فیلم نامه مجموعه تلویزیونی روزی فرا خواهد رسید

مشخصات کتاب

سرشناسه: محمدی نیکو، محمدرضا

عنوان و پدیدآورنده: روزی فراخواهد رسید/ محمدرضا محمدی نیکو؛ تهیه شده در مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، مدیریت پژوهش برنامه‌ای و نگارش فیلم‌نامه.

مشخصات نشر: قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، 1388.

مشخصات ظاهری: 357ص.

شابک: 978-964-514-108-8

وضعیت فهرست‌نویسی: فیپا.

موضوع: فیلم‌نامه‌ها

موضوع: محمد بن عثمان، ـ 304؟ ق سرگذشت‌نامه

شناسه افزوده: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما. مدیریت پژوهش برنامه‌ای و نگارش فیلم‌نامه.

رده‌بندی کنگره: 9ر3م/1997PN

رده‌بندی دیوئی: 4372/791

اشاره

روزی فراخواهد رسید (نواب اربعه)

کد: 1512

نویسنده: محمدرضا محمدی نیکو

تهیه کننده و ناشر: مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

چاپ: زلال کوثر

نوبت چاپ: اول / 1388

شمارگان: 1000

بها: 45000 ریال

نشانی: قم، بلوار امین، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

تلفن: 2919670 ـ 0251 دورنگار : 2915510

تهران: خیابان جام جم، ساختمان شهید رهبر، طبقه زیرزمین

تلفن: 22014738 نمابر: 22164997

info@irc.ir www.irc.ir

شابک: 8-108-514-964- 978 / ISBN: 978-964-514-108-8

پیش‌گفتار

متون علمی، ادبی و هنری فاخر در تمامی فرهنگ‌ها جایگاهی والا داشته و امروزه نیز که مفاهیم و پیام‌های بسیاری، از راه تصویر متحرکِ صنعت سینما و تلویزیون ارائه می‌شود، اهمیت پردازش و باز تولید رسانه‌ای این متون بیشتر شده است.

فیلم‌نامه‌نویسی از نقطه آغاز ایده‌پردازی تا پس از مراحل طرح فیلم‌نامه، بررسی فیلم‌نامه، تولید فیلم، نظارت کیفی و بازخوردگیری اجتماعی فیلم بسیار تاثیرگذار و البته نیازمند زمان، دانش و دقت فراوان است. در این میان، تولید فیلم‌هایی با موضوع‌های دینی و معارفی، کاری بسیار دشوار است. بنابراین، با سرمایه‌گذاری هدفدار و کافی در این بخش، می‌توان از راه رسانه ملی به تقویت و پویایی فرهنگ دینی‌ـ انسانی کمک کرد و در مقابل هجمه‌های فرهنگی بیگانه ایستاد.

مدیریت نگارش فیلم‌نامه و پژوهش برنامه‌ای اداره کل خدمات رسانه‌ای مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما نیز در راستای تحقق رسالت اصلی خویش که همانا غنا بخشیدن به برنامه‌های دینی در رسانه ملی است، با تمام توان خویش بر آن است با جذب توانمندی‌های موجود در حوزه علمیه و

رسانه ملی، به تولید ایده، طرح های تلویزیونی، فیلم‌نامه و پژوهش‌های برنامه‌ای در موضوع‌های دینی و معارفی اقدام کند. برای رسیدن به این هدف، با تشکیل کارگاه فیلم‌نامه، کارگاه پژوهش برنامه‌ای و نیز شورای فیلم‌نامه گام‌های بلندی نیز برداشته است.

کتاب حاضر با نام فیلم‌نامه روزی فرا خواهد رسید، زندگی‌نامه و شرح احوال دو نفر از نائبان خاص امام زمان(عج) را به شکل بسیار جذابی و در قالب داستانی بیان می‌کند.

در آخر ضمن تقدیر و تشکر از نویسنده محترم جناب آقای محمدرضا محمدی نیکو، ناظران محترم و تمامی کسانی که با همت خود ما را در فراهم آوردن این مجموعه یاری نموده‌اند این اثر را به تمامی هنرمندانی که سودای برنامه‌سازی با موضوع سیره امام زمان(عج) و عصر غیبت را در سر می‌پرورانند تقدیم می‌نماییم و معتقدیم که این اثر خالی از عیب نیست و تذکرات داهیانه ادیبان، هنرمندان و علماء متعهد را به جان خواهیم خرید.

مدیریت نگارش فیلم‌نامه و پژوهش برنامه‌ای

خلاصه فیلم‌نامه «روزی فراخواهد رسید»

رشید جوانی 22 ساله، جنگاور و فرمانده یکی از دسته های نظامی لشکر الموفق عباسی برادر خلیفه عباسی در جنگ با صاحب الزنج، رهبر برده‌های شورشی در منطقه بصره در سال های 270 هـ. ق است.

پدر و مادر رشید که ایرانی بودند، در قیام یکی از علویان کوفه کشته شده-اند و او از کودکی با یتیمی بزرگ شده است در این دوران، دستگاه خلافت او را به گونه ای تربیت کرده است که فدایی ابوالعباس، پسر موفق باشد. او اگرچه رزمنده ای شجاع است، فطرتی عدالت خواه دارد. شبی موفق، فرمانده لشکر، در آستانه شکست صاحب الزنج او را مامور ترور پنهانی صاحب الزنج می‌کند. این مأموریت به واسطه رقابت های شخصی رشید با قاسم، پسر یکی از اشراف لو می رود و او زخمی و دستگیر می شود، ولی سرانجام به هنگام حمله مخفیانه نیروهای موفق خود را نجات می دهد.

ضمن این ماجراها، او با دخترکی ده ساله و سیاهپوست به نام سامیه که پدرش، هم برده و هم شیعه مخالف صاحب الزنج و عباسیان است، آشنا می-شود. سامیه او را به هنگام مجروح شدن پانسمان می کند، ولی درگیری ها آن دو را از هم جدا می سازد درحالی‌که عشق سامیه به دل رشید نشسته است، در این نبردها کذب مدعای مهدویت صاحب الزنج برای رشید روشن می شود.

لشکر فاتح موفق راهی بغداد می شود. در آنجا سامیه به عنوان برده به خانه محمد بن عثمان، نائب دوم دوران غیبت صغرا برده می شود، ولی رشید به

دربار عباسی بازمی گردد. بازی های سیاسی میان خلیفه عباسی و برادرش موفق و پسران آن دو برای تصاحب ولایت‌عهدی و نقشه های پلیدی که می کشند، پای رشید را هم به ماجراها و خیانت ها می کشاند. در این رخدادها او به کنه ظلم و جنایت و باطل بودن خلافت عباسی پی می‌برد. در این زمان بود که رابطه اش با شیمله بهترین دوستش تقویت و از طریق او با موعود شیعیان آشنا می شود، ولی در تشخیص این موعود ناکام می ماند. رشید در جست‌وجوهایش در بغداد به دنبال سامیه، با زنی برده‌فروش به نام عزیزه آشنا می گردد که شیفته شخصیت او می‌شود.

در این میان، رقابت های سیاسی قاسم که پدرش اینک وزیر شده، با رشید و نپذیرفتن رشید برای توطئه علیه خلیفه، سبب می شود رشید زندانی و سپس به اعدام محکوم شود. در این زمان، ابوالعباس دوست صمیمی رشید، پس از توطئه های پیچیده ای، با انتخاب نام معتضد به خلافت می رسد. گرچه اینک دل خوشی از رشید ندارد، به واسطه کسب اخباری از جاسوسی هایش آگاه می شود که امام مهدی(ع) فرزند امام عسکری(ع) که سال ها او را موهوم می پنداشت، زنده است و احتمال دارد در خانه پدرش در سامرا پنهان شده باشد. او با بخشیدن رشید، به او مأموریت می دهد که به سامرا برود و امام را بکشد.

رشید که هنوز ته قلبش به معتضد ارادت دارد، به این شرط که خلیفه، دوست زندانی اش شیمله را نکشد، راهی سامرا می شود. در سامرا همراه دو سرباز با نفوذ به خانه امام، وارد می‌شود. اگرچه برای نخستین مرتبه به دیدار امام موفق می گردد و در ترور امام ناکام است، شیفته شخصیت امام می شود.

در بازگشت به بغداد، وقتی قصه را به خلیفه می گوید، خلیفه خشمگین دستور قتل او را می دهد، ولی او می گریزد و در این میان متوجه می شود که به دستور خلیفه، دوست صمیمی و شیعه اش شیمله را کشته اند.

او به کمک عزیزه، زن برده‌فروش، از بغداد می گریزد و از طریق او آگاه می شود که وکیل امام مهدی در بحرین قیام کرده است. رشید این خبر را باور می کند و پنهانی عازم بحرین می شود. سامیه در این سال ها در خانه نائب دوم و زیر نظر دختر ایشان ام کلثوم تربیت شده و اینک یک بانوی شیعی دانشمند است که ضمن دادن مشاوره به نائب دوم، معلم زنان شیعی در مکان های مختلف می-شود. او هم دل‌نگران رشید است، ولی از او خبری ندارد و فقط گه گاه رؤیاهایی از او می بیند. در این سال ها بارها توطئه های خلافت علیه نائب دوم و شیعیان، به کمک راهنمایی های پنهان امام مهدی(ع) ناکام می ماند.

رشید در فرار خود به بحرین می رسد و در آنجا با ابوسعید جنابی، رهبر شورشیان قرامطه (اسماعیلی) روبه رو می شود. ابتدا جذب او می گردد و در نخستین مراحل قیامش، او را یاری می کند تا بحرین و شرق جزیرةالعرب را متصرف شوند، ولی سعید با دیدن بی عدالتی ها و دروغ های ابوسعید، به این باور می رسد که او نماینده و وکیل امام مهدی نیست و او فریب خورده است.

بین او و ابوسعید درگیری پدید می‌آید و او زندانی می‌شود. سرانجام در پی برنامه خلیفه عباسی برای معاوضه اسیران قرامطه با رشید، رشید دوباره فرار می کند و سر به بیابان های غرب عراق می گذارد. در مسیر راه حج، به دام داعی اسماعیلی ها می افتد و اینک گمان می کند این شاخه از اسماعیلی ها که برای

مهدی فاطمی تبلیغ می کنند، برحق هستند. بر این اساس، همراه آنها به مغرب و مراکش می رود و در اولین مبارزات آنها بر ضد حکومت اغالبه محلی، زمینه پیروزی های آنها و تأسیس حکومت فاطمیان مغرب را فراهم می آورد. با این حال، چون دوباره از آنها بی عدالتی و دروغ مشاهده می کند، با آنها درگیر می شود و پا به فرار می گذارد.

او که در این زمان پنجاه ساله شده، سرگردان راهی بیابان های مصر است و دل به خدا می سپارد تا او را دوباره به مهدی واقعی و نائب راستینش برساند.

در این بیابان، برای او تشرفی حاصل می شود و به دیدار امام مهدی(ع) می رسد. آنگاه با هدایت کاروان بی سرپرست اموال شیعیان مصر به سوی بغداد، به خانه نائب دوم می رسد.

در این سال ها تمام دشمنانش در دستگاه خلافت عباسی کشته شده اند و خلیفه جدید بر سر کار آمده است که کاری به او ندارد و او آزادانه در بغداد در خانه نائب دوم با سامیه عشق دوران جوانی اش که اینک از بانوان دانشمند شیعه شده، ازدواج می کند و پس از رحلت نائب دوم، به دستور نائب سوم که حسین بن روح نوبختی نام دارد و اصالت او ایرانی است، آن دو برای تبلیغ تشیع و مهدویت راستین، راهی ایران می‌شوند.

اشخاص

شخصیت‌های نقش اول

1.ابوجعفر محمد بن عثمان: نایب امام زمان.

2.رشید: از بیست سالگی تا پنجاه و پنج سالگی.

3.سامیه: برده سیاه. از ده سالگی او را می‌بینیم تا چهل و پنج سالگی‌اش را.

4.ابوالعباس: معتضد خلیفه عباسی.

5.قاسم بن عبیدالله: وزیر.

شخصیت‌های نقش دوم

1.بغراخان: سردار ترک.

2.الموفق: برادر خلیفه المعتمد و سردار او. پدر المعتضد خلیفه.

3.عبیدالله بن سلیمان: پدر قاسم وزیر.

4.شیمله کاتب: دوست رشید.

5.المعتمد: خلیفه عباسی.

6.صاحب الزنج: رهبر شورشیان زنگی. سفیدپوست است.

7.عزیزه: زن برده‌فروش.

8.ابوسعید جنابی: رهبر قرمطیان بحرین.

9.عبدالله بن مهتدی: پسر خلیفه المهتدی.

10.قاضی یوسف بن یعقوب: قاضی القضات بغداد.

11.عباس بن عمرو غنوی: سردار خلیفه.

12.ابوعبدالله شیعی: سردار فاطمیان.

13.مهدی فاطمی: خلیفه فاطمی.

14.ابوعباس: برادر ابوعبدالله شیعی.

15.حسن بن هارون مغربی: سردار سیاه‌پوست مغربی.

16.داود مغربی.

شخصیت‌های نقش سوم

1. شب ـ خارجی ـ بیابانی نزدیک کوفه

(راوی: سال 250 هـ. ق بیابانی نزدیک کوفه)

مهتاب بر بیابان نور غمباری تابانده است. جاریه، زنی حدوداً سی ساله با فرزندی شیرخواره در آغوش، افتان و خیزان پیش می‌رود. کمی آن سوتر، سوسوی چراغی پیداست. جاریه می‌کوشد خود را به آنجا برساند. کودک در آغوشش ناله می‌کند. جاریه کودک را در آغوش می‌فشارد. خود را به کلبه که چراغی در آن روشن است می‌رساند، بر در کلبه می‌کوبد و خود، از خستگی و بیماری پشت در کلبه بر زمین می‌غلتد. در کلبه بازمی‌شود. زن با تعجب به جاریه می‌نگرد و از ترس قدمی به عقب برمی‌دارد. زن امینه نام دارد و حدوداً پنجاه ساله است.

2. شب ـ داخلی ـ کلبه

جاریه، گوشه‌ای در بستر افتاده است. امینه سعی می‌کند غذایی در گلوی کودک بریزد. جاریه آهسته چشم بازمی‌کند. انتظار دارد کودک را در آغوش خود ببیند، اما چون نمی‌یابد از ترس فریاد می‌کشد.

جاریه: رشید!

امینه: (به سوی او می‌رود. وی زنی مسن و اخموست) بخواب. اگر منظورت از رشید همین بچه مریض است، اینجاست! خوابیده! (او را روی بستر می‌خواباند) چه مادری هستی تو؟ با این طفل معصوم مریض در بیابان چه می‌کنی نیمه شب؟ (جاریه ساکت است) شاید دنبال طبیب از خانه بیرون

آمده‌ای؟

جاریه: آری! آری! دنبال طبیب آمده‌ام.

امینه: (پوزخند می‌زند) انتظار داری دروغت را باور کنم! کسی برای یافتن طبیب، سر به بیابان نمی‌گذارد زن! (به خودش اشاره می‌کند) امینه در این کلبه پرت نشسته، اما از همه دنیا باخبر است! خوب می‌دانم در کوفه چه خبر است! فراری هستی؟ (جاریه با ترس و اضطراب به او می‌نگرد) اگر هستی بگو. من سرباز حکومت نیستم! (جاریه با تردید سر تکان می‌دهد) خب شوهرت؟

جاریه: کشته شد. من فرار کردم، به خاطر رشید.

امینه: تو آخرین فراری هستی. در این یک هفته کجا بودی؟

امینه در طی این صحبت‌ها مشغول تر و خشک کردن و غذا دادن به کودک هم هست.

جاریه: از این روستا به آن روستا می‌رفتم.

امینه: بچه بیچاره! همه کشته شدند. نه؟

جاریه: بعضی‌ها توانستند فرار کنند.

امینه: (با تأسف) فقط بعضی‌ها! از همان روز که یحیی علوی سر به شورش برداشت، می‌دانستم خودش و دیگران را به کشتن می‌دهد. آخر کدام عاقلی به اعتماد مردم کوفه شورش می‌کند؟! (با تأسف سر تکان می‌دهد) مردم کوفه!

جاریه: (جانبدارانه) او به خاطر حق شورش کرد!

امینه: و عدالت و قسط و برابری و غیره و غیره...!! شش ماه تمام این کلمه‌ها ورد زبان مردم این اطراف شده بود. حتی روستایی‌ها! کلمه‌هایی که نه من می‌فهمیدم معنی‌اش چیست و نه خودشان! (یکباره به صرافت می‌افتد. گوش می‌سپارد. نگران است) تعقیبت نکردند؟

جاریه: نه! گمان نمی‌کنم. (نگران شده است)

امینه: خدا رحم کند. (خشمگین است) آخر برای چه خودتان را به این مصیبت انداختید؟

جاریه: شوهرم می‌گفت تا حکومت به دست اهلش نیفتد، مردم به سعادت نخواهند رسید.

ناگهان صدای تاختن چند اسب از دور شنیده می‌شود. جاریه از جا می‌پرد و خود را به طرف رشید می‌کشاند. کودک کمی آرام شده و خوابیده. درِ کلبه با مشت کوبیده می‌شود.

صدای سربازها از بیرون: باز کنید. باز کنید این در لعنتی را.

امینه: (به سوی در می‌رود. ترسیده) همین حالا! (در را بازمی‌کند. سربازها به درون می‌ریزند. فرمانده و چند سرباز، چهره ترکی دارند)

فرمانده: دنبال فراری‌ها هستیم. همراهان یحیی بن عمر علوی (به سوی جاریه می‌رود) تو که هستی؟

امینه: (پیش می‌رود) خواهر من است، جاریه.

سرباز 1: (جلو می‌رود و شمشیرش را بر گلوی جاریه می‌گذارد) دروغ می‌گوید سرورم. دروغ می‌گوید. خودم این زن را می‌شناسم. اهل روستای سمانه بود. شوهرش، اخشید، از نزدیکان یحیی بود.

فرمانده: (جلو می‌رود و به جاریه و رشید با طعن و تمسخر می‌نگرد. سپس رو می‌کند به امینه) واقعاً خواهر توست؟! (با چشمان خون گرفته) به من دروغ نگو! من بغرا هستم زن! جلاد کوفیان!

امینه: (ترسیده) نه. نه سرورم. مهمان است.

فرمانده: فراری‌ها را پناه می‌دهی!

خم می‌شود و گریبان رشید را می‌گیرد که از آغوش جاریه بیرون بکشد. جاریه جیغ می‌کشد و مقاومت می‌کند. رشید به گریه افتاده است. جاریه دست فرمانده را گاز می‌گیرد. فرمانده ناله‌ای از درد می‌کشد و خود را عقب می‌کشد. خون از جای دندان جاریه بیرون زده است. ناگهان شمشیرش را بیرون می‌کشد و در سینه جاریه فرو می‌برد. چنان سریع این اتفاق می‌افتد که هیچ‌کس انتظار ندارد. جاریه ناباورانه به جای زخم خود می‌نگرد و فرو می‌افتد. در حال مردن است. سر برمی‌دارد و به امینه نگاه می‌کند با چشم‌هایی ملتمس. امینه جلو می‌آید. اشک از چشمش می‌جوشد. جاریه، رشید را کمی به سوی او پیش می‌برد. امینه کودک را می‌گیرد، اما جاریه دوباره کودک را به سوی خود می‌کشد، انگار می‌خواهد او را هم با خود ببرد. کودک را در آغوش می‌فشارد و می‌میرد. خون همه لباس‌های کودک را آغشته کرده.

امینه: (رو به فرمانده می‌کند و با خشم فریاد می‌زند) مُرد!

بغرا: (شمشیرش را در نیام می‌کند) زنده‌اش مفیدتر بود. در بازار برده‌فروش‌ها دست‌کم بیست دینار برایش می‌پرداختند.

کودک شروع به گریه می‌کند. امینه او را آهسته از آغوش جاریه بیرون می‌کشد. فرمانده دست پیش می‌برد که کودک را بگیرد. امینه با خشم به او نگاه می‌کند.

امینه: به چه دردتان می‌خورد این بچه؟ (با نفرت) یک دینار هم نمی‌ارزد.

بغرا: (می‌خندد و به دور و برمی‌نگرد) ظاهراً نه شوهر داری، نه بچه. بسیار خوب. مال تو! بزرگش کن! (به سوی در می‌رود و در آستانه در می‌ایستد و رو برمی‌گرداند) ولی یادم نمی‌رود که برگردم و او را با خودم ببرم. برده‌هایی که از کودکی به خدمت خلیفه در آیند سربازهای جان‌نثاری

می‌شوند! (می‌رود. سربازها نیز دنبال او)

امینه: (کودک را در آغوش می‌فشارد و سپس او را نگاه می‌کند و لبخند می‌زند) رشید!

3. شب ـ خارجی ـ نخلستان‌های اطراف اردوگاه سپاه خلیفه و لشکر زنگیان

(راوی: بیست سال بعد. سال 270 هـ. ق، اردوگاه زنگیان، نزدیک بصره)

در سیاهی شب و از میان نخل‌ها و نهرهای باریک و پهن میان نخل‌ها، افراد سپاه الموفق، برادر و سردار خلیفه، سعی می‌کنند پنهانی و بی‌سر و صدا به اردوگاه صاحب الزنج، رهبر شورشیان زنگی، نزدیک شوند.

4. شب ـ داخلی ـ سراپرده الموفق

سراپرده بزرگی است. پیه‌سوزها و شمع‌هایی بزرگ در گوشه و کنار می‌سوزد. میزی در وسط خیمه قرار دارد که با تنه نخل‌ها ساخته شده. روی آن نطع چرمینی پهن است. روی نطع خاک ریخته و با ایجاد پستی و بلندهایی، نمونه کوچکی از یک اردوگاه ساخته‌اند. ترکه چوب‌هایی آبی رنگ، نهرها و ترعه‌ها را نشان می‌دهد. این نقشه اردوگاه محاصره شده زنگیان است. الموفق به نقشه خیره شده. در کنار او، عبیدالله بن سلیمان، مردی حدوداً چهل ساله ایستاده است که بر خلاف الموفق لباس جنگی بر تن ندارد. عبیدالله به نامه‌ای که در دست دارد می‌نگرد. انگار سر و صدایی از بیرون می‌آید. الموفق سر برمی‌دارد و با دقت گوش می‌دهد. خبری نیست.

عبیدالله: نباید یک جوان بیست ساله را فرمانده این شبیخون می‌کردید سرورم! (الموفق لحظه‌ای به عبیدالله می‌نگرد و باز به نقشه خیره می‌شود.

عبیدالله ادامه می‌دهد) هر چقدر هم شجاع، هر چقدر هم شمشیرزن، مگر چقدر تجربه جنگ دارد؟!

الموفق: (زیر لب) مرا از کاری که کردم پشیمان نکن. بیش از این نیست که می‌میرد. بمیرد!

پرده خیمه کنار زده می‌شود و ابوالعباس، پسر الموفق وارد می‌شود. لباس جنگ بر تن دارد. درشت هیکل است و خشن. بیست و سه چهار ساله به نظر می‌آید.

ابوالعباس: بمیرد پدر؟! رشید؟! او برای من مثل برادر است! (به سوی عبیدالله می‌رود) من به پدر اصرار کردم رشید را به فرماندهی این شبیخون بفرستد؛ چون شایستگی‌اش را دارد!

عبیدالله: اما امیرزاده، چگونه می‌شود جوانی را به شبیخون این زنگیان وحشی فرستاد که هرگز در زندگی‌اش کسی را نکشته است؟!

ابوالعباس: اگر کشتن هنر بود، باید قصابی از قصاب‌های کوفه را به شبیخون می‌فرستادیم!

الموفق: (عصبانی است) پس چرا بر نمی‌گردند؟!

عبیدالله: امیدوارم هر دو برگردند. پیروز و سلامت. هم قاسم من و هم رشید ابوالعباس!

5. شب ـ خارجی ـ نخلستان‌ها

الف) گروهی از سپاهیان خلیفه که قاسم، پسر عبیدالله فرمانده آنهاست پیش می‌روند. ناگهان از بالای نخل‌ها و از میان آب‌ها زنگیان هجوم می‌آورند و با سپاه قاسم درگیر می‌شوند. مردان سپاه خلیفه، ساز و برگ جنگی مناسب‌تری دارند و ترکیبی از سربازان سیاه و سفیدند. بسیاری ترک هستند؛ یعنی غلامانی از دشت‌های قبیجان، قزاق، قرقیز و تاتار. استخوان‌بندی

صورت و کشیدگی چشمان، گواه نژاد آنهاست. بیشتر سپاهیان زنگ، سیاهند و تک و توک سفیدپوست نیز در میان آنهاست. قاسم حدوداً سی ساله است و با قدرت می‌جنگد، ولی جنگ به گونه‌ای نیمه‌محسوس حاکی از غلبه زنگیان است. به یاد داشته باشیم که غلامان، همیشه حلقه‌ای بر گوش داشته‌اند.

ب) در گوشه‌ای دیگر نیز جنگ در جریان است. ترکیب سپاه زنگیان و سپاه خلیفه همان است که دیده‌ایم. چهره برجسته نبرد در اینجا رشید است. جوانی بیست ساله. چهره‌ای ایرانی دارد. مردانه می‌جنگد، قصد کشتن کسی را ندارد. بیهوش می‌کند. دست و پا می‌بندد. اسیر می‌گیرد و کنار می‌اندازد و پیش می‌رود.

نزدیک او شیمله نیز می‌جنگد. حدوداً چهل ساله است. نزدیک است از پشت سر مورد هجوم قرار بگیرد، ولی رشید به موقع متوجه می‌شود و با ضربه‌ای، شمشیر مهاجم را از دستش بیرون می‌آورد. شیمله رو برمی‌گرداند و متوجه یاری به موقع رشید می‌شود. لبخندی می‌زند و خنجری که در دست دارد، به سوی رشید پرتاب می‌کند. خنجر نه به رشید، بلکه به مچ دست زنگی قوی هیکلی می‌خورد که قصد داشته است سنگی بزرگ را از قفا بر سر رشید بکوبد. سنگ از دست زخم‌خورده زنگی رها می‌شود و روی خود او می‌افتد. در اینجا به نظر می‌آید غلبه با مردان رشید است. یک‌باره تیری بر نخلی که رشید در کنار آن ایستاده می‌خورد. رشید نگاه می‌کند. تیرانداز، جوانک زنگی پانزده ساله‌ای است که از پس نخلی تیر را پرتاب کرده است. رشید با شمشیر کشیده به سوی او می‌رود. جوانک می‌خواهد تیر دیگری در

کمان بگذارد، ولی دستش از ترس می‌لرزد. وی وقتی موفق می‌شود تیر را در کمان بگذارد که رشید رو در روی او ایستاده.

رشید: تیرانداز خوبی نیستی! (جوانک عقب عقب می‌رود و رشید به سوی او پیش می‌رود) باید تسلیم شوی!

جوانک: (از عقب به نخلی می‌خورد و می‌ایستد) مرا می‌کشید!

رشید: قول می‌دهم نکشم.

در این حال، شیمله همچنان که می‌جنگد نگران رشید است که با جوانک حرف می‌زند.

جوانک: شما همه زنگیان را می‌کشید! ما می‌خواهیم آزاد باشیم!

رشید: من به تو قول آزادی می‌دهم. هرگز به کسی قول نداده‌ام، مگر آنکه عمل کرده‌ام.

به سوی او دست دراز می‌کند. جوانک تیر و کمانش را به زمین می‌اندازد و دست به سوی رشید دراز می‌کند. رشید او را به سوی خود می‌کشد و به اطراف می‌نگرد. جنگ ادامه دارد.

6. شب ـ خارجی ـ سراپرده الموفق

سرداران الموفق وارد می‌شوند؛ مسرور بلخی، زیرک سیاه‌پوست، لؤلؤ زنگی و راشد. ابوالعباس، عبیدالله بن سلیمان و الموفق که از قبل در خیمه بوده‌اند. الموفق پشت به آنها، از دریچه پارچه‌ای خیمه، بیرون را می‌نگرد.

ابوالعباس: پدر، سرداران آمدند (به سرداران می‌نگرد و به پدر که همچنان خاموش است. به آنها اشاره می‌کند که گرد نقشه جمع می‌شوند)

لؤلؤ: (سعی می‌کند سخنی بگوید که سکوت بشکند) یک ضربه قاطع. یک ضربه تمام‌کننده. این چیزی است که به آن نیاز داریم.

الموفق رو برمی‌گرداند و آهسته آهسته به سوی جمع می‌آید، ولی خاموش است.

لؤلؤ: (با شمشیر یک پل را نشان می‌دهد) اگر این پل بر نهر ابوالخصیب (Abolkhasib) قطع شود، نیمی از زنگیان در این جزیره به دام می‌افتند.

زیرک: ملعون بهتر از ما اهمیت پل را می‌داند. ندیده‌ای سربازانش چگونه برای حفظ آن می‌جنگند؟!

عبیدالله: (دست بر وسط اردوگاه می‌گذارد) بیست هزار زنگی اینجا هستند! باید محاصره را ادامه دهیم تا گرسنگی و بیماری شمارشان را کمتر کند.

مسرور: (نقطه‌ای را نشان می‌دهد) از پشت خانه مِهلبی هنوز راهی برای رساندن آذوقه و کمک به اردوگاه زنگیان وجود دارد.

عبیدالله: دست‌کم روزی پنج نفر از آنها فرار می‌کنند و به ما ملحق می‌شوند. باید سیاست تهدید و تطمیع و تشویق را ادامه دهیم تا عده بیشتری فرار کنند.

لؤلؤ: نه! محاصره و تهدید و تطمیع دیگر بس است. یک ضربه قاطع و تمام‌کننده لازم است.

الموفق: طرح من این است (همه که منتظر سخنی از او بوده‌اند، سراپا گوش می‌شوند. الموفق با شمشیر، قاطعانه توضیح می‌دهد) مسرور با پنجاه قایق از نهر ابوشاکر به جانب شرقی اردوگاه حمله می‌کند (مسرور کمی سر فرود می‌آورد) راشد از اینجا، از نهر غربی با صد قایق به قلب اردوگاه می‌زند.

راشد: (سر فرود می‌آورد) از دهانه نهر ابوالخصیب.

الموفق: (انگار کمی از درد پا رنج می‌برد) لؤلؤ با بیست هزار سوار از حد خانه کرنبایی و زیرک از پشت خانه مهبلی وارد معرکه می‌شود تا راه

کمک‌رسانی احتمالی به ملعون را ببندد.

ابوالعباس: ضلع چپ اردوگاه ملعون ماند. آن طرف را به من واگذارید پدر. قول می‌دهم پیش از همه شما به خانه ملعون برسم.

الموفق: (نگاه عمیقی به او می‌اندازد) آن طرف را برای خودم نگه داشته‌ام!

ابوالعباس کمی احساس تحقیر می‌کند. همه تعجب می‌کنند، ولی حرفی نمی‌زنند.

راشد: صبح فردا، من و سپاهم در ابتدای نهر غربی آماده حمله خواهیم بود.

لؤلؤ: شاید نیمه‌شب، بهترین زمان برای حمله باشد.

الموفق: (کمی از خاک نقشه برمی‌دارد و بر سراسر آن می‌پاشد) شما در محل‌هایی که تعیین کردم بمانید و منتظر علَم سیاهی باشید که در دهانه نهر ابوالخصیب برافراشته خواهد شد. رفتنتان باید بی‌سر و صدا باشد. با هم نروید. هر شب یکی. نمی‌خواهم ملعون بو ببرد. (مکث) و اگر شبیخون‌رفتگان امشب باز نگشتند به سپاهیان بگویید به مأموریتی فرستاده شده‌اند. کلمه شکست نباید از دهان کسی بیرون بیاید!

همه سر خم می‌کنند. ناگهان صدای بوق و طبل از بیرون برمی‌خیزد. همه گوش می‌شوند.

[صدای شیپورچی: شبیخون‌رفتگان بازمی‌گردند. عمر خلیفه و عزت سردار او و برادر او، الموفق بن المتوکل بیش باد.[

در پی این فریاد، بانگ هلهله از اردوگاه که تا این دم خاموش بوده، برمی‌خیزد.

مسرور: کدام یک آمده‌اند؟

عبیدالله و ابوالعباس به هم می‌نگرند.

[صدای شیپورچی: قاسم بن عبیدالله بن سلیمان به اردوگاه وارد می‌شود]

مسرور: (به عبیدالله) پسرت!

عبیدالله نفسی به آسودگی می‌کشد و لبخند می‌زند.

الموفق: (به عبیدالله) دلاورت آمد!

عبیدالله به سرعت از سراپرده خارج می‌شود.

7. شب ـ خارجی ـ اردوگاه

سربازان که بیدار شده‌اند، به فضای وسط اردوگاه ریخته‌اند. در طول چند ماه، اردوگاه که با نخل و خیمه درست شده، تبدیل به دهکده‌ای کوچک شده است با انبارهای آذوقه، چادرهای درمان زخمیان که زنان در آن خدمت می‌کنند. چادرهای اسکان موقت اسیران، برجک‌های دیده‌بانی، اصطبل‌های بزرگ اسب‌ها، تنورها و دیگ‌دان‌های پخت و پز، اتاقک‌های آهنگری و نجاری که در این ساعت شب تعطیل‌اند و خاموش. در چادر درمانگاه، یکی دو بیمار ناله می‌کنند. اسیران نیز بسته در بند و زنجیر، در چادر اسرا در هم می‌لولند. نگهبانان نگهبانی می‌دهند.

عبیدالله به سرعت به سوی محلی می‌رود که انتظار ورود قاسم از آنجا می‌رود. در کمال حیرت، نه سپاهی پیروزمند، بلکه جمعی شکست‌خورده و پراکنده، خونین و زخمین، کشتگان بر دوش، وارد می‌شوند. قاسم سرافکنده است. خون، سر و رویش را پوشانده و لباس‌هایش ژنده و پاره است. صدای بوق و طبل شادی فرو می‌نشیند. اردوگاه در سکوت فرو می‌رود. قاسم، سلاح جنگ به یک سو می‌افکند و به سوی نهری که در کنار اردوگاه جاری است می‌رود. لؤلؤ زنگی و بعضی دیگر می‌خواهند به سوی او بروند، اما عبیدالله با حرکت دست مانع آنها می‌شود و خودش به سوی قاسم می‌رود و

رو در روی او قرار می‌گیرد. قاسم با بی‌ادبی او را کنار می‌زند و بر لب آب می‌ایستد. پیش از آنکه بنشیند مکث می‌کند و یک‌باره برمی‌گردد و رو به سپاهیان که او را می‌نگرند بانگ می‌زند.

قاسم: کمین خوردیم. منتظر ما بودند.

سپس بر لب آب می‌نشیند و دیوانه‌وار سر در آب نهر فرو می‌برد. مردمی که او را می‌نگرند، رو برمی‌گردانند و به سوی خیمه‌های خود می‌روند. عبیدالله بن سلیمان تنها در وسط اردوگاه می‌ماند. به پسرش خیره مانده. سپس او نیز رو برمی‌گرداند که برود، اما بانگ دهل‌زن، او را از رفتن بازمی‌دارد.

شیپورچی: گروه دوم شبیخون‌رفتگان می‌آیند. رشید، غلام ابوالعباس بن امیر الموفق.

یکی دو ضربه مقطع بر طبل نواخته می‌شود و یک شیپور کوتاه. شکست قاسم، انتظار شکست دیگری را ایجاد کرده است. عبیدالله رو به سویی می‌کند که رشید باید وارد شود. قاسم نیز سر از آب درمی‌آورد و به آن طرف می‌نگرد. مردم نیز با دودلی و دلواپسی نگاه می‌کنند. گروهی از میان سیاهی شب و نخل‌ها پیش می‌آیند. ظاهراً رشید هم موفق نبوده است، چون عده‌ای سیاه‌پوست ژنده‌پوش و زخمی وارد می‌شوند، ولی به زودی معلوم می‌شود اینان اسیر هستند. به دنبال آنها، رشید و مردانش، خسته، اما پیروز و خندان پای به اردوگاه می‌گذارند. رشید در میان سکوت و اضطراب اردوگاه، حیران به شیمله می‌نگرد.

شیمله: مگر بر سر شما خاک مرگ پاشیده‌اند؟ ما پیروز شدیم! اینها اسیران

ما هستند!

یکباره فریاد شادمانی و هلهله و بانگ و شیپور همه‌جا را پر می‌کند. رشید، جوانک اسیر را در کناری می‌نشاند. اسیران دیگر در کنار جوانک بر خاک می‌افتند. سایه مرگ را بر سر خود احساس می‌کنند. هرکس لگدی یا ضربه‌ای به آنها می‌زند. رشید پیش روی اسیران می‌ایستد.

رشید: اینها اسیرند. شرم اسارت بر ایشان بس است. نزنید!

رفتار او از چشم قاسم دور نیست. قاسم با نفرت نگاه می‌کند. توجه او بیشتر به جوانک اسیر است که رشید او را با نوعی حمایت، نشانده است.

شیمله: چه کسی می‌گفت رشید را به شبیخون نفرستید که جوان است و بی‌تجربه؟ به چشم خود دیدم که در میان زنگیان همچون شیر بود در گله آهو. از من که شیمله‌ام بشنوید، از من که همه عمرم در جنگ گذشته است. این جوان، سرداری بزرگ خواهد شد. (مردم هلهله می‌کنند)

ابوالعباس: (پیش می‌آید و به شیمله خطاب می‌کند) پیش از آنکه تو بگویی من به پدرم گفتم رشید کیست. (رشید با شادمانی به سوی او می‌آید. ابوالعباس با دست، قد یک پسر ده ساله را نشان می‌دهد) این‌قدر قد داشت و با نگهبان‌های کاخ پدرم شاخ به شاخ می‌گذاشت! جانوری است! (رشید و ابوالعباس قهقهه‌زنان یکدیگر را در آغوش می‌کشند) می‌دانستم پیروز می‌شوی. گوش کن! پدرم تو را نزد خود خوانده است. خبر پیروزی‌ات را که شنید گفت باید تو را ببیند.

رشید: آبی به سر و رویم بزنم، می‌آیم.

ابوالعباس: زود بیا! (به عبیدالله) تو هم بیا عبیدالله.

ابوالعباس می‌رود. عبیدالله به قاسم نگاه می‌کند.

رشید: (به عبیدالله) پسرتان کجاست؟ هنوز برنگشته است؟

عبیدالله به جای جواب، رو برمی‌گرداند و می‌رود. رشید متعجب می‌شود. صدای قاسم او را به خود می‌آورد.

قاسم: قاسم بازگشته است، اما نه مثل تو پیروز! (رشید به سوی او برمی‌گردد. صورت قاسم هنوز خونین و خیس است. قاسم ادامه می‌دهد) زیرا خائنی در میان ماست. کسی که به خداوندان خود خیانت می‌کند و خبر شبیخون سپاه خلیفه را به ملعون صاحب الزنج می‌فرستد!

رشید: خائن در سپاه خلیفه؟ نه. ممکن نیست!

قاسم: (می‌غرد) ممکن است؛ وگرنه چگونه یک شبیخون پیروز می‌شود و یکی شکست می‌خورد. خائنی اینجاست. کسی که به ظاهر به ما پیوسته است، اما در باطن هنوز دل با ملعون دارد.

شیمله: (متوجه نیش قاسم می‌شود) هذا بهتان عظیم! روی سخن تو اگر با من است، بگویم که من به صاحب‌الزنج پیوستم چون گمان داشتم او به خاطر عدالت قیام کرده است و از این کار خود شرمنده نیستم. به جایی رفتم که گمان می‌کردم جای حق است، اما وقتی ظلم و کشتارهای او را دیدم و دروغ‌هایش را شنیدم، از او دل بریدم.

رشید: زنگیان منتظر ما نیز بودند و اگر نبود آشنایی شیمله با کمین‌ها و تعبیه‌های زنگیان، شاید ما نیز شکست می‌خوردیم.

قاسم: روباه را پرسیدند شاهدت کیست گفت دمم! کیست که نداند شما دو تن در همین چند ماه که شیمله به ما پیوسته است، شده‌اید یار غار هم؟ تو رشید! چگونه است که هرگز کسی را از زنگیان نمی‌کشی؟ جز این نیست که این مرد، شیمله، تو را فریفته و به ملعون صاحب الزنج متمایل کرده و از کشتن زنگیان بر حذرت داشته است. (به سوی اسیران می‌رود و لگدی به آنها می‌زند) اینها را باید کشت؛ چون ما را می‌کشند. چون بر خلیفه قیام کرده‌اند. (چنگ در موی جوانک زنگی می‌زند و او را بلند می‌کند)

رشید: دست از او بردار!

قاسم: (بهانه یافته و رو به جمع می‌کند) ها! ببینید. چنان از او دفاع می‌کند انگار که از برادرش دفاع می‌کند. (جوانک را به زمین می‌اندازد)

رشید: من به او پناه دادم!

قاسم: تو که هستی که به فتنه‌گران و یاغیان پناه دهی؟ (شمشیر می‌کشد) من او را می‌کشم تا به تو بفهمانم هیچ‌کس نیستی! (شمشیر را در سینه جوانک فرو می‌برد)

رشید: (آهی از سینه برمی‌کشد و به سوی جوانک می‌دود و خود را روی او می‌اندازد و سر جوانک را بر دامن می‌گیرد) خدایا! (جوانک مرده است. رشید سر خم می‌کند و پیشانی بر پیشانی جوانک می‌گذارد و دمی بعد سربرمی‌دارد. چشمانش پر از اشک است. برمی‌خیزد و شمشیر می‌کشد و رو به قاسم می‌کند) تو اولین کسی هستی که در زندگی‌ام خواهم کشت!

قاسم و رشید درگیر می‌شوند. قاسم استادانه می‌جنگد و چند بار نزدیک است زخم‌هایی به رشید بزند، اما رشید با چابکی خود را نجات می‌دهد. سرانجام قاسم شمشیر خود را به گلوی رشید نزدیک می‌کند، ولی این رشید است که ضربه‌ای بر صورت قاسم وارد می‌کند. قاسم ناله‌ای می‌کند و رشید فرصت می‌یابد با یک ضربه، شمشیر را از دست قاسم بیندازد. رشید شمشیر خود را بلند می‌کند، اما صدای ابوالعباس او را متوقف می‌کند.

ابوالعباس: فتنه زنگ را خوابانده‌اید و به جنگ هم برخاسته‌اید؟ (همه یکه می‌خورند و شمشیر از دست می‌اندازند. ابوالعباس به سوی قاسم می‌رود و به زخم او می‌نگرد و دستمال خود را به او می‌دهد و سپس به سوی رشید می‌رود. شمشیر او را از روی زمین برمی‌دارد و به دستش می‌دهد و می‌گوید) پدرم منتظر است!

رشید و ابوالعباس می‌روند. قاسم با نفرت دستمال را بر زخم صورت می‌کشد. خون بر چهره‌اش کشیده می‌شود و با خشم به شیمله می‌نگرد. شیمله پیکر جوانک زنگی را با محبت از سر راه کنار می‌گذارد.

8 . شب ـ داخلی ـ سراپرده الموفق

الموفق و عبیدالله در خیمه‌اند. بقیه رفته‌اند.

الموفق: دویست هزار سوار و پیاده دارم و از لشکر ملعون در این سه سال جنگ و محاصره، دیگر چیزی باقی نمانده است، اما هنوز از مقاومت او نگرانم.

عبیدالله: جنگ نهایی بیش از سه روز طول نخواهد کشید، همان‌طور که طراحی کرده‌اید!

الموفق: مار زخم خورده‌اند. اگر مقاومت کنند ملعون فرصت خواهد یافت روحیه سربازانش را به آنها برگرداند. حتی یک پیروزی موقت، زنگیان فراری را دوباره به سوی او برمی‌گرداند.

(ابوالعباس و رشید وارد خیمه می‌شوند. الموفق به رشید نگاه می‌کند و سخنش را ادامه می‌دهد) من به کسی احتیاج دارم که وارد اردوگاه ملعون شود و او را بکشد!

ابوالعباس: (متوجه نگاه پدرش می‌شود و با تعجب می‌گوید) تنها؟

الموفق: (به رشید) امشب پیروزی درخشانی به دست آوردی!

رشید: خبر شبیخون را شنیده بودند و آماده بودند سرورم!

الموفق: (با لبخند) می‌دانم. حتی قاسم شکست خورد!

عبیدالله: (مکارانه) اگر کشتن یک نفر باعث زنده ماندن هزاران نفر شود، باید این مأموریت را پذیرفت!

ابوالعباس: نه! کسی نمی‌تواند وارد لانه مار شود و زنده بیرون بیاید!

الموفق: (به رشید) حتی یک نفر نباید از مأموریت تو بویی ببرد. یک هفته فرصت داری که ملعون را بکشی. (رشید لحظه‌ای به ابوالعباس نگاه می‌کند و سپس سر خم می‌کند و به سوی در می‌رود. الموفق ادامه می‌دهد) اگر ملعون را بکشی سردار خاص من خواهی شد و برای من همچون پسرم ابوالعباس خواهی بود. (مکث) دوست دارم سر ملعون را در دست‌های تو ببینم، نه سر تو را در دست‌های ملعون!

رشید می‌رود.

ابوالعباس: پدر! او را به سوی مرگ فرستادید!

الموفق: شاید!

ابوالعباس: او از برادر به من نزدیک‌تر است.

الموفق: اما پسر من نیست. من پسرم را برای کارهای مهم‌تری می‌فرستم. مهم‌ترین کار. (به عبیدالله نگاه می‌کند. عبیدالله سر خم می‌کند و می‌رود)

ابوالعباس: (لبخند می‌زند) از نظر من کاری مهم‌تر از فرماندهی لشکر نیست.

الموفق: هست!

9. شب ـ داخلی ـ خیمه رشید

رشید برای رفتن آماده می‌شود. مچ‌بندهایی به ساق پای خویش می‌بندد و خنجری در آن مخفی می‌کند. خنجری دیگر به کمر می‌بندد. مچ‌بندهایی به ساعد دست می‌پیچد و در همان حال با شیمله صحبت می‌کند.

شیمله: نه می‌گویی کجا می‌روی، نه می‌گویی به چه کاری می‌روی. دست‌کم بگو کی برمی‌گردی!

رشید: شاید هرگز!

شیمله: (دست روی شانه او می‌گذارد و او را می‌نشاند) رشید! (رشید

می‌نشیند. انگار درمانده است) حرف بزن!

رشید: اگر کسی باشد که بتوانم با او حرف بزنم فقط تو هستی شیمله! الموفق به من مأموریتی داده است. من سربازم. باید دستور او را عمل کنم.

شیمله: هر دستوری؟!

رشید: من خانه‌زاد او هستم! از وقتی خودم را شناخته‌ام، او را دیده‌ام و ابوالعباس را. نمی‌توانم از دستور او سرپیچی کنم، حتی اگر رفتن به جهنم باشد.

شیمله: الله اکبر! اما خدا به ما دستور داده است به جهنم نرویم!

رشید: تو به راستی چرا از صاحب الزنج گریختی؟

شیمله: همه آنچه تا به حال گفته‌ام راست بوده است رشید. همه عشقی که به او داشتم ناگهان تبدیل به نفرت شد. او از عدل می‌گفت، همان چیزی که همیشه گمشده من بوده، اما دیدم راه عدلی که او می‌گوید، از میان آتش و ظلم و خون می‌گذرد. گفت من مهدی‌ام، اما نبود.

رشید: از او گریختی، اما چرا به الموفق پیوستی؟ می‌دانم که دلت با الموفق نیست.

شیمله: (لبخند می‌زند) نمی‌دانم! شاید خواستم انتقام فریبی که از صاحبم خوردم بگیرم. شاید خواستم خودم را تنبیه کنم که چرا چنان زود فریب خوردم.

رشید: گمان نمی‌کنم این، همه ماجرا باشد. برای تنبیه خود می‌توانستی به غاری پناه ببری و ریاضت بکشی!

شیمله: (با همان لبخند و نگاهی دقیق) شاید هم تو راست بگویی! روزی به تو خواهم گفت. مطمئن باش. روزی که امیدوارم دیر نباشد. (نزدیک رشید می‌شود) می‌دانی چرا دوستت دارم، مثل پسرم؟! (رشید نگاه می‌کند) چون در همه زندگی‌ام مثل تو ندیده‌ام. باورکردنی نیست که سربازی را برای

جنگیدن و کشتن تربیت کرده باشند، اما او هرگز کسی را نکشته باشد؟ (دست‌های رشید را می‌گیرد) تو از جنس و جنم این آدم‌ها نیستی پسرم! باور کن! تو را برای کار دیگری آفریده‌اند. هر روز که می‌گذرد بیشتر مطمئن می‌شوم.

رشید: چه کاری پدر؟

شیمله: (چشمانش را می‌بندد و لبخند می‌زند) پدر! شنیدن این کلمه از دهان تو تکانم می‌دهد! (چشمانش را بازمی‌کند) نمی‌دانم! نمی‌دانم چه کاری، اما با تو می‌مانم تا به این راز پی ببرم.

رشید: از خون بیزارم. نمی‌دانم چرا. می‌لرزم از اینکه جانی که خداوند به آدمیان بخشیده، من از آنها بگیرم. هر بار می‌خواهم کسی را بکشم، احساس می‌کنم، احساس می‌کنم... خون سراپای وجودم را می‌پوشاند. (برمی‌خیزد) باید بروم.

شیمله: (تصمیم خود را گرفته) من هم با تو می‌آیم.

رشید: نه! ممکن نیست. باید تنها بروم. (رشید شمشیرش را برمی‌دارد و نگاه می‌کند. تأملی می‌کند و آن را کنار می‌گذارد)

شیمله: (با تعجب) شمشیر نمی‌بری؟

رشید: پنهانی باید بروم و سبک (رو برمی‌گرداند. لحظه‌ای مکث می‌کند و سپس شیمله را ناگهان در آغوش می‌گیرد)

شیمله: پسرم!

سایه کسی بر چادر می‌افتد. شیمله و رشید سایه را نمی‌بینند. انگار کسی گوش ایستاده.

10. شب ـ داخلی ـ سراپرده الموفق

ابوالعباس و الموفق با یکدیگر درگیرند، خشمگین و پرخاشگر.

ابوالعباس: نه پدر! نمی‌توانم یک قدم مانده به پیروزی، اینجا را ترک کنم

و به بغداد بروم.

الموفق: می‌روی!

ابوالعباس: آخر چه کاری در آنجاست که از جنگ با ملعون مهم‌تر باشد؟

الموفق: ریشه آشوب‌ها و شورش‌ها در آنجاست پسر!

ابوالعباس: خلیفه؟

الموفق: (با نفرت صورت در هم می‌کشد) برادر شکم‌چران من کجا و جرئت آشوب! از کسی سخن می‌گویم که پدران من همیشه از پدران او ترسیده‌اند. شنیده‌ای صاحب الزنج چگونه گرسنگان و پابرهنگان را به خود جذب کرد؟

ابوالعباس: شنیده‌ام. می‌گفت من پیشوای غایب شما هستم که ظهور کرده‌ام.

الموفق: او روباهی است که پوست شیر بر تن کرده است. شیر واقعی در بغداد است. مردی که هیچ کجا نیست، اما همه‌جا هست.

ابوالعباس: صاحب الظهور! (می‌خندد) چنین کسی وجود ندارد.

الموفق: من هم گمان می‌کردم وجود ندارد؛ چون ظاهراً از حسن بن علی عسکری هیچ پسری نمانده بود. خانواده او را زیر نظر گرفتیم. (مشت بر دست می‌کوبد) اما حالا مطمئنم آن پسر هست و باید دوازده سال داشته باشد.

ابوالعباس: (می‌خندد) دوازده ساله! از یک نوجوان چه برمی‌آید؟!

الموفق: او غایب است. پنهان است، اما دستگاه نیرومند وکالت او در شرق تا غرب سرزمین‌های اسلام ریشه دوانده. همه آنها برای او، امامی غایب از نسل علی، تبلیغ می‌کنند. در این سه سال که در اینجا با زنگیان می‌جنگیدم، حتی یک لحظه او را از یاد نبردم و حالا جاسوسان من خبری یافته‌اند.

ابوالعباس: مخفی‌گاه او را کشف کرده‌اند؟

الموفق: هنوز نه، اما نایب اصلی او را یافته‌اند.

ابوالعباس: نامش چیست؟

الموفق: نمی‌دانم. فقط می‌دانم او دو شب دیگر در خانه‌ای در بغداد با جمعی از وکلایش ملاقات دارد. باید حمله کنی و او را دستگیر کنی. زنده!

ابوالعباس: ولی پدر، هر کدام از سرداران شما می‌توانند این کار را انجام دهند.

الموفق: این وظیفه ماست، من و تو؛ چون ما می‌خواهیم خلیفه شویم. دیگران هرچه بیشتر بفهمند بیشتر به ضرر ماست. امروز صاحب الزنج به نام او قیام کرده، فردا دیگرانی در مصر و یمن و خراسان قیام خواهند کرد که ماییم مهدی. برو! جنگ تو از جنگ ما مهم‌تر است. (ابوالعباس می‌خواهد حرفی بزند، اما الموفق با یک حرکت تند، خنجر وی را از غلاف بیرون می‌کشد. ابوالعباس می‌ترسد، اما الموفق خنجر را به دست او می‌دهد) علویان می‌گویند امام ما قلب عالم امکان است. خنجرت را در این قلب فرو کن!

11. شب ـ خارجی ـ خیمه رشید

رشید از خیمه بیرون می‌آید. شیمله نیز به دنبال او می‌آید، اما در میانه پرده بالا‌زده خیمه می‌ماند. ابوالعباس از روبه‌رو می‌آید، به سرعت. رشید به سوی او می‌رود.

رشید: سرورم! من عازمم.

ابوالعباس: با تو سخنی دارم. شیمله تو هم بمان. با تو هم سخنی دارم. (شیمله می‌ایستد. ابوالعباس دست رشید را می‌گیرد و چند قدم دور می‌شوند. سایه‌ای آن سوی‌تر مواظب آنهاست) من هم باید به مأموریتی پنهان بروم.

رشید: (با تعجب) کجا؟

ابوالعباس: پدرم می‌گوید دشمن اصلی ما مهدی منتظر است. مرا می‌فرستد که نایب او را در بغداد دستگیر کنم، ولی من می‌دانم که می‌خواهد با یک

تیر دو نشان بزند؛ هم دشمن نیرومندش را از میان بردارد، هم مرا از اینجا دور کند که در افتخار پیروزی بر ملعون شریک نداشته باشد. من بودم که از ابتدا به جنگ ملعون آمدم. تو می‌دانی. تو همراه من بودی. پس از پانزده سال که سپاهیان خلفا، پی در پی از ملعون شکست می‌خوردند، من بودم که اولین پیروزی‌ها را به او چشاندم. در این جنگ لعنتی، سه بار تا یک قدمی مرگ رفته‌ام و حالا باید از اینجا دور شوم. در یک قدمی پیروزی!

رشید: نروید.

ابوالعباس: نمی‌توانم، ولی زود برمی‌گردم. زودتر از اینکه پدر به خود بیاید. تو به اردوگاه ملعون برو، اما او را نکش.

رشید: (حیرت‌زده) نکشم؟

ابوالعباس: کشتن او را به تأخیر بینداز تا من برگردم. یک هفته!

رشید: دستور پدرتان؟!

ابوالعباس: دستور آن است که من به تو می‌دهم. باید برگردم و در افتخار پیروزی شریک باشم. سپاهیان باید بدانند که من از پدرم قوی‌ترم! برو!

رشید دور می‌شود. سایه تکانی می‌خورد و سعی می‌کند کمی پیش بیاید. هنوز در سیاهی پنهان است. می‌بیند رشید لحظه‌ای ایستاد و به شیمله نگاه کرد و سپس در تاریکی نخل‌ها ناپدید شد.

شیمله: سرورم!

ابوالعباس: از ملعون برایم بگو. تو روزگاری از سرداران او بودی. چه شد که ادعا کرد مهدی است.

شیمله: از خودش شنیدم که گفت وقتی در نخستین قیام خود در بصره شکست خوردم اندیشیدم آنچه رنج‌دیدگان و ستم‌کشان را به سوی من خواهد کشانید، دعوی مهدویت است. روزگاری است که خلافت، رنگ امپراتوری گرفته و اشراف به کامجویی و شهوت‌رانی سرگرمند و توده مردم

در فقر و فلاکت و نکبت دست و پا می‌زنند و در یأس و ناامیدی تمام، منتظر ظهور موعود عدالتند.

ابوالعباس: راست می‌گوید که از نسل علی بن ابی‌طالب است.

شیمله: برخی می‌گویند ایرانی است، از اهالی ری. برخی می‌گویند از اعراب بحرین است، اما مطمئنم از تبار علی نیست.

در این دم چند سوار پیش می‌آیند، در حالی که اسب ابوالعباس را پیشاپیش می‌آورند. ابوالعباس بر اسب می‌نشیند و سپس رو به شیمله می‌کند.

ابوالعباس: از ملعون گریخته‌ای، اما قاسم بن عبیدالله راست می‌گوید که انگار هنوز دل با او داری! (بر اسب هی می‌زند و در تاریکی ناپدید می‌شود)

شیمله: علی بن محمد صاحب الزنج آرمان بزرگی در سر دارد. کاش دروغگو نبود!

سایه از پشت خیمه‌ها تکان می‌خورد. او قاسم است با صورت زخمی که بسته شده. قاسم دست بر زخم می‌گذارد.

12. شب ـ داخلی ـ خیمه عبیدالله بن سلیمان

عبیدالله در حال آماده کردن بستر خواب است. کنیزکی بالش بر بستر می‌گذارد و پارچه‌ای بر بستر می‌کشد.

قاسم: رشید تنها رفت (عبیدالله حرفی نمی‌زند. قاسم جلوتر می‌رود) گوش نمی‌کنی پدر؟ رشید از یک سو رفت و ابوالعباس از سویی!

عبیدالله: (زیر لب غرغر می‌کند) موقع خواب است. صبح شد! (به کنیزک) برو! (به قاسم) برو بخواب پسر! (چشمکی به قاسم می‌زند)

قاسم: بسیار خب، پس من باید از همه چیز بی‌خبر بمانم. نامحرمم! (می‌رود)

کنیزک: شب خوش سرورم.

عبیدالله: شب خوش دانه انار! (کنیزک می‌رود. عبیدالله غرغر می‌کند و خود را زیر روانداز می‌کشد) چه خسته‌ام. اوف. (شمع را با دو انگشت

خاموش می‌کند. لحظه‌ای بعد قاسم آهسته از در چادر وارد می‌شود)

قاسم: پدر!

عبیدالله: هیس! پسر احمق! مگر نمی‌دانی این کنیزها همه جاسوس الموفق‌اند. بی‌دلیل آنها را به ما هدیه نکرده!

قاسم: رشید و ابوالعباس کجا رفتند؟

عبیدالله: باید این راز پیش خود ما بماند. الموفق بفهمد دهان باز کرده‌ام، سرم را از روی گردن برمی‌دارد. او رشید را به اردوی صاحب الزنج فرستاده.

قاسم: برای چه؟ پیامی فرستاده؟

عبیدالله: برای کشتن صاحب.

قاسم: (حیرت‌زده و متوحش) تنها؟

عبیدالله: چندین روز است الموفق در فکر این کار است. در فکر فرد مناسب بود.

قاسم: و امشب با پیروزی رشید در شبیخون، مطمئن شد رشید بهترین فرد است. نه؟

عبیدالله: خوشحالم تو پیروز نشدی پسر وگرنه شاید تو را به آن جهنم می‌فرستاد. کار رشید تمام است. (روانداز را جابه‌جا می‌کند و چشم بر هم می‌گذارد)

قاسم: حتی به اندازه سوراخ سوزنی راه برای ورود به اردوگاه ملعون نیست.

عبیدالله: (با چشم بسته) رشید راه ورود را خواهد یافت. مطمئنم، اما راه خروج را نه!

خرناس می‌کشد. خوابش برده. قاسم دستی بر زخم خود می‌زند و به فکر فرو می‌رود.

13. شب ـ خارجی ـ نخلستان‌ها و نهرهای نزدیک اردوگاه زنگیان

رشید، چابک و نرم از بین نخل‌ها پیش می‌رود. با هوشیاری به اطراف می‌نگرد. از پشت نخلی به پشت نخلی دیگر می‌پرد. از نهرهای عمیق، شناکنان و بی‌سر و صدا می‌گذرد. به صداهای اطراف گوش می‌کند و با شنیدن هر صدای شک‌برانگیز، خود را پنهان می‌کند. سرانجام در فاصله‌ای نه چندان دور، نور مشعل‌ها و صحبت‌های زنگیان را می‌بیند و می‌شنود.

14. شب ـ خارجی ـ اردوگاه الموفق ـ چادر قاسم و فضای اردوگاه

قاسم نامه کوتاهی می‌نویسد و در جوف تیری می‌گذارد. پرده خیمه‌اش را بالا می‌زند و آهسته بیرون می‌آید. تیر و کمانی بر شانه آویخته. همه‌جا سکوت است. قاسم آهسته از میان چادرها و اطاقک‌ها می‌گذرد. ناگهان متوجه سایه‌ای می‌شود که بر روی کنده درختی در مقابل چادری نشسته است. دقت می‌کند. شیمله است که به آسمان و ستارگان نگاه می‌کند. قاسم آهسته دور می‌شود و وارد نخل‌های اطراف اردوگاه می‌شود.

15. شب ـ خارجی ـ بیابان

ابوالعباس و همراهانش در بیابان می‌تازند. به روستای کوچکی می‌رسند که در تاریکی شب، نور فانوس‌هایی از پشت دیوارهای حصیری‌اش می‌تراود.

سرباز 1: امشب همین جا بمانیم امیر. تا بغداد راه زیادی نمانده.

ابوالعباس: تو می‌مانی!

سرباز 1: به تنهایی امیر؟

ابوالعباس: می‌مانی و چند اسب تازه‌نفس آماده می‌کنی. می‌خواهم در بازگشت از بغداد، اسب‌هایمان را در اینجا عوض کنیم.

سرباز 1: شاید در این دهکده اسبی نباشد.

ابوالعباس: باید تا پنج روز دیگر اسب‌ها آماده باشند!

به اسب هی می‌زند و می‌تازد. همراهان هم در پی او. سرباز می‌ماند، در تاریکی شب، در بیابان. آرام آرام به سوی دهکده به راه می‌افتد.

16. شب ـ خارجی ـ نخلستان ـ نزدیک اردوگاه زنگیان

قاسم در تاریکی شب پیش می‌رود. به جایی می‌رسد که رودخانه‌ای نسبتاً پهن در جریان است. در آن طرف، اردوگاه زنگیان قرار دارد با مشعل‌ها و نگهبان‌های در حال رفت و آمد. قاسم تیری در چله کمان می‌گذارد و آن را به سوی اردوگاه پرتاب می‌کند.

17. شب ـ خارجی ـ اردوگاه زنگیان

چند سرباز زنگی بر سر دیواری نگهبانی می‌دهند. یک‌باره تیر قاسم از کنار گوش یکی از آنها می‌گذرد و بر دیواری می‌نشیند. نگهبان ترسیده، واپس می‌نشیند و به تیر می‌نگرد و فریاد می‌کشد.

نگهبان: شبیخون! شبیخون!

نگهبانان دیگر آشفته می‌شوند و به تکاپو می‌افتند.

18. شب ـ خارجی ـ نخلستان

رشید فریاد نگهبان را می‌شنود و نگران می‌شود. کمی به عقب بازمی‌گردد و گوش به زنگ می‌ماند.

19. شب ـ خارجی ـ اردوگاه زنگیان (ادامه سکانس 17)

دو سه نگهبان که پیش دویده‌اند، به اطراف خیره می‌شوند. همه‌جا سکوت است. یکی از آنها به تیر نگاه می‌کند و آن را از دیوار درمی‌آورد.

دقت می‌کند. کاغذ کوچکی به تیر بسته شده است. آن را بازمی‌کند و می‌خواند و با ترس و وحشت به اطراف می‌نگرد.

20. شب ـ خارجی ـ نخلستان

قاسم به سوی اردوگاه الموفق بازمی‌گردد.

21. سپیده ـ خارجی ـ خانه صاحب الزنج

شب رو به پایان است. در اردوگاه زنگیان کسی اذان می‌گوید. سلیمان بن جامع، یکی از سرداران سیاه‌پوست صاحب‌الزنج، با چهار سرباز زنگی که او را همراهی می‌کنند، به شتاب به سوی خانه صاحب می‌آید. دو سرباز در دو سوی خانه نگهبانی می‌دهند، اما از خستگی چرت می‌زنند، به گونه‌ای که متوجه نزدیک شدن سلیمان بن جامع نمی‌شوند. سلیمان به آنها می‌نگرد و یک‌باره نعره می‌کشد. دو نگهبان یکه می‌خورند و بی‌اختیار شمشیر می‌کشند، ولی با دیدن سلیمان با احترام می‌ایستند.

سلیمان: گورتان را گم کنید!

دو نگهبان با ترس و تعجب به یکدیگر و به سلیمان خیره می‌شوند. سربازانِ همراه سلیمان آنها را کنار می‌اندازند و خود به جایشان می‌ایستند.

نگهبان 1: سرورم!

سلیمان بدون پاسخ، درِ خانه را بازمی‌کند و وارد می‌شود. حیاط بزرگی است با دو سه اتاق، در گوشه و کنار بالای بام‌ها، در همه‌جا نگهبان‌ها ایستاده‌اند. خانه یک طبقه است با چاه آبی در وسط. مردی در کنار چاه است که دلوی را بالا می‌کشد برای وضو.

سلیمان: (رو به نگهبان‌های بام فریاد می‌کشد) چشم و گوشتان را باز کنید!

به خدا قسم اگر ببینم نگهبانی چرت می‌زند یا غافل شده است، سرش را به سویی می‌اندازم، بدنش را به سویی.

مردی که در کنار چاه است، بدون اینکه به سلیمان نگاه کند، مشغول وضو می‌شود. وی صاحب الزنج است. مردی سفیدپوست با قدی بلند و لاغر. سلیمان به سوی او می‌رود.

