روزه سپر مومن به ضمیمه احکام روزه

مشخصات کتاب

سرشناسه : علوی گرگانی، سیدمحمدعلی، ۱۳۱۷ -

عنوان و نام پدیدآور : روزه سپر مومن به ضمیمه احکام روزه/ علوی گرگانی.

مشخصات نشر : قم: دارالعلم، ۱۳۸۹.

مشخصات ظاهری : ۱۴۸ ص؛ ۵/۱۴×۵/۲۱ س‌م.

شابک : ۲۲۰۰۰ریال: 978-964-204-079-7

یادداشت : کتابنامه به‌صورت زیرنویس.

موضوع : روزه (اسلام)

موضوع : روزه (اسلام) -- فتواها

رده بندی کنگره : BP۱۸۸/ع۷۷۵ر۹ ۱۳۸۹

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۵۴

شماره کتابشناسی ملی : ۳۵۵۹۲۳۴

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

روزه سپر مومن

نوبت چاپ: اول 1389 ش ـ 1431 ق

چاپ: قدس ـ قم

قطع: رقعی

تیراژ: 5000 نسخه

قیمت: 2200 تومان

شابک: ؟-4817-04-964-978

● قم ـ خیابان شهداء (صفائیه) ـ کوچه 26 ـ پلاک 8 تلفن: 7743411 ـ 7741132 دورنگار: 7743689

● تهران ـ میدان قیام ـ بلوارقیام ـ تلفن: 33122489ـ33124476 دورنگار: 33555612

● مشهد ـ چهار راه شهداء ـ خیابان آزادی ـ آزادی 7 تلفن 2252932

● گرگان خیابان امام خمینی(ره) سرچشمه روبروی درمانگاه هاشمی پلاک 10 تلفن: 2247777 (0171) دورنگار: 2222179

روزه سپر مؤمن

به ضمیمۀ احکام روزه

مطابق با فتاوای فقیه اهل بیت عصمت و طهارت حضرت آیت‌الله العظمی علوی گرگانی (مد ظله العالی)

فهرست مطالب

پیشگفتار11

فضیلت ماه رمضان:13

فضائل ماه رمضان:14

1- برترین ماه سال:14

2- نزول کتب آسمانی در این ماه:15

3- توفیق روزه:15

برخی از فواید و فضائل روزه:16

4- وجود شب قدر در این ماه:19

5- بهار قرآن:20

ماه رمضان در روایات: بهار قرآن:23

ماه خدا:23

ماه دوست داشتنی:23

باز شدن درهای آسمان:23

افزایش ثواب قرآن خواندن:24

زیباسازی بهشت در انتظار رمضان:24

بسته شدن درهای دوزخ:24

بهشت در آرزوی روزه‌دار:24

واجب شدن بهشت:25

خواب روزه‌دار عبادت است:25

سرور ماهها و شبها:25

در فضیلت روزه:26

روزه در زمستان غنیمت است:26

برترین جهاد:26

پرستشی صمیمانه:26

آستانه پرستش:26

نیمی از شکیبایی:27

سپر مؤمن:27

زیربنای اسلام:27

سپر در مقابل آتش:27

ده حدیث در فضیلت روزه‌داران:28

دعای فرشتگان:28

درب ویژه روزه‌داران در بهشت:28

عطر انگیز بودن بوی دهان روزه‌دار:28

مراقبت‌های اخلاقی روزه‌دار:29

ماه آمرزش:29

ماه اجابت:29

اجابت دعا هنگام افطار:29

پناه یافتن از آتش برای روزه‌دار کریم:30

ثواب شهید:30

در فلسفه روزه:31

زکات بدن:31

سالم سازی بدن:31

زمینه ساز برابری:31

ذوب کننده گناهان:31

کنترل کننده قوای نفسانی:31

استوار سازی اخلاص:32

تناسب روزه با تحمل انسانها:32

پناه انسان در هنگام سختی:32

نزدیک شدن به خدا:33

احساس گرسنگی و تشنگی:33

روز شمار رمضان:33

اول ماه رمضان:33

دوم ماه رمضان:33

سوم ماه رمضان:34

چهارم ماه رمضان:34

ششم ماه رمضان:34

هفتم ماه رمضان:34

نهم ماه رمضان:34

دهم ماه رمضان:35

دوازدهم ماه رمضان:35

سیزدهم ماه رمضان:35

چهاردهم ماه رمضان:35

پانزدهم ماه رمضان:35

شانزدهم ماه رمضان:36

هفدهم ماه رمضان:36

هجدهم ماه رمضان:36

نوزدهم ماه رمضان:36

بیست و یکم ماه رمضان:37

بیست و دوم ماه رمضان:37

بیست و سوم ماه رمضان:37

بیست و پنجم ماه رمضان:37

بیست و هفتم ماه رمضان:37

بیست و هشتم ماه رمضان:38

بیست و نهم ماه رمضان: وقوع غزوه حنین(8 ق)38

ادعیه وارده ماه رمضان:38

جایگاه و اهمیت دعا:38

اوصاف دعا:43

1- کلید رستگاری:43

2- کلید رحمت و چراغ تاریکیها:43

3- برنده تر از نوک نیزه:43

4- برگرداننده قضای حتمی:44

5- درمان هر درد:45

6- وسیله دفع بلاها:45

7- وسیله دفع اندوه:45

8- وسیله تقرب به خدا:46

ویژگیهای برجسته در دعاهای ائمه علیهم السّلام:46

دو ویژگی برجسته و آموزنده در دعاهای ائمه علیهم السّلام:46

دعای امام سجاد علیه السّلام در ابتدای ماه رمضان:47

فرازهایی از دعای امام سجاد علیه السّلام:47

نکته‌ها:54

عید فطر:55

مراقبت پس از ماه رمضان:59

روزه:61

اقسام روزه:62

روزه‌های واجب:62

روزه‌های حرام:63

روزه‌های مستحب:64

روزه‌های مکروه:65

نیت روزه:65

مبطلات روزه:66

خوردن و آشامیدن:67

تزریق آمپول:68

رساندن غبار غلیظ به حلق:68

دروغ بستن به خدا و پیغمبر:69

فرو بردن تمام سر در آب:69

قی کردن:70

استمنا:71

باقی ماندن بر جنابت تا اذان صبح:71

باقی ماندن بر حیض و نفاس:72

حکم کلّی:73

برخی کارهایی که بر روزه‌دار مکروه است:73

قضا و کفاره روزه:73

روزه قضا:73

کفاره روزه:73

احکام قضا و کفاره روزه:77

روزه قضای پدر و مادر:78

روزه مسافر:79

حکم روزه مسافر:79

یادآوری:80

مسئله:80

راه‌های ثابت شدن اول ماه:80

چند مسئله:80

زکات فطره:81

جنس زکات فطره:82

وقت پرداخت زکات فطره:82

زکات فطره میهمان:83

احکام زکات فطره:83

استفتائات روزه 85

شرائط وجوب روزه:85

نیت و یوم الشک و رؤیت هلال:86

مبطلات:96

نماز و روزه:116

روزه بانوان:116

مسافر و روزه:121

روزه و مریض:126

روزه قضا:136

روزه مستحبی:138

فطریه و کفاره:139

متفرقه:142

پیشگفتار

انسان موجودی سالک است، پویا و همیشه به دنبال حقیقت و رسیدن به معبود خویشتن است. انسان این اشرف مخلوقات به دنبال آن است که از هوای نفس خویش دور شود و خلوتی برای خود مهیّا کند تا در انزوای وجود خویش در آثار صُنع پروردگارش با دیده عبرت بیندیشد و با سوز دل و اشک دیده باطن خود را از پلیدی‌ها بشوید و به خانه دل خود روشنی دهد:

«یا ایّها الانسان اِنَّک کادِحٌ الی ربِّک کدحاً فملاقیه؛ ای انسان ! تو با تلاش و رنج به سوی پروردگارت میروی و او را ملاقات خواهی کرد.» (انشقاق/ 6).

اگر روانی افسرده و روحی مضطرب داری و هر سو به دنبال آرامش حقیقی می‌گردی، تنها راه به دست آوردن آرامش روانی، یاد خداست و توجه به ذات اقدس او: «الَّذِینَ آمَنُوا وَ

تَطمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکرِ اللهِ أَلا بِذِکرِ اللهِ تَطمَئِنُّ القُلُوبُ؛ کسانی هستند که ایمان آورده‌اند، و دلهایشان به یاد خدا مطمئن (و آرام ) است ؛ آگاه باشید، تنها با یاد خدا دلها آرامش می‌یابد. » (رعد/ 28)

آری، احکام حیاتبخش اسلام می‌تواند انسان‌ها را از سردرگمی نجات داده، دلهای پرآشوب را آرام سازد و خاطرهای افسرده را شاداب کند. اگر کسی آرامش می‌خواهد، باید آن را در دستورات الهی و سنتهای رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم ) و پیروی اهل بیت (علیهم السّلام ) بجوید.

ماه رمضان ماه بهار قرآن و ایام ضیافت الهی و مائده‌های آسمانی فرا رسیده؛ ماه وزیدن نفحات الهی و گشوده شدن درهای رحمت و مغفرت خداوندی است که هر سال با فرا رسیدن آن، جان تازه‌ای در کالبد وجودمان می‌دمد.خداوند بزرگ در این ماه با فراخوانی بندگان خویش برخوان گسترده‌اش هیچ لطف و عنایتی را از آنان دریغ نفرموده و تمام برکات را در دسترس آنان قرار داده است. در این ماه درهای بهشت باز و درهای جهنم بسته شده و شیاطین در زنجیر و این الطاف، همه زمینه التفات و توجه بندگان را به ذات الهی فراهم و جان تشنه آنان را مهیای دریافت پیامهای هدایت و سعادت نموده است.

وه چه حال و هوای خوشی است! جنب و جوشی بی بدیل و حرکات و سکناتی مثال زدنی، شهر را غرق در شور و نشاط

کرده است. اطلاعیه مهم و پر فایده سفید آسمانی در گوش جانها زمزمه می‌کند و خبر آمدن ماه خدا، موسم کسب و رضا و همجواری بهترین خلق الله را با صوتی رسا و ندایی دلنواز اعلام می‌کند: «اَیُّها النّاسُ قَدْ اَقبَلَ اِلَیکُمْ شََهرُالله بِالبَرکة و الرَّحمَة وَ المَغفِرَة شَهرٌ هُو عِندَالله اَفضَل الشهور و ایّامُه اَفضَل الایّام و لَیالیهِ اَفضَل الَّلیالی وَ ساعاتُه اَفضَل السّاعات».

مجموعه حاضر تلاشی است که واحد فرهنگی دفتر حضرت آیت الله العظمی علوی گرگانی مدّ ظلّه العالی تحت اشراف معظم له به رشته تحریر درآورده، امید است با عمل به احکام الهی و اخلاص در بندگی اسباب رضایت خالق متعال و حجت او فراهم آید. باشد تا این تحفه ناچیز مقبول سلیمان زمان افتد.

فضیلت ماه رمضان:

پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌فرمایند: «اِنَّما سُمِّی الرَّمضانُ لِاَنَّهُ یرمَضُ الذُّنُوبَ؛ ⁽¹⁾ماه رمضان به این نام خوانده شده است، زیرا گناهان را می‌سوزاند.

این ماه، در میان مسلمانان از احترام، اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار و ماه سلوک روحی آنان است و مؤمنان با مقدمه سازی و فراهم کردن زمینه‌های معنوی در ماههای رجب

و شعبان هر سال خود را برای ورود به این ماه شریف و پربرکت آماده می‌کنند، و با حلول این ماه، شور و اشتیاق و دادن اطعام و افطاری به نیازمندان، شب زنده داری و عبادت، تلاوت قرآن، دعا، استغفار، دادن صدقه، روزه‌داری و... روح و جان خود را از سرچشمه فیض الهی سیراب می‌کنند.

فضائل ماه رمضان:

اشاره

گرچه ذکر تمام فضائل ماه مبارک رمضان از حوصله این مقال خارج است؛ ولی پرداختن و ذکر برخی از فضائل آن از نظر قرآن و روایات اسلامی خالی از لطف نیست.

1- برترین ماه سال:

ماه مبارک رمضان به جهت نزول قرآن کریم در آن و ویژگی‌های منحصری که دارد در میان ماههای سال قمری برترین است؛ قرآن کریم می‌فرماید: «شَهرُ رَمضانَ الَّذی اُنزِلَ فیهِ القُرآن هُدَی لِلّناسِ وَ بَیناتٍ مِنَ الهُدی وَ الفُرقان»؛ «ماه رمضان ماهی است که قرآن برای هدایت انسانها درآن نازل شده است» ⁽¹⁾پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم درباره ماه رمضان می‌فرمایند:« ای مردم! ماه خدا با برکت و رحمت و مغفرت به شما روی آورد، ماهی که نزد خدا از همه ماهها برتر و روزهایش بر همه روزها و شب هایش بر همه شبها و ساعاتش بر همه ساعات برتر است، ماهی است که شما در آن

به میهمانی خدا دعوت شده و مورد لطف او قرار گرفته اید، نفس‌های شما در آن تسبیح و خوابتان در آن عبادت، عملتان در آن مقبول و دعایتان در آن مستجاب است... بهترین ساعاتی است که خداوند به بندگانش نظر رحمت می‌کند... ⁽¹⁾

2- نزول کتب آسمانی در این ماه:

تمام کتب آسمانی مانند: قرآن کریم، تورات، انجیل، زبور، صحف در این ماه نازل شده است. حضرت امام صادق علیه السّلام می‌فرمایند:« کل قرآن کریم در ماه رمضان به بیت المعمور نازل شد، سپس در مدت بیست سال بر پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم و صحف ابراهیم در شب اول ماه رمضان و تورات در روز شش ماه رمضان، انجیل در روز سیزدهم ماه رمضان و زبور در روز هیجدهم ماه رمضان نازل شد. ⁽²⁾

3- توفیق روزه:

اشاره

در ماه رمضان خداوند متعال توفیق روزه‌داری را به بندگانش داده است؛« پس هرکه ماه{ رمضان} را درک کرد، باید روزه بگیرد.» ⁽³⁾{فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشَّهرَ فَلْیَصُُمْهُ}

انسان افزون بر جنبه مادی و جسمی، دارای بُعد معنوی و روحی هم هست و هرکدام در رسیدن به کمال مطلوب خود،

برنامه‌های ویژه را نیاز دارند، یکی از برنامه‌ها برای تقویت و رشد بُعد معنوی، تقوا و پرهیزگاری است؛ یعنی اگر انسان بخواهد خودش را از جنبه معنوی رشد و پرورش دهد و به طهارت و کمال مطلوب برسد، باید هوای نفس خود را مهار کند و موانع رشد را یکی پس از دیگری بردارد و خود را سرگرم لذتها و شهوات جسمی نکند. یکی از اعمالی که در این راستا مؤثر و مفید است، روزه‌داری است، قرآن کریم می‌فرماید:«... ای افرادی که ایمان آورده اید! روزه بر شما نوشته شد، همان گونه که بر پیشینیان از شما نوشته شده، تا پرهیزگار شوید.» ⁽¹⁾«یا اَیها الّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَی الّذینَ مِن قَبلِکُم لَعَلَّکُم تَتَّقُونَ»

برخی از فواید و فضائل روزه:

الف: تقویت تقوا، پرهیزگاری و اخلاص: رُوی عنِ الصّادق علیه السّلام: قالَ الله ُتعالی: «الصَّومُ لی وَ أَنا اُجزی بِه»؛ «روزه از من است و پاداش آن را من میدهم» ⁽²⁾قالت فاطمه علیها السّلام:«فَرَضَ اللهُ الصَّومَ تَثبیتاً لِلإخلاصِ»؛ « خداوند روزه را برای استواری اخلاص، واجب فرمود.» ⁽³⁾

ب: مانع عذاب‌های دنیوی و اخروی: قال رسول الله صلّی الله علیه و آله: «الصَّومُ یدُقُّ المَصیرَ وَ یذیلُ اللَّحمَ وَ یبَعِّدُ مِن حَرِّ السَّعیرِ»؛ « روزه روده را باریک می‌کند، گوشت را

می‌ریزد و از گرمای سوزان دوزخ دور می‌گرداند.» ⁽¹⁾قالَ رسُول الله صلّی الله علیه و آله: «عَلَیکَ بالصَّوم فَاِنَّهُ جُنَّةٌ مِنَ النّارِ»؛ « بر تو باد روزه گرفتن، زیرا که سپری در برابر آتش است.» ⁽²⁾

ج: آرامش روان و جسم: روزه‌داری روح و روان و قلب و دل و نیز جسم را آرامش داده و باعث سلامتی روح و تندرستی جسم می‌شود. پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌فرماید: «روزه بگیرید تا سالم بمانید.» باز می‌فرمایند:«معده خانه تما م دردها و امساک{روزه} بالاترین داروهاست. ⁽³⁾قالَ الباقر علیه السّلام: «الصِّیامُ وَ الحَجُّ تَسکینُ القُلُوبِ»؛ « روزه و حج آرام بخش دلهاست.» ⁽⁴⁾

قالَ علی علیه السّلام: «وَ عَن ذلِکَ ما حَرَسَ اللهُ عِبادَهُ المُؤمِنینَ بالصَّلَواتِ وَ الزَّکَواتِ وَ مُجاهَدَةِ الصِّیامِ فِی الأَیامِ المَفروضاتِ؛ تَسکیناً لِأَطرافِهِم وَ تَخشیعاً لِأَبصارِهِم وَ تَذلیلاً لِنُفُوسِهِم وَ تَخفیضاً لِقُلُوبِهِم»؛ «خداوند بندگان مؤمن خود را به وسیله نمازها و زکات و حدیث در روزه‌داری روزه‌های واجب{رمضان} برای آرام کردن اعضاء و جوارح آنان، خشوع دیدگانش و فروتنی جانهایشان و خضوع دلهایشان حفظ می‌کنند.» ⁽⁵⁾امروزه در علم پزشکی و از نظر بهداشت و

تندرستی نیز در جای خود ثابت شده که روزه‌داری تأثیرهای فراوانی بر آرامش روح و روان و سلامتی جسم و بدن دارد، دفع چربیهای مزاحم، تنظیم فشار، قند خون، و... نمونه آن است.

د: مانع نفوذ شیطان:حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السّلام به پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمودند :«یا رسول الله! چه چیزی شیطان را از ما دور می‌کند؟ پیامبر گرامی صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: روزه چهره او را سیاه می‌کند و صدقه پشت او را می‌شکند.» ⁽¹⁾

بنابراین روزه مانع نفوذ شیطانهای جنی و انسی شده و وسوسه‌های آنان را خنثی می‌کند.

هـ : مواسات بین غنی و فقیر: انسان روزه‌دار در هنگام گرسنگی و تشنگی، فقرا و بینوایان را یاد می‌کند و در نتیجه به کمک آنها می‌شتابد. قالَ الإمامُ العَسکَری علیه السّلام:« لَمّا سُئِلَ عَن عِلَّةِِ وُجُوبِ الصَّومِ: لِیجِدَ الغَنِی مَسَّ الجُوعِ فَیمُنَّ علی الفَقیرِ»؛« تا توانگر درد گرسنگی را بچشد و در نتیجه به نیازمند کمک کند. ⁽²⁾

و: احیاء فضائل اخلاقی: حضرت امام رضا علیه السّلام درباره علت وجوب روزه می‌فرمایند:« تا مردم رنج گرسنگی و تشنگی را بچشند و به نیازمندی خود در آخرت پی ببرند و روزه‌دار بر اثر گرسنگی و تشنگی خاشع متواضع و فروتن،

مأجور، طالب رضا و ثواب خدا و عارف و صابر باشد و بدین سبب مستحق ثواب شود،... روزه موجب خودداری از شهوات است. نیز تا روزه در دنیا نصیحت گر آنان باشد و ایشان را در راه انجام تکالیفشان رام و ورزیده کند و راهنمای آنان در رسیدن به اجر باشد و به اندازه سختی، تشنگی و گرسنگی که نیازمندان و مستمندان در دنیا می‌چشند پی ببرند و در نتیجه، حقوقی که خداوند در داراییهایشان واجب فرموده است، به ایشان بپردازند. ⁽¹⁾(به جهت طولانی بودن متن عربی روایت خودداری شد.)

4- وجود شب قدر در این ماه:

شب قدر از شب هایی که برتر از هزار ماه است و فرشتگان در این شب به اذن خدا فرود می‌آیند و جمیع مقدرات بندگان را در طول سال تعیین می‌کنند. ⁽²⁾و وجود این شب در این ماه مبارک نعمت و موهبت الهی بر امت پیامبر گرامی اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم است و مقدرات یک سال انسانها (حیات، مرگ، رزق و...) بر اساس لیاقت‌ها و زمینه هایی که خود آنها به وجود آورده‌اند تعیین می‌شود و انسان در چنین شبی با تفکر و تدبر می‌تواند به خود آید و اعمال یک سال خود را ارزیابی کند و با فراهم آوردن زمینه مناسب بهترین سرنوشت را برای خود رقم زند. ⁽³⁾حضرت امام صادق علیه السّلام می‌فرمایند:«

تقدیر مقدرات در شب نوزدهم و تحکیم آن در شب بیست و یکم و امضاء آن در شب بیست و سوم است.» ⁽¹⁾

5- بهار قرآن:

نظر به این که قرآن کریم در ماه مبارک رمضان نازل شده و تلاوت آیات آن در این ماه فضیلت بسیاری دارد، در روایات اسلامی، از ماه رمضان به عنوان بهار قرآن یاد شده است؛ قالَ الباقرُ علیه السّلام:«لِکُلِّ شَیءٍ رَبیعٌ وَ رَبیعُ القُرآنِ شَهرُ رَمَضانَ»؛ « هر چیزی بهاری دارد و بهار قرآن ماه رمضان است.» ⁽²⁾

فضائل و ثواب هایی که برای ماه مبارک رمضان و روزه‌داری ذکر شده و به برخی از آنها اشاره شد، از آن کسانی است که حقیقت آن را درک کنند و به محتوای آن عمل و در گفتار و کردار به کار گیرند و به آنها جامه عمل بپوشانند. چنان که در روایات اسلامی برای روزه‌داری آدابی ذکر شده و کسانی که صرفاً تلاوت قرآن می‌کنند، ولی به آیات و احکام آن عمل نمی‌کنند و یا آنکه از روزه‌داری تنها رنج گرسنگی و تشنگی را می‌کشند و به وسیله گناه، تأثیر روزه را از بین می‌برند و ماه مبارک رمضان و فضای معنوی آن تأثیری بر اشخاص بر جای نمی‌گذارد، مورد نکوهش قرار گرفته اند. چنان که پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم به زنی که با زبان روزه کنیز خود را دشنام می‌داد فرمودند: چگونه

روزه‌داری؟ و حال آنکه کنیزت را دشنام می‌دهی؟! روزه فقط خودداری از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه خداوند آن را علاوه بر این دو، مانع کارها و سخنان زشت که روزه را بی اثر می‌کنند قرار داده است، چه کم هستند روزه‌داران و چه بسیارند کسانی که گرسنگی میکشند.» ⁽¹⁾حضرت امام سجاد علیه السّلام در دعای حلول ماه رمضان به درگاه خداوند عرضه می‌دارند: «به وسیله روزه این ماه یاریمان ده تا اندام‌های خود را از معاصی تو نگه داریم و آنها را به کارهایی گیریم که خشنودی تو را فراهم آورد، تا با گوش‌هایمان سخنان بیهوده نشنویم و با چشمانمان به لهو و لعب نشتابیم و تا دستانمان را به سوی حرام نگشاییم و با پاهایمان به سوی آن چه منع شده ره نسپاریم و تا شکمهایمان جز آنچه را تو حلال کرده‌ای در خود جای ندهد و زبان هایمان جز به آن چه که تو خبر داده‌ای و بیان فرموده‌ای گویا نشود... ⁽²⁾بنابراین، در ماه مبارک باید تمام اعضاء و جوراح را از حرام دور نگه داشت و با اخلاص، توکل و توسل از اهل بیت علیهم السّلام و عمل به دستورها و احکام قرآن کریم و دوری از گناهان، انجام توبه نصوح و واقعی، عبادت، شب زنده داری، درک فضیلت شب قدر و... فضیلت ماه مبارک رمضان را درک کرد و از آن در راستای رسیدن به کمال حرکت کرد و باید در این ماه به گونه‌ای خودسازی کرد که با اتمام ماه مبارک تأثیر و فواید آن در روح و جان افراد باقی باشد و اثر

آن تا ماه رمضان سال بعد ماندگار باشد.

ماه رمضان و آیات روزه:

1- (یا أیهَا الََّذینَ آمنُوا کُتِبَ عَلَیکُم الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَی الَّذینَ مِن قَبلِکُم لَعَلَّکُم تَتَّقُونَ). ⁽¹⁾

2- (اَیاماً مَعدوداتٍ فَمَن کان مِنُکم مَریضاً او عَلی سَفَرٍ فَعِدَّهٌ مِن اَیامٍ اُخِرَ و عَلی الَّذینَ یطیقُونَه فِدیةٌ طَعامُ مِسکینٍ فَمَن تَطَوَّعَ خَیراً فَهُو خَیرٌ لَه و اَن تَصُوموا خَیرٌ لَکُم إن کنتُم تَعلمونَ). ⁽²⁾

3- (شَهرُ رَمضانَ الَّذی اُنزِلَ فیهِ القُرآنُ هُدیً لِلنّاسِ و بَیناتٍ مِنَ الهُدی و الفُرقانِ...). ⁽³⁾

4- (اُحِلَّ لَکُم لَیلَة الصِّیامِ الرَّفَثُ إلی نِسائِکم هُنّ لِباسٌ لَکُم و انتُم لباسٌ لهنَّ عَلِمَ اللهُ انَّکُم کُنتُم تَختانُونَ أنفُسَکُم فَتابَ علیکُم و عَفا عنکُم فَالآنَ باشروهُنَّ وابتَغُوا ما کَتَبَ اللهُ لکُم وَ کُلُوا واشرَبُوا حَتّی یتبَینَ لکُم الخَیطُ الأبیضُ مِن الخیطِ الأسوَدِ مِنَ الفَجر ثُمَّ اتِمُّوا الصّیامَ الی اللَّیلِ ولا تُباشروهُنَّ و انتُم عاکِفُونَ فی المَساجدِ تلکَ حُدودُ اللهِ فلا تَقرَبوُها کذلکَ یبینُ الله آیاته لِلّناس لَعلَّهُم یتّقونَ). ⁽⁴⁾

ماه رمضان در روایات: بهار قرآن:

ماه خدا:

1- قال الباقر علیه السّلام: لِکلِّ شَیءٍ رَبیعٌ وَ رَبیعُ القُرآنِ شَهرُ رَمَضانَ ⁽¹⁾برای هر چیزی بهاری است و بهر قرآن ماه رمضان است.

