گزارش دومین کنگره خطر جریان های تکفیری در دنیای امروز مسئولیت علمای جهان اسلام

مشخصات کتاب

سرشناسه : کنگره جهانی جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام ( دومین : ۱۳۹۴ : قم)

عنوان و نام پدیدآور : گزارش دومین کنگره خطر جریان‌های تکفیری در دنیای امروز مسئولیت علمای جهان اسلام/ تهیه و تنظیم دبیرخانه کنگره جهانی مقابله با جریان‌های افراطی و تکفیری؛ به کوشش محمدعلی موسوی‌نسب و سیدمحمد باقر باقریان‌موحد.

مشخصات نشر : قم: موسسه دار الاعلام لمدرسه اهل البیت (ع)،، ۱۳۹۴.

مشخصات ظاهری : ۲۹۳ ص. : مصور (رنگی) .

موضوع : تکفیر (فقه) -- مقاله‌ها و خطابه‌ها

موضوع : Excommunication (Islamic law) -- Addresses, essays, lectures

موضوع : تکفیر (فقه) -- کشورهای اسلامی -- تاریخ -- کنگره‌ها

موضوع : Excommunication (Islamic law)‪ -- Islamic countries -- History -- Congresses

موضوع : سلفیه -- عقاید -- مقاله‌ها و خطابه‌ها

موضوع : Salafiyah -- Doctrines -- Addresses, essays, lectures

موضوع : وهابیه -- عقاید -- مقاله‌ها و خطابه‌ها

موضوع : Wahhabiyah -- Doctrines -- Addresses, essays, lectures

شناسه افزوده : موسوی‌نسب، سیدمحمدعلی

شناسه افزوده : موحدیان موحد، سید‌محمد‌باقر

شناسه افزوده : کنگره جهانی جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام. دبیرخانه دائمی

شناسه افزوده : موسسه دار الاعلام لمدرسه اهل البیت علیهم السلام

رده بندی کنگره : BP۲۲۵/۳/ک۹ ۱۳۹۴

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۴۶۴

شماره کتابشناسی ملی : ۴۲۵۱۸۹۶

اشاره

گزارش دومین کنگره

خطر جریان‌های تکفیری در دنیای امروز؛ مسئولیت علمای جهان اسلام

تهیه و تنظیم: دبیرخانه کنگره جهانی مقابله با جریان‌های افراطی و تکفیری

به کوشش: سیّدمحمّدعلی موسوی‌نسب و سیّدمحمّدباقر باقریان‌موحّد

ناشر: انتشارات

دارالإعلام لمدرسة اهل‌البیت(

صفحه آرایی: محبوب محسنی

طراح جلد: حسین ونکی فراهانی

تیراژ: 5000 / اول

صفحه و قطع: 264 صفحه / رقعی

تاریخ انتشار: بهمن 1394

آدرس: قم، خیابان معلم، مدرسه علمیه امام کاظم%، دبیرخانه کنگره

تلفن: 982537842141+ / فکس: 982537841320+

تلفن همراه: 989105847478+ (بین‌الملل)/ 989105847479+(دبیرخانه)

سایت: www.takfircongress.com

ایمیل: Info@takfircongress.com / Int@takfircongress.com

قم، خیابان شهید فاطمی، کوچه شماره 2، فرعی اول، پلاک 13

تلفن: 420 17704723 ایمیل: - info@darolelam.ir

وب سایت: darolelam.ir

اعضای ستاد برگزاری

همایش بین‌المللی خطر جریان‌های تکفیری در دنیای امروز؛

مسئولیت علمای جهان اسلام

دبیر

علمی همایش:آیت الله اعرافی

ریاست

دبیرخانه: حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر حکیم‌الهی

نماینده

دفتر: حجت‌الاسلام‌والمسلمین مهدی مکارم شیرازی

معاون

پژوهش: حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر فرمانیان

معاون

اجرایی: حجت‌الاسلام‌والمسلمین موسوی‌نسب

رئیس

اداره ارتباطات و بین‌الملل: حجت‌الاسلام‌والمسلمین خوشخو

ناظر: حجت‌الاسلام‌والمسلمین موحدی‌پور

مدیر

دفتر دبیرخانه: سیدمحمدباقر باقریان‌موحد

کارشناس

اجرایی پژوهش: سیدمهدی عمادی، سیدشهاب‌الدین شریفی

کارشناس

اجرایی بین‌الملل:مرتضی احمدی

کمیته

رسانه:ابوالفضل صالحی، روح‌الله تیموری

فهرست مطالب

برنامه‌های کنگره.............................................. 9

متن بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) در همایش 21

گزارش دیدارها با میهمانان کنگره ............ 43

گزارش فعالیت‌های دبیرخانه در سالی که گذشت 61

سخنرانی میهمانان خارجی................................. 71

میزگرد علمی ریشه‌یابی، ارزیابی و بررسی راهکارهای برون‌رفت از بحران تکفیر 95

بیانیه پایانی کنگره ....................................... 131

عرض لوقائع المؤتمر الثانی

«مخاطر التیارا‌ت ا‌لتکفیریة فی العصر الحاضر ومسؤولیة علماء العالم الإسلامی»

بر‌امج المؤتمر............................................... 139

نص‌کلمة سماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی فی المؤتمر 151

لقاءات ضیوف المؤتمر مع سماحة المرجع الدینی الشیخ

ناصر مکارم الشیرازی(دام ظله الوارف) .............. 171

نشاطات الأمانة العامة للمؤتمر فی السنة الماضیة 189

کلمات الضیوف فی المؤتمر.................... 199

ندوة علمیة تناولت جذور أزمة التکفیر وتحلیل أبعادها وإیجاد الحلول المناسبة للخروج منها.......................................................................... 221

البیان الختامی للمؤتمر ............................. 257

قسم الآثارالجدیدة النشر................... 264

ترکیب شخصیت‌ها و برنامه‌های اصلی و جانبی

بحمدالله توفیق الهی شامل حال شد که بنا به ضرورت فوق‌العاده و درخواست علمای اسلام بار دیگر کنگرۀ خطر جریان‌های تکفیری را تشکیل دهیم. گزارش آماری آن به شرح زیر است:

دعوت از میهمانان داخلی:

دعوت بیش از 1600 نفر شخصیت‌های علمیِ حوزوی، دانشگاهی و فعال در عرصه مقابله با جریان‌های تکفیری؛

حضور میهمانان داخلی مدعو: 750 نفر؛

حضور میهمانان خارجی:

حضور بیش از 150 نفر از کشورهای؛ پاکستان،

ترکیه، تونس، روسیه، سنگال، عراق، فلسطین، گرجستان، لبنان، مصر، نیجریه، تانزانیا، ساحل عاج، بنگلادش، تایلند، میانمار، عربستان، کنیا، مالی، غنا، سوریه، سودان، عمان، آلبانی، یمن و هند؛

حضور دیپلمات‌های کشورهای خارجی مقیم ایران:

تعداد 20 نفر از سفارت کشورهای افغانستان، عراق، سوریه، سنگال، بنین، تایلند، روسیه، هند، مالزی، ویتنام، تاجیکستان، قرقیزستان و ... ؛

حضور میهمانان اهل‌سنّت داخلی:

تعداد 61 نفر علمای اهل‌سنّت از 12 استان تهران، آذربایجان غربی، کردستان، بوشهر، هرمزگان، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، فارس، کرمانشاه، گلستان، و سیستان و بلوچستان.

برنامه های کنگره

برنامه‌های جانبی میهمانان خارجی کنگره:

دیدار سفرا و میهمانان کشورهای خارجی با حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله)؛

دیدار با آیت‌الله اعرافی و بازدید از جامعة المصطفی صلی الله علیه و آله وسلم العالمیه؛

حضور در حرم حضرت معصومه& و شرکت در نماز جمعه قم؛

برنامه جانبی میهمانان اهل‌سنّت داخلی:

دیدار با حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله)؛

بازدید از جامعة المصطفی صلی الله علیه و آله وسلم العالمیه؛

دیدار با رئیس و استادان دانشگاه ادیان و مذاهب قم؛

فعالیت‌های رسانه‌ای

نشست خبری دبیر مجمع جهانی بیداری اسلامی، جناب آقای دکتر ولایتی، و رئیس دبیرخانه کنگره حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حکیم‌الهی با

حضور بیش از 60 رسانه داخلی و خارجی در تهران قبل از برگزاری همایش؛

نشست ویژه آیت‌الله اعرافی با حضور بیش از 350 خبرنگار داخلی و خارجی پس از همایش؛

پخش تولیدات رسانه از شبکه‌های داخلی و برون‌مرزی یک هفته قبل از برگزاری همایش؛

پوشش اخبار همایش از طریق شبکه‌های تلویزیونی،

خبرگزاری‌ها، رسانه‌ها و روزنامه‌ها با حضور:

بیش از 300 خبرنگار از 110 رسانه داخلی

بیش از 50 خبرنگار از 20 رسانه خارجی

پوشش همایش و پخش زنده آن از شبکه‌های: یک صدا و سیما، شبکه خبر و شبکه قم.

گزارش خبری کنگره در: اخبار ساعت 14 شبکه یک؛

اخبار ساعت 19 شبکه یک؛

اخبار ساعت 21 شبکه یک؛

کلیه بخش‌های خبری شبکه قم؛

شبکه خبر در چند بخش به صورت خبری-تحلیلی؛

شبکه پرس‌تی‌وی به صورت خبری-تحلیلی؛

شبکه العالم به صورت خبری-تحلیلی؛

شبکه ماهواره‌ای المیادین؛

شبکه ماهواره‌ای الأخباریة؛

شبکه ماهواره‌ای الأتجاه؛

شبکه ماهواره‌ای الغدیر؛

شبکه ماهواره‌ای ولایت.

مصاحبه رئیس دبیرخانه به صورت زنده و تولیدی با بیش از 30 شبکه داخلی و خارجی رادیویی، تلویزیونی و خبرگزاری؛

مصاحبه مدیر بین‌الملل کنگره به صورت زنده و تولیدی با حدود 5 شبکه داخلی رادیویی، تلویزیونی و خبرگزاری؛

پوشش خبری در اکثر مطبوعات نوشتاری:

صفحه اول روزنامه‌های: اطلاعات؛ جمهوری اسلامی؛ رسالت؛ حمایت؛ خراسان؛ فرهیختگان.

صفحه دوم روزنامه‌های: ایران؛ کیهان در یک ستون کامل.

متن بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) در همایش

(الْحَمْدُ للهِ الَّذِی هَدَانَا لِهَذَا وَمَا کُنَّا لِنَهْتَدِی لَوْلاَ أَنْ هَدَانَا اللهُ)

السلام علیکم ورحمة الله

قبل از هر چیز لازم می‌دانم از حضور شما علما و اندیشمندان و سفرای محترم کشورهای مختلف و میهمان‌های داخلی و خارجی این همایش که دعوت ما را اجابت کردید و از راه‌های دور و نزدیک در اینجا گرد هم آمدید، صمیمانه تشکر کنم. امیدوارم این همایش در سایه لطف پروردگار برای جهان اسلام خصوصاً و برای بشریت عموماً، مفید و کارساز باشد. «انه علی کل شیء قدیر وبالاجابة جدیر»

چند نکته ضروری:

در ابتدای سخن ذکر چند نکته را ضروری می‌دانم:

اوّلا: این همایش یک همایش کاملاً علمی است و نه سیاسی و لذا امور سیاسی از حوزه این همایش خارج

است.

ثانیا: ما به مقدسات همه مذاهب اسلامی جداً احترام می‌گذاریم و این را یک اصل می‌دانیم.

ثالثا: ما سعی داریم با این همایش إن‌شاءالله به دو هدف مهم نزدیک شویم:

نخست این‌که ریشه‌های افکار تکفیری را بیشتر بشناسیم و با دلائل منطقی آنها را پاسخ دهیم تا جوانان ساده‌لوح، فریب سردمداران و رهبران جاه‌طلب گروه‌های تکفیری را نخورند و جذب آنها نشوند.

دیگر این‌که علمای اسلام با صدای واحد از گروه‌های تکفیری برائت جویند و دامان اسلام را از لوث افکار تکفیری‌ها بشویند. ما باید اعلام کنیم کسانی که اسلام را دین قساوت و خون‌ریزی و کشتار و ویرانی معرفی می‌کنند، از ما نیستند. آنها بدترین بهانه را به دست اسلام‌ستیزان می‌دهند و باعث گسترش اسلام‌هراسی در جهان

می‌شوند در حالی که اسلام دین رحمت و محبت است.

ما همه روزه بارها در نمازهایمان خدا را به رحمانیت و رحیمیت یعنی رحمت عام و خاص توصیف می‌کنیم. پیغمبر اکرم9 نیز بر طبق مفاد آیه شریفه )وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلاَّ رَحْمَةً لِّلْعَالَمِینَ(⁽¹⁾وسیله رحمت برای همه جهانیان است، به عکس تکفیری‌ها که مصداق وحشةً للعالمین هستند!

قرآن می‌فرماید: )وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً( ⁽²⁾خداوند پیوند همه انسان‌ها را با محبت و رحمت قرار داده، نه وحشت و نکبت و جنایت.

و در جای دیگر می‌فرماید: )وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً( ⁽³⁾یعنی قرآن به همه ما دستور می‌دهد که با تمام مردم جهان سخن نیک بگوییم و رفتار نیک داشته باشیم، مگر آنها که با ما دشمنی می‌کنند.

به این ترتیب می‌توان به همه مردم جهان اعلام کرد: اسلامی که محمد مصطفی9 آورده آن است که در این همایش‌ها و مانند آن مطرح می‌شود و نه آنچه گمراهان تکفیری بی‌خبر از

اسلام می‌گویند و انجام می‌دهند.

پس از این مقدمه به بیان چند محور اساسی می‌پردازم و امیدوارم سخنرانان بعدی این مباحث را بیشتر باز کنند و جوانب آن‌را بررسی نمایند و راه حل‌های عملی ارائه دهند:

محور اوّل: خسارات شش گانه شجرۀ شوم تکفیر

خسارت اوّل: آنها از یک‌سو به کشتار بی‌رحمانه مردم مسلمان و غیرمسلمان دامن می‌زنند، آن هم به بدترین صورت چون سربریدن مانند گوسفند، در قفس کردن و آتش‌زدن افراد و... و از همه وحشتناک‌تر این است که به هنگام انجام این جنایات

شعار اسلامی می‌دهند و الله اکبر می‌گویند.

خسارت دوم: آواره ساختن میلیون‌ها نفر از مسلمانان مظلوم که گروهی از آنها در دریا غرق شدند و گروهی نیز با ذلت و خواری به کشورهای بیگانه پناهنده شدند در حالی که قرآن می‌گوید: )وَللهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِینَ

وَلَکِنَّ الْمُنَافِقِینَ لاَ یَعْلَمُونَ(⁽¹⁾

خسارت سوم: تخریب مساجد، قبور بزرگان اسلام و آثار باستانی است که هر کدام فوق‌العاده ارزشمند بوده‌اند.

خسارت چهارم: تخریب شهرها و زیربناهای اقتصادی، تخریبی که شاید تا 50 سال دیگر نتوان آنها را مرمت کرد.

خسارت پنجم: همکاری گروه‌های تکفیری با دشمنان اسلام چون اسراییل و برخی کشورهای غربی و از آنها کمک‌گرفتن برای نابودی کشورهای اسلامی.

خسارت ششم: کشتار گروهی از غیرمسلمانان در عراق و سوریه و نیجریه که هیچ جنگ و نزاعی با مسلمین نداشته و در کنار آنها مشغول هم‌زیستی مسالمت‌آمیز بودند. به علاوه زنان غیرمسلمان را به صورت اسیرانی در بازارها فروختند و لکه ننگ

دیگری بر دامان اسلام و مسلمین گذاشتند.

این در حالی است که قرآن صریحاً در سوره ممتحنه آیه 8 توصیه می‌کند: اشخاصی که با شما سر جنگ ندارند متعرض آنها نشوید بلکه با آنها نیکی کنید و عدالت در حق آنها رعایت نمایید که خداوند عدالت‌پیشگان را دوست دارد. )لّاَ یَنْهَاکُمُ اللهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَلَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِّنْ دِیَارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ

وَتُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ إِنَّ اللهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ(⁽¹⁾. بنابراین نه تنها نباید متعرض آنها شد بلکه می‌توان با این‌گونه اشخاص پیمان دوستی بست طبق صریح قرآن مجید.

اضافه بر اینها متاسفانه این جماعت تکفیری یک نوع احساس ناامنی در تمام دنیا به وجود آورده‌اند، زیرا مقیّد به هیچ قانون یا برنامه اخلاقی و انسانی نیستند و بر صغیر و کبیر رحم نمی‌کنند.

شاید بعضی آنها را به "گروه خوارج" در صدر اسلام تشبیه کنند و بگویند تکفیری‌ها و داعش و مانند آنها در واقع خوارج زمان ما هستند در حالی که هرگز خوارج چنین جنایاتی را مرتکب نشدند. آنها این همه کشتار و تخریب وحشتناک به راه نیانداختند،

آنها مساجد و قبور بزرگان دین را تخریب نکردند، آنها زنان غیرمسلمان را به بازار نبردند و نفروختند، آنها فحشاء بسیار زشتی به نام «جهاد نکاح» به راه نینداختند!

خوارج زمان ما قابل مقایسه با خوارج صدر اسلام نیستند، بلکه به مراتب خطرناک‌تر و زیان‌بارتر هستند.

وظیفه ما علمای اسلام از همه مذاهب اسلامی این است که دست به دست هم دهیم و کاری کنیم که ریشه این افکار انحرافی با منطق و استدلال سوزانده شود.

محور دوم: دشمنی با همه مذاهب

این نکته نیز بسیار حائز اهمیت است که عداوت تکفیری‌ها تنها با شیعیان و پیروان مکتب اهل‌بیت( نیست بلکه آنها با

تمام مذاهب اسلامی که عقاید انحرافی شان را نپذیرند، مخالفند و همه را کافر می‌دانند و خون و مال همه آنها را مباح می‌شمرند.

شاهد گویای این مسأله سندی است که ذیلاً از نظرتان می‌گذرد:

محمد بن عبدالوهاب خطاب به پیروان خود در نامه‌ای چنین می‌نویسد:

علمای مشرکان (منظور علمای مکه و مدینه است) اقرار کرده‌اند که مردم حرمین شریفین و بصره و عراق و یمن و دیگر شهرهای مسلمان‌نشین تاکنون مشرک بوده‌اند.⁽¹⁾

یعنی آنها اقرار کردند که در حرمین شریفین، بصره و عراق و یمن آنچه انجام می‌شده شرک بر خداوند متعال بوده و همه مستحق اعدام بوده‌اند.

همان‌طور که می‌دانیم، هنگامی که وهابیان مکه و مدینه را بعد از یک جنگ خونین به تصرف خود درآوردند، منشوری نوشتند و تمام علمای اهل‌سنّت این دو شهر را مجبور کردند که زیر آن را امضا نمایند. آنها نیز به اجبار اعتراف کردند، توحیدی که محمد بن عبدالوهاب آورده، توحید خالص است و مردم مکه و

مدینه و مصر و شام و سایر کشورهای اسلامی تا امروز کافر و مشرک بوده‌اند و افزوده‌اند: "انه الکفر المبیح للدم والمال والموجب للخلود فی النار؛ یعنی کفر آنها کفری است که خون و مال آنها را مباح می‌کند و موجب این می‌شود که تا ابد در جهنم بمانند".

واضح است که این نامه در سایۀ شمشیر به وسیله علمای اهل‌سنّت مکه و مدینه برای حفظ جانشان امضا شده است، همان گونه که «یوسف کمال حنانه» در کتاب المسألة الحجازیة، ص11 می‌گوید: "بایع الحجازیون سلطان النجد والسیف فوق رقابهم والنطع تحت اقدامهم؛ حجازیون با حاکم نجد بیعت کردند در حالی که شمشیر بالای گردن آنها و نطع (سفره چرمی که برای گردن زدن می‌گستراندند) زیر پای آنها بود".

حداقل آنها از این مسأله مسلم اسلامی غافل بودند که

به فرض آنها مجتهد بوده‌اند هیچ مجتهدی نمی‌تواند عقیدۀ خود را بر دیگران تحمیل کند، چه‌رسد به اینکه یک نفر بخواهد عقیدۀ خود را بر همۀ مجتهدان مکه و مدینه تحمیل نماید.

بنابراین نتیجه می‌گیریم تکفیر آنها شامل همه مسلمین کشورهای اسلامی می‌شود،( و نه تنها شیعیان)، همان تکفیری که به حلال‌بودن خون و مال آنها فتوا می‌دهد.

البته غیرمسلمانان به طریق اولی مشمول این حکم تکفیر می‌شود، زیرا بنیان‌گذار مذهب وهابیت در همان سند می‌گوید: (من لم یدخل فی هذه الدین - ای الوهابیة - فهو عندنا کافر بالله والیوم الآخر وواجب علی امام المسلمین والمسلمین جهاده وقتاله؛ کسی که در مذهب وهابیت داخل نشود نزد ما کافر به خدا و روز قیامت است و بر پیشوای مسلمین و همه مسلمانان واجب است با آنها وارد جنگ شوند).

به این ترتیب آنها اعلان جنگ به همه مردم دنیا و کسانی که مذهب وهابیت را نپذیرند، داده‌اند.

محور

سوم: مبارزه با همه دانشمندان جهان

از عجائب روزگار مطلبی است که مفتی اعظم سابق سعودی، در رساله‌ای ذکر کرده و تصریح نموده است: تمام کسانی که اعتقاد به ثابت‌بودن خورشید در منظومه شمسی و حرکت زمین به دور آن دارند، کافرند و خون آنها مباح است. وی در رساله خود با صراحت اعلام می‌کند:"من در این گفتارم خون کسی را که بگوید خورشید ثابت است و جریان ندارد (پس از توبه‌دادن) حلال می‌شمرم."

برادران و خواهران عزیز دقت کنند که مسأله تکفیر تا کجا پیش رفته و بدتر از دوران تفتیش عقاید در قرون وسطی است!

در واقع، این مفتی بزرگ وهابی سعودی حکم می‌کند همه دانشمندان و دانشجویان و دانش‌آموزانی را که عقیده ثابت‌بودن خورشید در منظومه شمسی پذیرفته‌اند، در سراسر جهان باید توبه داد و اگر توبه نکنند خون آنها مباح است. تصور کنید این‌گونه فتاوای وحشتناک و مملوّ از اشتباه چه ضربه‌ای به حیثیت اسلام و مسلمین وارد می‌کند!

نداشتن اطلاعات کافی از مسائل روز و اشتباه در تفسیر آیه

شریفه )لاَ الشَّمْسُ یَنْبَغِی لَهَا أَنْ تُدْرِکَ الْقَمَرَ وَلاَ اللَّیْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَکُلٌّ فِی فَلَکٍ یَسْبَحُونَ(⁽¹⁾و بی‌اطلاعی از آیاتی است که در قرآن مجید، حرکت زمین را به وضوح می‌رساند، دست به دست هم داده و محصول آن چنین فتوای وحشتناکی بوده است!

محور چهارم: بهانه اصلی تکفیری ها

اکنون به سراغ دلیل و بهانه اصلی تکفیری‌ها می‌رویم. اصولاً سرچشمه تکفیر، خطای بزرگی است که آنها در مسأله توحید و شرک دارند و اشتباه فاحش آنها در مسأله توحید از نظر قرآن و

سنت نبوی آنها را به پرتگاه تکفیر همه مسلمانان افکنده است.

آنها چنین می‌پندارند که هرگونه توسل و درخواست حاجت از پیامبران و اولیاء الله و بزرگان دین، هر چند به صورت شفاعت در درگاه خداوند باشد، شرک و کفر است. آنها حتی از این‌که کفر معانی متعدد دارد، نیز غافلند.

در اینجا توجه شما عزیزان را به مطلبی از کتاب الدرر السنیة جلب می‌کنم (کتاب الدرر السنیة فی أجوبة

المسائل النجدیة که از کتاب‌های معروف وهابی‌هاست که تمام نامه‌های محمد بن عبدالوهاب و سایر علمای وهابیت در آن گردآوری شده است).

در صفحه 144 این کتاب از قول محمد بن عبدالوهاب چنین آمده:

«اما آن چیزی که ما آن را انکار می‌کنیم و به سبب آن مردم را تکفیر می‌نماییم شرک به خداوند است مثل این که کسی پیامبری از پیامبران و یا فرشتگان را بخواند (مثلا بگوید یا رسول‌الله) یا برای او قربانی و نذر کند، یا نزد قبر او اعتکاف نماید یا با خضوع خم شود یا سجده نماید یا از او حاجت بطلبد، از او رفع مشکلاتش را بخواهد، اینها شرکی است که قریش به آن مبتلا بودند، و رسول خدا به همین دلیل تکفیرشان کرد و با آنها جنگید».

به این ترتیب آنها همه امور فوق را مجوز قتل مسلمین قرار می‌دهند. در حالی که اشتباه و خطای محض است.

آنها از این آموزه اسلامی غافل و بی‌خبرند که شرک یعنی کسی را همتای خدا دانستن یعنی کسی اداره‌کنندۀ جهان هستی و روزی‌دهنده و شفادهنده را غیرخدا بداند.

اما اگر کسی پیامبران و بزرگان دین را در درگاه خدا به شفاعت بطلبد و مثلا بگوید: ای رسول خدا از خدا بخواه این بیمار شفا بیابد، یا این جنگ خانمان‌سوز

پایان یابد یا آن مسافر به سلامت از سفرش برگردد، اینها عین توحید است بلکه تأکید بر توحید است. زیرا نقطه اصلی توجه به ذات پاک خداست.

همان‌گونه که در آیه 49 سوره مائده حضرت مسیح7 می‌گوید: «من به اذن خدا بیماران غیرقابل علاج را شفا می‌دهم یا مردگان را زنده می‌کنم». به یقین کسی که چنین ادعایی کند، مردم چنین خواسته‌هایی را از او طلب خواهند کرد. بدین‌ترتیب آیا حضرت مسیح7مردم را به شرک دعوت کرده و همه آن مردم مشرک شدند؟

یا اگر حواریون از مسیح طبق آیه 112 سوره مائده از او خواستند دعا کند تا مائده آسمانی (غذایی از آسمان) برای آنها

نازل شود و حضرت مسیح7آن را پذیرفت، آیا همه حواریون حضرت مسیح7کافر شدند؟

از 1400 سال قبل تاکنون، همه مسلمانان به قبور بزرگان اسلام احترام می‌گذارد و از دور و نزدیک به زیارت آنها می‌روند و از آنها تقاضای شفاعت در درگاه خدا و قضای حوائج را دارند، آیا تمام مسلمین در این هزار و چهارصد سال کافر بوده‌اند و خون و مالشان مباح بوده است؟ آیا هیچ انسان عاقلی چنین سخن می‌گوید؟ آیا اینها خرافات نیست؟

به همین دلیل شما علمای برجسته جهان اسلام و فضلای محترم که در اینجا حضور دارید (و یا آنهایی که بعداً پیام ما به آنها می‌رسد،) باید با این خرافات

مبارزه کنید. مسلمانان و همه مردم جهان را نسبت به تعلیمات صحیح اسلام آشنا سازید و جلوی این خون‌ریزی‌های بی‌رحمانه را بگیرید و تعلیمات اسلام را شفاف سازید.

چند پیشنهاد مهم:

البته این مباحث از نظر علمی دامنه وسیع دارد که از حوصله این جلسه خارج است ولی در پایان می‌خواهم چند پیشنهاد را به

عنوان جمع‌بندی و نتیجه‌گیری این بحث‌ها خدمتتان مطرح سازم:

علما و دانشمندان جهان اسلام باید ریشه این افکار خطرناک را با دلیل و منطق بسوزانند و بدانند اگر فعالیت‌های سیاسی و نظامی و اقتصادی با کوشش‌های فرهنگی علمای اسلام همراه نشود نتیجه نخواهد داد و هر روز افراد جدیدی به سوی این گروه خطرناک جذب می‌شوند.

لذا ما از سال گذشته و پس از برگزاری موفقیت‌آمیز" نخستین کنگره جهانی جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام" در قم، بر آن شدیم تا دبیرخانه‌ای دائمی تشکیل دهیم و به تولید کتاب و

نشریه به زبان‌های مختلف بپردازیم و با افکار جریان‌های تکفیری به مبارزه پردازیم. امیدوارم علما و سفرای محترم سایر کشورهای جهان از محصولات فرهنگی این دبیرخانه بیشتر استفاده کنند.

کنگره و کنگرۀ قبلی که در ایران و بعضی مناطق دیگر تشکیل شد، به کشورهای خود و همه مناطق جهان برسانند، تا بیش از این شاهد کشتار و ویران‌گری و

ناامنی در جهان نباشیم.

ما در کشورمان بحمدالله موارد بسیار نادری از فعالیت‌های تکفیری دیده‌ایم در عین حال وظیفۀ خود می‌دانیم برای تمام جهان اسلام و بشریت تلاش کنیم.

ما حاضریم به سهم خود در تشکیل این شبکۀ تلویزیونی جهانی شرکت کنیم.

دشمنان اسلام، اهانت را وظیفه خود می‌دانند به آنها اعتنا نکنند و از آنان تبری جویند. زیرا آنها اقلیت ناچیز و ناآگاه یا مزدوری هستند

که آب به آسیاب دشمن می‌ریزند. علمای اسلام باید از نزدیک بنشینند و با هم در مسائل اعتقادی بحث کنند تا بدانند بسیاری از نسبت‌ها که به فرق مختلف اسلامی داده می‌شود، دروغ و تهمت است.

در پایان دست به دعا برمی‌داریم و عرض می‌کنیم: خداوندا! به سیاست‌مداران هوشیاری، به جنگجویان قدرت و به علمای اسلام توفیق بیشتر مرحمت کن تا دست‌به‌دست هم دهند و فتنه تکفیر را که فتنۀ مهم زمان ماست خاموش سازند و جهانی امن و امان بسازند. آمین یا رب العالمین. )رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالإِیمَانِ وَلا تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنَا غِلاً لِّلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّکَ رَؤُوفٌ رَّحِیمٌ(

والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته

گزارش دیدارها با میهمانان کنگره

پس از برگزاری همایش بین‌المللی «خطر جریان‌های تکفیری در دنیای امروز؛ مسئولیت علمای جهان اسلام» میهمانان همایش درخواست دیدار با معظم‌له را داشتند تا در فضایی صمیمی به بیان برخی از دیدگاه‌های خود بپردازند و از رهنمودهای ایشان بهره گیرند.

