تفسیر ولائی قرآن کریم در اثبات ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام

مشخصات کتاب

سرشناسه : ساکی، عبدالصمد، ۱۳۳۳ -

عنوان و نام پدیدآور : تفسیر ولائی قرآن کریم در اثبات ولایت امیرالمومنین علیه‌السلام از قرآن و سنت/ مولف عبدالصمد ساکی.

مشخصات نشر : قم: طوبای محبت،-۱۳۹۲

مشخصات ظاهری : ۴ج.

شابک : ۱۱۰۰۰۰۰ریال: دوره: 978-600-6085-88-3 ؛ ج.۱: 978-600-6085-84-5 ؛ ۱۱۰۰۰۰۰ ریال: ج.۲: 978-600-6085-85-2 ؛ ج. ۳: 978-600-6085-86-9

وضعیت فهرست نویسی : فاپا(ج.۱)

یادداشت : ج.۱(چاپ اول: ۱۳۹۲).

یادداشت : ج.۲ (چاپ اول : ۱۳۹۲).

موضوع : علی‌بن ابی‌طالب (ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت-۴۰ق -- اثبات خلافت -- جنبه‌های قرآنی

موضوع : علی‌بن ابی‌طالب (ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ق -- اثبات خلافت -- احادیث

موضوع : امامت -- جنبه‌های قرآنی

موضوع : امامت -- احادیث

رده بندی کنگره : BP۲۲۳/۵/س۱۵ت۷ ۱۳۹۲

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۴۵۲

شماره کتابشناسی ملی : ۳۴۴۱۷۹۲

جلد 1

اشاره

فهرست مطالب

جلد یکم

مقدمه‌ی محققین··· 27

مقدمه··· 29

ضرورت شناخت ولایت اهل بیت··· 31

دلائل نیاز به ولایت اهل بیت··· 32

کتاب حاضر··· 35

معجزات قرآن در خصوص ائمه اثناعشر··· 36

1 ـ سوره الفاتحه··· 41

بیان حکم شرعی··· 46

خواص و فوائد بسمله··· 48

شرط قبولی توبه··· 55

اعتراف علماء عامه به اینکه منظور از «صراط مستقیم» محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به ویژه علی بن ابی طالب علیه‌السلام است··· 58

2 ـ سوره البقره··· 65

اعتراف عامه به اینکه علی علیه‌السلام و شیعیان او رستگارند··· 75

اعتراف عامه به اینکه هرکس حضرت علی علیه‌السلام و زهرای اطهر علیهاالسلام را اذیت کند جایگاهش در جهنم است··· 79

معجزات حضرت علی علیه‌السلام ··· 85

منافقین هنگام مرگ··· 94

زنان بهشتی··· 112

اقرار عامه به اینکه صفات انبیاء در حضرت علی علیه‌السلام خلاصه شده است··· 130

افضلیت پیغمبر و آل او بر تمام خلایق··· 138

اعتراف عامه به مقام شامخ اهل بیت علیهم‌السلام و اینکه توبه آدم علیه‌السلام پس از توسل به آن‌ها قبول شده است··· 139

لجاجت یهود··· 146

اقرار عامه به اینکه حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام نخسین کسی بود که به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در نماز اقتدا کرد··· 151

تفسیر آیه فوق در کتابهای عامه··· 157

آزمایش گوساله پرستان··· 170

پرسش مأمون از حضرت رضا علیه‌السلام ··· 174

سایه انداختن ابر بر بنی اسرائیل··· 176

محمد و آل محمد علیهم‌السلام باب حطه می‌باشند··· 178

عصای موسی··· 183

ذبح گاو و زنده کردن مقتول··· 192

قساوت یهودیان و معجزه رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ··· 197

حیله و تزویر یهودیان··· 201

اعتراف عامه به شجاعت حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ··· 203

نکوهش یهودیان عوام··· 204

سبب نزول آیه··· 209

مسلمانانی که شباهت به یهود دارند··· 216

دلهای یهودیان در پرده است··· 219

انتظار یهودیان به ظهور حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ··· 220

توسل جستن یهودیان به حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهلبیت علیهم‌السلام ··· 221

توسل جستن به آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ··· 224

معامله زیان آور··· 226

توبیخ و سرزنش یهودیان··· 231

اعتراف علما عامه به اینکه هر کجا آیه «یا ایها الذین آمنوا» در قرآن آمده خطاب به حضرت علی علیه‌السلام می‌باشد چون آن حضرت امیر و مولای مؤمنان است··· 241

دشمنی یهود با نزول آیات در شأن آل محمد علیهم‌السلام ··· 242

نهی سؤال بی‌جا از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ··· 244

شهادت دادن سوسمار به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی علیه‌السلام ··· 246

اراده یهود و مسیح بر انحراف مسلمین از اسلام··· 248

اقرار مخالفین به فضائل علی بن ابی طالب علیه‌السلام و اینکه محبت و دوستی آن حضرت باعث نجات از آتش جهنم می‌شود··· 265

اعتراف علماء عامه نسبت به ولایت حضرت علی علیه‌السلام ··· 270

فرق بین رسالت و امامت··· 270

اعتراف مخالفین نسبت به اینکه دوستان حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام بدون حساب وارد بهشت می‌شوند··· 281

اقرار مخالفین مذهب حقه تشیع به اینکه ملک الموت با دوستان حضرت علی علیه‌السلام مدارا می‌کند··· 287

مؤمنین در عالم ذر رنگ ایمان به ولایت به خویش گرفتند··· 288

اعتراف مخالفین نسبت به مقام و منزلت والای امیرالمؤمنین و اهل بیت علیهم‌السلام ··· 293

بعضی از علائم ظهور حضرت امام زمان علیه‌السلام ··· 296

تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام ذکر خداست··· 301

آزمایش مؤمنین پیش از ظهور حضرت قائم (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف)··· 306

جواز و استحباب صلوات بر آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ··· 309

اقرار عامه به اینکه رستگاری تنها در سایه ولایت علی بن ابی طالب علیه‌السلام است··· 330

شرایط استجابت دعا··· 332

اقرار عامه به اینکه حضرت علی علیه‌السلام بهترین یاران پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و دروازه شهر علم اوست··· 335

اتفاق نظر علمای عامه و شیعه بر سر آیه «ومن الناس من یشری نفسه» به اینکه در مورد حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام نازل شده است··· 347

اعتراف مخالفین مذهب به ولایت امیرالمؤمنین··· 354

اثبات فضیلت حضرت علی علیه‌السلام بر تمام اصحاب پیغمبراکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از زبان مخالفین··· 373

عروة الوثقی ـ امیرالمؤمنین و فرزندانش علیهم‌السلام می‌باشند··· 377

اقرار عامه به اینکه حضرت علی علیه‌السلام عروة الوثقی است··· 379

اقرار مخالفین به امام زمان (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف)··· 390

اعتراف مخالفین به اینکه آیه شریفه در شأن امیرالمؤمنین علیه‌السلام نازل شده است··· 393

اقرار عامه در تفسیر حکمت··· 395

اقرار علماء عامه باینکه آیه انفاق در خصوص حضرت علی علیه‌السلام نازل شده است··· 396

اقرار مخالفین به مقام شامخ و منزلت رفیع حضرت علی علیه‌السلام ··· 403

3 ـ سوره آل عمران··· 405

دوستی با دوستان امیرالمؤمنین علیه‌السلام و دشمنی با دشمنان حضرت··· 418

دین یعنی دوستی آل محمد علیهم‌السلام ··· 420

اعتراف مخالفین به اینکه محبت و دوستی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله انسان را وارد بهشت می‌کند··· 423

ادعای علماء عامه به اینکه کلمه «آل محمد علیهم‌السلام » در آیه فوق نازل شده اما حذف گردیده است··· 431

مقام و منزلت والای حضرت زهرا علیهاالسلام از زبان مخالفین··· 434

سید بودن ذریه حضرت زهرا علیهاالسلام از زبان مخالفین··· 436

اعتراف مخالفین به اینکه حضرت فاطمه علیهاالسلام سیده زنان عالم است··· 441

اعتراف مخالفین به اینکه آیه مباهله در مورد اصحاب کساء علیهم‌السلام نازل شده است··· 452

فضیلت حضرت زهرا علیهاالسلام از زبان مخالفین··· 457

اعتراف مخالفین به اینکه مراد از انفسنا حضرت علی علیه‌السلام است··· 458

پیمان گرفتن از شیعیان در خصوص ولایت اهل بیت علیهم‌السلام و دوره رجعت··· 468

عالم ذر چیست؟··· 470

مناظره کعبه و کربلا··· 484

حبل اللّه امیرالمؤمنین علیه‌السلام ··· 489

حدیث ثقلین در کتابهای مخالفین··· 492

کیفیت ورود مردم در قیامت حضور پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ··· 496

اعتراف مخالفین به حقانیت خلافت حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ··· 498

جنگ احد··· 504

مخالفین نیز قبول دارند که خداوند در دو جای از قرآن مجید از حضرت علی علیه‌السلام قدردانی نموده است··· 530

اعتراف مخالفین به اینکه این آیه (خواب سبک) در خصوص حضرت علی علیه‌السلام نازل شده است··· 532

عالم برزخ چیست؟··· 539

اقرار مخالفین به اینکه آیه فوق در مورد حضرت علی علیه‌السلام نازل شده است··· 547

اعتراف مخالفین به اینکه تنها محبت و دوستی حضرت علی علیه‌السلام موجب ورود به بهشت است··· 553

اقرار مخالفین به اینکه آیه فوق در مورد حضرت علی علیه‌السلام و شیعیان او نازل شده است··· 563

4 ـ سوره نساء··· 566

ارث فاطمه زهرا علیهاالسلام ··· 568

اعتراف مخالفین مذهب تشیع به خطاها و اشتباهات احکام عمر··· 573

اقرار مخالفین به تحریم متعه در زمان عمر··· 575

ثواب متعه نمودن··· 576

نظر صاحب المیزان (علامه طباطبائی)··· 591

اعتراف مخالفین به اینکه منظور از محسودین در آیه، اهل بیت رسول اللّه علیهم‌السلام به ویژه حضرت علی علیه‌السلام است··· 605

اقرار مخالفین به اینکه مراد از آیه (وَآتَیْناهُمْ مُلْکا عَظِیما) ائمه اطهار علیهم‌السلام هستند··· 606

اعتراف مخالفین به مقام و منزلت امام حسین علیه‌السلام ··· 607

اعتراف مخالفین به اینکه آیه اولی الامر درباره حضرت علی و ائمه اطهار علیهم‌السلام نازل شده است··· 619

اثبات امامت و خلافت اهل بیت علیهم‌السلام از زبان مخالفین··· 620

اعتراف مخالفین به اینکه آیه فوق مربوط به اهل بیت علیهم‌السلام می‌باشد··· 635

اقرار مخالفین به اینکه اطاعت از ائمه هدی علیهم‌السلام اطاعت از خدا و رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است··· 640

گفتن لقب «امیرالمؤمنین» به کسی جز علی بن ابی طالب علیه‌السلام جایز نیست··· 655

اقرار مخالفین به امامت و مقام و منزلت امام حسن علیه‌السلام ··· 670

جلد دوم

5 ـ سوره المائده··· 673

روز اکمال دین چه روزی است؟··· 674

خطبه حضرت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در روز غدیر··· 684

واقعه مهم غدیر خم از زبان مخالفین··· 701

پاسخ به شبهات··· 706

اعتراف مخالفین به اینکه ائمه اطهار علیهم‌السلام به عنوان جانشینان رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دوازده نفرند··· 712

توسل به پیغمبر و ائمه اطهار صلوات اللّه علیهم اجمعین از دیدگاه مخالفین··· 729

حکم سرقت و تحریک کردن معتصم عباسی جهت قتل حضرت جواد علیه‌السلام ··· 738

اقرار عامه به انحصاری بودن آیه شریفه در شأن امیرالموءمنین علیه‌السلام ··· 748

اعتراف مخالفین به اینکه آیه انما ولیکم اللّه در شأن حضرت علی علیه‌السلام نازل شده است··· 758

پاسخ به هشت ایراد مخالفان بر آیه ولایت··· 763

مخالفین مانند شیعیان معترفند که آیه «فَإِنَّ حِزْبَ اللّه‌ِ هُمُ الْغالِبُونَ» در مورد حضرت علی و شیعیان او نازل شده است··· 772

غدیر خم··· 776

اعتراف مخالفین به اینکه آیه فوق در حق خلافت حضرت علی بن ابی طالب علیه‌السلام نازل شده است··· 784

اقدام مأمون برای تزویج دخترش ام الفضل به حضرت جواد علیه‌السلام ··· 800

6 ـ سوره انعام··· 814

شرح صدر چیست؟··· 877

علائم ظهور امام زمان عجل اللّه تعالی فرجه الشریف از زبان مخالفین··· 886

7 ـ سوره اعراف··· 892

نظر علامه طباطبائی··· 906

اعتراف مخالفین به اینکه با دوستی حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام مؤمن از کافر شناخته می‌شوند··· 912

اقرار مخالفین به اینکه مراد از مؤذن در آیه فوق حضرت علی علیه‌السلام می‌باشد··· 916

شفاعت حضرت علی علیه‌السلام از شیعیان به اعتراف مخالفین··· 920

اعتراف مخالفین به خلافت حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ··· 928

اعتراف مخالفین به امامت و مقام و منزلت امام سجاد علیه‌السلام ··· 978

8 ـ سوره انفال··· 981

جنگ بدر··· 984

مخالفین در خصوص این آیه چه می‌گویند؟··· 994

اعتراف مخالفین به فداکاری حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در شب مبیت··· 1005

نظر مخالفین در خصوص خمس اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام ··· 1011

اعتراف مخالفین به فضیلت حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ··· 1014

9 ـ سوره توبه··· 1027

20 حدیث از مخالفین در خصوص بازپس گیری سوره برائت از ابوبکر و سپردن آن به حضرت علی علیه‌السلام به امر خداوند··· 1029

طی 25 حدیث مخالفین اقرار کرده‌اند که خداوند در آیه فوق حضرت علی علیه‌السلام را بر دیگران برتری داده است··· 1039

اعتراف مخالفین به ظهور امام زمان عجل اللّه تعالی فرجه الشریف··· 1047

روایات اسلامی پیرامون ظهور مهدی(عج)··· 1048

اثرات سازنده انتظار ظهور مهدی علیه‌السلام ··· 1051

نخستین فلسفه··· 1055

فلسفه دوم··· 1056

فلسفه سوم··· 1057

داستان یار غار و ماجرای مصاحبت··· 1066

اعتراف مخالفین به اینکه حضرت علی علیه‌السلام اولین کسی از مردان است که به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان آورد··· 1085

نخستین مسلمان چه کسی بود؟··· 1086

حقانیت فضیلت امیرالمؤمنین علیه‌السلام از زبان مخالفین و اینکه «کونوا مع الصادقین» حضرت محمد و علی صلوات اللّه علیهما هستند··· 1100

10 ـ سوره یونس··· 1107

اقرار مخالفین به اینکه هر که علی علیه‌السلام مولایش نباشد مؤمن نیست··· 1116

اعتراف مخالفین به اینکه ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در شب معراج به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ابلاغ شده است··· 1132

رؤیای عجیب در مسافرت غریب··· 1137

11 ـ سوره هود··· 1140

اعتراف آشکار مخالفین به اینکه شاهد در این آیه حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام است··· 1149

12 ـ سوره یوسف··· 1166

اعتراف مخالفین به امامت و منزلت امام محمد باقر علیه‌السلام ··· 1175

13 ـ سوره رعد··· 1177

مخالفین نیز می‌گویند که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با حضرت علی علیه‌السلام از یک شجره هستند··· 1178

اعتراف مخالفین به اینکه در قرآن حضرت علی علیه‌السلام به عنوان هادی مردم معرفی شده است··· 1181

نظر مخالفین در مورد درخت طوبی که در خانه حضرت علی علیه‌السلام است··· 1192

اعتراف مخالفین به اینکه این آیه در خصوص حضرت علی بن ابی طالب علیه‌السلام

نازل شده است··· 1200

14 ـ سوره ابراهیم··· 1202

اقرار مخالفین به اینکه هرکه دشمن علی بن ابی طالب علیه‌السلام باشد نطفه‌اش مشکوک است··· 1206

15 ـ سوره حجر··· 1222

اعتراف علماء عامه به اینکه جایگاه مخالفین اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام جهنم می‌باشد··· 1232

اعتراف مخالفین به اینکه آیه فوق در مورد ایجاد اخوت میان رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و حضرت علی علیه‌السلام نازل شده است··· 1234

اقرار مخالفین به اینکه روز قیامت در مورد ولایت حضرت علی علیه‌السلام سؤال می‌شود··· 1240

16 ـ سوره نحل··· 1241

اقرار مخالفین به اینکه اهل بیت علیهم‌السلام امان زمین هستند··· 1245

اعتراف مخالفین به اینکه اهل الذکر ائمه معصومین علیهم‌السلام هستند··· 1256

17 ـ سوره اسراء (سبحان)··· 1284

معراج پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ··· 1284

کیفیت معراج··· 1285

براق چیست؟··· 1299

اعتراف مخالفین به اینکه فدک متعلق به حضرت فاطمه علیهاالسلام است··· 1311

اعتراف مخالفین به اینکه آیه «وما جعلنا الرؤیا التی اریناک» در خصوص بنی امیه··· 1320

و غصب خلافت اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام نازل شده است··· 1320

سه نمونه از شرکت شیطان در نطفه انسان··· 1322

اقرار مخالفین به اینکه شیطان شریک در نطفه دشمنان امیرالمؤمنین علیه‌السلام

است··· 1324

نقش امامت در اسلام··· 1332

اعتراف مخالفین به اینکه روز قیامت هر کسی را با امام زمانش فرا می‌خوانند··· 1333

اعتراف مخالفین به شفاعت رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در روز قیامت··· 1343

فضیلت و منزلت والای امیرالمؤمنین علیه‌السلام در کتابهای مخالفین··· 1345

18 ـ سوره کهف··· 1354

فضیلت حضرت علی علیه‌السلام از زبان علمای مخالفین··· 1357

اعتراف مخالفین به اینکه دوستی و محبت حضرت علی بن ابی طالب علیه‌السلام موجب نجات است··· 1369

اعتراف مخالفین به اینکه محبت و دوستی حضرت علی بن ابی طالب علیه‌السلام مساوی با محبت و دوستی رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است··· 1375

اعتراف مخالفین به اینکه شیرینی میوه‌ها بستگی به قبول ولایت حضرت علی بن ابی طالب علیه‌السلام دارد··· 1386

جلد سوم

19 ـ سوره مریم··· 1405

مظلومیت حضرت زهرا علیهاالسلام به نقل از کتابهای مخالفین··· 1409

فضیلت والای حضرت فاطمه علیهاالسلام در کتابهای شیعه و سنی··· 1411

مخالفین هم می‌گویند اسم حضرت علی علیه‌السلام در قرآن آمده است··· 1419

فضیلت و ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در کتابهای مخالفین··· 1438

20 ـ سوره طه··· 1441

آثار عجیب و غریب عصای حضرت موسی··· 1447

اثبات ولایت و خلافت حضرت علی علیه‌السلام از زبان مخالفین··· 1448

مخالفین هم معتقدند که خلافت و وزارت حضرت علی علیه‌السلام از سوی خداوند به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ابلاغ شده است··· 1452

اثبات ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام از زبان بزرگان عامه··· 1456

پاسخ به یک اشکال مفسر معروف اهل بدعت، فخر رازی··· 1457

مخالفین نیز می‌گویند دشمنان حضرت علی علیه‌السلام روز قیامت کور محشور می‌شوند··· 1467

اعتراف مخالفین به امامت و مقام و منزلت امام جعفر صادق علیه‌السلام ··· 1474

21 ـ سوره انبیاء··· 1477

22 ـ سوره حج··· 1503

مخالفین نیز می‌گویند که حضرت علی علیه‌السلام نخستین کسی است که روز قیامت با دشمنان خدا و رسولش صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مخاصمه می‌کند··· 1507

اقرار مخالفین به مقام شامخ حضرت علی علیه‌السلام ··· 1513

اتفاق نظر شیعه و عامه به اینکه این آیه در مورد حضرت علی علیه‌السلام است··· 1519

اقرار مخالفین به ظهور امام زمان (عج)··· 1525

23 ـ سوره مؤمنون··· 1540

اعتراف مخالفین به اینکه رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرموده بعد از رحلتش بعضی از اصحابش مرتد می‌شوند··· 1564

24 ـ سوره نور··· 1582

اعتراف بزرگان عامه به اینکه آیه شریفه در مورد اهل بیت علیهم‌السلام می‌باشد··· 1596

اقرار عامه به برتری منزل حضرت علی و فاطمه علیهماالسلام بر سایر منازل اصحاب··· 1598

25 ـ سوره فرقان··· 1622

اعتراف مخالفین به اینکه عقد ازدواج حضرت علی علیه‌السلام با فاطمه زهرا علیهاالسلام در آسمان بسته شده··· 1647

26 ـ سوره الشعراء··· 1663

شرایط استجابت دعا··· 1668

اقرار مخالفین به اینکه آیه فوق در مورد اهل بیت علیهم‌السلام و شیعیان آنها نازل شده است··· 1673

اعتراف بزرگان مخالفین به اینکه حضرت علی علیه‌السلام نخستین کسی بود که به پیامبری رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان آورد··· 1680

27 ـ سوره نمل··· 1688

اعتراف علماء عامه به ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ··· 1717

28 ـ سوره قصص··· 1720

مخالفین نیز می‌گویند آیه «و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا» در مورد اهل بیت علیهم‌السلام است··· 1723

اقرار مخالفین به اینکه حضرت علی علیه‌السلام برای رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مانند هارون است برای موسی··· 1728

اعتراف مخالفین به اینکه حتی حیوانات مطیع امر علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام می‌باشند··· 1737

29 ـ سوره عنکبوت··· 1747

موضع عایشه از حضرت علی علیه‌السلام از زبان مخالفین··· 1754

30 ـ سوره روم··· 1761

مخالفین نیز می‌گویند فدک متعلق به حضرت زهرای اطهر علیهاالسلام است··· 1774

31 ـ سوره لقمان··· 1776

32 ـ سوره سجده··· 1782

اعتراف بزرگان عامه به اینکه آیه «فَمَنْ کانَ مُؤْمِنا کَمَنْ کانَ فاسِقا، لا یَسْتَوُونَ» در مورد حضرت علی علیه‌السلام نازل شده است··· 1787

33 ـ سوره احزاب··· 1792

مخالفین نیز می‌گویند آیه «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ» در مورد حضرت علی علیه‌السلام نازل شده است··· 1803

شجاعت حضرت علی علیه‌السلام نزد مخالفین و اقرار آنها به اینکه ضربه او در روز خندق بهتر از عبات تمام امت اسلامی تا روز قیامت است··· 1805

اقرار عامه به اینکه آیه تطهیر تنها در شأن پنج تن آل عبا علیهم‌السلام نازل شده است··· 1813

فضیلت صلوات نزد اهل سنت··· 1831

34 ـ سوره سبأ··· 1843

از علائم ظهور ولی عصر علیه‌السلام ··· 1853

نظر مخالفین در خصوص ظهور امام زمان علیه‌السلام چیست؟··· 1854

35 ـ سوره فاطر··· 1856

اعتراف مخالفین به قرب و منزلت والای امیرالمؤمنین علیه‌السلام ··· 1865

اقرار مخالفین به اینکه آیه «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا» در مورد اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام است··· 1873

36 ـ سوره یس··· 1882

37 ـ سوره صافات··· 1894

اتفاق نظر علمای عامه در خصوص اینکه آیه «وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ» در مورد ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام است··· 1897

در روز قیامت چه کسانی حق شفاعت دارند··· 1897

مخالفین نیز معتقدند که آل یاسین محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل محمد علیهم‌السلام است··· 1916

38 ـ سوره ص··· 1921

39 ـ سوره الزمر··· 1942

اقرار مخالفین به اینکه آیه «هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ» در

مورد حضرت علی علیه‌السلام و دشمنان او نازل شده است··· 1944

اقرار مخالفین به اینکه طبق آیات قرآن صدیق اکبر امیرالمؤمنین علیه‌السلام است··· 1954

نخستین صدیق که بود؟··· 1956

اعتراف عامه به امامت و مقام و منزلت امام موسی کاظم علیه‌السلام ··· 1971

40 ـ سوره غافر··· 1973

اقرار مخالفین به اینکه دو آیه «الَّذِینَ یحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ» در مورد اهل بیت علیهم‌السلام نازل شده است··· 1977

اعتراف یکی از علمای عامه مصر به عظمت مقام امام حسین علیه‌السلام و روز عاشورا ··· 1985

اعتراف مخالفین به امامت و مقام و منزلت امام علی بن موسی الرضا علیه‌السلام ··· 1993

41 ـ سوره فصلت··· 1995

42 ـ سوره شوری··· 2010

اعتراف بزرگان عامه به اینکه آیه «قل لا اسئلکم اجرا الا المودة فی القربی» در مورد دوست داشتن حضرت علی و فاطمه و حسنین علیهم‌السلام است··· 2031

اقرار مخالفین به اینکه حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و حضرت علی علیه‌السلام از یک شجره هستند··· 2036

اعتراف مخالفین به امامت و مقام و منزلت امام جواد علیه‌السلام ··· 2055

43 ـ سوره زخرف··· 2057

اعتراف مخالفین به خلافت علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام ··· 2070

اقرار مخالفین به اینکه حضرت علی علیه‌السلام مانند عیسی علیه‌السلام می‌باشد··· 2076

اعتراف مخالفین به وجود مقدس امام زمان علیه‌السلام ··· 2079

44 ـ سوره دخان··· 2092

جلد چهارم

45 ـ سوره جاثیه··· 2105

اعتراف اهل سنت به ذکر نام مقدس امیرالمؤمنین علیه‌السلام در قرآن··· 2106

46 ـ سوره الاحقاف··· 2111

47 ـ سوره محمد··· 2120

اقرار مخالفین به اینکه در قرآن ذکر اهل بیت علیهم‌السلام آمده است··· 2122

اعتراف علمای عامه به اینکه هر که نسبت به امیرالمؤمنین علیه‌السلام خصومت و بغض داشته باشد منافق است··· 2135

اقرار مخالفین به فضیلت سلمان فارسی نزد رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ··· 2140

48 ـ سوره فتح··· 2141

اقرار مخالفین به اینکه پیروزی جنگ خیبر به دست امیرالمؤمنین علیه‌السلام انجام گرفته است··· 2147

اعتراف مخالفین به اینکه علی بن ابیطالب علیه‌السلام در روز قیامت شفیع و منجی مردم است··· 2162

49 ـ سوره حجرات··· 2164

تقوا و فضلیت و تفاوت امیرالمؤمنین علیه‌السلام نسبت به خلفای دیگر از زبان مخالفین··· 2164

فضیلت سلمان فارسی از زبان مخالفین··· 2173

اعتراف اهل سنت به امامت و مقام و منزلت امام علی هادی النقی علیه‌السلام ··· 2178

50 ـ سوره ق··· 2181

اعتراف مخالفین به اینکه حضرت علی علیه‌السلام شاهد بر اعمال مردم در روز قیامت است··· 2184

مخالفین هم معتقدند که دشمنان حضرت علی علیه‌السلام در جهنم خواهند بود··· 2191

51 ـ سوره الذاریات··· 2196

منزلت و فضلیت اهل بیت علیهم‌السلام از زبان مخالفین··· 2197

52 ـ سوره طور··· 2204

53 ـ سوره نجم··· 2210

اعتراف مخالفین به اینکه خلافت و ولایت حضرت علی علیه‌السلام از سوی خدا تعیین شده است··· 2212

هفت جائی که پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در شب معراج حضرت علی علیه‌السلام را دید··· 2220

هفت خصلتی که خداوند به حضرت علی علیه‌السلام داده است··· 2222

54 ـ سوره قمر··· 2229

اعتراف اهل سنت به اینکه دوستدار حضرت علی علیه‌السلام جایش در بهشت است··· 2235

55 ـ سوره الرحمن··· 2237

اعتراف مخالفین به اینکه آیه «مرج البحرین یلتقیان بینهما برزخ لا یبغیان یخرج منهما اللؤلؤ و المرجان» در مورد پنج تن آل عباست··· 2245

56 ـ سوره واقعه··· 2257

اعتراف مخالفین به اینکه آیه فوق در مورد حضرت علی علیه‌السلام می‌باشد··· 2261

57 ـ سوره حدید··· 2275

استجابت دعا··· 2276

افراد گنهکاری که با شنیدن این آیه توبه کردند··· 2286

اقرار مخالفین به اینکه آیه «الذین آمنوا باللّه ورسله اولئک هم الصدیقون والشهداء عند ربهم» به حضرت علی علیه‌السلام مربوط می‌شود··· 2294

اعتراف مخالفین به امامت و مقام و منزلت امام حسن عسکری علیه‌السلام ··· 2308

58 ـ سوره مجادله··· 2310

شأن نزول این آیات··· 2313

اعتراف علمای عامه به اینکه امیرالمؤمنین علیه‌السلام تنها کسی است که به این آیه شریفه عمل کرده است··· 2319

59 ـ سوره حشر··· 2333

اقرار مخالفین به ایثار و میهمان نوازی حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ··· 2336

مخالفین هم معترفند که آیه فوق در مورد حضرت علی علیه‌السلام است··· 2340

اعتراف مخالفین به اینکه روز قیامت حضرت علی علیه‌السلام و شیعیانش رستگارند··· 2341

60 ـ سوره ممتحنه··· 2343

61 ـ سوره صف··· 2348

62 ـ سوره جمعه··· 2361

اقرار مخالفین به علم و ایمان قوی ایرانیان··· 2363

فضیلت روز جمعه··· 2368

سنتهای روز جمعه··· 2369

63 ـ سوره منافقین··· 2374

64 ـ سوره تغابن··· 2378

تکذیب آیات الهی··· 2381

65 ـ سوره طلاق··· 2388

66 ـ سوره تحریم··· 2391

اعتراف مخالفین به اینکه صالح المؤمنین حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام است··· 2394

67 ـ سوره ملک··· 2405

اعتراف مخالفین به اینکه این آیه در خصوص امیرالمؤمنین علیه‌السلام است··· 2408

68 ـ سوره قلم··· 2413

اقرار مخالفین به اینکه پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله امیرالمؤمنین علیه‌السلام را بر سایر اصحاب مقدم می‌داشت··· 2418

69 ـ سوره حاقه··· 2426

اعتراف مخالفین به اینکه آیه «وَ تَعِیَها أُذُنٌ واعِیَةٌ» در شأن حضرت علی علیه‌السلام نازل شده است··· 2428

70 ـ سوره معارج··· 2440

اعتراف مخالفین به اینکه مخالف ولایت حضرت علی علیه‌السلام همان لحظه مجازات شد··· 2441

71 ـ سوره نوح··· 2447

72 ـ سوره جن··· 2448

داستان ظریف و جالب··· 2452

73 ـ سوره مزمل··· 2461

74 ـ سوره مدثر··· 2464

اقرار عامه به اینکه اصحاب یمین حضرت علی علیه‌السلام و شیعیانش می باشند··· 2472

75 ـ سوره قیامه··· 2478

76 ـ سوره انسان (الدهر ـ هل اتی)··· 2486

اعتراف مخالفین، به اینکه آیات سوره انسان «هل اتی» در مورد اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام نازل شده است··· 2492

77 ـ سوره مرسلات··· 2495

78 ـ سوره نبأ··· 2500

79 ـ سوره النازعات··· 2509

عبرت آموز··· 2514

80 ـ سوره عبس··· 2517

اقرار مخالفین به اینکه چهره اهل بیت علیهم‌السلام روز قیامت نورانی و درخشان است··· 2522

81 ـ سوره تکویر··· 2523

82 ـ سوره انفطار··· 2535

83 ـ سوره مطففین··· 2540

اعتراف مخالفین به مقام و منزلت رفیع حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ··· 2550

اقرار عامه به اینکه جایگاه دشمنان علی بن ابی طالب علیه‌السلام در جهنم می‌باشد··· 2551

84 ـ سوره انشقاق··· 2553

85 ـ سوره البروج··· 2557

86 ـ سوره طارق··· 2561

87 ـ سوره اعلی··· 2563

88 ـ سوره غاشیه··· 2568

89 ـ سوره فجر··· 2576

90 ـ سوره بلد··· 2587

مخالفین نیز معتقدند که آیه «والد و ما ولد» در حق حضرت علی علیه‌السلام و ائمه اطهار علیهم‌السلام است··· 2589

اقرار مخالفین به اینکه هر که همراه اهل بیت علیهم‌السلام باشد از گردنه های سخت عبور می‌کند··· 2592

91 ـ سوره شمس··· 2595

مخالفین نیز معترفند که آیه «والشمس وضحاها» در مورد اهل بیت علیهم‌السلام است··· 2596

اقرار مخالفین به اینکه حضرت علی علیه‌السلام به دست شقی‌ترین افراد شهید می‌شود ··· 2599

92 ـ سوره لیل··· 2600

93 ـ سوره ضحی··· 2604

اعتراف مخالفین به شفاعت حضرت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ··· 2606

94 ـ سوره انشراح··· 2611

95 ـ سوره تین··· 2614

اعتراف مخالفین به اینکه سوره «والتین وزیتون» در مورد پنج تن آل عباست و جایگاه دشمنان حضرت علی علیه‌السلام در دوزخ است··· 2616

96 ـ سوره علق··· 2618

97 ـ سوره قدر··· 2619

اقرار عامه به اینکه (لَیلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ) مدت حکومت بنی امیه است··· 2626

98 ـ سوره بینه··· 2627

اعتراف صریح عامه به اینکه آیه خیر البریه مربوط به حضرت علی علیه‌السلام و شیعیان او می‌باشد··· 2633

اعتراف عامه به امامت و مقام و منزلت امام صاحب الزمان (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف)··· 2636

99 ـ سوره زلزله··· 2639

100 ـ سوره عادیات··· 2643

101 ـ سوره قارعه··· 2649

مخالفین هم معتقدند که آیه «فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوازِینُهُ فَهُوَ فِی عِیشَةٍ راضِیةٍ» درباره حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام است··· 2650

102 ـ سوره تکاثر··· 2651

اعتراف مخالفین به اینکه آیه «لتسئلن یومئذ عن النعیم» در خصوص ولایت حضرت علی علیه‌السلام می‌باشد··· 2653

103 ـ سوره عصر··· 2654

مخالفین هم می‌گویند که آیه «والعصر» در مورد حضرت علی علیه‌السلام است··· 2656

104 ـ سوره همزه··· 2657

107 ـ سوره ماعون··· 2660

108 ـ سوره کوثر··· 2662

ملاحظه مؤلف··· 2669

110 ـ سوره نصر··· 2671

112 ـ سوره اخلاص··· 2674

113 ـ سوره فلق··· 2698

خاتمه کتاب··· 2701

منابع و مآخذ شیعه··· 2705

منابع و مآخذ اهل سنت··· 2715

مقدمه‌ی محققین:

بسم اللّه الرحمن الرحیم

بررسی فضائل اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام از جمله معارفی است که شیعیان و دیگر دوستداران خاندان رسالت در طول تاریخ اهتمام ویژه‌ای به آن داشته‌اند.

نگارش مجموعه‌های ارزشمند، با نگاهی برون مذهبی و مورد اتفاق تمامی فرق اسلامی از جایگاه خاصی برخوردار بوده و دارای اثر تبلیغی فوق العاده‌ای می‌باشند.

کتاب شریف «تفسیر ولایی قرآن کریم در اثبات ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام » اثر استاد حاج عبدالصمد ساکی «حفظه اللّه» کوششی موفق در این زمینه می‌باشد.

اکنون که توفیق، رفیق راه گردیده و به تحقیق و ویراستاری این اثر ارزشمند مشغول هستیم، تذکر نکاتی را لازم می‌دانیم. باشد که مورد عنایت بانوی نمونه اسلام حضرت صدیقه طاهره فاطمة الزهراء سلام اللّه علیها واقع شده و توفیق ادامه این مسیر را برای ما از خدای متعال مسئلت دارند.

1 ـ مجموعه حاضر دومین تحقیق و ویراستاری کتاب می‌باشد. از آنجا که نگارش کتاب به سالها دور برمی‌گردد لذا بازنگری در برخی منابع آن امری ضروری بود. با آنکه سعی نویسنده محترم بر آن بوده است تا روایات از منابع معتبر عامه استخراج شود، با این حال گاه به روایاتی از مصادر شیعی نیز برمی‌خوریم به منظور

تصحیح این امر ـ علاوه بر آنچه در تحقیق اول صورت گرفته بود ـ دوباره بازنگری و از منابع عامّه استخراج شد.

2 ـ به منظور اتقان بیشتر، منابع عامّه بررسی و آدرس‌های جدید به موارد قبلی افزوده شد.

3 ـ اتفاق فریقین (شیعه و سنی) موضوعی می‌باشد که تحقیق جدید به آن نظر داشته است. بنابراین افزون بر آدرس‌های قبلی، آدرس‌های روایات از مصادر معتبر شیعه نیز استخراج گردیده است.

4 ـ در مواردی هم، توضیحاتی در پاورقی اضافه گردیده است.

5 ـ با بررسی کتاب‌های زیاد از عامه و شیعه یکصد آیه مربوط به امیرالمؤمنین و اهل بیت علیهم‌السلام به آیات قبلی که 2025 آیه بوده است اضافه شده است که در مجموع 2125 آیه اختصاص یافته است.

در خاتمه از تمام کسانی که به کنترل ترجمه و ویرایش و ویراستاری و تحقیق کتاب همت گماشتند تشکر می‌نمایم و از برای آن‌ها توفیق روزافزون از خداوند منّان خواهانم.

در اینجا، برای همه دست اندرکاران چاپ این مجموعه سلامت و توفیق روزافزون آرزو می‌کنم و از خداوند متعال برای مؤلف، طول عمر و برای خود و همه‌ی مردم توفیق شناخت درست و کامل معصومان علیهم‌السلام را مسئلت می‌نماییم.

امید است این تحقیق، مقبول درگاه ملکوتی حضرت زهرا سلام اللّه علیها قرار گیرد و نویسنده و ویراستاران و محققین را در شمار لبیک گویان ندای «أین الفاطمیون» در روز محشر بپذیرد.

به محشر از فراز چرخ گردون ندا خیزد که «أین الفاطمیون؟»

3 / جمادی الثانیه 1434 ه ق

شب شهادت حضرت صدیقه کبری فاطمه زهرا علیهاالسلام

وِلایةُ عَلیُّ بَنُ أبِی طَالِب حِصْنِی فَمَن دَخَلَ حِصْنِی أمِنَ مِنْ عَذَابِی؛

ولایت علی بن ابی طالب حصار و قلعه من است هرکس وارد آن شود از عذاب من ایمن می‌شود.⁽¹⁾

مقدمه

اشاره

شاید بعضی چنین برداشت نمایند که هر نوع بحث درباره مسأله ولایت امیر مؤمنان و اهل بیت گرامش علیهم‌السلام موجب بروز اختلاف میان شیعه و سنی شود. به نظر من این تصور غلط و غیرمنطقی است؛ زیرا که بحث‌های مستند و مستدل وقتی دور از ناسزا و تهمت و دروغ و افترا و سوء ظن باشد نه تنها باعث اختلاف نمی‌شود، بلکه سبب تحکیم وحدت می‌گردد و همان طوری که بین خود فرقه‌های چهارگانه مخالفین مذهب اختلاف وجود دارد اختلاف میان شیعه و سنی در خصوص ولایت اهل بیت علیهم‌السلام یک امر طبیعی است و به این معنا نیست که به روی همدیگر شمشیر بکشند، بلکه از طریق منطق و استدلال و ارجاع به قرآن و سنت و به دور از هرگونه تعصب می‌توان به حقانیت ولایت امیرالمؤمنین و اهل بیت علیهم‌السلام به تفاهم

رسید. چون ولایت و رهبری چیزی نیست که به دست فراموشی سپرده شود زیرا که سرنوشت جامعه و حکومت اسلامی وابسته به آن است.

چشم پوشی از گفتن یک سلسله حقایق در قرآن و گفتار اهل بیت علیهم‌السلام چشم پوشی از سعادت کل مسلمین است و وحدت اسلامی این نیست که فرقه‌های اسلامی به خاطر وحدت از اصول اعتقادی خود صرف نظر نمایند.

اغلب احادیث و روایاتی که در اثبات حقانیت مکتب ماست از علماء و دانشمندان بزرگ عامه و در کتاب‌های معروف خودشان به دست ما رسیده است. به عنوان مثال: حدیث مشهور سفینه⁽¹⁾نوح علیه‌السلام از 9 نفر از علماء اسلامی که همگی از علمای معروف و بزرگ عامه بوده‌اند، نقل شده است. حدیث معروف ثقلین که رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در روزهای آخر عمر شریف خود فرموده از حدود 200 نفر از علمای عامه نقل گردیده است. همچنین حدیث منزلت ـ که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خطاب به حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند ـ از 100 سند که همگی از علمای عامه است روایت شده است.

در هر حال ما شیعه هستیم و افتخار پیروی از اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام را داریم و از کوچک‌ترین چیزی در خصوص آن‌ها اغماض نخواهیم کرد. بنابراین اگر بحث‌ها دور از هرگونه تعصب و متکی به مدارک مورد قبول طرفین باشد باعث پیشرفت فرهنگ اصیل اسلام و روشن شدن اذهان کسانی می‌شود که از فضائل و مناقب اهل بیت علیهم‌السلام بی‌خبرند. چراکه افراد روشن فکر زیادی از عامه دیده شده‌اند که پس از بررسی و مطالعه دقیق مکتب اهل بیت علیهم‌السلام به حقانیت این مکتب روح بخش و با چشمه آب زلال و گوارای اهل بیت علیهم‌السلام تشنگی خود را به سیرآبی همیشگی تبدیل نموده و پیرو واقعی اهل بیت علیهم‌السلام شدند.

آیه شریفه «اطیعوا اللّه واطیعوا الرسول و اولی الامر منکم»⁽¹⁾«خداوند و رسول و ولی امر خویش را اطاعت کنید» حداقل هر مسلمان این احتمال را می‌دهد که خداوند بعد از رحلت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای امت اسلامی سرپرست و رهبری معین نموده و اگر کسی در شناختن آن مسامحه نماید عذری در پیشگاه پروردگار نخواهد داشت. بنابراین وقتی خداوند اطاعت ولی امر را واجب می‌شمارد آیا این کار بدون شناخت امام ممکن است؟ رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیه»⁽²⁾هرکس بمیرد در حالی که امام زمان خود را نشناخته باشد با مرگ جاهلیت مرده است.

ضرورت شناخت ولایت اهل بیت علیهم‌السلام

مکتب تشییع ولایت و امامت را یکی از اصول دین و امتداد توحید و نبوت می‌داند و بر هر مسلمانی تکلیف شرعی است که درباره این اصل مهم اعتقادی تحقیق کند و گمان نبرد که مسأله امامت یک حادثه تاریخی بوده که در گذشته اتفاق افتاده و اکنون اگر کسی هم از تاریخ و حوادث گذشته بی‌اطلاع باشد بجائی برخورد نمی‌کند، بلکه موضوع ولایت اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام چیزی است که همواره تا قیامت ادامه دارد و زمین بدون وجود آن‌ها بر پا نخواهد بود «لو بقیت الارض بغیر امام لساخت»⁽³⁾اگر امام زمان بر روی زمین نبود زمین اهلش را به خود فرو می‌برد. آیا قرآنی که «نزلنا علیک الکتاب تبیانا لکل شی‌ء»⁽⁴⁾«توضیح همه چیز

در قرآن است» می‌توان باور کرد در خصوص مسأله ولایت که در درجه اولِ از اهمیت قرار دارد بی‌تفاوت و خاموش باشد؟

علمای عامه مانند «حافظ ابونعیم» و «احمد بن حنبل» (رهبر حنبلی ها) در کتاب مسند و «محمد بن طلحه شافعی» در مطالب السؤال، ابن عساکر و محدث شام در تاریخ خود، محمد بن یوسف گنجی شافعی در اول باب62 کفایت الطالب، خواجه کلان سلیمان بلخی در باب42 ینابیع الموده از طبرانی نقل می‌کنند که ابن عباس گفت: «نزلت فی علی علیه‌السلام اکثر من ثلاثمائة آیة فی مدحه» در مدح حضرت علی علیه‌السلام بیش از سیصد آیه نازل شده است.

ابن مغازلی یکی دیگر از علمای عامه در کتاب مناقب خود از رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نقل نموده که فرمود: «انّ القرآن اربعة ارباع فربع فینا اهل البیت خاصة و ربع فی اعدائنا و ربع حلال و حرام و ربع فضائل و احکام و قصص و اللّه انزل فینا کرائم القرآن»⁽¹⁾قرآن چهار بخش است: یک چهارم آن در خصوص ما اهل بیت می‌باشد، و یک بخش در مورد دشمنان ماست، و بخشی درباره حلال و حرام، و یک بخش در خصوص اخلاق و احکام و داستانهای پیامبران است، و خداوند کلمات و نامهای خوب و پاک در قرآن را در شأن ما نازل نموده است».

دلائل نیاز به ولایت اهل بیت علیهم‌السلام

واسطه فیض

بزرگ‌ترین هدف انسان رسیدن به کمال و اتصال به عالم معنا است. مسلّما هیچ کس به تنهایی و بدون رابط و راهنما نمی‌تواند این راه مهم را طی کند.

نقش اهل بیت علیهم‌السلام نقش وساطت و راهنما است و چون آن‌ها از مقام عصمت برخوردارند و خود این مسیر را پیموده و به هدف نهایی و اصلی رسیده‌اند بنابراین

برای کسانی که لیاقت سیر الی اللّه را دارند واسطه فیض می‌گردند و به عنوان پیشرو قافله دست پیروان خود را گرفته از مهلکه ی هوسها و شهوات زمینی رهایی داده و به عالم ملکوت آسمانها سوق می‌دهند.

حضرت رضا علیه‌السلام از پدران بزرگوارش روایت می‌کند که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «الائمة من ولد الحسین من اطاعهم فقد اطاع اللّه و من عصاهم فقد عصی اللّه، هم العروة الوثقی و هم الوسیلة الی اللّه عزوجل» «ائمه اطهار علیهم‌السلام از اولاد امام حسین علیه‌السلام هستند، هرکس از آن‌ها اطاعت کند خدا را اطاعت کرده و هرکس با آن‌ها مخالفت و عصیان نماید خدا را معصیت کرده، آن‌ها عروة الوثقی (دستگیره محکم) و وسیله برای سیر الی اللّه می‌باشند».⁽¹⁾

خداوند می‌فرماید: «انا هدیناه السبیل اما شاکرا واما کفورا»⁽²⁾«ما راه را به انسان نشان داده‌ایم که یا سپاسگزار و یا کفران پیشه است». این راه همان شریعت آسمانی است که توسط راهنمایان و امامان به بشر نشان داده می‌شود.

قاعده لطف خداوندی و نقش امام در هدایت بشر

تمام موجودات در احاطه لطف و مهر وسیع پروردگار هستند.آیا خدایی که در آفرینش انسان، به تمام ریزه کاری‌های خلقتش دقت کرده و آنچه را که استحقاقش را داشته به او داده چگونه ممکن است که پس از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله او را رها کرده باشد؟ طبق قاعده لطف حتما خداوند بعد از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای امت سرپرست و رهبری را در نظر گرفته است، چرا که قرآن دارای محتوای بلند و آیات محکم و متشابه است، برای همه کس فهم و درک آن مقدور نیست و چه بسا افراد کم اطلاع با اکتفا به ظاهر بعضی آیات به انحراف و گمراهی کشیده شوند، بنابراین رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و

ائمه هدی علیهم‌السلام که منصوب از جانب پروردگارند و از مبدأ وحی و الهام مدد می‌گیرند و از بطن و درون قرآن باخبرند باید در مقام تفسیر و تأویل قرآن برآیند. رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «برای قرآن ظاهری و باطنی است. ظاهرش حکم و باطنش علم است، ظاهری زیبا و باطنی ژرف و عمیق دارد».⁽¹⁾

خلاصه آنکه تنها رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ائمه هدی علیهم‌السلام می‌توانند همه ابعاد آیات قرآن را دریابند و چون معصومند از هر لغزش و خطایی در امان خواهند بود. «انما یعرف القرآن من خوطب به» «تنها پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهل بیت او که مخاطب اصلی قرآنند می‌توانند همه حقایق قرآن را درک کنند».⁽²⁾

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌فرماید: «انی تارک فیکم الثقلین کتاب اللّه و عترتی اهل بیتی ما ان تمسکتم بهما لن تضلوا ابدا و انهما لن یفترقا حتی یردا علیّ الحوض» «در میان شما دو امانت گرانبها، قرآن و عترت اهل بیت خود در میان شما می‌گذارم تا وقتی که به این دو تمسک می‌کنید گمراه نمی‌شوید.این دو یادگار من هیچ گاه از هم جدا نمی‌شوند تا بر من کنار حوض کوثر وارد گردند».⁽³⁾

با توجه به این حدیث شریف که ائمه معصومین علیهم‌السلام واسطه فیض بین خالق و مخلوق هستند و تنها ایشانند که از ژرفای قرآن با خبرند این نتیجه به دست می‌آید که این بزرگواران غیر از آموزش احکام و هدایت ظاهری یک نوع هدایت باطنی نیز دارند. یعنی با نفوذ در باطن وجود اشخاصِ لایق و مستعد، آن‌ها را به سوی کمال واقعی سوق می‌دهند.

در احوالات علماء برجسته شیعه عنایات سرّی و مخفیانه امامان معصوم علیهم‌السلام

به خصوص در مواقع حساس و برخورد با دشمنان ـ مشاهده می‌شود، با این وجود بی‌تردید هر نوع توفیق و جذبه‌ی روحانی که در دل‌های دوستان اهل بیت علیهم‌السلام به وجود آید همان تصرف امام معصوم علیه‌السلام بر باطن آن‌هاست. شاهد این حقیقت: مردمی هستند که در عین بی‌خبری و عوامی بودن، گاهی به مناسبت‌های مختلف ارتباط با ائمه علیهم‌السلام برقرار می‌کنند و راهنمایی‌های لازم را از آن‌ها فرا می‌گیرند و گاهی به صورت معجزه، گره از کارشان باز می‌کنند.

کتاب حاضر

تهیه و چاپ این کتاب هشت سال طول کشید و با بررسی کتاب‌های فراوانی از سنی و شیعه آیات مربوط به امیرالمؤمنین و اهل بیت علیهم‌السلام از سوره حمد تا ناس ـ 2025آیه ـ جمع آوری گردید، البته سعی فراوان شد که آیه‌ای در این زمینه از قلم نیفتد به همین جهت تکمیل آن زمان زیادی برد. ولی از آنجائیکه عظمت و فضائل و کرامات امیرالمؤمنین و چهارده معصوم علیهم‌السلام آنقدر ژرف و عمیق و عظیم است ممکن است آیات دیگری در قرآن موجود باشد که از ذهن و چشم و فهم حقیر دور مانده باشد، لذا امیدوارم که حضرت امیرالمؤمنین و امام زمان علیهماالسلام به لطف و بزرگی خود مرا ببخشند.

چون این هشت سال تنها به عشق آن‌ها نشستم و به بررسی و تفحص و تهیه مطالب کتاب پرداختم و بیشتر اوقات با مساعدت و کمک آن‌ها به مطالب مورد نظر دسترسی پیدا نمودم، لذا این کتاب را به معشوقان حقیقی خود، یعنی به خداوند مهربان والرسول البشیر النذیر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و مولی الموحدین الغر المحجلین امیرالمؤمنین علیه‌السلام و بی‌بی دو عالم فاطمه زهرا علیهاالسلام و امامی الهدی و مصابیح الدجی، سفینه النجات الحسن و الحسین علیهماالسلام و التسعه من ذریه الحسین علیهم‌السلام و باب الحوائج حضرت ابوالفضل علیه‌السلام و خصوصاً امام زمان روحی و روح العالمین لتراب مقدمه

الفداء تقدیم می‌نمایم و ثواب آنرا به والدین مرحومم اهداء می‌نمایم و از خوانندگان عزیز می‌خواهم که در آخرِ صلواتهای خود، عبارت «وعجل فرجهم» را اضافه نمایند تا در ثواب این کتاب شریک گردند.

به هر حال از خداوند منّان و چهارده معصوم علیهم‌السلام به ویژه صاحب ولایت مطلقه و فرمانده کل دو عالم حضرت امیرالمؤمنین و امام زمان علیهماالسلام مسئلت دارم که این کتاب را مورد قبول قرار دهند و ما را در دنیا و آخرت از الطاف خود بی‌نصیب ننمایند.

معجزات قرآن در خصوص ائمه اثناعشر

اگرچه قرآن از هر زاویه و مطلب که مورد بحث و بررسی قرار گیرد می‌توان در موردش کتابها نوشت و ائمه معصومین علیهم‌السلام فرموده‌اند که اگر حروف مقطع قرآن را باهم جمع نمایند و حروف تکراری را حذف کنند این جمله بدست می‌آید: «صراط علی حق نمسکه»⁽¹⁾«راه علی علیه‌السلام حق است به آن چنگ می‌زنیم» لذا یکی از اندیشمندان یمنی نیز پس از تدبر و تفحص در قرآن در تحقیقی پیرامون معجزات این کتاب آسمانی به این نتیجه رسیده که یازده کلمه ذیل که نام یا در رابطه با اهل بیت عصمت وطهارت علیهم‌السلام یا همردیف نامهای شریف آن‌ها می‌باشد هر کدام دوازده بار به تعداد ائمه هدی علیهم‌السلام در قرآن تکرار شده که این خود یکی از معجزات کتاب آسمانی و اثبات حقانیت ولایت بر حق و بلافصل آن‌ها از سوی پروردگار بشمار می‌آید:

1 ـ «امام» این کلمه و مشتقات آن دوازده مرتبه به تعداد ائمه اثناعشر علیهم‌السلام در سوره‌ها و آیات ذیل تکرار شده است:

(الحجر 79، یس 12، البقره 124، هود 17، الفرقان 74، الاحقاف 12،

الاسراء 71، التوبه 12، الانبیاء 73، القصص 5 و 41، السجده 24).

2 ـ «خلیفه» این کلمه و مشتقات آن دوازده مرتبه تکرار شده است:

(البقره 3 و 26، الانعام 165، یونس 14 و 73، فاطر 39، الاعراف 69 و 74، النمل 62، الفرقان 62، التوبه 87 و 93).

3 ـ «اصطفی» این کلمه و مشتقات آن دوازده مرتبه به تعداد ائمه هدی علیهم‌السلام آمده است:

(آل عمران 33 و 42 (دو بار)، النمل 59، الزمر 4، الصافات 153، البقره 247 و 130، الاعراف 144، فاطر 32، الحج 75 ص 47).

4 ـ «اجتبی» این کلمه و مشتقات آن به تعداد ائمه اثناعشر علیهم‌السلام دوازده مرتبه تکرار شده است:

(القصص 57، الحج 78، النمل 121، طه 122، القلم 50، الاعراف 20، مریم 58، الانعام 87، آل عمران 179، الشوری 13، یوسف 6، التوبه 35).

5 ـ «یعصم» این کلمه و مشتقات آن دوازده مرتبه به تعداد ائمه معصومین علیهم‌السلام ذکر شده: (المائده 67، الاحزاب 17، هود 43 (دو بار)، النساء 146 و 175، آل عمران 101 و 103، الحج 78، یوسف 32، یونس 28، غافر 43).

6 ـ «الوصیه» این کلمه دوازده مرتبه به تعداد ائمه اثناعشر علیهم‌السلام آمده است:

(الشوری 12 و 13، الانعام 144 و 152 و 153، النساء 11 و 131، العنکبوت 8، لقمان 14، الاحقاف 15، النساء 12).

7 ـ «الشهداء» این کلمه دوازده مرتبه در قرآن ذکر شده است:

(غافر 51، النساء 41 و 69، النمل 84 و 89، الحج 78، القصص 75، البقره 143، المائده 44، آل عمران 140، الزمر 96، هود 18).

8 ـ «حنیف» این کلمه و مشتقات آن به تعداد ائمه هدی علیهم‌السلام دوازده مرتبه آمده است:

(البقره 135، آل عمران 67 و 95، النساء 125، الانعام 79 و 161، یونس 105، النمل 120 و 123، الروم 30، الحج 31، البینه 5).

9 ـ «النجم» این کلمه (النجم و النجوم) به تعداد ائمه معصومین علیهم‌السلام دوازده مرتبه تکرار شده. و لفظ «النجم» در آیه «النجم و الشجر یسجدان» مراد گیاه کوچک بدون ساقه است⁽¹⁾به همین جهت این کلمه بعنوان ستاره منظور نشده است:

(النمل 16، النجم 1، الطارق 3، الانعام 97، الاعراف 54، النمل 12، الحج 18، الصافات 88، الطور 49، الواقعه 75، المرسلات 8، الکویر 2).

10 ـ «آل» این کلمه دوازده مرتبه ذکر شده است:

(البقره 248 (دو بار)، آل عمران 33 (دو بار)، النساء 54، یوسف 6، الحجر 59 و 62، مریم 6، النمل 56، سبأ 13، القمر 34).

11 ـ «القربی» این کلمه به تعداد ائمه اثناعشر علیهم‌السلام دوازده مرتبه تکرار شده است:

(البقره 83 و 177، النساء 8 و 36 (دو بار)، الانفال 41، النمل 90، الاسراء 26، النور 22، الروم 38، الشوری 23، الحشر 7).

سؤالی که در پایان این مقدمه بنظر می‌آید این است که مخالفین مذهب حقه اثنی عشری در کتابهای خود به نقل از رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نوشته‌اند که آیه «یا ایها الذین آمنوا» سیصد مرتبه در قرآن ذکر شده که امیرالمؤمنین علیه‌السلام مولی و امیر و سرور و اول مؤمنان می‌باشد و این سیصد آیه غیر از آیات فراوان دیگری است که در این کتاب آمده و آنرا به امیرالمؤمنین علیه‌السلام مربوط و منتسب نموده‌اند. آیا این همه دلایل و برهانها جهت اثبات حقانیت آن امام همام کافی نیست که آنان بخود آیند و با تفکر و تدبر طریق خود را جهت نجات در دو سرا تغییر داده و از دریای ژرف و گوارای ولایت اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام قطره‌ای بنوشند که مطمئناً اگر آزاده اندیش

باشند و عناد و تعصب جاهلیت را کنار بگذارند حتما حلاوت و شیرینی حقانیت این ولایت تا اعماق وجود آن‌ها نفوذ خواهد نمود و برای همیشه آن‌ها را سیراب خواهد کرد و نخواهد گذاشت که به عقب و قهقرا بر گردند و راه تعالی بسوی سر منزل مقصود زیر سایه اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام طی خواهند نمود.

ضمناً حقیر بالخصوص اسم این کتاب را «اثبات ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام از قرآن و سنت» گذاشته‌ام، چون ولایت بر حق و بلافصل آن امام بزرگوار و ائمه هدی علیهم‌السلام را از قرآن و کتابهای سنی و شیعه ثابت کرده‌ام تا این کتاب بعنوان یک سند محکم بر سندهای محکم دیگر شیعه برای اثبات ولایت بر حق حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام باشد.

اللهم عجّل لولیک الفرج

عبدالصمد ساکی

بهار 1390

1 ـ سوره الفاتحه

اشاره

بِسْمِ اللّه‌ِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«به نام خداوند رحمتگر (بخشنده) مهربان»

«صفوان بن یحیی» از امام صادق علیه‌السلام در خصوص تفسیر «بسم اللّه الرحمن الرحیم» سؤال کرد حضرت فرمود: «باء «بسم اللّه» به معنی «بهاء» یعنی شکوه و جلال پروردگار، سین به معنی «سناء» یعنی عظمت پروردگار. میم به معنی «ملک» و سلطنت پروردگار بر جهان. الف اللّه به معنی «آلاء» یعنی نعمت ولایت اهل بیت عصمت و طهارت که خداوند به مردم ارزانی نموده و لام به معنی «لزام» یعنی لزوم پیروی از ولایت اهل بیت علیهم‌السلام است. هاء به معنی «هوان» یعنی ذلت و خواری دشمنان و منکران ولایت آن بزرگواران است».

حضرت امام صادق علیه‌السلام سپس در مورد «الرحمن الرحیم» فرمود: «الرحمن» یعنی رحمانیت خدا نسبت به عموم مردم جهان و «الرحیم» رحمانیت خداوند فقط نسبت به شیعیان امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌باشد. چون خداوند روز قیامت تنها به شیعیان اجازه می‌دهد که برای بستگان و دوستان و همسایگان خود شفاعت کنند و آنان را با خود وارد بهشت نمایند.⁽¹⁾

امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «هرکس پیرو و دوستدار محمد و آل محمد و مطیع امر آن‌ها باشد و به ظاهر و باطن آن‌ها اعتقاد و یقین داشته باشد به هریک از

حروف «بسم اللّه الرحمن الرحیم» یک حسنه خواهند داد که آن حسنه بهتر از هرآنچه در دنیا از مال و منال می‌باشد. و هرکس به قاری آن گوش کند ثواب یک سوم پاداش قاری را می‌برد. پس هریک از شما برای کسب اجر بیشتر از آن که به منزله بدست آوردن غنیمت است تلاش کنید و اگر نکنید پشیمان می‌شوید».⁽¹⁾

«ابن عباس» روایت نموده از حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام که فرمود: (لو لا کتبت معانی الفاتحه وقرت سبعین بعیرا). یعنی: اگر معانی و حقایق فاتحه را بنویسی، هفتاد شتر از شرح آن بار می‌شود.⁽²⁾

و نیز «ابن عباس» نقل نموده که حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام از اول شب تا صبح برای من تفسیر فاتحه الکتاب نقل نمود و هنوز از تفسیر «باء» نگذشته بود. بعد از آن فرمود: «انا نقطة تحت الباء: من نقطه زیر باء می‌باشم»⁽³⁾یعنی (من علی) نقطه و مرکز علوم اولین و آخرین هستم.

چنانچه اگر دیده بصیرت شخص باز شود و قرآن را بوجود نورانی مشاهده نماید تمام حقاق موجودات عالم با آن نور برایش مشهود می‌شود و در این مقام که قرآن نور محض و بیاض خالص است می‌بیند که تمام آن حقایق در سوره حمد جمع و تمام آن حقیقت و نورانیت در آیه مبارکه مکشوف و امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقطه زیر باء و امام مبین است و تمامی موجودات در آن نقطه جمعند و از شعاع آن خلعت هستی گرفته و در بارگاه انس جای گزیدند. امید است انشاء اللّه خداوند بما دیده بصیرت عنایت فرماید.

خداوند بر طبق روایات معصومین، صد جزء رحمت دارد که یک جزء آن را بر

تمام کائنات از اولین و آخرین قسمت نموده و از آن یک جزء است که رحمت و مهربانی انبیاء و اولیاء بر امم و شیعیان خودشان و محبت پدران و مادران و خویشاوندان بر اولاد و نزدیکان خود و عطوفت چرندگان و پرندگان بر فرزندانشان قسمت نموده است.⁽¹⁾

(ای انسان) این جوهر قدسی که در وجود تو جای گزین شده امانت الهی است، هشیار باش و بی‌مصرف خرج مکن، در تهذیب اخلاق بکوش و لوح دل را از زنگار معاصی بشوی تا مظهر جلوه رحمانی و مظهر انوار قرآنی شود و به اسرار الهی واقف گردد تا مصداق آیه شریفه «ولکن جعلناه نورا نهدی به من نشاء من عبادنا»⁽²⁾باشی و مقام مقدس علوی را مشاهده نمایی.

