روز شمار جنگ ایران و عراق قطع رابطه آمریکا با ایران جلد 7-1

مشخصات کتاب

‌عنوان و نام پدیدآور : قطع رابطه آمریکا با ایران/نویسنده هادی نخعی ؛ ویرایش ادبی محمد مدنی.

مشخصات نشر : تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ۱۳۸۵ - .

مشخصات ظاهری : ۲ج.

فروست : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب هفتم

شابک : :۷۰۰۰۰ ریال:(ج.۱)964-6315-72-0

یادداشت : فیپا

یادداشت : نمایه.

یادداشت : کتابنامه.

مندرجات : مندرجات: ج. ۱. ۱ تا ۳۱ فروردین ۱۳۵۹.-

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹ - ۱۳۶۷ -- سالشمار.

موضوع : ایران -- روابط خارجی -- ایالات متحده.

موضوع : ایالات متحده -- روابط خارجی -- ایران.

شناسه افزوده : نخعی، هادی، ۱۳۲۸ -

شناسه افزوده : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.

شناسه افزوده : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ج.۷

رده بندی کنگره : DSR۱۶۰۲/س۲۵ر۹ ۷.ج ۱۳۸۵

رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳۰۲

شماره کتابشناسی ملی : م۸۵-۳۱۳۴۹

اشاره

روزشمار جنگ ایران و عراق – زمینه سازی

کتاب هفتم – جلد 1

قطع رابطه امریکا با ایران

فروردین 1359

مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ

روزشمار جنگ ایران و عراق

تهیه و نشر: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه‌پاسداران انقلاب‌اسلامی

زیر نظر شورای تدوین و انتشار روزشمار جنگ:

حسین اردستانی، مهدی انصاری، محسن رخصت‌طلب، حمیدرضا فراهانی،

محمد کرمی‌راد، علی‌رضا لطف‌الله‌زادگان، مجید مختاری، هادی نخعی

عکس

عکس

فهرست روزشمار

پیش‌گفتار................................................................................................................... 15

مقدمه ............................................................................................................................... 17

روزشمار 1/1/1359 ...................................................... 67

روزشمار 2/1/1359 ..................................................... 98

روزشمار 3/1/1359 .............................................. 116

روزشمار 4/1/1359 ............................................. 135

روزشمار 5/1/1359 ............................................. 152

روزشمار 6/1/1359 .............................................. 171

روزشمار 7/1/1359 ............................................. 207

روزشمار 8/1/1359 ............................................. 237

روزشمار 9/1/1359 ............................................. 255

روزشمار 10/1/1359 ..................................... 299

روزشمار 11/1/1359 ..................................... 345

روزشمار 12/1/1359 ..................................... 370

روزشمار 13/1/1359 ..................................... 395

روزشمار 14/1/1359 ..................................... 423

روزشمار 15/1/1359 ..................................... 452

روزشمار 16/1/1359 ...................................... 477

روزشمار 17/1/1359 ...................................... 526

روزشمار 18/1/1359 ..................................... 571

روزشمار 19/1/1359 ...................................... 632

روزشمار 20/1/1359 ....................................... 686

روزشمار 21/1/1359 ..................................... 734

روزشمار 22/1/1359 ..................................... 788

روزشمار 23/1/1359 ...................................... 826

روزشمار 24/1/1359 ...................................... 869

روزشمار 25/1/1359 ...................................... 916

روزشمار 26/1/1359 ....................................... 963

روزشمار 27/1/1359 ............................. 1004

روزشمار 28/1/1359 .............................. 1060

روزشمار 29/1/1359 .............................. 1106

روزشمار 30/1/1359 ............................. 1137

روزشمار 31/1/1359 ............................. 1191

گزارش روزشمار:

فشرده و اهم مطالب کتاب........................................................................................................................................................................... 1265

نمایه: فهرست راهنمای موضوعی(اعلام)...................................................................................................................................................................................... 1367

فهرست راهنمای عکس‌ها

امام‌خمینی رهبر انقلاب اسلامی................................ 67

جیمی‌کارتر رئیس‌جمهور امریکا.................................. 67

کورت والدهایم دبیرکل سازمان ملل................ 68

برژنف و کارتر سران شوروی و امریکا............... 68

دکتر مصطفی چمران وزیر دفاع................................. 74

امام خمینی - پیام نوروزی....................................................... 77

ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور ایران.......... 83

آیت الله خامنه‌ای امام جمعه تهران .................. 85

پیمان رهبر جنبش مسلمانان مبارز................... 89

برژینسکی و سایروس ونس مشاور امنیت

ملی و وزیرخارجه امریکا ................................................................ 98

محمدرضا پهلوی شاه مخلوع ایران ................ 101

رئیس‌جمهور - مصاحبه با النهارالعربی...... 106

جرج بوش کاندیدای حزب جمهوری‌خواه

امریکا برای ریاست جمهوری................................... 117

ابوشریف فرمانده عملیات سپاه به همراه

فرماندهان ارتش .................................................................................. 124

رجوی، بنی‌صدر - تلاش رجوی برای

نزدیکی به بنی‌صدر ...................................................................... 126

بنی‌صدر و رجوی پس از فرار از ایران .. 126

طارق عزیز معاون نخست‌وزیر عراق . 139

عبدالرحمان قاسملو .................................................................... 143

امام خمینی در بیمارستان ....................................... 149

آیت‌الله حسین‌علی منتظری................................ 150

تجمع و تظاهرات مقابل لانه‌جاسوسی 153

انور سادات رئیس‌جمهور مصر......................... 154

صادق قطب‌زاده وزیرخارجه ایران......... 157

کادر مرکزی سازمان مجاهدین خلق:

خیابانی، رجوی، ابریشمچی، یعقوبی........ 167

آیت‌الله صادق خلخالی......................................................... 168

فهد‌بن عبدالعزیز ولیعهد عربستان....... 169

جیمی کارتر - ارسال نامه به متحدان

امریکا دربارة ضرورت مجازات ایران.......... 171

جرج بوش - تأکید بر تحریم ایران..... 172

انور سادات.......................................................................................................... 177

حقگو استاندار آذربایجان غربی.................... 182

میرسلیم معاون سیاسی وزارت کشور.. 185

تداوم پیگیری رجوی برای نزدیکی

به بنی‌صدر......................................................................................................... 188

مصاحبه مطبوعاتی دکتر بهشتی............. 195

هاشم صباغیان عضو هئیت ویژه دولت

برای حل مسائل کردستان...................................... 215

آیت‌الله مدنی امام جمعه تبریز...................... 226

حجت‌الاسلام محمدجواد باهنر.................... 229

آیت‌الله محمدرضا مهدوی‌کنی....................... 229

سایروس ونس وزیر خارجه امریکا........ 237

کیسینجر وزیر خارجه سابق امریکا.. 238

ملاقات شاه و صدام در الجزایر ....................... 243

آیت‌الله طاهری امام جمعه اصفهان... 248

یاسر عرفات...................................................................................................... 257

آثار حملة مهاجمان به پاسگاه مرزی 264

حاج‌احمد خمینی در کنار امام در

مدرسه فیضیه............................................................................................ 303

تشییع شهیدان درگیری‌های‌غرب کشور.. 311

شیخ عزالدین حسینی......................................................... 317

غلامعلی اویسی از سران ارتش شاه.. 327

آیت‌الله منتظری - پیام 12 فروردین 333

حجت‌الاسلام محمدجواد باهنر.................... 337

امام خمینی - تأیید مجدد صلاحیت

رئیس دیوان‌عالی و دادستان کل‌کشور.......... 338

حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه................... 340

مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلیس...... 346

آیت‌الله العظمی گلپایگانی.......................................... 351

ببرک کارمل رئیس‌جمهور افغانستان... 368

مراسم سالگرد روز جمهوری اسلامی.... 371

قرائت پیام امام در مراسم 12 فروردین........ 374

سخنرانی رئیس‌جمهور در 12 فروردین 383

داریوش فروهر دبیرکل حزب ملت ایران... 385

لئونید برژنف رهبر شوروی........................................ 387

صدام حسین - ادامة زمینه‌سازی

برای درگیری با ایران............................................................ 401

تصویر صفحه اول نشریه کار ................................ 411

نمایندگان منتخب مرحله اول انتخابات

مجلس در تهران................................................. 415 و 416

آیت‌الله مهدوی‌کنی..................................................................... 424

ملاقات صادق طباطبایی و گنشر................... 427

تظاهرات مردم در مقابل لانه‌جاسوسی 456

شیخ حسین کرمانی نماینده اعزامی

امام خمینی به غرب کشور..................................... 463

امام خمینی، آقای هاشمی...................................... 478

یاسر عرفات - ابراز تمایل برای

میانجی‌گری بین ایران و عراق....................... 485

تظاهرات عراقیان مقیم ایران............................. 487

مصاحبه ابوشریف با خبرنگاران.................... 493

هاشم صباغیان........................................................................................ 497

شورای فرماندهی‌جدید سپاه‌پاسداران: عباس

دوزدوزانی، ابوشریف، یوسف کلاهدوز.............. 505

مصاحبه آیت‌الله منتظری بعد از ملاقات

با امام خمینی............................................................................................ 510

مراسم عید پاک در لانه‌جاسوسی.......... 526

سعدون حمادی وزیر خارجه عراق،

علی موسوی گرمارودی، قطب‌زاده.............. 532

خطوط لوله انتقال نفت پس از انفجار.. 536

اخراج ایرانیان مقیم عراق........................................... 539

آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر.................................... 541

امام خمینی، کارتر - قطع روابط

دیپلماتیک امریکا با ایران........................................... 571

رونالد ریگان رقیب انتخاباتی کارتر.... 575

دکتر بهشتی - مصاحبه درباره تصمیمات

قاطع‌ایران درقبال قدرت‌نمایی امریکا............. 578

داریوش فروهر - پاسخ به ادعاهای عراق

در مورد سه جزیره....................................................................... 593

کاظم سامی عضو شورای مرکزی جاما 593

آیت‌الله قدوسی دادستان کل انقلاب 609

علی‌اکبر معین‌فر وزیر نفت ایران............. 614

زکی یمانی وزیر نفت عربستان..................... 614

امام‌خمینی - پیام به مناسبت قطع رابطه

امریکا با ایران............................................................................................. 632

صدام - ادامه تهدیدات علیه ایران......... 653

تیمسار فلاحی فرمانده نیروی زمینی

ارتش جمهور اسلامی ایران................................ 654

سیدمحمد غرضی استاندار خوزستان 655

تظاهرات عراقیان مقیم ایران............................. 662

حجت‌الاسلام لاهوتی امام جمعه رشت 673

اعلام آمادگی دانشجویان پیرو خط امام

برای مقابله با حمله امریکا....................................... 687

صادق قطب‌زاده وزیرخارجه ایران......... 694

انفجار و آتش‌سوزی خطوط لوله نفت. 702

شیخ عزالدین‌حسینی امام‌جمعه مهاباد. 707

تیمسار فلاحی - جوسازی چریک‌های

فدایی علیه سران ارتش................................................... 711

دکتر بهشتی - مصاحبه مطبوعاتی..... 720

تیمسار ظهیرنژاد فرمانده کل ژاندارمری 753

آیت‌الله العظمی خویی......................................................... 759

صادق طباطبایی................................................................................. 769

برژینسکی - نامه به کارتر.......................................... 771

راهپیمایی ضدامریکایی مردم تهران 791

نماز جمعه تهران به امامت

آیت‌الله خامنه‌ای.................................................................................. 791

شاپور بختیار آخرین نخست‌وزیر شاه........ 794

پاپ ژان‌پل‌دوم رهبر کاتولیک‌ها................ 795

هلموت اشمیت صدراعظم آلمان غربی. 798

معمر قذافی، یاسر عرفات - میانجی‌گری... 804

استقرار پاسداران در پاسگاه‌های مرزی 810

محمد مکری سفیر ایران در مسکو.... 814

جشن قطع رابطه با امریکا........................................ 871

امام خمینی، آیت‌الله منتظری - گفت‌وگو

دربارة عراق....................................................................................................... 889

رئیس‌جمهور - درباره خودمختاری.... 894

مهدی بازرگان: عضو شورای انقلاب. 907

بولنت اجویت رهبر حزب خلق ترکیه. 910

تجمع دانشجویان در جلو لانه‌جاسوسی 921

سخنرانی حجت‌الاسلام موسوی‌خوئینی‌ها

به مناسبت قطع رابطه با امریکا.................. 921

حجت‌الاسلام شیخ فضل‌الله محلاتی

دبیر جامعه روحانیت مبارز تهران......... 935

آوارگی ساکنان روستاهای کردنشین

بر اثر فشار گروه‌های مسلح.................................... 941

امام موسی‌صدر رهبر شیعیان لبنان 949

راهپیمایی مردم لبنان......................................................... 949

سادات - حمایت از امریکا علیه ایران..... 969

سلطان‌بن عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان 969

هاشمی رفسنجانی - سخنرانی در دانشگاه

تبریز و ایجاد تشنج به وسیله گروه‌ها...... 995

حجت‌الاسلام ناصر مکارم‌شیرازی... 1028

آیت‌الله صادق خلخالی.................................................. 1028

دکتر باهنر - تأکید بر ضرورت دگرگونی

اساسی در دانشگاه‌ها............................................................ 1039

جیمی‌کارتر - اقدامات جدید علیه ایران. 1061

تظاهرات ضدامریکایی در تهران.......... 1061

شاپور بختیار - حمایت از اقدام نظامی

امریکا علیه ایران داد.......................................................... 1081

نورالدین کیانوری دبیرکل حزب توده 1083

دکتر چمران و آیت‌الله خلخالی............... 1086

آیت‌الله اشراقی داماد امام خمینی.. 1086

دکتر بهشتی - ارائة کارنامه یک ساله

حزب جمهوری اسلامی............................................. 1087

آیت‌الله موسوی اردبیلی............................................ 1091

کارتر، برژینسکی و ونس........................................ 1107

برژینسکی در جمع فرماندهان عالی‌رتبه

نظامی امریکا......................................................................................... 1107

بهشتی، هاشمی، بازرگان و بنی‌صدر در

انتظار جلسه شورای انقلاب................. 1123

درگیری در دانشگاه تربیت معلم...... 1127

راهپیمایی در اعتراض به اقدامات گروه‌ها 1129

کیانوری - مصاحبه با اریک رولو....... 1134

فرمانده کل قوا - رد هرگونه مماشات با

گروه‌های ضدانقلاب در کردستان........... 1155

آیت‌الله سیدصادق روحانی 1161

آیت‌الله مهدوی‌کنی - اظهار نظر درباره

حفاظت و کنترل دانشگاه‌ها........................... 1176

محمدعلی رجایی وزیر آموزش‌وپرورش.... 1182

دکتر بهشتی - پاسخ به پرسش‌ها درباره

روابط با امریکا....................................................................................... 1197

مصاحبه کیهان با آقایان باهنر، موسوی

خوئینی‌ها، سلامتیان و یزدی درباره

ترکیب نخستین مجلس انقلاب................... 1225

تجمع هواداران گروه‌های سیاسی در

دانشگاه تهران..................................................................................... 1237

سخنرانی رجوی در دانشگاه تهران 1237

نمازجمعه در دانشگاه تهران به امامت

آیت‌الله خامنه‌ای........................................................................... 1237

حبیبی وزیر فرهنگ و آموزش‌عالی و 1241

شیخ علی تهرانی......................................................................... 1254

پیش‌گفتار

مقدمه

پیش‌گفتار

با توفیقات الهی، پس از چند سال تلاش، مراحل مختلف طراحی، تحقیق، تدوین، ارزیابی، ویرایش، آماده‌سازی و تهیه عکس‌های جلد اول هفتمین کتاب از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق به پایان رسید و با عنوان "قطع رابطه امریکا با ایران" آماده انتشار شد. کتاب حاضر 31 روز از دوران زمینه‌سازی جنگ ایران و عراق را در بر می‌گیرد و در مجموع شامل 759گزارش درباره مهم‌ترین و اساسی‌ترین مسائل، بحران‌ها و موضوعاتی است که در دورة زمانی 1/1/1359 تا 31/1/1359 رخ داده است.

مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق، در 57 عنوان کتاب طراحی گردیده‌است که تا کنون کتاب‌های اول، دوم، دهم، یازدهم، بیستم، سی‌وسوم، سی‌وهفتم، چهل‌وسوم، چهل‌وچهارم، چهل‌وهفتم، پنجاهم و پنجاه‌ودوم از این مجموعه منتشر شده و در اختیار عموم قرار گرفته‌است.

برای بهره‌گیری شایسته از کتاب توجه به چند نکته ضروری است:

1- مقدمه کتاب شامل جمع‌بندی مهم‌ترین موضوعاتی است که طی گزارش‌های مختلف در سراسر کتاب درج شده‌است.

2- هر روز از روزشمار شامل چندین گزارش و تفسیر و تحلیل از وقایع آن روز است که در پایان آن فهرست منابع و مآخذ مطالب آن روز درج شده است. همچنین برخی از توضیحات ضروری درباره بعضی گزارش‌ها که در قالب روزشمار نمی‌گنجید، با عنوان ضمیمه در پایان همان روز آمده‌است.

3- پس از متن اصلی کتاب، چکیده‌ای از مطالب کتاب با عنوان "گزارش روزشمار" درج شده‌است که دارای شماره‌هایی نظیر شماره گزارش‌های متن کتاب می‌باشد و دست‌یابی به مطالب مورد نظر را آسان می‌کند. در پایان کتاب نیز نمایه (فهرست راهنمای موضوعی) آمده‌است. فهرست راهنمای عکس‌ها نیز دسترسی موضوعی به عکس‌های کتاب را تسهیل می‌کند.

4- برای آگاهی بیش‌تر از سیر و شیوه تحقیق و تدوین مجموعة روزشمار، مطالعة مقدمه کتاب اول (پیدایش نظام جدید) و ضمیمه کتاب دهم (هجوم سراسری) ضروری است.

مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ ضمن تقاضای علّوِ درجات از خداوند متعال برای راویان شهید مرکز، از کلیه برادران و خواهران مرکز و مؤسسه اندیشه ناب که در مراحل مختلف تهیه کتاب صمیمانه همکاری کرده‌اند، سپاسگزار است. این مرکز همچنین از برادر فاضل و گرانقدر سردار غلامعلی رشید، که با مطالعه کتاب حاضر و قبول زحمت تأمل کارشناسانه در آن، نکاتی مفید و ضروری را یادآور شدند، تشکر و قدردانی می‌کند.

مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ

1385

مقدمه

کتاب "قطع رابطه امریکا با ایران" که پیشِ رو دارید، جلد اول کتاب هفتم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق است. صاحب این قلم، قبلاً در بعضی کتاب‌های منتشر شدة روزشمار جنگ، به تناسب درباره شکل و محتوی، شیوه تدوین، روش تحقیق و نیز تاریخچه، اهداف و چگونگی شکل‌گیری پروژه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق توضیحاتی داده است که مطالعة آن برای بهره‌برداری بهتر از کتاب حاضر مفید و ضروری است. از جمله رجوع کنید به مقدمه کتاب اول [هادی نخعی و حسین یکتا، پیدایش نظام جدید (تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1375)] و کتاب یازدهم [علیرضا لطف‌الله‌زادگان، هویزه آخرین گام‌های اشغالگر (تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1373)] و نیز در ضمیمه "آشنایی با مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ" در کتاب دهم [مهدی انصاری و حسین یکتا، هجوم سراسری (تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1372)]. با توصیة مؤکد به ملاحظه توضیحات مزبور و نکات مندرج در آن، در این‌جا از تکرار آنها خودداری می‌شود و فقط به عنوان نمونه در ادامه به درج مجدد بخشی کوتاه از این مطالب ضروری، اکتفا می‌گردد:

"روزشمار"، به عبارتی یادداشت‌های روزانه است که (البته نه به دست یک تن، بلکه به همّت ده‌ها تن) در هنگام وقوع حوادث نوشته شده است. نقل وقایع و مطالب و اخبار در روزشمار، مثل خاطرات روزانه، باید نشان‌دهنده حال و هوای "آن روز" باشد، نه "امروز".⁽¹⁾ارائه تاریخ جنگ به این شیوه، به مثابه نمایش دوبارة روزهای گذشته است. هر روز جنگ، حتی‌المقدور هر چه شبیه‌تر به خودش بازسازی می‌شود. عناوین، اشخاص، لحن گفتارها، نوع برخوردها و شیوه تصمیم‌گیری‌های هر روز، خاص همان روز است. حتی آرمان‌ها و ایده‌آل‌های مطرح ممکن است خاص "آن روز" باشد و چه بسا با مقتضیات و حال و احوال "امروز" متفاوت و گاه متناقض باشد.

اگر کسی که امروز فردی عادی محسوب می‌شود و یا منفور و مطرود است، آن روز شخصیتی سرشناس، قدرتمند و محبوب بود و یا برعکس اگر برگزیدگان امروز، آن روز افراد عادی، گمنام و یا حتی مورد خشم و غضب بودند، در روزشمار، چنانکه آن روز مطرح بوده‌اند، انعکاس خواهد داشت، نه چون امروز. خواننده موقتاً از فضای امروز رها می‌شود و در فضای آن روز قرار می‌گیرد؛ با همان دغدغه‌ها، خوشی‌ها، غم‌ها، انگیزه‌ها و ضد انگیزه‌ها. اگر همه آنها امروز ساده، ابتدایی، ناشیانه یا برعکس انقلابی، ایثارگرانه و مکتبی محسوب شوند، تفاوتی در اصل ارائه مطالب به وجود نمی‌آورد. محقق و نویسنده، فارغ‌البال از مقتضیات امروزی و تحولات قدرت، با امانت‌داری، به بازگویی حقایق و واقعیات اقدام می‌کند و همین از مهم‌ترین مایه‌ها و پایه‌های اعتبار علمی و تحقیقی یک اثر است.

در این شیوه [روزشمار]، بیش‌تر مشکل گزینش داده‌ها مطرح است تا نحوة ارائه آنها. انبوه داده‌ها را چه باید کرد؟ اگر همه آنها ارائه شود، حوصله و تحمل خواننده اجازة آن را نمی‌دهد. به علاوه، بسیاری از مطالب هیچ انگیزه‌ای برای خواندن ایجاد نمی‌کنند، یعنی ارزشی ندارند. بنابراین باید داده‌های با اهمیت را گزینش کرد. امّا ملاک اهمیت چیست؟ چه بسا مسئله‌ای نزد محقق غیرمهم باشد، بنابراین حذف گردد یا کم‌رنگ شود امّا همین مسئله نزد خواننده‌ای پیگیر و بصیر، اهمیت ویژه‌ای داشته باشد و اصلا‌ً در پی همین مسئله باشد. با این همه محقق ناچار است داده‌های با اهمیت را گزینش کند؛ یعنی ناچار است مطالب مهم را خود تشخیص دهد.

تهیه‌کنندگان کتاب حاضر کوشیده‌اند بین وضعیتی که ارائه انبوه و بی‌حساب داده‌ها باعث پس زدن ذهن خواننده می‌شود و وضعیتی که در آن خواننده صرفاً با گزینش فشرده نویسنده روبه‌رو است، تعادلی ایجاد کنند. به این ترتیب که مجموعه‌ای از اخبار که هر کدام از نظر بعضی مهم و از نظر بعضی دیگر غیرمهم است، در ترکیب با یکدیگر به نحوی قرار داده شده است که هم از ارائه اخبار به شکل پر تعداد، پراکنده و ملال‌آور پرهیز شود و هم حتی‌المقدور از حذف اخبار به دلیل غیرمهم به نظر رسیدن، خودداری گردد.

هر مجموعة اخبار با یک شمارة ردیف مشخص گردیده است. هر شمارة ردیف بسته به موضوع، نشان‌دهنده یک یا چند خبر است که بعضاً به شکل یک گزارش یا مقاله کوتاه تنظیم شده است.

ممکن است حجم زیاد مطالب، ملال‌آور شود و کتاب را برای بعضی خوانندگان غیرقابل استفاده کند. از این رو علاوه بر متن مفصل روزشمار، فشرده‌ای از مطالب تحت عنوان "گزارش روزشمار" بعد از پایان متن اصلی کتاب ارائه شده است. طبعاً برای دنبال کردن

سریع وقایع به‌صورت یک زنجیرة مرتبط، استفاده از "گزارش روزشمار" مفیدتر است، امّا برای بررسی و تحقیق دقیق و قابل اعتماد، مراجعه به متن روزشمار الزامی است.

جهت استفاده هر چه بهتر از انبوه مطالب متن، علاوه بر "گزارش روزشمار"، فهرست اعلام اشخاص، اماکن و ... نیز تهیه و در آخر کتاب درج شده است.

در کتاب حاضر، نویسنده با استفاده از منابع غنی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، روزشمار فروردین ماه 1359 را طی 759 گزارش که با 115 ضمیمه همراه است، تهیه و ارائه کرده است. در طرح اولیه، قرار بود در کتاب هفتم روزشمار ماه‌های فروردین و اردیبهشت 1359 درج شود و با عنوان "عراق بر طبل جنگ می‌کوبد"، منتشر گردد؛ امّا در عمل، حجم مطالب تهیه شده به طور پیش‌بینی نشده‌ای افزایش یافت. این به دلیل ویژگی خاص مقطع تاریخی نیمه اول سال 1359 است که آکنده از تحولات و سرشار از مطالب تاریخی مهم می‌باشد. البته این امکان وجود داشت که با حذف بعضی مطالب، کتاب هفتم در همان یک جلد انتشار یابد، امّا به نظر رسید که تنگ‌تر کردن دامنه گزینش و صرف‌نظر کردن از مطالب مزبور، می‌تواند به اصالت این مرور تاریخی لطمه وارد کند.

به این ترتیب کتاب هفتم به دو جلد اول و دوم شامل مرور جداگانه فروردین و اردیبهشت 1359، تقسیم شد. کتاب حاضر به مرور فروردین ماه 1359 اختصاص دارد و در این مرور روند مهم‌ترین موضوعات مبتلابه کشور، که درگیر مشکلات و بحران‌های عدیده داخلی و خارجی است، بررسی شده است. این حوادث و وقایع بعضی به طور مستقیم به زمینه‌سازی‌های جنگ تحمیلی مربوط‌اند و بعضی غیرمستقیم. نویسنده کوشیده است علاوه بر تحلیل و توصیف موضوعاتی که به‌طور مستقیم با جنگ ربط داشته‌اند، از موضوعاتی که بر قدرت حکومتی، امنیت ملّی و ثبات سیاسی نظام تازه تأسیس جمهوری اسلامی تأثیر مهمی داشته‌اند و یا به نوعی در زمینه‌سازی جنگ دخیل بوده‌اند، نیز غفلت نکند.

در موضوعات خارجی سیر رابطه و مناسبات ایران با دو کشور امریکا و عراق که فروردین ماه 1359 روزهای تعیین‌کننده‌ای از آن را در خود داشته است، و در موضوعات داخلی صف‌بندی‌های عرصه سیاسی کشور شامل گروه‌ها و جریان‌های داخل و خارج جناح‌بندی حکومتی و نیز درگیری‌های غرب کشور به خصوص آغاز دور جدید درگیری‌های خونین سقز و سنندج، از مهم‌ترین‌ها محسوب می‌شوند.

به طور کلی، در دوره زمانی کتاب حاضر نظام جمهوری اسلامی در وضعیتی دوگانه قرار دارد. نظام از سویی با اتکاء به مشروعیت سیاسی بالای حاصل از پتانسیل انقلاب، پی‌درپی نهادهای قانونی خود را تأسیس یا پایه‌ریزی می‌کند؛ رفراندوم قانون اساسی و انتخابات ریاست جمهوری انجام شده است، مرحله اوّل انتخابات اولین دوره مجلس قانون‌گذاری نیز

انجام شده است و این مجلس با برگزاری مرحله دوم انتخابات که در پیش است، به‌زودی رسمیت خواهد یافت. امّا از سوی دیگر نظام جدید هنوز مرحله گذار را طی می‌کند و به مرحله استقرار قطعی و ثبات طبیعی و قانونی خویش نرسیده است. گرچه نظام جدید به طور رسمی و حقوقی تأسیس شده است، امّا هنوز پتانسیل ناشی از وضعیت انقلابی نیرومند است و جریان‌های سیاسی و اجتماعی [اعم از مخالفان و یا موافقان نظام جدید] با نوع رفتار انقلابی فعالیت می‌کنند و در یک چرخه منظم قانونی و عقلانی قرار نگرفته‌اند. هنوز بسیاری تشکل‌ها مسلح هستند و بسیاری از ساختمان‌ها و امکانات دولتی در اختیار گروه‌های سیاسی است. در این اوضاع، مطالبات سیاسی نیرومندی وجود دارد که نظام قادر و یا مجاز به جذب و پاسخ مساعد به آنها نیست، بنابراین مطالبات مزبور بلاتکلیف می‌ماند و عرصه سیاسی را دستخوش بحران می‌کند.

"بحران مشارکت"⁽¹⁾، هم در جناح‌بندی حکومتی و صف‌بندی نخبگان نظام جدید و هم در صف‌بندی جریان‌های عرصه سیاسی کلی کشور، هر روز تهدیدکننده‌تر از پیش خود را نشان می‌دهد. مطالبات قومی در مناطق کردنشین که به وسیله گروه‌های غیرمذهبی و مسلح کرد قالب براندازی و تجزیه‌طلبانه پیدا کرده است، نظام را با بحران دیگری مواجه کرده که آن هم هر روز تهدیدکننده‌تر می‌شود. علاوه بر تداوم تحرکات ایذایی پراکنده در سطح استان‌های کردستان و آذربایجان غربی (نظیر ماه‌های قبل از آن)، فروردین ماه زمان شروع درگیری‌های مسلحانه در سقز و سپس در سنندج است که اساساً دور جدیدی از تحولات و درگیری‌های مسلحانه در کردستان با آن شروع می‌شود.

البته وضعیت دوگانه این مقطع، یعنی امتزاج وضعیت انقلابی و استقرار حاکمیت قانونی نظام جدید، طبیعی هر دولت مبعوث انقلاب است و بحران‌های مختلف از پیامدهای طبیعی این دورِة گذار است که ضرورتاً به‌تدریج باید حل و فصل شود. امّا ایران انقلابی، علاوه بر این با دو بحران خارجی بسیار مهیب هم باید به رویارویی بپردازد: بحران اوّل مربوط به امریکا است که "ژاندارم منطقه" و بزرگ‌ترین پایگاه سیاسی - نظامی خود را با پیروزی انقلاب اسلامی از دست داده است و سپس در ماجرای "لانه جاسوسی" تا جایی تحقیر شده که حتی نتوانسته است به وفادارترین عوامل خود، محمدرضا پهلوی، اجازه ورود به امریکا را بدهد. بحران دوم مربوط به حاکمیت دیکتاتوری بعثی عراق است که با مشاهده وقوع انقلاب در ایران، در پی ارضاء قدرت‌طلبی و تحقق مطامع خویش برآمده است. رژیم عراق اهدافی از این قبیل را در اولویت‌های مختلف، امّا هم‌زمان، دنبال می‌کند: احراز رهبری

جهان عرب با طرح و پیگیری مسئله سه جزیره خلیج‌فارس، حل ضعف ژئوپلتیک عراق برای دسترسی به دریا از طریق تحقق آرزوی تاریخی احراز مالکیت و حاکمیت تمامی اروندرود و عقب بردن مرز دو کشور به ساحل شرقی آن و نیز عربستان‌سازی در خوزستان ایران که اگر به تجزیه بخش زرخیز ایران منجر نشود لااقل یک پایگاه نفوذ دائمی در ایران بیابد و یک بحران قومی عرب‌گرایانه دائمی را به ایران تحمیل کند. این تحریک دائمی، آشکارا در گفتار و رفتار رهبران و تصمیم‌گیران بعث عراق مشهود است.

مرور فروردین 1359 (دوره زمانی کتاب)، به وضوح نشان می‌دهد که کشور در این مقطع زمانی، در معرض بحران‌های متعددی که بیان‌گردید، قرار داشته است؛ مجموعة این بحران‌ها را در چهار عنوان می‌توان دسته‌بندی کرد:

1- بحران در روابط و مناسبات ایران و امریکا.

2- بحران در روابط و مناسبات ایران و عراق.

3- بحران قومی کردی.

4- بحران در تعامل و مناسبات نیروهای سیاسی داخلی [اعم از جریان‌های داخل جناح‌های حکومتی و خارج از آن].

یادآور می‌شود در متن روزشمار، گزارش‌های هر روز، عموماً به همین ترتیب ردیف‌های چهارگانه مزبور تنظیم شده است که نشانة نگرش خاص کتاب به زمینه‌سازی جنگ عراق علیه ایران می‌باشد. توضیح این که عراق در فضای ناشی از درگیری‌های ایران و امریکا، در پی تحقق مطامع خویش برمی‌آید در حالی‌که در درگیری‌های غرب کشور، جبهه دیگری جلوی نیروهای مسلح ایران گشوده شده است و برای عراق این نوعی ایجاد سهولت در حرکت محسوب می‌شود و عامل مساعدی برای زمینه‌سازی تجاوز است. در همین حال مرکزیت سیاسی و به تبع آن فرماندهی نظامی ایران در نوعی بحران و عدم ثبات به سر می‌برد و تحت تأثیر برخوردهای تضعیف کننده ناشی از جناح‌بندی موسوم به لیبرال - خط امام قرار دارد. این وضع وقتی وخیم‌تر می‌شود که در صف‌بندی کلی عرصه سیاسی کشور، گروه‌های متعددی با دعاوی انقلابیِ مانده از مبارزه با رژیم گذشته، به شدت فعال هستند و حاضر به قرار گرفتن در ذیل حاکمیت جدید نیستند. آنها هر جا ضرورت ایجاب کند مدّعی ایفای نقش جریان‌های سیاسی دارای مطالبات دمکراتیک و ... هستند و هرجا که لازم شود با اتکا به سلاح، نقش چریکی و شبه‌نظامی خود را نشان می‌دهند. همچنین گروه‌های دیگری که نه در صف محاربان هستند و نه در صف وفاداران قطعی نظام جدید قرار دارند، نیز فعالند که مطابق سنخ، ماهیت و نوع حضور، بعضاً از هر دو طرف متحمل فشار و حتی قربانی می‌شوند. در این زمان نوع صف‌بندی جریان‌های سیاسی داخلی، اعم از داخل حاکمیت و غیر آن، در مجموع فضایی ایجاد کرده است که این نیز نظیر بحران قومی، از دیدگاه رژیم عراق تسهیل کننده

تحرکات و عامل مساعدی برای زمینه‌سازی تجاوز ارتش عراق به شمار می‌رود.

در این مقدمه هر یک از بحران‌های چهارگانه یاد شده، به ترتیب بررسی می‌شود:

هر چند ریشه‌های تیرگی روابط ایران و امریکا و ستیزه بین دولتمردان امریکا با حاکمان وقت⁽¹⁾ایران به حوادث تاریخی بزرگ چون 15 خرداد 1342 و 28 مرداد 1332 بازمی‌گردد؛ و هرچند آخرین دوره این منازعه، از ماجرای "لانه جاسوسی" و تصرف سفارت امریکا در تهران به دست "دانشجویان مسلمان پیرو خط امام" یعنی از 13 آبان 1358 آغاز شده است؛ امّا فروردین 1359 از نقاط مهم در این سلسله منازعات است که با اقدام امریکا مبنی بر اعلام رسمی قطع رابطه سیاسی با ایران، به اوج خود رسید. قبل از اینکه جیمی کارتر، رئیس‌جمهور امریکا با اخذ مصوبه شورای امنیت ملّی امریکا قطع رابطه با ایران را اعلام کند، طی چندین روز، با افزایش فشارهای سیاسی و تبلیغاتی و دیگر روش‌ها کوشید دولت ایران را وادار کند که گروگان‌ها را از دانشجویان تحویل بگیرد تا پس از آن با یک دولت رسمی و قانونی طرف باشد، نه با وضعیتی انقلابی که عده‌ای دانشجوی مبارز محور اصلی آن هستند. تحویل گروگان‌ها به دولت، اقدامات بعدی امریکا را، به لحاظ حقوقی و حمایت سیاسی دولت‌های دیگر بسیار تسهیل می‌کرد و برای دولت‌های مخالف امریکا که با استدلال‌های گوناگون، مستقیم یا غیرمستقیم از ایران در مقابل امریکا حمایت می‌کردند، محدودیت و محظوریت‌های آشکاری ایجاد می‌نمود. در ایران، در جناح‌بندی حکومت در این‌باره، دو نظر متفاوت وجود داشت که نهایتاً با دخالت مؤثر امام، تعیین تکلیف نهایی گروگان‌ها به مجلس شورای قانون‌گذاری که هنوز مرحله دوم انتخابات آن انجام نشده بود، محول گردید و قرار شد تا آن زمان، گروگان‌ها همچنان در اختیار دانشجویان باقی بمانند. در این مقدمه، توضیح بیش‌تر بحران در روابط و مناسبات ایران و امریکا در چهار عنوان زیر، ارائه خواهد شد.

الف: قطع رابطه سیاسی امریکا با ایران (روند برخوردهای طرفین تا قطع رابطه)

ب: تحریم اقتصادی (پایداری ایران و تزلزل متحدان امریکا)

ج: حذف تحقیرآمیز شاه

د: تدارک به کلی سری اقدام نظامی

در بین چهار عنوان فوق، عنوان الف، به دلیل اهمیت قضیه، نسبت به دیگر عناوین با تفصیل بیش‌تری خواهد آمد. در این عنوان، طی گزارشی نسبتاً جامع، چگونگی و روند حوادث منجر به اعلام قطع رابطه و نیز بازتاب آن، بررسی می‌شود.

الف) قطع رابطه سیاسی امریکا با ایران (روند برخوردهای طرفین تا قطع رابطه)

فروردین 1359 در حالی شروع گردید که درگیری سیاسی موجود بین ایران و امریکا، هر روز تشدید می‌شد؛ روندی که تا آخرین روز مربوط به دورة کتاب حاضر (31 فروردین 1359)، ادامه یافت. هر چند سابقه این تیرگیِ روابط به چندین دهه قبل می‌رسد امّا آخرین دور آن از "ماجرای تسخیر لانه جاسوسی" آغاز شده است. به این ترتیب، محور اصلی منازعة کنونی ایران و امریکا مسئله گروگان‌های امریکایی در تهران است که حل آن، مهم‌ترین دغدغة همه دولتمردان امریکایی است؛ از جمله در آستانة شروع سال جدید ایرانی، جرج بوش نامزد ریاست جمهوری امریکا از حزب جمهوری‌خواه، از جیمی کارتر خواست مناسبات دیپلماتیک با ایران را قطع کند. ریچارد لوگار سناتور جمهوری‌خواه ایالت ایندیانا نیز از کارتر خواست ایران را در محاصره دریایی قرار دهد، بندرگاه‌های ایران را مین‌گذاری، ذخایر ایران را تصرف و تمام دیپلمات‌های ایران را توقیف کند. لوگار گفت: «به اعتقاد من، دولت ایران با این اقدام خود به امریکا اعلان جنگ داده است.»

در این حال کارتر، اقدام نظامی علیه ایران را در سطح سرّی به‌طور جدی پیگیری می‌کند و نیز در پی ایجاد و افزایش فشارهای سیاسی اقتصادی متحدان خود از جمله دولت‌های اروپای غربی، بر ایران است. البته دولت امریکا نیم نگاهی نیز به تحولات داخلی ایران و تصمیم‌گیری مسئولان نظام جمهوری اسلامی دارد. کارتر در اولین روز فروردین ماه هنگام عزیمت به کمپ‌دیوید اظهار امیدواری کرد که «بعد از انتخابات پارلمانی ایران، دولتی که بتواند از عهده افراطیون اشغالگر سفارت امریکا در تهران برآید تشکیل بشود.» دیوید پاسیچ سخنگوی وزارت خارجه امریکا نیز گفت: کابینه کارتر امیدوار است زمانی که ایران 50 گروگان امریکایی را آزاد کند روابط امریکا با تهران به حالت عادی بازگردد. وی افزود: هنگامی که گروگان‌ها آزاد شدند. ما مایلیم در آینده، روابط خود را با ایران مورد بررسی قرار دهیم.

در این میان، کارتر موضوع "شاه" را که در ایجاد بحران کنونی ایران و امریکا نقش یک چاشنی را داشته است، نیز پیشِ رو دارد. در شروع دوره، شاه که در جزیره پانامایی کانتادورا به سر می‌برد، در مواجهة با پیگیری‌های حقوقی ایران، پاناما را با کمک امریکا به قصد مصر ترک می‌کند. کارتر ضمن اینکه افراد زیادی را در سطح رئیس دفتر کاخ سفید مأمور پیگیری وضع اقامت شاه و بیماری وی کرده است، چندان مایل به گفت‌وگوی صریح در این باره نیست. وی در عین اینکه بر وارد نشدن شاه به امریکا تصریح می‌کند، امّا تأکید دارد که برای معالجه شاه و مراقبت از وی، امریکا هر اقدامی لازم باشد به بهترین وجه انجام خواهد داد.

خروج اجباری شاه از پاناما و عزیمت وی به مصر هرچند اقتدار و نقش فعال دیپلماسی ایران را نشان داد، امّا در عین حال تلاش وزارت امور خارجه ایران را برای دست‌یابی به امکان تفاهم نسبی با امریکا از طریق ایجاد محدودیت برای شاه در پاناما و حتی تهدید تحویل وی به

ایران، خنثی کرد و جوّ ضد شاه - ضد امریکا در ایران را یک بار دیگر دامن زد.

از سوی دیگر، شیوة رفتار امریکا با یکی از مؤثرترین متحدان و مهره‌های ایالات متحده در خاورمیانه و خلیج‌فارس، حاکی از نوعی ضعف و انفعال دولت امریکا در قبال ایران بود و این بعضاً با طعن و کنایه در رسانه‌های امریکا و دیگر نقاط جهان ابراز می‌گردید. برخی گزارش‌های مطبوعاتی حاکی از این بوده است که مقامات ایرانی قصد داشتند به محض اینکه تقاضای ایران برای استرداد شاه مخلوع در محاکم پاناما به جریان افتد، گروگان‌های امریکایی را در تهران از کنترل اشغالگران سفارت خارج کنند، ولی مقامات امریکایی به دلائل پیش گفته نمی‌توانستند و نمی‌خواستند از این راه استفاده کنند، بنابراین چنین گزارش‌هایی را قصّة شاه پریان خواندند و در صحت آن تردید کردند.

در هر حال چشم‌انداز تفاهم همچنان تیره بود و ایران به هیچ وجه به این مقدار امتیاز یعنی به صِرف منع ورود شاه به امریکا رضایت نمی‌داد. کارتر نیز بیش‌تر از این قادر به دادن امتیاز به ایران نبود، چیزی که افکار عمومی قطعاً آن را تحقیر بیش‌تر امریکا در مقابله با انقلاب اسلامی ایران تلقی می‌کرد. از این رو جیمی کارتر می‌کوشید چشم‌انداز امتیازی برای ایران را ترسیم کند امّا تضمینی در باب آن ندهد تا هم به عناصر مورد نظر در حاکمیت ایران انگیزه لازم برای حل مسئله گروگان‌ها را تزریق کند و هم در عمل امریکا و خود را در جایگاه "بازنده" تثبیت نکند و همه چیز را به معادلات آتی بسپارد.

مدت کوتاهی پس از بردن شاه به مصر و خنثی کردن اقدامات در دست انجام ایران، جیمی کارتر در دیدار با "بورگه" وکیل فرانسوی ایران که دعاوی ایران درباره نوع برخورد دولت پاناما با شاه را دنبال می‌کرد، نظر قطعی دولت امریکا را به وی اعلام کرد. این نظر حاوی سه محور مشخص بود: الف) گروگان‌ها هر چه زودتر، سالم، آزاد شوند. ب) امریکا برای برقراری روابط عادی با ایران و دولت فعلی، توأم با قبول نتایج انقلاب ایران، در موقع مقتضی اقدام کند. ج) در نظر امریکا، ایران می‌تواند دعاوی خود علیه شاه را از طریق مجامع جهانی و دیوان بین‌المللی لاهه دنبال و یا در مطبوعات و رسانه‌های گروهی مطرح کند.

در همین چارچوب، گام بعدی را سنای امریکا برداشت. در 27 مارس (7/1/1359) رهبران سنای امریکا پیشنهاد کردند که گزارشی دربارة روابط ایران و امریکا در زمان سلطنت شاه مخلوع منتشر شود. سناتور فرانک چرچ رئیس کمیته روابط خارجی سنا به سایروس ونس وزیر امور خارجه گفت که وی این پیشنهاد را با سناتور جاکوب جاویتس عضو حزب جمهوری‌خواه در کمیته مزبور در میان گذاشته است. به گفته وی این گزارش یک سند تاریخی از روابط بین دو کشور خواهد بود و شرحی است از نقش امریکا در ایران از تمام دیدگاه‌ها؛ از کمک‌های قابل ملاحظه این کشور به ملت ایران تا شرکت در کودتای نظامی سال 1953 در ایران که به روی کار آمدن شاه انجامید. ونس هم گفت که وی

اعتراضی به انتشار این گزارش ندارد و موافقت وزارت خارجه را با انتشار "کتاب سپید"ی درباره روابط امریکا با رژیم محمدرضا پهلوی به اطلاع کمیته روابط خارجی سنا رساند. این در حالی است که دولت کارتر قبلاً با هر گونه اقدامات کنگره درباره ادعای ایران مبنی بر دخالت امریکا در امور ایران در زمان شاه مخلوع، مخالفت کرده بود. این در واقع تلاشی برای کسب رضایت مسئولان ایران و ایجاد زمینه مناسب برای اقدامات مسالمت‌جویانه آنان در مورد قضیه گروگان‌ها است. هرالدتریبون در گزارش خود از این اقدام امریکا نوشت: ابوالحسن بنی‌صدر که تمایل خود را به آزادی گروگان‌ها اظهار داشته است، غالباً این پیشنهاد را مطرح کرده است که اگر کنگره امریکا یک‌سری جلسات بحث و بررسی ترتیب دهد که در آن، دخالت‌های امریکا در اعمال اشتباه شاه عنوان شود، این امر به حل بحران کمک خواهد کرد. سناتور چرچ وجود هر گونه جلسة بحث و بررسی را پیش از آزادی گروگان‌ها منتفی دانست. دیگر کمیته‌های کنگرة امریکا نیز بیم آن دارند که تشکیل این گونه جلسات به افزایش درخواست‌های ایران منجر شود. امّا چرچ اظهار داشت این کتاب سپید که تحقیق و بررسی 27 سال گذشته است، ممکن است تا حدودی به تقاضاهای ایران جامة عمل بپوشاند و شاید راه‌حل این بحران را هموار سازد.

در بازتاب این اقدام عده‌ای از کارشناسان غربی احتمال دادند که ابتکار جدید امریکا تحرک تازه‌ای در جهت حل مسئله گروگان‌ها ایجاد کند؛ هرچند آنها درصد این احتمال را آن قدر بالا ندانستند که به معنای ایجاد امید تازه‌ای برای آزادی فوری گروگان‌ها باشد. همچنین خبرنگار بی.بی.سی از واشنگتن اعلام کرد به نظر می‌رسد که راه برای این ابتکار هموار شده است؛ زیرا بیانیة اخیر کاخ سفید درباره این که امریکا دیگر هیچ تعهدی نسبت به شاه سابق ندارد، خود بهترین مقدمه برای انتشار مدرک یاد شده به شمار می‌آید.

در کنار چنین انعطافی سرسختی لازم نیز ابراز می‌شد، روز بعد از انتشار خبر مذکور (8/1/1359) رادیو امریکا خبر داد که ونس گفته است: دولت امریکا به پیشنهاد سناتور فرانک چرچ رئیس کمیته روابط خارجی سنا مبنی بر رسیدگی به روابط ایران و امریکا در دوران شاه سابق ایرادی ندارد؛ ولی با انتشار بیانیه رسمی درباره اعتراف به خلافکاری در دوران حکومت شاه، مخالف است. همین رادیو خبر داد که: ونس در کنگرة امریکا ضمن اشاره به بحران ایران گفته است صلاح نمی‌داند اقدامات احتمالی دولت کارتر برای آزادی گروگان‌ها را فاش کند. هم‌زمان یکی از مقامات عالی‌رتبة دولتی امریکا نیز به خبرنگاران در واشنگتن گفت انتظار می‌رود امریکا به زودی اقدامات غیرنظامی تازه‌ای انجام دهد. اقدامات بعدی به منظور این طرح‌ریزی شده است که به مقام‌های ایرانی نشان دهد با ادامة اسارت گروگان‌ها، به پرداخت بهای سنگینی مجبور خواهند شد.

در همین حال بعضی شخصیت‌های سرشناس امریکایی بر راه‌حل نظامی اصرار دارند، از

جمله: هنری کیسینجر وزیر خارجة سابق امریکا تأکید کرد که تنها راه برای آزاد کردن گروگان‌های امریکایی در تهران، برخورد میان امریکا و ایران است و غیر از این چارة دیگری نیست. کیسینجر خاطرنشان کرد که خطر این برخورد برای جان گروگان‌ها بیش‌تر از خطرهایی نیست که در حال حاضر هر روز برای آنان در شرف وقوع است. کیسینجر سیاست کارتر برای آزادی گروگان‌ها را یک سیاست غلط، بی‌هدف و نامشخص خواند. در همین زمان رادیو امریکا سخنان یک سخنگوی کاخ سفید را پخش کرد که گفت: دولت امریکا با صبر و حوصله و تفاهم نسبت به مشکلات سیاسی ایران عمل کرده است ولی هر روز که می‌گذرد مسئولیت رهبران ایران در نگهداری غیرقانونی گروگان‌ها شدیدتر می‌شود.

از سوی دیگر، رادیو مسکو خبر داد سه گروگان سابق امریکایی که موفق شدند در ماه ژانویه با استفاده از گذرنامه‌های جعلی از ایران فرار کنند، به دادگاه فدرال در امریکا مراجعه و اقامه دعوی کردند که دولت ایران 110 میلیون دلار بابت جبران خسارات وارد شده به آنها بپردازد. در صورت قبول این دادخواست در دادگاه امریکا، وزارت دارایی امریکا می‌تواند اجازه دهد که این مبلغ از وجوه ایران پرداخت شود؛ وجوهی که برخلاف قانون در بانک‌های امریکایی بلوکه شده است.

در ساعات آخر روز بعد (9/1/1359) یک "افشاگری" از سوی ایران به ابتکار شخص امام خمینی، به مثابه یک انفجار خبری، به‌کلی اوضاع موجود و مباحث پیرامون آن را عوض کرد. شب هنگام خبری از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد که بلافاصله خبرگزاری‌های بزرگ جهان آن را با قید "فوری فوری" به سراسر جهان مخابره کردند. این خبر را دفتر امام برای پخش در اختیار قرار داده بود. خبر این بود که جیمی کارتر رئیس‌جمهوری امریکا به وسیلة سفارت سوئیس پیامی برای امام خمینی فرستاده است که مطابق نظر امام و بنا به دستور ایشان، پیام منتشر می‌شود. در این پیام نسبتاً مفصل، کارتر اعلام کرده بود که صلح جهانی نیازمند روابط جدید بین دولت‌ها و به خصوص نیازمند حاکمیت ملل و حق مردم و اثر بر سرنوشت خویش است. کارتر به هم‌نوایی خود با امام خمینی و رئیس‌جمهوری ایران (بنی‌صدر) در این موضوع تأکید کرده بود. کارتر همچنین با این عبارت که: «مزیت بزرگ دمکراسی امریکایی این است که همیشه توانسته است اشتباهات خود را شناسایی نموده و یا آن را محکوم کند.» موافقت خود را با تشکیل یک کمیسیون تحقیق که بتواند حل بحران موجود بین دو ملت را امکان‌پذیر سازد، اعلام و به اهتمام جدی خود به تأمین رضایت مردم ایران و حل مسالمت‌آمیز اختلاف کنونی بین دو حکومت تصریح کرده بود. وی با توضیحاتی دربارة بیماری شاه، سفر وی به پاناما و مصر را امری شخصی و بدون ارتباط با برنامه‌ریزی و هدایت امریکا اعلام و یادآوری کرده بود که با ورود وی به امریکا و معالجة وی به دست پزشکان امریکایی، مخالفت کرده است. نامة کارتر با این عبارت تمام شد: «اجازه می‌خواهم جسارتاً اعلام دارم که به نظر من،

زمان و دشمنان واقعی نظام‌های سیاسی مربوطة ما، به زیان ما مشغولند. با تقدیم بهترین احترامات، جیمی کارتر 26 مارس 1980.»

در امریکا برخورد مقامات امریکایی دربارة ارسال پیام کارتر به امام خمینی یا مقامات دیگر ایران با نوعی تناقض همراه بود؛ جودی پاول سخنگوی کاخ سفید منکر ارسال پیامی برای هر مقام ایرانی شد؛ مقامات دیگر (از جمله وزیر خارجه امریکا) به ارسال پیام برای رئیس‌جمهوری، بنی‌صدر، اعتراف کردند، امّا نامه کارتر به امام را نامه‌ای جعلی خواندند. پاول هم روز بعد برخلاف اظهارات قبلی خود تأیید کرد که هفته گذشته کارتر پیامی در جهت حل بحران گروگان‌ها برای رئیس‌جمهور ایران ارسال کرده است.

برعکس، در ایران بر اینکه کاردار سفارت سوئیس پیامی را از طریق وزارت خارجه تسلیم امام کرده است تردیدی وجود ندارد؛ علاوه بر دفتر امام دیگر مقامات ایرانی از جمله رئیس‌جمهوری، وزیرخارجه و سیداحمد خمینی نیز بر صحت ارسال پیام کارتر به امام تأکید کردند. بنی‌صدر گفت: «پیام آقای کارتر به امام و این‌جانب، هم‌زمان به وسیله کاردار سوئیس در تهران تسلیم شده است.» وی افزود: «ظاهراً در عرف سیاسی معمول نیست این‌طور پیام‌ها منتشر گردد امّا ضابطه‌های یک انقلاب، دیگرند و ناگزیر این ضابطه‌ها ملاک عمل ما قرار می‌گیرند.»

قطب‌زاده وزیر خارجه ایران نیز از ارسال پیام کارتر به بنی‌صدر خبر داد و تأکید کرد این دومین پیام کارتر و نشانة جدی بودن مسئله پیام نخستین است. وی آشکارا از این تحرک امریکا استقبال کرد و آن را حاکی از این دانست که مشکل روابط ایران و امریکا باید براساس معیارهای شرافتمندانه و صادقانه و عدل و عدالت حل شود.

حاج سیداحمد خمینی نیز ضمن گزارش مشروحی از آنچه گذشته است، گفت: البته در پیام به امام تندی‌هایی که در پیام به آقای بنی‌صدر بوده نبوده و ملایمت داشته و از بابی که امام فرمودند هیچ چیزی نباید از ملت دور باشد، ما این را به رادیو دادیم و منتشر شد. وی در پاسخ به خبرنگاران بار دیگر با اطمینان، ارسال این پیام از جانب کارتر را مسلّم دانست.

جالب اینکه سفارت سوئیس نیز در این ماجرا دچار تناقض‌گویی شد. در حالی‌که در خبرها شخص کاردار عامل انتقال پیام ذکر شده بود، مارکوس کایزر وابستة مطبوعاتی سفارت سوئیس در گفت‌وگو با کیهان خبر تحویل نامة کارتر به وزارت امور خارجه ایران به وسیله کاردار سوئیس را قویاً تکذیب کرد. از سوی دیگر، سخنگوی سفارت سوئیس در تماسی با روزنامه انقلاب اسلامی گفت: ما عامل فعالی در این جریانات نیستیم لذا نمی‌توانیم متن این پیام را تکذیب یا تأیید کنیم.

دربارة تکذیب امریکا، حاج احمد خمینی گفت: از جایی که آقای کارتر در یک وضعیت بسیار بدی در امریکا قرار گرفته و با شکست مواجه شده است، دست به هر عملی می‌زند؛

من‌جمله آقای رئیس‌جمهوری را تهدید می‌کند و می‌داند که امام اهل تهدید نیست، پیش او خضوع می‌کند و بعد هر دو را تکذیب می‌کند و امیدواریم آقای رئیس‌جمهوری هم پیامشان را منتشر کنند. قطب‌زاده وزیر خارجه نیز در کنفرانسی مطبوعاتی کوشید تا حد ممکن، مانع تیرگی بیش‌تر روابط ایران و امریکا شود. او گفت: «تکذیب این پیام فقط سیاستی است برای فروکش ساختن هیجانات مردم امریکا.» قطب‌زاده دربارة آثار پیام کارتر گفت: «نظر من دربارة کارتر نظر مثبتی است و امریکا اگر بخواهد با ما رابطة معقولی داشته باشد، باید سیاست خود را با تفهیم و درک خواسته‌های منطقی ما و دیگر ملل جهان وفق دهد.» وی درباره واکنش ایران گفت: «مسلماً اگر امریکا وجود پیام را تأیید کند، از نظر ایران شناخت حق حاکمیت ایران از سوی امریکا در حل بحران بسیار مؤثر خواهد بود.»

در بازتاب وسیع ماجرای ارسال پیام کارتر به امام خمینی و تکذیب آن، خبرگزاری فرانسه از این‌که سخنگوی کاخ سفید تأیید کرده است کارتر هفتة گذشته برای حل بحران امریکا و ایران و تسریع آزادی گروگان‌ها، پیامی برای رئیس‌جمهور ایران ارسال کرده است خبر داد و افزود: «این نخستین بار است که یک مقام رسمی امریکا پس از انتشار خبر مذکور از جانب ایران، قبول می‌کند تماسی بین پرزیدنت کارتر و دولت ایران صورت گرفته است.»

خبرگزاری فرانسه همچنین در گزارشی از نیویورک از گفت‌وگوی قطب‌زاده با شبکة تلویزیونی ای.بی.سی امریکا خبر داد که گفته است: «عمل انتشار پیام جیمی کارتر در تهران بدون آگاه کردن واشنگتن یک اشتباه بوده است.» وی افزوده است: «محتوای این پیام بسیار سازنده و بیش‌تر متعادل بود و دمکراسی امریکا آن قدر قوی است که اگر به طور مؤثر اشتباهاتی مرتکب شده باشد به آن اعتراف کند.» بنا بر این گزارش، وزیر خارجه ایران گفت از تکذیب روز شنبة کاخ سفید متعجب شده است و این تکذیب تأثیر مثبتی را که پیام به وجود آورده بود، کاهش داده است.

رادیو لندن نیز در گفتاری حاوی اطلاعات و اخبار متعددی دربارة روابط ایران و امریکا اعلام کرد: ظرف دیروز و امروز دربارة پیامی که مقامات ایران می‌گویند جیمی کارتر برای آیت‌الله خمینی فرستاده است، غوغای بزرگی به پا شد و مقامات امریکا منکر قضیه شدند. علی‌رغم تکذیب ارسال پیام، مقامات ایران در صحت پیام شکی ندارند. ابوالحسن بنی‌صدر و صادق قطب‌زاده هر دو معتقدند که انکار مقامات امریکا به آن علت است که آنها انتظار علنی شدن پیام مزبور را نداشتند و به همین دلیل غافلگیر شدند.

رادیو لندن نگرش مثبت ایران به این قضیه را چنین بازتاب داد: «قطب‌زاده معتقد است که انکار این پیام برای مصرف داخلی امریکا صورت گرفته است. قطب‌زاده قبول دارد که افشای پیام بدون هشدار دادن به امریکا اشتباه بوده است ولی اضافه می‌کند این اشتباه به نامطلوبی انکار موجودیت چیزی که واقعیت است، نیست. قطب‌زاده گفت حتی با در نظر گرفتن انکار امریکا

این پیام نمودار قدم مثبتی است؛ گرچه اثر این پیام تا اندازه‌ای تقلیل یافته است. وزیر خارجة ایران از این پیام حسن استقبال را کرد و گفت به عقیدة او تشکیل کمیسیون مشترکی با شرکت ایران و امریکا یعنی آنچه پیام مزبور با آن موافقت کرده است، بسیار ضروری است.»

در سطح جناح‌بندی‌ها و گروه‌ها و تشکل‌های سیاسی داخلی ایران، وجه غالب اعلام مواضع ضد امریکایی و حمایت از افشاگری و سازش‌ناپذیری امام خمینی است که با سرزنش تلویحی یا آشکار دیگر دولتمردان همراه است. کارتر، به دلیل توطئه‌گری و دولتمردان ایران به جز امام خمینی به علت انواع صفات منفی سرزنش می‌شوند. در این میان سازمان مجاهدین خلق شدیدترین مواضع ضدامریکایی را اتخاذ و اعلام آن را با حمایت مؤکدی از امام خمینی همراه کرد.

در حاشیه مطالب مربوط به پیام مزبور و در تفسیر و تحلیل برخی پیام‌ها که از طرف متحدان امریکا برای رئیس‌جمهور و وزیرخارجه ایران می‌رسد، اظهار امیدواری به تشکیل یک کمیسیون تحقیق از جمله با پیگیری "شون مک براید" ایرلندی در رسانه‌های خارجی قابل توجه است. نکته مهم دیگر توجه رسانه‌ها به موضع آشتی‌جویانه کارتر در نامه است که البته به تحویل دادن گروگان‌ها به دولت ایران و خارج شدن آنها از اختیار دانشجویان منوط گردیده است.

در این میان افکار عمومی در داخل امریکا به گونه‌ای است که دولت و رئیس‌جمهور امریکا ناچارند تا حصول نتیجه‌ای قطعی در ماجرای گروگان‌ها، نوعی تحرک ضد ایرانی را مرتباً برای مردم به نمایش بگذارند و در این مسیر به برخی تدابیر حاشیه‌ای نیز متوسل می‌شوند؛ از جمله دیوان عالی امریکا از اجازه تمدید اقامت به گروهی از دانشجویان ایرانی خودداری کرد. در ایران، امّا وضع افکار عمومی به گونه‌ای است که بدون پرداختن به اصل صحت و سقم ماجرا، اساساً نفس ارتباط و هر گونه حرکت مسالمت‌آمیز به شدت رد و نفی می‌شود؛ اگرچه با ضعف مواضع امریکا و برتری ایران همراه باشد. علت عمده این نوع موضع‌گیری گروه‌ها و جریان‌های سیاسی، استفاده از این فضا برای ارتقاء پشتوانه عمومی است؛ از این‌رو طوری رفتار می‌کنند که تأکید می‌شود فقط طالب تشدید فضای دشمنی هستند. البته برای دفاع از این مواضع، از شواهد فراوان تاریخی و غیرتاریخی موجود - که مورد توجه افکار عمومی است - استفاده می‌کنند. کم و کیف اعلام مواضع سازمان مجاهدین خلق نمونه‌ای قابل ذکر از این گونه برخوردها است. به عبارت دیگر می‌توان گفت: در داخل ایران در ذهن بیش‌تر نخبگان و در افکار عمومی فضای حاد رادیکال حاکمیت تمام دارد و در این ماجرا به چیزی جز پیروزی چشمگیر ایران و تسلیم آشکار امریکا در این مبارزه رضایت داده نمی‌شود.

با نزدیک شدن روز 12 فروردین، سالروز رسمیتِ حقوقی نظام جمهوری اسلامی، مسئله تعیین تکلیف گروگان‌های امریکایی از مهم‌ترین موضوعات نظام است که با این روز گره خورده است. پیش‌بینی می‌شد که یکی از مطالب مهم سخنرانی رئیس‌جمهوری در این روز

در میدان آزادی، آخرین گزارش‌ها درباره گروگان‌ها باشد. به نظر بسیاری از کارشناسان آنچه بنی‌صدر خواهد گفت جمع‌بندی تلاش‌های او در اقناع دیگران است و نیز علامتی است از میزان پیشرفت روش‌های مسالمت‌آمیز حل ماجرا. از سوی دیگر، در نزد دولت امریکا و بیش‌تر رسانه‌های جهانی، نوعی انتظار ایجاد تحول در وضعیت کنونی گروگان‌ها وجود دارد. در واقع دولتمردان امریکا از این روز، روز تعیین‌کننده‌ای را انتظار می‌کشند، از این حیث که نتیجة تحولات و تبادل پیام‌های تشویق‌آمیز و بعضاً تهدیدآمیز چند روز اخیر را ارزیابی کنند و متناسب با آن به اخذ تصمیم در انتخاب راه‌های مختلف پیش‌ِ رو بپردازند. با فرا رسیدن روز 12 فروردین، آنچه در ساعت 7 صبح از بخش فارسی رادیو امریکا پخش شد و همچنین مضمون مطالب تقریباً تمامی رسانه‌های جهانی که در این روز، قبل از قطعی شدن تصمیمات و اقدامات ایران منتشر شد، تلفیقی از "بیم و امید" را همراه داشت؛ وجود نوعی امیدواری همراه با تهدیدهایی تلویحی.

از جمله در ساعت 7 صبح (به وقت ایران) بخش فارسی رادیو امریکا اعلام کرد: «در وزارت خارجة امریکا خوش‌بینی احتیاط‌آمیز دربارة قضیة گروگان‌ها محسوس است و این با توجه به گزارش‌هایی است مبنی بر این‌که شورای انقلاب احتمالاً گروگان‌ها را از افراطیونی که سفارت را در اشغال دارند تحویل می‌گیرد. اکنون مقامات دولتی می‌گویند که هر اقدام تازه‌ای از جانب امریکا بستگی به تحولات ایران خواهد داشت؛ تحولاتی که قاعدتاً باید به زودی روشن شود.»

در ساعت 7:45 صبح بخش فارسی رادیو لندن نیز گزارش داد: «ممکن است که بحران گروگان‌های امریکایی به پایان خود نزدیک شده باشد. اگرچه بعد از دفعات متعدد که امیدها به یأس بدل شده است هیچ‌کس روی این احتمال حساب نمی‌کند.»

در ساعت 8:45 صبح بخش عربی رادیو امریکا خبر داد که: «قرار است امروز هر یک از رؤسای جمهوری امریکا و ایران روش خود را دربارة وضع گروگان‌های امریکایی روشن کنند. در واشنگتن تأکید شده است که جیمی کارتر برای نطق امروز آقای بنی‌صدر دربارة مسئله گروگان‌ها، اهمیت ویژه‌ای قائل شده و صدور بیانیة خود را به بعد از ایراد نطق رئیس‌جمهوری ایران موکول ساخته است. مشاوران جیمی کارتر تأکید کردند که اگر دولت ایران برای نظارت خود بر گروگان‌ها اقدام نکند، رئیس‌جمهوری امریکا در بیانیة خود اقدامات جدیدی را بر ضد ایران اعلام خواهد کرد.»

خبرگزاری رویتر گزارش داد: «پرزیدنت ابوالحسن بنی‌صدر منتظر آن است که ابتدا آیت‌الله خمینی موافقت خود را در مورد انتقال گروگان‌ها اعلام کند و سپس وی این مسئله را در سخنرانی]امروز[ خود به مناسبت نخستین سالگرد استقرار جمهوری اسلامی ایران به مردم اعلام نماید. منابع آگاه اعلام داشتند صادق قطب‌زاده وزیر خارجه ایران شب گذشته با

ارسال پیامی امریکا را از تحولات آگاه ساخته است. یک بیانیه کاخ سفید نشان‌دهندة آن است که مجازات جدید سیاسی و اقتصادی امریکا بر ضد ایران احتمالاً در صورتی که دولت ایران، حداقل، کنترل گروگان‌ها را به دست نگیرد، بلافاصله اعمال خواهد شد.»

خبرگزاری فرانسه نیز خبر داد: «کاخ سفید اواخر امروز در مورد این تحولات جدید بیانیه‌ای صادر خواهد کرد... کاخ سفید انتظار دارد نطق بنی‌صدر شامل پیشنهادهای جدیدی باشد؛ پیشنهادهایی که اگر شامل آزادی فوری گروگان‌ها نباشد، حداقل جریان امور را به سوی یک جهت صحیح سوق دهد.»

به این ترتیب در اولین ساعات روز 12 فروردین 1359 دولت امریکا، افکار عمومی بخش عمده‌ای از جهان غرب و محافل سیاسی و خبری جهانی، منتظر آخرین نظرها و مواضع ایران بودند و نیز جهان منتظر تصمیمی بود که بعد از آن امریکا باید اتخاذ کند.

در مراسم بزرگداشت روز جمهوری اسلامی طبق برنامه پیام امام خمینی قرائت شد و سپس رئیس‌جمهوری سخنرانی کرد.

بخش عمدة پیام امام خمینی که سیداحمد خمینی آن را در مراسم مزبور قرائت کرد، در سرزنش امریکا به خاطر بردن شاه به مصر بود. در این پیام با توجه به نامة اخیر کارتر به امام چنین آمده بود: «این نیرنگ جدید کارتر شبیه همان نیرنگی است که شاه مخلوع در اواخر سلطنت ننگینش زد و در مقابل ملت و روحانیون به چاپلوسی و حیله‌گری پرداخت و دسیسة او نقش بر آب شد. آقای کارتر باید بداند که فرستادن شاه مخلوع به مصر و عذرخواهی از اشتباهات گذشته و اعتراف به خیانت‌های امریکا به ملت‌های مظلوم - از آن جمله ایران - و راه‌حل لانة جاسوسی را از من که یک نفر از ملت بزرگ ایران هستم خواستن، به بیراهه رفتن است. حل این مسئله به دست هیچ‌کس جز ملت شریف ایران و مجلس شورای اسلامی منبعث از آرای ملت نیست.»

بنی‌صدر نیز در سخنرانی خود به مسئله امریکا پرداخت. وی ابتدا گزارشی از آنچه گذشته است ارائه کرد؛ از جمله تشکیل کمیسیون بررسی جنایات امریکا در ایران و تلاش‌ها در زمینة حضور شاه در مصر. بنی‌صدر سپس متن پیام دوم کارتر به خویش را قرائت کرد که در آن بر ضرورت انتقال گروگان‌ها به دولت تا 31 مارس (11/1/1359) تأکید شده بود و در ضمن تلاش‌های بنی‌صدر در این باره به نحوی مورد قدردانی قرار گرفته بود. در آخر پیام آمده بود: «ما آماده‌ایم هر فکر خاص را در این‌باره دریافت کنیم... . انتقال گروگان‌ها می‌تواند راه را برای حل سریع بحران باز کند.»

بنی‌صدر در ادامه سخنان خود افزود: «بعد از این‌که این پیام آمد، در شورای انقلاب مورد بحث قرار گرفت و شورا تصمیم گرفت که اگر امریکا طبق یک بیان رسمی اعلام کند که تا تشکیل مجلس و اتخاذ تصمیم از سوی مجلس، درباره گروگان‌ها نه تبلیغی کند، نه ادعایی

کند، نه حرفی بزند و نه تحریکی کند، شورای انقلاب می‌پذیرد که گروگان‌ها را تحت نظارت خود در‌آورد. بنابراین ما این موردی که درباره روابط ما با امریکا بود، در این مرحله هستیم که عیناً به اطلاع شما مردم ایران رسید.»

علی‌رغم سخن تند امام بر ضد امریکا در این پیام، امریکاییان از بروز تحول مورد نظر خویش نومید نشدند. به گزارش خبرگزاری فرانسه از واشنگتن، مقامات رسمی کاخ سفید در واشنگتن گفتند: این حقیقت که در نطق آیت‌الله خمینی هیچ‌گونه اشاره‌ای به انتقال گروگان‌های امریکایی از محل سفارت نشده است، می‌تواند بدین گونه تعبیر شود که وی با تحویل گروگان‌ها به شورای انقلاب مخالفت ندارد. به خصوص آنچه بنی‌صدر از قول شورای انقلاب اعلام کرده بود، اگرچه به صورت مشروط بود، می‌توانست برای امریکایی‌ها یک حداقل باشد؛ یعنی تحویل گرفتن گروگان‌ها از دانشجویان و دادن آنها به دولت جهت تعیین تکلیف به وسیلة مجلس. از این‌رو کاخ سفید پیامی برای رئیس‌جمهوری ایران ارسال کرد که متن آن به این شرح است: «اظهارات پرزیدنت بنی‌صدر مبنی بر اینکه گروگان‌ها تحت حمایت دولت ایران قرار خواهد گرفت، نشانه روشن مثبت و موفقیت‌آمیزی است؛ در نتیجه دولت امریکا فعلاً اجرای پاره‌ای از مجازات‌های اقتصادی جدید را به تعویق می‌اندازد. ما این مسئله را درک می‌کنیم که موضع دولت ایران این است که مسئله گروگان‌ها هنگامی که پارلمان جدید تشکیل شود حل و فصل گردد. آزادی هر چه زودتر اتباع کشور ما مسئله اساسی ما بوده است. به طوری که اطلاع دارید این هدف و نقطه‌نظری است که توسط ایالات متحده امریکا تعقیب می‌گردد.»

این امیدواری در مقامات سازمان ملل نیز پدید آمده بود. به گزارش آسوشیتدپرس کورت والدهایم دبیرکل سازمان ملل، امروز سخنان بنی‌صدر در تهران را گامی در جهت صحیح تلقی کرد؛ سخنانی که درباره تمایل شورای انقلاب برای برعهده گرفتن امر گروگان‌ها بود. وی اطمینان داد که انجام هر چه زودتر این اقدام راه را برای بازگشت کمیسیون تحقیق به ایران و تکمیل کارش هموار خواهد ساخت.

جواب کارتر هرچند انعطافی از طرف امریکا محسوب می‌شد امّا آن چیزی نبود که شورای انقلاب در پی آن بود؛ تضمین خاصی در پاسخ کارتر اعلام نشده بود، باز هم همه چیز را به تصمیم‌گیری آتی دولت امریکا وابسته کرده بود. بررسی بازتاب‌ها و تفاسیر سخنان و مواضع روز 12 فروردین نشان می‌دهد که خوش‌بینی‌های ابراز شده در ساعات اولیة این روز در پایان روز تا حد زیادی کمرنگ شده است. از جمله در گزارش ساعت 19:45 روز 12 فروردین رادیو لندن که در آن جنبه‌های مهمی از مسئله مورد توجه قرار گرفته و پس از گزارشی از امیدواری‌ها برای رفع بن‌بست کنونی می‌افزاید: «ولی قبول شرایطی که اکنون پیشنهاد شده، برای جیمی کارتر بسیار مشکل است.» در ادامه به مرحله کنونی مبارزات

انتخاباتی ریاست جمهوری امریکا و نگرانی‌های کارتر در این باب اشاره می‌کند و می‌افزاید: «کارتر نخواهد توانست که شرایط پرزیدنت بنی‌صدر را پذیرفته و بدین ترتیب آشکارا در برابر تقاضاهای ایرانیان تسلیم گردد. سخنگوی کارتر سخنرانی پرزیدنت بنی‌صدر را مثبت خواند و کارتر نیز اظهار داشته است که تصمیم خود را در مورد تحریم ایران تغییر خواهد داد ولی فشار افکار عمومی مبنی بر اتخاذ یک روش قاطع‌تر همچنان ادامه دارد.»

در مجموع آنچه که در روز تاریخی 12 فروردین واقع شد، درباره ماجرای گروگان‌ها این باور را در ناظران و مفسران به وجود می‌آورد که نظرهای دو طرف بیش‌تر از آن با هم فاصله دارد که بتوان به راه‌حلی نزدیک‌تر از زمان تصمیم‌گیری مجلس ایران اندیشید. طرف ایرانی تعهد واضح و رسمی امریکا را طلب می‌کند و تنها در این صورت گروگان‌ها به قدرت رسمی حاکم بر ایران تحویل داده می‌شوند، امّا طرف امریکایی در عین این‌که مُصِرّانه طالب داده شدن گروگان‌ها به دولت و شورای انقلاب است، حاضر به سپردن تعهد مورد نظر ایران نیست و همان اعلام را که اقدامات رئیس‌جمهوری ایران را مثبت می‌شمارد و از تحریم‌های جدید ایران فعلاً صرف‌نظر می‌کند، کافی می‌داند.

به این ترتیب از نظر طرف ایرانی، این یک نگرانی جدی و واضح است که امریکا صرفاً در پی این است که مسئولیت رسمی متوجه دولت ایران شود و به این شکل بدون تعهدی بازدارنده و با برتری حقوقی و روانی مناسب، ابتکارات مورد نظر خویش را یکی پس از دیگری به اجرا درآورد. این در حالی است که در فضای رادیکالیزة داخل ایران، توقعات بسیار بالاتری از رهبران انقلاب و نظام جدید وجود دارد؛ به طوری که حتی اخذ تعهد رسمی از دولت امریکا چیزی به شمار نمی‌آید و برای تحویل گرفتن گروگان‌ها از دانشجویان پیرو خط امام و دادن آنها به دولت و قدرت رسمی، مجوز قابل اعتنایی محسوب نمی‌شود. تقریباً تمام گروه‌های سیاسی اعم از طرفداران نظام و مخالفان آن هر گونه مماشات با امریکا و انعطاف در برابر آن را شدیداً محکوم می‌کنند و طالب شدت عمل هر چه بیش‌تر هستند و آشکارا رو در رویی هر چه خصمانه‌تر با امریکا را یک امتیاز و ضرورت برای انقلاب و ایران می‌شمارند. در این میان در طرف امریکایی نکته قابل توجه اینکه آنچه از ذکر آشکار آن خودداری و در پردة ابهام باقی گذاشته می‌شود، تصمیمات و طرح‌های اصلی امریکا برای تغییر وضعیت کنونی به نفع خویش است؛ طرح‌هایی که به گونه‌ای بسیار مجمل و کلی و در قالب اظهار بی‌صبری و وعدة تلویحیِ اقدامات تعیین کنندة آتی، در رسانه‌ها منعکس می‌شود.

در همین حال بنی‌صدر با خوش‌بینی بیش‌تری از دیگران، از روند تحولات کنونی یاد می‌کند. وی روز 13 فروردین در مصاحبه با شبکة تلویزیونی ای.بی.سی امریکا ضمن تأیید این‌که گروگان‌های امریکایی تحت کنترل شورای انقلاب در خواهند آمد، گفت: شورای انقلاب بدون تصویب امام خمینی اقدامی نخواهد کرد. وی تأکید کرد نگران نباشید؛ این امر

صورت خواهد گرفت. وی افزود: روز گذشته (12/1/59) پیامی از کارتر دریافت داشته است؛ پیامی که در آن قول داده شده است تا زمانی‌که پارلمان آیندة ایران درباره سرنوشت نهایی گروگان‌ها تصمیم بگیرد، ایالات متحده در امور داخلی ایران دخالت نخواهد کرد.

بعداً مشخص شد که تأکید ایران بجا بوده است و کارتر در همان حال که در سطح آشکار به ذکر کلیاتی در پاسخ به خواسته ایران می‌پرداخت و وعدة عدم اقدام می‌داد، در سطح سرّی اقدامات مربوط به حمله نظامی را با جدیت دنبال می‌کرد. گزارش‌های بعدی یک تهیه‌کنندة مشهور تلویزیونی امریکا، پیر سالینجر نشان می‌دهد که دقیقاً هم‌زمان با ابراز خوش‌بینی بنی‌صدر در مصاحبه با شبکة ای.بی.سی امریکا، کارتر که در منطقه حساس نیویورک به سناتور ادوارد کندی باخته بود و نگرانی شکست بزرگی را در زندگی سیاسی خویش بیش از پیش احساس می‌کرد، کلافه و عصبانی، با اعلام "بس است" به مشاوران خود، به مرحله‌ای از طراحی حمله‌ای نظامی به ایران مشغول بوده است.

روز بعد (14/1/1359) نیز بنی‌صدر با یک رسانه امریکایی (هفته‌نامه نیوزویک) به مصاحبه نشست. وی باز هم گفت: شورای انقلاب تصمیم گرفته است در صورتی که دولت امریکا متعهد شود که حرف و نقلی تا تشکیل مجلس پیش نیاورد، گروگان‌ها تحت نظارت شورای انقلاب در بیایند و من هم این را به مردم اعلام کردم و مخالفتی هم از جانب مردم مشاهده نشد، بنابراین تصمیم اجرا خواهد شد.

در همین روز آقای عزت‌الله سحابی عضو شورای انقلاب در یک گفت‌وگوی اختصاصی با روزنامه کیهان خبر داد که وی و آقای هاشمی‌رفسنجانی، نمایندگان دائمی شورای انقلاب در امر رابطه با دانشجویان پیرو خط امام بوده‌اند و مذاکرات خود را از چندی قبل با آنان ادامه داده‌اند. وی گفت که او و اکبر هاشمی‌رفسنجانی دیگر عضو شورای انقلاب، روز شنبة آینده (پس‌فردا) برای مذاکره با دانشجویان پیرو خط امام و تحویل گروگان‌ها از آنها، به جاسوسخانه خواهند رفت. البته وی یادآوری کرد چنانچه کارتر شرایط آقای بنی‌صدر رئیس‌جمهوری کشورمان را پذیرفته باشد، مسئلة تحویل گروگان‌ها به شورای انقلاب و دولت نیز عملی خواهد شد. مهندس سحابی سپس تأکید کرد که در جلسة امشب شورای انقلاب، مسئلة محل نگهداری و انتقال گروگان‌ها به آن محل و تحویل آنها به دولت، بار دیگر مطرح خواهد شد.

در این‌باره آقای مهدوی‌کنی دیگر عضو شورای انقلاب تأیید کرد که نمایندگان دائمی شورای انقلاب مهندس سحابی و حجت‌الاسلام رفسنجانی، پس‌فردا برای مذاکره و تحویل گروگان‌ها، به جاسوسخانه امریکا خواهند رفت. سرپرست وزارت کشور دربارة این سؤال که پس از تحویل گروگان‌ها، تکلیف دانشجویان پیرو خط امام چه خواهد شد، تأکید کرد: این طبیعی است که با تحویل گرفتن گروگان‌ها به وسیلة دولت و شورای انقلاب، دانشجویان

جاسوسخانه را ترک خواهند کرد. وی دربارة محل نگهداری گروگان‌ها گفت: این مسئله برای اتخاذ تصمیم قطعی، در جلسة امشب شورای انقلاب مطرح خواهد شد؛ امّا به‌نظر می‌رسد که ترجیح داده شود که از گروگان‌ها در همان جاسوسخانه، تحت نظارت دولت نگهداری شود.

در عمل مباحث و اقدامات مربوط به تحویل گروگان‌های امریکایی به دولت و شورای انقلاب چند روز دیگر هم به طور گسترده‌ای ادامه یافت، امّا به نتیجه‌ای نرسید. در ایران برخی مقامات و محافل از جمله رئیس‌جمهوری و وزیر امورخارجه، با ابراز نوعی خوش‌بینی مسئله را دنبال می‌کردند ولی اکثر عناصر حاکمیت نظام، در این‌باره با احتیاط بیش‌تری برخورد می‌کردند و نشان می‌دادند که منتظر پاسخ صریح و رسمی امریکا به خواسته و شرط ایران هستند. در امریکا نیز همچنان وضع سابق ادامه یافت و دولت امریکا حاضر به تصریح در پذیرش رسمی شرایط ایران نگردید.

بعدازظهر روز 17 فروردین (6 آوریل) در تهران مراسم عیدپاک برای گروگان‌های امریکایی برگزار شد. این مراسم با حضور سه کشیش امریکایی - که روز گذشته به دعوت دانشجویان مسلمان پیرو خط امام به ایران آمده بودند - و اسقف کاپوچی و دو کشیش ایرانی انجام شد. گروگان‌ها در گروه‌های جداگانه با کشیشان ملاقات کردند و کشیشان مراسم عیدپاک را برای آنها انجام دادند. اسقف کاپوچی نیز در این مراسم نامه‌های خانواده‌ها و بستگان گروگان‌ها را به آنان تسلیم کرد. در همین حال، در این شب باز هم موضوع اصلی جلسه شورای انقلاب مسئله انتقال گروگان‌ها به دولت بود. حسن حبیبی سخنگوی شورای انقلاب در پایان این جلسه گفت: «تصمیم گرفته شد که نظر امام را در این مورد بدانیم. بر اساس تصمیم و نظر امام تصمیم نهایی اعلام خواهد شد.» وی در پایان خاطرنشان کرد: «فردا در ملاقات با امام، مطالب با ایشان در میان گذاشته خواهد شد.» این جلسه با شرکت ابوالحسن بنی‌صدر تشکیل شده بود. در امریکا نیز مقامات رسمی امریکایی گفتند دولت این کشور در مقابله با شکست تلاش‌ها درباره انتقال گروگان‌های امریکایی به دولت ایران، ممکن است ظرف 24 ساعت تصمیم به اعمال یک سری مجازات‌های اقتصادی جدید بر ضد ایران بگیرد. این مقامات افزودند اگر شانس فوری برای ایجاد اوضاعی بهتر در ایران به‌وجود نیاید، اقدامات اولیه در این راه را روز دوشنبه (18/1/59) پرزیدنت کارتر انجام خواهد داد.

به این ترتیب همه چیز به روز دوشنبه هفتم آوریل (هجدهم فروردین) موکول شد. کارتر حاضر نشده بود تعهدی را رسماً اعلام کند که تا تعیین تکلیف گروگان‌ها در اولین مجلس ایران به اقدامی دست نزند و در عوض گروگان‌ها رسماً تحویل دولت ایران بشوند. واضح است که انتقال گروگان‌ها به دولت به معنای تضمین سلامت و آزادی قطعی آنان بود، لیکن در صورتی‌که این را مجلس ایران عملی می‌کرد، یک معنای آن این بود که ملت ایران تصمیم گرفته است خود از طریق نمایندگانش سرنوشت گروگان‌ها را تعیین کند. امّا کارتر می‌خواست

آزادی گروگان‌ها را با ابتکار عمل خود به دست آورد و از این طریق پیروزی خود در مبارزه انتخابات آتی را رقم بزند. انتقال گروگان‌ها به دولت ایران بدون تعهد رسمی کارتر به عدم اقدام، معنای واضحی داشت و آن این که وضع گروگان‌ها از گرفتار بودن در یک "وضعیت انقلابی" تغییر می‌یافت و به اسیران یک دولت یاغی علیه حقوق بین‌الملل تبدیل می‌شدند و در این حال امریکا ابزار و نیز شرایط حقوقی و سیاسی لازم برای اعمال فشارهای مطلوب برای آزادی گروگان‌ها را در اختیار می‌گرفت. نظام جمهوری اسلامی از خارج با وضع خاصی که ذکر شد مواجه بود و در داخل نیز تقریباً تمامی جریان‌های سیاسی سرسختانه طالب مبارزه جدی‌تر با امریکا بودند و هر گونه حرکت ملایم به معنای سازش و تسلیم انقلاب به دشمن شماره یک خود تلقی می‌شد و بانیان آن با مشکل مشروعیت مواجه می‌گردیدند.

در شورای انقلاب به ریاست بنی‌صدر، کشش لازم برای حل قطعی این بغرنج وجود نداشت و بنابراین به امام خمینی و نظر وی محول گردید. در واقع یک بار دیگر مسئولان نظام بار زمین‌ماندة مشکلات عظیم و عدیده نظام جدید را بر دوش امام قرار دادند.

به این ترتیب، در حالی‌که روز 18 فروردین به روزی تعیین‌کننده تبدیل گردیده بود، حدود ظهر، بلاتکلیفی ماجرای گروگان‌ها و نوعی حالت انتظار که در مسئولان ایران و امریکا به وجود آمده بود، با اطلاعیة دفتر امام خمینی در قم، پایان یافت؛ به این ترتیب موضوع گروگان‌ها و در پی آن، رابطة ایران و امریکا، وارد مرحلة جدیدی شد و دولت امریکا قطع رابطة سیاسی بین دو کشور را اعلام کرد.

ساعت 12 ظهر جلسه‌ای با شرکت رئیس‌جمهوری و چند تن از اعضای شورای انقلاب، در حضور امام خمینی تشکیل شد. در پایان این جلسه، دفتر امام اطلاعیه‌ای دربارة مسئلة گروگان‌ها منتشر کرد. طبق این اطلاعیه مصوبه غیررسمی شورای انقلاب و به عبارت دیگر، نظر نهایی امام، به قرار زیر اعلام شد: «گروگان‌ها و سفارت تا تشکیل مجلس شورای اسلامی و تعیین سرنوشت آنان به‌دست وکلای محترم ملت، به دست دانشجویان مسلمان و مبارز باقی می‌ماند. ما بارها تذکر داده‌ایم که حال گروگان‌ها و مکان آنان از هر حیث خوب می‌باشد. برای اثبات این موضوع اگر کسانی بخواهند از سلامت و رفاه آنان مطلع گردند، با نظارت مقامات مسئول بلامانع است.»

چند ساعت بعد، صبح روز 7 آوریل به وقت امریکا در کاخ سفید جلسه شورای عالی امنیت ملی به ریاست کارتر تشکیل شد. در این جلسه از جمله برژینسکی مشاور امنیت ملی، والتر ماندیل معاون رئیس‌جمهور، هارولد براون وزیر دفاع، استانفیلد ترنر رئیس سیا، ژنرال دیوید جونز رئیس ستاد مشترک ارتش و سایروس ونس وزیرخارجه شرکت داشتند. رئیس‌جمهوری امریکا در ابتدای جلسه گفت: از این‌که تا به حال به امید حصول نتیجه از مذاکره با ایرانی‌ها نشسته و زودتر به اقدام قاطعی دست نزده است، متأسف است و در

این‌باره مرتکب اشتباه شده است. وی پیشنهاد قطع رابطه با ایران را مطرح کرد و در کنار آن امکان دیگر اقدامات را نیز بیان کرد. سایروس ونس به قطع روابط اعتراض کرد و در عوض تنها پیشنهاد اخراج دیپلمات‌های ایران را مطرح نمود؛ امّا برژینسکی، والتر ماندیل، براون و دیگران چنین نظری نداشتند. بنابراین رئیس‌جمهوری امریکا تصمیم رسمی قطع روابط را به تصویب رساند.

کارتر سرانجام هدف واقعی خود از پیگیری مداوم تحویل گروگان‌ها به دولت ایران را در این جلسه بروز داد و علی‌رغم شکست در این زمینه نتیجه‌گیری کرد که: «ما دیگر با آدم‌ربایانی که در قبال دولت ضعیف ایران، گروگان‌ها را در اختیار خود نگاه داشته‌اند مواجه نیستیم، بلکه با دولت متخاصمی مواجه هستیم که اقدامات متخاصمانة آن، ما را مجبور کرده است تا به آن، پاسخ قهرآمیز بدهیم...»

شب‌هنگام (به وقت امریکا) کارتر در تلویزیون ظاهر شد و سخنانی ایراد کرد که تمام خبرگزاری‌ها فوراً آن را به سراسر جهان مخابره کردند. وی در این سخنان، دانشجویان مسلمان پیرو خط امام را تروریست‌هایی خواند که دولت ایران پشت آنها پنهان می‌شود و باید برای این کار بهای گزافی بپردازد. وی اعلام کرد که امروز دستور این اقدامات را صادر کرده است: قطع‌رابطة دیپلماتیک با ایران، اعمال مجازات‌های اقتصادی حتی در زمینة مواد غذایی و دارو، فراهم آوردن امکان شکایت مالی برای استفاده از دارایی‌های مسدود شدة ایران و لغو روادید جدید و عدم تمدید روادید قبلی ایرانیان. وی افزود که چنانچه این تدابیر نتواند به آزادی سریع گروگان‌ها منجر شود، تدابیر دیگری اتخاذ خواهد کرد.

در ادامه، وزارت خارجه امریکا نیز رسماً اعلام کرد که روابط سیاسی این کشور با ایران به‌طور کامل قطع شده است. دیپلمات‌ها و کارمندان ایرانی سفارت، تا 36 ساعت دیگر یعنی تا نیمه‌شب سه‌شنبه (به وقت امریکا) باید امریکا را ترک کنند.

نوع برخورد کارتر، به سرعت نشان داد که انتقال گروگان‌ها به دولت، بدون تضمین لازم، چه حربه مهلکی را به‌دست امریکا می‌داده است. این‌گونه برخورد، صحّت نظر محتاطان و غیرخوش‌بینان و نیز مخالفان سرسخت هر گونه مماشات با امریکا را ثابت می‌کرد.

در ایران، واکنش امام خمینی در برابر این اقدام، طی پیامی به نحو زیر ابراز شد: «اگر کارتر در عمر خود یک کار کرده باشد که بتوان گفت به خیر و صلاح مظلوم است، همین قطع رابطه است. رابطه بین یک ملت به‌پاخاسته برای رهایی از چنگال چپاولگران بین‌المللی با یک چپاولگر عالم‌خوار، همیشه به ضرر ملت مظلوم و به نفع چپاولگر است. ما این قطع رابطه را به فال نیک می‌گیریم چون که این قطع رابطه دلیلی برای قطع امید امریکا از ایران است. ملت رزمنده ایران این طلیعه پیروزی نهایی را که ابرقدرت سفاکی را وادار به قطع رابطه یعنی خاتمه دادن به چپاولگری‌ها کرده است، اگر جشن بگیرد حق دارد.»

این نوع برخورد، منحصر به شخص امام خمینی نبود، امام در واقع یک روح جمعی شدیداً ضد امریکایی را نمایندگی و تأیید و البته آن را هدایت می‌کرد. با مرور مختصر فضای سیاسی ایران در فردای شبی که قطع رابطه اعلام شد، وجود این فضای حاد در قبال این موضوع، تا حدی قابل ترسیم است.

برای بررسی اقدامات ضروری در قبال قطع رابطه امریکا، در 19/1/1359 جلسه فوق‌العاده شورای انقلاب که در آن کلیه استانداران کشور نیز شرکت داشتند تشکیل شد. در پایان این جلسه که از 7:30 تا 13:30، طول کشید و در واقع ادامة جلسه فوق‌العادة ناتمام شب گذشته بود، بیانیه‌ای انتشار یافت که در آن وضع کنونی "شرایطی کاملاً استثنایی و فوق‌العاده" توصیف شده است. بیانیه با آیه «اذن للذّین یقاتلون بانهم ظلموا و ان الله علی نصرهم لقدیر» شروع می‌شود و در آن آمده است:

«ما آن روزی را پیش‌بینی می‌کردیم که دولت امریکا آن آزمندی و تجاوزطلبی را که در بافت طبیعی نظام سیاسی اقتصادی اوست، به ظهور رساند و در برابر ملتی که پس از روزگاران دراز اکنون می‌خواهد مستقل و آزاد و رستگار باشد آشکارا صف‌آرایی کند و ما منتظر حمله شیطان بزرگ ابرقدرت امریکا و دست‌نشاندگانش بودیم و اکنون آن روز فرا رسیده است...

رئیس‌جمهوری امریکا سعی می‌کند مطامع امپریالیستی دولت خود را زیر پوشش مسئله گروگان‌های سفارت پنهان کند در حالی که ما می‌دانیم برای دولت امریکا مسئله اساسی اصل انقلاب اسلامی و قطع دست متجاوز آن دولت از ایران است.

اکنون ملت ایران در برابر یک آزمایش بزرگ قرار گرفته است؛ آزمایش رویارویی قاطع حق و باطل، رویارویی دولتی تجاوزطلب و آزمند با ملتی از بند رسته و ملتزم به ایدئولوژی انقلابی اسلام.»

با تأکید بر اینکه در جهت تحقق خواست ملت ایران، شورای انقلاب مصمم به مقاومت در برابر زورگویی و تهاجم امریکا است و با تأکید به ضرورت هوشمندی و وحدت ملی، در پایان این بیانیه یادآوری شده است که «شورای انقلاب در جلسات فوق‌العادة خود طی شب گذشته و امروز تصمیماتی اتخاذ کرده است که به اطلاع عموم ملت خواهد رسید.»

حسن حبیبی سخنگوی شورای انقلاب درباره این جلسه گفت: «کلیه استانداران پیشنهاد کرده‌اند که حالت فوق‌العاده در کشور اعلام شود و همة آنها با توجه به اوضاع و احوال و روحیة مردم اعلام کرده‌اند که امکان این کار هست.»

بنی‌صدر نیز به خبرنگار رادیو تلویزیون درباره نتایج این جلسه گفت: «ما تصمیم به مقاومت گرفته‌ایم خوشبختانه امریکا هم از نظر ما لحظه مناسبی را برای این حمله انتخاب کرده است؛ چون ما دو هفته بود که در شورا راجع به مسائل و راه‌حل‌های آنها بحث می‌کردیم امروز به این نتیجه رسیدیم که بنا باید بر یکدلی باشد و اختلافات گروهی کنار گذاشته شود تا آماده مبارزه برای تکمیل استقلال خودمان بشویم.»

در همین روز علی‌اکبر معین‌فر وزیر نفت در یک مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی به گفته امام اشاره کرد که اگر کارتر در تمام عمرش کار صحیحی کرده باشد همین کار است. وی افزود: ببینید که بدبختی یک کشور امپریالیستی به کجا رسیده که از داشتن رابطه با یک کشور وحشت دارد. وی در ادامه گفت: ما آمادگی خفه کردن و بیرون راندن هر متجاوزی را داریم و 36 میلیون ایرانی آماده جنگ و کشته شدن هستند. معین‌فر در پاسخ به این سؤال که نظر وی درباره گروگان‌ها و درباره محاکمه گروگان‌ها چیست؟ گفت: نمی‌شود حدس زد که مجلس چه تصمیمی خواهد گرفت ولی نظر شخصی من این است که باید امتیازاتی از امریکا بگیریم؛ این امتیازات تسلیم شاه به ملت ایران تا سایر امتیازات را در برمی‌گیرد. ما ملت جنگ‌زده‌ای هستیم و غرامت خواهیم خواست. کسی که جنگ را تحمیل می‌کند باید غرامت هم بدهد.

نهضت آزادی نیز اعلام کرد: «نهضت آزادی ایران همان‌طور که قبلاً اعلام نموده است با هر گونه وابستگی به غرب و شرق مخالف سرسخت می‌باشد. قطع رابطه امریکا برای ما قابل پیش‌بینی‌بوده است و برای انقلاب ما محاسن زیادی دارد و در جهت تداوم انقلاب می‌تواند بسیار مؤثر باشد. ... مردم مسلمان و مبارز ایران وقتی که با شهادت‌های خود و رهبری قاطع امام ریشة پنجاه سالة عُمّال امپریالیسم را از ایران قطع کردند بدیهی است برای آنها در مقابل تحریم‌های اقتصادی مقاومت کردن کار بسیار سهل و آسانی می‌باشد.»

در همین روز جنبش مسلمانان مبارز به رهبری دکتر پیمان اعلام کرد: «اعلام قطع رابطه سیاسی بین ایران و امریکا از جانب کارتر دلیل درستیِ تصمیم امام و امت در نگهداری جاسوسان توسط دانشجویان مسلمان بود. این تصمیم که با مجازات‌های شدید اقتصادی همراه است نشان می‌دهد که امریکا در توطئه دیگر خود هم شکست خورد. اراده ملت و تصمیم قاطع امام به تردیدهای سازشکاران پایان داد و محافل امپریالیستی را یک بار دیگر از تحمیل سازش به انقلاب و ضربه زدن بر واقعیت سازش‌ناپذیری امام باطل نمود و موج تازه‌ای در دل‌های خلق قهرمان ایران تاباند. ما چنانچه بارها اعلام کرده بودیم از کارتر استقبال می‌کنیم. ملت بیدار و مسلمان ایران آماده است بار یک مبارزة طولانی علیه شیطان بزرگ را به دوش کشد و مطمئن هستیم در این مرحله پیروزی با ما خواهد بود.»

در همین روز سازمان توحیدی حدید⁽¹⁾اعلام کرد: «هر چه مبارزات سرنوشت‌ساز با

امپریالیسم شدت و حِدَّت یابد و محتوا و عمق پیدا کند، توده‌ها آزادتر و پویاتر خواهند شد و تمامی عناصر و گروه‌های ناخالص سازشکار و واپسگرا و همة سرمایه‌داران و فئودال‌های مسلمان‌نما، تصفیه شده و تنها امام و امت در صحنة نبرد خونین و ضد استکباری پابرجا خواهند ماند و بر دولت است که به آرمان‌های والای امت و امام ارج گذاشته و در برابر امپریالیسم جنایتکار قاطعیت علی‌وار به کار بندد.»

در همین روز داریوش فروهر دبیر حزب ملت ایران گفت: «اعلام قطع رابطه سیاسی با ایران از سوی رئیس‌جمهور امریکا به نظر من هیچ چیز را تغییر نمی‌دهد؛ زیرا ملت ایران آن روز که به فرزندان دلیر خود اجازه داد جاسوسخانة امریکا را در ایران اشغال کند این قطع رابطه را آغاز کرده بود؛ ولی حرکت جدید را می‌توان نشانة آن دانست که دولت کارتر از عمق ایستادگی مردم ایران و قاطعیت یکتا رهبر انقلاب، آگاهی بیش‌تر یافته است و تصورهای باطلی را که برای فریب‌کاری با تکیه به عامل‌های سازشکار و اختلاف سلیقه‌ها در ایران داشت به کلی از دست داده و چنان دچار سردرگمی شده است که به کارهای بی‌نتیجه دست می‌زند.»

در همین روز دکتر پارسا سخنگوی جبهة ملی ایران گفت: «با این عمل امریکا، بدون شک شدت عمل‌هایی از طرفین نسبت به هم به عمل خواهد آمد و به هر حال در هر انقلابی مردم باید منتظر تحمل شدایدی باشند. من امیدوارم که ما در سیاست جهان منزوی نشویم و دول غربی دیگر از امریکا پیروی نکنند و من همچنین امیدوارم این "وزارت خارج از امور" ما متوجه اهمیت سیاست خارجی در زمان انقلاب باشد.»

در همین روز سازمان مجاهدین خلق اعلام کرد: «مجاهدین خلق ایران با سپاسگزاری از موضع‌گیری قاطع امام خمینی مبنی بر افشای پیام کارتر، قطع رابطة دیپلماتیک امریکا با ایران را به عموم مردم قهرمان ایران تبریک می‌گوید. اگر چه به خاطر مماشات مسئولین امور این‌بار نیز این خود امریکای جنایتکار است که برای چندمین بار و از جمله در این مورد پیش‌دستی کرده است. بدیهی است رابطه با امریکا، این طاغوت بزرگ جهان، چنانچه امام خمینی بارها اشاره کرده‌اند مضمون مثبتی برای میهن ما نداشته و نخواهد داشت. از این نظر ما خواستار آن هستیم که لااقل یک‌بار هم که شده دولت ایران خود با ابتکار به قطع کامل روابط و قراردادهای استعماری (اعم از اقتصادی و نظامی) اقدام ورزیده و با اتکا به خدا و خلق از هیچ مشکلی در این مسیر واهمه نکند... مرگ بر امپریالیزم امریکا، برقرار باد وحدت ضد امپریالیستی تمام خلق.»

در همین روز سازمان چریک‌های فدایی خلق اعلام کرد: «در این رویداد، پیروزی دیگری است برای توده‌های محروم ایران که با مبارزات درخشان خود راه را بر سازشکاران بستند و تلاش آنان را که می‌خواستند بدون استرداد شاه و ثروت‌هایش جاسوسان را به دولت امریکا تحویل دهند، درهم شکستند.»

در همین روز کمیته مرکزی حزب توده ایران اعلام کرد: «امپریالیسم غدّار امریکا با قطع رابطه سیاسی با ایران و با اعلام محاصره اقتصادی کشور ما نقاب ریا از چهرة کریه و ضد بشری خود برداشت. این جنایتکار جهانخوار بار دیگر نشان داد که دشمن اصلی انقلاب ما، خلق ما و کشور ما است. انقلاب در خطر است... باید تمامی مشاجرات و تمام وجوه اختلاف مسلکی، عقیدتی و سیاسی موجود بین گروه‌ها سازمان‌ها و احزاب کنار گذاشته شود و همه مردم ایران همه نیروهای انقلابی ایران در جبهه متحد نبرد با دشمن مشترک (امریکای جنایتکار) زیر رهبری قاطع و آشتی‌ناپذیر امام خمینی رهبر انقلاب ایران بسیج شوند، این ضرورت مبرم روز است.»

در همین روز حزب رنجبران ایران⁽¹⁾اعلام کرد: «خط جمهوری اسلامی ایران به رهبری امام خمینی همیشه علیه ابرقدرت‌های شرق و غرب بوده و باید همچنان تا قطع وابستگی از آنها ادامه یابد.»

در حالی‌که تنوع شخصیت‌ها و گروه‌های مذکور در ایدئولوژی و خط‌مشی قابل ملاحظه است، اشتراک آنان در محور مبارزه با امریکا، گویای اجماعی نیرومند است. علاوه بر این، واکنش‌های توده‌های مردم از قبیل اجتماع در خیابان‌ها، ابراز شادی، روشن کردن چراغ و بوق زدن نیز علامتی از وحدت توده‌ها، مسئولان، شخصیت‌ها و جریان‌های سیاسی در این قضیه است.

در همین حال، ایران راه را بر اقدامات مسالمت‌آمیز امّا غیرتسلیم‌طلبانه نبسته است. این موضوع از طریق رسانه‌های امریکا نیز اعلام شد. وزیر خارجه ایران از طریق تلویزیون ای.بی.سی امریکا (در 20/1/1359) اعلام کرد که تصمیمات جدید کارتر، ملت ایران، امام خمینی و دانشجویان مبارز را تحت تأثیر قرار نداده است. وی افزود این مسئله راه‌حلی غیر از مذاکره ندارد و هیچ‌گونه تهدید یا اعمال مجازات نمی‌تواند این مشکل را حل کند. قطب‌زاده تأکید کرد مذاکراتی که به صورتی مؤثر قبلاً در جریان بود باید مجدداً از سر گرفته شود و وی شخصاً در جست‌وجوی راه‌حلی صلح‌آمیز خواهد بود. وقتی از وی سؤال شد امریکا در حال حاضر باید چه کاری انجام دهد؟ در پاسخ گفت: امریکا باید بررسی جنایاتی را که شاه سابق مرتکب شده است، آغاز کند. قطب‌زاده در اظهارنظر دیگری گفت: این اقدام امریکا نشانة این است که مقامات این کشور سخت عصبانی شده‌اند. تاکنون هرگز سابقه نداشته است امریکا رابطة سیاسی خود را با کشوری قطع کند و این نخستین‌بار است

که امریکا به صورت یک‌جانبه در این زمینه پیش‌قدم می‌شود؛ باید شکیبایی به خرج داد و عجولانه تصمیم نگرفت؛ باید با خونسردی اندیشه کنیم سپس تصمیم بگیریم. وی گفت: اعلام قطع رابطة امریکا با ایران بیش‌تر ناظر به فعل و انفعال داخلی امریکا است. قطب‌زاده افزود: قطع رابطه دیپلماتیک اصلاً مفهوم و اثر ندارد. موضوع این است که مداخلة امریکا در ایران در دوران گذشته یعنی آن‌طور که در 25 سال سلطنت شاه مخلوع بوده است باید قطع شود و هر چه زودتر این‌کار انجام شود بهتر است.

وزیرخارجه دربارة پیروی احتمالی متحدان غربی امریکا از تحریم ایران گفت: وضعیت جغرافیایی و استراتژیکی ما به نحوی است که تحریم اقتصادی اصلاً عملی نیست و ما قادریم با هر گونه محاصرة اقتصادی مقابله کنیم. قطب‌زاده در ادامه گفت: از دو ماه پیش ما مشغول تدارکات خاصی هستیم که بتوانیم با هر گونه فشاری مقابله کنیم. وی توضیح داد: حتی در خود امریکا که تاکنون صدور بسیاری چیزها را به ایران ممنوع کرده است، خود کمپانی‌های امریکایی می‌گفتند که با واسطه می‌توانیم برای شما بفرستیم؛ بنابراین نگرانی ما به آن شکل نیست. ما سیستم درستی را از دو ماه پیش چنان تنظیم کردیم که به هیچ‌گونه اشکال برنخوریم. با تمام کشورهای صنعتی تماس گرفتیم و این برنامه را ساختیم.

راهپیمایی سراسری ضد امریکایی در ایران، از دیگر پیامدهای مهم قطع رابطه است. روز جمعه 22 فروردین در ایران یکی از بزرگ‌ترین راهپیمایی‌های وسیع و سراسری با مضمونی ضد امریکایی و به مناسبت اعلام قطع رابطة امریکا با ایران برگزار شد این مراسم در کنار اعلام محکومیت امریکا، اعلام محکومیت رژیم بعث عراق را نیز همراه داشت. تقریباً در همه شهرهای ایران راهپیمایان با جمعیتی که تعداد آنها در راهپیمایی‌های پس از پیروزی انقلاب در ایران کم‌سابقه یا بی‌سابقه بوده است، این مراسم را برپا داشتند. امامان جمعه محور خطبه‌های نماز را در همین باره قرار دادند و راهپیمایان در شعارها و سخنرانان در مطالب خویش به همین موضوع پرداختند. در تهران طبعاً حساسیت و اهمیت مسئله بیش‌تر بود.

سپاه با برنامه رژة افراد آموزش دیدة "ارتش 20 میلیونی" در مقابل سفارت امریکا در این راهپیمایی حضور یافت و مقامات و شخصیت‌های سیاسی مطرح در جناح‌بندی کنونی حکومت نیز به صورت سخنرانی، حضور خود را نشان دادند. آقایان هاشمی‌رفسنجانی، بنی‌صدر و خامنه‌ای به ترتیب در مقام سخنرانان قبل از خطبه‌ها و امام جمعة تهران به ایراد سخنرانی پرداختند. از دیگر برنامه‌های این مراسم اجرای سرود با همت "بسیج ملی"، سخنرانی آصفی یکی از روحانیون عراقی در جایگاه یکی از عراقیان مخالف رژیم بعث، نمایش سقوط آزاد کلاه‌سبزها و فرود چتربازان در محوطة برگزاری نماز جمعه در میان ابراز احساسات شدید حاضران، مانور هوایی شکاری‌های نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی برفراز زمین چمن دانشگاه تهران (محل برگزاری مراسم نماز جمعه) و قرائت قطعنامة

راهپیمایی بود. مسئله مهم‌تر اینکه تکاپو و تحرک و نشاط بارز در جمعیت انبوه چشمگیر بود.

وسعت این راهپیمایی سراسری از محدوده طرفداران نظام اسلامی فراتر رفت و تعدادی از جریان‌های مخالف نظام از جمله گروه‌های کمونیستی و گروه‌های قومی کردی را نیز در برگرفت. در این موقعیت اعلام موضع دربارة قطع رابطه با امریکا، موضوعی است که برای گروه‌های سیاسی اجتناب‌ناپذیر است و از ضروریات تداوم حداقل مشروعیت سیاسی آنان تلقی می‌شود. گفتنی است که برخلاف مخالفان داخلی، مخالفان نظام در خارج کشور که عمدتاً به رژیم گذشته تعلقاتی دارند، موضع حمایت از امریکا را اتخاذ کرده‌اند.

در نهایت با انتخاب سوئیس و الجزایر به ترتیب به عنوان حافظ منافع امریکا و ایران در پایتخت کشور مقابل، ایران و امریکا در دورة جدیدی از مناسبات دیپلماتیک قرار گرفتند. دوره‌ای که به لحاظ تنوع و تعدد عوامل و متغیّرهای تعیین‌کننده در این مناسبات، از نظر عموم ناظران، آینده مشخصی برای آن قابل ترسیم نیست، پرابهام و آبستن حوادث و وقایع تاریخی عدیده‌ای است.

ب) تحریم اقتصادی - پایداری ایران و تزلزل متحدان امریکا

تکاپوی امریکا برای وارد کردن ضربات کاری اقتصادی به ایران و تصمیم قاطع ایران بر ایستادگی در مقابل این فشارها از همان آغاز دوره زمانی کتاب تا آخر آن به طور جدی مطرح بوده است. امریکا در این راه از متحدان غربی خود، به ویژه کشورهای عضو بازار مشترک اروپا و ژاپن توقع کمک مؤثر داشت. ایران در واکنشی سرسختانه هر گونه ضربه اقتصادی از طرف کشورهای دوست امریکا را به ضربه متقابل - عمدتاً تحریم نفتی - تهدید می‌کرد. در همین حال دولتمردان ایران از وجود و پیگیری طرح‌هایی برای وضع اضطراری کشور به مردم گزارش می‌دادند و بر مقاومت و توانایی ایستادگی اقتصادی ایران تکیه می‌کردند. کشورهای اروپایی در حالی که برای پیوستن به تحریم مورد نظر امریکا، آشکارا کراهت نشان می‌دادند امّا از امریکا اعلام حمایت می‌کردند و نیز می‌کوشیدند با نوعی میانجی‌گری، ایران را به آزاد کردن گروگان‌ها یا لااقل برداشتن قدم‌هایی در این راه ترغیب و تهدید کنند.

تردیدها و تزلزل‌های اروپای غربی در برخورد قطعی با مسئله تحریم ایران، امریکا را واداشت که زمانی مشخص را برای پیوستن آنان به تحریم، تعیین کند. امریکا همچنین به کشورهای عضو بازار مشترک اروپا فشار وارد می‌کرد که در اجلاس وزیران خارجه خود (21 آوریل 1980 - 1/2/1359) تصمیم مشترکی اتخاذ کنند، امّا برخی از جمله ژاپن و فرانسه تصمیم‌گیری را به اجلاس آتی سران محول می‌کردند. برای تشویق به تحریم، حتی برخی نخبگان امریکا از جمله سناتور ادوارد کندی پیشنهاد می‌کردند که برای رفع نگرانی‌های موجود، امریکا مشکلات احتمالی ناشی از کمبود نفت ایران را جبران کند. در

این میان بسیاری از تحلیل‌گران امریکایی و اروپایی تأکید می‌کردند که در صورت نپیوستن اروپا و ژاپن، تحریم‌های امریکا مشکل بزرگی برای ایران ایجاد نخواهد کرد.

در اواخر دوره کتاب، (28/1/1359) کارتر مجازات اقتصادی جدیدی علیه ایران اعلام کرد، از جمله: ممنوع کردن تبادل پولی و هر گونه معامله اتباع امریکا با سازمان‌ها و اشخاص ایرانی، قرار دادن تجهیزات قبلا‌ً خریداری شده ایران در اختیار نهادهای امریکایی، اقدام برای برداشت میلیاردها دلار دارایی مسدود شده ایران در امریکا، به عنوان غرامت و ... کارتر همچنین تهدید کرد اگر واکنش ایران مطلوب نباشد، به مجازات‌های فوق، تحریم دارویی و مخابراتی نیز افزوده خواهد شد و اگر باز هم نتیجه‌ای حاصل نشد اقدام نظامی نیز دور از نظر نخواهد بود.

معدودی از کشورها از جمله پرتغال علاوه بر اعلام حمایت، به اقدام عملی نیز پرداختند؛ امّا به طورکلی اروپای غربی مایل نبود در قبال ایران واکنش شدید نشان دهد. با این همه محتمل بود که در اجلاس وزیران خارجه 9 کشور بازار مشترک که از اول اردیبهشت شروع می‌شد، تصمیم شدید برضد ایران گرفته شود. متقابلاً در ایران مقامات ذی‌ربط با بی‌اعتنایی با قضیه روبه‌رو شدند و علاوه بر شخصیت‌های رادیکال، واکنش افرادی چون قطب‌زاده (وزیر خارجه)، عزت‌الله سحابی (عضو شورای انقلاب و رئیس سازمان برنامه و بودجه) و علی‌اکبر معین‌فر (وزیر نفت) نیز محکم و مبتنی بر ارادة مقاومت و حاکی از امیدواری به برنامه‌ریزی مشخص برای مقابله با تهدیدها و تحریم‌ها بود.

در همین حال کشورهای بلوک شرق، طبعاً از این وضعیت و حادتر شدن آن استقبال می‌کردند و چه در سطح تبلیغات و چه در سطح تحرکات دیپلماتیک، برای نزدیکی به ایران و افزایش روابط اقتصادی آمادگی نشان می‌دادند.

ج) حذف تحقیرآمیز شاه

محمدرضا پهلوی، شاه سابق ایران، که ماجرای پذیرش وی در امریکا چون چاشنی‌ای در فضای انفجاری رابطه ایران و امریکا عمل کرده و ماجرای لانه جاسوسی را سبب شده بود، در این دوره به شکلی تحقیرآمیز از چرخه بحرانی مناسبات دو کشور حذف شد. شاه ایران در گذشته‌ای نزدیک وفادارترین متحد امریکا در خاورمیانه و خلیج‌فارس محسوب می‌شد و با عنوان "ژاندارم منطقه" وظیفه حفاظت از منافع امریکا و در عین حال جلوگیری از "تکرار کابوس ویتنام" را برعهده داشت، بنابراین حذف تحقیرآمیز وی طبعاً با تحقیر امریکا همراه بود. امّا دولت امریکا در برابر ایران در وضعی قرار داشت که به پذیرش این حقارت ناچار گردید و در اوائل فروردین 1359، محمدرضا پهلوی پس از چند ماه انتظار در پاناما، از پشت مرزهای امریکا به مصر "دیپورت" شد. به خصوص وقتی حدّت بیماری شاه و ضرورت

معالجه وی در امریکا مطرح می‌گردید کارتر آشکارا نشان می‌داد که تمایلی ندارد در این‌باره بحث مشخصی بکند. البته امریکا هر چه در توان داشت به کار برد که اقدامات حقوقی ایران در عودت شاه از پاناما به ایران به عنوان یک مجرم سیاسی، به جایی نرسد. با تدابیر امریکا و مصر در اقدامی غیرمنتظره، شاه مجدداً از پاناما راهی مصر شد تا حقوقدانان اعزامی ایران، هیچ راهی برای ادامه پیگیری پرونده شاه پیشِ روی خود نبینند. در مصر، سادات که به دلیل امضای پیمان کمپ دیوید، در خیابان‌های ایران با شعار "مرگ بر سه مفسدین، کارتر و سادات و بگین" از وی پذیرایی می‌شد، به شدت از شاه حمایت کرد و کوشید از وی اعاده حیثیت کند. وی از حمله نظامی امریکا به ایران رسماً حمایت کرد و گفت آماده کمک به امریکا در این حمله است. سادات شاه را یک مسلمان واقعی خواند و گفت بگذار مردم ایران تا روز قیامت فریاد بزنند. امّا این سخنان نمی‌توانست زشتی این اقدام سادات را بپوشاند و حلقه‌ای دیگر بر زنجیر سرسپردگی حکومت مصر به امریکا تلقی می‌شد و قبح خیانت وی در مورد رابطه با اسرائیل را تأیید و تأکید می‌کرد؛ تظاهرات پی‌درپی مردم مصر حاکی از همین امر بود. سادات به سرعت به شخصیتی منفور تبدیل گردید؛ تا جایی‌که بعدها، ترور وی در مصر و جهان اسلام و عرب، تعجب و تأسف چندانی را در پی نیاورد.

د) تدارک به کلی سری اقدام نظامی

در طول فروردین1359 در حالی‌که امریکا در سطح علنی، در جنبه‌های سیاسی و اقتصادی به شدت علیه ایران فعال بود، در سطح سرّی اقدام نظامی را تدارک می‌دید. در روز دوم فروردین جلسه‌ای مهم و طولانی با شرکت کلیه مقامات عالی سیاسی، نظامی و امنیتی امریکا در کمپ دیوید تشکیل شد.

در این جلسه رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا، گزارش کاملی درباره آنچه طی ماه‌های گذشته برای عملیات نجات گروگان‌ها انجام شده بود ارائه کرد. با وجود مخالفت ونس وزیرخارجه با هر گونه اقدام نظامی که آن را به مصلحت امریکا و گروگان‌ها نمی‌دانست، نهایتاً قرار شد یک تیم شناسایی راهی ایران شود. این تیم جزئیاتی از طرح نجات، قسمت‌های مربوط به سوخت‌گیری مجدد در طبس و انتقال کماندوهای امریکا از هواپیما به هلی‌کوپتر را بررسی و طرح یاد شده را در جهت تسریع عملیات، اصلاح و تکمیل می‌کرد.

