پله پله مهربانی فرهنگ نامه امام زمان عج الله تعالی فرجه برای نوجوانان
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : ملامحمدی، مجید، ۱۳۴۷ -
عنوان و نام پدیدآور : پله پله مهربانی: فرهنگنامه امام زمان عجالله تعالیفرجه برای نوجوانان / بازآفرینی مجید ملامحمدی.
مشخصات نشر : تهران: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود علیهالسلام، مرکز تخصصی مهدویت، ۱۳۸۶.
مشخصات ظاهری : ۷۸ ص.
شابک : ۵۰۰۰ ریال (چاپ اول) ؛ ۶۰۰۰ ریال : 9789647428354
یادداشت : چاپ اول: ۱۳۸۵.
یادداشت : چاپ دوم.
یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.
عنوان دیگر : پله پله مهربانی: (فرهنگنامه امام زمان عجالله تعالیفرجهالشریف).
موضوع : محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، ۲۵۵ق. - -- دایرهالمعارفها
موضوع : مهدویت-- دایرهالمعارفها
رده بندی کنگره : BP۵۱/۳۵/م۷پ۸ ۱۳۸۶
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۹۰۳
شماره کتابشناسی ملی : ۱۱۴۶۴۳۳
پله پله مهربانی
فرهنگ نامه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف
برای نوجوانان
پله پله مهربانی (فرهنگ نامه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف)
مؤلف/ مجید ملا محمدی
قطع/ رقعی
نوبت چاپ/ نهم ـ تابستان 90
چاپخانه/ کمال الملک
صفحهآرایی/ رضا فریدی
تیراژ/ پنج هزار نسخه
قیمت/ 1200 تومان
نشانی مرکز پخش:
بن بست شهید علیان ص. پ: 119-37135
-تلفن: 7737801
-فاکس:7737160
تلفن: 4-88998601
فاکس: 88981389 m
ص. پ: 355-15655
WWW.IMAMMAHDI-S.COM
INFO @IMAMMAHDI-S.COM
شابک: 978-964-7428-35-4
دوستان شهیدم که جرعه نوش
مهربانی حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بودند
و سربازان واقعی ایشان
مقدمه9
آ
آثار انتظار12
آخرالزّمان12
آسیبها13
ا
ابوالادیان14
ابوصالح16
اثنی عشری16
احمد بن اسحاق16
اخیار17
اصحاب کهف18
امامت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف18
امام حسن عسکری علیه السلام19
امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف19
امداد غیبی20
انتظار21
انطاکیه22
اوتاد23
ب
بابیت و بهائیت23
بیت المقدّس24
بیعت25
بیعت نامه25
بقیة الله26
پ
پرچم امام27
پرچمهای سیاه27
پیراهن مهدی27
ت
توقیع28
ج
جبرئیل29
جزیرة خضرا29
جعفر کذّاب30
جمعه30
ح
حجّت32
حسین بن روح32
حکومت جهانی33
حکیمه خاتون34
خ
خاتم الاوصیاء35
خراسانی35
خورشید پشت ابر35
د
دجّال35
دعای افتتاح36
دعای عهد36
دعای فرج37
دعای ندبه37
ذ
ذوالفقار37
ر
رجعت38
رساله علمیه39
رکن و مقام39
ز
زمینه سازان ظهور40
زن و فرزند امام40
زیارت آل یاسین41
زیارت ناحیة مقدسه41
س
سامرا42
سرداب مقدّس43
سفیانی43
سیّد حسنی44
سیصد و سیزده44
ش
شرید45
شعبان45
شمایل مهدی46
شیعه46
ص
صاحب الامر47
صاحب الدار47
صاحب الزّمان47
صاحب السیف48
ط
طالقان48
طلوع خورشید از مغرب49
طول عمر50
طیّ الارض51
طَیْبَه51
ظ
ظهور51
ع
عاشورا53
عثمان بن سعید53
عدل54
علی بن محمد سمری54
غ
غلام55
غیبت56
غیبت صغری56
غیبت کبری57
ف
فراگیر شدن ظلم و ستم57
فرج58
ق
قائم59
قتل نفس زکیّه60
قم60
ک
کوفه61
کوه رَضوی62
م
محمد62
محمد بن عثمان عمری62
محمد بن نصیر63
مدّت حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف63
مدعیان دروغین63
مرجع تقلید64
مرگ جاهلی64
مرگ سرخ65
مرگ سفید65
مسجد جمکران65
مسجد سهله66
مسجد کوفه67
مضطر67
معمّرَین68
ملاقات68
منتظَر69
منتظِر69
منتقم69
مواریث انبیا69
مهدی70
مهدیه70
ن
ناحیه70
نجباء71
ندای آسمانی71
نرجس72
نماز امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف73
نُواب اربعه74
نیابت خاص74
نیابت عام74
نیمة شعبان75
و
وکیلان امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف75
وظایف منتظران76
وقت ظهور77
ولایت فقیه77
ی
یالثارات الحسین علیه السلام78
یمانی78
با این تکرار پشتِ تکرار، باز چگونه بنویسم و دوباره چه زبانِ با طراوتی تازه کنم؟ راستی کجاست ردّ پای بهارآورش که داغ از بوسه های فرشتههاست؟
کجاست عطر پیکر پاک و رعنایی که مَحرم تر از هر پیراهن است با من و آشناتر از هر سپیدهای است با بلور صبح؟
مردانِ خدا، تاب و قرار ندارند و در صبحگاهِ «انتظار» با فانوس دعای عهدشان، سالهاست که در انتظار آفتاب دوازدهم هستند. آمدنش به معنیِ زندگی دوبارة زمین است. تولدی از نو برای باران و بهار.
پایان دردها و رنجهای مظلومان؛ رویش مجددسلام و صمیمیت، و تکهتکه شدن تندیس خُدعه و دروغ و زور.
وقتی بیاید، منتظران، طعمِ شیرین ایمان را بیشتر از پیش خواهند چشید؛ دستها به آسمان پیوند خواهند خورد و بر سجادهها، شبنم دعا و نماز، زیباتر از همیشه، خواهد نشست. او که بیاید، اکسیژن زندگی، سرشار آرامش و آزادی خواهد بود.
«پله پله مهربانی» حاصل تلاشی کوچک، اما عاشقانه، برای آن مهربان بزرگ است. این کتاب حاصل چند ماه تلاش برای بازآفرینی «فرهنگنامة مهدویّت» نوشتة آقای خدامراد سلیمیان است. این فرهنگنامه پیش از این با واژگانی متعدّد و به شکلی علمی تحقیقی، برای بزرگسالان تألیف شده بود. اما مرکز تخصصی مهدویّت تصمیم گرفت تا بازآفرینی آن به شکلی روان و صمیمی برای نوجوانان صورت پذیرد. پس این کار به عهدة من گذاشته شد. چند ماهی به طول انجامید و چند مدخل اضافه شد تا کار به شکلی جذّاب و با نثری موجز و شاعرانه، برای مخاطبان نوجوان نوشته شود. به بعضی مدخلها شعر اضافه شد، به بعضی حکایتهای کوتاه، یا نثرهای ادبی موجز؛ و حاصل کار کتابی شد که اسمش هست: «پله پله مهربانی، فرهنگنامة امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف».
خدا کند که امام عزیز و مهربانمان، ما را بپذیرد و یار صمیمی و همرکابش باشیم. این کار را نوشتم. فقط به خاطر خدا و گل رویِ گل زیبای نرگس.
مجید ملامحمدی
در دل هر باغچه ست
مثل گلی رنگ رنگ
آینة چشم اوست
صاف و زلال و قشنگ
خنده مهتاب از
خندة زیبای او
روشنی آفتاب
از گل سیمای او
غنچه نگاهش پر از
عطر خوش و ناز اوست
توی نوک چلچله
نم نم آواز اوست
هست قنوتش پر از
شاپرک و یاکریم
از نفسش میچکد
بوی لطیف نسیم
ابر صدا میزند
گریه کنان: « او کجاست؟»
سایه به سایه دلم
در پی آن آشناست
چشم جهان تشنه از
دیدن رخسار او
کی دل ما میشود
تازه به دیدار او
مجید ملامحمدی
برای انتظار جز با خود سازی درونی و پاکی دل، انسانها نمیتوانند خود را در شمار منتظران واقعی بدانند. درباره آثار انتظار حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف خودسازی فردی و اجتماعی تسلیم نشدن در برابر سمتگران و زورگویان، مبارزه با فساد و بیعدالتی، معنویت و انجام اعمال دینی و… را نیز میتوان بر شمرد.
بخش پایانی زندگی در دنیا. آخرین فصل زندگی انسان در زمین. روزگاری که مردمان سرگشتهاند ….
حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم روزی به امام علی علیه السلام فرمود: «آیا به تو بشارتی ندهم، آیا تو را خبر ندهم؟».
حضرت علی علیه السلام عرض کرد: «بله یا رسول الله!».
حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم ادامه داد: «هم اینک جبرییل در نزد من بود و به من از قائمی خبر داد که در آخرالزمان ظهور میکند و زمین را پر از عدل و داد میسازد. ـ همان گونه که از ظلم و جور لبریز شده ـ او از نسل تو و از فرزندان حسین علیه السلام است».
در بیشتر ادیان آسمانی و بزرگ هم به «آخرالزمان» اشاره شده است. در کتاب مقدس انجیل میخوانیم: «… و این را بدان که اوقات سخت در زمانِ آخر خواهد رسید».
در توصیف مردم آخرالزمان چنین میخوانیم: «امام صادق علیه السلام فرمود: مردی را میبینی هنگامی که یک روز بر او گذشته و گناه بزرگی انجام
نداده (مثل فحشاء، کم فروشی، کلاهبرداری و یا خوردن مشروب) او بسیار غمگین و اندوهگین است».
یا حضرت علی علیه السلام در توصیف زنان آخرالزمان گفته است: « در آخرالزمان و نزدیک شدن قیامت که - بدترین زمانهاست- زنانی ظاهر میشوند که برهنه هستند، زینتهای خود را آشکار میسازند، به فتنهها داخل میشوند و به سوی شهوتها میروند، حرامهای خدارا حلال میشمارند و در جهنّم جاودانه خواهند بود…».
البته در همین دوران، انسانهای خوب، تلاشگر و اهل مبارزه با ظلم و بدیها کم نیستند که اینان زمینهساز ظهورند.
قرآن مجید در چند آیة خود به دوران آخرالزمان اشاره کرده است(1). اصطلاح آخرالزمان در فرقههای اسلامی هم آمده است. آنها تقریباً به این روز بزرگ اعتقاد دارند اما شیعیان در عقیدة خود معتقدند: «وقتی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ظهور میکند، حکومت آسمانی او آخرین حکومت در زندگی انسانهاست. او موعود همة امتها و فرقههاست…» او تمام بدیها را از بین میبرد. آنگاه زندگی طولانی شیرین و خوب فرا میرسد.
هر پدیدة مهم در جهان، به خاطر اهمیتش، با خطرها و آسیب هایی رو در روست. «مهدویت» نیز به خاطر اهمیت بالایش در دین اسلام، با آسیبهای جدی میتواند همراه شود.
1) واقعه (59): 14، 40، 49 ؛ حجرات (15): 42 ؛ اعراف (7): 128.
بعضی از آسیبها پیش از ظهور و در دوران غیبت، رخ میدهد. و بعضی از آنها در مقابل قیام امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف.
به بعضی از این آسیبها به شکلهای زیر میتوان اشاره کرد:
برداشتهای نادرست از انتظار و تعریف آن (به خصوص در زمانة ما)؛ یعنی برخی انتظار را به جای پویایی و تلاش به معنای رکود و عدم کوشش تفسیر میکنند.
زیادهروی یا کندروی در نشان دادن مهر یا قهر از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف (امام مهربان را خشن معرفی کردن یا در مقابل، جهاد و مبارزه با سران ظلم و استکبار را هم نفی کردن).
عنوان کردن حرفها و بحث هایی که در جامعه کنونی ما ضروری نیست (مثل این که خانه امام کجاست. فرزندان و همسرش چه کسانی هستند؟ و… به جای طرح موضوعات مهمی چون وظایف ما در قبال امام، علل غیبت، … ).
معین کردن وقت ظهور؛
ملاقات گرایی، به این معنا که هر کس ادعای دیدار با حضرت کند و یا ملاقات با آن حضرت را وظیفه معرفی نموده و یا آن را عادی جلوه دهد.
عدم پیروی از ولایت فقیه و نایبان امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف .
این چند مورد از جمله دهها موردی است که ممکن است با مطرح شدن یا به وجود آمدنشان به پدیده« مهدویت» آسیب جدی برساند. (بر گرفته از کتاب اندیشه مهدویت و آسیب ها، محمدصابر جعفری)
… ابوالادیان تازه از مسافرت برگشته بود. وقتی به درِ خانة امام
عسکری رسید صدای گریه شنید. خبردار شد که حضرت از دنیا رفته است. از غصه، توان از دست داد. او نامههای زیادی را از شهر مدائن برای امام آورده بود. باید آن نامهها را به جانشین امام میرساند. اما جانشین امام که بود؟
امام عسکری علیه السلام قبل از این که او به مسافرت برود گفته بود: «وقتی به سامرا بازگشتی، از خانة من صدای گریه میشنوی!».
ـ اگر چنین شد نامهها را به چه کسی بدهم؟
ـ به کسی که پاسخ نامههای مرا از تو بخواهد. آن کس بر جنازة من نماز میخواند و از چیزهای همیان تو خبر میدهد.