2- قال علی علیه السّلام: شَهرُ رَمَضانَ شَهرُ اللهِ وَ شَعبانُ شَهرُ رَسُولِ اللهِ وَ رَجَبُ شَهری ⁽²⁾ماه رمضان ماه خداست و ماه شعبان ماه رسول خدا و ماه رجب ماه من است.

ماه دوست داشتنی:

3- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: لَو یعلَمُ العَبدُ ما فی رَمضانَ، لَوَدَّ اَن یکُونَ رَمَضانُ سَنَهً ⁽³⁾اگر بندگان می‌دانستند در رمضان چه مواهبی وجود دارد هر آینه دوست می‌داشتند که ماه رمضان یکسال باشد.

باز شدن درهای آسمان:

4- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: اِنَّ اَبوابَ السّماءِ تُفتَحُ فی اَوَّلِ لَیلَهٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ وَ لا تُغلَقُ اِلی آخَرِ لَیلَهٍ مِنهُ ⁽⁴⁾به درستی که در اول شب از ماه رمضان دربهای آسمان باز می‌شود و تا آخرین شب از آن بسته نخواهد شد.

افزایش ثواب قرآن خواندن:

5- قال الرِّضا علیه السّلام: مَن قَرَأَ فی شَهرِ رَمَضانَ آیهً مِن کِتابِ اللهِ کانَ کَمَن خَتَمَ القُرآنَ فی غَیرِهِ مِنَ الشُّهُور ⁽¹⁾هرکس در ماه رمضان یک آیه از قرآن را بخواند مثل کسی می‌ماند که قرآن را در ماههای دیگر ختم کرده باشد.

زیباسازی بهشت در انتظار رمضان:

6- قالَ رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: اِنَّ الجَنَّةَ لَتُنجَدُ وَ تُزَینُ مِنَ الحَولِ اِلی الحَول، لِدُخُولِ شَهر رَمَضانَ ⁽²⁾بدرستیکه بهشت هر ساله به واسطه ورود ماه رمضان زینت می‌شود.

بسته شدن درهای دوزخ:

7- قالَ رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: اِذا اْستَهَلَّ رَمَضانُ غُلِقَت اَبوابُ النّارِ ⁽³⁾وقتی ماه رمضان حلول می‌کند دربهای جهنم بسته می‌شود.

بهشت در آرزوی روزه‌دار:

8- قالَ: اِنَّ الجَنَّةَ مُشتاقَةٌ اِلی اَربَعَهِ نَفَراتٍ اِلی .....َ صائِمِ شَهرِ رَمَضانَ ⁽⁴⁾بهشت مشتاق چهار نفر است، یکی از آنها روزه‌دار ماه رمضان است.

واجب شدن بهشت:

9- قالَ رسول الله صلّی الله علیه و آله: من صامَ شهرَ رمضانَ فَاجتَنِبَ فیهِ الحرامَ وَ البهتان رَضی الله عَنه وَ اَوجَبَ لَهُ الجَنانَ ⁽¹⁾کسی که در ماه رمضان روزه بگیرد و از حرام و تهمت زدن اجتناب کند خداوند از او راضی شده و بهشت را بر او واجب می‌کند.

خواب روزه‌دار عبادت است:

10- قالَ رسول الله صلّی الله علیه و آله : اَلصّائِمُ فی عبادةِ اللهِ وَ اِن کانَ نائماً علی فراشِه ⁽²⁾روزه‌دار در حال عبادت خداست ولو اینکه در رختخوابش خوابیده باشد.

سرور ماهها و شبها:

11- قالَ رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم:... شَهرُ رمضانَ سَید الشهور و لیلةُ القدرِ سَیدةُ اللَّیالی ⁽³⁾ماه رمضان سرور ماههاست و شب قدر سرور و آقای شبهاست.

12- قالَ الباقِرُ علیه السّلام: إنَّ لِجَمیعِ شَهرَ رَمضانَ لَفَضلاً عَلی جَمیعِ سایرِ الشّهورِ کَفَضلِ رَسُول اللهِ عَلی سائِرِ الرُّسلِ ⁽⁴⁾برای همه ماه رمضان فضیلت و جلالی بر همه دیگر ماهها دارد مثل فضیلت رسول خدا بر دنیا.

در فضیلت روزه:

روزه در زمستان غنیمت است:

1- قالَ رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: اَلصَّومُ فِی الشِّتاءِ الغَنیمةُ البارِدَهُ ⁽¹⁾روزه ماه رمضان در فصل زمستان غنیمتی است به خاطر خنکی آن.

برترین جهاد:

2- قالَ رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: اَفضلُ الجهادِ اَلصَّومُ فی الحَرِّ ⁽²⁾بالاترین جهاد، روزه در روزهای گرم تابستان است.

پرستشی صمیمانه:

3- قالَ عَلی علیه السّلام: اَلصّومُ عِبادةٌ بَینَ العَبدِ وَ خالِقِه لا یطلِعُ علیها غَیرُهُ ⁽³⁾روزه عبادتی بین بنده و خالق است.

4- قالَ رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: قال الله تعالی: کُلُّ عَملِ ابنِ آدمَ لهُ إِلّا الصَّومَ وَ هُوَ لی أنا اَجزِئُ بِهِ ⁽⁴⁾هر عملی از فرزند آدم برای خودش است مگر روزه که آن برای من است و من پاداش آن هستم.

آستانه پرستش:

5- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم:لکُلِّ شیءٍ

بابٌ وَ باب العِبادةِِ الصَّومُ ⁽¹⁾هر چیزی دری دارد و درب عبادت، روزه است.

نیمی از شکیبایی:

6- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: اَلصّومُ نِصفُ الصَّبرِ ⁽²⁾روزه نصف صبر است.

7- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: عَلَیکَ بالصّومِ فَاِنَّهُ لا عِدلَ لَهُ ⁽³⁾بر شما بادبه روزه گرفتن به درستی که روزه همتایی ندارد.

سپر مؤمن:

8- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم:... وَ الصِّیامُ جُنَّةُ العَبدِ المُؤمنِ یومَ القیامَهِ؛ روزه سپر بنده مؤمن در روز قیامت است.

زیربنای اسلام:

9- قال الباقر علیه السّلام: بُنِی الاِسلامُ علی خَمسَةِ أشیاءٍ عَلَی الصَّلاةِ وَ الزَّکاةِ، وَ الحَجِّ وَ الصَّومِ وَ الوِلایةِ ⁽⁴⁾اسلام بر پنج رکن بنا شده است: نماز، زکات، حج، روزه و ولایت.

سپر در مقابل آتش:

10- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: اًلصَّومُ

جُنّةٌٌ مِنَ النّار ⁽¹⁾روزه سپر از آتش است.

ده حدیث در فضیلت روزه‌داران:

دعای فرشتگان:

1- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: اِنَّ الله تعالی وَکَّلَ مَلائِکةٌ بِالدُّعاءِ لِلصّائمینَ ⁽²⁾خداوند تبارک و تعالی ملائکه را برای دعا جهت روزه‌داران وکیل کرده است.

2- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: نَومُ الصائِم عِبادةٌ و صُمتُهُ تَسبیحٌ وَ عملُه مُتقبَّلٌ و دَعائه مُستجابٌ ⁽³⁾خواب روزه‌دار عبادت است و سکوتش تسبیح و عمل او مقبول و دعایش مستجاب است.

درب ویژه روزه‌داران در بهشت:

3- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: لِلجَنّةِ بابٌ یقالُ لهُ الرَّیانُ، لا یدخُلُ مِنهُ اِلّا الصّائِمونَ ⁽⁴⁾برای بهشت دری است که به آن ریان می‌گویند و کسی از آن درب داخل نمی‌شود مگر روزه‌داران.

عطر انگیز بودن بوی دهان روزه‌دار:

4- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: وَالّذی نفسی بیدهِ لَخَلُوفِ فَمِ الصّائِمِ أطیبُ عِنداللهِ مِن رِیحِ

المِسک ⁽¹⁾قسم به کسی که جانم به دست اوست آب دهان روزه‌دار در نزد خدا از بوی مشک خوشبوتر است.

مراقبت‌های اخلاقی روزه‌دار:

5- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم:مَن صامَ شهرَ رمضانَ فَاجتَنَبَ فیهِ الحَرامَ وَ البُهتانَ رَضِی اللهِ عنهُ وَ اَوجَبَ لهُ الجِنانَ ⁽²⁾کسی که در ماه رمضان روزه بگیرد و از حرام و تهمت زدن اجتناب کند خداوند از او راضی شده و بهشت را بر او واجب می‌کند.

ماه آمرزش:

6- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: من صامَ رمضاناً ایماناً وَ احتِساباً خرج من الذنوب کیوم ولدته امّه ⁽³⁾کسیکه در ماه رمضان از روی محاسبه و ایمان روزه بگیرد از گناه خارج می‌شود همچون روزی که از مادر متولد می‌شود.

ماه اجابت:

7- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: لا تُرَدُّ دعوةُ الصّائِمِ ⁽⁴⁾دعای روزه‌دار رد نمی‌شود.

اجابت دعا هنگام افطار:

8- قال الکاظم علیه السّلام: دَعوَةُ الصّائِمِ یستَجابُ عندَ

افطارِهِ ⁽¹⁾دعای روزه‌دار هنگام افطار مستجاب میشود.

پناه یافتن از آتش برای روزه‌دار کریم:

9- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: ما مِن عَبدٍ یصبَحُ صائماً فَیشتَمُّ فَیقُولُ انّی صائِمٌ سلامٌ علیکَ اِلّا قالَ الرَّبُّ تبارکَ و تعالی اِستجارَ عبدی بالصَّومِ من عبدی أجیرُوهُ من ناری و أدخُلُوهُ جَنَّتی ⁽²⁾هیچ بنده روزه‌داری نیست که فحش بشنود و بگوید من روزه‌دارم سلام علیک. مگر اینکه خداوند تبارک و تعالی بواسطه روزه بنده او را پناه داده و او را از آتش خود پناه می‌دهم و او را داخل در بهشت خود قرار می‌دهم.

ثواب شهید:

10- قال الصّادق علیه السّلام: ما مِن مُؤمِنٍ صائِمٍ فَقَرءَ انّا اَنزَلناهُ فی لیلةِ القَدرِ عِند سُحُورِهِ وَ عِند افطارهِ الّا کانَ فیما بینهُما کَالمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فی سبیلِ اللهِ ⁽³⁾هیچ مؤمنی نیست که روزه بگیرد و سوره قدر را هنگام سحر و افطار بخواند مگر اینکه در بین افطار و سحر مثل کسی که در خونش در راه خدا غلتیده است باشد.

در فلسفه روزه:

زکات بدن:

1- قال امیرالمؤمنین علی علیه السّلام: لِکُلِّ شَیءٍ زَکاتُ وَ زکاتُ البَدَنِ اَلصِّیامُ ⁽¹⁾برای هر چیزی زکاتی است و زکات بدن روزه است.

سالم سازی بدن:

2- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم:صُوموا تَصِحّوا ⁽²⁾روزه بگیرید تا سالم بمانید.

زمینه ساز برابری:

3- قال الصّادق علیه السّلام: اِنَّما فرض اللهُ الصِّیامَ لِیستَوی بِهِ الغَنِی وَ الفَقیرُ ⁽³⁾به درستی که خداوند روزه را برای این واجب کرد تا غنی و فقیر مساوی شوند.

ذوب کننده گناهان:

4- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: اینّما سُمِّی رَمضانُ لِاَنَّهُ یرمِضُ الذُّنُوبَ ⁽⁴⁾ماه رمضان را رمضان نامیده‌اند چون گناه را می‌سوزاند.

کنترل کننده قوای نفسانی:

5- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: یا مَعشَرَ

الشُبّانَ مَن استطاعَ مِنکُمُ الباه فَلِیتَزَوّج فاِنَّهُ أغَضُّ لِلبَصَرِ وَ اَحصَنُ لِلفَرجِ وَ مَن لم یستَطِعُ فَعَلَیهِ بِالصَّومِ فَاِنَّهُ لَهُ وَجاءٌ ⁽¹⁾ای گروه جوانان هر کدام از شما توان ازدواج پیدا کردید ازدواج کنید بدرستیکه موجب حفظ چشم و فرج می‌شود. اما کسی که توان ازدواج را ندارد بر او باد به روزه گرفتن بدرستیکه برای اوست گرسنگی و ضعف.

استوار سازی اخلاص:

6- قالت فاطمه الزّهراء سلام الله علیها:.... فرضَ اللهُ الصِّیامَ تَثبیتاً لِلاخلاصِ ⁽²⁾خداوند روزه را برای تثبیت شدن اخلاص واجب کرده است.

تناسب روزه با تحمل انسانها:

7- قالَت فاطمه الزّهراء سلام الله علیها: فَلِمَ اُمِرُوا بِصَومِ شهرِ رمضانَ لا اقلَّ من ذلک وَ لا اَکثرَ؟ قیلَ لِأنَّه قُوَّةُ العِبادهِ الّذی یعُمُّ فیهِ القَوی وَ الضَّعیفُ ⁽³⁾چرا ما مأمور به روزه ماه رمضان شدیم فقط نه بیشتر و نه کمتر؟ گفته شده چون قدرت بندگان در آن قوی و ضعیف را در برمی گیرد.

پناه انسان در هنگام سختی:

8- قالت فاطمه الزّهراء سلام الله علیها: اِذا نَزَلَت بالرَّجُلِ النّازِلَةُ اَوشِدَّةٌ فلیصُم ⁽⁴⁾زمانی که به فردی گرفتاری

نازل شد روزه بگیرد.

نزدیک شدن به خدا:

9- قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: یا اُسامهُ علیکَ بالصَّومِ فانّهُ قُربَةٌ اِلی اللهِ ⁽¹⁾بر تو باد ای اسامه که روزه بگیری. بدرستی که روزه تقرب به سوی خداست.

احساس گرسنگی و تشنگی:

10- قال الرِّضا علیه السّلام: عِلَّةُ الصَّومِ لعِرفان مَسَّ الجَوعِ وَ العَطَشِ. ⁽²⁾علّت روزه شناخت سختی گرسنگی و تشنگی است.

روز شمار رمضان:

اول ماه رمضان:

1- نزول کتاب مقدس صحف بر حضرت ابراهیم علیه السّلام.

2- تفویض ولایتعهدی امام رضا علیه السّلام از سوی مأمون عباسی و بیعت مردم با آن حضرت (201ق)

دوم ماه رمضان:

وقوع غزوه الفتح و فتح مکه به دست پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم و اصحاب و یاران(8 ق)

و به نقلی روز سوم گفته اند.

سوم ماه رمضان:

1- وقوع غزوه تبوک به رهبری و فرماندهی پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم(9 ق)

2- درگذشت فقیه بزرگ عالم تشیع شیخ مفید(413 ق)

3- مرگ مروان حکم، دشمن سرسخت اهل بیت علیهم السّلام و مؤسس سلسله مروانی بنی امیه در شام(65 ق)

چهارم ماه رمضان:

1- مرگ زیاد بن ابیه، عامل معاویة بن ابی سفیان در بصره (53 ق)

2- درگذشت عالم زاهد آیه الله شیخ حسنعلی تهرانی(1325 ق)

ششم ماه رمضان:

1- نزول کتاب مقدس تورات بر حضرت موسی علیه السّلام به نقل از نبی اکرم صلّی الله علیه و آله

2- بیعت مردم با امام رضا علیه آلاف التحیه و الثناء جهت ولایتعهدی (201 ق)

هفتم ماه رمضان:

1- وفات حضرت ابوطالب بن عبدالمطلب، پدر حضرت علی علیه السّلام در مکه(10 بعثت)

نهم ماه رمضان:

1- تولد با سعادت حضرت یحیی بن زکریا علیه السّلام

2- ارسال 12 هزار نامه از سوی مردم کوفه برای امام حسین

علیه السّلام و تقاضای آنان در حرکت کردن آن حضرت به سوی عراق جهت مبارزه با حکومت یزید(60 ق)

3- حمله وهّابیان لعین حجاز به نجف اشرف(1225 ق)

دهم ماه رمضان:

1- وفات‌ام المؤمنین حضرت خدیجه سلام الله علیها همسر پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم در مکه(10 بعثت)

دوازدهم ماه رمضان:

1- انجام عقد اخوت میان رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السّلام در مدینه (1 ق)

2- روز مقدس مسیحیان و میلاد حضرت عیسی بن مریم علیه السّلام و به نقلی روز شانزدهم.

سیزدهم ماه رمضان:

1- هلاکت حجاج بن یوسف ثقفی در اثر یک بیماری جانکاه(95ق)

2- درگذشت فقیه عارف شیعه، جهانگیر خان قشقایی(1328 ق)

چهاردهم ماه رمضان:

کشته شدن مختار بن ابی عبیده ثقفی به دست مصعب بن زبیر (67ق)

پانزدهم ماه رمضان:

1- ولادت امام حسن مجتبی علیه السّلام در مدینه منوره(2ق)

2- حرکت مسلم بن عقیل علیه السّلام به نمایندگی از امام حسین علیه السّلام از مکه به کوفه(60 ق)

3- شهادت محمد بن عبدالله بن حسن، معروف به نفس زکیه به دستور منصور دوانیقی(145 ق)

شانزدهم ماه رمضان:

درگذشت محمد بن حسن شریف جعفری، خلیفه و جانشین شیخ مفید(433 ق)

هفدهم ماه رمضان:

1- وقوع معراج پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم در شب شنبه (12 بعثت)

2- وقوع غزوه بدر میان سپاهیان اسلام و سپاهیان کفر و شرک(2ق)

3- شرفیابی حسن بن مثله جمکرانی در عالم رؤیا به محضر امام زمان علیه السّلام و مأموریت یافتن او در بنای مسجد صاحب الزمان علیه السّلام در روستای جمکران در نزدیکی شهر مقدس قم(393 ق)

هجدهم ماه رمضان:

نزول کتاب مقدس زبور بر حضرت داود علیه السّلام

نوزدهم ماه رمضان:

ضربت خوردن حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السّلام به دست ابن ملجم مرادی، در مسجد کوفه در حال اقامه نماز صبح (40 ق)

بیست و یکم ماه رمضان:

1- شهادت حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السّلام پس از دو روز بیماری شدید بر اثر ضربت شمشیر زهرآلود عبدالرحمن ملجم مرادی لعنة الله علیه(40 ق)

2- وفات موسی بن عمران علیه السّلام و یوشع بن نون علیه السّلام و عروج حضرت عیسی بن مریم علیه السّلام به آسمانها.

4- درگذشت محدث بزرگ عالم تشیع، محمد بن حسن بن علی معروف به شیخ حرّ عاملی (1104ق)

بیست و دوم ماه رمضان:

تصرّف مجدد شهر آمل از سوی علویان طبرستان به فرماندهی حسن بن زید علوی معروف به داعی کبیر(255ق)

بیست و سوم ماه رمضان:

1- نزول قرآن مجید بر پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم به نقل آن حضرت (13 قبل از هجرت)

بیست و پنجم ماه رمضان:

1- وقوع جنگ نهروان میان سپاهیان حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السّلام و خوارج(38 ق)

بیست و هفتم ماه رمضان:

1- برخی از علماء، شب 21ماه رمضان را، شب قدر دانسته و شهادت حضرت علی علیه السّلام را در این شب می‌دانند.

2- قیام زنگیان به رهبری(صاحب الزنج) علیه عباسیان در جنوب عراق(255 ق)

3- درگذشت علامه محمد باقر بن محمد تقی مجلسی در اصفهان(1110 ق)

4- لغو امتیاز تنباکو به فتوای میرزای شیرازی جهت مبارزه با دسیسه‌های استعماری انگلیس(1370ق)

بیست و هشتم ماه رمضان:

1- میلاد حضرت عیسی بن مریم علیه السّلام به روایت کلیساهای ارمنی(623 سال پیش از هجرت پیامبر)

2- عید تعمید حضرت عیسی علیه السّلام، روز مقدس مسیحیان

بیست و نهم ماه رمضان: وقوع غزوه حنین(8 ق)

ادعیه وارده ماه رمضان:

جایگاه و اهمیت دعا:

در آیه «و قال ربّکم ادعونی استجب لکم» ⁽¹⁾و پروردگار شما فرمود: مرا بخوانید تا برای شما اجابت کنم، نسبت به عبادت و دعا صریحاً مطرح شده است، چرا که به دنبال آیه آمده است: «إنّ الّذین یستکبرون عن عبادتی سیدخلون جهنّم داخرین» ⁽²⁾کسانی که از عبادت من استکبار ورزند، بزودی همه را با سرافکندگی در جهنم داخل می‌کنم. در ابتدای آیه« دعا» مطرح است و در ادامه، همان دعا به« عبادت» معنی شده است.

از امام باقر علیه السّلام از با فضیلت‌ترین عبادات پرسش شد. حضرت فرمودند:«ما مِن شیءٍ افضلُ عندالله تعالی مِن أن یسئَل» ⁽¹⁾هیچ چیز در نزد خدا افضل از درخواست کردن از او نیست. در روایت دیگری، زراره از امام باقر علیه السّلام این چنین نقل می‌کند:قال: «إنّ الله عزّوجلّ یقول: إنّ الذین یستکبرون عن عبادتی سیدخلون جهنّم داخرین» ⁽²⁾قال هو الدّعاء و افضلُ العبادةِ الدّعاء قلتُ «انّ ابراهیمَ لأوّاه حلیمٌ» ⁽³⁾قال: الأوّاهُ هُوَ الدَّعّاءُ» حضرت باقر علیه السّلام فرمودند:خدای عزّوجل می‌فرماید: همانا آنان که از پرستش من روی برگردانند، زود است که سرافکنده به دوزخ درآیند، مقصود از عبادت، دعا است و بهترین عبادت دعاست! عرض کردم: مقصود از« أوّاه» در این آیه چیست که خداوند می‌فرمایند: همانا ابراهیم أوّاه و شکیبا بود؟ فرمودند: أوّاه یعنی بسیار دعا کننده به درگاه خداوند. ⁽⁴⁾

آیه شریفه «واذا سألک عبادی عنّی فإنّی قریبٌ اُجیبُ دعوةِ الداعِ إذا دعانِ فلیستجیبوا لی و لیؤمنوا بی لعلّهم یرشدون» ⁽⁵⁾به خاطر در برداشتن نکات و برجستگیهای خاص، منحصر به فردترین آیه قرآن پیرامون یک موضوع است.این

آیه، آیه یکصد و هشتاد و ششم سوره بقره است که در میان آیات مربوط به روزه قرار دارد و وجودش در لابلای آیات روزه و رمضان، خود این نکته را در ذهن تداعی می‌کند که بین رمضان، روزه و دعا، مناسبت و سنخیتی هست؛ گرچه این نکته به معنای اختصاص داشتن دعا به ماه رمضان نخواهد بود.

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان پس از بیان نکاتی در این آیه می‌فرماید: این آیه تنها آیه‌ای در قرآن است که این اوصاف را داراست. نکاتی که علامه طباطبایی در ذیل این آیه کریمه ذکر می‌کنند، به این شرح است؛ الف- این بیان، بهترین و زیباترین و لطیف‌ترین بیان است برای دعوت مخاطبین به انجام امری، چرا که در این آیه، به جای بکار بردن ضمیر مغایب یا متکلم مع الغیر، از ضمیر متکلم وحده استفاده کرده است.

ب- کلمه «عبادی» در این آیه باز دلالت بر عنایت خاص الهی به مسأله دعا دارد، چرا که از کلمه ناس استفاده نکرده و به جای آن از واژه عبادی استفاده نموده است.

ب- کلمه «عبادی» در این آیه باز دلالت بر عنایت خاص الهی به مسأله دعا دارد، چرا که از کلمه ناس استفاده نکرده و به جای آن از واژه عبادی استفاده نموده است.

ج- در این آیه، جواب الهی (فإنّی قریبٌ) بدون واسطه‌ای پس از سؤال (سألک عبادی عنّی) آمده است و به جای آن نفرموده است فقل انّه قریب بلکه بلافاصله می‌فرماید:« فإنّی قریبٌ»

د- تأکید نمودن این معنا «که خداوند نزدیک است» به انَّ که دلالت بر تأکید می‌کند.

ه- جمله اسمیه فإنّی قریبٌ دلالت بر ثبوت و دوام نزدیک بودن خداوند به بندگان دارد.

و- به وسیله کلمه «اُجیبُ» این معنی که اجابت نمودن دعاها توسط خداوند استمرار دارد و تجدید می‌شود را بیان می‌فرماید.

ز- آوردن و ذکر اذا دعانی پس از عبارت اجیب دعوة الدّاعِ صرفاً برای بیان این نکته است که دعاهای دعا کنندگان بی هیچ قید و شرطی اجابت می‌شوند، و الّا این معنا در عبارت دعوه الدّاعِ ذکر شده است.

این هفت نکته گویای این است که خداوند تبارک و تعالی، در امر اجابت دعا اهتمام ویژه و عنایت خاصی دارند؛ با این همه، باید توجه داشت که این آیه با اینکه کوتاه است، ولی هفت مرتبه ضمیر متکلم وحده(ضمیری که به خداوند برمی گردد) در آن ذکر گردیده که در هیچ جای قرآن تکرار نشده است. ⁽¹⁾

امام سجاد علیه السّلام در صحیفه سجادیه خطاب به حضرت حق عرضه می‌دارد: فسمَّیتَ دُعائک عبادهً و ترکه استکباراً ⁽²⁾پس تو نام دعایت را عبادت گذاردی و ترک آن را استکبار دانستی.

حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السّلام می‌فرمایند: احبُّ الأعمال إلی الله تعالی فی الأرض الدُعاء ⁽¹⁾محبوبترین کارها در نزد خدای تعالی در روی زمین دعا است. یا می‌فرمایند: الدّعاءُ مُخُّ العِبادة ⁽²⁾دعا مغز عبادت است. یعنی عبادتی که دعا در آن نباشد بی محتوا است.حقیقت هر عبادتی، از خدا خواستن و ابراز نیاز و اظهار عجز به درگاه اوست. امیرمؤمنان علی علیه السّلام در وصیت خود به فرزندشان امام حسن مجتبی علیه السّلام فرمودند: «واعلم أنّ الّذی بیده خزائن السماوات و الأرض قد أذن لک فی الدّعاء و تکفّل لک بالإجابةِ و أمرک ان تسأله لیعطیک و قال ربّکم ادعونی استجب لکم و تسترحمه لیرحمک» ⁽³⁾بدان کسی که به دست او گنجینه‌های آسمانها و زمین است به تو اذن دعا داده است و خود عهده دار استجابت دعایت شده است. امر کرده است که از او بخواهی تا عطایت کند و در قرآنش فرموده است: بخوانید مرا تا اجابتتان کنم؛ طلب رحمت کن تا او تو را مورد رحمت قرار دهد!

در روایتی دیگر پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم آثار دعا را ذکر فرموده اند: الا ادلّکم علی سِلاحٍ ینجیکم مِن عدوّکم و قدّر ارزاقکم قالوا: نعم، قالَ: تَدعون باللّیل و النّهار فإنَّ سِلاحَ المؤمن الدّعاءُ ⁽⁴⁾آیا می‌خواهید شما را از

سلاحی با خبر کنم که از شر دشمنان نجاتتان بخشد و روزیتان را گسترده گرداند؟ جمعیت حاضر عرض کردند: بلی یا رسول الله! حضرت فرمودند: شب و روز دعا کنید، بدرستیکه دعا سلاح مؤمن است!

اوصاف دعا:

1- کلید رستگاری:

حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السّلام می‌فرمایند: «الدعاءُ مفاتیحُ النجاحِ و مَقالیدُ الفَلاحِ» دعا کلید پیروزی و گنجینه رستگاری است. ⁽¹⁾

2- کلید رحمت و چراغ تاریکیها:

حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السّلام می‌فرمایند: «الدُعاءُ مفتاحُ الرحمةِ و مصباحُ الظُلمةِ» دعا کلید رحمت و چراغ تاریکی‌هاست. ⁽²⁾

3- برنده تر از نوک نیزه:

امام صادق علیه السّلام می‌فرمایند: «إنّ الدعاءَ أنفذُ مِن السِلاحِ الحدیدِ» دعا نافذتر از اسلحه برنده است. ⁽³⁾همچنین ایشان می‌فرمایند: «الدُعاءُ أنفذُ مَن السِنان» ⁽⁴⁾دعا از نیزه تیز نافذتر است.

4- برگرداننده قضای حتمی:

عن زراره عن ابی جعفر علیه السّلام: قال: ألا ادُلُّکَ علی شَیءٍ لم یستَثنَ فیه رسولُ اللهِ صلّی الله علیه و آله و سلّم؟ قلتُ: بلی، قال: الدعاءُ یرُدُّ القضاءَ و قد اُبرِمَ إبراماً وَ ضَمَّ أصابِعَهُ ⁽¹⁾زراره می‌گوید: امام باقر علیه السّلام به من فرمودند:«آیا تو را به چیزی راهنمایی کنم که رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم هم در آن مورد استثناء نشده؟ عرض کردم: بلی! فرمودندک دعاست که قضای حتمی را که به سختی محکم شده برمی گرداند.آنگاه برای تشبیه و بیان مطلب انگشتانش را به هم چسبانید؛ یعنی اگرچه شدت ابرام آن، مانند ابرام این انگشتان به هم چسبیده باشد

امام موسی کاظم علیه السّلام می‌فرمایند: «علیکم بالدعاءِ فإنَّ الدعاءَ للهِ و الطَّلب إلی الله یرُدُّ البلاءَ و قد قُدِّرَ و قُضِی و لم یبق الّا إمضاؤُهُ، فإذا دُعِی اللهُ عزَّوجلَّ و سُئِلَ صُرِفَ البَلاء صَرفَةً» بر شما باد دعا! زیرا دعا به درگاه خدا و خواستن از او، بلایی که مقدر شده و بدان حکم شده را برمی گرداند.عمر بن زید می‌گوید: از امام کاظم علیه السّلام شنیدم که می‌فرمایند: إنّ الدّعاء یرُدُّ ما قَد قُدِّرَ و ما لَم یقدَّر.قلتُ و ما قد قُدِّرَ عَرَفتُهُ فما لم یقَدَّر؟ قالَ: حتّی لا یکون» ⁽²⁾همانا دعا آنچه را مقدر شده و آنچه را مقدر نشده برمی‌گرداند. عرض کردم: مقدر شده را دانستم، مقدر نشده کدام است؟

فرمودند: آنچه که مقدر شده، نباشد.

5- درمان هر درد:

قال الصّادق علیه السّلام: علیک بالدّعاءِ فإنَّ فیهِ شفاءٌ من کلّ داءٍ ⁽¹⁾بر شما باد دعا کردن، زیرا که دعا شفای هر دردی است.

6- وسیله دفع بلاها:

حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السّلام فرمودند: «إدفعوا أمواج البلاءِ بِالدّعاء قبلَ ورودِ البلاءِ» ⁽²⁾امواج بلا را به وسیله دعا قبل از پیش آمدن حادثه و بلا از خود دور کنید. امام صادق علیه السّلام نیز فرمودند: «من تَخوَّفَ بَلاءً یصیبُه فتقدَّمَ فی الدّعاءِ لم یره الله عزّوجلّ ذلک البلاءَ أبداً» ⁽³⁾کسی که ازپیشامد ناگواری نگران و ترسان است است، قبل از آن، به دعا بپردازد.خداوند هرگز چنین بلایی را به وی ننماید!

7- وسیله دفع اندوه:

قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم:« إنّ الله تبارک و تعالی... کان إذا بعثَ نبیاً قال له: إذا أحزنک أمرٌ تکرَهُهُ فَادعُنِی أستَجِب لک و إنّ الله اعطی اُمَّتی ذلک حیث یقول:« ادعونی استجب لکم» پیامبر اسلام صلّی الله

علیه و آله و سلّم فرمودند: بدرستی که خدای تبارک و تعالی هر پیامبری را که برانگیخت به او فرمود: زمانی که در امری حزن و اندوه بر تو عارض شد، مرا بخوان تا اجابت کنم و بدرستی که خدای متعال آن نعمت را به امت من بخشیده است. چون در آیه شریفه می‌فرمایند: بخوانید مرا تا اجابت کنم شما را. ⁽¹⁾

8- وسیله تقرب به خدا:

قال الصّادق علیه السّلام:« علیکم بالدّعاء فإنّکم لا تقربونَ إلی اللهِ بمثله، و لا تترُکوا صَغیرهً لِصِغَرِها ان تدعوا بها فإنّ صاحبَ الصغارِ هو صاحبُ الکِبار» امام صادق علیه السّلام می‌فرمایند: بر شما باد دعا، زیرا به چیز دیگری مثل دعا، مقرب نمی‌شوید و دعایی کوچک را به جهت کوچکی‌اش رها نکنید، چون همان خدایی که دعاهای کوچک را مستجاب می‌کند، هم اوست که دعاهای بزرگ را مستجاب می‌کند. ⁽²⁾

ویژگیهای برجسته در دعاهای ائمه علیهم السّلام:

دو ویژگی برجسته و آموزنده در دعاهای ائمه علیهم السّلام:

الف- حمدوسپاس الهی: ادعیه ائمه علیهم السّلام هیچ گاه بدون حمد و ستایش خداوند و تحمید و تسبیح ذات اقدس الهی نبوده است؛ لذاست که معمولاً بخش نخستین دعاهای آن

بزرگواران، اختصاص به این امر دارد، وپس از اقرار به وحدانیت خدا و سپاس از نعمتهای پیدا و پنهان حضرت حق، به بیان درخواستها میپردازند.

ب- صلوات بر محمد آل محد علیهم السّلام:دعاهای ائمه معصومین علیهم السّلام معمولاً همراه با صلوات است. لذا این گونه القا می‌شود که صلوات از لوازم ضروری دعا و از اسباب اجابت آن می‌باشد.

دعای امام سجاد علیه السّلام در ابتدای ماه رمضان:

دعا زمزمه بندگی است، مخصوصاً دعایی که از زبان یکی از پاکترین و خالص‌ترین بندگان صالح خدا، حضرت علی بن الحسین زین العابدین علیه السّلام، جاری شده باشد! این دعا، عالیترین شناختها درباره ماه رمضان را در بردارد و انسان با دقت و تأمّل در این دعا، دید تازه و نوینی درباره ماه رمضان می‌یابد. امام سجاد علیه السّلام همواره ماه رمضان را با این دعا آغاز می‌فرمودند. ⁽¹⁾

فرازهایی از دعای امام سجاد علیه السّلام:

«الّلهمَّ صلِّ علی مُحمّدٍ و آل محمد» بار خدایا بر محمد و آل او(علیهم السّلام) درود فرست.

«و ألهِمنا مَعرِفَتةَ فَضلِهِ و إجلالَ حُرمَتهِ وَ التَّحَفُّظَ ممّا حَظَرتَ فیه» و شناخت برتری آن را (بر ماههای دیگر) و بزرگ داشتن حرمت و حقش را و دوری گزیدن از آنچه را که منع و حرام کرده‌ای بما الهام نما!

«و أعِنّا عَلی صِیامِهِ بِکَفِّ الجَوارحِ عن مَعاصیکَ وَ استِعمالها فیهِ بِما یرضیکَ حَتّی لا نُصغِی بأسماعِنا إلی لَغوٍ و لا نُسرِعَ بأبصارِنا إلی لَهوٍ»؛ و ما را بر روزه داشتن آن به وسیله بازداشتن اندام از گناهان و به کار بردن آن اندام در آن ماه به آنچه ترا خشنود می‌گرداند یاری فرما! تا با گوشهایمان سخن بیهوده گوش ندهیم و با چشمهایمان به سوی اموری که ما را از مقصود باز می‌دارد نشتابیم.

«و حتّی لا نَبسُطَ أیدینا إلی مَحظورٍ و لا نَخطُو بأقدامِنا إلی مَحجُورٍ»؛ و تا دستهایمان را به حرام دراز ننماییم و با پاهایمان به سوی آنچه منع و حرام گشته نرویم.

«وحتّی لا تعی بُطونُنا إلّا ما أحلَلتَ»؛ و شکمهایمان جز حلال نپذیرد.

«و لا تَنطِقَ ألسِنَتَنا إلّا بِما مَثَّلت»؛ و زبان ما جز به آنچه تو فرموده‌ای باز نشود (نطق نکند).

«و لا نَتَکَلَّفَ إلّا ما یدنی مِن ثَوابِک»؛ و تلاش ما جز برای آنچه به پاداش تو نزدیک است نباشد.

« ولا نَتَعاطی إلّا الَّذی یقی مِن عِقابِک»؛ و جز آنچه که ما را از کیفر تو نگه می‌دارد انجام ندهیم.

«ثُمَّ خَلَّصَ ذلک کُلَّهُ مِن رِئاءِ المُرائینَ و سُمعَةِ المُستَمعینَ و لا نُشرِکَ فیهِ أحداً دونَکَ و لا نَبتَغی فیه مُراداً سواک»؛ سپس همه آن کردارها را از ریا و خودنمایی خودنمایان و از سمعه و شنواندن شنوندگان خالص و پاکیزه گردان که در آن کسی را با تو شریک نگردانیم و جز تو، در آن مقصود و خواسته‌ای نطلبیم.

«الّلهمَّ صلِّ علی محمدٍ و آل محمدٍ»؛ بار خدایا بر محمد و آل او(علیهم السّلام) درود فرست.

«وَقِفنا فیه علی مَواقیتِ الصلواتِ الخَمس بِحدودِها الَّتی حَدَّدتَ و فُروضِها الّتی فَرضتَ و وظائِفِها الّتی وَظَّفتَ و أوقاتِها الَّتی وَقَّتَّ»؛ و ما را در آن بر اوقات نمازهای پنج گانه با حدود و احکامش که مقرر نموده‌ای و واجباتش که واجب کرده‌ای و شروط و اوقاتش که شرط و تعیین گردانیده‌ای آگاه فرما.

«وَ انزِلنا فیها مَنزلهَ المُحبینَ لِمنازِلها، الحافظینَ لأرکانِها، المُؤَدّینَ لها فی أَوقاتِها علی ما سنّهُ عبدُکَ و رسولُکَ صلّی الله علیه و آله فی رُکوعِها و سُجُودها و جَمیعِ فَواضِلِها علی اتمِّ الطُّهورِ و أسبَغِهِ و أبین الخُشوعِ و أبلَغِه»؛ و ما را در نماز همچون کسانی قرار ده که مراتب شایسته آن را دریافته و ارکان و جوانب آن را نگه می‌دارند، آن را در اوقات خود به همان طریقی که بنده و فرستاده تو که درودهایت بر او و بر آل او باد در رکوع و سجود و همه

فضیلتها و درجات رفیعه‌اش قرار داده و با کاملترین طهارت و پاکی و رساترین خشوع و فروتنی به جا می‌آورند.

«و وفِّقنا فیه لأن نَصِلَ أرحامِنا بالبِرِّ و الصِّلَهِ و أن نَتَعاهَدَ جیرانَنا بالإفضالِ و العَطیه»؛ و ما را در آن ماه توفیق ده که با نیکی فراوان و بخشش به خویشان خود نیکی کنیم و با احسان و عطا از همسایگان جویا شویم.

یکی از برنامه‌های مؤثر در این ماه، برقراری ارتباط با خویشاوندان است. انسان باید تلاش کند تا با احسان و نیکوکاری، رشته‌های قرابت را مستحکم نماید. در این باره شهید بزرگ این ماه، حضرت علی بن ابیطالب علیه السّلام در آخرین روزهای عمر شریفش(پس از ضربت خوردن) در وصیت به فرزندانشان امام حسن و امام حسین علیهما السّلام می‌فرمایند:

«شما را و تمام فرزندانم که این وصیت من به آنها می‌رسد به تقوا و نظم در امور و اصلاح ذات البین وصیت می‌کنم.» ⁽¹⁾و در ادامه می‌فرمایند: «فإنّی سَمعتُ جدّکما صلّی الله علیه و آله یقول: صَلاحُ ذاتِ البَینِ افضلُ مِن عامَةِ الصَّلاةِ و الصِّیامِ» آشتی دادن میان مردمان بهتر است از نماز و روزه سالیان. ⁽²⁾

ابن هیثم شارح نهج البلاغه، نکته‌ای را در برتری اصلاح ذات البین بر نماز و روزه ذکر کرده است که ذکر آن خالی از

لطف نیست:« از جمله اهم امور نزد خداوند این است که تمام انسانها هدایت شده و مسیر عبودیت را در پیش گیرند، و این امر مهم با جدایی و فتنه انگیزی که منجر به اختلافات می‌شود محقق نمی‌شود؛ لذاست که اصلاح ذات البین از جمله اموری است که موجب تحقق خواسته مهم الهی می‌شود و این خصوصیت در نماز و روزه یافت نمی‌شود.» ⁽¹⁾

همچنین روزه‌دار باید در این ماه به یاد همسایگان خود باشد و با حسن همجواری و کمکهای بی دریغ خود، رابطه خود را با آنان نیرومندتر و مستحکم تر سازد. امیر مؤمنان در وصیت خود در این باره سخنی دارند که آن را به سخن رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم مستند فرموده اند: «الله الله فی جیرانِکُم فإنّهم وصیةُ نَبیکُم ما زال یوصی بهِم حتّی ظننّا انّه سیوَرِّثهم» ⁽²⁾خدا را خدا را نسبت به حقوق همسایگانتان در نظر داشته باشید که سفارش شده پیامبر شمایند. پیوسته درباره آنان سفارش می‌فرمود. چندان که گمان بردیم برای آنان ارث معین خواهد نمود. ⁽³⁾

«و أن نُخَلِّصَ أموالَنا مِنَ التَّبَعاتِ و أن نُطَهِّرَنا بإخراجِ الزّکوات»؛ و داراییهایمان را از مظالم و انچه از راه ظلم و ستم به دست آمده خالص و پاک گردانیم و آنها را با بیرون کردن زکاتِ آنها پاک کنیم. «و أن نُراجِعَ مَن هاجَرَنا و أن نُنصِفَ

مَن ظَلَمنا» و به کسی که از ما دوری گزیده باز گردیم و به کسی که به ما ظلم نموده، از روی انصاف و عدل رفتار کنیم.

«وأن نُسالِمَ مَن عادانا حاشی مَن عُودی فیک و لک فإنّهُ العَدُوَّ الَّذی لا نُوالیهِ و الحِزبُ الّذی لا نُصافیه» و با کسی که به ما دشمنی کرده آشتی نماییم، جز کسی که در راه تو و برای تو با او دشمنی شده باشد؛ زیرا او دشمنی است که او را دوست نمی‌گیریم و حزب و گروهی است که با او از روی دل دوستی نمی‌کنیم.

در فرازی بعد از این فراز امام سجاد علیه السّلام صلوت بر محمد و آل محمد علیهم السّلام را به گونه‌ای متفاوت با فرازهای قبل بیان می‌فرماید که:بی شک هر خواننده بصیری را به اهمیت و جایگاه رفیع صلوات بر محمد و آل او علیهم السّلام آگاه می‌سازد.امام علیه السّلام خداوند را به حق ماه رمضان و حق کسی که خدا را در این ماه از ابتدا تا انتها عبادت نموده: از ملائکه مقرب درگاه گرفته تا انبیای پیشین و بندگان شایسته خداوند، قسم می‌دهد که بر محمد و آل محمد علیهم السّلام درود فرستد:

«الّلهُمّ إنّی أسئلکَ بحَقِّ هذا الشَّهرِ وَ بحَقِّ مَن تَعَبَّدَکَ فیهِ مِن اِبتدائهِ إلی وَقتِ فَنائهِ مِن مَلکٍ قرَّبْتَهُ أو نَبی أرسَلتَهُ أو عَبدٍ صالِحٍ اِختَصَصتَهُ أن تُصلّی عَلی مُحَمدٍ و آله»؛

«الّلهُمَّ صَلِّ علی مُحمدٍ و آلهِ و إذا کانَ لکَ فی کُلِّ لیلةٍ مِن لیالی شَهرِنا هذا رِقابٌ یعتِقُها عَفوکَ أو یهَبُها صَفحُکَ فَاجعَل رِقابَنا مِن تِلکَ الرِّقابِ»

بار خدایا، بر محمد و آل محمد علیهم السّلام درود فرست و هرگاه در هر شب از شبهای این ماه، بندگانی با عفو و بخشش و گذشت تو{ از آتش} آزاد می‌شوند، پس ما را از بندگان قرار ده!

«الَّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحمَدٍ و آلهِ وَ أَمحِق ذُنُوبَنا مَعَ إمحاقِ هِلالِه وَ اسلَخ عَنّا تَبِعاتِنا مَعَ اِنسِلاخِ أیامِهِ حَتّی ینقَضی عَنّا وَ قَد صَفَّیتَنا فِیهِ مِنَ الخَطیئاتِ وَ أخلَصتَنا فیهِ مِن السَیئاتِ»

بار خدایا، بر محمد و آل او علیهم السّلام درود فرست و با کاسته شدن ماهِ آن، گناهان ما را کم کن و با به پایان رسیدن روزهایش بدیها و گرفتاریهای ما را از ما جدا کن تا اینکه این ماه از ما بگذرد در حالی که ما را از خطاها(گناهان کوچک) پاکیزه گردانیده و از بدیها(گناهان بزرگ) رها نموده ای!

«الّلهُمّ وَ اجعَلنا فِی سائِرِ الشُّهورِ و الأیامِ کذلکَ ما عَمَّرتَنا»

بار خدایا، ما را در ماهها و روزهای دیگر تا زمانی که زنده ایم، همان گونه که در ماه رمضان بوده ایم قرارمان ده!

پایان این دعا با صلواتی خاص بر محمد و آل او علیهم السّلام پایان می‌پذیرد:

«الّلهمَّ صَلِّ علی مُحمَدٍ و آلهِ فی کُلِّ وَقتٍ وَ کُلِّ أوانٍ و عَلی کُلِّ حالٍ عَدَدَ ما صَلَّیتَ علی مَن صَلَّیتَ عَلَیه و أضعافَ ذلکَ کُلِّهِ بالأضعافِ الَّتی لا یحصیها غَیرُک، إنَََّک فَعّالٌ لِما تُریدُ.»

خدایا، بر محمد و آل او علیهم السّلام و در هر هنگام و هر زمان{ لحظه} و در هر حال، به میزانی که برهر کس{تا آن زمان} دورد فرستاده ای، و بلکه چندین برابر آن درود فرست.

نکته‌ها:

اشارا ت و لطایف بسیاری در این دعای شریف هست که هر خواننده‌ای با توجه به سعه وجودی و بصیرت خویش از آن بهره مند می‌شود، ولی برای نمونه نکاتی چند که میتوان از این دعا برداشت کرد را بیان میکنیم.

1- حمد و سپاس الهی و ذکر نعمتها، و تشکر از آنها قبل از شروع دعا.

2- همراه نمودن دعا با صلوات بر محمد وآل او علیهم السّلام (ابتدای دعا با صلوات و ختم آن هم با صلوات)

3- مغتنم شمردن اوقات و زمانهای خاص برای ارتباط با خداوند (رمضان به عنوان بهترین و برترین زمان که وعده استجابت دعا در آن داده شده است.)

4- بر شمردن خواسته‌ها و درخواستها به صورت مفصل.

5- خواستن نیازهای کوچک در کنار حوائج بزرگ.

6- همراه با دعا و درخواست اصلاح و رشد، عزم جدی بر تغییر روش داشتن (از گناهان دوری و بر اعمال نیک مداومت و استقامت کردن)

7- همیشه مواظب وسوسه‌های شیطان بودن، حتی در حالی

که حالِ دعا و مناجات به انسان دست می‌دهد.

8- اهتمام امام علیه السّلام نسبت به نماز در این دعا بسیار قابل توجه است.

9- دعا به صورت جمعی جایگاه خاصی نزد خداوند دارد و این شیوه‌ای است که در تمام این دعا مورد نظر امام علیه السّلام بوده است.

10- مناسب‌ترین وقت در سال برای خودسازی و تهذیب نفس ماه رمضان است.

11- مواظبت و مراقبت بر آنچه که در ماه رمضان نصیب انسان گردیده است.

12- خواستن همه چیز از خداوند نشانه انقطاع انسان از غیر خداوند است.

عید فطر:

عید فطر یکی از دو عید بزرگ اسلامی است که درباره آن احادیث و روایات بیشماری وارد شده است.مسلمانان روزه‌دار که ماه رمضان را به روزه گذرانده و از خوردن و آشامیدن و بسیاری از کارهای مباح دیگر امتناع ورزیده اند، اکنون پس از گذشت ماه رمضان در نخستین روز ماه شوال اجر و پاداش خود را از خداوند می‌طلبند؛ اجر و پاداشی که خود خداوند به آنان وعده داده است.امیرالمؤمنین علیه السّلام در یکی از اعیاد فطر خطبه‌ای خوانده‌اند و در آن مؤمنان را بشارت و مبطلان را بیم داده¬اند:

«خَطَبَ أمیرُ المُؤمنینَ علی بنُ ابی طالبٍ علیه السّلام یومَ الفِطرِ فَقالَ:« ایهَا النّاسُ! اِنَّ یومَکُم هذا یومٌ یثابُ فیهِ المُحسِنُونَ وَ یخسَرُ فیهِ المُبطِلُونَ و هُوَ یومٍ اَشبَهُ بِیومِ قیامِکُم، فَاذکُروا بِخُروجِکُم مِن مَنازِلِکُم اِلی مُصَلّاکُم خُروجَکُم مِن الأجداثِ إلی رَبِّکُم وَاذکُروا بِوُقُوفِکُم فی مُصَّلاکُم وُقُوفَکُم بَینَ یدَی رَبِّکُم، وَاذکُروا بِرُجُوعِکُم إلی مَنازِلِکُم رُجُوعَکُم إلی مَنازِلِکُم فِی الجَنَّه.

عِبادَاللهِ! إنَّ اَدنی ما لِلصّائِمینَ وَ الصّائِماتِ اَن ینادِیهُم مَلکٌ فی آخِرِ یومٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ اَبشِرُوا عِباداللهِ فَقَد غَفَرَ لَکُم ما سَلَفَ مِن ذُنُوبِکُم فَانظُرُوا کَیفَ تَکونُونَ فیما تَستَأنِفُونَ.» ⁽¹⁾

ای مردم! این روزِ شما روزی است که نیکوکاران در آن پاداش می‌گیرند و زیانکاران و تبهکاران در آن مأیوس و ناامید می‌گردند و این شباهتی زیاد به روز قیامت دارد. پس با خروج از منازل و رهسپاری به سوی جایگاهِ نماز عید، خروجتان از قبر و رفتنتان را به سوی پروردگار به یاد آورید، و با ایستادن در جایگاه نماز، ایستادن در برابر پروردگارتان را یاد کنید، و با بازگشت به سوی منازل خود، بازگشتتان به سوی منازلتان در بهشت برین را متذکر شوید.

ای بندگان خدا کمترین چیزی که به زنان و مردان روزه‌دار داده می‌شود، این است که فرشته‌ای در آخرین روز ماه رمضان

به آنان ندا می‌دهد و می‌گوید: هان! بشارتتان باد، ای بندگان خدا که گناهان گذشته شما آمرزیده شد! پس به فکر آینده خویش باشید که چگونه بقیه ایام را بگذرانید؟

از سخنان معصومین علیهم السّلام چنین استفاده می‌شود که روز عید فطر، روز گرفتن مزد است، و لذا در این روز مستحب است که انسان بسیار دعا کند و به یاد خدا باشد و روز خود را به بطالت و تنبلی نگذراند و خیر دنیا و آخرت را بطلبد. در قنوت نماز عید می‌خوانیم:

«... اَسئَلُکَ بحقِّ هذا الیومِ الَّذی جَعَلتَهُ لِلمُسلِمینَ عیداً و لِمُحمّدٍ صَلّی الله علیه و آله ذُخراً وَ شَرفاً و کرامَهً و مَزیداً ....»

بارالها! به حق این روز که آن را برای مسلمانان عید و برای محمد صلّی الله علیه و آله و سلّم ذخیره و شرافت، کرامت و فضیلت قرار داد، از تو میخواهم که بر محمد و آل محمد علیهم السّلام درود بفرستی و مرا در هر خیری وارد کنی که محمد و آل محمد علیهم السّلام را درآن وارد کردی! و از هر سوء و بدی که محمد و آل محمد علیهم السّلام را از آن خارج ساختی خارج کن! درود و صلوات تو بر او و آنها!