به این ترتیب بعد از مدتی وقفه ناشی از ملاحظات مختلف از جمله اشغال افغانستان و حضور مستقیم شوروی در حاشیه ایران، امریکا در تحرک برای اقدام نظامی علیه ایران جدی شد. البته حمله بزرگ نظامی اساساً به‌دلیل ملاحظات مربوط به شوروی و به خصوص عدم جمع‌بندی دقیق از عکس‌العمل غیرقابل پیش‌بینی ایران، منتفی گردیده بود و صرفاً عملیات کماندویی نجات در دستور کار قرار داشت. درباره وسعت و دامنه حمله، البته

هیچ‌گاه معلوم نشد که اگر عملیات در طبس متوقف نمی‌شد و به تهران می‌کشید، دامنه و حوزه شمول آن تا کجا و چه افرادی تسرّی می‌یافت، امّا در هر حال این یک عملیات کماندویی نجات بود نه یک حمله نظامی تمام عیار.

توضیح بیش‌تر اینکه از همان زمان آغاز ماجرای "لانه جاسوسی" موضوع حملة نظامی برای نجات گروگان‌های سفارت امریکا در تهران، در دستور کار مقامات امریکایی قرار داشته، امّا با توجه به عوامل مختلف گاهی جدی‌تر و گاهی فرعی‌تر می‌شده است. می‌توان گفت به طور کلی از زمان "اشغال لانه" تا زمانی که ارتش شوروی افغانستان را اشغال کرد، نظریة اجرای عملیات نظامی بر ضد ایران، روز به روز قوّت بیش‌تری می‌یافته و احتمال آن زیادتر می‌شده است؛ حتی اگر این حمله به کشته شدن گروگان‌ها منجر می‌شد. امّا با اشغال افغانستان، امریکایی‌ها ملاحظات مربوط به این اقدام شوروی را ارزیابی کردند و درباره هرگونه تحرک نظامی در ایران محتاط‌تر شدند.

ملاحظات دیگری هم که در اقدام نظامی بر ضد ایران تردید ایجاد می‌کرد چنین بود: اقدام نظامی جان گروگان‌ها را به خطر خواهد انداخت که البته این موضوع در برابر اهمیت اعتبار و بی‌اعتباری امریکا قابل چشم‌پوشی تلقی می‌شد. علاوه بر این، این احتمال هم داده می‌شد که این اقدام منافع امریکا در منطقه خلیج‌فارس را هم به خطر جدی بیندازد و نیز اینکه ایران را به سمت بلوک شرق سوق دهد. همچنین استدلال‌هایی از این قبیل وجود داشت: «به فرض این‌که ایران برای مقابله با ما به شوروی متوسل نشود، آیت‌الله خمینی این قدرت را دارد که با تهییج پیرامون خود و بهره‌گیری از حس شهادت‌طلبی شیعیان، جنگ مقدسی علیه ما راه بیندازد و چه بسا که از عملیات نظامی امریکا برای متحد ساختن جهان اسلام علیه غرب استقبال نماید.»

به هر ترتیب، تحرک جدیدی که در روز دوم فروردین شروع شد، حدود سه هفته در سطحی به کلی سرّی ادامه یافت و نهایتاً در 22 فروردین به تصمیم‌گیری نهایی دربارة طرح منجر شد.

روز 22 فروردین مقارن با برگزاری یک راهپیمایی وسیع و سراسری که در سرزنش و محکومیت امریکا و دولت عراق، در ایران انجام گرفت، طرح نجات گروگان‌ها به تصویب شورای امنیت ملّی امریکا رسید. همه حاضران به طرح رأی موافق دادند به جز کریستوفر معاون وزارت خارجه که به جای ونس در جلسه شرکت کرده بود.

تا آخر فروردین کارتر چندین بار در مصاحبه‌های مطبوعاتی ضمن پرداختن به ضرورت پیوستن اروپا به قطع رابطه و تحریم ایران، تهدید کرد که امریکا در صورت ضرورت به اقدام نظامی نیز متوسل خواهد شد. از سویی دیگر برخی شخصیت‌ها و مطبوعات نیز اقدام نظامی آتی امریکا را مطرح می‌کردند، امّا هم کارتر و هم دیگران، در سخنان خود نوعی فریب و

غافلگیری را نیز مدنظر داشتند. در واقع از طرفی افکار عمومی برای اقدام نظامی امریکا آماده می‌شد و از طرفی دیگر با مطرح کردن زمان‌بندی‌های مختلف و دوردست و با انتشار خبرهایی درباره محاصره دریایی، مین‌گذاری سواحل ایران و دیگر اقدامات نظامی، ذهن مسئولان و تصمیم‌گیرندگان ایران از حرکت اصلی نظامی امریکا دور می‌گردید. در این خصوص گزارش‌های مفصل رادیو امریکا درباره چگونگی و تبعات مین‌گذاری و میزان احتمال آن، اعلام اخبار غیررسمی مقامات پنتاگون درباره محاصره بنادر ایران، اظهارات سناتورهای امریکایی دربارة چگونگی استفاده از نیروهای نظامی، انتشار نظرسنجی‌ها در مطبوعات درباره حمله نظامی قابل ذکر است که به خصوص در چند روز آخر فروردین افزایش یافته بود و در کنار آن از کانال‌های مختلفی وانمود می‌گردید که اقدام نظامی اگر هم در کار باشد بعد از شکست قطعی فعالیت‌های امریکا و متحدان آن، در زمینه‌های سیاسی و اقتصادی خواهد بود. فراخواندن سفیران کشورهای مختلف و بازگشت آنان به تهران، انتظار برپایی اجلاس وزیران کشورهای بازار مشترک اروپا و بعد از آن اجلاس سران آن کشورها، همراه با بلاتکلیفی در نوع همراهی با امریکا، از جمله این اقدامات است.

در مجموع آنچه در فروردین درباره حمله نظامی و حواشی آن انعکاس یافت فضایی ایجاد کرد که خود به خود ایرانیان را به احتمال وقوع حمله نظامی و در عین حال نزدیک نبودن وقوع آن عادت می‌داد و حساسیت را از آنان می‌گرفت. به خصوص در اواخر فروردین تشدید بحران‌های داخلی مربوط به دانشگاه‌ها و کردستان عمده حساسیت‌ها را متوجه خود کرده بود و جای چندانی برای تمرکز در موضوع احتمال حمله نظامی امریکا باقی نگذاشته بود.

اظهارات بنی‌صدر رئیس‌جمهوری و فرمانده کل قوا در اولین روز سال نو (1359)، خود ترسیم واضحی از وخامت اوضاع در مناسبات ایران و عراق است. وی در نماز جمعه نوروزی تهران که با وسعت و تنوع مطالب بی‌نظیری در بهشت زهرا برگزار شد، به عنوان سخنران قبل از خطبه‌ها سخنرانی کرد. بنی‌صدر درباره روش و طریقه شدیداً خصمانه‌ای که دولت بعثی عراق در قبال ایران در پیش گرفته است و در مقابله با آن گفت:

«سفیر عراق یک‌بار پیش من آمد. به او گفتم به رئیس خودت بگو که اگر فکر کنید تیر و تفنگ دشمن، ما را ناراحت می‌کند، ابداً؛ چون اینها برای ما مثال نقل و نبات می‌باشد و هیچ ناراحت نیستیم. ما در مورد این که شما دستتان را از وطن ما کوتاه بکنید مذاکره نمی‌کنیم ... ملت برادر ما عراق هم بداند همان‌طور که ما می‌توانیم نماینده ابرقدرت امریکا را بیرون کنیم، می‌توانیم با توطئه‌های بین‌المللی هم مبارزه کنیم. آنها هم می‌توانند این کار را بکنند و زودتر کلک صدام حسین را بکنند.»

این نوع سخنان در واقع بازگو کننده افکار عمومی و مواضع تمامی مسئولان ایرانی در قبال اقدامات خصمانه عراق است. اقدامات و رفتاری که از قبل وجود داشت و در دوره زمانی کتاب حاضر همچنان پی‌درپی ادامه یافت. اقدام نیروهای عراقی به عملیات ایذایی محدود و حمله به پاسگاه‌ها و یا مراکزی چون مجتمع نفتی بالاتاق در مناطق غرب کشور، اقدامات مسلحانه مهاجمان محلی وابسته به حکومت عراق و ایجاد رعب در مناطق مرزی که در صورت تعقیب به عراق متواری می‌شدند، اجرای آتش توپخانه، مین‌گذاری جاده‌ها، ایجاد ناامنی برای ساکنان مناطق مرزی که باعث کوچ عده‌ای از آنان گردید، دست زدن به انفجارات در اماکن عمومی شهرهای خوزستان و کشتار غیرنظامیان و انفجار و انهدام خطوط لوله انتقال نفت، تجهیز و سازماندهی عناصر فراری وابسته به رژیم گذشته در قالب‌های مختلف، حمایت شدید و آشکار از افزایش تشنج و درگیری‌ها در مناطق کردنشین، بخشی از تحرکات ضد ایرانی حکومت عراق در فروردین 1359 بود.

در جنبه‌ای دیگر، در جنگ تبلیغاتی نیز عراق به شدت فعال بود و می‌کوشید از تمام مشکلات داخلی کنونی ایران، به خوبی بهره ببرد. تحریک دائمی و ایجاد درگیری در کردستان از آن جمله بود؛ مثلاً در اولین روزهای سال نو، رادیو بغداد ضمن تبلیغات مستمر ضد ایرانی خود اعلام کرد:. «از مسائل جدیدی که رژیم خمینی در حال حاضر تصمیم گرفته است، دخالت ارتش در عملیاتی است که جز افشاندن تخم کین و دشمنی بین فرزندان خلق‌های ایران و نیروهای مسلح، چیز دیگری در برنخواهد داشت.»

در جنبه‌ای دیگر، عراق می‌کوشید ایران را متحد اسرائیل قلمداد کند امّا به دلیل عملکرد آشکار و مواضع روشن ایران علیه اسرائیل از این کار کم‌تر نتیجه می‌گرفت. مثلاً در یک کنفرانس قومی عربی در بغداد، به‌رغم تلاش وافر، بعثی‌ها نتوانستند کلیه شرکت‌کنندگان را به پذیرش این موضوع و اعلام موضع به نفع عراق، وادار کنند. برچیدن پایگاه‌های امریکا در ایران و قطع رابطه نظام جدید ایران با سادات کمپ دیویدی، از جمله دلائل این دسته شرکت‌کنندگان عنوان می‌شد.

برعکس آنچه در تبلیغات جهانی امریکا و متحدانش علیه ایران مطرح می‌شد، در جنگ تبلیغاتی عراق، حکومت جدید ایران ادامه رژیم شاه و در خدمت امریکا قلمداد می‌شد و دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، عروسک‌های کوکی در خدمت امریکا خوانده می‌شدند. امّا هم‌زمان با تیرگی روابط ایران و امریکا و وخیم شدن اوضاع بین دو کشور، رژیم عراق ضمن این‌که در بعضی موارد رنگی از مواضع چپ و ضد امریکایی سابقش را در تبلیغات خود لحاظ می‌کرد، امّا می‌کوشید از بحران پیش آمده بین امریکا و ایران و جوانب آن، در جنگ روانی و تبلیغاتی خویش بر ضد ایران بیش‌ترین بهره را ببرد. در عمل، عراق ضد امریکایی، در این جنگ تبلیغاتی، از متحدان خوب امریکا محسوب می‌شد؛ چیزی که اظهار

رضایت تلویحی و آشکار بعضی سران دولت امریکا را در پی داشت. علاوه بر میدان تبلیغات رسانه‌ای، مسئولان عراق نیز به شدت علیه ایران به اعلام موضع می‌پرداختند و البته متقابلاً ایرانیان نیز اعلام موضع می‌کردند.

در جنبه‌ای دیگر، رژیم بعث در داخل عراق وضعیت غیرعادی ایجاد کرد و شدیداً در پی ایجاد زمینه‌های لازم برای اجرای مقاصد خویش بود و در این راه از روش‌های خشونت‌آمیز و گسترش سرکوب و اختناق استفاده می‌کرد. محاکمه برخی پرسنل ارتش عراق اعم از افسر، درجه‌دار و سرباز، به اتهام فعالیت بر ضد حزب بعث و صدام حسین و اجرای بلافاصله حکم اعدام، مثالی در این زمینه است. اساساً حکومت بعث عراق با کوچک‌ترین فعالیت ضد بعثی مردم عراق شدیداً برخورد می‌کرد که در نیروهای نظامی این شدت عمل بیش‌تر بود.

در یازدهم فروردین 1359 با حکم شورای فرماندهی انقلاب عراق، حزب‌الدعوه عراق غیرقانونی اعلام شد و به این ترتیب، سرکوب شیعیان عراق و طرفداران انقلاب اسلامی و نیز عراقیان ایرانی‌الاصل وارد مرحله تازه‌ای گردید.

در دوازدهم فروردین طارق عزیز در دانشگاه المستنصریه بغداد هدف سوء قصدی نافرجام واقع و مجروح شد. خبرگزاری عراق اعلام کرد سمیر نورعلی، یک ایرانی‌الاصل که ضارب طارق عزیز بود، هدف گلوله قرار گرفته و کشته شده است. رژیم عراق این را یک حادثة تروریستی به وسیله عوامل ایران اعلام کرد و با این بهانه، فشار علیه عراقیان شیعه و ایرانی‌الاصل را افزایش داد. در این موقعیت، در ایران خبرگزاری پارس که به وسیله کادرهای نهضت آزادی مدیریت می‌شد، با انتشار مسامحه‌کارانه یک خبر، بهانه کافی به دست دولت عراق داد. خبرگزاری پارس اعلام کرد: بعدازظهر روز حادثه، ناشناسی که خود را عضو فداییان اسلام معرفی کرده است، تلفنی به این خبرگزاری اطلاع داده است که سمیر نورعلی یکی از اعضای فداییان اسلام است که اکنون فراری است ولی خانواده او در عراق دستگیر شده‌اند.

به‌رغم اینکه جمعیت چندنفره فداییان اسلام در این شرایط عملاً غیرفعال و به جز صدور برخی اعلامیه‌ها به کاری قادر نبودند، امّا بر اساس خبرهای بی‌اساس که قبلاً در آن آیت‌الله خلخالی رهبر فداییان اسلام خوانده شده بود، این خبر تلفنی مستمسک تشدید تبلیغات علیه ایران و ایرانیان و شیعیان عراق گردید.

در پی این ماجرا رسانه‌ها و مطبوعات عراقی کوشیدند زمینه‌سازی روانی - اجتماعی برای آغاز یک درگیری بزرگ با ایران که از قبل شروع شده بود، به‌طور واضح و علنی‌تر انجام شود. مسئولان عراقی، به خصوص شخص صدام حسین نیز در جایگاه بالاترین مقام کشور عراق، به طور علنی در این زمینه بیش از گذشته فعال شدند، از جمله روز بعد از ترور طارق عزیز، صدام حسین از دانشگاه مستنصریه بازدید کرد و گفت: «من سه بار سوگند می‌خورم

که خون پاکی که در این‌جا به زمین ریخت به هدر نخواهد رفت.» وی افزود: «این حمله خیانتکارانه، کار بزدلانی است که قصد انتقام‌جویی از جریان قادسیه را دارند.» صدام با این عبارت صراحتاً ایران را مورد خطاب تهدیدآمیز قرار داد. بعدها مسئولان و مراکز تبلیغاتی رژیم عراق، جنگ تحمیلی را قادسیه صدام نامیدند.

آسوشیتدپرس سخنان صدام را چنین تفسیر کرد: «اظهارات صدام نشانة روشن تیره شدن هر چه بیش‌تر روابط ایران و عراق تلقی می‌شود. ذکر سه بار سوگند، نشان دهندة قاطعیت تصمیم عراق برای تلافی اقدام ایران است.» البته سخنان قبلی صدام به اندازه کافی گویای این بود که واقعه ترور طارق عزیز بهانه‌ای برای افکار عمومی داخل عراق است و الا صدام در کنفرانس قومی سابق‌الذکر صراحتاً ایران را مشابه اسرائیل، اشغالگر سرزمین‌های عربی [سه جزیره خلیج‌فارس] خوانده بود و تأکید کرده بود کشورهای خلیج‌عربی برای حفظ سرزمین‌های خود احتیاج به عراق قوی دارند.

مواضع صدام و ادعای رهبری جهان عرب و دفاع از اعراب در مطبوعات منطقه بازتاب گسترده‌ای داشت و تبلیغ می‌شد که عراق نه تنها به استرداد حقوق اعراب در سه جزیره، بلکه برای آزادی یک میلیون عرب منطقه نفت‌خیز عربستان [خوزستان] مصمم است.

چند روز بعد (17/1/1359) عراق علاوه بر اقدامات هر روزه، در چند جنبه مشخص به اقدامات گسترده‌ای دست زد. ایجاد انفجارات وسیع در ایران یکی از این اقدامات بود. در این روز عوامل عراق چند انفجار در اماکن عمومی شهرهای خوزستان و در لوله‌های انتقال نفت و گاز آبادان و ماهشهر ایجاد کردند. این اعمال در رادیو بغداد با شادمانی بازتاب یافت و اقداماتی قهرمانانه به وسیله انقلابیون و جوانان عرب خوانده شد که در شهرهای عربستان [خوزستان] علیه رژیم خمینی انجام گرفته است.

در همین روز و در ادامة فضاسازی رژیم عراق بر ضد ایران، در جنبه‌ای دیگر زمینه‌های تشدید وخامت اوضاع بین دو کشور، بُعد تازه‌ای یافت و دولت عراق به نحوی بی‌رحمانه و توهین‌آمیز، به اخراج وسیع عراقیان ایرانی‌الاصل و ایرانیان مقیم عراق اقدام کرد. بر اساس گزارش ژاندارمری به استاندار کرمانشاه در این روز 367 نفر از طریق مرزهای حسین‌آباد، گرمک و تنگاب‌نو و 126 نفر از طریق مرز سومار از عراق اخراج و وارد ایران شدند. شب هنگام نیز 1800 نفر از مرز خسروی وارد ایران شدند. این اخراج‌ها که به شیوه ای فاجعه‌بار و غیرانسانی انجام می‌گرفت، ادامه یافت به طوری‌که تا پایان فروردین 1359 تعداد معاودین به حدود 23000 نفر رسید و مشکلی بر مشکلات دولت ایران اضافه کرد.

در همین روز همچنین عراق گام بلندی در راه افزایش تنش‌ها برداشت و از ایران خواست بی‌درنگ نیروهای خود را از جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی خارج کند. سعدون حمادی وزیر امور خارجه عراق از دولت ایران خواست که به توسعه‌طلبی، روش

تهاجمی و تهدیدهای خود پایان دهد و از مداخله در امور کشورهای "خلیج‌عربی" خودداری کند و حاکمیت و استقلال آنها را محترم شمارد. وزیر خارجة عراق، طی نامه‌ای رسمی به کورت والدهایم دبیرکل سازمان ملل، این خواسته‌ها را مطرح کرد. حمادی در نامه خود گفت: رژیم بغداد اشغال جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک به وسیله ایران را یک اقدام تجاوزکارانه تلقی می‌کند.

در ایران، موضوع سه جزیره بیش‌ترین حساسیت را ایجاد کرد. هم مسئولان و نهادهای حکومتی و هم تمام گروه‌ها و جریان‌های موافق و مخالف نظام، عراق را در این زمینه محکوم کردند و عموماً دولت عراق را عامل و مزدور امپریالیسم امریکا و یا تحریک شده به وسیله آن، خواندند. شعار "مرگ بر صدام" همیشه در کنار "شعار مرگ بر امریکا" قرار داشت.

جنگ تبلیغاتی متقابل در این‌باره به صورت‌های مختلف ادامه یافت. در اواخر این دوره به خصوص عراق در این زمینه بسیار فعال بود و به فضای عرب‌گرایی شدید با این جهت‌گیری که عراق رهبری این گرایش را در جهان عرب به دست آورد دامن می‌زد. کار به جایی رسید که مسئولان عراق و نیز صدام در گفت‌وگو با رسانه‌ها صراحتاً سه شرط زیر را برای توقف حالت موجود بین دو کشور اعلام کردند: 1- خروج بی‌قید و شرط ایران از سه جزیره. 2- بازگرداندن وضع دنباله شط‌العرب [اروندرود] به قبل از قرارداد 1975. 3- به رسمیت شناختن عرب بودن مردم عربستان [خوزستان].

متقابلاً صادق قطب‌زاده وزیرخارجه ایران در نوعی مقابله به مثل انفعالی، سه شرط زیر را برای حل مسئله ایران و عراق اعلام کرد: 1- نابودی رژیم اسرائیلی صدام حسین. 2- پیوستن عراق به کشورهای ضدامپریالیستی و ضد صهیونیستی. 3- آزادی تمام زندانیان سیاسی عراق و مردم این کشور و در رأس آنها حضرت آیت‌الله صدر. قطب‌زاده تأکید کرد که تا حصول شرایط مزبور، ایران از پای نخواهد نشست.

به این ترتیب یک مسابقه در اعلام مواضع تند، بین سران دو کشور در گرفت. از جمله صدام ضمن شدیدترین حملات به امام و بنی‌صدر، صراحتاً اعلام کرد در صورتی که برخوردهای نظامی ایجاب کند، ارتش عراق آماده است وظیفه ملی خود را در جنگ بر ضد ایران انجام دهد. وی تأکید کرد چنانچه حس شود که احتیاج به این رویارویی داریم عراق از درگیری در یک جنگ چند جانبه، دریغ نخواهد کرد و بدین‌سان از شرافت ملت عرب و عراق دفاع خواهد نمود.

دستگیری آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر و خواهرش بنت‌الهدی به دست دولت عراق نیز از مسائلی بود که در ایران و لبنان واکنش بسیاری در پی داشت، ولی دولت بعثی با نحوة خبررسانی از این جنایت و ایجاد ابهام در اینکه آیا آنان را به شهادت رسانده یا خیر، سبب شد افکار عمومی به‌تدریج به این اقدام به عنوان یک احتمال عادت کند و بازتاب

چندان شدیدی نداشته باشد. تا آخرین روز فروردین ماه نیز به رغم اینکه خبرهای زیادی درباره شکنجه و شهادت آیت‌الله صدر و خواهرش منتشر می‌شد، دولت ایران هیچ‌گاه نتوانست نظر قطعی و رسمی در این‌باره اعلام کند. هر چند عراقیان مقیم ایران و لبنان واکنش شدیدی علیه دولت عراق نشان دادند و به خصوص در لبنان این واکنش به درگیری‌های خونین کشید.

دربارة اخراج ایرانیان نیز رژیم عراق با انتشار خبرهایی که نشان می‌داد مسئله معاودین و رانده‌شدگان از عراق به ایران چندان هم وسیع نیست، کوشید تبعات منفی آن را کاهش دهد. آخرین مسئله قابل ذکر، روند رو به افزایش سرکوب شدید مخالفان داخلی رژیم عراق از جمله غیرقانونی اعلام شدن حزب‌الدعوه و صدور حکم اعدام برای اعضای آن، و نشر متواتر خبرهای غیرقابل تأیید دستگیری‌ها و شکنجه‌ها و اعدام‌های پی‌درپی در داخل عراق بود.

در مجموع می‌توان گفت: در حالی‌که در عراق مجموعه‌ای منسجم از اقدامات برای احراز آمادگی همه‌جانبه سیاسی، نظامی، اقتصادی، اجتماعی و روانی علیه ایران روز به روز سرعت و شتاب و وضوح بیش‌تری می‌گرفت، در ایران شدت منازعات سیاسی گروه‌های داخلی با حکومت، که در مناطقی با درگیری مسلحانه همراه بود، و نیز درگیری جناح‌های حکومتی که خود را در غالب موضوعات نشان می‌داد، فرصت و امکانی برای احراز آمادگی متقابل باقی نمی‌گذاشت. البته از نظر روحی و روانی، به دلیل پتانسیل انقلابی موجود، کوچک‌ترین تزلزلی در هیچ یک از مسئولان نظام و عامه مردم، در مقابل مطامع عراق نشان داده نمی‌شد. حتی معدود کسانی‌که در مقابله با امریکا تزلزل‌ها و احتیاط‌هایی تلویحاً بروز می‌دادند، در این زمینه مواضعی همراه با سرسختی و قاطعیت ابراز می‌کردند.

در مسئله کردستان مقایسه دو مقطع آغاز و پایان فروردین 1359، نشان‌دهندة تفاوت فاحش در وضعیت آرامش و تشنج مناطق کردنشین است. روند حوادث این منطقه، در جهت افزایش درگیری‌ها و حادتر شدن روابط نیروهای معارض و محارب قوم‌گرای کرد با نیروهای طرفدار نظام، قرار داشته است. مثلاً مطابق اسناد مندرج در کتاب، روز اول فروردین در ابلاغیه‌ای از فرماندهی سپاه به نیروهای ذی‌ربط منطقه تأکید بر این است که سپاه کلیه وسایل و مهمات خود را تحویل ستاد غرب بدهد و با هواپیما سنندج را تخلیه کند. امّا در آخر فروردین در سنندج و سقز درگیری‌ای تمام عیار و خونین بروز می‌کند که اساساً روند حوادث این منطقه را به‌کلی نسبت به قبل تغییر می‌دهد و اقدام مسلحانه، مجدداً محور اصلی حرکت طرفین می‌شود.

قبل از توضیح بیش‌تر درباره آنچه در فروردین 1359 رخ داد، نگاهی به گذشته⁽¹⁾مفید به نظر می‌رسد.

کم‌تر از ده روز بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و به رغم تأکیدهای مکرر رهبر آن، امام خمینی، مبنی بر عدم تعرّض به مراکز نظامی، روز 30 بهمن 1357، پادگان مهاباد طی یک عملیات توطئه‌آمیز به دست حزب دمکرات تصرف شد. گزارش‌های داخلی سپاه نشان می‌دهد که عزالدین حسینی در مقام قاضی عسکر پادگان با همکاری مشاور خویش سرگرد عباسی نامی که بعدها در لیست سران گروه‌های مسلح مخالف نظام ظاهر شد، تمام مسئولان پادگان و فرماندهان گردان آن را به یک جلسه دعوت کرد. مدعوین همگی دستگیر و به زندان پادگان برده شدند و پادگان بدون مقاومت سقوط کرد و غارت شد. پادگان مهاباد مقر تیپ بود و تمام امکانات یک تیپ از جمله حدود 8 دستگاه تانک، 105 عراده توپ 105 میلی‌متری، تعدادی سلاح پدافند هوایی، انبار مهمات، تعدادی خودرو و ... را داشته است. غارت این اقلام - که بعدها در درگیری‌های منطقه علیه نظام و طرفداران آن مورد استفاده قرار گرفت - و سقوط پادگان عملاً به معنای سلطه کامل حزب دمکرات بر شهر مهاباد بود. حدود یک ماه بعد، یعنی در اواخر اسفند 1357 یک هجوم دیگر برای تصرف پادگان سنندج طراحی شد که ناموفق ماند و باعث حوادث نوروز 1358 سنندج و اعزام هیئتی عالی‌رتبه شامل آیت‌الله طالقانی، بنی‌صدر و ... به سنندج گردید. سه ماه بعد پادگان سردشت تصرف شد و تجهیزات آن به غارت رفت. البته علاوه بر تعدادی قابل توجه خمپاره‌انداز و گلوله آن، تجهیزات این پادگان عمدتاً انفرادی و سبک بود، از تجهیزات سنگین فقط دو نفربر وجود داشت. در مورد مقرها و پاسگاه‌ها و پادگان‌های ژاندارمری قضیه آسان‌تر بود و در مجموع طبق برخی گزارش‌ها، طی شش ماه اول سال 1358 حدود 50 درصد اموال و امکانات ژاندارمری در منطقه به غارت برده شد. در بعضی از موارد سلاح و تجهیزات ژاندارمری خیلی مسالمت‌جویانه و بدون درگیری تحویل حزب دمکرات شد. حتی لیست اقلام تحویلی برای ارائه به مقامات دولتی، تهیه می‌شده است.

در مجموع طی 6 ماه اول بعد از پیروزی انقلاب، نوعی بلاتکلیفی در مناطق کردنشین حاکم بود. تا این زمان اگر مقاومتی در منطقه انجام می‌گرفت، محلی بود و در مرکزیت نظام برنامه متمرکز و سراسری برای کردستان، عملاً وجود نداشت و همین، پیشرفت روزافزون مخالفان قوم‌گرای کرد را سبب می‌شد و بر انزوای طرفداران نظام می‌افزود. طی

این مدت حوادث مهاباد، سنندج و سردشت پیش‌آمد که اشاره شد. همچنین حادثه نقده⁽¹⁾رخ داد و بعد حادثه مریوان و پاوه و کشتار پاسداران بومی این دو شهر پیش آمد که به صدور فرمان تاریخی امام درباره کردستان در تاریخ 28/5/1358 منجر شد.

فرمان امام، یک بسیج عجیب و بی‌سابقه در مسئله کردستان ایجاد کرد و سپاه امکان یافت نیروهای داوطلب مردمی بسیاری را سازماندهی و راهی منطقه کند. تجهیزات و مهمات و امکانات ارتش در منطقه و نیز نیروهای محلی سپاه در شهرها موازنه را به کلی در مناطق کردنشین به نفع نظام و نیروهای مسلمان تغییر داد. این مرحله دوم حوادث کردستان محسوب می‌شود که اندکی بیش از دو ماه طول کشید. طی این دو ماه، عناصر مسلح و گروه‌های مسلح محلی، عمدتاً حزب دمکرات و در مرحله بعد کومه‌له و نیز عناصر وابسته به سازمان‌های سراسری از قبیل سازمان چریک‌های فدایی خلق از مراکز تصرف شده در شهرها، پی‌درپی رانده می‌شدند و حاکمیت دولت استقرار می‌یافت، امّا این استقرار موقتی و بدون برنامه کامل دائمی شدن بود. در واقع این قیام ملی سبب شده بود مدعیان حاکمیت بر کردستان از صحنه درگیری با موج وسیع داوطلبان اعزامی فرار کنند، نه اینکه تکلیف نهایی آنان تعیین شود.

نیروی پیروز مبتنی بر احساس نیاز انقلاب، به قصد "ممانعت از سقوط شهرهای کردنشین به دست ضدانقلاب فرصت‌طلبی که در پوشش‌های مختلف سلطه خود را بر مردم تحمیل کرده است"، عمل می‌کرد.

این نیرو برای خود در آزادسازی‌ها بیش‌تر نقش موقت قائل بود، تا حرکت بر اساس کار تشکیلاتی و نهادی با مرکزیت تصمیم‌گیری واحد. از این رو در شهرها و مناطق آزاد شده نهادها و تشکیلات متناسب با این آزادسازی تأسیس نشد. در نتیجه عامه مردم کرد خود را در عمل با گروه‌های محلی قوم‌گرای پیگیر و دارای برنامه و متقابلاً با نیروهای دولتی و داوطلب موقتی و غیرقابل اتکا مواجه می‌دیدند.

این بلاتکلیفی ضمنی، با ایجاد هیئت حسن نیت، کاملاً به یک طرف، یعنی به زیان نیروهای هوادار نظام فرو غلطید. در اواخر مهرماه، داریوش فروهر سفری به کردستان کرد و گزارشی به دولت و امام تقدیم کرد. در پی آن بحث‌هایی در ضرورت تشکیل گروهی از وزیران مرتبط با امور کردستان انجام گرفت و در نهایت اوایل آبان ماه، در مطبوعات "توقف عملیات نظامی در کردستان" رسماً اعلام شد. به این ترتیب هیئت ویژه بررسی مسائل کردستان یا هیئت حسن نیت کار خود را شروع کرد و دورة جدیدی در مسائل کردستان شروع شد.

امیدواری به حل مسالمت‌آمیز بحران قومی کردی، البته کمی خوش‌بینانه تلقی می‌شد؛ زیرا طرف مقابل کاملاً با برنامه و با اهداف مشخص وارد صحنه شده بود و برای بسیاری از محافل و کادرهای انقلاب واضح بود که مطالبات آنان طوری طراحی شده که نمی‌تواند به وسیله نظامی با مشخصات نظام جمهوری اسلامی تحقق یابد. به خصوص شیوه‌هایی که به وسیله گروه‌های کرد به کار گرفته می‌شد اساساً مانع ایجاد مختصر خوش‌بینی موجود در داخل محافل و نهادهای نظام می‌گردید.

با این حال نومیدی کامل نیز امری عام نبود و به هر صورت بایستی راه‌حل مسالمت‌آمیز امتحان می‌شد و مشخص می‌گردید که با توجه به ماهیت اهداف و روش‌های طرف مقابل تا چه حد امکان حل و فصل قضایا از طریق غیر خشونت‌بار می‌تواند وجود داشته باشد.

در عمل به جای اینکه جنگ‌طلبی و خشونت‌ورزی مهار شود و زمینه مناسب برای امکان پاسخگویی یک دولت قانونی و دارای مشروعیت انقلابی، به مطالبات حقه و مشروع مردم منطقه فراهم آید، دوباره شهرهای کردنشین به صحنه درگیری تبدیل شد. این بار نیروهای هوادار نظام که به پذیرش حاکمیت نظام ملتزم بودند، به همین دلیل به انزوا کشیده شدند و طرف مقابل که با هیئت حسن نیت برخوردی منفعت‌طلبانه و سودجویانه می‌کرد، روز به روز جدی‌تر و طلبکارتر می‌شد. دوگانگی روش در نیروهای نظام، از نظر مردم نوعی تزلزل محسوب می‌شد، برعکس وجود تصمیم قطعی از طرف مقابل تبلیغ و ترویج می‌گردید. این وضع و برداشت، پایه‌های ساختمان مورد نظر از تشکیل هیئت حسن‌نیت را سست می‌کرد و آن را بنایی فرتوت و در حال ریزش نشان می‌داد.

در واقع "وضعیت انقلابی" و نه نظام‌مندی و قانون‌پذیری، در منطقه همچنان ادامه داشت امّا در آن، نیروهای انقلابی هوادار نظام، امکان ابتکار عمل و مانور نداشتند.

به زودی مشخص شد که بخش‌های حکومتی مرتبط و مسئول در قضیه کردستان، به خصوص اعضای سپاه و نیروهای مؤمن و فعال ارتش، از نتیجه اقدامات هیئت مزبور ناامیدند و از روند موجود رضایت ندارند و اقدامات هیئت حسن نیت را سبب از دست رفتن قدرت و حاکمیت دولت در مناطق کردنشین می‌شمارند. بر اساس توافقات هیئت به‌تدریج حضور سپاه در شهرها حداکثر به اقامت در مقرها محدود شد و در جاده‌ها هم امکان کنترل دولت اساساً از بین رفت.

البته در مقاطعی برای ارتش آزادی عمل بیش‌تری وجود داشت که نیروهای سپاه هم در پوشش آن اجازه حداقل ترددهای ضروری را می‌یافتند. امّا این تا وقتی بود که برای تحرک و نقل و انتقال نیروهای ارتشی مزیت چشمگیری در استقرار حاکمیت دولت در کار نباشد.

در این میان عده‌ای از نیروهای سپاه که از نزدیک در جریان تحولات ناشی از عملکرد هیئت حسن‌نیت و سوء استفاده شدید طرف مقابل از آن، قرار داشتند، آشکارا با هیئت

مزبور ابراز مخالفت می‌کردند. مثلاً شهید اصغر وصالی که در حد یک فرمانده تیپ عملکرد نظامی داشت، دعوت شرکت در جلسات هیئت را نمی‌پذیرفت و صراحتاً می‌گفت من شرکت در این گونه جلسات را خیانت می‌دانم. البته همسر وی به عنوان خبرنگار روزنامه انقلاب اسلامی در آن جلسات شرکت می‌کرد و خبرهای آن را برای سپاه می‌آورد. استدلال این گونه نیروها به سادگی قابل درک بود. آنها می‌گفتند از یک هفته پس از حضور و فعال شدن هیئت حسن نیت در منطقه، دوباره تظاهرات دانش‌آموزان با سازماندهی گروه‌های مسلح، علیه نظام شروع شده است. آنها می‌گفتند برچیده شدن پست‌های ایست و بازرسی، بازگشت مداوم فراریان مسلح به شهرها و سازماندهی مجدد تحرکات خودسرانه و مسلحانه آنها را در پی داشته است. آنها می‌گفتند گروه‌های مسلح این اقدام دولت را پیروزی خود می‌دانند، نه گام‌های اصلاحی دولت؛ از همین رو مرتباً فشار را بر سپاه و دیگر نیروهای طرفدار نظام اعم از بومی و اعزامی افزایش می‌دهند. آنها می‌گفتند هرچه سپاه بر طبق نظر هیئت عقب رفته، آنها جلوتر آمده‌اند. حتی حمله با آر.پی.جی.7 به مقرهای غیرفعال سپاه یا خودروهای آنان، به بهانه‌های مختلف تکرار می‌شود و این موجب توهم پیروزی و گستاخی بیش‌تر ضدانقلاب می‌شود.

به این ترتیب، شهرها، عملاً یکی پس از دیگری، مسیر کمرنگ‌تر شدن حاکمیت دولت و سلطه بیش‌تر و حاکمیت گروه‌های مسلح را طی می‌کرد. وقتی به بهمن 1358 می‌رسیم، دوران اوج انزوای نیروهای طرفدار نظام در کردستان است.

در بهمن 1358 حوادثی رخ داد که به تدریج زمینه را برای تغییر اوضاع فراهم کرد، از جمله، در این ماه در کامیاران که کاملاً تحت سلطه نیروهای دمکرات و کومه‌له قرار گرفته بود و به کلی سقوط کرده محسوب می‌شد، تشکیلات "سازمان پیشمرگان کرد مسلمان" که با همت برخی اعضای سپاه، به خصوص شهید بروجردی، از نیروهای بومی علاقه‌مند به نظام طراحی و راه‌اندازی شده بود، تحرکی نشان داد. پس از عملیاتی چند کامیاران مجددا‌ً آزاد شد و عملاً علامت سؤالی در روند پیروزی گروه‌های مسلح ایجاد شد. علامت سؤالی که همچنین علامت ناتوانی روش‌های هیئت حسن نیت بود که با "سوء نیت" قطعی طرف مقابل روبه‌رو بود امّا نمی‌توانست و یا نمی‌خواست این را بپذیرد. به تدریج سوء استفاده شدید گروه‌های مسلح کرد از مماشات حکومت و کوشش آشکار آنان برای سلب اساس حاکمیت دولت در منطقه، مجدداً راه‌حل‌های مسلحانه را به عنوان تنها راه‌حل مسائل کردستان مطرح کرد.

در این میان مواضع بنی‌صدر به عنوان رئیس‌جمهور و فرمانده کل قوا، یکی از عوامل مهم پایان یافتن این دوره و شروع دورة بعدی بود؛ دوره‌ای که حرکت نظام بر پاسخگویی مناسب و قاطعانه به تحرکات مسلحانه و خشونت‌بار مبتنی گردید. بنی‌صدر که در درگیری

با جناح خط امام نیاز شدیدی به حفظ و توسعه مشروعیت جریان خویش داشت، در مناسبت‌های مختلف مسئله کردستان را مطرح می‌کرد و قاطعانه و با صراحت از تسلیم نشدن نظام به گروه‌های مسلح سخن می‌گفت. او در عمل، خط‌مشی‌های کاملاً متفاوتی با مشی دولت موقت که پس از ماجرای لانه جاسوسی نقش خود را به شورای انقلاب داده بود، پیش گرفته بود.

این‌گونه اعلام مواضع و رفتار و عملکرد از اوایل سال 1359 [دوره زمانی مربوط به کتاب حاضر] روز‌به‌روز برجستگی بیش‌تری یافت و در عمل نوعی وحدت نظر نزدیک و اجماع در میان جناح‌ها و شخصیت‌های حکومتی ایجاد کرد و جریان مسالمت‌جو که طی نیمه دوم سال 1358 در منطقه کردستان میدان را به ابتکار عمل حریف واگذار کرده بود، در تهران نیز طی فروردین 1359 عرصه را به رقیب واگذار کرد.

آنچه در مراسم روز جمهوری اسلامی اعلام شد شاهد خوبی بر این مطلب است. در موقعیتی که افکار عمومی به شدت از ناتوانی نظام در قضیّه کردستان نگران و عصبانی بود و هر روز تحرکات مسلحانه رو به افزایش گروه‌های مسلح کرد در بازتاب وسیعی بازگو می‌گردید، طبیعی بود که مسئله کردستان از مهم‌ترین مباحثی باشد که در سخنرانی بنی‌صدر در مقام رئیس‌جمهوری و فرمانده کل قوا، در مراسم 12 فروردین مطرح می‌شود.

بنی‌صدر به‌خوبی غلیان احساسات مردم را حس کرد و خود را در شأن یک قهرمان انقلابی و اسلامی قرار داد. اقدامی که واضح بود به افزایش مشروعیت وی منجر می‌شود و موضع او را در مبارزات جناحی موجود تقویت خواهد کرد. وی در سخنرانی خویش به ویژه دربارة کردستان، مفصلاً صحبت کرد و از جمله گفت: به گمان این‌که من آزادی‌گرا و لیبرال هستم، وانمود می‌کردند که قاطعیت انقلابی در کار نخواهد آمد ... و جواب گلوله را با حرف خواهم داد. وی این را تصوری غلط خواند و خاطرنشان کرد: «ما هم در گنبد و هم در کردستان با قاطعیت در برابر هر توطئه‌ای ایستاده‌ایم.»

بنی‌صدر از "ارتش و سپاه انقلاب که با قاطعیت، توطئه‌ای مسلحانه را درهم شکستند" تقدیر کرد و به آنها گفت: «ملت شما در این‌جا حاضرند و با تکبیر شما را ستایش می‌کنند.»

بنی‌صدر گفت: «از روز نخست من بر این باور بودم که مردم کردستان جدایی از ایران را به‌هیچ قیمت نمی‌خواهند؛ نه زیر بار می‌روند، نه تحمل می‌کنند. بر این باور بودم که مردم کردستان از صمیم دل خواهان پیروزی انقلاب اسلامی ما هستند و خود آنها جزئی از این انقلاب و کوشای در این انقلاب و شریک ما در سرنگون کردن رژیم منفور پیشین بودند؛ بنابراین من به این مردم گفته‌ام که هر وقت آنها بخواهند، ارتش با نیروهای مسلح ما آماده‌اند از خواست آنان پیروی نمایند و عناصر مسلحی را که می‌خواهند به زور، ارادة خودشان را بر مردم آن سامان و به ملت ما تحمیل کنند، بر سر جای خودشان بنشانند.»

بنی‌صدر تأکید کرد که حکومت انقلاب اسلامی زیر بار غربت اسلام و مسلمانان در کردستان نخواهد رفت و افزود که در مقابل خلع سلاح پاسگاه‌ها و تهدید امنیت داخلی ساکت نخواهد ماند. وی با تأکید بر استضعاف مضاعف مردم کرد، اقدامات گروه‌های مسلح را مانع خرج بودجه‌های تعیین شده برای سازندگی کردستان عنوان کرد و هشدار داد که گروه‌های مسلح را در کردستان تحمل نخواهد کرد. بنی‌صدر در پایان به کسانی‌که در شهر خوی افرادی را گروگان گرفته‌اند اخطار کرد که مبادله‌ای در کار نخواهد بود و هر کس در جمهوری اسلامی خدمت می‌کند، باید آمادة شهادت باشد؛ از جمله گروگان‌ها؛ حتی اگر رئیس‌جمهوری جزء گروگان‌ها باشد. وی با به زبان آوردن ذکر "انّا للّه و انّا الیه راجعون"، گروگان‌ها را شهید ملت خواند و از موضع فرمانده کل قوا تأکید کرد: «از همین لحظه ارتش حق ندارد پوتین از پای درآورد، مگر آن‌که آن خِطّه را از وجود این یاغی‌ها پاک کند.»

اعلام موضع فوق که نه تنها در عموم مردم، بلکه در میان مخالفان سرسخت بنی‌صدر نیز طرفداران زیادی داشت، نشان می‌داد که روند حوادث در کردستان دستخوش تحول جدی خواهد شد.

اظهارات هاشم صباغیان عضو شاخص هیئت حسن نیت، چند روز بعد از سخنرانی بنی‌صدر، علامت دیگری از این تحول بود. وی در گفت‌وگویی که در کیهان 18/1/1359 درج شد، اعتبار قائل شدن برای جمعی به نام "هیئت نمایندگی خلق کُرد" را صراحتاً رد کرد. جمع مزبور با این عنوان، مواضع گروه‌های مسلح درگیر در کردستان را نمایندگی می‌کند. در بیان وی هیئت ویژه طرح خودمختاری را منتفی اعلام نکرده است بلکه آن را بعد از تحقق شرایطی، از جمله خلع سلاح، در شورای انقلاب قابل طرح می‌داند.

صباغیان اعلام کرد که طرح خودمختاری کردستان که حزب دمکرات تسلیم رئیس جمهوری کرده است، تا خلع سلاح کامل گروه‌های سیاسی منطقه، در شورای انقلاب مطرح نخواهد شد. وی افزود: طرح پیشنهادی حزب دمکرات هم‌اکنون در اختیار رئیس‌جمهوری است و همان‌گونه که خود ایشان در سخنرانی روز 12 فروردین گفتند، پیاده کردن هر طرحی در کردستان موقعی امکان‌پذیر است که آرامش در منطقه برقرار شده باشد و طبیعی است که با برگشتن آرامش به منطقه، امکان هرگونه کارهای عمرانی یا به گفتة وزیر کشور، برگزاری انتخابات مجلس، به‌وجود خواهد آمد.

هاشم صباغیان دربارة اعلام آمادگی شیخ عزالدین حسینی برای مذاکرات صلح‌آمیز، تحت عنوان هیئت نمایندگی خلق کُرد، گفت: اصولاً اگر ضرورتی باشد، هیئت ویژه با شخصیت‌های سیاسی و مذهبی و نیز مردم کردستان مذاکره خواهد کرد؛ ولی با هیئت نمایندگی خلق کُرد به‌طور جداگانه، نه. وی دربارة احتمال بروز جنگ دیگری در کردستان که برخی گروه‌های سیاسی در مورد آن هشدار داده بودند، گفت: «نیروهای انتظامی و

نظامی مستقر در منطقه قصد هیچ‌گونه جنگی نداشته‌اند و ندارند؛ ولی طبیعی است که ارتش جمهوری اسلامی هرگونه حمله به مواضع خود را قاطعانه پاسخ خواهد داد. همچنین ارتش جمهوری اسلامی برای حفظ استقلال مملکت این حق را خواهد داشت که در تمام خاک کشور رفت‌وآمد کند و هیچ‌کس حق ندارد از این کار جلوگیری کند.»

هاشم صباغیان در پایان، گفتة رئیس دفتر شیخ عزالدین حسینی را مبنی بر این‌که هیئت حسن نیت جدیدی به کردستان می‌رود، تکذیب کرد و افزود هیئت حسن نیتی در کار نیست و تنها هیئت ویژه دولت برای کردستان که منتخب امام و شورای انقلاب و مورد تأیید رئیس‌جمهوری است، در امور کردستان دخالت می‌کند؛ بنابراین هر گونه تغییر در این زمینه و اعزام هیئت جدید، باید به وسیلة امام و رئیس‌جمهوری باشد. البته طبیعی است که هیئت ویژه هیئت‌هایی را برای بررسی به منطقه می‌فرستد؛ چنانکه در مورد کامیاران هم این‌کار صورت گرفت.

به هر ترتیب، در شروع دورة زمانی کتاب حاضر، هنوز فعالیت هیئت ویژه مسائل کردستان یا هیئت حسن نیت، ادامه دارد و اتفاقاً در اولین ساعات سال نو، به وسیله همین هیئت، یک مراسم مبادله دستگیرشدگان طرفین در مهاباد انجام می‌شود و نیز این‌که در روز سوم فروردین سپاه قروه از سپاه همدان درخواست می‌کند که از طریق این هیئت، برای آزادی یک پاسدار بومی در سنندج اقدام کند، علامت تداوم فعالیت این هیئت است. با این همه، شواهد متعدد از بی‌ثمر بودن این فعالیت و رو به افول بودن دورة آن حکایت می‌کند. این حتی در اظهارات قاطعانه هاشم صباغیان عضو هیئت مزبور آشکار است. استعفای داریوش فروهر وزیر مشاور و رئیس هیئت حسن نیت که در 26/12/1358 طی نامه‌ای به امام خمینی و بنی‌صدر اعلام شده بود، نیز علامت دیگری است. دلیل ذکر شده برای این استعفا (اعتراض به نحوة انتخابات مجلس) نیز نشان‌دهنده شکافی رو به افزایش است که بین کادرهای حکومتی درگیر در قضیه این هیئت، وجود دارد. هرچند دفتر امام در 28/12/1358 اعلام کرد که امام این استعفا را نپذیرفته‌اند و گفته‌اند «ایشان چون گذشته مورد تأیید اینجانب می‌باشند و به کار خود ادامه می‌دهند.» امّا با تجرّی بیش‌تر و تندروی از سوی گروه‌های مسلح کرد و متقابلاً قاطعیت و سرسختی رو به افزایش بخش عمده نظام در مقابل این تحرکات، روند رو به افول فعالیت هیئت همچنان ادامه یافت.

نهایتاً در هر روز وضع کردستان، وقتی به آخرین روزهای فروردین 1359 و آخرین صفحات این کتاب می‌رسیم. تفاوت اساسی با روزهای اول و صفحات اول ایجاد شده است. یک مقایسه مختصر در زیر ارائه شده است.

ضمن مطالب اولین روز کتاب می‌خوانیم:

امروز فرمانده سپاه کرمانشاه که در سنندج مستقر است، از فرماندهی سپاه در تهران درباره

تخلیه سنندج کسب تکلیف کرد. در پاسخ، ابوشریف فرماندهی ستاد عملیات سپاه، این دستور را ابلاغ کرد: «سپاه باید به وسیلة هواپیما سنندج را تخلیه و کلیه وسایل و مهمات خود را تحویل ستاد غرب دهد.» در این‌حال ناآرامی‌ها در برخی مناطق غرب کشور کم و بیش ادامه دارد.

اما مطالب آخرین روز (31/1/1359) نشان می‌دهد که روزهای خوش‌بینی و امیدواری به حل مسالمت‌آمیز مسائل کردستان و آذربایجان غربی سپری شده است. در مطالب این روز کتاب می‌خوانیم:

ماجرای حرکت ستون نظامی مستقر در فرودگاه سنندج، امروز وارد تحولی تعیین‌کننده شد و مشخص گردید که مخالفان مسلح نظام در کردستان نه تنها از تردد نیروهای ارتش در داخل شهرها ممانعت می‌کنند، بلکه اساساً با هر گونه تحرک و تردد نیروهای مسلح نظام، حتی در جاده‌ها، مخالف هستند. این امر تأکید مجددی است بر اینکه برخلاف مشی هیئت ویژه، برخورد، اجتناب‌ناپذیر خواهد بود و راه‌حل مسالمت‌آمیز در مسئله، به بن‌بست رسیده است. ساعت 6:30 بامداد امروز، ستون ارتشی مستقر در فرودگاه سنندج به طرف سقز حرکت کرد ... وقتی ستون از طریق راه معروف به قشلاق به حرکت خود ادامه می‌داد، حدود چهار کیلومتری حومه سنندج مورد حمله قرار گرفت و متوقف شد. ... سازمان کومه‌له که توان اصلی آن در سنندج متمرکز است و نیز در مقایسه با دیگر گروه‌ها، در این شهر از موقعیت بهتری برخوردار است، عمده‌ترین گروه در برخوردهای امروز با ستون مزبور محسوب می‌شود. نبوی یکی از سخنگویان سازمان کومه‌له در سنندج به خبرنگاران اعزامی کیهان گفت: «ما با هر گونه نقل و انتقال نظامی مخالف هستیم و روی این اصل از حرکت ستون ارتش جلوگیری کردیم.» همچنین یک سخنگوی دفتر چریک‌های فدایی خلق در سنندج گفت: «11 اتومبیل از این ستون به‌دست پیشمرگان افتاده است.»

... در ساعت 18، بغدادی مسئول حزب دمکرات شاخة سنندج، به خبرگزاری پارس در سنندج اعلام کرد: در این درگیری بین 200 تا 300 نظامی کشته و زخمی شده‌اند و بین دو روستای نای‌سر و قشلاق، هلی‌کوپترها با خمپاره و راکت به‌سوی گروه‌های مسلح تیراندازی می‌کنند.

... در حالی که در چند کیلومتری سنندج، درگیری در طول امروز ادامه داشت، شهر سنندج که از قبل در وضعی غیرعادی به‌سر می‌برد، امروز به‌کلی و به صورتی یکپارچه در تعطیلی فرورفته بود. گاه و بیگاه هواپیماهایی بر فراز شهر پرواز می‌کردند و به‌ویژه بین ساعت 7:30 تا 8:30 صبح امروز، چند فروند فانتوم و هلی‌کوپتر بر فراز شهر سنندج به پرواز درآمدند. یک خبر واصله از ستاد مشترک ارتش به ژاندارمری حاکی از آن است که «در شهر سنندج، کلیة مدارس و ادارات دولتی و بخش خصوصی، با توصیة گروه‌های مسلح، به مدت نامحدود اقدام به تعطیل کرده‌اند.»

... لازم است اشاره شود که ورود پاسداران یاد شده در این گزارش به فرودگاه سنندج با هواپیما با ریسک و خطر جدی همراه بود. با این حال، بر اعزام این گروه اصرار مکرر وجود داشت. در واقع قرائن نشان می‌داد که دور جدیدی از درگیری‌های مسلحانه در مخالفت با استقرار و اعمال حاکمیت نظام جمهوری اسلامی در کردستان شروع شده است و سپاه می‌بایست هر چه زودتر ابتکار عمل را از دست گروه‌های مسلح می‌گرفت. در میان این گروه از پاسداران، کادرهای با تجربه چون رحیم صفوی حضور داشتند که نشان می‌داد دغدغة سپاه در مسئله سنندج جدی است و با توجه به موضع سرسختانه گروه‌های مسلح کرد در این موضوع، شروع تازه‌ای از درگیری‌های وسیع در کردستان، قابل پیش‌بینی بود...

در بالا، نمونه‌هایی از مطالب آخرین روز کتاب برای مقایسه ذکر شد. اضافه می‌شود که در گزارش‌های این روز راجع به وضع سقز و درگیری شدید آن، درگیری‌های شهر پاوه و مناطق اطراف آن و نیز درگیری‌های جوانرود مطالبی وجود دارد. همچنین درباره نوسود که به علت گروگان گرفتن یک گروهان ارتش به‌وسیله افراد مسلح حزب دمکرات خود به‌صورت کانون بحرانی در منطقه پاوه درآمده است. درباره وضع غیرعادی نقده و مهاباد و نیز آثار درگیری‌های اخیر دره قاسملو مطالبی ذکر شده است.

در مجموع می‌توان گفت در دوره زمانی کتاب حاضر (فروردین 1359) ایام پایان خوش‌بینی و شکست نگاه‌های خوش‌بینانه و مسالمت‌جویانه در حل و فصل بحران کردستان است، بحرانی که با تحریک سازمان یافته و هدفمند و تشکیلاتی گروه‌های مسلح قومی کرد، مرتباً و به‌طور مداوم تشدید می‌شود و برای طرف مقابل، جز تسلیم به دیدگاه‌های رادیکال و انقلابی داخل حکومت، راهی باقی نمی‌گذارد.

در پایان کتاب، دور تازه‌ای از جنگ‌های کردستان شروع شده است که در کتاب بعدی دنبال خواهد شد. مرکز درگیری، این‌بار سنندج است جایی‌که با بایکوت و سرکوب نیروهای بومی مسلمان و انزوای مراکزی چون مکتب قرآن، یکسره در سلطه گروه‌های مسلح به خصوص کومه‌له قرار گرفته است. این بار برای برقراری مجدد حاکمیت دولت، فقط نیروهای اعزامی می‌توانند فعال باشند. در طرف مقابل تحرک تشکیلاتی گروه‌ها آنان را در وضعیتی حاد، به موقع از مهلکه خارج خواهد کرد و طبعاً مصیبت جنگ و خسارت عمده، متوجه آن دسته از مردم عادی شهر است که امکان ترک شهر را نداشته‌اند.

بررسی "تعامل و مناسبات نیروهای سیاسی در داخل کشور" در دوره کتاب حاضر (فروردین 1359) نشان می‌دهد که سه بحران پیش گفته، در این دوره به مراتب از حِدَّت و شدت بیش‌تری برخوردار بوده‌اند. اعلام رسمی قطع رابطه سیاسی امریکا با ایران در اولین بحران،

طرح صریح و پافشاری بر مطامع رژیم بعث در پوشش عرب‌گرایی افراطی در بحران دوم و طرح سرسختانه مطالبات غیرقابل اجابت در بحران سوم و به خصوص خشونت رو به افزایش در هر دو بحران اخیر، علائمی از این حدّت است.

البته هر چند در سطح جریان‌های سیاسی داخلی، اختلافات موجود به حدّت و شدّت اختلافات امریکا و ایران، عراق و ایران و نیز آنچه تحت عنوان اختلافات قومی مطرح می‌شود نیست؛ امّا مسئله مهم این است که در زمینه تعامل و مناسبات گروه‌های مخالف و موافق نظام، وضع کنونی قابل تداوم نیست. این وضع آشکارا مقدمه‌ای برای وضعیت جدید است که دیر یا زود، فرا خواهد رسید.

در واقع نوع طرح سرسختانه مواضع و انعطاف‌ناپذیری رفتار سیاسی و چگونگی پیگیری مطالبات، خود نشان می‌دهد که اختلافات فعلی می‌تواند دستمایه درگیری‌های شدیدی در آینده باشد. در مواردی، رفتار و مواضع سیاسی به شدت کینه‌توزانه و غیرقابل پذیرش برای طرف مقابل است؛ ولو بخواهد که منعطف باشد. این کینه‌توزی، به خصوص وقتی با دروغ‌پردازی و برخوردهای عوام‌فریبانه و غیرصادقانه همراه می‌شود، کوچک‌ترین روزنة امیدی برای حل مسالمت‌آمیز اختلافات و رفتن به سوی تجربه جامعه چند صدایی باقی نمی‌گذارد.

یک مثال: ضمن مطالب روز 11/1/1359 در کتاب، اعلامیه‌ای از سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر درج شده که در آن ارتش جمهوری اسلامی ایران با ارتش امریکا در ویتنام و ارتش اسرائیل یکی شمرده شده و از آن با عباراتی چون "ارتش ضد خلقی"، "ارتشی که فرمان آن دست تیمسارهای شاهنشاهی است" یاد شده است. در واقع از ارتشی که بر اثر انقلاب زیر و رو شده است و در وضع بازسازی است و از جمله به جز معدودی، عموم فرماندهان آن درجه سرهنگ و پایین‌تر دارند، یک سازمان جنگجوی قدرتمند غول‌پیکر سراسری مشابه ارتش شاه ترسیم می‌شود که دستش "برای هر گونه جنایتی بازگذاشته شده است." این‌گونه برخورد، اختصاصی به ارتش و سپاه که به هر حال نیروهای نظامی حکومت هستند، ندارد. نوع برخورد با شخصیت‌ها و مسئولان نظام جدید نیز عموماً به شدت هتاکانه و با آشتی‌ناپذیری قطعی همراه است. حتی شخصیت‌های میانه‌رو و معتدل نظام به گونه‌ای مورد خطاب قرار می‌گیرند که هیچ راهی برای مسالمت از سوی طرف مقابل باز گذاشته نمی‌شود.

در مطالب روز 1/1/1359 ضمن یک گزارش خبری از سازمان چریک‌های فدایی خلق چنین آمده است: "عوامل سرسپرده امپریالیسم امریکا، این دشمنان قسم خوردة کارگران و زحمتکشان ایران، اکنون از بلندگوهای تبلیغاتی و روزنامه‌های جیره‌خوارشان - که تا دیروز سنگ حکومت شاه جلاد و سلطنت ننگین وی را به سینه می‌زدند - استفاده کرده و با

وقاحت تمام دست به تحریف وقایع و توجیه جنایات و مخدوش ساختن اذهان خلق‌های دلاور میهنمان زده‌اند؛ به طوری که آیت‌الله مهدوی‌کنی عضو شورای انقلاب و سرپرست وزارت کشور، این نوکر سرمایه‌داران وابسته به امپریالیسم، اعلام می‌کند که حضور ارتش در مناطق کردنشین برای از بین بردن عوامل تشنج است که موجب رکود مذاکرات سیاسی شده‌اند. این یاوه‌سرایی‌ها و صدها نمونة دیگر از این توجیه‌ها که صرفاً برای سرپوش گذاشتن بر روی جنایات کثیف جنگ‌افروزان در کردستان است، نشان‌دهندة ماهیت این توطئه‌گران می‌باشد. منظور ایشان از عوامل تشنج کیست؟ مگر به غیر از سرمایه‌داران وابسته و ارتش ضدخلقی چه نیروی دیگری می‌خواهد کردستان را به خون بکشاند.»

باید اذعان کرد همه گروه‌هایی که وجوه اشتراک آنها مخالفت با هویت اسلامی نظام جدید است [گروه‌های مختلف مارکسیستی، مجاهدین خلق، جبهه دمکراتیک ملی و ...] این میزان از فقدان عقلانیت را در مواضع و رفتار خود نشان نمی‌دهند و حتی بعضاً این‌گونه مواضع را مورد نقد هم قرار می‌دهند. امّا به طور کلی در عمل جبهه واحدی را تشکیل می‌دهند که گروه‌های مثال ما، خط آتش آنها محسوب می‌شوند. دیگر گروه‌ها نیز هیچ‌گاه خود را از جبهه‌ای که از خط حمله آن نمونه‌هایی ذکر شده جدا نمی‌شمارند، بلکه بر حضور خود در این جبهه تأکید هم می‌کنند. آنان در واقع همان عمق اختلاف را به طرزی مهار شده بروز می‌دهند. تعدیل نسبی موجود در برخورد آنان البته در جلوگیری از افزایش حدّت و شدت برخوردها، در مقطع فعلی مؤثر هم هست. امّا جهت‌گیری کلی را به نحوی ماهرانه و به تدریج به سمتی جلو می‌برند که نه تنها عمق اختلافات در اذهان هواداران در هر حال محفوظ بماند بلکه برای زمان مناسب، به اندازه کافی انباشت شده، برای برخورد شدید با حکومت، ذخیره شود. رفتار سازمان مجاهدین خلق، نمونه عالی به کارگیری این روش است.

در داخل جناح‌بندی حکومت نیز دو جناحی "بنی‌صدر - خط امام" از دوره قبلی همچنان ادامه دارد. قطب سوم که ضعیف‌تر از این دو است، گرایش مربوط به نهضت آزادی است که قبلاً با هر دوی این دو جناح مشکلات عدیده داشت، امّا در این دوره (فروردین 1359) به تدریج به یکی از دو جناح حکومتی خود را نزدیک‌تر می‌کند. در مرحلة اول انتخابات تهران برای مجلس، تعدادی از عناصر سرشناس نهضت آزادی نظیر دکتر یزدی، مهندس بازرگان، دکتر چمران و ... انتخاب شدند که یک اقلّیت قابل توجه و پویا را می‌توانند در جناح‌بندی حکومت نمایندگی کنند. مصاحبه مفصل مهندس بازرگان که عنوان آن "بازرگان: با دوستانم چاقوی رئیس‌جمهور را تیز می‌کنیم" در صفحه اول روزنامه بامداد 24/1/1359 درج شد و متن آن یک صفحه کامل داخل روزنامه را به خود اختصاص داد، نشانه‌ای مهم محسوب می‌شود. در این مصاحبه مهندس بازرگان با حمایت

از بنی‌صدر، به قرار گرفتن در جبهه مقابل خط امام در جناح‌بندی کنونی "خط امام - بنی‌صدر" در حاکمیت، آشکارا اذعان کرد.⁽¹⁾

جریان دیگری نیز در طول دوره کتاب حاضر کوشید علی‌رغم اختلافات شدید قبلی، به جریان بنی‌صدر نزدیک شود و آن سازمان مجاهدین خلق بود که در طول دوره زمانی کتاب در این راه گام‌های اساسی برداشت. البته هیچ‌کدام از این حرکت‌ها در دوره کتاب حاضر به نتایج ملموس و مهمی منجر نشد و نتایج نهایی آن در آینده (مثلاً مراسم 14 اسفند 1359 در دانشگاه تهران که هر سه جریان بنی‌صدر، نهضت آزادی و مجاهدین خلق در آن آشکارا در یک وحدت عملی ظاهر شدند) بروز کرد.⁽²⁾*

در دورة کتاب حاضر به خصوص با تدابیر و اقدامات امام خمینی و توازنی که بین دو جناح عمده حکومت (بنی‌صدر - خط امام) ایجاد می‌کرد، تضادهای این دو جناح چندان حاد نشد ولی در قالب‌ها و صورت‌های مختلف و متنوعی بروز می‌کرد که در کتاب آشکارا قابل بررسی است.

در این میان بنی‌صدر می‌کوشید جایگاه و موقعیت ریاست جمهوری خود را با اتکا به مبانی مشروعیت نظام و پایه‌های ارزشی آن استحکام بخشد ولی در این راه حرکت وی به هر حال با محدودیت‌های فکری خاص او درگیر و دارای اخلال بود. در بعضی موارد نظیر کردستان کار راحت‌تری در موضع‌گیری داشت، امّا در مسائلی نظیر لانه‌جاسوسی و یا درگیری‌های دانشگاه‌ها، در عین اینکه در وضعیت دفاع کامل از نظام در برابر گروه‌ها قرار

داشت، لیکن در مواردی همراهان خط امام خود را از نیش انتقادات خود بی‌بهره نمی‌گذاشت و نشان می‌داد اگر بتواند مایل به موج سواری انحصاری است و البته برای حل و فصل قضیه طبق تفکر خود بعضاً عملی هم نشان می‌داد که همین‌جا تفاوت وی با حرکت اصلی نظام معلوم می‌شد.

در اواخر دورة کتاب حاضر با یک درگیری که گروه‌های مارکسیستی علیه آقای هاشمی‌رفسنجانی در دانشگاه تبریز به راه انداختند، حرکتی در دانشگاه تبریز و سپس در کلیه دانشگاه‌ها شروع شد که بعداً به انقلاب فرهنگی موسوم گردید. هرچند در دورة کتاب بعدی تکلیف نهایی این حرکت، روشن می‌شود، امّا در کتاب حاضر نیز حوادث به اندازه کافی گویای این هستند که چشم‌انداز جدیدی در تقابل جریان‌های سیاسی گشوده شده است.

درباره تحرکات یاد شده در دانشگاه ها هر دو جناح حکومت در اینکه این فرصتی برای حل و فصل وضعیت دانشگاه‌هاست متفق‌النظر بودند. هیچ یک مایل نبودند که دانشگاه‌ها به صورت یک حوزه خارج از اعمال حاکمیت نظام و ستادی برای بسیج و تجهیز و عضو‌گیری گروه‌هایی باقی بماند که به هیچ وجه حاضر نیستند شأن سیاسی - نظامی خود را با یک شأن سیاسی عوض کنند. گروه‌هایی که به‌رغم وزن سیاسی نسبتاً قابل توجه و غیرقابل صرف‌نظر کردن، هیچ‌کدام، به جز مجاهدین خلق، موفق نشده بودند حداقل وزن اجتماعی لازم برای حرکت خود را کسب کنند. این بود که دانشگاه‌ها برای آنان سنگری حیاتی و حذف آنان از دانشگاه‌ها به معنای یک شکست بزرگ غیرقابل جبران محسوب می‌شد.

در سطح دانشجویی، درگیری بین دانشجویان طرفدار گروه‌ها و دانشجویان مسلمان طرفدار نظام بود. حرکت قبلی و جمعی انجمن‌های اسلامی و سازمان‌های دانشجویان مسلمان دانشگاه‌های سراسر کشور که بعدها عنوان "دفتر تحکیم وحدت" گرفت، به اندازه کافی آنها را نیرومند کرده بود که بتوانند درگیری دانشجویی را به سود خود جلو ببرند. امّا در واقع این یک قضیه دانشجویی نبود بلکه عقبة آن آشکارا عرصه‌ای از درگیری وسیع‌تری بود. یک طرف درگیری گروه‌هایی غالباً سیاسی - نظامی بودند که به هیچ وجه راضی و حاضر به پذیرش حاکمیت جدید - که دارای مشروعیت سیاسی و مردمی بسیار بالایی بود - نبودند. اینان که توان کافی هم برای درگیری نداشتند، در دانشگاه‌ها و جنبش دانشجویی امکانات ممتاز و منحصر به فردی یافته بودند که می‌توانست تا حدی به آمادگی و افزایش توانایی آنها کمک و آنها را برای روزهای درگیری آتی حفظ کند. طرف دیگر نیز هواداران نظام و در عمل، نهادهای آن قرار داشتند. از نظر اینان نیز تکلیف بسیار روشن بود؛ گروه‌ها بایستی دانشگاه‌ها را تخلیه می‌کردند در بیرون به مثابه یک گروه سیاسی و نه شبه‌نظامی در چارچوب قانون به فعالیت خود ادامه می‌دادند.

در نهایت، در اواخر فروردین حرکت دانشجویان مسلمان به سرعت گسترش یافت. در

سطح کشور، نظیر ماجرای لانه جاسوسی، از حمایت کلیه هواداران نظام برخوردار گردید و در داخل حکومت نیز هر دو جناح را برای تعیین تکلیف قطعی نوع حضور گروه‌های مسلح و متحدان آن در دانشگاه‌ها، به صحنه درگیری فرا خواند. تعیین تکلیفی که به اردیبهشت ماه کشیده شد و در کتاب آتی (روزشمار اردیبهشت 1359)، و از همین قلم، چنانچه توفیق الهی مدد فرماید، گزارش آن خواهد آمد. ان‌شاء الله.

در این جا لازم است از کلیه اعضا و کارکنان مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ که در مدت طولانی مراحل تحقیق و تدوین این کتاب حتی خارج از وظایف رسمی مرکز به رفع مشکلات عدیده کار اقدام کردند و در جنبه‌های مختلفی اینجانب را یاری دادند، به خصوص برادران عزیزم محسن رشید، محسن رخصت‌طلب، حمید مشهدی‌فراهانی، مهدی انصاری، مجید مختاری و سیدکمال حسینی سپاسگزاری کنم. همچنین باید از کوشش و تلاش دستیارانم در امر تحقیق محمدرضا نخعی، زهره بطحایی، محمدحسن شادپور قدردانی کنم، به ویژه از زحمات پیگیرانه و موشکافانه سجاد نخعی در رفع ابهامات و اشکالات مراحل مختلف تحقیق و تدوین و همچنین تلاش ایشان در تهیه "گزارش روزشمار" و عکس‌های کتاب و همکاری در استخراج "فهرست اعلام" کتاب تشکر می‌کنم.

آرزو می‌کنم این اثر بتواند در امر تهیه منابع اولیه تاریخ دفاع مقدس و زمینه‌های آن در انقلاب اسلامی و در جهت رفع نیاز محققان کنونی و آتی و در ممانعت از تحریف تاریخ ایران اسلامی گامی هر چند ناچیز محسوب شود، که در این صورت مقصود نویسنده حاصل شده است.

و دعای پایانی اینکه: امید دارم تهیه این کتاب مرضی حضرت حق جل و علا بوده باشد و به این سبب پدر و مادرم را مشمول غفران و رحمت واسعه‌اش قرار بدهد و خانواده‌ام را از شر آسیب‌های جسمی و روحی مصون دارد و به این حقیر از خزانه بی‌کران لطفش پاداش دنیوی و اخروی عنایت بفرماید.

هادی نخعی

تیرماه 1384

روزشمار جنگ جمعه 1 فروردین 1359 4 جمادی‌الاولی 140021 مارس 1980

1

درگیری سیاسی کنونی بین ایران و امریکا هر روز شدیدتر می‌شود و چشم‌انداز روشنی، حتّی در میان‌مدّت، برای آن قابل تصوّر نیست. هر چند سابقة این تیرگی روابط به چندین دهه قبل می‌رسد، لیکن دور آخر تیرگی و تبعات آن، از "ماجرای لانه جاسوسی"⁽¹⁾آغاز شده است. به این‌ترتیب، سرنوشت گروگان‌های لانة جاسوسی، محور اصلی منازعة کنونی ایران و امریکا به‌شمار می‌رود. حلّ مسئلة این گروگان‌ها، مهم‌ترین دغدغة دولتمردان امریکایی است. دو روز قبل، جرج بوش نامزد ریاست‌جمهوری امریکا از حزب جمهوری‌خواه، از جیمی کارتر (رئیس‌جمهور امریکا) خواست مناسبات دیپلماتیک امریکا با ایران را قطع کند. بوش گفت: «ما باید اوّلین تدابیری را که یک جامعة پیشرفته بایستی در برابر یک دولت غیرقانونی نشان دهد، اتخاذ کنیم.»⁽²⁾دولت کارتر هنوز پاسخ رسمی به این‌گونه پیشنهادها نداده است.

استفاده از زور، پیشنهاد دیگری است که دولت کارتر با آن روبه‌رو است. این پیشنهاد را رقیبان جمهوری‌خواه حزب دمکرات بیش‌تر مطرح می‌کنند؛ از جمله "ریچارد لوگار"سناتور جمهوری‌خواه ایالت "ایندیانا"، روز گذشت-ه از

کارتر خواست ایران را در محاصره دریایی قرار دهد؛ بندرگاه‌های ایران را مین‌گذاری کند؛

ذخایر ایران را تصرّف نماید؛ و تمام دیپلمات‌های ایرانی را توقیف کند. لوگار که یکی از شش سناتور جمهوری‌خواه امریکا در کمیتة روابط خارجی سنای این کشور است، گفت: «به اعتقاد من، دولت ایران با این اقدام خود به امریکا اعلان جنگ داده است.»⁽¹⁾یادآوری می‌شود که علاوه بر مشکلات موجود در اجرای طرح مبتنی بر استفاده از زور بر ضدّ ایران، پیامدهای غیرقابل پیش‌بینی آن نیز مورد نظر ناظران است. روز گذشته کورت والدهایم، دبیرکل سازمان ملل متّحد، در واشنگتن اعلام کرد: «هرگونه اقدام امریکا از طریق اعمال زور برای حلّ بحران امریکا و ایران، باعث انفجاری در خاورمیانه خواهد شد.» والدهایم تأکید کرد: «چنانچه امریکا تصوّر می‌کند می‌تواند این مسئله را با اعمال زور حل کند، اشتباه می‌کند.» وی افزود: «شکیبایی و پشتکار فرصت خواهد داد تا جریانات به آزادی 50 گروگان امریکایی ختم شود.»⁽²⁾

موضوع دیگری که البته به آن تصریح نمی‌شود، مسئلة شوروی است. بخش عربی رادیو اسرائیل، امروز گزارش داد: «هارولد ساندرز، معاون وزیر خارجه ایالات متّحده، اظهار داشت که ایالات متّحده مایل است پس از آزادی گروگان‌های امریکاییِ بازداشتی در تهران، روابط حسنه‌ای با ایران برقرار سازد. ساندرز شب گذشته در خلال ملاقات خود با کمیتة روابط خارجی مجلس سنای امریکا اضافه کرد که ادامة رویارویی میان واشنگتن و تهران، در زمانی که اتّحاد جماهیر شوروی به تجاوزات وحشیانة خود علیه مردم مسلمان افغانستان ادامه می‌دهد، امنیّت ملّی ایران را در معرض خطر قرار می‌دهد.»⁽³⁾در واقع، هرگونه اقدام امریکا باید با توجّه به سیاست‌های شوروی و منافعی که ممکن است در درازمدّت نصیب آن شود، طرّاحی گردد. به هر صورت، وزارت خارجة امریکا تلویحاً و تصریحاً، اقداماتی را که ممکن است برای گروگان‌ها مخاطره‌آور باشد، فعلاً منتفی اعلام کرده است⁽⁴⁾

در این حال، امریکا طرح دعوا بر ضدّ ایران در دادگاه بین‌المللی لاهه را سخت دنبال می‌کند.⁽¹⁾بلوکه کردن غیرقانونی اموال ایران، مورد انتقاد دادگاه مزبور است. با این حال دولت امریکا می‌کوشد از طریق این دادگاه، اهرم فشار مناسبی ضدّ ایران به دست آورد تا اقدامات قبلی خود نظیر بلوکه کردن اموال ایران، تحریم اقتصادی و تهدیدهای غیرمستقیم دیگر را تکمیل کند. امروز بخش عربی رادیو امریکا، از پیگیری‌های امریکا و وضعیّت و اقدامات اخیر دادگاه مزبور، گزارشی پخش کرد:⁽²⁾* در این گزارش، چگونگی دفاع نمایندة امریکا در دادگاه لاهه، از بلوکه کردن سپرده‌های ایران ذکر شده است. همچنین، نحوة پاسخ وی به ایرادهای حقوقی یک قاضی تبعة شوروی در این دادگاه، بیان شده است. در این گزارش آمده است که نمایندة امریکا از دادگاه خواست حکم نهایی را صادر کند؛ مبنی‌بر این که ایران به حقوق بین‌المللی تجاوز کرده است و باید گروگان‌ها را آزاد کند و خسارت بپردازد.⁽³⁾یادآوری می‌شود امریکا روز گذشته به طرح شکایت خود در دیوان دادگستری بین‌المللی برای آزادی گروگان‌های آن کشور در تهران، پایان داد و از دادگاه خواست هرچه زودتر رأی خود را بر ضدّ ایران صادر کند.⁽⁴⁾در نهایت، 15 قاضی دادگاه بین‌المللی لاهه پس از استماع بیانات، آماده تصمیم‌گیری شدند. طبق گزارش رادیو امریکا، این اتّخاذ تصمیم شاید چند هفته طول بکشد⁽⁵⁾

2

سفر اخیر "هامیلتون جردن" رئیس دفتر کاخ سفید به پاناما (محلّ اقامت شاه قبل از ورود به امریکا) شایعات جدیدی را دربارة خبر سفر شاه سابق ایران به امریکا - که مانند یک چاشنی در روابط بحرانی ایران و امریکا عمل کرده است - موجب شد. طبق شایعات، هامیلتون جردن به منظور حلّ اختلاف بین پزشکان امریکایی و پانامایی در مورد عمل جرّاحی شاه، به این مسافرت رفته است⁽⁶⁾امروز خبرنگار تلویزیون نیویورک، در کاخ سفید از کارتر دربارة هدف این سفر سؤال کرد. کارتر از پاسخ دادن به این سؤال خودداری نمود. وی گفت: چنانچه شاه در امر مراقبت‌های پزشکی خود در پاناما و یا جایی دیگر، برای تأمین وسایل پزشکی به کمک امریکا احتیاج داشته باشد، این کشور در انجام آن خواهد کوشید. رئیس‌جمهوری امریکا در این مصاحبه گفت که ترجیح می‌دهد دربارة برنامة سفری مشخص، صحبت نکند؛ ولی اضافه کرد نخستین محلّ مناسب انتخابی برای شاه جهت مراقبت های کافی پزشکی، پاناما خواهد بود⁽⁷⁾

به این‌ترتیب، رئیس‌جمهوری امریکا به سخن گفتن صریح دربارة سرنوشت اقامت و معالجة شاه، تمایلی نشان نداد؛ امّا به عدم ورود شاه به امریکا و معالجة وی در پاناما اشاره کرد. گزارش‌های رادیو امریکا تصریح بیش‌تری در این باره دارد. این رادیو خبر داد: «بعضی از گزارش‌های رسیده حاکی از این بوده که هامیلتون جردن در صدد است اختلاف نظرهایی را که بین اطبای معالج شاه بروز کرده است، برطرف سازد؛ به‌طوری که امکان عمل جراحی وی در پاناما فراهم شود.»⁽¹⁾این رادیو همچنین بدون ذکر نام گوینده، یک خبر قطعی را در این‌باره به نحو زیر اعلام کرد: «به گفتة یک مقام رسمی دولت کارتر، نه ایالات متحده و نه شاه سابق هیچ‌کدام خیال ادامه معالجات شاه را در امریکا ندارند. شاه سابق ایران که در جزیرة پانامایی "کانتادورا" به سر می‌برد، دچار بیماری سرطان است و در معرض جراحی طحال قرار دارد.»⁽²⁾

3

این مسئله که امام خمینی، تعیین تکلیف گروگان‌های لانه جاسوسی امریکا را به مجلس واگذار کرده است، واکنشی را از طرف رئیس‌جمهوری امریکا به دنبال داشت. جیمی کارتر امروز قبل از عزیمت به کمپ دیوید گفت امیدوار است بعد از پایان انتخابات پارلمانی ایران، دولتی با قدرت کافی بر سر کار آید که بتواند از عهدة افراطیون اشغالگر سفارت امریکا برآید. رئیس‌جمهوری امریکا گفت: انتظار می‌رود که این امر بعد از تشکیل دولت جدید، به‌خوبی پیشرفت کند. کارتر همچنین اظهار کرد: «افراطیون ادّعا می‌کنند که عمیقاً مذهبی و مسلمان هستند، امّا در واقع با تنبیه مردم بی‌گناه، اصول و مبانی دین اسلام را نقض می‌کنند و به دین خود صدمه می‌زنند.⁽³⁾

در این حال، مقام‌های امریکایی از هر وسیله‌ای برای افزایش فشار بر ایران استفاده می‌کنند؛ از جمله مقامات اداره مهاجرت امریکا امروز اعلام کردند که در نظر دارند کنترل اقامت دانشجویان خارجی در آن کشور را سخت‌تر کنند و تمدید مدّت ویزای آنها را به یک سال محدود نمایند. برای هر بار تمدید ویزای سالانه، دانشجویان موظّف خواهند بود که جزئیات مربوط به محلّ اقامت خود را در آن کشور، اطّلاع دهند. این اقدام، در ادامة تصمیم اواخر سال گذشتة ادارة مهاجرت صورت گرفت. سال گذشته ادارة مهاجرت، در مورد تعیین محلّ اقامت دانشجویان ایرانی در آن کشور و تعیین اعتبار روادید آنها، تصمیماتی گرفت. دستور کنترل مذکور را جیمی‌کارتر صادر کرده بود. این دستور، پس از تصرّف سفارت امریکا به دست دانشجویان مبارز ایرانی در تهران در 4 نوامبر (13/8/1358) و گروگان‌گرفتن امریکایی‌ها صادر شد. طبق ارقامی که امروز وزارت امورخارجة امریکا منتشر کرد، بین 14 تا 31 نوامبر (23/8/تا 9/9/1358)، 49400 نفر از 56700 دانشجوی ایرانی در امریکا، به مقامات ادارة مهاجرت اطلاع دادند که ویزای آنها مورد بررسی قرار گرفته

است. در این بازرسی معلوم شد که ویزای 5500 دانشجو منقضی است و مقامات قضایی دستور اخراج 1700 تن از آنان را صادر کردند⁽¹⁾

4

یکی از اقدامات امریکا برای حلّ مسئلة گروگان‌های سفارت این کشور در تهران، همراه کردن کشورهای اروپایی با طرح‌ها و حرکت‌های مورد نظر دولت امریکا است. هرچند پارلمان اروپا در آغاز سال جاری، طی تصمیمی از کشورهای عضو خواست برای آزادی گروگان‌های امریکایی توصیه‌هایی را اجرا کنند،⁽²⁾امّا هنوز همراهی ثمربخشی مشاهده نمی‌شود.

همراهی‌هایی که امریکا خواهان آنهاست، در دو زمینه است: یکی در مسئله تحریم اقتصادی ایران است که فعّالیت‌های امریکا هنوز نتیجه نداده است؛ دوم در امر کاهش یا قطع روابط دیپلماتیک با ایران است که بررسی‌های کشورهای مزبور ادامه دارد. امروز روزنامة معتبر فرانسوی هرالدتریبون، گزارشی در این باره منتشر کرد. این گزارش حاکی است که ده کشور اروپایی، در دو امر قطع رابطة سیاسی و تحریم اقتصادی، امر اوّل را با نگاه مثبت‌تری مورد بررسی قرار می‌دهند و در مسئلة تحریم اقتصادی هنوز تردیدها جدّی است. همچنین نوعی بدبینی به عملکرد و رفتار امریکا، در این گزارش دیده می‌شود. در گزارش هرالدتریبون آمده است:

«منابع دیپلماتیک فاش کردند که سفیران 9 کشور عضو بازار مشترک در تهران و سفیر یونان، به دولت‌هاشان توصیه کرده‌اند در صورتی که اقدام‌های دیگر برای آزادی گروگان‌ها با شکست روبه‌رو شود، قطع روابط با ایران را بررسی کنند. این سفیران اخیراً یک کمیتة مشورتی تشکیل داده‌اند تا در مورد موقعیّت گروگان‌ها، گزارش‌هایی مشترک تهیّه کنند و پیشنهادهای مشترکی برای دولت‌های خود فراهم نمایند و بدین ترتیب در جهت تلاش‌های جامعة اقتصادی اروپا باشند؛ تلاش‌هایی که برای برپایی یک جبهة مشترک در مورد مسائل خاصّ دیپلماتیک صورت می‌گیرد. آنها گزارش‌آخر خود را بعد از شکست کمیسیون تحقیق سازمان ملل در تهران، ارسال کردند. آنان معتقد بودند که این کمیسیون تقریباً موفق شده بود؛ امّا سرانجام به دلیل وجود مبارزه بر سر کسب قدرت در داخل ایران، مأموریّتش با شکست روبه‌رو شد. آنها اظهار داشتند که شکست کمیسیون تحقیق، بار دیگر مسئلة بین‌المللی مصونیّت دیپلماتیک و همچنین مسئلة احترام به قوانین بین‌المللی را پیش می‌کشد و موجب احیای مجدد تحریم اقتصادی ایران خواهد شد.

در گزارش آنها آمده است که بررسی کمیسیون تحقیق نشان می‌دهد مسئلة گروگان‌ها بیش‌تر یک امر سیاسی است تا اقتصادی؛ در نتیجه باید از طریق سیاسی آن را حل کرد نه با فشارهای اقتصادی. دیپلمات‌ها نتیجه می‌گیرند که احتمالاً برداشت مردم ایران از تحریم‌های

اقتصادی این خواهد بود که دولت‌های غربی برای به زحمت انداختن آنها با هم تبانی کرده‌اند، به‌ویژه اگر این تحریم شامل مواد غذایی و حمل و نقل شود. این امر پیش از آن‌که مسئلة گروگان‌ها را حل کند، به حمایت شدید از تندروهای ضدّغربی منجر خواهد شد. آنها یک سری اقدامات را پیشنهاد و مطرح کردند که از دید آنها یک راه سیاسی برای مسئله است؛ از جمله افزایش پیغام‌های هشدار دهندة تند به مقام های ایرانی. آنها حدس می‌زنند در صورتی که اقدامات دیگر نتیجه ندهد، اقدام نهایی، قطع روابط با ایران خواهد بود.

پیغام مشترک سفیران به دولت‌هاشان، شامل یادداشت تندی - هرچند ضمنی - بود، مبنی بر آن‌که امریکا مواضع خود را در قبال تحریم اقتصادی ایران تغییر داده است. در این پیغام، آشکارا آمده است که دولت های اروپایی قبل از هرگونه اقدامی، خواهان اطمینان از سیاست و مقاصد امریکا هستند. این مقامات خاطرنشان می‌کنند که دولت‌های اروپایی آماده شده بودند که از تحریم اقتصادی پیشنهاد شده از طرف امریکا جانبداری کنند، و تمایل خود را در زمینة دفاع از قوانین بین‌المللی به اطلاع واشنگتن برسانند؛ و این درست در موقعی بود که بعد از اقدام شوروی در افغانستان، امریکا اشاراتش را تغییر داد. هرچند که آنها دست به اقدامی نزده بودند، امّا مقامات اروپایی احساس کردند که امریکا آنها را تنها گذاشته است⁽¹⁾

در این‌حال رادیو لندن خبر داد سرجان گراهام، سفیر بریتانیا در ایران - که در جمع سفرای مزبور حضور داشته است - به‌منظور مذاکراتی با مقامات وزارت خارجة بریتانیا، روز دوشنبة آینده (4/1/1359) به مدّت یک هفته به لندن باز می‌گردد. سخنگوی وزارت خارجه بریتانیا گفت که سفیر بریتانیا کلیّة موارد روابط کشورش با آن کشورها را مورد بحث قرار خواهد داد.⁽²⁾

از سوی دیگر رادیو مونت‌کارلو در بخش عربی خود، با اندکی تردید، به‌خصوص دربارة مواضع انگلیس، خبر مزبور را پخش کرد. در گزارش این رادیو آمده است: «روز گذشته سفرای کشورهای اروپایی در تهران، جلسه‌ای برای بررسی تحوّلات داخلی و ارزشیابی مسئلة گروگان‌ها تشکیل داده‌اند و مباحثات این جلسه، ضمن مسائل سرّی باقی‌مانده است؛ ولی برخی گزارش‌ها که امروز در پایتخت‌های غربی عنوان شده حاکی است که سفرای 9 کشور عضو بازار مشترک اروپا، دولت‌های خود را نصیحت کرده‌اند تا اگر گروگان‌های امریکایی به زودی آزاد نشوند، روابط خود را با ایران قطع کنند. وزارت خارجه بریتانیا و سایر منابع مسئول اروپا، از تفسیر و اظهار نظر دربارة این خبر خودداری کرده‌اند.»⁽³⁾

5

در ادامة بازتاب مسائل مربوط به شاه و امریکا، بخش فارسی رادیو مسکو، امروز گفتاری با عنوان "امریکا چرا از شاه حمایت می‌کند" پخش کرد. این گفتار که بر برخی اطّلاعات و نکات قابل توجّه، تأکید دارد، در واقع بخشی از جنگ تبلیغاتی شوروی بر ضدّ امریکا در

موضوع ایران و مسائل جاری آن است. در این گفتار، بدون اشاره به موضوع گروگان‌ها، همدستی امریکا و شاه بر ضدّ مردم ایران مورد بررسی و تأکید قرار گرفته است. در این گفتار آمده است:

«تمرکز نیروهای دریایی امریکا در سواحل ایران ادامه دارد. اخبار مربوط به این تمرکز نیروها و اردوکشی‌ها همراه با اخبار مربوط به محمدرضا پهلوی شاه مخلوع - که هزاران مایل دور از تهران در جزیره کونتادور واقع در سواحل پاناما اقامت دارد - اغلب در روزنامه‌ها چاپ و منتشر می‌شود.

میان اقدام‌های ضدّ ایرانی کنونی ایالات متّحدة امریکا و رفتار آن با شاه مخلوع ایران، رابطة مستقیم وجود دارد. محمّدرضا پهلوی 38 سال بر تخت سلطنت تکیه زد و در واشنگتن او را خودی می‌شمردند. وقتی در سال 1953 تخت سلطنت دچار تزلزل شد، ایالات متّحدة امریکا به محمّدرضا پهلوی کمک کرد جنبش رهایی‌بخش ملّی را در خون غرق کند و دوباره بر تخت سلطنت تکیه زند. شاه دوازده میلیارد دلار برای خرید جنگ افزار از امریکا هدر داد و امیدوار بود که با این جنگ‌افزارها بتواند ایرانیان را مطیع سازد؛ ولی این سلاح‌ها هم مؤثّر واقع نشد. شاه در ماه ژانویة سال گذشته، از ترس انقلاب ضدّ امپریالیستی از ایران فرار کرد و ثروت‌های غارتی را با خود برد. می‌گویند شاه جمیعاً بیش از بیست میلیارد دلار غارت کرده و برده است. اندوخته‌های مخفی شاه مخلوع به شکل جواهرات، طلا و اوراق بهادار به‌طور عمده در بانک‌های امریکایی نگهداری می‌شود.

حقایق زیادی حاکی است که ساواک در واقع شعبة سازمان سیای امریکا بود که با سلاح‌های امریکایی، قتل و کشتار در ایران انجام می‌داد و میهن‌پرستان را نیز با وسایل ارسالی از ایالات متّحدة امریکا زجر می‌داد؛ مثلاً تخت‌خواب عمو سام در میان وسایل زجر و شکنجه معروف بود که میله‌ها و مفتول‌های فلزی آن به برق وصل می‌شد.

از اسناد و مدارک مسلّم چنین برمی‌آید که محمّدرضا پهلوی در دوران سلطنت خود، میلیون‌ها دلار به عدّه‌ای از شخصیت‌های سیاسی امریکا رشوه داده است؛ از جمله هنری کیسینجر وزیر خارجة سابق امریکا مقادیری رشوه گرفته، و به‌همین جهت هم هست که امروزه از مدافعان و هواداران شاه مخلوع است.⁽¹⁾

6

خبرگزاری یونایتدپرس گزارشی از واشنگتن ارسال کرد حاکی از آن که برخی از مقامات ایرانی ابراز کرده‌اند به ادامة روابط با امریکا و حتّی کمک امریکا به ایران در صورت دخالت شوروی در امور ایران، علاقه‌مند هستند؛ ولی این امر با بی‌میلی امریکا مواجه شده است. طبق این گزارش، امروز واشنگتن‌پست مصاحبه‌ای را با مصطفی چمران وزیر دفاع جمهوری‌اسلامی ایران، درج کرده است. به گزارش یونایتدپرس، وی در این مصاحبه گفت: «ایران در صورت مواجه شدن با حملة شوروی،

از ایالات متحده انتظار دارد که به کمک کشورش بشتابد.⁽¹⁾

در ادامة این گزارش آمده است: «مصطفی چمران به واشنگتن‌پست گفت خواستار موازنه هستیم. بنابراین هرگونه تهدیدی از جانب ایالات متّحده با حملة شوروی مواجه خواهد شد و همین‌طور برعکس. چمران که با خبرنگار واشنگتن‌پست در تهران گفت‌وگو می‌کرد، اضافه کرد دولت ایران درک می‌کند اگر فشار امریکا نبود، روس‌ها به ایران حمله می‌کردند. وی گفت عکس آن نیز صادق است. چمران در مقابل این پرسش که اگر یک ستون زرهی شوروی خاک ایران را مورد تاخت و تاز قرار دهد، عکس‌العمل ایران چه خواهد بود، پاسخ داد: ما با شوروی‌ها خواهیم جنگید و در عین حال، ایالات متّحده طبیعتاً وارد ماجرا خواهد شد و با قدرت شوروی مقابله خواهد کرد. چمران گفت ذخایر نفتی و موقعیّت استراتژیک ایران در منطقه خلیج‌فارس، ایالات متحده را مجبور خواهد کرد که علی‌رغم روابط ضعیف ایران و امریکا، به‌خاطر امنیّت خود دست به عمل بزند. وی اضافه کرد: علی‌رغم تحریم فروش اسلحه به ایران از جانب امریکا، ایران می‌تواند به‌طور مخفی لوازم یدکی مورد نیاز را خریداری کند و برخی از آنها را بسازد.

چمران اضافه کرد مشی سیاست دفاعی ایران از اتّکای زیاد به سلاح‌های اروپای غربی پیروی می‌کند؛ زیرا کشورهای اروپای غربی جاه‌طلبی‌های امپریالیستی ندارند. ولی ایران از ایالات متّحده و اتّحاد شوروی هراسان است.⁽²⁾

در بازتاب این خبر، رویتر از واشنگتن گزارش داد: «وزارت خارجة امریکا اعلام کرد که از وجود تفاهم بین ایالات متّحده و ایران بر سر آیندة کمک‌های نظامی امریکا به دولت ایران، بی‌اطّلاع است. این مسئله از یک گزارش مطبوعاتی به نقل از مصطفی چمران وزیر دفاع ایران، پدید آمد. چمران در مصاحبه‌ای با واشنگتن‌پست گفته بود کشور وی از ایالات متّحده یا اتّحاد شوروی انتظار دارد که در صورت حملة یکی از این کشورها به ایران، کشور دیگر به کمک ایران بشتابد. "دیوید پاسیچ" سخنگوی وزارت خارجة امریکا گفت: کابینه کارتر امیدوار است زمانی که ایران 50 گروگان امریکایی را آزاد کند، روابط امریکا با تهران به حالت عادی بازگردد. وی افزود: از وجود هر نوع تفاهمی با دولت ایران در مورد کمک نظامی امریکا به ایران بی‌اطلاع است. سخنگوی وزارت خارجه امریکا اضافه کرد: ما حمایت خود را از تمامیت ارضی ایران و همچنین امید خود را برای عادی شدن روابط ایران و امریکا در آینده، هنگامی

که ایران گروگان‌های امریکایی را آزاد کند، اعلام کرده‌ایم. وی گفت: هنگامی که گروگان‌ها آزاد شدند، ما مایلیم در آینده، روابط خود را با ایران مورد بررسی قرار دهیم.»⁽¹⁾

7

وضعیّت کنونی بین ایران و عراق از حسّاسیت خاصّی برخوردار است؛ از این رو پیگیری تحرّکات و ناآرامی‌ها در مرزهای ایران و عراق، موضوع دائمی و هر روز گزارش‌های ارسالی نیروهای نظامی و انتظامی مستقر در نواحی مرزی است؛ از جمله: یک گزارش از هنگ ژاندارمری سوسنگرد، که به اعلام پاسگاه طلائیة قدیم استناد کرده، حاکی است که بعدازظهر دیروز «یک اکیپ گشتی شش نفرة پاسگاه، در حین سرکشی از چاه نفت و کنارة هورالعظیم، با تعدادی از عوامل و افراد عراقی در آب‌های ایران برخورد نمود و به آنان دستور توقّف داد؛ ولی آنان به ایست مأمورین توجّه ننموده، مبادرت به تیراندازی می‌نمایند. متعاقباً پاسخ لازم داده می‌شود. در حین انجام تیراندازی، دو نفر عراقی مورد اصابت گلوله واقع می‌شوند؛ ولی به‌وسیلة سرنشینان از محلّ حادثه خارج و با استفاده از بلم‌های موتوری، به سوی خاک عراق متواری می‌گردند.» در گزارش همچنین یادآوری شده است: «به مرزبان مقابل، اعتراضات لازم صورت گرفته است.⁽²⁾

در این‌حال، از مرز شلمچه نیز گزارشی رسیده است که از ورود تعداد زیادی اسلحة کلاشینکف، کلت و مقدار زیادی مواد منفجره حکایت می‌کند. یک اکیپ پنج‌نفره به سرپرستی یک استوار سابق ارتش ایران - که اکنون متواری است و در عراق به سر می‌برد - این اقلام را از طریق مرز شلمچه وارد ایران کرده و به عوامل مورد نظر تحویل داده است.⁽³⁾همچنین بر اساس یک گزارش از منابع ایران در عراق، امروز خود صدام‌حسین وارد بصره شده است و از نیروهای مستقر در تنومه و بصره و نیز از نیروهای امن‌العام (مرتبط با ضدانقلابیون ایرانی) بازدید کرده و به آنها دستورهایی داده است⁽⁴⁾

امروز تحرّکات دیگری نیز در مناطق مرزی غرب کشور، از عوامل عراقی مشاهده شد؛ از جمله نیروی زمینی ارتش گزارش داد: «عثمان خالدی رهبر کردهای مریوان، از طریق "دره‌که" به عراق جهت مذاکره عزیمت نموده است.»⁽⁵⁾از مرز باویسی نیز ناآرامی ذیل گزارش شد: «حدود 500 نفر از مهاجمین مسلّح، در مرز باویسی در منطقه "بمو" مستقر هستند. آنان دارای سلاح آر.پی.جی7، خمپاره‌انداز سبک و تیربار کلاشینکف هستند. مهاجمین، بخشی از حدّ فاصل دو روستای باویسی و شیخ‌تپه را مین‌گذاری کرده‌اند.»⁽⁶⁾

در گزارشی دیگر، امروز ستاد مشترک ارتش اعلام کرد: «از تعداد ده نفر پاسداری که در منطقه پاوه در حدود چند ماه قبل دستگیر و به گروگان گرفته شده‌اند، پرویز (یکی از آنان) از زندان به اتّفاق یکی از دوستانش گریخته و خود را به سپاه پاسداران قصرشیرین معرفی کرده است. نامبرده اظهار نموده که دوستان دیگرش توسّط "محمّد طاهربگ کلاشی"

اسیر شده‌اند که ابتدا آنان را به "غله" و سپس به "سوئینگ" و بالاخره به کوه‌های "بمو" انتقال [داده است] و در حال حاضر در اردوی محمّد طاهربگ⁽¹⁾در بمو زندانی هستند.»⁽²⁾

8

"هیئت ویژة دولت برای حلّ مسئلة کردستان"⁽³⁾* همچنان در مناطق کردنشین حاضر است. در ادامة این حضور و در چارچوب تصمیمات گرفته شده و میانجی‌گری‌ها و اقداماتی که در این‌باره انجام شده است، طبق گزارش خبرگزاری پارس از ارومیه: «در نخستین ساعات سال جدید، سومین گروه از گروگان‌های مسائل کردستان، در مهاباد مبادله شدند. مبادله گروگان‌ها که 20 نفر بودند، در حضور مهندس هاشمی نمایندة هیئت ویژه، سرهنگ نجف‌زاده فرماندة پادگان مهاباد و نمایندگان گروه‌های سیاسی مهاباد در پادگان این شهر صورت گرفت.»⁽⁴⁾

یادآوری می‌شود برخی اقدامات "هیئت ویژه" از جمله خروج نیروهای مسلّح از شهرها، نارضایتی‌ها و نگرانی‌هایی پدید آورده است.⁽⁵⁾** این نگرانی‌ها به‌دلیل پیش‌بینی افزایش ناامنی‌و شدّت گرفتن تحرّکات مسلّحانة مخالفان نظام است. در این‌باره دفتر هماهنگی سپاه در بیجار به مرکز سپاه در تهران گزارش داد: «مرکز ارتش مستقر در بیجار، دیروز شهر بیجار را به‌طرف زنجان ترک نموده‌اند. مردم خیلی ناراحت می‌باشند.»⁽⁶⁾همچنین امروز فرمانده سپاه کرمانشاه که در سنندج مستقر است، از فرماندهی سپاه در تهران دربارة تخلیة سنندج کسب تکلیف کرد⁽⁷⁾در پاسخ، "ابوشریف" فرماندهی ستاد عملیات سپاه، این دستور را ابلاغ کرد: «سپاه باید به وسیلة هواپیما، سنندج را تخلیه و کلّیة وسایل و مهمّات خود را تحویل ستاد غرب دهد.»⁽⁸⁾

در این‌حال، ناآرامی‌ها در برخی مناطق غرب کشور کم و بیش ادامه دارد. گزارش امروز نیروی زمینی ارتش حاکی است: «چند روز قبل به مدّت چهار ساعت، از تپه نقده به وسیلة اهالی آذری‌زبان، به محلّة کردنشین، یکطرفه تیراندازی شد و برای جلوگیری از بروز جنگ، کردهای نقده از جواب متقابل خودداری نموده‌اند.» در این گزارش اضافه شده است: «اهالی نقده دو دستگاه نفربر چرخدار ژاندارمری را به‌زور تحویل گرفته و در تپّه‌ها مستقر می‌گردانند که این امر موجب وحشت کردها می‌گردد و تعدادی از کردهای نقده، منازل خود را ترک و به سایر نقاط کوچ می‌نمایند.»⁽⁹⁾

9

امام‌خمینی به مناسبت فرارسیدن سال نو، پیامی خطاب به ملت ایران صادر کرد. امام خمینی در پیام نوروزی خود، موارد زیر را خاطرنشان کرد⁽¹⁾:

امام‌خمینی سپس افزود: «اینک مسائلی را متذکّر می‌شوم» و در ادامه طیّ 13 بند، به تذکّر مواردی پرداخت؛ از جمله:

دست اجرا است؛ که با غفلت جزئی، رو به تباهی خواهیم رفت. امیدوارم که همة طبقات ملّت، به‌خصوص این دو طبقة محترم، در این سال جدید از توطئه‌ها و دسیسه‌ها غافل نباشند و با وحدت کلمه، نقشه‌های شوم را باطل کنند⁽¹⁾

در بازتاب پیام امام، رادیو بی.بی.سی. گزارش داد: «آیت‌الله خمینی خواستار برنامة جدیدی برای بازسازی ایران شده است که شامل پاکسازی کمونیست‌ها و تعلیمات غربی، و جانشین کردن آنها با قوانین خالص اسلامی است.⁽²⁾در این گزارش، پس از فهرست کردن رئوس تذکّرات امام، آمده است: «آیت‌الله خمینی بدون بردن ذکری از اسم شوروی، مداخلة بی‌رحمانه در افغانستان به‌وسیلة اشغالگران و غارتگران را محکوم کرد. ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور ایران، در یکی از بیانات خود گفته است وی به رهبران شوروی پیشنهاد کرده بود که یک هیئت بین‌المللی به افغانستان رفته، دامنة مداخلة خارجی در این کشور را ارزیابی کنند؛ ولی مسکو این پیشنهاد را رد کرد. بنی‌صدر گفت که ایران چنین تجاوز بی‌حدّی را نمی‌تواند تحمّل کند و شوروی چه بخواهد و چه نخواهد، باید از افغانستان خارج شود.»⁽³⁾

10

مراسم نخستین نماز جمعة سال جدید، در بهشت‌زهرا برگزار شد. این مراسم علاوه بر این که مکانش تغییر کرده بود، از جهت مطالب گفته شده در آن و به‌خصوص از حیث شخصیّت‌های شرکت‌کننده، از مراسم گذشتة این آیین به‌کلی متمایز بود. نظر به این‌که این مراسم و نحوة انعکاس آن در روزنامة جمهوری اسلامی (ارگان حزب جمهوری اسلامی) وضعیّت سیاسی حاکم را تا حدّ زیادی ترسیم می‌کند، به شکل نسبتاً مفصّلی به آن پرداخته می‌شود:

طبق گزارش روزنامة جمهوری اسلامی، برنامه‌های این مراسم به ترتیب عبارت بودند از سخنرانی "یکی از برادران اهل تسنّن"، قرائت "پیام آیت‌الله منتظری"، سخنرانی "آقای بنی‌صدر رئیس‌جمهور" و ایراد خطبه‌ها و اقامة "نماز جمعه‌ای کم نظیر به امامت حجّت‌الاسلام سیّدعلی خامنه‌ای، امام جمعه تهران."⁽⁴⁾

به گزارش این روزنامه «قبل از برپایی نماز جمعه، یکی از برادران اهل تسنّن و نمایندة اتّحادیة انجمن‌های اسلامی شهرستان ایرانشهر، ضمن اظهار مطالبی پیرامون انقلاب اسلامی ایران، گفت: ما به دلیل نیاز فرهنگی و اقتصادی، از تمامی نیروها می‌خواهیم به آن منطقه توجّه بیش‌تری نموده تا با اتّحاد و یگانگی، توطئة خوانین را خنثی کنیم. ما خواهان اعزام چند روحانی متعهّد به منطقه هستیم و همچنین از شورای انقلاب و رئیس‌جمهوری می‌خواهیم که با جلوگیری از توطئه‌های خوانین و حلّ مسئلة زمین، زمینه برای تبلیغات دشمنان اسلام باقی نگذارند. در خاتمه این سخنرانی، جمعیّت، با شعار "تشیّع! تسنن! پیوندتان خدایی است" از وی استقبال کردند.»⁽⁵⁾

مطابق گزارش روزنامة جمهوری اسلامی: «پس از آن، پیام فقیه عالی‌قدر، آیت‌الله مبارز و

مجاهد، حسین‌علی منتظری، توسّط آقای رستگاری سرپرست دفتر برگزاری نمازجمعه قرائت شد.» موارد ذکر شده دراین پیام عبارتند از:

مزدور در منطقه و حکومت‌های وابستة محلّی نیز از عوامل توطئه به‌شمار می‌آیند، و در جبهة سوم، برخی گروه‌ها با ماسک چپ‌گرایی که از امریکا تغذیه می‌شوند، نقش اوّل را بازی می‌کنند. ولی باید به امریکا و دولت‌های مرتجع و دست‌نشاندة منطقه، و گروه‌های وابستة داخلی هشدار داد که آرزوی شیلی و یا لبنان دوم را برای همیشه به گور خواهند برد.

ملّت رشید ایران به رهبری زعیم بزرگ، حضرت آیت‌الله العظمی امام‌خمینی مدظلّه، این امانت بزرگ خدا در زمین، این حلقوم همیشه رزمنده و فریادگر اسلام، رسالت تداوم پیروزی انقلاب را با تمام وجود خویش دنبال می‌کند و بر عموم مسلمین واجب است راه پرافتخار این زعیم عالی‌قدر اسلام را تعقیب نمایند.»⁽¹⁾

در ادامة گزارش روزنامة مزبور آمده است: «سپس آقای بنی‌صدر، رئیس‌جمهور کشورمان، با اشاره به اقدامات انجام شده طیّ یک سال گذشته، گفت:

استقرار نظم و امنیّت در ایران، اسباب پیشرفت اقتصادی و قوّت سیاسی و فرهنگی برای آن است که بتوانیم در جهان، نقش خود را به‌عنوان رهبری و پیشگام نهضت‌های رهایی‌بخش ملّت‌های مسلمان و مستضعفان جهان ارائه بدهیم. امیدوارم که همة سربازان ما، ارتشیان، پاسداران، پیام امام را به جان دل بپذیرند و می‌دانند که من با مسئولیتی که از طریق این پیام بر عهده‌ام گذاشته شده است، ناگزیر با شدت عمل و قاطعیت تمام، نظم و انضباط کامل را در سپاه و ارتش، شهربانی و ژاندارمری، برقرار خواهم کرد. مردم ما می‌خواهند مسائل کشور با سرعت حل شود. اقتصاد ما با سرعت آمادة پیشرفت سریع بشود. مردم می‌خواهند در شهرها و روستاهای ما کار و تولید، جانشین ناامنی‌ها بشود. اینک که در آستانه سال نو هستیم لازم است یک گزارش کوتاهی از سال گذشته با شما در میان بگذارم.

در زمینة اقتصادی، اقدامات مهمی انجام گرفت. همه شما می‌دانید که قسمت اعظم صنایع، بانک‌ها و بیمه، ملی شد. با کاستن از تولید نفت، علاوه بر این‌که توانستیم نفت را برای نسل آینده ذخیره کنیم، توانستیم درآمدهای حاصل از نفت را نیز افزایش بدهیم. برای این‌که شما بدانید تفاوت میان سرگرمی‌های کوچک بر سر کم و زیاد امتیازها، و مبارزه در راه استقلال چیست، توضیح می‌دهم. معنای این‌که 55 درصد از تولید کم کرده‌ایم این است 40 سال و بیش‌تر بر عمر چاه‌های نفت افزوده‌ایم. یعنی سالی 25 تا 30 میلیاد دلار که رژیم گذشته غارت می‌کرد و می‌دزدید، پس گرفته‌ایم. آخرین کاری که از نظر تنظیم روابط حقوقی اقتصاد انجام دادیم، مسئلة زمین بود که کارش دو شب پیش تمام شد و امیدواریم روستاییان ما که می‌خواهند از زمین استفاده کنند، امیدوار باشند که سال جدید، مسئله‌ای به نام زمین نخواهیم داشت.

مطابق گزارشی که دادند، در زمینة کشاورزی در سال گذشته پیشرفت داشته‌ایم. میزان تولید گندم، خیلی بیش‌تر از سال ماقبل رژیم شاهنشاهی شده است و دهقانان ما

خوشبختانه کم‌تر دعوا کردند و در نتیجه بیش‌تر تولید کردند. بنابراین ملت ما رهین تلاش کشاورزان زحمتکش ماست. ... متأسفانه در زمینة صنعت، وضع بد است؛ یعنی ما نه تنها تولید را بالا نبرده‌ایم، بلکه بسیار هم پایین آورده‌ایم. این‌که می‌بینید قیمت‌ها بالا هستند، تمام به علت عوامل غیراقتصادی نیست؛ عوامل اقتصادی هم دارد که تولید به اندازة کافی نیست. این است که من از وزارت صنایع خواهم خواست که صنایع ملی‌شده را روی قرار تازه‌ای اداره کند و آن این است که بیایند به کارگران و کارکنان هر صنعت بگویند که این سرمایة ملت است و در اختیار شما است و خودتان به تولید بپردازید و آنچه که مربوط به خرید دستگاه‌ها است کنار بگذارید و بقیه هم مال خودشان باشد؛ به شرطی که تولید کنند. سود نمی‌خواهد دولت؛ و هر سودی داشت مال شما؛ به‌شرطی که خودتان تولید کنید و خودتان از نتیجة زحمت خودتان استفاده ببرید. ...

اگر ما بخواهیم سایة دو ابرقدرت جهان را از سرمان و همة مستضعفان کم کنیم، باید که در داخل مملکت قوی باشیم و نگذاریم در زندگی‌مان دخل و تصرف کنند؛ تا بتوانیم به دیگر برادران مسلمان هم بگوییم که از ما بیاموزند. برای این‌که ما بتوانیم (این است که بتوانیم ما) این رهبری را در جهان محرومان به عهده بگیریم، لازم است که قوی باشیم و آمادة ایفای یک نقش جهانی بشویم. و در همین سال روس مجبور می‌شود از افغانستان بیرون برود و صدام‌حسین از عراق. شما با کار و تلاشتان می‌توانید موج انقلاب ایران را در پهنة جهان بگسترانید و جهان که به‌پا خاست، ملت ما می‌تواند مطمئن شود که آیندة خود را نجات داده است.»⁽¹⁾

به گزارش این روزنامه «رئیس‌جمهور در مورد روشی که دولت عراق در مقابل دولت ایران اعمال می‌کند، گفت: سفیر عراق یک‌بار پیش من آمد. به او گفتم به رئیس خودت بگو که اگر فکر کنید تیر و تفنگ دشمن، ما را ناراحت می‌کند، ابداً؛ چون این‌ها برای ما مثل نقل و نبات می‌باشد و هیچ ناراحت نیستیم. ما در مورد این‌که شما دستتان را از وطن ما کوتاه بکنید مذاکره نمی‌کنیم. ... ملت برادر ما عراق هم بداند همان‌طور که ما می‌توانیم نمایندة ابرقدرت امریکا را بیرون کنیم، می‌توانیم با توطئه‌های بین‌المللی هم مبارزه کنیم. آنها هم می‌توانند این کار را بکنند و زودتر کلک صدام‌حسین را بکنند.»⁽²⁾

روزنامة جمهوری اسلامی در ادامه، به نحو زیر، بقیة مراسم و نیز خطبه‌های نماز جمعه را گزارش داده است:

«حجت‌الاسلام سیدعلی خامنه‌ای امام جمعه تهران، در خطبة اول نماز ضمن اشاره به شهدا و نام‌آوران گمنام، گفت: رهنمود اماممان، خط مشی آیندة ما خواهد بود. این روح امت و این پدر انقلاب، در صحنة عظیم سیاست جهانی، راه‌های سعادت را به ما مانند همیشه، در طلیعة این سال جدید نیز ارائه داده.

امام جمعة تهران سپس افزود: انقلاب ما با گذرانیدن یک‌سال، گام‌های بلندی در خط پیدایش نظام توحیدی برداشته است؛ برخلاف یاوه‌گویی‌ها و منفی‌بافی‌های دشمنان و همة دلسردی‌هایی که غالباً بر اثر تلقین دشمنان، در برخی مشاهده شده است، گام‌های بلندی برداشت. اما این پیشرفت، بیش‌تر در بعد فرهنگی و اخلاقی است؛ زیرا اقتصاد را آسان می‌توان تغییر داد تا این‌که فرهنگ را بخواهیم تغییر بدهیم. قطع وابستگی‌های اقتصادی آسان‌تر است از قطع وابستگی‌های تحمیل شدة فاسد اخلاقی و فرهنگی. ولی انقلاب ما این معجزه را توانسته است نشان بدهد که در سطحی عام، یک دگرگونی شگفت‌آور اخلاقی در جوّ جامعه به‌وجود آوَرَد.

اخلاق اسلامی می‌آموزد که ما برای انسان‌ها، به‌خاطر انسانیت آنها ارزش قائل بشویم نه به‌خاطر مالشان؛ چون امروز ملت ما از ثروتمند نامیده شدن، ننگ می‌کند. دیروز هر کسی سعی می‌کرد در خانه‌ای لوکس‌تر، خود را بر دیگران تحمیل کند؛ ولی امروز کسی که آن خانة لوکس را دارد، خجالت می‌کشد. این است معنای دگرگونی بنیادی یک فرهنگ. ... مردم همیشه سران حکومت‌ها را به‌کل، موجودات افسانه‌ای می‌دیدند؛ اما امروز آنها را برادرانی در کنار خود می‌یابند. امام جمعة تهران اضافه کرد که عظمت انقلاب ما در این نبود که نظامی از بین برود تا نظامی دیگر به جای آن بنشیند، سیستم اقتصادی را محو کند تا سیستم دیگری جایگزین آن شود. عظمت آن انقلاب در احیا و زنده کردن ارزش‌های معنوی و اخلاقی بود.»

این روزنامه افزوده است: «امام جمعة تهران، خطبة دوم را با یاد حضرت آیت‌الله طالقانی شروع کرد و گفت نزدیکی مزار مرحوم طالقانی و شهدای انقلاب، حکایت کنندة یک پیوند مستحکم میان آن مرد بزرگوار و مبارز و فداکار با شهیدان عزیز است. وی سپس برخی اقداماتی را که از بدو تأسیس جمهوری اسلامی تا به حال صورت گرفته، به صورت فهرست‌وار اعلام، و پیرامون آنها شرح داد. [که فهرست این اقدامات به این شرح است:]... قطع صدور نفت به امریکا، قطع گاز بر روی شوروی به علّت این‌که گاز را با اعمال زور به قیمتی در حدود صفر می‌برد، ترقّی قیمت نفت، کاهش تولید نفت، قطع رابطة سیاسی و اقتصادی با افریقای جنوبی جلاد و آدم‌خوار، قطع رابطة مطلق با مصر، قطع همة روابط با

اسرائیل، اخراج کارشناسان امریکایی، ملی کردن حدود 90 درصد کارخانجات، ملی کردن بانک‌ها، ملی کردن بیمه، لغو قراردادهای تسلیحاتی زائد، جلوگیری از (واردات) اجناس لوکس، ایجاد رابطه با جنبش‌های آزادی‌بخش، تشکیل کنفرانس‌های جهانی از سراسر عالم اسلام و مستضعفین جهان، ایجاد جهادسازندگی با آمارهای شگفت‌انگیز از نتیجة فعالیتشان، تصفیه ادارات و کارخانجات، قلع و قمع مایه‌های فساد چون خسرودادها، رحیمی‌ها، نصیری‌ها، ربیعی‌ها، لغو مدارس اختصاصی در فرهنگ، دگرگونی فرهنگ اشرافی‌گری و لوکس‌پرستی در ادارات، میدان دادن به نسل جوان در سطوح بالای ادارات و وزارتخانه‌ها، حل کردن مسئلة زمین، انتخابات پیاپی، تشکیل سپاه پاسداران، شکستن سطح بالای حقوق، برچیدن مراکز فساد، اعادة روحیة ارتش که توسط دولت و ملت انجام گرفت، منع ورود و فروش مشروبات الکلی با همة مفاسدی که داشت، منع قرارداد ننگین با امریکا، لغو دو مادة قرارداد با شوروی، عفو امام، طرح تقسیم اراضی، طرح اشتغال بیکاران، راه‌اندازی واحدهای صنعتی و تولیدی بسیاری در سطح مملکت که تصور می‌شود اینها جز توسط کارکنان خارجی امکان‌پذیر نیست.»

