونایتدپرس گزارش داد، سازمان مجاهدین خلق در تماسی با این خبرگزاری مسئولیت این اقدام را بر عهده گرفته است. به گزارش یونایتدپرس، این سازمان اعلام کرده است که تقی موسوی در درگیری با عوامل این سازمان در جنگل‌های گیلان به قتل رسیده است.⁽⁴⁾

در تبریز نیز یکی از افراد این سازمان در درگیری با نیروهای سپاه کشته شد.⁽⁵⁾

در رشت، شیراز، مشهد و گرگان نیز 6 تن از وابستگان به سازمان مجاهدین خلق و 2 تن از وابستگان به سازمان چریک‌های فدایی خلق و یک تن از وابستگان به سازمان توفان، به حکم دادگاه انقلاب به اعدام محکوم شدند و حکم آنان اجرا شد.

سرقت مسلحانه از بانک و منزل؛ سرقت مسلحانه‌ی خودرو؛ شرکت در ترور منجر به قتل 4 نفر؛ برنامه‌ریزی برای ترور؛ شناسایی افراد برای ترور؛ شرکت در درگیری مسلحانه‌ی خیابانی؛ آتش کشیدن مغازه‌ی افراد و... از جمله جرایم افراد معدوم بود.⁽⁶⁾

666

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، کمیته‌ی مرکزی حزب توده در خصوص دست‌گیری سران این حزب اعلامیه‌یی را با عنوان "بازداشت غیر قانونی گروهی از رهبران حزب و پیامدهای خطرناک و سیاسی آن" انتشار داد. بخش‌هایی از این اعلامیه هم‌راه با توضیحات خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، در ادامه ذکر شده است:

«در ابتدای این اعلامیه‌ی شدیدالحن، دلایل دست‌گیری سران حزب توده بی‌اساس و واهی و این عمل مغایر نص صریح قانون اساسی و اظهارات مقامات جمهوری اسلامی

1) سند شماره 52530 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 27/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 103900 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن گزارش روزانه، واحد معاونت اطلاعات کل سپاه پاسداران، شماره 238، 28/11/1361، ص 5.

2) سند شماره 35335 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات کردستان به اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 27/11/1361، ص 2.

3) سند شماره 89229 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه اخبار یازده‌گانه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، (مرکز اخبار و رسانه‌ها)، شماره 41، 9/12/1361، ص 7، گزارشی از ستاد منطقه3 سپاه؛ و - سند شماره 52596 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، از ستاد منطقه3 فرماندهی به ستاد مرکز فرماندهی (مرکز فرماندهی)، 28/11/1361، سند تک‌برگی.

4) مأخذ 2، ص 19، لندن - یونایتدپرس به نقل از دفتر مجاهدین خلق.

5) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 335، 29/11/1361، ص 8، تبریز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/11/1361.

6) مأخذ 1، بخش آخر، صص 12 و 13، شیراز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/11/1361؛ و - مأخذ 7، بخش اول، ص 3، گزارشی از ستاد منطقه3 سپاه؛ و - مأخذ 7، بخش اول، از ستاد منطقه3 سپاه؛ و - مأخذ 9، ص 8، مشهد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/11/1361.

توصیف شده است. این اعلامیه سپس به مبارزات گذشته‌ی افراد دست‌گیرشده پرداخته و ضمن ادعای این مسئله که حزب توده همواره از 15 خرداد و پس از آن در جهت مواضع سیاسی امام حرکت می‌کرده است، بی‌شرمانه گفته که این عمل تنها به حزب توده اختصاص ندارد، بلکه مربوط به سرنوشت انقلاب و در جهت تحکیم مواضع مالکان، سرمایه‌داران بزرگ در حکومت می‌باشد. در همین رابطه، با سرهم‌بندی بعضی از تحلیل‌ها، این عمل به عنوان نتیجه‌ی تضاد بین سرمایه‌داران بزرگ که به علت بعضی از شرایط فرصت رشد بیش‌تر داشته‌اند و تضعیف نیروهای مخالف و خط مشی اقتصادی آن‌ها توصیف شده است. در قسمتی از این اعلامیه چنین آمده است: "آن‌ها (سرمایه‌داران بزرگ تجاری، مالکان بزرگ زمین‌های مزروعی و مستغلات شهری) موفق شدند همه‌ی نیروهای ضد جمهوری اسلامی را از حجتیه گرفته تا ساواک از قشری گرفته تا لیبرال، حول محور بازار، متمرکز و متشکل کنند و در برابر خط مردمی انقلاب سنگر بگیرند."

در ادامه‌ی این اطلاعیه ادعا شده است که در صحنه‌ی سیاست خارجی جمهوری اسلامی جریان فوق به تدریج حاکمیت یافته، و روابط اقتصادی و متعاقباً روابط سیاسی ایران با کشورهای خارجی به سمت گرایشات غربی کشیده شد. این اعلامیه جهت اثبات ادعای خود - روابط تجاری ایران با پاکستان و ترکیه و همچنین بنا به ادعای این حزب نگاه داشتن روابط با سوریه، لیبی [و] الجزایر در حد تعارف و تیره شدن آن را به عنوان دلایل منطقی خود ذکر کرده است.

در این اعلامیه پس از طرح تحلیل فوق، موضع حزب توده به عنوان سردمدار جریانی که طی 4 سال انقلاب مقابل سرمایه‌داران بزرگ و حامیان خارجی راست ایستاده، توصیف شده و سپس ادعا می‌شود که به تدریج و با شروع پنجمین سال‌گرد انقلاب اسلامی، خط انحرافی در جمهوری اسلامی حاکمیت تمام می‌یابد. در نتیجه، به اصطلاح نیروهای حامی مردم و انقلاب چون حزب توده بدین‌گونه تصفیه می‌شوند.

در این اعلامیه از جمله دلایلی که موجب به اصطلاح حاکم شدن خط انحرافی در حاکمیت شده است، سیاست‌های مماشات‌آمیز دولت و بی‌برنامگی در برخورد با مشکلات اجتماع ذکر‌شده و در ادامه بلافاصله ادعا می‌شود که حزب توده برنامه‌ی مشخص و عملی برای حل مشکلات مختلف انقلاب را داشته، ولی امکان اجرای آن به علت فشار جریان فوق و نهایتاً حاکم شدن کامل آن ممکن نبوده است.

جالب توجه این‌که، حزب توده در این اعلامیه ادعا می‌کند که همه‌ی برنامه‌ها و رهنمودهای این حزب در حل مشکلات در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و منطبق بر آن بوده است. نکته‌ی جالب توجه‌تر آن‌که یکی از دلایل ادعای فوق را ادامه‌ی نبرد رزمندگان اسلام در جبهه‌ها و مشغول شدن نیروهایی که این حزب از

آن‌ها به عنوان نیروهای انقلابی اسلامی یاد می‌کند، نام برده است و می‌نویسد: "جریان

راست از این فرصت سوء استفاده کرده و تثبیت گردیده است." در ادامه، انگیزه و هدف دست‌گیری رهبران خائن حزب توده از جانب به اصطلاح محافل ارتجاعی و راست‌گرا، (اول) بی‌دفاع گذاشتن جمهوری اسلامی از جانب نیروهای انقلابی؛ (دوم) جرم تلقی شدن برنامه‌های تحول اجتماعی به سود طبقات محروم و طرح مسئله جاسوس بودن سران حزب توده و (سوم) ضربه خوردن به اعتبار جهانی جمهوری اسلامی و (چهارم) مستقر شدن روابط با دولت‌های سوسیالیستی قلمداد می‌شود و همچنین انگیزه‌ی مسئولین در دست‌گیری سران خائن حزب توده بی‌شرمانه بدین شرح مطرح می‌شود: "آخرین و مهم‌ترین هدف طراحان واقعی و پشت پرده‌ی هجوم به حزب توده‌ی ایران "صرف نظر از این‌که مجریان این طرح چه کسانی و با چه نیتی باشند، ایجاد بی‌ثباتی در کشور و زمینه‌چینی برای سرنگونی جمهوری اسلامی ایران است."

در قسمت آخر این اعلامیه که خطاب به "هم‌میهنان و کارگران و زحمت‌کشان ایران" است، با لحن تحریک‌آمیز و حق به جانب که گویی جهت را بر جریان باطل تمام می‌کند(!) پس از ذکر عملکردهای چهار ساله‌ی این حزب در مقابله با جریانات به اصطلاح راست حامی سرمایه‌داران بزرگ و... از هواداران و نیروهای انقلابی خواسته می‌شود که به وظیفه‌ی خود در حمایت از دستاوردهای انقلاب و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به صورت عاجل عمل نمایند. در این بخش از اعلامیه، به صورت موذیانه‌یی با مطرح ساختن این مسئله که با حمایت نیروهای خط امام می‌شود از خطرات احتمالی جلوگیری کرد، سعی می‌شود که موضع و انگیزه‌ی ناپاک و خائنانه‌ی این حزب علیه اسلام و جمهوری اسلامی رنگ حمایت واقعی از امام امت را به خود بگیرد.»⁽¹⁾

667

با حضور رئیس‌جمهور مراسم جشن فارغ‌التحصیلی و اعطای سردوشی دانشجویان دوره‌ی 22 بهمن انقلاب نیروی زمینی ارتش در دانشکده‌ی افسری برگزار شد.

پس از اجرای مراسم، آیت‌الله خامنه‌ای درباره‌ی ارزش خدمت در نیروهای مسلح؛ هم‌کاری گسترده‌ی حکومت عراق با قدرت‌های بزرگ و هجوم سراسری این کشور به ایران؛ اهداف جمهوری اسلامی در دفاع از مرزها و استراتژی ایران در مقابل عراق مطالبی بیان کرد.

رئیس‌جمهور در بخشی از سخنانش گفت: «در تاریخ ما کم‌تر زمانی پیدا می‌شود که در جمع نیروهای مسلح بودن این‌همه افتخار داشته باشد، زیرا اکنون نیروهای مسلح ما از شرف،

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 360، 24/12/1361، صص 3 و 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/12/1361.

حیثیت، استقلال و تمامیت ارضی کشورمان و از موجودیت انقلاب اسلامی در مقابل دشمنی که از شرف و انسانیت بویی نبرده است، دفاع می‌کنند.» آقای خامنه‌ای ضمن اشاره به جنگ

تحمیلی عراق علیه ایران و عمل کردن صدام به منزله‌ی بازو و دست ابرقدرت‌ها گفت: «آن روزی که سرگرم مسائل داخلی کشورمان بودیم فکر نمی‌کردیم رژیمی که در یک کشور هم‌کیش، همسایه و هم‌فرهنگ حکومت می‌کند، چنین آشکارا به عنوان یک بازوی دست جنایت‌کاران بزرگ جهانی عمل و به کشور اسلامی ما تجاوز کند.» آقای خامنه‌ای با اشاره به دفاع نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و درسی که به متجاوزان داده است افزود: «جنگ بد است، اما جنگی که برای دفاع از موجودیت و شرف اسلامی و ملی باشد یک فرضیه است، جنگ سخت است، اما جنگی که در راه حفظ عزیزترین آرمان‌های اسلامی باشد، قابل تحمل و موجب آسایش است.»

آیت‌الله خامنه‌ای ضمن تشریح نقش ایمان و اعتقاد ملت ایران به اسلام که ادامه‌ی جنگ را یک فریضه و تکلیف الهی می‌داند افزود: «یکی از افتخارات جمهوری اسلامی این است که ارتشش با مردمش آمیخته است و این از هدف الهی آن‌ها نشئت می‌گیرد.»

رئیس‌جمهوری در مورد ادامه‌ی جنگ گفت: «ما در این جنگ به دنبال یک هدف انسانی و قابل قبول و منطقی بوده و هستیم و تا زمانی که به هدف مقدس‌مان دست پیدا نکنیم ملت ما از تلاش قهرمانانه‌ی خود دست بر نخواهد داشت.»

وی در قسمتی دیگر از سخنانش گفت: «ما طالب کشورگشایی نیستیم، ما به دنبال دفاع از حقی هستیم که امروز اولین روز دفاع ما از آن نیست؛ ملت ما و کسانی که انقلاب اسلامی را شناخته‌اند سالیان درازی است که از این حق دفاع می‌کنند. موضع ما در مقابل رژیم عراق مثل موضع ما در مقابل رژیم شاهنشاهی است با همان روحیه و انگیزه حرکت می‌کنیم و با همان نیرو هم پیروز خواهیم شد.»⁽¹⁾

668

آقای هاشمی رفسنجانی نماینده‌ی امام و سخن‌گوی شورای عالی دفاع، پس از جلسه‌ی امروز شورا⁽²⁾با خبرنگاران گفت و گو و بر این موارد تأکید کرد:

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 28/11/1361، ص 3.

2) گزارش روزنامه‌ی کیهان از افراد شرکت‌کننده در جلسه‌ی امروز شورای عالی دفاع به این شرح است: جلسه‌ی شورای عالی دفاع به ریاست حجت‌الاسلام سیدعلی خامنه‌ای ریاست‌جمهوری و با شرکت حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع؛ مهندس میرحسین موسوی نخست وزیر؛ دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه؛ سرهنگ سلیمی وزیر دفاع؛ خرازی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ؛ برادر شمخانی قائم‌مقام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و برادر نظران دبیر شورای عالی دفاع تشکیل شد.

موکول کردن بیان دستاوردهای عملیات والفجر به آینده؛ ترسیم مأموریت اصلی هیئت‌های صلح؛ پیش آمدن وضعیت جدید در جنگ با تغییر میدان نبرد از داخل ایران

به داخل خاک عراق؛ بیان اهداف تلاش‌های فرانسه برای برپا نگاه داشتن حکومت عراق؛ انتقاد از فرانسه به دلیل حمایت همه‌جانبه از عراق و...

گزارش روزنامه‌ی کیهان از این مصاحبه به این شرح است: «حجت‌الاسلام هاشمی ابتدا برای روشن شدن این ابهام که گفته می‌شود اولین مرحله‌ی عملیات والفجر بدون دستاورد مشخصی با رکود مواجه شده است، ضمن برشمردن دستاوردهای مرحله‌ی مقدماتی این عملیات و چگونگی ادامه‌ی آن، در زمینه‌ی تصمیمات جلسه‌ی دیشب شورای عالی دفاع توضیحاتی داد. وی گفت: "در مجموع، دستاوردهای این عملیات بسیار خوب بوده است و آنچه که در برنامه بوده به خوبی انجام شده، منتها شرایط ایجاب می‌کند که در حال حاضر همه چیز برای ملت شهید‌پرور ایران گفته نشود، چون احتمال سوء استفاده‌ی دشمن از بعضی نکات وجود دارد؛ بنابراین، در مقطع مناسبی این مطالب گفته خواهد شد." وی افزود: "در این عملیات همان طور که از نام آن پیداست، نیروهای ما گام اول را به عنوان مقدمه‌ی عملیات برداشته‌اند و برای این‌که ملت‌مان بدانند که این مرحله چه قدر مهم بوده است، همین بس که نیروهای ما در حرکت اول از یک جنگل و یک منطقه‌ی ریگزار وسیع که بین ما و نیروهای عراق حائل بود و قسمت عمده‌ی آن در خاک ما و در دست عراقی‌ها بود، عبور کرده‌اند و این جنگل را گرفته و از تپه‌های شنی عبور کرده‌اند. [آنان] در اولین ضربه، خطوط دفاعی دشمن را در دو حمله‌ی مقدماتی در دو شب به کلی درهم ریخته‌اندو و از ده دوازده مانع از قبیل کانال مین و سیم‌خاردارهای چند ردیفه عبور کرده‌اند و اکنون در منطقه‌یی قابل دفاع موضع گرفته و مواظب‌اند که عراقی‌ها مواضع خود را تقویت نکنند و عراقی‌ها زیر آتش ما نمی‌توانند این کار را انجام دهند.

رئیس مجلس در ادامه‌ی سخنانش گفت: "این مقدمه به هر حال باید انجام می‌شد و همان طور که قبلاً گفته شده است، این عملیات وسیع و طولانی و سرنوشت‌ساز خواهد بود."

وی افزود: "استراتژی این عملیات بسیار پیچیده است و دشمن اعم از شرقی‌ها - غربی‌ها و خود عراقی‌ها از این بابت سردرگم شده‌اند و با تمام تحلیل‌ها و هیاهوهای‌شان تیر به تاریکی می‌اندازند."

سؤال شد که چرا برخلاف گذشته که هیئت‌های صلح در چنین مواقعی دست به سفر می‌زدند، در حمله‌ی اخیر قبل از این‌که هیئتی به ایران سفر کند، صدام شخصاً با انتشار اعلامیه‌یی ادعای صلح‌طلبی کرده است؟

حجت‌الاسلام هاشمی در پاسخ گفت: "من خیال می‌کنم الآن شرایط طوری نیست که هیئت‌های صلح و یا کسانی‌که مایل‌اند میانجی‌گری کنند مثل گذشته بتوانند به ایران

بیایند، چون ما آزمایش کرده‌ایم که نوعاً از این‌ها سوء استفاده می‌شود؛ بنابراین، ما گفته‌ایم که تا مطلب جدید و پیشنهاد قابل توجهی در برنامه‌شان گنجانده نشود آن‌ها را

نمی‌پذیریم و طبعاً آن‌ها الآن پیشنهاد جدیدی ندارند، زیرا خواسته‌ها مشخص شده است عراقی‌ها از چند نقطه از خاک ما رانده شده‌اند و الآن تنها در نفت‌شهر و چند نقطه‌ی مرزی هستند و ما الآن خسارت می‌خواهیم و تنبیه صدام را. بنابراین، این هیئت‌ها باید این خواسته‌ها را در برنامه‌های خود بگنجانند و بعد بیایند و آن‌ها چنین برنامه‌یی ندارند، پس کسی حاضر نیست بیاید. بنابراین، طبعاً خود صدام باید متصدی تبلیغاتی شود که می‌خواست از طریق آن‌ها انجام دهد."

نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع سپس گفت: "صلح‌طلبی چه معنایی دارد؟ اگر آن‌ها صلح‌طلب هستند باید قبلاً بپذیرند که باید خسارت بدهند. آن‌ها دو سال در خاک ما بوده‌اند و هنوز هم در خاک ما هستند و باید بپذیرند که مسئولیت اینهمه تلفات و خسارات انسانی و اقتصادی را بایستی به عهده گیرند."

حجت‌الاسلام هاشمی در پاسخ به این سؤال که چرا با وجود این‌که عملیات والفجر در مراحل مقدماتی است، رژیم صدام و رسانه‌های غربی سعی می‌کنند این عملیات مقدماتی را بسیار وسیع جلوه دهند و مدعی شکست این عملیات شوند، گفت: "آن‌ها هم می‌فهمند که عملیات ما در آینده وسیع خواهد بود و اگر تا به حال جنگ در خاک ما بوده دیگر در خاک ما نخواهد بود." وی افزود: "جنگ وقتی‌که در مرحله‌ی وسیع و در یک میدان وسیع در خاک عراق و در نقطه‌ی حساسی انجام شود، تحمل آن برای عراقی‌ها از لحاظ سیاسی نظامی و اقتصادی بسیار مشکل است، لذا با این‌که ما هنوز وارد مرحله‌ی اصلی عملیات نشده‌ایم، آنها پیش از آن‌که دیر شود دست به هیاهو زده‌اند؛ سر و صدا راه انداخته‌اند و هوچی‌گری می‌کنند؛ آمار و ارقام بی‌ربط می‌دهند و از این طریق سعی می‌کنند موقتاً به افراد خود روحیه بدهند یا خیال می‌کنند که می‌توانند از این طریق روحیه‌ی افراد ما را ضعیف کنند." وی سپس خاطرنشان کرد: "آنچه در حال حاضر برای صدام مهم است، این است که بتواند حامیان خود را با این هیاهو حفظ کند، چون حامیان عراق حتی فرانسه بسیار ترسیده‌اند و از آینده وحشت دارند."

سؤال دیگر در مورد سفر وزیر خارجه به بغداد، اردن و سوریه و به طور کلی رفت و آمدها و فعل و انفعالات منطقه در رابطه با جنگ تحمیلی مطرح شد. حجت‌الاسلام هاشمی در پاسخ گفت: "همه‌ی این‌ها حدس می‌زنند که در آستانه‌ی تحول بزرگی قرار گرفته‌اند. فرانسوی‌ها همان طور که از نوشته‌های روزنامه‌های خودشان برمی‌آید با پیوند دادن سرنوشت بخش عظیمی از اقتصاد خود به سرنوشت صدام به ریسک بزرگی دست زده‌اند و این حالت خطرناکی است که اگر ضمن آن وضعی پیش بیاید که امکانات

فرانسوی‌ها در عراق به خطر بیفتد، من خیال می‌کنم که حزب سوسیالیست فرانسه هم هم‌راه آن سرنوشت بسیار بدی پیدا کند، زیرا در فرانسه صلاحیت سیاسی سوسیالیست‌ها

زیر سؤال رفته است که چرا این قدر خامی کرده‌اند و خودشان را به این شدت به یک جریان بسیار ضعیفی که چراغ عمرش در حال سوسوزدن است وابسته کرده‌اند."

وی سپس با اشاره به این‌که این رفت و آمدها به منظور بررسی جریانات از نزدیک و یا تقویت روحیه صورت می‌پذیرد، در مورد سفر کلود شسون گفت: "یکی از اهداف مهم این سفر آن بود که سوری‌ها را تحت فشار بگذارند تا خط لوله‌ی نفت عراق به مدیترانه را که از سوریه می‌گذرد باز کند و به این ترتیب، فرانسوی‌ها مقداری از طلب‌های خود از عراق را از این طریق برداشت کنند تا هم برای عراق راه تنفسی باشد و هم برای فرانسه منبع درآمدی، زیرا عراق الآن قادر به پرداخت بدهی‌های‌شان به فرانسه نیست." وی در این زمینه اضافه کرد که شاید حکام حجاز بخشی از این بدهی‌ها را از طریق صدور نفت به جای عراق به فرانسه بپردازد، اما این کار آسان نیست و برای ریاض هم مشکلاتی در بر دارد. وی افزود: "خوش‌بختانه برادران سوری ما خوب برخورد کردند و طمع فرانسه را کور کردند و شسون هم مأیوس شد و رفت به شوروی شاید به این قصد که از طریق شوروی بر سوریه فشار وارد کند، ولی ما بعید می‌دانیم که این حرکت‌ها بتواند بر اراده‌ی مسئولان سوری مؤثر باشد."

حجت‌الاسلام هاشمی ضمن اشاره به این‌که این مسافرت همچنین در جهت هماهنگی بیش‌تر اردن، عراق، مصر و عربستان بوده است، گفت: "این حرکت‌ها در مجموع دست و پا زدن‌هایی است که در آینده‌ی نزدیک بی‌نتیجگی آن‌ها را خواهیم دید.

نماینده‌ی امام در شورای عالی دفاع در مورد ادعای عراق مبنی بر این‌که ایران از تحویل گرفتن برخی از اسرا که گویا عراق قصد تحویل دادن آن‌ها را دارد خودداری کرده است، گفت: "این یک حرکت تبلیغاتی است و دروغی بیش نیست، ولی ما اعلام می‌کنیم که اگر بخواهند این تحویل از طریق فرانسه صورت گیرد، ما نخواهیم پذیرفت و اجازه نمی‌دهیم که فرانسه از این طریق آبرویی کسب کند، چون فرانسه کشوری است تروریست‌پرور و متجاوزپرور." وی سپس تأکید کرد که ایران حاضر است از طریق صلیب سرخ جهانی یا هر طریق دیگر به جز فرانسه این مبادله را انجام دهد و اسرای مجروح و معمول عراقی را که تخت‌های بسیاری از بیمارستان‌های ایران را اشغال کرده‌اند تحویل دهد و آن نوجوان‌هایی را که عراق مدعی است تحویل گیرد.»⁽¹⁾

669

میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در پایان جلسه‌ی امروز هیئت دولت درباره‌ی سفر

1) روزنامه‌ی کیهان، 28/11/1361، ص 14.

وزیر خارجه‌ی فرانسه به عراق و تلاش فرانسه برای بقای حکومت صدام به منظور حفظ منافعش گفت:

«ما تشبثات فرانسه برای کمک به صدام را در خلیج فارس و هماهنگ با سیاست‌های امریکا در منطقه می‌بینیم و این مسئله بارها از سوی کشور ما مطرح شده که فرانسه از این مسئله سودی نخواهد برد و با پیوندی که با رژیم صدام برقرار کرده، در اثر فروغلطیدن صدام، تمام منافع فرانسه در منطقه دفن خواهد شد و این پیروزی مقدمه‌یی است برای این‌که ما ضربه‌ی مهم دیگری بر امریکا و هم‌پیمانانش وارد آوردیم.»

نخست‌وزیر در رابطه با سفر کلود شسون به عراق و اظهارات شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه منبی بر اینکه اگر ایران از ما سلاح می‌خواست ما به او نمی‌دادیم، گفت:

«فرانسه می‌خواهد وفاداری خود را به رژیم‌های ارتجاعی عرب از جمله صدام حفظ کند تا بگوید ما در روزهای سخت مدافع شما خواهیم بود و در آینده می‌خواهد بهره‌ی خود را ببرد، اما ما می‌گوییم که این بذر پاشیدن در زمین شوره‌زار است و اگر خاورمیانه زمین باروری است که ملت‌های منطقه از آن بهره‌برداری می‌کنند، برای قدرت‌های استکباری شوره‌زار است.

و این ذهنیت استعماری که در میان دولت‌مردان فرانسه هنوز ریشه‌دار است، من تصور می‌کنم تا انجام این جنگ باید به گور سپرده شود.»⁽¹⁾

670

حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزیر امور خارجه و فرستاده‌ی ویژه‌ی رئیس‌جمهور در ادامه‌ی رایزنی‌های سیاسی درباره‌ی برگزاری اجلاس جنبش عدم تعهد، امروز از موزامبیک به زامبیا و سپس به اوگاندا سفر کرد. به نوشته‌ی روزنامه‌ی اطلاعات: «وی با آقای کِنِت کااوندا رئیس‌جمهور زامبیا و آقای موساکا قائم‌مقام وزیر امور خارجه‌ی این کشور، ملاقات و پیرامون مسائل بین‌المللی کنفرانس آینده سران کشورهای غیر متعهد و همچنین جنگ تحمیلی و روابط دو جانبه بحث و تبادل نظر به عمل آورد. وی در دیدار خود با رئیس‌جمهوری زامبیا، پیام آقای خامنه‌ای رئیس‌جمهوری ایران را تسلیم آقای کااوندا کرد. رئیس‌جمهور زامبیا اظهار داشت که دولت زامبیا به طور اصولی با پیشنهادات ایران مبنی بر تشکیل صندوق ویژه‌یی تحت نظارت رئیس جنبش غیر متعهدها برای جبران قطع احتمالی کمک‌های امریکا به سازمان بین‌المللی در صورت اخراج رژیم غاصب صهیونیستی از این سازمان‌ها و همچنین سالم‌سازی و غیر متعهد کردن جنبش عدم تعهد موافق است. وی همچنین اظهار داشت دولت زامبیا خواستار خروج کلیه‌ی نیروهای خارجی از افغانستان و حل مشکل افغانستان توسط مردم آن کشور است. بنا بر همین گزارش، آقای حسین

1) همان، ص 13.

شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه، پس از دیدار از زامبیا به منظور دیدار و گفت و گو با مقامات آنگولا وارد لواندا پایتخت این کشور شد و در فرودگاه مورد استقبال

قائم‌مقام وزارت امور خارجه‌ی آنگولا قرار گرفت. وی سپس با (پدرو ماریوتونیو) وزیر دفاع و عضو سیاسی این کشور به گفت و گو پرداخت. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این ملاقات، آقای شیخ‌الاسلام مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال جنگ تحمیلی را تشریح کرد و پیرامون کنفرانس آینده‌ی سران غیر متعهد در دهلی مذاکراتی به عمل آورد. آن‌گاه، وزیر دفاع آنگولا اظهار امیدواری کرد که کشورهای مترقی عضو جنبش عدم تعهد هم‌کاری و هماهنگی با یک‌دیگر را توسعه دهند و ضمن اظهار خوش‌وقتی از موفقیت جمهوری اسلامی ایران در بازپس‌گیری اراضی خود، ابراز امیدواری کرد تا جنگ بین دو کشور ایران و عراق هر چه زودتر خاتمه یابد.»⁽¹⁾

671

واحد مرکزی خبر از لندن، گزارشی در خصوص محاکمه‌ی دو دانشجوی ایرانی در انگلستان ارسال کرده است که در آن دلیل محاکمه‌ی این دو دانشجو، هم‌کاری سازمان مجاهدین خلق و قوه‌ی قضائیه انگلستان بیان شده است. طبق این گزارش: «دو دانشجوی مسلمان ایرانی پس از محاکمه در یک دادگاه سلطنتی انگلیسی به خاطر دفاع از ساختمان کنسول‌گری جمهوری اسلامی ایران در لندن و ایستادگی در برابر منافقین، به ترتیب به 18 ماه و یک سال زندان محکوم شدند. این دو دانشجوی ایرانی که 18 ماه قبل هنگام حمله‌ی ضد انقلابیون به ساختمان کنسول‌گری جمهوری اسلامی ایران در لندن در برابر آن‌ها مقاومت کردند، بنا به درخواست منافقین دست‌گیر و زندانی شدند.»

واحد مرکزی خبر می‌افزاید: «دانشجویان مسلمان ایرانی در جزیره‌ی انگلیسی، رأی قاضی در مورد این دو جوان را که یکی از آن‌ها 18 ساله و دیگری 25 ساله است، نشانه‌ی دیگری بر وابستگی منافقین به ابرجنایت‌کاران شرق و غرب نامیدند و خشم و تنفر خود را نسبت به آن ابراز داشتند.

دانشجویان مسلمان می‌گویند یک‌بار دیگر این حقیقت آشکار می‌شود که چگونه اربابان جنایت‌کار قرون وسطایی [کشور] خود را که قرن‌ها مستضعفین جهان را در آن‌ها به بند کشیده‌اند در اختیار منافقین ضد خلق قرار داده‌اند و چه آشکارا با زندان کردن و در فشار گذاشتن دانشجویان اسلامی از منافقان حمایت می‌کنند.

دانشجویان مسلمان با توجه به هم‌کاری شدید منافقین با رژیم صدام و ملاقات طارق میخائیل یوحنا عزیز با رجوی در پاریس و حمایت امریکا، فرانسه و انگلیس از صدام، این زندانیان دانشجو را زندانی سیاسی و زندانی جنگی نام نهاده‌اند.»⁽²⁾

1) مأخذ 12، ص 20.

2) روزنامه‌ی جمهوری اسلامی، 27/11/1361، ص 3، به نقل از واحد مرکزی خبر از لندن.

672

صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در نامه‌یی خطاب به مردم ایران به زعم خود درصدد

روشن‌گری مردم ایران درباره‌ی منازعه بین دو کشور برآمده است که برخی مطالب بیان‌شده در این نامه شاید از لطایف تاریخی باشد، از جمله به رسمیت شناختن حاکمیت ایران(!)؛ دعوت به صلح و متهم کردن ایران به آغاز جنگ و تجاوز به خاک عراق(!)؛ یادآوری رعایت حق همسایه با نقل حدیثی از حضرت رسول اکرم(ص)(!)؛ تمسک به مقدسات شیعه و از جمله امام علی(ع) و امام حسین(ع) (وی خود را از نوادگان امام علی(ع) دانسته است) و... بخش‌هایی از این نامه بدین شرح است:

«از دیدگاه احساس مسئولیت و درک و فهم درست عوامل جغرافیایی و دیگر عوامل روشن‌گر این واقعیت که عراق و ایران دو کشور همسایه‌اند و هیچ یک از آن دو کشور نه در حال و نه درآینده نمی‌توانند این واقعیت را نادیده بگیرند، آنان را به صلح دعوت کردیم، چراکه موقعیت جغرافیایی دو کشور به گونه‌یی است که عراق نه اینک و نه در آینده نمی‌تواند موقعیت جغرافیایی دیگری برای خود بگزیند و به مکانی دیگر بار سفر بندند و ما را از این موقعیت جغرافیایی دور سازد، اما همه‌ی تلاش‌ها و کوشش‌های ما با شکست رو به رو شد.

در پی حمله تجاوزکارانه[یی که] به کشورمان، روی داد، هزاران تن از ایرانیان قربانی آن شدند، بدون این‌که مردم ایران از آن حمله ثمره‌یی ببرند و یا برای آینده و حال آن‌ها سودی و حاصلی داشته باشد.

دوران یورش‌ها اگر نگوییم سپری شده، ولی پشت سر نهاده شده است و افکار عمومی جهان گفتار و کردار توسعه‌طلبی دولتی را علیه دولت‌های دیگر با هدف تغییر دادن اوضاع سیاسی آن‌ها نمی‌پذیرد، حتی از سوی ابرقدرت‌ها که تمام امکانات را در اختیار دارند و امکانات گسترده‌تری از آنچه در اختیار ایران است دارا هستند و در زیر پوشش خاصی آن را اعمال می‌کنند، پذیرفته نیست. ادامه‌ی جنگ، مشکلات میلیون‌ها ایرانی آواره را که منبع درآمدی برای امرار معاش خود پیدا نمی‌کنند ابتدا حل و فصل نخواهد کرد. این مشکلات تنها در سایه‌ی صلح حل می‌شود و جز این فقط و فقط راه فقر و فاقه و هلاکت وجود دارد و پس شما با اجرای او امروز [و اجرای] فرامین حکام ایران درست برخلاف اسلام و عقیده‌ی اسلامی رفتار می‌کنید، چراکه شما با این اقدام خود نه‌فقط با یک کشور همسایه می‌جنگید که رسول اکرم(ص) درباره‌ی آن توصیه فرموده است که "جارک جارک ثم اخاک" همسایه است همسایه است سپس برادرت، بلکه شما به سرزمین‌های مقدس حمله‌ور می‌شوید که مرقد حضرت امام علی(ع) و جد ما حضرت امام حسین(ع) در آن به خاک سپرده شده است و نیز این خاک بسیاری از

نیاکان بزرگ و گرامی ما را در بر گرفته است.

اما همان گونه که گفته‌ایم، با احساس مسئولیت نسبت به خلق‌های جهان و ملت

بزرگ عراق خواهان صلح شده‌ایم. ما دعوت به صلح می‌کنیم و می‌دانیم که ادامه‌ی جنگ زخم‌ها را عمیق‌تر خواهد کرد و زخم‌های کهنه را طوری تجدید می‌کند که مایه‌ی زیان‌های سنگین‌تر در روابط خلق‌های ایران و ملت عراق خواهد شد و ما با آگاهی به این امر برای متوقف کردن جنگ - نه بر اساس عوامل دیگری که حکام ایران را به اشتباه انداخته و آنان را غرق در ورطه‌ی بداندیشی و رفتارهای احمقانه کرده است - دعوت می‌کنیم ما و ملت عراق درست در هنگامی که در طرز تفکر و افکارمان از طرز و بوی گل لطیف‌ترند در جای خود به قدری با صلابت و استوار خواهیم بود که برنده همانند شمشیر ذوالفقار جدمان علی بن ابی‌طالب(ع) عمل خواهیم کرد.»⁽¹⁾

673

طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق که به هم‌راه وزیر نفت این کشور به ترکیه سفر کرده است، امروز مذاکرات خود را با مقامات ترکیه آغاز کرد.

یونایتدپرس درباره‌ی این سفر و زمینه‌های هم‌کاری دو کشور و نقش ترکیه در اقتصاد عراق چنین گزارش داد:

«طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق امروز مذاکراتش را با رهبران ترکیه پیرامون روابط اقتصادی فی ما بین؛ مسائل مربوط به خاورمیانه و جنگ ایران و عراق آغاز کرد.

رمضان به هنگام ورود به پایتخت ترکیه از کوشش‌های این کشور به منظور میانجی‌گری در جنگ 29 ماهه‌ی دو کشور ایران و عراق تشکر و قدردانی کرد. در پاسخ نیز بولنت اولوسو نخست‌وزیر ترکیه، خواستار ادامه‌ی کوشش‌ها برای پایان [دادن] به جنگ دو کشور برادر شد.

منابع دولتی گفتند: [بخش] اعظم مذاکرات دو کشور پیرامون تجارت ترکیه، عراق؛ بسط خط لوله و هم‌کاری در اکتشافات نفت و تولید و توزیع آن دور خواهد زد. عراق بعد از ایران دومین بازار بزرگ ترکیه محسوب می‌شود. ترکیه با بی‌طرف نگه داشتن خود در جنگ ایران و عراق، روابطش را با هر دو کشور همسایه حفظ کرده است.

سال گذشته، ترکیه مبلغ 600 میلیون دلار کالا به عراق صادر کرده و در عوض معادل 4/1 میلیارد دلار نفت از این کشور وارد کرده است، اما صادرکنندگان ترک اخیراً با یک کاهش در سفارشات از سوی عراق مواجه شده‌اند که این مسئله به خاطر مشکلات ناشی از جنگ این کشور در پرداخت پول می‌باشد.»⁽²⁾

1) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/11/1361، ص 7 - 2، رادیو بغداد.

2) مأخذ 1، بخش آخر، ص 21، آنکارا، یونایتدپرس، 27/11/1361.

صاحب‌زاده یعقوب‌خان وزیر خارجه‌ی پاکستان، امروز از امان پایتخت اردن وارد بغداد شد. رادیو صوت الجماهیر در این باره گزارش داد: «آقای رئیس‌جمهور صدام حسین امشب آقای

صاحب‌زاده یعقوب‌خان وزیر خارجه‌ی پاکستان و هیئت هم‌راه وی را به حضور پذیرفتند.

وزیر خارجه‌ی پاکستان در خلال این ملاقات، پیام شفاهی رئیس‌جمهور پاکستان محمدضیاء الحق را به اطلاع آقای رئیس‌جمهور صدام حسین رسانده است.

این پیام مبانی دوستی پاکستان با عراق و میل آن کشور به ادامه‌ی روابط سنتی میان دو کشور را منعکس ساخته است. در این ملاقات روابط دو جانبه‌ی دو کشور و ضرورت توسعه‌ی آن در تمامی زمینه‌ها به اضافه‌ی اوضاع منطقه و مسائل مورد اهمیت مشترک بررسی شده است.»⁽¹⁾

674

هفته‌نامه‌ی مصری المصور در خصوص کمک‌های تسلیحاتی مصر به عراق و کوشش دولت عراق برای خارج کردن مصر از انزوای سیاسی و وارد کردن مجدد آن کشور به جمع کشورهای عربی نوشته است: «اردن و عراق قصد دارند پس از 4 سال قطع رابطه، به زودی با مصر روابط دیپلماتیک برقرار کنند.» به نوشته‌ی این هفته‌نامه‌ی مصری: «برخی از منابع در انتظار بازگشت سفیر اردن به قاهره و سفیر مصر به امان در چند روز آینده هستند، زیرا نام‌های این سفیران مبادله و به تأیید وزارت خارجه‌ی دو کشور رسیده است.» المصور افزوده است: «انتظار می‌رود پس از این گام، مبادله‌ی سفیر بین قاهره و بغداد صورت بگیرد.»⁽²⁾

روزنامه‌ی امریکایی کریستین ساینس مانیتور نیز در مقاله‌یی گسترش روزافزون روابط مصر با عراق و کمک‌های نظامی این کشور به عراق را بررسی و با ذکر تاریخچه‌ی مختصری از اختلافات قبلی دو کشور، دلایل طرد مصر از جمع کشورهای عربی و منافع متقابل دو کشور در هم‌گرایی را بیان کرده است.

در این مقاله آمده است:

«عراق تلاش خود را در جلب حمایت‌های کشورهای دیگر عرب بیش‌تر کرده است، یکی از اثرات تقاضای کمک عراق از کشورهای دیگر عرب، بازگشت مصر به جهان عرب است. مصر که پس از امضای معاهده‌ی صلح با اسرائیل از جامعه‌ی عرب حذف شد، با تحولات اخیر در منطقه فرصت دوباره برای پیوستن به دیگر کشورهای عرب یافته است.

هفته‌ی گذشته پطروس غالی وزیر مشاور در امور خارجی هم‌راه با مشاور سیاسی حسنی مبارک هفته گذشته بی‌سر و صدا به بغداد سفر کردند؛ همان بغدادی که در سال

1) مأخذ 1، بخش آخر، ص 39، رادیو صوت‌الجماهیر، 27/11/1361.

2) مأخذ 13، ص آخر، به نقل از هفته‌نامه‌ی المصور چاپ قاهره، یونایتدپرس.

1978 تصمیم به تحریم مصر گرفت، به این دلیل که مصر در مذاکرات صلح کمپ‌دیوید شرکت کرده و حاضر به صلح جداگانه با اسرائیل شده است. منظور از سفر مقامات ارشد

مصری به عراق ملاقات و گفت و گو با صدام حسین رئیس‌جمهور عراق بود.

به نظر مقامات مصری، مسئولیت تضمین امنیت و ثبات خلیج فارس با امریکا است. مصر با کمک‌های نظامی به عراق که در سال گذشته رقمی در حدود یک میلیارد و 200 هزار دلار بود از عراق حمایت کرد.

در حدود 7 هزار داوطلب از نفرات نظامی مصر به کمک جنگ‌جویان عراقی آمدند، ولی مقامات مصری تأکید دارند که مصر حاضر به اعزام نیروهای نظامیش به جبهه‌ی جنگ نیست. ماه گذشته نعیم حداد رئیس مجلس عراق در مصاحبه‌یی با نشریه‌ی هفتگی مصر اظهار داشت که کمک‌های تسلیحاتی مصر کافی نبوده و از دولت مصر خواستار اعزام نفرات نظامی به جبهه‌ی عراق شد، ولی یک مقام ارشد مصری تاکید کرده که نیروهای نظامی مصر دیگر هرگز به جبهه‌ی جنگ خارج از مرزهای مصر اعزام نخواهند شد.

به گفته‌ی وی هزاران هزار کارگر مصری در عراق به سر می‌برند. به آن‌ها اجازه داده شده که اگر بخواهند به عنوان داوطلب در جنگ شرکت کنند. این روزنامه می‌نویسد: "از نظر کشورهای نفتی تولیدکننده‌ی نفت در حوزه‌ی خلیج فارس، مصر تنها کشور عربی با قدرت نظامی است که می‌تواند به کمک عراق برود." مقامات عراقی نیز تلویحاً گفته‌اند: "عراق می‌تواند به انزوای مصر در جهان عرب پایان داده و در صورت حمایت نظامی بار دیگر مصر را بخشی از جهان عرب کند." مقامات مصری نیز با اشاره گفته‌اند: "بیش از آنچه که مصر به اعراب نیاز داشته باشد اعراب به مصر محتاج هستند." این مقامات مصری معتقدند که ایران در موقعیتی نیست که بتواند دولت صدام حسین را براندازد، ولی اگر هم ایران موفق به این کار شود این تنها مشکل صدام خواهد بود و بهایی است که صدام برای حمله به ایران پرداخته است.»⁽¹⁾

675

دو روز پس از دیدار سعدون حمادی وزیر امور خارجه‌ی سابق عراق و مشاور صدام حسین در امور خارجی با وزیر امور خارجه‌ی امریکا، روزنامه‌ی واشنگتن پُست در مقاله‌یی از اقدام امریکا در اعطای یک وام 450 میلیون دلاری به عراق خبر داد. نویسنده‌ی مقاله به بررسی روابط سیاسی رو به بهبود دو کشور پرداخته و علایق امریکا در نزدیکی هر چه بیش‌تر به عراق را پنهان نکرده است. رادیو امریکا به نقل از این روزنامه اعلام کرده است: «دولت پرزیدنت ریگان یک وام اعتباری به مبلغ 450 میلیون دلار به بهره‌ی کم در اختیار عراق قرار داده است. دولت عراق با این وام محصولات

1) مأخذ 1، بخش آخر، ص 23، رادیو صدای امریکا، 27/11/1361، به نقل از روزنامه‌ی کریستین ساینس مانیتور.

کشاورزی مورد نیاز خود را از امریکا خریداری خواهد کرد. به دنبال جنگ اعراب و اسرائیل در سال 1967 که عراق روابط سیاسی خود را با امریکا قطع کرد، این نخستین

باری است که دو کشور روابط بازرگانی برقرار می‌سازند. تلاش برای برقراری روابط نزدیک بین امریکا و عراق از یک سال پیش در زمانی آغاز شد که دولت امریکا عراق را از فهرست کشورهای طرف‌دار تروریسم بین‌المللی حذف کرد. در پی آن، دولت امریکا، عراق را به عنوان بازار مناسبی برای صادرات امریکا در نظر گرفت. یکی از مقامات وزارت کشاورزی امریکا می‌گوید: "روابط تازه‌ی امریکا و عراق را می‌توان تحولی اقتصادی و سیاسی بین دو کشور دانست. وی می‌گوید تا آن‌جا که من آگاهی دارم، این نخستین باری است که ما وام اعتبار در اختیار دولت عراق قرار داده‌ایم."

وی افزود: "در ماه دسامبر گذشته، یک هیئت عراقی از امریکا بازدید کرد و در همان زمان دولت امریکا وام اعتباری برای خرید فراورده‌های کشاورزی در اختیار عراق قرار داد. چندی بعد، دولت عراق مبلغ 160 میلیون دلار از وام خود را به مصرف خرید گندم و جو از امریکا [اختصاص] داد.

واشنگتن پست می‌نویسد: "روز دوشنبه‌ی گذشته، سعدون حمادی وزیر امور خارجه‌ی پیشین عراق که اکنون به عنوان وزیر مشاور عراق انجام وظیفه می‌کند، در امریکا با جورج شولتز وزیر امور خارجه‌ی امریکا دیدار و گفت و گو کرد.

به رغم حمایت بعضی از اعضای کنگره‌ی امریکا که از اسرائیل حمایت می‌کند، جای شک باقی نیست که دولت امریکا در تلاش است، روابط بهتر و نزدیک‌تری با عراق برقرار سازد. انگیزه‌ی اصلی دولت امریکا از حذف عراق از فهرست کشورهای طرف‌دار تروریسم و به دنبال آن برداشتن موانع بازرگانی بین دو کشور از آن‌جا ناشی شده که بعضی از مقامات امریکایی خواهان توسعه‌ی صادرات کشورشان به دیگر کشورهای غیر کمونیست جهان هستند." واشنگتن پست می‌افزاید: "از سال 1980 که ارتش عراق به خاک ایران تجاوز کرد، دولت ایالات متحده به کرات بی‌طرفی خود را رسماً اعلام کرده است."»⁽¹⁾

آخرین بخش مقاله‌ی واشنگتن پست که رادیو امریکا آن را قرائت نکرد، جمله‌ایست که این روزنامه در توجیه اعطای این وام به دولت عراق ذکر می‌کند: «تمایل دولت ریگان جهت کمک به عراق چیزی جز مقابله با کوشش ایران برای سرنگونی صدام نمی‌باشد.»⁽²⁾

در این حال، ژنرال الکساندر هیگ وزیر سابق امور خارجه‌ی امریکا، نگرانی خود را از گسترش انقلاب اسلامی ایران در منطقه اعلام کرد.

وی که در یک کنفرانس مطبوعاتی در استکهلم سخن می‌گفت، از تلاش‌های ریگان برای برقراری صلح در خاورمیانه تقدیر کرد و گفت: «به نظر من، خطرناک‌تر از مسائل جاری منطقه، مسئله‌ی اسلام بنیادگرا در ایران است که عراق را هم در بر گرفته و

1) مأخذ 17، صص 14 و 15، رادیو صدای امریکا به نقل از واشنگتن پست.

2) مأخذ 13، ص آخر، به نقل از روزنامه‌ی امریکایی واشنگتن پست.

می‌رود تا تمام کشورهای مدرن عرب منطقه را تهدید کند.» هیگ افزود: «مسئله در حال حاضر این است که اگر این حرکت به کلی از کنترل خارج شود می‌تواند منافع ابرقدرت‌ها را به خطرناک‌ترین وضع خود تهدید کند.»⁽¹⁾

676

روزنامه‌ی کیهان در بررسی اقدامات سعد حداد و تأثیر آن در تحولات لبنان چنین گزارش داده است:

«سعد حداد افسر شورشی ارتش لبنان، دیروز کنترل خود را بر یک منطقه‌ی حایل در جنوب لبنان که اسرائیل به عنوان یک منطقه‌ی امنیتی برای جلوگیری از حملات آینده‌ی فلسطینی‌ها درخواست می‌کرد، کامل کرد. به گزارش آسوشیتدپرس، خبرنگاران لبنانی مستقر در جنوب لبنان گفتند: "یک واحد از نیروهای تحت فرماندهی حداد وارد روستایی در نزدیکی دره‌ی بقاع شدند." این خبرنگاران گفتند که نیروهای حداد را تعدادی تانک، خودرو زرهی و توپ‌خانه‌ی میان‌برد هم‌راهی می‌کرد. اقدام تازه‌ی حداد، هم‌زمان با اعتراف وزیر امور خارجه‌ی لبنان به ناتوانی این کشور در متوقف کردن پیشروی نیروهای تحت فرماندهی حداد صورت گرفت. در همین حال، به گزارش خبرگزاری فرانسه، یک مقام بلندپایه‌ی وزارت امور خارجه‌ی اسرائیل گفت: "این کشور همواره از سعد حداد جانب‌داری می‌کند." وی افزود: "ما نه‌تنها خواهان کنار گذاردن سعد حداد نیستیم، بلکه امیدواریم ارتش وی به صفوف ارتش لبنان بپیوندد و نظر فلیپ حبیب فرستاده‌ی امریکا به خاورمیانه نیز همین است." روزنامه‌ی لبنانی السفیر در شماره‌ی دیروز خود نوشت: "اسرائیل هنگامی که به مزدور خود سعد حداد دستور داد کشور گسترده‌ی خود را در جنوب لبنان اعلام کند، در حقیقت، توطئه‌ی تجزیه‌ی لبنان را به مرحله‌ی اجرا درآورده است." به گزارش خبرگزاری سوریه، السفیر افزود: "این اقدام به عنوان بیانیه‌ی رسمی اسرائیل مبنی بر تجزیه‌ی جنوب لبنان و سپردن آن به سعد حداد مزدور می‌باشد." این روزنامه در پایان نوشت: نیروهای سعد حداد مزدور، رژه‌ی خود را از پادگانی آغاز کردند که نیروهای اشغال‌گر صهیونیستی در آن مستقر هستند و در خیابان‌های صیدا رژه رفتند. نیروهای صهیونیستی پیش از آغاز رژه، مقررات منع رفت و آمد را در چندین روستای اطراف صیدا به مرحله‌ی اجرا درآوردند. مطبوعات سوریه نیز روز گذشته اسرائیل را متهم کردند که با حمایت امریکا و بازگذاشتن دروازه‌های شهرهای صیدا و نبطیه واقع در جنوب لبنان به روی افراد سرگرد شورشی سعد حداد، سرگرم اجرای طرح تجزیه‌ی لبنان است. روزنامه‌ی البعث ارگان حزب حاکم سوریه، به هم‌زمانی نقل و انتقالات "ارتش لبنان آزاد" به رهبری سعد حداد و اظهارات موشه آرنز وزیر دفاع جدید اسرائیل مبنی بر مخالفت با

1) مأخذ 13، ص آخر.

عقب‌نشینی نیروهای این کشور از لبنان اشاره کرده است. سعد حداد اخیراً ستاد کل نیروهای خود را در صیدا مستقر کرده است. این روزنامه از استقرار ارتش لبنان در بیروت و حومه‌ی آن ابراز خشنودی کرده و یادآور شده است که این تصمیم اولین گام در راه تأیید یک‌پارچگی خاک لبنان در مقابل مقاصد بداندیشانه‌ی سعد حداد به شمار می‌رود. روزنامه‌ی نیمه‌رسمی الثوره نیز نوشت: "ورود نیروهای حداد به صیدا و نبطیه اقدامی در راه تقسیم خاک لبنان به کشورهای کوچک مذهبی است و مذاکرات لبنان و اسرائیل با شرکت امریکا تنها پوششی جهت گسترش دامنه‌ی اشغال لبنان توسط اسرائیل است."»⁽¹⁾

677

تأثیر کاهش قیمت نفت بر اقتصاد کویت و تدابیر این کشور برای مهار بحران اقتصادی و نگاه و رفتار کشور کویت در خصوص منازعه‌ی ایران و عراق موضوع مقاله‌یی است که روزنامه‌ی امریکایی نیویورک تایمز به آن پرداخته است. در این مقاله آمده است: «سقوط قیمت‌های جهانی نفت، کویت را به هراس افکنده است. تمامی دیگر کشورهای صادرکننده نفت کرانه‌ی خلیج فارس از بحرین، قطر و امارات عربی متحده گرفته تا عمان، کم و بیش شریک هراس کویت هستند. برای نخستین بار پس از افزایش شدید قیمت در سال 1974، حکم‌رانان محافظه‌کار و هوادار غرب آن کشورهای عربی آسیب‌پذیر درمی‌یابند که دیگر نمی‌توانند روی افزایش مدام درآمد برای خرید آرامش اجتماعی در کشورهای‌شان حساب کنند.

به گفته‌ی سفیر یک کشور غربی، طبیعی است که هرگونه تغییری مردم کشور کوچک و بی‌دفاعی را که ثروت زیادی دارد و در محاصره‌ی همسایگانی آزمند قرار گرفته است، ناراحت می‌کند.به رغم 40% کاهش درآمدهای نفتی طی سال گذشته، دولت همچنان برای ادامه‌ی خرج زیر فشار است. سقوط بازار رسمی بورس کویت در زیر یک کوه 90 میلیارد دلاری از چک‌های واخورده در تابستان گذشته، به صورت چنان تهدیدی برای بسیاری از کویتی‌ها درآمده که دولت پذیرفته است بدهی‌های هزاران سرمایه‌گذار کوچک را بپردازد. در برخی از ارزیابی‌ها گفته می‌شود که دولت هم‌اینک برای جلوگیری از ورشکستگی‌های گسترده در حدود 5 میلیارد دلار تعهد قبول کرده است.

از سوی دیگر، با ادامه‌ی جنگ ایران و عراق، بار دیگر از کویت خواسته شده است به عراق وام بدهد، هرچند عراق حوزه‌های نفتی کویت چشم طمع دارد، اما کویت دادن کمک مالی به عراق را بر خطر پیروزی نیروهای انقلابی آیت‌الله روح‌الله خمینی ترجیح می‌دهد، چراکه ایران به سرنگونی حکومت‌های محافظه‌کار خلیج فارس کمر بسته است. جنگ همچنین بازرگانی پرسُود با عراق و ایران را خراب کرده است.»⁽²⁾

1) مأخذ 12، ص 20.

2) مأخذ 17، ص 12، رادیو صدای امریکا به نقل از روزنامه‌ی نیویورک تایمز.

روزشمار جنگ پنج‌شنبه 28 بهمن 1361 3 جمادی‌الاول 1403 17 فوریه 1983

678

امروز نیز شهر آبادان هدف سلاح‌های سنگین و دوربرد نیروهای عراقی قرار گرفت و در طول آن 3 منزل مسکونی و 3 مغازه ویران شد و به قسمتی از یک مدرسه آسیب رسید و یک نفر زخمی شد⁽¹⁾

679

به نوشته‌ی مجله‌ی عربی‌زبان الدستور چاپ لندن که از دولت عراق حمایت می‌کند، منابع غربی به تازگی جزئیات قرارداد فروش سلاح را که چندی پیش بین اتحاد شوروی و عراق امضا شده بود، فاش کردند.

به نوشته‌ی این مجله، این قرارداد شامل چند صد تانک تی72 و جنگنده‌های میگ23 و میگ25 و میگ27 و همچنین موشک‌های سام8 و توپ‌های خودکار کالیبر 122 و 152 میلی‌متر و نیز موشک‌های دوربرد زمین به زمین از نوع اسکودوفرانگ می‌باشد.⁽²⁾

680

واحد اطلاعات سپاه درباره‌ی تعداد و سطح کیفی نیروهای نظامی یمن شمالی در عراق اعلام کرد:

«تعداد نیروهای یمن شمالی در عراق جمعاً 10 گردان است که 65% از آن‌ها به تازگی وارد ارتش این کشور شده‌اند و به امور نظامی آشنایی ندارند و آموزش اولیه‌ی آن‌ها در عراق صورت گرفته است و اغلب آن‌ها به خصوص در رده‌ی افسران از افراد ناراضی هستند و رژیم یمن تمایلی به وجود آن‌ها در ارتش آن کشور ندارد. این نیروها در حال حاضر از نظر تجهیزات نظامی، چادر و آذوقه با کمبود رو به رو هستند و همین امر بر نارضایتی آن‌ها افزوده است.»⁽³⁾

1) سند شماره 52661 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، شماره 334، 30/11/1361، ص 3.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 335، 29/11/1361، ص 4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/11/1361.

3) سند شماره 435384 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات به فرماندهی کل سپاه پاسداران، 9/12/1361، صص 3 و 4.

681

روابط عمومی شرکت واحد اتوبوس‌رانی تهران با اعلام این خبر که 114 نفر از رانندگان این شرکت برای کمک و هم‌راهی رزمندگان عازم جبهه‌های نبرد شده‌اند، از شهروندان تهرانی خواست تا با توجه به در نظر گرفتن اولویت جنگ و لزوم کمک‌رسانی به جبهه‌های جنگ، کمبودهای موجود در سرویس‌های عمومی را با بردباری تحمل کنند.⁽¹⁾

2500 روحانی نیز از ابتدای تشکیل ستاد اعزام مبلغین به جبهه‌ها تا کنون به سراسر جبهه‌های نبرد اعزام شده‌اند. مسئول ستاد هماهنگی و اعزام روحانیون به جبهه در دفتر تبلیغات اسلامی قم که به منظور بررسی مشکلات موجود در امر تبلیغات و جذب و اعزام مبلغ به منطقه‌ی عملیاتی والفجر سفر کرده است، ضمن اعلام این خبر درباره‌ی زمان تشکیل و شیوه‌ی فعالیت این ستاد گفت:

«ستاد اعزام مبلغ به جبهه‌ها هم‌زمان با آغاز عملیات محرم در آبان‌ماه سال جاری متشکل از نمایندگان از دفتر تبلیغات اسلامی قم؛ نمایندگی امام در سپاه؛ روابط عمومی سپاه؛ شورای مدیریت حوزه و جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه‌ی قم تشکیل و فعالیت خود را زیر نظر نمایندگی امام در سپاه و دفتر تبلیغات اسلامی آغاز کرد.» حجت‌الاسلام صادق شریعتی سپس با بیان چگونگی تشکیل ستاد اعزام مبلغ به جبهه‌ها گفت:

«پس از آغاز جنگ تحمیلی و بسیج مردم برای دفاع از اسلام و میهن اسلامی، روحانیون نیز همگام با آن‌ها در صحنه حضور یافته و به طور داوطلب راهی جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شدند، ولی با سازمان‌دهی نیروهای رزمنده‌ی سپاه و بسیج به صورت لشکر، تیپ و گردان، لزوم سازمان‌دهی و برنامه‌ریزی جهت اعزام مبلغ به تمامی بخش‌ها ضرورت بیش‌تری پیدا کرد و انگیزه‌ی تشکیل ستاد مرکزی، اعزام مبلغ به جبهه شد.»

وی در مورد چگونگی برنامه‌ی اعزام مبلغین به جبهه‌ها نیز گفت: «به منظور تنظیم برنامه‌ی منظم جهت اعزام مبلغ به جبهه، تصمیم گرفته شده است افرادی از سوی نماینده‌ی امام در قرارگاه‌های کربلا، نجف و حمزه‌ی سیدالشهدا(ع) تعیین شوند تا از طریق آنها نیازهای عقیدتی و ارشاد و تبلیغ نیروهای رزمنده برآورده شود.» وی افزود: «یک دفتر مرکزی نیز در قم تأسیس خواهد شد تا با انعکاس نیاز جبهه‌ها، مبلغین طبق برنامه و نوبت به جبهه‌ها اعزام شوند.» مسئول ستاد مرکزی اعزام مبلغ به جبهه‌ها در مورد کیفیت و نحوه‌ی کار تبلیغ مبلغین در جبهه اظهار داشت: «برنامه‌ی تبلیغ در زمینه‌ی کلاس‌داری؛ اصول عقاید؛ روحانی قرآن؛ تفسیر نهج‌البلاغه؛ تحلیل‌های سیاسی؛

1) روزنامه‌ی کیهان، 28/11/1361، ص 2، به نقل از روابط عمومی شرکت واحد تهران.

سخن‌رانی و یا تلفیقی از آن صورت می‌گیرد که با توجه به شرایط منطقه برگزار می‌شود.» وی در مورد هم‌کاری طلاب و مبلغین در جهت رفع مشکلات مناطق گفت: «از آن‌جا که روحانیون به مشکلات و مسائل مردم توجه دارند با وجودی‌که کارشان تبلیغ است، مسائل و مشکلات مردم را نیز با مسئولین منطقه و در صورت لزوم از طریق ستاد مرکزی در قم با مسئولین کشور مطرح می‌کنند.»

وی سپس با اشاره به اشتیاق طلاب حوزه‌های علمیه جهت اعزام به جبهه یادآور شد: «تقاضای هزاران طلبه در حوزه‌ها این است که شورای عالی مدیریت حوزه هر چه زودتر تصمیم جدی و قاطعی نسبت به نوبت دادن به طلاب بگیرند تا با هماهنگی آن‌ها بتوانند در جبهه شرکت کنند و هم از درس‌شان عقب نمانند.»⁽¹⁾

682

نیروهای مسلح غیر قانونی به مدرسه‌یی در روستای گردکاشان در 8 کیلومتری شمال شرقی اشنویه - که محل استقرار نیروهای حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) بود - حمله کردند و 4 نفر از آنان را به قتل رساندند؛ 3 نفر را مجروح و 4 نفر را اسیر کردند و یک دستگاه لودر را نیز به آتش کشیدند.

نیروهای پایگاه‌های مجاور با آگاهی از ماجرا به کمک آنان شتافتند و در درگیری به وجود آمده، 3 تن از آنان نیز مجروح شدند. با تاریک شدن هوا، نیروهای مهاجم از طریق تپه‌های اطراف اقدام به فرار کردند.⁽²⁾

یکی از نیروهای سابق حزب دمکرات نیز که 2 ماه پیش از این حزب جدا شده بود، امروز در خیابان چهارباغ سنندج به دست افراد این حزب ترور شد و به قتل رسید.⁽³⁾

683

بر اساس گزارش‌های رسیده، امروز عبدالرحمان قاسملو رهبر حزب دمکرات کردستان عراق در شهر قلعه‌دیزه در جلسه‌یی که در آن یکی از وزیران دولت عراق و 2 نفر از افسران رده‌بالای ارتش عراق حضور داشتند، درباره‌ی برنامه‌ها و استراتژی حزب دمکرات کردستان ایران و شیوه‌ی ادامه‌ی هم‌کاری با ارتش عراق بحث کردند و به بررسی موضوعات مطرح‌شده پرداختند در این جلسه، قاسملو به مقامات عراقی حاضر در جلسه پیشنهاد کرد که در صورت تقویت نیروهای حزب دمکرات و پشتیبانی مستقیم از آنان، نیروهای این حزب می‌توانند برای تصرف شهر سردشت و پیرانشهر حملاتی را انجام دهند⁽⁴⁾

1) همان، ص 8.

2) سند شماره 353458 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از فرماندهی سپاه اشنویه به فرماندهی قرارگاه بعثت، شماره 161، 29/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353484 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام، از فرماندهی سپاه اشنویه به فرماندهی قرارگاه بعثت، شماره 160، 29/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مدیریت عملیات، شماره 187، 29/11/1361، صص 2 و 3؛ و - سند شماره 349896 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی ستاد مرکزی به ستاد منطقه11، 5/12/1361، سند تک‌برگی.

3) سند شماره 347805 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان کردستان به استاندار محترم استان کردستان، 30/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 52612 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری (دفتر اطلاعات و تحقیقات)، 28/11/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 350075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) شعبه طرح و عملیات، شماره 180، 1/12/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 66565 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 337، 3/12/1361، ص 3؛ و - سند شماره 103824 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی گزارش روزانه، واحد اطلاعاتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شماره 243، 7/12/1361، ص 5.

684

اقدام نیروهای سازمان مجاهدین خلق در ترور یکی از نیروهای سپاه بی‌نتیجه ماند؛ در تبریز نیز یکی از افراد این سازمان به هلاکت رسید و 3 تن از آنان نیز در مشهد دست‌گیر شدند.

نیروهای سازمان مجاهدین خلق یکی از نیروهای سپاه را در روستای کیاکلای منطقه‌ی قائم شهر ترور کردند که به زخمی شدن وی انجامید.⁽¹⁾

در تبریز نیز نیروهای سپاه، مسئول بخش سیاسی فرهنگی سازمان مجاهدین خلق را شناسایی و تعقیب کردند. زمانی که وی متوجه این امر شد به سمت نیروهای سپاه تیراندازی کرد که در اقدام متقابل نیروهای سپاه به هلاکت رسید.⁽²⁾

در مشهد نیز نیروهای کمیته، یک خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین را شناسایی و کشف و 3 تن از افراد این خانه را دست‌گیر کردند.⁽³⁾

685

مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق در مصاحبه با روزنامه‌ی لوکوتیدین چاپ پاریس، درباره‌ی موقعیت سازمان در داخل ایران و در سطح بین‌المللی و همچنین درباره‌ی اقدامات سازمان و پیش‌بینی آینده برای به دست گرفتن قدرت در ایران گفت:

«ما به همه‌ی اهدافی که برای مرحله‌ی اول از مقاومت‌مان تعیین نموده بودیم، رسیده‌ایم. در این مرحله که از ژوئن 1981 تا ژوئن 1982 به طول انجامیده، ما طبیعت واقعی [امام] خمینی را برای همه واضح و روشن نموده‌ایم و با حذف به خصوص 6 تن از 7 نماینده‌یی که رژیم به این سو و آن سوی کشور اعزام داشته بود، ضربه‌ی سختی به رژیم وارد کرده‌ایم و بالاخره خود را به عنوان تنها آلترناتیو واقعی بر قدرت حاکم تحمیل نموده‌ایم. ما تنها نیروی مستقیم که جایگاه مردمی خود را حفظ کرده و دارای ساختمان و چارچوبی در سطح ملی است، می‌باشیم؛ در نتیجه، فکر می‌کنم که با مشکل مهمی رو به رو نخواهیم بود. نمی‌توانم جزئیات بیش‌تری را به شما بدهم، اما من به پیروزی در کوتاه‌مدت مطمئن هستم.»

