چهل حدیث داوری

مشخصات کتاب

سرشناسه : بریموندی، محمدحسین، ۱۳۵۴ -

عنوان و نام پدیدآور : چهل حدیث داوری/ محمدحسین بریموندی.

مشخصات نشر : قم: آستانه مقدسه قم،انتشارات زائر، ۱۳۸۷.

مشخصات ظاهری : ۵۵ ص.؛ ۱۲ × ۵/۱۶ س‌م.

فروست : آستانه مقدسه قم،انتشارات زائر؛ ۱۵۷. چهل حدیث؛ ۲۸.

شابک : ۶۰۰۰ ریال: 978-964-180-055-2

یادداشت : کتابنامه: ص. ۵۳- ۵۵؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : اربعینات -- قرن ۱۴

موضوع : احادیث شیعه -- قرن ۱۴

موضوع : قضاوت -- احادیث

شناسه افزوده : آستانه مقدسه قم. انتشارات زائر

رده بندی کنگره : BP۱۴۳/۹/ب۴۶چ۹ ۱۳۸۷

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۲۱۸

شماره کتابشناسی ملی : ۱۹۱۸۰۲۸

اشاره

فهرست مطالب

فهرست مطالب

مقدمه ناشر... 5

1 . قضا... 13

2 . داوری الهی... 14

3 . قضاوت رسول اللّه در بین مردم... 15

4 . ویژگی الهی قضاوت اهل بیت«ع»... 16

5 . قرآن و سنت برترین داور... 17

6 . اهمیت قضاوت در اسلام... 18

7 . داوری طاغوت... 19

8 . دانش قضات... 20

9 . قضاوت براساس گمان... 21

10 . جایگاه صلح در قضاوت... 22

11 . عادل‌ترین مردم... 23

12 . رسوایی در حکم جور... 24

13 . اهمیت قضاوت به حکم الهی... 25

14 . طلب قضاوت برای دنیا... 26

15 . خصوصیات قاضی خوب... 27

16 . قضاوت ناحق... 28

17 . عواقب حکم جور... 29

18 . جایگاه بیّنه و یمین در قضاوت... 30

19 . پاداش زحمات قاضی... 31

20 . رعایت آداب قضاوت... 32

21 . رحمت الهی برسر قضاوت حق... 33

22 . همراهی ملائکه با قضات... 34

23 . قضات طاغوت... 35

24 . قضاوت در حالت غیر عادی... 36

25 . گوش دادن به کلام طرفین... 37

26 . عدالت در نگاه و اشاره... 38

27 . اهمیت گفتار قاضی در قضاوت... 39

28 . عامل عزل قاضی... 40

29 . جایگاه قاضی عادل در آخرت... 41

30 . قضاوت جور در جهنّم... 42

31 . رجوع به قاضی ظالم... 43

32 . موانع قبولی شهادت در قضا... 44

33 . رشوه در قضاوت... 45

34 . شفاعت در حد نیست... 46

35 . خطا در قضاوت (غیر عمد)... 47

36 . بدترین قاضی... 48

37 . آفت قضاوت... 49

38 . زوال قدرت قاضی... 50

39 . شهادت دروغ... 51

40 . تلقین نکردن به گواهان... 52

منابع و مآخذ... 53

مقدمة الناشر

کَلامُکُمْ نُورٌ

سخن شما اهل بیت، نور است.

زیارت جامعه کبیره

بر آستان احادیث اهل بیت ، عقل خضوع می‌کند دل خشوع می‌یابد و روح سیراب می‌شود . احادیث نورانی ائمه اطهار ، منشوری است که حکمت‌های قدسی و معارف ناب الهی را بر دل‌ها و عقل‌ها می‌تاباند . گلشنی روح پرور و گنجینه‌ای گرانبها و سرمایه‌ای پایان‌ناپذیر است .

امام باقر علیه‌السلام فرمود :

شَرِّقا أوْ غَرِّبا ، فَلا تَجِدانِ علما صحیحا اِلاّ شیئا خَرَجَ مِنْ عِندنِا اهلِ البیت؛⁽¹⁾

به شرق و غرب جهان بروید ، هیچ دانش صحیحی نخواهید یافت ، مگر آن که از ما خاندان پیامبر صادر شده است .