در پایان گزارش روزنامة جمهوری اسلامی آمده است: «حجت‌الاسلام خامنه‌ای در پایان خطبه دوم، برای برادران و خواهران عرب‌زبان که در مراسم حضور داشتند، مطالبی به زبان عربی ایراد داشت. لازم به یادآوری است که قبل از شروع مراسم نماز جمعه، آقای بنی‌صدر رئیس‌جمهور، دقایقی با خانواده‌های شهدای انقلاب ملاقات کرد و نسبت به بازماندگان شهدا ابراز همدردی نمود.»⁽¹⁾

11

انتخابات مجلس که مرحلة اول آن، ماه گذشته برگزار شده است، هنوز موضوع تفاسیر مختلف مطبوعات منطقه و جهان است. امروز در روزنامة مشهور السّفیر چاپ بیروت، دو مقاله در این‌باره درج شد. در مقالة اول با عنوان "توازن و کشمکش"، به تأثیر این انتخابات در

موازنة قوای موجود بین دو جناح اصلی کنونی حکومت (جریان بنی‌صدر و جریان حزب جمهوری اسلامی) پرداخته شده است. در مقالة دوم با عنوان "انتخابات ایران و دمکراسی اسلام"، تأثیر کلّی انتخابات در تقویت و تثبیت انقلاب، مورد بحث قرار گرفته است. همچنین به اثبات نادرستی گفته‌های مخالفان و آثار تحقّق "دمکراسی اسلام" در ایران بعد از انقلاب، پرداخته شده است.

در مقالة اول آمده است: «شاید صحبت از نتایج نهایی انتخابات مجلس شورای ملی در ایران، هنوز زود باشد؛ ولی می‌توانیم بگوییم که حزب جمهوری اسلامی، در راه به‌دست آوردن اکثریت در مجلس می‌باشد؛ اگرچه اکثریت مطلق را از میان 270 نماینده به دست نیاورد. در صورتی که این پیش‌بینی درست باشد، توازن قدرت‌ها در ایران در چارچوب مقنّنه ادامه خواهد داشت و تداوم حقیقت اوضاع شکل‌بندی گروه‌ها و زمینه‌های نفوذ را بر اساس یک توازن ناهماهنگی تأمین خواهد نمود. از برجسته‌ترین نتایج موفقیت حزب جمهوری اسلامی در انتخابات مجلس این است که رئیس‌جمهور بنی‌صدر، ناچار خواهد شد که نخست‌وزیر آینده را یا از اعضای حزب مذکور یا از میان کسانی که مورد رضایت حزب باشند، برگزیند. در حالی که بنی‌صدر در نخستین روز پیروزی‌اش در انتخابات ریاست جمهوری، اعلام کرده بود که حزب جمهوری اسلامی از بین رفت و مردم را به تشکیل حزب جدیدی به‌نام "کمیته ملی برای هماهنگی با رئیس‌جمهور" دعوت کرد.»

السّفیر در ادامة مقاله می‌نویسد: «بنی‌صدر در وضعیت آشفته‌ای به سر می‌برد؛ مگر این‌که امام‌خمینی برخی از اختیارات خود را به او واگذار کند؛ همان‌طوری که قبلاً برای دادن قدرت به او، از او خواست تا ارتش را بازسازی کند و باید اعتراف کرد که امام دوست ندارد تمام قدرت را به او واگذار کند. درست است که امام از بنی‌صدر حمایت کرد، ولی ضمناً جواز مرور⁽¹⁾کامل را به وی نداده است و شکست وی را در مسئلة کمیتة تحقیق بین‌المللی در مقابل دانشجویان فراهم کرد.»⁽²⁾

در مقالة دوم آمده است: «صرف‌نظر از این‌که در انتخابات مجلس شورای ملی ایران، چه کسانی پیروز خواهند شد، باید گفت که بیش از همه، پیروزی از آن دمکراسی اسلام است و علی‌رغم برخی خلاف‌کاری‌هایی که در چهارمین انتخابات، در نخستین سال پیروزی انقلاب اسلامی شده است، باید گفت به کوری چشم کسانی که نسبت به تجربة دمکراسی اسلامی از خود شک و تردید نشان می‌دهند و یا کسانی که تلاش در شکست آن دارند، در مقایسه با موفقیت این تجربه، این خلاف‌کاری‌ها مسئله‌ای ساده و جزئی می‌نمایند؛ خواه پرزیدنت ابوالحسن بنی‌صدر دستور لغو دورة نخست انتخابات و تجدید آن را بدهد و خواه دستور

تعلیق آن را تا پایان رسیدگی به برخی شکایات و اعتراض‌ها صادر کند. باید گفت که انقلاب اسلامی در راه استقرار نهادهای خلقی و زدودن میراث سنگین شاه، گام‌های بلندی برداشته است و اگر عدّه‌ای از پیش، انقلاب اسلامی را مورد سرزنش قرار می‌دادند، اکنون باید تجدید نظر کنند؛ زیرا انقلاب ایران علی‌رغم موانع و کمبودها هنوز به پیش می‌تازد. و اگر برخی از همین افراد به روی انقلاب، سلاح انتقاد می‌کشند تا نسبت به آن شکّ و دودلی یا علامت‌های تعجّب و استفهام به‌وجود آورند، باید گفت که آنها در پوشش انتقاد از انقلاب ایران، اسلام را مورد انتقاد قرار می‌دهند.»

در ادامة مقاله افزوده شده است: انتخابات اخیر، به‌حق، مهم‌ترین رویداد سیاسی شاخص برای انقلاب به شمار می‌رود که از میزان قدرت و حجم هر گروه و حزبی، تصویری روشن به‌دست می‌دهد. بدیهی است که معنای این کلام این نیست که چهار دورة انتخاباتی گذشته - که به ترتیب برای استقرار نظام جمهوری اسلامی، انتخاب نمایندگان مجلس خبرگان، تصویب قانون اساسی و برگزیدن بنی‌صدر به ریاست جمهوری ایران صورت گرفته‌اند - فاقد ارزش عملی‌هستند؛ چراکه آنها خط مشی انقلابی و دمکراتیک کشور را به رهبری اسلام و در چارچوب قوانین اسلام، تحکیم و تقویت نموده‌اند؛ اما به شناخت ویژگی و میزان قدرت گروه‌های مختلف در داخل انقلاب کمکی نکرده‌اند و نیز به حجم و نقش هر گروهی که در پیشبرد انقلاب و براندازی رژیم شاه سهیم بوده‌اند.

دوره‌های انتخاباتی گذشته علی‌رغم اهمیت سیاسی آنها در تکوین انقلاب، ویژگی‌های دمکراتیک انقلاب را به وضوح روشن نکرده‌اند. در هر یک از آن دوره‌ها، از آن‌جا که انتخاباتی همگانی و فراگیر بوده‌اند، گروه‌ها، خط‌مشی‌ها و نهادهای گوناگون در هم آمیخته شدند. به همین جهت و نیز به‌خاطر ائتلاف‌هایی که پیش از آنها صورت گرفت، امکان شناخت صحیح نحوة تقسیم‌بندی گروه‌های سیاسی و نیز میزان قدرت آنها، وجود نداشت؛ اما انتخابات کنونی یعنی انتخابات مجلس شورای ملّی، بازتابی است از میزان قدرت گروه‌های حاکم یا اندیشة برتر سیاسی، که در نهایت، رهبری انقلاب و جهت‌گیری آن را در تمام زمینه‌ها در دست خواهد داشت.

گذشته از همة اینها، مهم این است که این تجربة بزرگ، روبه تکامل برود و دمکراسی اسلام ریشه بدواند. همین دمکراسی به‌خاطر ویژگی خلقی خود و تکیه بر رأی اکثریت مردم، خواهد توانست مسیر خود را از هر انحرافی جدا کند. در چارچوب این دستاوردها، هر گروه و نهاد و سازمانی می‌تواند امید آن را داشته باشد که در آینده، برنامه‌های خود را اجرا کند و به مبارزات خود در راه جذب اکثریت بیطرف به سمت خود و رهبری آن ادامه دهد.

در این حال، مهم این نیست که چه کسی در انتخابات پیروز شده است، بلکه مهم این است که این دوره از انتخابات، ضعف و زبونی بسیاری از احزاب و سازمان‌ها را برملا ساخت؛

سازمان‌هایی که پیش از این، ادعای نمایندگی اکثر مردم را داشتند و از همان آغاز، برنامه‌های رادیکال خود را مطرح کردند و از انقلاب ایران خواستند در همان ماه اول پیروزی در پیکار علیه رژیم شاه، آنها را اجرا کند. مسئلة مهم دیگر این است که نتایج این دوره از انتخابات، در موازنة داخلی میان نهادهای اصلی که از نظر تاریخی در حال حاضر منتسب به خط امام‌خمینی هستند جابه‌جایی به وجود آورده است.⁽¹⁾

12

پس از اشغال سفارت امریکا در تهران⁽²⁾تاکنون، رسانه‌های خارجی تحلیل‌های متفاوتی دربارة آن ارائه داده‌اند که این امر همچنان ادامه دارد. این تحلیل‌ها که طبق برداشت‌ها یا مصلحت‌اندیشی‌های نویسندگان آن رسانه‌ها است، در زمینه‌هایی از جمله علل وقوع این حادثه و عوامل هدایت‌کننده یا تأثیرگذار آن، به بحث می‌پردازد. امروز نیز نشریة هرالدتریبون چاپ فرانسه، در این‌باره مقاله‌ای با عنوان "رهبر رادیکال‌ها در پی تداوم انقلاب است" نوشت. در این مقاله، به معرفی دکتر پیمان و گروه وی، "جنبش مسلمانان مبارز"، پرداخته شده و به نحوی دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، مرتبط با این گروه و تحت تأثیر افکار آنان قلمداد شده است. در این مقاله همچنین مواضع پیمان دربارة بنی‌صدر، بازرگان، امام‌خمینی، و روند حرکت دولت موقت و شورای انقلاب، بازگو شده است. در این مقاله آمده است:

«دیروز رهبر جنبش مسلمانان مبارز - که تصور می‌رود هدایت کنندة دانشجویان تندرو و مبارزی است که سفارت امریکا را اشغال کرده‌اند - اظهار داشت هدف اصلی از این عملیات این است که تداوم انقلاب در ایران حفظ شود. وی اضافه کرد تا زمانی که این مأموریت کامل نشود، این 50 گروگان آزاد نخواهند شد. حبیب‌الله پیمان گفت: "علت اشغال سفارت، فقط وادار کردن امریکا به پس دادن محمدرضا پهلوی و پول‌هایش نیست؛ کار اصلی آنها بسیج و به حرکت واداشتن توده‌های مردم است و این، عملی است مداوم و چیزی نیست که متوقف شود." حبیب‌الله پیمان، رهبر جنبش مسلمانان مبارز که یک گروه کوچک رادیکال مذهبی است، بنی‌صدر و دولت وی را به‌عنوان لیبرال‌های اصلاح‌طلب، سرزنش می‌نماید و آنها را متهم می‌کند که آمادة مصالحه با امریکا هستند.»

در این جا نویسندة هرالدتریبون توضیح می‌دهد که بنی‌صدر رئیس‌جمهور ایران، سعی کرده است برای حل بحران سفارت امریکا، مذاکراتی انجام دهد؛ اما دانشجویان تندرو تلاش‌های وی را عقیم گذاشته‌اند. نویسنده سپس می‌افزاید:

«دکتر پیمان ایدئولوژی جنبش خود را چنین شرح داد که طرفداران جنبش او مسلمانان پارسا و وفادار به آیت‌الله خمینی هستند که قویاً ضد امریکایی و ضد سوسیالیست می‌باشند و از طرف دیگر با مارکسیسم کاملاً مخالف هستند. وی اظهار داشت که خود را رهبر و یا مشاور دانشجویان مبارزی نمی‌داند که سفارت را در چهارم نوامبر اشغال کرده‌اند؛ اما تصدیق می‌کند که اکثر دانشجویان تندرو، نظرگاه‌های سیاسی مشترکی با وی دارند. وی گفت: "این دانشجویان از تجربه و تحلیل‌های من استفاده می‌کنند و از کتاب‌های من الهام می‌گیرند؛ اما آنها عضو رسمی جنبش ما نیستند."

اما منابع مطلع ایران می‌گویند که دکتر پیمان روابط بسیار نزدیکی با 400 دانشجوی تندرو مستقر در سفارت دارد. اغلب اوقات، وی در حال داخل‌شدن به محوّطة سفارت یا خروج از آن دیده شده است. روزنامه‌نگاران ایرانی اظهار می‌دارند که او به‌منظور کمک به دانشجویان تندرو در بیان دعوی‌شان، همراه آنها به تلویزیون آمده است. وی تنها شخصیت خارج از سفارت نیست که با دانشجویان مستقر در سفارت، در ارتباط است؛ اما به نظر می‌رسد مهم‌ترین آنها است. این منابع اظهار می‌دارند که دانشجویان برای مشورت‌های سیاسی به دکتر پیمان رجوع می‌کنند و ظاهراً این امر از روزهایی که نقشة اشغال سفارت کشیده شده، صورت می‌گرفته است.

طبق نظر دکتر پیمان و به گفتة خود او، عقیدة دانشجویان مستقر در سفارت این است که انقلاب ایران هنوز از کمال مطلوب بسیار دور است. به نظر آ‌نها کشور هنوز از نظر اقتصادی به امریکا و دیگر کشورهای غربی وابسته است و بنی‌صدر و شورای انقلاب که در قطع این وابستگی‌ها آهسته پیش‌می‌روند، انقلابیون واقعی نیستند. وی در یک گفت‌وگوی طولانی که در آن، ظاهراً از اصطلاحات به عاریت گرفته شده از مارکسیسم استفاده می‌کرد، اظهار داشت: "هدف اصلی سازمان ما پافشاری در اهمیت دادن به قطع بندهای وابستگی به امپریالیسم جهانی است که در رأس آن امریکا قرار دارد. ما معتقدیم که لیبرال‌ها، یک طبقة اجتماعی متعلق به سرمایه‌داری وابسته حامیان امپریالیسم هستند.»

در ادامة این مقاله آمده است: «هدف اشغال سفارت، گسیختن روابط با امریکا، واژگونی دولت بازرگان و بخشیدن جان تازه به انقلاب است، که از هر سه مسئله

موفق بیرون آمده اند. دکتر پیمان در این‌باره اظهار داشت: "هدف از گروگان‌گیری و اشغال سفارت، تنها جنگ با امپریالیسم نبوده، بلکه هدف دیگر آن برداشتن ماسک از چهرة سیاست‌مداران مصالحه‌کار لیبرالی است که با به‌ظاهر انقلابی بودن و قرار داشتن در خط امام، قدرت را در ایران قبضه کرده‌اند." او گفت: "بدین ترتیب نه‌تنها دانشجویان مبارز، خواهان استرداد شاه مخلوع و پول‌هایش هستند، بلکه آنها خواهان برکناری لیبرال‌ها از پست‌های دولتی می‌باشند." وی افزود: «و بدین ترتیب، آزاد کردن گروگان، در حکم شکست برای ما است."»

نویسندة مقاله هرالدتریبون اضافه می‌کند: «مقامات ایرانی اظهار داشته‌اند که به اعتقاد آنها در میان دانشجویان مستقر در سفارت، شکاف افتاده است. منابع دولتی گفته‌اند که این شکاف‌های ظاهری، به چندین تصفیه منجر شده است که بر اساس آن، مخالفان از محوطة سفارت اخراج شده‌اند. یکی از امیدهای دولت این است که بتواند به‌طریقی این شکاف‌ها را عمیق کند تا از آن راه، میانه‌روها را در صورتی که فردی باقی‌مانده باشد، قوی گرداند. دکتر پیمان اصرار ورزید که دولت بنی‌صدر هیچ‌گونه دخالتی در این مسئله ندارد. وی گفت دانشجویان تندرو دستورهای آیت‌الله خمینی را انجام می‌دهند و تاکنون آیت‌الله به آنها نگفته است که گروگان‌ها را آزاد کنند. اما وی [آیت‌اللّه خمینی] همچنان گفته است که تصمیم نهایی را مجلس جدید ایران خواهد گرفت. پیمان نیز بر این عقیده است که هرآنچه مجلس تصمیم بگیرد، خواست ملت خواهد بود.»⁽¹⁾

13

نظر به این‌که با پیروزی انقلاب، رژیم پهلوی و ژاندارم امریکا در منطقه فرو پاشید و نابود شد، در استراتژی منطقه‌ای امریکا، اهمیت عربستان سعودی و ضرورت تسلیح و تقویت آن، افزایش یافته است. برخی اخبار حاکی از چنین امری است؛ از جمله امروز بخش عربی رادیو قاهره، به نقل از منابع لبنانی و غربی گزارش داد: «مملکت عربستان سعودی هم‌اکنون سرگرم تأسیس یک شبکة پیشرفتة امریکایی زمین به هوا در طول مرزهای عربستان سعودی با یمن و تا مرز آن کشور با سلطان‌نشین عمان می‌باشد. شبکة موشکی، مرکب از 16 پایگاه است که 14 واحد از آنها در مرز با یمن و 2 واحد دیگر در منطقة ظهران‌الدمام در شرق عربستان سعودی برپا می‌شود.»⁽²⁾

ضمیمه اول گزارش1: اظهارات مشاور حقوقی وزارت خارجه امریکا علیه ایران در دادگاه لاهه.

بخشی از اظهارات و استدلالات مشاور حقوقی وزارت خارجة امریکا، رابرت اوئن که طی سه روز گذشته در دادگاه لاهه ارائه شده، به قرار زیر است:

سه شنبه 18 مارس 1980 (28/12/1359): تصوّر این امر مشکل است که تجاوزی وقیحانه‌تر از این اقدام، با توجه به مقررات حقوق بین‌المللی، صورت گیرد. همدستی دولت ایران در تمام این عملیات، بارها و بارها از رفتار این دولت آشکار شده است. این مطلب روشن است که دولت ایران و آیت‌الله خمینی، از قبل اطلاع داشته‌اند یا می‌بایستی اطلاع داشته باشند که سفارت امریکا مورد هجوم یک گروه سازمان‌یافته قرار خواهد گرفت. در روزهای قبل از اشغال سفارت، آیت‌الله خمینی طی نطق‌های آتشین، مردم را به تظاهرات ضدامریکایی دعوت کرد. دانشجویان اشغالگر سفارت، از آن پس با افتخار ادعا می‌کردند که به ندای آیت‌الله خمینی برای تشدید حمله به امریکا پاسخ گفته‌اند. به علاوه، این دانشجویان اخیراً آشکار کرده‌اند که آنان قبل از دست‌زدن به حمله، با فردی به نام موسوی خوئینی‌مشورت کرده‌اند. آقای خوئینی سپس با صادق قطب‌زاده که در آن زمان سرپرستی رادیو تلویزیون را به‌عهده داشت، تماس گرفت و از او خواست که پس از اشغال سفارت از آن حمایت کند.⁽¹⁾

چهارشنبه 19 مارس 1980 (29/12/1359): اسیر کردن گروگان‌های امریکایی در تهران در پیشگاه افکار جهانی قابل دفاع نیست. هیچ کشوری در روی زمین نیست که تصرف سفارت امریکا را در چارچوب قوانین بین‌المللی توجیه کند.

اگر جامعة جهانی هرگونه اقدام ممکن را برای محکوم کردن این‌گونه اعمال ایران انجام ندهد، قوانین بین‌المللی به شدّت به خطر خواهد افتاد. با گروگان‌ها در هفته‌های اول با خشونت رفتار می‌شده است و بارها به وسیلة تفنگ و سلاح‌های دیگر تهدید شده‌اند.⁽²⁾

پنجشنبه 20 مارس 1980 (30/12/1359): علائمی که از ایران دریافت می‌شود حاکی است که بازداشت گروگان‌ها تا مدت نامعلومی ادامه خواهد داشت. هیچ‌کس در این دادگاه، به هیچ‌وجه نمی‌داند که آیت‌الله خمینی اسارت گروگان‌ها را برای یک ماه، یک سال یا ده سال دیگر ادامه خواهد داد یا نه؟ از آن‌جا که ایالات متّحده همچنان این دادگاه را نقطة امیدی می‌داند برای آزادی نهایی گروگان‌ها از طریق ارائة رأی نهایی قابل اجرا، از این‌رو در این موقع خواستار صدور رأی نهایی در نهایت فرصت و امکان است.⁽³⁾

ضمیمه دوم گزارش1:

گزارش امروز رادیو امریکا از وضعیت اخیر دادگاه لاهه و اقدامات امریکا در این دادگاه، به شرح زیر است: «ایالات متّحده، در تمام بیاناتی که در هفتة جاری در دادگاه بین‌المللی لاهه ایراد کرده است، از تصمیم خود مبنی بر بلوکه کردن سپرده‌های ایران دفاع نموده و آن را یک تصمیم سبک و قابل توجیه دانسته است. یک قاضی دادگاه مذکور که تبعة شوروی است، از وکلای امریکایی خواست دربارة موضوع بلوکه کردن سپرده‌های ایران در داخل و خارج ایالات متّحده، توضیحاتی بدهند. مشاور حقوقی وزارت خارجة امریکا رابرت اوئن، در پاسخ گفت که مسئولان دولت ایران، اندکی پس از تصرف سفارت امریکا، تهدید کردند که تمامی سپرده‌های ایران را از بانک‌های ایالات متحده خارج خواهند ساخت. همچنین تهدید کردند که از پذیرفتن دلار برای بهای نفت، خودداری خواهند کرد و بدهی‌های ایران را به ایالات متحده و شهروندان امریکایی نخواهند پذیرفت.

قاضی شوروی خاطر نشان ساخت که سپرده‌های مورد بحث ایران، 12 میلیارد دلار است. اوئن با سادگی توضیح داد که این مبلغ، بسیار زیاد است؛ ولی اگر با مفهوم مبالغ هنگفت سخن بگوییم، این

تهدیدهای ایران به منزلة تجاوزی به ثبات اقتصادی جهان و سیستم پولی جهان به شمار می‌رود. اوئن اضافه کرد که ایرانیان هزارها میلیون دلار را که دولت ایران به ایالات متحده بدهکار است، در معرض خطر قرار داده‌اند. از جمله هدف‌های تصمیم پرزیدنت کارتر، پرداخت این بدهی‌ها در صورت عدم ایفای تعهد از طرف ایران بوده است. اوئن گفت در صورت آزاد شدن گروگان‌ها، ایالات متحده آماده خواهد بود تا برای تحقق یک راه‌حل مشترک برای بدهی‌ها، مذاکراتی را آغاز کند. وی افزود که این امر به پایان دادن مسئلة بلوکه کردن سپرده‌ها منجر خواهد شد. قاضی شوروی گفت ایالات متحده با بلوکه کردن سپرده‌های ایران، به سیستم حالت اضطراری دادگاه بین‌المللی تجاوز کرده است، و ایالات متحده و ایران نباید هیچ‌گونه اقدامی که به تشنّج دامن بزند، انجام دهند. اوئن پاسخ داد که تصمیم بلوکه کردن سپرده‌ها، یک ماه قبل از اتخاذ تصمیم به‌وسیله دادگاه بین‌المللی - که هنوز ایران آن را کاملاً نادیده می‌گیرد - گرفته شده است.»

در این جا گویندة رادیو امریکا توضیح داد: «پانزده قاضی دادگاه، دستور آزادی فوری گروگان‌ها را صادر کرده بودند و دادگاه این دستور را یک اقدام اضطراری دانسته بود.»

در پایان گزارش رادیو امریکا، سرانجام مباحث به این ترتیب ذکر شده است: «ایالات متحده، در حال حاضر از دادگاه لاهه خواستار است که حکم نهایی را مبنی بر این‌که ایران به حقوق بین‌المللی تجاوز کرده است، صادر کند و به ایران دستور بدهد گروگان‌ها را آزاد کند و افراد مسئول بازداشت گروگان‌ها، محاکمه شوند و خسارات ناشی از آن پرداخت شود. پانزده قاضی دادگاه بین‌المللی بیانات نهایی را استماع کردند. آنان در حال حاضر برای صادر کردن تصمیم خود آماده می‌شوند و شاید، گرفتن این تصمیم چند هفته طول بکشد.»⁽¹⁾

ضمیمه گزارش 9: متن کامل پیام نوروزی امام خمینی

«بسم‌الله الرحمن الرحیم

حلول سال جدید را - که ره‌آورد آن تمامیت ارکان جمهوری اسلامی است - به همة مستضعفین و ملت شریف ایران تبریک عرض می‌کنم. ارادة خداوند متعال - وله‌الشکر - تعلق گرفت که این ملت مظلوم را از زیر بار ستمگری‌ها و جنایات حکومت طاغوتی و از زیر سلطه قدرت‌های ستم‌پیشه، خصوصاً دولت امریکای جهانخوار نجات دهد و پرچم عدل اسلامی را برفراز کشور عزیزمان به اهتزاز درآورد. و وظیفه ماست که در مقابل ابرقدرت‌ها بایستیم و قدرت ایستادن هم داریم؛ به شرط این‌که روشنفکران دست از غرب و شرق و غرب‌زدگی و شرق‌زدگی بردارند و صراط مستقیم اسلام و ملیت را دنبال کنند.

ما با کمونیسم بین‌الملل به همان اندازه در ستیزیم که با جهانخواران غرب به سرکردگی امریکا؛ و با صهیونیزم و اسرائیل شدیداً مبارزه می‌کنیم. دوستان عزیزم! بدانید که خطر قدرت‌های کمونیستی از امریکا کمتر نیست؛ و خطر امریکا به حدی است که اگر کوچک‌ترین غفلتی کنید نابود می‌شوید. هر دو ابرقدرت، کمر به نابودی ملل مستضعف بسته‌اند و ما باید از مستضعفین جهان پشتیبانی کنیم. ما باید در صدور انقلاب‌مان به جهان کوشش کنیم و تفکر این‌که ما انقلاب‌مان را صادر نمی‌کنیم کنار بگذاریم؛ زیرا اسلام بین کشورهای مسلمان فرقی قائل نمی‌باشد و پشتیبان تمام مستضعفین جهان است. از طرفی دیگر تمام قدرت‌ها و ابرقدرت‌ها کمر به نابودی ما بسته‌اند، و اگر ما در محیطی دربسته بمانیم قطعاً با شکست مواجه خواهیم شد. ما باید حساب‌مان را صریحاً با قدرت‌ها و ابرقدرت‌ها یکسره کنیم و به آنها نشان دهیم که با تمام گرفتاری‌های مشقت‌باری که داریم، با جهان، برخوردی مکتبی می‌نماییم.

جوانان عزیزم که چشم امید من به شماست، با یک دست قرآن و با دست دیگر، سلاح را برگیرید و چنان از حیثیت و شرافت خود دفاع کنید که قدرت تفکر توطئه علیه خود را از آنان سلب نمایید. چنان با دوستانتان رحیم باشید که از ایثار هر چه دارید نسبت به آنان کوتاهی ننمایید. آگاه باشید که جهان امروز دنیای مستضعفین است و دیر یا زود پیروزی از آنان است و آنان وارثین زمین و حکومت‌کنندگان خدایند.

من بار دیگر پشتیبانی خودم را از تمام نهضت‌ها و جبهه‌ها و گروه‌هایی که برای رهایی از چنگال ابرقدرت‌های چپ و راست می‌جنگند اعلام می‌کنم. من پشتیبانی خود را از فلسطین رشید و لبنان عزیز اعلام می‌دارم. من بار دیگر اشغال سَبُعانة افغانستان را توسط چپاولگران و اشغالگران شرق متجاوز شدیداً محکوم می‌نمایم، و امیدوارم هر چه زودتر مردم مسلمان و اصیل افغانستان به پیروزی و استقلال حقیقی برسند؛ و از دست این به اصطلاح طرفداران طبقه کارگر نجات پیدا کنند.

ملت شریف باید بداند که تمام پیروزی‌ها به اراده خداوند قادر و با تحولی که در سراسر کشور تحقق پیدا کرد و روح ایمان و تعهد و تعاونی که در اکثریت قاطع ملت پیدا شد به دست آمد. توجه به خدای متعال و وحدت کلمه اساس پیروزی ما شد؛ و با از یاد بردن رمز پیروزی و سرپیچی از اسلام بزرگ و احکام مقدس آن و پیمودن راه اختلاف و تفرق، خوف آن است که عنایت حق تعالی سلب و راه برای مستکبرین باز و حیله‌ها و دسیسه‌های قدرت شیطانی، ملت عزیز ما را به اسارت کشد، و خون‌های پاکی که در راه استقلال و آزادی ریخته شده و رنج‌هایی که جوانان و پیران عزیز ما برده‌اند به هدر رود، و بر کشور اسلامی تا ابد آن گذرد که در رژیم طاغوتی گذشت، و شکست‌خوردگان از انقلاب اسلامی با ما آن کنند که با مستضعفان مظلوم جهان کرده و می‌کنند. لهذا من با احساس وظیفه الهی و شرعی مطالبی را گوشزد می‌کنم و جناب آقای رئیس‌جمهور و شورای انقلاب و دولت و قوای انتظامی را اکیداً عهده‌دار اجرای آن می‌نمایم، و از عموم ملت می‌خواهم که با تمام قوا و تعهدی که به اسلام عزیز دارند در سرتاسر کشور از پشتیبانی جدی آنان خودداری نکنند. من توطئه‌های شیاطین ضدانقلاب را برای باز کردن دست شرق و غرب در حال گسترش می‌بینم؛ و برای دولت و ملت ما وظیفة الهی - انسانی، ملی است که با تمام توان از آن جلوگیری نمایند. اینک مسائلی را متذکر می‌شوم:

1- امسال سالی است که باید امنیت به ایران بازگردد و مردم شریف در کمال آسایش زندگی نمایند. بار دیگر پشتیبانی کامل خودم را از ارتش نجیب ایران اعلام می‌دارم. ولی ارتش جمهوری اسلامی باید ضوابط و مقررات را کاملاً مراعات نماید. جناب آقای رئیس‌جمهور که به نمایندگی از طرف اینجانب به فرماندهی کل قوا منصوب شده‌اند موظف هستند که هر کس با هر درجه و مقامی که خواست در ارتش اخلال کند و یا اعتصاب راه بیندازد و یا کم‌کاری کند و یا نظم و مقررات ارتش را نادیده گیرد و یا از قوانین ارتش سرپیچی کند شدیداً مؤاخذه نمایند؛ و در صورت اثبات جرم، بلافاصله از ارتش اخراج نمایند و تحت تعقیب قانونی قرار دهند. من دیگر بی‌نظمی در ارتش را به هیچ وجه تحمل نمی‌کنم و هر کس که در کار ارتش اخلال نماید بلافاصله به عنوان ضدانقلاب به ملت معرفی می‌شود تا ملت عزیز حسابش را با باقیماندة ارتش شاه جنایتکار روشن گرداند.

برادران عزیز ارتشی‌ام! ای کسانی که به شاه پلید و ایادی چپاولگرش پشت نمودید و به ملت پیوستید، امروز روز خدمت به ملت و ایران عزیز است. سعی کنید با تلاش پیگیر خویش، این مرز و بوم را از دست دشمنان اسلام و ایران نجات دهید.

2- بار دیگر پشتیبانی خود را از سپاه پاسداران اعلام می‌نمایم و به آنان و فرماندهان آنان گوشزد می‌نمایم که کوچک‌ترین تخلف موجب تعقیب است و اگر خدای ناکرده کاری کنید که موجب اخلال در نظم سپاه شود، بلافاصله اخراج می‌گردید و تمام آنچه را که درباره ارتش گفتم درباره آنان به اجرا در‌می‌آید. فرزندان انقلابی‌ام! مواظب باشید که با همه با مهربانی و اخلاق اسلامی مواجه شوید.

3- شهربانی و ژاندارمری کشور باید نظم را رعایت نمایند. از قرار اطلاع کم‌کاری عجیبی در کلانتری‌ها دیده می‌شود. اینان که از گذشته تجربیات خوبی ندارند برای هر چه بیشتر همگامی با مردم و نظم در سراسر ایران کوشش نمایند و مردم را از خودشان بدانند.

امید است در آینده تجدید سازمان اساسی برای ژاندارمری و شهربانی در نظر گرفته شود. قوای انتظامیه خود را از اسلام و مسلمین بدانند و انفجارات جنوب مرا شدیداً متأثر کرده است که چرا سپاه و شهربانی و ژاندارمری، عده‌ای خدانشناس - وابسته به رژیم فاسد خارجی متکی به امریکا - را دقیقاً

شناسایی نمی‌نمایند و به مجازات نمی‌رسانند. اینان مفسدین فی‌الارض هستند، چه آنان که مستقیماً در این‌گونه اعمال شرکت می‌نمایند و چه آنان که این‌گونه جریانات را هدایت می‌کنند، و حکم "مفسد فی‌الارض" روشن است. دادگاه‌های انقلاب هر چه بیشتر قاطعیت به خرج دهند تا ریشه آنان را بر کَنند.

4- دادگاه‌های انقلاب در سراسر ایران باید نمونة کامل اجرای حدودالله باشند. باید سعی کنند که قدمی از احکام خدای تعالی منحرف نشوند و احتیاط کامل را رعایت نمایند. باید با صبر انقلابی به قضاوت بنشینند. دادگاه‌ها حق ندارند نیروی مسلح از خود داشته باشند. باید بر طبق قانون اساسی عمل نمایند و به تدریج دستگاه قضایی اسلامی مسئولیت‌های این دادگاه‌ها را بر عهده گیرند. قضات باید با تمام جدیت جلوی تخلفات را بگیرند، و اگر خدای ناکرده کسی از دستورات الهی سرپیچی کرد، بلافاصله به ملت معرفی شده و به مجازات برسد.

5- دولت موظف است اسباب کار و تولید را برای کارگران و دهقانان و زحمتکشان فراهم آورد، ولی اینان نیز بدانند که اعتصاب و کم‌کاری نه تنها موجب تقویت ابرقدرت‌ها می‌شود، بلکه سبب می‌شود امید مستضعفان کشورهای اسلامی و غیراسلامی‌ای که به پا خاسته‌اند، به یأس مبدل شود. مردم هر شهر به محض اطلاع از اعتصاب هر کارخانه، خود را به آنجا برسانند و ببینند آنان چه می‌گویند. باید ضدانقلاب را شناسایی و به مردم معرفی نمایند. مردم شریف ایران دیگر نمی‌توانند حقوق بی‌جهت به عده‌ای از خدا بی‌خبر بدهند.

زحمتکشان عزیز! بدانید آنانی که هر روز در گوشه‌ای بلوا به‌پامی‌کنند و اصولاً با منطق اسلحه به میدان می‌آیند، دشمنان سرسخت شما هستند و می‌خواهند شما را از مسیر انقلاب منحرف نمایند. آنان دیکتاتورانی هستند که اگر روزی روی کار آیند به هیچ کس حق نفس کشیدن نمی‌دهند. با آنان در تمام زمینه‌ها مبارزه کنید و آنان را به‌عنوان دشمنان شمارة یک خود به مردم معرفی نمایید و از بستگی آنان و وابستگی آنان به شرق متجاوز و یا غرب استثمارگر پرده بردارید. دولت موظف است اشخاصی که در این گونه اعمال دست دارند شدیداً مجازات کند.

6- من نمی‌دانم دولت چرا طرح‌های متوقف شده خود را، که به سود ملت می‌باشد، به کار نمی‌اندازد. باید دولت هر چه سریع‌تر طرح‌های به سود ملت را که متوقف شده و آنها که جدید است به اجرا بگذارد تا وضع اقتصادی کشورمان سروسامان یابد.

7- در ادارات دولتی باید همه از دولت برگزیده تبعیت کنند، در غیر این صورت شدت عمل لازم است. باید بی‌درنگ هر کس در هر اداره‌ای که خواست اخلال کند او را اخراج و به ملت معرفی نمایند. من تعجب می‌کنم که چرا اولیای امور از نیروی مردم غفلت می‌کنند؟ مردم خود حساب ضدانقلاب را می‌رسند و او را رسوا می‌کنند.

8- مصادرة اموال متجاوزین از طرف افراد غیرمسئول و یا محاکم غیرصالحه شدیداً محکوم است. تمام مصادرات باید از روی موازین شرعیه با حکم دادستان و یا قضات دادگاه‌ها باشد و هیچ‌کس حق دخالت در این گونه امور را ندارد. متخلفین باید شدیداً مؤاخذه شوند.

9- زمین‌ها باید روی موازین شرعیه توزیع گردد و بعد از اثبات این موضوع، محاکم صالحه حق اخذ دارند. هیچ کسی حق تجاوز به زمین و یا مسکن و یا باغ کسی را ندارد و اصولاً اشخاص غیرمسئول حق دخالت در این گونه امور را ندارند، ولی اطلاعات خود را درباره زمین و مسکن و باغ طاغوتیانی که به ناحق اموال مردم را غصب نموده‌اند به مسئولین امور برسانند، و اگر کسی برخلاف موازین اسلامی و قانونی اقدامی بنماید شدیداً قابل تعقیب است.

10- بنیاد مسکن و بنیاد مستضعفان هر چه زودتر بیلان کار خودشان را بدهند تا مردم از فعالیت این دو نهاد انقلابی مطلع گردند. بنیاد مسکن باید روشن کند که چه میزان کار کرده است و بنیاد مستضعفین صورت اموال منقول و غیرمنقول طاغوتیان خصوصاً شاه و خاندان و دار و دسته کثیفش در سراسر ایران را به روشنی برای مردم بیان دارند و بگویند چه کرده‌اند، اموال شاه خائن را به چه کسی

داده‌اند؟ آیا راست است که بنیاد مستضعفین بنیاد مستکبرین گردیده است؟ اگر چنین است تصفیه ضروری است و غفلت از این امر مهم حرام. باید این دو نهاد دقیقاً برای مردم شرح دهند که چرا از این سریع‌تر نتوانسته‌اند کار نمایند، و اگر کسانی به اسم مستضعفین خلاف می‌کنند، بر دادگاه‌های سراسر ایران است که سریعاً اقدام نمایند.

11- باید انقلابی اساسی در تمام دانشگاه‌های سراسر ایران به وجود آید تا اساتیدی که در ارتباط با شرق و یا غرب‌اند تصفیه گردند و دانشگاه محیط سالمی شود برای تدریس علوم عالی اسلامی. باید از بدآموزی‌های رژیم سابق در دانشگاه‌های سراسر ایران شدیداً جلوگیری کرد، زیرا تمام بدبختی جامعة ایران در طول سلطنت این پدر و پسر از این بدآموزی‌ها به وجود آمده است. اگر ما ترتیبی اصولی در دانشگاه داشتیم، هرگز طبقه روشنفکر دانشگاهی‌ای نداشتیم که در بحرانی‌ترین اوضاع ایران در نزاع و چند دستگی با خودشان باشند و از مردم بریده باشند و از آنچه که بر مردم می‌گذرد چنان آسان گذرند که گویی در ایران نیستند. تمام عقب‌ماندگی‌های ما به خاطر عدم شناخت صحیح اکثر روشنفکران دانشگاهی از جامعه اسلامی ایران بود، و متأسفانه هم‌اکنون هم هست. اکثر ضربات مهلکی که به این اجتماع خورده است از دست اکثر همین روشنفکران دانشگاه رفته‌ای [است] که همیشه خود را بزرگ می‌دیدند و می‌بینند و تنها حرف‌هایی می‌زدند و می‌زنند که دوست به اصطلاح روشنفکر دیگرش بفهمد، و اگر مردم هیچ نفهمند، نفهمند؛ زیرا دیگر چیزی که مطرح نیست مردمند، و تمام چیزی که مطرح است خود اوست، برای اینکه بدآموزی‌های دانشگاهی زمان شاه، روشنفکر دانشگاهی را طوری بار می‌آورد که اصولاً ارزشی برای خلق مستضعف قائل نبود و متأسفانه هم‌اکنون هم نیست.

روشنفکران متعهد و مسئول، بیایید تفرقه و تشتت را کنار گذارید و به مردم فکر کنید و برای نجات این قهرمانان شهید داده، خود را از شرّ "ایسم" و "ایست" شرق و غرب نجات دهید. روی پای خود بایستید و از تکیه به اجانب بپرهیزید.

طلاب علوم دینی و دانشجویان دانشگاه‌ها باید دقیقاً روی مبانی اسلامی مطالعه کنند و شعارهای گروه‌های منحرف را کنار گذارند و اسلام عزیز راستین را جایگزین تمام کج‌اندیشی‌ها نمایند. این دو دسته باید بدانند اسلام خود مکتبی است غنی که هرگز احتیاجی به ضمیمه کردن بعضی از مکاتب به آن نیست. و همه باید بدانید که التقاطی فکر کردن خیانتی بزرگ به اسلام و مسلمین است که نتیجه و ثمره تلخ این نوع تفکر در سال‌های آینده روشن می‌گردد. با کمال تأسف گاهی دیده می‌شود که به علت عدم درک صحیح و دقیق مسائل اسلامی، بعضی از این مسائل را با مسائل مارکسیستی مخلوط کرده‌اند و معجونی به وجود آورده‌اند که به هیچ وجه با قوانین مترقی اسلام سازگار نیست. دانشجویان عزیز! راه اشتباه روشنفکران دانشگاهی غیرمتعهد را نروید و از مردم خود را جدا نسازید.

12- مسئله دیگر مطبوعات است. من بار دیگر از مطبوعات سراسر ایران می‌خواهم که بیایید و دست در دست یکدیگر نهید و آزادانه مطالب را بنویسید، ولی توطئه نکنید. من بارها گفته‌ام که مطبوعات باید آزاد و مستقل باشند، ولی متأسفانه و با کمال تعجب تعدادی از آنها را در مسیری دیدم که با کمال بی‌انصافی مقاصد شوم راست و یا چپ را در ایران پیاده می‌کردند و هنوز می‌کنند. مطبوعات در هر کشوری نقش اساسی را در ایجاد جوّ سالم و یا ناسالم دارند. امید است که درخدمت خدا و مردم درآیند.

و همچنین رادیو - تلویزیون باید مستقل و آزاد باشند و همه گونه انتقاد را با کمال بی‌طرفی منتشر سازند تا بار دیگر شاهد رادیو - تلویزیون زمان شاه مخلوع نگردیم. رادیو - تلویزیون باید از عناصر طرفدار شاه و یا منحرف پاکسازی شود.

13- این روزها حملات به روحانیت اصیل که به راستی چه در زمان شاه و چه در زمان پدرش از بارزترین اقشاری بودند که با قیام‌های متعدد خود در مقابل فساد دستگاه به افشاگری و مبارزه پرداختند و مبارزات ضدشاهی - امریکایی را در طول مبارزات بر حق مردم شریف هدایت می‌کردند و به پیروزی رساندند، از طریق ایادی شاه و دارودسته‌اش گسترش پیدا کرده است. درست زمانی که روحانیت، مبارزة

سرسختش را در سال‌های 42 - 41 علیه شاه خائن شروع کرد، شاه روحانیت متعهد و مسئول را "ارتجاع سیاه" نامید، زیرا تنها خطر جدی برای او و سلطنتش روحانیون مبارزی بودند که ریشه در عمق جان مردم داشتند و در مقابل او و ستمکاری‌اش ایستادند.

درست اکنون ایادی شاه برای خرد کردن روحانیت که اساس استقلال و آزادی این مملکت است کلمة "ارتجاع" را در دهان فرزندانم که از عمق جریانات مطلع نیستند انداخته‌اند.

فرزندان عزیز و انقلابی‌ام! امروز توهین و تضعیف روحانیت ضربه به استقلال و آزادی و اسلام است. امروز راه شاه خائن را رفتن و کلمة ارتجاع را به این طبقة محترم که از نادرترین قشرهایی هستند که زیر بار شرق و غرب نمی‌روند، خیانت است. خواهران و برادران عزیزم! بدانید آنانی که روحانیون را مرتجع می‌دانند، در نهایت راه شاه و امریکا را می‌روند. ملت شریف ایران با پشتیبانی از روحانیت اصیل و متعهد ایران که همیشه حافظ و سنگربان این مرز و بوم بوده‌اند، دِین خود را به اسلام ادا می‌نمایند و طمع ستمکاران تاریخ را از کشور قطع می‌نمایند. از طرف دیگر من به روحانیین محترم در هر جا هستند اعلام می‌کنم، ممکن است شیاطین با ایادی خود تبلیغات سوئی علیه جوانان عزیز خصوصاً جوانان دانشگاهی بکنند، باید روحانیون بدانند که امروز تکلیف آن است که همة قشرهای ملت خصوصاً دو قشر معظم که مغز متفکر ملت هستند دست به دست هم داده و علیه قدرت‌های شیطانی و مستکبرین کوشش نموده و در صف واحد، نهضت اسلامی را جلو رانده و استقلال و آزادی را چون جان عزیز خود نگهبانی کنید. نقشة جهانخواران و عمال آنان، جدا کردن این دو طبقه مؤثر متفکر در زمان رژیم طاغوتی بود و مع‌الأسف موفق شد و کشور را به تباهی کشاند، و آن نقشه بار دیگر در دست اجرا است که با غفلت جزئی رو به تباهی خواهیم رفت. امیدوارم که همة طبقات ملت به خصوص این دو طبقه محترم در این سال جدید از توطئه‌ها و دسیسه‌ها غافل نباشند و با وحدت کلمه نقشه‌های شوم را باطل کنند.

در خاتمه لازم است در این سال جدید بعد از طلب مغفرت برای شهدای انقلاب اسلامی و قدردانی از فداکاری‌های آنان به بازماندگان آنان، مادران و پدران آنان تبریک عرض نمایم که چنین شیر زنان و شیر مردانی تربیت نمودند. و نیز به معلولین و آسیب‌دیدگان انقلاب که در پیشبرد نهضت ملت و تحقق جمهوری اسلامی پیشقدم بودند، تبریک عرض کنم. الحق انقلاب اسلامی ما مرهون فداکاری‌های این دو قشر عزیز است. اینجانب و ملت ما این دلاوری‌ها را فراموش نمی‌کنیم و یاد آنان را گرامی می‌داریم.

از خداوند متعال عظمت اسلام و مسلمین را خواستارم. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

1/1/59 - روح‌الله الموسوی الخمینی»⁽¹⁾

روزشمار جنگ شنبه 2 فروردین 1359 5 جمادی‌الاولی 1400 22 مارس 1980

14

امروز یک جلسة طولانی و مهم با شرکت عالی‌ترین مقام‌های سیاسی و امنیتی امریکا، در کمپ دیوید تشکیل و در آن طرح نظامی نجات گروگان‌های امریکایی در ایران، بررسی و پیگیری شد. در این جلسه که جیمی کارتر رئیس‌جمهوری امریکا، والتر ماندیل معاون رئیس‌جمهوری، سایروس ونس وزیر امور خارجه، زبیگنیو برژینسکی مشاور امنیت ملی، هارولد براون وزیر دفاع، ژنرال دیوید جونز رئیس ستاد مشترک ارتش و جودی‌پاول سخنگوی کاخ سفید در آن شرکت داشتند، "استراتژی دیپلماتیک" برخورد با ایران نیز مورد بررسی قرار گرفت.

در گزارش برژینسکی از این جلسه آمده است: «ملاقات با رئیس‌جمهور، زمان زیادی به طول انجامید؛ یعنی از 10:40 صبح تا 4 بعد از ظهر. در پایانِ مشورت‌هامان دربارة استراتژی دیپلماتیک، ژنرال جونز نخستین گزارش جامع و کامل خود را درباره مأموریت نجات گروگان‌ها - که طی ماه‌های گذشته تهیه شده بود - به رئیس‌جمهوری تقدیم کرد. رئیس‌جمهوری یک هیئت شناسایی و اکتشافی را مأمور کرد تا عازم ایران شود و طرح‌های ما را برای یک مأموریت سوخت‌گیری مجدد در بیابان ایران (طبس)، و انتقال تیم نجات هواپیمای سوخت‌گیری شده به هلی‌کوپترها، تسریع کند. اما راجع به خود این مأموریت هیچ‌گونه تصمیمی گرفته نشد. ما امیدوار بودیم که مذاکرات به یک نتیجة موفقیت‌آمیز برسد. سایروس ونس در این جلسه با هرگونه اقدام نظامی بر ضد ایرانیان مخالفت کرد. رئیس‌جمهوری با

بی‌تابی از او پرسید: "یعنی شما میل دارید در حالی که گروگان‌ها در زندان باقی می‌مانند، ما تا آخر سال بنشینیم و منتظر باشیم؟" من نکته‌ای را بیان کردم که کارتر با آن موافقت کرد. آن نکته این‌بود که اگر متحدانمان متقاعد شوند که ما در حال طرح کردن نوعی اقدام نظامی هستیم، شانس پیوستن آنان به ما، احتمالاً افزایش پیدا خواهد کرد.»⁽¹⁾

سایروس ونس در این‌باره چنین می‌گوید: «من مخالفت خود را با استفاده از نیروی نظامی، از جمله محاصرة دریایی و مین‌گذاری بنادر ایران، تا زمانی که به گروگان‌ها آسیبی نرسیده یا در معرض خطر جدی نیستند، اعلام داشتم. من در تشریح نظریات خود گفتم که دست زدن به عملیات نظامی در ایران، علاوه بر این‌که جان گروگان‌ها را به خطر خواهد انداخت، ممکن است منافع ما در منطقه خلیج‌فارس را هم به‌خطر بیندازد و ایران را به بلوک شوروی سوق دهد. من اضافه کردم که به فرض این‌که ایران برای مقابله با ما به شوروی متوسل نشود، آیت‌الله خمینی این قدرت را دارد که با تهییج پیرامون خود، و بهره‌گیری از حس شهادت‌طلبی شیعیان، جنگ مقدسی علیه ما راه بیندازد و چه بسا که از عملیات نظامی امریکا، برای متحد ساختن جهان اسلام علیه غرب استقبال نماید.»⁽²⁾

به این‌ترتیب، در این جلسه دربارة راه‌حل نظامی که موافقان و مخالفانی در جلسه داشت، تصمیم قطعی و نهایی گرفته نشد اما منتفی نیز نگردید؛ بلکه در راه جدی‌تر شدن آن، گامی هم برداشته شد.⁽³⁾برژینسکی در گزارش خود از جلسة امروز، این مطلب را چنین بازگو می‌کند: «رئیس‌جمهوری به گزارش کامل پیرامون مأموریت نجات گوش داد و سپس اعزام گروه شناسایی را به ایران تأیید نمود. بنابراین، در حالی که تصمیم نهایی هنوز به‌روشنی اتخاذ نشده بود، بررسی راه‌حل نجات گروگان‌ها شکل جدی‌تر به خود می‌گرفت.»⁽⁴⁾

در این جلسه، در حالی که دربارة برداشتن نخستین گام‌های مربوط به طرح حملة نظامی (اعزام نیروهای شناسایی) تصمیم‌گیری شد، به موازات آن، در زمینة تشدید اقدامات امریکا بر ضد ایران در جنبه‌های دیگر نیز تصمیماتی اتخاذ و پیگیری شد و برخی اقدام‌ها آغاز گردید. در این‌باره ونس، وزیر خارجه از جلسة امروز چنین گزارش می‌دهد: «پرزیدنت کارتر دستور داد که مقدمات یک رشته اقدامات جدی را علیه ایران فراهم کنیم. دستورات رئیس‌جمهوری شامل اقدامات اجرایی در جهت مجازات‌های اقتصادی و تحریم بازرگانی ایران، دعاوی مالی علیه ایران، اخراج باقی‌ماندة دیپلمات‌های ایرانی از امریکا و قطع روابط سیاسی با ایران بود. کارتر از من خواست که پیامی به‌عنوان رهبران کشورهای متحد امریکا تهیه کنم و ضمن این پیام، از آنها بخواهیم که روابط سیاسی خود را با ایران قطع کنند و

مجازات‌های اقتصادی علیه ایران را در تاریخ معینی به موقع اجرا بگذارند.»

سایروس ونس ادامه می‌دهد: «در این پیام همچنین می‌بایست به متحدین خود هشدار بدهیم که اگر از این اقدام هم نتیجه نگیریم، مرحلة بعدی اقدام نظامی است. من نگران عاقبت این کار بودم؛ زیرا بحث دربارة دست زدن به یک اقدام نظامی علیه ایران، به‌تدریج بالا می‌گرفت. از جمله پیشنهاداتی که به عنوان آغاز عملیات نظامی علیه ایران مطرح شد، محاصره دریایی ایران و مین‌گذاری بنادر ایران بود. در میان مشاوران رئیس‌جمهوری کاخ سفید، دربارة ادامة تلاش‌های دیپلماتیک نوعی بدبینی و ناشکیبایی به‌وجود آمده بود. به‌طور روزافزونی این سخن به‌گوش من می‌رسید که باید برای حفظ شرف و حیثیّت ملی خود "دست به کاری بزنیم." خود کارتر هم اعتقاد خود را به امکان نتیجه‌بخش بودن اقدامات دیپلماتیک، از دست می‌داد و از طفره رفتن متحدین ما دربارة اِعمال مجازات‌های اقتصادی و فشار سیاسی به دولت ایران، عصبانی شده بود.»⁽¹⁾

از سوی دیگر، رادیو امریکا خبر جلسة مزبور را به نحو زیر اعلام کرد: «پرزیدنت کارتر در جلسه‌ای با اعضای شورای امنیت ملی، که در کمپ دیوید برگزار شد، شرکت کرد. در این جلسه که مدت پنج‌ساعت و نیم طول کشید، مسائل مهم بین‌المللی از جمله اوضاع ایران و افغانستان و موضوع صلح خاورمیانه مورد بحث و مذاکره قرار گرفت. مقامات رسمی کاخ سفید اظهار داشتند که این فرصتی بود تا مسائل، در یک محیط غیررسمی مورد گفت‌وگو و تبادل نظر قرار گیرد. عقیده بر این است که در ارتباط با مسائل ایران، موضوع مذاکرات جاری پاناما دربارة ادامة معالجات شاه سابق ایران نیز مطرح شده است. طبق اظهار یک مقام رسمی، نه از جانب امریکا و نه از سوی خود شاه برنامه‌ای برای سفر وی به امریکا در میان نیست.»⁽²⁾

15

در حالی که شاه سابق ایران در پاناما به سر می‌برد، سؤالاتی در حاشیة این حضور وجود دارد که دارای اهمیت است؛ از جمله این‌که: سرانجام وضع وی با توجه به مشکلات امریکا در قبال ایران (گروگان‌های سفارت امریکا در تهران) چه خواهد شد؟ آیا دولت پاناما به تقاضای ایران، شاه را بازداشت خواهد کرد؟ در این‌باره رادیو لندن امروز طی گزارشی خبر داد: «هامیلتون جردن یکی از مقامات ارشد پرزیدنت کارتر، در حال حاضر در پاناما است. ماهیت مأموریت آقای جردن در پاناما رسماً اعلام نشده است؛ ولی پرزیدنت کارتر ضمن یک مصاحبة تلویزیونی گفت امریکا سعی خواهد کرد که از شاه چه در پاناما و چه در مکان دیگری، حتماً به بهترین وجه معالجه و مراقبت شود. در همین حال، دو قاضی ایرانی عازم پاناما شده‌اند تا درخواست ایران را مبنی بر تحویل شاه، به مقامات این کشور تسلیم کنند.»⁽³⁾

رادیو کلن نیز خبر داد: «انظار مقامات تهران متوجه پاناما است؛ زیرا فردا مشاور دوم وزیر خارجه ایران، تقاضای رسمی دولت ایران از پاناما را دایر بر تسلیم شاه تقدیم خواهد کرد.

عده‌ای می‌گویند که شاید شاه رهسپار مصر شود و به‌عنوان میهمان پرزیدنت سادات در این کشور اقامت کند؛ ولی این مطلب فقط پیش‌بینی است. در حال حاضر آشکار نیست که آیا ایران آماده است تا از اجرای مجازات مرگ نسبت به شاه صرف‌نظر کند؟ البته این شرط اصلی است که دولت پاناما برای تسلیم شاه به مقامات ایران، قائل می‌باشد. دانشجویانی که گروگان‌ها را درسفارت امریکا در بازداشت دارند، از اظهارنظر دربارة این شرط خودداری کردند و فقط گفتند که ملت ایران باید در این مسئله تصمیم بگیرد.»⁽¹⁾

در این حال، یک موضوع مهم این است که مسئلة بازداشت شاه، به هر شکلی باشد، با تعهدات و الزامات امریکا مخالف است؛ زیرا نتیجة چنین بازداشتی این است که خودبه‌خود، موضوع درخواست استرداد او به دنبال می‌آید که این خود، یک رشته مسائل و مشکلات سیاسی جدید در پی خواهد داشت. این در حالی است که دولت امریکا به‌طور رسمی موظّف شده است که آزادی شاه را حفظ و تأمین کند.

از طرف دیگر، مأموریت جردن منحصر به این است که کوشش کند مذاکرات مربوط به آزادی گروگان‌ها به نتیجه برسد. در این‌صورت مسلم است که عزیمت شاه از پاناما در چنین اوضاع و احوالی، همة تلاش‌های او را خنثی می‌کند. به علل مذکور، جردن تمام کوشش خود را صرف این می‌کند که شاه در پاناما بماند⁽²⁾یادآوری می‌شود که هامیلتون جردن، نظر "بورگه" (وکیل فرانسوی مرتبط با ایران) را در مورد عکس‌العمل ایرانی‌ها در برخورد با پنج مورد ذیل خواستار شده بود: «1. بازگشت شاه به ایالات متحده برای انجام یک عمل جراحی مجدد. 2. عزیمت وی به مصر زیر همین عنوان و به همین منظور. 3. عزیمت به یک کشور غیرمشخص. 4. انتقال او به بیمارستان جورجاس برای اجرای عمل جراحی. 5. حفظ وضع موجود.»⁽³⁾جواب بورگه لااقل در یک مورد خاص، بسیار صریح و قطعی بود. وی گفت: «اگر شاه به ایالات متحدة امریکا برگردد، تمام گروگان‌ها اعدام خواهند شد.»⁽⁴⁾

در این حال، دولت امریکا دربارة خطر اصلی یاد شده ریسک نکرده است و همین امروز طبق گزارش آسوشیتدپرس از واشنگتن، اعلام کرده است که «هیچ برنامه‌ای برای بازگشت شاه مخلوع ایران به ایالات متحده جهت معالجات پزشکی وجود ندارد.» این خبرگزاری می‌افزاید: یک مقام دولت امریکا که مایل به افشای نامش نبود، متنی را برای خبرنگاران قرائت کرد که در آن، مسافرت شاه مخلوع به امریکا تکذیب شده‌است.»⁽⁵⁾

اما دولت کارتر واقف است که دادن این حد از امتیاز به ایران، به هیچ وجه برای حل مسئلة گروگان‌ها کفایت نمی‌کند و تنها از حِدِّت وضعیت می‌کاهد. از این‌رو، همین امروز کارتر و اعضای کمیسیون امنیت ملی، در یک جلسة طولانی غیررسمی به بررسی اوضاع پرداختند.⁽¹⁾

16

به دنبال انتشار خبرهای روز گذشته مبنی بر این که سفیران کشورهای اروپایی در تهران، ضمن یک جلسه، برضد ایران و در جهت نظریات امریکا تصمیماتی گرفته‌اند، رادیو کلن در بخش عربی خود گزارش داد: «وزارت خارجة ایتالیا گزارش‌های مطبوعات را دایر بر این‌که سفرای کشورهای بازار مشترک اروپا در تهران، دولت‌های متبوع خود را نصیحت کرده‌اند تا به‌هنگام ضرورت، به‌خاطر نیل به آزادی گروگان‌های امریکایی، روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع کنند، تکذیب نموده است. سخنگوی وزارت خارجة ایتالیا تأکید کرده که 9 سفیر برای مشورت فی‌مابین، جلساتی در تهران تشکیل می‌دهند. لازم به یادآوری است که هم‌اکنون ایتالیا ریاست شورای وزیران بازار مشترک را به‌عهده دارد و گزارش‌های فوق هنوز در بن، پاریس و لندن تکذیب نشده است.»⁽²⁾

در این‌باره بخش عربی رادیو ریاض نیز گزارش داد: «یک سخنگوی وزارت خارجة امریکا، این گزارش‌ها را که برخی از کشورهای غربی مسئلة احتمال قطع روابط خود با ایران را به‌عنوان همبستگی با ایالات متحده مورد بحث قرار می‌دهند، تکذیب کرد و گفت واشنگتن هنوز هیچ اطّلاعی با این مفهوم دریافت نکرده است.»⁽³⁾

17

در بازتاب مسائل جاری بین ایران و امریکا، اخبار و گفتارهای رادیو مسکو، از موضع یک رقیب، غالباً سرزنش امریکایی‌ها و مواضع آنان را در بردارد. این گفتارها به‌طور غیررسمی، مواضع دولت شوروی را تبلیغ و بازگو می‌کند. امروز نیز رادیو مسکو در یک برنامة خبری گزارش داد: «شورای مرکزی اتحادیه‌های شوروی، با صدور بیانیه‌ای افزایش روزافزون نیروهای نظامی امریکا را در خلیج فارس محکوم ساخت و متذکر شد که امریکا تلاش می‌کند با اعمال فشار به ایران و دیگر کشورها، این منطقة جهان را تحت سلطة نظامی و اقتصادی خود در آورد. اتحادیه‌های شوروی همبستگی خود را با مبارزة استقلال‌طلبانة خلق‌های حوزة خلیج فارس اعلام داشته و خواستار خروج ناوهای جنگی امریکا از این منطقه شدند.»⁽⁴⁾

امروز همچنین این رادیو گفتاری با عنوان "تفسیری دربارة طرح شکایت امریکا در دادگاه لاهه"⁽⁵⁾پخش کرد. این گفتار، دربردارندة جوانب مختلفی از دعاوی و اقدامات امریکا

برضد ایران و نیز ردّ آنها به‌وسیلة مفسّر رادیو شوروی است. گفتار مزبور، شکایت امریکا از ایران در لاهه را شکایتی "افتراآمیز" خوانده است که هدف آن، دامن زدن به هیستری ضد ایرانی در امریکا است. همچنین نمایندة امریکا در لاهه را فردی مزوّر، دورو و ریاکار خوانده و امریکا را قدرتی دانسته است که صلح جهانی را به خطر می‌اندازد. در این گفتار دخالت‌های امریکا در ایران نیز مورد انتقاد قرار گرفته، و اقدامات امریکا از جمله بلوکه کردن اموال ایران، غیرقانونی خوانده شده است. همچنین، رفتار امریکا، مخالف مصوبات قبلی همین دادگاه ارزیابی شده است.⁽¹⁾-⁽²⁾

18

هم‌زمان با تیرگی روابط ایران و امریکا و وخیم‌شدن اوضاع بین آنها، رژیم عراق ضمن این‌که در بعضی موارد، رنگی از مواضع چپ و ضد امریکایی را در تبلیغات خود ارائه می‌کند، می‌کوشد از قضایای پیش‌آمده و جوانب آن، حداکثر بهره‌برداری را در جنگ روانی و تبلیغاتی خویش بر ضد ایران صورت دهد. امروز رادیو بغداد در گفتاری، موضوع تشکیل یک کمیسیون تحقیق بین‌المللی برای بررسی جنایات شاه، و حضور آن در ایران⁽³⁾* را وسیله‌ای قرار داد برای کوبیدن نظام جدید. در این گفتار آمده است: «قابل تحسین است که عده‌ای از شخصیت‌های بین‌المللی بیایند و جنایات شاه سابق را مورد بحث و تفسیر قرار دهند؛ اما قابل تحسین بیش‌تر، آن که شخصیت‌هایی که برای ارزیابی حقایق به ایران آمده‌اند، به دنبال پرونده‌های جدیدی بروند که مدفون در مغز هر فرد ایرانی است و گویای این است که ساواک شاه سابق، از نو پا گرفته و در جنایات پاسداران به‌اصطلاح انقلابی تجلی کرده و تهران را در سایة ارعاب و ترور و ناامنی، به صورت شیکاگوی دیگری در آورده است.»⁽⁴⁾

روزنامة الجمهوریه چاپ بغداد نیز در شمارة امروز خود، روش مشابهی را در بررسی ماجرای گروگان‌گیری و "حوادث لانة جاسوسی امریکا" به‌کار گرفته و در مقاله‌ای با عنوان "ایران به کجا می‌رود"، نوشته است: «دانشجویان، اعضای سفارت امریکا در تهران را به گروگان گرفته‌اند، بسیار خوب؛ گفتیم که این یک جوش و خروش جوانانه است؛ به آنان گفته شده بود که امریکا سبب بدبختی‌ها در ایران است و این بدبختی‌ها از مخفی‌گاه‌های سفارت امریکا در تهران سرچشمه می‌گیرد. بدین‌سان بود که ماجرای گروگان‌گیری به وقوع پیوست. اما روزگار می‌گذرد و ناگهان ماجرای گروگان‌ها، ابعاد سیاسی خارجی و متفرقه به‌خود می‌گیرد که نه به توطئه و دسیسه‌های امریکایی ربطی دارد و نه حتی به دانشجویان؛

بلکه از آنها تنها به‌شکل یک حربه استفاده کرده‌اند و دانشجویان پیرو خط، به عروسک‌هایی تبدیل شده‌اند که دست‌هایی از پشت پرده، آنان را به دلخواه خود هر موقع که بخواهند، به حرکت در می‌آورند؛ به‌نحوی که تنها امریکا از آن سود می‌برد.»

این روزنامه در ادامه می‌افزاید: «ناوها به سوی خلیج به حرکت در می‌آیند تا از گرمی امواجش لذت ببرند و تهدیدات امپریالیسم به طور مداوم صورت بپذیرد. سیاست‌مداران و مسئولان در تهران، مسئلة گروگان‌گیری را وسیله‌ای قرار می‌دهند برای سرپوش بدبختی‌ها و مصیبت‌هایی که ملت ایران شاهد آن می‌باشد و نیز سرپوش نیرنگ‌هایی که علیه خلق‌های ایران و توطئه‌هایی که علیه همسایگان ایران اعمال می‌شود. ارتجاع عرب و جهان، در جهتی موافق با جنبش‌های آزادی‌بخش به حرکت در می‌آیند. افغانستان در چنگ خرس سفید می‌افتد و با یاوه گویی‌های کاخ سفید مواجه می‌شود. این است روی اول سکة بازی گروگان‌گیری؛ اما روی دیگر همان است که در داخل کشور همسایه‌مان ایران جریان دارد و برای همه روشن و آشکار است. شاید سؤال شود چه کسانی پشت سر این مسئله هستند و چه منظور و هدفی دارند و عامل واقعی، چه کسانی هستند. کسانی که راه را برای فرار شاه باز کردند، همان افراد هم پشت سر این واقعه ایستاده‌اند؛ به‌منظور منصرف کردن مردم از نبرد واقعی با استعمارگران و فئودال‌ها و مرتجعین نوین و به‌منظور غرق نمودن کشور در دریای خون و پایان دادن به مسئله به‌نفع امپریالیسم و صهیونیسم و ارتجاع، و بازگرداندن ایران به اوضاع گذشته یعنی به همان نظام شاهنشاهی سابق، اما بدون شاه.»⁽¹⁾

19

دربارة فراریان ایرانی مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران، خبرهایی از منابع مرتبط با ایران، به برخی مراکز انتظامی می‌رسد. این اخبار نشان می‌دهد که دولت عراق، این فراریان را در جهت مقاصد امنیتی خویش مورد بهره‌برداری قرار می‌دهد؛ از جمله برخی گزارش‌ها حاکی است: «از طرف سازمان " امن‌العام" عراق، 25 نفر از اعضای ساواک منحلة ایران که پس از پیروزی انقلاب به عراق متواری شده‌اند، امروز جهت شناسایی و ترور مجاهدین عراقی که بر علیه حکومت عراق فعالیت دارند، با پوشش مقتضی به کشورهای متحدة عربی در خلیج فارس اعزام شدند.»⁽²⁾

20

در ادامة تحرکات مرزی عراق، امروز نیز در منطقه قصرشیرین چنین تحرکاتی مشاهده شد. به گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین «در ساعت 21، تعداد ده دستگاه نفربر مجهز به سلاح‌های سبک و سنگین، و دو دستگاه خودرو جیپ ارتشی، در جادة پرویزخان به طرف پادگان قوره‌توه، در حال گشت‌زنی مشاهده [شده‌اند] که از این تعداد، دو دستگاه نفربر بین پاسگاه مجید سالار و پرویزخان روی جادة آسفالته توقف نموده‌اند و به‌نظر می‌رسد قصد حمله داشته باشند.»⁽³⁾

21

روزنامة السیاسه چاپ کویت، در شماره امروز خود، با نقل مصاحبه‌ای از دکتر مصطفی چمران وزیر دفاع جمهوری اسلامی ایران،⁽¹⁾نوشت: «چمران وزیر دفاع ایران گفت با وجود این‌که ورود لوازم یدکی سلاح‌های امریکایی به ایران ممنوع شده، ولی ما هنوز این لوازم را به صورت محرمانه دریافت می‌کنیم و ایران تصمیم گرفته است سلاح‌های مورد نیاز خود را از کشورهای اروپای غربی - که آنها را بدون هدف‌های امپریالیستی توصیف کرد[ه است] - خریداری کند.»⁽²⁾

22

هفته‌نامة "النهارالعربی والدّولی" چاپ پاریس، به درج مصاحبه‌ای مفصل با بنی‌صدر اقدام کرد. عنوان مقاله این بود: "برای نخستین بار در یک گفت‌وگوی همه جانبه با یک مجلة عربی، بنی‌صدر می‌گوید جزایر را پس نخواهیم داد و با هیچ رژیم عربی همکاری نخواهیم کرد."⁽³⁾* در این مصاحبة طولانی، بنی‌صدر از موضع یکی از رهبران و بنیان‌گذاران انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، به سؤالات متعدد و متنوع خبرنگار مجلّة مزبور پاسخ داد.⁽⁴⁾**وی در خلال پاسخ‌هایش، از جمله به اظهار مطالب زیر پرداخت:

ضمیمه گزارش 14: گزارشی از سابقه و روند تصمیم‌گیری درباره حمله نظامی امریکا به ایران (یادداشت‌های برژینسکی)

از زمان آغاز ماجرای "لانة جاسوسی"، بررسی موضوع حملة نظامی برای نجات گروگان‌های سفارت امریکا در تهران، در دستور کار مقامات امریکایی قرار داشته است. این موضوع، با توجه به جوانب مختلف و عوامل متفاوت، گاهی جدی‌تر و گاهی فرعی‌تر می‌شده است. به‌طور کلی از زمان "اشغال لانه" تا زمان اشغال افغانستان به‌وسیلة ارتش شوروی، نظریة اجرای عملیات نظامی بر ضد ایران، روز به روز قوّت بیش‌تری می‌یافته و احتمال آن زیادتر می‌شده است؛ حتی اگر این حمله به کشته‌شدن گروگان‌ها منجر می‌شد. با اشغال افغانستان، امریکایی‌ها ملاحظات مربوط به این اقدام شوروی را ارزیابی می‌کنند و در مورد هرگونه تحرک نظامی در ایران، محتاط‌تر می‌شوند. در اوایل سال1359، توقف شاه در پاناما پایان یافت و او به مصر بازگشت که این مسئله پس از شکست یک هیئت بررسی کننده ماجرا در تهران، صورت گرفت. هم‌زمان با این امر، طرح حملة نظامی برای نجات دوباره جدّی می‌شود که در جلسة امروز شورای امنیت ملی امریکا (یاد شده در متن) گزارش آن داده می‌شود و دربارة چگونگی پیگیری آن، تصمیم‌گیری می‌شود. سیر ماجرا، در یادداشت‌های برژینسکی مشاور امنیتی کارتر، حکایت شده است. در این یادداشت‌ها، دربارة گزارشی که در جلسة شورای امنیت ملی امریکا (مورّخ 22 مارس، 2/1/1359) به رئیس‌جمهوری امریکا داده شد و نیز در مورد سابقه و روند تصمیم‌گیری آن، چنین آمده است:

«گزارش مأموریت نجات گروگان‌ها، محصول پروسة یک طرح‌ریزی طولانی بود. ماجرا از ششم نوامبر آغاز شد؛ یعنی یک روز پس از گروگان‌گیری. ... لزوماً سه راه انتخاب، پیش روی ما قرار داشت: 1- ادامة مذاکرات برای همیشه؛ حتی در صورتی که ایرانیان تمایل و توانایی سازگاری از خود نشان ندهند. در این مورد البته امید هم می‌رود که در نهایت، آنها به پذیرش شرایط تحقیر کننده تن در دهند. 2- دست زدن به عملیات نظامی علیه ایران، به‌عنوان یک عمل تنبیهی. در این‌جا نیز ممکن است ایرانی‌ها با یک روش وحشیانه و یا احیاناً قتل گروگان‌ها، به این عملیات پاسخ داده و شاید از شوروی‌ها خواهان کمک نظامی گردند. 3- انتخاب سناریوی مأموریت نجات گروگان‌ها؛ که هر چند مسلماً پرخطر است، اما بسیار هم امیدبخش و دلگرم کننده می‌باشد.

با توجه به پرالتهاب شدن اوضاع سیاسی و بهره‌برداری ماهرانة رقبای سیاسی ما [حزب جمهوری‌خواه] از مسئلة ایران برای گیج کردن رئیس‌جمهوری، فشار عمومی برای انتخاب راه‌حل دوم افزایش می‌یافت. در ضمن، به‌روشنی می‌دانستیم که این مسئله برای ما بدترین انتخاب می‌باشد. این راه‌حل، گروگان‌ها را آزاد نمی‌کرد و موقعیت استراتژیک را در این منطقة حیاتی به نفع اتحاد شوروی تمام می‌نمود. بدین‌ترتیب، در حالی که همه با اصرار زیاد خواستار انتخاب راه‌حل دوم بودند، ما می‌بایستی میان مذاکرات بی‌حد و حصر، و یک راه حل عملی‌تر دیگر یعنی مأموریت نجات، یکی را انتخاب کنیم. ... به مرور زمان، همگی ما مطمئن شدیم که طرح نجات گروگان‌ها از پیچ و تاب کم‌تری برخوردار است و احتمال موفقیت آن افزایش می‌یابد.»⁽¹⁾

در گزارش برژینسکی، همچنین برخی جزئیات دیگر و نیز روند ماجرا، به نحو زیر توصیف شده است:

«در تاریخ اول دسامبر 1979، یک یادداشت شدیداللّحن از جانب هارولد براون (وزیر دفاع) برای رئیس‌جمهور فرستادم. در آن یادداشت، وزیر دفاع نیز اظهار داشته بود که احساس می‌کند زمان بررسی جدی راه‌حل نظامی فرا رسیده است. در این یادداشت آمده بود: نظر من این است که ما می‌توانیم برای یک مدت 10 تا 15 روزه، از طریق دیپلماتیک وارد عمل شویم، و این در صورتی است که شیوة مزبور، امیدبخش بوده و هیچ‌گونه سوء ظن آشکاری در مورد صدمه دیدن گروگان‌ها در میان نباشد. اگر اقدامات شدید نظامی، توسط متحدان اصلی ما علیه ایران صورت بگیرد، یک هفتة دیگر از وقت ما را خواهد گرفت؛ اما من فکر نمی‌کنم که بتوانیم حتی دست زدن به ملایم‌ترین اقدام نظامی را از اکنون به مدت بیش از حدود یک ماه به تعویق اندازیم.»⁽²⁾

«... شورای امنیت ملی بار دیگر در چهارم دسامبر تشکیل جلسه داد و من قبل از آن، نظرم را مبنی بر

این‌که زمان به نفع ما پیش نمی‌رود، با رئیس‌جمهور در میان گذاشتم. هراس خودم را از این‌که مسئله به نحو فزاینده‌ای تبدیل به رویارویی امریکا با اسلام می‌شود، بیان کردم. (زیرا تظاهرات مکرر و فزایندة ضد امریکایی در منطقه، به نوبة خود، احساسات ضد اسلامی را در امریکا برانگیخته بود.) همچنین اظهار داشتم که ما در خلیج‌فارس با وخامت کلی اوضاع روبه‌رو هستیم. در نتیجه، نه تنها باید به روی چگونگی نجات جان گروگان‌ها، بلکه باید روی مسائل استراتژیک مهم‌تر، تمرکز کنیم. من چندین طرح را برای افزایش حضور امنیتی خودمان در منطقه و وارد آوردن فشار بیش‌تر به روی ایران، توصیه کردم. از جمله این طرح‌ها یکی احتمال کمک و حمایت از تلاش‌هایی بود که به‌منظور سرنگونی آیت‌الله خمینی صورت می‌پذیرفت. در حقیقت، احساس می‌کردم که ما نباید تنها به روی مسئلة جان گروگان‌ها خود را متمرکز کنیم، بلکه باید چگونگی حفظ منافع حیاتی خودمان را نیز مد نظر قرار دهیم. با نهایت اندوه، از این مسئله آگاهی داشتم که شاید لحظه‌ای فرا برسد که ما ناچار باشیم بین دو مسئله یکی را انتخاب نماییم.⁽¹⁾

«در گزارش هفتگی خود به رئیس‌جمهور، در 21 دسامبر، همین موضوعات را مورد تأکید قرار دادم و اشاره کردم که ما به مرحلة انتخاب راه‌های واقعاً دشوار نزدیک می‌شویم. ... اما در چهارمین هفتة ماه دسامبر (مقارن با تهاجم شوروی به افغانستان) شرایط استراتژیک اقدامات و تلاش‌های ما به نحو عمیقی تغییر یافت. مفهوم تهاجم شوروی به افغانستان این بود: از حالا به بعد، هرگونه اقدامی از سوی ما علیه ایران می‌بایستی سنجیده صورت بگیرد. میزان سنجش این اقدام، به منظوردادن نتایج احتمالی برای محدود کردن جاه‌طلبی‌های شوروی در منطقه، می‌بایست وسیع‌تر از قبل باشد. اگر بخواهیم روشن‌تر سخن بگوییم، باید متذکر شویم که تهاجم به افغانستان، بسیج مقاومت اسلامی علیه شوروی‌ها را پر اهمیت‌تر کرده [بود.] مفهوم این مسئله این بود که باید از هر گونه اقدامی که می‌تواند مخالفت اسلامی با توسعه‌طلبی شوروی را از هم بپاشد، اجتناب ورزید. بدین خاطر، اجتناب از بروز رویارویی نظامی ایران و امریکا، اهمیت بیش‌تری از گذشته پیدا کرد. به عبارت دیگر تا زمان تهاجم شوروی به افغانستان، تمایل به بررسی جدی اقدام نظامی، بیش‌تر و بیش‌تر می‌شد. تجاوز شوروی به افغانستان این تمایل را از بین برد و استراتژی ما، بیش‌تر این شد که با خودداری از اقدام نظامی، جان گروگان‌ها را نجات داده و منافع ملی خود را افزایش دهیم. در نتیجه، طی سه ماه بعدی، در حالی که درگیر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم فعال‌تری بودیم، در تلاش‌هامان بر تشدید تدریجی مجازات‌ها تأکید می‌کردیم.»⁽²⁾

در اوایل سال 1359، ایدة عملیات نظامی، البته در حد طرح نجات گروگان‌ها، دوباره قوّت می‌گیرد. این موضوع هم‌زمان با پافشاری ایران در تحویل شاه از دولت پاناما، و مأیوس شدن امریکا از انتقال گروگان‌ها به دولت بنی‌صدر، و شکست یک هیئت تحقیق اعزامی به تهران است. در واقع امریکا وقتی می‌بیند ایران بر تحقق شرایطش اصرار می‌ورزد، مجدّداً به سمت راه حل نظامی گرایش می‌یابد. به نوشتة برژینسکی «تصمیم تلاش برای نجات گروگان‌ها از طریق زور، در ظرف سه هفته‌ای تبلور پیدا کرد، که تقریباً از 21 مارس [1/1/1359] شروع شد و به تصمیم‌گیری نهایی در 11 آوریل [22/1/59] ختم گردید.»⁽³⁾

ضمیمه گزارش 17: تفسیر رادیو مسکو دربارة شکایت امریکا از ایران در دادگاه لاهه

متن گفتار امروز بخش فارسی رادیو مسکو دربارة شکایت امریکا از ایران در دادگاه لاهه - که روز گذشته جلسه‌های مربوط به آن پایان یافت - حاوی جهت‌گیری‌های شوروی است. این رادیو ضمن این جهت‌گیری‌ها، مایل است افکار عمومی در ایران به آن آگاه باشند و در واقع از حمایت شوروی از ایران اطلاع یابند؛ از این رو متن آن در این ضمیمه ذکر می‌شود:

«مفسر ما به مناسبت مطرح شدن شکایت افتراآمیز امریکا از ایران در دادگاه بین‌المللی لاهه می‌نویسد: نمایندة امریکا در دادگاه بین‌المللی لاهه، ظرف چند روز هوا را با نطق‌های آتشین ضد ایرانی به لرزه در می‌آورد. هدف این نطق‌ها این نیست که به حل و فصل مسالمت‌آمیز اختلاف امریکا و ایران کمک کند؛ بلکه برعکس، هدف، دامن زدن هرچه بیش‌تر به هیستری ضد ایرانی در امریکا و انحراف

توجه محافل اجتماعی جهان از تدارکات امریکا به منظور مداخلة مسلحانه در ایران است. نمایندة امریکا داد سخن می‌داد که: بلی، رفتار ایران مبانی صلح جهانی را متزلزل می‌کند؛ موازین و ضوابط حقوقی بین‌المللی را مختل می‌سازد؛ و به معنای سرپیچی از حکم دادگاه لاهه، صادره در دسامبر پارسال است.

شنوندگان عزیز! ممکن نیست که انسان از دورویی و تزویر و ریای نمایندة واشنگتن دچار تعجب نشود. کیست که با رفتار خود مبانی صلح جهانی را متزلزل می‌کند، امریکا یا ایران؟ مگر این امریکا نیست که نیرومندترین گروه‌بندی ناوگان جنگی پس از جنگ دوم جهانی را در سواحل ایران متمرکز نموده است، و مگر این رهبران امریکا نیستند که هر هفته از تشبّث به زور و نیروی نظامی، برای حل اختلاف امریکا با ایران دم می‌زنند؟ چگونه می‌توان این تهدیدات را که خطاب به ایران ایراد می‌شود، با موازین و ضوابط حقوق بین‌المللی که نماینده امریکا برای آن سینه چاک می‌کند، توجیه کرد؟

مگر این اقدامات و تهدیدات [امریکا]، لغو همان حکم دادگاه لاهه صادرة دسامبر پارسال نیست که طرف امریکایی آن را یادآوری می‌کند؟ زیرا در همان حکم دادگاه لاهه چنین ثبت شده است که طرفین باید از توسل به اقداماتی که ممکن است موجب وخامت مناسبات میان ایران و امریکا شود، خودداری کنند. و بالاخره یک پرسش دیگر: دولت امریکا از کدام حقوق بین‌المللی پیروی می‌کرد که تصمیم گرفت سپرده‌های ایران در بانک‌های امریکا را مسدود کند؟ نمایندة شوروی در لاهه، هنگام بررسی شکایت افترا آمیز امریکا در دادگاه لاهه، این پرسش‌ها را از نمایندة امریکا کرد؛ ولی تاکنون پاسخی نشنیده است. آخر، نمایندة امریکا چه پاسخی می‌تواند بدهد؟ بر همگان واضح است که مواضع واشنگتن در اختلافات امریکا با ایران، با تمایلات به حل و فصل اختلافات بر پایة عدالت و انصاف هیچ وجه مشترکی ندارند.

واشنگتن مسئلة دیپلمات‌ها‌شان را که در تهران بازداشت شده‌اند، پیش‌می‌کشد. بدین وسیله می‌کوشد که از بررسی مسائل مبرمی که در نتیجة مداخلات بیش از 25 سالة امریکا در امور داخلی ایران و شرکت و مباشرت امریکا در جنایات شاه سابق بر ضد ملت ایران، پدیدار شده، سرپیچی کند. مهم‌تر از همه، واشنگتن با جار و جنجالی که دربارة گروگان‌ها برپا کرده است می‌خواهد از فرصت استفاده کند تا گسترش عظیم قدرت نظامی خود در منطقة خلیج‌فارس و اقیانوس هند را توجیه کند و در زمینة فعالیت‌های خرابکارانة خود برضد انقلاب ایران، پرده‌پوشی کند. البته ممکن نیست که تمام این‌ها، موضوع برافروختن آتش خشم عادلانة محافل وطن‌پرست ایرانی نشود.»⁽¹⁾

ضمیمه گزارش 22: بخش‌هایی از مصاحبه بنی‌صدر با هفتة‌نامه النهار العربی و الدولی

مصاحبة بنی‌صدر با "النهارالعربی و الدّولی" (بین‌المللی) چاپ پاریس، به‌خصوص در بخش‌های مربوط به کشورهای عربی و "سه جزیره"، انعکاس وسیعی داشت. به‌علاوه، این مصاحبه به‌دلیل پرداختن بنی‌صدر به جنبه‌های مختلف در آن، به نوعی معرفی یک دولتمرد است؛ دولتمردی در موقعیت دوران گذار و عبور از وضعیت انقلابی به یک نظام سیاسی؛ دولتمردی که هرچند بعدها وضعیت کاملاً متفاوتی یافت - که علائمی از رفتار و مواضع آیندة او، در نظریات امروزش قابل مشاهده است - امّا در هر حال، در جایگاه و نقش رئیس‌جمهوری نظام جدید، به اعلام مواضع پرداخته است که در تبیین این مقطع، می‌تواند مفید باشد. از این‌رو در این ضمیمه، بخش‌هایی از این مصاحبة طولانی ذکر می‌شود؛ مصاحبه‌ای که بازتاب‌هایی درخور توجه داشته و موجب ارائة تحلیل‌ها و تفسیرهایی دربارة ایران و انقلاب اسلامی شده است.

سؤال: کشوری مانند ایران، در اوضاع و شرایط بین‌المللی کنونی چگونه می‌تواند استقلال خود را در میان قدرت‌های بزرگ حفظ کند؛ به‌ویژه این‌که روابط آن با جهان خوب نیست؟

جواب: اگر به نقشة ایران نظر افکنیم، خواهیم دید که این سرزمین از رشته‌کوه‌هایی تشکیل شده است؛ پس ما طبیعت و محیط آماده و آسانی برای انسان نداریم؛ به‌خلاف اروپا و ایالات متحد‌ة امریکا که طبیعت بازی دارند که مایة ناراحتی ساکنانشان نمی‌باشد. زراعت در کشور ما سخت است و مدام

زمین‌لرزه‌هایی در آن واقع می‌شود؛ به‌اضافة موانع زیاد دیگر، و به‌طوری‌که ملاحظه می‌کنید ما در میان رژیم‌های سلطه‌گر احاطه شده‌ایم. روس‌ها وارد افغانستان شده‌اند و در شمال نیز حضور دارند و از سمت دیگر، کشورهای غربی و ایالات متحدة امریکا حضور دارند. زندگی در چنین شرایطی دشوار است؛ ولی کسانی‌که در جهان تحت سلطه قرار دارند نیز، در شرایط سختی به‌سر می‌برند و از این‌جا، نیاز آنان به یک فرهنگ بدون واسطه نمایان می‌گردد که سلطه‌گری را از بین برده و خود، جایگزین آن شود. من با این انقلاب زندگی کرده و می‌کنم و هر روز با همان مشکلات مواجه هستیم. نظراتی وجود دارد که می‌خواهد نظام سلطه‌گر دیگری جایگزین رژیم شاه شود؛ یعنی رژیمی که دوباره ملت را سرکوب کرده و بر آن تسلط یافته [و] وادار به تسلیم کند. من به‌عنوان رئیس‌جمهوری، نظری خلاف این نظر داشته و عمل می‌کنم؛ چون برای من ریاست جمهوری چیز مهمی نیست؛ بلکه تلاش در راه ساخت تمدن جدید با الهام از ارزش‌هایی که اسلام آورده، شرط اصلی است. من تنها رئیس‌جمهوری در تمام جهان هستم که با مردم می‌خورم و می‌آشامم و می‌خوابم و صحبت می کنم؛ یعنی به‌خلاف آنچه که در کتاب‌ها نوشته شده است، مبنی بر این‌که یک رئیس‌جمهور باید فاصله‌ای را میان خود و ملت حفظ کرده و خیلی در میان آنها ظاهر نشود و زیاد صحبت نکند و ... الی آخر، و کوتاه سخن این‌که رئیس‌جمهور باید تصویر نیرومندی از خود نشان داده و بتواند به‌خوبی در جشن‌ها نمایش بدهد، چون ملت این‌طور دوست دارد. اما من عکس اینها را نشان داده‌ام؛ چون رئیس‌جمهوری که نزدیک ملت‌ها شد، بیش‌تر فعال و با نشاط می‌شود و هرگاه با مقاومتی از سوی یکی از مراکز قدرت مواجه شد، می‌تواند ملت را فرا خواند تا خود، این مرکز قدرت را از بین ببرد و به‌همین خاطر دیگر نیازی به نیروهای امنیتی و پلیس مخفی و... الی آخر ندارد. اگر انقلاب ما پیروز شود، دنیا خواهد دید که ما مانند تجربة حضرت پیامبر توانسته‌ایم از صحرا جامعه نوینی بسازیم که الگوی قابل پیروی در تمامی جهان بوده باشد، و بر اساس این تجربه می‌توانیم روابط دوستانة راستینی را با دیگر ملت‌ها برقرار کنیم.

س: نظر شما نسبت به ایدة اروپای مستقل چیست؟

ج: من همیشه این ایده را تأیید کرده‌ام، و اگر ما با موانع داخلی مواجه نبودیم و کشورهای اروپای غربی نیز با موانع داخلی خود مواجه نبودند، می‌توانستیم به‌اتفاق هم، سیاست استقلال کامل را به‌مورد اجرا بگذاریم؛ ولی همان‌طورکه رژیم شاه نمی‌توانست از سلطة ایالات متحدة امریکا آزاد شود، اروپای امروز نیز نمی‌تواند آزاد باشد. اگر اروپا عملاً بخواهد مستقل باشد، باید مانند ما عمل کند؛ یعنی لازم است که اروپا خود را از گروه‌هایی که بر آن تسلط داشته و وابسته به امریکا هستند، آزاد سازد. من علائم تمایل اروپا به استقلال را می‌بینم؛ ولی اگر قرار باشد امریکا برود، نباید شوروی به‌جایش بیاید. انقلاب ما امریکا را از ایران بیرون راند و انقلاب دیگری را در افغانستان وجود آورد که روس‌ها را ناگزیر از دخالت مستقیم در آن نمود. وضع افغانستان پیش از اوج‌گیری انقلاب ما آرام بود و رژیم آن، دوست نزدیک مسکو [بود] و با مشکلات جدی مواجه نبود. همچنین، مشکلاتی را برای اتحاد جماهیر شوروی در داخل خاک خود، یعنی در میان مسلمانانی که پیرو دین و فرهنگ ما هستند به‌وجود آوردیم. پس اروپا می‌تواند آزاد شود بدون آن‌که در دام شوروی بیفتد. و نباید ملل اروپایی ترسی به‌خود راه بدهند؛ بلکه باید حرکت کنند و برای خود، رهبری‌های مستقل از وابستگی به دو ابرقدرت، برگزینند. و از این طریق، اروپا دیگر قدرت سلطه‌گری نخواهد بود؛ بلکه مبدل به قدرت اقتصادی و صنعتی و فرهنگی خواهد شد که می‌تواند با همکاری کشورهای دیگر مانند کشور ما، افق‌های جدیدی را در برابر جهان بگشاید که رهنمود نظامی دیگر که جدا از نظام کنونی جهان خواهد بود، می‌باشد.

س: دخالت شوروی در افغانستان را چگونه می‌بینید؟

ج: ما نمی‌توانستیم در برابر این تجاوز، دست روی دست بگذاریم؛ چون به‌طوری‌که در نقشة منطقه ملاحظه می‌کنید، اگر ارتش سرخ در مرز پاکستان مستقر شود، هدف بعدی ایران خواهد بود. از سوی دیگر، ما نمی‌توانیم در استقلال زندگی کنیم، در حالی‌که در نزدیکی ما ملت دیگری قرار دارد که در

برابر تجاوز یک ابرقدرت خرد می‌شود. درست است که امریکاییان ما را تهدید می‌کنند، اما بالاخره گرگ ما روس‌ها می‌باشند؛ چون در این‌جا هستند. اگر روس‌ها بخواهند برای ما ناراحتی‌های داخلی به‌وجود بیاورند و مانع از اتخاذ یک سیاست فعال از جانب ما در مورد افغانستان شوند، این کار برای ما غیرمنتظره نخواهد بود؛ ولی باید روس‌ها بدانند که فعالیت ما در اسلحه‌ای که می‌توانیم بدهیم نبوده، بلکه در نفس خود فعالیت است؛ یعنی ما می‌توانیم فضای روانی پایداری را به‌وجود بیاوریم که ارتش شوروی قادر به شکست آن نخواهد بود.

س: در مورد حضور نظامی امریکا در خلیج و دریای عمان چه می‌گویید؟

ج: اگر به تاریخ معاصر ایران و افغانستان نگاه کنیم، خواهیم دید که دو ابرقدرت همیشه دربارة سرنوشت این دو کشور با هم توافق داشته‌اند. گویی میان آنها توافق ضمنی وجود دارد تا نگذارند ملّتین ایران و افغانستان، خود، سرنوشت خویش را تعیین کنند ... از این‌رو وقتی که اتحاد جماهیر شوروی در افغانستان دخالت می‌کند، ایالات متحدة امریکا نیز به‌نوبة خود در خلیج دخالت می‌کند، و یکی از هدف‌های مهم ما این است که مانع از این توافق جهانی دربارة سرنوشت منطقة خودمان شویم.

س: آیا به‌نظر شما خطر دو ابرقدرت برابر است یا خطر یکی بیش از دیگری است؟

ج: چون ما به ایالات متحدة امریکا مربوط هستیم، لذا خطر آن بیش‌تر قابل لمس است؛ ولی نمی‌توانیم بگوییم اتحاد جماهیر شوروی خطری برای ما ندارد؛ زیرا در مرزهای ما قرار دارد.

س: ایران به حرکت مقاومت اسلامی افغانستان چگونه کمک می‌رساند؟

ج: نخست، وجود انقلاب ما در حد خود برای ملت افغانستان پشتوانة بزرگی به‌شمار می‌رود. این ملت می‌بیند که ما علی‌رغم همة سختی‌ها، پیروز شدیم و این خود، امید افغان‌ها را به پیروزی تقویت می‌کند. علاوه بر این، بسیاری از پناهندگان افغانی به ایران و پاکستان می‌آیند و ما در حد امکان به آنان کمک مادی می‌کنیم.

س: آیا به مقاومت افغانستان کمک تسلیحاتی و نظامی هم می‌کنید؟

ج: آنان از ما اسلحه نخواسته‌اند و ترجیح می‌دهند کمک‌های پزشکی و مادی و نظیر آنها دریافت دارند و هر وقت اسلحه بخواهند فوراً به درخواست آنان پاسخ خواهیم گفت.

س: اگر مجلس شورای ملی ایران سیاستی در جهت مخالف سیاست شما برگزید، شما چه خواهید کرد؟

ج: برای مقابله با وضع [کنونی] در ایران و حل مشکلات اقتصادی، یا بهتر بگویم فلج اقتصادی، و دشواری‌های سیاسی که در سر راه زندگی عادی ما قرار دارد، طرح‌هایی کلی پیش‌بینی شده است که ترکیب سیاسی مجلس منتخب آینده، نمی‌تواند تغییری در آنها بدهد، ما باید اقتصادمان را به‌حرکت در آوریم و بر بیکاری فائق آییم، و برای رسیدن به‌این منظور، راه‌های بسیاری وجود ندارد؛ چون بیماری به‌قدری شدید است که احتیاج به عمل جراحی دارد. در برابر چنین وضع دشواری، مجلس منتخب دو راه دارد: یا این‌که اوضاع را درک کرده و مأموریت دولت را آسان کند، یا این‌که اوضاع را احتمالاً به‌علت کشمکش میان قدرت‌های داخلی آن، درک نمی‌کند؛ در این‌صورت به‌طور مستقیم به ملت روی می‌آوریم تا خود، تصمیم بگیرد. ولی معتقدم اگر امور بر وفق مراد جریان یابد، این مجلس موانعی را به‌وجود نخواهد آورد. دشواری ما در حال حاضر این است که مراکز تصمیم‌گیری بسیاری را که در این‌جا و آن‌جا وجود دارند، از بین ببریم؛ چون تنها با از بین بردن این مراکز تصمیم‌گیری است که دستگاه دولتی می‌تواند شروع به کار کند. انتخابات مجلس شورای ملی به محو این مراکز تصمیم‌گیری کمک کرده و راه را برای تمرکز وظایف و مسئولیت‌ها و رشته‌های کار باز می‌کند.

س: درباره مسئلة گروگان‌ها چه؟ و اگر مجلس شورای ملی موانعی را در برابر حل این مسئله به‌وجود آورد، چه خواهد شد؟

ج: معتقدم که مسئلة گروگان‌ها یک نقطة اساسی و یا حتی یک نقطة نیرومندی برای ما به‌شمار نمی‌رود؛ بلکه نقطة ضعفی در نقاط استراتژی سیاست ما است. چرا نقطه ضعف است؟ ما همین الآن دربارة

امکان اتخاذ یک سیاست مستقل با همکاری اروپا صحبت کردیم، مبنی بر این‌که ما می‌توانیم نیرومند باشیم و می‌توانیم سیمای جهان را تغییر بدهیم؛ اما مسئلة گروگان‌ها فضای روانی به‌سود دو ابرقدرت و به‌ضرر ایده رهایی از سلطة آنان به‌وجود آورده است؛ به‌طور مثال برای یک فرد اروپایی که تحت تأثیر رسانه‌های گروهی است، مسئلة گروگان‌های سفارت امریکا کل قضیه را تشکیل می‌دهد. اگر مجلس آینده این حقیقت را درک نکند و تصمیم به محاکمه آنان بگیرد، من نمی‌دانم چه کاری را امکان دارد بعداً در مورد آنان بکند؛... آیا آنان را با تأکید بر این‌که برخی از آنان جاسوس هستند محاکمه خواهد کرد؟ همگی ما می‌دانیم در تمامی کشورهای دنیا جاسوسانی وجود دارند؛ پس به‌نظر من این مسئله بیش از حد لازم بزرگ شده؛ چون دارای محتوای مهمی نیست. ما باید قدری شجاعت داشته باشیم و حقیقت را به ملت بگوییم و یقیناً ملت درک می‌کند؛ چون این ملت بر ضد منافع خود هیچ تصمیمی را نمی‌گیرد.

س: دانشجویان مسلمانی که در سفارت حضور دارند، چه کسانی هستند؛ شما دربارة آنان گفته بودید که تحت تأثیر حزب توده قرار گرفته‌اند. برخی دیگر می‌گویند از طرفداران خمینی هستند؟

ج: من نگفته‌ام این دانشجویان قبلاً یا در حال حاضر تحت تأثیر حزب توده قرار گرفته اند. چنین چیزی را روزنامة لوموند منتشر کرد. من میان آنچه در داخل سفارت و در خارج آن می‌گذرد تفاوت قائلم. در خارج سفارت، گروه‌های سیاسی وجود دارند که از این مسئله بهره‌برداری می‌کنند: حزب توده با روش خود، احزاب چپی دیگر با روش‌های خود، و از میان خود ما نیز هستند کسانی‌که از این مسئله استفاده می‌کنند. در میان دانشجویان، برخی عناصر هستند که برای احزاب و گروه‌های به خصوصی کار می کنند؛ یعنی همة دانشجویان پاک نیستند و در میان آنان عناصر طفیلی وجود دارد که نمی‌دانم برای چه کسانی کار می‌کنند. آنان مرا ناراحت کرده‌اند؛ بلکه شورای انقلاب را ناراحت کرده‌اند. شورای انقلاب با آمدن کمیسیون تحقیق [بین‌المللی] و برنامه‌های آن موافقت کرده بود؛ ولی این شورا ضعیف است و همه از ضعف آن با خبرند؛ زیرا با اندک فشاری تغییر عقیده می‌دهد، و این تغییر عقیده مشکلاتی را به‌وجود آورده است.

س: شما برای از بین بردن مراکز متعدد تصمیم‌گیری، که کثرت آنها بر زندگی سیاسی ایران اثرات منفی گذاشته است، چند بار وعده داده‌اید؛ آیا برای از بین بردن این مراکز و از جمله سپاه پاسداران و کمیته‌های انقلابی، برای خود ضرب‌الاجلی در نظر گرفته‌اید؟

ج: من از مدتی پیش برنامة خود در این باره را به‌مورد اجرا گذاشته‌ام. گام نخست، ایجاد افکار عمومی است که قادر به حرکت، به‌هنگام ضرورت بوده باشد، و معتقدم که ما این گام را برداشته‌ایم؛ زیرا ملت در هر لحظه، آمادة حرکت است و در روزهای آینده در این زمینه تصمیمات مهمی گرفته خواهد شد. در حال حاضر به‌عنوان فرماندة کل نیروهای مسلح، سعی در بازسازی ارتش و پلیس دارم و این‌بازسازی موجب انحلال بسیاری از مراکز تصمیم‌گیری که شرایط و اوضاع و احوال، آنها را به‌وجود آورده است، خواهد شد؛ به‌ویژه سازمان‌های نظامی و شبه نظامی. ما تمامی مراکز تصمیم‌گیری و نیروهای باقی‌مانده را با دخالت مستقیم یا غیرمستقیم ملت منحل خواهیم کرد.

س: آیا امام‌خمینی شما را در این حرکت تأیید می‌کند؟

ج: بله

س: ولی امام ظاهراً چیزی را تقریر نمی‌کند؛ چون به‌ندرت سخن می‌گویند و اگر هم سخن می گویند چیزی را به‌وضوح نمی‌گویند.

ج: معتقدم امام در آیندة نزدیک همه‌چیز را تقریر خواهند کرد.

س: کمیسیون تحقیق بین‌المللی چه موقع می‌تواند به ایران باز گردد؟

ج: بدیهی است که هر وقت بخواهد می‌تواند باز گردد.

س: وقتی که شما وزیر امور خارجه بودید، ایران به‌خاطر عدم شرکت در جلسات سازمان ملل متحد و عدم رساندن صدای خود به‌گوش جهانیان، فرصت سیاسی بزرگی را از دست داد، و مبادرت کمیسیون تحقیق به ترک ایران فرصت دیگری بود که از دست رفت. مسئول این امر کیست؟

ج: من تقریباً یقین داشتم که اگر به سازمان ملل متحد می‌رفتم یا کمیسیون تحقیق مأموریتش را به پایان می‌رساند، می‌توانستیم شاه را برگردانیم؛ ولی در هر بار و در لحظة سرنوشت‌ساز، اتفاقی می‌افتاد که تمامی تلاش‌های ما را به‌هدر می‌داد. و متأسفانه مسئولان آن، در همه جا هستند؛ چون مرکز تصمیم‌گیری واحدی وجود ندارد، بلکه مراکز بسیاری هستند. و وقتی‌که مسئولیت‌ها به این شکل تداخل پیدا می‌کند، دیگر دشوار است که بگوییم چه کسی مسئول می‌باشد.

س: به روابط خود با جهان عرب چگونه می‌نگرید؟

ج: در حال حاضر روابطی که با دولت‌های عربی داریم خوب نیست و این مطلب روشنی است؛ زیرا ما این دولت‌ها را مستقل نمی‌دانیم و بالاخره نمی‌خواهیم با آنها همکاری کنیم.

س: آیا به آن معنا نیست که شما اصولاً نمی‌خواهید روابط خوبی را با دولت‌های عربی برقرار سازید؟

ج: مشکل این نیست که ما می‌خواهیم یا نمی‌خواهیم، مشکل این است که آنان نمی‌خواهند؛ چون تصور می‌کنند ما بیمار خطرناکی هستیم که اگر درها را به‌روی ما باز بگذارند، این مرض به همه سرایت خواهد کرد.

س: اگر دولت‌های عربی، خود دست به ابتکار در برابر شما بزنند، آیا شما برای همکاری آنها آماده خواهید شد؟

ج: نمی‌توانم آمادگی برای همکاری با آنها را مورد تأیید قرار بدهم.

س: به‌طوری‌که اعلام کرده‌اید، یکی از انتقادات اساسی شما بر رژیم‌های عربی این است که این رژیم‌ها منتخب ملت‌های خود نبوده، بلکه متشکل از خاندان‌ها و گروه‌های حاکمی هستند که بدون نظر‌خواهی مردم به قدرت رسیده‌اند. آیا از نظر اصول امکان دارد با چنین رژیم‌هایی همکاری کنید؟

ج: من نمی‌توانم آن را مورد تأکید قرار دهم؛ زیرا ما یک اصل اساسی داریم و آن حق تعیین سرنوشت است که برای ما یک اصل استراتژیکی به‌شمار می‌رود. ما می‌توانیم به ملت‌ها کمک کنیم؛ البته نه کمک نظامی و مالی، بلکه به این طریق که به آنها نظامی را که می‌سازیم نشان دهیم تا با پیروی از آن بتوانند آزاد شوند و از دخالت دیگران در امور خود جلوگیری کنند.

س: اگر یک جنبش خلقی اسلامی در یک کشور عربی از شما کمک خواست، آیا تصمیم شما در این‌مورد، با توجه به شرایط جهانی و با توجه به روابط خود با آن کشور عربی مربوطه اتخاذ خواهد شد، یا این‌که شما نسبت به‌این مسئله دیدگاه اصولی دارید؟

ج: نه، نه، ما دیدگاه اصولی داریم و به‌طور قطع به چنین جنبشی کمک خواهیم نمود.

س: معروف است که شما اقدامات و کارهای شاه را رد می‌کنید. شاه سه جزیره خلیج یعنی تنب کوچک و تنب بزرگ و ابوموسی را اشغال کرده است؛ چرا این جزایر را تخلیه نمی‌کنید؟

ج: تخلیه؟ که چه کسی وارد آنها شود؟ این جزایر متعلق به چه کسی بود؟ متعلق به کسی نبود، من دیدگاه خودمان را برای شما از روی نقشه شرح می‌دهم. در جنوب، ابوظبی، قطر، عمان، دبی، کویت، عربستان سعودی قرار دارد؛ از نظر ما این‌کشورها وابسته به ایالات متحدة امریکا بوده و مستقل نمی‌باشند. در آن‌طرف خلیج، تنگة هرمز قرار دارد که از آن نفتکش‌ها می‌گذرند. آنان از انقلاب ما بیمناکند و اگر ما به آنان اجازه بدهیم این جزایر را به‌دست آورند، مآلاً بر این تنگه تسلط خواهند یافت؛ یعنی ایالات متحدة امریکا دست روی این تنگه خواهد انداخت. آیا امکان دارد ما این هدیه را به ایالات متحدة امریکا بدهیم؟ اگر همة کشورهای پیرامون خلیج، مستقل بودند، در آن صورت این مسئله مطرح نمی‌شد؛ زیرا میان همسایگان یک چنین مشکلاتی دربارة جزایر کوچک و کم‌مساحت مطرح نمی‌شود و در آن صورت ما این جزایر را به آنان پس می‌دادیم.

س: پس در نظر ندارید این جزایر را پس بدهید؟

ج: خیر، ابداً، بلکه برعکس می‌خواهیم خلیج فارس را از حضور امریکا و هرچه به ایالات متحدة امریکا وابسته است، پاکسازی کنیم.

س: پس، پیش از حصول جنبش اسلامی در جهان عرب، روابط تهران با پایتخت‌های عربی بهبود نخواهد یافت؟

ج: حتی اگر رژیم‌های غیراسلامی ولی خلقی و دمکراتیک برقرار شود و این نیز غیرممکن است؛ زیرا امکان ندارد در یک کشور اسلامی، رژیمی خلقی برقرار شود که اسلامی نباشد؛ زیرا اسلام، خود، ایدئولوژی و راهی برای آزادی انسان سرکوب شده است. امکان ندارد یک جنبش خلقی غیراسلامی در جهان عرب و یا در یکی از کشورهای اسلامی جهان وجود داشته باشد. من نمی‌توانم چنین جنبشی را درک و یا تصور کنم.

س: گویا مسئلة ناپدید شدن امام موسی صدر، مانع بهبود روابط ایران و لیبی می‌شود. آیا نشانه‌هایی در دست دارید که حاکی از زنده ماندن امام صدر باشد؟

ج: نه، نشانه‌های عینی که بر زنده بودن امام صدر تأکید داشته باشد، در دست نداریم. ... علی‌رغم این‌که یک‌سال و نیم از ربودن امام می‌گذرد، ما تلاش بسیاری کردیم تا اثری از او به‌دست آوریم؛ ولی چیزی نیافتیم.

س: دید شما نسبت به شیعیان لبنان چیست؟

ج: شیعیان لبنان از محروم‌ترین محرومانند. شیعیان لبنان باید در ایجاد یک توازن منفی تلاش کنند؛ یعنی تلاش در راه این‌که جز به نیروی خود، بر دیگران تکیه نکنند؛ چون ضعف این طایفه، مایة قدرت دیگران خواهد شد. بر شیعیان لبنان که بیش از همه از جنگ با اسرائیل رنج و محنت کشیده‌اند، لازم است که در جست و جوی ذات خود و نیروی ابتکار عمل خود بوده و این نیرو را به‌کار گیرند، و در غیر این‌صورت، همچنان بیش از همه در محرومیت بوده و قربانی همیشگی خواهند بود؛ زیرا در سیاست، آن‌که ضعیف‌تر است بها را می‌پردازد. از آغاز، نظر من این بود که شیعیان باید مسلح شوند و وقتی که در اواخر دهة شصت با امام موسی صدر در پاریس ملاقات کردم، این نظر خود را به اطلاع ایشان رساندم.

س: آیا معتقد هستید جست و جوی شیعیان دربارة هویتشان، با وحدت لبنان و حضور فرقه‌های دیگر در آن سرزمین منافات دارد؟

ج: باید نخست نیازهای لبنان را مشخص کنیم. لبنان در برابر هر بیگانه‌ای، از اسرائیل گرفته تا سوریه و هر کشور دیگری، باید آزاد و نیرومند باشد. شیعیان آن‌جا می‌توانند نقش پیشقراول را در این زمینه بازی کنند و باید چنین نقشی را ایفا نمایند. محرومیت شیعیان از این‌جا ناشی می‌شود که هنوز این نقش را بازی نکرده‌اند و اگر هم در آینده آن را بازی نکنند، حضور آنان در آن‌جا قابل توجیه نخواهد بود؛ زیرا شیعه یعنی پیشقراول. این نقش با وحدت لبنان و وجود فرقه‌های دیگر در سرزمین آن، منافات ندارد؛ بلکه برعکس... ما شیعیان ایران نقش پیشقراول را بازی کردیم که فرقه‌های دیگر نیز با آن توافق داشتند، و باید شیعیان همین نقش را در لبنان داشته باشند؛ یعنی هویت استقلال‌طلبی و عدم وابستگی را ارائه دهند و این نقش مورد موافقت کلیة فرقه‌های لبنان قرار خواهد گرفت یا حداقل مورد موافقت محرومان دیگر فرقه‌ها خواهد بود.

س: آیا برنامه‌ای برای دیدار از کشورهای عربی دارید؟

ج: حالا، نه.

س: اگر همین امروز بخواهید به جهان عرب سفر کنید، برای دیدارتان چه کشوری را بر دیگر کشورها ترجیح می‌دهید؟

ج: [پس از سکوت] کشوری که اکنون تا حدودی به ما نزدیک است، الجزایر می‌باشد، و اگر مسئلة امام موسی‌صدر نبود، لیبی؛ هر چند در همه چیز با آن توافق نداریم و نیز جنبش‌های خلقی در داخل جهان عرب وجود دارند که آرزو می‌کنم فرصت دیدار آنها برایم فراهم شود.

س: آیا اگر با شاذلی بن‌جدید رئیس‌جمهور الجزایر ملاقات کنید، در نظر دارید مسئلة 15 سال بدون

محاکمه در زندان بودن "بن‌بلا" را با او درمیان بگذارید یا این‌که این مسئله از نظر شما یک امر داخلی الجزایر به‌شمار می‌رود؟

ج: مسئله بن‌بلا یک امر داخلی الجزایر به‌شمار می‌رود؛ ولی مردانی که نقش بزرگی در انقلابات بازی کرده‌اند، مسئلة جهانی می‌شوند. من بن‌بلا را خیلی دوست داشتم و وقتی هنوز دانشجو بودم، برای من سمبلی به شمار می‌رفت و عکس او را در اطاقم آویزان کرده بودم. روزی که شنیدم او را زندانی کرده‌اند، احساس کردم آسمان انقلاب الجزایر تیره و تار شده است. با گذشت زمان، غیبت او برای من عادی شده است؛ ولی هنوز برای او احترام قائلم. اگر روزی با پرزیدنت شاذلی ملاقات کردم، به او خواهم گفت که انقلاب نباید یکی از بنیان‌گذاران خود را زندانی کند. اگر فرصتی پیش آمد، نظرم را به پرزیدنت شاذلی خواهم گفت؛ چرا که نه؟ من که در رؤیای جهانی هستم که در آن، زندانی نباشد.

س: آیا سخن دیگری خطاب به ملت عرب دارید؟

ج: می‌خواهم به ملل عرب بگویم اگر پان‌عربیسم نخستین هدف بود، پیامبر اکرم(ص)، اسلام را نمی‌آورد. ملل عرب در گذشته متحد نشده‌اند و هیچ‌گاه نیز بر اساس ملیت و قومیت وارداتی غرب، متحد نخواهند شد؛ ملیت و قومیتی که رژیم‌های نظامی برای ادامة وجود خود، آن را بهانه قرار می‌دهند. هویت ملل عرب یک هویت فرهنگی است و لذا باید وحدت خود را در این فرهنگ جست‌وجو کنند. تکیه‌گاه این فرهنگ اسلام است و ملل عرب، با اسلام، می‌توانند نه‌تنها وحدت خود را برقرار کرده و اسرائیل را از بین ببرند، بلکه قادرند با دیگر ملل اسلامی متحد شوند و این آغاز راهی به‌سوی رستاخیز انسانیت جدید است.⁽¹⁾

روزشمار جنگ یکشنبه 3 فروردین 13596 جمادی‌الاولی 1400 23 مارس 1980

23

سحرگاه امروز، یک مأمور سیاسی ایران به نام "پارسی"، برای تسلیم درخواست استرداد شاه وارد پاناما شد. این اقدام، طبق قرار،⁽¹⁾خود به خود می‌بایست به بازداشت شاه منجر شود، ولی سرویس اداری تعطیل بود⁽²⁾و تعطیلی یکشنبه بهانه‌ای برای جریان نیافتن اقدامات اداری مربوط به این امر شد.

در ساعت 13:30، از رادیو کلن چند خبر زیر پخش شد که از ابهامات ماجرا حکایت می‌کرد:

در حالی که این اخبار از رادیو کلن پخش شد، نیم ساعت بعد، «در ساعت 2 بعد از ظهر، شاه و همراهانش به وسیلة یک هواپیمای دی.سی. پاناما را به مقصد مصر ترک کردند.»⁽⁴⁾به این ترتیب، اقامت صد روزة شاه در پاناما پایان یافت و اعلام شد که در مقصد بعدی یعنی قاهره (نه امریکا)، دومین عمل جراحی روی وی انجام خواهد شد⁽⁵⁾

در این حال، امیدواری‌ها به حل مسئلة گروگان‌ها کم‌رنگ‌تر شد و دور تازه‌ای از تصمیم‌گیری‌ها و اقدامات امریکا بر ضد ایران، آغاز گردید. این دور تازه، روز گذشته در

جلسة طولانی شورای امنیت ملی امریکا - قبل از این که عزیمت شاه از پاناما عملی شود - طراحی، و راجع به آن تصمیم‌گیری شده است. در واقع رفتن شاه از پاناما، بعد از حضور چند روزة هامیلتون جردن مشاور و فرستادة ویژه کارتر در پاناما، خود بخشی از این مجموعة تصمیم‌گیری شورای امنیت ملی امریکا می‌باشد.⁽¹⁾

24

در کنار اقدمات آشکار و پنهان مقام‌های دولت کارتر برای حل مسئلة گروگان‌ها، برخی نارضایتی‌ها و بی‌تابی‌ها در زمینة تداوم گروگان‌گیری ابراز می‌شود. این بی‌تابی‌ها را بیش‌تر، رقبای سیاسی کارتر ابراز می‌کنند. در این میان سناتور رابرت برد رهبر اکثریت در سنای امریکا اظهار داشت که با ادامة قضیة گروگان‌گیری، صبر و حوصلة امریکایی‌ها کم‌تر شده است؛ ولی تأیید کرد که اقدامات سخت‌تر، نتیجه‌ای ندارد و تنها افراطیون و احساسات ضد امریکایی را در ایران تقویت خواهد کرد⁽²⁾

همچنین جرج بوش، یکی از کاندیداهای جمهوری‌خواه - که در ایالات کنتیکت در مجاورت نیویورک سرگرم فعالیت انتخاباتی است - از سیاست کارتر در مورد ایران انتقاد کرد و خواستار اقدامات جدی‌تری برای حل مسئلة گروگان‌ها شد. بوش پیشنهاد کرد که روابط دیپلماتیک با ایران قطع شود و تحریم اقتصادی در مورد ایران برقرار گردد⁽³⁾

از سوی دیگر به گزارش یونایتدپرس، دیوید پاسیج سخنگوی وزارت خارجة امریکا گفت که به‌رغم بن‌بست مسئلة گروگان‌ها، امریکا قصد ندارد روابط خود را با ایران قطع کند. یونایتدپرس می‌افزاید: «پس از انتشار گزارش‌هایی دایر بر این که چند دولت اروپایی، تهدید به قطع روابط دیپلماتیک با ایران را به‌عنوان یک راه احتمالی برای فشار به منظور آزادی گروگان‌ها دیده‌اند، پاسیج اظهار داشت: واشنگتن یک چنین اقدامی را رد کرده است؛ زیرا ما در وضع موجود همچنان هدف‌هایی را دنبال می‌کنیم.»⁽⁴⁾

در همین حال، رادیو مسکو خبر داد: «والتر ماندیل معاون ریاست جمهوری امریکا، ضمن بیانات خود که از تلویزیون سی.بی.اس. پخش گردید، گفته است ایالات متحدة امریکا اقدامات مختلف احتمالی علیه ایران را بررسی می‌کند.» این

رادیو افزود: «بازرگانی دو کشور عملاً قطع گردیده و سپرده‌های نقدی ایران در بانک‌های امریکا بلوکه شده است. اقدام‌های دیگری هم به عمل می‌آید تا ایرانی‌ها مجبور به عقب‌نشینی شوند. به گفتة روزنامه واشنگتن پست، پس از بازداشت گروگان‌های امریکایی، بمباران شهرها و محاصرة ایران و مین‌گذاری خلیج فارس مورد بررسی قرار گرفت.»⁽¹⁾

25

امروز خبرگزاری یونایتدپرس، بخشی از اظهارات یکی از مسئولان ایرانی را دربارة سرنوشت گروگان‌های امریکایی در تهران، به نحو ذیل گزارش کرد: «صادق طباطبایی در مصاحبه‌ای با خبرنگار نشریه "نیوزو هرزایتونگ" گفت: دربارة گروگان‌ها پارلمان ایران تصمیم خواهد گرفت. تا حدود سه هفتة دیگر، مجلس آغاز به کار خواهد کرد و من اطمینان دارم که این نخستین وظیفة آن خواهد بود. همکار ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور، گفت: بنابراین پیش‌بینی می‌شود تصمیم مذکور، چهار الی پنج هفتة دیگر اتخاذ گردد. طباطبایی گفت او نمی‌تواند پیش‌بینی نماید که آیا پارلمان - که انتظار می‌رود حزب جمهوری اسلامی به رهبری روحانیان، در آن تفوق داشته باشد - گروگان‌ها را آزاد یا محاکمه و یا وادار به امضای یک اعترافنامه خواهد نمود؛⁽²⁾که بستگی به اوضاع محلی و سیاست دولت امریکا دارد. وی گفت: مقامات ایرانی چاره‌ای جز قبول گروگان‌گیری چهارم نوامبر گذشته نداشتند؛ ولی گفت ما نمی‌توانستیم بدون به مخاطره انداختن جان گروگان‌ها به زور متوسل شویم.