خداوندا! از تو می‌طلبم؛ آنچه بندگان شایسته ات از تو خواستند و به تو پناه میبرم از آنچه بندگان خالصت به تو پناه بردند.

در صحیفه سجادیه نیز دعایی از امام سجاد علیه السّلام به

مناسبت وداع ماه رمضان و استقبال عید سعید فطر وارد شده است:

«الّلهمَّ صَلِّ عَلی مُحمّدٍ و آله وَ اجبُر مُصیبَتَنا بِشَهرِنا و بارِک لَنا فی یومِ عَیدِنا و فِطرِنا وَ اجعَلهُ مِن خَیرِ یومٍ مَرًّ عَلَینا، اَجلَبه لِعَفوٍ وَ اَمحاهُ لِذَنبٍ و اغفِرلَنا ما خَفی مِن ذُنُوبِنا و ما عَلَنَ... الّلهمَّ اِنّا نَتُوبُ اِلیکَ فی یومِ فِطرِنا الَّذی جَعَلتَهُ لِلمؤمِنینَ عیداً وَ سُروراً و لِأهلِ مِلَّتِکَ مَجمَعاً وَ مُحتَشَداً، مِن کُلَّ ذَنبٍ اَذنَبناهُ اَو سَوءٍ اَسلَفناهُ اَو خاطِرِ شَرٍّ أضمَرناهُ تَوبَةَ مَن لا ینطَوی عَلی رُجُوعٍ إلی ذَنبٍ و لا یعودُ بَعدَها فی خَطیئَهٍ.»

پروردگارا! بر محمد وآل محمد علیهم السّلام درود فرست و مصیبت ما را در این ماه جبران کن و روز فطر را بر ما عیدی مبارک و خجسته بگردان و آن را از بهترین روزهایی قرار ده که بر ما گذشته است: که در این روز بیشتر ما را مورد عفو قرار دهی و گناهانمان را بشویی و بر ما ببخشایی گناهانی را که در پنهان و آشکارا انجام دادیم...

خداوندا، در این روز عید فطر، که برای مؤمنان روز عید و خوشحالی و برای مسلمانان روز اجتماع و گردهمایی است، از هر گناهی که مرتکب شده ایم و هر کار بدی که کرده ایم و هر نیت ناشایسته‌ای که در ضمیرمان نقش بسته است به سوی تو باز می‌گردیم و توبه می‌کنیم، توبه‌ای که در آن بازگشت به گناه هرگز نباشد و بازگشتی که در آن هرگز روی آوردن به

معصیت نباشد. بارالها! این عید را بر تمام مؤمنان مبارک گردان و در این روز، ما را توفیق بازگشت به سوی خود و توبه از گناهان عطا فرما!

آخر سخن اینکه روز اول ماه شوال را بدین سبب عید فطر خوانده‌اند که در این روز، امر امساک و صوم از خوردن و آشامیدن برداشته شد و رخصت داده شد که مؤمنان در روز افطار کنند و روزه خود را بشکنند. فِطر و فَطر و فطور به معنای خوردن و آشامیدن است و گفته شده است که به معنای آغاز خوردن و آشامیدن نیز هست. به همین دلیل است که پس از تمام روز و هنگام مغرب شرعی در روزهای ماه رمضان، انسان افطار می‌کند، یعنی اجازه خوردن، پس از امساک از خوردن به او داده می‌شود. عید فطر دارای اعمال و عباداتی است که در روایات معصومین علیهم السّلام به آنها پرداخته شده و ادعیه خاصی نیز درباره آن آمده است.

مراقبت پس از ماه رمضان:

در شأن نزول آیه 144 سوره آل عمران آمده است که: در جنگ احد شایع شد که رسول خدا صلّی الله علیه و آله کشته شد و این شایعه موجب هراس و فرار و تزلزل روحیه بعضی از رزمندگان شد. پس از این واقعه آیه‌ای نازل شد که بر فرض که وجود مقدس پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم کشته شده باشد آیا می‌خواهید به گذشته بد خود بازگردید؟ و از ارزشها و

باورهای اسلامی خود فاصله بگیرید؟

«وَما مُحمَّدٌ اِلّا رَسُولٌ قَد خَلَت مِن قَبلِهِ الرُّسُلِ اَفَاِئن ماتَ او قُتِلَ انقَلَبتُم علی اَعقابِکُم وَ مَن ینقَلِب علی عَقِبَیهِ فَلَن َیضُرُّ اللهَ شَیئاً وَ سَیجزِی اللهُ الشّاکِرینَ».

و محمد(صلی الله علیه و آله و سلّم) جز فرستاده‌ای که پیش از اوهم پیامبرانی آمده و گذشته‌اند نیست. آیا اگر او بمیرد یا کشته شود از عقیده خود برمی گردید؟ و هرکس از عقیده خود باز گردد، هرگز زیانی به خدا نمی‌رساند و به زودی سپاسگزاران را پاداش می‌دهد.

این آیه نشان می‌دهد که با رحلت و شهادت رسولان و رهبران الهی مکتب آنان نمی‌رود و خدای متعال اتّکای افراطی حتّی به شخص پیامبر اشرف مخلوقات را به عنوان نوعی از فرد پرستی محکوم می‌کند. لذا مؤمنان باید توجه داشته باشند که تداوم دین در گرو حضور انبیاء به تنهایی نیست و فقدان ظاهری آنها را نباید دست آویزی برای واپس گرایی قرار داد.

همچنان که درباره عید فطر فرموده اند:« هر روزی که در آن گناه انجام نشود، عید است. می‌توان گفت: هر شب که وصال با دوست حاصل شود و انسان به قدر واقعی خویش پی ببرد، شب قدر است.» باید در عین ارج نهادن به پدیده‌های مبارک خداوندی همچون انبیاء عظام، مکانها، و زمانهای مبارک و مقدس، ذات مقدس پروردگار و تقوای از او را همیشه و در همه جا در نظر داشت. شاعری می‌گوید:

ای دوست شکر بهتر یا آنکه شکر سازد؟

خــوبـــی قـــمر بـهتر یا آنکه قمر سازد؟

ای باغ تویی خوشــتر یا گلشن گل در تو

یا آنکه برارد گل صــد نـرگس تر سازد؟

ای ابر تو به باشی در دانــش و در بــینش

یا آنکه به هر لحظه صد قل ونـظر سـازد؟

یعنی اگر چه بسیاری از مذاهب حق از قبیل پدیده‌های عالم طبیعت و معنویت جمیل هستند، اما باید در اصل به خدای جمال آفرین نظر داشت.

روزهــا گـر رفت گو رو باک نیست

توبمان ای آنکه‌چون توپاک‌نیست

روزه:

اشاره

«یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَی الَّذینَ مِن قَبلِکُم لَعَلَّکُم تَتَّقُونَ»؛ ⁽¹⁾ای مؤمنان، روزه بر شما واجب شده، چنانچه بر پیشینیان شما نیز واجب بود، تا پرهیزکار (با تقوا) شوید.

روزه آن است که انسان، از اذان صبح تا اذان مغرب برای اطاعت فرمان خدا از برخی کارها- که شرح آنها خواهد آمد- بپرهیزد. گرچه با پرهیز از کارهایی که روزه را باطل می‌کند، تکلیف روزه‌داری از عهده انسان برداشته می‌شود و روزه

صحیح است، ولی روزه کامل و حقیقی تنها نخوردن و نیاشامیدن و انجام ندادن برخی کارهای دیگر نیست، بلکه حقیقت روزه، پرهیز از گناه و چیزهایی است که نفس انسان به آن علاقه دارد و انسان را از خدا دور میکند.

اقسام روزه:

1- واجب

2- حرام

3- مستحب

4- مکروه

روزه‌های واجب:

روزه‌های حرام:

صورتی که حق شوهرش از بین نرود به احتیاط مستحب با اجازه او روزه مستحبی بگیرد.

روزه‌های مستحب:

روزه گرفتن در تمام ایام سال، به جز روزه‌های حرام و مکروه، مستحب است، ولی نسبت به بعضی از روزه‌ها تأکید و سفارش بیشتری شده است، که برخی از آنها بدین شرح است:

روزه‌های مکروه:

نیت روزه:

1- روزه‌داری در اسلام، اعتصاب غذا برای رسیدن به هدف‌های مادی نیست، بلکه این عمل پیوندی با پروردگار جهان دارد و عبادت خداوند محسوب می‌شود و باید با قصد اطاعت دستور وی و نیت خالص و به دور از هرگونه ریا و خودنمایی به جای آورده شود.

2- انسان می‌تواند در هر شب ماه رمضان برای روزه فردای آن، نیت کند. بهتر است که شب اول ماه هم روزه همه ماه را نیت کند.

3- در روزه واجب، نیت روزه نباید بدون عذر از اذان صبح به تأخیر بیفتد.

4- در روزه واجب، اگر به سبب عذری؛ مانند: فراموشی یا سفر، نیت روزه نکرده، اگر کاری که روزه را باطل می‌کند انجام نداده باشد، تا ظهر می‌تواند نیت روزه کند و پس از آن صحیح نیست.

5- لازم نیست نیت روزه را به زبان بگوید بلکه همین قدر که برای انجام دستور خداوند، از اذان صبح تا مغرب، کاری که روزه را باطل می‌کند، انجام ندهد کافی است.

6- وقت نیت روزه مستحب، از اول شب است تا موقعی که به اندازه نیت کردن به مغرب مانده باشد، که اگر تا این وقت، کاری که روزه را باطل میکند انجام نداده باشد و نیت روزه مستحب کند، صحیح است.

7- کسیکه روزه قضا یا روزه واجب دیگری دارد، نمی‌تواند روزه مستحبی بگیرد و چنانچه فراموش کرده باشد و قبل از ظهر یادش بیاید، می‌تواند نیت خود را به روزه واجب برگرداند و اگر بعد از ظهر یادش بیاید، روزه مستحبی محاسبه می‌شود.

8- کسی که برای به جا آوردن روزه میت اجیر شده، اگر روزه مستحبی بگیرد اشکال ندارد.

9- اگر روزی را که شک دارد آخر ماه شعبان است یا اول ماه رمضان، به نیت روزه قضا و مانند آن روزه بگیرد و در بین روز بفهمد که ماه رمضان است، باید نیت روزه ماه رمضان کند و اگر بعد معلوم شود ماه رمضان بوده، از ادامه رمضان حساب می‌شود.

مبطلات روزه:

اشاره

روزه‌دار باید از اذان صبح تا مغرب از برخی کارها بپرهیزد و اگر یکی از آنها را انجام دهد، روزه‌اش باطل میشود، به این

کارها« مُبطلات روزه» گفته میشود،آنها عبارتند از:

خوردن و آشامیدن:

1- اگر روزه‌دار عمداً چیزی بخورد یا بیاشامد، روزه‌اش باطل می‌شود، هر چند خوردن و آشامیدن آن معمول نباشد؛ مانند: خاک و نفت

2- فرو بردن آب دهان روزه را باطل نمی‌کند، هرچند زیاد باشد.

3- اگر روزه‌دار به سبب فراموشی(نمیداند روزه است) چیزی بخورد یا بیاشامد، روزه‌اش باطل نمی‌شود.

4- انسان نمی‌تواند، به خاطر ضعف، روزه را بخورد ولی

اگر ضعف او به قدری است که معمولاً نمی‌توان آن را تحمل کرد، خوردن روزه اشکال ندارد.

5- فرو بردن اخلاط سر و سینه، تا به فضای دهان نرسیده است روزه را باطل نمی‌کند، ولی اگر داخل فضای دهان شود، بنابراحتیاط واجب آن را فرو نبرد.

تزریق آمپول:

آمپول اگر به جای غذا نباشد تزریق آن، روزه را باطل نمی‌کند، هرچند عضو را بی حس کند، ولی احتیاط واجب آن است که از آمپولی که به جای غذا به کار می‌رود، پرهیز کند.

{آمپولی که هم به جای غذا و هم دوا به کار می‌رود، لازم نیست روزه‌دار از استعمال آن خودداری کند}

رساندن غبار غلیظ به حلق:

اگر روزه‌دار غبار غلیظی به حلق برساند، روزه‌اش باطل می‌شود؛ چه غبار خوراکی‌ها باشد مانند: آرد، یا غیر خوراکی مانند: خاک. وبنابر احتیاط واجب باید غباری را هم که غلیظ نیست به حلق نرساند.

در این موارد، روزه باطل نمی‌شود:

دروغ بستن به خدا و پیغمبر:

1- در تمام موارد زیر، دروغ بستن از روی عمد، به خدا، پیامبران علیهم السّلام یا امام علیه السّلام روزه را باطل می‌کند و بنابراحتیاط واجب دروغ بستن به حضرت زهراء سلام الله علیها نیز همین حکم را دارد:

2- بازگویی دروغی که دیگری ساخته یا گفته، بر وجه نقل قول یا حکایت اشکال ندارد؛ مثلاً در حالی که روزه است بگوید: یزید گفت:

لَعِبَت هاشمُ بالملکِ فلاخبـرٌ جـاء ولا وحـی نـَزَل

فرو بردن تمام سر در آب:

1- اگر روزه‌دار عمداً تمام سر را در آب مطلق و بنابر احتیاط واجب در آب مضاف فرو برد، روزه‌اش باطل میشود.

2- در این موارد باطل نیست:

3- اگر در حال روزه ماه رمضان برای غسل سر را در آب فرو برد، غسل و روزه او باطل است.

قی کردن:

1- هرگاه روزه‌دار عمداً قی کند، هرچند به سبب بیماری باشد، روزه‌اش باطل می‌شود.

2- اگر روزه‌دار بی اختیار یا سهواً قی کند، روزه‌اش باطل نمی‌شود.

3- اگر روزه‌دار در شب چیزی بخورد که می‌داند به خاطر آن در روز بی اختیار قی می‌کند، احتیاط واجب آن است که روزه آن روز را قضا کند.

4- اگر روزه‌دار بتواند از قی کردن خودداری کند چنانچه برای او ضرر و سختی نداشته باشد، باید خودداری نماید.

5- اگر یقین داشته باشد که به واسطه آروغ زدن، چیزی از گلو بیرون می‌آید، نباید عمداً آروغ بزند، ولی اگر یقین نداشته باشد، اشکال ندارد.

6- اگر آروغ بزند و چیزی در دهانش بیاید، باید آن را بیرون بریزد و اگر بی اختیار فرو رود، روزه‌اش صحیح است.

استمنا:

1- اگر روزه‌دار استمناء کند؛ یعنی با خود کاری کند که مَنی از او بیرون آید، روزه‌اش باطل می‌شود.

2- اگر بی اختیار مَنی از او بیرون آید؛ مثلاً در خواب جنب شود، روزه‌اش باطل نمی‌شود مگر کاری کند که بی اختیار مَنی از او خارج شود.

3- اگر روزه‌دار بداند که هرگاه در روز بخوابد در خواب منی از او بیرون می‌آید، خوابیدنش جائز است اگرچه مستحب است نخوابد.

4- اگر روزه‌دار در حال بیرون آمدن منی از خواب بیدار شود واجب نیست از بیرون آمدن آن جلوگیری کند.

5- روزه‌داری که محتلم شده، اگر بداند منی در مجری مانده و در صورتی که پیش از غسل بول نکند بعد از غسل منی از او بیرون می‌آید بنابراحتیاط واجب باید پیش از غسل بول کند.

باقی ماندن بر جنابت تا اذان صبح:

اگر شخص جنب، تا اذان صبح غسل نکند یا اگر وظیفه او تیمم است، تیمم نکند، در برخی موارد روزه‌هایش باطل می‌شود؛ برخی از مسائل آن، چنین است:

1- اگر عمداً تا اذان صبح غسل نکند یا اگر وظیفه‌اش تیمم است، تیمم نکند:

2- اگر جنب در روزه ماه رمضان غسل یا تیمم را فراموش کند و پس از یک یا چند روز یادش بیاید، باید آن روزه‌ها را قضا کند.

3- اگر روزه‌دار، در خواب جنب شود و بعد از اذان صبح بیدار شود، واجب نیست فوری غسل کند و روزه‌اش صحیح است.

4- کسیکه درشب ماه رمضان برای هیچکدام از غسل و تیمّم وقت ندارد اگرخود را جنب کند، روزه‌اش باطل است وقضا و کفّاره بر او واجب میشود، ولی اگر برای تیمّم وقت دارد،چنانچه خود را جنب کند،باید تیمّم نماید و روزه بگیرد اگرچه گناه کرده است.

باقی ماندن بر حیض و نفاس:

1- اگر زن قبل از اذان صبح از خون پاک شود و عمداً تا اذان غسل نکند یا اگر وظیفه‌اش تیمم است، تیمم نکند، روزه‌اش باطل است.

2- اگر مستحاضه مسئله های خود را به تفصیلی که در احکام استحاضه گفته شده به جا آورد، روزه‌اش صحیح است.

حکم کلّی:

هیچ کدام از مبطلات روزه اگر سهواً انجام شود روزه را باطل نمی‌کند.

برخی کارهایی که بر روزه‌دار مکروه است:

1- انجام دادن هر کاری که سبب ضعف شود؛ مانند: خون دادن

2- بوییدن گیاهان معطر(عطر زدن مکروه نیست)

3- خیس کردن لباسی که بر تن دارد

4- مسواک کردن با چوبِ تر

5- کشیدن دندان و هرکاری که به سبب آن از دهان خون بیاید

6- بدون قصد بیرون آمدن مَنی، شهوت خود را تحریک کند.

7- دارو ریختن به چشم و سرمه کشیدن در صورتیکه مزه یا بوی آن به حلق برسد.

قضا و کفاره روزه:

روزه قضا:

اگر کسی روزه را در وقت آن نگیرد باید روزه دیگر به جای آن بگیرد، پس روزه‌ای که بعد از وقت آن، به جا آورده می‌شود،« روزه قضا» نام دارد.

کفاره روزه:

1- اگر کسی عمداً چیزی را که لای دندانش مانده است

فرو برد، روزه‌اش باطل می‌شود و کفاره دارد.

2- اگر شخص جنب در شب ماه رمضان می‌داند قبل از اذان صبح برای غسل بیدار نمی‌شود، نباید بخوابد و اگر بخوابد و بیدار نشود، روزه‌اش باطل است.(قضا و کفاره واجب است)

3- اگر عمداً روزه ماه رمضان را نگیرد یا عمداً آن را باطل کند، قضا و کفاره واجب می‌شود.

4- کفاره، همان جریمه‌ای است که برای باطل کردن روزه، معین شده است و عبارت است از:

3- کسی که کفاره بر او واجب شود باید یکی از این سه را انجام دهد و چون امروزه برده به معنای فقهی آن یافت نمی‌شود، مورد دوم یا سوم را انجام دهد. اگر هیچ یک از اینها برایش مقدور نیست، یا 18 روز پی درپی روزه بگیرد و یا هر مقدار مُد که می‌تواند به فقیر طعام بدهد البته صدقه دادن بر فقراء نسبت به انجام مورد قبل مستحب است و اگر اصلاً نتواند طعام بدهد، باید استغفار کند.

در موارد زیر به جا آوردن قضای روزه واجب است ولی کفاره ندارد:

1- در ماه رمضان غسل جنابت را فراموش کند و با حال جنابت، یک یا چند روز روزه بگیرد.

2- در ماه رمضان، بدون اینکه تحقیق کند صبح شده یا نه، کاری کند که روزه را باطل می‌کند؛ مثلاً آب بخورد و بعداً معلوم شود صبح بوده است(بنابراحتیاط واجب)

3- کسی بگوید: صبح نشده و روزه‌دار با اعتماد به کفته او، کاری کند که روزه را باطل می‌کند و بعداً معلوم شود صبح بوده است.

4- روزه هایی که به سبب سفر، باطل شده است.

5- روزه‌های ایام حیض و نفاس بانوان.

6- بر اثر ندانستن مسئله، مبطلی انجام داده ولی نمی‌توانسته مسئله را یاد بگیرد، یا اصلاً متوجه نبوده.

7- به سبب بیماری روزه نگیرد و بیماریش پس از ماه رمضان برطرف شود.

8- برای خنک شدن یا بی جهت آب در دهان برگرداند و بی اختیار فرو رود.

1- کسی که به سبب پیری، روزه گرفتن برایش مشقت دارد و بعد از رمضان نیز نمی‌تواند قضای آن را به جا آورد.

2- مرضی دارد که زیاد تشنه می‌شود و روزه گرفتن برایش مشقت دارد ولی اگر بعد از ماه رمضان بتواند قضای آن را به جای آورد بنابر احتیاط واجب باید به جا آورد.

3- به سبب بیماری نتواند روزه بگیرد و بیماری او تا سه سال بعد طول بکشد و اگر چنانچه مرض او تا چندین سال طول بکشد و پیش از ماه رمضان بیماریش برطرف شود باید به تعدادی که فرصت باقی مانده است قضای روزهای سال آخر را به جا آورد و برای هر یک روز از روزهای سال‌های گذشته یک مُد طعام به فقیر بدهد.

در موارد زیر باید قضای روزه را به جا آورد و برای هر یک روزه یک مُد طعام به فقیر بدهد:

1- با عذر؛ مثلاً سفر، روزه نگرفته و بعد از ماه رمضان عذر برطرف شده و تا ماه رمضان سال بعد عمداً قضای آن را به جا نیاورده است.

2- با عذر روزه نگرفته و بعد از ماه رمضان عذر او برطرف شده و تا چند سال قضای آن را تأخیر انداخته. برای هر روز مُد طعام دهد ولی کفاره بواسطه تأخیر آن تکرار نمی‌شود.

3- موقعی که عذر دارد، تصمیم او بر این است که بعد از برطرف شدن عذر، قضای روزه را به جا آورد و عذر برطرف شود و پیش از آنکه روزه را قضا کند در تنگی وقت عذری دیگر برایش پیدا شود، که قضای آن واجب و یک مُد طعام به احتیاط واجب بدهد.

4- در قضای روزه کوتاهی کند و وقت تنگ شود و در تنگی وقت عذری برایش پیش آید.

5- مرضی دارد که زیاد تشنه می‌شود و روزه گرفتن برایش

مشقت دارد؛ که اضافه بر یک مُد طعام چنانچه بتواند بنابراحتیاط واجب قضای آن را هم به جا آورد.

6- زنی که زایمان او نزدیک است و روزه برای حملش ضرر دارد و نمی‌تواند روزه بگیرد.

7- زنی که زایمان او نزدیک است و روزه برای خودش ضرر دارد و نمی‌تواند روزه بگیرد، که قضای آن را باید به جا آورد و بنابراحتیاط واجب برای هریک روز، یک مُد طعام به فقیر بدهد.

8- زنی که بچه شیر می‌دهد و شیر او کم است و روزه برای بچه‌ای که شیر می‌دهد، ضرر دارد.

9- زنی که بچه شیر می‌دهد و شیر او کم است و روزه برای خودش ضرر دارد، قضای روزه را باید به جا آورد و باید برای هر روز یک مُد طعام به فقیر بدهد.

احکام قضا و کفاره روزه:

1- لازم نیست قضای روزه را فوری به جا آورد، ولی تأخیر آن بنابراحتیاط واجب تا ماه رمضان سال بعد حرام است.

2- اگر چند ماه رمضان روزه قضا دارد، هر کدام را اول بگیرد اشکال ندارد، ولی اگر وقت قضای روزه آخرین ماه رمضان تنگ است؛ مثلاً ده روز از ماه رمضان سال گذشته، قضا دارد و ده روز به ماه رمضان آینده مانده است، باید اول قضای آن بگیرد.

3- انسان نباید در انجام کفاره کوتاهی کند، ولی لازم

نیست، فوری آن را انجام دهد.

4- اگر کفاره بر انسان واجب شود و بدون اینکه به جا آورد، چند سال بر آن بگذرد، چیزی بر آن اضافه نمی‌شود.

5- اگر روزه خود را با کار حرامی؛ مانند: استمناء، باطل کند، کفاره جمع واجب می‌شود؛ یعنی باید یک برده آزاد کند و دو ماه روزه بگیرد و به شصت فقیر طعام بدهد. اگر هر سه برایش ممکن نیست، هر کدام آنها را که می‌تواند باید انجام دهد.

6- کسی که قضای روزه ماه رمضان را گرفته، اگر بعد از ظهر عمداً آن را باطل کند، باید به ده فقیر، هر کدام یک مُد طعام بدهد و اگر نمی‌تواند طعام بدهد، باید سه روز پی درپی روزه بگیرد.

در موارد زیر نه قضا واجب است و نه کفاره:

1- روزه‌های ایام کفر برای تازه مسلمان؛ یعنی اگر کافری مسلمان شود قضای روزه‌های واجب گذشته واجب نیست.

2- کسی که به سبب پیری نمی‌تواند روزه بگیرد و بعد از ماه رمضان هم نمی‌تواند قضای آن را انجام دهد؛ ولی اگر روزه گرفتن برایش دشوار است، باید برای هر روز، یک مُد طعام به فقیر بدهد.

روزه قضای پدر و مادر:

پس از مرگ پدر، پسر بزرگ او باید نمازها و روزه‌های قضا شده او را به جا آورد و احتیاط مستحب است قضای نماز و روزه‌های مادر را هم به جا آورد.

روزه مسافر:

مسافری که باید نمازهای چهار رکعتی را در سفر، دو رکعت بخواند، نباید در آن سفر روزه بگیرد ولی باید قضای آن را به جا آورد و مسافری که نمازش را تمام می‌خواند؛ مثل کسی که شغل او سفر است، باید در سفر روزه بگیرد.

حکم روزه مسافر:

1- قبل از ظهر به مسافرت می‌رود---- وقتی به حد ترخص رسید روزه‌اش باطل می‌شود و اگر قبل از آن روزه را باطل کند، باید کفاره بدهد.

2- بعد از ظهر به مسافرت می‌رود----- روزه‌اش صحیح است و نباید آن را باطل کند.

1- قبل از ظهر به وطن یا جایی که بنا دارد ده روز بماند برسد:

الف)کاری که روزه را باطل می‌کند انجام نداده است---- باید نیت روزه کرده و روزه آن روز را تمام کند و صحیح است.

ب) کاری که روزه را باطل کند انجام داده است------- روزه آن روز بر او واجب نیست و باید قضای آن را به جا آورد.

2- بعد از ظهر برسد---- روزه‌اش باطل است و باید قضای آن را به جا آورد.

یادآوری:

برای روزه، رسیدن به حد ترخص اثری ندارد، بنابراین اگر پیش از ظهر به حد ترخص برسد ولی پیش از رسیدن به وطن یا جایی که می‌خواهد ده روز بماند ظهر شود، نمی‌تواند نیت روزه کند.