همواره مدیون راویان ، محدّثان و عالمان گذشته شیعه‌ایم که با دقّت و درایت و مسئولیت‌شناسی ، سخنان نورانی پیشوایان معصوم را ثبت و ضبط کرده و به عنوان «میراث اهل بیت» به نسل‌های بعدی سپرده‌اند .

احادیث اهل‌بیت علیهم‌السلام آنگونه که خودشان فرموده‌اند ، «نور» است .

مجموعه‌های حدیثی ، دانشکده‌های صامت امّا جاویدان امامان شیعه است که بشریّت را آموزش غیر حضوری می‌دهد و خرسندیم که ما میراث‌دار این

علوم و معارفیم . برای پیمودن راه صحیح زندگی و

رهایی از حیرت‌ها و ضلالت‌ها و کج راهه‌ها ، نیازمند این احادیثیم که «چراغ راه» و هدایت‌گر اندیشه‌ها و صفابخش دل‌ها و جان‌ها است .

روایات پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهل بیت او ، هم در عرصه مباحث اعتقادی برای ما «حجّت» است ، هم در قلمرو فقه و تبیین احکام شرع و حلال و حرام الهی سند و پشتوانه است ، هم در موضوعات اخلاقی ، تربیتی ، تهذیب نفس ، پند و موعظه ، سرشار از حکمت و بینش و هدایت است و اگر مردم با احادیث نورانی خاندان عصمت و طهارت آشنا شوند ، دل در گرو محبت و اطاعت آنان می‌نهند، همانگونه که حضرت رضا علیه‌السلام فرمود : اِنَّ النّاسَ لو عَلِموا مَحاسِنَ کلامِنا لاَتّبعونا؛⁽¹⁾

اگر مردم خوبی‌ها و زیبایی‌های سخن ما را بدانند ، از

ما پیروی می‌کنند .

بر این اساس ، آموختن ، نوشتن ، بیان ، نشر ، شرح و تبیین، حفظ و تعلّم احادیث اهل بیت ، کاری است ارزشمند و در راستای حفظ و گسترش فرهنگ اهل بیت علیهم‌السلام .

کتب حدیثی شیعه ، همچون دریایی عمیق و موّاج پر از گهرهای نفیس است . برای بهره‌گیری از ذخایر این اقیانوس ژرف و پرگهر ، باید به غوّاصی در دل آن پرداخت و لؤلؤ و مرجان‌هایی به دست آورد و به نسل امروز و مشتاقان عرضه کرد .

«چهل حدیث نویسی» ، یکی از گام‌های ارزشمند در نشر و تشریح احادیث عترت پاک نبوی است که عالمان از دیرباز به آن مبادرت می‌ورزیدند و جامعه را از معنویّت آثار اهل بیت بهره‌مند می‌ساختند . اینکه

امامان فرموده‌اند : هر کس چهل حدیث از احادیث ما را حفظ کند ، در روز قیامت فقیه و دین شناس

برانگیخته می‌شود ، هم پشتوانه چنین حرکت علمی و فرهنگی است ، هم ما را به ضرورت حفظ احادیث آنان آگاه می‌کند . چه حفظ به معنای به حافظه سپردن باشد ، چه ثبت و ضبط و جلوگیری از فراموش شدن و از بین رفتن باشد و چه به معنای حفظ در عمل . به هر حال ، تشویقی است برای رویکرد به معارف اهل بیت که در کلمات نورانی آنان نهفته است .

امروز ، نیاز جامعه به آشنایی با فرهنگ ناب اهل بیت ، بیش از هر زمان احساس می‌شود . عطش و استقبال هم که مردم از خود نشان می‌دهند ، ضرورت ارائه و عرضه کلمات خاندان عصمت را در قالبی روان ، سهل الوصول و متناسب با اقشار مختلف علاقه‌مند ، روشن‌تر نشان می‌دهد و به همین دلیل ، مراکز و

مؤسّسات و اشخاصی به نشر «چهل حدیث» می‌پردازند .

آستانه مقدسه حضرت معصومه علیهاالسلام نیز به عنوان یک حرکت فرهنگی در راه نشر احادیث پیشوایان دین

و ترویج معارف عترت ، اقدام به چاپ این سلسله از چهل حدیث‌های موضوعی کرده است . موضوعات ، ابتدا در کمیته‌ای تعیین ، سپس به محققان و مؤلفان سفارش داده شده تا به گردآوری و تدوین چهل حدیث پیرامون موضوعات برگزیده بپردازند . سعی شده است اغلب موضوعات ، اخلاقی ، تربیتی ، کاربردی و معارفی باشد . تا چه قبول افتد و چه در نظر آید .