در ابتدا میهمانان خارجی همایش و پس از آن سفرای کشورهای خارجی و در پایان علمای اهل‌سنّت ایران با معظم‌له دیدارهای جداگانه و بیادماندنی داشتند و همگی ضمن ابراز

رضایت و خوشحالی از دیدار مرجع تقلید و حضور در این همایش عظیم، از تلاش‌های معظم‌له در روشنگری ماهیت خطرناک

جریان های تکفیری و نیز تبیین اسلام واقعی، تشکر و قدردانی نمودند و از تاسیس دبیرخانه کنگره جهت مقابله فکری و علمی علیه جریان‌های تکفیری ابراز خشنودی کردند.

در ادامه معظم له نکاتی را با دیدارکنندگان مطرح فرمودند که متن آن در ادامه آمده است.

دیدار

میهمانان خارجی با معظّم‌له

در این دیدار که در فضایی صمیمی برگزار شد، در ابتدا علمای کشورهای خارجی هر کدام دقایقی را در مورد وضعیت جریان‌های تکفیری در کشورهای خود گزارش داده و خواستار ادامه تعامل میان علمای اسلام از تمامی مذاهب اسلامی و مشارکت گسترده‌تر نظام جمهوری اسلامی ایران در مقابله با تکفیر در عرصه‌های فکری و فرهنگی شدند.

پس از ارائه گزارش میهمانان خارجی، حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) مطالبی را به شرح ذیل بیان فرمودند:

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین

بنده ضمن خوشامد به شما بزرگواران، حضور شما در این همایش را نشانه احساس مسئولیت علمای اسلام در خصوص خطر جریان‌های تکفیری می‌دانم و امیدوارم با استمرار پی‌گیری‌ها بتوانیم در تضعیف گروه‌های تکفیری به نتایج مناسبی برسیم. باید شبکه‌ای ماهواره‌ای با هدف تشریح خطر جریان‌های تکفیری برای مردم تأسیس شود. این شبکه نباید به ملت و دولت خاصی محدود شود، بلکه باید متعلق به امت اسلامی باشد. طرح مقدماتی شبکه ماهواره‌ای خطر جریان‌های تکفیری تدوین، و به علمای جهان اسلام عرضه می‌شود. علمای اسلام باید جلسات مناسبی را برای تشریح جایگاه تکفیری‌ها برگزار کنند که در صورت نیاز می‌توانیم کارشناسانی را برای تحقق آن به کشورهای مد نظر اعزام کنیم.

اقدامات گسترده‌ای در عراق و پاکستان برای توقف حرکت تکفیر انجام شده است. تکفیری‌ها احادیث و آیاتی را تفسیر به

رأی و تحریف می‌کنند تا بتوانند جوانان را به سمت خود جذب کنند. به همین علت باید با برگزاری کمیسیون‌های تخصصی در همایش‌ها به دنبال بررسی این شبهات باشیم. تدوین‌کردن تعالیم اسلامی لازم و انتقال جامع آن به نسل جوان از راهکارهای تضعیف گروه‌های تکفیری است.امیدواریم

ارتباط علمای دینی استمرار داشته باشد تا بتوانیم در عرصه‌های مختلف به دستاوردهای گسترده‌تری برسیم.

نکته دیگر اینکه، مشکلات جوانان فلسطینی مایه تأسف امت اسلامی است. مشکلات فلسطین مشکل همه مسلمانان است و جوامع اسلامی باید از وضعیت این کشور آگاه شوند تا بتوانند برای رفع آنها گام بردارند. در همین زمینه، ارتباط‌های لازم با مسئولان لبنانی برای رفع مشکلات شورای علمای فلسطین در لبنان انجام می‌شود. تقویت اتحاد امت اسلامی اهمیت فراوانی دارد.

امیدواریم اتحاد میان مذاهب اسلامی گسترش یابد و دشمن در نقشه تفرقه‌افکنی مذهبی خود نتواند به اهدافش برسد. برای مبارزه با گروهک تروریستی داعش باید در گام نخست وحدت ایجاد شود تا بتوانیم با این مقدمه تکفیری‌ها را از جامعه اسلامی

دور کنیم، که به لطف خدا تقریب مذاهب ایجاد شده و علمای اسلام ضرورت تقریب را درک کرده‌اند. افراد افراطی میان مذاهب مختلف فعالیت دارند و گروه اندکی بیش نسیتند و از سوی دیگر بیگانگان و دشمنان اسلام حرکت‌های بسیاری برای ادامه جریان تفرقه‌انداز انجام می‌دهند و علاقه علما و مسلمانان جهان اسلام به موضوع تقریب مذاهب ثابت شده است؛ ما معتقدیم هرگونه اهانت به مقدسات مذاهب اسلامی جایز نیست. کشورهای اسلامی

باید از اقداماتی که عامل تفرقه میان مذاهب اسلامی است پرهیز کنند. ما همواره بر این موضوع تأکید و پافشاری کرده‌ایم.

دیدار

سفرای کشورهای خارجی با معظّم‌له

در حاشیه همایش، شماری از سفرا و دیپلمات‌های خارجی با حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) ملاقات کردند.

در آغاز این دیدار، سفیر کشور هندوستان به نمایندگی از سفرا و دیپلمات‌های حاضر ضمن تجلیل از برگزاری این اجلاس عظیم اظهار داشت: این همایش خیلی خوب برگزار شد و نشان‌دهنده نقش سازنده حوزه علمیه قم و مرجعیت شیعه در صلح جهانی و حل‌کردن بحران‌های منطقه به ویژه جریان‌های تکفیری است.

من با دقت به سخنرانی جناب عالی گوش فرا دادم این سخنان حکیمانه و حاوی درس‌هایی برای جامعه جهانی بود که چگونه می‌توان مروج صلح در جهان بود.

تصمیم جناب‌عالی برای دعوت از سفرا و دیپلمات‌های

خارجی به این کنگره تصمیم بسیار درستی

بود و در واقع فرصتی برای ما فراهم نمود تا با آراء و نظرات علما در این خصوص آشنا شویم.

پس از ایشان، حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) مطالبی را به شرح ذیل بیان فرمودند:

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین

از دیدار شما بسیار خوشحال و خرسندم. همانطور که همه می‌دانید تفکر جاهلانه تکفیری امروز مهمترین بحران جهان است و دنیا باید برای خشکاندن ریشه تفکر تکفیری بسیج شود؛ چراکه اگر این جریان ادامه پیدا کند دامن سایر کشورهایی را که امروز عملاً با آن درگیر نیستند نیز خواهد گرفت.

حضور شما در این همایش به معنای شناختن حق کشور خود در برابر جریان‌های تکفیری است.

پیشنهاد می‌کنیم برای جلوگیری از پیوستن جوانان به این

گروه‌ها، کار فرهنگی و عقیدتی در همه کشورها انجام شود. این کار را می‌توان با تأسیس شبکه ماهواره‌ای چندزبانه محقق کرد. باید ریشه افکار و عقیده‌های انحرافی و غلط را بسوزانیم. همه باید با اتحاد و وحدت بکوشیم تا این عقیده‌های باطل و انحرافی توسعه پیدا نکند.

ما کتاب‌های زیادی را در کنگرۀ قبل و این همایش به زبان‌های مختلف منتشر کردیم. خوب است شما سفرای گرامی از مسئولان فرهنگی کشورهای خود دعوت کنید تا از ثمره این زحمات استفاده کنند.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته

دیدار

علمای اهل‌سنت ایران با معظّم‌له

پس از پایان اجلاس، علمای اهل‌سنت ایران دیداری خصوصی با حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) داشتند.

در ابتدا حاج ماموستا عبدالرحمن خدایی به نمایندگی از علمای اهل‌سنت از معظم‌له تشکر و قدردانی نمود و پس از ایشان مولوی عبدالحمید اسماعیل‌زهی ضمن تاکید بر وحدت شیعه و سنی، حمایت و رسیدگی مرجعیت شیعه و مسئولین کشور از مناطق اهل‌سنت را تضمین موفقیت این وحدت دانست

و گفت: به عنوان مردم و علمای اهل‌سنت ان‌شاء‌الله به سهم خودمان از

ورود، نفوذ و رخنه گروه‌های تکفیری، تندرو، افراط‌گرا و تفرقه‌افکن جلوگیری می‌کنیم و واقعاً همه روی این مساله حساس هستیم.

در پایان، حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) مطالبی را به شرح ذیل بیان فرمودند:

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین

از دیدار شما بسیار خوشبختم. یکی از برکات این کنگره همین اجتماعی است که اینجا حاصل شد و واقعاً فراموش‌نشدنی است. برادران شیعه و علمای اهل سنّت از مناطق مختلف در اینجا جمع‌اند و دوستانه و با محبت حرف‌هایمان را می‌زنیم و مطالبمان را مطرح می‌کنیم. من از شما تشکر می‌کنم که دعوت ما را پذیرفتید و تشریف آوردید.

چهار نکته را می‌خواستم خدمت شما عرض کنم:

نخست اینکه، در چهار طرف کشور ما برادران اهل سنّت هستند؛ در شمال، جنوب، شرق و غرب. با این همه داعش نتوانسته نفوذ کند؛ و این خیلی مهم است. این دلیل بر این است که برادران اهل سنّت بیدارند؛ و الا اگر بیدار نبودند از چهار طرف

سرزمینمان داعش نفوذ می‌کرد. الحمدلله در مملکت ما از تکفیری‌ها خبری نیست و این با همت شما و بیداری مسئولین کشور است؛ و ان‌شاء‌الله این همت را داشته باشید و مراقب کمترین تحرکات باشید. نظام هم بیدار و هشیار است. شما هم اگر کمترین حرکتی را دیدید به مسئولان اطلاع دهید که ان‌شاء‌الله امنیتی که در کشور ما هست و بخش مهمی از آن از همت شما مرزنشینان کشور است همیشه برقرار باشد و همه بتوانیم در سایه این امنیت به اهداف مقدسمان برسیم.

دوم اینکه، من در شُرُف به ثمر رسیدن انقلاب، یعنی سال 1356، به دست تشکیلات شاه به سه منطقه تبعید شدم: سیستان و بلوچستان (چابهار)؛ کردستان (مهاباد)؛ و در نهایت نائین (انارک). در دو منطقه برادران اهل سنّت بودند و من خاطرات

خوبی از آن زمان دارم؛ هم آن وقت که در چابهار بودم و هم زمانی که در مهاباد بودم. آنها با ما بسیار صمیمی بودند و کنار هم می‌نشستیم و صحبت می‌کردیم.

سوم اینکه، اقلیتی تندرو در میان ما و شما هستند که گاهی حرف‌های تند و نادرستی می‌زنند. اینها را به حساب ما نگذارید و ما هم به حساب شما نمی گذاریم. ما به‌شدت با اینها مخالفیم؛ اما بالأخره افرادی هستند که کوته‌فکرند و افکارشان خیلی منحط است، هرچند

اقلیت‌اند. مثالی می‌زنم. مثلاً من درباره تحریف قرآن، برای اهل تشیع نه اهل‌سنّت، می‌گفتم که همه علمای محقق ما قائل به عدم تحریف قرآن هستند و ما در تفسیر نمونه و ... این را نوشته‌ایم و در درس اصول مفصل این مسئله را بحث کرده‌ایم. ولی ممکن است کسانی پیدا شوند و به چند حدیث ضعیف استناد کنند و حرفی را بزنند. در میان اهل سنّت هم افرادی را دیدیم که صحبت از تحریف می‌کنند. نه آن اقلیت محل توجه است و نه این اقلیت. نباید به حرف‌هایی که برخی افراد نادان و افراطی در گوشه و کنار در برخی رسانه‌های کثیف و مزدور و آلوده می‌زنند گوش کنیم. ما با شما و شما با ما طرف

هستید. ما حرفمان را می‌فهمیم و قائل به تحریف نیستیم؛ و شما هم نیستید. ما مخالف افراطی‌گری هستیم و شما هم مخالف افراطی‌گری هستید. پس معیار را علما و بزرگان دو طرف قرار دهیم که گرفتار مشکلات نشویم.

چهارم اینکه، دور نشستن سبب سوء‌ظن می‌شود و بعضی شیاطین هم می‌آیند و در این میانه صحبت‌هایی را می‌کنند. این مثال را گفته‌ام که کتابی نوشته شده است به نام الفقه علی المذاهب الاربعه. نویسنده این کتاب شش نفر از علمای بغداد اهل سنّت هستند. چنان‌که می‌دانید در بغداد، سنی و شیعه در کنار هم هستند. در عین حال با هم رفت و آمد نداشته‌اند. مطلب عجیبی در

این کتاب هست. در بحث نکاح آن آمده است که به شیعه‌ها اصلاً نباید دختر داد. چرا؟ چون بعد از نماز می‌گویند: «خان الامین خان الامین خان الامین». به آنها گفتم والله من تاکنون این را نشنیده بودم! و از کتاب شما شنیدم. شش عالم سنی در بغداد، که نزدیک شیعیان زندگی کرده‌اند در کتابی علمی چنین چیزی نوشته‌اند. ولی وقتی با هم بنشینیم می‌بینیم که اینها حرف‌های مضحکی است و دشمنان اسلام برای اینکه ماها را به

جان هم بیندازند اینها را درست کرده‌اند.

به هر حال، این ساعت، ساعت خوبی برای من بود که توانستم شما را از نزدیک ببینم و با شما صحبت کنم و بعضی درد دل‌ها را بشنوم. امیدوارم بتوانیم باز هم شما را در جلسات دیگر ببینیم؛ در زمانی که ان‌شاءالله دیگر داعش در حال ریشه‌کن‌شدن است. باید هم دعا و هم تلاش کنیم. من آینده را برخلاف بعضی‌ها که بد می‌بینند، خوب می‌بینم و به آن خوش‌بینم. یکی از کارهایی که داعش می‌کند این است که خودش، خودش را تخریب می‌کند. مثلاً خلبانی را در قفس می‌کند و رویش بنزین می‌ریزد و او را آتش می‌زند. بعد هم فیلمش را برمی‌دارد و در دنیا منتشر می‌کند. یعنی دارد خودش را در دنیا بی‌آبرو می‌کند. هرچند از اول هم آبرویی نداشتند!

تمام دنیا از اینها نفرت پیدا می‌کنند و خود این نفرت سرمایه‌ای است برای نابودی آنها.

امیدوارم، ان‌شاء‌الله رحمان، با کمک شما ریشه‌های فکری اینها سوزانده شود و ان‌شاء‌الله سیاستمداران بتوانند در میدان سیاست از طریق مذاکره آتش‌هایی را که در یمن، عراق و سوریه است فرو بنشانند و حل کنند. چون اینها راه‌حل نظامی ندارد و راه‌حل آن

سیاسی و فرهنگی است و باید برای آن چاره‌اندیشی کرد.

همه شما را به خداوند بزرگ می‌سپارم و امیدوارم در سایه لطف پروردگار سالم و موفق باشید.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته

(این گزارش در آغاز همایش توسط رئیس دبیرخانه حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر حکیم‌الهی بیان شد)

گزارش فعالیت‌های دبیرخانه در سالی که گذشت

)وَ لا تَکُونُوا کَالَّذینَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْبَیِّناتُ وَ أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ عَظیمٌ (⁽¹⁾

قبل از هر چیز حضرت حق، جل و علا، را شاکریم که بار دیگر توفیق برگزاری گردهمایی و اجلاسی بزرگ با حضور شخصیت‌های برجسته از جهان اسلام را بر ما هموار کرد تا بتوانیم با هدف صیانت از چهره رحمانی اسلام و جلوگیری از قتل و غارت و هتک نوامیس به گفت‌وگو بنشینیم و ضمن برائت و

بیزاری مجدد از این‌گونه اعمال، اعلام کنیم که این رفتارها ربطی به اسلام نداشته و ساحت مقدس اسلام از آن پاک و مبرا است.

ضرورت ایجاد دبیرخانه دائمی کنگره

استقبال فوق العاده علمای اسلام از کنگره سال گذشته و بازتاب مثبت آن از یکسو و گسترش خطر جریان های تکفیری از سوی دیگر سبب شد که مؤسس محترم کنگره، تصمیم بر تشکیل دبیرخانه دائمی بگیرد

تا از این طریق رابطۀ مستمری با علمای جهان اسلام برقرار باشد و مسائل مربوط به خطر تکفیری ها به فراموشی سپرده نشود.

چرا که امروز جهان اسلام یکی از سخت‌ترین دوران‌های خود را می‌گذراند. بشریت شاهد رشد و گسترش جریان‌های افراطی و تکفیری است. اقدامات این جریان‌ها نظیر قتل، غارت، هتک حرمت، ترور علمای بزرگ اسلام، تخریب اماکن مقدس و هویت‌ساز و ارتکاب اعمال شنیع، ضربات جبران‌ناپذیری بر پیکر جهان اسلام وارد آورده است.

در این میان دشمنان اسلام با راهبرد «اسلام علیه اسلام» در تأسیس گروه‌های افراطی و حمایت از آنها و دامن‌زدن به اختلافات مذهبی، به دنبال معرفی‌کردن چهره‌ای خشن از اسلام و مسلمانان هستند. حمایت‌های همه‌جانبه لجستیکی، دیپلماتیک و بین‌المللی برخی از قدرت‌های بزرگ از کشورهای تربیت‌کننده تکفیری‌ها و از حامیان مالی و تجهیزاتی آنان به همین منظور است.

علمای اسلام، که همواره مرزبانان و مرابطین مرزهای عقیدتی اسلام بوده‌اند، این بار نیز در سرتاسر جهان با استفاده از سلاح علم و تقوا به دفاع از آن پرداخته‌اند و کمال جد و جهد خود را بر حفظ اصول و ارزش‌های اصیل اسلامی معطوف داشته‌اند.

بر همین اساس، مرجع عالی‌قدر حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) پیش‌گام این حرکت بزرگ شدند و با دعوت از علمای کشورهای مختلف، گامی دیگر برای یکپارچه‌سازی مقابله علمی و گسترده با جریان‌های افراطی و تکفیری برداشتند. اولین کنگره جهانی «جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام» در سال 1393 در شهر مقدس قم با حضور علما

و اندیشمندان جهان اسلام تشکیل شد و فارغ از تعصبات قومی و مذهبی به دنیا نشان دادند که این جریان‌ها نماینده اسلام و مسلمانان نیستند و علمای مسلمان در مقابله با این جریان‌ها و راه‌های برون‌رفت از این بحران، جدی و متّحدند.

استقبال فراوان علما، اندیشمندان و مراکز علمی- فرهنگی جهان اسلام از برگزاری این کنگره و درخواست مکرر آنان برای ادامه ارتباط، وحدت، همدلی و تعامل میان علمای اسلام در نفی افراط و تکفیر، معظم له را بر آن داشت تا با تأسیس دبیرخانه دائمی کنگره، به مقابله علمی با جریان‌های افراطی و تکفیری استمرار بخشند و آن را نهادینه کنند.

مهم‌ترین اهدافی که این دبیرخانه دنبال می‌کند عبارت است از:

تبیین و ترویج اندیشه اسلام اعتدالی و گسترش

فعالیت‌های

دبیرخانه در یک نگاه

دبیرخانه کنگره به منظور دست‌یابی به اهداف خود اقداماتی را به شرح ذیل انجام داده است.

نشست‌های

علمی و کتاب ها و مقالات:

در سالی که گذشت نشست‌های مهم علمی در داخل و خارج کشور تشکیل شد و کتاب‌های فراوانی تهیه و به چاپ رسید و منتشر شد و یک مجلۀ علمی و منطقی

آغاز به کار کرد و به طور کلی فعالیت‌ها به شرح زیر انجام گرفت:

فعالیت

بخش ارتباطات و بین الملل

کشورهای مختلف؛

فعالیت

های رسانه‌ای

به این ترتیب با لطف و عنایت پروردگار دبیرخانه به

صورت بسیار فعال در ادامۀ راه کنگره جهانی جریان خطرتکفیری‌ها می‌کوشد.

والحمدلله رب العالمین.

سخنرانی میهمانان خارجی

مولوی دکتر صاحب‌زاده ابوالخیر؛ رئیس حزب جمعیت علما و رهبر شورای همبستگی ملی کشور پاکستان

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله الذی کفی، و سلام علی عباده الذین اصطفی؛

جناب ریاست محترم، علماء اسلام و بزرگان؛ قبل از همه چیز تبریکات صمیمانه خود را خدمت محضر مبارک حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله)، و تمام دست‌اندرکاران این اجلاس اعلام می‌دارم که با سعی وافر خود در مورد این موضوع بسیار مهم، این کنگره و اجتماع عظیم را منعقد نموده‌اند.

اکنون زمانی است که خون مسلمانان ریخته می‌شود، و کسانی که مرتکب این خونریزی می‌شوند نیز خود را مسلمان می‌خوانند و جُبه مسلمانی بر تن کرده‌اند و به نام اسلام انسان‌ها را به قتل می‌رسانند، هنگامی که سر کسی را از بدنش جدا می‌کنند، شعار "الله اکبر" را فریاد می‌زنند.

در واقع اینان مزدوران دشمنان واقعی اسلام می‌باشند، اینان مزدور یهود و نصاری می‌باشند، و دشمنان واقعی اسلام برای مقاصد و اهداف خاصی گروه‌ها و احزابی را تشکیل داده‌اند و اینان را [به جامعه اسلامی] گسیل داشته‌اند، و از این گروه‌ها می‌خواهند کارهایی را انجام دهند تا نام اسلام مخدوش شود، تا مسلمانان بدنام جلوه کنند. در حالی که اسلام دین امن و آشتی است. اجازه کشتن یک فرد به خاطر اختلاف در یک مسئله خاص در دین اسلام بسیار بعید است، در حالی که اسلام برای برادر دینی این مسئله را نیز روا نمی‌دارد که کسی بر علیه برادر دینی خود اسلحه بردارد.

حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم می‌فرمایند: کسی که بر علیه برادر دینی خود دست به اسلحه ببرد از ما نیست. دست به اسلحه بردن

بماند، اگر کسی از روی مزاح و شوخی سر نیزه و سر آن اسلحه را به طرف برادر دینی خود نگهدارد، نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله وسلم می‌فرمایند تا زمانی که سر

آن اسلحه به طرف آن مسلمان می‌باشد، لعنت خدا بر سر آن شخص فرو فرستاده می‌شود. این یعنی حتی از روی مزاح و شوخی نیز اسلام اجازه تهدید و ارعاب مسلمانان را ممنوع نموده است. این کجا و کشتن و ریختن خون مسلمانان کجا؟! و عجیب آنکه تمام این کار‌ها را به نام اسلام انجام دهند!

عزیزان من، تمام این نقشه‌ها برای تضعیف اسلام است، علی الخصوص در این زمان، مسئله کشور یمن، در یمن نیز این آتش را بر افروخته‌اند، و همین آتش فرقه‌گرایی را شعله ور نموده‌اند. تنها راه مقابله و رویایی با این مسئله [فتنه] آن است که تمام علمای امت اسلام با هم متحد شده و همه آنان در کشورهای متبوع خود نیز این گونه اتحاد و تشکل‌ها را به وجود بیاورند.

ما در کشور پاکستان اتحادیه و شورایی به نام «ملی یکجهتی کونسل» (شورای ملی همبستگی) تشکیل داده‌ایم. علما و بزرگان تمام مسالک و مذاهب اسلامی در این شورا حضور دارند، که در

مورد این اتحاد در بین مردم روشنگری می‌کنند. علمای وابسته به این شورا در تجمعات مختلف علماء و مردم از مذاهب و مسالک مختلف در مورد گروه‌ها و فرقه‌های ضاله به افشاگری می‌پردازند و اینکه این فرقه‌ها و این تکفیر نه فقط به یک کشور خاص بلکه به اصل اسلام ضرر می‌زند و از اینها باید پرهیز نمود.

تمام علماء وظیفه دارند، که در مناطق خود این تشکل‌ها را به وجود بیاورند، و به مقابله با این گروه‌ها برخیزند و اعلام جهاد بر علیه آنها نمایند؛ جهاد با قلم، جهاد با گفتار. مردم را بر علیه آنها بشورانند، اجتماعات بزرگ و فراگیر تشکیل دهند.

برگزاری کنگره‌هایی همانند این کنگره بسیار در پیشبرد این اهداف و برگزاری آن اجتماعات کمک خواهد نمود، و من امید فراوانی دارم که انشاء الله اگر برگزاری این‌گونه اجلاس‌ها تداوم داشته باشد، گروه‌های تکفیری را در اهداف خود ناکام خواهد گذاشت.

علی الخصوص در زمان کنونی با وضعیت موجود که در یمن به وجود آمده است و دوست دارم توجه جمع حاضر را به این مسئله مبذول نمایم؛ به علت برداشته‌شدن تحریم‌ها از جمهوری

اسلامی ایران، پس از آن "انقلاب بزرگ اسلامی" که سال‌ها پیش به وجود آمد، اکنون انقلاب بزرگ دیگری یعنی "انقلاب اقتصادی" نیز در راه است. و جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک قدرت بزرگ اسلامی و اقتصادی در حال ظهور است و این خیلی به مذاق دشمنان خوشایند نخواهد بود. در واقع به مذاق دشمنان اسلام خوشایند نمی‌باشد. لذا می‌خواهند امت مسلمان را همیشه به اموری مشغول نمایند و با این کار آن را ضعیف و

زبون نمایند. ولی انشاء الله جمهوری اسلامی ایران همانند گذشته به امر خدمت به اسلام و دین ادامه خواهد داد و انشاء الله قوی تر از گذشته خواهد شد. ولی در این میان وظیفه ما و شما علمای جهان اسلام از هر خطه‌ای که در اینجا حضور دارید، آن است که بر دولت‌های خود نیز فشار بیاوریم تا بدون اینکه در این نزاع (عربستان و یمن) ورود کنند [و از یک طرف دفاع کنند] به مصالحه بین امور مسلمین بپردازند زیرا به خاطر این نزاع ساحت اسلام ضرر می‌کند و گروه‌های فرقه‌گرا و تکفیری قوت می‌یابند. عربستان اتحادیه 34 کشور مسلمان به راه انداخته است ولی در واقع این اتحاد علیه اسلام می‌باشد. این اتحاد خدمتی به اسلام

نیست. کشور‌های غربی نیز این از این اتحاد به عنوان یک اتحاد اسلامی یاد نمی‌کنند، بلکه این اتحاد را به عنوان یک "اتحاد سنی" در نظر می‌گیرند. ما باید از سردمداران کشور‌های خود بخواهیم که به جای افتادن در گیرودار این اختلافات، نقش صلح‌آمیز ایفا نمایند.

الحمد لله ما به عنوان "جمعیت علماء اسلام پاکستان" که یک سازمان بسیار وسیع و گسترده‌ای در پاکستان می‌باشد، و همچنین از طریق یک شورا در پاکستان به عنوان "ملی یکجهتی کونسل" این کار را انجام داده‌ایم و باز هم انجام خواهیم داد و به مسوولین

مملکتی خواهیم گفت که پاکستان در این مورد نقش مهم خود را ایفا کند و اقدامات خود را به عنوان اصلاح ذات بین به انجام برساند، و فضای اتحاد و اتفاق را ایجاد نماید. و اگر این فشار بر روی دولت‌ها از سوی علماء دیگر کشور‌ها نیز انجام شود، من مطمئنم آن کسانی که خود را از این اتحاد‌ها دور نگه می‌دارند نیز شامل جمعیت متحد خواهند شد. ما می‌دانیم که برخی به علت دسیسه‌های یهود و نصاری دوست دارند این آتش خاموش نشود بلکه روزبه‌روز شعله‌ورتر گردد و به دیگر کشورها

نیز سرایت کند، ولی باید سعی خودمان را بکنیم و علماء باید این سعی و تلاش خود را انجام دهند و من مطمئن هستم ما در این تلاشمان پیروز خواهیم شد.

در پایان بار دیگر می‌خواهم تبریکات صمیمانه خود را به دولت جمهوری اسلامی به علت پیروزی بزرگ خود در مذاکرات و توافق به دست آمده اعلام دارم. در اتفاقات پسابرجام مسوولین مملکتی از کشور‌های بزرگ دنیا به ایران سرازیر شده‌اند و هیئت‌ها و وفود به ایران سفر می‌نمایند و سعی می‌کنند روابط خود را هر بیشتر با ایران مستحکم‌تر کنند. لذا من خیلی خیلی امیدوارم که جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک قدرت بزرگی ظهور خواهد کرد و به خدمات دینی خود نیز خواهد افزود.

و ما علینا الا البلاغ المبین.

دکتر کمال توفیق هلباوی؛

استاد دانشگاه قاهره و سخنگوی سابق اخوان‌المسلمین در غرب

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد الله و الصلاة و السلام علی رسول الله و صحبه الطیبین

ضمن تقدیر و تشکر از مسئولین برگزارکننده این کنگره، افتخار پیداکردم که در چنین اجلاس مهمی شرکت کنم، اجلاسی که تلاش می‌کند خطر جریان‌های ظالمانه تکفیری را برای برای اسلام و امت اسلام نمایان کند. با عنایت بسیار خاصی به سخنان و فرمایشاتی که از سوی مرجع کبیر آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله) مطرح شد گوش فرادادم،

مطالب و نکات مهمی را

بیان می‌کند که ما علمای اسلام وظیفه داریم تا آنان را در این راه الگوی خود قرار دهیم. و این نکات جای تامل بسیاری دارد.

من از این مرجع اسلامی و همچنین آیت الله سبحانی و آیت الله تسخیری تشکر می کنم که سابقه طولانی در تقریب بین مذاهب اسلامی دارد.