سلیمان: مولای من!

صاحب: می‌توانستی مؤذن خوبی شوی سلیمان. حنجره نیرومندی داری!

سلیمان: (تیر و نامه را به سوی صاحب می‌گیرد) این تیر از طرف سپاه خلیفه پرتاب شده است. نامه بر آن بسته شده بود. نوشته است مردی به نام رشید برای کشتن شما فرستاده شده.

صاحب: هر روز کسانی برای کشتن من فرستاده می‌شوند!

سلیمان: این یکی پنهانی آمده است. نامه را نمی‌خوانید؟

صاحب: از آمدنش مطلع بودم. از غیب به من خبر رسیده است. او هنوز وارد اردوگاه نشده. دستگیر کردنش نباید سخت باشد (همچنانکه ذکر می‌گوید به سوی اتاقش می‌رود)

سلیمان: (با خود) الله اکبر از این مرد! چه آرامشی دارد! (برمی‌گردد و به سوی در خانه می‌رود. جلوی در که می‌رسد می‌ایستد و دوباره رو می‌کند به قراولان سر دیوارها و فریاد می‌کشد) چشم باز و گوش باز! دشمن مرغ است و مار. در هوا پرید، پرش را بشکنید و در زمین خزید سرش را بکوبید. (می‌رود)

22. صبح ـ خارجی ـ نخلستان

رشید به سوی دیوار بلند اردوگاه پیش می‌آید. ناگهان دو نیزه بر پشت او قرار می‌گیرد. برمی‌گردد و با یک حرکت، هر دو نیزه را می‌گیرد و با شدت به سوی خود می‌کشد. دو زنگی روی زمین می‌غلتند. رشید نیزه‌ها را به طرف آنها می‌گیرد. دو زنگی خلع سلاح شده به او می‌نگرند. در یک دم از پشت

درخت‌ها و بوته‌ها چندین سرباز زنگی بیرون می‌آیند. عده‌ای نیزه دارند و عده‌ای تیر و کمان. همه به سوی رشید نشانه رفته‌اند. رشید خود را در محاصره می‌بیند. به هرجا می‌نگرد، راه فراری نیست. نیزه‌ها را به زمین می‌اندازد و تسلیم می‌شود. سربازی، تیزی نیزه را بر کمر او می‌گذارد و فشار می‌دهد. رشید جلو می‌افتد و سربازان همچنانکه او را در محاصره دارند، به سوی اردوگاه می‌روند.

در اینجا متوجه می‌شویم که چشمانی از پشت بوته‌ها رشید و زنگیان را زیر نظر دارد. در چند نمای پیاپی، رشید و نگهبانان به اردوگاه نزدیک می‌شوند. رشید با آرامش پیش می‌رود، اما اطراف را زیر نظر دارد، بلکه راهی برای فرار بیابد و سرانجام فرصت فراهم می‌شود. به نهری می‌رسند که راه عبور از آن تنه نخلی است که بر نهر نهاده‌اند و سربازان باید تک تک از آن بگذرند. چند سرباز رد می‌شوند و نوبت رشید می‌شود. رشید تا وسط پل می‌رود و سپس خود را به داخل آب می‌اندازد. سربازان دستپاچه می‌شوند و چشم به آب می‌دوزند که رشید کی سر از آب در می‌آورد. چند لحظه می‌گذرد و خبری نمی‌شود.

فرمانده سربازان: (فریاد می‌کشد) او را پیدا کنید!

با حرکت دست، سربازان را در دو سوی نهر به جست‌وجو می‌فرستد. سربازان در حاشیه نهر شروع به دویدن می‌کنند. ناگهان رشید در فاصله‌ای دور، سر از آب در می‌آورد. دو سرباز او را می‌بینند و به او تیر می‌اندازند. یکی از تیرها به رشید می‌خورد و رگه‌ای از خون در آب جاری می‌شود.

سرباز 1: خون! او را زدم!

رشید دوباره زیر آب ناپدید می‌شود و چند لحظه بعد پیکرش روی آب می‌آید که مرده‌وار همراه آب می‌رود.

فرمانده: مُرد!

می‌ایستند و دور شدن رشید را نظاره می‌کنند. چشمان نظاره‌گر از پشت بوته‌ها نیز مراقب است. صاحب چشم‌ها راه می‌افتد و همراه جریان آب در میان نخل‌ها می‌رود و سپس شروع به دویدن می‌کند. دوربین، گویی نگاه اوست که در میان درختان به سرعت می‌دود.

جریان آب، رشید را به کنار نهر می‌آورد. رشید که انگار مرده است، ناگهان چنگ می‌زند و بوته‌ای را می‌چسبد و خود را به زحمت بالا می‌کشد. تیر به پایش خورده و زخمی کاری ایجاد کرده است. رشید در اوج درد، تیر را از کمر می‌شکند و آن را از پای خود بیرون می‌کشد. با همه تلاشی که برای خاموش ماندن می‌کند باز فریادی از جگر برمی‌کشد. چشم‌ها همچنان مراقب او هستند. رشید خود را از حاشیه نهر به میان نخلستان می‌کشد و در پشت نخلی از حال می‌رود.

23. صبح ـ خارجی ـ دیوارهای اردوگاه زنگیان

فرمانده سربازانی که رشید را دستگیر کرده بودند، از نگهبانان سراغ صاحب را می‌گیرد. شتاب دارد.

فرمانده: مولای ما کجاست؟ گفتند به بازدید حصارها آمده.

نگهبان 1: شاید به حصارهای آن طرف رفته. اینجا نیامده.

فرمانده می‌رود.

24. صبح ـ خارجی ـ بخش دیگری از حصارهای اردوگاه زنگیان

صاحب: (در حال بازرسی از برج‌های دیده‌بانی و دیوارهاست. چند فرمانده نیز همراه او هستند. صاحب همچنان‌که به قسمت‌های مختلف سرکشی می‌کند، آنها را راهنمایی می‌کند) به دروازه‌بان‌ها اعتماد نکنید. کلیدها باید نزد خود شما باشد. نگهبان‌ها را هر شب از دیواری به دیوار دیگر بفرستید که به یک جا عادت نکنند. عادت باعث می‌شود از مراقبت خود بکاهند. (به سربازی می‌رسد که مسئول کمان بزرگی است که بر لب دیوار استوار کرده‌اند. با این کمان تیرهای بزرگ را به دوردست پرتاب می‌کنند. صاحب، دست بر شانه سرباز می‌زند) های جوان! شنیده‌ام تیرهایت کاری است.

سرباز جوان: با هر ناوک سه نفر را به هم می‌دوزم.

صاحب: (از جیب سکه‌ای درمی‌آورد) این را به همراه داشته باش. از خزانه غیب به من سپرده‌اند. (جوان سکه را می‌بوسد و بر چشم می‌گذارد) هشیار باش که تیرهایت را بیهوده خرج نکنی.

صاحب می‌رود. جوان به سکه نگاه می‌کند. بر روی آن نوشته «علی بن محمد» و بر پشت آن نوشته «محمد بن عبدالرحیم» و بالای «علی بن محمد» نوشته «ان الله اشتری».

سرباز پیر: (که کنار سرباز جوان است) مبارکت باشد. آن را همیشه حفظ کن. حرز جان و تنت خواهد بود.

سرباز جوان: تا به حال مثل این سکه ندیده‌ام.

سرباز پیر: فرمود آن را از خزانه غیب به من سپرده‌اند.

سرباز جوان: (می‌خواند) علی بن محمد. اینجا نام مولا را نوشته، آن طرف نام پدرش را. محمد بن عبدالرحیم. اما ان الله اشتری چیست؟

سرباز پیر: حتماً اشاره به آیه قرآن است: «ان الله اشتری من المؤمنین بانفسهم

و اموالهم بان لهم الجنه؛ خداوند از مؤمنان جان‌ها و مال‌هایشان را خرید و در مقابل، بهشت را به آنها خواهد داد».

اشک از چشم سرباز جوان جاری می‌شود. ناگهان فرمانده سربازانی که رشید را دستگیر کرده بودند، به سرعت می‌رسد.

فرمانده: مولای ما کجاست؟

سرباز پیر: از آن طرف رفت. چه شده؟

فرمانده به سرعت می‌رود. سرباز پیر و سرباز جوان به هم نگاه می‌کنند. فرمانده به صاحب می‌رسد.

فرمانده: مولای من. دشمن خدا کشته شد. او را با تیر زدم. به آب افتاد و آب او را برد.

صاحب: جنازه‌اش کجاست؟

فرمانده: آب او را برد.

صاحب: (عصبانی می‌شود) در هیچ کاری تمام نیستید. آب او را برد! کجا؟ تا دریا هم می‌برد. باید می‌رفتید و مرده‌اش را می‌آوردید. شاید نیمه‌جان باشد. (فرمانده به سرعت می‌رود. صاحب، رو به فرماندهان دیگر می‌کند) گفته بودم که نفت‌اندازان را در اینجا مستقر کنید. کجا هستند؟

فرمانده 2: مولای من، نفت نمانده است.

صاحب: روغن که مانده است. از اینجا می‌توانند بالا بیایند. دوایشان روغنِ جوشان است!

دور می‌شود. فرماندهان به چند سرباز اشاره می‌کنند. آنها دیگ‌های بزرگی که مناسب جوشاندن روغن است، می‌آورند. سربازها در اثر گرسنگی ضعیف و بیحالند. دو نفر از آنها زیر بار می‌غلتند و فرو می‌افتند.

فرمانده2: اینها را مرگ مفاجاه گرفت؟!

سرباز 3: گرسنگی است. سه روز است غذای کافی نخورده‌ایم.

فرمانده 2: مگر من خورده‌ام؟ مگر مولای ما خورده است؟ در محاصره‌ایم. می‌فهمید؟

سربازهای بیهوش را به کناری می‌اندازند و بقیه، دیگ‌ها را می‌آورند.

25. روز ـ خارجی ـ کنار نهرها و نخلستان

الف) سربازها در جست‌وجوی رشید، حاشیه نهرها را می‌گردند.

ب) آتش مختصری برافروخته شده است. رشید کمی آن سو‌تر بیهوش افتاده است. دست‌هایی آتش را به هم می‌زند و با یک تکه چوب مقداری خاکستر برمی‌دارد. صاحب دست‌ها، صاحب همان چشمانی است که رشید را تعقیب می‌کردند. اینک صورت او را می‌بینیم. دخترکی سیاه‌پوست و ژنده‌پوش است. سامیه نام دارد. وی با دقت خاکسترها را بر زخم پای رشید می‌ریزد و سپس پارچه‌ای را روی آن می‌بندد. ناگهان صدای سربازها شنیده می‌شود که نزدیک می‌شوند. سامیه به سرعت برمی‌خیزد و به طرف صدا می‌دود. سربازها از پشت نخل‌ها نزدیک می‌شوند. با دقت به اطراف می‌نگرند. سامیه به شتاب برمی‌گردد. آتش را خاموش می‌کند و روی آن خاک می‌ریزد و با همان شتاب، خس و خاشاک روی پیکر رشید می‌ریزد و او را می‌پوشاند. در اثر شتاب متوجه نمی‌شود که یک دست رشید کمی از زیر خاشاک بیرون مانده است. سپس خود را در پس نخلی پنهان می‌کند. سربازها نزدیک می‌شوند. سامیه ناگهان متوجه دست بیرون‌مانده رشید می‌شود. از ترس، نفس در سینه‌اش حبس می‌ماند. سربازی درست در کنار دست رشید می‌ایستد. سربازها با دقت به دور و بر نگاه می‌کنند. سامیه نگران

است. ناگهان متوجه می‌شود دست رشید آهسته تکان می‌خورد. فرمانده سربازها سکوتی که برای چند لحظه پیش آمده بود، می‌شکند.

فرمانده: چیزی پیدا کردید؟

سربازها: نه! هیچ چیز.

سامیه که لحظه‌ای چشم از دست رشید برگرفته و به سربازان خیره شده است، دوباره به دست رشید نگاه می‌کند، اما با کمال تعجب می‌بیند دست ناپدید شده است.

فرمانده: راه بیفتید.

سربازان می‌روند. چند لحظه می‌گذرد. سامیه که نگران شده است، به سرعت به سوی رشید می‌دود و خاشاک‌ها را کنار می‌زند. یک‌باره دست رشید از میان خاشاک بیرون می‌آید و خنجری زیر گلوی سامیه می‌گیرد. سامیه از ترس بر جای می‌ماند. رشید خاشاک را از روی خود کنار می‌زند و برمی‌خیزد. ضعف بر وجودش مستولی است.

رشید: که هستی؟

سامیه: سامیه. من زخم شما را بستم.

رشید به سرعت خاشاک را از روی پای خود کنار می‌زند. زخمش بسته شده است. با تعجب به سامیه نگاه می‌کند و خنجر را پایین می‌آورد. سامیه ادامه می‌دهد.

سامیه: بیهوش بودید. به زخمتان مرهم نیز گذاشتم.

رشید: تو می‌دانی مرهم چیست؟

سامیه: روی زخم خاکستر پاشیدم.

رشید: و روی خودم خار و خاشاک! (سامیه سر تکان می‌دهد) چرا این کار

را کردی؟

سامیه: دیدم از دست سربازها فرار کردید.

رشید: (از ضعف و بی‌حالی سرش به عقب می‌افتد) تنهایی؟

سامیه: با پدرم بودم. سربازها او را دستگیر کردند. من فرار کردم. می‌خواستند مرا هم بگیرند، اما از بالای دیوار پرت شدم در آب.

رشید: تشنه‌ام.

سامیه به کنار نهر می‌رود. کاسه‌ای چوبین و شکسته که به کمر آویخته پر از آب می‌کند و برای رشید می‌آورد. رشید می‌نوشد و می‌پرسد.

رشید: گفتی اسمت چیست؟

سامیه: سامیه.

رشید: چند روز است تنهایی؟

سامیه: یک هفته.

رشید: چرا پدرت را گرفتند؟

سامیه: نمی‌دانم. رفت پیش صاحب با او حرف بزند، صاحب دستور داد او را دستگیر کنند.

رشید: پدرت صاحب را می‌شناخت؟

سامیه: دوست او بود.

رشید یکه می‌خورد و سر بلند می‌کند، اما حرفی نمی‌زند و دوباره سر بر زمین می‌گذارد و چشم می‌بندد. سامیه ادامه می‌دهد.

سامیه: من کمی خرما چیده‌ام. می‌خورید؟

رشید: (با چشم بسته) بعداً.

26. صبح ـ خارجی ـ بغداد

ابوالعباس و همراهانش وارد بغداد می‌شوند. چشمان خون‌گرفته آنها نشان می‌دهد چقدر خسته‌اند و بی‌خوابی کشیده‌اند. بغداد تازه از خواب بیدار شده است. دو مرد که رهگذرند از سر راه اسب‌ها کنار می‌روند.

مرد 1: این سوار، ابوالعباس بن موفق نبود؟

مرد 2: به گمانم خود اوست. اینجا چه می‌کند؟

مرد 1: شاید زنگیان دوباره سپاه خلیفه را شکست داده‌اند و او خبر آورده.

مرد 2: یعنی بعد از این همه پیروزی، دوباره شکست خورده‌اند؟

مرد 1: شاید.

(نزد ابوالعباس و همراهانش بازمی‌گردیم)

سرباز 1: سرورم، به قصر خلیفه می‌روید یا کاخ پدرتان؟

ابوالعباس: مگر سرای خودم تنگ است که مهمان دیگران شوم!

سرباز 2: بگذارید من پیش‌تر بروم که آماده استقبال شوند.

ابوالعباس: به جای این‌کار بروید خبرچین‌هایی که پدرم گفت نزد من بیاورید.

سرباز 1: استراحت نمی‌کنید؟ بعد از دو شب بی‌خوابی؟

ابوالعباس: (خشمگین) دستور مرا نشنیدید؟

سربازان ساکت می‌شوند. یکی از آنها جرئت می‌کند دوباره دهان باز کند.

سرباز 3: کدام‌یک از ما خبر ورود شما را برای خلیفه ببرد؟

ابوالعباس: هرکس از جانش سیر شده است!

سربازها به هم نگاه می‌کنند و خاموش می‌شوند.

27. روز ـ داخلی ـ کاخ ابوالعباس

دو خبرچین نزد او هستند. ابوالعباس روی لوحی چوبین با قلمی ذغالی آنچه جاسوسان می‌گویند ترسیم می‌کند. در واقع نقشه خانه نایب امام زمان را.

ابوالعباس: خودتان آن خانه را دیده‌اید؟

جاسوس 1: آری امیر. یک خانه قدیمی است، در محله شرفیه. از کوچه کنار مسجد جامع شرفیه که وارد می‌شویم، به انتهای کوچه که می‌رسیم، یک میدانگاه است. دست راست کوچه‌ای است که این خانه در آن قرار دارد. در اواسط کوچه.

ابوالعباس: خانه فقط یک در دارد؟

جاسوس 2: درِ دیگرش به بازارچه شرفیه بازمی‌شود.

ابوالعباس: چه کسی در خانه ساکن است؟

جاسوس 1: هیچ‌کس.

ابوالعباس: قبلاً چه کسی ساکن بوده؟

جاسوس 2: ده سال پیش علویانی در آن بوده‌اند که به جرم همدستی با علویان طبرستان و دیلم کشته می‌شوند.

ابوالعباس: (فکر می‌کند) پس امروز بعد از نماز مغرب گرد می‌آیند. دوست دارم درباره آن مرد که می‌گوید نایب محمد بن حسن عسکری است، بیشتر بدانم.

جاسوس 1: هرکه هست بسیار زیرک است. هیچ‌کس او را نمی‌شناسد. بعضی می‌گویند نامش ابوحفص است، بعضی می‌گویند ابوسالم. بعضی می‌گویند جوان است، بعضی می‌گویند پیر است.

جاسوس 2: و تازه کسانی هم که این حرف را می‌زنند، می‌گویند ما هم شنیده‌ایم.

ابوالعباس: امشب معلوم می‌شود پیر است یا جوان. ابوحفص است یا ابوسالم. (دست بر دست می‌کوبد. بغرا خان وارد می‌شود که اینک بیست

سال پیرتر است) اینها می‌دانند خانه کجاست. (منظورش جاسوسان است) در تمام کوچه‌های اطراف سرباز بگذارید. روی پشت بام خانه‌های اطراف نیز. به صاحب‌خانه‌ها تأکید کنید صدایشان در بیاید، خفه می‌شوند. هرکس نزدیک خانه شد دستگیرش کنید. (بغرا خان می‌رود. ابوالعباس پایش را دراز می‌کند) من می‌خوابم! (به جاسوس‌ها نگاه می‌کند) سربازها بدون شما چطور خانه را پیدا کنند؟ (چشم‌هایش را می‌بندد. جاسوس‌ها می‌روند)

بغرا خان: (دوباره وارد می‌شود) چند سرباز ببریم امیر؟

ابوالعباس: (با چشم بسته) پنجاه (چشم بازمی‌کند) نه. صد سرباز. باید تمام محله را محاصره کنیم.

28. عصر ـ داخلی ـ اردوگاه الموفق ـ خیمه شیمله

شیمله مشغول نوشتن است. ناگهان سر و صدایی از بیرون می‌شنود.

[صدای سرباز از بیرون (به دیگران می‌گوید) امیر به اینجا می‌آید]

شیمله گوش فرا می‌دهد.

29. عصر ـ خارجی ـ اردوگاه الموفق ـ بیرون خیمه

کمی آن سوتر از خیمه شیمله، در کارگاهی مشغول ساختن تیرهایی هستند که بر ته آنها پارچه‌هایی قیرآلود بسته می‌شود برای آتش زدن و پرتاب کردن. در طرف دیگر، برجک دیده‌بانی قرار دارد. الموفق با اسب می‌رسد. چند سوار همراه او هستند. الموفق به سربازی که در بالای برجک است، رو می‌کند.

الموفق: در اردوگاه ملعون خبری نیست؟

سرباز بالای برجک: نه امیر. از اینجا که من می‌بینم، همه چیز ساکت است.

شیمله: (از خیمه بیرون می‌آید. چشم الموفق به او می‌افتد. شیمله سلام می‌کند) سلام بر امیر.

الموفق:ها! شیمله. چه می‌کردی؟

شیمله: می‌نوشتم امیر.

الموفق: فتنه زنگیان؟ کسی بهتر از تو نمی‌تواند وقایع این فتنه را بنویسد.

قاسم: (بدون اینکه دیده شود نزدیک شده) آری امیر؛ چون خودش از آنها بوده است و شاید هنوز هم....

شیمله: (بدون توجه به قاسم، اما با کنایه‌ای به او) می‌کوشم هیچ چیز از قلم نیفتد امیر. حتی شبیخون‌ها را هم ذکر می‌کنم؛ چه آنها که پیروز می‌شوند، چه آنها که شکست می‌خورند.

قاسم قدمی پیش می‌گذارد و با غیظ شمشیر می‌کشد.

الموفق: (می‌خندد) هر دو اهل قلم هستید. شمشیر برای چه؟

قاسم شمشیر را غلاف می‌کند. الموفق ادامه می‌دهد.

الموفق: نگفتی اینجا چه می‌کنی قاسم. گفته بودم شب و روز اردوگاه ملعون را زیر نظر داشته باشی.

قاسم: دیوارهای شکسته را مرمت می‌کنند امیر. جز این خبری نیست.

الموفق: به مجرد اینکه هیاهو یا آشوبی از قلعه ملعون برخاست، به من خبر دهید.

قاسم: (زیرکانه لبخندی می‌زند که شیمله می‌بیند) می‌دانم امیر این روزها منتظر خبر خاصی از اردوی ملعون است، اما کاش بدانم چگونه خبری است.

الموفق: چشم و گوشت را باز کن و دهانت را ببند!

دور می‌شود. همراهانش با او می‌روند.

قاسم: (به شیمله) از دوستت خبری نیست!

شیمله پاسخ نمی‌دهد. قاسم می‌رود.

30. عصر ـ خارجی ـ نخلستان

سامیه با چالاکی از یک نخل پایین می‌آید. کمی خرما چیده است. رشید در کنار نهر ایستاده است و به دوردست نگاه می‌کند.

سامیه: خرما!

رشید: (برمی‌گردد و می‌نشیند و خرمایی به دهان می‌گذارد) پدرت چه‌کاره بود؟

سامیه: برده بود. در نخلستان کار می‌کرد.

رشید: بستن زخم و چیدن خرما را از او یاد گرفتی!

سامیه: پدرم می‌گفت ما برده‌ها باید نانوای خود، طبیب خود و گورکن خود باشیم.

رشید: من هم برده بودم!

سامیه: پس چرا سیاه نیستید؟

رشید: (می‌خندد) نمی‌دانم.

سامیه: چرا برده شدید؟

رشید: باز هم نمی‌دانم. از وقتی خودم را شناختم، برده بودم. نه می‌دانم پدرم که بود، نه مادرم. (به فکر فرو می‌رود) زنده‌اند؟ مرده‌اند؟ کجا هستند؟ نمی‌دانم! کی‌ام؟ کجایی‌ام؟

سامیه: من دلم برای مادرم تنگ می‌شود. (مکث) هیچ وقت او را ندیده‌ام. پدرم می‌گفت مادر بر اثر طاعون مرد. همان سال که عده زیادی از برده‌ها مردند.

رشید: تو دختر شجاعی هستی سامیه. مرا کمک کردی. من برای انجام کاری آمده‌ام و نمی‌توانم آن را نیمه‌تمام رها کنم. امشب می‌روم، ولی قول می‌دهم برگردم و تو را با خود ببرم.

سامیه: به کجا؟

رشید: جایی که زندگی خوبی در انتظارت خواهد بود. بغداد!

سامیه: (خود را عقب می‌کشد) نه! من اینجا می‌مانم. باید پدرم را پیدا کنم.

رشید: اما شاید او... (حرف خود را نیمه‌تمام رها می‌کند) او حتماً زنده است. او را پیدا می‌کنم.

سامیه به نخلی تکیه می‌دهد. چشمانش پر از اشک است.

31. عصر ـ خارجی و داخلی ـ کوچه‌ها و خانه‌های اطراف خانه محل ملاقات شیعیان

هنوز آفتاب هست و ساعتی به غروب مانده است. یک‌باره سربازها مثل مور و ملخ به داخل کوچه‌ها می‌ریزند. بر در خانه‌ها مشت می‌کوبند و وحشیانه دق‌الباب می‌کنند. عده‌ای نیز از در و دیوار خانه‌هایی که درهایشان دیر بازمی‌شود، بالا می‌روند. در خانه‌هایی که کسی نیست، سربازها به سرعت در پشت‌بام‌ها و پشت هره بام‌ها پنهان می‌شوند. در خانه‌هایی هم که ساکنان آن هستند و سربازان ناگهان به داخل خانه ریخته‌اند، ترس و وحشت بر ساکنان مستولی می‌شود و زن‌ها و بچه‌ها جیغ‌زنان فرار می‌کنند و مردهایی که جرئت اعتراض می‌یابند به ضرب تازیانه و شمشیر به گوشه‌ای رانده می‌شوند. صاحب‌خانه‌هایی هم که خود، درِ خانه‌ها را باز کرده‌اند، توسط سربازان عقب رانده می‌شوند. سربازان به داخل خانه‌ها هجوم می‌برند و به پشت‌بام‌ها می‌روند و کوچه‌ها را زیر نظر می‌گیرند.

32. همان ساعت ـ خارجی ـ خانه پیرمرد بیمار

پیرمرد در خانه را بازمی کند. هجوم سربازان او را به عقب پرتاب می‌کند. سربازان از روی پیرمرد می‌گذرند.

پیرمرد: آخ. (از حال می‌رود)

33. همان ساعت ـ خارجی و داخلی ـ حیاط و اتاق ـ خانه بدون مرد

چند سرباز ناگهان بر سر دیوار ظاهر می‌شوند. یک مادر و دو دختر نوجوان در خانه‌اند. از دیدن سربازها جیغ می‌کشند. سربازها به داخل خانه می‌ریزند و از پلکانی که به پشت‌بام می‌رود، بالا می‌روند.

مادر: که هستید؟ چه می‌خواهید؟

سرباز 4: برو کنار! (دخترک اول را به کناری می‌اندازد)

مادر: (جیغ می‌کشد) دخترم را کشتی!

سرباز 4: حرف بزنی خودت را هم می‌کشم! (مادر و دخترها از ترس به داخل اتاق می‌روند و در را روی خود قفل می‌کنند)

مادر: (به دخترها) ساکت باشید. (در برابر نگاه دخترها از اشکافی خنجری درمی‌آورد و در آستین پنهان می‌کند)

34. همان ساعت ـ خارجی و داخلی ـ حیاط و اتاق ـ خانه مرد جوان

سربازها به داخل حیاط می‌ریزند. مرد جوان بیرون می‌دود. از دیدن سربازها مبهوت می‌شود. پشت سر او از درون اتاق همسرش که باردار و پابه‌ماه است بیرون می‌آید و از دیدن سربازها جیغی می‌کشد و به داخل اتاق فرار می‌کند.

جوان: (بر خود مسلط می‌شود) چه می‌خواهید؟

سرباز 1: راه پشت‌بام کجاست؟

جوان: که هستید؟

سرباز 2: (شمشیر می‌کشد و به سمت جوان می‌آید. جوان عقب می‌رود و وارد اتاق می‌شود. سرباز وارد می‌شود و شمشیر را بر سینه جوان می‌گذارد) گفتم راه پشت‌بام؟

زن باردار با دیدن این صحنه با ضعف روی زمین می‌نشیند و از حال می‌رود. جوان به او نگاه می‌کند و با انگشت جهتی را نشان می‌دهد. سرباز بیرون می‌رود. جوان با نگرانی به سوی زن می‌دود.

جوان: صیقل!

35. شب ـ داخلی ـ هشتی یک خانه و مقر ابوالعباس

ابوالعباس در هشتی خانه نشسته است. صاحب‌خانه با ترس و لرز پذیرایی می‌کند.

صاحب‌خانه: مولای من به داخل خانه بیایید. اینجا دون‌شأن شماست.

ابوالعباس: گم شو مردک! چند بار بگویم گم شو! به مهمانی که نیامده‌ام!

صاحب‌خانه: (ترسیده) آخر....

ابوالعباس: (می‌غرد) برو داخل خانه و بیرون نیا! (صاحبخانه می‌رود. بغرا خان وارد می‌شود. ابوالعباس می‌پرسد) هنوز کسی نیامده؟

بغرا: هیچ‌کس امیر.

ابوالعباس: نباید فرار کنند.

بغرا: ریشه آنها را می‌خشکانیم امیر. شمشیر بغرا همیشه برای کشتن علویان تیز است. (شمشیرش را درمی‌آورد و نگاه می‌کند) از فتنه یحیی بن عمر علوی به این سو، شمشیرم چندان که باید سیراب نشده است.

ابوالعباس: برو و مواظب باش!

بغرا سر فرود می‌آورد و می‌رود.

36. شب ـ خارجی ـ همان‌جا ـ کوچه‌ای آن طرف‌تر

محمد کاتب که جوان است و از وکلای نایب دوم، به سوی خانه محل گردهمایی می‌آید. ناگهان چشمش به نوک کلاه سربازی می‌افتد که از پس دیوار بامی بیرون زده است. می‌ایستد و خود را پشت دیواری می‌کشد. احساس بدی دارد. به دور و بر نگاه می‌کند. همه‌جا سکوت است. می‌خواهد بیرون برود، اما سر نیزه سربازی دیگر را می‌بیند که از پس دیوار بامی دیگر بیرون می‌آید. محمد به سرعت برمی‌گردد. کمی بعد دیوانه‌وار شروع به دویدن می‌کند.

37. عصر ـ داخلی و خارجی ـ خانه ابوجعفر محمد بن عثمان (نایب دوم) ـ کوچه ـ حیاط ـ اتاق

محمد کاتب به درِ خانه می‌رسد. دیوانه‌وار بر در مشت می‌کوبد. در بازمی‌شود و او خود را به داخل خانه می‌افکند. از یک هشتی کوچک می‌گذرد. وارد حیاطی کوچک و پر از گل و گلدان می‌شود. درِ خانه را ام‌کلثوم، دختران ابوجعفر گشوده است. وی با حیرت در پی محمد کاتب می‌آید. از سراسیمگی او متحیر است. محمد در میان حیاط می‌ایستد و به دور و بر نگاه می‌کند. ام‌کلثوم در ورودی هشتی به حیاط ایستاده و او را می‌نگرد.

محمد: کجاست؟ ابوجعفر کجاست؟

ام‌کلثوم با انگشت به اتاقی اشاره می‌کند. محمد به سرعت وارد اتاق می‌شود. اتاق نسبتاً بزرگ است. بر کف آن گلیم افتاده و چند مخدّه دور تا دور دیوارها چیده شده. بر رف‌ها کتاب است و شمعدان. محراب مانند

کوچکی نیز در اتاق هست که محل قبله را نشان می‌دهد و سجاده‌ای در گوشه آن است. سجاده پهن نیست. در گوشه‌ای نیز پلکانی است که به اتاقی در طبقه بالا می‌رود. در داخل اتاق چند تن از وکلای نایب دوم هستند. حسین بن روح که جوان است و محمد بن همام و محمد بن ورد العطار و محمد بن علی بن ابراهیم و علی بن محمد بن علی و جعفر بن احمد متیل. آنها که صدای محمد کاتب را از حیاط شنیده‌اند، برخاسته و به سوی در آمده‌اند. محمد وارد می‌شود.

محمد: (سراسیمه) خانه در محاصره است! (با تعجب به همه نگاه می‌کند) شما اینجا هستید؟

حسین بن روح: مگر تو آنجا بودی؟

محمد: قرار نبود بعد از نماز مغرب آنجا باشیم؟ (به اطراف می‌نگرد) ابوجعفر کجاست؟ (با نگرانی) پاسخ دهید؟

محمد بن همام: (به پلکان اشاره می‌کند و طبقه بالا) اینجاست. نگران نباش. به تو خبر نرسید که امشب آنجا نروی؟

محمد کاتب: (متعجب) نه!

حسین: (به محمد بن همام) کوتاهی از شما بوده یا کارگزاران شما؟!

محمد بن همام: (شرمسار) چه مصیبتی!

حسین: (کمی خشمگین) به این ترتیب عده‌ای نمی‌دانند که امشب نباید به آنجا بروند! دست کم ده نفر دستگیر خواهند شد!

محمد کاتب: قرار امشب چرا لغو شده؟

حسین: از ناحیه مقدسه حضرت صاحب الامر به ابوجعفر فرمان رسیده که امشب کسی به آنجا نرود. (با تأسف سر تکان می‌دهد) چاره‌ای نیست. باید پیش از رسیدن دیگران به آنجا بروم.

جعفر بن احمد: تو چرا حسین بن روح؟ من می‌روم.

محمد بن همام: وظیفه تو هم نیست جعفر بن احمد متیل. کوتاهی از من بوده، من باید بروم.

محمد بن وردالعطار: رفتن شما چه سودی دارد؟

حسین: باید پنهانی وارد خانه شویم و بر بام آتش روشن کنیم. دیگران متوجه خواهند شد که نباید بیایند.

محمد بن علی: (پیش می‌آید) این کار را به عهده ما بگذارید. من و علی بن محمد.

علی بن محمد: آری.

حسین: بیمِ سر است برادران من. به من کمتر از دیگران شک می‌کنند. آنها مرا از خودشان می‌دانند و گمان نمی‌کنند کسی از اشراف خاندان نوبخت، وکیل ابوجعفر، نایب امام زمان باشد. (به سوی در می‌رود) خداحافظ برادران.

محمد کاتب: از ابوجعفر اجازه نمی‌گیری؟

حسین: (لحظه‌ای مکث می‌کند و به پلکان خیره می‌شود و قدمی هم به آن سمت برمی‌دارد، اما دوباره تأمل می‌کند و به سوی در می‌رود) فرصت نیست.

ناگهان صدای ابوجعفر او را متوقف می‌کند.

ابوجعفر: بمان حسین بن روح نوبختی. این وظیفه من است!

همه به سمت پلکان خیره می‌شوند. حسین هم می‌ایستد و رو می‌کند به پلکان. ابوجعفر که از طبقه دوم پایین می‌آید، بر پلکان اول قدم می‌گذارد. ابوجعفر از پلکان پایین می‌آید. مردی است حدوداً چهل ساله. با انگشتری سبز در دست و ریشی کوتاه که رو به جوگندمی شدن است. لباس او مثل لباس کاسب‌های معمولی بغداد است، نه مثل لباس تاجران یا روحانیان. پیراهن کرباسی نیمه‌بلند و سفیدی بر تن دارد و قبای خوش‌رنگی بر شانه

انداخته است. دستار یا کلاه بر سر ندارد. آستین لباسش به شیوه آن روزگار کمی گشاد است. در آن زمان، آستین‌ها بسیار گشاد بوده و گاهی تا یک و یک متر و نیم می‌رسیده، ولی آستین لباس ابوجعفر، فقط کمی گشاد است. وی از پله‌ها پایین می‌آید و سخنش را تکرار می‌کند.

ابوجعفر: وظیفه من است.

حسین: آنجا را محاصره کرده‌اند، فقط برای دستگیری شما.

ابوجعفر: کوتاهی از من بوده. باید بیشتر دقت می‌کردم که خبر به گوش همه برسد.

محمد بن همام: کوتاهی از من بوده ابوجعفر!

محمد کاتب: من می‌روم. رفتن شما خطرناک است.

ابوجعفر: خطر برای همه هست و من فرقی با شما ندارم، جز اینکه مسئول‌ترم. (به سوی در می‌رود) اینجا نمانید. (جلوی در کفش به پا می‌کند) خداحافظ.

وارد حیاط می‌شود. ام‌کلثوم پشت درِ حیاط حرف‌ها را شنیده.

ام‌کلثوم: (نگران) پدر!

حسین بن روح و دیگران به دنبال ابوجعفر وارد حیاط می‌شوند.

حسین: شما نایب امام زمان هستید. مسئول مردمید. باید بمانید. ما می‌رویم.

ابوجعفر: مسئولیت مردم را به من نسپرده‌اند که در خانه بنشینم و دیگران را به کام خطر بفرستم. (به سوی در می‌رود) دیر بروم دست‌کم ده نفر از شیعیان دستگیر می‌شوند.

ام‌کلثوم: (دنبال پدر می‌رود) بروید، اما یک لحظه به سخنم گوش کنید!

ابوجعفر انگار نمی‌خواهد یا فرصت ندارد. به سرعت می‌رود، اما یک لحظه مکث می‌کند و رو به ام کلثوم برمی‌گرداند. در پس زمینه صورت او، چند خیک و دبه روغن در گوشه حیاط دیده می‌شود.

38. غروب ـ خارجی و داخلی ـ خانه بدون مرد، ادامه سکانس 33

سرباز 4 آهسته آهسته از پلکان پایین می‌آید. نگاه‌های حریصی به سوی اتاقی می‌کند که مادر و دو دختر در آن هستند. مادر از پشت پرده، پایین آمدن سرباز را می‌بیند و با هراس پرده را می‌بندد و به دو دختر نگاه می‌کند. ترسیده‌اند. سرباز پایین می‌آید و بر در اتاق می‌کوبد. پاسخی نیست. محکم‌تر می‌کوبد.

مادر: چه می‌خواهی؟

سرباز 4: کمی آب.

مادر: چاه آب در حیاط است نه اینجا.

سرباز 4: با دست که نمی‌توانم بخورم. کاسه می‌خواهم.

مادر: کاسه نداریم.

سرباز 4: (می‌خندد) می‌شود در خانه‌ای کاسه نباشد؟ (خشمگین) به سرباز خلیفه کاسه نمی‌دهید؟ مجازات این کار چیست؟ باید حتماً در را بشکنم؟

مادر و دخترها با نگرانی به هم نگاه می‌کنند. یکی از دخترها کاسه‌ای از اشکاف در می‌آورد و به دست مادر می‌دهد. مادر کاسه را می‌گیرد، با تردید در را بازمی‌کند و از لای در کاسه را بیرون می‌برد. سرباز کاسه را می‌گیرد و مادر در را به سرعت می‌بندد، اما در بسته نمی‌شود. پای سرباز لای در است.

دخترها سعی می‌کنند جلوی خود را بگیرند که جیغ نزنند. مادر دست می‌برد و خنجر را از آستین بیرون می‌کشد. دست سرباز به آرامی در را بازمی‌کند، اما ناگهان از کوچه سر و صدایی برمی‌خیزد و کسی بانگ می‌زند:

[صدا از کوچه: دزد! بگیرید!]

سرباز 4 رو به کوچه برمی‌گرداند. پایش را از میان لنگه‌های در بیرون می‌کشد و کاسه را می‌اندازد و به سوی در خانه می‌رود. مادر به سرعت در را می‌بندد و همگی نفسی از سر آسودگی می‌کشند.

39. همان زمان ـ خارجی ـ کوچه

محمد کاتب، با لباس پاره و کهنه، در حالیکه بزی را در بغل دارد به سرعت می‌دود و محمد بن همام و جعفر بن احمد به دنبالش می‌دوند.

محمد بن همام و جعفر: (فریاد می‌کشند) دزد! بگیرید! نگذارید فرار کند. آی.

سربازها متوجه آنها می‌شوند. محمد کاتب وسط کوچه به زمین می‌خورد. برمی‌خیزد که بگریزد، اما سربازها او را نگه می‌دارند. محمد بن همام و جعفر از راه می‌رسند و بی‌درنگ شروع به کتک زدن محمد کاتب می‌کنند. چنان سخت او را می‌زنند که سربازها دخالت می‌کنند و محمد کاتب را نجات می‌دهند. در اثر سر و صدا، بغراخان از ته کوچه‌ای دیگر پیش می‌آید که بفهمد موضوع چیست.

بغرا خان: چه شده؟ حرف بزنید؟ چه خبر شده؟

محمد بن همام: (نفس نفس زنان) دزد است. دزد!

از تک کوچه‌ای دیگر ابوجعفر عصازنان پیش می‌آید. با لباسی کهنه. چشمان خود را بسته و گویی نابیناست.

جعفر: دزد است امیر. (ابوجعفر را نشان می‌دهد) این بز را از آن پیرمرد بیچاره دزدید! (حمله می‌کند به سمت محمد کاتب که بزند) نامرد! از یک پیرمرد!

بغرا خان: تمامش کنید! زود از اینجا دور شوید. زود.

محمد بن همام: (اعتراض‌آمیز) دزد است!

بغرا خان: شما چه کاره‌اید؟

جعفر: رهگذریم. رد می‌شدیم که دیدیم این از خدا بی‌خبر، بز پیرمرد را گرفت و فرار کرد.

ابوجعفر: (نزدیک شده) کمک کنید!

محمد بن همام: بزت را گرفتیم پیرمرد.

ابوجعفر: (سعی می‌کند با دست، بز را پیدا کند) کجاست؟ کو؟

(یک سرباز بز را به دست او می‌دهد. ابوجعفر از شادمانی به گریه می‌افتد) خدا را شکر! (بز را بغل می‌کند) عزیزم! خدا را شکر.

محمد بن همام: (به بغرا) این دزد بی‌حیا را به ما بسپارید امیر.

بغرا: نمی‌خواهد نقش محتسب و شحنه را بازی کنید. زود بروید! زود!

سربازها با شمشیر آن دو را می‌رانند. آنها غرغرکنان و در حالی‌که با خشم به محمد کاتب می‌نگرند، دور می‌شوند. در این ضمن، ابوجعفر ریسمان گردن بز را گرفته و برخاسته.

ابوجعفر: خدا به شما عوض خیر دهد. خدا به شما کمک کند. زندگی مرا نجات دادید. هستی مرا به من برگرداندید.

بغرا: برو! زود.

ابوجعفر: نمی‌روم. باید از شما تشکر کنم. باید دست شما را ببوسم! (سعی می‌کند دست‌های بغرا را پیدا کند)

بغرا: (دستش را می‌کشد) برو!

ابوجعفر از لحن بغرا جا می‌خورد و عقب می‌نشیند و به دنبال بز به راه می‌افتد. یک بار هم زمین می‌خورد، ولی ریسمان بز را رها نمی‌کند و دوباره راه می‌افتد و می‌رود.

بغرا: (رو به محمد کاتب می‌گوید) برو!

سرباز 1: دزد است امیر! باید تحویلش بدهیم.

بغرا: (دوباره به محمد کاتب) گم‌شو! زود!

محمد یک دو قدم با احتیاط عقب می‌رود و سپس شروع به دویدن می‌کند. ناپدید می‌شود. بغرا به سرباز رو می‌کند.

بغرا: ما برای کار دیگری اینجا هستیم، نه گرفتن دزدها!

ابوجعفر ناپدید شده است. بغرا به سرعت به ته کوچه می‌دود. آنجا هم کسی نیست. زمزمه می‌کند.

بغرا: کجا رفت؟

40. شب ـ خارجی ـ بام خانه تحت محاصره

بر فراز بام خانه، آتشی روشن می‌شود.

41. شب ـ خارجی ـ کوچه‌های نزدیک به خانه محاصره شده

الف) سه مرد می‌آیند. یک‌باره متوجه آتش بر فراز بام می‌شوند. می‌ایستند و به هم نگاه می‌کنند و به سرعت بازمی‌گردند.

ب) دو مرد در کوچه‌ای دیگر می‌آیند. یکی از آنها آتش را می‌بیند.

مرد 1: بایست!

مرد 2: دیر کرده‌ایم!

مرد 1: آتش! نباید برویم.

به سرعت بازمی‌گردند.

ج) یک مرد در کوچه‌ای دیگر، آتش را می‌بیند. زیر لب زمزمه می‌کند.

مرد: اعوذ بالله من الشیطان الرجیم.

به سرعت دور می‌شود.

42. شب ـ خارجی ـ کوچه ـ خانه‌ای که ابوالعباس در آن است و خانه تحت محاصره

صدای فریادهایی از همه سو برمی‌آید. ابوالعباس با شمشیر کشیده بیرون می‌دود. بغراخان پیش می‌دود.

بغرا: سرورم. بالای بام خانه آتش روشن کرده‌اند!

ابوالعباس: (به رنگ ارغوانی شعله‌ها که از پس دیوارها پیداست نگاه می‌کند) مگر کسی وارد آنجا شد؟

بغرا: هیچ‌کس!

ابوالعباس: «هیچ‌کس» که نمی‌تواند آتش روشن کند ابله! (به سرعت به سوی خانه می‌رود. سربازها نیز در پی او. سربازهای دیگر هم در طی مسیر به او می‌پیوندند. به در خانه می‌رسند. ابوالعباس فریاد می‌زند) در را بشکنید!

سربازها هجوم می‌برند، در را می‌شکنند و مشعل به دست به داخل خانه می‌ریزند و در همه‌جا پراکنده می‌شوند. خانه از سکنه خالی است. انگار سال‌هاست خالی است. پرندگانی از گوشه و کنار، در نور مشعل‌ها برمی‌خیزند و پرواز می‌کنند. ابوالعباس فریاد می‌کشد.

ابوالعباس: همه‌جا را بگردید!

ناگهان سربازی فریاد می‌کشد و همه به آن سو می‌دوند.

سرباز 1: اینجاست!

نور مشعل‌ها گوشه حیاط را روشن می‌کند. بزی در آن گوشه ایستاده است. این سرباز، همان سرباز 1 است که همراه بغراخان محمد کاتب را به عنوان دزد دستگیر کرده بودند.

سرباز 1: (با حیرت) این همان بز است!

ابوالعباس: کدام بز؟

بغرا: (نگران جلو می‌آید) همراه آن پیرمرد نابینا بود.

ابوالعباس: کدام پیرمرد؟

سرباز 2: (او نیز همراه سرباز 1 در دستگیری محمد کاتب بوده) پیرمردی بود که بزش را دزدیده بودند. ما دزد را گرفتیم.

ابوالعباس: دزد کو؟

سرباز 1: (به بغرا نگاه می‌کند) رهایش کردیم. اهل این کارها نبود. نه!

ابوالعباس: (از خشم دیوانه شده است) کدام کارها نکبت!؟

شلاقی را از دست یک سرباز می‌گیرد. سرباز 1 و 2 عقب می‌روند. بغرا هم ترسیده، اما خود را حفظ می‌کند و سر جای خود می‌ایستد. ابوالعباس دیوانه‌وار شروع به زدن سربازها می‌کند. آنها در گوشه‌ای می‌افتند و مچاله می‌شوند. ابوالعباس نعره می‌کشد.

ابوالعباس: همه‌جا را بگردید. هرکس وارد اینجا شده هنوز اینجاست. (سربازها دوباره پراکنده می‌شوند. ابوالعباس به سوی بغرا می‌رود) گفته بودم پرنده پرید، دستگیرش کنید! کسی مشخصات پیرمرد را می‌داند؟

بغرا خاموش است. چنین حماقت و شکستی را دون شأن خود می‌داند، اما پاسخی ندارد. زیر لب زمزمه می‌کند.

بغرا: پیر بود، خیلی پیر.

ابوالعباس: (با خشم و تمسخر) نشانی‌های دقیقی است. در تمام بغداد فقط یک نفر با این مشخصات زندگی می‌کند.

بغرا: (دوباره در خود فرو می‌رود. درمانده است) خودم پیدایش می‌کنم امیر. زیر سنگ هم باشد!

ابوالعباس: جلوی چشمت بود، نتوانستی!

بغرا: (سر به زیر می‌اندازد. یک‌باره سر برمی‌دارد و پیش می‌آید) امیر! او یک انگشتر داشت. (به چهره تمسخرآمیز و عصبانی ابوالعباس نگاه می‌کند) یک انگشتر ارزان و معمولی نبود سرورم. الان که فکر می‌کنم به نظرم می‌آید یک پیرمرد فقیر نباید چنان انگشتر خوبی داشته باشد (به سربازهای 1 و 2 که هنوز در گوشه‌ای افتاده‌اند نگاه می‌کند) شما هم دیدید؟

سرباز 1: نه!

بغرا: سبز بود. یک نگین سبز زیبا!

ابوالعباس: (کمی فکر می‌کند و قدمی به وسط حیاط برمی‌دارد و فریاد می‌کشد) خاک اینجا را زیر و رو کنید. باید آن پیرمرد را بیابید!

سربازها در گوشه و کنار مشغول جست‌وجو هستند.

43. شب ـ داخلی ـ آشپزخانه

یک سرباز در آشپزخانه به سر تنور می‌رود. روی دهانه تنور، تار عنکبوت بسته است. سرباز بیرون می‌آید.

44. شب ـ داخلی ـ حیاط خانه تحت محاصره

سرباز 3: کسی در این خانه نیست امیر.

] از قسمت‌های دیگر هم سربازان همین را می‌گویند[.

ابوالعباس: (به بغرا) او را دست کم گرفتیم. همه ما را تحقیر کرد!

به سرعت خارج می‌شود. سربازها نیز در پی او.

سرباز 1: (به بغرا) اینجا باشیم که هر که آمد، دستگیرش کنیم؟

بغرا: هنوز نفهمیده‌ای آن آتش را برای چه برافروخت؟ (سرباز احمق است و نمی‌فهمد. نگاهی می‌کند و می‌رود. دمی بعد در تاریکی مطبخ، در تنور آهسته کنار می‌رود. انگار روی چرخ‌هایی سوار شده است، می‌لغزد و کنار می‌رود، اما کسی بیرون نمی‌آید. در حیاط، بغرا که تنها مانده یک‌باره فریاد می‌کشد. انگار بر سر خود) کسی که بغراخان را فریب دهد، زنده نمی‌ماند!

بغرا به سرعت از خانه بیرون می‌رود. از حفره زیر تنور دستی که انگشتر سبز دارد بیرون می‌آید و سپس ابوجعفر ظاهر می‌شود. خود را می‌تکاند و در تنور را به جای اولش برمی‌گرداند. تار عنکبوت‌ها آهسته می‌لرزند.

45. روز ـ خارجی ـ اردوگاه زنگیان

برای اولین‌بار است که فضای اصلی اردوگاه را می‌بینیم. پیش از این، فقط خانه صاحب الزنج و بخشی از باروی قلعه را دیده‌ایم. این اردوگاه در بخش‌هایی با دیوار محافظت می‌شود، در بخش‌هایی با رودخانه و در بعضی قسمت‌ها به نخلستان‌ها ختم می‌شود که انواع تله‌ها برای جلوگیری از نفوذ سپاه الموفق در آن تعبیه شده است. فقر و نکبت و بیماری بر اردوگاه حاکم است. زیر فشار سپاه خلیفه و محاصره، اردوگاه از هم پاشیده است. عده زیادی در گوشه و کنار افتاده‌اند، از بیماری و گرسنگی. دو سرباز با طبق‌های نان می‌گذرند و چند سرباز با شمشیرهای کشیده از آنها محافظت می‌کنند. عده‌ای زن و کودک، از گوشه و کنار، خرمای پوسیده جمع می‌کنند و

می‌خورند. بوی نان آنها را متوجه می‌کند. به سوی نان‌ها حمله‌ور می‌شوند، اما سربازها با تازیانه و شمشیر آنها را می‌رانند.

زن‌ها و کودکان: (می‌نالند) نان!

سرباز 1: نان برای کسانی است که می‌جنگند. کنار!

بچه‌ها و زن‌ها دوباره هجوم می‌برند. سربازها آنها را عقب می‌رانند. یک سرباز، کودکی را چنان محکم می‌زند که کودک به دیوار می‌خورد و می‌افتد روی مردی که پارچه پاره‌ای بر سر خود کشیده و در گوشه‌ای افتاده است. سربازها می‌روند. مرد آهسته پارچه را از روی خود کنار می‌زند. رشید است. کودک گریه می‌کند. بسیار ضعیف است و بی‌حال. رشید او را نوازش می‌کند و به راه می‌افتد که برود، اما کودک با وجود ضعفی که دارد برمی‌خیزد و همراهش می‌آید.

رشید: چه می‌خواهی؟

کودک: گرسنه‌ام.

رشید: من نه غذا دارم نه نان. برو (رشید راه می‌افتد که برود، اما کودک می‌آید. رشید ناچار چند قدم بعد می‌ایستد) پدر و مادرت کجا هستند؟

کودک در حالی که خیره به رشید می‌نگرد حرکتی می‌کند، یعنی که نمی‌دانم. رشید دوباره به راه می‌افتد. صحنه‌هایی که از فقر و گرسنگی و بیماری زنگیان می‌بیند، برایش باورنکردنی است. کودک نیز همچنان می‌آید. یک‌باره کودک لباس او را می‌کشد.

کودک: نان!

رشید متوجه می‌شود کودک بوی نان شنیده است. به اطراف می‌نگرد. درِ خانه‌ای بازمی‌شود و سربازی با طبقی پر از نان بیرون می‌آید. رشید متوجه می‌شود در آن خانه، نانوایی هست. سربازانی از آن خانه محافظت می‌کنند. رشید به کودک می‌نگرد. کودک از ضعف گرسنگی در گوشه‌ای می‌نشیند. رشید مجاب شده است. کودک را در آغوش می‌گیرد و به پشت خانه می‌رود. کودک را به زمین می‌گذارد و دست به دیوار می‌گیرد و خود را به داخل خانه می‌اندازد. در وسط خانه تنورهایی است که برای سربازان نان می‌پزند و در طبق می‌گذارند. حیاط خانه پر از نخل است. رشید خود را به نزدیک تنورها می‌کشد و در فرصتی مناسب یکی دو نان از طبقی برمی‌دارد و به کنار دیوار می‌آید و خود را بالا می‌کشد. کودک منتظر است. رشید به آن سو می‌پرد و نان را به کودک می‌دهد. کودک با ولع شروع به خوردن می‌کند. رشید دستی به سر او می‌کشد و می‌رود. در انتهای کوچه رو برمی‌گرداند و می‌بیند عده‌ای زن و مرد گرسنه به سوی کودک می‌آیند. در دست‌های کودک نانی نمانده است. کودک اشاره به آن سوی دیوار می‌کند. گرسنگان سعی می‌کنند خود را از دیوار بالا بکشند. دیوار کاهگلی و کوتاه است و ناگهان در زیر فشار هجوم گرسنگان فرو می‌ریزد. رشید لبخندی می‌زند و می‌رود.

چند کوچه آن طرف‌تر، عده‌ای سرباز، چند سرباز دیگر را که دست بسته و اسیرند با خود می‌برند. جمعیت به دنبال آنها روان است. سربازهای دست بسته را جلوی خانه صاحب الزنج می‌برند. به خانه که می‌رسند، سلیمان بن جامع از در خانه بیرون می‌آید. فرمانده سربازان محافظ که اسرا را می‌برند،

همان فرمانده‌ای است که سربازانش در کنار رود، رشید را تعقیب و زخمی کردند.

فرمانده: (به سلیمان) می‌خواستند فرار کنند امیر. پنج نفرشان کشته شدند. (با دست بر سر اولین اسیر می‌کوبد) خائن فراری!

سلیمان: (به اسرا) پس وعده و وعید الموفق شما را هم فریب داد؟ (شمشیر می‌کشد و جلو می‌آید) زنده زنده پوستتان را می‌کنم! شمع آجینتان می‌کنم. جلوی سگ‌ها می‌اندازم که روده‌هایتان را بیرون بکشند.

شمشیرش را در سینه اولین اسیر فرو می‌کند. خون از دهان مرد بیرون می‌زند و فرو می‌افتد. اسیران دیگر گامی عقب می‌نشینند. سلیمان به سوی دومین اسیر می‌رود. ناگهان در خانه بازمی‌شود و صاحب بیرون می‌آید.

صاحب: سلیمان بن جامع چه می‌کنی؟

سلیمان: مولای من، قصد فرار داشتند. باید عبرت دیگران شوند.

صاحب: من اینها را با ترساندن و کشتن گرد خود جمع نکردم! (نزدیک اسیران می‌شود و بندهایشان را بازمی‌کند. سپس از سکوی خانه بالا می‌رود و می‌گوید) من علی بن محمدم، اما هیچ‌کس مرا به این نام نمی‌خواند. همه می‌گویند صاحب الزنج؛ دوست زنگیان! من به این لقب افتخار می‌کنم. (به دور و بر نگاه می‌کند) از که می‌گریزید؟ از من؟ دوست زنگیان؟ کسی که پانزده سال پیش نزد شما آمد و گفت آیا نمی‌خواهید از نکبت و ذلت نجات پیدا کنید. آیا نمی‌خواهید به سروری و آقایی برسید. دوستان سیاه من! به یاد بیاورید که بودید و چه می‌کردید. (در ضمن سخنان او، رشید سعی می‌کند اندک اندک و پنهانی در میان جمعیت پیش برود و خود را به صاحب نزدیک کند. دست او بر خنجری است که بر کمر بسته است. سلیمان بن جامع و فرمانده سربازان و نیز نگهبانان با دقت به جمعیت نگاه می‌کنند.

صاحب ادامه می‌دهد) بردگانی بودید که شما را از زنگبار، از نوبه، از حبشه، از قبیله‌ها و سرزمین‌های خود دزدیده بودند و به اینجا آورده بودند. (از سکو پایین می‌آید و به میان مردم می‌رود) همچون کالا دست به دست می‌شدید و در باتلاق‌های کثیف دجله و فرات بیگاری می‌کردید. آماج دردناک‌ترین بیماری‌ها و کشنده‌ترین مرض‌ها بودید. (به چهره مردم نگاه می‌کند و گاهی دست روی شانه آنها می‌گذارد. اینک بسیار به رشید نزدیک است. رشید به مردم نگاه می‌کند. همه محو سخنان او هستند و حتی عده‌ای بی‌صدا اشک می‌ریزند. رشید دست از خنجر برداشته، به احساسات مردم می‌نگرد و به سخنان صاحب گوش می‌کند. صاحب دست بر شانه رشید می‌گذارد) من شما را که چون انگشت‌های دست از هم جدا بودید، به هم پیوند دادم تا مشت درشتی شدید که بر فرق خلافت فاسد بغداد فرود آمد! (ناگهان چشم فرمانده به رشید می‌افتد. چشم‌هایش از حیرت درشت می‌شود. بی‌اختیار شمشیر می‌کشد و دست دراز می‌کند و با انگشت رشید را نشان می‌دهد. صدا از دهانش بیرون نمی‌آید. سلیمان به او می‌نگرد. صاحب، پشت به رشید می‌کند و رو به اسرا) می‌گریزید؟ بگریزید! اما به کجا؟ به سوی اسارت؟

فرمانده: (عاقبت بر خود مسلط می‌شود و فریاد می‌کشد) خود اوست! خود اوست! (جمعیت آشفته می‌شود. سربازان جلو می‌آیند. صاحب خود را عقب می‌کشد. فرمانده فریاد می‌کشد) او برای کشتن مولای ما آمده است.

جمعیت عقب می‌نشیند و رشید در میانه تنها می‌ماند. به دور و بر نگاه می‌کند. دو سه گام عقب می‌رود و در یک آن، پا بر سکویی می‌گذارد و چنگ بر لبه دیوار کوتاهی می‌زند و خود را از بامی بالا می‌کشد.

سلیمان: (فریاد می‌کشد) نباید فرار کند!

سربازان از همه سو دنبال رشید می‌کنند. برخی خود را به بالای بام می‌رسانند و عده‌ای از پای دیوارها به دنبالش می‌دوند. رشید دیوار به دیوار و بام به بام می‌جهد و می‌گریزد، اما حلقه محاصره پیوسته تنگ‌تر می‌شود. یک لحظه چشم کودکی که رشید برایش نان آورده به رشید می‌افتد. عاقبت رشید به جایی می‌رسد که جایی برای گریزش باقی نمی‌ماند. در زیر پایش سربازان جمع شده‌اند و پشت سرش نیز سربازان می‌آیند. رشید خنجر می‌کشد برای مبارزه. سربازان به سوی او حمله می‌کنند. رشید دو سه نفر را از بام فرو می‌اندازد. سلیمان بن جامع پیش می‌آید.

سلیمان: تیراندازان!

در یک دم رشید می‌بیند چندین تیر در چله کمان‌ها از همه طرف به سوی او نشانه رفته است. خنجرش را فرو می‌اندازد. سربازان دست‌های او را می‌بندند. دمی بعد او را کشان کشان به سوی صاحب می‌برند. جمعیت هنوز در آنجا جمع است. صاحب منتظر است. رشید را با سر و رویی زخمین جلوی صاحب فرو می‌اندازند. رشید به زحمت برمی‌خیزد و می‌ایستد.

صاحب: (لبخند می‌زند) ها! تلاش می‌کنی که بایستی! حتماً چون نمی‌خواهی جلوی دشمن افتاده و خوار باشی. (با انگشت زنگیان را نشان می‌دهد و با لحنی آرام، اما پر از خشم می‌گوید) گناه اینها هم همین است. می‌خواهند بایستند. روی پای خود بایستند تا در مقابل دشمن خوار و ذلیل نباشند. نگاهشان کن جوان! یک عده گرسنه، بیمار و دشمنشان کیست؟ خلیفه‌ها و خلیفه‌زادگانی که بیت المال را خزانه خود می‌دانند و مردم را خادمان خود. (به سوی رشید می‌آید و گوش او را نگاه می‌کند) تو برده‌ای!؟

رشید: بودم.

صاحب: اربابت که بود؟

رشید: ابوالعباس بن الموفق.

فریاد از جمع برمی‌آید.

سلیمان: باید سر او را به اربابش هدیه دهیم.

صاحب: (به رشید) پدربزرگ اربابت خلیفه المتوکل عباسی بود (فریاد می‌کشد) می‌دانی او که بود؟ کسی که وقتی مُرد، چهار هزار کنیز داشت. یک تن، چهار هزار زن! و چون مُرد، هفت هزار هزار سکه طلا در خزانه‌اش بود. همان که بر مزار حسین بن علی در کربلا آب بست و شخم زد. آمده‌ای مرا بکشی. چرا؟ چون حتماً به تو گفته‌اند صاحب مردی شورشی است. مردی خونخوار است. مردی است که بر خلیفه خدا قیام کرده است. دروغ می‌گویند جوان! من بر ضد کسانی قیام کرده‌ام که نه خلیفه خدا، بلکه خداوندان املاک و ثروت‌ها و کاخ‌ها هستند.

رشید متوجه می‌شود کسی دست او را گرفت. نگاه می‌کند. همان کودک گرسنه است که با چشم‌هایی مهربان به رشید می‌نگرد. رشید دستی بر سر او می‌کشد. این کار از چشم صاحب دور نمی‌ماند. به سخنش ادامه می‌دهد.

صاحب: آمده‌ای صاحب را بکشی، اما بدان، همه شما بدانید صاحب چهل سال است جانش را بر کف دست گرفته است برای دفاع از ستمدیدگان و سیاهان.

اشک از چشم مردم جاری می‌شود و عده‌ای می‌نالند «مولای ما»!

رشید: به کشتن شما آمده بودم، اما پشیمان شدم. حتی وقتی در یک قدمی من ایستاده بودید و دست‌هایم بسته نبود، دست به خنجر نبردم.

سلیمان: دروغ می‌گوید!

صاحب: (به رشید) اگر راست می‌گویی همراه ما باش.

رشید: نمی‌توانم.

صاحب: چرا؟

رشید: نمی‌دانم!

صاحب: کاش پاسخی بهتر می‌دادی! تو را نمی‌کشم.

عده‌ای از مردم: باید کشته شود!

صاحب: او نمی‌داند! جاهل است! زنده‌اش می‌گذارم شاید روزی برسد که بگوید می‌دانم! در آن روز زنده بودن برایش از هر مرگی دردناک‌تر خواهد بود!

با دست اشاره می‌کند، رشید را می‌برند. مردم هنوز ایستاده‌اند و به صاحب می‌نگرند. صاحب به آنها می‌نگرد. یکی از اسیران فراری که اینک آزاد شده، سخن می‌گوید.

اسیر: مولای من! به ما مژده پیروزی دادی. پس کو؟ ما بیماریم، گرسنه‌ایم.

صاحب: پیروزی با ماست، به شرط اینکه شما پایداری کنید. من به شما بردگان و سیاهان که در ذلت و حقارت بودید قول شرافت و بزرگی دادم و به عهدم وفا کردم. ما بصره، بطیح، واسط و اهواز را گرفتیم و کوس عظمت بردگان را به آسمان رساندیم. باز هم پیروز می‌شویم. در نبرد بصره وقتی کار بر یاران ما سخت شد، سر بر آسمان برداشتم و فریاد زدم: پروردگارا! مرا یاری کن و دیدم که پرندگان سپیدی از آسمان فرود آمدند و به دشمن هجوم بردند و باعث شکست آنها شدند. آن پرندگان سپید، فرشتگانی بودند که باز هم به یاری ما خواهند آمد.

46. روز ـ داخلی ـ زندان

درِ زندان بازمی‌شود. نوری به داخل می‌تابد و رشید به داخل زندان پرتاب می‌شود. عده‌ای پیر و جوان، زخمی و ژولیده و ضعیف در هم می‌لولند. رشید کنار پیرمردی نحیف می‌افتد. سرش به روی پارچه‌ای می‌خورد که کنار پیرمرد بر زمین افتاده. سر برمی‌دارد، به پارچه می‌نگرد.

پیرمرد: (لبخند می‌زند) تمیز نیست، اما اگر نبود سرت به زمین می‌خورد و می‌شکست. (پارچه را مرتب می‌کند) بالش من است! نامت چیست؟

رشید: رشید.

پیرمرد: نمی‌توانم بگویم خوش آمدی رشید.

پیرمرد گردنبندی به گردن دارد که چوب منقشی است.

رشید: نام شما چیست؟

پیرمرد: مطر.

رشید: به چه جرمی در زندانی؟ (به اطراف نگاه می‌کند و به دیگران) اینها چرا در زندانند؟

پیرمرد: هرکس به جرمی، ولی جرم من حرف زدن بود.

رشید: چه حرفی؟

پیرمرد: حرفی که صاحب آن را دوست نداشت. به او گفتم دروغگو!

رشید: (لبخند می‌زند) حرف بدی زدی پدر!