تو ملک بودی فردوس برین جایت بود آدم آورد درین دیر خراب آبادت

حضرت امام باقر علیه‌السلام فرمودند: «هر کتابی را که خداوند از آسمان نازل فرموده ابتدای آن بسم اللّه الرحمن الرحیم⁽³⁾بود». پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «هر کاری که بنام خدا شروع نشود آن کار بپایان نرسد و ناقص می‌ماند».⁽⁴⁾

و خداوند در چندین مورد ما را امر فرموده که هر کاری را با «بسم اللّه» شروع کنیم. در سوره علق فرموده «اقرأ باسم ربک»⁽⁵⁾«ای پیغمبر! قرآن را بنام پروردگارت بر خلق بخوان! و در سوره انعام فرمود «وکلوا مما ذکر اسم اللّه علیه ان کنتم بایاته مؤمنین»⁽⁶⁾«شما مؤمنان اگر به آیات خدا ایمان دارید از آنچه نام خدا بر

آن خوانده شده تناول کنید».... پس انسان هر کاری می‌کند باید بنام خدا شروع نماید.

روایات وارده در خواص قرائت «بسم اللّه» زیاد است اما ما بجهت تیمن و تبرک چند روایت را ذکر می‌نماییم.

حضرت امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «بسم اللّه الرحمن الرحیم» به اسم اعظم خدا نزدیکتر است از سیاهی چشم بسفیدی آن.⁽¹⁾

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «هر کس بخواهد خداوند او را از زبانه‌های آتش جهنم نجات دهد، بسم اللّه الرحمن الرحیم را که نوزده حرف است قرائت کند و خداوند هر حرفی را در مقابل یکی از زبانه‌ها قرار داده است».⁽²⁾

نیز حضرت فرمودند: «وقتی معلم بسم اللّه الرحمن الرحیم را به دانش آموز بیاموزد خداوند در نامه عمل طفل و پدر و مادر او و معلم رهائی از جهنم می‌نویسد⁽³⁾چنانچه پدر معذب باشد و کودک آنرا بر زبان راند خطاب می‌رسد: ای فرشتگان دست از این کس بردارید که روا نباشد پدر را عذاب کنند و پسرش در یاد ما باشد».

حضرت امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «اگر شیعیان ما در شروع به کارهای خود گفتن بسم اللّه را ترک نمایند خداوند آن‌ها را به مکروهی مبتلا نماید تا متنبه(متوجه) شده و شکر و ثنای او را بجا آورند».⁽⁴⁾و فرمودند: روزی «عبداللّه بن یحیی» بر امیرالمؤمنین علیه‌السلام وارد شد و جلوی آن حضرت صندلی گذاشته بودند به عبداللّه امر فرمود که روی آن صندلی بنشیند، هنوز بر آن قرار نگرفته بود که بسختی بزمین افتاد

و استخوان سرش شکست و خون جاری شد و از شدت درد متألم گردید، حضرت آب طلبیده و او را پاکیزه نمود و دست مبارک بر سرش کشید چنان شد که اصلا اتفاقی روی نداده بود. فرمودند: ستایش می‌کنم خدای را که ابتلاآت دنیا را موجب خلاصی و نجات از گناه شیعیان ما قرار داده تا عبادات و طاعات آن‌ها سالم مانده و مستحق ثواب شوند.

عبداللّه گفت: یا امیرالمؤمنین آیا کیفر و جزای گناهان ما فقط در دنیا داده می‌شود؟ فرمودند: بله. مگر فرمایش پیغمبر را که فرمودند دنیا زندان مؤمنان و بهشت کفار است نشنیدی ؟خداوند شیعیان ما را با ابتلا و محنت دادن، آنان را از لوث گناه پاک می‌فرماید. و خداوند در سوره شوری می‌فرماید: «وما اصابکم من مصیبة فبما کسبت ایدیکم ویعفو عن کثیر»⁽¹⁾یعنی «آنچه از رنج و مصیبت بشما می‌رسد همه از نتیجه اعمال زشت خود شماست در صورتی که خدا بسیاری از اعمال زشت شما را عفو می‌کند» که در روز قیامت ثواب عبادات شما زیاد باشد و دشمنان ما در همین دنیا جزای عبادات خود را دریابند، چرا که عبادات آن‌ها چون دارای خلوص نیست وزن و قیمتی ندارد و زمانی که به قیامت وارد می‌شوند گناهانشان را بر آن‌ها وادارند و بعلت بغض و عداوتی که به آل محمد علیهم‌السلام داشته‌اند آنان را در آتش جهنم می‌افکنند.

عبداللّه گفت: یا امیرالمؤمنین فهمیدم لکن می‌خواهم گناهی که در این مجلس نمودم بدانم تا دیگر مرتکب آن نشوم. فرمودند وقتی خواستی بنشینی از گفتن «بسم اللّه» خودداری نمودی! آیا نمی‌دانی که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرموده هر کاری که خواستی انجام دهی به نام خدا آغاز کن؟ عرض کرد: یا امیرالمؤمنین دیگر هرگز ترک نخواهم نمود.

عبداللّه عرض کرد: یا امیرالمؤمنین تفسیر «بسم اللّه الرحمن الرحیم» چیست؟ فرمود: هر گاه بنده بخواهد قرائت کند یا کاری انجام دهد بگوید: «بسم اللّه الرحمن الرحیم» یعنی به این اسم خدا این عمل را انجام می‌دهم پس کاری را که با ذکر این جمله شروع می‌کنید مبارک می‌باشد.⁽¹⁾

اخبار و روایات در تفسیر «بسم اللّه الرحمن الرحیم» زیاد است و اگر بخواهیم تمام آن‌ها را بیان نماییم خود یک کتاب مفصل می‌شود، لذا بهمین مقدار اکتفا می‌شود.

بیان حکم شرعی

از نظر حکم شرع میان فرقه‌های امامیه (اثناعشری) اختلافی نیست که بسم‌اللّه آیه‌ای از آیات قرآن است و هر کس عمدا در نماز آنرا ترک نماید نمازش باطل می‌شود.

حضرت امام صادق علیه‌السلام روایت فرموده که به امیرالمؤمنین علیه‌السلام عرض کردند: «مردمی هستند که در نماز بسم‌اللّه را نمی‌خوانند، فرمود: آن، یکی از آیات قرآن است و شیطان آن را از یاد آن‌ها برده است».⁽²⁾

از حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام روایت شده که بعضی از مردم (منافقین) بزرگترین آیه قرآن را که بسم اللّه الرحمن الرحیم می‌باشد را (بخاطر نخواندن در نماز) سرقت و دزدی کردند.⁽³⁾

همچنین فرمود: «خدا بکشد بعضی از افرادی که عمدا بزرگترین آیه قرآن را که «بسم اللّه الرحمن الرحیم» است قرائت نمی‌کنند و گمان می‌کنند خواندن آن بدعت

است و حال آنکه کار خود آن‌ها که ترک بسم اللّه است بدعت می‌باشد!»⁽¹⁾

مستحب است در نمازهای ظهر و عصر که آهسته خوانده می‌شود «بسم اللّه الرحمن الرحیم» را بلند قرائت کنند.

امام عسکری علیه‌السلام فرمودند: «علامت مؤمن پنج چیز است: یکی از آنها بلند قرائت نمودن بسم اللّه در نمازهای آهسته است...»⁽²⁾و روایات در این باب زیاد است.

راوی از حضرت صادق علیه‌السلام در خصوص آیه «ولقد آتیناک سبعا من المثانی والقرآن العظیم» سؤال نمود. فرمودند: «مراد سوره حمد است که دارای هفت آیه از جمله «بسم اللّه الرحمن الرحیم» می‌باشد⁽³⁾و سبب نامیدن آن به «مثانی» بلحاظ آن است که در نماز دو مرتبه خوانده می‌شود. لذا محققین فرموده‌اند رحمت الهی بر دو قسم است: رحمت رحمانیه که شامل مؤمن و کافر می‌شود، و رحمت رحیمیه که تنها اختصاص به مؤمن (شیعیان) دارد.

پبامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «امت مرا روز قیامت در موقف حساب نگه می‌دارند و عملهای ایشان را در ترازوی عمل نهند، حسنات ایشان بر سیئات بیفزاید، امتهای پیغمبران گذشته می‌گویند: امت محمد را با وجود کمی عمل چرا کفه حسنات ایشان افزون شد؟! پیغمبران ایشان می‌گویند: بجهت آنکه ابتدای کلام ایشان سه نام بود از نامهای الهی (بسم اللّه الرحمن الرحیم) که اگر همان سه نام در کفه نهند و همه حسنات و سیئات همه فرزندان آدم را در کفه دیگر نهند (بسم اللّه الرحمن الرحیم) بر همه بچربد».⁽⁴⁾

در روایت است که: «چون بنده مؤمن قدم بر صراط نهد آتش دوزخ در زیر قدم او چون یخ فشرده می‌شود، آتش می‌گوید: ای مؤمن زود بگذر که نور ایمان تو دارد شعله مرا فرو می‌نشاند».⁽¹⁾

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «برای خدا صد رحمت است که فقط یکی از آن‌ها را به زمین فرستاده و بین مردم تقسیم نمود، و مهربانی مردم با هم و عواطفی که نسبت بهم نشان می‌دهند همه اثر همین یک رحمت است و نود و نه رحمت دیگر را برای خود قرار داده تا روز قیامت بندگان را مشمول آن‌ها قرار دهد و روایت شده است که روز قیامت حتی این یک رحمت را هم ضمیمه آن نود و نه نموده و با همه آن‌ها به بندگان خود مهر می‌ورزد.⁽²⁾

خواص و فوائد بسمله

برای آیه «بسم اللّه الرحمن الرحیم» خواص بسیاری در احادیث ذکر شده که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

1 ـ طرد شیطان. گفتن «بسم اللّه الرحمن الرحمن» هنگام غذا خوردن موجب طرد شیطان می‌شود هر گاه سفره نهاده شود چهار هزار فرشته آنرا احاطه می‌کند وقتی که بنده «بسم اللّه» می‌گوید ملائکه می‌گویند: خداوند در غذایتان بشما برکت دهد سپس به شیطان می‌گویند: ای فاسق بیرون شو تسلطی برای تو بر ایشان نیست و اگر بسم اللّه نگوید شیطان با او هم غذا می‌شود.

2 ـ دفع ضرر غذا. از امیرالمؤمنین علیه‌السلام روایت شده که فرمودند: من ضامن شده‌ام برای کسی که اسم خدا را بر غذا ببرد اینکه مریض و مبتلاء نشود.

3 ـ دفع دشمن. حضرت امام صادق علیه‌السلام فرمودند: رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هر گاه داخل

منزل می‌شد و قریش علیه او اجتماع کرده بودند بسم اللّه الرحمن الرحیم را با صدای بلند می‌گفت. قریش گریزان می‌گردیدند.

4 ـ بلند گفتن بسم اللّه در نماز موجب طرد شیطان می‌شود. چنانچه از امام زین‌العابدین علیه‌السلام نقل شده که به ابی حمزه ثمالی فرمودند: وقتی نماز بپا شد شیطان قرین امام جماعت می‌آید و می‌گوید: آیا پروردگار را یاد کرده؟ اگر بگوید: آری، می‌رود و اگر بگوید: نه، بر دو شانه امام سوار می‌شود و دو پایش را بر سینه امام آویزان می‌کند و (شیطان) امام جماعت مردم است تا از نماز برگردند، ثمالی می‌گوید، گفتم: فدای تو شوم مگر آنان قرآن نمی‌خوانند؟ فرمود، بله، ولی مقصود از ذکر پروردگار آنچه تو فکر کردی نیست همانا مراد از ذکر، جهر (بلند گفتن) بسم اللّه الرحمن الرحیم است.

5 ـ گفتن بسم اللّه در موقع جماع موجب دفع شیطان می‌شود و اگر بسم اللّه نگوید شیطان در جماع و نطفه شرکت می‌کند. چنانچه روایت شده که انسان هر گاه با همسر خویش نزدیکی کند شیطان حاضر می‌شود پس اگر اسم خدا را یاد کند، شیطان از او دور می‌گردد ولی اگر نبرد شیطان با او شرکت می‌کند، پس عمل بوسیله هر دو «انسان و شیطان» واقع می‌شود در حالی که نطفه یکی می‌باشد.

6 ـ گفتن بسم‌اللّه در شروع به هر کاری موجب اتمام و اکمال آن می‌شود چنانچه از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت شده است ـ فرمودند: «هر کار مهمی که با بسم اللّه الرحمن الرحیم آغاز نشود آن کار ناقص و ابتر می‌باشد⁽¹⁾و از امیرالمؤمنین علیه‌السلام روایت شده که فرمودند: خداوند می‌فرماید من سزاوارتر کسی هستم که از او سؤال و در خواست شود و شایسته‌ترین کسی هستم که بسوی او تضرع و انابت شود پس در آغاز هر کار کوچک و بزرگی بسم اللّه الرحمن الرحیم بگویید، یعنی در این کار از

خدا طلب یاری می‌کنم...

7 ـ در هر گرفتاری موجب وصول به مقصد است همانگونه که از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت شده فرمودند: هر که کاری که مشغول به آن است او را محزون کند پس بسم اللّه الرحمن الرحیم بگوید و حال آنکه نسبت به خدا اخلاص داشته باشد و به دل متوجه او شود، از یکی از دو چیز جدا نشود؛ یا رسیدن بحاجتش در دنیا و یا اینکه مهیا و ذخیره می‌شود برای او نزد پروردگارش، و آنچه نزد خداست برای مؤمنین بهتر و پایدارتر است.

8 ـ موجب حفظ از بلاست. از حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام روایت شده که فرمودند: اول هر کتابی که از آسمان نازل شد بسم‌اللّه الرحمن الرحیم بود پس هر گاه بسم اللّه را قرائت کردی باکی نیست از اینکه استعاذه نکنی پس هر گاه بسم اللّه را قرائت کنی مانع می‌شود ترا از بلایایی که بین آسمان و زمین است.

9 ـ هنگام بیرون آوردن لباس موجب می‌شود که شیاطین آنرا در بر نکنند. از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت شده که فرمود: هر گاه یکی از شما لباس خودش را جدا کند خدا را نام برد تا اینکه شیاطین و دیوها آنرا در بر نکنند (به عورت او نگاه نکنند).

10 ـ موقع کشف عورت باعث ستر آن از شیاطین می‌شود. از حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام روایت شده که فرمود: هر گاه یکی از شما عورت خود را برای بول کردن یا غیر آن کشف کند سپس بسم اللّه گوید بدرستیکه شیطان چشمش را از آن بپوشاند تا فارغ شود.

11 ـ نوشتن بسم اللّه بر در خانه موجب دفع بلا می‌شود. روایت است که فرعون پیش از آنکه کافر شود و دعوی خدایی کند بر بالای قصرش بسم‌اللّه الرحمن الرحیم نوشته بود و تا این نوشته باقی بود عذاب بر او نازل نشد.

12 ـ در وقت سوار شدن موجب دفع شیطان می‌گردد. رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: هر گاه انسان سوار شود و اسم خدا را ببرد ملکی ردیف او شود و او را

حفظ کند تا اینکه پیاده شود پس اگر سوار شود و نام خدا را نبرد شیطان ردیف او باشد.

13 ـ هنگام ورود به خانه یا اطاق موجب فرار شیطان و نزول برکت می‌شود. حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: هر گاه یکی از شما به درب اطاقش رسید و خدا را نام برد شیطان می‌گریزد و هر گاه داخل خانه‌اش شود خدا را نام ببرد تا محل نزول برکت و انس ملائکه شود.

14 ـ در ابتدای وضوء موجب طهارت همه بدن می‌گردد. چنانچه می‌فرماید: هر که در اول وضویش بسم اللّه بگوید همه بدنش طاهر می‌گردد و کسی که بسم اللّه نگوید بدنش طاهر نباشد مگر آن مقداری که آب رسیده است.

15 ـ منقول است که قیصر روم را درد سری عارض شد، اطبا از معالجه آن عاجز شدند، نامه‌ای خدمت حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام برای رفعش عرضه داشت، حضرت کلاهی را فرستاد تا به سر نهاد، فورا شفا یافت. آن را شکافته «بسم اللّه» دید، دانست شفای او به سبب این کلمه مبارکه حاصل شده و فی الحال مسلمان شد.⁽¹⁾

«بسم اللّه الرحمن الرحیم» آیه‌ای از قرآن و جزء آن است: میان عامه (اهل سنت) اختلاف است که آیا بسم‌اللّه جزو قرآن و آیه مستقلی است یا اینکه جزو قرآن نیست. بعضی از آن‌ها مانند ابوحنیفه و تابعین او بسم اللّه را جزو قرآن نمی‌دانند، نه در سوره حمد و نه در سایر سوره ها، از این جهت آنرا در نماز نمی‌خوانند و فقط بسم اللّه وسط سوره توبه را جزو قرآن می‌دانند، و جماعتی از آن‌ها بسم اللّه را در سوره حمد جزو دانسته و در سایر سوره‌ها جزو نمی‌دانند و در نماز سوره حمد را با بسم اللّه می‌خوانند. و برخی از آن‌ها مانند شافعی و پیروانش بسم اللّه را در سوره

حمد و در سایر سوره‌ها (غیر سوره برائت) جزو قرآن می‌دانند ولی شیعه امامیه متفقاً بسم‌اللّه را در سوره حمد و سایر سوره‌های قرآن (غیر از سوره برائت) جزو قرآن و اعظم آیات آن می‌دانند و قرائت آنرا در نماز چه در حمد و چه در سوره، واجب و بلند خواندن آنرا در نمازهای جهریه واجب و در نمازهای اخفایه (ظهر و عصر) مستحب می‌دانند و پایه این اتفاق اخباری است که از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ائمه اطهار علیهم‌السلام رسیده است.

الْحَمْدُ للّه‌ِ رَبِّ الْعَالَمِین قدس‌سره

«ستایش خدایی را که پروردگار جهانیان است»

از حضرت امام رضا علیه‌السلام روایت شده است: «مردی از آن حضرت تفسیر سوره حمد را پرسید، فرمودند: شخصی همین سؤال را از امیرالمؤمنین علیه‌السلام نمود آن حضرت فرمودند: خداوند بعضی از نعمت‌هایی که به بندگان عطا فرموده به صورت اختصار آن‌ها را شناسانید چون مردم قدرت و توانایی آنرا ندارند که تمام نعمت‌های خداوند را بفهمند و بشناسند، و نعمت‌های حضرت حق قابل شمارش نیست، لذا به مخلوقاتش فرمود بگوئید: (الحمد للّه علی ما انعم به علینا رب العالمین) یعنی سپاس و ستایش خداوندی که نعمت بما عطا فرموده همان خدایی که رب دو جهان است، و «عالمین» عبارت است از تمام موجودات از جماد و حیوان. اما حیوانات را خداوند بحرکت در آورده و بدست قدرت خود به آنان روزی می‌رساند و آن‌ها را حفظ و حراست فرموده و بنا به مصلحت خود تدبیر امور آن‌ها را می‌نماید و تربیت می‌کند؛ جمادات را به نگاه داشتن آن‌ها از اینکه با یکدیگر تصادف کنند، و آسمانها را نگاه داشته که بدون اذن و اجازه خود به زمین فرو نریزند، و زمین را حفظ نموده از آنکه بشکافد و فرو رود. و خداوند به بندگان بسیار مهربان بوده و خالق و مالک آنان است و روزی ایشان را از هر جایی که گمان

دارند و یا نمی‌دانند می‌رساند و روزی آن‌ها را قسمت فرموده و رزق مقسوم خلایق هر جا باشند خواهد رسید، نه به تقوای پرهیزکاران زیاد می‌شود و نه با فسق و فجور فاسقین کم می‌شود. و بر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و بر شیعیان واجب فرمود که آنچه خداوند به ایشان تفضل و اکرام نموده و آن‌ها را امت پیغمبر آخر زمان قرار داده شکر گذاری کنند.

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: وقتی موسی علیه‌السلام به پیامبری مبعوث شد و اورا کلیم خود قرار داد و دریا را برای او شکافت و بنی اسرائیل نجات یافتند و تورات و الواح به او عطا نمود، موسی مقام و منزلت خود را در پیشگاه پروردگار دید لذا به خداوند عرض کرد: عزت و کرامتی دادی که به هیچکس قبل از من ندادی. خداوند به او فرمود: ای موسی! می‌دانی که حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نزد من برتر از تمام ملائکه و مخلوقاتم می‌باشد. موسی علیه‌السلام عرض کرد خدایا! اگر حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نزد شما برتر از تمام مخلوقات است آیا در میان آل پیامبران برتر از آل من (ذریه‌ام) وجود دارد؟

خداوند به او فرمود: آیا می‌دانی که آل محمد علیهم‌السلام را بر تمام آل انبیاء ترجیح داده‌ام همچنانکه حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را بر سایر پیغمبران برتر نموده‌ام؟

موسی عرض کرد: پروردگارا! اگر آل محمد علیهم‌السلام اینطور هستند، آیا در میان امتهای پیامبران امتی برتر از امت من نزد شما هست؟ سایه را بعنوان سایه‌بان برایشان قرار دادی و «المن و السلوی» (گز و زنجبیل) برایشان نازل فرمودی و دریا را برایشان شکافتی.

خداوند به او فرمود: ای موسی! آیا می‌دانی که امت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را بر تمام امتها برتری نموده‌ام همچنانکه حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را بر سایر مخلوقاتم برتری نموده‌ام.

موسی عرض کرد: ای کاش آن‌ها را می‌دیدم. خدوند به او وحی نمود که شما آن‌ها را نمی‌بینی و زمان ظهور (تولد) آن‌ها اکنون نیست. ولی آنان را در بهشت عدن

و فردوس خواهی دید که در معیّت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در مناطق آن می‌گردند و از نعمتهای آن تناول می‌کنند. آیا دوست داری صدای آن‌ها را به تو برسانم؟ عرض کرد: بله. به او فرمود: در برابر پروردگار مانند یک بنده ذلیل بایست. موسی نیز همین کار را کرد. خداوند خطاب کرد: ای امت محمد!

تمام آن‌ها که در صلب و رحمهای پدران و مادران خود هستند پاسخ دادند: «لبیک اللهُم لبیک، لبیک لا شریک لکَ لبیک، انّ الحمدَ والنعمةَ لکَ والمُلک لا شریک لک لبیک». خداوند این پاسخ را بعدا بعنوان شعار و تلبیه جهت مُحرِم شدن حجاج قرار داد.

خداوند سپس خطاب به امت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله (شیعیان) فرمود: حکم کردم که در معامله و رفتار با شما رحمتم بر غضبم، و بخششم بر عذابم پیشی بگیرد. لذا قبل از اینکه مرا بخوانید شما را اجابت می‌کنم. پس هرکس شهادتین را بگوید و در کردار و گفتار خود صادق باشد و حضرت علی علیه‌السلام و ائمه معصومین علیهم‌السلام را بعنوان جانشینان بر حق پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اتخاذ نماید و مطیع و فرمانبردار آنان باشد من (خدا) چنین فردی را وارد بهشت خواهم کرد حتی اگر گناهانش به اندازه کف دریاها باشد. لذا خداوند وقتی که حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به پیامبری مبعوث نمود به او فرمود: «یا محمد ما کنت بجانب الطور اذ نادینا امتک بهذه الکرامة» یعنی ای محمد! آن هنگام که ما با امت شما در کوه طور صحبت کردیم شما تشریف نداشتی. پس خداوند به رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: بگو: (الحمد للّه رب العالمین) بخاطر کرامتی که به ما بخشیده. و به امت محمد (شیعیان) فرمود: بگوئید: (الحمد للّه رب العالمین) بخاطر این فضائلی که به ما ارزانی نموده است.⁽¹⁾

از حضرت امام علی بن موسی الرضا علیه‌السلام روایت شده است، فرمودند:

«خداوند قرائت حمد را در نمازها به مردم امر فرموده تا قرآن ترک نشود و محفوظ بماند و بیکدیگر تعلیم نمایند و برای نماز حمد را از تمام سوره‌های قرآن اختیار فرمود چون در قرآن سوره‌ای که مانند حمد جامع باشد نیست. زیرا حمد واجد تمام خیر و حکمت است. و گفتن «الحمدللّه» را در هنگام شکر گذاری بر مخلوقات واجب فرموده که آن‌ها موفق به خیرات و عمل نیکو شده‌اند و «رب العالمین» توحید و حمد است از برای خداوند و اقرار به اینکه او به تنهایی خالق مخلوقات و مالک بندگان است نه غیر او».⁽¹⁾

الرَّحْمـنِ الرَّحِیمِ رضی‌الله‌عنه مَـلِکِ یَوْمِ الدِّینِ علیهاالسلام

«رحمت‌گر (بخشنده) مهربان، [و] خداوند روز جزاست»

حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: «یوم الدین» روز حساب است، رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را شنیدم که فرمود: با هوش‌ترین افراد کسی است که نفس خود را هر شب محاسبه نماید و برای آخرت خود بکوشد و احمق‌ترین افراد کسی است که مطیع هوای نفس خود باشد و دنبال آرزوهای بلند باشد، لذا در محاسبه اگر انسان در کارهای خوب و خیر در آن روز موفق بوده خدا را شکر نماید و چنانچه گناه کرده باشد استغفار و توبه نماید.⁽²⁾

شرط قبولی توبه

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «برای آمرزش گناه و توبه ابتدا بر محمد و آل محمد علیهم‌السلام صلوات بفرستد و با حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام تجدید بیعت نماید و از دشمنان و غاصبان حقش اظهار برائت نماید. اگر این کار را بکند اثر گناه او پاک

می‌گردد بطوریکه خداوند به او می‌فرماید: چون اولیای مرا دوست داری و با آن‌ها تجدید بیعت نمودی و از دشمنانشان بیزاری جستی من هم از گناهان شما می‌گذرم».⁽¹⁾

إِیَّاکَ نَعْبُدُ وَإِیَّاکَ نَسْتَعِینُ

«[بار الها] تنها تو را می‌پرستیم، و تنها از تو یاری می‌جوییم».

حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: منظور از «ایاک نعبد و ایاک نستعین» یعنی: ای کسانی که نعمت ولایت اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام به شما ارزانی شده است بگوئید: ای پروردگاری که نعمت ولایت به ما بخشیده‌ای با خلوص و خشوع تمام و بدور از هرگونه ریا و تظاهر تنها تو را می‌پرستیم و برای انجام اطاعت تنها از تو از شر شیطان و سایر مرتدین و گمراهان و ظالمینِ به اهل بیت علیهم‌السلام کمک و یاری می‌خواهیم.⁽²⁾

اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ قدس‌سرهم

«ما را به راه راست هدایت فرما»

مفضل بن عمر از حضرت امام صادق علیه‌السلام معنای صراط را سؤال نمود فرمود: «صراط عبارت از راهی است بسوی معرفت پروردگار و این راه دوتاست؛ یکی راه دنیا و دیگری راه آخرت. اما راه دنیا شناختن و معرفت امام است که بر هر کس واجب است در دنیا امام خود را شناخته و اطاعت او را نماید و او را پیشوای خود دانسته و به راهنمایی آن‌ها از صراطی که پل جهنم است به خوبی عبور کند و هر که در دنیا امام زمان خود را نشناسد قدمهایش در صراط بلغزد و به جهنم واصل گردد.

هر کس در دنیا از صراط دنیا بدرستی رد شود، یعنی امام خود را بشناسد، و او را اطاعت کند، در آخرت نیز از پل آخرت به آسانی می‌گذرد، و کسی که در دنیا امام خود را نشناسد، در آخرت هم قدمش بر پل آخرت می‌لغزد، و به درون جهنم سقوط می‌کند».⁽¹⁾امام سجاد علیه‌السلام فرمودند: «بین خدا، و بین حجت خدا حجابی نیست، و خدا از حجت خود در پس پرده و حجاب نیست، ماییم ابواب خدا، و ماییم صراط مستقیم، و ماییم مخزن علم او، و ماییم زبان و مترجم‌های وحی او، و ماییم ارکان توحیدش، و ماییم گنجینه اسرارش»⁽²⁾

فضیل بن یسار می‌گوید: من از امام باقر علیه‌السلام از این حدیث پرسیدم که فرموده‌اند: «هیچ آیه‌ای در قرآن نیست، مگر آنکه ظاهری دارد، و باطنی، و هیچ حرفی در قرآن نیست، مگر آنکه برای او حد و حسابی است، و برای هر حدی مطلعی است، منظورشان از این ظاهر و باطن چیست؟ فرمودند: «ظاهر قرآن تنزیل آن است، و باطنش تأویل (تفسیر) آن است».⁽³⁾

حضرت امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «صراط مستقیم عبارت است از راهی که خداوند به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ذریه او عطا کرده است».

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «صراط مستقیم یعنی ما را هدایت فرما به راه کسانی که نعمت و توفیق عبادت در دین به آن‌ها کرامت فرمودی و آنان اشخاصی هستند که خداوند حال آن‌ها را چنین بیان می‌فرماید «ومن یطع اللّه والرسول فاولئک مع الذین انعم اللّه علیهم من النبین والصدیقین والشهداء والصالحین وحسن اولئک رفیقا».⁽⁴⁾«آنانکه اطاعت خداوند و رسولش را بنمایند البته با کسانی که

خداوند به ایشان عنایت و لطف کامل فرموده چون پیغمبران و صدیقان و شهیدان و نیکوکاران محشور می‌شوند و ایشان چه رفقای بسیار خوبی هستند».

سپس فرمود: نعمتی که خداوند به آن‌ها لطف و کرامت نموده مال و اولاد و تندرستی نیست گرچه تمام این‌ها هم از نعمت‌های خداوند می‌باشد ولی آیا نمی‌بینی این نعمت‌ها را خداوند بکفار هم عطا می‌فرماید بلکه این‌ها چیزی نیست که از خداوند مسئلت نمایند و مراد از نعمت ایمان به خدا و تصدیق به رسول او و اقرار به ولایت آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و نگاه داشتن از شر دشمنان و از معصیت پروردگار و اذیت مؤمنین و رعایت حقوق برادران دینی است».⁽¹⁾

اعتراف علماء عامه به اینکه منظور از «صراط مستقیم» محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به ویژه علی بن ابی طالب علیه‌السلام است

در اخبار عامه نیز وارد شده که مراد از «صراط مستقیم»، محمد و آل محمد علیهم‌السلام است. چنانکه در کتاب «فرائدالسمطین»، ابراهیم حموینی به مسند خود نقل می‌کند که حضرت امام باقر علیه‌السلام ، فرمود: «نحن خیرة اللّه ونحن الطریق الواضح والصراط المستقیم» ماییم برگزیدگان خدا و ماییم راه آشکار و ماییم صراط مستقیم.⁽²⁾

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «صراط مستقیم» راه محمد و آل محمد علیهم‌السلام است.⁽³⁾

«سدی» از اسباط و «مجاهد» از عبداللّه بن عباس در خصوص آیه شریفه «اهدنا الصراط المستقیم» نقل می‌کند که گفت: «ای بندگان خدا بگوئید: پروردگارا! ما را بسوی محبت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهل بیت گرامش هدایت فرما».⁽⁴⁾

«ابن المغازلی الواسطی الشافعی» در مناقب خود از زید بن ارقم روایت نموده که نزد رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نشسته بودیم حضرت فرمود: آیا شما را به چیزی راهنمائی کنم که اگر در پیش گیرید هرگز گمراه و هلاک نشوید؟ گفتند: بله یا رسول اللّه. فرمود: این آقا ـ و اشاره به علی بن ابی طالب علیه‌السلام نمود و فرمود: ـ با او برادر شوید و اورا یاری نمائید و اورا تصدیق و تأیید کنید. چون آنچه به شما عرض کردم جبرئیل به من اطلاع داده که حضرت علی علیه‌السلام صراط مستقیم است».⁽¹⁾

از ابن عباس روایت شده که رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «اگر پیرو علی علیه‌السلام گردید گمراه و هلاک نمی‌شوید و چنانچه با او مخالفت نمائید گمراه می‌گردید و سر از بیراهه در خواهید آورد. تقوای خدا را پیشه کنید که علی بن ابی طالب علیه‌السلام پناهگاه خدا و صراط مستقیم او است».⁽²⁾

از عمر بن خطاب روایت شده است که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «کاسب کسب نکرد مثل فضلی که علی علیه‌السلام کسب نمود؛ چرا که اعتقاد به آن حضرت باعث هدایت می‌شود و از سقوط در سراشیبی نجات می‌بخشد».⁽³⁾

«شراجیل بن مره» روایت نموده گفت: از رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شنیدم که به حضرت علی علیه‌السلام می‌فرمود: «بشارت باد تو را که زندگی و مرگ تو با من است و تو صراط مستقیم هستی».⁽⁴⁾

از عمر بن خطاب نیز روایت شده است که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به علی علیه‌السلام فرمود: «روز قیامت در حالی که دست تو در دست من است وارد محشر می‌شویم».⁽⁵⁾این حدیث را البدخشی در مفتاح النجاء (ص (46و الخضرمی در

القول الفصل (ج 2ص 30حیدر آباد الرکن) و الآمرالتسری الحنفی در ارجح المطالب (ص 658چاپ لاهور) نقل کرده‌اند.

در این زمینه «حاکم الحسکانی الحنفی» در شواهد التنزیل 20 حدیث از شماره 86 تا 105 به اسناد مختلف آورده که «صراط مستقیم» علی و فرزندان او علیهم‌السلام می‌باشند و در این زمینه احادیث مربوطه را نقل نموده که اهم آن‌ها بشرح ذیل است:

الف ـ ابن عباس در مورد «اهدنا الصراط المستقیم» نقل می‌کند که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: ای بندگان! بگویید: خدایا ما را به سوی محبت و دوستی پیغمبر و اهل بیت او یعنی علی و فاطمه و الحسن و الحسین علیهم‌السلام هدایت فرما».

ب ـ از ابن عباس روایت شده که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به علی بن ابی طالب علیه‌السلام فرمود: «تو راه روشن و صراط مستقیم و یعسوب الدین می‌باشی».

ج ـ از ابن عباس روایت شده که رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «خداوند علی و همسر و فرزندانش را بعنوان حجتهای او بر خلق خود قرار داده است. آن‌ها دروازه علم امت من می‌باشند هرکه پیرو آن‌ها شد به سوی صراط مستقیم، هدایت شده است».

د ـ از جابربن عبداللّه انصاری روایت شده که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «به سوی آفتاب بگروید و در صورت غیاب آن به ماه بگروید و در صورت غیاب آن به زهره بگروید و در صورت غیاب آن به فرقدین بگروید. گفته شد یا رسول اللّه این‌ها کیستند؟ فرمود: خورشید من هستم و ماه علی علیه‌السلام است و زهره فاطمه علیهاالسلام است و فرقدین، حسن و حسین علیهماالسلام هستند».

ه ـ از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مروی است که فرمود: «هرکه بخواهد مانند تند باد از پل صراط بگذرد و بدون حساب وارد بهشت گردد. پیرو ولیم و وصیم و صاحبم و خلیفه ام بر اهل و امتم علی بن ابی طالب گردد. و هرکه بخواهد وارد دوزخ شود ولایت او را ترک کند. به عزت و جلال پروردگارم قسم که او باب اللّه و صراط

مستقیم می‌باشد و خداوند روز قیامت در خصوص ولایت او سؤال می‌کند».

و ـ ابن کثیر الدمشقی در تفسیر خود از ابن ابی حسین روایت نموده: که علی بن ابی طالب علیه‌السلام بلند شد و فرمود: کیست که از من در مورد قرآن سؤال نماید، به خدا قسم امروز کسی داناتر از من وجود ندارد اگرچه از پشت دریاها باشد پاسخ اورا می‌دهم». عبداللّه بن الکواء بر خاست و گفت منظور از آیه «الذین بدلوا نعمة اللّه کفرا واحلوا قومهم دار البوار» چیست؟ فرمود: «مشرکین قریش هستند که نعمت ایمان خدا برایشان آمد ولی آن‌ها نعمت خدا را به کفر تبدیل کردند».⁽¹⁾

عثمان بن عیسی از امام صادق علیه‌السلام روایت نموده که آن حضرت در خصوص آیه «الم تر الی الذین بدلوا نعمة اللّه کفرا» فرمود: «این آیه در مورد دو فاسق از قریش و بنی امیه و بنی مغیره نازل شده است. بنی مغیره روز بدر پشتشان قطع گردید و بنی امیه چند صباحی بهره بردند». سپس فرمود: «بخدا قسم ما نعمت اللّه هستیم که خداوند به بندگانش ارزانی نموده است. ما صراط مستقیم هستیم. هرکه موفق و رستگار شد بوسیله ما رستگار گردید». آنگاه فرمود «تمتعوا فان مصیرکم الی النار».⁽²⁾

اخیرا مخالفین مذهب حقه اثنی عشری این روایت را از کتاب طبری حذف نموده و بسیاری از روایات مربوط به علی علیه‌السلام و فرزندان بزرگوارش علیهم‌السلام را از کتاب‌های جدید خود حذف نموده‌اند ولی «حق یعلو ولا یعلی علیه» می‌باشد و ایمان و عبادت و ولایت توأم با هم هستند.

از ابی سعید الخدری روایت شده که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «برای خدا سه حرمت است هرکه آن‌ها را حفظ کند و نگهدارد خداوند امر دین و دنیای اورا حفظ می‌کند و هرکه آن‌ها را نگه ندارد خداوند نیز چیزی برایش حفظ نمی‌نماید. اول ـ

حرمت اسلام، دوم ـ حرمت من، سوم ـ حرمت رحم من که اهل بیت من هستند».⁽¹⁾

ابوبکر بن مؤمن الشیرازی در کتاب رسالة الاعتقاد از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت نموده که فرمود: هرکه از شما بخواهد که بعد از من نجات پیدا نماید و از فتنه‌ها در امان بماند پیرو ولایت علی بن ابی طالب علیه‌السلام گردد چون آن صراط مستقیم است.

از عبداللّه بن عمر روایت شده است که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «هرکه بخواهد توکل به خدا کند باید اهل بیت مرا دوست بدارد و هرکه بخواهد از عذاب قبر راحت گردد باید اهل بیت مرا دوست بدارد و هرکه حکمت بخواهد باید اهل بیت مرا دوست بدارد و هرکه طالب ورود به بهشت باشد باید اهل بیت مرا دوست بدارد. بخدا قسم هرکه آن‌ها را دوست بدارد دنیا و آخرت را بدست آورده است».⁽²⁾

و از خاصه (شیعه) روایت شده که «صراط مستقیم» حضرت امیرالمؤمنین و ائمه هدی علیهم‌السلام می‌باشند، و باطن صراط مستقیم، محمد و آل محمد علیهم‌السلام است و شکی نیست که طریق اهل بیت علیهم‌السلام صراط مستقیم است که تمسک به آن موجب نجات و رستگاری دنیا و آخرت می‌باشد و اختیار غیر آن سبب خسران و زیانکاری است. چنانکه حدیث مشهور نبوی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمود: «مَثَل اهل بیت من مانند کشتی نوح علیه‌السلام است، هر که سوار آن شود، نجات یابد و هر که تخلف ورزد هلاک گردد.⁽³⁾

و در حدیث نبوی وارد شده که «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میته جاهلیه»⁽⁴⁾یعنی کسی که بمیرد و امام زمان خود را نشناسد در زمان جاهلیت یعنی

بی‌ایمان مرده است.

علی بن ابراهیم قمی قدس‌سره از حضرت صادق آل محمد علیهم‌السلام روایت کرده که آن حضرت فرمود: «واللّه نحن الصراط المستقیم».⁽¹⁾

با توجه به این احادیث، معنی آیه چنین است: خدایا بشناسان به ما امام حق را تا اورا پیروی کنیم و در آخرت با او محشور شویم، و همچنین ما را بر معرفت و متابعت او ثابت قدم بدار.

صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم غَیرِ المَغضُوبِ عَلَیهِمْ وَلاَ الضَّالِّینَ علیه‌السلام

«راه آنان که گرامی شان داشته‌ای، نه [راه] مغضوبان، و نه [راه[ گمراهان».

از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت شده است که منظور از آیه فوق شیعیان علی علیه‌السلام هستند که خداوند نعمت ولایت آن حضرت را به آن‌ها عطا فرموده و بر ایشان غضب نمی‌کند و گمراه نمی‌شوند.⁽²⁾

حضرت امام حسن عسکری و حضرت امام باقر و امام صادق علیهم‌السلام روایت کرده‌اند که امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «خداوند بندگان را امر نمود که از او راه نعمت داده شدگان را سؤال نمایند و آنان صدیقین و شهیدان و نیکوکاران می‌باشند. و از او درخواست کنند که ایشان را از راه کسانی که به آن‌ها غضب فرموده باز دارد و آنان یهودیانی هستند که خداوند درباره آن‌ها می‌فرماید «قل هل انبئکم بشر من ذلک مثوبة عند اللّه من لعنه اللّه وغضب علیه وجعل منهم القردة والخنازیر».⁽³⁾یعنی «ای

پیغمبر بگو آیا شما را آگاه سازم که کدام قوم را در نزد خدا بدترین عقاب است، آن کسانی هستند که خداوند آن‌ها را لعن و غضب کرده و بصورت بوزینه و خوک مسخ شده‌اند». و نیز از خداوند درخواست می‌نمایند که آنان را از راه گمشدگان باز دارد که آن‌ها مسیحیان هستند و خداوند در حق آنان می‌فرماید: «قل یا اهل الکتاب لا تغلوا فی دینکم غیر الحق ولا تتبعوا اهواء قوم قد ضلوا من قبل واضلوا کثیرا وضلوا عن سواء السبیل».⁽¹⁾«ای اهل کتاب در دین خود به ناحق غلو نکنید و از پی خواهش‌های آن قومی که خود گمراه شده و بسیاری را هم گمراه کرده و از راه راست دور افتادند نروید». سپس آن حضرت فرمود: هر کس به خداوند کافر شد داخل در مغضوب و ضالین از راه خدا می‌باشد.⁽²⁾

از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت شده است که مراد از «الذین انعمت علیهم» شیعیان امیرالمؤمنین علیه‌السلام هستند که نعمت ولایت آن حضرت به آن‌ها ارزانی شده، طوبی لهم و حسن مئاب.⁽³⁾

2 ـ سوره البقره

اشاره

المْ قدس‌سره ذَلِکَ الْکِتَابُ لاَ رَیْبَ فِیهِ هُدًی لِّلْمُتَّقِینَ رضی‌الله‌عنه

«این است کتابی که در [حقانیت] آن هیچ تردیدی نیست، [و[ مایه هدایت تقوا پیشگان است»

آیات سوره بقره اگرچه به ظاهر خطاب به حضرت موسی و بنی اسرائیل است ولی باطن و تأویل و تفسیر آن در خصوص پیامبر اکرم و اهل بیت طاهرین او علیهم‌السلام می‌باشد.

مفسران اختلاف بسیار در خصوص حروف مقطعه قرآنی کرده‌اند و هر کس موافق رأی و میل خود تأویلی اظهار کرده است، ولی از احادیث اهل بیت سلام اللّه علیهم استفاده می‌شود که این حروف از اسرار مخفی الهی است که حق تعالی به علم کامل خود آن‌ها را در اول سوره‌ها اختیار کرده تا راز و سری باشد میان او و حبیبش پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و به غیر از راسخین در علم که ذریه طیبین آن حضرتند احدی راه بحقیقت آن‌ها نبرده و نمی‌برد. پس در این مقام باید به کلام معجزه آسای ایشان اعتماد کرد، و اختلافی که در این باب از احادیث ایشان دیده می‌شود آنرا رجوع به علم تام ایشان باید نمود. در تفسیر مجمع البیان از امیرالمؤمنین علیه‌السلام روایت نموده: «برای هر کتابی خلاصه‌ای است و خلاصه قرآن کریم حروف مقطعه آن است».⁽¹⁾

مرحوم فیض کاشانی مجموع آن حروف را بعد از حذف مکررات عبارت «صراطُ علی حق نمسکه» «راه علی حق است به آن تمسک می‌جوئیم» بدست آورده⁽¹⁾که این حروف را حروف نورانی نام گذاشته‌اند و گفته‌اند که: این حروف دارای آثار و خواص بسیار است.

از حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده که معنای [الم] در سوره بقره «انا اللّه الملک» است.⁽²⁾

ابی بصیر از حضرت امام صادق علیه‌السلام روایت نموده که: «(الم) حرفی است از حروف اسم اعظم آفریدگار که حروف آن جدا از یکدیگر در قرآن کریم ذکر شده و رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اوصیاء او علیهم‌السلام چنانچه آنرا ترکیب نموده و پروردگار را به آن نام بخوانند درخواست آنان را اجابت خواهد فرمود».⁽³⁾

بنابراین حروف مقطعه که در پاره‌ای از سوره‌های قرآنی ذکر شده رموزی است از پروردگار که فهم آن به رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اوصیاء او علیهم‌السلام اختصاص دارد؛ زیرا گفتگو با حروف مفرده از آداب دوستی است که بیگانگان از درک آن حقایق نهفته بی‌بهره‌اند.

از دعاء امام زین العابدین علیه‌السلام استفاده می‌شود که جمیع حروف مقطعات قرآنی در اول سوره‌ها که همراه به لفظ کتاب و قرآن باشد نام نامی حضرت رسالت‌پناه محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است که حق تعالی قسم به آن می‌خورد.⁽⁴⁾بنابراین معنی «الم» چنین است: قسم به پیغمبر آخر الزمان صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ».

«ذلک الکتاب لا ریب فیه»

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در جنگ صفین به اصحاب معاویه فرمود: بدانید! قرآن و کتاب ناطق خدا من می‌باشم.⁽¹⁾

از حضرت صادق علیه‌السلام روایت شده است که مراد از کتاب، علی بن ابی طالب علیه‌السلام می‌باشد.⁽²⁾چنانچه مؤید این کلام از آن حضرت مروی است که فرمودند «انا کتاب اللّه الناطق» من کتاب ناطق خدا هستم.⁽³⁾«بنابراین معنای آیه چنین خواهد بود: «که آن وصیِ رسولِ عربی که در کتب انبیاء سابق آمده علی بن ابی طالب علیه‌السلام می‌باشد».

[لا ریب فیه] هیچ شکی در آن نیست یعنی سزاوار نیست که عقلا بعد از تفکر و تدبر شک کنند در اینکه قرآن وحی و نازل از جانب اللّه است، یا شک کنند در اینکه علی بن ابی طالب وصی رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است.

امام صادق علیه‌السلام در تفسیر آیه: «ذلک الکتاب لا ریب فیه»، فرمود: «مراد از «الکتاب»، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است و «لا ریب فیه» یعنی شکی در او نیست که آن حضرت امام است.⁽⁴⁾

ابن بابویه و عیاشی در تفسیر خود از حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت کرده‌اند که فرمود: هدیً للمتقین، یعنی شیعیان پرهیزکار حقیقی یا شیعیان واقعی ما می‌باشند.⁽⁵⁾

از عامه نیز روایت شده که «هدیً للمتقین» علی بن ابی طالب علیه‌السلام است که یک چشم به هم زدنی بسوی شرک و بت پرستی نرفته و خالصانه خدا را عبادت نموده و او و شیعیانش بدون حساب وارد بهشت می‌شوند. «علی بن أبی طالب الذی لم یشرک باللّه طرفة عین، اتقی الشرک وعبادة الأوثان وأخلص للّه العبادة، یبعث إلی الجنة بغیر حساب هو وشیعته».⁽¹⁾

چنانچه در بسیاری از اخبار «متقین» به شیعیان آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله تفسیر شده است؛ مثل روایتی که شیخ صدوق از حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت کرده که آیه شریفه «هدیً للمتقین» یعنی قرآن برای شیعیان ما بیان شده است.⁽²⁾

همچنین وی از یحیی بن ابوالقاسم روایت کرده که گفت: از حضرت صادق علیه‌السلام در خصوص آیه «الم ذلک الکتاب لا ریب فیه هدیً للمتقین» سؤال کردم فرمود: «المتقون، شیعیان علی علیه‌السلام هستند».⁽³⁾

و از حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام روایت شده که فرمود: «قرآن هدایت و بیان و شفاء است برای پرهیزکاران از شیعیان محمد و علی صلوات اللّه علیهما؛ برای اینکه اینان از انواع کفر اجتناب ورزیده و آن‌ها را ترک نمودند و از گناهان هلاک کننده احتراز کرده و آن‌ها را به جا نیاوردند، و از فاش کردن رازهای رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و بندگان پاک خدا که اوصیاء بعد از پیغمبرند خود داری کرده و آن‌ها را کتمان نمودند، و از پنهان نمودن علوم نسبت به اهل آن و مستحقین آن اجتناب نموده و در میان آن‌ها منتشر ساختند».⁽⁴⁾

بنابراین نتیجه مطالب بالا به شرح ذیل است:

از جمع حروف مقطع قرآنی و حذف کردن حروف تکراری جمله: «صراط علی حق نمسکه» «راه علی علیه‌السلام حق است که به آن تمسک می‌کنیم» بدست می‌آید.

«ذلک الکتاب لاریب فیه» «الکتاب» یعنی امیرالمؤمنین علیه‌السلام و «لاریب فیه» یعنی شکی در او نیست که آن حضرت امام برحق خدا بر مردم است.

و «هدیً للمتقین» شیعیان علی بن ابی طالب علیه‌السلام هستند.

الَّذِینَ یُوءْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ علیهاالسلام

«آنان که به غیب ایمان می‌آورند، و نماز را بر پا می‌دارند، و از آنچه به ایشان روزی داده‌ایم انفاق می‌کنند»

از امام صادق علیه‌السلام روایت شده است که در خصوص تفسیر«یؤمنون بالغیب» فرمود: «غیب قیام و ظهور حضرت حجت علیه‌السلام است».⁽¹⁾

و در روایت دیگر فرمود: «اعتقاد و اقرار بقیام قائم ماست و شاهد بر این گفتار این آیه است که می‌فرماید: «انما الغیب للّه فانتظروا انی معکم من المنتظرین»⁽²⁾یعنی بدانید غیب برای خداست منتظر آن باشید ما هم در انتظار یاری او می‌باشیم»⁽³⁾و آن حضرت فرمود: «خوشا به حال کسانی که در غیبت آن حضرت صبر می‌کنند و خوشا به حال آن‌هایی که بر محبت امام و ذریه پیغمبر و علی علیهما السلام صبر نموده و باقی می‌باشند، این‌ها اشخاصی هستند که خداوند بیان حال آن‌ها را در آیه «الذین یؤمنون بالغیب» بیان فرموده است.⁽⁴⁾

امام صادق علیه‌السلام فرمود: «مراد از «الذین یؤمنون بالغیب» مؤمنان (شیعیان) هستند که به وجود مقدس امام زمان علیه‌السلام معتقد بوده، منتظر ظهور او می‌باشند و به رجعت و روز قیامت ایمان دارند».

در تفسیر اهل البیت علیهم‌السلام وارد شده که مراد از غیب، غیبت صاحب الزمان علیه‌السلام است و وقت خروج او در اخبار و قرآن مقرر است، «وعد اللّه الذین آمنوا وعملوا الصالحات لیستخلفنهم فی الارض کما استخلف الذین من قبلهم».

و اما اخباری مانند حدیث مشهور پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که موافق و مخالف روایت کرده‌اند آمده است که «لو لم یبق من الدنیا الا یوم واحد لطول اللّه ذلک الیوم حتی یخرج رجل من اهل بیتی اسمه اسمی وکنیته کنیتی یملاء الارض قسطا وعدلا کما ملئت ظلما وجورا»⁽¹⁾یعنی اگر تنها یک روز از دنیا باقی بماند، خدای تعالی آن روز را آنقدر دراز می‌کند تا آنکه مردی از اهل بیت من بیرون آید که اسم او اسم من و کنیه او کنیه من می‌باشد. او زمین را از پر از عدل و داد خواهد کرد بعد از اینکه پر از ظلم و جور شده باشد»

و گویند که مقصود از «الذین یؤمنون بالغیب» جماعتی هستند که بعد از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله تصدیق رسول خدا نمایند و معتقد به احادیث و اخبار آن حضرت بوده و بر طریق او عمل کنند بی‌آنکه با او مصاحبت داشته باشند و او را دیده و کلام او را شنیده باشند و مؤید این سخن آنکه در روایت آمده است: «روزی پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به اصحاب آیا می‌دانید از میان خلق چه کسی برتر است؟ عرض کردند: فرشتگان، فرمود: نه. عرض کردند: پیغمبران، فرمود منظور من غیر از ایشان است.

گفتند: یا رسول اللّه پس چه کسانی هستند؟ فرمود: جماعتی که بعد از من می‌باشند و مرا ندیده و مصاحبت ننموده و گفتار مرا نشنیده و معجزات مرا مشاهده

نکرده، (ولی) بر طریق من عمل می‌کنند، ایشان برترین عالمیان هستند، سپس این آیه را تلاوت فرمود: «یؤمنون بالغیب» و بعد از آن فرمود: (اولئک اخوانی) ایشان برادران من می‌باشند. گفتند: یا رسول اللّه ما برادران تو نیستیم فرمود که (انتم اصحابی وهم اخوانی) شما اصحاب من هستید و ایشان برادران من هستند.⁽¹⁾

چرا که: 1 ـ مؤمنین در دوره غیبت تمام ایمانشان ایمان به غیب است چون زمان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ائمه اطهار علیهم‌السلام را درک ننموده و امام آن‌ها هم در پس پرده غیبت و نامشهود است.

2 ـ چون غیبت آن حضرت و طول عمر او و بودنش در میان مردم و عدم مشاهده‌اش همه بر خلاف عادت است لذا ایمان به او بالاترین مراتب ایمان است.

3 ـ چون اعتراف به حضرت مهدی و غیبت او جزو عقائد حقه است پس کسانی که معترف به او باشند بجمیع عقائد حقه معترف و مؤمنند.

4 ـ در بیان اخباری که در مدح مؤمنین در دوره غیبت حضرت بقیة اللّه علیه‌السلام وارد شده بسیار است: از آنجمله خبری است که از حضرت سجاد علیه‌السلام روایت شده فرمودند: «من ثبت علی ولا یتنافی غیبة قائمنا اعطاه اللّه اجر الف شهید مثل شهداء بدر واُحد» (کسی که بر ولایت ما در زمان غیبت قائم ما ثابت قدم باشد، خداوند اجر هزار شهید مانند شهداء بدر و احد به او عطا فرماید)⁽²⁾و نیز از حضرت صادق علیه‌السلام روایت شده که فرمودند: «من مات منکم علی هذا الامر منتظرا له کان کمن فی فسطاط القائم علیه‌السلام » (کسی که از شما بمیرد بر این امر در حالیکه منتظر ظهور حضرت قائم علیه‌السلام باشد مانند کسی است که در خیمه قائم با او باشد).⁽³⁾

و از حضرت علی بن موسی الرضا علیه‌السلام از پدران بزرگوار و طاهرین او از پیغمبر

اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت شده که فرمود: «افضل اعمال امتی انتظار الفرج» (بهترین اعمال امت من انتظار فرج است)⁽¹⁾

و نیز از امیرالمؤمنین علیه‌السلام سؤال شد «ایّ الاعمال احب الی اللّه عز وجل قال انتظار الفرج» (کدام کارها نزد خدای عز و جل محبوب‌تر است؟ فرمود انتظار فرج).⁽²⁾

و نیز از ابی حمزه از ابی خالد کابلی از علی بن الحسین علیه‌السلام حدیثی روایت شده که در آن می‌فرماید: «بدرستی که اهل زمان غیبت حضرت مهدی که قائل به امامت او و منتظر ظهور او هستند بهترین اهل هر زمان می‌باشند برای اینکه خدای تعالی از عقل و فهم و معرفت به اندازه‌ای به آن‌ها عطا فرموده که غیبت نزد آن‌ها بمنزله حضور و مشاهده شده است و آنان را در این زمان بمنزله مجاهدین باشمشیر در جلو رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قرار داده، اینان بندگان خالص خدا، و براستی شیعیان ما، و دعوت کننده گان بدین خدا در نهان و آشکارا هستند».⁽³⁾

«ویقیمون الصلاة»

اقامه صلاة یکی دیگر از صفات متقین (شیعیان) است و تنها آن‌ها هستند که حقیقت نماز را بپا می‌دارند. و در اخبار به این جهت «قائم» اطلاق شده چون ایستاده و آماده برای ظهور و قیام به امر امامت هستند که در امر ایمان و اطاعت ثابت و پا برجا می‌باشند.

محمد بن مسلم از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت کرده که: «ومما رزقناهم ینفقون» مراد از رزق و انفاق، علم است، و معنای آیه این است که از آن علمی که به ایشان (شیعیان) تعلیم کرده‌ایم آنرا منتشر می‌سازند و از آن امساک نمی‌کنند و تعلیم

به دیگران می‌کنند و از آنچه از قرآن به ایشان آموختیم، تلاوت می‌کنند».⁽¹⁾

والَّذِینَ یُوءْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْکَ وَمَا أُنزِلَ مِنْ قَبْلِکَ وَبِالآخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ

«و آنان که بدانچه به سوی تو فرود آمده، و به آنچه پیش از تو نازل شده است، ایمان می‌آورند، و آنانند که به آخرت یقین دارند».

امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «هرکس فضل و برتری و ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام راانکار نماید در حقیقت تورات و انجیل را انکار کرده است. بنابراین خداوند کتابی را نازل ننموده مگر اینکه در آن بعد از اشاره به توحید و نبوت پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بر ولایت امیرالمؤمنین و ائمه معصومین علیهم‌السلام تأکید کرده است».⁽²⁾

از حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روزی نماز صبح را خواندند. سپس نظر نمودند به جوانی در مسجد که لاغر و زرد رنگ و چشمهایش فرو رفته بود.

حضرت فرمود: چگونه صبح نمودی؟ عرض کرد: صبح نمودم به حالت یقین.

حضرت متعجب از گفتار او شد و فرمود: هر چیزی را حقیقتی است، حقیقت یقین تو چیست؟ عرض کرد: یقین من مرا محزون ساخته، و شب مرا بیدار داشته، و روز مرا تشنه ساخته، و چنان یقین دارم به امور آخرت که گویا در عرش الهی می‌نگرم و حشر خلایق را می‌بینم و اهل بهشت را نظر می‌کنم که متنعم هستند و اهل جهنم به خروش مشغول و معذبند و گویا الان زفیر آتش را می‌شنوم.

حضرت به اصحاب فرمود: این بنده‌ای است که خدا قلب او را به نور ایمان

منور ساخته، و به جوان فرمود: بر آنچه هستی ملازم (مواظب) باش. پس جوان گفت: یا رسول اللّه دعا فرما که خدا مرا شهادت نصیب فرماید. حضرت دعا نمود، چیزی نگذشت که در یکی از جنگها شهید شد.⁽¹⁾

أُوْلَـئِکَ عَلَی هُدًی مِّنْ رَّبِّهِمْ وَأُوْلَـئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ قدس‌سرهم

«آنان برخوردار از هدایتی از سوی پروردگار خویشند، و آنان همان رستگارانند».

آیه شریفه آگاهی است بر آنکه متقیان(شیعیان) رستگارند، یعنی غیر ایشان رستگار نخواهند بود.

از حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام روایت شده است که رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «ان علیا وشیعته هم الفائزون» «بدرستی که علی علیه‌السلام و شیعیان او رستگارانند».⁽²⁾یعنی کمال رستگاری مخصوص به ایشان است، و غیر ایشان از رستگاری بی‌بهره‌اند. و مراد از شیعه کسانی هستند که آن حضرت را در گفتار و رفتار و کردار پیروی نمودند.

(اولئک) آن متقیان که به این صفتها آراسته‌اند «علی هدی من ربهم» بر راه راستند و بر جاده صحیح و درست از جانب پروردگار خود هستند و این بدان معنی نیست که خدای تعالی ایمان را در ایشان به صورت جبر آفریده باشد چنانکه مذهب عامه بدان قائلند، چون این عمل موجب ظلم خداوند در عذاب کافران است به جهت عدم قدرت ایشان در کسب ایمان. زیرا که حق تعالی ایمان را در ایشان نیافریده پس اگر عذابشان کند ظلم کرده باشد «تعالی اللّه عن ذلک علوا کبیرا» بلکه مراد آن است که خداوند، وجود و عقل به ایشان داده و پیغمبران و کتابها فرستاده و به آن دعوت کرده و به عقل وعده ثواب داده و بر ترک آن هشدار نموده

است. اهل ایمان به اختیار خود اطاعت آن کرده‌اند و کفار به اختیار خود اطاعت نکرده‌اند وآن جماعتی که به اختیار خود گرویده‌اند «اولئک هم المفلحون» ایشان رستگاران از عذاب و رسیدن به مرتبه ثواب هستند و نه غیر ایشان، یعنی رستگاری مخصوص متقیان (شیعیان) و گرفتاری مربوط به اهل کفر و طغیان است.

اعتراف عامه به اینکه علی علیه‌السلام و شیعیان او رستگارند

در کتاب «شواهد التنزیل» از سلمان فارسی روایت شده است که: به حضرت علی بن ابی طالب علیه‌السلام گفتم: «یا ابا الحسن کمتر وقتی بود که من و تو به حضور پیامبر خدا مشرف شویم و پیغمبر خدا به من نفرماید: ای سلمان! این علی و حزب او رستگارند».⁽¹⁾

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُواْ سَوَاءٌ عَلَیْهِمْ أَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لاَ یُوءْمِنُونَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«در حقیقت کسانی که کفر ورزیدند، چه بیمشان دهی، چه بیمشان ندهی، بر ایشان یکسان است، [آن‌ها] نخواهند گروید».

امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «خداوند پس از اینکه مؤمنین (شیعیان) را به خاطر ایمان به نبوت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و (پیروی) از ولایت امیرالمؤمنین و ائمه طاهرین علیهم‌السلام مورد مدح و وستایش قرار داده در خصوص کافران فرموده که آن‌ها به آنچه مؤمنین بدان ایمان آورده‌اند ایمان نمی‌آورند، لذا برای آن‌ها یکسان است چه آن‌ها را از عذاب الهی بترسانی یا نترسانی به ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ایمان نمی‌آورند.⁽²⁾

خَتَمَ اللّه‌ُ عَلَی قُلُوبِهمْ وَعَلَی سَمْعِهِمْ وَعَلَی أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عظِیمٌ قدس‌سره

«خداوند بر دلهای آنان، و بر شنوایی ایشان مهر نهاده، و بر دیدگانشان پرده‌ای است، و آنان را عذابی دردناک است».