جریان‌های تکفیری، که امروز در دنیای اسلام سربرآورده است؛ خطری برای تمام جهان است و این موضوع بسیاری از مقالات و کتاب‌ها شده است و تحلیلگران آن را تحلیل می‌کنند. ولی باید در این راه حکمت و عقلانیت را به کار گیریم تا از این وضعیت دشوار و خطرناک به سلامت خارج شویم. از نظر اینجانب لازم است تا در این راه کمیته‌های کاری در همه کشورهای اسلامی و تمامی کشورهای غربی که مسلمانان در آنجا زندگی می‌کنند تشکیل شود و در این مجموعه‌ها فعالیت‌های مهمی را که آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله) پیشنهاد کردند در این کمیته‌ها بررسی و پیگیری و انجام شود تا خطر جریان‌های تکفیری متوقف شود.

کتاب و مقالات و برنامه‌های زیادی در حال انجام است ولی

باید اقدام عملی انجام داد و مطالبی که اینجا مطرح می‌شود را همراه با معارف اسلام به جوانان در سراسر دنیا آموزش بدهیم و ارسال کنیم.

ضروری است یک شبکه تلویزیونی راه‌اندازی شود تا خطر گسترش این فتنه به همه مسلمین گوشزد شود و در جهت وحدت بین مذاهب حرکت کند و علمای بزرگوار شیعه و سنی در آن به آگاه‌سازی مردم بپردازند و اسلام حقیقی را بیان کنند.

خطرها روز به روز افزایش پیدا می‌کنند و کاهش‌پذیر نخواهند بود؛ این خطرها کسانی هستند که در همه جا حضور دارند و هیچ زمینه علمی نیز ندارند به همین دلیل ما نیاز به تیم‌های علمی داریم تا این جریان‌ها را مورد بررسی قرار دهند.

بی‌شک امید تمام جوامع اسلامی به علمای بزرگ است، چه سنی و چه شیعه. ما وظیفه داریم همانطور که در گذشته دارای وحدت و همکاری بوده‌ایم امروز نیز همان راه را در پیش گیریم و به حال پیشین خود بازگردیم.

اکنون ضروریست همه علمای اسلام و بزرگان و کسانی که می‌توانند به سراسر دنیا بروند و فقط به اجلاس تهران و قم اکتفا

نشود و در میان امت اسلامی با ابزار علم و حکمت به روشنگری بپردازند و از خطر غرب و آمریکا آنها را بیدار کنند. افزایش ارتباطات در جهان اسلام موجب آگاهی امت و همه جوامع بشری نسبت به خطرات جریان‌های تکفیری می‌شود.

باید جنبه‌های سیاسی دینی مذاهب را در برابر توطئه‌های آمریکا فعال کرد. فقط در کشور قطر نیست که نیروهای بیگانه حضور دارند و باید با آنها مقابله کنیم، بلکه با همه بیگانگانی که در کشورهای اسلامی حضور دارند، مقابله شود.

من در الازهر شریف، در همایش‌ها، در رسانه‌ها و تلویزیون‌هایی که میلیون‌ها بیننده دارد گفته‌ام که ما نباید به دنبال نابودکردن دیگر مذاهب باشیم. نباید اجازه بدهیم تحت عنوان جریان وهابیت، مذهبی را علیه مذهب دیگری بشورانند.

و مناسب است یاد کنیم از شیخ محمود شلتوت و شیخ محمد فهام و شیخ غزالی و شیخ سید طنطاوی و تمام علمایی که خواستار تقریب بیشتر بین مذاهب اسلامی بودند و حتی اجازه می‌دادند بر تعبد به مذاهب اربعه از جمله مذهب اثنی عشری جعفری و گام های عملی برداشتند.

شیخ سلیمان سی؛

عالم، استاد دانشگاه و مفتی کشور سنگال

بسم الله الرحمن الرحیم

امروز تنها به نمایندگی از کشور سنگال در این مراسم حضور پیدا نکرده‌ام، بلکه از سوی ۱۴ کشور موجود در غرب آفریقا در این مراسم حاضر شدم و تشکر می‌کنم از اینکه مقامات ایرانی امروز این فرصت را به ما دادند.

برای بازبینی وضعیت موجود جریان‌های تکفیری در دنیای

امروز تشخیص مشکل است و یک نظریه‌ای که مطرح شد این بود که امروزه کشورهای مسلمان

تقسیم شده‌اند و گروهی در این میان از روحیه تهاجمی برخوردار هستند که ناشی از کمک‌های عربستان و وجود وهابیت است و این گروه ما را به سمتی می‌برد که جنگ جهانی سوم رخ دهد.

بیش از صدها کتاب و مقاله که تنها و تنها از وهابیت سخن می‌گوید هر روزه در حال انتشار است و هدفشان تنها این است که دیگران را به عنوان نابودکننده نشان دهند و بر ما لازم است تا موضعی را که تمام مسلمانان به دنبال آن هستند روشن و بررسی کنیم.

باید در کشورهای اسلامی حضور پیدا کنیم و به تمام ملت مسلمان این حالت از هم گسیختگی کشورهای اسلامی را یادآوری نماییم تا بدانند آنچه را که امروزه در حال رخ دادن است.

ما باید بر دو نکته ویژه یعنی استقرار صلح و مسئله محیط زیست توجه ویژه داشته باشیم و هرکدام از ما باید وظایف خود را در این باره بدانیم و به خوبی آن را به سرانجام برسانیم چرا که هدف از این گردهمایی چیزی جز واحدشدن و همراه شدن ما در برابر تکفیری‌ها نیست.

روشن حضرت عباس اف؛

استاد دانشگاه، عالم و معاون اول شورای مفتیان کشور روسیه

بسم الله الرحمن الرحیم

ما باید به دور از تعصب‌ها از علم و بصیرت استفاده کنیم که خداوند بر اساس آن این اراده را در انسان قرارداده است، ما باید برای پاکسازی فضا از هرگونه آلودگی و بیماری تلاش کنیم. امیدواریم یک راهبرد بسیار خوبی را پس از این گردهمایی ارائه دهیم تا با این بیماری را که ریشه اسلام را هدف قرار گرفته است مقابله کنیم؛ بهترین راه حل تجدید عهد با خداوند و التزام به آموزش‌های الهی است و باید بدانیم

در این راه چگونه با خدا ارتباط برقرار کنیم.

بنابر فرموده پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم هرکس از امت اسلام بخواهد خارج از وظایف اسلامی عمل کند همانند کسی خواهد بود که از دین خارج شده باشد بنابراین خداوند کسانی را که به عنوان دین جنایتی را مرتکب می‌شوند را به هیچ وجه از اسلام نمی‌داند.

امروز شاهد جنایت‌های بسیاری هستیم که علیه مسلمانان در جای جای جهان رخ می‌دهد و این دلیل محکمی است تا ما در برابر این افراد که می‌خواهند در هر فرصتی به اسلام ضربه بزنند کوتاه نیاییم و لازم است تا با آنها مبارزه کنیم؛ در این راه باید هدف خود را مشخص کنیم و اگر لازم است با مشرکان وارد جنگ شویم باید هدف و ماهیت خودرا مشخص کنیم و در برابر آنها بایستیم.

تکفیری‌ها هیچگاه بخشیده نخواهند شد، آنها کسانی هستند که در برابر اسلام جنایت می‌کنند بنابراین هیچگاه بخشیده نخواهند شد و من فکر می‌کنم که امروز وضعیت و شرایط به گونه‌ای است که هرگز آنان با منطق و سخن هدایت نمی‌شوند لذا لازم است تا برای مقابله جدی با آنها فکری کنیم.

ما باید یک موضع بسیار قاطع بگیریم و بدون هیچگونه

تردیدی باید بدانیم که امت اسلام با یک شرایط خاصی مواجه شده که نیازمند هم‌فکری علمای

اسلام است تا راهکاری مناسب انتخاب شود.

مرجعیت واحد و یکپارچه می‌تواند به عنوان راهکاری اساسی برای رهایی از جریان‌های تکفیری عمل کند.

شیخ خلیل ابراهیم الکبیسی؛

عالم و مفتی استان الأنبار کشور عراق

بسم الله الرحمن الرحیم

امروز موضوع خطر تکفیری محور مهم این کنگره است و مسلما اساتید و علمای بزرگی در این اجلاس‌ها شرکت می‌کنند و من تلاش دارم مطالبی بیان کنم که سبب اتخاذ تصمیمات جدی ما باشد به نحوی که امت اسلام را از این شرایط بحرانی نجات دهد.

اگر ما بخواهیم به عقب برگردیم و پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم و اصحاب

ایشان ما را در این شرایط ببینند حتماً از ما خواهند خواست درود بر پیامبر بفرستیم. امروز سخن از مساله‌ای است که قرآن ما را به آن دعوت کرده است. در این شرایط بحرانی آنچه سبب کرامت و

استحکام وحدت ما می‌شود برادری اسلامی است. ما امروز در چه جایگاهی قرار گرفته‌ایم؟ دشمنان ما را تضعیف کرده و اختلاف ایجاده کرده‌اند و تلاش کرده‌اند با هیاهوی تبلیغاتی و جاهلانه اختلاف بین ما ایجاد کنند.

امروز زمانی است که باید به داد اسلام برسیم. زمانی که سلمان سرباز ارتش اسلام بوده است و وقتی برای فتح عراق آمدند پرچم لا اله الا الله را بلند کردند و به صلاح الدین یک سرباز کردی که فرمان وحدت کردها را خواست، هرگز اجازه نداد فرمان به قومیت خاص دهد.

پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم همواره از ما خواسته هرگز به جز قرآن به چیز دیگری تمسک نجوئیم و همچنین می‌فرماید از قرآن باید بهره کامل را برد اما ما نتوانسته‌ایم حقیقت اسلام را درک کنیم و همین سبب جهل و نادانی ما نسبت به اسلام شد و سبب گردید که قرآن را کنار گذاریم.

اولین درسی که قرآن به آدم و حوا می‌دهد اینکه او را متوجه وجود دشمنان می‌کند اما تا این لحظه بشر نتوانسته دشمن خود را

بشناسد؛ قرآن گفته یهودیان را دوست خود قرار ندهید و هیچ یک از حکمرانان مسلمانان نتوانسته‌اند این مساله قرآنی را سرلوحه قرار دهند.

باید ببینیم هویت اصیل ما چیست که جز تمسک به آیات قرآن نمی‌تواند ما را به این هویت اصیل برساند. فقط آمده‌ایم خود را به مذاهب مختلف تقسیم کرده و

هویت خود را فراموش کرده‌ایم در حالیکه قرآن دستور داده بگوئید مسلمانیم و پیرو مکتب ابراهیم هستیم لذا باید حقایق را در همه جا مطرح کنیم که قانون اساسی مسلمانان قرآن است اگر به قرآن عمل کنیم این مشکلات را نخواهیم داشت.

او بیان داشت دشمنان ما آمده‌اند از اختلاف مسلمین استفاده کرده و هر روز جنایتی علیه مسلمانان کنند در حالیکه اگر مسلمانان در گذشته دارای مجد و عظمت بودند به دلیل تمسک به قرآن بوده است.

قرآن کریم نقطه قوت و اقتدار ماست، خلیفه دوم می‌گوید اگر علی نبود من هلاک می‌شدم بنابراین برادری می‌تواند عامل وحدت بخش در جهان اسلام باشد.

پرفوسور سنوسی ابوبکر إتیکو لاوی؛

عالم و استاد دانشگاه کشور نیجریه

بسم الله الرحمن الرحیم

اسلام به معنای صلح است؛ همه مسلمانان طبق اصول قرآنی باید بدون توجه به اختلافات به صورت صلح‌آمیز زندگی کنند. از حضرت محمد صلی الله علیه و آله وسلم می‌خواهم که صداقت و صلح را در میان امت اسلامی گسترش دهند همچنانکه دشمنانش محمد را امین نامیدند و تعالیم قرآن از این حمایت می‌کنند. در قرآن آمده است که خداوند مردم را در گروه‌های مختلف قرار داد تا یکدیگر را بهتر

بشناسند و اختلافات خود را متوجه شوند.

فهم تکفیری‌ها از جهاد را نادرست است و این اشتباه است که یکدیگر را بکشیم. این جهاد نیست چون اسلام از پیروان خود خشونت را نمی‌خواهد. از این مساله تنها یهودیان و دشمنان بهره می‌برند و سبب می‌شود جایگاه اسرائیل به رسمیت شناخته شود. به همین دلیل این تروریست‌ها را ایجاد کردند تا تصویر اسلام را خدشه‌دار کنند و اینها قطعاً در راستای منافع اسلام در آینده نیست بلکه توطئه‌ای علیه اسلام است و آنها قصد دارند با ایجاد این حرکات بیش از ۴۰۰ هزار نفر را در اروپا جذب کنند.

با این تغییر، کل دنیا علیه اسلام خواهند بود لذا این گروه‌ها به وجود آمدند تا توجه مردم را منحرف کنند. براساس آیات قرآن کریم اینها سبب خدشه‌دارشدن اسلام و مکدرشدن چهره اسلام می‌شوند و در این صورت هیچ قوم و ملتی به اسلام روی نخواهند آورد. عدم درک صحیح از حقیقت اسلام به جهل نسبت به اسلام دامن می‌زند.

میزگرد علمی ریشه‌یابی، ارزیابی و بررسی راهکارهای برون‌رفت از بحران تکفیر

با توجه به ضرورت گفتمان‌سازی و نقد و بررسی جامع ریشه‌ها و عوامل پیدایش جریان‌های تکفیری، پس از سخنرانی مهیمان خارجی همایش، میزگردی علمی با حضور صاحب‌نظران و کارشناسان آقایان آیت الله اعرافی، دکتر ولایتی، مولوی نذیر احمد سلامی و ماموستا محمدامین راستی، مولوی اسحاق

مدنی، آخوند ابوبکر خوجملی و حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر فرمانیان (دبیر میزگرد علمی) برگزار شد و

موضوعات مهمی همچون «علل و عوامل گسترش جریان‌های تکفیری در عصر حاضر»، «ارزیابی آینده جریان‌های تکفیری» و«راهکارهای برای برون‌رفت از بحران تکفیر» مورد نقد و بررسی قرار گرفت که تفصیل آن در ادامه می‌آید.

دکتر علی اکبر ولایتی؛

مشاور عالی مقام معظم رهبری در امور بین‌الملل

و عضو شورای راهبردی کنگره

بسم‌الله الرحمن‌الرحیم

با کسب اجازه از حضرات آیات عظام مکارم شیرازی و سبحانی و میهمانان گرامی عرض می‌کنم مهمترین علل پیدایش جریان‌های تکفیری در جهان اسلام، مقابله با بیداری اسلامی بود. امواج بیداری اسلامی از ابتدای قرن 19 میلادی پیدا شد و از همان ابتدا انواع تقابل هم با آن شکل گرفت.

بیداری اسلامی در حقیقت احیاء دعوت مجدد به اسلام بعد از هجوم استعمار در سرزمین‌های اسلامی

است. هجوم استعمار از تنگه جبل الطارق تا تنگه مالاکا. از هلندی‌ها تا انگلیسی‌ها و فرانسوی‌ها و اسپانیایی و پرتغالی‌ها. هر کدام گوشه‌ای از اسلام را اشغال کردند و این برای مسلمانان سخت بود و موجب پیدایش جریانی در جهان اسلام شد و متفکرین اسلامی از هر گوشه جهان اسلام برای رهایی سرزمین‌های اسلامی از چنگ استعمار قیام کردند. این تاریخچه بیداری اسلامی در سراسر جهان اسلام از آسیای جنوبی تا جنوب شرقی و غربی و شمال و غرب آفریقا است که در هر منطقه یک بیدارگری از میان علما داریم.

در نیجریه که امروز دچار خطر «بوکو حرام» شده است در بین سال‌های 1812 تا 1912 به مدت یک سال حکومت اسلامی به رهبری معلمی به نام عثمان دن فودیو⁽¹⁾تشکیل شد. در حال حاضر احکام اسلامی در شمال نیجریه اجرا می‌شود و هر

حکومتی بر سر کار باشد به برکت آن قیام، همچنان حدود اسلامی اجرا می‌شود و کسی نمی‌تواند مقابلش بایستد.

موج جدید بیداری اسلامی با انقلاب اسلامی ایران

شروع شد و دشمنان برای مقابله با آن، پاتک و بدلش را به صورتی که ظاهرش اسلام و باطنش مخالفت با اسلام است در قالب جریان‌های افراطی و تکفیری ساختند. قبل از این تکفیری‌هایی که امروز در عراق و شام هستند، القاعده در افغانستان و پاکستان برای مقابله با بیداری اسلامی توسط کشورهای غربی به وجود آمد و به نام اسلام کاری کردند که موجب وهن اسلام شد. در زمان حکومت طالبان کارهایی شد که حتی کسانی که آنها را به وجود آوردند از این کار تبری جستند و این وهن اسلام بود.

تلویزیون بی‌بی‌سی به خانم «بی‌نظیر بوتو» نخست وزیر مقتول پاکستان گفت: «شما متهم هستید که طالبان را روی کار آوردید!» خانم بوتو هم پذیرفت. ولی گفت: ما تنها نبودیم. عربستان، انگلیس و آمریکا هم در به‌وجودآوردن طالبان نقش داشتند. پولش را عربستان تأمین کرد. طراحی را انگلیس انجام داد. آمریکا امکانات نظامی تزریق کرد و لجستیک را پاکستان انجام داد. این

در حقیقت تقابل با امواج بیداری اسلامی در ایران بود.

الان هم با شروع بیداری اسلامی در تونس و استقرارش در مصر و ادامه آن در یمن، چند نوع تقابل، شکل‌دهی شده است و جدی‌ترین آن جریان‌های تکفیری است.

امروز سوریه حلقه طلایی زنجیره مقاومت در برابر با اسرائیل است و از زمان جنگ‌های بین اعراب و اسرائیل، سوریه، تنها کشوری بود که در خط مقدم این جبهه ایستاد و با اسرائیل کنار نیامد و بعد از تشکیل زنجیره مقاومت (سوریه، حزب‌الله لبنان، عراق و ایران) برای اینکه این ارزشمندترین و آسیب‌پذیرترین حلقه مقاومت را از بین ببرند؛ جریان‌های تکفیری را درست کردند تا هم ارتباط ایران با فلسطین و لبنان قطع شود و هم اینکه اسرائیل در امنیت قرار بگیرد.

ستون فقرات داعش در عراق و سوریه، باقی‌مانده بعثی‌ها با جذب سلفیه هستند. صدام در سال‌های آخر حکومتش، طالبان و القاعده را جذب کرد و یکی از سران تشکیل‌دهنده داعش، عزت ابراهیم الدوری (نفر دوم بعث) بود که کشته شد.

اگر بخواهیم داعش را در عراق و سوریه تجزیه و تحلیل کنیم؛

ترکیبی از بعثی و سلفی است و هدفش هم مقابله با خط مقاومت در برابر اسرائیل است. لذا آمریکایی‌ها از آنها حمایت می‌کنند و خانم کلینتون هم در کتاب خاطراتش صراحتاً می‌گوید: «داعش را ما به وجود آورده‌ایم».

تاریخ مصرف گروه‌های تکفیری جدید، مانند تکفیری‌های قدیم به تدریج از بین می‌رود. تکفیری‌های

سوریه به تدریج در حال از دست‌دادن مشروعیتشان هستند. در تمام دنیا رسانه‌ها جنایات آنها را به نمایش می‌گذارند. مخاطبینشان به خصوص در کشورهای اسلامی وقتی می‌بینند آنها یک خلبان اردنی سنی مذهب را در قفس زنده زنده آتش می‌زنند؛ متوجه ماهیت کثیف اینها می‌شوند.

هدف غربی‌ها از نشان‌دادن و تبلیغ جنایات جریان‌های تکفیری و داعش، القاء این است که نشان دهند اسلام دین خشونت است ولی به این نکته دقت ندارند که این به ضد خودش تبدیل می‌شود.

از ابتدا تبلیغ کرده بودند که بشار اسد دمکراسی ندارد و مردم هم دمکراسی می‌خواهند و با این توجیه عده‌ای را مسلح کردند و

پول این تروریست‌ها را کشورهایی دادند که هنوز به شیوه عصر حجر حکومت می‌کنند. به واسطه این پول از سراسر دنیا نیرو جذب کردند و برای جنگ به سوریه فرستادند.

از رجال سیاسی یکی از کشور اروپایی پرسیدم، چند نفر از کشور شما در سوریه حضور دارند؟ گفت حدود سه هزار نفر. گفتم: چرا به آنجا رفتند؟ گفت: اینها وقتی دیدند دولت سوریه مردم را بمباران می‌کند، احساس مسئولیت کردند که حکومت ظالم را بردارند. گفتم: این جوان‌های شما وقتی اسرائیل مردم غزه و فلسطین را بمباران می‌کرد غیرتی نشدند؟!

رسانه‌های استعماری با هدف توجیه حمله به عراق و سوریه و تبلیغ خشن‌بودن دین مبین اسلام؛ صحنه‌های خشونت‌بار جنایات داعش را نشان می‌دهند، اما غافل از این که این نشان‌دادن، موجب شناخت ماهیت این جریان در میان مردم خواهد شد و مشروعیت جریان‌های تکفیری را از بین خواهد برد و نه اسلام حقیقی را.

کشورهای غربی به این نوع مبارزاتی که افرادی غیرسوری در سوریه بجنگند در شورای امینت مشروعیت دادند. اسلحه و پول را از کشورهای دیگری می‌گیرند تا تروریست‌ها در بازارها و بین

مردم عادی، بمب منفجر کنند برای این که دمکراسی ایجاد کنند! پوشش مبارزه با تروریسم و حمایت سازمان ملل را هم به این جنایات می‌دهند.

بعد از رسوایی در این جبهه، همان‌ها ائتلاف ضد داعش را درست کردند و نیرو به عراق و سوریه فرستادند. این یعنی بازگشت به استعمار به بهانه استقرار دمکراسی و امنیت و مبارزه با خشونت. بنابراین آینده این طیف از افراطی‌گری و تکفیرگری آینده درازمدتی نیست و به تاریخ می‌پیوندند.

لازم است امت اسلامی بیدار باشد و در حالت انفعال نباشند و ابتکار عمل را در دست بگیرند و آینده را پیش‌بینی و تحلیل کنند و راهی جز احیاء و تقویت بیداری اسلامی نیست.

اما برای برون‌رفت از بحران جریان‌های تکفیری باید بر گفتمان اجتهادی و عقلانی توجه و تأکید کرد. جای سوال است که چرا یک جوان تازه مسلمان حاضر است عملیات انتحاری انجام دهد؟ چه حسی در او باعث این کار می‌شود؟ حس عدالت‌جویی و مقابله با سلطه‌جویی است؟ باید گفت این

مسائل به صورت فطری در ذات هر انسانی هست. مارکسیست‌ها در حالی که نه به خدا و نه دین اعتقادی نداشتند در دوران مبارزات خود در آمریکای لاتین صرفاً برای رسیدن به اهداف سازمانشان این کار را می‌کردند و جوانان مسیحی مارکسیست در تقابل با سلطه‌جویان حاضر بودند از جان خودشان بگذرند. در جنگ ویتنام و کامبوج و لائوس هم از خودگذشتی جوانان باعث شکست آمریکا شد. پس این خصوصیت عدالت‌خواهی و جانفشانی در راه آرمان‌ها در ذات انسان هست.

امروز عصر دیکتاتوری و وابستگی به پایان رسیده و مردم دنیا با توجه به رشد و گسترش رسانه‌ها و معرفت و علم و تکنولوژی متوجه این قضیه هستند و می‌دانند بسیاری از حکومت‌های جهان سوم از جمله کشورهای اسلامی، وابسته به سلطه‌جویان هستند و مردم قضاوت می‌کنند. برای همه روشن است آمریکا در چه کشورهایی پایگاه نظامی دارد و منافع آن

کشورها را مصادره می‌کند و آن کشور هم ناچار است که همراهی کند و باج بدهد.

در یک دوره‌ای بعضی از دوستان متدین ما در منطقه، علیه یک کشور فعالیت می‌کردند و من با آقای مرحوم کلیم صدیقی از

اعضای اخوان المسلمین مصر صحبتی کردم که از من ناراحت شد. گفتم آنهایی که علیه فلان حکومتی که مقابل اسرائیل است ایستادگی می‌کنند چرا علیه اسرائیل یک کلمه نمی‌گویند و یک گلوله شلیک نمی‌کنند؟! بنابراین مشکل بعضی از جریان‌ها فقدان رهبری فکری است.

برخی از حکام کشورهای اسلامی نه بر اساس دموکراسی و آراء مردم و نه بر اساس سنت رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم حکومت می‌کنند. صرفاً دنبال حاکمیت خاندانی خودشان هستند. برای اینکه در صحنه جهانی باقی بمانند به حکومت‌های غربی باج می‌دهند و دست به هر انحرافی می‌زنند. یک عده متفکر قلم به مزد را اجیر می‌کنند و برای مردم و جوانان یک دشمن غیرواقعی می‌سازند و او را علت بدبختی مسلمانان معرفی می‌کنند. در ذهن جوانان یک حالت کاذب ایجاد و القاء می‌کنند که «اگر عملیات انتحاری انجام بدهی، خودت به بهشت و در دامن پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله وسلم می‌روی و دنیای دیگران را هم آباد می‌کنی». این انحراف فکری و نداشتن یک رهبری درست در جوامع اسلامی موجب می‌شود جوانان و افراد

ساده به انحراف کشیده و جذب جریان‌های افراطی شوند.

در پایان عرض کنم این حرکت علمایی علیه جریان‌های افراطی و تکفیری در قم یک کار بسیار بزرگی است. اینجا علمای شیعه و سنی با هم به گفتگو می‌نشینند و تبادل نظر می‌کنند. به جوامع خودشان می‌روند و افکار صحیح را ترویج می‌کنند. اگر اینها توسط رسانه‌ها درست استفاده و منتقل شود و به گوش مردم دنیا برسد به اهدافمان بهتر می‌رسیم و علاوه بر جنبه‌های سلبی و مقابله با جریان‌های تکفیری باید روی جنبه‌های اثباتی و سازنده هم کار کرد.

مولوی نذیر احمد سلامی؛

نماینده مجلس خبرگان رهبری

بسم‌الله الرحمن‌الرحیم

امروزه مقابله با جریان‌های تکفیری از اهم ضروریات امت اسلامی به شمار می‌رود، بعد از جنگ‌های صلیبی که در قرن 11 شروع و در قرن 12 میلادی پایان یافت و بعد از اینکه قدرت‌های غربی به این اذعان رسیدند که در عرصه نظامی نمی‌توانند قدرت‌های اسلامی را از پا درآورند، تلاش کردند تا راه‌های

دیگری را برای مقابله با اسلام در پیش گیرند که به سه دسته استشراق، جهانی‌شدن و لائیسم می‌توان تقسیم کرد.

حق و باطل همیشه و در همه جا با یکدیگر در نبرد بوده‌اند و هیچگاه نیز به اهداف خود نرسیدند، بعد از آنکه غرب در این مواجهه شکست خورد درصدد شد تا از طریق مستشرقین، اسباب پیروزی‌های اسلامی را بررسی و در لابه لای آن نیز اهداف خود را دنبال کنند.

در عرصه جهانی‌شدن بعد از این که در زمینه‌های علمی نتوانستند مسلمانان را شکست دهند، راهبرد دورکردن مسلمانان از اسلام و قرآن را دنبال کردند و از هیچ تلاش و دشمنی دریغ نکردند و البته تا حدودی نیز موفق شدند. در وهله بعد سعی کردند در میان مسلمانان با بزرگ‌نمایی اختلافات مذهبی، جنگ‌های مذهبی و فرقه‌ای راه بیندازند. لذا این گروه‌های تکفیری حلقه‌ای از آن زنجیره شیطانی علیه کیان اسلام در طول تاریخ هستند. در زمان پیامبر اکرم اسلام صلی الله علیه و آله وسلم هم این جریان‌ها بودند و همینطور تا امروز با نام و قالب جریان‌های تکفیری از میان خود مسلمان‌ها با پشتیبانی دنیای غرب و استکبار و برخی از

کشورهای منطقه ادامه و استمرار پیدا کردند.

در سخنان جناب آقای دکتر ولایتی تردیدی نیست که یکی از عوامل گسترش جریان‌های تکفیری مقابله با پیروزی انقلاب اسلامی و بیداری اسلامی است.

این بیداری اسلامی برای دشمنان اسلام قابل تحمل نبود و کشورهایی که مرکز ثقل سیاست‌های استکبار بودند نظام‌هایشان سقوط کرد ولی یک نکته‌ای هست و آن اینکه در این کشورها شخصیت موثری که بتواند این قیام را رهبری کند نبود و لذا یک فرصتی را برای تکفیری‌ها به وجود آورد که به خاطر فقدان رهبری در کشورها، تقویت شوند و بتوانند خودشان و اهدافشان را در جهان اسلام گسترش دهند.

تاریخ جریان‌های تکفیری نشان می‌دهد که شکل‌گیری آنها یک قرن طول کشیده است و اینها متاسفانه به صورت کلی از بین نمی‌روند ولی قابل کنترل هستند که نیاز به مدیریت صحیح دارد.

بعد از جنگ‌های صلیبی، دشمنان اسلام با ابزار و حربه جریان‌های تکفیری به اسلام هجوم آورده‌اند و این جریان بسیار

موثر است و دلیل گسترش آنها هم اختلاف میان فرقه‌های اسلامی و ساده‌لوحی برخی از مسلمانان است.

در نگاه تحلیل‌گران غربی، مسلمانان دو سرمایه بزرگ «قرآن» و «منابع طبیعی» را دارند و تا زمانی که از آنها بهره می‌گیرند نمی‌توان به آنها ضرری وارد کرد. در مجله گاردین که در ماه اکتبر سال 1993 میلادی منتشر شده است به این نکته اذعان کرده‌اند و

اشاره شده است که «خداوند با مسلمانان دو بار صحبت کرده است یک بار با قرآن و یک بار دیگر با منابع زیرزمینی». یعنی کشورهای اسلامی مترادف با نفت هستند. پس اگر مسلمانان در سایه انسجام و اتحاد و خرد جمعی به این دو ابزار متوسل شوند و بهره‌برداری بهینه کنند هر دشمنی چه داعش و غیرداعش نمی‌تواند به اسلام تعرض کند و موجبات نابودی و اختلاف را فراهم کند.