پیرمرد: اگر نمی‌گفتم دلم آرام نمی‌گرفت. گناه تو چیست؟

رشید: (مکث می‌کند) من... برای کشتن صاحب آمدم.

پیرمرد: دستگیرت کردند و نتوانستی!

رشید: اگر هم دستگیرم نمی‌کردند، شاید نمی‌توانستم. بعضی از سخنان او مرا مردد کرد.

پیرمرد: آری. مردی سخنور است و دروغگو! می‌شنیدیم که از آزادی سخن می‌گوید و عدالت. در آن باتلاق‌ها و شوره‌زارها که بردگان کار

می‌کردند، طنین سخنان او نسیمی از بهشت می‌آورد. همه به او دل بستند؛ چون گفت فرزند علی هستم. همان موعود. همان که عدالت می‌آورد. (نفسی از سر درد می‌کشد و چشم‌هایش را می‌بندد) افسوس!

رشید به او نگاه می‌کند. می‌خواهد حرفی بزند، اما منصرف می‌شود.

47. روز ـ داخلی ـ کاخ خلیفه ـ بغداد

خلیفه المعتمد در رختخواب است. طبیبی حدوداً هفتاد ساله نبض او را در دست دارد. خلیفه سالم است، اما بسیار تن‌پرور و بی‌حال. در کنار او صفحه شطرنجی گسترده و کنیزکی همبازی اوست. ابوالعباس در کنار تخت بر چهارپایه‌ای زرین نشسته، ولی راحت نیست و انگار می‌خواهد برود. خلیفه گه‌گاه مهره‌ای را حرکت می‌دهد.

خلیفه: پس می‌خواستی بدون دیدن ما برگردی!

ابوالعباس: پدر منتظر من است.

خلیفه: بدون تو هم کار جنگ پیش می‌رود! پدرت می‌داند چه کند. (مکث) نگفتی برای چه به بغداد آمدی!

ابوالعباس: (به کنیزک نگاهی می‌کند. کنیزک لبخندی می‌زند) باید به سرایم سرکشی می‌کردم.

خلیفه: (می‌خندد و دستش را از دست طبیب بیرون می‌کشد و به طبیب می‌گوید) حوصله‌ام سر رفت. از این نبض بیچاره چه می‌خواهی! (به ابوالعباس) سرکشی! (می‌خندد) این همه راه! تو از من و پدرت بیشتر به خلیفه مرحوم المتوکل شباهت برده‌ای. او هم مثل تو احمق بود! (ابوالعباس ابرو در هم می‌کشد. خلیفه بیشتر می‌خندد) همین ابرو در هم کشیدنت هم مثل اوست! عموجان! دنیا می‌گذرد، چه در رزم و چه در بزم. وظیفه ما خوردن است و خوابیدن.

ابوالعباس: نمی‌خواهید از اخبار جنگ بپرسید؟

خلیفه: رزم با پدر توست، بزم با من. ما ده سال پیش همه چیز را تقسیم کردیم!

ابوالعباس: (برمی‌خیزد) اجازه رفتن می‌دهید عموجان؟

خلیفه: عجله! عجله! انگار می‌خواهد به عروسی برود! برو! (مکث) تا به حال به چشم خودت رئیس زنگی‌ها را دیده‌ای؟

ابوالعباس: آری عموجان. یک‌بار.

خلیفه: چه شکلی است؟ خیلی زمخت و قطور است؟ مثل دیو؟

ابوالعباس: آدم است عموجان، مثل ما!

خلیفه: امکان ندارد! (دستش را به سوی ابوالعباس دراز می‌کند) برو!

ابوالعباس دست خلیفه را می‌بوسد و بیرون می‌رود. خلیفه رو به طبیب می‌کند.

خلیفه: حالمان چطور است؟

طبیب: در کمال صحت و سلامت.

خلیفه: می‌خوابیم!

رو برمی‌گرداند و می‌خوابد. کنیزک و طبیب بیرون می‌روند.

48. روز ـ خارجی ـ جلوی کاخ خلیفه

بغرا و سربازان ابوالعباس و دو جاسوس منتظر او هستند. ابوالعباس به سرعت از کاخ بیرون می‌آید و سوار اسب می‌شود.

جاسوس 1: سرورم. ما باید بفهمیم علویان چطور فهمیدند می‌خواهیم دستگیرشان کنیم.

جاسوس 2: آنها دوباره قرار خواهند گذاشت. دور هم جمع می‌شوند.

ابوالعباس: بماند برای وقتی که برگشتم.

جاسوس 2: کجا می‌روید امیر؟

ابوالعباس: ادامه جنگ با صاحب الزنج.

جاسوس 1: کار اینجا نیمه‌تمام است. دستور پدرتان....

ابوالعباس: وقتی برگشتم!

بغرا: شاید کسی بین ماست که برای آنها خبرمی‌برد!

ابوالعباس: (بینی او را با دو انگشت می‌گیرد) خودت نیستی؟!

ابوالعباس به تاخت می‌رود. سربازان در پی او. بغرا خان بینی خود را با دست می‌مالد. جاسوس‌ها به هم نگاه می‌کنند.

49. روز ـ داخلی ـ زندان

پیرمرد و رشید در کنار هم نشسته‌اند.

پیرمرد: همه آرزویم دیدار مولایم بود و به ثمر رساندن دخترم که به هیچ‌کدام نرسیدم.

رشید: نگفته بودی فرزند داری.

پیرمرد: داشتم. تنها دخترم. (ناگهان در زندان بازمی‌شود و چند سرباز وارد می‌شوند. رئیس زندان پیشاپیش آنهاست) موقع فرار از دست سربازان به آب افتاد و مرد.

زندانبان: (به دور و بر نگاهی می‌کند و یک زندانی را که در گوشه‌ای افتاده با پا تکان می‌دهد. زندانی تکان نمی‌خورد) مرده! (به زندانی‌ها) نه جا برای همه شما هست، نه غذا. ما برای خودمان غذا نداریم، چه رسد به شما زالوها! همه بایستند! (عده‌ای از زندانی‌ها که توانی دارند برمی‌خیزند و بقیه ضعیف و ناتوانند) پیرمردها و مردنی‌ها این طرف. جوان‌ها و ماندنی‌ها آن طرف!

سربازها به سرعت شروع به جدا کردن زندانی‌های مردنی و ماندنی از هم می‌کنند. پیرمرد و رشید بی‌اختیار دست هم را می‌گیرند.

پیرمرد: اگر همدیگر را ندیدیم حلالم کن پسرم. تو دل پاکی داری. امیدوارم زنده بمانی و از عمری که خدا به تو بخشیده استفاده کنی! به دنیا آمده‌ایم که در جست‌وجوی حق باشیم.

رشید: گفتی دخترت به آب افتاد. چند ساله بود؟

پیرمرد: ده ساله.

رشید: نامش...

پیرمرد: نامش سامیه بود. روحش منتظر من است!

سربازها رسیده‌اند. پیرمرد را از رشید جدا می‌کنند و هرکدام را به یک طرف می‌کشند.

رشید: (خود را از دست سربازها می‌رهاند و به پیرمرد می‌رساند) سامیه زنده است. خودم او را دیدم. به خدا زنده است.

پیرمرد بهت‌زده به رشید نگاه می‌کند. سربازها رشید را از پیرمرد جدا می‌کنند و به صف جوان‌ها می‌کشند.

رشید: (رو به پیرمرد فریاد می‌کند) او مرا نجات داد، در نخلستان. گفت پدرم را دستگیر کرده‌اند. من نجاتش می‌دهم.

پیرمرد همچنان با بهت به رشید نگاه می‌کند. درِ زندان باز است و سربازان، مردنی‌ها را بیرون می‌برند. پیرمرد یک‌باره خود را می‌رهاند و به رشید می‌رساند و گردنبندی که در گردن دارد در کف دست او می‌گذارد.

پیرمرد: این را به سامیه بده. یادگار مادر اوست. (سربازها با شلاق، پیرمرد را می‌کشند و می‌برند)

رشید: (فریاد می‌زند) قول می‌دهم!

پیرمرد: حق رشید. حق! این وصیت من به تو و سامیه است.

او را می‌برند. رشید به گردنبند نگاه می‌کند. اشک در چشمش حلقه زده، گردنبند را در مشت می‌فشارد.

50. صبح ـ خارجی ـ اردوگاه الموفق

الموفق بالای یکی از برج‌های دیده‌بانی رفته و به دوردست، به اردوگاه زنگیان می‌نگرد. شیمله، عبیدالله بن سلیمان، قاسم و سربازان به او می‌نگرند. الموفق لحظه‌ای چشم می‌گرداند و به سربازان و اردوگاه نگاه می‌کند و سپس رو به عبیدالله می‌کند.

الموفق: خبری نشد. از رشید خبری نشد.

عبیدالله: شاید هنوز فرصت باشد. فقط پنج روز گذشته است.

قاسم: (آهسته) شاید مرده است!

الموفق: شیپورچی!

شیپورچی: (پیش می‌آید) سرورم!

الموفق: (به سرعت از برج پایین می‌آید و دست بر دست می‌کوبد) بزن! (شیپورچی شیپور را بر لب می‌گذارد، اما نمی‌داند چه آهنگی بزند. حمله یا بیدارباش یا آهنگی دیگر. الموفق بانگ می‌زند) بگویید پرچم سیاه را بر دهانه نهر ابوالخصیب برافرازند. (به شیپورچی) گفتم بزن!

شیمله: (با نوعی هراس از آغاز کاری بزرگ) حمله می‌کنیم؟

الموفق: با همه قوا!

شیپورچی با قدرت در شیپور بزرگ خود می‌نوازد. صدای شیپور طنین می‌اندازد. در دوردست پرچم سیاه بسیار بلندی برافراشته می‌شود.

عبیدالله: (به قاسم با تردید نگاه می‌کند) چرا گفتی شاید مرده است؟

قاسم نگاه می‌کند، ولی حرفی نمی‌زند و می‌رود. شیمله این سخن را شنیده است.

51. همان زمان ـ خارجی ـ کنار نهر ابوشاکر

قایق‌هایی بر کناره رود آماده است. مسرور، فرمانده این قسمت است. سربازانش به سرعت سنگ و تیر به داخل قایق‌ها می‌برند. چند قایق کوچک را نیز به نفت آغشته می‌کنند. مسرور بر کارها نظارت می‌کند. سربازانش در قایق‌های بزرگ و کوچک جای می‌گیرند. مسرور به دوردست نگاه می‌کند. پرچم سیاه در باد به اهتزاز است و صدای شیپور، اهتزازش را همراهی می‌کند.

52. همان زمان ـ خارجی ـ نخلستان

سپاهیان لؤلؤ زنگی بر اسب می‌نشینند و پیادگان به سرعت ساز و برگ جنگ را بر خود می‌بندند. اینها از راه زمین حمله خواهند کرد.

لؤلؤ: (به پرچم سیاه که از دوردست پیداست نگاه می‌کند) این نشانه عزای دشمن ماست. مردان من! دلاوران من! شمشیرهای خود را از نیام درآورید و آرام نگیرید، مگر آنگاه که اثری از حیات در سپاه دشمن نبینید. پیش می‌رویم تا سراپرده ملعون!

سپاهیان فریاد می‌کشند و شمشیر برمی‌آورند و به حرکت در می‌آیند.

53. همان زمان، خارجی ـ کنار نهری دیگر

سپاهیان راشد سوار قایق‌ها می‌شوند و به راه می‌افتند. بر بعضی از قایق‌ها سایه‌بان‌هایی قرار داده شده برای حفاظت سرنشینان از روغن‌های جوشانی که از دیوارهای قلعه فرو خواهد ریخت.

54. روز ـ خارجی ـ دیوار قلعه

رشید و بعضی زندانیان دیگر مشغول تعمیر دیوارند. زندانبان‌ها با شمشیر و تازیانه مواظبند. رشید زیر چشمی، مراقب اوضاع و در پی فرصتی برای فرار است. قایقی از نهر روبه‌رو می‌گذرد. چند سیاه با لباس‌های فاخر که رنگ سرخ در آنها برجسته است، در میان قایق ایستاده‌اند. سربازی طبل می‌زند و شیپورچی می‌نوازد.

شیپورچی: (با صدای بلند) این پیام امیر الموفق بن متوکل به سپاهیان زنگ است، آخرین پیام او. توبه کنید و به امیر پناه بیاورید تا شما را ببخشد و مال و خلعت دهد. اینها دوستان و یاران شما هستند که به سوی امیر آمده‌اند و نکویی دیده‌اند.

سلیمان بن جامع به همراه چند سرباز، با شنیدن صدای بوق و طبل پیش آمده‌اند. سلیمان خشمگین است.

سلیمان: دروغ می‌گویند. سربازان خود را خلعت پوشانده‌اند که شما را فریب دهند. امانشان ندهید!

سربازان زنگ به سوی قایق تیر و سنگ می‌اندازند. قایق دور می‌شود. رشید متوجه می‌شود بعضی از سربازان زنگ کم‌کم خود را عقب می‌کشند و سپس به پشت دیواری می‌روند برای فرار، سپس از آنجا خود را به رود می‌اندازند تا شناکنان از آن بگذرند. سلیمان بن جامع نیز متوجه می‌شود.

سلیمان: (فریاد می‌کشد) نگذارید فرار کنند! تیربارانشان کنید! نباید زنده بگذرند.

تیراندازان به سوی فراریان تیر می‌اندازند. عده‌ای تیر می‌خورند و عده‌ای به سلامت می‌گذرند و پای به ساحل دیگر می‌گذارند. ناگهان صدای بوق و

طبل کوبنده‌ای از دور برمی‌خیزد. همه گوش می‌کنند. صدا نزدیک‌تر می‌شود و به دنبال آن قایق‌های جنگی سپاه الموفق پدیدار می‌شود.

سلیمان بن جامع: (فریاد می‌زند) آماده باشید! حمله کرده‌اند! حمله کرده‌اند. (به یک فرمانده) حفاظت دیوار با توست. پایداری کنید تا کمک بیاید.

سلیمان سپس به سرعت عازم قسمت‌های دیگر می‌شود، اما پیش از رفتن او سربازی شتابان از راه می‌رسد.

سرباز: از نخلستان حمله کرده‌اند.

سلیمان به سرعت می‌رود. باران تیر و سنگ از سوی کشتی‌ها باریدن می‌گیرد. جنگ آغاز می‌شود. خونین و ویرانگر. قایق‌های پر از نفت، شعله‌ور به دیوارها می‌خورند و آتش به آنها می‌افکنند. دروازه‌ها آتش می‌گیرند. مدافعان نیز با تیر و سنگ پاسخ می‌دهند و بر سر مهاجمانی که می‌خواهند با نردبان از دیوارها بالا بیایند یا قایق‌های خود را زیر دیوارها آورده‌اند، روغن جوشان می‌ریزند.

55. روز ـ خارجی ـ نخلستان

سپاهیان الموفق از سوی نخلستان هم پیش می‌آیند. زنگیان، تله‌های زیادی در نخلستان تعبیه کرده‌اند. گودال هایی بزرگ که سر آنها پوشیده شده و یک‌باره چندین اسب و سوار را به کام می‌کشد. درخت‌هایی که قبلاً بریده شدند و ناگهان فرومی‌افتند و عده‌ای را زیر خود له می‌کنند. تله‌های چوبینی که آرواره‌هایشان بسته می‌شوند و پای سربازان را با تیغه‌های فلزی خود اسیر می‌کنند. نیزه‌هایی که بر اثر فشار پای سربازان، ناگهان از زمین برمی‌جهند و

در سینه مهاجمان فرومی‌روند و خارهایی آهنین که بر سر راه ریخته شده و در پای سربازان و اسب‌ها می‌خلد. با این همه، سپاه مهاجمان بسیار است و پی در پی می‌رسند و پیش می‌روند.

56. روز ـ خارجی ـ دیوارهای اردوگاه و محوطه آن

غوغای جنگ همه چیز را به هم ریخته است. رشید فرصت می‌یابد و سربازی را خلع سلاح می‌کند، سپس می‌گریزد و وارد اردوگاه می‌شود. تیر و سنگ و آتش می‌بارد. رشید یک‌باره چشمش به پسرک کوچکی می‌افتد که برایش نان دزدیده بود. پسرک به پشت، در گوشه‌ای افتاده است. رشید او را برمی‌گرداند. تیری در سینه‌اش فرو رفته است. رشید پیکر او را به گوشه‌ای می‌کشاند و ناگهان فریادی او را به خود می‌آورد. این صاحب الزنج است. وی بر اسب نشسته و رو به یارانش فریاد می‌کشد.

صاحب: پیروزی نزدیک است. به معجزه خداوند ایمان داشته باشید. همان که داود را بر جالوت و محمد را بر کفار پیروز کرد، ما را هم پیروز خواهد کرد.

دیواری سوخته فرو می‌ریزد و گرد و غبار همه‌جا را فرا می‌گیرد. صاحب در برابر چشم رشید ناپدید می‌شود.

57. روز ـ خارجی ـ اردوگاه

در بخشی دیگر از اردوگاه از میان گرد و غبار، سامیه بیرون می‌آید. در جست‌وجوی پدر است و به هر گوشه سر می‌زند.

سامیه: پدر! پدر!

58. روز ـ خارجی ـ نخلستان

رشید در جست‌وجوی سامیه است و با دقت به هر سو نگاه می‌کند.

رشید: سامیه! سامیه! صدای مرا می‌شنوی؟ کجایی؟

ناگهان فرمانده‌ای که در کنار رود او را تعقیب می‌کرد، رو در رویش قرار می‌گیرد. رشید راه گریز ندارد. فرمانده چشم در چشم او ایستاده است، در حالی که سر و روی خونین دارد.

فرمانده: این بار جان به در نمی‌بری!

شمشیر به دست به سوی رشید می‌آید. رشید پشت به نخلی می‌ایستد. فرمانده به سوی او هجوم می‌برد. رشید خود را کنار می‌کشد. شمشیر فرمانده به درخت می‌خورد. رشید محکم به پشت دست او می‌کوبد. دست مرد از شمشیر جدا می‌شود.

رشید: من با تو جنگ ندارم.

فرمانده: من دارم!

خنجر می‌کشد و باز حمله می‌کند. رشید خود را از ضربه‌های او نجات می‌دهد و به ناچار با او درگیر می‌شود. سرباز جوانی که بر سر دیوار، از صاحب الزنج سکه‌ای گرفته بود، تیر بزرگی در کمان گذاشته است و رشید را نشانه می‌رود. در لحظه‌ای که تیر را پرتاب می‌کند، فرمانده بین تیر و رشید حائل می‌شود و تیر چنان در پشت فرمانده فرو می‌رود که پیکان آن از سینه‌اش بیرون می‌زند و سینه رشید را هم کمی زخمی می‌کند. رشید به سرباز می‌نگرد. در همان حال، سربازان خلیفه که خود را بالای دیوار رسانده‌اند، با شمشیر، سرباز جوان را می‌کشند. رشید، فرمانده را که غرق

خون شده است رها می‌کند و به جست‌وجوی سامیه به میان صحنه جنگ می‌رود. جنگ در باروها بین سربازان دو طرف جریان دارد.

59. روز ـ خارجی ـ اردوگاه و زندان اردوگاه

سامیه وارد زندان می‌شود. زندان خالی است، اما نفرت و نکبت در فضا موج می‌زند. در گوشه و کنار، لباس‌های ژنده و چیزهایی که از زندانیان به جا مانده و لکه‌های خون پیداست. سامیه گوشه و کنار زندان را جست‌وجو می‌کند.

60. روز ـ خارجی ـ اردوگاه

سپاهیان الموفق به اردوگاه نفوذ کرده‌اند. سپاه زنگ هرچه بیشتر عقب می‌نشیند. آثار شکست در آنها پدیدار شده است. از هر سو عده بسیاری کشته شده‌اند. رشید در اردوگاه، از پشت دیواری شکسته پیدا می‌شود. ناگهان چشم شیمله به او می‌افتد. شیمله در حال جنگ است.

شیمله: (به سوی رشید می‌رود) رشید!

رشید: (شیمله را در آغوش می‌گیرد) هنوز زنده‌ام!

شیمله: پسرم! هیچ امیدی نداشتم. خدا را شکر.

رشید: (همچنان که شیمله را در آغوش دارد چشمش به صاحب الزنج می‌افتد که دو سه سرباز خلیفه را با شمشیر فرو می‌اندازد. رشید شیمله را رها می‌کند) صاحب!

شیمله به سرعت برمی‌گردد. چشم صاحب و شیمله به هم می‌افتد. صاحب به سوی شیمله می‌آید.

صاحب: دریغا روزگار که مردمان پست و شریف را رودرروی هم قرار می‌دهد!

شیمله: (به کشتگان که روی خاک افتاده اند اشاره می‌کند) نتیجه کار خود را ببین! اینها کسانی هستند که می‌خواستی به آقایی و سروری برسانی.

صاحب: مرگ برایشان بهتر است تا بردگی اربابان تو!

شیمله: در راه باطل مرده‌اند و تو فریبشان دادی. کو آن معجزه‌ها که می‌گفتی؟ کجا هستند آن فرشتگان سپید که به یاری‌ات می‌آیند؟

صاحب: (با شمشیر به شیمله حمله می‌کند. درگیر می‌شوند) هرچه کردم برای نجاتشان بود.

شیمله: برای قدرت بود علی بن محمد. به دروغ گفتی منجی‌ام، گفتی مهدی‌ام، برای قدرت!

صاحب: (با خشم) نه! وگرنه با خلیفه تو مصالحه می‌کردم.

شیمله: تو مردم را به عدالت خواندی، اما خودت ظلم کردی. به امید حق به تو پیوستند، اما آنها را به باطل کشاندی.

صاحب: تو از حق می‌گویی؟ با دهانی که بر کف پای خلیفه بوسه می‌زند؟

ناگهان عده‌ای از سربازان صاحب از راه می‌رسند و به شیمله حمله می‌کنند. رشید به یاری شیمله برمی‌خیزد. از این سوی عده‌ای از سپاهیان لؤلؤ زنگی از راه می‌رسند. جنگ مغلوبه می‌شود و در میان گرد و غبار، صاحب ناپدید می‌شود.

61. روز ـ خارجی ـ قسمتی دیگر از صحنه جنگ

ابوالعباس، خاک‌آلود و خسته به تاخت وارد اردوگاه می‌شود. سربازانش همراه او هستند. بی‌درنگ مشغول جنگ می‌شود.

62. روز ـ خارجی ـ قایقی بزرگ بر آب

الموفق در قایق مشغول نظارت بر صحنه‌های جنگ است. ناگهان چشمش به ابوالعباس می‌افتد.

الموفق: (حیرت‌زده) ابوالعباس!

تیری در کنار گوش او بر دیوار قایق می‌نشیند. خود را عقب می‌کشد. چون دوباره نگاه می‌کند، ابوالعباس نیست.

63. روز ـ خارجی ـ صحنه دیگری از جنگ

ابوالعباس یک‌باره خود را در محاصره زنگیان می‌بیند. سربازانش کشته شده‌اند و او تنها مانده است. نزدیک یک نهر است و قایقی پر از کشته نزدیک اوست. به داخل قایق می‌پرد. زنگیان هم در پی او به قایق می‌پرند. چشم قاسم و عبیدالله بن سلیمان به او می‌افتد. قایق از کناره رود دور می‌شود و به وسط آب می‌رود. ابوالعباس تنهاست و شش زنگی با شمشیر و نیزه او را در قایق محاصره کرده‌اند.

قاسم: او به کمک نیاز دارد.

عبیدالله: باید به آب زد و تازه فرصتی برای این کار نیست.

به هم نگاهی می‌کنند و می‌روند. ابوالعباس می‌جنگد. تیری آتشین به انتهای قایق می‌خورد و شعله‌ور می‌شود. قایق بر آب روان است.

64. روز ـ خارجی ـ نخلستان در کناره رود

رشید همچنان در جست‌وجوی سامیه است.

رشید: (فریاد می‌کشد) سامیه!

پاسخی نیست. ناگهان چشمش به قایق ابوالعباس می‌افتد. ابوالعباس بین زنگیان و آتش گرفتار شده است. رشید خود را به آب می‌اندازد و به قایق می‌رساند. ضربه نیزه‌ای، شمشیر را از دست ابوالعباس می‌اندازد. نیزه‌دار، نیزه خود را بلند می‌کند که بر سینه ابوالعباس فرود آورد، اما چوب شعله‌وری به

صورت او می‌خورد. زنگی با فریادی عقب می‌کشد. ابوالعباس نگاه می‌کند. رشید خود را از بدنه قایق بالا می‌کشد. وی هیمه شعله‌ور را از میان چوب‌های سوخته قایق به سوی زنگی پرتاب کرده است. ابوالعباس جان تازه‌ای می‌گیرد. رشید و ابوالعباس موفق می‌شوند زنگیان را به دریا بریزند.

ابوالعباس: تو زنده‌ای جوانمرد!

رشید: زنده‌ام و خواهم ماند تا دم مرگ!

می‌خندند و یکدیگر را در آغوش می‌کشند. ناگهان صدایی از ساحل آنها را به خود می‌آورد. نگاه می‌کنند. غلامی در حالیکه دست بریده‌ای در دست دارد می‌دود و بانگ می‌زند.

غلام: این دست ملعون است. این دست ملعون است. خودم از تنش جدا کردم!

سربازان همه به سوی غلام هجوم می‌برند که دست را ببینند.

65. روز ـ خارجی ـ اردوگاه زنگیان

صاحب در دل گرد و غبار می‌جنگد. غرق زخم و خون است و یک دست ندارد. سربازان به او هجوم می‌برند. غبار همه را ناپدید می‌کند و از دل غبار سربازی با سر بریده صاحب بیرون می‌آید. سرباز وحشیانه نعره می‌زند و از شادمانی و جنون کلماتی نامفهوم بر زبان می‌راند. سر را بالا گرفته است و می‌دود و سربازانی در پی او از خوشحالی غیه می‌کشند و می‌دوند. زنگیان زنده سلاح از دست می‌اندازند و می‌گریزند. سربازان الموفق می‌زنند و می‌کشند.

66. روز ـ خارجی ـ اردوگاه

سامیه ناگهان با جسد بی‌جان پدر روبه‌رو می‌شود. پیرمرد در کنار دیوار افتاده است. سرش به یک سو خم شده و شکافی عمیق در سینه‌اش دیده می‌شود. سامیه با دیدن او، دهانش بازمی‌شود که بگوید پدر، اما کلامی از دهانش بیرون نمی‌آید. لبانش بی‌صدا به هم می‌خورد. پیش می‌رود و پیش پدر زانو می‌زند و صورت او را با دست‌های مهربان می‌گیرد و موهایش را نوازش می‌کند. ناگهان دستی در موهای سامیه چنگ می‌اندازد. سربازی است که گمان می‌کند سامیه از وابستگان زنگیان است.

سرباز: چند می‌ارزی کنیز کوچولو؟!

سرباز، سامیه را با خود می‌کشد. سامیه دندان در دست سرباز فرو می‌برد. سرباز فریادی از درد می‌کشد و گیسوان سامیه را رها می‌کند. سامیه باز به سوی پدر می‌رود و در آغوش او فرو می‌افتد و گریه‌ای تلخ سر می‌دهد. سرباز با خشونت به سوی سامیه می‌آید، ولی لحظه‌ای بالای سر او تأمل می‌کند. گریه سامیه او را متوقف کرده است، اما دمی بعد دوباره چنگ در موی او می‌اندازد و می‌کشد.

سرباز: گربه وحشی!

سپس سامیه را کشان کشان می‌برد.

67. روز ـ خارجی ـ اردوگاه

جنگ با پیروزی سپاه بغداد خاتمه یافته است. کشتگان، این سو و آن سو افتاده‌اند و زخمیان ناله می‌کنند. اسیران در گوشه و کنار کز کرده و مچاله شده‌اند و با ریسمان و بند به هم بسته شده‌اند. آتش‌های نیمه خاموش در هر کجا پیداست. الموفق پیروزمندانه بر اسب نشسته است و به اطراف می‌نگرد.

سردارانش لؤلؤ زنگی، مسرور، راشد، قاسم و عبیدالله بن سلیمان از هر سو گرد او جمع می‌شوند.

لؤلؤ: پیروزی بر امیر مبارک باد.

عبیدالله: تاریخ درباره ملعون چه خواهد نوشت؟

الموفق: تاریخ را ما خواهیم نوشت. قلم در دست پسر توست و (چشمش به شیمله می‌افتد که خسته و زخمی از راه می‌رسد) و در دست شیمله!

به دنبال شیمله، ناگهان رشید پیدا می‌شود. چهره الموفق از دیدن رشید در هم می‌رود و خشم سراپایش را می‌گیرد. شمشیر می‌کشد و به سوی او می‌رود. همه به هم نگاه می‌کنند. شیمله نگران می‌شود. رشید بر جای خود می‌ایستد. الموفق به او می‌رسد و شمشیرش را فرا می‌برد، اما ناگهان ابوالعباس بین رشید و الموفق می‌ایستد.

الموفق: کنار برو پسر!

ابوالعباس: چه می‌کنی پدر؟

الموفق: یک هفته شب و روز منتظر خبری از او بودم. بی‌قرار و نگران! (به کشتگان اشاره می‌کند و سردارانش که زخمی و خونین هستند) او را فرستادم که کار به اینجا نکشد.

رشید: نتوانستم امیر. از آمدنم خبر داشتند.

الموفق: دروغ می‌گویی. هیچ‌کس نمی‌دانست.

رشید: وقتی دستگیرم کردند صاحب الزنج گفت از آمدنت خبر داشتم.

الموفق: (دوباره شمشیرش را بالا می‌برد) او دروغگو بود و تو از او بدتر!

ابوالعباس: رشید جان مرا نجات داد پدر! ساعتی پیش. وقتی در محاصره زنگیان بودم.

الموفق: غلام توست. باید چنین می‌کرد.

ابوالعباس: رشید آزاد است. سال‌هاست آزاد است. او برادر من است و نزدیک‌تر از برادر.

قاسم و عبیدالله به هم می‌نگرند.

الموفق: پس به برادرت بگو تا زنده‌ام به من نزدیک نشود.

68. روز ـ خارجی ـ اردوگاه زنگیان

زنان و مردان و کودکان اسیر را با خشونت روی هم می‌ریزند و می‌بندند. سامیه در میان آنهاست. بهتی او را فرا گرفته است و پیوسته به جایی می‌نگرد که کشته پدر را آنجا دیده است. چند سوار می‌گذرند. سامیه، رشید را در کنار ابوالعباس در میان سواران می‌بیند. رشید جست‌وجوگرانه به هر طرف می‌نگرد.

ابوالعباس: (به رشید) دنبال کسی می‌گردی؟

رشید: دخترکی کوچک.

ابوالعباس: (فکر می‌کند) کوچک؟

رشید: او جان مرا نجات داد.

ابوالعباس: دخترکی کوچک جان تو را نجات داد؟!

رشید: وقتی تیر خوردم، مرا مداوا کرد. در نخلستان‌ها آواره بود.

ابوالعباس: هرکه بوده در هیاهوی جنگ زیر نعل اسب‌ها با خاک راه یکی شده! بیا. (می‌تازند و می‌روند)

69. روز ـ داخلی و خارجی ـ اتاقی در اردوگاه زنگیان و فضای اردوگاه

آرایشگری با دقت و ظرافت، سر بریده صاحب الزنج را می‌شوید و روی چهارپایه‌ای می‌گذارد و با حوصله تمام مشغول اصلاح سر و موی و ریش او می‌شود. چنان کار می‌کند انگار با انسان زنده‌ای سر و کار دارد. حتی موهای

زاید گوش او را هم کوتاه می‌کند. سپس سر را با پارچه‌ای خشک می‌کند و از همه طرف به آن نگاه می‌کند که خوب آرایش شده باشد.

سرباز 1: (وارد می‌شود) امیر منتظر است. چه می‌کنی؟

آرایشگر: کار باید درست انجام شود! وقتی سر را به دست من می‌سپارند، یعنی کار خوب می‌خواهند.

سرباز 1: به مجلس عروسی که نمی‌رود!

آرایشگر: (برای آخرین بار دو سه تار موی اضافه را کوتاه می‌کند) تمام شد! مال شما!

سپس خیلی جدی دست‌های خود را خشک می‌کند. سرباز تلاش می‌کند نیزه‌اش را در گلوی سر فرو کند. سرباز 2 وارد می‌شود و روی نیمکت به جای سر بریده می‌نشیند. موی آشفته‌ای دارد.

آرایشگر: چه می‌کنی؟ باید راه بیفتیم!

سرباز 2: (با کمی التماس) دو سال است زنم مرا ندیده، می‌خواهی این‌جور برگردم!

آرایشگر: (با ناراحتی) همه دارند می‌روند!

سرباز 2: می‌رسی. زود راه می‌افتیم.

آرایشگر ناچار شروع به کار می‌کند، با همان دقت و ظرافت. سرباز 1 موفق شده سر بریده را بر نوک نیزه استوار کند. آن را بیرون می‌برد. غوغای غریبی در بیرون برپا می‌شود و به گوش می‌رسد.

سرباز 2: زود باش!

آرایشگر: کار باید درست انجام شود! وقتی سرت را به دست من می‌سپاری، یعنی کار خوب می‌خواهی!

با همان آرامش کار را ادامه می‌دهد. در بیرون، سر صاحب را بر نیزه بلند کرده‌اند. سربازان با هلهله و غوغا گرد آن می‌رقصند. عده‌ای از اسیران اشک می‌ریزند و زن‌هایی در آن میان بر سر و سینه می‌کوبند. سربازان با شلاق به جان اسیران می‌افتند. الموفق دست بلند می‌کند و فرمان حرکت می‌دهد. در شیپور می‌نوازند و بر طبل می‌کوبند. سپاهیان در پی سرداران خود به راه می‌افتند و اسیران در پی آنها کشانده می‌شوند. سرباز 2 از اتاق آرایشگر خارج می‌شود و بی‌درنگ سربازی قوی هیکل با موهای بس ژولیده و وحشی وارد اتاق می‌شود. لحظه‌ای بعد آرایشگر با عصبانیت بیرون می‌دود، روپوش آرایشگری خود را از تن در می‌آورد و بر زمین می‌کوبد و با دست کاروان را نشان می‌دهد که یعنی دارند می‌روند. سرباز که به دنبال او بیرون دویده، با التماس روپوش را از زمین برمی‌دارد و به دست آرایشگر می‌دهد و او را به درون می‌برد. آرایشگر به ناچار می‌رود، در حالی‌که چشم به کاروان دارد.

70. روز ـ خارجی ـ بیابان

کاروان سپاه در بیابان می‌رود. اسیران نیز همراه آنها می‌روند. سامیه یکی از آنهاست. او هنوز مبهوت است. گیج و گنگ و بی‌اراده می‌رود. در میان کاروان، رشید در جایی دیگر می‌رود. لحظه‌ای دست می‌برد و گردنبندی که پدر سامیه به او داده و اینک در گردن دارد، می‌نگرد.

71. روز ـ خارجی ـ بغداد

کوچه و بازار بغداد را طاق نصرت بسته‌اند. ساز و دهل می‌زنند و می‌رقصند. الموفق و سردارانش از دروازه وارد شهر می‌شوند. رشید و شیمله و ابوالعباس در کنار هم هستند. قاسم با عبیدالله بن سلیمان است. اسیران را هم می‌آورند. ناگهان چشم رشید به سامیه می‌افتد. باور نمی‌کند، اما او را دوباره می‌بیند. بیخود از خود می‌خواهد به سوی او رود، اما ابوالعباس دست او را می‌کشد. خلیفه و همراهانش به همراه پسرش المفوض پیش می‌آیند. الموفق همچنانکه سوار بر اسب است، خلیفه را در آغوش می‌کشد.

خلیفه: ظفر با توست پسر پدرم! هرجا تو هستی افتخار آنجاست.

الموفق: همت حضرت خلیفه با ما بود که پیروز شدیم.

خلیفه: به میمنت پیروزی تو بر سپاه ملعون خبیث، دستور آزادی همه زندانیان را صادر کردم.

الموفق: همه زندانیان برادر؟ حتی علویان؟

خلیفه: بگذار همه بغداد شهد پیروزی تو را بچشند.

الموفق: آزادی علویان این شهد را در کام ما شرنگ می‌کند. نه! همین حالا دستور بده علویان را آزاد نکنند.

از نوع دستور دادن الموفق، تسلط او بر خلیفه آشکار است.

خلیفه: آنچه تو بخواهی برادر! من و تو در خلافت شریکیم.

با دست اشاره می‌کند. بغراخان پیش می‌آید و به الموفق تعظیم می‌کند. خلیفه در گوش او سخنی می‌گوید. بغراخان سر فرود می‌آورد و می‌رود، اما پیش از رفتن نگاهی به رشید می‌کند. الموفق هم اشاره کرده است

سر صاحب را بر نیزه بیاورند و نزدیک خلیفه نگه دارند. خلیفه با وحشت نگاه می‌کند.

خلیفه: اوه. چه شیطانی! کمی نزدیک‌تر بیاورید!

سر صاحب اینک روبه‌روی خلیفه قرار می‌گیرد. انگار به هم نگاه می‌کنند.

خلیفه: اینکه شبیه خود ماست. آدمیزاد است!

همه می‌خندند. در این لحظه شاعری به نام اسلمی پیش می‌آید و شعر می‌خواند.

اسلمی: وقتی مژده‌رسان خبر نبردی را آورد / که ضعف اسلام را / به نیرو بدل کرد / گفتم خدا آن را که از همه مردم بهتر است (به الموفق اشاره می‌کند) / بهترین پاداش دهد / او در گرفتن انتقام از دشمنان بکوشید / و آبادی‌های ویران‌شده را از نو آباد کرد / و غنیمت‌هایی که از دست رفته بود / دوباره به چنگ آورد.

خلیفه: مرحبا. آفرین.

الموفق: شاعر! چرا نمی‌گویی که آن خبیث از علویان بود؟ بگذار مردم بدانند که دشمن اصلی امیرالمؤمنین المعتمد علی الله و بنو عباس، آل علی هستند.

عبیدالله بن سلیمان: شاعران باید آن گونه که امیر می‌فرماید شعر بگویند.

ابوالعباس: (به رشید) پدرم هیچ فرصتی را برای دشمنی خود با آل علی از دست نمی‌دهد.

به رشید می‌نگرد. گمان می‌کند او به چند زن و دختر که بر سر بامی ایستاده‌اند نگاه می‌کند. لبخند می‌زند و به شیمله اشاره می‌کند که رشید را ببین.

شیمله: جوانی است امیر!

ابوالعباس: (آهسته در گوش رشید می‌گوید) دلت پیش کدام یک از آن دخترهاست؟!

رشید: (به خود می‌آید) دختر؟ نمی‌دانم کجا رفت.

ذهنش درگیر سامیه است.

ابوالعباس و شیمله می‌خندند.

اسلمی: (شعرش را اصلاح کرده) هم‌اینک این بیت از سوی فرشته شعر به من الهام شد: دل‌های ما از نبردی که در گرفت روشن شد / و دعوت علویان خوار شد.

خلیفه و الموفق و عبیدالله بن سلیمان و قاسم و بعضی سرداران کیسه‌های سکه به سوی اسلمی پرتاب می‌کنند. او می‌گیرد.

خلیفه: آن کس که به تو شعر الهام می‌کند فرشته نیست، بلکه جنّ است!

همه می‌خندند و شاعر بعدی جلو می‌آید.

شاعر: ای زاده خلیفه‌های بنو عباس / تو اسیران را از بند رهانیدی و بر سر علویان و آنها که به دروغ دعوی خلافت دارند سنگ و آتش باریدی / و با هیبت خود مردمان شرق و غرب را هراسان کردی.

شیمله: دعوی خلافت! این چیزی است که امیر الموفق را از علویان می‌ترساند.

ناگهان سر و صدایی از میان مردم برمی‌خیزد و مردی پیش می‌آید. وی صالح نام دارد.

صالح: دروغ گفتی شاعر! صاحب الزنج علوی نبود. مگر نشنیده‌ای حسن بن علی عسکری، پیش از مرگ اعلان کرد صاحب الزنج از اهل بیت نیست.

هنوز سخن صالح به پایان نرسیده که سربازان بر سر او می‌ریزند و شروع به زدن می‌کنند. در میان جمعیت کسانی می‌خواهند به طرفداری صالح بروند، اما دیگران دست آنها را می‌کشند و مانع می‌شوند.

ابوالعباس: (به شیمله) نه! دعوی خلافت علویان نیست که پدرم را می‌ترساند، بلکه علاقه مردم به آنهاست. این چیزی است که همه ما باید از آن بترسیم.

رشید: حسن بن علی عسکری که بود؟

ابوالعباس: (با لبخند) در این باره کنجکاوی نکن؛ چون دشمن پدرم می‌شوی و دشمن من!

خلیفه و کاروان سرداران به راه افتاده است. ابوالعباس نیز به راه می‌افتد. شیمله و رشید نیز در پی او.

رشید: (از پاسخ ابوالعباس کنجکاوتر شده است. رو به شیمله می‌کند) تو می‌دانی؟

شیمله: حسن بن علی عسکری از نسل پیامبر بود. آل علی او را امام می‌دانستند. او پدر همان کسی است که می‌گویند مهدی است و ظهور می‌کند.

رشید کمی مکث می‌کند. اسب را نگه می‌دارد و به پشت سر می‌نگرد. به صالح که در اثر کتک بر زمین افتاده. دور و بر صالح کم‌کم خلوت می‌شود. فقط مردی به سوی او می‌رود. مرد به کنار صالح می‌رسد. می‌نشیند و سر او را به دامن می‌گیرد. مرد، ابوجعفر محمد بن عثمان است. یک لحظه سر برمی‌دارد و نگاهی به رشید می‌اندازد. رشید متوجه می‌شود. در دست مرد انگشتری سبز می‌درخشد. رشید رو برمی‌گرداند و با شتاب خود را به دیگران می‌رساند. صدای جارچی و طبّال او را به خود می‌آورد.

جارچی: فردا در بازار نخّاسان، اسیران زنگی را می‌فروشند. اگر کسی برای خانه کنیز می‌خواهد، اگر کسی برای مزرعه غلام می‌خواهد، اگر کسی برای گرمابه کارگر می‌خواهد، فردا در بازار برده‌فروشان باشد.

72. روز ـ خارجی و داخلی ـ بازار برده‌فروشان

این بازار در واقع یک محله کوچک است؛ محله‌ای شامل چند کوچه که در هر کوچه چندین خانه است. خانه‌ها تیمچه هستند. در حیاط و اتاق‌ها بردگان معمولی به فروش می‌رسند و در بعضی خانه‌ها که دو طبقه هستند، در طبقه دوم بردگان ممتاز عرضه می‌شوند. بردگان از نظر نژادی به چند دسته تقسیم می‌شوند: سیاهان، رومیان و فرنگیان، هندیان و ترکان ماوراءالنهر و ترکستان. طبیعتاً در چنین موقعیتی که عده زیادی سیاه به اسارت در آمده‌اند، بازار مملو از بردگان سیاه است. در معامله و داد و ستد غلامان، یهودیان پیوسته نقشی اساسی داشته‌اند. رشید در حال جست‌وجو در بازار است. به هر سو سر می‌کشد و فروشندگان می‌کوشند او را مثل مشتری‌های دیگر به سوی خود بکشند. جلوی هر خانه کسی ایستاده است و مشتریان را با صدای بلند دعوت می‌کند که وارد تیمچه شوند و برده بخرند.

یکی می‌گوید: غلام حبشی قوی هیکل فقط پنج دینار. به یک چهارم قیمت دیروز. پنج دینار!

دیگری می‌گوید: کنیز خوشگل سیاه نوبی، صد و پنجاه دینار. (به یک مشتری) باور کنید ارباب، پریروز سیصد دینار بود، اما زنگی‌هایی که دیروز آوردند قیمت‌ها را شکستند. (با صدای بلند) کنیز خوشگل سیاه نوبه. (می‌خندد) اگر از همسر خود نمی‌ترسید یکی بخرید!

دیگری: غلام هندی، استاد آشپزی.

رشید: (از یک فروشنده می‌پرسد) کنیزهای کوچک را کجا می‌فروشند؟

فروشنده: چند ساله؟

رشید: ده یازده ساله.

فروشنده: (با لبخند) کنیز ده ساله به چه کار می‌آید ارباب؟ کنیز جوان

تربیت شده دارم. چنگ می‌زند. آواز می‌خواند. می‌رقصد. راه رفتن و خندیدنش هم دل می‌برد! هفت هزار دینار. یک عمر خوشبختتان می‌کند!

رشید رو برمی‌گرداند و وارد تیمچه‌ای می‌شود. قشقرقی از خرید و فروش برپاست. یک فروشنده دست یک برده را گرفته و دنبال یک خریدار می‌دواند.

فروشنده: بهتر از این پیدا نمی‌کنید ارباب.

خریدار: سه دینار!

فروشنده: به خدا اجحاف است. سه دینار قیمت یک بره است. این آدم است!

خریدار: نمی‌خرم.

فروشنده: (به غلام تشر می‌زند) تو هم حرفی بزن!

برده: (به فلاکت) مرا بخرید ارباب، هم کشاورزی بلدم، هم شکسته‌بندی وسایل خانه.

فروشنده: بگو که غذا نمی‌خوری!

برده: (نگران) غذا می‌خورم!

فروشنده: کم می‌خوری!

برده: بله خیلی کم ارباب! (خریدار می‌رود)

فروشنده: (به برده) عاقبت روی دستم می‌مانی، می‌فرستمت کنّاسی!

در گوشه‌ای دیگر مشغول آزمایش چند غلام و کنیز هستند؛ دندان، بازوها. یکی از بردها زیباروست. خریداری یک‌باره فریاد می‌زند.

خریدار: این غشّ در معامله است. آهای! مرد را دارد به جای زن می‌فروشد!

(سر و صدا به پا می‌شود. یک پاسبان وارد می‌شود. خریدار به طرف او

می‌رود)

خریدار: غلام به جای کنیز!

پاسبان: (به برده) مردی یا زن؟

غلام: مرد!

پاسبان: (به فروشنده) با من بیا!

فروشنده: به خدا بی‌تقصیرم. به من همین‌جور فروختند.

پاسبان: هفت قلم آرایشش کرده‌ای!

فروشنده: کارم به قاضی بیفتد بدبختم.

پاسبان: (یک دو قدم دور می‌شود از جمعیت و آهسته به فروشنده می‌گوید) سعی کن نیفتد!

فروشنده: (لبخند می‌زند) در خدمتم! (دست می‌کند و سه سکه در مشت پاسبان می‌گذارد)

پاسبان: بزک دوزکش را پاک کن. زود!

فروشنده: چشم! (برده را پشت دیواری می‌کشد)

رشید همچنان می‌گردد. ناگهان متوجه قاسم می‌شویم. قاسم مشغول خرید کنیزکی زیباست. چشم قاسم به رشید می‌افتد. کارش را رها می‌کند و به دنبال رشید می‌افتد.

فروشنده: ارباب!

قاسم: نگهش دار. می‌خرم!

قاسم به سرعت در پی رشید به راه می‌افتد. رشید وارد تیمچه‌ای می‌شود. دو طبقه است. به طبقه بالا می‌رود. اینجا نیز بساط خرید و فروش برپاست. از طبقه دوم به خانه کناری نگاه می‌کند و یک‌باره چشمش در حیاط آنجا به سامیه می‌افتد. سامیه در گوشه‌ای کز کرده و مردی که پشت به رشید دارد و

چهره‌اش دیده نمی‌شود، با فروشنده‌ای صحبت می‌کند. فروشنده زنی است به نام عزیزه. وی نسبتاً زیباست، اما رفتار مردانه‌اش بیشتر جلب نظر می‌کند. زنی است نسبتاً جوان که در میان این همه فروشنده مرد کم نمی‌آورد. خریدار دستش را بالا می‌آورد و یک لحظه رشید انگشتری سبز در دست او می‌بیند. رشید دیوانه‌وار از طبقه دوم پایین می‌آید و از تیمچه بیرون می‌دود که به خانه کناری برود. رفتارش برای قاسم بسیار عجیب است. به سرعت رشید را تعقیب می‌کند. رشید وارد خانه‌ای می‌شود که سامیه را در آن دیده، اما خبری از سامیه و خریدار نیست. رشید به سوی عزیزه می‌رود.

رشید: (آشفته و پرخاشگر) سامیه کو؟

عزیزه: تو؟! (به سر و وضع رشید نگاه می‌کند و متوجه می‌شود رشید باید وضع مالی خوبی داشته باشد. لحنش کمی عوض می‌شود) یعنی شما؟!

رشید: کو، به کجا رفت؟

عزیزه: او را خریدند ارباب! اگر کنیز می‌خواهید من بهترش....

رشید: چه کسی او را خرید؟ نامش چه بود؟

عزیزه: نباید زیاد دور شده باشد. (با لبخندی خریدارانه به رشید می‌نگرد) برای شما نباید کنیز کم باشد!

هنوز سخن در دهان عزیزه مانده که رشید رفته است. عزیزه می‌خواهد دنبال رشید برود که قاسم سر راهش می‌ایستد.

قاسم: این مرد از تو چه می‌خواست؟

عزیزه: امروز چه گرفتار شده‌ام!

قاسم: حرف بزن. آن مرد چه می‌خواست؟

عزیزه: کنیزکی داشتم فروختم. می‌خواست بداند به که فروختم.

قاسم: (چشمانش برق می‌زند) زیبا بود؟

عزیزه: (از خنده ریسه می‌رود) زیبا؟ ده سال بیشتر نداشت. اصلاً فکر نمی‌کردم کسی او را بخرد.

قاسم: چند فروختی؟

عزیزه: یک دینار!

قاسم: اگر بتوانی او را پس بگیری ده دینار می‌خرم.

عزیزه: (متعجب) دخترک مردنی این‌قدر می‌ارزید؟! (دستپاچه) همین جا باشید ارباب، برمی‌گردم.

دوان دوان بیرون می‌رود. رشید هم در کوچه‌ای دیگر در حال جست‌وجوست. به هر دری سر می‌کشد. عزیزه هم در حال جست‌وجوست. یک‌باره به هم می‌رسند.

رشید: نیستند. رفته‌اند! (کف دست بر هم می‌کوبد)

عزیزه: دخترک که بود ارباب؟

رشید: برای چه می‌پرسی؟

عزیزه: بعد از شما مرد دیگری آمد و درباره سامیه سؤال کرد.

رشید: (با تعجب) درباره سامیه؟ که بود؟

عزیزه: البته اول درباره شما پرسید. گفتم دنبال سامیه می‌گردید. گفت او را برای من پیدا کن، ده دینار می‌دهم.

رشید: آن مرد را به من نشان بده!

عزیزه: باید دنبال سامیه بگردم. نُه دینار منفعت است!

رشید: من بیست دینار می‌دهم.

عزیزه: (خندان می‌شود) منصفانه است. بیایید!

به راه می‌افتند. عزیزه، قاسم را نشان رشید می‌دهد. برده‌فروش‌ها دور قاسم را گرفته‌اند که به او برده بفروشند. نزدیک نمی‌روند. رشید دست در

آستین می‌کند و چند سکه در می‌آورد که به عزیزه بدهد. عزیزه نگاهی به رشید می‌کند. به رشید علاقه‌ای پیدا کرده، سکه‌ها را نمی‌گیرد.

عزیزه: از پول بدم نمی‌آید، اما چیزهای مهم‌تری هم هست!

رشید: (فکرش جای دیگری است) مردی که سامیه را خرید اصلاً نمی‌شناختی؟

عزیزه: اهل خرید غلام و کنیز نبود؛ چون تا امروز او را در اینجا ندیده بودم. به نظرم کاسب بود. نگفتید دخترک که بود.

رشید: (لبخند می‌زند) دختر شاه پریان بود!

به راه می‌افتد و می‌رود. چند قدم بعد می‌ایستد و نگاه می‌کند. عزیزه دنبال او می‌آید. عزیزه کمی شرمنده می‌شود و رو برمی‌گرداند. رشید دوباره راه می‌افتد و دوباره چند قدم بعد به پشت سر نگاه می‌کند. از اینکه می‌فهمد عزیزه او را تعقیب می‌کند معذّب است. عزیزه این بار او را تعقیب نکرده، فقط ایستاده و نگاهش می‌کند. رشید می‌رود. عزیزه ناگهان خود را روبه‌روی قاسم می‌بیند. قاسم پرسشگرانه به او می‌نگرد.

عزیزه: ناپدید شده‌اند ارباب، ولی جالب‌تر از آن دخترک، باید همان جوانی باشد که دنبال سامیه می‌گشت!

قاسم: منظورت چیست؟

عزیزه: من بهترین کنیزهای بازار را دارم، ولی او دنبال آن دخترک ده یازده ساله بود. کنیز دارم دختر مهاراجه هند! کنیز نیست، ماه تمام است. من که زنم نمی‌توانم نگاهش کنم از شدت زیبایی؛ پنجه آفتاب!

قاسم: کجاست؟

عزیزه: در بازار که نمی‌توانم بیاورم. برای مشتری‌های خاص می‌برم!

قاسم: برای من بیاور!

عزیزه: (با شک ظاهری) می‌توانید قیمتش را بپردازید؟

قاسم: آدم‌شناس نیستی، مگر نه می‌فهمیدی با که حرف می‌زنی. بپرس خانه عبیدالله بن سلیمان، وزیر امیرالموفق کجاست. من پسر او هستم.

عزیزه: (سر خم می‌کند) ارباب! همین امروز او را می‌آورم.

قاسم: منتظرم. (می‌رود، اما چند قدم بعد می‌ایستد. رو به او می‌کند) با تو کارهای دیگری هم خواهم داشت. (می‌رود)

فروشنده‌ای که متوجه حرف زدن عزیزه و قاسم بوده، جلو می‌آید.

فروشنده: (با لودگی) چه کارهایی می‌تواند با تو داشته باشد؟

عزیزه: (تجاهل می‌کند) کنیز می‌خواهد.

فروشنده: پسر یکی از بزرگان است! گمانم چشمش تو را گرفته!

عزیزه: (با خشونت) کنیز می‌خواست، گفتم ندارم. تو هم به کارت برس نکبت!

سپس به سرعت به راه می‌افتد. معلوم است در جست‌وجوی کسی است. چشمش به رشید می‌افتد که بی‌خبر در بازار می‌رود. لبخندی می‌زند و آهسته او را تعقیب می‌کند.

73. روز ـ خارجی و داخلی ـ کوچه و حیاط خانه و اتاق‌های خانه ابوجعفر

دستی با انگشتری سبز در انگشت، دست سیاه و کوچکی را گرفته است. دست سیاه از آن سامیه است و دست دیگر از آن ابوجعفر. سامیه با هراس و دو دلی به اطراف می‌نگرد. نمی‌داند کجا می‌رود. به درِ خانه می‌رسند. ابوجعفر بر در می‌کوبد. ام‌کلثوم، دختر ابوجعفر در را بازمی‌کند.

ام کلثوم: سلام پدر!

ابوجعفر: سلام دخترم.

سامیه به چهره متعجب ام کلثوم نگاه می‌کند. وارد خانه می‌شوند و در را می‌بندند. از هشتی می‌گذرند و وارد حیاط می‌شوند. سامیه نمی‌داند چه سرنوشتی در انتظار اوست. ابوجعفر بر پله‌ای می‌نشیند. سامیه روبه‌روی اوست. ابوجعفر با دو دست گونه‌های سامیه را می‌گیرد.

ابوجعفر: به خانه‌ات خوش آمدی دخترکم! (به ام کلثوم) به خواهرت خوشامد نمی‌گویی؟

ام کلثوم: (با تردید) خوش آمدی عزیزم.

ابوجعفر: خواهرت را نمی‌بوسی؟ (ام کلثوم هنوز متعجب است، اما سامیه را می‌بوسد. ابوجعفر می‌خندد) می‌بینی ام‌کلثوم. خداوند قادر است بدون داشتن همسر به آدمی دختر عطا کند! (صدای دق‌الباب می‌آید. ابوجعفر برمی‌خیزد و به ام کلثوم می‌گوید) از این به بعد هم خواهر او هستی، هم مادرش.... (لبخند می‌زند) هم معلمش! (به سوی در می‌رود، یک لحظه مکث می‌کند و رو می‌کند به ام‌کلثوم و انگشترش را از انگشت درمی‌آورد) این انگشتر کنار بگذار. گمان می‌کنم مدتی در انگشتم نباشد بهتر است. (انگشتر را به ام‌کلثوم می‌دهد و می‌رود)

ام کلثوم: (رو به سامیه می‌کند) اسم خواهر من چیست؟

سامیه: من؟

ام کلثوم: در اینجا خواهر دیگری نیست!

سامیه: سامیه.

ام کلثوم: یک خواهر از بغداد، یک خواهر از افریقیه! باید لباس‌هایت را عوض کنی عزیزم. بیا!

با هم به یک اتاق می‌روند. ابوجعفر با دو نفر ایرانی به نام‌های ابوسهل و روزبه وارد حیاط می‌شوند. دو کارگر همراه آنها صندوقی را می‌آورند.

ابوجعفر: (راهنمایی می‌کند) از این طرف.

وارد اتاقی می‌شوند. کارگرها صندوق را در گوشه‌ای می‌گذارند. ابوسهل سکه‌ای در دست هر کارگر می‌گذارد.

ابوسهل: به سلامت.

کارگرها: خدا عوض دهد.

ابوجعفر: بنشینید و رفع خستگی کنید.

کارگرها: نه ارباب، باید برگردیم. خداحافظ.

کارگرها می‌روند. ابوجعفر از روی رف، کاسه‌هایی که در آن مغز گردو و بادام و دیگر مغزجات است، پیش روی مهمان‌ها می‌گذارد. اتاق ساده است و بر کف آن گلیمی پهن است.

ابوجعفر: چشم من روشن شد. از برادرانم در همدان چه خبر؟

ابوسهل: حامل سلام و دعای آنها برای شما و ناحیه مقدسه هستیم.

روزبه: با کاروانی همراه شدیم که از ماوراءالنهر می‌آمد. بیشتر بار کاروان پنبه بود. اموال و هدایای شیعیان را در میان عدل‌های پنبه پنهان کردیم و آوردیم.

برمی‌خیزند و صندوق را پیش می‌کشند و می‌گشایند. چند طاقه پارچه، مقداری طلاجات، چند شمشیر گرانبها و خنجر گوهرنشان و مقداری اشیاء گرانبهای دیگر در آن است. ابوجعفر با دقت به هدایا نگاه می‌کند.

ابوجعفر: یک جفت دستبند طلای فیروزه‌نشان کم است!

ابوسهل و روزبه به هم نگاه می‌کنند.

ابوسهل: من و روزبه این اموال را مثل جان شیرین محافظت می‌کردیم.

روزبه: ابوسهل راست می‌گوید ابوجعفر. محال است چیزی کم و کسر یا

دزدیده شده باشد.

ابوجعفر: آن کس که این اموال برای اوست، به من خبر داد که هدایایی با این نام و نشان‌ها می‌رسد و او هرگز اشتباه نمی‌کند. بروید و جست‌وجو کنید!

ابوسهل و روزبه به سرعت برمی‌خیزند و همراه ابوجعفر از اتاق بیرون می‌آیند و وارد هشتی می‌شوند.

بعد از رفتن آنها، ابوجعفر به سوی اتاقی می‌رود که سامیه و ام کلثوم وارد آن شده بودند. سامیه مشغول جارو کردن است. ابوجعفر جارو را از دست او می‌گیرد.

ابوجعفر: دخترم! (سپس ام کلثوم را صدا می‌کند) ام کلثوم!

به سوی در اتاق می‌رود. ام کلثوم از مطبخی که در زیرزمین است بیرون می‌آید. قابلمه مسی به دست دارد.

ام کلثوم: بله پدر.

ابوجعفر: (عتاب‌آمیز) چه کسی گفت نیامده جارو به دست سامیه بدهی؟

ام کلثوم: خودش اصرار کرد پدر! من باید مشغول آشپزی می‌شدم!

ابوجعفر: (با لبخند به سامیه) نمی‌خواهی به خواهرت در آشپزی کمک کنی؟

سامیه: من یک کنیزم ارباب. هرچه شما بگویید.

ابوجعفر: (می‌نشیند و دست سامیه را می‌گیرد) من به کنیز احتیاج ندارم دخترم.

سامیه: شما مرا خریدید!

ابوجعفر: به من دستور داده شد تو را بخرم. تو آزادی. تو دخترم هستی.

سامیه: چه کسی دستور داد بخرید ارباب؟

ابوجعفر: ارباب یا پدر؟

سامیه: (با دقت به ابوجعفر نگاه می‌کند) پدر!

ابوجعفر: مولای من دستور داد!

سامیه: مولای شما؟

ابوجعفر: مولای من و مولای تو و مولای اهل زمین. کسی که پدرت وقتی در آخرین لحظه زندگی او را بالای سر خود دید، تو را به او سپرد.

سامیه برمی‌خیزد و مشغول جارو زدن می‌شود. ام کلثوم که حرف‌های پدر را گوش می‌کرده، از حیاط به سامیه اشاره می‌کند بیا. سامیه می‌رود.

74. روز ـ داخلی ـ کاروانسرا

روزبه و ابوسهل در میان عدل‌های پنبه می‌گردند. چند غلام مشغول جابه‌جا کردن پنبه‌ها هستند.

روزبه: نمی‌دانم کجا باید بگردیم.

ابوسهل: اگر اینجا گم شده باشد، در میان همین پنبه‌هاست.

مشغول جست‌وجو هستند. کارگری یک عدل پنبه را برمی‌دارد و می‌رود. چشم ابوسهل به پارچه‌ای می‌افتد که گوشه‌اش از میان پنبه‌های عدل زیرین بیرون زده است. آن را برمی‌دارد و بازمی‌کند. یک جفت دستبند طلای فیروزه‌نشان در آن است.

75. روز ـ داخلی و خارجی ـ اتاق خانه ابوجعفر و حیاط

یک جفت دستبند طلای فیروزه‌نشان را می‌بینیم. دستبندها جلوی روی ابوجعفر است.

ابوجعفر: (دستبندها را در صندوق می‌گذارد. در آن بازمی‌ماند) از این پس نیازی نیست برای رساندن هدایا، نزد من بیایید. همه آنها را به نماینده‌ای که

از جانب محمد بن جعفر اسدی به همدان می‌آید بسپارید.

روزبه: چگونه او را بشناسیم؟

ابوجعفر: خواهید شناخت. هرکس ادعا کرد نماینده ماست باید بتواند پیش از دیدن هدایا تعداد و مشخصات آنها را بگوید.

ابوسهل: شیعیان از ما خواسته‌اند بپرسیم ایام غیبت کی به پایان می‌رسد؟

ابوجعفر: هر وقت خدا بخواهد. وظیفه ما این است که چنان زندگی کنیم که گویی همین فردا روز ظهور خواهد بود.

روزبه: غیبت به درازا کشیده است و ابرهای تردید بر آسمان ذهن‌ها و دل‌ها سایه افکنده. چه پاسخی به دوستان بدهیم؟

ابوجعفر: موسی چهل روز از قوم خود غیبت کرد، گوساله‌پرستی پیشه کردند. به دوستان خود بگویید آیا می‌خواهند همچون بنی‌اسرائیل باشند؟ غیبت، آزمون الهی است تا اهل صبر و یقین از اهل تردید جدا شوند.

ابوسهل و روزبه به هم می‌نگرند.

ابوسهل: باید برویم ابوجعفر. دوستان منتظر ما هستند. (برمی‌خیزند)

ابوجعفر: هرچه ایام هجران بیشتر به درازا بکشد، شیرینی وصال بیشتر می‌شود.

یکدیگر را در آغوش می‌کشند. سپس از اتاق بیرون می‌آیند و وارد حیاط می‌شوند.

ابوجعفر: وظیفه ما انتظار است. انتظار، امید می‌آفریند و امیدواران هرگز به یأس و شکست تن نمی‌دهند.

وارد هشتی می‌شوند. همراه آنها نمی‌رویم. همچنانکه سیاهی تصویر هشتی را می‌بینیم صدای ابوجعفر روی تصویر می‌آید.

[صدای ابوجعفر: آدم از بهشت مهجور شد تا قدر بهشت را دریابد و

امکانات عظیم وجودی خویش را برای دیدار آن آرزوی گمشده به کار گیرد. این مهجوری و غیبت نیز حکمتی جز این ندارد]

ابوجعفر از تاریکی هشتی بیرون می‌آید و وارد حیاط می‌شود، پای به اتاق می‌گذارد و می‌بیند ام‌کلثوم و سامیه سر صندوق هدایا و وجوهات نشسته و سفره را گشوده‌اند. غذا کنار آنهاست. ظرف سربسته غذا هم کنار سفره است.

چون در صندوق باز بوده دخترها دستبندها را دیده‌اند. ام کلثوم یکی از آنها را به دست سامیه بسته و دیگری را به دست خود.

سامیه: (به ام کلثوم) اینها طلاست؟

ابوجعفر: (به جای ام کلثوم جواب می‌دهد) شاید هم بلا! (کنار آنها می‌نشیند و با ملایمت دستبندها را بازمی‌کند و در صندوق می‌گذارد و در صندوق را می‌بندد و در همان حال توضیح می‌دهد) می‌دانید اینها از کجا آمده؟ اینها را پیرزنی از یکی از روستاهای همدان فرستاده است. او در همه دنیا جز همین یک جفت دستبند چیزی نداشت. (لبخند می‌زند) دنیا نمی‌تواند با زرق و برق خود چشم ما را خیره کند. نه؟! (سفره را بازمی‌کند و ظرف غذا را در آن می‌گذارد و درِ ظرف را برمی‌دارد) هان قلیه، ببینم چه مزه‌ای دارد؟ (کمی می‌خورد) به به! خودتان نمی‌خورید؟

76. شب ـ داخلی ـ کاخ خلیفه ـ تالار و سرسرایی در کنار تالار

از نمای غذای ساده ابوجعفر می‌آییم به خوان گسترده خلیفه با انواع غذاهای رنگین. دور تا دور تالار تخت‌هایی گذاشته‌اند با مخدّه و روی تخت‌ها غذاها بر خوانچه‌هایی گذاشته شده. همه سرداران و اشراف هستند. الموفق، ابوالعباس، شیمله، عبیدالله بن سلیمان، قاسم، المفوض پسر خلیفه و دیگران. المفوض روی تختی لمیده است. چاق و بی‌حال. کسانی در گوشه تالار مشغول نوازندگی با سازهای آن دوره هستند. دیوارها با پرده‌های رنگین

و نقاشی‌های طلایی، تزیین شده. در رف‌ها، ظروف طلا و نقره و شمعدان‌های گرانبها و چراغدان‌های سیمین و زرین در برابر آینه‌های رویین گذاشته شده تا جلوه آنها دوبرابر شود. غلامان پی در پی خوانچه‌های خالی را از برابرمیهمانان برمی‌دارند و خوانچه‌های پر می‌آورند.