ابوالادیان به این سه نشانه اندیشید. جمعی از مردم با جعفر کذّاب بیعت میکردند. ابوالادیان تعجب کرد. جعفر انسانِ بدنامی بود. جنازة امام برای نماز آماده شد. جعفر خواست نماز بخواند، اما کودکی زیبا روی مثل ماه شب چهاردهم، از یکی از اتاقها بیرون آمد و جعفر را کنار زد و گفت: «ای عمو برو عقب، من برای خواندن نماز بر جنازة پدرم سزاوارترم».
او مهدی، تنها فرزند امام عسکری علیه السلام بود. ابوالادیان اول تعجب کرد اما بعد، وقتی آن سه نشانه را در آن کودک دید، جانشین امام را شناخت. خواست دستِ او را ببوسد اما …
ابوالادیان خدمتکار امام عسکری علیه السلام بود. او نامههای آن حضرت را نیز، به شهرهای مختلف میبرد.
یکی از کنیههای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است که در بین شیعیانش معروف است و مورد علاقة آنهاست. بعضی از اعراب شیعه در دعاها و درخواستهای یاریشان، امام زمان را اباصالح صدا میزنند. ولی به معنای این نیست که خودش فرزندی به نام صالح دارد، شاید به دلیل اینکه ایشان رهبری انسانهای شایسته را عهده دارند، به ایشان چنین لقبی داده شده است.
دوازده امامی
دانشمندان دلیلهای بسیاری را از قرآن و احادیث پیامبران صلی الله علیه و آله و سلم نقل میکنند که امامت بعد از حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم به امام علی علیه السلام و فرزندان شایستهاش میرسد. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از طرف خداوند، نام همة این امامان را که دوازده نفرند به مردم معرفی کرده است.
به شیعیانی که اعتقاد به دوازده امام دارند، اثنی عشری یا دوازده امامی میگویند. اکثریت شیعیان جهان از این گروه هستند.
احمد میگوید: «روزی میهمان امام عسکری علیه السلام شدم. خواستم دربارة جانشین پس از ایشان سؤالی بپرسم، که امام آغاز سخن کرد و فرمود:ای احمد بن اسحاق، خدای تعالی از زمان آدم، زمین را خالی از حجت نگذاشته است و تا روز قیامت نیز خالی از حجت نخواهد گذاشت. به واسطة او بلا را از اهل زمین دفع میکند و به خاطرش باران میفرستد و برکتهای زمین را آشکار میسازد.
من با اشتیاق پرسیدم: امام و جانشین پس از شما کیست؟
شتابان برخاست و داخل اتاق دیگر رفت. سپس بازگشت در حالی که کودکی سه ساله بر شانهاش داشت. صورت آن کودک همچون ماهِ شب چهارده میدرخشید. امام عسکری علیه السلام فرمود: اگر تو در نزد خدای تعالی و حجّتهای او گرامی نبودی، این فرزندم را به تو نشان نمیدادم. او هم نام و هم کنیة رسول خداست. کسی که زمین را پر از عدل و داد میسازد همچنان که پر از ظلم و جور شده باشد…».
آن روز احمد بن اسحاق قمی از نشانههای فرزند امام پرسید. پس خود حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف به سخن آمد و به او پاسخ داد و او شگفت زده و شادمان و بیقرار شد… احمد بن اسحاق قمی بزرگ شیعیان قم بود و در این شهر اقامت داشت. او از اصحاب امام جواد علیه السلام، امام هادی علیه السلام و امام عسکری علیه السلام به حساب میآمد.
در لغت یعنی: نیکان، مردمان نیک رفتار
در اصطلاح به جمعی از یاران خاص امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف میگویند. آنان گروهی از 313 یار معروف امامند، که در عراق به ایشان میپیوندند و در بین رکن و مقام ـ در کنار خانة کعبه ـ با او بیعت میکنند.
امام باقر علیه السلام فرمود: «سیصد و چند نفر به تعداد اهل بدر بین رکن و مقام با قائم ما بیعت میکنند. نُجَباء از اهل مصر، ابدال از اهل شام و اخیار از اهل عراق در بین آنانند…».
گروهی از مردان مؤمن خدا که حکایتشان در ابتدای سورة کهف
آمده است. آنان به خاطر ستم پادشاه زمانهشان «دقیانوس» همراه سگِ خود، به غاری پناه بردند. سپس به خواست خدا 309 سال به خواب رفتند. وقتی از خواب برخاستند گمان بردند که یک روز یا کمی بیشتر در خواب بودهاند. آنها گرسنه بودند، پس یک نفرشان به شهر رفت تا غذا تهیه کند. مردم شهر با دیدن سر و روی او و سکة قدیمیاش به او شک کردند. حاکم از حرفهای او در تعجب شد. سرانجام مأموران و مردم با خوشحالی به دیدن دوستان او در غار رفتند.
اما اصحاب کهف به غار بازگشتند و درِ غار پوشیده شد و دیگر هیچ کس آنان را ندید… .
در روایتهای ما نقل است که اصحاب کهف از یاران امام زمان هستند. آنان در هنگام ظهور آن حضرت زنده میشوند و به او میپیوندند.
مقام« امامت» امانت خداوند به انسانهای برگزیدهای است که بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای رهبری مردم انتخاب شدند. این مقام به انسانهایی خاص داده شد، چرا که آنان این شایستگی را به صورت کامل برای ادامه دادن راه پیامبران داشتند.
مقام امامت اختصاص به سن و سالی خاص ندارد. بعضی از پیشوایان ما در کودکی به این مقام رسیده اند و امام شده اند. اولین کسی که در کودکی، به امامت رسید امام جواد علیه السلام بود. آغاز امامت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز در سن پنج سالگی است.
رنگ صورتش گندمگون، چشمانش درشت و سیاه، رخسارهاش زیبا،
قامتش معتدل و اندامش مناسب بود. دوست و دشمن به برتری او در علم و بردباری، تقوا و همة خوبیها اعتراف داشتند.
امام عسکری علیه السلام در سال 232 قمری در مدینه به دنیا آمد. پدرش امام هادی علیه السلام و مادرش بانویی پارسا و شایسته به نام «حُدیثه» بود که برخی از مردم از ایشان به نام «سوسن» یاد میکردند. در بیست و دو سالگی پدر گرامیاش امام هادی علیه السلام به شهادت رسید و او به عنوان یازدهمین پیشوا، عهدهدار امامت شیعیان شد. مدت امامتش شش سال و عمر پربرکتش 28 سال بود.
وقتی فرزند عزیزش «مهدی» پنج ساله بود، او با نیرنگ خلیفة عباسی در سال 260 قمری به شهادت رسید و در خانة خود ـ در سامرا ـ به خاک سپرده شد. مرقد پاکش در کنار مرقد امام هادی علیه السلام قرار دارد.
امام عسکری علیه السلام چون به دستور خلیفه در محلة عسکر سامرا با اجبار سکونت کرد، به عسکری معروف شد.
دوازدهمین پیشوای شیعیان در شب نیمة شعبان سال 255 قمری به دنیا آمد. او تنها فرزند امام عسکری بود و مادرش «نرگس خاتون» از نوادگان قیصر روم به حساب میآمد. نام امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف (م.ح.م.د) است. اکثر علمای شیعه نام ایشان را به این صورت نقل میکنند. شاید به خاطر دوران بعد از غیبت صغرای امام، که دشمنان در تعقیب ایشان بودند و یارانش نمیخواستند آنها به وجودش پیببرند.
برای حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف لقبهایی چون مهدی، حجّت، صاحب زمان، خَلَف صالح، امامزمان، قائم، منتظَر، بقیّة الله، ولی عصر و … گفته شده است.
در روایات دینی ذکر شده که در شکل و اخلاق به جدش پیامبر اکرم شبیه است. آخرین بار وقتی که آن حضرت در جمع مردم دیده شد. در هنگام خواندن نماز بر جنازه پدر بزرگوارش بود. پس از آن، غیبت صغری آغاز شد. شیعیان برای آن حضرت دو غیبت را برمیشمرند:
صغری و کبری
در غیبت کوتاهمدت، امام زمان 69 سال، یعنی از زمان شهادت پدر تا سال 329 قمری، از نگاه مردم پنهان بود. در این مدت چهار تن از یارانش به عنوان نایب (نواب اربعه) با ایشان ارتباط داشتند و نامهها و سخنانش را به مردم میرساندند. و پس از این مدت دوران غیبت بلند مدت آغاز گشت و تا ظهور آن حضرت ادامه دارد.
کمکهای پنهانی خداوند
با خواندن بعضی از آیات قرآن مجید متوجه میشویم که خداوند برای مقابله با باطل، گاه از نیروهای پنهان و امدادهای غیبی استفاده میکند. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:« قائم اهل بیت من، به نصرت الهی تأیید میشود.»
نصرت الهی نمونهای از امداد غیبی خدا در حمایت از حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. افکندن ترس در دل دشمن، حضور فرشتگان، نیروهای طبیعت مثل طوفان و باد و… هم از عوامل امدادهای غیبی خداوند، در کمک به قیام امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف هستند.
چشم دل به طلوع آفتاب دوازدهم داشتن؛ تا آسمان پیراهن عشق به تن کند؛ دامن زمین پر از گل نرگس شود و در قلقل چشمهها، نام «مهدی» جوانه بزند. انتظار یعنی : حرکت، کوشش و تلاش و… پرواز به سمت روشنی و نور.
انتظار در فرهنگ شیعیان واژهای مقدس و آسمانیست. پیامبر اکرم ـ مهربانترینِ بندهها ـ فرمود: «برترین عبادتها انتظار فرج است.»
به آسمان نگاه کن!
چقدر آب رفته است
و ماه، ماهِ منتظر
در آن به خواب رفته است
درختها از انتظار
چه رنگْ رنگْ گشتهاند
پرندهها به شاخهها
تمام، سنگ گشتهاند
صدای آه از زمین
به گوش ماه میرسد
نوشته روی جادهها:
«کسی ز راه میرسد
کسی که نسلِ روشنش
به آفتاب میرسد
به سبزهها، درختها
به خاک و آب میرسد».
بیا که جادهها تو را
بلند آه میکشند
و اسبها به بوی تو
عَنان به راه میکشند
بیا که آسمان پر از
پرندههای آهنیست
بیا که عصر گریهها
و خندههای آهنیست
_محمد کاظم مزینانی _
شهریست مسیحینشین که اکنون در کشور ترکیه قرار دارد، اما در قدیم به امپراتوری روم تعلق داشت.
اهمیت این شهر برای مسیحیان مثل مدینه برای مسلمانان است. چون آنان بعد از بیت المقدس، انطاکیه را دومین شهر بزرگ مذهبی خود میدانند.
چرا که حضرت عیسی علیه السلام دعوت خود را از بیت المقدس آغاز کرد. سپس گروهی از یارانش به انطاکیه هجرت کردند و دین مسیح در آن جا گسترش یافت.
امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف پس از ظهور به این شهر میرود، سپس از غاری تورات و انجیل واقعی را بیرون میآورد، در مقابل یهودیان و مسیحیان از آن دلیل میآورد (و خود را حجت خدا مینامد) تا سرانجام بسیاری از آنان مسلمان میشوند.
جمع وتد است. وتد یعنی: میخ
سی تن از یاران مخصوص امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف: آنان همواره و بیدریغ به امام خدمت میکنند. وقتی یکی از دنیا برود، انسان شایستة دیگری جانشین او میشود.
امام صادق علیه السلام فرموده است: «در زمان غیبت، برای مهدی علیه السلام سی نفر همراه وجود دارد که با حضور آنها هیچ گونه وحشتی بر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، به وجود نخواهد آمد».
این گروه گویی همچون کوه هایی استوار و پابرجا، همواره در خدمت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف حضور دارند.
سیدعلی محمد شیرازی در سال 1235 قمری در شیراز به دنیا آمد. در کودکی خواندن و نوشتن آموخت. مدتی به کربلا رفت و درس عرفان و تفسیر و … خواند. استاد او سید کاظم رشتی بود که پیشوای فرقة شیخیه به حساب میآمد. بعد از مرگ رشتی، او بیست و چهار سال داشت؛ که ادعا کرد باب و واسطة رسیدن به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. او قرآن را به خواسته و خیال خود تفسیر میکرد و به دروغ میگفت از طرف امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف مأمور است تا مردم را موعظه و راهنمایی کند. به چند شهر مثل مکه و بوشهر سفر کرد و مردم را به اعتقادات خود فراخواند. گروهی به او علاقهمند شدند. سرانجام ادّعای خود را تغییر داد و خود را «مهدی موعود» نامید. سپس گفت نبوت و رسالت از اوست. آنگاه بر علیه اسلام حرف زد و مدعی شد که خداوند دین جدیدی به اسمِ «بیان» بر او فرستاده است. سید علی محمد در این کتاب، خود را
بالاتر از همة پیامبران خدا دانست و جمعی از افراد شیخیه به او ملحق شدند.
سرانجام به دستور والی فارس در سال 1261 قمری دستگیر و به شیراز آورده شد. آنگاه بین او و علمای شیعة امامیه جلسة مناظره گرفتند. او در آن مناظره شکست خورد و اظهار پشیمانی کرد. مدتی به تبعید رفت، اما باز هم به کار خود ادامه داد. سرانجام به دستور امیرکبیر ـ صدر اعظم ناصرالدین شاه ـ در شهر تبریز تیرباران شد.