مسئله:

مسافرت در ماه رمضان اشکال ندارد، ولی اگر برای فرار از روزه باشد مکروه است.

راه‌های ثابت شدن اول ماه:

اشاره

1- خود انسان ماه را ببیند.

2- عده‌ای که از گفته آنان یقین پیدا می‌شود، بگویند ماه را دیده ایم و همچنین است هر چیزی که به واسطه آن یقین پیدا شود.

3- دو مرد عادل بگویند که در شب ماه را دیده ایم.

4- سی روز از اول ماه شعبان بگذرد، که اول ماه رمضان ثابت می‌شود و سی روز از اول ماه رمضان بگذرد که اول ماه شوال ثابت می‌شود.

5- حاکم شرع حکم کند که اول ماه است.

چند مسئله:

1- اول ماه با پیشگویی منجمان ثابت نمی‌شود، ولی اگر انسان از گفته آنان یقین پیدا کند باید به آن عمل نماید.

2- بزرگ بودن ماه یا دیر غروب کردن آن، دلیل نمی‌شود

که شب پیش، شب اول ماه بوده است.

3- اگر در جایی، مثلاً در کشوری یا شهری، اول ماه ثابت شود برای جای دیگر فایده ندارد؛ مگر آن دوجا به هم نزدیک باشند یا انسان بداند که افق آنها یکی است(یا جایی که هلال رؤیت شده در غرب منطقه‌ای باشد که رؤیت نشده است)

4- روزی را که انسان نمی‌داند آخر ماه رمضان است یا اول شوال، باید روزه بگیرد، ولی اگر پیش از مغرب بفهمد که اول شوال است باید افطار کند.

5- اگر حاکم شرع حکم کند که اول ماه است، کسی هم که از او تقلید نمی‌کند باید به حکم او عمل کند ولی کسی که می‌داند حاکم شرع اشتباه کرده است نمی‌تواند به حکم او عمل کند.

زکات فطره:

اشاره

پس از پایان یافتن ماه رمضان؛ یعنی در شب عید فطر، افراد واجد شرایط باید زکات فطره خود و افرادی که نانخور آنها هستند بپردازند:

شرایط کسی که زکات فطره بر او واجب است:

الف- بالغ باشد

ب- عاقل باشد

ج- بنده کسی نباشد(آزاد باشد)

د- فقیر نباشد

هـ- هشیار باشد

چنین شخصی باید زکات فطره خود و کسانی را که در غروب شب عید فطر نانخور او هستند بپردازد؛ کوچک باشند یا بزرگ، مسلمان باشند یا غیر مسلمان، خرج آنها بر او واجب باشد یا نباشد، در شهر خود او باشند یا شهر دیگر، حتی اگر فرزند او نانخور اوست و به مسافرت رفته باشد باید زکات او را بپردازد. ⁽¹⁾

مقدار زکات فطره:

هر نفر یک صاع که تقریباً سه کیلو است. ⁽²⁾

جنس زکات فطره:

گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج یا ذرت و مانند اینها یا پول آنها. ⁽³⁾

وقت پرداخت زکات فطره:

از شب عید فطر تا ظهر و بهتر است که در روز عید پرداخت شود و اگر نماز عید میخواند، بنابراحتیاط واجب قبل از نماز بپردازد. ⁽⁴⁾

مصرف زکات فطره:

همان مصرف زکات مال است، اگرچه احتیاط مستحب آن است که فقط به فقرای شیعه داده شود. ⁽⁵⁾

زکات فطره میهمان:

1- میهمانی که پیش از غروب شب عید (با رضایت) صاحب خانه وارد شده و نانخور او حساب شود ⁽¹⁾، زکات او بر میزبان واجب است ولی اگر نان‌خور او به حساب نیاید، زکات فطره او بر میزبان واجب نیست.

2- فطره میهمانی که پیش از غروب شب عید بدون رضایت صاحبخانه وارد می‌شود و مدتی نزد او می‌ماند بنابراحتیاط، واجب است.

3- میهمانی که بعد از غروب شب عید بر میزبان وارد شود، زکات فطره او بر میزبان واجب نیست، چه با دعوت او آمده باشد، چه بدون دعوت، چه در خانه او افطار کند یا در آنجا افطار نکند. ⁽²⁾

احکام زکات فطره:

1- کسی که دیگری باید فطره او را بپردازد بر خودش واجب نیست، هرچند او نپردازد. ⁽³⁾

2- کسی که مخارج سال خود و اهل و عیالش را ندارد و درآمدی هم ندارد که بتواند مخارج سال خود آنها را تأمین کند، فقیر است و دادن زکات فطره بر او واجب نیست. ⁽⁴⁾

3- غیر سید نمی‌تواند به سید فطره بدهد حتی اگر زکات دهنده، نانخور سید داشته باشد، نمی‌تواند فطره او را به سید بدهد مثلاً اگر کسی که همسرش سید است ولی خودش سید نیست، زکات فطره همسرش را نمی‌تواند به سید بپردازد، چون زکات دهنده سید نیست. ⁽¹⁾

5- به کسی که فطره را در معصیت مصرف می‌کند، نباید فطره بدهند. ⁽³⁾

6- احتیاط واجب آن است که به یک فقیر کمتر از یک صاع فطره ندهند، ولی اگر بیشتر بدهند اشکالی ندارد. ⁽⁴⁾

7- اگر فطره را کنار بگذارد، نمی‌تواند آن را با مال دیگری عوض کند، بلکه همان را باید به فقیر بدهد. ⁽⁵⁾

8- در صورتی که زکات فطره را از مال خود جدا کرده باشد، اگر در محل خودش مستحق پیدا شود، احتیاط مستحب آن است که فطره را به جای دیگر نبرد و اگر به جای دیگر ببرد و تلف شود، باید عوض آن را بدهد. ⁽⁶⁾

استفتائات روزه

شرائط وجوب روزه:

1- شرایطی که سبب می‌شود روزه بر یک شخص واجب می‌شود را بیان فرمائید؟

ج ـ برهر انسان عاقل و بالغ مسلمان واجب است روزه بگیرد.

2- آیا برای آن که شخص بفهمد به سن بلوغ رسیده می‌تواند ماه‌های شمسی را قرار دهد؟

ج ـ ملاک در بلوغ، ماههای قمری است نه شمسی.

3- اگر کسی در یکی از روزهای ماه رمضان به سن بلوغ رسد تکلیف آن روز به جهت روزه‌داری چیست؟

ج ـ روزه آن روز بر او واجب نیست.

4- با توجه به این که افراد غالباً مبنای سن را ماههای خورشیدی قرار می‌دهند اگر در ماه رمضان به سن بلوغ رسد و نمی‌داند که بالغ شده و روزه بر او واجب است تکلیف روزه هایی را که نگرفته چیست؟

ج ـ ملاک در بلوغ ماههای قمری است و اگر شک در بلوغ دارد باید تحقیق کند تا وضعیت بلوغ او مشخص شود و اگر باز هم شک به بلوغ باقی ماند روزه بر او واجب نیست.

5-اینجانب به سن تکلیف رسیده‌ام و می‌خواهم امسال ماه رمضان روزه بگیرم لکن والدینم مخالفت می‌کنند واین در حالی است که مخالفتشان دلیل دارد و آن هم ضعف جسمانی بنده است. آیا با این شرایط روزه گرفتن برای من جایز است؟

ج ـ اگر یقین دارید که از لحاظ جسمانی به حدی ضعف دارید که توان روزه گرفتن را ندارید روزه واجب نیست اما باید بعداً قضای آن گرفته شود.

نیت و یوم الشک و رؤیت هلال:

1- اگر یوم الشک به نیت روزه مافی الذّمه بگیرد سپس متعاقباً اول ماه رمضان معلوم شود آیا روزه ماه رمضان حساب می‌شود؟

ج ـ روزه ماه رمضان محاسبه می‌گردد.

2- اگر رؤیت هلال ماه را از تلویزیون به مردم نشان بدهند به گونه‌ای که مردم اطمینان پیدا کنند تصاویر پخش شده واقعی است و ساختگی نیست، حکم اثبات اول ماه را در این صورت بفرمائید؟

ج ـ حکم رؤیت با چشم غیرمسلح را ندارد ولی اگریقین به حلول ماه نو به چشم غیر مسلح شودماه ثابت است.

3- رؤیت پذیری هلال در آفاق با تغییر در طول و عرض جغرافیایی تغییر پیدا می‌کند و این خود دو حالت دارد: الف- گاهی هلال در شهری همچون مدینه منوّره که نسبت به تهران در عرض جنوبی تری واقع شده، دیده می‌شود امّا در تهران دیده نمی‌شود. در این گونه موارد آیا ماه جدید برای ساکنان تهران آغاز می‌شود یا خیر؟ همچنین صورت عکس آن چگونه خواهد بود؟ب- برخی اوقات هلال در شهری مانند مشهد مقدس که نسبت به شهر دمشق در طول جغرافیایی شرقی‌تری

واقع شد، دیده می‌شود ولی در دمشق نمی‌شود. در چنین صورتی آیا اول ماه برای اهل دمشق ثابت می‌گردد یا خیر؟همچنین حکم مسئله در فرض عکس آن چگونه است؟

ج ـ به نظر ما اختلاف افق در حلول ماه وجود دارد ولذا اگر امکنه‌ای که از نظر افق با هم یکی و یا قریب الافق باشند برای یکی از آن مناطق وقتی ماه رؤیت شد برای همه منطقه ماه ثابت است. مخصوصاً اگر شهرهای شرقی رؤیت هلال ثابت شود قطعاً شهرهای غربی هلال ماه نو ثابت می‌باشد.

4- گاهی اوقات به دلیل وسعت جغرافیایی بعض از کشورهای جهان، احتمال دیده شدن هلال در برخی از مناطق این گونه کشورها وجود دارد اما در سایر نقاط آن، هلال قابل رؤیت نیست. حکم آغاز ماه در کشورهای این چنینی چگونه است؟

5- آیا اعلام رؤیت هلال، از احکام صرفاً حکومتی است که باید حاکم حکم نماید اگر در حکم حاکم و فتوی مجتهد تلاقی بود و تفاوت بود وظیفه مقلد چیست؟

ج ـ رؤیت هلال از اموری است که باید حکم شود و اعلام معمولی، عید را ثابت نمی‌کند.

6- آیا رؤیت و یا اعتماد به چشم مسلح در رؤیت هلال مجزی است؟

ج ـ رؤیت ماه با چشم مسلح کافی نیست.

7- آیا تطول و بلند بودن هلال را، دلیل بر شب دوم می‌دانید؟

ج ـ دلیل نمی‌باشد.

8- اگر ماه رمضان در شهری دیده می‌شود، در شهرهای دیگری که افق آنها یکسان و یا دوساعت اختلاف است اول ماه ثابت می‌شود یا نه؟

ج ـ ثابت است.

9- اگر پس از طلوع خورشید و قبل از زوال، هلال دیده شود، آیا این رؤیتِ از زوال، اثبات کننده اولِ ماه بودن همان روز خواهد بود، یا خیر؟

ج ـ به نظر ما با رؤیت ماه قبل از زوال، اول ماه ثابت نمی‌شود.

10- در برخی موارد هلالهای نازکِ اولِ ماه در زمان غروب خورشید، ارتفاعِ بسیار کمی از افق دارند و جوّ غلیظ نزدیک سطح زمین عملاً مانع عبور نور ضعیف هلال می‌شود و دیدن آن را حتّی با ابزار نجومی (دوربین دو چشمی و تلسکوپ ) هم غیر ممکن می‌سازد ؛ اما هنگامی که این گونه هلالها هنوز به افق نزدیک نشده اند، می‌توان آنها را رؤیت نمود. با توجه به مطلب فوق، اگر هلال بعد از ظهر دیده شود، ولی در لحظه غروب خورشید به دلیل ارتفاعِ کمِ هلال، قابل رؤیت نباشد؛آیا این رؤیتِ قبل از غروب خورشید اثبات کننده اولِ ماه بودن روز بعد خواهد بود، یا خیر؟

ج ـ رؤیت ماه، قبل از غروب خورشید اثبات کننده اول ماه روز بعد نیست.

11- اگر هلال ماه رمضان یا عید فطر، برای مرجع تقلیدی محرز شود آیا بر مقلدین سائر مراجع تقلید لازم است از وی تبعیت کنند و ترتیب اثر دهند؟

ج ـ در صورتیکه یقین به رؤیت هلال شود باید ترتیب اثر داده شود.

12- اگر روزی را که شک دارد آخر شعبان است یا اول ماه رمضان به نیت روزه قضا یا روزه مستحبی و مانند آن روزه بگیرد و بعد از ظهر بفهمد که ماه رمضان است تکلیف او چیست؟

ج ـ از همان زمان که فهمید ماه رمضان است، باید نیت روزه رمضان کند و روزه او صحیح است.

13- با توجه به این که در رؤیت هلال ماه شوال و عید فطر مدت چند سال است که نظر مراجع معظم و علمای اعلام با تقویم‌های نجومی مغایرت دارد خواهشمند است با ذکرتوضیحاتی عامیانه ملاک رؤیت هلال ماه را بفرمائید؟

ج ـ به نظر ما رؤیت هلال باید با چشم غیر مسلح انجام گیرد و پیش گوئی‌های نجومی صاحبان تقویم حجیت شرعی ندارد.

14- آیا رؤیت هلال و اثبات اول ماه الزاماً باید با چشم غیر مسلح صورت بپذیرد یا اینکه رؤیت با چشم مسلح (استفاده از دوربین دو چشمی و تلسکوپ ) کافی است؟ (توضیح : قدرت دید تلسکوپها، ده‌ها برابر قویتراز دوربین‌های دوچشمی است).

ج ـ به نظر ما رؤیت با چشم غیر مسلح معتبر است.

15- وضعیت رؤیت هلال دربرخی از ماهها به تعبیر متخصّصین « حالت بحران » است، در این حالت اگر هلال با دوربین‌های دو چشمی قوی یا تلسکوپ رؤیت نشد، آیا میتوان سخن مدّعیان رؤیت (شهادت شهود) را پذیرفت یا خیر؟

ج ـ نمی توان سخن مدّعیان رؤیت را پذیرفت.

16- در برخی از ماه‌ها، متخصّصین رؤیت هلال بالاتفاق بر این عقیده هستند که هلال ماه اصلاً قابل رؤیت نیست و در عین حال عده‌ای به رؤیت هلال شهادت می‌دهند، نظر حضرتعالی در هنگام تعارض شهود با نظر متخصّصین چیست؟

ج ـ البته چون در این حال به گفته شهود وثاقت حاصل نمیگردد قبول قول آنها مشکل است ولی اگرشرائط بینه راداشته باشد وبینه با بیان متخصّصین متهم نباشد وعلم به عدم ثبوت نباشد میتوان به قول شهود عمل کرد.

17- در صورت عدم اقامه شهود بر رؤیت هلال به دلیل ابری بودن آسمان یا عوامل دیگر، اگر متخصّصین رؤیت هلال نظر قطعی به قابل رؤیت بودن آن دادند، حکم مسئله چگونه می‌شود؟

ج ـ اگر از گفته آنها یقین حاصل شود رؤیت هلال ثابت است.

18- اگر در چند رصدخانه در مناطق مختلف ایران هلال ماه را با تلسکوپ ببینند و در این رصدخانه‌ها دوربینهای فیلم

برداری تلویزیونی پشت تلسکوپ‌ها قرار بگیرند و به طور مستقیم (پخش زنده ) تصویر هلال را از طریق تلویزیون به مردم نشان بدهند به گونه‌ای که مردم اطمینان پیدا کنند تصاویر پخش شده واقعی است و ساختگی نیست، حکم اثبات اول ماه را در این صورت بیان فرمائید؟

ج ـ حکم رؤیت با چشم غیر مسلح را ندارد ولی اگر یقین به حلول ماه نو به چشم غیر مسلح شود ماه ثابت است.

19- رؤیت پذیری هلال در آفاق با تغییر در طول و عرض جغرافیایی تغییر پیدا می‌کند و این خود دو حالت دارد : الف- گاهی هلال در شهری همچون مدینه منوّره که نسبت به تهران در عرض جنوبی تری واقع شده، دیده می‌شود اما در تهران دیده نمی‌شود. در این گونه موارد آیا ماه جدید برای ساکنان تهران آغاز می‌شود یا خیر؟همچنین صورت عکس آن چگونه خواهد بود؟

ب- برخی اوقات هلال در شهری مانند مشهد مقدس که نسبت به شهر دمشق در طول جغرافیایی شرقی تری واقع شد، دیده می‌شود ولی در دمشق نمی‌شود. در چنین صورتی آیا اول ماه برای اهل دمشق ثابت می‌گردد یا خیر؟همچنین حکم مسئله در فرض عکس آن چگونه است؟

ج ـ به نظر ما اختلاف افق در حلول ماه وجود دارد و لذا اگر امکنه‌ای که از نظر افق باهم یکی یا قریب الافق باشند برای آن مناطق وقتی ماه رؤیت شد، ماه ثابت است مخصوصاً اگر در

شهرهای شرقی رؤیت هلال ثابت شود قطعاً شهرهای غربی هلال ماه نو ثابت می‌باشد.

20- گاهی اوقات به دلیل وسعت جغرافیایی بعض از کشورهای جهان، احتمال دیده شدن هلال در برخی از مناطق این گونه کشورها وجود دارد اما در سایر نقاط آن، هلال قابل رؤیت نیست. حکم آغاز ماه در کشورهای این چنینی چگونه است؟

ج ـ هر کدام از مناطق که هم افق هستند برای آن مناطق ماه ثابت است واگر هم افق نیستند ولو از نظر جغرافیای سیاسی یک کشور باشند برای آنها ثابت نیست.

21- اگر هلال ماه در شهری ثابت شود آیا اول ماه در شهرهایی که در سمت مشرق آن شهر قرار دارند نیز ثابت است حتی اگر اتحاد یا نزدیکی افق نداشته باشد؟

ج ـ اگر آن شهر از لحاظ افق با شهری که ماه در آن رؤیت شده اتحاد یا نزدیکی افق نداشته باشد ماه ثابت نمی‌شود.

22- همان طور که می‌دانید، وضعیت هلال در آخر یا اول ماه به یکی از حالات زیراست: 1- غروب هلال قبل از غروب خورشید باشد. 2- غروب هلال مقارن با غروب خورشید باشد. 3- غروب هلال بعد از غروب خورشید باشد. بیان فرمائید کدام یک از حالات فوق را می‌توان به وسیله برنامه‌های محاسبه کننده الکترونیکی دقیق برای دورترین نقاط عالم محاسبه کرد؟ آیا استفاده از این محاسبات برای تعیین اول ماه قبل از حلول

امکان دارد یا این که ماه باید حتماً با چشم رؤیت گردد؟

ج ـ اول ماه به رؤیت هلال ثابت می‌شود و با محاسبات علمی ثابت نمی‌شود مگر آنکه علم پیدا شود.

23- آیا رؤیت تصویر هلال ماه با استفاده از سی دی و انعکاس نور و بازخوانی اطلاعات ضبط شده توسط رایانه، برای اثبات اول ماه کفایت می‌کند؟

ج ـ کفایت نمی‌کند مگر موجب علم به اول ماه گردد.

24- اگر هلال ماه شوال در یک شهر دیده نشود، ولی تلویزیون و رادیو از حلول آن خبر دهند، آیا کافی است یا تحقیق بیشتری واجب است؟

ج ـ در صورتیکه شهر مورد نظر با شهری که رؤیت هلال شده هم افق باشند و اطمینان به اخبار داده شده از صدا و سیما حاصل باشد، کفایت می‌کند.

25- اگر تعیین اول ماه رمضان و عید سعید فطر به علت عدم امکان رؤیت هلال اول ماه به سبب وجود ابر در آسمان یا اسباب دیگر، ممکن نباشد و سی روز ماه شعبان یا ماه رمضان کامل نشده باشد، آیا برای ما که در ژاپن زندگی می‌کنیم جایز است که به افق ایران عمل کرده و یا به تقویم اعتماد کنیم؟

ج ـ اگر امکان ندارد باید سی روز بگذرد تا ماه بعدی ثابت شود و کسی که در ژاپن می‌باشد نمی‌تواند با افق تهران روزه بگیرد یا عید فطر نماید.

26- آیا اتحاد افق در رؤیت هلال شرط است یا خیر؟

ج ـ اتحاد افق شرط است.

27- مقصود از اتحاد افق چیست؟

ج ـ بیش از دو ساعت نباید بین طلوع و غروب خورشید در دو محل تفاوت باشد.

28- اگر بیست و نهم ماه در تهران و خراسان عید باشد، آیا برای افرادی که در شهری مانند اهواز مقیم هستند، جایز است افطار کنند؟ با توجه به این که افق تهران و خراسان با افق اهواز یکی نیست؟

ج ـ اتحاد افق هست.

29- اگر بین علمای یک شهر راجع به ثبوت هلال یا عدم آن اختلاف رخ دهد و عدالت آنها هم نزد مکلف ثابت بوده و به دقت همه آنها در استدلال خود مطمئن باشد، وظیفه واجب مکلف چیست؟

اگر خود علماء ماه را رؤیت کرده باشند که معنا ندارد اختلاف شود ولی اگر برای آنها ثابت شده باشد ثبوت برای آنها برای مکلف کافی نیست و باید برای خود مکلف ثابت شود مگر آنکه حاکم شرع حکم کند که در آنجا بعد از حکم حاکم شرع توجهی به اختلاف نمی‌شود.

30- اگر شخصی هلال ماه را ببیند و بداند که رؤیت هلال برای حاکم شرع شهر او به هر علتی ممکن نیست، آیا او مکلف است که رؤیت هلال را به حاکم شرع اطلاع دهد؟

ج ـ برای خود او ماه ثابت است ولی مکلف به اطلاع

رسانی به حاکم شرع نیست.

31- اگر ولی امر مسلمین حکم نماید که فردا عید است و رادیو و تلویزیون اعلام کنند که هلال در چند شهر دیده شده است، آیا برای تمامی نواحی کشور ثابت می‌شود یا فقط برای شهرهایی که ماه در آنها دیده شده و شهرهای هم افق آنها، ثابت می‌شود؟

ج ـ برای تمامی نواحی ثابت است در صورتی که دارای افق یکسان باشند.

32-آیا کوچکی هلال و باریک بودن اتصاف آن به خصوصیات هلال شب اول، دلیل بر این محسوب میشود که شب قبل شب اول ماه نبوده، بلکه سی‌ام ماه قبلی بوده است؟ اگر عید برای شخصی از این راه یقین پیدا شود در حالیکه روز قبل عید نبوده،آیا قضای روزه روز سی‌ام ماه رمضان را باید به جا آورد؟

ج ـ اینگونه موارد دلیل شرعی نیست و برای اثبات هلال ماه شوال باید از راههای شرعی استفاده کرد.

33- آیا استناد به شبی که در آن ماه به صورت کامل است (شب چهاردهم) و اعتبار آن به عنوان دلیل برای محاسبه اول ماه جایز است تا از این راه وضعیت یوم الشک معلوم شود که مثلا روز سی‌ام ماه رمضان است و احکام روز ماه رمضان بر آن مترتب شود، مثلاً بر کسی که این روز را بر اساس بینه روزه نگرفته، حکم به وجوب قضای روزه شود و کسی هم که به دلیل استصحاب بقای ماه رمضان، بری الذّمه گردد؟

ج ـ صرف اینگونه موارد حجیت شرعی ندارد و باید از راههای شرعی استفاده کرد البته در صورت شک به ورود ماه جدید می‌توان استصحاب بقای رمضان کرد و روزه را گرفت.

34- آیا استهلال در اول ماه رمضان واجب کفائی است یا احتیاط واجب؟

ج ـ واجب کفائی است.

35- آیا اول ماه رمضان و آخر آن با رؤیت هلال ثابت می‌شود یا با تقویم هر چند شعبان سی روز نباشد؟

ج ـ با رؤیت هلال ثابت می‌شود.

36- اگر تبعیت از اعلام رؤیت هلال توسط یک دولت جایز شد، و آن اعلام معیاری علمی برای ثبوت هلال سرزمین‌های دیگر را تشکیل دهد، آیا اسلامی بودن آن حکومت شرط است، با این که عمل به آن حتی اگر حکومت ظالم و فاجر هم باشد، ممکن است؟

اگر اعلام حکومت موجب اطمینان فرد شود عمل به آن مانعی ندارد و اسلامی بودن یا غیر اسلامی بودن حکومت به تنهایی کفایت نمی‌کند.

مبطلات:

1- اگر روزه‌دار با تماشای فیلم مبتذل خود به خود جنب شود آیا روزه‌اش باطل میشود وآیا کفاره دارد؟

اگر یقین داشته که جنب نمی‌شود لکن ناخودآگاه جنب شده، روزه باطل نیست اما در غیر اینصورت (یعنی یقین بعدم جنابت نداشته) احتیاطاً روزه را قضا نماید.

2- اگر روزه‌دار از باب ضرورت به خداوند متعال و معصومین(علیهم السّلام ) نسبت دروغ بدهد آیا روزه‌اش باطل می‌شود؟و بر فرض بطلان آیا کفاره جمع دارد؟

ج ـ احتیاطاً باید روزه را تمام کند و قضا نماید و کفاره جمع ندارد.

3- شخصی در روزه ماه رمضان بی اختیار، « قی » نموده است و از آنجایی که فکر می‌کرده مطلق قِی نمودن مبطل روزه است روزه خود را افطار نموده است. حال آیا علاوه بر قضا کفاره هم بر او واجب است؟

ج ـ باید کفّاره عمد بدهد.

4- شخصی سحری می‌خورد و فکر می‌کند هنوز صبح نشده یا نماز صبح می‌خواند به تصور اینکه وقت نماز شده ولی بعداً متوجه می‌شود صبح بوده و سحری می‌خورد یا هنوز وقت نماز نشده و نماز خوانده است حکم نماز و روزه چنین فردی چگونه است؟در صورتی که این شخص جاهل به حکم باشد یا حکم را فراموش کرده باشد نماز و روزه‌اش چه صورت دارد؟

ج ـ باید نماز را قضا کند و در مورد روزه هم اگر بررسی کرده بود و یقین به باقی ماندن وقت داشته، قضا ندارد و چنانچه بررسی نکرده بود بایستی روزه را قضا کند البته تمام این احکام در مورد جهل به حکم است اما اگر از باب فراموشی حکم باشد، باید علی اَی حال آنرا قضا کند.