خلیفه: (به خوانچه‌ای که جلوی لؤلؤ زنگی گذاشته شده نگاه می‌کند) از آن جوجه مزعفر بخورید!

الموفق: منظور خلیفه این است که آن جوجه را بدهید من بخورم! (همه می‌خندند)

خلیفه: برای من قرار است جوجه بهتر بیاورند (دست بر دست می‌کوبد) خوانسالار کجاست؟ (به الموفق و دیگران) قرار است امروز برای من غذای تازه‌ای بیاورد. هنوز نمی‌دانم چیست، ولی می‌گوید در عمرتان نخورده‌اید.

در بازمی‌شود و خوانسالار با طبقی کوچک در دست می‌آید.

خوانسالار: اینجاست آنچه وعده کرده بودم امیرالمؤمنین!

پیش می‌آید و با آداب کامل، خوانچه را پیش روی خلیفه می‌گذارد. خلیفه سرپوش غذا را برمی‌دارد. غذایی است مثل سوپ با گوشت‌های ریز در آن.

خلیفه: (با تعجب) چه غذایی است؟

خوانسالار: تا لب نزنید نمی‌گویم!

خلیفه با تردید، کمی از آن را به دهان می‌گذارد. مکثی می‌کند و سپس با تعجب مزه‌مزه می‌کند، ظاهراً بسیار خوشمزه است.

خلیفه: چه طعمی! چه مزه‌ای! جادو کرده‌ای خوانسالار. این چیست؟

خوانسالار: (با افتخار) غذایی که پیش از این هیچ سلطان و خلیفه‌ای نخورده است و بعد از این هم خوانسالاری نخواهد پخت.

خلیفه: این گوشت‌های ریز چیست؟

خوانسالار: این غذا آشی است که با زبان ماهی درست شده است!

همه حیرت‌زده به هم می‌نگرند.

رشید: (به شیمله) خدا می‌داند چقدر ماهی کشته‌اند تا چنین آشی درست کنند.

شیمله: تو می‌دانی زندان بغداد کجاست؟

رشید: (متعجب) منظورتان چیست؟

شیمله: می‌دانی؟

رشید: نه.

شیمله: درست زیر پای ماست!

رشید: آه. باز همان غصه‌های همیشگی! حتی موقع غذا!

شیمله: ده متر زیر پای ما، شکم‌های گرسنه‌ای هست که آرزوی لقمه‌ای نان جو دارند!

خوانچه را پس می‌زند. متوجه می‌شویم غلام پیری به نام کافور که نزدیک آنها بوده حرف‌های شیمله را شنیده است. وی سعی می‌کند باز هم نزدیک آنها باشد که بقیه حرف‌هایشان را بشنود.

رشید: خلیفه این مهمانی را به افتخار پیروزی بر صاحب الزنج برپا کرده، در چنین مجلسی جای صحبت درباره گرسنه‌ها و زندانی‌ها نیست.

شیمله: بر صاحب الزنج پیروز شدیم، اما می‌دانی معنی این پیروزی چیست؟ برگرداندن آن برده‌های بیچاره به مرداب‌ها و باتلاق‌های پر از ساس و پشه. بیگاری کشیدن از آنها تا حدّ مرگ و شکنجه تا انتهای زندگی.

صدای قهقهه ناگهانی حضار آنها را به خود می‌آورد.

خلیفه: آفرین خوانسالار. حال برای پسر ما، المفوض، بگو بهترین گوشت چه گوشتی است.

خوانسالار: گوشت بره که دو ماه در صحرا چریده باشد. اگر این گوشت را در آب گرم نرم کنند و با سرکه و مغز و زرده تخم مرغ در آمیزند و در چربی خودش بپزند بسیار لذیذ می‌شود.

رشید: (به شیمله) خدا با شما یار بود که از صاحب الزنج گریختید، وگرنه به جای اینکه در اینجا باشید، همین حالا ده متر پایین‌تر در میان اسیران بودید!

شیمله: شاید بودن در آنجا خوش‌تر بود از اینجا که همه چیزش از چپاول و دزدی فراهم شده.

رشید: هیس! اینجا پر از جاسوس و خبرچین است!

ابوالعباس: (به آنها نزدیک می‌شود و می‌نشیند. انگار کمی مست است) دیروز در بازار برده‌فروشان بوده‌ای رشید. همیشه به نظرم می‌رسید توجهی به کنیزکان نداری!

رشید: از سر کنجکاوی رفته بودم.

ابوالعباس: (می‌خندد و رو به شیمله می‌کند) همین کنجکاوی‌هاست که کار دست ما می‌دهد!

شیمله: هرچه نباشد رشید جوان است امیر. مرا بگویید از من گذشته، ولی از یک جوان بیست و دو ساله نه!

بغراخان: (ناگهان سر و کله‌اش پیدا شده) بیست و یک ساله! دقیقاً!

ابوالعباس: تو هم اینجایی سوسمار! حتماً فکر کرده‌ای اگر خود را در محفل اشراف جا دهی از اشراف می‌شوی!

رشید: بغرا خان از اشراف است. (بغرا خوشحال می‌شود) اما سن مرا از کجا می‌دانی؟ با این دقت؟!

بغرا: فقط حدس و گمان بود. (می‌رود)

غلامی پیش می‌آید و نزد ابوالعباس سر خم می‌کند.

غلام: سرورم شما را نزد خود دعوت می‌کند.

ابوالعباس: سرورت؟ (چشمش می‌افتد به جهت نگاه غلام. المفوض با

لبخند او را نزد خود دعوت می‌کند. ابوالعباس با خنده برمی‌خیزد و به شیمله و رشید می‌گوید) ببینم این بره پروار چه می‌گوید! (می‌رود)

رشید: (هنوز در فکر است) بغرا از کجا سن و سال مرا می‌داند؟

شیمله: (با مکث و تردید) خب... او مسئول خرید برده‌های کوچکی است که تعلیم می‌بینند تا در آینده، سربازان از جان‌گذشته خلفا شوند.

رشید: (با تلخی به شیمله نگاه می‌کند) می‌دانم. من هم از همان‌ها هستم، ولی هیچ‌کس با این دقت سن و سال آن برده‌ها را نمی‌داند.

شیمله: مردک حرفی زد و رفت. این‌قدر فکر نکن. (آهی می‌کشد) دوست دارم کمی در باغ قدم بزنم. برمی‌گردم.

برمی‌خیزد و از تالار وارد سرسرایی خلوت می‌شود. ناگهان صدایی از پشت ستونی او را به خود می‌آورد. صدای کافور است.

کافور: سرورم!

شیمله: (می‌ایستد و با تعجب نگاه می‌کند) چه می‌خواهی؟

کافور: (آهسته) من سخنان شما را شنیدم. اگر دوست داشته باشید شما را با کسی آشنا می‌کنم که بتوانید راز دل خود را به او بگویید.

شیمله: (با تعجب) کدام سخنان؟

کافور در گوش شیمله پچ پچ می‌کند. شیمله ناگهان گریبان او را می‌گیرد و پشت ستونی می‌کشد.

شیمله: جاسوسی می‌کنی؟

کافور: اتفاقی شنیدم ارباب. قصد بدی نداشتم به خدا.

شیمله: (نرم می‌شود) او کیست؟

کافور: تا فردا صبر کنید. خودم به در خانه شما می‌آیم.

شیمله: خانه‌ام را بلدی؟

کافور: نشانی بدهید پیدا می‌کنم.

شیمله: وای بر تو اگر جاسوس کسی باشی. وای بر تو! (می‌رود)

77. صبح ـ خارجی ـ کوچه‌های بغداد

شیمله و کافور می‌روند. کافور هر از چند قدمی به پشت سر می‌نگرد. نگران است تعقیبشان کنند.

کافور: آقای من! نمی‌ترسید از اینکه تنها به همراه یک غلام غریب به جایی ناشناس می‌روید؟

شیمله: از آن جهان، تنها و غریب به این جهان ناشناس آمدیم و نترسیدیم!

کمی دیگر می‌روند، به درِ خانه حسین بن روح می‌رسند. کافور باز به دور و بر نگاه می‌کند و در می‌زند.

78. صبح ـ داخلی و خارجی ـ اتاق و خانه حسین بن روح

حسین در حال نوشتن نامه است. وی خانه‌ای بزرگ و اشرافی دارد. غلامی که مشغول هرس گل‌های باغچه است می‌رود و در را بازمی‌کند. حسین که صدای در زدن را شنیده، گوش سپرده.

غلام: (می‌آید) مردی به نام شیمله بر در است.

حسین: با احترام راهنمایی‌اش کن. (غلام می‌رود. حسین نامه را کنار می‌گذارد. شیمله وارد می‌شود. حسین برمی‌خیزد) خوش آمدی محمد بن حسن بن سهل. خوش آمدی.

شیمله: (متعجب) حسین بن روح نوبختی؟! اینجا خانه شماست؟!

حسین: گفته بودند تو می‌آیی.

شیمله: (متعجب) چه کسی گفته بود؟

حسین: خواهی دانست. بنشین.

شیمله: غلامی مرا به اینجا آورد که نمی‌دانم کجا رفت!

حسین: (لبخند می‌زند) نباید متوجه غیبت او شوند! چرا نمی‌نشینید؟

شیمله: (می‌نشیند) گفتید که گفته بودند من می‌آیم؟! چه کسی گفته بود؟

حسین: (به نرمی می‌خندد) چه زود می‌خواهی همه چیز را بدانی محمد بن حسن.

شیمله: گویا بدون اینکه با هم دیداری داشته باشیم، یکدیگر را خوب می‌شناسیم!

حسین: می‌شناسیم، اما هنوز خوب نمی‌شناسیم.

شیمله: آری، خوب نمی‌شناسیم. من فقط می‌دانم شما از اشراف بغدادید، از خاندان نوبختی، از خاندان‌های قدیم و اصیل ایران، اما درباره اینکه به راستی که هستید و چرا من اینجا هستم، هنوز چیزی نمی‌دانم.

حسین: دیشب در ضیافت کاخ خلیفه سخنانی بر زبان شما رفت.

شیمله: (با دقت به حسین می‌نگرد) دیگر چه می‌دانید؟

حسین: آنچه همه می‌دانند. از سرداران صاحب الزنج بودی و....

شیمله: به او نمی‌گویید ملعون؟ همچنان‌که همه می‌گویند؟

حسین: درباره او فقط فرموده شد «او از اهل بیت نیست» همین. نه بیشتر نه کمتر.

شیمله: (با دقت و مکاشفه) این سخن حسن بن علی عسکری است. امام علویان!

حسین: چه خوب که او را می‌شناسید.

شیمله: حسین بن روح، تو شیعه آل علی هستی!

حسین: (لبخند می‌زند) اندک اندک داریم یکدیگر را بهتر می‌شناسیم!

شیمله: عجبا! حسین بن روح نوبختی از پیروان آل علی است! چگونه توانسته‌ای تا امروز عقیده خود را پنهان نگه داری؟!

حسین: از نااهل پنهان نگه داشته‌ام، نه از اهل.

شیمله: در من چه دیده‌ای که مرا اهل می‌دانی؟

حسین: می‌دانم همه عمر در پی عدالت بوده‌ای.

شیمله: (با تأسف سر تکان می‌دهد) دیگر نیستم! نه! دیگر نیستم. بهترین سال‌های زندگی‌ام، جوانی‌ام را در خدمت صاحب‌الزنج گذراندم؛ زیرا گمان می‌کردم او در پی عدالت است، اما نبود. فریب خوردم. فهمیدم که همه دروغ می‌گویند و عدالت هرگز وجود نخواهد داشت.

حسین: تو هرگز را دیده‌ای؟

شیمله: نه! اما...،گمان می‌کنم این‌گونه باشد.

حسین: گمان، تو را به فریب می‌افکند شیمله. یقین مثل خورشید می‌درخشد. عدالت وجود دارد؛ زیرا عدل از صفات خداست. او جهان را بر پایه عدل بنا کرده است. گردش آفتاب و ماه و عبور فصل‌ها و رویش برگ‌ها همه بر اساس عدالت است. هر چیزی درست در همان‌جاست که باید باشد.

شیمله: پس این‌همه ظلم، ستم، بیداد، چپاول....

حسین: اینها رفتار بشر است؛ زیرا عدل الهی اقتضا کرده است ما در رفتارهای خود اختیار داشته باشیم تا در روز مکافات پاسخگوی اعمال خود باشیم. پیامبر بر اساس عدل آمد تا مردم را از توحید و آخرت مطلع کند که فردا نگویند ما جاهل بودیم و کسی آگاهمان نکرد و باز امامان آمدند تا آنچه پیامبر فرموده بود تکرار کنند که مردم نگویند پیام محمد را فراموش کردیم و کسی به یادمان نیاورد.

شیمله: حسن بن علی عسکری درگذشت و گفتند از او فرزندی مانده است. هر روز کسی در گوشه‌ای می‌گوید منم آن فرزند. منم موعود. منم مهدی، صاحب الزنج نیز همین را گفت. من... من تردید دارم چنان فرزندی وجود داشته باشد.

حسین: در این صورت خداوند رسالت انبیا و امامت امامان را نیمه تمام و بیهوده رها کرده است. گویی مدرسه‌ای ساخته است بدون آموزگار! آیا

پیامبر نفرمود یا علی! امامان معصوم از نسل تو خواهند بود. با تو دوازده نفرند و آخرین آنها همنام من است و با ظهور خود جهان پر از بیداد را پر از عدل و داد می‌کند.

شیمله: (آشفته) پس کجاست آن خورشید؟ همه‌جا را خشونت و ظلم فراگرفته!

حسین: شیمله! اگر خورشید در همان دم که غروب می‌کند طلوع کند هیچ‌کس از دیدارش شادمان نخواهد شد. بگذار سیاهی به نهایت برسد تا دل‌ها تشنه نور شود.

شیمله: پس آنها که در طول این شب دراز بی‌بهره از خورشید ماندند و مردند چه؟

حسین: هیچ‌کس بی‌بهره از خورشید نمی‌ماند، اگر خود بخواهد. در طول این شب دراز، می‌توان خفاش بود و آرزو کرد خورشید هیچ گاه برنیاید و می‌توان ماه بود و برخاست و آینه آفتاب شد. (حسین برمی‌خیزد و آینه‌ای از سر رف برمی‌دارد و به دست شیمله می‌دهد) چیست این شیمله؟

شیمله: (متعجب) آینه است!

حسین: پر از چیست؟

شیمله: (به آن می‌نگرد) پر از تصویر دیوار.

حسین: پر از تصویر دیوار است تا وقتی در اینجاست. پر از شب است وقتی در سیاهی است، اما پر از خورشید خواهد شد وقتی از این تنگی و تاریکی او را به بام ببری.

شیمله: باز هم بگو!

حسین: تو می‌دانی اگر بخواهی امام برای تو در همین لحظه ظهور خواهد کرد؟

شیمله: (یکه می‌خورد) چگونه؟

حسین: چون او از چشم‌ها پنهان است، ولی در دل‌ها ظاهر است. در دل آنها

که بخواهند! پیش از آنکه جهان پر از ستم و کینه و خشونت باشد، دل‌هاست که از سیاهی آکنده است. اگر به راستی منتظر ظهوریم باید دریچه دل‌هایمان را پاک کنیم. آنگاه خواهیم دید که خورشید با همه جمال خود در آسمان باطن ما می‌درخشد. غیبت و ظهور او برای ما به دست ماست. اگر از چاه طبیعت ظلمانی خود در آییم آسمانی خواهیم دید لبالب از نور.

شیمله: (دست حسین را می‌گیرد. اشک در چشمانش حلقه بسته) تو او را می‌بینی؟

حسین: من کسی را می‌بینم که او را می‌بیند.

شیمله: مرا با او آشنا کن!

حسین: آینه را بگذار. به خورشید بیندیش!

شیمله: (برمی‌خیزد. حالش دگرگون است) امروز چه روزی است برای من! احساس می‌کنم آن عمر که در طلب دویدم بیهوده صرف نکرده‌ام.

حسین: هرکس که قدم پیش بگذارد، خداوند او را به راه خود هدایت می‌کند.

شیمله: (به سوی در می‌رود. آینه در دست اوست. ناگهان نور خورشید در آینه می‌تابد و به صورت شیمله می‌افتد. شیمله به سوی حسین برمی‌گردد) باید به کوچه‌ها برویم و فریاد بزنیم! نباید سکوت کرد حسین بن روح! مردم باید باخبر شوند!

حسین: آرام باش شیمله کاتب! پیش از آنکه مردم خبر شوند، سربازان خلیفه از راز تو باخبرمی‌شوند و سرت بر باد می‌رود!

شیمله: (نزد حسین می‌نشیند) من وارد سپاه خلیفه نشدم مگر برای نفوذ در دستگاه خلافت. باید از درون آنها را پوساند و به خاک انداخت! هرچه زودتر!

حسین: تو مردی لشکری هستی. گناه سربازی که از جنگ سر بازمی‌زند

بیشتر است یا آن‌که بی‌اجازه فرمانده پیشروی می‌کند؟

شیمله: هر دو گناه‌کارند به یک اندازه.

حسین: پس آرام بمان و گوش به فرمان باش!

شیمله سر به زیر می‌اندازد و در آینه می‌نگرد. تصویر خود او پیداست.

79. نیمه‌شب ـ داخلی و خارجی ـ خانه ابوجعفر

سامیه در بستر خوابیده است. بستر ام‌کلثوم در کنار اوست، اما ام‌کلثوم در بستر نیست. نور ماه بر صورت سامیه افتاده. چشم می‌گشاید. به بستر ام‌کلثوم نگاه می‌کند. بستر را خالی می‌بیند. برمی‌خیزد. وارد حیاط می‌شود. همه‌جا ساکت است.

سامیه: (آهسته) پدر! (سکوت است) پدر!

به سوی در اتاق ابوجعفر می‌رود و در را بازمی‌کند. ابوجعفر در اتاق نیست، اما ام کلثوم نماز می‌خواند. سامیه به سوی حوض می‌آید و به تصویر ماه در آب می‌نگرد.

ام کلثوم: (نمازش تمام شده و اینک در چهارچوب در ایستاده) چرا بیداری؟

سامیه: فکر کردم هیچ‌کس در خانه نیست. پدر کجاست؟

ام کلثوم: پدر گاهی به دیدن کسی می‌رود.

سامیه: چه کسی؟

ام کلثوم: (کنار او می‌آید) می‌خواهی بدانی.

سامیه: می‌خواهم.

ام کلثوم: همان که به پدر گفت تو را بخرد.

سامیه: او کجاست؟

ام کلثوم: گاهی اوقات در سامرا در سردابه‌ای که روزگاری از آنجا غیبت خود را آغاز کرد. حالا تو باید بروی بخوابی!

سامیه را به سوی بستر می‌برد و می‌خواباند. سامیه به ماه نگاه می‌کند. ام‌کلثوم او را می‌بوسد.

ام کلثوم: شب خوش خواهر!

80. شب ـ خارجی و داخلی ـ خانه امام زمان در سامرا

ابوجعفر در کوچه است. به ماه می‌نگرد. چند قدم آن طرف‌تر خانه امام زمان است. در انتهای کوچه دری کوتاه وجود دارد. پیش از آنکه ابوجعفر بر در بکوبد، پیرمردی سیاه در را بازمی‌کند. وی دربان است و فانوسی به دست دارد. پیرمرد کر و لال است و با زبان ناشنوایان سلام می‌کند.

ابوجعفر: سلام یاقوت.

وارد می‌شود. دربان در را می‌بندد. ابوجعفر از یک هشتی بزرگ می‌گذرد. حیاط پر از باغچه است و باغچه‌ها پر از گل. ابوجعفر نفسی عمیق می‌کشد. انگار بوی خوشی همه‌جا را پر کرده. دربان فانوس را کنار پله می‌گذارد و وارد اتاقش می‌شود و در را می‌بندد. صالح به سوی سردابه‌ای که در گوشه حیاط است می‌رود. نوری از درون سردابه به بیرون می‌تراود. ابوجعفر وارد می‌شود. دوربین به سوی ماه بالا می‌رود.

81. شب ـ داخلی ـ خانه شیمله

رشید از دریچه اتاق خانه شیمله به ماه می‌نگرد. شیمله در حال نوشتن است.

رشید: کاش کمی به من گوش کنید!

شیمله: دست کم سن و سال ما بر خلاف این می‌گوید!

رشید: (به سوی شیمله برمی‌گردد) به خدا از شما حیرت می‌کنم. بعد از آن همه گرفتاری‌ها در ماجرای صاحب الزنج دوباره شروع کرده‌اید. اگر حرفی که به گوش من رسیده به گوش الموفق و خلیفه برسد چه می‌شود؟

شیمله: بنشین رشید. بنشین پسرم! (در گفتن پسرم علاقه او به رشید معلوم است) وقتی جنگ بود بیشتر با هم بودیم. افسوس! (نوشته‌هایش را کنار می‌گذارد) من باید پیش از همه حرفم را به تو می‌زدم. خیر دنیا و آخرت ما، من، تو و همه مردم در این سخن است رشید.

رشید: خیر آخرت شاید، اما دنیا را نمی‌دانم! فقط باعث کشت و کشتار می‌شود.

شیمله: محال است آن‌که آخرت مردم را آباد می‌خواهد، دنیایشان را ویران و خونین بخواهد. همه کشتارها به خاطر این است که ما آخرت را از یاد برده‌ایم. من از خدا حرف می‌زنم و رسول و اولیای خدا. این حرف‌ها بوی جنگ می‌دهد؟

رشید: آری؛ چون همین حرف‌ها مخالفت با خلیفه است.

شیمله: این گناه خداست یا گناه خلیفه؟! همه تو را به این صفت می‌شناسند که هرگز بیهوده دست به شمشیر نمی‌بری و از خونریزی بیزاری. بسیار خب، پس فکر کن چه کسی علت اصلی خونریزی‌هاست. باید او را از بین برد.

رشید: چه کسی است؟

شیمله: خلیفه. یعنی نه شخص خلیفه. شجره ملعونی که المعتمد برگی از آن است.

رشید: آل عباس؟

شیمله: آل عباس هم فقط شاخه‌ای از آن شجره است. هرکس در هر گوشه دنیا ستم می‌کند، حق مظلومی را پایمال می‌کند. مردم را از رشد و هدایت

بازمی‌دارد، برگی و شاخه‌ای از این درخت است.

رشید: (با شوخی آمیخته به طنز) دنیا را که نمی‌خواهید اصلاح کنید؟!

شیمله: اتفاقاً می‌خواهم دنیا را اصلاح کنم، همه دنیا را!

رشید: پس یک مهدی منتظر دیگر هم پیدا شد!

شیمله: من مهدی منتظر نیستم، اما تو را به سوی او دعوت می‌کنم!

رشید: این خطرناک‌تر است!

شیمله: آری. اگر بگویم مهدی‌ام رسوا می‌شوم و این به سود خلیفه است، اما اگر بگویم به سوی او دعوت می‌کنم مردم را به حق دعوت کرده‌ام و اهل باطل را خطری بزرگ‌تر از این نیست.

رشید: (دست بر گردنبندی می‌زند که پدر سامیه به او داد و رشید هنوز آن را در زیر بالاپوش خود بر گردن دارد) پیش از این هم کسی با من از او سخن گفته است، اما چگونه می‌توانم کسی را که ندیده‌ام باور کنم؟

شیمله: می‌بینی؛ اگر بخواهی.

رشید: (دست‌های شیمله را می‌گیرد) تو شریف‌ترین مردی هستی که تا به حال در زندگی‌ام دیده‌ام. یک روز نبوده که از حق و عدالت نگویی، اما تا امروز چه کرده‌ای؟ فقط خود را به لبه تیغ نزدیک‌تر کرده‌ای. دست بردار. زندگی کن!

شیمله: برای اینکه زندگی کنم از حق می‌گویم و عدالت! با من باش!

رشید: همه عمر با تو خواهم بود، اما اگر بفهمم چه می‌گویی!

82. شب ـ خارجی ـ حیاط خانه شیمله و کوچه

رشید به سرعت وارد حیاط می‌شود. از آن می‌گذرد و پا به کوچه می‌گذارد. در کنار در، مهار اسبش را که به در بسته شده بازمی‌کند و بر اسب می‌نشیند. دو قدم که می‌رود می‌ماند و به پشت سر نگاه می‌کند، رو به تاریکی.

رشید: که هستی؟ (از درون تاریکی سایه‌ای بیرون می‌آید. عزیزه است. پیش می‌آید و می‌ایستد. رشید حیرت می‌کند) نیمه‌شب اینجا چه می‌کنی؟

عزیزه: اسبت را شناختم.

رشید: مرا تعقیب می‌کنی! گمان می‌کنی تو را نمی‌بینم؟ همیشه تعقیبم می‌کنی.

عزیزه: می‌خواهم در کنارت باشم.

رشید: (می‌خندد) چه کسی باور می‌کند عزیزه برده‌فروش چنین نازک‌دل و پرشور باشد؟

عزیزه: نبودم، اما شدم.

رشید: باید تو را به خانه‌ات برسانم. در این نیمه‌شب مردان جرئت نمی‌کنند تنها بیرون بیایند.

عزیزه: نیامده‌ام برای من دل بسوزانی و نگران باشی.

رشید: پس بدون نگرانی، تنهایت می‌گذارم.

می‌رود. عزیزه می‌ماند و نگاه می‌کند.

83. روز ـ داخلی ـ کاخ عبیدالله بن عباس ـ تالار و یک سرسرا

قاسم در حال نرد باختن با لؤلؤ زنگی است. ظاهراً عقب افتاده.

لؤلؤ: (دو مهره قاسم را می‌زند و بیرون می‌گذارد) دو مهره بیرون!

در بازمی‌شود و عزیزه وارد می‌شود.

قاسم: (چشمش به او می‌افتد و کمی دیر او را به یاد می‌آورد)ها! خاتون برده‌فروش! (تاس‌ها را می‌ریزد، بد می‌آورد) لعنت!

عزیزه: خواسته بودید اینجا بیایم.

قاسم: بد موقعی آمدی. دائماً بد می‌آورم!

عزیزه: می‌توانم به جای شما تاس بریزم؟

قاسم: به جای من؟ (به لؤلؤ نگاه می‌کند)

لؤلؤ: (می‌خندد) دستش هرچه باشد، از دست شما بدتر نیست!

قاسم با سر اشاره می‌کند بریز. عزیزه می‌آید تاس‌ها را برمی‌دارد و در دست می‌غلتاند و می‌ریزد، جفت شش می‌آید.

قاسم: (از خوشحالی فریاد می‌کشد) مرحبا! چه آوردی! (دو مهره سوخته‌اش را در خانه‌ها می‌گذارد) باز هم بریز! (عزیزه می‌ریزد. چنان می‌آورد که دو مهره تازه وارد قاسم، دو مهره لؤلؤ را می‌زنند. قاسم با افتخار دو مهره سوخته لؤلؤ را بیرون می‌گذارد) بد آوردی سردار!

لؤلؤ: این زن باعث شد!

عزیزه: بخت سرورم بلند بود.

قاسم: (به لؤلؤ) شنیدی! (برمی‌خیزد) همین حالا برمی‌گردم! (بیرون می‌رود و عزیزه همراه او. وارد سرسرایی می‌شوند. می‌ایستد و به عزیزه می‌نگرد) گفته بودی کنیزی هندی می‌آوری!

عزیزه: می‌آورم سرورم.

قاسم: (قدم می‌زند و فکر می‌کند) چه خوب تاس می‌ریختی!

عزیزه: تاس ریختن راه و رسمی دارد.

قاسم: (هنوز در فکر است) هوم! من دنبال کسی می‌گردم که فقط تو او را می‌شناسی.

عزیزه: آن دخترک؟! سامیه؟

قاسم: پس نامش سامیه است.

عزیزه: چرا برای امیر این‌قدر مهم است.

قاسم: (مکث می‌کند) رازدار می‌مانی؟

عزیزه: آری.

قاسم: اگر زبانت باز شود، با شمشیر من روبه‌رو می‌شوی. می‌خواهم بدانم

آن جوان چرا سامیه را می‌خواست. برای من دخترک را پیدا کن.

عزیزه: پیدا می‌کنم. (سر خم می‌کند و برمی‌گردد)

قاسم: و یک کار دیگر. (عزیزه می‌ایستد و نگاه می‌کند) بیا و به من تاس ریختن یاد بده!

عزیزه: (لبخند می‌زند) می‌آیم! (مکث می‌کند) آیا آن جوان که سامیه را می‌خواست از نزدیکان شماست؟

قاسم: (اخم می‌کند) دشمن‌تر از او ندارم.

عزیزه: پس دخترک را برای به دام انداختن او می‌خواهید! اگر درباره آن جوان بیشتر بدانم شاید بهتر بتوانم دخترک را بیابم.

قاسم: برده بی‌مقداری است. نه پدر به خود دیده نه مادر! بیش از این چه می‌توان گفت؟ گمان می‌کند چون در سرای امیر الموفق بزرگ شده حق گستاخی دارد، اما دیر یا زود گردنش را می‌شکنم. (دست بر زخم صورتش می‌کشد. عزیزه سر خم می‌کند و می‌رود. قاسم بازمی گردد و کنار بساط بازی می‌نشیند)

قاسم: (پیروزمندانه) و اما ادامه بازی سرنوشت!

84. روز ـ خارجی ـ بازار ـ مغازه فقاع‌فروشی

عزیزه در بازار می‌گردد و به مغازه‌دارها و مردم نگاه می‌کند. در گوشه‌ای مغازه‌ای است که در آن فقاع می‌فروشند؛ فقاع، همان ماءالشعیر است. در کوزه‌های تنگ و کوچک. عزیزه بر سکویی در کنار مغازه می‌نشیند. در کنار سکو پیرزنی با چشمان کم‌سو و قامت فرتوت نشسته است. وی امینه است. غلام بچه‌ای برای عزیزه فقاع می‌آورد. عزیزه به امینه می‌نگرد.

عزیزه: فقاع می‌نوشی مادر؟

امینه: نه مادرجان. من آب هم می‌خورم دل درد می‌گیرم. از بس خسته بودم اینجا نشستم.

عزیزه: اسمت چیست؟

امینه: امینه.

عزیزه: اسم قشنگی داری.

امینه: (دهان بی‌دندانش را به خنده بازمی کند) روزگاری خودم هم قشنگ بودم.

عزیزه: الان هم قشنگی!

امینه: به چشم مرگ قشنگم دخترم! (آهی می‌کشد)

عزیزه: اهل کجایی؟

امینه: اهل کوفه بودم تا ده سال پیش. برای خودم کلبه کوچکی داشتم نزدیک کوفه. خراب شد، یعنی خرابش کردند. آواره شدم. بدبخت شدم. امینه بودم شدم ذلیله!

عزیزه: چه کسی خانه‌ات را خراب کرد؟

امینه: خانه‌اش خراب شود. چه بگویم.

عزیزه: می‌ترسی اسمش را بگویی؟

امینه: می‌ترسم مادر. می‌ترسم. شنیده‌ام از سران و سردارهاست!

عزیزه: اینجا کسی نیست. من هم جاسوس نیستم. مثل خودت هستم.

امینه: اسم بغراخان را شنیده‌ای؟

عزیزه: اوه. معلوم است که شنیده‌ام.

امینه: آتش به زندگی‌ام انداخت. آتش!

عزیزه: چرا؟

امینه: (آهی می‌کشد) دست بردار دخترم.

عزیزه: غذا خورده‌ای؟

امینه: نه.

عزیزه: (به غلام بچه نگاه می‌کند) بیا! (غلامک می‌آید) می‌توانی برای ما

غذا بخری؟ (دو سکه از آستین درمی آورد) نان و کباب.

غلام: همین حالا! (به سرعت می‌رود)

امینه: (اعتراض می‌کند) من گدا نیستم!

عزیزه: فقط می‌خواهم غذا را با هم بخوریم. (امینه به بازار خیره می‌شود و حرف نمی زند. عزیزه زیر لب به گونه‌ای که امینه می‌شنود، می‌گوید) بغراخان!

85. روز ـ خارجی ـ بیابان

رشید در بیابان، در حال آموزش دادن تیراندازی در حال سواری به چند سرباز است. سربازها یک به یک با اسب دور می‌زنند و به تاخت در می‌آیند و می‌کوشند در همان حال تیری بر هدف بنشانند، اما اغلب ناموفق هستند. وقتی دو سه نفر آنها دور می‌زنند و برمی‌گردند، رشید نکته‌ای را به آنها یادآور می‌شود.

رشید: اشتباه شما در این است که حرکت باد را در نظر نمی‌گیرید. باید حدس بزنید که فشار باد چقدر بر حرکت تیر شما تأثیر می‌گذارد.

سپس خودش بر اسب می‌نشیند، دور می‌زند و به تاخت در می‌آید. در همان حال، تیری از ترکش در می‌آورد و در کمان می‌گذارد و پرتاب می‌کند. تیر با اختلاف بسیار کمی بر قلب هدف می‌نشیند. سربازها با تحسین نگاه می‌کنند. رشید دوباره می‌تازد و تیری در کمان می‌گذارد و می‌خواهد پرتاب کند، اما درست پیش از رها کردن تیر، ناگهان زنی پوشیده‌رو را سوار بر اسب در مقابل هدف می‌بیند. تیر از کمان رها می‌شود و رشید فقط می‌تواند کمی در هدف‌گیری خود تغییر دهد. تیر از کنار هدف رد می‌شود و بر خاک می‌افتد. سربازها حیرت‌زده پیش می‌روند. زن همچنان ایستاده است. رشید با

دست اشاره می‌کند سربازها بمانند. سپس خودش جلو می‌رود. زن پوشیده‌رو به راه می‌افتد و چند قدم دور می‌شود. جایی که سربازها نتوانند چهره او را ببینند. رشید با تعجب دنبال او می‌رود. زن می‌ایستد.

رشید: نزدیک بود کشته شوی.

عزیزه: (پرده از روی برمی‌دارد) به دست تو!

رشید: (حیرت‌زده) خدایا! باز هم تو!

عزیزه: چه باید بکنم؟

رشید: (آشفته) من چه باید بکنم از دست تو؟ همه‌جا هستی!

سربازها به هم نگاه می‌کنند و لبخند می‌زنند. متوجه می‌شوند رشید با آن زن مشغول صحبت شده.

عزیزه: از من فرار می‌کنی! مگر از تو چه می‌خواهم؟ (رشید روی برمی‌گرداند) این گناه توست. گناه توست. در قلبی که گمان می‌کردم سنگ شده است گمان می‌کردم دیگر مرده است، آتش انداختی و حالا حتی از قطره آبی برای نشاندن این آتش دریغ می‌کنی.

رشید: من نه از آن آتش خبر دارم، نه چاره‌ای برای خاموش کردنش می‌دانم. من سربازم زن. فقط یک سرباز. کسی که نه پدری برای خود می‌شناسد، نه مادری. فقط از کودکی او را آموخته‌اند شمشیر بِکشد، تیر بیندازد، زخم بزند و بمیرد! من نمی‌فهمم عشق چیست.

عزیزه: من به تو می‌آموزم! بیا!

رشید: از آنچه تو می‌گویی می‌ترسم. مرا برای کار دیگری ساخته‌اند!

عزیزه: از من جوان‌تری. در کاخ‌ها و باغ‌های بغداد رفت و آمد می‌کنی. موجی سرباز زیر فرمان تو هستند و من فقط زنی دلمرده‌ام که روز و شب سر و کارم با بردگان است و سیاه بختان. با هم خیلی فاصله داریم، اما هرچه دارم به پایت می‌ریزم. هر طور که تو بخواهی حرف می‌زنم، زندگی می‌کنم و

حتی می‌میرم. (رشید رو برمی‌گرداند که برود. عزیزه با صدای بلند می‌گوید) کسانی هستند که دوست ندارند تو زنده باشی! (رشید به سوی او رو برمی‌گرداند و با تعجب نگاهش می‌کند) از من خواسته‌اند سامیه را بیابم تا بفهمند چرا می‌خواهی او را پیدا کنی!

رشید: قاسم!

عزیزه: (سر تکان می‌دهد) گفت گردن تو را خواهد شکست. من می‌توانم به تو کمک کنم. اگر بخواهی می‌توانم اسرار آنها را برایت فاش کنم!

رشید لبخندی طنزآمیز می‌زند. سر اسب را برمی‌گرداند و به تاخت دور می‌شود. سربازان در پی او می‌روند.

86. روز ـ خارجی ـ بازار بغداد

امینه بر سکو نشسته است. عزیزه از راه می‌رسد و در کنار او می‌نشیند.

امینه: عزیزه!

عزیزه: (لبخند می‌زند) خوب می‌بینی!

امینه: معلوم است! چیزها می‌بینم دختر! مثلاً در صدای تو غمی می‌بینم که ریشه در دلت دارد.

عزیزه: (دو فقاع را که غلام بچه می‌آورد برمی دارد و یکی از آنها را در دست امینه می‌گذارد) بخور پیرزن و تعریف کن چطور شد این بغراخان خانه‌ات را آتش زد!

امینه: می‌خواهی حرف را برگردانی. (کمی فقاع می‌خورد) از شنیدنش دلت می‌گیرد. گفتن چه فایده؟

عزیزه: (لبخند می‌زند) بعد از مردن شوهرت باید شوهر می‌کردی. (به غلام بچه) می‌روی برای ما غذا بگیری؟

امینه: (آهی می‌کشد) شوهر می‌خواستم چه‌کار. گذاشته بودند همان بچه برایم بماند بس بود.

عزیزه: نگفتی بچه داشتی! مرد؟ (دو سکه در دست غلام بچه می‌گذارد. او می‌رود)

امینه: بچه خودم نبود، ولی از بچه خودم عزیزتر شد. چه پسری بود، ولی بدبخت، ولی بیچاره! نمی دانم کجا رفت و چه بلایی سرش آمد. تا وقتی چشم داشتم امیدی بود پسرم را پیدا کنم، ولی حالا همان امید را هم ندارم.

عزیزه: (دلدارانه) بگو شاید من بتوانم برایت پیدا کنم. چه اتفاقی افتاد؟

امینه: گمان می‌کردم بغراخان بداند. آمدم بغداد. بغراخان را پیدا کردم. سر راهش را گرفتم، روی پایش افتادم. گفت نه می‌دانم چه می‌گویی، نه تو را می‌شناسم. با شلاق ردم کرد. (مکث) مادرش جلوی چشمم کشته شد!

عزیزه: مادر پسر؟

امینه: بغراخان شمشیر را فرو کرد در سینه‌اش. جلوی چشمم! می‌خواستند بچه‌اش را بگیرند، نگذاشت. بغرا او را کشت. خدایا! در زندگی‌ام چیزی دیدم که هرگز ندیده‌ام. سراپای بچه در بغل مادر، غرق خون بود. غرق خون مادر.

عزیزه: مادرش قتل کرده بود؟

امینه: نه. فراری بود. شوهرش از طرفداران یحیی علوی بود. بیست سال پیش، بلکه بیشتر. در کوفه قیام کرد. مادر که کشته شد، بغراخان بچه را به من سپرد که بزرگ کنم. گفت برمی گردم و او را می‌برم. فکر نمی کردم که برگردد، ولی برگشت. بی‌مروت! رشید چهار ساله بود که برگشت و او را برد!

عزیزه: رشید! هان! پس نامش رشید بود. چه عجیب! هر دوی ما دنبال رشیدهای خودمان هستیم. تو هم چه اسراری در سینه داری امینه بانو! (غلام بچه با نان و کباب از راه می‌رسد و آنها را جلوی عزیزه می‌گذارد و کف دستش را به طرف عزیزه می‌گیرد. چند پول سیاه در دست دارد.) مال خودت! (غلام بچه می‌رود) این هم غذا.

امینه: (در فکر) الان باید بیست و یک ساله یا بیست و دو ساله باشد پسرم!

عزیزه: موقع غذاست. (مشغول خوردن می‌شوند) بغراخان بچه را برای چه می‌خواست؟

امینه: برد که برای سربازی تربیت کند. می‌گفت این‌جور بچه‌ها که نه پدر برای خود می‌شناسند نه مادر، سربازهای خوبی برای خلیفه می‌شوند. شاید هم سردارهای خوبی.

عزیزه: (فکر می‌کند. چهره‌اش اندک اندک از کشف رازی روشن می‌شود. برمی خیزد. صدایش گرفته است) همین جا بمان پیرزن.

امینه: کجا می‌روی؟

عزیزه: گمان می‌کنم رشید تو را می‌شناسم. (از آنچه در سرش می‌گذرد نفس نفس می‌زند و آب دهان فرو می‌دهد) می‌شناسم! (به سرعت می‌رود)

امینه: (با ضعف تمام برمی‌خیزد و در پی او می‌رود) صبر کن! صبر کن! رشید من کجاست؟

امینه به وسطه بازار می‌آید. درشکه‌ای که به سرعت می‌آید به پیرزن می‌رسد. درشکه‌چی نمی‌تواند اسب را مهار کند و پیرزن با ضربه سم اسب به زمین می‌افتد. فریاد از اهل بازار برمی‌خیزد. عزیزه که به سرعت می‌رود صدا را می‌شنود. می‌ایستد و به پشت سر نگاه می‌کند و جمعیت را می‌بیند. با نگرانی برمی‌گردد. جمعیت را می‌شکافد و پیش می‌رود. پیرزن غرق در خون روی زمین افتاده است. عزیزه پارچه‌ای بر روی پیرزن می‌کشد و کنارش می‌نشیند.

یک مرد: پیرزن بیچاره!

فقاع فروش: راحت شد! از بدبختی. از گدایی! راحت شد.

ابوسعید: (مردی است سی و پنج ساله. درشت استخوان و خشن. مردم را کنار زده و پیش آمده) همین! می‌گوییم راحت شد تا خودمان را از عذاب

وجدان راحت کنیم. (عزیزه سر بلند می‌کند. هنوز مبهوت است. به ابوسعید می‌نگرد. ابوسعید از حاشیه‌نشینان خلیج فارس است. اهل گناوه. لباسی مناسب موطن خود بر تن دارد. با نفوذ سخن می‌گوید) گداها، دربدرها، بی‌خانمان‌ها می‌میرند و ما راحت می‌شویم! چون نمی‌خواهیم با دیدن آنها به یاد بیاوریم آنها چرا به این روز سیاه نشسته‌اند. نمی‌خواهیم به یاد بیاوریم گناه ذلت و بدبختی آنها به گردن کیست.

یک پیرمرد: به خدا حرف‌های این مرد بوی آشوب می‌دهد.

ابوسعید: آری. من یک آشوبگرم! من می‌گویم در مرکز خلافت اسلام، در بغداد نباید دزد و گدا و بی‌خانمان وجود داشته باشد. من می‌گویم ثروت‌ها باید به طور مساوی تقسیم شود. اگر ثروتمندان و اشراف مرا آشوبگر بنامند حق دارند، ولی شما پاپتی‌های یک لاقبا چرا؟ کسی نباید این حرف‌ها را بزند؟ (فریاد می‌کشد) باید کاخ‌های آنها را بر سرشان خراب کرد.

یکباره سکوت همه‌جا را فرا می‌گیرد. دورتادور مردم را سربازان محاصره کرده‌اند. رئیس سربازان بغراخان است. مردم از ترس به هم فشرده می‌شوند، اما ابوسعید با شجاعت و سربلندی ایستاده است. مردم زمزمه می‌کنند «بغراخان».

بغراخان: (سوار بر اسب جلو می‌آید و با نوک شمشیر به بینی ابوسعید می‌زند) ادامه بده!

ابوسعید: آنچه باید می‌گفتم گفتم!

بغرا: اسمت؟

ابوسعید: ابوسعید.

بغرا: اهل کجا؟

ابوسعید: گناوه.

بغرا: کدام جهنم درّه‌ای است.

ابوسعید: در ساحل خلیج فارس است.

بغرا: ایرانی! بگو مجوسم. بگو قرمطی‌ام!

به سربازان اشاره می‌کند ابوسعید را دستگیر کنند. سربازان او را می‌گیرند و می‌بندند. بغرا به مردم نگاه می‌کند و یکی دو نفر را نشان می‌دهد، از جمله عزیزه را.

ابوسعید: آنها بی‌گناهند، فقط من حرف می‌زدم.

بغرا: ولی آنها خوب گوش می‌کردند! (به سربازان) اینها را ببندید!

سربازان، ابوسعید و عزیزه و دو سه اسیر دیگر را می‌بندند.

بغرا: و حالا برای عبرت سایرین بزنید! (شروع به زدن آنها می‌کنند. بغرا خوشحال است) بلبل‌زبانی کنید! سخنوری کنید! افاضه بفرمایید!

ابوسعید: (در کنار عزیزه است. نگاهی به عزیزه می‌کند و زیر لب می‌گوید) کارشان تمام است، مگر زنده‌ام نگذارند.

بغرا: این هنوز اول کار است. کتک‌های زندان مانده! بزنید!

87. روز ـ خارجی ـ کاخ الموفق ـ باغ

الموفق بر تخت روان است. دو غلام او را از ساختمان بیرون می‌آورند و در کنار استخر می‌گذارند. ابوالعباس همراه اوست. الموفق بیماری نقرس دارد، پایش باد کرده است و درد می‌کند.

الموفق: آخ! این درد مرا عاقبت از پا انداخت.

ابوالعباس به غلام‌ها اشاره می‌کند بروند. آنها می‌روند.

ابوالعباس: از پا نیفتاده‌ای پدر! هنوز امیر لشکری. فرمان عزل و نصب با توست. خلیفه واقعی تویی!

الموفق: نه عموی تو سزاوار خلافت است، نه پسر عمویت. اگر خودم شفا یافتم که می‌دانم چه کنم، اما اگر.... (مکث می‌کند. ابوالعباس دست او را

می‌گیرد) در آن صورت این کار را تو باید تمام کنی.

ابوالعباس: بگذارید این کار را زودتر انجام دهم!

الموفق: خاموش! برادرم را بر خود خلیفه دیدم بس نیست که پسرم را هم ببینم!؟ (ناله می‌کند) وصیت من به تو این است: اول، رومیان را از یاد مبر. به جنگ آنها نرو، اما هر شش ماه یک‌بار سپاه کوچکی بفرست عده‌ای از آنها را بکشند و عده‌ای را اسیر کنند تا آنها فرصت حمله پیدا نکنند. دوم، از عمرولیث صفاری غافل نشو. دشمنان او را تقویت کن و سوم، بدان که آنچه می‌تواند پشت تو را بشکند دشمنی است که دل‌های مردم با آنهاست. علویان!

ابوالعباس: از علویان بیش از آنچه لازم است می‌ترسی پدر.

الموفق: نه پسر. اکنون در بغداد و همه بلاد اسلام، وکلای امام علویان برای او پول و هدایا جمع می‌کنند. اگر قصد خلافت ندارند، این اموال برای چیست؟ چرا سازمان گسترده و پیچیده وکالت را به وجود آورده‌اند؟ چرا یکسره می‌گویند خلفا غاصب‌اند و ستمگر و مهدی می‌آید برای برپا کردن عدل. همه ما شکست خورده‌ایم. حتی تو نتوانستی نایب او را هم به دام بیندازی. غافل شویم بر باد می‌رویم (آهی می‌کشد) بگو بیایند مرا بردارند. دلم از خانه گرفته. می‌خواهم ساحل دجله را ببینم.

88. روز ـ خارجی و داخلی ـ دجله و ساحل آن و مغازه روغن‌فروشی

غلامان، الموفق را با تخت روان بر دوش می‌برند. سربازان پیاده و سواره گرد او هستند. مردم با احترام کنار می‌روند. قایق‌ها در رود رفت و آمد می‌کنند و مردم را عبور می‌دهند. همچنان که کاروان الموفق می‌گذرد، سامیه را می‌بینیم که پشت به کاروان و رو به دجله ایستاده است. رو برمی‌گرداند و الموفق را می‌بیند. به سوی ردیف مغازه‌هایی می‌رود که با فاصله‌ای از ساحل

قرار گرفته و بازاری ساخته‌اند. یکی از مغازه‌ها از آن ابوجعفر است. درازگوشی جلوی در ایستاده و از داخل مغازه، روغن بار درازگوش می‌کنند. سامیه وارد می‌شود. ابوجعفر مشغول محاسبه قیمت‌ها با خریدار است.

ابوجعفر: هشت خیک روغن. هر یک سه دینار. جمعاً 24 دینار.

مشتری: (سکه‌ها را می‌پردازد) فردا پسرم را می‌فرستم هشت خیک دیگر ببرد.

ابوجعفر: خدا نگهدار. (مشتری می‌رود. سامیه وارد می‌شود. ابوجعفر رو به سامیه می‌کند) از نگاه کردن به دجله خسته شدی دخترم؟!

سامیه: آن مرد اینجاست.

ابوجعفر: کدام مرد؟

سامیه: همان که در حمله به اردوگاه زنگیان، رئیس سربازان بود.

ابوجعفر: (نگران می‌شود و بانگ می‌زند) محمد! (از پشت حصیری که در انتهای مغازه آویخته، محمد کاتب بیرون می‌آید. ابوجعفر به او می‌گوید) ببین چه کسی کنار دجله است. (محمد بیرون می‌رود. ابوجعفر سر در پشت حصیر می‌برد. اتاقی آنجاست و چند نفر، سکه‌هایی را در کیسه‌های کوچکی بخش بخش جای می‌دهند. محمد بن همام، جعفر بن احمد، محمد بن ورد العطار و محمد بن علی بن ابراهیم هستند) کار را تمام کنید. گویا سربازان خلیفه اینجا هستند.

ابوجعفر حصیر را می‌اندازد و دوباره پشت دخل برمی‌گردد. محمد کاتب وارد می‌شود.

محمد: (کمی نگران) الموفق است با عده‌ای سرباز. گویا برای گردش آمده‌اند. البته ظاهراً. سوار قایقی شدند.

ابوجعفر: رفتارشان چطور بود؟

محمد: طبیعی. به نظر نمی‌رسید توجهی به این طرف داشته باشند.

ابوجعفر: اینجا بمان. (به اتاق پشت حصیر می‌رود) تمام شد؟

محمد بن ورد: تمام شد ابوجعفر. دویست هزار دینار جمع وجوه و اموال بود. (طوماری به ابوجعفر می‌دهد)

ابوجعفر: (می‌خواند) بیست هزار دینار برای طبرستان و رویان. این را حذف کنید و به کمک‌های یمن و حجاز اضافه کنید. محمد بن زید علوی کفایت است برای امور طبرستان. تا او هست گرسنه و مستمندی در آن سامان نخواهد بود. بسیار خب. عجله کنید. باید پول‌ها پنهان شوند.

جعفر بن احمد و محمد بن همام بیرون می‌روند و به سرعت با چند خیک پر از روغن برمی‌گردند و همه مشغول جای دادن کیسه‌های پول در خیک‌ها می‌شوند.

محمد بن همام: (در حین کار) من باید از اخبار کوفه بگویم. جماعتی به نام قرمطی در آن سامان پیدا شده‌اند. چند روستا در حومه کوفه را به اختیار خود در آورده‌اند. فقیران را به خود می‌خوانند و پنهانی آنها را آماده می‌کنند برای آشکار کردن دعوت خود.

ابوجعفر: تا وقتی فقیر و تنگدست هست، هرکس می‌تواند با ادعای عدالت، آنها را به طرف خود بکشد. (کیسه‌ای سکه را در حالی‌که در خیکی جای می‌دهد، تکان می‌دهد) کاش به جای دویست هزار دینار آ‌ن‌قدر داشتیم که همه فقیران را غنی کنیم. آدم گرسنه مشکل بتواند ایمان و عزت خود را حفظ کند.

محمد بن ورد: اگر از ما پرسیدند، درباره قرمطیان چه بگوییم؟

ابوجعفر: هنوز دستوری از ناحیه مقدسه به من نرسیده است. اگر مسلم شود که خود را به موعودی از آل علی منتسب می‌کنند، دروغگو هستند و اگر جز این است باید سخنشان را شنید و در کارشان اندیشید. (فکر می‌کند) اما در هر حال می‌ترسم اگر فتنه‌ای برانگیزند، خلیفه دوباره بهانه‌ای پیدا کند برای

کشتن علویان و شیعیان اهل بیت.

محمد بن علی: چه بهانه‌ای؟ چه نسبتی بین آنها و علویان هست؟

ابوجعفر: نسبت را ایجاد می‌کنند. نام قرمطی را علم می‌کنند که هر مخالفی را به آن نام بخوانند و بکوبند. (کار تعبیه پول‌ها در روغن‌ها تمام شده) پول‌ها هرچه زودتر باید به دست صاحبانشان برسد.

برمی‌خیزد و پرده را کنار می‌زند. محمد کاتب جلوی در ایستاده و با دقت مواظب بیرون است. ابوجعفر به او نگاه می‌کند.

محمد کاتب: همه‌جا آرام است. روی دجله می‌گردند.

محمد بن ورد: انتقال پول‌ها را باید به تأخیر بیندازیم. تا آنها هستند نمی‌توان بیرون رفت.

محمد بن علی: در آن طرف دجله منتظرند. تأخیر کنیم می‌روند و انتقال پول‌ها یک ماه به تأخیر می‌افتد. کاروان است. نمی‌توانند به دلایل واهی معطلش کنند.

ابوجعفر: (تصمیم می‌گیرد) روغن‌ها را می‌بریم.

محمد بن ورد: (نگران) می‌بریم؟

ابوجعفر: بدون تأخیر! عجله کنید! (به محمد کاتب) بگو بیاید! (محمد با دست به کسی در بیرون اشاره می‌کند. لحظه‌ای بعد گاری کوچکی جلوی در مغازه می‌ایستد که پیرمردی آن را می‌کشد. خیک‌های روغن را به سرعت سوار گاری می‌کنند و به سوی ساحل دجله حرکت می‌کنند. ابوجعفر به سامیه می‌نگرد) تو هم با آنها برو. برو!

سامیه می‌رود. ابوجعفر در مغازه تنها می‌ماند. گاری به کنار ساحل می‌رسد. قایقی از میانه آب با دیدن آنها پیش می‌آید و همزمان به کنار آب می‌رسد. خیک‌ها را سوار قایق می‌کنند. قایقران مردی لاغر است.

محمد بن ورد: عجله نکنید. با آرامش. نباید توجه کسی را جلب کنیم.

قایق بزرگی که الموفق را می‌گرداند، در میان آب است. روغن‌ها بار قایق می‌شود.

سامیه: پدر گفت من هم با آنها بروم!

محمد بن ورد: (فکر می‌کند) بسیار خب، برو. (به قایقران) مواظبش باش. زود برش گردان!

قایق به راه می‌افتد. قایقران پارو می‌زند. به کنار قایق الموفق می‌رسند. الموفق به آنها نگاه می‌کند. در ساحل، شیعیان با نگرانی مواظب‌اند.

الموفق: بارت چیست قایقران؟

قایقران: روغن است امیر!

الموفق: کمی از آنها را خودت بخور که این‌قدر لاغر نمانی! (همراهان الموفق می‌خندند)

قایقران: مال مردم است امیر نه مال خودم.

الموفق: اتفاقاً اگر مال مردم را بخوری چاق می‌شوی! (همراهان الموفق می‌خندند. قایق‌ها از هم دور می‌شوند. شیعیان نفس راحتی می‌کشند)

[سخن راوی بر روی تصاویر دجله و قایق‌ها]

راوی: در طول سال‌های بعد، ابوجعفر محمد بن عثمان همچنان با کفایت تمام، سازمان پنهانی وکالت حضرت صاحب الامر(عج) را در سراسر سرزمین‌های اسلامی حفظ و رهبری کرد. الموفق مُرد و ابوالعباس به جای او سپهسالار شد و نفوذ پدرش در میان لشکریان به او منتقل گردید. قرمطیان هفت امامی که مردم را به امامی غایب دعوت می‌کردند، در کوفه نهضتی پرخشم و خون به‌پا کردند و بهانه‌ای برای سرکوب شیعیان به دست خلیفه دادند. در سال 278 هـ. عبیدالله بن سلیمان، یار نزدیک ابوالعباس بن الموفق،

وزیر خلیفه شد و ابوالعباس به ولیعهدی ولیعهد، المفوض بالله تعیین شد و به این طریق بینش ضد شیعی قدرتی بیشتر از پیش یافت.

89. روز ـ داخلی ـ کاخ خلیفه

مراسم بیعت گرفتن برای ابوالعباس است و خلعت وزارت پوشاندن به عبیدالله بن سلیمان. همه جمع هستند به جز ابوالعباس و عبیدالله بن سلیمان. رشید و شیمله هم هستند و سرداران و وزرا. در صفه‌ها و زاویه‌ها تخت نهاده‌اند و مخدّه و غلامان میوه و شیرینی و شربت و غذا می‌آورند و می‌برند. در حوض وسط تالار، گلبرگ‌های رنگارنگ ریخته‌اند و بادبزن‌ها باد می‌زنند. عود سوزها عطر می‌پراکنند و قاضیان و علما در اطراف سلطان نشسته‌اند و با او سخن می‌گویند. معرّف، غلامی که بر در ایستاده و ورود اشخاص را خبرمی‌داد، بانگ می‌زند.

معرّف: ابوالعباس، احمد بن موفق بن متوکل، برای دستبوس حضرت خلیفه، امیرالمؤمنین المعتمد علی الله، ادام الله طول عزه و بقائه می‌رسد.

در بازمی‌شود و چند غلام که قباهای زر پوشیده و شمشیر بسته‌اند، وارد می‌شوند. از دو سو صف می‌بندند و ابوالعباس با لباس بس زیبا و مطرز و منقش وارد می‌شود. به آرامی قدم برمی‌دارد و به سوی خلیفه می‌آید و زانو می‌زند و بر دست خلیفه بوسه می‌دهد. خلیفه سر او را می‌بوسد. غلامی همراه ابوالعباس است و سینی بزرگی در دست دارد. در سینی، پارچه‌ای آبی‌رنگ هست بقچه‌مانند. ابوالعباس پارچه را بازمی‌کند. عقدی گوهر سرخ از آن درمی‌آورد. خم می‌شود و تقدیم خلیفه می‌کند. خلیفه آن را بر گردن می‌اندازد.

ابوالعباس: پیشکش به امیرالمؤمنین، خلیفه اسلام و عموی بزرگوار ما.

خلیفه: روح پدرت قرین آسایش و آرامش باد. تا بود پشت خلافت ما به او راست بود و چون رفت فرزندی برومند از خود باقی گذاشت که ستون محکم بنای خلافت ما و خلافت فرزند ما خواهد بود. از این پس، تو نه برادرزاده ما، بلکه فرزند مایی و من دارای دو پسر خواهم شد: المفوض و ابوالعباس.

المفوض بی‌حال است و بی‌حوصله و خمیازه می‌کشد. خلیفه دست بر سر ابوالعباس می‌گذارد.

خلیفه: و اکنون در حضور سرداران و اشراف اعلام می‌کنیم که تو ولیعهد ولیعهد ما خواهی بود و سرداری لشکر و عزل و نصب و خلع همه با تو خواهد بود. ما تو را به لقبی شایسته مفتخر می‌کنیم. تو «المعتضد بالله» خواهی بود.

زمزمه تحسین از حضار برمی‌خیزد. فقط شیمله خاموش است. خلیفه اشاره می‌کند. غلامی سینی بزرگی می‌آورد. پارچه‌ای سرخ در آن است. یکی از بزرگان پارچه را بازمی‌کند. انگشتری و شمشیری در آن است. خلیفه انگشتری را برمی‌دارد.

خلیفه: این انگشتری فیروزه را که ده هزار دینار قیمت آن است، در انگشت تو می‌کنیم برای ولایتعهدی ولایتعهدی تو (آن را در انگشت ابوالعباس می‌کند و سپس شمشیر را برمی‌دارد و به کمر ابوالعباس می‌بندد) و این شمشیر هندی را که بیست هزار دینار قیمت آن است به کمرت می‌بندیم به نشانه سرداری لشکر.

(فریاد شادی از همه سو برمی‌آید)

شیمله: (آهسته به رشید) خلیفه با این انگشتری، خلافت خود را از دست داد و با این شمشیر گردن خود را برید!

رشید: در تعجبم که چطور سرت هنوز بر گردن است شیمله؟!

شیمله: خلیفه با این کارها می‌خواهد ابوالعباس را آرام و در اختیار خود نگه دارد، اما نمی‌تواند.

رشید: به خدا نباید تو را به این مجلس دعوت می‌کردند.

شیمله: بیچاره المفوض. در برابر گرگی مثل المعتضد بالله چه خواهد کرد؟

رشید: از پس هم برمی‌آیند.

شیمله: گمان نکنم.

رشید: هرچه کنند به خود می‌کنند، من و تو را چه غم؟

شیمله: بخواهیم و نخواهیم پای ما هم در میان است. بازی حکومت بازی حاکمان نیست، بازی محکومان هم هست.

(سپس قاضی یوسف بن یعقوب به سوی المعتضد می‌رود.)

قاضی: مبارک باد بر تو این لقب و این منصب. من نخستین کسی هستم که ولیعهدی ولیعهدی تو را تبریک می‌گویم و با تو بیعت می‌کنم.

(با او بیعت می‌کند)

عبیدالله بن سلیمان: مرحبا به قاضی القضات یوسف بن یعقوب. من نیز دومین کسی هستم که با المعتضد بالله بیعت می‌کنم.

با او بیعت می‌کند. همه بزرگان پیش می‌آیند. نوبت به قاسم می‌رسد، اما پس از بیعت، المعتضد او را نگه می‌دارد و به رشید نگاه می‌کند.

المعتضد: پیش بیا رشید!

همه به رشید نگاه می‌کنند. رشید پیش می‌رود. المعتضد ادامه می‌دهد.

المعتضد: می‌دانم که بر دل دوست عزیزم قاسم بن عبیدالله وزیر و برادرم رشید غبار کدورتی هست. دوست دارم این غبار همین حالا به یمن این شادمانی از دلشان زدوده شود. (رشید و قاسم به یکدیگر می‌نگرند) یکدیگر را در آغوش بگیرید! (رشید تردید را کنار می‌گذارد و قاسم را در آغوش

می‌گیرد. قاسم نیز به ناچار چنین می‌کند. المعتضد به قاسم می‌گوید) برو و با شیمله هم آشتی کن. (قاسم به سوی شیمله می‌رود. یکدیگر را در آغوش می‌گیرند)

قاسم: (در گوش شیمله) با این همه می‌دانم دلت نه با خلیفه است نه با ابوالعباس! هیچ چیز از من پنهان نیست.

شیمله: هر چه می‌دانی بگو. هر کار هم می‌خواهی بکن!

قاسم: خواهم گفت و خواهم کرد. وقتی مطمئن شوم.

از هم دور می‌شوند. ابوالعباس با اشاره دست به رشید می‌گوید گوش خود را نزدیک بیاور. المفوض نگاه می‌کند. رشید گوش خود را نزدیک دهان المعتضد می‌برد. المعتضد چیزی می‌گوید. رشید به المفوض نگاه می‌کند. توجه المفوض کاملاً جلب می‌شود. رشید سر تکان می‌دهد و با تعجب به المفوض می‌نگرد. شیمله هم متوجه ماجرا هست. المفوض شک کرده است. المعتضد با صدای بلند می‌خندد.

90. عصر ـ خارجی و داخلی ـ مغازه ابوجعفر

ابوجعفر تقریباً می‌خواهد مغازه را ببندد. دبه‌ها و خیک‌های روغن را از جلوی در مغازه به انتهای مغازه می‌برد. محمد کاتب که اینک داماد ابوجعفر شده، سوار بر قایقی به ساحل می‌رسد. پیاده می‌شود و به سوی ابوجعفر می‌آید.

محمد: سلام پدر.

ابوجعفر: سلام داماد عزیز! خوش آمدی! هان چه خبر؟

محمد: گمان می‌کردم رفته باشید.

ابوجعفر: ام کلثوم چطور است؟ از وقتی شوهر کرده کمتر به یاد پدرش می‌افتد!

محمد: خودتان می‌دانید که من و ام کلثوم لحظه‌ای از یاد شما غافل نیستیم! آمدم درباره مردی صحبت کنم که با بعضی اشخاص سخن از قیام بر ضد خلیفه گفته است.

ابوجعفر: (دست از کار می‌کشد) از ماست؟

محمد: نه. از ما نیست. پسر خلیفه معدوم است. عبدالله بن مهتدی.

ابوجعفر: چه گفته است؟

محمد: یک دو جا گفته است من خلیفه‌زاده‌ام، اما می‌دانم پدرم و پدرانم غاصب خلافت بودند. اگر یاوری داشته باشم قیام می‌کنم.

ابوجعفر: ما را با او کاری نیست. (مشغول ادامه کارش می‌شود. محمد کاتب نگاه می‌کند، حسین بن روح نزدیک می‌شود)

محمد: حسین به اینجا می‌آید.

ابوجعفر: شاید او هم خبری از عبدالله بن مهتدی آورده!

حسین: سلام بر شما.

ابوجعفر: سلام بر تو! اینجا چه می‌کنی؟

حسین: درباره عبدالله بن مهتدی است و شیمله.