طباطبایی گفت: او می‌داند که سیاست ایران به دنبال سرنگون کردن شاه، غربی‌ها را اغلب گیج کرده است. او گفت که با این حال، این سردرگمی از این واقعیت ناشی گردید که رژیم جدید وادار شده بود که از همان ابتدا، با برداشت‌های اشتباه‌آمیز غرب دربارة ایران مبارزه کند. وی اظهار داشت: من اعتراف می‌کنم که طی سال گذشته به سختی می‌شد یک سیاست روشن از طرف ایران را مشاهده کرد؛ کشوری که از آن فقط صدای شاه شنیده می‌شد. او اتهامات دولت ایران را مبنی بر این که سفارت امریکا یک مرکز جاسوسی بوده است، مورد تأکید قرار داد و مدعی شد که کارکنان سفارت، اقدام به جعل گذرنامه کرده و به شورشیان در طرح طغیان علیه دولت کمک نموده‌اند.»⁽³⁾

یادآوری می‌شود که خبرگزاری رویتر نیز در 21 مارس (1/1/59) گزارش داده بود: «صادق

طباطبایی یکی از مقامات رسمی ایران، طی مصاحبه‌ای با نشریة آلمانی "نیوزاین زی‌تونگ" اظهار داشت در مورد آزادی گروگان‌های امریکایی پارلمان ایران تصمیم خواهد گرفت و ظرف دو یا سه هفتة دیگر، پارلمان ایران کار خود را شروع خواهد کرد. طباطبایی اضافه کرد نخستین موضوع مورد بحث در پارلمان ایران، مسئلة گروگان‌های امریکایی خواهد بود. بنابراین کارکنان سفارت امریکا در تهران ممکن است ظرف چهار یا پنج هفتة دیگر آزاد شوند. طباطبایی اشغال سفارت امریکا در تهران را که توسط دانشجویان صورت گرفت، محکوم کرد و گفت این شیوة پیشبرد مبارزة ضدامپریالیستی نیست. در پاسخ به این سؤال که آیا این اقدام نشان دهندة عدم احترام ایران به حقوق بین‌المللی نیست، طباطبایی پاسخ داد: خیر! ایران به حقوق بین‌المللی احترام می‌گذارد. باید درک کنید که اشغال سفارت امریکا در تهران توسط مقامات مسئول ایرانی صورت نگرفته است. طباطبایی گفت دولت ایران راه دیگری جز تأیید آن نداشت. طباطبایی اضافه کرد چه کار دیگری از دست ما ساخته بود؛ 50 گروگان امریکایی در دست دانشجویان هستند. طباطبایی گفت: حتی اگر این اقدام را محکوم می‌ساختیم، نمی‌توانستیم از نیروی زور استفاده کنیم؛ بدون به خطر انداختن جان گروگان‌ها، نمی‌شود دست به مداخلة نظامی زد.

از طباطبایی در مورد نظر شخصی وی سؤال شد. وی گفت: اگر کسی در انزوا اظهار نظر کند، طبیعتاً باید این اقدام را محکوم سازد. دکتر طباطبایی گفت: اشغال سفارت امریکا از نقطه نظر سیاسی برای مبارزة ضدامپریالیستی مفید نبوده است. وی گفت: باید از لحاظ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی با امپریالیزم مبارزه کرد؛ در غیر این صورت چیزی به دست نخواهیم آورد. طباطبایی در جای دیگری از سخنان خود گفت از نقطه نظر دیگر نیز می‌توان به مسئله نگاه کرد؛ زیرا سفارت امریکا مرکز جاسوسی بوده است و ایالات متحده برای 35 سال از شاه حمایت کرده است و اکنون از استرداد وی خودداری می‌کند.»⁽¹⁾

26

در بازتاب ماجرای گروگان‌گیری و چگونگی تداوم آن، سیاست تبلیغات رسانه‌ای بلوک شرق در مخالفت شدید با امریکا و حمایت موضعی از ایران، با جهت‌گیری‌های خاص خود، تنظیم شده است. گفتارهای امروز رادیو آلبانی و رادیو مسکو دو نمونة شایان ذکر است.

امروز در رادیو آلبانی، تحت عنوان "تهدیدهای امپریالیسم امریکا خلق‌های ایران را به زانو در نخواهد آورد" تفسیری پخش شد⁽²⁾که در آن امریکا به خاطر شانتاژ نظامی برضد خلق ایران، سرزنش و محکوم شده است. این تفسیر، اهداف امریکا را از این تهدیدات و اقدامات برضد ایران، عبارت می‌داند از: چپاول دوبارة نفت ایران و کسب پایگاه نو استعماری از دست رفته، مقابله با اوج‌گیری موج ضد امریکایی در حوزة خلیج و ... . مفسّر رادیو آلبانی اشتباه

امریکا را در ندیدن سرسختی خلق ایران یادآوری می‌کند و ضمن اشاره به مبارزات وسیع ضد امریکایی ایرانیان، پیروزی را در این مبارزه برای ایران پیش‌بینی می‌کند. این تفسیر همچنین، مطابق موضع دولت آلبانی، سازش امپریالیست‌های امریکایی با سوسیال امپریالیست شوروی و چین را خاطرنشان و انقلاب ایران را به هوشیاری در برابر آن توصیه کرده است.⁽¹⁾

رادیو مسکو نیز امروز در گزارشی تفسیری، وضعیت نهایی بین امریکا و ایران را بررسی کرد. در این گزارش، دربارة حمایت اتحاد شوروی از ایران در مقابل تهدیدات احتمالی امریکا، تصریح و تأکید شده است. در این گزارش تفسیری آمده است: «هیستری ضدّ ایرانی، در ایالات متحدة امریکا همچنان ادامه دارد. این اواخر، کرمستون معاون رهبر اکثریت دمکرات‌ها در سنای امریکا، خواست روابط با ایران بی‌درنگ قطع شود و این کشور، مورد قرنطینة استبدادی و دیپلماتیک در مقیاس جهانی قرار بگیرد.»

رادیو مسکو اضافه کرد: «مجلة امریکایی تایم، ایران را با بمباران و روزنامة والتری جورنال ارگان محافل مالی امریکا، با پیاده کردن تفنگ‌داران دریایی در خاک ایران می‌ترسانند. مردم ایران برای مقابله با این عملیات جبّارانة امپریالیسم امریکا، به مبارزة خود به خاطر دفاع از حق و عدالت و برای این که صاحب کشور خویش باشند، ادامه می‌دهند. اتحاد شوروی و دیگر کشورهای سوسیالیستی و همة نیروهای ترقی‌خواه عصر کنونی، از مردم ایران جانبداری می‌کنند و محافل حاکم امریکا نمی‌توانند این حقیقت را در نظر نگیرند.»⁽²⁾-⁽³⁾

27

یک گروه موسوم به "جبهة ملی آزادی عمان" که مخالف رژیم سلطان قابوس است، در مورد استفادة امریکا از عمان به صورت یک پایگاه برای دخالت در منطقه، هشدار داد. سخنگوی این جبهه، بنابر خبری که از رادیو مسکو پخش شد، گفت: «ایالات متحدة امریکا عمان را به بزرگ‌ترین پایگاه و انبار اسلحة خود در منطقة خلیج‌فارس مبدّل می‌سازد. در حال حاضر، تا ده هزار امریکایی اعم از افسر و سرباز و واحدهای مهندسی و نظامی، در بخش‌های مختلف کشور مستقر هستند. توجه عمدة امریکایی‌ها متوجه جزیرة "مسیره" است که می‌خواهند آن را پایگاه بزرگی مانند جزیرة "دیه‌گو گارسیا" در مرکز اقیانوس هند مبدّل سازند. امریکایی‌ها عمان را پایگاهی می‌شمارند که نیروهای مداخله‌گرشان بتوانند از آن‌جا به هر نقطه‌ای از خاور نزدیک و میانه اعزام شوند.»⁽⁴⁾

28

عراق علاوه بر جنگ تبلیغاتی و سیاسی و نیز تحرکات مرزی و حرکت‌های ایذایی پراکنده بر ضد ایران، در تجهیز و سازماندهی ضد انقلابیون ایرانی مخالف نظام نیز فعال است. به گزارش

منابع اطلاعات ژاندارمری، امروز «سید هادی مزاری‌پور و عادل فیصلی و صدام زویدات پسر شیخ حامد زویدات، از سران [جریان موسوم به خلق عرب که] متواری [هستند]، در پاسگاه "شرطه مرزی سیحان" (مقابل جزیره مینو) حوزة گروهان آبادان، با عده‌ای از اعراب ایرانی که توسط "ح.س" و "ع.م" و "ع.غ"⁽¹⁾به عراق هدایت شده بودند، ملاقات [کردند] و ضمن دستورات لازم، به آنان، سلاح و مواد منفجره تحویل و بلافاصله مراجعت نموده‌اند.»⁽²⁾*⁽³⁾

در گزارش مزبور اضافه شده است: «ضمناً عادل فیصلی، مسئول نظارت آموزش متواریان ایرانی که در پادگان الزّبیر دوره‌های چریکی طی می‌نمایند، می‌باشد.»⁽⁴⁾

29

در جنگ روانی و تبلیغاتی عراق برضد ایران، موضوع کردستان و غرب‌کشور یکی از محورهای عمده است. امروز نیز بخش فارسی رادیو بغداد، گفتاری پخش کرد که در آن آمده است:

«از مسائل جدیدی که رژیم خمینی در حال حاضر تصمیم گرفته است، دخالت ارتش در عملیاتی است که جز افشاندن تخم کین و دشمنی بین فرزندان خلق‌های ایران و نیروهای مسلح، چیز دیگری در بر نخواهد داشت...

وزیر کشور رژیم خمینی خلق‌های مختلف ایران را مورد حمله قرار داد و با کمال بی‌شرمی اعلام کرد که نیروهای مسلح ارتش، ضدّ همة مخالفان رژیم، به ویژه به سوی کردها در سنندج، جهت خاموش ساختن لهیب قیامشان آتش خواهد گشود، و ارتش، این اقدامات را نه تنها در این شهر به مورد اجرا می‌گذارد، بلکه این دستورات را در دیگر مناطقی که رژیم در آنها احساس به فعالیت توده‌ها علیه دولت بکند، فوراً اجرا خواهد کرد. اتخاذ این گام‌ها می‌رساند هر نوع اقدامی را که رژیم دستور دهد و یا هر اقدامی را که اتخاذ کند، اکیداً با زور سرنیزه و خشونت همراه می‌گردد. حال به جای نیروی حقانیتی که خلق‌های ایران، سالیان دراز برای نیل به آن مبارزه و پیکار نمودند تا محرومیت‌های آنها در نتیجه ظلم و ستم رژیم سابق رفع گردد، حال متأسفانه می‌بینند که گرفتار استبداد و ظلم طاغوتی شده‌اند که سخت‌تر و بیدادگرتر از استبداد رژیم گذشته است.»⁽⁵⁾

30

در غرب کشور، هنوز قرار است که هیئت حسن نیت، به طور رسمی و به طریق صلح‌آمیز امور را به سامان برساند.⁽⁶⁾** از همین رو، امروز سپاه قروه از طریق سپاه همدان پیامی به

مرکز سپاه ارسال کرد که در آن آمده است: «یکی از پاسداران محلی سپاه قروه، در تاریخ 1/1/59 در سنندج دستگیر شده. هرچه زودتر توسط هیئت حسن نیت، نسبت به آزادی وی اقدام شود و نتیجه را گزارش کنید. نام وی سعید ملکی است.»⁽¹⁾

اما در عمل، درگیری‌های موجود و اختلاف‌ها، شدیدتر از آن است که از طریق یاد شده، مهارشدنی باشد. عبارات و عناوینی که دو طرف درگیری، در مورد یکدیگر به کار می‌برند و نیز نوع گزارش‌هایی که هر طرف دربارة طرف دیگر می‌دهد، حاکی از حدّت وضعیت یاد شده است. به طور نمونه: با مقایسة یک بیانیة سازمان "پیشمرگان مسلمان کرد" که نیروهای بومی طرفدار نظام هستند، و یک اعلام موضع از سازمان چریک‌های فدایی خلق، شاخة سنندج، دیده می‌شود که دو طرف یکدیگر را با عناوینی چون جاش‌های بعثی و روسی و جاش‌های خودفروش یاد کرده‌اند. بخش‌هایی از این دو نمونه، در ذیل ارائه می‌شود.

به گزارش روزنامة انقلاب اسلامی، در اطلاعیة سازمان پیشمرگان مسلمان کرد دربارة حوادث امروز، چنین آمده است: «امروز یک واحد از پیشمرگان کرد مسلمان با کمک برادران پاسدار اقدام به پاکسازی مناطق اطراف جوانرود کرد که در این عملیات، با جاش‌های بعثی و روسی درگیر می‌شوند. طی این عملیات، یکی از پاسداران، از ناحیة پا مجروح، و 12 نفر از مزدوران کشته و زخمی شدند.» به نوشتة روزنامه انقلاب اسلامی، سازمان پیشمرگان مسلمان کرد همچنین اعلام کرد: «10 تن از پاسداران مریوانی که در گروگان مزدوران بعث عراق هستند، اکنون در محلی به نام چارداران، زندانی و در شرایط بسیار بد جسمانی به سر می‌برند. طبق آخرین خبر، دو تن از این پاسداران موفق به فرار شده‌اند.»⁽²⁾

همچنین در این بیانیه، بعد از ذکر مناطق پاکسازی شده آمده است: «پیشروی به طرف مرز عراق ادامه دارد.»⁽³⁾

از سوی دیگر، در نشریة "خبر"، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران - سنندج، دربارة اقدامات و هویت عناصر سازمان پیشمرگان مسلمان کرد چنین آمده است: «اخیراً جاش‌های خودفروش، در سطح شهر دست به خرابکاری و ایجاد تشنّج زده‌اند. این مزدوران که اکنون تحت نام "تشکیلات پیشمرگان مسلمان کرد"، مستقیماً با چمران و دیگر فرماندهان ارتش ضد خلقی و قشریون مرتجع رابطه دارند، فعالیت خود را گسترش داده و در چند روز اخیر، در چند نقطة شهرمان به انفجارهایی دست زده و همراه با آن، خبرنامه‌های کذایی و دروغین خود را پخش نموده‌اند. این اعمال توطئه‌گرانه نشان‌دهندة نقشة شومی است که مرتجعین و وابستگان به امپریالیسم می‌خواهند آن را به اجرا درآورند و خیال خام تصرف نظامی کردستان را تحقق بخشند.»

این نشریه افزوده است: «آنها می‌خواهند چنین وانمود نمایند که شهر سنندج آرام نیست و به بهانه‌جویی هیئت حاکمه که انتخابات شهر سنندج را متوقف ساختند، به خیال خام

خود جامة عمل بپوشانند. مردم آگاه ما به درستی می‌دانند علت توقف انتخابات در سنندج و مریوان، ناآرامی منطقه نبوده؛ بلکه ترس هیئت حاکمه از انتخاب کاندیداهای نیروهای مترقی و انقلابی بوده و هست. هیئت حاکمه، برای جلوگیری از ورود کاندیداهای سازمان ما به مجلس شورای ملی و افشای هرچه بیش‌تر قوانین ارتجاعی و چهرة نیروهای ضد مردمی، در تمام شهرهای ایران به بهانه‌های مختلف و با دسایس گوناگون (تقلب‌های فراوان، سمپاشی‌ها، کارشکنی‌ها) تلاش مزوّرانه‌ای به کار بسته‌اند.»⁽¹⁾

ماجرای زیر نیز گویای گوشه‌ای دیگر از همین وضعیت است و نشان می‌دهد که گروه‌های درگیر با نظام، در سرکوب طرفداران جمهوری اسلامی و همکاران محلی نیروهای امنیتی و نظامی آن، مُصِر و کوشا هستند. روز گذشته واحدهای ذی‌ربط در نیروی زمینی ارتش، تلفنگرامی به ستاد مشترک ارسال کردند. در این تلفنگرام که بر اساس گزارش لشکر28 سنندج بود، چنین آمده بود: «یک نفر از مسلمانان متعهد سنندج به نام م.خ⁽²⁾و دو فرزندش به پادگان پناهنده شده‌اند، این سه نفر قرار است فردا با یک فروند هلی‌کوپتر به کرمانشاه تخلیه گردند. این شخص که از همکاران اطلاعاتی پادگان است، به وسیلة حزب کومه‌له مورد تهدید به کشتن قرار گرفته است. لشکر28 استدعا دارد که ظرف امشب، به سپاه پاسداران کرمانشاه ابلاغ گردد که نامبردگان را که فردا به کرمانشاه تحویل می‌گردند، نگهداری نمایند. ضمناً م.خ آمادة همه نوع همکاری با سپاه پاسداران می‌باشد.»⁽³⁾

در ادامه، امروز، مراکز مربوط در ارتش اعلام کردند که «مراتب از [طریق] سپاه پاسداران، به ستاد عملیات سپاه پاسداران اعلام گردید. ضمناً دستور فرمایید چنانچه احتمال خطری برای آنان، در شهر، در مرکز سپاه پاسداران وجود دارد که احیاناً با رفت و آمد در شهر، عوامل حزب کومه‌له مزاحم آنها شوند، ممکن است لشکر81 از آنها پذیرایی کند.»⁽⁴⁾

31

به گفتة مسئول سپاه پاسداران تکاب، امروز «سرهنگ رضوانی کاندیدای مجلس شورای ملی از این منطقه، که عضو حزب دمکرات کردستان نیز می‌باشد، وارد تکاب شده و به منزل یکی از مأمورین شهربانی می‌رود. اتومبیل وی که در شهرداری تکاب پارک شده بود، منفجر شد.»⁽⁵⁾

در یک گزارش دیگر از سپاه تکاب یادآوری شده است که «این انفجار در ساعت 24 و هنگامی که او به همراه تعدادی از یارانش در خانة یک ضدانقلاب به نام تیله‌کوه مستقر بود، رخ داده است.»⁽⁶⁾

روزنامة انقلاب اسلامی در گزارش این ماجرا نوشت: «سرهنگ رضوانی و حزب دمکرات، ادعا می‌کنند سپاه اتومبیل وی را منفجر کرده است؛ ولی به گفتة مسئول سپاه، این انفجار به دست خودشان و با همدستی مأمورین شهربانی، به خاطر دسیسه علیه سپاه و بر هم زدن اوضاع تکاب

انجام گرفته است. در حال حاضر حزب کومه‌له تا چهار کیلومتری تکاب آمده و شهر را در محاصره دارد. مردم تکاب نیز به همراه سپاه پاسداران همگی مسلح شده و آمادة دفاع از شهر هستند.»⁽¹⁾

32

در مناطق کردنشین، تحرکات غیر عادی و درگیری‌های پراکنده‌ای ادامه دارد؛ از جمله بر اساس گزارش سپاه به ستاد مشترک ارتش، امروز «پمپ‌های بنزین مهاباد به شدت شلوغ است و جهت تهیة کوکتل مولوتف، برای مردم کلاس‌های آموزشی مواد منفجره برقرار گردیده و احتمالاً قصد حمله به تانک‌های ارتش و ژاندارمری و مقر سپاه را دارند.»⁽²⁾

گزارش دیگری از اطلاعات سپاه ارومیه حاکی است: «در ساعت 21، پاسگاه "آغ‌بولاغ سیلوانا" توسط ضدانقلاب خلع سلاح شد.»⁽³⁾بر اساس گزارشی دیگر، امروز همچنین «در درگیری مسلحانه که از ساعت 8 صبح، بین افراد حزب دمکرات با اکراد طرفدار دولت در ترگور روی داد و تا ساعت 20 ادامه داشت، دو نفر از اکراد کشته و سه نفر زخمی شدند و از تلفات حزب دمکرات خبری نیست. علت درگیری، مسلح شدن ارباب‌های منطقه به وسیلة دولت است و سعی حزب دمکرات بر این است که با حمله به طرفداران فئودال‌ها، اوضاع را از نظر سیاسی به نفع خود تمام کند.»⁽⁴⁾

در یک تلفنگرام فوری نیز که ابوشریف فرماندة عملیات سپاه، به ستاد مشترک ارسال کرد، آمده‌است: «درگیری شدیدی نیز در "خانه شور" نزدیک "ازگله"، بین نیروهای ضدانقلاب و بعثی‌ها از یک طرف و پیشمرگان کرد مسلمان و سپاه پاسداران از طرف دیگر به وجود آمده که نتیجتاً یکی از پیشمرگان کرد مسلمان، شهید و تعداد دو نفر نیز مجروح گردیده‌اند. هم‌اکنون منطقه کاملاً تحت محاصرة دشمن می‌باشد و تقاضای پشتیبانی زمین را از طریق " گرده‌نو" دارند.»⁽⁵⁾

ابوشریف (عباس آقازمانی) فرمانده عملیات سپاه به اتفاق فرماندهان ارتش.

در این حال، در بازتاب وضع کنونی غرب کشور، خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «گروه‌های کرد در تماس‌هایی که در سنندج با ایشان به عمل آمد، امروز اظهار داشتند پاسداران انقلاب و شبه نظامیان کرد طرفدار دولت، محدودیت‌های اقتصادی را علیه سنندج، مرکز استان کردستان، افزایش می‌دهند. یک سخنگوی حزب دمکرات کردستان ایران به خبرگزاری فرانسه گفت کمبودهایی در زمینة دارو و مواد غذایی وجود دارد. وضع از این لحاظ روز به روز بدتر می‌شود. سخنگوی نهضت چپ افراطی فداییان خلق نیز گفت در مورد بعضی از داروها و روغن نباتی کمبود وجود دارد. گزارش‌هایی از پاوه و نوسود واقع در جنوب غربی سنندج حاکی است که به علت محدودیت‌های مشابه، اهالی این منطقه مجبورند نفت حرارتی را به قیمت 22 برابر بهای معمولی آن، از عراق خریداری کنند. سخنگوی حزب دمکرات کردستان ایران گفت: پاسداران انقلاب و شبه نظامیان، در شهرهایی که تحت کنترل دارند (شامل کامیاران از جنوب، میاندوآب از شمال غربی و بیجار از شمال شرقی)، جلوی کامیون‌های حامل آذوقه به مقصد سنندج را می‌گیرند. وی افزود هنوز نشانه‌ای که حاکی از برنامة وزارت کشور مبنی بر جایگزین کردن پلیس محلی سنندج با نیروهای ارتش باشد، وجود ندارد.»⁽¹⁾

33

به جز مناطق کردنشین که وضعیت خاص خود را دارد، در دیگر نقاط کشور نیز گاهی تحرکات و ناآرامی‌هایی بروز می‌کند. این تحرکات، اگرچه در مقایسه با مناطق کردنشین، بسیار جزئی است، اما به هر حال وضع عادی را برهم می‌زند. در ایجاد این‌گونه ناآرامی‌های پراکنده، حضور برخی گروه‌های سیاسی مخالف نظام مشاهده می‌شود. این گروه‌ها، در خارج از کردستان به جای تحرک نظامی، از نوع سازمان‌دهی اعتراض‌ها و خواست‌های مردم و جهت دادن به آنها استفاده می‌کنند؛ از جمله: امروز شهربانی رشت از وزارت کشور خواست برای فائق آمدن بر ناآرامی‌های این شهر، برای آنها نیروی کمکی اعزام کند. در گزارشی که طی آن درخواست نیرو شد، آمده است: «در حال حاضر نیروهای مخالف، مسلحانه، در مقابل ستاد جهادسازندگی با پاسداران درگیر بوده و به علت راهپیمایی‌های گروه‌های مخالف و موافق، منجر به بسته شدن راه‌های ارتباطی گردیده؛ امکان کمک‌رسانی به سپاه پاسداران مقدور نیست.»⁽²⁾

همچنین در گزارشی که امروز به استاندار خوزستان رسید، مدیر کل انتظامی با استناد به گزارش نیروی زمینی ارتش اعلام کرده است: «چون مقامات مسئول نتوانستند مشکلات اندیمشک را حل نمایند، هر روز حدود 1700 الی 2000 نفر در شهر راهپیمایی نموده و شعارهایی ضد امریکا و پاسداران می‌دهند و خواهان رسیدگی به خواست‌های خود هستند. خواهشمند است مقرّر فرمایید اقدام عاجل معمول فرمایند.»⁽³⁾

34

در شرایطی که بنی‌صدر به تدریج در جناحی متقابل با نیروهای خط امام قرار می‌گیرد، سازمان مجاهدین خلق، آشکارا موضع حمایت از رئیس‌جمهوری در برابر حزب جمهوری اسلامی را دنبال می‌کند. این سازمان در واقع به طور مخفی، سیاست نزدیکی به بنی‌صدر و دور کردن وی از خط امام و در نهایت، دور کردن از نظام را پیگیری می‌کند.

از سوی دیگر، بنی‌صدر از حمایت وسیع مردم که پیرو امام هستند و او را نیز از یاران و پیروان امام می‌شمارند، برخوردار است. امام خمینی نیز همواره در تقویت وی در مقام رئیس‌جمهوری و فرمانده کل نیروهای مسلح می‌کوشد؛ بنابراین جای چندانی برای رابطة دوستانة آشکار سازمان مجاهدین خلق و بنی‌صدر باقی نمی‌ماند؛ اما در هر حال با توجه به خصلت‌های فردی بنی‌صدر، سازمان، اجرای این سیاست را از چندی قبل، با احتیاط و تأنّی بسیار آغاز کرده است. در نامة امروز مسعود رجوی به بنی‌صدر که گام مهمی در این راه است، چنین آمده است:

«آقای دکتر بنی‌صدر؛ رئیس‌جمهوری!

پس از سلام؛ اولاً چنانچه گرفتاری‌هاتان در این ایام اجازه نمی‌دهد که حضوراً مصدّعتان گردیم، با توجه به ضرورت فوق‌العادة ارتباط مستمر با رئیس‌جمهوری در اوضاع حساس کنونی کشور، می‌خواستم تقاضا کنم که

یک رابط سیاسی کاملاً مورد اعتماد که ضمناً بتواند نیابتاً افکار و نظریات خود شما را در مراجعات ما منعکس سازد، و همچنین قادر باشد که مسائل ما را دقیقاً به استحضارتان برساند، برایمان تعیین نمایید تا ان‌شاءالله قادر باشیم بدون فوت وقت و از دست رفتن فرصت‌های مربوطه، مشاورت لازم را به عمل بیاوریم. نیازی به تذکر نیست که اگر مزاحمتی نباشد و مطبوعات نیز مانع نشوند و تبلیغات نکنند، بسیار بسیار مرجّح می‌دانم که مستقیماً با خودتان در ارتباط باشم.⁽¹⁾»-⁽²⁾

35

در بازتاب مواضع رئیس‌جمهوری اسلامی ایران دربارة سه جزیرة ایرانی خلیج‌فارس - که در مصاحبة بنی‌صدر با نشریه "النهار العربی والدّولی" چاپ پاریس ابراز شد - خبرگزاری رویتر از کویت گزارش داد که امروز، روزنامه‌های کویتی، ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری ایران را به خاطر اظهاراتش مبنی بر این‌که او می‌خواهد منطقة خلیج‌فارس را از نفوذ امریکا پاک کند، مورد انتقاد قرار دادند. روزنامه الرّأی‌العام در سرمقاله‌ای نوشت: «ما همواره طرفدار روابط برادرانه و حسن همجواری بین ایران و کشورهای عربی خلیج هستیم؛ اما به نظر می‌رسد که ایران چنین چیزی را نمی‌خواهد.» این روزنامه در تفسیری دربارة گفته‌های بنی‌صدر نوشت: «این کشور می‌خواهد منطقه را ویران کند و آن را به سطح خودش تقلیل دهد. چه راهی بهتر از این برای خدمت به منافع امریکا در این منطقه؟» روزنامة القبس نیز نوشت: «رئیس‌جمهور ایران نمی‌خواهد مردم خلیج(فارس)، از رؤیای خود در مورد داشتن بهترین روابط با کشور مسلمان ایران لذّت ببرند.» این روزنامه افزود: «سخنان وی چهرة جدیدی را که ما از ایران انقلابی و اسلامی انتظار داشتیم، مخدوش کرد و همان چهرة قدیمی را نشان داد.»⁽³⁾

36

امروز خبرگزاری فرانسه در گزارشی تحلیلی، وضعیت ارتش ایران را بررسی کرده است. در این گزارش آمده است:

ارتش ایران که روزگاری مایة غرور و شادی شاه مخلوع بود، به گفتة مصطفی چمران وزیر دفاع، در ماه‌های آینده تحت اصلاحات اساسی قرار می‌گیرد تا به صورت یک ارتش خلقی، به کارآمدی ارتش اسرائیل، درآید. در رژیم شاه، ارتش ایران عبارت بود از چهارصد هزار نیروی کاملاً مجهز به سلاح‌ها و تجهیزات مدرن و پیچیده. هم‌اکنون تعداد سربازان به دویست‌و‌پنجاه‌هزار نفر رسیده است؛ آن هم سربازانی با روحیه‌ای سخت صدمه دیده، و با اسلحه‌هایی که به علت نبود قطعات یدکی و انبار کردن مداوم لوازم و قسمت‌های حیاتی، روز به روز بی‌استفاده‌تر می‌شود. آقای چمران برنامه‌هایی را برای ایجاد نیروهای مسلح سه

قسمتی، شامل سربازان عادی ارتش، پاسداران و بسیج (نیروی دفاعی مردم) تهیه کرده است.

چمران گفت نیروهای ارتش بعد از تجدید سازمان، کاملاً حالت دفاعی خواهند داشت. وی ضمن تشریح این موضوع که ایران دیگر نمی‌پذیرد که "پلیس منطقه خلیج‌فارس" باشد، گفت: ما می‌خواهیم انقلابمان را صادر کنیم؛ اما از طریق عقاید نه اسلحه. چمران قصد دارد در کنار نیروهای عادی، پاسداران انقلاب را که در نخستین روزهای انقلاب ایران به وجود آمدند، با سهم مشترک و مشابه در وظایف، حفظ کند.

ایران می‌خواهد که بتواند تمامی جمعیت کشور را در صورت لزوم، در مدتی کوتاه بسیج کند؛ لذا "بسیج" ایجاد شده است. تلویزیون ایران برنامه‌های آموزش نظامی ارائه می‌کند. پاسداران انقلاب، جلسات آموزش را که شدیداً به مرد و زن توصیه می‌شود در آنها شرکت کنند، اداره می‌کنند. علاوه بر این، دولت قصد دارد از طریق مبارزاتی که تاکنون نامشخص بوده است، توجه شهروندان را به نیاز به دفاع از کشور در مقابل تهدیدهای داخلی و خارجی جلب کند.

اما برای نیروهای مسلحی که وضع آنها، از نظر تجهیزات، همواره وخیم‌تر می‌شود، شدیدترین احساسات هم چندان مؤثر واقع نمی‌شود. دو سوم این تجهیزات از ایالات متحده به ایران می‌آمد که هم‌اکنون تحویل قطعات یدکی از آن کشور به ایران، کاملاً متوقف شده است. مقدار بسیار زیادی از تجهیزات، بر اثر فقدان قطعات یدکی بدون استفاده مانده است. ناظران تخمین می‌زنند که فقط یک سوم هواپیماهای نظامی ایران هنوز می‌توانند پرواز کنند. خروج تقریباً شصت‌هزار تکنسین امریکایی نیز اثر شدیدی بر کارآیی ارتش ایران گذاشته است.

چمران گفت سرگرم تلاش جهت جبران صدمات وارده بر اعتبار ارتش است و این کار را از طریق خرید قطعات یدکی از سایر منابع و - ان‌شاءالله - خرید اسلحه از اروپا انجام خواهد داد⁽¹⁾

37

با نزدیک شدن زمان انتخابات مرحلة دوم و تشکیل نخستین مجلس پس از انقلاب، حساسیت محافل داخلی و خارجی دربارة آن افزایش می‌یابد. همچنین با مشخص شدن نتایج مرحلة اول انتخابات که از پیروزی طرفداران خط امام حکایت می‌کند، تلاش مخالفان داخلی و خارجی برای ارائة تصویری مخدوش و گاه وحشتناک از این مجلس، فزونی یافته است؛ از جمله هرالد تریبون چاپ فرانسه در شمارة امروز خود، در این راستا تحلیلی از امیر طاهری درج کرده است. وی در این تحلیل، این پیروزی را زمینه‌ساز بروز وقایعی همچون واقعة "سن بارتلی" در فرانسه محسوب می‌کند که طی آن، کاتولیک‌ها به قتل عام وسیع پروتستان‌ها پرداختند. او در تحلیل خود می‌نویسد:

«آخوندها امیدوارند که مجلس جدید به تلاش‌های بیش از صدسال سیاست غرب‌گرایی ایران به‌وسیلة نمایندگانی با کلاه‌های ابریشمی بلند، خاتمه خواهد داد. جمهوری اسلامی

ایده‌آل آیت‌الله روح‌الله خمینی، ظاهراً نمی‌تواند به دست تحصیل‌کرده‌های غرب که دینداری آنها احتمالاً مورد تردید است، تحقق پذیرد. حزب جمهوری اسلامی در فرایند خویش، به جای آن‌که اسلام را جایگاهی جهت وحدت مردم ایران قرار دهد، با تبدیل آن به یک صحنةسیاسی حزبی، خود، رهبر واقعی خویش آیت‌الله خمینی را منزوی می‌کند. حقیقت این است که آخوندها می‌خواهند اهرم‌های واقعی قدرت را زیر کنترل داشته باشند. وقتی مجلس به این ترتیب تشکیل می‌شود، رئیس‌جمهوری یا باید با حزب جمهوری اسلامی خود را هماهنگ سازد و یا با جبهة وسیع مخالف کل تشکیلات موجود، متحد شود. بنی‌صدر احتمالاً تا زمانی که توازن جاری نیروها به نفع حزب جمهوری اسلامی ادامه دارد، در طرف امن باقی می‌ماند. مرکز سیاست ایران هنوز در خیابان‌ها است. حزب جمهوری اسلامی با بیش از هشتاد هزار کادر عمامه‌دار که فعالیت آنها در مساجد و معابد سراسر کشور انجام می‌گیرد، در وضع حاضر حکومتی "موبوکراتیک" غیرقابل شکست است. این حزب می‌تواند رقبای خود را هم از طریق تبلیغات وسیع و هم از طریق اعزام طرفداران سخت متعصب حزب‌الله (پارتیزان‌های خدا) - که با ساطور و زنجیرهای مخصوص وارد بحث می‌شوند - مغلوب سازد و اگر لازم باشد، مجادله‌های قوی‌تری را هم می‌تواند به کار برد.

مجلس اسلامی معجونی خواهد بود. نمایندگان این مجلس را رؤسای قبایل، افسران سابق، وکلای اسلامی و کارگران کارخانه‌ها تشکیل می‌دهند. مجلس حالت تنفر و ترس از خارجی را پیدا خواهد کرد و احساسات ضد کمونیستی به‌تدریج جای حالت ضد امریکایی را خواهد گرفت. بیش‌تر آنهایی که انتخاب شده‌اند، مشهود است که رؤیاهای تصویر ضد چپی "سن بارتلی" را در سر می‌پرورانند. آنها رؤیای نسخة دیگری از اسلام میهنی الهام گرفته از عقاید قدرت میهنی "پرونیست‌ها" را در سر دارند و مدتی طولانی است که چپی‌ها را دشمنان طبیعی خود می‌دانند.

دربارة روابط خارجی ایران، بیانات ضد امریکایی آخوندها نشان نمی‌دهد که این موضع آنها دوام داشته باشد. دخالت شوروی در افغانستان به دنبال کشتار ده‌هزار آخوند به‌دست دولت کمونیست دست‌نشانده، از جانب رهبران حزب جمهوری‌اسلامی مدام به‌عنوان دروس ناخوشایند برای اسلام اشاره می‌شود.»⁽¹⁾

ضمیمه گزارش 23

حضور شاه در پاناما و خروج امروز وی، به‌معنای پایان یک دوره و آغاز دوره‌ای دیگر در ماجرای گروگان‌گیری است. در این‌باره سایروس‌ونس وزیر خارجة وقت امریکا یادداشت‌هایی دارد که در توضیح این موضوع مفید است. وی در این زمینه چنین می‌نویسد:

«در اواسط ژانویة سال 1980، به علت عدم امکان ارتباط مستقیم با رهبران ایران، تلاش‌های ما برای مذاکره با مقام‌های ایرانی به نتیجه نرسید. در ایران هرج و مرج حکمفرما بود و هیچ‌کس جز شخص

آیت‌الله خمینی قدرت تصمیم‌گیری نداشت. با وجود این، در طول ماه ژانویه ما توانستیم راه ارتباطی تازه‌ای با تهران باز کنیم که موجب زنده شدن فکر تشکیل کمیسیون بین‌المللی شد و در ماه مارس تا آستانة موفقیت پیش رفت. این راه ارتباطی تازه، به وسیلة هامیلتون جوردن رئیس ستاد کاخ سفید گشوده شد. جوردن که در جریان امضای قرارداد کانال پاناما، با رهبران پاناما روابط دوستانه‌ای برقرار کرده بود و در انتقال شاه به پاناما هم نقش مؤثری بازی کرد، از طریق پانامایی‌ها با یک وکیل فرانسوی به نام "کریستیان بورگه" و یک بازرگان آرژانتینی به نام "هکتور ویلالون" - که با بعضی از اعضای شورای انقلاب ایران روابط نزدیک داشتند - تماس برقرار کرد. من در مورد امکان نتیجه‌بخش بودن این تما‌س‌ها تردید داشتم؛ ولی از آن‌جا که نمی‌خواستیم کم‌ترین شانس در راه حل این مسئله را از دست بدهیم، با ادامة این تماس‌ها موافقت شد. با موافقت پرزیدنت کارتر، روز 18 ژانویه هامیلتون جوردن و هال ساندرس برای یک ملاقات محرمانه با بورگه و ویلالون، به لندن رفتند و این دیدار آغاز یک رشته مذاکرات طولانی و ملاقات‌های محرمانه برای حل مسئله گروگان‌گیری بود. این اقدام‌ها پس از دو ماه به بن‌بست رسید و عزیمت شاه از پاناما در روز 23 مارس که اقدامات دولت ایران را برای استرداد او از طرف دولت پاناما، عقیم گذاشت، نقطة پایان این ماجرا بود.»⁽¹⁾

ضمیمه اول گزارش 26

تفسیر امروز رادیو آلبانی با عنوان "تهدیدهای امپریالیسم امریکا خلق‌های ایران را به زانو درنخواهد آورد" از جهت ادبیات سیاسی و تأکیدات، ترکیبی است از ادبیات و تأکیدات برخی حامیان داخلی اشغال لانه؛⁽²⁾به همین جهت نمونه‌ای شایان ذکر محسوب می‌شود. متن گفتار مزبور که در بخش فارسی رادیو آلبانی پخش شد، به قرار زیر است:

«هنگامی که خلق ایران، دلاورانه پیکار ضدّامپریالیستی خود را برای برآورده ساختن کامل خواست‌های درست خود پی می‌گیرد، امپریالیسم امریکا بر کارزار دشمنانة خود افزوده است. برژینسکی یکی از مشاوران نزدیک کارتر، چند روز پیش گفت که ایالات متحدة امریکا روش‌های دیگری را نیز به کار خواهد گرفت تا به اصطلاح، بحران ایران را حل کند. "لوگار" سناتور امریکایی، با ذکر مواردی از جمله محاصرة نظامی، مین‌گذاری بندرها و قطع کامل روابط بازرگانی از طریق آماده ساختن تجاوز نظامی بر ضد ایران، این روش‌ها را روشن‌تر بیان کرد.

از سوی دیگر، شانتاژهای نظامی همچنان ادامه دارد. ناوگان نظامی امریکا طول و عرض کرانه‌های ایران را می‌پیماید. واشنگتن نفرات جدیدی برای تقویت پایگاه‌های نظامی موجود و برپا کردن پایگاه‌های جدید گسیل می‌دارد. تمامی کوشش‌های واشنگتن، برای سرکوب انقلاب ایران و به زانو درآوردن خلق دلاور آن است که در راه آزادی، از خود می‌گذرند، و نیز در جهت آن است که خلق را به کنار گذاشتن خواسته‌های خود وادار می‌کند.

امپریالیست‌های امریکایی با کاربرد تهدید و شانتاژ، در پی آن هستند که سیر رویدادهای ایران را به بیراهه بکشانند و پایگاه‌های استعماری از دست رفتة خود را برای چپاول نفت ایران، دوباره به چنگ آورند و از اوج‌گیری موج ضد امریکایی در سراسر حوزة خلیج(فارس) جلوگیری کنند؛ ولی آنها در حساب‌های خود دچار اشتباه شده‌اند. منافع تنگ‌نظرانه و استعماری امپریالیست‌های امریکایی، آنها را کور ساخته است؛ از این‌رو قادر به دیدن سرسختی خلق ایران برای دفاع از آزادی، استقلال و منافع کشور نیستند. خلق ایران از تهدیدهای امپریالیست‌ها ترسی به خود راه نمی‌دهد و مبارزه را پیگیرانه به جلو می‌برد. امپریالیست‌های امریکایی در گذشته به هر کاری دست زده‌اند تا انقلاب را فرو نشانند و شاه

را بر سر قدرت نگه‌دارند؛ ولی در برابر نیروی خلق ایران مفتضحانه شکست خورده‌اند. پس از انقلاب نیز کوشش‌های مذبوحانة آنها برای خرابکاری در دستاوردهای انقلاب و تضعیف جبهة ضدامپریالیستی و جدا افکنی در آن، به شکست انجامید. تهدیدهای نظامی کنونی، بسیج و پیگیری مبارزه‌جویانه را افزایش خواهد داد. خلق در برابر تهدیدهای امپریالیستی امریکا و شوروی به‌پا‌خاسته‌است.

صدها تظاهرات برگزار می‌شود و هزاران تن در خیابان‌های شهرهای ایران شعار می‌دهند: مرگ بر کارتر، مرگ بر امپریالیسم امریکا. خلق ایران از آزادی و حاکمیت خود، با خون خود دفاع خواهد کرد. در همین حال، دانشجویان، سفارت امریکا را همچنان در دست خود دارند. آنها خواستار این هستند که شاه برای جواب‌گویی به جنایاتش و پس‌دادن ثروت‌هایی که از خلق ایران چپاول کرده، به ایران بازگردانده شود. خلق ایران مصمم است انقلاب را تا به آخر پیش برد و هشیاری خود را در برابر توطئه‌ها، نیرنگ‌ها، مانورها و سازش‌های امپریالیست‌ها و سوسیال امپریالیست‌ها - چه امریکایی و چه شوروی و چینی - بیفزاید. توده‌های وسیع خلق ایران، طبقة کارگر قهرمان، دهقانان، جوانان و دانشجویان، قهرمانانه مبارزه کردند و یکی از خون‌آشام‌ترین و ددمنش‌ترین رژیم‌های زمانه را سرنگون ساختند؛ از این‌رو بدون شک، در این نبرد نیز بر امپریالیسم امریکا، این دشمن ددمنش آزادی و استقلال، چیره خواهند شد⁽¹⁾

ضمیمه دوم گزارش 26

در گزارش تفسیری امروز رادیو مسکو که در پایان آن موضع صریح شوروی را اعلام کرد، اخبار مربوط به تهدیدات نظامی امریکا و نیز اهداف و خطرهای آن به صورت ذیل مورد تأکید و یادآوری قرار گرفته است: «از عملیات سیاست‌مداران و امرای ارتش امریکا چنین برمی‌آید که واشنگتن می‌خواهد به زمان سیاست راهزنی بی‌بندوبار استعماری در مناسبات بین‌المللی برگردد. این سیاست در حقیقت امر، هم‌اکنون به‌وسیلة گروهی از ناوهای جنگی امریکا در خلیج‌فارس عملی می‌شود. به گزارش روزنامه واشنگتن‌پست، براون وزیر دفاع امریکا دستور داده است طرح مفصل مین‌گذاری خلیج‌فارس تهیه شود. امپریالیست‌های امریکا در این منطقة جهان که هزاران کیلومتر از خاک این کشور دور است، طوری رفتار می‌کنند که گویا خلیج‌فارس یکی از دریاهای داخلی ایالات متحدة امریکا است. به نقشة مین‌گذاری در تنگة هرمز پرداخته‌اند تا ایران را از امکان فروش نفت به دیگر کشورها محروم سازند. مگر این سیاست، سیاست راهزنی نیست.

بر همه معلوم است که دکترین عقاب‌های امریکایی دربارة سلب حاکمیت از ایران، بر اساس یک طرح رسمی کاملاً مشخص امپریالیستی واشنگتن استوار است. به موجب این طرح، امریکا هر نقطه‌ای را که در آن‌جا منابع نفت و ثروت‌های طبیعی مختلف دیگر کشورها و خلق‌ها وجود دارد، به اصطلاح، حریم منافع حیاتی خود می‌داند. امپریالیسم امریکا اگر می‌توانست، نفت ایران را هم به مالکیت خود درمی‌آورد و حاکمیت بر این ثروت طبیعی را از مردم ایران سلب می‌کرد. پنتاگون بدین منظور توپ‌های ناوهای جنگی خود را متوجه ایران و دیگر کشورهای استخراج کنندة نفت خلیج‌فارس کرده است. حق با آیت‌الله خمینی است که در این‌باره گفته است امپریالیسم امریکا همیشه چشم طمع به ثروت نفت ایران دوخته و می‌دوزد. امریکا به‌جای این که به گناه خود در برابر مردم ایران اعتراف بکند و دست از دخالت در امور داخلی این کشور بردارد، ایران را با چماق تهدید می‌کند.⁽²⁾

ضمیمه گزارش 30

از "هیئت حسن نیت" با عنوان "هیئت ویژه" یا "هیئت ویژه کردستان" ، یا "هیئت ویژة دولت برای حل مسئله کردستان" نیز یاد شده است. یادآوری می‌شود در آن اوضاع که "وضعیت انقلابی"، همچنان به نوعی ادامه داشت، نیروهای انقلابی هوادار نظام، از نقش این هیئت رضایت نداشتند؛ به خصوص کسانی که مستقیماً دست‌اندرکار مسائل کردستان بودند؛ از جمله اعضای سپاه و نیروهای فعال ارتش،

اقدامات این هیئت را سبب از دست رفتن قدرت و حاکمیت دولت در مناطق کردنشین می‌شمردند. بر اساس توافقات این هیئت، به‌تدریج حضور نیروهای سپاه در شهرها محدود شد به اقامت در مقرهاشان. در جاده‌ها هم امکان کنترل را از دست دادند. در بهمن 1358 که اوج انزوای نیروهای مسلح طرفدار نظام در شهرهای کردنشین است، کامیاران یک‌بار دیگر از دست گروه‌های مسلح مخالف نظام آزاد شد و اوضاع کردستان در چرخه دیگری افتاد. آنچه موجب این آزادی شد، ابتکار عمل تشکیل "سازمان پیشمرگان مسلمان کرد" و نقش عمدة شهید محمد بروجردی بود.

در نهایت، سوء استفادة شدید گروه‌های مسلح کرد مخالفت نظام از مماشات حکومت و مخالفت آن گروه‌ها با هرگونه تحرک نیروهای مسلح نظام در منطقه - که به معنای سلب حاکمیت دولت بود - باعث شد که مجدداً درگیری‌های خشونت‌بار، به‌عنوان تنها راه‌حل مسائل کردستان، بر راه‌حل‌های دیگر غلبه پیدا کند. مواضع بنی‌صدر در مقام رئیس‌جمهوری و فرمانده کل قوا را می‌توان از جمله زمینه‌های تحقق این شرایط دانست. وی که در درگیری با جناح‌های خط امام، نیاز شدیدی به حفظ و توسعة مشروعیت مردمی خویش داشت، در مناسبت‌های مختلف، مسئله کردستان را مطرح می‌کرد. او قاطعانه با صراحت از این که نظام تسلیم شرایط گروه‌ها نمی‌شود، سخن می‌گفت و در عمل، خط‌مشیی کاملاً متفاوت با مشی دولت موقت و شورای انقلاب (بعد از ماجرای لانه تا بهمن 58) اتخاذ کرد.

به نظر پژوهشگران مؤسسة ایرانی مطالعات و پژوهش‌های سیاسی «یکی از مسائلی که از نخستین روزهای سال 1359 در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های بنی‌صدر برجستگی یافت، مهیا شدن نیروهای مسلح برای پاکسازی کردستان بود؛ تا بالاخره در تاریخ 29/1/59 ، فرمان پاکسازی کردستان از سوی او صادر شد.»⁽¹⁾

یادآوری این نکته نیز مفید است که داریوش فروهر وزیر مشاور و رئیس "هیئت حسن نیت" کردستان، در تاریخ 26/12/1358 طی نامه‌ای به امام خمینی و بنی‌صدر، استعفا کرد. دلیل ذکر شده برای این استعفا (اعتراض به نحوة انتخابات مجلس)، خود نشان‌دهندة شکافی بود که به‌تدریج بین نیروهایی چون فروهر و جریان‌های انقلابی طرفدار نظام، افزایش می‌یافت. البته دفتر امام‌خمینی در تاریخ 28/12/1358 اعلام کرد که امام این استعفا را نپذیرفته‌اند و گفته‌اند: «ایشان چون گذشته مورد تأیید این‌جانب می‌باشند و به کار خود ادامه دهند.»⁽²⁾اما به طور کلی، روند جدید کردستان، نشان‌دهندة عدم موفقیت هیئت ویژه و مسئولانش و نیز کاهش اقتدار آن بود.

ضمیمه گزارش 34: متن نامة مسعود رجوی به بنی‌صدر

متن کامل نامه امروز مسعود رجوی به بنی‌صدر، که برخلاف دیگر نامه‌های سازمان مجاهدین خلق با "بسم‌الله الرحمن الرحیم" و نه با "به‌نام خدا و به‌نام خلق قهرمان ایران" شروع شده است، به شرح زیر می‌باشد:

«بسم الله الرحمن الرحیم

آقای دکتر بنی‌صدر رئیس‌جمهوری 3/1/59

پس از سلام:

اولاً - چنانچه گرفتاری‌هایتان در این ایام اجازه نمی‌دهد که حضوراً مصدّعتان گردیم، با توجه به ضرورت فوق‌العاده ارتباط مستمر با رئیس‌جمهوری در اوضاع حساس کنونی کشور، می‌خواستم تقاضا کنم که یک رابط سیاسی کاملاً مورد اعتماد که ضمناً بتواند نیابتاً افکار و نظریات خود شما را در مراجعات منعکس سازد و همچنین قادر باشد که مسائل ما را دقیقاً به استحضارتان برساند، برایمان تعیین نمایید، تا ان‌شاءالله قادر باشیم بدون فوت وقت و از دست رفتن فرصت‌های مربوطه، مشاورات لازم را به‌عمل بیاوریم. نیازی به تذکر نیست که اگر مزاحمتی نباشد و مطبوعات مانع نشوند و تبلیغات نکنند، بسیار بسیار مرجّح می‌دانم که مستقیماً با خودتان در ارتباط باشم.

ثانیاً - پیشنهاد می‌کنم: شخصاً، در حداکثر سرعت ممکن، چنانچه صلاح بدانید روز 12 فروردین را

خودتان به مناسبت سالروز رفراندوم جمهوری‌اسلامی اعلام راهپیمایی بفرمایید. این امر کمک خواهد نمود تا:

الف) دست سوءاستفاده‌چی‌ها از بهره‌برداری گروهی از این روز قطع شود.

ب) این روز اسباب تفرقه و فتنه مضاعف نشود.

ج) وحدت بیش از پیش همه اقشار و گروه‌های ملت که به نظام جمهوری‌اسلامی رأی داده‌اند، تأمین شود.

د) وسیله تقویت رئیس‌جمهور که خود از پشتیبانی کل نظام جمهوری اسلامی سرچشمه گرفته فراهم شود.

ه) کسی نتواند از یک مسئلة عمومی و ملّی و سراسری به نفع منافع اخص انتخاباتی خود بهره‌برداری کند.

و) مردم ببینند که پس از امام این رئیس‌جمهوریست که کل نظام و قانون اساسی در او متبلور می‌شود.

بدیهی است که عنوان کردن شعارهای مناسبی که در خور رئیس‌جمهوری و شأن قانونی و سیاسی اوست، می‌تواند به دنبال نشست تلویزیونی شما با چریک‌های فدایی، فضای مسالمت و نظم و قانون و همزیستی دمکراتیک همه نیروها و اقشار را تداعی کند. به‌ویژه اگر صلاح بدانید که راهپیمایی عمومی و سراسری مزبور وحدت و تفاهم ملّی نامگذاری شده و با همین مضمون پیامی از شخص خودتان را نیز همراه داشته باشد.

مسعود رجوی

خواهشمندم اگر پیشنهاد فوق مورد موافقتتان نیست، بفرمایید زودتر به ما اطلاع بدهند که فکر خودمان را بکنیم، چرا که به نظر من بهترین شق برای عموم نیروها شرکت در راهپیمایی به دعوت شماست.»⁽¹⁾

یادآوری می‌شود این نامه در زمان ارسال، انتشار علنی نیافت و مطابق مندرجات بیانیه شماره 21 دفتر سیاسی سپاه [31/6/1360] جزء اسنادی است که بعدها در "فاز نظامی" از خانه‌های تیمی سازمان به دست آمد. در بیانیه مزبور، تصویر (کپی) این نامه نیز پیوست شده است.

روزشمار جنگ دوشنبه 4 فروردین 13597 جمادی‌الاولی 140024 مارس 1980

38

بعد از حدود دو ماه اقامت پر جنجال شاه مخلوع در پاناما، عزیمت روز گذشتة او از این کشور به مصر نیز پر مسئله و پر حاشیه بود. خبرگزاری‌ها گزارش خروج شاه مخلوع از پاناما همراه همسرش فرح دیبا، خواهرش اشرف، دو سخنگو و دو سگ⁽¹⁾را، با خبرهای حاشیه‌ای و تحلیل‌هایی همراه کردند. "رابرت آرمائو" که آسوشیتدپرس وی را سخنگوی شاه مخلوع نامید، بیانیه‌ای در این‌باره منتشر کرد. به گزارش خبرگزاری مزبور، در این بیانیه، شاه مخلوع ایران که از وی با عنوان اعلی‌حضرت نام برده شده است، قدردانی عمیق خود را از جمهوری پاناما، ژنرال توریخوس، پرزیدنت رویو و مردم پاناما ابراز کرده است. این قدردانی به دلیل یاری‌رساندن به او در زمانی است که به این یاری احتیاج داشته است. از سوی دیگر، "خوان مارتینز واسکوئز"، نمایندة قانونی ایران در پاناما گفت که وی قبل از ادامة کار مربوط به استرداد شاه، منتظر دستورهای رهبران ایران خواهد ماند. واسکوئز به خبرنگار آسوشیتدپرس گفت: «وضع همچنان بدون تغییر باقی مانده است...؛ زیرا هیچ‌کس نگفته است که شاه در چه شرایطی پاناما را ترک کرده است.»⁽²⁾

خبرگزاری یونایتدپرس نیز گزارش داد که خروج شاه از پاناما خشم وکیل پانامایی ایران را برانگیخت. وی قرار بود امروز تقاضای استرداد شاه به ایران را برای روبه‌رو شدن با عدالت اسلامی، رسماً به دولت پاناما تسلیم کند. خوان مارتینز واسکوئز، وکیل ایران که سابقاً عضو دیوان عالی پاناما بوده است، گفت پاناما با اجازه دادن به خروج شاه پیش از آن که او بتواند تقاضای استرداد وی را تسلیم دولت کند، قوانین بین‌المللی را نقض کرده است؛ لکن وزارت خارجة پاناما تأکید کرد که شاه مخلوع، مانند هر خارجی دیگری در پاناما به سرمی‌برد و هرگاه بخواهد، می‌تواند این کشور را ترک کند.⁽³⁾

یادآوری می‌شود که به دنبال عزیمت شاه مخلوع از پاناما به مصر، وزارت خارجة پاناما بیانیه‌ای منتشر کرد. در این بیانیه آمده است که شاه مخلوع، سخنان هامیلتون جردن رئیس پرسنل کاخ سفید را برای اطمینان دادن به او در این که عمل جراحی برداشتن طحال وی

می‌تواند در پاناما انجام شود، نپذیرفت. در بیانیه آمده است: «هیئت امریکایی به آقای محمدرضا پهلوی اطمینان داد که پاناما تسهیلات لازم برای جراحی را در اختیار دارد و آنها به وی توصیه کردند که با تصمیم پزشکان پانامایی در مورد انجام عمل جراحی موافقت کند.» در ادامه اضافه شده است: «علی‌رغم هشدارهایی که در مورد خطراتی که یک مسافرت طولانی برای سلامت محمدرضا پهلوی در بر دارد، و نیز دشواری‌هایی که متعاقب چنین مسافرتی برای امنیت گروگان‌های امریکایی در تهران، اوضاع داخلی مصر و موقعیت حساس در خاورمیانه پیش می‌آید، ایشان تصمیم خود را مبنی بر انجام این مسافرت تأکید کردند.»⁽¹⁾

39

خروج شاه از پاناما در حالی انجام شد که قطب‌زاده وزیر خارجة جمهوری‌اسلامی ایران تقریباً یقین داشت در امر بازداشت شاه در پاناما که مقدمة انتقال وی به ایران است، موفق شده است و به این ترتیب، از طرفی در حل مسئلة گروگان‌های امریکایی و از طرف دیگر در امر تبلیغات ریاست جمهوری خویش، گام بلندی برداشته است. سفر شاه از پاناما به مصر در روز گذشته، نشان داد که این برداشت دقیق نبوده است. در واقع امریکا حاضر به معامله نشده بود و حتی به بازداشت ظاهری شاه هم رضایت نداده بود؛ به این ترتیب تحویل گروگان‌ها به دولت نیز منتفی شد. تحویل گروگان‌ها به دولت ایران، در افکار عمومی امریکا و جهان گامی اساسی در تضمین امنیت و سلامت و سپس آزادی آنها به شمار می‌رفت. خبرگزاری فرانسه، این فرصت از دست رفته را به نحو زیر گزارش می‌کند:

«منابع کاملاً آگاه در تهران اعلام کرده بودند که گروگان‌های امریکایی سفارت امریکا در تهران، امروز به مقامات دولت ایران تحویل می‌شوند تا تحت حمایت آنها قرار گیرند و این در صورتی است که شاه مخلوع پاناما را ترک نکند. ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری ایران، به خاطر نشان دادن حسن نیت در برابر مقام‌های پاناما، مقدمات این نقل و انتقال را با موافقت امام خمینی فراهم کرده بود. شب گذشته صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجة ایران، ضمن ملاقات با امام خمینی توافق وی را در مورد این نقل و انتقال جلب کرده بود. دانشجویان مستقر در سفارت نیز این کار را پذیرفته بودند. از سوی دیگر به مقامات پانامایی رسماً از طرف بنی‌صدر اطلاع داده شد که ژنرال توریخوس مرد قدرتمند پاناما را در جریان بگذارند. بنی‌صدر شب گذشته دوبار تلفنی با پاناما تماس گرفته است. بار اول وی با مقامات پاناما در مورد تحویل گروگان‌ها صحبت کرده است و مقامات پانامایی از او جزئیات کار را درخواست کرده‌اند. آنها اضافه نموده‌اند که موقعیت تازة ایران را تحت مطالعه و بررسی قرار خواهند داد. متأسفانه در دومین تماس تلفنی، مقامات پاناما اعلام کردند که خیلی دیر شده و شاه مخلوع پاناما را ترک کرده است.

این منابع هنری کیسینجر را به این متهم می‌کنند که وی مقدمات رفتن شاه از پاناما

را با کمک دیوید راکفلر فراهم کرده است. همین منابع "آریستیدریو" رئیس‌جمهوری پاناما را مسئول این عزیمت می‌دانند. منابع مزبور اضافه می‌کنند که بر اساس اظهارات ژنرال توریخوس، کیسینجر و انور سادات با کمک هم، برنامة تبعیدگاه تازة شاه مخلوع را تنظیم کرده‌اند.

به گفتة این منابع مسئلة باقی‌مانده، مسئلة گروگان‌ها است؛ زیرا ابهام بسیار بزرگی برای تحویل آنها در دوشنبه‌شب (امشب) وجود دارد. از سوی دیگر، این عملکرد یک عمل جنایتکارانه است و پاناما احتیاجی نداشته است که اجازه دهد شاه مخلوع، این‌چنین سریع خاک آن کشور را ترک کند. آنها احساس کرده‌اند که نمی‌توانند شاه مخلوع را در برابر درخواست دولت ایران با کمک پرونده‌های کامل وی نگاهدارند. آنها در برابر 53 گروگان امریکایی اشتباه کرده‌اند. آنها دیوانه شده‌اند.

این منابع در پایان می‌افزایند که ما تصور می‌کنیم این ضربه‌ای است از جانب کیسینجر به جیمی کارتر.»⁽¹⁾

40

عزیمت محمدرضا پهلوی از پاناما، بحران موجود در روابط ایران و امریکا را تشدید کرد. مقامات امریکایی که معاملة شاه با گروگان‌ها را آشکارا رد کرده‌اند و حفظ شاه را در هر وضعی ترجیح داده‌اند، می‌کوشند تا حدّ ممکن از وخامت اوضاع بکاهند و فرصتی برای سازمان‌دهی اقدامات بعدی به‌دست آورند. در این چارچوب خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد: «یک مقام امریکایی که نمی‌خواست نامش فاش شود، هرگونه نقش ایالات متحده را در تصمیم‌گیری شاه مخلوع برای ترک پاناما و رفتن به مصر، تکذیب کرد. این مقام امریکایی گفت ظاهراً شاه مخلوع از تأخیرها و خبرهایی که دربارة دعوا میان پزشکان امریکایی و یک تیم پزشکی پانامایی می‌شنید، خسته شده بود. در این میان، بحث بر سر این بود که چه کسی عمل جراحی را روی طحال وی انجام دهد. هامیلتون جردن فرستادة ویژة کاخ سفید، نتیجة تحقیقات خود را که حاکی از امکان عمل جراحی موفقیت‌آمیز وی در پاناما بود، تسلیم شاه مخلوع کرد؛ اما وی از پذیرفتن آن خودداری کرد و گفت که تصمیم گرفته است به مصر برود. مقام مذکور گفت: ما روز جمعه از او خواستیم که راجع به این موضوع فکر کند؛ اما روز شنبه، شاه مخلوع گفت که می‌خواهد برود.»⁽²⁾

در کنار این‌گونه "انکار"های رسمی و غیررسمی، مقامات امریکایی جنبه‌های "تهدید" را نیز فراموش نمی‌کنند. امروز ایالات متحده بار دیگر به ایران درمورد "اخباری که راجع به محاکمة بعضی از گروگان‌ها شنیده می‌شود" هشدار داد. جودی پاول سخنگوی رئیس‌جمهوری امریکا گفت در صورت محاکمة هر یک از این گروگان‌ها، ایران و دولت ایران مسئولیت کامل خواهند داشت.⁽³⁾

41

امروز ماجرای خروج شاه از پاناما، در رسانه‌های جهانی بازتاب گسترده‌ای داشت. نمونه‌های متفاوت زیر، بخش‌هایی از این موضوع را نشان می‌دهد.

رادیو لندن در بخش عربی خود خبر داد که مسئلة سفر شاه مخلوع ایران از پاناما به مصر، تیتر اول روزنامه‌های چاپ لندن را به خود اختصاص داده است و بازار فروش مطبوعات امروز بریتانیا را گرم و داغ کرده است. روزنامه‌های انگلیسی همگی سفر شاه سابق را یک نوع سازش‌کاری دولت امریکا با مصر و پاناما دانسته‌اند؛ زیرا اگر شاه سابق چند ساعت دیگر در پاناما باقی می‌ماند، اقدامات قانونی ایران بر ضد وی برابر اصول بین‌المللی و قانون دولت پاناما، نتیجه‌بخش می‌شد و برگرداندن وی به ایران حتمی بود. روزنامة دیلی‌تلگراف در این‌باره نوشت: اکنون دانشجویان تندرو که گروگان‌ها را در اختیار دارند و نیز دولت ایران و طبیعتاً همه جهانیان، حق دارند بگویند که امریکا قبلاً با دولت پاناما برنامة این توطئه را تنظیم کرده است. روزنامة تایمز نیز نوشت: اگر شاه سابق به قاهره نمی‌رفت، امروز گروگان‌های امریکایی به دولت و شورای انقلاب تسلیم می‌شدند و شاه نیز به ایران بازگردانده می‌شد؛ ولی این که چرا دولت امریکا دست به این کار زده است، خود مسئله‌ای است که باید مرور زمان آن را روشن کند.⁽¹⁾

روزنامة لوس‌آنجلس‌تایمز نوشت: «رهبران ایران پیشنهاد کرده بودند در مقابل تعهّد دولت پاناما به جلوگیری از خروج شاه مخلوع از این کشور، ترتیب انتقال 50 گروگان امریکایی در تهران را بدهند. در‌این‌باره صادق قطب زاده وزیر خارجة ایران گفته است: "آنها (دولت پاناما) از ما خواستند که ظرف 24 ساعت، به نوعی، در مورد گروگان‌ها اقدام کنیم. من قول دادم که گروگان‌ها منتقل و تحت معاینات پزشکی قرار خواهند گرفت؛ آن وقت آنها شاه را از پاناما انتقال دادند." پرزیدنت ابوالحسن بنی‌صدر این مذاکرات را تأیید کرد.» روزنامة لوس‌آنجلس‌تایمز در ادامه، به منبع دیگری اشاره کرد که گفته است مقامات ایرانی فقط موافقت کردند که سعی کنند ترتیب نقل مکان گروگان‌های امریکایی را بدهند و قول ندادند که چنین اقدامی صورت خواهد گرفت.

در ادامة گزارش لوس‌آنجلس‌تایمز، از قول منبع مزبور آمده است: «این مذاکرات که در آن، مقامات امریکایی شرکت داشته‌اند، ظرف سه روز گذشته صورت گرفته است. دولت ایران می‌خواست که شاه مخلوع تا دوشنبه (4/1/1359) در پاناما نگاه داشته شود تا ایران بتواند دعوای استرداد وی را به جرم جنایی مطرح کند؛ اما طبق گزارش‌ها و پس از تأخیرهای متعدّد ایران، صبر پاناما و امریکا تمام شد. عمر توریخوس، رهبر پاناما، به ایران 24 ساعت مهلت داد که اقدام کند؛ یا موافقت کند که گروگان‌ها منتقل شوند، یا به شاه اجازة خروج از پاناما داده خواهد شد. به گزارش این روزنامه، طبق گفتة این منبع،

تقاضاهای ایران برای تمدید مهلت، با شکست مواجه شد. طبق گزارش‌ها، قطب‌زاده گفت که اگر شاه مخلوع، در توقف‌های خود در مسیر پرواز، دستگیر و به پاناما برگردانده شود، وی حتی بعد از خروج شاه مخلوع از پاناما بر سر توافق خود خواهد ماند.»⁽¹⁾

اما در این باره نیویورک‌تایمز نوشت: توریخوس به مقامات ایرانی گفته است که وی در مقابل فشار اقتصادی که جمهوری‌خواهان امریکایی بر او وارد می‌کنند، توان ایستادگی ندارد. این روزنامه به نقل از منابعی که فاش نشده‌اند، نوشت: توریخوس به ایرانی‌ها گفت که او نمی‌تواند حتی یک دقیقة دیگر در مقابل فشارها مقاومت کند؛ فشارهایی که برای دادن اجازة خروج به شاه، بر وی وارد می‌شود⁽²⁾

از سوی دیگر، رادیو مسکو امریکا را در این ماجرا به نحو زیر مقصر می‌شمارد: «وقتی هیئت نمایندگی حقوقدانان ایران با اسنادی که حقانیت خواست ایران را مبنی بر استرداد محمدرضا پهلوی به ایران برای تعقیب کردنش به دادگاه [ثابت می‌کرد] وارد پاناما شد، دولت کارتر تدابیر عاجلی اندیشید تا نوکر وفادار خود را از پاناما به در برده و در جای امن‌تری پنهان کند. بنا به اطلاع خبرگزاری‌های غربی، شاه سابق ایران از پاناما گریخت و یکی از نوکران حلقه به‌گوش واشنگتن که در این مقام از شاه سابق ایران دست کمی ندارد، یعنی انور سادات، او را با آغوش باز استقبال کرد. هر چند وزارت خارجة امریکا دربارة عدم شرکت امریکا در این فرار و گریز، مِن و مِن می‌کرد، مع‌هذا هیچ‌کس در هویت سازمان‌دهندگان فرار تردیدی ندارد.»⁽³⁾

42

در پی سخنان رئیس‌جمهوری ایران بنی‌صدر، دربارة سه جزیرة ایرانی خلیج فارس (در مصاحبه با النّهارالعربی و الدّولی) و تأکید وی بر این که ایران به هیچ وجه آنها را واگذار نخواهد کرد، در برخی محافل عربی، فضایی ضدایرانی با محور این موضوع ساخته شده است. عراق در ایجاد این فضا سهم عمده‌ای دارد و می‌کوشد بیش‌ترین استفاده را از آن ببرد. طارق‌عزیز، معاون نخست‌وزیر عراق، در گفت‌وگو با شمارة امروز هفته‌نامة لبنانی "الکفاح العربی"، دولت ایران را به دورویی متهم کرد و گفت: «این سه جزیره که 9 سال قبل به وسیلة سربازان شاه اشغال شد، باید به صاحبان عرب آن بازگردانده شود.» معاون نخست‌وزیر عراق گفت رژیم کنونی ایران سیاست‌های شاه را محکوم کرده است؛ اما در عین حال هر آنچه را شاه از طریق تهاجم به اعراب به دست

آورد، دستاوردهایی می‌داند که نمی‌توان آنها را از دست داد. اگر رژیم ایران با سیاست‌های شاه مخالف است، باید سه جزیرة واقع در خلیج(فارس) را به صاحبان عرب آن بازگرداند. طارق عزیز افزود: اگر ایران این کار را انجام دهد و مداخله در امور داخلی اعراب را متوقف سازد، آن‌گاه می‌تواند دوستی و همکاری را از جانب ما به دست آورد⁽¹⁾

امروز همچنین رضا عبدالعزیز حسین، کفیل وزارت خارجة کویت، پس از اجلاس کابینة این کشور اعلام کرد که وی علی شمس‌اردکانی سفیر ایران در کویت را احضار کرده است تا با او دربارة اظهارات منسوب به بنی‌صدر مذاکره کند.⁽²⁾

در این‌باره، در بخش عربی رادیو قاهره تفسیری پخش شد که در آن آمده است: سه جزیرة تنب‌ها و ابوموسی دارای مساحت ناچیزی هستند؛ لیکن این جزایر هرچه باشند، در اوایل دهة هفتم قرن بیستم، نیروهای ایرانی آنها را اشغال کردند و از کشورهای خلیج(فارس) جدا شدند. پس از سقوط رژیم شاه در ایران، این کشور همچنان روی ادامة این اشغال پافشاری دارد. این واقعیت نشان می‌دهد که رژیم جدید ایران، حقایق و اصالت تاریخی عربی بودن این جزایر را زیر پا می‌گذارد. ... تمام تاریخ‌دانان می‌دانند که جزایر مورد بحث، پیش از این که بریتانیا به منطقه بیاید، به دولت‌های کوچک منطقه به‌ویژه شارجه و رأس‌الخیمه وابسته بودند؛ چون در بین دولت‌های منطقه، به سواحل دو جزیره نزدیک‌تر می‌باشند.

در ادامة تفسیر رادیو قاهره، موارد ذیل "عوامل ادامة اشغال" سه جزیره دانسته شده‌اند: 1- این جزایر به‌صورت مراکز حساس دیده‌بانی مدخل شرقی خلیج، از اهمیت زیادی برخوردار هستند. 2- ایران می‌کوشد از طریق ادامة اشغال این منطقة خلیج از امنیت برخوردار باشد. 3- ایران می‌تواند بر رفت و آمدهای میان خلیج و اقیانوس هند، تسلط کامل داشته باشد. 4- هدف‌های اقتصادی که مهم‌ترین آنها عبارت است از تأمین راه‌های صدور نفت ایران به بازارهای جهانی. 5- ترس ایران از این که ممکن است امریکا بر ضدّ آن، دست به اقدامات گستردة تحریم اقتصادی بزند و اگر این جزایر را از دست بدهد، در واقع شریان حیاتی خود را با خطر مواجه خواهد ساخت.

در پایان تفسیر، ارتباط مسئلة مزبور با منافع و سیاست‌های امریکا در خلیج فارس، به این نحو ترسیم شده است: به هر حال پافشاری ایران در زمینة ادامة اشغال این جزایر، خود موجب تشدید بحران روابط میان این کشور و امریکا شده است؛ زیرا ایران می‌ترسد که ایالات متحدة امریکا آنها را تحت سلطة خود درآورد؛ به ویژه این که امریکا با بعضی از کشورهای منطقه قراردادهای نظامی بسته است تا منافع خود را حفظ کند. مسئلة دیگری که مطرح است، پیش‌بینی برای حفظ برتری قدرت رزمی امریکا در منطقه در مقابل نیروهای شوروی است که با ارزیابی‌های وزارت دفاع امریکا در این خصوص، صورت می‌گیرد⁽³⁾

43

هم‌زمان با تداوم تیرگی روابط ایران و امریکا، تیرگی رابطة ایران و عراق نیز ادامه دارد. در کنار تهدیدهایی که از ناحیة امریکا متوجه ایران است، دولت عراق نیز در تبلیغات مستمر خویش، پیوسته دشمنی خود را با ایران ابراز می‌کند و بر تشدید تیرگی روابط با ایران اصرار می‌ورزد. امروز رادیو بغداد در بخش فارسی خود، دو موضوع داخلی مهم ایران را در دو گفتار جداگانه، مورد بررسی کینه‌توزانه قرار داد. در بخش‌هایی از این گفتارها رژیم عراق از ادبیات انقلابی چپ و ضد امریکایی رایج در ایران، به‌نحوی ناشیانه بهره برده است. در یکی از گفتارها، انتخابات پارلمان ایران دستمایة تهاجم تبلیغات برضد ایران قرار گرفته است. در این تفسیر نیز نظیر بیش‌تر برنامه‌های تبلیغاتی عراق، شخص امام خمینی آماج اصلی حملات است. در این گفتار آمده است:

«از هنگام سقوط رژیم شاهنشاه مزدور و زمامداری خمینی و سلطه‌گری‌اش بر خلق‌های ایران و بازیچه قراردادن مقدرات مردم و روبه‌رو شدن با خواست‌های مشروع آنان با طرق خونین، از آن هنگام تاکنون ایران شاهد سه نوع انتخابات بود: اولین انتخابات دربارة قانون اساسی خمینی، دومین انتخابات درباره ریاست‌جمهوری و سومین انتخابات - که هنوز در جریان است - مخصوص مجلس شورا می‌باشد. مسلماً خلق‌های ایران دربارة خیمه شب‌بازی‌هایی که این انتخابات را همراهی کرده و یا می‌کند، اطلاعات تامی دارند که گویاترین مشخصات آن، خودداری خلق‌ها از شرکت در آن بود، و احیاناً رویارویی با آن از طریق رویارویی با دار و دسته‌های رژیم خمینی و مؤسسات قلع و قمعی‌اش که با ترور و ارعاب کوشش می‌کنند مردم را به شرکت در انتخابات وا دارند.

اما مشخصات دیگر این انتخابات همان جعل و تقلب و تزویر است که متصدیان حوزه‌های انتخاباتی با توطئه با دار و دستة خمینی، بدان دست می‌زنند. در پرتو رژیم خمینی که با فئودالیسم و بورژوازی هم‌پیمان می‌باشد و هیچ گامی را در راه اجرای قانونی که از سلطه‌گری فئودالیسم و بورژوازی بر مقدرات و سرنوشت مردم جلوگیری می‌کند، برنداشته، انتخابات نمی‌تواند به صورت شرافتمندانه و به دور از جعل و تقلب انجام گیرد؛ چه این تقلب و تزویر به منزلة روش منطقی است که با ماهیت رژیم به ظاهر اسلامی خمینی و روش دیکتاتوری فاشیستی‌اش، و با سلطه‌گری نیروی فئودالیسم و بورژوازی سازگار می‌باشد و این خود، بیانگر علل اوضاع وخیمی است که در ایران حکمفرما است. چماق به دستان خمینی ... در این روش، با تمامی عناصر شرور که جور و ستم را علیه خلق‌های ایران اعمال می‌دارند، همگام و هم‌پیمان می‌باشند. این عناصر در پرتو رژیم عقب‌ماندة استبداد خمینی، فرصت جدیدی یافته تا از راه انتخابات خمینی، این روش‌های جور و ستم را افزایش دهند. آری این است رژیم خمینی و این است خصیصه‌های پیروان نامسلمانش و یاران فئودالیست و بورژوازی‌اش. و اگر چه خلق‌های ایران در انقلابشان علیه شاه مخلوع، می‌خواستند آزادی و عدالت و برابری را به

دست بیاورند، ولی اکنون راهی در پیش ندارند مگر این‌که این انقلاب را علیه رژیم نامسلمان خمینی ادامه دهند تا این که به آرمان و اهداف والایشان نائل گردند.⁽¹⁾

در گفتار دیگر، دربارة موضوع عفو عمومی در ایران، آمده است:

«با اعلام عفو خمینی، مبارزین اسیر ایرانی آزاد می‌شوند و یا جاسوس‌ها و ساواکی‌ها؟ شنوندگان عزیز!... مقاماتی که از شاه حمایت و پشتیبانی می‌کردند و وسایل سرکوبی جنبش‌توده‌ای را برای شاه فراهم می‌نمودند، دست در دست خمینی نهادند، و اولاً او را به قدرت رسانیدند و ثانیاً وسایل ادامة این قدرت را برای او فراهم نمودند و این مقامات عبارت از مقامات امپریالیستی امریکا می‌باشند. خمینی برای طرفداران و یاران شاه فرمان عفو صادر می‌کند که بار دیگر این جنایتکاران، دوشادوش پاسداران نامسلمان خمینی قرار گیرند و علیه خلق‌های مبارز ایران به ستمکاری بپردازند، که در اثر آن ، صدها نفر از ساواکی‌های جنایتکار بار دیگر به همان کارهای سابق خود باز می‌گردند؛ بنابراین ساواک که از بین نرفته است، فقط نام آن از بین رفته است و این سازمان اطلاعات شاهنشاهی به سازمان اطلاعات خمینی تبدیل گشته است، و اکنون پاسداران نامسلمان خمینی و عناصر ساواک ... به یک چیز واحدی تبدیل شده‌اند که با خلق‌های مبارز ایران دشمنی نمایند و در راه سرکوبی منظم جنبش ملی و سازمان‌ها و احزابی که مظهر خواست‌ها و مبارزات خلق‌های ایران می‌باشند، به وسیله‌ای برای حمایت از این رژیم مستبد تبدیل گردند.

خمینی باید بداند که خلق‌های ایران، افراد ساواک را که آزاد کرده است دنبال خواهند کرد و همچنین خلق‌های ایران عناصر خمینی را که در همه جا به کاشتن تخم هول و هراس و هرج‌ومرج پرداخته و دست به خون‌ریزی می‌زنند، تعقیب خواهند نمود.»⁽²⁾

44

ارتش عراق از روز گذشته تغییرات و نقل و انتقالات وسیعی در سطح ارتش انجام داده است؛ از جمله هر پرسنل ارتش که شش ماه در محلی خدمت کرده است، باید به محل دیگری منتقل شود. همچنین، پرسنلی که در شمال خدمت می‌کنند باید به جنوب منتقل شوند و بالعکس. ظاهراً در شمال عراق، مراقبت‌های ویژه در داخل ارتش شدیدتر است؛ از جمله افسران کرد زبان به مراکز آموزش احضار می‌شوند تا از هرگونه توطئه جلوگیری شود.⁽³⁾

همچنین، منابع ایران از بعضی درگیری‌های جزئی در داخل نیروهای مسلح عراق گزارش می‌دهند که به سرعت تحت کنترل قرار می‌گیرد. امروز بین فرمانده ارتش ملی و پلیس شهر دیوانیه بحث و مشاجره پیش آمد. در پی این مشاجره، بین مأموران دو سازمان برخورد مسلحانه روی داد که پنج پلیس و یک نفر از ارتش ملی، کشته و تعدادی از پرسنل مجروح شدند. ظاهراً علت این مشاجره، نوع موضع‌گیری یکی از دوطرف دربارة صدام حسین و امام خمینی بوده است که متعاقب آن، فرمانده دو سازمان به بغداد احضار شده‌اند.⁽⁴⁾

تقویت پاسگاه‌های مرزی و نقل و انتقال در آنها نیز ادامه دارد. به گزارش نیروهای مرزی ایران، امروز همة پاسگاه‌های "شرطه" در منطقة فاو - که در مقابل حوزة گروهان ژاندارمری خسروآباد واقع است - و در منطقة خمیر در جنوب فاو، به‌وسیلة پرسنل شرطه‌های محلی و افراد ارتش ملی تقویت شد.⁽¹⁾

عراق هم‌زمان با تقویت پاسگاه‌های مرزی، تقویت و سازمان‌دهی عناصر مسلح مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران را نیز ادامه می‌دهد. منابع ایران خبر دادند که مرکز فرماندهی نیروی دریایی بصره زیر نظر سازمان امن‌العام، تعداد زیادی اسلحه و مقادیری مواد منفجره به سران ضد انقلاب که به عراق متواری شده‌اند و مقر آنان در بصره است، تحویل داد؛ اما آنان از مسئولان عراق خواستند که بعد از این، از تعداد سلاح‌های تحویلی کاسته شود و به جای آن، مواد منفجره بیش‌تری به اعراب ایرانی داده شود.⁽²⁾

در این حال خبرهایی از تردد برخی سران فلسطینی در مراکز "امن‌العام" عراق و ملاقات آنان با فراریان ایرانی، به ایران می‌رسد.⁽³⁾

از سوی دیگر، در مقابله با این گونه تحرکات، در ایران نیز عوامل عراق تحت تعقیب قرار می‌گیرند. سپاه دزفول امروز گزارش داد که پاسداران سپاه دزفول، شیخ یعقوب سعدی معروف به شیخ یعقوب را در یک عملیات ضربتی دستگیر کردند. او جاسوسی عراقی و وارد کنندة اسلحه و مواد منفجره، و آدم‌کشی معروف است. دستگیری این شخص به دنبال درگیری یک ساعته‌ای بود که به زخمی شدنش منجر گردید.⁽⁴⁾

45

دکتر عبدالرّحمان قاسملو دبیرکل حزب دمکرات، امروز در یک سخنرانی در اجتماع عده‌ای از میهمانان نوروزی کردستان گفت: «می‌گویند قبلاً سلاح‌ها را زمین بگذارید، آن وقت برای مذاکره بیایید. نه قربان، نخیر! ملت کُرد این سلاح را به منظور حمایت از دستاوردهای انقلاب ایران، آزادی و حفاظت از شرف و ناموس ملت کُرد در دست گرفته و تا لحظه‌ای که خودمختاری در کردستان و دمکراسی در ایران تحقق نپذیرد و انتظامات محلی به پیشمرگان محول نشود، سلاح را بر زمین نخواهیم گذاشت. بنابراین خیلی خوشحالیم که در تهران این را به خوبی درک نمایند؛ ولی این را نیز به صراحت بیان می‌کنیم که زیر بار رفراندوم خلع سلاح نمی‌رویم؛ زیرا یک نفر کاشانی یا یک برادر اصفهانی یا کرمانی نمی‌داند که ما

به چه هدفی سلاح به دوش گرفته‌ایم، و اجازه نمی‌دهند از طریق رادیو و تلویزیون موضع خود را روشن نماییم که چرا سلاح برداشته‌ایم⁽¹⁾و این تنها ملت کُرد است که صلاحیت دارد در مورد خلع سلاح اظهار نظر نماید.»⁽²⁾

در این حال، حزب دمکرات به صراحت از تداوم رفتار مسلحانه در مقابل حکومت صحبت می‌کند. این حزب طبق یک برنامه و استراتژی مشخص، قدم به قدم در جهت حذف دولت در منطقه حرکت می‌کند. در چنین اوضاعی، نیروهای امنیتی و انتظامی خودی در منطقه با مشکلاتی رو‌به‌رو هستند؛ مانند ناهماهنگی در فرماندهی عملیات و لجستیک نیروهای مسلح تازه‌تأسیس. امروز سپاه کرمانشاه طی یک پیام رمز برای قسمت‌های مربوط به امر عملیات در تهران، اعلام کرد: «دیروز 70 نفر به کامیاران اعزام کردیم. تدارکات، آنها را تدارک نمی‌کند و مهمات هم نمی‌دهد؛ می‌گوید باید تهران تکلیف ما را معلوم کند. مهمات شدیداً مورد نیاز می‌باشد.»⁽³⁾

از جمله مشکلات دیگری که احتمال وجود آن در منطقه هست، تأثیرپذیری از ضدانقلاب و عدم استحکام و انسجام لازم در برخی واحدهایی است که از قبل از انقلاب در منطقه مستقر شده‌اند. در گزارش امروز یک واحد خودی مستقر در منطقه به تهران آمده است: «درجه‌داران پاسگاه تکاب، همکاری نزدیک با حزب دمکرات دارند و چند بار ملاقات خصوصی با رئیس حزب، یوسف رضوانی، داشته و او از اداره به پاسگاه رفته و آمده است. جهت تکلیف و دستور، منتظر جواب هستیم.»⁽⁴⁾

46

در روند توسعه و شکل‌گیری سازمانی سپاه و به تناسب موقعیت و الزامات کنونی، موضوعات متنوعی در حوزة مأموریت سپاه قرار گرفته است. مضمون دو گزارش از واحد تحقیقات و اطلاعات سپاه در یکی از شهرهای شمالی کشور، که امروز خطاب به هیئت اعزامی مرکز فرستاده شده است، نمونه‌ای از این تنوع مأموریت می‌باشد. در گزارش اول آمده است: بنا به شواهد عینی و با رؤیت پرونده‌های انتخابات مجلس شورای اسلامی و گزارش‌های رسیده، و نیز طبق شناختی که از آقای "ج"⁽⁵⁾* فرماندار این شهر داریم،⁽⁶⁾** متوجه شدیم این فرماندار به تنها چیزی که نمی‌اندیشد، جمهوری اسلامی است. ما متوجه شدیم آقای فرماندار با برنامه‌ای که

چیده و با نشست‌هایی که با گروه‌ها داشته است، همة افراد هیئت اجرایی و نظارت صندوق‌ها را از گروه‌های به اصطلاح مجاهدین و توده‌ای و فدایی تشکیل داده است. بلافاصله فرمانده سپاه و برادرشان که مسئول حزب جمهوری اسلامی و یکی از اعضای شورای شهر هستند، آقای فرماندار را از عواقب این عمل خطرناک و خیانتکارانه مطلع کردند؛ ولی وی هیچ عکس‌العملی از خود نشان نداد و چون همة صندوق‌ها در دست گروه‌ها بود، کاندیدای چریک‌های فدایی با اکثریت آراء، همراه کاندیدای حزب جمهوری اسلامی به مرحلة دوم رسیدند.

در ادامة این گزارش ذکر شده است: علت عوض شدن فرماندار قبلی نیز توطئة افراد و مجاهدین خلق بود که اکثر شورای شهر از آنها تشکیل یافته بود. چون او را از افراد فعال و مؤمن به انقلاب مشاهده کردند، نقشه‌ای کشیدند که آقای "م" معاون استانداری، به این شهر آمدند و با وجود این که ما آقای "م"⁽¹⁾را از جریان توطئه با خبر کردیم، متأسفانه ایشان نیز با سهل‌انگاری خود، با آبروی این شخص بازی کرد و یک نیروی مثبت را از این شهر گرفت. امیدوارم به طوری که شفاهاً برادر محترم، جناب آقای استاندار قول داده‌اند، فرماندار قبلی را مجدداً به این شهر بفرستند.⁽²⁾

در گزارش دیگر نیز آمده است:

«موضوع گزارش: در مورد آقای "س.الف"** رئیس آموزش و پرورش. احتراماً نامبرده بالا، تمامی اهالی شهر از ماهیت ایشان با خبرند. فردی است خوش‌گذران و مشروب‌خوار که از دوستان نزدیک سرهنگ "م"*** رئیس سابق ساواک جهنمی (فراری) است. با وجودی که هیچ‌کس راضی نیست که ایشان رئیس آموزش و پرورش باشد، با حقّه و نیرنگ، همیشه یک صورت‌جلسه‌ای که به امضای چند نفر از چپی‌های آموزش و پرورش رسانده، در جیب دارد و به هر کس نشان می‌دهد تا نزد مقامات، پایگاهی برای خود جور کند. نامبرده، خانوادگی توده‌ای شناخته شده و از فئودال‌زاده‌های قدیم می‌باشد. دختر عمویش در حدود پنج یا شش ماه است که از شوروی آمده است و یکی از کاندیداهای انتخابات اخیر می‌باشد. و پسر عمویش نیز که از شوروی آمده، در انتخابات مجلس خبرگان و در همین انتخابات اخیر نیز در تبریز خود را کاندیدا کرده، و وی، آقای رئیس آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ما نیز، علناً به نفع دختر عموی خود فعالیت و تبلیغ می‌کرد.»

در انتهای گزارش آمده است: «برای امتحان، یک نفر اگر برای بازدید به مدارس این شهر بیاید، در شیشه پنجرة دفتر مدیر اکثر مدارس، عکس‌های تبلیغی چپی‌ها را مشاهده خواهد کرد. با وجود این که جریان امر را با نامبرده در میان گذاشته‌ایم، نتیجه‌ای ندیده‌ایم؛ بلکه بر علیه حکومت حاکم و پاسداران نیز سمپاشی می‌کند.»⁽³⁾

47

انتخابات مجلس از مسائل مهم امروز ایران است که در داخل و خارج کشور مرتباً دربارة آن صحبت می‌شود. در مرحلة اوّل این انتخابات، بیش‌تر، کاندیداهای مرتبط با شخصیت‌ها و جریان معروف به خط امام پیروز شده‌اند و مرحلة دوم آن نیز در پیش است.

امروز عصر هم، رئیس‌جمهور در مصاحبه‌ای اختصاصی با خبرگزاری پارس، در این‌باره به گفت‌وگو پرداخت. بنی‌صدر گفت: مسلم این است که مردم باید کسی را انتخاب کنند که فکر می‌کنند او می‌تواند در یک مجلس هماهنگ با رئیس‌جمهور کار کند. هرکس را که دلشان خواست می‌توانند انتخاب کنند؛ بنابراین نه نماز جمعه جای معرفی داوطلب است و نه گروهی حق دارد که نظر خود را از راه تحصن و غیره به دیگران تحمیل کند. من تا آن‌جا که بتوانم، زیر بار مجلس تقلبی نخواهم رفت؛ بنابراین هرکجا که انتخاباتش نادرست انجام گرفته باشد، باطل خواهد شد تا اصل مجلس خراب نشود، و در جاهایی که تقلب شده است به آنها رسیدگی خواهد شد⁽¹⁾

در محافل خارج از کشور غالباً، از موضع حمایت از بنی‌صدر، این مسئله را به جناح‌بندی کنونی و سپس به موضوع گروگان‌های امریکایی و آیند‌ة آن می‌کشانند. از میان نظرها و سخنان این محافل، بخش‌هایی از مطالب امروز دو نشریة مشهور اروپایی ذکر می‌شود. یکی از این نشریه‌ها "نوول آبسرواتور" چاپ فرانسه است. در مقالة این نشریه آمده است:

«آیا خمینی می‌خواهد از بنی‌صدر یک رئیس‌جمهوری بدون قدرت بسازد؟ به دنبال ناراحتی‌های قلبی که او را مجبور به بستری شدن کرد، آیت‌الله نسبتاً از صحنه سیاست به دور ماند. البته چندان هم از سیاست جدا نبود، چون درست یک روز پیش از انتخابات ریاست جمهوری، با سفارش‌های خود در مورد "وحدت قبل از هر چیز" اوضاع را به نفع بنی‌صدر تمام کرد. امروز نیز دقیقاً به نظر می‌رسد که موضع‌گیری‌های امام قبل از انتخابات مجلس، در رأی‌گیری تأثیر بگذارد.

در واقع خمینی با مخالفت با درخواست رئیس‌جمهوری مبنی بر تحویل گروگان‌ها به شورای انقلاب و ملاقات اعضای کمیسیون سازمان ملل با آنها، بار تمام مسئولیت‌های تحمل‌ناپذیر دانشجویان مسلمان و حزب بهشتی را به دوش کشید. از طرف دیگر، امام با این عمل خود، این تصور را برای اینان به‌وجود آورد که بنی‌صدر به امریکایی‌ها بسیار نزدیک است. پس از آن نیز چون این ضربة غیرمنتظره، کافی نبود، آیت‌الله دوباره از سکوت خارج شد و سفارش کرد که "نه به راست رأی دهید نه به چپ یعنی نه شرق و نه غرب". منظور خمینی از جناح راست، لیبرال‌های غرب‌زده‌ای است که رؤیای دمکراسی انگلیسی یا فرانسوی را در سر می‌پرورانند. جناح چپ نیز شامل گروه‌های مارکسیست چون فداییان و حزب توده (طرفداران شوروی) و همچنین مجاهدین می‌شود ... خمینی با انتقادهای خود

عمداً یا سهواً باعث تضعیف جناح بنی‌صدر شده است.

قطعاً نتایج اوضاع تا بعد از دومین مرحلة انتخابات مجلس در چهار آوریل، مشخص نخواهد شد؛ ولی از هم‌اکنون این اطمینان وجود دارد که پیروزی چشمگیر بنی‌صدر (75 درصد آرا) در انتخابات ریاست جمهوری، دوباره تکرار نخواهد شد. در حقیقت عدم موفقیت بنی‌صدر قابل پیش‌بینی است.

در انتخابات مجلس ... حزب جمهوری اسلامی به پیروزی می‌رسد. این مسئله بیش‌تر به این دلیل است که سیاست جناح بنی‌صدر برای هیچ کس کاملاً مشخص نیست و تنها عدة معدودی از آن مطلع هستند. در حیطة عمل، رأی‌دهندگان که 50 درصد آنها بی‌سواد هستند، سردرگم می‌شوند؛ چون دقیقاً نمی‌توانند تفاوت دو تشکیلات بزرگی که خود را به آیت‌الله خمینی منسوب می‌کنند، درک نمایند؛ به همین دلیل بیش‌تر آنها به حزب جمهوری اسلامی رأی داده‌اند؛ حزبی که نام آن مأنوس‌تر و قابل فهم‌تر از نام "دفتر همکاری و هماهنگی‌های مردم با رئیس‌جمهوری" است که گروه بنی‌صدر آن را اداره می‌کنند.

اگر در چهارم آوریل (15/1/1359) بنی‌صدر اکثر کرسی‌ها را در مجلس به دست نیاورد، طبق قانون اساسی یک رئیس‌جمهوری بدون قدرت خواهد بود؛ در نتیجه نه تنها مسئله گروگان‌ها، بلکه مشکلات تأسف‌بار اقتصادی، اجتماعی و سیاسی که در حال از هم پاشیدن ایران هستند، هیچ‌یک به این زودی‌ها حل نخواهد شد.»⁽¹⁾

"اشپیگل" چاپ آلمان غربی نشریة دیگری است که دربارة انتخابات مجلس و مسائلی در حاشیة آن، مطالبی درج کرد. این نشریه نوشت:

«رهبر شیعیان از ایرانی‌ها خواست آرزوهای دشمنان جمهوری اسلامی را نابود کنند و به صندوق‌های آرا هجوم ببرند. آنها آمدند و به عمامه‌داران مدافع استاد رأی دادند ... و چنین شد که در نخستین دور انتخابات مجلس نادر⁽²⁾خمینی، شیعیان رادیکال حزب جمهوری اسلامی بیش‌ترین کرسی‌ها را در مجلس ایران صاحب شدند. واشنگتن حساب کرده است که نمایندگان مجلسی که تشکیل خواهد شد، کسانی هستند که خواستار تسلیم شاه و ثروت او در برابر آزادی 50 گروگان امریکایی خواهند بود، و طبق خواستة آیت‌الله که هنوز در ایران مانند قانون است، باید 270 نماینده دربارة گروگان‌ها تصمیم بگیرند. ...

در زمانی که در اقیانوس هند یک ناوگان آمادة فرمان است، تعداد افرادی که در امریکا حوصله‌شان از ایران اسلامی سر رفته، افزایش یافته است. تندروهایی مانند "هایاکاوا"، سناتور کالیفرنیا، از پرزیدنت کارتر خواسته‌اند که همة ایرانی‌هایی را که در امریکا به سر می‌برند، به یک اردوگاه کار اجباری منتقل کنند و بالاخره به بلوکه کردن اموال یا حداقل به

یک تحریم اقتصادی بر ضد ایران دست بزند. از دو هفته پیش به این طرف، عقاید آنها مورد توجه قرار گرفته است.

بنی‌صدر تقریباً تنها جنگنده است. ملاها آن‌گونه که باب میلشان است به دستورهای او عمل می‌کنند و او نمی‌تواند روی یک سازمان که از وی تبعیت کند، حساب نماید. بنی‌صدر دستور تشکیل یک کمیسیون بررسی اتهامات را در زمینة سوء استفاده در امر رأی‌گیری، داده است. وی گفت اگر به ما ثابت شود که تقلبات در انتخابات زیاد بوده است، این انتخابات را غیرقانونی اعلام خواهیم کرد. این امر مطمئناً برای طرفداران گروه‌هایی که انتخاب نشدند و راهی نداشتند، بسیار خوب بود؛ به خصوص برای خود پرزیدنت بنی‌صدر که مایل بود بدون مردان خدا [آیت‌الله‌ها]، در مورد گروگان‌ها با امریکا وارد عمل شود.

... مشکل عمدة بنی‌صدر این است که بتواند مردم کشورش را از رؤیای انقلاب اسلامی بیرون آورد و آنها را به سوی واقعیات اقتصادی پیش ببرد و این خود به اندازة کافی مشکل است. بنی‌صدر که خود، تحصیلات اقتصادی دارد، نباید انتظار کمکی داشته باشد؛ بلکه برعکس، از زمانی که آیت‌الله در پنجشنبة گذشته (29/12/1358) انتخابات را غیرقابل تغییر خواند، دستة ملاها احتمالاً به خود زحمت خواهند داد که رئیس‌جمهوری را فاقد قدرت کنند.»⁽¹⁾

48

بحث دربارة ماهیت گروگان‌گیران، همچنان در بین رسانه‌های خارجی ادامه دارد. هر رسانه‌ای سعی دارد نظریة خود را درخصوص وابستگی گروگان‌گیران اثبات کند. در این میان، "نیوزویک" چاپ اروپا مقاله‌ای با عنوان "دانشجویان کیستند"؟ درج کرده که در آن آمده است:

«دانشجویان مسلمانی که سفارت امریکا در تهران را در اشغال خود دارند، کیستند؟ هفتة گذشته پرزیدنت ابوالحسن بنی‌صدر تلویحاً گفت که آنان آلت دست شوروی هستند. صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه نیز به خبرنگار نیوزویک گفت: "احتمال دارد که عناصر کمونیست افراطی، آنان را به بازی گرفته باشند." تعدادی مارکسیست در داخل سفارت هستند. با این حال اکثر دانشجویان، ناسیونالیست‌های افراطی مسلمان هستند. این افراد مانند خود ایران به جناح‌های مختلف و مراکز قدرت متعدد تقسیم شده‌اند. افراطیون مؤکّداً از افشای این که کیستند، خودداری می‌ورزند؛ لیکن اغلب آنان از طبقة متوسط هستند؛ ولی دست کم با ثبت‌نام در دانشگاه تهران و گرفتن چند واحد درسی در رشته‌هایی که معمولاً مهندسی یا علوم است، از نظر فنی دانشجویان واقعی به شمار می‌آیند.

در روزهای آغاز بحران، حدود چهار صد دانشجو سفارت را اشغال کردند؛ هرچند هفتة گذشته، نیمی از آنان به مرخصی رفته بودند. این افراد به هشت "شورای کمکی" تقسیم شده‌اند که عبارتند از: روابط عمومی، اطلاعات، اسناد و مدارک، امنیت، عملیات، تدارکات،

نگهبانی و رفاه. تقریباً اکثر آنان به وسیلة پاسداران انقلاب ایران، و ظاهراً بعضی به‌دست کماندوهای فلسطینی آموزش دیده‌اند.

نظارت بر امر اشغال سفارت به عهدة یک شورای هشت نفره است که جهت اتخاذ سیاست لازم، هر روز تشکیل جلسه می‌دهد. یکی از پنج عضو اصلی که نقشة اشغال سفارت را طرح‌ریزی کرده است، محمد موسوی خوئینی است که یکی از افراد کار کشتة گروه تبعیدی آیت‌الله خمینی در پاریس بود. وی مدتی در مقام مشاور مذهبی رادیو تلویزیون دولتی ایران، فعالیت می‌کرد. چهار نفر دیگر دانشجویان، تهرانی هستند که دو نفر از آنان برای افراد خارج سفارت کاملاً ناشناخته هستند. نفر سوم محسن میردامادی است که هنگامی که در اعتصابات دانشجویی بر ضد حکومت شاه، بازداشت شده بود، استوارنامة رادیکال خود را کسب کرد. نفر چهارم حسن حبیبی است که در زمان انقلاب به سبب اعتقادات مارکسیستی از خوابگاه اسلامی اخراج شد.

گمان می‌رود یکی از سه نفری که اخیراً به این گروه پیوسته‌اند، یک زن باشد که ناشناخته است. دو مرد دیگر، یکی نائینی دانشجوی 20 ساله‌ای است که ترتیب ملاقات خارجیان دلسوز را با گروگان‌ها فراهم می‌آورد. مرد دیگر حسن است که 23 ساله و دانشجوی مهندسی است. او یک مسلمان مؤمن شناخته شده است که برای نشان دادن اعتقاد و ایمان خود، به امر مصادرة مزرعه بزرگ پدرش کمک کرد. "مِری" یا نیلوفر ابتکار، سخنگوی اصلی افراطیون می‌باشد. او 20 ساله است و انتقادات تلخ ضد امریکایی را به زبان انگلیسی قرائت می‌کند. وی زبان انگلیسی را هنگامی آموخته است که در سال 1960 در حومة فیلادلفیا زندگی می‌کرد.»⁽¹⁾

49

بیماری امام خمینی و بستری شدن وی، امید بسیاری برای غرب به وجود آورد که عمر امام دیری نخواهد پایید و نهالی که او کاشته است، بدون باغبان، خشک خواهد شد؛ از این رو غربی‌ها با حساسیت ویژه‌ای، مسئلة سلامتی امام و آیندة بدون امام را مورد نظر قرار داده‌اند. هرالدتریبون چاپ فرانسه، در مقاله‌ای که امروز منتشر کرده به بررسی جانشینی امام پرداخته و نوشته است:

«چنین به نظر می‌رسد که آیت‌الله حسین‌علی منتظری که مدت شش سال در زندان شاه بوده است، به عنوان ولی فقیه یا رهبر مذهبی ملت، منتخب جانشینی آیت‌الله خمینی شود. ناظران ایرانی معتقدند که انتظار می‌رود آیت‌الله منتظری 57 ساله، شاگرد قدیمی آیت‌الله خمینی - که در فعالیت‌های انقلابی مذهبی در اوایل 1960، بر ضد طرح‌های غرب‌گرایانة شاه مخلوع شرکت داشته است - خط مشی‌های الهی آیت‌الله خمینی را دنبال کند. مسئلة جانشین، به دلیل وجود نگرانی در مورد سلامتی آیت‌الله خمینی - که به زودی 80 ساله خواهد شد - از اهمیت بسیاری برخوردار است. در قانون اساسی جدید اسلامی که بر مبنای رهبری روحانیت تهیه شده، آمده است که فقیه می‌تواند رئیس‌جمهوری را بر کنار کند، اعلان جنگ دهد و در میان دیگر قدرت‌های جامعی که دارد می‌تواند مقامات نظامی و قضایی را انتخاب کند. یکی از نشانه‌های مقدماتی برای انتخاب آیت‌الله منتظری به جانشینی آیت‌الله خمینی، این است که وی تنها مقامی بود که علاوه بر آیت‌الله خمینی و پرزیدنت بنی‌صدر، به مناسبت آغاز سال نو ایرانی پیام فرستاد. بر اساس قانون اساسی اسلامی [ولی] فقیه فردی است که اکثر ملت او را به عنوان رهبر شناخته، تأیید کنند؛ اگرچه در قانون اساسی روشن نشده است که چنین تصمیمی بر اساس چه ضوابط و مکانیزمی گرفته می‌شود.

هرالد تریبون: آیت‌الله منتظری شاگرد قدیمی آیت‌الل-ه خمینی منتخب جانشینی اوست.انتظار می‌رود

خط مشی آیت‌الله خمینی را دنبال کند، آیا قادر به حفظ نفوذ سیاسی بسیار گسترده آیت‌الله خمینی خواهد بود؟

آیت‌الله‌ها در زندگی مذهبی خود با نوعی اتفاق آرای نامتشکل و با جذب تعدادی پیرو، به درجة اجتهاد نائل می‌شوند. آیا آیت‌الله منتظری شخصاً از موهبت الهی در جهت ابقا و حفظ نفوذ بسیار گستردة سیاسی آیت‌الله خمینی برخوردار است یا نه؟ آیا این پست تا حدودی همانند سلطنت مشروطه، بیش‌تر یک مقام تشریفاتی خواهد بود، در حالی که قدرت به یک دولت منتخب و با ثبات واگذار شده است، یا این که در صورت مرگ آیت‌الله خمینی و یا وخیم شدن حال او، همه چیز از هم خواهد پاشید؟ اینها همه سؤالات آشکاری است که به ذهن می‌رسد.

هنگامی که در ماه گذشته، آیت‌الله خمینی بیمار شد، آیت‌الله منتظری از مقام مهم خود که امام‌جمعة تهران بود، استعفا کرد و به قم رفت. در اواخر پاییز گذشته، جامعة مدرسین حوزة علمیه قم بیانیه‌ای منتشر کرد که در آن آیت‌الله منتظری به عنوان جانشین آیت‌الله خمینی نام برده شده است.»⁽¹⁾

روزشمار جنگ سه‌شنبه 5 فروردین 13598 جمادی‌الاولی 1400 25 مارس 1980

50

امروز در ایران، در اعتراض به خروج شاه از پاناما و پذیرش وی از جانب مصر، واکنش شدیدی بروز کرد. این در حالی است که رسانه‌های تبلیغاتی از جمله صدا و سیما مواضع ایران را به‌این نحو بازتاب می‌دهند: امریکا فرار شاه به مصر را سازمان داده است. ... راکفلرها، کیسینجر و کارتر از این به بعد خواب راحت نخواهند داشت. امریکا از این توطئه‌ای که برای هیتلر زمانه چیده است، طرفی نخواهد بست.⁽¹⁾

(5/1/1359).

در تهران نیز تظاهرات وسیعی برپا شد. روزنامة اطلاعات نوشت: «در پی دعوت جامعة روحانیت مبارز تهران از مردم برای شرکت در راهپیمایی اعتراض به فرار شاه، از نخستین ساعات بامداد مردم از نقاط مختلف به سوی لانة جاسوسی امریکا حرکت کردند. در این مراسم سه نفر از روحانیون تهران سخنرانی کردند و دربارة قدرت خداوند و پیام نوروزی امام‌خمینی سخنانی بیان داشتند. اطلاعیة 107 دانشجویان پیرو خط امام نیز قرائت شد و قطعنامة مراسم نیز خوانده شد.»⁽³⁾

در روزنامة جمهوری اسلامی فضای این مراسم چنین ترسیم شده است: «از نخستین ساعات صبح، گروه‌های کثیری از زنان و مردان مسئول تهرانی در دسته‌ها و گروه‌های کوچک و بزرگ و به دعوت جامعة روحانیت مبارز و پشتیبانی گروه‌های مختلف سیاسی، به سوی لانة جاسوسی به حرکت در آمده و با شعارهای "شاه باید برگردد، اعدام باید گردد" و

تهران - تجمع و تظاهرات مقابل لانه جاسوسی

امروز در اغلب شهرهای ایران در اعتراض به پذیرش شاه در مصر، تظاهرات وسیعی بر پا شد.

"ملت مصر به‌پا خیز! سادات را سرنگون کن" و "امریکا، شوروی مرگ به نیرنگتان! خون جوانان ما می‌چکد از چنگتان" فضای خفتة شهر را به انقلاب بیداری کشاندند. در ساعت 10 صبح، انبوه جمعیت در مقابل لانة جاسوسی موج می‌زد و در حالی که جمعیت، یکپارچه شعار "خمینی می‌رزمد، امریکا می‌لرزد" را تکرار می‌کرد، از بلندگوهای اطراف جاسوسخانه، اعلام برنامه گردید. آن‌گاه سرودهایی توسط گروهی از نوجوانان، اجرا و قسمت‌هایی از پیام نوروزی امام خمینی در رابطه با ابرقدرت‌ها، قرائت شد. سپس حجت‌الاسلام الهی ضمن برشماری ضرورت راهپیمایی اظهار داشت: از

هنگامی که دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، با قیام قهرمانانة خود این قلعة فتنه و فساد را تصرف کردند، روابط ایران و امریکا از هر زمان دیگر بحرانی‌تر شد و این بحران مناسبات، بر سر گروگان‌ها نیست، بلکه محصول ارادة ملتی است که می‌خواهد آزاد زندگی کند و دولتی که می‌خواهد این ملت را در رقیت و اسارت و بندگی خود نگه دارد. ...»

به گزارش روزنامة مزبور، در پایان این مراسم قطعنامة راهپیمایی قرائت شد که در آن تأکید شده است: «ما در کنار دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، با الهام‌گیری از امام امت، مبارزة الهی خویش را با امپریالیسم ادامه داده، تا استرداد شاه مخلوع و اموال به غارت رفته از پای نخواهیم نشست.»⁽¹⁾

امروز همچنین اصناف و بازاریان شهر ری تعطیل عمومی اعلام کردند و در صحن حرم مطهّر حضرت عبدالعظیم اجتماع نمودند و در یک راهپیمایی نیز، هزاران نفر از مردم از خیابان‌های شهر ری عبور کردند. آنها با شعارهای مرگ بر امریکا و اللّه‌اکبر قطعنامة شورای اصناف شهر ری را که در شش ماده قرائت شد، تأیید کردند.⁽²⁾یادآوری می‌شود که در غالب شهرستان‌ها نیز وضع مشابهی وجود داشت که بعضاً حوادثی نیز در حاشیة مراسم اتفاق افتاد؛ از جمله در یک گزارش شهربانی به وزارت کشور، دربارة مراسم بندرعباس چنین آمده است: «برابر گزارش شهربانی بندرعباس، ساعت 9 عده‌ای حدود دو هزار نفر از طبقات مختلف مردم، به دعوت جامعة روحانیت آن شهرستان، به‌عنوان اعتراض به سفر شاه سابق به مصر اقدام به راهپیمایی نموده، پس از قرائت قطعنامه، عده‌ای با دادن شعار "مرگ بر کمونیست" به دکة فروش نشریات مجاهدین خلق حمله، و با طرفداران مجاهدین خلق به زد و خورد پرداختند و در نتیجه مأمورین سپاه پاسداران اقدام به تیراندازی هوایی نموده و با همکاری مأمورین آن شهربانی، مسببین حادثه دستگیر و به سپاه پاسداران منتقل شدند. در حال حاضر وضع عادی است.»⁽³⁾

51

انور سادات رئیس‌جمهوری مصر که با پذیرش شاه، متحد نزدیک امریکا و شاه محسوب می‌شود، در عمل خود را به شدّت رو در روی انقلاب ایران و حامیان آن قرار داده است. او در مقابل تظاهرات امروز تهران واکنش نشان داد و به خبرنگاران گفت: «ممکن است آنها تا آخر دنیا (روز قیامت) فریاد بزنند؛ ما شاه را به‌عنوان مسلمان واقعی پذیرفته‌ایم، نه اسلامی که در آن‌جا (ایران) عمل می‌شود.» رئیس‌جمهوری مصر یادآور شد که در طول جنگ مصر با اسرائیل در سال 1973، شاه سابق حدود 600 هزار تن نفت در اختیار مصر گذاشت تا از بروز بحران در این کشور

جلوگیری کند. سادات گفت این نمونه‌ای از رویة شاه در مقابل مردم مصر است. وی تأکید کرد که ایران هر اندازه انتقاد کند، نمی‌تواند در اخراج شاه از مصر موفق شود. به گزارش رویتر، انور سادات برای شاه مخلوع ایران، به‌اصطلاح سنگ تمام گذاشت و گفت که شاه پیشنهاد وی را برای اقامت دائمی در مصر پذیرفته است.⁽¹⁾

در این حال، سخنان سخنگوی رسمی دولت مصر نیز روشن کرد که سادات چگونه کوشیده است دوست خود را هرچه بیش‌تر عزیز نشان دهد. سخنگوی مزبور طی یک بیانیة رسمی اظهار داشت: «جمهوری عربی مصر موافقت کرد که شاه سابق ایران به این کشور سفر کند و این امر و تصمیم دولت مصر از منبع انسانی سرچشمه گرفته که بالاتر از هر مسئلة دیگر است و مصر همیشه جای امنی برای هرکس خواهد بود که از وی درخواست یاری نماید و در این امر هیچ مسئلة سیاسی را در مدنظر نمی‌گیرد. و علاوه بر این اسلام دین رحمت و انسانیت و گذشت است و هرنوع کینة انتقام‌جویی و کام‌جویی را به شدت محکوم می‌سازد؛ لذا چنان‌که گفته شد دولت مصر با سفر و اقامت شاه سابق ایران به مصر موافقت کرده است.»

در این بیانیه تلاش شده است که این اقدام مصر، در تقابل با اسلام قرار نگیرد و حمایت از شاه سابق ایران و مقابله با انقلاب اسلامی، مقوله‌ای ضروری، اخلاقی و حتی اسلامی نشان داده شود. در بیانیة مزبور آمده است: «با توجه به احساس ملت مصر در ایفای نقش تاریخی و انسانی خود و عمل به مفاهیم و اصول دین مبین اسلام - که همواره انسان را محترم شمرده و اختیار امنیت جان خود را به دستش سپرده است و او را در برگزیدن راه نجات از مرگ، آزاد گذاشته است - و نیز با توجه به احساس وفاداری نسبت به شخصی که در مبارزات مشروع ملت اصیل مصر، از او حمایت و پشتیبانی کرده است و از بذل هر کوششی برای پیروزی ملت مصر در راه آزادی و بازپس گرفتن سرزمین‌های اشغالی‌اش، کوتاهی از خود نشان نداده است و این ملت را پشتیبان و مددکار بوده است، طبیعی بود که ملت مصر به وفای خود برای کسی که از وی در زمان سختی حمایت کرده است، قیام کند و نسبت به تاریخ اصیل انسانی خود و تقالید و رسوم و آداب اسلامی برجسته و با ارزش خویش، پایدار باشد و به آنها احترام بگذارد.»⁽²⁾

6/1/1359، ص 14، بخش عربی رادیو قاهره، 5/1/1359.

52

امروز رادیو لندن، دربارة آخرین وضعیت محمدرضا پهلوی در مصر و رابطة وی با دولت این کشور، گزارش داد: «سادات رئیس‌جمهوری مصر از شاه سابق ایران که در بیمارستان نظامی در نزدیکی قاهره بستری است، عیادت کرد. قرار است یک عمل جراحی روی طحال شاه سابق که احتمالاً مبتلا به سرطان است، انجام گیرد. سادات به خبرنگاران گفت که شاه مخلوع تب دارد؛ ولی ظرف چند روز آینده تحت عمل جراحی قرار خواهد گرفت. او گفت که پزشکان

مصری با همتاهای امریکایی و فرانسوی خود در تماسند و انتظار می‌رود بعضی از این پزشکان به مصر بروند. سادات باردیگر گفت که شاه برای همیشه در مصر خواهد ماند.»⁽¹⁾

53

متناسب با مواضع و جناح‌بندی‌ها، در مطبوعات منطقه و جهان نظر‌های گوناگونی دربارة اقدام مصر در پذیرش شاه، ابراز می‌شود.

در لبنان، برخی مطبوعات تصمیم انورسادات را مبنی‌بر دادن پناهندگی دائمی به شاه مخلوع در مصر، مورد حمله قرار دادند؛ از جمله روزنامة چپ‌گرای "السفیر" که رابطة نزدیکی با سرهنگ معمر قذافی رهبر لیبی دارد، نوشت که این امر یک تحول جدی است که بدون شک با برنامه‌ریزی قبلی امریکا صورت گرفته است. برخی روزنامه‌های لبنانی پیش‌بینی کردند کشورهای عرب مخالف جریان صلح کمپ دیوید - که زیر نظارت امریکا صورت گرفته است - از مسئلة حضور شاه مخلوع در مصر استفاده خواهند کرد تا حملات تبلیغاتی خود بر ضد رهبر مصر را شدت بخشند.⁽²⁾

در انگلستان، ستایش از سادات وجه غالب فضای مطبوعاتی است. گاردین چاپ لندن نوشت: باید با دیدة احترام به سادات نگاه کرد؛ زیرا تمام کشورهای غربی همة روابط دیرینة خود را با هم‌پیمان صادق خود یعنی شاه مخلوع ایران، قطع کرده‌اند و کوچک‌ترین توجهی به او نمی‌کنند؛ ولی پرزیدنت سادات هنوز به‌صورت یک مهمان از او استقبال می‌کند. با این حال گاردین در قسمتی دیگر از مقاله افزود این اقدام سادات به منظور این است که پشتیبانی هرچه بیش‌تر امریکا را از سیاست مصر کسب کند و در نتیجه پشتیبانی کشورهای غربی از برنامه‌های آیندة سیاسی مصر را به دست آورد؛ ولی این مسئله به‌تنهایی نمی‌تواند علت اساسی اقدام سادات دربار‌ة شاه سابق را توجیه کند.⁽³⁾

تایمز لندن نیز نوشت: انسان هرگونه تصوری که از شاه داشته باشد، ناگزیر پرزیدنت سادات را تحسین خواهد کرد. خطا است اگر ژست او را به منزلة اقدامی تاکتیکی تلقی کنیم که برای کسب حمایت پرزیدنت کارتر در مذاکرات ماه آیندة واشنگتن صورت گرفته است. با این حال صواب آن است که اقدام وی را بخشی از یک استراتژی بدانیم که به موجب آن، وی از سال 1973 به بعد مایل بوده است حمایت امریکا را برای سیاست‌های مصر جلب کند. او استدلال می‌کند که امریکایی‌ها تنها در صورتی که مصر را دوستی صدیق و قابل اعتماد بدانند، حاضر خواهند شد به مصر کمک‌هایی بکنند؛ کمک‌هایی که برای بازسازی اقتصاد و تجهیز مجدد نیروهای مسلح آن کشور مورد نیاز است، و دشوارتر از همه برای ستاندن اراضی فلسطین از اسرائیلی‌ها ضرورت دارد، و این اقدامات روش‌های وی را در چشم جهان عرب موجه جلوه خواهد داد.