5- هرگاه روزه‌دار از روی اجبار، به طوری که هیچ اختیاری نداشته باشد جماع کند روزه‌اش باطل نمی‌شود آیا این حکم مختص به ماه رمضان است یا مطلق روزه‌ها، اعم از واجب و مستحب می‌باشد؟

ج ـ تفاوتی بین روزه‌ها نیست.

6- آیا اماله در فرج زن، روزه را باطل می‌کند؟

ج ـ باطل نمی‌کند.

7- اگر روزه‌داروقت سحر، به ساعت نگاه می‌کندبه اشتباه تشخیص داده است و سحری می‌خورد سپس می‌فهمد اذان صبح از پیش گفته شده بود تکلیف روزه چیست؟

ج ـ اگر با نگاه به ساعت یقین پیدا کرده که صبح نشده، قضا لازم نیست.

8- شخصی در ماه رمضان، در شب جنب می‌شود و غسل را فراموش می‌کند در میان روز (فردای آن) یادش می‌آید تکلیف روزه‌اش چیست؟اگر روزه نذر معین باشد چطور؟

ج ـ باید این روزه را قضا کند ولی کفاره ندارد.

9- در هوای مه آلود اگر مه وارد حلق روزه‌دار شود آیا روزه را باطل می‌کند؟

ج ـ باطل نمی‌شود.

10-آیا روزه دارآدامسی که مزه شیرینی داشته باشد بخورد چه حکمی دارد و اگر نداشته باشد چطور؟

ج ـ اگر شیرینی داشته باشد مبطل روزه است و الّا مبطل نیست.

11- فردی در ماه رمضان روزه گرفته و در بین روز کاری را که احتمال می‌داده مضرّ به روزه باشد انجام داده و بعد از ماه رمضان، فهمیده که مضر نبوده حال روزه او چه حکمی دارد؟

ج ـ اگر صرفاً احتمال می‌داده که مضرّ به روزه است و یقین به مبطلیت نداشته، روزه او صحیح است ولی اگر یقین داشته که این فعل مبطل روزه است و معذلک انجام داده، باید این روزه را قضا کند زیرا نیت روزه از او خارج شده است.

12- کسی که در حال نماز اخلاط سینه‌اش به فضای دهان رسیده و حفظ روزه رمضان متوقف بر باطل کردن نماز باشد، و در صورتی که وقت نماز هم تنگ باشد آیا نماز را باطل کند یا روزه؟

ج ـ فرو بردن آن در فرض اضطرار و کمی وقت موجب بطلان روزه نمی‌شود و لذا نماز را ادامه دهد.

13- شخصی به علت بیماری قند برای استفاده دارو مقداری دارو گیاهی را در آب حل میکند پای خود را در آب فرو میبرد بعد از نیم ساعت دهان او تلخ میشود آیا در ماه رمضان روزه باطل است یا نه؟

ج ـ روزه صحیح است.

14- شخصی نمی‌داند اذان صبح شده در ماه رمضان وقتی لقمه را در دهان می‌گذارد شخصی خبر می‌دهد اذان شده لقمه را فرو برده در گلو گیر کرده نمی‌تواند در بیاورد مجبور شده یک مقدار آب بخورد حال روزه او باطل است و کفاره دارد یا نه؟

ج ـ روزه باطل است ولی کفاره ندارد.

15- روزه دار بعد از انجام غسل جنابت و یا خانمی بعد از غسل حیض و یا نفاس که قبل از اذان صبح انجام داده است در وسط روز پی می‌برد که هنگام غسل مانعی بر بدن او بوده، آیا روزه‌اش صحیح بوده است حکم نماز او چطور؟

ج ـ روزه او صحیح است ولی نمازهایی که بعد از این غسل باطل انجام داده باید قضا و یا اعاده کند.

16- اگر درمیان روز در ماه رمضان، از آثار منی که بر لباس مانده، یقین یا اطمینان به جنابت خود پیدا می‌کند ولی نمی‌داند جنابت او از شب گذشته بوده است یا از یکی دو روز پیش بوده، تکلیف او چیست؟

ج ـ روزه او قضا ندارد ولی نمازهائی را که یقین دارد در حال جنابت خوانده باید قضا کند.

17- آیا رسیدن دود به حلق روزه را باطل می‌کند؟

ج ـ رساندن دود به حلق موجب بطلان روزه است به احتیاط واجب ولی اگر دود ناخودآگاه به حلق برسد روزه باطل نمی‌شود.

18- آیا بوی عطر و ادکلن که شدید باشد و یا بوی گاز و مواد سوختنی و یا چیزی که متعفن باشد اگر به مشام بینی روزه‌دار برسد، روزه باطل می‌شود؟حال اگر طعم آنها به حلق برسد چطور؟

ج ـ باطل نمی‌شود.

19- اگر روزه‌دار هنگام غسل کردن، آب داخل گوش خود برود آیا روزه‌اش باطل می‌شود؟

ج ـ اگر به فضای حلق نرسد روزه باطل نمی‌شود البته به شرط آنکه با عمد این کار را کرده باشد و به حلق برسد، روزه باطل می‌شود.

20- کسی که در شب ماه رمضان محتلم شود و می‌داند یا احتمال می‌دهد که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار می‌شود، چنانچه تصمیم داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند و با این تصمیم بخوابد و تا اذان خواب بماند آیا روزه‌اش صحیح است؟

ج ـ روزه او صحیح است.

21- اگر انسان در حال روزه ماه رمضان با همسر خود بازی کند تا وقتی که دیگر احساس کند ممکن است منی بیرون بیاید و در این حال و به تصور اینکه منی بیرون نمی-آید، از ادامه بازی خودداری کند ولی بر خلاف اطمینان وی منی بیرون بیاید روزه‌اش باطل است یا خیر آیا در صورت بطلان کفاره هم واجب است یا نه؟

ج ـ اگر اطمینان داشته که منی خارج نمی‌شود و اتفاقاً خارج شود به احتیاط مستحب قضای آن روز را بجا آورد ولی اگر اطمینان نداشته و این کار را کرد باید روزه را قضا و کفاره هم بدهد.

22- در ماه رمضان شخص روزه‌دار بدون قصد بیرون آمدن منی با خودش بازی نماید و یقین هم دارد که جنب نمی‌شود

ولی اتفاقاً جنب شد تکلیفش چیست و آیا کفاره هم دارد یا خیر؟

ج ـ اگر اطمینان داشته که منی خارج نمی‌شود به احتیاط مستحب باید این روز را قضا کند.

23- شخص مجردی در ماه رمضان می‌دانسته که فردا صبح به مسافرت می‌رود و در نتیجه نباید روزه بگیرد لذا بعد از اذان صبح و قبل از مسافرت کاری کرده که جنب شده است آیا باید قضای آن روز را بگیرد یا آن که کفاره هم دارد؟

ج ـ باید روزه را قضا کند و کفاره هم بدهد.

24- اگر روزه‌دار خون از لثه‌اش خارج شود حال اگر چنانچه با آب دهان مستهلک گردد فروبردن آن موجب بطلان روزه می‌گردد؟

ج ـ اگر مستهلک گردد موجب بطلان روزه نیست.

25- کسی که روزه خویش را با خبائث، باطل نماید کفره جمع دارد یا خیر؟ (خبائث عبارتند از : شیر زن- خون- میته- اَخلاط سر و سینه و...)

ج ـ هر چه که عرف آنرا جزء خبائث می‌داند اگر با آنها روزه افطار شود کفاره جمع دارد ولی در مثالهای زده شده قابل بحث است.

26- آیا سیگار کشیدن در ماه رمضان به روزه ضرر می‌رساند؟

ج ـ به احتیاط واجب سیگار کشیدن موجب بطلان روزه می‌شود.

27- اگر شخص روزه‌دار جنب باشد و تا قبل از اذان ظهر متوجه آن نشود و پس از آن غسل ارتماسی نماید، آیا روزه‌اش باطل می‌شود؟ و اگر بعد از غسل متوجه شود که در حال روزه غسل ارتماسی نموده است، آیا قضای آن واجب است؟

ج ـ اگر فراموش کرده که روزه دارد، غسل و روزه او صحیح است اما در صورت علم به روزه‌دار بودن، غسل و روزه باطل است.

28- من معتاد به سیگار هستم و در ماه رمضان هرچه تلاش میکنم که تندخو نباشم نمی‌توانم و همین باعث ناراحتی زیاد افراد خانواده‌ام شده است و خودم هم از این وضعیت رنج می‌برم، تکلیف من چیست؟

ج ـ حتی المقدور لازم است سیگار ترک شود و روزه گرفته شود.

29- من در روز ماه رمضان به علت اغوای شیطان تصمیم گرفتم روزه‌ام را باطل کنم لکن قبل از اینکه عملی که روزه را باطل می‌کند، انجام دهم، از تصمیم خود منصرف شدم. حکم روزه‌ام چیست؟ و اگر این امر در روزه غیر ماه رمضان پیش آید چه حکمی دارد؟

ج ـ روزه باطل است و باید قضای آن روز را بگیرد و اگر در روزه غیر ماه رمضان که معین نباشد بوده است چنانچه مجددّاً تا قبل از زوال از نیت خود برگردد و قصد روزه کند روزه‌اش صحیح است و الّا باطل است.

30- آیا اگر از دهان شخص روزه‌دار خون بیاید، روزه‌اش باطل می‌شود؟

ج ـ اگر داخل حلق نشود روزه باطل نیست.

31- حکم استعمال دخانیات مانند سیگار در حال روزه چیست؟

ج ـ موجب بطلان روزه است.

32- آیا ماده ناس که از توتون و غیر آن ساخته می‌شود و برای چند دقیقه زیر زبان گذاشته می‌شود و سپس از دهان بیرون انداخته می‌شود، مبطل روزه است یا خیر؟

ج ـ مبطل روزه است.

33- من در بیشتر روزها آب دهانم با خونی که از لثه هایم بیرون می‌آید مخلوط می‌شود و گاهی نمیدانم آب دهانی که فور می‌برم همراه با خون است یا خیر؟ روزه‌ام با این حال چه حکمی دارد؟

ج ـ اگر علم ندارید روزه صحیح است.

34- در یکی از روزهای ماه رمضان روزه گرفتم ولی دندانهایم را مسواک نزدم و بدون اینکه باقیمانده غذاهای لابه لای دندانها را عملاً ببلعم، خود به خود بلعیده شده است، آیا قضای روزه آن روز بر من واجب است؟

ج ـ اگر ناخود آگاه بلعیده شود روزه باطل نیست مگر اینکه یقین داشته باشد که اگر مسواک نزند غذا در طول روز بلعیده می‌شود که باید مسواک بزند و الّا روزه باطل است.

35- از لثه شخص روزه‌داری خون زیادی خارج می‌شود، آیا روزه‌اش باطل است؟ آیا برای او ریختن آب بر سرش جایز است؟

ج ـ اگر مراقبت کند که خون داخل حلق نشود روزه صحیح است و ریختن آب برسر مانعی ندارد مشروط بر اینکه تمام سر را آب فرا نگیرد.

36- اگر شوهر با همسر خود در ماه رمضان جماع نماید و زن هم راضی باشد چه حکمی دارد؟

ج ـ روزه هر دو باطل است و هر دو باید کفاره عمد بدهند و تعزیر می‌شوند.

37- اگر مردی با همسرش در ماه رمضان شوخی و ملاعبه نماید، آیا به روزه‌اش ضرر می‌رساند؟

ج ـ اگر منی از او خارج نشود روزه‌اش باطل نمی‌شود.

38- اگر فردی به سبب برخی از مشکلات تا اذان صبح بر جنابت باقی بماند آیا روزه گرفتن در آن روز برای او جایز است؟

ج ـ اگر عذر او شرعی باشد و تیمم کند روزه او صحیح است اما اگر تیمم نکند روزه باطل است و کفاره هم دارد.

39- اگر شخصی در حال جنابت چند روز روزه بگیرد و نداند که طهارت از جنابت شرط صحت روزه است، آیا کفاره روزهایی که در حال جنابت گرفته بر او واجب است یا این که قضای آنها کافی است؟

ج ـ قضا و کفاره دارد.

40- آیا جایز است شخص جنب بعد از طلوع آفتاب غسل جنابت نماید و روزه قضا یا مستحب بگیرد؟

ج ـ در حال عمد جایز نیست.

41- شخصی در ماه رمضان در جایی مهمان شد و شب را در آن منزل خوابید و نیمه‌های شب محتلم شد و چون مهمان بود و با خود لباسی نداشت، برای فرار از روزه، تصمیم گرفت بعد از طلوع فجر مسافرت نماید، لذا بعد از طلوع فجر بدون این که چیزی بخورد به قصد مسافرت، حرکت نمود، آیا قصد سفر توسط او موجب سقوط کفاره هست یا نه؟

ج ـ اگر مسافرت او بعد از طلوع فجر هست کفاره بر گردن او لازم است و اگر قبل از طلوع فجرباشد کفاره ساقط میشود.

42- کسی که آب در اختیار ندارد و یا به دلیل عذرهای دیگر غیر از تنگی وقت نمی‌تواند غسل جنابت کند، آیا جایز است عمداً خود را در شب‌های ماه رمضان جنب کند؟

ج ـ اگر می‌تواند تیمم انجام دهد مانعی ندارد گرچه کراهت دارد.

43- شخصی در ماه رمضان قبل از اذان صبح بیدار شده و متوجه محتلم شدن خود نشده و دوباره خوابیده و در اثنای اذان صبح بیدار شده و علم به جنابت خود پیدا میکند و یقین دارد که احتلامش قبل از اذان صبح بوده است، روزه او چه حکمی دارد؟

ج ـ روزه او صحیح است.

44- اگر مکلف در شب ماه رمضان قبل از اذان صبح بیدار شود و ببیند که محتلم شده است و دوباره پیش از اذان صبح به امید این که برای غسل کردن بیدار می‌شود بخوابد و تا بعد از طلوع آفتاب در خواب بماند و غسل خود را تا اذان ظهر به تأخیر بیندازد و بعد از اذان ظهر غسل کرده و نماز ظهر و عصر بخوابد، روزه آن روز او چه حکمی دارد؟

ج ـ روزه او صحیح است.

45- اگر مکلف در شب ماه رمضان قبل از فجر شک کند که محتلم شده یا نه، ولی به شک خود اعتنا نکند و دوباره بخوابد و بعد از اذان صبح بیدار شود و متوجه گردد که قبل از طلوع فجر محتلم شده است، چه حکمی دارد؟

ج ـ روزه او صحیح است.

46- اگر شخصی در ماه رمضان با آب نجس غسل کند و بعد از یک هفته متوجه شود که آن آب نجس بوده است، نماز و روزه آن در این مدت چه حکمی دارد؟

ج ـ باید قضا شود.

47- اگر شخصی قبل از اذان صبح یا بعد از آن بخوابد و در خواب جنب شده و بعد از اذان بیدار شود، چه مدتی برای غسل کردن وقت دارد؟

ج ـ برای نماز خواندن باید غسل کند و غسل فوریت ندارد گرچه مستحب است.

48- حکم کسی که با آمیزش جنسی حرام یا استمناء یا خوردن و نوشیدن حرام روزه خود را در ماه رمضان باطل نموده چیست؟

ج ـ اگر با آمیزش حرام روزه خود را باطل کند، کفاره جمع بر او واجب است و همچنین با خوردن و نوشیدن حرام و اگر با استمناء روزه خود را باطل کند، کفاره عمد بر او واجب است و در تمام موارد باید آن روز را هم قضا کند.

49- اگر مکلف علم داشته باشد به این که استمناء روزه را باطل می‌کند، ولی عمداً آن را انجام دهد، آیا کفاره جمع بر او واجب می‌شود؟

ج ـ کفاره جمع واجب است.

50- انسان روزه‌داری که در یک روز بیش از یک بار کاری که روزه را باطل میکند انجام دهد وظیفه‌اش چیست؟

ج ـ اگر چند بار با حلال خود جماع کند برای هر کدام یک کفاره واجب است اما اگر کار دیگری غیر از جماع را چند بار انجام دهد، یک کفاره کفایت می‌کند

51- اگر چیزی به زور وارد دهان روزه‌دار شود و یا سر او به همان صورت داخل آب گردد آیا روزه‌اش باطل می‌گردد؟ اگر وادار به باطل کردن روزه¬هایش شود، مثلاً به او بگویند که اگر روزه ات را نخوری، ضرری به خودت یا مالت وارد می‌سازیم، او هم برای دفع این ضرر غذا بخورد آیا روزه‌اش صحیح است؟

ج ـ اگر او را اجبار کنند به طوری که اختیار از او سلب شود روزه باطل نیست ولی اگر او را اکراه کنند، روزه باطل است.

52- هنگامی که مبتلا به بیماری زکام بودم، مقداری از اخلاط سر و سینه در دهانم جمع شده بود که به جای بیرون انداختن آن را فرو بردم آیا روزه‌ام صحیح است یا خیر؟ در بعضی از روزهای ماه رمضان در منزل یکی از اقوام بودم بر اثر زکام و خجالت و حیا مجبور شدم با خاک، تیمم بدل از غسل واجب بکنم و تا نزدیک ظهر غسل نکردم، این کار برای چند روز تکرار شد،آیا روزه‌ام در آن روزها صحیح است یا خیر؟

ج ـ اگر اخلاط داخل فضای دهان بیاید و آن را فرو ببرد روزه باطل است و حیا مانع از وجوب غسل نمی‌شود و لذا روزه باطل است و کفاره دارد.

53- در معدن آهن کار می‌کنم که طبیعت آن اقتضا می‌کند هر روز داخل معدن شده و در آن کار کنم و هنگام استفاده از ابزار کار غبار وارد دهانم می‌شود و بقیه ماههای سال بر من به همین صورت می‌گذرد تکلیف من چیست؟ آیا روزه‌ام صحیح است؟

ج ـ باید حتی المقدور از طریق دستمال و غیره از رسیدن غبار خودداری کند و یا اینکه کار را در ایام ماه رمضان تعطیل کند و در غیر این صورت همان روزه برای او کفایت می‌کند.

54- اگر شخصی بر اثر جهل درماه رمضان مفطری انجام داده آیا قضا براو واجب است یا کفاره هم دارد؟

ج ـ قضا و کفاره بر او واجب است.

55- من فردی کثیرالشک هستم و یا به تعبیری زیاد وسواس می‌کنم، در فروع دین هم زیاد شک می‌کنم، یکی این که در ماه رمضان گذشته شک نمودم غبار غلیظی که وارد دهان من شده آن را فرو برده‌ام یا خیر؟ و یا آبی را که داخل دهان کرده‌ام خارج کرده و بیرون ریختم یا نه؟ در نتیجه آیا روزه من صحیح است یا خیر؟

ج ـ روزه صحیح است و به شک خود نباید اعتنا کند.

56- اگر شخصی سهواً یکی از مفطرات روزه را انجام دهد آیا روزه‌اش باطل است؟

ج ـ روزه باطل نیست مگر در مورد جنابت به تفصیلی که در مسأله 1646 رساله نوشته شده است.

57- اگر شخصی از روی شوخی یکی از مفطرات را انجام دهد حکم روزه‌اش چیست؟

ج ـ اگر عمداً باشد روزه باطل است و کفاره عمد دارد.

58- یکی از آشنایان بنده اعتیاد به سیگار دارد و در ماه رمضان روزه می‌گیرد لکن سیگار هم می‌کشد و پس از آن که بنده به ایشان تذکر دادم در جواب گفت این عمل من چون عندالضروره می‌باشد مثل خوردن آب برای شخصی که در حال مرگ از بی آبی است بفرمائید آیا این عمل جایز است؟

ج ـ ترک سیگار در حال روزه واجب است و اگر با ترک سیگار به مشقّت شدید می‌افتد، روزه را بگیرد و کفاره هم بدهد.

59- اگر کسی به اشتباه در نیمه شب شراب بنوشد و تا فردای آن شب در حالت سکر و مستی به سر ببرد روزه آیا بر او واجب است؟

ج ـ قضای روزه بر او واجب است.

60- اگر شخصی در ماه رمضان به جهت معالجه دندان به دندان پزشک مراجعه کند و پزشک هم داروی بیهوشی به او ترزیق کند لکن اثر بخشی برای شخص بیمار نداشته باشد می‌تواند روزه خود را افطار نماید؟

ج ـ روزه بر او واجب است و حق افطار ندارد.

61- آیا آروغ زدن و سک سکه کردن روزه را باطل می‌کند؟

ج ـ روزه را باطل نمی‌کند مگر اینکه فرد آروغ بزند و چیزهایی را که بر اثر آروغ زدن داخل دهان آمده، عمداً فرو ببرد که روزه باطل می‌شود و یا اینکه عمداً چیزی را از معده وارد دهان خود کند.

62- اگر شخص برای صورت از کرم‌های مخصوص صورت استفاده نماید آیا روزه‌اش باطل است؟

ج ـ روزه باطل نیست.

63- آمپول زدن برای شخص روزه‌دار چه حکمی دارد؟

ج ـ اگر آمپول جنبه غذایی نداشته باشد اشکال ندارد.

64- آیا آرایش کردن با لوازمات آرایشی برای بانوان در حال روزه‌داری مبطل روزه‌شان می‌باشد؟

ج ـ مبطل روزه نیست.

65- آیا در حالت روزه‌داری می‌توان مسواک به دندان کشید؟

ج ـ اگر مراقب باشد که چیزی داخل حلق او نرود اشکال ندارد.

66- با توجه به این که در ماه رمضان بین مؤمنین مرسوم است به دیدار یکدیگر می‌روند در هنگام افطار آیا شخصی که در حال پختن غذا می‌باشد و روزه هم هست برای آن که غذا را به نحو مطلوب تهیه کند می‌تواند مقداری از برنج را بجود یا آب آن را مزه کند تا قدر نمک آن را بفهمد؟

ج ـ مانعی ندارد لکن باید مراقب باشد که چیزی داخل حلق او نرود و بعد از مزه کردن یا جویدن تمام آن را بیرون بیندازد.

67- بعضی افراد عادت دارند اخلاط سر و سینه را فرو می‌دهند. حکم این مسئله برای فرد روزه‌دار چیست؟

ج ـ اگر اخلاط سر و سینه به فضای داخل دهان نیاید فرو بردن آن اشکال ندارد.

68- آیا دودی که از ماشین ساطع می‌شود و یا گرد و غباری که از ساختمان‌های در حال احداث خارج می‌شود سبب بطلان روزه است؟

ج ـ اگر عمداً و با بی توجهی آنها را به حلق برساند موجب بطلان روزه است.

69- عده‌ای از افراد دچار بیماری آسم هستند آیا این دسته افراد می‌توانند روزه بگیرند در حالی که از اسپری مخصوص استفاده نمایند؟

ج ـ اگر اسپری مخصوص آنها دارای پودر نباشد و صرفاً هوایی وارد حلق آنها شود روزه آنها اشکال ندارد اما اگر اسپری دارای پودر باشد و آن پودر را فرو ببرند روزه را قضا کنند.

70- اگر شخصی بعضی از مفطرات روزه را نداند و در حال روزه‌داری آن را مرتکب شود و این عمل را مکرر انجام داده تا پس از چندی مطلع شود حکم روزه هایی که گرفته چیست؟

ج ـ باید روزه‌ها را قضا کند و احتیاطاً کفاره هم بدهد در صورتی که امکان یادگیری مسائل برای او وجود داشته باشد.

71- اگر شخصی از طریق دیگری غیر از خودش سبب شود منی از او خارج شود فی المثال سی دی غیر اخلاقی یا نگاه به نامحرم و این در حال روزه‌داری آن شخص باشد حکم روزه این فرد را بیان فرمائید؟

ج ـ روزه باطل است و قضا و کفاره هم دارد مگر آنکه فکر می‌کرد که جنب نمی‌شود ولی تصادفاً منی از او بیرون بیاید که فقط قضا دارد.

72- بنده عادت دارم صبح‌ها موی سرم را زیر شیر آب بشویم. اگر این عمل را در حال روزه‌داری انجام دهم چه حکمی دارد؟

ج ـ مانعی ندارد مشروط بر اینکه آب بحدی شدیدنباشد که یکباره تمام سر را آب فرا گیرد.

73- اگر شخصی یکی از مفطرات را مرتکب شد آیا جایز است مفطرات دیگر را انجام دهد به جهت این که روزه‌اش باطل شده مثلاً یک قطره آب را عمداً بنوشد و سپس این عمل را ادامه دهد تا یک لیوان آب بنوشد؟

ج ـ بعد از بطلان روزه، حق انجام مفطرات دیگر را ندارید.

74- آیا برای خوردن سحری می‌توان تا انتهای اذان صبح به اکل طعام ادامه دهد؟

ج ـ جایز نیست به احتیاط واجب.

75- آیا برای افطار کردن روزه می‌توان به محض شروع اذان مغرب افطار کرد؟

ج ـ مانعی ندارد اگر اطمینان بدخول وقت حاصل شود گرچه بهتر است تا اخر اذان، افطار را به تأخیر بیندازد.

76- آیا استفراغ کردن اگر عمدی باشد سبب بطلان روزه می‌شود؟

ج ـ باعث بطلان روزه است.

77- اگر شخصی در یکی از شب‌های ماه رمضان جنب شود و فراموش کند غسل کند و بخوابد و هنگامی بیدار شود که اذان صبح گفته شده حکم روزه آن روزش به چه گونه است؟

ج ـ روزه صحیح است و باید غسل را انجام دهد.

78- اگر شخصی به دلیل خستگی در حالی که جنب است غسل جنابت را به تعویق اندازد و تا اذان صبح به طول بینجامد آیا روزه فردایش باطل است؟

ج ـ اگر عمداً غسل را به حدی تأخیر انداخته است تا اذان صبح گفته شده، روزه باطل است و باید قضا کند و کفاره عمد دارد.

79- اگر فردی زنش را ببوسد و یا با دست او را لمس کند و این عمل سبب جنابت وی شود در حالی که روزه است. حکم مربوطه چیست؟

ج ـ اگر می‌دانسته که با این عمل جنب می‌شود روزه باطل است و کفاره دارد.

80- استعمال از عطر و ادکلن هایی که بوی تند دارند در ماه رمضان برای روزه‌دار چه حکمی دارد؟

ج ـ کراهت دارند.

81- گاهی اتفاق می‌افتد در حالی که مشغول سحری خوردن هستم اذان صبح می‌گوید و لقمه نانی در دهانم وجود دارد فرو بردن آن چه حکمی دارد؟

ج ـ اگر مطمئن باشد وقت داخل شده است جایز نیست و الّا اشکالی ندارد.