ابوجعفر: اینجا نایستید. بیایید داخل مغازه. (وارد می‌شوند)

حسین: گویا پسر مهتدی از کسانی شنیده بوده که شیمله بعضی از سپاهیان را به سوی امامی غایب دعوت می‌کند. نزد او رفته و گفته دوست دارم با تو همدست شوم در آنچه مردم را به آن می‌خوانی. شیمله سخن او را برای من آورد. گفتم پاسخت را امشب خواهم داد.

ابوجعفر: من از عاقبت شیمله می‌ترسم. مدتی است که پرهیز و پروا را کنار گذاشته و به هرکس کوچک‌ترین اطمینانی می‌یابد، با او سخن از امام غایب می‌گوید.

حسین: مرد شجاعی است.

ابوجعفر: شجاعت که از حد بگذرد تهور است. فضیلت نیست. (کمی فکر

می‌کند) همان که به محمد گفتم، ما را با عبدالله مهتدی کاری نیست.

حسین: اما دوست دارد با شما سخن بگوید.

ابوجعفر: ما در اندیشه قیام با شمشیر نیستیم حسین بن روح. تو بهتر از هرکس می‌دانی. وظیفه ما فقط بیان حقیقت است تا دل‌ها آماده شود برای پذیرش حق.

حسین: شاید دل آن مرد هم آماده پذیرش حق باشد.

ابوجعفر: از درخت بنی‌عباس، میوه سالم به بار نمی‌آید، اما چون دوست دارید با او سخن بگویم می‌پذیرم. (درِ مغازه را می‌بندد. حسین و محمد به هم نگاه می‌کنند. ابوجعفر ادامه می‌دهد) دختر جوان در خانه دارم. باید زودتر برگردم. فرداشب عبدالله را خواهم دید.

91. شب ـ داخلی ـ سردابه‌ای در اطراف بغداد

مردی که نقابی بر چهره دارد، شمع در دست، عبدالله بن مهتدی را از پلکان سردابه پایین می‌برد.

عبدالله: چه تاریک است، (مرد شمع به دست حرف نمی‌زند) و تو چه خاموشی مرد!

مرد شمع به دست باز هم خاموش است. به پایین پله‌ها می‌رسند. مرد شمع را خاموش می‌کند. عبدالله متعجب می‌شود.

عبدالله: کجا هستیم؟ شمع چه شد؟

ابوجعفر: سلام عبدالله بن مهتدی، خوش آمدی!

عبدالله: (متوجه ابوجعفر می‌شود که در تاریکی نشسته و فقط نور بسیار ضعیفی که از پشت سر او می‌تابد نشان می‌دهد مردی آنجاست. صورت ابوجعفر پیدا نیست) شما که هستید؟

ابوجعفر: جلوتر بیا و بنشین. گفته‌ای در اندیشه قیامی!

عبدالله: شما را نمی‌شناسم. چگونه اعتماد کنم راز دلم را بگویم؟

ابوجعفر: اگر دوست داری بگو.

عبدالله: (مکث) من پسر المهتدی‌ام. خلیفه‌ای که در میان خلفای بنی عباس از حیث تقوا و پارسایی و قناعت ممتاز بود و در حالی که بیش از یک سال از خلافتش نمی‌گذشت، به دست سرداران ترک کشته شد.

ابوجعفر: آنچه درباره پدرت گفتی راست است.

عبدالله: من پسر آن پدرم. مردی که اینک خلیفه است، شایسته خلافت نیست. باید او را از میان برداشت.

ابوجعفر: خلافت را حق خود می‌دانی؟

عبدالله: هرگز. خلافت باید به صاحبانش که همانا آل علی هستند برگردانده شود.

ابوجعفر: و اگر آل علی خود را بی‌نیاز از یاری تو بدانند چه می‌گویی؟

عبدالله: امروز بهترین فرصت برای برانداختن خلیفه است. ابوالعباس معتضد ولیعهد ولیعهد است. معتضد هرگز المفوض را تحمل نمی‌کند. او را از میان برمی‌دارد و سپس خلیفه را سرنگون می‌کند. این اوضاع و احوالی است که شاید تکرار نشود. باید از فرصت استفاده کرد.

ابوجعفر: حکومت برای آل علی بازیچه‌ای نیست که در پی فرصتی برای ربودن آن باشند. آن کس که به شمشیر یا به فریب، قدرت را به چنگ می‌آورد باید بداند که دیر یا زود دیگران آن را با همان شمشیر و همان فریب از چنگش درمی‌آورند. هدف، هدایت آدمیان است و شاید بدون حکومت بهتر بتوان به این هدف دست یافت.

عبدالله: مرد جنگ نیستید!

ابوجعفر: بسته به این است که فرمانده که باشد! اگر غرضت رساندن حق به اهل آن است، به تو می‌گوییم اندیشه رسیدن به قدرت را از سر کنار بگذار و آنچه ما می‌گوییم انجام بده.

عبدالله: (برمی‌خیزد) بگویید راه بیرون رفتن را به من نشان دهند.

شمعی در پای پلکان روشن می‌شود. عبدالله به آن سمت می‌رود. لحظه‌ای در کنار نور شمع و پای پلکان می‌ایستد و تأمل می‌کند و سپس به سرعت می‌رود.

92. روز ـ خارجی ـ باغ قاضی یوسف بن یعقوب

قاضی در باغ خوابیده است. زیر درختی بساط گسترده‌اند و قاضی سر بر بالش است. دو کنیز ایستاده‌اند تا اگر دستوری صادر شد اجرا کنند. قاضی خرناس می‌کشد. کنیزها سعی می‌کنند به صدای خرناس قاضی نخندند. خرناس قاضی گاهی شدید و سبب یک تشنج عصبی می‌شود. غلامی برای گفتن خبری می‌آید.

غلام: (به کنیزها نگاه می‌کند و آهسته قاضی را صدا می‌کند) سرورم!

کنیز 1: سرورمان خواب است.

غلام: کار مهمی است.

کنیز 2: به ما بگو، هر وقت بیدار شد به او می‌گوییم.

غلام: مهمان دارد. باید بیدارش کنیم!

کنیز 1: من که جرئت چنین کاری ندارم.

غلام: تو جرئت چه کاری داری؟ (کنیز 1 به قهر رو برمی‌گرداند. غلام دوباره صدا می‌کند. کمی بلندتر) سرورم! سرور من!

قاضی: (بیدار می‌شود) بله! چه شده؟

غلام: معذورم سرورم. وزیر عبیدالله بن سلیمان به دیدن شما آمده.

قاضی: (هشیار می‌شود) وزیر؟ چرا زودتر بیدارم نکردی احمق؟ کجاست؟

غلام: در کنار آب‌نما، مشغول تماشای ماهی‌هاست.

قاضی: معطل نکن. او را به همین‌جا بیاور! زود! (به کنیزها) سر و وضع من

مرتب است؟ (کنیزها آینه جلوی قاضی می‌گیرند. یکی از آنها لباده پرنقش قاضی را تن او می‌کند. قاضی با شتاب دستور می‌دهد) شربت و شیرینی! عجله کنید!

کنیزها دوان‌دوان می‌روند. وزیر و قاسم و عباس بن عمرو غنوی می‌آیند. قاضی به استقبال می‌رود.

قاضی: به به! وزیر عزیز! سردار بزرگ عباس بن عمرو، خوش آمدید. خوش آمدی پسر وزیر!

وزیر: گمان نمی‌کردیم حضرت قاضی‌القضات خواب باشند!

قاضی: در خانه هوا گرم بود، به سایه درخت‌ها پناه آوردم. خیر است!

وزیر: حقیقت آنکه ما هم به سایه شما پناه آورده‌ایم. غمی خواب از چشم ما ربوده است. دیدیم بیش از این درنگ جایز نیست.

قاضی: باید امر مهمی باشد.

وزیر: مهم‌تر از هرچه گمان کنید.

قاضی: بنشینیم. (می‌نشینند) حرف بزن پسر سلیمان.

وزیر: مدتی است به فتنه‌هایی می‌اندیشم که از هر طرف به سوی ما می‌آیند. از مدتی پیش فقط نگران دشمنانمان در روم بودیم و فتنه بنی‌طولون در مصر و قدرت عمرو لیث صفاری در سیستان. این همه کم بود، بیم قرمطیان کوفه هم بر آن افزوده شد.

قاضی: به خدا پناه می‌بریم، اما آنچه نگفتی قدرت علویان در بطن سرزمین‌های اسلام است. امروزه در تمام جزیرة‌العرب به استثنای شهرهای بزرگ آن، پیروان ولایت علی ابی‌طالب رضی الله عنه زندگی می‌کنند. همین‌طور در عمان، کوفه، بصره، طرابلس، حلب، هرات، اهواز، طبرستان، یمن و همین‌جا، در شهر ما، در بغداد!

قاسم: اینها همه هست، اما تا وقتی امیر الموفق زنده بود.

قاضی: خداوند او را بیامرزد.

وزیر: آمین... نمی‌ترسیدم. از هنگامی که او روی در نقاب خاک کشید تکیه گاه خود را از دست دادیم. شمشیر الموفق همیشه بلند بود که بر سر دشمنان فرود آید.

قاضی: شنیدن این سخنان از تو عجیب است عبیدالله.... (دو کنیز میوه و شربت می‌آورند و بر بساط می‌گذارند).. .چون تو دوست و یار وفادار المعتضد بالله هستی. آیا او بقیة السیف الموفق نیست؟

عباس: امیر المعتضد همان شمشیر الموفق است، اما در نیام.

قاضی: او سپهسالار است و خلع و نصب و عزل همه با اوست.

وزیر: اما ولیعهد ولیعهد است. عمر خلیفه دراز باد، اما اگر چشم زخمی به وجود مبارکش برسد جوانی چون المفوض، که نازک‌دل است و لطیف و همبازی زنان، نمی تواند مهار اشتر سرکش خلافت را به دست گیرد.

قاضی: نگفته آنچه در دلت بود شنیدم. (به جمع می‌نگرد) با شما موافقم دوستان من، اما (آهسته می‌گوید).. .عزل المفوض و نشاندن معتضد به جای او، نه به دست من است، نه شما، نه خلیفه. ترکان همه کاره‌اند. همه سربازان و سرداران از آنها هستند.

عباس: آنها معتضد را دوست دارند؛ چون مرد جنگ است. من با آنها صحبت خواهم کرد.

قاضی: با این همه راضی کردن خلیفه به این عزل و نصب دشوار است. المفوض پسر اوست.

وزیر: کارها چنان پیش خواهد رفت که خلیفه ناچار شود.

قاسم: ما اندیشیده‌ایم المفوض را برانگیزیم خلیفه را بردارد و خود به جای او بنشیند.

قاضی: (با حیرت می‌نگرد. نمی‌فهمد چه می‌گویند) المفوض را برانگیزید یا معتضد را؟

وزیر: (می‌خندد) نقشه این است؛ می‌خواهیم به المفوض بگوییم معتضد می‌خواهد خلیفه را برکنار کند و خودش به جای او بنشیند. المفوض نگران خواهد شد و اقدامی خواهد کرد.

قاضی: علیه معتضد؟

قاسم: آری. کار او بهانه‌ای به دست ما می‌دهد که خلیفه را ناچار کنیم المفوض را به جرم این کار از ولایتعهدی عزل کند. وقتی خلیفه و سرداران را در مقابل خود ببیند ناچار می‌پذیرد.

قاضی: اما گمان نکنم المفوض را حتی اگر آتش بزنی بتوانی از جای خود تکان دهی. او بی‌خاصیت‌تر از این حرف‌هاست.

قاسم: کافی است او فقط کلمه‌ای بگوید. همان را دست آویز می‌کنیم.

قاضی: معتضد خود کجاست؟ چرا نیامد که نظر او را هم بشنویم.

وزیر: کارها چنان باید باشد که گویی معتضد از هیچ چیز خبر ندارد.

قاضی: او باید سوگند بخورد که پس از خلافت چنان رفتار خواهد کرد که ما می‌خواهیم.

قاسم: سوگند خواهد خورد. شما چه می‌خواهید؟

قاضی: می‌خواهم فتنه‌ها را بخواباند و به همان راهی برود که پدرش رفت و پدربزرگش المتوکل رفت. (به قاسم) به او بگو پدر بزرگت بر قبر حسین بن علی آب بست و شخم زد و پدرت سر هرکس را که دم از آل علی می‌زد از گردن برداشت. اگر به راه و رسم آنها می‌روی با توییم.

وزیر: (برمی‌خیزد) برویم که قاضی القضات رشته گسسته خواب را دوباره گره بزند!

قاضی: اندیشیده‌اید چه کسی باید المفوض را برانگیزد؟

(به هم نگاه می‌کنند)

وزیر: هنوز نه!

قاضی: رشید را مأمور این کار کنید.

قاسم: (حیرت‌زده) رشید؟

عباس: او دوست نزدیک المعتضد است. المفوض چگونه باور می‌کند که رشید به دوست خود خیانت کند؟

قاضی: آنچه می‌گویم انجام دهید. به خطی ناشناس نامه‌ای برای المفوض بفرستید و بگویید از جانب رشید و المعتضد خطری متوجه اوست. (وزیر و قاسم و عباس به هم نگاه می‌کنند)

عباس: چنین می‌کنیم.

هر سه نفر دور می‌شوند. قاضی دست به ریش می‌گیرد و فکر می‌کند. کنیزکی که کمی دورتر ایستاده پیش می‌آید.

کنیز: سرورم، بانو گفتند نزد ایشان بروید. گویا سردرد مختصری دارند.

قاضی: باید نزد امیر المفوض بروم. بگو اسب مرا آماده کنند.

کنیز: بانو....

قاضی: به محض برگشتن نزد او می‌روم. (دست بر دست می‌کوبد) اسب من! زود!

93. روز ـ داخلی ـ کاخ المفوض

المفوض با کنیزکی شطرنج بازی می‌کند. غلامی در را بازمی‌کند و وارد می‌شود. کمی دستپاچه است.

غلام: سرورم، قاضی القضات می‌آید.

(کنیز به شراب‌های روی میز می‌نگرد، اما المفوض اعتنایی نمی‌کند)

المفوض: اینجا چه می‌کند؟ بیاید! (غلام در را بازمی‌کند. قاضی القضات

وارد می‌شود. المفوض بر نمی‌خیزد.) سرزده آمدید حضرت قاضی.

قاضی: خواب بدی دیدم امیر. (می‌نشیند) دوست دارم تنها باشم. (کنیز و غلام می‌روند) نگران شدم.

المفوض: خواب نیمروز اعتبار ندارد.

قاضی: (کاسه شراب را در دست می‌گیرد و نگاه می‌کند) نیمه‌شب بود.

المفوض: می‌نوشید؟ اعلاست!

قاضی: نه!

المفوض: (با دست به پهلوی قاضی می‌زند) خبر دارم که در بین قضات بغداد، به خبرگی در شناخت شراب شهره‌اید!

قاضی: بیدار شو جوان! برای تو نگرانم! (المفوض از لحن قاضی تکان می‌خورد و جابه‌جا می‌شود. قاضی ادامه می‌دهد) دیدم در اتاقی هستی که از هر سوی آن تیغ و تیر بیرون زده است و تو می‌خواهی فرار کنی، اما هیچ کدام از دیوارها در ندارد. بیدار شدم. نتوانستم تعبیری برای آن پیدا کنم. تو در معرض تهدیدی!

المفوض: اما من دشمنی ندارم.

قاضی: وای بر تو! این همه دشمن داری و نمی‌بینی! جهل تو بدترین دشمن توست! گوش کن! آیا تو ولیعهد خلیفه نیستی؟

المفوض: هستم!

قاضی: آیا کسانی نیستند که تو سد راه آنها برای رسیدن به قدرت شده باشی؟ (المفوض فکر می‌کند) آیا آن کسان، همدستانی در بین علما و سرداران سپاه ندارند؟ تو از همه طرف در محاصره قرار گرفته‌ای و خوشدلانه به عیش و عشرت مشغولی. خدای نخواسته اگر امشب امیرالمؤمنین، خلیفه اسلام، پدر بزرگوار شما سر بر بالین خوابی ابدی بگذارد، شما می‌مانید و گرگ‌های خون‌خواری که هم شمشیر دارند و هم نفوذ و شما را در محاصره

گرفته‌اند. (برمی‌خیزد) دعا می‌کنم خداوند وجود شما را از هر گزندی محفوظ بدارد! (به راه می‌افتد که برود)

المفوض: (از جا می‌جهد و دامن قاضی را می‌گیرد) بمانید! به کجا پناه ببرم؟

قاضی: همتی کنید و با کنار زدن مدعیان، خودی نشان دهید. لشکریان و سرداران و علما و مردم باید به شما اعتقاد پیدا کنند.

قاضی می‌رود. المفوض بر جای خود می‌نشیند. کنیزک می‌آید و بر بساط شطرنج می‌نشیند، اما المفوض متوجه او نیست.

94. روز ـ داخلی ـ کاخ خلیفه

خلیفه بر بستر خوابیده است. طبیب پیر نبض او را گرفته است. چند غلام و کنیز حاضرند.

طبیب: وجود خلیفه در سلامت است. باید در خوردن و نوشیدن زیاده‌روی نکنید. بیشتر امراض از همین اسراف ناشی می‌شود.

المفوض وارد می‌شود. عجله دارد، اما چون رفتارش ذاتاً کند است، عجله او چندان محسوس نیست.

المفوض: پدر جان! (کنار خلیفه می‌نشیند)

خلیفه: به دیدنم آمده‌ای پسر! گمان نمی‌کردم همت داشته باشی از کاخت بیرون بیایی!

المفوض: شنیدم بیمار شده‌اید. نگران شدم.

طبیب: بحمدالله خطری نیست. معده امیر گنجایش آن همه غذا را ندارد، گاهی طغیان می‌کند!

المفوض: (به طبیب) بسیار خب. حالا که خطری نیست می‌توانی بروی!

(طبیب تعجب می‌کند. خلیفه نیز. طبیب برمی‌خیزد)

طبیب: دو سه وعده غذا کمتر بخورید امیر.

(می‌رود. المفوض به غلام‌ها و کنیزها نگاه می‌کند. آنها هم می‌روند)

خلیفه: چه شده؟

المفوض: پدر. ما باید هوشیار باشیم. دشمنان در حال توطئه‌اند.

خلیفه: (نگران) کدام دشمنان؟

المفوض: نمی‌دانم. قاضی القضات خواب بدی درباره من دیده. گفت در اتاقی بودم که از در و دیوارش شمشیر بیرون زده بود. (خلیفه پوزخند می‌زند) فقط این نیست. (نامه‌ای پاره از زیر لباس در می‌آورد) این را با تیر به داخل کاخ من پرتاب کرده بودند.

خلیفه: (می‌گیرد و می‌خواند) مواظب خودتان باشید. دشمنان در کمینند. (به المفوض نگاه می‌کند) دیگر چه؟

المفوض: همین! نه. یک چیز دیگر هم هست. در مراسم خلعت پوشی المعتضد، دیدم که او و ندیمش رشید به من نگاه کردند و خندیدند!

خلیفه: معتضد را به جرم خنده باید دستگیر کنم؟!

المفوض: من مطمئنم او می‌خواهد مرا کنار بزند و ولیعهد شود.

خلیفه: معتضد پسر الموفق است، برادر من. همان که تا زنده بود یک لحظه دست از حمایت من برنداشت. پسر! تو یاوری بهتر از معتضد نداری. او را از خود نرنجان.

المفوض: قاضی القضات خواب دیده بود....

خلیفه: (خشمگین) فکر کردم به عیادت من آمده‌ای! من بیمارم! بیمار! باید استراحت کنم!

المفوض برمی‌خیزد و می‌رود.

95. روز ـ داخلی ـ کاخ وزیر ـ تالار

وزیر: الحق رشید بهترین کسی است که می‌تواند این کار را انجام دهد.

قاسم: اما پدر! این کار باعث می‌شود او بیش از پیش به معتضد نزدیک شود.

وزیر: به اندازه کافی نزدیک هست. و تازه شاید این نقشه فاش شود در آن صورت کسی که به دردسر می‌افتد رشید است. تو باید موافق باشی که رشید به حبس و مرگ محکوم شود! (قاسم با نفرت رو برمی‌گرداند) او همین حالا می‌رسد. ما باید با لبخند به استقبالش برویم، نه این چهره تلخ!

قاسم: من از دیدن او بیزارم، مخصوصاً در خانه خودم.

از دری بیرون می‌رود. وزیر دمی قدم می‌زند. در دیگری بازمی‌شود و رشید وارد می‌شود. متعجب است که چرا او را به اینجا دعوت کرده‌اند.

وزیر: خوش آمدی پسرم. سلام!

رشید: سلام.

وزیر: بیا بنشین. مدت‌هاست منتظر فرصت بودم با تو صحبت کنم، اما گرفتاری‌های دیوان و دولت نمی‌گذاشت. ای! یاد روزگار جنگ با ملعون صاحب الزنج به خیر. چه زود گذشت.

رشید: بسیار زود.

وزیر: (با دقت به رشید نگاه می‌کند) تو چرا همسری اختیار نمی‌کنی رشید. باید سی سال داشته باشی، نه؟

رشید: بیست و نه ساله‌ام.

وزیر: دیر هم شده. بسیاری از اشراف بغداد دختران زیبایی در پس پرده دارند. باید دستی بالا بزنی!

رشید: (لبخند می‌زند) هنوز فرصت هست.

وزیر: نه. فرصت نیست. تو همه چیز داری. هم قد و قامت، هم مقام و منصب. بهتر از تو دامادی پیدا نمی‌کنند. کاش خودم دختری داشتم، اما من تو را برای صحبت از خواستگاری به اینجا نخوانده‌ام. گرهی بزرگ در کار

خلافت افتاده است که فقط به دست تو بازمی‌شود.

رشید: من؟

وزیر: آری.

رشید: امیر المعتضد باخبر است؟

وزیر: نه. او نباید باخبر شود. (در مقابل تعجب رشید) به خاطر مصالح خود او. تو مردی لشکری هستی و با تو نباید پوشیده و طولانی سخن گفت. خلاصه ماجرا این است که مصلحت خلافت حکم می‌کند امیرالمعتضد جای امیر المفوض، ولیعهد شود.

رشید: خلیفه می‌داند؟

وزیر: نه. می‌دانی که او هرگز به این‌کار رضا نمی‌دهد. باید ناگزیر شود. باید امیر المفوض از چشم او بیفتد. تو باید این کار را انجام دهی.

رشید: باید چه کنم؟

وزیر: المفوض به زودی تو را خواهد خواند. نزد او می‌روی و اعتراف می‌کنی می‌خواستی به خاطر علاقه‌ات به امیر المعتضد، بر ضد خلیفه قیام کنی و او را کنار بزنی.

رشید: اعتراف کنم؟ به خاطر کار نکرده؟

وزیر: (می‌خندد) این یک بازی است. می‌خواهیم المفوض را وارد یک دام کنیم.

رشید: آخر چرا؟

وزیر: باید او را کنار بزنیم. نالایق است. از ما نیست. اگر خلیفه شود همه ما را کنار می‌زند.

رشید: او هنوز خلیفه نشده.

وزیر: تو دوست نداری به خاطر امیر المعتضد کاری کنی؟

رشید: هرکاری می‌کنم، اما دروغ نمی‌گویم. مطمئنم امیرالمعتضد از بازی

شما بی‌خبر است.

وزیر: باز هم به تو فرصت می‌دهم. کمی فکر کن.

رشید برمی‌خیزد و بیرون می‌رود. قاسم وارد می‌شود.

قاسم: درباره او درست گفتم. اعتراف کن پدر! اگر نزد خلیفه برود کار ما تمام است.

وزیر: او هرگز چنین کاری نمی‌کند، اما ناچاریم بازی را ادامه دهیم.

قاسم: رشید نباید به ما نه بگوید. من تحمل نمی‌کنم.

وزیر: عباس بن عمرو را بخوان. او باید بغرا خان را به این کار وادار کند.

96. شب ـ خارجی ـ قایقی بر دجله

رشید و شیمله در قایق هستند. برای تفریح آمده‌اند.

شیمله: (فکر می‌کند) به‌راستی المعتضد همین را گفت؟

رشید: آری. گمان می‌کردم او از قضایا بی‌خبر است، اما گفت اینها همه نقشه خود اوست.

شیمله: امیر تو معجونی از گرگ و روباه است. هنوز هم به او وفاداری؟

رشید: فریبش داده‌اند. عبیدالله بن سلیمان و قاضی یوسف بن یعقوب. آنها نگرانند اگر المفوض خلیفه شود سرشان بی‌کلاه بماند.

شیمله: (فکر می‌کند) اما شاید این بهترین فرصت برای ما باشد.

رشید: برای ما؟

شیمله: برای ریشه‌کن کردن این درخت خبیث (دست رشید را می‌گیرد) نیرنگ آنها را به خودشان برگردان. نزد خلیفه برو و ماجرا را بگو.

رشید: شیمله!

شیمله: اسم این خیانت نیست. بگذار حقیقت وجود هم را بفهمند. بگذار به جان هم بیفتند. ضعیف که شدند. یکدیگر را که تکه پاره کردند، آن وقت ما وارد معرکه می‌شویم و ضربه نهایی را وارد می‌کنیم.

رشید: و بعد؟

شیمله: و بعد حق را به حقدار می‌سپاریم.

رشید: من نیستم! نه اهل آن طرف، نه این طرف.

شیمله: می‌خواهم تو را و همه را نجات دهم رشید. این فرصتی بی‌نظیر است. اگر با آنها همکاری نکنی تو را دستگیر می‌کنند و شاید بکشند.

رشید: معتضد؟ هرگز چنین کاری نمی‌کند.

شیمله: می‌کند. قدرت، پدر و مادر و دوست و برادر نمی‌شناسد رشید!

رشید: من کاری نکرده‌ام!

شیمله: به او گفته‌ای نه! آخر تو چرا این‌همه سرسختی پسر! روز و شب در این فکرم که چگونه ریشه خلافت ظالم عباسی را بخشکانم و حالا خدا این فرصت را فراهم کرده است.

رشید: من در فکر برانداختن هیچ‌کس نیستم. حقّی هم که تو از آن می‌گویی، حتماً می‌داند چطور بدون کمک من و تو با ظلم دربیفتد.

به سرعت به سوی ساحل پارو می‌زند.

97. شب ـ داخلی ـ کاخ المفوض

عباس بن عمرو غنوی و بغراخان نزد المفوض هستند. پیمانشان استوار شده است.

المفوض: به هیچ‌کس نباید آسیب برسد. همه را فقط دستگیر کنید.

عباس: کسی کشته نخواهد شد. پیش از آنکه چشم باز کنند در رختخواب به دام می‌افتند.

المفوض: (می‌خندد) در رختخواب!

بغرا: خلیفه مقاومت نخواهد کرد، اما المعتضد مقاومت می‌کند. بعضی از دوستان او هم شاید مقاومت کنند.

المفوض: آنها را بکشید. هرکس مقاومت کرد بکشید. (دست پیش می‌برد)

با من پیمان ببندید که خیانت نکنید.

(عباس بن عمرو و بغرا دست روی دست المفوض می‌گذارند)

عباس: من نخستین کسی هستم که خلافت را به شما تبریک می‌گویم امیر!

(المفوض می‌خندد)

98. روز ـ داخلی ـ کاخ خلیفه

عبیدالله بن سلیمان در تالار قدم می‌زند. بی‌صبر و بی‌قرار است. خلیفه با لباس خواب از پشت پرده‌ای بیرون می‌آید. خمیازه می‌کشد. عبیدالله پیش می‌رود و تعظیم می‌کند.

خلیفه: (خمیازه می‌کشد) قبول! تو وزیر خوبی هستی و از اول صبح دنبال کارهایی، ولی ما را بی‌خواب نکن!

عبیدالله: امیرالمؤمنین به سلامت. ظهر است! امری خطیر مرا به این جسارت واداشت. خاکم در دهان! زبانم بریده! بیم زوال خلافت می‌رود!

خلیفه: (نگران) منجمان پیش‌بینی کرده‌اند؟

عبیدالله: منجّمان در آسمان نمی‌یابند آنچه این جان‌نثار در زمین می‌بیند. سرورم! عده‌ای زبون ملعون خبیث می‌خواهند امشب به کاخ آسمان‌قدر فلک‌مرتبه امیرالمؤمنین شبیخون بزنند. (خلیفه از ترس جا می‌خورد) اما نگران نباشید. نام رئیس آنها فاش شده است.

خلیفه: حرف بزن!

وزیر: من خانه‌زاد برادر مرحوم امیرالمؤمنین، امیر ابواحمد الموفق بودم، اما چه کنم که حفظ و حراست حریم خلیفه از هر امری والاتر است.

خلیفه: به خدا اگر فرزندم المفوض هم نیت سوئی داشته باشد سزایش را در کنارش می‌نهم.

وزیر: سران توطئه دستگیر شده‌اند. جاسوسان به من خبر دادند رفت و آمد مشکوکی در خانه یکی از سرداران لشکر جریان دارد. در سکوت و خفا آنها

را در نظر گرفتیم و دستگیرشان کردیم.

خلیفه: کدام یک از سرداران لشکر؟

وزیر: بیایید و ببینید!

99. روز ـ داخلی ـ اتاقی در قصر وزیر

عباس بن عمرو دست و پا بسته در گوشه‌ای افتاده است. خلیفه به او نگاه می‌کند. وزیر و چند سرباز هستند.

وزیر: عباس بن عمرو غنوی. باور نمی‌کردیم تو دست به چنین خیانتی بزنی. چه کسی تو را به این کار واداشت؟

عباس: فقط به خلیفه خواهم گفت. در خلوت.

وزیر: نمک به حرام گستاخ.

خلیفه: (به سربازها) بیرون!

وزیر: سرورم!

خلیفه: دست و پایش بسته است. خطری نیست. (همه بیرون می‌روند. خلیفه و وزیر می‌مانند)

عباس: آیا اعتراف کمکی به حال من می‌کند؟

خلیفه: بعداً معلوم می‌شود! بگو.

عباس: چند شب پیش، خلیفه زاده، مرا خواند و دستور داد برای جلوگیری از شورش امیر المعتضد به کاخ شما حمله کنیم.

(خلیفه و وزیر با چشم‌های گرد شده به هم می‌نگرند)

وزیر: زبان بریده! می‌دانی چه گفتی؟

عباس: جز حقیقت نگفتم.

خلیفه: پسرم به تو دستور داد به من حمله کنی؟

عباس: به کاخ شما. نمی‌خواستند به شما آسیبی برسد، اما دستور دادند اگر امیر المعتضد مقاومت کرد او را بکشیم.

خلیفه: دروغ گفته باشی... (دست بر دست می‌کوبد. سربازی وارد می‌شود) همین حالا پسرم را به اینجا بخوانید.

سرباز: (متعجب) غرض ولیعهد است؟

خلیفه: (فریاد می‌کشد) احمق! گفتم پسرم! زود! (سرباز می‌خواهد خارج شود، اما خلیفه دوباره فریاد می‌کشد) نه! خودم نزد او می‌روم! (به سرعت خارج می‌شود. سرباز هم در پی او)

وزیر: (به عباس بن عمرو) آفرین سردار! (خارج می‌شود)

100. روز ـ داخلی ـ کاخ المفوض

المفوض ایستاده است و خیاط‌ها اندازه‌اش را می‌گیرند. خلیفه وارد می‌شود.

خلیفه: بیرون! همه بیرون!

خیاط‌ها و کنیزها و غلام‌ها حیرت‌زده می‌گریزند. المفوض روی تخت می‌نشیند.

المفوض: چه به موقع آمدی پدر! خسته شدم از بس اندازه‌ام را گرفتند.

خلیفه: (خشمگین) تو چه قصدی داشتی ناخلف؟ می‌خواستی مرا دستگیر کنی؟

المفوض: (با آرامش) معتضد ممکن بود این کار را بکند، من پیشدستی کردم!

خلیفه: (از خشم می‌ترکد) انکار نمی‌کنی؟ به چشم‌های من نگاه می‌کنی و می‌گویی می‌خواستم این کار را بکنم؟! وای! خدایا! سلاله آل عباس را ببین. بی‌شرم بی‌حیا!

المفوض: لازم بود!

خلیفه: تو دیگر ولیعهد نیستی! مثل یک شاخه خشکیده از خودم دورت

می‌کنم و نمی‌گذارم تیشه به ریشه‌ام بزنی! (نعره می‌کشد) تو دیگر ولیعهد نیستی. زندانت می‌کنم! (به او حمله‌ور می‌شود. در بازمی‌شود و قاضی القضات و عبیدالله بن سلیمان وارد می‌شوند)

قاضی القضات: امیرالمؤمنین! خلیفه اسلام! (خلیفه بر جای می‌ماند، قاضی پیش می‌رود و ادامه می‌دهد) شنیدم! این خبر ناخوش را شنیدم. خوابم تعبیر شد!

خلیفه: به من بگویید این ننگ را کجا ببرم؟

وزیر: سرورم اجازه سخن گفتن به این غلام می‌دهد؟

خلیفه: اگر از این ناخلف دفاع کنی شریک جرمش خواهی بود!

وزیر: ولیعهد جوان....

خلیفه: (نعره می‌کشد) ولیعهد نه! او دیگر ولیعهد نیست.

وزیر: ایشان جوان است. بر اثر حدس و گمان دست به کاری ناشایست زده. نباید مقصر قلمداد شود. زندان سزای ایشان نیست.

قاضی: مقصران اصلی باید دستگیر شوند.

خلیفه: (متعجب) مقصران اصلی؟

قاضی: آری. کسانی که از آشوب در دستگاه خلافت سود می‌برند. مطمئناً آنها خلیفه‌زاده ساده‌دل را فریب داده‌اند و به این کار واداشته‌اند تا پس از موفقیت او، مهار کارها را به دست بگیرند. مطمئنم که در اینجا، در کاخ‌های شما، در خانه‌های ما نیز نفوذ کرده‌اند.

عبیدالله: قرمطیان.

قاضی: و علویان! بگویید آنها با فریفتن خلیفه زاده، قصد خیانت داشته‌اند!

خلیفه: مغزم کار نمی‌کند. چه آرزوها داشتم. چه امیدها داشتم که این الدنگ، سکّان کشتی خلافت را به دست بگیرد.... ای خاک بر سرت! (به وزیر و قاضی) هر کاری می‌خواهید بکنید! (می‌رود)

وزیر: (به المفوض) نگران نباشید خلیفه زاده!

المفوض: (دست بر دست می‌کوبد. خیاط‌ها وارد می‌شوند) بیایید!

خیاط‌ها مشغول گز کردن المفوض می‌شوند. وزیر و قاضی به هم نگاه می‌کنند و بیرون می‌روند.

101. شب ـ داخلی و خارجی ـ کوچه و بازار و خانه‌های شیعیان

مأموران در نماهای مختلف به خانه‌های شیعیان حمله می‌برند و آنها را دستگیر می‌کنند. یکی از خانه‌ها منزل صالح است. همان مردی که هنگام ورود الموفق پس از جنگ با صاحب الزنج، شاعر مدیحه‌سرا را به دروغگویی متهم کرد و کتک خورد. همسر صالح بیمار است و بستری. مأموران صالح را می‌گیرند و می‌برند.

102. شب ـ خارجی و داخلی ـ خانه شیمله

رشید با اسب جلوی در خانه می‌رسد. از اسب پایین می‌پرد و در می‌زند. محکم. دوباره در می‌زند. خدمتکاری در را بازمی‌کند. رشید وارد می‌شود. خدمتکار از حرکت شتاب‌زده رشید متعجب است.

رشید: اربابت خانه است!

خدمتکار: آری. نماز می‌خواند.

رشید: مرا نزد او ببر. زود باش.

خدمتکار پیش می‌افتد و رشید به همراه او. وارد حیاط می‌شوند. خدمتکار درِ اتاقی را بازمی‌کند. رشید وارد می‌شود. شیمله بر سجده است. برمی‌خیزد سلام نماز را می‌دهد و رو به رشید برمی‌خیزد.

شیمله: سلام رشید!

رشید: سلام. بی‌هنگام آمدم. می‌دانم.

شیمله: اینجا خانه خود توست. خوش آمدی.

رشید: آنچه پیش‌بینی می‌کردی اتفاق افتاد. دستور دستگیری‌ام را داده‌اند.

شیمله: چه کسی؟

رشید: معتضد. به من خبر دادند سربازان را برای دستگیری من فرستاده است.

شیمله: چون نخواستی وارد بازی آنها شوی! فرار کن!

رشید: نه. فرار نمی‌کنم. چون گناهی نکرده‌ام، ولی نمی‌دانم چه کنم. (خشمگین و حیرت‌زده است) معتضد دستور دستگیری مرا داده. من! رشید!

شیمله: فرار کن!

رشید: اگر فرار کنم هزار گناه نکرده را به من می‌چسبانند.

محکم بر در خانه می‌کوبند. رشید و شیمله به هم می‌نگرند.

شیمله: همین جا بمان! (بیرون می‌رود. خدمتکارها در حیاط هستند. دستور می‌دهد) ببینید کیست!

(خدمتکاری می‌رود. شیمله گوش می‌دهد. سر و صدایی برمی‌خیزد و سربازان به داخل خانه می‌ریزند. راشد، سردار ترک، فرمانده آنهاست)

شیمله: راشد!

راشد: رشید کجاست؟

شیمله: صبر کن!

شیمله وارد اتاق می‌شود و به سوی شمشیری می‌رود که بر دیوار است. رشید دست او را می‌گیرد.

رشید: نه!

شیمله: هیچ‌کس نمی‌تواند مهمان مرا ببرد.

رشید: باید آرام باشیم. (به سوی در می‌رود و وارد حیاط می‌شود. شیمله در پی او)

راشد: ناچارم رشید!

شیمله: نه. ناچار نیستی!

رشید: (دست شیمله را می‌فشارد و او را خاموش می‌کند. به سوی راشد می‌رود و کنار او می‌ایستد) برویم (می‌روند)

103. روز ـ داخلی ـ کلاس درس سامیه

شاگردان مشغول درس خواندن هستند. سامیه هندسه درس می‌دهد. وی اینک نوزده ساله است.

سامیه: پس خط بر سه قسم شد. مقوس، منحنی و مستقیم. خط مستقیم مثل چی؟

شاگرد 1: مثل این نی!

سامیه: درست است، ولی خط فقط یک بعد دارد. فقط طول. نه عرض دارد، نه ضخامت. اگر عرض داشته باشد می‌شود سطح مثل کاغذ. خط دو گونه است: اول خطوط متوازیه؛ یعنی خط‌هایی که همدیگر را قطع نمی‌کنند و هرگز به هم نمی‌رسند. دوم خطوط متلاقیه؛ یعنی خط‌هایی که یکدیگر را قطع می‌کنند. خط‌هایی که سرانجام در جایی به هم می‌رسند.

(صدای شیپور و طبل از بیرون می‌آید. حواس همه پرت می‌شود. سامیه ادامه می‌دهد) بسیار خب. برای امروز بس است. مستقیم به خانه می‌روید. در کوچه و بازار نمی‌مانید. فهمیدید؟

بچه‌ها: فهمیدیم.

سامیه: خداحافظ.

104. روز ـ خارجی ـ حیاط خانه ابوجعفر و کوچه

بچه‌ها از اتاق وارد حیاط می‌شوند و به سوی هشتی می‌روند که خارج شوند. پیرزنی به نام راویه که خدمتکار خانه شده است و در مطبخ مشغول کار بوده، بیرون می‌آید.

سامیه: این سر و صدا چیست؟

راویه: نمی‌دانم دخترم. (سامیه به سوی در می‌رود) شاید جنگ و جدالی شده. بیرون نروی بهتر است.

سامیه: (می‌خندد) چه جنگ و جدالی. این شیپور جارچی است. (بیرون می‌رود)

راویه: خدا به خیر کند.

سامیه وارد کوچه می‌شود. مردم به تماشا آمده‌اند. کاروان زندانیان را به سوی زندان می‌برند. عباس بن عمرو، بغراخان، رشید و دیگران. آنها را بر گاری‌هایی نشانده‌اند.

جارچی: مردم بغداد، آی مردم بغداد! شکر و سپاس خداوند را که ولی نعمت شما، خلیفه اسلام را از توطئه خائنان نجات داد. اینان که این‌گونه خوار و ذلیلند می‌خواستند با کمک علویان و قرمطیان به قصر خلیفه حمله کنند و زبانم لال به وجود ایشان لطمه بزنند.

سامیه پیش می‌رود و به زندانیان نگاه می‌کند. هنوز رشید را ندیده است. جارچی ادامه می‌دهد:

جارچی: اینان به زندان می‌افتند تا نتیجه خیانت خود را ببینند.

سامیه ناگهان چشمش به رشید می‌افتد، از لابه‌لای مردمی که جلوی دید او را گرفته‌اند. رشید ناپدید می‌شود. سامیه خود را پیش می‌کشاند و باز رشید را می‌بیند. او را می‌شناسد. چند قدمی همراه کاروان زندانیان می‌رود. رشید که به مردم نگاه می‌کند ناگهان چشمش به سامیه می‌افتد. در حرکتی کند. اما

انگار او را به یاد نمی‌آورد. رو برمی‌گرداند به سویی دیگر و سپس دوباره به سامیه می‌نگرد. او را به خوبی به یاد نمی‌آورد، اما از آنچه در دل و احساسش می‌گذرد منقلب شده است.

105. روز ـ خارجی و داخلی ـ مغازه ابوجعفر

سامیه به سرعت وارد مغازه می‌شود. مرد مسنّی به نام ابوهاشم (شوهر راویه، خدمتکار خانه) در مغازه است.

سامیه: سلام ابوهاشم. پدر کجاست؟

ابوجعفر: (از مغازه پشتی در می‌آید) سلام دخترم. چه شده؟

سامیه: پدر. می‌دانید چه کسی را دیدم؟ (مکث) همان جوان را که سال‌ها پیش در نخلستان‌های بصره نجات دادم. (به ابوجعفر خیره می‌شود) می‌گفتند با همدستی قرمطیان و علویان بر ضد خلیفه قیام کرده است! با همدستی علویان!

ابوجعفر: دروغ است. بازی است. جوان بیچاره... نامش چه بود؟

سامیه: رشید!

ابوجعفر: جوان بیچاره چوب صداقت خود را می‌خورد.

سامیه: (نگران) خطری تهدیدش می‌کند؟

ابوجعفر: (لبخند نامحسوسی می‌زند) خطر! دلیلی برای نگرانی ما وجود ندارد. چه ارتباطی بین ما و او هست؟ او وابسته به خلافت است! (فکر می‌کند) یادم هست که می‌گفتی وقتی در واقعه صاحب الزنج اسیر شده بودی، یکی دو بار او را دیدی، اما خودت را نشان ندادی!

سامیه: ترسیده بودم. او را در لباس سربازان خلیفه می‌دیدم و می‌ترسیدم خود را نشان دهم.

ابوجعفر: هنوز هم در همان لباس است!

سامیه: (در اندیشه) هنوز هم در همان لباس است! (نوری در چشمش می‌درخشد) چه فرقی می‌کند؟ اگر به‌راستی صداقت دارد، اکنون باید فهمیده باشد که در خدمت ظلم بوده. چرا با او صحبت نکنیم؟ چرا او را به حق دعوت نکنیم؟

ابوجعفر: باید چنین کنیم، اما او فعلاً در زندان است و دست ما به او نمی‌رسد!

سامیه: (با هیجان و عصبانیت) دستگیری رشید بهترین فرصت است برای آنکه ثابت کنیم خلافت غاصب حتی به سربازان خود هم رحم نمی‌کند.

(ابوجعفر و ابوهاشم به هم می‌نگرند و لبخند می‌زنند)

ابوجعفر: (به ابوهاشم) باور کن ابوهاشم. هیچ وقت به او یاد نداده بودم عصبانی شود! من فقط به او قرآن و حدیث و ادب آموخته‌ام! کمی هم طبّ!

106. روز ـ داخلی ـ زندان

زندانیان را به داخل زندان هل می‌دهند. زندان عبارت از راهرویی است با چند اتاق که در هر اتاق عده‌ای قرار می‌گیرند. عده‌ای سیاه و سفید، همه ژنده‌پوش و بدبخت از قبل در زندان بوده‌اند. در یکی از اتاق‌ها چهره زنگی قوی هیکلی به خاطرمان می‌آید. مثل ببری افسرده است. نامش طولون است. در زندانی که رشید می‌افتد، صالح هم هست.

107. روز ـ داخلی ـ سردابه‌ای در زندان

قاسم در سردابه است. قدم می‌زند. در بازمی‌شود و زندانبانی به نام هارون، طولون را وارد می‌کند. پای طولون در زنجیر است و با نگرانی به اطراف می‌نگرد.

هارون: (به قاسم) سرورم! از طولون بهتر برای این کار وجود ندارد.

قاسم: گمان نمی کردم از سیاه زنگیان کسی در زندان باشد. همه اسیران را فروختند.

هارون: می‌خواسته گلوی اربابش را بجود، دستگیر می‌شود.

طولون: زور می‌گفت! زور می‌گفت!

قاسم: (به سیاه) نامت طولون است؟ (سیاه سر تکان می‌دهد. هنوز نگران است) دوست داری آزاد شوی؟

سیاه باور نمی‌کند. به هارون نگاه می‌کند.

هارون: امیر گفت دوست داری آزاد شوی؟

طولون: (با صدای خفه) بله.

قاسم: تو وقتی در سپاه صاحب الزنج بودی چند نفر را کشتی؟

طولون: نمی‌دانم.

قاسم: ده نفر، بیست نفر، سی نفر! هان؟

طولون: بیشتر!

قاسم: به خاطر آن آدم کشی‌ها ده سال است در زندانی! حالا حاضری چند نفر را بکشی که آزاد شوی؟ (سیاه با وحشت به هارون نگاه می‌کند) نترس! می‌خواهم کمکت کنم. یک نفر را بکش و آزاد شو!

طولون: کجاست؟

قاسم: همین جا. در زندان.

طولون دوباره به هارون نگاه می‌کند.

هارون: نترس! حیله‌ای در کار نیست.

قاسم: او را که کشتی، همین زندانبان تو را فراری می‌دهد.

طولون: می‌ترسم!

قاسم: (به هارون) باید یک نفر دیگر را پیدا می‌کردی. کسی که دوست داشته باشد آزاد شود! این را ببر!

طولون: نه!

قاسم: تو می‌ترسی!

طولون: نمی‌ترسم!

قاسم: هارون، آن مرد را به تو نشان می‌دهد. همین امشب او را می‌کشی! (در سردابه ناگهان بازمی‌شود و وزیر با لبخندی مکار وارد می‌شود. قاسم یکه می‌خورد) پدر!

هارون: (سر خم می‌کند) جناب وزیر!

(طولون از ترس عقب می‌رود)

قاسم: شما....

وزیر: اینجا چه می‌کنم؟! خبر آوردند به اینجا آمدی. یک وزیر اگر نداند در سرایش چه می‌گذرد، چگونه بداند در ملکش چه می‌گذرد! (به طولون نگاه می‌کند) پس این مرد باید کار را تمام کند.

قاسم: از سربازان صاحب الزنج بوده!

وزیر: ملعون! انتخاب خوبی است (به طولون) تو باید هنگام کشتن رشید فریاد بزنی: بمیر ای کشنده علویان! (به قاسم) که قتل به گردن علویان بیفتد!

قاسم: ولی ما رشید را به جرم همدستی با علویان گرفته‌ایم. چگونه قتلش را به گردن علویان بیندازیم؟ مردم چه می‌گویند؟

وزیر: اگر نگران سخن مردم بودیم نه من وزیر بودم نه خلیفه، خلیفه. این مرد بازمانده صاحب‌الزنج است و صاحب‌الزنج خود را علوی می‌خواند. پس این مرد علوی است! تو منطق‌دان هستی پسر! این شکل اول منطق ارسطوست. بروم! کارهای مملکت روی زمین مانده! (می‌رود)

قاسم: (به هارون) امشب بیدار می‌مانم. هر ساعت که کار تمام شد خبرش را برایم بیاور. (قاسم به طولون نگاهی می‌اندازد و می‌رود)

هارون: باید زندانت را عوض کنم.

طولون: ارسطو کیست؟

هارون: گمانم از سرداران خلیفه است!

108. روز ـ خارجی ـ دجله

قایقی بر دجله شناور است. شیمله و عبدالله بن مهتدی در آن هستند.

شیمله: از اینجا خلوت‌تر نخواهی یافت. بگو آنچه مرا برای شنیدن آن به اینجا کشاندی!

عبدالله: (به دور و برمی‌نگرد در آن جای خلوت) می‌توانم آنچه در دل دارم بگویم؟

شیمله: چرا که نه؟

عبدالله: من پسر خلیفه‌ای هستم که یک سال بیشتر خلافت نکرد. می‌دانی چرا؟

شیمله: شنیده‌ام.

عبدالله: من هم شنیده‌ام. وقتی او را کشتند، من پانزده ساله بودم. هنوز درک درستی از قضایا نداشتم. پدرم مهتدی را کشتند؛ چون خواست جلوی اسراف و تبذیرها را بگیرد. چون خواست با عدالت و تقوا حکومت کند. اشراف و سرداران ترک همه با هم مخالف او شدند. همه با هم.

شیمله: آری، شنیده‌ام.

عبدالله: من پسر آن پدرم. اگر او کشته نمی‌شد، خلافت به معتمد نمی‌رسید.

(مکث) من می‌دانم تو مردی هستی طالب حق. می‌دانم دل با علویان داری. مدت‌هاست تو را زیر نظر دارم.

شیمله: (عصبانی) مرا؟

عبدالله: خشمگین نشو. شنیده‌ام پنهانی بین لشکریان، تبلیغ امامی را می‌کنی از آل علی. من با تو هم‌عقیده‌ام!

شیمله: پدر تو خلیفه بود. اگر با من هم‌عقیده‌ای، باید منکر پدر خود هم

باشی.

عبدالله: راست می‌گویی. من باید بر پدرم که او را خلع کردند و کشتند دل بسوزانم، اما... حقیقت از پدر نیز برایم عزیزتر است. پدرم در عین اینکه با تقوا و پرهیز زندگی کرد، اما غاصب خلافت بود!

شیمله: از من چه می‌خواهی؟

عبدالله: از وقتی خودم را شناخته‌ام، در اندیشه انتقام بوده‌ام. تو در میان لشکریان هواخواه داری. من و تو می‌توانیم دست در دست هم بگذاریم و پشت به پشت هم دهیم و تخت خلافت را از این بوزینگان که برای آن جست و خیز می‌کنند بگیریم و به اهلش بسپاریم.

شیمله: اهل آن کیست؟

عبدالله: آل علی!

شیمله: تو در سخن خود صادقی؟

عبدالله: به خدای عزوجل که صادقم. اکنون بهترین زمان است. المعتمد، پسرش المفوض را از ولیعهدی خلع کرده. اگر سرداران ترک را نیز با خود همراه کنیم، به ساعتی می‌توانیم کار المعتمد را یکسره کنیم.

اندک اندک به ساحل نزدیک شده‌اند. غلام شیمله در ساحل ایستاده است.

شیمله: این غلام من است. اینجا چه می‌کند؟ (به عبدالله) باید بیندیشیم.

عبدالله: من تا به حال به هر کس روی آورده‌ام، جرئت همراهی با من را نیافته. (دست شیمله را می‌گیرد) برادر! مگذار فرصت از دست برود!

(در ساحل پیاده می‌شوند)

شیمله: (به غلام) اینجا چه می‌کنی؟

غلام: خواهم گفت سرورم! (منتظر است عبدالله برود)

شیمله: (به عبدالله) تو را خواهم دید!

عبدالله: زود! من در انتظارم. (می‌رود)

شیمله: (به غلام) حرف بزن!

غلام: از سوی نوبختی پیام آوردند که هرچه زودتر به نزد او بروید!

شیمله: کدام نوبختی؟

غلام: پیام‌رسانش فقط همین را گفت؛ نوبختی.

109. روز ـ خارجی ـ حیاط خانه حسین بن روح

شیمله و حسین بن روح بر تختی در کنار حوض نشسته‌اند. شیمله دست در آب کرده است و بازی می‌کند و در فکر است. غلامانی خوانچه‌های میوه و شربت می‌آورند.

حسین: دشمنان در کمینند، چون گرگ‌های گرسنه در شب تار. باید هوشیار باشیم.

شیمله: عبدالله بن مهتدی از آنها نیست. پدرش را هم انکار کرد. می‌دانم سال‌هاست در پی فرصتی است برای ضربه زدن به خلافت معتمد.

حسین: راه او از ما جداست.

شیمله: به خدای عزوجل سوگند خورد که دلش با آل علی است. وقتی کسی سوگند می‌خورد باید به او اعتماد کرد. پدرش را به خاطر پرهیز و صرفه‌جویی‌اش کشتند. این بهترین فرصت است برای اینکه بنیان خلافت را براندازیم.

درِ اتاقی بازمی‌شود و سامیه بیرون می‌آید. شیمله آمدن سامیه را می‌بیند، اما سر فرو می‌اندازد. سامیه می‌آید و کنار تخت می‌ایستد.

سامیه: سلام محمد بن حسن بن سهل!

شیمله: (با تعجب به سامیه می‌نگرد) مرا می‌شناسید؟

سامیه: من و شما هر دو از یک جا آمده‌ایم.

شیمله: از کجا؟

سامیه: از اردوگاه صاحب‌الزنج.

شیمله: (حیرت‌زده خود را جمع و جور می‌کند) من از همراهی با صاحب‌الزنج توبه کردم.

سامیه: من البته خردسال‌تر از آن بودم که توبه کنم، اما پدرم توبه کرد و کشته شد. به سخن حسین بن روح گوش کن! وگرنه شاید ناچار شوی دوباره توبه کنی!

شیمله: (به حسین) او کیست؟

حسین: او دختر پدری است که نیابت امام زمان را به عهده دارد. (شیمله یکه می‌خورد)

سامیه: و پدر به دشواری رضایت داد من به دیدار شما بیایم.

شیمله: باید بیندیشم.

سامیه: اندیشه در کاری رواست که خیر و شر آن آشکار نیست، اما اکنون که حجت بر تو تمام شده است، اندیشه جایز نیست و اما سخن دیگری دارم. مردی به زندان افتاده است که شنیده‌ام دوست شماست.

شیمله: رشید! او بهترین دوست من است. به ناروا به زندان افتاد.

سامیه: اگر چنین است باید در نجات او می‌کوشیدی!

شیمله: از زندان؟

سامیه: از زندان نادانی!

شیمله: بارها با او صحبت کردم. مردی است که تا چشم باز کرده، شمشیر به دستش داده‌اند و به جنگ فرستاده‌اند، اما از جنس و جنم آنان نیست. به دشواری دل به سخن می‌دهد.

حسین: اما چنین مردمی وقتی دل به سخنی بسپارند، تا پای جان در راه آن می‌جنگند.

شیمله: از او خواستند در توطئه علیه المفوض شرکت کند، اما نکرد. خیر او

شاید همین بود که به زندان بیفتد تا پاداش دوستی با معتضد را بچشد.

سامیه: اما شاید در زندان کشته شود!

شیمله: (با نگرانی به سامیه می‌نگرد) چیزی می‌دانید که من نمی‌دانم؟

سامیه: نه، اما باید به گوش دیگران رساند که وقتی عاقبت دوست و ندیم معتضد چنین می‌شود، وای بر دیگران! (می‌رود)

شیمله: (به حسین) این بانو چرا به سرنوشت رشید علاقه‌مند است؟

حسین: شاید چون رشید هم روزگاری در جنگ با صاحب‌الزنج بوده! همه از آنجا آمده‌اید!

110. شب ـ داخلی ـ زندان

رشید در گوشه زندان نشسته است. زندانیان دیگر برخی خوابند و برخی بیدار و مغموم. صالح، در گوشه‌ای سر بر سجده‌ای طولانی دارد. سر که برمی‌دارد رشید با دیدن نیمرخ او به یاد می‌آورد او را در جایی دیده است.

رشید: من پیش از این شما را در جایی ندیده‌ام؟

صالح: نمی‌دانم.

رشید: این روزها چهره‌هایی را می‌بینم که انگار آنها را در ازل دیده‌ام!

صالح: زیاد بیدار نمان جوان.

در زندان بازمی‌شود و طولون به درون رانده می‌شود. رشید و صالح به او می‌نگرند، اما طولون بدون توجه به اطراف در گوشه‌ای می‌نشیند. رشید به چهره طولون دقت می‌کند و به صالح می‌گوید.

رشید: باور نکردنی است، اما گمان می‌کنم همین مرد را هم در جایی دیده‌ام.

صالح: در ازل. شاید!

111. شب ـ داخلی ـ کاخ المعتمد

معتمد بر خوان غذا از درد دل به خود می‌پیچد. غذاهایی که جلوی او چیده شده، برای پنج نفر کافی است. غلامان و کنیزان مضطربند و به هر طرف می‌دوند. در بیرون تالار، غلامی، طبیب پیر را به دنبال خود می‌کشد.

غلام: عجله کن طبیب!

طبیب: همه امراض از عجله است!

غلام: خلیفه از درد به خود می‌پیچد!

طبیب: او به یک طبیب زنده نیاز دارد. تو با عجله‌ات مرا می‌کشی.

(وارد تالار می‌شوند. طبیب سراغ خلیفه می‌رود)

خلیفه: مُردم! ترکیدم!

طبیب: آرام امیرالمؤمنین. (از آستین بلند قبایش که آن را تا کرده و مثل جیب در آورده، بسته‌ای بیرون می‌آورد) آب! (غلامی کاسه‌ای آب پیش می‌آورد. طبیب از آستین دیگرش بسته‌ای دیگر بیرون می‌آورد. در هر دو بسته گَردهایی است. آنها را در آب می‌ریزد و می‌گوید) نی! (غلامی یک نی بلور در سینی پیش می‌آورد. طبیب با نی، گردها را در آب به هم می‌زند و حل می‌کند و به دهان خلیفه نزدیک می‌کند) بنوشید!

(غلام‌ها سر خلیفه را از بالش برمی‌دارند. خلیفه کمی می‌نوشد.)

طبیب: بیشتر بنوشید.

(خلیفه می‌نوشد تا دارو تمام می‌شود)

خلیفه: (با درد) دارویت این بار شیرین بود!

طبیب: دردها مختلف‌اند و داروها نیز. شما به زودی خوب می‌شوید.

خلیفه: (کمی آرام شده) امشب تصمیم داشتم دلی از عزا در آورم!

طبیب: نوش جان! خلیفه نخورد که بخورد؟

خلیفه: بهتر شدم!

طبیب: خدا را شکر.

خلیفه: کمی از این داروها اینجا بگذار. می‌خواهم دوباره بخورم!

طبیب: دیگر نیاز نیست. دل‌درد نخواهید گرفت. (برمی‌خیزد)

خلیفه: (می‌نشیند) تو مسیحای دومی طبیبک! دردی هست که دوایش را ندانی؟

طبیب: دوای هر دردی را می‌دانم جز درد پیری!

دست به کمر می‌گیرد و آهسته دور می‌شود. خلیفه می‌نشیند و با اشتها غذاها را پیش می‌کشد.

خلیفه: (به غذاها) من آمدم!

112. شب ـ داخلی ـ زندان

در زندان همه خوابند. رشید هم دراز کشیده، ولی چشمانش باز است. رشید فکر می‌کند. در خیالش تصویر سامیه که در بازار دیده، می‌آید. محو است. کمی واضح می‌شود. باز محو می‌شود و باز واضح. تصویر در ذهن رشید ثابت می‌شود و منطبق می‌شود با تصویر کودکی چهره سامیه. کودکی سامیه به او لبخند می‌زند. رشید یک‌باره فریاد می‌کشد، اما نه چندان بلند.

صالح: (که نزدیک رشید خوابیده دست بر شانه رشید می‌گذارد) خواب دیدی برادر؟

رشید: نه! بیدار شدم. می‌دانی. بعضی از آن چهره‌ها که در ازل دیده بودم به یاد آوردم.

صالح: کدام چهره‌ها را؟

رشید: مثلاً تو را. تو نبودی که وقتی سپاه الموفق وارد بغداد می‌شد، بر ضد آن شاعر فریاد زدی «دروغ نگو»!

صالح: آری.

رشید: آن روز تو را به سختی زدند. امروز به چه جرمی در زندانی؟

صالح: به جرم گناه تو!

رشید: (حیرت‌زده) من؟

صالح: گفتند علویان تو را به کشتن خلیفه برانگیخته‌اند و ما را به عنوان علوی و شریک تو دستگیر کردند.

رشید: خدایا! این تهمت است. آنها خواستند مرا به کاری برانگیزند، نپذیرفتم، به زندانم انداختند. من نه علوی‌ام، نه شریک علویان. (به صالح می‌نگرد) تو علوی هستی؟

صالح: نه! سنّی‌ام، پیرو امام ابوحنیفه!

رشید: پس در آن روز چرا اعتراض کردی؟

صالح: چون می‌خواستند اهل بیت پیامبر را متهم کنند. درد ما درد حق است. درد حقیقت! بنی‌عباس، نه شیعه علی هستند نه اهل سنت، ولی در جای خود مثل مأمون طرفدار آل علی می‌شوند و در جای خود مثل متوکل بر مزار حسین آب می‌بندند.

[صدای زندانبان: ساکت بخوابید!]

طولون چشم‌هایش را بازمی‌کند، صالح ادامه می‌دهد.

صالح: نیمی از عمرم را در زندان گذرانده‌ام؛ به جرم عشق (مکث)، اما ظهور عدالت نزدیک است.

رشید: گمان می‌کردم فقط علویان منتظر ظهور عدالتند.

صالح: آن‌که مژده ظهورش را داده‌اند، نمی‌آید که جهان را پر از علوی کند و حتی نمی‌آید پر از اسلام کند. هرگز چنین چیزی نگفته‌اند. گفته‌اند می‌آید جهان را پر از عدالت کند و عدالت، گمشده همه ماست.

رشید: این حرف‌ها از خود توست؟!

صالح: نه. اینها را از کسی آموخته‌ام که.... (مکث می‌کند) از کسی که آن روز وقتی از سربازان خلیفه کتک خوردم، آمد و سرم را به دامن گرفت.

113. فلاش بک

رشید مردی را به یاد می‌آورد که در روز ورود الموفق به بغداد، سر صالح را به دامن گرفت و سر برداشت و به رشید نگریست. او ابوجعفر است. رشید چشم می‌بندد. صدای صالح روی چشم‌های بسته‌اش تکرار می‌شود و آن را به یاد می‌آورد: «می‌آید جهان را پر از عدالت کند و عدالت، گمشده همه ماست».

114. شب ـ داخلی و خارجی ـ اتاق سامیه و حیاط خانه ابوجعفر

سامیه در نماز است. ناگهان احساس می‌کند کسی به او می‌نگرد. پس از سلام نماز رو برمی‌گرداند. ابوجعفر در حیاط ایستاده و مهتاب بر صورتش افتاده است.

ابوجعفر: نماز امشبت به درازا کشیده!

سامیه: دعا می‌کردم پدر!

ابوجعفر: چه دعایی دخترم؟

سامیه: برای زندانیان. چه کسی برای اولین‌بار زندان ساخت پدر؟

ابوجعفر: نمی‌دانم، اما می‌دانم نخستین زندانی که بود!

سامیه: که بود؟

ابوجعفر: آدم ابوالبشر! وقتی به تنگنای زمین افتاد.

سامیه: پس همه باید برای آزادیِ هم دعا کنیم. دعا کنیم و تلاش کنیم.

ابوجعفر: گاهی زندان، باعث آزادی می‌شود. فرصتی فراهم می‌کند تا دریابیم تا به حال واقعاً آزاد نبوده‌ایم. اسیر جهل بوده‌ایم. اسیر ظلم بوده‌ایم. شاید رشید هم در زندان به حقایق بیشتری پی ببرد.

ابوجعفر رو برمی‌گرداند و به سوی اتاقی دیگر می‌رود که تاکنون به آن اتاق نرفته و همیشه درِ آن بسته بوده است. درِ آن را که بازمی‌کند صدای سامیه را می‌شنود.

سامیه: پدر! (ابوجعفر می‌ایستد و رو برمی‌گرداند به سوی سامیه. سامیه در میان حیاط ایستاده) همیشه درِ این اتاق بسته است پدر!

ابوجعفر: (با لبخند) الان باز است!

سامیه: شب‌ها گاهی پنهانی وارد این اتاق می‌شوید!

ابوجعفر: (با لبخند) مراقب منی؟!

سامیه: در آنجا چه دارید؟ (به سوی ابوجعفر می‌آید)

ابوجعفر: (با اشاره دست او را متوقف می‌کند) رازی نیست، اما روزی خواهی فهمید.

وارد اتاق می‌شود و در را پشت سر خود می‌بندد. سامیه به درِ بسته می‌نگرد.

115. شب ـ داخلی ـ زندان

طولون سر از بالین برمی‌دارد. همه خواب هستند. طولون برمی‌خیزد و سایه‌وار به رشید نزدیک می‌شود. خنجر را بالا می‌برد و فریاد می‌زند

طولون: بمیر ای کشنده علویان!

اما پیش از آنکه خنجر را فرود آورد دستی مچ دست او را می‌گیرد. این دست صالح است. طولون می‌کوشد خنجر را فرود آورد، اما صالح مقاومت می‌کند. طولون خنجر را در سینه صالح فرو می‌برد. رشید با مشتی که به صورت طولون می‌کوبد او را به عقب پرتاب می‌کند. زندانیان از خواب بیدار شده‌اند و فریاد و غوغا برخاسته است. رشید صالح را در آغوش می‌گیرد.

صالح: (لبخند دردناکی می‌زند) می‌خواست تو را بکشد. نگذاشتم.

رشید: (نفس‌های صالح به شماره افتاده، رشید نگران است) باید زنده بمانی. حرف بزن! حرف بزن! از هرچه دوست داری، از عدالت، از انتظار.