از وی سؤال شد: «در روز 9 ژانویه، شما با طارق عزیز که برای دیداری به فرانسه آمده بود به مدت طولانی مذاکره کردید. آیا این به منزله‌ی آن نیست که عراق شورای ملی مقاومت را به رسمیت می‌شناسد؟»

وی در جواب مدعی شد: «من به شما گفتم ما تنها نیروی نمایان‌گر خلق ایران می‌باشیم. بسیاری احزاب سیاسی دیگر در سراسر دنیا به همین نتیجه رسیدند و من فکر

1) سند شماره 52723 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری دفتر اطلاعات و تحقیقات، 30/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 1، ص 5.

2) سند شماره 89229 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه اخبار مناطق یازده‌گانه، مرکز اخبار رسانه‌ها، شماره 41، 9/12/1361، ص 5، گزارشی از ستاد منطقه5 سپاه پاسداران.

3) سند شماره 52608 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره‌ی اطلاعات شاجا به نخست‌وزیری دفتر اطلاعات و تحقیقات، 28/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 103806 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی گزارش روزانه، واحد اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شماره 239، 1/12/1361، ص 1.

می‌کنم همه‌ی آن‌هایی که خواهان صلح و ثبات در منطقه می‌باشند نیز این طور عمل نموده و ما را به رسمیت خواهند شناخت.»

رجوی بدون یادآوری این مطلب که در اولین ماه‌های پیروزی انقلاب، سازمان مجاهدین خلق به شدت به دنبال فروپاشی ارتش و جای‌گزینی سازمان‌ها و گروه‌های سیاسی مسلح به جای ارتش بود، درباره‌ی تاکتیک فعلی سازمان با ارتش گفت:

«ارتش با ماست. بسیاری از ارتشیان ایران به ما پیوسته‌اند. یادآوری می‌کنم که هواپیمایی که با آن از ایران فرار کردم توسط 3 تن از بهترین خلبانان نیروی هوایی هدایت می‌شد. من دلایل خوبی برای داشتن اعتقاد به این مطلب دارم که آلترناتیو دیگری برای ارتش وجود ندارد. ابتدا برای این‌که [امام] خمینی ارتش شاهنشاهی را تخریب نموده و سپس برای این‌که آنچه که از این ارتش باقی‌مانده شدیداً در این جنگ مشغول بوده و توسط پاسداران کنترل می‌شود.»⁽¹⁾

686

پراودا روزنامه‌ی ارگان رسمی حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی، با انتقاد از پی‌گرد قانونی رهبران حزب توده نوشته است:

«عده‌یی از رهبران حزب توده از جمله نورالدین کیانوری دبیر اول کمیته‌ی مرکزی این حزب بازداشت شده‌اند. حزب توده همواره با رژیم مستبد شاه و توسعه و سیطره‌ی بیگانگان در ایران مبارزه می‌کرد و از گرایش دمکراتیک و ضد امپریالیستی انقلاب ایران پشتیبانی می‌نمود، اما آنچه که به اتحاد شوروی مربوط است، کشور ما به دنبال حقوق و مزایای مخصوصی در ایران نمی‌گردد و هیچ دعوی ارضی نسبت به ایران ندارد و فقط در این راه می‌کوشد که خلق‌های شوروی و ایران در محیط صلح و آرامش زندگی کرده، با هم دوست باشند و هم‌کاری نمایند.»

روزنامه‌ی پراودا مخصوصاً به این امر اشاره کرده است که تعقیب و پی‌گرد رهبران حزب توده و حملات به سیاست اتحاد جماهیر شوروی در لحظاتی روی می‌دهد که ایران با مشکلات جدی اقتصادی دست به گریبان است و در معرض خطر مداخله‌ی مسلحانه‌ی امریکا قرار دارد. در ادامه‌ی مطلب پراودا آمده است که فعالیت تبلیغاتی ضد شوروی که در تهران راه انداخته شده مناسبات اتحاد شوروی با ایران را تیره می‌سازد و به منافع ایران لطمه می‌زند.⁽²⁾

رادیو صدای آزاد وابسته به محافل سلطنت‌طلب به نقل از هفته‌نامه‌ی اکسپرس چاپ فرانسه، درباره‌ی دلیل دست‌گیری رهبران حزب توده اعلام کرده است:

«آگاهان به مسائل ایران عقیده دارند بازداشت توده‌یی‌ها در جمهوری اسلامی فقط

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 336، 30/11/1361، صص 9 - 7، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/11/1361.

2) همان، ص 21، رادیو مسکو، 29/11/1361.

ناشی از یک تضاد درونی هیئت حاکمه‌ی رژیم است. علاوه بر این، جمهوری اسلامی با بازداشت این توده‌یی‌ها می‌خواهد وانمود کند که بر خلاف تصورات برخی، حزب توده نقش در اداره‌ی جمهوری اسلامی ندارد. اکسپرس می‌نویسد: "به هر حال، بازداشت سران حزب توده و دیگر توده‌یی‌ها در جمهوری اسلامی نشانه‌ی تمایل جمهوری اسلامی به نزدیکی بیشتر با امریکا است."»⁽¹⁾

687

محمدجعفر محلاتی نماینده‌ی ایران در کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد، عراق را به نقض حقوق بشر در جنگ تحمیلی و ناپدید کردن برخی اسیران ایران محکوم کرد. به گزارش خبرگزاری کویت، وی در سخن‌رانی خود اعلام کرده است: «با توجه به تمامی دیدارهای گذشته، بسیاری از اسرای جنگی اظهار داشته‌اند که آن‌ها به هم‌راه دیگر غیر نظامیان و سربازان ایرانی که هیچ گاه به اردوگاه "موسی" یا "رمادی" نرسیده بودند، اسیر شده‌اند.» محلاتی تأکید کرده است: «کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ در مورد دیگر اسرا هشداری نداده و برای دیدار از محل اقامت این اسرا نیز اجازه نیافته است.» محلاتی به نقل از گزارش کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ گفته است: «تا کنون از سوی وزارت خارجه‌ی ایران دو یادداشت به این کمیته ارسال شده و در آن به فهرست اسامی 21 زندانی در عراق که از طریق سرویس فارسی رادیو بغداد به ارسال پیام‌هایی مبادرت ورزیده‌اند، اشاره شده است. به هر حال، اسامی آن‌ها در لیست رسمی اسرای جنگی کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ ثبت نشده است.» محلاتی افزوده است: «تا کنون جمعاً 33 نام طی سال‌های 1980 و 1981 از سوی وزارت خارجه‌ی ایران در مورد ناپدید شدن هزاران ایرانی در عراق به کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ ارسال شده است.» نماینده‌ی ایران خطاب به کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل گفته است: «کشورش اعتراض خود را نسبت به حضور اسیر جنگی ایرانی در یک اردوگاهی در استادیوم بصره که اعضای کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ نیز هنوز نتوانسته‌اند از آن‌جا دیدن کنند به این کمیته تسلیم داشته است.» وی همچنین ادعا کرده است که 10 اسیر جنگی نیز از اردوگاه موسی ناپدید شده‌اند. در یک نامه‌ی کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ آمده است: مقامات عراقی از ادامه‌ی تحقیقات بیش‌تر این کمیته در این مورد جلوگیری کرده‌اند. نماینده‌ی عراقی در پاسخ به این اتهامات گفته است که عراق با اعضای کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ هم‌کاری کامل دارد. وی تاکید کرده است که این کمیسیون شایستگی رسیدگی به این موضوع را ندارد، زیرا این قضیه به دو کشوری مربوط می‌شود که در حالت جنگ هستند و موضوع ناپدیدشدگان مطرح نیست.

1) همان، ص 25، رادیو آزاد ایران، 29/11/1361.

نماینده‌ی عراق در پایان یادآور شده است که تصمیم ایران در مورد افشای مراسلات محرمانه‌ی کمیته بین‌الملل صلیب سرخ می‌تواند از کار این کمیته جلوگیری کند.⁽¹⁾

688

در پی سفر طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق به ترکیه، وی امروز با کنعان اورن رئیس‌جمهور ترکیه ملاقات کرد. به گزارش خبرگزاری عراق: «در این ملاقات تحولات منازعات عراق و ایران و سیاست مثبت عراق در برابر تلاش‌های کشورهای اسلامی و بین‌المللی برای حل این منازعات از راه‌های مسالمت‌آمیز بررسی شد.» این خبرگزاری افزود: «رمضان و رئیس‌جمهوری ترکیه اظهار امیدواری کردند که منازعات عراق و ایران در آینده‌ی نزدیک حل شود و صلح در منطقه تحقق یابد.» وی تاکید کرد که کشورش آماده است در این زمینه دست به تلاش بزند.⁽²⁾

طه رمضان در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی درباره‌ی روابط عراق و امریکا؛ درگیری‌های اخیر در جبهه‌های جنگ و هم‌کاری‌های دو کشور عراق و ترکیه مطالبی بیان کرد. رویتر در این باره اعلام کرد: «رمضان که در یک کنفرانس مطبوعاتی سخن می‌گفت، اظهار داشت: "ما روابط دیپلماتیک با امریکا نداریم، لکن تماس‌هایی با آن‌ها برقرار کرده‌ایم." وی گفت: "نیروهای عراقی در جنگ جدید با نیروهای ایرانی، در روز 6 فوریه موفق بوده و اینک از ابتدای جنگ در 29 ماه پیش قوی‌ترند." طه یاسین رمضان گفت: "ایران هیچ نشانه‌یی از داشتن تمایل به مذاکرات صلح که باید بدون قید و شرط باشد، نشان نداده است. وی که با کنعان اورن رئیس‌جمهوری و بولنت اولسو نخست‌وزیر ترکیه ملاقات کرده است، بی‌طرفی ترکیه در این جنگ را اعلام داشته، لکن اشاره‌یی به این‌که از آن‌ها خواسته باشد تا دست به تلاش‌های صلح تازه‌یی بزند، نکرد. رمضان گفت که یک پروتکل در ارتباط با روابط اقتصادی میان دو کشور که خواهان تحکیم آن هستند امضا کرده است. وی گفت که راه برای اجرای یک پروژه‌ی مورد توافق در سال گذشته که هدفش افزایش ظرفیت یک خط لوله‌ی نفتی از کرکوک در عراق به بندر اسکندرون در ترکیه است و اینک تنها راه ارتباطی نفتی عراق به مدیترانه می‌باشد، باز شده است. طه یاسین رمضان گفت: "همچنین توافق برای احداث پل دوم در طول رودخانه‌ی مرزی و نیز بهبود راه‌های آهن و جاده بین دو کشور حاصل شده است."»⁽³⁾

رادیو اسرائیل نیز درباره‌ی نتایج دیدار طه یاسین رمضان به ترکیه گفت:

«دولت‌های ترکیه و عراق دیروز قراردادی برای توسعه‌ی مناسبات بازرگانی بین دو کشور امضاء کردند. طبق این قرارداد، داد و ستد تجارتی بین دو کشور افزایش

1) مأخذ 2 صص 10 و 11، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/11/1361.

2) مأخذ 11، بخش آخر، ص 3، رادیو کویت، خبرگزاری عراق.

3) مأخذ 2، ص 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/11/1361.

خواهدیافت و ترکیه در اجرای پروژه‌های عمرانی عراق شرکت خواهد کرد. علاوه بر این، یک پل و یک جاده‌ی ارتباطی جدید به منظور آسان‌تر کردن رفت و آمد بین دو کشور ساخته خواهد شد.»⁽¹⁾

1) مأخذ 12، ص 23، رادیو اسرائیل، 29/11/1361.

روزشمار جنگ جمعه 29 بهمن 1361 4 جمادی‌الاول 1403 18 فوریه 1983

689

در گلوله‌باران امروز شهر آبادان، 5 خانه‌ی مسکونی و یک مغازه ویران شد و 2 نفر مجروح شدند.⁽¹⁾

یک گروه گشتی از نیروهای لشکر81 زرهی باختران و ژاندارمری با نفوذ به مواضع دشمن در ارتفاعات قلاویزان مهران، 2 نفر از نیروهای دشمن را زخمی کرده با غنیمت گرفتن مقداری اسلحه و مهمات منطقه‌ی عملیاتی را ترک کردند⁽²⁾

690

نیروهای عراقی یک موشک به منطقه‌ی نفتی نوروز⁽³⁾در منطقه‌ی بحرگان خلیج فارس شلیک کردند که به چاه شماره 4 اصابت کرد و موجب خرابی برخی لوله‌های انتقال نفت شد. بنا به گفته‌ی کارشناسان، به دلیل بسته بودن لوله‌ی اصلی انتقال نفت در زمان حادثه، امکان بروز خسارت در این چاه منتفی است⁽⁴⁾

رادیو صوت الجماهیر عراق هم ادعا کرد که یک واحد از نیروهای عراقی به یک واحد دریایی ایران در منطقه‌ی خور موسی حمله کرده و آن را منهدم کرده است.

متن اطلاعیه‌ی ستاد فرماندهی عراق به این شرح است:

«ارتش دلیر عراق به مأموریت‌های تاریخی و شرافتمندانه‌ی خود در دفاع از حریم میهن عزیز و مقابله با تجاوز ناجوانمردانه‌ی خمینی و نبرد با تجاوزکاران در زمین، دریا و هوا ادامه می‌دهد و نتایج دیشب و امروز چنین بوده است: در ساعت 1:20دقیقه‌ی

1) سند شماره 66548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 330، 1/12/1361، ص 4.

2) سند شماره 66565 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 337، 3/12/1361، ص 1.

3) اقدام امروز عراق در بمب‌باران چاه‌های نفتی منطقه‌ی نوروز سرآغاز اقدامی بود که این کشور در یازدهم اسفندماه آن را کامل کرد و موجب شد که نفت به میزان بسیاری در خلیج فارس روانه شود و پیامد آن یک بحران زیست‌محیطی بود که آب‌های خلیج فارس و تأسیسات کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس را تهدید کرد که در روزهای آینده به طور مفصل به حوادث و پیامدهای ناشی از آن پرداخته شده است.

4) سند شماره 232108 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی بولتن اطلاعاتی داخلی، دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، شماره 186، 5/12/1361، ص 1، اخبار متفرقه.

بعد از ظهر امروز یکی از واحدهای دریایی قهرمان ما توانسته است به یک هدف دریایی دشمن در نزدیکی خور موسی ضربه‌ی غافل‌گیرانه‌یی بزند و آن را به طور مستقیم و مؤثر مورد اصابت [قرار دهد] و منهدم سازد.»

رادیو لندن نیز این ادعا را به نقل از اطلاعیه‌ی نظامی عراق پخش کرد.⁽¹⁾

691

در درگیری مناطق کردنشین شماری از نیروهای خودی شهید، عده‌یی مجروح و چند تن دست‌گیر و در نهایت آزاد شدند. مهاجمان نیز متحمل تلفات و خسارت‌هایی شدند و عده‌یی از آنان دست‌گیر شدند.

نیروهای مسلح غیر قانونی در شهر اشنویه، نارنجکی را به سمت خودرویی که افراد نمازگزار ژاندارمری را پس از برگزاری نمازجمعه به پایگاه منتقل می‌کرد، پرتاب کردند که نارنجک در میان جمعیت افتاد و 3 نفر از اهالی شهر شهید یا زخمی شدند.⁽²⁾

افراد حزب دمکرات در شمال سنقر، به نیروهای وزارت راه که مشغول برف‌روبی جاده بودند حمله کرده، هر 5 نفر آنان را دست‌گیر کردند.

نیروهای مهاجم، بلدوزر و یک وانت تویوتا را نیز به سرقت بردند که با فرارسیدن نیروهای کمکی، مهاجمان با آزاد کردن افراد دست‌گیرشده و آتش زدن بلدوزر محل حادثه را ترک کردند⁽³⁾

نیروهای مسلح غیر قانونی در شهر مهاباد، یکی از افراد بسیج را ترور کردند که وی از ناحیه‌ی سر مجروح شد. طبق آخرین گزارش‌ها حال وی مساعد نیست.

در منطقه‌ی توریور در جنوب غرب سنندج، نیروهای سپاه با نیروهای مسلح غیر قانونی درگیر شدند که در طول آن، 2 تن از آنان کشته؛ 6 تن زخمی و تعدادی نیز دست‌گیر شدند. 2 قبضه اسلحه و 1200 فشنگ نیز به دست نیروهای خودی افتاد. در این عملیات آسیبی به نیروهای عمل‌کننده وارد نشد.⁽⁴⁾

گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 336، 2/12/1361، ص 2؛ و - مأخذ 1، ص 2.

نیروهای مسلح برانداز در مهاباد، اقدام به تیراندازی کردند. از تلفات و خسارت‌های احتمالی گزارشی ارسال نشده است.⁽⁵⁾نیروهای سپاه نیز یک تن از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیر قانونی را در این شهر دست‌گیر کردند.⁽⁶⁾

در روستای حماملار در شمال ارومیه، مهاجمان به سمت پایگاه نیروهای خودی تیراندازی کردند که به زخمی شدن یکی از نیروهای بسیجی این پایگاه انجامید.⁽⁷⁾

افراد مسلح غیر قانونی در قریه سرای ملک سلماس، یک تن از افراد بومی را دست‌گیر کردند و با خود بردند.⁽⁸⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 337، 1/12/1361، ص 19، رادیو لندن؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 336، 30/11/1361، ص 1، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر، 29/11/1361.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 338، 2/12/1361، ص 10، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/12/1361؛ و - سند شماره 350057 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی عملیاتی از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 198، 10/12/1361، ص 4.

3) سند شماره 18458 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3) مرکز فرماندهی به مقام وزارت کشور (دفتر ریاست‌جمهوری) دفتر اطلاعات نخست‌وزیری، 7/12/1361، صص 1 و 2، باختران؛ و - سند شماره 270420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تأمینی پایگاه سنقر به واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تأمینی ناحیه‌ی باختران، 30/11/1361، ص 1.

4) سند شماره 66564 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:

5) سند شماره 52661 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، شماره 334، 30/11/1361، ص 1؛ و - سند شماره 350081 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از مرکز ستاد قرارگاه حمزه (منطقه11) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، 4/12/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 353506 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مهاباد (فرماندهی) به قرارگاه بعثت (فرماندهی)، 30/11/1361، سند تک‌برگی.

6) سند شماره 353315، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی عملیاتی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 30/11/1361، ص 2.

7) سند شماره 353316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات شماره 187، 29/11/1361، ص 3 ؛ و - سند شماره 52661 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، شماره 334، 30/11/1361، ص 1.

8) مأخذ 7، بخش اول، ص 1.

692

تداوم پاک‌سازی روستای گردکاشان؛ انهدام یک قبضه توپ و خمپاره‌انداز در محور سردشت - مهاباد؛ کشف و خنثی‌سازی یک بمب در محور سنندج - قروه و تسلیم شدن یکی از افراد حزب دمکرات از دیگر خبرهای امروز مناطق کردنشین بود.

به دنبال حمله‌ی روز گذشته‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به روستای گردکاشان اشنویه امروز نیز نیروهای سپاه و حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها)، منطقه‌ی شرق اشنویه را پاک‌سازی کردند که این اقدام هلاکت 4 نفر از نیروهای مسلح غیر قانونی و زخمی شدن چند تن از آنان را در پی داشت.⁽¹⁾

در محور سردشت - مهاباد، نیروهای لشکر64 ارومیه با اجرای آتش دقیق علیه مواضع نیروهای مسلح غیر قانونی در روستای زمزیران توانستند یک توپ و یک خمپاره‌انداز120 میلی‌متری آنان را منهدم کنند.⁽²⁾

G791

3. نیروهای ژاندارمری مستقر در روستای سیلو در محور سنندج - قروه، یک بمب دست‌ساز را که در اطراف پایگاه نیروهای تأمین جاده کار گذاشته شده بود کشف و خنثی کردند.⁽³⁾

امروز یک تن از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان ایران نیز با تحویل یک قبضه اسلحه، خود را به نیروهای سپاه سردشت معرفی و درخواست امان‌نامه کرد.⁽⁴⁾

693

اقدام سازمان مجاهدین در ترور حجت‌الاسلام واعظ طبسی ناکام ماند. رادیو بی‌بی‌سی نیز در یک نگاه اجمالی به بررسی مواضع سازمان پرداخت.

در مراسم امروز نمازجمعه‌ی مشهد یک تن از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق که مسئول قسمت برق گروه فیلم‌برداری تلویزیون مشهد بود، قصد داشت با استفاده از جریان برق، حجت‌الاسلام واعظ طبسی تولیت آستان قدس را ترور کند که با هوشیاری آقای طبسی و اقدام به موقع محافظان وی موفق به این کار نشد و با تیراندازی محافظان کشته شد.

در این واقعه، 2 تن از محافظان نیز زخمی شدند. به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس

1) مأخذ 7، بخش اول، ص 1؛ و - سند شماره 349884 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه اشنویه به فرماندهی قرارگاه بعثت، 1/12/1361، سند تک‌برگی؛ و - سند شماره 350067 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی عملیاتی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 194، 6/12/1361، ص 3.

2) سند شماره 350074 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) به فرمانده نزاجا (معاونت عملیات و تحقیقات) مد عملیات، شماره 110، 2/12/1361، ص 2؛ و - سند شماره 350071 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) شعبه طرح و عملیات، شماره 182، 3/12/1361، ص 2.

3) مأخذ 9، ص 5؛ و - سند شماره 341039 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه‌ی ژاندارمری کردستان (رکن3) به مقام استانداری کردستان، 30/11/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 89229 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه اخبار مناطق یازده‌گانه (مرکز اخبار و رسانه‌ها)، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شماره 41، 9/12/1361، ص 9، ستاد منطقه11 سپاه.

سخن‌گوی سازمان مجاهدین خلق در تماس تلفنی با این خبرگزاری مسئولیت این عمل را به عهده گرفت. وی اعلام کرد که این عمل در ادامه‌ی سلسله اقداماتی است که برای ترور سران ایران انجام می‌شود و نشان‌دهنده‌ی عزم راسخ این سازمان برای سرنگونی جمهوری اسلامی است.⁽¹⁾

رادیو بی‌بی‌سی در بررسی مواضع و عملکرد این سازمان به نقل از مسعود رجوی رهبر این سازمان اعلام کرده است: «مبنای کار سازمان ما مبارزه‌ی مسلحانه است، با گل نمی‌شود کاری از پیش‌برد.»

این رادیو درباره‌ی شکل‌گیری این سازمان گفت:

شورای ملی مقاومت که مسئول آن شورا مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق است، اعضای آن را نمایندگان برخی از سازمان‌ها از جمله حزب دمکرات کردستان ایران و گروهی از شخصیت‌های سیاسی تشکیل می‌دهند. این سازمان هواخواه جمهوری دمکراتیک اسلامی است، ولی پس از یک دوره‌ی شش‌ماهه تصمیم نهایی را به مجلس مؤسسان واگذاری می‌کند. محل اقامت مسعود رجوی و ابوالحسن بنی‌صدر در دهکده‌یی در نزدیکی‌های پاریس است و از طرف ژاندارمری فرانسه شدیداً محافظت می‌شود.»⁽²⁾

1) سند شماره 52659 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد منطقه4 (اطلاعات) به ستاد مرکزی (اطلاعات)، 29/11/1361، سند تک‌برگی؛ و - مأخذ 3، ص 2، به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس؛ و - مأخذ 4، بخش اول، ص 10، بیروت - خبرگزاری یونایتدپرس، 30/11/1361، به نقل از رادیو تهران به نقل از دفتر سازمان مجاهدین خلق؛ و - مأخذ 8، بخش اول، ص 4؛ و - مأخذ 4، بخش دوم، ص 4، مشهد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/11/1361.

2) سند شماره 103806 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی گزارش روزانه، واحد اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شماره 239، 1/12/1361، ص 3، رادیو بی‌بی‌سی.

روزشمار جنگ شنبه 30 بهمن 1361 5 جمادی‌الاول 1403 19 فوریه 1983

694

امروز نیز شهر آبادان هدف توپ‌های دوربرد دشمن قرار گرفت و در گلوله‌باران پراکنده‌ی این شهر 6 نفر زخمی شدند.⁽¹⁾

695

اقدامات افراد وابسته به گروه‌های مخالف در مناطق کردنشین تلفات و خسارت‌هایی در پی داشت.

شش نفر از نیروهای خودی که عازم سنندج بودند در نزدیکی روستای پیرمقدار در جنوب سنندج به کمین نیروهای مسلح غیر قانونی افتادند که در نتیجه یک سرباز به شهادت رسید و یک افسر و یک سرباز دیگر زخمی شدند.⁽²⁾

در محور پسوه - مهاباد، یک خودرو گاز در سه‌راهی قاضی‌آباد به یک مین که نیروهای مسلح غیر قانونی در داخل نهر آب کار گذاشته بودند برخورد کرد و منهدم شد. در این حادثه یک نفر به شهادت رسید و 18 زخمی شدند.⁽³⁾

در شمال ارومیه، افراد کومه‌له با حمله به روستای قلنجی، فروشگاه شرکت تعاونی و چند مغازه‌ی دیگر این روستا را غارت کرده، پس از تیراندازی و به گروگان گرفتن مسئول فروشگاه و یک شخص دیگر، به قصد ترساندن مردم، این روستا را ترک کردند. مهاجمان هنگام فرار، این 2 نفر را آزاد کردند.⁽⁴⁾

نیروهای وابسته به کومه‌له به روستاهای کوماین و قلعه در جنوب سنندج وارد شدند و با گرفتن پول از اهالی روستا آن‌جا را ترک کردند. همچنین نیروهای این گروه به ساختمان مسکونی تربیت معلم دختران شهر اشنویه وارد شدند و آنان را تهدید کردند که علیه حزب دمکرات و گروه کومه‌له تبلیغ نکنند.(⁽⁵⁾

به حکم دادگاه انقلاب اسلامی سقز نیز 4 تن از اعضای سازمان پیکار در راه آزادی

1) سند شماره 665640 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 336، 2/12/1361، ص 4.

2) سند شماره 66548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 330، 1/12/1361، ص 2.

3) سند شماره 353315 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی عملیاتی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن3) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 30/11/1361، ص 2؛ و - سند شماره 66564 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش وضعیت روزانه، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) مد عملیات، شماره 336، 2/12/1361، ص 1؛ و - سند شماره 350081 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از مرکز ستاد قرارگاه حمزه (منطقه11) به مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه، 4/12/1361، سند تک‌برگی.

4) سند شماره 350070 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌یی، از قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) (رکن2) به فرماندهی نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) شعبه طرح و عملیات، شماره 183، 4/12/1361، ص 2؛ و - مأخذ 3، بخش اول، ص 4 ؛ و - مأخذ 2، ص 2.

5) سند شماره 89229 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرنامه یازده‌گانه، ارتباطات روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شماره 41، 9/12/1361، ص 7، گزارشی از ستاد منطقه11 سپاه؛ و - سند شماره 270420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تأمینی پایگاه سنقر به واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تأمینی ناحیه‌ی باختران، 30/11/1361، ص 1.

طبقه‌ی کارگر؛ حزب دمکرات کردستان ایران و سازمان چریک‌های فدایی خلق شاخه‌ی اقلیت به جرم مبارزه‌ی مسلحانه و... به اعدام محکوم شدند و حکم آنان اجرا شد.⁽¹⁾

696

شش نفر از نیروهای سازمان مجاهدین خلق (4 زن و 2 مرد) درصدد بمب‌گذاری در پایانه‌ی مسافربری جنوب تهران بودند که قبل از عملی کردن مأموریت‌شان نارنجکی از وسایل یکی از آنان بر زمین افتاد و موجب دستپاچگی و برهم خوردن برنامه‌ی آنان شد و در پی آگاه شدن مردم و خبر کردن نیروهای انتظامی، 4 تن از آنان با خوردن قرص سیانور خودکشی کردند؛ یک تن گریخت و یک نفر نیز دست‌گیر شد. از این تیم عملیاتی مقداری مواد منفجره تعدادی نارنجک و اسناد و مدارک سازمانی به دست آمد.⁽²⁾

697

نیروهای حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) از اول تا آخر بهمن‌ماه، 24 مورد عملیات حمله‌ی مستقیم؛ 13 مورد عملیات اجرای کمین؛ 6 مورد عملیات مین‌گذاری و 4 مورد عملیات بمب‌گذاری علیه نیروهای نظامی و امنیتی عراق در شهرها و مناطق کردنشین این کشور اجرا کردند که در عملیات مستقیم، 188 تن از نیروهای نظامی عراق کشته یا زخمی شدند و 8 تن از آنان نیز به اسارت بارزانی‌ها عراق درآمدند.

در عملیات اجرای کمین نیز 49 تن از نیروهای نظامی و امنیتی عراق کشته؛ 31 تن زخمی و 2 تن اسیر شدند. در این عملیات‌ها، 6 خودرو نظامی منهدم و مقادیری اسلحه و مهمات به غنیمت گرفته شد. همچنین، در عملیات مین‌گذاری، 2 خودرو نیروهای مسلح عراق منهدم شد و 12 تن از آنان کشته و 6 تن زخمی شدند.⁽³⁾

698

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در دیدار با بانوان عضو بسیج سپاه درباره‌ی نقش و تأثیر نیروهای بسیج خواهران گفت: «شما خواهران بایستی قدر خود را بدانید، زیرا بسیج خواهران علی‌رغم ناشناخته ماندن، منشأ آثار مهمی به ویژه در جبهه و پشت جبهه شده است.» رئیس‌جمهور با تأکید بر این مطلب که بسیج برای خواهران امری عملی و جایز است و بایستی ادامه یابد، گفت: «بسیج خواهران دو جنبه دارد یکی بسیج نظامی است که در بعضی مواقع لازم است خواهران در محیط‌های مناسب و معلمین شایسته به این امر اقدام کنند و دیگری بسیج در همه‌ی امور که در پشت جبهه به نحوی از انحا مورد استفاده واقع می‌شود. اگر در اجتماعات عظیم زنان، افرادی از خواهران بسیج نباشند، در بسیاری از مراحل با نقص رو به رو خواهیم بود.»⁽⁴⁾

1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 337، 1/12/1361، ص 3، سنندج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/11/1361، به نقل از روابط عمومی دادگاه انقلاب اسلامی سقز.

2) سند شماره 88068 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن هفتگی، دفتر فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (مرکز فرماندهی)، شماره 18، 9/12/1361، ص 9، تهران؛ و - سند شماره 218081 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن عملیاتی، روابط عمومی کمیته‌ی مرکزی انقلاب اسلامی، شماره 26، 18/1/1362، ص 32؛ و - مأخذ 6، ص 3، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/11/1361، به نقل از کمیته.

3) سند شماره 13239 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش تحرکات نظامی بارزانی‌ها علیه رژیم و ارتش عراق، 23/12/1361، صص 27 - 19 و 21 - 14.

4) روزنامه‌ی کیهان، 1/12/1361، ص 2.

699

ناخدا افضلی فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران که به هم‌راه هیئتی به لیبی رفته است، امروز با فرمانده نیروی دریایی لیبی دیدار و گفت و گو کرد. این سفر در پی دعوت فرمانده نیروی دریایی لیبی از ناخدا دکتر بهرام افضلی فرمانده نیروی دریایی ایران، انجام شده است. گزارش رسیده حاکیست که در این ملاقات‌ها و گفت و گوها تفاهم لازم وجود داشته و برای ارتباط فیمابین دو کشور بسیار مفید بوده است.⁽¹⁾

700

حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت امور خارجه، در ادامه‌ی دیدار خود از چند کشور افریقایی با امادوجرا معاون رئیس‌جمهور مالی ملاقات کرد و پیام رئیس‌جمهوری را به موسی ترائوره رئیس‌جمهور این کشور تسلیم کرد. در این ملاقات درباره‌ی روابط دو کشور؛ موضوع کنفرانس غیر متعهدها و جنگ تحمیلی مذاکره شد و طرفین در خصوص تأسیس سفارت ایران در باماکو توافق کردند. شیخ‌الاسلام همچنین در دیدار با وزیر کشور مالی که در غیاب وزیر خارجه مسئولیت این وزارت‌خانه را نیز به عهده دارد، دعوت‌نامه‌ی دکتر ولایتی از وزیر امور خارجه‌ی مالی را برای دیدار از جمهوری اسلامی ایران به وی تسلیم کرد که این دعوت پذیرفته شد.⁽²⁾

701

دادستان انقلاب اسلامی مرکز به هم‌راه چند تن از مسئولان دادسرای انقلاب اسلامی دیروز با آیت‌الله صانعی دادستان کل کشور ملاقات کرد. روزنامه‌ی اطلاعات در این باره گزارش داده است: «در این دیدار آقای لاجوردی گزارشی از فعالیت‌های دادسرای انقلاب اسلامی مرکز را در خصوص گروهک‌های محارب به اطلاع دادستان کل کشور رساند. آقای لاجوردی گفت: "دادسرای انقلاب اسلامی مرکز موفق شد تشکیلات منافقین و دیگر گروهک‌های مارکسیست محارب را با درصدی بالا نابود و متلاشی کند و تا کنون اعضای نظامی آنان در حد بالایی به وسیله‌ی امت حزب‌الله از بین رفته و برخی نیز با فرار از کشور به دامان اربابان خود پناه برده‌اند." وی اضافه کرد: "این دادستانی تا کنون به کار حدود 70 درصد از پرونده‌های متهمین گروهک‌ها رسیدگی و تکلیف این پرونده‌ها را تعیین کرده است و بیش‌تر افرادی که بلاتکلیف مانده‌اند آن‌هایی هستند که تا کنون از دادن نام و مشخصات حقیقی خود امتناع ورزیده و یا به خاطر دادن نام‌های مستعار، موجب تأخیر در رسیدگی پرونده‌ها شده‌اند." وی اضافه کرد: "با اقداماتی که به عمل آمده، در آینده‌ی نزدیک، اکثر زندانیان به کار اشتغال پیدا خواهند کرد و در حال حاضر درآمدی که برخی از این زندانیان دارند، بیش از حقوق و مزایایی است که به برادران پاسدار و بازپرس تعلق می‌گیرد."»

1) . همان.

2) روزنامه‌ی کیهان، 2/12/1361، ص 1.

به نوشته‌ی روزنامه‌ی اطلاعات: «در پایان این دیدار، آیت‌الله صانعی دادستان کل کشور، ضمن دادن رهنمودهای لازم جهت برخورد قاطعانه با گروهک محارب گفت: "فرمان 8 ماده‌یی حیات‌بخش امام امت شامل گروهک‌های محارب نمی‌شود."»⁽¹⁾

702

در پی وقوع چند انفجار در پاکستان، پلیس کراچی امروز 10 دانشجوی ایرانی را دست‌گیر کرد. خبرگزاری فرانسه با اعلام این خبر، اتهام خاصی را متوجه دانشجویان ایرانی ندانست و فقط اعلام کرد که آنان مظنون به هم‌کاری و دست داشتن در 4 فقره بمب‌گذاری علیه تأسیسات فرانسه در کراچی هستند.⁽²⁾

703

طه یاسین رمضان فرمانده کل ارتش خلقی عراق، عملیات اخیر ایران را یک پیروزی برای ارتش عراق خواند. به گزارش رادیو صوت الجماهیر: «وی گفت: "پیروزی عظیم در منطقه‌ی شیب به فضل پایداری چشمگیر رزمندگان و اجرای خوب اوامر تحقق یافته است." فرمانده کل ارتش خلقی که در جمع فرماندهان یکی از مراکز آموزش ارتش خلق سخن می‌گفت افزود که: "این پیروزی روحیه‌ی عالی رزمندگان نیروهای مسلح و ارتش خلقی را مورد تأکید قرار داد؛ چه این‌ها با شجاعتی کم‌نظیر موفق شدند نیروهای رژیم دجالان را به کلی سرکوب کنند."» رادیو صوت‌الجماهیر افزود: «رفیق طه یاسین رمضان همچنین گفت که مقطع زمانی ما - اجلاس نهمین کنگره‌ی حزب بعث عربی سوسیالیست - شاهد رشد ثبت‌نام داوطلبان و شرکت رزمندگان ارتش خلقی در دوره‌های آموزشی و دفاع از انقلاب 30 ژوئیه و دستاوردهای آن بوده است.»⁽³⁾

از سوی دیگر، عراق ادعا کرد، ایران تأسیسات غیر نظامی آن کشور را گلوله‌باران⁽⁴⁾کرده است. به گزارش رادیو قطر: «یک سخن‌گوی رسمی عراق گفت: "این گلوله‌باران به درجه‌یی رسیده است که سکوت در برابر آن ممکن نیست و کشورش ناچار است به این اعمال پاسخ گوید." این سخن‌گو افزود: "عراق تا کنون از بمب‌باران شهرهای ایرانی دارای سکنه خودداری ورزیده است."»⁽⁵⁾

704

احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی الجزایر، از بهبود اوضاع برای میانجی‌گری بین

1) روزنامه‌ی اطلاعات، 1/12/1361، ص 3.

2) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 338، 2/12/1361، ص 12، کراچی، خبرگزاری فرانسه، 1/12/1361.

3) مأخذ 6، صص 27 و 28، رادیو صوت‌الجماهیر، 30/11/1361.

4) این نوع ادعاها معمولاً زمانی مطرح می‌شود که عراق قصد دارد اقدام نظامی همچون گلوله‌باران وسیع، پرتاب موشک و... را علیه شهرهای ایران انجام دهد.

5) سند شماره 213688 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه‌ی خبرها و نظرها (اطلاعاتی - سیاسی - خارجی)، شماره 375، 1/12/1361، ص 2، به نقل از رادیو قطر.

ایران و عراق خبر داد و شیوه‌ی پرداخت غرامت را تنها مورد اختلاف میان عراق و ایران

اعلام کرد آسوشتیدپرس در این باره گزارش داد:

«احمد طالب ابراهیمی اظهار داشت: "پیشرفت قابل ملاحظه‌یی در تلاش برای میانجی‌گری به دست آمده، لکن طرفین در مورد تقاضای ایران برای غرامت جنگی هنوز به شدت اختلاف نظر دارند."

ابراهیمی در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: "علی‌رغم این مشکلات، الجزایر به تلاش‌های میانجی‌گری‌اش ادامه می‌دهد." وی گفت: "تقاضای غرامت ایران که از طرف عراق رد شده است، تنها مسئله‌ی مهم مورد اختلاف بین دو طرف در این جنگ دو سال و نیمه است." وی گفت: "سه مسئله‌ی دیگر از وقتی که الجزایر میانجی‌گری‌اش را پیش از یک سال قبل آغاز کرد، حل شده‌اند." ابراهیمی افزود: "ایران دیگر اصرار نمی‌ورزد که قبل از خاتمه‌ی جنگ دولت صدام حسین باید سرنگون گردد و دو طرف موافقت نموده‌اند که هنگامی‌که جنگ خاتمه می‌یابد آنان می‌بایست به مرزهای سال 1975 بازگردند و اسرای جنگی را مبادله نمایند.⁽¹⁾-⁽²⁾

وی همچنین درباره‌ی نقش و دلبستگی الجزایر برای مأموریت میانجی‌گرانه گفت:

G798

"این میانجی‌گری به بهای از دست دادن 14 تن از بهترین فرزندان ملت‌مان از جمله فقید محمد بن یحیی تمام شده است." وزیر امور خارجه‌ی الجزایر سپس به تلاش‌هایی که با سرعت تمام توسط الجزایر در این مورد انجام می‌شود اشاره کرد و گفت: "این کوشش‌ها توانسته این نقطه‌نظر طرفین را در مورد برخی از مسائل نزدیک کند و به منظور پیدا کردن راه‌حلی برای جبران زیان‌های جنگ ادامه دارد."»⁽³⁾

رادیو اسرائیل نیز این خبر را به گونه‌ی دیگری اعلام کرد:

«آقای احمد طالب ابراهیمی وزیر خارجه‌ی الجزایر در یک کنفرانس مطبوعاتی که امروز تشکیل شده بود، اظهار داشت: "ممکن است ایران برای پایان دادن به جنگ با عراق از فرمول سابق خود مبنی بر برکناری صدام حسین از زمام امور و برکناری او از حکومت عراق صرف نظر کند، ولی یکی از مشکلات اساسی که سد راه‌حل مسالمت‌آمیز برای پایان جنگ ایران و عراق است، پافشاری ایران برای به دست آوردن خساراتی است که در اثر جنگ به آن کشور وارد گردیده می‌باشد."»⁽⁴⁾

705

نوع کاربرد و مشخصات رادارهای فرانسوی که اخیراً به عراق تحویل داده شده است،

1) به گفته‌ی برخی کارشناسان سیاسی، نوع و گستردگی بیان و بازتاب سخنان احمد طالب ابراهیمی در رسانه‌های غربی چنان است که گویا مطالب یادشده مواضع جدید ایران پس از هیاهوی عراق درباره‌ی ادعای شکست ایران در عملیات اخیر والفجر می‌باشد.

2) مأخذ 13، ص 2، الجزایر، خبرگزاری آسوشیتدپرس، 1/12/1361.

3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه‌ی گزارش‌های ویژه، شماره 339، 3/12/1361، ص 3، الجزیره - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/12/1361.

4) واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، 30/11/1361، ص 14، رادیو اسرائیل.

عنوان گزارشی از خبرگزاری جمهوری اسلامی است. به گزارش این خبرگزاری:

«دولت فرانسه اخیراً تعدادی رادار مراقبت زمینی را در اختیار ارتش بعث قرار داده. این رادارها که از نوع رازیت و راپیر می‌باشد، قادرند کلیه‌ی تحرکات و نقل و انتقالات زمینی نیروهای اسلام را تا شعاع 14 و 30 کیلومتری دقیقاً کنترل نمایند.

این رادارها که مجهز به اندازه‌گیری و سنجش انعکاس امواج الکترومغناطیس می‌باشند، در مواضع پدافندی دشمن نصب و به وسیله کلید تصیفه‌ی امواج، کلیه‌ی حرکت‌ها را مانند تلویزیون مدار بسته منعکس می‌کند.

این رادارها که بعضاً به وسیله‌ی نفر حمل و یا بر روی اتومبیل نصب می‌شود، 70 کیلوگرم وزن دارند. رادارهای رازیت و راپیر قادرند اهداف ثابت را تا 14 کیلومتر و اهداف متحرک را تا شعاع 30 کیلومتر دقیقاً کنترل نمایند.

رادارهای مزبور در دمای حداکثر تا 55 درجه‌ی سانتی‌گراد قادر به کار هستند و فرکانس هر یک معادل 200 مگاهرتز می‌باشد. گزارش‌های دریافت شده حاکیست، دشمن در عملیات والفجر از این رادارهای تجسس زمینی استفاده کرده است.»⁽¹⁾

نشریه‌ی المجله نیز که در لندن چاپ می‌شود و دولت عربستان از آن حمایت می‌کند درباره‌ی شیوه‌ی کمک‌های فرانسه به عراق به نقل از یک منبع نظامی فرانسه نوشته است:

G799

«اغلب سلاح‌هایی که هم‌اکنون از طریق فرانسه برای عراق ارسال می‌شود، از انبارهای ارتش این کشور تأمین می‌گردد، زیرا کارخانجات اسلحه‌سازی فرانسه به دلیل محدودیت ظرفیت تولید، قادر به تأمین فوری کلیه‌ی نیازهای تسلیحاتی عراق نیستند.» المجله افزوده است: «شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه، چندی پیش در پاسخ به اعتراض چند تن از مخالفان نسبت به این اقدام استثنایی گفت: "فرانسه باید به هر وسیله‌ی ممکن از عراق پشتیبانی کند، زیرا پیروزی ایران در این جنگ، "امنیت ملی فرانسه" را با خطر مواجه خواهد ساخت. از طرف دیگر، صدام در تلاش برای نجات رژیم خود از سقوط قریب‌الوقوع، دست به دامان جامعه‌ی اقتصادی اروپا شده و به وسیله‌ی طارق عزیز وزیر خارجه‌ی خود، پیام ویژه‌یی برای هانس دیتریش گنشر وزیر خارجه‌ی آلمان غربی و رئیس کنونی شورای وزیران جامعه‌ی اقتصادی اروپا فرستاده و درخواست کرده است که جامعه‌ی اقتصادی اروپا با استفاده از نفوذ خود به جنگ ایران و عراق که به ادعاهای او صلح جهانی را به مخاطره افکنده است، پایان دهد.»⁽²⁾

706

وزیران امور خارجه‌ی 6 کشور عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس امروز در ریاض گرد هم آمدند. خبرگزاری فرانسه درباره‌ی

1) سند شماره 232104 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار داخلی مربوط به ضد انقلاب، دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، شماره 190 - 11 - 2، 15/12/1361، ص 2.

2) مأخذ 9 ص آخر، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از نشریه‌ی المجله چاپ لندن به نقل از وزیر دفاع فرانسه.

موضوعات بحث‌شده در این گردهمایی گزارش داد:

«ناظران اظهار عقیده کرده‌اند، در جلسه‌ی امروز وزیران 6 کشور عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس، جنگ ایران و عراق؛ نتایج و عواقب بیانیه‌ی سوریه، ایران و لیبی و وضع نفت جهانی در رأس گفت و گوهای آنان قرار خواهد داشت.

معاون دبیرکل این شورا معتقد است که گسترش جنگ ایران و عراق یکی از اساسی‌ترین موضوعات مورد بحث ششمین اجلاس عادی این کنفرانس که امروز و فردا در ریاض تشکیل می‌شود، می‌باشد.

منابع دیپلماتیک عرب در ریاض اعلام کردند: "آخرین تهاجم ایران در مقایسه با تهاجمات قبلی نگرانی‌های کم‌تری را در مورد دو موقعیت نظامی عراق در پایتخت‌های خلیج فارس برانگیخته است."

بیانیه‌ی مشترک لیبی، ایران و سوریه که در دمشق منتشر شد و طی آن خواستار سقوط رژیم صدام شده‌اند، شدیداً بر رهبران این کشورها به خصوص عربستان اثر گذاشته است. آنچه که در نظر ریاض به عنوان یک پیمان سه جانبه علیه یک کشور عربی خلیج فارس جلوه‌گر شده است، به قدری شدید بود که سعودی‌ها برای بهبود مناسبات میان دمشق و بغداد و قانع کردن الجزایر، دایر بر ادامه‌ی میانجی‌گری میان تهران و بغداد، تلاش‌های همه‌جانبه‌یی را آغاز کرده‌اند.»⁽¹⁾

707

در آستانه‌ی برگزاری جلسه‌ی وزیران خارجه‌ی کشورهای عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس و قرار گرفتن وضعیت قیمت نفت در ردیف موضوعات مورد بحث در این نشست و همچنین انتشار اخباری درباره‌ی تمایل دولت عربستان برای هم‌راهی با دولت‌های غربی به منظور کاهش بهای نفت، کشورهای غربی تلاشی را در این خصوص آغاز کرده‌اند.

به گزارش رادیو امریکا: «انگلستان دیروز 3 دلار از بهای هر بشکه نفت خود کاست و اینک آن را به بهای 30 دلار و 50 سنت به مشتریانش عرضه می‌کند.»⁽²⁾

جمع‌بندی واحد مرکزی خبر از اقدامات در حال اجرای کشورهای غربی برای شکست سازمان اوپک به این شرح است: «به نوشته‌ی مطبوعات چاپ لندن، کمپانی‌های نفتی امریکایی به منظور تحت فشار قرار دادن هر چه بیش‌تر کشورهای صادرکننده‌ی نفت اوپک، برای دومین بار ظرف چند هفته‌ی اخیر، بهای نفت تولیدی در امریکا را یک دلار در هر بشکه کاهش داده‌اند و شوروی نیز طبق گزارش‌های رسیده قیمت نفت صادراتی خود را پایین آورده، لکن رقم آن را محرمانه نگاه داشته است.

1) مأخذ 6، ص 8، ریاض - خبرگزاری فرانسه، 30/11/1361.

2) مأخذ 18، ص 4، رادیو صدای امریکا.

به گزارش واحد مرکزی خبر از لندن، روزنامه‌هایی نظیر دیلی تلگراف و تایمز گاردین که ارائه‌دهنده‌ی نظرات محافل سرمایه‌داری راست افراطی و میانه‌رو در انگلیس می‌باشند، در شماره‌های امروز خود از کاهش قیمت نفت دریای شمال انگلیس در هر بشکه 3 دلار که روز گذشته اعلام شد، استقبال کرده و آن را به عنوان اقدامی در راه تضعیف و متلاشی کردن اوپک مؤثر و مفید توصیف کرده‌اند.

در همین حال، کانال 2 تلویزیون بی‌بی‌سی اعلام کرد که قرار است رژیم پادشاهی سعودی و دیگر رژیم‌های حاکم در کشورهای حوزه‌ی جنوبی خلیج فارس که شورای موسوم به (هم‌کاری خلیج) را تشکیل داده‌اند، طی هفته‌ی جاری درباره‌ی میزان کاهش بهای نفت صادراتی خود تصمیم بگیرند. بر پایه‌ی این گزارش، شیخ احمد زکی یمانی وزیر نفت رژیم شاه فهد که مسبب اصلی به شکست کشاندن اجلاس اخیر وزرای نفت اوپک در ژنو شناخته شده است، همواره خواهان کاهش بهای نفت بوده است. این در حالی است که رژیم سعودی از مدت‌ها قبل به منظور صدمه زدن به تجارت نفتی جمهوری اسلامی ایران ضمن تولید بی‌رویه‌ی نفت، آن را از قیمت پایه‌ی اوپک نیز ارزان‌تر می‌فروخته است.

در همین رابطه، به نوشته‌ی روزنامه فایننشال تایمز چاپ لندن، انتظار می‌رود رژیم سعودی قیمت نفت خود را تا میزان 4 دلار در هر بشکه کاهش دهد.⁽¹⁾

از سوی دیگر، شیخ علی خلیفه وزیر نفت کویت گفته است که صادرکنندگان عمده‌ی نفت جهان به خود اجازه نخواهند داد که به خاطر تصمیم انگلستان در کاهش قیمت نفت دریای شمال، به یک جنگ قیمت کشانده شوند.»⁽²⁾

708

وزیر خارجه‌ی پاکستان پس از دیدار با مقامات اردن و عراق، امروز به پاکستان برگشت. صاحب‌زاده یعقوب خان در مصاحبه‌یی ضمن رضایت‌بخش خواندن این ملاقات‌ها درباره‌ی مسائل مطرح‌شده با مقامات کشور عراق گفت:

با مقامات عراقی درباره‌ی جنگ و اوضاع خاورمیانه و کنفرانس غیر متعهدها گفت و گو شد و در بسیاری از مسائل بین‌المللی توافق نظر وجود داشت و براثر این مذاکرات، روابط دو کشور گسترش خواهد یافت.»

صاحب‌زاده یعقوب خان در پاسخ به این پرسش که آیا صدام به پاکستان سفر خواهد کرد، گفت: «این مسئله در ملاقات با صدام عنوان نشد، ولی او مایل است با ضیاء الحق در دهلی‌نو ملاقات کند.»

وی ضمن اظهار تأسف از جنگ ایران و عراق، این جنگ را برادرکشی توصیف کرد و خواستار خاتمه‌ی فوری آن شد.

1) مأخذ 9، ص 17، به گزارش واحد مرکزی خبر از لندن به نقل از روزنامه‌ی فایننشال تایمز چاپ لندن.

2) مأخذ 18، ص 4، رادیو صدای امریکا.

وی گفت: «سفر به عراق جنبه‌ی دو جانبه داشته و کوششی برای میانجی‌گری نبوده

است.»⁽¹⁾

1) مأخذ 6، ص 6، اسلام‌آباد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/11/1361.

گزارش روزشمار فشرده اهم مطالب

روزشمار جنگ ایران و عراق

کتاب بیست‌وسوم: عملیات والفجر مقدماتی

گزارش روزشمار 1/10/1361

1 ابلاغ طرح عملیاتی کربلای11 از جانب قرارگاه‌های کربلا و نجف به یگان‌های تحت امر برای اجرای عملیات آفندی با هدف تصرف شهر العماره و آزادسازی منطقه‌ی مرزی میان فکه و هورالعظیم.

2 گلوله‌باران شهرهای خرمشهر و آبادان؛ شهادت یک تن و مجروح شدن عده‌یی و تخریب 3 منزل و 2 مغازه.

3 دومین اعزام نیروهای داوطلب کاشان به جبهه‌های جنگ.

کمک‌های نقدی و جنسی مردم برخی شهرها از جمله بابل، رامسر قائم‌شهر و تقدیم 2537 واحد خون کامل و فراورده‌های خونی مردم مشهد.

4 وزارت دفاع عراق در اطلاعیه‌یی اعلام کرد نیروهای ارتش عراق بدانند اگر حمله‌ی قریب‌الوقوع ارتش ایران در منطقه‌ی عماره را دفع کنند ایران دیگر قادر به اجرای حملات گسترده نخواهد بود. پناهندگی 17 نفر از مردم عادی و نیروی نظامی عراق به ایران از طریق مرزهای غربی و جنوبی.

5 کشته و دست‌گیر شدن 9 تن از اعضای حزب دمکرات در منطقه‌ی سرو. حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به خودرو ژاندارمری در جنوب بوکان و مجروحیت یکی از سرنشینان آن. کشف و خنثی شدن یک مین دست‌ساز در منطقه‌ی سردشت. درخواست امان‌نامه‌ی 3 تن از وابستگان حزب دمکرات با هم‌راه آوردن 5 قبضه اسلحه و مقدار زیادی فشنگ.

6 خبر خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی بی‌نتیجه بودن تلاش سه یدک‌کش برای اطفای حریق کشتی نفت‌کش اسکای‌مون. گزارش بیمه‌ی لویدز درباره‌ی حمله‌ی موشکی عراق به کشتی اسکای‌مون در تنگه‌ی خور موسی.

7 ربوده شدن یک خودرو بی.ام.و. توسط یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق در منطقه‌ی تهران‌پارس. خبر کشف بیش از 50 خانه‌ی تیمی و دست‌گیری بیش از 246 تن از افراد گروه‌های محارب به ویژه کومه‌له در نشریه‌ی داخلی سپاه کومه‌له در بیانیه‌ی مشترکی با حزب دمکرات آشتی خود با این حزب را اعلام کرد.

8 موفقیت‌آمیز توصیف شدن عملیات پاک‌سازی در کردستان و اقدامات گسترده علیه تشکیلات کومه‌له و حزب کمونیست در علامیه‌ی ستاد مشترک سپاه و کشف رابطه‌ی کومه‌له با عناصر کودتای نافرجام نقاب به دنبال این عملیات.

9 اهتمام مردم برای حفظ استقلال و حل مشکلات؛ لزوم تواضح کارگزاران در برابر مردم و ترویج اطمینان و اعتماد در جامعه و... از جمله محورهای سخنان امام خمینی در دیدار وزیر کشور، معاونان وی و استانداران سراسر کشور با ایشان بود.

10 آقای هاشمی رفسنجانی در جمع استانداران کشور جایگاه و نقش مردم و روحانیت در انقلاب؛ عملکرد نادرست امریکا در تحمیل جنگ به ایران و روند امیدوارکننده‌ی اوضاع اجتماعی و اقتصادی کشور را بررسی کرد.

11 ابراز نارضایتی میرحسین موسوی از عملکرد شوروی در جنگ ایران و عراق در دیدار با گونتر ویشوفسکی وزیر صنایع شیمایی جمهوری دمکراتیک آلمان. اعلام آمادگی ایران و جمهوری دمکراتیک آلمان با امضای پروتکلی برای افزایش مبادلات کالا در زمینه‌های الکترونیک، تولید گیرنده‌های رادیویی و تجهیزات تکنولوژیکی هم‌کاری در زمینه‌های ماشین‌آلات نساجی، صنایع سیمان و مواد شیمیایی و نفتی.

12 تأثیر قدرت‌مندی ایران در تصمیم‌گیری‌های آینده‌ی سازمان اوپک و سخنان دبیرکل اوپک برای ادامه‌ی کار کمیته‌ی کارشناسی برای حفظ قیمت نفت.

رادیو بی‌بی‌سی در بررسی مواضع ایران در اجلاس اخیر اوپک به گونه‌یی حق را به ایران داد تا برای افزایش سهمیه‌ی خود در مسیر تولیدی اوپک چانی‌زنی کند.

13 اعتراض طارق عزیز به اقدام ایران در خرید اسلحه از بازارهای غیر رسمی و سخنان وی درباره‌ی اقدام عراق به خرید رسمی اسلحه از فرانسه و انعقاد یک قرارداد 2 میلیارد دلاری با یک شرکت فرانسوی.

14 نقل رادیو بی‌بی‌سی از مقاله‌ی پاتریک هورن در روزنامه‌ی فایننشال تایمز که مشکلات عراق را در اجرای برنامه‌های عمرانی‌اش بررسی کرده است.

15 گزارش سه خبرگزاری عمده‌ی جهان از محموله‌ی توقیف‌شده‌ی اسلحه در فرودگاه مادرید اسپانیا که ایران خریدار آن ذکر شده است.

ضمیمه‌ی 1 گزارش 1: علت انتخاب العماره عمدتاً معطوف به تحلیل‌هایی بود که در این دوره از وضعیت جنگ بین مسئولان سیاسی و نظامی وجود داشت. قبل از عملیات محرم تحلیل‌ها این بود که رژیم صدام با از دست دادن یک یا دو شهر یا قسمتی از عراق سقوط نخواهد کرد و تنها راه تحقق این امر، رسیدن به بغداد است که برای محقق شدن آن باید چند عملیات واسطه‌یی انجام شود؛ اجرای عملیات در محور فکه - حلفائیه و فکه - چزابه سیاست نظامی این دوره برای دست‌یابی به این هدف بود.

ضمیمه‌ی 2 گزارش 1: شرح کامل سازمان رزم ابلاغ‌شده به ارتش و سپاه برای عملیات.

ضمیمه‌ی 3 گزارش 1: تشریح منطقه‌ی عملیاتی والفجر مقدماتی. موفقیت جغرافیایی، ارتفاعات، رودخانه‌ها، موقعیت هورهای موجود در منطقه، پل‌ها، جاده‌ها، کانال‌هایی که عراق پدافند در منطقه ایجاد کرده است، مناطق مسکونی، پادگان‌ها و...

ضمیمه‌ی گزارش 10: مشروح سخنان آقای هاشمی رفسنجانی در دیدار با استانداران.

گزارش روزشمار 2/10/1361

16 مجروح شدن 4 نفر و تخریب 2 منزل در گلوله‌باران آبادان. ورود 5 تریلر حامل وسایل و قطعات یدکی نظامی از کویت به عراق.

17 دست‌گیری 5 تن از افراد مسلح غیر قانونی در مهاباد. پاک‌سازی 9 روستا در اطراف تکاب و به هلاکت رسیدن 25 تن از عناصر مسلح غیر قانونی. تسلیم شدن 3 تن از وابستگان حزب دمکرات در سلماس و در خواست امان‌نامه‌ی یکی از افراد کومه‌له پس از معروفی خود و تحویل مقداری مهمات در غرب سنندج

18 آمار واحد طرح و برنامه‌ریزی عملیات قرارگاه حمزه از تلفات و آسیب‌های وارد شده به نیروهای خودی افراد مسلح غیر قانونی از تاریخ 4/8/1361 تا 2/10/1361.

19 اعزام نیروهای داوطلب مردمی و گروه‌های مختلف فنی و مهندسی و پزشکی از استان‌های کشور به جبهه‌های جنگ و آمار روزنامه‌ی اطلاعات از تعداد اعزام‌شدگان و بخش‌های اعزام‌کننده.

20 برگزاری مراسم ختم شهدای حمله‌ی موشکی عراق به دزفول با حضور مردم، نمایندگان مجلس، سرپرست سازمان بهزیستی و ائمه‌ی جمعه‌ی خوزستان.

21 اطلاعیه‌ی سازمان مجاهدین خلق درباره‌ی به شهادت رساندن 10 تن از پاسداران خودی در ربط - سردشت با مین‌گذاری در محوطه‌ی سنگرها. گزارش خبرگزاری کویت از حمایت اتحادیه‌های تجاری انگلستان سازمان مجاهدین خلق.

22 اطلاعیه‌ی سپاه پاسداران و (ستاد منطقه10) از نتیجه‌ی عملیات شهید اشرفی اصفهانی بیان‌گر کشف 20 خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین خلق، دست‌گیری یا معدوم شدن بیش از 80 نفر و کشف و ضبط مقادیری اسلحه و مهمات است.

دست‌گیری یکی از افراد رده‌بالای این تشکیلات در زاهدان.

تسلیم شدن 4 تن از افراد سازمان به سپاه شوشتر و آزادی آنان با دادن تعهدی مبنی بر هم‌کاری نکردن مجرد با سازمان.

23 اطلاعیه‌ی ستاد مرکزی سپاه پاسداران درباره‌ی نتایج عملیات ضد چریک‌های فدایی خلق که در شهرهای زاهدان، ارومیه، بندرعباس، کرمان، سیستان و بلوچستان انجام شد؛ دست‌گیری 48 نفر و به هلاکت رسیدن 7 نفر.

24 دیدار و گفت و گوی مدیر کل سیاسی آسیا و افریقا وزارت امور خارجه‌ی ایران با وزیر امور خارجه‌ی غنا در پایتخت این کشور؛ در این دیدار وزیر امور خارجه‌ی غنا افتتاح سفارت ایران در کشورش را گامی مثبت در توسعه‌ی روابط دو کشور اعلام کرد.

25 سرپرست ستاد انتخابات کل کشور چگونگی و نتایج انتخابات مجلس خبرگان و انتخابات میان‌دوره‌یی مجلس شورای اسلامی را تشریح کرد.

26 مأمور شدن مهدی هاشمی نماینده‌ی آیت‌الله منتظری به منظور تشکیل نهادی مستقل و هماهنگ با نظام جمهوری اسلامی ایران، برای برقراری ارتباطات داخلی و خارجی با ملت‌های محروم و نهضت‌های اصیل و مستقل اسلامی.

27 گزارش یونایتدپرس درباره‌ی اجازه‌ی کشور اسپانیا برای ارسال یکی از دو محموله‌ی توقیف‌شده در فرودگاه مادرید به مقصد ایران.

28 دیدار و گفت و گوی محی‌الدین با رئیس شورای شهر بلگراد و گزارش خبرگزاری کویت از امضای موافقت‌نامه‌ی هم‌کاری بین عراق و یوگسلاوی.

29 واحد مرکزی خبر، قتل 2 تن از افراد مهم دولتی عراق و حزب بعث به دست صدام را اقدامی برای از بین بردن رقبا اعلام کرد؛ میدل اسیترن کارنتس نیز این خبر را فاش ساخت.

30حزب بعث سوریه در پایان جلسه‌ی سالانه‌ی خود با صدور بیانیه‌یی جنگ عراق علیه ایران را ظالمانه و جهت تحقق اهداف صهیونیزم و امپریالیسم توصیف کرد.

گزارش روزشمار 3/10/1361

31 زخمی شدن 5 تن؛ ویرانی منزل مسکونی و آتش‌سوزی چند نقطه‌ی شهر از نتایج گلوله‌باران امروز آبادان و خرمشهر بود.

32 اعزام چند یگان از نیروهای بسیج باختران و چند گروه از نیروهای داوطلب مردمی یاسوج و گچساران به جبهه‌های جنگ؛ ارسال کمک‌های نقدی و جنسی برای رزمندگان یا بازسازی نقاط آسیب‌دیده چندین شهر و روستا از جمله ایلام، مریم‌آباد و...

33 ارسال 67 تریلر حاوی لوازم نظامی از عربستان به عراق. روزنامه‌ی فرانکفورتر الگمانیه شوروی و فرانسه را تأمین‌کننده‌ی مایحتاج نظامی و عربستان را یکی از منابع مالی خرید اسلحه‌ی عراق نامید.

34 گزارش فرمانداری پیرانشهر درباره‌ی گرفتار شدن یک گروهان از سربازان عراقی در کمین مسلمانان کرد عراق در ناحیه‌یی میان چومان و دوربند و به هلاکت رسیدن تعدادی زیادی از آنان و به دست آمدن 40 قبضه کلاشینکف.

35 شهادت 3 نفر و گروگان گرفته شدن 4 نفر در کمین‌گذاری نیروهای کومه‌له در گردنه‌ی قوشچی.

ادعای رادیو صدای انقلاب ارگان تبلیغاتی گروه کومه‌له در خصوص تعداد گروگان‌ها که 15 نفر اعلام شده است ربوده شدن 3 تن از افراد بومی حوالی سلماس به دست نیروهای حزب دمکرات کردستان و تحویل آنان به افراد سازمان مجاهدین خلق؛ شهادت 2 تن از این افراد به ضرب سنگ. گروگان گرفته شدن 4 راننده و کمک‌راننده به دست نیروهای مسلح غیر قانونی در محور سنندج - سقز.

زخمی شدن 2 تن از نیروهای ژاندارمری در حوالی پایگاه شهدا از توابع سردشت در حمله‌ی نیروهای غیر قانونی.

حمله‌ی افراد حزب دمکرات به روستای انجیران، ضرب و شتم روستاییان و اخاذی از آنان.کشته و زخمی شدن 24 تن از افراد مسلح غیر قانونی (عمدتاً وابسته به کومه‌له) در عملیات نیروهای امر قرارگاه حمزه که از 4 محور در اطراف بانه انجام شد.

36 دست‌گیری یکی از نیروهای سازمان مجاهدین خلق در تهران.

انتشار آخرین اعلامیه‌ی سازمان مجاهدین خلق درباره‌ی اقدامات مسلحانه‌ی خود از خبرگزاری یونایتدپرس.

37 اتمام حجت آقای هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه‌ی تهران برای اجرای عملیات نظامی و تقدم حالت هجومی نیروهای نظامی ایران بر حالت دفاعی.