در خصوص نابودی داعش هم ما علمای مسلمان باید به صورت ریشه‌ای اسباب پیدایش داعش را از بین ببریم و به عللی که موجب تقویت آنها می‌شود توجه کنیم. همانطور که می‌دانید

داعش پایگاه مردمی ندارد ولی زمینه‌های جذب جوانان به داعش با وجود مشکلات اقتصادی و فقر و تبعیض در کشورهای اسلامی تقویت می‌شود و این جای نگرانی دارد.

در راستای مقابله فرهنگی و علمی با جریان‌های تکفیری باید به عوامل اقتصادی، بی‌سوادی و بیکاری توجه کرد تا عرصه برای جولان تفکرات افراطی تنگ‌تر شود و طبیعتاً زمینه گرایش به داعش هم از بین خواهد رفت.باید با استفاده از آن دو سرمایه و نعمت مادی و معنوی در جهت تقویت بنیه‌های اقتصادی و فرهنگی جهان اسلام استفاده کنیم. هرچه در عرصه‌های مختلف قدرت ما بیشتر بشود زمینه‌های

جذب داعش بیشتر از بین خواهد رفت.

ماموستا محمد امین راستی؛

امام جمعه اهل‌سنت سنندج و قاضی دیوان عالی فقه شافعی

بسم‌الله الرحمن‌الرحیم

الحَمْدُ للهِ رَبِّ العَالَمِیْنَ والصَّلاةُ وَ السَّلامْ عَلَی خَیْرِ خَلْقِهِ مُحَمَّدٍ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِیْنَ. الَّذینَ قَضَوْا بالحَقِّ وَکانُوا بهِ یَعْدِلونَ

یکی از خاستگاه‌های فکری و مولد جریان‌های تکفیری، وجود دیدگاه غلط برخی از مسلمانان به نصوص است که از درون آن جریان‌های تکفیری ظهور کرده‌اند. اگر به نصوص در

اسلام نگاه کنیم، یعنی نصی که در قبالش اجتهادی نباشد، تمام مسلمانان

اتحاد نظر دارند. در مسائل ضمنی مسلمانان هم در شیعه و هم در سنی، با هم اختلافاتی دارند و این اختلافات خودش عامل ترقی و تعالی و پویایی فقه اسلامی است. اما نکته این است که دشمنان از بدو تاریخ اسلام با بزرگ‌نمایی این اختلافات جزئی در پی تفرقه‌افکنی و جنگ فرقه‌ای بین مسلمانان بوده‌اند و لازم است ما مسلمانان برای مقابله با این اختلاف‌افکنی دشمنان، به مشترکاتمان و قرآن مجید رجوع کنیم و بیش از پیش بر وحدت میان مسلمانان تأکید و تبلیغ کنیم. دشمنان اسلام همیشه در پشت پرده‌ها بارها و بارها اعلام کرده‌اند تا این قرآن در قلب مردم حکومت می‌کند ما به اهداف مطلوبمان نمی‌رسیم پس در طول تاریخ سعی کرده‌اند در بین مسلمانان اختلاف به وجود بیاورند و این همه تلاش هم به خاطر این بوده است که دین اسلام در ابعاد فرهنگ، اقتصاد، علم و معنویت بسیار غنی است و جوابگوی نیازهای بشریت است. غیر از قرآن و وحی الهی بقیه قوانین نمی‌تواند نیاز بشریت را تامین کند و آنها هم آگاهند که قرآن می‌تواند یک روزی حکومت کند و وعده خداوند محقق

می‌شود و دین اسلام در تمام دنیا یقیناً حکومت می‌کند و شک و تردیدی در آن نیست. لذا می‌خواهند با دوری مسلمانان از قرآن و القاء تفرقه در میان مسلمانان، اسلام را به نحوی منحرف نشان دهند و بگویند آن اسلامی که شما

شیفته‌اش شده‌اید القاعده، وهابیت و داعش است که مردم را ذبح می‌کنند و در بازار برده فروش‌ها به ثمن بخس می‌فروشند.

بیداری اسلامی با انقلاب اسلامی ایران روحی دوباره در آن دمیده و شروع شد و تمام سیاست‌های سیاست‌گذاران و تحلیل‌گران غربی و دشمنان اسلام را بهم ریخت و دیدند که اسلام می‌تواند حکومت کند و باعث شد دوباره از حربه اختلاف‌افکنی میان امت اسلامی استفاده کنند و جا دارد ما علمای اسلام آن رسالتی که به دوشمان است را به سرانجام برسانیم و اسلام و دین واقعی را به مردم دنیا و سایر مسلمانان نشان دهیم. یقیناً دیگر کسی به سمت تکفیر و داعش نمی‌رود و آینده تکفیری‌ها به عمل عالمان مسلمانان برمی‌گردد. اگر اسلام واقعی تبیین شود، دیگر تکفیر و داعشی وجود ندارد.

مولوی اسحاق مدنی؛

عضو شورای برنامه‌ریزی مدارس علوم دینی اهل‌سنت

بسم‌الله الرحمن‌الرحیم

در برخورد با پدیده شومی همچون داعش و جریان‌های تکفیری در سراسر جهان اسلام باید هوشیارتر برخود کنیم و مساله به این سهل و سادگی نیست.

اینجا همه در انحراف و بدبودن جریان‌های تکفیری اذعان و وحدت نظر داریم. ولی باید دید چرا اینها نفوذ دارند؟ همه شنیده‌اید که یک دختر یهودی تازه مسلمان جلیقه انتحاری به

خودش می‌بندد و حاضر است خودش را در راه اهداف داعش منفجر کند! این نیرو باید

شناخته شود. اینها از کشورهای مختلف در حال جذب هستند و همه حاضرند جان خودشان را فدا کنند و دیگرانی را هم از بین ببرند.

یک نقطه مورد غفلت واقع شده است و آن اینکه علمای اسلام مدت‌هاست اسلام سیاسی را به دیگران واگذار کرده‌اند. ما دو دسته عالم داریم؛ علمای مطالعی و علمای سنتی. به این معنا که گروه اول اسلام را با مطالعه درک کرده‌اند و عربی را خوب بلدند و اسلام را مطالعه می‌کنند و به مردم هم آموزش می‌دهند.

اما گروه دوم، نه تنها اسلام را تبلیغ می‌کنند بلکه به اسلام هم عمل می‌کنند یعنی از بدو کار آن چیزی که در قرآن آمده است را به خوبی یاد گرفته و به آن عمل می‌کنند. علمای سنتی اسوه اسلام هستند.

علمای مطالعی فقط شنیده‌اند که پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم جهاد و قصاص کرده، پس جهاد را تبلیغ می‌کنند ولی آیا جهاد و قصاص پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم همین است؟! باید دید آیا دین حقیقی همان چیزی است که امروز علمای مطالعی تبلیغ می‌کنند یا خیر؟ اینها مسائل ریز و دقیقی است!

در طول تاریخ حکومت‌هایی به نام اسلام در زمان اموی‌ها، عباسی‌ها و عثمانی‌ها حکومت کردند که حکومتشان نه راشده بوده و نه بر منهج پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم بوده است. اما حداقل یک نکته را داشتند و آن اقتدار، قدرت، عزت و عظمت نام اسلام بود. مسلمانان آن تاریخ را می‌خوانند و امروز را هم می‌بینند که حکومت‌هایی وابسته، ضعیف و ذلیل در جهان به نام

اسلام حکومت می‌کنند و لذا مردمی که تشنه عظمت و عزت اسلام هستند؛ تحت تأثیر تبلیغات دروغین جریان‌های تکفیری با نیت عزت‌بخشی به اسلام جذب آنها می‌شوند. در حقیقت افرادی که جذب این جریان‌ها می‌شوند راهشان اشتباه است نه نیتشان. انسان‌هایی هستند که مرید علمای سنتی هستند ولی با فریب و خدعه جریان‌های استکباری، جذب این گروه‌های منحرف شده‌اند.

اینجا لازم است علمای سنتی وارد میدان شوند و ماهیت این جریان و درک و فهم پایینی که آنها از اسلام دارند را تبیین کنند. ورود علمای بزرگ به میدان مبارزه علمی و فرهنگی با این جریان، نقش سازنده‌ای در ریشه‌کن کردن جریان‌های تکفیری ایفا می‌کند.

آخوند ابوکر خوجملی؛

امام جمعه و استاد حوزه علمیه اهل‌سنت گلستان

بسم‌الله الرحمن‌الرحیم

همه مستحضرید که امروز میدان جولان برای جریان‌های تکفیری وسیع است و همچنان در حال فعالیت و جذب جوانان و یک عده مسلمانان غافل و ناآگاه هستند. در وهله اول باید عرصه را برای جذب به جریان‌های تکفیری تنگ کنیم و راهش این است که از کسانی که به این پدیده شوم تکفیر آلوده نشده‌اند، محافظت کنیم.

هر یک از مذاهب و فرق اسلامی برای خود اصولی دارد که هر کس می‌خواهد مسلمان باشد باید به

آنها تکیه کند. هم شیعیان و هم اهل‌سنت باید این اصول را برای پیروان خود تبیین کنند تا از خطر گسترش جریان‌های تکفیری جلوگیری شود و مسلمانان در این ورطه خطرناک گرفتار نشوند.

اهل‌سنت دیدگاه‌هایی دارد که به طور نمونه عرض می کنم. اهل‌سنت شروطی را برای اسلام دارند. علامه زین‌الدین الحنفی در کتاب بحر الرائق کنز الدقائق آورده است: «... والثامن: لا یکفر أحدا من أهل القبلة بذنب. والتاسع: یصلی علی من مات من أهل القبلة. والعاشر: یری الجماعة رحمة والفرقة عذابا. قال صاحب الکشاف: فی هذا الفصل شروط وزیادات لأصحابنا یجب أن تراعی و ... »⁽¹⁾یعنی کسی می‌تواند اهل‌سنت باشد که وحدت و همدلی را رحمت بداند و تفرقه را عذاب بداند و برای اموات اهل قبله نماز بخواند و از اهل قبله، احدی را به واسطه ارتکاب گناهی از اسلام خارج نکند و بر امیر با شمشیر خروج نکند...» این تعالیم باید توسط علمای شیعه و اهل‌سنت آموزش داده شود.

یکی از مشکلات و مسائلی که باعث بروز اختلاف بین امت اسلامی می‌شود و دشمنان اسلام هم بر روی آن تمرکز کرده‌اند بزرگ‌نمایی خطای یکی از پیروان

مذاهب اسلامی و انتساب خطای یک شخص به کل آن مذهب و پیروانش است. دشمن با استفاده از این حربه، بهره‌برداری و سوء استفاده خودش را در جهت اهداف شوم و خطرناک خودش می‌کند.

ما طبق قرآن اجازه نداریم خطای یک شخص را به همه افراد آن مذهب نسبت دهیم. امام راحل با دیدگاه بزرگی که داشتند می‌فرمودند کسانی که تفرقه بین شیعه و سنی می‌اندازند نه شیعه‌اند و نه سنی.

آنچه که امروز دشمن دنبال آن است شکاف در جریان وحدت بین شیعه و سنی با استفاده از ابزار تهمت، ترس و تفرقه است. جریان استکباری مدام شیعیان و اهل‌سنت را از یکدیگر می‌ترساند تا با شکست در وحدت آنها به عزت و اقتدار اسلام خدشه وارد کند و امروز جریان‌های تکفیری بهترین ابزار دشمنان برای این تفرقه‌افکنی و ریختن خون مسلمانان به وسیله مسلمان هستند.

حضرت آیت الله اعرافی: دبیر علمی همایش

بسم‌الله الرحمن‌الرحیم

خیر مقدم عرض می‌کنم به تمامی میهمانان بزرگوار. طبعاً این اجتماع بزرگ و باشکوه در قم و تحت زعامت مراجع معظم و حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله) و شرکت بیوت مراجع معظم تقلید نشان‌دهنده اهتمام حوزه علمیه قم و روحانیت شیعه نسبت به اسلام و معالجه دردهای بزرگ امت اسلامی است.

همه ما باید سپاس‌گذار علما، بزرگان و رهبران شایسته و این مرجع عظیم‌الشان و انقلاب اسلامی ایران باشیم که با این رویکرد به مسائل امت اسلامی نگاه

می‌کند.

در خصوص علل پیدایش جریان‌های تکفیری سخن فراوان است و مطالب مهمی در سخنان کارشناسان وجود داشت. این علل را از دیدگاه‌های مختلفی می‌شود تقسیم کرد. از یک نگاه به علل بعیده و علل قریبه و از نگاه دیگر به علل بیرون جهان اسلام و علل درون جهان اسلام و از منظر دیگر به علل تاریخی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی می‌توان تقسیم کرد.

اما آنچه که به گمانم با این همایش تناسب دارد این است که بر علل معرفتی و بنیادین فکری در پیدایش و رشد جریان‌های افراطی و تکفیری باید تأکید کنیم.

جهان اسلام بعد از هجمه‌های غرب و استعماری که در لایه‌های گوناگون شکل گرفت، به سمت بیداری و احیاء تمدن تارخی اسلام حرکت کرد. امت اسلام، علما، روشنفکران، نخبگان و جوانان احساس کردند که باید به مجد و عظمت تاریخی خود بازگردند اما سوال مهم این بود که چگونه باید به

مجد تاریخی خویش بازگردیم و آن را از نو احیاء کنیم؟ در اینجا سه گفتمان پیدا شد.

گفتمان اول: گفتمان روشنفکرانه لیبرالیستی و سکولاریستی بود. در طول 2 قرن گذشته افرادی در نقاط مختلف جهان، بازگشت به اسلام را با هضم اندیشه اسلامی در شاخص‌های تفکر غرب جستجو

می‌کردند و مفاهیم دینی را با شاخص‌های غربی متر و تفسیر می‌کردند. این یک نوع بازگشت به اسلام بود ولی بازگشت دروغین بود و نتیجه آن سکولاریسم و لیبرالیسم بود.

دومین گفتمان: گفتمان متحجرانه و جاهلانه بود. این مقابله، غیرهوشمندانه و سطحی‌نگرانه با دنیای غرب بود. عده‌ای مفاهیم اسلام را دقیق نمی‌شناختند و با تکیه بر یک سری ظواهر به صورت یکسویه می‌خواستند عظمت اسلام را بازگردانند. این جریان در طول این 2 قرن جلو آمده است و اوج آن در جریان‌های تکفیری و داعش است.

مشکل امروز جهان اسلام هم فقدان یک گفتمان عمیق و درست در جهان اسلام برای مقابله با غرب و بازگشت به اسلام است. و نتیجه این گفتمان جاهلانه، حرکت به سمت

خشونت‌های مذهبی و افراط و تکفیر بوده است.

گفتمان سوم: گفتمان اجتهادی و عقلانی است. این مقابله، در عین اجتهاد از انقلابی‌بودن و مبارزه برخوردار است.

برای معالجه بحران تکفیر - که اکنون گرفتار آن هستیم- و عوامل به وجود آورنده آن در کنار عوامل بیرونی -که غربی‌ها طراحی کرده‌اند- مبانی معرفتی در امور مشترک مانند هجرت، جهاد، توحید -که

درست شناخته نشده است و مبدل به اختلاف شده است- فقه و فلسفه سیاسی و فقه و اخلاق ارتباطی امت اسلام که متناسب با دنیای امروز باشد، باید برای مسلمانان تبیین شود.

فقدان این تئوری‌ها زمینه را برای توطئه بیرونی فراهم می‌کند. در آینده هم اگر این تئوری‌ها در میان شیعه و سنی حل نشود به مشکل می‌خوریم. اینها خلأهایی است که علمای اسلام باید آن را رفع کنند.

اندیشکده‌های غربی و نیز جهان اسلام مطالعات و پیش‌بینی‌ها زیادی در خصوص آینده جریان‌های تکفیری داشته‌اند

که طیف گسترده‌ای از نظریات را دربردارد و می‌توان در سه تحلیل خلاصه کرد:

تحلیل اول: تحلیل‌های خوشبینانه که پیش‌بینی می‌کنند ریشه‌ها و عوامل جریان‌های تکفیری به سرعت خشک خواهد شد.

تحلیل دوم: تحلیل‌های بدبینانه که طیف وسیع عوامل اجتماعی و تاریخی و فکری و ... جریان‌های تکفیری را چنان قوی پیش‌بینی می‌کنند که قابل از بین رفتن نیست.

تحلیل سوم: تحلیل‌های واقع‌بینانه که از یک سو می‌گوید نباید بدبینانه به تمام‌شدن این دوره پر نقمت به اسلام نگاه کنیم. چون بیداری امت ریشه‌دار است و

همین جریانی که این کنگره برگزار کرده و اندیشمندان جهان اسلام وارد صحنه شده‌اند نشان‌دهنده این است که امت با علمای خود در عرصه‌های مختلف به دنبال معالجه آن ریشه‌ها هستند و ریشه‌های سیاسی هم با گفتمان انقلابی اصیل اسلامی قابل معالجه است. بنابراین نباید بدبین بود. و از سوی دیگر هم این تحلیل می‌گوید باید بدانیم که تنوع این عوامل و دسائس بیرونی و مشکلات مختلف

امت اسلامی زمینه را برای بازتولید این اندیشه‌های افراطی فراهم می‌کند.

ارزیابی ما این است که واقع‌بینانه با این بحران مواجهه کنیم و این ارزیابی برای این کنگره هم مفید است. باید با حالت خوف و رجاء حرکت کنیم و قطعاً امت اسلام با یک نگاه تمدنی جدید بر این مشکلات فائق خواهد آمد و در کنار هم قرار خواهند گرفت ولی انواعی از ریشه‌ها وجود دارد که باید به آنها توجه کنیم.

بنابراین، این میزگرد هم به طیف عوامل حرکت‌های افراطی و ... توجه کرد و هم عوامل بیرونی و هم داخلی و هم اینکه باید به همه آنها نگاه کرد و اینکه آینده را باید خوب و روشن ببینیم اما از بازتولید انحرافات فکری هم غفلت نورزیم.

در مقام معالجه وضع بحران‌زایی که ما با آن مواجه

هستیم؛ نکات مهمی به عنوان راهکار و راهبرد برون‌رفت می‌توان برشمرد.

راهکار اول: توجه علما و نخبگان به اصلاح مبانی معرفتی است. فقدان آن دنیا را به کجراهه تکفیر و افراط میان مذهبی برده است. و این نیاز به کارهای علمی دقیق و تفاهم میان مذهبی در

مبانی کلامی و فقهی در حوزه تعامل و هم‌گرایی دارد.

راهکار دوم: اصلاح نظام‌های آموزشی است. ما اکنون با نظام‌های آموزشی‌ای مواجه هستیم که در آن فکر ترور و تکفیر و افراط‌گرایی ترویج می‌شود. بر کسی پوشیده نیست که در خیلی از کشورهای اسلامی در سطوح آموزش‌های قبل از دانشگاه، دانشگاه و بعد از آن، در قالب متون درسی افکار تکفیری و پرخاش‌گرانه ترویج می‌شود و لذا باید نظام‌های آموزشی را اصلاح کرد.

راهکار سوم: جایگزین‌کردن گفتمان اجتهادی و عقلانی به جای گفتمان‌های سکولاریستی و متحجرانه است. فقدان آن یا باعث از بین رفتن ماهیت اسلام در جوامع اسلامی و یا بروز خشونت‌های مذهبی خواهد بود.

راهکار چهارم: مبارزه با ریشه‌های خارجی حامی جریان‌های تکفیری است. باید هوشیار و آگاه باشیم که جریان‌هایی خارج از جهان اسلام درصدد فعال‌کردن

گسل‌هایی است که به صورت تاریخی از صدر اسلام وجود داشته‌اند و این گسل‌ها را آمریکایی‌ها و غربی‌ها فعال می‌کنند و باید آن را بشناسیم و در

مقابلشان بایستیم.

راهکار پنجم: تمرکز جهان اسلام بر مبارزه با اسرائیل و دشمنان اصلی امت اسلام است.

راهکار ششم: رفتن به سمت مردم‌سالاری‌های دینی است که بسیاری از مشکلات را کاهش می‌دهد.

راهکار هفتم: تأکید بر مشترکات جهان اسلام و پایه‌ریزی یک فکر و سیاست و بازار مشترک در جهان اسلام است. امت اسلام امکانات و سرمایه‌های بی‌کرانی دارد ولی با افکار متحجرانه همه اینها بر باد می‌رود و ما نیازمندیم به توافق اصولی با کشورهای اسلامی برسیم تا از مشکلات عبور کنیم.

راهکار هشتم: گفتگوها و تولید آثار و متون وحدت‌آفرین توسط علمای دینی مذاهب اسلامی است.

این نشست یک فصلی نو و پیامی از سوی مرجعیت قم برای کاهش آلام و دردها و گشایش معضلات جهان اسلام است.

(بیانیه در پایان همایش توسط حاج گلدی آخوند کمالی قرائت گردید.)

الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و علی آله الطاهرین و صحبه المنتجبین و من تبعهم باحسان الی یوم الدین

)وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ أَلْقَی إِلَیْکُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا (⁽¹⁾

در شرایط کنونی، جهان اسلام یک از تلخ‌ترین دروه‌های خود را پشت سر می‌گذارد. جریان‌های افراطی و تکفیری با سخنان، فتاوا و اقدامات تفرقه‌افکنانه خود، موجبات کشتار، خشونت، جنگ مذهبی، انحراف مسلمین از مسائل اصلی جهان اسلام و تقویت جبهه دشمنان اسلام می‌شوند.

در چنین شرایطی بر علمای اسلام لازم است ضمن طرد و نفی این گروه‌ها و معرفی اسلام اصیل، رسالت تاریخی خود را ایفا نمایند.

بر همین اساس همایش بین‌المللی جریان‌های افراطی و تکفیری در روز 08/11/1394 به دعوت مرجع عالیقدر جهان

تشیع و با حضور صدها تن از علمای شیعه و سنی در شهر قم برگزار شد و ضمن محکوم‌کردن رفتارهای افراطی در هر فرقه و مذهبی، مصوبات زیر را اعلام می‌دارد:

الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و علی آله الطاهرین و صحبه المنتجبین و من تبعهم باحسان الی یوم الدین

)وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ أَلْقَی إِلَیْکُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا (⁽¹⁾

در شرایط کنونی، جهان اسلام یک از تلخ‌ترین دروه‌های خود را پشت سر می‌گذارد. جریان‌های افراطی و تکفیری با سخنان، فتاوا و اقدامات تفرقه‌افکنانه خود، موجبات کشتار، خشونت، جنگ مذهبی، انحراف مسلمین از مسائل اصلی جهان اسلام و تقویت جبهه دشمنان اسلام می‌شوند.

در چنین شرایطی بر علمای اسلام لازم است ضمن طرد و نفی این گروه‌ها و معرفی اسلام اصیل، رسالت تاریخی خود را ایفا نمایند.

بر همین اساس همایش بین‌المللی جریان‌های افراطی و تکفیری در روز 08/11/1394 به دعوت مرجع عالیقدر جهان تشیع و با حضور صدها تن از علمای شیعه و سنی در شهر قم برگزار شد و ضمن محکوم‌کردن رفتارهای افراطی در هر فرقه و مذهبی، مصوبات زیر را اعلام می‌دارد:

از این رو همه مسلمین زندگی مسالمت‌آمیز را با دیگر ادیان و مذاهب را سرلوحه رفتار اجتماعی خود قرار داده و از هر نوع پرخاش و عملی که موجب بهم‌زدن هم‌زیستی مسالمت‌آمیز میان پیروان ادیان و مذاهب گردد، پرهیز می‌کند.

به بهانه‌های واهی ندارد.

خود، مسلمانان را از ورود به جنگ مذهبی پرهیز دهند.

دست اتحاد به سوی همه علمای اسلام در سرتاسر عالم گشوده و از تمامی علما می‌خواهیم که ما را در این راه خطیر یاری دهند.

این دبیرخانه وظیفه خود می‌داند با همه کسانی که در راه وحدت و تعالی جهان اسلام تلاش می‌کنند همراه گردد و در برابر افراط و تکفیر با شفقت و نصیحت برادرانه از همه جوانان مسلمان می‌خواهد که از رفتارهایی که می‌تواند به ضرر اسلام و مسلمین باشد، بپرهیزند.

امید می‌رود سیره نیکوی رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم ، سرمشق همه مسلمانان و وجهه همت همه علما و اندیشمندان جهان گردد.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته

عرض لوقائع المؤتمر الثانی «مخاطر التیارا‌ت ا‌لتکفیریة فی العصر الحاضر ومسؤولیة علماء العالم الإسلامی»

بر‌امج المؤتمر

نبذة عن شخصیات المؤتمر و البرامج الرئیسیة و الثانویة

نحمد الله و نشکره علی ما أولانا من رعایة و توفیق،

انطلاقاً من الضرورة الملحة و استجابة لمطالبات علماء الإسلام، هاهوذا موعد جدید مع مؤتمر مخاطر التیارات التکفیریة، الذی نستعرض فی السطور التالیة أهم وقائعه بالأرقام:

إرسال الدعوات إلی ضیوف الداخل:

دعوة ما یزید علی 1600 شخصیة علمیة حوزویة

وأکادیمیة وناشطین فی مجال محاربة التیارات التکفیریة؛

عدد الحضور من ضیوف الداخل: 750 شخص؛

حضور ضیوف الخارج:

150 شخصیة من البلاد المختلفة: الباکستان، ترکیة، تونس، روسیه، السنغال، العراق، فلسطین، جورجیا، لبنان، مصر،

نیجریا، تنزانیا، ساحل العاج، بنغلادیش، تایلند، میانمار، العربیة السعودیة، کینیا، مالی، غانا، سوریة، السودان، عمان، ألبانیا، الیمن والهند؛

حضور الهیئات الدبلوماسیة الأجنبیة المعتمدة لدی إیران:

حضرت 20 شخصیة دبلوماسیة تابعة لسفارات أفغانستان، العراق، سوریة، السنغال، بنین، تایلند، روسیة، الهند، مالیزیا، فیتنام، طاجیکستان، قرقیزستان و... ؛

الضیوف الإیرانیون من أهل السنّة:

عددهم 61 شخصیة من 12 محافظة إیرانیة هی: طهران، أذربیجان الغربیة، کردستان، بوشهر، هرمزجان، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، فارس، کرمانشاه، کلستان، سیستان و بلوشستان.

علی هامش المؤتمر:

لقاء السفراء و الضیوف بسماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی (دام ظله الوارف)؛

لقاؤهم بسماحة آیة الله أعرافی و زیارتهم لجامعة

المصطفی صلی الله علیه و آله وسلم العالمیة؛

حضور الضیوف فی الحرم ومشارکتهم فی صلاة الجمعة بمدینة قم؛

فعالیات الضیوف الإیرانیین من أهل السنّة:

لقاؤهم بسماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی(دام ظله الوارف)؛

زیارتهم لجامعة المصطفی صلی الله علیه و آله وسلم العالمیة؛

لقاؤهم برئیس و أساتذة جامعة الأدیان و المذاهب فی قم؛

النشاطات الإعلامیة

عقد مؤتمر صحفی لأمین المجمع العالمی للصحوة الإسلامیة الأستاذ الدکتور علی‌أکبر ولایتی و رئیس الأمانة الدائمة للمؤتمر حجة الإسلام والمسلمین الدکتور حکیم‌إلهی فی طهران قبیل بدء أعمال المؤتمر، حضره مندوبون عن 60 وسیلة إعلامیة محلیة و أجنبیة؛

عقد مؤتمر صحفی خاص لآیة الله أعرافی بعد انتهاء جلسات المؤتمر حضره حوالی 350 مراسلاً محلیاً و أجنبیاً؛

بثّ النتاجات الإعلامیة عبر القنوات المحلیة و الفضائیة قبل أسبوع من عقد المؤتمر؛

التغطیة الإخباریة للمؤتمر عبر القنوات التلفزیونیة ووکالات الأنباء و وسائل الإعلام و الصحف بواسطة أکثر من 300 صحفی مثّلوا 110 وسیلة إعلام محلیة، بالإضافة إلی ما یربو علی 50 مراسلاً مثّلوا 20 وسیلة إعلام أجنبیة.

تغطیة وقائع المؤتمر علی الهواء مباشرة عبر القناة التلفزیونیة الأولی و القناة الإخباریة و القناة المحلیة لمحافظة قم.

عرض تقریر إخباری حول نشاطات المؤتمر علی القناة الأولی ضمن نشرة أخبار الساعة الثانیة بعد الظهر؛ و علی نفس القناة ضمن نشرتی أخبار الساعة السابعة و التاسعة مساءً؛

عبر جمیع نشرات الأخبار علی القناة المحلیة لمحافظة قم؛ ضمن التحلیلات الإخباریة للقناة الإخباریة و علی فترات مختلفة؛

ضمن التحلیلات الإخباریة لشبکة Press TV؛

ضمن التحلیلات الإخباریة لشبکة العالم؛

قناة المیادین الفضائیة؛

قناة الإخباریة الفضائیة؛

قناة الاتحاد الفضائیة؛

قناة الغدیر الفضائیة؛

قناة الولایة الفضائیة.

مقابلة صحفیة علی الهواء مباشرة لرئیس الأمانة الدائمة للمؤتمر مع أزید من 30 شبکة محلیة و أجنبیة، إذاعیة و

تلفزیونیة و وکالة أنباء؛

مقابلة صحفیة لمدیر الشؤون الدولیة فی المؤتمر مع 5 محطات إذاعیة وتلفزیونیة و وکالة أنباء؛

تغطیة إخباریة لوقائع المؤتمر فی معظم الصحف و المطبوعات المکتوبة، علی سبیل المثال:

الصفحة الأولی من صحف: اطلاعات؛ جمهوری اسلامی؛ رسالت؛ حمایت؛ خراسان؛ فرهیختگان.

تخصیص عمود کامل فی الصفحة الثانیة من صحیفتی إیران و کیهان.