تایمز لندن در پایان، جنبة اخلاقی را در عمل سادات قوی‌تر کرد و نوشت: با این حال،

محاسبة سیاسی مستمر در این اقدامات خالی از انگیزه‌هایی والاتر نیست که برخی از این انگیزه‌ها عبارتند از: تمایل به کمک به دوستی که دچار عسرت شده است، بدون اعتنا به این‌که آیا خطای خودش باعث واژگون‌بختی‌اش شده یا نه؛ و تمایل به ارائة چهره‌ای از اسلام که متفاوت با "عدل انقلابی اسلامی" در تهران است؛ برای آن‌که به جهان نشان داده شود آنهایی که دائماً صفات رحم و شفقت را جزء ذات باری تعالی می‌دانند، می‌توانند به مناسبت‌های مختلف، همین صفات را از خود نیز بروز دهند⁽¹⁾

در آلمان نیز "زوددویچه سایتونگ" چاپ مونیخ، به این نحو به تمجید از اقدام سادات پرداخت: سادات با این کار، دعوت از شاه، آرامش سیاسی به دست نخواهد آورد؛ بلکه هم در کشورش و هم در خارج با ناراحتی‌های سیاسی روبه‌رو خواهد شد؛ به همین خاطر باید قبول کرد که سادات این کار را فقط به خاطر یک وظیفة اخلاقی انجام داده است. او آماده است بدون در نظر گرفتن اهداف سیاسی و حتی آنچه امریکا با آن موافق است، چنین کاری را انجام دهد.⁽²⁾

54

در ماجرای عزمیت شاه به مصر، صادق قطب‌زاده وزیر خارجه ایران، بیش‌ترین لطمات شغلی و فردی را متحمل شد. وی که نامزد نخستین دورة انتخابات ریاست جمهوری ایران بود، علاوه بر اینکه در انتخابات مزبور بازنده شد بازنده بزرگ ماجرای اقامت و خروج شاه از پاناما محسوب می‌شود. وی که پرستیژ سیاسی خود را در معرض آسیب جدی می‌دید با امیدواری زیادی نمایندگان و حقوقدانانی را به پاناما اعزام کرده بود؛ اما سران پاناما در یک بازی آشکار، با گذراندن وقت و به بهانة تعطیلات یکشنبه، از قبول مدارک خودداری کردند. نتیجه آن شد که قبل از پایان روز تعطیل، یعنی ساعت چهارده همان یکشنبه، شاه پاناما را ترک کرد. به این ترتیب، به ناچار چند ساعت پس از آن‌که شاه پاناما را ترک کرد، وکلای نمایندة ایران مدارک لازم را برای استرداد و محاکمة شاه، رسماً به پاناما عرضه کردند.⁽³⁾

به گزارش خبرنگار بی.بی.سی. در امریکای لاتین: «وکلایی که از جانب دولت ایران به پاناما رفته بودند، اظهار داشتند که مدارک لازم را به این‌جهت تقدیم مقامات پاناما کردند که شاید شاه در صدد برآید به پاناما بازگردد. این اسناد و مدارک شامل جزئیات اتهاماتی است که به حکمران سابق ایران وارد آمده و او را متهم می‌کند که اموال کشور را دزدیده و به طور غیرقانونی اموال و سرمایه‌هایی را به خارج فرستاده و در شکنجه و کشتار و

قتل‌عام مردم دست داشته است. وکلایی که از جانب ایران به پاناما رفته‌اند، این مدارک را به وزارت امورخارجه پاناما تقدیم کردند.»⁽¹⁾

صادق قطب‌زاده بعد از ظهر امروز در یک کنفرانس مطبوعاتی با حضور خبرنگاران داخلی و خارجی شرکت کرد. وی در پاسخ به این سؤال که آیا دولت ایران برای استرداد شاه مخلوع از کشور مصر اقدامی خواهد کرد یا نه، گفت: «به عقیدة ما دولت کنونی مصر حاکمیتی بر آن سرزمین ندارد، بنابراین در صورت اقدام به این امر، مدارک استرداد باید به امریکا یا اسرائیل فرستاده شود؛ زیرا انور سادات فقط بازیچه‌ای در دست این دو طرف است.»⁽²⁾

در این حال، لوموند در شمارة امروز خود نوشت قطب‌زاده روز دوشنبه (دیروز) ساعت3، به دانشجویان مسلمان دستور داد که گروگان‌ها را به مقامات رسمی جمهوری اسلامی تحویل دهند. سپس چون موفق به دیدار بنی‌صدر نشده بود، اعلامیه‌ای در مطبوعات درج کرد مبنی بر این که «اگر از خروج شاه از پاناما جلوگیری شود و موضوع استرداد وی در جریان بیفتد، گروگان‌ها در ظرف 24 ساعت آینده به مقامات رسمی ایران تحویل داده خواهند شد.»

روزنامة مزبور، طی گزارش مفصلی در این‌باره، به مسئلة خروج شاه علی‌رغم مذاکرات قطب‌زاده با توریخوس، اشاره می‌کند. سپس می‌افزاید: مقامات مسئول ایرانی از این اقدام متحیر می‌شوند. آنها به غلط فکر می‌کردند که این‌بار نیز یک صحنه‌سازی معمولی در کار است. آقای "هکتور ویلالون" وکیل آرژانتینی - که در هفته‌های اخیر نقش زیادی بین تهران، واشنگتن و پاناما بازی کرده بود - برای تسکین خاطر، سکوت را می‌شکند و اظهار می‌دارد که «در هرحال پاناما هیچ مجوز قانونی برای ممانعت از خروج شاه در اختیار نداشت.» قطب‌زاده از این اظهار نظر متعجب می‌شود و به زبان فرانسه فریاد می‌زند که «پس این‌طور آنها قوانین خودشان را نقض می‌کنند. بیش از دو ماه است که آنها می‌بایست این شخص را دستگیر می‌کردند؛ چون ما درخواست این امر را کرده بودیم. آدم نباید یک جانی را چند ساعت قبل از این‌که دلایل مجرم بودنش را دریافت کند، فراری دهد.» او خطاب به ما می‌گوید: «ما تمام آنچه را که خواسته بودند، تهیه کرده بودیم؛ مدارکی کاملاً مستند و حتی قول قطعی مبنی بر این‌که اگر شاه را پس از رأی دادگاه پاناما به ما تحویل دادند، از اعدام وی خودداری کنیم.»

لوموند در بخش دیگری از گزارش خود می‌نویسد: از طرف دیگر قطب‌زاده در مصاحبه‌های مختلف با نمایندگان مطبوعات امریکا گفت که به عقیدة وی در مسئلة فرار شاه به پاناما، تنها کیسینجر و راکفلر مسئول می‌باشند؛ چون حزب جمهوری‌خواه امریکا می‌خواهد بدین وسیله، شکست کارتر را در انتخابات موجب شود.

اریک رولو، نویسندة این گزارش، در بخش دیگر گزارش نظر قطب‌زاده و بنی‌صدر را مقایسه می‌کند و در توضیح نظر بنی‌صدر می‌نویسد: آقای قطب‌زاده دولت کارتر را مسئول

نمی‌داند، ولی آقای بنی‌صدر در این‌باره عقایدی مهم اظهار داشته است. او می‌گوید: «از یک چیز مطمئن هستم و آن این‌که نیروهایی در امریکا وجود دارد که می‌خواهند هرگونه تصمیم‌گیری را برهم بزنند. این آدم‌ها حتی حاضرند برای مقاصد سیاسی خود، گروگان‌ها را قربانی کنند. آنها می‌دانند چطور جمهوری اسلامی را تضعیف کنند.» آقای بنی‌صدر در ادامة گفتارش می‌افزاید: «مسئله در این‌جا تمام شده نیست. ما از امریکا درخواست خود را مبنی بر استرداد شاه ادامه خواهیم داد. پاناما و مصر برای ما هر دو سر و ته یک کرباس هستند؛ هر دو مطیع امریکا می‌باشند. سادات حتی بیش‌تر از توریخوس به کاخ سفید وابسته است.» آقای احمد سلامتیان می‌گوید: «کارتر برای سادات یک هدیه زهر‌آگین فرستاده است.» بنی‌صدر معتقد است که جمهوری اسلامی قربانی یک توطئة بین‌المللی شده است. عوامل این توطئه در میان ایرانیانی که طرفدار دو ابرقدرت هستند وجود دارند. به عقیدة بنی‌صدر، امریکا و شوروی سعی می‌کنند این بحران را طولانی کنند تا ایران نتواند یک سیاست استقلال ملی اتخاذ کند و روابط سالم با قدرت سومی مثل اروپا، برقرار سازد.⁽¹⁾

55

امروز جیمی کارتر رئیس‌جمهوری امریکا، در دیدار با "بورگه" وکیل فرانسوی ایران، آخرین مواضع دولت امریکا در قبال گروگان‌ها را چنین اعلام کرد: «برای این‌که جای هیچ‌گونه ابهام و تردیدی باقی نماند و موضع و روش من کاملاً روشن باشد، آنچه را که دولت امریکا می‌خواهد، در این صفحة کاغذ نوشته‌ام: الف) آزادی دستگیر شدگان، به فوریت و بدون آن‌که کوچک‌ترین آسیبی به آنها برسد. ب) در موقع مقتضی، برقراری روابط عادی با ایران و دولت فعلی، توأم با قبول نتایج انقلاب ایران. ج) ایران می‌تواند شکایات خود را در سازمان‌های ملل متحد، دیوان بین‌المللی لاهه و یا در مطبوعات و رسانه‌های گروهی مطرح نماید.»⁽²⁾

در این حال، رادیو صدای امریکا گزارش داد که مقامات وزارت خارجة امریکا، تحولات ناشی از عزیمت شاه سابق ایران به مصر را بررسی کرده‌اند و آثار احتمالی آن را در مورد گروگان‌های امریکایی در تهران، مورد ارزیابی قرار داده‌اند. در گزارش خبرنگار صدای امریکا از وزارت خارجة این کشور، در این‌باره چنین آمده است:

یک مقام وزارت امورخارجة امریکا، به‌طور خصوصی گفته است که رفتن شاه مخلوع ایران از پاناما به مصر، بعضی‌ها را در تهران ناراحت کرده است و از این‌رو می‌توان گفت بدون تأثیر نبوده است. ولی مقامات دولت امریکا رسماً اظهار عقیده کردند که این نقل و انتقال و تغییر و تحول نباید در سرنوشت گروگان‌های امریکایی در تهران اثری داشته باشد. به‌قول هادینگ کارتر سخنگوی وزارت خارجة امریکا، اصولاً رفتن شاه از پاناما به مصر، با مسئلة گروگان‌های امریکایی که بر خلاف اصول و قواعد و قوانین شناخته شدة بین‌المللی به اسارت گرفته شده‌اند، هیچ‌گونه ارتباطی ندارد.

مقامات وزارت امورخارجة امریکا ضمناً اشاره کردند که عزیمت شاه سابق ایران از پاناما و رفتن او به مصر، تصمیم خود او بوده است، نه به‌خاطر فشار امریکا، و اگر نقل مکان شاه مخلوع یک روز و یا چند ساعت قبل از مطرح شدن مسئلة استرداد وی صورت گرفته است، به‌خاطر این موضوع نبوده است. سخنگوی وزارت خارجة امریکا اضافه کرده است که دولت امریکا تصور نمی‌کرد دولت پاناما با استرداد شاه به ایران موافقت کند، و ترک پاناما از طرف شاه صرفاً به خاطر این بوده است که وی به جرّاحی حساس و مهمی نیاز دارد که ظاهراً انجام آن در پاناما میسّر نبوده است.

گزارش‌های مطبوعاتی حاکی از این بوده است که مقامات ایرانی قصد داشتند به محض این‌که تقاضای ایران برای استرداد شاه مخلوع در محاکم پاناما به جریان افتد، گروگان‌های امریکایی را در تهران از کنترل اشغالگران سفارت خارج کنند؛ ولی مقامات امریکایی این گزارش را به‌اصطلاح، قصة شاه و پریان خوانده‌اند و در صحت آن تردید کرده‌اند. همچنین به اظهارات شیخ صادق خلخالی که گفته است گروگان‌ها به‌عنوان جاسوس محاکمه خواهند شد، وقعی نگذارده‌اند؛ زیرا می‌گویند او در دستگاه دولت سمتی ندارد که بتواند از طرف دولت ایران چنین اظهاراتی بکند. سخنگوی وزارت امورخارجة امریکا اضافه کرده است که دولت ایران از عواقب چنین اقدامی و از محکومیتی که به همراه دارد، به خوبی واقف است.⁽¹⁾

56

به گزارش رسیده از پاسگاه‌های مرزی عراق، «امروز به کلیه پاسگاه‌های "شرطه مرزی" یک گروه اطلاعاتی متشکل از مأمورین سازمان "امن‌العام" و استخبارات و حزب بعث، اعزام گردید تا کلیة فعالیت‌های مأمورین شرطه، زیر نظر این گروه صورت گیرد.»⁽²⁾

از سوی دیگر، گزارش‌هایی از مناطق مرزی در استان کرمانشاه در غرب کشور، خبر از حملة مهاجمان محلّی می‌دهند. طبق این گزارش‌ها، مهاجمان محلّی تحت حمایت دولت عراق، همچنان به حملات خود به پاسگاه‌های مرزی ادامه می‌دهند و در صورت عدم موفقیت، به عراق فرار می‌کنند. در همین راستا، پاسگاه‌مرزی تیله‌کوه امروز مجدداً هدف حملة مهاجمان مسلح قرار گرفت. رضایی مسئول سپاه پاسداران مستقر در قصرشیرین، در این‌باره گفت: دیروز و امروز به پاسگاه مرزی تیله‌کوه از توابع قصرشیرین حمله شد و پاسداران به دفاع برخاستند. در این درگیری که چهار ساعت طول کشید، به افراد سپاه پاسداران خسارتی وارد نیامد؛ اما از تلفات مهاجمین هنوز اطلاعی به دست نیامده است. این افراد از ایادی سردار جاف و کدخدا محمود نظری هستند که دولت عراق آنها را مسلح کرده‌است و برای خرابکاری به خاک ایران فرستاده می‌شوند. رضایی در مورد علت حمله‌های مکرر مهاجمان به پاسگاه تیله‌کوه گفت: چون تنها راه نفوذی به مرز ایران این منطقه است، بنابراین مهاجمین به این نقطه حمله می‌کنند.⁽³⁾

به دلیل چنین حوادثی، برخی اهالی مناطق مرزی کشور، از محل سکونت خود کوچ می‌کنند و به مناطق دیگر پناه می‌برند؛ از جمله امروز یکی از روستاهای مرزی قصر شیرین در محدودة پاسگاه مرزی "تنگاب‌نو" تخلیه شد. گزارش رسیده حاکی است که در ساعت 14 روز جاری، فردی غیرنظامی به پاسگاه مزبور مراجعه کرد و اظهار داشت که تعداد 800 نفر از ضدانقلابیون و چریک‌های وقت کشور عراق، قصد حمله به آبادی "ولدکشته" و پاسگاه مذکور و تصفیه‌خانة آب تنگاب را دارند. وی اضافه کرد تعداد هفت خانوار از قریة ولدکشته به قصرشیرین کوچ نموده‌اند و بقیه خانواده‌ها در حال کوچ هستند. پاسگاه "تنگاب‌نو" هفت مأمور خود را برای برقراری امنیت این آبادی اعزام کرد.

در پی این موضوع، ناحیة ژاندارمری کرمانشاه از طریق هنگ ژاندارمری قصرشیرین مراتب را به تیپ ابوذر اعلام کرد تا اقدام لازم صورت گیرد. همچنین به هنگ نیز ابلاغ کرد که با استفاده از کلیة امکانات موجود، پیش‌بینی‌های لازم و اقدام بایسته را معمول دارد.⁽¹⁾

57

در گزارشی که امروز سپاه کرمانشاه به تهران ارسال کرد، وضعیت کلی غرب کشور آرام توصیف شده است.⁽²⁾گزارش دیگری از سپاه کرمانشاه نیز حاکی است: «عملیات [استقرار سپاه] در منطقه شروع شده و مناطق، در اختیار سپاه قرار گرفته، بی‌سیم‌های کامیاران، کرند، اسلام‌آباد، قصرشیرین، جوانرود، روانسر، پاوه را سپاه کنترل می‌کند. ضمناً هرکدام از این شهرها شبکه دارند که زیر پوشش سپاه می‌باشد.»⁽³⁾از سوی دیگر، در همین روز دفتر ابوشریف فرمانده عملیات سپاه، در پیامی از تهران برای سپاه کرمانشاه نوشت: «خواهشمند است مهمات جهت نیروی کامیاران ارسال دارید. نیاز شدیدی به مهمات می‌باشد.»⁽⁴⁾

5/1/1359.

58

درگیری‌های چند روز اخیر در روستاهای ارومیه، ظهر امروز با آزاد شدن ژاندارم‌ها و جوانمردان که حزب دمکرات آنها را گروگان گرفته بود، فروکش کرد. دربارة چگونگی و نتیجة درگیری‌های مزبور، اطلاعیة لشکر64 ارومیه حاکی است: «در تاریخ 2/1/1359 عناصر مسلح غیرقانونی به پاسگاه‌های ژاندارمری در آق‌بلاق، راژان و سیلوانا حمله نمودند که این حمله با مقاومت دلیرانة مردم مسلمان و میهن‌دوست منطقه، دفع گردید؛ ولی این عناصر خائن با جمع‌آوری نیروهای مزدور و بی‌وطن از اطراف، در 3/1/1359 حملة گسترده‌تری را به نقاط فوق تکرار نمودند که بر اثر این حملات، در ساعت 21 روز 3/1/1359 پاسگاه آق‌بلاق سقوط نمود و تعدادی ژاندارم و جوانمرد کُرد که در خدمت ژاندارمری هستند، با اسلحه و مهمات و

با به‌جای گذاشتن دو شهید و سه زخمی، توسط مهاجمین دستگیر شدند که افراد ژاندارم آن، توسط مقامات مسئول به اشنویه تخلیه شدند. با توجه به وضعیت فوق، لشکر64 ارومیه بار دیگر مسئله را به قضاوت مردم شریف آذربایجان غربی گذاشته و خاطرنشان می‌سازد که ارتش به هیچ گروه سیاسی اجازة اقدامات نظامی به‌ویژه مسلحانه را نخواهد داد.»⁽¹⁾

اما در گزارش سپاه ارومیه در این‌باره چنین آمده است: «در تاریخ 3/1/1359 در ساعت 21، افراد ژاندارمری پاسگاه آق‌بولاق و جوانمردان کرد، و فردایش 4/1/1359 در ساعت 16:30، اکراد وابسته به خان‌های محلّی راژان به تعداد 160 نفر و 21 نفر از ژاندارم‌ها، بدون هیچ مقاومت خلع سلاح [می‌شوند] و پس از دستگیری آزاد می‌شوند. و در منطقه سیلوانا دمکرات‌ها با ژاندارمری درگیر هستند. همچنین موسی گیلانی‌زاده ارباب راژان، ظاهراً توسط دمکرات‌ها دستگیر می‌شود که احتمالاً صحنه‌سازی است.»⁽²⁾

در این حال، سازمان چریک‌های فدایی خلق - شاخة سنندج، واقعه را چنین گزارش کرد: «به دنبال توطئة جاش‌ها در منطقة اشنویه در روز یکشنبه 3/1/1359، جاش‌های دولتی دو نفر از پیشمرگ‌های دمکرات را دستگیر می‌کنند. به‌دنبال پخش این خبر، پیشمرگان دمکرات خواستار آزادی آنها می‌شوند. جاش‌های محلی و ژاندارم‌ها به‌سوی نیروهای خلقی که در آن منطقه بودند (دمکرات، فدایی) تیراندازی می‌کنند و پیشمرگان دمکرات و فدایی برای جلوگیری از تهاجم و گسترش جنگ، دست به دفاع می‌زنند. در نتیجه پاسگاه "سی‌کانیان" سقوط می‌کند و درگیری به منطقة راژان کشیده می‌شود. از تعداد تلفات اطلاع دقیقی در دست نیست. به دنبال تحریکات اخیر جاش‌ها و ژاندارم‌ها و شکست توطئة آنها، ارتش در تاریخ 4/1/1359 اعلام می‌کند که در صورتی که پیشمرگان خلق کُرد، اسلحه‌های مصادره شده را تا ساعت 12 روز سه‌شنبه 5/1/1359 تحویل ندهند، ارتش مداخله خواهد کرد. در پی این توطئه‌ها برای آغاز یک جنگ تحمیلی دیگر، دو ستون ارتشی به همراهی تعدادی تانک و پاسدار، تا روستای "قلاتان" پیشروی کرده‌اند و نیروهای جنبش مقاومت خلق کرد، در اطراف جاده نقده - اشنویه موضع گرفته‌اند. تا زمان چاپ این خبرنامه (5/1/1359) هیچ‌گونه برخوردی گزارش نشده است.»⁽³⁾

در هر صورت، لشکر64 عصر روز گذشته خطاب به مهاجمان، ضرب‌الاجلی به شرح زیر اعلام و ابلاغ کرد: «بدین وسیله به جنگ‌افروزان حیله‌گر و روباه‌صفتان دغل ابلاغ می‌گردد که نسبت به اعادة کلیة پرسنل دستگیرشده و جنگ‌افزارهای مسروقه از پاسگاه‌های آق‌بلاق، راژان و سیلوانا، تا ساعت 12 روز 5/1/1359، و [برای] مرمت پاسگاه‌ها و منازل تخریب‌شده و اموال غارت‌شده، حداکثر تا دو هفته از این تاریخ اقدام [شود.] در غیر این‌صورت، ارتش مصمم و قاطع به وظایف خود که از طرف ملت ایران به او محول گردیده، نسبت به استرداد مجدد پاسگاه‌های ژاندارمری اقدام، و عناصر غیرقانونی را دستگیر و تسلیم دادسراهای انقلاب اسلامی خواهد نمود.»⁽⁴⁾

در این حال تلفنگرام مورّخ امروز ستاد مشترک ارتش به سپاه پاسداران، نشان می‌دهد که در منطقة مزبور، برای طراحی و اجرای عملیات احتمالی (بعد از پایان ضرب‌الاجل یاد شده) بین ارتش و سپاه توافق و هماهنگی وجود ندارد. در تلفنگرام مزبور آمده است: برابر گزارش لشکر64 پیاده، به منظور شرکت سپاه پاسداران در وقایع اخیر منطقة استحفاظی لشکر64، این لشکر از نمایندة سپاه پاسداران دعوت به عمل آورد. بعد از مذاکرات لازم، مقرر شد سپاه پاسداران، با عملیات لشکر همکاری‌های لازم را صورت دهد؛ لیکن در ساعت 24 روز 4/1/59، آقای بدری نمایندة سپاه پاسداران پس از مشاوره و تماس با سایر برادران پاسدار، تلفنی اظهار داشتند که سپاه پاسداران در این مأموریت شرکت نخواهد کرد. به‌طوری که ملاحظه می‌فرمایید، پس از 14 ماه این نخستین مأموریت مقابله با ضدانقلابیون است که سپاه پاسداران دربارة آن چنین عکس‌العملی نشان می‌دهد. میزان بهره‌دهی سپاه پاسداران ارومیه به استحضار ریاست جمهوری نیز رسیده است⁽¹⁾

از سوی دیگر، امروز سپاه ارومیه نیز طی گزارشی به مرکز عملیات سپاه در تهران، چنین می‌نویسد: «ارتش برای عملیات مورخ 5/1/1359 در منطقه، در ساعت 20:45 مورخ 4/1/59 از سپاه ارومیه درخواست همکاری می‌نماید. شورای فرماندهی سپاه بنا به دلایلی که متعاقباً ارائه خواهد نمود، عدم امکان شرکت خود را بدین وسیله جهت اطلاع اعلام می‌دارد.»⁽²⁾

در نهایت، دستگیرشدگان قبل از پایان مهلت تعیین‌شده آزاد شدند؛ به این ترتیب که افراد دستگیر شده را مقامات مسئول بخش اشنویه به ارومیه انتقال داده، تحویل دادند.⁽³⁾بنابراین، قسمت عمدة مفاد اخطار لشکر64، یعنی آزادی افراد ژاندارم و جوانمردان اسیرشده، اجرا شد.

59

امروز شهربانی کل کشور، دربارة عملکرد سازمان کومه‌له تلفنگرامی از رکن سوم ستاد مشترک ارتش جمهوری‌اسلامی دریافت کرد. در این تلفنگرام، منابع نیروی زمینی ارتش مستقر در منطقه، بخشی از عملکرد غیرعلنی این سازمان را تهیه و به ستاد مشترک ارسال کرده‌اند. طبق این گزارش که شهربانی نیز آن را برای وزارت کشور ارسال کرد، سازمان مزبور در سطح تشکیلات، حرکتی مبتنی بر براندازی مسلحانه را دنبال می‌کند. شایان ذکر است که این سازمان در سطح سنندج و بعضی شهرهای کردستان، در پوشش تشکل‌های مختلف، فعالیت علنی سیاسی دارد و اعضای آن در نهادهایی مثل شورای شهر فعال هستند. در گزارش مزبور که در چند بند تنظیم شده، آمده است:

نبوی، مسعود نبوی، ناظری، عطاءالله برازنده و صابر علی‌پناه در تصمیم‌گیری‌های حزب کومه‌له شرکت دارند و از اعضای مؤثر تصمیم‌گیری‌های این حزب هستند.

60

نشریة "خبر"، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران - سنندج، از یک تجمع نوروزی گروه‌های مسلّح فعال در کردستان گزارش داد. در این گزارش، به سخنرانی یکی از اعضای سازمان چریک‌های فدایی خلق اشاره شده است که در تجمع مسافران نوروزی ایراد شده است.

نشریة مزبور در این‌باره نوشت: از طرف خانة شورا و بنکة⁽²⁾محلة فیض‌آباد، به مناسبت تشریح اوضاع کردستان و جنبش مقاومت خلق کُرد، میتینگی با شرکت میهمانان نوروزی ترتیب یافت که در ساعت 10:30 بر مزار شهدا (تایله) برگزار شد. در این مراسم پس از خواندن سرود "زنده بود خلق کُرد" و سخنرانی دربارة شکل‌گیری خانة شورا و بنکة فیض‌آباد، یکی از اعضای سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران - سنندج، در مورد مسائل حاد جنبش سخنرانی کرد و مراسم با سرود "ئه‌ی رقیب" پایان یافت.

این نشریه ادامه داد: رفیق در قسمتی از سخنانش ضمن تأیید این‌که تقویت هیئت نمایندگی خلق کُرد ضرورت دارد، گفت: «جناح‌های مختلف هیئت حاکمه، با تمامی تضادهای

درونی خود، در سرکوب کارگران، زحمتکشان و خلق‌های به‌پا‌خاسته هم‌جهت بودند و در شرایط فعلی، با محاصرة نظامی و اقتصادی، با جنگ تبلیغی و روانی وسیع، و با جنگ موضعی می‌خواهند کردستان را به خون بکشانند؛ ولی خلق ما با تجربه‌گیری از تجارب غنی جنبش‌های رهایی‌بخش جهانی در تمامی زمینه‌ها بر ضد این مسائل به‌پاخاسته و در راه اعتلای جنبش شکوهمند مقاومت خلق کُرد، هم‌اکنون در شهر سنندج شوراهای محلات و بنکه‌ها را به‌عنوان بازوی مسلّح این شورا‌ها به‌وجود آورده است. این شوراها باید شوراهای واقعی توده‌های مردم محلات باشند که در آن، نمایندة کارگران، بازاریان، کارمندان مسلمان و دانش‌آموزان، از زن و مرد، در تشکیل و ادارة آن فعال باشند، و این گامی است در راه خودمختاری به دست شوراها. اکنون بنکه‌ها گرچه نتوانسته‌اند بازوی مسلح شوراهای واقعی باشند، امّا ما در جهت این رشد و اعتلا تلاش عظیمی را آغاز کرده‌ایم.»

این نشریه افزود: رفیق در بخش دیگری گفت: «مبارزة خلق کرد در شرایط فعلی، مبارزه‌ای است که از چارچوب تنگ ملی بیرون آمده و هرچه بیش‌تر طبقاتی می‌شود. از آن‌جا که سرمایه‌داران و زمین‌داران بزرگ، به‌وسیلة جنگ‌افروزان و عمال وابسته به امپریالیسم مسلح شده‌اند و بر ضد خلق به‌پاخاسته و در کنار سرکوب‌گران قرار گرفته‌اند، هر مبارزه‌ای بر ضد زمین‌داران بزرگ و بر ضد سرکوب‌کنندگان حقوق دمکراتیک خلق، مبارزه‌ای است برای کسب خودمختاری و مبارزه‌ای است برای رفع ستم اقتصادی کارگران، خوش‌نشینان، دهقانان فقیر و زحمتکشان؛ لذا مبارزه ما مبارزه‌ای است ملی - طبقاتی و ما در اعتلای آن تلاش همه‌جانبه را به‌کار خواهیم بست. ما ایمان داریم کردستان بدون ایران آزاد نخواهد شد و رهایی ایران در گرو قطع سلطة امپریالیسم و عوامل وابسته است و جنبش خلق به رهبری طبقة کارگر، ضامن پیروزی و رهایی واقعی ایران و رفع ستم اقتصادی - سیاسی - فرهنگی تمامی خلق‌هاست.»⁽¹⁾

61

امروز سازمان مجاهدین خلق نامه‌ای به امام‌خمینی نوشت.⁽²⁾متن کامل این نامه به قرار زیر است:

«بسم‌الله الرحمن الرحیم. حضرت آیت‌الله العظمی امام‌خمینی پدر گرامی‌مان!

مجاهدین خلق ایران در نهایت اعتذار از این‌که هنگامی که آن حضرت بیش از پیش نیازمند آرامش هستید، مزاحم اوقات شریف می‌شوند، ضمن آرزوی سلامت و عمر طولانی

برایتان، در رابطه با پاره‌ای مطالب بسیار حساس مملکتی به استحضار می‌رسانند:

1- شاه خائن با اشاره و صلاحدید اربابان امریکایی خود، راهی قلب منطقه شده است تا در مرکز ثقل ساواکی‌ها و دژخیمان فراری، و زیر چتر امنیتی و نظامی سادات و اسرائیل، کماکان توطئه بر علیه انقلاب ایران را از نزدیک ادامه دهد، و به همین دلیل نیز آنها در مدت اقامت امام در بیمارستان، بر ضد آمال فرد فرد ملت از هیچ‌گونه شایعه‌پردازی ابا نداشتند. همچنین در این ایام، نوکر سرسپردة دیگر امریکا یعنی بختیار خیانتکار، به فعالیت‌های بی‌سابقه‌ای در اروپا دست زده است و مراودات و مراجعات بسیاری پیدا کرده است. قبل از این نیز شاهد بودیم که امریکا هم‌زمان با فعل و انفعالات شدید نظامی در منطقه، تلاش نمود تا در کسوت کنفرانس پاکستان، سران ارتجاعی وابسته به خودش در منطقه را از موج احساسات ضد استعماری امریکایی که تحت رهبری شما در منطقه برانگیخته شده بود، مصون دارد؛ چرا که امریکا به رغم منطق خدشه‌ناپذیر خلق‌ها و تاریخ جهان، گمان این را داشته و دارد که افکار عمومی کشورهای تحت سلطه را تا آن‌جا که می‌تواند، از دشمن اصلی‌شان منحرف سازد؛ حال این‌که شما بارها و بارها تأکید فرموده‌اید که امریکا این شیطان بزرگ جهان، دشمن اصلی است و کلیة روابط و پیوندهای استعماری اقتصادی و سیاسی و نظامی و فرهنگی بایستی با آن قطع گردد.

2- متأسفانه تا این تاریخ، منویات ضد امپریالیستی شما مبنی بر قطع تمام پیوندهای استعماری، چنانکه باید و شاید اجرا نشده و برای همة مسلمانان انقلابی ایران در رابطه با آنچه فوقاً عرض شد، اسباب نگرانی است.

3- علاوه بر همه این‌ها، این روزها در کوران انتخابات در صحنة سیاست داخلی نیز شاهد بالاگرفتن اختلافات فرقه‌ای و حزبی و گروهی من‌جمله بر علیه مجاهدین خلق ایران هستیم. تمایلی که بر حسب آن، با آن‌که موقعیت کشور ما در مقابل امریکا هیچ تفاوتی با یک‌ماه پیش نکرده است، مجاهدین نیز به مثابة دشمن تلقی شده و گاه صراحتاً "مهدورالدم"، و بدتر از ساواکی، و دشمن اصلی در داخل کشور، و شایستة هرگونه سرکوب معرفی می‌گردند و البته آشکار است که اگر این‌گونه تمایلات مهار نشود، عواقب وخیم آن، که یادآور اختلافات و جنگ و جدال‌های حیدری - نعمتی است، بیش از پیش راه را بر مقاصد شوم امپریالیست‌ها هموار خواهد نمود. حال آن‌که بدیهی است لااقل تا وقتی زمینه‌های هرگونه طمع و چشم‌داشت امپریالیست‌ها بر این میهن اسلامی، منتفی نشده باشد، شقّه شدن نیروهای مردم هرگز به‌سود انقلاب نبوده و هیچ چیز مسموم‌تر و خطرناک‌تر از تبدیل وحدت کلمه به تفرقه و تفرق نیست.

4- در ارتباط با همین گونه اختلافات - که نهایتاً چشم‌اندازی جز موضع‌گیری متقابل نیروها در قبال یکدیگر، به زیان تمامی انقلاب رهایی‌بخش ضد امپریالیستی و اسلامی‌مان ندارد - ما نمی‌توانیم از مقدمه‌چینی‌هایی که به اشکال مختلف، در آستانة انتخابات صورت می‌پذیرفت، فروگذار نموده و مثلاً تهدید مسلحانة یک روزنامه، به‌خصوص علیه خودمان را به‌عرض امام

نرسانیم؛ زیرا که بالصّراحه در روز 27 اسفندماه عنوان کرده بودند که در برابر ما چاره‌ای جز " اندیشه به سلاح" نیافته‌اند، و تأثّر ما وقتی افزایش می‌یابد که به یاد بیاوریم همین نویسندگان در دوران رژیم طاغوتی و در برابر آن، چنین اندیشه‌ای را نفی و طرد می‌کردند.

5- به این ترتیب، مجاهدین خلق در آرزوی یک زندگی مسالمت‌آمیز و تفاهم‌بار شورایی که فارغ از هرگونه تهدید و عمل و عکس‌العملی ناخوشایند باشد، خود را محق می‌دانند که به‌منظور نیل به حداکثر وحدت کلمه و یکپارچگی ممکن، از محضر شما تقاضا کنند که با ارشادات خود به این‌گونه نگرانی‌ها خاتمه دهید؛ به‌خصوص که در کوران انتخابات و در فاصلة کوتاه ما بین مرحلة اول و دوم، قطعاً هیچ تشنّجی بر صلاح خلق و انقلاب و امام نیست؛ به همین دلیل ما مشتاقانه در انتظار رهنمودهای آن حضرت، پیرامون ممانعت از افزایش اختلاف و تشنج و بهترین نحوة مواجهة عموم نیروها با دومین مرحلة انتخابات هستیم.

6- علی‌هذا اجازه می‌خواهیم در محضر امام بر این حقیقت تأکید کنیم که مسئلة انتخابات و کرسی‌های نمایندگی، برای فرزندان مجاهدتان فرع بر منافع کلی انقلاب بوده و شرکت ما در انتخابات تنها به این خاطر صورت گرفته است تا با حضور در یک مجتمع واحد سراسری، نگهبانی و اکمال سنن ضد امپریالیستی شخص آن حضرت و به‌ویژه زندگانی تفاهم بار ملی را برای عموم مردم، هرچه بیش‌تر تأمین نماییم.

السلام علیکم و رحمة‌الله.

با آرزوی مجدد سلامتی و طول عمر امام

مجاهدین خلق ایران 5/1/59.»⁽¹⁾

کادر مرکزی سازمان مجاهدین خلق: از چپ، موسی خیابانی، مسعود رجوی، مهدی ابریشم‌چی و پرویز یعقوبی

سازمان در نامه امروز خود به امام خمینی: "متأسفانه تا این تاریخ منویات ضدامپریالیستی شما مبنی بر قطع تمام پیوندهای استعماری چنانکه شاید و باید

اجرا نشده"

62

رابطة حسنة ایران و لیبی به دلیل موضوع مفقود شدن امام موسی صدر دچار اختلالاتی شده است. در این حال، برخی گرایش‌ها می‌کوشند این تیرگی را کنار بزنند و به توسعه و بهبود هرچه بیش‌تر روابط اهتمام ورزند. نحوة اعلام مواضع برخی دست‌اندرکاران روزنامة جمهوری اسلامی و نیز اظهارات امروز "آیت‌الله خلخالی"، مندرج در این روزنامه، نمونه‌هایی از این‌گونه کوشش‌ها است. روزنامة مزبور به نقل از خبرگزاری "جماهیریه" از تریپولی، گزارشی از ملاقات امروز خلخالی با مقامات لیبی درج کرد که در آن آمده است:

«سرگرد عبدالسلام جلود با آیت‌الله خلخالی یکی از رهبران انقلاب اسلامی ایران که سرگرم دیدار از جمهوری عربی لیبی است، دیدار کرد. در طی این دیدار، آیت‌الله خلخالی به‌گرمی از انقلاب لیبی و نقش آن در مبارزه با امپریالیزم و ارتجاع، تمجید کرد. وی به گرمی به رهبر انقلابی لیبی درود فرستاد و گفت ما به او و نقش پیشتاز او در حمایت از عرب و اسلام، افتخار می‌کنیم. وی تأیید کرد که روابط میان انقلاب ایران و انقلاب لیبی رو به توسعه است. وی هرگونه اختلاف میان دو انقلاب را مردود دانست. آیت‌الله خلخالی گفت: ما مطمئن هستیم امپریالیزم و ارتجاع را شکست می‌دهیم. وی خاطرنشان ساخت که اوضاع کنونی، اتحاد و یکپارچگی مسلمان‌ها را ایجاب می‌کند تا بتوانند از آرمان‌های بحقّشان، به‌خصوص آرمان فلسطین، پشتیبانی کنند. آیت‌الله خلخالی سادات را متهم کرد که با رفتار غیرانسانی خود خصوصاً برافراشتن پرچم اسرائیل در خاک مصر، به اسلام خیانت کرده است. سرگرد عبدالسلام جلود نیز به نوبة خود اظهار داشت که انقلاب لیبی تنها کشوری بود که از برقراری رابطه با شاه خائن امتناع کرد. این انقلاب از آغاز، انقلاب ایران را پیش‌بینی و از آن حمایت کرد. وی گفت ایرانیان و عرب‌ها می‌توانند نقشی حساس در حمایت از اسلام ایفا کنند و زمان آن رسیده است که اقدام مشترکی برای به حقیقت درآوردن این کوشش‌ها به نفع آرمان‌های اسلامی و مسلمانان جهان به عمل آید.»⁽¹⁾

63

امروز در بخش عربی رادیو ریاض گفتاری پخش شد که بازگو کنندة نوع موضع‌گیری

سران عربستان در زمینة اوضاع ایران است. در این گفتار آمده‌است: امیر فهد بن‌عبدالعزیز طی

یک مصاحبة مطبوعاتی با خبرنگار روزنامة فرانسوی "نوول آبسرواتور"، در پاسخ به پرسشی که دربارة اوضاع ایران از وی شد گفت: «آنچه در ایران به وقوع پیوسته یک مسئلة داخلی است و بستگی به ارادة ملت ایران دارد و مسئله‌ای نیست که به ما ارتباط داشته باشد وحق ما نیست در آن دخالت یا اظهار نظر کنیم، و ما با برادران ایرانی روابط دوستانه داریم و برای ملت این کشور خیر و آسایش و پیشرفت آرزو می‌کنیم.»⁽¹⁾

فهد بن‌عبدالعزیز: ما با برادران ایرانی رابطه دوستانه داریم.

64

در بازتاب اظهارات اخیر بنی‌صدر در گفت‌وگو با "النهارالعربی و الدولی" دربارة سه جزیرة ایرانی خلیج‌فارس، امروز رادیو مسکو نیز با اشاره به سخنان بنی‌صدر، از جنبه‌ای دیگر و به نحو ذیل نارضایتی مقامات شوروی را منعکس کرد. در گفتار امروز رادیو مسکو آمده است: ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری ایران، بازهم اظهارات غیردوستانه‌ای در مورد اتحاد شوروی ایراد کرد. وی ضمن گفت‌وگویی با نمایندة روزنامة لبنانی النهارالعربی و الدولی ادعا کرد که گویا اتحاد شوروی برای ایران خطری به‌وجود می‌آورد.

خبرگزاری تاس می‌نویسد متأسفانه چنین اظهاراتی اغلب در زندگی سیاسی تهران به گوش می‌رسد. گرچه روشن ساختن علت این امر آسان نیست، معلوم است که این امر ناشی از سیاست اتحاد شوروی نیست؛ زیرا اتحاد شوروی روابط سنّتی حُسن‌همجواری با ایران دارد و مجدانه در برابر هرگونه دخالت در امور داخلی ایران اقدام می‌کند.⁽²⁾

روزشمار جنگ چهارشنبه 6 فروردین 13599 جمادی‌الاولی 1400 26 مارس 1980

65

جیمی‌کارتر رئیس‌جمهوری امریکا، امروز نامه‌هایی برای تاچر نخست‌وزیر انگلستان، ترودو نخست‌وزیر کانادا، اوهیرا نخست‌وزیر ژاپن، اشمیت صدراعظم آلمان و ژیسکاردستن رئیس‌جمهوری فرانسه نوشت. وی در این نامه‌ها ضمن اعلام تصمیم خود دربارة اعمال مجازات‌های اقتصادی برضد ایران، خواستار کمک و پشتیبانی آنها شد. در گزارش برژینسکی مشاور امنیت ملی کارتر، در این‌باره آمده است: ما سفرای این کشورها را برای ارسال نامه‌های پرزیدنت کارتر برای رؤسای دولت‌هاشان فرا خواندیم.

ما ضمن تشریح اهمیت موضوع برای آنان، گفتیم که باید اقداماتی هماهنگ به عمل آید تا ایرانی‌ها به وخامت وضعی که پیش آورده‌اند، پی ببرند. ما همچنین به آنها هشدار دادیم که بدون پشتیبانی جدّی و فعالانة متحدان خود، به اقداماتی که فعلاً در نظر گرفته‌ایم اکتفا نخواهیم کرد و به ناچار عملیات جدی‌تری در آینده انجام خواهیم داد. واکنش ابتدایی سفیران کشورهای نامبرده کاملاً منفی بود. آنها از این‌که قبلاً دربارة این تصمیمات، مورد مشورت قرار نگرفته‌اند، گله کردند و دربارة عواقب توسل به زور در حل این مسئله، ابراز نگرانی و تردید نمودند.⁽¹⁾-⁽²⁾

در همین حال، جرج‌بوش نامزد ریاست‌جمهوری از حزب جمهوری‌خواه - که به‌طور روز‌افزونی از سیاست کارتر دربارة ایران انتقاد می‌کند - امروز از سایر رقبای انتخابات

ریاست‌جمهوری امریکا خواست دربارة این موضوع سخن بگویند. خبرگزاری آسوشیتدپرس در این باره گزارش داد:

جرج‌بوش خواستار تحریم اقتصادی کامل بر ضد ایران شد و گفت: من فکر می‌کنم همة ما که در صحنة سیاسی برای مقام ریاست‌جمهوری مبارزه می‌کنیم، باید بگوییم که چه کار خواهیم کرد. جرج‌بوش در پاسخ به این سؤال که آیا وی خواستار اعمال کردن محاصرة دریایی بر ضد ایران می‌باشد، گفت که به نظر او این اقدام ضرورتی ندارد؛ اما افزود که اگر کارتر خواستار آن باشد، وی قویاً از آن حمایت خواهد کرد. بوش گفت موقعیت ضعیف کارتر در انتخابات مقدماتی نیویورک و کانکتیکات، نشانة آن است که صبر امریکاییان دارد تمام می‌شود. او در سخنان خود که در اجتماعی در یک کالج عنوان می‌شد، گفت در چنین موردی، در صورتی که دولت وی سرکار باشد، هیچ‌گونه روابطی با ایران نخواهد داشت؛ مگر آن‌که گروگان‌ها به سلامت باشند و برای حقوق بین‌المللی احترامی وجود داشته باشد.

جرج‌بوش گفت: ما باید تحریم اقتصادی کاملی بر ضد ایران اعمال کنیم؛ یعنی از ایران اصلاً نفت وارد نکنیم. در سی روز گذشته ما 5/7 میلیون بشکه نفت از این کشور - که برای حقوق بین‌المللی احترامی قائل نیست - وارد کرده‌ایم. او گفت متحدان امریکا باید به این کوشش‌ها بپیوندند.⁽¹⁾

خبرگزاری آسوشیتدپرس در ادامة گزارش فوق یادآوری کرد که بوش در آغاز مبارزات انتخاباتی‌اش گفته بود تا وقتی که گروگان‌ها آزاد نشده باشند، وی از سیاست دولت کارتر انتقاد نخواهد کرد.

66

مقامات امریکایی می‌کوشند با توجیهات متناسب، پیامدهای منفی عزیمت شاه از پاناما به مصر را کاهش دهند. آنها سعی می‌کنند ارتباط این موضوع را با مسئله گروگان‌ها، هرچه می‌توانند کمرنگ‌تر نشان دهند؛ از جمله سایروس ونس وزیر امورخارجة امریکا تأکید کرد که فکر نمی‌کند سفر شاه مخلوع به مصر تأثیری بر وضع گروگان‌های امریکایی در تهران داشته باشد. وی گفت: سفر شاه مخلوع به مصر فقط یک تصمیم شخصی از جانب شخص محمدرضا پهلوی بوده است و بس.⁽²⁾برژینسکی مشاور امنیت کارتر نیز گفت اینک که مصر به شاه سابق ایران پناهندگی دائم داده است، امریکا دیگر تعهدی در قبال وی ندارد.

خبرنگار بی.بی.سی. در واشنگتن در گزارشی می‌نویسد: خبرنگاران از وی سؤال کردند آیا

ایالات متحده هنوز هم خود را مجبور می‌بیند که به پادشاهی که زمانی مهم‌ترین متحد امریکا بوده است کمک کند یا نه؟ برژینسکی در پاسخ گفت دولت امریکا هیچ‌گونه تعهدی در برابر شاه مخلوع ندارد. وی دربارة تقاضای تهران در بازپس گرفتن شاه مخلوع گفت که استرداد شاه، هرگز موضوع اصلی بحث نبوده است؛ مسئلة اساسی توقیف و دستگیری دیپلمات‌های امریکایی در ایران به‌وسیلة گروهی تندرو است. در این‌جا بی.بی.سی. یادآوری می‌کند که سخنان برژینسکی با تضمین‌هایی که دولت امریکا در گذشته به شاه مخلوع می‌داد تضادّی کامل دارد.

بی.بی.سی. می‌افزاید: امّا به هرحال مقامات ایالات متحده حداقل در زمینة احساسات و بی‌تابی‌های یک گروه با آنها، همدردی می‌کنند؛ یعنی با بستگان گروگان‌های امریکایی در تهران. این بستگان طی نامه‌ای به کاخ سفید، نگرانی خاص خود را دربارة تلاش‌های مداوم دولت امریکا برای کمک‌های درمانی به شاه مخلوع، ابراز کرده‌اند. بی.بی.سی. در آخر تصریح می‌کند: «اعلامیة رسمی دولت امریکا حاکی از آن است که تعهدات ایالات متحده نسبت به شاه مخلوع پایان پذیرفته است.»⁽¹⁾

در این حال، گزارش‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد پس از عزیمت شاه مخلوع به مصر، یک نوع آرامش توأم با نگرانی، خانواده‌های گروگان‌های امریکایی را فرا گرفته است. بر اساس این گزارش‌ها، خانم ماری لوپز که پسرش گروهبان جیمز لوپز، جزء گروگان‌ها است، گفت: من خوشحالم که شاه مخلوع به ایالات متحده نیامده است. آرزو می‌کنم که ورود وی به قاهره، حادثه‌ای برای گروگان‌ها در بر نداشته باشد. "دیک گاله گوس" پدر یکی از گروگان‌ها نیز اعلام کرد چنانچه تصور کنیم که ایرانیان نتوانند شاه مخلوع را از مصر تحویل بگیرند، این امر ادامة زندانی بودن گروگان‌ها را به دنبال خواهد داشت.

خانوادة گروگان‌ها تصمیم گرفته‌اند اواخر هفتة آینده گردهم جمع شوند. آنها قبل از عزیمت شاه مخلوع از پاناما، نامه‌ای به جیمی‌کارتر نوشته و از وی تقاضا کرده بودند که شاه مخلوع را برای عمل جراحی به امریکا راه ندهد. در این نامه که به امضای 43 تن از خانواده‌های گروگان‌ها رسیده بود، تأکید شده است که اجازة ورود شاه مخلوع به امریکا در اکتبر گذشته و بستری شدن وی در نیویورک، اساس مسئله گروگان‌گیری بوده است.⁽²⁾

67

خروج شاه از پاناما و نوع همکاری و هماهنگی سران پاناما با مقامات امریکایی، مورد اعتراض ایران است و از جمله مباحث رسانه‌های گروهی می‌باشد. در توجیه این مسئله، وزیر خارجة پاناما در مصاحبه با روزنامة ژاپنی آساهی، توضیحاتی داد. کارلوس اوزورس گفت: «اگر تقاضای تهران مبنی بر استرداد شاه مخلوع ایران، این مسئله را ایجاب می‌کرد، وی در پاناما توقیف می‌شد.» وی توضیح داد: «دولت پاناما پس از مطالعة اسناد استرداد، در صورت لزوم

شاه مخلوع را توقیف می‌کرد.» وی در عین حال افزود اگر شاه دستگیر می‌شد می‌توانست ظرف چند ساعت به قید ضمانت آزاد شود؛ اما نمی‌توانست پاناما را ترک کند. دکتر اوزورس گفت شاه که هم‌اکنون در یک بیمارستان مصری در انتظار یک جراحی است، ممکن است به سه دلیل پاناما را ترک کرده باشد؛ اوّل: بیم از آن‌که ممکن است پاناما با درخواست ایران مبنی بر استرداد وی موافقت کند. دوم: پزشکان پانامایی با برنامه عمل جراحی شاه مخلوع به وسیله یک پزشک امریکایی مخالفت کردند. سوم: وضع مزاجی او در حال وخیم شدن است⁽¹⁾

از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری فرانسه از سازمان ملل متحد، کورت والدهایم دبیرکل سازمان ملل متحد گفت عزیمت غیرمنتظرة شاه سابق ایران به مصر، تلاش‌های جاری را که برای حل بحران گروگان‌ها صورت می‌گیرد، دشوارتر ساخت. سخنگوی کورت والدهایم گفت با وجود این، دبیرکل سازمان ملل متحد تصمیم دارد کوشش‌های خود را برای رسیدن به یک راه‌حل سیاسی مسالمت‌آمیز ادامه دهد. این سخنگو اظهار داشت: والدهایم نخست سعی خواهد کرد که اوضاع را با توجه به رویدادهای جدید و غیرمنتظره بسنجد.⁽²⁾

"کلودیس مقصود"، ناظر سازمان اتحادیة عرب در سازمان ملل متحد، نیز اظهار داشت عزیمت شاه مخلوع به مصر، یافتن راه‌حل مسالمت‌آمیزی را که در جست‌وجوی آن هستیم دشوارتر ساخت. کلودیس مقصود در پاسخ خبرنگاران تأکید کرد که شاه سابق را نمی‌توان به‌صورت مهمان یک کشور عربی نگریست. او در حقیقت مهمان رئیس‌جمهوری کشوری است که اتحادیة عرب او را معلّق ساخته است.⁽³⁾

68

در کنار موج ضد امریکایی سراسری اخیر در ایران که در واکنش به خروج شاه از پاناما با برنامه‌ریزی امریکا، برپا شده‌است، اظهارات مسئولان نیز مورد توجه می‌باشد؛ در این میان بنی‌صدر نیز با مشی خاص خود و با رعایت جوانب مختلف و در نظر گرفتن فضای سیاسی و موازنة قدرت موجود در جناح‌بندی حکومتی، اهداف خود را دنبال می‌کند. وی در این باره با خبرگزاری فرانسه گفت‌وگویی انجام داد که این خبرگزاری امروز گزارش آن را انتشار داد. در این گزارش آمده است:

رئیس‌جمهوری ایران در گفت‌وگویی با خبرگزاری فرانسه، از محکوم ساختن جیمی کارتر به طور مستقیم خودداری کرد. وی افزود: «من نمی‌دانم کارتر یا کس دیگری در جلوگیری از به ثمر رسیدن طرح استرداد شاه از پاناما، مقصر و مسئول است.» وی تأکید کرد که سرنوشت گروگان‌های امریکایی به مجلس آینده ایران بستگی دارد و نباید سرنوشت آنها را به استرداد شاه مخلوع ربط داد. وی سپس خاطرنشان ساخت: «برای ما استرداد شاه مخلوع تلاشی برای منافع بشری است. ما فکر می‌کنیم که این ماجرا دورة تازه‌ای در تاریخ بشریت خواهد گشود و اراده و حقوق ملتی برای به دست آوردن پیروزی، باید مدنظر قرار گیرد.»

رئیس‌جمهوری ایران افزود: «هر بار که درصدد بوده‌ایم تسلط امریکا بر ایران را فاش کنیم، حادثه‌ای به وجود آمده که جلوی آن را گرفته است.»

وی خاطر‌نشان ساخت که با انتقال گروگان‌های امریکایی و قرار دادن آنها در اختیار شورای انقلاب موافق است، زیرا این تنها مرکز قدرت برای کشور و استرداد شاه مخلوع است.

در این مصاحبه وی تأکید کرد که مراکز متعدد تصمیم‌گیری در ایران و ایالات متحده، باعث شده‌اند که طرح استرداد شاه مخلوع از پاناما، به نتیجه نرسد. بنی‌صدر در پایان خاطرنشان ساخت که به‌زودی تدابیری بر ضد این مراکز تصمیم‌گیری در ایران، به ویژه در قلب ارتش، دستگاه‌های دولتی، دولت و شهرها اتخاذ خواهد کرد. وی گفت: «نقش دولت جلوگیری از برگشت دیکتاتوری به کشور است.»⁽¹⁾

69

صادق قطب‌زاده وزیر امورخارجه، در یک مصاحبة تلویزیونی دربارة تلاش‌هایش برای استرداد شاه، توضیحات و گزارشی ارائه کرد.

وی گفت: ما می‌دانستیم که تمام اموال شاه مخلوع یا قسمت اعظم آن، نه در داخل امریکا، بلکه در بانک‌های اروپایی است و زیر کنترل دیوید راکفلر سرمایه‌دار جنایتکار و کیسینجر وزیرخارجة سابق امریکا است. شاه مخلوع هم نمی‌خواست از امریکا خارج بشود و از لحاظ قوانین هم نمی‌توانستند اخراجش کنند؛ در نتیجه کیسینجر با "رویو" رئیس‌جمهوری پاناما تماس می‌گیرد و به خاطر فشاری که می‌آورد، رویو دعوتنامه‌ای برای شاه مخلوع می‌فرستد و شاه به اعتبار این دعوتنامه، به پاناما می‌رود. به همین‌دلیل با تقاضا از یکی دو نفر از دوستان خیلی خوبمان - که وکلای دعاوی در فرانسه و امریکا بودند - اقدامات اولیه را شروع کردیم. این اقدامات منجر به این شد که ما آن تقاضای استرداد و در حقیقت توقیف شاه مخلوع را به پاناما فرستادیم.

قطب‌زاده ادامه داد: دولت پاناما مواجه با یک اشکال اساسی شد؛ از یک طرف برای شاه دعوتنامه فرستاده بود، از طرف دیگر بایستی به ما جواب می‌داد. جوابی که دولت پاناما داد این بود که ما شاه را تحت‌الحفظ داریم و شما در مدت 60 روز، مطابق قوانین پاناما مدرکتان را ارائه دهید. در این‌جا نکتة جالبی که وجود داشت این بود که وقتی صحبت از 60 روز می‌شود، مطابق قوانین پاناما بعد از توقیف است؛ یعنی در این مدت 60 روز، طبق قوانین پاناما شاه مخلوع باید توقیف می‌بود و این‌ها او را از توقیف خارج کردند. وکیل ما این‌کار را تعقیب می‌کند و ما استرداد شاه مخلوع را دنبال خواهیم کرد.⁽²⁾

وزیر امورخارجه در مورد عکس‌العمل رفتن شاه مخلوع به مصر گفت: این جنایتکار را

هیچ کجا قبول نکرد؛ حتی افریقای جنوبی. تلاش این بود که او را به افریقای جنوبی بفرستند و کیسینجر تلاش زیادی کرد؛ ولی موفق نشد. اسرائیل جنایتکار هم او را نپذیرفت. تنها جایی که کیسینجر توانست او را بفرستد (با روابطی که با انورسادات خائن دارد) مصر بود. ما بعد از این به‌شدت، فعالیت‌های خودمان را در این زمینه شروع خواهیم کرد. در واقع این جرثومة فساد و جنایت را طوری بکنیم - که واقعاً با آن جرثومه فساد دیگر یعنی انورسادات عیناً شبیه هستند - که مصر در این زمینه تکان بخورد. ما در این زمینه باید سیاست قاطع و روشنی در مورد روابطمان با کشورهای عربی داشته باشیم. در نظر دارم که این مسئله را امشب در شورای انقلاب مطرح کنم و گزارش آن را خواهم داد. روز پنجشنبه سیاست مستقل و قاطع خود را در مقابل کشورهای عربی اعلام خواهیم کرد تا بتوانیم از این فرصت استفاده کنیم که جریان داخلی مصر هم حرکت کند.⁽¹⁾

70

به دنبال ورود محمدرضا پهلوی به مصر، دفتر اطلاعات و انتشارات وزارت امور خارجه اعلام کرد: امروز گروه کثیری از ایرانیان مقیم مدینه و زوار خانة خدا - که برای عمرة نوروزی به عربستان سعودی مسافرت کرده‌اند - در مقابل مسجدالنبی بر ضد حکومت انورسادات راهپیمایی کردند و تکبیرگویان، حکومت مصر و "محمدرضای خائن" را محکوم نمودند.⁽²⁾یادآوری می‌شود که در خود مصر نیز امروز عدة زیادی از دانشجویان مصری، بر ضد حضور وی در مصر دست به تظاهرات زدند و خواهان اخراج او شدند. این خبر در بسیاری از رادیوها مورد توجه قرار گرفت؛ از جمله:

رادیو لندن گزارش داد: دانشجویانی که در قاهره تظاهرات کردند، متعلق به یک جنبش اسلامی‌اند که انقلاب آیت‌الله خمینی را مورد تحسین قرار می‌دهند؛ ولی در عین حال، داشتن هرگونه ارتباط مستقیم را با رژیم جدید ایران انکار می‌نمایند. حتی حزب قانونی چپ‌گرا به رهبری هالد⁽³⁾محی‌الدّین یکی از 12 رهبر انقلاب مصر، علیه حکومت سلطنتی آن کشور به وجود یک مبارزة سیاسی و اطلاعاتی که در راستای قربانی جلوه دادن شاه سابق صورت می‌گیرد، اعتراض دارد. آقای محی‌الدین می‌گوید: من با کمک پزشکی به مردی که در حال مرگ است، مخالف نیستم؛ ولی با تبدیل این موضوع به یک مسئله سیاسی مخالفم.⁽⁴⁾

به گزارش بخش عربی رادیو مونت‌کارلو، دانشجویان دانشگاه قاهره ضمن ایراد سخنرانی‌هایی، خواستار بیرون کردن شاه مخلوع از مصر شدند. آنان شعار می‌دادند: پذیرایی از شاه خائن و خون‌آشام در مصر، به جبران خدمتی است که طی آن خون هزاران شهید در تهران جاری شد.⁽⁵⁾

بخش عربی رادیو اسرائیل نیز خبر داد از بامداد امروز بیش از هفتصد دانشجوی مسلمان متعصب در داخل دانشگاه قاهره دست به تظاهرات زدند. در این تظاهرات حضور شاه مخلوع ایران در مصر، به‌شدت محکوم شد. در پی این تظاهرات، دانشگاه قاهره تعطیل شد و دانشجویان طی اعلامیه‌ای، از تمام دانشجویان دانشگاه‌های سراسر مصر خواستند که برای اعتراض به وجود شاه سابق ایران، دست به تحصن و تظاهرات بزنند⁽¹⁾

در این حال، انور سادات در توجیه اقدام خویش شواهد و ادلّه مختلفی ارائه می‌کند؛ از جمله به گزارش رویتر وی اظهار داشت: ما رژیم جدید ایران را به رسمیت شناختیم؛ ولی اول آنان بودند که روابط خود را با مصر قطع کردند.⁽²⁾

71

در بازتاب اقدام سادات و پذیرش شاه مخلوع ایران در مصر، این حرکت همچنان براساس جهت‌گیری‌های سیاسی تعبیر و تفسیر می‌شود. رسانه‌های غربی غالباً در کنار ذکر نکات مربوط به منافع سیاسی و اقتصادی و نظامی مصر در این اقدام، می‌کوشند مسائل اخلاقی را نیز در این مسئله، پر رنگ نشان دهند، (مواردی از این مطلب در روزشمار گذشته ملاحظه شد.) نمونه‌هایی از نوع انعکاس این قضیه به قرار زیر است:

به نظر یک مفسر خبرگزاری فرانسه، دلیل پذیرایی از شاه سابق در مصر، از نظر انورسادات بسیار روشن است. سادات عقیده دارد که هر یک روز حکومت کردن آیت‌الله خمینی، به‌معنای فرستادن عدة دیگری از افراد بی‌گناه به میدان‌های تیرباران است؛ و استقبال از شاه، به صورت انجام یک عمل انسانی و خیرخواهانه، می‌تواند اثر مثبتی بر افکار جهانیان برای اسلام داشته باشد.⁽³⁾

از سوی دیگر، برخی روزنامه‌های کشورهای ساحلی خلیج‌فارس اقدام سادات را در دادن پناهندگی به شاه مخلوع، محکوم کردند. روزنامة الوطن کویت نوشت: هیچ‌کس نمی‌تواند تعجب کند از این که سرنوشت شاه گریبان‌گیر سادات نیز خواهد شد؛ به همین منظور است که سادات حمایت خود را از وی دریغ نداشته است. روزنامة الفجر امارات متحده عربی نوشت؛ اقدام سادات عمر حکومت رو به پایان او را تسریع می‌بخشد. السیاسه روزنامة دیگر کویتی، ضمن اظهار این که پذیرش شاه می‌تواند مقدار مقاومت رژیم سادات را در قبال مخالفت ها نشان بدهد، خاطرنشان ساخت که سادات با این اقدام خواست توجه اعراب را از مسئلة مبادلة سفیر بین دو کشور مصر و اسرائیل، به سوی شاه مخلوع برگرداند.⁽⁴⁾

خبرگزاری رسمی شوروی، تاس، نیز به نقل از ناظران سیاسی اعلام کرد انتقال شاه

مخلوع به قاهره، تحت حمایت رژیم سادات و دولت امریکا و سرویس‌های اطلاعاتی آن، تهیه و اجرا شده است. تاس سپس شاه مخلوع را یک جنایتکار فراری از خشم ملت ایران توصیف کرد. این خبرگزاری ضمن ارائة تفسیری اضافه کرد: جای تعجب نیست که جنایتکاران فراری خود را زیر بال انورسادات پناه دهند. تاس در پایان افزود: رژیم مصر پس از امضای قرارداد جداگانه با اسرائیل و خیانت به منافع اعراب، بیش از پیش به صورت عاملی برای امپریالیسم در آمده است و پایگاهی برای ایالات متحده در خاورمیانه شناخته شده است.⁽¹⁾

پس از عزیمت شاه به مصر، روابط امریکا و مصر نیز در برخی محافل عربی با حساسیت بیش‌تری مورد توجه است. امروز بخش عربی رادیو کویت گزارش داد: ایالات متحدة امریکا اعلام کرد که علاوه بر کمک‌های نظامی قبلی به مصر، به‌زودی 550 اتومبیل حمل و نقل نظامی دیگر و نیز تجهیزات نظامی برای ارتش مصر، در اختیار این کشور قرار خواهد داد که جایگزین سلاح‌ها و وسایل یدکی و تجهیزات نظامی شوروی شوند⁽²⁾

72

در حالی که تبلیغات امریکا و برخی دیگر از کشورهای غربی بر ضد ایران، هر روز گسترش می‌یابد، دولت عراق نیز در کنار تحرکات مرزی و اقدامات ایذایی خود، جنگ روانی و تبلیغاتی بر ضد ایران را به‌شدت ادامه می‌دهد. در تبلیغات عراق، برعکس آنچه در تبلیغات جهانی بر ضد ایران مطرح است، نظام جدید ایران ادامة رژیم شاه و در خدمت امریکا و علیه طبقات محروم قلمداد می‌شود. از جمله اقدامات عراق در این راه، استفاده از ادبیات سیاسی متفاوت گروه‌های مخالف افراطی داخلی است که البتّه این کار به‌نحوی تقلیدی و سطحی انجام می‌شود. در این باره دو گفتار از گفتارهای امروز بخش فارسی رادیو بغداد، و یک گفتار از صوت‌الجماهیر (بخش عربی) برای نمونه ذکر می‌شود.

در گفتار اول با عنوان "نگاهی به اوضاع ایران"، آمده است: «پر واضح است که ایران در سایة حکومت خمینی، بیش از پیش به‌سوی اوضاعی گام برمی‌دارد که در زمان رژیم مزدور شاهنشاهی وجود داشت؛ دورانی که خلق‌های ایران غرق در صفات آن شده بودند و مقدرات آنان بازیچة دست قرار گرفته بود و تحت ترور و خشونت و رنج‌های بسیاری به‌سر می‌بردند. شگفت این‌که در رژیم خمینی تلاش می‌شود تا ایران به دنباله‌روی از نیروهای امپریالیستی بپردازد، و از عهدة انجام همان نقشی برآید که در زمان رژیم منفور شاهنشاهی ادامه داشت؛ ولی تحت پرده‌هایی جدید و چهره‌هایی نو. ...

[این نیروهای امپریالیستی همان] نیروها و گروه‌هایی [هستند] که در گذشته در حکم تکیه‌گاه‌های رژیم مزدور شاهنشاهی بودند و اکنون در سایة همکاری و ارتباط با آنها، به تکیه‌گاه‌های رژیم خمینی تبدیل شده‌اند. در صف اول این نیروها و گروه‌ها، جریانی فراماسونری قرار گرفته است؛ در حالی که این جریان، آن‌طور که معروف است نقشی

خرابکارانه و دامنه‌دار در ایران ایفا کرده است؛ البته به سود امپریالیسم امریکا و صهیونیسم جهانی. این جریان خطر بزرگی را بر ضد ملل اسلامی و دین مبین اسلام تشکیل می‌دهد. چنانچه خمینی و مقامات او ادعا کند که با فراماسونری و صهیونیسم مخالفت می‌کنند، چه دلیلی برای صحت این پندارها ذکر خواهند کرد. آیا تبدیل اسامی خیابان‌ها و میدان‌های شهرهای ایران به اسامی فراماسونرها، و یا برپا کردن نمایشگاه‌ها جهت احیای نام برخی از فراماسونرهای معروف، و یا تمجید آنان در روزنامه‌های مقامات خمینی و بوق و کرناهای تبلیغاتی آنان، خود دلیل فراماسونر بودن این مقامات نمی‌باشد.»⁽¹⁾

عنوان گفتار دیگر رادیو بغداد، "پرتوی بر رویدادها" است. در گفتار دوم نیز آمده است: اعتراضات و اعتصابات در سرتاسر ایران همچنان ادامه دارد. ... قشرهای پایین جامعه در ایران هستند که با فئودالیسم و بورژواهای شهر و روستا دست به گریبانند. آنها هستند که روش‌های گوناگون پیکار را به کار می‌برند؛ در حالی که رژیم خمینی در صف قشرهای استعمارگر می‌ایستد و فتواهایی را صادر می‌کند تا استثمارگری کارگران و دهقانان به دست این اقشار را توجیه کند، و پاسداران سلاح به دست را برای حمایت از سران این عناصر تعیین می‌نماید.»⁽²⁾

از سوی دیگر، در بخش عربی رادیو عراق (صورت الجماهیر) نیز، نوعی دیگر از مطالب ضد ایرانی، البته با ادبیات و مضامینی متفاوت با بخش فارسی، پخش می‌شود؛ از جمله امروز صوت‌الجماهیر از یک تجمّع ساختة دولت عراق، گزارشی منتشر کرد که در آن مطامع عراق دربارة ایران به‌وضوح ذکر شده است. در این گزارش آمده است:

«دومین جلسة کنفرانس ملی و خلقی عرب، بامداد امروز در سالن هتل "المنصوره" در بغداد، به ریاست عبدالمجید فرید، نمایندة نهضت ملی مصر، کار خود را دنبال کرد. رئیس کنفرانس طی سخنانی گفت: ملت مصر بار دیگر صفوف خود را برای مبارزه متشکل می‌کند تا بر رژیم فاسد سادات پیروز شود. وی خاطر‌نشان کرد که ملت مصر به دو حقیقت ایمان دارد: نخست این‌که راه مبارزه همواره در سرنوشت این ملت از سوی خدا تعیین شده است. دوم این‌که مبارزه، به‌خاطر تمامی ملت عرب و از روح عربیت واقعی سرچشمه گرفته و متعلق به همة اعراب است. در این جلسه "سیدی احمد" عملیات قلع و قمع رژیم ایران را بر ضد ملت عربمان در عربستان، محکوم کرد و افزود رژیم ایران به توده‌های عرب در عربستان اجازه فعالیت برای تعیین سرنوشت خود به دست خود، نمی‌دهد.»⁽³⁾

یادآوری می‌شود در قطعنامة این گردهمایی تصریح شده است: «دولت عراق طرفدار مبارزات مردمی ایران بوده و علاقه‌مند است که ایران از قید استعمار خارجی خلاصی یابد و اقلیت‌های قومی ایران به حقوق مشروع خود برسند.»⁽⁴⁾

73

در موقعیتی که عراق از موضع عرب‌گرایی، تبلیغات شدیدی بر ضد ایران به راه انداخته است، اظهارات اخیر بنی‌صدر دربارة سه جزیره و کشورهای عرب منطقه،⁽¹⁾بهانة برپا کردن موجی از تبلیغات ضد ایرانی در مطبوعات عربی شده است. در جهت خنثی کردن آثار این وضعیت، سفیر ایران در کویت مصاحبه‌ای با روزنامه کویتی الوطن انجام داد که در شمارة امروز آن، درج شد. وی طی این مصاحبه، بخشی از "اظهارات منسوب به بنی‌صدر" را که باعث بروز انتقادهای شدیدی در مطبوعات مزبور شده بود، تکذیب کرد.

امروز یونایتدپرس از کویت در این‌باره گزارش داد: علی شمس اردکانی سفیر ایران در کویت، گفت: اظهاراتی که به پرزیدنت ابوالحسن بنی‌صدر نسبت داده شده است، مبنی بر این‌که وی چند کشور عربی خلیج‌فارس را به ارتباط نزدیک با امریکا متهم کرده است، حقیقت ندارد. اردکانی به روزنامة الوطن گفت بنی‌صدر این اظهارات را تکذیب کرده و از گفته‌هایی که در بخش بین‌المللی روزنامه لبنانی النهار در پاریس، از قول وی منتشر شده است، عمیقاً اظهار شگفتی کرده است. اردکانی همچنین گفته است سخنان بنی‌صدر حاکی از قصد مداخلة ایران در امور داخلی کشورهای منطقه یا در شکل دولت‌های آنها نبوده است⁽²⁾

یادآوری می‌شود دو روز قبل، سفیر ایران در کویت به کاخ وزارت خارجة این کشور دعوت شده بود تا در مورد اظهارات اخیر بنی‌صدر، توضیحات لازم را بدهد⁽³⁾

74

بنابر یک گزارش تأیید شده از منابع داخل عراق، امروز ارتشبد "عدنان خیرالله الطلفاح" وزیر دفاع و فرمانده سپاه دوم ارتش عراق، از واحدهای لشکر6 زرهی در بعقوبه بازدید کرد و با "سهیل‌نجم عبدالله" استاندار دیالی ملاقات محرمانه‌ای انجام داد. در ضمن این ملاقات و بازدید، موارد ذیل مورد بررسی قرار گرفت: 1- اعزام گروهان کماندو جهت خرابکاری در داخل ایران. 2- همکاری لشکر6 با نیروهای انتظامی و امنیتی به‌منظور سرکوبی هرگونه اغتشاش و نا‌امنی در مناطق کفری، جلولا، خانقین، مندلی. 3- مراقبت شدید پاسگاه‌های مرزی و تقویت یگان‌های نظارتی عراق در مرز ایران.⁽⁴⁾

یادآوری می‌شود که مسائل مطرح‌شده در این دیدار، جنبة پیگیری و تأکید تدابیر اتخاذ شدة قبلی را داشته است. این موارد در عمل، همراه با تلاش‌های دیگر از قبل شروع شده است و در دست اجرا و اقدام می‌باشد. گزارش‌های زیر، همین مطلب را نشان می‌دهد:

گزارش مرزبانی خرمشهر مربوط به امروز: «یک فروند قایق گشتی ایران با سرنشینان آن، توسط پاسگاه پلیس‌قلعة عراق، در مرز آبی آن کشور توقیف شد و سرنشینان آن جهت بازجویی به سازمان امنیت بصره تحویل داده شده‌اند.»⁽⁵⁾

گزارش امروز اطلاعات ژاندارمری به نخست‌وزیری، به نقل از مرزبانی قصرشیرین: «کشور عراق با اعزام گروه‌های خرابکار (به سرپرستی افراد نظامی) به نوار مرز پاسگاه‌های هدایت، قلعه‌سفید [و] دربندجوق، در نظر دارد حملاتی غافلگیرانه به پاسگاه‌های فوق و هنگ قصرشیرین و سپاه پاسداران بنماید.»⁽¹⁾

تلفنگرام امروز ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، با امضای سرلشکر شادمهر رئیس این ستاد، به فرماندهی نیروی زمینی ارتش، سپاه پاسداران و ژاندارمری: «برابر اطلاع واصله پرسنل پاسدار پاسگاه "تیله‌کوه" که روز جاری برای گشت به تنگة "هوان" رفته بودند، در ساعت 7 صبح با مهاجمین درگیر [می‌شوند] و مهاجمین با مسلسل و آر.پی.جی7 و توپ‌های پنج لوله‌ای - که به‌نام توپ "خمسه" مشهور است - به پاسداران حمله و گلوله‌های توپ به طریق تأخیری در بالای سر نفرات در فضا منفجر می‌شدند. پرسنل پاسداران با تلاش فراوان و سنگربندی، با مسلسل و خمپاره موجود، به آتش مهاجمین پاسخ داده و آنها را وادار به تغییر موضع نموده، این تغییر چهار بار ادامه داشته و عملیات تا ساعت 15 ادامه یافت و پاسداران بدون تلفات، قطع درگیری نموده و عقب‌نشینی نمودند. در حال حاضر [ساعت ارسال تلفنگرام؛ ساعت 23] پاسگاه باویسی در دست مهاجمین است و پرسنل نظامی عراق با لباس محلی با مهاجمین همکاری نزدیک دارند. واحدهای "جلو‌دار" و پاسگاه‌های عراقی، با توپ خمسه مهاجمین را پشتیبانی می‌نمایند. برای تحویل گرفتن پاسگاه باویسی لازم است یک واحد ارتشی مستقیماً وارد عمل شده و پاسگاه را از مهاجمین تخلیه و به سپاه پاسداران تحویل نمایند. ضمناً چون پاسگاه عراقی در باویسی، روی یک ارتفاع مشرف به پاسگاه ایران واقع شده، لازم است جهت تحویل گرفتن پاسگاه، دو دستگاه توپ 106 در اختیار این پاسگاه قرار گیرد. ... موقعیت حساس پاسگاه باویسی در گذشته به‌طریقی بوده که همواره یک گروهان سواریزه (موتوریزه) این پاسگاه را محافظت می‌نمودند. دستور فرمایید نسبت به حمایت سپاه پاسداران، اقدام و نتیجه را گزارش نمایند. ملاحظات: یگ گلوله توپ عراقی عمل‌نکرده نیز که در نزدیکی تیله‌کوه افتاده، برای بررسی و اثبات دخالت مستقیم ارتش عراق در این عملیات، به تهران آورده خواهد شد.»⁽²⁾

75

در حالی که در مرزهای ایران و عراق تشنج و ناامنی محسوس است و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، عملاً در وضعیت فوق‌العاده به سر می‌برند، در داخل نیز گرفتاری‌های عدیده‌ای ناشی از تحرکات قومی گروه‌های کرد مخالف نظام وجود دارد؛ از جمله این که: حرکت نیروهای ارتشی در بخش‌هایی از غرب کشور با وجود آن که مورد حمایت نیروهای انقلابی و دولت جمهوری اسلامی ایران است، به‌دلیل مخالفت گروه‌های مسلح قوم‌گرا، با ممانعت همراه است. امروز استاندار آذربایجان غربی، جمشید حقگو،

حمایت خود را از این حرکت ارتش اعلام داشت. وی بر ادامة حرکت یک ستون ارتشی از نقده به اشنویه تأکید کرد و از حوادثی که بر سر راه این ستون رخ می‌دهد - که گاهی تلفاتی نیز به همراه دارد - ابراز تأسف کرد و از تلاش دولت برای خلع سلاح همة حاملان غیرمجاز سلاح، از جمله فئودال‌ها و خوانین خبر داد.

حقگو بعد از ظهر امروز نیز در گفت‌وگویی اعلام کرد: ارتش جمهوری اسلامی ایران، به فرمان رهبر انقلاب یک نهاد انقلابی است و در هر موقعیتی می‌تواند در هر نقطه‌ای از کشور، ضمن نشان دادن حاکمیت دولت، برنامه‌های خود را اجرا کند. سؤال شد: شایع است یکی از گروه‌های سیاسی مسلح گفته است ستون ارتش حرکت نکند؛ چون آنها (گروه‌های سیاسی مسلح) بر ضد اربابان و خوانین دست به اسلحه برده‌اند. وی گفت: آنهایی که ادعا می‌کنند به‌خاطر از بین بردن برخی خوانین و اربابان ظالم، اسلحه برد‌اشته‌اند، باید بدانند که خود دولت بیش از هر کس دیگر، مدافع زارعان، مستضعفان و زحمتکشان است و هیچ ارباب یا خانی نمی‌تواند این حرکت ارتش را حرکتی در دفاع از خود قلمداد کند. ضمناً همة خوانین و ارباب‌ها، به هر نحوی که در گذشته مسلح شده‌اند و نیز تمام کسانی که به‌طور غیرقانونی اسلحه به دست گرفته‌اند، باید خلع‌سلاح شوند.⁽¹⁾

وی همچنین اعلام کرد: به علت عدم آگاهی گروه‌هایی از مردم منطقه، هنگام عبور ستون‌های لشکر64 ارومیه در مسیر نقده به اشنویه، متأسفانه برخوردهایی بین گروه‌های مسلح سرراهی و ستون‌های ارتش به‌وجود آمده است. حقگو ضمن تأکید بر این نکته که عبور ارتش و گشت ستون‌ها، صرفاً یک مانور منظم پیش‌بینی شده بوده است، از وقوع چنین حادثه‌ای ابراز تأسف کرد و گفت: متأسفانه گفته می‌شود تاکنون (ساعت 17) در این برخوردها سه نفر کشته و تعدادی زخمی شده‌اند. وی مشخص نکرد که تلفات حادثة امروز از چه گروهی بوده است. استاندار آذربایجان غربی در این گفت‌وگو، خطاب به برادران کُرد منطقه ابراز امیدواری کرد که تحت تأثیر تبلیغات مسموم کننده قرار نگیرند و مانور ارتش را - ارتشی که متعلق به تمام نقاط کشور است - مورد استقبال قرار دهند؛ مانند دفعات پیش که در اشنویه و مهاباد استقبال کردند.⁽²⁾

در این حال یک گزارش سپاه حاکی است طبق اطلاع فرمانده سپاه مهاباد، اوضاع در شهر مزبور غیرعادی است و پیشمرگان با سلاح سنگین به طرف اشنویه حرکت کرده‌اند.⁽³⁾امّا برخی گزارش‌ها نیز از تصمیم جدی ارتش و خسارات وارد بر مخالفان حکایت می‌کند. خبرگزاری

رویتر از قول منابع کُرد، درگیری‌های امروز را گزارش داد. در گزارش رویتر آمده است:

در نبردی که بین نیروهای دولتی و افراد کُرد در نزدیکی پیرانشهر درگرفت، حداقل 20 تن کشته و بسیاری مجروح شدند. یک سخنگوی شیخ‌عزالدین حسینی رهبر مذهبی کردها، در یک تماس تلفنی با رویتر گفت: نبرد هنگامی روی داد که سربازان دولتی که در این منطقه به مانور مشغول بودند، با سلاح‌های سنگین به طرف روستای "قلاتان" شلیک کردند. این سخنگو گفت که در این درگیری 17 روستایی و 3 چریک کُرد به قتل رسیدند. یک سخنگوی حزب دمکرات کردستان گفت علت این درگیری، نبردی دیرینه بین کشاورزان و زمین‌داران بزرگ است؛ زمین‌دارانی که از حمایت ارتش و سپاه پاسداران برخوردار هستند. دفتر شیخ‌عزالدین حسینی گفت ارتش سعی دارد جنگ دیگری را در کردستان به راه اندازد. این دفتر در بیانیه‌ای گفت رهبران مذهبی کردستان حالت بسیج عمومی و آمادگی دفاعی اعلام کرده‌اند. رویتر خاطرنشان می‌کند: ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری ایران، ماه گذشته گفته بود که دولت وی با هیچ یک از گروه‌های مسلح مذاکره نخواهد کرد و از مردم خواهد خواست که سازمان‌های مسلح را در هم بکوبند.⁽¹⁾

از سوی دیگر، حزب دمکرات کردستان مخالفت خود را با استقرار کامل حاکمیت دولت جمهوری اسلامی در مناطق کردنشین، با بهانه‌های مختلف توجیه می‌کند؛ از جملة این بهانه‌ها مبارزه با فئودال‌ها و خوانین است. این حزب در یک اقدام تبلیغاتی و سیاسی، با انتشار پیامی، ضمن پافشاری آشکار بر حقانیت مواضع خویش، مقولة "حفظ ظاهر" را مورد توجه قرار داد تا از فشارهای بیش‌تر نظامی و نیز تهییج بیش‌تر افکار عمومی بر ضد خویش، جلوگیری کند. در این پیام - که عصر امروز حزب دمکرات کردستان ایران، تشکیلات ارومیه، خطاب به پیشمرگان این حزب منتشر کرد - آمده است:

عملیات مسلحانة فئودال‌های منطقه را - که تعداد بی‌شماری از کشاورزان فقیر را مدت یک‌سال است از خانه و کاشانة خود بیرون رانده‌اند و اکنون نیز از اجرای برنامة جدید دولت برای اصلاحات ارضی به وحشت افتاده‌اند و مشغول توطئه‌چینی هستند - محکوم می‌کنیم و آنان را عامل اغتشاش و دشمن انقلاب ایران و سرسپردة رژیم سرنگون‌شده و وابسته به امپریالیسم امریکا می‌دانیم. ما حضور مسلحانة آنان را در منطقه، دشمنی آشکار با حیات سیاسی ایران می‌شماریم و از شما پیشمرگان عزیز می‌خواهیم تا حصول نتایج نهایی مذاکرات سودمندی که هم‌اکنون با جناب استاندار آذربایجان غربی در جریان است، از گسترش هرگونه درگیری خودداری کنید و در همان حال از ژاندارمری و ارتش می‌خواهیم از گلوله‌باران دهکده‌های کردنشین خودداری کنند و به پایگاه‌های اصلی خود برگردند و به جنگ‌افروزان اجازه ندهیم که زمینه برای توطئه‌های امپریالیسم، به‌ویژه امپریالیسم امریکا، بر ضد دستاوردهای انقلاب ایران آماده شود. درود بر شما پیشمرگان کردستان؛ پیروز باد انقلاب

شکوهمند ایران به رهبری قائد اعظم امام‌خمینی؛ مرگ بر عمال امپریالیسم و ارتجاع.⁽¹⁾

76

بخشی از درگیری‌های غرب کشور، در شمارة امروز کیهان منعکس شده است. این روزنامه خبر داد که سپاه پاسداران میاندوآب در پی حوادث اخیر این شهر و برای جلوگیری از بروز وقایع ناهنجار، رفت و آمد مسلحانه در شهر میاندوآب را ممنوع کرده است. در اطلاعیه سپاه پاسداران، به حوادث دو هفته پیش میاندوآب اشاره شده است که در جریان آن، سه نفر از اعضای یک خانواده و یک شبگرد، به طور دلخراشی به قتل رسیدند. در این اطلاعیه گفته شده است که سپاه پاسداران در پی کشف علل و تعقیب عاملان این واقعه است و از افراد خواسته شده است که به‌طور مسلحانه در شهر رفت و آمد نکنند که در غیر این صورت، تحت تعقیب قانونی قرار خواهند گرفت⁽²⁾

77

در رقابت داخلی گروه‌های مسلح قوم‌گرای کُرد، حزب دمکرات توانایی سیاسی و تبلیغاتی بیش‌تری دارد. همچنین برای ارتباط با افکار عمومی قدرت زیادتری در اختیار دارد. امروز دو روزنامة معتبر داخلی ایران یعنی اطلاعات و کیهان، مطالبی از عبدالرحمان قاسملو دبیرکل این حزب انتشار دادند.

در روزنامة اطلاعات امروز، به نقل از خبرنگار این روزنامه در مهاباد آمده است: با حضور هزاران تن از مردم کردستان و مسافران نوروزی، حزب دمکرات اجتماع عظیمی در میدان شهدا برگزار کرد. در این مراسم قاسملو دبیرکل حزب چنین گفت: خلق کُرد تجزیه‌طلب نیست و در چارچوب استقلال و تمامیت ایران، خواهان خودمختاری است. وی طرح اصلاحات ارضی را بسیار خوب و مترقی دانست و خواهان اجرای آن شد. در مورد نقل و انتقالات ارتش نیز گفت: در زمان صلح، ارتش باید جابه‌جا شود و هیچ کس نباید مزاحم این کار شود؛ اما در زمان جنگ - اگر خدایی نخواسته پیش آید - حزب دمکرات پیشاپیش همه در هنگامی که به ما حمله شود، خواهیم جنگید.⁽³⁾

در کیهان امروز نیز گزارش زیر درج شده است: دکتر قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، در یک گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار کیهان گفت: نمایندگان ما از طرف اکثریت قاطع مردم کردستان انتخاب شده‌اند و برای حقوق این مردم در مجلس فعالیت می‌کنند. نامبرده همچنین افزود: چون این افراد را مردم کردستان انتخاب کرده‌اند، شناسایی و صلاحیت نمایندگی آنها در مجلس، به‌عهدة خود این مردم است. قاسملو دربارة اصل شش ماده‌ای حزب دمکرات گفت: اگر این طرح مورد تصویب شورای انقلاب قرار گیرد، مسئلة خودمختاری قابل حل می‌شود و چون این 6 اصل (اصل شش ماده‌ای)، از طرح 26 ماده‌ای هیئت نمایندگی خلق کُرد مشتق شده است، دربارة جزئیات این طرح هم باید با

دولت مذاکره کرد. روزنامة کیهان در ادامه گزارش می‌نویسد: دبیرکل حزب دمکرات ضمن تکذیب مخالفت حزب دمکرات با هیئت نمایندگی خلق کُرد، گفت: ما سخنگوی این هیئت هستیم و بقای این هیئت را امری ضروری می‌دانیم و به هیچ‌وجه قصد به هم زدن این ترکیب را نداریم. قاسملو در پایان گفت: ما راجع به گروه‌هایی که در منطقة کردستان نقش سازنده‌ای ندارند، تصمیم نهایی را خواهیم گرفت و مدت‌ها پیش هم خلع سلاح این گروه‌ها را به هیئت نمایندگی خلق کُرد پیشنهاد کردیم؛ ولی دوستان کومه‌له به تنهایی دست به این عمل⁽¹⁾زدند و البته در این کار موفق نشدند.⁽²⁾

یادآوری می‌شود در نوعی رقابت که بین کومه‌له و دمکرات وجود دارد، سازمان کومه‌له می‌کوشد با سرزنش رفتار سیاسی رقیب خود، با افزایش نفوذ آن مبارزه کند. در همین راستا، امروز در مریوان تظاهراتی بر ضد "سازش‌کاری حزب دمکرات و رهبر آن قاسملو" برپا شد. به گزارش "سازمان پیشمرگان مسلمان کُرد"، رهبری این تظاهرات را سران حزب کومه‌له در مریوان بر عهده داشتند؛ یعنی: عبدالله دارابی، رشید فتاحی، مولا شیخ‌الاسلامی، احمد نیک‌جو و عطا رستمی. جریان تظاهرات و اطلاعیه‌های حزب کومه‌له، از رادیو مخفی "ندای خلق کُرد" - که در شهربانی سابق این شهر مستقر و در اختیار کومه‌له است - پخش می‌گردید و اطلاعیه‌های این گروه از این رادیو خوانده می‌شد⁽³⁾

78

عصر امروز مهندس مصطفی میرسلیم از تغییرات اساسی در شهربانی و نیز از ادغام کلیة نیروهای انتظامی و تشکیل یک نیروی انتظامی واحد خبر داد. وی که سرپرست شهربانی و معاون سیاسی وزارت کشور است، در یک گفت‌وگوی اختصاصی با روزنامة جمهوری اسلامی اعلام کرد با شروع سال نو تغییراتی در شهربانی آغاز شده است؛ اما تغییرات گسترده و بنیادی، از هفتة آینده در شهربانی شروع خواهد شد. میرسلیم همچنین اعلام کرد که از قبل از نوروز 1359 به‌تدریج در شهربانی پاکسازی آغاز شده است و هنوز ادامه دارد. او ضمن عدم افشای اسامی لیست پاکسازی، همچنین اعلام کرد که با کمک گرفتن از تمام کسانی که در امر انتظامات دخالت دارند،

طرح تشکیل یک واحد منسجم انتظامی یگانه، در دست بررسی است که به‌زودی اجرا خواهد شد. وی گفت جزئیات آن نیز در یک مصاحبة مطبوعاتی اعلام خواهد گردید.⁽¹⁾

از سوی دیگر، سازمان چریک‌های فدایی خلق، در برابر بخشی از اقدامات ذکر شده، واکنش نشان داد. این واکنش به صورت درج خبر ذیل در نشریة "خبر" بود که ارگان شاخة این سازمان در سنندج است. در این نشریه آمده است: «مصطفی میرسلیم معاون سیاسی وزارت کشور و سرپرست شهربانی کل کشور، در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه گفته است دولت با سازمان‌های سیاسی کردستان به توافق رسیده است که در شهر سنندج، به جای شهربانی، ارتش مستقر شود.» در ادامه به نحو ذیل، بر ضد این اقدام موضع‌گیری شده است: «سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران، صراحتاً این اتهام را که دولت در زمینة جایگزینی ارتش به‌جای شهربانی سنندج، با ما مذاکره‌ای کرده باشد، رد کرده و هرگونه مذاکره جداگانه‌ای که از جانب هر نیرویی صورت بگیرد، مردود دانسته و آن را در جهت تضعیف هیئت نمایندگی خلق کُرد می‌دانیم و معتقدیم گماشتن ارتش یا هر نیروی نظامی دیگر به جای افراد فعلی شهربانی سنندج، بهانه‌جویی و زمینه‌چینی درگیری‌های ناخواسته و تحمیلی است و این تعویض نیرو را توطئة دیگری بر ضد خلق خود به حساب آورده، و از مردم قهرمان خود می‌خواهیم هشیارانه‌تر توطئه‌ها را در هم بشکنند.»⁽²⁾

یادآوری می‌شود که سازمان مزبور، از تصفیة عناصر وابسته به گروه‌های مسلح قوم‌گرا در برخی شهربانی‌های شهرهای کردنشین نگران است؛ عناصری که از آنها به‌صورت یک امکان مبارزه استفاده می‌کنند. همچنین، با توجه به ضرباتی که مجموع شهربانی در جریان انقلاب خورده است، استقرار نیروهای ارتش به جای آن، طبعاً مورد پسند گروه‌های مزبور نیست.

79

علاوه بر مناطق کردنشین، در برخی مناطق دیگر کشور نیز برخوردهایی بین گروه‌ها و جریان‌های مخالف و موافق نظام مشاهده می‌شود. علاوه بر مواردی که جنبة سیاسی دارد، برخوردهایی نیز هست که مربوط به عملکرد و رفتار اشرار غیرسیاسی است. دو موردی که در ذیل ذکر می‌شود، از مواردی است که امروز اتفاق افتاد.

بعداز ظهر امروز" هواداران اتحادیة کمونیست‌ها"⁽³⁾در اهواز، جلسة بحثی در "زیتون کارگری" برگزار کردند. این گردهمایی "مبارزة ضد امپریالیستی و انتخابات" عنوان داشت که شامل پرسش و پاسخ بود و سه ساعت و نیم به‌طول انجامید. به گزارش روزنامة کیهان، در همین حال چادری که متعلق به جوانان اسلامی کوی زیتون کارگری بود به آتش

کشیده شد و گروهی از جوانان این منطقه به وسیلة بیل و چماق به اجتماع کنندگان حمله‌ور شدند. در این برخورد دو تن مجروح شدند و کلیة وسایل اتحادیة کمونیست‌های اهواز، از جمله میکروفن و پلاکاردها و آفیش‌ها، تخریب شد.⁽¹⁾

در منطقة کرمان نیز امروز شروری به‌نام قنبر نارویی به همراه افرادش راه را بر مسافران در منطقة کشمیران بست و به آنها تیراندازی کرد؛ در نتیجه یک پسربچه دوازده ساله به قتل رسید و چهار نفر گروگان گرفته شدند که یک نفر از گروگان‌ها فرار کرد. نظر سپاه محلی این است که هدف از این عمل، ایجاد رعب و وحشت در بین اهالی جهت همکاری با نامبرده است.⁽²⁾

80

در اوضاع کنونی، سازمان مجاهدین خلق که از فعال‌ترین جریان‌های کشور است، با تناقض‌ها و مشکلات زیادی روبه‌رو است. یکی از معضلات بزرگ این سازمان، تناقضی است که به‌شدت به آن دچار است و در این اوضاع هیچ توجیهی هم برای آن نمی‌تواند ارائه دهد. آن تناقض این است که این سازمان از یک سو می‌خواهد یک سازمان چریکی مسلح باشد تا در صورت لزوم، مستقل از حاکمیت نظام و نیروهای مسلح آن عمل کند؛ از سوی دیگر هم می‌خواهد یک سازمان سیاسی باشد که طبعاً در ذیل نظام و نهادهای آن، به مشارکت و رقابت سیاسی مسالمت‌آمیز بپردازد و از این طریق، کسب قدرت حکومتی را پیگیری کند. البته از این تناقض، سازمان‌های دیگری چون سازمان چریک‌های فدایی خلق نیز رنج می‌برند؛ اما وضعیت سازمان مجاهدین خلق، به‌دلیل نفوذ گسترده‌تر در خانواده‌ها و محافل مذهبی، با سازمان‌های غیرمذهبی متفاوت است؛ بنابراین رهبران آن امید زیادی به ارتقا و صعود از نردبان قدرت سیاسی دارند. در این حال، مسلح بودن، به یک معنا نپذیرفتن حاکمیت نظام جدید است؛ در حالی که سازمان، پذیرفتن آن را به شکل‌های مختلف اعلام می‌کند که این خود به نوعی نفاق، تعبیر می‌شود؛ از این رو سازمان همواره در معرض پرخاش کادرها و توده‌های وسیع مذهبی هوادار نظام جدید قراردارد و لقب منافقین که اوایل انقلاب، فقط مارکسیست‌های داخل این سازمان را در بر می‌گرفت، اکنون بر مجموع سازمان اطلاق می‌شود.

این سازمان برای حفظ موقعیت فعلی و مواضع خویش، با مسائل و اموری مواجه است که باید آنها را حل کند و از عهدة انجام آنها برآید. از جملة این مسائل، کاستن از فشارهای مربوط به "چهرة منافقانة سازمان" است. مسئلة دیگر، کسب امکان تداوم حضور سیاسی از موضع یک گروه داخل نظام جدید در جهت کسب اقتدار لازم است. مسئلة سوم، حفظ شأن چریکی و مسلح بودن سازمان است تا در روزی که برای "ورود به فاز نظامی" مناسب است، مورد استفاده قرار بگیرد. برای انجام این امور و حل این مسائل، هستة مرکزی سازمان

مجاهدین خلق تدابیری اندیشیده است. نخست آن که به جای پرداختن به علّت ضرورت داشتن سلاح، اعلام کند مراکز رسمی سازمان، غیرمسلح هستند. تدبیر دیگر این‌که با تداوم روند نزدیک شدن به بنی‌صدر - که از مدتی قبل آغاز شده است - از وی در مقام فرمانده کل نیروهای مسلح، نوعی مجوز تداوم مسلح بودن سازمان، اخذ شود تا هم مسئلة تلقی پذیرش نظام جدید از جانب سازمان، در افکار عمومی ایجاد شود و هم قدرت نظامی سازمان برای روز موعود، حفظ گردد.

نامة امروز سازمان به بنی‌صدر، نمونه‌ای از حرکت در همین چارچوب است. در این نامه، بر پذیرش مرگ پرافتخار و نیز بر وجود نوعی حق شرعی و قانونی در دفاع از سازمان در مقابل مفسده‌جویان و آتش‌افروزان، تأکید شده است. همچنین در یک تهدید تلویحی، پرهیز از خشونت متقابل، فقط تا اطلاع ثانوی مصلحت دانسته شده است. در این نامه، سازمان مجاهدین خلق از بنی‌صدر در مقام رئیس‌جمهوری و فرمانده کل قوا دعوت می‌کند که بدون طی تشریفات و مراحل قانونی، نمایندة خود را برای بازدید و نظارت بر مراکز مجاهدین اعزام کند تا مشخص گردد که این مراکز، غیر مسلح هستند. سازمان این را نوعی پیشگیری می‌خواند؛ پیشگیری از خون‌ریزی‌هایی که به دروغ، مجاهدین را بانی آن معرفی خواهند کرد.

این نامه که خبر آن در روزنامه‌های مختلف و با عنوان "نامة مجاهدین خلق ایران به رئیس‌جمهوری، بنی‌صدر"، در روزنامة مجاهد درج شد، به این شکل آغاز می‌شود: «به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران.

آقای دکتر بنی‌صدر، ریاست‌جمهور و ریاست شورای انقلاب! به قرار اطلاعات موثقی که دریافت داشته‌ایم، توطئه‌های سازمان‌یافتة وسیعی، در سراسر کشور علیه مجاهدین خلق ایران در جریان است که یک‌به‌یک به منصة ظهور می‌رسد. شرایط فوق‌العاده حساس سیاسی کشور در این ایام، چه در رابطه با تحولات بین‌المللی و آمدن شاه خائن به مصر و چه در رابطه با انتخابات مجلس شورای ملی در داخل کشور - که هم‌اکنون فاصلة میان مرحلة اول و دوم آن را طی می‌کنیم - ایجاب می‌کند که ضمن جلب توجه شما به موارد

زیرین، تقاضای اعمال حداکثر مسئولیت و قاطعیت قانونی‌تان را به‌عنوان ریاست‌جمهوری و به‌عنوان ریاست شورای انقلاب، بنماییم. بدیهی است که تنها در این صورت می‌توان آرامش سیاسی و تفاهم درون کشور را تأمین نمود، و به هیچ‌گونه سوء استفادة بین‌المللی نظیر رفتار برخی رهبران بعثی در مورد ایران نیز میدان نداد و نگذاشت تا کسی بتواند از آب گل‌آلود ماهی بگیرد.»

در ادامه، موارد ذیل اقداماتی دانسته شده است که بر ضد مجاهدین خلق صورت می‌گیرد:

در آخر، این سازمان به نحو زیر به طرح مقصود اصلی و پیشنهاد مورد نظر می‌پردازد:

«از مجموعة اوضاع و احوال چنین به‌نظر می‌رسد که دست‌های مشخصی سر آن دارند که با فتنه‌جویی و ایجاد درگیری و آشوب و هرج و مرج و رواج دادن عمل و عکس‌العمل خشونت‌بار، افق مسالمت‌آمیز سیاسی کشور را تیره و تار ساخته و با همه‌گیر نمودن فضای خشونت، به مقاصد خود دست یابند.

اکنون با عطف به کلیة موارد فوق و تأکید مجدد بر ضرورت رسیدگی قاطعانه به تمامی آنها، مجاهدین خلق ایران بدین وسیله به اطلاع شخص رئیس‌جمهوری و فرماندهی کل قوا می‌رسانند که به منظور پیشگیری از هر توطئة ضد مردمی و نفاق‌انگیز، و ممانعت از هر جنگ و جدال و خونریزی ناحقی که بعداً بخواهند در برنامه‌های سراسر دروغ رادیو تلویزیونی، مجاهدین را مسئول یا بانی آن جلوه دهند، کلیة شعب خود در سراسر کشور را نظیر دوران

انتخابات ریاست جمهوری، غیرمسلح نموده و آماده ایم تا نمایندة شما را در هر ساعتی، جهت بازدید و نظارت در این مهم، بدون طی هیچ‌گونه تشریفات و مراحل قانونی بپذیریم.

ضمناً در همین‌جا از کلیة هوادارانمان در سراسر کشور می‌خواهیم که پایداری اصولی و سرسختی عقیدتی اسلامی و انقلابی خود را تا مرز شهادت، به‌گونه‌ای اعمال کنند که هیچ دستاویزی به دست مفسده‌جویان و آتش‌افروزان نیفتد، و به عبارت دیگر، ما برای اثبات صداقت و حسن نیت خود و برای خنثی کردن توطئه‌های از پیش برنامه‌ریزی شده و ضد خلقی، به رغم استقبال از مرگ پرافتخار، تا اطلاع ثانوی اعمال خشونت متقابل را مصلحت نمی‌دانیم. لیکن بی‌تردید ریاست جمهوری می‌دانند که هیچ‌کس را نمی‌توان الی‌الابد به صرف‌نظر کردن از حق دفاع شرعی و قانونی‌اش سفارش نمود.

مجاهدین خلق ایران - 6/1/1359»⁽¹⁾

81

از جمله تحرکات سازمان مجاهدین خلق، فعالیت در شاخة دانش‌آموزی است و روش‌های تشکیلاتی این سازمان برای دانش‌آموزان جذابیت خاص خود را دارد. همچنین عمدة نیروهایی که بعد از انقلاب جذب سازمان مزبور شده‌اند، از همین قشر هستند و بار اصلی اجرایی طرح‌های تبلیغاتی وسیع مجاهدین خلق را در مناسبت‌های مختلف، این قشر برعهده‌دارد. با توجه به این مسائل، جریان‌های مخالف سازمان و هوادار نظام و نیز امام خمینی، در مسئلة دانش‌آموزی حساسیت ویژه‌ای نشان می‌دهند. مطلبی که در شمارة امروز روزنامة جمهوری‌اسلامی، ارگان حزب جمهوری اسلامی، درج شده است در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند. این مطلب که با عنوان "پیام فقیه مجاهد، حضرت آیت‌الله منتظری، در اولین گردهمایی انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان استان خوزستان" به چاپ رسیده است نشان دهندة حساسیت ذکر شده است. در پیام مزبور آمده است:

«با توجه به نقش سازندة جوانان تحصیل‌کرده در آیندة کشور و انقلاب، دشمنان دیرینة اسلام با طرحی ماهرانه و مزورانه، سعی می‌کنند مدارس ما را به آشوب کشانده و جوانان معصوم را با یک سلسله مسائل گروهی و حزبی درگیر نموده و فرصت درس‌خواندن و تحقیقات علمی را از آنان سلب نمایند. چه بسا این درگیری‌های گروهی، زیر ماسک انقلابی و اسلامی انجام گیرد و به گونه‌ای طرح‌ریزی شده که این نونهالان، به صورت آلت دست جمعیت‌ها و گروه‌هایی در آمده‌اند، و زیر نام دفاع از خلق، آنان را به راهی می‌کشانند که نه رضایت خدا در آن است و نه مصالح انقلاب اسلامی تضمین می‌گردد و نه منافع خلق و توده‌های محروم تأمین می‌گردد. ...

گروه‌های مزدور وابسته به سیاست‌های خارجی و عمال داخلی آنها، هم‌زمان با طرح‌های محاصرة اقتصادی و نظامی که بر علیه حکومت اسلامی آماده کرده‌اند، طرح به اسارت

کشیدن منابع عظیم انسانی و فرهنگی انقلاب را آماده می‌سازند. ... من از نقشه‌های ویرانگر این گروه‌ها اطلاع دارم و می‌دانم سیاست‌های خارجی، ناکامی خویش را از پیروزی انقلاب اسلامی چگونه جبران خواهند ساخت. شما از وضعیتی که در صدر اسلام پیش آمد، آگاهید و به‌خوبی می‌دانید یک انقلاب پیروز شده را چگونه و با چه تردستی‌هایی، می‌توان از درون با شکست روبه‌رو ساخت. ...

امروز بهترین نیروها شما هستید و آماده‌ترین انرژی‌ها در درون پاک شما نهفته است. از تجربیات تلخ تاریخ نهضت‌های آزادی‌بخش جهان اسلام عبرت بگیرید. تعلیمات رهبر عزیز انقلاب را با دقت بررسی کنید. آیندة انقلاب را با دید وسیع و نگرشی عمیق بنگرید. مصالح فردی این امت به پا خاسته را که چشم امید به شخصیت اسلامی شما دانش‌آموزان دوخته، قربانی خوشایند گروه‌های معلوم‌الحال که گذشتة آنها روشن است، نگردانید.»⁽¹⁾

82

روزنامة جمهوری اسلامی، ارگان حزب جمهوری اسلامی که در برخورد با رفتار سازمان مجاهدین خلق و در افشاگری بر ضد آن، نشریه‌ای شاخص است، امروز در نخستین شمارة سال جدید این روزنامه، نامة سرگشادة دکتر فاضل، معاون پارلمانی وزیر بهداری به مسعود رجوی را با امضای محفوظ، درج کرد. این نامه در واقع واکنش دکتر فاضل به درج گزارشی در نشریة مجاهد، ارگان سازمان مجاهدین خلق است. این نشریه در آخرین روز سال گذشته، در شمارة 28 خود، گزارشی درج کرد که به ملاقات و گفت‌وگوی مسعود رجوی با زنی به‌نام شهلا حریری مطلق اختصاص داشت.⁽²⁾خبر این گزارش به صورت تیتر یک و خبر اصلی صفحة اوّل، و با عنوان "ملاقات برادر مسعود رجوی با خواهر مسلمان انقلابی" به چاپ رسیده بود. عکسی از این ملاقات و گفت‌وگو نیز در صفحة اول درج شده بود که رجوی را در حال گفت‌وگو با زنی با بینی باندپیچی‌شده نشان می‌داد. در کنار این عکس با خطّی درشت توضیح داده شده بود: «خواهر حریری مطلق (ناظر وزارت کشور) به دلیل اعتراضش به تقلب و خلافکاری در انتخابات، ناجوانمردانه شکنجه و مضروب شد.»⁽³⁾

در توضیح دکتر فاضل دربارة نامه‌اش آمده است: «سردبیر محترم روزنامة جمهوری اسلامی! در هفتة آخر سال 58، خبری در روزنامه‌ها و به‌ویژه نشریة مجاهد به چاپ رسیده بود که طی آن، یک خواهر انقلابی مسلمان یعنی همسر من، مورد ضرب و شتم قرار گرفته بود. برای تکمیل آن خبر، بر آن شدم تا نامة سرگشاده‌ای به آقای مسعود رجوی نوشته و رونوشت آن را در اختیار جراید قرار دهم تا ملت مسلمان و آگاه ایران، در جریان کامل خبر

مزبور قرار گیرند. امید است با چاپ نامة پیوست، در آگاهی دادن به جوانان ما قدم مؤثری برداشته شود. ضمناً خواهشمند است نامه را با امضای محفوظ امر به درج فرمایند.»⁽¹⁾

در این نامه، نویسنده جزئیات حضور همسر خویش را در فعالیت‌های تشکیلاتی سازمان، و اوج‌گیری اختلافات بین خود و همسرش را تا مرز طلاق، مفصلاً توضیح داده است.⁽²⁾

83

در اوضاع فعلی واضح است که جهت‌گیری اصلی آرای اکثر مؤثّر مردم، به نفع هوادران نظام و پیروان خط امام است؛ با این حال، جریان‌های مخالف و کاندیداهای وابسته به آنان، به ویژه عناصر وابسته به سازمان مجاهدین خلق، مرتباً بر امر تقلب در انتخابات تأکید می‌کنند و آن را عامل تعیین‌کنندة نامزدها می‌دانند. در حاکمیت نیز، جریان وابسته به بنی‌صدر - که جناح رقیبش برندة مرحلة اول انتخابات است - کم و بیش و تلویحاً از طرح چنین مسائلی استقبال می‌نمایند و معترضان را به حصول نتیجة مورد نظر امیدوار می‌کنند. کیهان در شمارة امروز خود نوشت: «در حالی که شمارش آرای انتخابات مجلس شورای ملی، در بسیاری از شهرها به پایان رسیده است، گروهی از کاندیداها با ارسال تلگرام‌هایی برای بنی‌صدر رئیس‌جمهور، به انواع تقلبات و اعمال نظرها در انتخابات اشاره کرده و با ذکر دلایل و مدارک، به نحوة برگزاری انتخابات اعتراض کرده و خواستار ابطال و تجدید آن شدند. این عده همچنین انتخابات را نامشروع و غیرقانونی خوانده و مجلس را بی‌اعتبار دانسته‌اند.⁽³⁾

از سوی دیگر، مجریان انتخابات نیز از عملکرد خود دفاع می‌کنند؛ از جمله به نوشتة روزنامة جمهوری اسلامی «ذهنی فرماندار تبریز، در گفت‌وگویی با خبرگزاری پارس، انتقاداتی را که سازمان مجاهدین خلق به نحوة برگزاری انتخابات مجلس شورای ملی کرده است، رد کرد و گفت: اگر اِعمال نفوذ‌هایی صورت گرفته باشد، از سوی خود اعضای سازمان مجاهدین خلق بوده که سبب شد چند صندوق را باطل اعلام کنیم.»⁽⁴⁾

در این حال دکتر حسن حبیبی سخنگوی شورای انقلاب، در پایان جلسة فوق‌العادة شورا، شب‌هنگام اعلام کرد پس از بررسی شکایات مربوط به تخلفات انتخابات که تا یک ماه دیگر اعلام خواهد شد، تاریخ برگزاری مرحلة دوم انتخابات مجلس شورای ملی معلوم می‌شود. سخنگوی شورای انقلاب درباره کمیسیون بررسی شکایات انتخابات گفت: کمیسیون هفت نفری، از روز گذشته 5/1/1359 کار بررسی شکایات مربوط به تخلفات انتخابات را شروع کرده است و یک ماه مهلت دارد نتیجة کار خود را گزارش کند که بعد از اعلام این گزارش، مرحلة دوم انتخابات انجام خواهد شد.⁽⁵⁾

همچنین دفتر بحث آزاد صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، اطلاعیه‌ای در اختیار

خبرگزاری پارس قرار داد که متن آن بدین شرح است: «از آن‌جا که ادامه و توسعه برنامه‌های بحث آزاد و مناظره، اقدام مثبتی در جهت تحقق آزادی و افزایش آگاهی مردم میهن ما است، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران انجام این مهم را از جمله وظایف خویش می‌داند، بدین وسیله از هر یک از سازمان‌ها و نهادهای شش‌گانه [که عبارتند از:] دفتر هماهنگی مردم با رئیس‌جمهوری، سازمان‌ها و احزاب شرکت کننده در ائتلاف معروف به ائتلاف بزرگ،⁽¹⁾گروه همنام،⁽²⁾* شورای معرفی نامزدهای انقلابی و ترقی‌خواه،⁽³⁾** ستاد انتخاباتی وزارت کشور، و انجمن نظارت بر انتخابات تهران دعوت می‌کند تا برای شرکت در یک میزگرد جهت بحث دربارة مسائل و اشکالات نحوة رأی‌گیری انتخابات مجلس شورای اسلامی، فقط یک نماینده که کاندیدا نباشد به دفتر بحث آزاد صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران واقع در ساختمان جام جم، معرفی نمایند.»⁽⁴⁾

84

روزنامة جمهوری اسلامی ارگان حزب جمهوری اسلامی، امروز طیّ سرمقالة خود با عنوان "نوروز، اوج ابتذال در رادیو و تلویزیون"، در انتقاد به وضعیت حاکم بر رادیو و تلویزیون و بر ضد شورای سرپرستی آن، مطالبی نوشت. این نوشته نوعی اعلام نارضایتی حزب از عملکرد و بافت مسئولان فعلی رادیو و تلویزیون محسوب می‌شود. در این سرمقاله آمده است:

«مدتی بود که ابتذال به رادیو و تلویزیون راه یافته بود. شیوه‌های ارتجاعی گذشته، روش‌های دوران طاغوت و تهیه برنامه‌های مختلف رادیویی، از برنامة کودک تا برنامة خانواده و حتی تفسیرهای سیاسی، به خدمت مسئولین محترم! و واقعاً انقلابی! رادیو تلویزیون در آمده بود. ... فیلم‌های بی‌ارزش غربی و اکثراً امریکایی، افراد بسیاری را به زندگی بی‌بندوبار غربی و شیوه‌های طاغوتی کم‌کم عادت می‌داد. گفتیم که حتماً اشتباهی پیش آمده و مسئولین محترم، به سبب کثرت کار و مشغلة زیاد نمی‌توانند برنامه‌های مفید و آموزنده ارائه دهند.

امیدمان به نوروز بود که تفاوتی با گذشته در آن ببینیم...، اما افسوس! و ای کاش که نوروز نمی‌آمد! ای کاش که وسیله‌ای به نام رادیو و تلویزیون اصلاً وجود نمی‌داشت تا این چنین به‌نام اسلام و انقلاب اسلامی به ابتذال و حتی فحشا کشیده شود. ای کاش قطره‌ای از خون شهدا در رگ‌های شورای سرپرستی رادیو و تلویزیون جریان می‌یافت، تا ذره‌ای حیا از پخش این چنین برنامه‌هایی، به خود روا می‌دانستند. نوروز اوج ابتذال در برنامه‌های رادیو و تلویزیون بود. تمام برنامه‌ها، به سبک دوران طاغوت و با روش‌های آن‌چنانی تهیه شده

بود؛ با این تفاوت که چهره‌های جدیدی (البته نه چندان جدید) برنامه‌ها را اجرا می‌کردند. صدای خوانندگانی که وابستگی آنها به ساواک افشا شده بود (ستار، عبدالوهاب شهیدی و...) از رادیو شنیده شد. آیا می‌شود از گناهان کبیره این افراد، به خاطر صداشان گذشت؟

به نظر ما، رادیو و تلویزیون به یک تصفیة شدید نیازمند است؛ تصفیه از عناصر وابسته به رژیم گذشته و غربزدگان روشنفکر دانشگاه‌دیده‌ای که به گفتة امام، بزرگ‌ترین خطر انقلاب اسلامی هستند. کار این عناصر تهی‌مغز، تغییر محتوا نیست، بلکه تغییر قالب‌ها و روبناها است، و به اصطلاح، مطابق سلیقة مردم در آوردن و در یک کلام، "نان به نرخ روز خوردن" است. اگر مسئولین رادیو و تلویزیون از هنر اصیل اسلامی و متعهد خبری ندارند، اگر نمی‌دانند در اسلام موسیقی حرام است یا نه، اگر نمی‌دانند چه نوع برنامه‌هایی می‌تواند بر رشد اسلام و انقلاب و آگاهی مردم کمک کند، اگر هنوز هم تسلیم انگیزه‌های مانده از طاغوت هستند، صادقانه بهتر است که با میل خویش کنار روند تا دچار قهر انقلابی مردم مسلمان نشوند. کارنامة نوروز حضرات به قدری خراب است که امکان پاک کردن لکه‌های ننگ آن، دیگر برای مسئولین رادیو و تلویزیون میسر نخواهد بود.»⁽¹⁾

85

"آیت‌الله دکتر بهشتی" دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، جزء معدود شخصیت‌های مذهبی مقطع کنونی نظام است که نه‌تنها در امور سازماندهی تشکیلات، مدیریت و اجرا، بلکه در جنبه‌های تئوریک نیز قوت‌های چشمگیر و بعضاً منحصر به فردی دارد. وی که عضو شورای انقلاب و رئیس دیوان عالی کشور⁽²⁾است، در فرصت‌های مختلف به تبیین نظری ساختار، عملکرد و حرکت نظام جدید می‌پردازد؛ از جمله امروز در یک مصاحبة مطبوعاتی، در پاسخ سؤال خبرنگاران مطالبی در این زمینه بیان داشت. یکی از خبرنگاران پرسید: آن طوری که ما از دمکراسی برداشت داریم، به موجب آن، اکثریت می‌تواند تصمیم بگیرد و این تصمیم، قانونی خواهد بود؛ اگر مصوبات اکثریت با قوانین اسلام مخالف باشد، چه پیش خواهد آمد؟ دکتر بهشتی گفت: نظام اسلامی می‌گوید کلیة تصمیمات باید بر اساس موازین اسلامی باشد و در قانون اساسی این مسئله پیش‌بینی شده است.

یکی از خبرنگاران گفت: «با وجود فتاوا و نقطه‌نظرهای مختلف در اسلام، احتمال اشکال خواهد رفت.» وی پاسخ داد: «به خاطر همین هم ما شورای نگهبان را داریم که متشکل از حقوقدانان و فقها است که در این خصوص تصمیم می‌گیرند.» خبرنگ-ار گفت: «نتیجه می‌گیریم

دکتر بهشتی دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، عضو شورای انقلاب و رئیس دیوان عالی کشور در مصاحبه مطبوعاتی امروز:

مسئولیت شورای نگهبان مربوط به مصالح سیاسی قوانین نیست، صرفاً مربوط به انطباق یا عدم انطباق آنها با اسلام و قانون اساسی است.

که تصمیم‌گیرنده فقط فقها هستند نه سیاست‌مداران.» دکتر بهشتی پاسخ داد: «نه، مسئولیت شورای نگهبان مربوط به مصالح سیاسی قوانین نیست، صرفاً مربوط به انطباق یا عدم انطباق آنها با موازین اسلام و قانون اساسی است.»⁽¹⁾

86

حزب توده در درگیری‌های کنونی روش خاص خود را دنبال می‌کند. این روش مبتنی است بر انتقاد ملایم از حاکمیت، طرفداری از گروه‌های "مترقی"، و در عین حال سرزنش شدید گروه‌های چپ غیر روسی (مائوئیست‌ها، تروتسکیست‌ها و...) و نیز مذهبی‌های "تندرو". این حزب، امروز در نشریة خود "نامه مردم"، تحلیلی دربارة اوضاع سیاسی امروز کشور درج کرد. این تحلیل که با عنوان "شما ضدانقلاب را فراموش کردید ولی ضدانقلاب شما را فراموش نکرده است" به چاپ رسید، نمونه‌ای تکرار شونده از نوع جمع‌بندی‌های خاص حزب توده است. در این تحلیل آمده است: «جبهة وسیعی از ضدانقلاب محض تا چپ‌نماها، از همه کسانی که از دورنمای تحکیم و تثبیت و گسترش انقلاب ناخرسندند، به‌طور خود به خودی تشکیل شده است. تفرقه در میان خود انقلابیون کار این جبهة نامرئی را تسهیل می‌کند. ضدانقلاب خزخزان پیش می‌آید.»