ضمیمه‌ی گزارش 32: مشروح گزارش روزنامه‌ی جمهوری اسلامی از کمک‌های نقدی و غیر نقدی مردم به جبهه.

گزارش روزشمار 4/10/1361

38 شهید یا زخمی شدن 9 نفر؛ تخریب 3 منزل مسکونی و قسمتی از بیمارستان شرکت نفت در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر.

39 اعزام گروهی از نیروهای بسیجی قائم‌شهر و 60 نفر نیروی فنی از طریق جهاد سازندگی در جبهه‌های جنگ. ارسال هدایای مردمی به جبهه‌ها از طریق دفتر امام‌جمعه‌ی فریدون‌کنار. کمک‌های نقدی مردم بابل برای بازسازی سوسنگرد. اختصاص فروش بلیط یک روز سینماهای بخش خصوصی برای کمک به جبهه‌ها.

40 نیروهای مسلح غیر قانونی با حمله به خودرو ژاندارمری در جلقران 4 نفر را به شهادت رساندند و 2 نفر را گروگان گرفتند. مهاجمان در منطقه‌ی سرو در شمال ارومیه راننده و کمک‌راننده‌ی دو بُلدوزر وزارت راه را به گروگان بردند. عراق 9 تن مهمات و اسلحه به نیروهای حزب دمکرات (در آبادی بلکه در جنوب غربی بانه) تحویل داد. یک نفر از افراد کومه‌له ضمن معرفی خود به نیروهای خودی در بانه یک قبضه اسلحه نیز تحویل داد.

41 در کشف 4 خانه‌ی تیمی در شهرهای رامسر، بندرانزلی، کلاچای رودسر و هشتپر طوالش، 16 تن از افرادِ سازمان مجاهدین خلق کشته یا دست‌گیر شدند و مقادیر فراوانی اسلحه، مهمات و اسناد به دست آمد؛ یکی از افراد دست‌گیرشده از کادرهای مهم تشکیلاتی استان گیلان است.

42 تأکید بر ارزش استقلال؛ مقابله با ستم‌گران و... از محورهای اصلی سخنان امام خمینی در دیدار با وزیر دفاع، مسئولان دوایر سیاسی ایدئولوژیک و کارکنان گروه تحقیقات صنعتی و دفاع وزارت دفاع با ایشان بود؛ امام خمینی همچنین در جمع وزیر، معاونان و مدیران کل وزارت امور خارجه و گروهی از سفیران و کارداران جمهوری اسلامی به اهمیت کارکرد وزارت خارجه در استقلال کشور اشاره کردند و اصلاح این وزارت‌خانه را برای حفظ حیثیت ایران ضروری شمردند.

43 لزوم انجام اقدامات عمرانی و فرهنگی بیش‌تر در مناطق کردنشین با توجه به نتایج خبرگان از جمله مطالبی است که عباس آخوندی معاون سیاسی - اجتماعی وزارت کشور، در مصاحبه‌ی رادیو تلویزیونی خود بر آن تأکید کرد.

44 وزیر خارجه‌ی عراق و سعدون حمادی، در مصاحبه با روزنامه‌ی الحوادث درباره‌ی قرارداد الجزایر، رابطه‌ی عراق در امریکا و کشورهای عرب و کمک‌های مصر به عراق مطالبی بیان کرد.

45 در پی سفر یک هیئت عالی‌رتبه‌ی نظامی عراق به مصر برای تأمین تسلیحاتی مورد نیاز عراق، امروز یک هیئت نظامی مصری با تسلیحات فراوان وارد عراق شد.

46 گزارشات هفته‌نامه‌ی الحاد از نابسامانی اوضاع ارتش عراق و راه‌کارهای مسئولان ارتش. برکناری وزیر حکومت محلی صدام سعدی عیاش عریم؛ نتایج و علل آن.

پیوستن 26 نفر از افراد جیش‌الشعبی در منطقه‌ی کلار به مجاهدین مسلمان عراق.

گزارش روزشمار 5/10/1361

47 انهدام رادار آبادان و خارج شدن پایگاه پدافندی اهواز و دزفول از حالت عملیاتی در نتیجه‌ی حمله‌ی هواپیماهای عراقی. گزارش رادیو بغداد در این باره. تخریب 3 منزل مسکونی و مجروح شدن 5 نفر در آبادان به وسیله‌ی توپ‌خانه‌های عراقی.

48 شهید یا زخمی شدن 14 نفر و گروگان گرفته شدن 10 تن دیگر از نیروهای ژاندارمری در حمله‌ی نیروهای حزب دمکرات به پایگاه سراب در جنوب میاندوآب 2 تن از نیروهای سپاه در نزدیکی روستای خوره از توابع دیواندره بر اثر برخورد با مین به شهادت رسیدند. در همین منطقه نیروهای مهاجم قصد به شهادت رساندن راننده‌ی یک خودرو غیر نظامی را داشتند ولی منصرف

شدند. شهادت سرپرست آموزش و پرورش بخش نگل در جاده‌ی سنندج به مریوان از دیگر اقدامات نیروهای مسلح غیر قانونی بود. یکی از افراد کومه‌له ضمن معرفی خود به نیروهای نظامی کردستان یک قبضه ژ3 و 170 تیر را نیز تحویل داد.

49 شش تن از مردم عراق از طریق مرزهای غربی به ایران وارد شده، درخواست پناهندگی کردند.

50 خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران: مجاهدین مسلمان عراق 50 نفر از سربازان بعثی را به هلاکت رساندند و 8 تن را نیز به اسارت گرفتند. آنان همچنین 6 نفر از نگهبانان سد در سلیمانیه را به هلاکت رسانده، 2 تن دیگر را به اسارت خود درآوردند.

51 مأموران کلانتری 5 سارقان یک خودرو پیکان را که از افراد سازمان مجاهدین خلق بودند به دام انداختند. اطلاع دادن به موقع یکی از افراد توبه کرده‌ی این سازمان منجر به کشف و خنثی شدن یک بمب قوی شد که در خیابان 17 شهریور چهارراه دروازه دولاب کارگذاشته شده بود. در رودسر، 4 نفر از افراد سازمان که به سرقت دست می‌زدند دست‌گیر شدند. در بندرانزلی چند سارق مسلح به هم‌راه یک قبضه سلاح دست‌گیر شدند. در جنگل‌های لاکان در اطراف رشت نیز مقادیری اسلحه و مهمات و مواد منفجره کشف شد. دست‌گیری یکی از افراد حزب طوفان در بابل؛ هم‌کاری در دست‌گیر شدن مسئول حزب در بابل و قائم‌شهر و چند تن دیگر و در نتیجه به دست آمدن مقداری اسلحه و مهمات از دیگر خبرهای امروز بود.

52 امام خمینی با ارسال پیامی برای رزمندگان علاقه‌مندی خود را به نیروهای مدافع حریم اسلام ابراز داشتند.

53 سخنان آیت‌الله خامنه‌ای در گردهمایی سراسری مسئولان حزب جمهوری اسلامی درباره‌ی لزوم پیوند و سازمان‌دهی برای به ثمر رسیدن انقلاب؛ نقش امام خمینی در ایجاد وحدت بین نیروهای سیاسی؛ کارکردهای تشکیلاتی حزب در سطح جامعه و... سخن‌رانی کردند.

54 دعوت رسمی نخست‌وزیر هند از رئیس‌جمهوری ایران برای شرکت در هفتمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد که اواخر سال جاری در دهلی‌نو برپا خواهد شد.

گزارش روزشمار 6/10/1361

55 حمله‌ی توپ‌خانه‌ی عراق به شهرهای آبادان و خرمشهر موجب تخریب 2 منزل و قسمتی از یک بیمارستان در آبادان؛ وارد آمدن خسارت به ساختمان راه‌آهن در خرمشهر و شهید یا مجروح شدن 7 نفر شد.

56 "ایران، عراق: شدت جنگ" عنوان خبر درج‌شده‌ی اکثر مطبوعات پاریس در چند روز اخیر می‌باشد.

بیمه‌ی لویدز خبری را درباره‌ی حمله‌ی عراق به چند فروند کشتی از جمله اسکای‌مون منتشر کرد.

57 ستاد پشتیبانی جهاد سازندگی کازرون 10 کامیون حامل کمک‌های مردمی را به جبهه‌ها ارسال کرد؛ همچنین 26 نفر از مردم این شهر به جبهه‌ها اعزام شدند.

58 عملیات موفقیت‌آمیز نیروهای خودی برای شکستن محاصره‌ی پایگاه روستای سراب؛ نیز شهید یا زخمی شدن 18 نفر از نیروهای خودی و کشته یا زخمی شدن 89 نفر از مهاجمان. گزارش جزئیات حوادث 2 روز اخیر در نامه‌یی از فرمانده سپاه میاندوآب به فرماندهی قرارگاه بعثت.15

تن از نیروهای مسلح غیر قانونی در جاده‌ی پسوه - پیرانشهر 10 سرباز را به شهادت رسانده یا گروگان گرفتند. همچنین در حمله‌ی این نیروها به نیروهای نظامی سقز 3 نفر شهید و 5 غیر نظامی زخمی شدند. در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به پایگاه احمدآباد در شمال محور بوکان - سقز، 4 نفر شهید یا زخمی شدند و یک تن نیز به گروگان برده شد. حمله‌ی افراد مسلح

غیر قانونی به مقر نیروهای خودی در میدان حیوانات مهاباد؛ عقب‌نشینی آنان به علاوه‌ی تحمل 4 کشته. زخمی یا شهید شدن 5 سرباز به دست نیروهای مهاجم در منطقه ی واوان سردشت. حمله‌ی نیروهای مهاجم در روستای کاشتر در شمال کامیاران موجب شهادت 2 نفر از نیروهای سپاه شد. منابع مطلع از کشف جنازه‌ی یک سرباز در اطراف قریه‌ی بیساران مریوان خبر دادند.

59 بر جای گذاشتن 3 شهید و 3 مجروح در روستای نروی در شمال غربی پاوه یکی از اقدامات دمکرات‌ها علیه مردم مناطق کردنشین بود. شهادت ماموستای روستای کانی‌سفید در شمال غربی سقز به دست نیروهای مسلح غیر قانونی. دست‌گیری 12 تن در آبادی همدان پیرانشهر؛ سرقت 40 رأس گوسفند از روستای کانی‌کبود و غارت اموال مسافران در محور ارومیه - سلماس از دیگر اقدامات نیروهای مسلح غیر قانونی بود. گزارش قرارگاه حمزه در این باره

60 2 تن از وابستگان سازمان مجاهدین خلق به حکم دادگاه انقلاب شیراز به اعدام محکوم شدند. کشف دو پایگاه گروه طوفان در خوی و به دست آمدن 6 قبضه اسلحه و مقداری مهمات.

61 سخنان امام خمینی در دیدار با نخست‌وزیر، رئیس مجلس، اعضای شورای مرکزی و مسئولان دفاتر حزب جمهوری اسلامی.

62 رئیس‌جمهور در دیدار با استاندار کردستان و نمایندگان چند شهر کردنشین حمایت مردم کردزبان از نظام جمهوری اسلامی را عامل شکست امریکا اعلام کرد.

63 سعید رجایی خراسانی در نامه‌یی به دبیر کل سازمان ملل حمله‌ی موشکی عراق به دزفول را محکوم کرد.

64 معاون وزیر بازرگانی: لغو معاملات تهاتری و افزایش میزان داد و ستد بین دو کشور ایران و آلمان شرقی از پیامدهای سفر هیئت اقتصادی آلمان شرقی به ایران بود.

گزارش بی‌بی‌سی از شیوه‌ی تعاملاتی ایران و نیوزلند و ازسرگیری مجدد صادرات گوشت از نیوزلند به ایران.

65 راه‌پیمایی با هزاران افغان مقیم ایران در شهرهای تهران، مشهد، زاهدان و... علیه اشغال‌گری روسیه. گزارش نشریه‌ی داخلی سپاه حاکی از اقدامات خشونت‌آمیز در این تظاهرات بود؛ عده‌یی نیز قصد برهم زدن تظاهرات را داشتند.

66 درخواست حزب الدعوه‌الاسلامی عراق از امام خمینی در خصوص ورود هر چه سریع‌تر نیروهای ایرانی به خاک عراق برای پاک‌سازی این کشور. حمله‌ی کردهای عراق به پایگاه گلاله، فرار فرمانده پایگاه و افرادش به کوه گلاله و هلاکت همه‌ی آنان بر اثر سرمای شدید.

گزارش روزشمار 7/10/1361

67 زخمی شدن 4 نفر و تخریب 7 خانه در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر.

68 اعزام نیروهای داوطلب بسیجی قم و تربت حیدریه و ارسال کمک‌های مردمی فیروزکوه و روستاییان مناطق کردنشین به جبهه‌های جنگ.

69 مسئول بازسازی و نوسازی روستاهای جنگ‌زده‌ی آبادان در گزارشی شیوه‌ی فعالیت بنیاد مسکن استان فارس را برای بازسازی این روستاها تشریح کرد.

70 در عملیات نیروهای سپاه در شمال شرقی کامیاران 14 تن از افراد مسلح غیر قانونی کشته یا اسیر شدند. این نیروها همچنین در بانه موفق به تصرف یکی از مقرهای مهم نیروهای مسلح غیر قانونی شدند. شهید یا مجروح شدن 3 تن و خسارت دیدن یک خودرو در روستای قلچه در اطراف سردشت به دست نیروهای مسلح غیر قانونی.

برخورد خودرو و افراد مین‌یاب با مین در حوالی پایگاه ربط و خسارت دیدن خودرو.

در محور جلدیان - پسوه یک بمب کشف و خنثی شد.

71 گشایش نخستین کنگره‌ی جهانی ائمه‌ی جمعه و جماعات در تهران؛ پیام آیت‌الله منتظری؛ سخن‌رانی رئیس‌جمهور در این کنگره.

72 وضعیت فعلی سازمان مجاهدین خلق؛ چگونگی شکل‌گیری و انهدام گروه مسلحانه‌ی سهند؛ عملیات نیروهای خودی علیه گروه کومه‌له و... از جمله مطالبی بود که فرمانده کل سپاه پاسداران در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی به آن‌ها پرداخت.

73 تشریح نتایج آخرین اجلاس اوپک از زبان معاون امور بین‌الملل وزارت نفت در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی.

74 شوروی در پی راه‌پیمایی افغانیان مقیم ایران اعتراض‌نامه‌یی را برای ایران ارسال کرد و وزیر امور خارجه بلافاصله به آن جواب داد.

بررسی رادیو امریکا در مورد راه‌پیمایی اخیر افغانی‌ها در تهران و واکنش شوروی در خصوص مواضع کلی ایران درباره‌ی اشغال افغانستان و تحولات صورت گرفته در روابط دو کشور.

75 گزارش رادیو کویت از گفت و گوی صدام با بنیاد تحقیقات سیاسی و مسائل خارجی برولنیگز واشنگتن درباره‌ی ارتباط عراق و امریکا.

76 گزارش رادیو صوت‌الجماهیر از دیدار صدام حسین و فرستاده‌ی ویژه‌ی رئیس‌جمهور یوگسلاوی.

77 معاون رئیس‌جمهور عراق اعلام کرد که سازمان کنفرانس اسلامی در هفته‌ی جاری تلاش تازه‌یی را برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق آغاز خواهد کرد.

78 اعدام 17 افسر اطلاعاتی ارتش عراق و بررسی وضعیت اقتصادی عراق موضوع یکی از خبرهای روزنامه‌های دی‌ولت جسارت بود.

79 گزارش رادیو اسرائیل از نامه‌ی 4 سناتور امریکا به ریگان مبنی بر مغایرت فروش 60 هلی‌کوپتر با بی‌طرفی اعلام‌شده‌ی دولت امریکا.

گزارش روزشمار 8/10/1361

80 در حوالی کامیاران 2 تن از نیروهای خودی بر اثر حمله‌ی دمکرات‌ها شهید شدند و یک تن از مهاجمان نیز به هلاکت رسید. نیروهای مهاجم در آبادی کومه‌له در شمال کامیاران یک خودرو را به سرقت بردند.

81 درگیری عناصر مجاهدین خلق و نیروهای دادستانی در تهران و زخمی و دست‌گیر شدن یک تن از افراد سازمان. اخاذی افراد این سازمان در سنندج.

82 بیانیه‌ی مسئول نظامی سازمان مجاهدین خلق که حاکی از عملیات‌های سازمان و کشته شدن افراد فراوانی از نیروهای جمهوری اسلامی بود، در طول تابستان و پاییز بیش از 100 تن از افراد دولتی کشته شده‌اند و...

83 سخن‌رانی محسن رضایی در مراسم اعزام به جبهه‌های هزاران نفر از نیروهای بسیجی در پادگان 21 حمزه‌ی تهران و گزارش روزنامه‌ی کیهان درباره‌ی این سخن‌رانی. محسن رضایی: اکنون سه عامل ترس، نیاز و فرهنگ که عوامل استثماری امریکایی باشند به نفع ما تغییر کرده است.

84 احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی الجزایر به دعوت وزیر امور خارجه‌ی کشورمان به تهران خواهد آمد. وزارت امور خارجه هدف از سفر وی را ترجمان کیفیت روابط برادرانه‌ی موجود بین دو کشور اعلام کرد.

رئیس‌جمهوری یمن جنوبی در مصاحبه با روزنامه‌ی کویتی السیاسیه خواستار خاتمه‌ی فوری جنگ ایران و عراق شد.

85 واحد مرکزی خبر: کارت خبرنگار صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در فرانسه توسط مسئول امور کنسولی سفارت این کشور در تهران ضبط شد.

86 اعتراض کمپانی ژاپنی توسعه‌ی صنایع شیمیایی ایران در پی تمایل طرف ایرانی برای هم‌کاری با شرکت‌های کره‌ی جنوبی برای تکمیل پروژه‌ی پتروشیمی بندر ماهشهر.

87 دو تن از کارکنان سفارت استرالیا در تهران به دلیل توهین به شعائر اسلامی اخراج شدند.

88 کاهش صادرات نفت شوروی به کشورهای بلوک شرق و نتایج سفر وزیر صنایع شیمیایی آلمان شرقی به ایران موضوعات گزارش روزنامه‌ی تایمز مالی بود.

89 طه یاسین رمضان؛ رشد شرکت اعراب در جنگ همان طور که در سودان حاصل شد با تسهیلاتی که حکام عرب فراهم می‌آورند میسر خواهد بود. اعلام آمادگی طارق عزیز برای برقراری روابط سیاسی با مصر.

گزارش روزشمار 9/10/1361

90 نشست فرماندهان سپاه درباره‌ی طرح مانور و مرحله‌بندی عملیات؛ توضیحات غلامعلی رشید درباره‌ی توانایی پیشروی نیروهای پیاده و عمق هدف (پل غزیله)؛ دلایل مرتضی قربانی و مجید بقایی برای اجرای عملیات در دو مرحله و دلایل غلامعلی رشید، حسن باقری، محمدابراهیم همت و مرتضی صفاری برای اجرای عملیات در یک مرحله. به رغم مطرح کردن برخی پیشنهادها درباره‌ی نزدیک کردن نظرات فرماندهان برای تصمیم‌گیری درباره‌ی مرحله‌بندی عملیات، جلسه بدون دست‌یابی به نتیجه‌ی قطعی پایان یافت.

91 شهادت 3 نفر در پیرانشهر بر اثر حمله‌ی نیروهای حزب دمکرات. یک شهید در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به پایگاه ژاندارمری در روستای ارمرده در جنوب باختری بانه. شهید و زخمی شدن 2 نفر؛ به گروگان گرفته شدن 4 نفر از نیروهای خودی و به هلاکت رسیدن 2 تن از افراد مسلح غیر قانونی در چند روستا و از جمله روستای جعفرآباد. همچنین این نیروها با بستن جاده‌یی در دیواندره از مسافران مبالغی پول دریافت کردند. گزارش لشکر28 کردستان درباره‌ی 2 زندان متعلق به حزب دمکرات و کومه‌له پرتاب نارنجک نیروهای مسلح غیر قانونی به مقر سپاه پاسداران سنندج خسارات یا صدماتی در پی نداشت.

92 بررسی رادیو بی‌بی‌سی در مورد تحولات اخیر در مناطق درگیری بین نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران و مخالفان تجزیه‌طلب با استناد به بیانیه و اطلاعاتی که حزب دمکرات منتشر کرده است.

93 دست‌گیری 2 نفر و به دست‌آوردن مقادیری مهمات در پی کشف 2 خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین خلق در آبادان و هشتپر طوالش.

94 رأی مثبت اکثریت نمایندگان مجلس به طرح "حمایت از حرکت‌های اسلامی و نهضت‌های آزادی‌بخش" که در کمیسیون‌های امور خارجه، ارشاد و امور دفاعی تصویب شده بود.

توضیحات آقای هاشمی رفسنجانی در حمایت از این طرح و لزوم اجرایی شدن و حساسیت‌های سیاسی درباره‌ی این طرح.

95 کیهان: نمایندگی صلیب سرخ در تهران اعلام کرد: «74 نفر ایرانی که در اسارت نیروهای عراق هستند غیر نظامی می‌باشند.»

96 رایزنی محافل خبری درباره‌ی دلایل و اهداف سفر احمد طالب ابراهیمی به ایران.

97 مصاحبه‌ی محمد اسحاق امام‌جمعه و یکی از اعضای انجمن حمایت از انقلاب اسلامی در سریلانکا با خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی تأثیرات پیروزی ایران در عملیات بیت‌المقدس در نگاه مسئولان سریلانکا و چگونگی نفوذ عراق در ساختار سیاسی این کشور (وی برای شرکت در کنگره‌ی جهانی ائمه‌ی جمعه و جماعات به تهران آمده است).

ضمیمه‌ی گزارش 91: اسامی و عناوین سازمانی افراد مسئول در عملیات والفجر مقدماتی به ترتیب حروف الفبا.

گزارش روزشمار 10/10/1361

98 نفوذ ناموفق و عقب‌نشینی یک گروه گشتی رزمی عراق در منطقه‌ی بین نهر طیب و زبیدات. کشته و زخمی شدن 11 نفر از عشایر در منطقه‌ی دهلران بر اثر بمب‌باران هواپیماهای عراقی. تخریب 4 منزل در آبادان.

99 کمین‌گذاری موفق نیروهای خودی در روستای نیره از توابع بانه عقب‌نشینی نیروهای مسلح غیر قانونی را در پی داشت. کومه‌له اعلام کرد که دکتر هوشنگ مجاوری یکی از اعضای رده‌بالای این سازمان حین ساختن بمب بر اثر انفجار آن زخمی شد. کمک 10 میلیون ریالی عراق به حزب دمکرات کردستان.

100 کشته شدن یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق در درگیری با نیروهای سپاه در تهران. سرقت 100 میلیون ریال، مقداری طلا و جواهر و یک دستگاه ویدئو به دست افراد این سازمان در تهران.

101 میرحسین موسوی در سمینار فرماندهان سپاه: جامعه‌یی که ما در پی ساختن آن هستیم جامعه‌یی است که همه چیز آن یک رشد متناسب دارد. وی همچنین در جمعی از جانبازان خراسان سخن‌رانی کرد.

102 دیدار و گفت و گوی هیئت سیاسی وزارت خارجه به سرپرستی محمدحسین لواسانی با مقامات موریتانی و گزارش کیهان در این باره.

103 رئیس‌جمهور الجزایر از تلاش مجرد این کشور برای میانجی‌گری خبر داد.

104 وزیر امور خارجه‌ی استرالیا از دو تن کارکنان رسمی سفارت ایران خواست که خاک استرالیا را ترک کنند.

گزارش روزشمار 11/10/1361

105 عملیات موفق نیروهای خودی در منطقه‌ی شور شیرین در شمال مهران به کشته یا مجروح شدن 100 نفر از نیروهای عراقی انجامید.

106 حمله‌ی افراد مسلح غیر قانونی به نیروهای ژاندارمری در محور میاندوآب - مهاباد و کشته، زخمی یا اسیر شدن 12 تن از نیروهای خودی. شهید یا مفقودالاثر شدن 12 تن از نیروهای خودی در شرق مهاباد بر اثر افتادن در کمین نیروهای مسلح غیر قانونی. در محور بانه - سردشت سرهنگ مخبری به هم‌راه 10 تن از نیروهای خودی به کمین نیروهای مهاجم افتاده، به شهادت رسیدند.

قرارگاه حمزه‌ی سیدالشهدا(ع): در یک ماه اخیر افراد حزب منحله‌ی دمکرات با مراجعه به قریه‌های پاک‌سازی‌شده از مردمی که با سپاه هم‌کاری کرده‌اند جرایم نقدی دریافت کرده است.

کشته یا زخمی شدن 7 تن از افراد حزب دمکرات در حوالی سقز و جلقران در شمال ارومیه به دست نیروهای خودی. برنامه‌ریزی حزب دمکرات برای بهره‌برداری از روستانشینان منطقه‌ی اشنویه به منظور تأمین نیازمندی‌های این حزب.

107 درگیری نیروهای دادستانی با 2 نفر از افراد سازمان مجاهدین خلق؛ کشته شدن یکی از آنان و فرار کردن دیگری. سرقت یک پیکان در خیابان تیسفون؛ زخمی کردن بخشدار خواف و مثله کردن جسد پیرزن ربوده‌شده در رودسر از دیگر اقدامات افراد این سازمان بود. دست‌گیری یک تن از افراد سازمان در مرودشت. 4 قبضه کلت و مقداری مهمات در جریان دست‌گیری یکی از افراد چریک‌های فدایی خلق در بندر ترکمن به دست آمد.

108 گزارش بولتن داخلی سپاه از بازتاب نامه‌ی آقای شریعتمداری به دادستانی ارتش در محافل سیاسی خارج به خصوص سازمان مجاهدین خلق و پاسخ این سازمان به این نامه.

109 گزارش روزنامه‌ی اطلاعات از دیدار آیت‌الله خامنه‌ای با علمای اهل تسنن و تشیع منطقه‌ی گرگان و گنبد.

110 آقای هاشمی رفسنجانی در پایان جلسه‌ی شورای عالی دفاع: اقدامات موذیانه و استعماری فرانسه نباید بدون جواب بماند.

111 ورود یک هیئت عالی‌رتبه‌ی تجاری - اقتصادی چینی به تهران. معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی هدف از سفر این هیئت را گسترش مبادلات اقتصادی بین دو کشور ذکر کرد.

112 آغاز به کار نیروی جدید نظامی امریکا (فرماندهی مرکزی ایالات متحده) به جای نیروی واکنش سریع و گزارش بی‌بی‌سی درباره‌ی اهداف تشکیل و مناطق مأموریت این نیرو.

113 یاسر عرفات در مصاحبه‌یی با روزنامه‌ی الانباء گفت: صدای فلسطین هم‌اکنون در عراق پخش می‌شود.

گزارش روزشمار 12/10/1361

114 حمله‌ی موشک‌های هلی‌کوپترهای هوایی در دهانه‌ی خور موسی به کشتی‌های تجاری و آمار اغراق‌آمیز رادیو بغداد از میزان خسارات وارده کشف چند کشتی متجاوز که قصد ورود به بندر امام خمینی را داشتند.

گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی: آتش‌سوزی نفت‌کش 30 هزار تنی اسکای‌مون همچنان ادامه دارد.

115 گروگان‌گیری 16 نفر از هم‌کاران بومی ژاندارمری به دست افراد حزب دمکرات کردستان. گروگان‌گیری 4 نفر از مردم در محورهای سقز - بوکان و سنندج - مریوان به دست نیروهای مسلح غیر قانونی و ترور یک نفر در سنندج. کمین‌گذاری نیروهای مهاجم در محور پسوه - جلدیان با اقدام سریع نیروهای خودی ناکام ماند.

6 تن از افراد حزب دمکرات کومه‌له به هم‌راه 6 قبضه سلاح خود را به سپاه مریوان معرفی نموده، درخواست امان‌نامه کردند.

116 تأکید برآمیختگی دین و سیاست و زیر سؤال بردن منافع امریکا در مناطق مسلمان‌نشین از جمله مهم‌ترین محورهای سخن‌رانی امام خمینی در جمع سران سه قوه، نمایندگان مجلس و هیئت دولت بود.

117 اولین دور مذاکرات وزیر امور خارجه‌ی الجزایر و همتای ایرانی‌اش در تهران آغاز شد؛ گزارش خبرگزاریهای فرانسه، رویتر و روزنامه‌ی الریاض از این دیدار و بررسی پیشینه‌ی دولت الجزایر در زمینه‌ی میانجی‌گری.

118 متن گفت و گوی صدام حسین با استفان سولارز نماینده‌ی کنگره‌ی امریکا در سوم شهریورماه گذشته منتشر شد؛ لزوم امنیت اسرائیل؛ ایجاد رابطه‌ی سیاسی عراق و امریکا؛ فایده‌ی حضور نظامی امریکا در منطقه و... از محورهای مذاکرات بود.

خبرگزاری رویتر: عراق متن گفت و گوهای بین صدام و نماینده‌ی کنگره‌ی امریکا را که در آن صدام برای اولین بار نیاز اسرائیل به امنیت را پذیرفته است منتشر کرد.

119 پایان بازدید صدام حسین از منطقه‌ی العماره و سخن‌رانی وی برای جمعی از افسران و سربازان مأمور در آن منطقه؛ سخنان صدام تبلیغاتی و جنبه‌های روحیه بخشیدن داشت.

120 بنا بر اطلاعات ژاندارمری خوزستان، ارتش عراق ضمن تأکید بر حمله‌ی قریب‌الوقوع ایران به فکه و چزابه به نیروهای خود دستور مقاومت با تمام تجهیزات را داده‌اند.

121 رادیو بی‌بی‌سی در اقدامی تبلیغاتی به شرح استقبال گسترده‌ی مردم سودان برای اعزام به عراق به منظور شرکت در جنگ علیه ایران پرداخت. خبرگزاری رسمی سنگال از اعزام واحدهای جنگ‌جوی ارتش خود به عراق خبر داد.

122 نیروهای معارض عراق در 2 عملیات در طول 2 روز تعدادی از نظامیان عراقی را به هلاکت رساندند و چندین قبضه سلاح به غنیمت گرفتند؛ این عملیات‌ها در مناطق گامیش‌تپه و سیدصادق انجام شد.

123 پناهندگی 9 تن دیگر از مردم عراق به جمهوری اسلامی ایران.

گزارش روزشمار 13/10/1361

124 تخریب 3 منزل مسکونی در آبادان و چند منزل دیگر در پیرانشهر بر اثر اصابت توپ‌های عراق.

125 نیروهای کومه‌له در یک عملیات کمین در منطقه‌ی قوشچی سرنشینان چندین خودرو شخصی و مینی‌بوس را گروگان گرفتند. در درگیری بین نیروهای خودی و نیروهای مسلح غیر قانونی در منطقه‌ی سرو، 5 نفر از نیروهای ارتش شهید یا زخمی شدند. زخمی شدن یک بسیجی در شمال سردشت به دست نیروهای مهاجم. نیروهای سپاه در پاک‌سازی روستای کانی‌فرد 2 نفر از نیروهای مسلح غیر قانونی را دست‌گیر کردند درخواست امان‌نامه‌ی 3 تن از افراد حزب دمکرات از قرارگاه حمزه.

126 شناسایی 2 عضو سازمان مجاهدین خلق به همت نیروهای سپاه در میدان انقلاب. دست‌گیری یکی از افراد هسته‌ی عملیات این سازمان به دست‌گیری 10 نفر دیگر از اعضای سازمان انجامید. حکم اعدام 6 نفر از اعضای سازمان امروز در رامسر صادر شد. آزادی 56 تن از زندانیان نادم در گرگان که سابقاً عضو گروه‌های مسلح بودند.

127 وزیر خارجه‌ی الجزایر در دومین روز سفرش به ایران امروز با آیت‌الله خامنه‌ای و آقای هاشمی رفسنجانی به طور جداگانه دیدار و گفت و گو کرد. اشاره به اهمیت کنفرانس غیر متعهدها و یادآوری خطر نفوذ اسرائیل در منطقه و تأکید بر اتحاد سیاسی دولت‌های مترقی در برابر فشار امریکا و اسرائیل در سخنان رئیس‌جمهور. همچنین آقای هاشمی رفسنجانی در دیدار با وی خواستار اتحاد مسلمانان در برابر امریکا و اسرائیل شد: ما در شرایطی هستیم که باید از امریکا امتیاز بگیریم نه این‌که به او امتیاز بدهیم. الجزایر باید جبهه‌ی پایداری را فعال کند.

128 سخنان استاندار ایلام درباره‌ی حفظ تلمبه‌خانه‌های نفتی آزاد‌شده در عملیات محرم که سرمایه‌ی ملت عراق است.

129 گفت و گوی فرماندار سنندج با روزنامه‌ی کیهان درباره‌ی آخرین وضعیت امنیتی مناطق کردنشین؛ علاقه‌مندی مردم این منطقه به جمهوری اسلامی و شرکت گسترده‌ی آن‌ها در انتخابات اخیر و...

به گفته‌ی وی الآن هیچ شهر یا مقر اصلی در دست ضد انقلاب نیست، آن‌ها در کوه‌ها و

روستاهای دوردست متواری هستند و در مدت 4 سالی که منطقه‌ی بیساران در دست گروه‌های مسلح بود آن‌ها توانستند فقط 50 نفر را جذب کنند.

130 خبرگزاری فرانسه اهداف سفر نخست‌وزیر عراق به پاریس را خرید تسلیحات و تأمین اعتبار برای خرید این تسلیحات عنوان کرد.

131 اکثر مطبوعات جهان در بازتاب سخنان صدام در دیدار با سولارز به تغییر مشی سیاسی عراق برابر مسائل خاورمیانه به خصوص اسرائیل توجه داشتند. رادیو بی بی سی: صدام حسین گفته است که اکنون هیچ یک از مقامات عربی در سیاست‌های خود انهدام اسرائیل را منظور نمی‌کنند. روزنامه‌ی واشنگتن پست به نقل از رویتر: صدام حسین ایجاد امنیت برای اسرائیل را لازم می‌داند.

گزارش روزشمار 14/10/1361

132 در گلوله‌باران نیروهای عراقی ساختمان راه‌آهن خرمشهر خساراتی دید و 12 نفر مجروح شدند. در گلوله‌باران شهر آبادان 5 منزل مسکونی تخریب شد و 9 نفر شهید یا مجروح شدند. بمب‌باران منطقه‌ی چم‌سری به وسیله‌ی هواپیماهای دشمن تلفاتی در بر نداشت. حمله‌ی هوایی ناموفق دشمن به مناطق قصرشیرین، گیلان‌غرب، اسلام‌آباد، کرند، مهران، دهلران، خرمشهر و جزیره‌ی مینو. هنگام عملیات کمک‌رسانی به کشتی سنگاپوری ایسترن هانتر - که دو روز پیش هدف موشک‌های عراقی قرار گرفت، 2 یدک‌کش نیروهای خودی هدف حمله‌ی موشک‌های عراقی واقع شدند و یک نفر شهید شد؛ کار کمک‌رسانی نیز موقتاً تعطیل شد.

133 نیروهای سازمان مجاهدین یکی از اعضای سپاه پاسداران گیلان را ترور کرده، به شهادت رساندند. انفجار بمب در خیابان شریعتی جنوبی بجنورد تلفات جانی نداشت. به حکم دادگاه انقلاب اسلامی تربت حیدریه، 3 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق به 18 تا 10 سال حبس محکوم شدند. دست‌گیری یک نفر در رودسر به جرم فروش اسلحه به نیروهای سازمان مجاهدین خلق. کشف 6 قبضه اسلحه و مقداری مواد منفجره در جنگل‌های لاکان.

134 سخن‌رانی رئیس‌جمهور در جمع روحانیون و طلاب اهل تسنن و تشیع استان‌های آذربایجان غربی، کردستان، گیلان‌غرب، و مازندران که برای شرکت در سمینار هفته‌ی وحدت به تهران آمده‌اند؛ هشدار درباره‌ی اختلاف‌افکنی بین شیعه و سنی؛ حفظ وحدت و یک‌پارچگی و... از محورهای سخنان رئیس‌جمهور بود.

135 در دیدار آقای هاشمی با سفیر جمهوری دمکراتیک آلمان شرقی روابط موجود بین دو کشور بررسی شد.

136 نخست‌وزیر در دیدار با اعضای هیئت ورزشی جمهوری اسلامی ایران اعزامی به نهمین دوره‌ی بازی‌های آسیایی دهلی‌نو بر جدا نبودن موضوع ورزش از مکتب و سیاست در کشورمان تأکید کرد.

137 احمد طالب ابراهیمی پس از 3 روز گفت و گو با مقامات کشورمان هنگام ترک ایران، در گفت و گویی کوتاه نتایج دیدارش را بسیار سودمند خواند. دکتر ولایتی: مذاکرات دو کشور درباره‌ی 3 موضوع بود: 1. مناسبات دو کشور. 2. مسائل بین‌المللی. 3. اجلاس آتی غیر متعهدها در دهلی‌نو. رویتر هدف از سفر طالب ابراهیمی را تلاش برای پایان جنگ خواند و اعلام کرد که وی در این سفر موقعیتی به دست نیاورده است. مفسر بی‌بی‌سی: شرایط ایران برای صلح مانع رسیدن به صلح است.

138 طارق عزیز پس از دیدار با وزیر خارجه‌ی فرانسه، این دیدار را بسیار جدی، دوستانه و سازنده توصیف کرد.

روزنامه‌ی لیبراسیون در خبری با عنوان "یک وزیر عراقی در جست و جوی اسلحه و اعتبار" هدف از سفر طارق عزیز به فرانسه را خرید تسلیحات نظامی از فرانسه ذکر کرد. روزنامه‌ی لوموند: عراق در سال 81، چهارده و نیم میلیارد فرانک و در سال 82، سیزده میلیارد فرانک از فرانسه اسلحه خریده است.

139 خبرگزاری جمهوری اسلامی با انتشار نتایج گفت و گوهای صدام واستفان سولارز در شهریورماه، افشای مطالب مطرح‌شده در آن جلسه را پس از گذشت چهار ماه از این دیدار دارای معانی خاص دانسته و به بررسی این مطالب پرداخته است. وزیر خارجه‌ی اسرائیل: دولت عراق می‌کوشد با بهبود مناسباتش با ایالات متحده از آن کشور اسلحه خریداری کرد، ارتش خود را برای ادامه‌ی جنگ تقویت کند. خبرگزاری آسوشیتدپرس و روزنامه‌ی "داور" چاپ اسرائیل هر یک طبق دیدگاه خود به تفسیر سخنان صدام با سولارز پرداختند.

140 حبیب شطی دبیر کل سازمان کنفرانس اسلامی: کمیته‌ی حسن نیت در نظر ندارد در آینده‌ی نزدیک برای بررسی جنگ ایران و عراق جلسه‌یی تشکیل دهد. عواقب جنگ ایران و عراق از دیدگاه شیخ صباح الاحمد معاون نخست‌وزیر کویت.

141 در پایان سفر 5 روزه‌ی هیئت اقتصادی چین به ایران یک یادداشت تفاهم بازرگانی بین دو کشور به امضا رسید.

142 عزیمت یک هیئت عالی‌رتبه به توکیو به منظور مذاکره با پیمان‌کاران ژاپنی درباره‌ی شروع مجدد عملیات ساختمانی مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی.

143 پایان توزیع بنزین به صورت جیره‌بندی از ساعت 24 امروز.

144 رادیو بی‌بی‌سی مداخله‌ی شوروی در افغانستان و جنگ ایران و عراق را موانع اصلی برای حفظ روابط مسالمت‌آمیز تهران - مسکو برشمرد.

ضمیمه‌ی گزارش 142: مشروح مقاله‌ی چاپ‌شده در یک بولتن داخلی سپاه درباره‌ی تاریخچه‌یی از پروژه‌ی پتروشیمی امام خمینی؛ روند مذاکرات اخیر در تکمیل پروژه؛ دلایل اقتصادی و سیاسی و امتناع طرف ژاپنی در پایان دادن به ساختمان این مجتمع

گزارش روزشمار 15/10/1361

145 تخریب 5 منزل مسکونی بر اثر گلوله‌های خمپاره‌ی دشمن در آبادان. ادامه‌ی تبادل آتش در منطقه‌ی عملیاتی محرم.

146 اعزام هزاران نفر از مردم شهرها و روستاهای مختلف کشور و نیروهای فنی و مهندسی به منظور کمک به جبهه‌ها یا بازسازی مناطق آسیب‌دیده و ارسال کمک‌های مردمی به جبهه‌ها.

147 گروگان‌گیری و زخمی کردن 10 نفر از مردم در حد فاصل امام‌کندی و کریم‌آباد در محور ارومیه - سلماس به دست نیروهای کومه‌له. از دیگر اقدامات اقدامات نیروهای مسلح غیر قانونی به شهادت رساندن یا زخمی کردن 6 نفر از نظامیان خودی در سلماس و مهاباد بود. در عملیات روستا پاک‌سازی‌ها در جنوب غربی سقز 10 نفر از نیروهای وابسته به گروه‌ها کشته یا زخمی شدند.

148 انفجار بمب در منزل نامه‌رسان دادستان در خیابان کمال وجودی تهران. دو نفر از اعضای سازمان مجاهدین خلق قصد سرقت از یک طلافروشی را داشتند که با حضور مردم موفق به این کار نشدند. کشف یک خانه‌ی تیمی سازمان در خیابان مطهری و به دست آوردن تعدادی اسلحه و مقادیری مهمات. دست‌گیری یکی از اعضای سازمان فداییان خلق (اقلیت) در چالوس. اعدام 2

تن از وابستگان و فعالان چریک‌های فدایی خلق در استان هرمزگان.

149 سخنان آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار دبیر شورای عالی دفاع و عده‌یی از نیروهای تحقیقات صنعتی و دفاعی وزارت دفاع درباره‌ی اهمیت زیربخش‌های نظام و رشد خلاقیت‌ها.

150 آقای میرحسین موسوی در پایان جلسه‌ی هیئت دولت: ما از سازمان‌های عفو بین‌المللی تا به حال نشنیده‌ایم که جنایات اسرائیل، فالانژها یا جنایات امریکا را در السالوادور منتشر کنند. سخنان نخست‌وزیر در سمینار "حفاظت در برابر اشعه" درباره‌ی جایگاه انرژی اتمی در ایران و حساسیت این انرژی در دنیای امروز.

151 ادامه‌ی برنامه‌ی دیدارهای طارق عزیز با مسئولان بلندپایه‌ی فرانسه. وی امروز با کلود شسون دیدار کرد. تفسیر بی‌بی‌سی از روابط سیاسی و نظامی فرانسه و عراق و حمایت‌های این کشور در طول جنگ از عراق. هم‌زمان با سفر طارق عزیز به فرانسه یکی از مقامات نظامی عراق از دست‌یابی این کشور به سلاح‌های جدید خبر داد.

152 اخراج 1000 ایرانی مقیم کویت از آن کشور و ورودشان به شیراز. گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی کمک‌های مالی و تدارکاتی کویت به عراق و تبلیغات سوء مطبوعات آن کشور علیه جمهوری اسلامی.

153 برگزاری مراسم به مناسبت میلاد حضرت مسیح(ع) در جمع اسیران مسیحی اردوگاه‌های اسرای عراقی در شهرهای تهران و بندرانزلی.

گزارش روزشمار 16/10/1361

154 جلسه‌ی فرماندهان سپاه درباره‌ی مانور عملیات والفجر. بازگویی وضعیت فعلی یگان‌ها از نظر نیرو و اعلام نیاز اغلب یگان‌ها به خودروهای زرهی برای پیشروی سریع به عمق. هشدار غلامعلی رشید به فرماندهان سپاه‌ها برای سرعت بخشیدن به مباحث در رده‌ی یگان‌ها و یادآوری هوشیاری دشمن در برخی مناطق.

155 در ادامه‌ی گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر تعدادی از منازل و مغازه‌ها تخریب شد و 2 نفر مجروح شدند.

156 نیروهای کومه‌له در محور سنندج - مریوان در حوالی روستای رشنش جاده را مسدود کردند و 7 تن از سرنشینان یک مینی‌بوس را گروگان گرفتند. با رسیدن نیروهای سپاه درگیری آغاز شد که 10 تن از افراد کومه‌له کشته یا زخمی شدند. از نیروهای خودی نیز 5 نفر مجروح شدند. در عملیات نفوذی نیروهای سپاه در منطقه‌ی مهران، 2 تن از نیروهای دشمن اسیر شدند. نیروهای مسلح غیر قانونی در غرب سنندج به پایگاه تیژتیژ حمله کردند که با هوشیاری نیروهای خودی 6 تن از آنان دست‌گیر شدند. این نیروها همچنین در محور مریوان - چناره 2 تن از افراد بومی را به شهادت رساندند. پاک‌سازی 10 روستا در جنوب سقز به همت نیروهای خودی. نیروهای سپاه مهاباد 2 تن از نیروهای مسلح غیر قانونی را به هلاکت رساندند. برای کمک به حزب دمکرات، عراق 10 میلیون ریال وجه نقد و مقداری اسلحه به روستای آلادان سردشت ارسال کرد.

157 شهادت یک نفر از نیروهای پاسدار در تبریز ضمن دست‌گیری 2 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق. کشف یک خانه‌ی تیمی این سازمان در خوی و به دست آمدن مقادیری اسلحه، مهمات و تعداد زیادی قرص سیانور. در رودسر افراد سازمان همسر یکی از پاسداران را مورد ضرب و شتم قرار دادند. دست‌گیری یکی از افراد چریک‌های فدایی خلق در شهرستان نور به هم‌راه 5 قبضه اسلحه و 80 عدد نارنجک.

158 اتکال به خداوند و حفظ وحدت برای تداوم پیروزی از محورهای سخنان امام خمینی در جمع فرماندهان قرارگاه‌های کربلا و نجف بود.

159 برای ایجاد قرارگاه مشترک بین سپاه و نیروی دریایی مسئولان مربوط امروز وارد بوشهر شدند. سخنان فرمانده نیروی دریایی و فرمانده کل سپاه درباره‌ی هدف از ایجاد این قرارگاه.

160 دیدار طارق عزیز با ریمی شولزور وزیر بازرگانی خارجی فرانسه و گزارش بی‌بی‌سی در این باره. طارق عزیز ضمن مصاحبه با تلویزیون فرانسه به تشریح اهداف سفر خود پرداخت.

161 به گزارش یک منبع موثق، صدام دیروز ضمن یک تلگراف فوری و شدیداللحن از امیر کویت خواسته است موضع خود را در مورد جنگ ایران و عراق مشخص کند.

162 نخست‌وزیر اردن از امکان ایجاد یک پروژه‌ی راه‌اندازی خط لوله برای انتقال نفت عراق از طریق بندر عقبه خبر داد. سفارش 147 میلیون تن برنج و 000,75 تن غله‌ی مقامات عراق به امریکا موضوع یکی از گزارش‌های نشریه‌ی لیست لویدز بود.

گزارش روزشمار 17/10/1361

163 گزارش جمع‌بندی غلامعلی رشید به فرماندهی سپاه از جلسات برگزار‌شده درباره‌ی طرح مانور از آغاز تا به امروز؛ مقرر شد 2 سپاه در منطقه عمل کند و یک سپاه در احتیاط بماند؛ برای شروع عملیات به 13 روز زمان نیاز است؛ در امر تعمیر و نگه‌داری زرهی کمبود داریم؛ مشکلات مهندسی زیاد است؛ به 400 کمپرسی نیاز داریم؛ دشمن در برخی مناطق حساس شده است.

164 تخریب 4 منزل مسکونی در گلوله‌باران آبادان.

165 نیروهای حزب دمکرات در منطقه‌ی حسین‌آباد دیواندره 11 تن از نیروهای خودی را شهید یا مجروح کردند.

166 اجرای حکم اعدام 5 تن محکومان دادگاه انقلاب اسلامی اسلام‌آباد غرب به جرم جاسوسی؛ شرکت در عملیات که به شهادت 19 تن از افراد خردسال انجامید. دست‌گیری 3 نفر از افراد سازمان مجاهدین خلق در رودسر.

167 زمینه‌ها و کارکردهای پیام اخیر 8 ماده‌یی امام خمینی؛ امکان سوء‌استفاده از این پیام و تأسیس فرماندهی مرکزی نیروهای امریکا در منطقه‌ی خاورمیانه مهم‌ترین مطالب بیان‌شده در خطبه‌های نمازجمعه‌ی این هفته به امامت آقای هاشمی رفسنجانی بود.

168 آقای ولایتی در وین: ما از هر کجا لازم بدانیم احتیاجات خود را تأمین خواهیم کرد، اما ترجیح می‌دهیم این کشور یک کشور جهان سوم باشد.

169 مراسم بزرگداشت شهدای ارمنی با حضور چند مقام علی‌رتبه‌ی مسلمان و مسیحی در قطعه‌ی شهدای ارامنه برگزار شد.

170 رادیو اسرائیل ایجاد پایگاه مشترک سپاه و نیروی دریایی را برنامه‌یی برای انحلال ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد.

171 تجلیل از قدرت ارتش عراق و نقش تاریخی آن؛ طلب یاری از سایر کشورهای عربی؛ کتمان پیشروی ارتش عراق تا آستانه‌ی شهر اهواز و درون‌مرزی قلمداد کردن اقدامات ارتش عراق؛ اتهام هم‌دستی ایران با اسرائیل؛ نسبت دادن شروع جنگ به ایران و جاهلانه و کوته‌فکرانه خواندن آغاز یک جنگ از محورهای سخن‌رانی طولانی صدام در مراسم شصت و دومین سال تأسیس ارتش عراق بود.

172 در ادامه‌ی سفر طارق عزیز به فرانسه، وی امروز با پیر مروا نخست‌وزیر فرانسه گفت و گو کرد. وی همچنین در مصاحبه با روزنامه‌ی لوموند به هم‌کاری عراق با مخالفان جمهوری اسلامی

اعتراف کرد. گزارش رادیو بی‌بی‌سی از نتایج این سفر؛ رابطه‌ی تسلیحاتی عراق و فرانسه و تأثیر این اقدام فرانسه در رابطه‌ی سیاسی با ایران.

173 طارق عزیز ضمن مصاحبه‌ی مطبوعاتی در پاریس با اشاره به احتمال حمله‌ی جدید نیروهای ایران اعلام کرد: عراق تصمیم گرفته است با قدرت هرچه تمام‌تر با تجاوز نیروهای ایران مقابله کند؛ سرلشکر صلاح فخری (فرمانده سپاه چهارم عراق) در همین خصوص گفت: ما سلاح‌هایی را که می‌تواند دشمن و امواج نشری او را نابود سازد به کار خواهیم گرفت.

174 ارسال پاسخ نامه‌ی صدام حسین توسط عبدالعزیز حسین فرستاده‌ی امیر کویت.

175 خبرگزاری کویت از احداث یک پایگاه هوایی در بغداد به هزینه‌ی کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس خبر داد.

گزارش روزشمار 18/10/1361

176 تخریب 3 منزل مسکونی و مجروح شدن 3 نفر در آبادان در حملات توپ‌خانه‌یی ارتش عراق. درخواست پناهندگی 2 نفر از اتباع عراقی از ایران.

177 در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به پایگاه ایرانخواه، 8 تن از نیروهای ژاندارمری شهید یا مجروح شدند.

این نیروها همچنین مدرسه‌ی نازلو را در ارومیه به آتش کشیدند.

178 نیروهای سپاه و ژاندارمری عملیات پاک‌سازی چند منطقه از جمله دیواندره، تکاب و بیجار را آغاز کردند.

یک تن از افراد حزب دمکرات کردستان خود را به نیروهای سپاه معرفی کرده، خواستار امان‌نامه شد.

179 ضمن کشف 2 خانه‌ی تیمی سازمان مجاهدین خلق در اردبیل، 5 نفر از افراد سازمان کشته یا دست‌گیر شدند. ترور ناموفق یک آرایشگر به دست افراد سازمان در منطقه‌ی7.

180 خبرگزاری جمهوری اسلامی ضمن ارائه‌ی گزارشی از برگزاری دادگاه متهمان حمله به سفارت ایران در بُن - که به دست عناصر سازمان مجاهدین خلق انجام شده بود -، این محاکمه را مضحک خواند. خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین از اقدامات حمایت‌گرانه‌ی مشابهی در رسانه‌های غربی از این سازمان خبر داد.

181 تکذیب کمک عراق به سازمان مجاهدین خلق از سوی این سازمان.

182 برگزاری جلسه‌ی دادگاه اعضای "سازمان اتحادیه‌ی کمونیست ایران" با حضور مردم، نیروهای نظامی و انتظامی و خانواده‌ی شهدا (شرح کامل دادگاه در ضمیمه آمده است).

183 به گزارش خبرگزاری فرانسه، دکتر ولایتی که در ادامه‌ی سفر خود به نیکاراگوئه امروز وارد اسپانیا شد، قرار است با وزیر خارجه‌ی اسپانیا در مورد روابط متقابل و اوضاع بین‌المللی گفت و گو کند.

184 طارق عزیز در آخرین روز سفر خود به فرانسه امروز با دبیرکل حزب سوسیالیست فرانسه گفت و گو کرد. روزنامه‌ی فایننشال تایمز: انتظار می‌رود فرانسه در مقابل فروش تسلیحات بیش‌تر به عراق مقادیر بسیار زیادتری نفت خریداری کند.

185 وزیر امور خارجه‌ی فرانسه در پایان دیدار خود با مقامات بحرینی از ایران خواست تا به جنگ خود با عراق پایان دهد.

ضمیمه‌ی گزارش 183: مشروح دادگاه 28 تن از اعضای کادر مرکزی سازمان اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران.

گزارش روزشمار 19/10/1361

186 جلسه‌ی مشترک فرماندهان سپاه و ارتش با حضور فرمانده کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش برای بررسی طرح مانور؛ بازگویی نظر فرماندهان ارتش توسط سرهنگ قویدل مبنی بر اجرای عملیات در محور فوقی هم‌زمان با عملیات اصلی به منظور درگیر کردن دشمن در دو جبهه؛ وی ضمن شمردن محاسن عملیات در دو جبهه کمبود نیرو و رعایت نشدن اصل تمرکز قوا را از معایب اصلی عملیات در محور تلول‌بند نام برد. در ادامه، محسن رضایی و غلامعلی رشید نیز اجرای عملیات در دو جبهه را سودمند، ولی با توجه به امکانات و توانایی‌های موجود ناممکن خواندند.

187 آسیب دیدن 7 منزل مسکونی و زخمی شدن 3 تن از اهالی شهر در آبادان در گلوله‌باران این شهر.

188 نیروهای مسلح غیر قانونی در مناطق جاده‌ی سنندج - دیواندره و روستای سیلاب 3 نفر را زخمی کردند.

گروگان گرفته شدن 2 تن از افراد ژاندارمری در جاده‌ی مهاباد - میاندوآب به دست افراد حزب دمکرات.

یک نفر از اعضای گروه‌های مسلح غیر قانونی در کردستان از سپاه سنندج درخواست امان‌نامه کرد.

189 نیروهای سپاه، گروه معراج وابسته به سازمان مجاهدین را در شهرستان نور شناسایی و دست‌گیر کردند.

اجرای حکم اعدام یکی از افراد سازمان مجاهدین در رودسر. دست‌گیری یکی دیگر از اعضای سازمان در ازنا.

190 تکذیب سخنان محسن رضایی مبنی بر کشته یا دست‌گیر شدن 80 تن از مجاهدین از سوی دفتر سازمان مستقر در پاریس.

191 در ادامه‌ی رسیدگی به پرونده‌ی اعضای سازمان مارکسیستی و اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران امروز جلسه‌ی سوم و چهارم در دادگاه انقلاب اسلامی تشکیل شد.

192 توصیه به قضات و دادستان‌ها برای کار کردن در جهت مستمندان؛ برابر دانستن ارزش انسان‌ها به ازای خدمتی که به مردم می‌کنند و یادآوری رسالت پیامبر(ص) برای تربیت مردم و نجات مظلومان از جمله محورهای سخنان امام خمینی در دیدار با رئیس دیوان عالی کشور و قضات بود.

193 وزیر امور خارجه‌ی کشورمان انتشار خبرهایی درباره‌ی تمایل عراق برای پرداخت غرامت جنگی به ایران را یک خبر مطبوعاتی خواند. دکتر ولایتی در مادرید: در صورتی‌که عراق شرایط ما را بپذیرد این‌که با آن‌ها بر سر یک میز مذاکره بنشینیم اهمیتی ندارد. گزارش خبرگزاری فرانسه از این مصاحبه.

194 جمهوری اسلامی ایران در یادداشتی به سازمان ملل رسماً خواستار رسیدگی به وضع نیروهایی شد که در جریان جنگ تحمیلی مفقودالاثر گردیده‌اند.

195 در دیدار طارق عزیز با مسعود رجوی (در حومه‌ی پاریس) وی از رجوی خواست تا به عراق سفر کند.

سازمان مجاهدین خلق در بیانیه‌یی این ملاقات را شجاعانه و دستاوردهای آن را مثبت خواند دیدار اشاره کرد. نشریه‌ی داخلی وزارت کشور از اختلاف نظر شدید بین رجوی و بنی‌صدر خبر

داد؛ رادیو بی‌بی‌سی نیز در مقاله‌یی گفتاری درباره‌ی ملاقات ذکر‌شده به اظهار نظر پرداخت.

ضمیمه‌ی گزارش 192: مشروح دادگاه سوم و چهارم رسیدگی به پرونده‌ی اعضای سازمان کمونیستی و اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران به گزارش روزنامه‌ی کیهان.

گزارش روزشمار 20/10/1361

196 بر اثر گلوله‌باران آبادان 2 منزل مسکونی در این شهر تخریب شد.

اصابت یک موشک به رادار پایگاه چهارم شکاری نیروی هوایی.

197 کشته و اسیر شدن 12 نفر از اعضای حزب دمکرات در ادامه‌ی عملیات پاک‌سازی اطراف تکاب به دست نیروهای خودی. 6 نفر از نیروهای خودی و 6 نفر از افراد مسلح غیر قانونی در درگیری در محور سنندج - مریوان زخمی یا کشته شدند. شهادت 2 تن از نیروهای سپاه پس از دست‌گیری 2 تن از اعضای گروه کومه‌له در بوکان. 2 تانکر سوخت در نزدیکی روستای پیچون در محور مریوان - سنندج به دست نیروهای مسلح غیر قانونی به آتش کشیده شد. مسئول تشکیلات حزب دمکرات شاخه‌ی دیواندره خود را به نیروهای قرارگاه تسلیم و درخواست امان‌نامه کرد. در سنندج نیز یکی از وابستگان به گروه‌های مسلح غیر قانونی با تحویل یک کلت کمری خود را به نیروهای سپاه معرفی کرد.

198 نیروهای سازمان مجاهدین یکی از اعضای سپاه را در تهران ترور کرده، به شهادت رساندند. نیروهای سپاه 2 تن از افراد همین سازمان را محل قرار شناسایی دست‌گیر کردند. همچنین، 2 تن از وابستگان سازمان مجاهدین به حکم دادگاه انقلاب همدان به اعدام محکوم شدند و حکم درباره‌ی آنان اجرا شد. دست‌گیری 17 تن از وابستگان به سازمان مجاهدین و سازمان کمونیستی پیکار در فیروزآباد فارس. اطلاعیه‌ی روابط عمومی ستاد مرکزی کمیته‌ی انقلاب اسلامی درباره‌ی دست‌گیری 60 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی خلق در رجایی‌شهر کرج.

199 گزارش بی‌بی‌سی از اوضاع سیاسی ایران و امکان اعلام عملیات از جانب نیروهای سازمان مجاهدین خلق.

200 ادامه‌ی رسیدگی به اتهامات 30 تن از اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران؛ اعتراف به اتهامات و عذرخواهی آنان از ملت ایران.

201 آغاز به کار اولین دوره‌ی آموزشی دو ماهه‌ی گردان دریایی سپاه با حضور 107 تن از نیروهای سپاه در مرکز آموزشی پادگان یگان دریایی ارتش جمهوری اسلامی.

202 گزارش روزنامه‌ی کیهان از نتایج سفر طارق عزیز به فرانسه؛ دیدار وی با مقامات فرانسوی و مسعود رجوی.

203 وزیر دفاع فرانسه ضمن اعلام مجدد حمایت از عراق خواستار پایان جنگ ایران و عراق شد.

204 رادیو اسرائیل: عراق در صورتی می‌تواند به پیروزی در جنگ امیدوار باشد که کشورهای نفت‌خیز عربی طرف‌دار غرب به آن کشور کمک کنند.

ضمیمه‌ی گزارش 201: متن کامل گزارش روزنامه‌ی کیهان درباره‌ی برگزاری سومین دور محاکمه‌ی شماری از عناصر مرکزیت و اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران به جرم حمله‌ی مسلحانه به آمل و کشتار مردم آن شهر و اعترافات آنان.

گزارش روزشمار 21/10/1361

205 در ادامه‌ی حملات توپ‌خانه‌های عراقی به آبادان و خرمشهر 6 تن مجروح شدند و 19 منزل و مغازه تخریب شد.

206 اعزام نیروهای داوطلب مردمی از چندین شهر و روستا و 192 متخصص فنی و راننده از اعضای جهاد شهرستان‌ها به جبهه‌های جنگ. قائم‌مقام دبیرکل جمعیت هلال‌احمر ایران: بیش از 135 نفر از نیروهای متخصص که توسط این سازمان به جبهه‌ها فرستاده شده بودند در انجام این وظیفه‌ی انسانی شهید یا مجروح شده‌اند.

207 ادامه‌ی پاک‌سازی منطقه‌ی دیواندره - بیجار و کشته، زخمی یا دست‌گیر شدن 30 نفر از افراد حزب دمکرات به دست نیروهای ژاندارمری. جمع‌بندی عملکرد نیروهای خودی در عملیات پاک‌سازی 5 محور به گزارش روابط عمومی قرارگاه حمزه. در پاک‌سازی منطقه‌ی تکاب، 2 نفر از افراد حزب دمکرات کشته یا دست‌گیر شدند، یکی دیگر از این افراد خود را تسلیم نیروهای خودی کرد. در روستای کاسه‌گران پیرانشهر 6 نفر از افراد مسلح غیر قانونی به هلاکت رسیدند. تسلیم شدن 3 نفر از افراد حزب دمکرات به سپاه سلماس و درخواست امان‌نامه از آن‌ها.

208 ترور ناموفق یکی از معتمدان بازار سنندج به دست افراد سازمان مجاهدین خلق. در پی کشف یک خانه‌ی تیمی سازمان در شاهرود توسط نیروهای سپاه، 3 نفر کشته یا دست‌گیر شدند و مقداری اسناد و مهمات به دست آمد. دست‌گیری یکی از هم‌کاران این سازمان (وی نظامی بود) در بهبهان.

دست‌گیری 5 تن از فعالان چریک‌های فدایی خلق (شاخه‌ی اشرف دهقان) در مشهد.

209 انتشار بیانیه‌یی دفتر سیاسی و کمیته‌ی مرکزی سازمان مجاهدین خلق در توجیه ملاقات رجوی و طارق عزیز و در پی آن انتشار بیانیه‌ی مشترک رجوی و طارق عزیز. در پایان این ملاقات، طارق عزیز پیام رهبر عراق را به آقای رجوی برای دیدار از عراق به منظور ایجاد روابط برادرانه بر اساس احترام متقابل و تمایل برای استقرار صلح تقدیم کرد.

اظهار نظر یک رادیوی سلطنت‌طلب مبنی بر انتقال ستاد تبلیغاتی رجوی از پاریس به بغداد.

210 پی‌گیری محاکمه‌ی 4 تن دیگر از اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در شعبه‌ی 1 دادگاه انقلاب اسلامی.

211 تجلیل آقای رفسنجانی از فداکاری‌های نیروهای سپاه در دیدار با مربیان آموزشی سپاه پاسداران اصفهان.

212 وزیر نفت در جلسه‌ی امروز مجلس گزارشی از فعالیت‌های وزارت نفت، سیاست‌های کلی ایران در فروش نفت و... ارائه کرد.

213 مدیر کل پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی روز 23 دی‌ماه را آخرین مهلت برای 40 شرکت ژاپنی مقاطعه‌کار ساختمانی این پروژه اعلام کرد.

گزارش رادیو امریکا درباره‌ی اولتیماتوم ایران به شرکت‌های ژاپنی برای پایان دادن به پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی.

214 خبرگزاری کویت: سعدون حمادی وزیر خارجه‌ی عراق امروز پیامی از جانب همتای الجزایری خود دریافت کرد؛ احتمال می‌رود موضوع این پیام درباره‌ی دیدار اخیر وزیر خارجه‌ی الجزایر از تهران و اقدامات میانجی‌گرانه‌اش باشد.

215 خبرگزاری عراق مدعی شد: هند از درخواست عراق برای برگزاری هشتمین کنفرانس سران غیر متعهد در بغداد حمایت خواهد کرد.

216 تغییر موضع شوروی در برابر عراق و تحویل سلاح‌های جدید به آن کشور و تفسیر بی‌بی‌سی از این رویداد.

مقاله‌ی "جان بولاک" در روزنامه‌ی دیلی تلگراف: بهترین شاهد آن است که طارق عزیز اظهار داشته که شوروی تحویل اسلحه را دوباره آغاز کرده است.

217 بی‌بی‌سی در یک مقاله‌ی رادیویی سیاست‌های جدید میتران در برابر اعراب به خصوص مسئله‌ی جنگ را بررسی کرد.

ضمیمه‌ی گزارش 211: گزارش کامل روزنامه‌ی کیهان از برگزاری دادگاه 4 تن دیگر از اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران.

گزارش روزشمار 22/10/1361

218 در نشست امروز فرماندهان سپاه و ارتش، سرهنگ صیاد شیرازی اجرای عملیات در محور ارتفاعات فوقی را منتفی دانست و نظر موافق فرماندهان ارتش مبنی بر اجرای عملیات در محور فکه - چزابه با هدف تصرف العماره را اعلام کرد.

وی همچنین تصمیمات خود برای تحویل تجهیزات مورد نیاز از قبیل دستگاه‌های مهندسی، مهمات، مکانیزه و... را به یگان‌های عمل‌کننده اعلام کرد.