---

امّا جزوه حاضر .....

از جلوه‌های مهم نظام اسلامی ، اجرای عدالت در جامعه و رساندن حق به حق‌دار و جلوگیری از ظلم است و این مسؤولیت مهمّ ، بر عهده قوّه قضائیه ،

قضات ، دادگاه‌ها و همه اشخاص ومراکز مرتبط با قضاوت و دادرسی است .

داوری در نزاع‌ها و قضاوت در مخاصمات ، کاری بس بزرگ و دشوار است که اگر بر پایه حق و عدل

صورت گیرد، مایه آبروی یک حکومت و اعتماد مردم به مسؤولان و دلگرمی در زندگی است و اگر خدای نکرده به رشوه و بی‌عدالتی آلوده شود ، موجب خشم خدا و نارضایتی مردم می‌گردد.

در منابع دینی ، درباره قضاوت و صفات قاضی و بایسته‌های داوری و برکات اجرای حدود الهی و پاداش قاضیان خداترس و عادل و باانصاف ، رهنمودهای ارزنده‌ای وجود دارد و نکات مهمّی درباره این مسأله حیاتی و عواقب و آثار قضاوت به جور و قضاتِ وابسته به دنیا بیان شده است .

این جزوه که به همّت برادر ارجمند حجة الاسلام

محمّد حسین بریموندی فراهم آمده است ، گزیده‌ای از انبوه روایات اسلامی درباره این موضوع است . در همین جا از زحمات ایشان تقدیر می‌شود .

امید است تعالیم دین و رهنمود پیشوایان معصوم علیهم‌السلام ، دستگاه قضایی و قاضیان و دادرسان ما

را در قلمرو «قضاوت به عدل» و «پرهیز از جور» مفید افتد و جامعه ازبرکات آن برخوردار گردند.

انتشارات زائر / آستانه مقدسه

1387 ش

قضا

اِنَّ اللّه‌َ یَاْمُرُکُمْ اَنْ تُؤَدُّوا الاَماناتِ اِلی اَهلِها وَ اِذا حَکَمْتُمْ بَیْنَ النّاسِ اَنْ تَحْکَمُوْا بِالْعَدْلِ اِنَّ اللّه‌َ نِعِمّا یَعِظُکُمْ بِهِ اِنَّ اللّه‌َ کانَ سَمیعا بَصیرا؛⁽¹⁾

خداوند به شما فرمان می‌دهد که امانت‌ها را به صاحبان آن‌ها باز گردانید، و چون بین مردم داوری می‌کنید، دادگرانه داوری کنید. خداوند به امری نیک پندتان می‌دهد، که خداوند شنوای بیناست.

1- داوری الهی

وَ اللّه‌ُ یَحْکُمُ عَلَی ما غابَ عَنْکَ؛⁽¹⁾

داوری در آن‌چه از تو پنهان است با خدای جهان می‌باشد.

2- قضاوت رسول اللّه در بین مردم

امام صادق علیه‌السلام :

اِنَّ رَسُولَ اللّه‌ِ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قَدْ قَضی بِشاهدٍ وَ یَمِینٍ؛⁽¹⁾

به درستی که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با شاهد و سوگند بین طرفین دعوا قضاوت می‌کردند.

3- ویژگی الهی قضاوت اهل بیت علیهم‌السلام

علی بن الحسین علیه‌السلام :

قالَ سَأَلْتُهُ بِأَیِّ حُکمٍ تَحْکُمُونَ؟ قالَ: حُکمِ آلِ داوودَ فَإنْ اَعیانا شَی‌ءٌ تَلقَّانا بِهِ رُوحُ القُدسِ؛⁽¹⁾

جعید همدانی گوید: از امام سجاد علیه‌السلام پرسید: «بر چه اساسی قضاوت می‌کنید»؟

فرمود: «به حکم و قضاوت داوود». پس اگر در جایی درماندیم روح القدس آن را به ما می‌رساند.