نص الکلمة الافتتاحیة لسماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی(دام ظله الوارف)

(الْحَمْدُ للهِ الَّذِی هَدَانَا لِهَذَا وَمَا کُنَّا لِنَهْتَدِی لَوْلاَ أَنْ هَدَانَا اللهُ)

السلام علیکم ورحمة الله و برکاته

فی البدایة، یسرّنی أن أرحّب بحضراتکم أجمل ترحیب، السادة العلماء و المفکّرین و السفراء المعتمدین لدی الجمهوریة الإسلامیة فی إیران و جمیع الضیوف الوافدین من داخل إیران وخارجها، و أشکرکم جزیل الشکر علی تلبیتکم

دعوتنا و حضورکم هذا المؤتمر و تجشّمکم عناء السفر من أقاصی العالم و أدانیه، و أرجو من الله السمیع العلیم أن ینشر ألطافه علی هذا المؤتمر و یشمله بعنایته لتعمّ فائدته الإنسانیة جمعاء و العالم الإسلامی علی وجه الخصوص (إنّه علی کل شیء قدیر و بالإجابة جدیر).

ملاحظات مهمة:

قبل کل شیء، أجدُ لِزاماً أن أضع أمامکم بعض الملاحظات المهمة:

أوّلاً: إنّ مؤتمرنا هذا ذو صفة علمیة بحتة و لا علاقة له بالسیاسة، لذلک فالقضایا السیاسیة تقع خارج دائرة اهتماماته.

ثانیاً: إنّنا نعلن و نؤکّد احترامنا التام لمقدسات جمیع المذاهب الإسلامیة، و هذا مبدأ ثابت لا مَحیدَ عَنه.

ثالثاً: إنّنا نسعی من وراء عقد هذا المؤتمر أن نصیب هدفین اثنین بإذن الله:

الهدف الأول، تسلیط الضوء بشکل أکبر علی جذور الأفکار التکفیریة، و من ثَمَّ تفنیدها بالأدلة المنطقیة و العلمیة، لئلّا ینخدع الشباب الأغرار بأقوال أمراء الحروب من زعماء التیارات التکفیریة فیلتحقوا بصفوفهم.

و الهدف الثانی هو، أن یُعلن علماء الإسلام بصوت واحد براءتهم من التیارات التکفیریة، و یطهّروا ذمة الإسلام ممّا عَلِقَ بها من شوائب الأفکار التکفیریة. نعم، یجب أن نقولها مدویّة و صریحة، إنّ الذین یُقدّمون الإسلام علی أنّه دین البطش و سفک الدماء و القتل و التدمیر لیسوا منّا. لقد قدّم هؤلاء لأعداء الإسلام أسْوَءَ مثل و أفظع حجّة، فعملوا علی تسعیر نار الإسلاموفوبیا فی العالم، بینما الإسلام هو دین الرحمة و المحبة.

إنّنا فی کل یوم ندعو الله فی صلواتنا، و ننعته بالرحمن الرحیم، أی الرحمة العامة و الخاصة. و الرسول الأکرم صلی الله علیه و آله وسلم طبقاً للآیة الکریمة )وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلّا رَحْمَةً لِلْعالمَین(⁽¹⁾هو تجسید

للرحمة المهداة إلی البشریة، علی النقیض من التکفیریین الذین هم وحشة ورعب للبشریة.

یقول الله تبارک و تعالی فی کتابه المجید )وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً(⁽¹⁾أی إنّه سبحانه ربط أفراد البشر برباط المحبة و الرحمة لا رباط الفزع و الرعب و القتل.

و یقول عزّ و جلّ فی موضع آخر من القرآن الکریم )وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْناً(⁽²⁾و هو أمرٌ صریحٌ لنا بأنْ نُحْسِنُ القول و التعاطی مع سائر أفراد البشر إلّا من أضمر لنا العداوة والشنآن.

انطلاقاً من هذا، فإنّنا نعلن لجمیع شعوب العالم: إنّ الإسلام الذی جاء به الحبیب المصطفی صلی الله علیه و آله وسلم هو هذا الإسلام الذی تجدونه فی هذه المؤتمرات و ما شابهها، و لیس ما یقوله و یفعله الضالّون التکفیریون الجاهلون بحقیقة الإسلام.

بعد هذا الاستهلال، من المناسب أن نعرّج علی بعض المحاور الرئیسیة، متمنیاً علی الخطباء بعدی أن یبسطوا البحث فی هذه المحاور و یشبعوها تحلیلاً و تمحیصاً لیجدوا الآلیات و الحلول المناسبة بشأنها:

المحور الأول: الأضرار الستّة لشجرة التکفیر الملعونة

الضرر الأول: من جهة، یُمْعِن هؤلاء فی سفک دماء المسلمین و غیر المسلمین بقسوة و بلا هوادة، و بأبشع الطرق و الوسائل، مثل حَزُّ رؤوس الضحایا کالخِراف، و حرقهم فی الأقفاص أحیاء ... و الأفظع من ذلک کلّه، تکبیرهم و

تردیدهم لشعار الله أکبر أثناء ارتکابهم لهذه الجرائم.

الضرر الثانی: تشریدهم لملایین المسلمین الأبریاء، حیث قضی الکثیر منهم غرقاً فی عرض البحار، أما من نجا منهم فقد هرب إلی الدول الأجنبیة لاجئاً متجرّعاً الذِلّة و المهانة، هذا، بینما یصرّح القرآن الکریم: )وَ لِلّهِ العِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنینَ وَ لَکِنَّ المُنافِقِینَ لا یَعْلَمُونَ(.⁽¹⁾

الضرر الثالث: تدمیرهم للمساجد و أضرحة عظماء الإسلام و الآثار التاریخیة حیث ینطوی کل منها علی قیمة عظمی.

الضرر الرابع: تدمیر المدن و البنی التحتیة الاقتصادیة تدمیراً تاماً بحیث لن یتسنّی إعادة تعمیرها إلی خمسین سنة قادمة.

الضرر الخامس: تعاون الجماعات التکفیریة مع الجهات المعادیة للإسلام مثل إسرائیل و بعض البلدان الغربیة، و

تلقّی الدعم و المساعدات منها من أجل تهدید البلدان الإسلامیة و القضاء علیها.

الضرر السادس: ارتکاب المجازر بحق الأقلیات غیر المسلمة فی العراق و سوریة و نیجریا التی لم تدخل فی أیّ صراع أو قتال ضدّ المسلمین، بل علی العکس، کانت علی الدوام تتعایش مع المسلمین بأمن و سلام. فضلاً عن أَسْرِ نساء الأقلیات و بیعهنّ فی أسواق النَخاسَة، و هی وصمة عار أخری طبعها

هؤلاء التکفیریون علی جبین الإسلام و المسلمین.

هذا، فی حین إنّ القرآن الکریم فی سورة الممتحنة الآیة 8 یوصینا خیراً بالأشخاص المسالمین الذین لا یحاربون المسلمین، و یحثّ علی معاملتهم بالحسنی و القسط، لأنّ الله یحبّ المقسطین )لاَ یَنْهَاکُمُ اللهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ ولَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیَارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وتُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ إِنَّ اللهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ(⁽¹⁾. إذن، لا ینبغی التعرّض لهذه الأقلیات، لا بل و

أکثر من هذا، یمکن أن نعقد معها معاهدات الصداقة امتثالاً لصریح الآیات الکریمة.

و عدا هذا و ذاک، فقد خلقت هذه الجماعات التکفیریة، و للأسف الشدید، شعوراً بانعدام الأمان فی جمیع أنحاء العالم، و ما ذلک إلّا لأنّها فی حِلٍّ من کلّ القوانین و الأعراف الأخلاقیة و الإنسانیة، و بالتالی لا تأخذها أدنی شفقة أو رحمة لا بصغیر و لا بکبیر.

ربّما یقارن البعض بین هؤلاء و بین فرقة الخوارج فی صدر الإسلام، فیعتبر أنّ التکفیریین و الدواعش و أمثالهم هم فی الحقیقة خوارج عصرنا، و نحن نقول لهم، أبداً، لیس الأمر کذلک، فالخوارج لم یرتکبوا مثل هذه الجرائم فی عصرهم مطلقاً. لم یوقعوا هذا الحجم الهائل و المرعب من الإبادة و الخراب، لم یدمّروا المساجد و أضرحة عظماء الدین، لم یُقْدِموا علی بیع النساء غیر المسلمات فی سوق النَخاسَة، و أخیراً، لم یشرّع الخوارج العمل الشنیع المسمّی «جهاد النکاح».

لذلک نقول، شتّان بین خوارج عصرنا و خوارج صدر الإسلام، فخوارج عصرنا أشدّ خطراً و أعظم وبالاً.

إنّ واجبنا نحن العلماء من کلّ المذاهب الإسلامیة هو أن نتکاتف مع بعضنا، و نشمّر عن سواعد الجدّ لمواجهة هذه الأفکار الضالة و المنحرفة، و أن نعمل علی قلعها من جذورها

بالحجّة و البرهان.

المحور الثانی: العداء لجمیع المذاهب

من الأهمیة بمکان أن نبیّن بأنّ عداء التکفیریین وحقدهم لا ینصبّ علی الشیعة و أتباع أهل‌البیت( وحدهم، وإنّما یشمل جمیع المذاهب الإسلامیة التی تعارض عقائدهم

الضالة و المنحرفة أیضاً، حیث یکفّرونهم جمیعاً، و یستبیحون دماءهم و أموالهم، و الشاهد علی هذه القضیة نصّ الوثیقة التالیة:

فی رسالة موجّهة إلی أتباعه یقول محمد بن عبد الوهاب ما یلی:

لقد أقرّ العلماء المشرکون (یقصد علماء مکة و المدینة) بأنّ أهل الحرمین الشریفین و البصرة والعراق والیمن وسائر البلاد الإسلامیة کانوا حتی الیوم مشرکین⁽¹⁾.

و المعنی أنّ هؤلاء العلماء اعترفوا بأنّ کل ما کان یُعمل به فی الحرمین الشریفین و البصرة والعراق والیمن کان فی جملته شرکاً، ما یعنی أنّ الجمیع یستحق القصاص.

کلنا یعلم أنّ الوهابیین بعد استیلائهم علی مکة و المدینة فی معرکة دمویة، نشروا وثیقة و أجبروا جمیع علماء أهل‌السنّة فی تِینَکِ المدینتین علی توقیعها. واعترف أولئک العلماء مکرهین

علی أنّ توحید محمد بن عبدالوهاب هو التوحید الخالص، وأنّ أهالی مکة و المدینة ومصر و الشام وسائر البلدان الإسلامیة کانوا کفاراً ومشرکین حتی ذلک الیوم، وأضافوا: «إنّه الکفر المبیح للدم و المال و الموجب للخلود فی النار».

ولا حاجة بنا إلی القول بأنّ توقیع علماء أهل‌السنّة فی مکة والمدینة علی تلک الوثیقة کان تحت تهدید السیف وصوناً لدمائهم، کما یقول الکاتب «یوسف کمال حنانة» فی کتابه المسألة الحجازیة، صفحة 11: «بایع الحجازیون سلطان نجد والسیف فوق رقابهم والنطع تحت أقدامهم».

إنّنا نقول، بأنّ الوهابیین کانوا، علی أقل تقدیر، جاهلین عن مسألة إسلامیة مسلّم بها و هی، إنّه حتی لو افترضنا جدلاً أنّهم کانوا مجتهدین، فأنّی للمجتهد أن یفرض اجتهاده علی الآخرین، فضلاً عن فرض شخص واحد عقیدته و اجتهاده علی جمیع مجتهدی مکة و المدینة.

إذن، نستنتج بناءً علی هذا، إنّهم یکفّرون جمیع مسلمی

البلدان الإسلامیة و لیس الشیعة فقط، ذلک التکفیر الذی یبیح دم الإنسان و ماله.

طبعاً، من باب أولی، أنّ حکم التکفیر هذا یشمل غیر المسلمین، و ذلک لقول مؤسس الوهابیة فی تلک الوثیقة: «من لم یدخل فی هذا الدین – أی الوهابیة- فهو عندنا کافر بالله والیوم الآخر و واجب علی إمام المسلمین و المسلمین جهاده و قتاله».

نفهم من هذا، بأنّه بمثابة إعلان حرب ضدّ جمیع شعوب الدنیا وکل من لا یعتنق المذهب الوهابی.

المحور الثالث، اِسْتِخْفافِهم بعلماء العلوم الطبیعیة فی العالم

إحدی عجائب العالم الذی نعیشه إصدار المفتی العام فی السعودیة رسالة یذکر فیها صراحةً أنّ کل من یقول بثبات الشمس فی المنظومة الشمسیة و دوران الأرض حولها کافر و دمه مباح. و قد قال فی رسالته صراحةً ما یلی: «کل من یقول بثبات الشمس و عدم دورانها فإنّه مهدور الدم بعد أن یستتاب».

إخوانی و أخواتی الأعزاء، تأمّلوا المدی الذی بلغته فکرة التکفیر، حتی أنّها فاقت عصر تفتیش العقائد فی القرون الوسطی.

فی الحقیقة، لقد أفتی کبیر المفتین الوهابیین السعودیین بوجوب استتابة جمیع العلماء و المفکرین و الطلبة فی أنحاء العالم کافة الذین یؤمنون بثبات الشمس فی المنظومة الشمسیة، و إلّا فإنّ دمائهم مباحة. تأمّلوا مقدار الضرر الذی یلحقه هذا النمط من الفتاوی المرعبة و الضالّة بسمعة

الإسلام و المسلمین.

لاشکّ فی أنّ عدم امتلاک معلومات کافیة عن قضایا العصر و الجنوح عن الصراط فی تفسیر الآیة الکریمة )لاَ الشَّمْسُ

یَنْبَغِی لَهَا أَنْ تُدْرِکَ الْقَمَرَ ولاَ الْلَیْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وکُلٌّ فِی فَلَکٍ یَسْبَحُونَ(⁽¹⁾، و الجهل بالآیات القرآنیة التی تشرح حرکة الأرض بوضوح، کلّها عوامل تضافرت لتنتج لنا هذه الفتوی المفزعة.

المحور الرابع: الحجّة الرئیسیة للتکفیریین

و الآن، نحاول أن نضع یدنا علی العامل أو الحجة الرئیسیة التی یسوقها التکفیریون. أساساً، إنّ أصل التکفیر عبارة عن خطأ جسیم یرتکبونه فی مسألة التوحید و الشرک، و هذا الخطأ فی تفسیر مسألة التوحید من منظار القران الکریم و السنّة المطهرة أدّی بهم إلی هاویة تکفیر جمیع المسلمین.

یعتقد هؤلاء أنّ کل من توسّل بالأنبیاء و الأولیاء و عظماء الدین و رفع حوائجه إلیهم فی إطار الاستشفاع بهم عند الله یعتبر مشرکاً و کافراً، متناسین أنّ للکفر معانٍ عدیدة.

أرید هنا أن ألفت عنایتکم أیّها الأعزاء إلی فقرة وردت فی کتاب الدرر السنّیة (الدرر السنیة فی أجوبة المسائل النجدیة و

هو من أشهر المصادر الوهابیة و یجمع بین دفتیه جمیع رسائل محمد بن عبد الوهاب و علماء الوهابیة).

جاء فی صفحة 144 من الکتاب المذکور نقلاً عن محمد بن عبد الوهاب ما یلی:

«و أمّا الذی أنکرناهُ علیهم، و کفّرناهُم به، فإنّما هو: الشرک بالله، مثل أنْ تدعو نبیاً من الأنبیاء، أو مَلَکاً من الملائکة، أو تنحر له، أو تَنْذِرَ له، أو تعتکف عند قبره، أو ترکع بالخضوع و السجود له، أو تطلب منه قضاء الحاجات، أو تفریج الکربات؛ فهذا شرک قریش، الذی کفّرهم به رسول الله^ و قاتلهم عند هذا».

نتبیّن من هذا أنّ جمیع الأمور أعلاه هی أسباب تجوّز استباحة دماء المسلمین من وجهة نظر هؤلاء، فی حین أنّنا نعرف أنّ هذا کله ضلال و افتراء.

لم یفقه هؤلاء القوم هذه العقیدة الإسلامیة و هی أنّ الشرک یعنی أن نجعل لله ندّاً، یعنی الإیمان بإله غیر الله یدیر عالم الوجود، إله غیر الله یرزق و یشفی.

أمّا من یتوسّل بالأنبیاء و أئمة الدین کی یشفعوا له عند الله فیقول مثلاً: یا رسول الله اشفع لی عند الله لیشفی هذا السقیم، أو أن یُنهی هذه الحرب المدمرة، أو أن یُرجع هذا

المسافر إلی أهله سالماً، هذه الأقوال هی عین التوحید و جوهره، بل إنّها تأکید علی التوحید، و ذلک لأنّ المحور الرئیسی فیها هو التوجّه إلی الذات الإلهیة المقدسة.

و لنا فی القرآن الکریم خیر دلیل و مثال، فقد ورد علی لسان السید المسیح% فی الآیة 49 من سورة المائدة المبارکة قوله: )وأُبْرِءُ الأَکْمَهَ والأَبْرَصَ وأُحْیِی الْمَوْتَی بِإِذْنِ اللهِ(. یقیناً أنّ من یدّعی هذا الادّعاء، فلا ینتظرنّ من الناس إلّا أن یطلبوا منه هذه الحوائج. فهل کان السید المسیح% یدعو الناس إلی الشرک، و کان الناس کلهم مشرکین؟

أو عندما طلب الحواریون من السید المسیح% أن یُنزّل

علیهم مائدة من السماء کما ورد فی الآیة 112 من سورة المائدة، و استجاب النبی لطلبهم فهل کفر حواریو السید المسیح%؟

منذ 1400 سنة و حتی الیوم یکنّ الناس احتراماً عظیماً لمقابر عظماء الإسلام، و یأتون إلی زیارتها من کل فجّ عمیق،

و یستشفعون بمقام أصحابها عند الله لیقضی لهم حوائجهم، فهل کان المسلمون طیلة الألف و أربعمائة سنة التی مرّت کفاراً، و کانت دماؤهم و أموالهم مستباحة؟ هل من عاقل یقول هذا الکلام؟ ألیست هذه خرافات و خزعبلات؟

هذا هو سبب حضورکم لهذا المؤتمر یا علماء و مفکّری العالم الإسلامی الأفاضل (أو الذین سیصلهم نداءنا فیما بعد) إنّه محاربة هذه الخرافات. إنّکم تتحمّلون مسؤولیة کبری فی توعیة المسلمین و جمیع أمم العالم و إطلاعهم علی حقیقة التعالیم الإسلامیة الصحیحة و التصدّی لهذه الموجة الوحشیة من إراقة الدماء من خلال توضیح المفاهیم الإسلامیة.

بعض المقترحات المهمة:

إنّنا ندرک، بطبیعة الحال، أنّ دائرة هذه المباحث علی الصعید العلمی واسعة و رحبة، و لا یسع المقام هنا للإحاطة

بها، لکنّی أرغب فی ختام کلمتی هذه أن أخرج بالمقترحات و الاستنتاجات التالیة:

خصوصاً أنّنا نشهد فی کل یوم التحاق أعداد جدیدة من الشباب بهذه الجماعات الخطرة.

و لکلّ ما تقدّم، فقد بادرنا منذ العام الماضی و لا سیّما بعد

النجاح الذی حقّقه انعقاد المؤتمر الدولی الأول «آراء علماء الإسلام فی التیارات المتطرّفة و التکفیریة» فی قم إلی تأسیس أمانة دائمة للمؤتمر، و إصدار مطبوعات عدیدة تشمل الکتب و المجلات بمختلف اللغات، و ذلک مساهمةً منّا فی محاربة أفکار التیارات التکفیریة، آملین أن یَطّلِعَ السادة العلماء و السفراء المحترمون علی النتاجات الثقافیة الصادرة عن الأمانة المذکورة.

بشکل تام. و أدعوهم أیضاً إلی تطهیر مکتباتهم من هذه الکتب الضالة.

الفکری للتیارات الفکریة، و من هذا الباب نقدّم اقتراحاً مهماً فی هذا المجال ألا و هو تأسیس قناة فضائیة تبثّ بعدّة لغات حیة تکون رسالتها مواجهة ظاهرة التکفیر الخطیرة فکریاً و عقلانیاً لنطهّر أذهان الشباب المسلم من فایروس التکفیر. کما یجب تعریة الجوهر الحقیقی للشعارات البراقة لهذه الجماعات مثل «الهجرة و الجهاد و الشهادة» کیما یطّلع الجمیع علی مکنوناتها، للحؤول دون استغلالها لهذه المفاهیم المقدسة. و إنّنا هنا نعلن عن استعدادنا التام لتحمّل مسؤولیتنا و المشارکة فی تأسیس هذه القناة.

یصبّون الماء فی طاحونة الأعداء.

یجب علی علماء الإسلام أن یجتمعوا و یتبادلوا الآراء و الأفکار فیما یخصّ الموضوعات العَقائدیة، و حینذاک سیتبیّن لهم بطلان الکثیر من النعوت و الافتراءات التی تنسب إلی المذاهب الإسلامیة.

فی الختام، نرفع أیدینا بالتضرّع إلی الله تبارک و تعالی و ندعو أن یُلهم ساستنا الحنکة و الوعی، و أن یمنّ علی مقاتلینا بالقوة و المنعة، و یوفّق علماءنا لکلّ خیرٍ و سَداد، لیضعوا أیدیهم فی أیدی بعض و یطفأوا فتنة التکفیر التی تعتبر أخطر فتنة فی عصرنا، و أن یُنْعِمَ الله علی عالمنا بالأمن و الطمأنینة و الاستقرار. آمین یا رب العالمین )رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ولِإِخْوَانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالإِیمَانِ ولاَ تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنَا غِلاًّ لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّکَ

رَؤُوفٌ رَحِیمٌ(.⁽¹⁾

و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته

لقاءات ضیوف المؤتمر مع سماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی(دام ظله الوارف)

بعد انتهاء أعمال المؤتمر الدولی «مخاطر التیارات التکفیریة فی العصر الحاضر و مسؤولیة علماء العالم الإسلامی» اغتنم ضیوف المؤتمر هذه الفرصة لیحظوا بلقاء سماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی (دام ظله الوارف) و بالفعل تمّ اللقاء و طرح الضیوف وجهات نظرهم فی أجواء مفعمة بالحمیمیة و الودّ، کما استمعوا إلی توجیهات سماحته فی مختلف القضایا.

فی البدایة، التقی ضیوف المؤتمر الأجانب بسماحته، ثم

سفراء البلدان الأجنبیة، و أخیراً علماء أهل السنّة فی إیران، و کانت لقاءات أخویة ستبقی فی ذاکرة الزمان؛ حیث أعرب الجمیع عن السرور و السعادة للقاء المرجع الکبیر و حضور هذا المؤتمر الرائع؛ و أثنوا علی جهود سماحته الرامیة إلی تسلیط الضوء علی الطبیعة الهدّامة للتیارات التکفیریة، و فی نفس الوقت، إبراز الصورة الناصعة للإسلام الحقیقی الأصیل، کما أعربت هذه الوفود عن تقدیرها و تثمینها لخطوة سماحته المتمثّلة

فی تأسیس أمانة دائمة للمؤتمر بغیة التصدّی العملی للتیارات الفکریة علی الصعید الفکری.

بعد ذلک طرح سماحة المرجع الکبیر علی الضیوف الکرام بعض الملاحظات، فیما یلی نصّها:

لقاء سماحة المرجع بالضیوف الأجانب

جری اللقاء فی أجواء أخویة، و تحدّث کل من الشخصیات و الضیوف الأجانب لدقائق قلیلة عن أوضاع التیارات التکفیریة فی بلده، مطالبین جمیعاً باستمرار التواصل بین علماء الإسلام من کل المذاهب الإسلامیة، و بدور أوسع لنظام الجمهوریة الإسلامیة فی إیران فی محاربة التکفیر فی المیادین الثقافیة و الفکریة.

بعد ذلک ألقی سماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی (دام ظله الوارف) کلمة فی الضیوف الأجانب فیما یلی نصّها:

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین و صلّی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین

أودّ أن أعبّر عن خالص الترحیب بحضراتکم، و الحق أقول،

إنّ مشارکتکم فی هذا المؤتمر تنمّ عن شعور عمیق بالمسؤولیة لدی علماء الإسلام إزاء الخطر الداهم للتیارات التکفیریة، و أتمنّی من خلال المتابعة المستمرة لهذه الجهود أن نصل إلی نتائج مناسبة و ملموسة تساهم فی إضعاف الجماعات التکفیریة. أجد من الضروری استحداث شبکة فضائیة مهمّتها أن تشرح للناس التهدید الذی تشکّله التیارات التکفیریة. شبکة لا تمثّل شعباً معیّناً أو دولة بعینها، بل الأمة الإسلامیة برمّتها. لذلک، ثمّة مشروع تمهیدی تحت مسمّی الشبکة الفضائیة حول مخاطر التیارات التکفیریة یتم

الإعداد له من أجل عرضه علی علماء العالم الإسلامی. و علی العلماء الأفاضل أن یعقدوا اجتماعات مکثفة لشرح موقع التکفیریین، و بدورنا، نحن مستعدون، إذا لزم الأمر، أن نرسل مختصّین ، إلی البلدان المعنیة بالأمر لتحقیق هذا الهدف.

فی الحقیقة، تمّ اتّخاذ إجراءات واسعة فی العراق و الباکستان لإیقاف الهجمة التکفیریة. و قد دأب التکفیریون علی تحریف الآیات و الأحادیث و تفسیرها بحسب أهوائهم، بغیة استقطاب الشباب و جذبهم، من هنا، یتحتّم علینا وضع هذه الشبهات تحت مجهر التحلیل و التمحیص عبر اللجان المتخصصة المنبثقة عن المؤتمرات.

و من الضرورة بمکان أن یتمّ تدوین التعالیم الإسلامیة و نشرها بشکل شامل و جامع فی أوساط الشباب، لأنّ ذلک من أوالیات إضعاف الجماعات التکفیریة و انحسار تأثیرها. لذا أدعو علماء الدین إلی إدامة زخم التواصل فیما بینهم لنتمکّن من تحقیق إنجازات کبیرة فی مختلف الأصعدة.

الملاحظة الأخری هی، المشاکل و الهموم التی یعانی منها الشباب الفلسطینی و التی صارت موضع أسف و حزن بالنسبة للأمة الإسلامیة. إنّ هموم فلسطین هی هموم جمیع المسلمین، و علی المجتمعات الإسلامیة أن تطّلع علی أوضاع هذا البلد و مشاکله لکی تساهم فی وضع الحلول المناسبة لها. و فیما یتعلّق

بهذه المسألة ثمّة اتصالات جاریة مع المسؤولین اللبنانیین من أجل رفع الصعاب التی تعانی منها هیئة علماء فلسطین فی لبنان، و فی هذا الصدد، تنطوی مسألة وحدة الأمة الإسلامیة علی أهمیة قصوی.

أرجو أن تتعمق أواصر الوحدة بین المذاهب الإسلامیة، لمنع الأعداء من تنفیذ أهدافهم فی بثّ الفُرقة المذهبیة و نشر الفتنة الطائفیة. إنّ محاربة زمرة داعش الإرهابیة یتطلّب فی المقام الأول رصّ الصفوف و تحقیق الوحدة لنتمکّن بهذه الوسیلة عزل التکفیریین عن المجتمع الإسلامی و نبذهم، و قد تحقّق التقریب بین المذاهب، بفضل الله و عنایته، إذ أدرک

العلماء المسلمون ضرورة التقریب و أهمیته.

ما انفکّ الأشخاص المتطرّفون من جمیع المذاهب یواصلون نشاطاتهم التخریبیة، و هم لیسوا سوی فئة قلیلة و محدودة، و من ناحیة ثانیة یقوم الأجانب و أعداء الإسلام بتحرکات واسعة لدعم تیار التفرقة و الاختلاف، هذا، فی حین أنّ اهتمام العلماء المسلمین فی العالم الإسلامی بموضوع التقریب ثابت و راسخ؛ أمّا بالنسبة لموقفنا، فنحن نؤمن بعدم جواز الإساءة لمقدسات المذاهب الإسلامیة. و علی البلدان الإسلامیة أن تعمل علی منع الممارسات التی تشیع الفُرقة بین المذاهب الإسلامیة و تزید الهوّة فیما بینها. لطالما أکّدنا علی هذه المسألة و أصرّینا علی الالتزام بها.

لقاء السفراء الدول الأجنبیة

علی هامش أعمال المؤتمر، زار عدد من سفراء البلدان الأجنبیة المعتمدین لدی الجمهوریة الإسلامیة فی إیران سماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی(دام ظله الوارف).

فی بدایة اللقاء، تحدّث سفیر الهند بالنیابة عن جمیع السفراء و أعضاء الهیئات الدبلوماسیة الحاضرین فأعرب عن تقدیره و زملائه لعقد هذا المؤتمر العظیم مضیفاً: لقد عُقد هذا المؤتمر علی أفضل وجه، و هو یعبّر بوضوح عن الدور البنّاء الذی

تلعبه الحوزة العلمیة بقم و المرجعیة الشیعیة الرشیدة فی إرساء أسس السلام العالمی، و السعی لحل أزمات المنطقة لا سیّما مسألة التیارات التکفیریة.

لقد أصغیت بدقة لکلمة سماحتکم الافتتاحیة فی المؤتمر، و الحقیقة، إنّها کلمة تزخر بالحکمة و الدروس المفیدة للمجتمع العالمی فی کیفیة الدعوة لقیم السلام فی العالم.

إنّ خطوة سماحتکم المتمثّلة بدعوة السفراء و أعضاء

الهیئات الدبلوماسیة المعتمدة لدی إیران لهی خطوة صائبة تماماً، و فی نفس الوقت کانت فرصة طیبة لنا للاطلاع علی آراء العلماء و أفکارهم فی هذا الخصوص.

بعد ذلک ألقی سماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی (دام ظله الوارف) کلمة قیّمة تضمّنت عدداً من الملاحظات السدیدة، فیما یلی نصّها:

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین و صلّی الله علی سیدنا محمد و آله

الطاهرین

أشعر بسعادة غامرة لهذا اللقاء. کما تعلمون، یعتبر الفکر التکفیری الجاهلی أخطر معضلة یواجهها عالمنا الیوم، و هذا یستدعی من العالم استنفار کل طاقاته من أجل اجتثاث جذور هذا الفکر الضالّ؛ لأنّه لو استمرّ هذا التیار علی هذا المنوال فسوف تصیب شظایاه، عاجلاً أو آجلاً، سائر البلدان الأخری التی لم تکتوِ بناره حتی الآن.