از ابراهیم بن ابی محمود روایت شده که: از حضرت رضا علیه‌السلام معنای آیه «ختم اللّه» را سؤال نمودم فرمودند: «خداوند بر دل کفار برای عقوبت کفرشان مهر نهاد چنانکه می‌فرماید: «بل طبع اللّه علیها بکفرهم فلا یؤمنون الا قلیلا» یعنی خدا به سبب کفرشان مهر بر دل آن‌ها نهاده و بجز اندکی از آن‌ها ایمان نمی‌آورند».⁽¹⁾

امام سجاد علیه‌السلام فرمودند: «بدرستی که برای بنده چهار چشم است، با دو چشم امور دین و دنیای خود را می‌بیند و با دو چشم امر آخرت را مشاهده می‌کند پس هر گاه خدا اراده خیر نسبت به بنده‌اش نماید دو چشم دلش را باز می‌کند پس امور غیبی و امر آخرت را بواسطه آن ببیند، و هر گاه «شر» نسبت به بنده اراده کند دلش را به آنچه در اوست واگذارد»⁽²⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام نیز فرمودند: «همانا شیعیان ما دارندگان چهار چشمند، دو چشم در سر و دو چشم در دل دارند، آگاه باشید که همه بندگان چنین هستند ولی خدای عز و جل چشمهای باطن شما شیعیان را باز کرده و چشمهای باطن آنان را کور نموده است».⁽³⁾

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ آمَنَّا بِاللّه‌ِ وَبِالْیَوْمِ الآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُوءْمِنِینَ علیهماالسلام

«و برخی از مردم می‌گویند: «ما به خدا و روز بازپسین (رستاخیز) ایمان آورده‌ایم»، ولی ایمان آورندگان [راستین [نیستند».

در تفسیر امام حسن عسکری علیه‌السلام است که حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام در خصوص معنی آیه فوق «ومن الناس» فرمودند: «رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روز غدیر به امر خداوند امیرالمؤمنین علیه‌السلام را به خلافت نصب نموده و به عمر فرمود: با علی علیه‌السلام بیعت کن.

ابوبکر و عمر و هفت نفر دیگر از منافقین و رؤسای مهاجر و انصار با آن حضرت بیعت کردند. عمر گفت یا علی! خلافت و ولایت بر تو مبارک باد، صبح کردم در حالی که می‌بینم مولای من و مولای تمام مؤمنین می‌باشی.

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله این بیعت و عهد (و پیمان) را بر آن‌ها محکم گردانید. سپس آن‌ها مخفیانه با رفقای خود بنا گذاشتند که بعد از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نگذارند امیرالمؤمنین علیه‌السلام به منصب خلافت باقی بماند و حق او را غصب کنند، ولی همینکه به حضور پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌رسیدند می‌گفتند: ای رسول خدا! محبوب‌ترین و نزدیکترین اشخاص نزد خدا را بر ما ولایت و خلافت بخشیدی. علی علیه‌السلام برای دفع ستمکاران و از لحاظ سیاست و دین از ما باکفایت‌تر بوده و مردی شایسته مقام خلافت می‌باشد.

خداوند می‌دانست که آن‌ها آنچه در دل دارند غیر از آن است که بر زبان می‌آورند و بر دشمنی خود با علی علیه‌السلام باقی هستند، پس پیغمبرش را از عقاید باطنی آن‌ها خبر داد و فرمود: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بعضی از مردم می‌گویند: ما به امر خداوند درباره نصب امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام به خلافت ایمان داریم اما آن‌ها دروغ می‌گویند و ایمان ندارند و بر نابودی شما و علی علیهماالسلام با هم متحد شده‌اند و اشخاص متمردی

هستند و طغیان و فساد زیادی خواهند نمود.

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمود: پس از آنکه خداوند از نفاق و توطئه منافقین پیغمبرش را خبر داد آن‌ها حضور پیغمبر شرفیاب شده و قسم دروغ خوردند. پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آن‌ها را سرزنش و ملامت نمود.

ابو بکر گفت: ای رسول خدا! قسم بخدا! هیچ چیز در نظرم لذت بخش‌تر و بهتر از بیعت نمودن با علی علیه‌السلام نبوده و امیدوارم بر اثر این بیعت خداوند درهای بهشت را به رویم باز کرده و مرا از ساکنین آن گرداند.

عمر گفت: فدایت شوم ای رسول خدا! من عملی که شایسته بهشت رفتن باشد ندارم جز همین بیعت با علی علیه‌السلام ، بخدا قسم! هرگز خیال نکرده و خوش ندارم که نقض بیعت نمایم و اگر جواهراتی به اندازه ما بین زمین و آسمان به من بدهند که این بیعت را بشکنم قبول نخواهم کرد.

عثمان گفت: ای رسول خدا! من از این بیعت بحدی مسرور و دلشادم که تصور آن نمی‌شود و یقین دارم که اگر گناه انس و جن را نموده باشم خداوند بسبب این بیعت تمام گناهان مرا آمرزیده است و رفقای دیگر آن‌ها هم مانند این سخنان گفتند و قسم خوردند ولی خداوند در آیات بعد مکر و نیرنگ آن‌ها را به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اطلاع داده است».⁽¹⁾

از حضرت صادق علیه‌السلام روایت شده که فرمود: «قال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ثلاث خصال من کن فیه کان منافقا وان صام وصلی وزعم انه مسلم: من اذا ائتمن خان واذا حدث کذب واذا وعد اخلف» «رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود سه خصلت است که در هر کس باشد منافق است اگر چه روزه بدارد و نماز بگزارد و گمان کند مسلمان است: کسی که هر گاه امانت به او سپرده شود خیانت کند و هر گاه تکلم کند دروغ گوید و هر گاه وعده

کند وفا ننماید)⁽¹⁾

بنابراین نفاق امری است مقول بتشکیک و ذی مراتب و منافقین به تمام مراتبشان در هر عصر و زمانی بوده و هستند و آیات قرآن صریح است در اینکه در میان صحابه پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نیز بوده‌اند مانند آیات سوره برائت و آیات سوره منافقین و غیر این‌ها ولی بعضی از عامه گفته‌اند که اصحاب پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله همه عدول (عادل و یکسان) بوده و بر طبق این ادعاء به دروغ خبری به آن حضرت نسبت داده‌اند که فرمود «اصحابی کالنجوم بایهم اقتدیتم اهتدیتم» «یعنی اصحاب من مانند ستارگان هستند پیرو هر کدام شدید هدایت یافتید». ولی این ادعاء و خبری که بر طبق آن نقل کرده‌اند بدلایل ذیل مردود است:

اعتراف عامه به اینکه هرکس حضرت علی علیه‌السلام و زهرای اطهر علیهاالسلام را اذیت کند جایگاهش در جهنم است

1 ـ اکثر آیاتی که درباره منافقین نازل شده بلکه شاید همه آن‌ها در مدینه و در اواخر هجرت بوده و البته منافقینی در میان صحابه بوده و خود را جزو صحابه می‌شمرده‌اند که این آیات درباره آن‌ها نازل شده و پیداست که با شهادت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از بین نرفته‌اند.

2 ـ در صحیح بخاری (از کتب معروف عامه) طی حدیثی از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت کرده که پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: فردای قیامت جماعتی را می‌آورند، من در پیشگاه احدیت عرض می‌کنم پروردگارا! اینان اصحاب من و از امت منند چرا آنان را از حوض من منع فرمودی؟ خطاب می‌رسد: «انک لا تدری ما احدثوا بعدک انهم ارتدوا علی ادبارهم القهقری فیقول النبی سحقا سحقا لمن غیر بعدی فیؤمر بهم الی

النار» «تو نمیدانی بعد از تو چه چیزها عمل کرده و چه بدعتها گزاردند، بدرستیکه اینان به قهقرا برگشتند و به همان کفر نخست مراجعت نمودند! پس پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌فرماید: مرگ بر کسی که بعد از من دین را تغییر داد، پس امر شود که ایشان را به طرف آتش برند».⁽¹⁾

3 ـ از کتاب مسند احمد بن حنبل (پیشوای حنبلی ها) از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت شده که فرمود: «من آذی علیا فقد آذانی ایها الناس من آذی علیا بعث یوم القیامة یهودیا او نصرانیا» «هرکس حضرت علی علیه‌السلام را برنجاند مرا رنجانده و روز قیامت بصورت یهودی یا مسیحی محشور می‌شود».

و مسلّم است که بسیاری از صحابه نسبت به علی علیه‌السلام اذیت و آزار نمودند و با این وصف چگونه می‌توان گفت آن‌ها عدول (یکسان) و مانند نجوم (ستارگانند)؟!⁽²⁾

4 ـ حدیث متواتر ثقلین و حدیث متواتر سفینه و احادیث دیگری که از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله وارد شده. مانند: «الحق مع علی وعلی مع الحق یدور معه حیثما دار» حق با علی است وعلی با حق است هرجا که باشد.⁽³⁾

همچنین حدیثی که به عمار یاسر فرمود: «ان سلک الناس کلهم وادیا وسلک علی وادیا فاسلک وادیا سلکه علی وخل الناس طرا یا عمار ان علیا لا یزال علی هدی یا عمار ان طاعة علی من طاعتی وطاعتی من طاعة اللّه» «اگر همه مردم راهی را پیمودند و علی علیه‌السلام راهی را پیمود، تو آن راهی را برو که علی علیه‌السلام رفته و همه مردم را رها کن. ای عمار! بدرستی که علی همیشه بر طریق هدایت است، ای عمار! اطاعت علی اطاعت من است و اطاعت من اطاعت خدا است»⁽⁴⁾طبق این احادیث راه

غیر علی علیه‌السلام راه هدایت نیست و اقتدای به غیر از علی علیه‌السلام باعث هدایت نمی‌شود و حدیث اصحابی کالنجوم درست نمی‌باشد.

5 ـ از صحیح بخاری و در اغلب کتب عامه و خاصه (شیعه) نقل شده که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «فاطمة بضعة منی فمن اغضبها فقد اغضبنی» «فاطمه پاره تن من است هرکس اورا ناراحت کند مرا ناراحت کرده است»⁽¹⁾

و از صحیح مسلم نقل شده که فرمود: «یؤذینی ما آذاها» «یعنی هرکس فاطمه را اذیت کند مرا اذیت نموده است».⁽²⁾و از صحیح ترمذی نقل شده که فرمود: «یغضبنی ما اغضبها» «ناراحتی فاطمه ناراحتی من است»⁽³⁾

و این حدیث بضمیمه حدیث دیگری که بخاری از عایشه نقل نموده و گفته: «پس از آنکه ابوبکر فاطمه علیهاالسلام را از فدک منع نمود، فغضبت فاطمه علی ابی بکر ولم تتکلم معه الی ان ماتت فدفنها علی لیلا ولم یخبر ابابکر یعنی پس از اینکه ابوبکر فدک را از فاطمه علیهاالسلام گرفت فاطمه علیهاالسلام از ابوبکر ناراحت شد و با او صحبت ننمود تا اینکه فوت کرد و حضرت علی علیه‌السلام شبانه اورا دفن کرد و ابوبکر در تشییع جنازه‌اش شرکت نکرد».⁽⁴⁾بنابراین حدیث اصحابی کالنجوم درست نمی‌باشد.

6 ـ بر فرض صحت حدیث، در مورد حدیث معروف ذیل در خصوص کسانی که مسلک (راه) علی علیه‌السلام را نپیموده‌اند چه می‌گویند؟ طبق حدیثی که از ام سلمه روایت شده که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به عمار فرمود: «یا بن سمیه لا تقتلک اصحابی لکن تقتلک الفئة الباغیة» «ای پسر سمیه! اصحابم تو را نمی‌کشند بلکه اهل بغی و جور تو را بقتل می‌رسانند».⁽⁵⁾(این حدیث بقدری معروف بود که معاویه و عمرو عاص

نتوانستند انکار کنند) پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مخالفین علی علیه‌السلام را از گروه اصحاب خود خارج نموده.

ثانیاً: نفاق از کذب ریشه می‌گیرد بلکه این دو صفت لازم و ملزوم یکدیگرند، و هر منافقی کاذب و هر دروغگویی منافق است، در قرآن مجید می‌فرماید: «واللّه یشهد ان المنافقین لکاذبون»⁽¹⁾و کذب، خود یکی از معاصی بزرگ و جزو گناهان کبیره است که آیات و اخبار بسیار در مذمت آن وارد شده است: به عنوان نمونه: از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت شده که فرمود: «المؤمن اذا کذب بغیر عذر لعنه سبعون الف ملک وخرج من قلبه نتن حتی یبلغ العرش وکتب اللّه علیه بتلک الکذبة سبعین زنیة اهوانها کمن یزنی مع اُمه» «مؤمن هر گاه بدون عذر دروغ گوید هفتاد هزار فرشته اورا لعنت کنند و از دهانش بوی گندی خارج شود و تاعرش برسد و بر او هفتاد زنا نوشته شود که آسانترین آن‌ها زنای با مادر است»

و از حضرت باقر علیه‌السلام روایت شده که فرمود: «ان الکذب هو خراب الایمان» «دروغ ویرانی ایمان است»⁽²⁾

از حضرت صادق علیه‌السلام روایت شده که فرمود: «الکذب شر من الشراب» «دروغ از شرب خمر بدتر است»⁽³⁾

از حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام روایت شده که فرمود «جعلت الخبائث کلها فی بیت وجعل مفتاحها الکذب» «پلیدیها در حجره‌ای قرار داده شده و کلید آن دروغ است»⁽⁴⁾

در قرآن مجید می‌فرماید: «انما یفتری الکذب الذین لا یؤمنون» (همانا دروغ

می‌بافند کسانی که ایمان ندارند)⁽¹⁾و نیز می‌فرماید: «فاعقبهم نفاقا فی قلوبهم الی یوم یلقونه بما اخلفوا اللّه ما وعدوه وبما کانوا یکذبون» (پس این منع الهی در دلهای آنان ایجاد نفاق نموده تا روزی که خدا را ملاقات کنند، بواسطه اینکه آنچه با خدا وعده نموده بودند وفا نکردند و برای اینکه دروغ می‌گفتند).⁽²⁾

یُخَادِعُونَ اللّه‌َ وَالَّذِینَ آمَنُوا وَمَا یَخْدَعُونَ إِلاَّ أَنفُسَهُمْ وَمَا یَشْعُرُونَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«می‌خواهند خدا و مؤمنان را فریب دهند، در حالی که جز خودشان را فریب نمیدهند، (اما) نمی‌فهمند».

امام کاظم علیه‌السلام فرمود: «وقتی غاصبان حق امیرالمؤمنین علیه‌السلام در حضور پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام را در غدیر خم قبول کردند و با او بیعت نمودند روی به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله کرده گفتند: ما تنها پس از این بیعت به بهشت و رهائی از دوزخ امیدوار شدیم. اما آن‌ها در حقیقت بیعت نکردند بلکه خدعه و نیرنگی با حضرت علی علیه‌السلام نمودند و بلافاصله پس از ارتحال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بیعت را نقض نمودند و خود بر مسند قدرت نشستند. خداوند پس از بیعت آن‌ها طی آیه فوق ماجرا را به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اطلاع داد و فرمود: که آن‌ها گمان می‌کنند که خدا و رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و حضرت علی علیه‌السلام را فریب می‌دهند ولی آن‌ها خویشتن را فریب و مکر می‌کنند و نمی‌دانند که خداوند نیرنگ آن‌ها را از قبل به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اطلاع داده است ولی خود نمی‌فهمند.⁽³⁾

سعد بن صدقه بن زیاد می‌گوید: از حضرت صادق علیه‌السلام سؤال نمودم که در روز

قیامت وسیله نجات از آتش جهنم چیست؟ فرمود: «خدعه نکردن با خداست، زیرا هر که با خدا خدعه کند خدا نیز با او خدعه نموده و ایمان را از دل او ببرد و چنین کسی در حقیقت با نفس خود خدعه نموده است. راوی میگوید حضورش عرض کردم: غرض از خدعه کردن با خدا چیست؟ فرمود در ظاهر اوامر خدا را قبول نموده ولی در باطن معتقد نبوده و ایمان نداشته باشد و یا آنکه بظاهر اوامر او را اجرا نموده و لکن برای غیر خدا باشد، (لذا) از ریا کردن بپرهیزید که این عمل شریک قرار دادن برای خداست. شخص ریاکار را در روز قیامت به چهار نام می‌خوانند و صدا می‌زنند و می‌گویند: ای کافر و ای فاجر و ای حیله گر و ای زیانکار اعمال و عباداتت از بین رفته پاداش خود را از کسی که برایش عبادت نموده‌ای بخواه».⁽¹⁾

فِی قُلُوبِهِمْ مَّرَضٌ فَزَادَهُمُ اللّه‌ُ مَرَضًا وَلَهُم عَذَابٌ أَلِیمٌ بِمَا کَانُوا یَکْذِبُونَ قدس‌سره

«در دلهایشان مرضی است، و خدا بر مرضشان افزود، و به [سزای[ آنچه به دروغ می‌گفتند، عذابی دردناک [در پیش] خواهند داشت».

امام حسن عسکری علیه‌السلام به نقل از امام موسی‌بن جعفر علیه‌السلام فرمود: «این آیه و دو آیه قبلی در مورد نقض کنندگان بیعت و خلافت امیرالمؤمنین علیه‌السلام است. خداوند بخاطر سوء نیتی که این افراد (اصحاب سقیفه) جهت نقض بیعت داشتند لذا رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را از ماجرا آگاه نمود. پس آن‌ها نزد پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آمده اظهار پوزش و معذرت خواهی نمودند.

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام سپس فرمود: چون منافقین از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عذر خواهی نمودند، خداوند وحی فرموده که آن‌ها خدعه می‌نمایند و پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هم بر

حسب ظاهر عذر آن‌ها را پذیرفت، جبرئیل نازل شد و فرمود: ای پیغمبر گرامی! پروردگارت سلام میرساند و می‌فرماید: به این منافقین که خدعه و حیله می‌کنند و در پنهانی برای نقض عهد و غصب ولایت و حقوق علی علیه‌السلام با یکدیگر توافق نموده‌اند امر کن که با امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام بیرون رفته و معجزات و امور خارق عادات و عجایبی که خداوند بدست علی علیه‌السلام ظاهر می‌گرداند مشاهده نموده و بدانند که آسمانها و زمین و تمام موجودات عالم بالا و پایین تحت فرمان او بوده و خدا، امیرالمؤمنین علیه‌السلام را از آن‌ها بی‌نیاز نموده است و مطمئن باشند خدا دست از انتقام و مجازات آن‌ها نخواهد کشید ولی خداوند بنا بر مصلحت و تدبیر همانطوری که به فرعونیان و کسانی که ادعای خدایی می‌نمودند مهلت داده بود، ایشان را هم مهلت داده است.

معجزات حضرت علی علیه‌السلام

آنگاه پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به منافقین و به سایر مردم امر فرمود: که با علی علیه‌السلام از شهر مدینه بیرون رفته و در کنار کوه‌های مدینه جمع شوند و به امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: همین که به پای کوه‌ها رسیدی بدان که خداوند به کوه‌ها امر فرموده که در اختیارت بوده و تو را اطاعت و یاری کنند و هیچگونه از خدمتگزاری و مواظبت بر انجام دستورهایت دریغ نورزند و اگر منافقین با مشاهده آن آثار و امور خارق عادات و معجزاتی که ظهور می‌کند به ولایتت ایمان بیاورند و مطیع و فرمانبردارت باشند با عزت و احترام به بهشت خواهند رفت و هر گاه مخالفت نمایند معلوم می‌شود که شقی‌ترین مردم هستند و در جهنم برای همیشه معذب خواهند شد و خداوند تو را بسبب معجزاتی که به دستت ظاهر خواهد ساخت از منافقین بی‌نیاز خواهد نمود.

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: یا علی! از پروردگارت بخواه که بجاه و جلال و منزلت محمد و آل محمد علیهم‌السلام آن کسانی که حضرتت پس از محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سید و بزرگ ایشان

هستی تا کوه‌ها را بهر چه بخواهی تبدیل نماید و به جماعت منافقین فرمود: اگر علی علیه‌السلام را پیروی کنید سعادتمند و نیکوکار می‌شوید و اگر مخالفت او نمایید شقی و بد عاقبت می‌باشید و خداوند علی علیه‌السلام را از وجود شما به وسیله معجزاتی که بدست او ظاهر خواهد ساخت بی‌نیاز می‌نماید.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام با آن جماعت و عده زیادی از مردم بجانب کوه‌ها تشریف برده از خداوند درخواست نمود که آن کوه را به نقره تبدیل نماید. یکدفعه تمام کوهها نقره شده و با صدای فصیح و رسا فریاد زدند: یا علی! ای وصی رسول خدا! پروردگار، ما را در تحت اختیار تو قرار داده، ما را در هر راهی که می‌خواهی خرج کن و هر زمان که ما را بخوانی به اطاعتت حاضر و آماده انجام اوامرت هستیم و اوامرت درباره ما نافذ و روا می‌باشد. مجددا کوه‌ها به طلا تبدیل شدند و مانند بیاناتی که از کوه‌های نقره شده بود سخنانی اظهار نمودند و بعد کوه‌ها به سنگ و مشک و عنبر و انواع جواهرات پر بها برگشته و هر یک از آن‌ها با زبانی فصیح فریاد می‌کردند: یا اباالحسن! ای برادر رسول خدا! تمام ما مسخر فرمان تو هستیم و هر وقت اراده نمایی و ما را بخوانی در فرمانبرداری شما حاضریم.

سپس امیرالمؤمنین علیه‌السلام خداوند را به حق آبرو و منزلت آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خوانده و درخواست نمود که درختها به صورت مردان جنگی مسلح و سنگریزه‌ها به شکل جانوران و درندگان چون افعی و پلنگ در آیند، فورا تمام درختان مبدل به مردان مسلحِ آماده به جنگ که هر یک از آن‌ها مقابل ده هزار نفر از مردم بودند و سنگها بشکل افعی‌های سیاه و شیر و پلنگ گردیدند و هر یک از آن‌ها با زبان فصیح و صدای بلند گفتند: یا علی! ای وصی پیغمبر آخر زمان! خداوند ما را تحت فرمانت قرار داده و از جانب خداوند مأموریم که از وجود مقدست اطاعت و فرمانبرداری کنیم و هر وقت اراده فرمایی و ما را بخوانی تا بر دشمنانت مسلط شویم، آماده و حاضر هستیم. ای وصی رسول خدا! برای شما نزد خداوند چنان قدر و منزلت و

مقام و شأنی می‌باشد که اگر از خداوند بخواهی تمام زمین را به صورت گوسفندی قرار بدهد به همان صورت در می‌آید و اگر بخواهی آسمان به زمین و یا زمین به آسمان ملحق شود البته که خواهد شد، یا چنانچه اراده فرمایی تمام آبها تلخ و شور شود خواهد شد، یا کلیه آن‌ها به جیوه مبدل گردند تبدیل می‌شوند و اگر بخواهی هر نوع روغن و شربت می‌گرداند، و یا بخواهی تمام زمین‌ها دریا و یا دریاها خشک شوند، خواهد شد.

ای وصی پیغمبر خدا! از سرکشی و طغیان منافقین محزون مشو،خداوند مانند فرعون و نمرود آن‌ها را نظر به مصالحی مهلت داده و مثل شیطان آن‌ها را به خودشان وا گذاشته است خداوند وجود مقدس شما و آن‌ها را برای دار دنیا نیافریده است بلکه برای بقا خلق کرده و مرگ، انتقال از خانه به خانه دیگر است و خداوند احتیاجی ندارد که منافقین ایمان بیاورند و یا نیاورند و اراده فرموده بود که شرافت و فضیلت مقامت را به آن‌ها ثابت کند و بواسطه تقربی که در پیشگاه حضرت حق دارید اگر می‌خواست آنان را به اکراه وادار به ایمان به ولایت حضرتت می‌فرمود.

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام سپس فرمود: منافقین بر اثر معجزات مشهوده آن حضرت علاوه بر آنکه مریض القلب بودند بلکه به واسطه نقض عهد خداوند و شکستن بیعت با امیرالمؤمنین علیه‌السلام مرضی بر امراض قبلی ایشان افزوده شد و درباره علی علیه‌السلام به حیرت (سرگردانی) افتادند و به مناسبت تکذیب امر خداوند و آنکه به دروغ مدعی بودند که ما بر بیعت خود استوار و پایدار هستیم، به کیفر شدید و عذابی سخت دچار خواهند شد.⁽¹⁾

وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ لاَ تُفْسِدُواْ فِی الاْءَرْضِ قَالُواْ إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ قدس‌سره قدس‌سره أَلا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَـکِن لاَّ یَشْعُرُونَ قدس‌سره رضی‌الله‌عنه

«و چون به آنان گفته شود: «در زمین فساد مکنید»، می‌گویند: «ما خود اصلاحگریم» به هوش باشید که آنان فساد گرانند، لیکن نمی‌فهمند».

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمودند: «وقتی به منافقین گفته می‌شد روی زمین فساد نکنید و با اظهار نقض بیعت خود به اشخاص ضعیف و سست عقیده رخنه در دین آن‌ها نیفکنید، جواب می‌دادند: ما جزء اصلاح طلبان هستیم؛ زیرا به دین و مذهب اعتقاد نداریم و در دین متحیریم و به دین محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اسلام از نظر صورت ظاهر راضی می‌باشیم و در باطن بر طبق دلخواه خود عمل کرده و از بندگی و فرمانبرداری محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خود را رهانده‌ایم. در برابر حضرت رسول گردن می‌نهیم ولی در برابر پسر عمویش علی بن ابی طالب علیه‌السلام گردن کشی می‌کنیم تا بدین شکل بظاهر در دنیا خوار و ذلیل نشویم.

آنگاه خداوند فرمود: ای منافقین! بدانید و آگاه باشید که شما در حقیقت از مفسدین فی الارض هستید و خداوند شما را به پیغمبرش معرفی کرده و بخوبی شناسانده و به مسلمانان حقیقی امر فرموده که شما را لعنت نمایند».⁽¹⁾

وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ آمِنُواْ کَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُواْ أَنُوءْمِنُ کَمَا آمَنَ السُّفَهَاء أَلا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاء وَلَـکِن لاَّ یَعْلَمُونَ قدس‌سره علیهاالسلام

«و چون به آنان گفته شود: «همان گونه که مردم ایمان آوردند، شما

هم ایمان بیاورید»، می‌گویند: «آیا همان گونه که کم خردان ایمان آورده‌اند، ایمان بیاوریم؟» هشدار که آنان همان کم خردانند، ولی نمی‌دانند».

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمود: «هر وقت به منافقین بگویند شما هم مانند سلمان و ابوذر و مقداد و عمارکه در نصب خلافت امیرالمؤمنین علیه‌السلام اطاعت اوامر خدا و رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان آورده ایمان بیاورید به هم مسلکان خود می‌گویند: آیا ما هم مانند سفیهانی (بی‌عقل) چون سلمان و مقداد و ابوذر و عمار ایمان بیاوریم؟!» چون آن‌ها از دریچه چشمِ دل تسلیم شدن مؤمنین را به اوامر خدا و رسول مشاهده ننموده و بولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام و دوستی ذریه گرامی آن حضرت تن در نداده و آن حضرت را ترک نموده و محبت یهود و مسیحیان را در دل خود جا دادند که بدین شکل دشمن خدا و رسول بودند و اگر در ظاهر از آن‌ها تبری جسته ولی در باطن به آن‌ها پیوسته‌اند.

آن‌ها سلمان و ابوذر و و مقداد و عمار که به حضرت علی علیه‌السلام ارادت خاص داشتند و مطیع بی‌چون و چرای او بودند را جاهل و بی‌عقل می‌دانستند در حالی که خداوند در این آیه ضمن تأیید سلمان و دوستان مذکورش و تقبیح نقض کنندگان بیعت می‌فرماید: «الا انهم هم السفهاء ولکن لایعلمون» خود، جاهل و نادان هستند ولی نمی‌دانند.

آن‌ها رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و عظمت نبوت او و لزوم اجرای فرامین او در خصوص ولایت و خلافت حضرت علی علیه‌السلام و اهمیت منزلت آن حضرت برای دین و دنیا را نفهمیدند و نمی‌دانند که حقیقت امر همین است و بس.

و خداوند رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را از ماجرا مطلع کرده و آن‌ها را مورد لعن و نفرین قرار داده است.

منافقین اهل ایمان را به سفاهت نسبت می‌دهند برای اینکه هر کس بر خلاف رویه

آن‌ها عمل کند او را جاهل و نادان می‌پندارند و تنها هم فکران خود را عاقل می‌شمارند».⁽¹⁾

از عامه روایت شده است که مراد از «آمِنُوا کَما آمَنَ النَّاسُ» «حضرت علی وحمزه و جعفر طیار، و سلمان و أبوذر، و عمار، و مقداد، و حذیفه [بن] الیمان و می‌باشد.⁽²⁾

امام زین العابدین علیه‌السلام فرمود: «مردی نزد امیرالمؤمنین علیه‌السلام آمد و گفت: اگر می‌توانی مرا از ناس و اشباه ناس و نسناس آگاه کن؟ امیرالمؤمنین علیه‌السلام به حضرت امام حسین علیه‌السلام فرمود: جواب این مرد را بده.

امام حسین علیه‌السلام فرمود: اما اینکه از ناس پرسیدی ناس ماییم، و اشباه ناس شیعیان و دوستان مایند و آنان نیز از ما هستند، و اما نسناس، آن‌ها سواد (زباله‌های) اعظم مردمند با دست مبارک به جماعتی از مردم اشاره نمود و فرمود: اینان جز چهار پایان نیستند بلکه از آن‌ها پست‌تر و گمراه ترند».⁽³⁾

در حدیث فوق شیعیان و موالیان اهل بیت را اشباه ناس نامیده و ممکن است مراد از ناس مؤمنین کامل باشند که شامل معصومین و مؤمنینی است که در درجات کمتر از آنان قرار گرفته‌اند. مانند: سلمان و اباذر و مقداد و عمار و حذیفه و امثال این‌ها.

در روایتی راوی از حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام پرسید: عقل چیست؟ حضرت فرمود: «ما عبد به الرحمن واکتسب به الجنان» چیزی است که به وسیله آن انسان پروردگارش را عبادت کند و بهشت را برای خود کسب نماید. راوی می‌گوید: گفتم پس آنچه در معاویه بود چه بود؟ فرمود: منکر و شیطنت بود که شبیه عقل است ولی عقل نیست.⁽⁴⁾

وَإِذَا لَقُواْ الَّذِینَ آمَنُواْ قَالُواْ آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْاْ إِلَی شَیَاطِینِهِمْ قَالُواْ إِنَّا مَعَکْمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِوءُونَ قدس‌سره اللّه‌ُ یَسْتَهْزِی‌ءُ بِهِمْ وَیَمُدُّهُمْ فِی طُغْیَانِهِمْ یَعْمَهُونَ قدس‌سره قدس‌سرهم

«و چون با کسانی که ایمان آورده‌اند برخورد کنند، می‌گویند: «ایمان آوردیم»، و چون با شیطانهای خود خلوت کنند، می‌گویند: «در حقیقت ما با شماییم، ما فقط [آنان را] ریشخند (تمسخر) می‌کنیم. خدا [است که] ریشخندشان می‌کند، و آنان را در طغیانشان فرو می‌گذارد تا سرگردان شوند».

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمود: «هر گاه منافقین به سلمان و ابوذر و سایر مؤمنین می‌رسیدند می‌گفتند: ما به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان آورده و تسلیم بیعت علی علیه‌السلام می‌باشیم و هر گاه غاصبان حق امیرالمؤمنین علیه‌السلام به هم مسلکان و رفقای خود برخورد می‌نمودند به آن‌ها می‌گفتند: دیدید چگونه مؤمنین را تمسخر (استهزاء) می‌کردیم؟ خداوند فرمود: ای پیغمبر! ما آنها را استهزاء خواهیم نمود و در دنیا و آخرت به کیفر سرکشی خودشان خواهیم رسانید.

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمود: اما استهزاء آن‌ها در دنیا پذیرش اسلام ظاهری ایشان است و لعنت کردن آنان در حقیقت اجرای احکام اسلامی در مورد آن‌هاست تا وضع مسلمانی منافقین بر مسلمانان حقیقی و خالص مخفی و پنهان نماند و استهزاء اخروی به آن‌ها، نشان دادن جایگاه مؤمنین در بهشت به منافقین و قرارگاه منافقین در جهنم به مؤمنین می‌باشد».⁽¹⁾

از حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: «این آیات در حق غاصبان اصلی حق امیرالمؤمنین علیه‌السلام نازل شده که در ظاهر ایمان داشته و تسلیم

ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام بودند ولی چون در خلوت به دشمنان آن حضرت می‌رسیدند می‌گفتند: با شما همراه و هم مسلک هستیم و علی بن ابی طالب علیه‌السلام را استهزاء می‌کنیم. پس خداوند فرمود: ما کیفر و سزای این عمل منافقین و استهزاء به امیرالمؤمنین علیه‌السلام را در عالم آخرت خواهیم داد».

در کتاب مدینه المعاجز در باب معجزات حضرت قائم عجل اللّه تعالی فرجه الشریف از راوندی از سعد بن عبداللّه اشعری روایت می‌کند که گفت: مخالفی با من مناظره نمود و گفت: ابوبکر و عمر از روی میل اسلام آوردند یا از روی اجبار و اکراه؟

من در فکر فرو رفتم و پیش خود گفتم اگر بگویم از روی اجبار اسلام آوردند آن موقع شمشیر کشیدن نبود که بترسند و اسلام بیاورند و اگر بگویم از روی میل اسلام آوردند، مؤمن که پس از ایمانش کافر نمی‌شود، پس او را به گونه لطیفی از خود دفع نموده و همان ساعت به خانه احمد بن اسحاق رفتم که این سؤال را از وی بنمایم، گفتند او امروز به سامرا رفته است. تا اینکه می‌گوید: من هم عازم سامرا شده و با او خدمت حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام مشرف شده ـ و حدیث بسیار مفصل است تا آنجا که می‌گوید ـ حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام بمن فرمودند: چهل مسئله تو چیست؟ از این کودک (یعنی از حضرت امام زمان علیه‌السلام ) بپرس تا جواب بدهد.

حضرت قائم علیه‌السلام پیش از اینکه من شروع به صحبت کنم، فرمودند: «هلا قلت للسائل لا اسلما طوعا ولا کرها وانما اسلما طمعا فقد کانا یسمعان من اهل الکتاب منهم من یقول هو نبی یملک المشرق والمغرب وتبقی نبوته الی یوم القیامة ومنهم من یقول یملک الدنیا ملکا عظیما وتنقاد له الارض فدخلا کلاهما فی الاسلام طمعا فی ان یجعل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله کل واحد منهما والی ولایة فلما آیسا من ذلک دبرا مع جماعة فی قتل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله لیلة العقبة فکمنوا له وجاء جبرئیل فاخبر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بذلک فوقف علی العقبه فقال یا فلان یا فلان یا فلان اخرجوا فانی لا امر حتی اراکم قد خرجتم، وقد سمع حذیفه ذلک، ومثالهما طلحه والزبیر فهما بایعا علیا علیه‌السلام بعد قتل عثمان طمعا فی

ان یجعل کلیهما والیا علی ولایة لا طوعا ولا رغبة ولا کرها ولا اجبارا، فلما ایسا من ذلک من علی علیه‌السلام نکثا العهد وخرجا علیه وفعلا ما فعلا» یعنی امام زمان علیه‌السلام فرمود: «چرا به سؤال کننده نگفتی که آن دو نفر نه با میل خود اسلام آوردند و نه با اکراه بلکه به خاطر طمع و چشم داشت مسلمان شدند؟ چون از اهل کتاب (یهودیان و مسیحیان) می‌شنیدند که (آخرین) پیغمبر مشرق و مغرب زمین را فتح می‌کند و پیامبری او تا روز قیامت ادامه می‌یابد و بعضی می‌گفتند که در دنیا به عنوان ملک و سلطنت عظیم حکومت می‌کند و زمین تحت فرمان او در می‌آید، لذا آن دو نفر به خاطر طمع، اسلام آوردند به این امید که حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هر یک را بعنوان والی (بر منطقه‌ای) تعیین نماید. پس زمانیکه نا امید شدند با گروهی در صدد قتل آن حضرت در شب عقبه بر آمدند و برای او کمین کردند ولی جبرئیل جریان را به آن حضرت اطلاع داد. لذا رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله کنار (تپه) عقبه ایستاد و صدا زد ای فلانی و فلانی و فلانی خارج شوید و اگر بیرون نیایید از اینجا تکان نمی‌خورم. حذیفه که (حضور داشت) این موضوع را نیز شنید.

امام زمان علیه‌السلام سپس فرمودند: ماجرای طلحه و زبیر نیز همینطور است؛ آن دو نفر پس از قتل عثمان با حضرت علی علیه‌السلام بیعت نمودند به این امید که آن حضرت هر کدام را به عنوان والی (بر منطقه‌ای) تعیین نماید و بیعت آن‌ها نه با میل و رغبت بود و نه با اکراه و نه با اجبار، لذا وقتی که از حضرت علی علیه‌السلام نا امید شدند بیعت خود را شکستند و علیه آن حضرت قیام نمودند و کردند آنچه کردند».⁽¹⁾

و آیه شریفه «وهموا بما لم ینالوا»⁽²⁾درباره این‌ها نازل شده و ممکن است منشأ اظهار ایمان منافق هر سه جهت از جهات فوق یا دو جهت از آن‌ها باشد، همچنانکه اشخاص سیاسی همیشه خود را به رنگ اجتماع در می‌آورند و پس از آن

بر خر مراد سوار می‌شوند و برای اینکه نیرویی هم پشتیبان آن‌ها باشد با دشمنان و بیگانگان هم سری و سری دارند. امر سوم در بیان جمله «واذا خلوا الی شیاطینهم»: مراد از شیاطین در این آیه رؤساء و بزرگان کفار و منافقینند که در عقیده و صفات با هم موافق و در خلوت همدم و همراز یکدیگرند؛ یعنی وقتی با رؤساء و بزرگان خود خلوت می‌کنند، می‌گویند: ما با شما هستیم، و اضافه شیاطین به ضمیر جمع که مرجع آن منافقین است کمال دلالت را دارد بر اینکه از یک جنسند و در صفات و ملکات با هم مشترکند و چون دارای صفات شیطانی هستند از این جهت از آن‌ها به شیاطین تعبیر شده است.

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام می‌فرمایند: «تأویل آیه شریفه فوق در حق سه غاصب حق امیرالمؤمنین، نازل شده است. وقتی که پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به معرفی ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام اقدام نمود، آن‌ها ایمان و خشنودی خود نسبت به آن را ظاهر کردند، و چون با دشمنان امیرالمؤمنین علیه‌السلام ، خلوت نمودند گفتند: ما با شما هستیم، به درستی که ما مؤمنین را استهزاء (تمسخر) می‌کنیم».⁽¹⁾

أُوْلَـئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُاْ الضَّلاَلَةَ بِالْهُدَی فَمَا رَبِحَت تِّجَارَتُهُمْ وَمَا کَانُواْ مُهْتَدِینَ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«همین کسانند که گمراهی را به [بهای] هدایت خریدند، در نتیجه داد و ستدشان سود[ی به بار] نیاورد، و هدایت یافته نبودند».

منافقین هنگام مرگ

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمود: هیچ مرد و زنی نیست که در ظاهر اقرار بولایت علی بن ابی طالب علیه‌السلام نماید و در باطن نقض عهد کرده و منکر ولایت شود مگر آنکه هنگام مرگ فرشته موکل قبض ارواح برای گرفتن روح او حاضر می‌شود

شیطان و پیروان او نزد آن شخص مجسم شده انواع و اقسام عذابها را به چشم و دل مشاهده نموده و جایگاهی که اگر به عهد و بیعت خود باقی بود در بهشت می‌داشت نشانش داده و آن فرشته به او می‌گوید: به بهشت و قصرهایی که در این مکان برای تو آماده بود بنگر و چنانچه به دوستی و ولایت علی علیه‌السلام استوار و ایمان داشته و نقض عهد نمی‌کردی متعلق به تو بود اینک که بر خلاف پیمان رفتار نموده و در باطن نفاق و عناد ورزیده‌ای و منکر ولایت و وصایت آن حضرت شده‌ای جایگاه همیشگی خود را در جهنم ببین! آنگاه انواع عذابها را در برابر چشم خود مشاهده نموده و می‌بیند که عقرب‌ها و افعی‌ها برای حمله به او مهیا هستند و در آنحال منافقین با صدای رسا فریاد می‌زنند ای کاش بر آنچه پیغمبر امر فرموده بود می‌رفتیم و از ولایت امیرالمؤمنین تجاوز نمی‌کردیم».⁽¹⁾

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «کل مولود یولد علی الفطرة حتی یکون ابواه یهودانه او ینصرانه». سید مرتضی رحمه‌الله معنای حدیث را چنین ترسیم فرموده که: «هر مولودی متولد می‌شود بر خلقتی که دلالت بر وحدانیت الهی و بندگی او و ایمان به او دارد، اما این پدر و مادرش هستند که او را یهودی یا مسیحی می‌نمایند؛ زیرا اولاد بیشتر بر مذهب پدران خود نشو و نما می‌کنند و به دین و کیش آنان الفت می‌یابند.⁽²⁾

بنابراین آیه شریفه اشاره است به اینکه منافقین ایمان فطری خدایی را به کفر اکتسابی خود تبدیل نمودند.

«فما ربحت تجارتهم» پس تجارت ایشان، در تبدیل نمودن کفر به ایمان سود نکرد و در این معامله نفعی نبردند.

امام صادق علیه‌السلام از پدران خویش علیهم‌السلام از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت نموده که حضرت فرمودند: «ای علی علیه‌السلام مؤمن را سه علامت است: نماز و روزه و زکات، و

منافق را سه علامت است، در سخن دروغ گوید، و چون وعده کند خلف وعده نماید، و چون امینش دارند خیانت کند».⁽¹⁾

امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام فرمود: «ایمان در دل، علامتی است سفید همچنانکه ایمان بر سفیدی دل می‌افزاید. و نفاق در دل، علامتی است سیاه همچنانکه نفاق بر سیاهی دل می‌افزاید تا همه دل سیاه شود، بطوریکه به خدا اگر دل مؤمن را بشکافند سفید می‌یابند و اگر دل منافق را بشکافند سیاه می‌یابند.⁽²⁾

مَثَلُهُمْ کَمَثَلِ الَّذِی اسْتَوْقَدَ نَاراً فَلَمَّا أَضَاءتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللّه‌ُ بِنُورِهِمْ وَتَرَکَهُمْ فِی ظُلُمَاتٍ لاَّ یُبْصِرُونَ

«مثل آنان، همچون مثل کسانی است که آتشی افروختند، و چون پیرامون آنان را روشنایی داد، خدا نورشان را برد، و در میان تاریکیهایی که نمی‌بینند رهایشان کرد».

از حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه «کمثل الذی استوقد نارا» سؤال شد فرمودند: «زمین به روشنایی نور محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روشن می‌شود همانطوری که از نور آفتاب روشن می‌شود و به نور علی علیه‌السلام روشن می‌شود مثل آنکه از نور ماه روشن می‌گردد و خداوند محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به آفتاب و علی علیه‌السلام را به ماه تشبیه نموده و می‌فرماید: «وهو الذی جعل الشمس ضیاء والقمر نورا»⁽³⁾«اوست خدایی که محمد را درخشان و علی را تابان فرموده» و نیز فرموده است: «وآیة لهم اللیل نسلخ منه النهار فاذا هم مظلمون»⁽⁴⁾و ما چون آفتاب جمال محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را از آن دنیا

برگیریم ناگهان همه منافقین را تاریکی فرا گیرد و همینکه روح مقدس پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را قبض روح نموده تاریکی ظاهر شده در اثر آن تاریکی و کور دلی، منافقین فضیلت اهل بیت پیغمبر علیهم‌السلام را ندیدند، چنانکه خداوند می‌فرماید: «وان تدعوهم الی الهدی لا یسمعوا وتریهم ینظرون الیک وهم لا یبصرون»⁽¹⁾«اگر آن‌ها را به راه هدایت بخوانید نخواهند شنید و آن‌ها را می‌بینی که تو را می‌نگرند ولی نمی‌بینند».⁽²⁾

حضرت (شاه) عبدالعظیم و او از ابراهیم بن ابی محمود روایت نموده که گفت: از حضرت امام رضا علیه‌السلام تفسیر آیه «وترکهم فی ظلمات لا یبصرون» را سؤال نمودم، فرمودند: لفظ «ترک» به خدا نسبت داده نشود و نگویند: خداوند منافقین را به حال خود واگذار نموده و تکلیفی به آنان نفرموده بلکه مراد از «تَرَکَ» این است که چون خداوند می‌دانست آن منافقین از کفر و عناد خود برنمی گردند لذا لطف و عنایت خود را از آن‌ها دریغ فرموده و آنان را رها کرده است.⁽³⁾

صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لاَ یَرْجِعُونَ قدس‌سره علیهماالسلام

«کرند، لالند، کورند، بنابراین به راه نمی‌آیند».

حضرت باقر علیه‌السلام فرمود: مثل منافقین مثل کسانی است که برای استفاده از روشنایی آتشی بر افروزند خداوند با فرو فرستادن باران، آتش را خاموش و روشنایی آنرا زایل فرماید، یا بادی برانگیزد و آن آتش را از بین ببرد همینطور است حال منافقین که به ظاهر اقرار به شهادتین نموده و با علی علیه‌السلام بیعت نمودند، در طول زندگانی احکام اسلام بر آن‌ها جاری می‌شود و پس از آنکه مرگ آن‌ها فرا رسد در

تحت فرمان خدا بر آیند و خداوند به کفر باطن آنان را عذاب می‌کند و در آخرت سرگردان مانده و راهی برای نجات از عذاب نداشته در آنجا لال و کور می‌گردند.⁽¹⁾

أَوْ کَصَیِّبٍ مِّنَ السَّمَاء فِیهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ یَجْعَلُونَ أَصْابِعَهُمْ فِی آذَانِهِم مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ واللّه‌ُ مُحِیطٌ بِالْکافِرِینَ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله یَکَادُ الْبَرْقُ یَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ کُلَّمَا أَضَاء لَهُم مَّشَوْاْ فِیهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَیْهِمْ قَامُواْ وَلَوْ شَاء اللّه‌ُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّه عَلَی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ رضی‌الله‌عنه

«یا چون [کسانی که در معرض] رگباری از آسمان که در آن تاریکیها و رعد و برقی است [قرار گرفته‌اند]، از [نهیب] آذرخش [و[ بیم مرگ، سر انگشتان خود را در گوشهایشان نهند، ولی خدا بر کافران احاطه دارد. نزدیک است که برق چشمانشان را برباید، هر گاه که بر آنان روشنی بخشد، در آن گام زنند، و چون راهشان را تاریک کند، [بر جای خود [بایستند، و اگر خدا می‌خواست شنوایی و بینایی شان را بر می‌گرفت، که خدا بر همه چیز تواناست».

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمودند: «خداوند برای منافقین مثل دیگری زده و فرموده: آن‌ها مانند کسانی هستند که گرفتار باران و رعد و برق شده باشند و می‌ترسند برق چشمانشان را بزند و کور گرداند، همچنین منافقین می‌ترسند که تو ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با اصحابت بر نفاق و کفر آن‌ها مطلع شده و به سبب این اطلاع قتل و ذلت و خواری آن‌ها بر تو لازم و واجب شود، لذا انگشتان خود را در گوش خویش می‌گذارند تا آنکه وقتی که شما بر کسانی که بیعت علی علیه‌السلام را می‌شکنند لعنت

می‌کنید لعن را نشنوند و در این موقع از شدت ترس و نگرانی رنگ چهره آن‌ها تغییر نموده و مؤمنین بر نفاق باطنی ایشان آگاه می‌شوند.

از طرفی ایمن نیستند (می ترسند) مبادا خداوند تو را به کشتن آن‌ها امر فرماید. البته اگر خدا بخواهد اسرار درونی ایشان را فاش و ظاهر می‌گرداند و شما را مأمور قتل منافقین می‌نماید و آن‌ها نمی‌توانند تلالؤ نور شما و علی علیه‌السلام را مشاهده نمایند همچنانکه مردم قادر بر نگاه کردن به نور برق و آفتاب نیستند توانایی آنرا ندارند که معجزاتی که به دست امیرالمؤمنین علیه‌السلام انجام شده را ببینند و نزدیک است عقلشان زایل شود. و اگر منافقین قبلا اعمالی انجام دهند نتیجه اعمالشان بخاطر انکار فضایل علی علیه‌السلام باطل می‌باشد، زیرا هر کس انکار حقی را کند که سبب انکار تمام حق‌ها گردد مانند کسی می‌ماند که در اثر نظر کردن به آفتاب بینایی از چشمانش سلب گردد.

این منافقین هر وقت اسبهای ماده آن‌ها کره نر بزاید و زنانشان پسر بوجود آورند و درختان خرما را پر ثمر ببینند و زراعتشان نیکو شود و تجارت پر سودی بکنند می‌گویند شاید این منافع و سعادت و خوشبختی‌ها در اثر بیعت کردن با علی علیه‌السلام پدیدار گشته و اگر بر عکس بوده و زیانی به آن‌ها برسد می‌گویند این‌ها از شومی و بدی پیغمبر و علی علیهماالسلام است «ولو شاء اللّه لذهب بسمعهم» اگر خدا بخواهد مؤمنین را از کفر منافقین مطلع ساخته و آنان را برای جهاد با کفار آماده نموده و بکلی آن‌ها را نابود و ذلیل و خوار می‌گرداند».⁽¹⁾

می توان آیه مبارکه فوق را اینطور تشبیه کرد که مراد از «صیِّب» وجود مبارک پیغمبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است که از آسمان عظمت حق نازل گردیده و نور عظمت او بر جمیع مکلفین از جن و انس تا دامنه قیامت پرتو افکنده است تا نفوس مستعد

بواسطه این نور سعادتمند گردند و همانطور که معمولا همراه باران صدای رعد هست دعوت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نیز با صدای رسا بگوش عموم مردم می‌رسد و برق نور علم و معرفت او صفحه عالم هستی را منور گردانیده است ولی منافقین از آنجایی که خبث طینت آنان عاق و مانعی است که بتوانند نور حق را مشاهده کنند و گوش آنان نیز از شنیدن دستورات مقدس اسلام عاجز است، لذا در ظلمات جهل و نفاق خود غوطه ورند و برای اینکه با همان اخلاق زشت جاهلیت مأنوس می‌باشند انگشت در گوش خود گذارده تا آیات عذاب الهی و نویدهای بد فرجام را از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نشنوند غافل از اینکه خدای عالم به اعمال و رفتار آنان احاطه داشته و قادر است که همه آنان را به کیفر اعمالشان معذب نماید و همینطور که زمین شوره زار از باران سودی نمی‌برد بلکه نتیجه نزول باران در آن زمین‌ها سبب ازدیاد خار و خس می‌شود وجود مبارک پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آیات بینات قرآن علاوه بر اینکه در دل منافقین تأثیری نمی‌نماید بلکه بر کفر و الحاد ایشان می‌افزاید.

ملاحظه: از بیان مطالب بالا استفاده می‌شود که منافقین صدر اسلام چرا نتوانستند از کلمات حکمت‌آمیز پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در شئون مختلف و مخصوصاً در امر ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام استفاده کنند و با اینکه به چشم مناقب و فضائل آن حضرت را دیده و عظمت مقام و علو جاه آنان را از زبان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌شنیدند باز هم از نور و ولایت آن امام همام و فرزندان بزرگوارش استفاده ننموده و در ظلمت جهل و بی‌ایمانی ماندند تا جایی که بنی امیه و بنی عباس که مجسمه تمام نمای نفاق بودند با این آیات بزرگ خدا از در خصومت بر خاستند و کمر به قتل و نابودی آنان بستند ولی غافل بودند که وعده خدا حق است «واللّه متم نوره ولو کره الکافرون»⁽¹⁾آری علاوه بر اینکه نتوانستند نور این چراغ‌های هدایت را خاموش

کنند نام خودشان را از صفحه عالم انسانیت زدودند و گذشته از عذاب‌های اخروی لعن و نفرین همه موجودات را تا ابد برای خود خریدند.⁽¹⁾

یَا أَیُّهَا النَّاسُ اعْبُدُواْ رَبَّکُمُ الَّذِی خَلَقَکُمْ وَالَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ رضی‌الله‌عنه قدس‌سره

«ای مردم، پروردگارتان را که شما، و کسانی را که پیش از شما بوده‌اند آفریده است، پرستش کنید، تا پرهیزگار شوید».

امام صادق علیه‌السلام فرمود: «متقین کسانی هستند که ولایت امیرالمؤمنین و اهل بیت علیهم‌السلام را قبول کردند».⁽²⁾چرا که رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بهترین فرد اهل بیت در میان پیغمبران است و حضرت علی علیه‌السلام برترین فرد در بین اهل بیت علیهم‌السلام است و اصحاب مؤمن پیغمبر، بهترین اصحاب پیغمبران و امت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بهترین امت در میان انبیاء گذشته است.⁽³⁾

روایت شده که یکی از صحابه امیرالمؤمنین علیه‌السلام به نام «همام» که مرد عابدی بود خدمت امیرالمؤمنین علیه‌السلام عرض کرد: یا امیر مؤمنان برای من متقین را توصیف فرما گویی آنان را مشاهده می‌کنم.

حضرت از جواب او خود داری فرمود و سپس گفت: ای همام! از خدا بپرهیز و نیکوکاری کن، زیرا خدا با کسانی است که پرهیزکار و نیکوکارند.

ولی همام به این مقدار قانع نشد تا اینکه حضرت تصمیم به جواب دادن به او گرفت و پس از حمد و ثنای پروردگار و درود بر پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «بدرستیکه خدای پاک و بزرگوار، مخلوقات را بیافرید در حالیکه از فرمانبرداری آنان بی‌نیاز و از

نافرمانی آنان ایمن بود، زیرا معصیت گناهکار به او زیان نمی‌رساند و طاعت فرمانبردار برای او سودی ندارد. پس رزق و معیشت آنان را در میانشان تقسیم و موقعیت هر کدام را در دنیا مقرر فرمود، و در این میان پرهیز کاران صاحبان فضیلتند، گفتارشان درست و راست، میانه روی در زندگی برای آنان شعار و لباس، فروتنی روش و رفتار آن‌هاست، دیدگان خود را از آنچه خدا حرام فرموده فرو بسته‌اند و گوشهای خود را بر دانشی که بر ایشان سودمند است وقف نموده‌اند، نفوس آنان هنگام بلا آن چنان است که در وقت آسایش و رفاه است، و اگر اجلی نبود که برای آنان مقدر شده است روحهای آنان، بواسطه اشتیاق به ثواب و رحمت الهی و ترس از عقاب و عذاب، در بدنهایشان چشم بهمزدنی نمی‌ماند.

آفریدگار نزد آنان بزرگ، و غیر او در نظرشان کوچک است، اهل تقوی نسبت به بهشت مانند کسانی هستند که آنرا می‌بینند و در آن متنعم هستند، و نسبت به آتش نیز مانند کسانی هستند که آنرا می‌بینند و در آن معذبند، دلهایشان محزون است، و مردم از شر ایشان در امانند، بدنهایشان ضعیف، و حاجاتشان سبک، و نفسهایشان عفیف است، ایام کمی را در دنیا صبر نمودند و آسایش طولانی به دنبال خود بردند. این تجارت پرفایده‌ای بود که پروردگارشان برای آنان میسر فرمود. دنیا آنان را اراده نمود ولی ایشان نخواستند، و آنان را اسیر نمود پس نفوس خود را بفدیه (قربانی) داده و از اسارت دنیا رهایی یافتند.

و اما کار اهل تقوی در شب این است که قدمهای خود را بر روی زمین گسترده و اجزاء قرآن را با ترتیل و تأمل و اندیشه تلاوت می‌کنند، نفوس خود را بواسطه تلاوت و تدبر در قرآن محزون نموده و درمان و دوای دردشان را از آن می‌جویند پس هر گاه به آیه‌ای می‌گذرند که در آن تشویق است از جهت امیدواری مایل و ساکن بجانب آن می‌شوند و نفوس آنان با شوق به آن نظر می‌کند گویا پاداشی که آیه از آن خبر می‌دهد در برابر چشم است، و هر گاه به آیه‌ای می‌گذرند که در آن ترس و

تهدید است گوشهای دلشان را بجانب آن متوجه نموده و گمان می‌کنند زفیر و شهیق دوزخ (صدای توقد و تنفس آن) در بیخ‌های گوششان طنین انداز است، ایشان در پیشگاه الهی قدشان را برای رکوع خم نموده و پیشانیها و کفهای دست و زانوها و اطراف پاهایشان را بر زمین می‌گسترانند و از خدای تعالی آزادی خود را از آتش طلب می‌کنند.

و اما در روز، بردبار و دانا و نیکان و پرهیزکارانند، خوف از خدا اجسام آنان را لاغر نموده چنانچه تیر بواسطه تراشیدن باریک و لاغر می‌شود، هر که به آن‌ها بنگرد گمان می‌کند بیمارند و حال آنکه ایشان مرضی ندارند و می‌گوید: خللی در عقل ایشان پیدا شده و حال آنکه امر بزرگی اینان را مضطرب ساخته، به عمل اندک خوشنود نشوند، و عمل بسیار را بسیار نشمارند، ایشان نسبت به خود متهم و بدبین و از کارهایشان بیمناکند که مبادا تقصیر و کوتاهی در آن‌ها نموده باشند، هر گاه یکی از آنان ستوده شود، از آنچه درباره او گفته می‌شود می‌ترسد و می‌گوید من بخودم از دیگران دانا ترم و خدا از من بمن داناتر است، پروردگارا مرا به آنچه می‌گویند مؤاخذه مکن و مرا بهتر از آنچه گمان می‌کنند قرارده و آنچه نمی‌دانند بر من ببخش.

باری! علامت شخص پرهیزکار این است که می‌بینی در امر دین دارای قوت و نیرو، در هنگام نرمی و مدارا دور اندیش، ایمان او توأم با یقین، در تحصیل دانش حریص، دانش او توأم با برد باری است، در هنگام توانگری میانه رو، عبادت او دارای خشوع و توجه دل، در هنگام فقر و تنگدستی توانگر نما، در هنگام شدت و سختی شکیبا، طالب مال حلال است و در هنگام هدایت و راه یافتن با نشاط و خرسند بوده و از طمع بر کنار است در حالیکه اعمال شایسته بجا می‌آورد بیمناک است.

روز را شام می‌کند در حالی که شکرگزار است و شب را صبح می‌نماید و اندیشه او به یاد خدا بودن است، شب ترسان است از اینکه در روز غفلتی عارض او

شده باشد و صبح شادمان است از اینکه فضل و رحمت حق شامل حال او شده و شب را به بندگی و شب بیداری به سر برده است، هر گاه نفس در سختی‌ها و دشواریها از او پیروی نکند، خواهش او را در شهوات و امیال نفسانی عطا نکند.

روشنی چشم شخص پرهیز کار در چیزهایی است که زائل نشود و بی‌رغبتی و زهد او در چیزهایی است که بقا ندارد، علم را به حلم و گفتار را به کردار در آمیخته نموده، اورا می‌بینی که امید و آرزوی او نزدیک، و لغزش او کم، و دل او خاشع، نفس او قانع، خوراک او اندک، کار او آسان، دین او محفوظ، شهوت او مرده، خشم خود را فرو برده، مردم به خیر او امیدوار و از شر او ایمنند، اگر در میان غافلان باشد جزو ذاکران نوشته شود و اگر در میان ذاکران (کسانی که به یاد خدا هستند) باشد جزو غافلان نوشته نشود، از کسی که به او ستم کند عفو نماید، و به کسی که او را محروم کند عطا نماید و هر که با او قطع کند به او بپیوندد، گفتار زشت و دشنام از وی دور و سخن او با نرمی و ملایمت است.

منکر و کار زشت نزد او نبوده و معروف و فعل نیک پیش او حاضر است، خیر و خوبیهای او رو آورنده و شر و بدیهای او پشت نموده است. در شدائد و سختیها سنگین و غیر مضطرب، و در ناگواریها شکیبا، و در آسایش و نعمت سپاسگزار است، بر کسی که دشمن می‌دارد ظلم نمی‌کند و کسی را که دوست می‌دارد برای خاطر او گناه نمی‌کند، به حق اعتراف می‌نماید پیش از آنکه علیه او شهادت داده شود و آنچه به او سپرده شده ضایع نمی‌کند و آنچه به او تذکر داده شود فراموش نمی‌نماید و به لقبهای بد کسی را نمی‌خواند و به همسایه زیان نمی‌رساند و در مصائب کسی را شماتت نمی‌کند و در باطل داخل نمی‌شود و از حق بیرون نمی‌رود.

اگر خاموش باشد خاموشی او را اندوهناک نکند و اگر بخندد صدای او بلند نشود و اگر بر او ستم شود صبر کند تا خدا منتقم او باشد.

نفس او از او در رنج است و مردم از او در راحت و آسایشند، نفس خود را برای آخرتش به رنج می‌اندازد و مردم را از ناحیه خودش در آسایش می‌گذارد، دوری او از آنچه دوری می‌کند پا کدامنی است و نزدیکی به آنچه نزدیک می‌شود نرمی و رحمت است، دوری او از روی کبر و خود خواهی نیست و نزدیکی او از روی مکر و خدعه نمی‌باشد.

راوی می‌گوید: «همام» از این سخنان امیرالمؤمنین علیه‌السلام حالت اغما بر او عارض شد و جان خود را در آن اغما از دست داد، امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود آگاه باشید! قسم بخدا! بر او از این می‌ترسیدم، سپس فرمود: اندرزهای رسا با اهلش چنین می‌کند. شخصی خدمتش عرض کرد: یا امیرالمؤمنین! چرا با شما چنین نمی‌کند؟ فرمود: وای بر تو، برای هر اجلی وقتی است که از آن تجاوز نکند و سبب و علتی است که از آن تعدی ننماید، پس درنگ کن و ساکت باش و چنین سخنی را اعاده نکن همانا شیطان این سخن را بر زبان تو آورده است».⁽¹⁾

الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الاْءَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاء بِنَاء وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاء مَاء فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الَّثمَرَاتِ رِزْقًا لَّکُمْ فَلاَ تَجْعَلُواْ للّه‌ِِ أَندَاداً وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ

«همان [خدایی] که زمین را برای شما فرشی [گسترده]، و آسمان را بنایی [افراشته] قرار داد، و از آسمان آبی فرود آورد، و بدان از میوه‌ها رزقی برای شما بیرون آورد، پس برای خدا همتایانی قرار ندهید، در حالی که خود می‌دانید».

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «از حافظان و نگهدارندگان آسمان تعجب نکنید که مانع سقوط آسمان به زمین هستند. خداوند حافظ چیزی بزرگتر از آسمان است.

اصحاب پرسیدند: یا رسول اللّه آن چیست؟ فرمود. حافظ اجر و ثواب عبادت دوستان (شیعیان) اهل بیت علیهم‌السلام می‌باشد.