پس از او مدعی دیگری به نام حسینعلی بهاء آمد و ادعای پیامبری و حتی خدایی کرد و با کمک و حمایت بیگانگان دینی ساختگی به نام بهائیت ایجاد کرد. الآن پایگاه بهائیت شهر عکّای فلسطین اشغالی و در حمایت اسرائیل است.
اولین قبلة مسلمانان
شهری است مقدس که خانة بسیاری از پیامبران خدا بوده است. آن را پیامبران ساختهاند و در خاکِ پاکش، نماز گزاردهاند و از آن به آسمان رفتهاند.
امام علی علیه السلام از این شهر ـ وقتی زمان ظهور نزدیک میشود ـ به عنوان بهترین خانهها یاد کرده است: «… بهترین خانهها در آن روز (ظهور) بیت المقدس است و بر مردمان زمانی میآید که هر کدامشان آرزو میکنند از ساکنین آن باشند».
حضرت مسیح علیه السلام در بیت المقدس، پشت سر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نماز میگذارد. و سرانجام در آن سرزمین مقدس نیز از دنیا میرود و امام
مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بر جنازة ایشان نماز میخواند. سپس پیکر پاکش را در کنار مزار مادرش حضرت مریم علیه السلام به خاک میسپارد.
یکی از اتفاقهای مهم در آغاز ظهور، بیعت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف با یارانش در مسجد الحرام است. اولین بیعت کنندة با حضرت، فرشته بزرگ خداوند جبرئیل است. از امام باقر علیه السلام نقل است: «…نخستین کسی که با او (مهدی) بیعت میکند، جبرئیل است. سپس آن 313 نفر…».
این بیعت در مسجدالحرام، بین رکن و مقام انجام میشود.
در هنگام بیعت بین امام و یاران، بیعت نامهای از سوی حضرت به آنان نشان داده میشود. امام علی علیه السلام در روایتی، به نوشتههای آن بیعت نامه اشاره کرده است: «… با او بیعت میکنند که هرگز دزدی نکنند. فحشا انجام ندهند. به مسلمانی دشنام نگویند. به ناحق، خونِ کسی را نریزند. به آبروی کسی لطمه وارد نسازند. به خانة هیچ کس هجوم نبرند. انسانی را به ناحق نزنند. طلا، نقره، گندم و جو ذخیره نکنند. مال یتیم نخورند. دربارة آن چه که یقین ندارند، گواهی ندهند…
امام هم در حق خود تعهد میکند که: جامهای مثل جامة آنان بر تن کند. مرکبش همچون مرکب آنان باشد. زمین را به یاری خدا، پر از عدالت سازد، آن چنان که پر از ستم شده است. برای خود دربان و نگاهبان اختیار نکند…».
بقیة یعنی: بازمانده، بقیه و آن چه که از چیزی باقی گذاشته شود.
درباره ترکیب « بقیة الله» در قرآن و روایات ائمه علیه السلام به خوبی بیان شده است. تمام پیامبران و پیشوایان الهی بقیة الله اند. چون پس از مبارزه با دشمنان، برای ملتها و قومها باقی میمانند. امامزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف تنها باقی مانده بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و امامان علیهم السلام و جانشین آنهاست.
در زیارت جامعه کبیره میخوانیم: «سلام بر امامان… که بقیة الله هستند».
امام باقر علیه السلام فرمود:« نخستین سخن امام زمان بعد از ظهورش، این آیه است که: «بقیة الله برایتان بهتر است اگر ایمان دارید». آن گاه میفرماید: « منم بقیة الله و حجت و خلیفه او در میان شما». در آن میان هر کس برایشان سلام میکند و میگوید: «السلام علیک یا بقیة الله فی ارضه».
در روایتهای دینی آمده است که: «پرچم امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در هنگام ظهور، همان پرچم پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم است». امام صادق علیه السلام فرمود: « پرچم رسولِ خدا همراه اوست».
شخصی پرسید: «آیا در نزد اوست یا این که برایش میآورند؟»
پاسخ داد: «جبرئیل آن را خواهد آورد».
سپس ادامه داد:« با آن پرچم بر هیچ (قوم ستمگری) نمیگذرد مگر آن که خداوند آنان را هلاک میسازد».
روزی امام صادق علیه السلام به ابابصیر ـ که از یارانش بود ـ فرمود: «… جنسِ آن پرچم از برگ بهشتی است…».
انقلابی بزرگ همه خراسان(1)را در برمیگیرد. مردم پرچمهای سیاهی در دست میگیرند و آنها را به اهتزاز درمیآورند. آغاز این انقلاب در آستانة ظهور امام است. امام باقر علیه السلام فرمود: «پرچمهای سیاهی از خراسان بیرون میآید و به سوی کوفه در حرکت میشوند. پس، وقتی مهدی ظاهر شود، آنان کسی را برای بیعت به سوی او روانه میکنند».
سرشار بوی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، بوی احد، بوی کوچههای مکه و خانة آسمانی کعبه. پیراهنی که عطرِ یاد خدا بر خود دارد.
ابابصیر از امام صادق علیه السلام نقل کرد که: «پیراهن رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم که در روز احد به تن داشت، در تن او است…».
این پیراهن یکی از میراثهایی است که از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف مانده است.
زمانی فرا رسید که حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف برای یاران خود «توقیع» فرستاد که: «از هیچ کس چیزی نگیرند، از گرفتن سهم امام خودداری کنند و خود را به بیخبری بزنند». مردی ناشناس به نزد محمد بن
1) خراسان در قدیم قسمتهای زیادی از ایران، افغانستان، ترکمنستان، تاجیکستان و ازبکستان امروزی را شامل میشد.
احمد ـ از یاران امام ـ آمد. خود را در لباس دوست نشان داد و در جایی خلوت گفت: «من مالی به همراه خود دارم که میخواهم آن را به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف برسانم».
محمد به او نگریست، ماجرا را فهمید و گفت: «اشتباه میکنی، من از این موضوع بیخبرم». مرد ناشناس آنقدر آمد و رفت و به محمد مهربانی کرد تا او راضی شود. اما محمد که میدانست او جاسوس خلیفه است، خود را به نادانی زد و او را کمک نکرد.
به امضاء کردن نامه و فرمان و یا پاسخ بزرگان به سؤالها و درخواستها «توقیع» گویند. در کتابهای روایتی، توقیع به قسمتی از نوشتههای ائمه علیه السلام اطلاق میشده است، اما بیشتر آنها از نظر حجم و تعداد، توقیعهای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. این نامهها را گاه خود حضرت مینوشت، گاه به شکل شفاهی به نایبهایش میگفت، آن وقت آنها مینوشتند و به مردم میدادند.
یکی از چهار فرشتة بزرگ خداوند است. آن سه فرشتة دیگر میکائیل، اسرافیل و عزرائیل هستند و مقام جبرئیل از آنها بالاتر است. او ارتباط دهنده بین خداوند و پیامبران بود. از حضرت موسی علیه السلام در مقابل فرعونیان حمایت کرد. به حضرت داود علیه السلام آموخت که چگونه زره بسازد.
و حضرت ذکریّا علیه السلام را به تولد حضرت یحیی علیه السلام و حضرت مریم علیها السلام را به تولد حضرت عیسی علیه السلام بشارت داد.
در قرآن وقتی به «روح القدس» برمیخوریم، منظور جبرئیل است؛ هر چند با نامهای دیگر هم گفته شده است.
جبرئیل اولین بیعت کننده با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. او در قیام بزرگ امام حضور دارد و فرشتگان بسیاری به دنبالش هستند، تا به امام یاری برسانند.
در بعضی از کتابها نوشتهاند: «جزیرة خضرا محل زندگی حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و فرزندانشان در دوران غیبت است».
بسیاری از دانشمندان شیعه با این عقیده مخالفند و میگویند داستان جزیرة خضرا واقعیت ندارد. در میان آنان کسانی مثل علامة «کاشف الغطاء»، «آقا بزرگ تهرانی»، «علامه شوشتری» و «جعفر مرتضی عاملی» دیده میشوند.
اما «مثلث برمودا» اسمِ یک جزیره در اقیانوس اطلس است. امروزه بعضی از نویسندگان ادّعا کردهاند که جزیرة خضرا همین مثلث برمودا است، در حالی که این دو منطقه در دو نقطة جداگانه از کرة زمین قرار دارند. جزیره خضراء ادعا شده در اندلس یا اسپانیاست.
او برادر امام حسن عسکری علیه السلام است. جعفر به خاطر همنشینی با بدکاران، منحرف شد و به راه راستِ پدران پاکش نرفت. وقتی امام عسکری به شهادت رسید، با حیلة بسیار به میدان آمد و ادعای امامت کرد. بعد به میان مردم رفت و خود را صاحب عزا نشان داد تا هر که میآید به او تسلیت بگوید و به او دستِ بیعت بدهد. سپس آماده شد تا بر جنازة برادر نماز بخواند. همگان متحیّر شدند. ناگهان کودکی نورانی جلو آمد و عمو را کنار زد، او مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بود. جعفر ناباورانه کنار رفت و همة نقشههایش، نقشِ برآب شد. اما مأموران خلیفه را تحریک کرد تا
به آن حضرت و خانة امام عسکری علیه السلام حمله کنند. دست آنها به امام نرسید و امام از چشمها پنهان شد.
جعفر عمر کوتاهی کرد. بعضی از تاریخ نویسان شیعه میگویند او تا به آخر عمر بر ادّعای خود پافشاری کرد. بعضی هم ـ مثل مرحوم کلینی ـ نقل میکنند که او توبه کرد. امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف هم در توقیعی به توبة او اشاره کرد و فرمود: «راه جعفر راه برادران یوسف است که سرانجام توبه کردند و گناهشان بخشیده شد».
به جعفر به خاطر این کذّاب میگفتند، چون به دروغ میگفت «امام» است.
روز دل انگیز دل تنگی و شگفتن دلنامههای سوختگان. روزی که چشمها از عطش آفتابِ پشت ابر دردمند است. قلبها به عشق او تندتر از همیشه میتپد و در نبض جادهها، صدای تیکتاک انتظار، بلند است.
«جمعه» روز عید است. روز خداست. روز روشنی و روشنایی است. روز توجه مؤمنان به مهدیست و روز انتظار آنان است در پشت پنجرة حسرت.
در روز جمعه خواندن زیارت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و دعا برای تعجیل درآمدنش و خواندن دعای ندبه مستحب است، چرا که امید ظهور امام در این روز، بیشتر از روزهای دیگر است.
سهم من از نبودنت این جا
شب و تاریکی و شکیباییست
شب و یک پنجره به سمت خیال
شب و یک آسمان تنهاییست
گاه شبها کبوتر یادت
مینشیند کنار پنجرهام
میشود صاف و روشن از نفسش
شیشة سرد و تار پنجرهام
عطر جمعه دوباره پیچیدهست
در هوای غریب و خستة من
کاش میشد دوباره پربکشد
دل تنها و پرشکستة من…
آه بیتو چقدر غمگینند
جمعههای غریب و بغضآلود
میشود در غروب نمناکش
گریههای پر از ترانه سرود
باز هم یک شب سیاه و کبود
چشمها خیس و دست به دعا
میشود در میان پنجره دید
جادهای سمت روشناییها
_فائزه آمیغی _
در لغت یعنی: برهان و دلیل، که با آن حریف را قانع یا دفع کنند.
این لغت در قرآن چند بار به کار رفته است.
از امام رضا علیه السلام سؤال شد: «آیا زمین (هیچ وقت) از حجّت خالی میماند؟».
پاسخ فرمود: «اگر زمین (به اندازه یک چشم بر هم زدن) از حجّت خالی باشد، اهلش را فرو میبرد».
در اعتقاد شیعیان حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف آخرین حجّت خداوند در زمین است. آنان در بیشتر خطابهایشان به حضرت میگویند: «حجةبن الحسن عسکری…».
«حسین بن روح نوبختی» سومین نایب خاص از نایبان چهارگانة امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است.
او گویندة حدیث، متکلم، فقیه و دانشمند شیعة ایرانی بود. شیعیان بغداد به او احترام میگذاشتند و محمد بن عثمان ـ نایب دوم امام علیه السلام ـ به او اطمینان و اعتماد داشت.
محمد بن عثمان از دو یا سه سال قبل از مرگ خود، بعضی از شیعیان را به سوی حسین بن روح میفرستاد و بعضی وقتها، به جانشینی او بعد از خودش، اشاره میکرد.
نوبختی از سالهای 305 تا 326 قمری به عنوان نایب سوم امام زمان و واسطة بین ایشان و مردم انتخاب شد. این دستور از طرف امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف صادر شده بود.
او در دربار خلیفة عباسی نفوذ داشت. به همین خاطر در دوران نیابتش به راحتی با مردم در ارتباط بود. اما در سالهای آخر به خاطر دگرگونی اوضاع حکومت، به زندان افتاد. اما هیچگاه حرفی از محل امام
نزد. سپس در سال 326 قمری از دنیا رفت. قبرش در بغداد است.
وقتی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بیاید، زمین به او سلام میکند. درختها دوباره متولد میشوند و چشمهها و رودها، از نو زلال میشوند.. حکومت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف منحصر در منطقه یا کشور خاصی نیست. رفته رفته همه جا در تسخیر دولت او در خواهد آمد، تا آن که همه زمین را از عدل و برابری پُر کند.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:« پیشوایان بعد از من دوازده نفرند. اولین آنان تو هستیای علی و آخرین آنها قائم است. هم او که خداوند به دستانش مشارق و مغارب زمین را فتح خواهد کرد.»