صالح: (لبخند کمرنگی می‌زند) هرکس زنده می‌ماند مسئولیت به عهده او گذاشته می‌شود. من... من راحت شدم.(می‌میرد)

رشید: (با بهت و تأثر، پیکر صالح را بر زمین می‌گذارد. زندانیان بین او و طولون حائل شده‌اند. رشید برمی‌خیزد. جماعت راه می‌دهد. طولون به گوشه دیوار چسبیده است. رشید به سوی او می‌رود و گریبانش را می‌گیرد) چرا؟

طولون حرف نمی‌زند. یک‌باره با رشید گلاویز می‌شود. درِ زندان بازمی‌شود و زندانبان‌ها که متوجه سر و صدا شده‌اند، به داخل هجوم می‌آورند. هارون هم بین آنهاست. زندانبان‌ها به طرف رشید و طولون می‌دوند که آنها را جدا کنند. طولون مشت خود را بالا آورده تا بر صورت رشید بکوبد، اما مشتش در هوا خشک می‌شود، با چشمانی خیره به رشید می‌نگرد و روی زمین می‌غلتد. خنجری در پشت او فرو رفته است. معلوم نیست چه کسی این کار را کرده. فریاد و هیاهو زندان را فرا می‌گیرد و

زندانبان‌ها شمشیر می‌کشند. زندانیان کمی آرام می‌شوند. رشید با تعجب به طولون خیره مانده است.

116. شب ـ داخلی ـ کاخ خلیفه

خلیفه از درد به خود می‌پیچد. شکمش مثل طبل باد کرده است و نعره می‌کشد. غلام‌ها سراسیمه می‌دوند و فریاد می‌کشند.

غلامان: طبیب بیاورید! طبیب!

117. شب ـ داخلی ـ کاخ المعتضد

طبیب سلانه سلانه وارد تالاری می‌شود که معتضد بی‌تابانه در آن قدم می‌زند. وی با دیدن طبیب شتابان به سوی او می‌آید.

طبیب: سلام بر شانزدهمین خلیفه از سلاله عباس، المعتضد بالله!

معتضد: چه شد؟

طبیب: من نخستین کسی هستم که خلافت را به شما تبریک می‌گوید. دارویی به خلیفه دادم که با خوردن آن خواهد ترکید!

معتضد: (به وسط تالار می‌رود و دست بر دست می‌کوبد و بانگ می‌زند) وزیر، عبیدالله بن سلیمان را خبر کنید! همین حالا!

118. شب ـ داخلی ـ سرای وزیر

غلام تنومند معتمد وسط تالار ایستاده است. وزیر وارد می‌شود. لباس خواب به تن دارد و معلوم است از بستر بیرون آمده.

وزیر: حرف بزن!

غلام تنومند: وزیر به سلامت. شما را به کاخ خلیفه امیرالمؤمنین المعتمد خوانده‌اند.

وزیر: خیر است.

غلام تنومند: عجله کنید. خلیفه بیمار است.

وزیر دست بر دست می‌کوبد. دو غلام با لباس‌های وزیر وارد می‌شوند و به سرعت مشغول پوشاندن لباس‌ها بر تن وزیر می‌شوند. قاسم وارد می‌شود. لباس رسمی بر تن دارد و معلوم است بیدار بوده است.

قاسم: چه شده پدر؟

وزیر: خلیفه مرا خوانده است.

در بازمی‌شود و غلام دیگری وارد می‌شود. این یکی ریزنقش است. پیش می‌آید و تعظیم می‌کند.

غلام ریزنقش: وزیر به سلامت. سرورم المعتضد بالله همین حالا شما را فراخواندند.

وزیر: همین حالا؟

غلام ریزنقش: همین حالا!

غلام تنومند: خلیفه بیمار است. عجله کنید!

وزیر: (به دو فرستاده نگاه می‌کند) بروید!

غلام‌ها: می‌آیید؟

وزیر: شما پیام خود را رساندید! بروید!

(دو غلام به هم نگاه می‌کنند و می‌روند)

قاسم: کجا خواهی رفت پدر؟

وزیر: معلوم است! (می‌رود)

119. شب ـ داخلی ـ کاخ خلیفه المعتمد

خلیفه باد کرده و مرده است. فریاد شیون و ناله کنیزان و زنان از همه جای قصر به گوش می‌رسد. چند زن گرد خلیفه بر سر و روی خود می‌زنند.

120. شب ـ داخلی ـ زندان

شیونی که از کاخ خلیفه برخاسته، زندانیان و زندانبان‌ها را وحشت‌زده کرده است. از هم می‌پرسند این چه صدایی است. یک زندانبان به زندانی که مسرور در آن است وارد می‌شود.

زندانبان: (پچ پچ می‌کند در گوش مسرور) خلیفه مُرد.

این نجوا گوش به گوش و دهان به دهان می‌چرخد. زمزمه تبدیل به فریاد می‌شود و ناگهان زندانیان به سوی درها هجوم می‌برند. زندانبان‌ها با ترس از پشت درها عقب می‌نشینند. درها شکسته می‌شود و زندانیان بیرون می‌ریزند. مسرور در گوشه‌ای ایستاده و با لبخند به اوضاع می‌نگرد. رشید نیز خاموش است و در گوشه‌ای نشسته است. زندانیان آزاد شده به رشید می‌نگرند و متعجب هستند که او چرا فرار نمی‌کند و چون واکنشی در او نمی‌بینند، می‌گریزند. رشید در زندان تنها می‌ماند. مسرور به آرامی از درهای شکسته بیرون می‌آید و به سوی در خروجی زندان می‌رود. در راهرو، چشمش به درون اتاقی می‌افتد که رشید در آن است. نگاهی به هم می‌اندازند. مسرور تأملی می‌کند و سپس می‌رود. رشید همچنان نشسته است. لحظه‌ای بعد بغراخان جلوی در ظاهر می‌شود و وارد زندان می‌شود. قدمی می‌زند و رو به رشید می‌کند.

بغرا: هیچ‌کس از تو به امیر المعتضد نزدیک‌تر نبود!

رشید: گمان خودم نیز همین بود!

بغرا: نمک ناشناسی کردی سردار!

رشید: از من چیزی خواستند که قادر به آن نبودم.

بغرا: ترسیدی!

رشید: (خشمگین برمی‌خیزد) اگر ترس بود باید از معتضد می‌ترسیدم نه

معتمد.

بغرا: (تأکید می‌کند) امیر المعتضد (لبخند می‌زند) و حالا حتماً امیرالمؤمنین المعتضد!

رشید: (می‌نشیند) می‌خواهم تنها بمانم!

بغرا: می‌دانی من که هستم یا فراموش کرده‌ای؟ من بودم که تو را وقتی غلام خردسالی بیشتر نبودی نزد الموفق آوردم!

رشید: حق تو بر گردن من محفوظ است. اما بگذار تنها بمانم.

بغرا: بمان! اما چه فرصتی را از دست دادی. اگر اطاعت کرده بودی امشب سپهسالار سپاه می‌شدی!

رشید: می‌دانم

بغرا: پس چرا؟

رشید: چه اعتماد است به سپهسالاری که از راه خیانت به این مقام رسیده باشد؟!

بغرا نگاهش می‌کند و رو برمی‌گرداند و می‌رود.

121. شب ـ خارجی ـ کوچه و بازار بغداد

حسین بن روح به سوی خانه ابوجعفر می‌آید. مردم از خانه‌ها بیرون می‌آیند. عده‌ای مضطرب و عده‌ای خوشحال.

122. شب ـ داخلی ـ کاخ وزیر

قاسم در تالار قدم می‌زند. نگهبانی می‌آید.

نگهبان: سرورم. مردی بر در است. می‌خواهد شما را ببیند. می‌گوید نامش هارون است.

قاسم: (با شتاب) بیاید! زود!

نگهبان می‌رود و با هارون زندانبان وارد می‌شود.

هارون: (خود را روی زمین می‌اندازد) او نتوانست امیر!

قاسم: حرف بزن!

زندانبان: دستگیرش کردند من او را کشتم که زبانش باز نشود.

قاسم: (او را از زمین بلند می‌کند) خوب کردی. نباید به کسی فرصت داد زبانش باز شود. (خنجری در قلب هارون فرو می‌کند. نگهبان با حیرت شاهد این صحنه است. قاسم رو به او می‌کند) این لاشه را دور بینداز! (به سرعت می‌رود)

123. شب ـ خارجی ـ بام خانه ابوجعفر

ابوجعفر، سامیه، حسین بن روح، ام کلثوم و محمد کاتب بر بام هستند.

حسین: عبیدالله بن سلیمان، وزیر خواهد ماند.

سامیه: او و پسرش و معتضد مثلث دشمنی با علویان خواهند شد.

محمد کاتب: (به ابوجعفر) بهتر نیست پیشنهاد عبدالله بن مهتدی و شیمله را بپذیریم؟ این بهترین زمان برای قیام است.

ابوجعفر: پسر مهتدی برای خود می‌جنگد و ما برای خدا، اما چه کسی گفته ما در پی فرصتی برای قیام هستیم؟ وظیفه ما ایجاد آمادگی است. اگر درخت را در زمینی بکاری که آمادگی پذیرش آن را ندارد درخت خشک می‌شود، اما اگر زمین آماده باشد از نسیم هوا نیز بذر می‌پذیرد و بارور می‌شود.

ام کلثوم: قرمطیان قدرت گرفته‌اند پدر! خبر آنها تا دیروز از کوفه می‌رسید، ولی امروز از یمن و شامات و بحرین هم می‌رسد.

سامیه: گمان ندارم عاقبت آنها از عاقبت صاحب الزنج بهتر باشد.

ابوجعفر: آنها از صاحب الزنج موفق‌تر خواهند شد. چون صاحب در پی جلب سیاهان بود، اما قرمطیان می‌خواهند همه را به خود بخوانند. با این همه تو درست می‌گویی، چون طریق باطلی در پیش گرفته‌اند و در پی کسب قدرت‌اند به هر شیوه‌ای.

صدای شیون ناگهان بلندتر می‌شود

محمد کاتب: چه شیونی می‌کنند.

ابوجعفر: این شیون بر پایان یک دوره است و ناله بر آغاز دوره‌ای دیگر. ستمگری رفته است و ستمگری می‌آید. باید به خدا توکل کنیم و در انتظار فرج باشیم.

حسین: برای ارتباط با وکلا در بلاد مختلف مثل سابق عمل می‌کنیم؟

ابوجعفر: مخفیانه‌تر. باید هرچه زودتر بعضی از وکلا را خبر کنیم تا در ویرانه‌های تلّ عکبری جمع شوند.

محمد: چه کسانی را باید خبر کنیم؟

ابوجعفر: این وظیفه حسین بن روح است. تو باید ام کلثوم و سامیه را نزد قبایل بدوی نزدیک بصره ببری.

ام کلثوم: قبایل بدوی؟

سامیه: نزدیک بصره؟

ابوجعفر: از من خواسته‌اند کسانی را برای آموزش زنانشان بفرستم. دوست دارید بروید؟ (سامیه و ام کلثوم به هم نگاه می‌کنند. ابوجعفر ادامه می‌دهد) راه زیادی تا آنجاست و زندگی هم در میان قبایل بسیار دشوار است. شاید ناچار شوید سه ماه بمانید. تکلیف نمی‌کنم.

سامیه: من می‌روم پدر!

ام کلثوم: حاضرم پدر!

ابوجعفر: (لبخند می‌زند) محمد آماده سفر باش! (نگاهی به سامیه می‌اندازد) همه زندانیان آزاد شده‌اند! باید امور را به عنایت حق واگذار کنیم!

124. شب ـ خارجی ـ کاخ المعتضد

عبیدالله بن سلیمان آنجاست. سرداران و بزرگان و علما می‌آیند برای تبریک خلافت. (لؤلؤ زنگی از این به بعد در هیچ‌جا نیست)

قاضی یوسف: مبارک باد خلافت بر سلاله برومند آل عباس.

یکی از علما: امروز پشت دشمنان شکست و کمر خلافت راست شد.

یکی از سرداران: شمشیرهای ما در خدمت خلیفه است. به فرمان خلیفه در نیام خواهد رفت و به فرمان خلیفه از نیام بیرون خواهد آمد.

می‌گویند و یک به یک با المعتضد بیعت می‌کنند.

عبیدالله بن سلیمان: بر شما علما، قضات و سرداران است که هر یک در مسئولیت و مقام خود، اوضاع آشفته ملک را سر و سامان دهید و هشیار باشید که خائنان و فرصت‌طلبان سرپیچی و گردن فرازی نکنند.

قاسم وارد می‌شود. خلیفه به سوی او می‌نگرد و پیش می‌آید، اما نگاهش به کسی است پشت سر قاسم. قاسم نگاه می‌کند. مسرور با لباس زندان وارد شده است. خلیفه به سوی او می‌رود.

المعتضد: سردار! (دست او را می‌گیرد) زندان خوش گذشت؟ (مکث می‌کند) راستی چه کسی تو را آزاد کرد؟

مسرور: با شنیدن خبر درگذشت خلیفه، زندانیان درها را شکستند و فرار کردند.

معتضد: (به سوی عبیدالله بن سلیمان برمی‌گردد) همه زندانیان فرار کردند؟ حتی علویان؟ (عبیدالله دست‌پاچه می‌شود و نمی‌داند چه بگوید. معتضد آزرده است و عصبانی) پس باید همه‌چیز را از نو شروع کنیم!

عبیدالله: امیرالمؤمنین نگران نباشد. همه را می‌شناسیم به اسم و رسم.

معتضد: (با طعن) همه را؟ گمان نکنم وزیر! (رو به مسرور می‌کند) از رشید چه خبر؟ کجا رفت؟

مسرور: از زندان بیرون نیامد. تنها در آنجا نشسته بود. گمانم هنوز هم آنجا

باشد.

معتضد: (لبخند می‌زند) سرسخت! سرسخت! نباید به من «نه» می‌گفت!

عبیدالله: باید تنبیه شود!

معتضد: اگر خلیفه نبودم خودم به زندان می‌رفتم و بیرونش می‌آوردم. (به اطرافیان نگاه می‌کند) باید تشییع جنازه باشکوهی برای خلیفه مرحوم برگزار کنیم! او عموی ما بود!

125. روز ـ خارجی ـ بیابان

کاروان کوچک محمد کاتب، ام کلثوم و سامیه پیش می‌روند.

126. روز ـ خارجی ـ خانه شیمله

رشید به ماهی‌های حوض می‌نگرد. صدای شیمله روی تصویر اوست.

[شیمله: راه تو نه این است که در خدمت خلیفه‌ها و خلیفه‌زاده‌ها باشی نه این است که در کنجی بنشینی و به رفتار ماهی‌ها نگاه کنی.]

رشید: (سر بلند می‌کند و به شیمله می‌نگرد) نه! من سرباز معتضدم. نمی‌توانم رو در روی او بایستم.

شیمله: اما او از پشت سر به تو خنجر زده است. باز هم می‌زند. چند بار باید گزیده شوی تا بفهمی در این سوراخ، ماری پنهان شده.

رشید: (برمی‌خیزد) از خانه‌ات بروم؟

شیمله: گمان می‌کنم حتی اگر سر مرا هم بر دار ببینی باز اعتماد خود را به معتضد از دست ندهی!

(رو برمی‌گرداند و به سوی اتاقی می‌رود. لحظه‌ای درنگ می‌کند و رو به رشید ادامه می‌دهد) و حتی اگر سر خودت را!

رشید به سوی درِ خانه می‌رود. شیمله به او می‌نگرد. رشید برمی‌گردد و به هم نگاه می‌کنند. نمی‌دانیم تصمیم رشید چه خواهد شد.

127. روز ـ داخلی ـ قصر وزیر

قاسم مشغول نوشتن نامه‌ها و وارسی طومارهایی است. وزیر با خشم وارد می‌شود. قاسم سر برمی‌دارد و با تعجب نگاه می‌کند.

وزیر: باز بدون مشورت من چه کردی پسر؟

قاسم: چه شده پدر؟

وزیر: خودت بهتر می‌دانی! به معتضد خبر داده‌ای که علویان هفته دیگر در یکی از خرابه‌های بغداد گرد هم جمع می‌شوند.

قاسم: خواستم هرچه زودتر این خبر را به او برسانم.

وزیر: از اینکه بر من پیشدستی کنی سودی نمی‌بری! همین حالا نزد خلیفه بودم. مرا خوانده بود. گفت باید به هر طریقی که ممکن است محل تجمع آنها را پیدا کنید! می‌فهمی؟ اگر نتوانیم پیدا کنیم فضاحت است.

قاسم: (از جا برمی‌خیزد) باید به خانه علویانی که می‌شناسیم حمله کنیم. دستگیرشان کنیم. شکنجه کنیم تا مقر بیایند.

وزیر: باید پیش از هرکس به من می‌گفتی. باید مشورت می‌کردی. اگر به معتضد نگفته بودی بدون خبر او سعی می‌کردیم محل ملاقات را پیدا کنیم. پیدا نمی‌کردیم کسی بازخواستمان نمی‌کرد. پیدا می‌کردیم افتخار بزرگی بود.

قاسم: حالا باید از کجا شروع کنیم؟

وزیر: به همان جاسوسان که بدون خبر من اجیر کرده‌ای بگو شروع کنند!

(با خشم به سوی در می‌رود)

قاسم: پدر!

وزیر: (می‌ایستد) چه کنم که آبروی تو آبروی من است. (پیش می‌آید) کاری که گفتم بکن.

128. شب ـ داخلی و خارجی

در نماهای مختلفی هجوم سربازان به خانه‌های شیعیان را می‌بینیم. عده‌ای دستگیر می‌شوند. در بین آنها دو چهره آشنا هست. یکی محمد بن علی بن ابراهیم و دیگری محمد بن همام.

129. شب ـ داخلی ـ کاخ المعتضد

بغراخان نزد خلیفه است. خلیفه از دریچه به بیرون نگاه می‌کند. شاید به ماه.

بغرا: در خانه شیمله است امیرالمؤمنین!

خلیفه: جای خوبی را انتخاب کرده.

بغرا: نباید اجازه دهید او آزادانه بگردد!

خلیفه: (با خشم به بغرا می‌نگرد) در میان این‌همه آدم که دور مرا گرفته‌اند، یک نفر را به صداقت رشید نشان بده تا او را بکشم.

بغرا: زبان‌درازی مرا ببخشید امیر. اما همین صداقت نیست که به خیانت می‌انجامد؟ (خلیفه نمی‌فهمد او چه می‌گوید. بغرا ادامه می‌دهد) صداقت از نظر من یعنی اینکه ما برای خلیفه صادق باشیم. آنچه خلیفه می‌گوید اطاعت کنیم و انجام دهیم، اما صداقت برای رشید معنی دیگری دارد. او معتقد است باید آنچه دلش صادقانه می‌داند انجام دهد. وقتی امیر هست اطاعت از دل، اطاعت از عقل، اطاعت از هر قانون دیگری، حتی قانون الهی، عین خیانت است!

خلیفه: (مجاب شده لبخند می‌زند) دلم را با سخنانت شاد کردی بغرا. از وزیر چه خبر؟

بغرا: عده زیادی از علویان و اهل رفض را دستگیر کرده‌اند تا به محل تجمع آنها پی ببرند.

خلیفه: و چه کردی با آنچه من از تو خواستم؟

بغرا: راز بزرگی از من خواسته‌اید امیر! رازی بس بزرگ. تاکنون هیچ کاری

نتوانسته‌ام بکنم، اما حاضرم نیمی از اهل زمین را بکشم تا آن راز را به دست بیاورم.

خلیفه: فقط نیمی از اهل زمین؟

بغرا: نیم دیگر باید بمانند که خلیفه بر آنها حکومت کند.

خلیفه: (می‌خندد) اما اگر جای محمد بن علی عسکری را پیدا نکنی، حکومت بر آن نیم دیگر هم شیرین نخواهد بود! او را پیدا کن. بین شیعیان علی جاسوس بفرست. بگو تظاهر به دینداری و عبادت کنند تا خبری از محل اختفای او به دست بیاورند.

بغرا: (سر خم می‌کند) چنین می‌کنم امیر.

خلیفه: حتی اگر یک کلمه بشنوی همان کلمه بس است تا سرنخ جست‌وجوی ما باشد. (به بیرون نگاه می‌کند) اخبار کارهایی که وزیر می‌کند نیز همچنان برای من بیاور.

(بغرا می‌رود)

130. روز ـ داخلی ـ مغازه ابوجعفر

ابوجعفر در حال جا به جا کردن چند خمره و مشک روغن است. ابوهاشم به او کمک می‌کند. جوانی وارد می‌شود.

جوان: سلام!

ابوجعفر: سلام پسرم!

جوان: برای خرید آمده‌ام.

ابوجعفر: من هم برای فروش اینجا هستم.

جوان: (به اطراف می‌نگرد) بهتر از روغن چه داری؟

ابوجعفر: آرزوی سلامت و صحت!

جوان: (به ابوهاشم با گوشه چشم می‌نگرد) سخنی محرمانه دارم.

ابوجعفر: ابوهاشم مثل برادر است برای من. بگو.

جوان: قسم می‌خوری راز مرا به کسی نگویی؟

ابوجعفر: دوست ندارم راز کسی را بدانم.

جوان: (آهسته) اموالی هست که باید به ناحیه مقدسه یا وکیلی از وکلای او تحویل دهم.

ابوجعفر: ناحیه مقدسه؟ کجاست؟

جوان: (آهسته) نمی‌دانی؟

ابوجعفر: نشنیده‌ام.

جوان: ناحیه مقدسه! فرزند امام حسن عسکری!

ابوجعفر: حسن بن علی عسکری؟ ده سال پیش درگذشت گمانم. نه ابوهاشم؟

ابوهاشم: شاید. نمی‌دانم.

جوان: مرادم فرزند اوست. خلف صالح. ناحیه مقدسه.

ابوهاشم: حسن بن علی عسکری فرزندی داشت؟

جوان: (با هیجان کاذب) آری. همو که ظهور می‌کند تا جهان پر از ستم را پر از عدل کند. وای که بعضی‌ها چقدر از او می‌ترسند!

ابوجعفر: (مثلاً ترسیده) برادر. من مردی کاسبم. زندگی‌ام از همین دبه‌ها و خمره‌های روغن می‌گذرد. برو زود برو! اینجا جای حرف‌های خطرناک نیست.

جوان: ترسو! حیف از شما مردم که موهبت عدل و آزادی را بچشید. حقّتان همین بدبختی است.

جوان می‌رود. ابوجعفر خود را مشغول روغن‌ها می‌کند. جوان که دور شده بود دوباره جلوی در مغازه ظاهر می‌شود و به ابوجعفر نگاه می‌کند. ابوجعفر بی‌حواس مشغول کار است. جوان می‌رود.

131. روز ـ خارجی ـ بازار

دو پاسبان در بازار قدم می‌زنند و در ضمن به اجناس مغازه‌ها نیز ناخنک‌هایی می‌زنند. از جایی مشتی آجیل برمی‌دارند. در مغازه‌ای انگشت در پنیرها می‌برند و به دهان می‌گذارند. در فقاع فروشی، یک کوزه فقاع می‌نوشند. یک‌باره چشم یکی از آنها به مردی می‌افتد که صورت خود را پوشانده و تلاش دارد خود را از چشم پاسبان‌ها دور نگه دارد. مرد همیانی در دست دارد. پاسبان به او مشکوک می‌شود و به دوستش سقلمه‌ای می‌زند که نگاه کند. هر دو به مرد خیره می‌شوند. مرد سعی می کند خود را بین مردم مخفی کند.

پاسبان 1: های! بایست.

مرد یک‌باره پای به گریز می‌گذارد. پاسبان‌ها دنبالش می‌کنند. مردم به هم می‌ریزند. ناگهان جوانی که در مغازه ابوجعفر تظاهر به تشیع کرده بود از مغازه‌ای بیرون می‌آید و متوجه ماجرا می‌شود. مرد روی بسته به او می‌رسد. جوان دست دراز می‌کند که او را بگیرد. همیان مرد به دستش می‌افتد. مرد مشتی به صورت جوان می‌زند و همیان را رها می‌کند و از ترس پاسبان‌ها که نزدیک شده بودند فرار می‌کند. پاسبان‌ها می‌رسند. جوان دست در همیان می‌کند و محتوای آن را بیرون می‌ریزد. چند سکه و یک خنجر بیرون می‌افتد و یک نامه. جوان نامه را نگاه می‌کند. لبخندی می‌زند و آن را در آستین می‌گذارد. پاسبان‌ها می‌رسند.

پاسبان 2: فرار کرد! گمانم دزد بود!

جوان: فقط همین همیان را توانستم بگیرم.

پاسبان 1: (سکه‌ها را جمع می‌کند با خنجر) اینها مال ماست!

جوان: (با لبخند) البته که مال شماست.

پاسبان‌ها با اخم به جوان نگاه می‌کنند و می‌روند. پس از رفتن آنها، جوان نامه را از آستین در می‌آورد. سعی می‌کند با دست چین و چروک آن را صاف کند. کمی آن سو‌تر، از پیچ کوچه‌ای مرد روی بسته می‌پیچد. از بس دویده نفس نفس می‌زند. به دیوار تکیه می‌دهد و آهسته به پشت سر نگاه می‌کند. مطمئن می‌شود کسی او را تعقیب نمی‌کند. پارچه را از صورت خود کنار می‌زند. جعفر بن احمد بن متیل است. با پارچه عرق از صورت خود پاک می‌کند و به آرامی به راه خود می‌رود.

جوان که نامه را به دست دارد با لبخند رضایتی به آن می‌نگرد.

132. روز ـ داخلی ـ کاخ وزیر

قاسم نامه چروکیده را به دست دارد و آن را جلوی روی مردی گرفته که خط‌شناس است. خط‌شناس با دقت به آن می‌نگرد.

قاسم: به خط دبیران می‌ماند. نه؟

خط‌شناس: چرا این‌قدر این نامه چروکیده و مچاله است؟

قاسم: تو را اینجا نخوانده‌ام که درباره چین و چروک نامه حرف بزنی. مهم این است که بفهمیم نویسنده نامه کیست؟

خط‌شناس: من فقط خط‌شناسم. عالم الغیب نیستم امیر. می‌توانم خصوصیات نویسنده‌اش را بگویم، اما اینکه کیست خدا می‌داند.

قاسم: دبیر است؟

خط‌شناس: (با دقت پیچ و تاب حروف را بررسی می‌کند) دبیر نیست، اما با سواد است.

قاسم: فیلسوف؟

خط‌شناس: در خط فیلسوفان لرزشی است حاکی از تردید نسبت به آنچه می‌نویسند. نه، فیلسوف نیست.

قاسم: طبیب؟

خط‌شناس: طبیبان بد خطند و کلمات را نیمه کاره رها می‌کنند و به جایش بعضی حروف را بیش از حد می‌کشند. طبیب نیست.

قاسم: فقیه؟

خط‌شناس: نه. فقها نرم می‌نویسند، اما نویسنده این خط، دست‌های کارکرده‌ای دارد مثل دست کاسب‌ها!

قاسم: کاسب؟

خط‌شناس: او کاسب است. در مغازه‌ها سراغش را بگیرید!

قاسم: (نامه را می‌گیرد) خط‌شناس نیستی مردک! نویسنده این نامه‌ها، مردی است در رأس یک جمعیت مخفی عظیم. تو می‌گویی کاسب است؟

خط‌شناس: امیر نرنجد. من آنچه می‌بینم می‌گویم. این خط از آن مردی است پنجاه ساله. حدوداً. عالم است. طمأنینه‌ای دارد که در عارفان و حکیمان است، ولی با این همه اوصاف کاسب است! (دوباره به نامه نگاه می‌کند) اما از امیر چه پنهان، تا به حال نمی‌دانستم علویان و رافضیان چنین تشکیلاتی دارند. او دوستانش را به آن ویرانه دعوت کرده که چه کند؟

قاسم: که بر ضد امیرالمؤمنین خلیفه توطئه کنند. (چشم‌های خط‌شناس از ترس گرد می‌شود و برمی‌خیزد، اما قاسم دست بر شانه او می‌گذارد و می‌نشاند) جایی نمی‌روی!

خط‌شناس: اهل و عیالم منتظرند امیر!

قاسم: از مضمون نامه مطلعی مرد! نمی‌توانم بگذارم بروی.

خط‌شناس: (ترسیده) به من شک دارید امیر؟

قاسم: من به همه شک دارم. بعد از اینکه دستگیرشان کردیم می‌توانی بروی. زیاد طول نمی‌کشد. (به نامه اشاره می‌کند) همین امشب جمع

می‌شوند!

خط‌شناس: اهل و عیالم.

قاسم: بگذار یک شب از دیدن قیافه تکراری تو راحت باشند!

(در بازمی‌شود و مسرور می‌آید. محکم و استوار پیش می‌آید)

مسرور: چه مهمی پیش آمده که مرا با این شتاب فرا خوانده‌اید؟ (یعنی اگر کار مهمی نباشد آزرده می‌شوم)

قاسم: اهم مهمات است سردار. (نامه را به سوی او می‌گیرد) امشب عده‌ای در خرابه‌های دیر اکلیل جمع می‌شوند.

مسرور: پس جای آنها را یافتید!

قاسم: مطمئناً. این نامه امروز به طریقی نامنتظره به دست ما رسید. مثل یک معجزه. بخوان. نوشته امشب در خرابه‌های دیر اکلیل خواهیم بود. هیچ‌کس نباید از تجمع ما با خبر شود. سربازان و پاسبانان. امشب گنج خود را به ما نشان خواهد داد.

مسرور: (چشمش برق می‌زند) گنج! حتماً منظور خود اوست.

قاسم: (شادمان) خود او! مهدی! هجده سال است همه دنبال او هستند و امشب کار به پایان می‌رسد!

مسرور: با پنجاه سوار به آنجا حمله می‌کنیم!

قاسم: با همه سوارانت سردار. خرابه‌های دیگر را رها کن. زیر نظر گرفتن آنها بی‌فایده است. همه سربازانت را بیاور آنجا. خود من هم می‌آیم. تا به حال دنبال شاخ و برگ‌ها بودیم، اما امشب ریشه را به دست می‌آوریم. کار تمام است.

مسرور: اما آنها حتماً می‌دانند این نامه به دست ما افتاده، پس جای تجمع یا وقت آن را عوض خواهند کرد.

قاسم: شاید، اما حتماً فرصت نمی‌کنند به این سرعت به همه یارانشان خبر

دهند. دست کم بعضی از آنها می‌آیند. (به نامه اشاره می‌کند) پس از نماز عشا!

133. شب ـ خارجی ـ خرابه‌های دیر اکلیل

جعفر بن احمد متیل در تاریکی، آهسته وارد می‌شود. کلنگی به دست دارد. به وسط ویرانه می‌آید و به اطراف نگاه می‌کند. از گوشه تاریک دیگری، مردی آهسته پیش می‌آید.

جعفر: که هستی؟

مرد جلو می‌آید. صورتش در نور مهتاب آشکار می‌شود. مرد مسنّی است به نام عوام بن‌هاشم.

عوام: سلام جعفر بن احمد.

جعفر: سلام پسر هاشم. چه بی‌صدا آمدی!

عوام: ماجرای گنج چیست؟

جعفر: بیل و کلنگت کو؟

عوام: نگفته بودید بیل و کلنگ بیاورم.

جعفر: پس چطور باید زمین را بکنیم؟

[صدای یانس، مرد مصری]

یانس: من بیل و کلنگ آورده‌ام. (جلو می‌آید. دو دست بیل و کلنگ آورده)

جعفر: (کمی نگران) شما را نمی‌شناسم.

یانس: یانس اهل مصر. سه روز است وارد بغداد شده‌ام. نامه شما به من رسید که گفته بودید برای پیدا کردن گنج بیایم. (آهسته) اسم رمز ما «خلف صالح»

است.

جعفر: (لبخند می‌زند) پس شروع کنیم!

(هر سه مشغول کار می‌شوند)

عوام: اما اینجا گنجی نیست.

جعفر: اینجا قبلاً دیر مسیحیان بود. در اینجا گنج‌هایی مخفی کرده بودند برای مبادا، ولی وقتی دیر خراب شد فرصت نکردند گنج‌ها را در آورند.

یانس: اگر از صمیم دل بکنیم شاید واقعاً گنجی پیدا کنیم!

یکباره از در و دیوار، سربازان به داخل ویرانه می‌ریزند. پیاده و سوار. شیهه اسب‌ها و نعره سربازان در هم می‌آمیزد، مشعل‌ها روشن می‌شود و ویرانه مثل روز می‌شود. سربازان سه مرد را محاصره می‌کنند. قاسم و مسرور در میان آنها هستند.

قاسم: چه می‌کنید؟

جعفر: (مثلاً ترسیده) به سر مبارک امیر هیچ کار!

مسرور: (شمشیر زیر گلویش می‌گذارد) راست بگو!

جعفر: دنبال گنج می‌گردیم!

قاسم: (نامه را از گریبان در می‌آورد) این خط کیست؟

جعفر: خط من است امیر!

قاسم: نامت؟

جعفر: جعفر بن احمد.

قاسم: چه کاره‌ای؟

جعفر: در مغازه پدرم صحافی می‌کنم.

قاسم: (به مسرور) یک کاسب معمولی. مردک خط‌شناس راست می‌گفت. (به عوام) تو؟

عوام: بزازم امیر. عوام بن‌هاشم.

(قاسم به یانس نگاه می‌کند)

یانس: یانس پسر جارود، اهل مصرم.

مسرور: در بغداد چه غلطی می‌کنی؟

یانس: خواب دیدم در این ویرانه گنجی هست، آمدم.

قاسم: (می‌خندد) احمق! به خاطر یک خواب از مصر آمده‌ای بغداد!

جعفر: (ساده لوح) بعضی خواب‌ها راست است امیر!

مسرور: (می‌خندد) این احمق‌تر است که فریب این را خورده.

قاسم: (آهسته و تلخ) و احمق‌تر از اینها ماییم که فریب خوردیم! (سر اسب را برمی‌گرداند و قدمی می‌رود، اما سر برمی‌گرداند و نگاه می‌کند به سه مرد و به سربازان دستور می‌دهد) هر سه را به قصد کشت بزنید!

(سربازان شروع به زدن می‌کنند)

یانس: آخر چرا می‌زنید؟

قاسم: تا دیگر خواب گنج نبینی!

(قاسم و مسرور می‌روند. سه مرد در اثر کتک روی زمین می‌افتند. سربازها می‌روند)

جعفر: (آهسته سر برمی‌دارد و لبخند می‌زند) موفق شدیم!

عوام: هنوز که گنج را پیدا نکرده‌ایم!

(جعفر و یانس به خنده می‌افتند)

134. شب ـ ویرانه‌های تل عکبری سردابه

شیعیان جمع هستند. در پناه نور مشعل‌ها. گرد هم نشسته‌اند. بسیاری از چهره‌هایی که می‌شناسیم در اینجا هستند و چند چهره تازه. ابوجعفر در حلقه است. از قبل گفتگو ادامه داشته.

ابوجعفر: معتضد بر خلاف خلیفه مرده، قدرت طلب است. سعی خواهد کرد همه ما را نابود کند. چون برای او بزرگ‌ترین دشمن ماییم. جاسوس بین

ما خواهد فرستاد، ما را دستگیر خواهد کرد. شکنجه خواهد داد و خواهد کشت تا نام و نشان تک تک ما را بفهمد.

وکیل 1: جمعی از شیعیان معتقدند بهترین وقت برای قیام همین ایام است. در همه‌جا مردمی هستند که آرزو دارند در رکاب حضرت بجنگند.

ابوجعفر: هنگام قیام و ظهور را خداوند تعیین می‌کند و تا آن هنگام وظیفه ما انتظار است و انتظار یعنی نفی وضعیت‌های موجود که ظالمانه‌اند.

وکیل 2: بسیاری از مردم می‌پرسند غیبت حضرت چرا طولانی شده است؟ چه باید بگوییم ابوجعفر؟

ابوجعفر: طولانی؟ هنوز بیست سال هم از ولادت حضرت نگذشته و هنوز بسیاری از دوستان و یاران، امام را می‌بینند! غیبت شاید صدها سال و شاید بیش از هزار سال طول بکشد. خداوند داناست، اما برادران من، وظیفه ماست که مفهوم غیبت را بیان کنیم. امام برای هرکس که بخواهد، حاضر است. همه‌جا و همه وقت. کافی است چشم بگشاییم تا او را ببینیم. تا بیرون خانه ایستاده‌ایم صاحب‌خانه از نظر ما غایب است. ماییم که از محضر او غایبیم. مگر نه اینکه هر آدمی باید مجاهده کند تا به آن درجه از بینش و شعور برسد که چشم دلش باز شود و به آگاهی الهی برسد؟ مجاهده برای دیدار امام نیز از همین‌گونه است. ما و جامعه ما باید بکوشیم تا به سطح والای دیدار امام دست پیدا کنیم. دیدار امام دیدار جسم او نیست. همچنان‌که در زمان پدران بزرگوارش نیز مردمی بودند که امام را می‌دیدند، اما حقیقت امام برایشان غایب بود. این تلاش، مجاهده برای رستگاری است. رستگاری فردی و رستگاری جمعی.

وکیل 3: درباره قرمطیان چه می‌گویند؟ آنها نیرو گرفته‌اند.

ابوجعفر: امام فرموده‌اند من آنها را نفی می‌کنم و شیعیان باید خود را از آنها مبرا کنند. قرمطیان قتل مسلمانانی که با آنها بیعت نکنند جایز می‌شمارند و

غرضشان کسب قدرت است نه اصلاح امور. فقرا به آنها پیوسته‌اند؛ زیرا کسانی که در فقر و ظلم به سر می‌برند به هر بانگی که از بهبود معیشت و اصلاح جامعه سخن بگوید لبیک می‌گویند، اما گوش کنید. از طرف ناحیه مقدسه به من دستور رسیده است به شما بگویم تا یک‌سال به زیارت سیدالشهدا در کربلا و مزار امامان همام در سامرا نروید. (همهمه بین حضار می‌پیچد)

وکیل 4: چرا ابوجعفر؟ این به‌راستی امر امام است؟

ابوجعفر: وای بر من اگر سخنی از خود را به حضرتش منسوب کنم. بدانید که جاسوسانی می‌خواهند با نفوذ در میان زائران سیدالشهدا، به اسرار ما پی ببرند. این فرمان را به گوش همه شیعیان برسانید. دیگر اینکه در بلاد خود با دقت و امانت رفتار کنید و از دخالت در حوزه مسئولیت وکلای دیگر بپرهیزید. والسلام علیکم و رحمة‌الله و برکاته. همه برمی‌خیزند. جمعی به سوی ابوجعفر می‌آیند. ابوجعفر به حسین بن روح رو می‌کند. پیامی برای دوستت دارم. باید هرچه زودتر به او برسانی.

135. روزـ خارجی ـ خانه حسین بن روح ـ حیاط خانه

شیمله آنجاست. حسین بن روح پیام ابوجعفر را برای او نقل می‌کند.

حسین: محمد بن حسن بن سهل! این روزها تو علناً در بین سپاهیان و مردم، دعوت به امامی از خاندان علی می‌کنی... (شیمله می‌خواهد حرفی بزند. حسین مانع می‌شود) گوش کن. آنچه می‌گویم عین پیام نایب امام است. وی گفت: ما تو را از همراهی با عبدالله مهتدی برحذر می‌داریم. وظیفه تو تقیه و حفظ جان خودت و شیعیان است.

شیمله: (کمی ناراحت) از این همه پرهیز و گریز چه طرفی بسته‌ایم تاکنون؟ دست روی دست گذاشته‌ایم و نگاه می‌کنیم که خلفا می‌آیند و می‌روند و

هر ستمی می‌خواهند می‌کنند. هنوز پایه‌های خلافت معتضد محکم نشده. می‌توان با یک تکان، ارکان آن را به هم ریخت.

حسین: شنیدی آنچه باید به تو می‌گفتم.

شیمله: و من می‌پذیرم. آری حسین بن روح، با جان و دل می‌پذیرم، اما بگذار بگویم ما در زمان معتمد فرصت قیام را از دست دادیم. من از انتظار خسته شده‌ام.

حسین: خستگی آغاز شکست است شیمله. صبور باش. آن‌کس که تو از انتظار آمدنش خسته‌ای، برای ظهور از همه بی‌تاب‌تر است. به خدا قسم از زبان نایب آن امام شنیدم که گفت در موسم حج، حضرتش را دیدم که پرده کعبه را گرفته بود و می‌فرمود: «پروردگارا! وعده‌ای که به من داده‌ای عملی کن» و بازمی‌فرمود: «پروردگارا! به وسیله من، از دشمنانت انتقام بگیر!» شیمله، تو امروز را می‌بینی و او امروز و فردا و پس‌فردا و پسان‌فردا را. کدام یک آگاه‌ترید؟

شیمله: جان من و خاندان من فدای او. گوشم می‌شنود و دلم اطاعت می‌کند حسین، اما سینه‌ام تنگ است. مرگ را دوست‌تر دارم!

136. شب ـ خارجی ـ دجله

قایقی بر آب می‌رود. شیمله و عبدالله مهتدی در آنند.

شیمله: دیگر نمی‌توانم. به من دستور داده است دست به هیچ اقدامی نزنم.

عبدالله: ترسیده‌ای!

شیمله: شیمله و ترس؟

عبدالله: هیچ‌کس بی‌خصلت ترس به دنیا نمی‌آید.

شیمله: (خشمگین) همه عمر من در جنگ و جدال گذشته مرد! تیزی شمشیر روی گردنم بوده و نیش خنجر روی قلبم! من از اطاعت حرف

می‌زنم نه ترس!

عبدالله: ترسوها اطاعت می‌کنند! من به تو می‌گویم بیا اساس دنیا را به هم بریزیم، بنای تازه‌ای برپا کنیم. تو از اطاعت حرف می‌زنی؟ اطاعت کن مانعت نمی‌شوم، اما به رهبرانت نشان بده چه جنمی داری. نشان بده چه کارها می‌توانی بکنی. (لبخند می‌زند) تو سرداری شیمله. شاید در ظاهر از سربازی که بدون اجازه تو رفته و سر فرمانده دشمن را برایت آورده خشمگین شوی، اما در دل تحسینش می‌کنی. چون باعث پیروزی تو شده. غیر از این است! (شیمله کمی به فکر فرو رفته) اگر آن سرباز قبل از شبیخون از تو اجازه بگیرد ممکن است اجازه ندهی، بگویی خودت را به کشتن می‌دهی، ولی ته دلت می‌گوید کاش به حرف من گوش نکند و برود!

شیمله: (در سکوت می‌اندیشد فقط صدای پارو زدن‌هایش می‌آید. شیمله دست از پارو زدن می‌کشد) اما اگر آن سرباز شکست بخورد و کشته شود؟

عبدالله: مگر در کار ما احتمال شکست وجود دارد؟ من عبدالله بن مهتدی‌ام و تو محمد بن حسن بن سهل شیمله. پسر خلیفه‌ای و سردار لشکری! شکست؟ محال است برادر! دست از تردید بردار و دل به دریا بزن! من تعهد می‌کنم روزی همان‌ها که تو را از این کار منع می‌کنند تحسینت کنند و بگویند تو درست همان کاری را کردی که ما آرزو داشتیم انجام دهیم. آخر مگر نه اینکه در پی حقند؟ پس، از مرگ ظلم، خوشحال می‌شوند!

شیمله باز پارو می‌زند. در سیاهی دور می‌شوند.

137. روز ـ خارجی ـ بازار

در گوشه‌ای از بازار، مغازه‌دارها با هم صحبت می‌کنند. هر وقت مشتری می‌آید یا کسی رد می‌شود، آنها صحبت خود را به نوعی قطع می‌کنند.

پاسبانی رد می‌شود. مغازه‌دارها که می‌فهمیم با هم صحبت می‌کرده‌اند ساکتند. پاسبان به آنها نگاه می‌کند و قدم زنان می‌گذرد.

مغازه‌دار 1: (به مغازه‌دار 2) گمان نکنم درست بگویی! قرمط از کرمیته گرفته نشده، بلکه یک نوع خط است. مردی به نام حمدان آن را اختراع کرده. خطی معما گونه است.

مغازه‌دار 2: همان که گفتم! قرمط از کرمیته گرفته شده.

مغازه‌دار 3: چه فرق دارد؟ مهم این است که کارشان خیلی بالا گرفته. چند روستا را در اطراف کوفه تصرف کرده‌اند. صدهزار پیرو دارند.

مغازه‌دار 1: از هرکس که به آنها می‌پیوندد یک دینار می‌گیرند و می‌گویند برای امام پنهان است.

ثابت (مغازه‌دار 4): امام غایبی که قرمطیان می‌گویند کیست؟

شاگرد ثابت: (پسرکی ساده‌لوح به نظر می‌آید) عموی من او را می‌شناسد. (سکوت بر مغازه‌دارها مستولی می‌شود و به هم نگاه می‌کنند و به اطراف. کسی نیست)

ثابت: تو اینجا چه‌کار می‌کنی؟ گفتم داخل مغازه باش!

شاگرد: راست می‌گویم. عموی من قرمطی نیست، اما برای مردی دعوت می‌کند که نمی‌دانم نامش چیست. تازه دوست عبدالله بن مهتدی است. پسر خلیفه المهتدی!

ثابت که با چشمان گشادشده به پسرک می‌نگرد متوجه می‌شود مغازه‌دارهای دیگر خود را به داخل مغازه‌هایشان کشانده‌اند. سر برمی‌گرداند مردی کنار او ایستاده. مغازه‌دار از ترس نزدیک است پس بیفتد.

مرد: (گویی بی‌خبر است از آنچه گفته شده) صابون خوب می‌خواستم!

ثابت: صابون خوب.... دارم... دارم...بیایید.

با ترس به مرد نگاه می‌کند. مرد لبخند می‌زند. ثابت عقب عقب وارد مغازه می‌شود. شاگرد احساس ناخوشایندی پیدا کرده. نمی‌داند چه کند. وارد مغازه می‌شود. مغازه‌دار انگار اختیار دست و پایش را از دست داده. چند صندوق صابون را واژگون می‌کند. خریدار متعجب است.

شاگرد: صابون زرد هست و سفید. کدامیک را می‌خواهید؟

مرد: کدام بهتر است؟

شاگرد: از هر دو می‌برند. شما سفید ببرید. خوشبوتر است. چقدر می‌خواهید؟

مرد: پنج قالب.

شاگرد پنج قالب را در بندی می‌بندد و به دست مرد می‌دهد. مرد سه سکه از آستین در می‌آورد و به شاگرد نگاه می‌کند.

شاگرد: دو سکه کافی است!

خریدار دو سکه را در دست شاگرد می‌گذارد و با تعجب، آخرین نگاه را به ثابت می‌اندازد و می‌رود. به محض رفتن او مغازه‌دار به سوی شاگرد حمله‌ور می‌شود.

ثابت: پسر ابله!

شاگرد: چه شده؟

ثابت: خودت که هیچ، فدای سرم. مرا بدبخت کردی!

شاگرد: نمی‌فهمم چه می‌گویید!

ثابت: معلوم است که نمی‌فهمی. چون نفهمی و من از تو نفهم‌تر که تو را در مغازه‌ام نگه داشته‌ام. (از ترس سر خود را در دست می‌گیرد) وای خدایا! اگر این مرد، جاسوس باشد چه کنم؟ اگر حرف‌هایت را شنیده باشد چه کنم؟ وای!

شاگرد: (آهسته) نگاه کنید!

ثابت بیرون را نگاه می‌کند. مرد خریدار جلوی در ایستاده و داخل را می‌نگرد. ثابت به لرزه می‌افتد. خریدار با دقت نگاه می‌کند و سپس وارد می‌شود.

ثابت: (از ترس می‌لرزد) چه می‌خواهید؟

مرد: گفتید تفاوت صابون‌های زرد و سفید چیست؟

شاگرد: (ترسیده است) سفیدها خوش‌بوترند. کمی عطر در ساخت آن به کار می‌برند.

مرد: خب. پس بهتر است. (می‌رود)

ثابت تقریباً پس افتاده است. به دیوار تکیه داده. شاگرد هم که ترسیده به او می‌نگرد.

138. شب ـ داخلی ـ خانه ثابت

ثابت و زن و بچه‌هایش خوابیده‌اند، اما ثابت چشم‌هایش را بازمی‌کند. بیدار است و آشکارا مضطرب. در بستر می‌نشیند. دست به پیشانی می‌کشد. از جا برمی‌خیزد. از کوزه کمی آب می‌خورد و پشت دریچه می‌رود. صدای همسرش او را به خود می‌آورد.

همسر: چرا بیداری؟

ثابت: تو بخواب!

همسر: تو چرا نمی‌خوابی؟ نصف شب است.

ثابت: خیالات!

همسر: (می‌نشیند) شاید هم اتفاقی نیفتاده باشد. شاید آن مرد جاسوس نبوده. چرا این‌قدر بددل شده‌ای؟

ثابت: انگار در این شهر زندگی نمی‌کنی. از هر سه نفر، چهار نفرشان جاسوس‌اند!

همسر: اگر جاسوس بود تا به حال خبر داده بود دستگیرت کرده بودند.

ثابت: نخیر! صبرمی‌کنند ببینند خودم خبرمی‌دهم یا نه. اگر خبر ندهم می‌فهمند من هم اهل فتنه و آشوبم!

همسر: (دوباره دراز می‌کشد) صبح با خیال راحت برو در مغازه را باز کن. اگر مرد خریدار دوباره آمد، حتماً بو برده. اگر هم نیامد که خبری نیست.

چشم‌هایش را می‌بندد. ثابت به او نگاه می‌کند. از کنار بستر خود، بالا پوشش را برمی‌دارد و آهسته از در اتاق بیرون می‌رود.

139. روز ـ داخلی ـ کاخ وزیر

قاسم و عبیدالله ایستاده‌اند و با خشم نگاه می‌کنند. شاگرد ثابت که به شدت به درون رانده شده جلوی پایشان به زمین می‌خورد. دستی پشت سر جوانک را می‌گیرد و او را با خشونت سرپا می‌کند. دست از آن یک سرباز است.

عبیدالله: پس عموی تو دوست عبدالله بن مهتدی است؟! (جوانک که به شدت ترسیده سر تکان می‌دهد. عبیدالله ادامه می‌دهد) و مردم را به سوی امامی پنهان دعوت می‌کند؟!

(جوانک سر تکان می‌دهد)

قاسم: (گلوی جوانک را می‌گیرد) نام عمویت چیست؟

شاگرد: (به گریه می‌افتد) من...

قاسم: (گلوی جوانک را فشار می‌دهد) نام عمویت چیست؟

شاگرد: (خرخرکنان) محمد بن حسن...

عبیدالله: (به قاسم) می‌خواهد حرف بزند! (قاسم گلوی جوانک را رها

می‌کند. عبیدالله ادامه می‌دهد) کدام محمد بن حسن؟ چه‌کاره است؟

شاگرد: من... به خدا...

قاسم: بوزینه! (خنجر می‌کشد و زیر گلوی جوانک می‌گذارد)

شاگرد: لشکری است.

(قاسم و عبیدالله با تعجب به هم می‌نگرند)

عبیدالله: کنیه‌اش چیست؟ لقبش چیست؟ حرف بزن بزمجه!

شاگرد: همه به او شیمله می‌گویند.

سرباز از شدت تعجب شاگرد را رها می‌کند. شاگرد به زمین می‌افتد. عبیدالله از تعجب دست بر صورت می‌کشد و رو برمی‌گرداند. دو قدم دور می‌شود. قاسم و سرباز به او می‌نگرند. وزیر همچنان در تأمل است. رو برمی‌گرداند و با دست به سرباز اشاره می‌کند. سرباز پسرک را کشان کشان می‌برد.

قاسم: به خلیفه خبر دهیم یا دستگیرش کنیم؟

وزیر: من به خلیفه خبرمی‌دهم و تو برای دستگیری‌اش برو!

140. شب ـ داخلی و خارجی ـ خانه شیمله ـ اتاقی در خانه

شیمله و مهتدی صحبت می‌کنند. حصیری را کنار زده‌اند. زیر حصیر نقشه‌ای که با ذغال کشیده شده، دیده می‌شود. نقشه کاخ المعتضد است.

شیمله: تو خلیفه‌زاده‌ای. خودت در این کاخ بزرگ شده‌ای!

عبدالله: بیست و پنج سال از آن روزها گذشته! وقتی پدرم کشته شد من نوجوان بودم. به یاد ندارم حرفی درباره راه مخفی شنیده باشم.

شیمله: اما شنیده‌ام وجود دارد. برای مبادا ساخته‌اند که اگر کاخ در محاصره قرار گرفت از آن استفاده کنند. (از شدت فکر دست‌هایش را به هم می‌مالد) اگر چنین راهی باشد و ما پیدا کنیم بدون درگیری از اتاق خواب معتضد سر

در می‌آوریم.

عبدالله: چنین راهی وجود ندارد. بهترین راه همان حمله ناگهانی است. (با انگشت نشان می‌دهد) من از این طرف، باب‌الصغیر، با دویست سرباز....

شیمله: هنوز هم می‌گویم دویست سرباز برای حمله از این طرف زیاد است. حمله اصلی باید از طرف باب السوق باشد با هفتصد تن.

عبدالله: تو فرماندهی اما...

شیمله: اما نباید خطر سرداران ترک را فراموش کرد. ما در این باره کم صحبت کرده‌ایم. اگر بعد از کنار زدن معتضد، از در مخالفت با ما در آیند کارمان دشوار می‌شود. بدر خادم، مسرور، ترک بن عباس....

عبدالله: آنها وقتی ببینند خلیفه منم، مردی از آل عباس، موافقت می‌کنند.

شیمله: برای آنها مهم این است که خلیفه دستشان را در غارت و چپاول باز گذارد، تو می‌توانی چنین اجازه‌ای بدهی؟

عبدالله: البته نه...، اما کنار خواهیم آمد.

شیمله: (برمی‌خیزد و قدم می‌زند) هر وقت به سرداران و سربازان ترک فکر می‌کنم احساس می‌کنم بی‌گدار به فکر عبور از آبیم. نیروی اصلی لشکریان، آنها هستند.

عبدالله: باید سرداران ترک را در برابر عمل انجام شده قرار داد. مردم بغداد هم با ما خواهند بود. مطمئن باش من به سرداران ترک، منصب‌های بهتری می‌دهم. البته برای آرام کردنشان بعد یک به یک...

شیمله: و این یعنی فریب، یعنی دروغ، یعنی ظلم. یعنی آغاز یک خلافت مستبدانه دیگر.

عبدالله: زود قضاوت نکن شیمله. نکند می‌خواهی مثل علی بن ابی‌طالب خلافت کنم؟ بایستم و بگویم همه دزدی‌ها تمام! دکان اسراف و تبذیر و چپاول و ریا و دروغ تخته! فقیر و غنی، سرباز و سردار در برابر قانون

یکسان!؟ هان!؟ باور کن چنین حکومتی یک روز هم دوام نمی‌آورد شیمله. فکر کن! قدم به قدم باید پیش رفت.

شیمله: (پیش می‌آید و حصیر را روی نقشه می‌اندازد) پیمانی که با تو بستم با خون استوار است. حتی اگر هیچ‌کس کمکم نکند حاضرم به تنهایی به قصر معتضد حمله کنم، اما بعد چه؟ ترس من از حمله نیست، از بعد از آن است. از وقتی که حکومت را به دست گرفتی! از وقتی که فهمیدی برای بقای خود باید به همان راهی بروی که پیش از تو رفته‌اند! عبدالله! همه نقشه‌های ما برای حمله است، اما اصلاً فکر نکرده‌ایم بعد از حمله و پیروزی چه نقشه‌ای باید داشته باشیم. بگذار فکر کنیم!

عبدالله با خشم برمی‌خیزد و بدون حرف به سوی در می‌رود. در اتاق را بازمی‌کند. در چهارچوب آن می‌ایستد و کمی مکث می‌کند. رو می‌کند به سوی شیمله.

عبدالله: همه نیت تو آن است که خلافت را به دست کسانی بسپاری که از من شایسته‌تر می‌دانی!

از در خارج می‌شود و در را محکم به هم می‌زند، اما بی‌درنگ با حالتی افسرده به داخل برمی‌گردد و در را پشت سر خود می‌بندد و به آن تکیه می‌دهد. شیمله با تعجب به او می‌نگرد. تیری، چوب نازکِ در را می‌شکافد و تا نیمه از آن می‌گذرد. تیر درست در کنار صورت عبدالله بیرون می‌آید. عبدالله به کناری می‌پرد و شیمله از جا می‌پرد. سر و صدایی برمی‌خیزد.

عبدالله: سربازان!

شیمله در را بازمی‌کند و بیرون می‌رود. خانه در محاصره کامل است. سر بام‌ها پر از سرباز است. تیراندازها به سوی شیمله و خدمتکاران که بهت‌زده

وارد حیاط شده‌اند و زن‌ها، نشانه رفته‌اند. ضربات شدیدی به در کوبیده می‌شود.

شیمله: (بانگ می‌زند) در را باز کنید!

خدمتکاری می‌دود و در را بازمی‌کند. سربازان به داخل هجوم می‌آورند. قاسم در میان آنهاست. قاسم به وسط حیاط می‌آید.

قاسم: هر مقاومتی بیهوده است شیمله!

شیمله: حمله برای چیست پسر وزیر؟

قاسم: (به سوی اتاق می‌رود. عبدالله را پشت سر شیمله می‌بیند) بَه! عبدالله بن مهتدی هم اینجاست. خدا کند رشید هم باشد! (می‌خواهد وارد اتاق شود. شیمله دست جلوی در می‌گیرد و مانع می‌شود)

شیمله: چه می‌خواهی؟

قاسم: هیچ! (به سوی سربازها می‌رود، کنار آنها می‌ایستد و فرمان می‌دهد) دستگیرشان کنید!

سربازها هجوم می‌برند، جیغ و فریاد خدمتکاران برمی‌خیزد. دمی بعد شیمله و عبدالله مهتدی دستگیر شده‌اند. آنها را به وسط حیاط می‌آورند. قاسم به سوی اتاق می‌رود. پیش از ورود به اتاق رو به شیمله می‌کند و به تمسخر می‌گوید

قاسم: حالا اجازه هست؟ (وارد اتاق می‌شود. قدمی می‌زند و بیرون می‌آید و به سربازها دستور می‌دهد) همه‌جا را بگردید! خوب!

(سربازها پراکنده می‌شوند برای جست‌وجو. قاسم به سوی شیمله می‌رود و می‌پرسد) رشید کجاست؟ مگر بعد از زندان به خانه تو نیامد؟

شیمله: رفت. جاسوس‌هایتان باید بدانند!

قاسم: حیف شد. اگر او هم بود پیروزی‌ام کامل می‌شد. ولی مطمئنم در نقشه شما برای فتنه نقش مهمی دارد.

عبدالله: کدام نقشه؟ کدام فتنه پسر وزیر؟

قاسم: (پوزخند می‌زند) معلوم می‌شود.

(سربازها از جست‌وجوی خود در اتاق‌ها برمی‌گردند. یک شمشیر آورده‌اند. یک زره و چند کتاب)

سرباز 1: سرورم هرچه هست اثاث و ظرف است. به جز اینها!

قاسم کتاب‌ها را نگاه می‌کند و چون توجهش را جلب نمی‌کنند آنها را یک به یک کنار می‌اندازد، اما یکی از آنها در دستش می‌ماند. با دقت تورق می‌کند و رو به شیمله نام کتاب را می‌خواند.

قاسم: «فتنه زنگیان»! پس این کتاب را تو نوشته‌ای شیمله کاتب! (ورق می‌زند و جمله‌ای را می‌خواند) در این روز تیری بر سینه الموفق نشست (از زیر چشم به شیمله می‌نگرد) الموفق یا امیر الموفق؟! (باز می‌خواند، جایی دیگر را) رشید در این شبیخون بیست زنگی را اسیر گرفت و با پیروزی بازگشت. (زیر لب!) رشید! (تورقی می‌زند و زیر لب می‌گوید) باید نامی از من هم باشد. (تورق می‌کند و می‌یابد) هان! شبیخون قاسم پسر عبیدالله بن سلیمان شکست خورد. زنگیان بر آنها کمین زدند و عده‌ای را کشتند. قاسم بن عبیدالله کوشید گناه شکست را به گردن من که شیمله‌ام بیندازد. (خشم وجود قاسم را در برمی‌گیرد و فریاد می‌زند) دروغگو!

شیمله: حتی کلمه‌ای به دروغ ننوشته‌ام.

قاسم: (فریاد می‌کشد) آتش بیاورید! (سربازی با مشعل جلو می‌آید.)

شیمله: (نگران) نه!

قاسم: (به او نگاه می‌کند) حتماً چون سال‌ها برای نوشتن آن زحمت کشیده‌ای؟! (آتش را از سرباز می‌گیرد) چقدر لذت دارد یک عمر زحمت

دیگران را به یک لحظه سوزاندن!

شعله را در جان کتاب می‌اندازد. شیمله بیهوده تلاش می‌کند خود را از دست سربازان برهاند و به کتاب برساند. قاسم تبهکارانه می‌خندد. کتاب می‌سوزد و خاکستر می‌شود. چهره شیمله در پس هرم آتش، انگار بخشی از کتاب است که آتش گرفته است.

141. شب ـ داخلی ـ زندان

شیمله و عبدالله بن مهتدی به زنجیر و بند بسته شده‌اند. درِ زندان بازمی‌شود و المعتضد، عبیدالله بن سلیمان و قاسم وارد می‌شوند. خلیفه نگاهی عمیق به شیمله می‌اندازد و سراغ عبدالله می‌رود.

خلیفه: آنچه درباره تو می‌گویند راست است پسر آل عباس؟

عبدالله: چه گفته‌اند ای سلاله آل عباس؟

خلیفه: می‌گویند می‌خواستی بر ضد من فتنه برانگیزی.

عبدالله: شمشیر چگونه دسته خود را می‌برد پسر عمو؟ من برگی هستم از شجره آل عباس، چگونه به ریشه خود پشت کنم؟

خلیفه: خدا را شکر خواهم کرد اگر دروغ به تو بسته باشند! (رو به شیمله می‌کند) چه می‌گویی محمد بن حسن بن سهل؟

شیمله: آنچه به من می‌بندند باید اثبات کنند.

به قاسم می‌نگرد. قاسم به نگهبانی که جلوی دری ایستاده است نگاه می‌کند و او در را بازمی‌کند و شاگرد جوان را بیرون می‌کشد. جوانک به سختی کتک خورده و بی‌حال است. او را پیش می‌کشند. شیمله با دیدن او یکه می‌خورد.

شیمله: طالب!

قاسم: پس او را می‌شناسی؟

شیمله: او پسر برادر من است! خدایا! او را به چه گناهی به این حال انداخته‌اید!

عبیدالله: بگویید حرف بزند!

قاسم: (به سوی جوانک می‌رود) حرف بزن!

(جوانک بی‌حال‌تر از آن است که بتواند حرف بزند. قاسم خود می‌گوید)

گفته است عموی من، شیمله به همراه عبدالله بن مهتدی مردم را به سوی امامی پنهان دعوت می‌کند. (قاسم با شدت جوانک را تکان می‌دهد) این حرف را زده‌ای یا نه؟ (جوانک سر تکان می‌دهد. قاسم به خلیفه می‌نگرد و خلیفه به شیمله)

خلیفه: امام پنهان! حرف بزن.

شیمله: چگونه سخنی که جوانکی ناپخته بر زبان آورده می‌پذیرید؟ جوان‌ها در این سخن بسیار لاف و گزاف می‌زنند.

خلیفه: (به عبدالله) تو در این باره سخنی از شیمله نشنیده‌ای؟

عبدالله: هرگز! اگر چنین حرفی می‌زد بی‌درنگ به شما خبرمی‌دادم!

خلیفه: قلبم آرام گرفت، اما جوانک هرچه ناپخته و خام باشد چنین دروغی نمی‌گوید. (به قاسم) از آنها حرف بکش!

قاسم به سربازها اشاره می‌کند. سربازها با شلاق به جان شیمله و عبدالله می‌افتند. سربازی، برادرزاده شیمله را می‌برد پشت همان در می‌اندازد.

خلیفه: شیمله! آیا عبدالله به تو نگفت قصد دارد خلیفه شود؟ (شیمله ساکت است.) آنقدر بزنید تا حرفی بزند. (رو به عبدالله می‌کند) این مرد نگفت آن امام پنهان کیست؟ (عبدالله ساکت است.) پس بزنید!

(هر دو در سکوت، درد را تحمل می‌کنند. خلیفه به خشم می‌آید و فریاد می‌کشد) اگر شلاق فایده نکرد با شمشیر بزنید!

دو سرباز شمشیر می‌کشند و روی سینه عبدالله و شیمله قرار می‌دهند و آهسته آهسته فشار می‌آورند. شیمله همچنان خاموش است، اما عبدالله ناگهان به صدا در می‌آید:

عبدالله: می‌گویم! دست نگه دارید!

خلیفه و قاسم و عبیدالله لبخند رضایتی می‌زنند و شمشیرها برداشته می‌شود و شکنجه پایان می‌یابد. خلیفه به سوی عبدالله قدمی پیش می‌رود. عبدالله از درد به گریه افتاده.

عبدالله: همه چیز را می‌گویم! من فریب خوردم! (به خلیفه) مرا ببخش پسر عمو!

عبیدالله: امیرالمؤمنین می‌بخشد. به شرط اینکه همه چیز را بگویی.

عبدالله: همه چیز را از این مرد (شیمله) بپرسید. گفت امام پنهان علویان را می‌شناسد. گفت تو از آل عباسی. پیش بیفت تا لشکری را همراه تو کنم که خلیفه را ـ پناه می‌برم به خدا، پناه می‌برم به خدا ـ (جمله را جور دیگری ادامه می‌دهد) تا تو را خلیفه کنم.

(شیمله با حیرت و تأسف به عبدالله می‌نگرد)

شیمله: از خدا بترس پسر مهتدی. گناهی در محضر او بزرگ‌تر از دروغ نیست.

عبدالله: (به خلیفه) دروغ نمی‌گویم پسر عمو. در خانه‌اش اتاقی است که زیر حصیر آن نقشه‌ای از کاخ شما کشیده شده. برای حمله.