سپس رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در خصوص «وانزل من السماء ماء» فرمود: با هر قطره باران یک فرشته نازل می‌شود که آن قطره را در جایی که خداوند دستور داده می‌گذارند. اصحاب از این سخن تعجب کردند. رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: آیا از تعداد زیاد فرشتگان نازل شده همراه باران شگفت زده شده‌اید. بدانید تعداد فرشتگانی که برای دوستان (شیعیان) علی بن ابی طالب علیه‌السلام استغفار می‌کنند و به دشمنانش لعنت می‌فرستند به مراتب بیشتر از این تعداد می‌باشد».⁽¹⁾

رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در مورد «فاخرج به رزقا لکم» فرمود: «آیا کثرت برگ و تخم گیاهان را دیده‌اید؟ اصحاب گفتند: بله یا رسول اللّه تعداد آن‌ها خیلی زیاد است. فرمود: تعداد فرشتگانی که در خدمت اهل بیت علیهم‌السلام هستند به مراتب بیشتر از این تعداد می‌باشد. این فرشته‌ها حامل طبق‌هایی از نور هستند که در داخل آن هدایایی از جانب پروردگار است. این فرشته‌ها اهل بیت علیهم‌السلام را در رساندن این طبق‌های نور به شیعیان و دوستانشان خدمت می‌کنند. هریک از این طبق‌ها حاوی نعمت و خیراتی است که ارزش معنوی کمترین جزء آن از تمام اموال دنیا بیشتر است».⁽²⁾

وَإِنْ کُنتُمْ فِی رَیْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَی عَبْدِنَا فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّنْ مِّثْلِهِ وَادْعُواْ شُهَدَاءکُم مِّنْ دُونِ اللّه‌ِ إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ

«و اگر در آنچه بر بنده خود نازل کرده‌ایم شک دارید، پس، اگر راست می‌گویید سوره‌ای مانند آن بیاورید، و گواهان خود را، غیر خدا، فرا خوانید».

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمود: «چون خداوند برای منافقین مثل زد و مفید واقع نشد و به پیغمبر طغیان و عصیان و نافرمانی نمودند و منکر ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام گشتند فرمود: اگر شک دارید که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیغمبر و فرستاده ماست و این قرآنی که بر او نازل نموده‌ایم کلام خداست با اینکه معجزاتی که به دست پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام جاری نموده‌ایم را مشاهده نموده‌اید، پس ای طایفه قریش و ای گروه منافقین که تظاهر به اسلام می‌نمایید و ای فضلای عرب سوره‌ای مانند این قرآن بیاورید که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آورده با آنکه او از لحاظ بشریت مثل شماست و درس نخوانده و به مکتبی نرفته و از کسی یاد نگرفته و او را به خوبی می‌شناسید و چهل سال در میان شما می‌زیسته و تمام علوم و دانش حتی وقایع گذشته و حوادث آینده را خداوند به او عطا فرموده است».⁽¹⁾

فَإِنْ لَّمْ تَفْعَلُواْ وَلَن تَفْعَلُواْ فَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِی وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْکَافِرِینَ رضی‌الله‌عنه

«پس اگر نکردید و هرگز نمی‌توانید کرد از آن آتشی که سوختش مردم و سنگها هستند، و برای کافران آماده شده، بپرهیزید».

از امام صادق علیه‌السلام روایت شده است که خداوند فرمود: «فان لم تفعلوا» یعنی اگر به آنچه رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به شما دستور داده عمل نکنید «ولن تفعلوا» و هرگز عمل نخواهید کرد پس بدانید که در بطلان هستید و حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که از سوی جبرئیل و حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام حمایت می‌شود راست می‌گوید و او صادق امین است، لذا حرف اورا در خصوص فضائل وصی او حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام و سایر احکام دینی و امر و نهی را باور کنید و از آتش جهنم که آنرا دروغ می‌پندارید

اجتناب کنید. آتشی که مردم و سنگها هیزم آتش افروز آن هستند و این آتش برای منکران رسالت رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام آماده و مهیا شده است.

اگر نسبت به پیغمبر شک دارید، قرآنی بیاورید تا دروغ خودتان بر شما ظاهر شود چون هر چیزی که از طرف خدا نباشد نظیرش در میان مخلوقات زیاد است و حال که نمی‌توانید بیاورید و البته ابدا نمی‌توانید بیاورید پس بترسید و بپرهیزید از آتشی که هیزمش سنگ‌های گوگرد و مردم کافر است و از برای منافقین که به تو ایمان نداشته و حق برادرت علی علیه‌السلام را غصب و انکار می‌نمایند آماده و مهیا فرموده است.⁽¹⁾

طبرسی ذیل آیه «فاتقوا النار...» در کتاب احتجاج از امیرالمؤمنین علیه‌السلام روایت نموده است که حضرت فرمود: «با پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از کنار کوهی عبور کردیم، دیدیم کوه، مانند شخصی گریان است، رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سؤال فرمود: چرا گریان می‌باشی؟ عرض کرد: یا رسول اللّه روزی حضرت عیسی علیه‌السلام از جلوی من عبور می‌نمود در حالیکه یاران خود را موعظه می‌فرمود و آن‌ها را از آتشی می‌ترسانید که هیزمش مردم و سنگها هستند و من می‌ترسم که از جمله آن سنگها بوده باشم. فرمود: نترس آن‌ها سنگهای گوگرد می‌باشند، لذا کوه قرار و آرام گرفت».⁽²⁾

رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «آتش این دنیا جزئی از هفتاد جزء آتش دوزخ است.⁽³⁾

و نیز از آن حضرت منقول است که آتش دوزخ را هفتاد بار شسته‌اند آنگاه به دنیا فرستاده‌اند.⁽⁴⁾

و روایت شده است که آن حضرت در اثناء خطبه می‌فرمود: «اگر در این مسجد صد هزار مرد باشد و در میان ایشان یکی از اهل دوزخ نفس زند همه هلاک شوند و این نوع آتش «اعدت للکافرین» برای کافران آماده و مهیا شده است».⁽¹⁾گفته‌اند که داود بسیار گریه می‌کرد. مردم گفتند: که ای داود گریه کمتر کن گفت: ای یاران بگذارید تا گریه کنم پیش از آنکه گریه سود نبخشد و استخوانها در دوزخ سوخته و گداخته گردد.⁽²⁾

وَبَشِّرِ الَّذِین آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الاْءَنْهَارُ کُلَّمَا رُزِقُواْ مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِّزْقًا قَالُواْ هَـذَا الَّذِی رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِیهَا أَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِیهَا خَالِدُونَ رضی‌الله‌عنه قدس‌سرهم

و کسانی را که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند، مژده ده که ایشان را باغهایی خواهد بود که از زیر [درختان] آن‌ها جویها روان است. هر گاه میوه‌ای از آن روزی ایشان شود، می‌گویند: "این همان است که پیش از این [نیز] روزی ما بوده." و مانند آن [نعمتها[ به ایشان داده شود، و در آنجا همسرانی پاکیزه خواهند داشت، و در آنجا جاودانه بمانند.

خداوند به رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: به کسانی که نبوت تو را تصدیق و به ولایت علی علیه‌السلام تسلیم و فرمانبردار شده و نماز و سایر واجبات را اداء و از محرمات دوری می‌نمایند بشارت بده که جایگاه آن‌ها بهشتی است که زیر درختانش آبها جاری و از میوه‌های درختان آن روزی خورند و آن میوه‌ها در لطافت و پاکیزگی همه به یکدیگر

شباهت دارند و برای آن مؤمنان در بهشت همسران پاکیزه است که حیض و نفاس نبینند و (شیعیان) با آن‌ها انس می‌گیرند».

عامه از ابن عباس روایت کرده‌اند: «تنها آیاتی که در قرآن در شأن رسول اکرم و علی و اهل بیت علیهم‌السلام او به تنهایی و بصورت ویژه نازل شده و سایر مردم در آن شریک نمی‌باشند آیه 25 سوره بقره یعنی همین آیه می‌باشد».⁽¹⁾

فیض کاشانی در تفسیر صافی روایت نموده که آیه شریفه «وبشر الذین آمنوا» درباره علی بن ابی طالب و حمزه و جعفر علیه‌السلام و عبیده نازل شده است.⁽²⁾این حدیث را اهل سنت نیز نقل کرده‌اند.⁽³⁾

از حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است: «چون نیت اهل ایمان و تقوی آن بوده که هر چه در این جهان زندگی نمایند به اطاعت آفریدگار به سر برند پس به همان نیت در بهشت بطور جاوید متنعم خواهند بود و کافران چون قصد دارند که اگر تا ابد در دنیا باشند عصیان و سرکشی خدا را پیشه نمایند، پس (بخاطر این نیت) مستحق عذاب ابدی در جهنم شده‌اند».⁽⁴⁾بنابراین شاخص اصلی ورود به بهشت و جهنم نیت قلبی فرد در دنیا بوده که در طول زندگی با چه نیتی (خیر یا شر) زندگی کرده و بدان عمل نموده است.

از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت شده است که اگر زنی از زنان اهل بهشت یک بار به دنیا نگاه کند، همه روی زمین پر از بوی مشک گردد و نور آفتاب و ماه را ببرد.

و نیز ابن عباس از آن حضرت روایت نموده که اگر یکی از حور العین آب دهن خود را در هفت دریای تلخ و شور اندازد، جمیع آن‌ها مانند عسل،

شیرین می‌شود.⁽¹⁾

«وهم فیها خالدون» و ایشان در آن بهشتها جاوید و همیشگی می‌باشند، و این کرامت و نعمت از ایشان منقطع نمی‌شود، همچنانکه عذاب و نکال از کفار و منافقین متوقف نمی‌گردد.

از حسن مروی است مؤمن در بهشت میوه که تناول می‌کند حق تعالی مثل آنرا بلافاصله به جای آن خلق می‌کند و چون مؤمن آنرا ببیند می‌گوید: «هذا الذی رزقنا من قبل» (این همان است که پیش از این روزی داده شده‌ایم).⁽²⁾

از مسروق روایت است: درختان بهشت ساقه ندارند بلکه اول و آخر آن مانند خوشه خرما بر هم چسبیده و چیده شده‌اند هر گاه که میوه از آن بچینند حق تعالی مثل آن باز بیافریند.⁽³⁾

حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله راجع به حوض کوثر سؤال نمود، حضرت فرمود: «نهری است که از زیر عرش جاری است، آبش از شیر سفیدتر و از عسل شیرین‌تر و از کره نرم تر، ریگهای او از زبرجد و یاقوت و مرجان و چمن آن زعفران و خاکش از مشک ازفر و قاعده‌های آن زیر عرش است پس دست مبارک به پهلوی علی علیه‌السلام زد و فرمود: این نهر از برای من و تو و دوستان (شیعیان) تو بعد از من است «کلما رزقوا من ثمرة رزقا» در بهشت انواع و اقسام میوه‌ها به هر اسم و رسمی که در دنیا دیده شده موجود است».⁽⁴⁾

در وصف درخت طوبی روایت شده است: «طوبی درختی است در بهشت که اصل آن در خانه امیرالمؤمنین علیه‌السلام و شاخه‌های او در خانه‌های اهل بهشت

(شیعیان) کشیده شده و در آن جمیع اقسام میوه‌ها موجود است».⁽¹⁾

گفته می‌شود که نعمتهای بهشت صورت باطنی معارف و اخلاق و عبادات و اعمال صالحه است که مؤمنان در دنیا تحصیل کرده‌اند چون در آن عالم پرده باطن برداشته می‌شود اهل بهشت هر نعمتی که به آن‌ها عطا می‌شود می‌بینند که این همان معارف و اخلاق و اعمال صالحه است که در دنیا خداوند توفیق به انجام آن داده و اهل دوزخ نیز هر عذابی را که می‌چشند می‌فهمند که آن میوه و نتیجه همان اعمال زشتی است که در دنیا مرتکب شده‌اند.

زنان بهشتی

«ولهم فیها ازواج مطهرة»: زنان بهشتی دو دسته‌اند: یک دسته حور العین بهشتی هستند که در بسیاری از آیات قرآن از آنان وصف شده است.

در سوره الرحمن می‌فرماید: «فیهن خیرات حسان فبای آلاء ربکما تکذبان حور مقصورات فی الخیام فبای آلاء ربکما تکذبان لم یطمثهن انس قبلهم ولا جان»⁽²⁾در آن بهشتها زنان نیکو خوی پاکیزه روی هستند، پس به کدام یک از نعمتهای پروردگارتان تکذیب می‌کنید، زنان حوری هستند که در خیمه‌ها مستور و در حجله‌ها محجوبند. پس به کدام یک از نعمتهای پروردگارتان تکذیب می‌کنید، آنان را لمس نکرده پیش از اهل بهشت نه بشری و نه جنی).

و نیز می‌فرماید: «فیهن قاصرات الطرف لم یطمثهن انس قبلهم ولا جان فبای آلاء ربکما تکذبان کأنهن الیاقوت والمرجان»⁽³⁾(در آن بهشتها زنانی باشند که چشم خود بر شوهران خود دوخته و به دیگران ننگرند و جن و بشری قبل از اهل

بهشت آنانرا لمس نکرده و مانند یاقوت و مرجانند).

در سوره واقعه می‌فرماید: «وحور عین کامثال اللؤلؤ المکنون»⁽¹⁾(و حور العین که مانند مروارید دست نخورده هستند)

و نیز می‌فرماید «انا انشأناهن انشاء فجعلناهن ابکارا»⁽²⁾(ما آنانرا بدون تولد آفریدیم و دوشیزگان بکر قرار دادیم).

روایت شده است که زندیقی از حضرت صادق علیه‌السلام سؤال کرد: «چگونه می‌شود حور العین بهشتی همیشه باکره باشند؟ حضرت فرمود آنان از طیب خلق شده و آفت و پلیدی به آن‌ها نمی‌رسد و خون و غیر آن از محل آن‌ها خارج نمی‌شود و جز عورت مردان خود بر آن‌ها وارد نگردد».⁽³⁾

دسته دوم زنان مؤمنه صالحه (دنیا) هستند که بمراتب از حور العین زیباترند، خداوند در سوره زخرف می‌فرماید: «ادخلوا الجنة انتم وازواجکم تحبرون»⁽⁴⁾داخل بهشت شوید شما و همسرانتان در حالیکه مورد کرامت هستید).

و نیز می‌فرماید: «جنات عدن یدخلونها ومن صلح من آبائهم وازواجهم وذریاتهم)⁽⁵⁾داخل می‌شوند بهشتهایی را که محل اقامت جاودانی است خود آن‌ها و کسانیکه شایسته‌اند از پدران و همسران و فرزندان آن‌ها).

و نیز می‌فرماید: «ان اصحاب الجنة الیوم فی شغل فاکهون هم وازواجهم فی ظلال علی الارائک متکئون»⁽⁶⁾(یاران بهشت آنروز در نعمتها متلذذ هستند خود

ایشان و همسرانشان در سایبانها بر تختها تکیه داده‌اند).

آری، هر دو دسته از زنان بهشتی پاکیزه و مطهره هستند هم از کثافات ظاهری مثل خون و بول و غایت و حیض و نفاس، و هم از کثافات باطنی از اخلاق رذیله و صفات خبیثه مانند حقد و حسد و امثال این‌ها و هم از اعمال زشت و نا پسندیده، و بالجمله جمیع مراتب طهارت را دارا هستند. «هم فیها خالدون» خلود و جاودانی اهل بهشت در بهشت و کفار و معاندین در دوزخ از ضروریات دین اسلام بوده و به نص آیات شریفه قرآن و اخبار بسیار ثابت و مسلم و حتمی است.

از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت است: «در بهشت مرغانی می‌باشند بر هر یکی هفتاد هزار پر. هر گاه بشقابی را به پیش مؤمن نهند مرغ از هوا بیاید و بر بشقاب افتد و پر را بیفشاند از هر پری نوعی خوراک بیرون آید از برف سفیدتر و از مشک نرم‌تر و از انگبین شیرین‌تر که همه در لطافت و لذت و بوی خوش مشابه یکدیگر می‌باشند و مؤمنان بر اتاقهای بلند تکیه زده خوشحال و فارغ البال بخوردن این نوع میوه‌ها و اطعمه‌ها مشغول می‌باشند و «لهم فیها» در آن بهشتها زنانیکه جفت ایشان باشند از حور و انسی مطهره که از عیبهایی که زنان دنیا دارند پاک گردانیده شده باشند».

در خبر آمده که اگر بنده مؤمن پیرزنی داشته باشد که به انواع عیبها و کدورتها مبتلا باشد حق تعالی آنرا در بهشت از جمیع آن عیبها پاکیزه سازد و جمال و صفاتی که حورالعین دارا باشد او را عطا فرماید و جفت شوهر خودش سازد.

چنانکه در اخبار صحیحه آمده که حق تعالی قدرت صد مرد به بنده مؤمن در خوراک و همبستری کردن می‌دهد.⁽¹⁾حاصل آنکه حق تعالی جمیع این نعمتهای مذکور را به مؤمنان کرامت می‌فرماید «وهم فیها خالدون» و مؤمنان در بوستانهای بهشت که به انواع نعمتها آراسته است و در آن جاودان می‌باشند و هرگز این کرامت

و نعمت از ایشان منقطع نمی‌شود همچنانکه هرگز عقاب و عذاب از کفار و منافقان مرتفع نمی‌گردد.⁽¹⁾

إِنَّ اللّه‌َ لاَ یَسْتَحْیِی أَنْ یَضْرِبَ مَثَلاً مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُواْ فَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَّبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِینَ کَفَرُواْ فَیَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللّه‌ُ بِهَـذَا مَثَلاً یُضِلُّ بِهِ کَثِیراً وَیَهْدِی بِهِ کَثِیراً وَمَا یُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفَاسِقِینَ رضی‌الله‌عنه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«خدای را از اینکه به پشه‌ای یا [فراتر] از آن مثل زند، شرم نیاید. پس کسانی که ایمان آورده‌اند می‌دانند که آن [مثل] از جانب پروردگارشان بجاست، ولی کسانی که به کفر گراییده‌اند می‌گویند: «خدا از این مثال چه قصدی داشته است؟» [خدا] بسیاری را با آن گمراه، و بسیاری را با آن راهنمایی می‌کند، و [لی] جز نافرمانان را با آن گمراه نمی‌کند».

از حضرت صادق علیه‌السلام روایت شده است که فرمود: «مراد از «بعوضه» در این آیه امیرالمؤمنین علیه‌السلام است و مراد از «فما فوقها» پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌باشد و شاهد بر این گفتار، ذیل آیه است که می‌فرماید: «واما الذین آمنوا فیعلمون انه الحق» یعنی آنان که ایمان آورده‌اند می‌دانند که امیرالمؤمنین علیه‌السلام بر حق است و پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از مردم برای ولایت آن حضرت عهد و پیمان گرفت».⁽²⁾

و نیز از حضرت امام صادق علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: «این آیه در رد گفتار اشخاصی می‌باشد که گمان کردند خداوند بندگان خود را گمراه می‌نماید و به

خاطر این آنان را نیز عذاب می‌کند».⁽¹⁾

روزی مأمون خطبه می‌خواند، مگسی بر چشم او نشست، او را دور نمود، دو مرتبه برگشت، باز دور نمود، این جریان چندین مرتبه تکرار شد، به حدی که خطبه را قطع نمود، پس ابوهذیل، شیخ بصریین، را احضار کرد و پرسید: چرا خدا مگس را خلق نموده و حکمتش چیست؟ شیخ جواب داد: برای آنکه به وسیله آن جباران را ذلیل کند. مأمون گفت راست گفتی و به او هدیه داد.

شخصی به حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام عرض کرد: «بعضی ازآن جماعت که خود را به محبت شما نسبت می‌دهند گمان کرده‌اند که مراد از «بعوضه» در این آیه علی بن ابی طالب علیه‌السلام است و مراد از «ما فوق» که ذباب (مگس و پشه بزرگ) باشد پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است، حضرت فرمود: روزی پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با مرتضی علی علیه‌السلام در جایی نشسته بودند، در این وقت شنیدند یکی می‌گوید: «ما شاء اللّه وشاء محمد» و یکی دیگر می‌گوید: «ما شاء اللّه وشاء علی» پس حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: در مقام مشیت و ارادت، محمد و علی را قرین حق تعالی مسازید که مشیت حق تعالی غالب و قاهر است و سایر مشیتها در جنب آن مغلوب و مقهور است، محمد در جنب قدرت خدای تعالی نیست مگر مانند مگسی که در این مملکت وسیع پرواز می‌کند و علی نیست مگر مانند پشه از جمله مخلوقات این ملک پهناور.⁽²⁾

امام صادق علیه‌السلام درباره آفرینش این حیوان کوچک فرمود: «خداوند مثل به پشه می‌زند و با اینکه از نظر جسم بسیار کوچک است، از نظر ساختمان همان دستگاههایی را دارد که بزرگترین حیوانات (خشکی) یعنی «فیل» دارا است، بعلاوه دو عضو دیگر (شاخکها و بالها) در وجود پشه است که فیل فاقد آن هست.

خداوند می‌خواهد با این مثال ظرافت آفرینش را برای مؤمنان بیان کند، تدبر

در این موجود به ظاهر ضعیف، که خداوند آن را شبیه فیل آفریده انسان را متوجه آفریدگار آن می‌سازد. خرطومی همانند خرطوم فیل دارد که تو خالی است این خرطوم همانند سرنگ با نیروی مغناطیسی مخصوصی خون را به خود جذب می‌کند، نیروی جذب و دفع و هضم به آن عطا کرده. دست و پا و گوش مناسب به وی مرحمت فرموده، بال داده تا در طلب غذا پرواز نماید، به او الهام نموده که غذای مناسب خود را انتخاب کند به قدری حساس است که به صرف بالا رفتن دست احساس خطر می‌نماید و فرار می‌کند در عین ناتوانی بزرگترین حیوان را عاجز می‌کند.⁽¹⁾از اینجا می‌توانیم بفهمیم که افراد مؤمن و کسانی که به قرآن ایمان آورده‌اند روی مثالهای آن نیز تدبر می‌کنند، و می‌دانند هر مثالی به جا و دارای اسرار مخصوصی است. ولی افراد لجوج حاضر نبودند در این مثالها تدبر کنند. لذا زبان به اعتراض می‌گشودند و می‌گفتند: این مثالها از جانب خدا نیست، زیرا در آن اسراری یافت نمی‌شود، و اساساً خدا برای چه این مثالها را می‌زند؟ مقصود از هدایت و ضلالت چیست؟ «یضل به کثیرا ویهدی به کثیرا وما یضل به الاّ الفاسقین».⁽²⁾

همواره اعمال و کردار اشخاص نتایج و ثمرات خاص بهمراه دارند، چنانچه اعمال نیک باشد نتایج آن روشن بینی و توفیق و هدایت بیشتر بسوی خدا و انجام اعمال نیک دیگر است. شاهد این گفته آیه شریفه قرآنی است که می‌فرماید: «یا ایها الذین آمنوا ان تتقوا اللّه یجعل لکم فرقانا»⁽³⁾«اگر پرهیزگاری پیشه کنید خداوند حس تشخیص حق از باطل را در شما زنده می‌کند و به شما روشن بینی خاصی عطا می‌فرماید». و اگر دنبال کردار بد و زشت بگردند بر تاریکی و تیرگی دلشان افزوده می‌شود و بسوی گناه بیشتری می‌روند و گاهی تا سر حد انکار خداوند می‌رسند.

شاهد این گفته این آیه است که می‌فرماید: «ثم کان عاقبة الذین اساؤا السوء ان کذبوا بایات اللّه وکانوا بها یستهزءون»⁽¹⁾عاقبت افرادی که اعمال بد انجام می‌دهند به اینجا منتهی می‌شود که آیات خدا را تکذیب می‌کنند و مورد استهزاء قرار می‌دهند. و در آیه دیگر می‌خوانیم «فلما زاغوا ازاغ اللّه قلوبهم»⁽²⁾«هنگامیکه از حق برگشتند خداوند هم دلهای آن‌ها را برگردانید».

در آیه مورد بحث نیز شاهد این گفته آمده است آنجا که می‌فرماید: «وما یضل به الا الفاسقین»: «خداوند گمراه نمی‌کند جز افراد فاسق و بدکردار را»

آری طبع جهان آفرینش چنین است که هر کس به راه خوب برود و در مسیر صحیح قدم بردارد به مقصد خوب رهبری می‌شود و آنکه در راه بد قدم گذارد سرانجام به محیط ناگواری خواهد رسید. بنابراین انتخاب راه خوب یا بد از اول در اختیار خود ما است. این حقیقت را وجدان هر انسانی قبول دارد.

خلاصه: هدایت و ضلالت در قرآن به معنای اجبار بر انتخاب راه درست یا غلط نیست، بلکه به شهادت آیات متعددی از خود قرآن «هدایت» به معنای فراهم آوردن وسائل سعادت و اضلال به معنای از بین بردن زمینه‌های مساعد است، بدون اینکه جنبه اجبار به خود بگیرد. و این فراهم ساختن اسباب (که نام آنرا توفیق می‌گذارند) یا بر هم زدن اسباب (که نام آنرا سلب توفیق می‌گذارند) بی‌حساب و بی‌دلیل نیست بلکه نتیجه عادلانه اعمال خود انسانها است که این امور را در پی دارد. پس اگر خدا به کسانی توفیق هدایت می‌دهد و یا از کسانی توفیق را سلب می‌کند نتیجه مستقیم اعمال خود آن‌ها است.

این حقیقت را در ضمن یک مثال ساده می‌شود مشخص ساخت، هنگامی که انسان از کنار یک پرتگاه یا یک رودخانه خطرناک می‌گذرد هر چه خود را به آن

نزدیکتر سازد جای پای او لغزنده‌تر و احتمال سقوط بیشتر و احتمال نجات کمتر می‌شود و هر قدر خود را از آن دور می‌سازد جای پای او محکمتر و مطمئن‌تر می‌گردد، و احتمال سقوط کمتر می‌شود، این یکی هدایت و آن دیگری ضلالت نام دارد، و از مجموع این سخن پاسخ گفته کسانی که به آیات هدایت و ضلالت خرده گرفته‌اند به خوبی روشن می‌شود.

الَّذِینَ یَنقُضُونَ عَهْدَ اللّه‌ِ مِنْ بَعْدِ مِیثَاقِهِ وَیَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللّه‌ُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَیُفْسِدُونَ فِی الاْءَرْضِ أُولَـئِکَ هُمُ الْخَاسِرُونَ رضی‌الله‌عنه علیه‌السلام

«همانانی که پیمان خدا را پس از بستن آن می‌شکنند، و آنچه را خداوند به پیوستنش امر فرموده می‌گسلند، و در زمین به فساد می‌پردازند، آنانند که زیانکارانند».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در رابطه با آیه «الذین ینقضون عهد اللّه» فرمود: عهدی که خداوند از مردم گرفت اقرار به پروردگاری و ربوبیت خود و اعتقاد به نبوت و پیغمبری محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و تسلیم به ولایت و امامت علی علیه‌السلام بود و با اینکه این عهد را محکم نموده بود گروهی از منافقین نقض عهد نموده و رشته آن پیمان را بریدند و با دوری و بیزاری جستن از آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در روی زمین فساد نموده و با آنکه به آن‌ها امر شده بود حقوق آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را ادا کنند و ذریه و رحم پیغمبر را بر رحم‌های خود مقدم بدارند (اما) عصیان و عناد نمودند و پیرو دشمنان خدا و رسول و وصی او گشتند و از امامانی که خداوند برای آنان معین فرموده تجاوز نموده و برگشتند. پس هر کس با این صفات باشد به نفس و اهل خود زیان نموده است.⁽¹⁾

حضرت باقر علیه‌السلام فرمود: «ای مردم بدانید و آگاه باشید! هر یک از شما در آن چیزی که نمی‌فهمید و یا نمی‌دانید به ما اعتماد کنید که ما دانا و بر حق هستیم. هر گاه تسلیم امر ما بشوید و عقیده داشته باشید که ما هر چیزی را به بهترین دلیل و حجت خداوند می‌دانیم، در عوض این ایمان و اعتماد خداوند در بهشت قصرهایی به شما عطا می‌کند که مقدار و اندازه آنرا جز خدا کسی نمی‌داند.

و بدانید! هر کس در امور دین مجادله ننموده و برای خود عمل نکند و اکتفا نماید بر تسلیم شدن به ما و ترک کند مخالفت ما را، خداوند او را به روی صراط نگاه می‌دارد و همین که فرشتگان می‌آیند و درباره اعمالش با او مجادله و گفتگو نمایند و او را بر گناهانش واقف سازند ناگاه از مصدر پروردگار خطاب به فرشتگان می‌رسد که ای فرشتگان من! این بنده من برای خود عمل نکرده و جدال ننموده و تسلیم امر ائمه خود بوده، با او در خصوص اعمالش جدال نکنید و او را به بهشت نزد امامان خود هدایت نمایید زیرا او در امورات خود به ائمه خویش متوسل گشته و در دنیا به آن‌ها نزدیک شده است، پس در این عالم آخرت نیز او را به قرب و جوار ائمه ببرید.

اما کسانی که می‌گفتند: برای چه واجب است و چرا باید ما به گفتار امامان تسلیم شویم و چرا به تنهایی مطیع امر آن‌ها شویم و خود ما نیز دارای عقل و هوش هستیم، فرشتگان به آن‌ها می‌گویند: اعمال و کردار خودتان را اطلاع بدهید و درباره آن اعمال بحث و مجادله ننمایید همانطور که در احکام خدا و اوامر ائمه هدی علیهم‌السلام در دنیا مجادله می‌نمودید و هر چه از ائمه برای شما حدیث می‌نمودند اعتنا نکرده و برای خود عمل می‌کردید، ناگاه از مصدر پروردگار خطاب می‌رسد که ای ملائکه! شما راست می‌گویید. با این‌ها همان معامله را بکنید که انجام داده‌اند و همانطور که آن‌ها فرمایشات ائمه خود را اعتنا نکردند اینک شما حساب ایشان را دقیقا رسیدگی و سختگیری کنید. آن وقت است که منافقین پشیمانی بسیار حاصل و

حسرت زیاد می‌خورند و جز رحمت خدا هیچ وسیله نجاتی ندارند و اگر در تمام امور از پیروی ائمه سرباز زده و طاغی و یاغی بوده در وسط آتش جهنم قرار خواهند گرفت».⁽¹⁾

در کتاب منهج الصادقین، از سعد ابن ابی وقاص نقل نموده که مراد از این فاسقان خوارجند که از عهده عهد (بیعت) خارج شده آن را شکستند، و فرمایشات حضرت نبوی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را در حق علی علیه‌السلام فراموش نموده با آن حضرت در مقام محاربه و جنگ بر آمدند و آن حضرت هم در بصره با ناکثین و در صفین با قاسطین و در نهروان با مارقین جنگ نمود.⁽²⁾

کَیْفَ تَکْفُرُونَ بِاللّه‌ِ وَکُنتُمْ أَمْوَاتًا فَأَحْیَاکُمْ ثُمَّ یُمِیتُکُمْ ثُمَّ یُحْیِیکُمْ ثُمَّ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ رضی‌الله‌عنه علیهماالسلام

«چگونه خدا را منکرید؟ با آنکه مردگانی بودید و شما را زنده کرد، باز شما را می‌میراند [و] باز زنده می‌کند [و] آنگاه به سوی او بازگردانده می‌شوید».

آیه شریفه «ثم یحییکم» که بعد از «اماته» فرموده، دال بر زنده شدن در قبر و سؤال نکیر و منکر است؛ زیرا فرمایش «ثم الیه ترجعون» بازگشت قیامت را می‌فرماید.

بنابراین یکی از معتقدات حقه شیعه اثناعشری زنده شدن در قبر می‌باشد، بلکه از اجماع امم اسلامی در این مورد احادیث بسیار وارد شده، از جمله:

ابن بابویه از حضرت صادق علیه‌السلام روایت نموده که آن حضرت فرمود: «لیس من شیعتنا من انکر ثلاثة: المعراج وسؤال القبر والشفاعه». «از شیعیان ما نیست هر که سه

چیز را انکار کند: معراج، سؤال قبر، و شفاعت».⁽¹⁾

و حضرت (شاه) عبدالعظیم علیه‌السلام در عرض دین خود خدمت حضرت امام علی النقی علیه‌السلام می‌گوید: «اعتقاد دارم اینکه معراج حق و مسأله پرسش در قبر حق است».⁽²⁾

از حضرت صادق علیه‌السلام روایت شده است فرمودند: «ملائکه، مؤمن را مشایعت می‌کنند با ازدحام تا قبرش. زمین می‌گوید: مرحبا به تو! آگاه باش، قسم به خدا دوست داشتم که بر من مثل تو راه رود. البته نشان دهم به تو آنچه خواهم نمود، پس تا چشم او بیند وسعت یابد. و بر او دو ملک نکیر و منکر داخل شوند و روح را به او برگردانند تا میان کمر، و او را می‌نشانند و سؤال می‌کنند: پروردگار تو کیست؟ می‌گوید: خدای تعالی. می‌پرسند: دین تو چیست؟ می‌گوید: اسلام. می‌پرسند: پیغمبر تو کیست؟ می‌گوید: حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله . می‌پرسند: امام تو کیست؟ جواب می‌دهد.

پس منادی از آسمان ندا می‌کند: بنده من راست می‌گوید، فرش کنید در قبرش از بهشت و دری از بهشت بر او باز کنید و او را لباس بهشتی بپوشانید تا بیاید نزد ما و ثواب ما بهتر باشد. آن وقت به او می‌گویند: بخواب، خوابی که خواب دیدن در آن نیست.

و اگر کافر باشد، ملائکه اورا تا قبرش لعنت می‌کنند، و زمین می‌گوید: خوش نباشد بر تو، آگاه باش قسم به خدا دشمن می‌داشتم راه رفتن تو را بر من. حالا نشان دهم به تو آنچه بنمایم، پس چنان بر او تنگ شود که پهلوهایش به هم آید. سپس نکیر و منکر بر او داخل شوند.

ابوبصیر پرسید: آیا بر مؤمن و کافر به یک صورت می‌آیند؟ فرمود: نه، پس او

را می‌نشانند و سؤال می‌نمایند پروردگار تو کیست؟ زبانش کند می‌شود، می‌گوید: شنیدم از مردم که او را خدا می‌گفتند. پس ملکین می‌گویند: ندانستی. می‌پرسند: دین تو چیست؟ زبانش سست می‌شود، می‌گویند: ندانستی. می‌پرسند: پیغمبر تو کیست؟ می‌گوید: شنیدم مردم (یک اسمی) می‌گفتند. می‌گویند: ندانستی. و سؤال می‌نمایند از امام زمانش.

پس منادی ندا می‌کند: بنده من دروغ می‌گوید، قبر او را از آتش فرش کنید و دری از جهنم بر او بگشایید تا بیاید ما را، و آنچه نزد ما باشد بدتر است. پس با عمودی سه ضربت بر او می‌زنند که قبرش پر از آتش شود، و اگر آن عمود را به کوهها بزنند تمام خاک پوسیده شوند. و خدا بر او مارها مسلط می‌گرداند تا او را بگزند و شیطان او را مغموم می‌کند و عذاب او را، غیر از جن و انس مخلوقات [دیگر] خدا می‌شنوند.

سپس حضرت فرمود: هر آینه میت صدای پای مردم و حرکت دست ایشان را می‌شنود».⁽¹⁾

قضیه تکلم سلمان با میت قبل از فوتش، و فاطمه بنت اسد که حضرت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به سر قبر با او تکلم نمودند و غیر آن نیز صحت این مطلب ثابت می‌کند.

چون فاطمه بنت اسد رضی اللّه عنها (مادر امیرالمؤمنین علیه‌السلام ) فوت کرد، حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بنفس نفیس خود به کار او قیام نمود و عبای مبارک خود را کفن او کرد و پیش از آنکه او را در قبر نهند در قبر او خوابید و چون سر قبرِ او را پوشانیدند زمانی گوش بر قبر داشت و گفت «ابنک علی» یعنی پسر تو است علی. و این کلمه را سه بار تکرار کرد و چون از آنجا بازگشت اصحاب گفتند: یا رسول اللّه با هیچکس اینقدر لطف و ترحم نفرمودی که با این زن فرمودی؟ گفت او را بر من حق

تربیت مادرانه بود. ردای خود را کفن او کردم. به جهت حرمت او در قبر خوابیدم تا از جانوران زمینی ضرری نبیند. و اینکه سه بار این کلمه را تکرار کردم به جهت آن بود که چون سر قبر او را بپوشیدند نکیر و منکر آمدند و به او گفتند: خدای تو کیست؟ گفت: اللّه. گفتند: پیغمبر تو کیست؟ گفت: محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله . گفتند امام تو کیست؟ فروماند من تلقین او کردم که پسر تو است علی، پسر تو است علی، پسر تو است علی. بعد از آن او را به حال خود گذاشتند و رفتند و دری از بهشت به روی او گشادند⁽¹⁾و بدین جهت است که سنت است سه بار در تلقین بگویند: علی امام من است».

و ثابت شده که چون بنده را در قبر نهند حق تعالی روح را به بدن او بر می‌گرداند و تا سینه زنده می‌شود و همه حواس را به او می‌دهد و بعد از آن نکیر و منکر او را از خدا و رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ائمه هدی علیهم‌السلام سؤال می‌کنند. اگر از عهده آن بیرون آید می‌گویند: بخواب چون خوابیدن عروسان در خوابگاه ناز پس فرشته پر بزند تا قبر او بر او گشاده شود و دری از بهشت به روی او گشایند تا نسیم بهشت بر او وزد و اگر از جواب عاجز شود گرزی آتشین بر او زنند که قبر او پر آتش شود و دری از دوزخ به روی او گشایند و از اینجاست که رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرموده: «القبر روضة من ریاض الجنة او حفرة من حفر النیران» یعنی «قبر باغی است از باغهای بهشت یا گودالی است از گودالهای دوزخ».⁽²⁾

هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَکُمْ مَّا فِی الاْءَرْضِ جَمِیعًا ثُمَّ اسْتَوَی إِلَی السَّمَاء فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عَلِیمٌ رضی‌الله‌عنه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«او خدایی است که همه موجودات زمین را برای شما خلق کرد، و

پس از آن به خلقت آسمان‌ها نظر گماشت و هفت آسمان را بر فراز یکدیگر برافراشت و او به همه چیز داناست».

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: خداوند عزوجل بهشت را پیش از دوزخ و فرمانبری را پیش از نافرمانی و رحمت را پیش از خشم و نیکی را پیش از بدی و زمین را پیش از آسمان و زندگی را پیش از مرگ و خورشید را پیش از ماه و نور را پیش از تاریکی آفرید.⁽¹⁾

وَإِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلاَئِکَةِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الاْءَرْضِ خَلِیفَةً قَالُواْ أَتَجْعَلُ فِیهَا مَنْ یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِکُ الدِّمَاء وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَنُقَدِّسُ لَکَ قَالَ إِنِّی أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ علیهاالسلام

«و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت: «من در زمین جانشینی خواهم گماشت»، [فرشتگان] گفتند: «آیا در آن کسی را می‌گماری که در آن فساد انگیزد، و خونها بریزد؟ و حال آنکه ما با ستایش تو، [تو را] تنزیه می‌کنیم، و به تقدیست می‌پردازیم». فرمود: «من چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید».

حضرت امام زین العابدین علیه‌السلام به ابن شاذان فرمود: «امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرموده: هر کس اعتقاد نداشته باشد که من خلیفه چهارم خداوند در روی زمین هستم لعنت خدا بر او باد!» راوی می‌گوید: حضورش عرض کردم: شما می‌فرمودید آن حضرت خلیفه اول پیغمبر است، فرمود: «راست است لکن مراد از چهارمین خلیفه خدا که آن حضرت فرموده آن است که خداوند در قرآن می‌فرماید: «انی جاعل فی الارض خلیفة» آدم اولین خلیفه خداوند در روی زمین بود. و باز می‌فرماید: «یا داود انا

جعلناک خلیفة فی الارض»⁽¹⁾داود خلیفه دوم در روی زمین بود و هارون خلیفه سوم و امیرالمؤمنین خلیفه چهارم خدا در روی زمین و اولین خلیفه (جانشین) محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است»⁽²⁾این بود معنای آنچه که آن حضرت فرموده است.

عامه در کتابهای خود از سلمان فارسی نقل می‌کنند که سلمان می‌گوید: روزی به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله گفتم هر پیامبری وصیی دارد، وصی شما کیست؟ پاسخ نداد. بعد که متوجه من شد فرمود: یا سلمان! به سرعت نزدیک او رفتم فرمود: تو وصی موسی را می‌دانی کیست؟ گفتم بله، یوشع بن نون، فرمود: نگفتی چرا او شده؟ سپس فرمود: چون داناترین فرد زمان خود بود.[بنابراین] وصی من و محرم اسرارم و وارث و تکمیل کننده دینم هم علی بن ابی طالب علیه‌السلام است.⁽³⁾

از حضرت باقر علیه‌السلام روایت شده است که حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: «چون خدای تعالی اراده فرمود خلقی را بیافریند، بعد از گذشتن از جن و نسناس در زمین هفتاد هزار سال، حجاب آسمان‌ها را مرتفع و امر فرمود ملائکه را که به زمین نظر کنند. چون ملائکه گناه و فساد و خونریزی در زمین را دیدند، بر ایشان بزرگ آمد و غضب نمودند و به خداوند عرض کردند: پروردگارا! تو عزیز و قادر عظیم الشأنی و این خلق تو ذلیل حقیر متقلب به نعمت تو و متمتع به عافیت تو و در قبضه تصرف تو، به این گناهان بزرگ معصیت تو را می‌نمایند، با این حال غضب نفرمایی و انتقام نکشی، و تو می‌شنوی و می‌بینی و ما این گناهان را به ساحت کبریایی تو بزرگ می‌دانیم. خطاب شد: من در زمین خلیفه‌ای قرار می‌دهم تا حجت من بر خلق باشد. عرض کردند: آیا کسانی را قرار می‌دهی که فساد و خونریزی نمایند؟ این خلیفه را از

ما مقرر فرما که حسد و بغض و خونریزی نداریم و تسبیح و تقدیس ذات یگانه تو را کنیم.

حق تعالی خطاب فرمود: من می‌دانم آنچه را که شما نمی‌دانید. به درستی که من اراده نموده‌ام خلیفه‌ای به قدرت کامله خود، خلق کنم و از ذریه او انبیاء مرسلین و عباد صالحین و ائمه هدی قرار دهم، و ایشان را به عنوان خلفاء خود بر بندگان در زمین مقرر سازم که آن‌ها را هدایت کنند و از معصیت نهی نمایند و حجت من بر خلق و ترساننده ایشان باشند.⁽¹⁾

وَعَلَّمَ آدَمَ الاْءَسْمَاء کُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَی الْمَلاَئِکَةِ فَقَالَ أَنبِئُونِی بِأَسْمَاء هَـوءُلاء إِنْ کُنتُمْ صَادِقِینَ علیهاالسلام قدس‌سره

«و [خدا] همه [معانی] نامها را به آدم آموخت، سپس آن‌ها را بر فرشتگان عرضه نمود و فرمود: «اگر راست می‌گویید، از اسامی این‌ها به من خبر دهید».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «مراد از اسماء که در آیه «وعلم آدم الاسماء» بیان شده است اسامی انبیاء و اسم محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و فاطمه و حسن و حسین علیهم‌السلام و نه نفر از ذریه و فرزندان حسین و شیعیان و دشمنان آن‌ها بود.

سپس حضرت عرضه داشت: محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و ائمه علیهم‌السلام را بر فرشتگان ـ یعنی انوار آن وجودهای مقدس را که در سایه عرش مشغول تسبیح و تقدیس ذات اقدس پروردگار بودند ـ عرضه نمود گفتند: خداوندا! ما این اسماء شریفه را نمی‌دانیم. در این هنگام خطاب رسید: که ای آدم به فرشتگان اسامی پیغمبران و ائمه را خبر بده. چون اسامی را خبر داد، از فرشتگان نسبت به ایمان آوردن به پیغمبران و ائمه و برتری دادن محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ائمه هدی علیهم‌السلام بر همه آن‌ها عهد و

پیمان گرفت».⁽¹⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند به آدم اسامی حجت‌های خود (چهارده معصوم) را تعلیم نمود و در حالی که آن‌ها ارواحی بودند بر فرشتگان عرضه داشته و به آن‌ها فرمود: اگر راست می‌گویید که شما به خلافت روی زمین سزاوارترید، اسماء این ارواح را بیان کنید.

فرشتگان گفتند: ما نمی‌دانیم و علم و دانش ما منحصر به همان علومی است که شما به ما یاد داده‌اید. و چون آدم اسامی آن‌ها را به فرشتگان اعلام کرد ملائکه به بزرگی و منزلت ائمه نزد پروردگار واقف شده و فهمیدند که آن پیغمبران و امامان حجت‌های خدا در نزد خلایق بوده و سزاوار هستند که در روی زمین خلیفه خدا باشند. سپس ارواح طیبه معصومین را از نظر فرشتگان پنهان نموده و امر فرمود که محبت و ولایت ائمه را دارا باشند و بدانند که من بر هر پنهان و آشکاری آگاه می‌باشم.⁽²⁾

حضرت علی بن الحسین علیه‌السلام از پدر بزرگوارش از امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقل می‌فرماید که رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «آدم نور درخشانی را در صلب خود دید. زیرا پروردگار ارواح ما را از عرش خود به صلب او (آدم) منتقل نموده بود ولی برای او آشکار نبود.

آدم عرضه داشت: بار الها! این چه نوری است؟ باری تعالی فرمود: نور ارواحی است که آن‌ها را از بالاترین مقام عرش خود در صلب تو نهاده و بدان سبب است که فرشتگان را فرمان دادم که به تو سجده کنند.

آدم عرضه داشت: آن ارواح را ارائه فرما، فرمود: ای آدم نگاه کن به زاویه عرش و چون نور ارواح ما از صلب آدم به عرش تابش داشت ـ مانند صورت که در

آینه منعکس گردد ـ ارواح ما را دید. عرضه داشت: این ارواح کیانند؟ پروردگار فرمود این‌ها ارواح اشرف مخلوقات و بهترین جامعه بشر هستند، یعنی این محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است و من حمید و پسندیده در افعال خود می‌باشم. نام او را از نام خود گرفته‌ام، و نیز [دیگری] علی است و من علی عظیم هستم اسم او را از اسم خود گرفته‌ام، و این فاطمه علیهاالسلام است و من فاطر و آفریدگار آسمانها هستم که دشمنان را از رحمت در روز جزا برانم، نام او را از نام خود گرفته‌ام، و نیز حسن و حسین هستند من محسن و نام آن‌ها را از نام خود گرفته ام و این ارواح گرامی‌ترین بندگان من هستند و بوسیله آن‌ها فضل خود را شامل موجودات می‌نمایم و به بندگان شایسته خود اجر و ثواب موهبت می‌نمایم. ای آدم! چنانچه بر تو مصیبتی روی آورد به آن‌ها توسل نما و آنان را شفیع نزد من قرار بده، زیرا عهد نموده‌ام هر که به آنان توسل جوید مسأله (تقاضای) او را بپذیرم».⁽¹⁾

حضرت رضا علیه‌السلام در ضمن حدیثی فرمودند: «چون باری تعالی آدم را به سبب سجده ملائکه بر او گرامی داشت و نیز او را در بهشت جای داد، وی نزد خود گمان کرد که کسی به فضیلت او نبوده لذا خداوند به او وحی فرمود: به ساق عرش نظر کن! دید نوشته شده: «لا اله الا اللّه محمد رسول اللّه، علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین وزوجته فاطمه سیدة النساء والحسن والحسین سیدا شباب اهل الجنة».

آدم عرضه داشت: این‌ها کیانند؟ پروردگار فرمود: این‌ها فرزندان تو هستند و بهتر از تو و همه مخلوقاتم می‌باشند، و اگر آن‌ها نبودند نه تو را خلق می‌کردم و نه بهشت و نه دوزخ و نه آسمانها و نه زمین را».⁽²⁾

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «بعضی از قریش به رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عرضه داشتند: به چه سبب بر سایر پیغمبران فضیلت یافتی در صورتیکه پس از همه مبعوث

شده‌ای؟ حضرت فرمود: اولین کسی بودم که ایمان به پروردگار آورده و پاسخ او را با اقرار به عبودیت گفتم، هنگامیکه خداوند از انبیاء پیمان عبودیت می‌گرفت و آنان را به «الست بربکم» به ربوبیت خود گواه می‌خواست».⁽¹⁾

ملاحظه: از روایات شریفه استفاده می‌شود که پروردگار از جامعه ممکنات ابتداء ائمه اطهار علیهم‌السلام را آفریده؛ زیرا بهترین مسطوره کمالات واجبه و وسائط فیوضات الهیه هستند، به سبب شرافت ذاتی و فضیلت عبودیت که بدانها موهبت فرموده و از بین انبیاء نیز مقام شامخ رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اوصیاء طاهرین او علیهم‌السلام را پیشتر آفریده است، بواسطه فضیلت ذاتی و سبقت در عبودیت که بر انبیاء دارند.

اقرار عامه به اینکه صفات انبیاء در حضرت علی علیه‌السلام خلاصه شده است

ابی هریره و ابی حمراء و دیگران روایت می‌کنند که روزی همراه پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بودیم حضرت علی علیه‌السلام تشریف آوردند. رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «هر کس دوست دارد که آدم را در علمش و نوح را در فهمش و ابراهیم را در حلمش و یحیی را در زهدش و موسی را در قدرت و شجاعتش نظر کند پس به علی بن ابی طالب نظر نماید».⁽²⁾

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلاَئِکَةِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إِلاَّ إِبْلِیسَ أَبَی وَاسْتَکْبَرَ وَکَانَ مِنَ الْکَافِرِینَ علیهاالسلام

و چون فرشتگان را فرمودیم: «برای آدم سجده کنید»، پس بجز ابلیس که سر باز زد و کبر ورزید و از کافران شد [همه] به سجده درافتادند.

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمودند: «زمانی که پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در خواب دید تیم و عدی (دو غاصب حق امیرالمؤمنین علیه‌السلام ) و بنی امیه بر منبر آن حضرت بالا رفتند غمگین شده و بر آن حضرت گران آمد. خداوند [این آیه از] قرآن را نازل فرمود تا او تأسی به پروردگار خود نماید [یعنی] وقتی من امر به سجده نمودم شیطان مخالفت امر من نمود و اینکه منافقین معصیت من و نافرمانی تو را در مورد وصایت و ولایت علی علیه‌السلام نموده‌اند این اولین خلاف نیست پس غمگین مباش».⁽¹⁾

از حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: «کفر، مقدم‌تر از شرک است و اولین کسی که کافر شد شیطان بود و کفر او غیر از شرک بود؛ زیرا پرستش غیر خدا را نکرد و دعوی ننمود و پس از کفرش ادعاء شرک کرد».⁽²⁾

ابن بابویه روایت نموده که مردی یهودی حضور امیرالمؤمنین علیه‌السلام رسید و عرض کرد: من چند مسأله دارم اگر جواب آن‌ها را بفرمایی من اسلام اختیار می‌نمایم. فرمود: هر چه دلت می‌خواهد از من بپرس که داناتر از ما اهل بیت پیغمبر،کسی را نخواهی یافت. پرسید: برای چه آدم را آدم نام نهاده‌اند؟ فرمود: برای آنکه از خاک زمین خلق شده چون خداوند جبرئیل را به سوی زمین فرستاد و امر فرمود از محل سهل و سخت زمین و از خاک سفید و قرمز و گندم گون و سیاه بردارد و سپس امر فرمود: که از چهار آب شور و شیرین و تلخ و بدبو بیاورد و بر آن خاکهای چهارگانه بریزد آنگاه خداوند بدست قدرت خود گل آدم را سرشت و نه از خاک چیزی کم و زیاد شد و نه از آب که نیازی به آب و خاک تازه داشته باشد، و آب شیرین را در گلو و آب شور را درچشم و آب تلخ را در گوش و آب بدبو را در بینی آدم قرار داد».⁽³⁾

از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سؤال نمودند: «آیا آدم از یک نوع خاک خلق شده یا از کلیه خاکها؟ فرمودند از تمام انواع خاکها گل آدم را سرشتند و اگر فقط از یکنوع ایجاد می‌شد افراد بشر از یکدیگر متمایز نبودند و به یک صورت بوده و از هم شناخته نمی‌شدند. از حضورش سؤال نمودند در دنیا نظیر هم دارد؟ فرمود بله. خاک هم بر آن صورت است: زیرا مردم مانند خاک به رنگهای سفید و سیاه و زرد و سرخ می‌باشند و نیز همانطور شیرین و شور و نرم و خشن مثل خاک هستند.

شیخ صدوق از «سالم» روایت نموده که گفت: سؤال نمودم از حضرت باقر علیه‌السلام چرا حوا را حوا نام گذاشته‌اند؟ فرمود: چون از زیادی طینت آدم خلق شده. گفتم: چرا شیطان را ابلیس نام نهاده‌اند؟ فرمود: چون از رحمت خداوند مأیوس است. عرض کردم: چرا اجنه را جن نامیده‌اند؟ فرمود: برای آنکه آن‌ها مستور و پنهان می‌باشند و در انظار بحقیقت اصلی خود دیده نشوند.⁽¹⁾

و در اخبار متواتر از ائمه اهل البیت علیهم‌السلام است که ابلیس از ملائکه نبوده بلکه از جن بوده است و آیه شریفه «کان من الجن ففسق عن امر ربه»⁽²⁾مبین این حقیقت است و ملائکه معصوم هستند و مطیع بی‌چون و چرای الهی هستند و از نور خلق شده‌اند در حالی که ابلیس از آتش آفریده شده است. فرشتگان زاد و ولد نمی‌کنند ولی ابلیس طبق آیه شریفه «ا فتتخذونه وذریته اولیاء من دونی»⁽³⁾دارای نسل می‌باشد. و در این زمینه می‌توان گفت که چون ابلیس در آسمانها مانند ملائکه اقرار به ملکوت حق سبحانه و تعالی داشت. ملائکه او را از شدت عبادت از جنس خود می‌دانستند بنابراین حق تعالی نیز او را داخل در ملائکه گردانیده امر بسجده آدم علیه‌السلام نمود، ولی وقتی که استکبار نمود ملائکه فهمیدند که از جنس آن‌ها نیست.

از امیرالمؤمنین علیه‌السلام روایت شده است که: اولین مکانی که در آنجا خداوند پرستش شده پشت کوفه بود که خداوند به فرشتگان امر فرمود آدم را سجده نماید.

حضرت عسکری علیه‌السلام فرمود: فرشتگان آدم را سجده نکردند بلکه بخاطر تعظیم انوار محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او که حامل آن انوار بود آدم را قبله سجده نمودن خدا قرار دادند.⁽¹⁾

طبق آیه شریفه «وما ارسلناک الا رحمة للعالمین» وجود پیغمبر حتی برای ملائکه به عنوان رحمت بود و این هم مؤید اشرفیت آدم است. و پیغمبر و ائمه بارها فرموده‌اند که فرشتگان خدام ما هستند و جبرئیل خادم پیغمبر بود.⁽²⁾

وَقُلْنَا یَا آدَمُ اسْکُنْ أَنتَ وَزَوْجُکَ الْجَنَّةَ وَکُلاَ مِنْهَا رَغَداً حَیْثُ شِئْتَُما وَلاَ تَقْرَبَا هَـذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَکُونَا مِنَ الْظَّالِمِینَ علیهاالسلام قدس‌سرهم

«و گفتیم: ای آدم، خود و همسرت در این باغ سکونت گیر[ید]، و از هر کجای آن خواهید فراوان بخورید، و[لی] به این درخت نزدیک نشوید، که از ستمکاران خواهید بود».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه «وقلنا یا آدم اسکن انت وزوجک الجنة» فرمود: «زمانی خداوند شیطان را بر اثر نافرمانی و تمرد لعنت

نمود که به آدم سجده نکرد، و سایر فرشتگان چون به آدم سجده کردند و اطاعت و فرمانبرداری نمودند مورد عنایت واقع شدند و آن‌ها را گرامی داشت و به آدم و همسر او فرمود: در بهشت قرار گیرید و از میوه‌های فراوان آن تناول کنید ولی به این درخت علم و دانش که منحصر به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله وآل او است نزدیک نشوید و از میوه این درخت کسی تناول نمی‌کند مگر آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بعد از اطعام نمودن ایشان به یتیم و فقیر و اسیر و بعد از آن هرگز احساس تشنگی و گرسنگی و خستگی نمی‌کنند و آن درخت از سایر درختان بهشت تمیز داده شد به آنکه هر یک از درختان یک نوع میوه داشته و این درخت تمام اقسام میوه‌ها را مانند انگور و انجیر و رطب و توت و عناب و زیتون و سایر میوه‌ها و خوردنی‌های دیگر دارا بود.

خداوند فرمود: به آن درخت نزدیک نشوید به خاطر مقام و درجات محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او علیهم‌السلام ، چون خداوند آنان را به فضائل و درجاتی اختصاص داده که هیچیک از مخلوقات به آن مقامات نائل نمی‌شوند و آن درختی بود که هر کس به اذن پروردگار از آن تناول می‌نمود خداوند علوم اولین و آخرین را بدون آنکه از دیگری یاد بگیرد به او الهام می‌کرد و هر که بدون اذن پروردگار از آن درخت می‌خورد زیانکار و نافرمان محسوب می‌گردید.⁽¹⁾

حضرت امام رضا علیه‌السلام در ذیل حدیثی فرمود: «چون خدای تعالی آدم علیه‌السلام را به سجود ملائکه تکریم فرمود و او را داخل بهشت نمود، آدم علیه‌السلام با خود گفت: آیا خدا بشری برتر از من خلق فرموده است؟ خطاب رسید: سر بلند کن و به ساق عرش نظرنما. پس سر بلند و نظر نمود، دید نوشته: لا اله الا اللّه، محمد رسول اللّه، علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین وزوجته فاطمة سیدة نساء العالمین والحسن والحسین سیدا شباب اهل الجنة.

پس آدم علیه‌السلام پرسید: این‌ها کیستند؟ خطاب شد: از ذریه تو، و ایشان بهتر از تو و تمام مخلوقات منند، و اگر ایشان نبودند تو را خلق نمی‌کردم و نه بهشت و نه جهنم و نه آسمان و نه زمین بود. پس بر تو است که نظر نکنی به آنان به حالت غبطه، که تو را از قرب خود خارج می‌کنم، پس آدم علیه‌السلام غبطه برد و منزلت ایشان را تمنا نمود، تا آنکه از شجره ممنوعه خورد، و حوا به مقام حضرت فاطمه علیهاالسلام غبطه برد و از آن درخت خورد. پس خدا ایشان را از بهشت خود به زمین انتقال داد».⁽¹⁾

بعضی از مفسرین معتقدند که حق تعالی حوا را از بقیه طینت آدم ایجاد فرمود.

از ابن عباس و ابن مسعود روایت است چون آدم به بهشت رفت بجهت تنهایی دلتنگ بود، حق تعالی خواب را بر او غلبه ساخت، تا خواب رفت حوا را بیافرید، با صورتی زیبا و تمام، و حله‌های (جواهرات) بهشت به او پوشانید و او را به انواع زینت بیاراست، و وی را امر کرد تا بر سرین آدم بنشست.

آدم چون بیدار شد و نظرش بر آن صورت دلربا افتاد و آن جمال و زیبائی را مشاهده کرد، گفت: «من انت» تو کیستی؟ گفت من زنی هستم که از برای تو خلق شده‌ام (لتسکن بی) تا با من آرام گیری، و چون خواست که با او مقاربت کند ملائکه گفتند: حکم الهی چنان است که مهرش بدهی و بعد از آن با آن طرح مواصلت افکنی. گفت: مهر او چه باشد ؟ گفتند: اینکه سه بار بر پیغمبر آخر الزمان صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهل بیت او صلوات فرستی؛ زیرا که اگر غرض وجود با وجود او نمی‌بود ترا نمی‌آفرید. آدم سه بار صلوات فرستاد و با او همبستر شد».⁽²⁾

مروی است: ملائکه خواستند علم آدم علیه‌السلام را امتحان کنند، گفتند: این زن چه نام دارد؟ گفت: حوا. گفتند: چرا به این اسم مسمی شده؟ گفت: «لانها خلقت من

حی» به جهت آنکه او را از زنده آفریده‌اند.

گفتند او را برای چه خلق کرده؟ گفت: تا با او انس گیرم و وحشت و تنهائی من زایل شود».

و بعضی از اهل تحقیق گفته‌اند که چون آدم از گل و آب خلق شده و حوا از آدم خلق شده به همین جهت است که همت مردان در آب و گل است و همت زنان در مردان است.

فَأَزَلَّهُمَا الشَّیْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا کَانَا فِیهِ وَقُلْنَا اهْبِطُواْ بَعْضُکُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَکُمْ فِی الاَْرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَی حِینٍ

«پس شیطان آن‌ها را به لغزش افکند (تا از آن درخت خوردند) و (بدین عصیان) آنان را از آن مقام بیرون آورد، و گفتیم که (از بهشت) فرود آیید که برخی از شما برخی را دشمنید، و شما را در زمین تا روز مرگ قرارگاه و بهره خواهد بود».

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: حضرت موسی علیه‌السلام از پروردگارش خواست که او و حضرت آدم علیه‌السلام را گرد هم آورد. موسی علیه‌السلام به او گفت: ای پدر! آیا خداوند تو را به دست خود نیافرید و در تو از روح خود ندمید و فرشتگان را رو به تو به سجده درنیاورد و تو را فرمان نداد که از آن درخت نخوری، پس چرا فرمان نبردی؟

آدم علیه‌السلام گفت: ای موسی! گناه من چند سال پیش از آفرینشم در تورات نوشته شده که تو آن را یافتی؟ موسی علیه‌السلام گفت: سی هزار سال. آدم علیه‌السلام گفت: آن به همین سبب بود.

حضرت امام صادق علیه‌السلام فرمود: و آدم با این حجت بر موسی چیره گشت.⁽¹⁾

فَتَلَقَّی آدَمُ مِنْ رَّبِّهِ کَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ علیهاالسلام علیه‌السلام

«سپس آدم از پروردگارش کلماتی را دریافت نمود، و [خدا] بر او ببخشود، آری، او[ست که] توبه پذیر مهربان است».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در بیان آیه «فتلقی آدم من ربه کلمات» فرمود: «زمانی که آدم معصیت [ترک اُولی] خداوند را نمود و به معصیت خود اقرار کرد و گفت: خداوندا! توبه مرا قبول کن و عذر مرا بپذیر و مرا به مکان خود برگردان و درجه مرا بلند نما، خطاب به او رسید: ای آدم! آیا فراموش کردی که گفتم هر وقت بسختی و زحمتی رسیدی مرا به نام محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او بخوان تا از تو رفع آن زحمت و سختی بنمایم؟

آدم عرض کرد: اینک به یادم آمد، خداوند فرمود: به من به نام محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم‌السلام متوسل شو و به اسامی آن‌ها مرا بخوان تا دعای ترا اجابت نموده و توبه تو را قبول کنم.

عرض کرد: پروردگارا! به قرب و منزلتی که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او در نزد تو دارند توبه مرا قبول کن و مرا بیامرز من همان کسی هستم که مرا در بهشت خود جای دادی و حوا را به ازدواج من در آوردی و به فرشتگان امر نمودی که به من سجده کنند و خدمت مرا به احترام انجام دهند.