219 تخریب 2 منزل مسکونی و آسیب دیدن 2 منزل دیگر در آبادان.

220 گروه کومه‌له 2 تن از گروگان‌های خود را که از اهالی شهر مریوان بودند اعدام کرد. زخمی شدن یکی از سرنشینان یک خودرو جیپ بر اثر تیراندازی نیروهای مسلح غیر قانونی در نزدیکی نقده. مجروح شدن یک سرباز در حوالی ارومیه بر اثر برخورد با مین. حزب دمکرات برای آزاد کردن تانکرهای سوخت دزدیده‌شده 500 هزار تومان درخواست کرد. این حزب در اطلاعیه‌یی که در برخی روستاهای سنندج پخش کرده بود اعلام کرد که افراد مشمول خدمت سربازی باید به عنوان پیش‌مرگان در این حزب خدمت کنند.

221 اطلاعیه‌ی سازمان مجاهدین خلق درباره‌ی عملیات نیروهای این سازمان در منطقه‌ی سردشت و پخش این خبر از خبرگزاری یونایتدپرس، صدای امریکا و رادیو صدای آزاد ایران. 3 تن از وابستگان گروه کومه‌له با مقداری اسلحه و مهمات خود را با پایگاه شوشیه معرفی کرده، خواهان امان‌نامه شدند.

222 قرارگاه حمزه اعلام کرد که کاوه شیخ‌لطیف هم‌راه 24 نفر به ایران وارد شده، قصد پناهنده شدن به ایران را داشتند که چند روز قبل بر اثر کولاک و سرما کشته شدند.

223 اطلاعیه‌ی سپاه پاسداران برای درخواست از نیروهای مردمی کرج و حومه برای شرکت در گردهمایی بسیج و اعزام مجدد به جبهه‌ها. امروز نیز نیروهای داوطلب مردمی از شهرهای مختلف کشور عازم جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شدند.

224 رئیس شهربانی استان اصفهان اعلام کرد که از آغاز جنگ تا کنون 524 نیروی آموزش دیده‌ی شهربانی اصفهان به جبهه‌ها اعزام شده‌اند.

225 مدیر کل اداره‌ی کشاورزی و عمران روستایی استان ایلام: در پی آزادسازی منطقه‌ی دشت عباس از لوث وجود صدامیان، اداره‌ی کشاورزی ایلام بازسازی اراضی مزروعی دشت عباس را آغاز کرد.

226 آخرین جلسه‌ی رسیدگی به اتهامات 30 تن از اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران صبح و بعد از ظهر امروز در شعبه‌ی اول دادگاه انقلاب اسلامی مرکز برگزار شد.

227 دادستان انقلاب اسلامی شیراز و بندرعباس در گزارشی از عملکرد نیروهای سپاه و دادستانی از کشف 47 خانه‌ی تیمی گروهک اشرف دهقان در چند شهر خبر داد.

228 اطلاعیه‌ی روابط عمومی کمیته‌ی انقلاب اسلامی درباره‌ی اقدامات انجام‌شده در طرح مالک و مستأجر.

229 رادیو بی‌بی‌سی از برگزاری یک دادگاه محاکمه‌ی اعضای مجاهدین خلق در ترکیه به اتهام تشکیل غیر قانونی گروه زیرزمینی و حمله به کنسول‌گری ایران در سال 1981 خبر داد. بی‌بی‌سی تشریفات دادرسی این دادگاه را بی‌سابقه خواند.

230 وزیر نفت در دیدار با مردم دامغان با اشاره به منابع معنوی انقلاب و عملکرد آن در جنگ گفت: بنا بر آیات قرآن کریم صنایع و تولیدات کافر نمی‌تواند برای همیشه سلطه داشته باشد و هرچه درست کنند علیه خودشان به کار گرفته خواهد شد.

231 در پی تلاش برخی کشورها برای حذف قسمت‌هایی از قطع‌نامه‌ی اجلاس فوق‌العاده‌ی غیر متعهدها در ماناگوا که در آن برخی اقدامات امریکا محکوم شده بود، نماینده‌ی ایران ضمن مخالفت شدید با این موضوع گفت: لزومی ندارد که سخن نادرست سازمان ملل را به جنبش عدم تعهد منتقل کنیم.

232 بی‌بی‌سی امروز در صدد تعدیل خبر روز گذشته‌ی خود مبنی بر ارسال اسلحه‌ی شوروی به عراق برآمد. دیلی تلگراف: دولت اندروپف تصمیم دارد تا پیشنهادهای صلحی را برای پایان بخشیدن به این جنگ دو ساله تسلیم کند.

233 در هشتمین اجلاس کمیسیون مشترک عراق و هند، وزیر انرژی این کشور از وزیر نفت عراق خواست تا آن کشور برای پرداخت بدهی‌های خود سریع اقدام کند. گزارش خبرگزاری‌های جمهوری اسلامی ایران و پی.تی.آی. از هند در این خصوص. خبرگزاری آلمان: هند بخش عمده‌یی از نفت وارداتی خود را از عراق تأمین می‌کند.

ضمیمه‌ی گزارش 227: مشروح گزارش روزنامه‌ی کیهان از آخرین جلسه‌ی برگزاری دادگاه اعضای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران.

گزارش روزشمار 23/10/1361

234 در گلوله‌باران امروز شهر آبادان 5 منزل تخریب شد و 3 مسافرخانه و بیمارستان آسیب دیدند.

235 اعزام نیروهای داوطلب بسیجی از شهرهای مختلف کشور.

236 سرپرست بنیاد امور مهاجران جنگ استان لرستان: 43922 نفر زیر پوشش خدماتی این بنیاد قرار داشتند که با آزادسازی مناطق جنگی این افراد به محل‌های مسکونی خود بازگشتند.

237 نیروهای حزب دمکرات در روستای نگل در جنوب غربی سنندج 3 نفر را گروگان گرفتند و 3 نفر از نیروهای خودی را زخمی کردند. ربوده شدن 3 نفر از افراد جهادسازندگی در محور کامیاران - سنندج به دست نیروهای مسلح غیر قانونی. مجروح شدن یک سرباز در سرو بر اثر برخورد با مین. 6 نفر از افراد گروه کومه‌له در بیساران (رزآب سنندج) و هشمیز (جنوب غربی سنندج) به هم‌راه تعدادی اسلحه خود را تسلیم سپاه کردند. 2 تن از افراد گرفتار شده در دست نیروهای کومه‌له که در انتخابات خبرگان به گروگان گرفته شده بودند از زندان گریختند.

238 دکتر ولایتی در اجلاس فوق‌العاده‌ی وزیران خارجه‌ی کشورهای عضو جنبش عدم تعهد در ماناگوا حمله‌ی عراق بر ایران را در جهت سیاست امریکا خواند.

239 گزارش روزنامه‌ی کیهان درباره‌ی دیدارهای دکتر ولایتی با برخی مقامات کشورهای شرکت‌کننده در اجلاس فوق‌العاده‌ی وزیران خارجه‌ی عضو عدم تعهد.

240 حافظ اسد در دیدار با وزیر بازرگانی جمهوری اسلامی ایران: موضع جمهوری اسلامی در برابر امپریالیسم و صهیونیسم در جهان قابل ستایش است. گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران درباره‌ی نتایج این سفر. رادیو صوت‌الجماهیر بغداد: تهران و دمشق به هماهنگی و توسعه‌ی روابط فی‌ما‌بین در زمینه‌های تجاوز و لطمه زدن به کشورهای عربی ادامه می‌دهند.

241 محسن نوربخش تحولات ایجاد‌شده در سیستم بانک‌داری ایران پس از انقلاب را تشریح کرد.

242 واکنش حکومت عراق در برابر سخنان دکتر ولایتی در خصوص مناطق اشغالی و تخریب مناطق مسکونی ایران به دست آنان.

243 مصاحبه‌ی بی‌بی‌سی با دیوید کنیز رئیس کمیته‌ی خاورمیانه‌ی حزب کارگر انگلستان درباره‌ی نتایج سفر وی به عراق.

244 وزیر امور خارجه‌ی سوئد بدون اعلام راه‌حلی تازه گفت: به تلاش‌های میانجی‌گرانه‌ی خود ادامه خواهد داد.

245 واشنگتن‌پست در مقاله‌یی نقش چین در جنگ ایران و عراق و روابط این کشور با طرف‌های درگیر جنگ را بررسی کرده است.

246 روزنامه‌ی مسلم چاپ اسلام‌آباد به انتقاد از سیاست جدید شوروی در برابر عراق پرداخت. روس‌ها با ارسال اسلحه به عراق در صدد وارد کردن فشار به ایران هستند.

گزارش روزشمار 24/10/1361

247 در گلوله‌باران شهرهای خرمشهر و آبادان تعدادی خانه و مغازه تخریب شد.

248 حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به نیروهای ژاندارمری در جاده‌ی ارومیه - مهاباد در منطقه‌ی جعفرآباد به شهید یا زخمی شدن 3 تن از نیروهای خودی و کشته یا زخمی شدن 8 تن از آنان انجامید. شهادت 6 سرنشین خودرو سپاه در راه مریوان به دست نیروهای مهاجم. انهدام خودرو ژاندارمری حامل سوخت در محور جاندار و خناوین بر اثر برخورد با مین.

249 سازمان مجاهدین خلق در ادامه‌ی ادعاهای خود مبنی بر اجرای عملیات در کردستان مدعی انهدام پایگاه مرغان شد.

250 دیدار آقای عسگراولادی با مقامات اقتصادی یوگسلاوی و گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی این دیدار.

251 منابع صنعتی ژاپنی آخرین اخطار ایران را برای تکمیل پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی جدی نپنداشتند.

252 ادامه‌ی تلاش‌های الجزایر برای میانجی‌گری در جنگ از خبرهای مندرج در روزنامه‌ی الشرق‌الاوسط بود.

253 در پی اعلام نارضایتی وزیر انرژی هند از عراق، قاسم‌تقی وزیر نفت عراق، اطمینان داد که دولت وی خسارت کسانی را که ادعای خسارت‌شان را به شیوه‌ی معمولی ارائه دهند عادلانه پرداخت خواهد کرد. گزارش رادیو بی‌بی‌سی از مشکلات اقتصادی عراق و کم‌تر شدن میزان کمک کشورهای حامی عراق.

254 آسوشیتدپرس از احداث یک خط لوله‌ی جدید نفتی صدور نفت عراق از طریق ترکیه خبر داد.

255 روزنامه‌ی آلمانی دی‌ولت: شوروی تسلیحات فراوانی در اختیار دولت عراق قرار خواهد داد تا از این طریق تسلیحات امنیت حوزه‌های نفتی در خلیج فارس فراهم شود و ایران نیز تحت فشار قرار گیرد.

گزارش روزشمار 25/10/1361

256 برجای ماندن 5 کشته و مجروح در تخریب 4 ساختمان مسکونی و عمومی و آتش‌سوزی قسمتی از انبار گمرک در آبادان بر اثر گلوله‌باران این شهر.

257 نیروهای مسلح غیر قانونی 2 نفر از نیروهای بسیج را در حوالی روستای تیژتیژ در غرب سنندج گروگان گرفتند. نیروهای قرارگاه حمزه، 4 روستا از توابع بانه را پاک‌سازی کردند. تحویل مقادیر فراوانی اسلحه و مهمات توسط عراق به سازمان‌های ضد انقلاب ایران.4 نفر از افراد حزب دمکرات و کومه‌له در سلماس و شوشیه خود را تسلیم نیروهای خودی کردند.

258 شهادت روحانی روستای بی‌بالان رودسر به دست افراد سازمان مجاهدین خلق و گزارش خبرگزاری آلمان غربی از این ترور. پخش اطلاعیه‌های این سازمان و اجبار محصلین برای هم‌کاری با آنان. 2 نفر از افراد سازمان مجاهدین و اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران در بابل و شیراز به جرم مبارزه‌ی مسلحانه به اعدام محکوم شدند.

259 آیت‌الله خامنه‌ای با فرمانده و فرماندهان با پایگاه‌های نیروی دریایی و عده‌یی از مسئولان دیدار کردند. بازگویی هدف از ایجاد پایگاه در منطقه به دست ابرقدرت‌ها.

260 دکتر ولایتی در گفت و گویی درباره‌ی نتایج اجلاس ماناگوا گفت: اصلاحیه‌هایی که هیئت نمایندگی ایران در پیش‌نویس قطع‌نامه‌ی اجلاس نیکاراگوئه انجام داد قابل توجه بود.

261 نماینده‌ی ایران در سازمان ملل در پنجمین اجلاس دفتر هماهنگی کشورهای عضو جنبش عدم تعهد: نماینده‌ی محترم عراق! ادعا کرد که خواهان صلح است، اما ما نمی‌دانیم که این‌ها مگر مجبور بودند جنگ را شروع کنند و بعد بگویند ما صلح‌طلب هستیم.

262 کنفرانس فوق‌العاده‌ی وزیران امور خارجه و نمایندگان جنبش‌های غیر متعهد در ماناگوا با صدور بیانیه‌یی به کار خود پایان داد.

263 واحد مرکزی خبر از تظاهرات مردم چند شهر عراق در اعتراض به رسمی شناخته شدن رژیم صهیونیستی از جانب مسئولان عراقی خبر داد.

264 مجاهدین عراقی در جاده‌ی نال‌پاریز 12 سرباز عراقی را کشته، تعدادی را زخمی کردند.

گزارش روزشمار 26/10/1361

265 در حمله‌ی هواپیماهای عراقی به استان ایلام، رادار آبدانان به شدت آسیب دید؛ چند منزل در دهلران ویران شد و 6 سرباز مجروح شدند. سرنگونی 3 هواپیمای عراقی در خاک این کشور. 3 منزل و مغازه بر اثر گلوله‌ی توپ‌خانه‌های عراقی تخریب شد.

266 شهادت 2 تن از نیروهای خودی در منطقه‌ی کاشتر از توابع کامیاران به دست نیروهای مسلح غیر قانونی. نیروهای مسلح غیر قانونی در محور مهاباد به ارومیه در نزدیکی پایگاه محمدیار 2 تن از نیروهای ژاندارمری را گروگان گرفتند. اطلاعیه‌ی روابط عمومی سپاه پاسداران ناحیه‌ی کردستان مبنی بر دست‌گیری افراد رده‌بالای گروه کومه‌له و ضبط امکانات تدارکاتی این سازمان.

267 کار بازسازی و نوسازی روستاهای حسین ملهه و کول‌آباد بوکان امروز پایان یافت.

268 رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق در دیدار با تعدادی از روزنامه‌نگاران عرب، دیدار خود با طارق عزیز را آغاز دگرگونی موازنه‌ی قوا در بین دو کشور ایران و عراق خواند.

269 به دنبال کشف یک خانه‌ی تیمی سازمان کمونیستی طوفان، 6 نفر دست‌گیر شدند و مقادیری اسلحه، مهمات و اسناد درون‌گروهی به دست آمد.

270 اطلاعیه‌ی سپاه پاسداران منطقه‌ی 10 برای دعوت از نیروهای رزمنده و تخصصی برای حضور در جبهه‌ها.

271 محسن رضایی از استقرار یک واحد دریایی سپاه در شیراز خبر داد.

272 امام خمینی در دیدار جمعی از کارکنان صنایع دفاعی ملی و مسئولان و کارکنان صدا و سیما، ایران را میدان کار و نبرد با شیطان و عرصه‌ی سازندگی جوانان توصیف کردند.

273 توضیحات میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در پایان جلسه‌ی هیئت دولت درباره‌ی بودجه‌ی سال آینده و سمت‌گیری کلی آن.

274 وزیر انرژی و تکنولوژی ترکیه امروز برای یک دیدار رسمی وارد تهران شد. گزارش رادیو اسرائیل از میزان و سطح هم‌کاری‌های دو کشور.

275 عبدالله ولی‌عهد عربستان ملک حسین پادشاه اردن، مضر بدران نخست‌وزیر و زیدبن شاکر رئیس ستاد مشترک اردن به هم‌راه یاسر عرفات امروز وارد بغداد شدند. گزارش خبرگزاری فرانسه و رادیو کلن در این باره.

276 وزارت خارجه‌ی سوئد اعلام کرد: در دیدار نخست‌وزیر سوئد با وزیر خارجه‌ی الجزایر درباره‌ی موضوع جنگ ایران و عراق به تفصیل بحث شده است.

277 به دنبال اشغال 5 کیلومتر از خاک کویت توسط عراق، مجلس کویت از امروز بحث درباره‌ی طرح لزوم تعیین حدود مرزی این کشور را با عراق آغاز کرد.

278 به گزارش سپاه پاسداران بانه، گروهی از مخالفان عراقی با حمله به یکی از پایگاه‌های این کشور در چوارتا 8 نفر را کشته و تعداد زیادی را زخمی کرده‌اند.

گزارش روزشمار 27/10/1361

279 در ادامه‌ی مباحث درباره‌ی اجرای عملیات با هدف تصرف العماره، عمق زیاد هدف؛ یک یا دو مرحله‌یی شدن عملیات و هوشیاری دشمن از موضوعات حل نشده‌یی بود که مانع تصمیم‌گیری قاطع درباره‌ی طرح مانور می‌شد. محسن رضایی از محدود شدن تدریجی عملیات انتقاد کرد و غلامعلی رشید ناشناخته بودن زمین عملیات و بروز تردیدها را از اشکالات اصلی خواند؛ سرهنگ صیاد شیرازی چگونگی تقسیم تجهیزات را بیان کرد، از جمله اختصاص 110 دستگاه تانک و نفربر ازیگان‌های ارتش برای اجرای عملیات.

280 حمله‌ی هواپیماهای عراقی به نیروگاه رامین اهواز تلفاتی در پی نداشت. تخریب 4 منزل مسکونی در گلوله‌باران آبادان. همچنین حمله‌ی این هواپیماها به روستای دهیمی در غرب سوسنگرد و جزیره‌ی خارک تلفاتی در پی نداشت. مین‌گذاری عراقی‌ها در منطقه‌ی البحار و تحویل تعدادی موشک توسط فرانسه به عراق.

281 شهید و زخمی شدن 3 نفر از نیروهای ژاندارمری و گروگان‌گیری به دست نیروهای مسلح غیر قانونی در غرب سلماس. این نیروها همچنین در اقدامی وحشیانه اقدام به بریدن سر روحانی روستای یازی‌بلاغی در شمال سقز کردند. نیروهای حزب دمکرات در شرق نقده به چند خودرو حمله کردند و سرنشینان آن‌ها را گروگان گرفتند. نیروهای سپاه، 6 خودرو ربوده‌شده به دست همین نیروها را در جاده‌ی اشنویه بازپس گرفتند. هلاکت یکی از افراد حزب دمکرات در عملیات کمین نیروهای خودی بین دو روستای حماملار و کهریز.

282 به شهادت رسیدن 2 نفر از اهالی پره‌سر طوالش به دست افراد سازمان مجاهدین خلق. اجرای حکم اعدام 3 تن از افراد سازمان در شیراز.

283 اعزام اولین گروه از نیروهای گردان احتیاط قدس لشکر21 حمزه به جبهه‌های جنگ و سخنان سرهنگ نظری درباره‌ی شیوه‌ی آموزش این افراد. امروز هم مردم بسیاری از شهرها و روستاها به جبهه‌های نبرد عزیمت کردند.

284 استاندار باختران درباره‌ی میزان اعتبارات تخصیص‌یافته و میزان اعتبارات جذب‌شده برای بازسازی مناطق آسیب‌دیده سخنانی را ایراد کرد.

285 امروز نخستین دبیرستان جبهه‌های جنگ آغاز به کار کرد.

286 مدیرکل منطقه‌ی10 تأمین اجتماعی در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران درباره‌ی اقدامات رفاهی سازمان برای مهاجران جنگ تحمیلی ساکن اصفهان اطلاعاتی را در اختیار عموم قرار داد.

287 ملاقات آقای رفسنجانی با فرمانده و دیگر مسئولان نیروی دریایی در قرارگاه مشترک دریایی نوح.

288 آغاز دومین دور مذاکرات وزیر بازرگانی ایران با وزیر تجارت خارجی یوگسلاوی در بلگراد.

289 قائم مقام وزیر بازرگانی نتایج سفر خود از دو کشور مالزی و بنگلادش را تشریح کرد.

290 شکسته شدن دیوار صوتی منطقه‌ی هوایی کویت به وسیله‌ی یک هواپیمای عراقی. پیام صدام حسین به رئیس‌جمهور زامبیا و درخواست حمایت از این کشور برای میزبانی اجلاس آینده‌ی سران جنبش عدم تعهد در بغداد.

291 گزارش روزنامه‌ی کیهان از سفر برخی مقامات کشورهای عرب به عراق و فعالیت‌های سیاسی رهبران این کشورها در منطقه.

292 شش تن از مردم عراق به ایران پناهنده شدند.

گزارش روزشمار 28/10/1361

293 تخریب 5 منزل مسکونی و مغازه بر اثر اصابت توپ‌های عراقی. بمب‌باران منطقه‌ی عملیاتی محرم به دست نیروهای عراق تلفات و خساراتی در پی نداشت. انهدام 75% از پایگاه‌های نظامی عراق در کلاله به همت نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران. درخواست پناهندگی 7 تن دیگر از مردم عراق به جمهوری اسلامی.

294 22 نفر از افراد سازمان‌های مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی خلق به همت نیروهای خودی قبل از ورود به مهاباد کشته یا زخمی شدند. در این عملیات چریکی 12 نفر از نیروهای خودی شهید یا مجروح شدند. نیروهای خودی در روستای گل (نقده) یک نفر از نیروهای مسلح غیر قانونی را به هلاکت رساندند و خودرو و داروهای ربوده‌شده را بازپس گرفتند. زخمی شدن یک تن از نیروهای خودی در پایگاه خورخور سنندج بر اثر درگیری با این نیروها.

اخاذی 000,85 تومان وابستگان حزب دمکرات از اهالی چندین روستا از توابع سلماس.

یکی از افراد این حزب خود را تسلیم پایگاه شوشیه کرده، درخواست امان‌نامه کرد.

295 واحد مرکزی خبر از اجرای عملیات دیگری برای فروپاشی کامل گروه کومه‌له در سنندج خبر داد.

296 دست‌گیری پیک سازمان مجاهدین خلق سربند اراک و عضو مرکزیت سازمان کمونیستی راه کارگر کرج

297 امروز کمال مقهور وزیر نفت لیبی با آیت‌الله خامنه‌ای و میرحسین موسوی دیدار و گفت و گو کرد. گزارش روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی این دیدار. میرحسین موسوی: موضع مشترک ایران و لیبی می‌تواند تلاش‌های عربستان را با شکست مواجه سازد.

298 محسن رضایی: در صورت ادامه‌ی ارسال موشک‌های استراتژیک فرانسوی به عراق ما بی‌کار نخواهیم نشست.

299 وزیر بازرگانی در پایان سفر 6 روزه‌ی خود به یوگسلاوی، نتیجه‌ی سفر و روابط متقابل اقتصادی بین دو کشور را تشریح کرد. هیئت اقتصادی ترکیه با قائم‌مقام وزارت بازرگانی دیدار گفت و گو کرد.

300 مذاکرات صدام حسین و فهد در عربستان امروز پشت درهای بسته انجام شد؛ به گفته‌ی برخی منابع سیاسی، جنگ ایران و عراق از محورهای این گفت و گو بوده است. آسوشیتدپرس: عراق معمولاً از آنچه که وی ناتوانی اعراب در کمک به عراق می‌خواند شکایت دارد و جنگ را آغاز سلطه‌ی ایران بر کل منطقه‌ی خلیج فارس می‌داند.

گزارش روزشمار 29/10/1361

301 تخریب 4 منزل مسکونی دیگر و خسارت دیدن یک بیمارستان در گلوله‌باران آبادان و خرمشهر.

302 به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی امروز هزاران نفر از نیروهای بسیج سپاه، نیروهای مردمی و افراد متخصص فنی از شهرهای مختلف کشور به جبهه‌های جنگ اعزام شدند.

303 نیروهای کومه‌له در روستای یازی‌بلاغ در شمال سقز 12 تن از افراد مسلح پایگاه روستا را گروگان گرفته، یک نفر را به شهادت رساندند.

6 تن از افراد مسلح غیر قانونی در حمله به نیروهای پایگاه نگل سنندج کشته یا زخمی شدند. دست‌گیری 2 نفر از نیروهای حزب دمکرات و کومه‌له در شهر سنندج و روستای موسی‌آلان سردشت. کشته شدن یکی از اعضای فعال کومه‌له بر اثر انفجار بمب. مختل شدن ارتباط تلفنی بخشی از مهاباد به دست نیروهای دمکرات.

304 ترور ناموق امام‌جمعه‌ی آبدانان به دست نیروهای سازمان مجاهدین. کشف یک خانه‌ی تیمی این سازمان در شاهرود؛ هلاکت یک تن و دست‌گیری 3 تن دیگر در این حادثه.

در جاده‌ی بهشهر به گلوگاه نیروهای سازمان مجاهدین به خودرو دادسرای انقلاب تیراندازی کردند که تلفات جانی درپی نداشت.

305 توضیحات نخست‌وزیر درباره‌ی بودجه‌ی مصوبه‌ی هیئت دولت که قرار است برای تصویب به مجلس شورای اسلامی ارائه شود.

306 احمد عزیزی درباره‌ی تحرکات اخیر دیپلماتیک منطقه گفت: هدف عمده‌ی این سفرها تقلیل حمایت‌های کشورهای مترقی منطقه از ایران است.

307 خبرگزاری فرانسه و رادیو کلن اعلام کردند که دفتر خبرگزاری شوروی در تهران بسته شده است.

308 خبرگزاری رویتر تلاش‌های عربستان سعودی برای حل اختلاف عراق و سوریه را هدف سفرهای اخیر مقامات عربی اعلام کرد. خبرگزاری عربستان: در جریان این ملاقات (سفر صدام به ریاض) اوضاع کنونی جهان عرب و به ویژه جنگ ایران و عراق بررسی شده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز درباره‌ی این موضوع گزارش ارائه داد.

309 نوشته‌های مجله‌ی امریکایی تایم درباره‌ی تحولات سیاسی جنگ ایران و عراق به خصوص دیدار مسعود رجوی با طارق عزیز و دیدار وزیر خارجه‌ی مصر با مقامات فرانسوی و همچنین کمک‌های تسلیحاتی فرانسه به عراق.

گزارش روزشمار 30/10/1361

310 در گلوله‌باران امروز شهر آبادان چند نقطه‌ی شهر تخریب یا دچار آتش‌سوزی شد.

311 تحمل 51 شهید و مجروح در حوالی روستای آخ‌کند نتیجه‌ی عدم هماهنگی و برخورد نیروهای خودی به کمین نیروهای کومه‌له بود. فرماندهی سپاه ناحیه‌ی کردستان کمبود نیرو و نبود پشتیبانی هلی‌کوپتر در مرحله‌ی بعدی عملیات را از ضعف‌های نیروهای خودی ذکر کرد.

312 نیروهای دمکرات کردستان در روستای آبگرم در جنوب سلماس روحانی سنی روستا را به شهادت رساندند. افراد حزب دمکرات در سنندج هم قصد ترور یکی دیگر از روحانیان را داشتند که وی در منزل حضور نداشت. بمب‌گذاری نیروهای کومه‌له در محل تجمع خودروهای وزارت راه در روستای زرینه و خنثی کردن همه‌ی آنها استثنای یک بمب نیروهای سپاه در چندین

عملیات در چند شهر و محور موفق به دست‌گیری 6 نفر از افراد حزب دمکرات و آزاد کردن 6 تن دیگر از گروگانان این حزب شدند. گزارش قرارگاه حمزه حاکی است در چند مرحله‌ی عملیات پاک‌سازی 10 روستا از توابع تکاب، 25 نفر از نیروهای مسلح کشته یا زخمی شدند.

313 سخنان رئیس دادگاه انقلاب اسلامی یزد درباره‌ی اقدامات امنیتی انجام‌شده برای انهدام نیروهای مسلح غیر قانونی به خصوص گروه کمونیستی سهند در این استان.

314 رئیس‌جمهور درباره‌ی تلاش‌های اخیر برای بازگرداندن مجدد مصر به جمع کشورهای عربی گفت: بیش‌تر کسانی که این تلاش را می‌کنند دل‌شان برای مصر نسوخته، بلکه می‌خواهند راه مذاکره‌ی خود با اسرائیل را هموار کنند.

315 میرحسین موسوی: تنها چیزی که می‌تواند تمام توطئه‌ها را خنثی کند اراده‌ی منسجم ملت است.

316 تداوم بازتاب دیدار رجوی با طارق عزیز در رادیو بی‌بی‌سی و بررسی مواضع و سازمان‌های ضد انقلاب در این باره.

317 خبرگزاری جمهوری اسلامی با یادآوری نامه‌ی صدام به امیر کویت از تغییر لحن مطبوعات و رسانه‌های کویت در برابر ایران خبر داد.

گزارش روزشمار 1/11/1361

318 مجروح شدن 4 تن و تخریب 3 منزل مسکونی بر اثر حملات توپ‌خانه‌یی به آبادان. تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی ایلام و خوزستان. ستاد مشترک ارتش از سرنگون شدن دو فروند هواپیمای عراقی در خاک عراق توسط نیروی هوایی ایران خبر داد.

319 شرح حمله‌ی نافرجام نیروهای عراقی به قصد تصرف ارتفاع چنگوله. سخنان استاندار ایلام در خصوص نقش اهالی ایل شوهان در دفع حملات بعثیون.

320 به غنیمت گرفتن 30 قبضه کلاشینکف، 7 قبضه آر.پی.جی7 و یک دستگاه بی‌سیم در عملیات ایذایی نیروهای خودی در منطقه‌ی سومار.

321 شهادت 28 تن از نیروهای سپاه و بسیج در اجرای عملیات پاک‌سازی در شمال بانه، به دست افراد حزب دمکرات. رادیو صدای کردستان تعداد تلفات نیروهای خودی را 43 تن اعلام کرد. شهادت یک سرباز بر اثر حمله نیروهای مسلح غیر قانونی به پاسگاه مرکزی شهر در نوسود. در محور سلماس به ارومیه نیروهای مهاجم یکی از اهالی روستای خان‌تختی را که گروگان گرفته بودند پس از اعمال شکنجه آزاد کردند.

322 گزارش فرماندهی کل سپاه در مورد مداوای مجروحان گروه کومه‌له توسط پزشکان فرانسوی در اطراف مهاباد. تسلیم شدن 3 تن از افراد رده بالای حزب دمکرات به سپاه. اجرای حکم اعدام درباره‌ی 2 نفر از وابستگان کومه‌له و حزب دمکرات کردستان.

323 تشکیل جلسه‌ی بازسازی و نوسازی مناطق جنگی غرب کشور با حضور نماینده‌ی امام‌جمعه‌ی باختران، استاندار و معاون وی در امر بازسازی و نوسازی مناطق جنگی. سخنان سرپرست بنیاد امور مهاجرین جنگی استان مازندران در خصوص تعداد و وضعیت مهاجران جنگی مستقر در این استان.

324 بررسی میزان صدور نفت از جزیره‌ی خارک، بارگیری تعداد کشتی‌های حامل از این جزیره و وضعیت فعلی تأسیسات صدور نفت در گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی.

325 آقای هاشمی رفسنجانی (در خطبه‌های نمازجمعه‌ی تهران): مهم‌ترین حق ما و حق همه‌ی دنیای

اسلام این است که متجاوز جنایت‌کار باید محاکمه شود تا کسی به فکر تجاوز نیفتد.

326 ورود علی‌اکبر وزیر امور خارجه‌ی ایران به دمشق به منظور شرکت در گفت و گوهای سه‌جانبه‌ی لیبی - ایران و سوریه و گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از اولین روز این سفر.

327 رادیو اسرائیل: به عقیده‌ی ناظران سیاسی علت مسافرت ناگهانی آقای ولایتی به دمشق نگرانی دولت ایران از بهبود مناسبات سوریه با عراق است. روزنامه‌ی المدینه چاپ عربستان: به زودی صدام حسین و حافظ اسد یک کنفرانس عالی با شرکت ملک فهد در عربستان ترتیب خواهند داد. روزنامه‌ی الخلیج: احمد اسکندر وزیر اطلاعات سوریه، گفت: مطلب جدیدی درباره‌ی روابط سوریه و عراق وجود ندارد.

328 وزیر انرژی و معاون طبیعی ترکیه نتیجه‌ی سفر به ایران جهت مذاکرات نفتی و بازرگانی را رضابت‌بخش توصیف کرد.

329 نیویورک تایمز تخصیص بودجه‌ی چهار میلیارد دلاری ایران برای جنگ، نشانه‌ی مصمم بودن این کشور برای شکست دادن عراق است.

330 ملاقات طارق عزیز با جورج براون وزیر امور خارجه‌ی پیشین انگلیس در بغداد.

331 خبر روزنامه‌ی کویتی الانباء درباره‌ی خودداری کشورهای عرب خلیج فارس از پرداخت غرامت جنگی به ایران با وجود کاهش مبلغ درخواستی ایران از 200 میلیارد دلار به 100 میلیارد دلار.

گزارش روزشمار 2/11/1361

332 نفوذ و مین‌گذاری نیروهای سپاه در جاده‌ی تدارکاتی دشمن در منطقه‌ی میمک و به هلاکت رسیدن همه‌ی سرنشینان یک خودرو فرماندهی عراق. عملیات ناموفق هواپیماهای عراقی در ایلام. ادعای ارتش عراق مبنی بر هدف قرار دادن سه کشتی ایرانی و انعکاس آن توسط خبرگزاری‌های آسوشیتدپرس و رویتر.

333 به شهادت رسیدن و زخمی شدن 8 تن از نیروهای خودی در شمال غربی دیواندره به دست نیروهای مسلح غیر قانونی. زخمی شدن 4 سرباز در اطراف مهاباد بر اثر حمله‌ی نیروهای برانداز به یک پایگاه خودی. مجروح شدن یک سرباز به دلیل برخورد با یک تله‌ی انفجاری در شمال شرقی سردشت. برخورد یک خودرو ژاندارمری با مین در محور ارومیه به سرو و زخمی شدن یک سرباز. نیروهای مسلح غیر قانونی در محور سنندج - مریوان با ربودن خودرو ستاد جنگ‌زدگان سنندج، سه نفر از سرنشینان آن را به گروگان گرفتند. مهاجمان در اطراف دیواندره، یک دستگاه تراکتور را منفجر کردند.

334 اجرای عملیات گسترده‌ی نیروهای سپاه و ارتش در شمال مهاباد و کشته، زخمی یا اسیر شدن بیش از 30 تن از نیروهای مهاجم. تسلیم شدن 4 تن از افراد حزب دمکرات به نیروهای سپاه.

335 ادعای رهبر حزب دمکرات کردستان ایران درباره‌ی به هلاکت رساندن یا زخمی کردن 14 هزار نفر از نیروهای دولتی در کردستان و گزارش رادیو بغداد در این باره.

336 گزارش بی‌بی‌سی درباره‌ی اقدام یک گروه انگلیسی به تهیه‌ی یک برنامه‌ی تلویزیونی در مناطق تحت اشغال نیروهای مسلح غیر قانونی در کردستان.

337 اطلاعیه‌ی کمیته‌ی انقلاب اسلامی استان مازندران درباره‌ی اقدامات این نهاد علیه نیروهای سازمان مجاهدین خلق. سرنشینان یک موتورسیکلت اقدام به تیراندازی و پرتاب نارنجک به طرف نیروهای بسیج در اصفهان کردند که با عکس‌العمل به موقع نیروهای بسیج هیچ آسیبی به آن‌ها وارد نشد.

338 آقای ولایتی وزیر امور خارجه‌ی ایران در بازگشت از اجلاس سه‌جانبه‌ی دمشق: سه کشور لیبی، سوریه و ایران در مورد مسائل مربوط به لبنان، فلسطین و جنگ تحمیلی عراق علیه ایران دیدگاه‌های مشابهی داشتند؛ محمد الزاوی وزیر دادگستری لیبی و نماینده‌ی لیبی در این اجلاس: تنها راه ایجاد موازنه‌ی استراتژیک میان کشورهای مترقی و مرتجع در منطقه برچیده شدن رژیم بغداد است. گزارش روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی فعالیت‌های اخیر عربستان برای نزدیک کردن دو کشور سوریه و عراق.

339 سفر سیدمحمد غرضی وزیر نفت ایران و هیئت هم‌راه جهت شرکت در اجلاس فوق‌العاده‌ی اوپک در ژنو.

340 نشریه‌ی انگلیسی میدل ایست اکونومیک سروی (بررسی اقتصادی خاورمیانه) با اشاره به اجلاس فوق‌العاده‌ی وزیران نفت اوپک، جنگ اصلی را میان ایران و عربستان توصیف کرد.

مهندس طاهری نجف‌آبادی معاون وزیر نفت (در امر پتروشیمی): اگر ژاپنی‌ها از ادامه‌ی

341 اجرای تعهدات خود در مورد طرح پتروشیمی ایران - ژاپن شانه خالی کنند احتمالاً از کارشناسان ترکیه در این زمینه استفاده خواهد شد.

342 گزارش رادیو بغداد درباره‌ی ورود هیئت نمایندگی حزب کمونیست چین به ریاست آقای چانگ شیان فِنگ مشاور هیئت تماس‌های بین‌المللی، برای دیدار از عراق به دعوت رهبری حزب سوسیالیست بعث. امضای قرارداد هم‌کاری عراق و ژاپن برای گسترش هرچه بیش‌تر روابط اقتصادی و بازرگانی دو کشور در چارچوب قرارداد 1974.

343 مقاله‌ی روزنامه‌های عرب تایمز و السیاسه در مورد جنبه‌ی تبلیغاتی مسئله‌ی پرداخت غرامت جنگی به ایران.

344 عبد و یمانی وزیر اطلاعات عربستان، ضمن ستایش کمک‌های مصر به عراق در جنگ با ایران، مصر را جزء جدانشدنی از دنیای عرب خواند.

345 گزارش روزنامه‌ی کیهان از روند بازسازی روستاهای آسیب‌دیده‌ی استان خوزستان.

گزارش روزشمار 3/11/1361

346 تخریب 5 منزل مسکونی و مجروح شدن 1 نفر در گلوله‌باران آبادان؛ کشته و مجروح شدن 16 نفر در گلوله‌باران شهر سرپل ذهاب؛ بمب‌باران دهلران و اطراف آن که تلفات جانی در پی نداشت.

347 حمله‌ی افراد مسلح غیر قانونی به نیروهای ژاندارمری مستقر در پایگاه باباساری در محور سقز - میاندوآب و به اسارت گرفتن 6 تن از آنان. تسلیم شدن 2 تن از نیروهای حزب دمکرات با مقداری مهمات در سلماس.

348 گزارش رادیو بغداد درباره‌ی اهمیت و جایگاه دیدار اخیر رهبر سازمان مجاهدین خلق با مقامات عراقی در پاریس. اقدام سازمان مجاهدین خلق به دایر کردن کلاس‌های سیاسی - ایدئولوژیکی در اردوگاه‌های اسیران ایرانی در عراق در پی توافقات رهبر این سازمان با طارق عزیز.

349 دست‌گیری یک هسته‌ی عملیاتی سازمان مجاهدین خلق در تبریز و 6 تن دیگر در تهران، اصفهان و خلخال. اجرای حکم اعدام درباره‌ی یکی از افراد این سازمان در شیراز. کشف یک خانه‌ی تیمی سازمان در منطقه‌ی پنج تهران و به دست آمدن چندین اسلحه و تعدادی اسناد و مدارک.

350 سخنان امام خمینی در دیدار با مدیران، معاونان سیاسی برون مرزی و امور شهرستان‌های صدا و سیما درباره‌ی نقش محوری تبلیغات در دنیای امروز و استفاده‌ی دشمنان انقلاب از این ابزار، رسالت رادیو ، تلویزیون و تحمل مشکلات به عنوان بهای استقلال.

351 آیت‌الله خامنه‌ای در سخنانی در صحن حضرت معصومه(س) به ترسیم چهره‌ی واقعی عراق به عنوان مُخل امنیت خاورمیانه پرداخت.

352 اعلام مواضع سه کشور ایران - لیبی و سوریه در پایان نشست مشترک خود در دمشق: تأکید بر مواضع ایران در دفاع مشروع از حقوق خود؛ تقویت روابط ایران و جهان عرب: درخواست توقف هرگونه کمک به عراق که موجب طولانی شدن جنگ شود.

353 سخنان میرحسین موسوی در گفت و گو با خبرنگاران درباره‌ی بیانیه‌ی اخیر سه کشور لیبی - ایران - سوریه، تحرکات اخیر در منطقه، شرایط ایران برای پایان جنگ و تنش‌های موجود در اوپک.

354 مصاحبه‌ی مطبوعاتی دکتر ولایتی پس از بازگشت از دمشق درباره‌ی احیای جبهه‌ی پایداری، حساسیت منطقه‌ی خاورمیانه، سیاست جدید حکومت عراق و...

355 احمد احمدی مدیرکل پروژه‌ی پتروشیمی ایران - ژاپن، مذاکرات با کمپانی‌های اصلی ساختمان مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی را موفقیت‌آمیز توصیف کرد.

356 گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از توافق کشورهای شرکت‌کننده در اجلاس اوپک برای کاهش تولید و تعیین سقف فروش نفت کشورهای عضو؛ معاون وزیر نفت عربستان قبل از شروع مذاکرات گفته بود: عربستان حاضر نیست به تنهایی بار کاهش تولید نفت را تحمل کند.

357 ارائه‌ی جزئیات بیش‌تر درباره‌ی چگونگی پرداخت غرامت درخواستی ایران توسط کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس در گزارش روزنامه‌ی الانباء.

358 انتشار مطالبی درباره‌ی میزان درگیر شدن شرکت‌های فرانسوی در معاملات اقتصادی با عراق، تأثیر پیروزی ایران در سیر اقتصادی خارجی فرانسه و نوع و میزان کمک‌های تسلیحاتی فرانسه به عراق در هفته‌نامه‌ی فرانسوی اکسپرس.

ضمیمه گزارش 352: متن کامل بیانیه‌ی مشترک ایران، لیبی و سوریه.

گزارش روزشمار 4/11/1361

359 توافق اولیه‌ی فرماندهان سپاه درباره‌ی طرح مانور قرارگاه نجف برای اجرای عملیات در جناح راست. فرمانده سپاه پس از مشورت با فرمانده نیروی زمینی ارتش، کلیات طرح مانور عملیات در محور صفریه - چزابه با هدف تصرف پل غزیله را به حاضران ابلاغ کرد.

360 در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر 7 نفر مجروح و یک منزل مسکونی و حمام تخریب شدند.

361 کشته یا زخمی شدن 16 نفر از افراد مسلح غیر قانونی در درگیری با نیروهای خودی در چم مجیدخان میاندوآب؛ از افراد خودی نیز یک نفر شهید و یک تن زخمی شدند. در سردشت و شمال اشنویه 4 تن از نیروهای خودی بر اثر حمله‌ی نیروهای مسلح زخمی یا شهید شدند. مجروح شدن یک سرباز در منطقه‌ی سرو در شمال ارومیه، بر اثر برخورد با مین و انفجار آن. دست‌گیری یک زن عضو حزب دمکرات در بوکان و به دست آمدن اطلاعات مفید از نحوه‌ی فعالیت این حزب در مناطق تحت نفوذ.

362 دست‌گیری یک عضو عملیاتی سازمان مجاهدین خلق در تهران. دادگاه انقلاب اسلامی تربت حیدریه برای 5 تن از نیروهای این سازمان حبس از 2 تا 15 سال را در نظر گرفت. اجرای حکم اعدام یکی از افراد سازمان کمونیستی پیکار در راه آزادی طبقه‌ی کارگر (به جرم فعالیت مسلحانه علیه جمهوری اسلامی ایران) در شیراز.

363 مهم‌ترین محورهای سخنان امام خمینی در دیدار با نمایندگام مجلس: برتر بودن شأن مجلس فعلی نسبت به مجالس صدر مشروطیت از آن حیث که منتخب واقعی مردم هستند و دخیل نبودن برخی افراد صاحب نفوذ همچون متنفذین منطقه، خان‌ها و... در انتخابات مجلس؛ تأکید بر برتری مجلس نسبت به سایر ارگان‌ها از آن جهت که تبلور خواست مردم است؛ تأکید بر وفق مصوبات با قوانین اسلامی؛ نام بردن از احکام ثانویه به عنوان راه‌کارهای قانونی مصلحت در جامعه‌ی اسلامی؛ فراخواندن به رعایت افکار عمومی و هشدار درباره‌ی خطر دوری مردم از نظام اسلامی؛ اولویت داشتن جنگ در مقایسه با سایر مشکلات و توصیه به تلاش بیش‌تر برای پیروزی جنگ.

364 گزارش یونایتدپرس از دومین روز نشست فوق‌العاده‌ی اوپک حاکی از شکست اجلاس در تمام زمینه‌ها بود؛ گزارش بی‌بی‌سی از نتایج و علل وضع به وجود آمده در این اجلاس؛ احمد زکی یمانی وزیر نفت عربستان: نتیجه‌ی به دست آمده به معنای پایان اوپک نیست. محمد غرضی وزیر نفت ایران، نتایج این نشست را مثبت ارزیابی کرد.

365 گزارش خبرگزاری فرانسه از ورود آقای محمد منوچهری به الجزایر، برای یک دیدار که دلیل و موضوع آن معلوم نشده است.

366 گزارش بی‌بی‌سی از بیانیه‌ی دولت عراق در پی نشست سه‌جانبه‌ی ایران - لیبی و سوریه. رادیو اسرائیل به تلاش‌های ناموفق عربستان در هم‌گرایی سوریه و عراق اشاره کرد.

367 برکناری سعدون حمادی وزیر امور خارجه‌ی عراق و انتصاب طارق عزیز به این سمت از سوی شورای فرماندهی انقلاب عراق؛ گزارش روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی این رویداد و نقش طارق عزیز در حکومت عراق.

368 طه یاسین رمضان در دیدار با نیروهای سودانی اعزام‌شده به عراق: ایستادگی مردم سودان در کنار عراق در جنگ قومی‌اش، نشان‌دهنده‌ی شجاعت توده‌یی عرب است که فداکارانه و بدون توجه به کثرت توطئه‌ها جهت استعمار سرزمین‌های عربی(!) از آن‌ها دفاع می‌کنند.

گزارش روزشمار 5/11/1361

369 مسمومیت 5 تن از نیروهای خودی بر اثر شلیک گلوله‌های شیمیایی عراق در بایوه‌ی مریوان.

370 حمله‌ی 200 تن از نیروهای حزب دمکرات (هیز پیشوا) در ساعت 10 به پایگاه کلب رضاخان در محور بوکان - میاندوآب و شهید یا زخمی شدن 35 تن از نیروهای پایگاه و به سرقت رفتن چند خودرو و اسلحه.

371 حمله‌ی نیروهای کومه‌له در محور سنندج - مریوان به کامیون حامل خودرو سیمرغ سپاه و به گروگان گرفتن 3 سرنشین آن. زخمی شدن 5 تن از نیروهای خودی به دست افراد مسلح ناشناس در بوکان.

372 استانداری کردستان افراد سازمان مجاهدین خلق را عاملان تیراندازی به ساختمان استانداری معرفی کرد. انتشار اعلامیه‌ی حزب دمکرات در سردشت و اطراف آن، مبنی بر پرداخت ماهیانه 000/20 ریال به افرادی که به این گروه بپیوندند.

373 صدور حکم اعدام 22 تن از وابستگان اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران (سربداران) در آستانه‌ی اولین سال‌گرد حمله‌ی این سازمان به آمل. گزارش روزنامه‌های اطلاعات و جمهوری اسلامی درباره‌ی تاریخچه‌ی شکل‌گیری و چگونگی حمله به شهر آمل.

374 پیام آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر به مناسبت نخستین سال‌گرد حمله‌ی نیروهای اتحادیه‌ی کمونیست‌ها به آمل.

375 ملاقات اعضای کادر آموزشی واحد اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با آقای هاشمی رفسنجانی.

376 میرحسین موسوی در جلسه‌ی علنی مجلس شورای اسلامی متن کامل بودجه‌ی سال 1362 جمهوری اسلامی ایران و تبصره‌های آن را تقدیم مجلس کرد.

377 دیدار ناتورا سینگ معاون وزیر خارجه‌ی هند و دبیرکل کنفرانس سران جنبش عدم تعهد با دکتر ولایتی و بحث و گفت و گو در خصوص مسائل مهم کنفرانس سران عدم تعهد که در دهلی‌نو برگزار می‌شود و مسائل دوجانبه.

378 سخنان محمد فروزنده استاندار خوزستان در دیدار با معاون استاندار فارس و... درباره‌ی پیشرفت عملیات نوسازی شهر و روستاهای آبادان و نیز طرح و اهداف صدام برای هجوم به ایران.

379 اولین واکنش غیر رسمی حکومت عراق به بیانیه‌ی سه‌جانبه‌ی ایران، لیبی و سوریه و گزارش رادیو بغداد در این باره. موضع‌گیری حانب‌دارانه‌ی روزنامه‌های کویتی الانباء و القیس در حمایت از عراق. آسوشیتدپرس: روزنامه های کویتی در شماره‌ی امروز خود سوریه و لیبی را به دلیل حمایت از ایران فارسی در جنگ علیه عراق عرب به باد حمله گرفتند. پافشاری رادیو دمشق بر مفاد بیانیه‌ی سه‌جانبه و گزارش کیهان در این باره.

380 تفسیر بی‌بی‌سی درباره‌ی جا به جایی طارق عزیز و سعدون حمادی در وزارت خارجه‌ی عراق.

381 دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی از ادامه‌ی کوشش‌ها برای خاتمه‌ی جنگ ایران و عراق خبر داد.

382 خبرگزاری فرانسه به نقل از بیانیه‌ی سازمان مجاهدین خلق از پناهندگی یک خلبان نیروی هوایی ایران به کانادا خبر داد.

ضمیمه‌ی 1 گزارش 374: خلاصه‌یی از جرایم 21 تن از متهمان عضو اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران (سربداران).

ضمیمه‌ی 2 گزارش 374: مشروح وقایع حمله‌ی نیروهای اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران به شهر آمل مندرج در روزنامه‌های اطلاعات و جمهوری اسلامی.

گزارش روزشمار 6/11/1361

383 در جلسه‌ی امروز فرماندهان سپاه، محسن رضایی با مهم و سرنوشت‌ساز خواندن عملیات آتی تنها راه پایان دادن به جنگ را انهدام نیروی نظامی دشمن دانست. وی با بیان این‌که با مانور طراحی‌شده نمی‌توان نیروی فراوانی از دشمن را منهدم کرد به فرماندهان سپاه توصیه کرد که برای تغییر کلی در طرح مانور فکر کنند.

در ادامه‌ی مباحث مانور در جلسه‌ی مشترک سپاه و ارتش سرهنگ قویدل بار دیگر اجرای عملیات در ارتفاعات فوقی را مطرح کرد. محمدابراهیم همت محدودیت در نیرو را عامل اصلی پرهیز از طرح‌ریزی مانور در دو جبهه اعلام کرد. با توجه به مطرح شدن مجدد اجرای دو عملیات هم‌زمان در ارتفاعات فوقی و فکه - چزابه توسط فرماندهان ارتش، این جلسه و 3 جلسه‌ی دیگر که در آن‌ها بحث درباره‌ی طرح مانور مطرح بود، بدون دست‌یابی به نتیجه پایان یافت.

384 ادامه‌ی گلوله‌باران شهر آبادان و تخریب 3 مغازه و آسیب دیدن بخشی از پالایشگاه شهر. گزارش کیهان از اعزام نیروهای داوطلب بسیجی و گردان قدس لشکر77.

385 سخنان فرمانده تیپ55 هوابرد شیراز در جمع خبرنگاران و مسئولان اجرای استان فارس در خصوص آینده‌ی جنگ و هماهنگی نیروهای ارتش و سپاه و بسیج و نیز عملکرد این تیپ.

386 تیراندازی نیروهای مسلح غیر قانونی در مهاباد به ساختمان‌های حساس شهر و اماکن تجمع نیروهای نظامی

و انتظامی. دست‌گیری چند تن از نیروهای مسلح و کشف یک اسلحه و مقداری مهمات در عملیات بازرسی نیروهای ارتش و سپاه از روستای آبخوره در جنوب پیرانشهر. تحویل چندین قضبه اسلحه به افراد عزالدین حسینی از سوی سازمان چریک‌های فدایی خلق مستقر در عراق به منظور کمک به گروه کومه‌له.

387 آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با ناتورا سینگ دبیرکل کنفرانس کشورهای غیر متعهد، تغییر محل کنفرانس از بغداد به دهلی‌نو را درست ارزیابی کرد.

388 ناطق نوری وزیر کشور در جمع رؤسای شهربانی مراکز استان‌ها انجام وظایف با وجود همه‌ی کمبودها را خواستار شد.

389 مجبور شدن عربستان به کاهش تولید نفت؛ تمهیدات ایران برای فراهم شدن این امر؛ اخلال عربستان و کویت برای به بن‌بست کشاندن اجلاس اوپک و... از مطالبی بود که محمد غرضی در مصاحبه‌ی رادیو - تلویزیونی خود بازگو کرد.

390 روزنامه‌ی سوئدی افتون بلادت ضمن اشاره به عقب‌نشینی عربستان از سیاست‌های نقتی خود به بررسی دلیل پیروزی ایران در این نبرد اقتصادی - سیاسی پرداخت.

391 تصویب طرح تشکیل وزارت اطلاعات کشور توسط کمیسیون ویژه‌ی بررسی طرح اطلاعات و امنیت مجلس شورای اسلامی و گزارش کیهان در این باره.

392 به گزارش خبرگزاری اسپانیا از بغداد، صدام در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی اعلام کرد منتظر حمله‌ی بزرگی از سوی ایران در منطقه‌ی میسان است و نتیجه‌ی این حمله شکست می‌باشد.

393 خبرگزاری فرانسه از واکنش رسمی دولت عراق به بیانیه‌ی سه‌جانبه‌ی ایران، سوریه، لیبی خبر داد. روزنامه‌ی مسلم چاپ اسلام‌آباد نیز به نقش مهم و حیاتی سوریه در معادلات سیاسی منطقه پرداخت و نوشت: اوضاع کلی خاورمیانه وقتی روشن می‌شود که نقش سوریه مشخص شود.

گزارش روزشمار 7/11/1361

394 توصیه‌های فرمانده سپاه برای پی‌گیری امور در منطقه‌ی عملیاتی والفجر قبل از سفر به تهران: توقف همه‌ی شناسایی‌ها در محور صفریه؛ برگزاری جلسات هماهنگی با فرماندهان ارتش؛ افزایش فعالیت‌های شناسایی در سایر محورها؛ تأکید بر نکات مثبت مباحث در جلسات و اجرای مانور برای کسب آمادگی‌های لازم.

395 در ادامه‌ی گلوله‌باران آبادان، پالایشگاه خسارت دید و بخشی از نخلستان‌های جزیره‌ی مینو دست‌خوش حریق شد. اطلاعیه‌ی 11196 ستاد مشترک ارتش درباره‌ی انهدام یک فروند میگ21 عراقی در منطقه‌ی عملیاتی توسط موشک هواپیمای خودی. سقوط یک هواپیمای خودی از نوع F6 در نزدیکی فرودگاه اهواز و شهادت خلبان اول آن.

396 زخمی یا شهید شدن 5 تن بر اثر حمله‌ی نیروهای حزب دمکرات به خودرو ژاندارمری در نزدیکی پاسگاه سرو در شمال غربی ارومیه. ترور ملاصالح ترابی روحانی اهل تسنن یکی از روستاهای تکاب به دست افراد حزب دمکرات. کشته شدن 2 تن از چته‌های دمکرات در اطراف روستای حماملار از بخش صومای در شمال ارومیه به دست نیروهای خودی. اجرای حکم اعدام یکی از عوامل حزب دمکرات کردستان که در درگیری‌های مسلحانه شرکت داشت.

397 اقدام نیروهای سازمان مجاهدین خلق به ترور یکی از اهالی روستای رودبار گیلان و پرتاب بمب دست‌ساز به منزل یکی از اعضای شورای مسجد زین‌العابدین اهواز.

398 گزارش حجت‌الاسلام حسینی فرمانده سپاه اصفهان از عملیات آیت‌الله اشرفی اصفهانی که در آن 160 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی خلق اقلیت دست‌گیر شدند.

399 اظهار ندامت و توبه از اعمال گذشته‌ی اعضای سازمان مجاهدین خلق در زندان اهواز، به دنبال ملاقات رجوی با طارق عزیز در پاریس؛ بررسی ملاقات رجوی و طارق عزیز در مقاله‌یی با عنوان "قمار جدید مخالفان آیت‌الله خمینی" در مجله‌ی میدل ایست.

400 از بین رفتن فاصله‌ها در میان اقشار مختلف ایران و دوستی قوای نظامی و روحانیون از جمله محورها سخنان امام خمینی در دیدار با رئیس شهربانی کل کشور و شماری از مسئولان این نهاد بود.

401 هاشمی رفسنجانی در دیدار با اعضای سپاه اراک و برخی مسئولان دیگر: در آستانه‌ی سال‌گرد انقلاب و در آستانه‌ی شکست بعث عراق، دنیای کفر به تکاپو افتاده تا از تکرار انقلاب ایران در عراق جلوگیری کند.

402 تأکید آقای رجایی خراسانی (نماینده‌ی دائم ایران در سازمان ملل) بر استقلال ایران و تداوم قطع ارتباط سیاسی دولت ایران با دولت امریکا در مصاحبه با شبکه‌ی تلویزیونی اِی.بی.سی. امریکا.

403 تشریح جزئیات سیر شکل‌گیری وقایع اخیر اوپک در سخنان پیش از دستور کیاوش نماینده‌ی مردم اهواز در مجلس شورای اسلامی.

404 خبر روزنامه‌ی ژاپنی ینهون کزای درباره‌ی توافق ایران و ژاپن برای ادامه‌ی فعالیت در جهت تکمیل پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی. خبرگزاری رویتر: 4 شرکت ژاپنی موافقت کرده‌اند هنگامی که شرکت بدهی 43 میلیون دلاری خود را بپردازد، تعدادی کارشناس جهت بررسی پروژه‌ی بندر امام خمینی به تهران بفرستند.

405 رئیس پارلمان عراق در مصاحبه با هفته‌نامه‌ی المصور با بیان این‌که کمک نظامی مصر به عراق کافی نیست از دولت مصر خواست تا به جنگ عراق علیه ایران بپیوندد و سرباز به جبهه اعزام کند. وی همچنین سوریه را عامل صهیونیسم در انهدام سازمان آزادی‌بخش فلسطین خواند.

406 گزارش نشریه‌ی المجله چاپ لندن از روابط رو به گسترش واشنگتن و بغداد و عدم توانایی عراق در پرداخت دیون خود به شرکت‌های ژاپنی.

گزارش روزشمار 8/11/1361

407 در جلسه‌ی شورای عالی دفاع که در تهران برگزار شد، این شورا با اجرای عملیات هم‌زمان با عملیات اصلی در ارتفاعات فوقی مخالفت کرد.

408 تخریب 3 مغازه، حریق لوله‌های نفتی در حفار بریم و زخمی شدن یکی از اهالی بر اثر گلوله‌باران امروز آبادان. پرتاب چندین راکت و بمب خوشه‌یی به شهر دهلران و اطراف آن و مجروح شدن 9 نفر. سرنگونی یک میراژ عراقی در شمال تپه‌های نبعه توسط یک جنگنده‌ی نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران.

409 بازدید صدام حسین از یک گردان پیاده از نیروهای سودانی. اعزام 28 اتوبوس نیروی نظامی اردنی به مناطق شمالی عراق.

410 به گزارش رادیو کلن، پیترلینگ نماینده‌ی خاور نزدیک صلیب سرخ اعلام کرد: ایران حدود 000,40 سرباز عراقی را به اسارت درآورده است.

411نشست نمایندگان حزب دمکرات، کومه‌له و رزگاری با نماینده‌ی استخبارات عراق. ترور ناموفق دادیار دادسرای انقلاب اسلامی بهشهر در جاده‌ی بهشهر به بندر گز از سوی نیروهای سازمان مجاهدین خلق.

412 اعدام منوچهر عباسی (جهان پولادخان) از عوامل نیروهای مسلح غیر قانونی با حکم دادگاه انقلاب اسلامی فیروزآباد؛ گزارش روزنامه‌ی جمهوری اسلامی در این خصوص.

413 انتشار بیانیه‌ی رسمی حزب بعث عراق 7 ماه پس از برگزاری نهمین کُنگره‌ی خود و گزارش خبرگزاری رویتر درباره‌ی استراتژی جدید و گسترش روابط نظامی این کشور با یوگسلاوی؛ وارد کردن سلاح از فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی؛ تمجید از سیاست‌های داخلی صدام؛ بی‌اراده خواندن حزب منحله‌ی کمونیست عراق و اخراج تعداد زیادی ایرانی از عراق در دهه‌ی 1970.

414 نقش شاه حسین در برگزاری دیدار مقامات عراقی با مقامات شوروی و پاسخ مثبت شوروی به همه‌ی درخواست‌های تسلیحاتی عراق، از محورهای گزارش نشریه‌ی المجه چاپ لندن از سفر سه هفته‌ی پیش مقامات عراقی به شوروی بود.

415 عدم موضع‌گیری سخن‌گوی رسمی وزارت خارجه‌ی الجزایر در برابر بیانیه‌ی اخیر سه کشور ایران، سوریه و لیبی.

416 بررسی اوضاع و چشم‌انداز گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی ایران و ناامیدی از به‌دست‌گیری قدرت در ایران در برنامه‌ی رادیو بی‌بی‌سی.

417 فرمانده کل نیروهای نظامی بحرین از امکان تشکیل نیروی نظامی در شورای هم‌کاری خلیج فارس خبر داد و خواستار پایان جنگ ایران و عراق شد.

گزارش روزشمار 9/11/1361

418 شهادت تعدادی از فرماندهان سپاه پاسداران که برای شناسایی ارتفاعات فوقی به خط مقدم این منطقه رفته بودند؛ مصاحبه‌ی وزیر سپاه پاسداران درباره‌ی چگونگی شهادت این افراد.

419 امروز آرامش نسبی در آبادان برقرار بود، ولی در خرمشهر، محوطه‌ی شهربانی و تعدادی منزل و مغازه هدف گلوله‌های دشمن قرار گرفت.

420 نافرجام ماندن حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به پایگاه ربط سردشت به دلیل اقدام مناسب نیروهای پیش‌مرگان کرد مسلمان. افراد بومی خبر ورود 40 نفر از افراد حزب دمکرات به روستای تیلکوه را به اطلاع نیروهای سپاه رساندند که اقدام به موقع سپاه موجب عقب‌نشینی و فرار آن‌ها شد. در روستای سردوش در غرب مریوان، نیروهای خودی 4 تن از نیروهای مسلح غیر قانونی را دست‌گیر کردند که یکی از آن‌ها فرار کرد. دست‌گیری 3 تن از افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق در نزدیکی روستای حماملار در شمال ارومیه. تسلیم شدن یکی از نیروهای کومه‌له به یکی از پایگاه‌های سپاه کردستان.

421 مخالفت با اقدامات تجاوزکارانه‌ی هر دو ابرقدرت؛ اعلام آگاهی چین از کشور آغازگر جنگ و تجلیل از مبارزات ایران از محورهای سخنان مشاور عالی وزیر امور خارجه‌ی چین در دیدار با علی‌اکبر ولایتی بود؛ گزارش روزنامه‌ی اطلاعات از این دیدار. ملاقات هیئت سیاسی جمهوری خلق چین با معاون سیاسی امور خارجه‌ی ایران.

422 آغاز فعالیت‌های سیاسی ایران با نزدیک شدن زمان برگزاری نشست سران جنبش عدم تعهد در دهلی‌نو.

423 گزارش روزنامه‌ی اطلاعات از دیدار سرهنگ صمیمی رئیس شهربانی کل کشور، نماینده‌ی امام در شهربانی و رؤسای این نهاد با آیات عظام گلپایگانی، مرعشی نجفی و منتظری.

424 درخواست 107 میلیون دلار غرامت از سوی شرکت ایرالکو ایران در دادگاه لاهه در برابر درخواست غرامت 7 میلیون دلاری شرکت رینولوز امریکا.

425 روزنامه‌ی کیهان در گزارشی به شرح تظاهرات اعضای انجمن اسلامی دانشجویان پاریس و عده‌یی از افراد غیر ایرانی در حمایت از انقلاب اسلامی و رهبری امام خمینی پرداخت.

426 رادیو اسرائیل به نقل از وزارت خارجه‌ی ترکیه از لغو تصمیم احداث خط لوله‌ی اتصال نفت ایران به اروپا از طریق ترکیه خبر داد.

427 بروس لین‌گِن کاردار سابق سفارت امریکا در ایران: من آینده‌یی برای روابط امریکا با حکومت فعلی ایران نمی‌بینم، چون ایرانیان ما را نمی‌خواهند. جان لیمبرت از کارکنان سابق سفارت امریکا در ایران: دولت امریکا، ایرانِ قبل از انقلاب را محل خرید اسلحه‌ی خود تلقی می‌کرد نه یک اجتماع با خصوصیات پیچیده.

428 نشریه‌ی کانادایی کرسنت اینترنشنال در مقاله‌یی با عنوان "امریکا شاه دیگری در صدام می‌جوید" به بررسی روابط امریکا و عراق پرداخت؛ شرح کامل این مقاله.

ضمیمه‌ی گزارش 419: ویژگی‌های نظامی و شخصیتی شهید حسن باقری به نقل از هم‌راهان و هم‌رزمانش.

گزارش روزشمار 10/11/1361

429 ناکامی عملیات نیروهای عراقی در منطقه‌ی عملیاتی محرم به دلیل هوشیاری و پدافند به موقع نیروهای خودی و پشتیبانی آتش توپ‌خانه. ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با صدور اطلاعیه‌ی 1199 اعلام کرد: جنگنده‌های نیروی هوایی ارتش، 2 هواپیمای عراقی را در اسکله‌ی البکر و الامیه سرنگون و سپس این دو اسکله را بمب‌باران کرده و خسارات فراوانی به آن‌ها وارد آورده‌اند.