4- قرآن و سنت برترین داور

علی علیه‌السلام درباره ارجاع اختلافات به خدا و رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرموده است:

فَرَدُّهُ إِلَی اللّه‌ِ اَنْ نَحْکُمَ بِکِتابِهِ وَرَدُّهُ إِلَی الرَّسُولِ أَنْ نَأخُذَ بِسُنَّتِهِ؛⁽¹⁾

در (خصومت و اختلافات) کتاب الهی و سنت نبوی را مراجع حل اختلاف قرار دهید.

5- اهمیت قضاوت در اسلام

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام به شریح:

قَدْ جَلَسْتَ مَجْلِسا لایَجْلسُهُ إِلاَّنَبِیٌّ اَوْ وَصِیُّ نِبیٍّ اَوْ شَقِیٌّ؛⁽¹⁾

در جایگاهی نشسته‌ای که فقط جای نبی و وصی یا انسان شقی و بدبخت است.

6- داوری طاغوت

امام صادق علیه‌السلام :

مَنْ تَحاکَمَ إِلی الطاغُوتِ فَحَکَمَ لَهُ فِإِنَّما یَأْخُذُ سُحْتا وَ إِنْ کانَ حَقُّهُ ثابِتا؛⁽¹⁾

اگر کسی طاغوت را حاکم دعوا قرار دهد، اگرچه حق مسلمی برای او حکم کند، حق تصرف در آن‌چه را گرفته ندارد و آن سحت و مال حرام است، اگرچه حق مسلم او باشد.

7- دانش قضات

امام صادق علیه‌السلام :

أُنْظُرُوا إِلی رَجُلٍ مِنْکُمْ یَعْلَمُ شَیئا مِنْ قَضائِنا فَاجْعَلُوهُ بَیْنَکُم فَإِنّی قَدْ جَعَلْتُهُ قاضِیا فَتَحاکَمُوا إِلَیهِ؛⁽¹⁾

از جمع خود (شیعیان) به کسی مراجعه کنید که بر احکام الهی وقوف و آشنایی دارد و ما او را در بین شما قاضی قرار دادیم. داوری را پیش وی ببرید.

8- قضاوت براساس گمان

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

لَیْسَ مِنَ الْعَدْلِ الْقَضاءُ عَلَی الثِّقَةِ بِالظَنِّ؛⁽¹⁾

از عدالت نیست که بر شخص مورد اعتماد براساس گمان داوری کنی.

9- جایگاه صلح در قضاوت

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام به شریح:

وَ اعْلَمْ أَنَّ الصُّلحَ جائزٌ بَیْنَ المُسلِمینَ اِلاّ صُلحا حَرَّمَ حَلالاً أَو أَحَلَّ حَراما؛⁽¹⁾

بدان ای شریح، صلح جایز است بین مسلمانها تا جایی که حلال حرام نگردد یا چیز حرام حلال نشود.

10- عادل‌ترین مردم

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

أَعْدَلُ الْخَلْقِ أَقْضاهُم بِالحَقِّ؛⁽¹⁾

عادل‌ترین مردم قضاوت کننده‌ترین آنان به حق هستند.

11- رسوایی در حکم جور

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

أَفْظَعُ شَی‌ءٍ ظُلمُ الْقُضاةِ؛⁽¹⁾

دردناک‌ترین چیز ستم کردن قاضیان است.

12- اهمیت قضاوت به حکم الهی

امام صادق علیه‌السلام :

مَنْ حَکَمَ فی دِرهَمینِ بِغَیرِ ما أَنْزَلَ اللّه‌ُ عَزَّوَجَلَّ فَهُوَ کافِرٌ بِاللّه‌ِ العَظیمِ؛⁽¹⁾

کسی که در دو درهم به غیر آانچه از طرف خداند نازل شد حکم کند، کافر به خداوند بزرگ است.

13- طلب قضاوت برای دنیا

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

مَنْ ابتَغی القَضاءَ وَ سَأَلَ فِیهِ الشُفَعاءَ وُکِلَ إِلی نَفْسِهِ وَ مَنْ اُکْرِهَ عَلَیهِ أَنْزَلَ اللّه‌ُ عَلیهِ مَلَکا یُسَدِّدُه؛⁽¹⁾

هر که جویای منصب قضاوت باشد و برای رسیدن به آن متوسل به این و آن شود، خداوند او را به خودش واگذارد و هر که مجبور به پذیرفتن آن شود خداوند فرشته‌ای بر او فرو فرستد که استوارش بدارد.