خداوند فرمود: ای آدم! اینکه به فرشتگان امر نمودم بر تو سجده کنند نه فقط برای شخصیت خودت بود بلکه از آن جهت مسجود فرشتگان شدی که تو حامل نور محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او بودی و چنانچه قبل از نافرمانی و ارتکاب معصیت توسل به ذیل عنایت انوار طیبه می‌نمودی و مرا به حرمت و مقام آن‌ها می‌خواندی که از خدعه و فریب شیطان محفوظت بدارم البته اجابت می‌نمودم، لکن معصیت شما در لوح محفوظ جاری شده بود و من به هر چه اتفاق بیفتد دانا هستم. الان مرا

بخوان و به محمد و آل او توسل بجو تا اجابت نمایم. در این هنگام آدم گفت: خدایا به آبروی محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم‌السلام و اولاد پاکش بر من تفضل نما و توبه مرا قبول کن و گناهان مرا بیامرز و مرا به همان مرتبه و کرامتی که عطا فرموده بودی برگردان.

خداوند فرمود: ای آدم! توبه تو را پذیرفتم و نعمت‌های خود را بتو عطا نمایم و تو را به مرتبه اولیه برگردانم و کرامت بیشمار بر تو ببخشم. این بود کلماتی که خداوند به آدم تعلیم نمود و سبب قبولی توبه او شد».⁽¹⁾

افضلیت پیغمبر و آل او بر تمام خلایق

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: «شخص یهودی خدمت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آمده در مقابل آن حضرت بایستاد و عمیقانه به آن وجود مقدس نظر می‌نمود، حضرت فرمود: ای یهودی! چه حاجت داری؟ عرض کرد: شما افضل هستید یا موسی بن عمران که خداوند با او تکلم نموده و تورات را بر او نازل فرمود و دریا را برایش شکافت و ابرها بر او سایه افکندند و عصا در دستش اژدها می‌شد؟

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: برای انسان خوب نیست که مدح خود گوید و صفات نیکوی خویشتن را بیان نماید لکن واجب است که تو پیغمبر آخر الزمان را بشناسی. بدان! زمانی که آدم معصیت خدا را بجا آورد به این کلمات توبه نمود که مقبول درگاه خدا واقع گردید: «اللهم انی اسألک بحق محمد وآل محمد لما غفرت لی» خدا او را آمرزید.

هنگامی که نوح نبی سوار کشتی شد و ترسید کشتی غرق شود گفت: «اللهم انی اسألک بحق محمد وآل محمد لما نجیتنی من الغرق» خداوند کشتی او را از غرق

شدن نجات بخشید.

حضرت ابراهیم را وقتی به آتش نمرودیان انداختند عرض کرد: «اللهم انی اسألک بحق محمد وآل محمد لما نجیتنی منها» خداوند آتش را بر او سرد و مایه رحمت قرار داد.

و حضرت موسی وقتی که عصای خود را انداخت و اژدها شد ترسید که آنرا بگیرد و گفت: «اللهم انی اسألک بحق محمد وآل محمد لما نجیتنی» خداوند فرمود: نترس ای موسی و تو بر حق می‌باشی.

ای یهودی! اگر موسی در زمان من بود و ایمان به نبوت من نمی‌آورد ایمان او بخدا سودی نداشت و پیغمبر بودنش برای او نفع نمی‌رساند.

ای یهودی! یکی از ذریه‌های من امام زمان مهدی علیه‌السلام است زمانیکه ظاهر شود حضرت عیسی پشت سر او نماز می‌خواند و آن حضرت را یاری خواهد کرد.⁽¹⁾

مردی از امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام پرسید: مردی که گناه می‌کند چگونه باید توبه کند؟ فرمود: باید استغفار کند تا آنکه شیطان را غلبه کند و به استغفار عاجزش گرداند، پس توبه کند همچنانکه پدرش آدم کرد، تا توبه او را قبول کنند.

اعتراف عامه به مقام شامخ اهل بیت علیهم‌السلام و اینکه توبه آدم علیه‌السلام پس از توسل به آن‌ها قبول شده است

قاضی ابی عمر عثمان بن احمد که یکی از صاحبان صحاح سته کتاب اخبار عامه است به سند خود روایت کرده که پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: زمانی که آدم معصیت خدا را بجا آورد به اطراف عرش الهی نظر کرد صورتهای نورانی در آنجا مشاهده نمود عرض کرد: خداوندا! صورت‌های نورانی چندی می‌بینم که در

خلقت به من شباهت دارند؟ فرمود: آن‌ها انوار فرزندان تو می‌باشند، اول ایشان محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است که مقام پیغمبری و نبوت از تو شروع و به او ختم خواهد شد و دیگری علی علیه‌السلام پسر عموی اوست که اورا کمک و یاری می‌کند و نورهای دیگر ذریه آن پیغمبر است که از نسل علی علیه‌السلام بوجود می‌آیند و این پیغمبر دخترش را به ازدواج علی علیه‌السلام در می‌آورد که ذریه او از آن دختر پدید می‌آید و آن دختر بزرگ زنان دو جهان است، ذریه خود را در روز قیامت از آتش جهنم جدا می‌کند و هر سبب و نسبی در آن روز قطع می‌شود مگر سبب و نسب محمد و علی و فاطمه علیهم‌السلام .

آدم خدا را سجده کرد بخاطر آنکه آن‌ها را از فرزندان او قرار داده و در قبال این مرحمت مسجود فرشتگان گردید.

در اکثر کتب اهل سنت نیز آمده است: «چون حق تعالی آدم را بعد از آفریدن به آسمان برد بر ساق عرش صورتی چند از نور به صورت خود دید و نام هر یک بر بالای سر او نوشته، گفت: خداوندا! پیش از من به صورت من خلقی آفریده‌ای؟ فرمود: نه. گفت: پس این‌ها کیستند؟ فرمود: که این‌ها فرزندان تو هستند و اگر غرض من از خلقت وجود ایشان نبود تو را هرگز نمی‌آفریدم. گفت: پس این‌ها گرامی‌ترین بندگان تو هستند؟ فرمود: آری. این نامها را یادگیر که در وقت درماندگی به فریاد تو رسند.

آدم آن نامها را فرا گرفت چنانکه حق تعالی از این خبر می‌دهد: «فتلقی آدم من ربه کلمات» پس آدم تصمیم به فرا گرفتن و قبول نمودن کلمات با برکت و عظمت از پروردگار خود گرفت که آن نامهای آل عبا است، و چون وقت قبول توبه رسید جبرئیل گفت: ای آدم! مگر آن نامها را که بر ساق عرش دیدی فراموش کردی؟ چون این را بشنید دست برداشت و گفت: خدایا! بحق محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم‌السلام که توبه مرا قبول فرمایی «فتاب علیه» پس توبه او را پذیرفت.⁽¹⁾

از ابن عباس روایت شده است که او گفت: من از حضرت رسالت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

پرسیدم: یا رسول اللّه! آن کلماتی که آدم از پروردگار خود تلقی نمود و آن را وسیله قبول توبه خود گردانید کدام کلمات بود؟

حضرت فرمود: «آن اسم (من و علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم‌السلام ) بود که از پروردگار خود تلقی نمود و آن را وسیله شفاعت خود ساخت و گفت خداوندا به حرمت این اسامی و قدر و مرتبه «محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم‌السلام » که توبه مرا قبول کنی و از آنچه از من صادر شد درگذری، حق تعالی بخاطر برکات این اسماء از ذلت او درگذشت و او را برگزید و تاج اجتبا بر سر او نهاد.⁽¹⁾

و بر اندیشمندان منصف و عارف آگاه مخفی نخواهد بود که آن کس (حضرت علی علیه‌السلام ) را که آدم با وجود مرتبه نبوت شفیع خود سازد و بوسیله آن مکرم و مجتبی شود درجه او عند اللّه اعلی از درجه سایر اصحاب و مرتبه او ارفع از مراتب جمیع مهاجرین و انصار خواهد بود.

در کتاب الدر المنثور سیوطی از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نقل شده است که فرمود: «وقتی آدم آن گناه را مرتکب شد، سر بسوی آسمان بلند کرده گفت: از تو بحق محمد مسئلت می‌کنم، که مرا بیامرزی، پس خدا به او وحی کرد: محمد کیست؟ گفت: ای خدا که نامت والا است، وقتی مرا آفریدی، سر بسوی عرش تو بلند کردم، دیدم در آنجا نوشته شده، لا اله الا اللّه، محمد رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، فهمیدم که در درگاه تو احدی عظیم المنزلت‌تر از او نیست که نامش را با نام خود قرار داده‌ای، پس خدای تعالی وحی کرد: که ای آدم، او آخرین پیامبران از ذریه تو است، و اگر او نبود، تو را خلق نمی‌کردم».⁽²⁾

در بسیاری از کتب عامه روایات بدین مضمون نقل گردیده که به جهت اختصار از ذکر آن صرف نظر می‌کنیم.

قُلْنَا اهْبِطُواْ مِنْهَا جَمِیعًا فَإِمَّا یَأْتِیَنَّکُمْ مِّنِّی هُدًی فَمَن تَبِعَ هُدَایَ فَلاَ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلاَ هُمْ یَحْزَنُونَ

«فرمودیم: جملگی از آن فرود آیید. پس اگر از جانب من شما را هدایتی رسد، آنان که هدایتم را پیروی کنند بر ایشان بیمی نیست و غمگین نخواهند شد».

جابر بن عبداللّه انصاری می‌گوید: از امام محمد باقر علیه‌السلام در خصوص تفسیر باطنی آیه «فاما یأتینکم منی هدی فمن تبع هدای فلا خوف علیهم ولا هم یحزنون» سؤال نمودم، فرمود: «منظور از هدی، علی علیه‌السلام می‌باشد چرا که در ادامه‌اش فرمود: هرکس پیرو او گردد «فلا خوف علیهم ولا هم یحزنون» بر ایشان بیمی نیست و غمگین نخواهند شد».⁽¹⁾

وَالَّذِینَ کَفَرواْ وَکَذَّبُواْ بِآیَاتِنَا أُولَـئِکَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ علیهاالسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«و[لی] کسانی که کفر ورزیدند و نشانه‌های ما را دروغ انگاشتند، آنانند که اهل آتشند، و در آن ماندگار خواهند بود».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در آیه «والذین کفروا» فرمودند: «آنان که پیغمبر را در آنچه در فضیلت امیرالمؤمنین و نصب خلافت و ولایت او و ائمه بعد از او تکذیب نمودند، همگی در آتش جهنم جاوید می‌باشند».⁽²⁾

حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در نهج البلاغه در وصف جهنم می‌فرماید: «نار قعرها بعید وحرها شدید وشرابها صدید وعذابها جدید ومقامعها حدید لا یفتر عذابها ولا یموت ساکنها». یعنی: آتشی که قعر آن دور، و حرارت آن سخت، و آب آن

صدید، و عذاب آن جدید، و گرز آن آهن است. عذاب آن سست نمی‌شود و ساکن آن نمی‌میرد.⁽¹⁾

وَأَوْفُواْ بِعَهْدِی أُوفِ بِعَهْدِکُمْ وَإِیَّایَ فَارْهَبُونِ

«و به پیمانم وفا کنید، تا به پیمانتان وفا کنم، و تنها از من بترسید».

از ابن عباس روایت شده است: هنگامی که آیه شریفه «اوفوا بعهدی اوف بعهدکم» نازل شد رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «بخدا سوگند! آدم از دنیا رفت در حالی که برای فرزندش شیث عهد گرفته بود ولی مردم به پیمان خود عمل نکردند. همچنان نوح از دنیا رفت و برای وصایت فرزندش از مردم پیمان گرفت اما به آن نیز رفتار نکردند. موسی از مردم برای وصایت یوشع بن نون پیمان گرفت و عیسی، شمعون بن حمون الصفا را وصی خود قرار داد در حالیکه مردم از هیچ یک پیروی نکردند. و من نیز از میان شما خواهم رفت و پیمان وصایت علی بن ابی طالب علیه‌السلام را از امت خود گرفته ولی مانند سایر امتها به پیمان خود وفا نخواهند نمود و من تجدید آن عهد را می‌کنم سپس فرمود: ای مردم علی امام و خلیفه من بر شما است. ای مردم در مورد علی علیه‌السلام به عهد خود وفا کنید تا بهشت را برای شما تضمین نمایم و از نقض عهد و مخالفت با پیغمبر بترسید.⁽²⁾

شخصی از حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام سؤال نمود: فدایت شوم! به درستی که خداوند می‌فرماید: «مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم» و ما می‌خوانیم، اما استجابتی برای ما نیست.

فرمود: «به جهت آن است که وفا به عهد خدا نمی‌کنید، اگر شما وفا می‌نمودید، خدا هم برای شما وفا می‌فرمود. و از جمله عهد الهی و مصادیق

فرمایش سبحانی، ولایت عهدی حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام است که حضرت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در غدیر خم از امت اخذ فرمود».⁽¹⁾

آیه ذیل نشان می‌دهد که خدوند از کلیه پیامبران در خصوص تصدیق و تأیید نبوت ختمی مرتبت و امامت ائمه اطهار علیهم‌السلام عهد و میثاق گرفته است «واذ اخذ اللّه میثاق النبیین لما اتیتکم من کتاب وحکمة ثم جاءکم رسول مصدق لما معکم لتؤمنن به ولتنصرنه»⁽²⁾«و یاد کن زمانی را که خدا از پیغمبران پیمان گرفت که هرگاه به شما کتاب و حکمتی بخشیدم، پس برای شما رسولی [از جانب ما] آمد که گواهی به راستی کتاب و شریعت شما می‌داد البته به او ایمان آورید و او را یاری کنید». و آیه: «ومبشرا برسول یأتی من بعدی اسمه احمد»⁽³⁾و بشارت دهنده‌ام به پیغمبری که بعد از من می‌آید که اسم او احمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است».

وَآمِنُواْ بِمَا أَنزَلْتُ مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَکُمْ وَلاَ تَکُونُواْ أَوَّلَ کَافِرٍ بِهِ وَلاَ تَشْتَرُواْ بِآیَاتِی ثَمَنًا قَلِیلاً وَإِیَّایَ فَاتَّقُونِ قدس‌سره

«و بدانچه نازل کرده‌ام که مؤید همان چیزی است که با شماست ایمان آرید، و نخستین منکر آن نباشید، و آیات مرا به بهایی ناچیز نفروشید، و تنها از من پروا کنید».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص آیه «وآمنوا بما انزلت مصدقا» فرمود: خداوند فرمود: «ای یهودیان! آنچه بر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در خصوص امامت علی و اولادش علیهم‌السلام نازل نمودیم و در کتاب تورات شما هم بیان شده ایمان بیاورید چون کتاب تورات صحت این قرآن را تأیید، و گواهی می‌نماید به اینکه این پیغمبر،

آخرین پیغمبر و وصی او علی علیه‌السلام فاروق این امت و دروازه شهر علم آن پیغمبر است، آثار و آیات نبوت و امامت را به قیمت اندک نفروشید و منکر نبوت و امامت به خاطر اهداف دنیوی نشوید و بترسید از اینکه امر نبوت و امامت (حضرت علی علیه‌السلام ) را پنهان و مخفی کنید.⁽¹⁾

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: خداوند به این دلیل به یهود مهلت داد تا اینکه نسلها و فرزندان مؤمن از صلب آن‌ها متولد شوند.

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام در تفسیر آیه «ولا تکونوا اول کافر به» فرمود: «مراد از «اول کافر» دو غاصب اصلی حق امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌باشند. و هر که آنان را پیروی نماید، انکار ولایت و امامت علی علیه‌السلام را نموده و کافر می‌باشد».⁽²⁾

بزرگان یهود دانستند که اگر تحریف تورات ننمایند همه نبوت پیغمبر آخر الزمان را مطابق فرموده تورات، تأیید خواهند کرد، پس نفعی که از زیر دستان به ایشان می‌رسید بر طرف خواهد شد، بنابراین شروع به تحریف تورات کردند، و هر جا که صفت پیغمبر آخر الزمان و بشارت بر وجود او بود تغییر دادند تا به اموال دو روزه دنیا متمتع و برخوردار گردند، به این جهت است که حق تعالی فرموده: «ولا تشتروا بایاتی ثمنا قلیلا وایای فاتقون» لذا در کتمان نمودن آیات من که پیغمبری محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت وصی او (علی علیه‌السلام ) است بترسید.

نقل شده است که جمعی از یهود می‌گفتند: ما می‌دانیم محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیغمبر و علی علیه‌السلام وصی او است، و از تورات و سایر کتب آسمانی بارها این معنی را دانسته‌ایم اما این محمد و علی علیهماالسلام موجود در این زمان آن محمد و علی علیهماالسلام موعود نیستند، بلکه آن‌ها بعد از پانصد سال دیگر خواهند آمد، پس حق تعالی اظهارات آن‌ها را رد نمود.⁽³⁾

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «من سن سنة سیئة فعلیه وزرها ووزر من عمل بها الی یوم القیامة، ومن سن سنة حسنة فله اجرها واجر من عمل بها الی یوم القیامة»، هر که سنتی بد بنا نهد وزر و بار گناه آن و گناه دیگران که به آن عمل می‌کنند تا قیامت بر دوش او می‌باشد، و هر که سنتی نیکو نهد مزد آن و مزد هر که بدان عمل کند تا روز قیامت برای او نوشته می‌شود.⁽¹⁾

ملاحظه: خداوند به دنبال یادآوری نعمتها به قوم یهود و دستور وفای به پیمان و سفارشی که به آن‌ها بوسیله حضرت موسی علیه‌السلام شده بود، دستور ایمان به قرآن و پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را صادر نموده؛ زیرا قرآن مصدق و گواه تورات است که صفات پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و معتقدات صحیح را بیان می‌کند. چون اگر شما صفات پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را با آنچه در کتاب تورات می‌یابید تطبیق کنید خواهید یافت که قرآن از طرف خدا است و آورنده آن راستگو است. قرآن مصدق کتابی است که نزد خود شما است، همان بشارتهایی که تورات و پیامبران پیشین برای پیروان خود آورده‌اند که: پیامبری با چنین اوصافی خواهد آمد، آن بشارتها را قرآن تصدیق می‌کند.

لجاجت یهود:

اصولا یهود مردمی لجوجند. این حقیقت را می‌توان در تاریخ یافت و هم اکنون نیز مشاهده می‌کنیم، اینان که اوصاف پیامبر اسلام را در کتاب تورات خوانده بودند، سزاوار بود پیش از هر کس دیگر به او ایمان آورند؛ زیرا عربهای حجاز و مشرکین که اصلا با تورات و انجیل سروکاری نداشتند نمی‌توانستند مانند آن‌ها به زودی پی به حقانیت رسالت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اسلام ببرند، ولی برای آنانی که نشانه‌های او را می‌دانستند و صفات او را در تورات خوانده بودند، راستگویی او زودتر آشکار می‌گشت، و شاید روی همین جهت است که قرآن می‌فرماید: «شما در کفر ورزیدن

به قرآن پیشرو نباشید».

دلیل این مطلب روشن است؛ زیرا اگر آنان که با تورات و صفات پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آشنایی دارند به قرآن کفر ورزند افراد دیگر بطریق اولی به آن ایمان نخواهند آورد حتی علماء نصاری که قبل از بعثت اختلافی بر سر لفظ «فارقلیطا» بمعنی احمد و محمد نداشتند ولی بعد از ظهور محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای بقای ریاست خود و استفاده مادی آن لفظ را تأویل کردند و معنی دیگری برای آن اختراع نمودند.⁽¹⁾

وَلاَ تَلْبِسُواْ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَکْتُمُواْ الْحَقَّ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ رضی‌الله‌عنه

«و حق را به باطل درنیامیزید، و حقیقت را با آنکه خود می‌دانید، کتمان نکنید».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمودند: آیه «ولا تلبسوا الحق بالباطل» خطاب به یهودیانی است که گمان می‌کردند محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیغمبر و علی علیه‌السلام امام است ولکن پانصد سال دیگر می‌آیند. پیغمبر به آن‌ها فرمود آیا حکمیت تورات خودتان را بین من و خودتان قبول دارید؟ عرض کردند: بله. تورات آوردند و بر خلاف آنچه که نازل شده بود قرائت کردند.

خداوند آن طوماری که تورات را بر خلاف نزول واقعی نوشته بودند بصورت اژدها گردانید که دارای دو سر بود هر یک از آن سرها شروع بجویدن دست راست کسی که طومار در دست او بود نمودند و آن مرد ناله و فریاد می‌زد. طومارهای موجود به سخن درآمده به آن دو نفر گفتند: شما در عذاب هستید تا اینکه تورات را همان طور که نازل شده بخوانید تا معلوم شود صفات محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام چگونه بیان شده است. آن‌ها هم ناگزیر شدند تورات را به درستی و مطابق آنچه که نازل

شده بود قرائت نمودند و بر نبوت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امامت علی علیه‌السلام ولی خدا و وصی رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان آوردند و آن‌ها بر این معنی واقف بوده و می‌دانستند پیغمبر همان است که در تورات نوشته شده و جانشین و وصی او را می‌شناختند ولی با گفتار باطل خود حق را پنهان می‌کردند و انکار می‌نمودند، و با اینکه خداوند اخبار خودشان را حجت قرار داده بود لکن همان اخبار را هم منکر می‌شدند اما توانایی نداشتند که بر قهر و سطوت خداوند غالب شوند.⁽¹⁾

در روایات است از جمله خطابات خدا به موسی علیه‌السلام این بود که فرمود: «ای موسی به درستی که فرستادم به تو حکمی ظاهر و برهانی روشن و نوری که سخنگو است به آنچه گذشته و آنچه در آخر الزمان خواهد آمد. تو را وصیت فرمایم ای موسی وصیت دوست مهربان به فرزند بتول، عیسی بن مریم که بر دراز گوش سوار و صاحب محراب است. و بعد از او وصیت کنم تو را به صاحب شتر سرخ، آن پاک طینت و پاکیزه اخلاق و مطهر از گناهان و بدیها، و صفت او در کتاب تو آن است که شهادت دهنده بر همه کتابهای آسمانی است و او ترساننده از عقاب است.

در زمان او شدتها و تنگیها و فتنه‌ها و جنگ و کمی مال بوده باشد. اسم او احمد و محمد امین می‌باشد، و او باقیمانده گروه پیغمبران است و تصدیق همه را نماید...».⁽²⁾

و نیز در کتاب انجیل، از جمله خطابات خدا به عیسی علیه‌السلام این بود: «ای پسر مریم! تو را وصیت می‌نمایم به سید پیغمبران و حبیب من از میان ایشان، احمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که صاحب شتر سرخ و روی نورانی، که نورش جهان را منور خواهد کرد، پاک دل و شدید الغضب است برای من، و صاحب حیا می‌باشد.

به درستی که او رحمت عالمیان و بهترین فرزندان آدم نزد من است. از عرب

بهم خواهد رسید بی‌خط و سواد، اما با علوم اولین و آخرین مبعوث خواهد شد و دین مرا در میان مردم منتشر خواهد کرد، برای رضای من صبر در بلاها و آزارها نماید، و با مشرکان جنگ و جهاد نماید.

ای عیسی! تو را امر می‌کنم که بنی اسرائیل را به آمدن او خبر دهی و امر کن که تصدیق او کنند و ایمان به او آورند و یاری او کنند».

«ولا تکتموا الحق» یعنی حق را که نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امامت علی مرتضی علیه‌السلام است کتمان نکنید، و حال آنکه شما می‌دانید که این محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله موجود همان پیغمبر موعود در تورات است و این علی علیه‌السلام همان وصی معهود است.⁽¹⁾

وَأَقِیمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّکَاةَ وَارْکَعُواْ مَعَ الرَّاکِعِینَ علیهاالسلام

«و نماز را بر پا دارید، و زکات را بدهید، و با رکوع کنندگان رکوع کنید».

امام عسکری علیه‌السلام فرمود: «منظور این آیه این است که ای مردم هم نماز را بر پا کنید و هم بر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل محمد علیهم‌السلام صلوات بفرستید و از اموال خود زکات بدهید و برای عظمت پروردگار و اطاعت اولیای او که محمد و آل او علیهم‌السلام هستند گردن نهید».⁽²⁾

«یحیی بن عفیف» از پدرش و او از جدش نقل نموده که: در اوایل اسلام به مکه آمدم، می‌خواستم از عطریات و لباس تجمل برای عیال و اطفالم تهیه کنم. پس در مسجد الحرام در مجلس عباس بن عبدالمطلب نشسته بودم، در خانه کعبه نظر می‌کردم، وقت زوال بود. ناگاه جوانی دیدم به آسمان نگاه کرد. پس برخاست روی به خانه کعبه آورد، آنگاه دیدم پسری نوجوان آمد و در جانب راست آن جوان

ایستاد. پس زنی آمد و در پشت آندو ایستاد. آن جوان به رکوع رفت و آن پسر نوجوان و آن زن به رکوع متابعت کردند. پس از رکوع به سجده رفتند.

من از عباس پرسیدم: عجب امری است که مشاهده می‌کنم.

عباس گفت: آن جوان برادر زاده من محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پسر عبداللّه بن عبدالمطلب است، و آن پسر نوجوان، علی بن ابی طالب علیه‌السلام برادر زاده من، و آن زن خدیجه دختر خویلد همسر حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌باشد، و ادعا می‌کند که من پیغمبر خدایم و خدا یکی است و او پروردگار آسمان و زمین است. و آنچه مشاهده کردی دین و آئین او است، و می‌گوید من از جانب خدا مأمور به این عبادت هستم و از میان آدمیان خدا پرست منحصر به این سه نفر می‌باشد که می‌بینی».⁽¹⁾

ملاحظه: آیه شریفه دلالت دارد بر فضیلت نماز به جماعت، چنانچه در حدیث نبوی وارد شده که نماز جماعت بیست و هفت درجه بر نماز فرادی فضیلت دارد.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اکرم فرمود: «من مشی الی مسجد یطلب فیه الجماعة کان له بکل خطوة سبعون الف حسنة ویرفع له من الدرجات مثل ذلک فان مات وهو علی ذلک وکل اللّه به سبعین الف ملک یعودونه فی قبره ویبشرونه ویونسونه فی وحدته ویستغفرونه حتی یبعث»؛ هر که به مسجد جهت ادای نماز جماعت برود برای او به هر قدمی هفتاد هزار حسنه ثبت می‌گردد و برای او از درجه مثل آن بلند شود. پس اگر بر این حال بمیرد و بر این حال باشد، خداوند موکل فرماید برای او هفتاد هزار ملک که در قبر او را دیدار کنند، و اورا بشارت دهند، و در تنهائی انیس او باشند، و برای او استغفار کنند تا برای قیامت مبعوث شود.⁽²⁾

منقول است: اولین کسی که در نماز اقتدا به پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله کرد امیرالمؤمنین علیه‌السلام بود.

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «ان اول الفرائض بعد المعرفة باللّه الصلوة واول ما یحاسب العبد علیها الصلوة فان قبلت قبل ما سواها وان ردت رد ما سواها» «اول فریضه بر بنده پس از شناخت خدای تعالی نماز است، و اولین چیزی که او را بر آن حساب می‌کنند نماز می‌باشد اگر نمازش قبول کنند دیگر عباداتش قبول می‌کنند و اگر نمازش رد کنند دیگر عباداتش رد می‌شود».⁽¹⁾

اقرار عامه به اینکه حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام نخسین کسی بود که به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در نماز اقتدا کرد

از ابن عباس روایت شده است که: آیه شریفه مبنی بر ترغیب به پیروی و ملازمت با رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهلبیت او علیهم‌السلام هنگام اداء نمازهای واجب می‌باشد. و نیز گفته شده که این آیه ترغیب به نماز جماعت می‌باشد.⁽²⁾

کلبی که از افراد معروف عامه است از ابن عباس نقل نموده که این آیه از جمله آیات واضح است که در شأن حضرت پیغمبر و اهل بیت علیهم‌السلام نازل شده است.

ابن شهر آشوب از ابی عبیده و نیز از کتاب خصائص از حضرت باقر علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه شریفه فوق «وارکعوا مع الراکعین» روایت نموده که: «این آیه در شأن رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی بن ابی طالب علیه‌السلام نازل شده؛ زیرا آن دو نخستین نماز گزار بودند.⁽³⁾

عده فراوانی از عامه نقل نموده‌اند که آیه فوق در شأن رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و

امیرالمؤمنین علیه‌السلام نازل شده و امیرالمؤمنین نخستین کسی بود که به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اقتدا نمود.⁽¹⁾

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَکُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ الْکِتَابَ أَفَلاَ تَعْقِلُونَ

«آیا مردم را به نیکی فرمان می‌دهید و خود را فراموش می‌کنید، با اینکه شما کتاب [خدا] را می‌خوانید؟ آیا [هیچ] نمی‌اندیشید؟»

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «این آیه نیز خطاب به یهودیان است، که به مردم امر می‌کردند به صدقه دادن و اداء امانت نمودن لکن خودشان بجا نمی‌آوردند و حال آنکه در تورات خوانده بودند و به عقابی که خداوند برای آن‌ها معین نموده تعقل نمی‌کردند، و آن‌ها جمعی از رؤساء و علمای یهود بودند که اموال صدقات را جمع می‌نمودند و خودشان خورده، به فقرا نمی‌دادند و با یک عده از عوام‌های یهود قرار گذاشته بودند بر پیغمبر وارد شده و مشغول محاجه شوند و ناگهان با شمشیر حمله‌ور شده و آن حضرت را از پای درآورند اگر چه اصحاب پیغمبر هم نزدش باشند.

علماء و رؤسای یهود بر پیغمبر وارد شده و گفتند: ای محمد! صلی‌الله‌علیه‌و‌آله تو خیال می‌کنی که مانند موسی پیغمبر خدا هستی؟

پیغمبر در جواب فرمود: من پیغمبرم لکن نمی‌گویم مانند موسی و یا پیغمبران دیگر هستم بلکه آن‌ها نسبت به من شخصیت کوچکی می‌باشند. پروردگارم فرمود: فضیلت تو نسبت به تمام انبیاء گذشته مانند فضیلت و برتری من که پروردگار هستم

نسبت به مخلوقات خود می‌باشد و این بیان را خداوند در آن هنگام که موسی خیال کرده بود بر جهانیان فضیلت دارد فرمود.

این فرمایش پیغمبر بر یهودیان گران آمد و تمام آن‌ها مصمم به قتل آن حضرت شده همینکه خواستند شمشیرها را از غلاف بیرون آورند دیدند دستهایشان بعقب سرشان بسته شده و مانند چوب خشک گردیده و متحیر ماندند. پیغمبر فرمود:

فریاد نکنید خداوند برای حفظ پیغمبر خودش دستهای شما را بست که نتوانید او را بقتل برسانید و شما را به این حال نگاهداشته تا حجت‌ها و دلایل پیغمبری محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و وصی او علی علیه‌السلام را بشنوید. ای جماعت یهود! این رؤساء و علمای کافر شما اموال صدقات را که جمع آوری می‌نمایند به فقرا نمی‌دهند و خودشان استفاده می‌نمایند.

رؤسای یهود گفتند: ای محمد! این ادعای باطل را منما و ملت ما را فریب مده؟ اگر حجتی بر اثبات نبوت خود و امامت علی علیه‌السلام داری بیاور.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: خداوند به من اجازه داده که اموال صدقاتی را گرفته و به فقیران نداده‌اید پیش روی شما حاضر کنم، پس فرمود: ای فرشتگان! تمام اموالی را که این‌ها از عوام خود گرفته‌اند و به آن‌ها ستم نموده‌اند نزد من بیاورید. ناگاه تمام درهم و دینار و حیوانات و سایر اموالی که گرفته بودند حضور پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله حاضر شد.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: ای فرشتگان! زیر هر یک از اموال اسم کسی که سرقت کرده و با ستم گرفته است بنویسید.

نوشتند. فرمود: حق و نصیب هر کدام را جدا نمایید. فرشتگان اموال را از یکدیگر جدا نمودند و معلوم و ظاهر گردید که هر یک از رؤسا و علمای یهود چقدر از اموال مردم به زور گرفته بودند.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آن مالها را به فقیران یهود که حضور داشتند داد و اموال غائبین را برای آن‌ها فرستاد و اموال کسانی را که مرده بودند به ورثه ایشان رسانید و به این ترتیب خداوند به دست رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله علما و رؤسای یهود را مفتضح و رسوا نمود. عده‌ای از رؤسا و بزرگان یهود اسلام اختیار کرده و گفتند: شهادت می‌دهیم که تو پیغمبر برتری و برادرت علی علیه‌السلام بزرگ و اکمل است و خداوند ما را به سبب گناهانمان رسوا فرمود. آیا توبه ما در پیشگاه خداوند قبول خواهد شد؟

فرمود: اگر شما توبه کنید در بهشت رفقای ما می‌باشید و در دین خدا برادران مؤمنین و در دنیا خداوند به شما وسعت زیادی عطا می‌فرماید در مقابل اموالی که از شما گرفت و مردم فضاحت و رسوایی شما را فراموش کنند. گفتند: شهادت می‌دهیم که خدایی بجز خدای یگانه نیست و تو ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بنده و پیغمبر و برگزیده خدایی و علی علیه‌السلام وصی و وزیر و قیم در دین تو بوده و به منزله هارون از موسی است جز آنکه بعد از شما پیغمبری نیست. و بعضی دیگر از رؤسا و علمای یهود که شقاوت بر ایشان مستولی شده بود در مذهب خود باقی ماندند و ایمان نیاوردند».⁽¹⁾

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «در شب معراج بر جمعی بگذشتم که لبهای ایشان را با قیچی‌های آتشین می‌بریدند. به جبرئیل گفتم این‌ها کیستند؟ گفت: خطباء و واعظانند که در دنیا مردم را امر به نیکویی می‌کردند و نفس خود را فراموش می‌کردند».⁽²⁾

ابومسلم می‌گوید: «همین علماء یهود بودند که پیش از بعثت نبی اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردم عرب را به ایمان به او دعوت می‌کردند اما پس از ظهورش کافر

شده و نپذیرفتند».

همچنین در روایاتی منظور از «البر» یعنی دوستی و محبت نسبت به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام و اعتراف به نبوت ختمی مرتبت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام است که یهودیان علیرغم اینکه آن در تورات آمده اما آن را کتمان می‌کردند.⁽¹⁾

وَاسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ وَإِنَّهَا لَکَبِیرَةٌ إِلاَّ عَلَی الْخَاشِعِینَ قدس‌سرهم

«از شکیبایی و نماز یاری جویید. و به راستی این [کار] گران است، مگر بر فروتنان.

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در آیه «واستعینوا بالصبر والصلاة»فرمود: «خداوند به مسلمانان و یهودیان و کافرین می‌فرماید: استقامت و بردباری کنید از فعل حرام، و امانات مردم را رد نمایید و از ریاست‌های باطله دوری جویید و به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی علیه‌السلام اعتراف کنید و در خدمت آن‌ها پایدار باشید تا خداوند را خشنود نموده و مستحق بهشت شوید و با نظر کردن بر عترت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که بزرگترین مردم جهانند و ذریه علی علیه‌السلام لذت برده و محفوظ شوید؛ زیرا نظر کردن به روی آن‌ها روشنایی چشم شما را زیاد خواهد کرد و موجب خوشحالی و مسرت و مایه اکمال دین شماست، و نیز بر نمازهای پنج گانه پایداری کنید و بر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او صلوات بفرستید. که همین نمازها و صلوات بر محمد و آل او و پیروی از اوامر آن‌ها در ظاهر و باطن و ترک مخالفت ایشان سبب رسیدن شما به بهشت است و البته این کار بسیار دشوار و سخت است مگر بر خاضعین و فروتنان و کسانی که از

جهت مخالفت اوامر الهی پیوسته ترسان می‌باشند».⁽¹⁾

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «مرد مؤمن همیشه از عاقبت خود در بیم و هراس است و نمی‌داند که در موقع جان دادن و حاضر شدن فرشته که موکل قبض روح اوست توفیق و سعادت شامل حال او می‌شود تا جلب رضایت و خشنودی خدا را بنماید یا خیر».

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام به مسمع فرمود: «اگر یکی از شماها گرفتار حزن و اندوهی شد و هم و غم دنیا بر او چیره گردید وضو بگیرد و به مسجد رفته و دو رکعت نماز بجا آورده و دعا کند تا خدا آن غم را از او زایل فرماید؛ نمی‌بینید که خداوند می‌فرماید: «واستعینوا بالصبر والصلاة»⁽²⁾

از آن حضرت روایت شده است که فرمود: «هر گاه برای شما گرفتاری شدید و پیش آمدی رخ داد روزه بگیرید. آیا مشاهده نمی‌کنید که خداوند می‌فرماید «استعینوا بالصبر» یاری بجویید به روزه گرفتن⁽³⁾(چون باطن نماز و روزه، ائمه اطهار علیهم‌السلام می‌باشد

شیخ طوسی به سند خود از داود بن فرقد روایت کرده گفت: حضور حضرت صادق علیه‌السلام عرض کردم آیا مراد از نماز و زکات و حج در قرآن، شما ائمه می‌باشید؟ فرمود: «بله، ای داود! ماییم نماز و روزه و حج و کعبه و ماییم وجه اللّه و آیات اللّه»⁽⁴⁾

بنابراین هنگام بلاها و گرفتاریها به موجب آیه شریفه فوق باید به آن بزرگواران استعانت و توسل جست).

پس منظور از صبر یعنی اعتراف به نبوت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت

امیرالمؤمنین علیه‌السلام و الصلاة یعنی نماز خواندن و صلوات فرستادن بر محمد و آل محمد علیهم‌السلام است که خداوند به یهودیان هم دستور داده است. و منظور از «انها لکبیره» ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام است.⁽¹⁾

تفسیر آیه فوق در کتابهای عامه

علمای عامه در تفاسیر ذیل خود آورده‌اند که مراد از خاشعین حضرت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌باشد و در بعضی از کتابهایشان حضرت خدیجه نیز همراه آن دو بزرگوار آمده است.⁽²⁾

یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ اذْکُرُواْ نِعْمَتِیَ الَّتِی أَنْعَمْتُ عَلَیْکُمْ وَأَنِّی فَضَّلْتُکُمْ عَلَی الْعَالَمِینَ علیه‌السلام

«ای فرزندان اسرائیل، از نعمتهایم که بر شما ارزانی داشتم، و [از[ اینکه من شما را بر جهانیان برتری دادم، یاد کنید».

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: اگرچه سوره بقره در ظاهر در مورد بنی اسرائیل است ولی در باطن در مورد امت من می‌باشد و هرچه در زمان بنی اسرائیل برای موسی علیه‌السلام اتفاق افتاد برای من نیز اتفاق افتاده است به همین جهت حضرت علی علیه‌السلام برای من بمنزله هارون از موسی است.

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در آیه: «یا بنی اسرائیل اذکروا نعمتی» فرمود: «ای بنی اسرائیل به یاد بیاورید زمانی که موسی و هارون را نزد پدران و پیشینیان شما فرستادیم که آن‌ها را راهنمایی کنند و از آن‌ها در خصوص نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امامت علی علیه‌السلام و ائمه طاهرین علیهم‌السلام عهد گرفتیم و گفتیم: اگر به عهد

خود وفا کنید در بهشت پادشاهانی هستید، و بر شما سایه افکندیم، و مرغ بریان و ترنجبین بر شما فرو فرستادیم، و شما را از دوازده چشمه (به تعداد دوازده امام) سیراب نمودیم، و شما را بر مردم زمان خودتان فضیلت و برتری دادیم، و به جهت قبول کردن نبوت و ولایت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و آل آن‌ها علیهم‌السلام شما را در بهشت و در دنیا هم برتری می‌دهیم، و برتری دنیای شما همین است که سنگی را شکافته سیراب کردیم و برای عبور شما و نجات از شر فرعونیان و دشمنانتان دریا را خشکانیدیم که شما سالم مانده و فرعونیان هلاک شدند و با این چیزها شما را از مردم زمان خودتان که طریقه آن‌ها بر خلاف مذهب شما بود برتری دادیم. و این معامله و رفتاری که با پیشینیان شما شد برای آن بود که آن‌ها نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او علیهم‌السلام را قبول کرده بودند.

اینک که شما در عصر و زمان این بعثت و ظهور نبوت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌باشید سزاوارتر است که به عهد پدران خود وفا نموده و ایمان آورید تا نعمتهای بیشتری به شما عطا کنیم.بنابراین فضیلت و برتری بنی اسرائیل فقط در زمان خود بوده؛ چرا که مسلم است که پیغمبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله افضل انبیاء و اوصیاء او (ائمه اطهار) افضل اوصیاء و کتاب و دین او افضل کتب و دین و امت او افضل امت‌ها می‌باشند.⁽¹⁾

وَاتَّقُواْ یَوْمًا لاَّ تَجْزِی نَفْسٌ عَنْ نَّفْسٍ شَیْئًا وَلاَ یُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلاَ یُوءْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلاَ هُمْ یُنصَرُونَ علیهماالسلام

«و بترسید از روزی که هیچ کس چیزی [از عذاب خدا] را از کسی دفع نمی‌کند، و نه از او شفاعتی پذیرفته، و نه به جای وی بدلی (جایگزینی) گرفته می‌شود، و نه یاری خواهند شد».

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمود: «آن روز، روز مرگ است که فدیه و

شفاعت قبول نشود ولی در قیامت ما ائمه علیهم‌السلام در اعراف ـ که مکانی است بین جهنم و بهشت ـ توقف می‌نماییم و شیعیان خود را از جهنم و عرصات آن نجات می‌دهیم و ناصبی‌ها و دشمنان ما آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را فداء دوستان ما قرار می‌دهند و آن‌ها را به بهشت و دشمنان خود را به جهنم خواهیم فرستاد».⁽¹⁾

و نیز آن حضرت فرمود: «به خدا قسم! اگر فرشتگان مقرب و پیغمبران مرسل در حق ناصبی شفاعت کنند پذیرفته نخواهد شد».⁽²⁾

ملاحظه: اجماع امت در شفاعت حضرت پیغمبر و ائمه معصومین علیهم‌السلام و مؤمنین وجود دارد و احادیث بسیار در این باب وارد شده، از جمله: پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «من لم یؤمن بشفاعتی لا اناله اللّه شفاعتی». یعنی هر که به شفاعت من ایمان نداشته باشد، پس خدا او را به شفاعت من نائل نفرماید».⁽³⁾

و نیز فرمود: «ادخرت شفاعتی لاهل الکبائر من امتی» شفاعت خود را برای اهل معاصی کبیره از امتم ذخیره نمودم».⁽⁴⁾

و نیز فرمود: «انی اشفع یوم القیامة فاشفع فیشفع علی فیشفع ویشفع اهل بیتی فیشفعون، وان ادنی المؤمنین شفاعة لیشفع فی اربعین من اخوانه کله قد استوجب النار» به درستی که من روز قیامت شفاعت می‌کنم و شفاعت من، و علی علیه‌السلام قبول می‌شود. همچنین اهل بیت من شفاعت می‌کنند و قبول می‌شود، به درستی که مومن کمترین تعدادی که شفاعت می‌کند، در حق چهل نفر از برادران او است که تمام مستحق آتش باشند».⁽⁵⁾

در خبر است که رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «یحشر الناس حفاة عراة غرلا»، مردم برهنه پای برهنه تن ختنه ناکرده محشور می‌گردند».⁽¹⁾

نکته: شفاعت فقط در حق مرضی الدین است، زیرا خداوند فرموده: «ولا یشفعون الا لمن ارتضی».⁽²⁾پس مؤمن نباید به شفاعت مغرور شود و خود را از تدارک به عمل (خیر) باز دارد.

عایشه به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله گفت: یا رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله زنان هم برهنه می‌باشند؟ فرمود: بله.

عایشه گفت: وا سواتاه، وای بر فرج و دبر.

رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: روز قیامت مردان از زنان بی‌خبر می‌باشند و زنان از مردان بی‌خبر و همه بخود مشغول می‌باشند⁽³⁾«لکل امری‌ء منهم یومئذ شأن یغنیه»، سه جایگاه است که کسی، کس دیگری را یاد نکند.

1 ـ هنگام دادن کارنامه و نامه اعمال؛ یکی را نامه به دست راست می‌دهند و یکی را به دست چپ، در آن هنگام مردم متحیر می‌باشند.

2 ـ آنگاه که نزدیک ترازو (میزان) آیند و حق تعالی حساب مردم کند؛ یکی را حسنات ترجیح دارد و یکی را سیئات، در آن هنگام بنده متحیر می‌باشد، یک بار به حسنات خود می‌نگرد و یک بار به سیئات تا ببیند که کدام برتر است.

3 ـ نزدیک دو راهی صراط که برسند؛ گروهی را سمت راست به بهشت می‌برند و گروهی را سمت چپ به دوزخ می‌برند. افراد آنجا متحیر می‌باشند ندانند که به کدام سمت خواهند برد.

حضرت امام کاظم علیه‌السلام ، فرمود: روز قیامت مردم همگی از شکم (دل) خاک بر

می‌خیزند، و به مدت چهل سال می‌ایستند، و خدای تعالی آفتاب را دستور می‌دهد تا بر فرق سرشان آنچنان نزدیک شود، که از شدت گرما عرق بریزند، و به زمین دستور می‌رسد، که عرق آنان را در خود فرو نبرد، مردم به نزد آدم می‌روند، و از او می‌خواهند، تا شفاعتشان کند، آدم مردم را به نوح راهنمائی می‌کند، و نوح ایشان را به ابراهیم، و ابراهیم به موسی، و موسی به عیسی و عیسی به ایشان می‌گوید: بر شما باد به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خاتم النبیین، پس محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌فرماید: آری من آماده اینکارم، پس به راه می‌افتد، تا دم در بهشت می‌رسد، و دق الباب می‌کند. از درون بهشت می‌پرسند: که هستی؟ و خدا داناتر است، پس محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌گوید: من محمدم.

از درون خطاب می‌رسد: در را به رویش باز کنید، چون در به رویش گشوده می‌شود، بسوی پروردگار خود روی می‌آورد، در حالیکه سر به سجده نهاده باشد، و سر از سجده بر نمی‌دارد، تا اجازه سخن به وی دهند، و بگویند حرف بزن، و درخواست کن، که هر چه بخواهی داده خواهی شد و هر که را شفاعت کنی پذیرفته خواهد شد. پس سر از سجده بر می‌دارد، دوباره رو به سوی پروردگارش نموده، از عظمت او به سجده می‌افتد، این بار هم همان خطابها به وی می‌شود، سپس سر از سجده برمی دارد، و آنقدر شفاعت می‌کند، که دامنه شفاعتش حتی به درون دوزخ رسیده، شامل حال کسانی که به آتش سوخته‌اند نیز میشود، پس در روز قیامت در میان تمام خلایق، هیچ کس آبروی محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را ندارد، این است آن مقامی که آیه شریفه «عسی ان یبعثک ربک مقاما محمودا»،⁽¹⁾بدان اشاره دارد.⁽²⁾

شخصی از امام صادق علیه‌السلام پرسید: «آیا مؤمن هم شفاعت می‌کند؟ فرمود: بله، فردی از حاضران پرسید: آیا مؤمن هم بشفاعت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در آنروز محتاج

می‌شود؟ فرمود: بله، برای اینکه مؤمنین هم خطایا و گناهانی دارند، هیچ احدی نیست مگر آنکه محتاج شفاعت آنجناب می‌باشد.

یکی از آن حضرت پرسید: کدام یک از آیات قرآن امیدوار کننده‌تر است؟ فرمود: قوم تو در این باره چه می‌گویند؟ عرضه می‌دارد: می‌گویند آیه: («قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم، لا تقنطوا من رحمة اللّه»،⁽¹⁾بگو ای کسانیکه در حق خود زیاده روی و ستم کردید، از رحمت خدا ناامید مشوید)

فرمود: و لکن ما اهل بیت این را نمی‌گوئیم، پرسیدم: پس شما کدام آیه را امیدوار کننده‌تر می‌دانید؟ فرمود: آیه «ولسوف یعطیک ربک فترضی»⁽²⁾بخدا سوگند شفاعت، و این عبارت را سه بار تکرار نمود».⁽³⁾

حضرت علی بن موسی الرضا علیه‌السلام از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، روایت کرده که فرمود: «چون روز قیامت شود، خدای عز و جل برای بنده مؤمنش تجلی می‌کند، و او را به گناهانی که کرده یکی یکی واقف می‌سازد، و آنگاه او را می‌آمرزد، و این بدان جهت می‌کند، که تا هیچ ملک مقرب، و هیچ پیغمبر مرسل، از فضاحت و رسوایی بنده او خبر دار نشود، پرده پوشی می‌کند تا کسی از وضع او آگاه نگردد، آنگاه به گناهان او فرمان می‌دهد تا حسنه شوند».

در تفسیر امام عسکری از حضرت صادق علیه‌السلام نقل نموده که تأویل آیه فوق روز مرگ است که در آن روز شفاعت و فدیه کفایت از شخص نمی‌کند، اما روز قیامت پس ما اهل بیت از شیعیان خودمان بنحو اکمل کفایت می‌کنیم. حضرت محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین و آل اطهار علیهم‌السلام در اعراف میان بهشت و جهنم می‌ایستند، شیعیان خود را در آن عرصات می‌بینیم، شیعیان خوب خودمان را مانند

سلمان و ابوذر و مقداد و عمار و امثال آنان را در هر عصری ازعصار تا روز قیامت به نزد کسانی که گرفتارند می‌فرستیم پس آن‌ها با شتاب می‌روند و مانند بازهای شکاری آنان را صید نموده به سرعت وارد بهشت می‌نمایند.

سپس خوبان شیعیان خود را برای جمع نمودن مابقی دوستان می‌فرستیم، آنان به سرعت مانند کبوتر شتافته و دوستان گناهکار را از صحنه محشر برمی‌چینند مانند پرنده‌ای که دانه را برچیند، و آنان را در حضور ما به بهشت منتقل می‌کنند بطوریکه در مقابل یک نفر از شیعیان گناهکار در صورتی که دارای ولایت ما باشد و مراعات تقیه و حقوق برادران خود را نموده باشد صد نفر تا صد هزار نفر از دشمنان ما می‌ایستد، پس به فرد شیعه گفته می‌شود: همه این‌ها فدای تو از آتش هستند و این مؤمنان داخل بهشت می‌شوند و آن ناصبی‌ها وارد در جهنم می‌گردند. و این است مراد خداوند که فرموده: «ربما یود الذین کفروا لو کانوا مسلمین»⁽¹⁾چه بسیار دوست می‌دارند آنانکه به ولایت ما کافر شدند که ای کاش در دنیا پیرو ولایت ما می‌شدند ولی افسوس که دیگر پشیمانی سودی ندارد.⁽²⁾

وَإِذْ نَجَّیْنَاکُمْ مِّنْ آلِ فِرْعَوْنَ یَسُومُونَکُمْ سُوَءَ الْعَذَابِ یُذَبِّحُونَ أَبْنَاءکُمْ وَیَسْتَحْیُونَ نِسَاءکُمْ وَفِی ذَلِکُم بَلاء مِّن رَّبِّکُمْ عَظِیمٌ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«و [به یاد آرید] آنگاه که شما را از [چنگ] فرعونیان رهانیدیم، [آنان] شما را سخت شکنجه می‌کردند، پسران شما را سر می‌بریدند، و زنهایتان را زنده می‌گذاشتند، و در آن [امر، بلا و[ آزمایش بزرگی از جانب پروردگارتان بود».

حضرت عسکری علیه‌السلام در مورد تفسیر آیه: «واذ نجیناکم من آل فرعون»فرمود: «خداوند می‌فرماید: ای بنی اسرائیل به یاد آورید آن زمانی که شما را از عذاب فرعونیان نجات دادیم و عذاب آن‌ها این بود که شما را وامی‌داشتند به ساختمان کردن و گل و آجر بردن به قصرهای بلند و از ترس آنکه مبادا فرار کنید شما را می‌بستند و چه بسا مردمی که در اثر بستن در حین گل و خاک کشیدن از قصرهای بلند به زمین می‌افتادند و هلاک می‌شدند. و خداوند بموسی وحی نمود که به آن‌ها بگویید: شروع به کاری نکنند مگر آنکه بر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او درود (صلوات) بفرستند تا آن کارها برایشان آسان و سبک شود و به آن‌ها که به زمین می‌افتادند می‌فرمود: صلوات بفرستند تا سالم بمانند و همینکه صلوات می‌فرستادند سالم می‌ماندند.

و زمانی که فرعون فرزندان آن‌ها را می‌کشت امر کرد هنگام وضع حمل به جانب کوه و صحرا شتافته و فرزندان خود را آنجا وضع حمل کنند و ده مرتبه صلوات بر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او بفرستند و بر طفل بدمند که خداوند فرشته را بفرستد و طفل را تربیت نماید و از انگشت او شیری جاری کند تا بیاشامد و از انگشت دیگری طعام نرم و لطیفی تراوش سازد که خورده و بزرگ شود و به این ترتیب عده کثیری از اطفال بنی‌اسرائیل رشد و نمو نمودند بطوریکه عده‌ای که سالم ماندند بیشتر از آن‌هایی بود که فرعونیان کشته بودند.

اما زنهای آن‌ها را بی‌عصمت می‌کردند و کنیز خود می‌نمودند چون به موسی شکایت کردند خطاب رسید که به آن‌ها بگویید: هرگاه فرعونیان بخواهند به آنان دست درازی کنند بر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او صلوات بفرستند و در اثر فرستادن صلوات خداوند فرعونیان را به مرضی از امراض یا زمین گیری مبتلا ساخته و قدرت آنکه آن‌ها را بی‌عصمت کنند از ایشان سلب می‌شد و این کار را می‌نمودند، و خداوند دفع شر مردان فرعون را از زنان بنی اسرائیل می‌نمود.

خداوند در پایان می‌فرماید: در این ابتلاءات و دفع کردن آن‌ها بسبب صلوات فرستادن بر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او برای شما عبرتی است و اگر با توجه به احوال پیشینیان خود به محمد و آل او صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان بیاورید به شما نعمتی بیشتر و فضیلتی بالاتر عطا می‌شود».⁽¹⁾

وَإِذْ فَرَقْنَا بِکُمُ الْبَحْرَ فَأَنجَیْنَاکُمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ قدس‌سرهم

«و هنگامی که دریا را برای شما شکافتیم و شما را نجات بخشیدیم، و فرعونیان را در حالی که شما نظاره می‌کردید، غرق کردیم».

امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه: «واذ فرقنا بکم البحر»فرمود: «وقتی که موسی به لب دریا رسید از طرف خداوند به او وحی رسید که به بنی‌اسرائیل بگو: اقرار بوحدانیت و یگانگی مرا تجدید و تازه کنند و در قلب خود به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان بیاورند و بر نفس خود ولایت علی علیه‌السلام و ائمه از اولاد او را تکرار کنند و بگویند: خداوندا به آبروی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ما را از این دریا به سلامت عبور بده تا آب شکافته شده زمین نمایان گردد تا عبور نمایند.

موسی به آن‌ها گفت: این ذکر را بگویید و از آب عبور کنید. گفتند: ما از مرگ و شر فرعونیان فرار نموده و به اینجا آمده‌ایم اینک می‌خواهی به این کلمات ما را فریب داده و در دریا غرق کنی و از مرگی که گریخته بودیم به دست مرگ دیگری بسپاری.

کالب بن یوحنا بر اسبی سوار بود گفت: ای موسی! آیا خدا تو را امر نموده که این‌ها را بما بگویی؟ اگر ما این کلمات را بگوییم از این دریا (که عرض آن دریا چهار فرسخ بوده) بسلامت عبور خواهیم نمود و تو ای پیغمبر خدا ما را به این کار امر

می‌دهی؟ فرمود: آری. کالب ایستاد و توحید خداوند و نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی علیه‌السلام و ائمه را تجدید و تکرار نموده و گفت: خدایا به آبروی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مرا از روی این آب عبور بده

وی اسب خود را به میان آب براند ناگاه دریا در زیر پایش مانند زمینی سفت شد و عبور نموده به خشکی رسید. سپس باز از آن طرف برگشت و رو به بنی اسرائیل نمود و گفت: امر خدا و امر موسی پیغمبر خدا را اطاعت کنید و بدانید این کلمات کلید بهشت و سپر جهنم و کلید رزق و روزی است. بنی اسرائیل قبول نکردند و گفتند: ما باید ببینیم که این دریا خشک شده باشد.

خطاب به موسی شد که با عصای خود به دریا بزن و بگو: خداوندا! به آبروی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دریا را بشکاف و زمین را نمایان کن. پس از آنکه موسی آن کلمات را اداء نمود فورا زمین نمایان شد. بنی اسرائیل گفتند. تا زمین بکلی خشک نشود ما عبور نمی‌نماییم. ممکن است گل زمین چسبنده باشد و مانع حرکت ما شود.

به موسی خطاب رسید که بگو: خدایا به آبروی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله گل این زمین را بخشکان. موسی این را گفت و خداوند بادی فرستاد و بر آن گلها بوزید و آنرا خشک نمود. باز هم داخل نشدند و گفتند: ای موسی! ما دوازده طایفه هستیم و باید ردیف و در عرض یکدیگر عبور نماییم. باز به موسی وحی شد آن کلمات را بگو و عصای خود را به دریا بزن. موسی آن کلمات را گفت و عصا را به دریا زد، دوازده راه نمایان شد و آن‌ها عبور کردند.

همینکه آخرین نفر بنی اسرائیل از دریا خارج شد و همه فرعونیان داخل دریا شدند خداوند به دریا امر نمود که به هم آید و بنی اسرائیل مشاهده کردند که همه فرعونیان غرق شدند.

خداوند در زمان پیغمبر خاتم به بنی اسرائیل خطاب نموده می‌فرماید: نجات

پدران و پیشینیان شما از فرعون و عبور از دریا بواسطه کرامت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل محمد علیهم‌السلام و توسل جستن موسی به آل محمد بود، پس شما چرا تعقل نمی‌نمایید و در این موقع که درک محضر پیغمبر اکرم را نموده و حجت‌های بالغه خدا را مشاهده می‌کنید چرا به محمد و آل محمد علیهم‌السلام ایمان نمی‌آورید».⁽¹⁾

وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَی أَرْبَعِینَ لَیْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنتُمْ ظَالِمُونَ قدس‌سرهم قدس‌سره ثُمَّ عَفَوْنَا عَنکُمِ مِّنْ بَعْدِ ذَلِکَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ قدس‌سرهم رضی‌الله‌عنه

«و آنگاه که با موسی چهل شب قرار گذاشتیم، آنگاه در غیاب وی، شما گوساله را[به پرستش] گرفتید، در حالی که ستمکار بودید. پس از آن بر شما بخشودیم، باشد که شکرگزاری کنید».

امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «یهودیان به دلیل عدم توجه و اعتقاد به نبوت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام و صلوات نفرستادن بر محمد و آل محمد علیهم‌السلام گمراه شده گوساله پرست گردیدند. اما به مجرد اینکه خدا را به حق محمد و آل محمد علیهم‌السلام قسم دادند و پیروی از آن‌ها را تجدید نمودند خداوند آن‌ها را بخشید و در دایره واسعه رحمت خود قرار داد «ثم عفونا عنکم من بعد ذلک لعلکم تشکرون»تا یهودیان زمان ختمی مرتبت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، خدا را شکر نمایند که این نعمت را به گذشتگانشان و به خودشان در زمان آن حضرت ارزانی نموده است.

خدای تعالی فرعون را هلاک کرد و سلطنت او را به میراث به بنی اسرائیل داد، موسی را گفتند: ما را کتابی باید که در آن حرام و حلال باشد، تا ما بر آن کار کنیم، و ما را شرفی و ذکری باشد.

موسی علیه‌السلام گفت: چون من به مناجات به میقات خدای تعالی بروم، از او

می‌خواهم تا اگر صلاح داند مرا کتابی دهد که در او احکام حلال و حرام باشد. چون حضرت موسی علیه‌السلام برای آوردن تورات به میقات رفت، وعده سی روز تمام شد، حضرت برنگشت، شیطان به صورت پیر مردی آمد و به مردم گفت: موسی فرار کرده و نخواهد آمد، زیورهای خود را جمع کنید تا خدایی برای شما مهیا کنم، که اورا عبادت کنید.

چون سامری روز غرق شدن فرعون جلو «اصحاب موسی علیه‌السلام بود، نگاه کرد به مرکب جبرئیل که به صورت قاطر (اسب) بود، هر جا سم (پا) می‌گذاشت متحرک می‌شد. سامری خاک زیر سم او را گرفته در کیسه گذارده به آن بر بنی اسرائیل افتخار می‌نمود. ابلیس گوساله‌ای ترتیب داد. به سامری گفت: خاکی را که نزد تو می‌باشد بیاور. آن خاک را در میان گوساله ریخت، پس متحرک شد و صدا نمود. هفتاد هزار نفر از بنی اسرائیل گوساله را سجده کردند و هارون علیه‌السلام که جانشین موسی در زمان غیبت او بود هر چه نصیحت نمود برنگشتند.⁽¹⁾

ملاحظه: خدای تعالی در مقام مذمت بنی اسرائیل فرمود: در مدت چهل روز که حضرت موسی علیه‌السلام از میان قوم غایب شد و برای آوردن تورات به کوه طور رفت، ثبات قدم نورزیده به سبب فریب دادن سامری گوساله پرست و گمراه شدید. این اشاره‌ای می‌باشد به امت مرحومه (شیعیان) که در زمان غیبت کبرای امام زمان عجل اللّه تعالی فرجه استقامت داشته مبادا در طول غیبت آن سرور متزلزل شده به ادعای نیابت و مهدویت سامری از طریق حق الهی منحرف و گمراه شوند.

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «علی علیه‌السلام امام امت من است، و از اولاد او قائم منتظری است که زمین را پر از قسط و عدل کند بعد از اینکه پر از ظلم و جور گردد. قسم به خدایی که مرا به حق، بشیر و نذیر فرستاده، به درستی که افراد ثابت بر امامت آن

حضرت در زمان غیبت او هر آینه کمیاب‌تر از کیمیا می‌باشند».⁽¹⁾

وَإِذْ آتَیْنَا مُوسَی الْکِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ قدس‌سرهم علیهاالسلام

«و آنگاه که موسی را کتاب و فرقان [= جدا کننده حق از باطل[ دادیم، شاید هدایت یابید».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه فوق فرمود: «همینکه خداوند کتاب تورات را به موسی نازل نمود و به او فرمود ایمان آورید و اطاعت پروردگار را نمایید به موسی وحی رسید که ای موسی! فرقان باقی مانده است که بر تو نازل نمایم تا مؤمن و کافر را از هم جدا کنی، زیرا به ذات خود قسم یاد کردیم که ایمان و عمل هیچکس را قبول نکنیم مگر آنکه به فرقان ایمان داشته باشد.

موسی عرض کرد: پروردگارا! فرقان چیست؟ خطاب رسید: فرقان آن است که از بنی اسرائیل عهد و میثاق بگیری تا بدانند محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بهترین و بالاترین و آخرین پیغمبران است و وصی او علی و اولاد او امامان و پیشوایان خلق بوده و شیعیان آن‌ها که مطیع و پیرو و فرمانبردار ایشان می‌باشند پادشاهان بهشت هستند.