430 آتش گرفتن 2 دستگاه تویوتای سپاه، شهید یا زخمی شدن 6 تن از نیروهای خودی و عقب‌نشینی مهاجمان بر اثر درگیری نیروهای مسلح غیر قانونی با نیروهای ارتش. برخورد آر.پی.جی. به یک خودرو سپاه در منطقه‌ی شیخ سله در شمال غربی جوانرود و مجروح یا شهید شدن 8 تن. نیروهای مسلح غیر قانونی در محور سردشت - پیرانشهر بین ساوان و آلواتان، 3 نفر از جمله یک عضو ستاد پشتیبانی جهاد سازندگی را به گروگان گرفتند. زخمی یا شهید شدن 2 تن از اعضای گروه جوله از جندالله سنندج که برای گشت‌زنی به محور کامیاران - سنندج اعزام شده بودند. دست‌گیری 2 تن از وابستگان حزب دمکرات با تلاش نیروهای سپاه کامیاران و تسلیم شدن یک عضو دیگر این حزب.

431 دست‌گیری مجدد یکی از افراد تشکیلاتی و فعال سازمان مجاهدین خلق در شهر ساری. محکومیت 5 تن از وابستگان این سازمان به 1 تا 10 سال زندان با حکم دادگاه انقلاب اسلامی ایلام.

432 نقش بازار در مبارزات ضد استعماری، تأیید سلامت مسئولان نظام، لزوم توجه به اوضاع جنگی و بحران فعلی کشور از جمله محورهای سخنان امام خمینی در دیدار با اصناف و بازاریان تهران بود.

433 سخنان آقای هاشمی رفسنجانی در جلسه‌ی امروز مجلس شورای اسلامی درباره‌ی شهادت 5 تن از فرماندهان سپاه.

434 سخنان حُجج‌الاسلام مقتدایی و محلاتی در سمینار مشترک حکام شرع، دادستان‌ها و مسئولان دفاتر نمایندگی امام و مسئولان سپاه منطقه‌ی2 درباره‌ی دگرگونی‌های اخیر در دادگاه‌های انقلاب، محدوده‌ی وظایف دادگاه‌ها و تأثیر فرمان 8 ماده‌یی امام.

435 خبرگزاری یونایتدپرس از اقدام سیاسی - اقتصادی عربستان مبنی بر افتتاح یک خط لوله‌ی انتقال نفت خبر داد.

436 خبرگزاری سوریه دیدار اخیر جورج براون از عراق و گفت و گو با مقامات این کشور را سرآغاز تحولی فوری در جهت نجات عراق از بحران جنگ خواند.

گزارش روزشمار 11/11/1361

437 در نشست فرماندهان سپاه، برخی فرماندهان از افزایش هوشیاری دشمن و تقویت نیرو در محورهای مختلف منطقه‌ی فکه - چزابه گزارش دادند. در جلسه‌ی دیگری که با حضور محسن رضایی، رحیم صفوی، عزیز جعفری و احمد غلامپور و برای بررسی سازمان رزم سپاه برگزار شد، مقرر گردید با هدف تقویت یگان دریایی سپاه، در نیروی زمینی تعدیل نیرو انجام گیرد و یگان‌های سپاه برای اجرای مأموریت، تحت امر سه سپاه با تشکیلات جدید به نام‌های سپاه سوم صاحب‌الزمان، سپاه هفتم حدید و سپاه11 قدر قرار گیرند.

438 بمب‌باران 5 مرحله‌یی شهر ایلام و همچنین حملات توپ‌خانه‌یی به آبادان خسارات مادی بر جای گذاشت. بنا بر گزارش واحد اطلاعات سپاه خوزستان، دولت کویت با عراق هم‌کاری نظامی دارد.

439 گزارش روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی اعزام نیروهای داوطلب از شهرهای مختلف (از جمله تبریز، تاکستان، یاسوج و...) به مناطق جنگی و کمک‌های نقدی و غیر نقدی مردم فسا، لامرد و راین به جبهه‌های جنگ.

440 پاک‌سازی محور سنندج - کامیاران و هلاکت 6 تن از نیروهای مسلح غیر قانونی. حمله‌ی نافرجام مهاجمان به پایگاه عابدی در 12 کیلومتری جنوب غرب مهاباد. شهادت یکی از اهالی بسیجی روستای باغمان از توابع مریوان بر اثر تیراندازی نیروهای مسلح غیر قانونی. در منطقه‌ی سرو یکی از نیروهای خودی بر اثر انفجار مین زخمی شد. نیروهای سازمان مجاهدین خلق تعدادی اسلحه و مهمات را که از طرف دولت عراق فراهم شده بود در منطقه‌ی کهریز در شمال ارومیه دریافت کردند. تسلیم شدن 2 تن از چته‌های حزب دمکرات در مریوان.

441 اطلاعیه‌ی سپاه منطقه‌ی 4 کشور مبنی بر دست‌گیری چند تن از افراد سازمان مجاهدین خلق از جمله 2 نفر نفوذی در ارگان‌های نظامی. روابط عمومی ستاد مرکزی کمیته‌ی انقلاب اسلامی از دست‌گیری 70 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق و سازمان کمونیستی چریک‌های فدایی خلق و نیز کشف تعداد فراوانی اسلحه، مهمات و اسناد و مدارک درون‌گروهی خبر داد. اعدام یک تن در ایلام به جرم جاسوسی برای عراق، مین‌گذاری در جاده‌های نظامی و حمله به مردم دهلران.

442 اظهارات سرهنگ صیاد شیرازی در مصاحبه‌ی اختصاصی با کیهان درباره‌ی شهادت چند تن از فرماندهان سپاه، کمک‌های تسلیحاتی کشورهای مرتجع منطقه به عراق و اقدام فرانسه در تحویل دادن سلاح‌های استراتژیک به عراق و... .

443 آقای هاشمی رفسنجانی در دیدار با اعضای شورای هماهنگی اقلیت‌های دینی: دشمنان انقلاب تروریسم را تقویت می‌کنند که اگر با آن مبارزه کردیم ما را محکوم کنند.

444 میرحسین موسوی نخست‌وزیر: سرنوشت انقلاب الهی ما به حرکت‌های عمومی بستگی پیدا کرده و برادرانی که اخیراً به شهادت رسیدند از چهره‌های اصیل نهاد انقلابی بودند.

445 هواینگ مشاور سیاسی وزارت خارجه‌ی جمهوری خلق چین با میرحسین موسوی دیدار و پیام شفاهی نخست‌وزیر چین را تقدیم وی کرد.

446 خبرگزاری جمهوری اسلامی و کیهان از افزایش سهمیه‌ی جمهوری اسلامی در صندوق بین‌المللی پول و مخالفت بی‌نتیجه‌ی نماینده‌ی عراق در این باره خبر دادند.

447 خبرنگار مجله‌ی آلمانی اشپیگل پس از بازدید از مناطق جنگی ایران در مقاله‌یی به ترسیم برخی واقعیت‌های جنگ پرداخت.

448 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از کویت مؤید برخی گمان‌ها درباره‌ی محتوای نامه‌ی محرمانه‌ی صدام حسین به امیر کویت می‌باشد.

449 مقاله‌ی تایمز مالی درباره‌ی دلایل نابسامانی اقتصادی عراق و درخواست جدید این کشور از دول عربی برای کمک به آن. تایمز مالی: عراق مجبور است از برنامه‌های عمرانی خود بکاهد و بودجه‌ی آن را صرف جنگ کند.

450 انتقاد معمر قذافی رهبر لیبی، از صدام حسین به دلیل واگذاری شط‌العرب به ایران.

ضمیمه‌ی گزارش 438: بررسی اجمالی سیر تحولات سازمان رزم سپاه؛ بررسی تأثیر ورود نیروهای دواطلب مردمی به صحنه‌های جنگ و به‌کارگیری این نیروها در سپاه پاسداران از عملیات ثامن‌الائمه تا طریق‌القدس؛ تشکیل تیپ‌ها و قرارگاه‌ها و اجرای عملیات بزرگ همچون بیت‌المقدس و تأثیر مثبت این عملیات از یک سو و غنائم به دست آمده از عراقی‌ها از سوی دیگر در شکل‌گیری سازمان رزم نهایی؛ بحث درباره‌ی علت و چگونگی شکل‌گیری نیروی دریایی سپاه؛ آخرین وضعیت تشکیل سازمان رزم سپاه و مسئولان مربوطه؛ تشکیلات ابلاغ‌شده برای عملیات والفجر مقدماتی.

گزارش روزشمار 12/11/1361

451 برگزاری جلسه درباره‌ی طرح مانور عملیات در منطقه‌ی فکه - چزابه، فرماندهان سپاه درباره‌ی اجرای عملیات در این محور به نتیجه رسیدند. آمادگی یگان‌ها در این منطقه، مانور به سمت شمال در صورت پیشروی در عمق و گرفتن جناح از دشمن از عوامل مؤثر در این تصمیم بود. در جلسه‌ی مشترک فرماندهان سپاه و ارتش، فرماندهان ارتش مجدداً بر اجرای عملیات در محور فوقی به عنوان تک پشتیبانی تأکید کردند. اتفاق نظر فرماندهان سپاه و ارتش درباره‌ی جا به جایی نیروها، عبور از رودخانه‌ی دویرج، پشتیبانی آتش توپ‌خانه و... . توضیحات غلامعلی رشید، محمدابراهیم همت، حسین خرازی، عزیز جعفری و غلامپور درباره‌ی حساسیت زمانی و لزوم تعجیل در اجرای عملیات به دلیل هوشیاری و اقدامات مهندسی پدافند دشمن. غلامعلی رشید در پایان با اعلام این‌که منطقه‌ی عملیات و مانور مورد نظر به یگان‌ها ابلاغ شده و یگان‌ها در حال برنامه‌ریزی و... برای اجرای مأموریت واگذارشده هستند، منطقه‌ی عملیات و مانور ابلاغ‌شده را مشکل‌ساز دانست. راوی قرارگاه خاتم: برادران ارتش حرف برادر رشید را درباره‌ی مشکلات ناشی از طرح مانور پذیرفتند.

452 شهرهای آبادان و دهلران هدف آتشبارهای عراق قرار گرفتند و 11 تن زخمی یا شهید شدند و خسارات فراوانی به بار آمد. یک فروند هواپیمای عراقی که در منطقه‌ی چیلات با آتش پدافند نیروهای خودی مواجه شده بود، در منطقه‌ی سه‌گلان در داخل خاک عراق سقوط کرد. معینی‌پور فرمانده نیروی هوایی ارتش: ضایعات ما حتی یک‌دهم هواپیماهای سرنگون‌شده‌ی دشمن هم نیست.

453 گزارش اطلاعات از ادامه‌ی اعزام نیروهای فنی مهندسی و امدادگر به مناطق مختلف جنگی.

454 سخنان حجت‌الاسلام فلاحیان قائم‌مقام وزیر کشور در کمیته‌های انقلاب، درباره‌ی اعزام نیروهای این نهاد به جبهه.

455 120 عراقی ایرانی‌تبار رانده‌شده از عراق با کمک ستاد امداد باختران به طور موقت اسکان داده شدند. مصاحبه‌ی علیزاده بخشدار جوانرود، با روزنامه‌ی کیهان در این باره.

456 حمله‌ی مجدد نیروهای مهاجم به پاسگاه شهید عبادی در 12 کیلومتری جنوب غربی مهاباد، موجب شهادت 2 تن از افراد پاسگاه شد. شهادت مهندس نیک‌خواه معاون عمرانی استانداری آذربایجان غربی و 2 تن دیگر بر اثر تیراندازی نیروهای مسلح به خودرو حامل آنان در حوالی گرگ‌تپه در محور مهاباد - میاندوآب؛ هلاکت 3 تن از مهاجمان از جمله فرمانده هیز 21 پیشوا بر اثر شلیک پاسدار محافظ مهندس نیک‌خواه. زخمی و شهید شدن 10 تن از نیروهای بسیج در حوالی روستای توریور در جنوب سنندج بر اثر برخورد با مین. در اطراف سردشت یکی از نیروهای پاسگاه شهدا به روی مین رفته، پای وی قطع شد.

457 اعزام نیروهای خودی برای اجرای عملیات پاک‌سازی در منطقه‌ی عمومی قوشچی در محور ارومیه - سلماس؛ 23 تن از نیروهای مسلح کشته، مجروح یا دست‌گیر شدند و 5 تن از نیروهای خودی نیز شهید یا زخمی شدند. شهادت یکی از افرادی که توانسته بود از زندان کومه‌له فرار کند به دست نیروهای این گروه در خیابان گلشن شهر سنندج. در منطقه‌ی لیلاخ در جنوب شرقی سنندج افراد حزب دمکرات خادم مسجد خیاره را به گروگان بردند. گروگان گرفتن یکی از اهالی روستای زیویه توسط نیروهای مسلح غیر قانونی در محور سقز - دیواندره به جرم پناه دادن به سه تن از افراد بسیج. در حومه‌ی اشنویه و جلدیان افراد نیروهای مسلح غیر قانونی پس از ربودن یک زن و دختر بومی به آن‌ها تجاوز کردند.

458 گزارش یک بولتن داخلی سپاه از تسلیم شدن مسئول تشکیلات حزب دمکرات شاخه‌ی دیواندره و یکی دیگر از مسئولان به هم‌راه 2 تن از هواداران این حزب و درخواست امان‌نامه از قرارگاه حمزه و سابقه‌ی این امر.

459 به حکم دادگاه انقلاب اسلامی اراک یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق به جرم ترور 5 تن و عاملیت مستقیم در ترور آیت‌الله صدوقی به اعدام محکوم شد.

460 اقدامات نظامی نیروهای مجاهدین مسلمان عراق علیه نیروهای دولتی این کشور.

461 دیدار آقای هاشمی رفسنجانی و میرحسین موسوی با احمد اسکندر وزیر اطلاعات و معاون سیاسی وزارت امور خارجه و سفیر سوریه. احمد اسکندر: رژیم صدام با آغاز جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران به خدمت امریکا درآمد و عراق را به پایگاه مهمی برای امریکا تبدیل کرد.

462 احمد عزیزی قائم‌مقام وزیر امور خارجه به منظور تسلیم پیام ریاست‌جمهوری به رئیس کشور کوبا وارد هاوانا شد و با وزیر امور خارجه‌ی کوبا دیدار کرد.

463 به گزارش روزنامه‌ی کیهان اکبر ترکان استاندار ایلام، در پایان سفر هفت روزه‌ی خود به شهرها و بخش‌های استان از بنیاد مهاجران جنگی انتقاد کرد.

464 وزیر امور خارجه‌ی چین: سه هدف ما از سفر به ایران تقویت شناسایی متقابل و دوستی بین دو کشور، استحکام بیش‌تر در هم‌کاری بین دو کشور و رساندن سلام گرم و بهترین آرزوهای رهبران دولت و ملت چین برای رهبران دولت و ملت برادر ایران است.

465 بررسی وضعیت اقتصادی و نظامی عراق در نشریه‌ی امریکایی کریستین ساینس مانیتور.

466 خبرگزاری فرانسه از کاهش غیر رسمی بهای نفت در بازارهای جهانی پس از نشست اخیر وزیران نفت کشورهای عضو اوپک خبر داد.

گزارش روزشمار 13/11/1361

467 طرح مانور عملیات والفجر به مراحل نهایی نزدیک می‌شود. گزارش غلامعلی رشید در جلسه‌ی فرماندهان از جزئیات طرح مانور: قرارگاه کربلا در مرحله‌ی اول از 3 محور چومو، خال و رشیده خط را می‌شکند و در عمق تا کانال‌های آخر را پاک‌سازی می‌کند. وی درباره‌ی ورود به شهر حلفائیه پیشنهادهایی مطرح کرد. احمد کاظمی ضمن اظهار نگرانی از امکان هلی‌برن نیروهای لشکر8 نجف از هور به غزیله، بار دیگر نیاز لشکر8 نجف به 70 دستگاه نفربر را یادآوری کرد. گزارش علیرضا عندلیب از استعداد دستگاه‌های مهندسی قرارگاه‌ها.

468 عملیات محدود نیروهای لشکر27 حضرت رسول(ص) رو به روی پاسگاه دویرج و گرفتن 10 اسیر از نیروهای عراقی.

469 در حمله‌ی هواپیماهای عراقی به شهر دهلران، 58 تن زخمی و شهید شدند و 6 خودرو آسیب دید. در گلوله‌باران شهرهای آبادان و خرمشهر 2 منزل مسکونی آتش گرفت و 5 منزل مسکونی نیز ویران شد.

470 در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به پایگاه کوره در محور میاندوآب - مهاباد یک تن از نیروهای خودی زخمی شد. درخواست امان‌نامه‌ی 5 تن از افراد وابسته به گروه کومه‌له و حزب دمکرات از نیروهای سپاه در سنندج، سردشت و پایگاه دانیکش در غرب سنندج. ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد 160 نفر از اعضای گروه‌های مسلح غیر قانونی در روستای میرکی در شمال سنندج اقدام به اخاذی (مبلغ 000,80 تومان) کردند.

471 دست‌گیری یکی از وابستگان سازمان مجاهدین خلق در آستانه که از عوامل اصلی ترور شهید اکبر شکرگزار مسئول اطلاعات سپاه آستانه بود.

472 توضیحات فرمانده سپاه سیستان و بلوچستان در خصوص عملکرد سپاه درباره‌ی ایجاد پایگاه‌های بسیج، اعزام نیرو به جبهه و مقابله با نیروهای محارب.

473 به گزارش کیهان، در جلسه‌یی با حضور استاندار مازندران و تنی چند از مسئولان این استان موضوعات مختلف مربوط به بازسازی سوسنگرد بررسی شد. شرح اهم فعالیت‌های ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده‌ی استان خوزستان.

474 گزارشی از کمک‌های نقدی و غیر نقدی نوآموزان نهضت سوادآموزی استان اصفهان. در پی بیانات اخیر رهبر انقلاب، مردم و اصناف قُم همه‌ی هزینه‌های سه روز جنگ به مبلغ ده میلیارد ریال را تقبل کردند.

475 سخنان محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه، در مصاحبه‌یی درباره‌ی تشکیل قرارگاه مشترک دریایی نوح و تأثیر آن در حفاظت از آب‌های خلیج فارس و دریای عمان.

476 آیت‌الله منتظری امروز خطاب به نیروهای رزمنده در جبهه‌ها، مطالبی را بیان کردند.

477 گزارش خبرگزاری کویت از اقدام هماهنگ 6 کشور عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس به کاهش 4 دلاری بهای نفت. به گزارش خبرگزاری اوپک از لندن، زکی یمانی گفت که کشورش به قیمت تعیین‌شده‌ی اوپک پای‌بند نیست. هفته‌نامه‌ی بررسی‌های اقتصادی خاورمیانه اعلام کرد که کشورهای نفت‌خیز عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس از این کاهش قیمت خشنود می‌شوند.

گزارش خبرگزاری فرانسه به نقل از روزنامه‌ی ژاپنی آساهی درباره‌ی اقدام عملی کویت برای فروش نفت ارزان.

478 نمونه‌یی از تلاش نیروهای اپوزوسیون خارج از کشور برای تخریب وجهه‌ی سیاسی جمهوری اسلامی ایران و هم‌راهی رسانه‌ها و کشورهای غربی با آنان.

گزارش روزشمار 14/11/1361

479 موضوعات بررسی‌شده در جلسات امروز فرماندهان جنگ: بررسی عملیات فریب در چیلات؛ بررسی و ابلاغ مأموریت هوانیروز و نیروی هوایی در عملیات؛ بررسی آخرین وضعیت شناسایی نیروهای خودی در هورالعظیم و تصمیم‌گیری قطعی درباره‌ی زمان اجرای عملیات.

480 در گلوله‌باران در آبادان و خرمشهر، 5 منزل و مغازه تخریب شده یا خسارت دیدند و همچنین 5 تن زخمی یا شهید شدند. 7 زخمی و 2 شهید بر اثر بمب‌باران دهلران. سقوط یک هواپیمای دشمن در منطقه‌ی چنانه.

481 در حمله‌ی نافرجام نیروهای مشترک حزب دمکرات کردستان و سازمان مجاهدین خلق به پایگاه‌های خودی در روستاهای حماملار و کهریز در 40 کیلومتری شمال ارومیه، 10 تن زخمی شدند و به یک پایگاه نیز خساراتی وارد شد؛ رویتر به نقل از بیانیه‌ی سازمان مجاهدین خلق: 22 تن از نیروهای سپاه در حمله به دو پاسگاه به قتل رسیده‌اند. در حمله‌ی نیروهای سازمان مجاهدین خلق به نیروهای تأمین جاده در پایگاه دارساوین در 15 کیلومتری شرق سردشت، 1 تن از افراد خودی زخمی شد.

نیروهای خودی در مهاباد 2 تن از نیروهای مسلح غیر قانونی را کشته یا دست‌گیر کردند، 2 تن از نیروهای خودی نیز زخمی شدند.

482 شهادت یکی از اعضای انجمن اسلامی پره‌سو از توابع طوالش به دست نیروهای سازمان مجاهدین خلق. کشف یک زاغه‌ی مهمات چریک‌های فدایی خلق (گروه اشرف دهقان) در جنگل‌های سوردار شهرستان نور با تلاش سپاه بابل. خنثی‌سازی یک بمب دست‌ساز که در مسیر تشییع‌کنندگان پیکر شهید نیک‌خواه کار گذاشته شده بود.

483 اعلام میزان کمک‌های مردمی ارسالی به جبهه‌ها از اول فروردین تا آذرماه سال جاری از طرف ستاد مناطق جنگی جهاد سازندگی قم.

484 تلاش برای رضای خدا و اتکا به او؛ داشتن روحیه‌ی پشتکار و اراده‌ی قوی برای پیشبرد کارها از توصیه‌های امام به وزیر صنایع سنگین و معاونان وی بود.

485 مراسم بزرگداشت 6 فرمانده سپاه با حضور عده‌یی از سران مملکتی و اقشار مختلف مردم در مدرسه‌ی عالی شهید مطهری و سخن‌رانی میرحسین موسوی نخست‌وزیر در این مراسم و بررسی اوضاع بین‌المللی ایران در منطقه و نظام بین‌الملل.

486 سفر دکتر ولایتی به کره‌ی شمالی، گفت و گو و تبادل نظر وزیر امور خارجه‌ی ایران با همتای پاکستانی خود در اسلام‌آباد.

487 درخواست عراق از فرانسه برای ارسال 5 هواپیمای جنگی سوپر اتاندارد مجهز به موشک هوا به زمین اگزوست.

488 گزارش خبرگزاری رویتر درباره‌ی اوضاع اقتصادی عراق و بررسی تطبیقی فروش نفت عراق در قبل و بعد از جنگ؛ رویکرد جدید دولت عراق در سیاست خارجی برای گذر از تنگناهای اقتصادی و... .

489 اقدام کشورهای کویت و عربستان به کاهش قیمت نفت پایه‌ی اوپک، موضوع گزارش خبرگزاری فرانسه از لندن بود.

490 خبرگزاری فرانسه در اولین واکنش پس از انفجار شدید دفاتر خطوط هواپیمایی فرانسه و عراق در دهلی‌نو، این انفجار را به ایران نسبت داد.

ضمیمه‌ی 1 گزارش 480: استعداد و مأموریت‌های نیروی هوایی و هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی در عملیات والفجر مقدماتی.

ضمیمه‌ی 2 گزارش 480: بحث درباره‌ی چگونگی و سیر تصمیم‌گیری در خصوص زمان عملیات و برشماری عوامل تأثیرگذار در این باره.

گزارش روزشمار 15/11/1361

491 مهم‌ترین تصمیمات امروز فرماندهی عملیات: به مناسبت هم‌زمانی عملیات با ایام دهه‌ی فجر، نام والفجر برای عملیات برگزیده شده. طرح تقسیم 1000 دستگاه کمپرسی نهایی شد. به همه‌ی رده‌های نظامی از صبح 16/11/1361 تا اطلاع بعدی، آماده‌باش صد در صد داده شد. با درخواست سپاه سوم برای تعویق 24 ساعته‌ی عملیات از 16 بهمن به 17 بهمن‌ماه موافقت شد.

492 در ادامه‌ی بمب‌باران شهرهای آبادان و دهلران، 6 تن شهید یا زخمی شدند و چند واحد مسکونی خسارت دیده یا ویران شدند.

493 حمله‌ی نیروهای کومه‌له به پایگاه درمان در محور مهاباد - بوکان، انفجار انبار مهمات و...؛ شهادت تعداد فراوانی از نیروهای خودی.

494 نیروهای مسلح غیر قانونی در محور سنندج - دیواندره به نیروهای تأمین جاده‌ی ژاندارمری حمله و 9 تن از آن‌ها را شهید یا زخمی کردند؛ 10 نفر از نیروهای مسلح نیز کشته شدند. در درگیری بین نیروهای کومه‌له و نیروهای ارتشی تأمین جاده در دارساوین (شمال شرقی سردشت)، 7 تن از نیروهای خودی شهید یا رخمی شدند. در برخورد یک دستگاه مینی‌بوس با مین در جاده‌ی مهاباد - میاندوآب، کمک‌راننده‌ی مینی‌بوس زخمی شد. تیراندازی نیروهای ناشناس به یک تن از افراد پیشمرگ کرد مسلمان و یکی از اهالی در شهر سنندج و زخمی شدن هر دو نفر. اجرای حکم اعدام 5 تن از چته‌های حزب دمکرات کردستان به حکم دادگاه انقلاب اسلامی تکاب.

495 بررسی دستاوردهای انقلاب در عرصه‌های سیاسی از موضوعات سخنان آقای هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه‌ی این هفته بود.

496 سفارت ایران اتهام دست داشتن در انفجار اخیر در دهلی‌نو را رد کرد. خبرگزاری آلمان گزارش داد: سفارت ایران اعلام کرده است جمهوری اسلامی علاقه‌یی به خراب‌کاری در هفتمین کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد ندارد.

497 گزارش خبرگزاری آلمان و روزنامه‌ی جمهوری اسلامی از مقاله‌ی چاپ‌شده در روزنامه‌ی لوموند با محورهای توافق فرانسه برای تحویل دادن 29 فروند هواپیمای میراژ دیگر به عراق، جایگاه عراق در میان خریداران اسلحه از فرانسه و یادآوری لزوم رعایت احتیاط در داد و ستد با این کشور.

498 تحلیل روزنامه‌ی امریکایی ساینس مانیتور از تلاش‌های سیاسی شوروی در نزدیکی به کشورهای عرب و ازسرگیری کمک‌های نظامی به عراق در این خصوص.

499 مجله‌ی امریکایی بیزنس ویک از توافق دولت‌های کویت و عربستان در یک گردهمایی سری

برای کاهش بهای نفت خبر داد.

گزارش روزشمار 16/11/1361

500 اعلام آمادگی سپاه هفتم حدید، یازدهم قدر و سوم صاحب‌الزمان(عج) برای اجرای عملیات. گزارش غلامعلی رشید از آخرین وضعیت و هماهنگی سپاه‌ها و یگان‌های تحت امر. تشریح مانور یگان‌های سپاه سوم صاحب‌الزمان(عج)، سپاه هفتم حدید و سپاه یازده قدر توسط فرماندهان آن‌ها.

501 گزارش روزنامه‌ی اطلاعات از آخرین اعزام نیروهای داوطلب مردمی از شهرهای شیراز، یاسوج، مشهد، تویسرکان و... .

502 در پی عملیات نیروهای کومه‌له در محور مهاباد - بوکان و سقوط کامل پایگاه درمان، 93 نفر شهید، 23 تن مجروح و 12 تن دیگر اسیر شدند و تجهیزات پایگاه به غارت رفت؛ شهید یا زخمی شدن 23 تن از نیروهای جندالله و ارتش به دست نیروهای کومه‌له در عملیات بازپس‌گیری پایگاه درمان؛ درخواست رادیو کومه‌له از هلال‌احمر برای تخلیه‌ی پیکر شهدای این حمله؛ استقرار نیروهای مهاجم در پایگاه درمان و تپه‌های مشرف بر آن.

503 حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به نیروهای سپاه در منطقه‌ی شویشه در غرب سنندج و شهید یا زخمی شدن 23 تن از نیروهای سپاه؛ پایان یافتن این درگیری با اعزام نیروی کمکی از پایگاه شویشه و نگل. شهادت یک سرباز در پی حمله‌ی مهاجمان به پایگاه دوویسه در شمال سنندج. درخواست امان‌نامه‌ی یکی از نیروهای دمکرات در سلماس و تحویل دادن یک قبضه اسلحه و 80 تیر فشنگ.

504 ترور مسئول بنیاد شهید انقلاب اسلامی قمشه و محافظ وی به زخمی شدن هر دو تن انجامید. دست‌گیری یکی از وابستگان چریک‌های فدایی خلق (شاخه‌ی اشرف دهقان) در تبریز در حالی که تعدادی قرص سیانور و یک قبضه اسلحه هم‌راه داشت.

505 سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطلاعیه‌یی از دست‌گیری سران حزب توده که با سازمان جاسوسی کا.گ.ب در ارتباط بودند، خبر داد. خبرگزاری فرانسه با استناد به منابع داخلی ایران به دست‌گیری نورالدین کیانوری دبیرکل حزب توده و تنی چند از سران این حزب اشاره کرد و افزود: به نوشته‌ی روزنامه‌ی آزادگان این اشخاص در اولین بازجویی اعتراف کرده‌اند.

506 درخواست پناهندگی 4 نظامی عراقی که با عبور از مرزهای کردستان خود را به نیروهای سپاه معرفی کردند.

507 نقش آحاد ملت در پیروزی انقلاب و پایداری آن در مقابله با قدرت‌های بزرگ، خودداری امریکا از مقابله‌ی رو در رو با انقلاب و تحریک عراق از جانب امریکا، از مبانی سخنان آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با گروهی از کارکنان شهربانی بود که راهی جبهه بودند.

508 سخن‌رانی نخست‌وزیر در مسجد امام خمینی به مناسبت چهارمین سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی به دعوت جامعه‌ی انجمن‌های اسلامی بازار.

509 در دیدار دکتر ولایتی با کیم ایل سونگ رئیس‌جمهور کره‌ی شمالی در پیونگ یانگ، ولایتی خواستار تقویت جنبش عدم تعهد شد، مقابله با نفوذ ابرقدرت‌ها در این سازمان و تشکیل صندوق بین‌المللی عدم تعهد. کیم ایل سونگ: ما باید اصول جنبش عدم تعهد را حفظ و از نهضت‌های آزادی‌بخش در برابر امپریالیسم حمایت کنیم.

510 معاون سیاسی وزارت امور خارجه: به زودی سفارت‌خانه‌های ایران در موزامبیک، آنگولا و مالی افتتاح می‌شود.

511 درخواست رسمی ایران از کمیسیون حقوق بشر در ژنو برای رسیدگی به سرنوشت 9400 سکنه‌ی مفقودشده‌ی مناطق جنگی.

512 پلیس سوئد شکایت دانشجویان مسلمان طرف‌دار انقلاب از مزاحمت‌های ضد انقلابیون در سوئد را بی‌اساس خواند.

513 نعیم حداد گفت که در کنفرانس اتحادیه‌ی بین‌المجالس عرب که هفته‌ی آینده در رباط، تشکیل می‌شود بر اعراب فشار خواهد آورد تا علیه سوریه و لیبی اقدام کنند.

514 به گزارش صوت‌الجماهیر، طه یاسین رمضان در بازدید از یکی از مراکز نظامی (به مناسبت سیزدهمین سال‌گرد تأسیس ارتش خلقی عراق) از جنگ پیروزمندانه‌ی صدام در برابر ایران سخن گفت و به شدت به حافظ اسد و معمر قذافی حمله کرده، آن‌ها را خائن نامید. رمضان در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی از تصمیم عراق برای اعزام نیرو به جبهه‌ی جنگ خبر داد.

515 گزارش تانیوگ از سخنان طه یاسین رمضان درباره‌ی احداث خط لوله برای صدور نفت؛ در بغداد گفته می‌شود این خط نفتی از میان عربستان سعودی با اردن ساخته خواهد شد.

516 در پی انتقاد روزنامه‌ی چپ‌گرای لوموند از سیاست‌های فرانسه در فروش سلاح به عراق و احتمال ضرر بسیار، امروز شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه، از این اقدام کشورش دفاع کرد.

517 مقاله واشنگتن پست درباره‌ی ناتوانی عراق از پرداخت بدهی‌های میلیاری سررسیدشده و تأثیر محدودیت صدور نفت عراق در اقتصاد این کشور.

ضمیمه‌ی 1 گزارش 503: گزارش فرمانده گردان الفتح مهاباد درباره‌ی چگونگی سقوط پایگاه درمان.

ضمیمه‌ی گزارش 512: معرفی اجمالی حزب توده‌ی ایران.

گزارش روزشمار 17/11/1361

518 با آغاز تاریکی هوا یگان‌هایی که فاصله‌ی کم‌تری نسبت به سایر یگان‌ها با خط دشمن داشتند، حرکت خود را برای رسیدن به خط تماس آغاز کردند. ابلاغ امر عملیات به یگان‌ها برای اجرای عملیات. شروع پیشروی نیروها؛ در آخرین ساعت امروز (ساعت 24) همه‌ی یگان‌ها از کانال اول عبور کردند.

519 کشته یا اسیر شدن 37 عراقی و به دست آمدن مقدار زیادی غنیمت از نتایج عملیات مشترک نیروهای سپاه و ارتش در منطقه‌ی قراویز روی تپه654 بود. شهادت 7 تن از نیروهای سپاه در منطقه‌ی گره‌شیر چنگوله بر اثر حمله‌ی نیروهای عراقی.

520 عقب‌نشینی نیروهای حزب دمکرات از پایگاهی در منطقه‌ی سنجی در شمال ارومیه و متحمل شدن 4 کشته و زخمی. حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به پایگاه ربط و زخمی شدن یک سرباز. تیراندازی نیروهای مسلح غیر قانونی به خودروهای عبوری در حوالی قریه‌ی محمدیار در شرق نقده منجر به کشته شدن سرنشین یک خودرو شد. نیروهای حزب دمکرات که چندی پیش استوار بایرام‌زاده را گروگان گرفته بودند، امروز وی را به شهادت رساندند و پیکر وی در اطراف روستای کهریز در شمال ارومیه پیدا شد.

521 اطلاعیه‌ی تبلیغاتی سازمان مجاهدین خلق مبنی بر اجرای عملیات در پایگاه بناویله در جنوب شرقی سردشت و به شهادت رساندن 40 تن از نیروهای خودی. گزارش خبرگزاری رویتر و رادیو بغداد از این موضوع.

522 دست‌گیری 4 تن از نیروهای سازمان مجاهدین در تهران، مشهد و سمنان به هم‌راه تعدادی اسناد و مدارک. در شهرستان نور یکی از افراد چریک‌های فدایی خلق (گروه اشرف دهقان) با دو قبضه اسلحه و 3 دستگاه بی‌سیم دست‌گیر شد. دست‌گیری یکی از افراد وابسته به ستاد خلق ترکمن وابسته به چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) در گنبد، به هم‌راه تعدادی اسلحه و مهمات.

523 شرکت همه‌جانبه‌ی نیروها در صحنه‌های دفاع؛ تأثیر این هم‌کاری‌های ملی در تحکیم پایه‌های نظام جمهوری اسلامی و سیاست ایران در اعلام تنبیه متجاوز به منظور برقراری صلح در منطقه، از محورهای اصلی سخنان آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با وزیر دفاع و معاونان این وزارت‌خانه بود.

524 رئیس کل بانک مرکزی در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی از آزادی ورود و خروج ارز از کشور خبر داد.

525 مصاحبه‌ی صدام حسین با خبرگزاری رویتر حاوی مطالب توهین‌آمیز به مقامات ایرانی؛ شعارهای سیاسی؛ بدیهی‌گویی و علل ضعف نیروهای عراقی به هنگام حضور این نیروها در زمان اشغال خاک ایران بود. صدام در این مصاحبه بدون توجه به اعمال غیر انسانی عراق در حمله به شهرهای دزفول و...، ایران را به حمله به اهداف غیر نظامی متهم کرد.

526 روزنامه‌ی کویتی الرأی العام: در جواب این‌که چرا هیچ یک از طرف‌های قدرتمند جهانی سعی نمی‌کنند جنگ را متوقف کنند، هیچ پاسخی نداریم مگر این‌که بگوییم که این جنگ یک توطئه‌ی مداوم علیه امت عرب و عراق است. محمد حسنین هیکل (نویسنده‌ی مشهور مصری): انتظار تضعیف حرکت اسلامی در ایران و تضعیف رژیم مبتنی بر "برتری فردای عرب" در عراق منفعت مشترک امریکا و شوروی است.

527 ادعای یک رادیوی سلطنت‌طلب مبنی بر اقدام ایران به خرید 5/1 میلیون مارک آلمان قرص هیجان‌زا و محرک برای استفاده‌ی رزمندگان در جبهه‌های جنگ.

528 نوزده تشکل، حزب، سازمان و گروه مخالف عراق که تحت حمایت لیبی قرار دارند؛ در قطع‌نامه‌یی خواستار هماهنگی بیش‌تر جنبش‌های مخالف رژیم عراق و سازمان‌دهی مردم آن کشور برای سرنگونی دولت عراق شدند.

529 نشریه‌ی انگلیسی‌زبان الرعوه کرونیکل در گزارشی ضمن اشاره به تظاهرات مردم علیه حکومت صدام در شهر اربیل، و منطقه‌یی در 40 کیلومتری شمال عراق، از عملیات سرکوب‌گرانه‌ی نیروهای دولت خبر داد. نیروهای مجاهدین انقلاب اسلامی عراق 12 افسر بعثی را اسیر، 2 افسر را معدوم و چهار تن دیگر را در حلبچه زخمی کردند؛ این نیروها، در منطقه‌ی سیدصادق عراق سه نظامی بعثی را به هلاکت رساندند. عملیات نیروهای معارض در شهرهای جوارتا و حلبچه علیه نیروهای نظامی و کشته، زخمی یا اسیر شدن 6 تن از نیروهای نظامی.

گزارش روزشمار 18/11/1361

530 در آغاز عملیات والفجر نیروها پس از عبور از کانال اول، در پیشروی به سمت کانال کشاورزی با موانع و میدان‌های مین مواجه شدند. عراق 3 ساعت پس از آغاز عملیات، محور اصلی را تشخیص داد و به نیروهای خود دستور داد تا جاده‌ی آسفالته عقب‌نشینی کنند. تا ساعت 4 بامداد، یگان‌های 35 امام حسن(ع) و 8 نجف به جاده رسیدند، اما به دلیل شدت درگیری موفق به عبور از جاده نشدند. تیپ1 لشکر31 عاشورا پس از گذشتن از کانال اول در میدان موانع بین کانال اول و کانال دوم گیر کرد، بخشی از نیروهای تیپ عمار از لشکر27 حضرت رسول(ص) از کانال دوم

عبور کردند و بدون الحاق با چپ و راست خود مشغول پیشروی شدند، اما حدود 2 گردان از نیروهای این تیپ در میدان‌های مین پشت کانال دوم گیر کردند. تیپ جوادالائمه(ع) در شمال منطقه‌ی عملیاتی طبق مأموریت ابلاغ‌شده پس از پشت سر گذاشتن کمین‌ها و... برای تأمین جناح راست به احداث خاکریز بین تپه‌های رملی و کانال اول پرداخت. با تدبیر فرماندهی سپاه برای تثبیت منطقه‌ی تصرف‌شده، الحاق نیروها پشت جاده‌ی آسفالت غرب مرز و احداث خاکریز برای حفظ متصرفات در دستور کار یگان‌ها قرار گرفت. لشکر8 نجف بخشی از خاکریز مورد نظر را احداث کرد، اما جناح راست این یگان به دلیل پیشروی نکردن تیپ عمار و تیپ1 لشکر عاشورا همچنان بدون الحاق بود.

از ساعت 6 صبح، دشمن پاتک سنگین خود را در محدوده‌ی عملیات تیپ‌های عمار و تیپ1 لشکر عاشورا آغاز کرد و نیروهای تیپ جوادالائمه(ع) و تیپ عمار و تیپ1 لشکر عاشورا به عقب آمدند.

آخرین وضعیت خط پدافندی: تیپ35 امام حسن(ع) و لشکر8 نجف پشت جاده‌ی شنی در حد فاصل پاسگاه رشیده و پاسگاه صفریه موضع گرفتند. تیپ1 لشکر عاشورا، تیپ عمار و تیپ جوادالائمه از شمال رشیده تا روی تپه‌های شمالی این پاسگاه و تپه‌های خال و چومو خط تشکیل دادند.

531 نشست فرماندهان ارتش و سپاه در پی ناموفق بودن عملکرد نیروهای خودی در شب گذشته برای تصمیم‌گیری در مورد ادامه‌ی عملیات.

تشریح وضعیت فعلی:

احمد غلامپور: جنگ دیشب جنگ با موانع بود. محمدابراهیم همت: دشمن حتی در زیر بوته‌ها و شیارها مین کار گذاشته بود. احمد کاظمی: عراقی‌ها در چند روز گذشته موانع و میدان‌های مین فراوانی را ایجاد کرده بودند و کلاً زمین منطقه تغییر یافته بود. محسن رضایی: ما یک جا پا می‌خواستیم که به دست آمد، به زمین منطقه هم توجیه شدیم. رحیم صفوی: هدف تغییر نکرده است و مانور مرحله‌ی اول اجرا و مناطق مورد نظر تصرف شود، البته نیروهای عمل‌کننده باید تقویت شوند.

تصمیم فرماندهی عملیات بر تعویق 24 ساعته‌ی اجرای عملیات با توجه به انتقال نیروهای جدید به منطقه‌ی عملیات ضرورت انجام برخی اقدامات مهندسی در خط.

532 تخریب یک منزل و مدرسه بر اثر گلوله‌باران امروز شهرهای آبادان و خرمشهر. تخلیه‌ی محموله‌ی حاوی 100 دستگاه نفربر پی.ام.پی. و 50 تانک تی54 اهدایی عربستان و قطر در پادگان الشعیبه‌ی بصره.

533 عملیات ناموفق 2 گردان فتح و فجر از مهاباد برای بازپس‌گیری پایگاه درمان. در این عملیات 70 نفر از افراد کومه‌له و دمکرات کشته یا زخمی شدند، از نیروهای خودی نیز 19 تن شهید، 35 تن زخمی و 2 نفر مفقود شدند.

پیام تبریک عزالدین حسینی به مناسبت تصرف پایگاه درمان به رهبری نیروهای کومه‌له.

534 در حمله‌ی نیروهای غیر قانونی در محور سنندج - قروه در منطقه‌ی صلوات‌آباد، 19 تن از نیروهای ژاندارمری و سپاه شهید و یا زخمی شدند و نیروهای مهاجم نیز از منطقه گریختند.

برخورد یک خودرو با مینی که نیروهای مسلح غیر قانونی در محور مهاباد - میاندوآب کار گذاشته بودند و زخمی شدن 3 نفر. در منطقه‌ی سردشت با تیراندازی افراد مسلح غیر قانونی به سوی پایگاه مسافری یکی از نیروهای بومی این پایگاه شهید شد.

درخواست امان‌نامه‌ی یکی از افراد گروه کومه‌له از پایگاه نظامی در سنندج.

535 با هوشیاری نیروهای سپاه عملیات افراد سازمان مجاهدین خلق برای ترور نیروهای گشت سپاه در اصفهان، نافرجام ماند. دست‌گیری 3 تن از افراد این سازمان در رودبار که مجری و طراح ترور یکی از افراد این شهر بودند. 3 تن از افرادی که برای نیروهای سازمان مجاهدین خلق از افغانستان اسلحه تهیه می‌کردند، در تایباد دست‌گیر شدند. دست‌گیری 3 تن دیگر از افراد سازمان به هم‌راه 10 میلیون ریال و 2 قبضه اسلحه در جاده‌ی همدان - باختران. اجرای حکم اعدام یکی از افراد سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) در بابل.

536 برپایی نمایشگاهی شامل 120 نوع قطعه‌ی یدکی تانک و نفربر ساخته‌شده با تلاش کارکنان کارخانجات تانک‌سازی مسجدسلیمان و دانش‌آموزان هنرستان فنی ارتش این شهر به مناسبت دهه‌ی فجر در مسجدسلیمان.

537 سرپرست جمعیت هلال‌احمر لرستان: 200 تن از رانده‌شدگان عراقی در اردوگاه میثم ملاوی لرستان اسکان یافتند.

538 امام خمینی در جمع مسئولان و حکام شرع دادگاه‌ها و دادسراهای انقلاب اسلامی، بر بی‌توجهی به مواضع رسانه‌های خارجی و کشورها در ادامه‌ی فعالیت حاضران تأکید کردند.

539 نوید پیروزی در عملیات والفجر و تأثیر مثبت این پیروزی برای مردم عراق، اخطار به کشورهای عربی منطقه برای پرهیز از هم‌کاری بیش‌تر با عراق از موضوعات اصلی سخنان آقای هاشمی رفسنجانی در جلسه‌ی امروز مجلس شورای اسلامی بود. هاشمی رفسنجانی در دیدار با مهمانان خارجی که به مناسبت دهه‌ی فجر به ایران آمده‌اند گفت: ماهیت جنگ یک ماهیت کاملاً امپریالیستی است که برای سرکوب اسلام و حفظ منافع ابرقدرت‌ها و ایجاد تفرقه‌ی بیش‌تر در دنیای اسلام بر جمهوری اسلامی تحمیل شد.

540 سخنان میرحسین موسوی درباره‌ی نتایج عملیات والفجر و اعتراض به رفتار دولت فرانسه در حمایت از حکومت عراق.

541 سخنان آقای ناطق نوری وزیر کشور، در مراسم بزرگداشت شهدا درباره‌ی توان سازمان مجاهدین خلق برای انجام اقدامات تروریستی و اشاره به دست‌گیری سران حزب توده. رادیو امریکا به امکان تیرگی هر چه بیش‌تر روابط ایران و شوروی با دست‌گیری سران حزب توده اشاره کرد.

542 به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دکتر ولایتی در دیدار با معاون وزیر بازرگانی خارجی و جمعی از مسئولان وزارت خارجه‌ی کره‌ی شمالی در پیونگ یانگ درباره‌ی روابط دو کشور، اوضاع بین‌المللی، جنبش عدم تعهد و اجلاس سران در دهلی‌نو به تفصیل سخن گفت.

543 ملاقات حسین شیخ‌الاسلام معاون سیاسی وزارت خارجه با عبدالعزیز الوالی وزیر خارجه‌ی یَمَن در عدن و گفت و گو در خصوص لزوم گسترش مبارزه با امریکا و صهیونیسم؛ مسئله‌ی فلسطین و تشریح مواضع دو کشور. بررسی تحرکات سیاسی اخیر ایران در گزارشی با عنوان "تهاجم دیپلماتیک ایران" در خبرگزاری یوگسلاوی.

544 تلاش‌های کشورهای حامی عراق برای مسکوت گذاشتن قضیه‌ی 9400 ایرانی مفقودشده‌ی ساکن مناطق جنگی و در محظور قرار گرفتن کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل.

545 درخواست کشورهای نفت‌خیز خیلج فارس از سفرای خود برای ابلاغ نگرانی آن‌ها از بیانیه‌ی

مشترک ایران، سوریه و لیبی به دولت سوریه.

546 سیدمحمدباقر حکیم سخن‌گوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق: نیروهای ایرانی نیروهای آزادی‌بخش هستند و برای رهایی مردم عراق آمده‌اند.

ضمیمه‌ی 1 گزارش 531: گزارش راوی لشکر8 نجف درباره‌ی پیشروی و عدم الحاق سایر یگان‌ها با این یگان؛ اقدامات ناموفق نیروهای لشکر8 نجف برای عقب راندن دشمن در محدوده‌ی عملیاتی این یگان.

ضمیمه‌ی 2 گزارش 531: نگاهی کلی به دلایل عدم توفیق نیروهای خودی در شب اول عملیات: وجود موانع متعدد و پیچیده؛ تاریکی مطلق هوا و مشکلات حاصل از آن؛ محدود بودن تعداد و عرض کم معابر؛ تاکتیک‌های جدید دشمن که با استفاده از تجربیات گذشته به دست آورده بود.

گزارش روزشمار 19/11/1361

547 اقدامات مهندسی نیروهای خودی برای تکمیل خاکریزها تا ظهر امروز به نتیجه رسید و در حد فاصل پاسگاه رشیده در شمال و صفریه در جنوب، الحاق نیروها در پشت خاکریز دوجداره برقرار شد. در جلسه‌ی فرماندهان سپاه و ارتش، فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده اعلام کردند که برای اجرای عملیات به معابر جدیدی نیاز دارند، با اتفاق نظر فرماندهان تصمیم‌گیر و فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده، برای گشودن معبر جدید و زمان کافی برای این کار، اجرای عملیات مجدداً 24 ساعت دیگر به تعویق افتاد. در ادامه، فرماندهان سپاه به بحث درباره‌ی راهکارهایی ابتکاری برای رسیدن به عمق در منطقه‌ی حلفائیه و غزیله به منظور تأمین اهداف مرحله‌ی دوم پرداختند.

548 شهید یا زخمی شدن 13 نفر از مردم و تخریب 6 منزل مسکونی و مغازه بر اثر حملات توپ‌خانه‌یی. حملات امروز نیروهای عراقی به آبادان. تسلیم شدن 3 تن از نیروهای عراقی پس از عبور از مرز مریوان و ورود به ایران.

549 با ادامه یافتن تنش بین عراق و کویت بر سر درخواست عراق از کویت مبنی بر واگذاری کامل بوبیان به آن کشور، غانم فرمانده کل نیروهای مسلح کویت، گفت: در صورت ورود نیروهای عراقی به مرز کویت با آن‌ها مقابله می‌کنیم.

550 شهید یا زخمی شدن 20 نفر از نیروهای خودی در سه‌راهی سنندج - بیجار - دیواندره بر اثر حمله‌ی نیروهای حزب دمکرات کردستان. انفجار مین کار گذاشته‌شده توسط نیروهای مسلح غیر قانونی در حوالی پاسگاه جعفرآباد و پایگاه شهید زندی‌فر و زخمی شدن 2 تن از نیروهای خودی.

551 نیروهای حزب دمکرات به دلیل هم‌کاری یکی از اهالی روستای دولاب با سپاه در جنوب غربی سنندج، 7 تن دیگر از اهالی این روستا را گروگان گرفتند. تیراندازی نیروهای مهاجم در حوالی تپه‌ی بهارمست به سوی نیروهای شهربانی در میدان نبوت شهر سنندج و زخمی شدن 2 تن. عملیات کمین نیروهای سپاه در مهاباد؛ کشته و دست‌گیر شدن 2 تن از نیروهای مسلح غیر قانونی و به دست آمدن تعدادی اسلحه و تجهیزات نظامی. تسلیم شدن 2 تن از افراد مسلح غیر قانونی به هم‌راه دو قبضه اسلحه در سقز و سنندج.

552 کشف مقداری مهمات و اسناد درون‌گروهی در پی دست‌گیری 2 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق در رامسر با تلاش نیروهای سپاه. دست‌گیری تعدادی دیگر از افراد همین سازمان از جمله عامل ترور بخشدار خواف در شهرستان خواف.

553 به آتش کشیده شدن نمایشگاه سفارت جمهوری اسلامی ایران در بن در راهپیمایی هواداران سازمان مجاهدین خلق به مناسبت اولین سال‌گرد مرگ موسی خیابانی و هم‌راهی اعضای سازمان عفو بین‌المللی شاخه‌ی آلمان با این افراد. به گزارش رادیو امریکا و بی‌بی‌سی، راه‌پیمایی‌های مشابهی نیز در شهرهای واشنگتن و لندن، رم، پاریس و لوس‌آنجلس برگزار شد.

554 یک بولتن داخلی سپاه از دست‌گیری و تحویل 40 تن از اعضای حزب توده به مقامات ذی‌صلاح خبر داد. گزارش رادیو بی‌بی‌سی درباره‌ی دست‌گیری این افراد و اغراق‌گویی درباره‌ی نقش این حزب در جریانات سیاسی ایران.

555 برشماری نعمات الهی در پیروزی انقلاب؛ وحدت مردم در براندازی حکومت پهلوی؛ صدام به عنوان فردی فریب‌خورده از امریکا و... از محورهای سخنان امام خمینی در جمع فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی ارتش و به مناسبت سال‌گرد بیعت کارکنان نیرو با امام بود).

556 در دیدار آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، با مهمانان خارجی شرکت‌کننده در مراسم دهه‌ی فجر چهارمین سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی، وی جنگی را که برای دفاع از حقوق انسانی یک ملت باشد فریضه‌ای خواند که قرآن نیز به آن دستور می‌دهد. سخنان میرحسین موسوی در همین دیدار در خصوص دستاوردهای اساسی انقلاب و تکیه‌ی مردم بر تحولات معنوی.

557 به گزارش کیهان، دکتر ولایتی در دیدار با رئیس‌جمهور سریلانکا در کلمبو پایتخت این کشور، درباره‌ی روابط دوجانبه و مباحث اجلاس آتی سران جنبش عدم تعهد در دهلی‌نو گفت و گو کرد.

558 روزنامه‌ی کیهان موضوع مورد بحث احمد عزیزی قائم‌مقام وزارت خارجه را در دیدار با معمر قذافی و سفر به لیبی رای‌زنی درباره‌ی برگزاری کنفرانس آینده‌ی سران غیر متعهدها در دهلی‌نو، اعلام کرد.

به گزارش رادیو مسکو از دیدار حسین شیخ‌الاسلام با علی ناصر محمد رئیس‌جمهوری یمن در عدن، گسترش روابط دوستانه در رشته‌های سیاسی و اقتصادی از مسائل مورد بحث دو طرف خواهد بود.

559 خبرگزاری فرانسه: به دنبال عملیات دو روز گذشته‌ی ایران در منطقه‌ی میانی، طارق عزیز در نامه‌یی به پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد، خواستار تصمیم مثبت این سازمان درباره‌ی راه‌حلی صلح‌آمیز و عادلانه و جلوگیری از ادامه‌ی طرح‌های ایران شد. آسوشیتدپرس نیز از ارسال تلگراف‌های فوری طارق عزیز به شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه‌ی عرب، ایزودور مالیمریکا وزیر خارجه‌ی کوبا و حبیب شطی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، برای انجام دادن مسئولیت این سازمان‌ها در برابر تجاوز ایران به عراق(!) خبر داد. تلاش جدید حسنی مبارک درباره‌ی جنگ ایران - عراق در قالب فرستادن دو تن از مقامات مصری به امان و بغداد.

560 سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی امریکا ادعا کرد درباره‌ی حمله‌ی جدید ایران بی‌طرف هستیم و به هیچ کدام از دو کشور سلاح نمی‌فروشیم.

561 اظهار تأسف امارات متحده‌ی عربی درباره‌ی بیانیه‌ی سه‌جانبه‌ی ایران، لیبی و سوریه. روزنامه‌ی کویتی الانباء: سفرای عرب با عبدالحلیم خدام وزیر خارجه‌ی سوریه ملاقات کرده و نگرانی خود را از بیانیه‌ی یادشده ابراز کردند. خدام نیز سعی کرد تا خط این موضع‌گیری را به حداقل برساند.

562 گزارش خبرگزاری فرانسه از بازتاب نتایج تشکیل اجلاس گروه‌های 19 گانه‌ی مخالف حکومت عراق در طرابلس.

563 گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از محاکمه‌ی یان اسمالی انگلیسی به اتهام قاچاق اسلحه به ایران و عراق در تگزاس.

564 گفت و گوی ویژه‌ی مدیر انجمن دوستی ایران و ژاپن با خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره‌ی امکان ادامه‌ی پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی شرکت میتسویی (طرف قرارداد ایران).

گزارش روزشمار 20/11/1361

565 به دلیل تعویق زمان عملیات که قرار شد در ساعت 21 امروز انجام شود، فرماندهان نظامی سپاه فرصتی را برای مرور مجدد مانور به دست آوردند. طبق طرح قرار شد تیپ2 از لشکر حضرت رسول(ص) با اجرای عملیات در شمال منطقه‌ی عملیاتی از پاسگاه رشیده به عمق پیشروی و در جاده‌ی آسفالت غرب مرز پدافند کند. لشکر17 علی بن ابی‌طالب(ع)، 7 ولیعصر(عج)، 8 نجف و تیپ امام حسن(ع) با پیشروی تا نقطه‌ی حد فاصل استقرار نیروهای خود تا کانال کشاورزی را تصرف و از آن‌جا به سمت غرب پدافند کنند.

عملیات در ساعت 21 شروع شد و تا آخرین ساعات امروز (ساعت 24) وضعیت کلی جبهه‌ها به این شرح بود: تیپ2 لشکر27 در حال پیشروی به سمت اهداف بود. نیروهای لشکر 17 علی بن ابی‌طالب(ع) و 7 ولیعصر(عج) به جاده‌ی آسفالته بعد از کانال دوم رسیدند و نیروهای 8 نجف به جاده‌ی آسفالت رسیده و از آن عبور کردند و نیروهای فراوانی از دشمن را منهدم کردند، اما نیروهای تیپ35 امام حسن(ع) به دلیل برخورد به میدان مین و باز نکردن معبر نتوانستند هم‌پای این یگان پیشروی کنند، بنابراین جناحین لشکر8 نجف تأمین نشد.

566 شهید یا زخمی شدن 18 تن از مردم و تخریب چند خانه‌ی روستای عرب‌نشین، یک منزل مسکونی و یک مدرسه در ادامه‌ی گلوله‌باران آبادان.

گزارش ستاد مشترک ارتش در خصوص سرنگونی 4 هواپیمای دشمن در منطقه‌ی عملیاتی والفجر.

پرتاب گلوله‌ی شیمیایی از سوی نیروهای عراق در منطقه‌ی عملیاتی محرم در خط حد تیپ58 پیاده‌ی ذوالفقار موجب مسموم شدن چند تن شد.

567 کمک‌های ارسالی مردم شهرهای مختلف به جبهه با هدف پشتیبانی از نیروهای حاضر در خط مقدم.

568 نیروهای حزب دمکرات در جاده‌ی نقده - اشنویه ضمن حمله به پایگاه جبرئیل‌آباد (محل استقرار نیروهای تأمین جاده از ژاندارمری) 12 نفر را زخمی کرده به گروگان گرفتند و تعدادی خودرو را غارت یا تخریب کردند. زخمی شدن یکی از کارمندان وزارت کشاورزی در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی در همین محور مسئولان واگذاری زمین.

569 در محور سنندج - مریوان در حد فاصل پایگاه شویشه - رانیکش نیروهای کومه‌له مسافران دو خودرو مینی‌بوس را به گروگان گرفتند؛ در این عملیات 4 تن از نیروهای خودی شهید یا زخمی شدند و از مهاجمان نیز 14 نفر کشته یا زخمی شدند. بر اثر درگیری نیروهای خودی با نیروهای مسلح غیر قانونی در پایگاه موجش در شمال شرقی کامیاران و ماچکه در شرق محور دیواندره، 2 تن از نیروهای خودی شهید یا زخمی شدند. زخمی شدن یک سرباز در محور میاندوآب - بوکان بر اثر برخورد با مین و انفجار آن.

570 به شهادت رسیدن یک دانش‌آموز عضو انجمن اسلامی هنرستان شماره‌ی 1 بجنورد به دست یکی

از افراد سازمان مجاهدین خلق. شهادت یکی از نیروهای سپاه در بندرعباس به دست 3 تن از افراد چریک‌های فدایی خلق (شاخه‌ی اشرف دهقان). به دست آمدن 30 عدد دینامیت و 50 عدد چاشنی در بازرسی از یکی از خانه‌های تیمی مجاهدین در رشت. دست‌گیری یکی از افراد فعال در فاز نظامی در رودسر. اجرای حکم اعدام یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق در شهرکرد.

571 دکتر ولایتی در بازگشت از کره‌ی شمالی و سریلانکا نتایج و اهداف سفر به این کشورها را تشریح کرد.

572 احمد عزیزی در ادامه‌ی سفر خود به کشورهای عربی، از لیبی به الجزایر رفت. وی گفت و گو برای پیوستن الجزایر به جبهه‌ی پایداری را از جمله اهداف این سفر خواند. گزارش رادیو اسرائیل از مفاد گفت و گوهای انجام‌شده میان مقامات ایران و الجزایر.

573 اطلاعیه‌ی روابط عمومی نخست‌وزیری در خصوص تسهیل خروج افراد از مرزهای کشور به خارج و ورود افراد ایرانی به داخل کشور.

574 سرهنگ معمر قذافی در گفت و گو با تلویزیون فرانسه از انقلاب اسلامی حمایت کرد و گفت: من در کنار انقلاب و مردم ایران خواهم ایستاد. ... این انقلاب یک انقلاب مردمی و آزادی‌بخش است.

575 به گزارش خبرگزاری امارات متحده‌ی عربی، در ملاقات عبدالمجید الفیصل سفیر عراق در امارات با شیخ حمدان محمد معاون نخست‌وزیر این کشور روابط فی ما بین؛ اوضاع فعلی جهان عرب؛ تحولات در منطقه‌ی خلیج فارس و آخرین تحولات جنگ ایران - عراق بررسی شد.

درخواست عراق از کشورهای عربی مبنی بر ادای تعهدات خود (کمک به عراق در برابر ایران) در کنفرانس فاس.

رئیس‌جمهور یمن شمالی در مصاحبه با روزنامه‌ی عربی الشرق الاوسط، حمایت همه‌جانبه‌ی خود را از عراق اعلام کرد. گزارش یک منبع مطلع حاکی از نارضایتی نیروهای یمنی اعزام‌شده یمن به عراق است.

576 گزارش بی‌بی‌سی از تاریخچه‌ی روابط مصر و عراق به دنبال سفر دو فرستاده‌ی مبارک به بغداد و پیش‌بینی برقراری روابط بین این دو کشور با توجه به نزدیکی سیاسی آن‌ها.

بازسازی مجدد ارتش؛ مراحل پاک‌سازی ارتش و تلاش مقامات ایران برای هم‌گامی بیش‌تر ارتش با آرمان‌های انقلاب، از نکات عمده‌ی مندرج در گزارش انستیتو امریکایی بروکلین در

577 خصوص بررسی وضعیت کلی ارتش ایران می‌باشد.

ضمیمه‌ی گزارش 568: مشروح کامل کمک‌های نقدی و غیر نقدی شهرهای مختلف به جبهه‌های جنگ.

گزارش روزشمار 21/11/1361

578 در ادامه‌ی عملیات والفجر، فرمانده عملیات دستور داد تا تیپ44 قمر بنی هاشم برای ادامه‌ی مأموریت تیپ35 امام حسن به منطقه‌ی عملیاتی اعزام شود.

در غرب جاده‌ی آسفالت، دشمن در شرق کانال کشاورزی خط پدافندی تشکیل داد. عدم الحاق بین یگان‌ها، موجب تردید فرماندهی سپاه درباره‌ی رسیدن یگان‌ها به کانال کشاورزی شد. وی دستور داد تا دستگاه‌های مهندسی اقدام به احداث خاکریز در غرب جاده‌ی آسفالت کنند. ضمناً به یگان‌ها نیز توصیه کرد دور تک را برای رسیدن به کانال کشاورزی حفظ کنند.

چگونگی وضعیت عمومی یگان‌ها تا ساعت 4:30 صبح.

فرماندهی عملیات با درک وضعیت کلی عملیات تصمیم گرفت با تثبیت عملیات در پشت جاده‌ی آسفالت، نیروهایی را که به طور نامنظم تا کانال کشاورزی پیشروی کرده بودند به عقب فراخواند، اما به دلیل نبود امکانات کافی برای احداث خاکریز در پشت جاده‌ی آسفالت و پراکنده بودن نیروها و برخی مشکلات دیگر، به ناچار عقب‌نشینی نیروها تا پشت مواضع پدافندی قبل از عملیات را پذیرفت، اما لشکر8 نجف به دلیل آن‌که 25 کیلومتر در عمق منطقه‌ی عملیات نفوذ کرده بود، با مشکلاتی مواجه شد و تعدادی از نیروهای این یگان شهید، زخمی یا اسیر شدند. علاوه بر آن‌که بخشی از وسایل مکانیزه‌ی لشکر16 نیز که با این لشکر به طور مشترک وارد عمل شده بود، منهدم شد.

579 در حین اجرای عملیات ریختن بمب‌های خوشه‌یی در منطقه‌ی عملیاتی والفجر، یکی از هواپیماهای عراقی سقوط کرد و یکی از خلبانان دست‌گیر شد. شهید یا زخمی شدن 12 نفر از نیروهای خودی در منطقه‌ی گره‌شیر در چنگوله بر اثر عملیات ایذایی نیروهای عراقی. ارسال 55 دستگاه تانک از طریق مرز کویت به پادگان الرشید عراق.

580 در جاده‌ی دیواندره - بیجار، 17 نفر از نیروهای خودی در دو نوبت درگیری با نیروهای مسلح غیر قانونی شهید یا مفقود شدند و مقداری اسلحه و مهمات منهدم شد. نیروهای مهاجم مهاباد را هدف آتش خمپاره‌اندازها قرار داده، 12 نفر از نیروهای نظامی و مردم را شهید یا زخمی کردند. شهادت 2 سرنشین یک مینی‌بوس و گروگان گرفته شدن 6 تن دیگر به دست نیروهای مسلح در منطقه‌ی سرو در شمال ارومیه. در درگیری بین نیروهای مسلح غیر قانونی با نیروهای پایگاه حماملار در شمال ارومیه، 1 سرباز ژاندارمری به شهادت رسید. مجروح شدن 3 تن بر اثر انفجار مین در محور کامیاران - مریوان.

581 به گزارش روزنامه‌ی اطلاعات، نیروهای سپاه پاسداران پس از آزادسازی جاده‌ی استراتژیک پیرانشهر- سردشت در میان استقبال گرم مردم ارومیه به شهر بازگشتند.