همچنین آمده است: «انقلاب ما به وحدت، به عمل مشخص، به مرزبندی دوست و دشمن نیازمند است؛ یعنی به آن چیزهایی که با کمال تأسف هنوز به وجود نیامده است. ... در افغانستان ضدانقلاب با پخش توصیف‌های طلایی از حکومت اسلامی در ایران، انقلاب افغانستان را می‌کوبد. در ایران همان ضدانقلاب (بخوان سیا) با حمله به فالانژیسم "حزب‌اللّهی" که خود به وجود آورده انقلاب را می‌کوبد. شکل متضاد است، ولی محتوی

یکی است. امپریالیسم با کمونیسم ضد شوروی "هواکوفنگ" و "کومه‌له" و "رنجبر" و "اسلام" ضد کمونیستی انور سادات و ضیاءالحق موافق است، ولی با کمونیسم ضد امریکایی و با اسلام دشمن امپریالیسم، مخالف است. طرف می‌داند که چه می‌خواهد؛ ولی آیا شما هم می‌دانید که چه می‌خواهید؟ پاسخ متأسفانه مثبت نیست.»⁽¹⁾

امروز همچنین "صدای ملی ایران" که با مشی حزب توده، از مناطق تحت پوشش بلوک شرق و به زبان فارسی پخش می‌شود، تحلیلی دربارة جناح‌بندی حاکمیت ارائه کرد. این تحلیل متناسب با مواضع حزب توده و در جهت نفی و رد نظرهای بنی‌صدر و اطرافیان وی تنظیم شده است. در این تحلیل آمده است: «در سطح بالا و حتی در نهادهای انقلابی، از مدتی پیش دو جریان متمایز و ماهیتاً متفاوت، در برخورد با مسائل حاد مملکتی و هدف‌های انقلاب ملت ایران به چشم می‌خورد؛ جریانی که خواستار تداوم انقلاب و اجرای پیگیر و قاطعانة هدف‌های آن، یعنی اهداف ضد امپریالیستی و خلقی و مردمی آن است، و جریانی که انقلاب را در چارچوب محدود خلع شاه و استقرار روابط به‌اصطلاح عادلانه با غرب غارتگر و انجام برخی اصلاحات صوری می‌بیند ... از جمله شیوه‌های مطلوب این حضرات، تکرار همان به‌اصطلاح تزهای رسوای مائویی‌ها دایر بر وجود دو ابرقدرت و به اصطلاح سازش این دو ابرقدرت و به حساب، خدشه‌دار نمودن منافع کشورهای جهان سوم است؛ بنابراین، به پیش‌کشیدن به‌اصطلاح تئوری کذایی دو ابرقدرت، محل و وسیله‌ای در دست گروه سازش‌کار و لیبرال، برای توجیه مغازله‌ها و سازش‌ها با امپریالیسم امریکا و متحدین غربی آن، برای محدود ساختن هدف‌های انقلاب ایران در چارچوب منافع سرمایه‌داران و زمین‌داران بزرگ، برای مسخ کردن اهداف انقلاب و رهنمودهای امام امت است.»⁽²⁾

87

صادق قطب‌زاده وزیر امورخارجه در یک مصاحبة تلویزیونی، دربارة مسائل افغانستان مطالبی را عنوان کرد. او از تماس‌های مقامات ایرانی با سفیر کبیر اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، و حصول توافق‌های اولیه‌ای در این زمینه خبر داد. به گزارش کیهان وی گفت: «در مورد مسئلة افغانستان، ما با شوروی تماس گرفتیم و با سفیر شوروی چندین جلسه مذاکره کردیم. تشکیل کمیسیون بین‌المللی، مورد موافقت آنها نبود؛ ما پیشنهاد دیگری ارائه کردیم.»

طبق این گزارش، قطب‌زاده در توضیح مذاکرات خود با سفیر شوروی افزود: مسئله‌ای که ما نمی‌توانیم هیچ زمان قبول کنیم، ادامة حضور نیروهای نظامی شوروی در افغانستان است؛ ولی شوروی دردش این است که احتمالاً مرزهایش به خطر بیفتد و ما نه تنها این را نمی‌توانیم قبول کنیم، بلکه فعل و انفعالات منطقه را هم نمی‌توانیم قبول کنیم. روسیة شوروی از مسئلة ایران استفاده کرد و نیروهایش را به افغانستان فرستاد. امریکا از مسئلة افغانستان استفاده کرد و ناوگانش را به خلیج‌فارس و تنگة هرمز و اقیانوس هند آورد؛ به

همین دلیل ما به این نظر رسیدیم که اگر شوروی توافق کرد، به ابتکار ما یک مذاکرة چندجانبه بین ایران، شوروی، افغانستان، سازمان‌های انقلابی افغانستان و احتمالاً پاکستان و چین که همسایگان افغانستان هستند، آغاز شود.

قطب‌زاده در ادامه، اصول کلی مورد نظر ایران در این مذاکرات را به قرار ذیل مورد تأکید قرار داد: «1- قوای شوروی از افغانستان خارج شود و استقلال و تمامیت ارضی و همچنین بی‌طرفی افغانستان، توسط همسایگانش تضمین شود. 2- نوع حکومت افغانستان فقط ارتباط به مردم آن دارد و باید خودشان آزادانه نوع حکومتشان را انتخاب کنند.» وزیرخارجة ایران در پایان، درباره واکنش و نظر طرف شوروی گفت: شوروی اصل مذاکرات در این زمینه را پذیرفت و این یک موفقیت دیپلماسی برای ایران است.⁽¹⁾

به دنبال این اظهارات، روزنامة جمهوری اسلامی گزارش داد: «یک نمایندة جنبش مقاومت افغانستان، "جماعت اسلامی"، در مشهد، امروز در تماسی تلفنی با خبرگزاری فرانسه گفت این جنبش موافق مذاکره نیست. نمایندة مذکور این مطلب را در رابطه با اظهارات صادق قطب‌زاده که گفته بود پیشنهاد تشکیل کنفرانس با مشارکت کلیة طرف‌های درگیر در افغانستان را کرده است، بیان کرد. وی افزود جماعت اسلامی مخالف هرگونه آشتی است و خاطرنشان کرد تنها با مبارزة مسلحانه می‌توان رژیم کابل را سرنگون و یک دولت اسلامی تشکیل داد. وی در مقابل، از پیشنهاد بنی‌صدر رئیس‌جمهوری ایران در مورد تحویل اسلحه به مبارزان افغانستان استقبال کرد.»⁽²⁾

در این حال، همین روزنامه امروز خبر داد: «دفتر جمعیت اسلامی افغانستان⁽³⁾در قم، طی اطلاعیه‌ای پرده از یک توطئه تبلیغاتی رژیم دست‌نشانده "ببرک کارمل" برداشته و از دفتر امام بت‌شکن امت اسلام و همچنین از دفتر ریاست‌جمهوری استمداد طلبید. در این اطلاعیه ضمن اظهار اطمینان به موضع دکتر بنی‌صدر علیه امریکا و شوروی، اعلام کرد که در رادیو کابل پیام تبریکی از جانب رئیس‌جمهوری ایران خطاب به ببرک کارمل پخش شده است که ضمن آن، رژیم دست‌نشاندة کودتاچیان، دولت دمکراتیک خوانده شده است و همچنین از جانب بنی‌صدر، برای ببرک کارمل آرزوی تندرستی و پیروزی وی در بازگرداندن امنیت به کشور افغانستان شده است. دفتر جمعیت اسلامی افغانستان، ضمن اشاره به پیام امام که برای ما شرق تجاوزگر و غرب جنایتکار فرقی نمی‌کند، خواسته شده است که دروغ پردازی‌های کابل رسماً تکذیب شود.»⁽⁴⁾

از سوی دیگر، امروز رادیو مسکو به نحو ذیل از مواضع کنونی ایران دربارة افغانستان انتقاد کرد. در گفتاری که امروز تحت عنوان "تفسیری در مورد یاوه‌گویی‌ها و تبلیغات

امریکا"، از رادیو مسکو پخش شد، آمده است: «به دستة کُر تبلیغاتی غرب که مضمون واقعی رویدادهای افغانستان را تحریف می‌کند، متأسفانه گاه به گاه صدای برخی از رجال ایران هم اضافه می‌شود و آنها در این کار، در ارزیابی کمک اتحاد شوروی به افغانستان، تا سطح مبتذل‌ترین یاوه‌گویی‌های تبلیغات امریکا سقوط می‌کنند و اقداماتی را که اتحاد شوروی بنا به خواهش دولت قانونی افغانستان انجام داده، تقریباً، به اصطلاح، تجاوز قلمداد می‌کنند. و بعداً بر روی این پایه مسلماً دروغ، عجیب‌ترین و وحشیانه‌ترین حدس سیاست را می‌زنند که مثلاً بعداً ممکن است نوبت ایران هم برسد. آری انحراف از واقعیات عینی و ارزیابی صحیح و درست آنها، ممکن است انسان را به کجاها بکشاند. انصاف بدهید، رفتار اتحاد شوروی با ایران، نیک‌خواهانه‌ترین رفتارها است و مطلقاً برای چنین دعاوی افسانه‌آمیزی هیچ مبنایی به دست نمی‌دهد.»

این رادیو به سخنان سخنگوی وزارت خارجة امریکا اشاره می‌کند و می‌گوید: «اظهارات اخیر سخنگوی وزارت خارجة امریکا را - که گفت علت این که امریکا تاکنون، به اصطلاح مجازاتی را بر ضد ایران اعمال نکرده، تدابیری است که اتحاد شوروی در افغانستان به کار بسته است - در این زمینه باید ارزیابی کرد. حقیقت این است که انقلاب ایران، در شمال از همان نخستین لحظات شروع انقلاب، با پشت جبهة خیرخواه و مطمئن تضمین شده بود و حالا هم از همین پشت جبهة مطمئن برخوردار است. رویدادهای اخیر افغانستان، در مشرق هم‌جناح مطمئن برای ایران تأمین کرد؛ زیرا حکومت نوین جمهوری دمکراتیک افغانستان هم، مانند اتحاد شوروی با انقلاب ایران قاطعانه همبستگی می‌کند و می‌کوشد با ایران نوین، بهترین روابط و مناسبات حسن همجواری را برقرار سازد.»⁽¹⁾

88

مواضع شوروی در قبال تهدیدات ضد ایرانی امریکا، از جمله مطالبی است که در رسانه‌های گروهی مورد توجه است؛ از جمله رادیو دوبی در بخش عربی خود خبر داد که به گزارش خبرگزاری رسمی شوروی، تاس، ایالات متحدة امریکا خود را برای به‌کار گرفتن نیروی نظامی بر ضد ایران آماده می‌سازد. رادیو دوبی افزود: تاس خاطرنشان کرد که اتحاد جماهیر شوروی هر نوع دخالت نظامی امریکا بر ضد ایران را تجاوز مستقیم به امنیت و آسایش شوروی تلقی می‌کند و در برابر آن بی‌تفاوت نخواهد بود. خبرگزاری تاس اضافه کرد خطر تهدید نظامی امریکا بر ضد ایران هر روز شدت بیش‌تری می‌یابد؛ زیرا ایالات متحده به‌طور مرتب و روزمره، ناوگان جنگی خود را در نزدیکی ایران تقویت می‌کند و این ناوگان مجهز به بزرگ‌ترین ناوهای هواپیمابر جنگی امریکایی شده است.⁽²⁾

از سوی دیگر، امروز رادیو آلبانی که بازتاب دهندة مواضع حکومت کمونیستی ضد روسی آلبانی است، در بخش فارسی خود، طی تفسیری شوروی را در کنار امریکا قرار داد. این

رادیو با گردآوری نظرهایی از مسئولان ایرانی، اعلام کرد: سیاست فشار و توطئه‌های پنهان و آشکار دو ابرقدرت امپریالیسم امریکا و شوروی بر ضد ایران، همواره با مخالفت سرسختانة این کشور روبه‌رو می‌شود. مقامات این کشور در اطلاعیه‌های مختلف، موضع ضد امپریالیستی تزلزل‌ناپذیر خلق ایران را بازتاب می‌دهند. آیت‌الله خمینی در پیامی خطاب به خلق ایران به مناسبت سال نو ایران، ضمن افشای تجاوز سوسیال‌امپریالیست‌های شوروی به افغانستان، خاطر‌نشان ساخت این یک تجاوز ددمنشانه و چپاولگرانه است. وی همچنین گفت اتحاد شوروی، ایالات متحده و اسرائیل، به یک اندازه برای ایران خطرناک هستند. از سوی دیگر، ابوالحسن بنی‌صدر گفت: ما نمی‌توانیم حضور نظامی شوروی را در کشور همسایه تحمل کنیم. همچنین در اطلاعیة مطبوعاتی دیگری، رئیس‌جمهور ایران اعلام کرد: ما می‌خواهیم خلیج‌فارس از حضور امریکا و تمامی آنهایی که به ایالات متحده وابسته‌اند، پاک شود. بنی‌صدر بعد از عنوان کردن این امر که ایالات متحده و اتحاد شوروی به یک اندازه برای ایران خطرناکند، خاطرنشان ساخت که دور از انتظار نیست که روس‌ها برای بازداشتن ایران از سیاست پشتیبانی از افغانستان، در ایران آشوب داخلی ایجاد کنند.»⁽¹⁾

89

روزنامة چپ‌گرای السفیر چاپ بیروت، گزارش داد: عربستان سعودی درصدد ایجاد 14 پایگاه پرتاب موشک زمین‌به‌هوا است. عربستان این پایگاه‌ها را در طول مرز خود با کشورهای یمن جنوبی و شمالی، در دریای سرخ، ایجاد خواهد کرد. این روزنامه به نقل از منابع دیپلماتیک غربی که نامشان فاش نشده است، می‌افزاید: شبکة موشکی مذکور که امریکا آن را دایر می‌کند، 600 مایل حریم هوایی میان ساحل دریای سرخ و مرز جنوب غربی سلطان‌نشین عمان را در بر می‌گیرد. گزارش السفیر همچنین حاکی است که دو پایگاه موشکی دیگر نیز در مراکز نفتی دمان و دهران در خلیج‌فارس ایجاد می‌شود. به نوشتة السفیر، با هر یک از این پایگاه‌ها یک شهر نظامی نیز ساخته می‌شود که 4000 افسر و سرباز را در خود جای خواهد داد. در این گزارش نوع موشک‌ها ذکر نشده و تنها گفته شده است که این موشک‌ها پیشرفته و پیچیده‌اند.

یادآوری می‌شود دولت عربستان مدت‌ها است که از رشد نفوذ شوروی در یمن جنوبی احساس نگرانی می‌کند. یمن جنوبی تنها کشور کمونیستی واقع در جهان عرب است. عربستان سعودی به دلیل این احساس نگرانی و به دنبال یک قرارداد تسلیحاتی که در سال گذشته میان یمن شمالی و مسکو به امضا رسید، کمک مالی خود به این کشور را به‌حال تعلیق درآورد.⁽²⁾

ضمیمه گزارش 69: بخشی از مصاحبه قطب‌زاده دربارة گروگان‌های امریکایی و انتقال شاه از پاناما به مصر

علاوه بر این‌که مصاحبه امروز قطب‌زاده حاوی اطلاعات متنوعی است، ملاحظات، تأکیدات و ادبیات سیاسی خاص آن دوره را نیز تا حدی نشان می‌دهد؛ از این رو، بخش‌های دیگری از آن، به نحوی نسبتاً تفصیلی، در این ضمیمه آورده شده است. یادآوری می‌شود که مقامات امریکایی مرتبط با این موضوع، بعدها در خاطرات خود یادآوری کردند که به هیچ قیمتی نه تنها به استرداد شاه به ایران، بلکه به توقیف موقت وی در پاناما نیز رضایت نمی‌دادند؛ در نتیجه طرح این موضوع صرفاً محملی برای تحویل گروگان‌ها از دانشجویان به دولت و مقامات رسمی بوده است تا ایران، رسماً پاسخگوی دولت امریکا باشد. در هر حال، قطب‌زاده به مهلت 60 روزة دولت پاناما به دولت ایران برای ارسال مدارک پروندة استرداد شاه اشاره کرد. وی سپس با ذکر این که طبق قوانین پاناما باید شاه را توقیف می‌کردند، اضافه کرد:

«این‌ها [به جای توقیف] گفتند تحت‌الحفظ است. ما بدون این‌که وارد این دعوای حقوقی بشویم، سعی کردیم در این 60 روز عمل کنیم؛ در نتیجه ما توانستیم تمام اسناد و مدارک را آماده کنیم و روز شنبة گذشته، یک روز قبل از موعد مقرر، مدارک ما در پاناما حاضر بود. از روز جمعه، طرف فهمیده بود که مدارک آماده است، کیسینجر از امریکا به پاناما می‌رود؛ با آن مجمع وکلایی که هم منافع کیسینجر و هم منافع راکفلر را در پاناما حفظ می‌کنند، وارد مذاکره می‌شود، که 21 وکیل یعنی زبردست‌ترین وکلای دنیا را برای دفاع از شاه مخلوع استخدام کرده بود؛ در حالی‌که ما یک وکیل پانامایی و یک وکیل فرانسوی و یکی هم آرژانتینی داشتیم.»

قطب‌زاده سپس گفت: «وقتی که ما مدارک را آماده کردیم، آنها دیدند که کیسینجر فشار آورد که شاه از پاناما خارج بشود. و ضمناً با انور سادات خائن هم در تماس بودند. هواپیمای مصری هم در فرودگاه نیویورک آماده پرواز به سوی پاناما است و از پاناما هم اجازه پرواز گرفته شده بود، و روز جمعه من خودم در جریان بودم. با اختلافی که ده ساعت شب و روز داشت، ما مرتب در تماس بودیم. بالنتیجه یک اختلاف نظر هم بین دکترهای معالج شاه مخلوع پیدا شده بود برای عمل جراحی. ما تمام فشاری که توانستیم وارد آوردیم؛ ولی البته فشار و قدرت ما محدود است. از طرف دیگر عمل خود دولت امریکا در حقیقت معلوم بود. در پاناما هم دو دسته وجود دارد: یک دسته طرفدار دمکرات‌ها و دستة دیگر طرفدار جمهوری‌خواهان هستند. [دور] جمهوری‌خواهان را کیسینجر و راکفلر گرفته بودند و جنجال می‌کردند و در داخل پاناما هم شلوغ شده بود.»

قطب‌زاده افزود: «مقدار زیادی در پاناما پول خرج کرده بودند و علیه ما تبلیغات وسیعی شده بود، و گفته بودند به هیچ عنوان ایران نمی‌تواند مدارک را در رأس موعد تسلیم کند. ما سیاستمان بر این اساس بود که هر طرف قضیه انجام بگیرد، به نفع ما است. کار به جایی رسید که با داشتن 21 وکیل و قدرت بین‌المللی در پشت سر شاه مخلوع، رسیدند به آن‌جایی که هیچ چاره‌ای ندارند؛ به محض این‌که این اسناد و مدارک تسلیم دولت پاناما بشود، مجبورند که شاه مخلوع را توقیف کنند. کار به اینجا که رسید، همه فهمیدند که باید شاه را از پاناما حرکت بدهند. در هرحال شب و روز مشغول اقدامات شدند. پاناما به ما گفت که شما یک ژستی در حقیقت در مورد گروگان‌ها بگیرید که در دستمان یک قدرت تبلیغاتی باشد در مقابل افکار عمومی داخلی، که بتوانیم از حرکت شاه مخلوع جلوگیری کنیم. این مطلب عصر روز شنبه [2/1/59] به ما اطلاع داده شد و شب به اطلاع من رسید و من روز یکشنبه صبح خدمت امام شرفیاب شدم و مطلب را عرض کردم. گفتم ما کاری باید بکنیم و الا این‌که طرف خواهد رفت. ایشان نظر مستقیمی در این مورد ندادند. گفتند که بعداً جواب می‌دهم. بعداً من با حاج احمدآقا پسر امام صحبت کردم. ایشان گفت اگر صددرصد لازم است، کاری بکنیم. گفتم به نظر من اگر بخواهیم شاه مخلوع را در پاناما نگاهداریم، باید هرچه زودتر کاری بکنیم. ایشان گفت بلکه بتوانیم در این زمینه

کاری انجام بدهیم؛ ولی من گفتم تا امشب هرطور است جواب داده شود. برای این‌که گارد ملی آن‌جا تصمیم گرفته بود اگر تا 24 ساعت ما یک کاری در مورد گروگان‌ها بکنیم و آنها دستشان پر باشد و بتوانند، عمل بکنند؛ و الا آنها هم زیر فشار افکار عمومی، قضیه را رها کنند.»

قطب‌زاده ادامه داد: «من در ساعت 8 شب به نخست‌وزیری نزد آقای بنی‌صدر رفتم. تا ساعت 12 شب ما در جریان این مسئله بودیم؛ که ما نتوانستیم جواب مثبت به آنها بدهیم و کاری در مورد گروگان‌ها بکنیم. البته من یک تردید هم داشتم که مبادا این‌ها بخواهند یک بازی انجام دهند و مواظب هم بودیم که کلک نخوریم؛ ولی به هرحال لازم بود که ما یک عملی در مورد گروگان‌ها انجام بدهیم که ما نتوانستیم بدهیم؛ برای این‌که مذاکرات آن شب نتیجه‌ای نداد. ساعت 9:30 شب بود که حاج احمد آقا با بنی‌صدر هم صحبت کرد و هنوز به نتیجه نرسیده بودیم؛ بالنتیجه شاه مخلوع از پاناما پرواز کرد که در حدود ساعت 1 بعد از نیمه شب بود که ما مطلع شدیم. برای این‌که هیچ‌گونه بهانه‌ای در این مورد نباشد، ساعت 2 بعد از نیمه شب من در مصاحبة تلفنی با چند تن از خبرنگاران اعلام کردم اگر شاه مخلوع را برگردانند به پاناما، ما گروگان‌ها را تحویل می‌دهیم. البته ما می‌دانستیم که دیر شده است؛ ولی در عین حال امکان وجود داشت که او را از جزیرة "آزور" برگردانند. فی‌الواقع 2 ساعت هم در آن جزیره او را نگهداشتند که بتوانند تصمیم بگیرند و آخر سر هم نتوانستند تصمیم بگیرند و بالنتیجه به طرف مصر پرواز کرد.»

قطب‌زاده گفت: «ولی این واقعیت است که ما در این ماجرا یک پیروزی نسبتاً بزرگ برایمان ایجاد شد؛ یعنی در مقابل هرگونه فکری که ما نمی‌توانستیم و حقانیت نداشتیم در مقابل جنایات شاه، این مسئله دیگر از بین رفت. پرونده کامل است و مسئله روشن است و دنیا به‌جایی رسید که ما پرونده‌مان علیه این جنایتکار کامل شد و هیچ‌گونه تردیدی وجود ندارد، و اگر او 24 ساعت دیگر مانده بود، توقیف می‌شد و محاکمه می‌گردید، و این امر در جهان ثابت شد. من امروز هم یک تلگرافی آماده کردم که برای سازمان ملل متحد بفرستم که بگویم ملاحظه کنید خود نفس این عمل نشان داد که ما تا چه اندازه حقانیت داشتیم و افکار عمومی پاناما الآن فهمیده است و جنجال وسیعی در پاناما در مورد رفتن شاه مخلوع شروع شده است. من فکر می‌کنم که رئیس‌جمهور و دولت پاناما، این‌که اجازه دادند که شاه مخلوع پرواز کند برخلاف قوانین خودشان بود.»⁽¹⁾

ضمیمه اول گزارش 82

در گزارش روزنامة مجاهد از ملاقات مزبور، آمده است:

«امروز صبح برادر مجاهد، مسعود رجوی به دیدار خواهر مسلمان انقلابی، شهلا حریری‌مطلق که مورد ضرب وجرح ناجوانمردانة مرتجعین قرار گرفته است، شتافت. در این دیدار خواهر حریری به تشریح ماوقع جریان پرداخت. در زیر، قسمت‌هایی از صحبت‌های ایشان را که از نوار پیاده شده است می‌آوریم:⁽²⁾

«... رئیس کمیته فهمیده بود که این پاسدار می‌خواهد مرا بزند. پاسدارهای دیگر را فرستاد توی خیابان تا جلوی او را بگیرند و من هم رفتم سوار یک پیکان شدم؛ ولی او آمد جلوی پیکان را گرفت. ... گفت پیاده شو. آمدم پایین و گفتم چی می‌گویی برادر، که ناگهان مشت از چپ و راست آمد توی صورتم؛ به طوری که خون سر و صورتم پاشید. ... در بیمارستان ... پاسدارها که ایستاده بودند خیلی متأثر می‌شدند. ... در کلانتری یک سروانی بود که گفت من زیر ورقه‌ات را امضا می‌کنم که این‌ها چه

کار کردند. [یک] کمیته‌ای⁽¹⁾گفت که پروندة افسر کلانتری را بیاورید تا به جریان بیندازم که بدانند این افسر گارد بوده. خلاصه برای آن افسر یک سری پرونده‌سازی کرد؛ چرا؟ فقط به جرم این‌که چون شب تا صبح کشیک بوده و حاضر بود شهادت بدهد که قضیه از چه قرار بوده است. ... من صبح رفتم پیش رئیس کلانتری. معاون کلانتری گفت ما اصلاً اختیاری نداریم؛ تمام اختیارات دست کمیته است و ما مطلقاً نمی‌توانیم حرفی بزنیم . ...

توی حوزه تقلب می‌شد. من شدیداً جلوی تقلب‌ها را می‌گرفتم. حوزة 12 جوادیه برایم دو سه تا استشهاد درست کردند؛ چرا که مرتب جلوی تقلب‌ها را می‌گرفتم. بالاخره هم افراد حوزه مرا عوض کردند و بردند آن یکی حوزه ... سر تقلب کردن‌ها هم خیلی من جلوشان می‌ایستادم و وقتی که آرا را می‌خواستند بخوانند، وقتی اسم شما در می‌آمد، با چهار پنج تا فحش یک دانه ضربدر می‌زدند.»⁽²⁾

روزنامة مجاهد افزوده است: «در این‌جا خواهر مسلمان انقلابی، به شرح گرفتن یک نمونه تقلب می‌پردازد و شرح می‌دهد که چگونه عمل غیرقانونی اعضای حوزه، مورد حمایت روحانی محل قرار می‌گیرد و روحانی با دخالت نابجای خود، مسئله را حادتر می‌کند. ... در پایان این دیدار، خواهر حریری توضیح داد که فردا صبحش ساعت هفت من رفتم آن‌جا شکایت را تنظیم کردم. شکایت را دادم به کلانتری. افسرنگهبان گفت ما نمی‌توانیم به این رسیدگی کنیم، برو پیش معاون. رفتم پیش معاون. گفت حالا کمیته‌چی‌ها برایمان دردسر درست می‌کنند و...»⁽³⁾

ضمیمه دوم گزارش 82

نامة سرگشاده دکتر ایرج فاضل به مسعود رجوی که با امضای محفوظ درج شد، ویژگی‌های دو طرف منازعه‌ای وسیع را در آن مقطع نشان می‌دهد؛ چه در سطح فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی، و چه در سطح مسائل خانوادگی و اختلافات ناشی از تفاوت مشرب سیاسی؛ بنابراین می‌تواند در ترسیم وضعیّت خاص این ایام - که درگیری‌های حادّ خانوادگی ناشی از تعالیم عقیدتی و سیاسی و آموزش‌های تشکیلاتی سازمان مجاهدین خلق، از ویژگی‌های آن است - مفید باشد؛ از این رو متن کامل آن در این‌جا آورده شده است.

باسمه‌تعالی

نامة سرگشاده به برادر مسعود رجوی

برادر عزیز! پس از دو روز بی‌خبری، از بیان سخنگوی مجاهدین خلق در روزنامة اطلاعات (27/12/1358) خواندم که همسرم، آن خواهر انقلابی مسلمان شما، مضروب و مصدوم در بیمارستان بستری است و این در حالی بود که او به عنوان ناظر انتخابات، از سوی سازمان مجاهدین خلق به وزارت کشور معرفی شده بود. بهتر است داستان را از چند روز زودتر شروع کنم.

ساعت 5 صبح روز جمعه 24/12/1358، آن خواهر انقلابی مسلمان بدون آن‌که با بچه‌هایش خداحافظی کند و یا به همسرش مقصدش را و حوزة محل نظارتش را بگوید، از خانه بیرون رفت، و بعد فهمیدم که در جنوبی‌ترین قسمت شهر، از سوی شما مجاهدین مأمور خدمت و مجاهدت شده است؛ در حالی‌که منزل ما در محلة طاغوتی خیابان آپادانا است و مسجدالرضا هم که حوزه انتخاباتی بود، بغل گوشمان. از نظر من مرتجع بهتر بود آن سازمان انقلابی اسلامی، ترتیبی می‌داد تا اعضای

طاغوتی‌نشینش - که دارای همسر و فرزند هستند و شرعاً در مقابل آنها مسئولند - در حوزه‌های نزدیک به منزل مسکونی خود نظارت نمایند و زحمتکش‌نشین‌ها هم در حوزه‌های مربوط به خود.

از او خبری نداشتیم تا ساعت 4 بعد از نیمه شب. دو روز بعد که به منزل آمد، از راه نرسیده بدون این‌که از حال خانواده‌اش جویا شود، بلافاصله تلفن را برداشت و گزارش خلافکاری‌هایش را در حوزة نظارت، به برادر مجاهدی در دفتر سازمان داد، و جالب این‌که در تلفن متذکر شد که همان مأموران کلانتری - که به زعم شما مجاهدین، بافتشان طاغوتی و شاهنشاهی و غیرقابل اعتماد است - او را تأیید کرده و روی شکایت او صحّه گذاشته‌اند. و بالاخره گفت فردا صبح دوباره به محل مأموریت خود خواهد رفت و شکایت خود را دنبال خواهد کرد و پدری از مرتجعین در خواهد آورد تا دیگر با انقلابیون راستین در نیفتند، و نیز اطمینان داد که مأموریتش را خوب انجام خواهد داد. در خلال تلفن، بچه‌هامان یکی یکی از خواب بیدار شدند و از تخت‌های خود پایین آمده، در اطاق‌های خود را باز کردند و از بالای پله‌های ساختمان دوبلکسمان، به مادرشان نگاه می‌کردند و حیران و سرگردان از این‌که چه اتفاقی رخ داده است که او این وقت شب به منزل آمده و حرف از کلانتری و جنگ و دعوا می‌زند. تلفن تمام شد. همه از ترس این خواهر انقلابی مسلمان سرشان را به زیر انداخته، به داخل اطاق‌ها‌مان رفتیم و او در حالی‌که فاتحانه شعار "اسلام پیروز است، ارتجاع نابود است" را بلند بلند می‌خواند، از پله‌های ساختمان بالا آمده، به طرف وان آب گرم رفت.

ساعت 6 صبح روز بعد، پس از بیدار شدن از خواب بدون این‌که سری به اطاق بچه‌هایش بزند یا احوالی از همسرش بپرسد، بلند شد و به آشپزمان دستور صبحانه داد و بعد که نگاهش به من افتاد، گزارش فعالیت‌های انقلابی و مسلمانانة خود را به صورت چند فحش رکیک به روحانیت و آخوندها، تحویل من ارتجاعی قشری داد و در حالی‌که لقمه‌های صبحانه و شیرینی دانمارکی را گاز می‌زد، در مقابل این سؤال که مگر چه اتفاقی افتاده است، پایش را به زمین می‌کوبید و به ارتجاع، روحانیت مبارز، حزب جمهوری اسلامی، مجاهدین انقلاب اسلامی و گروه همنام و مؤتلفین و همه و همه به جز مجاهدین و فداییان خلق، فحش و ناسزا می‌داد و از این‌که ملت بی‌شعور به کاندیداهای خود رأی داده‌اند، شدیداً دلخور بود.

بالاخره گفت امروز بلایی بر سر این مرتجعین خواهم آورد تا برای همیشه دست از انحصارطلبی بردارند، آخرین لقمه از گلویش پایین نرفته بود که آن طرفدار زحمتکشان، تاکسی‌تلفنی خبر کرد و از منزل بیرون رفت. تاکسی تلفنی از آن جهت که شورلت رویال او پنچر شده بود و وقت آن نبود که باغبانمان یا خودم لاستیک زاپاس را برای آن خواهر انقلابی مسلمان عوض کنیم. بله سوار تاکسی تلفنی شد و رفت تا در کنار خلق زحمتکش ایران، با ارتجاع بجنگد، و دیگر از او خبری نشد.

فردای آن روز زنگ تلفن مطبم به صدا در آمد و دوستی از آن طرف تلفن اطلاع داد که همسرم مورد ضرب و شتم قرار گرفته و هم‌اکنون در ویترین نمایشگاه سازمان مجاهدین خلق ایران، به معرض نمایش خبرنگاران امریکایی و اروپایی داخلی و خارجی قرار گرفته است؛ یعنی به فرمان شما رهبران مجاهدین راستین انقلابی مسلمان به مرکز امداد مجاهدین خلق واقع در خیابان بهار، ظاهراً بستری شده بود؛ در حالی‌که در بیمارستان راه‌آهن، روز قبل زخم‌بندی و پانسمان او انجام شده بود و عملاً دیگر احتیاجی به امداد و درمان نداشت و منزل ما هم از هر بیمارستان و هتلی هم مجهز‌تر بود.

ساعت از 9 شب گذشته بود که با فرزندانم پای تلویزیون نشسته بودیم و گپ می‌زدیم و دختر پنج ساله‌ام از فراق مادرش سر خود را روی شانه‌ام گذاشته بود و بهانه می‌گرفت که در باز شد و آن خواهر انقلابی مسلمان و آن مجاهد خلق کبیر یا اکبر، با سر و روی باندپیچی‌شده، ولی با ژست محمدعلی کلی

که رقیبش را در رینگ شکست داده باشد، وارد شد. از راه نرسیده به آشپزمان دستور غذای اختصاصی خود را داد و جلوی چشمان زل‌زدة خانواده، به گاز زدن مرغ بریان و سایر مخلفات مشغول شد و به جای آن‌که احوالی از همسر و فرزندانش بپرسد، با دهان پر، لعنت خدا و خلق قهرمان ایران را به سوی پاسداران و مرتجعین حواله می‌کرد. پس از صرف شام و دسر مربوطه، شلوار مرا آورد و از جیب آن، حقوق کارگر و باغبانمان را با عیدی و پاداش آنان پرداخت، و خوشحال و خندان از این‌که وظایف و تکالیف انقلابی اسلامی خود را انجام داده و حقوق و پاداش زحمتکشان را هم از کیسة من استثمارگر پرداخته است، به اطاق خواب رفت و من بیدار ماندم.

بله برادر مسعود من؛ ای رجوی عزیز و ای رهبر این گونه انقلابیون مسلمان راستین!

من بیدار ماندم و به فکر فرو رفتم؛ فکر انقلاب، ارتجاع، فکر اقساط مطبم، فکر بدهکاری‌هایم، استعمار، استثمار، استبداد، فکر بقیة پول این خانة طاغوتی که آن خواهر انقلابی مسلمان و مجاهد، از گرفتاری‌های من - در حالی‌که بیش از نیمی از روز خود را به رایگان در خدمت خلق بودم - سوء استفاده کرد و دو ماه قبل، بر خلاف نظر من که پول خرید آن را نداشتم، پسندید و با کارگر و باغبان و مبلمانش مجبورم کرد بخرم، و از همة اطرافیانم هم در این راه قرض کردم، و اصرار عجیبی هم داشت که سندش باید تماماً به اسم آن خواهر مجاهد باشد تا با خیال راحت بتواند در کنار یا جلوی خلق زحمتکش ایران، به جهاد با مرتجعین بپردازد.

بله برادر رجوی! درست در روزهایی که برای تغییر دکوراسیون آن خانه، [به] خرید می‌رفت و پرده‌دوز به منزل می‌آورد تا رنگ پرده‌ها را عوض کند، وسایل مربوط به تهیه پوستر و پلاکارد و عکس کاندیداهای انقلابی را هم خریداری می‌کرد، و در حالی‌که دکوراسیون منزل را کارگران شریف و زحمتکش عوض می‌کردند، او دختر پنج ساله‌ام را هم با خود می‌برد تا در توزیع عکس‌های انتخاباتی شما، با او همکاری نموده، جلب ترحم خلق ایران را بنماید. بله برادر! باز هم فکر کردم. به فکر "بیت فاطمه" افتادم و آن را با خانة این خواهر انقلابی مسلمان مقایسه می‌کردم، و فکر زینب. (راستی برادر مسعود! به آن خواهر انقلابی مسلمان بگو که بداند زینب خواهر فاطمه بود یا دختر او؛ زیرا آن خواهر مجاهد هنوز فرصت آن را پیدا نکرده است که به این گونه مطالعات ارتجاعی بپردازد.)

برادر رجوی؛ ای رهبر مبارزین و مجاهدین راستین اسلامی! بیش از این وقت تو را تلف نمی‌کنم که کار زیاد داری و امپریالیسم شکست‌خوردة شرق و غرب منتظر نتایج فعالیت‌های چشمگیر و انقلابی شما خواهران و برادران مسلمان است؛ ولی باید به اطلاع آن برادر عزیزم برسانم که من قشری‌تر و ارتجاعی‌تر از آن هستم که در حالی که دشمن اصلی ما امریکا و شوروی و چین و انگلیس و ووو... چنگ و دندان تیز کرده‌اند تا خون هفتادهزار شهید و بیش از صد هزار معلول ما را به دست تفرقه‌افکنان پایمال کنند، بر علیه شما انقلابیون راستین و ضد ارتجاع، اعلام جرم کنم که چرا زن شوهر و فرزندداری را آلت دست مطامع سازمانی و گروهی خود کرده، از او برای مظلوم‌نمایی سازمان مجاهدین خلق ایران در آتش زدن روزنامة مجاهد طبق دستورالعمل سازمانی (سند دستورالعمل به خط همسرم موجود است) و مبارزه بر علیه روحانیت و کشیدن او به کلانتری‌ها و کمیته‌ها و ترتیب دادن نمایشگاه استفاده کرده، و او را برای تهیه فیلم و خبر در اختیار روزنامه‌نگاران داخلی و خارجی و رادیو تلویزیون‌ها سوژه‌اش قرار داده‌ای، و بعد هم به عنوان جایزه، لقب خواهر انقلابی مسلمان به او داده‌ای و برای تحریک چشم و هم‌چشمی سایر خواهران انقلابی مسلمان مشابه او، در کنارش به مصاحبه و سخن‌پراکنی نشستی.

راستی برادر رجوی، به یاد روزنامة مجاهد شمارة 18⁽¹⁾و عکس آن خواهر انقلابی مسلمانتان افتادم. تمام مطالب آن مصاحبه را خواندم. تا آن‌جا که او در نظارت انتخابات چه کرده است را خبری از صحت و سقمش ندارم؛ ولی در صفحة 14، ستون دوم، مطلب جالبی دیدم. درست در ذیل بیانات پدرانه و مشعشانة شما که فرموده‌اید: خدا کند که بچه‌ها این شایستگی و مقاومت برایشان سرمشق باشد، آن بچة، ببخشید آن خواهر انقلابی و مسلمان 35 سالة شما، سرمشق بزرگی به بچه‌ها داده است. و آن دروغ بزرگی است که در مورد کبودی پای چشمش گفته. کبودی ارتباطی به زد و خورد با مرتجعین نداشت. روزی که چوب پلاکاردی را درست می‌کرد، از دستش در رفت و به‌پای چشم آن خواهر انقلابی مسلمان اصابت نمود. مادر و فرزند او شاهد و ناظر این امر بوده‌اند و اتفاقاً دخترم چقدر قشنگ آن صحنه را تعریف می‌کند. امیدوارم سایر مطالب مورد ادعای آن خواهر انقلابی مسلمان، بدین گونه نباشد؛ که اگر همة آن مطالب به صحت همین موضوع باشد، وای به حال بچه‌های مسلمان ایران که این گونه دروغ‌گویانی باید سرمشقشان باشند.

برادر رجوی؛ ای رهبر انقلابیون راستین اسلامی! در پایان چون همسرم با همة تحصیلات کلاسیک و سیاسی - اجتماعی خود، هنوز حتی یک آیه از قرآن را هم نمی‌تواند بخواند، اگر تو می‌توانی آیة زیر را برایش بخوان و برای او بگو که در این آیة شریفه، شیاطین چه کسانی هستند که بین زنان و شوهرانشان جدایی می‌اندازند و چه سخنرانانی در بیانات انقلابی خود، جوانان را به راه شیاطین می‌کشند و سلیمان زمان را مرتجع می‌خوانند؛ تا شاید بفهمد که از چه کسانی پیروی می‌کند و به چه راهی کشیده شده و چه کسانی تفرقه‌افکن هستند. و بالاخره از تو برادر مجاهد دعوت می‌کنم برای این‌که نتیجة اقدامات انقلابی خود و سازمانت را لااقل در کانون گرم یک خانواده ببینی، در مراسم طلاق من و همسرم به عنوان شاهد شرکت کنی و در صورت لزوم از فیلمبرداران و خبرنگارانی هم که در آستین داری، برای تهیة فیلم و خبر دعوت کن که رادیو و تلویزیون‌های امریکا و شوروی و قاهره و اسرائیل هم از این خبر بی‌بهره نمانند.

وَاتّبعوُا ما تَتْلوُ الشّیاطینَ علی مُلکِ سُلیمانَ و ما کَفَرَ سلیمانُ و لکنَّ الشَّیاطینَ کفروُا یعلِّمِونَ النّاسَ السِّحرَ و ما نَزَّلَ علی الْمَلَکَیْنِ بِبابِلَ هاروتَ و ماروتَ و ما یُعلّمانِ مِن أحدٍ حتّی یَقولا انَّما نحنُ فتنهٌ فلا تَکفُر فَیَتعلَّمونَ مِنْهما ما یُفّرِقوُنَ بِهِ بینَ المرءِ و زَوْجِهِ و ما هُمْ بضارّینَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ الّا بِاِذنِ اللهِ وَ یَتَعلَّمونَ ما یَضُرُّهم و لا یَنْفَعُهُم ولَقدْ عَلِموُا لَمَنِ اشْتَراهُ مالَهُ فی‌الاخرهِ مِن ْ خَلاق و لبئسَ ما شَرَوْا بِهِ اَنفسَهم لَوْ کانوا یَعلَمونَ. آیه 102، سوره بقره.

امضا محفوظ⁽²⁾

روزشمار جنگ پنجشنبه 7 فروردین 135910 جمادی‌الاولی 1400 27 مارس 1980

90

رهبران سنای امریکا همچنان برای یافتن راهی جهت پایان دادن به مسئلة گروگان‌های سفارت امریکا در تهران، تلاش می‌کنند. در همین راستا، طبق گزارش رویتر از واشنگتن، آنها امروز پیشنهاد کردند که گزارشی دربارة روابط ایران و امریکا در زمان سلطنت شاه مخلوع منتشر کنند. سناتور فرانک چرچ رئیس کمیتة روابط خارجی سنا توضیح داد که این گزارش پاسخگوی درخواست‌های ایران مبنی بر قبول اشتباهات از جانب امریکا، نخواهد بود. به گزارش رویتر، فرانک چرچ به سایروس ونس وزیر امورخارجه گفت که وی این پیشنهاد را با سناتور جاکوب جاویتس عضو حزب جمهوری‌خواه در کمیته، درمیان گذاشته است. وی گفت: این گزارش یک سند تاریخی از روابط بین دو کشور خواهد بود. سایروس ونس هم گفت که وی اعتراضی به انتشار این گزارش ندارد. رویتر اضافه کرد که دولت کارتر قبلاً با هرگونه تخفیف⁽¹⁾کنگره دربارة ادعای ایران مبنی بر دخالت امریکا در امور ایران در زمان شاه مخلوع، مخالفت کرده است.⁽²⁾

هرالدتریبون چاپ فرانسه نیز طی گزارشی در این‌باره نوشت: سایروس ونس وزیر امور خارجة امریکا موافقت خود را در مورد پیشنهاد انتشار "کتاب سپید"ی دربارة روابط امریکا با رژیم محمدرضا پهلوی، به اطلاع کمیتة روابط خارجی سنا رساند. این تلاشی است در جهت حل بن‌بستی که هنوز در مسئلة گروگان‌ها وجود دارد. سناتور فرانک چرچ رئیس کمیتة مزبور اظهار داشت که این گزارش شرحی است از نقش امریکا در ایران از تمام دیدگاه‌ها؛ از کمک‌های قابل ملاحظه این کشور به ملت ایران تا شرکت در کودتای نظامی سال 1953 در ایران که به روی کار آمدن شاه انجامید.

هرالدتریبون در ادامه نوشت: ابوالحسن بنی‌صدر که تمایل خود را به آزادی گروگان‌ها اظهار داشته است، غالباً این پیشنهاد را مطرح کرده است که اگر کنگرة امریکا یک سلسله جلسات بحث و بررسی ترتیب دهند که در آن دخالت‌های امریکا در اعمال اشتباه شاه

عنوان شود، این امر به حل بحران گروگان‌ها کمک خواهد کرد. سناتور چرچ وجود هرگونه جلسة بحث و بررسی را پیش از آزادی گروگان‌ها منتفی دانست. دیگر کمیته‌های کنگرة امریکا نیز بیم آن دارند که تشکیل این‌گونه جلسات، به افزایش درخواست‌های ایران منجر شود. اما چرچ اظهار داشت این "کتاب سپید" که تحقیق و بررسی 27 سال گذشته است، ممکن است تا حدودی به تقاضاهای ایران جامة عمل بپوشاند و شاید راه حل این بحران را هموار سازد. سایروس ونس گفت وی از این سند تاریخی که کادر کمیتة کنگرة امریکا تهیه خواهد کرد، پشتیبانی می‌کند.⁽¹⁾

از سوی دیگر، رادیو لندن خبرهایی از ایران دربارة گروگان‌ها پخش کرد. این رادیو ضمن اعلام این خبر که تا پایان کار تحقیق کمیسیون تخلفات دورة اول انتخابات مجلس ایران، مرحلة دوم انتخابات انجام نخواهد شد، نتیجه گرفت که افتتاح مجلس شورا که قرار است تکلیف گروگان‌ها را تعیین کند، باز هم به تأخیر خواهد افتاد. رادیو لندن: در ادامه افزود: صبح امروز آیت‌الله بهشتی رهبر حزب‌جمهوری اسلامی گفت که اگر شاه و ثروتش به ایران بازگردانده نشود، وی با محاکمة گروگان‌های امریکایی موافق خواهد بود. وی ادامه داد که پس از انجام محاکمات، احتمال دارد که گروگان‌ها مورد عفو قرار گیرند. آیت‌الله بهشتی رهبری حزب جمهوری اسلامی را به عهده دارد؛ حزبی که احتمالاً بیش‌ترین کرسی را در پارلمان آیندة ایران خواهند داشت؛ بنابراین احتمال تشکیل محاکمة نمایشی گروگان‌ها را باید جدی تلقی کرد. احتمال دارد محاکمة نمایشی مزبور، نقطة پایانی در بحران بین ایران و امریکا باشد و با تبلیغات گسترده‌ای بر ضد ایالات متحده، به آزادی گروگان‌های امریکایی بینجامد.⁽²⁾

91

ماجرای گروگان‌های امریکایی در تهران، در کنار تصمیمات و رفتار سران ایران و امریکا، حواشی مختلفی به همراه دارد که حاکی از شأن خبرسازی این موضوع است؛ از جمله امروز یونایتدپرس از واشنگتن گزارش داد: یک ایرانی اخیراً با 35 قطعه عکس از صحنه‌های سفارت ایالات متحده در تهران - که محل نگهداری 50 گروگان امریکایی است - وارد امریکا شد. پس از آن‌که اف.بی.آی. علاقه‌ای به این تصاویر نشان نداد، یونایتدپرس آنها را به دست آورد. این عکس‌ها مشتمل است بر: صحنه‌هایی از برخی گروگان‌ها، قطعات مختلف تجهیزات مخابراتی، اسلحه، و ورود دانشجویان به محل‌های امنیتی. پس از بررسی امر به وسیلة وزارت خارجه، توصیه شد که از ویزا صرف‌نظر کنند و اجازة ورود به وی بدهند.⁽³⁾

92

بخش عربی رادیو امریکا، امروز در "بررسی مطبوعات" خود به موضوع عزیمت شاه از پاناما پرداخت. این رادیو ابتدا یادآوری کرد که «تمام مطبوعات امروز ایالات متحدة امریکا، مسئلة سفر شاه سابق ایران را از پاناما به مصر مورد توجه قرار داده و با اهمیت فراوان آن را

بررسی کرده‌اند.» سپس این رادیو به نحو زیر به بررسی مطبوعات مزبور پرداخت:

روزنامه شیکاگو تریبیون طی مقاله‌ای سؤال می‌کند: چگونه جایز است که سرنوشت و زندگی گروگان‌های امریکایی و امنیت تمام منطقه خاورمیانه، برای طحال سرطانی شاه به مخاطره بیفتد؟ این روزنامه اضافه می‌کند: سفر ناگهانی شاه سابق به قاهره، به احتمال زیاد، خطرناک‌ترین تحولات در این مرحله حساس به شمار می‌آید؛ تحولاتی که دورنمای آن، چنین به نظر می‌رسد که پایان خوبی نخواهد داشت؛ زیرا سفر شاه به مصر موجب شده است که مسئله از چارچوبی معین و تقریباً کوچک - که تنها میان ایران و امریکا جریان داشت - به سطح منطقه و جهان گسترش پیدا کند.

روزنامه نیویورک تایمز نیز آثار این تحولات را مورد توجه قرار داده است؛ به ویژه آثاری که در زمینة امنیت منطقه به جای خواهد گذاشت. این روزنامه می‌نویسد: هر یک از شاه سابق ایران و مناخیم بگین نخست‌وزیر اسرائیل، در جای نادرستی پیاده شدند. همچنین زمان غلطی را برای این پیاده شدن برگزیدند. این دو غلط با امریکا و مصر ارتباط دارد؛ زیرا قراردادهای کمپ‌دیوید بر اثر وجود شاه در قاهره، در جریان تندباد قرار گرفته است. همچنین حضور اسرائیلی‌ها در الخلیل نیز بر جریان این تندباد افزوده است؛ زیرا هر دو، شاه و بگین، با این اقدامشان احساس اسلامی و عواطف جهان اسلام را جریحه‌دار کردند. تردیدی نیست که جیمی کارتر نیز نیازی به هیچ‌گونه نقاط ضعف نداشت و احتیاجی به نشان دادن عدم کارآیی دیپلماسی، مخصوصاً در شرایط کنونی برگزاری انتخابات مقدماتی ریاست جمهوری امریکا، نداشت.

روزنامة واشنگتن‌پست اقدام غلط شاه سابق در سفر به مصر را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و نوشته است: صادق قطب‌زاده وزیر خارجة ایران گمان می‌کند که خروج شاه از دایرة قانونی دولت پاناما، موجب شده است که مسئلة انتقال گروگان‌ها به جایی که تحت کنترل دانشجویان تندرو نباشند، با شکست مواجه شود. واشنگتن پست اضافه می‌کند: این ادعای قطب‌زاده را باید در پرونده‌ای بایگانی کرد که ورق‌های آن هرگز اجرا نشده است؛ پرونده‌ای که به دست قطب‌زاده درست و تنظیم شده است و یکی از صدها وعدة دیپلماسی موجود در آن عملی نشده است.

روزنامه لس‌آنجلس تایمز تأکید کرده است که آقای قطب‌زاده تمام سخنان و گفته‌هایش، فقط برای خدمت به هدف‌های شخصی خویش است؛ ولی نباید حقیقت را نادیده گرفت که جیمی کارتر نیز هرگز نتوانست در زمینة بحران‌جاری ایران و امریکا درست عمل کند؛ زیرا کارتر در حساس‌ترین اوضاع مرحله، شخصیت‌های سیاسی و برجسته‌ای را از قبیل امرسن به پاناما اعزام کرد. او حاضر نشد جنایات شاه را بپذیرد و به اشتباه امریکا در جانبداری از این جنایات اعتراف کند؛ در نتیجه همة این خوب عمل نکردن‌های کارتر، احساسات ملت

ایران بر ضد امریکا را بیش‌تر برانگیخت.⁽¹⁾

7/1/1359.

93

وزارت خارجة عراق، امروز کاردار سفارت ایران در بغداد را احضار کرد. در این احضار یادداشت اعتراضیة شدید‌اللّحنی در زمینة سخنان اخیر بنی‌صدر دربارة "جزایر اشغالی خلیج عرب" (فارس)، تسلیم وی شد. در یادداشت اعتراضیه دولت عراق، مسئولیت چنین سیاست‌ها و اعمال تهاجمی به عهده خود دولت ایران گذاشته شده است. در این یادداشت تأکید شده است که دولت عراق برای حفظ حقوق ملی اعراب و وحدت خاک اعراب، با تمام قوا در مقابل چنین سیاست‌هایی ایستادگی خواهد کرد.

یک سخنگوی وزارت امورخارجة عراق نیز گفت: سخنان پرزیدنت بنی‌صدر تنها تکرار مواضع توسعه‌طلبانه پیشین ایران در مقابل کشورهای همسایه است و نیز ادامة تلاش آن برای تحمیل استیلاجویی خود بر این کشورها است. این سخنگو گفت این مواضع با جاه‌طلبی‌های شاه سابق تفاوت چندانی ندارد. وی افزود: این اظهارات به استقلال کشورهای منطقه لطمه می‌زند و نشان‌دهندة یک مداخلة آشکار در امور داخلی این کشورها است؛ مداخله‌ای که به گونه‌ای کاملاً مغایر با منشور سازمان ملل و اصول همزیستی مسالمت‌آمیز میان کشورها صورت می‌گیرد.⁽²⁾

در پی این اقدام، رادیو بغداد طی برنامه‌ای که از بخش عربی آن پخش می‌شد، به قسمتی از مندرجات روزنامه الجمهوریه توجه ویژه‌ای نشان داد که در آن به طور تلویحی ایران تهدید شده بود. در این مطلب الجمهوریه که با عنوان "اخطار شدید دولت عراق به دولت ایران" درج شد، آمده است: «با تمام نیرو و توان، به خاطر دفاع از حقوق ملی و وحدت اراضی اعراب، هر نوع توطئه، دسیسه و تجاوز را به خاک، ملیّت و حس ناسیونالیستی اعراب در هرجای میهن عرب و از هر سو که باشد، به‌شدت دفع خواهیم کرد.»⁽³⁾

94

در ادامة تحرکات ارتش عراق در مرزهای جنوبی ایران، طبق خبرهای رسیده از منابع ایران، امروز ستاد ارتش عراق به تیپ15 از لشکر5 مکانیزة عراق دستور داد به منظور آمادگی رزمی، از تاریخ 15/1/1359 در منطقة ناصریه به انجام مانور اقدام کنند.⁽⁴⁾همچنین به گزارش منابع ژاندارمری، ارتش عراق در منطقة تنومه(مقابل خرمشهر)، در اطراف پایگاه هوایی الشعیبه(توابع بصره) موشک‌های زمین‌به‌زمین و زمین‌به‌هوا به طرف مرزهای ایران مستقر کرده است.⁽⁵⁾در این حال منابع ژاندارمری ناحیة خوزستان خبر دادند که امروز دستور "عدنان خیرالله" وزیر دفاع عراق، به کلیة پاسگاه‌های مرزی عراق ابلاغ شده است؛ مبنی بر این که باید یک افسر و سه نفر سرباز تکریتی بعثی به این پاسگاه‌ها اعزام شوند. بنا به این گزارش، استان بصره نخستین منطقه‌ای است که پرسنل تکریتی وارد آن

شده‌اند و به‌شدت مأموران را کنترل می‌کنند. پرسنل غیربعثی از این موضوع اظهار نارضایتی می‌نمایند.⁽¹⁾

هم‌زمان با این گونه تحرکات در داخل خاک عراق، در این سوی مرز در خاک ایران نیز عناصر وابسته به عراق در خوزستان، فعالیت‌هایی دارند. این عناصر که در گذشته با عنوان "خلق عرب" فعالیت سیاسی - نظامی آشکار داشته‌اند، دست به انفجار در مراکز اقتصادی و مجامع عمومی می‌زنند. در ساعت 20:13 امروز، انفجاری در بازار سیف خرمشهر به وقوع پیوست که بر اثر آن 13 نفر مجروح شدند که حداقل حال 3 نفر آنان به‌شدت وخیم گزارش شده است.⁽²⁾این بمب در یک مغازة اسباب‌بازی فروشی منفجر شد و افزون بر تخریب این مغازه، به چند فروشگاه اطراف آن نیز آسیب رساند. یکی از مسئولان سپاه پاسداران خرمشهر، در مورد این انفجار به خبرنگار کیهان گفت: این بمب از نوع ساعتی بود و حدود چهار پوند مواد منفجره در آن به کار رفته بود. بمب در زمان شلوغی فروشگاه و موقع خرید، کار گذاشته شده است. این مسئول اضافه کرد: سه نفر در ارتباط با انفجار بازار سیف دستگیر شدند⁽³⁾

انفجار دیگری به یک پل در حوالی یک روستا آسیب رساند؛ اما تلفات جانی به بار نیاورد.⁽⁴⁾بنا به گزارش رسیده به خبرگزاری پارس در اهواز، این حادثه در بخش مرزی بستان و در بین جادة اکبار به سعیدیه روی داد. با شنیدن صدای انفجار، مأموران به محل رفتند، اما از خرابکاران اثری به دست نیاوردند.⁽⁵⁾

95

گزارش ژاندارمری ناحیة کرمانشاه به استاندار کرمانشاهان، حاکی از این است که امروز عده‌ای رانده‌شده از عراق، از مرزهای غربی، اجباراً به ایران کوچانده شده‌اند. در این گزارش آمده است: «تعدادی عراقی در حدود 200 الی 252 نفر زن و کودک و مرد، از شهرستان‌های عراق به وسیله رژیم حکومت بعثی عراق، در مرز پاسگاه‌های میان‌تنگ و سیف‌آباد به طور نامطلوبی به داخل خاک کشور ایران طرد، و کلیة اموال و دارایی آنان به وسیله عمال بعثی ضبط [شده است] و اطفال رانده‌شده ناصاحب می‌باشند.»⁽⁶⁾

96

بنا بر اعلام مسئول ارتباطات ستاد مرکزی سپاه پاسداران، تنگة هاوان واقع در نوار مرزی شمال قصرشیرین که قبلاً در اختیار "مهاجمین"⁽⁷⁾بود، امروز با حملة سپاه پاسداران منطقه

آزاد شد.⁽¹⁾در این‌باره فرمانده سپاه قصرشیرین اعلام کرد: این تنگه که در اختیار مهاجمین عراقی بود، تنها راه ارتباطی بین ایران و عراق (ناحیه چوارکلاه) می‌باشد و مهاجمین از این راه، آذوقه و خواربار به خاک عراق می‌برند. وی از تلفات و مجروحان احتمالی آنان اظهار بی‌اطلاعی کرد و افزود که از پاسداران کسی زخمی یا شهید نشده است.⁽²⁾

ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی نیز به نیروی زمینی ارتش خبر داد در مناطق مرزی ازگله و شیخ‌سله واقع در استان کرمانشاه پاکسازی و استقرار نیرو صورت گرفته است. طبق این گزارش نیروهای قیاده موقّت (بارزانی‌ها) و نیروهای محلی سپاه، از جمله پاسداران ازگله، شرکت مؤثر و فعال در این کار داشته‌اند. در این گزارش، با اشاره به ادامة فشارهای موجود در "باویسی"، یادآوری شده است که پاسگاه شیخ‌سله در اختیار نیروهای قیاده موقت است و طبق مذاکرات، طی روزهای آینده تحویل داده خواهد شد. از جمله مواردی که در گزارش مزبور ذکر شده است، درگیری چندروز قبل نیروهای قیاده موقت با "مهاجمین" در "شاخ بمو" و "تپه دوهل" است که با حمایت آتش خمپاره سپاه ازگله، با شکست مهاجمین به پایان رسید. همچنین از موارد دیگر، عدم موفقیت مأموران عراقی در انفجار پل شیخ‌سله است و نیز کشته شدن آنان به دست نیروهای قیاده و برجا ماندن وسایل تخریب و 61 قالب تی.ان.تی.⁽³⁾

شهربانی قصرشیرین نیز از نوعی دیگر از فعالیت مأموران عراقی در مناطق مرزی ایران خبر داد. در گزارشی در این باره آمده است: «یک پناهندة عراقی به نام "موفق" که خود را افسر ارتش، معرفی و با سپاه پاسداران شهرستان قصرشیرین همکاری می‌نموده، وقتی ساعت 21 [امروز] همراه هشت نفر از پاسداران به‌عنوان گشت در منطقة "منظریه" به نوار مرز عراق می‌روند، افسر موصوف با شلیک چند تیر هوایی، پاسداران را با عده‌ای از ارتش عراق که قبلاً در قسمت مرزی مستقر شده‌اند، درگیر می‌نماید که هشت نفر از پاسداران به "خسروی" مراجعه [می‌کنند.] به‌طوری که اظهار گردیده، "موفق" افسر پناهنده و یک نفر از پاسداران به نام "ع.ص"⁽⁴⁾به عراق رفته[اند] و "موفق" قصد داشته کلیه همراهان خود را به دولت عراق تحویل نماید."»⁽⁵⁾

گزارش دیگر شهربانی قصرشیرین نیز حاکی است: وی که اهل خانقین بوده است، با استفاده از موقعیت، بالغ بر 450 هزار ریال وجه نقد رایج مملکت ایران را همراه برده است. همچنین یک قبضه اسلحة کلاشینکف و هفت خشاب آن و تعداد هفت عدد نارنجک دستی

و دو قبضه اسلحة کمری نیز با خود برده است. نامبرده در طول مدت اقامتش، محل‌های حساس منطقه را شناسایی کرده است. ضمناً پاسداری که با او بوده است نیز یک قبضه اسلحه ژ3 و پنج عدد خشاب و فشنگ آن، و دو عدد نارنجک دستی همراه داشته است.⁽¹⁾

در قسمتی دیگر از استان کرمانشاهان، عملیات و پاکسازی در دستورکار قرار دارد. این محدوده شامل منطقة پاوه و جنوب آن از جمله جوانرود و باینگان است که از مراکز مهم فعالیت "مهاجمین" است. در این باره امروز سپاه کرمانشاه به مرکز اطلاع داد: «سپاه جوانرود تا به حال هشت آبادی را پاکسازی کرده و نیاز به نیرو دارد. هرچه سریع‌تر اقدام فرمایید.»⁽²⁾

در این حال، دربارة تأمین نیرو و ایجاد هماهنگی با ارتش برای عملیات در منطقة مزبور، امروز سپاه پیام زیر را برای مراکز ذی‌ربط در ستاد مشترک ارتش ارسال کرد. متن این پیام که خود، نمود گزارشی از سابقة کار و مشکلات موجود نیز محسوب می‌شود، به شرح زیر است:

«طبق اطلاع واصله، پیرو شمارة 18/12/58 از فرماندهی عملیات غرب - رکن 3، به فرمانده نزاجا، جهت پاکسازی و عملیات در باینگان، و ضمناً صحبت‌های مکرر با فرمانده لشکر زرهی، سرهنگ سهرابی، تا تاریخ 4/1/59 عملیات انجام نپذیرفت. در تاریخ 4/1/59 با فرمانده لشکر81 زرهی صحبت شد و جهت هماهنگی و عملیات اقدام لازم انجام پذیرفت ولیکن در ساعت 5 بامداد 6/1/59 از پاوه به کرمانشاه اطلاع دادند که یگان مستقر در پاوه حاضر به همکاری نمی‌باشد. بلافاصله با فرمانده لشکر تماس گرفته شد که ایشان گفتند آنها گاردی هستند و تمرد می‌کنند و باید جهت نیروی جدید از تهران کسب تکلیف نمایید. ضمناً فرمانده عملیات پاوه در پیامی اعلام داشته که ناهماهنگی یگان پاوه، به‌علت مشخص نبودن حکم به ایشان می‌باشد. در ضمن، عملیات باینگان مورد تأیید ستاد مشترک می‌باشد. خواهشمندیم هرچه سریع‌تر با ستاد مشترک تماس گرفته و عدم همکاری و هماهنگی لشکر را جویا شوید و نتیجه را گزارش نمایید.»⁽³⁾

97

درگیری‌های اخیر منطقة ارومیه که به دلیل تلاش گروه‌های مسلح منطقه‌ای علیه نقل و انتقالات ارتش صورت گرفت، ادامه دارد. امروز آخرین وضعیت ستون‌کشی و نقل و انتقالات لشکر64 ارومیه به این ترتیب بوده است که "گردانِ132" پیاده، امروز به محور ارومیه - زیوه (واقع در مسیر سیلوانه به اشنویه) اعزام شد و در راژان (بین سیلوانه و زیوه) مستقر گردید. بر اثر تیراندازی عناصر حزب دمکرات، یک نفر از درجه‌داران این ستون مجروح شد. همچنین بنابر اعلام لشکر64 ارومیه، در یک درگیری که امروز «بین ستون اعزامی از محور ارومیه به اشنویه، با افراد حزب دمکرات به عمل آمد، تعداد سه نفر از ستون اعزامی شهید و هشت نفر مجروح گردیده‌اند.» بنابراین گزارش، تعداد پنج نفر از عناصر حزب دمکرات کردستان را افراد این ستون دستگیر کردند و به ارومیه تحویل دادند. در این حال عملیات گشت‌زنی و شناسایی

به وسیلة یگان مستقر در قطور (بین خوی و خط مرزی) همچنان ادامه دارد.⁽¹⁾

همچنین دربارة درگیری‌های منطقه، استاندار آذربایجان غربی اعلام کرد: شب‌هنگام گروه‌های مسلح به روستاهای راژان (حوالی سیلوانه) و آق‌بولاغ (حوالی اشنویه) حمله کردند که ارتش نیز به این حملات پاسخ داد.⁽²⁾یک گزارش رکن سوم ستاد مشترک نیز حاکی است تعدادی از جوانان گروهان پاکسازی نقده در 10 کیلومتری شهر و اطراف قریة غلات با مهاجمان درگیر و در نتیجه دو نفر از جوانمردان مجروح شدند⁽³⁾

در این حال منابع شهربانی ارومیه گزارش دادند: «به دنبال درگیری‌های اخیر در منطقة کردستان، حدود هزار نفر از افراد مسلح کُرد ترکیه، جهت کمک به ضدانقلابیون از طریق مرز سرو [از روستاهای مرزی در حوالی ارومیه] وارد ایران شدند و خود را به سنّار مامدی⁽⁴⁾معرفی کرده‌اند.»⁽⁵⁾

از سوی دیگر، امروز در ارومیه یک راهپیمایی بر ضد تحرکات ایذایی گروه‌های مسلح و به نفع ارتش برپا شد. متن کامل گزارش روزنامة جمهوری اسلامی در این‌باره که با عنوان "راهپیمایی عظیم مردم ارومیه بر علیه گروه‌های مسلح غیرمسئول" درج شده چنین است: «مردم ارومیه به‌عنوان اعتراض به حزب دمکرات کردستان و گروه‌های مسلح غیرمسئول، دست به یک راهپیمایی بزرگ زدند. در این راهپیمایی، هزاران نفر از مردم شهرستان ارومیه حضور داشتند و ضمن دادن شعارهایی، از اقدامات لشکر64 ارومیه در منطقه پشتیبانی نموده و خواستار قاطعیت بیش‌تر در مقابل هجوم‌های افراد مسلح منطقه شدند. راهپیمایان رأس ساعت 9 صبح از مقابل مسجد اعظم شروع به راهپیمایی نمودند که بعد از پیمودن مسیر خیابان امام، در میدان انقلاب اجتماع کردند و با دادن شعارهایی از قبیل مرگ بر قاسملو، مرگ بر عزالدین، مرگ بر دمکرات، مرگ بر مجاهد، مرگ بر فدایی، مرگ بر توده‌ای، درود برخمینی، درود بر ارتش جمهوری اسلامی، درود بر بنی‌صدر، و اللّه‌اکبر خمینی رهبر، انزجار خود را از افراد مسلح غیرمسئول ابراز داشتند. در این‌جا دو تن از علمای شهر سخنرانی کردند و سپس دکتر حقگو استاندار آذربایجان‌غربی نیز سخنرانی ایراد نمود و پس از آن پیام فرمانده لشکر64 ارومیه به شرح زیر خوانده شد.

بسم‌الله الرحمن الرحیم

سلام بر همشهریان عزیز و اهالی غیرتمند آذربایجان غربی. لشکر64 ارومیه از این همه احساسات ملت مهربان تشکر می‌کند. شما ما را در راه انجام وظایف مقدس و مأموریت‌های ملّی، با اعلام پشتیبانی، تقویت روحی می‌دهید. ارتش هم در راه عظمت و پیروزی اسلام به ندای شما عزیزان با نثارخون خود جواب مثبت می‌دهد. خداوند همة ما را در کنار هم و

دوش به دوش هم به سوی پیروزی هدایت فرماید. والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته.

این مراسم ساعت 5/12 بعدازظهر به پایان رسید.»⁽¹⁾

98

یکی از ناآرامی‌های موجود در کشور، درگیری‌های اخیر منطقة اشنویه و نقده است. امروز مقامات مسئول کشور و نیز برخی از سران حزب دمکرات - که درگیر این ماجرا است - دربارة این درگیری‌ها توضیحاتی دادند. این توضیحات به روشن شدن جنبه‌هایی از ابعاد این درگیری کمک می‌کند.

مهندس هاشم صباغیان عضو "هیئت ویژة دولت برای حل مسائل کردستان"، صبح امروز در تماسی با روزنامه کیهان ضمن تأیید وجود درگیری در این منطقه، گفت: درگیری‌هایی در قسمت اشنویه (شمال کردستان) روی داده است. این درگیری‌ها به‌دنبال حملة بعضی گروه‌های مسلح به طرف پاسگاه‌های ژاندارمری بوده است. افراد ژاندارمری پس از آن، با پشتیبانی ارتش به مقابله با مهاجمان پرداختند. صباغیان از معرفی مهاجمان و عاملان درگیری پرهیز کرد و گفت هنوز مشخص نشده است که چه گروه‌هایی این کار را انجام داده‌اند. وی اظهار داشت با توجه به اطلاعیة استاندار مبنی بر آزادی گروگان‌هایی که هنگام حمله به پاسگاه‌ها گرفته شده بودند، ارتش و ژاندارمری مجبور بودند وارد عمل شوند. وی در مورد خلع سلاح خوانین منطقه - که از محورهای تبلیغاتی گروه‌های محلی درگیر است - نیز گفت در منطقه، عده‌ای از خوانین مسلح شده بودند؛ ولی ترتیب خلع سلاح آنان داده شده است.⁽²⁾

دکتر حقگو استاندار آذربایجان غربی نیز بامداد امروز با خبرگزاری پارس در ارومیه گفت‌وگویی انجام داد. وی در این گفت‌وگو بار دیگر تأکید کرد که ارتش مصمم است برنامه‌های منظم و مانورهای خود را در منطقه ادامه دهد. استاندار آذربایجان‌غربی افزود در مورد نتایج برخوردهای عصر دیروز (6/1/1359) در منطقه، بین نقده و اشنویه، گزارش‌های متناقضی به وی رسیده است و هنوز با قاطعیت نمی‌توان تعداد تلفات و زخمی‌ها را بیان کرد. حقگو گفت: برخی از اهالی اشنویه ادعا می‌کنند در برخوردی که در نزدیکی روستای قلعه‌لر (= قلعه‌تان، قالاتان) روی داد، تعدادی از اهالی این روستا کشته و زخمی شدند؛ ولی گروهی از اهالی نقده نیز این گفته را تکذیب می‌کنند. وی تأکید کرد: ارتش مسئولیت حفظ امنیت منطقه را بر عهده دارد و باید هم در منطقه باشد. برخی از گروه‌ها نیز باید

قبول کنند که ارتش به هر منطقه‌ای که لازم باشد، خواهد رفت.⁽¹⁾

در این حال، حقگو استاندار آذربایجان اعلامیه‌ای دربارة حوادث مزبور منتشر کرد که در آن آمده است: «به اطلاع کلیة هموطنان عزیز می‌رساند که دشمنان ایران... حالا که در اجرای طرح‌های اربابان استعمارگر خود در سایر مناطق ایران، در سایة رهبریت صحیح امام و اقدامات قاطعانة ریاست‌جمهوری، با شکست روبه‌رو شده‌اند، گویا بار دیگر توجه خود را به استان پرماجرای آذربایجان غربی [معطوف] نموده و قصد دارند با تحریک احساسات ملی‌گرایانه و دامن زدن به اختلافات تصنعی بین مردم... و با استفاده از اختلافات کشاورزان و زمین‌داران از یک سو و تفاوت‌های مذهبی و قومی و نژادی از طرف دیگر، منطقه را به آشوب کشند. بدین‌وسیله به کلیة ساکنین آذربایجان غربی هشدار می‌دهیم که لازم است با هوشیاری انقلابی خود، باز هم با وحدت کلمه و خودداری از درگیری با یکدیگر، توطئه‌های شوم دشمنان را خنثی نمایید. لازم است ارتش و ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران در منطقه مواظب اوضاع باشند، و از مردم دلسوز و متعهد می‌خواهیم که افراد مخلّ نظم و محرکین و توطئه‌گران را دقیقاً شناسایی کرده و به مقامات مسئول معرفی نمایند تا خاطیان به طور قاطع بر اساس قانون به مجازات برسند.»⁽²⁾

مسئولان حزب دمکرات کردستان نیز در این باره توجیهات خاص این حزب را ارائه می‌دهند؛ حزبی که از یک سو برای کسب و حفظ سلطة سیاسی و نظامی خود در منطقه تلاش می‌کند و از سوی دیگر، برای حفظ جایگاه سیاسی سراسری خود به‌صورت یک گروه سیاسی شریک در معادلات قدرت نظام، می‌کوشد. یکی از مسئولان حزب دمکرات کردستان در مهاباد، دربارة وقایع اشنویه به خبرنگار کیهان گفت: اوضاع مناطق ارومیه و اشنویه ناآرام است و مسئولیت این ناآرامی مستقیماً به‌عهدة فئودال‌های منطقه است. وی درگیری‌های اشنویه را بین دهقانان و فئودال‌ها دانست و گفت: مسئلة زمین در این منطقه تا به حال حل نشده است و حتی می‌توان گفت که فئودال‌ها هنوز دارای قدرت و زمین‌های زیادی هستند، و آنها گروهی از کشاورزان را از محل خود بیرون کرده‌اند که در ارومیه آواره شده‌اند.

مسئول حزب دمکرات در مهاباد، به اعزام نیروهای ارتش اشاره کرد و افزود: متأسفانه ارتش یک ستون از نیروهای خود را به ارومیه فرستاده است و فئودال‌های منطقه از قبیل حاجی سامی و سید موسی، باعث تحریک می‌شوند؛ ولی هنوز منطقه آرام نشده است. وی همچنین گفت: ارتش با توپ به روستای "قلعه‌تان" حمله کرده است و گروهی در این حمله کشته و مجروح شده‌اند. این مسئول افزود: بدون شک حزب دمکرات از منافع دهقانان پشتیبانی خواهد کرد و ما بارها اعلام کرده‌ایم که مشکل کردستان راه‌حل نظامی ندارد؛ ولی زمین‌داران و جناح‌های جنگ‌افروز می‌خواهند مانع راه‌حل مسالمت‌آمیز مسئلة کردستان شوند. وی همچنین گفت: حزب دمکرات چگونه می‌تواند خواهان جنگ باشد، در صورتی‌که می‌خواهد

نمایندگان خود را به مجلس بفرستد و حداکثر کوشش خود را در این راه انجام می‌دهد.⁽¹⁾

همچنین کریم حسامی یکی از مسئولان سرشناس حزب دمکرات، دربارة وقایع اشنویه گفت: شب گذشته تلفنی به ما اطلاع داده شد که عده‌ای از پاسداران و سه تانک ارتش به طرف این منطقه در حال حرکت بودند و در اواسط راه در قریه "قلعه‌تان" درگیر شدند. وی گفت: در اثر این درگیری 17 نفر از مردم کشته و مجروح شدند. حسامی در مورد صحت و سقم این خبر گفت: ما رسماً نتوانستیم کسی را از طرف حزب دمکرات به منطقه بفرستیم و این خبر از طریق تلفن به ما داده شده است.⁽²⁾

99

امروز شاخة کردستان سازمان چریک‌های فدایی خلق، دربارة حوادث اخیر در اشنویه اعلامیه‌ای منتشر کرد. شایان ذکر است که این سازمان در عمل، حفظ سلاح و هویت چریکی مسلح و حق اقدام نظامی خارج از نهادها و قواعد نظام را برای خویش می‌خواهد؛ امّا از سویی دیگر، توقع حضور در عرصة سیاست و قدرت را به‌صورت یک سازمان و جریان سیاسی دارد. اعلامیة امروز شاخة کردستان این سازمان، معرف مواضع و نوع رفتار و نحوة نگرش خاص این گروه به حاکمیت و نظام جدید است. همچنین نشان‌دهندة برخورد شدیداً کینه‌توزانة آن با نهادهای نظام و موضع‌گیری دشمنانه با مسائل مورد ابتلای آن است؛ مثلاً در حالی‌که حتی حزب دمکرات کردستان که نیروهای آن، خود درگیر ماجرا هستند، از احتمال کشته و مجروح شدن حدود 17 تن در درگیری‌های اشنویه صحبت می‌کند، سازمان مزبور از یک قتل عام حرف می‌زند، و نیز مسئولان نظام جدید را جاسوسان امپریالیسم، و نهادهای آن را پایگاه امپریالیسم امریکا می‌خواند و ... اعلامیه مزبور با عنوان "در شرایطی می‌خواهند مردم را خلع سلاح نمایند که در قلعه‌تان، فاجعه قارنا تکرار می‌شود" و با آرم سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران، انتشار یافت. اعلامیه به این شرح است:

«هم‌میهنان مبارز! خلق قهرمان کُرد!

بیش از چهار ماه از پیروزی جنبش خلق کرد می‌گذرد.⁽³⁾در طی این مدت جنگ‌افروزان

و وابستگان به امپریالیسم امریکا از هیچ توطئه‌ای بر علیه خلق کرد، خودداری نکردند. در این مدت بارها در نقاط مختلف کردستان دست به جنگ‌افروزی، ارعاب و تهدید مردم زدند تا شاید بتوانند جنگ دیگری را به خلقمان تحمیل کنند؛ لیکن همواره هوشیاری مردم و نیروهای جنبش مقاومت، این توطئه را خنثی کرده است.

اینک شواهد و مدارک زیادی در دست است که نشان می‌دهد نوکران امپریالیسم که در درون "شورای انقلاب"، ارتش و سپاه پاسداران جا خوش کرده‌اند، جنگ خونین دیگری را به خلقمان تحمیل خواهند کرد. تقویت واحدهای ارتشی در سراسر کردستان و به ویژه در شهرهای سنندج، مهاباد، سردشت و پیرانشهر، و نیز ایجاد تشنج و درگیری‌های موضعی در نقاط حساس مانند کامیاران، سردشت، اشنویه، شاهین‌دژ، پاوه و نوسود، و همچنین محاصرة اقتصادی بخش‌هایی از کردستان، قصد پلید آنها را به‌خوبی نشان می‌دهد.

و اکنون نیز از جنایت ننگین دیگری خبر می‌رسد. ژاندارم‌ها و مزدوران معبودی (ساواکی معروف) مردم بی‌گناه دهکدة "قلاتان" در اطراف اشنویه را قتل‌عام کرده‌اند و به کمک ارتش، این دهکده را به توپ بسته و برگ ننگین دیگری بر کارنامة پلیدشان افزودند. در این روستا 20 الی 30 نفر کشته شده‌اند و بقیة مردم، خانه‌های ویران‌شده را رها کرده و به روستاهای اطراف پناه بردند. این جنایت خاطرة کشتار فجیع روستای "قارنا" را در اذهان مردم زنده کرده است و خشم و نفرت روستاییان زحمتکش را برانگیخته است. در چند روز گذشته، جاش‌ها که اصولاً تحت رهبری فئودال‌های مرتجع هستند، در مناطق "ترگه‌ور" و "مرگه‌ور" و اطراف اشنویه، بر علیه پیشمرگان مقاومت دست به توطئه زده، و ارتش نیز از ارومیه، جلدیان و نقده به طرف اشنویه حرکت کرده و به پشتیبانی از این جاش‌ها وارد عمل شده، و با سلاح‌های سنگین روستاها را مورد حمله قرار داده است.

مردم مبارز! در شرایطی که ارتش و پاسداران دست به توطئه می‌زنند و دیگر از مردم می‌خواهند که سلاح‌هاشان را زمین بگذارند، بنی‌صدر در حالی‌که خود سعی دارد ارتش دست‌پروردة امریکا را برای سرکوب مردم بازسازی کند، به شوراهای دهقانان و زحمتکشان و به خلق قهرمان کُرد - که برای دفاع از حقوق خود در برابر امپریالیسم امریکا و سرمایه‌داران وابسته، سلاح به دست گرفته‌اند - تکلیف می‌کند که سلاح‌هاشان را زمین بگذارند. آیا در شرایطی که سرمایه‌داران وابسته، با استفاده از ارتش و سلاح‌های مدرن، حقوق مردم را پایمال می‌کنند، مردم باید سلاح‌هاشان را زمین بگذارند؟ آیا در شرایطی که جنگ‌افروزان هر روز در گوشه و کنار کردستان دست به توطئه می‌زنند و خلق کُرد هنوز به

حق خودمختاری نرسیده است، مردم باید سلاح‌هاشان را زمین بگذارند؟ جنایت فجیعی که در دهکدة قلاتان صورت گرفته است، تجاوز و فشار روزافزونی که از طرف سرمایه‌داران وابسته به امپریالیسم، به کارگران و زحمتکشان وارد می‌آید، مردم را در حفظ و به کار بردن سلاح بر علیه دشمنانش هر روز مصمم‌تر خواهد کرد.

... وظیفة نیروهای انقلابی است که در سراسر کشور ماهیت جنگ‌افروزان و عاملان جنایات قلاتان را افشا کنند. این نیروها باید با کار مداوم و افشاگری پیگیر، توطئة جنگ‌افروزان را که دشمن وحدت خلق‌های ایران هستند، خنثی کنند. بی‌شک تحت چنین شرایطی، وظیفة نیروهای جنبش مقاومت خلق کُرد بیش از پیش سنگین‌تر می‌شود. دشمن می‌خواهد جنگ ناخواستة دیگری را به ما تحمیل کند. باید با تمام نیرو و با هوشیاری و احساس مسئولیت انقلابی، توطئه‌های جنگ‌افروزان را نقش بر آب سازیم. باید صفوف جنبش مقاومت را فشرده‌تر گردانیم. نیروهای جنبش مقاومت باید از هر حرکتی که در شرایط فعلی بر وحدت این نیروها صدمه وارد آورد، بپرهیزند. سرمایه‌داران وابسته و فرماندهان مزدور ارتش باید بدانند که در صورت تجاوز و تحمیل جنگ به خلق کرد، گور خود را می‌کنند. خلق ما که با سرافرازی، جنبش مقاومت را پشت سرگذاشته است، اینک با بهره‌گیری از پشتیبانی مادی و معنوی نیروهای انقلابی و افکار عمومی مردم میهنمان، آماده مقاومت دلیرانه در برابر تجاوز جنگ‌افروزان است. اطمینان داریم که این‌بار نیز در صورت تجاوز سرکوبگران، خلق کُرد به پیروزی خواهد رسید. ⁽¹⁾

ننگ و نفرت بر توطئه‌گران و جنگ‌افروزان برقرار باد صلح عادلانه در کردستان مرگ بر امپریالیسم امریکا دشمن اصلی خلق‌های جهان

سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران - شاخه کردستان، 7/1/1359.»⁽²⁾

100

در کردستان، بین گروه‌های محلی مسلح مخالف نظام اختلاف‌هایی وجود دارد که عموماً به دلیل حفظ یا بسط قدرت در مناطق محلی است؛ حتی بین گروه‌های کومه‌له و دمکرات نیز اختلافاتی بروز می‌کند که گاهی اوقات شدید است. گروه موسوم به سپاه رستگاری (رزگاری)⁽³⁾* که بر خلاف دیگر گروه‌های کُرد، شأن چپ غیرمذهبی ندارد و حتی از چاشنی مذهب نیز استفاده می‌کند، در منطقة اورامانات (مریوان، پاوه و...) نفوذ زیادی دارد. این گروه با تهاجم تبلیغاتی و بعضاً فیزیکی و ایذایی دیگر گروه‌ها مواجه است. امروز در منطقة سنندج - که منطقة اصلی نفوذ کومه‌له محسوب می‌شود - تحرکاتی جهت ایجاد روابط

مسالمت‌آمیز این گروه با سپاه رستگاری انجام شد که در واقع کوششی برای رفع اختلاف‌های گذشته است. این کار مورد پسند سازمان چریک‌های فدایی خلق قرار نگرفت و شاخة سنندج این سازمان در واقع جهت نوعی افشاگری، این موضوع را اعلام کرد.

گزارش خبرگزاری پارس از سنندج به نقل از این سازمان، حاکی است: امروز هیئتی از طرف کومه‌له و دفتر شیخ عزّالدین حسینی، برای مذاکره با سپاه رستگاری به روستای آرهنان واقع در حومة سنندج رفته است. در این ملاقات کومه‌له پیشنهادهای ذیل را مطرح ساخته است: 1- رستگاری سلاح‌هایش را پس نگیرد. 2- رستگاری اعلامیه بدهد و اعلام کند که هیچ وابستگی به حزب بعث ندارد. 3- اسم سپاه رستگاری (رزگاری) عوض شود. 4- زندانیان بدون قید و شرط آزاد شوند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری پارس، دفتر چریک‌های فدایی سنندج از این اقدام تعجب کرده و اعلام داشته است: خبر مذاکرة کومه‌له و سپاه رستگاری، وابسته به حزب بعث، برای نیروهای انقلابی کُرد و مردم کشور ما - که در ماه‌های اخیر شاهد جنجال کومه‌له بر سر خلع سلاح رستگاری بودند - تعجب‌آور و بحث‌انگیز است. این دفتر همچنین اعلام کرد: ما چنین روابطی را به زیان جنبش مقاومت خلق کُرد می‌دانیم. مذاکره کومه‌له و سپاه رستگاری، بیش از همه، دشمنان خلق کُرد و جنگ افروزان را خوشحال می‌کند.⁽¹⁾

یادآوری می‌شود که سازمان چریک‌های فدایی خلق، طرفدار شدت عمل بر ضد سپاه رستگاری است. این سازمان در نشریات خویش، خبر‌های مربوط به تحرکات این گروه را با ادبیات خاصی درج می‌کند و آنان را هم عامل بعث عراق و هم عامل ارتش و نظام جمهوری اسلامی معرفی می‌کند. در آخرین شمارة نشریة این سازمان، ضمن درج خبرهای چند روز گذشته، چنین آمده است:

«طبق گزارشات رسیده، مزدوران رزگاری در منطقه به گشت پرداخته و به روستاهای دوسیه و آرندان رفته‌اند. این مزدوران که حدود 20 تفنگدار بوده‌اند، در روستاهای فوق سخنرانی کرده و قرار بر این شد که مریدان شیخ عثمان را در این منطقه مسلح نمایند. مزدوران سپاه رزگاری که از طرف بعث و فرماندهان مزدور ارتش و جناح جنگ‌افروز هیئت حاکم مورد حمایت هستند، در مناطقی که مریدان شیخ عثمان، این وابسته به ساواک و سیا، قرار دارند، دست به گشت زده تا توده‌های ناآگاه را فریب داده، و در جهت آشوب و اجرای توطئه‌های وابستگان به امپریالیسم امریکا در منطقه، آنها را به حرکت در آورند. نیروهای سیاسی باید روستاییان مبارز کردستان را آگاه نمایند تا توطئه‌های مزدوران را خنثی و این وابستگان را منزوی‌تر کنند. هماهنگی و همگامی تمامی نیروهای مترقی، افشای هرچه بیش‌تر ماهیت سرسپردگان، آگاهی‌بخشی وسیع به توده‌های ناآگاه روستاها، و وحدت عمل نیروهای ملی و مترقی و انقلابی خلق کرد، شرط ریشه کن کردن تمامی

عوامل وابسته بوده و هست.»⁽¹⁾

101

امروز در یک مبادله، هفت نفر از روستاییانی که افراد مسلح در منطقة اورامانات گروگان گرفته بودند، آزاد شدند. در مقابل آن نیز، سه نفر از بازداشت‌شدگان در جریان درگیری در منطقه، آزاد گردیدند.

روزنامة جمهوری اسلامی که خبر فوق را به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه، درج کرده است، در ادامه می‌نویسد: فرماندار اورامانات ضمن اعلام این خبر افزود که 15 نفر از افراد مسلح دمکرات، سلاح‌هایی را که در اختیار داشتند تحویل دادند⁽²⁾

102

شهربانی‌های مناطق مختلف، بر اساس وظیفه، تحرکات گروه‌های مسلح مخالف نظام را زیر نظر دارند و دربارة آن گزارش‌هایی ارسال می‌کنند؛ از جمله: تحرک امروز سازمان چریک‌های فدایی خلق، و نقل و انتقال آنان با دو دستگاه مینی‌بوس از شهر به کوه‌های اطراف، موضوع گزارش امروز شهربانی بروجرد است.⁽³⁾

امروز همچنین رکن سوم ستاد مشترک ارتش، در گزارشی از تحرک مشابهی در سنندج خبر داد که طی آن عده‌ای از عناصر شناخته‌شدة گروه‌ها و بعضی از مردم، شهر را به مقصد نامعلومی ترک می‌کنند. در این گزارش از آمادگی شهربانی در برخورد با پدیده‌های مربوط به این قضیه خبر داده شده است⁽⁴⁾

103

روزنامة بامداد از تحرک سازمان‌یافته‌ای در بندر انزلی گزارش داد که "عده‌ای از جوانان" در مخالفت با "نظام سرمایه‌داری" صورت داده‌اند و امروز طی تظاهراتی، رسماً و علناً از آن دفاع شده است. برخی نشانه‌ها حاکی از آن است که این تحرک، از نوع تحرکات ایذایی گروه‌هایی چون سازمان مجاهدین خلق یا گروه‌های چپ غیرمذهبی نیست؛ یعنی گروه‌هایی که معمولاً یک طرف تحرکات و درگیری‌های مناطق مختلف هستند. از جمله نشانه‌های مزبور می‌توان نوع رفتار انجام شده، نوع برخورد مردم و مقام‌های محلّی، مضامین و ادبیات به کار رفته در اظهارات ایراد شده، و چگونگی انعکاس ماجرا را نام برد. در گزارش روزنامة بامداد چنین آمده است:

«عصر روز پنجشنبه 7/1/1359، عده‌ای از جوانان بندر انزلی در رابطه با به آتش کشیدن رستوران دهکدة ساحلی و برای دادن توضیحاتی در این مورد، در خیابان‌های رشت به راهپیمایی پرداختند و در حالی که شعار می‌دادند "درود بر خمینی، سلام بر ابوذر" و "مرگ بر سرمایه‌دار"، در محل پارک سیدجمال‌الدین اسدآبادی اجتماع کرده و توضیحاتی در مورد مبارزه با سرمایه‌داری دادند. در این اجتماع یکی از سخنرانان گفت: مدت‌ها است ما در بندر

انزلی دست به افشاگری بر علیه سرمایه‌داران زده‌ایم و بارها با مقامات مسئول استان و کشور و نهادهای انقلابی صحبت کردیم؛ ولی در این مورد کاری انجام ندادند و بارها مشاهده شده در این شهر خانة سرمایه‌داران مصادره و سپس به خودشان با بهای کم اجاره داده شد. ما بارها در این مورد هشدار دادیم، ولی عمل انقلابی ندیدیم؛ تا این که خودمان طبق آیة قرآن، به دهکدة ساحلی رفتیم و با رعایت موازین اسلامی، رستوران و ویلای فردی را به آتش کشیدیم؛ البته دقت کردیم به کسی خسارت جانی وارد نشود. وی در قسمتی دیگر از سخنان خود گفت که این آخرین عمل ما نخواهد بود و این کار را ادامه خواهیم داد. در این رابطه رادیو تلویزیون ما را ضدانقلاب نامید و حتی اعلام کرد که ما را دستگیر کنند. سپس با تخریب و آتش زدن چند دکة کتاب‌فروشی در بندر انزلی و شهرهای اطراف، خواستند کارهای ما را لوث کنند. وی در خاتمه در مورد درگیری‌های اخیر "چوکا" توضیحاتی داد و نسبت به بعضی از مقامات مسئول چوکا افشاگری کرد.»

روزنامة بامداد در کنار گزارش راهپیمایی فوق، همچنین نوشت:" اسدالله حضرت‌زاده" فرماندار بندر انزلی، حمله به این دهکدة ساحلی را نکوهش کرد. وی گفت: حمله‌کنندگان این عقیده را داشتند که با سرمایه‌دارها مبارزه می‌کنند و روش مبارزه‌شان هم این بود که شبانه به این شهرک حمله کنند و آن‌جا را به آتش بکشند؛ در صورتی‌که این مبارزه نیست. اگر قرار باشد اموال سرمایه‌داران را که از راه نامشروع به دست آورده‌اند، مصادره کنیم، باید از راه قانون وارد شویم؛ وگرنه این کار عمل انقلابی نیست و جز رعب و وحشت چیزی همراه ندارد. حضرت‌زاده ادامه داد: امام و رئیس‌جمهوری در پیام نوروزی خود، سال 59 را سال امنیت نامیدند؛ ولی عده‌ای ناخودآگاه با حملة شبانة خود، باعث وحشت مردم می‌شوند. فرماندار انزلی افزود: در مورد این حمله و شناسایی عاملان آن،⁽¹⁾جلسه‌ای با حضور مقامات مسئول تشکیل و تصمیماتی اتخاذ شده است. وی دربارة آتش زدن کیوسک نشریات سازمان چریک‌های فدایی خلق گفت: هنوز گزارشی در این مورد به او داده نشده است⁽²⁾

104

حزب توده ایران در دومین شمارة سال جدید نشریة خود، "نامه مردم" - که ارگان این حزب است - به بررسی پیام نوروزی امام پرداخته است. در این بررسی، در واقع، دیدگاه‌ها و روش‌های حزب توده در جنبه‌های مختلف، درج و عنوان شده است؛ از این رو به تفصیل

ذکر می‌شود.

در این بررسی آمده است: «پیام امام در آستانة دومین بهار آزادی مردم ایران، بیانگر آن است که انقلاب ایران مشکلات عظیمی پیش روی خویش دارد و این مشکلات چنان است که بسیاری از آنها نه طبیعی و غیرقابل اجتناب، بلکه محصول مستقیم سیاست نادرست مسئولین امر و نتیجة طبیعی عدم توجه آنها به وظایف خویش است. ... عوامل امپریالیسم امریکا که همه جا از جمله در دولت موقت مهندس بازرگان لانه کرده بودند، با همراهی نیروهای لیبرال تمامی کوشش خویش را به کار بستند تا از حل انقلابی معضلات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی کشورمان، به سود زحمتکشان و در جهت قطع وابستگی‌های اسارت‌بار به امپریالیسم، به ویژه امپریالیسم امریکا، ممانعت کنند و از قاطعیت انقلاب در مقابل توطئه‌های ضدانقلاب بکاهند؛ از سرمایه‌داران بزرگ غارتگر در مقابل کارگران، از فئودال‌ها و زمین‌داران بزرگ در مقابل دهقانان و از مستکبرین در مقابل مستضعفین و خواست‌های بجا و منطقی آنان، دفاع کنند. درست بر اثر تلاش شوم و ضدانقلابی همین نیروها است که در پیام رهبر انقلاب ایران، یک‌سال و اندی پس از انقلاب، نگرانی سایه می‌اندازد. از وظایف انجام نشده و طرح‌های متوقف شده سخن می‌رود و از مسخ بنیاد مستضعفین و تبدیل آن به بنیاد مستکبرین یاد می‌شود.»

حزب توده در ادامة این بررسی، تحت عنوان "پیام امام و وظایف دولت" بخشی از مشکلات و طرح‌های انجام نشده را برشمرده است؛ ابتدا اوضاع فعلی انقلاب را که به صدور پیام امام منجر شده است تشریح می‌کند و می‌آورد: «پیام امام‌خمینی در موقعیت حساسی از سیر انقلاب بزرگ ایران، خطاب به مردم مطرح می‌شود. این موقعیت حساس عبارت است از: تلاش همه جانبه و دیوانه‌وار امپریالیسم جهانی به سرکردگی امپریالیسم جنایتکار، امریکا، برای خفه کردن انقلاب ایران، و فعالیت شدید و مخرب ضدانقلاب داخلی، عمّال سیا، ساواک، موساد، سرمایه‌داران وابسته و فئودال‌ها علیه اهداف استقلال‌طلبانه، آزادی‌خواهانه و خلقی انقلاب ایران. ... درست در چنین شرایط حادی است که پیام هشدارآمیز امام‌خمینی، خطر را در عمق صفوف انقلاب، در ضعف شدید پشت جبهه و عقبگاه انقلاب ایران می‌نمایاند و از دهان میلیون‌ها دهقان زحمتکش، از قلب میلیون‌ها کارگر رنجیده و از مغز میلیون‌ها کوخ‌نشین... فریاد بر می‌آورد. ... ندای اعتراض امام، ندای اعتراض میلیون‌ها مردم زحمتکش کشور ما است؛ یادآوری خطر در درون جبهة انقلاب و در مبارزة خطیر آینده است.»

این حزب سپس با تعریف و ترویج مواضع خود، به بخشی از مشکلات و راه‌حل‌های آن می‌پردازد: «تمامی نیروهای مترقی و انقلابی، پیش از همة آنها و بیش از همة آنها حزب تودة ایران، از همان دمیدن طلیعة پیروزی گفتند و تکرار و تأکید کردند که از جملة

عمده‌ترین وظایف انقلاب ایران و مقامات مسئول انقلاب، برای نابود کردن یکی از پایگاه‌های عمدة امپریالیسم، برای نجات اقتصاد کشاورزی کشور از وابستگی و نابودی، و برای جلب بیش از نیمی از زحمتکشان کشور و حمایت فعال از انقلاب، [این است که] طرح اصلاحات ارضی بنیادی را تدوین و عملی سازند. ... دولت "گام به گام" مهندس بازرگان، یک فئودال را بر رأس وزارت کشاورزی گمارد. طرح آقای رضا اصفهانی در مورد اصلاحات ارضی بنیادی، هرچند پس از کارشکنی‌های بورژوازی لیبرال، به تصویب شورای انقلاب رسید، با این وصف هنوز تلاش‌های شومی برای متوقف کردن آن و غیرمصوب دانستن آن صورت می‌گیرد . ... بانک‌ها که ظاهراً ملی شده‌اند، همچنان ... در خدمت سرمایه‌داران بزرگ قرار دارند . ... اصل مهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، یعنی ملی شدن بازرگانی خارجی - که در صورت علنی شدن می‌تواند ضربه سنگینی به سرمایه‌داری وابسته بزند - ... با این ادعای کهنه که "دولت نمی‌تواند تاجر خوبی باشد"، با این تمهید نادرست، قانون ملی کردن (دولتی کردن) بازرگانی خارجی را با واگذاری سهمیه به سرمایه‌داران، خدشه‌دار می‌سازند.»

حزب توده در آخر نیز توصیه می‌کند: «پیشروی در جبهة مبارزه علیه امپریالیسم امریکا و مبارزه برای کسب استقلال و قطع وابستگی‌های اسارت‌بار، جز از طریق تأمین اتحاد کلیة نیروهای خلقی و ضدامپریالیست امکان ندارد و تأمین این اتحاد ضروری نیز جز از طریق سخت‌گیری قاطع به سود زحمتکشان و علیه مالکان بزرگ و سرمایه‌داران وابسته، میسر نمی‌شود.»⁽¹⁾

105

روزنامة جمهوری اسلامی در شمارة امروز خود، از "کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کارخانجات "مطلبی را در نقد سازمان مجاهدین خلق درج کرد. در این مطلب که تحت عنوان" اخطار به رهبری سازمان مجاهدین خلق ایران" چاپ شده است، عملکرد و رفتار سازمان مزبور برخلاف مبانی و مواضع اعلام‌شدة آن، توصیف گردیده و مورد انتقاد قرار گرفته است؛ همچنین روش رهبران کنونی سازمان، مغایر با مشی بنیان‌گذاران آن دانسته شده و بر انحراف آنان از خط اسلام اصیل و سنت مجاهدین اولیه، تأکید گردیده است. در این مطلب آمده است:

آیا این واقعیت ندارد که اکثر طرفداران جنبش ملی مجاهدین را قشرهای متوسط و بوروکرات‌های راحت‌طلب دیروز تشکیل می‌دهند؟ آیا این واقعیت ندارد که جنبش ملی مجاهدین، نه‌تنها در میان توده‌های محروم مردم و اقشار میلیونی کارگران و دهقانان پایگاهی ندارد، بلکه مورد نفرت و انزجار توده‌ها می‌باشد؟ این‌ها همه حکایت از چه دارد؟ آیا جز این است که شما خلاف جهت مردم و امام قدم بر می‌دارید؟ این را تاریخ شهادت خواهد داد.

امروز ما باید با تأسف، به هواداران صادق مجاهدین و همچنین توده‌های مستضعف

میهنمان اعلام داریم که شما با چپ‌روی‌های کودکانة خودتان، به رهبری اولیه و اصیل سازمان مجاهدین خلق پشت کرده‌اید و در کنار سرمایه‌داران وابسته، بوروکرات‌های وابسته و تکنوکرات‌های وابسته قرار دارید که بر این مدعاها ده‌ها سند موجود است. این برای ما بسی مایة تأسف و تأثر است که می‌بینیم مدعیان پیروی از حنیف‌نژادها و سعید محسن‌ها، بدیع‌زادگان‌ها، مشکین‌فام‌ها، و شریف‌واقفی‌ها، امروز نه‌تنها صداقت انقلابی و اسلامی گذشتگان خود را حفظ نکرده‌اند، بلکه با حرکت‌های فرصت‌طلبانه، خلاف مردم و اسلام قدم برداشته‌اند؛ هوچی‌گری‌ها و دروغ‌پردازی‌ها و راست‌روی‌های چپ‌نمایانه که گاهی حتی آنها را در کنار حزب تودة خائن و نهضت آزادی لیبرال و جبهه دمکراتیک راست‌گرا قرار داده است.

ما امروز رهبری جنبش ملی مجاهدین را منحرف از خط اسلام اصیل و خط استقلال و سنت مجاهدین اولیه می‌دانیم. ما آمادگی خود را برای اثبات این مباحث در میان توده‌ها، هرجا که شما بخواهید، اعلام می‌کنیم. ما همچنین رسماً در زمینة قسمت فوق‌العاده شمارة 8 نشریة مجاهد - که در آن مطالبی خلاف واقع بر ضد برادر مبارز و کارگر انقلابی، "حسین کمالی" نوشته شده بود - اعلام جرم می‌نماییم.

کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کارخانجات⁽¹⁾

106

اعتراض‌های وسیع و عمدتاً سازمان‌یافته به نحوة برگزاری دور اول انتخابات مجلس، ادامه دارد. امروز نیز روزنامة کیهان گزارش داد: ده‌ها سازمان، گروه، انجمن و کاندیدا در شهرهای تبریز، نوشهر، رودسر، لنگرود، اراک، کرج، مشهد، کاشان، زنجان و ماکو به وجود توطئه و تقلب در انتخابات اعتراض کردند و خواستار ابطال و تجدید آن شدند.⁽²⁾از جملة این افراد طاهر احمدزاده استاندار سابق خراسان بود که همراه 16 کاندیدای دیگر مجلس شورای ملی از مشهد، تلگرامی در این باره به رئیس‌جمهوری فرستاد. آنها ضمن اعتراض به نحوة رأی‌گیری، دخالت افراد غیرمسئول در انتخابات و رواج تقلبات هنگام اخذ رأی، خواستار ابطال انتخابات این شهر شدند.

همچنین 40 نفر از اعضای نظارت‌کنندة صندوق‌های رأی‌گیری مشهد، طی تلگرام دیگری به بنی‌صدر، موارد تقلب و تخلف در انتخابات را برشمردند و آن را مخدوش و غیرقانونی اعلام کردند. در این تلگرام آمده است: «انتظار داشتیم پس از سال‌ها دیکتاتوری و اختناق رژیم شاهنشاهی، در سایة نظام جمهوری اسلامی ایران ملت ما بتواند آزادانه و طبق ضوابط قانونی، اولین انتخابات مجلس شورای ملی را برگزار نماید؛ ولی با کمال تأسف، عده‌ای انحصارطلب و مُغرض مانع برگزاری انتخاباتی آزاد و سالم شدند و متأسفانه مقامات مسئول برگزارکنندة انتخابات و نمایندة وزارت کشور، هیچ‌گونه همکاری و حسن نیتی از خود نشان ندادند و متأسفانه حزبی خاص با همکاری روحانیت وابسته، توانستند تمامی

مراکز اداره‌کنندة انتخابات را به دست بگیرند و ضمن پخش اوراق به صورت فتوای جمعی از علما و شایعات دیگر، از هیچ‌گونه تقلب، تزویر و سوء استفاده خودداری نکردند و انواع توهین را به سایر کاندیداها نسبت دادند.»⁽¹⁾

از سوی دیگر، روزنامة جمهوری اسلامی در شمارة امروز خود، متن یک پرسش روزنامه دربارة انتخابات تبریز و پاسخ آیت‌الله مدنی امام جمعة تبریز را درج کرد. سؤال روزنامة مزبور این بود که «در هفته‌نامة مجاهد⁽²⁾آمده است که برای نوشتن اسامی خاص (منظور کاندیداهای حزب جمهوری اسلامی) مردم را با اسلحه تهدید می‌کردند و اوراقی را که متعلق به غیر از حزب بوده پاره می‌کردند و در این جریان برای سازمان مجاهدین خلق صدها مجروح بر جای مانده، اگر شما اطلاعی در این باره دارید بفرمایید.»

آیت‌الله مدنی در پاسخ گفت: «خوب است که یکی از این مجروح‌ها را نشان بدهند ببینیم آن را به کدام بیمارستان برده‌اند و کجا پانسمان کرده‌اند. همة این‌ها خلاف واقع است؛ البته ما کاری با حزب جمهوری نداریم؛ اما این یک دروغی است که گفته‌اند که می‌خواهند آب را گل‌آلود کرده و صیدی بکنند. نه جنگی اتفاق افتاد نه نزاعی شد. چنانچه عرض کردم گروه‌هایی که چپ‌گرا هستند و گروه‌هایی که در حقیقت التقاطاتی دارند، یک مقدار را از چپ، یک مقدار از اسلام، این‌ها همّشان این بود که یک نزاعی راه بیندازند و به این نکته، آقای استاندار هم متوجه بود. لهذا آقای استاندار به من گفتند که من به‌شان گفتم ولو شما خیلی میل دارید که یک سیلی و کتکی بخورید، ولی خاطرتان جمع باشد من نخواهم گذاشت کسی به شما سیلی بزند. البته نبود؛ اما فرض این است که اگر اتفاقی می‌افتاد، داعی دارند به ما برسانند حتماً؛ اگر سه نفر مجروح بود، اگر نزاعی اتفاق افتاده بود، ما مرتب تلفن می‌کردیم این طرف و آن طرف. چون نگران بودیم مبادا وضع امنیت به هم بخورد، مرتب می‌فرستادیم تلفن می‌کردیم. کسی تا به حال به ما نگفته که روز انتخابات کوچک‌ترین نزاعی اتفاق افتاده باشد.»⁽³⁾

107

روابط عمومی "کمیتة مرکزی"⁽¹⁾مصاحبه‌ای مطبوعاتی دربارة مسائل انتخابات ترتیب داد. این مصاحبه در پی اتهام‌هایی برپا شد که گروه‌های سیاسی مختلف به کمیته‌های انقلاب اسلامی وارد کرده بودند. مسئول روابط عمومی کمیتة مرکزی گفت: «اواخر سال گذشته از طرف گروه‌های سیاسی، به‌اصطلاح افشاگری شد و چون فرصت نبود پاسخی گفته شود، ما لازم دانستیم در اولین فرصت مطالبی را که داریم، عنوان کنیم تا افکار عمومی قضاوت کنند. در مورد تخلفات مربوط به انتخابات، از حوزه‌های مختلف به کمیته‌ها و کلانتری‌ها گزارش‌هایی فرستاده شد که واقعیتی را نشان داد که از طرف گروه‌های سیاسی مختلف در انتخابات اعمال نظر و اعمال نفوذ شده است.»

وی جریان را چنین ادامه داد: «ما مدارک را به وزارت کشور و به دفتر ریاست جمهوری، به آقای انتظاریون رئیس‌دفتر ریاست جمهوری اسلامی دادیم. این شکایات از طرف معتمدین محل و هیئت نظّار به ما تسلیم شده و بیش از 90 درصد ناظران و مردم در سراسر تهران شکایت کرده‌اند که این‌ها اعمال نظر می‌کنند. که در مورد تخلفات عکس گرفته شده و همراه مدارک ارسال شده [است]. علاوه بر این، ناظرانی هم بوده‌اند که از طرف وزارت کشور اعمال نظر می‌کردند. عده‌ای هم به عنوان عکاس و فیلمبردار، باعث درگیری‌هایی شده‌اند و آنچه مهم است، رابطة ارگانیک بین این دسته از ناظران متخلف و این‌ها که از بیرون آمده‌اند، است، که از طرف گروه‌ها به‌خصوص سازمان مجاهدین خلق سازمان‌دهی شده بود. و افرادی بودند که خودشان می‌گفتند وابسته و یا هوادار سازمان مجاهدین هستند. در 29 اسفند هفته‌نامة مجاهد چند صفحه راجع به خواهر حریری‌مطلق نوشته‌اند که به‌طور مستقیم هم در رابطه با انتخابات است، و تکذیب گفتار خانم مطلق به علت شکایات مکرر از طرف نظار و معتمدین، به‌خوبی روشن شد.»

وی افزود: در این‌جا به‌عنوان کمیتة مرکزی اعلام می‌کنم که این‌ها که کمیته‌ها را متهم می‌کنند، بیایند و مناظره کنند و رو در رو مدارک ارائه شود تا مردم قضاوت کنند. مسئول روابط عمومی کمیتة مرکزی در ادامة سخنانش گزارشی از موضوع برخورد خانم حریری‌مطلق داد⁽²⁾* و همچنین اسنادی در این باره ارائه کرد از جمله: تکذیب نامة افسر نگهبان و معاون کلانتری17 و یک استشهاد محلی که نشان می‌داد گزارش مندرج در نشریة مجاهد و گفته‌های خانم حریری‌مطلق درست نیست. وی در عین حال افزود:

«ما در این جا اعتراف می‌کنیم افراد ناصالح هم در کمیته‌ها وجود دارند و علت آن هم،

چون یک سازمان مردمی بوده و از ابتدا دارای تشکیلات و سازمان‌دهی منظمی نبود، طبیعی است افرادی ناخالص وارد شوند و ما اگر ببینیم هر کمیته‌ای به صلاح مردم کار نمی‌کند، آن را منحل می‌کنیم؛ مانند کمیتة حلبی‌آباد که آقای رئیس‌جمهوری هم در جریانش هستند. ما معتقدیم کمیته‌ها فی‌نفسه خوبند و مورد تأیید مردم و امام، و برای مردم کار می‌کنند. این تجربه شده که هر وقت کمیته‌ها از طرف مسئولین و مقامات کمیته‌ها تضعیف شده‌اند، توطئه‌های ضدانقلاب، جنایات، سرقت‌ها و فحشا آمارش بالا رفته. این را در پرانتز گفتم. و در آخر، پیشنهاد ما به مقامات به‌خصوص به ریاست جمهوری این است که در انتخابات دوم حتماً از طرف دفتر رئیس‌جمهوری یک نماینده در کمیتة مرکزی باشد تا از نزدیک ناظر تخلفات گروه‌ها باشد و مقامات ذی‌صلاح را سریعاً معرفی بکنند تا به تخلفات رسیدگی کنند.»⁽¹⁾

108

دربارة موضوع انتخابات مجلس و آیندة آن از نظر تأیید و ابطال، امروز دو تن از مقام‌های مسئول به اظهار نظر پرداختند. دکتر محمدجواد باهنر عضو شورای انقلاب، امروز در پاسخ این سؤال که آیا با به تعویق افتادن انتخابات مرحلة دوم، دولت تازه تشکیل خواهد شد یا نه، تأکید کرد که شورای انقلاب و هیئت دولت فعلی، همچنان به وظایف خود تا تشکیل مجلس عمل خواهند کرد. وی دربارة رسیدگی به تخلفات و تقلبات انتخاباتی در سراسر کشور یادآور شد: شورای انقلاب مسئولیت رسیدگی به جزئیات تخلفات را به‌عهده نگرفته است؛ اما یک کمیسیون هفت نفری را شورای انقلاب مأمور رسیدگی به شکایات و تخلفات و احیاناً تقلبات انتخاباتی کرده است و علاوه بر رسیدگی هیئت‌های نظارت بر امر انتخابات، رأی کمیسیون مزبور در زمینة رسیدگی به شکایات و تخلفات انتخاباتی و اتخاذ هرگونه تصمیمی در این‌باره، قانونی است و باید اجرا شود. البته در کنار این کمیسیون، وزارت کشور و اعضای هیئت نظّار نیز کار خود را انجام خواهند داد؛ اما کمیسیون ویژه رسیدگی به تخلفات انتخاباتی نیز در برخورد با موارد اختلاف، تصمیم لازم را اتخاذ خواهد کرد؛ به این ترتیب که در صورت وجود ادلّة مستند و مستدل، کمیسیون ویژه پس از رسیدگی دقیق، رأی به ابطال آن حوزه یا کل حوزه‌های انتخاباتی آن منطقه خواهد داد. به کمیسیون ویژه رسیدگی به تخلفات انتخاباتی، یک‌ماه مهلت داده شده است و با اتمام کار این کمیسیون، احتمالاً پس از پانزده روز مرحلة دوم انتخابات برگزار خواهد شد⁽²⁾

"آیت‌الله مهدوی کنی سرپرست وزارت کشور" نیز اعلام کرد: اگر تقلب در انتخابات محسوس باشد و اعتراضات رسیده وارد باشد، انتخابات در آن منطقه باطل می‌شود؛ ولی این‌طور که شم-ارش آرا نشان می‌دهد، فاصله آرای بعضی کاندیداها که معترض نیز هستند

به حدی زیاد است که درصد تخلفات به آن حد نخواهد بود که موجب ابطال انتخابات شود. از وی سؤال شد: آقای بنی‌صدر در همدان گفته‌اند انتخابات تقلبی را نمی‌توانم تحمل کنم، نظر شما چیست؟ او پاسخ داد: انتخابات تقلبی را هیچ‌کس نمی‌تواند تحمل کند. بحث این است که

تقلبی شده است یا نه. همان‌طور که من در بعضی از مصاحبه‌های خود گفته‌ام، آنچه به‌نام تقلب نامیده شده است بیش‌تر تخلفاتی بوده که حتی شاکیان هم خود مرتکب آن شده‌اند؛ از قبیل تبلیغ یا نوشتن آرا برای اشخاص بی‌سواد و امثال آن. البته پس از بررسی‌های هیئت تحقیق و بررسی - که شورای انقلاب تعیین کرده است - اگر تقلبی در حوزه‌های انتخاباتی شده باشد، مسلماً آرای آن حوزه ابطال خواهد شد.

سرپرست وزارت کشور در مورد این‌که با تعیین هیئت تحقیق و بررسی، آیا تداخلی بین کار هیئت نظارت و هیئت تحقیق و بررسی به وجود نیامده است، گفت: این هیئت را شورای انقلاب معرفی کرده است. پس از تبادل نظر میان این دو هیئت، نظر هیئت منتخب شورای انقلاب مقدم است. آقای مهدوی کنی درباره این‌که انتخابات مرحلة دوم چه‌زمانی انجام می‌شود، گفت: تاریخ دقیق مرحله دوم مشخص نیست، چون تا این هیئت بررسی‌های لازم را انجام ندهد، نمی‌شود مرحله دوم را اعلام کرد؛ اما قاعدتاً تا پس از یک ماه می‌توان تاریخ دقیق انتخابات مرحلة دوم را اعلام کرد.⁽¹⁾

109

به گزارش آسوشیتدپرس، دکتر علی‌اکبر معین‌فر وزیر نفت، در مصاحبه‌ای (در تهران) با روزنامة رسمی المجاهد چاپ الجزایر، گفت: «قیمت نفت در جهان از مرز 40 دلار هم خواهد گذشت، البته این هنوز یک پیش‌بینی است، اما من اطمینان دارم قیمت نفت از 40 دلار تجاوز می‌کند. این تصمیم من نیست، بلکه پیش‌بینی ما است.» وی در مورد ایجاد بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان در ایران گفت: «ما هنوز موضوع را به دقت بررسی نکرده‌ایم؛ زیرا ساختمان مجتمع پتروشیمی ایران برای ما مهم‌تر است.» وی افزود: «ایران حدود 50 درصد از تولید نفت خود را کاهش داده است. این طرز استخراج، هدر دادن ذخائر ما بود. با چنان رقم استخراجی، تا سی‌سال دیگر یک قطرة نفت در خاک ایران باقی نمی‌ماند. برای ما اهمیت زیادی دارد که نفت خود را برای مدت بیش‌تری در اختیار داشته باشیم.»⁽²⁾

در این حال خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع آگاه در سئول گزارش داد: ایران تلاش می‌کند سرمایه‌گذاری 17 میلیون‌دلاری خود را در ایجاد یک پالایشگاه نفت در دست ساخت در کُرة جنوبی، لغو کند. در گزارش مزبور اضافه شده است: شرکت ملی نفت ایران در سال 1976 دست به این سرمایه‌گذاری زد و با گروه سانگی‌یونگ کرة جنوبی، برای ایجاد یک پالایشگاه در این کشور، یک شرکت مختلط تشکیل داد. این پالایشگاه می‌تواند روزانه 60 هزار بشکه نفت را تصفیه کند. شرکت ملی نفت ایران به دلیل سیاست تازة ایران مبنی بر عدم سرمایه‌گذاری در ماورای بحار، تصمیم دارد خود را از این‌کار کنار بکشد. احتمالاً شرکت ملی نفت ایران قراردادهای خود را در قبال تحویل نفت خام به کرة‌جنوبی طی 15 سال آینده، نیز لغو خواهد کرد⁽¹⁾

110

در ادامة اعلام پیشنهادها و مواضع اخیر وزارت خارجة ایران دربارة افغانستان، باز هم از صادق قطب‌زاده وزیر خارجه، اظهارات مشابهی در رسانه‌های داخلی انتشار یافت. وی دربارة مذاکرات خود با سفیر کشور شوروی در زمینة اوضاع افغانستان گفت: پیامی که سفیر شوروی از سوی دولت خود آورده بود، نشان‌دهندة آن است که این دولت با اصل مذاکرة مستقیم ایران با شوروی در مورد افغانستان و حل مسئلة این کشور، موافقت کرده است. قطب‌زاده گفت: این اصل توافقی بود که خواست ما بود برای این‌که مسئلة افغانستان به صورت صلح‌جویانه‌ای حل شود. وزیر خارجه افزود: در مذاکرات خود با سفیر شوروی، بر این مسئله تأکید شد که دولت ایران بر این اصل اعتقاد کامل دارد که حل مسئلة افغانستان، بدون مذاکرات مستقیم و درست با انقلابیون افغانستان نمی‌تواند امکان‌پذیر باشد. قطب‌زاده افزود: خواست دولت ایران بر سه اصل استوار است: 1. به رسمیت شناخته شدن حقوق مردم افغانستان و حق حاکمیت این کشور و تضمین آن. 2. احترام به خواست‌های منطقی مردم افغانستان که به هر نوع حکومتی که مایلند برسند. 3. عدم مداخلة دولت‌های خارجی در امور داخلی این کشور⁽²⁾

از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه از مسکو گزارش داد: خبرگزاری تاس اظهارات صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجة ایران را تعجب‌آور خواند که گفته بود اتحاد جماهیر شوروی با اصل مذاکرات دو طرف مرتبط با مسئلة افغانستان، موافقت کرده است. به نوشتة خبرگزاری تاس، قطب‌زاده بیهوده اظهار داشته است که اتحاد جماهیر شوروی با پیشنهاد ایران موافقت کرده است. خبرگزاری تاس معتقد است که تعبیر آقای قطب‌زاده در این باره بسیار آزادانه و انفرادی بوده است.⁽³⁾

در این حال خبرگزاری پاکستان از اسلام‌آباد خبری مخابره کرد که نشان می‌دهد وزارت خارجة پاکستان چنین گفت‌وگوهایی را نه تکذیب می‌کند نه تأیید؛ بلکه سیاست سکوت و

انتظار را ترجیح می‌دهد. بنابر گزارش این خبرگزاری، آقاشاهی مشاور رئیس‌جمهوری پاکستان در امور خارجی، در گفت‌وگویی با خبرنگاران شرکت کرد. وی در پاسخ سؤالی دربارة اظهارات صادق قطب‌زاده - مبنی بر این‌که اتحاد شوروی به‌طور اصولی با انجام مذاکرات منطقه‌ای برای حل بحران ناشی از مداخلة نظامی آن کشور در افغانستان موافقت کرده است - گفت: ما در این مورد هیچ مطلب رسمی برای گفتن نداریم.⁽¹⁾

در این اوضاع، در مطبوعات داخلی ایران خبرهایی درج و منتشر می‌شود که خوشایند شوروی نیست؛ خبرهایی که به نوعی، تضاد منافع ایران و شوروی را تشدید می‌کند؛ برای نمونه شمارة امروز روزنامة اطلاعات نوشت: به گزارش منابع اطلاعاتی هند، اتحاد شوروی دست‌اندرکار آموزش نظامی هزاران نفر از افراد و قبایل بلوچ در افغانستان است و قصد دارد از این افراد تعلیم‌دیده، در تعرض بهاره که هدف نهایی آن دستیابی مستقیم به مناطق نفت‌خیز خلیج‌فارس تلقی شده است، استفاده کند. بنا به اظهار تحلیلگران غرب، بلوچستان که در ایران، افغانستان و پاکستان گسترده شده است، ممکن است هدف اصلی کرملین به منظور دسترسی به آب‌های گرم خلیج‌فارس باشد. افسران شوروی تاکنون سه تا چهار هزار تن از افراد قبایل بلوچ را در ایالت قندهار تعلیم داده‌اند.⁽²⁾

روزنامة جمهوری اسلامی نیز در شمارة امروز خود نوشت: به گفتة یک منبع موثق غربی، گروهی از سربازان مسلمان شوروی به مبارزان افغانستان ملحق شده‌اند. این منبع که نمی‌خواست نامش فاش شود به خبرنگاران امریکایی در دهلی‌نو گفت که طی ماه گذشته، در منطقه‌ای که تحت کنترل مبارزان است با سه نفر از این سربازها ملاقات کرده است. وی گفت این سه تن از جمهوری ازبکستان شوروی بوده‌اند. ازبکستان یک جمهوری عمدة مسلمان‌نشین شوروی است. گروه زیادی از نخستین واحدهای نیروهای شوروی که به افغانستان فرستاده شدند، مسلمان بودند؛ ولی اکثر آنان پس از مدتی به شوروی بازگردانده شدند و نیروهای اروپایی جانشین آنها شدند. طبق گزارش‌ها، بسیاری از سربازان مسلمان شوروی، در افغانستان نسخه‌هایی از قرآن را خریداری کرده بودند.⁽³⁾

111

موضوع روابط ایران و شوروی، به خصوص جایگاه افغانستان در این روابط، پس از اظهارات اخیر وزیر خارجة ایران اهمیت بیش‌تری یافته و بازتاب زیادی داشته است. در این‌جا دو نمونه از بازتاب‌ها و تفاسیر مربوط به این مسئله ارائه می‌شود. تفسیری از رادیو لندن که آخرین تحولات در روابط ایران و شوروی را مرور کرده است، و تفسیری از "الحوادث" چاپ لندن که در سطح کلان‌تری موضوع روابط ایران و شوروی را مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.