موسی از بنی اسرائیل بر نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی و فرزندانش عهد و پیمان گرفت، بعضی از ایشان از روی حقیقت و خلوص، عهد کرده و اعتقاد پیدا نمودند و گروهی فقط به زبان اقرار نموده ولی به دل عقیده نداشتند. کسانی که به دل و زبان اعتقاد داشتند از صورت (پیشانی) آن‌ها نوری ظاهر شد و هرکس به زبان اظهار عقیده کرده بود فاقد آن نور شد و این همان فرقانی بود که خداوند به موسی وحی فرمود که بین مؤمن و منافق فرق پیدا شده و اهل حق از باطل جدا گردید.

سپس خداوند فرمود: «لعلکم تهتدون» تا شاید شما با پیروی از حضرت

محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام هدایت و رستگار شوید و بدانید چیزی که موجب افتخار و سربلندی بنده در پیشگاه باری تعالی می‌شود اعتقاد و پیروی از ولایت (اهل بیت علیهم‌السلام ) است که (پیامبران) و پیشینیان نیز افتخار پیروی آن را داشتند».⁽¹⁾

وَإِذْ قَالَ مُوسَی لِقَوْمِهِ یَا قَوْمِ إِنَّکُمْ ظَلَمْتُمْ أَنفُسَکُمْ بِاتِّخَاذِکُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُواْ إِلَی بَارِئِکُمْ فَاقْتُلُواْ أَنفُسَکُمْ ذَلِکُمْ خَیْرٌ لَّکُمْ عِندَ بَارِئِکُمْ فَتَابَ عَلَیْکُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ قدس‌سرهم

«و چون موسی به قوم خود گفت: «ای قوم من، شما با [به پرستش[ گرفتن گوساله، برخود ستم کردید، پس به درگاه آفریننده خود توبه کنید، و [خطاکاران] خودتان را به قتل برسانید، که این [کار] نزد آفریدگارتان برای شما بهتر است». پس [خدا] توبه شما را پذیرفت، که او توبه پذیر مهربان است».

آزمایش گوساله پرستان

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در مورد آیه: «واذ قال موسی لقومه» فرمودند: خداوند به یهودیان زمان پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌فرماید: به یاد آورید زمانی که موسی به پیشینیان شما گفت: به نفس خودتان ستم کردید که گوساله پرست شدید توبه کنید به این ترتیب که بعضی از شما عده دیگری را بکشد و این کشته شدن و کشتن از زندگی کردن در دنیا برای شما بهتر است که اگر خدا شما را نیامرزد به جهنم می‌روید.

موسی به کسانی که خدای یکتا را پرستش کرده و گوساله پرست نشده بودند

امر نمود که گوساله پرستان را بکشند. گفتند ما گوساله را عبادت نکردیم، خداوند به موسی فرمود: طلاهای گوساله را با سوهانی آهنین براده نموده و ریز ریز کرده بعد در آب بریزند و همه بنی اسرائیل از آن بیاشامند هر کس بر اثر شرب آن آب، لب و بینی او سیاه شود معلوم خواهد شد که گوساله پرستیده در نتیجه فقط دوازده هزار نفر از آن‌ها گوساله نپرستیده بودند و به آن‌ها امر شد که مابقی را بقتل برسانند. و منادی میان آن‌ها صدا زد: خداوند لعنت کند کسی را که شمشیر بسوی او آید و با دست یا پا آنرا از خود رد کند و خداوند لعنت کند کسی را که در کشتن مسامحه و تأمل نماید و رعایت کند که مقتول او کیست؛ رحم (بستگان) اوست و یا غریب است و با او قرابتی ندارد.

مقتولین ناچار تسلیم شدند و قاتلین می‌گفتند: مصیبت ما از شما بزرگتر است، زیرا با دست خود پدر یا پسر و یا برادران خود را باید بکشیم و حال آنکه ما پرستش گوساله نکرده‌ایم.

به موسی خطاب رسید: که به آن‌ها بگویید: ما می‌خواهیم شما را امتحان کنیم چرا آن وقت که آن‌ها گوساله پرستیدند از میانشان خارج نشدید و ایشان را ترک نکردید و به آنان بگو: هر کس به محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خدا را بخواند و دعا کند آن قتل را بر او آسان نماید و احساس دردی نکند. و آن‌ها دعا کردند، به همان ترتیب کشتن و کشته شدن بر ایشان آسان شد و آنان جمعا ششصد هزار نفر بودند و دوازده هزار نفر آن‌ها گوساله نپرستیده بودند. و خداوند به بعضی توفیق داد که به بعضی دیگر گفتند: مگر خداوند توسل به محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را وسیله نجات هر چیزی قرار نداده است پس چرا ما متوسل نمی‌شویم؟ لذا جمع شدند و ناله و فریاد کشیده گفتند: خداوندا! به آبروی محمد اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و به آبروی علی افضل و اعظم و به آبروی فاطمه مکرم و به آبروی حسن و حسین بزرگان و آقایان جوانان اهل بهشت (سیدی شباب اهل الجنة) و به آبروی ذریه طیبین و طاهرین از آل طه و یس صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ما را بیامرز و

گناهان ما را ببخش و این کشتار را از میان ما بردار.

ناگاه منادی از آسمان به موسی ندا درداد که کشتن ایشان کافی است چون آن‌ها دعا نمودند و مرا به محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قسم دادند که از آن‌ها بگذرم و اگر آنان قبل از پرستش گوساله مرا به محمد و آلش می‌خواندند و قسم می‌دادند البته آن‌ها را از معصیت و ارتکاب شرک حفظ می‌نمودم و اگر فرعون و نمرود هم مرا برای نجات از غرق شدن به محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قسم می‌دادند آن‌ها را نیز نجات می‌بخشیدم و اگر شیطان قبل از نافرمانی و معصیت مرا به آن‌ها قسم می‌داد او را هدایت می‌نمودم.

پس بنی اسرائیل می‌گفتند: واحسرتا! ما کجا بودیم و توسل به محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله وجود داشت و اگر از اول توسل جسته بودیم خداوند ما را حفظ می‌نمود و از فتنه و شر و کشتار نگه می‌داشت.⁽¹⁾

وَإِذْ قُلْتُمْ یَا مُوسَی لَن نُّوءْمِنَ لَکَ حَتَّی نَرَی اللّه‌َ جَهْرَةً فَأَخَذَتْکُمُ الصَّاعِقَةُ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ قدس‌سرهم قدس‌سرهم ثُمَّ بَعَثْنَاکُم مِّنْ بَعْدِ مَوْتِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ قدس‌سرهم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«و چون گفتید: «ای موسی، تا خدا را آشکارا نبینیم، هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد». پس، در حالی که می‌نگریستید، صاعقه شما را فروگرفت. سپس شما را پس از مرگتان برانگیختیم، باشد که شکرگزاری کنید».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در مورد تفسیر آیه: «واذ قلتم یا موسی» فرمود: «زمانی که موسی از بنی اسرائیل به فرقان یعنی به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امامت علی علیه‌السلام عهد گرفت تا کافر از مؤمن ظاهر و جدا شود گفتند: ما به تو ایمان نیاوریم تا

آن خدایی را که به این فرقان تو را امر کرده آشکارا و به چشم مشاهده نموده و ما را به این امر خبر بدهد. ناگاه صاعقه آن‌ها را فرا گرفت در حالیکه به چشم خود عذابی که نازل می‌شد را ملاحظه کردند.

خداوند به موسی فرمود: من دوستان خود و کسانی که به برگزیدگانم اعتقاد دارند را گرامی می‌دارم و دشمنان خود و مردمی را که حقوق برگزیدگانم را رعایت ننموده و آن‌ها را تکذیب می‌نمایند عذاب می‌نمایم و از هیچ کس باک ندارم.

موسی به کسانی که تا آن وقت بر اثر صاعقه هلاک نشده بودند گفت: چه می‌گویید؛ اگر قبول ننموده و اعتقاد نکنید شما هم به هلاک شدگان ملحق خواهید شد و مشمول عذاب خدا می‌شوید؟ گفتند: ای موسی! ما نمی‌دانیم گروهی که گرفتار عذاب شدند برای چه بوده شاید از نکبات و حوادث روزگار دچار بلا و عذاب شده‌اند، اگر بواسطه آن بوده که به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و ذریه او ایمان نیاورده و ولایت ایشان را رد کرده‌اند، خداوند را به آبروی محمد و آلش علیهم‌السلام بخوان و از خدا بخواه که آن‌ها را زنده گرداند تا از آن‌ها سؤال کنیم که عذاب آن‌ها برای چه بوده است؟

موسی دعا نمود و خداوند آن‌ها را زنده کرد. موسی گفت: حال از ایشان بپرسید. آن‌ها از چگونگی امر سؤال نمودند برای چه شما گرفتار عذاب شدید؟ گفتند: ای بنی اسرائیل چون ما پس از پذیرفتن نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به امامت علی علیه‌السلام تسلیم نشده و قبول ولایت او و اولاد او را ننمودیم هلاک شدیم، بعد از هلاکت مشاهده کردیم در ملکوت آسمان و عرش و کرسی و حجب و بهشت و جهنم کسی را ندیدیم که امرش نافذ و بزرگتر از محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و فاطمه و حسن و حسین علیهم‌السلام باشد. و همینکه بر اثر عذاب صاعقه مردیم ما را بردند که به جهنم برسانند ناگاه دیدیم محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام فرشتگان موکل ما را صدا زدند که دست از عذاب این‌ها بردارید باید ایشان مجددا زنده شوند؛ زیرا درخواست کننده

خداوند را بحق ما و آل ما قسم داد که آن‌ها را زنده کنند و ما را زنده کردند و جهنم بردن ما را بتأخیر افکندند بخاطر دعایی که تو ای موسی با توسل به محمد و آل او کردی.

پس خداوند به یهودیان زمان پیغمبر می‌فرماید: دیدید که به دعای محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله تاریکی عذاب از پیشینیان شما مرتفع گردید؟ اینک بر شما لازم است که مرتکب همان معاصی که باعث هلاکت آنان شد و مجددا زنده شدند نشوید و بر خود ستم روا ندارید.

پس خداوند به امت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: اگر بنی اسرائیل با واسطه قرار دادن محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله زنده شدند آیا شما که مقدم‌تر و آشناتر و دوستدار اهل بیت علیهم‌السلام هستید آیا نمی‌توانید برای نجات خود، خدا را به حق آنان قسم بدهید»؟⁽¹⁾

پرسش مأمون از حضرت رضا علیه‌السلام

«علی بن محمدبن جهم» می‌گوید: در مجلس مأمون بودم و حضرت رضا علیه‌السلام در آنجا تشریف داشتند، مأمون به آن حضرت عرض کرد: آیا شما نمی‌فرمایید که پیغمبران معصوم می‌باشند؟ فرمود بله.

مأمون از آن جناب در مورد معنای چند آیه سؤال نمود، از آن جمله این آیه: «ولما جاء موسی لمیقاتنا وکلمه ربه قال رب ارنی انظر الیک قال لن ترانی»⁽²⁾چگونه موسی نمی‌دانست که خداوند دیدنی نیست و نباید چنین تقاضایی از پیشگاه خداوند نماید؟

حضرت رضا علیه‌السلام فرمود: «می‌دانست خدا بزرگتر از آن است که به چشم دیده

شود و لکن چون مورد خطاب الهی واقع و با او تکلم فرمود و مورد تقرب حضرت حق گردید، موسی به سوی قوم خود برگشت و به آن‌ها خبر داد که خداوند مرا مقرب درگاه خود نموده و با من سخن گفت. بنی اسرائیل گفتند: ما این بیان تو را تصدیق نمی‌کنیم و ایمان نمی‌آوریم مگر آنکه ما هم سخنان خدا را همانطوریکه تو شنیده‌ای بشنویم.

آن‌ها هفتصد هزار نفر بودند. اول از میان آن جمعیت هفتصد نفر برگزید و از بین هفتصد نفر هفتاد نفر را انتخاب کرد و همراه خود به کوه طور سیناء برد و آن‌ها را بالای کوه متوقف ساخته از خداوند درخواست نمود که با او تکلم نموده تا نمایندگان قومش بشنوند.

خداوند با موسی تکلم فرمود و آن هفتاد نفر کلام خدا را از بالای سر و پیش رو و زیر پا و عقب شنیدند. چون خداوند کلام خود را از جانب درخت منتشر فرمود و صدا از آن درخت متفرق می‌شد آن عده گفتند: ما تا خدا را آشکارا و به چشم مشاهده نکنیم ایمان نمی‌آوریم. همینکه این سخن را گفتند و طغیان و سرکشی کردند خداوند صاعقه بر آن‌ها نازل ساخت و بواسطه ستم و عصیانی که نموده بودند همه هلاک شدند.

موسی عرض کرد: خدایا! چگونه به سوی قوم بروم و جواب آن‌ها را چه بگویم که خواهند گفت: برگزیدگان ما را به کوه بردی و به قتل رسانیدی و تو راست نمی‌گویی؟

خداوند آن عده را زنده نمود. آن‌ها به موسی گفتند: شما اگر از خدا می‌خواستی که جلوه گر شده و ما هم به سویش نظر کنیم البته خداوند اجابت می‌نمود و تو ای موسی! به ما خبر دادی که خدا چگونه است و ما هم بطوریکه شایسته و سزاوار بود خدا را شناختیم.

موسی گفت: خداوند به چشم دیده نشود و خدا دارای چگونگی نمی‌باشد و

باید خدا را به آیات او شناخت و از نشانی‌ها پی به وجود ذات واجب الوجود برد.

آن‌ها گفتند: ما ایمان نمی‌آوریم تا تو از خدا بخواهی که خود را بر ما نمایان کند و ما به چشم ببینیم. خطاب رسید: ای موسی! هرگز مرا به چشم نخواهید دید، لکن به کوه نظر کنید اگر در جای خود قرار بگیرد مرا مشاهده خواهید نمود.

خداوند با یکی از آیات با عظمت خود به کوه تجلی نمود که یک مرتبه کوه بر اثر آن تجلی متلاشی شده و موسی بیهوش بر زمین افتاد. پس از آنکه به حال آمد و از بیهوشی خوب شد گفت: پروردگارا! توبه کردم و از نادانی قوم خود پوزش می‌طلبم و به معرفت خود بازگشتم و من اول ایمان آورنده آن‌ها هستم که می‌دانم با چشم دیده نمی‌شوی.

مأمون گفت: ای ابوالحسن خداوند ترا زنده بدارد.⁽¹⁾

وَظَلَّلْنَا عَلَیْکُمُ الْغَمَامَ وَأَنزَلْنَا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَی کُلُواْ مِنْ طَیِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاکُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَـکِن کَانُواْ أَنفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ قدس‌سرهم علیه‌السلام

«و بر شما ابر را سایه گستر کردیم، و بر شما گز انگبین و بلدرچین فرو فرستادیم، [و گفتیم:] از خوراکیهای پاکیزه‌ای که به شما روزی داده‌ایم، بخورید و[لی آنان] بر ما ستم نکردند، بلکه بر خویشتن ستم روا می‌داشتند».

سایه انداختن ابر بر بنی اسرائیل

امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه «وظللنا علیکم الغمام»فرمود: خداوند در این آیه می‌فرماید: ای بنی اسرائیل به یاد بیاورید هنگامی که در بیابان تیه (سرگردانی) ابر را بر سر شما گستردیم تا در روزها از حرارت آفتاب و شبها از

سردی ماه شما را حفظ کند و بر درختان و گیاهان ترنجبین را فرود آوردیم و بهترین مرغ بریان برای شما فرستادیم که از آن تناول کنید. ما به شما ستم ننمودیم ولی خودتان بنفس خود ظلم روا داشته و نعمت‌ها را تغییر دادید و به عهد و پیمانی که بسته بودید وفا ننمودید و اکنون کفر کافران در ملک و سلطنت ما زیانی نمی‌رساند همانطور که ایمان مؤمنین به عظمت ما نمی‌افزاید. لکن کافران بسبب کفرشان به نفس خود ستم می‌کنند و زیان می‌بینند.⁽¹⁾

و نیز آن حضرت فرمود که پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «ای بندگان خدا! به ولایت ما اهل بیت ایمان بیاورید و بین ما فرق و تفاوت قائل نشوید و بنگرید که چگونه پروردگار بر شما وسعت و گشایش در روزی نموده است و حجت خود را (اهل بیت علیهم‌السلام ) برای شما بیان و روشن نموده تا بدین شکل معرفت نسبت به اهل بیت علیهم‌السلام برای شما سهل و آسان گردد. آنگاه تقیه را برایتان قرار دادیم تا از شر منافقین در امان بمانید و اگر تبدیل و تغییری در انجام فرایض دادید توبه را برای شما معین نمود که پس از پشیمانی توبه کنید و از راه غفران خود توبه شما را قبول می‌فرماید. پس در قبال این همه عطایا و لطف سپاسگزار بوده و شکر نعمت‌ها را بجای آورید».⁽²⁾

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام در معنای «وما ظلمونا ولکن کانوا انفسهم یظلمون» فرمود: «خداوند بزرگتر از آن است که ستم نماید و یا نسبت ظلم و ستم به خود دهد، لکن ظلم کردن بما (اهل بیت عصمت و طهارت) را ظلم نمودن به خود قرار داده و دوستی ما را دوستی خود فرض کرده و در قرآن فرموده: «وما ظلموناهم».

راوی که محمد بن فضیل است می‌گوید: حضور آن حضرت عرض کردم. این

بیانی که فرمودید تنزیل این آیه است فرمود: بله».⁽¹⁾

مانند این روایت از حضرت باقر علیه‌السلام نیز نقل شده است و فرمودند: «خداوند ولایت ما را ولایت خود قرار داده و در قرآن فرموده: «انما ولیکم اللّه ورسوله والذین آمنوا» که مراد، ما ائمه هستیم.⁽²⁾

ملاحظه: اگرچه این آیه دلیل بر توبیخ بنی اسرائیل است ولی سیاق آن بر حسب تفسیر روایات شریفه انطباق بر ستمکاران از جامعه اسلام دارد که بر رسول مکرم و اوصیاء او علیهم‌السلام ستم روا داشته‌اند. و چون ستم بر آنان بسبب انجام وظایف تبلیغی بوده از نظر تسلیم و رضا نسبت به پروردگار بر آنان گواراست. ولی ستمکاران و بسیاری از مردم خود را از فیوضات اوصیاء علیهم‌السلام محروم داشته و خود نیز از سعادت بی‌بهره گشته‌اند.

وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُواْ هَـذِهِ الْقَرْیَةَ فَکُلُواْ مِنْهَا حَیْثُ شِئْتُمْ رَغَداً وَادْخُلُواْ الْبَابَ سُجَّداً وَقُولُواْ حِطَّةٌ نَّغْفِرْ لَکُمْ خَطَایَاکُمْ وَسَنَزِیدُ الْمُحْسِنِینَ قدس‌سرهم علیهماالسلام

«و [نیز به یادآرید] هنگامی را که گفتیم: «بدین شهر درآیید، و از [نعمتهای] آن، هر گونه خواستید، فراوان بخورید، و سجده‌کنان از در [بزرگ] درآیید، و بگویید: [خداوندا،] گناهان ما را بریز. تا خطاهای شما را ببخشاییم، و [پاداش [نیکوکاران را خواهیم افزود».

محمد و آل محمد علیهم‌السلام باب حطه می‌باشند

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در مورد تفسیر آیه: «واذ قلنا ادخلوا...»

فرمود: «خداوند به بنی اسرائیل زمان پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: به یاد آورید زمانی که به پیشینیان شما گفتیم داخل روستای اریحا (قدس) شوید ـ بعد از آنکه از بیابان تیه (سرگردانی) بیرون آمده بودند ـ و از نعمتهای او برخوردار شده و هر چه بخواهید بدون زحمت و مشقت تناول نموده و با حال خضوع و فروتنی داخل درگاه قرب خداوند شوید، و خداوند محمد و علی علیهماالسلام را به درب (دروازه حطه) مثل زده، و امر به سجده کردن بنی اسرائیل برای عظمت و احترام محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام بود. و به موسی فرمود: ولایت آن‌ها را تذکر داده و از بنی اسرائیل برای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام عهد و میثاق بگیر.

وقولوا حطة ای بنی اسرائیل! بگویید: سجده نمودن ما برای خدا تعظیم است مثل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و اعتقاد ما به ولایت آندو سرور است و این تعظیم و اعتقاد گناهان ما را محو(پاک) می‌کند؛ چرا که خداوند فرمود: هر گاه متذکر به این کلام شوید ما هم بخاطر این عمل و گفتار گناهان گذشته شما را می‌آمرزیم و پاداش نیکوکاران که در نبوت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی علیه‌السلام تردید ننموده و مخالفت ایشان را نکرده‌اند زیاد می‌گردانیم.

سپس خداوند فرمود: بر آنچه به شما امر نمودم سجده نکردید و آنچه گفته بودم که بگویید: «قولوا حطة» نگفتید لکن گفتید، «حنطه یا هطا سمقانا» گندم قرمزی که قوت (غذا) ماست بهتر است از سجده نمودن و گفتن حطه.⁽¹⁾

حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: «برای بنی اسرائیل درب رحمت و آمرزش گناهان (باب حطه) قرار داده شد و شما ای امت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله (شیعیان) نیز برای شما درب آمرزش و رحمت الهی قرار داده شده که آن درب (در حقیقت) اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام هستند. به شما امر می‌کنم که دستورات آن‌ها را پیروی کنید

و به راه آنان بروید تا گناهان و لغزشهای شما بخشیده شود و بدانید که درب آمرزش شما ارزشمندتر (وسیعتر) از درب بنی اسرائیل است».

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمود: «ما اهل بیت رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله باب حطه شما (شیعیان) هستیم».⁽¹⁾یعنی سبب آمرزش گناهان پیروان خود می‌باشیم و بوسیله توسل به ما خدا گناهان شما را پاک می‌نماید.

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خطاب به امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «یا علی مثل شما در میان امت من مانند باب حطه در بنی اسرائیل می‌باشد. هرکه در ولایت شما داخل گردد در حقیقت همانطوری که خداوند فرموده وارد درب شده است».⁽²⁾

بنابراین کسی که محب و دوستدار اهل بیت علیهم‌السلام نباشد، هر چند توبه و استغفار کند آمرزش او قبول نخواهد شد، و هر کس در ولایت حضرت علی علیه‌السلام و اولاد طاهرین او داخل شد، در امنیت از عذاب دائم خواهد بود.

فَبَدَّلَ الَّذِینَ ظَلَمُواْ قَوْلاً غَیْرَ الَّذِی قِیلَ لَهُمْ فَأَنزَلْنَا عَلَی الَّذِینَ ظَلَمُواْ رِجْزاً مِّنَ السَّمَاء بِمَا کَانُواْ یَفْسُقُونَ قدس‌سرهم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«اما کسانی که ستم کرده بودند، [آن سخن را] به سخن دیگری، غیر از آنچه به ایشان گفته شده بود، تبدیل کردند. و ما [نیز] بر آنان که ستم کردند، به سزای اینکه نافرمانی پیشه کرده بودند، عذابی از آسمان فرو فرستادیم».

امام باقر علیه‌السلام فرمود: «منظور از ظالمین همان کسانی هستند که نسبت به اهل بیت علیهم‌السلام ظلم کردند».⁽³⁾

امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «بنی اسرائیل پس از اینکه امر الهی را اطاعت نکردند و نه سجده نمودند و نه قولوا حطه را گفتند و آنرا به حنطه یا هطاسمقا تبدیل نمودند و گفتند که گندم سرخ نزد ما دوستدارتر از دوستی و محبت و پیروی اهل بیت علیهم‌السلام است خداوند نیز فرمود: ما هم به واسطه نافرمانی و عصیان و تغییر دادن آنچه را که امر کردیم که عبارت از: ایمان به خدا و نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امامت علی علیه‌السلام و ذریه آن بزرگوار است، مرض طاعون را بر آن‌ها مسلط کردیم و در یک روز یکصد و بیست هزار نفر از آن‌ها تلف شدند و چون خداوند می‌دانست که از صلب آن‌ها کسی بوجود نخواهد آمد که به وحدانیت خدا و پیغمبری رسول اکرم و ولایت علی و اولادش علیهم‌السلام اعتقاد داشته باشد لذا آنان را مبتلا به مرض طاعون نموده و یکدفعه هلاک شدند».⁽¹⁾

از سوی دیگر در روایات «قولوا حطه» تفسیر به ولایت علی بن ابی طالب علیه‌السلام شده است و تنزیل آیه شریفه به همان الفاظ مبارکه بوده و تأویل چنان است که مردم عقیده و رفتار و گفتار خود را تغییر داده و بر اوصیاء او علیهم‌السلام ستم خواهند نمود.⁽²⁾

وَإِذِ اسْتَسْقَی مُوسَی لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِب بِّعَصَاکَ الْحَجَرَ فَانفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَیْنًا قَدْ عَلِمَ کُلُّ أُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ کُلُواْ وَاشْرَبُواْ مِنْ رِّزْقِ اللّه‌ِ وَلاَ تَعْثَوْاْ فِی الاَْرْضِ مُفْسِدِینَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«و هنگامی که موسی برای قوم خود در پی آب برآمد، گفتیم: «با

عصایت بر آن تخته سنگ بزن». پس دوازده چشمه از آن جوشیدن گرفت، [به گونه‌ای که] هر قبیله‌ای آبشخور خود را می‌دانست. [و گفتیم:] «از روزی خدا بخورید و بیاشامید و[لی] در زمین سر به فساد برمدارید».

خداوند به بنی اسرائیل فرمود: به یاد آورید زمانی که پیشینیان شما نزدیک بود از شدت تشنگی در بیابان تیه هلاک شوند و ناله و فریاد می‌کردند موسی دست به دعا برداشته و گفت: الهی به حق محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بزرگ پیغمبران (سید الانبیاء) و به حق علی بزرگ اوصیاء (سید الاوصیاء) و به آبروی فاطمه بزرگ زنان (سیدة النساء) و به مقام حسن بزرگ اولیاء (سید الاولیاء) و به حق حسین بزرگ شهیدان (سید الشهداء) و به حق ذریه او این بندگانت را سیراب نما. خطاب رسید: ای موسی! عصای خود را بر سنگ بزن تا دوازده چشمه (به تعداد دوازده امام) از آن جاری شود و هر یک از طوایف دوازده گانه چشمه انتخاب نموده و از آب آن بیاشامند، و خداوند به آن‌ها فرمود: بنوشید و بخورید از روزی که به شما عطا گردیده و در روی زمین فساد و معصیت ننمایید. لکن آن‌ها نافرمانی نموده و مرتکب گناه و معصیت شدند».⁽¹⁾

آن حضرت همچنین فرمود: رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند:

«هر کس بولایت ما اهل بیت پایدار بماند، خداوند او را از جام محبت خود سیراب می‌کند و چنین کسی هرگز ستم نکند و غیر خدا را نخواهد و خداوند مهمات او را کفایت فرماید و حافظ و نگهبانش باشد و هر کس که بر مکروهات و ناملایماتی که از جهت دوستی ما بر او برسد صبر کند خداوند او را در روز قیامت در حمایت خود قرار داده و به درجات عالی می‌رساند که هیچ چشمی قدرت مشاهده

مقام او را نداشته باشد و به او بگویند: به پاس پایداری در مقابل مکروهاتی که در راه دوستی محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او نموده امروز خداوند تو را از تمام سختی‌ها و عقبه‌ها و عرصاتی که به مردم می‌رسد خلاصی بخشید و اینک شفاعت کن از هر که بتو خدمتی نموده و داخل بهشت شو و در هر مقام که دلخواهت می‌باشد قرار بگیر و ببین کسانی که به تو رنج و سختی دادند و در راه دوستی و محبت محمد و آل محمد علیهم‌السلام تو را بیازردند چگونه در قعر جهنم و در میان آتش معذب بوده و ناله و فریاد می‌کنند. و خداوند به باقی ماندگان بنی اسرائیل که معاصر با پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بودند فرمود: پیشینیان شما در شدائد و سختی‌ها خداوند را به حق محمد و آل او علیهم‌السلام قسم داده و خداوند آن شدائد را از آن‌ها برطرف می‌نمود حال که شما محضر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نائل شده و می‌دانید غرض اصلی و افضل عبادات موالات و پیروی از محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل اوست پس با تقرب جستن به محمد و آل او علیهم‌السلام به خداوند تقرب جوئید و از غضب خداوند که تجاوز از رعایت حقوق محمد و آل محمد علیهم‌السلام است احتراز کنید.⁽¹⁾

عصای موسی:

این عصا از شعیب علیه‌السلام به موسی رسید، و این همان عصایی است که مار (اژدها) گویند. این عصا از آس بهشت بود که آدم علیه‌السلام از آنجا با خود آورده بود، و بطریق ارثی از انبیاء به حضرت موسی رسیده است.

امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: «سه سنگ؛ یعنی سنگی که موسی عصا بر آن زد و حجر الاسود و مقام ابراهیم از بهشت نازل شده‌اند».⁽²⁾

و فرمود: «این سنگ (موسی) با قائم آل محمد علیهم‌السلام خواهد بود، و هر جا که

نزول اجلال می‌فرمایند از آن سنگ چشمه های آب و شیر روان خواهد شد که گرسنه از آن سیر و تشنه سیراب می‌گردد».⁽¹⁾

امام باقر علیه‌السلام فرمودند: «وقتی حضرت حجت علیه‌السلام در مکه ظهور می‌نماید منادی او ندا می‌کند که احدی خوردنی و آشامیدنی همراه نیاورد؛ زیرا سنگ حضرت موسی که بار یک شتر است همراه امام زمان است و هر جا که منزل می‌فرمایند چشمه‌های آب از آن جاری می‌شود و اهل قافله هر کس گرسنه یا تشنه باشد از آن آب می‌خورد و سیر می‌شود و حیوانات را تا نجف هم آب می‌دهند».⁽²⁾

وَإِذْ قُلْتُمْ یَا مُوسَی لَن نَّصْبِرَ عَلَیَ طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّکَ یُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنبِتُ الاَْرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّآئِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِی هُوَ أَدْنَی بِالَّذِی هُوَ خَیْرٌ اهْبِطُواْ مِصْراً فَإِنَّ لَکُم مَّا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْکَنَةُ وَبَآوءُوْاْ بِغَضَبٍ مِّنَ اللّه‌ِ ذَلِکَ بِأَنَّهُمْ کَانُواْ یَکْفُرُونَ بِآیَاتِ اللّه‌ِ وَیَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ الْحَقِّ ذَلِکَ بِمَا عَصَواْ وَّکَانُواْ یَعْتَدُونَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم قدس‌سره

«و چون گفتید: «ای موسی هرگز بر یک [نوع] خوراک تاب نیاوریم، از خدای خود برای ما بخواه تا از آنچه زمین می‌رویاند، از [قبیل[ سبزی و خیار و سیر و عدس و پیاز، برای ما برویاند «[موسی[ گفت:» آیا به جای چیز بهتر، خواهان چیز پست ترید؟ پس به شهر فرود آیید، که آنچه را خواسته‌اید برای شما [در آنجا مهیا] است». و [داغ] خواری و ناداری بر [پیشانی] آنان زده شد، و به خشم خدا

گرفتار آمدند، چرا که آنان به نشانه‌های خدا کفر ورزیده بودند، و پیامبران را به ناحق می‌کشتند، این، از آن روی بود که سرکشی نموده، و از حد درگذرانیده بودند».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام می‌فرماید: پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «ای مسلمانان! شما کارهایی را که یهودیان نمودند نکنید و بر نعمت‌های خداوند ناسپاس نباشید و مخالفت با اوامر خدا ننموده و تجری‌ء و تجاوز پیشه خود نسازید و اگر یکی از شما دچار عسرت (سختی) معیشت شدید ناله و فریاد نکنید شاید خداوند چنین مصلحت دانسته که مبتلا باشید لکن بگوئید پروردگارا به آبروی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اگر آنچه من بدان دچار و مبتلا هستم برای من خیر است و به جهت حفظ دین من بهتر است قدرت صبر و تحمل آنرا به من عطا فرما و توانایی و بردباری عنایت کن و مرا از بلای بزرگتر و بیشتر از آن معاف دار و اگر خلاف این مصائب و شدائد خیر من است آنرا مرتفع نما و مرا خشنود گردان و در هر حال تو را ستایش می‌کنم. اگر به این ترتیب دعا کنید کارها آسان و سختی‌ها و شداید رفع می‌گردد».⁽¹⁾

امیرالمؤمنین علیه‌السلام ، خطاب به معاویه فرمود: «بنی اسرائیل زکریای پیغمبر را با اره کشتند و نیز یحیی را به قتل رسانیدند در صورتیکه مردم را به راه توحید دعوت می‌کردند و همواره پیروان شیطان با دوستان پروردگار در جنگ و ستیز هستند».⁽²⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام در معنای: «ذلک بانهم کانوا یکفرون بایات اللّه ویقتلون النبیین بغیر الحق» روایت کرده فرمود: «به خدا قسم بنی اسرائیل پیغمبران را به دستها و شمشیرهای خود نکشتند لکن احادیث و گفتار پیغمبران را ضایع کردند و تغییر دادند و این به معنای کشتن و ظلم و ستم نمودن به پیغمبران است.

بنی اسرائیل سخنان پیامبران را شنیدند و آن سخنان را افشا کردند، و جمعی که آن سخنان را شنیدند چون موافق دین و آئین ایشان نبود انبیاء را کشتند. چنانچه بعضی از اصحاب، اسرار ائمه هدی علیهم‌السلام را می‌شنیدند و منتشر می‌ساختند، و از این جهت غاصبین حق ایشان در مقام اذیت و قتل ایشان می‌شدند».⁽¹⁾از این حدیث استفاده می‌شود هر گاه کسی گفتار و احادیث پیغمبر و امام را تغییر بدهد یا عمل به آن نکند مانند آن است که پیغمبر و امام را به قتل رسانیده باشد.

إِنَّ الَّذِینَ آمَنُواْ وَالَّذِینَ هَادُواْ وَالنَّصَارَی وَالصَّابِئِینَ مَنْ آمَنَ بِاللّه‌ِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلاَ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلاَ هُمْ یَحْزَنُونَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم رضی‌الله‌عنه

«در حقیقت، کسانی که [به اسلام] ایمان آورده، و کسانی که یهودی شده‌اند، و ترسایان و صابئان، هر کس به خدا و روز بازپسین ایمان داشت و کار شایسته کرد، پس اجرشان را پیش پروردگارشان خواهند داشت، و نه بیمی بر آنان است، و نه اندوهناک خواهند شد».

خداوند فرمود: آنانکه به خدا ایمان دارند و آنچه از ولایت امیرالمؤمنین و ائمه علیهم‌السلام که خداوند بر مردم واجب فرموده اعتقاد داشته و یا اگر از نصاری و یهود و ستاره پرستان از کفر خود دست کشیده و به خدا ایمان بیاورند و به عهد و میثاقی که درباره نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امامت علی علیه‌السلام و اولاد او از آن‌ها گرفته شده وفا کنند در نزد خدا دارای اجر و ثواب هستند و در روز قیامت ترسی ندارند.

علی بن فضال می‌گوید: که حضور حضرت رضا علیه‌السلام عرض کردم: چرا عیسویان را نصاری نام گذاشته‌اند فرمود: چون مریم حضرت عیسی را هنگام برگشت از مصر وارد قریه «ناصره» که از شهرستانهای شام است نمود از این جهت

آن‌ها را نسبت به آن شهر دادند.⁽¹⁾امیرالمؤمنین علیه‌السلام مردی را دید که بر چهره‌اش آثار ترس مشهود بود فرمود: تو را چه شده؟ عرض کرد: از خدا می‌ترسم، فرمود: «ای بنده خدا! بترس از گناهان و از عدل خداوند در برابر ظلم نمودن به بندگان خدا و اطاعت اوامر خدا را بنما و از مناهی اجتناب کن دیگر از خدا نترس؛ زیرا خداوند به کسی ستم نمی‌کند و پیش از استحقاق کسی را عذاب نمی‌فرماید مگر آنکه از بدی عاقبت خود به علت آنکه اوامر خدا را تغییر و تبدیل داده و مرتکب معاصی شده‌ای نگران و بیمناک باشی و اگر خواهی ایمن شوی باید بدانی که هر چه خیر است از جانب خدا و بفضل اوست و هر چه شر است بواسطه مهلتی است که خداوند به تو داده و نظر لطفش برگشته است.⁽²⁾

وَإِذْ أَخَذْنَا مِیثَاقَکُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَکُمُ الطُّورَ خُذُواْ مَا آتَیْنَاکُم بِقُوَّةٍ وَاذْکُرُواْ مَا فِیهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم علیهاالسلام

«و چون از شما پیمان محکم گرفتیم، و [کوه] طور را برفراز شما افراشتیم، [و فرمودیم:] «آنچه را به شما داده‌ایم به جد و جهد بگیرید، و آنچه را در آن است به خاطر داشته باشید، باشد که به تقوا گرایید».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه فوق فرمود: «ای بنی اسرائیل به یاد آورید زمانی که از شما عهد و پیمان گرفتیم که به تورات عمل کنید و به آنچه از فرقان برای اقرار به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی علیه‌السلام و اولادش به شما نازل کردیم ایمان آورده و شما به فرزندان خود و آن‌ها به فرزندانشان و همینطور تا آخر دنیا برسانند که آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اشرف مخلوقات هستند و تسلیم امر ایشان شوند

و(لی) شما تکبر ورزیده و از قبول عهد و پیمان امتناع نمودید. آنگاه به جبرئیل امر نمودیم قطعه‌ای از کوه فلسطین (طور) که مساحت آن از چهار جهت یکفرسخ در یکفرسخ بود بالای سر شما بلند گرداند و موسی گفت اگر ولایت و دوستی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را قبول نکنید این کوه بر سرتان فرود خواهد آمد جز عده‌ای که خداوند آنان را مورد لطف و مرحمت خود قرار داد و با میل و رغبت خود پذیرفتند، مابقی با اکراه پذیرفتند، لذا وقتی که کوه را بالای سر خود دیدند سر به خاک نهادند نه به عنوان سجده جهت خضوع و تواضع برای خدا، بلکه نگران بودند که ببینند کوه بر سرشان می‌افتد یا نه.؟

سپس فرمود: رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: ای مسلمانان و شیعیان سجده کردن شما مانند کفار بنی اسرائیل برای غیر خدا نباشد و خدا را شکر کنید که به شما توفیق داده که مانند بنی اسرائیل سجده اجباری نکنید بلکه سجده واقعی کردید. پس صمیمانه به وحدانیت حق ایمان داشته و به شکرانه الطاف الهی سجده کنید.

خداوند سپس فرمود: به آنچه در مورد حضرت محمد و علی و اهل بیت علیهم‌السلام او به شما امر شده عمل کنید و با ایمان و عقیده استوار پیروی نمائید. چون عمل به این دستورات، ثواب و اجر شما را زیاد و مخالفت با آن مجازات و کیفر شدیدی بدنبال خواهد آورد. باشد تا از این طریق شاید رستگار و پرهیزگار شوید».⁽¹⁾

امام باقر علیه‌السلام فرمود: منظور از «و اذکروا ما فیه» فرقان است که در آن اقرار به نبوت ختمی مرتبت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام شده است.⁽²⁾

شیخ صدوق از عبداللّه بن سنان روایت نموده کوهی که موسی بر آن بالا می‌رفت بنام طور سینا بود که دارای درختهای زیتون بوده و هر کوهی که چنان باشد

طور سینا یا طور سینین گفته می‌شد و کوهی که درختان پر فائده نداشته باشد طور نامیده می‌شود.⁽¹⁾

ثُمَّ تَوَلَّیْتُم مِّنْ بَعْدِ ذَلِکَ فَلَوْلاَ فَضْلُ اللّه‌ِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ لَکُنتُم مِّنَ الْخَاسِرِینَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«سپس شما بعد از آن [پیمان] رویگردان شدید، و اگر فضل خدا و رحمت او بر شما نبود، مسلما از زیانکاران بودید».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «اگر آن‌ها (بعد از نقض عهد) از راه خلوص نیت و صحت عقیده خدا را به محمد و آل او علیهم‌السلام می‌خواندند خداوند آن‌ها را از لغزش حفظ می‌فرمود لکن کوتاهی نموده و به هوای نفس خود رفتار کرده و دنبال لذات دنیا رفتند».⁽²⁾

حضرت حسین بن علی علیه‌السلام فرمودند: «چنانچه بنی اسرائیل از پروردگار به حق محمد و آل او علیهم‌السلام مسألت می‌کردند که نیات آنان را ثابت و اعتقادات آن‌ها را مصون فرماید و از عناد ایمن بدارد خداوند آن‌ها را از نقض پیمان حفظ می‌کرد ولی کوتاهی نمودند و همواره راه لجاجت در پیش گرفتند».⁽³⁾

پس منظور از «فلولا فضل اللّه علیکم ورحمته» وجود مقدس حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌باشد که مردم را به راه حق و هدایت دعوت نمود و اگر آن حضرت و فرزندان بزرگوارش نبودند «لکنتم من الخاسرین» از زیانکاران بودید.⁽⁴⁾

وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِینَ اعْتَدَواْ مِنکُمْ فِی السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ کُونُواْ قِرَدَةً خَاسِئِینَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم قدس‌سرهم فَجَعَلْنَاهَا نَکَالاً لِّمَا بَیْنَ یَدَیْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِینَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«و کسانی از شما را که در روز شنبه [از فرمان خدا] تجاوز کردند نیک شناختید، پس ایشان را گفتیم: «بوزینگانی طرد شده باشید».

و ما آن [عقوبت] را برای حاضران، و [نسلهای] پس از آن، عبرتی، و برای پرهیزگاران پندی قرار دادیم».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «طایفه‌ای از بنی اسرائیل در کنار دریا سکونت داشتند و موسی ایشان را منع کرده بود که روزهای شنبه صید ماهی کنند، آن‌ها حیله بکار می‌بردند و در کنار دریا حوضهایی درست کرده و راهی از دریا به آن‌ها باز کرده بودند که ماهیان در آنجا داخل و محصور شده و روز شنبه از حوضها نمی‌توانستند خارج شوند و فردای آنروز بدون زحمت صید آن‌ها را می‌گرفتند و می‌گفتند ما روز شنبه صید نکرده‌ایم ولی آن دشمنان خدا دروغ می‌گفتند روزهای شنبه به خدعه ماهی‌ها را از دریا به حوضها رسانیده و روز بعد استفاده می‌نمودند و از این راه ثروت فراوانی بدست آوردند.

خداوند آن‌ها را به شکل بوزینه مسخ نمود. سه روز به همین حال باقی ماندند. سپس خداوند باد و بارانی فرستاد و تمام آن‌ها را به طرف دریا برده و غرق شدند و این بوزینه‌هایی که مشاهده می‌کنید خداوند به شکل آنان خلق نموده و این بوزینگان از نسل آنان نیستند.

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «امام زین العابدین علیه‌السلام فرموده است: خداوند تبارک و تعالی این طایفه را به خاطر مخالفت در صید ماهی به شکل بوزینه مسخ نمود پس چگونه است حال کسانی که هتک حرمت پیغمبر را نموده و اولاد رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به قتل رسانیدند اگرچه خداوند آن‌ها را در دنیا مسخ ننموده لکن

در آخرت ایشان را چند هزار برابر مسخ شدگان عذاب می‌کند.

شخصی حضور آن حضرت عرض کرد: ای پسر رسول خدا! ناصبیها می‌گویند: اگر کشتن امام حسین علیه‌السلام به باطل و غیر حق بود آن حضرت که مهمتر و بزرگتر از ماهی می‌باشد، چرا خداوند به قاتلین او غضب نفرمود و آنان را مسخ نکرد؟.

حضرت فرمود: به ناصبی‌ها بگوئید: جای هیچ شکی نیست که شیطان با نافرمانی و معصیت خود کفرش از هر جهت مهم‌تر بوده و به سبب کفر او اقوام زیادی چون قوم نوح و فرعونیان با فریب شیطان کافر شدند پس چرا خداوند شیطان را هلاک ننمود ولی فرعونیان و قوم نوح را غرق و هلاک نمود و به شیطان مهلت داد؟ و حال آنکه قاتلین امام حسین علیه‌السلام با توجه به بزرگی معصیت و کفرشان آن‌ها را مانند شیطان مهلت داد ولی به صید کنندگان که معصیت آن‌ها کوچکتر از قاتلین امام است مهلت نداد و هلاک نمود حکمت خداوند اینطور اقتضا می‌کند که آن‌ها را هلاک و این‌ها را تا مرگ و یا روز قیامت مهلت بدهد».

حضرت فرمود: اگر صید کنندگان، خداوند را به محمد و آل او علیهم‌السلام قسم می‌دادند که آن‌ها را از نافرمانی و معصیت حفظ نماید البته حفظ می‌فرمود و همچنین آن‌هایی که پند و موعظه می‌کردند اگر خداوند را به آبروی محمد و آل او علیهم‌السلام سؤال می‌نمودند آنان را از معصیت حفظ می‌نمود لکن هیچ یک از آن‌ها متوجه نشدند و بر طبق لوح محفوظ سرنوشت ایشان جاری شد».⁽¹⁾

حضرت باقر علیه‌السلام فرمود: وقتی این حدیث را پدرم بیان فرمود شخصی حضور او عرض کرد: ای پسر رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چرا خداوند این مردم را به عمل پیشینیان و پدران آنان سرزنش می‌نماید و حال آنکه در قرآن می‌فرماید «ولا تزر وازرة وزر

اخری»هیچ نفسی به گناه دیگری مؤاخذه نمی‌شود؟

آن حضرت در جواب فرمود: پدرم! مگر نمی‌دانی قرآن به زبان عربی نازل شده و خطاباتش به عربی است آیا نمی‌بینی؟ به مردم تمیمی گفته می‌شود: شما فلان شهر را غارت نمودید و اهل آن را به قتل رسانیدید با آنکه آن مرد این کار را نکرده، و قوم و عشیره او این عمل را انجام دادند و مرد دیگری می‌گوید: ما اینکار را انجام دادیم و حال آنکه خود او نکرده و پدرانش به جا آوردند. نکوهش اینان به خاطر عمل پیشینیان خود به این خاطر است که ایشان هم به عمل پدران و پیشینیان خود راضی بودند و هم عمل آن‌ها را تصویب و تصدیق می‌نمایند پس مانند آن است که خود آن‌ها مرتکب آن معاصی شدند؛ چرا که آنان راضی به آن عمل می‌باشند».⁽¹⁾

وَإِذْ قَالَ مُوسَی لِقَوْمِهِ إِنَّ اللّه‌َ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تَذْبَحُواْ بَقَرَةً... صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم علیه‌السلام

«و هنگامی که موسی به قوم خود گفت: «خدا به شما فرمان می‌دهد که: ماده گاوی را سر ببرید».

ذبح گاو و زنده کردن مقتول

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در رابطه با تفسیر این آیه فرمود: «خداوند خطاب به بنی اسرائیل می‌فرماید: به یاد آورید زمانی که ما به موسی وحی کردیم که از ما بخواه تا قاتل را معرفی نموده و او را به کیفر قتل بکشید و دیگران از تهمت و غرامت محفوظ و سالم بمانند و من می‌خواهم بدینوسیله به مرد نیکوکاری از امتت توسعه رزق بدهم که دین او صلوات فرستادن و برتری دادن محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و اولاد او علیهم‌السلام بر تمام مخلوقات است و می‌خواهم به پاس این عمل او را بی‌نیاز گردانم تا بداند که ثواب تعظیم و ولایت محمد و آل او صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چه اندازه است.

موسی عرض کرد: بیان فرما. خطاب رسید: ای موسی! به بنی اسرائیل بگو گاوی به این صفت که نه پیر از کار افتاده و نه جوان کار نکرده. و دارای رنگ زردی باشد که ببندگان را فرح بخشد ذبح کنند و یکی از اجزاء گاو کشته شده را به مقتول بزنند زنده می‌شود و از او (نحوه) وفاتش را سؤال کنند. گفتند: ای موسی! چطور می‌شود از زدن عضو مرده به مرده‌ی دیگر او زنده شود؟ آیا ما را مسخره می‌کنی؟ موسی گفت: پناه به خدا می‌برم از مسخرگی و نسبت دادن به خدا چیزی را که نگفته باشد. شما با امر خدا مخالفت می‌کنید؟ آیا نمی‌بینید نطفه، آب مرده‌ای بیش نیست؟ ولی همینکه نطفه مرد و زن که هر دو آب مرده هستند بیکدیگر تلاقی نمودند خداوند از آن بشری خلق می‌فرماید و این تخمهایی که در روی زمین می‌پاشید بر اثر رطوبت زمین باد می‌کند و متعفن شده و می‌میرد سپس خداوند از آن گندمهای نیکو و درختان میوه ایجاد می‌نماید؟! گفتند: ای موسی! آیا خداوند ما را به ذبح چنین گاوی امر فرموده است؟ گفت: آری.

آن‌ها گاوی بدان صفت ندیدند مگر نزد آن جوان که خداوند در شب و در عالم خواب نور محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و ائمه طاهرین علیهم‌السلام را به او نشان داده بود و فرموده بود: چون تو دوست با وفای ما هستی می‌خواهیم از اجر و پاداش محبت خودمان در دنیا به تو بدهیم. فردا برای خرید گاو تو خواهند آمد تو گاو را مفروش مگر به اذن مادرت که خداوند سخنی را به او تلقین فرموده که با بیان آن شما ثروتمند و بی‌نیاز خواهید شد.

آن جوان بسیار خوشحال شد همینکه صبح شد برای خریداری گاو آمدند. گفت: می‌فروشم به چهار دینار لکن با رضایت و اجازه مادرم. قبول کردند. از مادرش سؤال کرد گفت: بگو هشت دینار ولی اختیار با مادرم است. آن‌ها راضی شدند و از مادرش پرسیدند. مادر مرتبا قیمت را بالا می‌برد و آن‌ها به نصف راضی می‌شدند تا آنکه مادر گفت نمی‌فروشم مگر آنکه پوست گاوی بزرگتر از گاو خودم را از طلا و

مشک پر کنید. چون گاو دیگری به آن مشخصات نیافتند ناگزیر راضی شدند.

گاو را ذبح نموده و استخوان (ستون) فقرات پشت آنرا به مقتول زده و گفتند: پروردگارا! به آبروی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله این کشته را زنده نموده و به سخن درآور تا قاتل خود را معرفی نماید. فورا میت از زمین، صحیح و سالم برخاست و گفت: ای پیغمبر! خدا مرا پسر عمویم به خاطر دختر عمویم به قتل رسانید و مرا در فلان محله انداخت تا دیه قتل مرا از آن جماعت بگیرد.

موسی قاتل را گرفت و بقتل رسانید. (البته) پیش از آنکه زنده شود قطعه از آن گاو را به مقتول زدند و زنده نشد به موسی گفتند: مگر وعده نداده بودید که با این عمل مرده زنده خواهد شد پس چرا زنده نمی‌شود؟ به موسی خطاب رسید: ای موسی! من خلف وعده نمی‌کنم به آن‌ها بگو اول قیمت گاو جوان را بدهید تا این کشته زنده شود. لذا اموال زیادی جمع کردند تا رسید به مقداری که پوست یک گاو پر شد و به آن جوان دادند سپس زنده شد.

بنی اسرائیل به موسی عرض کردند: نمی‌دانیم کدام یک از این دو امر عجیب تر است زنده شدن مرده یا ثروتمند شدن این جوان با این مالهای فراوان؟ به موسی وحی رسید: که به بنی اسرائیل بگو هر که از شما دوست دارد که در دنیا زندگانی خوش و خرم داشته و در آخرت هم به بهشت برود محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او را در درگاه ما شفیع خود قرار دهد، و همانطوریکه این جوان ذکر محمد و آل او علیهم‌السلام را از موسی شنید و بر آن‌ها صلوات فرستاد و آنان را بر تمام جن و انس مقدم داشت از این جهت خداوند این همه ثروت را به او عطا فرمود تا با آن مال از غذاهای پاکیزه لذت برد و به ارحام خود صله نماید و برای خود از مؤمنین دوست بگیرد و دفع شر دشمنان خود نماید.

سپس آن جوان به موسی عرض کرد: ای پیغمبر خدا! این اموال را چگونه حفظ نمایم؟ موسی فرمود: همانطور که پیش از این متذکر به ذکر صلوات بودی، به

این اموال هم صلوات بر محمد و آل او علیهم‌السلام بخوان، همان کسی که با ذکر صلوات این اموال را روزی تو نموده است با اعتقاد داشتن تو آن‌ها را هم حفظ می‌فرماید. جوان گفت: (بعد از آن) هرگز کسی به من حسد نبرد و از مال من چیزی دزدیده نشد و هر کس قصد دزدیدن مال من می‌نمود پیش از دستبرد مبتلا و گرفتار می‌شد و خداوند مرا از شر بد خواهان حفظ می‌نمود.

همینکه مقتول زنده شد و گفتگوی جوان و حضرت موسی را شنید گفت: خداوندا! تو را قسم می‌دهم به آنچه که این جوان قسم داد و صلوات می‌فرستم بر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او و آن‌ها را شفیع خود به درگاهت قرار می‌دهم مرا با دختر عمویم در دنیا باقی گذار که با خوشی و خرمی از زندگانی بهره مند شویم و جزاء و کیفر دشمنان و حسودان را بده و رزق پاکیزه و زیادی به من عطا فرما.

خطاب به موسی رسید: به او بگو پیش از کشته شدن او شصت سال از عمرش باقی بود هفتاد سال دیگر به آن افزودیم و یکصد و سی سال عمر با خوشی و سلامت به او عطا نمودیم که در این دنیا با دختر عمویش زندگی کرده باهم بمیرند ودر آخرت نیز باهم به بهشت بروند.ای موسی اگر آن شقی قاتل هم به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او متوسل شده بود و از ما درخواست می‌نمود البته او را هم حفظ می‌کردیم و او را مفتضح نمی‌نمودیم و از قصاصش صرفنظر می‌کردیم و آن جوان را از راه دیگری ـ به همین مالی که فعلا به او عطا کرده‌ایم ـ بی‌نیاز و ثروتمند می‌نمودیم.

سپس بنی اسرائیل خدمت موسی آمده گفتند: شما قبیله ما را مبتلا به فقر و درماندگی نمودی و به علت لجاجت خودمان اموال زیادی را از ما گرفتی، پس برای ما دعا کن تا خداوند روزی ما را زیاد کند، موسی به آن‌ها گفت: چقدر دل شما تاریک است مگر دعای جوان صاحب گاو و یا دعای مقتول را نشنیدید و ندیدید خداوند از برکت دعای ایشان چه نعمت و مال و زندگی مجدد به آن‌ها عطا فرمود؟ چرا خداوند را مانند آن جوان و شخص کشته نمی‌خوانید؟

همگی آنان جمع شده و گفتند: پروردگارا! ما به سوی شما توجه نموده، خداوندا به آبروی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و به حق علی و فاطمه و حسن و حسین و اولاد حسین علیهم‌السلام این فقر و بیچارگی را از ما دور کن و وسعت رزق به ما عطا فرما!

به موسی وحی رسید که به رؤسای آن‌ها بگو: به طرف فلان خرابه روند در محل معین مقداری بشکافند و از آنجا میلیونها سکه طلا که چند هزار برابر مالی است که به بهای گاو داده‌اند بیرون آورند و این ثروت بی‌کران را به خاطر توسلی که به محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نمودند عطا کردیم. رؤسای بنی اسرائیل به محل مقرر رفته و آنرا شکافته و ذخایر بیشماری بدست آوردند و بی‌نیاز شدند.⁽¹⁾

فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا کَذَلِکَ یُحْیِی اللّه‌ُ الْمَوْتَی وَیُرِیکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ علیه‌السلام علیهاالسلام

«پس فرمودیم: «پاره‌ای از آن [گاو سر بریده را] به آن [مقتول[ بزنید» [تا زنده شود]. این گونه خدا مردگان را زنده می‌کند، و آیات خود را به شما می‌نمایاند، باشد که بیندیشید».

ابی الحسن امام رضا علیه‌السلام فرمود: «اگر بنی اسرائیل بعد از امر به ذبح گاو، هر گاوی را ذبح می‌کردند که برایشان جایز بود خداوند بر آن‌ها سخت نمی‌گرفت ولی چون ایشان بر خود سخت گرفتند پس حق تعالی نیز بر ایشان سخت گرفت تا کار بجایی رسید از گرانی قیمت آن نمی‌خواستند ذبح کنند».

از تفسیر امام حسن عسکری علیه‌السلام معلوم می‌شود که چون صاحب گاو در رؤیاء (خواب) صادقه، اقرار به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت اهل بیت طیبین او علیهم‌السلام کرده بود حق تعالی او را در دنیا به وسیله این گاو ثروتمند نمود.

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُم مِّنْ بَعْدِ ذَلِکَ فَهِیَ کَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا یَتَفَجَّرُ مِنْهُ الاْءَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا یَشَّقَّقُ فَیَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاء وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا یَهْبِطُ مِنْ خَشْیَةِ اللّه‌ِ وَمَا اللّه‌ُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ علیه‌السلام

«سپس دلهای شما بعد از این [واقعه] سخت گردید، همانند سنگ، یا سخت‌تر از آن، چرا که از برخی سنگها، جویهایی بیرون می‌زند، و پاره‌ای از آن‌ها می‌شکافد و آب از آن خارج می‌شود، و برخی از آن‌ها از بیم خدا فرو می‌ریزد، و خدا از آنچه می‌کنید غافل نیست».

قساوت یهودیان و معجزه رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه «ثم قست قلوبکم» فرمود: «این آیه خطاب به یهودیانی است که پس از آن همه معجزات که در زمان موسی دیدند و آیاتی که از توسل به نام محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مشاهده نمودند دلهای آن‌ها تاریک شده و خشکید و از رحمت خدا دوری جستند مانند سنگهایی که بطور کلی خشک بوده و رطوبتی از آن ترشح نمی‌شود. گر چه بعضی از سنگها هستند که شکافته و چشمه‌های آب از آن‌ها جاری می‌شود ولی دل این یهودیان سخت‌تر از سنگ بوده و ابدا خیری از آن‌ها حاصل نمی‌شود و بعضی از سنگها اگر به نام خدا و محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و فاطمه و حسن و حسین و ذریه او علیهم‌السلام قسم دهند او را از ترس فرو ریخته و درهم می‌شکند ولی در دل یهودیان مؤثر واقع نشده و بیم و هراسی به خود راه نمی‌دهند و البته خدا به قلب آن‌ها آگاه و داناست و کیفر آن‌ها را خواهد داد.

جمعی از رؤسای یهود به پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عرض کردند: شما ما را در قرآن سرزنش کرده و ادعا نمودید که در دلهای ما خیر و نیکویی وجود ندارد، و این خلاف است در دل ما خیر هست، ما روزه می‌گیریم و صدقه می‌دهیم و با

همکیشان خود مودت و همدردی می‌نماییم.

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: خیر آن است که فقط برای رضای خدا باشد و بس و بر طبق امر خدا رفتار شود و آنچه که شما از روی ریا و برای دشمنی با رسول خدا و به منظور کسب افتخار و شهرت می‌کنید علاوه بر آنکه خیر نیست بلکه شر مطلق و سبب عذاب برای صاحبش می‌باشد.

گفتند: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شما این بیان را می‌کنی، و ما این اموال را برای از بین بردن حضرتت و باطل کردن ریاست و متفرق نمودن اصحابت که این کار جهاد اعظم است مصرف می‌کنیم، و اگر قبول نداری ما و شما در ادعا یکسان می‌باشیم ولی حق و باطل با حجت و اقامه دلیل ثابت می‌شود.

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: الان برای شما دلیل و برهانی می‌آورم که نتوانید آنرا رد کنید چون پروردگارم به من وعده داده که مکنونات دل شما را به خودتان ظاهر و آشکار نماید تا سبب برطرف شدن عذر کافرین و زیادی بصیرت مؤمنین گردد. آن‌ها گفتند: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله انصاف داری و اول کسی هستی که از دعوی نبوت برگشتی و به علت عجز در اقامه دلیل و حجت دعوی خود را باطل نموده‌ای.

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: گواهی (شهادت شهود)، راستی عمل است نه وعده نمودن. گفتند: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اگر شما راست می‌گویید که آنچه ما انفاق می‌کنیم سبب عذاب و گناه ما می‌شود از این کوه بخواه تا به صحت گفتار شما و کذب و دروغ ما شهادت بدهد. اگر سخنی گفت شما سزاوارید که از وجود مقدست پیروی نماییم و اگر سخنی نگوید معلوم می‌شود که دروغ می‌گویید. فرمود: کدام یک از این کوه‌ها را می‌خواهید شهادت بدهد، کوه بزرگی را نشان دادند.

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله توجهی بجانب آن کوه نموده و فرمود: ای کوه! تو را قسم می‌دهم به آبروی محمد و آل او علیهم‌السلام که با ذکر اسامی آن‌ها خداوند (سنگینی) عرش را بر فرشتگان حامل آن سبک فرموده و اگر ذکر آن اسماء نمی‌بود حاملان عرش که

عده آنان را جز خدا کسی نمی‌داند تاب تحمل عرش را نداشتند و به حق محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که با یاد نمودن اسامی ایشان خداوند توبه آدم را قبول نمود و به حق محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که با ذکر اسامی آن‌ها ادریس را خداوند در بهشت به مقام بلندی رسانید، ای کوه به درستی گفتار من شهادت بده و دروغگویی یهودیان را آشکار کن به آنچه خداوند در تو ودیعه گذاشته است.

فورا آن کوه متزلزل شد و آبی از آن جاری شد و صدایش بلند گردید که ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شهادت می‌دهم شما پیغمبر پروردگار عالمیانی، و بزرگ تمام مخلوقاتی، و شهادت می‌دهم که دلهای این یهودیان همانطوری است که فرمودی سخت‌تر از سنگ می‌باشد، و ابدا خیری از آن‌ها تراوش نمی‌کند، و گواهی می‌دهم که یهودیان دروغ می‌گویند.

حضرت فرمود: ای کوه! آیا خداوند به تو امر فرموده که فرمانبردار و مطیع من باشی؟ جواب داد: بله یا محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شهادت می‌دهم اگر از خدا بخواهی تمام مردم دنیا بوزینه یا خوک شوند هر آینه انجام خواهد شد و اگر اراده فرمایی آبها، آتش یا آتش‌ها را تبدیل به آب نمایید و یا آسمان را به زمین و یا زمین را به آسمان بالا ببرید انجام می‌شود و چنانچه خواسته باشی مشرق و مغرب عالم را در کیسه قرار بدهید خواهید داد. تمام آسمان و زمین و کوه‌ها و دریاها مطیع و فرمانبردار تو بوده و کلیه بادها و صاعقه‌ها و اجزاء بدن انسان و حیوانات فرمانبردار شما هستند.

یهودیان گفتند: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بر ما اشتباه کاری می‌کنی. یکی از اصحابت راپشت این کوه نشانیده‌ای و این سخنان از اوست و بر ما معلوم نیست که گوینده این سخنان کوه هست یا انسان اگر راست می‌گویی از این مکان دور شو و امر کن قطعه‌ای از این کوه جدا شده و بجانب شما بیاید و همینکه ما آنرا دیدیم امر کن آن قطعه از کوه بالا و پایین شده و دو تکه شود تا بدانیم شما با اصحابت تبانی ننموده و قراری نگذاشته‌اید.