582 رادیو بغداد با اعلام خبر ترور یک کارگر در توابع رضوان‌شهر، به دست نیروهای سازمان مجاهدین خلق، به توضیحِ نحوه‌ی قتل وی پرداخت. یکی از نیروهای ژاندارمری در حبیب‌آباد شاهین‌شهر در درگیری با نیروهای سازمان مجاهدین خلق زخمی شد. دست‌گیری یکی از افراد این سازمان پس از اقدام ناموفق وی برای سرقت بی‌سیم یک مأمور شهربانی در تهران.

583 سیدحسین موسوی تبریزی دادستان کل انقلاب اسلامی، در مصاحبه‌یی مطبوعاتی با اعلام این‌که همه‌ی احزاب پس از معرفی خود به وزارت کشور می‌توانند فعالیت داشته باشند، اتهام سران دست‌گیرشده‌ی حزب توده را فقط جاسوسی اعلام کرد.

584 سازمان مجاهدین خلق با انتشار بیانیه‌یی دست‌گیری کیانوری رهبر حزب توده‌ی ایران و چند تن دیگر از اعضای این حزب را نشانه‌ی ضعف حکومت ایران خواند. مفسر بی‌بی‌سی در مقاله‌یی عنوان کرد که شوروی به دنبال جای‌گزین کردن حزب توده در ایران به جای جمهوری اسلامی بوده است.

585 ترسیم چهره‌ی ایران به عنوان کشور خردشده در زیر ستم حکومت پهلوی و کشوری مظلوم در برابر تبلیغات جهانی و... از محورهای اصلی سخنان امام خمینی در جمع مهمانان خارجی حاضر در ایران بود.

586 امام خمینی ضمن پیامی به خانواده‌های شهدا و جانبازان انقلاب به مجامع جهانی هشدار دادند که با وجود کشورهایی چون امریکا و اشخاصی چون صدام آن‌ها روی آرامش را نخواهند دید.

587 برگزاری ضیافتی به مناسبت چهارمین سال‌گرد پیروزی انقلاب با حضور آیت‌الله خامنه‌ای، دکتر ولایتی، جمعی از وزیران و عده‌یی از سفرا در محل وزارت خارجه. آیت‌الله خامنه‌ای در این ضیافت گفت: مبارزه‌ی ما با رژیم اشغال‌گر قدس تمامنشدنی است. آقای هاشمی رفسنجانی در پیامی درباره‌ی تأثیر آتی عملیات والفجر گفت: إن‌شاءالله با پیروزی در این جنگ، منطقه را از شر جنایات عفلقی ها راحت خواهیم کرد.

588 تعهد شرکت‌های ژاپنی جهت به پایان رساندن پروژه‌ی پتروشیمی بندر امام خمینی و مصاحبه‌ی معاون وزیر نفت در امر پتروشیمی در این باره.

589 عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق، بدون اشاره به آمار تلفات عراقی‌ها در جنگ، ادعا کرد که ایران بیش از 5/1 میلیون(!) نفر از نیروهایش را از دست داده و فقط 4 کیلومتر از اراضی عراق را تصرف کرده است.

590 در دیدار ملک حسین پادشاه اردن با صدام حسین در عراق وی بر حمایت اردن از دولت عراق تأکید کرد.

591 میزان کمک اقتصادی عربستان به عراق موضوع مقاله‌یی است که در مجله‌ی اقتصادی تایمز به چاپ رسیده است.

592 بی‌بی‌سی مطالبی را درباره‌ی روابط عراق و شوروی پخش کرد که حاکی از فعال شدن سیاست خارجی شوروی در خاورمیانه و هم‌کاری بیش‌تر این کشور با عراق بود.

593 بهره‌برداری تبلغاتی از اسارت گروهی از نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران در عملیات والفجر توسط تلویزیون دولتی عراق.

گزارش روزشمار 22/11/1361

594 آبادان امروز نیز زیر آتش شدید نیروهای عراقی بود که بر اثر آن 9 تن از اهالی شهر شهید یا مجروح شدند و 3 منزل ویران شد.

595 استقرار هزار نفر نیروهای سازمان‌یافته‌ی مصری با تجهیزات کامل نظامی در پادگان چم‌چمال عراق برای دیدن آموزش‌های لازم.

596 در محور میاندوآب - بوکان نیروهای مسلح غیر قانونی دو تانکر نفتی را در حوالی روستای داشکند به سرقت برده و راننده‌ی آن‌ها را گروگان گرفتند که پس از رسیدن نیروهای کمکی و تحمل 20 کشته یا مجروح، تانکرها و راننده را آزاد کردند.

597 ناکامی عملیات نیروهای مسلح غیر قانونی در روستای قلات در محور نقده - پیرانشهر به دلیل هوشیاری نیروهای مشترک سپاه و ژاندارمری. در اشنویه، تیراندازی نیروهای مسلح برانداز به مردم شرکت‌کننده در راه‌پیمایی به مناسبت سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی تلفاتی در بر نداشت. زخمی شدن یکی از نیروهای بسیج بر اثر تیراندازی نیروهای مسلح غیر قانونی در حوالی قریه‌ی شیطان‌آباد در غرب جاده‌ی ارومیه - مهاباد. انفجار مین در محور اشنویه - نقده و زخمی شدن یکی از نیروهای پایگاه جبرئیل‌آباد. پرتاب چندین گلوله‌ی خمپاره از سوی نیروهای مسلح غیر قانونی به شهرهای مهاباد و ارومیه و آسیب دیدن یک کودک 2 ساله و چند منزل مسکونی. تسلیم شدن 3 تن از افراد وابسته به نیروهای مسلح غیر قانونی و تحویل سلاح‌های‌شان در سنندج.

598 دست‌گیری 3 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق در تهران و کشف اسناد و مدارک درون‌گروهی.

599 سپاس‌گزاری از الطاف الهی برای کمک به ملت ایران برپایی جمهوری اسلامی؛ توصیه به مردم برای ادامه‌ی یاری به دولت؛ یادآوری تجاوز عراق به ایران و چشم‌پوشی رسانه‌های جمعی از این مسئله، از مطالب مطرح‌شده در پیام امام خمینی به مناسبت چهارمین سال‌گرد پیروزی انقلاب اسلامی بود.

600 مراسم رژه‌ی نیروهای مسلح به مناسبت چهارمین پیروزی انقلاب و تجلی حضور فعال این نیروها در همه‌ی سنگرهای جمهوری اسلامی در پایان نمازجمعه‌ی تهران.

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور نیز در خطبه‌های نمازجمعه‌ی تهران با تشریح توطئه‌های گوناگون کشورها برای تضعیف انقلاب، این انقلاب را استثنایی خواند.

601 میرحسین موسوی در خطبه‌های پیش از نمازجمعه‌ی قم: شعار "نه شرقی، نه غربی" آثار پربرکت و عظیمی در روابط خارجی ما با کشورهای گوناگون گذاشته و با اثبات این‌که می‌شود نوکر امریکا و شوروی نبود، امید را در دل محرومان بارور کرده است. به گزارش کیهان، موسوی در سفر به قم با آیت‌الله منتظری نیز دیدار کرد و آیت‌الله منتظری ضمن تقدیر از خدمت دولت در شرایط جنگ و تحریم اقتصادی توسط ابرقدرت‌ها و پیروزی‌های اخیر رزمندگان اسلام، یادآور شدند که حکومت عراق از داخل پوسیده است.

602 مطالب روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی راه‌پیمایی مردم مسلمان منطقه‌ی بقاع لبنان، به مناسبت سال‌روز پیروزی انقلاب اسلامی ایران.

603 به گزارش رادیو ریاض، عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق، حمله‌ی اخیر ایران را شکست خورده خواند و توانایی ارتش عراق را به رخ کشید. گزارش خبرگزاری فرانسه از آخرین وضعیت جبهه‌های جنگ، ادعاها و اقدامات تبلیغاتی عراق.

604 کیهان: پطروس غالی وزیر مشاور در امور خارجه‌ی مصر در دیدار با صدام حسین در بغداد، نتایج سخنان حسنی مبارک با رونالد ریگان و آخرین دستورالعمل‌های واشنگتن را به اطلاع وی رساند.

605 رادیو کویت اعلام کرد: اتحادیه‌ی بین‌المجالس عرب امروز در پایان کار خود اجرای فوری مصوبات فاس را - که حمایت همه‌جانبه از عراق در جنگ است - خواستار شده است.

606 کلود شسون به قصد سفر به عراق وارد اردن شد و در مصاحبه‌یی اعلام کرد که پاریس نگران نتایج پیروزی نهایی ایرانی‌ها در جنگ است. رادیو بی‌بی‌سی در تشریح اهداف این سفر، اهم مذاکرات را درباره‌ی جنگ و کمک فرانسه به عراق و نگرانی فرانسه از دیون عقب‌افتاده‌ی عراق توصیف کرد و عراق را بازار مهمی برای صادرات این کشور دانست.

گزارش روزشمار 23/11/1361

607 آتش‌سوزی قسمتی از یک نخلستان و تخریب 5 منزل مسکونی و مغازه نتیجه‌ی گلوله‌باران امروز شهر آبادان. انهدام یک هواپیمای عراقی در منطقه‌ی عملیاتی والفجر، تعداد هواپیماهای سرنگون‌شده‌ی دشمن در این منطقه‌ی عملیاتی را به 8 فروند رساند.

608 درخواست پناهندگی 3 تبعه‌ی مسیحی عراقی ضمن معرفی کردن خود به نیروهای نظامی.

بیانیه‌ی شدیداللحن صدام درباره‌ی سربازان فراری از جبهه‌های جنگ.

609 در عملیات غافل‌گیرانه‌ی نیروهای کمونیستی کومه‌له در شمال شرقی مریوان، 12 نفر از نیروهای خودی شهید، زخمی یا اسیر شدند.

هلاکت 5 تن از نیروهای مسلح غیر قانونی در درگیری با نیروهای خودی در روستای بناویله در شمال سردشت.

حمله‌ی نیروهای برانداز به پایگاه گوگ‌تپه در جنوب ارومیه به زخمی شدن یکی از نیروهای خودی و دست‌گیری 4 تن از مهاجمان انجامید.

نیروهای مسلح غیر قانونی در جنوب سنندج، پس از به آتش کشیدن خودرو برف‌روبی وزارت راه و شکنجه و سرقت اموال 5 تن از رانندگان و خدمه‌ی خودرو آن‌ها را در بیابان‌های اطراف رها کردند.

610 در عملیات نیروهای خودی برای سرکوب نیروهای مسلح غیر قانونی در بانه و سقز، 24 تن از افراد کومه‌له و دیگر نیروهای مسلح کشته و یک تن دست‌گیر شد، از نیروهای خودی نیز 9 تن شهید، زخمی یا اسیر شدند.

6 تن از افراد وابسته به حزب دمکرات کردستان و گروه کومه‌له با معرفی خود پایگاه‌های سپاه در سنندج، بیجار و دادسرای انقلاب اسلامی نقده، درخواست امان‌نامه کردند.

611 نیروهای سازمان مجاهدین خلق یکی از افراد متعهد روستای زرینه در جنگل‌های چوکا و دو فرزند وی را ترور کرده، به شهادت رساندند.

612 سخنان آقای موسوی تبریزی دادستان کل انقلاب درباره‌ی تعداد افراد دست‌گیرشده‌ی حزب توده، جرائم آن‌ها و اقدامات برخی گروه‌های مسلح در سطح شهر، در گفت و گوی اختصاصی با روزنامه‌ی اطلاعات.

613 سخنان میرحسین موسوی درباره‌ی جایگاه سپاه و نقش آن در جنگ تحمیلی در پایان مراسم بیست و نهمین دوره‌ی آموزشی سپاه پاسداران منطقه‌ی 10 کشور.

614 احمد عزیزی قائم‌مقام وزارت خارجه، در بازگشت از سفر به کشورهای لیبی - کوبا و الجزایر در فرودگاه رم و فرودگاه مهرآباد، ضمن مصاحبه‌هایی، تلاش برای اخراج اسرائیل از سازمان ملل؛ پیشنهاد تأسیس صندوق بین‌الملل و درخواست اخراج کشورهای سودان، مصر و عراق از جنبش غیر متعهدها را از جمله اهداف سفرهای خود برشمرد.

615 احتمال پایان جنگ در 6 ماه آینده؛ برتری ایران در ابعاد سیاسی و نظامی نسبت به عراق و شرایط ایران برای پایان جنگ، از جمله مطالبی بود که رادیو بی‌بی‌سی به نقل از رجایی خراسانی نماینده‌ی دائم ایران در سازمان ملل، بیان کرد.

616 وزیر بهداری در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی به تشریح اقدامات وزارت بهداری در تأمین بهداشت جبهه‌های جنگ و درمان نیروهای مجروح پرداخت.

617 اطلاعیه‌ی سازمان اوقاف در خصوص مأموریت و عملکرد آن سازمان در مناطق جنگ‌زده.

618 سفر وزیر خارجه‌ی فرانسه به بغداد و مذاکرات وی با مقامات عراقی درباره‌ی جنگ عراق و ایران.

روزنامه‌ی لوموند در مقاله‌یی با عنوان "هدف اصلی سفر کلود شسون به خاورمیانه کمک به عراق است"، به بررسی جوانب مختلف این اقدام دولت فرانسه پرداخت.

619 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از شگردهای تبلیغاتی عراق پس از عملیات والفجر مقدماتی که از 3 روز گذشته آغاز شده و همچنان ادامه دارد.

620 عربستان سعودی علی‌رغم سخنان زکی یمانی وزیر نفت این کشور که گفته بود راهی برای جلوگیری از کاهش بهای نفت وجود ندارد، با صدور بیانیه‌یی تصمیم این کشور برای کاهش بهای نفت یا افزایش میزان صدور آن را تکذیب کرد.

گزارش روزشمار 24/11/1361

621 عملیات چریکی نیروهای سپاه در جنوب مرز خسروی و کشته یا زخمی شدن 40 تن از نیروهای عراقی. زخمی شدن 3 تن از اهالی آبادان و تخریب 2 واحد مسکونی در بمب‌باران این شهر. بمب‌باران اطراف شهر دهلران به وسیله‌ی هواپیماهای عراقی خسارتی در پی نداشت. رادیو بغداد از عملیات مشترک نیروی دریایی و هوایی عراق در اسلکه‌ی بارگیری خارک خبر داد. بنا بر این گزارش، در این عملیات، یک نفتکش در حال بارگیری هدف حمله قرار گرفته است. پخش همین خبر از رادیو کلن و رادیو قاهره.

622 ارسال 80 تانک و 15 تانکر حامل گاز سمی و پرواز هواپیماهای باری سی130 از کویت به مقصد عراق.

روزنامه‌ی المدینه چاپ عربستان سعودی، ضمن درخواست از مصر برای اعزام نیرو به عراق، اذعان داشت سفر پطروس غالی وزیر [مشاور در امور] خارجه‌ی مصر در هفته‌ی جاری به بغداد به منظور ارزیابی احتیاجات عراق بوده است.

623 عملیات مشترک نیروهای کومه‌له و دمکرات در نزدیکی روستای چنانه در جنوب پیرانشهر به منظور به دام انداختن نیروهای خودی و تصرف پایگاه سوغانلو، با ارسال نیرو برای مقابله با آن‌ها و کشته یا زخمی شدن 35 تن از مهاجمان نافرجام ماند و البته 26 تن از نیروهای خودی کشته، زخمی یا اسیر شدند.

624 در تیراندازی نیروهای مسلح غیر قانونی به خودرو لندور متعلق به افراد بومی در منطقه‌ی سرو در شمال غربی روستای کوران‌آباد و ایشکه‌سو، خودرو آسیب دید و 2 تن از سرنشینان آن زخمی شدند. نیروهای مسلح غیر قانونی در جنوب ارومیه نزدیک روستای گوگ‌تپه یکی از نیروهای بسیج را ترور کرده، به شهادت رساندند. زخمی شدن یک سرباز در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به کارخانه‌ی قند پیرانشهر. انفجار مین کار گذاشته‌شده به دست نیروهای برانداز در شمال سردشت در حوالی پایگاه بیشاسب و زخمی شدن یک سرباز. درخواست امان‌نامه‌ی یکی از افراد حزب دمکرات در محور سنندج - قروه ضمن تحویل یک قبضه اسلحه و 50 فشنگ به نیروهای خودی. دست‌گیری یکی از افراد گروه کومه‌له در کامیاران.

625 وحدت و هماهنگی بین گروه‌های مسلح غیر قانونی و برنامه‌ریزی عملیات آینده در منطقه‌ی آذربایجان غربی، موضوع جلسه‌یی بود که با حضور عزالدین حسینی، نمایندگان گروه کومه‌له، سازمان مجاهدین خلق و حزب دمکرات کردستان برگزار شد. عراق از حزب دمکرات کردستان خواسته است که از هر خانواده‌ی کرد یک نفر را مسلح و علیه جمهوری اسلامی به‌کاربگیرند.

626 شهادت 2 تن از نیروهای ژاندارمری و بسیج در منطقه‌ی چوکای طالش بر اثر تیراندازی نیروهای سازمان مجاهدین خلق. هنگام کشف و محاصره‌ی یک خانه‌ی تیمی این سازمان در میانه 4 تن از افراد حاضر در آن کشته یا دست‌گیر شدند و یکی از نیروهای خودی نیز به شهادت رسید. خودکشی 5 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق در پی اقدام ناموفق‌شان برای فرار از کشور و دست‌گیری‌شان در زاهدان. محکومیت 48 تن از افراد گروهک‌های پیکار، آرمان، اشرف دهقان، چریک‌های فدایی خلق شاخه‌ی اقلیت به زندان از 6 ماه تا حبس ابد. یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق در قوچان دست‌گیر شد.

627 تأکید بر رعایت اخلاق اسلامی و پرهیز از اختلاف با سایر ارگان‌های نظامی از موضوعات سخنان امام در دیدار با مسئولان وزارت سپاه بود.

628 در بخش‌نامه‌ی صادرشده از سوی نخست‌وزیر به همه‌ی وزارت‌خانه‌ها، سازمان‌ها و مؤسسات دولتی و نهادهای انقلابی از همه‌ی مسئولان درخواست‌شده برای رفع نیاز جبهه‌ها در زمینه‌های گوناگون اقدام فوری انجام دهند.

629 آقای هاشمی رفسنجانی در دیدار با جانبازان اصفهان: امیدوارم رزمندگان اسلام در عملیات طولانی و سرنوشت‌ساز والفجر بتوانند قلب شما را شاد کنند.

630 مصنوعی خواندن سیر نزولی قیمت‌های نفت تک محموله؛ ارائه دلایلی برای جلوگیری از کاهش بهای نفت خام؛ فراهم آوردن زمینه‌هایی برای ورود انرژی‌های جانشین نفت؛ لزوم تشکیل جلسه‌ی فوق‌العاده وزرای نفت اوپک و ارائه‌ی چند پیشنهاد؛ وضع صدور نفت ایران و تلاش‌های ناموفق عراق در این زمینه از موضوعات سخنان سیدمحمد غرضی وزیر نفت بود.

631 مسائل مربوط به کنفرانس آینده‌ی سران کشورهای غیر متعهد؛ جنگ تحمیلی و توسعه‌ی مناسبات تانزانیا و ایران از موضوعات مذاکرات معاون سیاسی وزیر امور خارجه با رئیس‌جمهور تانزانیا در آن کشور بود.

632 در دیدار کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه با صدام حسین در بغداد، زمینه‌های مختلف هم‌کاری دو کشور؛ تأکید بر ادامه‌ی روابط با صمیمیت و هم‌کاری متقابل؛ اوضاع منطقه‌ی عربی و مسائل بین‌المللی مورد علاقه‌ی دو کشور مورد بحث و بررسی قرار گرفت. کیهان: شسون اعلام کرد که شرکت فرانسوی آماده‌ی ادامه‌ی فعالیت خود در اجرای طرح‌های عمرانی در عراق می‌باشد.

633 خبرگزاری جمهوری اسلامی در مقاله‌یی جلوگیری از شکست عراق در جنگ؛ فروش تسلیحات و ناتوانی تأمین مالی عراق در جنگ از طریق خرید نفت بیش‌تر از عربستان را از اهداف وزیر خارجه‌ی فرانسه به عراق دانسته است.

634 حداد رئیس مجلس عراق، پس از بازگشت از سیزدهمین اجلاس اتحادیه‌ی پارلمانی اعراب در مراکش، در بغداد گفت: مسئله‌ی قطع جریان نفت عراق از طریق سوریه و بسته شدن مرزهای دو کشور را در این اجلاس مطرح کرده است.

635 انفجار بمب قوی در دفتر هواپیمایی عراق در بانکوک به وسیله‌ی مخالفان حکومت عراق موجب فروریختن کلی ساختمان شد.

636 اخراج بدون حقوق و مواجب هزار کارگر و مهندس هندی که در عراق مشغول کارهای ساختمانی بودند.

گزارش روزشمار 25/11/1361

637 شهید یا زخمی شدن 6 تن از نیروهای خودی و به غنیمت گرفته شدن 3 قبضه اسلحه و 2 دستگاه بی‌سیم از نتایج حمله‌ی مشترک نیروهای دمکرات کردستان ایران و نیروهای عراقی در منطقه ازگله‌ی جوانرود. برخورد گلوله‌های توپ و خمپاره‌ی عراق در آبادان، موجب زخمی شدن 4 تن و تخریب یک منزل مسکونی و مدرسه شد. اطلاعیه‌ی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران حاکی از سرنگونی دو هواپیمای عراقی در درگیری هوایی با جنگنده‌های شکاری نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران بود. بر اثر اجرای دقیق آتش نیروهای خودی قسمتی از پادگان انب در منطقه‌ی حلبچه، تخریب شد و تعدادی از خودروهای پادگان در آتش سوختند.

638 یک منبع نظامی از حفاظت از شهرهای حلبچه، کرکوک و سلیمانیه توسط نیروهای اردنی و ورود 4 تیپ از نیروهای مصری از یک ماه پیش به عراق خبر داد.

639 اعزام داوطلبان رزمنده، امدادگر و فنی از نواحی مختلف به نقاط مرزی کشور برای حضور در جبهه‌های جنگ.

640 شهید، زخمی یا اسیر شدن 7 تن از نیروهای ژاندارمری در حمله‌ی نیروهای مسلح غیر قانونی به منطقه‌ی سرو در شمال غربی ارومیه. حمله‌ی نیروهای برانداز در جاده‌ی هنگ‌آباد به پایگاه سختان و زخمی یا اسیر شدن 3 تن از نیروهای خودی. بر اثر انفجار مین در جنوب پیرانشهر در جاده‌ی بادین‌آباد، 2 تن از نیروهای تأمین جاده زخمی شدند. یک اسلحه‌ی ژ3 و یک دستگاه آمبولانس وزارت بهداری که نیروهای ضد انقلاب آن را در روستای سفلی در جنوب باختری بوکان، مخفی کرده بودند به همت نیروهای لشکر64 پیاده‌ی ارومیه کشف شد.

641 سازمان مجاهدین خلق 5 تن از نیروهای ژاندارمری را که در گروگان این سازمان بودند اعدام کرد. سرقت 340 هزار ریال وجه نقد و مقداری جواهرآلات از یک خانه در میدان ونک توسط عوامل سازمان مجاهدین خلق. دست‌گیری 5 تن از فعالان سازمان مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی خلق در تهران و منطقه‌ی 4 کشوری.

642 ترسیم ماهیت دشمنان انقلاب اسلامی و تأثیر عملیات والفجر در اقدامات تبلیغی و سیاسی حکومت عراق از جمله محورهای سخن‌رانی آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در دیدار با جمعی از نیروهای جهاد سازندگی، ورزشکاران و گروهی از کارکنان بهزیستی استان سمنان بود. گزارش رادیو بی‌بی‌سی از این دیدار.

643 سخنان سرهنگ معینی‌پور فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی، در مصاحبه‌ی اختصاصی با روزنامه‌ی اطلاعات درباره‌ی سیاست مقابله به مثل؛ هماهنگی و هم‌کاری نیروی هوایی ارتش با نیروی سپاه؛ پای‌بندی ایران به سیاست‌های دفاعی و پرهیز از کشتار مردم عادی.

644 دکتر هنردوست معاون بین‌المللی وزارت نفت در بازگشت از سفر دو روزه به ونزوئلا: در این سفر پیرامون کلیه‌ی زمینه‌های مربوط به اپک با وزرای نفت ونزوئلا و اکوادور توافق داشتیم.

645 سناتور گیولیوا ورلاندو عضو کمیسیون خارجی پارلمان ایتالیا، بعد از سفر به ایران گفت که شرکت فوق‌العاده‌ی توده‌های مردم در صحنه‌ی سیاسی و نظامی ایران در هیچ جای دیگر دنیا سابقه ندارد و این مردم به تجاوز حکومت صدام پاسخ خواهند داد.

646 دفاع کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه از فروش سلاح به عراق بر این اساس که عراق مشغول دفاع از مرزهای خود می‌باشد. کیهان درباره‌ی سفر شسون از بغداد به دمشق نوشت: وی در گفت و گو با مقامات سوری به بررسی بازگشایی خط لوله‌ی نفت عراق خواهد پرداخت.

647 به گفته‌ی رادیو اسرائیل در دیدار امروز جورج شولتز وزیر خارجه‌ی امریکا با سعدون حمادی وزیر خارجه‌ی سابق عراق در واشنگتن، علاوه بر جنگ ایران و عراق درباره‌ی سایر مسائل خاورمیانه نیز گفت و گو شده است.

648 دیدار و گفت و گوی وزیر نفت عراق با وزیر تجارت و صنعت اردن در عراق.

649 پطروس غالی وزیر مشاور در امور خارجی مصر در قاهره گفت: مصر، عراق را در جنگ علیه ایران صددرصد مورد تأیید قرار می‌دهد.

به گزارش روزنامه‌ی یومیوری چاپ توکیو پادشاهی سعودی علاوه بر کمک‌های مالی هزینه‌ی خرید سلاح‌های عراق از فرانسه و شوروی را نیز تقبل کرده و احتمال می‌رود ارتش اسرائیل نیز به طور علنی در حمایت از صدام با ایران وارد جنگ شود.

ضمیمه‌ی گزارش 640: فهرست افراد رزمنده و فنی اعزامی به جبهه‌های جنگ از استان‌های مختلف کشور.

گزارش روزشمار 26/11/1361

650 اجرای عملیات پاک‌سازی دو روستای تنگی‌سر و توریور در جنوب غربی سنندج به دست نیروهای جندالله و تیپ قدس به کشته، زخمی یا دست‌گیر شدن 24 تن از نیروهای حزب دمکرات انجامید در حالی که نیروهای خودی آسیب ندیدند.

651 کشف انبار کالاهای قاچاق حزب دمکرات در محور سنندج - مریوان، به همت نیروهای قرارگاه حمزه، کشته یا زخمی شدن 7 تن از نیروهای دمکرات و به دست آمدن 18 بسته جنس قاچاق. دست‌گیری افراد حزب دمکرات در یک خانه‌ی تیمی در بانه. خودرو لندور متعلق به یک پایگاه نظامی در جاده‌ی خورخوره در جنوب شرقی سقز، به مین برخورد کرد و بر اثر انفجار ایجادشده چندین نفر زخمی شدند.

652 جلال حسینی سرکرده‌ی گروه خبات، از عراق مقداری تسلیحات از جمله دو قبضه توپ 106، دو قبضه تیربار دوشکا و... دریافت کرده و قصد وارد کردن آن‌ها به ایران را دارد. تسلیم شدن 3 نفر از افراد حزب دمکرات کردستان ایران و کومه‌له به هم‌راه یک قبضه اسلحه به نیروهای سپاه. دست‌گیری یکی از اعضای دمکرات که مسئول اتحادیه‌ی جوانان این شهر بود.

653 زخمی شدن یکی از دانش‌آموزان بسیجی همدان در جریان ترور وی به دست افراد سازمان مجاهدین خلق.

دست‌گیری 2 تن از افراد سازمان مذکور در دامغان و لنگرود. در رودبار نیز، یکی از افراد فعال سازمان چریک‌های فدایی خلق دست‌گیر شد.

654 به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، توابین زندان کارون اهواز با ارسال نامه‌یی ضمن اظهار برائت از دیدار رجوی با طارق عزیز، عدم مقبولیت اجتماعی منافقین در درون جامعه‌ی اسلامی و شکست حرکت نظامی شورای ملی مقاومت منافقین را از عمده دلایل این دیدار برشمردند.

655 آقای هاشمی رفسنجانی در دیدار با مسئولان سپاه منطقه‌ی 10، ضمن بیان تاریخچه‌یی از تشکیل سپاه، بر نیروی عظیم ملت تأکید کردند و نقش مؤثر نیروهای گشتی سپاه در از بین بردن بقایای گروهک‌های محارب را یادآور شدند.

656 بهبود وضع نیروی دریایی؛ نحوه‌ی تأمین قطعات یدکی مورد نیاز؛ اهداف تشکیل قرارگاه مشترک نوح با هم‌کاری سپاه و... از عمده محورهای مصاحبه‌ی ناخدا یکم بهرام افضلی با روزنامه اطلاعات بود.

657 به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، نمایشگاه برپا شده‌ی سفارت ایران در الجزایر به مناسبت چهارمین سال‌گرد پیروزی انقلاب به دلیل فشارهای وارده به سفارت تعطیل و یکی از کارمندان محلی سفارت که در امور تبیلغاتی هم‌کاری کرد بازداشت شد.

658 سفیر کلمبیا رونوشت استوارنامه‌ی خود را تسلیم وزیر امور خارجه‌ی کشورمان کرد و خواستار حمایت ایران از عضویت کلمبیا در جنبش عدم تعهد شد.

659 به نوشته‌ی روزنامه‌ی کویتی الرأی العام، صدام حسین به زودی برای یک دیدار فوری 24 ساعته از مصر و ملاقات با حسنی مبارک رئیس رژیم حاکم بر مصر به این کشور سفر خواهد کرد و گفت و گوهای این دو تن درباره‌ی جنگ ایران و عراق خواهد بود.

660 سخنان کلود شسون وزیر امور خارجه‌ی فرانسه در پایان سفرش به سوریه حاکی از آن است که وی در مأموریت خود موفقیتی کسب نکرده است؛ وی در نظر داشت موافقت مقامات سوری را برای بازگشایی لوله‌ی نفتی عراق به مدیترانه جلب کند.

روزنامه‌ی سوئدی سونسکاداگ بلادت، درباره‌ی تأثیر سفر اخیر کلود شسون به عراق و سوریه با تأکید بر نقش فرانسه به عنوان بزرگترین حامی عراق در جنگ، نوشت: عراق در وضع بسیار بد اقتصادی قرار گرفته است و به کمک شاه حسین و فرانسویان سعی در منصرف کردن سوریه از حمایت ایران دارد.

گزارش روزشمار 27/11/1361

661 عملیات محدود یک گردان از تیپ سلمان فارسی لشکر27 حضرت رسول(ص) برای تصرف چند تپه‌ی رملی مشرف به تپه‌ی دوقلو در جناح راست منطقه‌ی عملیاتی؛ نیروهای این گردان تا ساعت '1:50 بامداد، موفق به آزادسازی این تپه شدند، ولی در ساعت '10:30 صبح، نیروهای عراقی با استعداد 3 تیپ پیاده و یک تیپ زرهی و پشتیبانی آتش پرحجم توپ‌خانه در مدت 3 ساعت نبرد سنگین، مناطق آزادشده را بازپس‌گرفتند.

662 مقاله‌ی نشریه‌ی فارین ریپورت با عنوان "چگونه ایران جنگ را باخت" در مورد شکست نیروهای ایرانی در منطقه‌ی العماره، در حمله‌ی اخیرشان برای تسلط بر بزرگ‌راه بغداد - بصره.

663 در حمله‌ی نیروهای خودی به مقر حزب دمکرات کردستان در منطقه‌ی جوانرود چندین تن از افراد وابسته به این حزب کشته یا زخمی شدند از افراد خودی نیز 2 تن شهید یا زخمی شدند.

نیروهای مسلح غیر قانونی به منزل یک پزشک فیلیپینی در بوکان حمله و او را به شدت زخمی کردند. رسیدن نیروهای انتظامی موجب فرار نیروهای مهاجمی شد که به منزل یکی از اعضای سابق سپاه در اشنویه، حمله کرده بودند. 60 نفر از نیروهای مسلح غیر قانونی وارد روستای فلات در شمال شرقی نقده شده و اهالی روستا را بیرون راندند.

یکی از افراد حزب دمکرات کردستان ساکن روستای زیوه از توابع ارومیه خود را به نیروهای سپاه تسلیم کرد.

664 نیروهای سازمان مجاهدین خلق با حمله به منزل فرمانده سابق سپاه رودبار، وی را به شهادت رسانده و همسر و فرزند وی را زخمی کردند. سازمان مزبور مسئولیت این اقدام را به عهده گرفته و اعلام کرده که وی در درگیری با عوام سازمان در جنگل‌های گیلان به قتل رسیده است. در تبریز یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق در درگیری با نیروهای سپاه کشته شد. اجرای حکم اعدام 9 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق، سازمان چریک‌های فدایی خلق و سازمان توفان در شهرهای شیراز، رشت، مشهد و گرگان؛ برنامه‌ریزی برای ترور، سرقت مسلحانه از بانک و منزل از جمله جرایم این افراد بود.

665 اعلامیه‌ی کمیته‌ی مرکزی حزب توده تحت عنوان "بازداشت غیر قانونی گروهی از رهبران حزب

و پیامدهای خطرناک سیاسی آن" در خصوص دست‌گیری سران این حزب.

666 پس از مراسم اعطای سردوشی دانشجویان دوره‌ی 22 بهمن انقلاب نیروی زمینی ارتش، آیت‌الله خامنه‌ای درباره‌ی ارزش خدمت در نیروهای مسلح؛ هم‌کاری باورنکردنی عراق با ابرقدرت‌ها، اهداف ایران در دفاع از مرزها و... سخنانی را بیان کرد.

667 موکول کردن دستاوردهای عملیات والفجر به آینده؛ ترسیم مأموریت اصلی هیئت‌های صلح؛ بیان اهداف فرانسه در تلاش برای نگه‌داشتن حکومت عراق و انتقاد از فرانسه به دلیل حمایت همه‌جانبه از عراق، از محورهای مصاحبه‌ی آقای هاشمی رفسنجانی با کیهان پس از جلسه‌ی امروز شورای عالی دفاع بود.

668 میرحسین موسوی نخست‌وزیر در پایان جلسه‌ی امروز هیئت دولت درباره‌ی سفر کلود شسون به عراق و تلاش فرانسه برای بقای حکومت عراق به منظور حفظ منافعش گفت: فرانسه وفاداری خود را به رژیم‌های ارتجاعی عرب از جمله صدام حفظ می‌کند تا بگوید ما در روزهای سخت مدافع شما خواهیم بود تا در آینده بهره‌ی خود را ببرد.

669 گفت و گوی معاون سیاسی وزیر امور خارجه با رئیس‌جمهور زامبیا در آن کشور درباره‌ی مسائل بین‌المللی کنفرانس آینده‌ی سران کشورهای غیر متعهد، جنگ تحمیلی و... .

670 به گزارش واحد مرکزی خبر از لندن، دو دانشجوی مسلمان ایرانی پس از محاکمه در دادگاه سلطنتی انگلیس به دلیل دفاع از ساختمان کنسول‌گری جمهوری اسلامی ایران در لندن و ایستادگی در برابر منافقین به ترتیب به 18 ماه و یک سال زندان محکوم شدند. دانشجویان مسلمان ایرانی در انگلیس این رأی را نشانه‌ی دیگری از وابستگی منافقین به ابرجنایت‌کاران شرق و غرب دانستند.

671 در نامه‌ی صدام حسین خطاب به مردم ایران که برای روشن کردن مردم درباره‌ی جنگ دوجانبه است(!) به مسائلی از جمله رعایت حق همسایه با نقل حدیثی از پیامبر، به رسمیت شناختن حاکمیت ایران؛ متهم کردن ایران به آغاز جنگ و تجاوز به خاک عراق(!) اشاره شده است.

672 یونایتدپرس: طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، امروز مذاکراتش را با رهبران ترکیه درباره‌ی روابط اقتصادی فی‌مابین، مسائل مربوط به خاورمیانه و جنگ ایران و عراق آغاز کرد.

به گزارش رادیو صوت الجماهیر، صاحب‌زاده یعقوب‌خان وزیر خارجه‌ی پاکستان، امروز از امان وارد بغداد شد و پیام شفاهی رئیس‌جمهور پاکستان را که درباره‌ی دوستی پاکستان با عراق و تمایل به ادامه‌ی رابطه‌ی سنتی میان دو کشور است به اطلاع صدام حسین رساند.

673 در پی کمک‌های تسلیحاتی مصر به عراق و تلاش عراق برای وارد کردن مجدد مصر به جمع کشورهای عربی، هفته‌نامه‌ی مصری المصور اعلام کرد: اردن و عراق قصد دارند پس از 4 سال به زودی با مصر روابط دیپلماتیک برقرار کنند. روزنامه‌ی امریکایی کریستین ساینس مانیتور با اشاره به گسترش روزافزون روابط عراق با مصر نوشت: بغداد در سال 1978، به علت امضای معاهده‌ی صلح با اسرائیل، مصر را تحریم کرده بود، تلویحاً مقامات عراق گفته‌اند عراق می‌تواند به انزوای مصر در جهان عرب پایان دهد. مقامات مصر نیز گفته‌اند: بیش از آنچه مصر محتاج اعراب باشد، اعراب به مصر محتاج‌اند و افزوده‌اند: در صورت براندازی دولت صدام توسط ایران این صدام است که باید بهای حمله به ایران را بپردازد.

674 دو روز پس از دیدار سعدون حمادی وزیر امور خارجه‌ی سابق عراق و مشاور صدام در امور

خارجی، با وزیر امور خارجه‌ی امریکا، واشنگتن پست از اعطای وام 450 میلیون دلاری به عراق خبر داد و افزود: انگیزه‌ی اصلی از حذف عراق از فهرست کشورهای طرف‌دار تروریسم و برداشتن موانع بازرگانی دو کشور از آن‌جا ناشی می‌شود که برخی مقامات این کشور خواستار توسعه‌ی صادرات امریکا به دیگر کشورهای غیر کمونیست جهان شدند. ابراز نگرانی ژنرال الکساندر هیگ از گسترش انقلاب اسلامی ایران در منطقه و تقدیر وی از کوشش‌های ریگان جهت برقراری صلح در خاورمیانه در یک کنفرانس مطبوعاتی در استکهلم.

675 روزنامه‌ی کیهان: سعد حداد افسر شورشی ارتش لبنان، دیروز کنترل خود را بر یک منطقه‌ی حایل در جنوب لبنان کامل کرد.

676 تأثیر کاهش قیمت نفت بر اقتصاد کویت؛ تدابیر این کشور برای مهار بحران اقتصادی و موضع کویت در منازعه‌ی ایران و عراق، موضوع مقاله‌ی روزنامه‌ی امریکایی نیویورک تایمز می‌باشد. به نوشته‌ی این روزنامه با ادامه‌ی جنگ، بار دیگر از کویت خواسته شده به عراق وام دهد و این کشور کمک مالی به عراق را بر خط پیروزی نیروهای انقلاب ترجیح می‌دهد.

گزارش روزشمار 28/11/1361

677 تخریب 6 منزل مسکونی و مغازه، آسیب دیدن قسمتی از یک مدرسه و زخمی شدن یک تن در پی حمله‌ی امروز نیروهای عراق به آبادان.

678 به نوشته‌ی مجله‌ی عربی‌زبان الدستور چاپ لندن، جرئیات قرارداد فروش سلاح بین شوروی و عراق فاش شد. این قرارداد شامل موشک‌های دوربرد زمین به زمین و سام8، جنگنده‌های میگ23 و 25 و 27 می‌باشد.

679 نارضایتی نیروهای یمنی از حضور در ارتش عراق؛ آشنا نبودن آن‌ها به امور نظامی و کمبود تجهیزات نظامی از نکات مندرج در گزارش واحد اطلاعات سپاه است.

680 اعزام 114 راننده‌ی شرکت واحد به جبهه‌ها و درخواست روابط عمومی این شرکت از مردم مبنی بر تحمل کمبود سرویس‌های عمومی.

حجت‌الاسلام صادق شریعتی مسئول ستاد هماهنگی و اعزام روحانیون به جبهه، با اعلام خبر اعزام 2500 روحانی به جبهه‌ها و نحوه‌ی اعزام آن‌ها، یادآور شد که طلاب خواستار تصمیم جدی شورای عالی مدیریت حوزه در خصوص نوبت دادن به آن‌ها شده‌اند.

681 نیروهای مسلح غیر قانونی با حمله به یک مدرسه در روستای گردکاشان در 8 کیلومتری شمال شرقی اشنویه (محل استقرار نیروهای بارزانی) 11 تن از آن‌ها را کشته، زخمی یا اسیر کردند و پایگاه سقوط کرد.

به قتل رسیدن عضو سابق حزب دمکرات کردستان در خیابان چهارباغ سنندج به دست این سازمان.

682 در جلسه‌ی امروز عبدالرحمن قاسملو رهبر حزب دمکرات کردستان ایران با یکی از وزیران عراق و دو افسر عراقی در شهر قلعه‌دیزه، قاسملو گفته است که در صورت تقویت نیروهای این حزب، آن‌ها می‌توانند برای تصرف پیرانشهر و سردشت عملیاتی اجرا کنند.

683 ترور یکی از نیروهای سپاه در روستای کیاکلای منطقه‌ی قائم‌شهر به دست نیروهای سازمان مجاهدین و زخمی شدن وی. کشته شدن مسئول بخش سیاسی - فرهنگی سازمان مجاهدین خلق

در درگیری با نیروهای سپاه در تبریز. کشف خانه‌ی تیمی این سازمان و دست‌گیری 3 عضو وابسته در مشهد به همت نیروهای کمیته.

684 رجوی در مصاحبه با روزنامه‌ی لوکوتیدن چاپ پاریس مدعی شد: ما به تمام اهداف مرحله‌ی اول مقاومت‌مان رسیده‌ایم و طبیعت واقعی حکومت را روشن کرده‌ایم. وی همچنین اظهار کرد که آن‌ها تنها نیروی نمایان‌گر خلق ایران هستند.

685 انتقاد روزنامه‌ی پراودا ارگان رسمی حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی به پی‌گرد قانونی رهبران حزب توده. هفته‌نامه‌ی اکسپرس: بازداشت سران حزب توده و دیگر توده‌یی‌ها در جمهوری اسلامی نشانه‌ی تمایل جمهوری اسلامی به نزدیکی بیش‌تر با امریکا است.

686 نماینده‌ی ایران در کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد، عراق را به نقض حقوق بشر در جنگ تحمیلی و ناپدید کردن برخی اسرای ایرانی محکوم کرد.

687 خبرگزاری عراق اعلام کرد که در ملاقات امروز طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر با رئیس‌جمهور ترکیه. تحولات منازعات ایران و عراق و سیاست مثبت عراق در برابر تلاش‌ها برای حل این منازعات از راه‌های صلح‌آمیز مورد بحث بوده است. روابط عراق و امریکا؛ درگیری‌های اخیر در جبهه‌های جنگ و نحوه‌ی مقابله بین دو کشور عراق و ترکیه، از جمله محورهای سخنان طه یاسین رمضان در یک مصاحبه‌ی مطبوعاتی بود. به گزارش رادیو اسرائیل، امضای قراردادی برای توسعه‌ی مناسبات بازرگانی از نتایج این ملاقات است.

گزارش روزشمار 29/11/1361

688 تخریب 5 منزل مسکونی و یک مغازه و مجروح شدن 2 نفر در گلوله‌باران شهر آبادان. نفوذ نیروهای لشکر81 زرهی باختران و ژاندارمری در ارتفاعات قلاویزان مهران به مواضع دشمن و به غنیمت گرفتن تعدادی اسلحه و مهمات از دشمن، در این حادثه 2 نفر از نیروهای دشمن زخمی شدند.

689 تخریب برخی لوله‌های انتقال نفت بر اثر برخورد یک موشک دشمن به چاه شماره4 منطقه‌ی بحرگان خلیج فارس. ادعای رادیو صوت الجماهیر در مورد انهدام یک واحد دریایی ایران در منطقه‌ی خور موسی.

690 پرتاب نارنجک به سوی خودرو نمازگزاران ژاندارمری در شهر اشنویه، 3 شهید یا زخمی بر جای گذاشت. افراد حزب دمکرات 5 نفر از نیروهای وزارت راه را در سقز گروگان گرفتند. اقدام نیروهای مسلح غیر قانونی به ترور یکی از افراد بسیجی در مهاباد، به زخمی شدن وی انجامید. در درگیری منطقه‌ی توریور در جنوب غرب سنندج، 8 تن از نیروهای غیر قانونی کشته یا زخمی شدند. تیراندازی نیروهای مسلح غیر قانونی در شهر مهاباد، دست‌گیری یک نفر از افراد وابسته به این نیروها. در روستای حماملار در شمال ارومیه، مهاجمان به سمت پایگاه این روستا تیراندازی کردند که در نتیجه یک فرد بسیجی زخمی شد. گروگان گرفته شدن یک نفر از افراد بومی قریه‌ی سرای‌ملک سلماس به دست نیروهای مسلح غیر قانونی.

691 در پاک‌سازی منطقه‌ی شرق اشنویه توسط نیروهای سپاه و بارزانی‌ها، 4 نفر از نیروهای مسلح غیر قانونی به هلاک رسیدند و چند تن دیگر زخمی شدند. انهدام ادوات نیروهای مسلح غیر قانونی در روستای زمزیران در محور سردشت - مهاباد با اجرای آتش دقیق نیروهای لشکر64 ارومیه.

کشف و خنثی‌سازی یک بمب دست‌ساز در محور سنندج - قروه به همت نیروهای ژاندارمری. یک فرد وابسته به حزب دمکرات کردستان با تحویل یک قبضه اسلحه خود را به نیروهای سپاه سردشت معرفی و درخواست امان‌نامه کرد.

692 ترور ناموفق حجت‌الاسلام طبسی در نمازجمعه‌ی مشهد، در این حادثه 2 تن از محافظان وی زخمی شدند.

693 رادیو بی‌بی‌سی در بررسی عملکرد و مواضع سازمان مجاهدین خلق به نقل از مسعود رجوی اعلام کرد: مبنای کار ما مبارزه‌ی مسلحانه است و با گُل، کاری از پیش نمی‌رود.

گزارش روزشمار 30/11/1361

694 6 زخمی در گلوله‌باران شهر آبادان.

695 شهید یا زخمی شدن 3 تن از 6 نیروی خودی که عازم سنندج بودند بر اثر کمین نیروهای مسلح غیر قانونی. شهید یا زخمی شدن 19 تن دیگر از نیروهای خودی در محور پسوه - مهاباد بر اثر برخورد با مین. نیروهای کومه‌له پس از غارت فروشگاه تعاونی و چند مغازه در روستای قلنجی در شمال ارومیه، 2 نفری را که گروگان گرفته بودند آزاد کردند. ورود نیروهای وابسته به کومه‌له به روستای کوماین و قلعه در جنوب سنندج و زورگیری از اهالی روستا. تهدید دانشجویان تربیت معلم اشنویه برای تبلیغ نکردن علیه حزب دمکرات و کومه‌له. اجرای حکم اعدام درباره‌ی 4 تن از اعضای سازمان پیکار، حزب دمکرات و چریک‌های فدایی (شاخه‌ی اقلیت) در سقز به جرم مبارزه‌ی مسلحانه و...

696 عملیات ناموفق بمب‌گذاری پایانه‌ی مسافربری جنوب توسط 6 تن از اعضای سازمان مجاهدین؛ پس از مداخله‌ی نیروی انتظامی 4 تن از این افراد خودکشی کردند، یک تن گریخت و یک نفر دیگر هم دست‌گیر شد.

697 جمع‌بندی اقدامات حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) علیه نیروهای نظامی و امنیتی عراق در بهمن امسال.

698 آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با بانوان بسیجی: اگر در اجتماعات عظیم زنان افرادی از خواهران بسیجی نباشند در بسیاری از مراحل با نقص رو به رو خواهیم بود.

699 ناخدا بهرام افضلی فرمانده نیروی دریایی ارتش با فرمانده نیروی دریایی لیبی دیدار کرد.

700 تسلیم پیام رئیس‌جمهوری کشورمان به رئیس‌جمهور مالی توسط معاون سیاسی وزارت امور خارجه.

701 گزارش دادستانی انقلاب اسلامی مرکز از موفقیت در از بین بردن گروه‌های محارب.

702 خبرگزاری فرانسه از دست‌گیری ده دانشجوی ایرانی که مظنون به هم‌کاری در 4 فقره بمب‌گذاری علیه تأسیسات فرانسه در کراچی، هستند، خبر داد.

703 رادیو صوت‌الجماهیر اعلام کرد که طه یاسین رمضان فرمانده کل ارتش خلقی عراق، عملیات اخیر ایران را یک پیروزی برای ارتش عراق خوانده و افزوده که حزب بعث عربی شاهد رشد ثبت نام داوطلبان و رزمندگان ارتش در دوره‌های آموزشی بوده است.

704 به گزارش آسوشیتدپرس، احمد طالب ابراهیمی وزیر امور خارجه‌ی الجزایر، ضمن یادآوری این مطلب که الجزایر 14 تن از افراد ملت خود را در جریان میانجی‌گری از دست داده، گفت که هنوز ایران و عراق در مورد نحوه‌ی پرداخت غرامت جنگی اختلاف نظر دارند، ولی در زمینه‌های

دیگر اوضاع بهبود یافته است.

رادیو اسرائیل: وزیر خارجه‌ی الجزایر در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت شاید ایران برای پایان دادن به جنگ از شرط برکناری صدام از حکومت عراق صرف نظر کند.

705 رادارهایی که اخیراً فرانسه به عراق تحویل داده از نوع رازیت و راپیر می‌باشند، می‌توانند همه‌ی تحرکات و نقل و انتقالات زمینی نیروهای اسلام را تا شعاع 14 و 30 کیلومتری دقیقاً کنترل کنند.

شارل هرنو وزیر دفاع فرانسه: فرانسه باید به هر وسیله‌ی ممکن از عراق پشتیبانی کند، زیرا پیروزی ایران در این جنگ امنیت ملی فرانسه را با خطر مواجه خواهد ساخت.

706 بنا به اظهار نظر ناظران، در جلسه‌ی امروز وزیران 6 کشور عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس، جنگ ایران و عراق، نتایج و عواقب بیانیه‌ی سوریه - ایران - لیبی و وضع نفت جهانی از عمده محورهای گفت و گوها خواهد بود.

در پی قرار گرفتن قیمت نفت در زمره‌ی محورهای جلسه‌ی وزیران خارجه‌ی کشورهای عضو شورای هم‌کاری خلیج فارس، کشورهای غربی تلاش‌های خود را برای کاهش قیمت نفت از سر گرفته‌اند.

707 گزارش واحد مرکزی خبر حاکی از کاهش چهار دلاری بهای نفت تولیدی در امریکا و تصمیم کشورهای حوزه‌ی جنوبی خلیج فارس برای کاهش قیمت نفت، همچنین پایین آوردن احتمالی قیمت نفت به میزان 4 دلار در هر بشکه از سوی حکومت سعودی است. شیخ علی خلیفه وزیر نفت کویت، گفته است که صادرکنندگان عمده‌ی نفت جهان اجازه نخواهند داد که به دلیل تصمیم انگلستان در کاهش قیمت نفت دریای شمال، به جنگ قیمت کشانده شوند.

708 صاحب‌زاده یعقوب‌خان وزیر خارجه‌ی پاکستان، پس از دیدار با مقامات عراق و اردن در مصاحبه‌یی گفت: در مذاکرات با مقامات عراقی، درباره‌ی جنگ، اوضاع خاورمیانه و کنفرانس غیر متعهدها گفت و گو شد و بر اثر این مذاکرات و توافق‌های انجام‌شده روابط دو کشور گسترش خواهد یافت.

نمایه فهرست راهنمای موضوعی (اعلام)

اشاره

اشخاص.................................................................................................... 872

مکان‌ها و سازمان‌ها..................................................................................... 878

نیروهای

نظامی ایران................................................................................... 900

نیروهای

مسلح عراق................................................................................... 903

سایر......................................................................................................... 903

اشخاص

ابراهیم خلیل‌الرحمن: 97

ابراهیمی، عبدالرضا: 294, 295, 445

ابوشهاب: 540

احمد جارالله: 379

احمد سکوتوره (رئیس‌جمهور گینه): 36, 37

احمد، علی (عضو گروهک اشرف دهقان): 303

احمدزاده، مسعود: 610

احمدی، غلامرضا: 540

ادریسی، محمدرضا: 304

آذرین (سرهنگ): 348

ارانی، تقی: 609

ارتنیان، ارتین (سرپرست کلیسای ارامنه‌ی نادری): 210

اریک رولو: 289

آزادی، غلامعلی: 468

آزادی، محمود: 293, 294, 444

آزمایش، عبدالرحمن: 257, 444

استالین: 610

استاندار باختران: 383, 828

استاندار مازندران: 561, 844

اسحاق شامیر (وزیرخارجه‌ی اسرائیل): 193

اسحاق، محمد: 813

اسدی اردکان، احمد (مسئول کمیته‌ی پخش نشریات): 339

اسدی، جواد: 339

اسدی، محمدجعفر: 539

اسدی، مسعود: 312

اسقف اعظم ارامنه: 227

اسکندری، سلیمان محسن: 610

افسر رکن دوم ارتش: 498

آقایی، حسن: 540

العبدلی: 41

امام حسن عسگری(ع): 406

امام صادق(ع): 18, 168, 418

امام کندی: 202

امام‌جمعه‌ی آبدانان: 367, 830

امام‌جمعه‌ی زرند کرمان: 678

امام‌جمعه‌ی قائم‌شهر: 561

امامی، حمیدرضا: 243

امین بیک: 480

امین جمیل: 165

امینی، علی: 484

امینی، ناصر: 540

انصاری، محمدعلی: 568

انور سادات: 288

اولاف پالمه (نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه‌ی سوئد): 345

اولسو، بولنت (نخست‌وزیر ترکیه): 787

اویسی، سیف‌لله: 168

باباحاجیانی (مسئول ارگان‌های کارگری محلات و تشکیلات محلی شهر سنندج گروه کومه‌له): 339, 360

بارچاد، دیوید: 305

بازرگان، مهدی: 655

باکری، حمید: 540

باهنر (شهید): 351

بایرام‌زاده (استوار): 616, 848

ببرک‌کارامل: 110

بختیار، شاپور: 484

بخشدار خواف: 160, 654, 814, 852

بخشی، کریم: 540

بدر، محمد: 41, 42, 535

برادشو، دیوید: 321

برخوردارزاده، عباس: 303

برغوسیان، مالوس (سرهنگ): 227

بزرگ‌زاده: 222, 246, 297

بزرگی، ناصر (تئوریسین تشکیلات شهر سنندج گروه کومه‌له): 339

بگین: 193

بن یحیی (وزیر امور خارجه‌ی پیشین الجزایر): 181

بنائیان، محسن: 539

بهاءالدینی (از علمای حوزه‌ی علمیه قم): 614

بهاءالدینی (آیت‌الله): 568

بهرامیان، علی: 350

بهزاد: 243

بوعلم باقی (وزیر دادگستری و عضو دفتر سیاسی جبهه‌ی آزادی‌بخش ملی الجزایر): 427

بیات سرمدی، مهدی: 468

بیگی، محمد: 468

پاکیاری، محسن: 539

پالاش (مسئول اطلاعات و عملیات قرارگاه نجف): 151, 487, 488

پرتوی، فریدون: 259, 260

پرسی، چارلز: 129, 194

پروین، محمد: 299

پهلوی، رضا: 161

پودینه، محمدحسین: 539

پورمهدی: 540

پوریانی، علی‌اکبر: 539

تات، مینا: 443

تکریتی، حسن: 550

توحیدی، محمدامین: 468

تیموری گرگانی، احمد: 444

جاماسب، هوشنگ: 468

جزایری، نسرین: 260, 262

جزنی، بیژن: 610

جعفری، فتح‌الله: 498, 499, 502, 508, 511

جمشیدی (سرهنگ): 348

جمشیدی، حسن (فرمانده هیز افشار): 103

جهان‌آقا (خالد، از اعضای گروهک اشرف دهقان): 303

جهانبخش، بی‌بی بزرگ: 468

جوانی، محمد: 533

چراغچی، ولی‌الله: 540

چراغی، رضا: 540

چراغی، مجید (معاونت سپاه 11 قدر): 452, 558

چمران: 456

چیاشی (معاون وزیر روابط اقتصادی خارجی و بازرگانی چین): 164

حاجب‌الدوله: 602

حاجی عرب، محمد: 480

حاجی‌پور: 540

حجازی، فخرالدین: 434

حسافی (افسر عراقی): 432

حسن‌الجاسم (وزیر سابق صنایع و عضو برجسته‌ی حزب بعث): 77

حسن‌پور: 540

حسین سیدجبور(رئیس سابق انجمن فدرال زائران عراق): 77

حسینی، سیدعلی (شهید): 506

حسینی، عبدالکریم: 581

حسینی، عبدالله: 303

حسینی، فضل‌الله: 227

حسینی، محمد (مسئول کمیته‌ی محلات شهری گروه کومه‌له): 339

حضرت معصومه(س): 406, 834

حکیمی، فخرالدین (مسئول کمیته‌ی کارمندی گروه کومه‌له): 339

حیدر، علی: 679

حیدرپور، سیف‌الله: 540

حیدری، گلاب: 468

خالاتیان، هراییر: 227

خالد عبدالمنعم رشید (رئیس دفتر ریاست‌جمهوری عراق): 737

خالص، مهین: 310

خسروی، فریده: 468

خمریان‌پور، شهباز (مدیرعامل کارخانه‌ی آلومینیوم‌سازی اراک): 493

خمینی، سیداحمد: 163

خوئینگ مشاور عالی وزیر امور خارجه‌ی چین: 489, 490

خواجویی، کیومرث: 468

خوشی، علی‌اکبر: 539

دادستان ارتش: 161

دادستان دادگاه انقلاب اسلامی خوزستان: 469

دادیار دادسرای انقلاب اسلامی بهشهر: 480, 838

داوئن، ریچارد: 693

دبیرکل حزب توده‌ی ایران: 693

دبیرکل حزب سوسیالیست فرانسه: 237, 820

دبیرکل شورای عالی دفاع: 204

درویش، حسن: 540

دستغیب، منصور: 303

دستواره، محمد: 540

دهقان، اشرف: 16, 34, 72, 161, 204, 215, 277, 302, 570, 596, 617, 671, 721, 732, 823, 824, 845, 847, 849, 855, 860

دورانی، محرم‌علی: 692

دوگل (ژنرال): 738

دیوید یافی (اقتصاددان صهیونیسم): 118

ذاکری (سرهنگ): 297

رئیس پارلمان عراق: 475, 838

رئیس دادگاه انقلاب اسلامی یزد: 831

رئیس دفتر ریاست‌جمهوری: 128, 737

رئیس سازمان برنامه و بودجه: 363

رئیس شهربانی استان اصفهان: 300, 824

رئیس شهربانی کل کشور: 470, 491, 838, 839

رئیس شورای شهر بلگراد: 77, 806

رئیس شورای شهرداری یوگسلاوی: 77

رئیس کشور کوبا: 551, 843

رئیس کل بانک مرکزی: 320, 618, 849

رئیس کمپانی توسعه‌ی شیمیایی ایران: 134, 135

رئیس‌جمهور پاکستان: 775, 865

رئیس‌جمهور تانزانیا: 736, 861

رئیس‌جمهور ترکیه: 787, 867

رئیس‌جمهور زامبیا: 771, 829, 865

رئیس‌جمهور سریلانکا: 853

رئیس‌جمهور یوگسلاوی: 127, 811

رئیس‌جمهوری سوریه: 371, 760

رئیس‌جمهوری یمن: 604, 812, 853

رئیسی، منصور: 540

راوی لشکر8 نجف: 644, 852

راویدیان، طرفات: 210

ربیعی، اشرف: 250

رجایی (شهید): 599

رزم حسینی، علیرضا: 539

رستگاری، حسن: 540

رضاخان: 432, 517, 610, 697

رضایی، حسن: 117, 132, 341, 362, 540

رمضان‌پور، محمد: 303

رنجبر، محمدامین: 119

رنجبران: 610

روحانی، حسین: 303

روح‌شهباز، کامبیز: 312

روحی کاک محمد، حسن محمد: 617

روحی: 272

روماریو: 76

ریکسون، آلن (سناتور): 130

ریگی، رضا: 303

ریگی، عبدالغفور: 303

ریلین، جف: 265, 394

زارع، رحیم: 114

زاهدی، علی: 10, 212, 540

زرکش، علی : 131, 132, 250

ژوبر، میشل: 288

سالاری، یدالله: 303

سپرغمی، محمدرضا: 258, 259, 443

سخن‌گوی رسمی وزارت خارجه‌ی الجزایر: 839

سخن‌گوی وزارت امور خارجه‌ی اسپانیا: 60, 76

سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی امریکا: 853

سرپرست آموزش و پرورش بخش نگل: 95, 809

سرپرست بنیاد امور مهاجرین جنگی استان مازندران: 384, 831

سرپرست جمعیت هلال‌احمر لرستان: 635, 851

سرپرست دادگاه‌های انقلاب اسلامی مرکز: 71, 239, 255, 806

سرپرست ستاد انتخابات: 74, 75, 806

سرپرست ستاد بازسازی سوسنگرد: 561

سرگرد جانگداز: 246, 297

سریع‌القلم، فرید: 310, 445

سریع‌القلم، وحید: 291, 292, 310

سعد مجیر (دبیر دفتر کمیته‌ی مردمی خلق لیبی): 361

سفیر اکردتیه: 318

سفیر ایران در الجزایر: 179

سفیر جمهوری اسلامی ایران در کوبا: 318

سفیر جمهوری دمکراتیک آلمان شرقی: 816

سفیر ژاپن در بغداد: 400

سفیر عراق: 41, 219, 535, 674, 855

سفیر کلمبیا: 759, 863

سفیر لیبی: 361

سفیر یوگسلاوی: 128

سلیمانی، علی: 304

سنایی، محمد: 540

سهرابی: 647

سهیلا مبارکه: 310

سوموزا: 335

سیف‌اللهی، رضا: 455

شاذلی بن جدید (رئیس‌جمهور الجزایر): 157

شاگرد الماس: 720

شاملو، عباس: 540

شاهان (سرهنگ): 152, 246, 297, 455, 631, 632

شاهی، راج احمد: 303

شجاعی: 540, 680

شرع‌پسند: 540

شرویی (فرمانده گردان ثارالله): 644

شریعتی، امین: 246

شریفی، فرهنگ: 332, 549

شریفی، گرگین: 549

شفقت: 720

شهرکی، حبیب: 468

شیخ جابر الاحمد (حاکم کویت): 643

شیخ علی کاشف‌الغطاء: 209

شیخ معروف ملک کرد: 300

شیردل: 720

شیرعلی، ایرج: 272, 273, 444

شیمون پرز (رهبر حزب کارگر اسرائیل): 287

صلواتی، مریم: 468

ضرغامی، رحام: 269, 270

ضرغامی، رهام (عضو فعال تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌ها): 445

ضیایی‌نژاد، نبی: 304

طالب ابراهیمی: 10, 37, 39, 133, 150, 172, 179, 181, 189, 190, 328, 345, 357, 427, 797, 798, 811, 813, 816, 868

طاهر: 111, 256

طبری، احسان: 34, 597, 611, 640

طبسی (حجت‌الاسلام): 868

طبیب: 22, 63, 64, 248, 452, 454, 465

طلوعی سمنانی، فرامرز, 241, 242, 313, 443

ظریف، محمدصدیق (مسئول هسته‌های کارگری گروه کومه‌له در سنندج): 360

عباسی، احمد: 162

عباسی، منوچهر (جهان پولادخان): 480, 839

عبدی: 294, 311

عبدی، قادر: 392, 549

عثامه الباز (معاون وزارت خارجه‌ی سوریه): 661

عزت ابراهیم (نایب رئیس شورای فرماندهی انقلاب عراق): 128

عسگری، مهران: 304

عطاریان (سرهنگ): 611

علمشاه، غلامعلی: 302

علی اوف: 610

علی عبدالله صالح (رئیس‌جمهور یمن شمالی): 674

علی‌اصغر: 484, 614

علیزاده (بخشدار جوانرود): 547, 842

علیزاده، علی: 313, 446

عمرانی: 59, 90, 230, 329, 368, 436, 536, 540, 547, 555, 561, 574, 737, 788, 808, 842, 843, 861