82- آیا شستشوی دهان پس از خوردن سحری در ماه رمضان واجب است؟

ج ـ واجب نیست.

نماز و روزه:

اشاره

1- اگر روزه‌دار، نماز همان روز خود را عمداً نخواند آیا روزه‌اش باطل می‌شود؟

ج ـ روزه باطل نیست ولی گناه کبیره انجام داده است.

2- اگر روزه‌دار، نماز صبح خود را قضا کند آیا روزه‌اش اشکال دارد؟

ج ـ روزه او اشکال ندارد.

3- اگر روزه‌دار بعد از اذان صبح جنب شود و نماز ظهرین و عشاءین آن روز را از باب نسیان یا جهل با حالت جنابت خوانده باشد تکلیف روزه‌اش چه می‌شود؟

ج ـ روزه صحیح است ولی نمازها را باید قضاء کند.

4- کسیکه تعداد نمازها و روزه هایش را نمی‌داند، وظیفه‌اش چیست؟ کسی که نمی‌داند روزه‌اش را بر اثر عذر شرعی افطار نموده یا نه، حکمش چیست؟

ج ـ باید به مقداری که یقین دارد که قضا شده، قضای آن را بگیرد و اگر شک دارد که با عذر بوده یا نه کفاره عمد ساقط است و فقط قضا دارد.

روزه بانوان:

1- آیا زن حائض و نفساء و همچنین زن شیرده و حامله اگر روزه برای آنها ضرر دارد یا برای بچه‌شان صدمه وارد می‌کند می‌توانند به غذاخوری در ماه رمضان تظاهر کنند؟

ج ـ تظاهر به غذاخوری در ماه رمضان اشکال دارد.

2- خانمی معمولاً روز هفتم از خون حیض پاک می‌شود حال این خانم در ماه رمضان بعد از اتمام روز ششم یعنی وقت شب پاک می‌شود منتها این خانم تصوّرش بر این است که فرای آن روز که روز هفتم است، طبق روال قبل باید خون ببیند لذا در میان روز هفتم پی برد که از دیشب خون قطع شده و باید غسل بکند تکلیف این روز چه می‌شود آیا در چنین مواردی زن می‌تواند غسل حیض انجام دهد و روزه‌اش را بگیرد حال اگر بعدازظهر ملتفت شد چطور؟

ج ـ اگر قبل از ظهر فهمیده باشد و مفطری انجام نداده باشد روزه او صحیح است و الّا روزه باطل است و قضا دارد.

3- اگر زن می‌داند یا احتمال می‌دهد در ماه رمضان، حیض می‌شود روزه را بگیرد یا نه؟

ج ـ واجب است تا زمانیکه حیض نشده روزه بگیرد.

4- مستحاضه به جز غسل، جهت صحت روزه خود، آیا واجب است برای صبح و ظهر و مغرب، پنبه و پارچه را عوض یا تطهیر نماید یا خیر؟

ج ـ جهت صحت روزه تعویض پنبه و پارچه لزوم ندارد.

5- آیا جائز است مستحاضه غسل خود را بعد از اذان صبح انجام دهد و همان روز را روزه بگیرد؟

ج ـ روزه صحیح است.

6- آیا جائز است مستحاضه غسل خود را قبل از اذان انجام دهد و همانروز را روزه بگیرد؟

ج ـ اشکال ندارد.

7- آیا جهت صحت روزه مستحاضه این است که غسل مغرب و عشای شب قبل را انجام داده باشد یا خیر؟

ج ـ به نظر ما بنابر احتیاط واجب غسل مغرب و عشا شب قبل هم باید انجام شده باشد.

8- خانمی در ماه رمضان ساعت 12 شب از حیض پاک می‌شود و تصمیم داشته که قبل از اذان صبح غسل کند و احتمال هم می‌داده که بیدار شود اما بعد از اذان صبح بیدار شد آیا روزه‌اش صحیح است؟و آیا فرقی وجود دارد بین خواب اول و دوم و سوم؟

ج ـ ملاک در اینگونه موارد توانی است یعنی اگر در وظیفه سهل انگاری نکرده است ولو خواب سوم باشد روزه او صحیح است و اگر سهل انگاری کرده باشد ولو خواب اول روزه باطل است.

9- دختری که به سن تکلیف رسیده، ولی به علت ضعف جسمانی توانایی روزه گرفتن را ندارد، وبعد از ماه رمضان هم نمیتواند قضای آن را به جا آورد تا این که ماه رمضان سال بعد فرا می‌رسد، چه حکمی دارد؟

ج ـ باید کفاره بدهد و هر زمان توانایی پیدا کرد قضای آن را بگیرد.

10- دخترانی که تازه به سن تکلیف رسیده‌اند و روزه گرفتن بر آنها مقداری مشکل است، چه حکمی دارند؟ آیا سن بلوغ شرعی دختران اکمال نه سال قمری است؟

ج ـ بلوغ شرعی دختران تمام شدن نه سال قمری است و به صرف مشکل بودن روزه، این تکلیف ساقط نمی‌شود مگر اینکه روزه برای دختر به حدی سخت باشد که عادتاً تحمل آن مشقّت شدید دارد.

11- اگر دختر نه ساله‌ای که روزه بر او واجب شده، به دلیل دشواری روزه‌اش را افطار نماید، آیا قضا بر او واجب است یا خیر؟

ج ـ واجب است.

12- اگر زن در ماه رمضان دوساعت یا کمتر مانده به اذان مغرب حیض شود، آیا روزه‌اش باطل میشود؟

ج ـ روزه باطل است.

13- آیا روزه گرفتن بر زن بارداری که نمی‌تواند روزه بر جنین او ضرر دارد یا خیر، واجب است؟

ج ـ واجب است.

14- زنی که کودک خود را شیر می‌داده و باردار هم بوده و در همان حال روزه ماه رمضان را هم گرفته است، هنگام زایمان فرزندش مرده به دنیا آمد، اگر از ابتدا احتمال ضرر را می‌داده و در عین حال روزه گرفته است: 1- آیا روزه‌اش صحیح است یا خیر؟ 2- آیا دیه بر ذمّه اوست؟ 3- اگر احتمال ضرر نمی‌داده، ولی بعداً معلوم شده که روزه گرفتن برای جنین ضرر داشته، چه حکمی دارد؟

ج ـ اگر احتمال قوی به ضرر میداده روزه صحیح نیست، و دیه

بر گردن او لازم نیست و اگر نمی‌دانسته که روزه برای جنین ضرر دارد روزه او صحیح است.

15- من به لطف خدا دارای فرزندی هستم که شیرخوار است، ماه رمضان نزدیک است در حال حاضر می‌توانم، روزه بگیرم ولی در صورت روزه گرفتن، شیرم خشک خواهد شد.با توجه به این که دارای بنیه ضعیفی هستم و کودکم هر ده دقیقه شیر می‌خواهد، چه وظیفه‌ای دارم؟

ج ـ با فرض مذکور روزه واجب نیست و بعداً باید قضای آن را بگیرد و کفاره غیر عمد هم دارد.

16- زنی در دو سال متوالی در ماه رمضان حامله بوده و قدرت روزه گرفتن را در این ایام نداشته، ولی در حال حاضر این توانایی را دارد، حکم او چیست؟ کفاره جمع بر او واجب است یا قضای آن را به جا آورد کفایت می‌کند؟ تأخیر او در قضای روزه چه حکمی دارد؟

ج ـ قضای روزه‌ها را بگیرد و کفاره غیر عمد هم بپردازد و باید به ازای هر سال یک کفاره هم برای بچه بپردازد.

17- اگر کسی که اجیر شده است برای گرفتن روزه ماه رمضان بعد از زوال افطار نماید، کفاره بر او واجب است یا خیر؟

ج ـ جایز نیست و کفاره بر او واجب است.

18- اگر زنی در حال روزه نذری معین حیض شود، چه حکمی دارد؟

ج ـ روزه باطل است و قضا دارد.

19- اگر روزه گرفتن زن خانه دار سبب شود که از کارها و فعالیت‌های خانه باز بماند مع الوصف آیا روزه بر او واجب است؟ و آیا بین روزه مستحبی و وجوبی (قضا) تفاوتی می‌کند؟

ج ـ روزه واجب را باید گرفت اما در مورد روزه مستحبی چنانچه مرد راضی نباشد روزه گرفتن جایز نیست.

20- با توجه به شرایط بانوان که به دلایل مختلف از روزه‌داری در گاهی اوقات محروم‌اند برای قضا کردن این روزه‌ها در صورت ندانستن تعداد روزه هایی که قضا شده چه باید انجام دهند؟

ج ـ به مقداری که یقین دارند روزه نگرفته‌اند باید قضا کنند.

مسافر و روزه:

1- در صورتی که در ماه رمضان شخصی قصد مسافرت داشته باشد آیا می‌تواند در وطن صبحانه را بخورد و سفر کند یا باید از وطن خارج شود و در صورت خوردن در وطن چه حکمی دارد؟

ج ـ باید از وطن خارج شود و تا به حد ترخص نرسیده حق افطار کردن را ندارد و در صورت غذا خوردن در وطن باید آنرا قضا کند و کفاره عمد را هم بدهد.

2- آیا مسافر می‌تواند در ماه رمضان نذر سه روز، روزه کند

و در سفر روزه نذر بگیرد؟

ج ـ در ماه رمضان نذر کردن سه روز روزه صحیح نیست و باید روزه واجب رمضان را بگیرد. ولی اگر نذر کرده باشد که روزه بگیرد چه در سفر و یا حضر می‌تواند در سفر هم روزه بگیرد ولی اگر مطلق نذر کرده باشد نمی‌تواند در سفر روزه بگیرد.

3- ورزشکارانی که موظفند برای مسابقات به سفرهای خارجی و یا داخلی بروند، حکم روزه‌شان چیست؟

ج ـ اگر کثیرالسفر نباشند نمی‌توانند روزه بگیرند.

4- شخصی در ماه رمضان بدون قصد بیرون آمدن منی استمناء کند و منی از او بیرون نیاید روزه او چه حکمی دارد؟

ج ـ روزه صحیح است.

5- مسافری که در سفر محتلم شود و غسل نکند و قبل از ظهر وارد وطن خود و یا جائی که بخواهد ده روز در آن بماند شود حال اگر بخواهد روزه معین و یا غیرمعین و یا اینکه مستحب بگیرد آیا می‌تواند قبل از ظهر غسل کند و نیت روزه کند یا خیر؟

ج ـ روزه را بگیرد و احتیاطاً قضا هم بنماید.

6- شخصی در ماه رمضان مسافر بود، بعد از اذان ظهر به وطن خود می‌رسد با توجه به اینکه در سفر افطار نکرده است آیا می‌تواند روزه بگیرد؟(با این توضیح که چون وقت باقی بود نماز ظهر و عصر را در بین راه نخواند بلکه بعد از رسیدن به وطن نماز را کامل خوانده است).

ج ـ اگر قبل از ظهر شرعی به حد ترخص شهر خود رسیده باشد باید نیت روزه کند.

7- کسانی که نماز و روزه‌شان شکسته است و همیشه سرکارند به جز تعطیلات پس باید روزه‌های قضا شده را چگونه و چه وقت به جا آورند؟

ج ـ اولاً به نظر ما کسی که همیشه سفر می‌کند کثیرالسّفر است و در سفر هم باید نماز را تمام و روزه هم بگیرد ولی به نظر بعضی از بزرگان افرادی که شغل آنها در سفر است نمی‌توانند روزه بگیرند و در این حال باید در تعطیلات روزه را بگیرد

8- شخصی مشغول انجام خدمت سربازی است و به علت مسافرت و حضور در محل خدمت، نمی‌تواند روزه ماه رمضان سال گذشته را بگیرد، و هنگام حلول ماه رمضان امسال نیز در محل خدمت است و احتمال دارد که باز هم نتواند روزه بگیرد، اگر پس از پایان دوره خدمت سربازی بخواهد روزه این دو ماه را قضا نماید، آیا کفاره هم بر او واجب است یا نه؟

ج ـ کفاره غیر عمد بر او واجب است.

9- اگر شخصی بخواهد قبل از زوال به محل اقامتش، برسد، ولی در راه به خاطر پیشامد حادثه‌ای نتواند در زمان معین به مقصد برسد، آیا روزه‌اش اشکال دارد و آیا کفاره بر او واجب است یا فقط روزه آن روز را قضا نماید؟

ج ـ اگر قبل از زوال به محل اقامتش نرسد روزه اشکال دارد و فقط قضا لازم است.

10- آیا مسافرت عمدی در ماه رمضان به قصد افطار و فرار از روزه گرفتن، جایز است؟

ج ـ کراهت دارد.

11- شخصی که روزه واجب بر عهده‌اش است و قصد دارد که آن را به جا آورد، ولی بر اثر پیشامدی نتواند روزه بگیرد مثلاً بعد از طلوع خورشید آماده مسافرت شد و به سفر رفت و بعد از ظهر برگشت و در بین راه هم مرتکب هیچ یک از مفطرات نشد، ولی وقت نیت روزه واجب از وی فوت شد، و آن روز هم از روزهایی است که روزه در آن مستحب است، آیا می‌تواند نیت روزه مستحبی کند یا خیر؟

ج ـ نیت روزه مستحبی به قصد رجاء اشکال ندارد.

12- افرادی که برای انجام وطیفه دینی در ماه رمضان مسافرت می‌کنند، اگر در حال حاضر بعد از چندین سال بخواهند روزه بگیرند، آیا باید کفاره هم پرداخت نماید یا خیر؟

ج ـ کفاره غیر عمد هم واجب است.

13- شخصی اول ماه رمضان تا بیست و هفتم ماه را در وطن خود روزه گرفته و در صبح روز بیست و هشتم به دُبی مسافرت کرده و در روز بیست و نهم به آنجا رسیده و متوجه شده که در آنجا عید اعلام شده، او اکنون به وطن برگشته، آیا قضای روزه هایی که از او فوت شده، واجب است؟ اگر یک روز قضا نماید، ماه رمضان نسبت به او بیست و هشت روز می‌شود و اگر

بخواهد دو روز قضا کند، روز بیست و نهم در جایی بوده که عید اعلام شده است، این شخص چه وظیفه‌ای دارد؟

ج ـ باید قضای روزه‌های فوت شده را بگیرد و احتیاطاً ملاک را در قضای روزه‌ها، وطن خود قرار دهد.

14- بعضی افراد برای فرار از روزه به مسافرت می‌روند و وقتی به حد ترخص رسیده افطار کرده و سپس به وطن باز می‌گردند آیا این عمل جایز است؟

ج ـ کراهت دارد گرچه باید برای صدق مسافر تا مسافت شرعی را برود و برگردد و رفتن به حد ترخص کفایت نمی‌کند ولی بعد از گذشتن از حدّ ترخص افطار جایز است.

15- آیا برای آن که در ماه رمضان بتوان هم روزه گرفت و هم مسافرت کرد راهی وجود دارد؟

ج ـ روزه ماه رمضان را به هیچ وجه نمی‌توان در سفر گرفت.

16- اگر شخصی به مسافرت برود در ماه رمضان و به حد ترخص برسد لکن روزه را افطار نکند و دو مرتبه به وطن عزیمت کند آیا ادامه روزه بر او لازم است؟

ج ـ اگر از حد مسافت شرعی نگذشته باشد مسافر بر او صدق نمی‌کند و روزه او باطل نیست ولی اگر از حد مسافت شرعی بگذرد و پیش از ظهر برود و بعد از ظهر برگردد روزه باطل است و باید قضا کند.

17- آیا نذر کردن روزه در سفر جایز است؟ و حکم روزه‌ای که فرد در سفر می‌گیرد با توجه به این که حد ترخص

را هم می‌گذراند چیست؟

ج ـ نذر روزه در سفر جایز است و بدون نذر نمی‌تواند در سفر روزه بگیرد.

روزه و مریض:

1- اینجانب به مرض قند مبتلا هستم در روزه ماه رمضان طبق دستور پزشک داروها را می‌شود قبل از سحر و بعد از افطار استفاده کرد، لکن به این سفارش می‌کنند تا قبل از ظهر یا در طول روز دو لیوان آب مصرف شود آیا می‌توان در چنین صورتی روزه‌دار بود یا خیر؟در معنا می‌شود این موقعیت دیابت را با کثیرالعطش مطابق نمود همانطور که می‌توان به انداره رفع خطر آب مصرف کرد، بنابر دستور پزشک حاذق متدین دو لیوان آب مصرف نمود و روزه‌دار بود؟

ج ـ برای شما روزه واجب نیست ولی احتیاط واجب آنست که بیشتر از نیاز آب ننوشید و برای هر روز یک مدّ کفاره بدهید.

2- دکتری مریض را از روزه گرفتن منع می‌کند ولی خود شخص می‌داند که روزه برایش ضرر ندارد چه باید بکند؟

ج ـ اگر خود می‌داند که برای او روزه ضرر ندارد واجب است که روزه بگیرد.

3- اگر روزه‌دار مرتب از لثه‌اش خون می‌آید در صورتیکه اطمینان دارد که اگر بخوابد ناخودآگاه خون وارد حلق او شود آیا با این حال میتواند بخوابد یا خیر؟و با فرض اطمینان از

خوردن آن خون در عالم خواب آیا مایه بطلان روزه می‌شود و آیا کفاره دارد؟چه نوع کفاره ای، جمع است یا غیر آن؟

ج ـ مناسب است که تا مجبور نشده نخوابد و اگر خوابید و خون از لثه‌اش بیرون آمد، روزه باطل نیست و کفاره ندارد.

4- شخصی مرض قلبی دارد و نمی‌تواند روزه بگیرد حال بعد از ماه رمضان، اگر عمل جراحی کند می‌تواند قضای روزه هایش را بگیرد اما هزینه عمل جراحی را ندارد حال نسبت به وضعیت روزه چه تکلیفی دارد؟

ج ـ تا زمانیکه از بیماری نجات نیافته روزه بر او واجب نیست و در صورتیکه این بیماری به هر علت تا ماه رمضان آینده ادامه داشته باشد، قضاء هم واجب نیست.

5- برخی از بیماران مبتلا به آسم مجبور به استفاده از اسپری سالبوتامبول و غیره برای تنفسی می‌باشند حکم روزه آنها چگونه است؟

ج ـ روزه را باطل نمی‌کند.

6- ماده‌ای به نام « نسوار » که از تنباکو و آهک تهیه می‌شود، ماده مزبور را در دهان می‌گذارند، استفاده از آن برای روزه‌دار چه حکمی دارد؟

ج ـ روزه باطل می‌شود.

7- چشم درد در مسوغات افطار روزه از مصادیق کدام است؟

ج ـ هر چه که موجب ضرر برای انسان باشد مسوّغ افطار روزه می‌باشد.

8- بعضی از بیماران مبتلا به آسم مجبور به استفاده از اسپری سالمبوتامول و غیره برای باز کردن راه تنفس باشد حکم روزه این دسته چیست؟

ج ـ ضرری به روزه نمی‌زند.

9- زدن آمپول در ماه رمضان، چه تقویتی و چه بی حس کننده چطور است؟

ج ـ به نظر ما آمپول غیر تقویتی موجب بطلان روزه نمی‌شود گرچه بسیار خوب است از آمپولی که به عنوان غذا و تقویتی استفاده می‌شود جلوگیری کند.

10- بعضی از پزشکان که به مسائل شرعی ملتزم نیستند، بیماران را از روزه گرفتن به دلیل ضرر داشتن منع می‌کنند، آیا گفته پزشکان حجت است یا خیر؟

ج ـ اگر از گفته پزشک برای مریض اطمینان حاصل شود روزه واجب نیست.

11- مادرم تقریباً سیزده سال بیمار بود به همین دلیل نمی‌توانست روزه بگیرد، من دقیقاً مطلع هستم که علت روزه نگرفتن ایشان احتیاج به مصرف دارو بوده است. آیا قضای روزه‌ها بر او واجب است؟

ج ـ در صورت توان باید روزه‌ها را قضا کند و کفاره غیر عمد هم بدهد

12- من بر اثر ضعف جسمانی از ابتدای سن بلوغ تا دوازده سالگی روزه نگرفته ام. تکلیفم چیست؟

ج ـ باید روزه‌ها را قضا کند و کفاره غیر عمد هم بدهد.

13- چشم پزشک مرا از روزه گرفتن منع کرده است و گفته: به علت ناراحتی چشم به هیچ وجه نباید روزه بگیرم، ولی من به گفته او توجه نکرده و شروع به روزه گرفتن کردم که باعث بروز مشکلاتی برای من در اثنای ماه رمضان شد. به طوری که در بعضی از روزها هنگام عصر احساس ناراحتی می‌کنم، لذا متحیر و مردد هستم، بین این که روزه نگیرم و یا ناراحتی‌ام را تحمل کرده و روزه را تا غروب ادامه دهم. آیا اصولاً روزه گرفتن بر من واجب است؟ و در روزهایی که روزه می‌گیرم و نمی‌دانم قدرت ادامه آن را تا غروب دارم یا نه، آیا روزه‌ام را ادامه دهم؟ و نیت من چگونه باید باشد؟

ج ـ در صورت اطمینان به ضرر روزه گرفتن واجب نیست و باید بعد از خوب شدن قضای آن گرفته شود.

14- من از عینک طبی استفاده می‌کنم و در حال حاضر چشمانم بسیار ضعیف است. هنگامی که به پزشک مراجعه کردم به من گفت که اگر برای تقویت چشمانم تلاش نکنم، ضعیف تر خواهد شد، بنابراین اگر از روزه ماه رمضان معذور باشم، چه وظیفه‌ای دارم؟

ج ـ باید بعداً قضای آن گرفته شود.

15- مادرم به بیماری شدیدی مبتلاست و پدرم نیز از ضعف جسمانی رنج می‌برد و در عین حال هر دو روزه می‌گیرند مشخص است که روزه باعث تشدید بیماری آنها می‌شود، تاکنون نتوانسته‌ام آنها را قانع کنم که لااقل هنگام تشدید

بیماری روزه نگیرند، خواشمندیم ما را در مورد حکم روزه آنها آگاه نمائید؟

ج ـ روزه صحیح نیست و باید در صورت توان بعداً قضای آن گرفته شود.

16- در سال گذشته توسط پزشک متخصص مورد عمل جراحی کلیه قرار گرفتم. وی مرا از گرفتن روزه تا آخر عمر منع نمود، ولی در حال حاضر هیچ مشکل و دردی احساس نمی‌کنم و حتی به طور طبیعی غذا می‌خورم و آب می‌نوشم و هیچ یک از عوارض بیماری زا هم حس نمی‌کنم. وظیفه من چیست؟

ج ـ اگر احتمال عقلائی نسبت به ضرر داشتن روزه برای کلیه را نمی‌دهید روزه واجب است.

17- در کلیه‌های من سنگ جمع می‌شود و تنها راه جلوگیری از جمع شدن سنگ در کلیه، نوشیدم مستمر مایعات است و از آنجایی که پزشکان معتقدند که من نباید روزه بگیرم، تکلیف واجب من نسبت به روزه ماه رمضان نیست؟

ج ـ روزه را بگیرد و اگر ضرورتی پیش آمد به مقدار رفع ضرورت آب بنوشد و احتیاطاً کفاره هم بدهد.

18- از آنجا که مبتلایان به مرض قند مجبورند هر روز یک یا دوبار امپول انسولین، تزریق کنند و نباید در وعده‌های غذایی آنان تأخیر و فاصله بیفتد، زیرا باعث پایین آمدن میزان قند خون و در نتیجه نوعی تشنّج و بیهوشی می‌شود، لذا گاهی پزشکان به آنها توصیه می‌کنند که در روز چهار نوبت غذا

بخورند، نظر شریف خود را درباره این افراد بیان فرمائید؟

ج ـ در صورت ضرورت نسبت به خوردن غذا روزه را به همان صورت بگیرد لکن غذا را به مقدار ضرورت بخورد و احتیاطاً کفاره هم بدهد.

19- نوعی داروی طبی برای اشخاص مبتلا به تنگی نفس شدید وجود دارد که عبارت است از یک قوطی که در آن مایع فشرده شده وجود دارد و با فشار دادن آن دارو مایعی به صورت پودر گاز از طریق دهان وارد ریه شخص بیمار شده و موجب تسکین حال وی می‌گردد. گاهی بیمار مجبور می‌شود در یک روز چندین بار از آن استفاده کند، آیا با وجود استفاده از این دارو، روزه گرفتن جایز است؟ با توجه به این که بدون استفاده از آن روزه گرفتن غیر ممکن و یا بسیار سخت خواهد بود؟

ج ـ اگر این دارو حاوی پودر باشد و داخل حلق شود روزه اشکال دارد و باید بعداً قضای آن بجا آورده شود اما اگر این دارو صرفاً هوایی است که داخل حلق می‌شود و حاوی پودر نباشد مبطل روزه نیست.

20- داروهای مخصوصی برای معالجه بعضی از بیماریهای زنان وجود دارد (شیاف‌های روغنی) که در داخل بدن گذاشته می‌شود، آیا استفاده از آن موجب بطلان روزه می‌شود؟

ج ـ اگر مایع باشد و در طول روز استفاده شود موجب بطلان روزه است.

21- نظر جنابعالی درباره تزریق آمپول و سایر تزریقات نسبت به روزه‌داران در ماه رمضان چیست؟

ج ـ اگر آمپولی را که جنبه غذایی و تقویتی دارد استفاده کند روزه اشکال دارد اما اگرآمپول جنبه دارویی دارد مبطل روزه نیست.

22- آیا خوردن قرص فشار خون در حال روزه جایز است یا خیر؟

ج ـ مبطل روزه است و اگر مجبور است باید بعداً قضای آن را بگیرد.

23- اگر من و بعضی از مردم بر این عقیده باشیم که بر استفاده از قرصها جهت مداوا عنوان خوردن و آشامیدن صدق نمی‌کند،آیا با داشتن چنین عقیده‌ای بطلان خوردن قرص از مسلمات است؟

ج ـ خوردن قرص در طول روز برای روزه‌دار موجب بطلان روزه است.

24- شخصی مبتلا به بیماری بیرون آمدن مستمر قطرات بول به صورت موقت است، یعنی بعد از بول کردن، به مدت یک ساعت یا بیشتر قطرات آن از او خارج می‌گردد. با توجه به این که وی در بعضی از شبها جنب شده و گاهی یک ساعت قبل از اذان بیدار می‌شود و احتمال می‌دهد که بعد از آن منی با قطرات بول خارج شود، نسبت به روزه‌اش چه حکمی دارد؟ وظیفه او برای این که با طهارت داخل وقت شود، چیست؟

ج ـ باید قبل از اذان و نزدیک طلوع فجر غسل کند تا با طهارت وارد صبح شود و اگر از بیرون آمدن بول نمی‌تواند خودداری کند، با همان حال روزه را بگیرد.