در گزارش مفصلی که از رادیو لندن پخش شد، چنین آمده است: صادق قطب‌زاده وزیر

خارجة ایران گفته است چنانچه نیروهای شوروی از افغانستان بیرون نروند، ایران از هیچ‌گونه مساعدت ممکن به چریک‌های افغان دریغ نخواهد کرد. وی رئوس طرحی را بیان داشته است که هدف از آن، تشکیل یک کنفرانس منطقه‌ای برای تضمین بیطرفی افغانستان و خروج نیروهای شوروی است.

این رادیو مطلب را از قول یکی از مفسران بی.بی.سی. چنین ادامه می‌دهد: جان‌رنر از مفسران بی.بی.سی، در تفسیری دربارة روابط ایران و شوروی می‌نویسد: بیانات صادق قطب‌زاده در یک کنفرانس مطبوعاتی پیرو حملات سایر مقامات ایران به اتحاد شوروی صورت گرفت. جمعة گذشته به مناسبت آغاز سال نو، آیت‌الله خمینی در پیام مهمی که پسرش حجت‌الاسلام احمد خمینی آن را خواند، شدیدترین حملة خود را به خطری که شوروی دربر دارد، ابراز داشت. حمله آیت‌الله به شوروی، مواضع او را به موضع ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری ایران، بسیار نزدیک کرد.

بنی‌صدر در انتقاد از شوروی، کلامش صریح‌تر از رهبران دیگر ایران بوده است. بنی‌صدر در نطق سال نو که بلافاصله بعد از سخنان آیت‌الله خمینی پخش شد، شوروی را تقبیح کرد و تخلیة بدون شرط نیروهای شوروی را از افغانستان خواستار شد. یکی از مسائل جدیدی که در نطق پرزیدنت بنی‌صدر به آن اشاره شد، پیشنهاد او برای تشکیل یک کمیسیون پنج‌نفری برای رسیدگی به ادعای شوروی است؛ مبنی بر آن‌که امریکا و پاکستان در اوضاع افغانستان دخالت کردند. طبق گفتة بنی‌صدر، کمیسیون از نمایندگان ایران، الجزایر، فلسطینی‌ها، یکی از کشورهای اروپایی مانند سوئد، و یکی از کشورهای امریکای لاتین تشکیل خواهد شد. هدف تشکیل کمیسیون آن است که معین کند در افغانستان چه نیروهای بیگانه‌ای حضور دارند و بعد از تعیین این موضوع، خروج کامل آن نیروها را خواستار شود. بنی‌صدر گفت شوروی این پیشنهاد را رد کرده است.

صادق قطب‌زاده پریروز پیشنهاد دیگری مطرح کرد. او پیشنهاد کرد که یک کنفرانس منطقه‌ای تشکیل شود و این کشورها در آن شرکت کنند: شوروی، دولت افغانستان و مبارزان آزادی‌طلب افغانی، پاکستان، ایران و چین. قطب‌زاده گفت هدف کنفرانس آن خواهد بود که اطمینان حاصل شود که نیروهای شوروی خاک افغانستان را ترک کنند و همچنین بیطرفی افغانستان و تمامیت ارضی این منطقه تضمین شود. وزیر خارجة ایران گفت که او این طرح را تسلیم سفیر شوروی در تهران کرده است و اضافه کرد که شوروی این طرح را قبول کرده است.

ولی تاکنون شوروی در این مورد عکس‌العمل رسمی نشان نداده است و به نظر می‌رسد که بسیار نامحتمل است که در واقع شوروی در چنین کنفرانسی شرکت کند. شوروی نمی‌تواند در برابر بیانات تقبیح‌آمیز ایران بی‌اعتنا باشد؛ چون شوروی امیدوار بود که بعد از

سقوط شاه، نفوذش در ایران افزایش پیدا کند. در طول هفتة گذشته، بیانات رسمی و تفسیرهایی که در جراید و رادیو شوروی منعکس شده است، درباره طرح‌های تهاجمی امریکا بر ضد ایران بوده است. همچنین این منابع، اتحاد شوروی را دوست واقعی ایران در مبارزه ایران بر ضد امپریالیسم خوانده‌اند؛ ولی در ضمن، بیانات شوروی لحن دفاعی نیز داشته است.

هفتة گذشته ایران جریان گاز طبیعی را به شوروی قطع کرد. این اقدام در پی نافرجامی مذاکرات دو کشور دربارة افزایش زیاد بهای گاز طبیعی صورت گرفت. شوروی در برابر نیش‌های انتقادآمیزی که جراید ایران به دلیل عدم موافقت شوروی با بهای درخواستی ایران، به این کشور زده بودند، در مقام دفاع برآمد. پریروز خبرگزاری رسمی شوروی تاس، واکنش مستقیمی به بیانیة غیردوستانة دیگر پرزیدنت بنی‌صدر نشان داد. تاس بنی‌صدر را متهم کرد که عمداً تاریخچة روابط دو کشور را با اشاره به این‌که شوروی برای ایران خطر نظامی در بردارد، از حقیقت دور کرده است. شوروی از انتقاد مستقیم از رهبران ایران خودداری کرده است و احتمالاً در حال حاضر قصد دارد بنی‌صدر را از سایر اعضای دولت ایران - که احساسات ضد شوروی کم‌تری دارند - منزوی کند؛ ولی به‌نظر می‌رسد نطق هفتة گذشتة آیت‌الله خمینی توافق نظر را در بین رهبران ایران نشان می‌دهد؛ توافق نظری مبنی بر آن که مخالفت ایران با ایالات متحده امریکا نباید باعث شود که تقبیح اقدامات شوروی در افغانستان تحت‌الشعاع قرار گیرد.⁽¹⁾

الحوادث چاپ لندن نیز در شمارة امروز خود، اهمیت رابطه با ایران برای شوروی را مورد بررسی قرار داده است و نیاز آن کشور به داشتن رابطه با ایران را ارزیابی کرده است. در بخش‌هایی از این تحلیل نسبتاً مفصل که با مروری بر موقعیت استراتژیک ایران برای شوروی، آغاز می‌شود، چنین آمده است:

اتحاد جماهیر شوروی در مورد بروز هرگونه تحولی در مرزهای خود، بسیار حساس است. ایران حدود 1250 مایل مرز مشترک با شوروی دارد. ایران در زمان شاه و به مدت دو دهه، سدی در راه شیوع کمونیسم در منطقه بود و روس‌ها هم برای از بین بردن این سد و نفوذ در خاورمیانه، از هیچ کوششی دریغ نکردند. از کمک‌های شوروی به کشورهای همجوار ایران به آسانی می‌توان متوجه این موضوع شد. علت توجه شوروی به افغانستان بیطرف و سپس حضور نظامی در این کشور نیز همین بود.

اشغال پاکستان یا ترکیه که دارای گرایش‌های غربی‌اند و از نظر نظامی معتبر هستند، برای مسکو آسان نبود؛ زیرا این کشورها از طریق پیمان‌های نظامی به غرب وابسته بودند؛ ولی در مقابل، مشکلات داخلی افغانستان و ایران باعث شد شوروی به راحتی در این دو کشور نفوذ پیدا کند. اوضاع سیاسی روز هم برای نفوذ شوروی در این کشورها بدون تأثیر

نبود؛ مانند دخالت ایران در عمان، روابط متشنج عراق و سوریه یا روابط متشنج ایران و عراق. پس شوروی در منطقه از دو سیاست پیروی می‌کند: سیاست دفاعی و سیاست تهاجمی. سیاست دفاعی بدین معنی است که برای شوروی «وجود مرز دومی، خلع سلاح در مرزهایش، و این‌که کشور همجوارش دشمن مسکو نباشد» بسیار مهم است. اما در مورد ایران: مسکو این کشور را نقطة ارتباط با منطقة خلیج و اقیانوس هند می‌داند که می‌تواند میان شوروی و دیگر قدرت‌ها سدی باشد؛ چون دروازه منطقه به‌شمار می‌آید. پس، از این‌جا متوجه اهمیت یک ایران بیطرف و دوست برای شوروی می‌شویم؛ مانند روابط افغانستان با شوروی در زمان ظاهرشاه.

مسکو معتقد است که ایران می‌تواند با جلوگیری از دسترسی چین به دریای عرب، در مقابل هرگونه حملة دریایی موشکی چین، از شوروی حمایت کند. ضمناً شوروی ایران را به منزلة راه طبیعی ارتباط هوایی خود به افریقا می‌داند و اگر ایران جزء کشورهای بیطرف باشد، مسلماً از رساندن کمک از طرف شوروی به هر نقطة افریقا، جلوگیری نخواهد کرد. ایران همچنین می‌تواند نقصان ناشی از کمبود نفت شوروی و اروپای شرقی را جبران کند.⁽¹⁾

112

یک گزارش از یونایتدپرس دربارة عراق، حاکی از گسترش روابط این کشور با شوروی است. طبق این گزارش یک روزنامة چاپ مسکو نوشت که عراق بزرگ‌ترین شریک تجاری شوروی در میان کشورهای در حال رشد بوده است. میزان کل این تجارت در حال حاضر به 1977 میلیون دلار می‌رسد. شوروی قسمت اعظم نیازمند‌ی‌های عراق از نظر ماشین‌آلات و تجهیزات فنی را تأمین می‌کند⁽²⁾

یادآوری می‌شود عراق که خود را برای درگیری با ایران آماده می‌کند، برای تقویت توان نظامی و بنیة اقتصادی خود، به شدت مشغول توسعة ارتباطات با دیگر کشورها است؛ از جمله طبق یک گزارش که امروز در روزنامة جمهوری‌اسلامی درج شد، دولت عراق تاکنون چندین قرارداد جهت تهیه و نصب راکتورهای اتمی بسته است. این قراردادها با ایتالیا، فرانسه و برزیل منعقد شده است. نیروگاه هسته‌ای خریداری‌شده از فرانسه، باید در سال آینده مورد بهره‌برداری قرار گیرد. طبق این گزارش، انعقاد قرارداد عظیم انرژی هسته‌ای با ایتالیا موجب نگرانی بعضی از کشورها شده است؛ زیرا این پروژه به کشور عراق امکان می‌دهد تا به‌راحتی بتواند به تولید بمب اتمی اقدام کند.⁽³⁾

113

بیش از یک‌سال از افتتاح دفتر سازمان آزادی‌بخش فلسطین می‌گذرد. این دفتر که سفارت فلسطین محسوب می‌شود، در محل ساختمان قدیم سفارت اسرائیل در تهران (واقع در خیابان کاخ که به خیابان فلسطین تغییر نام داده شد) بازگشایی شده است. در این حال

هند اعلام کرد که سازمان مزبور، در دیپلماسی این کشور جایگاهی رسمی دارد. امروز روزنامة جمهوری اسلامی گزارش داد: ناراشیما رائو وزیر امورخارجة هند، دیروز در پارلمان این کشور اعلام کرد هند موافقت کرده است هویت کامل دیپلماتیک به سازمان آزادی‌بخش فلسطین اعطا کند. وی گفت این تصمیم به دفتر سازمان آزادی‌بخش فلسطین در دهلی‌نو ابلاغ خواهد شد. اظهارات وی با استقبال تمام نمایندگان پارلمان هند روبه‌رو شد.⁽¹⁾

ضمیمه گزارش 99

گروه‌های مسلح مخالف نظام که با قضایای اخیر آذربایجان غربی مرتبطند، در جنبه‌های تبلیغ و توجیه نیز فعّالند. با توجه به این مسئله، سپاه پاسداران ارومیه نیز اطلاعیه‌ای با عنوان "در نقده و قالاتان چه گذشت" انتشار داد که حوادث مزبور را از نگاه طرف دیگر درگیری، توضیح می‌دهد. متن کامل اطلاعیة مزبور به شرح زیر است:

1- روستای قالاتان یا قلات و تپة مجاور آن به نام تپة قالاتان در نزدیکی نقده، روستایی بود که تبدیل به سنگر نیروهای پیشمرگ دمکرات و کومه‌له شده بود. سنگرهایی تعبیه شده [است] بزرگ و مقاوم، که می‌شود در آن‌جا به خوبی جنگید.

2- قبل از درگیری، تمام ساکنان، روستا را تخلیه کرده و تمام وسایل زندگی را نیز با خود برده بودند و جای آنها را پیشمرگان دمکرات و کومه‌له گرفته بودند.

3- از تپه و روستای قالاتان به سوی نیروهای ارتش با اسلحه‌های سبک و سنگین تیراندازی می‌شود و ارتش در مقام پاسخگویی و کوبیدن سنگرهای آنان بر می‌آید.

4- در این تیراندازی تعدادی کشته و مجروح شده‌اند که طبق منابع موثق خبری از میان خود اکراد، کشته‌شدگان از دمکرات‌ها و کومه‌له بودند.

5- در تاریخ 7/1/59 پیشمرگان دمکرات و کومه‌له به چند روستای تُرک‌نشین به نام‌های آلاگوز، میرآباد و لواشلو با سلاح‌های سنگین حمله می‌کنند که چندین خانه، ویران، و یک مسجد آسیب می‌بیند. در این حمله تعدادی دام تلف می‌شوند، و شب بعد دوباره روستای آلاگوز مورد حمله قرار می‌گیرد. اهالی دهات مزبور هنوز هم در شهر نقده سرگردانند.

6- چریک‌های فدایی و احزاب و گروه‌های ضدانقلاب و فرصت‌طلب و جنگ‌افروز دیگر، از ناآگاهی عمومی نسبت به اخبار صحیح، سوء استفاده کرده و برای مسموم کردن اذهان عمومی، اخبار را وارونه جلوه می‌دهند. بعضی از گروه‌های به‌ظاهر مسلمان هم با آن دروغگویان و معرکه‌گیران هم‌آوایی کرده و برای کشته‌شدگان در این واقعه که همه از پیشمرگان بوده و برعلیه ارتش دست به حمله زده بودند، و در نتیجه با حملة متقابل ارتش و مردم نقده روبه‌رو شدند، تسلیت می‌فرستند.

اگر آنان از خلق کُرد دم می‌زنند و از حقوق خلق‌ها سخن می‌گویند، آیا خلق ترک مورد ستم و تجاوز واقع نمی‌شود که وقتی نوبت به اولیا می‌رسد، آسمان می‌تپد و وقتی روستاهای ترک‌نشین مورد حملة ناجوانمردانة پیشمرگ‌ها واقع می‌شوند، زبان‌ها لال می‌شود؟! چه انتظاری برای داشتن تعهد و احساس مسئولیت از شما می‌رود؟

پیروز باد انقلاب اسلامی امت اسلام به رهبری امام‌خمینی، ابراهیم زمان.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارومیه⁽²⁾

روزشمار جنگ جمعه 8 فروردین 135911 جمادی‌الاولی 1400 28 مارس 1980

114

به عقیدة کارشناسان غربی که مسائل بین ایران و امریکا را پیگیری می‌کنند این احتمال وجود دارد که ابتکار جدید امریکا، تحرک تازه‌ای در جهت حل مسئله گروگان‌ها، ایجاد کند؛ هرچند آنها درصد این احتمال را آن‌قدر بالا نمی‌دانند که به معنای ایجاد امید تازه‌ای برای آزادی فوری گروگان‌ها باشد. به گزارش بخش عربی رادیو لندن: «شب گذشته سایروس‌ونس وزیر خارجة امریکا، با انتشار مدرک رسمی دولتی از سوی کمیتة روابط خارجی سنای امریکا، در مورد روابط ایالات متحده با ایران در زمان شاه سابق، موافقت کرد. خبرنگار بی.بی.سی. از واشنگتن گزارش داد که چنین به‌نظر می‌رسد که راه برای این ابتکار هموار شده است؛ زیرا بیانیة اخیر کاخ سفید در مورد این‌که امریکا دیگر هیچ تعهدی نسبت به شاه سابق ندارد، خود بهترین مقدمه برای انتشار مدرک فوق به‌شمار می‌آید.»⁽¹⁾

همچنین رادیو امریکا خبرداد که ونس وزیر خارجه گفته است: دولت امریکا ایرادی به پیشنهاد سناتور فرانک چرچ رئیس کمیتة روابط خارجی سنا ندارد که مبنی است بر رسیدگی به روابط ایران و امریکا در دوران شاه سابق؛ ولی با انتشار بیانیة رسمی در مورد اعتراف به خلافکاری در دوران حکومت شاه، مخالف است. به گفتة این رادیو، سناتور چرچ اظهار امیدواری کرده است که رسیدگی و گزارش کمیتة روابط خارجی سنا در این مورد، به آزادی گروگان‌ها کمک کند.⁽²⁾

به گزارش رادیو امریکا سایروس ونس در کنگرة امریکا به بحران ایران اشاره کرد و گفت صلاح نمی‌داند اقدامات احتمالی دولت کارتر برای آزادی گروگان‌ها را فاش کند. وی گفت امکانات مختلف مورد بررسی است. ونس اضافه کرد که موضوع عمده‌ای که در میان است، مسئله نگاهداری

غیرقانونی اعضای دیپلماتیک سفارت امریکا در تهران است که خلاف قوانین و اصول بین‌المللی می‌باشد. وزیر خارجة امریکا گفت: ما انقلاب ایران را به صورت یک واقعیت می‌پذیریم و هیچ‌گونه تردیدی در احترام به حقوق مردم ایران در انتخاب این حکومت و آیندة آن، نداریم و هیچ مخالفتی با تمایل ایران در مطرح کردن شکایت خود در جهان نداریم؛ ولی ایران باید به مسئولیت‌های اساسی خود در ایمنی و آزادی گروگان‌ها واقف باشد⁽¹⁾

از سوی دیگر، هم‌زمان یکی از مقامات عالی‌رتبة دولتی امریکا به خبرنگاران در واشنگتن گفت: بحران پنج‌ماهة ایران وارد مرحلة تازه‌ای شده است. وی گفت انتظار می‌رود امریکا به‌زودی اقدامات غیرنظامی تازه‌ای انجام دهد. این مقام تأکید کرد که این اقدامات، غیرنظامی خواهد بود و به‌طور کلی، با اقدامات قبلی امریکا برای حل بحران ایران، تفاوتی نخواهد داشت. وی اظهار داشت که اقدامات بعدی به‌منظور این طرح‌ریزی شده است که به‌مقام‌های ایرانی نشان دهد با ادامة اسارت گروگان‌ها، ایران به پرداخت بهای سنگینی مجبور خواهد شد.⁽²⁾

115

در امریکا، همواره برخورد نظامی شدید با ایران، حتی اگر به نابودی گروگان‌ها منجر شود، طرفداران زیادی داشته است و چه بسا اگر زمانی کوتاه بعد از "ماجرای لانه"، ارتش شوروی افغانستان را اشغال نمی‌کرد، آنها موفق می‌شدند نظر خویش را در هیئت حاکمة امریکا به کرسی بنشانند؛ ولی ایجاد دغدغة جدید افغانستان برای نظامی‌گرایان، مانع از این امر شد. طرفداران این نظریه مرتباً و هم‌زمان با هر طرح و تدبیر غیر نظامی، آن را نیز مطرح می‌کنند. در موقعیت کنونی نیز یکی از شخصیت‌های سرشناس امریکایی مجدداً راه‌حل نظامی را یادآوری کرد. به گزارش رادیو قاهره:«هنری کیسینجر وزیر خارجة سابق امریکا تأکید کرد که تنها راه برای آزاد کردن گروگان‌های امریکایی در تهران، برخورد میان امریکا و ایران است و غیر از این، چاره دیگری نیست. کیسینجر خاطرنشان کرد که خطر این برخورد برای جان گروگان‌ها، بیش‌تر از خطرهایی نیست که در حال حاضر هر روز برای آنان در شرف وقوع است. کیسینجر سیاست کارتر برای آزادی گروگان‌ها را یک سیاست غلط، بی‌هدف و نامشخص خواند. وی در عین‌حال، اتهام‌های ایران را برضد خود مبنی بر این که توطئة فرار شاه را از پاناما به مصر تدارک دیده است، رد کرد. نکتة مهم این است که این نظرهای کیسینجر به‌دنبال اعلام تصمیم دولت امریکا ابراز شده

است؛ یعنی اعلام این‌که کمیتة روابط خارجی سنای این کشور حاضر شده است به مسئلة مناسبات ایالات متحده با رژیم شاه سابق اعتراف کند.»⁽¹⁾

در مقابل، منابع رسمی امریکا بر پرهیز از برخورد نظامی در اوضاع فعلی تأکید می‌کنند؛ از جمله به گزارش رادیو امریکا، یک مقام رسمی و عالی‌رتبة دولت امریکا تأکید کرد که دولت کارتر معتقد است اقدامات نظامی جهت رهایی گروگان‌ها، نه تنها مفید نیست، بلکه خطرهای زیادی برای گروگان‌ها ایجاد خواهد کرد؛ روابط بین دو کشور را نیز به مخاطره می‌اندازد و اصولاً به صلاح کشورهای صنعتی غرب در برابر جهان اسلام نخواهد بود؛ ولی این مقام رسمی اضافه کرد که اقدام نظامی به‌وسیلة دولت امریکا را نمی‌توان به‌طور دائم کنار گذاشت.

به گفتة رادیو امریکا این مقام اظهار کرد که دولت امریکا هنوز امید استخلاص گروگان‌ها را از طریق گفت‌وگو و مذاکره از دست نداده است. وی گفت: اکنون نیروهایی در ایران هستند که اعتقاد دارند مسئلة گروگان‌ها مشکلات جدی اقتصادی برای مملکت ایجادکرده است و اکنون توجه مقامات ایران باید به مشکلات داخلی و تهدید ناشی از حضور نیروهای شوروی در افغانستان، معطوف شود. مقام دولتی امریکا اظهار امیدواری کرد: اگر صدای این دسته از ایرانیانی که چنین اعتقادی دارند، بیش‌تر شنیده شود، ممکن است بتوانند آیت‌الله خمینی را قانع کنند. وی افزود به‌نظر می‌رسد انقلاب ایران به علت بی‌توجهی به مسائل داخلی و مشکلات اقتصادی، در حال فرو ریختن است. او اظهار امیدواری کرد که این واقعیت مورد توجه مقامات ایرانی قرار بگیرد.⁽²⁾

از سوی دیگر، این موضوع نیز در خور توجه است که به گزارش یونایتدپرس، ونس گفته است دولت متبوع وی در حال مطالعة نظرهای خود در مورد ایران و تجدید نظر در این‌باره است، اما وی در همین حال در سخنان خود اظهار کرد که هیچ امید تازه‌ای برای آزادی گروگان‌های امریکایی وجود ندارد.⁽³⁾با توجه به همین امر است که هودینگ کارتر گفت: ونس احتمال مداخلة نظامی امریکا در ایران را رد نکرده است. وی به برخی گزارش‌های خبری اشاره کرد که طی آنها گفته می‌شود امریکا احتمال استفاده از زور برضد ایران را رد کرده است و افزود: این‌گزارش‌ها در واقع نظرهای دولت امریکا را به گونه‌ای نادرست تفسیر کرده‌اند. ما تمایل چندانی به این کار نداریم ولی آن را رد نمی‌کنیم.⁽⁴⁾

در عین حال وی یادآور شد امریکا باید قدرت نظامی خود را برای رهایی گروگان‌های این کشور، به ایران نشان بدهد؛ زیرا در غیر این‌صورت، آزادی گروگان‌ها حداقل در شرایط کنونی غیرممکن است.⁽⁵⁾

116

در ایران از یک‌سو امر تعیین تکلیف گروگان‌ها، به مجلس واگذار شده است و از طرف دیگر، انتخابات مرحلة دوم مجلس حداقل به مدت یک ماه به تعویق افتاده است، از این‌رو

در داخل کشور نوعی وضعیت رکود و صبر و انتظار در زمینة موضوع گروگان‌ها ایجاد شده است؛ اما با این حال، اقداماتی جانبی در حال انجام است؛ از جمله: روابط عمومی دانشجویان مسلمان پیرو خط امام اعلام کرد: جهت برگزاری مراسم مذهبی عید پاک برای گروگان‌های جاسوس امریکایی، برنامه‌ای مطابق با رسوم مسیحیّت تدارک دیده شده است. برای اجرای این مراسم از کشیش‌های مسیحی ایرانی که سابقة مبارزه در دوران انقلاب اسلامی ایران را داشته‌اند، دعوت خواهد شد.⁽¹⁾

همچنین رادیو کلن خبرداد: به دعوت رئیس‌جمهوری ایران، "شون مک‌براید" دارندة جایزة صلح نوبل از ایرلند به ایران آمده است. ناظران سیاسی سفر وی را با تلاش نافرجام کمیسیون سازمان ملل متحد، برای ایجاد شرایط لازم به‌منظور آزاد شدن گروگان‌های امریکایی، در ارتباط می‌دانند. "شون مک‌براید" پس از مذاکره با رئیس‌جمهوری ایران اظهار داشت که به‌نظر او تشکیل یک کمیسیون مستقل برای رسیدگی به اتهامات وارده به رژیم شاه سابق و حل ماجرای گروگان‌ها، بهترین راه است.⁽²⁾

در همین حال، یک مقام رسمی امریکا دربارة به تعویق انداختن جریان استخلاص 50 گروگان امریکایی در تهران، ابراز نگرانی کرد. رادیو امریکا با اعلام این خبر افزود: «یک سخنگوی کاخ سفید در این‌باره اظهار داشت که دولت امریکا با صبر و حوصله و تفاهم، نسبت به مشکلات سیاسی ایران عمل کرده است. وی اضافه نمود هر روز که می‌گذرد مسئولیت رهبران ایران در نگهداری غیرقانونی گروگان‌ها شدیدتر می‌شود. به گفتة وزارت امورخارجة امریکا نیز هیچ دلیل منطقی برای به تعویق انداختن استخلاص گروگان‌های امریکایی وجود ندارد.»⁽³⁾

از سوی دیگر به گزارش رادیو مسکو، سه گروگان سابق امریکایی که موفق شدند در ماه ژانویه با استفاده از گذرنامه‌های جعلی از ایران فرار کنند، به دادگاه فدرال در امریکا مراجعه کردند و اقامه دعوی نمودند. آنها از مقام‌های دولتی ایران درخواست می‌کنند که 110 میلیون دلار بابت جبران خسارات وارد شده به آنها بپردازند. چنانکه از گزارش‌های خبرگزاری‌ها پیداست، در صورت قبول این دادخواست در دادگاه امریکا، وزارت دارایی امریکا می‌تواند اجازه دهد که این مبلغ از وجوه ایران پرداخت شود؛ وجوهی که برخلاف قانون در بانک‌های امریکا بلوکه شده است.⁽⁴⁾

117

سرنوشت محمدرضا پهلوی پس از انقلاب یکی از بحث‌های رسانه‌های خارجی است. او که در جایگاه شاه ایران، یکی از وفادارترین خدمتگزاران امریکا شناخته می‌شد، اکنون تبدیل به وسیله‌ای شده که تاریخ مصرفش گذشته است و کسی را به او رغبتی نیست. این سرنوشت حتی متحدان سنتی امریکا را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در این میان، برخی این موضوع را دستمایة ابراز نظرهای کینه‌توزانه دربارة انقلاب اسلامی و نظام جدید ایران

قرار می‌دهند؛ از جمله "پاتریک وارسمن" از نویسندگان روزنامة فیگارو چاپ پاریس، مقاله‌ای با عنوان "وقتی گروگان‌ها صد ساله شوند" در شمارة امروز این روزنامه درج کرد. او در این مقاله ضمن ستایش از سادات و تقبیح دیگران در زمینة رفتار با شاه، از رفتار منفعلانة کارتر در مورد ایران در موضوع گروگان‌گیری، انتقاد کرد و به‌نحوی تحریک‌کننده، امریکا را به مقابلة شدید با ایران فرا خواند.

وی می‌نویسد: «من کم‌ترین علاقه‌ای به نوشتن دوبارة تاریخ ندارم و نمی‌خواهم ثابت کنم که رژیم شاه کامل و بدون عیب بوده است؛ چون چنین کاری غیرواقعی، اشتباه‌آمیز و احمقانه می‌باشد. از طرفی نیز قادر نیستم از احساس نفرت و بیزاری که با مشاهدة فلاکت پادشاهی که تا دیروز تمام غرب تملقش را می‌گفت و چاپلوسی‌اش را می‌کرد، ولی امروز مانند یک طاعون‌گرفته از او روی بر می‌گرداند، چشم‌پوشی کنم. کجا هستند مهمانان بسیار خشنود جشن‌های تخت جمشید؟ کجایند رهبران اروپایی که به محمدرضا طراح "بزرگ‌ترین تجدید حیات ملی" تعظیم می‌کردند؟ و کجا است جیمی کارتر عاقبت‌اندیش که تنها 27 ماه از تعظیم بلندبالایش به وفادارترین یار و هم‌پیمان و طرفدار غرب در کاخ سلطنتی نیاوران می‌گذرد؟»

وی سپس انور سادات را سپاس می‌گوید که "بدون این که از افراطیون اسلام هراسی داشته باشد،" شاه مخلوع را با آغوشی باز در سرزمین خود پذیرفت.

نویسنده در ادامه، پس از انتقاد به ناسپاسی غرب که به همین جا هم ختم نمی‌شود" به‌موضوع گروگان‌های امریکایی می‌پردازد و می‌نویسد: «اگر 50 دیپلمات امریکایی هنوز در سفارت زندانی هستند، تنها به این دلیل است که جیمی کارتر قوة ابتکار و ارادة کافی برای آزاد کردن آنها را نداشته و در واقع، امریکا در این مورد مرتکب سه اشتباه اساسی شده است: اول این‌که امریکا هیچ‌گاه نباید اجازه می‌داد که با مقامات تهران در مورد شرایط آزادی 50 گروگان مذاکراتی صورت گیرد؛ چون امریکا با این کار خود، عمل گروگان‌گیری را به رسمیت شمرد و باعث سربلندی دانشجویان اسلامی شده است. ... دوم این‌که امریکا هیچ‌گاه نمی‌بایست تعهد می‌کرد که کمیسیون رسیدگی به جنایات شاه را که بر حسب تصادف، کمیسیون رسیدگی به قرار و مدارهای میان واشنگتن و خاندان پهلوی نیز بوده است، به تهران بفرستد.»

در این‌جا نویسنده استدلال می‌کند: «هنگامی‌که پنج قاضی با شهرتی جهانی قبول می‌کنند که ظرف 16 روز، 38 سال سلطنت را "مورد بررسی و قضاوت" قرار دهند و با سرعت، از سه یا چهار مرکز شکنجة ساواک - که به همین منظور از قبل آماده شده است - بازدید به‌عمل می‌آورند و با ده‌ها ناقص‌العضو مجهول‌الهویه (قربانی جنایات شاه) - که از صحبت کردن در مورد مصیبت‌هاشان سیر نمی‌شوند - ملاقات می‌نمایند و حدود یک ربع ساعت در قبرستان شهدای انقلاب توقف می‌کنند و بالاخره پس از روزها انتظار برای ملاقات گروگان‌ها، بی‌نتیجه مجبور به ترک کشور می‌شوند، آیا همة اینها جز مسخره‌بازی و مزاح

می‌تواند چیز دیگری باشد؟»

در ادامة مقاله، اشتباه سوم امریکا به این نحو ذکر می‌شود: «حکومت امریکا هیچ‌گاه نمی‌بایست روی میانه‌روی رهبران ایران حساب می‌کرد و همین اشتباه است که رهبران کاخ سفید را منحرف ساخته، و به‌جای این‌که به بیان عینیات و بررسی دقیق پرداخته شود، کارتر را بر آن داشته است که روی انسان‌هایی شرط‌بندی کند؛ با این فرض که ایران بعد از شاه، بدون شک منتهی به روی کار آوردن یک رهبر الهی خواهد شد که کم‌تر از دیگران طرفدار امریکا است. در واقع از بازرگان گرفته تا یزدی و قطب‌زاده و بنی‌صدر، همه خواب و خیال‌های امریکایی را فراموش کرده‌اند. طبق آخرین اخبار، واشنگتن به جز آیت‌الله‌روی چیز دیگری حساب نخواهد کرد... تعجب‌آور نیست که در چنین شرایطی، افزایش نیرنگ‌های طرفداران خمینی، جیمی کارتر و همراهانش را به وحشت اندازد.»

نویسنده در پایان، حرف اصلی خود را که برخورد شدید امریکا با ایران است، با صراحت مطرح می‌کند: «در این‌جا این سؤال مطرح می‌شود که امریکا تا کی می‌خواهد به لجبازی خود ادامه دهد. امریکا چه موقع می‌خواهد به احساسات ملاهایی که از قوانین دیپلماسی کنگره وین به هیجان آمده‌اند، پاسخ دهد؟ وقتی که گروگان‌ها صدساله شدند؟... قطع روابط دیپلماتیک، محاصرة دریایی سواحل و بنادر، خرابکاری در خطوط تلفنی و برنامه‌های رادیو و تلویزیون یا حتی بمباران فرودگاه‌ها، سدها، تأسیسات نفتی در ایران، اینها روش‌هایی است که مردان سیاسی به آن متوسل می‌شوند، نه تاریخ‌نویسان. در عوض، آنچه که من می‌توانم با سبک و سنگین کردن کلماتم ادا کنم این است که قبول ذلت‌ها و سرشکستگی‌ها نیز حدی دارد؛ خصوصاً اگر این ذلت‌ها بر اثر اعمال یک مشت جوان انقلابی که لباس دانشجویان مسلمان را به تن کرده‌اند، صورت گرفته باشد. در روابط دیپلماتیک نیز مانند صحنه زندگی باید با مردم، با آن زبانی که می‌فهمند صحبت کرد.»⁽¹⁾

118

عصر امروز دکتر بهشتی دبیرکل حزب جمهوری اسلامی و رئیس دیوان عالی کشور، پس از ملاقات با امام‌خمینی با خبرنگار خبرگزاری پارس گفت‌وگویی انجام داد. از وی سؤال شد: اگر دولت مصر، شاه مخلوع را به ایران تحول دهد، آیا با مصر روابط مجدد برقرار خواهد شد؟ او در پاسخ گفت: «اگر دولت مصر چنین کاری بکند، کاری در جهت صحیح انجام داده است و این کارش مورد قدردانی است، و این بدان معنی نیست که مسائل مربوط به خیانت‌های سادات به ملت مصر و عالم اسلام در رابطه با اسرائیل، با این کارها پوشیده شود و این خیانت‌ها همچنان محکوم است. سادات و دولت مصر باید از این راه خائنانه برگردند و ما اهل معاملة سیاسی نیستیم و مسائل مصر عمیق‌تر از این حرف‌ها است و بازهم تأکید می‌کنیم که ما اهل معاملة سیاسی نیستیم.»⁽²⁾

119

یکی از ابتکارهای دولت صدام که جنبة ضدیت و دشمنی با ایران دارد، تشکیل کنفرانس ملی و خلقی عرب در بغداد است. در این ابتکار، عراق در پوشش‌های مختلف کوشید تا افکار عمومی جهان عرب را برضدّ ایران بسیج کند؛ اما مجموعة خبرهای منتشر شده دربارة نتایج حاصل از این اقدام، حاکی از آن است که عراق سود چندانی در این زمینه نبرده است؛ به‌طور مثال: ابوالهول یکی از اعضای کمیته مرکزی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، در این کنفرانس گفت: «جای بحث وجود ندارد که جزایر سه‌گانة اشغال شده در زمان شاه مخلوع، باید به حاکمیت عربی بازگردانده شود و این امر طبق اطلاعات ما امکان‌پذیر می‌باشد؛ مشروط بر این‌که گفت‌وگوهای دوستانه‌ای با انقلاب ایران صورت گیرد.»⁽¹⁾

در این حال، رادیو صوت‌الجماهیر آخرین خبرهای مربوط به گردهمایی مزبور را به این نحو اعلام کرد: بامداد امروز آخرین جلسة کنفرانس ملی و خلقی عرب در بغداد، برای تصویب بیانیة سیاسی پایانی این کنفرانس تشکیل شد. این بیانیه پس از جرح و تعدیل جزئی در آن، به اتفاق آرا تصویب شد. در این بیانیه از ابتکار رفیق، صدام‌حسین، در مورد تشکیل این کنفرانس و منشور ملی آن، جانبداری شده است؛ همچنین از تحکیم روابط میان توده‌های عرب در تمام کشورهای عربی و عدم تمایل آنان به شرق و غرب، پشتیبانی کامل شده است و رد هر نوع حضور خارجی سیاسی و نظامی در منطقه به هر بهانه و به هر نحوی، مورد حمایت کامل قرار گرفته است. در بیانیه همچنین آمده است که دشمن اصلی ملت عرب و جهان اسلام و تمام منطقه و جهان، امپریالیست جهان‌خوار به سرکردگی امریکا و صهیونیسم جهانی و پایگاه تجاوزگر آن یعنی اسرائیل، است⁽²⁾

یادآوری می‌شود، که طبق گزارش خبرگزاری فرانسه، صدام حسین دیشب به‌طور غیرمنتظره در کنفرانس مزبور حضور یافت و ضمن نطق مفصلی که بیش از یک ساعت طول کشید، به جنگ 1974عراق و ایران اشاره کرد و گفت که اگر در الجزایر با شاه ملاقات نمی‌کرد، این جنگ تا امروز هم ادامه می‌یافت.

صدام حسین تصریح کرد که الجزایر در حل اختلاف‌های ایران و عراق نقش میانجی ایفا کرد و برخلاف آنچه که شایع بوده است، "بومدین" در این ملاقات نقشی به‌عهده نداشت.⁽¹⁾

120

یک گزارش رسیده از منابع ایران با قید "صحت دارد" حاکی از آن است که ستاد ارتش عراق به کلیة یگان‌های مرزی این کشور دستور داده‌است خود را به انواع سلاح و مهمات مخصوص خط مقدم جبهه، مجهز کنند و مایحتاج خود را از انبار مهمات موجود در منطقه فراهم سازند. همچنین به کلیة یگان‌ها و پاسگاه‌های مرزی موجود در مرز مشترک ایران و عراق، مجدداً تأکید شده است که کوچک‌ترین تجاوز از طرف ایران را با حداکثر قدرت جواب دهند. این گزارش، امروز را تاریخ شروع وضعیت یاد شده قرار داده است.⁽²⁾

در این حال بر اساس گزارش پاسگاه مرزی خسروی، نیروهای عراقی در غرب کشور درگیری‌های مرزی ایذایی پراکنده‌ای را از شب گذشته آغاز کرده‌اند. این درگیری‌ها تا ساعت 6 صبح امروز ادامه داشته است. گزارش مرزبانی قصرشیرین در این‌باره حاکی است که شب گذشته، ساعت 23، از طرف پاسگاه "قلعه یهودی" عراق، پاسگاه "تنگاب‌نو" ایران را زیر آتش قرار دادند. این آتش ابتدا با خمپارة منور و سپس با سلاح‌های سنگین بود. مأموران مستقر در پاسگاه نیز به آتش دشمن پاسخ دادند. از طرف گروهان قصرشیرین و مرکز هنگ پاسگاه تنگاب‌نو، یک قبضه تفنگ 106 میلی‌متری و یک‌دستگاه گاز 66، همراه تعدادی نیرو، جهت کمک به محل اعزام شد. تیراندازی متقابل تا ساعت 2 بامداد و به صورت پراکنده تا ساعت 6 بامداد امروز ادامه یافت. این درگیری تلفات جانی و مالی به‌بار نیاورد. در گزارش اضافه شده است که بلافاصله از طریق این مرزبانی، به عمل مأموران عراقی شدیداً اعتراض شده است⁽³⁾

دیگر گزارش‌های مربوط به فعالیت‌های مرزی امروز نظامیان عراق، حاکی از تردد افراد پیاده دشمن در حوالی حمودی فردوس(مقابل العماره عراق) و تحرک تانک‌های دشمن همراه با شلیک کردن در حوالی ده تنگ‌سعدون (مقابل طیب عراق) می‌باشد.⁽⁴⁾

121

حزب بعث عراق جو سنگینی در این کشور حاکم کرده است و زمینه را برای درگیری با ایران آماده می‌سازد؛ اما با وجود این در داخل با مشکلاتی مواجه است؛ از جمله: در مناطق کردنشین، مخالفت از موضع اسلام‌خواهی، به تحرکات سنتی کردهای عراق افزوده شده است. امروز در موصل، امام جمعة این شهر در خطبه‌های نمازجمعه از انقلاب اسلامی ایران و رهبر آن امام‌خمینی تمجید و پشتیبانی کرد و وسایل ارتباط جمعی دولتی عراق را به‌دلیل توهین و ناسزاگویی به امام‌خمینی و انقلاب اسلامی ایران، محکوم نمود و فتوا به تحریم آن داد. این گفته‌های وی مورد تأیید و حمایت نمازگزاران قرار گرفت. پس از نماز

جمعه نیز نمازگزاران با دادن شعار الله اکبر و شعارهایی برضد رژیم بعث، دست به راهپیمایی زدند. پلیس و نیروهای امنیتی به نمازگزاران حمله کردند و امام جمعه و گروهی از تظاهرکنندگان را دستگیر نمودند.⁽¹⁾

گزارشی نیز حاکی است که امروز یک افسریار کُرد در پادگان "نیسان" با یک قبضه مسلسل، چهار افسر و افسریار و سه نفر از افراد شرطی را به قتل رسانید که بلافاصله دستگیر و به بغداد اعزام شد⁽²⁾یک روزنامه فرانسوی نیز از یک سوء قصد نافرجام به جان رئیس‌جمهوری عراق صدام‌حسین، خبرداد؛ به این ترتیب که هلی‌کوپتر رئیس‌جمهوری ده دقیقه قبل از بلند شدن از زمین منفجر شده است.⁽³⁾

122

تحرکات ایذایی عراق علاوه بر آنچه نیروهای رسمی این کشور در مرزها صورت می‌دهند، در قالب اقدامات خرابکاری و ایذایی در داخل ایران نیز انجام می‌گیرد. در ادامة این تحرکات امروز نیز، هم در جنوب و هم در غرب اقداماتی صورت گرفت. در جنوب، نفوذ عده‌ای از عوامل عراق در اروندکنار بی‌نتیجه ماند و آنها با مشاهدة اهالی، محل را ترک کردند و به عراق متواری شدند.⁽⁴⁾به گزارش شهربانی آبادان، این عوامل نیمه‌های شب با قایق از طریق نهر قصر نفوذ کردند و در نظر داشتند شرکت جیلان و لنج‌های مستقر در اروندکنار را به آتش بکشند.⁽⁵⁾

در استان کرمانشاه و مرز خسروی و قصرشیرین نیز عوامل محلی وابسته به رژیم عراق، دست به برخی تحرکات ایذایی می‌زنند. امروز رکن سوم ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی به مراکز اطلاعاتی نیروی زمینی ارتش اطلاع داد: «برابر اطلاع واصله، به علت فعالیت پاکسازی قیاده موقت در ازگله و شیخ‌سله که به عقب رانده شده بودند، از طرف عراق به "محمود نظری" دستور داده شده است که کلیة نفرات خود را در بیشکان و هاوان و باویسی و [سرپل] ذهاب گسترش بدهند و به همین منظور در روزهای اخیر فشارهای زیادی به این مناطق وارد گردید.»⁽⁶⁾

[سند شماره 63197 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا 3 مرکز فرماندهی به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات) 8/1/59]

از سوی دیگر، گزارش لشکر81 زرهی حاکی است که پاسداران در گردنو با مهاجمین درگیر شدند و این درگیری تا ساعت 14 امروز ادامه داشت. طبق خبر رسیده، تعدادی از مهاجمین کشته و مجروح شده‌اند و بقیه از طریق "تنگه هوان" به سمت خاک عراق فرار کرده‌اند. در ادامة گزارش مزبور آمده است: «پاسگاه تنگاب کهنه نیز از ساعت 23 شب گذشته تا ساعت 10 امروز درگیر بوده‌اند⁽⁸⁾

در نهایت، طبق تلفنگرام ستاد مشترک «با پشتیبانی آتش گروهان گردنو، مهاجمین عقب‌نشینی و ارتفاعات "تنگه هوان" به دست سپاه پاسداران افتاده است.⁽¹⁾

123

استان کرمانشاهان علاوه بر درگیر بودن با پدیدة "مهاجمین" وابسته به عراق، با مسئلة تحرکات ایذایی و درگیری‌های مسلحانة گروه‌های مسلح مخالف نظام نیز مواجه است؛ اگرچه به اندازة آذربایجان غربی و کردستان نیست. امروز نیز حدود ساعت 22 هنگامی که برق شهر کرمانشاه قطع شده بود، در مقابل قرارگاه لشکر، بمبی منفجر شد که صدای انفجار آن در اکثر نقاط شهر شنیده شد. سرپرست شهربانی استان کرمانشاهان گفت بر اثر انفجار این بمب، به یک‌دستگاه اتومبیل پیکان که درمحل بود، خساراتی وارد آمد⁽²⁾همچنین ساعت 20 در کامیاران، افراد حزب دمکرات و کومه‌له اقدام به حملة مسلحانه‌ای با سلاح‌های سنگین کردند. در این درگیری که حدود سه ساعت طول کشید، سه نفر از مهاجمان کشته شدند⁽³⁾به گزارش خبرنگار روزنامة انقلاب اسلامی این حمله به مراکز سپاه پاسداران و محل استقرار سازمان پیشمرگان مسلمان کُرد صورت گرفت. این درگیری سرانجام با پاسخ مدافعان و عقب‌نشینی مهاجمان پایان یافت.⁽⁴⁾در این حال، یادداشتی که امروز از سپاه کرمانشاه به مرکز ارسال شد، حاکی از وجود درگیری‌هایی در پاوه است. در این یادداشت آمده است: «چون پاوه مهماتش تمام شده و احتیاج به تفنگ 106 و گلولة تفنگ 106 دارد و مسئول اسلحه‌خانة تدارکات نیست، چنانچه مسئول تدارکات اسلحه‌خانه نباشد، خودمان تا یک ساعت دیگر اقدام می‌کنیم. وضعیت پاوه خراب است.»⁽⁵⁾

124

درگیری‌های محور اشنویه - نقده که نیمه شب پریشب آغاز شده بود، در ساعت 1:45 بامداد امروز فروکش کرد. این درگیری‌ها با حملة پیشمرگان مسلح به ستون ارتش که در حال نقل و انتقال بود، شروع شد و روز گذشته نیز در مسیر اشنویه تا پاسگاه "بچنلوی" واقع در سه کیلومتری شهر نقده ادامه یافت⁽⁶⁾

در همان ساعت فروکش کردن درگیری، عبدالرحمان قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان، تلگرافی از مهاباد خطاب به امام خمینی مخابره کرد. در این تلگراف ضمن ابراز مظلومیت و یادآوری خویشتن‌داری حزب، با لحنی تهدیدآمیز از امام خواسته شده است که جلوی این "جنگ برادرکشی" را بگیرد.⁽⁷⁾-⁽⁸⁾

در طول امروز درگیری‌ها مجدداً ادامه یافت که در بعضی نقاط شدید بود. برخی نقاط مثل "قلعه‌خان"، چندبار بین نیروهای ژاندارمری و افراد مسلح مهاجم دست به دست شد.

گزارش کیهان در این‌باره حاکی است: «شدیدترین درگیری‌ها در منطقة درة قاسملو بود که به هلی‌کوپترهای ارتش که ستون اعزامی را در پوشش خود داشتند، تیراندازی شد.»⁽¹⁾سپاه ارومیه به تهران اعلام کرد: «در درگیری در درة قاسملو و دره خان در ساعت 12، پنج نفر از مجاهدین و ارتش کشته و زخمی شده‌اند و امکان دسترسی به کشته‌شدگان وجود ندارد. مردم و مجاهدین به دنبال دعوت آقای حسنی به منطقه، بسیج [شده‌اند] ولی هیچ‌گونه تشکل وجود ندارد و پنج‌نفر از دشمن به گروگان گرفته شد.»⁽²⁾

بر اساس آخرین گزارش‌های رسیده از مناطق جنگ‌زدة غرب کشور، شب هنگام منطقة راژان و سیلوانه آرام بود؛ ولی در "آق‌بلاق" درگیری مأموران ارتش و افراد مسلح به شدت جریان داشت⁽³⁾و روستای آلاگوز نیز امشب دوباره مورد حمله قرار گرفت. یادآوری می‌شود دیروز پیشمرگان دمکرات و کومه‌له به چند روستای ترک‌نشین به نام‌های آلاگوز و میرآباد و لواشلو حمله کردند که چندین خانه ویران شد و یک مسجد آسیب دید.⁽⁴⁾در این حملات، سلاح‌هایی چون خمپاره نیز مورد استفاده قرار گرفته بود⁽⁵⁾

به گزارش سپاه ارومیه، روستاهای میرآباد و آلاگوز ویران و خالی از سکنه شده است⁽⁶⁾و اهالی آنها در شهر نقده سرگردانند.⁽⁷⁾استاندار آذربایجان غربی در این‌باره گفت: «یکی از اهالی به ما تلفن کرده است که چرا به ما حمله می‌کنند، مگر خودمختاری دادن در اختیار ماست، و اگر این کارها تکرار شود افراد ایل قره‌پاپاق نقده غیرقابل کنترل هستند و فاجعه به بار خواهد آمد.»⁽⁸⁾

125

منطقة ترکمن‌صحرا، با کار تشکیلاتی مؤثر سازمان چریک‌های فدایی خلق، مدتی کانون نوعی بحران قومی و نیز مرکز برخی درگیری‌های مسلحانه بوده است. امروز نیز با سازماندهی و اعمال نفوذ تشکیلاتی سازمان مزبور در این منطقه مراسمی برگزار شد. در گزارش روزنامه کار، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق، از این مراسم آمده است: ده‌ها هزار نفر از گروه‌های مختلف مردم ترکمن صحرا، در روستای "یلمه سالیان" زادگاه فدایی شهید شیرمحمد درخشندة توماج - که به ناجوانمردانه‌ترین شیوه‌ها به اتفاق همرزمانش در زندان جمهوری اسلامی توسط پاسداران ترور شدند - گرد آمدند و چهلمین روز شهادت وی را گرامی داشتند. در این مراسم که بیش‌تر، زحمتکشان روستایی شرکت داشتند، ابتدا نمایندة سازمان چریک‌های فدایی خلق سخنانی ایراد کرد؛ سپس مادر فدایی شهید توماج، پشت تریبون قرار گرفت و در ضمن سخنانش، همة زحمتکشان خلق ترکمن و نیروهای مبارز و انقلابی را به اتحاد و یکپارچگی دعوت کرد و به ادامة راه پرافتخار فرزندش فراخواند. در این مراسم، پیام مادران فداییان شهید را که در مراسم شرکت داشتند مادر شهیدان "نسترن و لادن آل‌آقا" قرائت کرد. در خاتمه نیز قطعنامة کانون فرهنگی و سیاسی قرائت شد.⁽⁹⁾

126

یکی از ویژگی‌های سازمان مجاهدین خلق، اتّخاذ مواضع غیرصریح و مبهم دربارة درگیری‌های مسلحانه و غیرمسلحانة گروه‌های غیرمذهبی مخالف نظام است که در افکار عمومی حساسیت خاصی دارد. ویژگی مهم‌تر، اتخاذ برخی مواضع مشترک و هم‌آوایی‌ها با گروه‌های مزبور و حتی انجام بعضی اقدامات و عملکردهای مشترک با آنان است. این ویژگی‌ها، اصلی‌ترین عواملی است که موجب شده است سازمان مجاهدین خلق، هر روز بیش‌تر از گذشته در افکار عمومی زیر سؤال برود و مورد اعتراض قرار بگیرد. این درحالی است که هر روز نشانه‌های بیش‌تری از فاصله‌گیری روزافزون با نظام جدید، از این سازمان بروز می‌کند. امروز امام جمعة اصفهان در نماز جمعه به این مسئله پرداخت و سازمان مزبور را مورد خطاب قرار داد. یادآوری می‌شود با توجه به اینکه امام جمعة اصفهان خود از مبارزان شناخته شدة قبل از انقلاب است، سازمان نمی‌تواند در پاسخگویی وی را به روال ادبیات شایع خود مورد نکوهش و تمسخر قرار دهد.

به گزارش روزنامة جمهوری اسلامی، آیت‌الله طاهری امام جمعه اصفهان در خطبه نماز جمعه گفت:

امروز ما باید بیدار باشیم که دشمنان انقلاب همگی سعی بر آن دارند انقلاب را به زانو درآورند. این دشمنان هر روز به شکلی ظاهر می‌شوند؛ روزی به نام حزب خلق مسلمان و دیگر روز به نام حزب دمکرات و کومه‌له و فداییان خلق، و متأسفانه امروز شاهدیم که گروهی که خود را مسلمان و پیرو اسلام می‌دانند، از آنها پشتیبانی می‌کنند و باید در این‌جا به آنها بگوییم برادران من! اگر شما پیروان اسلام هستید، بیایید در یک مناظرة تلویزیونی موضع خود را به‌روشنی برای مردم بگویید تا خود مردم حق را انتخاب کنند و اگر چنانچه در این مناظره شرکت نکردید، ما اعلام می‌کنیم که شما یک مشت ضدانقلاب می‌باشید که بر علیه انقلاب اسلامی ایران توطئه می‌کنید.⁽¹⁾

موضوع دیگری که منشأ تعرضاتی برضد سازمان و ایجاد درگیری است، توقع سازمان در ادامة استفاده از ساختمان‌ها و امکانات دولتی و نیز مقاومت در برابر قوانین و ابلاغیه‌های نهادهای حکومتی جهت تخلیة ساختمان‌ها و تحویل امکانات دولتی است. شب گذشته نیز در همین زمینه یک درگیری در کازرون رخ داد. گزارش خبرنگار کیهان از کازرون دربارة این درگیری چنین است:

مقر سازمان مجاهدین خلق در کازرون در پی یک درگیری - که به زخمی شدن سه تن

انجامید - به تصرف پاسداران انقلاب اسلامی کازرون در آمد. در پی صدور حکم تخلیة مقر سازمان مجاهدین خلق در کازرون از سوی دادگاه انقلاب اسلامی و فرمانداری این شهر، حدود ساعت هشت شب جمعه، عده‌ای از مردم این شهر به مقر مجاهدین خلق رفتند و خواهان تخلیه آن شدند. در این ماجرا عده‌ای، یکی از درهای ساختمان را به آتش کشیدند که پاسداران اقدام به مداخله و تیراندازی هوایی کردند. در این درگیری سه نفر بر اثر اصابت گلوله مجروح و به بیمارستان شیراز منتقل شدند. نیلی‌پور فرماندار کازرون در گفت‌وگویی با خبرنگار کیهان در این شهر در مورد این حادثه گفت: ما یک هفته است که به مجاهدین نامه نوشته‌ایم و خواهان تخلیة مقر این سازمان شده‌ایم؛ ولی آنها حاضر به ترک محل خود نشدند.⁽¹⁾

یادآوری می‌شود سازمان مجاهدین خلق برای ادامة حیات خود، با تدابیر و اقداماتی می‌کوشد از جدایی علنی و زودهنگام از نظام جدید، به‌ویژه از دید افکار عمومی، بپرهیزد. این در حالی است که سازمان همچنان بر مواضع خویش به خصوص بی‌اعتنایی به موضوع تحویل سلاح پافشاری می‌کند و همواره از تعیین این مضمون که یک سازمان "سیاسی قانونی" است یا یک گروه "شبه‌نظامی زیر زمینی" طفره می‌رود. اعلامیه‌ای که امروز این سازمان منتشر کرد، نمونه‌ای از تدابیر آن جهت نزدیک نشان دادن خود به نظام است. متن کامل این اطلاعیه که در نشریه "مجاهد"، ارگان سازمان، درج شد به قرار زیر است: «به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران. مجاهدین خلق ایران با تأکید بر مضمون رهایی بخش ضدامپریالیستی و اسلامی انقلاب ایران، در راهپیمایی و مراسم سراسری سالروز رفراندوم و تأسیس جمهوری اسلامی شرکت می‌کنند. شرکت ما در این یادبود تاریخی و ملی، بدون هیچ گونه علائم و شعار و تظاهر اخص گروهی خواهد بود.

با آرزوی امحاء هرگونه استبداد، استعمار و استثمار.

مجاهدین خلق ایران، 8/1/1359»⁽²⁾

127

رادیو لندن خبر داد علی‌اکبر معین‌فر وزیر نفت ایران اعلام داشته است بهای نفت خام ایران از تاریخ دوازدهم فروردین به‌ازای هربشکه تقریباً دو دلار افزایش خواهد یافت. بدین‌ترتیب بهای نفت ایران به بشکه‌ای 34 دلار و 50 سنت خواهد رسید که از میانگین بهای نفت کشورهای عضو سازمان اوپک بسیار بالاتر است.

شیخ یمانی وزیر نفت عربستان سعودی گفت: کشور او طرحی برای افزایش بهای قیمت نفتش ندارد و گفت در حال حاضر دلیلی برای افزایش قیمت نمی‌بیند.⁽³⁾رویتر نیز گزارش داد: خبر مربوط به افزایش بهای نفت به‌وسیلة دولت ایران، تعجب منابع صنعت نفت جهان را برانگیخته است؛ زیرا انتظار نمی‌رفت اعضای سازمان کشورهای صادر کننده نفت، اوپک، قبل از پایان سال جاری مسیحی قیمت نفت خام خود را افزایش دهند.

در این حال به گزارش خبرگزاری پارس، آقای معین‌فر در تماس با خبرگزاری رویتر اظهار داشت: «در کنفرانس اوپک در کاراکاس ما موفق شدیم که مسئلة تعیین قیمت را بر هم بریزیم و این آزادی عمل را برای خودمان حفظ کنیم که با توجه به قیمت نفت در دنیا، بهای نفت خام خودمان را تعیین کنیم؛ البته هم‌اکنون بررسی‌هایی در وزارت نفت انجام می‌شود که از اول آوریل نرخ رسمی خودمان را بالا ببریم و متعاقب بالا بودن قیمت نفت، رقم افزایش را به مشتریان خود، به‌موقع اطلاع خواهیم داد.»⁽¹⁾

128

در پاسخ به اظهارات اخیر وزیر خارجة ایران دربارة افغانستان و در رد برداشت صادق قطب‌زاده از مذاکره با سفیر شوروی - که در آن از نوعی توافق ایران و شوروی بر رسمیت یافتن مقاومت افغانستان و پذیرش تلویحی گروه‌های افغانی صحبت شده بود - امروز رادیو مسکو در بخش فارسی خود مطلبی ارائه داد. این مطلب به یک بیانیة سیاسی رسمی شبیه است؛ البته این شیوه اعلام موضع غیررسمی و غیر پاسخگو، امری مرسوم در رفتار سیاسی و تبلیغاتی شوروی است. متن کامل گفتار مزبور به شرح زیر است:

«صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجة ایران اظهاراتی کرد که آن را دست کم جز اظهارات عجیب، به عنوان دیگری نمی‌توان ارزیابی کرد. وی نظرات شخصی خود را دربارة سازمان دادن مذاکرات چند جانبه پیرامون افغانستان بین ایران و اتحاد شوروی، بین ایران و افغانستان، بین ایران و به‌طوری که او گفت سازمان‌های انقلابی و در واقع سازمان‌های ضدانقلابی افغانستان، و احتمالاً بین ایران و پاکستان و چین بیان داشت. وزیر امور خارجة ایران بدون هیچ‌گونه اساسی اظهار داشت که گویا این ابتکار وی با اتحاد شوروی مورد توافق قرار گرفته بود و حتی بیش‌تر از آن ادعا کرد که گویا بین ایران و اتحاد شوروی، در مورد برخی اصول حل و فصل مسئلة افغانستان و من‌جمله تحمیل بیطرفی به افغانستان، تفاهم حاصل گردیده است. ظاهراً قطب‌زاده برای آن‌که به تعبیرات خود - که هرگاه با نزاکت گفته شود، مواضع اتحاد شوروی را بی‌بندوبار تعبیر کرده - جنبة قانع‌کننده بدهد، به گفت‌وگوی خود با سفیر اتحاد شوروی در ایران استناد کرد. میان قطب‌زاده و سفیر اتحاد شوروی در ایران گفت‌وگوهایی روی داده است؛ ولی بدیهی است که در این گفت‌وگوها هیچ چیز نظیر آنچه که حالا وزیر امور خارجة ایران می‌گوید، مورد توافق قرار نگرفته و محال بوده است که مورد توافق قرار بگیرد. علاوه بر تمام اینها، خود قطب‌زاده ضمن تشریح نظرات طرف ایرانی، حتی برخی از مسائلی را که حالا در اظهارات علنی خود مطرح می‌کند، یادآوری نکرده بود.

برخورد اصولی اتحاد شوروی در مورد حل و فصل سیاسی موقعیتی که به مناسبت رویدادهای افغانستان پیش آمده، برای وزیر امور خارجة ایران تشریح شد؛ همان‌طور که طرف شوروی، در تماس با نمایندگان سایر کشورها این موضع خود را تشریح کرده بود. و ضمناً آن

مطلبی که حالا قطب‌زاده آن را مسکوت گذاشته است، در دیدار با سفیر شوروی خاطرنشان گردیده بود؛ به‌خصوص این مطلب که اتحاد شوروی خواستار حل و فصل واقعی [است] که موقوف به از میان بردن علل پیدایش این موقعیت باشد؛ یعنی قطع مؤثر و تضمین شدة اقدامات تجاوزکارانه و به‌طور کلی تمام اَشکال مداخله در امور داخلی افغانستان.

طرف شوروی برای آمادگی ایران برای بررسی مسئلة عدم مداخلة خارجی در امور افغانستان با دولت افغانستان - که در گفت‌وگوی قطب‌زاده با سفیر اتحاد شوروی بیان گردید - ارزش مثبت بسزایی قائل شد. طرف شوروی خاطرنشان ساخت که هیچ‌گونه مسئلة مربوط به افغانستان، ممکن نیست در پشت سر دولت جمهوری دمکراتیک افغانستان و بدون شرکت این دولت، مورد بحث و بررسی قرار گرفته و حل و فصل شود.

طرف شوروی فقط در صورت چنین تفاهمی آماده است به تبادل نظر ادامه بدهد و این مطلب صریحاً به قطب‌زاده گفته شده بود. حالا این پرسش پیش می‌آید که شوروی را تحریف کنند. این عمل برای چه چیز سودمند است؟ اما آنچه که به مناسبات شوروی و ایران مربوط است، باید گفت که اتحاد شوروی خواستار گسترش و تحکیم این مناسبات است. اتحاد شوروی از تمام اقدامات ملت ایران که معطوف به تحکیم مبانی استقلال و حق حاکمیت کشور ایران است، پشتیبانی می‌کند و پیگیرانه با هرگونه تلاش برای مداخلات خارجیان در امور ایران مخالفت کرده و می‌کند.»⁽¹⁾

8/1/1359.

129

مسائل و موضوعات مربوط به جایگاه شوروی در منطقه و رابطه ایران و شوروی، بسیار متنوع و دارای پیچیدگی خاصی است. این امر، به‌ویژه به‌دلیل بحرانی که در روابط ایران و امریکا وجود دارد، از اهمیت بالایی در خبرها و تحلیل‌های رسانه‌های گروهی جهان برخوردار است. در این‌جا به‌عنوان نمونه، تحلیل و تفسیر سه رسانه ارائه می‌شود که امروز از سه منظر متفاوت به این موضوع پرداخته‌اند و هر کدام، علاوه بر جهت‌گیری خاص خود، اطلاعات جداگانه‌ای را نیز همراه دارند.

فایننشال تایمز، چاپ انگلستان (لندن) در شمارة امروز خود، تحت عنوان "پیشنهاد اتحاد شوروی برای تأمین وسایل یدکی" نوشت:

به موجب اظهارات مقامات در تهران، اتحاد شوروی پیشنهاد کرده است تا وسایل یدکی را که ایران برای تجهیزات تولید نفت و گاز شدیداً به آنها نیازمند است تأمین کند. چنین بر می‌آید که مذاکرات مربوط به صدور گاز ایران به اتحاد شوروی - که دو هفته قبل به علت عدم توافق بر سر بهای آن، قطع شد - موفقیت‌آمیز بوده است. صنعت نفت ایران، از زمان اشغال سفارت امریکا تاکنون با کمبود وسایل یدکی رو‌به‌رو شده است. در گذشته امریکا تأمین کنندة اصلی این وسایل یدکی محسوب می‌شد؛ اما از زمانی که واشنگتن روابط

بازرگانی خود را با سازمان‌های رسمی ایران تحریم کرد، شرکت ملی نفت ایران ناچار شده است تأمین کنندة دیگری را جویا شود. به موجب گزارش‌های غیرموثق، کاهش میزان تولید احتمال دارد تا حدی در نتیجة بلا‌استفاده‌شدن تجهیزاتی باشد که قابل تعمیر نیست. هرگونه تأمین وسایل یدکی به‌وسیلة اتحاد شوروی، موجب می‌شود این کشور سلطة خود را بر مناطق نفت‌خیز ایران - که مدت‌ها است مورد نظر می‌باشد - تحقق بخشد.

اتحاد شوروی و متحدان اروپای شرقی وی، از زمان حادثة اشغال سفارت امریکا تاکنون مبادلات بازرگانی خود را با ایران ادامه و احتمالاً گسترش داده‌اند. مبادلات بازرگانی ایران با امریکا در حال حاضر به حد صفر رسیده است و با اروپای غربی نیز به حال رکود در آمده است. چنین حوادثی علی‌رغم محکوم ساختن حمله شوروی به افغانستان از سوی ایران، به وقوع پیوسته است.

جمهوری‌های جنوبی اتحاد شوروی چون ارمنستان، گرجستان و آذربایجان، به صادرات گاز ایران متکی هستند؛ گازی که طی چندین سال، از طریق خط لوله موسوم به "ایگات یک"، به اتحاد شوروی صادر شده است. پس از انقلاب میزان صدور گاز بسیار کم‌تر از میزان موافقت شده در قرار قبلی است و ایران نیز به افزایش بهایی معادل پنج برابر تأکید کرده است. آغاز مجدد عرضه گاز به اتحاد شوروی بستگی به موافقت دوجانبه بر سر بهای آن دارد. گفته می‌شود هیئت نمایندگی این کشور به مسکو باز می‌گردد تا در مورد قرارداد عرضة وسایل یدکی، با دولت خود تبادل نظر کند؛ اما تاریخ بازگشت آنان هنوز تعیین نشده است.⁽¹⁾

بخش فارسی رادیو کلن:

«رادیو ایران دیروز ضمن حملات شدیدی به اتحاد جماهیر شوروی، این کشور را متهم ساخت که به غارت ثروت‌های طبیعی افغانستان دست زده است. دولت شوروی در حال حاضر، بخشی از گاز مورد احتیاج خود را به قیمتی برابر با نصف بهای معمولی در بازارهای جهان، از افغانستان می‌خرد. درست ده روز پس از آن‌که مذاکرات ایران و شوروی بر سر بالا بردن قیمت گاز صادراتی ایران به شوروی، با شکست رو‌به‌رو گردید، حملات رادیو ایران آغاز شد. در مذاکرات مزبور، دولت ایران بهای بیش‌تری بابت گاز صادراتی خود به شوروی، درخواست کرده بود، مسکو این مسئله را به‌دلیل افزایش فوق‌العاده نپذیرفته بود؛ اما ظاهراً حاضر بود که برای گاز وارداتی خود از ایران، قیمتی را بپردازد که در بازارهای بین‌المللی معمول است.

نیکلای اورسی پف، معاون وزارت بازرگانی خارجی شوروی، پس از شکست مذاکرات ایران و شوروی اظهار داشته بود که این کشور به هیچ‌وجه مایل نیست گاز مورد احتیاج خود را با قیمتی کم‌تر از آنچه ایران به کشورهای جهان سوم می‌فروشد، از این کشور خریداری کند. امّا از آن‌جا که اکنون ایران دیگر به شوروی گاز صادر نمی‌کند، این کشور

مجبور است گاز مورد نیاز خود را از محل‌های دیگری تأمین نماید. گاز صادراتی ایران برای رفع نیازمندی‌های جمهوری‌های آذربایجان شوروی، گرجستان و ازبکستان به مصرف می‌رسید و افغانستان که تاکنون سالیانه سه میلیارد متر مکعب گاز به شوروی تحویل می‌داد، تنها منبعی است که می‌تواند به رفع احتیاجات شوروی در این زمینه کمک کند.⁽¹⁾

بخش فارسی رادیو آلبانی:

«سوسیال امپریالیسم شوروی دست به اقدامات پی‌درپی می‌زند تا حضور نظامی خود را در اقیانوس هند و منطقه خلیج(فارس) افزایش دهد. طبق اطلاعات، بزرگ‌ترین ناوگان حمل و نقل نیروی دریایی تجاوزگر شوروی، به‌نام "برزینا"، در روزهای اخیر وارد اقیانوس هند شده است. این ناوگان به 27 کشتی جنگی دیگر شوروی که در آب‌های خلیج(فارس) در گشت و گذارند، اضافه خواهد شد. در حال حاضر ده‌ها ناوگان امریکایی از جمله "نیمیتس" و "کورال سی" در این منطقه به‌سر می‌برند.⁽²⁾

ضمیمه گزارش 124

متن تلگراف عبدالرحمان قاسملو که در ساعت 1:45 بامداد امروز از مهاباد مخابره شده است و آمیزه‌ای از مظلوم‌نمایی و تهدید می‌باشد، به این شرح است:

«حضرت امام‌خمینی رهبر عالی‌قدر انقلاب ایران

یک‌بار دیگر حضرت امام را مخاطب قرار می‌دهیم؛ اینک بدخواهان در صددند جنگ برادرکشی دیگری به مردم کردستان تحمیل نمایند. هم‌اکنون درگیری در اطراف ارومیه ادامه دارد و ارتش و ژاندارمری و پاسداران، با تانک و توپ و هلی‌کوپتر به روستاهای کُردنشین حمله می‌کنند. در شهر ارومیه بسیج و جهاد عمومی علیه خلق کرد اعلام شده است. حضرت امام! اگر این وضع چندی دیگر ادامه داشته باشد، وضع خطرناکی پیش خواهد آمد و جنگ برادرکشی دیگری سراسر کردستان را فرا خواهد گرفت. حضرت امام! پیام ششم آبان‌ماه 1358 حضرت‌عالی، ما را به حل مسئلة کردستان از طریق مذاکره امیدوار ساخت. ما بلافاصله به پیام حضرت‌عالی لبیک گفتیم و اعلان آتش‌بس دادیم. اکنون یک‌بار دیگر کردستان در آستانة جنگ قرار دارد. ما از رهبر انقلاب مُصراً می‌خواهیم که جلوی این جنگ برادرکشی را بگیرند. حضرت امام تا دیر نشده به ارتش و ژاندارمری دستور بدهید از جنگ‌افروزی بیش از این در کردستان بپرهیزند. در غیر این صورت مردم کردستان با تمام قوا از آزادی و موجودیت خویش دفاع خواهند نمود. اکنون دیگر تصمیم با بنیانگذار جمهوری اسلامی است.

با درود فراوان

کمیتة مرکزی حزب دمکرات کردستان ایران. دبیر کل:

عبدالرحمان قاسملو.»⁽³⁾

روزشمار جنگ شنبه 9 فروردین 135912 جمادی‌الاولی 1400 29 مارس 1980

130

امروز تقریباً همه روزنامه‌های ایران، خبری کوتاه را با عناوینی دربردارندة اعتراف کارتر به شکست در ماجرای گروگان‌ها، نقل کردند. متن خبر چنین است: «جیمی کارتر رئیس‌جمهوری امریکا در مصاحبه با روزنامة واشنگتن‌پست گفت شکست در مورد مذاکره راجع به گروگان‌های امریکایی در تهران، بدترین تجربة ریاست جمهوری وی بوده است. کارتر گفت: این شکست ناراحت‌کننده‌ترین و ناامید کننده‌ترین تجربة من بوده است. وی ]درعین حال[ افزود در مدت اسارت 145 روزة گروگان‌ها، عصبی نشده است. کارتر گفت: من آشفته نمی‌شوم، نمی‌ترسم و شب‌ها بیدار نمی‌مانم.»⁽¹⁾مهم‌تر از این خبر، مضمون یک خبر غیررسمیِ غیرعلنی دربارة گروگان‌گیری است. طبق این خبر، کارتر به بنی‌صدر پیغام داده است که اگر تا 48 ساعت، گروگان‌های امریکایی از اسارت دانشجویان خارج نشوند و در اختیار دولت قرار نگیرند، واشنگتن محدودیت‌های اقتصادی تازه‌ای دربارة ایران اعمال خواهد کرد.⁽²⁾

در این حال رادیو کلن دربارة آخرین تحولات در ماجرای گروگان‌ها خبرداد: کارتر در حال حاضر مشی سیاسی این کشور در قبال ایران را مورد بررسی قرار داده است. سخنگوی وزارت امورخارجة امریکا تأکید کرد که در آیندة نزدیک، گام‌هایی در قبال رهبری ایران برداشته خواهد شد که با تکیه بر آنها، گروگان‌های امریکایی در تهران باید آزاد شوند. وی دربارة جزئیات این امر توضیحی نداد. او تنها بدین نکته اشاره کرد که مقامات امریکا سیاستی قاطعانه‌تر - که مردم این کشور خواستار آنند - در پیش خواهند گرفت. کارتر دربارة جزئیات این امر، در دو روز آخر هفته تصمیم خواهد گرفت و بدین‌جهت از سفر ییلاقی خود (کمپ دیوید) صرف‌نظر می‌کند و در واشنگتن اقامت خواهد نمود.⁽³⁾

امروز همچنین موافقتنامه‌ای بین امریکا و ترکیه امضا شد. به گزارش رویتر، بر اساس آن، امریکا همچنان از پایگاه‌های نظامی و ایستگاه‌های جمع‌آوری اطلاعات در خاک ترکیه استفاده خواهد کرد. به موجب این موافقتنامه، ایالات متحده اجازة استفاده از پنج پایگاه عمدة نظامی و هفت تأسیسات عمدة مخابراتی در ترکیه را خواهد داشت. از پنج پایگاه

مزبور، یک پایگاه هوایی در نزدیکی ادانای جنوبی واقع است و پایگاه‌های استراق سمع، در دریای سیاه مشرف به اتحاد شوروی قرار دارند⁽¹⁾خبرگزاری فرانسه نیز از امضای یک قرارداد همکاری دفاعی تازه بین امریکا و ترکیه خبرداد. طبق این قرارداد، امریکا قادر خواهد بود از پایگاه‌های ترکیه به‌طور دائم، استفاده کند؛ البته تحت‌نظر افسران ترک. خبرگزاری فرانسه افزوده است: این پیمان‌نامه، همکاری‌های دفاعی دو کشور را در چارچوب فعالیت‌های پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) محدود می‌کند.⁽²⁾

همچنین در گزارش جهت‌داری که امروز از رادیو اسرائیل پخش شد، تحرکات جدید امریکا با جنبه‌های پررنگی از احتمال دخالت نظامی، به نحو زیر بازتاب داده شد: «سخنگوی وزارت خارجة امریکا پیرامون موضوع گروگان‌های امریکایی در تهران گفت: دولت ایالات متحده تا پایان هفته، تمام امکانات برای آزادی گروگان‌ها را مورد بررسی مجدد قرار خواهد داد. وی تأکید کرد که امکان استفاده از نیروی نظامی، یک استثنا نیست. وی گفت: اگر ایالات متحده از نیروی نظامی استفاده کند، این موضوع از روی میل نخواهد بود. رهبر جمهوری‌خواهان در سنای امریکا دیروز گفت در موضوع گروگان‌ها، کاسة صبر ملت امریکا در حال لبریز شدن است. وی از دولت کارتر خواسته است که هرچه زودتر ابتکار جدیدی طرح‌ریزی کند که منجر به آزادسازی گروگان‌های امریکایی‌ها در تهران گردد.»⁽³⁾

از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه در گزارشی خبر داد دبیرکل سازمان ملل متحد درزمینة اعمال زور برای حل مسئلة گروگان‌ها، نظر منفی دارد. طبق این گزارش، کورت والدهایم دبیرکل سازمان ملل متحد - که ریاست کمیتة هماهنگی سازمان ملل در وین را برعهده دارد - امشب درمورد هرگونه اِعمال زور هشدار داد. وی سپس از طرحی که برای آزادی گروگان‌های امریکایی در تهران پیشنهاد کرده است، دفاع کرد؛ لیکن این مطلب را مخفی نداشت که باید شکیبایی را حفظ کرد. والدهایم افزود که به نظر وی، دولت ایران بسیار مایل است مسئلة گروگان‌ها هرچه‌زودتر از راه‌های مسالمت‌آمیز حل شود.⁽⁴⁾

در ایران نیز برخی فعالیت‌ها و کوشش‌های نه‌چندان امیدوار کننده، برای حل مسئلة گروگان‌ها مشاهده می‌شود. روزنامة انقلاب اسلامی، منتشرکنند‌ة نظرهای بنی‌صدر، از ملاقات بعدازظهر امروز رئیس‌جمهوری با وکلای ایران در اروپا و امریکا خبر داد. به نوشتة این روزنامه «مک‌براید و پل‌بودین وکلای ایران در امریکا و اروپا، با ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری ملاقات کرده و گزارشی از فعالیت های خود در امریکا و اروپا در جهت آزاد کردن منابع مالی ایران در بانک‌های امریکایی و اروپایی، به وی تسلیم کردند. مک‌براید در مورد دلیل ورودش به ایران گفت: مقامات مسئول از ما دعوت کردند تا برای بررسی مشترک مسائل و مشکلات بین ایران و امریکا، به ایران بیاییم. فعالیت ما در امریکا بیش‌تر بر محور شاه و نحوة برخورد با وی و تعیین وضعیت دارایی‌هایی که از ایران خارج کرده

است، دور می‌زند. وی در مورد اثر انتقال شاه از پاناما به مصر در روابط ایران و امریکا گفت: از زمانی‌که شاه پاناما را به قصد مصر ترک کرده است، تغییر محسوسی در امریکا نسبت به مسئلة ایران به‌وجود آمده و کمیسیون امور خارجة کنگرة امریکا، بررسی جدیدی را در مورد مسائل فی‌مابین ایران و امریکا و مسئلة شاه و گروگان‌ها آغاز کرده است. وی افزود که روز دوشنبه ایران را به قصد امریکا ترک خواهند کرد.»⁽¹⁾

131

یونایتدپرس از قاهره گزارش داد مجمع ملّی مصر با تصویب یک قطعنامة جدید، از تصمیم دولت مبنی بر اعطای پناهندگی سیاسی به شاه سابق ایران پشتیبانی کرد و این، علی‌رغم اعتراض دو تن از نمایندگان چپ‌گرا به این مسئلة بوده است. این دو نماینده، ممتاز ناصر (رهبر فراکسیون مخالفان، به‌نام جناح میهن‌پرست) و ابراهیم شکری (رهبر حزب چپ‌گرای سوسیالیست کارگر) بودند. آنها این قطعنامه را به دلیل این که اقدامی برخلاف قانون اساسی است، رد کردند. در این حال پطروس غالی وزیر مشاور در امور خارجی، مجمع را مطمئن ساخت که برای جلوگیری از هرگونه اقدام تروریستی، به سفارتخانه‌های مصر در خارج دستور داده شده است پیش‌بینی‌های امنیتی به‌عمل آورند. وی گفت بنابر گزارش‌های دریافت‌شده به‌وسیلة وزارت خارجه، موضع مصر در محافل بین‌المللی، به‌دلیل این تصمیم تقویت یافته است.⁽²⁾

از سوی دیگر، یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین - که اینک سرگرم دیدار از هند است - امروز در یک کنفرانس مطبوعاتی، در مورد پناهندگی دادن انورسادات به شاه مخلوع ایران سخنانی ایراد کرد. وی در این‌باره به تظاهراتی اشاره کرد که شهروندان مصری هنگام ورود شاه مخلوع به قاهره برضد او برپا کردند و گفت: ما فراموش نمی‌کنیم که شاه مخلوع متحدی برای اسرائیلی‌ها و دوستی برای ایالات متحده بود که به‌طور کلّی با آرمان عرب و به‌ویژه با آرمان فلسطین خصومت داشت؛ به این ترتیب، پذیرش شاه مخلوع نخست برضد منافع خلق مصر و به‌طور کلی برضد منافع دیگر خلق‌ها است⁽³⁾

در بعضی از کشورهای عربی نیز برخی اعتراضات دربارة این مسئله مشاهده می‌شود؛ از جمله می‌توان به اقدام گروهی با عنوان "سازمان "شبه جزیرة‌العرب" در عربستان سعودی اشاره کرد. این سازمان در اعتراض به حضور شاه در مصر، در منطقة الشرقیه، دانش‌آموزان، کارگران و کارمندان را به اعتصاب دعوت کرده است. روزنامة انقلاب اسلامی ضمن درج این گزارش، از پذیرش این دعوت خبر داد.⁽⁴⁾

132

دربارة اقامت شاه سابق ایران و بازتاب‌ها و پیامدهای آن، روزنامة مصری الاخبار در شمارة امروز خود اعلام کرد سرهنگ قذافی رهبر لیبی، مقامات ایرانی و سازمان‌های تندرو فلسطین، با هم برای ربودن شاه سابق ایران از قاهره توطئه کرده‌اند. به نوشتة این روزنامه، نام سری این نقشه "عملیات آیت‌الله" است. الاخبار نوشت: «تروریست‌های فلسطینی در جلسه‌ای که روز پنجشنبة گذشته ]7/1/59[ در طرابلس به ریاست سرهنگ قذافی تشکیل شد، پیشنهاد کردند شاه را از بیمارستان معاری در قاهره بربایند و برای محاکمه و اعدام به ایران بازگردانند. یک نمایندة آیت‌الله خمینی که در جلسه حاضر بود، این طرح را رد کرد و آن را مضحک و شبیه فیلم‌های جیمز باندی خواند.» به نوشتة الاخبار سرهنگ قذافی قصد دارد جلسة دیگری در طرابلس تشکیل دهد و روی نقشه‌ای‌که بیش‌تر به واقعیت نزدیک باشد، کار کند. این روزنامه نوشت: تندروهای فلسطینی در جلسة مزبور، لیستی دربارة عملیات احتمالی تروریستی در کشورهای عرب، به قذافی و مقامات ایرانی ارائه دادند که برای دولت‌های ایران و لیبی 200 میلیون دلار هزینه در بر خواهد داشت⁽¹⁾

"النهار" دیگر روزنامة مصری نیز در چارچوب جهت‌گیری تبلیغاتی مصر (تحریک جنبه‌های عاطفی و انسانی به جای بررسی سیاسی) گزارش داد: «حال شاه سابق ایران که در یک بیمارستان در قاهره بستری است، وخیم است و پزشکان وی، در واقع با زمان در مسابقه‌اند. طحال شاه به علت ابتلا به سرطان، ده برابر اندازة عادی شده است و فرح همسر وی، اجازة عمل جراحی را داده است؛ زیرا این تنها راه نجات زندگی اوست. خطر ترکیدن طحال شاه وجود دارد و وضع مزاجی شاه هرگونه که باشد، وی مورد عمل جراحی قرار خواهد گرفت. پزشکان همچنین از این بیم دارند که شاه دچار خونریزی داخلی شود.»⁽²⁾

از سوی دیگر،"المستقبل" چاپ پاریس، با تأکید بر جنبه‌های سیاسی مسئله، جهت‌گیری دیگری را محور بررسی خود قرار داد. این نشریة عربی در شمارة امروز خود نوشت: تمام شواهد نشان می‌دهند که واشنگتن قصد دارد مصر را جایگزین ایران کند تا به‌دنبال سرنگونی رژیم شاه سابق و دخالت نظامی شوروی در افغانستان، آن کشور دومین هم‌پیمان خود پس از اسرائیل در منطقة خاورمیانه باشد. اضافه بر یک میلیارد دلاری که هرسال امریکا به‌صورت کمک اقتصادی به مصر پرداخت می‌کند، قرار است کمک‌های نظامی بزرگی نیز به این کشور صورت گیرد. تعداد مستشاران امریکایی در مصر، ظرف پنج‌سال اخیر از 730 نفر به 6000 نفر افزایش یافته‌است. اکثر آنان، به دنبال اشغال افغانستان به‌وسیلة نیروهای شوروی، به آن‌جا رفته‌اند. علی‌رغم این‌که امریکا سعی دارد میان مصر و اسرائیل توازن تسلیحاتی ایجاد کند، ولی اسلحة امریکایی پیوسته به مصر سرازیر می‌شود. این کمک‌ها شامل 35 هواپیمای جنگندة اف 4 و تعداد زیادی موشک ضد

تانک به ارزش یک‌ونیم میلیارد دلار است. پیش‌بینی می‌شود که واشنگتن 40 هواپیمای اف 16 و 250 تانک مدرن، به ارزش چهار میلیارد دلار، به مصر بفروشد. در ضمن مشخص نیست که آیا دولت امریکا به درخواست انورالسادات مبنی‌بر خرید هواپیماهای مدرن اف 15، پاسخ مثبت خواهد داد یا خیر. دولت امریکا به مصر وعده داده است که کارخانة هلی‌کوپتر سازی بل 214 و هواپیمای اف 5 را در قاهره احداث کند.⁽¹⁾

133

آیت‌الله دکتر سیدمحمد بهشتی رئیس دیوان عالی کشور و عضو شورای انقلاب، در یک کنفرانس مطبوعاتی هفتگی، در زمینة مسائل مختلف مملکت با خبرنگاران داخلی و خارجی به گفت‌وگو پرداخت. در این کنفرانس، آخرین مواضع ایران دربارة ماجرای گروگان های امریکایی و تبعات آن، اعلام شد. دکتر بهشتی درباره سفر شاه مخلوع به مصر گفت: «به‌نظر می‌رسد هم‌اکنون که شاه در مصر است، مسئلة استرداد شاه دشوارتر شده باشد؛ اما سادات رأساً تصمیم نمی‌گیرد و هنگامی‌که ما این نکته را در نظر بگیریم، می‌توانیم بگوییم که مسئله آن‌قدرها دشوار نشده است. ما این مسئله را چند هفته قبل با دولت پاناما مورد مذاکره قرار دادیم و حالا باید فرآیند جدیدی را آغاز کنیم.»

او در مورد گروگان‌های امریکایی گفت: «سیاست ایالات متحده این مسئله را روزبه‌روز پیچیده‌تر می‌کند. من هنوز نمی‌توانم پیشنهادی در مورد مسئله گروگان‌ها برای طرح در پارلمان، توصیه کنم. در ایران مهم‌ترین چیز برای مردم ما ادامة این خط‌مشی جهت تأمین استقلال کامل در هر زمینه، چه سیاسی و چه اقتصادی است؛ اما دولت ایالات متحده علاقه‌مند نیست و نمی‌خواهد به استقلال کشور ما و سایر کشورهای مشابه احترام بگذارد. شاید هنگامی که آنها این سیاستشان را متوقف کنند، ممکن است اساسی برای مصالحه با امریکایی‌ها پیدا کنیم.»

وی در پاسخ به این سؤال که آیا ایران باید با ایالات متحده روابطی داشته باشد یا نه، گفت: «اسنادی وجود دارد که دانشجویان از سفارت امریکا در تهران آنها را افشا کرده‌اند. شما می‌توانید از این‌ها دریابید که دولت امریکا به استقلال ما احترام نگذاشته است. زمانی‌که ما می‌بینیم یک ابرقدرت در جهان استقلال ما را محترم نمی‌شمارد، ما به ارتباط سیاسی و اقتصادی با آن احتیاجی نداریم. قطع روابط دیپلماتیک با ایالات متحده باید به‌دقت مورد بحث قرار گیرد؛ اما امریکا باید آگاه باشد که مردم ما چنین سیاستی را از جانب آن کشور در ایران تحمل نخواهند کرد. اسناد یافت‌شده به‌وسیلة دانشجویان مسلمان، روشن می‌کند که اعضای سفارت امریکا در ایران با بعضی از ایرانیانی که می‌خواستند علیه انقلاب اسلامی ما مبارزه کنند، تماس داشته‌اند. آنها در این زمینه که چگونه می‌توانند فعالیت‌های ما در مجلس خبرگان برای قانون اساسی را متوقف کنند، بحث می‌کردند.»

دکتر بهشتی در ادامه یادآور شد: «ما می‌خواهیم محاکمة گروگان‌ها به ما و مردم ما در این زمینه کمک کند. همان‌طور که روزی امام گفته است، پس از آن شاید ما بتوانیم آنها را ببخشیم. گفتم شاید.»

وی در مورد تأکید ایران بر رعایت قوانین بین‌المللی و این‌که آیا گروگان‌گیری نشانه‌ای از نقض این قوانین در ایران نیست، گفت: «چه کسی نقض قوانین بین‌المللی در ایران را آغاز کرد؟ دولت ایالات متحده نه‌تنها یک‌بار، بلکه به دفعات، و نه‌تنها در یک زمینه بلکه در زمینه‌های بسیار.»⁽¹⁾

134

دولت عراق در کنار آماده‌سازی و تقویت مراکز و نیروهای نظامی خود، تلاش می‌کند زمینه های سیاسی - اجتماعی یک تهاجم برضد ایران را فراهم سازد. از جمله محورهای فعالیت‌های عراق در این راستا، انکار مواضع ضدامریکایی و جنبة ضدامپریالیستی حرکت نظام جمهوری اسلامی ایران است، و این امر در سخنرانی‌ها، بیانیه‌ها و دیگر اقدامات دولت عراق مشهود است. در همین‌باره در یک گزارش از برخی منابع داخلی عراق آمده است: «در اجتماعی که در تالار شهرداری بصره تشکیل شده بود، یکی از مسئولین حزب بعث در بصره، سخنرانی و موارد ذیل را علیه انقلاب اسلامی ایران اظهار می‌دارد: - انقلاب ایران یک توافق بین کارتر و خمینی بوده و فقط برای خارج کردن شاه صورت گرفته است. - ایران در نظر دارد بر کلیة کشورهای عربی حکومت و ثروت‌های آنان را حیف و میل کند. - انقلاب عراق، ملی و مردمی بوده و افراد متدین و روحانی در ایران، دارای گرایش‌های ارتجاعی می‌باشند.»⁽²⁾

در سطح تبلیغات رسانه‌ای نیز چنین تحلیل‌هایی مرتباً تکرار می‌شود؛ از جمله امروز رادیو بغداد در گفتاری، با ذکر این مطلب که «هنوز نقطة اتکای امریکا و رژیم خمینی، در استفاده از خیمه‌شب‌بازی گروگان‌های امریکایی در سفارت امریکا در تهران پابرجا است.» اضافه کرد: «مسئله‌ای که تا به‌حال روشن و آشکار است این‌که: مجدداً انتخابات ریاست‌جمهوری امریکا نزدیک شد و بهره‌برداری از آن و پایان ندادن به این صحنه‌سازی در حسابگری‌های واشنگتن، تا به‌حال هم برای امریکا و هم برای رژیم خمینی سودمند بوده است. از سوی دیگر، از طرف وزارت خارجة امریکا خبرهایی دریافته مبنی بر این‌که وزارت امور خارجة امریکا در نظر دارد گام‌های احتمالی تازه‌ای را که ایران توسط آنها گروگان‌ها را آزاد کند، بررسی نماید؛ اما هودینگ کارتر سخنگوی وزارت امورخارجة امریکا، تصریح نمود که دولت متبوع وی هنوز سرگرم بررسی احتمالی به‌اصطلاح اِعمال اقدامات اقتصادی بر ضد ایران است. البته مردم جهان به‌خوبی می‌دانند که چه نوع مناسبات مشترکی هنوز این دو طرف را به یکدیگر پیوند داده و می‌دهد، و صحنه‌سازی گروگان‌ها از جمله دلایلی هستند که رابطة مابین دو طرف را گواهی می‌دهند و این خود کافی است که ماهیت رژیم ضدخلقی خمینی و مناسباتش را با امپریالیسم امریکا فاش و رسوا سازد.»⁽³⁾

135

پس از انقلاب اسلامی، ایران همواره در صف اول مبارزه با اسرائیل حضور داشته است و تلاش گسترده‌ای برای ترویج آرمان "آزادی قدس" انجام داده است. این امر باعث شده است جریان‌ها و گروه‌های مخالف و در حال مبارزه با اسرائیل، به جمهوری اسلامی ایران و شخص امام‌خمینی روی آورند؛ به‌ویژه بعد از اشغال لانه جاسوسی که جایگاه ضد امریکایی ایران و درگیری واقعی با امریکا را آشکار کرد. در این‌حال، رژیم صدام که طبق شواهد موجود (از نطق‌های شخصی وی گرفته تا حملات مکرر به مناطق مرزی ایران) در تلاش برای زمینه‌سازی جنگی برضد ایران است، سعی در القای این مسئله دارد که این موضع ایران، ظاهری است و از هر فرصت برای جا انداختن این موضوع استفاده می‌کند؛ اما در مجموع در این امر ناموفق است؛ از جمله گزارش امروز "المستقبل" چاپ پاریس از کنفرانس قومی، ملی و عربی در بغداد، گویای این مطلب است. این نشریه که آشکارا حامی رژیم عراق است، می‌نویسد:

تاکنون هیچ کنفرانس و کنگرة عمومی، مانند کنفرانس قومی، ملی و عربی در بغداد شاهد چنین تجمعی از نمایندگان کشورهای عربی نبوده است. این کنفرانس جهت بررسی منشور ملی و خلقی که صدام حسین قبلاً آن را اعلام کرده بود، تشکیل شد. در این کنفرانس هیئت‌های بسیاری به نمایندگی از طرف احزاب و گروه‌های پیشرو و سازمان‌های خلقی و اتحادیه‌های زنان از تمام نقاط کشورهای عربی شرکت داشتند. آنها با وجود اختلافاتی در مسلک و ایدئولوژی، با آزادی کامل و دمکراسی به بحث و بررسی دربارة این منشور پرداختند. کنفرانس با شعار «نه پیمان‌های نظامی و نه پایگاه‌های خارجی، و تمام نیروها باید در راه آزاد ساختن فلسطین بسیج گردند» شروع به کار کرد.

گفت‌وگوهای شرکت‌کنندگان در دو موضوع خلاصه می‌شد:

در پی بررسی این دو موضوع، بعضی از شرکت‌کنندگان در کنفرانس معتقد بودند که رژیم جدید ایران دنباله‌رو خط مشی غلط شاه سابق است؛ زیرا همچنان خواستار بحرین است و از عقب‌نشینی از جزایر سه‌گانة عربی خودداری می‌کند. همچنین ایران از مسئلة فرقه‌گرایی، به‌صورت سلاحی برضد کشورهای خلیج‌عربی استفاده می‌کند؛ لذا ادعاهای انقلابی آنها در مورد آزاد شدن فلسطین و مخالفت با سادات، بدون اساس است. در مقابل، گروهی دیگر از شرکت‌کنندگان معتقد بودند که انقلاب ایران عامل مثبتی برای مسئلة

اعراب بوده است؛ زیرا قادر به از میان بردن بزرگ‌ترین پایگاه نظامی امریکا در منطقه شده و روابط خود را با سادات قطع کرده است. در این کنفرانس صداهای بسیاری برخاستند که خواستار دمکراتیک شدن برخی رژیم‌های عربی شدند.⁽¹⁾

136

در ادامة تحرکات ایذایی عوامل عراق برضد ایران، امروز گارد ساحلی آبادان از تیراندازی مهاجمان ناشناس از داخل جزیرة مینو به طرف ناوچه و قایق گشتی خودی خبر داد.⁽²⁾همچنین یک خبر رسیده از منابع محلی حاکی است: «دو غیرنظامی به‌نام عبدالحسین مالک وادی، ساکن منطقة ابوالخصیب (مقابل حوزة گروهان ژاندارمری خرمشهر) و کریم داخل، ساکن منطقة فاو (مقابل حوزة گروهان خسروآباد) به‌طور مشترک از طریق منطقة السیبه با عوامل ایرانی تماس و اقدام به حمل سلاح و مواد منفجره می‌نمایند.»⁽³⁾

در داخل عراق نیز فعالیت دولت این کشور، در دو جهت ادامه دارد: آماده‌سازی نظامی مناطق مرزی و حل و فصل مسائل امنیتی این مناطق. بنابر یک گزارش «اخیراً کنترل شهر بصره در شب‌ها به‌عهدة افراد ارتش ملی قرار داده شده و افراد مزبور با گشت‌زنی مداوم، شهر را به‌طور کامل حفاظت می‌نمایند.» در این‌گزارش همچنین آمده است: «حقوق افراد ارتش ملی اخیراً افزایش یافته است.⁽⁴⁾در همین حال، طبق گزارش یک پایگاه نظامی خودی در آبادان، امروز به‌علت انفجار بمب در یک کارگاه پارچه‌بافی در الکاظمیة عراق، این کارگاه منهدم و غیرقابل بهره‌برداری شد.⁽⁵⁾

از سوی دیگر، بخشی از اقدامات آماده‌سازی مناطق مرزی جنوب برای آغاز جنگی برضد ایران، طی تدابیری، با هزینة مردم عراق انجام می‌شود. در گزارش امروز اطلاعات ژاندارمری به نخست‌وزیری آمده است: «اخیراً از طرف "حمدان عمران" مدیر منطقة البحار، به کشاورزان منطقة مزبور و مناطق الدوره و الخمراک ابلاغ شده که می‌بایستی با هزینة شخصی، اقدام به احداث پل‌های فرعی در نوار مرزی به روی نهرها]ی منشعب از شط‌العرب (اروندرود)[ نموده تا در صورت نیاز، خودروها قادر باشند در مناطق مزبور تردد نمایند.» ضمناً در این گزارش افزوده شده است: «به اهالی مرزی ابلاغ شده در صورت عدم اجرای دستور، تحویل دادگاه‌های بعثی خواهند شد. مناطق فوق مقابل حوزة استحفاظی گروهان ژاندارمری "خسروآباد" واقع است.»⁽⁶⁾

در شمال عراق نیز تحرکات نظامی و امنیتی عراق قابل توجه است. درگیری‌های ایذایی و نقل و انتقال و تقویت پاسگاه‌ها در مناطق شمال غرب ایران، از جملة این تحرکات است که اکثر روزها خبرهای آن در رسانه‌های گروهی می‌آید. هم‌زمان با تحرکات مزبور، استخبارات منطقة شمالی عراق در اقدامی که از نظر اطلاعاتی در خور توجه است، از وضعیت ساکنان منطقة شمال عراق در نوار مرزی این کشور با ایران، ترکیه و سوریه،

گزارش کاملی تهیه کرده است. در این گزارش مفصل، تمامی عشیره‌ها به‌طور جداگانه از جهات ذیل مورد بررسی قرار گرفته‌اند: محل سکونت، تعداد جمعیت، وضعیت تسلیحاتی، وضعیت سیاسی و ارتباط آنها با دولت‌های عراق و ترکیه و سوریه و گروه‌های معارض این کشورها، ارتباط با عشایر عراق، اهمیت آنها برای دولت کشور خود، و این‌که برای امور استخباراتی (اطلاعاتی) قابل استفاده هستند یا نه.⁽¹⁾در عین حال، مخالفان کرد عراقی از نابسامانی‌های رژیم بعث در این مناطق خبر می‌دهند؛ از جمله: سخنگوی حزب سوسیالیست متحد کردستان عراق اعلام کرد رژیم بعث، محسن شعلان دبیرکل اتحاد تعاونی و رئیس جمعیت کشاورزان عراق را دستگیر و زندانی کرده است. وی گفت اخیراً رژیم بعث در داخل خود دچار اختلافات شدیدی شده است و 12 نفر از کارکنان دفتر صدام‌حسین به دستور وی دستگیر شده‌اند.⁽²⁾

137

این روزها مناطق مرزی استان کرمانشاهان شاهد حملات پاسگاهی و تحرکات ایذایی مرزی نیروهای عراقی و عوامل داخلی آنان (مهاجمان بومی) است. این فعالیت‌ها که به‌ویژه در نوار مرزی قصرشیرین جریان دارد، در سطح وسیعی صورت می‌گیرد و وضعیت متشنجی در مرزهای غربی ایجاد کرده است. یک حادثة شایان ذکر مربوط به درگیری‌های دو پاسگاه مرزی تنگاب‌نو و خسروی است که در ادامة برخوردهای پنجشنبه‌شب گذشته در این دو پاسگاه می‌باشد. گزارش رکن سوم ژاندارمری به ریاست جمهوری حاکی است که شب گذشته نیز در ساعت 21، بین نیروهای این دو پاسگاه و عوامل عراقی درگیری شدیدی رخ داد که از هنگ ژاندارمری قصرشیرین، تقاضای کمک شد.⁽³⁾به گزارش هنگ قصرشیرین، نیروهای کمکی حدود دو ساعت بعد به سمت نقطة درگیری حرکت کردند و در بین راه، در نزدیکی دوراهی تنگاب نو، با مهاجمان درگیر شدند. طی این‌درگیری یک سرباز کشته شد و هفت تن دیگر از پرسنل (سرباز و درجه‌دار) مجروح شدند. در ساعت 30: 2 بامداد نیروهای کمکی تیپ3 زرهی که با درخواست هنگ قصرشیرین اعزام شده بودند، به هنگ رسیدند، اما به محل اعزام نشدند و به‌صورت نیروهای احتیاط در هنگ مزبور ماندند.⁽⁴⁾

در این‌باره سرهنگ شهریاری معاون ناحیة ژاندارمری استان‌های کرمانشاهان و ایلام گفت: دیشب (8/1/1359) مأموران بعثی عراق که گفته می‌شود در میان آنها نظامیان نیز بودند، به دو پاسگاه تنگاب و خسروی حمله کردند و ما هم برای پاسگاه‌ها کمک فرستادیم. وی افزود: مأموران بعثی عراق دائماً پاسگاه‌های خود را تقویت می‌نمایند و از جمله پاسگاه هدایت که نقطة مرزی است، تقویت شده است. ما نیز برای جلوگیری از هرگونه تهاجم، پاسگاه‌های خود را تقویت خواهیم کرد.⁽⁵⁾

دیگر گزارش‌ها از تکرار درگیری‌ها در نخستین ساعات بامداد امروز حکایت دارد.

به‌گزارش شهربانی قصرشیرین، در ساعت 2 بامداد امروز، عده‌ای از مهاجمین به مرز خسروی حمله کردند و مأموران ژاندارمری و پاسداران محلی به مقابله پرداختند⁽¹⁾فرمانده هنگ قصرشیرین در گزارش این درگیری نوشته است که شرطه‌های پاسگاه‌های عراقی جنب مرز خسروی و پاسگاه جدیدالتأسیس عراقی‌ها در قسمت دربندی جوق، با سلاح‌های سنگین مانند خمپاره، مهاجمین را تقویت کردند و خسروی را زیر آتش خمپاره قرار دادند. در گزارش مزبور اضافه شده این درگیری خسارت جانی و مالی در بر نداشته است.⁽²⁾در این حال خبرگزاری پارس، علاوه بر درگیری‌های مذکور از درگیری‌هایی که در خان‌لیلی واقع شده است، خبرداد⁽³⁾

رضایی مسئول سپاه پاسداران مستقر در قصرشیرین نیز گفت: پاسگاه‌های تیله‌کوه و تپه‌رش (واقع در شمال قصرشیرین و جنوب غربی ازگله) از دو روز گذشته تاکنون صحنة درگیری با مهاجمین عراقی است. وی افزود: مهاجمین مسلح با پشتیبانی توپخانة کشور عراق، با مسلسل و خمپاره‌های 120 و 81، این پاسگاه‌ها را زیر آتش گرفته‌اند. وی گفت: شدت حملات به پاسگاه تیله‌کوه شدیدتر است و حدود سه روز متوالی است که این درگیری ادامه دارد؛ ولی تاکنون به کسی آسیبی وارد نیامده است.⁽⁴⁾

علاوه بر جنبه‌های نظامی، پیامدهای اجتماعی و امنیتی حوادث مرزی یادشده نیز در خور توجه است. اطلاعات ژاندارمری به دفتر ریاست جمهوری خبر داد که امروز کلیة اهالی قریة ولدکشته (واقع در منطقة مرزی خسروی) از ترس حملة متجاوزان قریه را ترک کرده‌اند و به داخل شهرستان قصرشیرین و حومه کوچ نموده‌اند و اهالی قریه تنگاب‌نو هم اظهار می‌دارند: چنانچه برای دفاع از خود به ما اسلحه ندهند و پاسگاه کاملاً تقویت نشود، محل سکونت خود را ترک خواهیم کرد.⁽⁵⁾یادآوری می‌شود ایجاد احساس ناامنی در روستاها و حتی شهرهای مرزی، از جمله

اهداف حملات ایذایی عراق است. در همین چارچوب است که شهربانی اعلام کرد در ساعت 22 امروز «عده‌ای ناشناس به قصد حمله به فرمانداری شهرستان قصرشیرین، به‌سوی مأمورین مستقر در فرمانداری چند تیر شلیک و مأمورین به آتش آنها پاسخ دادند و افراد ناشناس محل را ترک می‌نمایند.»⁽¹⁾

در مقابله با وضعیت یاد شده، برای پاسگاه‌های این منطقه تدابیری اندیشیده شده است. این تدابیر در زمینة آرایش و سازمان‌دهی نیروهای موجود با هدف استفاد‌ة بیش‌تر از توانایی‌های سپاه است. آذرگون، یکی از مسئولان سپاه پاسداران مستقر در قصرشیرین، گفت: «براساس تصویب شورای فرماندهان پاسداران در تهران، پاسداران کنترل مرز را در غرب کشور به‌عهده گرفتند.»

وی گفت: ژاندارمری مسئول حفاظت جاده خسروی به کرمانشاه شد و پاسداران به‌جز پایگاه‌های تحت کنترل خود، پاسگاه‌های زید یحیی، پیسیکان، تیله‌کوه، ازمیرآباد، ازگلو، تپه‌رش و تنگه هوان را در اختیار گرفتند. وی افزود: این پاسگاه‌ها را از روز دوم فروردین، مکرراً ایادی سردار جاف و پالیزبان مورد حمله قرار می‌دادند؛ ولی اکنون به اشغال پاسداران در آمدند.⁽²⁾همچنین رضایی مسئول سپاه پاسداران مستقر در قصرشیرین، در مورد آخرین تحولات مربوط به نیروهای مستقر در مرز گفت: در حال حاضر ارتش در منطقة گرده‌نو مستقر است و سپاه پاسداران نیز مدت سه روز است که تمام پاسگاه‌های مرزی را که قبلاً در اختیار ژاندارمری بود، در اختیار گرفته است و کنترل مرز را با دقت و هوشیاری به عهده‌دارد⁽³⁾

در این میان فقدان تجهیزات و امکانات از مهم‌ترین اشکالات در راه حسن اجرای مأموریت جدید محول شده به سپاه است. در یک پیام که امروز از سپاه کرمانشاه به تهران ارسال شد آمده است: «سپاه قصرشیرین به‌علت نداشتن اسلحة سنگین، در بعضی مواضع لوله بخاری کار گذاشته است؛ لذا مسئولیت شرعی به گردن مسئولین است.»⁽⁴⁾

در این حال، تقویت پاسگاه‌های مرزی عراق همچنان ادامه دارد. خبر رسیده از قصرشیرین، مستند به گزارش پاسگاه یکوشان حاکی است: در ساعت 12 امروز تعداد هشت دستگاه خودرو گاز 66، حامل افراد مسلح به سلاح سنگین، به سه پاسگاه عراق که روبه‌روی پاسگاه یکوشان قراردارند، وارد شده‌اند و مستقر گردیده‌اند.⁽⁵⁾همچنین یک خبر برون‌مرزی رسیده حاکی است که امروز «در ساعت 12، تعداد پنج دستگاه خودرو عراقی حامل افراد نظامی با تجهیزات کامل، به پاسگاه منذریه روبه‌روی حوزة قصرشیرین، وارد و مستقر گردیده‌اند.»⁽⁶⁾

138

استان کرمانشاهان علاوه بر مسائل مرزی مربوط به تجاوزات و تحرکات ایذایی عراق، با درگیری‌های مسلحانة داخلی نیز روبه‌رو است. نمونه‌ای از این درگیری‌ها، حملة مسلحانة نیمه شب گذشته تا ساعت 2:30 بامداد امروز و نیز حملة عصر امروز است. طی این

حملات، محل‌های استقرار پیشمرگان مسلمان کرد و پاسداران انقلاب اسلامی در بخش کامیاران به آتش بسته شد و متقابلاً به این آتش پاسخ داده شد⁽¹⁾همچنین در منطقة پاوه نیز شب‌هنگام یک درگیری رخ داد. گزارش سپاه کرمانشاه به تهران در این‌باره حاکی است: «ساعت 9:30، ضدانقلاب با اسلحة کلاشینکف و خمپارة 60 در حوالی دهکدة نوریاب حمله کرده، درگیری تا ساعت 12 شب ادامه داشت. در این درگیری خساراتی به دِه وارد شد و تلفات جانی نداشت.»⁽²⁾

یادآوری می‌شود که دولت جمهوری اسلامی ایران، در استان کرمانشاهان با دو گونه تحرکات مسلحانه و ایذایی روبه‌رو است: نوع اول، تحرکات مرزی عراق و آن دسته از عوامل داخلی مستقیم آن است که هویتشان بیش‌تر، غیرسیاسی و مبتنی بر یاغیگری و غارت و سوء استفاده می‌باشد. اینان برخی تیره‌ها و طایفه‌های محلی‌اند که اوضاع انتقال کنونی را برای سرکشی و غارتگری و زورگویی متناسب یافته‌اند. در این میان برخی ارتباط‌ها با سران فراری رژیم گذشته مثل تیمساران پالیزبان و اویسی نیز قابل توجه است. همچنین تعدادی از اشرار معروف و سابقه‌دار، بعضاً نقش سردستگی گروه‌هایی از مهاجمان را دارند.

نوع دوم از تحرکات مسلحانة ایذایی، از سنخ درگیری‌های کردستان و آذربایجان غربی است و متأثر از جریان‌های سیاسی - قومی مخالف نظام می‌باشد و برخی جریان‌های سراسری نظیر سازمان چریک‌های فدایی خلق نیز در آن حضور دارند. در ادبیات، مکاتبات و محاورات نیروهای طرفدار نظام و سازمان‌های نظامی و امنیتی، معمولاً از دستة اول با عنوان مهاجمان (یا مهاجمین) و از دستة دوم با عنوان ضدانقلاب یاد می‌شود.

طبق نظر نیروهای دولتی مستقر در منطقه و نیروهای محلی طرفدار نظام، دو دستة مذکور عملاً متحد یکدیگر هستند و هر یک، از رفتار دیگری سود می‌برد. بعضی همکاری‌های مستقیم نیز بین آنان وجود دارد؛ از جمله گزارش امروز روزنامة کیهان حاکی از همین امر است.