پیغمبر اشاره به یک قطعه از سنگ آن کوه نموده و فرمود: نزدیک بیا، سنگ غلطید تا نزدیک یهودی که مقابل آن حضرت بود توقف نمود به یهودی فرمود: این سنگ را بردار و نزدیک گوش خود ببر تا سخنانش را بشنوی، یهودی سنگ را برداشت و نزدیک گوش خود برد همان بیانات که از کوه شنیده بودند استماع نمود. پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: آیا پشت این سنگ هم کسی بود که حرف بزند؟ گفتند: امر کن دو قطعه شود پیغمبر به نقطه دوری از صحرا رفته فرمود: ای کوه به حق محمد و آل محمد علیهم‌السلام که صالح پیغمبر به نام آن‌ها از خدا خواست بر قوم عاد بادی بوزد تا هلاک شوند و خداوند به جبرئیل امر فرمود که صیحه‌ای در میان قوم صالح بزن و آنان را مانند چوب خشکیده نمود، به اذن خداوند از جایت حرکت نما بسوی من بیا.

پیغمبر دست مبارک را به زمین نهاد ناگاه کوه از جا کنده شد و مانند اسبی شد و به سرعت در برابر پیغمبر قرار گرفته و گفت: ای رسول خدا! من مطیع و فرمانبردار تو هستم و به کوری چشم این یهودیان انکار کننده. به هر امری که بفرمایی حاضرم.

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: این دشمنان من خواستند که تو از جای خود کنده شوی و دو قطعه گردی و بالایت پایین و پایین تو به بالا رود. کوه صدا زد ای یهودیان: این معجزاتی که از پیغمبر مشاهده می‌کنید مگر از معجزاتی که موسی آورد کوچکتر است؟ و آیا شما گمان دارید که به موسی ایمان دارید؟

یهودیان بیکدیگر نظاره کرده و عده‌ای به هم گفتند: چاره جز تصدیق نداریم. بعضی از آن‌ها گفتند این مردی ساحر و جادوگر است و از شخص ساحر عملیات عجیب و غریب ظاهر می‌شود، به آنچه مشاهده می‌نمایید فریب نخورید. آن کوه صدا زد: ای دشمنان خدا!، پیشینیان شما هم به موسی همین سخن را می‌گفتند تا معجزات او را باطل نموده و نادیده بگیرند و آن کوه حجت خدا را به یهودیان با

سخنانی که بیان نمود تمام کرد».⁽¹⁾

اخبار عرض ولایت بر کوهها و نهرها و آسمانها و حیوانات و اخبار تأثر و تألم آن‌ها در شهادت حضرت سید الشهداء علیه‌السلام و اخبار آمدن حیوانات و عرض حاجت آن‌ها نزد ائمه علیهم‌السلام و قصه هدهد و قضیه مورچه در سوره نمل و شهادت سوسمار به رسالت حضرت نبی اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و تسبیح سنگ ریزه در دست مبارک آن حضرت فراوان است که در کتاب مدنیة المعاجز و غیر آن در باب معجزات نبی اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ائمه علیهم‌السلام نقل شده است.

أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ یُوءْمِنُواْ لَکُمْ وَقَدْ کَانَ فَرِیقٌ مِّنْهُمْ یَسْمَعُونَ کَلاَمَ اللّه‌ِ ثُمَّ یُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ یَعْلَمُونَ علیه‌السلام قدس‌سرهم

«آیا طمع دارید که [اینان] به شما ایمان بیاورند؟ با آنکه گروهی از آنان سخنان خدا را می‌شنیدند، سپس آن را بعد از فهمیدنش تحریف می‌کردند، و خودشان هم می‌دانستند».

حیله و تزویر یهودیان

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در مورد تفسیر آیه «ا فتطمعون ان یؤمنوا لکم» فرمود: «زمانی که با مشاهده معجزات پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عذری برای یهودیها باقی نماند و دیگر نتوانستند در آن آیات ظاهرات و معجزات اشتباه کاری بکنند در ظاهر گفتند: ای پیغمبر ما به تو و علی علیه‌السلام ایمان آوردیم لکن وقتی که هم مسلکان خود را می‌دیدند به آن‌ها می‌گفتند: اظهار ایمان ما برای آن است که از شر مسلمانان و آزار محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمن باشیم! و علاوه بر این چون اصحاب پیغمبر خیال می‌کنند که ما ایمان آورده‌ایم اسرار خود را به ما اطلاع داده و دشمنان ایشان را شناخته و با

آن‌ها متحد شده و برای از بین بردن مسلمانان همگام می‌شویم.

با این افکار و خیالات معجزات پیغمبر را به یهودیان دیگر نمی‌گفتند. لذا خداوند پیغمبرش را از قصد سوء و افکار آن‌ها مطلع و آگاه ساخت که یهودی‌ها انکار می‌کنند که آن حضرت پیغمبر خدا است و آیه فوق را نازل فرمود: ای پیغمبر گرامی! آیا طمع داری خود و اصحابت این یهودیان را مسلمان نموده و ایمان بیاورند و حال آنکه بعضی از این‌ها کلمات خدا را در طور سینا می‌شنیدند و اوامر و نهی‌های او را گوش می‌دادند سپس کلمات آنرا حذف نموده و چون می‌خواستند به عده دیگر بگویند احکام را تغییر می‌دادند با اینکه به خوبی فهمیده و دانسته بودند، و پیشینیان آن‌ها می‌گفتند: خداوند: به ما امر و نهی نموده لکن اگر آن امور دشوار و سخت باشد نباید به آن‌ها عمل نمود و اهمیت ندارد و بر ما باکی نیست و خود آن‌ها می‌دانستند که این اظهارات دروغ بوده و صحت ندارد».⁽¹⁾

بنابراین منظور آیه این است که این طایفه (یهودیان) عادت آن‌ها از قدیم الایام این بوده که سر اطاعت نسبت به اوامر الهی فرود نیاورند و تسلیم پیغمبران او نشوند و شما مؤمنان هیچگاه توقع و انتظار ایمان آوردن اینان نداشته باشید.

وَإِذَا لَقُواْ الَّذِینَ آمَنُواْ قَالُواْ آمَنَّا وَإِذَا خَلاَ بَعْضُهُمْ إِلَیَ بَعْضٍ قَالُواْ أَتُحَدِّثُونَهُم بِمَا فَتَحَ اللّه‌ُ عَلَیْکُمْ لِیُحَآجُّوکُم بِهِ عِندَ رَبِّکُمْ أَفَلاَ تَعْقِلُونَ علیه‌السلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«و [همین یهودیان] چون با کسانی که ایمان آورده‌اند برخورد کنند، می‌گویند: «ما ایمان آورده‌ایم». و وقتی با همدیگر خلوت می‌کنند، می‌گویند: «چرا از آنچه خداوند بر شما گشوده است، برای آنان حکایت می‌کنید تا آنان به [استناد] آن، پیش پروردگارتان بر ضد شما استدلال کنند؟ آیا فکر نمی‌کنید؟»

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام در مورد آیه فوق فرمود: «بعضی از یهود از معاندین نبودند و هر گاه با مسلمانان ملاقات می‌نمودند برای آن‌ها آنچه را در تورات از صفت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بود، برایشان تعریف می‌کردند. بزرگان ایشان آنان را از این عمل منع می‌نمودند و می‌گفتند: شما اخباری تعلیم مسلمانان می‌کنید که ایشان آن‌ها را از زبان شما به عنوان حجت می‌آورند».⁽¹⁾

اعتراف عامه به شجاعت حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام

مجاهد (از عامه) می‌گوید: سبب نزول آیه این است که چون رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از جنگ احزاب فارغ شد قصد قلعه بنی قریظه و بنی النضیر کرد، آمدند. لشکر، پیرامون قلعه خیمه‌ها زدند، امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه‌السلام پرچم رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در دست داشت. پیامبر به وی فرمود: برو به برکت خدا، و یقین بدان که خدا یاور تو است و زمینها و سراهای ایشان مرا وعده داده است، آن خدایی که تو را بر عمرو بن عبدود پیروز نمود تو را رسوا نمی‌کند.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام تا به زیر قلعه آمد، چون وی را دیدند خوفی عظیم در دلشان افتاد. یکی گفت: قاتل عمرو بن عبدود آمد، دیگری از کنار قلعه آواز داد:

قتل علی عمرا صاد علی صقرا

قصم علی ظهرا هتک علی سترا

ابرم علی امرا

علی عمرو بن عبدود را کشت علی عقابی را شکار کرد

علی کمر و پشتی را شکست علی قلعه‌ای را از جا کند

علی تصمیم حمله به ما گرفت

پس حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام متوجه گردید که ایشان ترسیده‌اند.⁽¹⁾

ابی الطفیل نقل کرده: «لقد کان لعلی بن ابی طالب من السوابق ما لو ان سابقه منها قسمت بین الخلائق لاوسعهم خیرا» برای علی بن ابی طالب علیه‌السلام سوابق درخشانی است، اگر یکی از آن‌ها بین خلایق تقسیم شود همه را خیر فرا خواهد گرفت».⁽²⁾

وَمِنْهُمْ أُمِّیُّونَ لاَ یَعْلَمُونَ الْکِتَابَ إِلاَّ أَمَانِیَّ وَإِنْ هُمْ إِلاَّ یَظُنُّونَ علیه‌السلام علیهماالسلام

«و [بعضی] از آنان بی‌سوادانی هستند که کتاب [خدا] را جز خیالات خامی نمی‌دانند، و فقط گمان می‌برند».

نکوهش یهودیان عوام

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در رابطه با آیه فوق فرمود: «خداوند به پیغمبرش می‌فرماید: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله : بعضی از یهودیان خواندن و نوشتن را نمی‌دانند و راست و دروغ کتاب را تمیز نمی‌دهند و اگر کسی کتابی برای آن‌ها بخواند و بگوید این کتاب خداست اگر چه بر خلاف هم باشد نمی‌فهمند، و اگر تکذیب نبوت شما و امامت علی علیه‌السلام را می‌نمایند صرفا تقلید بزرگان خود را نموده و خودشان هم می‌دانند که این تقلید حرام است.

سپس حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: پروردگار به رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اعلام نمود که بسیاری از یهودیان مانند کودکان نادانند یعنی نمی‌توانند تورات را بخوانند بدین جهت هرچه پس از تحریف برای آنان خوانده شود نخواهند فهمید و آنچه در تکذیب رسالت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و وصایت اوصیاء او (ائمه اطهار) گفته شود

جاهلان و عامیان از بنی اسرائیل آنرا خواهند پذیرفت».⁽¹⁾

بعضی از مفسرین عامه گمان کرده‌اند پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را «امی» گفته‌اند برای اینکه خواندن و نوشتن را نمی‌دانسته. اما اخبار اهل بیت علیهم‌السلام این را تکذیب نموده و در بصائر الدرجات صفار بابی عنوان نموده که «انّ رسول اللّه یقرء ویکتب بکل لسان» رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به همه زبانها می‌خواند و می‌نوشت.

از امام جواد علیه‌السلام پرسیدند: برای چه نبی اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را «امی» می‌گویند؟ فرمود: «مردم چه می‌گویند؟ عرض کردند: گمان می‌کنند که آن حضرت نمی‌نوشته فرمود: «کذبوا علیه لعنهم اللّه» از کجا این را می‌گویند و حال آنکه خداوند در محکم کتابش می‌فرماید: «هو الذی بعث فی الامیین رسولا منهم یتلو علیهم ایاته ویزکیهم ویعلمهم الکتاب والحکمة»⁽²⁾پس چگونه تعلیم می‌کند کسی که خودش نمی‌داند.

قسم به خدا پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به هفتاد و دو زبان می‌خواند و می‌نوشت، (علم لدنی داشت) و از این جهت او را «امی» گفتند که از (اهل) مکه معظمه بوده و مکه از امهات قری است و همین است قول خدای تعالی «لتنذر ام القری ومن حولها»⁽³⁾

و اطلاق امیین بر اهل مکه برای این است که منسوب به ام القری می‌باشند و یا برای اینکه علم خواندن و نوشتن نداشته‌اند. و اما «امیون» در آیه شریفه مراد عوام یهودند که سواد خواندن و نوشتن را نداشتند».⁽⁴⁾

فَوَیْلٌ لِّلَّذِینَ یَکْتُبُونَ الْکِتَابَ بِأَیْدِیهِمْ ثُمَّ یَقُولُونَ هَـذَا مِنْ عِندِ اللّه‌ِ لِیَشْتَرُواْ بِهِ ثَمَنًا قَلِیلاً فَوَیْلٌ لَّهُم مِّمَّا کَتَبَتْ

أَیْدِیهِمْ وَوَیْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا یَکْسِبُونَ علیه‌السلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«پس وای بر کسانی که کتاب [تحریف شده‌ای] با دستهای خود می‌نویسند، سپس می‌گویند: «این از جانب خداست»، تا بدان بهای ناچیزی به دست آرند، پس وای بر ایشان از آنچه دستهایشان نوشته، و وای بر ایشان از آنچه [از این راه] به دست می‌آورند».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در مورد تفسیر آیه: «فویل للذین یکتبون الکتاب بایدیهم» فرمود: «قومی از یهودیان بودند که در تورات صفاتی برای پیغمبر می‌نوشتند بر خلاف آنچه که خداوند در تورات نازل فرموده بود و به جهال و ضعیفان یهود می‌گفتند پیغمبر آخر زمان دارای چنین مشخصات و صفات است. مرد بلند بالا و بزرگ جثه و شکم گنده و صاحب موهای بور می‌باشد و پس از پانصد سال دیگر مبعوث خواهد شد. در صورتی که مشخصات بدن و چهره پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بر خلاف آن اوصاف بود و نظر رؤسای یهود این بود که ریاست خود را حفظ نموده و از زیر سیطره نبوت پیغمبر بیرون بروند و اموال ضعیفان را به حیله و تزویر بخورند. خداوند این آیه را درباره آن‌ها نازل نموده و فرموده که چون آن‌ها بر کفر و عناد خود باقی ماندند و منکر نبوت پیغمبر و ولایت علی علیه‌السلام ولی خدا می‌باشند، لذا برای آن‌ها عذاب سخت و دردناکی مهیاست».⁽¹⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: «عبداللّه بن عمرو بن العاص هنگامی که از مجلس عثمان بیرون آمد در بین راه علی علیه‌السلام را ملاقات نمود و گفت: یا علی دیشب بیتوته و شب زنده داری نمودیم و مشغول بکاری بودیم امیدواریم که خداوند آن کار را برای این امت ثابت و برقرار بدارد.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در جواب سخنان او فرمود: بر من پوشیده نیست شب زنده

داری دیشب شما، بیتوته کردید و نهصد حرف از قرآن و کتاب خدا را تغییر دادید و تبدیل کردید و تحریف نمودید! سیصد حرف را تغییر دادید و سیصد حرف دیگر را مبدل و عوض کردید و سیصد حرف را تحریف و اسقاط نمودید! سپس حضرت آیه: «فویل للذین یکتبون الکتاب بایدیهم ثم یقولون هذا من عند اللّه...» را تلاوت فرمود.⁽¹⁾

آیه شریفه عام است نسبت به هر عصری و هر جماعتی که کتاب آسمانی و احکام الهی را تغییر و تبدیل دهند، یا بر خدا افترا و دروغ بندند.

آیه شریفه فوق بر حسب سیاق درباره علماء یهود نازل شده ولی با استناد به آیات و شهادت روایت این حقیقت بر گروهی از ستمکاران این امت منطبق است که خلافت علی علیه‌السلام را پس از شهادت رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله غصب نمودند.⁽²⁾

وَقَالُواْ لَن تَمَسَّنَا النَّارُ إِلاَّ أَیَّامًا مَّعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِندَ اللّه‌ِ عَهْدًا فَلَن یُخْلِفَ اللّه‌ُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَی اللّه‌ِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ علیهماالسلام

«و گفتند: «جز روزهایی چند، هرگز آتش به ما نخواهد رسید». بگو: «مگر پیمانی از خدا گرفته‌اید، که خدا پیمان خود را هرگز خلاف نخواهد کرد یا آنچه را نمی‌دانید به دروغ به خدا نسبت می‌دهید؟»

امام حسن عسکری علیه‌السلام در مورد تفسیر آیه فوق فرمود: «یهودیانی بودند که در ظاهر ادعای مسلمانی می‌نمودند ولی در باطن به مذهب آباء و اجداد خود بوده و نفاق می‌ورزیدند و برای هلاک پیغمبر تدبیر و توطئه‌ها داشتند و بین مسلمانان

بستگانی از آن‌ها وجود داشت که ایشان را ملامت نموده می‌گفتند: چرا شما نفاق می‌نمایید در حالی که می‌دانید این عمل شما مستوجب کیفر است و خداوند شما را عذاب خواهد فرمود؟

جواب می‌دادند: عذاب بر ما زودگذر بوده و چند روزی بیش نیست و پس از مدت کمی وارد بهشت خواهیم شد. برای عذاب کوتاه و تمام شدنی نباید در دنیا دچار ناملایمات شده و زیر بار حکم محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برویم و آرزوی خود را از دست بدهیم.

خداوند فرمود: ای پیغمبر! به آن‌ها بگو: آیا با خدا عهد بسته‌اید که شما را عذاب نکند؟ بدانید انکار نبوت پیغمبر و ولایت و امامت علی علیه‌السلام باعث عذاب جاوید و همیشگی است. پس شما جرأت بر مخالفت با ایشان ننموده و سبب اغوا و فریب مردم نشوید و بدانید که با این ادعا شما دروغ می‌گوئید.⁽¹⁾

بَلَی مَنْ کَسَبَ سَیِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِیـئَتُهُ فَأُوْلَـئِکَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ علیهماالسلام قدس‌سره

«آری، کسی که بدی به دست آورد، و گناهش او را در میان گیرد، پس چنین کسانی اهل آتشند، و در آن ماندگار خواهند بود».

امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه فوق فرمود: «گناهی که انسان را احاطه می‌کند چیزی است که یا باعث خروج شخص از دین خدا می‌شود چون مخالفت با ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام مورد سخط و غضب الهی واقع می‌گردد؛ زیرا کفر به خدا و رسول و ائمه علیهم‌السلام به شمار می‌آید و چنین شخصی داخل در جهنم می‌شود».⁽²⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمود: «هر کس امامت امیرالمؤمنین علیه‌السلام را انکار نماید آن شخص در آتش جهنم جاوید می‌ماند».⁽¹⁾

از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سؤال نمودند: اصحاب جهنم کیانند؟ فرمود: «هر کس بعد از من با علی جنگ کند کافر است و اهل جهنم می‌باشد. آگاه باشید ای مردم! علی پاره تن من است، هر کس با علی دشمنی کند دشمنی با من کرده و خدا را بغضب در آورده است. بعد به علی علیه‌السلام خطاب کرده فرمود: «یا علی دشمنی با تو دشمنی با من است و دوستی با تو دوستی با من است و تو در میان امت من حجت خدا هستی».⁽²⁾

وَالَّذِینَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُولَـئِکَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ علیهماالسلام رضی‌الله‌عنه

«و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند آنان اهل بهشتند و در آن جاودان خواهند بود».

سبب نزول آیه

ابن عباس می‌گوید: از جمله آیات خصوصی که در شأن پیامبر اعظم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و اهل بیت علیهم‌السلام آن حضرت نازل شده است همین آیه است.

وی می‌گوید: این آیه به حضرت علی علیه‌السلام اختصاص دارد؛ زیرا بعد از پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اولین مؤمن و اولین نمازگذار بود. علی دارای چهار خصلت خصوصی بود:

1 ـ او اولین شخص عربی و عجمی بود که با پیامبر اسلام نماز خواند.

2 ـ در هر جنگی پرچمدار رسول خدا بود.

3 ـ در جنگ مهراس که همه شکست خوردند علی با پیامبر خدا بود.

4 ـ تنها کسی که پیغمبر عظیم الشأن اسلام را غسل داد و به خاک سپرد علی بود.⁽¹⁾

وَإِذْ أَخَذْنَا مِیثَاقَ بَنِی إِسْرَائِیلَ لاَ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللّه‌َ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا وَذِی الْقُرْبَی وَالْیَتَامَی وَالْمَسَاکِینِ وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِیمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّکَاةَ ثُمَّ تَوَلَّیْتُمْ إِلاَّ قَلِیلاً مِّنکُمْ وَأَنتُم مِّعْرِضُونَ علیهماالسلام علیهاالسلام

«و چون از فرزندان اسرائیل پیمان محکم گرفتیم که: «جز خدا را نپرستید، و به پدر و مادر، و خویشان و یتیمان و مستمندان احسان کنید، و با مردم [به زبان] خوش سخن بگویید، و نماز را به پا دارید، و زکات را بدهید»، آنگاه، جز اندکی از شما، [همگی] به حالت اعراض روی برتافتید».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در رابطه با تفسیر آیه فوق می‌فرماید: «خداوند به یهودیان فرمود: به یاد آورید زمانی که از شما پیمان محکم گرفتیم که جز خدا را پرستش ننمایید و نسبت به پدر و مادر و بستگان خویش احسان کنید و از یتیمان دلجوئی و دستگیری کرده و با مردم خوشرفتاری نمایید و نماز را به پاداشته و بر محمد و آل او صلوات بفرستید ولی شما بر عکس از تعهدی که پیشینیان شما نموده بودند رو برگردانیده و اعراض از آن عهد و پیمان نموده و غافل شده‌اید».⁽²⁾

حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: که از رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شنیدم که فرمودند: من و

علی دو پدر این امت هستیم، حقوق ما بر گردن امت بیشتر از حقوقی است که پدر و مادرشان دارند. اگر امت دستورات من و علی را اطاعت کنند از آتش جهنم نجاتشان می‌دهیم و ایشان را به جمع بندگان آزاده و خوب وخدا ملحق خواهیم کرد».⁽¹⁾

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «هرکس حق خویشاوندی خود را نسبت به پدر و مادر رعایت کند در بهشت دارای یک میلیون مقام و رتبه خواهد بود، سپس فرمود: هرکس حق خویشاوندی و قرابت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام را رعایت نماید بقدر برتری فضیلت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام نسبت به پدر و مادرش در بهشت به او درجه و ثواب خواهند داد.

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: خداوند در قرآن کریم تأکید بر احسان نسبت به پدر و مادر نموده (در قولش که می‌فرماید:) «وبالوالدین احسانا» بدانید! بهترین والدین شما محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام است، حق ایشان را اداء نموده و شکر و سپاسگزاری کنید».⁽²⁾

حضرت امام حسن مجتبی علیه‌السلام فرمودند: «محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام والدین این امت هستند، خوشا به حال کسی که عارف به حق آن‌ها بوده و مطیع و فرمانبردار آنان باشد، و به اوامر و نواهی (نهی‌های) ایشان تمکین کند».⁽³⁾

حضرت امام حسین علیه‌السلام فرمودند: «هر کس حق بهترین والدین خود یعنی محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام را شناخته و اطاعت ایشان کند در روز قیامت به او گفته می‌شود ورود تو به بهشت حلال شد از هر دری که میل داری داخل شو».⁽⁴⁾

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: هر که بخواهد بداند در پیشگاه پروردگار چه منزلت و مقامی دارد نظر کند و ببیند قدر و منزلت بهترین والدینش یعنی محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام در نزد او تا چه حد و پایه است».⁽¹⁾

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: «هر کس رعایت حقوق برترین والدین خود محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام را بنماید تضییع حق ابوین خود را نکرده است؛ زیرا پدر و مادرش به وسیله محمد و علی علیهماالسلام از آن فرزند راضی خواهند شد.⁽²⁾

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمودند: «عظمت ثواب صلوات بر بهترین والدین حضرت محمد و علی علیهماالسلام برابر قدر و منزلت صلوات فرستنده است.⁽³⁾

نیز فرمودند: آیا می‌پسندید که از شما سِمَت فرزندی والدینتان نفی شود و بگویند: مثلا شما فرزند فلان و فلانه نیستید؟ عرض کردند: خیر، پس فرمود: سعی و کوشش نمایید که شما را از بهترین والدین خود حضرت محمد و علی علیهماالسلام نفی و سلب نکنند.⁽⁴⁾

حضرت امام جواد علیه‌السلام فرمود: «هر کس والدین روحانی و حقیقی خود محمد و علی علیهماالسلام را گرامی‌تر از پدر و مادر نداند چنین شخصی در حلال و حرام و زیاد و کم احکام خدا وارد نبوده و چیزی نمی‌فهمد».⁽⁵⁾

حضرت امام زین العابدین علیه‌السلام فرموده: «حق قرابت و خویشی پدری دینی و روحانی ما آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سزاوارتر است از حق قرابت پدر و مادر صلبی؛ زیرا والدین روحانی و دینی؛ پدر و مادر نسبی را راضی می‌فرمایند: ولی پدر و مادر

نمی‌توانند جلب رضایت ابوین دینی را بنمایند».

امام علی النقی علیه‌السلام می‌فرماید: «اختیار نمودن و برتری دادن خویشان دینی خود ـ محمد و علی علیهماالسلام ـ موجب تعظیم حضرت حق می‌شود و هر که خویشان نسبی خود را بر خویشان محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام مقدم بدارد نسبت به مقام شامخ خداوندی اهانت روا خواهد داشت».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «مرد فقیری بود که با خانواده‌اش در کمال سختی زندگی می‌کرد، روزی برای تلاش معاش و تهیه نان و غذا از منزلش خارج و به هر طرف سرگردان می‌گردید و با کوشش زیادی که به عمل آورد فقط یکدرهم فراهم نمود و خواست با آن وجه اندک، مختصر قوتی تهیه نموده به منزل برگردد. در بین راه ناگاه به زن و مردی از خاندان آل عصمت علیهم‌السلام برخورد و آثار ناتوانی بر چهره ایشان بدید با خود اندیشید که خویشان محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بر خانواده‌ام برتری دارند گرچه عیال و اولادم گرسنه بوده و چشم به راهند که برای آن‌ها نان ببرم ولی این‌ها سزاوارتر از عیالم می‌باشند، و آنچه از نان و غذا تهیه نموده بود به آن‌ها تقدیم کرده و آهسته آهسته به طرف خانه رهسپار شد به فکر آن بود که به زن و بچه خود چه بگوید.

همینطور که مشغول تفکر بود و راه می‌رفت ناگاه چشمش به جمعیتی افتاد که در جستجوی او بوده و بطلب او می‌آمدند. به محض ملاقات، نامه و پانصد درهم به دست او دادند و گفتند: این بهای مال التجاره‌ای است که در بین مکه و مدینه داشتی، بعلاوه قسمتی از درآمد تو را هم در مصر نگاهداشته‌اند که بعدا برایت خواهند فرستاد.

آن مرد از آن پول زندگی خانواده خود را سر و سامان داده و به صرف نیازهای آن‌ها رسانید و در همان شب پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام را در خواب دید که به او فرمودند: «دیدی چگونه بر اثر مقدم داشتن خویشان ما بر عیال و اولادت، تو را

ثروتمند و مال دار نمودیم؟ و دید آن دو بزرگوار به اشخاصی که آن مرد مطالباتی از آن‌ها داشته و از تأدیه خودداری نموده بودند امر فرمودند که باید تا فردا طلب این شخص را بپردازید و گرنه هلاک خواهید شد. صبح روز بعد همه بدهکاران بدهی خود را به او پرداختند حتی سهم الارثی که سالها در نزد پسر عمویش داشته و نمی‌پرداخت. آن روز آورد و به او پرداخت و در حدود صد هزار دینار مال برایش جمع شده بود.

باز شب بعد پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام را در خواب دید که به او فرمودند: ما بدهکاران تو را تهدید و امر نمودیم که اموالت را به تو برسانند و به حاکم مصر هم دستور دادیم املاکت را فروخته و بهای آنرا برایت بفرستد.

و چند روز بعد سیصد هزار درهم پول اموالی که حاکم مصر فروخته بود رسید و آن مرد از ثروتمندترین افراد مدینه شد.

باز شب دیگری پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را در خواب دید و فرمود: ای بنده خدا! این پاداش عمل تو در این دنیا است؛ چرا که نسبت به فرزندان من محبت و نیکی نموده و آن‌ها را بر بستگان خودت تقدم و برتری دادی. البته در آخرت چندین هزار برابر پاداش این نیکی را خداوند به تو عطا می‌فرماید».⁽¹⁾

و نیز حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: بیچاره‌ترین یتیمها کسی است که دسترسی به امام زمان خود نداشته و از احکام دین خود بی‌اطلاع باشد. هر کس از شیعیان آگاه به علوم ما، این قبیل یتیم‌های جاهل را هدایت نماید، در بهشت همنشین ما خواهد بود».⁽²⁾

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: پدرانم از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نقل نموده‌اند که امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: «هر یک از شیعیان ما که به شریعت ما دانا و

آگاه بوده و شیعیان ضعیف و جاهل را از تاریکی جهل و نادانی به سوی نور علم و دانشی که ما به او عطا کرده‌ایم رهبری و هدایت نماید، روز قیامت می‌آید در حالی که تاجی از نور بر سر او می‌درخشد و اهل محشر را روشنی می‌بخشد. پس، از جانب پروردگار منادی ندا می‌کند: این عالم از شاگردان مکتب آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است. ای مردم! هر کسی که در دنیا به واسطه علم او از وادی جهالت و نادانی نجات یافته به نور او چنگ بزند تا از حیرانی و تاریکی محشر بیرون آید. ناگاه کلیه کسانی که از آن عالم چیزی یاد گرفته و مشکلی از مسائل خود را روشن نموده و قلبش به نور معرفت آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله منور و رفع اشتباه از او شده است به سوی بهشت رهبری می‌شوند».

و آن حضرت فرمود: «عالمی که به نور علم خویش متکفل ایتام مسلمانان شده و شیعیان آل محمد علیهم‌السلام را از وادی جهالت و نادانی به شاهراه علم و دانش هدایت نماید فضیلتش به مراتب بالاتر از کسی است که تکفل یتیمی را به عهده گرفته و به او لباس و خوراک بدهد».⁽¹⁾

بنابراین ذی القربای پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که محبت آن‌ها واجب و مزد رسالت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است از لوازم ایمان می‌باشد.

وَإِذْ أَخَذْنَا مِیثَاقَکُمْ لاَ تَسْفِکُونَ دِمَاءکُمْ وَلاَ تُخْرِجُونَ أَنفُسَکُم مِّنْ دِیَارِکُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنتُمْ تَشْهَدُونَ علیهماالسلام ثُمَّ أَنتُمْ هَـوءُلاء تَقْتُلُونَ أَنفُسَکُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِیقًا مِّنکُم مِّنْ دِیَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَیْهِم بِالإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ یَأتُوکُمْ أُسَارَی تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَیْکُمْ إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُوءْمِنُونَ بِبَعْضِ الْکِتَابِ وَتَکْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاء مَنْ یَفْعَلُ ذَلِکَ

مِنکُمْ إِلاَّ خِزْیٌ فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَیَوْمَ الْقِیَامَةِ یُرَدُّونَ إِلَی أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللّه‌ُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ علیهماالسلام قدس‌سرهم أُولَـئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُاْ الْحَیَاةَ الدُّنْیَا بِالآَخِرَةِ فَلاَ یُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلاَ هُمْ یُنصَرُونَ ‌وسلم

«و چون از شما پیمان محکم گرفتیم که: «خون همدیگر را مریزید، و یکدیگر را از سرزمین خود بیرون نکنید»، سپس [به این پیمان[ اقرار کردید، و خود گواهید. [ولی] باز همین شما هستید که یکدیگر را می‌کشید، و گروهی از خودتان را از دیارشان بیرون می‌رانید، و به گناه و تجاوز، بر ضد آنان به یکدیگر کمک می‌کنید. و اگر به اسارت پیش شما آیند، به [دادن [فدیه، آنان را آزاد می‌کنید، با آنکه [نه تنها کشتن، بلکه] بیرون کردن آنان بر شما حرام شده است. آیا شما به پاره‌ای از کتاب [تورات] ایمان می‌آورید، و به پاره‌ای کفر می‌ورزید؟ پس جزای هر کس از شما که چنین کند، جز خواری در زندگی دنیا چیزی نخواهد بود، و روز رستاخیز ایشان به سخت‌ترین عذابها باز برند، و خداوند از آنچه می‌کنید غافل نیست. همین کسانند که زندگی دنیا را به [بهای] جهان دیگر خریدند. پس نه عذاب آنان سبک گردد، و نه ایشان یاری شوند».

مسلمانانی که شباهت به یهود دارند

حضرت عسکری علیه‌السلام در مورد تفسیر آیه «واذ اخذنا میثاقکم لا تسفکون دماءکم» فرمودند: پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: وقتی که این آیه درباره یهودیان نازل شد آن‌ها نقض عهد کرده پیغمبران خدا را تکذیب و آنان را به قتل می‌رسانیدند.

سپس فرمود: ای مسلمانان! آیا به شما خبر بدهم،کسانی که در امت من شباهت به یهودیان دارند؟ عرض کردند: بفرمایید آن‌ها چه اشخاصی هستند؟

فرمود: عده‌ای از امت من ادعا می‌کنند که مسلمانند ولی بهترین فرزندان مرا به قتل می‌رسانند و شریعت مرا تغییر می‌دهند: آن‌ها دو فرزندم حسن و حسین علیهماالسلام را می‌کشند همانطوری که پدران این یهودیان، زکریا و یحیی را کشتند. بدانید! خداوند آن‌ها را لعنت می‌کند و پیش از آنکه قیامت فرا رسد قائم آل محمد (عجل اللّه تعالی فرجه) را می‌فرستد تا باقیمانده فرزندان آن‌ها را به قتل برساند و آن قائم (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) از اولاد فرزندم حسین علیه‌السلام می‌باشد و آنان را با شمشیر، به جهنم می‌فرستد. خداوند لعنت کند قاتل و یاری کننده قاتل حسین علیه‌السلام را یا آن کسی که ساکت ماند تا حسین علیه‌السلام را بکشند.

بدانید! خداوند بر گریه کنندگان حسین علیه‌السلام از روی ترحم و مهربانی درود می‌فرستد و بر کسانی که قاتلان حسین علیه‌السلام را لعنت می‌کند نیز رحمت می‌فرستد و هر کس راضی به قتل حسین علیه‌السلام باشد شریک در خون اوست و از قاتلین او محسوب می‌شود و آنان و یاری کنندگان آن‌ها از دین خدا بیزارند و خدا هم از آن‌ها بیزار است و خداوند به فرشتگان امر می‌کند که اشک چشم گریه کنندگان بر حسین علیه‌السلام را گرفته و به خازن بهشت بسپارند تا آنرا با آب زندگانی مخلوط کنند و عطر و لذت آن چند هزار برابر زیاد شود و فرشتگانی را مأمور فرماید تا اشک شوق کسانی که از قتل حسین علیه‌السلام مسرور می‌شوند را گرفته و به مالک جهنم بدهند تا به حمیم و غساق مخلوط کنند تا حرارت و عفونت آن برای دشمنان آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چند هزار برابر زیاد شود».⁽¹⁾

ملاحظه: اگرچه این آیات درباره توبیخ بنی‌اسرائیل به سبب جنایاتی که بر نیکان و پیغمبران روا داشتند نازل شده، ولی قابل انطباق بر همه موارد می‌باشد از جمله قابل تطبیق است نسبت به ظلمهائی که سومی درباره اباذر معمول داشت، که او را در هنگام پیری و بیماری و فرسودگی از وطن خود در مدینه منوره تبعید و آواره

نمود و در بیابان سوزان ربذه او را جای داد، که او پس از اندک زمانی به سبب بیماری از دنیا در گذشت. در صورتیکه ابا ذر ضمن اعتراضی سؤال نمود: چنانچه مرا در میان لشکریان به اسارت ببرند چه خواهی کرد؟ سومی گفت: فداء (عوض) خواهم داد و تو را رها خواهم نمود.⁽¹⁾

...أَفَکُلَّمَا جَاءکُمْ رَسُولٌ بِمَا لاَ تَهْوَی أَنفُسُکُمُ اسْتَکْبَرْتُمْ فَفَرِیقًا کَذَّبْتُمْ وَفَرِیقًا تَقْتُلُونَ علیهماالسلام علیه‌السلام

«...پس چرا هر گاه پیامبری چیزی را که خوشایند شما نبود برایتان آورد، کبر ورزیدید؟گروهی را دروغگو خواندید و گروهی را کشتید».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در رابطه با تفسیر آیه فوق فرمود: «خداوند به یهودیان خطاب نموده و می‌فرماید: آیا مشاهده نمودید که از معجزه محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله کوه به سخن درآمد و با آن حضرت تکلم نمود و بعد دو نیم شد؟ و سپس آن‌ها را توبیخ و سرزنش می‌نماید و متذکر می‌شود که ما به موسی تورات را که مشتمل بر ذکر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امامت علی و ائمه طاهرین علیهم‌السلام بود عطا کردیم، و حال مسلمانان را در آن بیان نموده و عاقبت مخالفین و منکرین را هم به خوبی شرح دادیم و بعد از موسی انبیایی از پی هم فرستادیم، و به عیسی بن مریم معجزاتی عطا نمودیم که مرده را زنده می‌کرد و کر و گنگ را شفا می‌داد و هر چه در خانه‌های خود خورده و یا ذخیره می‌نمودید به شما اطلاع می‌داد و او را به وسیله جبرئیل تقویت کردیم. وقتی که قصد کشتن او را داشتند از گوشه خانه او را به آسمان برده و امر را بر آن‌ها مشتبه نمودیم و به جای عیسی شخص دیگری به نظر آن‌ها جلوه‌گر ساختیم».⁽²⁾

همچنین حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: «هیچ معجزه‌ای برای پیغمبران پیشین نبوده که بزرگتر و کاملتر آن از حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ظاهر گردیده است.⁽¹⁾

امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: «منظور از «بما لا تهوی انفسکم» ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام است که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از جانب پروردگار ابلاغ نموده، اما چون بر خلاف میل شما بوده انکار کرده بر اثر تکبر گروهی از اهل بیت عصمت و طهارت را تکذیب و گروهی را بقتل رسانیدید.⁽²⁾

ملاحظه: کتاب تورات مشتمل بر احکام خدا و فضل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهل بیت او و امامت علی علیه‌السلام و ائمه هدی علیهم‌السلام است و مشتمل بر شرافت شیعیان و سوء عاقبت مخالفان است.

وَقَالُواْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَل لَّعَنَهُمُ اللَّه بِکُفْرِهِمْ فَقَلِیلاً مَّا یُوءْمِنُونَ علیهماالسلام علیهماالسلام

«و گفتند: «دلهای ما در غلاف است». [نه، چنین نیست] بلکه خدا به سزای کفرشان، لعنتشان کرده است. پس آنان که ایمان می‌آورند چه اندک شماره‌اند».

دلهای یهودیان در پرده است

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه «وقالوا قلوبنا غلف» فرمود: یهودیان چون معجزات پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را مشاهده کرده و دیدند که به آن‌ها می‌فرماید: قلبهایشان چون سنگ سخت می‌باشد گفتند: دل‌های ما مرکز خیرات و منبع دانش است، فرمود: با آنکه این ادعا را می‌نمایید باز او را نمی‌شناسید و

فضائل اهل بیت مرا که در کتب پیغمبران و به زبان آن‌ها بیان شده باز هم منکرید. اما بدانید! خداوند شما را از خیر و دانش دور ساخته است و اندکی از شما ایمان مختصری آورده، و اگر تصدیق نبوت من نکنید به قسمتی از آیات تورات کافر می‌شوید. بنابراین ایمان و تصدیق به بعضی از آیات تورات برای شما سودمند نمی‌باشد.⁽¹⁾

وَلَمَّا جَاءهُمْ کِتَابٌ مِّنْ عِندِ اللّه‌ِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ وَکَانُواْ مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُواْ فَلَمَّا جَاءهُم مَّا عَرَفُواْ کَفَرُواْ بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّه عَلَی الْکَافِرِینَ

«و هنگامی که از جانب خداوند کتابی که مؤید آنچه نزد آنان است بر ایشان آمد، و از دیر باز [در انتظارش] بر کسانی که کافر شده بودند پیروزی می‌جستند، ولی همین که آنچه [که اوصافش] را می‌شناختند بر ایشان آمد، انکارش کردند. پس لعنت خدا بر کافران باد».

انتظار یهودیان به ظهور حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام در مورد تفسیر آیه «وکانوا من قبل یستفتحون علی الذین کفروا» فرمود: یهودیان علیرغم اینکه خبر از ظهور رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام را به نقل از تورات داشتند و جهت نصرت و یاری آن حضرت از دیار و شهرهای خود مهاجرت نمودند ولی چون پیغمبر مبعوث شد و به جانب مدینه هجرت فرمود آنان آن حضرت را مانند فرزندان خود شناختند اما به حضرت کافر شدند و اما اشخاصی که کافر بودند به پیغمبر ایمان آورده و از انصار او شدند، این

است معنای «فلما جاءهم ما عرفوا کفروا به».⁽¹⁾

جابر تفسیر آیه فوق را از حضرت باقر علیه‌السلام سؤال کردم نمود، حضرت فرمود: «ای جابر! باطن آیه این است که وقتی پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آیاتی از طرف خداوند درباره ولایت و امامت علی علیه‌السلام آورد، منافقین و بنی امیه علی علیه‌السلام را به امامت و ولایت فهمیدند و شناختند و دریافتند که آن حضرت امیرالمؤمنین است، ولی پس از شناختن و اقرار نمودن به امامت و ولایت او کافر شدند. و مراد از کافرین که خداوند در این آیه به آن‌ها لعنت نموده بنی امیه و هر که منکر و مخالف امیرالمؤمنین علیه‌السلام است می‌باشد».⁽²⁾

توسل جستن یهودیان به حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهلبیت علیهم‌السلام

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه «ولما جاءهم کتاب من عند اللّه» فرمود: «خداوند یهودیان را مذمت نموده؛ زیرا قرآن از نزد خداوند نازل شده و آن تصدیق کننده تورات بود و در تورات هم بیان شده بود که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از نسل اسماعیل است و به بهترین خلایق [یعنی] علی ولی خدا علیه‌السلام تقویت می‌شود. و آن‌ها قبل از ظهور آن حضرت از خداوند مسئلت می‌نمودند که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را بر کفار فتح و نصرت عطا کند. همینکه حضرتش مبعوث شد و بر کفار غلبه نمود یهودیان آنچه که از اوصاف پیغمبر در تورات خوانده و می‌شناختند انکار نموده و از راه بغض و حسد بر محمد و علی علیهماالسلام ستم نمودند.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: خداوند به پیغمبرش خبر داد که چگونه یهودیان قبل از بعثت انتظار ظهور او را داشته و از خداوند نصرت حضرتش را بر دشمنان و کفار می‌خواستند و به محمد و آل او متوسل می‌شدند و در زمان حضرت موسی و بعد

از آن به یهودیان امر شده بود در شداید و مهماتی که بر آن‌ها روی آور شود خداوند را به آبروی محمد و آلش علیهم‌السلام قسم دهند تا رفع شداید و بلیات را از آن‌ها بنماید و یهودیان این کار را می‌نمودند و حتی یهودیان مقیم یثرب و مدینه پیش از ظهور پیغمبر خاتم در هر کاری خدا را به مقام و منزلت محمد و آل محمد علیهم‌السلام می‌خواندند و خداوند مهمات آن‌ها را مرتفع می‌فرمود.

ده سال قبل از بعثت پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دو طایفه اسد و غطفان که از مشرکین بودند با مرد یهودی دشمن بوده و قصد آزار او را داشتند، آن مرد با توسل به محمد و آل محمد علیهم‌السلام دفع شر دشمنان خود را نمود و با آنکه عدد مشرکین سه هزار سوار بوده و دوستان مرد یهودی فقط سیصد نفر سوار بودند، همینکه روبروی هم رسیدند، یهودیان با ذکر نام محمد و آل محمد علیهم‌السلام بر آن‌ها حمله نموده مشرکین را شکست دادند، کفار از سایر طوایف عرب مدد طلبیده و سی هزار نفر شدند و به دنبال آن سیصد نفر یهودی رفتند و روستای آن‌ها را محاصره کرده و جریان آب ایشان را قطع و نگذاشتند آذوقه به آن‌ها برسد. یهودیان از مشرکین امان خواستند کفار به آن‌ها امان نداده و گفتند: چاره‌ای جز جنگ با شما نداریم! مردانتان را به قتل رسانیده و زنان و فرزندانتان را به اسیری می‌بریم.

یهود با یکدیگر مشورت نموده و چاره‌اندیشی کردند، عاقلان قوم به آن‌ها گفتند: مگر موسی پیشینیان شما را امر نکرده است که در موقع سختی و اضطرار از محمد و آل محمد علیهم‌السلام یاری بجویید؟ گفتند آری، گفتند: پس همه با هم متوسل شده و از پروردگار به مقام و منزلت محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مسئلت نموده تا شر ستمکاران را از شما برگرداند.

پس گفتند: خداوندا!، ستمکاران آب را به روی ما بسته‌اند جوانان ما ناتوان و اطفال ما نزدیک است از شدت عطش و تشنگی هلاک شوند.

خداوند بر ایشان ترحم فرموده بارانی بر آن‌ها ببارید که حوضها و ظرفهای

آن‌ها پر گشت. گفتند: این احسانی است که خداوند از برکت محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بر ما نموده است و برای مشاهده وضع مشرکین بالای حصارها و پشت بام‌ها رفته دیدند چنان باران باعث اذیت و آزار کفار شده که غذاهای آن‌ها فاسد و اسلحه ایشان از کار افتاده و آن باران بی‌موقع سبب شده که عده زیادی از آن‌ها دست از محاصره برداشته و دنبال کار خود رفتند. عده‌ای هم که باقیمانده بودند به یهودیان گفتند: اگر چه از آب باران سیراب شده و دفع مضیقه شما شد اما غذا و طعام از کجا می‌آورید؟! اگر چه عده‌ای از ما رفته‌اند ولی ما هرگز بر نمی‌گردیم تا شما را هلاک و اهل و عیالتان را اسیر و اموالتان را به غنیمت بریم تا دلمان خنک بشود!

یهودیان گفتند: خدایی که ما را با توسل به محمد و آل او علیهم‌السلام از خطر تشنگی رهانیده و سیراب فرمود قادر است که خوراک ما را هم تأمین نماید و آن خداوند توانایی که وسیله فرار عده‌ای از شما را فراهم ساخت می‌تواند بقیه شما را هم متواری و شکست دهد، آن وقت از پروردگار قادر متعال درخواست نمودند که به حق محمد و آل محمد علیهم‌السلام آن‌ها را اطعام نموده و گرسنگی را از میانشان بردارد.

ناگاه قافله‌ای با دو هزار شتر آذوقه، به طرف روستا آمده و هیچ اطلاعی از موضوع محاصره و جدال مشرکین با مردم آن روستا نداشتند مشرکین هم در خواب بودند، خداوند خواب را بر آن‌ها غلبه داده و سنگین نمود. قافله وارد روستا شدند خواربار و توشه خود را فروخته و برگشتند بدون آنکه سربازان مهاجم اطلاع پیدا کنند. صبح که از خواب گران برخاستند در صدد جنگ با یهودیان بر آمده بیکدیگر گفتند: باید هر چه زودتر و شدیدتر به حمله پرداخت چون آن‌ها بر اثر گرسنگی کاملا ناتوان شده‌اند و به زودی از بین خواهند رفت.

یهودیان به ایشان گفتند: چنین نیست که پنداشته‌اید شما خواب بودید که خداوند از کرم خود خوراک به ما عطا فرمود و اگر ما می‌خواستیم می‌توانستیم تمام شما را در حال خواب بقتل برسانیم و لکن دیدیم از جوانمردی دور است که بر شما

چنین ستم روا داریم و اکنون از پیشگاه پروردگار توانا می‌خواهیم به حرمت و جلال آن کسانی که با توسل بذیل عنایت آن‌ها ما را سیراب نموده و از گرسنگی و خطر مرگ رهانیده یاری فرماید تا شر شما مشرکین از سرما دور و ما را با عده کم بر شما غلبه کند.

و یکباره آن سیصد یهودی بقلب لشکر مشرکین حمله نموده و آن‌ها را شکست دادند و جمعی را هم به اسیری گرفتند و از طرف کفار هیچگونه آسیبی به یهودیان مهاجم نرسید. ولی همین یهودیها چون محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیغمبر خاتم ظهور نمود از روی حسد و کبر تکذیب نمودند.⁽¹⁾

توسل جستن به آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

حضرت امیرالمؤمنین فرمود: ای امت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فهمیدید خداوند یهود را با تمسک و توسل به نام محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چگونه یاری نمود و بر مشرکین غالب شدند، شما هم در تمام شدائد و سختی‌ها با توسل به محمد و آل محمد علیهم‌السلام از خداوند بخواهید که مدد و یاریتان فرماید و بوسیله فرشتگان، شیاطین که در صدد آزار و اذیت به شما هستند را مغلوب سازد؛ زیرا بر هر یک از شما دو فرشته رقیب و عتید موکل بوده؛ فرشته سمت راست اعمال نیک و فرشته طرف چپ بدیها را می‌نویسند و دو شیطان هم هستند که پیوسته شخص را وسوسه نموده و او را وادار به انحراف می‌نمایند. و باید در هنگام وسوسه آن‌ها، متذکر بذکر «لا حول ولا قوة الا باللّه العلی العظیم وصلی اللّه علی محمد وآله الطیبین» شده که شیاطین دور شده و شما را رها نمایند».⁽²⁾

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: «مراد از «کافران» در «فلعنة اللّه علی

الکافرین» بحسب باطن قرآن «بنی امیه» هستند».⁽¹⁾

پس ظاهر آیه در شأن پیغمبر است و باطن آن در شأن ولی و وصی او امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌باشد.

بِئْسَمَا اشْتَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُواْ بِمَا أنَزَلَ اللّه‌ُ بَغْیًا أَنْ یُنَزِّلُ اللّه‌ُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَی مَنْ یَشَاء مِنْ عِبَادِهِ فَبَآوءُواْ بِغَضَبٍ عَلَی غَضَبٍ وَلِلْکَافِرِینَ عَذَابٌ مُّهِینٌ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«وه که به چه بد بهایی خود را فروختند که به آنچه خدا نازل کرده بود از سر رشک (به ناروا) انکار آوردند، که چرا خداوند از فضل خویش بر هر کس از بندگانش که بخواهد [آیاتی] فرو می‌فرستد. پس به خشمی بر خشم دیگر گرفتار آمدند. و برای کافران عذابی خفت آور است».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در مورد آیه فوق فرمود: «خداوند قوم یهود را مذمت نموده که تکذیب محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله کرده و کافر شدند و کفر را بر ایمان برای حفظ ریاست و نگاهداری اموال خود ترجیح داده تا از زیر بار احکام اسلام خارج و به محرمات رسیده و مال خود را در گمراهی و ضلالت و مطابق هوی و هوس خود به باطل صرف کنند. خداوند می‌فرماید: یهودیها به آنچه بر موسی نازل نموده بودیم درباره عهد و پیمان به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امامت علی علیه‌السلام کافر شدند و کفر ایشان به خاطر ظلم و حسد آن‌ها است بر قرآنی که خداوند بر پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل فرموده و معجزات و آیاتی که از دست آن حضرت ظاهر گردیده است. و با این کفر از خدا برگشتند و غضب بر آن‌ها مستولی گردید.

غضب اول که دچار شدند همان تکذیب نبوت عیسی بود و غضب دوم ایمان

نیاوردن و تکذیب محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خاتم الانبیاء بود و خداوند شمشیر پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را بر آن‌ها مسلط گردانید که یا اسلام را اختیار کرده و یا با کمال ذلت و خواری جزیه بپردازند.⁽¹⁾

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: مراد از آیه فوق حسد نسبت به امیرالمؤمنین علیه‌السلام بود که آنچه را خداوند درباره او نازل فرمود انکار نمودند.⁽²⁾

معامله زیان آور

در حقیقت یهود معامله زیان آوری انجام دادند، کسانی که برای تبعیت از پیامبر از سرزمینهای خویش کوچ کردند و با چنان مشکلاتی در سرزمین مدینه مسکن گزیدند تا به مقصود خویش برسند، سرانجام پس از بعثت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله تنها به خاطر اینکه او از بنی اسرائیل نیست به او کافر شدند. این پرزیانترین معامله‌ای است که انسان پس از آن همه زحمت به نتیجه که نرسد سهل است خشم و غضب پروردگار را نیز برای خویش فراهم آورد.

وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ آمِنُواْ بِمَا أَنزَلَ اللّه‌ُ قَالُواْ نُوءْمِنُ بِمَآ أُنزِلَ عَلَیْنَا وَیَکْفُرونَ بِمَا وَرَاءهُ وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنبِیَاء اللّه‌ِ مِن قَبْلُ إِنْ کُنتُم مُّوءْمِنِینَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قدس‌سره

«و چون به آنان گفته شود: «به آنچه خدا نازل کرده ایمان آورید»، می‌گویند: «ما به آنچه بر [پیامبر] خودمان نازل شده ایمان می‌آوریم. «و غیر آن را با آنکه [کاملا] حق و مؤید همان چیزی است که با آنان است، انکار می‌کنند. بگو: «اگر مؤمن بودید، پس چرا پیش از این، پیامبران خدا را می‌کشتید؟»

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه «واذا قیل لهم آمنوا بما انزل اللّه»فرمود: «هر گاه به آن یهودیان بگویند به قرآنی که بر محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل شده و مبین حلال و حرام و احکام و واجبات است ایمان بیاورید می‌گویند: چگونه ایمان بیاوریم به قرآنی که بعد از تورات نازل شده و حال آنکه قرآن بر حق است و یهودیان به تورات نیز قائل نیستند چون قرآن ناسخ تورات می‌باشد و خداوند می‌فرماید: اگر شما به تورات ایمان دارید چرا انبیاء سابق را بقتل رسانیدید؟ چون در تورات اجازه قتل پیغمبری داده نشده بود.

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: خداوند در این آیه خبر داده است به اینکه هر یک از یهودیان که به قرآن ایمان نیاورد محققا به تورات نیز ایمان نداشته است؛ زیرا خداوند از پیشینیان آن‌ها بر ایمان به قرآن عهد گرفته است و خداوند ایمان به ولایت علی علیه‌السلام را واجب نموده چنانچه ایمان به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را واجب کرده است و هر کس به او ایمان آورده و منکر ولایت علی علیه‌السلام شد به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نیز ایمان نیاورده است.

سپس حضرت فرمود: پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: زمانیکه خلایق را به عرصه محشر حاضر کنند منادی از طرف پروردگار با صدای بلند می‌گوید: اللّه اکبر. منادی دیگر فریاد زند: ای اهل محشر! این گفتار را متابعت کنید.

هر کس قائل به خداوند است پاسخ می‌دهد و آن‌هایی که نیستند مانند طبیعیین و معطله زبانشان لال می‌شود و یارای گفتن نخواهد داشت پس خدا پرستان از کافران جدا می‌شوند و شناخته می‌گردند.

منادی دوم می‌گوید: اشهد ان لا اله الا اللّه. موحدین همه این شهادت را می‌گویند، و مشرکین مانند بت پرستان و مجوس و بعضی از یهود و مسیحیان لال می‌شوند. در اینجا موحدین از مشرکین امتیاز پیدا می‌کنند

منادی سوم می‌گوید: اشهد ان محمدا رسول اللّه همه مسلمانان در گفتار

متابعت می‌کنند، ولی یهود و مسیحیان لال می‌شوند.

صدای دیگر از عقب محشر بلند می‌شود، ای اقرار کنندگان به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روانه بهشت شوید. همین که خواستند روانه شوند از مصدر جلالت پروردگار خطاب می‌رسد «وقفوهم انهم مسئولون» آنان را برای سؤال و جواب نگاه دارید، فرشتگان می‌گویند: پروردگارا! برای چه آن‌ها را باز داریم و از چه بازپرسی و سؤال نماییم؟

خطاب می‌رسد: از ولایت علی و اولاد او علیهم‌السلام پرسش کنید، من به تمام بندگان خود در هر کجا و در هر مکان امر نمودم که به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که شهادت دادند باید به ولایت علی و اولاد او علیهم‌السلام نیز شهادت بدهند.

ای فرشتگان بدانید! هر کس شهادت به ولایت نداد شهادت دادن او به ربوبیت من و به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سودی برایش ندارد و نجاتش نمی‌دهد.

در آن وقت بعضی به دروغ اظهار ولایت می‌نمایند. خطاب می‌رسد: بدون شاهد از آن‌ها نمی‌پذیریم.

[در ادامه] پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: یا علی تو را به شهادت می‌طلبند هر که اعتقاد به ولایت و محبتت داشته باشد نسیمی از بهشت به او می‌وزد و بوی بهشتی از آن‌ها استشمام می‌گردد، اما آن‌هایی که اعتقاد نداشته یا به دروغ ادعا کنند نسیم جهنم به آنان ورزیده و بوی دوزخ از آن‌ها شنیده می‌شود و تو یا علی قسمت کننده مردم به بهشت و دوزخ می‌باشی و به جهنم می‌گویی: این مرد برای تو و دیگری برای من است.⁽¹⁾

از این حدیث بطور صریح و روشن ظاهر می‌شود که هر کجا شهادت بر پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله وارد شده شهادت به ولایت علی علیه‌السلام نیز وارد است. پس آنچه بعضی

می‌گویند که در اذان و اقامه شهادت به ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام بدعت است شاید منشاء اشتباه ایشان منحصر دانستن دلیل و مدرک اذان و اقامه را به حدیث معراج می‌باشد و حال آنکه دلیل اذان و اقامه بسیار است؛ چرا که در آن وقت هنوز پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مأمور به ابلاغ ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام به مردم نشده بود.

وَلَقَدْ جَاءکُمْ مُّوسَی بِالْبَیِّنَاتِ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنتُمْ ظَالِمُونَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله رضی‌الله‌عنه

«و قطعا موسی برای شما معجزات آشکاری آورد، سپس آن گوساله را در غیاب وی [به خدایی] گرفتید، و ستمکار شدید».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در رابطه با تفسیر آیه فوق فرمود: «خداوند به یهودیان سابق الذکرمی فرماید: موسی برای شما آیات و دلایلی بر شناسایی نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و فضیلت او بیان نمود و ولایت علی علیه‌السلام و اولادش را برای شما ثابت نموده و شناسانید (ولی) پس از آنکه هارون را به جای خود گذاشت و به میقات رفت شما گوساله پرست شده و با این عمل به نفس خویش ستم کرده، کافر شدید.

حقیقتاً که (شما همان مردم بی‌بصیرت در دین و ضعیف الیقین هستید) که موسی علیه‌السلام با (آن همه) معجزات آشکارا (مانند ید بیضاء و عصا و شکافتن دریا) بر شما مبعوث شد (و شما همه این آیات بینات را دیدید و ایمان آوردید ولی به محض اینکه از شما غایب شد و به میقات رفت پس از ایمان به خدا) گوساله پرست شدید (و آنرا بعنوان خدایی گرفتید و با خلیفه مخصوص موسی یعنی هارون مخالفت کردید و به دنبال سامری افتادید) و این معامله در این امت هم بعد از رحلت حضرت ختمی مرتبت جاری گردید و با این اعمال (انکار ولایت حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ) به خویش ستم کردید».⁽¹⁾

وَإِذْ أَخَذْنَا مِیثَاقَکُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَکُمُ الطُّورَ خُذُواْ مَا آتَیْنَاکُم بِقُوَّةٍ وَاسْمَعُواْ قَالُواْ سَمِعْنَا وَعَصَیْنَا وَأُشْرِبُواْ فِی قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِکُفْرِهِمْ قُلْ بِئْسَمَا یَأْمُرُکُمْ بِهِ إِیمَانُکُمْ إِنْ کُنتُمْ مُّوءْمِنِینَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله علیهاالسلام

«و آنگاه که از شما پیمان محکم گرفتیم، و [کوه] طور را برفراز شما برافراشتیم،[و گفتیم:] «آنچه را به شما داده‌ایم به جد و جهد بگیرید، و [به دستورهای آن] گوش فرا دهید. «گفتند:» شنیدیم و نافرمانی کردیم». و بر اثر کفرشان، [مهر] گوساله در دلشان سرشته شد. بگو: «اگر مؤمنید [بدانید که] ایمانتان شما را به بد چیزی وا می‌دارد».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در رابطه با تفسیر آیه: «واذ اخذنا میثاقکم ورفعنا فوقکم الطور» فرمود: «خداوند به یهودیان می‌فرماید: به یاد آورید زمانی که کوه طور را بالای سر شما بلند نمودیم چون آنچه را که موسی از احکام و فضائل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام برای شما آورده بود قبول نمی‌کردید و بدان وسیله تهدید به مرگ شده بودید، به موسی از روی ترس و اکراه گفتید: اوامرت را اطاعت می‌نماییم و بعد از آن در باطن معصیت نموده و مخالفت با موسی کرده و از آبی که براده گوساله را در آن ریخته بودند تا آزمایش کنند کدام گوساله پرست شده‌اید، آشامیدید و این حکایت وصف حال پیشینیان یهود است که خداوند برای یهودیان زمان محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بیان می‌فرماید».⁽¹⁾

قُلْ إِنْ کَانَتْ لَکُمُ الدَّارُ الآَخِرَةُ عِندَ اللّه‌ِ خَالِصَةً مِّنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُاْ الْمَوْتَ إِنْ کُنتُمْ صَادِقِینَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله وَلَن یَتَمَنَّوْهُ

أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ وَاللّه‌ُ عَلِیمٌ بِالظَّالِمینَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قدس‌سرهم

«بگو: «اگر در نزد خدا، سرای بازپسین یکسر به شما اختصاص دارد، نه دیگر مردم، پس اگر راست می‌گویید آرزوی مرگ کنید».

ولی به سبب کارهایی که از پیش کرده‌اند، هرگز آن را آرزو نخواهند کرد. و خدا به[حال] ستمگران داناست».

توبیخ و سرزنش یهودیان

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در رابطه با تفسیر این آیه فرمود: «خداوند وقتی که با زبان پیغمبرش یهودیان را توبیخ و سرزنش نمود و عذر آن‌ها را برطرف نمود و برای آن‌ها حجتها و دلایل واضح بیان کرد که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بزرگ پیغمبران و علی علیه‌السلام سید امامان و پاکان از اولاد او قوام دین و پیشوای مسلمین هستند، و آن‌ها نتوانستند هیچگونه ایراد و دلیلی بر رد و تکذیب پیغمبر بیاورند، شروع به لجاجت و تکبر و زورگویی نموده گفتند: ای محمد! ما نمی‌دانیم چه می‌گویید؟ بهشت به تنهایی و منحصرا برای ماست، نه تو را در آن نصیبی هست و نه اهل بیت و امتت از بهشت بهره و نصیب دارند. دوست خالص و بندگان نیکوکار خدا ماییم که دعاهای ما مستجاب می‌شود و هیچیک از درخواست‌های ما از پیشگاه خداوند رد نمی‌گردد.

چون این سخنان را گفتند خطاب رسید: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به این یهودیها بگو اگر بهشت و نعیم آخرت منحصر به شما است و شما به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ذریه او امتحان شده‌اید، و از طرفی مدعی هستید که به گفته خودتان دعای شما مستجاب شده و رد نمی‌شود پس از خداوند مرگ دروغگویان از شما و از مخالفینتان را آرزو کنید.