إنّ حضورکم هذا المؤتمر هو بمثابة اعتراف بحق بلدانکم فی مقابل التیارات التکفیریة. إنّنا نقترح تکثیف النشاطات الثقافیة و العقدیة فی جمیع البلدان للحؤول دون التحاق الشباب بصفوف تلک الجماعات، و لا یتسنّی ذلک إلّا من خلال تأسیس شبکة فضائیة متعددة اللغات. لا بدّ من القضاء علی الأفکار و العقائد المنحرفة و الضالة و وأدها فی مهدها. علی الجمیع أن یتمسّک بالوحدة و التضامن لسدّ المنافذ علی انتشار هذه العقائد الضالة.

أودّ هنا ألفت انتباهکم إلی أنّنا قمنا بإصدار العدید من الکتب فی المؤتمر السابق و فی المؤتمر الحالی أیضاً و بعدّة لغات، لذلک أجد من المستحسن أن یأخذ السفراء الکرام علی عاتقهم دعوة المسؤولین عن الثقافة فی بلدانهم لیطلعوا علی هذه الإصدارات و یستفیدوا من ثمار هذه الجهود المبذولة.

و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته

لقاء العلماء أهل السنّة فی إیران

بعد اختتام أعمال المؤتمر، کان لعلماء أهل السنّة فی إیران لقاء خاص بسماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی (دام ظله الوارف)، حیث فی البدایة الحاج ماموستا خدایی نیابة عن علماء أهل السنّة فأعرب عن خالص شکره و تقدیره لسماحة المرجع الکبیر، ثم أعقبه مولوی عبد الحمید إسماعیل زهی فأکّد علی ضرورة التمسک بعری الوحدة بین الشیعة و السنّة، و اعتبر أنّ دعم المرجعیة الشیعیة الرشیدة و مسؤولی

النظام لمناطق أهل السنّة و متابعة شؤونهم و قضایاهم هی الضمانة الأکیدة لنجاح هذه الوحدة، و أضاف: إنّنا أهل السنّة أفراداً و علماء سوف نضطلع بمسؤولیتنا، إن‌شاءالله، فی منع نفوذ الجماعات التکفیریة المتطرّفة التی تعمل علی وتر التفرقة و البغضاء و الحؤول دون تسلّلها إلی صفوفنا، و الحقیقة، إنّنا جمیعاً نشعر بحساسیة شدیدة تجاه هذه المشکلة.

بعد ذلک تحدّث سماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم

الشیرازی(دام‌ظله‌الوارف) فألقی کلمة مقتضبة أشار فیها إلی بعض الأمور المهمة. و إلیک نصّ کلمة سماحته:

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله ربّ العالمین و صلّی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین

سُررت کثیراً بلقائکم، فی الحقیقة إنّ إحدی برکات هذا المؤتمر هی هذه اللقاءات و الاجتماعات التی سوف تبقی فی الذاکرة.

لقد جمع هذا اللقاء الأخوة الشیعة و علماء أهل السنّة الذین جاؤوا من مختلف المناطق، لنتبادل الأحادیث و نعبّر عن آرائنا بودّ و محبة، و نطرح قضایانا و همومنا علی بساط البحث. أشکرکم جزیل الشکر علی تلبیتکم دعوتنا و حضورکم هذا المؤتمر.

أودّ أن أطرح علی حضراتکم أربع ملاحظات:

الملاحظة الأولی هی: أنّ أخوتنا أهل السنّة یقطنون فی الجهات الأربع من البلاد، فی الشمال و الجنوب و الشرق و الغرب، و لکن مع ذلک لم یستطع الدواعش التسلّل إلی بلدنا، إنّها مسألة غایة فی الأهمیة، و فی نفس الوقت دلیل ساطع علی یقظة الأخوة من أهل السنّة، إذ لولا ذلک، لاستطاع الدواعش أن ینفذوا إلی داخل البلاد. نحمد الله و نشکره علی عدم وجود أیّ أثر للتکفیریین فی بلدنا، و ما ذلک إلّا بفضل هممکم العالیة و یقظة المسؤولین، و نأمل أن تستمر هذه الهمم العالیة إن شاء الله، لرصد أیّة تحرکات مشبوهة؛ فی

الحقیقة، إنّ الدولة یقظة و عینها ساهرة. علیکم أنتم أیضاً أن تبلّغوا المسؤولین عن أیّة تحرکات مشبوهة، و ذلک لإدامة الاستقرار الأمنی الذی ینعم به بلدنا إن شاء الله و الذی یرجع الفضل فی جزء کبیر منه إلی هممکم العالیة أنتم أهل الثغور الرابضون علی الحدود، و لنتمکّن جمیعاً من السیر نحو أهدافنا المقدسة فی کنف هذا الاستقرار.

الملاحظة الثانیة، فی خضم الأحداث قبیل انتصار الثورة

الإسلامیة أعنی عام 1977م قامت سلطات الشاه بإبعادی إلی ثلاث مناطق هی: سیستان و بلوشستان (شابهار)؛ و کردستان (مهاباد)؛ و أخیراً فی بلدة أنارک فی مدینة نائین. فی المدینتین الأولیین کان یقطن الأخوة من أهل السنّة، حیث احتفظ بذکریات عزیزة و جمیلة من تلک الفترة طیلة مدة إقامتی فی مدینة شابهار و کذلک فی مدینة مهاباد. لقد غمرونا بمحبّتهم و ودّهم، کنّا نجلس معاً و نتناقش فی مختلف القضایا.

الملاحظة الثالثة، هناک فئة قلیلة متطرّفة مندسّة بیننا، نحن و أنتم، تطلق من حین لآخر آراءً متطرّفة و ضالّة، لذا، لا ینبغی لنا أن نلقی مسؤولیة هذه الترّهات علی بعضنا البعض. إنّنا نعارض بشدّة نهج هذه الفئة، و من الطبیعی أن توجد مثل هذه الفئات الجاهلة قصیرة النظر التی تحمل أفکاراً فاسدة و منحطة، و إن کانت أقلیة محدودة. اضرب لکم مثلاً فی هذا المجال، لطالما کنت أتحدّث إلی الشیعة، و لیس أهل السنّة، عن مسألة تحریف القرآن، و أقول أنّ ثمّة إجماع بین العلماء الجهابذة علی عدم تحریف القرآن الکریم، لقد ذکرت ذلک فی تفسیر «الأمثل» أیضاً... و بحثنا هذا الأمر بشکل تفصیلی فی دروس الأصول، و مع ذلک ربّما یکون هناک بعض الأشخاص الذین یدلون بآراء مخالفة مستندین فی ذلک إلی بعض الأحادیث الضعیفة. یوجد مثل هؤلاء الأشخاص بین أهل السنّة أیضاً، الذین یتحدّثون عن تحریف القرآن الکریم، لذلک، لا هذه القلّة و لا تلک موضع اهتمام، بمعنی، لا ینبغی الإصغاء إلی کلام الجهلة

و المتطرّفین هنا و هناک، الذین یتحدّثون فی بعض وسائل الإعلام القذرة و المأجورة. إنّنا الآن نجلس مع بعض، و ندرک ما نقول، و قولنا هو أنّ القرآن الکریم غیر محرّف، و أنتم أیضاً تقولون نفس الشیء. نحن نعارض التطرّف و أنتم أیضاً کذلک، إذاً، یجب أن تکون مرجعیّتنا العلماء و أئمة الطرفین حتی لا نبتلی بهذه المسائل.

الملاحظة الرابعة هی، إنّ الاعتزال و التنحّی یورثان سوء

الظن، فینفتح الباب أمام بعض الشیاطین للنفوذ و الانسلال لیدلوا بدلوهم و یطرحوا آراءهم. لقد ذکرت هذا المثال من قبل و هو، لقد دوّن ستّة من علماء أهل السنّة فی بغداد کتاباً بعنوان الفقه علی المذاهب الأربعة. کما تعلمون، کان یعیش فی بغداد أهل السنّة و الشیعة جنباً إلی جنب، و لکن مع ذلک لم یکونوا یتزاورون فیما بینهم. لقد تضمّن الکتاب المذکور ملاحظة عجیبة فی موضوع النکاح و هی أنّه لا یجوز مصاهرة الشیعة أبداً، لماذا؟ لأنّهم یقولون بعد الصلاة «خان الأمین،

خان الأمین، خان الأمین». فقلت لهم و الله هذه أول مرة أسمع هذا الکلام! و من کتابکم. تأمّلوا جیداً، ستّة من علماء أهل السنّة فی بغداد حیث یعیش الشیعة علی مقربة منهم، یذکرون هذه الملاحظة فی کتاب علمی. لذلک أقول، إذا جلسنا مع بعضنا و تباحثنا سوف نتبیّن مدی سخافة هذه الآراء و کیف أنّها تثیر الضحک و الاستهزاء، و أنّها من صنع أعداء الإسلام لکی یثیروا الوقیعة بیننا.

علی أیّ حال، إنّها لفرصة طیبة أن ألتقی بکم و أتحدث إلیکم عن قرب و اطّلع علی بعض همومکم، راجیاً أن یتجدّد اللقاء فی اجتماعات قادمة، فی وقت لا یبقی فیه أثر لا لداعش و لا لأخواتها. یجب أن ندعو الله و أن نعمل و نجتهد فی آنٍ معاً، أنا متفائل بالمستقبل و أراه مشرقاً، علی العکس من البعض الذی یراه قاتماً و مظلماً. تشاء الأقدار أن یشوّه داعش سمعته بیده، علی سبیل المثال، ما فعلوه بذلک الطیار الأردنی الذی وضعوه فی القفص و سکبوا علیه البنزین ثم أشعلوا

النار فیه، و قاموا بتصویر هذه العملیة و بثّ شریط الفیدیو علی وسائل الإعلام العالمیة، إنّ داعش بعمله هذا یفضح نفسه بنفسه أمام العالم و یشوّه سمعته، هذا فیما لو کانت له سمعة أو کرامة أصلاً. العالم کلّه أصبح ینفر من هؤلاء، و هذه النفرة و الکراهیة هی الحبل الذی سیطوّق عنق هذه الفئة و سیقضی علیها.

أتمنّی من الله العلی القدیر، و بفضل تعاونکم أن نجتثّ الجذور الفکریة لهذا التنظیم، و أن یتمکّن ساستنا، إن شاء الله، عبر التفاوض و التباحث فی میدان السیاسة من إطفاء الحرائق

التی أشعلت فی میادین الحرب بالیمن و العراق و سوریا، فلا حلول عسکریة لهذه الأزمات، بل إنّ الحل سیاسی و ثقافی، و علینا أن نسعی إلیه.

استودعکم الله الذی لا تضیع ودائعه، و أتمنی لکم التوفیق و السلامة فی ظلال ألطافه و کرمه.

و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته

نشاطا‌ت الأما‌نة العا‌مة للمؤتمر فی السنة الما‌ضیة

(تُلی هذا التقریر من قبل رئیس الأمانة العامة للمؤتمر حجة الإسلام و المسلمین الدکتور حکیم إلهی أثناء مراسیم افتتاح المؤتمر)

)وَ لا تَکُونُوا کَالَّذینَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْبَیِّناتُ وَ أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ عَظیمٌ(⁽¹⁾

فی البدء، أفتتح الثناء بحمده جلّ جلاله، و أثنی علیه علی توفیقه لنا بعقد هذا المؤتمر العظیم بنسخته الثانیة و بحضور شخصیات مرموقة من أرجاء العالم الإسلامی، لیتسنّی لنا

التشاور و التباحث من أجل صیانة الوجه الرحمانی للإسلام و التصدّی لموجة القتل و النهب و انتهاک الأعراض، و لکی نعلن من جدید عن براءتنا و اشمئزازنا من هذا القبیل من الأعمال، و نؤکّد علی أنّها لا تمتّ بأیّة صلة بالإسلام ، و أنّ ساحة هذا الدین الحنیف منزّهة من کلّ ذلک.

ضرورة استحداث أمانة دائمة للمؤتمر

من جهة، إنّ الترحیب الواسع الذی حظی به مؤتمر العام الماضی من قبل العلماء المسلمین و صداه الإیجابی، و من جهة ثانیة تمدّد الخطر التکفیری و توسّعه، دفع براعی المؤتمر المحترم إلی اتّخاذ قرار بتشکیل أمانة دائمة لضمان التواصل المستمر بین العلماء فی العالم الإسلامی، و عدم نسیان القضایا ذات الصلة بالخطر التکفیری، لا سیّما و أنّ العالم الإسلامی یمرّ الیوم بأصعب مراحله و أشدّها وطأة و قساوة، فالبشریة تشهد نمواً سرطانیاً رهیباً للتیارات المتطرّفة و التکفیریة. و فی

الحقیقة إ ن هذه الجماعات الوحشیة قد س ددت ضربات

موجعة لجسم العالم الإسلامی لما ارتکبته من قتل و نهب و

انتهاک للحرمات و الأعراض و اغتیال کبار علماء الإسلام و

تهدیم الأماکن المقدسة العریقة و ارتکاب أفظع الجرائم.

راح » الإسلام ض د الإسلام « فی هذه الأثناء، و تحت شعار

أعداء الإسلام یستغ لون هذه الظروف من خلال تشکیل

جماعات متط رفة و تقدیم الدعم و المساندة لها و اللعب علی

وتر الاختلافات الطائفیة و المذهبیة، ک ل ذلک من أجل رسم

صورة عنیفة عن الإسلام و المسلمین. و یص ب فی هذا الاتجاه

الدعم الشامل للقوی الکبری و علی جمیع الأصعدة

اللوجستیة و الدبلوماسیة و الدولیة للبلدان الراعیة

للتکفیریین و المم ولة لنشاطاتهم.

و مرة أخری تص در المشهد علماء الإسلام فی کل مکان فی

العالم، کما هو دورهم دائ ما علی م ر العصور مدافعین أصلاء

عن حیاض العقیدة الإسلامیة، و تناخوا للذود عن دینهم

بسلاح العلم و التقوی، و بذلوا کل جهودهم وطاقاتهم لصیانة الأصول و القیم الإسلامیة الأصیلة.

و هنا، کان سماحة المرجع الدینی الشیخ ناصر مکارم الشیرازی (دام ظله الوارف) رائد هذه الحرکة الکبری بدعوته العلماء الأفاضل من جمیع البلدان، لیتقدّم خطوة أخری علی طریق توحید الجهود العلمیة الشاملة الرامیة للتصدّی للتیارات المتطرّفة و التکفیریة.

و قد کان من ثمار هذه الخطوة المبارکة عقد المؤتمر العالمی الأول «آراء علماء الإسلام فی التیارات المتطرّفة و التکفیریة» فی عام 2014م بمدینة قم المقدسة، و الذی حضره لفیف من العلماء و المفکرین فی العالم الإسلامی، و بعیداً عن الانتماءات القومیة و الطائفیة، فقد برهن المؤتمر للعالم بأنّ هذه التیارات لا تمثّل الإسلام و لا المسلمین، و أنّ العلماء المسلمین جادّون و مصمّمون علی الوقوف بوجه هذه التیارات، و إیجاد الحلول و المخارج المناسبة لهذه الأزمة.

و کان لترحیب العلماء و المفکرین و المراکز العلمیة و الثقافیة فی العالم الإسلامی بعقد ذلک المؤتمر و مطالباتهم المستمرة بإدامة زخم التواصل و الوحدة و التآلف بین علماء الإسلام و العمل علی نبذ التطرّف و التکفیر، أطیب الأثر فی نفوس المنظّمین للمؤتمر، ما حدا بسماحة المرجع الکبیر علی اتّخاذ القرار بتشکیل أمانة دائمة تناط بها مهمة مواصلة المواجهة العلمیة و الفکریة للتیارات المتطرّفة و التکفیریة و مأسسة هذه العملیة.

أهم الأهداف التی تسعی الأمانة الدائمة إلی تحقیقها:

و المسلمین فی العالم، و نشر الوعی بین الناس فی هذا المجال؛

نظرة سریعة علی نشاطات الأمانة الدائمة

فی إطار سعیها لتحقیق الأهداف المذکورة أعلاه، قامت الأمانة الدائمة للمؤتمر بالخطوات التالیة:

الندوات العلمیة و الکتب و المقالات:

فی العام المنصرم، عقدت الأمانة الدائمة العدید من الندوات العلمیة المهمة فی داخل البلاد و خارجها، کما طبعت و نشرت الکثیر من الکتب فی هذا المجال، بالإضافة إلی إصدار مجلة علمیة و منطقیة، و یمکن تلخیص مجمل النشاطات المنجزة فی الفترة المذکورة علی النحو التالی:

«مخاطر التیارات المتطرّفة و التکفیریة فی العصر الحاضر»؛

نشاطات قسم العلاقات و الشؤون الدولیة

النشاطات الإعلامیة

و علی هذا، تکون الأمانة الدائمة، بفضل الله و رعایته، قد تابعت مسیرة المؤتمر العالمی لمخاطر التیارات التکفیریة بشکل فعال و دؤوب.

و الحمد لله رب العالمین.

کلمات الضیوف فی المؤتمر

الدکتور صاحب زاده أبو الخیر؛

رئیس حزب جمعیة العلماء و زعیم مجلس التضامن الوطنی فی الباکستان

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله الذی کفی، و سلام علی عباده الذین اصطفی؛

السید رئیس المؤتمر المحترم، السادة علماء الإسلام الأفاضل، قبل کل شیء، أودّ أن أقدّم أزکی التهانی القلبیة إلی سماحة المرجع الدینی الشیخ مکارم الشیرازی (دام ظله الوارف)، و جمیع القائمین علی هذا المؤتمر، إذ بفضل جهودهم الحثیثة

المبارکة فی هذا الموضوع شدید الحسّاسیة، التئم هذا المؤتمر العظیم.

فی هذا العصر الذی نعیشه تُسفک دماء المسلمین، و الذین یرتکبون هذه المجازر یعتبرون أنفسهم مسلمین، و یتزیّون بزیّ الإسلام، و یقتلون الناس باسم الإسلام، و حین یُقدمون علی فصل رأس الضحیة عن جسده یهتفون بشعار "الله أکبر".

فی الحقیقة، إنّ هؤلاء المرتزقة هم الأعداء الحقیقیون للإسلام، إنّهم مرتزقة الیهود و النصاری، و الأعداء الحقیقیون للإسلام، یشکّلون الجماعات و الأحزاب لأهداف و مقاصد خاصة، و یسوقونها صوب المجتمع الإسلامی، و یطالبونها بالقیام ببعض الأعمال من أجل تلطیخ سمعة الإسلام، و الإساءة إلی المسلمین، هذا فی حین أنّ الإسلام هو دین الأمن و السلام. الإسلام أبعد من أن یأمر بقتل أحد بسبب اختلاف العقیدة، فهذا الدین الحنیف لا یجیز لأخوة

الإیمان أن یشهروا سلاحهم فی وجه بعضهم البعض.

یقول النبی الأکرم صلی الله علیه و آله وسلم : لیس منّا من رفع سلاحه بوجه أخیه. لیس ذلک فقط بل لا یجوز توجیه السلاح بوجه إخوة الإیمان علی سبیل المزاح أیضاً، حیث یقول صلی الله علیه و آله وسلم فی ذلک أنّ لعنة الله علی الشاهر حتی یرفع السلاح عن وجه أخیه المسلم. معنی هذا، إنّ الإسلام یحرّم تهدید المسلمین و إرهابهم حتی لأغراض المزاح و الفکاهة. أین ذلک من قتل المسلمین و سفک دمائهم؟! و العجیب فی الأمر إنّ جمیع هذه الجرائم تُرتکب باسم الإسلام!

أیّها الحضور الکریم، جمیع هذه المخططات هی لإضعاف الإسلام، و خصوصاً إنّه فی هذه الفترة، برزت مشکلة الیمن، حیث قاموا بإشعال نار الفتنة المذهبیة فی هذا البلد. إنّ السبیل الوحید للوقوف بوجه هذه الفتنة هو أن یتّحد علماء الأمة الإسلامیة جمیعاً، و أن یتّحدوا فی بلدانهم و ینظّموا صفوفهم ضمن تشکیلات حزبیة. إنّنا فی بلدنا الباکستان استطعنا

تشکیل اتحاد أو مجلس تحت عنوان «مجلس التضامن الوطنی»، یضمّ جمیع العلماء الأفاضل من جمیع المشارب و المذاهب الإسلامیة، حیث یأخذوا علی عاتقهم تعریف الناس بطبیعة هذا المجلس و مهامه، و ذلک من خلال حضور علماء هذا المجلس فی مختلف الملتقیات و التجمعات التی یعقدها العلماء و الناس من المذاهب و المشارب الأخری، لیتحدّثوا عن الجماعات و الفرق الضالة، و کیف أنّ أضرار هذه الفرق و هذا التکفیر لا تقتصر علی بلد

بعینه، و إنّما تصیب أصل الإسلام و جوهره، و لذلک لا بدّ من نبذه و الابتعاد عنها.

تقع علی جمیع العلماء مسؤولیة استحداث هذه التشکیلات و الأحزاب فی مناطقهم، و النهوض لمواجهة هذه الجماعات و إعلان الجهاد ضدّها؛ جهاد بالقلم و جهاد بالکلمة، علیهم تثویر الناس ضدّ تلک الجماعات، علیهم أن یعقدوا تجمعات کبیرة و شاملة لهذا الغرض.

إنّ عقد مؤتمرات کهذا الذی نحن بصدده له تأثیر کبیر فی

تحقیق هذه الأهداف، کما أنّ إقامة التجمعات سیساعد کثیراً، و لدیّ أمل کبیر أنّه فی حال استمرار مثل هذه المؤتمرات ستکون قادرة علی إفشال مخططات الجماعات التکفیریة فی تحقیق أهدافها، خصوصاً فی الوقت الحاضر، و فی ظلّ الأوضاع الراهنة فی الیمن، و أرید أن ألفت عنایة الحاضرین الکرام إلی هذه المسألة و هی، نظراً لرفع العقوبات الاقتصادیة التی کانت مفروضة علی الجمهوریة الإسلامیة فی إیران، فإنّنا علی موعد مع ثورة أخری عدا الثورة الأم، أی الثورة الإسلامیة، هذه المرة ستکون الثورة ثورة اقتصادیة. فی الحقیقة، إنّ الجمهوریة الإسلامیة فی إیران تدخل إلی الساحة کقوة کبری إسلامیة و اقتصادیة، و هو أمر قد لا یروق للأعداء، و لذلک یسعون إلی إلهاء الأمة الإسلامیة بأمور و قضایا جانبیة، قاصدین من وراء ذلک إضعافها و إذلالها. لکنّ الجمهوریة الإسلامیة فی إیران سوف تواصل، بإذن الله، مسیرتها فی خدمة الإسلام و الدین، و ستکون إن شاء الله

أقوی من ذی قبل. أمّا مسؤولیتنا نحن و أنتم علماء العالم الإسلامی یا من حضرتم من کل حدب و صوب فهی أن نؤثّر علی حکوماتنا لکی لا یتدخّلوا فی هذا النزاع (بین السعودیة و الیمن) [و یدافعوا عن أحد الطرفین] بل یعملوا علی إصلاح ذات بین المسلمین، لأنّ هذا النزاع تسبّب فی أضرار و خسائر للإسلام، فی المقابل تتعزّز قوة الجماعات الطائفیة و التکفیریة و تتعاظم. لقد شکّلت العربیة السعودیة ائتلافاً من 34 دولة إسلامیة، لکنّه فی الواقع ائتلاف ضدّ الإسلام، هذا الائتلاف

لا یخدم الإسلام، فحتی الدول الغربیة لا تعتبره ائتلافاً إسلامیاً، بل تنظر إلیه علی أنّه ائتلاف سنّی. یجب علینا مطالبة حکّامنا بلعب دور حمامة السلام لا أن یصبّوا الزیت علی نار الفتنة و أن ینخرطوا فی أتون الصراعات.

لله الحمد، إنّنا جمعیة العلماء المسلمین فی الباکستان لنا حضور واسع و قوی فی هذا البلد، و قد استطعنا أن نقوم

بهذا الدور عبر مجلس التضامن الوطنی فی الباکستان و ما زلنا مستمرّین فی ذلک، و سوف نذکّر المسؤولین فی حکومتنا بأنّ علیهم لعب دور مهم، و أن یرکّزوا جهودهم لإصلاح ذات البین، و یساهموا فی خلق أجواء الوحدة و الوئام و التوافق. و إذا فعل علماء البلدان الأخری نفس الشیء و مارسوا ضغوطاً علی حکوماتهم، فإنّی علی یقین أنّ کل من تجنّب الانخراط فی هذه الجمعیات سوف ینضوی تحت لواء الجمعیة المتحدة. نحن علی درایة بأنّ البعض، و بسبب مؤامرات و دسائس الیهود و النصاری، یتمنّی لو أنّ هذه النار لا تنطفئ بل و تزید اضطراماً یوماً بعد آخر، و تنتقل إلی بقیة البلدان، لذلک یجب علینا أن نبذل کل ما فی وسعنا، کما یجب علی العلماء أیضاً أن یبذلوا مساعیهم، و إنّی لعلی ثقة بأنّ النصر سیکون حلیفنا.

فی الختام، أودّ مرّة أخری أن أهنّئ من صمیم قلبی حکومة الجمهوریة الإسلامیة فی إیران علی النصر الکبیر

المؤزّر الذی حقّقه فی المفاوضات و ما نتج عنها من اتفاق. و فی أحداث ما بعد الاتفاق النووی، توافد المسؤولون الرسمیون من البلدان الکبری فی العالم علی إیران، و ازدحمت العاصمة الإیرانیة بالوفود الزائرة التی تسعی إلی تعزیز و تطویر علاقاتها مع إیران. لذلک، یحدونی أمل عظیم بأنّ الجمهوریة الإسلامیة فی إیران ستنزل إلی الساحة کقوة کبری، و ستزید من خدماتها للدین، و ما علینا إلّا البلاغ المبین.

الدکتور کمال توفیق الهلباوی؛

أستاذ فی جامعة القاهرة،

و متحدّث سابق باسم جماعة الإخوان المسلمین فی الغرب

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله و الصلاة و السلام علی رسول الله و صحبه الطیبین

أقدّم شکری و تقدیری للقائمین علی المؤتمر، و أعرب عن فخری و اعتزازی بالمشارکة فی هذا الملتقی المهم، حیث یسعی المشارکون فیه إلی بذل الجهود لدرء مخاطر التیارات

التکفیریة الظالمة عن الإسلام و الأمة الإسلامیة. لقد استمعت باهتمام خاص إلی توجیهات سماحة المرجع الدینی الکبیر الشیخ مکارم الشیرازی (دام ظله الوارف)، و الحقّ إنّها کلمة زخرت بنقاط و ملاحظات مهمة، تفرض علینا نحن العلماء المسلمین مسؤولیة الاقتداء بها و العمل بمضامینها. و هذه الملاحظات تقتضی منّا أن نتأمّلها ملیّاً.

إنّنی أقدّم شکری الجزیل لهذا المرجع الکبیر و لآیة الله

سبحانی، و کذلک لآیة الله تسخیری الذی له تاریخ حافل فی مجال التقریب بین المذاهب الإسلامیة.

إنّ التیارات التکفیریة التی أطلّت برأسها الیوم علی العالم الإسلامی تشکّل خطراً ماثلاً علی العالم أجمع، و قد أصبح هذا الموضوع مادة دسمة للکثیر من المقالات و الکتب، کما استقطب تحلیلات معظم المحلّلین. بید أنّ من الضروری هنا أن نتبنّی منطق الحکمة و الرویّة إزاء هذه المسألة، لنضمن خروجاً آمناً من هذا الوضع الصعب و الخطیر. من وجهة

نظری، الأمر یحتاج إلی تشکیل لجان عمل فی جمیع البلدان الإسلامیة و کذلک فی جمیع البلدان الغربیة التی تستضیف علی أراضیها جالیات مسلمة، لتضطلع هذه اللجان بمسؤولیة متابعة النشاطات و المقترحات المهمة التی اقترحها سماحة آیة الله العظمی مکارم شیرازی (دام ظله الوارف) و ذلک بهدف التصدّی لمخاطر التیارات التکفیریة و تهدیداتها.

هناک العدید من الکتب و المقالات و البرامج فی طور الإنجاز، و لکن یجب اتّخاذ العدید من الخطوات العملیة متمثلة فی نقل القضایا و الملاحظات التی تطرح هنا مقرونة بالمعارف الإسلامیة إلی الشباب فی جمیع أنحاء العالم.

کما أجد من الضروری تفعیل مقترح استحداث قناة تلفزیونیة فضائیة تعمل علی الحدّ من خطر انتشار هذه الفتنة بین المسلمین، و أن تنشط فی مجال نشر مفاهیم الوحدة و الوئام بین المذاهب، حیث یقوم علماء الدین الأفاضل من کلا الفریقین بتوعیة الناس و تقدیم نموذج الإسلام الحقیقی.

فی الواقع، إنّ الأخطار تتزاید یوماً بعد آخر، و لا أمل منظور فی انحسارها، إنّها أخطار یتسبّب بها أناس حاضرون فی کل مکان، و لا یملکون أیّة خلفیة علمیة، لهذا السبب، نحن بحاجة إلی مجموعات علمیة تقوم بدراسة هذه التیارات و تحلیل أفکارها.

ما من شکّ فی أنّ جمیع المجتمعات الإسلامیة تعلّق آمالاً

عریضة علی العلماء الأعلام من کلا الفریقین. کما إنّ واجبنا یحتّم علینا، أن نواصل الیوم درب الوحدة و التعاون فیما بیننا کما فی السابق، و أن نعید الأمور إلی مجدها التلید.

فی ظلّ الأوضاع الراهنة، تستدعی الضرورة أن یتحرّک علماء الإسلام و المفکرین صوب نقاط العالم، و أن لا یکتفوا بمؤتمری طهران و قم، و أن یرفعوا رایة الدعوة و التنویر فی أوساط الأمة الإسلامیة مستخدمین أدوات العلم و الحکمة و المعرفة، و التحذیر من مخاطر الغرب و أمریکا.

إنّ توسیع العلاقات و الاتصالات فی العالم الإسلامی،

یؤدّی إلی توعیة الأمة و جمیع المجتمعات الإنسانیة إزاء مخاطر التیارات التکفیریة. و هنا لا بدّ من تفعیل المکامن السیاسیة و الدینیة للمذاهب الإسلامیة تجاه المؤامرات الأمریکیة. فلیس دولة قطر وحدها التی توجد فیها قوات أجنبیة و تستدعی التصدّی لها، و إنّما ینبغی التصدّی لتواجد الأجانب فی جمیع البلدان الإسلامیة.