به همین خاطر اسلام تنها دین کامل و حقیقی بشریت است. در این روز همه مردمان از هر نژاد و زبان، مطیع اسلام خواهند شد و به امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف عقیده پیدا خواهند کرد.
امام عسکری علیه السلام گفت: «عمه جان، پیش ما بمان، زیرا امشب فرزندی به دنیا میآید که خداوند سراسر زمین را به علم و ایمان و هدایتش زنده میگرداند».
عمه، حکیمه خوشحال شد. دلش نیامد نرگس (همسر امام) را تنها بگذارد. مونس همیشگیاش بود. با مهربانی به برادرزادهاش گفت: «چشم میمانم!».
امام خوشحال شد. شب به آخر رسید. عمه حکیمه کنار نرگس نماز و دعا خواند. آسمان زیباتر از همیشه شده بود. ناگهان رنگ از صورت
نرگس پرید. عمه حکیمه نگران شد. نرگس چشم به آسمان دوخت و دعا خواند. امام عسکری به عمه نرگس گفت: «سوره قدر را بخوان!».
او شروع به خواندن کرد. نرگس هم خواند. عمه حکیمه چیز عجیبی دید. کودک نرگس در شکمش همراه او شروع به خواندن کرده بود. ناگهان پردهای از آسمان فرو افتاد و بین او و نرگس قرار گرفت. عمه حکیمه سراسیمه به اتاق دیگر رفت. امام را دید که لبخند میزند و دعا میخواند. دوباره به اتاق برگشت. پردهای ندید. شگفت زده شد. در اتاق بوی عطر تازه پرواز میکرد. مهدی به دنیا آمده بود….
«حکیمه خاتون» دختر امام جواد علیه السلام و عمة مهربان امام عسکری علیه السلام بود. وقتی نرگس، حضرتِ مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را باردار بود حکیمه به او سر میزد و همدم تنهاییاش میشد. او بانویی دانشمند بود، از امامان علوم اسلامی را آموخته بود و از آنان روایتهای دینی نقل میکرد. حضرت حکیمه خاتون از راویان مورد اعتمادی است که روایتهای مختلفی از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف دارد. او در سال 274 قمری از دنیا رفت و در پایین پای امام حسن عسکری علیه السلام به خاک سپرده شد.
به معنای: آخرین نفر از جانشینان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم.
لقبی است از لقبهای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف. به ایشان خاتم الائمه نیز میگویند.
یکی از نشانههای ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، خروج مرد خراسانیست، به سمت شهر کوفه. این مرد به خوبی معرفی نشده است.
از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف توقیعی به اسحاق بن یعقوب رسید که قسمتی از آن چنین بود: «… اما چگونگی استفاده جامعه و مردم از من در عصر غیبت، درست همانند بهره وری زمین و پدیده هایش از خورشید است؛ در هنگامی که ابر آن را از چشمها بپوشاند».
امام همچون خورشید پشت ابر، هر چند در پس پرده غیبت است اما نور ولایت وبرکتش بر همه عالمیان تابنده است.
دجّال مردی ستمگر است. کارش گمراه کردن مردم و دشمنی با خداست. وقتی دجّال خروج میکند، آن زمان، یکی دیگر از نشانههای ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بر شیعیان آشکار شده است.
دجّال در دینهای یهود، مسیحیت و اسلام، بدنام است و پیروان این ادیان، او را به عنوان مردی حیلهگر و ظالم، در آخرالزمان، میشناسند. در مورد شخصیت دجّال حرفها و احتمالهای دیگری هم هست.
امام علی علیه السلام فرموده است: «بدبخت کسی است که بگوید دجّال راستگوست و خوشبخت کسی است که او را دروغگو بخواند، او یک چشم است…».
دعایی مشهور با فرازهایی زیبا و عرفانی است.
دعای افتتاح به وسیلة شیخ محمد بن عثمان بن سعید عمری ـ نایب خاص امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ صادر شد. و در سند معتبری نقل است که امام به شیعیان فرمود: «در هر شب ماه رمضان این دعا را بخوانید که دعای این ماه را ملائکه میشنوند و برای صاحبش استغفار میکنند…».
دعای دلِ شیعیان، در صبحگاه و شامگاهان. در تنهایی و جمع. در لابهلای گریهها و ندبهها.
«… خدایا اگر مرگ من فرا رسد در حالی که امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ظهور نکرده باشد، پس از او مرا از قبرم برآور و به یاری او سعادتمندم کن!»
دعای عهد، دعایی مشهور است که بر خواندنش در دوران غیبت، سفارش بسیاری شده است. امام صادق علیه السلام فرمود: «هر کس چهل صبحگاه این دعا را بخواند، از یاوران حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف خواهد بود. و اگر پیش از ظهور آن حضرت بمیرد، خدای تعالی او را زنده خواهد کرد تا در رکاب امام جهاد کند و به شماره هر کلمه از آن، هزار حسنه برایش نوشته میشود و هزار کار بد از او محو میگردد!».
دعایی آسمانی، که آسودگی از غم و بیماری و اندوه را در پی دارد. و شیعیان محبّ امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را به قلة دلدادگی او پرواز میدهد. این دعا
را امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به یکی از شیعیان خود ـ محمد بن احمد ـ آموخت. این دعا در خواب، در شهر بغداد به وی آموخته شد.
دل به ندبه پیوند دارد مثل پیوند ساقه به آب. مثلِ چشمه با نسیم و همآوازی صبح با صدای چلچههای مهربانی…
ندبه آوازیست از جنسِ پرنیان نسیم. ندبه صداست. زاریست، گریه و مویه و فریاد است. صدایی از پشت حنجرة جان، به سوی کسی که آفتاب در آغوش دارد. اسمِ بهشت در پیشانی اوست و بوی خدا از سخنانش جاریست.
ندبه سرآغازیست بر دوستی با حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف. این دعای مشهور، مستحب است در چهار عید اسلامی یعنی: عید فطر، عید قربان، عید غدیر و روز جمعه، خوانده شود.
«ذوالفقار» شمشیریست با داستانی پرماجرا.
این شمشیر ابتدا از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بود. سپس وقتی شمشیر امام علی علیه السلام در نبرد احد ـ در صدر اسلام ـ شکست، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آن را به او هدیه داد. علامه مجلسی میگوید: «ذوالفقار از آسمان برای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نازل شد و ایشان آن را به حضرت علی علیه السلام بخشید».
این شمشیر سپس به امام حسن علیه السلام و امام حسین علیه السلام و سرانجام به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به ارث رسید.
امام صادق علیه السلام فرمود: «… در روز احد فرشتهای که اسمش رضوان بود
از آسمان ندا داد: «لا سیف الا ذوالفقار و لا فتی الا علی…»(1).
در لغت یعنی: بازگشت. برگشتن به جایی که پیشتر در آن جا بوده است.
در اصطلاح یعنی: بازگشت دو گروه، یکی از مؤمنان و دیگری از کافران (پس از مرگ) به دنیا، به همان صورت که در گذشته بودهاند. مؤمنان پس از ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف شاد و مسرور میشوند و در کنار آن حضرت هستند. اما کافران به خاطر ذلّت و بیچارگی در حسرت و اندوه خواهند بود.
عده زیادی از دانشمندان شیعه، معتقد به رجعت هستند. امام صادق علیه السلام اعتقاد به رجعت را یکی از شرایط ایمان دانستهاند. اما اهل سنت رجعت را نمی پسندند و رد میکنند.
در قرآن هم آیاتی هست که دلالت بر رجعت و اهمیت و درستی آن دارد(2).
مثل ماجرای حضرت عُزیر که پس از یکصد سال زنده شد.
گویند پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، امام علی علیه السلام، امام حسین علیه السلام و دیگر معصومین، پیامبران و مؤمنان و … از کسانی هستند که بعد از حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، به سوی دنیا رجعت میکنند.
از آغاز غیبت کبرای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نیاز شدید شیعیان به دانستن احکام شرعی، علمای دین را بر آن داشت تا کتابهایی در این زمینه بنویسند. این تألیفها به طور جدی از اواخر قرن چهارم هجرت شروع شد. فقیهان دین از طریق نوشته هایشان فتواها و نظریه هایشان را در زمینههای مختلف دینی، به مردم میرساندند. سرانجام در زمان ما این نوشتهها به شکلی منسجم و تدوین شده، انتشار یافته است. معمولاً کتابهای فقهی و احکام به اسم رسالة عملیه یا احکام و توضیح المسائل معروف است.
رکن و مقام محل بیعت با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. امام سجاد علیه السلام فرمود: «بهترین مکان بین رکن و مقام است».
هر یک از چهار زاویة کعبه را یک «رکن» میگویند. اگر رکن بدون پسوند به کار برود، منظور از آن «حجرالاسود» است.
«مقام» هم به جایگاهی میگویند که قدم در آن قرار میگیرد یا شخصی در آن جا میایستد. منظور از مقام در این جا «مقام ابراهیم» در مسجد الحرام ـ کنار کعبه ـ است و جایی مقدس و مهم به شمار میآید.
در آستانه ظهور امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف حرکتهایی شکل میگیرد که زمینه ظهور ایشان را فراهم میسازد. از حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم نقل است که فرمود: « افرادی با بیرقهای سیاه از ناحیه مشرق میآیند که دلهای آنها
مانند قطعههای فولاد محکم است. پس هر کس قیام آنان را شنید، برای بیعت به سویشان بشتابد هر چند لازم باشد با سینه بر روی برف برود…».
پیش از انقلاب جهانی حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف اتفاقات زیادی رخ خواهد داد. قیامهای مختلفی پدید خواهد آمد. دشمنان در گوشه و کنار جهان سربلند خواهند کرد و یاران آن حضرت نیز به یاری دین بر خواهند خاست.
با توجه به روایتهای مختلفی که از امامان عجل الله تعالی فرجه الشریف به دست ما رسیده، انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی; نیز از جمله زمینه سازان ظهور آن حضرت قلمداد میشود.
دربارة این که آیا امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف صاحب همسر و فرزند است، دیدگاه دانشمندان شیعه مختلف است و در این باره سه نظر ذکر شده است:
ایشان ازدواج نکرده است.
ازدواج کرده است، ولی فرزند ندارد.
ازدواج کرده است و فرزندانی هم دارد.
هر کدام از این سه نظر را جمعی از علماء گفتهاند و برای خود دلیل آوردهاند. هر چند هر سه مورد فقط احتمال است.
با بیست و سه سلام آغاز میشود. سلامی به آلیاسین که خاندان پاک پیامبرند و سپس سلامهای پاک و پیچیده در عطر روشنی، به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و آنگاه تجدید عهد…».
زیارت آل یاسین از زیارتهای مشهور امام است و ابوجعفر محمد بن عبدالله بن جعفر حِمیَری آن را نقل کرده است. حمیری مردی بزرگ و پارسا بوده و با امام مکاتبه داشته است. به همین خاطر این زیارت را از امام گرفته است.
«… اسب تو شتابان و شیونکنان شیهه میکشید، گریان بود و به سوی خیمههایت رهسپار شد. همین که زنان حرم اسب تو را به هم ریخته و نالان دیدند و زینِ اسب تو را واژگون؛ از خیمهها بیرون آمدند، گیسوان خود پریشان کردند و سیلی بر صورت خود زدند…»(1).
برخی زیارت ناحیه را از نوشتههای سید مرتضی ـ عالمِ بزرگ شیعیان ـ دانستهاند.
برخی آن را به حضرت مهدی علیه السلام نسبت داده اند.
ممکن است اصل آن از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نقل شده باشد، اما سید مرتضی بخشهایی را به آن اضافه کرده است.
متن آن خطابیست به امام حسین علیه السلام و یاران وفادارش در کربلا.
دومین شهری است که خلفای عباسی آن را در 120 کیلومتری شمال بغداد بر کنار شرقی دجله بنا کردند. معتصم عباسی آن را «سُر مَن رای» نام گذاشت، یعنی هر که آن را ببیند مسرور میشود. سپس در زبانها به آن سامرا گفته شد.
1) قسمتی از زیارت ناحیه مقدسه.
اجساد پاک امام هادی علیه السلام، امام حسن عسکری علیه السلام، نرجس خاتون، حکیمه خاتون و چند بزرگوار دیگر در این شهر دفن است. این امامان در جایی دفن هستند که اردوگاه و عسکر لشکریان معتصم در آن جا بود. به همین خاطر به آن دو امام «عسکریین» میگفتند. امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در این شهر به دنیا آمدهاند و سرداب مقدس نیز در کنار حرم پاک امامان عسکریین قرار دارد.
تکهای از بهشت خدا در شهر سامرا.
خانهای که آرامگاه دو پیشوای بزرگوار، امام هادی علیه السلام و امام عسکری علیه السلام بوده است. وقتی امام هادی علیه السلام چشم از دنیا فرو بست، در خانة خود در همین سرای آسمانی، به خاک سپرده شد. پس از ایشان فرزندشان امام عسکری علیه السلام نیز در کنار پدر در خاک آرمیدند.
چون دور تا دور این خانه در حصار عباسیان بود، مردم شیفتة اهلبیت علیه السلام، مخفیانه به زیارت حرم این دو امام مظلوم میآمدند. این ارتباط روز به روز بیشتر شد و تا امروز ـ بیشتر از گذشته ـ ادامه دارد.
در کنار این دو امام، مقبرة دو بانوی پاک قرار دارد: نرجس خاتون همسر امام حسن عسکری علیه السلام و مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و نیز حکیمه خاتون عمة امام حسن عسکری علیه السلام؛ وقتی به ضلع غربی آستانه برویم در آن جا به «سرداب» سلام میدهیم. سرداب محل عبادت و تولد امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است.