عندلیب، علیرضا: 558, 844

غازیان، محمود: 448

غانم (فرمانده کل نیروهای مسلح کویت): 652, 852

غنانم عبدالجلیل: 521

فتاحی، بیژن: 270, 271, 445

فتوحی: 540

فدائی، ناصر: 547

فراشبند: 480

فرجاد، فروهر: 312, 445

فرعون: 106, 171

فضلی، علی: 540

فضیلت، کریم: 540

فلاحی: 305

فلیپ حبیب (فرستاده‌ی امریکا به خاورمیانه): 778

فولادخانی، محمود: 303

فیروز، مریم: 611

قائم‌مقام وزیر خارجه‌ی یمن: 641

قدیری: 644, 645

قشقایی، خسرو: 480

قطبی، امجد (عضو بخش دانش‌آموزی تشکیلات تهران گروه کومه‌له): 361

قلاوند (از مسئولان واحد اطلاعات قرارگاه کربلا): 152, 487

قنبری، ابوطالب: 304

قنبری، مسعود: 468

قنبری، منوچهر: 468

قوچانی، علی: 540

کاردار مالزی: 37

کاظمی، اصغر: 455

کاظمی، سیدمحسن: 304

کاک اسماعیل (مسئول نظامی جنگل سازمان کمونیست‌های ایران): 240, 272

کاکی: 751

کام‌بخش، عبدالصمد: 609

کریمی، داود: 498

کریمی، فتح‌الله: 299

کلانتری، سیدمحمد: 304

کلهر، یدالله: 540

کلولی: 540

کمال، احمد (شهید): 468

کور دوور، دیه‌گو (فرستاده‌ی ویژه‌ی سازمان ملل): 655

کوسه‌چی: 540

کیانی (فرمانده لشکر قدس): 152, 540, 651

کیانی، سعید: 468

کینز: 321

گلدوست، حمید: 468

گنشر، هانس دیتریش (وزیر خارجه‌ی آلمان غربی): 799

لاهیجی، عبدالکریم: 484

لبن، جفری (مفسر بی‌بی‌سی): 190

لسانی، فرج‌الله: 309, 310, 446

لطفی: 454, 649

لیمبرت (از کارکنان سابق سفارت امریکا در ایران): 494, 840

لین گن، بروس (کاردار سفارت سابق امریکا): 840

مائو: 611

مادح: 480

ماریوتونیو، پدرو (وزیر دفاع و عضو سیاسی آنگولا): 772

ماسلیان، سرکیس: 210

مانوکیان، آرداک (اسقف اعظم ارامنه): 227

مجاوری، هوشنگ: 155, 367, 813

محمد بن یحیی (وزیر امور خارجه‌ی پیشین الجزایر): 172

محمد حیدر (عضو فرماندهی حزب بعث و رئیس هیئت نمایندگی سوریه): 663

محمد ناصر قابور (سفیر سوریه): 662

محمدرضاخان: 697

محمدزاده: 152, 454, 455, 543, 649

محمدی: 10, 239, 246, 255, 269, 271, 290, 292, 293, 297, 309, 312, 552, 644

محمدی، قاسم: 540

مخبر کمیسیون امور خارجه: 146

مدنی، احمد: 484

مدی، مسعود: 270

مدیر انجمن دوستی ایران و ژاپن: 663, 854

مدیر کل اداره‌ی کشاورزی و عمران روستایی استان ایلام: 824

مدیر کل مسکن و شهرسازی: 561

مدیرکل امور بین‌الملل وزارت امور خارجه: 179

مراغه‌ای، مقدم: 161

مرتضایی، فریدون (فرمانده سپاه خوزستان): 651

مرضی الاُذینه: 41, 535

مسئول اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا: 780

مسئول امور کنسولی سفارت فرانسه در تهران: 134

مسئول بخش نظامی اراک سازمان مجاهدین خلق: 72

مسئول تدارکات و تشکیلات جنگل سازمان مجاهدین خلق: 72

مسئول تشکیلات اهواز گروه کومه‌له: 119

مسئول تشکیلات باختران گروه کومه‌له: 119

مسئول تشکیلات تبریز گروه کومه‌له: 119

مسئول چاپ مخفی اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران: 270

مسئول ژاندارمری بعلبک: 122

مصدق: 610

معاون استاندار فارس: 438, 836

معاون امور اقتصادی و بین‌المللی وزارت امور خارجه: 603

معاون امور بین‌الملل وزارت نفت: 811

معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی: 108, 164, 814

معاون دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی: 37

معاون عمرانی استانداری مازندران: 561

معاون نخست‌وزیر در امور اقتصادی سوریه: 319

معاونت رئیس‌جمهوری کوبا: 722

معاونت وزارت خارجه‌ی موریتانی: 157

معدن‌پیشه، مصطفی: 304

معروف گیلاسی (مسئول تشکیلات شهر سنندج گروه کومه‌له): 339

معزی، عبدالله: 565, 566

معین، باقر: 377, 483

مفاضری، رحمت‌الله (مسئول هسته‌های محلات سنندج گروه کومه‌له): 361

مقبلی، رضا (عضو کمیته‌ی کارگری گروه کومه‌له): 360

ملاصالح ترابی (روحانی اهل تسنن): 466, 837

ملا‌عزیز جنگلی: 374

ملامحمد ماموستای: 105

ملامصطفی: 377

ملک‌زاده: 246

ملکشاهی: 552

منصور باباشیخ: 277

مهدی دیلی (رئیس یکی از شعبه‌های مخابرات العام): 550

موساکا (قائم مقام وزیر امور خارجه‌ی زامبیا): 771

موسوی، محمدتقی (فرمانده سابق سپاه رودبار): 764

موسی: 171, 250, 303, 547, 654, 732, 786, 796, 853

موشه آرنز (وزیر دفاع اسرائیل): 779

موشه‌شه‌خال (رئیس فراکسیون پارلمانی فلسطین): 268

میر، محمدعلی: 467

میرزای شیرازی: 514

میرعماد، سیدضیاء (حجت‌الاسلام): 302

میرعمادی: 302

میرهادی، احمد: 468

نادری، محمدرضا: 304

ناطق، کمال: 549

نامنی‌پور، سعید: 540

نایوره، جولیوس (رئیس جمهور تانزانیا): 736

نخست‌وزیر چین: 531, 841

نخست‌وزیر سوئد: 828

نخعی، هادی: 5, 612

نریمان: 561

نزیه: 65

نزیه، حسن: 161, 484

نصر، کریم: 540

نظری (سرهنگ): 350, 828

نماینده‌ی استخبارات عراق: 480, 838

نماینده‌ی امام در بنیاد شهید: 71

نماینده‌ی امام در سپاه پاسداران: 571

نماینده‌ی امام در شهربانی: 470, 491, 839

نماینده‌ی امام‌جمعه‌ی باختران: 831

نماینده‌ی ایران در کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد: 786, 867

نهاوندیان (سفیر جمهوری اسلامی ایران در کره‌ی شمالی): 603

نوبخت، تقی: 680

نوذری، عیدی‌محمد : 446

نوری الادیس (نماینده‌ی رژیم عراق در اتحادیه‌ی عرب): 463

نوریچکین (مأمور کا.گ.ب.): 611

نیکلای شبیلد ( مفسر بی‌بی‌سی): 286

هاشمی، حسین (مسئول انتشارات هرمزگان عضو هسته‌های نظامی کردستان و ارومیه گروهک اشرف دهقان): 302

هاشمی، مهدی: 76, 806

هدایت‌زاده، مجید: 356

هدایتی: 444

هشتمین پیشوای شیعیان: 593

هورن، پاتریک: 59, 536, 805

هوشیاری: 19, 20, 49, 104, 108, 154, 155, 162, 187, 188, 214, 215, 235, 367, 373, 375, 395, 489, 498, 512, 523, 524, 528, 540, 548, 616, 635, 719, 791, 818, 828, 840, 841, 842, 851, 857

وثوقی، محمدرضا: 310, 445

وزوایی: 507

وزیر اطلاعات سوریه: 388, 397, 464, 551, 661, 832

وزیر امور خارجه‌ی استرالیا: 157, 813

وزیر امور خارجه‌ی الجزایر: 37, 150, 172, 179, 180, 181, 189, 190, 328, 427, 797, 798, 811, 814, 868

وزیر امور خارجه‌ی بنگلادش: 318

وزیر امور خارجه‌ی جمهوری دمکراتیک خلق کره: 572, 603

وزیر امور خارجه‌ی چین: 553, 839, 843

وزیر امور خارجه‌ی سوئد: 323, 826

وزیر امور خارجه‌ی غنا: 73, 806

وزیر امور خارجه‌ی کوبا: 551, 843

وزیر امور خارجه‌ی کویت: 41, 194

وزیر امور خارجه‌ی گرانادا: 318

وزیر امور خارجه‌ی ماداگاسکار: 318

وزیر امور خارجه‌ی هند: 318, 438, 457

وزیر انرژی هند: 309, 826

وزیر بازرگانی موریتانی: 157

وزیر تجارت خارجی: 44, 207, 238, 327, 355, 829

وزیر تجارت و صنعت اردن: 750, 862

وزیر خارجه‌ی اسپانیا: 251, 252, 820

وزیر خارجه‌ی الجزایر: 10, 37, 38, 39, 133, 150, 179, 180, 190, 285, 328, 345, 357, 798, 815, 823, 828, 869

وزیر خارجه‌ی امارات: 285

وزیر خارجه‌ی امریکا: 10, 91, 749, 862

وزیر خارجه‌ی تونس: 357

وزیر خارجه‌ی جمهوری دمکراتیک خلق یمن: 641, 642

وزیر خارجه‌ی سریلانکا: 671

وزیر خارجه‌ی گرانادا: 318

وزیر دادگستری: 40, 396, 427, 429, 662, 833

وزیر دفاع سوریه: 428

وزیر صنایع اسپانیا: 252

وزیر صنایع سنگین: 570, 845

وزیر صنایع شیمیایی آلمان شرقی: 136, 812

وزیر کره‌ی شمالی: 319

وزیر مشاور دفتر صدام: 429

وزیر مشاور کویت: 534

وزیر نفت قطر: 423

وزیر نفت نیجریه: 459

ولید اسفور (وزیر تجارت و صنعت اردن): 750

ولی‌عهد انگلیس: 209

ولی‌عهد سابق رضا پهلوی: 484

یاراحمدی، ساسان: 468

یاقچیان، مرتضی: 540

یان اسمالی دلال اسلحه‌ی انگلیسی: 663

یزدیان، سعید (عضو کمیته‌ی مرکزی و مسئول کل تشکیلات خارج از کردستان گروه کومه‌له): 119

یوسفی، کوروش: 303

یوسفی، نادر (رابط کمیته‌ی شهر با تشکیلات محلات گروه کومه‌له): 339

ییلاقی: 540

مکان‌ها و سازمان‌ها

(پایگاه) کورده استان فارس: 525

(روستای) سیف‌آباد: 275, 751

(روستای) قلعه‌میرزا: 351

آبادان: 6, 48, 68, 70, 79, 82, 86, 93, 94, 97, 102, 103, 106, 113, 114, 121, 146, 154, 178, 186, 201, 202, 214, 223, 234, 248, 259, 260, 262, 263, 272, 275, 280, 282, 295, 299, 315, 326, 332, 338, 349, 350, 351, 359, 366, 373, 381, 403, 419, 438, 444, 455, 466, 478, 479, 489, 498, 499, 500, 502, 516, 524, 531, 533, 538, 540, 545, 546, 560, 562, 567, 569, 572, 580, 633, 652, 669, 681, 682, 706, 718, 725, 729, 742, 781, 789, 794, 804, 806, 807, 808, 809, 810, 812, 813, 815, 816, 817, 818, 819, 820, 821, 822, 824, 825, 826, 828, 830, 831, 833, 834, 836, 837, 838, 839, 841, 842, 844, 845, 846, 850, 852, 854, 857, 858, 860, 861, 866, 867, 868

آبادی بلکه: 808

آبادی کندور: 81

آبادی کوله: 131

آبادی همدان (پیرانشهر): 105, 810

آبدانان: 338, 367, 552, 827

ابراهیم‌آباد: 276, 391

ابرقو: 70, 79

آب‌نیل: 680

ابهر: 201, 682

ابوظبی: 268, 274, 390, 402, 459, 665, 674, 684

اپک: 862

اتحادیه‌های تجاری انگلیس: 71

اتحادیه‌ی بین‌المجالس عرب: 858

اتحادیه‌ی تجاری ملی: 71

اتحادیه‌ی جوانان: 754, 863

اتحادیه‌ی دمکرات‌های سوسیالیست: 624

اتحادیه‌ی دمکراتیک کردستان: 624

اتحادیه‌ی کارگران عادی: 71

اتحادیه‌ی کامیون‌داران: 677

اتریش: 45, 227, 236, 237, 393, 402

اتوبان غزیله - بزرگان: 63

اتیوپی: 165

اداره‌ی پست: 338, 678

اداره‌ی تحقیقات و تجهیزاتی فرانسه: 735

اداره‌ی سیاسی - ایدئولوژیکی نیروی دریایی: 27

اداره‌ی صادرات گوشت نیوزیلند: 109

اداره‌ی کشاورزی ایلام: 301, 824

آذربایجان شرقی: 75, 351, 528, 669, 721, 751

آذربایجان غربی: 34, 90, 187, 302, 363, 541, 547, 570, 731, 843, 860

آذرشهر: 525, 677

اراک: 72, 260, 361, 401, 471, 549, 556, 829

آران (کاشان) : 679

اربیل: 95, 625, 849

ارتفاع چنگوله: 831

ارتفاعات ایلام: 63

ارتفاعات برغازه: 348, 418, 452, 523, 524

ارتفاعات چیلات: 298

ارتفاعات حمرین: 61, 64, 246

ارتفاعات دوپازا: 508

ارتفاعات رملی: 62

ارتفاعات سه گلان: 545

ارتفاعات شونیزه: 81

ارتفاعات علی گره زد: 506

ارتفاعات عمره‌شال: 81

ارتفاعات قلاویزان (مهران) : 789, 867

اردبیل: 234, 351, 525, 678, 820

اردکان: 75

اردن: 10, 42, 45, 115, 165, 193, 206, 219, 220, 225, 344, 357, 463, 479, 482, 535, 574, 582, 583, 607, 661, 699, 701, 705, 714, 715, 725, 738, 739, 760, 769, 770, 775, 801, 819, 828, 848, 857, 858, 865, 869

اردوگاه اباذر: 316

اردوگاه ازنا: 316

اردوگاه حشمتیه: 210

اردوگاه موسی: 786

اردوگاه میثم ملاوی (لرستان): 635, 851

ارزن قشلاق: 104

آرژانتین: 60, 76, 175, 237, 336, 584, 585

ارسباران: 678

ارسنجان: 300

اروپا: 6, 109, 116, 127, 165, 206, 235, 252, 306, 483, 494, 607, 609, 799, 840

اروپای شرقی: 136, 554

اروپای غربی: 57

ارومیه: 34, 49, 67, 72, 73, 80, 81, 85, 86, 87, 93, 105, 112, 153, 160, 166, 168, 178, 185, 202, 234, 299, 302, 315, 316, 346, 350, 366, 380, 383, 402, 419, 451, 466, 467, 489, 528, 548, 569, 570, 578, 616, 665, 681, 691, 692, 705, 707, 719, 728, 731, 743,

764, 780, 790, 791, 792, 794, 806, 808, 810, 813, 817, 820, 824, 831, 834, 837, 839, 841, 843, 845, 848, 856, 857, 859, 860, 862, 864, 867, 868

ازمیر: 399

ازنا: 249, 262, 821

اسپانیا: 60, 76, 78, 235, 237, 252, 462, 464, 484, 805, 806, 820, 837

اسپی‌کلا: 447, 449, 450

استادیوم بصره: 786

استادیوم تختی مشهد: 593

استانداری باختران: 112

استانداری خوزستان: 111, 130, 199, 314

استانداری کردستان: 112, 130, 138, 153, 233, 244, 337, 372, 380, 402, 417, 433, 451, 486, 556, 588, 665, 793, 835

استانداری مازندران: 680

آستانه‌ی اشرفیه: 187, 751

استرالیا: 136, 157, 585, 813

استکهلم: 464, 612, 761, 778, 866

اسفراین: 366

اسکله‌ی آذرباد: 384

اسکله‌ی الامیه: 512, 840

اسکله‌ی البکر: 512, 840

اسکو: 351, 677

اسلام‌آباد وردشت کوهپایه: 680

اسلام‌آباد: 138, 186, 325, 463, 464, 572, 594, 680, 802, 816, 826, 837, 845

آسیا: 156, 386, 554, 711, 712, 806

آسیای جنوب غربی: 165

اشترنیان: 316

اشنویه: 160, 166, 419, 548, 670, 682, 706, 707, 763, 783, 788, 790, 791, 794, 813, 834, 843, 857, 864, 866, 867, 868

اصفهان: 51, 52, 69, 75, 114, 211, 240, 260, 276, 281, 310, 352, 375, 401, 404, 467, 468, 477, 488, 514, 518, 519, 549, 567, 568, 576, 590, 599, 614, 635, 679, 680, 682, 733, 746, 751, 823, 829, 832, 833, 838, 851, 861

آغاجاری: 272, 273, 311, 444

افریقا: 60, 73, 156, 424, 425, 659, 711, 712, 806

افریقای جنوبی: 73, 148, 336, 736, 759

افغانستان: 34, 73, 110, 115, 124, 125, 126, 148, 165, 197, 252, 272, 303, 305, 331, 370, 490, 587, 635, 655, 772, 811, 817, 851

اقلید: 594

اقیانوس هند: 333

اکرا (پایتخت غنا): 73

اکوادور: 748, 862

البحار: 349, 828

الجزایر: 6, 10, 16, 37, 46, 62, 90, 133, 150, 157, 158, 172, 173, 177, 179, 181, 190, 239, 285, 328, 345, 357, 389, 410, 412, 413, 426, 440, 460, 474, 482, 483, 491, 493, 537, 587, 642, 672, 721, 722, 758, 765, 798, 800, 802, 808, 813, 814, 815, 826, 835, 855, 859, 863, 868

الجزیره: 128, 325, 377, 401, 402, 431, 477, 486, 521, 684, 758, 761, 802

الجهراء: 535

السالوادور: 205, 319, 336, 818

الشتر: 751

آلما شرقی: 10, 56, 57, 108, 136, 137, 188, 810

الماس‌آباد: 679

آلمان غربی: 92

آلمان فدرال: 85

آلمان: 6, 10, 56, 57, 60, 85, 92, 108, 109, 115, 129, 136, 137, 150, 188, 235, 304, 309, 314, 329, 331, 333, 337, 582, 584, 588, 605, 612, 623, 729, 799, 805, 810, 825, 827, 846, 849

آلواتان: 513, 840

الوان: 4, 552

الیگودرز: 316, 751

آمار و انفورماتیک کشور: 75

ام‌القصر: 508

امان(پایتخت اردن): 182, 266, 534, 661, 725, 739, 775, 853, 865

امریکا: 5, 6, 7, 32, 36, 40, 56, 57, 58, 66, 90, 91, 92, 97, 107, 115, 117, 121, 122, 125, 126, 128, 129, 130, 132, 133, 137, 138, 151, 156, 162, 163, 164, 169, 170, 173, 174, 180, 184, 188, 192, 193, 194, 197, 199, 205, 206, 210, 220, 224, 225, 241, 256, 257, 260, 261, 262, 270, 273, 284, 288, 292, 293, 295, 296, 299, 307, 310, 312, 313, 314, 317, 334, 335, 336, 341, 345, 354, 361, 364, 372, 386, 396, 397, 405, 406, 407, 415, 416, 427, 428, 430, 435, 438, 439, 443, 444, 445, 450, 458, 461, 464, 472, 473, 475, 476, 484, 485, 490, 493, 494, 495, 496, 537, 550, 551, 563, 571, 572, 574, 582, 583, 584, 587, 593, 597, 605, 608, 610, 622, 623, 624, 640,

642, 647, 654, 656, 657, 658, 660, 661, 663, 665, 673, 676, 697, 712, 713, 715, 722, 736, 749, 750, 755, 760, 771, 773, 776, 777, 778, 780, 785, 786, 787, 800, 802, 805, 808, 810, 811, 814, 815, 818, 819, 823, 824, 825, 838, 840, 843, 847, 849, 851, 853, 856, 858, 866, 867, 869

امریکای لاتین: 307, 336, 641, 711

آمل: 6, 10, 16, 33, 70, 236, 237, 239, 240, 241, 242, 243, 250, 255, 257, 258, 259, 261, 265, 269, 272, 273, 280, 290, 291, 293, 295, 301, 309, 310, 311, 312, 313, 351, 433, 434, 435, 443, 444, 445, 446, 447, 448, 449, 450, 822, 835, 836

آموزش و پرورش بابل: 48

آموزش و پرورش: 48, 352, 404, 526, 682

امیرکلا: 275

انبار گمرک: 315, 332, 826

انجمن اسلامی دانشجویان پاریس: 840

انجمن اسلامی دبیرستان هفده شهریور درچه‌ی‌اصفهان: 351

انجمن اسلامی قائمشهر: 680

انجمن اسلامی: 48, 189, 351, 493, 570, 671, 677, 680, 681, 840, 845, 854

انجمن حمایت از انقلاب اسلامی: 150, 813

اندونزی: 115, 412

اندیمشک: 488

انستیتو امریکایی بروکلین: 855

آنکارا: 305, 330, 343, 780

آنگولا: 604, 772, 847

اهرم (بوشهر) : 354, 751

اهواز: 41, 50, 51, 52, 67, 78, 82, 94, 100, 102, 121, 177, 211, 228, 293, 296, 325, 331, 349, 358, 365, 384, 390, 402, 440, 467, 469, 472, 473, 476, 477, 488, 498, 506, 511, 533, 540, 560, 567, 572, 603, 647, 681, 725, 754, 761, 819, 837, 838

اوتیل تیرواژ: 340

اورامانات: 332

اوگاندا: 771

اوین: 243, 255, 271

ایتالیا: 60, 496, 748, 862

ایستگاه 7: 504

ایشکه‌سو: 731, 860

ایلام: 10, 62, 75, 82, 115, 158, 181, 201, 301, 314, 338, 346, 367, 372, 381, 382, 391, 417, 513, 522, 524, 528, 540, 541, 552, 556, 567, 682, 724, 751, 752, 807, 815, 827, 831, 832, 841, 843

بابل: 48, 86, 96, 273, 333, 341, 395, 450, 570, 635, 680, 751, 804, 808, 809, 827, 851

بابلسر: 275

باختران: 75, 82, 112, 115, 130, 201, 233, 351, 383, 390, 522, 540, 556, 625, 704, 724, 792, 802

بازار سنندج: 278, 823

بازار سورو: 497

بازرگان: 383, 555

باسمنج: 677

باغ رضوانیه: 313, 446

باغ هاشمی: 450

بافت: 498, 751

باماکو: 796

باند اضطراری عماره: 64

بان‌سعید: 115

بانک تعاون اسلامی قم: 678

بانک رافدین عراق: 497

بانک رفاه: 448

بانک صادرات: 86

بانک ملت: 404

بانک ملی: 457

بانکوک: 739, 861

بانه: 80, 81, 87, 107, 115, 144, 154, 160, 178, 332, 346, 382, 678, 719, 753, 807, 808, 810, 812, 813, 826, 831, 859, 863

بجستان: 275

بجنورد: 187, 275, 670, 671, 684, 816, 854

بحر احمر: 225, 520

بحرین: 46, 173, 177, 225, 239, 244, 356, 357, 397, 398, 459, 485, 564, 643, 738, 779, 839

بدره: 552

برخوار: 562

برخون: 751

برزیل: 575, 585

برگشاد: 277

بروجرد: 316, 751

بروجن: 681

بروکلین: 494, 675

بریتانیا: 290, 308, 322

بزرگان: 64, 419, 454, 558

بستان: 6, 62, 63, 439, 499, 500, 505, 506, 552, 725

بصره: 7, 95, 414, 508, 621, 633, 718, 728, 763, 850, 864

بعلبک: 118, 122, 713

بغداد: 6, 30, 37, 39, 51, 61, 71, 77, 78, 92, 94, 95,

121, 132, 133, 138, 149, 167, 177, 184, 191, 192, 193, 197, 206, 209, 211, 231, 233, 234, 244, 253, 267, 268, 269, 279, 285, 286, 288, 296, 308, 309, 318, 320, 324, 328, 331, 333, 337, 340, 344, 345, 346, 347, 357, 370, 371, 387, 388, 389, 390, 391, 393, 396, 397, 399, 402, 403, 414, 417, 427, 428, 429, 431, 439, 442, 451, 457, 462, 464, 475, 479, 486, 497, 520, 521, 522, 550, 551, 554, 574, 582, 583, 586, 605, 607, 612, 616, 622, 625, 626, 652, 661, 665, 671, 692, 702, 703, 705, 714, 725, 727, 728, 729, 730, 734, 736, 737, 739, 740, 741, 746, 748, 749, 750, 752, 760, 763, 769, 775, 776, 780, 786, 800, 805, 808, 814, 820, 823, 825, 828, 829, 832, 833, 836, 837, 838, 848, 853, 855, 856, 858, 859, 860, 861, 862, 864, 865

بلغارستان: 136

بلغان: 682

بلگراد: 77, 296, 327, 331, 355, 363, 829

بلوار کشاورز: 710

بلوک شرق: 136, 720, 812

بن: 17, 18, 21, 24, 37, 39, 63, 64, 97, 135, 179, 181, 213, 227, 235, 244, 285, 344, 345, 357, 363, 370, 371, 418, 428, 456, 485, 540, 557, 580, 590, 591, 592, 631, 651, 654, 665, 667, 668, 683, 686, 690, 701, 741, 774, 798, 853, 854

بندر اسکندرون: 787

بندر امام خمینی: 35, 36, 134, 167, 186, 196, 284, 328, 399, 411, 474, 663, 699, 814, 823, 826, 838, 854, 857

بندر بوشهر: 167

بندر ترکمن: 160, 161, 814

بندر هوستون: 220

بندر ینبوع: 520

بندرعباس: 72, 75, 211, 302, 315, 355, 366, 670, 671, 684, 806, 824, 855

بندرگاه شعیبیه: 208

بنگلادش: 115, 225, 318, 355, 356, 829

بنیاد شهید: 71, 256, 444, 596, 847

بنیاد مستضعفان شاهرود: 752

بنیاد مسکن استان فارس: 114, 810

بنیاد مسکن انقلاب اسلامی زنجان: 202

بهبهان: 277, 488, 823

بهداری ارتش: 724

بهداری قرارگاه نجف: 488

بهزیستی استان سمنان: 862

بهشهر: 202, 366, 368, 372, 486, 830

بوبیان: 16, 41, 42, 345, 652, 730, 852

بوشهر: 26, 35, 50, 75, 167, 186, 187, 217, 221, 227, 228, 266, 362, 366, 401, 682, 751, 819

بوکان: 27, 49, 107, 264, 292, 299, 310, 340, 420, 433, 580, 595, 707, 743, 754, 763, 804, 814, 822, 834, 835, 846, 847, 862, 864

بویراحمد: 362, 366, 594

بوینس‌آیرس: 60

بیارجمند (بخش) : 683

بیت امام خمینی: 163

بیت‌المقدس: 6, 7, 140, 143, 151, 456, 499, 501, 504, 506, 507, 813, 842

بیت‌راشد: 576

بیجار: 107, 234, 276, 653, 678, 720, 728, 820, 823, 859

بیدگل (کاشان): 679

بیرجند: 79, 84, 351

بیروت: 6, 390, 402, 427, 440, 705, 750, 779, 793

بیساران (منطقه‌ی رزآب سنندج) : 104, 182, 316, 810, 815, 825

بیمارستان شهربانی: 96

بیمارستان لاهیجان: 187

پادگان الرشید (عراق): 691, 856

پادگان الشعیبه‌ی (بصره) : 633, 850

پادگان امام حسن تهران: 366

پادگان انب (حلبچه) : 742, 861

پادگان بعلبک: 122

پادگان چم‌چمال: 706, 857

پادگان حشمتیه‌ی تهران: 210

پادگان حمزه: 366

پادگان حمید: 456

پادگان شهید برکتی رامسر: 300

پادگان گلف: 498, 508, 511

پادگان لشکر28 کردستان: 679

پادگان لویزان: 350

پادگان میمونه: 64

پادگان21 حمزه‌ی تهران: 132

پارس‌آباد مغان: 525, 678

پارک جنگلی دهلران: 301

پاریس: 10, 31, 43, 45, 51, 67, 102, 111, 134, 145, 183, 185, 191, 192, 195, 200, 218, 221, 232, 233, 236, 237, 238, 244, 249, 253, 254, 255, 267, 274, 278, 279, 288, 299, 331, 333, 337, 339, 340, 364, 371, 378, 403, 417, 430, 442, 469, 471, 472, 483, 484,

485, 493, 511, 565, 573, 585, 586, 588, 612, 617, 636, 654, 705, 715, 716, 726, 728, 773, 784, 788, 792, 809, 816, 820, 821, 823, 833, 838, 853, 858, 867

پاسگاه حلفائیه: 63

پاسگاه دویرج: 24, 62, 559, 667, 844

پاسگاه رشید (ایران) : 667

پاسگاه رشیده: 21, 24, 613, 630, 631, 648, 667, 687, 689, 762, 850, 852, 854

پاسگاه سرو: 466, 837

پاسگاه سمیده: 64

پاسگاه سوبله: 64

پاسگاه شرهانی: 64

پاسگاه شهدا: 843

پاسگاه صفریه: 21, 22, 613, 629, 630, 631, 690, 850

پاسگاه کرامه: 687, 690

پاسگاه محمدیار (نقده): 350, 360

پاسگاه وهب: 652, 687, 689, 690

پاکستان: 37, 115, 130, 165, 225, 765, 775, 797, 801, 865, 869

پالایشگاه اصفهان: 282

پالایشگاه تبریز: 282

پالایشگاه تهران: 282

پالایشگاه نفت ایران: 220

پاناما: 225

پاوه: 5, 105, 810

پایگاه احمدآباد: 104, 809

پایگاه انتقال خون: 49

پایگاه ایرانخواه: 234, 820

پایگاه باباساری: 403, 833

پایگاه بسیج محمد خجسته صوری قائمشهر: 680

پایگاه بناویله (سردشت): 616, 617, 848

پایگاه بیشاسب: 731, 860

پایگاه تازه‌آباد: 691

پایگاه تیژتیژ: 215, 818

پایگاه جانوره (مریوان): 718, 719

پایگاه جبرئیل‌آباد: 669, 707, 854, 857

پایگاه حماملار (ارومیه): 691, 856

پایگاه خور خور (سنندج): 616, 829

پایگاه خور: 360, 616, 829

پایگاه خوشالان: 299

پایگاه دارساوین (سردشت): 419, 569, 845

پایگاه دانیکش (سنندج): 560, 844

پایگاه دریایی انزلی: 210

پایگاه دریایی گوانتا‌نامو: 336

پایگاه دوویسه (سنندج): 595, 847

پایگاه ربط (سردشت): 115, 489, 616, 811, 839, 848

پایگاه روستای سراب: 95, 103, 809

پایگاه روستای یازی‌بلاغی سقز: 373

پایگاه ژاندارمری شاهین‌شهر: 692

پایگاه سختان: 743, 862

پایگاه سراب: 808

پایگاه سنجی: 203

پایگاه سوغانلو: 730, 860

پایگاه شکاری الحلاء: 64

پایگاه شهدا: 81, 548, 807

پایگاه شهید زندی‌فر, 653, 852

پایگاه شوشیه (سنندج): 68, 300, 332, 360, 824, 829

پایگاه قوچان: 719

پایگاه کردوان: 616

پایگاه کشاورزی: 159

پایگاه کلاله: 359

پایگاه کلب رضاخان: 835

پایگاه کوره: 560, 844

پایگاه گرگ تپه: 203

پایگاه گلاله: 111, 810

پایگاه گنبد: 178

پایگاه گوگ تپه (ارومیه): 718, 719, 859

پایگاه محمدیار: 338, 827

پایگاه مرغان: 327, 826

پایگاه مسافری: 634, 850

پایگاه مهاباد: 202

پایگاه موجش (کامیاران): 670, 854

پایگاه نگل (سنندج): 830

پایگاه‌های مقاومت آباده: 351

پراگ: 325

پشت‌تنگ: 276

پکن: 323, 324

پل تپک: 63

پل حفار: 504

پل رُمیله: 213

پل سیمانی خالقانی: 63

پل غزیله: 17, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 61, 63, 64, 140, 141, 142, 213, 246, 247, 248, 347, 418, 419, 453, 454, 455, 465, 542, 543, 544, 558, 580, 591, 592, 651, 652, 667, 812, 834, 844, 852

پل قصبه: 504

پل معلق: 448, 450

پل‌دختر: 316, 679

پل‌نو: 186

پلیس‌راه آمل: 259

پیرانشهر: 75, 80, 94, 105, 144, 178, 276, 277, 383, 457, 508, 691, 730, 740, 743, 783, 807, 810, 812, 815, 823, 837, 860, 862, 866

پیکان‌شهر: 445

پیونگیانگ (پایتخت کره‌ی شمالی): 572, 603, 641, 847, 851

تازه‌آباد: 276, 349

تاکستان: 525, 841

تالاپشت لویا: 49

تانزانیا: 115, 604, 736, 861

تایباد: 366, 635, 851

تایلند: 115

تبریز: 51, 52, 211, 215, 260, 296, 310, 351, 404, 525, 596, 599, 677, 678, 728, 751, 764, 780, 784, 818, 833, 841, 847, 864, 867

تپه دوقلو: 614, 631, 648

تپه654: 848

تپه‌های الله‌اکبر: 505

تپه‌های رملی 182: 62

تپه‌های عباس‌آباد: 706

تپه‌های کوت کاپون: 506

تپه‌های نبعه: 479, 838

تپه‌ی 202: 576

تپه‌ی 654: 615

تپه‌ی بهارمست: 653, 852

تپه‌ی چومو: 630, 631, 648, 850

تپه‌ی خال: 524, 557, 631, 648, 844, 850

تپه‌ی درمان: 633

تپه‌ی دوقلو: 648, 689, 762, 864

تخت‌جمشید: 208

تربت جام: 275

تربت حیدریه: 113, 187, 366, 420, 683, 810, 816, 834

ترکیه: 36, 37, 95, 115, 304, 305, 324, 329, 330, 343, 344, 363, 388, 399, 494, 555, 573, 607, 609, 765, 774, 787, 824, 826, 828, 829, 832, 833, 840, 865, 867

ترمینال نفتی البکر: 102

ترمینال یومورتالیک: 330

تعاونی صنف جوشکاران ایلام: 79

تکاب: 68, 160, 234, 263, 276, 277, 375, 466, 477, 806, 820, 822, 823, 831, 837

تگزاس: 220, 854

تموز: 288

تنکاب: 480

تنکابن: 72, 185, 525, 546, 681, 751

تنگه‌ی بیات: 63

تنگه‌ی چزابه: 505, 506

تنگه‌ی خور موسی: 50, 804

تنگه‌ی ذلیجان: 139

تنگه‌ی هرمز: 520

تنومه: 508

تهران: 4, 5, 7, 17, 21, 29, 30, 32, 33, 34, 36, 37, 51, 52, 60, 61, 65, 67, 74, 75, 76, 78, 81, 85, 93, 96, 100, 101, 110, 111, 112, 116, 118, 119, 124, 125, 126, 130, 131, 133, 134, 135, 136, 137, 138, 145, 149, 150, 153, 157, 158, 160, 164, 165, 172, 177, 179, 185, 187, 189, 190, 192, 195, 197, 199, 200, 203, 205, 221, 222, 224, 228, 230, 233, 240, 241, 242, 243, 245, 252, 255, 256, 257, 258, 259, 260, 261, 262, 264, 272, 273, 278, 282, 284, 285, 293, 295, 296, 302, 310, 311, 312, 318, 320, 321, 323, 327, 328, 331, 334, 341, 343, 345, 346, 351, 358, 361, 363, 369, 370, 371, 372, 384, 386, 388, 395, 399, 401, 402, 404, 407, 413, 416, 417, 420, 421, 427, 431, 434, 435, 438, 439, 443, 444, 445, 451, 462, 463, 464, 465, 467, 474, 477, 478, 486, 488, 489, 490, 491, 494, 508, 513, 516, 519, 521, 522, 538, 541, 553, 572, 576, 577, 578, 586, 603, 604, 612, 617, 635, 640, 642, 647, 655, 656, 659, 664, 665, 671, 672, 676, 684, 692, 693, 705, 710, 717, 721, 722, 724, 738, 740, 741, 743, 744, 780, 782, 785, 788, 792, 793, 795, 800, 802, 807, 810, 811, 812, 813, 814, 816, 817, 818, 822, 823, 825, 828, 830, 831, 833, 834, 837, 838, 840, 849, 856, 857, 858, 862

تهران‌پارس: 51, 804

توشه: 316, 509

توکیو: 35, 134, 138, 195, 196, 198, 284, 328, 331, 411, 417, 474, 575, 622, 626, 700, 750, 752, 817, 863

تونس: 115, 150, 464, 493, 674, 684

تویسرکان: 594, 847

تیران: 680

ثبت احوال: 74

جاده‌ی آبادان - ماهشهر: 114

جاده‌ی اتوبان غزیله - بزرگان: 64

جاده‌ی ارومیه - سلماس: 105, 178

جاده‌ی ارومیه - مهاباد: 326, 707, 826, 857

جاده‌ی آسفالت چزابه: 24, 592, 593, 652, 667, 687

جاده‌ی آسفالت غرب: 21, 23, 24, 592, 627, 629, 667, 850, 854

جاده‌ی آسفالت غزیله - هورالسناف: 142

جاده‌ی آسفالت فکه - حلفائیه: 592

جاده‌ی آسفالته‌ی اهواز - خرمشهر: 507

جاده ی آسفالته‌ی چزابه - غزیله (عراق): 63

جاده ی آسفالته‌ی فکه - بزرگان (عراق): 63

جاده‌ی اشنویه: 350, 828

جاده‌ی بادین‌آباد: 862

جاده‌ی بهشهر به بندر گز: 480, 838

جاده‌ی بوکان - میاندوآب: 144

جاده‌ی پایگاه نگل: 367

جاده‌ی پسوه - پیرانشهر: 104, 809

جاده‌ی پیرانشهر - سردشت: 120

جاده‌ی تعاون: 500

جاده‌ی تهران - آمل: 311, 444

جاده‌ی چزابه - غزیله: 419

جاده‌ی چزابه: 21, 22, 25, 64, 419, 465, 591, 593, 651, 652, 667, 668, 685, 687, 690

جاده‌ی چناره: 299

جاده‌ی حلبچه - سلیمانیه: 176

جاده‌ی خورخوره: 753, 863

جاده‌ی دزفول: 121

جاده‌ی ژاندارمری: 846

جاده‌ی سکره: 593

جاده‌ی سلماس - ارومیه: 81

جاده‌ی سلیمانیه به رانیه: 550

جاده‌ی سنندج - دیواندره: 248, 821

جاده‌ی شلمچه - خرمشهر: 456

جاده‌ی عین‌خوش: 62

جاده‌ی غزیله به العماره: 21, 593

جاده‌ی غزیله: 21, 593

جاده‌ی فکه به حلفاییه: 592

جاده‌ی فکه: 62, 418, 419, 557, 558, 592

جاده‌ی مرزی فکه - بستان: 762

جاده‌ی معدن: 272, 294

جاده‌ی موچش - دهقان: 719

جاده‌ی میاندوآب به بوکان: 95

جاده‌ی نقده - اشنویه: 669, 854

جاده‌ی هراز: 258, 447, 450

جاده‌ی همدان - باختران: 635, 851

جاده‌ی هنگ‌آباد: 743, 862

جامعه‌ی انجمن‌های اسلامی بازار: 598, 847

جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه‌ی قم: 782

جبهه‌ی دمکراتیک ملی: 484

جبهه‌ی شمالی قصرشیرین: 121

جبهه‌ی ملی: 65

جبهه‌ی میسان: 479

جده: 200

جزایر فالکلند (مالویناس): 336

جزایر کومور: 493

جزایر مالوین: 584

جزیره‌ی بوبیان (کویت): 16, 41, 42, 233, 346, 525, 652, 729, 730

جزیره‌ی خارک: 41, 50, 349, 585, 682, 828, 831

جزیره‌ی مینو: 186, 466, 562, 816, 837

جزیره‌ی هرمز: 594

جزیره‌ی وربه: 345

جسر نادری دهلران: 506

جعفرآباد: 144, 326, 653, 812, 826, 852

جفیر: 500

جلدیان: 548, 843

جلفا: 201

جلقران (ارومیه): 87, 160, 808, 813

جمهوری اسلامی: 16, 18, 29, 30, 31, 32, 35, 36, 39, 40, 47, 50, 53, 57, 58, 59, 61, 62, 67, 73, 76, 77, 78, 80, 81, 84, 85, 89, 90, 92, 93, 95, 97, 100, 101, 107, 108, 109, 111, 112, 115, 116, 117, 121, 122, 123, 124, 125, 130, 131, 132, 133, 134, 135, 136, 138, 144, 146, 147, 148, 150, 153, 156, 158, 160, 162, 164, 166, 168, 176, 177, 180, 181, 182, 184, 185, 187, 188, 189, 192, 193, 195, 196, 199, 200, 204, 207, 208, 209, 210, 211, 215, 217, 218, 219, 221, 226, 227, 228, 231, 233, 235, 236, 240, 241, 242, 243, 244, 246, 251, 252, 253, 256, 259, 261, 262, 266, 267, 269, 270, 271, 273, 274, 276, 280, 283, 284, 290, 291, 292, 293, 296, 299, 301, 302, 307, 308, 310, 314, 317, 318, 319, 320, 323, 325, 327, 328, 331, 333, 334, 337, 339, 341, 345, 346, 349, 352, 353, 354, 355, 356, 357, 358, 359, 361, 362, 363, 365, 366, 369, 370, 371, 372, 378, 379, 380, 381, 382, 384, 385, 386, 388, 389, 390, 393, 394, 395, 396, 397, 399, 401, 402, 405, 406, 407, 409, 410, 411, 415, 416, 417, 420, 422, 425, 428, 429, 431, 434, 435, 436, 438, 445, 447, 449, 451, 455, 456, 464, 467, 471, 472, 473, 474, 475, 476, 477, 480, 481, 482, 483, 484, 485, 486, 490, 491,

492, 511, 514, 519, 522, 529, 530, 531, 532, 534, 541, 545, 548, 549, 550, 551, 553, 556, 565, 566, 567, 571, 575, 576, 577, 578, 581, 583, 584, 585, 587, 588, 597, 600, 601, 603, 604, 605, 612, 618, 622, 623, 626, 635, 638, 639, 640, 641, 642, 644, 647, 652, 654, 655, 656, 657, 658, 659, 663, 664, 665, 671, 672, 679, 684, 693, 694, 698, 699, 703, 705, 708, 709, 710, 713, 717, 718, 720, 722, 727, 728, 729, 731, 732, 734, 737, 738, 739, 740, 741, 742, 744, 745, 746, 747, 748, 752, 754, 755, 756, 758, 759, 761, 764, 765, 766, 767, 772, 780, 785, 788, 792, 793, 796, 799, 801, 802, 804, 806, 807, 808, 809, 810, 811, 812, 813, 814, 815, 816, 817, 818, 819, 820, 821, 822, 825, 826, 829, 830, 831, 832, 834, 835, 836, 838, 839, 840, 841, 842, 843, 844, 845, 846, 849, 851, 854, 856, 857, 858, 859, 860, 861, 862, 863, 867

جمهوری دمکراتیک آلمان: 56, 57, 108, 109, 188, 805

جمهوری دمکراتیک مردمی کره: 642

جنبش مقاومت فلسطین: 440

جنگل‌های آمل: 242, 243, 250, 256, 257, 258, 291, 293, 311, 434, 447

جنگل‌های چوکا: 720, 859

جنگل‌های گیلان: 692, 764, 864

جنگل‌های لاکان: 96, 187, 809, 816

جهاد سازندگی بهشهر: 70

جهاد سازندگی خراسان: 202

جهاد سازندگی دامغان: 113

جهاد سازندگی دهدشت: 525

جهاد سازندگی سلماس: 80

جهاد سازندگی سمنان: 525

جهاد سازندگی شهرستان بیجار: 70

جهاد سازندگی قاین: 525

جهاد سازندگی کازرون: 103, 276, 809

جهاد سازندگی گرگان: 202

جهاد سازندگی مازندران: 561

جهاد سازندگی نکا: 680

جهاد سرایان خراسان: 751

جهاد شهرکرد: 751

جهاد گناباد: 751

جهاد نقده: 350

جهرم: 300, 352

جوارتا: 625, 849

جوانرود: 513, 547, 742, 763, 840, 861, 864

جولان: 726

جیرفت: 300, 351

چاد: 288

چالوس: 201, 203, 204, 275, 751, 817

چاه بیت راشد: 524

چزابه: 17, 23, 25, 62, 63, 64, 141, 176, 223, 247, 248, 297, 419, 452, 453, 454, 505, 523, 542, 592, 651, 667, 685, 687, 690, 815

چکسلواکی: 92

چم مجیدخان میاندوآب: 419, 834

چم‌زین: 680

چم‌هندی: 63

چناران: 275

چهارراه بیت راشد, 223

چهارراه دروازه دولاب: 809

چهارمحال و بختیاری: 352

چوارتا: 346, 828

چومان: 80, 807

چومو: 630, 631, 648, 850

چیلات: 17, 20, 61, 62, 298, 347, 452, 453, 545, 568, 842, 845

حاتم‌بیک (اصفهان) : 680

حبیب‌آباد (شاهین‌شهر): 692, 856

حجاز: 770

حریم هوایی ایران: 186

حزب اتحاد ملی کردستان: 624

حزب بعث سوریه: 45, 663, 760, 807

حزب جمهوری اسلامی: 97, 99, 100, 106, 809, 810

حزب دعوه اسلامی عراق: 112

حزب دمکرات شاخه‌ی دیواندره: 548, 822

حزب دمکرات مسیحی: 748

حزب رستاخیز: 106

حزب سوسیالیست عربی‌کار: 624

حزب سوسیالیست فرانسه: 287, 354, 770

حزب سوسیالیست کردستان عراق: 624

حزب کارگر: 321, 322, 521, 826

حزب کمونیست چین: 399, 833

حزب منحله‌ی خلق مسلمان: 162

حسن‌سرا: 187

حسینیه‌ی خرم‌آباد: 679

حفار بریم: 479, 838

حلبچه: 7, 625, 742, 849, 861, 862

حمادی: 10, 90, 91, 285, 429, 441, 442, 749, 750, 776, 777, 808, 823, 835, 836, 862, 865

حمرین: 17, 62, 455

حمیدیه: 500

حوزه‌ی علمیه‌ی بعلبک: 713

حوزه‌ی علمیه‌ی مشهد: 683

خارک: 50, 187, 384, 729, 735, 860

خال: 524, 557, 631, 648, 844, 850

خاندانقلی: 276

خانقین: 92

خانه‌ی کارگر: 270

خاور دور: 641

خاورمیانه: 59, 60, 77, 157, 165, 174, 179, 183, 184, 190, 194, 224, 252, 286, 287, 288, 324, 335, 336, 357, 364, 389, 399, 402, 406, 409, 428, 463, 485, 497, 554, 565, 567, 574, 585, 587, 607, 623, 641, 659, 661, 702, 712, 722, 725, 726, 738, 749, 750, 760, 771, 774, 778, 801, 816, 819, 833, 834, 837, 844, 857, 859, 862, 865, 866, 869

خراسان: 75, 155, 277, 366, 401, 455, 528, 546, 594, 669, 680, 751, 813

خرامه: 70, 201

خرکه: 276, 580

خرم‌آباد: 82, 316, 455, 647

خرمشهر: 4, 6, 17, 48, 79, 86, 97, 102, 113, 121, 132, 151, 154, 186, 214, 275, 280, 295, 317, 326, 366, 419, 438, 445, 456, 489, 499, 500, 506, 507, 516, 533, 538, 560, 562, 569, 603, 633, 725, 804, 807, 809, 810, 816, 818, 822, 826, 830, 834, 839, 844, 845, 850

خشت: 276

خفر: 70

خلخال: 351, 404, 525, 678, 751, 833

خمینی‌شهر: 69, 70, 300, 315, 351, 562, 594, 751

خنج (لارستان) : 525, 751

خواف: 160, 654, 665, 683, 852

خور موسی: 167, 168, 187, 391, 789, 790, 867

خورموج: 594, 751

خوزستان: 5, 7, 62, 71, 93, 100, 111, 121, 130, 132, 241, 260, 273, 274, 296, 314, 325, 348, 377, 381, 401, 438, 439, 440, 443, 444, 498, 499, 506, 516, 552, 556, 561, 567, 603, 638, 669, 697, 725, 754, 806, 831, 833, 836, 844

خوشاکو: 168

خوی: 106, 201, 211, 215, 358, 525, 677, 810, 818

خیابان 17 شهریور: 96, 809

خیابان ابوذر: 187

خیابان برموک بغداد: 550

خیابان بشیر تهران: 155

خیابان بعثت: 203

خیابان بهار شیراز تهران: 273

خیابان تیسفون: 160, 814

خیابان جمهوری: 203

خیابان جی اصفهان: 395

خیابان چهارباغ (سنندج): 744, 783, 866

خیابان چهارباغ (ونک) : 744, 783, 866

خیابان رودکی تهران: 131

خیابان سیدجمال: 203

خیابان شریعتی جنوبی (بجنورد): 187, 816

خیابان شکوفه (تهران): 155

خیابان شوش (تهران): 160

خیابان شیخ هادی: 203

خیابان کمال وجودی تهران: 203

خیابان گلشن (سنندج): 168, 548, 843

خیابان مطهری: 204, 817

خیابان نوفل‌لوشاتو: 111

خیابان ولی‌عصر(عج) : 96

دادستانی انقلاب اسلامی مرکز: 868

دادستانی بابل: 395

دادستانی: 29, 54, 131, 160, 161, 203, 266, 302, 312, 325, 358, 365, 380, 395, 401, 451, 486, 513, 663, 796, 811, 814, 824, 868

دادسرای انقلاب اسلامی نقده: 720, 859

دادگاه آلمان فدرال: 235

دادگاه انقلاب اسلامی اراک: 549, 843

دادگاه انقلاب اسلامی استان هرمزگان: 204

دادگاه انقلاب اسلامی اسلام‌آباد غرب: 223, 819

دادگاه انقلاب اسلامی ایلام: 513, 840

دادگاه انقلاب اسلامی تکاب: 581, 846

دادگاه انقلاب اسلامی شهرکرد: 671

دادگاه انقلاب اسلامی فیروزآباد: 480, 839

دادگاه انقلاب اسلامی مرکز: 236, 239, 241, 250, 255, 260, 269, 273, 290, 291, 293, 301, 309, 312, 824

دادگاه انقلاب آمل: 443

دادگاه انقلاب همدان: 264, 822

دادگاه انقلاب: 106, 187, 204, 223, 236, 239, 241, 250, 255, 258, 260, 262, 264, 266, 269, 271, 273, 280, 290, 291, 293, 301, 309, 312, 337, 350, 358, 375, 404, 417, 420, 443, 448, 450, 480, 513, 549, 581, 671, 764, 794, 802, 810, 816, 819, 821, 822, 823,

824, 834, 839,840, 843, 846

دادگاه سلطنتی انگلیس: 772, 865

دادگاه عالی انقلاب اسلامی قم: 223

دادگاه لاهه: 493, 839

دادگاه نظامی استانبول: 304

دارالمیران: 682

دارخوین: 500, 504, 575

دارساوین (سردشت): 160, 581, 846

دامغان: 305, 683, 754, 824, 863

دانشکده‌ی افسری: 766

دانشکده‌ی بهداشت: 724

دانشکده‌ی خلبانی نیروی هوایی: 746

دانشکده‌ی نیروی دریایی (نوشهر): 355

دانشگاه انگلستان: 118

دانشگاه تهران: 710

دانشگاه نیروی دریایی امریکا: 494

دبیرخانه‌ی شورای امنیت کشور: 166, 220

دبیرخانه‌ی عمومی جبهه‌ی ترقی‌خواه ملی و قومی: 439

دبیرستان جبهه‌های جنگ: 352, 828

دجله: 22, 63, 77, 582

دربار سعودی: 652

دربند: 168

دره منگل: 290

دره‌شهر: 552

دره‌ی بقاع: 778

دریای سرخ: 165, 220, 607

دریای شمال: 473

دریای عمان: 225, 563, 844

دریای مدیترانه: 324

دزفول: 10, 56, 71, 82, 83, 88, 94, 102, 108, 121, 209, 263, 305, 317, 381, 456, 498, 500, 509, 577, 619, 725, 806, 808, 810, 849

دزکه: 311

دشبند: 82

دشت عباس (ایلام): 301, 456, 752, 824

دشتی: 70

دفتر اسناد رسمی شماره 55: 679

دفتر امام خمینی: 568

دفتر امام‌جمعه‌ی تبریز: 677

دفتر امام‌جمعه‌ی فریدون‌کنار: 86, 808

دفتر تبلیغات اسلامی: 782

دفتر سازمان آزادی‌بخش فلسطین: 30

دفتر سازمان مجاهدین خلق در فرانسه: 262

دفتر سازمان ملل متحد: 253

دفتر سیاسی و کمیته‌ی مرکزی سازمان مجاهدین خلق: 31, 278, 823

دفتر نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد: 605, 612

دماوند: 341

دمشق: 6, 39, 40, 77, 78, 200, 230, 320, 331, 344, 357, 370, 371, 385, 386, 387, 388, 390, 395, 397, 402, 407, 408, 409, 415, 427, 428, 429, 439, 440, 441, 463, 483, 551, 574, 604, 606, 642, 662, 665, 672, 716, 739, 749, 761, 800, 825, 832, 833, 834, 836, 862

دهابی: 679

ده‌اشکنان: 679

دهانه‌ی خور موسی: 50, 167, 186, 814

ده‌پیر: 679

دهکلان: 316

دهلران: 17, 62, 154, 186, 298, 301, 338, 381, 403, 478, 479, 529, 545, 553, 559, 569, 580, 682, 729, 813, 816, 827, 833, 838, 841, 842, 844, 845, 846, 860

دو زهیر: 683

دوحه: 417

دوربند: 80, 807

دوکوهدشت: 316

دولت کتائب لبنان: 713

دویرج: 19, 21, 62, 63, 64, 140, 246, 247, 418, 488, 542, 543, 544, 557, 558, 842

دیر: 65, 396, 594, 644, 687, 746, 769

دیوان عالی کشور: 250, 821

دیواندره: 95, 105, 144, 223, 234, 276, 374, 391, 392, 548, 653, 678, 808, 812, 819, 820, 823, 832, 843

ذلیمه: 559

رامسر: 48, 72, 87, 179, 185, 525, 654, 665, 681, 804, 808, 815, 852

راه‌آهن مشهد: 593

راین (استان کرمان) : 526, 527, 841

رباط: 451, 605, 848

ربط (سردشت): 71, 82, 575, 806

رجایی‌شهر کرج: 264, 822

رزآب (سنندج) : 182, 316, 825

رزکه: 242, 250, 258, 293, 445, 447

رزن: 680

رشت: 75, 93, 96, 262, 310, 355, 670, 671, 764, 809, 855, 864

رشه قلعه: 81

رضاآباد: 679

رضوانشهر: 467

رضوانیه: 447, 449

رقابیه: 62, 456, 507, 651

روابط عمومی نخست‌وزیری: 673, 741, 855

رود اردن: 193, 290, 738

رود طیب: 63

رودبار: 635, 754, 764, 851, 863, 864

رودخانه سرخه: 315, 381, 751

رودخانه‌ی سابله: 505

رودخانه‌ی طیب: 247

رودخانه‌ی کارون: 538

رودخانه‌ی کرخه: 500, 505, 506

رودخانه‌ی میمه: 63, 223

رودخانه‌ی هراز: 258

رودسر: 87, 96, 160, 187, 215, 224, 249, 333, 670, 671, 684, 808, 809, 814, 816, 818, 819, 821, 827, 855

رودهن: 751

روستای ابچین: 84

روستای آبخوره: 457, 837

روستای ابراهیم‌آباد: 144

روستای آبرومند: 680

روستای آبسرده سفلی (چغلوندی): 201, 679, 680, 743

روستای آبگرم سلماس: 374

روستای آخ‌کند: 373, 830

روستای اخماقیه: 677

روستای ارمرده (بانه): 144, 812

روستای اسمعلی: 677

روستای آلادان (سردشت): 215, 818

روستای انارستان: 683

روستای انجیران: 80, 81, 807

روستای اهجت: 683

روستای اوجاد: 84

روستای اوجعده: 263

روستای اوزون‌دره: 680

روستای اوغل: 115

روستای اوکرلا: 84

روستای ایری‌علیا: 677

روستای ایشکه‌سو: 743

روستای ایلخچی: 677

روستای بابانظر: 680

روستای بارده: 678

روستای باغان: 275, 326, 682, 751

روستای باغدشت: 48

روستای بردخون: 594

روستای بردوک: 81

روستای برک: 84

روستای برکه: 84

روستای بلغان: 682

روستای بنارین: 160

روستای بنگو: 683

روستای بهادربیگ: 680

روستای بیدوی پایین: 683

روستای بیدوی: 683

روستای پجت: 84

روستای پشتجین: 680

روستای پشتو: 683

روستای پلیکان آب‌سرده علیا (چغلوندی): 679

روستای پوروا: 84

روستای پیچون: 264, 822

روستای ترکایش (هریس): 677

روستای تشان: 683

روستای تک: 7, 17, 22, 47, 48, 117, 126, 297, 505, 523, 527, 542, 543, 558, 627, 632, 650, 651, 691, 734, 755, 842, 853, 855, 861

روستای تکان لو: 633

روستای تنگ‌حنا: 683

روستای تنگی‌سر: 863

روستای تیژتیژ (سنندج): 332, 826

روستای تیلکوه: 489, 839

روستای چاه‌بید: 682

روستای چاه‌محمد گله‌دار(فارس): 682

روستای چرخ آستانه: 679

روستای چرم‌خوران: 677

روستای چرموک: 683

روستای چمان: 168

روستای حرمی اناری: 683

روستای حرمیک: 683

روستای حسین ملهه: 340, 827

روستای حماملار: 350, 466, 489, 790, 828, 837, 839, 867

روستای حمزه قاسم: 263

روستای خراجی: 679

روستای خرخره: 114

روستای خرمی: 351

روستای خشنای: 263

روستای خطیرکلا: 48

روستای خلیل‌کرد: 680

روستای خواران: 680

روستای خوان: 84

روستای خوره (دیواندره): 95, 808

روستای خیاوین: 382

روستای داشکند: 706, 857

روستای دربان: 683

روستای درمان: 15, 27, 92, 367, 473, 488, 580, 588, 595, 609, 612, 633, 634, 646, 723, 724, 751, 846, 847, 848, 850, 859

روستای دره یک: 680

روستای دستجرد: 680

روستای دستنا: 679

روستای دمق: 680

روستای دهبید: 300, 351

روستای ده‌ملا (شاهرود): 683

روستای ده‌میرزا: 527

روستای دهنو: 527, 682

روستای دهیمی (سوسنگرد): 349, 828

روستای دوقبایی: 682

روستای دول‌بندی: 374

روستای رودبار: 467, 837

روستای رومشکان: 679

روستای زرینه: 374, 720, 830, 859

روستای زگی: 683

روستای زمزیران: 791, 867

روستای زیوه (ارومیه): 764, 864

روستای سادات: 114

روستای سحرگاه گله‌دار(فارس) : 682

روستای سرچشمه: 63, 203, 430, 505, 532, 683

روستای سردارآباد: 680

روستای سردوش (مریوان): 489, 839

روستای سرقلات: 633

روستای سرقلعه: 215

روستای سرقول: 332

روستای سفلی (بوکان): 862

روستای سفید دره: 382

روستای سفیدکوه: 680

روستای سلج: 114

روستای سنقرآباد: 680

روستای سورک: 680

روستای سیلاب 3: 821

روستای سیلاب: 249, 821

روستای شاهنجرین: 680

روستای شُطیط: 114

روستای شهنیا: 594

روستای شوی: 332

روستای شیخ عامل لارستان: 682

روستای شیراز (رضوان‌شهر): 692

روستای شیرکلا: 84

روستای عباس‌آباد: 512

روستای عرب‌لنگ: 203

روستای علی‌آباد اورآباد: 84

روستای علی‌آباد: 84, 392

روستای عمان: 46, 268, 274, 357, 397, 398, 459, 564, 643, 680, 738, 779

روستای عنبر: 527

روستای فارسجین: 680

روستای فال: 682

روستای فلات (نقده: 864

روستای فورخاص: 84

روستای قادی‌کلا: 49

روستای قالوجه: 215

روستای قرافیل: 48

روستای قره دره: 215

روستای قره‌عمر: 68

روستای قزقاپان: 263

روستای قشلاق: 104, 215, 276, 351, 683

روستای قلات: 350, 707, 764, 857

روستای قلچه (سردشت): 115, 810

روستای قلعه (سنندج) : 526, 794, 868

روستای قلعه: 526, 794, 868

روستای قلعه‌باغ: 683

روستای قلعه‌قوره: 263

روستای قلنجی (ارومیه): 794, 868

روستای قم‌قلعه: 392

روستای قوجه: 160

روستای قیصرق: 678

روستای کاج: 680

روستای کاریان: 682

روستای کاسه‌گران (پیرانشهر): 277, 823

روستای کاظم هوری: 680

روستای کانی چابک: 215

روستای کانی سفید: 105

روستای کانی‌مرد: 178

روستای کردآباد: 677

روستای کردولر: 677

روستای کرفس: 680

روستای کش ماهد: 679

روستای کلاته ملا: 84

روستای کلب رضاخان: 432, 433

روستای کلت: 84

روستای کلوان: 144

روستای کموش‌بلاغ: 680

روستای کوچ: 84

روستای کوران‌آباد: 731, 860

روستای کول‌آباد (بوکان): 340, 827

روستای کول‌آباد بوکان: 340, 827

روستای کوله: 144

روستای کوماین: 868

روستای کونانی: 679

روستای کوه‌چر: 683

روستای کیاکلا (قائم‌شهر): 784, 866

روستای کی‌نزان: 215

روستای گاوشله: 215

روستای گردکاشان (اشنویه): 783, 791, 866

روستای گرم‌دره‌ی (شهرکرد): 678

روستای گرمک: 87, 680

روستای گروه: 527

روستای گزک: 527

روستای گل (نقده): 84, 360, 829

روستای گلبستان: 84

روستای گله‌دار اسیر: 682

روستای گله‌دار(فارس) : 682

روستای گوجان: 679

روستای گوره‌قلعه: 203

روستای لاشد: 680

روستای لولاانگی: 263

روستای مریم‌آباد: 79, 807

روستای مشکان: 351

روستای ملک: 527

روستای مندیل‌بسر: 203

روستای مهرخوی: 682

روستای مهکویه: 751

روستای موردی: 254, 312, 503, 683

روستای موزی باغ: 680

روستای موسی‌آلان (سردشت): 367, 830

روستای میان‌رود: 680

روستای میرآباد سفلی: 332

روستای میرآباد علیا: 332

روستای میرکی (سنندج): 560, 844

روستای می‌سی‌نک: 680

روستای نازلو: 234

روستای نافج (شهرکرد): 678

روستای نران: 374

روستای نروی (پاوه): 105, 810

روستای نصرت‌آباد: 79

روستای نگل (منطقه رزآب سنندج): 263, 316, 825

روستای نوار: 62, 64, 186, 280, 290, 293, 295, 454, 680

روستای نیره (بانه): 154, 813

روستای نیزه‌رود (بانه): 719

روستای هرمود: 682

روستای هشمیز: 316, 825

روستای هودر: 360

روستای هیجان تازه‌آباد: 215

روستای وحدت‌شهر: 679

روستای وسمق: 680

روستای وهنده: 680

روستای یامچی مزند: 677

روستای یونس‌آباد: 276, 277

ریاض (پایتخت عربستان سعودی): 39, 45, 128, 356, 357, 364, 365, 371, 372, 387, 397, 428, 431, 464, 473, 496, 661, 714, 717, 770, 799, 800, 802, 830, 858

ریز (بخش): 120, 502, 683

زئیر: 307

زاغه‌ی مهمات چریک‌های فدایی خلق (گروه اشرف دهقان): 570, 845

زامبیا: 356, 604, 771

زاهدان: 72, 110, 302, 348, 467, 567, 732, 806, 810, 860

زبیدات: 154, 201, 452, 813

زفره کوپا: 680

زلاند جدید: 109

زنجان: 260, 275, 366, 682

زندان اوین: 243, 265, 269, 290, 293, 309, 312

زیمبابوه: 604

زینل‌خان: 277

ژاپن: 7, 16, 36, 115, 195, 196, 197, 198, 199, 284, 328, 399, 400, 411, 474, 476, 537, 575, 663, 699, 700, 702, 716, 726, 752, 833, 834, 838

ژنو: 253, 397, 408, 412, 413, 417, 423, 424, 425, 431, 459, 472, 473, 565, 605, 612, 642, 735, 801, 833, 848

سابله : 500

ساختمان راه‌آهن خرمشهر: 186, 816

ساختمان راه‌آهن: 102, 186, 809, 816

ساختمان ستاد سپاه و ژاندارمری: 691

ساختمان سرکنسول‌گری عراق در بانکوک: 739

ساختمان کنسول‌گری جمهوری اسلامی ایران: 772, 865

سادات برزنیجه‌ی: 300

ساری: 93, 202, 296, 310, 351, 390, 402, 513, 528, 561, 683, 840

سازمان آزادی‌بخش فلسطین: 30, 165, 268, 278, 287, 290, 345, 415, 440, 475, 483, 485, 587, 663, 838

سازمان انرژی اتمی ایران: 206, 207

سازمان اوپک: 45, 306, 425, 459, 587, 800, 805

سازمان برنامه و بودجه: 48

سازمان بهزیستی: 744

سازمان بین‌المللی کار: 72

سازمان تأمین اجتماعی: 352, 353

سازمان دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها): 300

سازمان سیا: 243, 272

سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران: 341

سازمان عرب: 371

سازمان عفو بین‌المللی شاخه‌ی آلمان: 654, 853

سازمان عفو بین‌المللی: 205, 654, 696, 853

سازمان عمران قزوین: 751

سازمان کشورهای صادرکننده‌ی نفت: 362, 727

سازمان کمونیستی راه کارگر شهرستان کرج: 361

سازمان کمونیستی راه کارگر: 829

سازمان کنفرانس اسلامی: 10, 16, 36, 37, 128, 133, 173, 194, 443, 660, 811, 817, 836, 853