لقد قلتها مراراً فی الأزهر الشریف و فی المؤتمرات و وسائل الإعلام و الشبکات التلفزیونیة التی یشاهدها الملایین من المشاهدین، لا یجوز لنا أن نعمل علی تدمیر المذاهب الأخری، لا ینبغی أن نسمح بإثارة مذهب ضدّ آخر تحت ذریعة التیار الوهابی.

و لعلّه من المناسب هنا أن نتطرّق إلی ذکری الشیخ محمود شلتوت و الشیخ محمد فهام و الشیخ الغزالی و الشیخ سید طنطاوی و جمیع العلماء الذین بذلوا جهوداً طیبة و سعوا للتقریب بین المذاهب الإسلامیة، حتی أنّهم أجازوا التعبّد إلی

جانب المذاهب الأربعة بالمذهب الجعفری الإثنی عشری، و خطوا خطوات عملیة کثیرة فی هذا المجال.

الشیخ سلمان سی؛

عالم دین و مفتی من السنغال و أستاذ جامعی

بسم الله الرحمن الرحیم

إنّ حضوری فی هذا المؤتمر و المشارکة فی أعماله، لیس بالنیابة عن بلدی السنغال فقط، بل إنّنی أمثّل 14 بلداً فی غرب أفریقیا، و أودّ بهذه المناسبة أن أتوجّه بالشکر و التقدیر إلی المسؤولین الإیرانیین علی إتاحتهم هذه الفرصة الثمینة.

تنطوی مراجعة الأوضاع الراهنة للتیارات التکفیریة فی

عالم الیوم علی صعوبات و مشاکل، و هناک رأی مطروح یقول بأنّ البلدان الإسلامیة تعانی التقسیم و التشرذم، و أنّ جماعة من هؤلاء تحمل روحاً عدوانیة بسبب المساعدات التی تتلقاها من العربیة السعودیة و حضور الوهابیة، و إنّ هذه الجماعة تسوقنا نحو اندلاع حرب عالمیة ثالثة.

فی کل یوم نشهد صدور أکثر من مائة کتاب و مقالة موضوعها الأوحد هو الوهابیة و هدفها هو التعریف بالآخرین

کمهاجمین مدمّرین، و لذا علینا أن نتّخذ موقفاً یحاکی موقف جمیع المسلمین بعد التمحیص و الدراسة.

یجب أن نسجّل حضوراً فی البلدان الإسلامیة، لکی نحذّر جمیع الشعوب المسلمة من هذه الحالة المنحلة و المنفکة للبلدان الإسلامیة، لیعلموا ما یجری فی الوقت الراهن.

ینبغی التأکید علی نقطتین خصوصیتین، هما، إرساء أسس السلام و مسألة البیئة، و علی کلّ منّا أن یدرک طبیعة المسؤولیات الملقاة علی عاتقه فی هذا المجال، و أن نسوقها إلی مقاصدها بخیر و طمأنینة، لأنّ هذا المؤتمر لا یهدف إلّا إلی توحیدنا لنکون یداً واحدة فی مواجهة التکفیریین.

روشن حضرت عباسوف؛

أستاذ جامعی و عالم دین و النائب الأول لمجلس المفتین فی روسیا

بسم الله الرحمن الرحیم

یجب أن نوظّف العلم والبصیرة بعیداً عن أیّ تعصّب، فقد أودع الله تبارک وتعالی الإرادة فی الإنسان علی هذا الأساس، علینا أن نسعی إلی تطهیر الأجواء من أیّ تلوّث أو أمراض. نأمل بعد اختتام هذا المؤتمر أن نقدّم استراتیجیة محکمة تکون کفیلة بالقضاء علی هذا المرض الذی یفتک بأسّ الإسلام

وأساسه؛ والحل الأمثل هو أن نجدّد العهد مع الله تبارک وتعالی وأن نلتزم بالتعالیم الإلهیة، وأن نعلم طبیعة ارتباطنا بالله فی هذا الإطار.

طبقاً لمضمون الحدیث الشریف المروی عن النبی صلی الله علیه و آله وسلم بأنّ أیّ فرد من الأمة الإسلامیة یرید أن یعمل خارج حدود الواجبات

الإسلامیة یکون کمن مرق من الدین، فإنّ من یرتکب جریمة باسم الدین لیس بمسلم عند الله تبارک و تعالی.

فی هذه الظروف التی نعیشها، تُرتکب بحق المسلمین جرائم کثیرة فی کل بقعة من بقاع العالم، و فی ذلک دلیل قاطع علی عدم جواز النکوص أمام هؤلاء الذین ینتهزون کل فرصة للنیل من کیان الإسلام، و بالتالی یتحتّم علینا مواجهتهم و قتالهم؛ فی هذا الإطار لا بدّ لنا من تحدید أهدافنا، و إذا لزم الأمر أن نحارب المشرکین فعلینا أن نحدّد هدفنا و من نحن، ثم نتصدّی لهؤلاء.

لامجال أبداً للصفح عن التکفیریین، لأنّهم ارتکبوا وما زالوا جرائم بحق الإسلام، ولذلک، لن یُصفح عنهم أبداً، وأنا أعتقد بأنّ الظروف والأوضاع الیوم علی نحوٍ بحیث إنّ أیّ منطق أو کلام لن‌یُثنهم عمّا هم علیه ولن یعیدهم إلی جادة الصواب، لذلک ما من خیار أمامنا سوی الحزم والحسم.

یجب علینا أن نتّخذ موقفاً قاطعاً، و أن نعلم دون تردّد، بأنّ الأمة الإسلامیة تواجه ظروفاً استثنائیة نحتاج فیها إلی التشاور و تبادل الآراء بین علماء الإسلام حتی نصل إلی الحلول المناسبة.

بطبیعة الحال، إنّ المرجعیة الموحدة و المتماسکة یمکن أن تکون بمثابة آلیة رئیسیة للخلاص من هذه التیارات التکفیریة.

الشیخ خلیل إبراهیم الکبیسی؛

عالم دین و مفتی من محافظة الأنبار العراقیة

بسم الله الرحمن الرحیم

یعدّ الخطر التکفیری محوراً مهماً فی هذا المؤتمر، الذی یشارک فیه، بالتأکید علماء و أساتذة کبار، و أنا سأحاول أن أطرح بعض الملاحظات التی قد تشکّل نواة لقرارات جادة علی النحو الذی یتیح خروج الأمة الإسلامیة من هذه الأوضاع المتأزمة.

إذا أردنا العودة إلی الوراء لیرانا النبی الکریم صلی الله علیه و آله وسلم و أصحابه فی هذه الأوضاع، فبالتأکید سوف یطلبون منّا أن نصلّی علی النبی صلی الله علیه و آله وسلم . فی الوقت الراهن یرتبط الحدیث بقضایا دعانا إلیها القرآن الکریم. و فی هذه الظروف العصیبة وحدها الأخوة الإسلامیة التی تجلب لنا الکرامة و تفضی إلی ترسیخ وحدتنا. أین نحن الیوم؟ لقد عمل الأعداء علی إضعافنا، و بثّ الفُرقة و الاختلاف بیننا، و حاولوا من خلال الدعایة الإعلامیة الجاهلیة

أن یدقّوا إسفینا فیما بیننا.

الیوم هو یوم تلبیة نداء الإسلام، فحین کان سلمان الفارسی جندیاً فی جیش الفتح الإسلامی، دخل العراق تحت رایة لا إله إلّا الله، و صلاح الدین الأیوبی الذی کان جندیاً کردیاً و أراد توحید الأکراد، لم یسمح بأن یصدر الأمر إلی قومیة خاصة.

لقد أمرنا النبی الأکرم صلی الله علیه و آله وسلم دائماً أن نتمسّک بالقرآن الکریم فقط و لا شیء غیره، کما حثّنا صلی الله علیه و آله وسلم أن نستلهم من هذا

الکتاب العظیم، لکنّنا لم نستطع أن ندرک حقیقة الإسلام، و هذا هو سبب جهلنا بالإسلام، و قد أدّی بنا ذلک إلی هجر القرآن و ترکه.

إنّ الدرس الأول الذی قدّمه القرآن الکریم لآدم و حواء هو أن یحذرا العدو، لکنّ الإنسان لم یستطع حتی هذه اللحظة أن یعرف من هو عدوّه؛ القرآن الکریم یأمرنا أن لا نتولّی الیهود، و لکن ما من حاکم إسلامی وضع هذا التعلیم القرآنی نصب عینیه.

یجب أن نتعرّف علی هویّتنا الأصیلة، و هی لیست سوی التمسّک بآیات القرآن الکریم، هذه هی هویّتنا الأصیلة. ماذا فعلنا سوی أنّنا توزّعنا علی مذاهب مختلفة و أضعنا هویّتنا، بینما القرآن الکریم یأمرنا أن نقول بأنّنا مسلمون و أتباع ملّة إبراهیم الخلیل%، من هنا ینبغی أن نطرح الحقائق فی کل مکان، و أن نعلنها صراحة بأنّ القرآن الکریم هو دستور المسلمین، و إذا عملنا به فلن یتبقی شیء من هذه المشاکل. و

أنّ الأعداء یریدون أن یستثمروا خلافات المسلمین، و یرتکبوا فی کل یوم جریمة بحق المسلمین، فی حین أنّ عظمة المسلمین و مجدهم فی الماضی کان بسبب تمسّکهم بالقرآن الکریم.

إنّ القرآن الکریم مصدر قوّتنا و اقتدارنا، یقول الخلیفة الثانی لولا علی لهلک عمر، لهذا السبب یمکن للأخوة أن تصبح مصدر وحدة فی العالم الإسلامی.

البروفسور سنوسی أبو بکر إتیکو لاوی؛

عالم دین و أستاذ جامعی من نیجیریا

بسم الله الرحمن الرحیم

الإسلام یعنی السلم و الصلح؛ طبقاً للتعالیم القرآنیة، علی جمیع المسلمین، بغض النظر عن اختلافاتهم، أن یتعایشوا بأمن و سلام. أدعو النبی الأکرم محمد صلی الله علیه و آله وسلم أن ینشر الصدق و السلام فی ربوع الأمة الإسلامیة، کما کان أعداء محمد صلی الله علیه و آله وسلم

یطلقون علیه الصادق الأمین و دافعت تعالیم القرآن الکریم عن ذلک. یقول القرآن الکریم )یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وأُنْثَی وجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللهِ أَتْقَاکُمْ(. إنّ قراءة التکفیریین للجهاد قراءة خاطئة، فخطأ فاحش أن یقتل بعضنا بعضاً، هذا لیس جهاداً، فالإسلام لا یأمر أتباعه بارتکاب العنف، الیهود و الأعداء هم الذین یستفیدون من هذا الوضع، و النتیجة هی الاعتراف بموقع إسرائیل. لهذا السبب، قاموا بصنع هؤلاء الإرهابیین لیشوّهوا

صورة الإسلام، و هذا، بکل تأکید، لا یخدم المصالح الإسلامیة فی المستقبل، إنّها مؤامرة علی الإسلام، هؤلاء یرومون من وراء إثارة مثل هذه الأمور أن یستقطبوا حوالی 400 ألف مهاجر إلی أوروبا.

بسبب هذه التحولات سوف ینقلب العالم کلّه ضدّ الإسلام، و هو ما یفسّر خلق مثل هذه الجماعات من أجل حرف أنظار الناس بعیداً. طبقاً لآیات القرآن الکریم، إنّ هؤلاء هم السبب فی تشویه صورة الإسلام و تلطیخ سمعته،

و نتیجة لذلک، لن یُقبل أی شعب أو طائفة علی الإسلام. إنّ عدم الفهم الصحیح لحقیقة الإسلام یزید من مستوی الجهل بهذا الدین.

ندوة علمیة تناولت جذور أزمة التکفیر وتحلیل أبعادها وإیجاد الحلول المناسبة للخروج منها

فی ضوء الحاجة الملحة إلی الحوار، و إلی نقد و تحلیل جذور التیارات التکفیریة و أسباب نشأتها، و بعد انتهاء الضیوف الأجانب من إلقاء کلماتهم فی المؤتمر، عُقدت ندوة علمیة بحضور کل من السادة الخبراء والمحللین: آیة الله أعرافی، الدکتور علی أکبر ولایتی، مولوی نذیر أحمد سلامی، ماموستا محمد أمین راستی، مولوی إسحاق مدنی، الآخوند أبو بکر خوجملی، و فضیلة الشیخ الدکتور فرمانیان (مدیر الندوة)، و قد طُرحت فی الندوة المذکورة العدید من الموضوعات، حیث قام المشارکون بتقدیم دراسة نقدیة حول

«أسباب و عوامل انتشار التیارات التکفیریة فی العصر الراهن» و «تقییم مستقبل هذه التیارات» بالإضافة إلی «السبل الکفیلة بالخروج من أزمة التکفیر»، و فیما یلی نستعرض أهم ما دار من حوارات فی تلک الندوة.

الدکتور علی أکبر ولایتی؛

المستشار الأعلی لسماحة مرشد الثورة الإسلامیة للشؤون الدولیة و عضو المجلس الاستراتیجی للمؤتمر

بسم‌الله الرحمن الرحیم

بعد الاستئذان من سماحة المرجع الدینی الشیخ مکارم الشیرازی و سماحة المرجع الدینی جعفر السبحانی و الضیوف الأعزاء، أعتقد أنّ من أهم الأسباب وراء بروز التیارات التکفیریة فی العالم الإسلامی، هو التصدّی للصحوة

الإسلامیة. و قد ظهرت أولی موجات هذه الصحوة فی بدایات القرن التاسع عشر، و تبلورت معها منذ البدایة، أنواع المواجهات و الاصطفافات.

فی الحقیقة، إنّ الصحوة الإسلامیة عبارة عن إحیاء الدعوة إلی الإسلام و ذلک بعد الهجمة الاستعماریة الشرسة التی شهدتها البلاد الإسلامیة، و قد امتدّت هذه الهجمة من مضیق جبل طارق

إلی مضیق مالاقا، و کانت متعددة الجنسیات شارک فیها الهولندیون و البریطانیون و الفرنسیون و الأسبان و البرتغالیون، حیث اقتطع کلّ منهم جزءاً من بلاد الإسلام، و بطبیعة الحال، کان وقع ذلک علی المسلمین شدیداً، فأدّی إلی تفجیر موجة عارمة فی العالم الإسلامی، تنادی علی إثرها المفکرون المسلمون فی کل بقعة من بقاع العالم الإسلامی لإنقاذ البلاد الإسلامیة من براثن الاستعمار، و لیؤرّخوا لمرحلة الصحوة الإسلامیة فی أرجاء العالم الإسلامیة برمّته، من جنوب آسیا إلی جنوب شرق أفریقیا و

شمالها و غربها، و قد برز من کل منطقة داعیة مصلح من بین العلماء.

لنأخذ، علی سبیل المثال، نیجیریا، هذا البلد الذی یعانی الیوم من خطر جماعة «بوکو حرام»، شهد فی الفترة بین 1812 حتی 1912م قیام حکومة إسلامیة لمدة عام واحد بزعامة معلم اسمه عثمان بن فودیو، و فی الوقت الراهن یتم تطبیق أحکام الشریعة الإسلامیة فی منطقة شمال نیجیریا، و قد واصلت الحکومات المتعاقبة إقامة الحدود الإسلامیة و ذلک ببرکة تلک النهضة، و لیس بمقدور أحد الیوم أن یقف بوجهها.

فی العصر الحدیث، انطلقت الموجة الجدیدة للصحوة الإسلامیة مع انتصار الثورة الإسلامیة فی إیران، ما استدعی ردّة فعل من قبل الأعداء فشنّوا هجمة شرسة من خلال استنساخ بدیل مسخ للتجربة الإیرانیة ظاهره إسلامی و باطنه مناهض له تجسّد فی نموذج التیارات المتطرّفة و

التکفیریة. و قد سبق هؤلاء التکفیریین الذین یقیمون دولتهم فی العراق و الشام، تنظیم القاعدة فی أفغانستان و الباکستان حیث قام بلعب الدور المناط به من قبل البلدان الغربیة فی التصدّی للصحوة الإسلامیة، و ارتکب باسم الإسلام فظائع و مجازر شوّهت سمعة هذا الدین الحنیف. فی أیّام حکم طالبان فی أفغانستان، وقعت من الأحداث

و الفظائع ما أجبر حتی الذین صنعوا هذه الجماعة أن یتبرأوا منها، و کان ذلک، فی الحقیقة، بمثابة الحطّ من شأن الإسلام و سمعته.

لقد اعترفت السیدة «بی نظیر بوتو» رئیسة الوزراء الباکستانیة الراحلة لشبکة تلفزیون BBC بمسؤولیتها عن الإتیان بجماعة طالبان إلی الحکم فی أفغانستان، فعندما سألها مراسل الشبکة: «أنتِ متّهمة بالمسؤولیة عن وصول طالبان إلی الحکم، فما هو ردّک؟» أجابت بالإیجاب لکنّها أردفت قائلة: لسنا وحدنا من تقع علیه هذه المسؤولیة، العربیة السعودیة و بریطانیا و الولایات المتحدة أیضاً ساعدوا علی

صنع طالبان. کانت العربیة السعودیة تؤمّن الأموال، و بریطانیا تضع الخطط، فی حین کانت الولایات المتحدة ترسل التجهیزات العسکریة و اللوجستیة إلی الباکستان.

فی الحقیقة، کان ذلک نوعاً من المواجهة مع موجة الصحوة الإسلامیة فی إیران. و فی الوقت الحاضر أیضاً، مع انطلاق قطار الصحوة الإسلامیة من تونس و وصوله إلی مصر و امتداده إلی الیمن، تبلورت أنماط عدیدة من التصدّی لهذه الصحوة، کان آخرها ظهور التیار التکفیری.

تعدّ سوریة الیوم الحلقة الذهبیة فی سلسلة المقاومة ضدّ إسرائیل، و منذ عصر الحروب العربیة الإسرائیلیة، کانت البلد الوحید الذی وقف فی الخطوط الأمامیة لهذه الجبهة و صمد بوجه إسرائیل و لم ینخرط فی المشروع الاستسلامی، و بعد تشکیل سلسلة المقاومة (سوریة، حزب الله اللبنانی، العراق، إیران) عمد الأعداء إلی زرع التیارات التکفیریة لض-رب هذه الحلقة الذهبیة و القضاء علیها باعتبارها الحلقة

الأهم و الأکثر حساسیة فی السلسلة، و فی نفس الوقت، قطع جسور التواصل بین إیران و فلسطین و لبنان، و ضمان أمن الدولة العبریة.

یشکّل بقایا البعث الصدامی العمود الفقری لتنظیم داعش فی العراق و سوریا و ذلک بعد انخراطهم فی الحرکة السلفیة، فقد

عمل صدام فی أواخر عهده علی استقطاب جماعات القاعدة و طالبان، و کان أحد زعماء تشکیل داعش هو عزت إبراهیم الدوری (الرجل الثانی فی حزب البعث) الذی قُتل مؤخراً.

إذا أردنا تحلیل ترکیبة داعش فی العراق وسوریة سنجد أنّها خلیط من البعثیین والسلفیین، وهدفهم هو التصدّی لخط المقاومة ضدّ إسرائیل، لهذا السبب نجد الدعم الأمریکی لهم، وهو ما ذکرته السیدة هیلاری کلینتون صراحةً فی مذکراتها، حینما قالت: «نحن صنعنا داعش».

إنّ تاریخ انقضاء الجماعات التکفیریة الجدیدة بدأ ینفد شیئاً فشیئاً، و ذلک علی غرار ما حصل مع التکفیریین القدماء. فالتکفیریون فی سوریة یفقدون مشروعیتهم تدریجیاً، و ما انفکّت وسائل الإعلام فی جمیع أنحاء العالم تعرض جرائمهم و مجازرهم، فعندما یری المتلقون لا سیّما فی البلدان الإسلامیة إنّ هذا التنظیم یقوم بحرق طیار أردنی سنّی فی القفص و هو حیّ، فإنّهم بالتأکید یطّلعون علی الطبیعة القذرة لهذه الجماعات.

إنّ هدف الغرب من عرض جرائم التیارات التکفیریة و داعش و الدعایة لها، إظهار أنّ الإسلام دین العنف، لکنّه تناسی نقطة مهمة و هی، إنّ هذه الممارسات سترتدّ علیه.

لقد روّجوا منذ البدایة فی وسائل إعلامهم بأنّ نظام بشار الأسد لیس دیمقراطیاً، و أنّ الشعب یسعی إلی تحقیق الدیمقراطیة، و بهذه الذریعة راحوا یسلّحون بعض الجماعات، و قامت بتمویل هؤلاء الإرهابیین بلدان لا تزال

هی نفسها تعیش فی الع-صر الحجری. و بفضل هذه الأموال و الدعم اللامحدود جاء المقاتلون من جمیع أنحاء العالم للقتال علی الأراضی السوریة.

ذات مرة سألت أحد الساسة الأوروبیین عن عدد أفراد مواطنی بلده الذین یقاتلون فی سوریة فأجاب: حوالی ثلاثة آلاف مقاتل، سألته: لماذا ذهبوا إلی هناک؟ قال: لقد تأثّروا بما شاهدوه من قصف النظام السوری لشعبه فشعروا بالمسؤولیة بإسقاط

النظام المستبدّ، قلت: لماذا لم یتحمّس شبابکم لمشاهد القتل و الدمار التی مارستها إسرائیل بحق الشعب الفلسطینی و قصفت مدن غزة و فلسطین؟!

تقوم وسائل الإعلام الاستعماریة بعرض المشاهد المرعبة لمجازر داعش بهدف تبریر حملتها علی العراق و سوریة، و الترویج لفکرة عنفیة الدین الإسلامی الحنیف، لکنّها نسیت بأنّ عرض تلک المشاهد سیؤدّی إلی تعریة الوجه الکالح لهذه التیارات أمام الرأی العام، و إلغاء مشروعیتها لا مشروعیة

الدین الإسلامی الأصیل.

فی مجلس الأمن، أضفت البلدان الغربیة المشروعیة علی هذا النوع من القتال فی سوریة الذی یشارک فیه مقاتلون غیر سوریین. فهم یتلقّون الأسلحة و الأموال من دول أخری لیقوموا بتفجیر القنابل و العبوات الناسفة فی الأسواق و فی أوساط الناس لیؤسّسوا بزعمهم للدیمقراطیة فی هذا البلد. کما تقوم تلک البلدان بتقدیم غطاء محاربة الإرهاب و دعم الأمم المتحدة لهذه الجرائم.

بعد افتضاح أمرها فی هذه الجبهة، بادرت إلی تشکیل تحالفات ضدّ داعش، و قامت بإرسال قوات إلی العراق و سوریة، و هو ما یعنی العودة إلی عصر الاستعمار تحت ذریعة إرساء الدیمقراطیة و الأمن و محاربة العنف. من هذا المنطلق نقول، إنّ مستقبل هذه الشریحة من المتطرّفین و التکفیریین لیس بمدید، و أنّها سرعان ما ستصبح فی ذمة التاریخ.

لکن، علی الأمة الإسلامیة أن تکون یقظة و تبتعد عن

الانفعال، و أن تمسک بزمام المبادرة، و تقوم باستشراف المستقبل و تحلیل آفاقه، و لا مناص هنا من بعث الصحوة الإسلامیة و ترسیخها.

أمّا کیف السبیل للخروج من أزمة التیارات التکفیریة فیتمثّل فی الترکیز علی الخطاب الاجتهادی العقلانی و تعزیزه. بید أنّ السؤال الذی یطرح نفسه هنا هو، لماذا یُقدم شاب حدیث العهد

بالإسلام علی تنفیذ عملیات انتحاریة؟ ما هو الشعور الذی یدفعه إلی القیام بهذا العمل؟ هل هو شعور بطلب العدالة و التصدّی للهیمنة و التسلّط؟ لا بدّ من القول إنّ هذه القضایا هی غرائز تطبع جوهر کل إنسان. خذ، علی سبیل المثال، المارکسیین، فعلی الرغم من عدم إیمانهم بالله و لا بأیّ دین، کانوا فی فترة النضال یحاربون فی أمریکا اللاتینیة و ذلک لتحقیق أهدافهم التنظیمیة حصراً، و کان الشباب المسیحی المارکس-ی مستعدّاً لمحاربة الهیمنة و الاستبداد

لدرجة التضحیة بنفسه. تضحیات هؤلاء الشباب فی حرب فیتنام و کمبودیا و لاوس هی التی أدّت إلی هزیمة الولایات المتحدة هناک. إذن، فمفاهیم العدالة و التضحیة فی سبیل المبادئ مغروسة فی ذات الإنسان.

إنّ عصر الدیکتاتوریات و التبعیّة قد ولّی، و إنّ التقدّم الهائل الذی طرأ علی وسائل الإعلام و التحوّل العظیم الذی شهدته المعارف و العلوم و التکنولوجیا جعل شعوب العالم تعی مسألة مهمة و هی، إنّ الکثیر من حکومات العالم الثالث، و من بینها البلدان الإسلامیة، خاضعة لسلطة المستبدین. و لا یخفی علی أحد من هی البلاد التی تقیم فیها الولایات المتحدة قواعد عسکریة، و تهیمن علی مصالحها و تقوم بمصادرة إرادتها و تجبرها علی الانقیاد لسیاساتها.

فی مرحلة معینة، کان بعض أصدقائنا المتدیّنین فی المنطقة یمارسون نشاطات مناهضة لإحدی البلدان، و فی حدیث لی مع المرحوم کلیم صدیقی أحد أعضاء جماعة الإخوان

المسلمین فی مصر، و الذی انزعج عندما قلت له: أولئک الذین یعارضون نظاماً معادیاً لإسرائیل، لماذا لا یتفوّهون بکلمة واحدة ضدّ إسرائیل، و لا یطلقون رصاصة واحدة ضدّ هذا الکیان الغاصب. لذلک أنا أقول بأنّ مشکلة بعض التیارات هی غیاب الزعامة الفکریة.

ثمّة أنظمة فی بعض البلدان الإسلامیة لا تحکم علی أساس الدیمقراطیة و آراء الشعب، و لا حتی استناداً إلی سنّة رسول الله (صلّی الله علیه و آله و سلّم)، و إنّما همّها الأول و الأخیر هو

تعزیز سلطة الأسر الحاکمة فی تلک البلدان، و الخضوع لابتزاز الحکومات الغربیة من أجل ضمان استمرارها علی المسرح العالمی و ممارسة التجاوزات، من قبیل توظیف بعض المفکّرین من أصحاب الأقلام المأجورة و صنع أعداء وهمیین للشعب و الشباب، و تعلیق کل ما یعانیه المسلمون من بؤس و شقاء علی هذه الشمّاعة. یلقون فی أذهان الشباب حالة مزیفة و یوهمونهم «بأنّهم إذا أقدموا علی تنفیذ عملیات انتحاریة

فسیدخلون الجنّة و یحلّون ضیوفاً علی مائدة النبی الأکرم صلی الله علیه و آله وسلم ، و بذلک سیعمّرون دنیا الآخرین». هذا الانحراف الفکری و غیاب الزعامة الرشیدة فی المجتمعات الإسلامیة أدّی بهؤلاء الشباب و الأشخاص البسطاء لأن ینحرفوا عن جادة الصواب و الوقوع فی حبائل التیارات المتطرّفة.

فی الختام أودّ أن أقول بأنّ انطلاق هذه الحرکة المبارکة للعلماء فی قم ضدّ التیارات المتطرّفة و التکفیریة لهی خطوة جبارة. حیث یتباحث علماء الفریقین وجهاً لوجه و یتبادلون الآراء فیما بینهم، لیعودوا بعد ذلک إلی بلدانهم و مجتمعاتهم و یروّجوا الأفکار السلیمة و العقائد الصحیحة. فإذا بادرت وسائل الإعلام إلی نقل تلک الأفکار بالشکل الصحیح و عملت علی إیصالها بأمانة إلی أسماع الناس فی العالم، فسوف نتمکّن من تحقیق أهدافنا بشکل أفضل، و علاوة علی تسلیط

الضوء علی الأبعاد السلبیة و التصدّی للتیارات التکفیریة، لا بدّ لنا أیضاً أن نفعّل الجوانب الإیجابیة و البنّاءة.

مولوی نذیر أحمد سلامی؛

عضو مجلس خبراء القیادة

بسم‌الله الرحمن الرحیم

لقد أضحت مسألة التصدّی للتیارات التکفیریة الیوم من أهم الضرورات الملقاة علی عاتق الأمة الإسلامیة، فبعد عصر الحروب الصلیبیة التی بدأت فی القرن الحادی عشر و انتهت فی القرن الثانی عشر المیلادی، أیقنت القوی الغربیة أنّها

عاجزة عن القضاء علی القوی الإسلامیة فی میدان المنازلة و القتال، فراحت تفتّش عن طرق و سبل أخری لمواجهة الإسلام، و اهتدت فی نهایة المطاف إلی مثلث الاستشراق و العولمة و العلمنة.

ما برح صراع الحق و الباطل مستمراً فی کل بقعة من بقاع العالم، دون أن یحقّق أیّ منهما أهدافه أبداً، فبعد أن ذاق الغرب مرّ الهزیمة فی هذه المواجهة، حوّل مسیره صوب الاست-شراق،

و سعی إلی دراسة عوامل النجاحات الإسلامیة عبر الحملات الاست-شراقیة، و قد ضمّنها، بطبیعة الحال، أهدافه غیر المعلنة.

و بعد أن عجزوا علی صعید العولمة عن إلحاق الهزیمة بالمسلمین فی المجالات العلمیة، اشتغلوا علی فکرة إبعاد المسلمین عن الإسلام و القرآن الکریم، و لم یدّخروا جهداً و لم یتورّعوا عن ممارسة أیّ عداء فی هذا النطاق، و طبعاً لم یعدموا بعض النجاح فی مساعیهم تلک. فی الخطوة التالیة،

نقلوا محاولاتهم إلی أوساط المسلمین عبر زرع الاختلافات المذهبیة و تضخیمها، لیحصدوا حروباً مذهبیة و طائفیة.