وقتی اسمش را میخوانیم به غربت میاندیشیم، و به امامان مظلومی که همة بهشت در قبالة سخاوت و جودشان بود اما … در زمین هیچ کس قدرشان را ندانست. امام هادی علیه السلام … امام عسکری علیه السلام … و امام مهربانتر از برگ باران، مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف.
خاکش، خاکِ ملکوت، دیوارهایش از جنسِ دیوارهای عرش خدا؛ بر پنجرههایش کبوتران هفت آسمان و بر فضایش، عطر ربّنا جاری … سرداب مقدس خانة انبیاست. مأمن امامانِ عترت آفتاب و زمینش، بوسهگاه هزار هزار فرشته، تا همیشه….
سرداب سامرا محل زندگی و عبادت امام هادی علیه السلام امام عسکری علیه السلام امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و محل تولد ایشان بوده است. ملاقات بیشتر آنانی که در زمان امام عسکری علیه السلام به دیدن امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف آمدهاند، در این سرداب بوده است.
برای سرداب آداب خاصی هست، که در کتابهای دعا ذکر شده است.
او از نسل ابوسفیان است. در منطقه شام خروج میکند و بسیاری از مسلمانان را با دروغگویی خود، فریب میدهد. سفیانی اعلام میکند که دیندار است. دایم ذکر یا رب یا رب بر لب اوست و با این نیرنگ، سرزمینهای بسیاری از مسلمانان را به تصرف درمیآورد. آنگاه شیعیان را در نجف و کوفه قتل عام میکند.
خروج سفیانی هم از نشانههای ظهور است. مدت حکومتش نه ماه است. سرانجام با سپاه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در منطقه بیداء (بین مکه و مدینه) نبرد میکند و به خواست خداوند همة لشکریانش ـ جز چند نفر ـ در زمین فرو میروند و هلاک میشوند. در مورد شخصیت و خصوصیات سفیانی، حرفهای مختلف و بسیار نقل شده است.
امام صادق علیه السلام: «… و آنگاه که (سید) حسنی خروج خود را آغاز میکند، اهل مکه بر او هجوم آورده، او را به قتل میرسانند و سر او را بریده، برای شامی میفرستند و در این هنگام صاحب الامر ظهور خواهد کرد…».
درباره سید حسنی، گویند که او از منطقه دیلم خروج میکند. علامه مجلسی از امام صادق علیه السلام نقل میکند که او جوانمرد خوشرویی است که از طرف دیلم خروج میکند و با بیان شیوایی که دارد، فریاد میزند: «ای آل احمد!» … آنگاه مردانی همانند قطعههای آهن، بر اسبهای چابک سوار گشته و حربه [= اسلحه] هایی به دست میگیرند. پیوسته ستمگران را میکشند تا این که وارد کوفه میشوند… سید حسنی آن جا را محل اقامت خود قرار میدهد».
او و اصحابش با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بیعت میکند.
این عدد در فرهنگ مهدویت، مقدس و معروف است. حکایت آن دربارة یاران خاص و فداکار امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است که تعدادشان به 313 نفر میرسد.
امام باقر علیه السلام فرمود: «یاران قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف سیصد و سیزده نفرند که برخی از فرزندان عجم (غیر عرب) هستند. در روز روشن، سوار بر ابر آورده میشوند و برخی از آنان در حالی که در رختخواب خود خوابیدهاند، از آن برده میشوند و در مکه بدون وعدة قبلی، به محضر ایشان میرسند».
در بعضی از روایات آمده که پنجاه تن از این 313 نفر از زنان
هستند. این 313 تن با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بیعت خواهند کرد.
البته عدد 313 در موارد دیگر تاریخی هم نمونههایی دارد. مثل تعداد یاران پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در جنگ بدر که 313 نفر بودهاند.
در لغت یعنی: آواره
اصبغ بن نباته میگوید: «از امیرمؤمنان علی علیه السلام شنیدم که فرمود: صاحب این امر شرید (آواره)، طرید (رانده)، فرید (تک) و وحید(تنها) است».
شرید یکی از لقبهای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است چون در دوران غیبت خود، خانة معین و مکان خاصی ندارد.
ماه تولد دوبارة نور، و رویش آفتاب بیداری در آسمانِ ظلمت… در ماه شعبان مناسبتهای دلانگیزی همچون تولد امام حسین علیه السلام، امام سجاد علیه السلام و حضرت عباس علیه السلام وجود دارد. به آن شعبان المعظم میگویند چون ماه بزرگ و با عظمتی است. امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در پانزدهم این ماه، در شهر سامرا متولد شد. شعبان ماه هشتم از ماههای قمریست و شب نیمه شعبان را «لیلةُ البرات» میگویند. چون در آن شب، برات آزادی از آتش، به مؤمنان و اهل تقوا تقدیم میشود.
دربارة شمایل و اوصاف امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف چه در زمان ولادت و کودکی، و چه در زمان ظهور، روایتهای مختلفی از امامان ذکر شده است. این سخنان چند دسته هستند که با شرح و توضیح در کتابهای معتبر
آورده شدهاند. مثلاً نقل شده است:
«یعقوب منقوش از جمله کسانی است که به خانة امام عسکری علیه السلام رفته و امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را زیارت کرده است. او میگوید در آن جا کودکی دیدم هشت تا ده ساله، با پیشانی درخشان و رویِ سفید؛ دو چشم براق داشت و دو کتف ستبر و دو زانوی برگشته. در گونة راستش خالی بود و … ».
امام رضا علیه السلام فرمود: «قائم ما اوست که چون ظهور کند، در سِن پیران است اما سیمایی جوان دارد…».
امام باقر علیه السلام فرمود: «… او انسانیست سرخ و سفید، دارای چشمانی گردِ فرو رفته، ابروانی پرپشت و شانهای پهن…».
امام علی علیه السلام فرمود: «مهدی دارای چشمانی سیاه و درشت است. موهایی مجعد، و خالی بر گونه دارد…».
… جابر سراپا شوق بود. دایم به سیمای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مینگریست و آرامش میگرفت. ناگهان کسی از دور نمایان شد. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم لبخند زد. علی علیه السلام بود. پیامبر که نگاهش میکرد گفت: «سوگند به کسی که جانم در دستِ اوست. این شخص و شیعیانش، در قیامت رستگار خواهند بود».
شیعه در لغت یعنی: دوست، یار، پیرو
در اصطلاح به پیروان امام علی علیه السلام و اهل بیت میگویند. شیعه معتقد است که آن حضرت جانشین بیواسطة حضرتِ محمد صلی الله علیه و آله و سلم است. بهترین دلیل بر این اعتقاد، اعلام ولایت آن حضرت از سوی خداوند توسط پیامبر، در روز غدیر خم است.
به کسانی که به امامت امام علی علیه السلام و یازده فرزند معصوم او اعتقاد دارند شیعة اثناعشری یا امامیه میگویند.
یکی از لقبهای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف
به این معنا که آن حضرت صاحب امر ظهور و قیام جهانی خواهد بود.
دار در لغت یعنی: خانه؛ اما در این جا منظور خانة پدری و پدربزرگ امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است.
چون غیبت امام در آن خانه بود و مردم هم به خاطر مأموران خلیفه نمیتوانستند اسمِ ایشان را به زبان بیاورند در مورد ایشان میگفتند صاحبُ الدار، یعنی صاحب خانه. صاحب الدار از لقبهای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است.
یکی از لقبهای معروف امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف. هر چند هرکدام از ائمه علیهم السلام صاحب زمان خود هستند، اما به خاطر عمر فراوان امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ایشان بیشتر از آن بزرگواران به این لقب معروف شده اند. از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نقل است که فرمود: «هر آن کس که دوست دارد خداوند را در حال کمال ایمان و حسن اسلام دیدار کند پس باید حجت، صاحب الزمان، قائم، منتظر، مهدی، را دوست داشته باشد».
در لغت یعنی: دارندة شمشیر
دانشمندان میگویند دربارة سلاح امام سخن صریحی نیست. میتوان گفت که صاحب السیف کنایه از دارابودن عظمت و قدرت باشد.
صاحب السیف از لقبهای امام است. البته این لقب مثل بسیاری از لقبهای دیگر آن حضرت اختصاص به ایشان ندارد بلکه برای ائمه دیگر نیز هست.
منطقة شیعهنشین در ایران
وقتی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ظهور میکند، یارانی چند از طالقان برمیخیزند و به ایشان میپیوندند.
بعضی طالقان را منطقهای میان مرو و بلخ دانستهاند، بعضی هم آن را شهری میان قزوین و ابهر برشمردهاند.
امام علی علیه السلام فرمود: «خوش به حال طالقان. خداوند متعال دارای گنجهایی است در آن جا که نه طلا است و نه نقره: اما در آن خطه مردانی هستند که خدا را آن گونه که شایسته است شناختهاند. آنان یاران مهدی در آخرالزمان هستند».
امام صادق علیه السلام فرمود: «این خطه مردانی دارد که قلبهایشان مثل پارههای آهن محکم است… و شدیدتر از آتش است. مهدی را پروانهوار در میان گرفته و وجود مقدسش را از خطر حفظ میکنند. شبها در مناجاتند و روزها سواران جنگجو. درخشندگیشان مثل
چراغهای پر نور است. گویی قلبهایشان چراغی از ایمان است. از بیم خدا میترسند. خواهان شهادتند و آرزوی کشته شدن راه خدا را دارند…».
گروهی از دانشمندان «طالقان» را کنایه از منطقة وسیعی همچون ایران میدانند.
امام علی علیه السلام فرمود: «به ناگزیر ده اتفاق قبل از قیامت رخ خواهد داد: سفیانی، دجال، دود و جنبنده، خروج قائم، طلوع خورشید از مغرب و …».
هر چند جمعی از دانشمندان معتقدند که خورشید در هنگام ظهور از مغرب آشکار میشود، اما برخی دیگر میگویند این اتفاق دور از ذهن است، چون باعث به هم ریختن و از هم پاشیدن نظم جهان و تغییر در منظومه شمسی است…
برخی نیز بر این باورند که مقصود از طلوع خورشید از مغرب، ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است، چون آن حضرت همان خورشید غایب است که در پایان عمر طولانیاش، طلوع خواهد کرد.
تا اکنون بیش از 1170 سال از عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف میگذرد. در میان مردم افرادی بهانه جو از قدیم تا امروز دربارة طول عمر امام اشکال تراشی کردهاند. چون طول عمر متعارف انسانها بیشتر از 120 سال نیست.
شیخ صدوق در کتاب «کمال الدین…» دربارة طول عمر حضرت
به خوبی بحث کرده و به اینان پاسخ داده است. او در کتاب خود درباره کسانی که بیشتر از 120 سال عمر کردهاند، سخنان جالبی گفته است.
علمای دیگری هم هستند که در این باره بحث علمی داشتهاند. در قرآن هم نام کسانی هست که طول عمری طولانی و غیرطبیعی داشتهاند. مثل حضرت نوح که دربارة 950 سال عمرش صحبت شده است و او هیچگاه غایب از چشم مردم هم نبوده است.
قرآن در سورة نساء آیههای 157 تا 159 درباره حضرت مسیح علیه السلام سخن میگوید. به نظر قرآن وقتی دشمنان به سراغ عیسی علیه السلام رفتند، او کشته نشد، بلکه به آسمان رفت. پس حضرت عیسی زنده است. و تا الان بیش از دو هزار سال عمر کرده است و در هنگام ظهور، همراه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بازخواهد گشت.
حضرت خضر علیه السلام نیز زنده است. این اعتقاد را غیر از شیعیان، اهل سنت نیز دارند. معجزة حضرت خضر این بود که وقتی بر روی چوب خشک یا زمین بیعلفی مینشست، آن جا سبز میشد. به همین جهت به او «خضر» میگفتند.
قرآن در مورد اصحاب کهف نیز سخن گفته است، آنان سیصد و نه سال در غار بودندو…. ( اصحاب کهف)
راه دیگری نیز برای طول عمر انسان هست و آن راهِ معجزه و قدرت خداوندی است. امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز به خواست و قدرت خداوند زنده است.
ما به درستی نمیدانیم «طیُّ الارض» چگونه و به چه شکلی است. اما میتوان دربارة آن گفت که یک جا به جایی بسیار سریع برای انسان است از یک مکان به مکان دیگر. در روایتهای بسیاری از چگونگی سفر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و یارانش به عنوانِ «طیُّ الارض» تعبیر شده است.
ثَرب در لغت یعنی: فساد
یثرب از معنای ثرب میآید. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم اکرم وقتی پا به یثرب گذاشت مردم را از بردن نام یثرب نهی کرد و آن را طابه و طیبَه نامید. یعنی: طیب و پاکیزه.
به مدینه طیبَه میگویند. در روایاتی گفته شده طیبه یا مدینه محل زندگی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در زمان غیبت است.
در لغت یعنی: آشکار شدن چیز پنهان
در اصطلاح مهدویت یعنی: ظاهر شدن امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، پس از پنهان زیستی طولانی، برای قیام و برپایی حکومت عدل جهانی.