25- زنی به علت بارداری و نزدیکی وقت زایمان، نمی‌تواند روزه بگیرد و می‌داند که باید آنها را بعد از زایمان و قبل از ماه رمضان آینده قضا نماید، اگر به طور عمد یا غیر عمد تا چندین سال روزه نگیرد آیا فقط کفاره همان سال بر او واجب است یا کفاره تمام سالهایی که روزه را به تأخیر انداخته واجب است؟

ج ـ در هر سالی که روزه نگرفته و تا سال دیگر به طور غیر عمد تأخیر انداخته فقط کفاره همان سال باید پرداخت شود و با تأخیر، کفاره افزایش پیدا نمی‌کند ولی اگر عمداً روزه را تا سال آینده تأخیر انداخته باید علاوه بر کفاره، قضای آن را هم بگیرد.

26- زنی به علت بیماری از روزه گرفتن معذور است و قادر بر قضا کردن آنها تا ماه رمضان سال آینده هم نیست، در این صورت آیا کفاره بر وی واجب می‌باشد یا بر همسرش؟

ج ـ کفاره بر خود زن واجب است.

27- اگر پزشک به بیماری بگوید که روزه برای شما ضرر دارد و او هم روزه نگیرد، ولی بعد از چند سال بفهمد روزه برایش ضرر نداشته و پزشک اشتباه نموده است، آیا قضا و کفاره بر او واجب است؟

ج ـ قضا و کفاره غیر عمد بر او واجب است.

28- بعضی افراد به دلیل مشکلاتی که دارند شارع مقدس مجوز افطار به این دسته افراد را داده و روزه نمی‌گیرند لکن به طور بی پروایی در کوچه و بازار و در انظار مؤمنین روزه‌دار روزه خواری می‌کنند آیا این عمل جایز است؟

ج ـ روزه خواری در منظر عمومی مردم حرام است.

29- اگر شخصی که بیمار شده به پزشک مراجعه کرده و پزشک معالج به او بگوید روزه برای تو ضرر دارد لکن خود فرد خلاف این را درک کند آیا روزه‌داری بر او واجب است؟

ج ـ اگر اطمینان به خلاف بودن حرف پزشک دارد روزه واجب است.

30- اخیراً دیده می‌شود بعضی افراد که اعتیاد دارند روزه خواری می‌کنند و برای توجیه می‌گویند ما بیمار هستیم و مثلاً بایستی سیگار بکشیم حکم مربوطه را خواهانیم؟

ج ـ روزه بر افراد معتاد واجب است و اگرحقیقتاً ترک سیگار یا مواد برای آنها مشقّت شدید دارد احتیاطاً روزه گرفته و کفاره هم بدهند.

31- روزه‌داری برای شخص بیهوش چه حکمی دارد؟

ج ـ اگر در تمام طول روز بیهوش بوده روزه بر او واجب نیست و اگر در بین روز به هوش آمده است باید روزه آن روز را تمام کند و به احتیاط واجب قضا هم نماید.

32- آیا در حال روزه‌داری می‌توان به دندانپزشک رفت در صورتی که پزشک از داروهای خاص بی حس کننده استفاده

می‌نماید و بعضی مواقع به جهت نیاز افراد ماده‌ای را داخل دندان افراد برای معالجه باقی می‌گذارد؟

ج ـ اگر داخل حلق فرد نرود روزه را باطل نمی‌کند و رفتن به دندانپزشک در حال ناچاری مانعی ندارد.

33- این که می‌گویند اگر شخصی ضعف جسمانی داشت روزه بر او واجب نیست ملاک این ضعف چقدر است؟

ج ـ ملاک در ضعف این است که روزه برای او به حدی سخت باشد که تحمل آن مشقت زیادی داشته باشد.

34- یکی از طوایفی که مستثنی از روزه‌داری هستند پیران و سالخوردگان هستند اطلاق پیرو و سالخورده به چه کسانی صادق است؟

ج ـ اصطلاح پیر در عرف جامعه شناخته شده است و معمولاً به کسانی که از سن 60 سال بگذرند پیر اطلاق می‌شود البته لازم ذکر است اگر پیر توان گرفتن روزه را داشته باشد بر او واجب است.

35- شخص بیمار در صورت شک که آیا به سلامت رسیده تا بتواند روزه بگیرد یا نه آیا روزه واجب بر اینچنین اشخاصی واجب است؟

ج ـ باید از کارشناس و پزشک بپرسد و اگر باز هم خوف از ضرر دارد روزه بر او واجب نیست.

36- اگر کسی احتمال دهد در اثناء روزه‌داری بیمار شود یا بیماریش برگردد آیا صرف احتمال برای عدم روزه‌داری کفایت می‌کند؟

ج ـ احتمال بیماری باید قوی و عقلایی باشد تا بتوان به آن اعتنا کرد.

37- اینجانب به جهات مختلف که مجوز شارع مقدس برای آنها ملاحظه شده روزه نگرفته‌ام و تعداد آنها تا حدودی زیاد است آیا برای قضا کردن آنها می‌توانم اجیر بگیرم؟

ج ـ باید خود شما قضای آن را به جا آورید و اجیر گرفتن جایز نیست.

روزه قضا:

1- شخصی ده روز روزه بر عهده دارد و در روز بیستم شعبان شروع به روزه گرفتن، می‌نماید، آیا می‌تواند عمداً روزه خود را قبل یا بعد از زوال، افطار نماید؟ اگر قبل یابعد از زوال افطار نماید چه مقدار کفاره دارد؟

ج ـ افطار جایز نیست و اگر اینکار را بکند باید برای افطار هر روز 10 مسکین را به مقدار یک مدّ طعام دهد و اگر نمی‌تواند 3 روز روزه را بگیرد.

2- به علت مسافرت در یک ماه رمضان برای انجام مأموریت دینی، هجده روز روزه بر عهده من است، آیا قضای آنها بر من واجب است؟

ج ـ قضای روزه‌ها واجب است.

3- اگر بر اثر جهل به وجوب قضای روزه تا قبل از ماه رمضان آینده قضای روزه هایش را به تأخیر اندازد، حکمش چیست؟

ج ـ اگر تا ماه رمضان آینده روزه را قضا نکرده باید علاوه بر قضا، کفاره غیر عمد هم بپردازد و اگر تا قبل از رمضان آینده روزه را قضا کند دیگر کفاره ندارد.

4- فردی مدت صد و بیست روز روزه بدهکار است، چه وظیفه‌ای دارد؟ آیا باید برای هر روز شصت روز روزه بگیرد؟ کفاره بر او واجب است یا خیر؟

ج ـ اگر عمداً خورده باشد یا باید برای هر روز 60 روز روزه بگیرد و یا 60 فقیر را سیر کند و اگر از روی عذر شرعی آن را خورده است فقط باید آنها را قضا کند و کفاره غیر عمد هم بدهد.

5- تقریباً یک ماه روزه گرفته‌ام به این نیت که اگر روزه‌ای بر عهده‌ام هست مبری شود و اگر نیست قصد قربت مطلق باشد، آیا این یک ماه به حساب روزه هایی که بر ذمه من است محسوب می‌شود؟

ج ـ محاسبه می‌شود.

6- کسی که نمی‌تواند چه مقدار روزه را قضا دارد و با فرض داشتن روزه قضا روزه مستحبی گیرد، آیا روزه مستحبی او صحیح است؟ همچنین اگر کسی معتقد باشد روزه قضا ندارد ولی در واقع روزه قضا بر عهده دارد چطور؟

ج ـ اگر می‌داند که روزه هایی از او قضا شده اما مقدار آن را نمی‌داند نمی‌تواند روزه مستحبی بگیرد و باید به مقداری که یقین به قضا دارد، نیت روزه قضای واجب کند و اگر معتقد است که روزه قضا ندارد، گرفتن روزه مستحبی بلامانع است.

7- کسیکه در اوایل سن بلوغ بر اثر ناتوانی جسمی روزه نگرفته، باید قضا به جا آورد یا کفاره هم بر اوست؟

ج ـ کفاره غیر عمد هم بر او واجب است.

8- اگر شک کنم در این که اقدام به گرفتن قضای روزه هایی را که بر عهده‌ام بوده، کرده‌ام یا خیر تکلیف چیست؟

ج ـ باید قضا را بگیرد.

9- شهیدی به یکی از دوستانش وصیت نموده که احتیاطاً از طرف وی چند روز روزه قضا بگیرد، ولی ورثه شهید پایبند به این مسائل نیستند و طرح وصیت او هم برای آنها ممکن نیست و روزه گرفتن هم برای دوست آن شهید مشقت دارد، آیا راه حل دیگری وجود دارد؟

ج ـ باید کسی را پیدا کنند که تبرعاً برای آن شهید روزه را بگیرد.

10- اگر روزه قضا به ذمه شخصی باشد آیا می‌تواند نیت روزه مستحبی کند؟

ج ـ نیت روزه مستحبی جایز نیست.

11- حکم روزه قضا از طرف مادر در زمان حیات مادر برای فرزند چیست؟

ج ـ در زمان حیات مادر قضای روزه مادر بر پسر بزرگتر واجب نیست.

روزه مستحبی:

1- اگر شخص، روزه مستحبی گرفته و در میان روز جماع یا استمناء کند سپس مجدداً نیت روزه مستحبی بکند حال روزه‌اش تصحیح می‌شود؟

ج ـ روزه باطل است.

فطریه و کفاره:

1- آیا یک مد طعام را می‌شود از چندنوع طعام مختلف به فقیرپرداخت کرد یا لزوماً از یک جنس واحد باشد؟

ج ـ دادن مدّ طعام از چند نوع جایز نیست.

2- شخصی اهل شهر دیگری است و برای کار به تهران آمده و در منزل یکی از اقوام سُکنی گزیده است. برای تهیه غذا مقداری به صاحب خانه کمک می‌کند (مثلاً در حد نصف ) لطفاً تکلیف فطریه در این مورد و همچنین در صورتیکه کمتر یا بیشتر از سهم خود برای تهیه غذا کمک کند بفرمائید؟

ج ـ اگر عرفاً مهمان بوده و سر سفره او می‌نشسته فطریه به عهده صاحبخانه است و احتیاط در اینگونه موارد اینست که خودش هم فطریه را بدهد.

3- آیا کفاره تسلیم شصت مد طعام به شصت مسکین بابت افطار یک روز ماه رمضان، لزوماً همه از یک جنس واحد باشد یا خیر؟

ج ـ لزومی ندارد بلکه اگر قوت باشد و یک مد باشد،کفایت می‌کند.

4- شخصی در شب اول شوال عده‌ای را در مسجد و حسینیه دعوت کرده افطار می‌دهد آیا فطریه آنها بر او لازم است؟

ج ـ اگر بعد از غروب آفتاب بیایند فطریه آنان واجب نیست چون عرفاً نانخور او محسوب نمی‌شوند. اما اگر قبل از غروب آفتاب بیایند فطریه آنان واجب است.

5- آیا کفاره به سادات می‌رسد؟

ج ـ احتیاط آنست که به سادات کفاره داده نشود.

6- آیا مد طعام را با وجود مستحق در محل می‌شود به محل و شهر دیگری منتقل کرد؟

ج ـ حمل آن به مکان دیگر اشکال ندارد ولی در صورتیکه تلف شود ضامن است.

7- آیا کفاره روزه (طعام شصت مسکین ) یا تسلیم دادن به هر فقیر یک مد طعام، با وجود مستحق در محل، می‌شود به محل و شهر دیگری منتقل یا ترتیب داد؟

ج ـ اگر فقیر در بلد باشد و به شهر دیگر انتقال پیدا کند و تلف گردد ضامن است و لذا با قید ضمانت انتقال به شهر دیگر اشکال ندارد.

8- آیا می‌توانیم در کفاره افطار عمدی روزه ماه رمضان، در بُعد سیر کردن شصت مسکین، آن مقدار غذای ساده که یک شخص را سیر می‌کند مثل نان و پنیر، و یا نان و آبگوشت، قیمتش را تخمین بزنیم سپس بدل آن دویست گرم برنج خرید کنیم و به فقیر بدهیم آیا کفایت می‌کند؟

ج ـ اگر امکان سیر شدن با مقدار مذکور باشد، اشکال ندارد ولی به عنوان قیمت نمی‌توان آن را داد و در عین حال باید مقداری باشد که فقیر سیر شود.

9- آیا می‌توانیم در کفاره عمدی روزه ماه رمضان، که به شصت مسکین به هر کدام یک مد گندم یا آرد یا نان یا برنج بدهیم آنها را تبدیل به پول کنیم و به فقیر بدهیم؟

ج ـ باید فقیر را وکیل نمایید تا طعام بخرد.

10- اگر قبل از مغرب شب عید فطر، مهمان وارد شود آیا فطریه بر عهده میزبان است یا مهمان؟

ج ـ به نظر ما فطریه را باید میزبان بدهد.

11- آیا دادن پول یک مد طعام به فقیر تا با آن غذایی برای خود بخرد کافیست؟

ج ـ باید قید کند که با آن پول فقط نان تهیه شود.

12- اگر شخصی وکیل در غذا دادن به عده‌ای از مساکین شود آیا می‌تواند اجرت کار و پختن غذا را از اموالی که به عنوان کفاره به او داده شده بردارد؟

ج ـ اجرت را نمی‌توان از خود کفاره برداشت.

13- آیا رعایت ترتیب بین کفاره روزه (در صورتی که می‌خواهد روزه را به عنوان کفاره قرار دهد) و قضای آن لازم است و در صورت لزوم کدام یک مقدم است؟

ج ـ رعایت لازم نیست.

14- شخصی بر اثر جهل مدت ده سال نماز نخوانده و روزه هم نگرفته، حالا توبه نموده ولی تمکن مالی ندارد و نمی‌تواند همه روزه‌ها را قضا نماید آیا فقط به استغفار توجه نماید کفایت می‌کند؟ اگر کفاره روزه‌ها واجب است چگونه می‌تواند این کار را انجام دهد؟

ج ـ باید نماز و روزه‌ها را قضا کند و به ازای هر روز کفاره عمد هم بپردازد که مقدار آن به ازای هر روز، سیر کردن 60 فقیر است یا لااقل دادن یک مد نان به 60 فقیر است به این معنی که به هر فقیری یک مد نان بدهد.

15- من به علت عدم قدرت مالی و بدنی برای انجام کفاره هایی که بر ذمه من است نتوانستم روزه بگیرم یا اطعام فقیر نمایم، پس استغفار نمودم ولی در حال حاضر توانایی روزه و اطعام دارم، وظیفه‌ام چیست؟

ج ـ باید روزه و کفاره پرداخت شود.

متفرقه:

1- آیا خانمها برای تأمین مخارج زندگی میتوانند از نماز و روزه استیجاری استفاده می‌کنند آیا برای خانمها جایز است که اجیر میت شود؟

ج ـ اشکال ندارد و باید شرائط نماز و روزه استیجاری را بداند و عمل کند.

2- کدامین روزهای ماه، ماه در عقرب است؟

ج ـ متفاوت است و باید به تقویم مراجعه شود.

3- اگر کسی خود روزه قضا داشته باشد می‌تواند به نیابت دیگران روزه قضا بجا آورد؟

ج ـ نائب شدن از طرف دیگران در روزه اشکال دارد ولی در نماز خیر.

4- اگر شخص، روزه مستحبی گرفته و در وسط روز، جماع یا استمناء کندآیا روزه‌اش باطل میشود؟

ج ـ روزه او باطل است.

5- اگر شخصی به جهت کار سنگین و شرایط سخت جوی هوا، همزمان نمی‌تواند روزه ماه رمضان بگیرد و کار بکند و از آنطرف به درآمد نیاز دارد و یا اینکه مقررات کاری این اجازه را نمی‌دهد که شخص در محل کار حضور پیدا نکند تکلیف چیست؟

ج ـ روزه گرفتن برای این شخص در صورت عدم امکان جمع بین کار و روزه به صورتیکه اگر روزه بگیرد و به کار مشغول نباشد زندگی او مختل می‌شود و همچنین در صورت عدم تمکن از مسافرت به مقدار مسافت، لازم نیست و باید بعداً

قضا کند.

6- اگر شخص روزه قضا و یا کفاره و یا استیجاری گرفته باشد و بعداز ظهر با چیزی حرام روزه‌اش را بشکند آیا کفاره جمع را دارد؟

ج ـ فقط در روزه قضا کفاره بر او واجب می‌شود و کفاره او هم کفاره جمع است.

7- شخصی روزه قضا یا کفاره بدهکار باشد حال می‌تواند نذر کند که سه روز، روزه در سفر بگیرد تا بتواند در غیر وطن خود اعتکاف کند؟

ج ـ مشکل است.

8- در مورد روزه قضا اگر شخصی بعد از اذان صبح از خواب بیدار شود و ببیند محتلم است آیا می‌تواند نیت روزه قضا نماید در صورتی که از اول شب نیت روزه قضا کرده بعد در شب جنب شده آیا روزه قضا می‌تواند بگیرد؟در این فرض آیا مسأله خواب اول و دوم و سوم مطرح است؟و اگر مطرح است حکم هریک چگونه است؟

ج ـ تفاوتی نمی‌کند و نمی‌تواند قضاء روزه را با صورتهای ذکر شده بگیرد.

9- اگر در روزه نذر معین، عملی که روزه را باطل می‌کند به جا نیاورد ولی عمداً نیت روزه نکند چه حکمی دارد؟

ج ـ باید قضای این روز را بجا آورد و کفاره افطار روزه ندارد ولی اگر افطار کند کفاره افطار روزه هم باید انجام بدهد ولی اگر عدم نیت روزه باعث حنث نذر شود کفاره حنث نذر را بدهد.

10- ولد اکبر مریض است و تا آخر عمر نمی‌تواند روزه

بگیرد آیا واجب است برای انجام روزه قضای والدین اجیر بگیرد یا ساقط می‌شود؟

ج ـ باید اجیر بگیرد.

11- اگر میهمان بخواهد یک روز که روزه آن روز مستحب است روزه بگیرد مثلاً روز عید غدیر و از طرفی میزبان نهی می‌کند (که شخص روزه بگیرد ) پس در اجتماع استحباب و مکروه کدام یک مقدم است؟

ج ـ نظر میزبان مقدم است.

12- آیا در سه روز اعتکاف می‌توان نیت روزه قضا کرد یا باید روزه به نیت اعتکاف باشد؟

ج ـ اشکال ندارد که نیت قضا شود خصوصاً اگر قضا دارد باید نیت قضا کند.

13- در عمل اعتکاف رفتن به حیاط مسجد، آبدارخانه، دفتر مسجد و دیگر قسمتها و نیز صحبت کردن و خندیدن چه حکمی دارد؟

ج ـ خارج شدن از مسجد در غیر مقام ضرورتی عرفی خلاف احتیاط است.

14- آیا کسی که رعایت امور تجویدی در قرائت قرآن نمی‌کند می‌تواند برای اموات قرآن را در ماه رمضان ختم کند تا در مقابل آن پول بگیرد؟و آیا با این وصف، روزه‌اش باطل نمی‌شود؟

ج ـ قرآن را اگر صحیح بخواند کفایت می‌کند ولو امور تجویدی را انجام ندهد.

15- اگر انسان مشغول گرفتن روزه کفاره باشد که در 31 روز متوالی باشد اما بعد از گرفتن 25 روز متوجه شد که در

روز 26 روزه نذر معین بدهکار است حال وظیفه او چیست؟آیا کفاره بر نذر مقدم است یا خیر و اگر روزه نذر را نگرفت تکلیف وی را بیان فرمائید؟

ج ـ روزه نذر را بگیرد و بعد از آن ادامه کفاره روزه را و این فاصله مضرّ نیست.

16- اگروقت قضای روزه موسّع باشد آیا شوهر میتواند همسر خود را از گرفتن قضای روزه منع کند؟

ج ـ مَنع او اشکال ندارد.

17- شخصی بیش از 30 سال نماز و روزه فوت شده دارد چگونه پسر بزرگتر آنها را به جا اورد در حالی که خودش توانایی انجام آنرا ندارد و از نظر مالی استطاعت برای اجیر گرفتن ندارد؟

ج ـ هر مقدار را که استطاعت دارد انجام دهد.

18- در هر ماه چند شب محاق را داریم؟

ج ـ معمولاً دو شب در ماه محاق وجود دارد.

19- آیا کسی که قضای روزه رمضان بدهکار است می‌تواند نذر کند و روزه نذر به جا آورد؟

ج ـ اگر وقت برای بجا آوردن روزه قضا دارد اشکال ندارد که نذر کند و روزه نذری را بجا آورد.

20- پدر و مادر بر اثر مریضی و یا کهولت سن و یا اینکه بر اثر سکته اختلال حواس پیدا کرده‌اند و سالیان آخر عمرشان که با این شرایط بوده‌اند روزه را نگرفته‌اند آیا بر پسر بزگتر واجب است روزه‌های آنان را قضا کند؟

ج ـ اگر روزه هایی که نگرفته در زمان حیات باید قضاء می‌کرد و قضا نکرده، باید پسر بزرگتر انجام دهد ولی اگر

قضاء واجب نبود مثل اینکه بر شیخ و شیخه روزه واجب نیست و باید فدیه بدهد، در این صورت نباید پسر قضا کند.

21- کسی که خودش روزه قضا دارد آیا می‌تواند برای گرفتن روزه میتی اجیر شود؟

ج ـ تا زمانیکه روزه خود را قضاء نکرده است نمی‌تواند اجیر شود.

22- من زمان دقیق رسیدن به سن تکلیف خود را نمی‌دانم، بیان فرمائید از چه زمانی قضای روزه و نماز بر من واجب است؟

ج ـ به مقداری که یقین دارید که نماز و روزه شما بعد از سنّ تکلیف قضا شده، باید قضا شود.

23- اگر فردی به خاطر عذری قوی، پنجاه درصد احتمال دهد که روزه بر او واجب نیست و به همین دلیل روزه نگیرد، ولی بعداً معلوم شود که روزه بر او واجب بوده، از جهت قضا و کفاره چه حکمی دارد؟

ج ـ اگر احتمال این فرد عقلائی بوده و خوف ضرر دارد باید بعداً قضا کند و کفاره ندارد.

24- اگر شخصی بخواهد قبل از زوال به محل اقامتش، برسد، ولی در راه به خاطر پیشامد حادثه‌ای نتواند در زمان معین به مقصد برسد، آیا روزه‌اش اشکال دارد و آیا کفاره بر او واجب است یا فقط روزه آن روز را قضا نماید؟

ج ـ اگر قبل از زوال به محل اقامتش نرسد روزه اشکال دارد و فقط قضا لازم است.

25- اگر هواپیما در ارتفاع بالا و مسیر طولانی در حال پرواز باشد و پرواز در حدود دو ساعت و نیم تا سه ساعت طول

بکشد، مهماندار و خلبان هواپیما برای حفظ تعادل خود هر بیست دقیقه احتیاج به نوشیدن آب دارند، در این صورت آیا در ماه رمضان، کفاره و قضای روزه بر آنها واجب می‌شود؟

ج ـ اگر ضرورت داشته باشد فقط قضای آن واجب است.

26- کسی که با پوشیدن لباس مخصوص (مانند لباس غواصی) بدون اینکه بدنش خیس شود، در آب فرو رود روزه‌اش چه حکمی دارد؟

ج ـ روزه صحیح است.

27- آیا تبعیت از اهل سنت در زمان افطار روزه در مراسم عمومی و مجالس رسمی و غیر آن، جایز است؟ اگر مکلف تشخیص دهد که این متابعت از موارد تقیه نیست و دلیلی برای التزام به آن وجود ندارد، وظیفه‌اش چیست؟

ج ـ در غیر موارد تقیه خوفی جایز نیست.

28- اگر شخصی که در ماه رمضان روزه‌دار است، در یکی از روزها برای خوردن سحری بیدار نشود و لذا نتواند روزه را تا غروب ادامه دهد و در وسط روز ضعف غیر قابل تحملی برای او اتفاق بیفتد و روزه را افطار نماید، آیا یک کفاره بر او واجب است یا کفاره جمع؟

ج ـ کفاره ندارد و فقط قضا واجب است.

29- اگر روزه‌داری هنگام غروب در سرزمینی افطار کرده باشد و سپس به جایی مسافرت کند که خورشید هنوزغروب نکرده است، روزه او چه حکمی دارد؟ آیا تناول مفطرات برای او در آنجا قبل از غروب خورشید جایز است؟

ج ـ روزه او صحیح است ولی مفطری را انجام ندهد تا در آن منطقه خورشید غروب کند.

30- دعاهایی مخصوص ماه رمضان به صورت دعای روز اول و روز دوم تا آخر ماه ذکر شده است، قرائت آنها در صورت شک در صحتشان چه حکمی دارد؟

ج ـ به قصد رجاء استحباب خوانده شود.

31- با توجه به این که بین مردم امساکی تحت عنوان روزه کله گنجشکی مرسوم است. حکم فقهی در این رابطه را بیان فرمائید؟

ج ـ این نوع روزه جنبه تمرینی برای بچه‌های غیر بالغ را دارد و در مورد افراد بالغ روزه کله گنجشکی جایز نیست.

32- اگر شخصی به جهت مضیقه مالی و برای رفع آن روزه استیجاری بگیرد با توجه به این که نیت در روزه بایستی قربة الی الله باشد روزه‌اش چه حکمی دارد؟

ج ـ روزه استیجاری صحیح است و گرفتن پول انگیزه روزه گرفتن است و خللی به قصد قربت وارد نمی‌کند.

33- بعضی افراد به دلیل حواس پرتی در حالی که روزه هستند ممکن است غذا یا نوشیدنی استفاده کنند آیا تذکر به اینان بر دیگر مؤمنین لازم است؟

ج ـ تذکر واجب نیست گرچه خوب است.

34- آیا جایز است به دلیل این که روزه‌داری سبب می‌شود انسان قوای جسمانی‌اش تحلیل رود و نتواند کار و فعالیت داشته باشد روزه نگیرد؟

ج ـ اینگونه امور وجوب روزه را از بین نمی‌برد مگر اینکه روزه به حدی او را ضعیف کند که هرگز امکان کار برای او فراهم نباشد و ترک کار کردن هم در ماه رمضان برای او ممکن نیست که در اینصورت می‌تواند روزه را خورده و بعد قضا کند.