سازمان مرکزی اوقاف: 725

سازمان ملیون دمکرات: 624

سازمان منطقه‌یی بهداری استان مازندران: 546

سازمان‌های عفو بین‌المللی: 205, 818

سالن ورزشی پایگاه دریایی شمال در انزلی: 210

سامان (منطقه): 41, 63, 243, 649, 679, 680, 749

ساوان: 513, 840

ساوجبلاغ: 79

سبزوار: 682

سپیدان (فارس): 315, 594

ستاد امداد باختران: 547, 842

ستاد بازسازی اماکن مذهبی اوقاف: 725

ستاد بازسازی سوسنگرد: 681, 751

ستاد برگزاری مراسم نمازجمعه: 678

ستاد برگزاری نمازجمعه‌ی شیراز: 681

ستاد پشتیبانی جبهه‌های جنگ جهاد: 546

ستاد تبلیغاتی رجوی: 823

ستاد جنگ‌زدگان سنندج: 392, 832

ستاد خلق ترکمن: 617, 849

سد دربندیخان: 95

سراب رباط: 679

سراب: 103, 678, 679

سربند (اراک): 361, 471, 829

سرپل دویرج: 418

سرپل غزیله: 140, 248, 347

سرپل‌ذهاب: 276

سرتشنیز: 681

سرجنگل‌داری کل استان ایلام: 301

سرخان‌جوی علیا: 679

سرخه: 315, 381, 751

سرکنسول‌گری ایران در بمبئی: 683

سریلانکا: 115, 150, 151, 659, 671, 813, 855

سفارت استرالیا در تهران: 135, 812

سفارت امریکا: 5, 6, 494, 657, 840

سفارت ایران در الجزیره: 758

سفارت ایران در آلمان: 235

سفارت ایران در بُن: 820

سفارت ایران در پاریس: 565, 566

سفارت جمهوری اسلامی ایران در کویت: 380

سفارت جمهوری اسلامی ایران در موریتانی: 157

سفارت عراق: 30, 535

سفارت فلسطین: 30, 278

سقز: 80, 81, 85, 104, 105, 107, 160, 202, 203, 211, 215, 234, 349, 358, 367, 512, 541, 653, 678, 719, 753, 794, 802, 809, 810, 813, 814, 817, 818, 828, 830, 852, 859, 863, 867, 868

سلسله‌جبال حمرین: 62

سلماس: 68, 80, 105, 201, 202, 203, 249, 277, 326, 332, 349, 359, 360, 374, 383, 403, 525, 548, 549, 595, 626, 790, 806, 807, 810, 817, 826, 828, 829, 830, 831, 833, 843, 847, 867

سمنان: 67, 146, 315, 366, 372, 401, 528, 617, 683, 744, 849

سمیرم: 75, 562, 751

سندیکاهای کارگری ژاپنی: 476

سندیکای کامیون‌داران منطقه‌ی سوادکوه: 546

سندیکای کل کارگران اسرائیل (کشو هسیتدروت) : 194

سنگاپور: 175, 307

سنگال: 115, 176, 177, 815

سنندج: 28, 67, 68, 80, 93, 95, 101, 107, 119, 131, 144, 145, 153, 168, 177, 181, 214, 248, 263, 264,

277, 280, 291, 292, 295, 299, 300, 310, 316, 332, 339, 346, 359, 360, 361, 367, 374, 392, 433, 445, 512, 547, 548, 556, 560, 567, 581, 595, 634, 653, 665, 670, 678, 707, 719, 720, 728, 753, 761, 780, 783, 790, 794, 802, 806, 809, 811, 814, 815, 818, 822, 824, 825, 826, 829, 830, 832, 835, 843, 844, 846, 847, 851, 852, 854, 857, 859, 863, 866, 867, 868

سه‌راه‌طالقانی - شریعتی تهران: 264

سه‌راهی جاده‌ی فکه با اتوبان العماره: 591

سه‌راهی سنندج - بیجار - دیواندره: 852

سه‌راهی قاضی‌آباد: 794

سوئد: 115, 224, 345, 464, 605, 828, 848

سوئیس: 115, 224

سودان: 60, 137, 165, 176, 177, 430, 472, 479, 583, 722, 812, 815, 835, 859

سورینام: 336

سوریه: 5, 6, 10, 16, 38, 39, 40, 41, 45, 77, 115, 230, 232, 305, 309, 319, 325, 327, 331, 344, 356, 357, 364, 365, 369, 370, 371, 385, 386, 387, 388, 389, 395, 396, 397, 407, 408, 409, 410, 415, 416, 427, 428, 429, 431, 439, 440, 441, 463, 464, 475, 476, 482, 483, 520, 521, 550, 551, 555, 574, 587, 605, 607, 609, 643, 662, 663, 665, 672, 699, 700, 716, 726, 738, 739, 749, 759, 760, 761, 765, 769, 770, 778, 800, 830, 832, 833, 834, 835, 836, 837, 838, 839, 840, 843, 848, 852, 853, 861, 864, 869

سوسنگرد: 86, 152, 202, 349, 456, 500, 546, 561, 603, 651, 679, 725, 751, 808, 828, 844

سومار: 6, 13, 17, 382, 831

سومالی: 165, 225

سیاسران سفلی: 276

سیاسران علیا: 276

سیستان و بلوچستان: 34, 72, 302, 528, 806

سیف‌آباد: 275, 751

سینما قدس: 448, 450

شاهرود: 277, 296, 367, 368, 683, 823, 830

شاهین‌دژ: 68

شاهین‌شهر: 275, 692, 856

شبکه‌ی بهداری سپیدان فارس: 682

شبه جزیره‌ی عربستان: 165

شرکت بی.اچ.ام: 260

شرکت بیمه‌ی تجارت خارجی فرانسه: 586

شرکت پتروشیمی ایران، ژاپن: 474

شرکت تعاونی راه‌آهن: 677

شرکت تعاونی کامیون‌داران: 679, 681

شرکت تکدن هولدینگ ترکیه: 330

شرکت جنرال الکتریک: 496

شرکت رینولوز امریکا: 493, 839

شرکت ژاپنی اوکی: 476

شرکت لاکهید: 496

شرکت لیت لرحت: 496

شرکت مخابرات همدان: 680

شرکت نفت: 86, 444, 562, 807

شرکت هلی‌کوپترسازی میوز: 497

شرکت هواپیمایی بوئینگ: 496

شرکت واحد: 350, 782, 788, 866

شط‌العرب: 533, 537, 842

شلمچه: 7, 121, 186, 507

شمال: 17, 19, 21, 22, 24, 47, 49, 51, 52, 62, 63, 64, 81, 86, 87, 94, 95, 103, 104, 105, 115, 118, 119, 121, 122, 131, 143, 154, 159, 160, 168, 178, 202, 203, 213, 214, 215, 223, 227, 234, 242, 246, 247, 248, 249, 260, 263, 267, 277, 299, 307, 316, 326, 327, 330, 332, 338, 349, 350, 355, 360, 366, 367, 374, 382, 391, 392, 409, 414, 419, 435, 446, 448, 455, 462, 465, 466, 467, 479, 489, 499, 500, 504, 505, 506, 513, 527, 528, 535, 542, 544, 557, 560, 569, 581, 591, 592, 593, 595, 611, 613, 616, 625, 631, 648, 651, 653, 667, 668, 670, 686, 689, 690, 691, 706, 719, 731, 732, 743, 749, 753, 763, 764, 783, 790, 794, 808, 809, 810, 811, 813, 815, 828, 830, 831, 832, 834, 837, 838, 839, 840, 841, 842, 844, 845, 846, 847, 848, 849, 850, 852, 854, 856, 858, 859, 860, 862, 864, 866, 867, 868

شمیرانات: 341

شنگه دول: 480

شهر بابک: 300

شهر بندری بولا: 327

شهرداری انجمن متحده‌ی مهندسین لوکوموتیو: 71

شهرداری تبریز: 677

شهرداری شهرکرد: 681

شهرری: 341

شهرستان کنگان: 683

شهرستان نور: 215, 249, 570, 617, 818, 821, 845, 849

شهرضا: 160

شهرک بستان: 62

شهرک صدام: 151

شهرک هولیر عراق: 357

شهرکرد: 469, 525, 670, 671, 678, 679, 681, 683, 684, 855

شهمیرزاد: 315, 751

شوراهای اسلامی روستاهای استان فارس: 70

شورای امنیت: 108, 660, 661, 696

شورای بازاریابی برنج ایالات متحده: 220

شورای عالی اقتصاد: 224

شورای عالی قضایی: 10, 204, 249, 264, 480, 518, 519

شورای عالی مدیریت حوزه: 783, 866

شورای فرماندهی انقلاب عراق: 340, 430, 442, 835

شورای متحده‌ی تجارت: 72

شورای مدیریت حوزه: 782

شورای مرکزی جهاد سازندگی: 561

شورای مرکزی سینماهای ایران: 86

شورای ملی فلسطین: 428

شورای ملی مقاومت منافقین: 863

شورای نگهبان: 75, 420, 422, 423, 515, 601

شورای هماهنگی اقلیت‌های دینی: 530, 841

شورای هیئت وزیران عربستان سعودی: 344

شوروی: 3, 4, 6, 7, 16, 34, 56, 59, 66, 73, 79, 80, 92, 97, 110, 111, 117, 121, 124, 125, 126, 128, 136, 156, 165, 170, 174, 196, 197, 225, 286, 292, 308, 310, 313, 324, 325, 330, 331, 364, 369, 370, 406, 427, 428, 446, 458, 481, 482, 490, 493, 517, 535, 554, 586, 596, 609, 610, 611, 622, 623, 640, 655, 657, 658, 693, 701, 702, 703, 712, 749, 750, 763, 770, 781, 785, 800, 805, 807, 811, 812, 817, 823, 825, 826, 830, 839, 846, 849, 851, 856, 857, 858, 863, 866, 867

شوش: 500, 552, 725

شوشتر: 72, 681

شوشیه: 826

شیان فنگ: 400

شیب: 64, 505

شیخ‌سله: 547

شیراز: 69, 106, 110, 112, 208, 211, 240, 260, 274, 300, 302, 333, 337, 341, 350, 352, 358, 362, 365, 404, 417, 420, 431, 451, 456, 486, 546, 568, 594, 681, 692, 751, 764, 780, 810, 818, 824, 827, 828, 833, 834, 836, 847, 864

شیرکش سفلی: 276

شیرکش علیا: 277

شیلی: 336

صادق‌آباد: 276

صالح‌آباد: 301, 552

صحن امام خمینی: 593

صفریه: 64, 419, 454, 465, 523, 591, 593, 630, 648, 668, 852

صلیب‌خات: 535

صلیبیه: 535

صومای (ارومیه): 81, 467, 837

صیدا: 778

طاوسیه: 21, 22, 64, 419, 524, 542, 557, 590, 592, 613, 630

طبس: 132, 497, 546

طرابلس: 407, 476, 624, 662, 663, 853

طوسخرمان: 49

طویله‌ی عراق: 332

عاشق‌آباد (اصفهان) : 679

عباس‌آباد: 525, 546, 598, 679, 751

علامردشت: 526

علی‌آباد گوندک: 277

علی‌آباد: 277, 751

عمان: 46, 268, 274, 357, 397, 398, 459, 564, 643, 680, 738, 779

عین‌خوش: 17, 94, 102, 185, 651

غدان (بخش): 751

غزیله: 19, 20, 21, 22, 23, 24, 64, 141, 142, 213, 246, 247, 248, 347, 419, 453, 454, 455, 465, 542, 543, 544, 591, 592, 651, 652, 667, 844, 852

غنا: 73, 806

فارس: 7, 16, 38, 40, 44, 46, 50, 69, 75, 114, 165, 173, 183, 190, 195, 201, 208, 225, 233, 264, 269, 286, 289, 322, 323, 324, 328, 330, 331, 333, 334, 345, 351, 352, 353, 354, 356, 357, 362, 364, 376, 389, 397, 400, 401, 406, 409, 413, 424, 425, 429, 438, 440,441, 456, 459, 463, 469, 470, 476, 480, 481, 482, 485, 508, 512, 520, 525, 526, 533, 536, 537, 551, 555, 557, 563, 564, 565, 572, 574, 582, 583, 585, 586, 594, 607, 608, 609, 637, 638, 643, 658, 662, 669, 674, 682, 703, 716, 726, 730, 738, 750, 751, 771, 776, 779, 780, 789, 799, 800, 801, 820, 822, 826, 829, 832, 834, 836, 839, 844, 851, 855, 867, 869

فارسان: 681

فاس: 184, 226, 379, 440, 485, 622, 661, 715, 858

فامین (توابع همدان): 680

فاو: 7, 17, 347, 349, 508, 512, 592

فرانسه: 10, 15, 16, 30, 31, 32, 43, 44, 45, 53, 59, 60, 67, 79, 80, 92, 117, 119, 121, 133, 134, 138, 156, 157, 158, 164, 172, 177, 182, 183, 185, 191, 192, 207, 208, 218, 219, 226, 231, 232, 233, 237, 238, 244, 252, 253, 262, 266, 267, 268, 269, 274, 287, 328, 344, 346, 353, 354, 365, 369, 371, 372, 402, 406, 414, 426, 431, 442, 443, 451, 463, 464, 472, 477, 481, 493, 494, 517, 529, 530, 537, 555, 556, 565, 566, 567, 572, 573, 574, 575, 578, 581, 583, 584, 585, 586, 587, 597, 607, 608, 612, 639, 657, 660, 662, 665, 673, 684, 693, 702, 714, 715, 716, 717, 725, 726, 736, 737, 738, 739, 748, 749, 750, 752, 759, 760, 768, 769, 770, 771, 773, 778, 784, 785, 797, 799, 802, 805, 807, 812, 814, 816, 818, 819, 820, 821, 822, 828, 830, 834, 835, 836, 837, 839, 841, 843, 844, 845, 846, 847, 848, 851, 853, 855, 858, 859, 861, 862, 863, 864, 865, 868, 869

فردوس: 275, 366

فرودگاه اسلام‌آباد: 572

فرودگاه اهواز: 466, 837

فرودگاه اورلی پاریس: 267

فرودگاه تهران: 395

فرودگاه دهلی‌نو: 740

فرودگاه رم: 722, 859

فرودگاه شیراز: 208

فرودگاه کویت: 730

فرودگاه مهرآباد: 388, 721, 859

فریدون‌شهر: 562

فسا: 526, 751, 841

فکه - چزابه: 63, 297, 452, 454, 455, 524, 543, 544, 805, 836

فکه: 17, 47, 61, 62, 63, 64, 121, 141, 154, 176, 201, 246, 248, 297, 418, 452, 454, 455, 456, 523, 524, 543, 544, 592, 629, 691, 763, 804, 805, 815, 836

فیاضیه: 504

فیروزکوه: 114, 341, 810

قائم‌شهر: 48, 86, 96, 275, 528, 751, 804, 808, 809, 866

قادسیه: 439, 708

قادی‌محله: 447

قاره‌ی افریقا: 172

قاهره: 137, 138, 193, 288, 477, 665, 675, 705, 715, 717, 729, 740, 750, 759, 761, 775, 780, 860, 862

قاین: 546

قریه‌ی آق‌بلاغ: 95

قریه‌ی پیچون: 670

قریه‌ی چشمه‌گل: 670

قریه‌ی شیطان‌آباد: 707, 857

قریه‌ی کوچک سفلی (بوکان): 743

قزوین: 18, 25, 62, 260, 315, 525, 591, 682, 687, 690

قشلاق نوروز: 276

قصرشیرین: 186, 201, 276, 317, 729, 816

قطر: 39, 46, 115, 183, 200, 221, 225, 330, 345, 356, 357, 370, 372, 412, 459, 460, 536, 537, 564, 633, 643, 779, 797, 802, 850

قطعه‌ی شهدای ارامنه: 819

قفقاز: 305

قلات: 706

قلدره: 160

قلعه‌سر: 84

قلعه‌صالح: 64

قلعه‌کهنه‌کوه (بردگان) : 683

قله‌ی شنام: 480

قم: 65, 113, 130, 211, 275, 351, 401, 406, 417, 541, 563, 567, 570, 578, 614, 678, 712, 782, 810, 845, 858

قوچان: 79, 351, 366, 732, 860

قوشچی: 105, 178, 548, 569, 807, 815, 843

قوه‌ی قضائیه انگلستان: 772

کاراکاس: 464

کارخانجات سیمان نکا: 680

کارخانجات مقدم: 79

کارخانه‌ی آلومینیوم‌سازی اراک: 493

کارخانه‌ی تولید گاز: 349

کارخانه‌ی درمن دیزل: 677

کارخانه‌ی روغن نباتی: 186

کارخانه‌ی سیمان: 445

کارخانه‌ی قند پیرانشهر: 731, 860

کارخانه‌ی نساجی شماره3: 49

کارون (حفار) : 127, 504, 621, 754, 755, 863

کارون اهواز: 754, 755, 863

کاریان: 682

کازرون: 103, 202, 276, 545

کاشان: 48, 296, 300, 562, 590, 599, 614, 679, 804

کاشمر: 275, 683

کالیفرنیا: 446

کامبوج: 272, 493

کامیاران: 104, 115, 131, 145, 338, 489, 670, 678, 731, 810, 811, 827, 854, 860

کانادا: 115, 715, 836

کانال سوئز: 225, 521

کانال کشاورزی: 22, 23, 24, 25, 246, 629, 632, 633, 649, 667, 685, 686, 687, 688, 689, 690, 849, 854, 855, 856

کانبرا: 157, 158

کانی‌سفید: 160, 391, 810

کانی‌فرد: 815

کانی‌کن: 276

کتالم: 751

کراچی: 129, 130, 797, 802, 868

کرج: 264, 300, 341, 824, 829

کرخه: 505, 506, 621

کردستان: 27, 28, 29, 34, 51, 52, 67, 68, 69, 71, 75, 78, 85, 93, 101, 103, 107, 112, 115, 118, 119, 120, 130, 138, 144, 145, 153, 154, 155, 158, 160, 166, 168, 177, 178, 182, 185, 187, 220, 223, 233, 234, 241, 244, 249, 260, 261, 262, 264, 265, 274, 277, 280, 291, 292, 293, 295, 296, 300, 302, 314, 325, 327, 331, 332, 337, 350, 360, 365, 372, 373, 374, 380, 382, 383, 390, 392, 393, 394, 395, 401, 402, 417, 419, 431, 432, 433, 445, 446, 451, 456, 457, 464, 467, 477, 480, 484, 489, 511, 522, 541, 547, 556, 567, 569, 581, 588, 595, 597, 612, 624, 646, 653, 664, 665, 669, 678, 679, 684, 706, 717, 720, 724, 728, 731, 741, 742, 754, 761, 764, 780, 783, 788, 791, 792, 793, 795, 805, 807, 809, 810, 813, 814, 816, 820, 821, 826, 830, 831, 832, 839, 847

کردکوی: 751

کرکوک: 45, 49, 95, 330, 427, 742, 787, 862

کرمان: 34, 72, 110, 300, 302, 401, 467, 468, 525, 526, 527, 549, 751, 806

کرمانشاه: 260

کرملین: 286, 331, 482, 587, 702

کرند: 186, 816

کره‌ی جنوبی: 134, 196, 198, 328, 812

کره‌ی شمالی: 318, 324, 370, 572, 603, 604, 641, 659, 671, 845, 847, 851, 855

کریم‌آباد: 202, 817

کژی‌کران: 276

کسایان: 540

کشت و صنعت شیروان: 301

کشتی‌رانی انگلیس: 221

کلار: 92, 808

کلاردشت: 201, 275, 751

کلاگرمحله‌ی جویبار: 49

کلاله: 359, 829

کلمبیا: 759, 863

کلن: 85

کلیسای خلیفه‌گری ارامنه‌ی نادری ویلا: 210

کلیسای سرکیس مقدس: 210

کمپانی مارسل داسو: 573

کمپانی میتسوئی: 135

کمیته‌ی اخبار تشکیلات اتحادیه‌ی کمونیست‌های ایران: 259

کمیته‌ی اسلامی حسن نیت: 194

کمیته‌ی امور خارجه‌ی کنگره‌ی امریکا: 193

کمیته‌ی انقلاب اسلامی استان مازندران: 402, 832

کمیته‌ی انقلاب اسلامی بجنورد: 351

کمیته‌ی انقلاب اسلامی: 29, 72, 264, 303, 304, 351, 402, 528, 563, 822, 824, 832, 841

کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ: 149, 786

کمیته‌ی حسن نیت اسلامی: 128

کمیته‌ی دائم شورای تصمیم‌گیری جنگل: 443

کمیته‌ی روابط خارجی سنای امریکا: 194

کمیته‌ی مرکزی اراک: 549

کمیته‌ی مرکزی حزب توده: 34, 764, 864

کمیته‌ی مرکزی سازمان آزادی‌بخش فلسطین: 37

کمیسیون نفت مجلس شورای اسلامی: 397

کمیسیون ویژه‌ی بررسی طرح اطلاعات و امنیت مجلس شورای اسلامی: 837

کندوچه: 81

کنسول‌گری ایران در استانبول: 305

کنسول‌گری ایران: 304, 305, 824

کنیا: 165

کهکیلویه وب ویراحمد: 69, 525, 669

کوبا: 92, 336, 491, 642, 660, 672, 721, 722, 853, 859

کورده: 525, 751

کوره‌داران گرگان: 679

کومکون شوروی: 136

کوه گلاله: 111, 810

کوهدشت: 679

کویت: 6, 7, 10, 16, 41, 42, 46, 68, 71, 77, 78, 115, 122, 123, 126, 130, 138, 150, 166, 183, 200, 206, 208, 209, 210, 211, 219, 221, 225, 232, 233, 238, 244, 285, 296, 307, 345, 346, 354, 356, 357, 358, 365, 378, 379, 380, 390, 397, 398, 402, 406, 412, 413,

431, 451, 459, 460, 461, 473, 485, 508, 524, 534, 535, 536, 537, 541, 564, 565, 567, 575, 587, 602, 605, 609, 633, 643, 647, 652, 662, 665, 691, 715, 717, 729, 730, 738, 740, 761, 779, 786, 788, 801, 806, 811, 817, 818, 819, 820, 823, 828, 829, 831, 837, 841, 842, 844, 846, 852, 856, 858, 860, 866, 869

کیله‌سفید: 276

کینه (آبادی): 163, 480

گابن: 412

گامیش‌تپه: 815

گرانادا: 318, 336

گردنه خان: 300

گردنه‌ی درمان: 633

گردنه‌ی‌قوشچی: 80

گرگان: 162, 179, 677, 682, 764, 814, 815, 864

گرگ‌تپه: 843

گره کاد علیا: 679

گروه آرمان: 732

گروه تحقیقات صنعتی و دفاعی وزارت دفاع: 87

گروه جوله: 513, 840

گروه رزگاری: 480

گروه سلطنت‌طلب: 254

گروه کار: 253, 643, 735

گروه کاک محمد: 293

گروه مصطفی رهبر: 258

گروه معراج: 821

گزناسرا: 242, 290, 311, 313, 434, 446, 448

گلاسکو: 115

گلگله‌دره‌ی 1 و 2: 679

گلگه باریکاب: 679

گلوگاه (مکان): 64, 367, 368, 435, 751, 830

گمرک: 60, 61, 186, 691

گناباد: 546

گنبد: 162, 617, 679, 751, 814, 849

گیلان: 72, 75, 87, 201, 300, 310, 311, 333, 445, 467, 528, 751, 808, 837

لارستان: 300

لبنان: 6, 37, 73, 115, 118, 122, 148, 164, 165, 180, 190, 195, 199, 228, 305, 369, 387, 396, 407, 410, 415, 416, 428, 464, 490, 493, 587, 661, 699, 713, 714, 726, 738, 749, 778, 833, 858, 866

لرستان: 315, 316, 404, 552, 635, 679, 825, 851

لمرشان: 81

لندن: 50, 59, 67, 71, 77, 78, 82, 85, 90, 93, 131, 138, 177, 200, 220, 221, 244, 314, 328, 337, 464, 475, 477, 481, 485, 486, 556, 564, 565, 567, 575, 577, 578, 587, 625, 626, 654, 674, 684, 701, 702, 705, 725, 728, 772, 780, 781, 790, 792, 799, 800, 801, 802,꿀838, 839, 844, 846, 853, 865, 866

لنگرود: 754, 863

لوس‌آنجلس: 654, 853

ماچکه: 670, 854

ماداگاسکار: 318

مادرید: 60, 61, 67, 76, 78, 237, 244, 251, 262, 805, 806, 821

مازنداران: 201, 300

ماکو: 201, 525, 678

مالزی: 115, 355, 356, 829

مالی: 35, 43, 44, 53, 80, 97, 121, 136, 149, 154, 183, 191, 192, 196, 198, 207, 208, 214, 218, 219, 233, 237, 238, 241, 243, 244, 250, 256, 260, 264, 271, 279, 280, 284, 287, 289, 293, 308, 309, 310, 311, 312, 318, 320, 329, 336, 340, 349, 350, 371, 377, 378, 400, 414, 437, 440, 441, 444, 445, 467, 476, 530, 536, 541, 551, 554, 574, 586, 604, 608, 609, 633, 695, 725, 726, 732, 737, 738, 739, 750, 779, 796, 807, 812, 818, 842, 847, 861, 863, 866, 868

ماناگوا (مرکز نیکاراگوئه): 252, 307, 317, 318, 321, 337, 825, 827

مبارک‌آباد: 276

مبارکه: 315, 469

مجارستان: 136

مجبورآباد مهاباد: 569

مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی: 199, 411, 817, 834

مجتمع پتروشیمی شیراز: 399

مجلس خبرگان: 54, 74, 75, 90, 117, 120, 144, 181, 182, 209, 316, 339, 806

مجلس شورای اسلامی: 37, 56, 71, 74, 75, 106, 107, 115, 146, 153, 163, 169, 188, 227, 281, 296, 304, 339, 368, 435, 436, 462, 473, 518, 550, 637, 698, 734, 755, 767, 806, 830, 836, 838, 840, 851

مجلس کویت: 41, 356, 534, 535, 828

مجلس مؤسسان: 792

مجمع گروهک‌های محارب خط3 (اتحادیه؛ مکان‌ها و سازمان‌ها

رزمندگان، پیکار، پیشگام): 446

محله‌ی رضوانیه: 258

محله‌ی عباس‌آباد, 367

محله‌ی مدینه الحربه‌الثانیه(بغداد): 549

محمدآباد پرتاله: 115

محمله: 751

محور ارتفاعات فوقی: 454, 543, 824

محور ارومیه به سرو: 392, 832

محور اشنویه - نقده: 707, 857

محور الله اکبر: 500

محور بانه - دشت‌آبادی: 81

محور بانه - سردشت: 81, 159, 813

محور بغداد - قاهره: 407, 415

محور بوکان - سقز: 104, 809

محور بوکان - مهاباد: 633

محور بوکان - میاندوآب: 835

محور پسوه - جلدیان: 168, 814

محور پسوه - مهاباد: 794, 868

محور پیچ‌انگیزه: 19, 246

محور تلول‌بند: 821

محور جاده‌ی آسفالت چزابه: 523

محور جاندار و خناوین: 326, 826

محور جلدیان - پسوه: 115, 811

محور چومو: 557, 614, 844

محور خال: 613

محور دارخوین: 504, 505

محور دویرج: 418

محور دیواندره - سنندج: 670

محور دیواندره: 670, 854

محور سردشت - پیرانشهر: 513, 840

محور سردشت - مهاباد: 791, 867

محور سقز - بوکان: 168, 719

محور سقز - دیواندره: 548, 843

محور سقز - میاندوآب: 403, 833

محور سقز: 168, 403, 548, 719, 833, 843

محور سنندج - دیواندره: 512, 580, 846

محور سنندج - قروه: 634, 731, 791, 850, 860, 868

محور سنندج - کامیاران: 374, 513, 841

محور سنندج - مریوان: 214, 263, 392, 433, 595, 670, 753, 814, 818, 822, 832, 835, 854, 863

محور صفریه - چزابه: 834

محور صفریه: 834, 837

محور طاوسیه: 418

محور طیب: 454

محور فکه - چزابه: 248, 453

محور فکه - حلفائیه: 805

محور فکه - طیب: 452

محور کامیاران - سنندج: 316, 527, 541, 825, 840

محور کامیاران - مریوان: 691, 856

محور کامیاران: 316, 527, 541, 691, 825, 840, 856

محور مریوان - چناره: 214, 215, 818

محور مریوان - سنندج: 264, 822

محور مهاباد - میاندوآب: 547, 560, 570, 634, 843, 850

محور مهاباد به ارومیه: 338, 827

محور میاندوآب - بوکان: 432, 670, 706, 854, 857

محور نقده - اشنویه: 669

محور نقده - پسوه: 144

محور نقده - پیرانشهر: 707, 857

محورسنندج - سقز: 81, 807

محورفکه - چزابه: 21, 62, 248, 347, 542, 577, 674, 824

مخابرات العامه: 550

مخابرات: 74, 175, 327, 348, 550

مخازن نفتی خسروی: 318

مدرسه‌ی عالی شهید مطهری: 571, 845

مدیترانه: 45, 225, 252, 427, 605, 607, 749, 760, 770, 787, 864

مدینه: 88

مراکش: 206, 582, 605, 661, 739, 861

مرز خسروی: 860

مرز شیخان - نیسانه: 105

مرزن‌آباد: 201, 275, 751

مرغاب فارس: 70

مرقد مطهر حضرت رضا(ع) : 202

مرند: 201

مرودشت: 30, 160, 814

مریوان: 81, 85, 95, 104, 107, 168, 316, 326, 337, 432, 489, 528, 541, 652, 678, 718, 719, 809, 810, 824, 826, 835, 839, 841, 852, 858

مسجد امام خمینی: 598, 847

مسجد آیت‌الله بهشتی: 677

مسجد جامع (دامغان): 4, 300, 305, 599

مسجد جامع شهرستان کرج: 300

مسجد حسینیه‌ی داداش‌آباد (تبریز): 677

مسجد خیاره: 548, 843

مسجد ده سبزی: 432

مسجد زین‌العابدین (اهواز): 467, 837

مسجد قراملک (تبریز): 677

مسجدالرضا: 434

مسقط: 130, 268, 274, 451

مسکو: 34, 125, 126, 197, 286, 308, 331, 357, 370, 481, 482, 610, 641, 659, 665, 693, 702, 703, 788, 817, 853

مشکین‌شهر: 275, 351, 678, 751

مشهد: 49, 72, 110, 112, 166, 200, 202, 260, 265, 277, 325, 431, 593, 594, 618, 732, 741, 751, 764, 780, 784, 791, 793, 804, 810, 823, 847, 849, 864, 867, 868

مصر: 45, 90, 91, 137, 138, 165, 174, 180, 193, 206, 225, 231, 269, 287, 288, 305, 307, 322, 371, 375, 376, 400, 401, 407, 415, 427, 428, 430, 472, 475, 477, 482, 484, 497, 573, 574, 582, 657, 661, 675, 699, 714, 722, 730, 747, 750, 759, 760, 763, 770, 775, 776, 808, 812, 830, 831, 833, 838, 855, 858, 859, 860, 862, 864, 865

معبر فکه: 454

معدن سرب نخلک: 680

مقر حزب دمکرات کردستان: 763

مقر نیروهای خوی: 615

مکان‌ها و سازمان‌ها

جاده‌ی دیواندره - بیجار: 276, 691, 856

روستای حنا: 267, 268, 751

روستای رشنش: 214, 818

سنقر: 790, 793, 802

شیروان: 275, 351, 366

مکه: 170

ملادره: 82

ممسنی: 751

مناطق نفتی بزرگان: 64

مناطق نفتی زبیدات - بیات: 64

منامه: 115, 150, 346, 365, 372, 612, 717, 752

منجیل: 355

مندلی: 621, 700

منصورآباد: 679

منطقه 10 تأمین اجتماعی: 353

منطقه 4 (خراسان) : 505

منطقه‌ی 4 کشوری: 528, 744, 862

منطقه‌ی 9: 362

منطقه‌ی ام‌القصر: 349, 652, 730

منطقه‌ی آویپنک: 332

منطقه‌ی بحرگان (خلیج فارس): 789, 867

منطقه‌ی بقاع (لبنان): 713, 858

منطقه‌ی بناویله: 616

منطقه‌ی بند: 707

منطقه‌ی پست ده کیلوواتی: 131

منطقه‌ی پنج تهران: 833

منطقه‌ی توریور (سنندج): 790, 867

منطقه‌ی چاه عینی: 527

منطقه‌ی چنانه: 569, 845

منطقه‌ی چوکا (طالش): 732, 860

منطقه‌ی رشیده: 22, 64, 524, 557, 590, 592, 614, 630, 631, 651, 668, 687, 762, 844, 850

منطقه‌ی زاخو: 95

منطقه‌ی زبیدات: 627

منطقه‌ی سرشیو (مریوان): 299

منطقه‌ی سرو (ارومیه): 49, 87, 178, 419, 528, 691, 731, 743, 804, 808, 815, 834, 841, 856, 860, 862

منطقه‌ی سلدوز: 160

منطقه‌ی سنجی (ارومیه): 616, 848

منطقه‌ی سیدصادق: 176, 625, 849

منطقه‌ی شورشیرین (مهران): 159

منطقه‌ی شیب: 466, 797

منطقه‌ی شیخ سله: 513, 840

منطقه‌ی صلوات‌آباد: 634, 850

منطقه‌ی عملیاتی طریق‌القدس: 505

منطقه‌ی عملیاتی محرم: 201, 359, 466, 512, 669, 817, 829, 840, 854

منطقه‌ی عملیاتی والفجر مقدماتی: 17, 22, 62, 465, 690, 762, 805

منطقه‌ی عمومی فیروزآباد: 480

منطقه‌ی فکه - چزابه: 418, 478, 542, 577, 841, 842

منطقه‌ی قادرآباد: 70

منطقه‌ی قراویز: 615, 848

منطقه‌ی کشاورز: 104

منطقه‌ی کمیت (عراق): 22

منطقه‌ی لیلاخ (سنندج): 548, 843

منطقه‌ی مندلی: 80

منطقه‌ی ناسپاریز: 87

منطقه‌ی نفتی نوروز: 789

منطقه‌ی هیدج: 682

مهاباد: 27, 68, 104, 107, 144, 159, 203, 215, 249, 293, 295, 310, 331, 359, 367, 374, 383, 392, 456, 457, 527, 547, 556, 569, 580, 581, 588, 595, 609, 612, 633, 646, 653, 665, 691, 707, 790, 806, 810, 813, 817, 821, 829, 830, 831, 832, 836, 841, 843, 844, 845, 846, 847, 848, 850, 852, 856, 857, 867

مهدی‌شهر: 315, 683, 751

مهران: 159, 186, 202, 214, 301, 304, 462, 508, 682, 789, 813, 816, 818, 867

مهریز: 751

موریتانی: 156, 157, 813

موزامبیک: 604, 771, 847

موسیان: 63, 553

موصل: 95

میبد: 275, 751

میدان انقلاب (تهران): 179, 815

میدان بهارستان: 110

میدان حیوانات (مهاباد): 104, 810

میدان شاه: 514

میدان طالقانی: 49

میدان فردوسی: 111

میدان نبوت (سنندج): 653, 852

میدان ولیعصر: 710

میدان‌های نفتی کرکوک: 749

میشداغ: 62

میمک: 391, 832

میمند: 751

نامدارآباد: 679

نامیبیا: 190

نبطیه: 778

نجف اشرف: 209, 540, 590, 613, 628, 631, 668

نجف‌آباد: 276

ندامتگاه شهربانی مشهد: 683

نشوه: 508

نطنز: 562, 679

نظرآباد: 79

نفت‌شهر: 318, 321, 769

نقده: 94, 299, 338, 346, 350, 359, 360, 616, 670, 684, 764, 824, 828, 829, 848, 864

نگل: 316, 595, 847

نمایشگاه تجاری عراق: 497

نمایشگاه سفارت جمهوری اسلامی ایران: 853

نمایندگی کمیته‌ی بین‌المللی صلیب سرخ: 149

نهاوند: 275, 468, 525, 594

نهر شاخه: 223, 488

نهر طیب: 154, 813

نهضت سوادآموزی استان اصفهان: 562, 844

نهضت سوادآموزی شهرکرد: 678

نوار غزه: 290

نوار مرزی: 62, 64, 186, 280, 293, 454

نور: 67, 93, 101, 112, 148, 177, 221, 262, 311, 346, 417, 431, 444, 448, 477, 501, 507, 508, 522, 578, 582, 617, 626, 647, 665, 678, 705, 709, 717, 741, 751

نورآباد: 679, 751

نوسود: 382, 479, 831

نوشهر: 201, 204, 275, 355, 751

نویسیب: 41

نیجریه: 46, 397, 412, 459, 460, 604, 748

نیروگاه رامین اهواز: 349, 828

نیروگاه هسته‌یی تموز: 495

نیروگاه هسته یی عراقی: 496

نی‌ریز: 594, 751

نیسان: 500

نیشابور: 275, 681

نیکوزیا: 200, 567, 665

نیوزلند: 109, 810

نیویورک: 128, 267, 274, 388, 390, 779, 780, 832, 866

هانی‌گرمله: 479, 480

هرسکیه: 480

هرمزگان: 34, 203, 204, 302, 315, 683, 817

هشمیز (سنندج): 316, 825

هلال‌احمر اردبیل: 751

هلال‌احمر برازجان: 546

هلال‌احمر ساری: 680

هلال‌احمر شهرکرد: 751

هلال‌احمر کازرون: 751

هلال‌احمر مهاباد: 595

هلند: 493, 761

هلیان (ایلام): 752

همدان: 82, 113, 264, 274, 276, 404, 455, 468, 525, 594, 669, 680, 754, 863

هندوراس: 335

هندیجان: 751

هنرستان صنعتی دیباج همدان: 351

هنرستان فنی ارتش: 635, 851

هنرستان فنی همدان: 70

هنرستان مرشدی اصطهبانات: 351

هور ام‌السوده: 63

هور ام‌النعاج: 63

هور بن عمران: 63

هور: 6, 63, 64, 141, 213, 419, 465, 558, 591, 651, 667, 844

هورالسناف: 17, 21, 22, 62, 63, 64, 140, 213, 246, 542, 543, 544, 557, 593

هورالهویزه: 17, 22, 63, 64, 152, 500

هورز: 480

هولاندشت: 679

هولبر: 49

هویزه: 5, 317, 462, 552, 680, 725

واحد دریایی ایران: 789, 867

واحد گشت کمیته‌ی مرکزی اراک: 549

واحد مرکزی خبر از لندن: 77, 78, 337, 612, 626, 780, 801, 802, 865

واشنگتن: 126, 127, 137, 138, 185, 192, 267, 325, 390, 464, 475, 511, 541, 608, 612, 654, 663, 665, 715, 749, 752, 776, 777, 780, 811, 816, 838, 848, 853, 858, 862, 866

ورامین: 341, 751

وره‌رود: 679

وزارت ارشاد اسلامی: 262, 369, 533

وزارت امور خارجه‌ی اتحاد جماهیر شوروی: 124

وزارت بازرگانی: 108, 355, 363, 603, 829

وزارت بهداری: 723, 743, 859, 862

وزارت خارجه‌ی الجزایر: 482

وزارت خارجه‌ی ترکیه: 494, 840

وزارت خارجه‌ی چین: 324

وزارت خارجه‌ی سوئد: 345

وزارت خارجه‌ی شوروی: 34, 124

وزارت خارجه‌ی مصر: 138

وزارت خارجه‌ی هند: 10, 285

وزارت دفاع عراق: 804

وزارت دفاع فرانسه: 44, 414, 573, 607

وزارت دفاع کویت: 42, 535, 536

وزارت دفاع: 42, 44, 204, 414, 535, 536, 573, 607, 804, 808, 817

وزارت راه سنندج: 719

وزارت راه: 81, 87, 374, 719, 790, 808, 830, 859, 867

وزارت صنایع نفت: 565

وزارت کشاورزی امریکا: 777

وزارت کشاورزی: 670, 777, 854

وزارت کشور: 74, 90, 112, 254, 262, 331, 372, 417, 692, 693, 705, 792, 808, 821, 856

ولینگتون: 109

ونزوئلا: 45, 412, 413, 424, 425, 748, 862

ویتنام: 226, 370, 497

ویسیان: 679

وین: 45, 46, 58, 122, 123, 124, 227, 819

یاسوج: 69, 70, 79, 110, 201, 315, 351, 366, 525, 594, 807, 841, 847

یزد: 75, 110, 352, 375, 467, 468, 546, 549, 552, 678, 751

یمن جنوبی: 133, 409, 410, 641

یمن شمالی: 225, 674, 781, 855

یوگسلاوی: 77, 127, 129, 327, 328, 355, 362, 363, 365, 481, 612, 642, 647, 806, 826, 829, 839, 851

یونس‌آباد: 276, 277

نیروهای نظامی ایران

ارتش

پایگاه پدافندی اهواز:808

پایگاه نیروی هوایی سمنان:683

تیپ سوم از لشکر زرهی (لشکر92 زرهی):505

تیپ سوم لشکر64 ارومیه:580

تیپ نوهد:277

تیپ14 قمر بنی‌هاشم(ع):213

تیپ2 لشکر16 زرهی قزوین:24, 25, 667

تیپ3 لشکر77:504

تیپ37 زرهی:18, 62

تیپ43 نور:152

تیپ84 خرم‌آباد:18, 62

دادستانی ارتش:161, 814

رکن سوم:67, 112, 185, 220, 233, 262, 314, 325, 337, 372, 380, 402, 417, 503, 522, 541, 556, 588, 665, 717

فرماندهی نیروی زمینی ارتش:576, 632, 649

گردان احتیاط قدس لشکر21 حمزه:828

گردان155 لشکر ارومیه:71

گردان164 تیپ پیرانشهر:94

لشکر 92 زرهی اهواز:690

لشکر28 کردستان:95, 144, 160, 731, 812

لشکر81 زرهی باختران:789, 867

لشکر92 زرهی:348, 505, 690

مرکز آموزش پادگان یگان دریایی ارتش جمهوری اسلامی:266

هوابرد:456, 836

هوانیروز باختران:576

هوانیروز کرمان:576

هوانیروز مسجد سلیمان:576

سپاه پاسداران

اطلاعات سپاه:166, 274, 337, 402, 435, 456, 457, 519, 705, 728, 781, 788, 793, 836, 844, 866

بسیج اهرم:751

بسیج بابلسر:751

بسیج باختران:79, 807

بسیج بندر شر ف‌خانه:751

بسیج تهران:449

بسیج خراسان:751

بسیج خرم‌آباد:201

بسیج خمین:70, 751

بسیج خمینی‌شهر:70

بسیج خنج:751

بسیج درچه:751

بسیج رفسنجان:751

بسیج زرین‌شهر:751

بسیج زنجان:751

بسیج ساری:70

بسیج سپاه پاسداران ارسنجان:69

بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خراسان:201, 593

بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ساری:525

بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی:201, 351, 366, 525, 593, 594

بسیج سپاه پاسداران برازجان:70

بسیج سپاه پاسداران پارس‌آباد مغان:70

بسیج سپاه پاسداران خمینی‌شهر:201

بسیج سپاه پاسداران خنج:525

بسیج سپاه پاسداران روستای بادوله:70

بسیج سپاه پاسداران زرین‌شهر:70

بسیج سپاه پاسداران ساوه:526

بسیج سپاه پاسداران سیستان و بلوچستان:201

بسیج سپاه پاسداران شاهین‌شهر اصفهان:70

بسیج سپاه پاسداران شهرکرد:70

بسیج سپاه پاسداران قزوین:70

بسیج سپاه پاسداران کاشان:546

بسیج سپاه پاسداران گوار:594

بسیج سپاه پاسداران منطقه 5:525

بسیج سپاه پاسداران نور:201

بسیج سپاه پاسداران یاسوج:69, 201

بسیج سپاه منطقه 9:751

بسیج سپیدان (فارس) :201, 751

بسیج سمنان:751

بسیج شهرکرد:351, 751

بسیج شیراز:751

بسیج قائم‌شهر:751

بسیج قم:70, 201

بسیج قمشه:70

بسیج کاشان:751

بسیج کرج:751

بسیج کهکیلویه و بویراحمد:471

بسیج کهنوج:751

بسیج کوار (فارس) :751

بسیج گچساران:751

بسیج گرگان:751

بسیج گرگر (آذربایجان شرقی) :751

بسیج گرمی:751

بسیج گلپایگان:751

بسیج گنبد:201

بسیج لامرد:594

بسیج لرستان:751

بسیج مبارکه:201, 751

بسیج منطقه3:201

بسیج منطقه‌ی داران:201

بسیج نجف‌آباد:201

بسیج یاسوج:751

بهداری سپاه:724

پاسدار:70, 71, 73, 149, 178, 215, 235, 242, 264, 291, 294, 303, 304, 313, 327, 444, 445, 446, 448, 449, 469, 500, 506, 509, 510, 546, 547, 583, 615, 617, 670, 682, 796, 818, 843

تیپ ابوذر:540

تیپ امام رضا(ع) :18, 418

تیپ قدس:753, 863

تیپ مستقل10 سیدالشهدا(ع):540

تیپ1 الهادی:540

تیپ1 حزب‌الله:539

تیپ1 لشکر8 نجف:22, 667, 690

تیپ133 المهدی:18

تیپ14 امام حسین(ع) :504

تیپ18 جواد الائمه(ع) :540

تیپ2 حضرت معصومه(س) :540

تیپ2 روح‌الله:539

تیپ21 امام رضا:540

تیپ3 جندالله:539

تیپ35 امام سجاد:539

تیپ44 قمر بنی‌هاشم:592, 685, 689

جندالله سنندج:513, 527, 840

جندالله:326, 373, 513, 527, 595, 753, 840, 847, 863

روابط عمومی سپاه پاسداران ناحیه‌ی کردستان:338, 780, 827

روابط عمومی سپاه:338, 447, 448, 677, 780, 782, 827

سپاه 11 قدر:18, 21, 139, 143, 246, 247, 452, 454, 544, 589, 592, 593, 613, 780

سپاه اراک:471, 838

سپاه اردبیل:751

سپاه ارومیه:73, 302, 549

سپاه اشنویه:160, 788, 793

سپاه بابل:751, 845

سپاه بندرعباس:73, 302

سپاه پاسداران آمل:448

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی استان سیستان و بلوچستان:560

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه 9:594

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ناحیه‌ی کردستان:339

سپاه پاسداران بانه:346, 828

سپاه پاسداران بندرعباس:72

سپاه پاسداران رودبار:764

سپاه پاسداران سبزوار:351

سپاه پاسداران سنندج:144, 249, 812

سپاه پاسداران سواد کوه:70

سپاه پاسداران کاشان:351

سپاه پاسداران گیلان:816

سپاه پاسداران لنگرود:262

سپاه پاسداران مهاباد:577

سپاه پاسداران نکا:680

سپاه خلخال:275

سپاه خوزستان:524, 651

سپاه دیواندره:234

سپاه سردشت:791, 868

سپاه سلماس:211, 277, 358, 549, 823

سپاه سنندج:264, 367, 707, 821

سپاه سیستان و بلوچستان:560, 844

سپاه شوشتر:806

سپاه قدس:61

سپاه کامیاران:513, 840

سپاه کرج:361

سپاه کرمان:508

سپاه گیلان:87

سپاه لار:751

سپاه مریوان:168, 528, 814

سپاه منطقه‌ی 7 :115

سپاه مهاباد:78, 221, 402, 612, 793, 818

سپاه نقده:338

سپاهی:218, 342, 447, 498, 501, 506, 746, 758

ستاد بسیج مستضعفین:448

ستاد پشتیبانی سپاه پاسداران منطقه‌ی5, 677

ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی, 211, 372, 486, 596, 612, 625, 704, 752, 761, 780, 793, 802

ستاد مشترک سپاه, 26, 222, 539, 805

طرح و عملیات ستاد مرکزی سپاه:152, 478

طرح و عملیات قرارگاه کربلا:152, 487, 541

طرح و عملیات مرکز:152

طرح و عملیات منطقه 8:501

فرماندهی پیرانشهر:112, 740

فرماندهی نیروی زمینی سپاه:487, 539

قرارگاه تاکتیکی لشکر19 فجر:18

قرارگاه سپاه سوم:589, 590

قرارگاه سپاه7:139

قرارگاه فجر:545

قرارگاه قدس:274, 314, 479, 486

قرارگاه نصر:506, 507

گردان دریایی سپاه:266, 822

لشکر1 قدس:18, 540

لشکر19 فجر:212, 539

لشکر25 کربلا:18, 152, 246, 540

مرکز فرماندهی ستاد مرکزی سپاه:296, 314, 325, 331, 346, 380, 402, 528, 793, 802

نمایندگی امام در سپاه:614, 782

نیروی زمینی سپاه:26, 524, 538

واحد اطلاعات سپاه خوزستان:524, 841

واحد دریایی سپاه: 341, 827

واحد یگان دریایی سپاه:266

نیروهای نظامی مشترک (ارتش، سپاه)

اطلاعات عملیات قرارگاه نجف, 151, 152

ستاد عملیات غرب کشور: 540

ستاد قرارگاه کربلا: 158

شنود قرارگاه خاتم(ص):645

قرارگاه مشترک نیروی زمینی:563

ژاندارمری

ژاندارمری اردبیل:351

ژاندارمری خوزستان:175, 358, 815

ژاندارمری سلماس:202

ژاندارمری فرانسه:792

ژاندارمری همدان:202

هنگ ژاندارمری اردبیل:751

سایر

جوان‌مردان (هم‌کاران بومی ژاندارمری):168

شهربانی اصفهان:301, 824

شهربانی خرم‌آباد:594, 751

شهربانی ساری:751

شهربانی:51, 54, 83, 93, 97, 100, 101, 130, 153, 220, 243, 274, 296, 300, 314, 325, 372, 374, 448, 451, 457, 458, 470, 471, 489, 491, 492, 556, 563, 594, 597, 646, 653, 665, 684, 692, 708, 728, 751, 756, 788, 824, 837, 839, 847, 852, 856

نیروهای مسلح عراق

تیپ گارد ریاست‌جمهوری:453

تیپ10:453

تیپ240 مکانیزه:507

تیپ38 لشکر12:453

ستاد حزب بعث:549

ستاد فرماندهی عراق:789

لشکر6:453

نیروی هوایی عراق:102, 208, 545, 554, 747

سایر

آتش‌نشانی:50, 315

اجلاس خدماتی وزیران خارجه‌ی کشورهای غیر متعهد:227

اجلاس ژنو:473, 474

اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی:129

اجلاس صندوق بین‌المللی پول:320

اجلاس کمیته‌ی مرکزی جبهه‌ی آزادی‌بخش ملی الجزایر:157

اجلاس کمیسیون مشترک عراق و هند:308, 825

اجلاس گروه‌های 19گانه‌ی مخالف حکومت عراق:662

اجلاس ماناگوا:334, 827

اجلاس نهمین کنگره‌ی حزب بعث عربی سوسیالیست:797

اجلاس نیکاراگوئه:334

اجلاس وین:123

آر.پی.جی:69, 87, 327, 348, 448, 513, 633

آر.پی.جی7:448

ارتش اسرائیل:863

ارتش بعلبک:122

ارتش شاهنشاهی:517, 785

ارتش مصر:364

ارتش ملی:228

ارتش یمن:675

ارتشی:228, 272, 273, 281, 313, 337, 444, 447, 466, 498, 581, 704, 721, 758, 846

اردنی:219, 344, 479, 608, 742, 838, 862

اردوزبان:129

آرژانتینی:60

ارمنی:210, 227, 819

اروپایی:32, 43, 109, 127, 370, 397, 398, 481, 574, 747, 839

اسپانیولی:67

استکبار جهانی:53, 76, 163, 169, 172, 218, 410, 563, 604, 641, 697, 738, 739, 758

اسرائیلی:184, 657

اسلحه‌ی برنو:73, 302

اسلحه‌ی رولور:96

اسلحه‌ی کلاشینکف:68, 73, 80, 87, 95, 273, 302, 457

آسیایی:7, 188, 642, 816

اطلاعیه‌ی 11196 ستاد مشترک ارتش:837

اطلاعیه‌ی 119:512, 840

اطلاعیه‌ی 1199 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران:512

اطلاعیه‌ی نظامی شماره 955:187, 199

اعراب:38, 39, 40, 45, 174, 182, 195, 229, 269, 287, 288, 322, 324, 344, 364, 371, 379, 387, 388, 401, 410, 427, 430, 439, 440, 441, 479, 482, 485, 495, 555, 574, 605, 643, 661, 662, 715, 738, 776, 777, 812, 823, 829, 848, 865

اف14:576

افریقایی:73, 156, 227, 386, 424, 604, 642, 659, 736, 796

الجزایری:181, 285, 758, 823

آلمانی:85, 108, 331, 533, 826, 841

ام.پی.فایو:304

امریکایی:6, 52, 59, 72, 91, 123, 127, 129, 130, 163, 165, 170, 182, 183, 192, 193, 206, 220, 226, 256, 267, 274, 295, 302, 303, 310, 323, 325, 334, 361, 371, 396, 398, 408, 416, 493, 496, 554, 582, 586, 587, 594, 608, 612, 657, 662, 675, 676, 747, 775, 777, 779, 780, 800, 811, 830, 843, 846, 865, 866

انتخابات خبرگان:74, 75, 90, 120, 825

انتخابات مجلس شورای اسلامی:75

انتخابات میان دوره‌یی مجلس:74

انجمن دوستی ایران و ژاپن:664

انجمن دوستی عراق و سریلانکا:151

انجمن مسلمانان:151

انگلیسی:77, 78, 233, 256, 308, 314, 325, 379, 393, 399, 444, 463, 536, 584, 626, 663, 676, 702, 705, 726, 772, 832, 833, 854

ایتالیایی:233

ایران ناسیونال:445

ایرانی:22, 24, 32, 33, 35, 36, 37, 60, 64, 73, 76, 82, 102, 103, 111, 125, 134, 137, 145, 149, 164, 167, 189, 196, 197, 198, 232, 235, 253, 267, 282, 284,

307, 319, 328, 334, 341, 342, 343, 363, 365, 369, 370, 371, 377, 378, 391, 394, 395, 404, 414, 415, 456, 479, 481, 482, 484, 490, 493, 494, 495, 500, 523, 542, 547, 566, 586, 606, 619, 627, 630, 638, 643, 645, 646, 651, 654, 659, 665, 667, 673, 683, 700, 703, 714, 727, 745, 763, 772, 773, 786, 787, 797, 810, 812, 818, 832, 833, 839, 840, 849, 851, 852, 855, 864, 865, 867, 868

ایل شوهان:382, 831

بحرینی:238, 820

بریش:679

بشرویه:275

بلوچ:188

بورس کویت:779

بیانیه‌ی 11 مارس:521

بیانیه‌ی الجزایر:493

بیانیه‌ی انجمن دانشجویان مسلمان ایرانی شعبه‌ی انگلستان:71

بیروتی:41

پاکستانی:129, 167, 572, 845

پتروشیمی ایران:135, 195, 198, 284, 328, 399, 411, 474, 663, 700, 833, 834

پتروشیمی بندر ماهشهر:812

پتروشیمی بوشهر:195

پلیس اسپانیا:76

پلیس آلمان فدرال:235

پلیس پاریس:566

پلیس سوئد:605, 848

پلیس کراچی:797

پیش‌نویس قطع‌نامه‌ی اجلاس نیکاراگوئه:827

پیمان ورشو:325

تانک پی.ام.پی:348

تانک تی54:633, 850

تانک تی62 روسی:700

ترکمن:179, 188

تروریسم بین‌المللی:496, 777

تسنن:107, 162, 187, 433, 466, 682, 751, 814, 816, 837

تشیع:107, 162, 187, 682, 814, 816

تفنگ دورزن قناسه:754

تفنگ57 میلی‌متری:595

تکریتی:192

تلویزیون دولتی عراق:703, 857

تهرانی:74, 782

توپ‌خانه‌ی152 میلی‌متری:506

تی.ان.تی. :53

جت رنجر:576

جنبش آزادی‌بخش افریقای جنوبی:319

جنبش سوسیالیستی کارگران:624

جنبش متحدین آزاد:624

جهان سوم:73, 157, 172, 227, 323, 335, 336, 355, 362, 416, 490, 491, 532, 553, 604, 722, 738, 819

جیپ میول:506

جیش‌الشعبی:92, 808

چینی:164, 323, 324, 553, 682, 814

حجتیه:765

حزب‌الله:65, 84, 107, 120, 121, 122, 225, 240, 241, 242, 243, 255, 259, 293, 307, 362, 435, 438, 447, 461, 469, 549, 572, 640, 677, 680, 733, 796

حکومت پهلوی:565, 656, 694, 853, 856

خبرگزاری اوپک:58, 564, 567, 844

خطوط هوایی آرژانتین:61

خلفای اسلام:170

خلیجی:497

خمپاره 120 میلی‌متری:487

خمپاره‌ی 60:69

خمپاره‌ی120:119

خودرو ایفا:326

خودرو گاز:203, 794

دمکراسی:292

دوشکا:433, 754, 863

دینامیت25:256

رادار آبادان:94, 808

رادار پایگاه چهارم شکاری نیروی هوایی:263, 821

رادار تبریز:677

رادار راپیر:799, 869

رادار رازیت:799, 869

رادار مراقبت زمینی:799

رادیو اسرائیل:39, 130, 193, 200, 228, 233, 268, 274, 343, 345, 346, 370, 372, 387, 390, 428, 431, 442, 451, 511, 612, 672, 684, 749, 752, 787, 788, 798, 802, 811, 819, 822, 828, 832, 835, 840, 855, 862, 867, 869

رادیو کلن:177, 331, 344, 346, 369, 372, 479, 486, 541, 729, 740, 828, 830, 838, 860

رزگاری:480, 838

روس:587

ژ3:53, 72, 95, 96, 119, 204, 240, 242, 258, 272, 273, 291, 293, 304, 312, 326, 350, 395, 450, 617, 691,

743, 764, 809, 862

ژاپنی:16, 35, 36, 134, 135, 136, 195, 196, 197, 198, 284, 328, 411, 474, 476, 565, 575, 602, 623, 626, 664, 699, 700, 750, 812, 817, 823, 826, 838, 844, 857

سرلق هیز پیشوا:68

سلاح‌های هسته یی (اتمی) :496

سمینار فرماندهان سپاه:155, 813

سمینار هفته‌ی وحدت:187, 816

سنی:105, 107, 162, 163, 187, 188, 292, 374, 816, 830

سوئدی:461, 605, 760, 837, 864

سوپر اتاندارد:44, 573, 584, 585, 845

سوپر فرلئون:585

سوپراتاندارد:584, 585, 607

سودانی:137, 176, 430, 479, 835, 838

سوری:319, 369, 415, 770, 862, 864

سوسیالیست‌های فرانسه:354, 738

سوسیالیسم عراقی:480

سیا:610

سیزدهمین اجلاس اتحادیه‌ی پارلمانی اعراب:739, 861

شاهنشاهی:171, 767

شصت و ششمین کنفرانس اوپک:58

شمشیر ذوالفقار:774

صلح خاورمیانه:6, 428, 661, 715

صنایع فولاد ایران:641

صندوق بین‌المللی عدم تعهد:847

صندوق عمران جهانی:38, 389

صندوق قرض‌الحسنه‌ی حضرت ولی عصر:86

طایفه‌ی ساری قشلاق:683

طایفه‌ی قشلاق گورتلی:683

طایفه‌ی گیگ‌لو:683

طرح تجزیه‌ی لبنان:779

طرح تشکیل وزارت اطلاعات کشور:462, 837

طرح تیرانا:439

طرح حمایت از حرکت‌های اسلامی و نهضت‌های آزادی‌بخش: 146, 812

طرح سالم‌سازی جنبش:551

طرح صلح خاورمیانه‌یی:287

طرح صندوق مشترک:551

طرح عملیاتی والفجر مقدماتی:67

طرح مانور عملیات والفجر:844

طرح مانور قرارگاه نجف:834

طرح مشترک دادستانی تهران:51

طرح و برنامه‌ی سپاه سوم:140, 152, 418

عثمانی:521

عراقی:19, 21, 22, 24, 30, 32, 37, 41, 42, 47, 50, 63, 80, 86, 91, 92, 94, 95, 102, 114, 119, 127, 129, 132, 149, 154, 167, 168, 174, 176, 178, 186, 190, 191, 193, 210, 220, 234, 263, 275, 279, 299, 308, 321, 322, 323, 332, 337, 338, 344, 348, 349, 356, 359, 377, 381, 382, 388, 391, 403, 404, 432, 454, 456, 466, 475, 476, 478, 479, 480, 481, 482, 504, 505, 512, 523, 524, 525, 545, 549, 550, 554, 559, 560, 569, 580, 597, 614, 615, 616, 619, 621, 623, 624, 625, 627, 628, 629, 630, 632, 635, 644, 651, 652, 661, 663, 668, 669, 674, 675, 686, 687, 689, 691, 698, 701, 703, 706, 718, 725, 727, 729, 730, 742, 744, 748, 760, 763, 770, 776, 777, 781, 783, 786, 787, 789, 801, 807, 808, 813, 815, 816, 818, 820, 822, 827, 828, 829, 831, 832, 833, 837, 838, 839, 840, 842, 844, 847, 848, 849, 851, 852, 856, 857, 858, 859, 860, 861, 864, 866, 869

عربستانی:128, 172

عربی:38, 39, 40, 41, 43, 46, 80, 83, 91, 92, 93, 100, 115, 133, 137, 177, 183, 184, 199, 226, 228, 229, 269, 285, 287, 308, 320, 330, 356, 357, 364, 369, 375, 384, 385, 389, 397, 400, 402, 406, 412, 413, 415, 416, 424, 428, 430, 431, 439, 440, 441, 451, 481, 482, 485, 495, 497, 536, 537, 564, 565, 567, 581, 582, 606, 612, 622, 633, 637, 657, 661, 662, 672, 674, 675, 684, 699, 700, 701, 715, 716, 722, 725, 726, 728, 736, 738, 750, 759, 775, 776, 779, 800, 816, 819, 822, 825, 830, 831, 835, 842, 851, 853, 855, 861, 865, 868

فاجعه‌ی معروف ششم بهمن:258

فاشیستی:624

فالانژها:818

فرقان:436

فلسطینی:173, 181, 288, 379, 396, 416, 738

فیلیپینی:763, 864

قرارداد 1974:833

قرارداد ارض‌روم دوم:521

قرارداد دفاع مشترک عربی در برابر تجاوز بیگانه:232

قرارداد لایار:521

قرارداد هم‌کاری عراق و ژاپن:833

قطع‌نامه‌ی 242 شورای امنیت:184, 738

قطع‌نامه‌ی اجلاس فوق‌العاده‌ی غیر متعهدها:825

قطع‌نامه‌ی فاس:674

کاتیوشا:213, 223, 403

کالیبر50:617

کانادایی:443, 495, 840

کره‌یی:36, 134

کشتار سپتامبر (سیاه) :521

کشتی اسکای‌مون:50, 804

کشتی ایرانی باهنر:328

کشتی لیبریایی ارتیت هورایزن:167

کلاش:468, 683

کلاشینکف:53, 119, 240, 273, 304, 382, 468, 617, 807, 831

کلت کالیبر45:468

کنفرانس اتحادیه‌ی بین‌المجالس عرب:605, 848

کنفرانس اوپک:283, 306, 408, 426, 565, 601

کنفرانس بغداد:193

کنفرانس دهلی‌نو:722

کنفرانس سازمان وحدت افریقا:172

کنفرانس سران عرب:622

کنفرانس عالی اعراب:184

کنفرانس فاس:232, 428, 463, 481, 485, 661, 674, 715, 855

کنفرانس وحدت افریقا:37, 190

کنفرانس وحدت:37, 190, 241, 443

کنفرانس وین:123

کوبائی:491

گردان عملیاتی پیش‌مرگ مجاهد کاک محمود:617

لق 2 هیز پیشوا:419

لیبیایی:415

مسلسل ام.پی40:468

مسلسل331:468

مسلمان:32, 65, 80, 92, 95, 104, 110, 111, 116, 117, 124, 125, 133, 135, 156, 162, 170, 180, 191, 205, 235, 240, 258, 270, 271, 291, 293, 305, 311, 317, 362, 373, 391, 395, 396, 409, 410, 416, 435, 436, 446, 486, 489, 526, 527, 549, 550, 581, 594, 604, 605, 611,꿀644, 654, 655, 658, 665, 674, 678, 680, 681, 683, 692, 712, 713, 738, 746, 755, 759, 772, 808, 809, 819, 839, 843, 846, 848, 858, 865

مسیحی آشوری:210

مسیحی:210, 265, 327, 329, 476, 606, 658, 718, 734, 735, 818, 819, 858

مشروطیت:420, 421, 514, 835

مصری:91, 193, 475, 622, 623, 706, 742, 750, 759, 763, 775, 776, 808, 849, 853, 857, 862, 865

معاهده‌ی صلح با اسرائیل:775, 865

مغول:516

موشک تاو:119

موشک‌انداز آر.پی.جی7:146

موشک‌های 1.ام.39:584

موشک‌های ام.ایکس:57

موشک‌های دریا به دریای اگزوست:414

موشک‌های دفاع هوایی ریلاند:414

موشک‌های دوربرد زمین به زمین و سام8:866

موشک‌های دوربرد زمین به زمین:781, 866

موشک‌های زمین به زمین:286, 317, 349, 370

موشک‌های سام:535, 781

موشک‌های ضد تانک هات:414

مین ضد نفر:71, 72

ناتو:173, 174

ناسیونالیسم عربی:480

ناوچه‌ی شفلید:584

نفت دریای شمال:555, 801, 869

نفتکش اسکای‌مون:50, 168, 804, 809, 814

نفربر ام113:635

نفربر پی.ام.پی. :633

نفربر زرهی خشایار:348

نمازجمعه:82, 83, 117, 385, 449, 710, 713, 790

نیروهای تأمین 203 امداد ژاندارمری:159

نیروهای تجاوز سریع:225

نیروی دریایی فرانسه:573, 585

نیروی واکنش سریع ایالات متحده:165

هرکولس سی130:496

هشتمین کنفرانس سران غیر متعهد:285, 823

هلی‌برن:22, 23, 223, 419, 465, 558, 580, 591, 651, 844

هلی‌کوپتر هیوز:194

هندی:308, 309, 329, 739, 861

هواپیماهای باری سی 130 کویتی:730

هواپیماهای دریایی:607

هواپیمای 727 بوئینگ:496

هواپیمای 747:61

هواپیمای انتونوف:482

هواپیمای جنگنده‌ی چینی‌لیوشا:91

واقعه‌ی خونین ششم بهمن آمل:261

یمانی:10, 46, 306, 307, 401, 424, 425, 473, 520, 564, 565, 727, 801, 833, 835, 844, 859

یمنی:855, 866