یک روز میآید کسی
دلواپس او مانده ایم
خواهی نخواهی میرسد
پیغام او را خوانده ایم
کافی است دلها را کمی
با صبر دلداری دهیم
با او به رسم دوستی
دست وفاداری دهیم
صد بوسه از روی وفا
بر روی ماهش میکنیم
جان را اگر او خواست ما
تقدیم راهش میکنیم
وقتی بیاید آسمان
آواز خوش سر میدهد
گلهای رنگارنگ دشت
یک بوی دیگر میدهد
هر کس که با او مَحْرَم است
دل را به دریا میزند
هرموج با دیدار او
آهنگ زیبا میزند
هرگز نمیروید به دل
دیگر درخت انتظار
وقتی بیاید میشود
دنیا پر از بوی بهار
حسین احمدی
روز دهم محرم، روز در خون شدن آفتاب سوم علوی، روز غمگنانة شهادت اباعبدالله الحسین علیه السلام و فرزندان و یاران باوفایش.
در غم و سوگواری برای شیعیان، روزی بزرگتر از عاشورا نیست. از برخی روایات استفاده میشود. در این روز بزرگ نیز قائم آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم قیام خواهد کرد. امام باقر علیه السلام فرمود: «قائم ما در روز شنبه ـ روز عاشورا ـ روزی که در آن حسین بن علی کشته شد خروج میکند».
اسمش «عثمان بن سعید» کنیه اش «ابوعمرو» و لقبش «العمری»، «سمّان»، «اسدی» و «عسکری» بود.
به او سمّان میگفتند چون به تجارت روغن مشغول بود چرا که میخواست با این کار حکومتیان به شغل اصلی او پینبرند. او اولین نایب خاص امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در زمان غیبت صغری است. عثمان بن سعید از یاران و شاگردان مورد اعتماد امام هادی علیه السلام و امام عسکری علیه السلام بود. مردی پارسا و دانشمند بود. شیخ عباس قمی در کتابِ «سفینة البحار» خود میگوید: «عثمان بن سعید نخستین نایب از نایبان چهارگانه است. حرفهایی که درباره بزرگی قدر و عدالت و امانت او گفته شده آن قدر زیاد است که قابل ذکر نیست. ایشان بزرگوارتر و مشهورتر از آن است که مثل بنده، بتواند توصیفش کند».
او وقتی عمرش به پایان نزدیک شد، به دستور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، فرزند خود محمد بن عثمان را به عنوان نایب دوم انتخاب کرد.
در لغت به معنای قسط و داد آمده است. ضد جور است. حکم به حق را هم عدل میگویند.
خداوند در آیههای بسیاری در قرآن، انسانها را به عدل توصیه میکند.
برپایی عدل از مهمترین هدفهای قیام امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است. امام هادی علیه السلام فرمود: «پس از من فرزندم حسن است و پس از حسن فرزندش قائم، کسی که زمین را پر از عدل و داد کند؛ همچنان که آکنده از ظلم و جور شده باشد».
ابوالحسن علی بن محمد سمری به خاندانی با تقوا و شیعه تعلق داشت. وقتی حسین بن روح نوبختی از دنیا رفت، او به عنوان نایب چهارم امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف انتخاب شد. ابوالحسن آخرین نایب بود و پس از او هیچ کس دیگری نایب خاص امام نشد و غیبت کبرای امام آغاز گشت.
به این ترتیب نایبان امام: عثمان بن سعید، محمد بن عثمان، حسین بن روح و علی بن محمد سمری بودند. انتخاب این چهار نفر فقط به دستور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بود. شیعیان هم وقتی نشانه یا معجزهای بر راستگویی در نیابت آنها دیدند، حرفشان را پذیرفتند.
سمری سه سال عهده دار نیابت بود. به همین خاطر فرصت کمی برای فعالیت داشت و نتوانست مثل نائبان قبلی امام، فعالیت گسترده داشته باشد. سرانجام شش روز قبل از مرگش، توقیعی از سوی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف صادر شد. حضرت در آن توقیع، مرگ نایب چهارم خود را پیشگویی کرده بود. او در سال 329 قمری از دنیا رفت و در بغداد به
خاک سپرده شد. وقتی از سمری پرسیدند: «چه کسی جانشین تو خواهد بود؟»
او در پاسخ توقیع امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را به مردم نشان داد و خواند که:
«بسم الله الرحمن الرحیم.ای علی بن محمد سمری! خداوند پاداش برادران دینی تو را در مصیبت مرگ تو بزرگ دارد. تو تا شش روز دیگر خواهی مرد، پس کارهای خود را جمع کن و دربارة نیابت و وکالت به هیچ کس وصیت مکن تا جای تو بنشیند؛ زیرا غیبت کامل فرا رسیده است. دیگر تا آن روزی که خدای تبارک و تعالی بخواهد. ظهوری نخواهد بود و آن، پس از مدت درازی خواهد بود که دلها را به سختی و قساوت فراگیرد و زمین از ستم و بیداد پرگردد. به زودی از شیعیان من کسانی ادعای مشاهده خواهند کرد، بدان هر کس که پیش از خروج سفیانی و برآمدن صیحه و بانکی از آسمان، ادعای دیدن من را نماید دروغگو و تهمت زننده است. قدرت و توانایی از آنِ خداوند بلند پایه و بزرگ است و بس».
شیعیان «غلام» را نیز به عنوان لقب برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به کار بردهاند.
گاهی در معنای لغویاش ـ یعنی پسر بچه و جوان ـ و گاهی هم به عنوان تقیّه بوده است.
حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «به ناگزیر برای غلام غیبتی است!»
به پنهان زیستن امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ که به فرمان خداوند است ـ غیبت میگویند.
غیبت امام از اسرار خداست که بر بندگانش پوشیده است. این غیبت در دو زمان اتفاق افتاده است: غیبت صغری، غیبت کبری.
زراره که یکی از یاران امام صادق علیه السلام است از ایشان شنید که فرمود: «همانا برای قائم دو غیبت است که در یکی از آنها (به خانوادهاش) برمیگردد و در دیگری معلوم نیست در کجاست. هر سال در اعمال حج حاضر میشود و مردم را میبیند در حالی که مردم او را نمیبینند».
مطابق روایات، راز اصلی غیبت مشخص نیست، اما کوتاهی مردم و عدم آمادگی آنان برای ظهور، امتحان افراد، حفظ جان امام از کشته شدن بیفایده برای دین، و برخی دلایل دیگر در برخی روایات بیان شده است.
در این غیبت، پنهان زیستن امام کوتاه بود. برخی از علما آغاز این غیبت را از همان ابتدای ولادت دانستهاند. با این حساب، مدت آن 74 سال میشود.
برخی دیگر شروع آن را از شهادت امام عسکری علیه السلام میدانند که این نظریه بهتر به نظر میآید. بر این اساس مدت غیبت صغرای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 69 سال بوده است.
در زمان غیبت صغری ارتباط حضرت با مردم به طور کامل قطع نبود و چهار نایب ایشان به ترتیب، واسطه حضرت و شیعیان بودند. گاه
ممکن بود کسی حضرت را ببیند و بشناسد، اما در غیبت کبری این امکان وجود ندارد و هیچ کس حق ندارد ادعای واسطه یا نیابت ـ آن گونه که در غیبت صغری بود ـ بنماید.
پس از پایان غیبت صغری و مرگ آخرین نایب امام ـ علی بن محمد سمری ـ در سال 329 قمری، غیبت کبری آغاز شد و تا روز ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ادامه دارد. از مدت غیبت کبری کسی خبردار نیست. نیابت نیز در این دوران به صورت عام خواهد بود که بر عهدة مجتهدان جامع الشرایط است.
امام علی علیه السلام فرمود: «برای قائم ما غیبتی است که زمانش طولانی خواهد بود. گویی شیعیان را میبینم که در زمان غیبت او، به این سو و آن سو میروند. همانند گوسفندانی که چوپان خود را گم کرده باشند، به دنبال چراگاه میروند و آن را نمییابند. بدانید هر کس که در زمان غیبتِ او، بر دین خود ثابت قدم بماند و سنگدل نشده باشد، در بهشت با من و در درجة من خواهد بود».
شیعیان در همة سختیها و حادثهها به او پناه میبرند و برای ظهورش دعا میکنند. ندبة دلها به خاطر اوست. او که بیاید از چشم زمین، سیاهیها پاک خواهد شد و زندگی از نو، زمین را در آغوش خواهد گرفت.
این نشانه در روایتهای فراوانی دیده شده که از نشانههای معروف ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. البته این نشانه به معنای این نیست که همه
ظالم و ستمگر میشوند چرا که مردمان بسیاری برای آماده سازی جهان در انتظار ظهور امام، با ظلم و جور مبارزه میکنند؛ برای امر به معروف و نهی از منکر به پا میخیزند و به پاکیها و روشنیها روی میآورند.
خداوند به وسیلة ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف زمین را پر از عدل و داد میسازد، پس از آن که از ظلم و ستم پر شده باشد.
در لغت یعنی: گشایش و آسودگی از اندوه و غم
در اصطلاح به ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف گویند، زیرا ایشان گره از مشکلات و اندوهها و مصیبتهای جهانیان باز میکند.
برای دعا کردن در فرج امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف دعاهایی وارد شده است. آن حضرت نه تنها شیعیان خود را به دعا کردن برای تعجیل در فرج خود فرمان داده است. بلکه زیاد دعا کردن را نیز از آنان خواسته است.
امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف فرموده است:« برای نزدیک شدن فرج، بسیار دعا کنید»
…ای روزهای خوب که در راهید!
ای جادههای گمشده در مه!
ای روزهای سخت ادامه !
از پشت لحظهها به در آیید!
ای روز آفتابی!
ای مثل چشمهای خدا آبی!
ای روز آمدن!
ای مثل روز، آمدنت روشن!
این روزها که میگذرد، هر روز
در انتظار آمدنت هستم!
اما
با من بگو که آیا، من نیز
در روزگار آمدنت هستم؟!
قیصر امین پور
در لغت یعنی: ایستاده، پایدار
معروفترین لقب حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است. هیچ لقبی به اندازة قائم برای ایشان به کار نرفته است. سرانجام روزی خجسته، آن حضرت در مقابل بدیها و کژیهایی که در دین خدا به وجود آمده قیام میکند و مردمان را به سوی روشنایی فرا میخواند.
ابوحمزة ثمالی دانشمندی است که دوستدار اهل بیت علیه السلام است. او میگوید: «از امام باقر علیه السلام پرسیدم:«ای فرزند رسولِ خدا، آیا همة شما امامان، قائم (و به پا دارندة حق) نیستید؟»
پاسخ داد: «آری!»
پرسیدم: «پس چرا به امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف قائم میگویند؟»
فرمود: «هنگامی که جدّم امام حسین علیه السلام شهید شد، فرشتگان در درگاه خداوند به ناله افتادند و به خدا شکایت بردند … پس خداوند امامان از فرزندان امام حسین علیه السلام را به آنها نشان داد. فرشتگان خوشحال شدند. در آن هنگام نگاهشان به یکی از آنها افتاد که در حال قیام بود و نماز میخواند. پس خداوند رو به آن فرشتگان گفت: به
وسیلة این قائم از آنها (قاتلان حسین علیه السلام) انتقام خواهم گرفت».
قتل در لغت یعنی: کشتن
نفس زکیّه یعنی: انسان بیگناه و پاک که گناهی ندارد.
گویند در هنگام ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، انسانی مؤمن و پاک در راه ایشان به شهادت میرسد، او فرزند امام حسن مجتبی است. این اتفاق در بین رکن و مقام روی میدهد.
از او به عنوان «سید حسنی» یا «نفس زکیه» نام میبرند. قتل نفس زکیه از نشانههای حتمی ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به شمار میآید. البته ممکن است سید حسنی یک شخص و نفس زکیه شخص دیگری باشد.
خانة مهربانی اهل بیت علیهم السلام و سرای آسمانی حضرت معصومه علیها السلام ـ بانوی باران و آفتاب و آیینه- مردمان قم از همان روزهای آغازین اسلام، شیعه و دوستدار خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بودهاند. در طول زمانها رفته رفته به شهری علمی تبدیل شده و امروزه مهمترین مرکز علمی و سیاسی شیعیان اثنا عشری به شمار میآید.
برای «قم» و قیام حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف رابطهای نزدیک هست. روزی امام صادق علیه السلام به عفّان بصری فرمود: «آیا میدانی که چرا اسمِ این شهر را قم نهادهاند؟»
عفّان پاسخ داد: «نه مولای من، خداوند و رسولش بهتر میدانند».
حضرت فرمود: «همانا به آن قم میگویند، زیرا مردمانش در گرداگرد قائم آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم جمع شده و همراه او قیام میکنند. در پیرامونش ثابت قدم هستند و به او یاری میرسانند. مسجد جمکران قطعهای زیبا از بهشت قم است. مکان مقدسی که در آن عطرِ دلانگیز امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف جاری است».
روزی امام صادق علیه السلام در نقطهای پشت کوفه دو رکعت نماز خواند، سپس به یار با وفایش ابان بن تغلب فرمود: «این جا محل خانة قائم است».
اصبغ بن نباته گوید: «روزی در مسجد کوفه گرد حضرت بودیم، او دربارة خوبیهای مسجد کوفه سخن بسیار گفت. سپس فرمود: زمانی خواهد رسید که این جا نمازگاه مهدی از فرزندانم خواهد شد».
کوفه به دستور خلیفة دوم ـ عمر بن خطّاب ـ و به دستِ سعد بن ابی وقاّص در سال 17 قمری ساخته شد. در ابتدا به شکل یک پادگان نظامی در نزدیکی ایران بود تا به سربازان برای جنگ با ایرانیان پشتیبانی برساند. مسجدِ این شهر در آن زمان گنجایش چهل هزار نفر را داشت. چون چهل هزار نظامی در کوفه حضور داشت. در سال 36 قمری امام علی علیه السلام کوفه را به عنوان محل خلافت خود برگزید. از کوفیان کارهای ناشایستی در طول تاریخ دیده شده، همچون آزار امام علی علیه السلام، ناجوانمردی در حق امام حسن علیه السلام و بیعت شکنی و جنگ با امام حسین علیه السلام.