من هنا نقول بأنّ هذه الجماعات التکفیریة تمثّل حلقة فی سلسلة شیطانیة لطالما أضمرت العداء لکیان الإسلام علی مدی التاریخ. فی عصر الرسول الأکرم صلی الله علیه و آله وسلم أیضاً کانت هذه التیارات موجودة و استمرّ حضورها فی صفوف المسلمین حتی یومنا هذا تحت اسم و هیئة التیارات التکفیریة، مسنودةً بدعم الغرب و الاستکبار و بعض دول المنطقة.

لا شکّ أبداً فیما تفضّل به الدکتور ولایتی من أنّ أحد عوامل تمدّد التیارات التکفیریة هو انتصار الثورة الإسلامیة و الصحوة الإسلامیة.

فهذه الصحوة لم تکن بالشیء الهیّن بالنسبة لأعداء الإسلام، و خصوصاً أنّها أطاحت بأنظمة کانت بلدانها تعدّ مرکز ثقل سیاسات الاستکبار، بید أنّ الملاحظة الجدیرة بالذکر هی أنّ هذه البلدان کانت تفتقر إلی زعامة رصینة و

قویة تأخذ علی عاتقها قیادة هذه الانتفاضات و الثورات، لذلک، فقد أهدت التکفیریین فرصة ثمینة لملء الفراغ، و استطاع هؤلاء التمدّد و الانتشار فی العالم الإسلامی و تحقیق أهدافهم.

تشیر المسیرة التاریخیة للتیارات التکفیریة إلی أنّ تبلورها و نشأتها استغرق قرناً کاملاً، و إنّها، مع الأسف، لن تمحی من مسرح الأحداث بصورة کلیة، و إنّما یمکن احتواؤها و ضبطها، و هذا یتطلّب إدارة رشیدة للأزمة.

بعد الحروب الصلیبیة، عمد أعداء الإسلام عبر سلاح التیارات التکفیریة إلی شنّ هجمة مضادة علی الإسلام، و تعدّ هذه التیارات ذات تأثیر کبیر، و یعزی سبب انتشارها و نفوذها إلی اتساع شقّة الخلاف بین المذاهب الإسلامیة، فضلاً عن سذاجة بعض المسلمین.

یعتقد المحلّلون الغربیون إنّ لدی المسلمین ثروتین

عظمیتین هما القرآن الکریم و المنابع الطبیعیة، و ما داموا ینعمون بهاتین الثروتین فمن الصعب إلحاق الضرر بهم. و کانت مجلة الغاردیان قد اعترفت فی عددها الصادر فی شهر تشرین الأول/ أکتوبر عام 1993م بهذه المسألة عندما قالت: «لقد تحدّث الله مع المسلمین مرّتین، المرة الأولی من خلال القرآن [الکریم] و المرة الثانیة عبر المنابع الطبیعیة التی حباهم بها». بمعنی، إنّ البلدان الإسلامیة ترادف النفط، فلو عمل المسلمون علی توظیف تینک الأداتین علی الوجه الأمثل تحت رایة الوفاق و الوحدة و العقل الجمعی، لما تجرّأ أیّ عدو سواء أکان داعش أو غیره علی مهاجمة الإسلام، و توفیر عوامل التفسّخ و الاختلاف.

بالنسبة لمسألة القضاء علی داعش، یجب علی العلماء المسلمین أن یفتّشوا بشکل جذری عن أسباب ظهور هذا التنظیم، و الوقوف عند العوامل التی ساعدت علی تقویته. کما نعلم، لیس لداعش قاعدة شعبیة، لکنّ العوامل المساعدة

علی التحاق الشباب به تتعزّز فی ظل وطأة المشاکل الاقتصادیة و الفقر و التمییز فی البلدان الإسلامیة، و هذا الأمر یبعث علی القلق. و فی إطار التصدی للتیارات التکفیریة علی الصعیدین الثقافی و العلمی، لا بدّ من الترکیز علی العوامل الاقتصادیة مثل الأمیة و البطالة، من أجل تضییق الخناق أکثر فأکثر علی انتشار الأفکار المتطرّفة، و طبعاً، القضاء علی الأسس و العوامل التی تغذّی نزعة الانضمام إلی صفوف داعش.

علینا أن نوظّف تلکما الثروتین و النعمتین المادیة و الروحیة علی طریق تعزیز البنی الاقتصادیة و الثقافیة للعالم الإسلامی.

فکلما زادت قوتنا فی مختلف المجالات، زادت فرص تلاشی قدرة داعش علی استقطاب الشباب.

ماموستا محمد أمین راستی؛

إمام جمعة سنندج و القاضی فی المحکمة العلیا للفقه الشافعی

بسم‌الله الرحمن الرحیم

الحَمْدُ للهِ رَبِّ العَالَمِیْنَ و الصَّلاةُ وَ السَّلامْ عَلَی خَیْرِ خَلْقِهِ مُحَمَّدٍ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِیْنَ. الَّذینَ قَضَوْا بالحَقِّ وَکانُوا بهِ یَعْدِلونَ

أحد المنطلقات الفکریة المنتجة للتیارات التکفیریة هو الرؤیة الخاطئة عند بعض المسلمین تجاه النصوص و التی،

بدورها، تستولد التیارات التکفیریة. فلو تفحّصنا النصوص الإسلامیة، أعنی، النصوص التی لا تحتمل الاجتهاد، سنجد إجماعاً فی الرأی لدی المسلمین بشأنها. أمّا المسائل الفرعیة فإنّ المسلمین سواء أکانوا شیعة أم سنّة، مختلفون بشأنها، و هذه الاختلافات فی حدّ ذاتها تساعد علی تطوّر الفقه الإسلامیة و رقیّه و دینامیّته. لکنّ المسألة هی إنّ الأعداء و منذ فجر التاریخ الإسلامی عملوا علی تشدید هذه الاختلافات و ذلک فی إطار محاولاتهم الرامیة

إلی بثّ الفُرقة و الصراعات الطائفیة و المذهبیة بین المسلمین، لذلک ینبغی لنا نحن المسلمین أن نعود إلی مشترکاتنا و قرآننا الکریم و أن ندعو إلی وحدة المسلمین و نؤکّد علیها لدفع الاختلافات التی یثیرها الأعداء.

لقد أعلن أعداء الإسلام مراراً و تکراراً من وراء الستار، بأنّه ما دام هذا القرآن یتحکّم فی قلوب الناس، فلن نصل إلی أهدافنا المرجوة، إذاً لقد سعی هؤلاء طوال التاریخ أن

یزرعوا بذور الاختلاف و الشنآن فی صفوف المسلمین، و کل هذه المحاولات هی بسبب کون الدین الإسلامی دین غنی فی جمیع الأبعاد الثقافیة و الاقتصادیة و العلمیة و المعنویة، و أنّه یلبّی متطلبات البشریة. فعدا القرآن الکریم و الوحی الإلهی، لا یستطیع أیّ قانون أو شریعة أن تؤمّن حاجات البشریة، و هم یدرکون جیداً بأنّ القرآن الکریم سوف یحکم فی یوم ما، و أنّ الله منجز وعده و أنّ الدین الإسلامی سیبسط حکومته فی جمیع أرجاء العالم، فلا ریب فی ذلک و لا شک. من هنا یرید هؤلاء من خلال إبعاد المسلمین عن القرآن و بثّ الفُرقة فی صفوفهم، أن یصوّروا الإسلام، بنحوٍ أو بآخر، علی أنّه دین منحرف، لیقولوا هوذا إسلامکم الذی فُتنتم به، إسلام القاعدة و الوهابیة و داعش، إسلام یحزّ رؤوس الناس و یبیع السبایا و العبید فی سوق النخاسة بثمن بخس.

لقد تمثّلت الصحوة الإسلامیة روحاً جدیدة مع انتصار

الثورة الإسلامیة فی إیران، فأفسدت علی الساسة و المحلّلین الغربیین و أعداء الإسلام سیاساتهم و حساباتهم، و أدرکوا إنّ بمقدور الإسلام أن یحکم، ما دفعهم مرة أخری إلی استخدام سلاح الاختلاف و زرع الفتن و الفُرقة فی الأمة الإسلامیة، و حریّ بنا نحن العلماء المسلمین أن نوصل رسالتنا إلی أعداء الإسلام، و أن نقدّم لشعوب الأرض و المسلمین کافة الإسلام الأصیل و الدین الحقیقی. و یقیناً، لن یتجّه أحد، حینئذٍ، صوب التکفیر أو

داعش، و سیتعلّق مستقبل التکفیریین بجهود العلماء المسلمین. و لو أنّنا قدّمنا الإسلام الحقیقی فلن یبق هناک لا تکفیر و لا داعش.

مولوی إسحاق مدنی؛

عضو مجلس التخطیط لمدارس العلوم الدینیة لأهل السنّة

بسم‌الله الرحمن الرحیم

من المعلوم إنّ التصدّی لظاهرة خبیثة علی شاکلة داعش و التیارات التکفیریة فی جمیع أنحاء العالم یتطلّب أن نتحلّی بالوعی و الفطنة، فالمسألة لیست بهذه البساطة. نعم، الجمیع متّفق علی ضلال التیارات التکفیریة و أنّها شرّ مستطیر، لکن یجب أن نفهم ما سرّ هذا النفوذ الذی تحظی به هذه

الجماعات. لا بدّ أنّکم جمیعاً سمعتم بخبر الفتاة الیهودیة التی اعتنقت الإسلام حدیثاً، و تزنّرت بالحزام الناسف و أعلنت عن استعدادها تفجیر نفسها فی سبیل تحقیق أهداف داعش! من الضروری أن نتعرّف علی هذه القوة، هؤلاء یتوافدون من مختلف البلدان، و کلّهم علی استعداد تام للتضحیة بنفسه من أجل قتل الآخرین.

هناک نقطة لم تلق اهتماماً کافیاً و هی، إنّ علماء الإسلام و منذ فترة قد سلّموا قیاد الإسلام السیاسی للآخرین. هناک فئتان من

العلماء، علماء مطالعون و علماء تقلیدیون، عنیتُ بالفئة الأولی العلماء الذین فهموا الإسلام بالبحث و التمحیص، و أتقنوا اللغة العربیة بشکل تام، و درسوا الإسلام بعمق و درایة و علّموه للناس. أمّا الفئة الثانیة، فلم تکتف بالدعوة إلی تعالیم الإسلام و مبادئه، بل عملت بمضمونه، أی، إنّها استلهمت منذ البدایة ما ورد فی القرآن الکریم و تمثّلته جیداً و طبّقته بحذافیره. فالعلماء التقلیدیون

هم أسوة الإسلام.

أمّا العلماء المطالعون فقد سمعوا بأحادیث النبی صلی الله علیه و آله وسلم عن الجهاد و القصاص، و لذلک یعملون علی الدعوة إلی الجهاد، و لکن هل هذا هو الجهاد و القصاص الذی جاء به النبی صلی الله علیه و آله وسلم ؟! یجب أن نتحقّق فیما إذا کان الدین الحقیقی هو ذلک الذی یدعو إلیه العلماء المطالعون أم لا؟ إنّها قضایا حسّاسة و دقیقة!

عبر تاریخ الحکومات التی حکمت باسم الإسلام فی عص-ر الأمویین و العباسیین و العثمانیین و التی لم یکن حکمها لا راشداً و لا علی منهاج الرسول الأکرم صلی الله علیه و آله وسلم ، لکنّها علی الأقل کانت تمتلک شیئاً واحداً و هو اقتدار الإسلام و عزّته و عظمته. فالمسلم یطالع تاریخ تلک الحقبة الإسلامیة و فی نفس الوقت یجد أمامه الیوم حکومات مرتهنة و ضعیفة و ذلیلة تحکم العالم الإسلامی، الأمر الذی یفسّر تعطّش الناس إلی استعادة عظمة الإسلام و مجده متأثّرین بالحملات

الدعائیة المزیّفة للتیارات التکفیریة التی تزعم العودة إلی عزّة الإسلام فیمیلون إلیها. فی الحقیقة إنّ الذین یلتحقون بتلک التیارات قد ضلّوا الطریق لا النوایا. فهم أفراد یناصرون العلماء التقلیدیین، لکنّهم ینخرطون فی تلک الجماعات المنحرفة نتیجة لأسالیب الخداع و التضلیل التی تمارسها القوی الاستکباریة.

هنا لا بدّ للعلماء التقلیدیین أن ینزلوا إلی الساحة و یمارسوا دورهم و مسؤولیتهم فی تعریة جوهر هذه التیارات، و یکشفوا ضحالة فهمهم و إدراکهم لحقیقة الإسلام. و الحق أقول إنّ نزول کبار العلماء إلی میدان المواجهة العلمیة و الثقافیة لهذا التیار له

دور بنّاء فی اجتثاث التیارات التکفیریة.

الآخوند أبو بکر خوجملی؛

إمام جمعة و أستاذ فی الحوزة العلمیة لأهل السنة فی محافظة کلستان

بسم‌الله الرحمن الرحیم

أصبح واضحاً للجمیع بأنّ الساحة الیوم باتت مفتوحة للتیارات التکفیریة، التی لم تأل جهداً فی استمالة الشباب و اجتذاب جماعات المسلمین المغفلین الذین ینقصهم الوعی و المعرفة. کخطوة أولی، لا بدّ من سدّ المنافذ التی تؤدّی إلی

نزوعهم نحو الجماعات التکفیریة، و ذلک عن طریق المحافظة علی الذین لم ینغمسوا فی ظاهرة التکفیر المشؤومة و یتدنّسوا بشرورها.

من البدیهی أن یکون لکل مذهب إسلامی مبادئه و أصوله الخاصة به، و علی من یرغب فی اعتناق الدین الإسلامی أن یؤمن بتلک المبادئ و الأصول. لذلک یجب علی الشیعة و أهل

السنّة معاً أن یبیّنوا تلک الأصول لأتباعهم من أجل درء مخاطر انتشار التیارات التکفیریة و تفادی وقوع المسلمین فی هذه الهاویة السحیقة.

لأهل السنّة بعض الآراء، أعرض علیکم بعضها هنا بعجالة: بحسب مذهب أهل السنّة ثمّة شروط فی الإسلام یجب علی المسلم مراعاتها، حیث یستعرض العلامة زین الدین الحنفی فی کتاب البحر الرائق و کنز الدقائق تلک الشروط قائلاً: «... و الثامن: لا یکفّر أحداً من أهل القبلة بذنب. و التاسع: یصلّی علی من مات من أهل القبلة. و

العاشر: یری الجماعة رحمة و الفرقة عذاباً. قال صاحب الکشاف: فی هذا الفصل شروط و زیادات لأصحابنا یجب أن تراعی و ... »⁽¹⁾، یجب علی علماء الفریقین تدریس هذه التعالیم.

إحدی المشاکل و القضایا التی تؤدّی إلی نشوء خلافات فی صفوف الأمة الإسلامیة و تحظی باهتمام و ترکیز أعداء الإسلام، تضخیم الخطأ الذی یرتکبه أحیاناً شخص ینتمی إلی مذهب إسلامی معیّن و تحمیل المذهب و أتباعه جمیعاً مسؤولیة ذلک الخطأ. لطالما استغلّ الأعداء هذا السلاح و وظّفوه أیّما توظیف باتجاه تحقیق أهدافهم المشؤومة و الخطیرة.

إنّنا، و طبقاً لتعالیم القرآن الکریم، لا یحقّ لنا أن ننسب ارتکابات شخص واحد إلی جمیع أتباع المذهب الذی ینتمی إلیه. کان الإمام الراحل یمتلک رؤیة سامیة و عظیمة، إذ کان

یقول أولئک الذین یبثّون الفُرقة و الاختلاف بین الشیعة و السنّة، لیسوا من الشیعة و لا من أهل السنّة.

إنّ ما یسعی إلیه أعداؤنا الیوم هو إحداث ثغرة فی جدار الوحدة بین الشیعة و السنّة، بالاستعانة بأدوات من قبیل الافتراء و الترهیب و زرع الفُرقة. فلطالما کان دیدن المنظومة

الاستکباریة هو تخویف الشیعة من أهل السنّة و تخویف أهل السنّة من الشیعة، کیما یدقّوا إسفیناً فی جدار وحدتهما، و من هذا الطریق یعبثوا بعزّة الإسلام و عظمته، و ما من شکّ فی أنّ التیارات التکفیریة هی أفضل أداة بید الأعداء لزرع الخلاف بین المسلمین و سفک دمائهم علی ید بعضهم البعض.

آیة الله أعرافی: الأمین العلمی للمؤتمر

بسم‌الله الرحمن الرحیم

أرحّب أجمل ترحیب بجمیع الضیوف الکرام.

بطبیعة الحال، إنّ التئام هذا الملتقی العظیم فی مدینة قم المقدسة بتوجیه من المرجعیات الدینیة الرشیدة و برعایة کریمة من سماحة المرجع الدینی الشیخ مکارم الشیرازی (دام ظله الوارف) و مشارکة مکاتب مراجع الدین العظام لهو مؤشّر واضح علی الحرص الذی تبدیه الحوزة العلمیة فی قم و المؤسسة

الدینیة الشیعیة علی الإسلام، و معالجة الهموم الکبری للأمة الإسلامیة.

لذلک ینبغی لنا جمیعاً أن نتوجّه بالشکر و العرفان إلی العلماء الأفاضل و الزعماء الأجلاء و هذا المرجع الکبیر و الثورة الإسلامیة الإیرانیة، الذین ینظرون إلی قضایا الأمة الإسلامیة من هذه الزاویة.

لقد قیل الکثیر فی أسباب و عوامل ظهور التیارات التکفیریة و طُرحت ملاحظات مهمة فی کلمات الخبراء و المحلّلین. یمکن تقسیم هذه الأسباب و العوامل من زوایا نظر مختلفة. فبالإمکان تناولها، مثلاً، من زاویة الأسباب البعیدة و الأسباب القریبة، أو من زاویة العوامل الداخلیة للعالم الإسلامی و العوامل الخارجیة، أو من زاویة العوامل التاریخیة و السیاسیة و الاجتماعیة و الثقافیة.

و لکن فی ظنّی أنّ ما یبدو أکثر انسجاماً مع أجواء هذا المؤتمر هو الترکیز علی العوامل الفکریة المعرفیة و البنیویة فی

ظهور التیارات المتطرّفة و التکفیریة و تنامیها و توسّعها.

بعد حملات الغرب و الاستعمار التی تمظهرت فی أشکال مختلفة، اتّجه العالم الإسلامی نحو الصحوة و بعث الحضارة الإسلامیة التاریخیة. لقد انتابت الأمة الإسلامیة و العلماء و المثقفون و النخب و الشباب مشاعر جیاشة بضرورة استعادة المجد التاریخی للإسلام و عظمته، غیر أنّ السؤال المهم المطروح هو کیف لنا أن نبعث مجدنا التاریخی من جدید؟ هنا ظهرت ثلاثة خطابات.

الخطاب الأول: خطاب تنویری لیبرالی و علمانی. فعلی مدی القرنین الماضیین، ظهر أشخاص فی مختلف نقاط العالم راحوا یبحثون عن سبیل العودة إلی الإسلام من خلال مماهاة الفکر الإسلامی فی معاییر الفکر الغربی، و معایرة المفاهیم الدینیة مع المقاییس الغربیة و تفسیرها فی هذا الإطار. کان هذا أحد أنماط الإحیاء و العودة إلی الإسلام، لکنّها عودة مزیّفة، لأنّ مآلها العلمنة و اللبرلة.

الخطاب الثانی: خطاب متحجّر و جاهل. و هو بمثابة

مواجهة غبیة و سطحیة مع عالم الغرب. فقد أراد البعض بصورة أحادیة و انطلاقاً من عدم معرفته الدقیقة بالمفاهیم الإسلامیة، و استناداً إلی مجموعة من الشکلیات و الظواهر، أن یستعید عظمة الإسلام و مجده. لقد احتل هذا التیار المشهد العام طیلة القرنین الماضیین، و تجلّت ذروته فی التیارات التکفیریة و تنظیم داعش.

إنّ مشکلة العالم الإسلامی الیوم هی عدم وجود خطاب عمیق و صحیح لمواجهة الغرب و العودة إلی أحضان الإسلام، فکانت نتیجة هذا الخطاب الجاهل الحرکة صوب العنف المذهبی و التطرّف و التکفیر.

الخطاب الثالث: خطاب اجتهادی عقلانی. و هو عبارة عن مواجهة نابعة من الاجتهاد لکنّه اجتهاد یتمیّز بمفاهیم الثوریة و النضال.

و لمعالجة معضلة التکفیر التی نعانی من وطأتها فی الوقت الحاضر و العوامل المسبّبة لها، إلی جانب العوامل الخارجیة – التی هی من صنع الغربیین- لا بدّ من أن نشرح للمسلمین الأسس المعرفیة فی القضایا المشترکة من قبیل الهجرة و الجهاد و التوحید – التی لم یتم تبیینها بشکل صحیح فتحوّلت إلی نقاط اختلاف- و الفقه و الفلسفة السیاسیة و الفقه و الأخلاق التواصلیة للأمة الإسلامیة المنسجمة مع عالم الیوم.

إنّ غیاب هذه النظریات یهیّئ الظروف لنفوذ المؤامرات الخارجیة. و إذا لم تتم معالجة هذه النظریات بین الشیعة و السنّة فی المستقبل، فسنواجه مشکلة فی هذا المجال. هذه بعض نقاط الضعف التی ینبغی لعلماء الإسلام معالجتها.

لقد طرحت مراکز الفکر فی الغرب و کذا فی العالم الإسلامی بحوثاً و مقترحات کثیرة بالنسبة لمستقبل هذه التیارات التکفیریة تتضمن شریحة واسعة من الآراء و

النظریات، و یمکن تصنیفها ضمن ثلاث مقاربات رئیسیة هی:

المقاربة الأولی: تتضمّن تحلیلات متفائلة تتنبأ بزوال أسباب

و عوامل التیارات التکفیریة فی وقت قریب.

المقاربة الثانیة: تتضمّن تحلیلات متشائمة حیث تعتقد بأنّ العوامل الاجتماعیة و التاریخیة و الفکریة و... للتیارات التکفیریة من القوّة بحیث لا یمکن تدمیرها بسهولة.

المقاربة الثالثة: عبارة عن تحلیلات واقعیة تعتقد، من جهة، أنّه لا ینبغی تبنّی نظرة متشائمة إزاء انتهاء هذه الحقبة العصیبة علی الإسلام، ذلک لأنّ جذور یقظة الأمة و صحوتها عمیقة و راسخة، و الدلیل علی ذلک انعقاد هذا المؤتمر و اجتماع علماء العالم الإسلامی، و ما نزول الأمّة و علماؤها إلی مختلف المیادین لمعالجة تلک الأسباب و العوامل إلّا دلیل واضح علی ما نقول، کما إنّ الأسباب السیاسیة أیضاً یمکن معالجتها بالخطاب الإسلامی الثوری الأصیل. علی هذا الأساس، لا داعی للتشاؤم. من جهة أخری، تقول هذه

المقاربة بأنّ تعدّد هذه العوامل و الدسائس الخارجیة و مختلف مشاکل الأمة الإسلامیة توفّر أرضیة مناسبة لتفریخ هذه الأفکار المتطرّفة.

بالنسبة لتقییمنا فهو، أن نتعاطی مع هذه الأزمة بواقعیة، و هذا التقییم مفید لهذا المؤتمر. یجب أن نتحرّک فی إطار الخشیة و الرجاء، و یقیناً، إنّ الأمة الإسلامیة و من خلال رؤیة حضاریة جدیدة سوف تتغلّب علی هذه المشاکل، و سیقف بعضها إلی جانب بعض، بید أنّه توجد أنواع عدیدة من الأسباب و العوامل التی تستدعی الوقوف عندها و معالجتها. بناءً علی هذا، فقد تطرّقت هذه الندوة إلی طائفة من العوامل وراء الحرکات المتطرّفة و ...، و کذا العوامل الخارجیة و الداخلیة، و الاهتمام بها جمیعاً، و علینا أن ننظر نظرة تفاؤلیة مشرقة إلی المستقبل، دون أن نغفل مسألة تفریخ الانحرافات الفکریة.

فی إطار معالجة الوضع المتأزم الذی نحن بصدده، ثمّة ملاحظات مهمة یمکن استعراضها کآلیات و استراتیجیات تکفل الخروج من هذا الوضع.

الآلیة الأولی: اهتمام العلماء و النخب بمسألة إصلاح الأسس المعرفیة. فغیابها هو الذی دفع هذا العالم إلی هاویة التکفیر و التطرّف بین المذاهب. و هذا یقتضی القیام بأبحاث علمیة دقیقة و خلق تفاهم بین المذاهب فی الأسس الکلامیة و الفقهیة فی مجال التواصل و الوحدة.

الآلیة الثانیة: إصلاح النظم التعلیمیة. تواجهنا حالیاً نظم تعلیمیة تروّج لأفکار الإرهاب و التکفیر و التطرّف، و لیس خافیاً علی أحد بأنّ العدید من البلدان الإسلامیة تقوم بالترویج للأفکار التکفیریة و العدوانیة فی مناهجها الدراسیة للمراحل الدراسیة الثانویة و الجامعیة و ما بعد الجامعیة، و علیه، تلحّ الضرورة علی القیام بإصلاحات شاملة للنظم التعلیمیة.

الآلیة الثالثة: استبدال الخطابین العلمانی و المتحجّر بالخطاب الاجتهادی العقلانی. إذ إنّ غیاب هذا الخطاب یؤدّی إلی تدمیر جوهر الإسلام فی المجتمعات الإسلامیة، أو ظهور العنف الدینی.

الآلیة الرابعة: محاربة العوامل الخارجیة الداعمة للتیارات التکفیریة. یجب أن نتحلّی بالوعی و الیقظة فهناک تیارات من خارج العالم الإسلامی تقوم بتفعیل التصدّعات الموجودة تاریخیاً منذ صدر الإسلام، حیث یقوم الأمریکان و الغربیین بتعمیق تلک التصدّعات و تنشیطها، لذا، لا بدّ من تعریتهم و الوقوف بوجههم.

الآلیة الخامسة: ترکیز العالم الإسلامی علی محاربة إسرائیل و الأعداء الأصلیین للأمة الإسلامیة.

الآلیة السادسة: الاتجاه صوب الحاکمیات الشعبیة الدینیة و التی بمقدورها التخفیف من الکثیر من المشاکل.

الآلیة السابعة: التأکید علی المشترکات التی تجمع العالم

الإسلامی، و التأسیس لفکر و سیاسة و سوق مشترکة فی العالم الإسلامی. إنّ لدی الأمة الإسلامیة إمکانات و ثروات لا تحصی، لکنّها تُهدر جمیعاً بسبب الأفکار المتحجّرة، لذا، نحن بحاجة للوصول إلی توافق أصولی مع البلدان الإسلامیة لتجاوز المشاکل و الأزمات.

الآلیة الثامنة: إقامة علماء المذاهب الإسلامیة الحوارات و إنتاج الأعمال و النصوص التی تدعو إلی الوحدة.

لقد افتتح هذا المؤتمر فصلاً جدیداً، و یعدّ بمثابة رسالة من المرجعیة الدینیة فی قم للتخفیف من آلام و معاناة العالم الإسلامی و العمل علی معالجتها و حلّها.

البیان ا‌لختا‌می للمؤتمر

(تُلی البیان الختامی من قبل حاج کلدی آخوند کمالی فی الحفل الختامی للمؤتمر)

الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و علی آله الطاهرین و صحبه المنتجبین و من تبعهم باحسان الی یوم الدین.

)وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ أَلْقَی إِلَیْکُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا(⁽¹⁾

الحمد لله رب العالمین و صلّی الله علی سیّدنا محمد و علی آله الطاهرین و صحبه المنتجبین و من تبعهم بإحسان إلی یوم الدین.

لا شکّ فی أنّ الظروف الراهنة هی من أشدّ المراحل التاریخیة قساوة التی مرّت علی العالم الإسلامی، فالتیارات المتطرّفة و التکفیریة من خلال أفکارها و الفتاوی التی تصدرها و بثّها للفُرقة و الاختلاف هیّأت أسباب القتل و العنف و الحرب الطائفیة بهدف حرف المسلمین عن القضایا الأصلیة التی تهمّ العالم الإسلامی، و تعزیز جبهة أعداء الإسلام. و فی ضوء هذه الحوادث، یجب علی العلماء المسلمین نبذ هذه التیارات و عزلها و التعریف بالإسلام الأصیل و ذلک فی إطار القیام برسالتهم التاریخیة.

علی هذا الأساس، التئم المؤتمر الدولی حول سبل مواجهة التیارات المتطرّفة و التکفیریة فی مدینة قم بتاریخ 28-1-2016م تلبیة لدعوة المرجع الدینی الکبیر و بحضور مئات العلماء من الفریقین الذین عبّروا عن استنکارهم الشدید

للسلوکیات المتطرّفة أیّاً کان مذهبها أو طائفتها، کما أکّدوا بهذه المناسبة علی المحاور التالیة:

لذلک، لا یحقّ لأیّ فرد أو جماعة التعرّض للآخرین لأسباب و مسوّغات واهیة.

المشارکین فی هذا المؤتمر یعلنون عن معارضتهم

الصریحة لجمیع التیارات المتطرّفة و التکفیریة، و یؤکّدون علی أنّه لا تربطها بالإسلام و المسلمین أیّة علاقة لا من قریب و لا من بعید.

قول أو تصرّف یمکن أن یحول بیننا و بین تحقیق هدفنا الأصلی.

فی الختام، نأمل أن یضع المسلمون السیرة العطرة للنبی

الأعظم صلی الله علیه و آله وسلم نصب أعینهم، و تکون المقصد النهائی لجمیع العلماء و المفکرین فی العالم.

قسم الآثار الجدیدة النشر

مجموعة

مقالات المؤتمر

الوهابیة

المتطرفة؛ موسوعة نقدیة

مجلة

«أمة واحدة»

حرمة

الإساءة إلی المسلمین و تکفیرهم

تاریخ

الفکر السلفی

جماعة

التبلیغ

الإخوان

المسلمون

التیار

السلفیة الزیدیة

السلفیة

الجهادیة

تنظیم

القاعدة

داعش؛

دراسة نقدیة