خلیفه: (به شیمله) به خدا اگر راست نگویی چنانت می‌کشم که برای ابد عبرت دشمنان آل عباس شود. آن امام پنهان که می‌گویی کیست؟

شیمله: به سخن مارمولک حقیری چون پسر مهتدی اعتماد می‌کنی؟

خلیفه: تو را می‌شناسم محمد بن حسن. می‌دانم هیچگاه دلت با ما نبوده است. حرف بزن.

شیمله: حرفی ندارم.

عبیدالله: وای بر تو. می‌خواهی بدنت را با مقراض تکه تکه ببرند؟ اگر امام پنهان علویان را می‌شناسی یا کسانی که او را می‌شناسند، می‌شناسی بگو و جان به در ببر. (با ملایمت) تو به‌راستی بر چه عقیده‌ای هستی شیمله؟ آیا قرمطی هستی؟

شیمله: هرگز.

عبیدالله: اگر قرمطی نیستی پس علوی هم نیستی، چون هر دو یکی هستند.

شیمله: نمی‌دانم چه می‌گویید! این‌قدر می‌دانم که قرمطی نیستم.

خلیفه: باید زبان تو را با داغ و درفش باز کرد. پسر برادرت و عبدالله بن مهتدی هر دو گواهی داده‌اند تو به امامی پنهان معتقدی. پس راه رهایی از این زندان نداری، حتی اگر هزار بار انکار کنی.

شیمله: هرچه می‌خواهید بکنید.

قاسم: سرورم اجازه می‌دهید من از او حرف بکشم؟ (خلیفه اشاره می‌کند هرچه می‌خواهی بکن. قاسم دستور می‌دهد) آن جوانک را بیاورید. پسر برادر این مرد را.

(طالب را از اتاقکش بیرون می‌کشند. شیمله نگران شده است. خلیفه لبخند می‌زند. قاسم دستور می‌دهد) دست‌ها و پاهای این پسر را یک به یک قطع کنید! همین حالا!

(سربازها روی سینه پسرک که از درد فریاد می‌زند می‌نشینند و او را نگه می‌دارند)

شاگرد: (ناله می‌کند) عموجان!

سربازی کنده می‌آورد و زیر یکی از بازوهای جوانک می‌گذارد و سربازی دیگر تبر برمی‌دارد که دست او را قطع کند.

شیمله: (فریاد می‌کشد) نه! می‌گویم.

خلیفه: (لبخند می‌زند) احسن! آفرین! حرف بزن.

شیمله: من علوی‌ام و آن امام پنهان که مردم را به طرف او دعوت می‌کردم فرزند حسن بن علی عسکری است.

خلیفه: (به عبیدالله و قاسم) وای بر شما! او از که حرف می‌زند؟!

عبیدالله: شاید... نمی‌دانم.

شیمله: از موعود فضیلت و عدالت. همان که از نامش هم می‌ترسید!

عبدالله بن مهتدی: (به خلیفه) نگفتم پسرعمو؟!

شیمله: دهانت را ببند حشره ناچیز!

خلیفه: کجاست؟ چه کسانی او را می‌شناسند؟ بگو!

شیمله: او را ندیده‌ام و جای او را هم نمی‌دانم، اما اگر هم بدانم نخواهم گفت، حتی اگر ریزریزم کنید و بسوزانید.

خلیفه: (به قاسم) او مال توست. ریزریزش کن و بسوزان تا هرچه می‌داند بگوید. (می‌رود)

عبدالله بن مهتدی: (ناله می‌کند) پسرعمو!

خلیفه: این جانور بیچاره را هم آزاد کنید. زندان برایش کافی است. (به ریشخند) قوم و خویش من است!

خلیفه می‌رود. عبیدالله بن سلیمان اشاره می‌کند. نگهبانی دست و پای عبدالله مهتدی را بازمی‌کند.

عبیدالله بن سلیمان: (به پسر مهتدی) رأفت خلیفه را دیدی؟

عبدالله مهتدی: جان من فدایش، جان من فدایش. فرمود من قوم و خویش او هستم! (عبیدالله بن سلیمان می‌رود. سربازان پسر برادر شیمله را هم می‌برند. عبدالله مهتدی به نگهبانش می‌گوید) باید مواظب من باشید. من قوم و خویش خلیفه‌ام.

در این مدت، قاسم مشغول زدن شیمله شده است با تازیانه.

142. شب ـ داخلی ـ کاخ خلیفه

معتضد با خستگی وارد می‌شود. خود را در گوشه‌ای روی مخدّه‌ها می‌اندازد و چشم می‌بندد. صدای باز شدن در او را به خود می‌آورد. غلامی وارد شده است.

غلام: سرورم!

(معتضد با دست به او دستور می‌دهد بیرون برو، اما غلام نمی‌رود و می‌گوید) کسی آمده است که فرموده بودید هر وقت آمد او را به نزد شما بیاوریم. بغراخان ترک.

معتضد: (بی‌حال و خسته) چه می‌خواهد؟

غلام: ساعتی است منتظر است. می‌گوید حتماً باید شرفیاب شود.

معتضد: بگو بیاید.

غلام بیرون می‌رود. بغرا بلافاصله وارد می‌شود. از هیجان زبانش بند آمده است. خود را روی زمین می‌اندازد.

بغرا: امیر من!

معتضد: بگو.

بغرا: (نفس نفس می‌زند) قلبم نزدیک است از دهانم بیرون بزند امیرالمؤمنین. آنچه می‌خواستید به دست آوردم. (چهار دست و پا پیش می‌آید. خلیفه نیم خیز می‌شود) پیدا کردم امیر!

معتضد: (باور نمی‌کند) باور نمی‌کنم بغرای ترک!

بغرا: برایم خبر آوردند او درست در همان جاست که هیچ‌کس انتظار ندارد. در خانه خودش. همانجا که سردابه‌ای دارد که در آن ناپدید شد.

معتضد: از کجا می‌دانی؟

بغرا: چند تن از شیعیانش گفته‌اند مدنی است او در همان خانه پدری است. خودم رفتم و آن خانه را دیدم. در سامرا. خانه‌ای که حسن بن علی عسکری در آن زندگی می‌کرد. (غلام دوباره وارد می‌شود)

معتضد: بیرون!

غلام: (سر خم می‌کند) سرورم. این بار هم کسی آمده است که فرموده‌اید هر وقت آمد به شما خبر دهیم. رشید آمده است.

معتضد: (به فکر فرو می‌رود و لبخندی محو بر لبش می‌گذرد) بگو بماند تا بیایم. (غلام بیرون می‌رود)

143. شب ـ خارجی ـ بخش دیگری از کاخ

رشید آنجاست. مضطرب و آشفته. غلام وارد می‌شود.

غلام: امیرالمؤمنین فرمودند بمانید تا ایشان بیایند.

رشید سر تکان می‌دهد. بی‌قرار است.

144. شب ـ خارجی ـ ادامه تالار خلیفه

گزارش بغرا به پایان رسیده است. خلیفه از شادمانی در پوست نمی‌گنجد.

خلیفه: هیچ‌کس مرا چنین شادمان نکرد که تو کرده‌ای بغرای بزرگ! از این پس همه باید تو را به همین نام بخوانند: «بغرای بزرگ».

(بغرا سر خم می‌کند) حالا به من بگو چه کسی را باید برای این کار بفرستم؟ بدر خادم؟ (بغرا سر تکان می‌دهد که یعنی نه) مسرور؟

بغرا: مسرور سردار بزرگی است، اما....

خلیفه: آری. می‌دانم. هر نام دیگری هم بگویم تو خواهی گفت نه. زیرا مردی باید برای این کار برود که به تنهایی با صد مرد بجنگد. بگو بغرا نامی که در ذهنت می‌گذرد.

بغرا: آیا امیرالمؤمنین مردی را بیرون تالار منتظر نگذاشته است؟!

خلیفه: به خدا جز رشید هیچ‌کس مناسب این کار نیست! او آمده است و اگر هم نمی‌آمد من به دنبالش می‌رفتم. (با عجله برمی‌خیزد. به سوی در می‌رود. غلامی با خوانچه پر از غذا وارد می‌شود. معتضد با دست او را کنار

می‌زند) کدام احمقی غذا خواست؟! (سینی غذا واژگون می‌شود و می‌ریزد. غلام با تحیر می‌ماند که چه اتفاقی افتاده. معتضد جلوی در که می‌رسد به بغرا رو می‌کند) مردی در زندان است که دیگر به آنچه می‌گوید یا نمی‌گوید نیاز نداریم. کشتن او را به تو هدیه می‌کنم بغرای بزرگ.

بغرا: شیمله؟

خلیفه: مرگش باید عبرت دیگران شود!

(خلیفه بیرون می‌رود. بغرا برمی‌خیزد و به خود نگاه می‌کند)

بغرا: (به خود) بغرای بزرگ!

غلام با تعجب به او می‌نگرد. بغرا می‌رود. در بخش دیگر، خلیفه به سوی سرسرایی می‌رود که رشید آنجاست. آهسته در را بازمی‌کند. رشید پشت به خلیفه دارد و با شمشیری که بر دیوار است بازی می‌کند.

خلیفه: (شیطنت‌وار نجوا می‌کند) رشید! (رشید مردد است که صدایی شنیده یا نه. رو برمی‌گرداند و خلیفه را می‌بیند. خلیفه تکرار می‌کند) برادر من! (به سوی هم می‌آیند و یکدیگر را در آغوش می‌گیرند)

رشید: سرورم!

خلیفه: چه کسی به تو آموخته است همیشه به موقع بیایی؟! همیشه!

رشید: باید پیش از این می‌آمدم.

خلیفه: اگر امشب نمی‌آمدی می‌فرستادم دست بسته بیاورند. بیا! (دست او را می‌گیرد و به سوی راهرویی می‌کشاند) کجا بودی؟ چه می‌کردی؟

رشید: زندگی می‌کردم سرورم.

خلیفه: زندگی! گمان نکنم بلد باشی زندگی کنی! مثلاً چه می‌کردی؟ نه زنی، نه عیش و عشرتی! رشید تو واقعاً بی‌دست و پایی!

145. شب ـ خارجی ـ باغ

رشید و خلیفه از دری وارد باغ می‌شوند.

رشید: چطور بگویم سرورم. خبری شنیدم که سراسیمه خودم را به اینجا رساندم.

خلیفه: (می‌ایستد) چه خبری؟

رشید: برای دیدن شیمله به خانه‌اش رفتم....

خلیفه: او در زندان است! به جرم خیانت! به جرم توطئه. اجازه نمی‌دهم وساطت کنی رشید. اجازه نمی‌دهم.

رشید: بگذارید من با او صحبت...

خلیفه: گوش کن رشید. از وساطت برای شیمله، کارهای مهم‌تری هم هست. تو سردار منی! برادر منی! به تو نیاز دارم. (به دور و بر نگاه می‌کند) همین امشب. همین حالا باید به سامرا بروی، همین حالا.

رشید: (نگران) چه اتفاقی افتاده؟

خلیفه: فقط گوش کن! به سامرا برو. به محله عسگر. بلدی؟

رشید: آری.

خلیفه: مسجد بزرگی آنجاست. در کنار مسجد کوچه‌ای است بن بست.

رشید: مسجد را می‌شناسم.

خلیفه: در ته کوچه، خانه‌ای هست با دروازه بزرگ. از سر کوچه، درِ خانه پیداست. به در می‌زنی. سه ضربه. پیرمردی سیاه در را بازمی‌کند. به او کاری نداشته باش، اما هر کس دیگری در آن خانه بود بکش و سرش را برای من بیاور.

رشید: چه کسی در آن خانه است؟

خلیفه: بزرگ‌ترین دشمن من. بیش از این چیزی نپرس. راه بیفت.

رشید: تنها بروم؟

خلیفه: برای اطمینان دو سرباز لایق را هم با خودت ببر. گوش کن رشید.

این کاری بس بزرگ است که تو را برای آن می‌فرستم.

رشید: چرا با سربازان بیشتر نروم.

خلیفه: کار باید در سکوت انجام شود. هیچ‌کس حتی همسایگان آن خانه نباید خبر شوند. نه کسی باید فرصت کند بگریزد و نه کسی سر و صدایی بشنود. می‌فهمی چه می‌گویم رشید؟

رشید: آری امیر.

خلیفه: همه خلافت من در گرو کار توست. برو!

رشید: برای آخرین بار خواهش می‌کنم سرورم. (دست خلیفه را می‌گیرد) شیمله را به من ببخشید. او را به من بسپارید.

خلیفه: (فکر می‌کند و به رشید خیره می‌شود) حتی اگر پدرم از من چنین درخواستی می‌کرد نمی‌پذیرفتم. او را به تو بخشیدم. برو و برگرد و از زندان آزادش کن.

رشید: (از شادمانی می‌خندد) سرور مهربان من!

(به سرعت می‌رود)

146. شب ـ داخلی ـ زندان

شیمله که سخت شکنجه شده، بی‌حال از قناره‌ای آویزان است. در زندان بازمی‌شود و بغرا وارد می‌شود. به سوی شیمله می‌آید. دو سرباز از گوشه‌ای برمی‌خیزند.

بغرا: بازش کنید!

سرباز 1: آزاد می‌شود؟

بغرا: (می‌خندد) آری؟ (سرباز شیمله را بازمی‌کند. شیمله به زمین می‌افتد. بغرا دستور می‌دهد) او را به کنار دجله می‌بریم.

سرباز 2: (با تعجب) کنار دجله؟

بغرا: نشنیدید چه گفتم؟

سربازها پیکر شیمله را بر دوش می‌اندازند و به راه می‌افتند.

147. شب ـ خارجی ـ دروازه

رشید و دو سرباز به سرعت از دروازه به سوی بیابان می‌تازند.

148. شب ـ داخلی و خارجی ـ بیابان ـ قبیله بنی ضبه ـ چادر سامیه

سامیه ناگهان از خواب می‌پرد. در چادری خوابیده است. ام کلثوم کنار اوست. از بیدار شدن سامیه، ام کلثوم نیز بیدار می‌شود.

سامیه: تو هم بیدار شدی؟

ام کلثوم: چه شده؟

سامیه: قلبم یک‌باره چنان فشرده شد که انگار کوهی روی سینه‌ام افتاده است.

ام کلثوم: دل من هم دچار اضطراب شده. نکند برای پدر اتفاقی افتاده؟

سامیه: (برمی‌خیزد) نمی‌توانم زیر این چادر بمانم ام کلثوم. باید بیرون بروم.

ام کلثوم: (برمی‌خیزد) خدایا به تو پناه می‌بریم.

بیرون می‌روند. ماه می‌تابد و بیابان روشن است. همه در چادرها خوابند.

سامیه: زلزله در راه است یا توفان؟

ام کلثوم: همه‌جا آرام است جز قلب ما.

بر سر سنگی می‌نشینند.

سامیه: شش ماه است اینجاییم. بس نیست؟

ام کلثوم: کم‌کم باید به فکر برگشتن باشیم. زن‌های بنی ضبه آنچه باید می‌آموختند آموختند.

سامیه: بازمی‌گردیم ام کلثوم. دلم برای پدر تنگ است. (به آسمان نگاه می‌کند) شب‌های بیابان آرام‌ترین شب‌های دنیاست، اگر دل نگرانی‌ها نبود.

ام کلثوم: و انتظارها.

سامیه: خدایا، کدام حادثه در کجای دنیا در حال وقوع است که دل ما را این همه آشفته کرده است؟

آسمان شب با هزاران ستاره خاموش است.

149. شب ـ داخلی و خارجی ـ حیاط خانه ابوجعفر و اتاق ابوهاشم و راویه

ابوجعفر به آسمان نگاه می‌کند. قدم می‌زند و لاحول می‌گوید. ابوهاشم از پس پرده به ابوجعفر نگاه می‌کند.

راویه: هنوز بیدار است؟

ابوهاشم: بیدار است. قدم می‌زند و ذکر می‌گوید.

راویه: دلتنگ دخترهاست.

ابوهاشم: گمان نکنم. امروز می‌گفت دخترها در پناه خدا هستند.

(راویه برمی‌خیزد و کنار ابوهاشم می‌آید)

راویه: هرگز گمان می‌کردی این‌قدر خوشبخت باشیم که در این خانه زندگی کنیم؟ (ابوجعفر وضو می‌گیرد و به سوی اتاقی می‌رود که همیشه درِ آن بسته است. وارد اتاق می‌شود و در را می‌بندد. راویه می‌گوید) هنوز نفهمیده‌ام در آن اتاق چیست.

ابوهاشم: کار ما تجسس نیست.

راویه: برای فضولی نیست. می‌گویم احتیاج به رفت و روب ندارد؟

ابوهاشم: هرچه هست برای ابوجعفر خیلی عزیز است. هر وقت خیلی دلتنگ می‌شود یا خیلی خوشحال، به آنجا می‌رود.

از کنار پنجره دور می‌شوند.

150. شب ـ خارجی ـ کوچه خانه امام در سامرا

رشید و سربازان در ابتدای کوچه پیدا می‌شوند. یکی از سربازان مسن است و دیگری جوان.

رشید: همین کوچه است. (از اسب پیاده می‌شود) اسب‌ها را همین جا می‌بندیم.

سرباز مسن: (خانه با دروازه بزرگ را در ته کوچه نشان می‌دهد) و حتماً همان خانه!

رشید: (متعجب) از کجا می‌دانی؟

مسن: اما آن خانه خالی است. هفده سال است کسی آنجا زندگی نمی‌کند.

سرباز جوان: تو از کجا می‌دانی هلال؟

مسن: تا پانزده سال پیش من در همین محله زندگی می‌کردم. اینجا محله لشکری‌ها و سربازها بود. در آن خانه، حسن بن علی عسکری زندگی می‌کرد، پیشوای علویان.

رشید: از کجا می‌دانی خالی است؟

مسن: وقتی حسن بن علی درگذشت خانواده‌اش به مدینه بازگشتند. خلیفه المعتمد او را زهر داد. اگرچه خلیفه انکار می‌کرد، اما همه می‌دانستند کار، کار اوست. خلیفه، حسن بن علی را در این خانه، در محله لشکری‌ها خانه داده بود که در محاصره باشد. (به سوی خانه می‌روند. آهسته و با احتیاط)

رشید: او چگونه مردی بود؟

مسن: راست بگویم یا دروغ سردار؟

رشید: این چه سؤالی است؟ چرا دروغ؟

مسن: اگر راست بگویم از شما می‌ترسم، اگر دروغ بگویم از خدا.

رشید: راست بگو مرد!

مسن: شریف‌تر از او در زندگی ندیده‌ام سردار. هیچ‌کس حق نداشت با او صحبت کند، اما من سه بار پنهانی با او حرف زدم.

جوان: چه گفت؟

مسن: مرا سفارش کرد به محبت به مردم و رعایت انصاف. هرگز ندیدم از کسی کمکی بخواهد یا از تبعید و تنهایی خود و خانواده‌اش گلایه کند.

در پشت خانه ایستاده‌اند، دست به شمشیر. رشید اشاره می‌کند. شمشیرها را آهسته می‌کشند. رشید سه ضربه به در می‌زند. کمی سکوت.

مسن: (آهسته) خانه خالی است!

اما صدای پایی می‌آید. به هم نگاه می‌کنند و آماده می‌شوند. پیرمرد سیاه، یاقوت، درِ خانه را بازمی‌کند. شمشیر رشید بی‌درنگ بر گلوی پیرمرد قرار می‌گیرد. پیرمرد فانوسی به دست دارد. رشید با اشاره انگشت، پیرمرد را به سکوت فرامی‌خواند. وارد می‌شوند.

151. شب ـ خارجی ـ حیاط خانه امام (ادامه)

رشید و دو سرباز در حالی‌که مواظب پیرمرد هستند صدا نکند وارد می‌شوند. سرباز جوان فانوس را از پیرمرد می‌گیرد. دور تادور حیاط اتاق‌هایی است.

رشید: (به جوان با صدایی آهسته می‌گوید) تو مواظب این باش. (منظورش پیرمرد است به سرباز مسن می‌گوید) اتاق‌ها را بگردیم.

رشید و سرباز مسن، آهسته و با دقت یک به یک درِ اتاق‌ها را بازمی‌کنند و نگاه می‌کنند. هیچ‌کس نیست. در وسط حیاط می‌ایستند و به دور و بر نگاه می‌کنند. سرباز جوان به زیرزمینی که در گوشه حیاط است اشاره می‌کند.

جوان: آنجا سردار. گوش کنید!

گوش می‌کنند. انگار صدایی می‌آید. رشید نزدیک پله‌ها می‌شود. تاریک است. اشاره می‌کند به سرباز مسن.

رشید: (آهسته) فانوس! (سرباز مسن فانوس را می‌گیرد و پیش می‌آورد. پله‌ها زیاد است و پایان آنها به تاریکی می‌پیوندد. رشید گوش می‌کند) صدای آب است!

مسن: (با تعجب) آب؟ نکند آب انبار است.

جوان: مثل صدای امواج دریاست. آب انبار چنین صدایی ندارد.

رشید: باید پایین برویم.

جوان: با این چه کنم؟ (منظورش این است که با پیرمرد چه کنم. پیرمرد با آرامش و سکوت به آنها نگاه می‌کند)

رشید: (به پیرمرد) این چه صدایی است؟

(پیرمرد به زبان خود اشاره می‌کند یعنی لالم و سپس به گوش خود یعنی کر هستم)

جوان: کرولال است.

رشید: دستش را ببند و بگذار همین جا بماند!

جوان دست او را با بندی می‌بندد و رهایش می‌کند. پیرمرد کنار حوض وسط حیاط می‌نشیند. رشید و سربازها با احتیاط از پله‌ها پایین می‌روند. در پایین پله‌ها اتاقی نسبتاً بزرگ وجود دارد که آجر فرش است. اینک صدای امواج با وضوح تمام شنیده می‌شود.

جوان: به خدا این صدای دریاست!

بر دیوارهای اتاق چند در مثل در کمد وجود دارد. رشید با احتیاط یک به یک آنها را بازمی‌کند. اشکاف‌های خالی هستند.

مسن: (دست به دری می‌زند) از پشت این در باد می‌آید.

رشید: پیرمرد خدمتکار چگونه صدای در زدن ما را شنیده بود، در حالی‌که هم کر است هم لال؟!

جوان: جوری به ما نگاه می‌کرد انگار منتظر ما بوده!

هر سه با تعجب به هم نگاه می‌کنند. رشید دری که از پشت آن باد می‌آید بازمی‌کند. ناگهان موجی از صدا و نسیم به درون می‌وزد. فانوس خاموش می‌شود. نور مهتاب همه‌جا را روشن کرده است. دریایی در پشت در است که امواجش بر سر هم می‌غلتد و در زیر مهتاب چون نقره می‌درخشد. در میانه امواج، مردی در ستونی از نور، نماز می‌خواند، بی‌تشویش. انگار که بر زمین ایستاده است. در نور مهتاب و انعکاس آن در آب و مه، انگار رؤیاست، خیال است. از حیرت، هر سه عقب می‌نشینند.

مسن: خدای بزرگ!

رشید: آیا آنچه من می‌بینم شما هم می‌بینید؟

جوان: به خدا من هم می‌بینم سردار.

رشید دست پیش می‌برد که آب را لمس کند. انگار باور نمی‌کند. دستش به آب می‌خورد.

رشید: آب است! (انگشت به دهان می‌برد) آب دریا!

جوان: شاید فرشته است.

رشید: ما را برای کشتن این مرد فرستاده‌اند؟!

جوان: (قدمی به سوی پلکان می‌رود) نباید در اینجا بمانیم سردار.

رشید: باید بمانیم! باید حقیقت را بفهمم!

جوان: جادوست.

مسن: (به طرف آب می‌رود) من سعی می‌کنم خودم را به او برسانم. (پای

در آب می‌گذارد و قدمی پیش می‌رود. ناگهان زیر پایش خالی می‌شود و فرو می‌رود. رشید دست می‌برد و موی مرد را که در آب غوطه می‌خورد می‌گیرد و بیرون می‌کشد. سرباز مسن بر زمین می‌افتد، نفس نفس می‌زند)

رشید: حماقت کردی!

مسن: گرداب بود!

رشید: (قدمی پیش می‌رود و بانگ می‌زند) ای مرد! ای جوانمرد! که هستی؟ خوابی یا خیال؟ آدمی یا فرشته؟ صدای مرا می‌شنوی؟

مه غلیظی پیش می‌آید و مرد را در خود پنهان می‌کند. موجی به داخل سرداب می‌د‌ود. رشید دریچه را می‌بندد. همه‌جا تاریک می‌شود.

سرباز جوان: (در تاریکی) من می‌روم. (از پلکان بالا می‌رود)

مسن: چه کنیم سردار؟

رشید: گمان می‌کنی او که بود؟

مسن: شاید باور نکنید.

رشید: باور می‌کنم. بگو.

مسن: می‌گفتند از حسن بن علی عسکری فرزندی می‌ماند، اما هرچه گشتند او را نیافتند. می‌گفتند ناپدید شد. گمان می‌کنم این مرد همان فرزند ناپدید شده باشد.

رشید: خود اوست. به خدا قسم. بارها نام او را شنیده‌ام. معتضد همیشه در پی اوست. همچنان‌که پدرش در پی او بود. (خشمگین) خلیفه مرا به کشتن او فرستاده است. وای بر من! وای بر معتضد!

به سرعت از پلکان بالا می‌رود. در حیاط، پیرمرد فانوس دیگری روشن کرده و نشسته است. دست‌هایش باز است.

رشید: (به سرباز جوان) تو دست‌های او را باز کردی؟

جوان: دست‌هایش باز بود. نمی‌دانم چطور توانسته باز کند.

رشید: (به پیرمرد) به من بگو آن‌که دیدم که بود. (پیرمرد اشاره می‌کند کر و لال است. رشید تقریباً التماس می‌کند) حرف بزن. حرف بزن.

پیرمرد خاموش است. رشید به سوی در می‌رود. دو سرباز در پی او.

152. صبح ـ خارجی ـ ساحل دجله

شیمله را بر دار بسته‌اند. دارهای قدیم، طناب برای حلق‌آویزکردن نداشته، بلکه نوعی صلیب بوده. محکوم را بر چوب می‌بسته‌اند تا از گرسنگی و زخم بمیرد. شیمله بسته شده. از زخم و خون پوشیده است. بعضی مردم در اطراف او جمع شده‌اند. بغرا خان رئیس سربازان است.

بغرا: این سزای کسی است که بر خلیفه قیام کند. عبرت بگیرید.

شیمله: (با ضعف) این سزای کسی است که برای حق قیام کند. خلیفه شما دروغگوی غاصبی است که از جهل و ترس شما سوءاستفاده می‌کند. برخیزید مردم و آماده شوید که حکومت را به اهلش واگذار کنید.

بغرا: خفه شو! (نیزه‌ای در شکم شیمله فرو می‌برد. شیمله از ضعف خم می‌شود. فریاد از مردم برمی‌خیزد. سربازان به سوی مردم می‌روند. مردم ساکت می‌شوند)

شیمله: (به سختی حرف می‌زند) ای مردم! چگونه است که اگر دیناری از شما بگیرند به خشم می‌آیید و فریاد می‌کنید، اما همه حقوق شما را گرفته‌اند و در برابر ستم خاموش نشسته‌اید. آیا دوست ندارید فرزندانتان در عدالت و رحمت زندگی کنند؟

بغرا: (به مردم) او را سنگ بزنید. (هیچ‌کس دست به سنگ نمی‌برد. بغرا می‌غرد) سنگ بزنید! (مردم عقب می‌روند. بغرا به سربازان دستور می‌دهد) بزنیدشان تا سنگ بزنند! (سربازان با شمشیر و تازیانه به مردم حمله می‌کنند.

مردم می‌گریزند. بغرا به سوی شیمله می‌رود) وای بر تو شیمله. مردم را می‌بینی؟ همان‌ها که به قیام دعوت می‌کنی، حتی یک نفرشان از تو دفاع نمی‌کند. همه می‌گریزند! نگاه کن! (بغرا شمشیر می‌کشد و زیر گلوی شیمله می‌گذارد) خودت را بیهوده به کشتن دادی، چه به دست آوردی؟

شیمله: (سر به سوی آسمان بلند می‌کند و لبخندی می‌زند) همه آنچه می‌خواستم به دست آوردم و حتی بیشتر از آن.

بغرا شمشیر را در گلوی او فرو می‌کند. شیمله می‌میرد. بغرا بر اسب می‌نشیند. سربازان هم بر اسب می‌نشینند و می‌روند. در این مدت زنی روی بسته در گوشه‌ای شاهد ماجرا بوده است که گه‌گاه او را دیده‌ایم. مردم با رفتن سربازها اندک‌اندک جمع می‌شوند.

153. صبح ـ خارجی ـ دروازه بغداد و کوچه‌ها

رشید و سربازهای همراهش به تاخت وارد می‌شوند.

سرباز مسن: چه کنیم سردار؟

رشید: من نزد خلیفه می‌روم. شما هم با من بیایید. می‌خواهم اگر آنچه من دیده‌ام باور نکرد شما شهادت بدهید. بیایید.

154. صبح ـ خارجی ـ ساحل دجله ـ محل دار زدن شیمله

مردم تک و توک ایستاده‌اند. رشید و سربازان به اینجا می‌رسند. چشم آنها به دار می‌افتد.

سرباز جوان: مردی را دار زده‌اند.

مسن: هر که هست دیشب دارش زده‌اند. دیروز نبود.

رشید می‌خواهد برود، اما ناگهان درنگ می‌کند و به سوی دار می‌رود.

جوان: بیاییم سردار؟

رشید حرف نمی‌زند. فقط به سوی دار می‌رود. لحظه لحظه چهره‌اش دگرگون‌تر می‌شود. انگار به چیزی تردید کرده است. سر شیمله فرو افتاده و از دور قابل تشخیص نیست. رشید از اسب پیاده می‌شود. با نگرانی و اضطراب نزدیک می‌رود و یک‌باره با شناسایی شیمله بر جای خشک می‌شود. زیر لب زمزمه‌ای می‌کند. انگار می‌گوید شیمله و با قدم‌های بلند خود را به او می‌رساند. صورت شیمله را بلند می‌کند. آری، خود اوست. با دست صورت او را می‌گیرد و آهسته آهسته به زانو در مقابل او به زمین می‌نشیند. انگار توان ایستادن ندارد. دو سرباز و مردم با حیرت شاهد ماجرا هستند. ناگهان صدایی او را به خود می‌آورد. این صدای همان زن پوشیده روی است که در گوشه‌ای شاهد ماجرا بود. این زن عزیزه است.

عزیزه: او را بغراخان کشت.

رشید: (همچنان با اندوه سر به زیر دارد) او را خلیفه کشت.

عزیزه: خوشحالم که ریشه ظلم را شناخته‌ای سردار. به من بگو آیا سرانجام، سامیه را یافتی؟

رشید با حیرت سر برمی‌دارد. عزیزه صورتش را بازمی‌کند. چهره‌اش در اثر چندین سال گذر عمر و تغییراتی درونی، بسیار دگرگون شده است.

رشید: تو...! برده‌فروش....

عزیزه: نه. کسب و کارم دیگر برده‌فروشی نیست، بلکه جست‌وجوی آزادی است. (رشید با تعجب برمی‌خیزد) مدت‌ها پیش باید از بغداد می‌رفتم، اما به خاطر تو ماندم. دیدم شیمله را دار می‌زنند، مطمئن شدم تو را در اینجا خواهم دید. می‌دانی چرا شیمله کشته شد؟

رشید: (با صدایی گرفته) می‌دانم.

عزیزه: چون در پی حق بود و مردم را به سوی امامی پنهان از خاندان علی می‌خواند. اما خودش هرگز آن امام را ندید. (رشید به شیمله می‌نگرد) مطمئنم او بارها تو را به راه خود دعوت کرد.

رشید: دیر فهمیدم که چقدر راست می‌گوید.

عزیزه: هنوز هم دیر نیست. (دست در آستین می‌کند و پاره پوستی در می‌آورد و به دست رشید می‌دهد. رشید نگاه می‌کند. روی پوست مهر خورده و نوشته شده است «منتظر الظهور») این مُهر آن امام است. امشب به همین جا بیا. قایقی منتظر توست. این مُهر را نشان بده و سوار شو. ما تو را به سوی حق خواهیم برد.

عزیزه دوباره صورتش را می‌پوشاند و می‌رود. رشید متحیر است. دوباره قدمی به سوی شیمله برمی‌دارد و به او نگاه می‌کند و سپس به مُهر. آن را در آستین می‌گذارد و به سرعت به سوی اسبش برمی‌گردد و سوار می‌شود.

سرباز مسن: لباس‌هایتان خون آلود است! صورتتان هم.

رشید نگاه می‌کند. دست و لباسش به خون شیمله آغشته شده. پاسخی نمی‌دهد. به اسب هی می‌زند. دو سرباز در پی او.

155. روز ـ داخلی ـ تالار کاخ خلیفه و راهرو

معتضد قدم می‌زند. بی‌خوابی کشیده و بی‌صبر است. درِ تالار را بازمی‌کند. نگهبان پشت در تعجب می‌کند.

نگهبان: امیرالمؤمنین!

معتضد: این در باز بماند. می‌خواهم متوجه آمدن رشید شوم (باز شروع به قدم زدن می‌کند و پی در پی به ساعت شنی بر روی رف می‌نگرد. ساعت شنی پر شده است. معتضد آن را وارونه می‌کند و زیر لب می‌گوید) هفت ساعت گذشت. کجایی رشید!

سر و صدایی او را متوجه می‌کند. رشید از انتهای راهرو می‌آید و سربازی که گویا می‌خواسته جلوی او را بگیرد در پی او می‌دود. رشید با همان سر و روی و لباس‌های خونین است. وارد می‌شود و در را پشت سر خود می‌بندد. خشن و بی‌آداب. معتضد متعجب است و به سوی او قدمی برمی‌دارد.

رشید: (فریاد می‌کشد) این خون شیمله است!

در پشت در، نگهبانان از صدای فریاد با حیرت به هم می‌نگرند و دست به شمشیر می‌برند.

معتضد: وای بر تو! (به سوی رشید می‌آید و شمشیر رشید را از غلاف بیرون می‌کشد) خونی بر این شمشیر نیست!

رشید: اما شمشیر تو خونین است. همیشه خونین است. چرا شیمله را کشتی؟

معتضد: من هرکس را بخواهم می‌کشم. تو که هستی که از من سؤال می‌کنی؟ جواب بده، باید کسی را می‌کشتی. چه کردی؟

رشید: نکشتم. نمی‌توانستم و نمی خواستم. وای! چیزی دیدم که هرگز فراموش نخواهم کرد. در آن خانه سردابی بود و در سرداب، دریایی و بر روی امواج دریا مردی نماز می‌خواند. آن مرد که بود؟

خلیفه: آن دو سرباز هم دیدند؟

رشید: دیدند، چون چشم داشتند! صدایشان کن و بپرس! (به سوی در می‌رود)

خلیفه: نیازی نیست. می‌دانم راست می‌گویی!

رشید: آن مرد که بود؟

خلیفه: مهدی! فرزند علی. فرزند حسن بن علی عسکری. همان که عمری است در پی یافتن و کشتن او هستم. همان که هر روز عده‌ای در گوشه‌ای با نام او قیام می‌کنند. دیروز صاحب‌الزنج و امروز قرامطه در کوفه و بحرین برای امامی پنهان دعوت می‌کنند. آن امام پنهان هر که هست نام مهدی را به

عاریت گرفته است تا دل‌ها را مجذوب خود کند. مهدی آن سکه واقعی است که هر روز کسی به نامش سکه‌ای قلب می‌زند تا در این بازار سود و سودایی کند. (ناگهان شمشیر را بر سینه رشید می‌گذارد) به تو می‌گویم رشید. حتی اگر برادر من باشی، حتی اگر بارها زندگی مرا نجات داده باشی اگر بشنوم از آنچه امشب دیدی با کسی حرفی بزنی تو را می‌کشم. به خاک پدرم این کار را می‌کنم.

رشید: (با دست تیغه شمشیر را کنار می‌زند) بهتر از هرکس می‌دانی که هرگز از مردن نترسیده‌ام، اما همیشه ترسیده‌ام از اینکه فریب بخورم. از اینکه نامرد شمرده شوم و درازگوشی باشم که بارش حماقت و حقارت است. تو به من وعده کردی شیمله را نخواهی کشت، اما کشتی. بدون اینکه بدانم، مرا به کشتن مردی فرستادی که می‌دانی شریف‌ترین آدمیان است و حالا از من می‌خواهی چوب خشکی باشم بی‌عقل و احساس و آنچه تو می‌خواهی بگویم و آنچه نمی‌خواهی نگویم (فریاد می‌کشد) مگر تو که هستی معتضد؟

غلام‌ها و نگهبان‌ها به درون می‌ریزند. رشید به چابکی از در بیرون می‌رود و در را پشت سر خود می‌بندد. به سرعت از راهرو می‌گریزد و وارد باغ می‌شود. در تالار، پشت سر او شکسته می‌شود و نگهبان‌ها دنبال او می‌کنند. در راه فرار، نگهبانی سر راه رشید پیدا می‌شود. نمی‌داند چه خبر است. رشید بی‌درنگ شمشیر او را از غلاف بیرون می‌کشد و با خود می‌برد. در تالار، معتضد که از خشم می‌لرزد دور خود می‌چرخد و فریاد می‌زند.

معتضد: تو را می‌کشم رشید!

156. روز ـ خارجی ـ باغ کاخ خلیفه و کوچه‌های بغداد

رشید به سرعت از میان درختان باغ می‌دود. قبل از دروازه باغ دو سرباز همراهش کنار اسب‌ها ایستاده‌اند. رشید روی اسب می‌پرد و فریاد می‌کشد.

رشید: فرار کنید! (دو سرباز هاج و واج به او می‌نگرند. رشید دوباره فریاد می‌کشد) فرار کنید.

نگهبان‌ها پدیدار می‌شوند. دو سرباز بر اسب می‌پرند و به سوی دروازه کاخ می‌تازند. فریاد نگهبان‌های تعقیب‌کننده، پاسبانان دروازه را به خود می‌آورد، اما پیش از آنکه فرصت کاری داشته باشند رشید و دو سرباز از دروازه می‌گریزند و به تاخت در کوچه‌ها به فرار ادامه می‌دهند.

157. روز ـ خارجی ـ بیابان

رشید و دو سرباز در بیابان به تاخت به زیر درختی می‌رسند. می‌ایستند.

رشید: باید از هم جدا شویم.

جوان: چرا می‌خواهند ما را بکشند؟

رشید: خلیفه می‌ترسد آنچه در سرداب دیده‌ایم برای دیگران نقل کنیم. هر یک از ما از یک طرف می‌رویم.

هرکدام از یک سو به تاخت دور می‌شوند.

158. روز ـ خارجی ـ بیابان

بر فراز پشته‌ای، ده سوار ایستاده‌اند و به اطراف می‌نگرند. نزدیک می‌شویم. فرمانده آنها قاسم بن عبیدالله است.

قاسم: در بیابان پراکنده شوید. هرکس رد پای آنها را دید دیگران را خبر کند.

یک سرباز به نام مطیع: خلیفه چرا می‌خواهد سردار بزرگی چون رشید را بکشد؟

قاسم: (با خشونت) او خائن است نه سردار! فهمیدی؟ همه فهمیدید؟

همه سر تکان می‌دهند. قاسم با اشاره دست می‌گوید حرکت کنید. همه حرکت می‌کنند.

159. روز ـ خارجی ـ بیابان ـ درخت

سربازی از سربازان قاسم رد پایی را زیر درخت می‌یابد. فریاد می‌کشد.

سرباز: رد پا، رد پا.

(در بیابان، سربازها فریاد او را تکرار می‌کنند و همه آنجا جمع می‌شوند)

قاسم: (نگاه می‌کند) در اینجا از هم جدا شده‌اند. سه گروه می‌شویم. (اشاره می‌کند) شما با هم، شما با هم، شما سه تن هم با من زود!

به تاخت درمی‌آید، دیگران هم.

160. روز ـ خارجی ـ بیابان

سرباز جوان آهسته پیش می‌رود. تشنه است و خسته. چشمش به چادری می‌افتد.

161. روز ـ خارجی ـ بیابان

سرباز مسن به چاهی رسیده است. دلو را در چاه انداخته است. دلو را آهسته بالا می‌کشد. از سر پشته‌ای سه سرباز پیدا می‌شوند.

162. روز ـ خارجی ـ بیابان

رشید پیش می‌رود. می‌ایستد و به پشت سر نگاه می‌کند. در دوردست بیابان نقطه‌ای توجهش را جلب می‌کند. دقت می‌کند. تعقیب‌کنندگانش هستند. به اسب نهیب می‌زند که بتازد.

163. روز ـ خارجی ـ بیابان (ادامه 160)

سرباز در برابر چادر پیاده می‌شود. صدایی نیست. وارد می‌شود. پیرمرد بسیار ضعیفی در گوشه چادر خوابیده. سرباز به طرف او می‌رود.

پیرمرد: آمدید؟

سرباز جوان: من تشنه‌ام.

پیرمرد: تو که هستی.

سرباز: من مهمانم. تشنه‌ام.

پیرمرد: رفته‌اند آب بیاورند. کمی آب در کوزه هست.

سرباز به دور و بر نگاه می‌کند. کوزه پشت صندوق است. آن را برمی‌دارد. فقط چند قطره آب در آن است. کوزه را می‌گذارد. صدای پای اسب می‌آید.

پیرمرد: آمدند!

سرباز بیرون می‌دود و یک‌باره خود را با سه سرباز تعقیب کننده رو در رو می‌یابد. شمشیر می‌کشد، اما تیرهای سربازان بر سینه‌اش می‌نشیند و می‌افتد.

164. روز ـ خارجی ـ بیابان (ادامه 161)

سرباز مسن دلو را بالا می‌کشد. یک‌باره احساس می‌کند پشت سرش خبرهایی است. نگاه می‌کند. سه سرباز از پشته به سوی او پایین می‌آیند. سرباز مسن پشت دیواره چاه پناه می‌گیرد و دست می‌برد تیر و کمانش را که در کنار چاه است پیش می‌کشد. مهاجمان پراکنده می‌شوند و از سه طرف پیش می‌آیند. سرباز مسن با تیر یکی از آنها را از پا می‌اندازد، ولی دیگران به تاخت بالای سرش ظاهر می‌شوند و با ضربه شمشیر او را می‌کشند.

165. روز ـ خارجی ـ بیابان (ادامه 162)

رشید متوجه می‌شود مهاجمان به او نزدیک شده‌اند. می‌ایستد رو برمی‌گرداند و به سوی آنها می‌تازد. نزدیک هم که می‌رسند می‌ایستند. قاسم با اینهاست.

قاسم: (لبخند می‌زند) وقت تسویه حساب ما فرا رسیده است رشید!

رشید: به یاد دارم که روزگاری این زخم را من بر صورتت گذاشتم!

قاسم: و حال به جای این زخم سرت را از تنت جدا می‌کنم.

(قاسم شمشیر می‌کشد و سربازان هم)

رشید: (به مطیع و سربازی دیگر) مطیع! سالم! می‌خواهید با من بجنگید؟ (مطیع و سالم با تردید به هم می‌نگرند. رشید و قاسم با هم درگیر می‌شوند. رشید فرصت می‌یابد و زخمی بر گونه سالم قاسم وارد می‌کند. قاسم دست بر صورت می‌کشد. خونین است. به سربازان نهیب می‌زند)

قاسم: امانش ندهید!

(فقط سرباز سوم شمشیر می‌کشد. قاسم به سالم و مطیع فریاد می‌زند) چه می‌کنید بی‌پدرها؟ او را بکشید!

مطیع و سالم رو برمی‌گردانند و می‌گریزند. رشید با یک ضربه، شمشیر از دست سرباز سوم می‌اندازد. سرباز سوم می‌گریزد. فقط قاسم می‌ماند. می‌خواهد بجنگد، اما ترس بر او غلبه می‌کند و رو به گریز می‌نهد.

166. عصر ـ خارجی ـ بیابان

رشید در زیر آفتاب پیش می‌رود. بی‌حال است.

167. شب ـ خارجی ـ بیابان

رشید در کنار بوته‌ای به خواب رفته است. خوابی از سر ضعف و تشنگی. اسب در کنار او ایستاده است.

168. شب ـ خارجی ـ کنار دجله

قایقی در کنار دجله است. قایقرانی در آن است که بی‌تابانه به تاریکی نگاه می‌کند. فانوسی در دست دارد و با آن به فانوسی دوردست در دل آب‌ها علامت می‌دهد. یک نفر از تاریکی به در می‌آید و پوستی ممهور را به قایقران نشان می‌دهد و وارد قایق می‌شود.

مسافر: برویم!

قایقران: یک نفر دیگر هم باید بیاید.

بی‌تاب است و علامت می‌دهد.

169. شب ـ خارجی ـ قایقی بزرگ در میانه دجله

عزیزه و دوستانش در این قایق منتظرند. مرد 1 فانوس در دست دارد.

مرد 1: رشید تو نخواهد آمد!

عزیزه: می‌آید.

مرد 1: اگر می‌خواست تا به حال آمده بود. چگونه اعتماد می‌کنی به کسانی که نان خلافت را خورده‌اند؟

عزیزه: او را نمی‌شناسید.

مرد 2: کسی که منتظرش هستید مگر کیست؟

عزیزه: دوست نزدیک خلیفه است. اگر به ما ملحق شود شکست بزرگی برای خلافت است. در ضمن سردار بزرگی است. مگر نمی‌خواهید با خلیفه بجنگید؟ او راه و رسم جنگ را می‌داند.

(فانوس از دور تکان می‌خورد)

مرد 1: می‌گوید تا کی منتظر شویم؟!

عزیزه: (رو برمی‌گرداند و قدمی می‌زند و سپس پیش می‌آید) دیگر منتظر نمی‌شویم. بگو بیایند.

(مرد 1 فانوس را تکان می‌دهد)

مرد 2: (با صدای بلند به بقیه می‌گوید) آماده باشید. قایق رسید حرکت می‌کنیم.

مرد 3: تا بحرین راه زیادی است؟

عزیزه: صبور باشید. فرستاده امام در آنجا منتظر ماست.

170. روز ـ خارجی ـ میدان تیراندازی

المعتضد در میدان تیراندازی نشسته است. سواران در حال تاخت می‌کوشند تیرهای خود را بر هدف بنشانند. قاسم که زخم چهره‌اش را بسته آنجاست. مسرور هم هست و بغراخان.

المعتضد: (به بغرا) کار توست بغرا.

قاسم: امیرالمؤمنین اجازه دهید این کار را خودم به پایان ببرم.

المعتضد: تو مرد میدان رشید نیستی. جای سالم در صورتت باقی نگذاشته.

مسرور: آیا امیر دوست دارند من به دنبال رشید بروم؟

خلیفه: دوست دارم بغرا برود. او یکبار پیش از این رشید را برای ما آورده است. دوباره هم می‌تواند این کار را بکند. (بغرا سر خم می‌کند. خلیفه برمی‌خیزد. تیر و کمانی می‌گیرد و رو به هدفی نشانه می‌رود. تیری می‌اندازد. تیر به کنار هدف می‌خورد. رو می‌کند به بغرا) البته بار اول که رشید را آوردی او سه چهار ساله بود، ولی امروز سی و سه چهار ساله است!

بغرا: برای بغرا فرق نمی‌کند. کودک یا بزرگ. هر که را امیر بخواهد می‌آورم. یا به پای خود می‌آید یا سرش را می‌آورم.

(خلیفه تیر دیگری می‌اندازد. تیر بر هدف می‌نشیند. بغرا تحسین می‌کند) احسنت امیرالمؤمنین.

خلیفه: تنها رقیب من در تیراندازی رشید بود!

بغرا: پس به زودی رقیب نخواهید داشت.

خلیفه: بزرگ‌ترین آرزوی تو چیست بغرا؟

بغرا: شحنگی بغداد امیر من!

خلیفه: وقتی سر رشید پیش پای من به زمین بغلتد تو شحنه بغداد خواهی بود.

(بغرا سر خم می‌کند و می‌رود)

171. روز ـ خارجی ـ قبیله بنی ضبّه

سامیه، ام کلثوم و محمد کاتب آماده بازگشت هستند. بار و بنه را بر شترها گذاشته‌اند. زن‌ها دور سامیه و ام کلثوم حلقه زده‌اند و مردها دور محمد.

ابونصر (از ریش سفیدان قبیله): (به محمد) در این مدت برکت قبیله ما بودید. سلام ما را به ابوجعفر برسان محمد.

محمد: سلام شما را می‌رسانم و می‌گویم چقدر در حق ما محبت کردید.

عرب لاغر: محبت از شما بود برادر. باز بیایید. اینجا خانه خود شماست.

زن‌ها نیز با سامیه و ام کلثوم خداحافظی می‌کنند.

بنت نضال: سامیه جان خدا نگهدار.

سامیه: یادتان نرود که قرآن را آن طور که یاد دادم بخوانید! با هم مرور کنید!

ماریه (زن جوان): شما هم یادتان نرود باز که آمدید برای من کتاب‌هایی که وعده داده بودی بیاوری. (سر در گوش سامیه می‌برد. حرفی می‌زند و می‌خندد)

بنت نضال: باز چه گفتی؟ درباره هیئت و نجوم کتاب خواستی؟! گیرم که بتوانی بخوانی مگر می‌فهمی؟!

ام کلثوم: ماریه ستاره‌ها را خیلی خوب می‌شناسد بنت نضال!

محمد کاتب: (به طرف زن‌ها می‌آید) من با مردها خداحافظی کردم! برویم؟!

ام کلثوم: آماده‌ایم. (به زن‌ها) خدا نگهدار.

زن‌ها یکدیگر را در آغوش می‌گیرند. ام کلثوم و سامیه و محمد کاتب سوار شترها می‌شوند و به راه می‌افتند.

بنت نضال: خدایا مسافران ما را در پناه خودت حفظ کن!

اهل قبیله: آمین.

ابونصر: (فریاد می‌کشد) یادتان باشد. بعد از یک روز راه به چادرهای طایفه «منیعه» می‌رسید. سلام ما را به آنها برسانید. (مسافران دور می‌شوند)

172. روز ـ خارجی ـ بیابان

رشید با ضعف تمام با اسب پیش می‌آید. سرش گیج می‌رود و دنیا برایش تیره و تار است. عاقبت از اسب در می‌غلتد. اسب در کنار او شیهه می‌کشد. از پس تپه‌ای یک مرد و یک زن به صدای شیهه اسب دوان دوان بالا می‌آیند. اسب و رشید را می‌بینند. به سوی او می‌دوند. مرد بی‌درنگ مشک آبی که بر شانه دارد بازمی‌کند. کمی آب بر لب‌ها و صورت رشید می‌ریزد. رشید کمی تکان می‌خورد. مرد مشک را به دهان رشید می‌گذارد. رشید کمی می‌نوشد و با ضعف و بی‌حالی سرش به یک سو خم می‌شود.

مرد (طاهر): (به زن) باید ببریمش به چادر. برو کمک بیاور.

زن به سرعت می‌دود. آن طرف پشته هفت هشت چادر در سایه تپه به هم بسته شده‌اند. زن فریاد می‌کشد و به سوی چادرها می‌دود.

زن: کمک! یکی بیاید.

یک دو زن و مرد و کودک از چادرها بیرون می‌آیند.

173. روز ـ خارجی ـ بیابان

بغرا خان، همراه هفت سوار سر پشته‌ای پدیدار می‌شوند. از پشته فرو می‌آیند. کمی از هم پراکنده می‌شوند. با دقت به اطراف و به زمین نگاه می‌کنند. یکی از آنها جای پایی پیدا می‌کند.

سرباز 1: سردار! رد پا! اینجاست. (همه به آن طرف می‌روند و نگاه می‌کنند. سرباز از اسب پایین می‌پرد و با دقت رد پا را وارسی می‌کند)

بغرا: به کدام طرف رفته؟

سرباز 1: (با دست به جهتی اشاره می‌کند) این طرف.

سرباز 2: به طرف طایفه منیعه رفته است. (از نگاه بغرا سؤالی را می‌خواند و پاسخ می‌دهد) طایفه کوچکی است. هفت هشت خانوار، بی‌آزارند.

بغرا به آن طرف حرکت می‌کند. دیگران در پی او.

174. عصر ـ خارجی ـ بیابان و چادرهای قبیله منیعه

ام کلثوم و سامیه و محمد کاتب از دور پیدا می‌شوند. بچه‌ها با دیدن آنها سر و صدا می‌کنند. مردان و زنان طایفه بیرون می‌آیند و به مسافران تازه‌وارد نگاه می‌کنند. مسافران می‌رسند.

محمد کاتب: (به مردها) سلام برادران. شما طایفه منیعه‌اید؟

طاهر: سلام برادر. از کجا؟

محمد کاتب: دیروز از قبیله بنی ضبّه حرکت کردیم. (شتر را می‌نشانند) به ما گفتند بعد از یک روز راه به شما می‌رسیم. سلام رساندند. (شترهای سامیه و ام کلثوم را هم می‌نشانند)

یک مرد: خوش آمدید! وارد شوید! (آنها را به داخل یک چادر راهنمایی

می‌کنند)

175. عصر ـ داخلی ـ چادر

زن طاهر: (مهمان‌ها را می‌نشاند و نان جلوی آنها می‌گذارد و آب) راه زیادی آمده‌اید.

ام کلثوم: شب را در بیابان خوابیدیم. باید صبح زودتر حرکت می‌کردیم که قبل از ظهر به اینجا برسیم.

طاهر: (وارد می‌شود) حتماً عازم بغدادید!

محمد: آری. شش ماه بود نزد بنی ضبه بودیم. باید برمی‌گشتیم.

طاهر: تا هر وقت که ماندید قدمتان بر چشم، اما وقتی خواستید برگردید یک نفر را باید همراه خود ببرید.

زن طاهر: (اعتراض می‌کند) این چه حرفی است؟ مهمان‌ها فکر می‌کنند عذرشان را می‌خواهیم!

طاهر: گفتم که تا هر وقت بمانید قدمتان بر چشم! نگفتم؟!

محمد کاتب: البته که تا هر وقت بخواهیم می‌مانیم. کجا از اینجا بهتر! (همه می‌خندند) اما این مسافر کیست؟

طاهر: مردی که همین امروز پیدا کردیم.

ام کلثوم: پیدا کردید؟

زن طاهر: گمشده بود. از تشنگی و گرسنگی نزدیک اینجا به زمین افتاد. از شیهه اسبش فهمیدیم. از شدت ضعف نمی‌توانست حرف بزند. کمی غذا خورد، اما هنوز بی‌حال است.

طاهر: به نظرم باید بغدادی باشد. از لباسش می‌گویم. سر و وضع خوبی دارد. اسب گران‌قیمتی هم دارد. گیر راهزنان بیابان بیفتد زنده‌اش نمی‌گذارند.

محمد کاتب: هر وقت به حال آمد از خودش بپرسید اگر دوست داشت

بیاید بغداد او را می‌بریم.

طاهر: بد نیست نگاهی به او بیندازید. شاید آشنا باشد.

محمد: (می‌خندد) آشنا وسط این بیابان؟!

(تکیه می‌دهد که استراحت کند)

ام کلثوم: یک نگاه ضرری ندارد محمد.

محمد: ضررش این است که باید از جا بلند شوم! (برمی‌خیزد) کجاست؟

(طاهر با او برمی‌خیزد و بیرون می‌رود)

سامیه: (به زن طاهر) زندگی وسط این بیابان باید سخت باشد. نه؟

زن طاهر: عادت کرده‌ایم. ما را ببرند بغداد دو روزه دیوانه می‌شویم. این بیابان درندشت کجا و خانه‌های تنگ بغداد!

(محمد و طاهر برمی‌گردند. طاهر در فکر است. رو به ام کلثوم می‌کند)

طاهر: آشناست. او را جایی دیده‌ام، اما نمی‌دانم کجا. (سخت در فکر است) جایی دیده‌ام. جایی دیده‌ام. (با خود انگار) لباس لشکریان را به تن دارد، ولی خدایا نمی‌دانم کجا او را دیده‌ام.

سامیه: (به ام‌کلثوم) بیا ما هم نگاهی بیندازیم شاید او را بشناسیم.

ام‌کلثوم: ما کی با لشکریان سر و کار داشته‌ایم؟

سامیه: بیا!

176. عصر ـ خارجی ـ بیرون چادر

سامیه و ام‌کلثوم از چادر بیرون می‌آیند. طاهر و زن طاهر و محمد کاتب هم همراه می‌شوند. محمد کاتب به سوی چادر همسایه می‌رود.

محمد: اینجاست.

177. عصر ـ داخلی ـ چادر رشید

همه وارد می‌شوند. رشید بر بستر خوابیده است. ساعدش را روی صورتش قرار داده و صورتش پیدا نیست. کمی در خواب جابه‌جا می‌شود و دستش را از روی صورتش برمی‌دارد. سامیه ناگهان او را می‌شناسد.

سامیه: (با حیرت) رشید! خدایا!

(همه برمی‌گردند و او را نگاه می‌کنند. سامیه جلو می‌رود و کنار رشید می‌نشیند)

ام کلثوم: گفتی رشید؟

سامیه: رشید است. همان که روزگاری در نخلستان‌های بصره نجاتش دادم. اینجا چه می‌کند؟

(یکباره یاد موضوعی می‌افتد. هیجان‌زده) او فرار کرده. حتماً از زندان بغداد فرار کرده.

محمد: از کجا می‌دانی فرار کرده؟

سامیه: شش ماه پیش وقتی ما از بغداد بیرون می‌آمدیم او را به جرم مخالفت با خلیفه به زندان می‌بردند. او حتماً فرار کرده.

زن طاهر: یا الله. اگر فرار کرده حتماً دنبالش می‌آیند.

ام کلثوم: چه کسی می‌داند اینجاست؟

طاهر: از رد پایش خواهرم. تا خود اینجا می‌آیند.

سامیه: (نگران) باید کاری کنیم. (از هیجان دست به دامن ام‌کلثوم می‌شود) باید کاری کنیم.

محمد: اسبش را به سوی بیابان بفرستید. در پی رد پای اسب می‌روند.

طاهر: اسب گران‌قیمتی است.

سامیه: جان این مرد گرانتر است!

طاهر از لحن سامیه جا می‌خورد و ساکت می‌شود. اشاره می‌کند به زنش که اسب را روانه کند. زن طاهر بیرون می‌رود. رشید تکانی می‌خورد و آهسته چشم بازمی‌کند. سامیه را نمی‌بیند. محمد کاتب و ام کلثوم را می‌بیند.

سامیه: (آهسته) رشید!

رشید: چشم می‌گرداند و سامیه را می‌بیند. اول درست به جا نمی‌آورد. اما یک‌باره او را به یاد می‌آورد و نفس در سینه‌اش گره می‌خورد. دست‌هایش بی‌اختیار به سوی سامیه بالا می‌آیند، اما از ضعف فرو می‌افتند. محمد کاتب دست‌های او را می‌گیرد

محمد کاتب: باید آرام باشی!

رشید: خواب می‌بینم؟

سامیه: (اشک در چشمانش می‌نشیند) بیدارید. ما هر دو بیداریم.

(می‌خواهد بنشیند. طاهر به سرعت مخده‌ای پشت او می‌گذارد. رشید می‌نشیند)

رشید: اینجا کجاست؟ (صدای شیهه اسبی می‌آید)

طاهر: تو مهمان مایی. طایفه منیعه. در فاصله دو روز راه از بغداد.

(رشید با پرسشی در چشم به سامیه می‌نگرد)

زن طاهر: (وارد می‌شود) اسب رفت.

سامیه: ما هم مثل شما اینجا مهمانیم. به بغداد می‌رویم. از زندان خلیفه گریخته‌ای؟ (رشید با نگرانی به اطرافیان می‌نگرد. سامیه او را مطمئن می‌کند) بگویید! حرف بزنید!

رشید: قصه درازی است. خلیفه (با اندوه نفس می‌کشد) شیمله را کشت. (با خشم) او شیمله را کشت.

سامیه: (با اندوه به محمد کاتب و ام کلثوم می‌نگرد و اشک در چشمش

می‌نشیند) از آنچه می‌ترسیدیم به سرش آمد.

محمد کاتب: خداوند او را با اولیای خود محشور کند.

رشید: با خلیفه در افتادم. دستور داد مرا بکشند. (چشم‌هایش را می‌بندد) او دستور داد مرا بکشند؛ چون چیزی دیده بودم که نباید می‌دیدم.

طاهر: چه دیدی؟

رشید چشم‌هایش را بسته است و حرف نمی‌زند. انگار به سختی نفس می‌کشد. چشم بازمی‌کند.

رشید: (با خشم برمی خیزد) باید به بغداد برگردم. (محمد او را می‌خواباند)

سامیه: با هم برمی‌گردیم.

رشید: (لبخند می‌زند) با هم برمی‌گردیم!

ناگهان صدای شیهه اسب‌هایی شنیده می‌شود. طاهر و زنش به هم نگاه می‌کنند و به سرعت بیرون می‌روند. زن طاهر به سرعت دوباره بازمی‌گردد.

زن طاهر: (به شدت ترسیده) سربازانند. مأموران خلیفه. باید همین جا بمانید.

با سرعت دوباره بیرون می‌رود. محمد کاتب هم به سرعت همراه او بیرون می‌رود و پرده چادر را پشت سر خود می‌اندازد.

ام کلثوم: محمد!

178. غروب ـ خارجی ـ بیرون چادرها

محمد از چادر بیرون می‌آید. بغرا خان و سربازانش نزدیک چادرها رسیده‌اند. پیاده می‌شوند.

طاهر: (جلو دویده) خوش آمدید. مرحبا! قدمتان بر چشم! بیایید.

بغرا: (به دور و بر نگاه می‌کند و با خشونت می‌پرسد) طایفه منیعه؟

طاهر: خوش آمدید!

بغرا: در پی یک فراری هستیم. رد پایش تا اینجا آمده!

محمد کاتب: نمی‌دانستیم فراری است. آب و غذا گرفت و رفت. گفت سرباز خلیفه است.

بغرا: این کیست؟

طاهر: برادر من است.

بغرا: چند مرد در اینجاست؟

طاهر: پنج مرد.

بغرا: باید چادرها را بگردیم. (به سربازها) زود!

179. غروب ـ خارجی و داخلی ـ بیرون و درون چادرها

سربازها پیاده می‌شوند و به درون چادرها سر می‌کشند. یک چادر خالی است. در دیگری پیرمردی خوابیده و پیرزنی پشم می‌بافد. در دیگری سه کودک خوابیده‌اند. سربازی به درون چادری که ام کلثوم و سامیه هستند سر می‌کشد. زن‌ها مشغول کار هستند و مردی نیست. سرباز برمی‌گردد.

سرباز: راست می‌گوید. اینجا کسی نیست.

طاهر: (آنها را به یک چادر راهنمایی می‌کند) اینجا استراحت کنید سرورم. فراری نمی تواند زیاد دور شده باشد.

بغرا: ما گرسنه‌ایم.

وارد چادر می‌شود. بقیه سربازها هم دنبال او. محمد کاتب به سرعت وارد چادر رشید می‌شود.

180. غروب ـ داخلی ـ چادر رشید

محمد: دنبال رشید آمده‌اند. بو ببرند اینجا پنهان شده او و همه طایفه را

می‌کشند.

ام کلثوم: باید به بغداد برویم. همین حالا.

محمد: با رشید یا بی‌رشید؟ (به سامیه نگاه می‌کند) رشید پایش را بیرون بگذارد دستگیرش می‌کنند و بدتر از آن، این مردم بی‌گناه را هم می‌کشند.

رشید: (پارچه‌ای که بر رویش کشیده‌اند کنار می‌زند. جوری استتارش کرده‌اند که انگار مخده‌ای بوده در گوشه‌ای. برمی‌خیزد) من باید بروم.

سامیه: کجا؟

زن طاهر: با این حال برادر؟

رشید: وقتی آنها غافلند باید به بیابان بزنم. دست کم اگر دستگیر شوم گناه پناه دادنم به گردن این طایفه نمی‌افتد.

طاهر: (وارد می‌شود. ترسیده و نگران است) مشغول غذا خوردنند. وای بر ما اگر بو ببرند.

رشید: (سعی می‌کند بر خیزد) من می‌روم.

طاهر: (با شرمندگی) هرگز مهمان را از خانه‌ام نرانده‌ام، اما نگران زن‌ها و بچه‌ها هستم.

زن طاهر: (با خشم) مرد!

رشید: (جلوی زن طاهر را می‌گیرد) او راست می‌گوید خواهرم. راست می‌گوید. (به طاهر) گمان می‌کنی اینها تا کی اینجا هستند؟

طاهر: نمی‌دانم. اما به‌زودی شب می‌شود. حتماً می‌مانند تا فردا صبح.

رشید: شب برای رفتن من بهترین فرصت خواهد بود. باید از شما شتری بخرم.

طاهر: ما به مهمان چیزی نمی‌فروشیم. پیشکش می‌کنیم. باید نزد آنها برگردم.

بیرون می‌رود. صدای خنده و فریاد سربازان به گوش می‌رسد. زن طاهر برمی‌خیزد.

زن طاهر: من هم می‌روم که شما استراحت کنید. (می‌رود)

محمد کاتب: (به ام کلثوم نگاه می‌کند) گمان می‌کنم بهتر باشد ما هم نگاهی به شترها بیندازیم. (ام کلثوم برمی‌خیزد)

رشید: لحظه‌ای صبر کنید. (دست در سینه می‌کند و گردنبندی که روزگاری پدر سامیه به او سپرده بود از گردن در می‌آورد و به سوی سامیه می‌گیرد) این برای شماست!

سامیه: (با تعجب جلو می‌رود و گردنبند را نگاه می‌کند) این چیست؟

رشید: امانتی است که پدر شما سال‌ها پیش در زندان صاحب‌الزنج به من سپرد تا به دست شما برسانم. گردنبند مادر شما بوده.