این شهر پس از ظهور و قیام امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، مرکز خلافت و حکومت ایشان خواهد بود.
نخستین کوه در کوههای تهامه است که در نزدیکی شهر مدینه قرار دارد. در بعضی از روایتها، از این کوه به عنوان محل زندگی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در زمان غیبت نام برده شده است.
یکی از نامهای مبارک امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است. اما دربارة این که آیا میشود به حضرت با این نام اشاره کرد یا نه، بین دانشمندان شیعه اختلاف است.
بعضی میگویند: «ذکر نام امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ محمد ـ تا زمان ظهور حرام است».
بعضی معتقدند: «حرام است به خاطر تقیّه و ترس از دشمنان.»
بعضی هم بر این باورند که: «حرام است فقط در دوران غیبت صغری».
وی دومین نایب (از نایبان چهارگانه) امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در زمان غیبت صغری است. حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در توقیعی فرمود: «… و اما محمد بن عثمان عمری، پس خداوند از او و پدرش خشنود و راضی باشد. همانا او مورد وثوق من و نوشتة او نوشتة من است».
پدر محمد، عثمان بن سعید، نایب اول امام بود. وقتی پدرش زنده بود از سوی امام عسکری به عنوان نایب نایب امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف معرفی شد.
محمد بن عثمان چهل سال نایب بود. در این مدت فشارهای زیادی از سوی خلفای عباسی و دیگر دشمنان اهل بیت، به او وارد شد. اما
وظیفة خود را به شکل خوبی عهدهدار شد. محمد در سال 305 قمری از دنیا رفت. قبرش در کنار قبر مادرش در بغداد، بر سر راه کوفه ـ در خانهاش ـ قرار دارد.
نقل است که امام هادی علیه السلام سه نفر را لعن کرده که یکی از آنها محمد بن نصیر است. او رقیب محمد بن عثمان ـ نایب دوم ـ بود و با نیابت او مخالفت میکرد. ابن نصیر عقیدة کفرآمیز داشت و میگفت پیامبر خداست و امام هادی علیه السلام او را مبعوث کرده است. به کارهای ناروا اعتقاد داشت. او در آخر عمر بیمار شد و از دنیا رفت.
در این باره سخنان و نظرات بسیاری گفته شده است. اما روایاتی داریم که میگویند به جز خداوند، کسی مدت حکومت حضرت را نمیداند.
چه بسیار کسانی که در دوران غیبت کبرای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ادعای دروغ درباره یاری آن حضرت دارند یا به دورغ خود را نایب و دوست ایشان میدانند. اینان افرادی هستند که با کوچکترین اتفاقی، رسوا میشوند و چهره پنهانی نفاقشان بر ملا خواهد شد.
احمد بن هلال یکی از آنهاست. او نخست از یاران و نزدیکان مورد اعتماد امام عسکری علیه السلام بود. اما سرانجام از راه اهل بیت منحرف شد.
محمد بن هلال نیز مردی مؤمن و مورد اعتماد امام حسن عسکری علیه السلام بود. اما بعد از امام به کارهای زشت و ناشایست روی آورد. در زمان نایب دوم امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ادعا کرد که من نایب امام زمانم. از مردم اموالشان را گرفت و آنها را به امام نرساند. روزی محمد بن عثمان نایب دوم برای او با حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ملاقاتی را فراهم کرد. امام به او فرمود آن اموال را به نائبش برگرداند! اما او دشمنی کرد ونپذیرفت. سرانجام امام در توقیعی او را لعن کرد…
مجتهدی است که قوانین دین اسلام را بر اساس قرآن، سنت، اجماع و عقل به دست آورد. برای مرجع تقلید در دوران غیبت کبری اهمیت و جایگاه مهمی وجود دارد. بعد از وفات چهارمین نایب امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، مراجع تقلید برای شیعیان، احکام دین را بازگو کردند و با فتوای خود، راه صحیح را بر آنها نمایان ساختند.
بعضی از مراجع تقلید شیعه در زمان خود، مرجعیت جهانی داشتند مثل سید ابوالحسن اصفهانی، حاج آقا حسین بروجردی و امام خمینی قدس سرّه.
پیش از آن که دین اسلام، روشنایی و ایمان و محبت را به سرزمین حجاز بیاورد، اعراب در زندگی جاهلی و خرافه زندگی میکردند، بیشتر آنان جاهل، بیخرد و خرافه پرست بودند. دست از شهوت و خشونت و رفتارهای جنگجویانه بر نمیداشتند و خونریزی، عات روزمره زندگیشان بود.
حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «هر کس قائم از فرزندان مرا در زمان
غیبتش منکر شود، به مرگ جاهلیت مرده است».
این نظر در روایات ائمه علیه السلام دیگر هم بیان شده است.
گویند در آغاز ظهور، جنگهای خونینی رخ خواهد داد که مردمان زیادی کشته خواهند شد. این اتفاق به مرگ سرخ معروف شده است.
بیماری طاعون است که باعث مرگ انسانهای بسیاری میشود. این بیماری در آستانة ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف گسترش خواهد یافت. با آمدن حضرت بیماریها برطرف و غم و اندوه از بین میرود.
یا: مسجد صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف
مسجد مقدسی است در شهر قم که گلدستهها و گنبدش سر در آسمان دارند. از ملکوت تا جمکران، راهی است به قامت آن گلدستهها. جمکران همسایه بهشت است. و زیر سایة طوبی. مردم از دور و نزدیک، سراسیمه به دیدارش میآیند، گونه بر خاک گرمش میگذارند و مویهکنان، صدایش میزنند.
در تاریخ نقل است که بنای این مسجد به وسیلة حسن بن مثله جمکرانی ساخته شده است. حسن در بیداری بوده که فرستادة امام او را فرا میخواند. او همراه فرستاده به دیدن امام میرود و دستور ساخت آن مکان مقدس را، در حالی که خود حضرت محدودة آن را معین کرده، میگیرد.
مسجد جمکران در سال 393 قمری ساخته شد هر چند بعضیها بنای ساختش را دهها سال قبل از این تاریخ میدانند. برای مسجد جمکران آداب و نماز خاصی هست.
انگار دلم پر از کبوتر شده است
چون آمده ام به خانه ساده تان
این قلب شکسته پر از درد من است
این خانه بیریا و آماده تان
مانند کبوتری که از راه دراز
با بال شکسته آمده تا این جا
غمگینی و غصه ام فراموش شده
چون آمده ام به شوق دیدار شما
امشب دل من، دل پر از احساسم
از عطر نماز، جمکرانی شده است
از عشق تو چشمهای بارانی من
عاشق شده است و آسمانی شده است
رودابه حمزه ای
امام صادق علیه السلام به یار دیرینش ابابصیر فرمود: «ای ابا محمد! گویی فرود آمدن قائم را با اهل و خانوادهاش در مسجد سهله، با چشم خود میبینم!».
ابابصیر پرسید: «آیا محل اقامت دائمی ایشان نیز در مسجد سهله است؟».
امام پاسخ داد: «آری… مسجد سهله اقامتگاه حضرت ادریس علیه السلام بود. اقامتگاه حضرت ابراهیم علیه السلام بود. خداوند پیامبری را مبعوث نکرده جز این که در مسجد سهله نماز گزارده است. مسجد سهله پایگاه حضرت خضر علیه السلام است. کسی که در مسجد سهله اقامت کند همانند کسی است که در خیمة رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم اقامت کند. مرد و زن با ایمانی یافت نمیشود جز این که دلش به سوی مسجد سهله پر میزند…».
ابابصیر پرسید: «آیا مسجد سهله اقامتگاه دائمی حضرت قائم هم هست؟»
امام پاسخ داد: «آری»
مسجد سهله در شهر کوفه قرار دارد و شیعیان عراق و ایران و کشورهای دیگر، مشتاق زیارت آن و به جای آوردن آدابش هستند.
این مسجد بعد از ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، باعث استفادة زیادی خواهد شد. استفادههایی همچون مرکز قضاوت و دادرسی برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، مرکز تبلیغ دینی، محل اقامة نماز جمعه و جماعت …
مسجد کوفه هم اکنون در شهر کوفه قرار دارد و مورد توجّه خاص شیعیان است.
یکی دیگر از القاب امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است.
امام صادق علیه السلام به آیه 62 سورة نمل اشاره کرد و گفت: «این آیه دربارة مهدی از آل محمد نازل شده است. به خدا سوگند مضطر اوست.
هنگامی که در مقام ابراهیم دو رکعت به جا میآورد و دست به درگاه خداوند متعال برمیدارد، خداوند دعای او را میپذیرد و ناراحتیهایش را برطرف میسازد و او را خلیفة روی زمین میکند».
جمع معّمَر. یعنی: انسان که عمر دراز دارد.
انسانهای زیادی در تاریخ معرفی شدهاند که عمر طولانی داشتهاند مثل حضرت نوح علیه السلام. عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز طولانی است و از معّمَرین است.
دربارة ملاقات با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریفدر زمان غیبت، حرفها و داستانهای بسیاری نقل است. در این مورد نیز عقیدة علماء در اختلاف است. عدهای نه تنها ملاقات، بلکه ارتباط با ایشان ـ در زمان غیبت کبری ـ را تأیید نمیکنند.
جمعی هم آن را ممکن میدانند. هر کدام از این دو گروه، بر ادعای خود دلیلهایی دارند.
در زمان غیبت کبری بعضی از بزرگان و علماء، به ملاقات امام رفتهاند. و از آنان حکایتهای شیرینی بر جای مانده است. گرچه متأسفانه شیادان و مدعیان دروغینی هم بودهاند که به دروغ ادعای ملاقات کردهاند.
به کسی گفته میشود که مردم انتظار آمدنش را دارند. یکی از القاب امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است؛ یعنی کسی است که مردم انتظار آمدنش را دارند. که بیاید و بیرق داد و عدل بیاورد. که بر جهان بنگرد و نگاه آفتابیاش، یخهای ستم را آب کند.
منتظران چشم به افق مغرب دارند، یا شاید در آسمان خالی از امام، نگاهشان سرگردان است. شب، سیاه و دوداندود است. در دستها فانوسی نیست. غبار غم بر مژهگانشان نشسته، عمر انتظار پیرتر از عمر همة آنان شده است.
امام صادق علیه السلام فرمود: « در صبح و شام منتظر فرج باش…».
یعنی: انتقام گیرنده. یکی از لقبهای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است.
امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف فرمود: «من باقی ماندة خدا در روی زمین و انتقام گیرنده از دشمنان او هستم».
یعنی: میراثهای پیامبران
امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در هنگام ظهور، بسیاری از میراث پیامبران گذشته را به همراه خواهد داشت. میراثهایی چون: پیراهن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، عمامه و زره آن حضرت و سلاح و پرچم ایشان، سنگ و عصای حضرت موسی علیه السلام، انگشتری حضرت سلیمان علیه السلام و… .
مهدی در لغت یعنی: هدایت شده.
مهدویت نیز از آن گرفته شده است. از لقبهای مشهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. هر چند گاهی نیز مهدی به معنای فاعلی (هدایت کننده) نیز به کار میرود.
از امام صادق علیه السلام پرسیدند: «چرا او (امام زمان عج) مهدی نامیده شده است؟»
پاسخ فرمود: «به خاطر این که او بر تمامی امور پنهان هدایت میشود».
مکانی مقدس و معنوی در هر شهر و دیار که به نام امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف تبرک یافته و به خاطرش، دعای ندبه و دعاهای دیگر برگزار میشود. اولین مهدیه معروف در ایران، مهدیه تهران است که بزرگترین آنها به شمار میآید. این مرکز دینی و فرهنگی فعالیت خود را به همت مرحوم شیخ احمد کافی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، آغاز کرد.
در لغت یعنی: جانب، گوشه و کرانة زمین. جمع آن: نواحی
درغیبت صغری از حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف به ناحیه تعبیر شده است؛ گاه نیز به خود ایشان و نایبان خاصشان ناحیه گفتند. گویی این لقب نیز همچون بعضی از القاب ایشان، به شکل کنایه بوده تا دشمنان از نام و جای آن حضرت اطلاع پیدا نکنند.
ناحیه را بیشتر در کلام کسانی میبینیم که برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف توقیع نوشته اند و جواب گرفته اند. علامه اربلی- از علمای شیعیان- میگوید:
«شیعیان از آن حضرت در دوران غیبت صغری به ناحیه مقدسه تعبیر کردهاند و این رمزی بود که شیعیان آن حضرت را با آن میشناختند».
از امام علی علیه السلام و امام باقر علیه السلام روایت شده که: «نجباء از مصر بیرون میآیند … که زاهدان شب و شیران روز هستند. دلهایشان چون پولاد سخت است. در میان رکن و مقام با او (امام زمان عج) بیعت میکنند».
ندا در لغت یعنی: بلند شدن صدا و ظهور آن
در این جا منظور صدای بلندی است که در آستانة ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف از آسمان شنیده میشود. مردم در هر کجای کرة زمین که باشند آن را میشنوند. آنان به هراس و شگفتی میافتند. این ندا را هر ملتی به زبان خود میشنود.
این صدا به طور غیر طبیعی به مردمان میرسد، به شکلی که معجزهآساست.
باید اهمیت خبر ظهور به آنان اعلام شود. خبر دعوت به حق و حمایت و بیعت با امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف.