14- خصوصیات قاضی خوب

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

ثُمَّ اخْتَرْ لِلْحُکمِ بَیْنَ النّاسِ أَفْضَلَ رَعْیَّتِکَ فِی نَفْسِکَ مِمَّنْ لاتَضِیْقُ بِهِ الاُمُورُ وَلاتَمْحَکُهُ الْخُصُومُ...؛⁽¹⁾

پس از میان مردم، برترین فرد نزد خود را برای قضاوت انتخاب کن کسانی که مراجعه فراوان آن‌ها را به ستوه نیاورد و برخورد مخالفان با یکدیگر او را خشمناک نسازد.

15- قضاوت ناحق

امام صادق علیه‌السلام :

رَجُلٌ قَضی بِجَوْرٍ وَ هُوَ یَعْلَمُ فَهُوَ فی النّارِ، وَ رَجُلٌ قَضی بِجَوْرٍ وَ هُوَ لایَعْلَمُ فَهُوَ فی النّارِ؛⁽¹⁾

کسی که به ستم حکم کند در حالی که می‌داند، در آتش است و کسی که جاهلانه حکم به ستم کند، جایگاهش آتش است.

16- عواقب حکم جور

امام صادق علیه‌السلام :

اَیُّ قاضٍ قَضی بَیْنَ إِثنَینِ فَأخْطَأَ سَقَطَ أَبعدَ مِنْ السَماءِ؛⁽¹⁾

هر قاضی در قضاوت دو نفر عمدا به غیر حق حکم کند، سقوطش از سقوط از آسمان به زمین هم سخت‌تر است.

17- جایگاه بیّنه و یمین در قضاوت

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

اَلبَیِّنَةُ عَلَی مَنِ ادَّعی وَ الیَمینُ عَلی مَنْ اُدُّعِیَ عَلَیهِ؛⁽¹⁾

شاهد آوردن بر کسی است که ادعایی دارد و قسم مال کسی است که ادعا علیه اوست (انکار می‌کند).

18- پاداش زحمات قاضی

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

إِیّاکَ وَالتَّضَجُّرَ وَ التَّأذّی فی مَجْلِسِ القَضاءِ الَّذی أوجَبَ اللّه‌ُ فیه الأجرَ، و یَحْسُنُ فیه الذُّخْرُ لِمَنْ قَضی بِالحقِّ؛⁽¹⁾

مبادا در مجلس قضاوت اظهار خستگی و ناراحتی کنی، مجلس که خداوند در آن پاداش قرار داده و برای هر کسی که به حق داوری کند ذخیره خوبی در نظر گرفته است.

19- رعایت آداب قضاوت

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

یا شُرَیْحُ لاتُسارَّ أَحَدا فی مَجْلِسِکَ، وَ إِذا غَضِبْتَ فَقُمْ، وَلاتَقْضِیَنَّ وَ أَنْتَ غَضْبانُ؛⁽¹⁾

ای شریح در مجلس قضاوت، در گوشی صحبت مکن؛ و اگر عصبانی شدی، برخیز و در حال خشم هرگز داوری مکن.

20- رحمت الهی برسر قضاوت حق

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام به شریح:

یَدُاللّه‌ِ فَوْقَ رأسِ الْحاکِمِ تُرَفْرِفُ بِالرَّحْمَةِ، فَإِذا حافَ وَکَلَهُ اللّه‌ُ اِلی نَفْسِهِ؛⁽¹⁾

دست رحمت خدا، بر فراز سر قاضی در حرکت است. پس هر گاه ستم و حق کشی کند، خداوند او را به خودش وا می‌گذارد.

21- همراهی ملائکه با قضات

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

اِذا جَلَسَ القاضِی فی مَجْلِسِهِ، بَسَطَ عَلَیْهِ مَلَکانِ یُسَدِّدانِهِ وَ یُرشِدانِهِ وَ یُوفِّقانِهِ، فَاِذا جار یَخْرُجانِ وَ یَتْرُکانِهِ؛⁽¹⁾

زمانی که قاضی بر مسند قضاوت می‌نشیند فرشتگان فرود می‌آیند بر او که او را یاری و ارشاد می‌کنند و هنگامی که حکم ناحق بدهد خارج می‌شوند و او را ترک می‌کنند.