سامیه: (آهی می‌کشد و گردنبند را چون شیئی مقدس می‌گیرد) مادر! (به گردنبند خیره می‌شود و آن را می‌بوسد و رو به رشید می‌کند) شما پدرم را دیدید؟

رشید: وقتی به زندان صاحب‌الزنج افتادم او را دیدم. به او گفتم شما زنده‌اید. او این گردنبند را به من سپرد که به شما برسانم و از من خواست مواظب شما باشم. (لبخند تلخی می‌زند) عهدی که هرگز نتوانستم به آن وفا کنم. (مکثی می‌کند و به ام کلثوم و محمد کاتب می‌نگرد) و حالا آیا... (عرق از پیشانی پاک می‌کند) دیدن دوباره شما همه تصمیم‌های مرا باطل کرد... می‌دانید... می‌خواستم همه عمر تنها زندگی کنم... (دست در گریبان می‌کند و پوست ممهوری که از عزیزه گرفته بیرون می‌آورد و نگاه می‌کند) اما پیش از هر حرفی باید کسی را پیدا کنم. (سامیه با دقت به او می‌نگرد) مردی که تا او را نیابم دلم آرام نخواهد شد... در آن دریا... در نماز....

سامیه: از چه کسی حرف می‌زنید؟

رشید: خواهم گفت. روزی خواهم گفت. (ناگهان با لحنی غریب و التماس‌گونه می‌گوید) منتظر من بمانید! (سکوت حاکم می‌شود)

سامیه: (سر به زیر می‌اندازد) همه چیز به پدرم بستگی دارد.

رشید: (حیرت‌زده) پدر؟

سامیه: آن کس که مرا از بردگی خرید و آزادی بخشید و روشنی آموخت. (لبخندی بر لب ام‌کلثوم می‌نشیند)

رشید: او کجاست؟

ام کلثوم: در بغداد.

رشید: امیدوارم مرا بپذیرد.

ام‌کلثوم: با هم به بغداد می‌رویم.

محمد: سربازان نباید رشید را ببینند!

رشید: خودم را به بغداد می‌رسانم. نگران نباشید. خیلی زود! باور کنید!

سامیه به گردنبند خیره می‌شود.

181. شب ـ داخلی ـ داخل خیمه‌ای که بغراخان هست

بغراخان: (به طاهر) نزدیک‌ترین طایفه به شما کدام است؟

طاهر: به فاصله یک روز و نیم راه بنی ضبّه هستند.

بغرا: پس ممکن است رشید نزد آنها برود. چطور مردمی هستند؟

طاهر: آرام و مهمان دوست.

بغرا: وقتی رشید را دیدی در چه حالی بود؟

طاهر: آن مرد بسیار خسته و ضعیف بود. گفتیم کجا می‌روی پاسخ نداد.

بغرا: (می‌خندد) حتماً می‌رود پیش همان قبیله. حتی گمان هم نمی‌کند بغراخان مثل اجل معلق بر سرش بتازد. (همه سربازها می‌خندند. بغرا ادامه می‌دهد) می‌خواستم زود از اینجا بروم، اما مهمان‌نوازی‌ات نگهم داشت. شب

هم می‌مانیم!

(سربازها از شادی فریاد می‌کنند)

طاهر: جان و مال ما فدای شما.

182. شب ـ خارجی ـ کنار خیمه‌ها

آب و آذوقه بر شتری بسته‌اند. شتر نشسته است. رشید می‌خواهد برود. محمد کاتب و کلثوم و زن طاهر با فاصله‌ای ایستاده‌اند. رشید و سامیه در کنار شتر صحبت می‌کنند.

رشید: مردی که در جست‌وجویش هستم باید پیدا کنم. تقدیر من این است که او را ببینم.

سامیه: چشم به‌راهم.

رشید: وقتی دوباره شما را ببینم مشکلات تمام شده است.

سامیه: هرچه خدا بخواهد همان می‌شود. (دست می‌کند و از آستین گردنبند را در می‌آورد و به سوی رشید می‌گیرد) این نزد شما می‌ماند.

رشید: (متعجب) چرا؟

سامیه: تا فراموش نکنید و زود برگردید و آن را به من برگردانید.

رشید: چهارده سال طول کشید تا آن را به شما رساندم.

سامیه: تلاش کنید این بار زودتر برگردانید. بگیرید!

رشید گردنبند را می‌گیرد. نور اندک بیابان بر گردنبند تابیده و به آن درخششی بخشیده است. رشید بر شتر می‌نشیند. شتر برمی‌خیزد. رشید به راه می‌افتد. چند قدم بعد سر برمی‌گرداند و نگاه می‌کند. سامیه آهسته برای او دست تکان می‌دهد. رشید هم دست تکان می‌دهد. رشید دور می‌شود. چشم‌های سامیه از اشک خیس است.

183. شب ـ داخلی ـ چادر بغراخان

بغرا خان برمی‌خیزد که از چادر بیرون رود. همه در حال غذا خوردن هستند. طاهر که کنار دست او و جلوی در خیمه نشسته نمی‌گذارد.

طاهر: کجا سردار. بقیه غذا را همین حالا می‌آورند!

بغرا: (می‌خندد) در وسط بیابان تو این همه غذا را از کجا می‌آوری؟

طاهر: (او را می‌نشاند) مهمان که عزیز باشد صاحبخانه خودش را هم برای او قربانی می‌کند. بخورید!

(مشغول خوردن می‌شوند)

سرباز: از تو مهمان‌نوازتر ندیده‌ایم. اصلاً نمی‌گذاری ما بیرون برویم!

طاهر: تا غذا هست کسی حق ندارد برخیزد!

بغرا: (دوباره برمی‌خیزد) احتیاج واجب دارم بروم بیرون! از جلوی در برو کنار ناجوانمرد!

(طاهر نگاه می‌کند. زنش از بیرون در اشاره می‌کند که رشید رفت. طاهر راه می‌دهد که بغرا برود)

طاهر: جلوی احتیاج واجب را نمی‌توانم بگیرم سردار. بفرمایید!

(بغرا بیرون می‌رود و سربازها می‌خندند)

184. سحر ـ خارجی ـ بیابان

سامیه و ام کلثوم و محمد کاتب آماده رفتن هستند. شترها را بار بسته‌اند. طاهر و همسرش برای مشایعت آمده‌اند و یک دو زن و مرد دیگر.

طاهر: در امان خدا بروید.

محمد کاتب: درِ خانه ما در بغداد همیشه به روی تو و خانواده‌ات باز است برادر.

از خیمه‌ای بغراخان، خواب آلود بیرون می‌آید.

بغرا: مسافرید؟

طاهر: برادرم عازم بغداد است. برای خرید.

بغرا: چه زود به راه افتاده‌اند.

محمد: می‌خواهیم خنکی هوا را از دست ندهیم.

بغرا: (فریاد می‌کشد) سربازها بیدار! همه بیدار!

(یک دو سرباز، خواب آلوده بیرون می‌دوند. بغرا فریاد می‌کشد) بقیه را هم بیدار کنید! تنبل‌ها! زود! آفتاب بالا آمد! بجنبید.

محمد کاتب و ام‌کلثوم و سامیه سوار می‌شوند. شترها به راه می‌افتند.

سامیه: خداحافظ خواهرم.

زن طاهر: خداحافظ.

مسافران به راه می‌افتند و می‌روند.

185. روز ـ خارجی ـ بیابان

رشید سوار بر شتر می‌رود.

186. روز ـ خارجی ـ بیابان

سامیه و ام‌کلثوم و محمد در راهند. سامیه با جست‌وجویی در نگاه به اطراف بیابان می‌نگرد. ام‌کلثوم و محمد متوجه او هستند.

187. روز ـ خارجی ـ بیابان

بغرا خان و مردانش در بیابان می‌تازند.

188. روز ـ خارجی ـ بیابان

سامیه و همراهانش به سوی بغداد پیش می‌روند.

189. عصر ـ خارجی ـ بیابان

رشید در بیابان می‌رود.

190. عصر ـ خارجی ـ بیابان ـ نزدیک بغداد

سامیه و همراهان می‌روند. یک‌باره محمد کاتب فریاد می‌زند.

محمد: بغداد! ام کلثوم رسیدیم!

ام کلثوم: سامیه! نگاه کن!

خانه‌های بغداد از دور پیداست. سامیه به پشت سر می‌نگرد. انگار منتظر آمدن رشید است.

191. شب ـ خارجی ـ بیابان

رشید در کنار آتشی نشسته است. به گردنبند سامیه نگاه می‌کند. ماه بالای سرش می‌درخشد.

192. شب ـ خارجی ـ باغ کاخ خلیفه

کنیزها تاب بلندی بر شاخه‌ها بسته‌اند و کنیزکی روی آن نشسته و تاب می‌خورد. کنیز ترسیده است و دیگران و خلیفه می‌خندند. خلیفه بر بساطی نشسته است. وزیر پیش می‌آید.

کنیزک: وای. آهسته. می‌ترسم.

خلیفه: (می‌خندد) محکم‌تر!های! محکم‌تر! (نگاه می‌کند. وزیر را می‌بیند) اینجا چه‌کار داری عبیدالله؟ باز خواب بد دیده‌ای؟

وزیر: امیرالمؤمنین به سلامت (طوماری از آستین در می‌آورد) خبری به من رسیده که دیدم بدون تأخیر باید به شرف عرض امیر برسانم. جاسوسان من آنچه می‌خواستم فراهم کرده‌اند. (طومار را می‌گشاید) این فهرست اسامی علویان و شیعیان عراقین است. البته بعضی از آنها. احتمالاً رؤسای آنها. من مطمئنم بسیاری از آنها در سازمان وکالت محمد بن حسن عسکری هستند.

خلیفه: از دست طومارهای تو خسته شدم عبیدالله. فهرست‌هایی که

جاسوسان تو فراهم می‌کنند هیچ‌کدام با هم یکی نیست. حالا بخوان.

وزیر: (می‌خواند) ابوغالب زرایی. محمد بن همام. محمد اسود، احمد بن متیل، پسرش جعفر بن احمد بن متیل، حسین بن روح نوبختی، ابوجعفر محمد بن عثمان، محمد بن ورد العطار، حسین بن....

خلیفه: (حوصله‌اش سر رفته) من در میان اینها فقط حسین بن روح نوبختی را شناختم. یک‌بار او را دیده‌ام. از اشراف نوبختیان است. گمان نمی‌کنم از علویان باشد.

وزیر: امیر فراموش نکنند که در میان نوبختیان ایرانی‌نسب، عده زیادی دل با آل علی دارند.

خلیفه: این یکی، از آنها نیست. مطمئنم. بقیه که هستند؟

وزیر: ابوغالب زرایی ساکن کوفه است. به پرهیزکاری و تقوا معروف است. معتمد کوفیان است. ابوجعفر محمد بن عثمان ساکن بغداد است. پدرش از نزدیکان حسن بن علی عسکری بود.

خلیفه: چه‌کاره است؟

وزیر: خانه‌اش نزدیک دروازه کوفه است و شغلش... روغن‌فروش است. به نظر آدم مهمی است.

خلیفه: (به خنده می‌افتد. چند بادمجان دورقاب چین هم می‌خندند) تو خری یا مرا خر فرض کرده‌ای؟! یک روغن‌فروش چطور می‌تواند در دستگاه وکالت علویان آدم مهمی باشد؟

وزیر: باید آنها را زیر نظر بگیریم.

خلیفه: روغن‌فروش را خودت زیر نظر بگیر لقمه چربی است!

وزیر: به جاسوسان گفته‌ام نزد آنها بروند و بگویند هدایایی برای محمد بن حسن عسکری داریم.

خلیفه: «ناحیه مقدسه»! آنها به امام خود «ناحیه مقدسه» می‌گویند.

وزیر: در ضمن، از طرف رومیان، سفیری آمده است و پیشنهاد معاوضه اسرا

را دارد.

خلیفه: فعلاً کارهای مهم‌تری دارم وزیر. نمی‌بینی؟

وزیر: شب امیرالمؤمنین خوش! (سر خم می‌کند و می‌رود)

193. روز ـ خارجی ـ بیابان

سه مرد قرمطی با لباس‌هایی شبیه به هم در بیابان ایستاده‌اند و به اطراف می‌نگرند.

قرمطی 1: مهم‌ترین قبیله در این اطراف بنی ضبّه است.

قرمطی 2: پیام خواجه را به آنها برسانیم و باز گردیم. گمان نمی‌کنم دیگر طایفه‌ای در این بیابان‌ها مانده باشد که حرف ما را نشنیده باشد.

قرمطی 3: خواجه گفته است پیام او را باید به همه برسانیم.

قرمطی 2: رسانده‌ایم! سه ماه است از این طایفه به آن طایفه، از این قبیله به آن قبیله می‌رویم.

قرمطی 1: برویم. با این حرف‌ها فقط وقت تلف می‌شود.

به راه می‌افتند. کمی آن سوتر قرمطی 3 می‌ایستد و به زمین نگاه می‌کند.

قرمطی 3: باز هم این جای پا. گمانم کسی در این اطراف گمشده. جای پای شترش. همه‌جا هست.

قرمطی 2: ما که راهنما نیستیم.

قرمطی 3: اتفاقاً هستیم! باید گمشده‌ها را پیدا کنیم و به راه بیاوریم.

به راه می‌افتند.

194.روز ـ خارجی ـ بیابان

رشید سوار بر شتر می‌رود. به هر طرف می‌رود، اما انگار گمشده است. در نقطه‌ای که کمی گود است می‌ایستد و به اطراف می‌نگرد. گرداگردش

چند پشته قرار گرفته. احساس خوبی ندارد. ناگهان از سر پشته‌ای مردی سوار بر اسب پیدا می‌شود. از سربازان بغراست. رشید رو برمی‌گرداند. از پشت پشته‌ای دیگر سواری دیگر برمی‌آید و همین‌طور هفت سوار از هفت سو برمی‌آیند. رشید در محاصره قرار گرفته است. در سکوت به رشید خیره می‌شوند.

بغرا: (صورتش را بازمی‌کند و فریاد می‌زند) اینجا انتهای دنیاست رشید!

رشید: صدایت آشناست.

بغرا: بغرا هستم سردار بی‌سپاه! (کمی جلو می‌آید. سربازان دیگر هم کمی جلو می‌آیند. بغرا ادامه می‌دهد) گمان می‌کردی می‌توانی فرار کنی؟

رشید: چه می‌خواهی؟

بغرا: شحنگی بغداد را!

رشید: از خلیفه بگیر نه از من.

بغرا: خلیفه گفت سر تو را ببرم شحنگی را بگیرم. چه می‌گویی؟

رشید: پس آرزوی شحنگی را به گور خواهی برد.

بغرا: (پیشتر می‌آید) مرا می‌شناسی؟

رشید: گمان می‌کنم.

بغرا: (پیش می‌آید. سربازان هم پیش می‌آیند. اینک بسیار نزدیک رشیدند) من بغرا خانَم، بغرای بزرگ. همان که شیمله را کشت.

رشید: انتقام آن خون را پس می‌گیرم.

بغرا: تو اگر بخواهی انتقام خونی را بگیری بهتر است انتقام خون مادرت را بگیری.

رشید: (متعجب) مادرم؟

بغرا: زنی که سی و چهار سال پیش شمشیری در سینه‌اش فرو رفت.

رشید: من هرگز مادرم را نشناخته‌ام.

بغرا: آری چون وقتی یک ساله بودی کشته شد. تو در آغوش او بودی و خون مادرت سراپای تو را خونین کرد.

رشید: از کجا می‌دانی؟

بغرا: نام مادرت جاریه بود و آن شمشیر که در سینه‌اش فرو رفت این شمشیر بود. (شمشیر می‌کشد)

رشید: (از خشم و حیرت نزدیک به دیوانگی است) دروغ می‌گویی!

بغرا: دروغ نمی‌گویم. دست کم این بار در زندگی‌ام دروغ نمی‌گویم. تو پیش از مردن باید چیزهایی را بدانی. چیزهایی که فقط من می‌دانم!

رشید: تو مزدور پستی هستی بغرا.

بغرا: شحنه بغدادم! و نام پدرت. نام پدرت را نمی‌دانم. ولی می‌دانم از یاران یحیی علوی بود. وقتی تو به دنیا آمدی او در کوفه قیام کرده بود. الموفق مرا مأمور سرکوب آن قیام کرد. پدرت کشته شد. او را من نکشتم. نمی‌دانم چطور و کجا کشته شد، ولی در تعقیب فراریان شیعی در کلبه‌ای رسیدم به مادرت (با احساس عاطفی) تو در آغوشش بودی! (لبخند کریهی می‌زند) و من او را کشتم! (رشید با شمشیر به بغرا حمله می‌کند. در اولین ضربت شمشیر را از دست بغرا می‌اندازد، ولی کمند سربازان بغرا گرد بازوی او می‌افتد. کمندهای دیگر رشید را کاملاً اسیر می‌کند. بغرا می‌خندد) خلیفه زنده‌ات را بیشتر دوست دارد!

ناگهان تیری بر پشت یکی از سربازان می‌نشیند. با حیرت نگاه می‌کنند. سه سرباز قرمطی بر سر پشته‌ای ایستاده‌اند. تیر و کمان در دست. تیر دوم آنها سربازی دیگر را فرو می‌اندازد. سربازان به خود می‌آیند و تیر و کمان به دست می‌گیرند. اما تیر سوم، سومین سرباز را هم می‌اندازد. سربازان قرمطی شمشیر می‌کشند و به سوی سربازان بغرا حمله می‌کنند. جنگ مغلوبه

می‌شود. یکی از قرمطی‌ها با شمشیر بندهای رشید را می‌برد. رشید به چابکی شمشیری برمی‌دارد و پشت اسبی می‌پرد. بغرا یکی از قرمطی‌ها را می‌کشد. دو قرمطی دیگر دو سرباز را می‌کشند. و رشید شمشیر از دست سربازی دیگر می‌اندازد. سرباز پیاده پای به فرار می‌گذارد. دو سرباز قرمطی می‌مانند و رشید و بغرا. بغرا در محاصره است. رشید به دو قرمطی اشاره می‌کند جلو نیایند. سپس رو در روی بغرا قرار می‌گیرد.

رشید: آنچه گفتی راست بود؟

بغرا: من یک تن شما سه تن!

رشید: من یک تنم و تو یک تن. بقیه با تو کاری ندارند.

بغرا: اینها که هستند؟

رشید: نمی‌دانم. (به قرمطی‌ها می‌نگرد)

سرباز 1: همان‌ها که خلیفه تو به آنها می‌گوید قرمطی!

بغرا: هرچه گفتم راست بود.

رشید: (بغض و خشم گلویش را می‌فشارد) می‌دانی که من در زندگی‌ام هرگز کسی را نکشته‌ام؟

بغرا: می‌دانم. اما نمی‌دانم چرا.

رشید: همیشه از خون متنفر بوده‌ام. شاید به خاطر آنچه تو گفتی. خون مادرم که سراپای مرا آغشته کرده بود. ولی امروز می‌خواهم تو را بکشم. به خاطر مادرم و به خاطر شیمله.

بغرا: بهتر بود همان وقت که یک ساله بودی تو را می‌کشتم.

رشید: در آن صورت رشید دیگری تو را می‌کشت.

جنگ شروع می‌شود. وحشیانه. هر دو به قصد جان می‌جنگند. شمشیر از دست بغرا می‌افتد. رشید شمشیر دیگری به او می‌دهد و درست در لحظه‌ای

که بغرا شمشیر را بالای سر برده که فرود بیاورد شمشیر رشید در سینه‌اش فرو می‌رود. بغرا با چشمانی گشاد از ترس و مرگ فرو می‌افتد. رشید قدمی دور می‌شود. به دست‌های خود می‌نگرد و زانو بر خاک می‌زند و می‌گرید.

قرمطی 1: بیابان جای خوبی برای ماندن نیست!

رشید برمی‌خیزد و بر اسب می‌نشیند و هر سه می‌روند. باد بر جنازه بغرا خاک می‌پاشد.

195. روز ـ خارجی ـ قبیله بنی ضبه

رشید و دو قرمطی به قبیله بنی ضبه نزدیک می‌شوند. مردان و زنان و بچه‌ها به صدای پای اسب‌ها بیرون می‌آیند. ابونصر، جلوتر می‌ایستد. سه سوار می‌ایستند و سپس پیاده می‌شوند.

ابونصر: خوش آمدید.

قرمطی 1: سلام بر شما. ما پیام صلح داریم. از سوی خواجه خود ابوسعید حسن بن بهرام جنابی فارسی. او به شما سلام می‌رساند و از شما می‌خواهد به او بپیوندید.

یک عرب میانسال: ابوسعید جنابی. ابونصر، می‌دانی که او کیست!

ابونصر: می‌دانم. در تمام سواحل خلیج کسی نیست که او را نشناسد.

رشید: (به قرمطی 2) سواحل خلیج؟

قرمطی 2: ما نزدیک سواحل خلیج فارس هستیم!

عرب میانسال: صلح ابوسعید با ما، پیام جنگ ما با خلیفه خواهد بود.

قرمطی 1: خلیفه همیشه با شما بدویان پای برهنه بی‌سر و سامان جنگ داشته است. او می‌خواهد شما و فرزندان شما را با فقر و گرسنگی دچار مرگ تدریجی کند. به خود بنگرید! این چه زندگی است؟ شیر شتر می‌خورید و سوسمار بیابان و سر در کنار مار و مور می‌گذارید در حالی‌که

خرج سالانه دربار خلیفه، فقط دربار خلیفه هزار بار شتر آرد، 350 بار شکر، 200 بار بادام، هزار بار فندق و کشمش و عسل و صد بار گلاب و مشک و زعفران است. این جنگ نیست؟ جنگ شکمبارگی و فقر!

یک عرب جوان (یحیی): ما به شما می‌پیوندیم.

عرب یکپا: نه! ما فریب نمی‌خوریم. سرنوشت ما این بوده که در بیابان به دنیا بیاییم و در بیابان بمیریم. ستارگان برای ما فقر و بدبختی خواستند و برای اشراف بغداد آسایش و ثروت. با تقدیر نمی‌توان جنگید.

عرب لاغر: گناه ستاره و سرنوشت نیست. گناه ماست.

قرمطی 3: خواجه من ابوسعید در پی آن است که ثروت را بین همه مردم به یکسان تقسیم کند. بین بیابانی و شهری، پیشه ور و تاجر، غلام و ارباب نباید فرق باشد.

ابونصر: هرکس می‌آید همین را می‌گوید و بعد از قدرت یافتن از هر اربابی ستمکارتر می‌شود.

اعراب با هم شروع به بحث می‌کنند. قرمطی 1 بانگ می‌زند.

قرمطی 1: پیروزی با ما خواهد بود. بسیاری از مردم شهرها نیز اندک اندک به ما ملحق می‌شوند حتی بعضی از سرداران خلیفه.

عرب لاغر: دروغ است.

قرمطی 1: (دست رشید را می‌گیرد. رشید تعجب می‌کند انگار نوعی سوء استفاده است) این رشید است. ندیم و سردار خلیفه. او با ماست.

ماریه (زن جوان): (به بنت نضال) نام او را کجا شنیده‌ام؟!

بنت نضال: نمی‌دانم.

ابونصر: (به رشید) راست می‌گوید؟

رشید: (مکث می‌کند. نمی‌داند حرف قرمطی را تأیید کند یا نه. عاقبت تصمیم می‌گیرد) آری. من رشیدم. دوست و ندیم معتضد. از او گریختم

چون می‌خواست مرا بکشد.

ابونصر: چرا؟

رشید: دیدم آنچه نباید می‌دیدم و دانستم آنچه نباید می‌دانستم.

قرمطی 1: اصل سخن را گفت. خلیفه، ما را بی‌دانش می‌خواهد و بی‌بصیرت و هرکس چشم بگشاید ناچار از چنان خلیفه‌ای می‌گریزد.

رشید: من از خلیفه گریختم. اینان، برادران من، مرا از چنگ سربازان خلیفه نجات دادند. من مرهون آنها هستم، اما هنوز قرمطی نیستم. به من گفته‌اند خواجه آنها، نماینده امامی است که موعود است و ظهور می‌کند برای عدل. می‌خواهم بروم و سخن او را بشنوم. اگر همو بود که من در پی او هستم به او ملحق خواهم شد وگرنه بازمی‌گردم.

قرمطی 2: آیا در سخن رشید خطایی هست؟!

اعراب به هم نگاه می‌کنند

یحیی: ما با شما می‌آییم.

عده‌ای دیگر هم همین را می‌گویند.

ابونصر: هرکس خواست برود و هرکس نخواست نرود. (به خیمه‌اش می‌رود. بین اعراب جنب و جوش می‌افتد. عده‌ای به سرعت مشغول آماده کردن بار و بنه سفر می‌شوند)

ماریه: (به بنت نضال) نام رشید را از کسی شنیده‌ام. خدایا چرا به یادم نمی‌آید.

196. روز ـ داخلی ـ مغازه کتاب‌فروشی احمد بن متیل

یک دو تن از شاگردان احمد بن متیل به علاوه جعفر بن احمد، پسرش، مشغول نسخه‌برداری از کتاب‌ها هستند. ابوجعفر هم آنجاست و کتابی را ورق می‌زند.

احمد: (با ابوجعفر درباره کتابی که او در دست دارد صحبت می‌کند) کتاب خوبی است. برای خودم نسخه‌برداری کردم.

ابوجعفر: (به صفحه اول نگاه می‌کند) «المسالک و الممالک» یک ایرانی دانشمند دیگر. «ابن خردادبه».

احمد: در جغرافیا کتاب به این خوبی هنوز ندیده‌ام.

مردی وارد می‌شود. کتابی در دست دارد. وی جاسوس است.

جاسوس: سلام. صاحب مغازه کیست؟

احمد: (به سوی او می‌رود) سلام. منم.

جاسوس: می‌خواهم از روی کتابی برایم نسخه‌ای تهیه کنید. (سر پیش می‌برد و آهسته می‌گوید) مقداری اموال و هدایا برای ناحیه مقدسه دارم!

احمد: (خود را به تجاهل می‌زند) قیمت تهیه نسخه کتاب، بستگی به این دارد که چند خط در هر صفحه هست. (آهسته به ابوجعفر نگاه می‌کند. ابوجعفر سر به زیر می‌اندازد) و بعد چه گفتی؟

جاسوس: (آهسته) اموال و هدایایی نزد من است که باید به ناحیه مقدسه برسانم.

احمد: باید به دیوان خراج بروید.

جاسوس: (تکرار می‌کند) ناحیه مقدسه.

احمد: اسم کتابی است؟

جاسوس: بعداً می‌آیم. (می‌رود)

ابوجعفر: (برمی‌خیزد و کتابی که در دست دارد کناری می‌گذارد. کنار احمد می‌آید و می‌گوید) همه‌جا پر از جاسوس شده. مواظب باشید. خداحافظ.

احمد: خدا نگهدار.

ابوجعفر می‌رود.

197. روز ـ خارجی ـ جلوی خانه عوام بن هاشم

همان جاسوس که در مغازه احمد بن متیل دیده‌ایم بر در خانه می‌زند. یک‌بار و دوبار. عوام در را بازمی‌کند. عوام علوی فقیری است.

جاسوس: سلام پدر! تو عوام بن هاشمی؟

عوام: آری پسرم. چه می‌خواهی؟

جاسوس: (آهسته) به‌راستی خودت هستی؟

عوام: آری!

جاسوس: برایت پول آورده‌ام. بیست دینار. (پول‌ها را نشان می‌دهد) تو عوام بن هاشم علوی هستی؟

عوام: (خوشحال) به خدا خودم هستم. پول‌ها از کجاست؟

جاسوس: از جانب ناحیه مقدسه است. (پول‌ها را به او می‌دهد)

عوام: بیست دینار! خدا را شکر! روی هم چهل دینار!

جاسوس: (با تعجب) چهل دینار؟

عوام: بیست دینار هفته پیش، بیست دینار هم امروز. (زنش را صدا می‌زند) ام اسحاق! بیست دینار دیگر هم آوردند!

جاسوس: تو مردی پیر و عیالواری. بیشتر از اینها باید به تو پول داد. بیست دینار قبلی را چه کسی آورد.

عوام: (با هوشیاری) نباید بگویم. خودتان که می‌دانید!

جاسوس: آفرین به تو. همه باید مثل تو باهوش باشند! خداحافظ.

عوام: خداحافظ پسرم. خداوند به توی جزای خیر دهد! (صدا می‌زند) ام‌اسحاق!

اما قبل از اینکه در را ببندد صدایی او را به خود می‌آورد. این صدای یک پاسبان است.

پاسبان: باید با ما بیایی پیرمرد!

عوام نگاه می‌کند. جاسوس و دو پاسبان به او نگاه می‌کنند. می‌خواهد به داخل خانه فرار کند، اما دست‌های پاسبانان او را محکم می‌گیرند.

198. روز ـ داخلی ـ مغازه روغن‌فروشی ابوجعفر

ابوجعفر در حال نوشتن نامه‌ای است. سامیه به سرعت وارد مغازه می‌شود.

سامیه: سلام پدر.

ابوجعفر: سلام دخترم. به موقع آمدی.

ابوهاشم وارد می‌شود. به دنبال سامیه رفته بوده. خسته است و کمی لنگ می‌زند.

ابوهاشم: خسته شدم. هرچه کردم به پای بانو نمی‌رسیدم!

ابوجعفر: (با لبخند) بنشین پیرمرد. من و تو نباید هم به پای جوان‌ها برسیم. (به سامیه) دخترم خبر آوردند که ساعتی پیش عوام بن‌هاشم را دستگیر کرده‌اند. گمان نکنم بتواند زیر شکنجه تاب بیاورد.

سامیه: (متوحش) او چند نفر را می‌شناسد؟

ابوجعفر: فقط محمد بن ورد العطار را می‌شناسد. این نامه را باید هرچه زودتر به محمد بن ورد برسانی. هرچه زودتر. بدون اینکه بخواند باید آن را در لباسش پنهان کند.

ابوهاشم: من هم می‌توانستم این کار را بکنم ابوجعفر. دنبال بانو رفتن نداشت.

ابوجعفر: سامیه می‌تواند مراقب اهل و عیال محمد بن ورد هم باشد که نترسند. (نامه را به سامیه می‌دهد) برو دخترم.

(سامیه به سرعت می‌رود. ابوجعفر به ابوهاشم با لبخند رو می‌کند) و تازه، با

پای من و توی پیرمرد، نامه وقتی می‌رسید که محمد بن ورد و همه خانواده‌اش دستگیر شده بودند!

199. روز ـ داخلی و خارجی ـ حیاط و اتاق خانه محمد بن ورد و بیرون خانه

محمد بن ورد خوابیده است. سامیه بر در خانه می‌کوبد. یک بار و دوبار. در بازمی‌شود.

خدمتکار: چه شده؟ که هستی؟

سامیه: آقایت کجاست؟ محمد بن ورد العطار!

خدمتکار: خوابیده است.

سامیه: (وارد می‌شود. تقریباً بدون دعوت) همین حالا باید او را ببینم.

خدمتکار: آخر....

سامیه: همین حالا!

خدمتکار نگران شده. سامیه را به سوی حیاط می‌برد.

خدمتکار: همین جا بمانید!

خدمتکار می‌رود و وارد اتاق محمد بن ورد می‌شود. سامیه به اطراف می‌نگرد. دو سه زن و کودک و خدمتکار از قسمت‌های مختلف خانه سر بیرون آورده‌اند و او را می‌نگرند. با تعجب. خدمتکار بیرون می‌آید و به دنبال او محمد بن ورد. سامیه را که می‌بیند می‌شناسد.

محمد: (به سوی او می‌آید) سلام بانو. خوش آمدید! (خوش آمد گویی‌اش با حیرت همراه است)

سامیه: پیامی برایتان دارم. (نامه را از آستین در می‌آورد و به دست محمد می‌دهد) این را در لباستان پنهان کنید.

محمد: چه شده؟

سامیه: عوام بن هاشم دستگیر شده. شاید نام شما را بگوید.

محمد: این چیست؟

سامیه: من هم نمی‌دانم. پدر گفت آن را به همراه داشته باشید.

ناگهان ضربه‌های محکمی به در می‌خورد. همه متوحش می‌شوند. محمد به سرعت نامه را در گریبان پنهان می‌کند و وارد اتاق می‌شود. صدای ضربات شدیدتر می‌شود. محمد قبایی به دوش می‌اندازد و بیرون می‌آید. خدمتکاری به سرعت می‌دود و در را بازمی‌کند. سربازان به داخل هجوم می‌آورند. قاسم پیشاپیش آنهاست. سامیه زن و بچه‌ها را در گوشه حیاط جمع می‌کند که نترسند و چانه روسری‌اش را روی دهان می‌کشد.

قاسم: محمد بن ورد العطار؟

محمد: منم.

قاسم اشاره‌ای می‌کند. سربازان هجوم می‌برند و محمد را می‌گیرند. زن‌ها جیغ می‌کشند. سربازان با تازیانه به آنها حمله می‌کنند. یکی از سربازان تازیانه را بلند می‌کند که فرود بیاورد، اما سامیه دست خود را سپر سر و صورت بچه‌ها می‌کند. تازیانه به دست او می‌خورد. قاسم متوجه می‌شود و به سوی سامیه می‌آید.

قاسم: (چشم در چشم سامیه می‌دوزد) با سرباز خلیفه در می‌افتی؟

سامیه: هرکه هست ناجوانمرد است. زنان و کودکان چه گناهی کرده‌اند؟

قاسم: همه شما را باید دستگیر کنیم.

سامیه: کجا می‌توانیم فرار کنیم؟ برای ما بیرون از این خانه جایی هست؟

قاسم: تو کنیز محمد بن وردی؟

سامیه: کنیز خدا هستم.

قاسم: نامت چیست؟

سامیه: گمان کن جاریه.

رو برمی‌گرداند و می‌رود. سربازان هم در پی او. محمد بن ورد را می‌برند. صدای شیون زنان دوباره برمی‌خیزد. سامیه با اشاره دست زن‌ها را آرام می‌کند. سربازان می‌روند. سامیه رو به زنان می‌کند.

سامیه: آرام باشید. به‌زودی آقای شما را برمی‌گردانند. بچه‌ها را آرام کنید.

سامیه دست روی سر کودکی می‌کشد و اشک او را پاک می‌کند.

200. روز ـ داخلی ـ زندان

عوام بن‌هاشم را شکنجه کرده‌اند. در زندان بازمی‌شود و محمد بن ورد را به درون می‌آورند. عوام با اندوه و شرم به محمد نگاه می‌کند. قاسم به دنبال محمد وارد می‌شود. محمد را می‌بندند.

قاسم: نجات تو از این هاویه محال است مگر اینکه حرف بزنی.

محمد: چه باید بگویم؟

قاسم: (به عوام اشاره می‌کند) پول‌هایی که بین اینها تقسیم کردی از کجا آوردی؟

محمد: پول خودم بود.

قاسم: اگر پول زیادی داری باید به دیوان اموال بپردازی نه به مردم. گرفتار شده‌ای محمد بن ورد و هیچ حیله‌ای نجاتت نمی‌دهد. (به دور و بر نگاه می‌کند. سیخ‌هایی در کوره آتش سرخ شده‌اند. قاسم یکی از سیخ‌ها را برمی‌دارد و جلو می‌آید) شاید سیخ داغ به حرفت بیاورد. (به سربازها) لباسش را درآورید!

پیراهن محمد را از تنش در می‌آورند. نامه‌ای که سامیه به او داده بیرون می‌افتد.

سرباز: سرورم!

نامه را به سوی قاسم می‌گیرد. برق شادی در چشم قاسم می‌درخشد. سیخ داغ را در کوره می‌گذارد و نامه را می‌گیرد. به چهره محمد نگاه می‌کند که عکس‌العمل او را از آشکار شدن نامه دریابد. محمد واکنشی ندارد؛ چون خودش هم نمی‌داند نامه چیست. قاسم نام را بازمی‌کند و می‌خواند. محمد به قاسم می‌نگرد تا از چهره او بفهمد نامه درباره چیست.

قاسم: قلابمان شاه ماهی گرفته است. (به سرعت می‌رود)

سرباز: با این چه کنیم. (منظورش محمد است)

قاسم: فعلاً بماند.

عوام: (ناله می‌کند) من که هرچه خواستید گفتم! آزادم کنید! من، زن و بچه دارم.

کسی به او گوش نمی‌کند.

201. روز ـ داخلی ـ کاخ خلیفه

نامه در دست وزیر است. نامه را برای خلیفه می‌خواند.

وزیر: این نامه‌ای است از بنده خدا محمد بن زید علوی به برادر دینی‌اش محمد بن ورد العطار. سلام بر تو. خبر دارم که پول‌هایی که تاکنون نزد تو فرستاده‌ام با دقت و امانت بین طلبکاران من و مستمندان بغداد و مکه و مدینه پخش کرده‌ای. سی و دو هزار دیناری که همراه این نامه فرستادم آخرین پول است. آن را هم به کسانی که می‌دانی بده و منتظر پول‌های دیگر نباش. خداوند به تو جزای خیر دهد.

(وزیر سر برمی‌دارد و به خلیفه می‌نگرد) این نامه سند محکمی است که نشان می‌دهد محمد بن زید از طبرستان برای طرفداران خود در بغداد پول می‌فرستد.

خلیفه: (در فکر است و لبخند مکارانه‌ای می‌زند) این مرد بی‌گناه است!

وزیر: (با تعجب) با محمد بن زید شورشی ارتباط دارد!

خلیفه: پول‌های ما را که برای محمد بن زید نمی‌فرستد! پول‌های او را بین رعایای ما پخش می‌کند. بکند!

وزیر: دل‌ها را با پول به طرف محمد بن زید جلب می‌کند.

خلیفه: باید راه دیگری برای مبارزه با علویان پیدا کنیم وزیر! اگر راه کمک‌های سران علویان به مستمندان را ببندیم، همه آن فقرا دشمن ما می‌شوند.

وزیر: دشمن هستند!

خلیفه: دشمن‌تر می‌شوند! باید به این دشمنی پایان داد. (به چهره مبهوت وزیر نگاه می‌کند) محمد بن زید و برادرش بر مازندران و گیلان غلبه نیافتند مگر به جهت دشمنی مردم آن ولایات با خلافت آل عباس. من از امروز می‌خواهم در شمار محبان علی بن ابی‌طالب درآیم!

وزیر: (آشفته) بازی خطرناکی است امیرالمؤمنین. علما به این کار رضا نمی‌دهند.

خلیفه: مدتی است در این فکرم. حتی اگر بتوانم محبت عده‌ای از رافضیان و علویان را به طرف خودم جلب کنم برنده می‌شوم.

وزیر: می‌ترسم جلب محبت آن عده، باعث دفع عده بسیاری از دوستان آل عباس شود.

خلیفه: همه ما در خلافت علی هم‌عقیده‌ایم.

وزیر: بحث خلافت نیست امیر. بحث ولایت است. آنها علی را ولی می‌دانند.

خلیفه: پدرم و پدرانم در تمام دوران خلافت خود با آل علی جنگیدند. چه شد؟ هنوز با جمعیت پنهان و آشکار آنها رو در روییم. بگذار به جای اینکه

روبه‌رویشان بایستیم کنارشان بایستیم تا به ما اعتماد کنند. صورتشان را ببوس و خنجر را در پشتشان فرو کن!

وزیر: می‌ترسم.

خلیفه: گمان کن من خوابی دیده‌ام و در آن خواب، علی بن ابی‌طالب به من مژده خلافت داده است. در این صورت من مستقیماً از طرف علی بن ابی‌طالب به خلافت منصوب شده‌ام و هیچ علوی و رافضی متعصبی نباید با من مخالفت کند.

وزیر: (نامه را تکان می‌دهد) پس باید این مرد را آزاد کنیم.

خلیفه: حتماً.

وزیر: می‌ترسم شما سدی را بشکنید که دیگر نتوان سیلاب پشت آن را مهار کرد. هرگز شنیده‌اید که جد شما خلیفه مرحوم، مأمون بن‌هارون الرشید نیز تصمیم گرفت برای دلجویی از علویان، نامه‌ای مبنی بر لعن معاویه بن ابی سفیان بنویسد.

خلیفه: (علاقه‌مند) نشنیده‌ام.

وزیر: آن نامه هنوز در خزانه است. آن را دیده‌ام.

خلیفه: یعنی نامه را نوشتند؟

وزیر: آری نوشتند، اما خلیفه ناگهان از خواندن آن بر منابر پشیمان شد و آن را در خزانه نهاد.

خلیفه: آن نامه را از خزانه درآورید.

وزیر: می‌خواهید چه کنید؟

خلیفه: اگر جد ما همان موقع نامه‌اش را خوانده بود شاید امروز اوضاع بهتر بود. دستور بده پسرت قاسم از روی آن نامه، مکتوبی تهیه کند درباره وجوب لعن بر معاویه!

وزیر: (هراسان) نکنید امیر! نکنید سرورم.

خلیفه: (می‌خندد) نترس پیرمرد. فقط با شمشیر نمی‌توان خلافت کرد. گاهی پنبه هم لازم است. (با دست به گردن خود اشاره می‌کند. کنایه از سر بریدن با پنبه)

وزیر: (هراسان است) به خدا پناه می‌برم.

خلیفه: وقتی نمی‌توان ریشه محبت به علی را خشکاند. پس بگذار این درخت را آن گونه بپروریم که میوه‌اش در دامن خود ما بیفتد! صیاد نه با هیاهو و ترساندن پرنده، بلکه با تقلید آوازش او را به دام می‌اندازد!

202. روز ـ خارجی ـ ساحل دجله

مردم جمع شده‌اند. قرار است خلیفه برای تفریح و قایق‌سواری به دجله بیاید. مردم هلهله و فریاد می‌کنند. صدای طبل و شیپور برمی‌خیزد. قایق بزرگ نزدیک ساحل آماده است خلیفه را سوار کند. کوکبه خلیفه از دور پیدا می‌شود. پیش‌قراولان بر سر مردم سکه می‌بارند. مردم فریاد می‌کشند و برای جمع‌آوری سکه‌ها بر سر و روی هم می‌زنند.

خلیفه با تکبر به مردم می‌نگرند. بعضی از مردم با نفرتی نه چندان آشکار به خلیفه و کوکبه‌اش می‌نگرند و بعضی دیگر از عوام‌الناس سعی می‌کنند خود را به خلیفه نزدیک کنند و بر پای اسب او دست بکشند و این کار را افتخاری تلقی می‌کنند. پاسبانان همه آنها را دور می‌رانند.

مرد 1: (فریاد می‌کشد) عمر و عزت خلیفه اسلام پایدار باد.

(خلیفه به ساحل نزدیک می‌شود. وزیر هم با اوست. مرد 1 به مرد 2 که در کنار او ایستاده سقلمه می‌زند) نوبت توست. زود باش. بگو.

مرد 2: دستور داده‌اند وقتی خلیفه به ساحل رسید بگویم.

مرد 1: همین حالا می‌رسد. زود باش.

مرد 2: (خود را آماده می‌کند. خلیفه به ساحل رسیده است، اما سوار قایق

نمی‌شود. انگار منتظر چیزی است. مرد 2 فریاد می‌کشد) با ما حرف بزن خلیفه اسلام. با ما سخن بگو.

خلیفه انگار منتظر بوده، به جانب جمعیت رو می‌کند.

یک ندیم: امیرالمؤمنین می‌پرسند چه می‌خواهید بشنوید؟

مرد 2: شنیده‌ایم امیرالمؤمنین در خواب علی بن ابی‌طالب رضی الله عنه را دیده است. ماجرای آن خواب چه بوده؟

(مردم سر و صدا می‌کنند)

جارچی: خاموش. به سخن امیرالمؤمنین المعتضد، خلیفه اسلام گوش فرا دهید.

مردم خاموش می‌شوند. وزیر کمی مضطرب است. خلیفه بر بالای پلکانی که او را به قایق می‌رساند می‌ایستد.

خلیفه: (با دست مردم را به آرامش دعوت می‌کند) ای بندگان خدا. از من درباره خوابی می‌پرسند که در آن علی بن ابی‌طالب رضی الله عنه را دیدم. گوش کنید. آن نه خواب، بلکه رؤیای صادقه بود. پیش از آنکه خلیفه شوم در جوانی شبی در رؤیا دیدم که گویی از بغداد بیرون شده‌ام و با سپاه خویش آهنگ نهروان دارم. سپاهی همراه من بود و مردم به من نگاه می‌کردند. بر مردی گذشتم که بر تپه‌ای ایستاده بود و نماز می‌کرد و توجهی به من نداشت. از وی و بی‌اعتنایی‌اش به سپاه خود شگفت‌زده شدم. به سوی او رفتم و پیش رویش ایستادم. وقتی نماز خود را به پایان برد به من گفت: «پیش بیا!» پیش رفتم. گفت: مرا می‌شناسی؟ گفتم نه. گفت من علی بن ابی‌طالبم! (مکث می‌کند و به جمعیت می‌نگرد که تأثیر سخنش بیشتر شود. برخی از مردم اشک به چشم می‌آورند و متأثر می‌شوند) گفت من علی بن ابی‌طالبم. بیلی در کنارش بود. گفت: این بیل را بگیر و به زمین بزن. آن را برداشتم و چند بار به زمین زدم. به من گفت به تعداد ضربت‌هایی که زدی خلافت از تو به فرزندان تو می‌رسد. به آنها سفارش کن با فرزندان من نیکی کنند. (بعضی از مردم‌های‌های گریه می‌کنند. معتضد خود نیز اشک چشم

خود را پاک می‌کند و ادامه می‌دهد) ای مردم! من خلافت خود را از علی بن ابی‌طالب دارم و با او عهد کرده‌ام به فرزندانش نیکی کنم.

مردم سر و صدا می‌کنند و عده‌ای دوباره سعی می‌کنند خود را به خلیفه برسانند و دست به او بکشند. سربازان مانع می‌شوند.

وزیر: (فریاد می‌کشد و به سربازان دستور می‌دهد) امیرالمؤمنین را به قایق ببرید.

خلیفه سوار قایق می‌شود. در داخل قایق دو کنیز به استقبال خلیفه می‌آیند و جلوی او زانو بر زمین می‌زنند.

خلیفه: (ناراحت از سر و صدا) اوه! چه سر و صدایی. مرا زودتر از اینجا دور کنید! این مردم چه بوی گندی می‌دهند.

قایق از ساحل دور می‌شود. مردم اشک‌ریزان به قایق می‌نگرند و دست پیش می‌برند. انگار می‌خواهند قایق را برای تبرک لمس کنند.

203. روز ـ داخلی ـ مسجد

حلقه‌ای از مردم درباره خواب معتضد صحبت می‌کنند.

یک علوی: این خوابی است که به صد هزار بیداری می‌ارزد.

مرد 1: گفتی خلیفه چند بار بیل را به زمین زده؟

علوی: هفت بار.

مرد 2: (با تأکید) نُه بار! یعنی نُه نفر از فرزندان خلیفه، بعد از او به خلافت می‌رسند.

مرد 3: علی بن ابی‌طالب چگونه به خلافت معتضد و فرزندان او راضی شده؟

علوی: اینها اسرار الهی است. نه من می‌دانم نه شما.

مرد 1: اگر علی بن ابی‌طالب خلافت را به معتضد بالله داده باشد دیگر

حرفی برای دشمنان باقی نمی‌ماند. همه باید به خلافت او راضی باشند.

(مردی با صورت زخمی وارد می‌شود و در جمع می‌نشیند)

علوی: بزرگان سادات و علما باید نظر بدهند. ما تابع آنها هستیم.

مرد 2: نظر نمی‌خواهد! مولا علی خلافت را به او داده. (آهسته) شنیده‌ام خلیفه دستور داده نامه‌ای مبنی بر لعن معاویه نوشته شود و بر منابر خوانده شود.

صورت زخمی: من هم شنیده‌ام. آشنایانی دارم که به من گفته‌اند. (با خوشی) چه روزگاری آغاز شده!

علوی: (برمی‌خیزد) من باید به سر کار خود بروم. (همه برمی‌خیزند و پراکنده می‌شوند. صورت زخمی خود را به علوی می‌رساند)

صورت زخمی: پرسشی دارم در باب وضو. چرا شما می‌گویید برای مسح پا لازم نیست همه پا را شست؟

علوی: من عالم نیستم. باید از علمای ما بپرسید.

صورت زخمی: کدام‌یک از علما؟ کسی از علویان را نمی‌شناسم.

علوی: می‌توانی به ابن ابی عقیل مراجعه کنی یا محمد بن قولویه یا از همه نزدیک‌تر نزد ابوجعفر محمد بن عثمان برو. روغن‌فروش است. در بازار ساحل دجله.

صورت زخمی: روغن‌فروش است یا عالم؟

علوی: (آهسته) عالم است!

صورت زخمی: (لبخند می‌زند) فهمیدم! خدا به تو جزای خیر دهد برادر. خداحافظ. (می‌رود)

204. روز ـ داخلی ـ مغازه ابوجعفر

محمد بن ورد العطار آنجاست و احمد بن متیل و ابوهاشم خدمتکار.

محمد: خلیفه به سوی ما گرایش پیدا کرده. نباید این فرصت را از دست بدهیم.

ابوجعفر: یعنی چه کنیم؟

(محمد بن ورد نمی‌داند چه بگوید)

احمد: باور نکردنی است ابوجعفر. این شایعه کم‌کم به یقین تبدیل شده. می‌خواهد دستور دهد معاویه را بر فراز منبرها لعن کنند. این تغییر جهت عظیمی در بنوعباس است.

ابوجعفر: چرا می‌خواهد معاویه را لعن کند؟

محمد: (با تعجب) چرا؟ چون خلافت را غصب کرد.

ابوجعفر: در این صورت خود المعتضد سزاوارتر لعن است؛ چون خودش هم غاصب است. برادران من. همه اینها فریب است و اسباب حفظ قدرت. وقتی حرفش را باور خواهیم کرد که تنها و بی‌خدم و حشم بین مردم بیاید و بگوید من دیگر خلیفه نیستم. هرکس صاحب این شتر است بیاید مهارش را به دست بگیرد.

احمد: خوابش چه می‌شود؟

ابوجعفر: (خشمگین) آنچه در بیداری می‌کند باور کنیم یا آنچه در خواب می‌بیند؟!

محمد: از همین حالا عده زیادی از علمای مخالف از او آزرده شده‌اند. ما باید به خلیفه نزدیک شویم.

ابوجعفر: (بسیار خشمگین می‌شود) همه ما به کسی نزدیک هستیم که از حق بگوید و به حق عمل کند. چه علوی و چه غیر علوی. همه سخن علی این بود که من به کتاب خدا عمل می‌کنم و سنت پیامبر. ما هم جز این نمی‌گوییم. (صورت زخمی از برابر مغازه می‌گذرد. یک لحظه می‌ایستد و به درون می‌نگرد و به ابوجعفر. ابوجعفر مسیر سخن را برمی‌گرداند) من فقط یک نوع روغن می‌فروشم. روغن خالص. قیمتش هم مشخص است. من کاسبم و روزی دست خداست.

صورت زخمی می‌رود. محمد و احمد فهمیده‌اند نباید صحبت را ادامه دهند. در گوشه‌ای می‌نشینند. ابوجعفر خمره‌ای روغن بیرون مغازه می‌گذارد. صورت زخمی از کمی دورتر او را نگاه می‌کند. ابوجعفر انگار او را نمی‌بیند. مشغول کار خویش است. برمی‌گردد به داخل مغازه. صورت زخمی همچنان مغازه را زیر نظر دارد و خودش را سرگرم نشان می‌دهد.

205. روز ـ خارجی و داخلی ـ دریا ـ لنج و انبار لنج و ساحل

قایقی بزرگ از نوع لنج‌های خلیج فارس بر دریاست. رشید و دو قرمطی و همراهانشان از بدویان بنی محزوم سوار قایق هستند. بدوی 1 دچار دل درد شده و در گوشه‌ای به خود می‌پیچد. بدوی 2 مشغول تیمار اوست.

بدوی 2: (به قرمطی 2) کی می‌رسیم؟ گفتی نصف روز راه است.

قرمطی 2: می‌رسیم. شما اعراب بدوی چقدر بی‌تابید!

بدوی 2: ما بی‌تابیم؟ (بدوی 1 را نشان می‌دهد) نگاهش کن. از دل درد به خودش می‌پیچد.

قرمطی 1: دریازدگی است. باید تحمل کنید.

(بدوی 1 دچار تهوع می‌شود. ناخدای قایق که سکان لنج را در دماغه آن به دست دارد فریاد می‌کشد)

ناخدا: بحرین!

همه نگاه می‌کنند. قرمطی‌ها کمتر به هیجان می‌آیند؛ چون در این مسیر رفت و آمد کرده‌اند، ولی بقیه می‌دوند و چشم تیز می‌کنند که ساحل را ببینند. در دوردست خط کمرنگ ساحل پیدا می‌شود.

بدوی 3: (می‌دود به طرف پله‌هایی که به انبار می‌رود) باید آماده شویم!

به انبار می‌رود و بار و بنه مختصر خود را جمع می‌کند. در بالا خط ساحل نزدیک‌تر شده است. رشید با دقت نگاه می‌کند. مردمی در ساحل رفت و آمد می‌کنند.

رشید: آنها که هستند؟

قرمطی 1: دوستان ما! از دیدن تو خوشحال می‌شوند!

قایق به ساحل نزدیک می‌شود. بدویان با بار و بنه آماده ایستاده‌اند. کارگران لنج آماده پرتاب لنگر می‌شوند. لنج به کنار ساحل می‌رسد. عده‌ای از مردمی که در ساحل هستند با فریاد و دست افشانی پیش می‌آیند. مرد و زن و کودک. لنج می‌ایستد و لنگر در آب می‌افتد و همه پیاده می‌شوند. اینجا دهکده‌ای است با جمعیتی در حدود هزار نفر که سیصدتن از آنها مردان جنگی‌اند. دو قرمطی، تازه واردان بدوی را که با حیرت به اطراف نگاه می‌کنند جمع و جور می‌کنند.

قرمطی 2: بیایید برادران! (بدویان همراه او می‌شوند)

قرمطی 1: باید به دیدن خواجه ابوسعید برویم.

(چند قدم می‌روند. یک‌باره صدایی آنها را متوقف می‌کند. صدای عزیزه است)

عزیزه: رشید!

رشید: (با تعجب رو برمی‌گرداند. قرمطی 1 هم متعجب است. رشید عزیزه را می‌بیند) سلام بانو!

عزیزه: سرانجام تقدیر تو را به اینجا کشاند.

رشید: به پای خود آمدم.

قرمطی 1: (به عزیزه) رشید را می‌شناسید بانو؟

عزیزه: او هم مرا می‌شناسد. (به قرمطی) سردارت را به من بسپار. (به رشید) بیا!

رشید به قرمطی 1 نگاه می‌کند. قرمطی لبخند می‌زند که برو. رفتار قرمطی نشان‌دهنده قدرت عزیزه است. رشید همراه عزیزه می‌رود به طرف کلبه حصیری بزرگی که در میان کلبه‌های حصیری دیگر، بزرگی‌اش نمایان است. عزیزه وارد می‌شود. رشید هم به دنبال او.

206. روز ـ داخلی ـ کلبه بزرگ ابوسعید جنابی

در کلبه حصیری دورتادور، مردان نشسته‌اند و یک دو زن. جمع رهبران قرمطی‌اند.

عزیزه: (خطاب به ابوسعید جنابی. وی را قبلاً دیده‌ایم در بازار بغداد بر سر جنازه امینه) دوستان ما تحفه‌ای برای ما آورده‌اند. (به رشید اشاره می‌کند) این مرد، رشید سردار خلیفه است و نزدیک‌تر از برادر برای او.

(همهمه‌ای بین حضار در می‌گیرد)

مرد 1: این سخن راست است جوانمرد؟

رشید: روزگاری چنان بودم. اما اینک فراری‌ام.

مرد 2: چه شد گریختی؟

رشید: او دوست من شیمله را کشت و به من نیز شک برد که دوستدار آل علی هستم. دستور کشتنم را داد. من در پی حقّم. حقی که فقط آن را نزد فرزندان علی بن ابی‌طالب می‌توان یافت.

عزیزه: وقتی دوست او شیمله را کشتند من آنجا بودم و این مرد را دعوت کردم به ما بپیوندد. به او مُهر خواجه را دادم و تا نیمه شب بر ساحل دجله منتظرش شدم.

رشید: اما نتوانستم بیایم؛ چون همان روز از بغداد گریختم.

ابوسعید: هنوز آن مُهر را داری؟

(لحن و رفتار ابوسعید نشان دهنده استحکام روحی او و نیز اقتدار اوست. همه

به رشید نگاه می‌کنند)

عزیزه: (آهسته به رشید می‌گوید) کاش آن را داشته باشی.

رشید دست در گریبان می‌کند و مهر را در می‌آورد و به سوی عزیزه دراز می‌کند. عزیزه با لبخند و شادی آن را می‌گیرد و می‌برد به سمت ابوسعید.

ابوسعید: مُهر ما را حفظ کردی؛ چون برایت اهمیت داشته است. تقدیر تو را به اینجا آورد. حقیقتی که تو می‌جویی نزد ماست. من دعوت کننده مردم به سوی امامی از نسل فاطمه‌ام.

رشید: نام او چیست؟

ابوسعید: نام او باید پنهان بماند تا وقتی خدا بخواهد.

رشید: او را نمی‌توان دید؟

ابوسعید: نه!

رشید: هیچ‌کس تاکنون او را ندیده است؟

ابوسعید: هیچ‌کس! او امام پنهان است. نماینده او مرا فرستاد تا مردم بحرین را به سوی او دعوت کنم. او به‌زودی ظهور خواهد کرد و ما قیام کرده‌ایم که شرایط ظهور او را آماده کنیم.

رشید: چگونه؟

ابوسعید به اطرافیان خود نگاه می‌کند. همه شمشیر می‌کشند. ابوسعید برمی‌خیزد و به سوی رشید می‌آید.

ابوسعید: با من بیا.

بیرون می‌رود. رشید با او بیرون می‌رود. عزیزه هم.

207. روز ـ خارجی و داخلی ـ دهکده ساحلی و کلبه دارالهجره

ابوسعید و رشید در دهکده راه می‌روند. عزیزه همراه آنهاست. مردم، با ابوسعید نه مثل یک پیشوا بلکه بسیار دوستانه برخورد می‌کنند.

ابوسعید: در اینجا همه با هم برادر و خواهریم. هرچه هست مال همه است. در اینجا هیچ‌کس فقیر نیست. همچنان‌که هیچ‌کس ثروتمند نیست. این مقدمه ایجاد آن جامعه‌ای است که باید آماده ظهور امام شود.

رشید: (اشاره می‌کند به کوچکی دهکده) آن جامعه را در این دهکده می‌خواهید ایجاد کنید؟

ابوسعید: (جلوی در کلبه بزرگی می‌ایستد. مردی نگهبان کلبه است. ابوسعید رو به رشید می‌کند) آری. (وارد کلبه می‌شود. رشید و عزیزه در پی او. کلبه پر از اثاث است. شمشیر و پول و وسایل دیگر. نگهبانی مسئول اثاث است. با دیدن ابوسعید برمی خیزد)

نگهبان: سرورم!

ابوسعید: بنشین. (به رشید) هرکس هرچه به دست می‌آورد به اینجا می‌آورد و تقدیم می‌کند.

عزیزه: به اینجا دارالهجره می‌گوییم. هرکس به قدر نیاز خود هرچه بخواهد از اینجا می‌گیرد. (مردی وارد می‌شود و سلام می‌کند. کیسه‌ای کوچک همراه دارد و گلیمی. آنها را به نگهبان می‌دهد. نگهبان کیسه را در کف دست خالی می‌کند. چند سکه است)

مرد: بابت اسبی که در بصره فروختم این هفت سکه را گرفتم. (به گلیم اشاره می‌کند) این را هم زنم بافته.

نگهبان: (سکه‌ها و اثاث را در کنار اثاث دیگر می‌گذارد) خدا برکت دهد. چه می‌خواهی؟

مرد: یک پیراهن برای خودم.

نگهبان: همین؟ برای همسرت چیزی نمی خواهی؟

مرد: نه. پیراهن قبلی را هنوز دارد.

(نگهبان پیراهنی به مرد می‌دهد. مرد به تن خود اندازه می‌گیرد و می‌برد ابوسعید به همراه عزیزه و رشید بیرون می‌آید)

ابوسعید: این قدم اول در راه ساختن آن جامعه پر از قسط و عدالت است.

عزیزه: این قدم اول است. قدم دوم تسخیر هجر است.

رشید: هجر؟ مرکز بحرین؟

ابوسعید: تسخیر آن به منزله تسلط بر همه بحرین است. عزیزه پیش از این از تو برای من گفته بود.

(رشید با تعجب به عزیزه نگاه می‌کند. عزیزه لبخند می‌زند. ابوسعید ادامه می‌دهد) از شجاعت تو. از اینکه سردار بزرگی هستی و پیوستن تو به ما می‌توانست ما را در تجربه جنگی تو بهره‌مند کند.

عزیزه: اگر می‌خواهی انتقام شیمله را بگیری بهترین فرصت است. سقوط بحرین، بغداد را به لرزه می‌اندازد.

ابوسعید: (دست به سوی رشید دراز می‌کند) برادر!

رشید: (با کمی تردید دست پیش می‌برد و دست ابوسعید را می‌فشارد) به این شرط که مرا به دیدار امام ببری.

ابوسعید: گفتم که من نیز او را ندیده‌ام. او پنهان است. من مردی را دیده‌ام که نماینده‌ای از نمایندگان امام است.

رشید: آن مرد کیست؟

ابوسعید: لقبش قرمط است. ما را به سبب او قرمطی می‌نامند.

رشید: مرا با او آشنا کن.

ابوسعید: این کار شدنی است.

رشید دست ابوسعید را می‌فشارد. عزیزه لبخند می‌زند.

ابوسعید: (لبخند می‌زند و سر تکان می‌دهد و سپس دور می‌شود و در همان

حال به سوی بعضی از دوستانش فریاد می‌زند) به دیدن قلعه می‌رویم.

208. روز ـ خارجی ـ بیابان‌های اطراف قلعه

رشید و عزیزه و ابوسعید و چند سردار و سرباز قرمطی بالای پشته‌ای پدیدار می‌شوند. قلعه در چشم‌انداز آنهاست. قلعه دیوارهای گلی نسبتاً بلندی دارد و نگهبانانی بر فراز آن موضع گرفته‌اند.

ابوسعید: این قلعه، محکم‌ترین قلعه نزدیک به هجر است. تصرف آن پیروزی بزرگی خواهد بود.

رشید: این قلعه سه روز هم نمی‌تواند مقاومت کند.

ابوسعید: تا به حال خوب جنگیده‌اند. چند حمله پراکنده ما را دفع کرده‌اند، ولی پایان کارشان نزدیک است. حمله نهایی من کوبنده خواهد بود. کسی را زنده نخواهم گذاشت.

رشید: شاید بتوان بدون کشت و کشتار ماجرا را فیصله داد.

ابوسعید: (به عزیزه) سردار نازک دلی آورده‌ای!

رشید: زود برمی‌گردم. (به اسب هی می‌زند و نزدیک دیوارها می‌رود)

ابوسعید: (متعجب) چه می‌کند؟

عزیزه: خدایا! تیراندازها!

(تیراندازها بر سر دیوار ظاهر می‌شوند. رشید درست زیر دیوار است)

یک سرباز: او درست زیر دیوارهاست!

تیراندازها به رشید تیر می‌اندازند. رشید در پای دیوارها می‌تازد و به قسمت‌های مختلف آن نگاه می‌کند. رشید به سرعت به سوی قرمطی‌ها بازمی‌گردد. تیری بر پایش نشسته است.

عزیزه: زخمی شده!

(رشید از اسب پایین می‌پرد. عزیزه برای در آوردن تیر به سوی او می‌رود)

رشید: (مانع او می‌شود) تیراندازهای خوبی نبودند! (تیر را تکان می‌دهد و در می‌آورد. تیر فقط پارچه را سوراخ کرده و به پای رشید آسیب نرسانده)

عزیزه: نباید بی‌پروا به آنجا می‌رفتید!

رشید: (به ابوسعید) من باید با آنها صحبت کنم. (به قلعه اشاره می‌کند)

ابوسعید: صحبتی با آنها نداریم. مقاومت کرده‌اند و باید تاوان آن را پس بدهند.

رشید: بدون مقاومت تسلیم می‌شوند. باور کنید.

عزیزه: از کجا می‌دانید؟

رشید: اگر با آنها صحبت کنم قبول می‌کنند. فقط شما باید یک قلعه‌کوب اینجا بگذارید.

ابوسعید: اطمینانی ندارم، اما امتحان می‌کنیم.

209. روز ـ خارجی ـ بیرون قلعه و درون قلعه

قلعه‌کوب کوچکی با زحمت کشیده می‌شود و در جایی که رشید گفته بود مستقر می‌شود. رشید در حالی‌که دست‌هایش را باز کرده و نشان می‌دهد سلاح ندارد، پیاده به سوی قلعه می‌رود. عزیزه و ابوسعید و سرداران در پیشاپیش سربازان قرمطی ایستاده‌اند و از فراز قلعه سربازان رشید را زیر نظر گرفته‌اند.

عزیزه: کاش می‌گذاشت با او بروم.

ابوسعید: کشته می‌شود!

رشید: (پیش می‌رود. پای قلعه می‌ایستد و فریاد می‌زند) تنها هستم و بی‌سلاح. برای گفتگو آمده‌ام.

کمی زمان می‌گذرد و در کوچکی در درون در بزرگ قلعه بازمی‌شود. رشید به درون می‌رود. بلافاصله چند سرباز دور او را می‌گیرند و وارسی‌اش می‌کنند و مطمئن می‌شوند سلاح ندارد. عده زیادی زن و بچه هم در قلعه هستند که با چشم‌های نگران به رشید نگاه می‌کنند. مردی جلو می‌آید به نام حجّاج. وی فرمانده قلعه است.

حجاج: حرف بزن.