در این گزارش آمده است: جبار حسامی یکی از مسئولان روابط عمومی سازمان پیشمرگان مسلمان کُرد مستقر در کرمانشاه، در مورد حوادث دو روز گذشته جوانرود گفت: در یک درگیری که به‌دنبال عملیات پاکسازی منطقة جوانرود از افراد مسلح، در نقطة "شرمینه" در سه کیلومتری جوانرود روی داد، تاکنون یک‌نفر از پیشمرگان مسلمان و چند تن از افراد مسلح مجروح شده‌اند. از افراد مسلح نیز دو تن بازداشت شدند که مشغول بازجویی از آنها هستیم. گروه پیشمرگان کُرد مسلمان چند روز پیش نیز در یک درگیری مسلحانه، پایگاه قشلان را که در اختیار افراد مسلح سازمان کومه‌له بود به تصرف خود در آورد و افراد ما اینک در این محل مستقر هستند. وی هویت افراد مسلح را دمکرات، کومه‌له و افراد مسلح سردار جاف در منطقه اعلام کرد.⁽³⁾

کیهان می‌نویسد: امّا سیدعلی، سخنگوی حزب دمکرات تشکیلات سنندج گفت: «درگیری‌های امروز جوانرود بین دو گروه مستقر در منطقه بوده و افراد حزب دمکرات هیچ نقشی در این درگیری ندارند.» وی افزود: «این درگیری فقط به‌منظور گسترش تشنج در منطقه بوده که بین دو گروه وابسته به حزب بعث عراق و گروه مسلح دیگر به‌وجود آمده است.⁽¹⁾همچنین یکی از مسئولان سازمان کومه‌له، در یک گفت‌وگوی تلفنی با خبرنگار کیهان، شرکت در هرگونه درگیری را تکذیب کرد⁽²⁾

از سوی دیگر، بین این دو دسته تضاد منافع و برخوردهایی نیز پیش می‌آید. گزارشی که امروز رکن سوم ستاد مشترک ارتش برای نیروی زمینی ارسال کرد، حاوی مطالبی در این‌باره است. در این پیام آمده است: «برابر گزارش لشکر64 ارومیه، پنج نفر از سران عشایر قرار بود نزد "ظاهر بدری" رفته، در مورد آزادی گروگان‌ها مذاکره نمایند؛ ولی چون ایشان اظهار داشتند این گروگان‌ها در اختیار حزب دمکرات می‌باشند، با فیصل و حکمت مامدی مذاکره نموده و از طرف حزب دمکرات به ایشان گفته‌اند که گروگان‌ها تحت اختیار حزب می‌باشند و اگر ظاهر بدری شخصاً در مورد آزادی گروگان‌ها تصمیم بگیرد... منطقه را به آتش و خون خواهیم کشاند. مقامات مسئول باید در مورد آزادی گروگان‌ها با حزب دمکرات مذاکره نمایند؛ ولی آن‌طوری که استنباط می‌شود، این افراد خلع سلاح ژاندارمری را در سر می‌پرورانند و روزبه‌روز افراد خود را زیادتر می‌کنند. در حال حاضر نیز حدود 500 نفر از شورشیان در دزلی مستقر شده‌اند.»⁽³⁾

رژیم عراق در برخورد با دو دستة مزبور، نقش‌هایی متفاوت دارد. در درگیری‌های نوع اول، اقدام عراق غالباً مستقیم است و در درگیری‌های گروه دوم، حمایت عراق بیش‌تر غیرمستقیم و به‌صورت حمایت غیرعلنی مالی، نظامی، تسلیحاتی و تبلیغاتی است. البته عموماً در بخش کُردی رادیو بغداد، مطالبی پخش می‌شود که طی آن، هر دو گروه مورد حمایت قرار می‌گیرند و این مسئله برای برنامه‌های رادیو عراق امری عادی و تکراری محسوب می‌شود.⁽⁴⁾

139

در مورد روش‌ها و راهکارهای حل مسئلة مناطق کردنشین، اختلاف نظرهایی بین جناح‌های حکومتی وجود دارد که گاهی در مرحلة اجرا نیز با مقاومت‌هایی روبه‌رو می‌شود. این امور بعضاً مورد توجه جریان‌های مخالف نظام در منطقه قرار می‌گیرد و در صدد استفاده از آن بر می‌آیند. یکی از گزارش‌های امروز رکن سوم ستاد مشترک ارتش، نمونه‌ای از این مسئله را نشان می‌دهد. در این گزارش آمده است: «چند روز قبل عبدالرحمان قاسملو در یک جلسة خصوصی با دوستان خود، اظهار نموده است که رئیس‌جمهوری کتباً دستور داده است که محاصرة اقتصادی منطقة اورامانات و نوسود شکسته شود؛ ولی مقامات محلی به این دستور صحه نمی‌گذارند. حالا که مقامات محلی این دستور را اجرا نمی‌کنند، اگر این دستور به

خود ما داده شود، دستور را اجرا و محاصرة اقتصادی را از بین می‌بریم.»⁽¹⁾

در این‌حال، خبرگزاری فرانسه در گزارشی از تهران، به موضوع اقدامات یاد شده پرداخت و بیان کرد که بنی‌صدر بر غیرمسلح شدن گروه‌های سیاسی کردستان پافشاری می‌کند و آن را پیش‌شرط هر گونه اقدام صلح‌جویانه و حتی مذاکره می‌داند. در این گزارش آمده است: شورای انقلاب ایران در مورد وضع کردستان - که در روزهای اخیر صحنة برخوردهایی میان ارتش و جنبش‌های خودمختار کردستان شده است - اختلاف نظر پیدا کرده است. حسن حبیبی سخنگوی شورای انقلاب روز گذشته در گفت‌وگویی با فرانس پرس اعلام کرد که در قلب این شورا، دو جناح با نیروهای متساوی به‌وجود آمده است. یک جناح موافق حقانیت رهبران کُرد است و جناح دیگر مخالف آن می‌باشد. وی اضافه کرد باید رهبران کُرد با به زمین گذاردن سلاح‌های خود، همان‌طوری‌که رئیس‌جمهوری از آنان خواسته است، صداقت خود را نشان دهند و بدین‌سان موضع کسانی را که در شورای انقلاب از آنان طرفداری می‌کنند، تحیکم بخشند. حسن حبیبی سپس اضافه کرد که سازمان‌های کُرد باید با شورای انقلاب در اعتماد کامل همکاری کنند تا بدین‌سان هرچه زودتر در مورد مواضع مشترک، توافق به عمل آید. حسن حبیبی سپس در مورد مانورهای نظامی که در کردستان جریان دارد گفت این مانورها به‌خاطر جو موجود میان ایران و عراق، صورت می‌گیرد. وی خاطرنشان ساخت: این وظیفة ما است که از کشور خود دفاع کنیم و همچنین وظیفة کردها است که ما را یاری دهند. حسن حبیبی در پایان این مطلب را که این مانورها باعث جنگ‌افروزی شده‌اند، تکذیب کرد و گفت: برای ما مسئله‌ای در مورد حل مشکل کردستان با خونریزی مطرح نیست⁽²⁾

140

اوضاع استان آذربایجان غربی، به دلیل حوادث جاده نقده - اشنویه، هنوز متشنج است. این حوادث مربوط به حرکت ستون ارتش جمهوری اسلامی است. در این حال قاطعیت و تأکید دولت در مورد ادامة حرکت ستون اعزامی ارتش، عرصه را بر "ضدانقلابیون مسلح" تنگ کرده است و علی‌رغم تظاهر آنان به تفاهم طلبی، این ستون پیاپی هدف حملات مسلحانه و تبلیغاتی آنان قرار می‌گیرد و این خود، افشاگرانه است. در هر حال این ستون همچنان به راه خویش ادامه می‌دهد.⁽³⁾دربارة حضور ارتش در منطقه، آیت‌الله مهدوی کنی عضو شورای انقلاب و سرپرست وزارت کشور گفت: ما اصولاً مبنای اصلی کارمان در کردستان، مذاکرات سیاسی است و حضور ارتش در این‌جا برای از بین بردن عوامل تشنج است که موجب رکود مذاکرات سیاسی شده است.⁽⁴⁾

همچنین در این‌باره، جمشید حقگو استاندار آذربایجان غربی اعلام کرد که ستون‌های ارتش در درة قاسملو (در جنوب شهرستان ارومیه) مستقر شده‌اند و منطقه کاملاً در تسلط ارتش قرار گرفته‌است. دکتر حقگو گفت: برای تقویت واحدهای اعزامی لشکر64، ستون‌هایی که از ارومیه به مناطق آق‌بلاق و راژان اعزام شده بودند، با موفقیت به ستون اعزامی ملحق شدند. وی افزود: در این نقل و انتقال، چهار نفر از مهاجمین که به‌سوی ستون، تیراندازی می‌کردند، کشته شدند. هلی‌کوپترها نیز از ستون‌های اعزامی پوشش به‌عمل می‌آورند. استاندار همچنین گفت: در منطقة قطور یک عده سرباز که حامل آذوقه بودند، در دره، مورد حملة افراد مسلح - که کمین کرده بودند - قرار گرفتند و با تیراندازی متقابل، توانستند از منطقه عبور کنند.⁽¹⁾آقای حقگو گفت: متأسفانه در همین درگیری‌های اخیر استان، عده‌ای تحریکات و شایعه‌پراکنی‌هایی برضد مقامات رسمی به راه انداخته‌اند. این عده که از خارج و داخل استان هستند، سعی در تضعیف روحیة مقامات دارند که ما به‌شدت با آن مقابله خواهیم کرد⁽²⁾

همچنین سخنگوی سپاه پاسداران ارومیه نیز اطلاع داد که در منطقة نقده مهاجمان در ساعت 10 به روستای "کر" و پاسگاه حسنلو در 30 کیلومتری نقده حمله کردند. همچنین پاسگاه ژاندارمری نقده مستقر در جاده پیرانشهر و قراء آلاگوز و سارالار در نزدیکی سه‌راه محمدیار را مورد حمله قرار دادند. این حملات با اسلحه‌های مختلف از جمله موشک آر.پی.جی7، خمپاره‌انداز و تفنگ بوده است. در این حملات تلفاتی وجود نداشته و تنها خسارات مالی به افراد وارد آمده است. در سنگر مهاجمین نیز مشروبات الکلی به‌جا مانده است.⁽³⁾

به گفتة سرپرست فرمانداری شهرستان نقده، افراد ژاندارمری پاسگاه بچنلو شب گذشته با تیراندازی متقابل، مهاجمین را از روستای لواشلو عقب راندند. وی یادآوری کرد: دوشنبة پیش (4/1/59) گروه‌های مسلح به روستای لواشلو از توابع نقده حمله کردند و اهالی این روستا نیز روستا را تخلیه و به طرف پاسگاه بچنلو مهاجرت کردند. همچنین به گفتة وی، ساعت 2:30 بامداد امروز، واحد ژاندارمری مستقر در جنوب نقده، با مسلسل مورد هجوم قرار گرفت و با تیراندازی متقابل ژاندارمری، مهاجمان مجبور به فرار شدند. سرپرست فرمانداری نقده گفت: خوشبختانه این درگیری‌ها هیچ‌گونه تلفات جانی نداشته است.⁽⁴⁾

از سوی دیگر، خبرها حاکی است: «قسمتی از مردم اشنویه، شهر را به سوی دهات نزدیک ترک نموده‌اند تا درگیر زد و خورد احتمالی نشوند.»⁽⁵⁾

141

روزنامة "نامة مردم"، ارگان حزب توده، در شمار‌ة امروز خود به بررسی و تحلیل شخصیت‌ها و جریان‌های مخالف نظام در غرب کشور پرداخته است. این مطلب تحت عنوان "فعالیت‌های توطئه‌گرانة عمال امپریالیسم امریکا و رژیم بعثی عراق در کردستان گسترش

می‌یابد" به چاپ رسیده است. این بررسی طبق دیدگاه خاص حزب توده، فقط بخشی از جریان‌های ضدنظام در غرب کشور را شامل می‌شود و گروه‌های سیاسی - قومی غیرمذهبی که محور اقدامات مسلحانة ضد دولت در بیش‌تر مناطق کردنشین هستند، مسکوت مانده‌اند.⁽¹⁾متن کامل این بررسی چنین است:

«ضدانقلاب بر فعالیت‌های مخرب خود در کردستان افزوده است. نمونه‌های زیر بیانگر این فعالیت دامنه‌دار و خطرناک است:

1- شیخ جلال حسینی که تعداد زیادی مزدور دارد، از همکاران نزدیک رژیم بعثی عراق و رابط بین گروه‌های ضدانقلابی فعال در کردستان و رژیم بعثی عراق است. اسلحه‌های ارسالی از سوی عراق، توسط این شخص تحویل دفتر عزالدین حسینی، کومه‌له و گروه‌های مرتجع مکریان می‌شود. در تاریخ 12/10/58 در اردوگاه پناهندگان ایران در حلبچه، شیخ جلال حسینی ضمن یک سخنرانی برای حاضرین، از صدام‌حسین و رژیم بعثی عراق به‌عنوان پدر و ناجی خلق کُرد یاد کرد. این شخص در مدارس و شهرهای عراق نیز ضمن تشریح وارونة اوضاع ایران، به نفع رژیم بعثی عراق تبلیغ می‌کند. مرکز فعالیت این شخص در اطراف بانه، سردشت، مریوان و مکریان است.

2- حامد محمد طاهربیگ و محمد محمد طاهربیگ، از عناصر پلید ساواک در نوسود و پاوه هستند. افراد مذکور پس از سال‌ها که در خارج ایران به‌سر می‌بردند، به کردستان ایران بازگشته‌اند و مشغول فعالیت‌های تخریبی هستند. افراد وابسته به این دو شخص که در بانه‌ور، واقع در منطقه ازگله و باباخانی استان کرمانشاهان فعالیت می‌کنند، در حدود 400 نفرند و ماهیانه 70 دینار عراقی حقوق می‌گیرند. این مبلغ متناسب با تعداد افراد خانواده (برای هر عضو خانواده 10 دینار) افزایش می‌یابد.

حامد و محمد طاهربیگ با مصطفی ایناخی (از همکاران نزدیک کورش لاشائی و عضو سازمان انقلابی اخیراً رنجبر) و همچنین با احمد ایناخی، حاج یوسف شیخ سله اهل شیخ صالح، فتّاح امین‌بیگ، جهانگیر یوسفی، صالح سیدمراد، عبدالله سیدمراد، کریمی، نادر احمد، محمود نظری، محمدکریم رحیمی، سردار جاف و شیخ‌جلال حسینی همکاری نزدیک دارند. این افراد - به‌جز شیخ جلال حسینی که فعالیت خود را در اطراف مریوان، بانه

و مکریان متمرکز کرده و به‌نام دفتر شیخ عزالدین حسینی تبلیغ می‌کند - همگی در مناطق باباخانی، جوانرود، تاوگوز، کلاشی، ایناخی، امامی، طایشی و قلخانی فعالیت دارند.

فعالیت این عده، به‌وسیلة شخصی به‌نام فتاح کریم از نزدیکان سردار جاف و از ایل کلارکه - که اکنون از مستشاران عالی‌رتبة سازمان امنیت عراق است - کنترل می‌شود. این افراد برای خود دار و دسته و تعدادی مزدور دارند و در حوزة فعالیت خود، مردم را به ترک خانه و کاشانه و پناهنده شدن به عراق تشویق می‌کنند و سرپرستان خانواده‌ها را به‌عنوان مزدور با حقوق‌های گزاف به استخدام خود در می‌آورند. آنها در تبلیغات خود به مردم می‌گویند یا باید طرفدار خمینی باشید یا طرفدار آنها؛ که در صورت اول، آزار و شکنجه خواهند دید و در صورت دوم، باید خانوادة خود را به عراق ببرند و اسلحه تحویل بگیرند.

اکثر این گروه‌ها در میان مردم ناآگاه مناطق مذکور، زیر نام دفتر شیخ‌عزالدین و کومه‌له تبلیغ و فعالیت می‌کنند. یکی از گروه‌های ضدانقلابی، وابسته به محمود نظری است. این شخص از عوامل سابق ساواک در منطقه بوده که به استخدام عده‌ای مزدور زیر نام دلاور، در زمان شاه خائن به رژیم پهلوی خدمت می‌کرد و امروز همة امکانات خود را در خدمت رژیم بعثی عراق و نیروهای خرابکار قرار داده است و با ایجاد پایگاه و مقر در چند منطقه و به‌خصوص در روستاهای باویسی، قلعه‌واری و بازگیر، در سه کیلومتری سرپل ذهاب، به توطئه‌چینی و دسیسه علیه خلق کُرد و انقلاب ایران مشغول است. این سه پایگاه به‌وسیلة سه نفر از نماینده‌های این شخص به اسامی خداقنبر، رستم و جمشید ویسی اداره می‌شود. لازم به تذکر است که جمشید ویسی دارای کارت شناسایی از کمیته‌های پاسداران غرب کشور است و از آن در جهت پیشبرد مقاصد کثیف خود و اربابان جنایتکارش سوء استفاده می‌کند.

3- اخیراً در بندیجان نزدیک حلبچه، کمیته‌ای تشکیل شده که اعضای آن عبارتند از: شیخ‌جلال حسینی، حامدبیگ، محمدبیگ، محمود نظری، عثمان علاچطون (نمایندة شیخ عثمان بیاره)، نادر احمد، یاراحمد ایناخی، علی‌یار، فتاح کریم‌بگ و چند نفر دیگر، که وظیفة آنان هماهنگ کردن فعالیت تمامی نیروهای ارتجاعی و ضد انقلابی وابسته به رژیم بعثی عراق و امپریالیسم امریکا در غرب ایران است.

طبق اخبار موثق، در تاریخ 3/10/ 1358، تمام این مزدوران در جلسه‌ای به‌منظور هماهنگ نمودن کارها در محل زه‌ره‌یان در چهارکلا و سرلک جمع شده‌اند. به‌وسیلة دولت عراق از آنها خواسته شده است که ضمن فعالیت ضد انقلابی و خرابکاری در کردستان ایران علیه جمهوری اسلامی ایران و امام‌خمینی، به نیروهای عراقی در سرکوب مبارزان حزب کمونیست، سوسیالیست‌ها و اتحادیة میهنی کمک کنند و با ایجاد دو پایگاه در خاک عراق و ایران فعالیت خود را گسترش دهند.»⁽¹⁾

142

حزب تودة ایران، همواره نقش یک گروه طرفدار انقلاب و ایران را بازی می‌کند که صرفاً به فعالیت سیاسی ( نه عقیدتی) می‌پردازد و برای تداوم نظام و انقلاب - که این حزب همواره عنوان "اسلامی"اش را فراموش می‌کند - به ارائه راه‌حل‌های مختلف اقدام می‌کند. البته این راه‌حل ها همواره خط سیر مشخصی را دنبال می‌کنند و آن این‌که شوروی حامی و دوستدار انقلاب و مردم است. بسیاری از مواضع حزب، تصریحاً یا تلویحاً این نکته را در بر دارد که باید برای مبارزه با امپریالیسم، از شوروی کمک خواست. حزب توده که حساسیت ملت ایران را دربارة کمونیسم می‌شناسد، از شوروی بیش‌تر باعنوان رژیمی سوسیالیست یاد می‌کند؛ رژیمی که همانند جمهوری اسلامی، برای رفاه و آزادی مردم و با انتخاب مردم تشکیل شده است. از نظر این حزب، تمام مشکلات ایران از امریکا است و برای حل آن شوروی بهترین یاور است. در ادامة این خط سیر، امروز کمیتة مرکزی حزب تودة ایران اطلاعیه‌مفصّلی باعنوان "اعلامیة کمیتة مرکزی حزب تودة ایران دربارة لحظة خطرناک کنونی" منتشر کرد. این اعلامیه در روزنامة ارگان حزب چاپ شد. عنوان اصلی آن که به‌صورت درشت‌ترین تیتر صفحة اول به چاپ رسید، این بود: «با تجهیز و اتحاد همة نیروهای انقلابی، می‌توان توطئة امپریالیسم امریکا را در هم شکست.» حزب توده در ابتدای این اعلامیه مفصل اشاره کرد «ابرهای تیره‌ای در آسمان انقلاب ایران [ و نه انقلاب اسلامی ایران] پدیدار شده که هر روز متراکم‌تر می‌شود.» همچنین با یادآوری «تجربة دردناک جنبش ملی ما در مرداد سال 1332 و تجربه‌های دردناک نظیر آن در انقلاب‌های کشورهای نظیر ایران»⁽¹⁾دلیل صدور چنین اعلامیه‌ای را احساس مسئولیت تاریخی این حزب بیان کرد و افزود: «حزب تودة ایران دیدگاه‌های خود را در لحظة کنونی در اختیار همة مقامات مسئول جمهوری اسلامی و همة نیروهای مبارز انقلابی می‌گذارد⁽²⁾در ادامة این اعلامیه آمده است:

«رویدادهای چند هفتة پایان سال گذشته و اولین روزهای سال نو در میدان سیاست داخل ایران، و آنچه در ارتباط با کشور ما در جهان گذشته است، بیانگر یک چرخش بسیار جدی و نگرانی‌آور در مجموعة سیاست داخلی و خارجی جمهوری اسلامی ایران بوده‌اند. سمت‌گیری اساسی این چرخش عبارت بود از گرایش به نزدیکی به امپریالیسم امریکا، با میانجی‌گری امپریالیسم اروپای غربی و چین.

... امپریالیست‌های امریکایی، پس از پیروزی انقلاب کوشیدند تا با کمک کارگزاران خود مانند امیرانتظام و نزیه و مراغه‌ای و دریادار علوی و بسیاری از امثال آنها - که متأسفانه هنوز هم در مقامات حساس دولتی جای دارند - با استفاده از سازشکاری و تسلیم‌طلبی لیبرال‌های ایران که فکری جز نجات سرمایه‌داری از زیر ضربات انقلاب نداشته و ندارند، اوضاع را به‌تدریج در مسیری مطابق میل خود بیندازند. تدارک و انجام دیدار محرمانة

مهندس بازرگان نخست‌وزیر لیبرال ایران، با برژینسکی مشاور امنیتی رئیس‌جمهوری امریکا و یکی از طراحان اصلی نقشه‌های تجاوزکارانه و جنایت‌بار این امپریالیسم جهانخوار، نقطة عطف فوقانی این تلاش‌ها و سازش‌ها بود.

در آن مرحله، این توطئة سازش، در برابر درایت و پایداری سیاسی امام‌خمینی در ارتباط با اقدام جسورانة دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، با شکست روبه‌رو گردید. موج سهمگین و خروشان خشم مردم نسبت به امپریالیسم امریکا - که محمدرضا را برای تدارک گام‌های بعدش علیه انقلاب ایران به نزد خود پناه داده بود - نشان داد که توده‌های انقلابی ایران را به آسانی نمی‌توان برای سازش با دشمن اصلی‌اش آماده ساخت. با اشغال جاسوسخانه و افشا شدن اسناد فعالیت‌های امپریالیسم امریکا در ایران حتی در دوران پس از انقلاب، ضربة دردناکی بر مجموعة سیاست امریکا در منطقه وارد آمد و با برکنار شدن دولت گام‌به‌گام لیبرال‌ها و فاش شدن چهرة خائنانة امثال امیرانتظام‌ها، این توطئة مشترک امپریالیسم امریکا و لیبرال‌ها دچار وقفه گردید.»

در ادامة اعلامیه، به تحرکات «عوامل وابسته به امپریالیسم» اشاره شده است؛ مانند «حزب خلق مسلمان، نزیه، مقدم مراغه‌ای» و «ماجراجویانی مانند کومه‌له و سایر جیره‌خواران وابسته به بعثی‌های عراق و پکن در کردستان و خوزستان و گروه‌های چپ‌نمای وابسته به امپریالیسم در سراسر کشور» که از جمله بر اثر افشاگری‌های حزب توده شکست خورد.

این حزب اعلامیه را چنین ادامه می‌دهد: «در پیامد این شکست‌ها و تزلزل‌ها، امپریالیسم امریکا تدارک یک حملة همه‌جانبة سیاسی، اقتصادی و نظامی را علیه انقلاب ایران آغاز کرد و تمام نیروی خود را به‌راه انداخت تا همگی متحدین خویش را در دنیای امپریالیستی، از کانادا و اروپای غربی گرفته تا ژاپن و استرالیا، و در دنیای وابسته به امپریالیسم، از اسرائیل و سادات و عربستان سعودی گرفته تا عمان و امارات و پاکستان، و همچنین متحد تازه‌اش چین را وارد این کارزار کند... امریکا در صدد برآمد که پایگاه‌های تازه‌ای در کشور دست‌نشاندة خود در اطراف ایران به‌دست آورد. در چارچوب همین نقشه، بهره‌گیری از خیانت انورسادات افغانی، یعنی حفیظ‌الله امین، مقدمات برقراری تسلط امپریالیستی را در افغانستان آماده کرد. حفیظ‌الله امین از شرق و عراق بعثی‌ها از غرب، علیه انقلاب ایران تحریک می‌کردند. تحریکات امین را امپریالیسم مورد استفاده قرار می‌داد؛ برای آن‌که مناسبات ایران را با اتحاد شوروی تیره سازد. این بهانه برای عناصر ضد کمونیست و به‌ویژه ضد شوروی در دولت و سایر نهادهای حاکمة جدید، بسیار مورد پسند بود و برای عوامل امریکا که در دستگاه‌های دولتی و به‌ویژه در ارتش هنوز مقامات حساسی را در دست دارند، و عوامل سازشکار و تسلیم‌طلب که در همة نهادهای حاکمة انقلاب مواضع محکمی را در اختیار دارند، بی‌اندازه خوشایند.»⁽¹⁾

حزب توده سپس به یکی از مهم‌ترین وظایف واقعی این حزب در ایران می‌پردازد که توجیه حضور شوروی در افغانستان است. البته این امر با توجه به حساسیت موجود در افکار عمومی ایران دربارة وضعیت مسلمانان افغانستان و جنایات شوروی در آن‌جا، کار دشواری است. این حزب ضمن تلاش برای امریکایی جلوه دادن مخالفان حضور شوروی در افغانستان، سعی در القای این مسئله دارد که مردم افغانستان از حضور نیروهای شوروی استقبال کرده‌اند و اکنون طعم شیرین آزادی از یوغ امپریالیسم را می‌چشند. در همین راستا، در ادامة این اعلامیه مطلبی می‌خوانیم با عنوان "رویداد دی‌ماه در افغانستان، مبدأ یک تغییر کیفی" که به‌این شرح است: «نقشة انورساداتی امپریالیسم امریکا در افغانستان با شکست روبه‌رو شد. توطئة حفیظ‌الله امین را نیروهای انقلابی افغانستان نقش بر آب ساختند و دولت انقلابی جدید، به‌موجب قرارداد موجود بین اتحاد شوروی و افغانستان، از دولت شوروی تقاضا کرد که برای مقابله با نیروهای ضد انقلاب که به‌وسیلة امریکا و چین و پاکستان تجهیز می‌شدند، به دولت افغانستان کمک نظامی برساند.»⁽¹⁾

این اعلامیه مطلب را تحت عنوان "بیماری امام و انتخاب آقای بنی‌صدر به ریاست جمهوری" ادامه می‌دهد و به بررسی تأثیر این دو واقعه بر سیاست خارجی ایران می‌پردازد و تلویحاً به این نکته اشاره می‌کند که حرکت بنی‌صدر متمایل به امریکا است و اگر شخص امام نباشد، این انقلاب پایان یافته است و به سمت امریکا خواهد رفت. این حزب، مخالفت با حضور نظامی شوروی در افغانستان را نیز حرکتی به سمت امریکا می‌شمارد و می‌نویسد: «تحولی که در ارتباط با جریان کمک نظامی اتحاد شوروی به دولت افغانستان، در سیاست داخلی و خارجی ایران پیدا شد، با بیماری امام و انتخاب آقای بنی‌صدر به ریاست‌جمهوری شدت بی‌سابقه‌ای پیدا کرد. بیماری امام و دوری ایشان از صحنة فعال سیاست روز، امپریالیسم امریکا را عمیقاً شاد و امیدوار کرد. امپریالیسم امریکا که امام را دشمن آشتی‌ناپذیر خود می‌داند، امیدوار گردید که با بیماری ایشان امکانات مانورهای ماهرانه و بهره‌گیری از اختلافات و اختلاف نظرها در میان گردانندگان جمهوری اسلامی، به‌میزان غیرقابل مقایسه‌ای نسبت به گذشته افزایش پیدا خواهد کرد. پیروزی آقای بنی‌صدر هم در انتخابات ریاست‌جمهوری، این امید را بیش‌تر کرد. تجربه هم نشان داد که این امید بی پایه نبوده است.»⁽²⁾حزب توده در ادامه با مرور مفصل تحولات داخلی و خارجی ایران و سیرتلاش‌های ناموفق مربوط به میانجی‌گری و سازش بین ایران و امریکا بعد از مسائل لانه، می‌افزاید: «تنها جای شکرش باقی است که درایت امام‌خمینی و پایداری قابل تحسین دانشجویان مسلمان پیرو خط امام و پشتیبانی همة نیروهای راستین انقلابی ایران از آنان، مانع از آن شد که سازشکاران و فرصت‌طلبان، گروگان‌ها را مجاناً و بدون گرفتن کوچک‌ترین امتیاز، مانند سایر امتیازاتی که به امپریالیسم امریکا دادند، در طبق اخلاص بگذارند و با عرض پوزش، به شیطان

بزرگ تقدیم کنند. تردید امام در آخرین لحظة کشمکش در این‌که تمام این "کمیسیون رسیدگی" و "میانجی‌گری" والدهایم ممکن است حقه‌بازی باشد، در خنثی کردن این توطئة خطرناک نقش مؤثری داشت. بر پایة همین تردید، امام پیشنهاد واگذاری گروگان‌ها را به وزارت خارجه نپذیرفت و ملاقات کمیسیون را مشروط به انتشار گزارش آنها در زمینة رسیدگی به‌جنایات محمدرضا پهلوی و امپریالیسم امریکا کرد. پس از این تصمیم، معلوم شد که اصلاً رسیدگی به جنایاتی در کار نبوده و موضوع معامله، چیز دیگری است. درست همین عامل هم مانع از آن شد که نقشة خطرناک امپریالیسم امریکا به‌طور کامل عملی گردد. انتقال محمدرضا پهلوی از پاناما به قاهره را باید پیامد همین عامل دانست.»⁽¹⁾

در ادامة اعلامیه، تحت عنوان "امپریالیسم امریکا محمدرضا پهلوی را جابه‌جا کرد، چرا؟" چنین آمده است: «روشن است که تصمیم جابه‌جا کردن محمدرضا پهلوی از پاناما به مصر، مسلماً از جانب شورای امنیت ملی ایالات متحدة امریکا - که دو روز پیش از این جریان، با حضور همة سران آن کشور با شرکت کارتر تشکیل شد - گرفته شده است. اظهارات آقای بنی‌صدر دایر بر این‌که گویا دوبار نزدیک بود که شاه را تحویل دهند و به‌علت وجود تعدد مراکز تصمیم‌گیری در امریکا و در ایران، این جریان عملی نگردیده است، تنها می‌تواند ناشی از شناخت نارسای ایشان از مکانیسم اعمال حاکمیت مرکز انحصارهای امپریالیستی باشد. ...کیست که نمی‌داند در امریکا آقا و ارباب همه، از کارتر و کاخ سفید و وزارت خارجه و محافل صهیونیستی گرفته تا سیا و پنتاگون، همان جامعة انحصارات امپریالیستی امریکا است، که آقای راکفلر، پادشاه بی‌تاج و تخت جهان امپریالیستی، در رأس آن قرار دارد؟ کارترها، ونس‌ها، کیسینجرها، همه، مستخدمین بی‌چون و چرای وال استریت و آقای راکفلر هستند. آنها ممکن است هنگام بحث از خود نظری بگویند، ولی همه مجری آخرین تصمیم وال استریت هستند. ساده‌اندیشی است اگر تصور شود که در امریکا مراکز گوناگون تصمیم‌گیری وجود دارد.»

اعلامیه سپس مطلب را با عنوان "ضد انقلاب ستاد عملیاتی خود را به مرزهای ایران نزدیک می‌کند و به ایران وارد می‌سازد" ادامه می‌دهد و در آن، انتقال شاه را آغاز مرحله‌ای جدید و بسیار جدی و خطرناک در گسترش تدارک اقدامات ضد انقلابی برضد انقلاب ایران می‌شمارد و درضمن، به بررسی وضعیت داخلی و موقعیت ضد انقلاب و تأثیر انتقال شاه بر آن می‌پردازد: «هم‌زمان با آمدن شاه مخلوع، خبرهایی می‌رسد که اویسی قصاب و بختیار خائن هم اختلاف‌های خود را کنار گذاشته و جبهة متحدی به‌وجود آورده‌اند. خبر می‌رسد که هر دوی این سر سپردگان اکنون مرکز فعالیت ضدانقلابی خود را به بغداد منتقل کرده‌اند و از آن‌جا، از راه کردستان و خوزستان، مستقیماً اقدامات گروه‌های وابسته به خود را در ایران هماهنگ و راهنمایی می‌کنند.»

در پایان اعلامیه ضمن یادآوری واقعة 28 مرداد، هشدار داده می‌شود: «تجربة تلخ 28

مرداد، تجربة تلخ کودتای شیلی، به‌یاد می‌آید. حزب توده ایران با احساس سنگین مسئولیت تاریخی، مانند روزهای آخر مرداد سال 1332 هشدار می‌دهد: خطر برای انقلاب شکوهمند ایران لحظه‌به‌لحظه و گام به‌گام نزدیک‌تر می‌شود. ... در صورتی‌که نهادهای مسئول، یعنی رئیس‌جمهور، شورای انقلاب و به‌ویژه رهبران حزب جمهوری اسلامی که همة اهرم‌های اعمال قدرت دولتی و تبلیغاتی را در دست دارند، در این لحظة حساس به مسئولیت تاریخی خود در جهت لزوم تجهیز و اتحاد همة نیروها - باز هم تکرار می‌کنیم - همة نیروهایی که متحداً در انقلاب شرکت کرده و انقلاب را به پیروزی رسانیده‌اند، توجه کنند، ما خواهیم توانست این توطئة خطرناک دشمنان انقلاب و در رأس آنها امپریالیسم امریکا را در هم شکنیم. کمیتة مرکزی حزب تودة ایران. 9/1/1359»⁽¹⁾

143

روزنامة جمهوری اسلامی، در سرمقالة امروز خود با عنوان "توده‌ای‌ها می‌آیند"، به بررسی سرزنش‌آمیز وضعیت عده‌ای از گروه‌ها، به‌خصوص حزب تودة ایران پرداخته است. در این بررسی ضمن یادآوری نقش حزب توده در 28 مرداد آمده است: «پس از آن‌که امپریالیزم توانست با تولید مقدار معتنی‌بهی توده‌ای و خلقی و چپی، صفوف فشردة خلق مسلمان و مبارز ایران را از هم بشکافد و مردم را با شعارهای مترقی و پیشگام و دمکرات، به‌جان یکدیگر بیندازد، پس از آن‌که از بیرون، محاصرة عملی اقتصادی با تفاهم کامل امریکا و شوروی، و از درون، اعتصاب‌ها و تحصن‌ها و کم‌کاری‌ها و شعار بازی‌ها و دروغ‌ها و برچسب‌زدن‌ها و پشت سوابق انقلابی دیگران قایم شدن‌ها و... ، مردم مأیوس شدند، دلزده شدند،... کناره گرفتند و به خانه‌ها برگشتند، دوباره قداره بندهای غرب با لبخند ملیحانه و ملوسانة شرق، در خیابان‌ها ظاهر شده و دکتر فاطمی کشته شد؛ مصدق دستگیر شد؛... و شاه... دوباره بر مسند حکومت نشست؛ توده‌ای‌ها یا به خارج فرار کردند... یا در ایران ماندند و وزیر و رئیس دانشگاه و رئیس دفتر مخصوص اعلی‌حضرت شدند و اگر نیم‌جو غیرتی داشتند، یا غیر کمونیست شدند و یا حتی ضد کمونیست.»⁽²⁾

این بررسی سپس به تشابه وضعیت آن روز این گروه‌ها با وضعیت امروزشان می‌پردازد: «وحشتناک است رفیق! وحشتناک است! تاریخ دوباره دارد تکرار می‌شود؛ در گنبد، در کردستان، در خوزستان، در بلوچستان، در همین تهران، خلقی‌ها و توده‌ای‌ها ... در حالی‌که علیه امپریالیزم شعار می‌دهند، راه بازگشت مجدد امپریالیزم را باز می‌کنند و در عین حال، برای فریب نوجوانان، از امام به احترام یاد کرده و سعی دارند حرکت امام را به نحوی خنثی کرده و به اصطلاح وارویش را بزنند. ... توده‌ای‌ها آمدند تا توده‌ها را دوباره به مسلخ امپریالیزم ببرند. خلقی‌ها آمده‌اند تا به نام خلق (و یا به نام خدا و خلق) خلق قهرمان ایران را قربانی شرق و غرب کنند... و در این راه، از مبارزة مجاهدین بزرگ تاریخ معاصر و شهدای

کبیر انقلاب ایران، همچون شریف‌واقفی‌ها، صمدیّه‌لباف‌ها، طالقانی‌ها، غفاری‌ها و شریعتی‌ها و حنیف‌نژادها، به نفع خود مایه می‌گذارد.»

در ادامه، نویسندة سرمقاله هدف اصلی حزب توده را از همراهی ظاهری با انقلاب و امام، به نحو ذیل شرح می‌دهد:

«توطئه با مهارت شگفت‌انگیزی طراحی شده است. حزب توده که می‌داند به خاطر خاطرة تلخی که ملت از دوران مصدق دارد، مورد تنفر شدید است، پس از پیروزی انقلاب، در سطح شعارها، دم از خط امام می‌زند و بگذریم از هم داستانی‌های عملی‌اش با فداییان و مجاهدین خلق در رابطه با مسائل کردستان. این اگرچه تزویر شگفت‌آفرین چندش‌انگیزی است که دشمنان ایدئولوژیک و بنیادین امت، دم از امام بزنند، ولی هرچیز که هست یک واقعیت جدید سیاسی است.

توده‌ای‌ها از این تزویر یا تاکتیک سیاسی، دقیقاً دو هدف را تعقیب می‌کنند: اول: تطهیر سوابق آن چنانی خویش در خیانت به قیام ملت در دوران مصدق و کمک به روی کار آمدن دوبارة رژیم شاه خائن. دوم: حزب توده با این شیوه و طرز عمل، در حقیقت راه گروه‌های دیگری را که در ارتباط با شوروی بوده و در ایران فعالیت می‌کنند، باز می‌کند؛ زیرا این خط مشی جدید حزب توده باعث می‌شود سابقة تلخی که در اذهان عمومی، از این حزب (با آن استراتژی مشخص) مانده است، وسیله‌ای برای شناخت دقیق ماهیت و عملکرد توده‌ای‌های جدید و خلقی‌هایی که خط‌مشی‌قدیم توده‌ای‌ها را در مقابل امام ایفا می‌کنند، نشود و بدین‌گونه خلق از یک تجربة بزرگ تاریخی خویش محروم بماند و بدین‌ترتیب گروه‌های دیگر به‌اصطلاح خلقی، بتوانند به‌دقت، کاری را که باید مستقیماً به وسیلة حزب توده انجام شود، انجام دهند تا حزب توده - که بیش‌تر از سایر گروه‌های خلقی مورد اعتماد کرملین است، چون نمک‌پرورده‌تر است - بتواند در فرصت مناسب به‌عنوان یک ناجی سیاسی - که هم دم از امام می‌زند، هم مترقی! و چپ‌گرا است، و هم مجهز به منطق علمی است! و هم شدیداً ضد ایده‌آلیست است، هم مورد وثوق و اعتماد کرملین است و هم موش و گربه‌بازی شرق و غرب را خوب می‌داند و می‌فهمد چه موقع باید به نفع غرب صحنه را خالی کرد تا گاز سرخس با نفت خوزستان معاوضه شود - وارد صحنه شده و ابتکار عمل را به دست گیرد.

از سوی دیگر، کادر رهبری دو سازمان خلقی دیگر - که یکی خود را وارث حماسه‌آفرینان از جان گذشته آن دشت‌ها و کوه‌ها و جنگل‌های خونین قلمداد می‌کند و دیگری خود را وارث خون به ناحق ریختة صمدیه‌لباف‌ها و شریف‌واقفی‌ها معرفی می‌نماید - عملاً با یک خط مشی، یک موضع‌گیری، یک عملکرد، یک تحلیل و تبیین و حتی در مقاطعی یک شعار (از نظر واژة آیینی) و از همه بالاتر، یک روابط، وارد صحنه می‌شوند و گروهی را به دنبال خود (نخواسته و ندانسته) وارد یک بازی سیاسی خطرناک می‌کنند که چیزی جز ذبح انقلابی انقلاب نیست.»⁽¹⁾

144

"راه کارگر" که یک گروه کوچک مارکسیستی است، در نشریه‌ای که به همین نام منتشر می‌کند، با جهت‌گیری شدیداً مخالف، به اعلام مواضع دربارة مسائل مختلف مربوط به نظام می‌پردازد. این گروه نیز مانند دیگر گروه‌های مارکسیستی و نیز مجاهدین خلق، در قبال هر موضوعی که به نحوی در تقابل با آزادی تحرک مسلحانه باشد ایستادگی می‌کند و در برابر هر آنچه مقولاتی چون قانون، نهادهای قانونی، خلع سلاح، امنیت و... را طرح کند، واکنش شدید نشان می‌دهد. راه‌کارگر در اعلامیه‌ای که امروز منتشر کرد، دربارة موضوع "امنیت" به‌موضع‌گیری معترضانه پرداخت و این در حالی است که مسئلة امنیت، در سال جدید مورد توجه و تأکید مسئولان نظام قرار گرفته است، در این موضع‌گیری آمده است:

«آیا عفو ساواکی‌ها موجب برقراری امنیت خواهد شد؟ آزاد کردن ساواکی‌ها و جانیان رژیم منفور پهلوی در آستانة سال نو، کشتار خونین مردم زحمت‌کش اندیمشک، سرکوب کارگران، تصفیة عناصر مترقی از دانشگاه‌ها، حمله به گروه‌های انقلابی و مترقی، سرکوب خلق کرد و ترکمن، تصفیة پرسنل انقلابی ارتش و ادارات دولتی، ترور مبارزان مردمی، و تقلبات گسترده در انتخابات مجلس شورا، این است مفهوم واقعی امنیت برای آقای رئیس‌جمهور!»⁽¹⁾

145

جناح‌بندی کنونی حاکمیت، در عرصة تبلیغات مطبوعات وابسته به گروه‌های ضد نظام، به جنگ بهشتی (حزب جمهوری اسلامی) - بنی‌صدر تعبیر می‌شود. در ایجاد چنین وضعی، سازمان مجاهدین خلق بیش‌ترین تلاش را از راه‌های مختلف به عمل می‌آورد؛ به این ترتیب که به‌جای هدف قرار دادن خط امام که موجب واکنش منفی افکار عمومی خواهد شد، شخص دکتر بهشتی را با انواع روش‌ها مورد هجوم تبلیغاتی قرار می‌دهد. در عرصة رسانه‌ای جهان نیز چنین وضعیتی حاکم است و بعضی از رسانه‌های خارجی به پیروی از ادبیات اپوزیسیونی داخل، به نحوی سرسختانه به ترور شخصیت دکتر بهشتی می‌پردازند. در شمارة امروز بولتن "بررسی مطبوعات جهان" - که وزارت ارشاد در تیراژ محدودی منتشر می‌کند - مقاله‌ای از نشریة تایم، چاپ امریکا ترجمه و ارائه شده است. عنوان مقاله این است: "بهشتی طبق مقتضیات عمل می‌کند". این مقاله نظیر مطالب مطبوعات داخلی گروه‌های مخالف نظام تنظیم شده است و در آن، از اطلاعات درج شده در همان مطبوعات، با همان تأکیدات، استفاده گردیده است. در این مقاله آمده است:

«وی دبیر شورای انقلاب، رئیس دیوان عالی کشور و یک آیت‌الله (بالاترین مرتبة روحانیت در مذهب شیعه) است. از نظر دیپلمات‌های غربی، وی شخص جاه‌طلب و قدرت‌طلبی است که منافع شخصی را ورای مسائل سیاسی و مذهبی قرار می‌دهد. آیت‌الله سیدمحمد بهشتی، 51 ساله، به‌عنوان رهبر حزب جمهوری اسلامی، مهم‌ترین مخالف

بنی‌صدر در داخل ایران به شمار می‌رود. به گفتة یکی از مقامات بلندپایة کشوری در تهران که هر دو آنها را خوب می‌شناسد، بهشتی به بنی‌صدر اجازه نمی‌دهد که آرام بنشیند و از مقام خود لذت ببرد.

مخالفت آنها بیش‌تر عقیدتی است تا شخصی. بنی‌صدر علی‌رغم تحصیلاتش در سوربن، یک مسلمان فداکار معمولی است که معتقد است پاسخ تمام مشکلات ایران را می‌توان در اسلام یافت. بهشتی علی‌رغم لباس و عنوان روحانی‌اش، یک سیاست‌مدار حیله‌گر اهل عمل است که از ایدئولوژی به‌عنوان عامل قدرت استفاده می‌کند. 20 سال پیش، بهشتی یک نویسندة متون مذهبی برای دبستان‌های دولتی ایران بود. یک استاد دانشگاه که وی را از آن‌موقع می‌شناسد می‌گوید که او هرگز با کسی مجادله نمی‌کرد و به‌نظر می‌رسید که وی معتقد است همه درست می‌گویند. بهشتی ظاهراً قادر است عقاید متضاد را تأیید کند، بدون آن‌که خود را تسلیم یکی از آن‌دو بنماید. وی متخصص دو پهلو بودن است.»⁽¹⁾

در قسمتی دیگر از مقاله "تایم" آمده است:

«بهشتی در سال 1970، زمانی‌که شاه تلاش می‌کرد تمام مخالفین رژیمش را ریشه‌کن کند، به ایران بازگشت. معاشران وی در آن زمان اظهار می‌دارند که بهشتی خودش را درگیر نمی‌کرد. یکی از روحانیون همکار بهشتی می‌گوید:"بهشتی هرگز جانب کسی را نمی‌گیرد. این مرد، باهوش، لایق، بصیر و روحانی بود؛ اما درستی سیاست وی مورد شک و تردید است." دوسال پیش با اوج‌گیری مخالفت علیه شاه، بهشتی بالاخره به نیرویی که توسط آیت‌الله روح‌الله خمینی هدایت می‌شد و خواستار پایان بخشیدن به شاهنشاهی بود، پیوست؛ اما حتی در آن موقع بهشتی سعی می‌کرد شرایط خود را حفظ کند.

در دوران انقلاب او تلاش نمود اطمینان بدهد که وسایل قدرت شاه یعنی پلیس مخفی و ارتش همچنان دست‌نخورده باقی خواهد ماند و فقط این‌بار با روحانیون بیعت خواهند نمود. وی همچنین سعی کرد تا ترتیب ملاقات شاهپور بختیار آخرین نخست‌وزیر شاه، با آیت‌الله خمینی را فراهم نماید؛ اما آیت‌الله صریحاً مخالفت نمود. بهشتی به‌عنوان رهبر حزب جمهوری اسلامی، مسئول اصلی استعفای مهدی بازرگان اولین نخست‌وزیر ایران بعد از انقلاب بود که نه بخشیده شده و نه فراموش گردیده است. بهشتی اشغال سفارت امریکا توسط مبارزین را مورد تأیید قرار داد و از مخالفت آنها با تحویل گروگان‌ها به دولت پشتیبانی نمود، و به اعتقاد خیلی از ایرانی‌ها، بهشتی یک‌بار دیگر بیش‌تر تحت تأثیر مصلحت بود تا ایدئولوژی، و اگر به نظر برسد که قضیة دانشجویان شکست‌خورده است، وی به‌راحتی می‌تواند آنها را ترک گوید. ناظران اشاره می‌کنند به این‌که بهشتی هرگز اجازه نداده است مرامنامه حزبش انتشار یابد. یکی از منتقدان می‌گوید: او نمی‌خواهد خود را در یک چارچوب محکم گرفتار کند. او باید با مقتضیات حرکت کند. برای بهشتی و یا حزبش پایانی متصور نیست.»⁽²⁾

جالب است که روزنامة السیاسه چاپ کویت نیز در شمارة امروز خود، قسمت‌هایی از همین مقاله را درج کرده است؛ البته بدون ذکر مأخذ اصلی و با این عنوان: "آیت‌الله بهشتی تلاش کرد تا خمینی و بختیار را به یکدیگر نزدیک نموده و ساواک را ابقا نماید؛ مشروط بر آن‌که این سازمان از رژیم جدید تبعیت کند.⁽¹⁾تفاوت این مقاله با مقالة اصلی (تایم) آن است که السیاسه کوشیده است در این مقاله، عبارات را در تنظیمی جدید ارائه کند؛ به‌طوری که برضد دکتر بهشتی بسیار مخرب‌تر و کوبنده‌تر باشد؛ برای مثال: در مقالة اصلی (تایم) آمده است: «طی پنج‌سالی که او امام مسجد هامبورگ بود، انتقاداتی فراوان از جانب دانشجویان ایرانی ناراضی بروز کرد. آنها وی را متهم می‌کردند که اختناق شاه را نادیده می‌گیرد و فقط به مسائل مذهبی می‌پردازد. بهشتی ادعا می‌کرد که وی مشغول نوشتن کتابی در مورد حکومت اسلامی بوده که روشنگر نظرات سیاسی وی می‌باشد؛ اما یک چنین کتابی هنوز منتشر نشده است.⁽²⁾همین عبارت، در السیاسه به این نحو آمده است: «آیت‌الله بهشتی ظرف پنج سال اقامتش در آلمان فدرال، شدیداً مورد انتقاد دانشجویان ناراضی قرار گرفت و به سبب جانبگیری از ستمگری‌های شاه مخلوع نسبت به ملت ایران و اختصاص دادن تلاش خود به امور مذهبی، مورد اتهام آنان قرار گرفت.»⁽³⁾

146

ازجمله اختیارات و وظایف مجلس شورای اسلامی نظارت بر رئیس قوة مجریه و تأیید نخست‌وزیر منتخب رئیس‌جمهوری است. با توجه به این مسئله، بنی‌صدر از پیش از انتخابات تا کنون، به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر هماهنگی مجلس با رئیس‌جمهوری (نه هماهنگی رئیس‌جمهوری و مجلس) تأکید می‌کند و در این زمینه، حتی دفتر هماهنگی مردم و رئیس‌جمهوری نیز در مبارزات انتخاباتی شرکت کرد و کاندیدا معرفی نمود. امروز نیز بنی‌صدر طی مقاله‌ای در روزنامة انقلاب اسلامی با عنوان "سالی که آغاز می‌شود"، عوامل خطرهای تهدید کنندة ایران را برشمرد و طی آن، این دغدغة خود را نیز به ترتیب زیر مطرح کرد و نوشت:

«برخوردهای شخصی و گروهی بر سر قدرت، رنگ و لعاب عقیدتی به خود گرفته است. یک جامعة انقلابی، تا وقتی ثبات عقیدتی پیدا نکند، امنیت و پیشرفت در آن به‌وجود نمی‌آید؛ بدین قرار، عاجل‌ترین کارها ایجاد این ثبات عقیدتی از راه بحث‌های سازنده و به قصد تفاهم است تا راه برای رفع خطر‌های دیگر فراهم گردد. با صاحبان عقاید غیراسلامی نیز باید حساب و کتاب روشنی پیدا کنیم. همان‌طور که گفته‌ایم اسلحه را با اسلحه و با قدرت تمام باید پاسخ بگوییم؛ اما اگر اسلحه را زمین گذاشته و توطئه و تحریک را رها کردند، ما با آنها از راه بحث آزاد مقابل خواهیم شد. به گمان ما این تنها راه استقرار ثبات عقیدتی در جامعه و جلوگیری از سقوط کشور است.

برای آن‌که اهمیت خطر درست در نظر آید، یادآور می‌شود که در انتخابات مجلس جمعاً 5/10 میلیون نفر شرکت کرده‌اند. اگر فرض کنیم انتخابات بدون غش هم بوده باشد، مجلس منتخب، نمایندة 3/5 میلیون نفر از مردم کشور می‌شود؛ یعنی نمایندة 26 تا 27 درصد رأی دهندگان این مجلس نصف آرایی را پشت سردارد که رئیس‌جمهوری به دست آورده است و نمایندة یک چهارم رأی دهندگان بیش‌تر نیست. حال اگر این مجلس با رئیس‌جمهوری هماهنگی نکند و درون آن نیز بی‌ثباتی عقیدتی اثر بگذارد، خود از اسباب بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی و توسعة دامنة ناامنی‌ها می‌گردد و جریان سقوط را تسریع می‌کند.»⁽¹⁾

147

با گذشت چند روز از برگزاری مرحلة اول انتخابات مجلس و اعلام نتایج آن، مسئلة وجود یا عدم وجود تقلب، و اعتبار یا عدم اعتبار نتایج آن، همچنان مورد بحث است. جناح موسوم به خط امام، در این‌باره تلویحاً و گاهی نیز آشکارا، به دفاع از نتایج و اعتبار انتخابات می‌پردازد و یا تخلفات را جزئی و در نتایج انتخابات بی‌تأثیر می‌شمارد؛ اما جریان‌های بازنده، همچنان به تکاپو برای بازتاب دادن اعتراضات ادامه می‌دهند که این‌کار در سطح وسیعی از کشور انجام می‌شود؛ از جمله به نوشتة روزنامة بامداد، درمنطقة فریمان طوماری با امضای بیش از 800 نفر از مردم این بخش تهیه شد. طی این طومار، صاحبان امضا به مقامات مملکتی دربارة انتخابات مجلس شورای اسلامی در فریمان اعتراض کردند و خواستار اعزام بازرس برای رسیدگی به این انتخابات و بازبینی صندوق‌ها و نوع آرا شدند. در این طومار به هشت مورد از تخلف‌های انتخاباتی اشاره شده است.⁽²⁾

از سوی دیگر، آخرین اظهارات بنی‌صدر - که در رأس منتقدان به انتخابات است - نشان می‌دهد امیدواری چندانی در زمینة نتیجه‌بخش بودن این‌گونه برخوردها برای ابطال انتخابات یا بخشی از آن، وجود ندارد و جریان برنده در انتخابات بیش‌تر از آن قدرت دارد که بتوان با فشارهای مزبور، امتیازات کسب شده را از آن گرفت؛ به‌ویژه با کسب میزانی از آرا که نمی‌توان از آن صرف‌نظر کرد. گزارش مطبوعات حاکی است پیش از ظهر امروز رئیس‌جمهوری در محل اقامت امام‌خمینی حضور یافت و با ایشان دیدار و دربارة مسائل جاری مملکت گفت‌وگو کرد. در پایان این ملاقات، دکتر بنی‌صدر گفت: امام در این ملاقات گفتند مجلس شورای اسلامی آینده، باید با رئیس‌جمهوری هماهنگی داشته باشد و اگر تقلبی در انتخابات شده است، باید به‌طور جدی رسیدگی شود؛ ولی نباید به این بهانه موجب تزلزل اعتبار مجلس شد.⁽³⁾

از سوی دیگر در واکنش به سازمان‌دهی وسیع و اقدامات تشکیلاتی سراسری سازمان مجاهدین خلق برای تداوم اعتراضات به صحت انتخابات، متقابلاً برخی تحرکات خیابانی سازمان‌دهی می‌شود. روزنامة انقلاب اسلامی (ارگان جریان بنی‌صدر) در شمارة امروز خود

گزارش داد: استاد محمدتقی فلسفی و محمدجواد باهنر، در ایام نوروز در مسجد اعظم قم سخنانی ایراد کردند. در مراسم سخنرانی، جمعیت کثیری از مردم قم و زائرانی که جهت گذراندن ایام نوروز به این شهر مذهبی آمده بودند، شرکت داشتند. حاضران، پس از سخنرانی، با دادن شعارهایی برضد مسعود رجوی کاندیدای سازمان مجاهدین خلق برای نمایندگی مجلس شورا، در خیابان‌های قم راهپیمایی کردند.⁽¹⁾

148

برخی شواهد و قرائن و اخبار حکایت از آن دارد که سیاست کاهش تعطیلات نوروزی در مدارس، در افکار عمومی با مقاومت‌هایی مواجه است. البته سازمان‌ها و جریان‌های مخالف نظام نیز از آن به‌صورت دستاویزی برای فعالیت و تضعیف حریف استفاده می‌کنند و مقاومت‌ها و مخالفت‌ها در برابر این سیاست را تشدید و اعتراضات را سازمان‌دهی و پایدار می‌نمایند. یک گزارش مندرج در روزنامة انقلاب اسلامی آخرین وضعیت ایجاد شده را چنین نشان می‌دهد:

به‌دنبال کاهش تعطیلات نوروزی واحدهای آموزشی - که آقای رجایی وزیر آموزش و پرورش، آن را اعلام کرد - چهارشنبه (6/1/ 59) و پنجشنبه (7/1/59) که زمان آغاز تحصیل دانش‌آموزان در سال جدید محسوب می‌شد، مدارس و دبیرستان‌های تهران و اکثر شهرستان‌ها به‌صورت تعطیل و نیمه‌تعطیل در آمد؛ به همین دلیل وزارت آموزش و پرورش بخشنامه‌ای بدین شرح منتشر کرد: در پاسخ به تقاضای مکرر و تلفن‌های متعدد اولیا به وزارتخانه‌ها و ادارات آموزش و پرورش، به اطلاع می‌رساند چون قرار است روز شنبه 9 فروردین ماه، نسبت به غیبت دانش‌آموزان مراقبت کامل صورت گیرد، از اولیای محترم آنان انتظار دارد نسبت به حضور فرزندان خود در مدارس نظارت دقیق مبذول دارند. لازم به تذکر است که امروز کلیة معلمان در محل خدمت خود حاضر بوده و صمیمانه به انجام وظایف مربوطه اقدام می‌کنند.

روزنامة انقلاب اسلامی در ادامه می‌نویسد: «در پی صدور این بخشنامه، خبرنگاران ما از واحدهای مختلف آموزش گزارش می‌دهند که این واحدها همچنان کم‌رونق می‌باشند.»⁽²⁾

در بعضی از شهرها، تبعات موضوع از بی‌رونقی کلاس‌ها جدی‌تر بوده است؛ از جمله به گزارش خبرنگار کیهان از خرمشهر، به‌دنبال اعتراض دانش‌آموزان دبیرستان مصدق خرمشهر به کاهش تعطیلات نوروزی، رئیس آموزش و پرورش خرمشهر این دبیرستان را منحل کرد. به‌نوشتة این روزنامه، یک مقام آگاه در سپاه پاسداران خرمشهر دربارة تشنجاتی که در این دبیرستان به‌وجود آمد و موجب انحلال آن شد، اظهار داشت: دانش‌آموزان مقصر نیستند و عده‌ای آنها را تحریک می‌کنند. این مقام اضافه کرد: باید عوامل تحریک را شناسایی و دستگیر کرد.⁽³⁾واکنش‌های اعتراضی، بعضاً با شدت و حدتی که آشکارا

سازمان‌دهی شده است، همراه می‌باشد؛ از جمله بعد از ظهر امروز انفجاری در یکی از مدارس اهواز روی داد که باعث وحشت دانش‌آموزان شد و سه مجروح به‌جای گذاشت. سپاه پاسداران خوزستان در این‌باره اطلاعیه‌ای صادر کرد که در آن آمده است: در دبستان شهید حمید شجرات (ماندانای سابق) در منطقة زیتون کارگری اهواز، ضد انقلاب یک چاشنی و مقداری پلاستیک به‌عنوان ترقه به یکی از دانش‌آموزان می‌فروشد و به او می‌گوید که این ترقه را به‌علت این‌که صدای زیادی ایجاد می‌کند، در مدرسه منفجر کند. این عمل باعث زخمی شدن سه نفر از دانش‌آموزان بی‌گناه این مرز و بوم شد⁽¹⁾

149

مدیریت کنونی رادیو تلویزیون، مورد پسند و تأیید رهبران حزب جمهوری اسلامی نیست و به نظر آنان برنامه‌های صدا و سیما در ورطة ابتذال قرار دارد و پایین‌تر از آن است که بازگو کننده و نمایندة آرمان‌ها و ارزش‌های انقلاب باشد؛ به‌خصوص برنامه‌های نوروزی تلویزیون و عدم تناسب برنامه‌های تفریحی آن با شئون نظام جدید و نیازهای مردم مسلمان و انقلابی، از موضوعاتی است که مورد توجه عمدة ارگان این حزب یعنی روزنامة جمهوری اسلامی می‌باشد. در شمارة امروز این روزنامه، یادداشت مفصلی با عنوان "رادیو تلویزیون در سراشیب سقوط" درج شده است. این یادداشت، مدیریت سازمان صدا و سیما را به‌شدت مورد هجوم قرار داده است. در این نوشتة بدون امضا که شباهت بسیاری به یک "بیانیة اعلام مواضع" دارد، آمده است:

«گردانندگان جعبة جادویی جادو شده‌اند. چه کسانی آنها را جادو کرده‌اند؟ آنها خط ابتذال را گرفته و بر خط انقلاب می‌خندند. آنچه رادیو و تلویزیونی‌ها ظرف چند روز گذشته به خورد مردم داده‌اند، 180 درجه مغایر بیاناتی است که امام در پیام نخستین روز سال نو، زیر گوش همة نهادها به‌صراحت هرچه تمام‌تر خواندند... چگونه است که در چنین شرایطی، ملت باید شاهد برنامه‌های پانتومیم آنچنانی و ترانه‌های ترانه‌خوان‌های ساواکی باشد. این سؤالی است که در برابر مسئولین رادیو تلویزیون قرار دارد.

صدای ما از جای گرمی بلند نمی‌شود. می‌دانیم که اشکالات فراوانند؛ می‌دانیم که در میدان توپخانه و گمرک و انقلاب، گوش عابرین در معرض شنیدن تصنیف‌های گوگوشی است؛ می‌دانیم که در ازای پاک شدن رادیو تلویزیون از لوث وجود این مدیحه‌گویان و مجلس گرم‌کن‌های شاهنشاهی، باید برنامه‌های دقیق تفریحی و علمی و... تدوین کرد تا ضمن جذابیت، جنبة یادگیری و آموزشی نیز داشته باشد و لابد شما گردانندگان رادیو تلویزیون نیز از این همه مطلعید؛ اما آیا نتوانستن، دلیل بر انتخاب هجوها و هزل‌ها و ساده‌ها و راحت‌الحلقوم‌های سلطنتی است؟ سؤال دیگر آن که آیا وقت برای تدوین برنامه‌های عادی و معمولی و معقول دیگری نبود؟ بهتر نیست اگر توان ادارة رادیو تلویزیون در شورای مدیریت آن نیست، با اعلام آن خیال خلق را راحت‌کنند؟

چندان عجیب نیست اگر شورای مدیریت رادیو تلویزیون، انتقاد بر برنامه‌های خود را مقوله‌ای غیرعلمی و بی‌انطباق با سنجش افکار عمومی بدانند. حتی ممکن است ما را دعوت کنند که لختی پای تلفن 290000 آنها بنشینیم و اوج درخواست‌های مردم! را برای پخش صدای خواننده‌های طاغوتی، از نزدیک بشنویم... می‌توان برای یک لحظه این فرض محال را کرد که همة مردم ایران پس از انقلاب، یعنی همة آن مردمی که فریاد الله‌اکبر و لااله‌الاالله می‌کشیدند، خواستار شنیدن و دیدن برنامه‌های تفریحی سالم و هنر برای مردم! دوران طاغوت باشند؛ آیا در صورت اطلاع از الفبای اسلام، باید اجازة پخش چنین برنامه‌هایی از تصویب شورای مدیریت رادیو تلویزیون بگذرد؟ مگر نه آن‌که در اسلام، ملاک، حقانیت است نه اکثریت؟ آیا حق آن است که نوجوانان و جوانان زیاد و معصومی را به همین دلیل به طرف تخدیر مغزها و میل‌های کاذب سوق داد؟»

در ادامة یادداشت، راه‌حل‌هایی به این شرح ارائه می‌شود: رادیو تلویزیون باید از افراد ناصالح و غیرمؤمن به انقلاب پاکسازی شود؛ ایدئولوژی انقلاب را در قالب برنامه‌های دقیق و حساب شده به مردم تفهیم کند؛ احساس مسئولیت را در جوانان رشد دهد؛ اگر شورا خود را مجبور می‌بیند که حتماً برنامه‌ها را پر کند و چند ساعت در روز برنامه داشته باشد، باید از دستاوردهای هنری کشورهای جهان سومی که آزاد گشته‌اند استفاده کند؛ گروه‌های تولیدی به بیرون از استودیوها فرستاده شود تا این هنرمندان، سوژه‌های خود را در کوچه و بازارها و خلق مستضعف بیابند و عوض زنده ساختن خرافات عهد بوقی (شبیه برنامه‌های شب چهارشنبه سوری) از سنت‌های زنده و پویای مردمی الهام بگیرند.

نویسندة مقاله سپس می‌افزاید: «عوض این قیافه‌های ترگل ورگل با کراوات‌های آنچنانی و فضای آنچنانی‌تر - که بوی عطر و ادکلن را از پشت شیشة تلویزیون، به‌داخل حلبی‌آبادهای گوشه و کنار این مملکت جاری می‌سازد - قیافه‌هایی را بگذارید که لااقل پوشششان و طرز آرایششان به همین مردم متوسط کوچه و بازار وسط شهر - نمی‌گوییم جنوب شهر - شبیه باشد، و این همه شدنی نیست جز آن‌که افرادی در شورای رادیو و تلویزیون شرکت داشته باشند که نه تحت تأثیر فرهنگ غربی، بلکه متأثر از نظامی باشند که حضرت علی(ع) آن را با شکل و شیوة زندگی خود ارائه می‌دهد. کسی که در انقلاب شرکت نجسته و درد خلق را به جان خود سرازیر نکرده و با گریة مردم نگریسته و با خندة آنان نخندیده است، و کسی که شکوه روز خونین 17 شهریور را با تمام رگ و پوست خود حس نکرده است، و کسی که رنج تازیانه‌های رژیم جبار را بر گرده‌های خود و برادرانش در تمام ایران حس نکرده است، چنین کسی برای این شورا مناسب نیست و نخواهد بود و ریشة این همه کج‌روی و اهمال‌کاری، نه در مجریان که در گردانندگان است.»⁽¹⁾

از سوی دیگر، همین امروز در روزنامة انقلاب اسلامی ارگان جریان بنی‌صدر، مقالة نسبتاً

مفصلی با عنوان "نسیم‌بهاری بر فراز جام‌جم" درج شد. این مقاله عملاً می‌تواند اطلاعیة همراهان رئیس‌جمهوری در پاسخ به انتقادات حزب جمهوری اسلامی و متحدان آن محسوب شود. در این مقالة بدون امضا که در صفحة اول روزنامه نیز تیتر شد، آمده است:

«از ابتدای انقلاب تاکنون صدا و سیمای جمهوری اسلامی یکی از معضلات حل‌ناشدنی کشور بوده است. بین اروپا و ژاپن، جمهوری اسلامی دارای وسیع‌ترین شبکة پوشش رادیو تلویزیونی و عظیم‌ترین وسایل فنی و کادر حرفه‌ای می‌باشد. میلیون‌ها تومان بودجة این مردم محروم، صرف این دستگاه عریض و طویل می‌شود و یک‌صدم امکانات و وسایل و توان‌های این ماشین عظیم، به خدمت انقلاب اسلامی کشیده نمی‌شود...

در ایران قبل از انقلاب اسلامی، این دو وسیلة مهم با همة امکانات خویش، در اختیار فساد و افساد رژیم و سیاست‌های خانمان‌برانداز استعمار و استحمار او قرار گرفته بودند و توانستند شیرازه و اندام فرهنگی و اجتماعی و عقیدتی مردم میهن ما را از هم پاره‌پاره کنند و امروز این دو ابزار عمده، با همة توان خود باید در اختیار انقلاب اسلامی و رشد و تعالی آگاهی مردم و رساندن ندای جوش و خروش ملت به‌پا خاستة مسلمان ایران به گوش همه جهانیان، قرار گیرند...

اگر نیک به سرگذشت یک‌سال گذشتة رادیو و تلویزیون بنگریم، مواجه با این نتیجه‌گیری می‌شویم که عملاً به‌جای استفاده از رادیو و تلویزیون و امکانات آن در خدمت انقلاب اسلامی، با ندانم‌کاری‌ها و اعمال نظرها به خرد و خراب کردن این ابراز ظریف و شکننده پرداخته‌اند؛ به ترتیبی که امروز هزاران نفر و میلیون‌ها امکانات و بودجه و وسایل، بیکار و بلااستفاده افتاده‌اند؛ حال آن‌که مخارج آنان همچنان بر دوش بودجة مردم کشور تحمیل می‌شود و نتیجة این وضعیت آن شده است که به‌صورت دائم‌التزایدی، در زمان‌های اخبار، تعداد شنوندگان رادیوهای مغرض اجنبی افزوده شود. بسیاری برای شنیدن خبر دقیق، موج بی.بی.سی. را می‌گیرند و طعمة تحریفات او می‌شوند و برای سرگرمی به رادیوهای کویت و عراق گوش می دهند که در لابه‌لای آهنگ‌های مستهجن آنان، فحش و تحریفی را نیز نسبت به انقلاب اسلامی ایران به آنها تزریق می‌کنند و در ساعات غیر خبر، مردم بدون سرگرمی و تفریح یا دست به دامان مواد مخدر دراز می‌کنند و یا تن به مفسدترین سرگرمی‌ها و تفریحات و فسادها، منتهی در خفا و تاریکی و دور از چشم یکدیگر، می‌سپارند. متدرجاً شادی روزهای نخست انقلاب جای خود را به چهره‌های عبوس و ابروهای گره‌خورده می‌دهند و ما همه جز شعار و شعار و شعار تحویل مردم نمی‌دهیم.»

نویسنده پس از انتقادات یاد شده، در ادامه به‌هدف اصلی خویش که حمایت از وضع موجود است می‌پردازد و می‌نویسد: «از یکی دو هفتة قبل، تغییرات محسوسی چه در اخبار و چه در سایر برنامه‌های رادیو و تلویزیون به چشم می‌خورد. برنامه‌ها متنوع‌تر شده‌اند.

صوت و تصویر جای قرائت و انشا را متدرجاً می‌گیرند. تحلیل و تبادل نظر، جانشین شعار و خطابه‌های خسته‌کننده می‌شوند. در اخبار، اطلاعات چند جانبه‌تری در اختیار مردم گذارده می‌شود. گویی بوی آن می‌آید و غول سانسور کم‌کم از رادیو و تلویزیون همراه با خانه‌تکانی عید به زباله‌دانی فرستاده می‌شود. تعداد بحث آزادها و مناظره‌ها و یا بیان نظرات مختلف دربارة اخبار افزایش یافته‌اند و یا قول و خبر آنها داده شده است. به‌هرحال، گویی نسیم بهاری برفراز جام‌جم وزیدن گرفته است...

در چنین شرایط و اوضاع و احوالی، وظیفة مسئولین و گویندگان، تکفیر و هراساندن صدا و سیمای جمهوری اسلامی نیست؛ وظیفة آنها ایجاد جریانات روانی و به‌وجود آوردن کشمکش‌های سیاسی روز در مورد برنامه‌های رادیو و تلویزیون نیست. کسانی که مدعی می‌شوند می‌خواهند در رادیو و تلویزیون را ببندند، یا حتی خود هم به حرف خود باور ندارند و یا دنیای امروز را خوب نمی‌شناسند و نمی‌دانند که جوامع کنونی بدون صوت و تصویر لحظه‌ای نمی‌توانند به حیات عادی خود ادامه دهند، و متوجه نیستند اگر رادیو و تلویزیون ما نتوانند اعتماد و توجه مردم را جلب کنند، دیگران این کار را خواهند کرد و در آن صورت آنها هستند که سیاست و افکار عمومی ما را با رادیو و تلویزیون و مطبوعات و شایعه پراکنی‌های خویش هدایت خواهند کرد و در آن زمان، دیگر دویدن ما را رسیدنی نیست.»⁽¹⁾

یادآوری می‌شود که حساسیت‌هایی مانند آنچه در روزنامة جمهوری اسلامی ذکر شد، در بعضی از نمازهای جمعه نیزبازگو می‌شود. در گزارش روزنامة جمهوری اسلامی از نمازجمعة اصفهان آمده است: «در پایان، آیت‌الله طاهری از برنامه‌های مبتذل رادیو تلویزیون به‌شدت انتقاد کرد و گفت: ... وقتی از آنها (افرادی که در تهران و اصفهان در رأس کارند) سؤال می‌شود که چرا این برنامه‌ها را پخش می‌کنید، می‌گویند ما تابع خواستة مردم هستیم. این وظیفة ما است که از آنها بخواهیم که برنامه‌های آنها کاملاً با موازین اسلامی و انسانی مطابقت نمایند.»⁽²⁾

همچنین در گزارش روزنامة انقلاب اسلامی از نماز جمعة تهران آمده است: «حجت‌الاسلام خامنه‌ای در خطبة اول خود به نقش اساسی رادیو و تلویزیون اشاره کرد و گفت: من به‌عنوان تکلیف شرعی لازم می‌دانم به برادران مسلمان و مسئولی که در رأس رادیو و تلویزیون قرار دارند، هشدار بدهم که برنامه‌های رادیو تلویزیون و به‌خصوص این چند روز، برنامه‌های ملّتی نبود که می‌خواهد انقلابش را به ملت‌های دیگر تفهیم و تشریح کند. ملت انقلابی ما که به نیروی اسلام انقلاب کرده است، باید رادیو تلویزیونش دارای زبده‌ترین اندیشه‌های اسلامی باشد. هنر را در خدمت اسلام قرار دهید. از هنرمندان به‌اصطلاح متخصص که از اسلام بویی نبرده‌اند، قطع امید کنید. برنامه‌های ایام نوروزی، برنامه‌های مبتذلی بود. شما اگر می‌خواهید سرگرمی درست کنید، سرگرمی‌های اسلامی

درست کنید. امروز مردم ما به سرگرمی‌های سیاه‌بازی و پانتومیم‌های بی‌ربط و محتوا نیازی ندارد. ما برای هنر ارج قائلیم. هنرمندان دروغین و هنرمندان بَزَک کردة آریامهری ننشینند بگویند که آخوند هنر نمی‌شناسد. ما هنر را بهتر از شما می‌شناسیم. اگر وضع به این ترتیب باشد، ملت مسلمان ایران تلویزیون نمی‌خواهد. اگر شما این دقت را ندارید که هنرمندان پاک و انقلابی مسلمان را از سراسر ایران جمع کنید، اعلام کنید که نمی‌توانید و تلویزیون را تعطیل کنید.⁽¹⁾

150

در روزهای اخیر، برخوردهای لفظی و تبلیغاتی بین منابع خبری ایران و شوروی دربارة نتایج مذاکرات وزیر خارجة ایران و سفیر شوروی در تهران ادامه داشت و هر طرف، آن را به‌نحوی متفاوت بازگو می کرد. به‌دنبال این جریانات و برای پایان دادن به جنجال‌های مربوط به‌آن، امروز وزارت امورخارجة جمهوری اسلامی ایران اطلاعیه‌ای منتشر کرد و در آن، موارد توافق دو دولت در مذاکرات مزبور را ذکر نمود. این اطلاعیه نشان می‌دهد در نقل قول نتایج جلسة یاد شده، صادق قطب‌زاده وزیر خارجة ایران، آن را به نفع گروه‌های ضد دولتی درگیر در افغانستان، کمی تبلیغاتی بازتاب داده است.

متن اطلاعیة مزبور که در اختیار خبرگزاری پارس قرار گرفت.⁽²⁾به این شرح است: «پیرو مطالبی که از طرف وزیر امورخارجة جمهوری اسلامی ایران در مورد توافق در مسئلة افغانستان با اتحاد جماهیر شوروی، انتشار یافته، لازم است دقیقاً برای روشن شدن مسئله و جلوگیری از هرگونه سوء تفاهم دربارة مذاکرات فی‌مابین دو دولت ایران و شوروی، تذکر داده شود: 1. دولتین ایران و شوروی معتقدند که باید مسئلة افغانستان به‌طور مسالمت‌آمیز حل و فصل شود. 2. دولتین ایران و شوروی معتقدند که بهتر است موضوع، به‌عنوان مشکل منطقه و در محدودة کشورهای همسایه حل و فصل شود. 3. مذاکرات باید مستقیماً با دولت افغانستان و شوروی آغاز گردد؛ زیرا هیچ راه‌حلی بدون حضور دولت افغانستان نمی‌تواند وجود داشته باشد؛ بنابراین، نکات مورد توافق آن است که ذکر گردید. در عین حال دولت ایران معتقد است که بدون مذاکرات با انقلابیون افغانستان و توافق کامل با آنها، امکان هیچ راه‌حل منطقی و قابل اجرایی وجود نخواهد داشت. بر این اساس است که می‌توان مذاکراتی را با کشورها و گروه‌های ذی‌ربط، با توجه به احترام به حق حاکمیت و استقلال افغانستان آغاز و ان‌شاءالله به انجام رساند.»⁽³⁾

در این حال، صادق قطب‌زاده نیز، خود در یک گفت‌وگوی اختصاصی با خبرگزاری پارس، دربارة مذاکرات خود با سفیر کشور شوروی گفت: پیامی که سفیر شوروی از طرف دولت متبوع خود آورده بود، نشان می‌داد که این دولت با اصل مذاکرة مستقیم ایران با شوروی در مورد افغانستان و حل مسئلة این کشور موافقت کرده است و این اصل توافقی بود که

خواست ما بود که مسئلة افغانستان به‌صورت صلح‌جویانه‌ای حل شود. وزیر امور خارجه افزود در مذاکراتش با سفیر شوروی، بر این مسئله تأکید شده است که دولت ایران بر این اصل اعتقاد کامل دارد که حل مسئلة افغانستان، بدون مذاکرات مستقیم و درست با انقلابیون افغانستان امکان‌پذیر نیست و بدون در نظر گرفتن حقوق حقة مردم این کشور، هیچ راه‌حلی ممکن نیست.

قطب‌زاده گفت: ما مشغول یافتن راه‌حلی برای این مسئله با اتحاد جماهیر شوروی هستیم. وی افزود: خواست دولت ایران در این مذاکرات بر سه اصل استوار است: 1. به رسمیت شناخته شدن حقوق مردم افغانستان و حق حاکمیت این کشور و تضمین آن. 2. احترام به خواست‌های منطقی مردم افغانستان که به هر نوع حکومتی که مایلند برسند. 3. عدم مداخلة دولت‌های خارجی در امور داخلی این کشور.⁽¹⁾

151

بیش از ده روز از شکست مذاکرات ایران و شوروی دربارة قیمت گاز ایران می‌گذرد. در این مذاکرات، شوروی درخواست ایران را مبنی برافزایش قیمت گاز به‌میزان 40درصد رد کرد. در این حال و نیز بعد از درگیری‌های تبلیغاتی رسانه‌های ایران که شوروی را به غارت منابع طبیعی و ملی افغانستان و خرید گاز از این کشور به قیمتی معادل نصف بهای معمول آن در بازارهای جهانی، متهم کردند،⁽²⁾امروز خبرگزاری تاس یک گزارش تفسیری از شکست مذاکرات مزبور، به شرح زیر ارائه داد:

«ایستگاه رادیویی صدای جمهوری اسلامی ایران، تفسیری پخش کرد که در آن ادعا شده است صادرات گاز طبیعی از افغانستان به اتحاد شوروی، امسال در مقایسه با سال‌های گذشته 30 برابر افزایش خواهد یافت و نیز دولت افغانستان آماده می‌شود که آن را نصف قیمت موجود در بازار جهانی به شوروی عرضه کند. طبق گزارش وزارت تجارت خارجی اتحاد شوروی، اظهارات رادیو تهران واقعیت ندارد. انتظار نمی‌رود امسال در صادرات گاز افغانستان به اتحاد شوروی تغییر فاحشی داده شود. این صادرات در سطح مشابه در چندین سال گذشته، یعنی در حدود 2 الی 4/2 میلیارد متر مکعب باقی خواهد ماند. در این معامله قیمت‌ها کم‌تر از حدی که شوروی گاز طبیعی خود را به خارج می‌فروشد، نخواهد بود. به همین دلیل است که اظهارات رادیو تهران در این زمینه که مدعی شده است اتحاد شوروی به منظور فشار آوردن به ایران جهت مجبور کردن این کشور به ارزان‌تر فروختن گاز خود، به خرید گاز افغانستان متوسل شده است، با حقیقت مطابقت ندارد.

در ارتباط با این موضوع باید موضع طرف مذاکره کننده در مورد معاملة گاز با ایران از سوی شوروی را به‌دنبال گفت‌وگوهای تهران خاطر نشان کرد. نیکلای اوسیپف معاون وزیر تجارت خارجی اتحاد شوروی گفت در این مذاکرات هیئت نمایندگی شوروی اصولی عادلانه و

منصفانه برای هر دو طرف در نظر داشت: نخست آن‌که قیمت باید مطابق با سطح قیمت‌های موجود گاز در منطقة تجاری که ایران و اتحاد شوروی جزء آن هستند، باشد. دوم آن‌که قیمت باید واقعی و قابل رقابت باشد یعنی به‌عبارت دیگر قیمتی باشد که هر دو طرف واقعاً بتوانند گاز را در این منطقة تجاری با آن قیمت بفروشند. سوم ]آن‌که[ طبیعی است اتحاد شوروی که یک صادر کنندة عمدة گاز است، حاضر نیست از ایران گاز را با قیمت‌های گران‌تر از قیمتی که گاز خود را به سایر کشورها می‌فروشد، بخرد. اتحاد شوروی مایل نیست ایران را به فروش گاز خود به این کشور، با بهای ارزان‌تر از قیمتی که می‌تواند به‌سایر کشورها بفروشد، مجبور کند. نیکلای اوسیپف ادامه داد ما با توجه به قیمت‌های موجود در این منطقه و سایر عوامل، به ایران قیمتی بسیار گران‌تر از سابق پیشنهاد کردیم. ما همچنین پیشنهاد کردیم که این قیمت باز هم مطابق با نوسانات نفت، اصلاح شود. با این حال متأسفانه هیئت نمایندگی ایران رویة غیرسازنده‌ای اتخاذ کرد. قیمت پیشنهادی آنها به‌وضوح اغراق‌آمیز و از نظر اقتصادی، غیرقابل توجیه بود. ... در این منطقه چنین قیمت‌هایی وجود ندارد. بعضی از مقامات ایرانی اظهار داشتند اگر قیمت پیشنهادی آنها پذیرفته نشود، ایران گاز خود را نخواهد فروخت و آن را آتش خواهد زد. بسیار خوب این بر عهدة دولت و مردم ایران است که تصمیم بگیرند با گازی که همراه با استخراج نفت تولید می‌شود، چه‌کار کنند.»⁽¹⁾

در این حال امروز یک مفسر آسوشیتدپرس از مسکو، دربارة مناسبات ایران و شوروی نوشت: «روابط بین شوروی و ایران به‌دنبال مداخلة شوروی در افغانستان و اختلاف بر سر مسائل سیاسی و بازرگانی، به‌طور روزافزونی در تنگنا قرار گرفته است. کمک‌های فنی شوروی به ایران ادامه می‌یابد؛ اما کشمکش‌های سیاسی بین دو کشور آشکار می‌شود. ... شوروی سخت کوشیده است که از آغاز انقلاب اسلامی پیوندهای دوستانه‌ای را با تهران به‌وجود آورد؛ با این‌حال انقلابیون ایران با یادآوری روابط مؤدبانة قبلی کرملین با محمدرضا پهلوی شاه مخلوع، به انگیزه‌های شوروی سوءظن دارند.»

در ادامة این مطلب آمده است: «بسیاری از ایرانی‌ها علاوه بر ترس از شوروی به‌عنوان یک قدرت بزرگ که علیه ایران توطئه می‌چیند، با دکترین کمونیستی مسکو که آته‌ئیستی است مخالفند. ... دیپلمات‌ها پیش‌بینی می‌کنند که علی‌رغم مسائل تاریخی طولانی، بازرگانی شوروی با ایران و مرز مشترک 1600 کیلومتری آنان احتمالاً از وخامت کامل روابط جلوگیری خواهد کرد. به‌عنوان مظهری از پیوندهای مداوم، گروهی از کارشناسان شوروی اوایل این ماه برای آغاز کار روی یک نیروگاه 800 مگاواتی در نزدیک اصفهان، از تهران به آن‌سو عزیمت نمودند. طبق آمار حتمی، در جریان سال ناآرام 1979، ایران با شوروی معادل 409 میلیون روبل (614 میلیون دلار) بازرگانی داشت. این رقم به میزان 40 درصد از سطح قبل از انقلاب در 1978، کم‌تر بود؛ اما هنوز حائز اهمیت بود. برعکس،

بازرگانی امریکا با ایران از آغاز سال 1980، در مجموع معادل 4/305 میلیون دلار بود که نشان‌دهندة پایین آمدن زیاد نسبت به سطح سالانة 8/2 میلیارد دلار در سال 1979 و 56/6 میلیارد دلار در 1978 پیش از سرنگونی شاه، است.»⁽¹⁾

152

یکی از رادیوهایی که از خارج کشور، از قبل از انقلاب تاکنون برنامه پخش می‌کند، رادیو"صدای ملّی ایران" نام دارد. این رادیو عیناً مواضع حزب توده را بازتاب می‌دهد. این در حالی است که در ایران، حزب توده مواضع خود را در جایگاه یکی از گروه‌های سیاسی طرفدار نظام تنظیم و ارائه می‌کند و در عین حال، مُبَلِّغ سرسخت شوروی و مخالف جدی گروه‌های انقلابی ضد کمونیست افغانی است؛ گروه‌هایی که با دولت ایران و رهبران نظام جدید روابط حسنه دارند. امروز رادیوی مزبور تأکید کرد: هدف امپریالیسم امریکا و دار و دستة چینی و اسرائیلی و مصری و انگلیسی آن از برپا کردن جنجال بر سر مسئلة افغانستان و کمک به به‌اصطلاح مبارزان افغانی، به خاک و خون کشاندن انقلاب ملی و دمکراتیک خلق آزاد افغانستان است و سپس در تعقیب آن، هدفشان ضربه‌زدن به انقلاب پیروزمند ملت ایران می‌باشد. گوینده سپس پرسید: «تا کی باید در برابر این واقعیات آشکار، جهل و یا تجاهل نشان داد؟»⁽²⁾

در این حال رویتر در گزارشی، مواضع مشابهی را از یاسر عرفات، به این نحو گزارش داد: یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین - که اینک سرگرم دیدار از هند است - روز شنبه در یک کنفرانس مطبوعاتی شرکت کرد و در آن، تأکید نمود که دولت افغانستان از وی خواسته است در رفع اختلاف‌های ایران و افغانستان میانجی‌گری کند. ایران از مبارزان مسلمان افغانی در جنگ برضد دولت افغانستان - که تحت حمایت شوروی است - حمایت می‌کند. از عرفات سؤال شد: آیا دربارة وضع مسلمانان در افغانستان احساس نگرانی می‌کنید؟ وی گفت: تعجب من از این است که چرا امریکاییان در حالی که مخالف روحانیان در ایرانند، تا این اندازه برای اسلام در افغانستان نگران می‌باشند.⁽³⁾

ضمیمة گزارش 140: مصاحبه تلفنی روزنامه جمهوری اسلامی با مسئولان حزب دمکرات و نیز استاندار آذربایجان غربی.

مصاحبه‌های تلفنی روزنامة جمهوری اسلامی با مسئولان حزب دمکرات و استاندار آذربایجان‌غربی در شماره‌های 9و10/1/1359 این روزنامه درج شد. این مصاحبه‌ها دربارة حوادث اخیر جادة نقده - اشنویه و مسائل مورد ابتلای ستون ارتشی است که در حال نقل و انتقال در این منطقه می‌باشد.

مطالب مطرح شده در این مصاحبه‌ها از دو جهت دارای قوت خاصی است: یکی از حیث تشریح دیدگاه شخصیت‌های مسئول و قابل اعتنا از هر دوطرف درگیر، و دیگر از جهت ترسیم جزئیاتی از وضعیت کنونی، متناسب با نگاه دو طرف؛ به همین دلیل، متن کامل گفت‌وگوهای تلفنی مزبور، با وجود مفصل بودن، در این ضمیمه ارائه می‌شود.

گفت‌وگوی تلفنی روزنامه جمهوری اسلامی با "یکی از مسئولین حزب دمکرات در مهاباد":

سؤال: «طبق اخباری که طی دو سه روز گذشته از رادیو و تلویزیون منتشر شده، مبنی بر فراهم آمدن مقدماتی در منطقه که چنانچه از آن جلوگیری نشود، جنگ دیگری در منطقه شروع خواهد شد و مخصوصاً که این بار از طرف حزبی است که در ذهن مردم در حال تفاهم با دولت است، در صورت امکان دقیقاً بگویید که جزئیات چطور شروع شده و به این‌جا رسید.»

جواب: «همان‌طور که اشاره شد، رأی ما همیشه بر این بوده و هست که خواسته‌های مردم کردستان از طریق مذاکرات مسالمت‌آمیز برآورده شود. در این رابطه ما آنچه که از حُسن نیت در اختیار داشتیم، به خرج دادیم؛ بارها هیئت نمایندگی فرستادیم؛ نامة سرگشاده نوشتیم؛ یادداشت کتبی نوشتیم و با مقامات صحبت کردیم. متأسفانه از طرف مقامات دولتی از هیئت ویژه تا رئیس‌جمهوری، به ما پاسخ مثبتی تا حال داده نشده است و خواسته‌های برحق ما برآورده نشده است؛ با این‌حال در پاییز گذشته با پیام تاریخی امام‌خمینی ما آتش‌بس دادیم و به پیام ایشان لبیک گفتیم و با وجود این‌که شرایط ما به آن‌صورت که می‌خواستیم، تحقق پیدا نکرد، ما آتش‌بس را با همة قدرت حفظ کردیم و می‌کنیم؛ ولی متأسفانه دست‌هایی در کار است که نه به حرف‌های ما گوش‌می‌دهند و نه به حرف‌های دولت.

همین روزها با آقای فروهر صحبت کردیم. ایشان خودشان تعهد داده بودند که در کامیاران، پیشمرگان ما عقب‌نشینی کنند و فقط در آن‌جا ژاندارمری مستقر باشد و حفظ آرامش و امنیت شهر را به عهده بگیرد؛ ولی وقتی که پیشمرگان ما حاضر به این کار شدند، سپاه پاسداران، ارتش و ژاندارمری و پیشمرگان مسلمان آمدند و مردم کامیاران خانه‌هاشان ویران گشت؛ اموالشان غارت و سرقت شد و خودشان هم آواره شدند که الآن در مسجد سنندج متحصن هستند و کسی هم جویای حالشان نمی‌شود. وقتی که این روزها ما از آقای فروهر گله کردیم که چرا به تعهد خود عمل نکردید، گفتند من چه‌کار بکنم؛ در این مورد آقای رئیس‌جمهوری به من دستور کتبی داده بود که این کار عملی شود؛ ولی سپاه پاسداران با پیشمرگان مسلمان به این حرف‌ها گوش نمی‌دهد. حتی ما گفتیم اگر شما دستور کتبی رئیس‌جمهوری را برای ما بفرستید، ما می‌توانیم این را تطبیق کنیم.

به هرحال همین‌ها هم در منطقة شمالی کردستان در حال توطئه هستند؛ یعنی ادامة همین خط که نه به حرف ما و نه حرف دولت گوش می‌دهند؛ بلکه می‌خواهند یک‌بار دیگر دولت و مردم کردستان را رو در روی هم قرار دهند و خودشان از آب گل‌آلود ماهی بگیرند. این‌ها در منطقة ارومیه، خوانین و فئودال‌هایی را مانند رشید بیگ جهانگیری، حاجی سامی، چلی بک - که کشته شد - و دیگرانی که من نمی‌شناسم، مسلح کرده‌اند. در مناظرة تلویزیونی چریک‌ها با رئیس‌جمهوری، تیمسار فلاحی سوگند یاد کردند که تیمسار ظهیرنژاد هیچ‌وقت چنین کاری نکرده؛ ولی همین حالا بیش از 1500 قبضه اسلحه از دست همین آقایان به دست فئودال‌ها افتاده که در حال حاضر از آنها بر علیه دهقانان مستضعف فاقد زمین و زندگی استفاده می‌کنند؛ که دهقانان در خود ارومیه آواره هستند. دهقانان را بیرون راندند و خود فئودال‌ها همه مسلح هستند و پول و اسلحه از مقامات ژاندارمری می‌گیرند و توطئه علیه دهقانان به راه می‌اندازند. در تابستان گذشته هم در همین منطقه مهاباد، 830 قبضه اسلحه داده بودند به فئودال‌ها.

بالاخره در این منطقه توطئه‌هایی صورت گرفته که نتیجتاً دهات این منطقه علیه فئودال‌ها قیام کرده‌اند و برخوردی ایجاد شده. در این میان فئودال‌ها به پیشمرگان کرد هم حمله‌ور شده‌اند و آنها هم به دفاع برخواسته‌اند و جالب این‌جا است که اگر در آن‌جا درگیری بوده، بین دهقانان و فئودال‌ها در منطقه نقده که هیچ برخوردی پیش نیامده، از مجاهدین معبودی و سپاه پاسداران که دیروز از سوی آقای حقگو تکذیب شد، رفتند به سوی اشنویه و در درة قلاتان یا قلعه‌لر، و یک قارنای جدید برای ما درست کردند؛ یعنی ده را به توپ بستند؛ هلی‌کوپترها آن‌جا را به راکت بستند؛ بعداً ریخته‌اند در ده یک نفر را با تبر کشتند و یک پیرزن را هم با چادرش خفه کرده‌اند. این حوادث دقیقاً روز 6/1/1359 بوده و در مجموع، 17 نفر کشته شدند که 3 نفرشان از مسلحین کُرد بوده‌اند؛ ولی بقیه‌شان زن و بچه‌های اهل همان آبادی

بوده‌اند. به هرحال با سعی و تلاشی که به خرج دادیم، پیشمرگان از خود حُسن نیت و خودداری نشان دادند و خوشبختانه امروز تا این لحظه، ساعت 11 صبح، هیچ گزارشی از درگیری نرسیده است.»

س: «دیشب ]7/2/59[ در اخبار رادیو، از بمباران اسم به میان آمد که آقای استاندار به‌طور ضمنی آن را تکذیب کردند. آیا چنین مسئله‌ای بوده یا خیر؟»

ج: «آقای استاندار این موضوع را صریحاً تکذیب کردند؛ اما در قلاتان و راژان، دهات را با راکت و کالیبر 65 کوبیده‌اند؛ طوری که در قلاتان بعضی‌ها به‌وسیلة ضربات هوایی کشته شده‌اند و در راژان که یکی از آبادی‌های منطقة مرگور حوالی ارومیه است، در سلوانه، در موانه که این‌ها آبادی‌های این منطقه هستند، در آن‌جا هم هلی‌کوپتر‌ها شرکت داشته‌اند و دو فروند فانتوم هم به منظور ظاهراً سرکشی آمدند و به‌وسیلة راکت در عملیات شرکت کردند.»

س: «در حال حاضر تلاش برای جلوگیری از درگیری، از سوی حزب دمکرات بوده یا از طرف حزب و دولت؟»

ج: «استاندار که با ما در تماس بودند، از ما می‌خواستند که ما دستور بدهیم نیروها مان از درگیری دست بردارند و ما هم همین دستور را به دیگر نیروها می‌دهیم. البته در عین حال به جای این‌که نیروها به جای خود برگردند، هلی‌کوپتر‌ها می‌آیند و مردم را می‌کوبند. حالا یا آقای استاندار حُسن نیتشان تمام شده یا مقامات ارتشی به حرفشان گوش نمی‌دهند. برای من روشن نیست.»

س: «از زمانی که آقای بنی‌صدر به‌عنوان رئیس‌جمهوری انتخاب شده‌اند، سیاست قبلی در قبال منطقه فرق کرده یا همان رفتارهای گذشته دنبال شده است؟»

ج: «البته این را باید از خودشان پرسید. بلکه هیئت نمایندگی حزب ما آمد و آن‌جا تا آن‌جایی که من اطلاع دارم، آقای رئیس‌جمهوری حسن نیّت از خود نشان داده‌اند و روی خواسته‌های برحق، به‌خصوص در مورد این خواست جزئی که حزب دمکرات دیگر منحله اعلام نشود، و ایشان تعجب کرده بودند که چطور حزب دمکرات کردستان که رهبری امام را قبول دارد و جمهوری اسلامی را قبول دارد، غیر رسمی باشد؛ در حالی که بسیاری از احزاب و سازمان‌ها، سیاسی و غیررسمی اعلام نشده‌اند. ولی در عمل چیز دیگری بود. شاید حرف ایشان در شورای انقلاب پذیرفته نشده باشد؛ ولی آقای بنی‌صدر در پیام نوروزی‌شان حرف‌هایی زدند که متأسفانه با گزارش‌هیئت نمایندگی ما کمی تفاوت داشت؛ یعنی به نیروهای سیاسی و مردم کردستان تا حدودی حمله کرده بودند.»

س: «در این مورد که گفتید آقای فروهر با این‌که دستور کتبی از سوی رئیس‌جمهوری داشته، موفق نشده بود طبق تعهد خودش کاری کند که در کامیاران فقط ژاندارمری مستقر باشد، فکر می‌کنید از طرف چه نیروهایی از این عمل جلوگیری می‌شود؟»

ج: «من فکر می‌کنم دست‌هایی از سپاه پاسداران و استاندار کرمانشاهان باشند. گویا استاندار کرمانشاهان خودش سردستة این‌ها است و یک عامل مهمی در این موضوع است.»

س: «با توجه به این‌که سازمان کومه‌له و چریک‌های فدایی خلق با شما بر سر مسئلة تفاهم با دولت، اختلاف دارند، در این موقعیت بر آن هستند که درگیری‌ها را توسعه دهند یا نه؛ زیرا از این طریق روابط شما با دولت مجدداً از حالت مذاکره خارج خواهد شد؟»

ج: «ما طبیعتاً با همه گروه‌های سیاسی ایران اختلاف نظرهایی داریم و در غیر این‌صورت یکی می‌شدیم؛ ولی در این مورد هم گروه‌های سیاسی موجود در کردستان سعیشان بر این است که دامنة درگیری‌ها وسعت پیدا نکند و در عین حال اگر بخواهند - یعنی همان کسانی که امام اسمشان را بدخواهان و به حق هم بدخواه هستند - یک‌بار دیگر جنگ را به مردم کردستان تحمیل بکنند، مسلماً همه به دفاع برخواهند خواست. البته گروه‌هایی که اسم بردید، در گذشته در مورد ما این اشتباه را می‌کردند که مثلاً اگر ما آمده‌ایم پیش رئیس‌جمهوری و طرح‌شش ماده‌ای داده‌ایم، این است که یکی مان وزیر شود، دو تا وکیل، سه تا استاندار و فرماندار که این اشتباه رفع شد.»

گفت‌وگوی تلفنی خبرنگار جمهوری اسلامی تبریز با "آقای قاضی یکی از مسئولین دفتر حزب دمکرات"

س:«شما با دولت کم‌کم داشتید به توافق می‌رسیدید، به چه دلیل دوباره به جنگ پرداخته‌اید؟»

ج: «در اوایل در حوالی پاسگاه‌های راژان به آق‌بلاغ، دو نفر از پیشمرگان حزب دمکرات به‌وسیلة افراد پاسگاه، خلع سلاح شدند و پیشمرگان برای اعتراض و آزادی آنها، به پاسگاه مراجعه کردند که در نتیجه، درگیری به‌وجود آمد، و امّا این‌که چرا دوباره جنگ می‌کنیم، این است که حزب دمکرات همواره خواستار ادامة مذاکره بود و همیشه خواهان توافق با دولت از طریق مذاکره می‌باشد؛ اما به قول امام، بدخواهان نمی‌خواهند که این مذاکرات به نتیجه برسد و تا زمانی که ظهیرنژاد فرمانده ژاندارمری نشده بود، چنان‌که دیدید این منطقه آرام بود؛ ولی چون ظهیرنژاد دوباره به فرماندهی کل ژاندارمری رسید، این نتیجه دوباره تشنج یافت⁽¹⁾و ظهیرنژاد با عوامل خود چون حسنی، معبودی و هادی‌خواه، منطقه را به خاک و خون کشیدند و نتیجة آن امروز دیده می‌شود که در منطقة قلاتان و جلیلان در میان نقده و اشنویه - ارومیه، هفت نفر از افراد مسلح و هفت نفر دیگر از افراد اکراد کشته شدند و همچنین چهار ماشین پر زخمی از مجاهدین ارومیه، به بیمارستان‌های ارومیه منتقل شدند و ما هیچ نمی‌خواهیم که چنین باشد و باعث این جنگ افروزی‌ها را از ظهیرنژاد می‌دانیم.»

گفت‌وگوی تلفنی روزنامه جمهوری اسلامی با "دکتر جمشید حقگو، استاندار آذربایجان غربی"

س:«در مصاحبه‌ای که با یکی از مسئولان حزب دمکرات داشتیم، طی آن به‌طور خلاصه اظهار شد که فئودال‌ها و خوانین از سوی آیت‌الله حسنی و آقای ظهیرنژاد مسلح شده‌اند و با زور اسلحه و تهدید، دهقانان را تحت فشار گذاشته و آنان را آواره کرده‌اند. در همین رابطه دهقانان بر علیه فئودال‌ها قیام کرده و به‌دنبال آن، ارتش و ژاندارمری به کمک فئودال‌ها آمده و درگیری پیش‌آمده. همچنین گفته شد که از سویی، آقای حقگو قول می‌داد که نیروها از درگیری دست بردارند و از سوی دیگر هلی‌کوپترها و حتی فانتوم‌ها وارد معرکه می‌شدند. لطفاً شما هم تا آن‌جایی‌که امکان دارد، عوامل درگیری‌های اخیر را روشن کنید.»

ج: «کل جریان از این نظر که چطور شروع شده است، این یک درگیری ناخواسته است و ما به هیچ وجه نمی‌خواستیم و نمی‌خواهیم درگیری در منطقه ایجاد شود و همچنین معتقد بودیم و هستیم که مسئله از طریق مذاکره و مصالحه حل شود و راه‌حل نظامی نمی‌تواند مسئله را حل بکند و این چیزی که اتفاق افتاده، گمان نمی‌کنم که دولت خواسته باشد راه‌حل نظامی انتخاب کند. چیزی که من خودم به آن معتقد هستم و با آقای رئیس‌جمهوری هم صحبت شده و ایشان هم معتقد بودند و همه معتقد هستند و حتی فکر می‌کنم این آقایان هم معتقد باشند، این مسئلة حاکمیت و تثبیت حاکمیت دولت در منطقه است که دولت واقعاً دولت باشد و دست افراد غیرمسئول که به هرشکل تا حال، مملکت را اداره کرده‌اند، کنار روند و ارتش دولت هم واقعاً ارتش باشد. برای این‌کار لازم است که ارتش از این چهار دیواری پادگان‌ها بیاید بیرون و در منطقه حضور داشته باشد.

در این رابطه بود که حتی اگر کمی عقب‌تر برویم، حدود سه هفته پیش ارتش هنگام برگشتن از یک مانور، در نواحی سلماس، به‌طور بسیار ناجوانمردانه از بالای کوه ]به‌وسیلة[ عده‌ای مسلح که نمی‌دانم از طرف چه گروهی بودند، مورد هجوم قرار گرفته و شش یا پنج نفر را کشتند و این مسئله، تشنجات زیادی در سلماس ایجاد کرد. به دنبال همین برنامه بود که ما می‌خواستیم واقعاً ارتش مظهر حاکمیت دولت باشد و کمیته و پاسدار و... معنی خودش را بعد از این‌که دولت، دولت شده، از دست داده و صرفاً باید نیروهای کلاسیک دولتی مسئولیت حفظ امنیت را به‌دست بگیرند. مردم هم از این‌ها استقبال

می‌کنند و من خودم که در رأس یک ستون به اشنویه رفتم، در جلوی ما قربانی کردند و استقبال کردند؛ ولی هیچ‌وقت نیروهای داوطلب جوانمرد و مجاهدین را قبول نداشتند و حالا ارتش به مناطقی که باید می‌رفت، متأسفانه با مقاومت شدید افراد مسلح روبه‌رو شده و حتی گفته شده که ارتش نباید وارد منطقه شود، و این واقعاً برای ما قابل قبول نیست؛ زیرا این معنی ندارد که عده‌ای مسلح غیردولتی جلوی ارتش را بگیرند و در واقع یک نوع دولت در دولت است. این مسئله منجر به درگیری در درة قاسملو شده و نواحی دیگر، که بدبختانه تعدادی تلفات داشته؛ بنابراین، درگیری به خاطر ورود ارتش به منطقه است.

در رابطه با مسئلة فئودال‌ها باید بگویم که ما سال گذشته اعلام کردیم افرادی که به هر ترتیبی در منطقه مسلح شده باشند، اگر غیرنظامی هستند به هیچ وجه قابل قبول نیست و خلع سلاح آنها مطرح بود. البته فئودال و خان‌ها تحریکاتی از چند وقت پیش در منطقه می‌کردند و برای حفظ موجودیت خودشان ]بود؛ چرا[ که ما اینها را می‌شناسیم و ارتش هم هیچ‌وقت به‌عنوان دفاع از اینها اقدامی نکرده، و این‌که حزب دمکرات گفته درگیری از طرف دهقان‌ها بوده بر علیه خان‌ها، این‌طور نبوده؛ بلکه افراد حزب دمکرات بود که به بعضی از گروهان‌های ژاندارمری و افراد داوطلب محلی علیه اینها تحریکاتی انجام می‌دادند و حملاتی می‌کردند. البته افراد داوطلب محلی به نام پاگروهان‌ها به درد نمی‌خوردند و ترکیب بسیار غلطی بوده و این جوانمردان اصلاً به هیج دردی نمی‌خوردند و ما بیش از هر گروه دیگر مدافع دهقانان و کارگران هستیم و خواهیم بود و یکی از برنامه‌هایی که از روز اول اعلام شده این است که تمام خوانین که زارعین را از دهات بیرون رانده‌اند، ]آن زارعین[ باید به مزارع خود برگردانده شوند؛ ولی متأسفانه یک هفته بعد از اعلام این مسئله، جنگ سرو را به‌وجود آوردند و نگذاشتند ما این برنامه را اجرا کنیم و تمام اکراد در آن موقع همکاری کردند و جنگ سرو را راه انداختند که ادامة آن تا مهاباد کشیده شد. حالا کسانی در همین منطقة "برادوست" هستند که نمایندة حزب دمکرات هستند و بسیاری از زارعین را از آن‌جا بیرون کرده‌اند و من وقتی در مورد دهقانان آواره‌شده در ارومیه، تحقیق می‌کنم، می‌بینم که اربابشان یکی از وابستگان مرکزی و اعضای حزب دمکرات است و به همین خاطر هیچ کدامشان از ترس دستگیری به شهر نمی‌آیند و من فکر می‌کنم که همین‌ها هستند که تحریکاتی انجام می‌دهند تا ما مشغول شویم و نتوانیم کاری انجام دهیم؛ و الا این از هدف‌های ما است که دست ظالمین را از سر زارعین کوتاه کنیم. و من آن روز در میدان شهر به خوانین اخطار کردم به همین کسانی که در برادوست ]هستند[ که حالا یکی از مراکز فعالیت حزب دمکرات است، اخطار کردم که زارعین باید برگردند به منطقة خودشان.»⁽¹⁾

س: «یکی از مسئولین حزب دمکرات، در مصاحبة مذکور اسامی چند تن را از جمله رشیدبیگ جهانگیری و حاج سامی نام برد که اینان به گفتة مسئولین حزب، از طریق ظهیرنژاد مسلح شده‌اند.»

ج: «تنها اینها نیستند و خودشان خیلی زیاد اسلحه دارند. این‌جا مرز باز است. اغلب آنهایی که رؤسای عشایر و ایلات هستند، کلی اسلحه دارند. اینها لازم نیست آقای ظهیرنژاد یا کسی دیگر به آنها اسلحه بدهد. اینها همه مسلح هستند. در منطقه و قبلاً هم به مناطق دیگر ایران از همین‌جا اسلحه حمل می‌شد. مگر ما کلاشینکف داریم و این‌جا هرچه ما می‌بینیم کلاشینکف است. بنابراین، مسئله دو قسمت می‌شود: قسمت اول که راجع به حرکت ارتش به هیچ‌وجه در دفاع از این خوانین - خدای ناکرده - نیست و نمی‌تواند باشد و من روی این مسئله حساسیت دارم. خود ارتش هم به هیچ‌وجه به آن تن در نخواهد داد. اگر می‌گویند این خوانین و دهقانان درگیر بوده‌اند، اینها در اطراف شمال و غرب ارومیه هستند، ولی درگیری، بیش‌تر در جنوب در درة قاسملو بوده است و در درة قاسملو این مسائل را ما نداریم و درة قاسملو دره‌ای است که حزب دمکرات آن‌جا مواضع خیلی محکمی گرفته بود و ارتش به‌سختی می‌توانست عبور نماید و یک وظیفة خیلی مشکلی بود برای عبور ارتش؛ ولی با پشتیبانی هوایی و تجربه‌ای که از آن تیراندازی قبلی در سلماس شده بود، توانستند از درة قاسملو عبور نمایند و

در سه راهی چکانی مستقر بشوند و الآن آن‌جا مستقر هستند.»

س: «از مقدار تلفاتی که در این چند روزه بوده، اطلاع دقیقی تقریباً دارید؟»

ج:«در مورد تلفات من نمی‌توانم تصمیم بگیرم؛ از این منظر که چون بسیار ضد و نقیض گفته می‌شود. از طرف حزب دمکرات و آنهایی که آقای قاسملو در رادیو اعلام کرده بود، 20 نفر بوده است و کسان دیگر گفتند 23 نفر یا کم‌تر 18 نفر، 17 نفر، 13 نفر که تا به‌حال شنیده‌ام؛ ولی آنچه مسلم است تعدادی کشته شده‌اند و فکر می‌کنم تعدادی هم خدای ناکرده در یک جا مثلاً در نزدیکی اشنویه، افراد غیرنظامی هم کشته شده باشند؛ ولی در هر حال همة ما بسیار متأسفیم و همان‌طور که اول گفتم، این یک درگیری ناخواسته است. ما نمی‌خواهیم درگیر بشویم و من اعلام می‌کنم این ارتش، ارتش جمهوری اسلامی ایران است و باید در منطقه باشد و خواهد بود.

راجع به این مسئله فکر همه باید روشن بشود و به این ارتش، نمی‌شود دیگر گفت نباشد. ولی لازم است که مردم این ارتش را قبول بکنند (و) مثل دفعة قبل که در جلوی این ارتش استقبال می‌کردند، و هر وقت هم جایی رفت، کاری نکرد؛ یعنی طوری نشد؛ حتی مهاباد که می‌گفتند نمی‌دانم آن‌جا حمام خون خواهد شد و از این حرف‌ها، دیدیم که هیچ‌طوری نشد. ارتش وارد مهاباد شد. حالا هم همین‌طوری است؛ منتهی حالا یک عده‌ای را تحریک کردند، مثلاً گفته‌اند ارتش می‌آید این کار را بکند؛ آن کار را بکند ولی من اطمینان می‌دهم به مردم، این همان ارتش است؛ منتهی تحریکاتی است و دست‌هایی است که می‌خواهند افکار مردم را مغشوش بکنند و ناراحت بکنند.»

س: «این تحریکاتی که می‌گویید هست، آیا توسط خود حزب هم هست یا باز همان فئودال‌ها یا خوانین هستند؟»

ج: «همه هستند. تمام کسانی که به هر نحوی از انحا، متأسفانه که فکر می‌کنند خودشان را در خطر می‌بینند، این تحریکات را دامن می‌زنند. یک عده در منطقه هستند که حیاتشان بستگی به ناراحتی و اغتشاش دارد که همیشه باید اغتشاش باشد. یک عده هم هستند که تصور می‌کنند که با حاکمیت دولت، این به‌اصطلاح تسلط آنها از بین خواهد رفت. یک عده هم اشتباه می‌کنند؛ ولی آنچه مسلم است، واقعاً مصلحت هیچ‌کس جنگ نیست و حالا از نظر سیاسی هم یک موقعیت بسیار خوب و مناسبی بود؛ چون انتخابات بود و مرحلة اول خوب انجام شده بود و امیدوار بودیم مرحلة دوم خوب انجام شود. ان‌شاءالله بازهم امیدوار هستیم خوب انجام بگیرد و این آقایان که حالا به مرحلة دوم راه یافته‌اند، موفق بشوند؛ ولی از لحاظ سیاسی هم واقعاً به ضرر تمام گروه‌ها است که بیایند و این درگیری را ایجاد بکنند؛ یعنی من واقعاً توصیه می‌کنم به مردم، به حزب دمکرات و تمام کسانی‌که واقعاً یک خورده فکر می‌کنند، دوباره فکر بکنند که این درگیری به نفع چه کسی است. ارتش را قبول بکنند؛ در مقابل ارتش تسلیم باشند و قبول بکنند و برای مسائلی که مثل فئودال، اینها مطرح می‌کنند، ما بیش از آن دنبال این هستیم که فئودال بازی و ظلم - و اصلاً من اسمش را می‌گذارم ظلم و بیدادگری - از بین برود و همه با هم برنامه‌های اصلاحی و اصلاحاتی از جمله در رفع آن اصلاحات اراضی و مسائل دیگر عمرانی که پارسال ما به‌خاطر همین مسائل واقعاً ما خیلی از مشکلات را نتوانستیم انجام دهیم. حالا بگذارند ما این کارها را انجام دهیم. دوباره اول بهار که فصل کار شروع می‌شود، این کار را دیگر نکنند. بیایند واقعاً اگر حسن نیت دارند این ارتش را قبول بکنند؛ استقبال بکنند؛ با آن زندگی بکنند و دست به دست مسئولان دولتی بدهند و بگذارند که این طرح‌ها و طرح‌های بسیار بزرگی ]اجرا شود[ که حتی یکی از بزرگ‌ترین طرح‌هایی که در مملکت ما قرار است اجرا بشود، در مهاباد است که هیئت ویژه تصویب کرده است.»

س: «به‌طور خلاصه این طرح‌ها شامل چه برنامه‌هایی می‌شود؟»

ج: «شامل طرح تکمیل شرکت سهامی زراعی مهاباد است که یکی از بهترین شرکت‌هایی بوده و این شرکت حالا یک نواقصی دارد و باید تکمیل بشود. و هیئت ویژه طرح آن را تدوین و تصویب کرده. دیگری طرح 400 میلیون تومانی است که پارچة اولش 80 میلیون تومان بوده است و در همین مورد

هیئتی برای مطالعه به مهاباد رفتند و ما اصلاً طرح‌هامان تازه شروع شده و می‌خواهیم واقعاً این طرح‌ها اجرا بشود. آنها گفته‌اند استاندار حُسن نیتش عوض شده، نمی‌دانم ارتش چه‌ها کرده است. شما به اینها بگویید که شما چرا به هلی‌کوپترهای ارتشی تیراندازی می کنید؟ شما چرا جلو ارتش نامة رسمی می‌دهید که ارتش وارد معرکه بشود؟

من از این ارتش دفاع می‌کنم. من از ارتش حمایت می‌کنم. این دیگر یک نهاد به‌اصطلاح مملکتی و دولتی است؛ رسمی است، و اینها چرا این‌کار را می‌کنند؟ و الا ما به هیچ‌وجه حُسن نیتمان عوض نشده. من هنوز معتقد هستم باید مسائل از طریق اصولی حل بشود و من هم معتقد هستم و می‌دانم، درک می‌کنم مشکلاتی که مردم داشتند، مردم کُرد داشتند مسائلی که داشتند، دردهایی که داشتند، به همه‌اش اذعان دارم و بیش از هر کس دیگر به این مسائل معترف هستم؛ چه در گذشته با اینها بازی کردند؛ ولی هیچ‌وقت اینها را به بازی نگرفتند و واقعاً ظلم بی‌حدی به این مردم رسیده است. در این منطقه که یکی از مناطق بسیار سخت ایران است، ملت کُرد، یکی از اصیل‌ترین قوم ایرانی، زندگی می‌کنند. ما متأسفانه میراثی که از رژیم گذشته داریم، یک شکاف عمیقی مابین توده‌های مردم ایران ایجاد کرده‌اند تا مردم را از هم جدا بکنند و یا سنّی و شیعه و امثال اینها را. تمام هدف ما این است که این شکاف را پر بکنیم و نگذاریم که دوباره ادامه داشته باشد و این مسائلی است که واقعاً هنوز و همیشه هدف ما است و دنبال هم خواهیم کرد و از این آقایان می‌خواهیم که همکاری بکنند و من تا آن جا که دائم در جریان بوده‌ام، نگذاشته‌ام که خدای ناکرده یک کار بی‌رویه انجام بشود و افراد غیرمسئول وارد جریان بشوند و امروز هم می‌خواستم اطلاعیه بدهیم که هیچ شخصی، هیچ کمیته‌ای، هیچ‌کس حق ندارد که وارد معرکه بشود؛ برای این‌که هیچ معرکه‌ای نیست و خواهش می‌کنم از مردم که معرکه نکنند و بگذارند که واقعاً مردم بدانند. بالاخره باید بدانند که این یک حرکت ارتشی است و ارتش در منطقه باید باشد و بخواهی یا نخواهی خواهد بود.»

س: «در مورد مسئلة حملة هلی‌کوپترها با راکت به دهات‌ها که می‌گفتند عده‌ای کشته شدند و به گفتة آنها دو فروند فانتوم هم در این عملیات شرکت داشته، به‌طور فشرده ثبوت و یا عدم آن را بفرمایید.»

ج: «عرض کنم که من از حملة فانتوم اطلاع ندارم؛ چون در این مناطق نشنیدم که فانتوم آمده باشد و نمی‌توانم اظهار نظر کنم؛ ولی هلی‌کوپترها پوشش هوایی داشتند برای ستون نظامی زمینی و دیروز که از درة قاسملو عبور می‌نمودند، اینها را مورد حمله قرار دادند (واحدهای ارتشی را). تا آن‌جا که اطلاع داریم، این هلی‌کوپتر‌ها پوشش هوایی می‌کردند و جاهایی که پایگاه‌هایی از آن‌جا به هلی‌کوپتر‌ها تیراندازی می‌شده، احتمالاً آن‌جاها را زدند؛ مثلاً دیشب ]7/1/59[ که واحدهای ارتشی در منطقه بودند، دوبار به واحدهای ارتشی تیراندازی و دوبار حمله شده (در راژان و آق‌بولاغ). آیا ارتش بایستی جواب نمی‌داد؟ این ارتش جوابشان را داد؛ البته تلفاتی نبوده و من فکر می‌کنم اینها هر کاری را می‌خواهند بکنند و ارتش هم جوابی به آنها ندهد.»

س: «برای خلع سلاح فئودال‌ها و خوانین هم اقداماتی کرده‌اید یا نه؟»

ج: «برنامه‌هایی داریم و اینها همه‌شان باید خلع سلاح بشوند.»

س: «گفته‌اند داخل یکی از دهات‌ها (قلعه لر) 17 نفر کشته شده؛ از جمله این‌که یک پیرمرد را با تبر کشته‌اند و یک زن را با چادر خودش خفه کرده‌اند، آیا صحت دارد یا خیر؟»

ج: «عرض کنم که این ادعا شده و به من هم گفته‌اند؛ ولی به‌شدت از طرف ژاندارمری تکذیب شده است. این جریان این‌طور بوده که آن‌جا یک قلعه‌ای است که از نظر استراتژی خیلی مهم است. اول ژاندارمری آن‌جا بوده و پس از شروع بارندگی از آن‌جا پایین می‌آیند که این افراد مسلح آن‌جا را فوری می‌گیرند. سپس به ژاندارمری دستور داده می‌شود که دوباره آن‌جا را بگیرند و به آن‌جا حمله می‌کنند و بالاخره آن‌جا را می‌گیرند. در این درگیری تعداد قابل توجهی اسلحة سنگین از آنها می‌گیرند و

معلوم‌کننده این است که آن‌جا یک درگیری نظامی ایجاد می‌شود و در این درگیری تعدادی کشته می‌شوند و احتمالاً افراد شخصی هم تیر می‌خورند؛ ولی این مسئله خیلی ناراحت کننده است که افراد غیرنظامی و پیرمرد و غیره کشته بشوند و این برای ما واقعاً قابل تأسف است؛ ولی آنچه مسلم است آن‌جا یک قلعه بود و دائم از آن‌جا تیراندازی می‌شد. گویا و حتی دیشب ]7/1/1359[ ژاندارمری آن‌جا را رها کرده؛ چون آن‌جا جای مناسبی نیست و دیشب ]7/1/1359[ افراد مسلح رفته‌اند و قلعه و دهات اطراف نقده را از جمله دهات ده‌آل‌جز را مورد حملة خمپاره قرار داده و خوشبختانه تلفات جانی نداشته است؛ ولی خدای نکرده اگر ادامه پیدا بکند، یعنی افراد غیرنظامی در دهات اطراف سلدوز نقده کشته بشوند، واقعاً مردم آن‌جا غیرقابل کنترلند؛ یعنی فاجعه‌ای رخ خواهد داد.»⁽¹⁾

روزشمار جنگ یکشنبه 10 فروردین 135913 جمادی‌الاولی 1400 30 مارس 1980

153

شب گذشته خبری از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد که بلافاصله خبرگزاری‌های بزرگ جهان، آن‌را با قید "فوری فوری" به سراسر جهان مخابره کردند.⁽¹⁾خبر مزبور را دفتر امام برای پخش در اختیار قرار داده بود. خبر این بود که جیمی کارتر رئیس‌جمهوری امریکا، به‌وسیلة سفارت سوئیس پیامی برای امام‌خمینی فرستاده است که مطابق نظر امام و بنا به دستور ایشان، پیام منتشر می‌شود.⁽²⁾

طبق گزارشی که امروز روزنامه‌های داخلی عصر به‌نقل از خبرگزاری پارس منتشر کردند، پیام پرزیدنت کارتر خطاب به امام‌خمینی رهبر انقلاب اسلامی ایران را کاردار سفارت سوئیس در تهران، روزجمعه از طریق وزارت امورخارجة جمهوری اسلامی به دفتر امام در تهران تسلیم کرد⁽³⁾

بنا به گزارش فوق، در پیام مفصّل یاد شده،⁽⁴⁾کارتر اعلام کرده است که صلح جهانی نیازمند روابط جدید بین دولت‌ها و به‌خصوص نیازمند حاکمیت ملل و حق مردم و اثر بر سرنوشت خویش است. کارتر به هم‌نوایی خود با امام‌خمینی و رئیس‌جمهوری، بنی‌صدر، در این موضوع تأکید کرده است. کارتر همچنین موافقت خود را با تشکیل یک کمیسیون تحقیق که بتواند حل بحران موجود بین دو ملت را امکان‌پذیر سازد، اعلام کرده است و برای اهتمام جدی به تأمین رضایت مردم ایران و حل مسالمت‌آمیز اختلاف کنونی بین دو حکومت، اعلام آمادگی نموده است. وی با توضیحاتی دربارة بیماری شاه، سفر وی به پاناما و مصر را امری شخصی و بدون ارتباط با برنامه‌ریزی و هدایت امریکا اعلام کرده و یادآوری نموده است که با ورود وی به امریکا و معالجة وی به دست دکترهای امریکایی، مخالفت کرده است. نامة کارتر، با این عبارت تمام می‌شود: «اجازه می‌خواهم جسارتاً اعلام دارم که به نظر من، زمان و دشمنان واقعی نظام‌های سیاسی مربوطة ما، به زیان ما مشغولند. با تقدیم بهترین احترامات. جیمی‌کارتر. 26 مارس 1980»⁽⁵⁾

بعد از پخش پیام یاد شده از رادیو و تلویزیون ایران، تمامی خبرگزاری‌های دنیا بلافاصله

همان دیشب، خبر پیام کارتر را با قید "فوری فوری" به سراسر جهان مخابره کردند؛ از جمله: خبرگزاری‌های فرانسه، آسوشیتدپرس، یونایتدپرس و رویتر. هم‌زمان با ارسال این خبر جودی پاول سخنگوی کاخ سفید، با ترتیب یک مصاحبه، ارسال چنین پیامی را تکذیب کرد.⁽¹⁾

در ساعت 7 صبح امروز، رادیو امریکا خبر این تکذیب را به شرح ذیل اعلام کرد: «سخنگوی رئیس‌جمهوری امریکا گزارش دیروز ]9/1/1359[ خبرگزاری پارس را که پرزیدنت کارتر یک پیام شخصی به آیت‌الله خمینی فرستاده است، تکذیب کرده است. جودی پاول سخنگوی کاخ سفید اظهار داشته است که پرزیدنت کارتر هیچ پیامی به آیت‌الله خمینی و یا دیگر مقامات ایرانی ارسال نداشته است.»⁽²⁾رادیو امریکا پس از توضیحاتی در حاشیة این مطلب، افزود: «جودی‌پاول گفت گروگان‌های امریکایی اکنون بیست‌ویکمین هفتة اسارت خود را در تهران می‌گذرانند و پرزیدنت کارتر مصمم است تصمیمات دیگری برای مقابله با این مسئله اتخاذ نماید.»⁽³⁾

10/1/1359.