22- قضات طاغوت

امام صادق علیه‌السلام :

کُلُّ حاکِمٍ یَحْکُمُ بِغَیْرِ قُوْلِنا أَهْلَ البیتِ فَهُوَ طاغُوتٌ؛⁽¹⁾

هر حاکمی که به غیر قول ما اهل بیت حکم کند، پس طاغوت است.

23- قضاوت در حالت غیر عادی

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

اِنَّهُ نَهی أَنْ یَقْضی القاضِی وَ هُوَ غَضْبانُ أَوْ جائِعٌ أَوْناعِسٌ؛⁽¹⁾

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نهی فرمودند از قضاوت قاضی در حالت خشم، گرسنگی و یا چرت زدن.

24- گوش دادن به کلام طرفین

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

إِذا تَقاضی إِلَیْکَ رَجُلانِ فَلا تَقْضِ لِلأَوّلِ حَتّی تَسْمَعَ مِنَ الآخَرِ فَإِنَّکَ إِذا فَعَلْتَ ذلِکَ تَبَیَّنَ لَکَ الْقَضاءُ؛⁽¹⁾

هر گاه در مسند قضاوت نشستی حکم مده؛ مگر آن‌که حرفهای هر دو را شنیده باشی. در آن صورت است که داوری برای تو روشن خواهد شد.

25- عدالت در نگاه و اشاره

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

مَنْ أُبْتُلِیَ بِالقَضاءِ بینَ المسلمینَ فَلْیَعْدِلْ بَیْنَهُم فِی لَحْظِهِ وَ اِشارَتِهِ وَ مَقْعَدِهِ وَ مَجْلِسِهِ؛⁽¹⁾

هر که به داوری کردن میان مسلمانان مبتلا شود، باید در نگاه‌ها و اشاره کردن‌ها و جای نشستن و نحوه نشستن خود نسبت به آن‌ها یکسان رفتار کند.

26- اهمیت گفتار قاضی در قضاوت

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

لِسانُ القاضِی بَینَ جَمْرَتینِ مِنْ نارٍ حَتّی یَقْضِیَ بَینَ النّاسِ فَإِمّا إِلی الجَنَّةِ وَ إِمّا إِلَی النَّارِ؛⁽¹⁾

زبان قاضی [در هنگام قضاوت] میان دو پاره آتش است تا آن‌که میان مردم قضاوت کند و سرانجام او را به سوی بهشت یا جهنم می‌کشاند.

27- عامل عزل قاضی

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

وَلِّیَ اباالأسودِ الدُوئَلی القَضاءَ، ثُمَّ عَزَلَهُ . فَقالَ لَهُ: لِمَ عَزَلْتَنی وَ ما جَنَیْتُ وَ ما خُنْتُ؟ فَقالَ : اِنّی رَأیتُ کَلامَکَ یَعْلُو عَلی کَلامِ خَصْمِکَ؛⁽¹⁾

امام علی علیه‌السلام ابوالاسود دوئلی را به قضاوت گماشت. سپس او را عزل کرد. امام علیه‌السلام در پاسخ به ابو الاسود دوئلی که پرسید: «چرا مرا با آن که مرتکب خیانت و جنایت نشده‌ام از منصب قضا عزل کردی»؟ حضرت فرمود: «دیدم که صدایت را از صدای خصم بالا برده‌ای».

28- جایگاه قاضی عادل در آخرت

امام باقر علیه‌السلام :

إِنَّ لِلّهَ جَنَّةً لایَدْخُلُها إِلاّ ثَلاثَةٌ : أَحَدُهُمْ مَنْ حَکَمَ فی نَفْسِهِ بِالحَقِّ؛⁽¹⁾

خداوند را در قیامت بهشتی است که احدی به آن راه ندارد، مگر سه گروه یکی از آن سه گروه کسی است که درباره خودش به حق قضاوت کند.

29- قضاوت جور در جهنّم

امام صادق علیه‌السلام :

إِنَّ النَّواویسَ شَکَتْ إِلی اللّه‌ِ شِدَةَ حَرِّها، فَقالَ لَها: اُسْکُتی؛ فَاِنَّ مواضعَ القُضاةِ أَشَدُّ حَرّا مِنکِ؛⁽¹⁾

نواویس (جایگاهی در دروزخ) از گرمای سخت خود به درگاه خداوند شکایت کرد. خداوند خطاب به آن فرمود: ساکت باش. همانا جایگاه قاضیان از جای تو سوزان‌تر است.