شیعیان و سنیان روایتهای زیادی را در این باره نقل کردهاند.
امام باقر علیه السلام فرمود: «ندا کنندهای از آسمان نام قائم را ندا میکند. پس هر که در شرق و غرب است آن را میشنود و از این صدا خوابیدهها بیدار، ایستادگان نشسته و نشستگان بر دو پای خود
میایستند. رحمت خدا بر کسی که از این صدا عبرت گیرد و آن را اجابت کند. زیرا صدای نخست، صدای جبرئیل روح الامین است».
همسر پاک امام حسن عسکری علیه السلام و مادر مهربان امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف. تمام نامهای آن بانو از اسامی گلها و شکوفهها است. کسی که مالک نرجس بود به خاطر محبت زیادی که به او داشت او را با بهترین و زیباترین اسمها صدا میزد. همچنین چون دشمنان، در پی آن بودند که امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را نابود کنند، خانوادة حضرت، نرگس را هر بار با نامی جداگانه صدا میزدند. تا آنان فکر کنند که با افراد مختلفی رو به رو هستند و نتوانند ایشان را دستگیر کنند.
او «ملیکه» دختر یشوعا فرزند قیصر روم بود. مادرش از فرزندان حواریّون (شمعون وصی حضرت مسیح) به حساب میآمد. داستان خواب دیدن و آمدن نرگس به سرزمین عراق و ازدواجش با امام عسکری علیه السلام خواندنی است.
او به عنوان کنیز (که در جنگ با رومیان اسیر شده بود) به بغداد آورده شد، سپس فرستادة امام هادی علیه السلام به بغداد رفت و او را از مالک اسیران خریداری کرد و به سامرا برد. حضرت نرگس علیها السلام با امام عسکری علیه السلام ازدواج کرد و حاصل این ازدواج آسمانی، تولد امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بود.
در کتابهای معتبر تاریخی هیچگونه اشارهای به زندگی حضرت نرگس علیها السلام بعد از ولادت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نشده است؛ فقط آمده است ایشان در زمانی که امام عسکری علیه السلام زنده بود، از دنیا رفت و در کنار قبر امام هادی علیه السلام به خاک سپرده شد.
برای هر کدام از امامان معصوم علیه السلام نمازی جداگانه ذکر شده است. این نمازها آداب و روشهای خاصی دارد که در کتابهای معتبر دعا آورده شده است.
نماز امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف یکی از این نمازها است. در روایتی که به حضرت زهرا علیها السلام نسبت داده شده است خصوصیت این نماز چنین بیان شده است:
هر کس که حاجتی در نزد خدا دارد، شب جمعه غسل کند. بعد از نیمة شب، به نمازگاه خود رفته و آمادة خواندن دو رکعت نماز باشد. در رکعت اول وقتی به «ایّاک نعبد و ایّاک نستعین» رسید صد مرتبه آن را تکرار کند. در ادامه سورة توحید را یک مرتبه بخواند، سپس ذکر رکوع و دو سجده را ـ هر کدام ـ هفت بار تکرار کند.
در رکعت دوم نیز نماز را به این ترتیب بخواند، خداوند ان شاء الله حاجتش را برآورده کند.
در بعضی از روایتها آمده که پس از این نماز، مستحب است که نمازگزار تسبیحات حضرت زهرا علیها السلام را خوانده، سپس به سجده برود و صد مرتبه صلوات بفرستد.
همچنین نقل است که: در پایان، دعای اللهم عَظُمَ البلاء و بَرِح الخفاء … خوانده شود.
این نماز اکنون نماز خاص مسجد جمکران، برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است.
نایبان چهارگانه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، که هر کدام در زمان غیبت صغری، نیابت امام را به عهده داشتند. هرچند امام در غیبت بود اما آنان به
راحتی با او دیدار میکردند و نامهها و توقیعاتش را به مردم میرساندند.
اولین نائب امام ابوعمر عثمان بن سعید عمری اسدی عسکری است، که از یاران امام هادی علیه السلام و امام عسکری علیه السلام بود. و پس از او نام سه نفر دیگر به شرح ذیل است؛
ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعید (محمد بن عثمان)
ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی (حسین بن روح)
ابوالحسنعلیبنمحمد سمری (علی بن محمد سمری)
نایبان خاص امام در زمان نیابت خود، نام و مکان امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را پنهان داشتند. آنان از فرقهگرایی و تفرقه در بین شیعیان جلوگیری کردند، با مدعیان دروغین نیابت مبارزه کردند و به سؤالهای فقهی و مشکلات علمی و عقیدتی شیعیان پاسخ گفتند.
آنان اموال متعلق به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را از مردم تحویل میگرفتند، یا اموالی را از طرف امام به مردم میبخشیدند و بر کار وکیلان امام در شهرها، نظارت داشتند.
نایب شدن چهار نفر برگزیده از نایبان امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را میگویند.
بعد از مرگ چهارمین نایب امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و پس از غیبت کبری حضرت، رهبری و سرپرستی شیعیان به عهدة مردان برگزیدهای از علمای دین افتاد.
از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف برای انتخاب این برگزیدگان شرایطی نقل شده بود
و این نایبان به صورت عام، نایب امام بودند.
امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در توقیعی فرمود: «… در پیشامدهایی که برای شما رخ میدهد باید به راویان اخبار ما (علماء) رجوع کنید. اینان حجت من بر شما هستند و من حجت خدایم…».
امام عسکری علیه السلام فرمود: «هر یک از فقیهان که بر نفس خود مسلط باشد، دین خود را حفظ کند و با هوای نفس خود مخالفت ورزد و دستور خدا را اطاعت کند، بر همگان واجب است که از او تقلید کنند».
فقیهان و مراجع تقلید هنوز هم این نیابت عام را بر عهده دارند و شیعیان در تمامی اعمال دینِ خود، آنان را پیشوا و راهنما میدانند.
مرجع تقلید
امام صادق علیه السلام فرمود: «این شب برترین شبها بعد از شب قدر است. خداوند در این شب فضلش را بر بندگان جاری میسازد و از منت خود، گناهان آنان را میبخشاید. پس تلاش کنید که در این شب به خدا نزدیک شوید».
وکیلان امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، هر کدام در شهرهای دور و نزدیک زندگی میکردند و مسئولیت خاصی بر عهدهشان بود. مثلاً وجوهات شرعی را از میان شیعیان جمع میکردند یا سرپرستی یتیمان را عهدهدار بودند، یا به نماز و امور دینی آنان رسیدگی میکردند.
وکالت برای ائمه علیه السلام از زمان امام کاظم علیه السلام شروع شد و تا زمان امام
مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ادامه یافت. در زمان غیبت صغرای امام، وکیلان بسیاری از طرف ایشان در میان شیعیان بودند. آنان با نایبان چهارگانه ارتباط داشتند و سؤالها و خواستههای خود را به وسیلة آنان به امام میرساندند.
در تاریخ نام بسیاری از این وکیلان ذکر شده است. مثلِ: احمد بن اسحاق (وکیل امام در قم)، محمد بن شاذان (در نیشابور) ابراهیم بن مهزیار (در اهواز) و …
امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به شیعیان خود فرمود: «هر یک از شما باید آن چه را که باعث دوستی ما میشود، پیشه خود سازد و از هر چه که موجب خشم ما میگردد دوری جوید».
برای آنان که در انتظار منادی رحمت و نور، پلک نبسته اند و در جادههای امید، دعای فرج میخوانند، آنان که منتظر یارند و چشم به روشنی قامتش دارند وظایف مختلف بیان شده است. در کتاب «مکیال المکارم» تا هشتاد وظیفه، ذکر شده است که بعضی از آنها چنین است:
شناخت حجت خدا و امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف، دوری از بدیها و آراستگیها به خوبی ها، پیوند با مقام ولایت، آمادگی برای ظهور، ارتباط با مراجع و فقیهان، استمرار بر دعا و…
تنها خداوند به وقت ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف آگاه است. امامان علیه السلام شیعه همیشه مردم را از تعیین زمان ظهور آن حضرت برحذر میداشتند
و هر کسی را که وقت گذار بود دروغگو میخواندند.
امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در توقیعی، به اسحاق بن یعقوب فرمود:« اما ظهور فرج در دست خدای عزوجل است و وقت گذاران دروغ میگویند».
پوشیده ماندن وقت ظهور از حکمتها و اسرار خداوند است. البته باید یکی از علتهای این پنهان ماندن را در درهم شکستن مکر و حیله دشمنان دانست.
نائب عام امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، کسی که زعامت و سرپرستی شیعیان را بر عهده دارد. او عالم به سیاستهای دینی و برقرار کنندة عدالت اجتماعی در میان آنان است. احکام و امور حکومتی در دست اوست و بر همگان ولایت دارد.
ولی فقیه یا رهبر امت اسلامی کسی است که در پیشگاه خدا مسئول است تا احکام را کاملاً اجرا کند. علاوه بر این که در قوانین الهی و فقهی، علم و اجتهاد دارد، در مسایل سیاسی و اجتماعی و مدیریت و شجاعت نیز آگاه است. در یک زمان امکان وجود مجتهدان و مراجع تقلید بسیار هست، اما ولی فقیه فقط باید یک نفر باشد تا در حفظ امت اسلامی و حکومت دینی، اختلافی ایجاد نشود.
ثار یعنی: خونخواهی
یالثارات الحسین یعنی: کجایند خونخواهان حسین علیه السلام. بیایید به طلب خون حسین و یارانش.
این شعار مختص یاران امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. آنان به خونخواهی امام حسین علیه السلام این شعار را بر زبان دارند.
امام صادق علیه السلام فرمود: «… تنها از خدا میترسند و فریاد لا اله الا الله آنان بلند است و همواره در آرزوی شهادت و کشته شدن در راه خدایند. شعار آنان «یالثارات الحسین علیه السلام» است…».
در روایات آمده است خروج یمانی یکی از نشانههای حتمی ظهور امام زمان است. او اهل ایمان است و مردم را به حق و عدالت دعوت میکند. (1)
1) برای استفاده بیشتر به کتاب فرهنگ نامه مهدویّت و یا پایگاه www.salimian.com مراجعه نمایید.
لیست برخی محصولات انتشارات بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف
ردیف
نام کتاب
قیمت (ریال)
1
تا ظهور (2 جلد)
65000
2
آینده جهان (کتاب سال حوزه)
38000
3
فرهنگ نامه مهدویت
68000
4
دکترین مهدویت
20000
5
مهدویت از دیدگاه دین پژوهان غربی
25000
6
انتظار پویا
9000
7
جوانان یاوران مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف
6000
8
نینوا و انتظار، تأملی نو
28000
9
ضرورت طرح مباحث مهدویت
10000
10
امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در کلام آیت الله بهجت
12000
11
امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در قرآن
10000
12
امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در احادیث شیعه و سنی
10000
13
زمزمه های انتظار
9000
14
مهدی ستیزان
4500
15
اندیشة مهدویت و آسیب ها
7500
16
فصلنامه علمی- تخصصی انتظار (28-1)
18000
17
پژوهشی عقلی پیرامون حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف
4500
18
طلوع خورشید
6000
19
امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در حدیث ثقلین
20000
20
زنان در حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف
2500
21
شمیم (برگزیدهای از مباحث درباره امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف)
8000
22
دولت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف سیرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف
4000
23
لوح فشردة «نقد فیلم نوستر آداموس»
15000
24
نگاهی دوباره به انتظار
6500
25
درسنامه مهدویت (1)
28000
26
درسنامه مهدویت (2)
35000
27
کارت بازی انتظار
10000
28
جهانی شدن و فرهنگ مهدوی
26000
29
پله پله مهربانی
10000
30
وقتی او می آید
6000
31
آفتاب مهر (یکصد پرسش و پاسخ مهدوی)
38000
1
لوح فشردة فصلنامه انتظار (28-1)
10000
2
اعمال نیمه شعبان
12000
3
جزیرة خضراء
8000
4
از حسین علیه السلام تا مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف
7000
5
مجله امان ویژة امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف (20-1)
5000
6
جستارهایی در مهدویّت
15000
7
نگین آفرینش (درسنامه مقدماتی)
28000
8
قرآن، مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، جوانان
14000
9
بروشور هفتگانه «آشنایی با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف»
1400
10
فرات تا فرات (2جلد)
40000
11
جهانی شدن و حکومت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف
8000
12
دلائل عقلی و نقلی امامت و مهدویّت
28000
13
فروغ حق
25000
14
در محضر علامه شعرانی
30000
15
شرح فراق
25000
16
منجی در ادیان
32000
17
سی دی آفتاب عشق
10000
18
تو را من چشم در راهم
12000
19
پیچک انحراف
30000
20
نقد و بررسی اسرائیلیات
45000
21
لوح فشردة «جزیرة خضرا»
10000
22
تربیت نسل منتظر
25000
وجه کتاب درخواستی را به حساب سیبا (0105641934009) بانک ملی شبعه حجتیه قم کد 2711 به نام انتشارات بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف واریز نموده و اصل فیش بانکی را همراه با نام و تعداد کتابهای درخواستی و آدرس دقیق پستی، به نشانی ذیل از طریق پست یا فکس ارسال نمائید.
نشانی: قم- خیابان شهداء (صفائیه)- کوچه آمار (22)- بن بست شهید علیان-
پلاک 24- مرکز تخصصی مهدویّت / تلفن: 7737801-0251،
فاکس:7737160- 0251 / صندوق پستی: 119/37135