30- رجوع به قاضی ظالم

امام صادق علیه‌السلام :

أَیُّما مُومِنٍ قَدَّمَ مُؤمنا فی خُصومَةٍ إلی قاضٍ أو سلطانٍ جائِرٍ فَقضی عَلَیهِ بِغَیْرِ حُکْمِ اللّه‌ِ فَقَدْ شَرِکَهُ فی الأِثمِ؛⁽¹⁾

هرگاه مومنی برادر مومن خودش را جهت رفع خصومت به سوی قاضی یا حاکم ظالمی ببرد و او برخلاف حکم الهی، حکم کند، شریک در گناه قاضی ظالم خواهد بود.

31- موانع قبولی شهادت در قضا

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

لَمْ تَجُزْ شَهادَةُ الصَبیِّ وَ لاخَصْمٌ و لامُتَّهَمٌ ولاظَنِینٌ؛⁽¹⁾

گواهی کودک و دشمن و متهم و ظنین (مورد گمان بد) پذیرفته نمی‌شود.

32- رشوه در قضاوت

امام صادق علیه‌السلام :

اَلرَّشاءُ فِی الْحُکْمِ هُوَ الْکُفْرُ بِاللّه‌ِ؛⁽¹⁾

پذیرش رشوه در قضاوت همانا کافر شدن به خداست.

33- شفاعت در حد نیست

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

یا اُسامَةُ ! لاتَشْفَع فی حَدٍّ؛⁽¹⁾

ای اسامه! در حدود الهی شفاعت و واسطه‌گری مکن.

34- خطا در قضاوت (غیر عمد)

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

اِنَّ ما أَخَطَأَتِ القُضاةُ فی دَمٍ أَوْ قَطْعٍ فَهُوَ عَلی بَیتِ مالِ الْمُسْلِمینَ؛⁽¹⁾

همانا خطای قاضی در حکم قصاص به قتل یا قطع عضو بر عهده بیت المال مسلمین است.

35- بدترین قاضی

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

شَرُّ القُضاةِ مَنْ جارَتْ أَقْضِیَتُهُ؛⁽¹⁾

بدترین قاضی‌ها کسی است که ستمگرانه داوری کند.

36- آفت قضاوت

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

آفَةُ القُضاةِ الطَّمَعُ؛⁽¹⁾

آفت قاضیان طمع است.

37- زوال قدرت قاضی

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

مَنْ جارَتْ أَقْضِیَتُهُ زالَتْ قُدرَتُهُ؛⁽¹⁾

هر که در حکمهایش ستم نماید، قدرتش زایل گردد.

38- شهادت دروغ

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

یُبْعَثُ شاهدُ الزُّورِ یَوْمَ القِیامَةِ یَدْلَعُ لِسانَهُ فی النّارِ کَما یَدْلَعُ الْکَلْبُ لِسانَه فی الإناءِ؛⁽¹⁾

در روز قیامت حال کسی را که شهادت دروغ داده که با زبان خود آتش جهنم را می‌لیسد، همان طور که سگ کاسه آب را می‌لیسد.

39- تلقین نکردن به گواهان

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

اِنَّ رَسُولُ اللّه‌ِ نَهی أَنَ یُحابِیَ القاضی أَحَدَ الخَصْمَینِ بِکَثْرةِ النَّظَرِ وَ حُضُورِ الذِّهنِ، وَ نهی عَن تَلقینِ الشُّهُودِ؛⁽¹⁾

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از این‌که قاضی فقط به یکی از طرفین مخاصمه نیک بنگرد و توجه کند نهی فرموده و از تلقین کردن به گواهان نیز نهی فرمود.

40- قاضی میزبان یکی از شاکیان نباشد

امام امیر مؤمنان علی علیه السلام:

إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ نَهَى أَنْ يُضَافَ اَلْخَصْمُ إِلاَّ وَ مَعَهُ خَصْمُهُ⁽¹⁾

رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ نهی فرمود ، از این که شاکی بدون حضور طرف دعوایش میهمان (قاضی) باشد.

منابع و مآخذ

منابع و مآخذ

آمدی ، ولادت 510

ه ق آمد ، وفات ، 550 ه ق، چاپ ، انتشارات دفتر تبلیغات قم ، 1366 ه ش .

ولادت ، قرن سوم هجری قمری قم . چاپ مدرسه امام مهدی(عج) قم ، 1408 ه ق .