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: کسی از آن‌ها آرزوی مرگ را نمی‌کند و درخواست از خدا نمی‌نماید مگر آنکه فورا و در همانجایی که هست مرگ او را دریابد و خود یهودیها می‌دانستند که خودشان دروغ می‌گفتند و پیغمبر و علی علیهماالسلام راستگو بودند».⁽¹⁾

وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَی حَیَاةٍ وَمِنَ الَّذِینَ أَشْرَکُواْ یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذَابِ أَنْ یُعَمَّرَ وَاللّه‌ُ بَصِیرٌ بِمَا یَعْمَلُونَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«و آنان را مسلما آزمندترین مردم به زندگی، و [حتی حریصتر] از کسانی که شرک می‌ورزند خواهی یافت. هر یک از ایشان آرزو دارد که کاش هزار سال عمر کند با آنکه اگر چنین عمری هم به او داده شود، وی را از عذاب دور نتواند داشت. و خدا بر آنچه می‌کنند بیناست».

یهودیان چون از محاجه (اثبات و دلیل) با رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عاجز شدند گفتند: «ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آیا شما و علی علیه‌السلام ادعا دارید که خداوند دعایتان را اجابت می‌نماید؟ فرمود بله. گفتند: فرزند رئیس ما مبتلا به مرض جذام و برص شده و همیشه تب می‌نماید دعا کنید که خداوند او را شفا دهد.

فرمود: بروید او را بیاورید، رفتند و آن جوان را آوردند، فرمود: یا علی تو دعا کن چون خداوند دعای تو را رد نمی‌نماید. امیرالمؤمنین علیه‌السلام دعا نمود و آن جوان فورا شفا یافت و از اول بهتر شد. پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به او فرمود: ایمان بیاور به آن خدایی که تو را شفا بخشید.

جوان ایمان آورد و مسلمان نیکوکاری شد، پدر آن جوان گفت: ای محمد! بر من ستم کردی که پسرم را مؤمن نموده از من جدا ساختی. ای کاش به همان مرض جذام و برص باقی بود و بدین شما داخل نمی‌شد.

پیغمبر به او فرمود: از خدا بترس و از خداوند طلب عافیت بنما و متعرض بلا و چیزی که طاقت آنرا نداری نشو و بر نعمتهای خداوند شکرگزار باش چون هر کس کفران نعمت نماید خداوند نعمت را از او می‌گیرد و هر کس شاکر باشد برکت و خیر و رحمت بیشتری نصیبش می‌کند.

یهودی گفت: شفای مرض فرزندم اتفاقی بود اگر براستی علی[ علیه‌السلام ] مستجاب الدعوه است دعا کند و از خداوند بخواهد همان بیماری پسرم را به من مستولی نماید. پیغمبر فرمود: یا علی! کفر این یهودی به سرحد طغیان رسیده و از خدا بخواه که خداوند او را به همان مرض مبتلا فرماید.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام دعا فرمود و فورا آن مرد مبتلا به جذام و برص گردید. فریاد و زاری کرد و گفت: ای پیغمبر خدا! دانستم که راست می‌گویی مرا شفا ده. فرمود: اگر به آنچه می‌گویی ایمان و یقین داری که خداوند به یقین تو عالم است و البته تو را شفا خواهد داد اما چون یقین نداری و دروغ می‌گویی انتظار شفا نداشته باش.

آن یهودی تا چهل سال با همان بیماری زنده بود و پسرش تا هشتاد سالگی صحیح و سالم زندگانی کرد تا عبرت مردم علامت و حجت بر پیغمبر باشد.

سپس پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله توجهی به اصحاب خود نمود و فرمود: ای بندگان خدا بر شما باد به دوری از کفران نعمت، زیرا شوم و بد عاقبت می‌باشد، با عبادت و اطاعت اوامر خدا به او نزدیکی بجویید تا خداوند هم پاداش زیادی به شما عطا بفرماید، و با جهاد و کارزار با دشمنان خدا عمرهای خود را کوتاه کنید تا به نعمتهای همیشگی آخرت برسید، و با اموال خودتان بخشش کنید تا در بهشت ثروتمند گردید.

جمعی از اصحاب عرض کردند: ای رسول خدا! ما بدنهایمان ضعیف است و اموالی نداریم چه عملی بجا آوریم که عوض جهاد رفتن و احسان نمودن باشد؟. فرمود: راستی و صداقت شما باید با زبان و هم از روی خلوص و پاکی دل باشد. عرض کردند: چگونه باشیم؟

فرمود: دلهای خود را از تعلق و پیوندهای دنیایی آزاد ساخته و منحصرا دوستی و محبت خدا و پیغمبر و علی و فرزندانش علیهم‌السلام را در دل خود جای دهید و از دشمنی و بغض و کینه توزی با آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پرهیز کنید و زبان را به ذکر خدا و

صلوات بر محمد و آلش علیهم‌السلام مشغول بدارید تا خداوند شما را به مقام ارجمند و ثواب بزرگ نائل فرماید.⁽¹⁾

قُلْ مَنْ کَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَی قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّه‌ِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَیْنَ یَدَیْهِ وَهُدًی وَبُشْرَی لِلْمُوءْمِنِینَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله علیه‌السلام مَنْ کَانَ عَدُوًّا لِّلّهِ وَمَلآئِکَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِیلَ وَمِیکَالَ فَإِنَّ اللّه‌َ عَدُوٌّ لِّلْکَافِرِینَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله علیهماالسلام

«بگو: "کسی که دشمن جبرئیل است [در واقع دشمن خداست [چرا که او، به فرمان خدا، قرآن را بر قلبت نازل کرده است، در حالی که مؤید [کتابهای آسمانی] پیش از آن، و هدایت و بشارتی برای مؤمنان است". هر که دشمن خدا، و فرشتگان و فرستادگان او، و جبرئیل و میکائیل است [بداند که] خدا یقینا دشمن کافران است».

امام یازدهم علیه‌السلام در رابطه با تفسیر آیه: «قل من کان عدوا لجبرئیل» فرمودند: «خداوند یهودیان را مذمت می‌کند به علت بغضی که آن‌ها نسبت به جبرئیل یعنی فرشته‌ای که قضای خدا را نافذ می‌نماید دارند، و نیز ناصبی‌ها را مذمت می‌نماید که نسبت به جبرئیل و میکائیل دشمنی می‌ورزند که برای یاری و نصرت کردن امیرالمؤمنین علیه‌السلام بر کفار نازل می‌شوند که آن حضرت با شمشیر و مدد فرشتگان کفار را ذلیل نماید.

خداوند به پیغمبرش فرمود: به آن‌ها بگو: بیهوده با جبرئیل دشمنی دارید، چرا که جبرئیل همان فرشته رحمت ماست که دانیال نبی را از آسیب بخت النصر حفظ نمود. و سبب دیگر دشمنی یهود با جبرئیل آن است که جبرئیل علی علیه‌السلام را مدد و یاری نمود تا بر دشمنان غالب سازد و جبرئیل امین وحی ما است که قرآن را

به اذن ما به قلب تو جاری و نازل ساخت که آن قرآن تصدیق کننده تورات و انجیل و زبور و صحف ابراهیم و سایر کتب پیغمبران گذشته میباشد و با آن کتب موافق است».⁽¹⁾

امام حسن مجتبی علیه‌السلام فرمودند: «منظور از «وبشری للمؤمنین»،نبوت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی علیه‌السلام و ائمه طاهرین علیهم‌السلام می‌باشد.⁽²⁾

و در روایت دیگر: «وبشری للمؤمنین» مراد شیعیان حضرت محمد و علی علیهماالسلام می‌باشند».⁽³⁾

وَلَقَدْ أَنزَلْنَآ إِلَیْکَ آیَاتٍ بَیِّنَاتٍ وَمَا یَکْفُرُ بِهَا إِلاَّ الْفَاسِقُونَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«و همانا بر تو آیاتی روشن فرو فرستادیم، و جز فاسقان [کسی[ آن‌ها را انکار نمی‌کند».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در رابطه با تفسیر آیه فوق فرمود: «خداوند به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌فرماید: ای پیغمبر! من علائم و دلایل نبوت تو و امامت علی علیه‌السلام را بیان نمودم تا کسی در نبوت شما و امامت برادرت علی علیه‌السلام شک ننماید یا یکی را بپذیرد و دیگری را قبول نداشته باشد و کسی منکر و کافر به این آیات نمی‌شود که دلالت بر پیغمبری شما و امامت علی علیه‌السلام دارد مگر دسته‌ای از زیانکاران و جمعی از یهودیهای دروغگو و ناصبی‌هایی که خود را به غلط مسلمان قلمداد می‌نمایند.⁽⁴⁾

أَوَکُلَّمَا عَاهَدُواْ عَهْداً نَّبَذَهُ فَرِیقٌ مِّنْهُمْ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاَ یُوءْمِنُونَ قدس‌سره

«و مگر نه این بود که [یهود] هر گاه پیمانی بستند، گروهی از ایشان آن را دور افکندند؟ بلکه [حقیقت این است که] بیشترشان ایمان نمی‌آوردند».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در مورد آیه: «او کلما عاهدوا» فرمود: «خداوند می‌فرماید: یهودیان و ناصبیانی که ذکرشان به عمل آمد بر عهدی که بر ایمان به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام بسته بودند پایدار نمانده نقض عهد کرده و نافرمانی کردند بیشتر آن‌ها در آینده هم توبه نمی‌کنند و ایمان نمی‌آورند».⁽¹⁾

امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: «این آیه در توبیخ یهود نازل شده، و همچنین ناصبی‌های [به ظاهر]از اهل اسلام را توبیخ نموده به سبب اینکه التزامی که از آن گرفته شده مبنی بر اینکه از رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و همچنان از علی ابی طالب علیه‌السلام پیروی نمایند آن عهد را شکسته و بسیاری از آنان پیمان را نپذیرفتند».⁽²⁾

وَلَمَّا جَاءهُمْ رَسُولٌ مِّنْ عِندِ اللّه‌ِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِّنَ الَّذِینَ أُوتُواْ الْکِتَابَ کِتَابَ اللّه‌ِ وَرَاء ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاَ یَعْلَمُونَ قدس‌سره قدس‌سره

«و آنگاه که فرستاده‌ای از جانب خداوند بر ایشان آمد که آنچه را با آنان بود تصدیق می‌داشت گروهی از اهل کتاب، کتاب خدا را پشت سر افکندند، چنانکه گویی [از آن هیچ] نمی‌دانند».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در مورد تفسیر این آیه فرمود: «امام صادق علیه‌السلام فرمودند: وقتی خداوند پیغمبر را با قرآنی که تصدیق کننده تورات بود برای هدایت و ارشاد یهود فرستاد، گروهی از یهودیان کتاب تورات را که شرح فضائل آل محمد علیهم‌السلام در آن بود پشت سر انداخته و گویا اصلا از تورات و مندرجاتش بی‌اطلاع بوده و هیچ نمی‌دانند».

حضرت صادق علیه‌السلام فرمود: «چون برای یهود و ناصبیها ـ که در حکم یهودند ـ کتابی از نزد خداوند آمد که قرآن است و مشتمل بر وصف محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و وجوب دوستی آن دو و دوستی دوستان آن دو و دشمنی دشمنان آن دو می‌باشد، گروهی از اهل کتاب، تورات و سایر کتب آسمانی را پشت سرشان انداختند یعنی از راه حسد بر نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی علیه‌السلام عمل به آن‌ها را ترک کردند و منکر آنچه را از فضائل آن دو می‌دانستند شدند با وجودی که می‌دانستند آن حق است ولی کار کسی را به جا آوردند(پیروی کردند) که چیزی از آن کتابها را نمی‌دانسته است».⁽¹⁾

وَاتَّبَعُواْ مَا تَتْلُواْ الشَّیَاطِینُ عَلَی مُلْکِ سُلَیَْمانَ وَمَا کَفَرَ سُلَیَْمانُ وَلَـکِنَّ الشَّیْاطِینَ کَفَرُواْ یُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزِلَ عَلَی الْمَلَکَیْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا یُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّی یَقُولاَ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلاَ تَکْفُرْ فَیَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا یُفَرِّقُونَ بِهِ بَیْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَآرِّینَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللّه‌ِ وَیَتَعَلَّمُونَ مَا یَضُرُّهُمْ وَلاَ یَنفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُواْ لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِی الآخِرَةِ مِنْ خَلاَقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ لَوْ کَانُواْ یَعْلَمُونَ قدس‌سره رضی‌الله‌عنه

«و آنچه را که شیطان [صفت]ها در سلطنت سلیمان خوانده [و درس گرفته [بودند، پیروی کردند. و سلیمان کفر نورزید، لیکن آن شیطان [صفت]ها به کفر گراییدند که به مردم سحر می‌آموختند. و [نیز از [آنچه بر آن دو فرشته، هاروت و ماروت، در بابل فرو فرستاده شده بود [پیروی کردند]، با اینکه آن دو [فرشته] هیچ کس را تعلیم [سحر [نمی‌کردند مگر آنکه [قبلا به او] می‌گفتند: «ما [وسیله[ آزمایشی [برای شما] هستیم، پس زنهار کافر نشوی». و[لی [آن‌ها از آن دو [فرشته [چیزهایی می‌آموختند که به وسیله آن میان مرد و همسرش جدایی بیفکنند. هر چند بدون فرمان خدا نمی‌توانستند به وسیله آن به احدی زیان برسانند. و[خلاصه] چیزی می‌آموختند که برایشان زیان داشت، و سودی بدیشان نمی‌رسانید. و قطعا [یهودیان] دریافته بودند که هر کس خریدار این [متاع] باشد، در آخرت بهره‌ای ندارد. وه که چه بد بود آنچه به جان خریدند، اگر می‌دانستند».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر این آیه فرمود: آن یهودیها و ناصبی‌ها از سحر و شعبده (بازی) که شیاطین می‌خواندند، پیروی کرده و گمان می‌کردند این امور از سلیمان پیغمبر بوده که با استفاده از آن به مقام سلطنت و پادشاهی رسید، و بواسطه آن‌ها راه کتاب خدا را بر مردم بستند، و چون از پیغمبر فضائل علی علیه‌السلام را شنیده و از هر دو بزرگوار معجزاتی و خارق العاداتی که خداوند به دست ایشان ظاهر فرموده دیده بودند، بعضی‌ها به یکدیگر می‌گفتند: محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خواهد با سحر و جادو مانند سلیمان بن داود دنیا را مسخر کند، ما هم اگر سحر و جادوگری بیاموزیم می‌توانیم مانند محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ادعای معجزه نموده و از پیروی کردن محمد و علی علیه‌السلام آسوده شویم.

خداوند ایشان را با این آیه مورد سرزنش قرار داده مذمت می‌کند و می‌فرماید: قرآن کتاب آسمانی، و محمد و علی علیهماالسلام را پشت سر گذاشته، و به دنبال تلاوت کفرهای شیاطین از قبیل سحر و جادو رفته و مدعی بودند سلیمان کافر و ساحر ماهری بود و اگر به سلطنت رسید و قدرت و توانایی بدست آورد بواسطه سحری بود که می‌دانست.

خداوند در این آیه می‌فرماید: همچنانکه این کافران می‌گویند، سلیمان کافر نشده و سحر نمی‌کرد، لکن شیاطین کافر شده و سحری را که به سلیمان نسبت می‌دادند به مردم یاد داده و هر چه به هاروت و ماروت ـ دو فرشته که در بابل بودند ـ نازل شده به اشخاص تعلیم می‌کردند».⁽¹⁾

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تَقُولُواْ رَاعِنَا وَقُولُواْ انظُرْنَا وَاسْمَعُوا ْوَلِلکَافِرِینَ عَذَابٌ أَلِیمٌ قدس‌سره

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، نگویید: «راعنا»، و بگویید: «انظرنا» و [این توصیه را] بشنوید، و[گرنه] کافران را عذابی دردناک است».

آیه «یا ایها الذین آمنوا» اولین آیه‌ای است که خطاب به این امت است و در قرآن هشتاد و پنج مورد به مؤمنین اینگونه خطاب شده است.

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در تفسیر این آیه فرمود: «حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمودند: «وقتی رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به مدینه تشریف آورده بودند مهاجرین و انصار در اطراف آن حضرت بودند و سؤالات زیادی می‌نمودند و با کمال ادب و احترام به آن حضرت خطاب می‌کردند؛ زیرا خداوند ابلاغ فرموده بود «یا ایها الذین آمنوا لا ترفعوا اصواتکم فوق صوت النبی...» و پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هم به آن‌ها بسیار مهربان بود و کوشش فراوان می‌نمود که آن‌ها برای عدم رعایت ابلاغ خداوند

گناهی مرتکب نشوند. اگر کسی با صدای بلند آن حضرت را مخاطب قرار می‌داد حضرت عمدا صدای خود را رساتر و بلندتر از صدای آن شخص می‌نمود که عمل آن‌ها ضایع نشود بر اثر آنکه خدا وعده فرموده بود که اگر در مکالمات خود صدایتان را بلندتر از صدای پیغمبر کنید حسنات خود را ضایع خواهید کرد.

روزی یک عرب بیابانی از پشت در خانه پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با فریاد بلند صدا زد: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله حضرت صدای مبارک را بلندتر از او فرمود و قصدش این بود که صدای عرب آهسته‌تر شده و ندانسته مرتکب گناهی نشود.

عرب سؤال نمود: ای پیغمبر خدا! بفرمایید مدت قبول توبه تا چه وقت است؟ رسول اکرم فرمود: ای برادر عرب! درِ توبه باز است و بسته نمی‌شود تا زمانی که آفتاب از مغرب طلوع کند چنانچه خداوند می‌فرماید: «هل ینظرون الا ان تأتیهم الملائکة او یأتی ربک او یاتی بعض آیات ربک» مراد از آیات طلوع کردن آفتاب از مغرب است «لا ینفع نفسا ایمانها لم تکن آمنت من قبل او کسبت فی ایمانها خیرا».⁽¹⁾

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمود: کلمه «راعنا» از الفاظ متداول بین مسلمانان صدر اسلام بود که به پیغمبر خطاب می‌نمودند. یعنی: ای رسول خدا! مراعات احوال ما بفرما و از ما بشنو چنانچه ما از شما می‌شنویم. و در لغت و اصطلاح یهود معنایش این است که بشنو تا بشنوم و به سخنان ما گوش بده تا به سخنانت گوش دهم و چون یهودیها شنیدند مسلمانان به پیغمبر به این کلمه خطاب می‌نمایند گفتند: ما تا به حال در پنهانی به پیغمبر دشنام می‌دادیم الان با بکار بردن این کلمه آشکارا دشنام می‌دهیم. و به پیغمبر می‌گفتند: «راعنا» و شروع به هتاکی و یاوه سرایی می‌نمودند.

سعد بن معاذ انصاری متوجه این نکته شده گفت: ای دشمنان خدا! غضب و لعنت خدا بر شما باد. می‌بینم رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را دشنام می‌دهید و مانند مسلمانان با گفتن کلمه «راعنا» قصد توهین او را دارید، بخدا قسم اگر بعد از این یکی از شما را ببینم دشنام دهد گردنش را می‌زنم و اگر کراهت نداشتم که پیش از اذن و اجازه پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام که جانشین بر حق اوست دخالت در این قبیل امور کنم، همین الان گردنتان را جدا می‌کردم که دیگر اینگونه سخن نگویید. پس خداوند آیه فوق را نازل فرمود. زیرا یهودیان بعنوان دشمنان شما متمسک به این کلمه شده و پیغمبر را دشنام می‌دهند بگویید: سمعنا و اطعنا و از برای کافران که پیغمبر را دشنام می‌دهند عذابی دردناک فراهم می‌باشد».⁽¹⁾

اعتراف علما عامه به اینکه هر کجا آیه «یا ایها الذین آمنوا» در قرآن آمده خطاب به حضرت علی علیه‌السلام می‌باشد چون آن حضرت امیر و مولای مؤمنان است:

ابن عباس روایت نموده که رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «آیه‌ای نازل نشد که در آن «یا ایها الذین آمنوا» باشد مگر آنکه علی علیه‌السلام رئیس و امیر آن است».⁽²⁾

بنابراین وجدان منصف، حکم می‌کند که مقام ولایت و خلافت و امامت بعد از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به او اختصاص یابد.

مَّا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ وَلاَ الْمُشْرِکِینَ أَنْ یُنَزَّلَ عَلَیْکُمْ مِّنْ خَیْرٍ مِّن رَّبِّکُمْ وَاللّه‌ُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشَاء وَاللّه‌ُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ قدس‌سره قدس‌سرهم

«نه کسانی که از اهل کتاب کافر شده‌اند، و نه مشرکان [هیچ کدام[ دوست نمی‌دارند خیری از جانب پروردگارتان بر شما فرود آید با آنکه خدا هر که را خواهد به رحمت خود اختصاص دهد، و خدا دارای فزون بخشی عظیم است».

دشمنی یهود با نزول آیات در شأن آل محمد علیهم‌السلام

امام رضا علیه‌السلام در تفسیر: «یختص برحمته من یشاء» فرمودند: «پیغمبر اسلام و اوصیاء طاهرین او علیهم‌السلام شایسته رحمت پروردگار هستند.

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه فوق می‌فرماید: حضرت رضا علیه‌السلام فرمودند: «خداوند در این آیه یهودیان و مشرکین را مذمت می‌نماید که آن‌ها دوست ندارند و مایل نیستند از جانب پروردگار خیری بر شما نازل شود که شامل آیاتی دال بر فضیلت آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام باشد. همچنین آن‌ها دوست ندارند معجزاتی از دست محمد و علی علیهماالسلام سر بزند و بیم آن دارند که همکیشان آن‌ها با مشاهده آن معجزات و کرامات به دین اسلام بگروند و یا مقام رؤسای ایشان متزلزل گردد. از این رو ملاقات با پیغمبر را ممنوع می‌کردند و در خارج تبلیغ می‌کردند که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ساحر است و خداوند می‌فرماید: ما هر که را بخواهیم مشمول رحمت خود نموده و توفیق درک ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام به او عنایت می‌نماییم».⁽¹⁾

حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمود: «مختصین به رحمت خداوند، پیغمبر و علی و عترت او علیهم‌السلام می‌باشند. خداوند یکصد رحمت خلق فرموده که نود و نه رحمت آن به محمد و آل او علیهم‌السلام اختصاص دارد و در یک رحمت دیگر نیز با تمام مردم شریک و سهیم می‌باشند».⁽²⁾

مَا نَنسَخْ مِنْ آیَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَیْرٍ مِّنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللّه‌َ عَلَیَ کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«هر حکمی را نسخ کنیم، یا آن را به [دست] فراموشی بسپاریم، بهتر از آن، یا مانندش را می‌آوریم، مگر ندانستی که خدا بر هر کاری تواناست؟»

امام محمد باقر علیه‌السلام فرمود: «نسخ شامل بداء نیز می‌شود «یمحو اللّه ما یشاء ویثبت وعنده ام الکتاب»⁽¹⁾.⁽²⁾

بنابراین اگر پیغمبری، شریعتی یا کتابی و یا وصیتی مدتش منقضی شد خداوند نبی دیگر یا شریعت و کتاب و وصی دیگری می‌گمارد تا حجت بر بندگان تمام شود. و از این آیه می‌توان بقاء وجود حضرت بقیة اللّه علیه‌السلام را استفاده نمود؛ زیرا به تصریح قرآن دین اسلام تا قیامت باقی است و به تصریح روایات وارده از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اوصیاء او منحصر به دوازده نفر است و یازده نفر از آن‌ها در دنیا به شهادت رسیده‌اند لذا لازم است وصی دوازدهم باقی باشد وگر نه جمله «نأت بخیر منها او مثلها» تحقق نیافته است.

نسخ چیست؟ منظور از نسخ آیات قرآن نه این است که آیه منسوخه بکلی از بین رفته باشد و حتی قرائت آن نیز منسوخ شده باشد، چنانکه بعضی از مفسرین گفته‌اند، بلکه مراد نسخ حکم مستفاد از آیه است و خود آیه از نظر قرائت و فصاحت و اینکه جزو آیات قرآنی است باقی بوده و از بین نرفته است. و همچنین باید دانسته شود که تغییر و تبدیل قوانین فقط به دست خود شارع انجام می‌گیرد و کس دیگر حتی امام که خلیفه و جانشین پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است نمی‌تواند در احکام و قوانین به سلیقه خود تصرف نموده و قانونی را به قانون دیگر یا حکمی را با حکم

دیگر عوض نماید چنانکه فرمودند: «حلال محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله حلال الی یوم القیامة وحرام محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله حرام الی یوم القیامة» حلال محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله حلال است تا روز قیامت و حرم او حرام است تا روز قیامت.⁽¹⁾

أَمْ تُرِیدُونَ أَنْ تَسْأَلُواْ رَسُولَکُمْ کَمَا سُئِلَ مُوسَی مِنْ قَبْلُ وَمَنْ یَتَبَدَّلِ الْکُفْرَ بِالإِیمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاء السَّبِیلِ قدس‌سره علیهماالسلام

«آیا می‌خواهید از پیامبر خود همان را بخواهید که قبلا از موسی خواسته شد؟ و هر کس کفر را با ایمان عوض کند، مسلما از راه درست گمراه شده است».

نهی سؤال بی‌جا از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در مورد تفسیر آیه فوق فرمود: «پدرم امام علی النقی علیه‌السلام فرمودند: خداوند در این آیه می‌فرماید: ای کفار قریش و یهود! شما قصد و اراده کرده‌اید که از پیغمبرتان چیزی که صلاح و فساد آن را نمی‌دانید بپرسید همانطوری که بنی اسرائیل به موسی گفتند: ما به تو ایمان نمی‌آوریم مگر آنکه خدا را به چشم خود مشاهده کنیم، و بر اثر این گستاخی صاعقه آن‌ها را هلاک نمود. هر کس ایمان را به کفر تبدیل نماید و با مشاهده معجزات، ایمان به پیغمبر نیاورد گمراه می‌شود و کسی ایمان ندارد مگر آنکه بداند که سؤالهای بی‌مورد نباید بکند و به آنچه خداوند از آیات و معجزات به دست پیغمبرش جاری فرموده اکتفا نماید و عناد نکند که از راه راست دور افتد و گمراه شود و راه جهنم را در پیش بگیرد.

شأن نزول این آیه آن بود که: ده نفر از یهودیان قصد نمودند که از پیغمبر

سؤالاتی نموده و مجادله و عناد کنند. درآن هنگام که آن‌ها به حضور پیغمبر آمدند و می‌خواستند پرسش کنند، عرب بیابانی که سوسماری در عبای خود پنهان کرده بود رسیده و حضور پیغمبر اظهار داشت: که ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سؤالی دارم جواب آن را به من بازگوی.

آن حضرت فرمود: این یهودیان قبل از تو آمده و سؤالاتی دارند و بر تو مقدم هستند، عرب عرض کرد: من غریب و رهگذر هستم و آن‌ها اهل شهر می‌باشند. فرمود: پس تو چون غریب هستی مقدم می‌باشی.

اعرابی گفت: این یهودیها کتابی دارند که مدعی هستند بر حق است ولی من به آن ایمان ندارم و می‌دانم آن‌ها چیزی موافق گفتار شما نمی‌گویند و تصدیق گفتار شما را نمی‌نمایند تا مردم را از دین خود منحرف بسازند و من به این سخنان قانع نمی‌شوم مگر آنکه دلیل روشنی برای من بیاورید.

پیغمبر فرمود: علی بن ابی طالب علیه‌السلام کجاست؟ همینکه علی علیه‌السلام شرفیاب شد عرب گفت: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ! من با علی علیه‌السلام کاری ندارم و سؤالی از شخص شما داشتم.

حضرت فرمود سؤالت را بپرس، بین من و علی علیه‌السلام جدایی نیست و علی علیه‌السلام دارای بیان کافی است و من شهر علمم و علی علیه‌السلام دروازه او است هر که بخواهد به شهری وارد شود باید از دروازه آن داخل گردد. آنگاه با صدای رسا فرمود: ای بنده خدا هر کس بخواهد نظر کند در جلالت آدم و به حکمت شیث و هیبت ادریس و به شکرگذاری نوح و به دوستی و وفای ابراهیم و در بغض موسی به دشمنان خدا و به محبت و دوستی و حسن معاشرت عیسی و معجزاتش، به علی بن ابی طالب علیه‌السلام نظر کند، این فرمایش پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله باعث افزایش ایمان مؤمنین و بغض منافقین شد.

شهادت دادن سوسمار به نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی علیه‌السلام

اعرابی گفت: با این مدحی که شما برای علی علیه‌السلام فرمودید معلوم می‌شود شرف او شرف شما و عزت او عزت شماست. من این بیانات شما را تصدیق نمی‌کنم مگر به شهادت چیزی که یقین کنم شهادت او از روی غرض و فساد نیست و آن شهادت سوسماری است که میان عبای من پنهان است.

فرمود: آنرا بیرون بیاور تا بر نبوت من و ولایت و فضیلت علی علیه‌السلام شهادت دهد. عرب گفت: با تلاش بسیار آنرا صید کرده‌ام اگر از عبا خارج شود می‌ترسم فرار نموده از دستم برود، پیغمبر فرمود: اگر فرار کند اولا تو مرا تکذیب نموده و در ثانی من در عوض، بهتر از آن به تو خواهم داد.

اعرابی سوسمار را از میان عبا بیرون آورد و بر زمین نهاد. سوسمار در برابر پیغمبر توقف نموده صورت خود را به خاک مالید سپس سرش را بلند کرد. خداوند او را به سخن درآورده گفت: شهادت می‌دهم بر آنکه نیست خدایی جز خدای یکتا و گواهی می‌دهم که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بنده او و پیغمبر برگزیده خداست، و بهترین خلایق و بزرگ و خاتم پیغمبران است، و گواهی می‌دهم علی بن ابی طالب علیه‌السلام امام است و همانطور است که پیغمبر او را وصف فرموده و دوستان علی علیه‌السلام در بهشت و دشمنانش در جهنم خواهند بود.

اعرابی به گریه درآمد و گفت: من نیز شهادت می‌دهم به آن چیزیی که این سوسمار شهادت داد، من شنیدم و دیدم چیزی را که دیگر عذری برایم نیست که ایمان نیاورم و قبول نکنم، پس آن عرب رو به یهودیان نموده و گفت: وای بر شما! چه معجزه‌ای بالاتر از این می‌خواهید؟ یا باید ایمان بیاورید و یا تن به هلاکت دهید، آن ده نفر یهودی ایمان آورده و قبول اسلام نموده گفتند: ایمان ما هم از برکت سوسمار تو بود.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به اعرابی فرمود: ای برادر عرب! سوسمار را آزاد کن من ضامن

می‌شوم که خداوند عوض آن را به تو بدهد، زیرا این سوسمار ایمان به خدا و رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام دارد و شهادت به حق داد همانطوری که شایسته و سزاوار بود، لذا خوب نیست این سوسمار اسیر باشد و چون خداوند به او تفضل فرموده و نعمت ایمان بخشیده امیر سوسمارها است.

سوسمار به سخن آمده گفت: ای رسول خدا! بفرمایید مرا رها و آزاد بسازد تا من عوض خود را به او بدهم، عرب به سوسمار گفت: تو از کجا می‌توانی به من عوض بدهی؟ به او جواب داد به طرف سنگی که مرا از آنجا گرفتی برو زیر آن سنگ ده هزار دینار و هشتصد هزار درهم می‌باشد بیرون بیاور، گفت: چگونه ممکن است این مال نصیب من شود چرا که جمعی که اینجا حاضر و به موضوع پی برده‌اند پیش از من به آنجا رفته و آن را برمی دارند؟

سوسمار گفت: آن نقدینه را خداوند عوض من برای تو مقرر و مخصوص فرموده و کسی نمی‌تواند آنرا تصاحب نماید، و اگر کسی سبقت گرفته و بخواهد آن درهم و دینار را بردارد خداوند او را هلاک می‌نماید.

منافقین که از چگونگی آگاه شده بودند به سرعت هر چه تمامتر به جانب آن سنگ روانه شده و همینکه خواستند آن‌ها را بردارند افعی بزرگی نمایان شده ایشان را هلاک نمود و همانجا ایستاد تا عرب آمد و به او گفت: ای برادر عرب! نگاه کن بسوی این‌ها که قصد ربودن این مال را داشتند چگونه خداوند مرا مأمور قتل آن‌ها نمود، و این مبلغ متعلق به تو می‌باشد که خداوند در عوض آن سوسمار به تو عطا فرمود، من به کناری می‌روم و تو آن‌ها را بردار.

عرب مشغول جمع آوری آن‌ها شد ولی متوجه گردید که نمی‌تواند آن‌ها را حمل نموده و با خود ببرد، افعی گفت: درهم و دینار را به کیسه بریز و طنابی به آن کیسه محکم ببند و آن را به من بسته تا برایت حمل کنم و به سلامت به منزل تو برسانم، عرب هم مطابق آن دستور رفتار نموده و افعی کیسه و وجه را حمل و به

منزل او رسانید و برگشت و عرب با آن پولها ملک و باغی فراهم و زندگانی مرفه و با سعادتی را از پرتو ایمان برسول خدا و ولایت علی و ائمه اطهار علیهم‌السلام شروع نمود).⁽¹⁾

سیاق این آیه دلالت می‌کند که بعضی از مسلمانان سؤالات بی‌جایی مانند سؤالات یهود از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نمودند لذا خداوند آن‌ها را در ضمن سرزنش یهود نکوهش می‌فرماید تا مسلمانان مثل یهود نباشند.

وَدَّ کَثِیرٌ مِّنْ أَهْلِ الْکِتَابِ لَوْ یَرُدُّونَکُمْ مِّن بَعْدِ إِیمَانِکُمْ کُفَّاراً حَسَدًا مِّنْ عِندِ أَنفُسِهِم مِّن بَعْدِ مَا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُواْ وَاصْفَحُواْ حَتَّی یَأْتِیَ اللّه‌ُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللّه‌َ عَلَی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«بسیاری از اهل کتاب پس از اینکه حق بر ایشان آشکار شد از روی حسدی که در وجودشان بود، آرزو می‌کردند که شما را، بعد از ایمانتان، کافر گردانند. پس عفو کنید و درگذرید، تا خدا فرمان خویش را بیاورد، که خدا بر هر کاری تواناست».

اراده یهود و مسیح بر انحراف مسلمین از اسلام

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه فوق فرمود: «مراد از اهل کتاب، یهود و مسحیان می‌باشند که می‌خواستند با القاء شبهات از روی حسد و بغضی که نسبت به پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و آل او علیهم‌السلام داشتند و پس از آنکه معجزات بسیاری را مشاهده کرده بودند، مؤمنین و مسلمین را از ایمان منحرف و به کفر برگردانند. خداوند خطاب به رسول خود می‌فرماید: «از ظلم و ستمی که به شما وارد می‌نمایند درگذرید و مدارا و مماشات نموده و با حجت‌های خدا دفع باطل

آن‌ها را بنمایید تا فرمان الهی درباره جنگ یا صلح برسد و البته خداوند به همه چیزی تواناست».⁽¹⁾

در هر حال مسلمانان چون به وجود مبارک پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و آل طاهرین او علیهم‌السلام گرامی شده بودند مورد حسادت کفار و یهودیان قرار گرفتند و این بعد از آن بود که به سبب معجزات دال بر صدق نبوت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت امیرالمؤمنین و اولاد طاهرین علیهم‌السلام برایشان آشکار گردید و گفته شده است: به سبب اوصاف مذکور در تورات اهل ایمان باید یهودیان را عفو کنند و از نادانی آن‌ها صرف نظر نمایند و در مقابل شبهات آن‌ها حجت‌های واضح الهی را اقامه نموده تا اشتباهات آن‌ها را رفع و دفع نمایند».

وَأَقِیمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّکَاةَ وَمَا تُقَدِّمُواْ لأَنفُسِکُمْ مِّنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللّه‌ِ إِنَّ اللّه‌َ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ قدس‌سره قدس‌سره

«و نماز را به پا دارید و زکات را بدهید، و هر گونه نیکی که برای خویش از پیش فرستید، آن را نزد خدا باز خواهید یافت، آری، خدا به آنچه می‌کنید بیناست».

اگرچه ظاهر آیه در مورد نماز و زکات است، اما باطن آن در خصوص اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام می‌باشد.

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در تفسیر آیه فرمود: «نماز را با مراعات مقدمات صحیح از وضو و تکبیر و صحت قیام و رکوع و سجود و سایر حدود بپا دارید و زکات را به مستحق بدهید و دقت کنید به منافق و کافر داده نشود چرا که پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: هر کس به دشمنان ما صدقه بدهد مانند کسی است که در خانه خدا دزدی کرده و هر مالی که در راه اطاعت اوامر خداوند انفاق شود برای

شما مفید و موجب بلند شدن حسنات و درجات می‌شود. نماز شخص بی‌طهارت، و صدقه مردم خیانت کار قبول نمی‌شود و بزرگترین طهارت که نماز و سایر طاعات بدون آن مقبول درگاه ربوبی نیست موالات محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی و اولاد او علیهم‌السلام و دشمنی کردن با دشمنان خاندان رسالت می‌باشد».⁽¹⁾

در روایت است: چون «فاطمه زهرا» علیهاالسلام به شهادت رسیدند امیرالمؤمنین علیه‌السلام بر سر قبر او رفت و این دو بیت در مرثیه او بر زبان راند:

لکل اجتماع من خلیلین فرقة و کل الذی دون الفراق قلیل

و ان افتقادی فاطما بعد احمد دلیل علی ان لا یدوم خلیل

یعنی: «آخر اجتماع هر دو نفر جدائی است و کم است چیزی که منجر به جدائی نگردد.

دوری و فقدان فاطمه علیهاالسلام از من بعد از احمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دلیل بر آن است که محبت و دوستی پایدار نیست».

بعد از آن حضرت به بقیع رفته بر اهل قبور سلام کرد به این عبارت: «السلام علیکم یا اهل القبور اموالکم قسمت ودیارکم سکنت ونسائکم نکحت» ای اهل قبور مالهای شما را که گذاشته بودید (وارثان) قسمت کردند، و در خانه‌های شما نشستند و زنان شما را به نکاح درآوردند، (هذا ما عندنا فما عندکم) این خبری است که نزد ماست نزد شما چه خبر است؟

هاتفی ندا داد: (ما اکلنا ربحنا وما قدمنا وجدنا وما خلفنا خسرنا) آنچه خوردیم سود کردیم و آنچه از پیش فرستادیم یافتیم و آنچه گذاشتیم زیان کردیم.⁽²⁾و به روایتی دیگر آواز آمد: که (ان خیر الزاد التقوی) بدرستی که بهترین توشه برای

آخرت، پرهیزکاری در راه خدا است.⁽¹⁾

پس عاقل آن است که بر جمع مال اهتمام ننماید، بلکه خود را از آن محفوظ ساخته حقوق آن را به مستحقان رساند، تا در قیامت تأسف و حسرت نخورد، و به جهت آن به درجه عظیم و مرتبه عالی رسد، وگر نه در دنیا موجب عدم آسایش و راحتی او خواهد بود و باعث انواع مشقت و زحمت، و در آخرت سبب حسرت و ندامت خواهد شد.

و پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: (اشد ندامة من کان له مال ولم یخرج حقوقه ومات وانتقل الی وارثه واخرج حقوقه واذا کان یوم القیامة یوضع ماله علی المیزان ویؤمر الی جهنم بسبب ماله ویؤمر الوارث الی الجنة بسبب مال غیره): «سخت‌ترین ندامت و حسرت آن است که شخصی را مالی باشد، و اداء حقوق آن نکند، پس بمیرد و آن مال منتقل به وارث آن شود و آن وارث حقوق آن را ادا کند، و چون روز قیامت باشد مال او را در میزان عمل او نهند و چون اخراج حقوق آن نکرده باشد وی را به دوزخ امر کنند، و وارث او را که ادای حقوق آن مال کرده باشد به بهشت برند، به سبب مال غیر خودش».⁽²⁾

1 ـ پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «فاصله میان کفر و ایمان جز ترک نماز چیز دیگری نیست».⁽³⁾

2 ـ حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «بین مسلمان شدن و کافر شدن فاصله‌ای نیست مگر اینکه شخص نماز را عمدا ترک کرده، در انجام آن سهل انگار باشد».⁽⁴⁾

3 ـ امام جعفر صادق علیه‌السلام به معاویه بن وهب فرمودند: «بالاترین چیز پس از معرفت و شناسایی حق تعالی نماز است».⁽¹⁾

و نیز فرمودند: هر وقت در حال نماز باشی حتما با حالت خشوع باش و روی دل را به سوی نمازت بدار زیرا خداوند متعال می‌فرماید: «الذین هم فی صلاتهم خاشعون».⁽²⁾

4 ـ پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «اگر مردم از پرداخت زکات خود داری کنند زمین نیز از برکاتش خود داری می‌کند».⁽³⁾

5 ـ امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: «علت اینکه خداوند متعال زکات را در قرآن مقرون به صلاة قرار داده و فرموده است: «اقیموا الصلوة وآتوا الزکاة». این است که اگر کسی نماز بخواند اما زکات ندهد اقامه نماز نکرده است».⁽⁴⁾

و فرمودند: کسی که زکات (خمس) مال خود را نپردازد روز قیامت به صورت مار بزرگی بر او مسلط شده و طوق گردن او می‌شود، چنانکه خداوند متعال می‌فرماید: «سیطوقون ما بخلوا به یوم القیامة».⁽⁵⁾

6 ـ امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: «هر جزئی از اجزاء بدن تو زکات واجبی دارد که باید آن را به خداوند متعال ادا نمایی؛ زکات چشم آن است که به دنیا و پیش آمدهای دنیا با نظر عبرت نگاه کرده و از شهوات آن چشم بپوشی. زکات گوش آن است که با آن قوا علم و حکمت بشنوی. زکات دست آن است که بوسیله آن نعمتهایی که خداوند متعال به تو عنایت فرموده بذل و بخشش نموده و آن را برای

نوشتن کتب و احادیثی که به نفع جامعه مسلمین باشد وادار نمایی. زکات پا آن است که با آن در اموری که موجب اصلاح قلب و سلامت دین است قدم بردارد مانند صله رحم، جهاد در راه خدا، زیارت نیکوکاران و غیره».⁽¹⁾

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «هر چیزی زکاتی دارد و زکات بدن روزه گرفتن است».⁽²⁾

7 ـ امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام فرمودند: «انا صلوات المؤمنین وصیامهم» من نمازها و روزه‌های مؤمنین هستم».⁽³⁾

8 ـ امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: «نحن الصلاة ونحن الزکاة ما نماز و روزه هستیم».⁽⁴⁾

چنانکه در تفسیر آیه «استعینوا بالصبر والصلوة» فرمودند: مراد از صبر پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و صلاة امیرالمؤمنین صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است».⁽⁵⁾

زیرا صلاة اگر مشتق از وصل باشد ائمه طاهرین علیهم‌السلام کسانی هستند که در مقام قرب و وصال بجایی رسیده‌اند که بر احدی امکان پذیر نیست، چنانکه امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: «لنا مع اللّه حالات هو فیها نحن ونحن فیها هو الا انه هو هو ونحن نحن»⁽⁶⁾در نتیجه این قرب و وصال است که اطاعت آنان اطاعت حضرت حق و مخالفت آنان مخالفت اوست، چنانکه در زیارت جامعه می‌فرماید: «من والاکم فقد والی اللّه ومن عاداکم فقد عادی اللّه ومن احبکم فقد احب اللّه ومن ابغضکم فقد ابغض اللّه».

و یا اینکه ائمه طاهرین علیهم‌السلام وسیله رسیدن سالکین به قرب الهی هستند و کسی نمی‌تواند بدون تمسک به ولایت ائمه اطهار علیهم‌السلام پای به حرم قرب الهی بنهد چنانکه فرمودند: «من اراد اللّه بدأ بکم» و نیز فرمودند: «بنا عرف اللّه وبنا عبداللّه ولولانا ما عرف اللّه»⁽¹⁾و همچنین در تفسیر آیه مبارکه «وللّه الاسماء الحسنی فادعوه بها»⁽²⁾فرمودند: «نحن الاسماء الحسنی»⁽³⁾

و اگر صلاه مشتق از «صله» بمعنی عطیه باشد باز ائمه طاهرین علیهم‌السلام عطایای بزرگ خداوند متعال و فیض بی‌پایان اوست؛ زیرا همه جهان آفرینش از اشعه انوار ایشان بوجود آمده است. چنانکه می‌فرماید: «واسبغ علیکم نعمه ظاهرة وباطنة»⁽⁴⁾امام محمد باقر علیه‌السلام در تفسیر این آیه فرمودند: «نعمت ظاهری رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است و آنچه جهت معرفت اللّه آورد و نعمت باطنی ولایت ما اهل بیت و دوستی و محبت نسبت به ما است».⁽⁵⁾و همچنین در تفسیر آیه «ولتسئلن یومئذ عن النعیم»⁽⁶⁾فرمودند: «مقصود از نعیم، نعمت ولایت ما است».⁽⁷⁾

و یا صلاة مشتق از تصلیه است که به معنای پیروزی و دنباله روی است و بر این معنی نیز انطباق صلاة به ائمه طاهرین علیهم‌السلام واضح است؛ زیرا آن‌ها هستند که در متابعت از حضرت حق به حدی رسیده‌اند که در ملکوت عالم نامشان به دنبال نام حضرت حق ثبت و ضبط گردیده.

پس صلاة به هر معنا و از هر مبدا اشتقاق که باشد اولا و بالذات بر آن ذوات

مقدسه اطلاق خواهد شد چنانکه برای اثبات این موضوع ده‌ها روایات هم همین موضوع را تأیید می‌کند.

وَقَالُواْ لَن یَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاَّ مَنْ کَانَ هُوداً أَوْ نَصَارَی تِلْکَ أَمَانِیُّهُمْ قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَکُمْ إِنْ کُنتُمْ صَادِقِینَ قدس‌سره قدس‌سره قدس‌سره بَلَی مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ للّه‌ِِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِندَ رَبِّهِ وَلاَ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلاَ هُمْ یَحْزَنُونَ قدس‌سره قدس‌سره رضی‌الله‌عنه

«و یهود گفتند: هرگز به بهشت نرود جز طایفه یهود، و نصاری گفتند: جز طایفه نصاری. این تنها آرزوی باطل آنهاست، بگو: بر این دعوی برهان آورید اگر راست می‌گویید. آری، هر که تسلیم حکم خدا گردید و نیکوکار گشت مسلّم اجرش نزد خدا خواهد بود و آنان را هیچ خوف و اندیشه و هیچ اندوهی نخواهد بود».

امام صادق علیه‌السلام در روایتی فرمودند: رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ائمه علیهم‌السلام از مجادله پیرامون دین نهی فرمودند: البته نه به طور مطلق بلکه از مجادله جز با بهترین طریق آن، منع نمودند، آیا به کلام خداوند گوش فرا نمی‌دهید که می‌فرماید: «ولا تجادلوا اهل الکتاب الا بالتی هی احسن»⁽¹⁾«و با اهل کتاب جز به شیوه‌ای که بهتر است مجادله نکنید» و همچنین می‌فرماید: «ادع الی سبیل ربک بالحکمة والموعظة الحسنة وجادلهم بالتی هی احسن»⁽²⁾«با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارتان دعوت کن و با آنان به شیوه‌ای که نیکوتر است مجادله کن. پس علماء مجادله با بهترین طریق را قرین دین دانستند و خداوند متعال مجادله را جز از بهترین طریق آن، بر شیعیان ما حرام نموده است و چگونه خداوند تمام انواع مجادله را حرام

می‌کند در حالی که خود می‌فرماید: «وقالوا لن یدخل الجنة الا من کانه هوداً أو نصاری» و خداوند متعال فرمود: «تلک امانیهم قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقین» پس خداوند، معیار علم به صداقت و ایمان افراد را برهان دانسته است [و آیا برهان می‌آوردند؟] آن هم در مجادله‌ای که به بهترین شکل صورت گیرد.

حضرت به سخنانش ادامه داد تا این که فرمود: رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به اصحابش فرمودند: بگویید: «ایاک نعبد»⁽¹⁾«بارالها! تنها تو را می‌پرستم» یعنی خدای واحد را می‌پرستیم و چنانکه ملحدین گفتند نمی‌گوییم که: همه کائنات بی‌آغاز و ازلی هستند، همچنین مانند بت پرستان نمی‌گوییم که تدبیرکنندگان جهان نور و ظلمت می‌باشند و همینطور مانند مشرکان عرب قائل به این نیستیم که بت‌هایمان همان خدایانند. پس ما هیچ چیزی را شریک تو قرار نداده و هیچ کس را به غیر از تو ـ چنانکه این کافران قائل به آن بودند ـ خدا نمی‌خوانیم و مانند یهود و مسیحیان برای تو فرزندی را قائل نمی‌شویم چرا که شأن تو از داشتن فرزند بسیار برتر است.

حضرت فرمود: منظور از آیه «قالوا لن یدخل الجنة الا من کان هوداً أو نصاری» نیز همین است. کافران دیگر نیز به چیزهایی قائل شدند و خداوند متعال فرمود: ای محمد! «تلک امانیم» که آن را بدون حجت و برهان آرزو می‌کنند.

«قل هاتو برهانکم» یعنی برهان و حجت ادعای خود را بیاورید «ان کنتم صادقین» چنانکه محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله براهین خود را که شما آن را شنیدید آورده است.

سپس فرمود: «بلی من اسلم وجهه للّه» یعنی همانطور که کسانی که به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان آوردند با شنیدن براهین و دلایل او چنین کردند «وهو محسن» یعنی در کارش برای خدا «فله اجره» یعنی ثوابش «عند ربه» یعنی در روز قیامت «ولا خوف علیهم» یعنی به هنگامی که کافران با مشاهده آن عذاب‌ها می‌ترسند «ولا هم

یحزنون» یعنی به هنگام مرگ، چرا که در آن لحظه مژده بهشت برایشان آورده می‌شود انشاء اللّه...⁽¹⁾

وَقَالَتِ الْیَهُودُ لَیْسَتِ النَّصَارَی عَلَیَ شَیْ‌ءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَی لَیْسَتِ الْیَهُودُ عَلَی شَیْ‌ءٍ وَهُمْ یَتْلُونَ الْکِتَابَ کَذَلِکَ قَالَ الَّذِینَ لاَ یَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللّه‌ُ یَحْکُمُ بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فِیمَا کَانُواْ فِیهِ یَخْتَلِفُونَ قدس‌سره قدس‌سره علیهاالسلام

«و یهودیان گفتند: «مسیحیان بر حق نیستند». و مسیحیان گفتند: «یهودیان بر حق نیستند» با آنکه آنان کتاب [آسمانی] را می‌خوانند. افراد نادان نیز [سخنی [همانند گفته ایشان گفتند. پس خداوند، روز رستاخیز در آنچه با هم اختلاف می‌کردند، میان آنان داوری خواهد کرد».

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام در خصوص آیه: «وقالت الیهود لیست النصاری علی شی‌ء» فرمود: این آیه وقتی نازل شده که جمعی از یهود و مسیحیان حضور پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شرفیاب شده گفتند: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله میان ما قضاوت و حکم فرمایید. پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: قصه مورد اختلاف شما را بیان کنید تا پس از شنیدن و اطلاع بر چگونگی موضوع میان شما حکم کنم.

یهودیان گفتند: ما به خدای یگانه ایمان داشته و دوستان خدا را دوست داریم و مسیحیان بر دین حق نیستند.

مسیحیان نیز گفتند: ما به خدا ایمان داریم و یهودیان دین ندارند.

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: هر دوی شما فاسق و دارای عقیده باطل بوده و از دین خدا منحرف و خطاکار هستید.

یهودیان گفتند: چگونه ما کافریم و حال آنکه کتاب تورات در دست ما است و بر طبق آن عمل می‌نماییم؟ و مسیحیان هم گفتند: چطور ما کافریم که انجیل کتاب خدا در میان ما بوده و آنرا قرائت می‌کنیم؟ آنگاه رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: ای یهود و مسیحیان! همه شما مخالفت با کتاب خدا نموده و بر خلاف آن عمل می‌کنید اگر به کتاب خدا عمل می‌کردید یکدیگر را تکفیر نمی‌نمودید، زیرا خداوند کتب آسمانی را برای هدایت مردم و علاج نابینایی آن‌ها و بیان احکام نازل فرموده و هر ملتی که به کتاب آسمانی پشت پا زده و بر خلاف احکام و موازین و حجت خدا رفتار نماید معصیت کار و مستوجب سخط و غضب پروردگار خواهد بود.

سپس پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به یهودیان توجه و خطاب فرمود: از مخالفت با اوامر خداوند بپرهیزید و چون پیشینیان خود بر خلاف کتاب رفتار ننمایید که در حق آن‌ها فرمود: «فبدل الذین ظلموا قولا غیر الذی قیل لهم»⁽¹⁾و گرفتار عذابی شدند که خداوند می‌فرماید: «فانزلنا علی الذین ظلموا رجزا من السماء»⁽²⁾یعنی بیماری طاعون را بر آن‌ها فرستادیم که یکصد و بیست هزار نفر آن‌ها هلاک شدند و بار دیگر عذابی به آن‌ها نازل نمودیم که یکصد و بیست هزار نفر دیگر از آن‌ها به علت مخالفت با امر پروردگار نابود شدند و زمانی که نزدیک آن شهر ـ که قبلا بیان آن گذشت ـ رسیدند و دروازه بسیار بلند آن را دیده گفتند: ما رکوع و خضوع نمی‌کنیم، و تصور می‌کردند که باید موقع ورود به شهر و گذشتن از دروازه خم شوند لذا می‌گفتند: ما محتاج به رکوع نیستیم و حرام است، و وصی او یوشع بن نون ما را در کارهای باطل تمسخر می‌نماید. و بجای آنکه امر شده بود در موقع عبور از دروازه کلمه «حطه» را بگویند، به آن اشاره نموده و می‌گفتند: «هطا سمقانا» یعنی گندم

سرخ، و تبدیل نمودند کلامی را به کلمه دیگر».⁽¹⁾

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: برای بنی اسرائیل باب حطه مقرر و نصب گردیده و برای شما امت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله باب حطه از آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نصب و مقرر شد که از آن‌ها پیروی نموده و همراه آن‌ها شوید تا هدایت یافته و بسبب اطاعت از ائمه معصومین علیهم‌السلام گناهان شما آمرزیده و حسنات شما زیاد گردد و باید بدانند باب حطه شما از باب حطه یهودیان افضل است؛ زیرا باب حطه آن‌ها از چوب بود و ما از جنس شماییم و به راستی سخن گفته و رهبر مؤمنین و برترین مردم عالم هستیم.

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: ای مردم! اگر کسی بخواهد در دنیا مانند من زندگی کند و مثل من بمیرد و در آخرت در بهشتی که به فرمان پروردگار خلق و ایجاد شده جایگزین شود باید ولایت علی بن ابی طالب علیه‌السلام را داشته و دوستان او را دوست و دشمنانش را دشمن بدارد و ذریه علی علیه‌السلام را دوست بدارد چون آن‌ها از خمیرمایه من خلق شده‌اند و وارث علم و دانش من هستند و وای به حال کسی از امت من که تکذیب فضائل آن‌ها را بنماید».⁽²⁾

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَّنَعَ مَسَاجِدَ اللّه‌ِ أَنْ یُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ وَسَعَی فِی خَرَابِهَا أُوْلَـئِکَ مَا کَانَ لَهُمْ أَنْ یَدْخُلُوهَا إِلاَّ خَآئِفِینَ لهُمْ فِی الدُّنْیَا خِزْیٌ وَلَهُمْ فِی الآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِیمٌ قدس‌سره قدس‌سره

«کیست ستمکارتر از آن کس که از بردن نام خدا در مساجد او جلوگیری کرد و سعی در ویرانی آن‌ها نمود؟ شایسته نیست آنان، جز با ترس و وحشت، وارد این (کانونهای عبادت) شوند. بهره آن‌ها در

دنیا (فقط) رسوایی است و در سرای دیگر، عذاب عظیم الهی»

در بعضی روایات آمده که مراد از «مساجد» مساجد جمیع دنیا است، و منع از مساجد و سعی در خرابی آن یعنی قصد قتل پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و وصی او امیرالمؤمنین علیه‌السلام در غزوه تبوک می‌باشد [لهم فی الدنیا خزی] برای ایشان در دنیا رسوایی و خواری [ولهم فی الاخرة عذاب عظیم] و برای ایشان در آخرت عذابی بزرگ می‌باشد.⁽¹⁾

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «منظور از آیه فوق مشرکان قریشند که رسول‌اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را در سال حدیبیه از دخول مکه و مسجد الحرام منع کردند».⁽²⁾

بنابراین مراد از خرابی آن، معطل ساختن آن از عبادت است چون عمارت مسجد نماز کردن در آن می‌باشد و خرابی آن به ترک عبادت در آن و بیرون کردن مؤمنان از آن می‌باشد و آن گروه که منع ذکر خدا کردند و در خرابی مسجدها کوشیدند «ما کان لهم ان یدخلوها الا خائفین» سزاوار نیست که آن‌ها وارد مسجد شوند مگر با ترس و خوف عظیم و در آخرت عذابی بزرگ برای آنان است.⁽³⁾

مروی است که نهایت رسوایی ایشان در دنیا زمان خروج صاحب الامر علیه‌السلام می‌باشد که قسطنطنیه را فتح می‌نماید و همه را به قتل می‌رساند.

حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: «ان المسجد لیشکو الخراب الی ربه وانه لیتبشبش من عماره اذا غاب عنه ثم قدم کما یتبشبش احدکم بغائبه اذا قدم علیه»؛ «مسجد، خرابی‌اش را به پروردگارش شکایت می‌کند، و انس می‌گیرد از تعمیر کنندگان خود هرگاه از او غائب شوند و مجددا وارد شوند، همچنانکه یکی از شما به غائب خود هر گاه بر او وارد شود انس می‌یابد».⁽⁴⁾

وَللّه‌ِِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَیْنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجْهُ اللّه‌ِ إِنَّ اللّه‌َ وَاسِعٌ عَلِیمٌ قدس‌سره قدس‌سره قدس‌سرهم

«و مشرق و مغرب از آن خداست، پس به هر سو رو کنید، آنجا روی [به] خداست. آری، خدا گشایشگر داناست».

حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه‌السلام فرمودند: «مراد از وجه اللّه در آیه: «فاینما تولوا فثم وجه اللّه» ائمه معصومین علیهم‌السلام است».⁽¹⁾

حضرت امام رضا علیه‌السلام فرمودند: «مراد از وجه اللّه در این آیه علی بن ابی طالب علیه‌السلام است».⁽²⁾

داود بن کثیر می‌گوید: به امام صادق علیه‌السلام عرض کردم: راستی در قرآن منظور از صلاة و زکات و حج شما هستید؟

فرمود: «یا داود! در کتاب خدا (قرآن) صلاة مائیم، زکات مائیم، روزه مائیم، حج مائیم، بلد حرام مائیم، کعبة اللّه مائیم، قبلة اللّه مائیم، الآیات و البینات مائیم، وجه اللّه در آیه «فاینما تولوا فثم وجه اللّه» ما هستیم، و دشمن ما در کتاب خدا به صورت الفحشاء و المنکر و البغی و الخمر و المیسر و الانصاب و الازلام و الاصنام و الاوثان و الجبت و الطاغوت و المیتة و الدم و لحم الخنزیر [ذکر گردیده و] می‌باشد.

یا داود! خداوند ما را خلق فرمود و ما را بر دیگران برتری داد و ما را به عنوان امین و حافظ سر او و خزانه دار بر زمین و آسمانها قرار داد، و برای ما مخالفان و دشمنانی قرار داد، و ما را در قرآن با اسامی و نامهایی نام برده، و دشمنان ما را در کتاب خود (قرآن) با کنیه و القابی نام برده و آن‌ها را با مثالهایی ذکر کرده که بدترین نامها در نزد خود و نزد متقین می‌باشد».⁽³⁾

سلمان فارسی رضی اللّه عنه می‌گوید: امیرالمؤمنین علیه‌السلام به من فرمود:ای سلمان! بدا به حال کسی که ما را آن طوری که سزاوار آن هستیم نشناسد و فضل و برتری ما را انکار کند.

ای سلمان! کدامیک از این دو بزرگوار افضل هستند، محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله یا سلیمان؟ سلمان گفت: بلکه محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برتر و والاتر است. فرمود:ای سلمان! آصف بن برخیا توانست تخت بلقیس را به مملکت سبأ در یک چشم به هم زدن منتقل کند و علمی از کتاب نزد او بود و آیا من چندین برابر او قدرت ندارم که نزدم هزار کتاب است؟

خداوند بر شیث فرزند آدم علیه‌السلام پنحاه صحیفه و بر ادریس علیه‌السلام سی صحیفه و بر ابراهیم خلیل علیه‌السلام بیست صحیفه، و تورات، انجیل، زبور و فرقان نازل نموده است. گفتم: ای سرور من، همین طور است که فرمودید. حضرت سپس فرمود:ای سلمان کسی که در شئون ما و علوم ما شک کند مثل کسی است که به معرفت ما شک بکند در حالی که خداوند ولایت ما را و آنچه عمل بدان واجب است را در قرآن بیان نموده است».⁽¹⁾

یکی از اصحاب امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقل می‌کند و می‌گوید سلمان رضی اللّه بر امیرالمؤمنین علیه‌السلام وارد شد و از معرفت و شناسایی آن حضرت سؤال نمود.فرمود: ای سلمان! من کسی هستم که تمام امتها را به اطاعت خود خواندم،آن‌ها که سرپیچی کردند در آتش افکندم و من خازن آتش بر آن‌ها هستم.

ای سلمان! هر کسی آنگونه که سزاوارم مرا بشناسد در ملأ اعلی یعنی محل قرب پروردگار که جایگاه ملکوتیان است با من خواهد بود.

آنگاه امام حسن و امام حسین علیهماالسلام وارد شدند و آن حضرت به سلمان

فرمود: این دو فرزند من، دو گوشواره عرش پروردگارند و به خاطر این دو بهشت درخشندگی دارد و روشن است، و مادر ایشان بهترین زنان عالمند، خداوند از مردم عهد و میثاق برای من گرفته است، عده‌ای آن را تصدیق کردند و گروهی تکذیب نمودند که در آتش‌اند.

من حجت بالغه یعنی تام و تمام، و کلمه همیشگی و دائمی پروردگارم و من نماینده ی رسولان هستم.

سلمان رضی اللّه عرض کرد:ای امیرالمؤمنان! اوصاف شما را در تورات و انجیل همین گونه یافتم، پدر و مادرم به فدایت‌ای کسی که در مسجد کوفه کشته خواهی شد. به خدا قسم! اگر مردم نمی‌گفتند: وا شوقاه خدا قاتل سلمان را رحمت کند درباره‌ات مطالبی می‌گفتم که نفوس مردم تاب و تحمل پذیرش آن را نداشت، بخاطر اینکه تو همان حجت خدا هستی که آدم به سبب تو توبه اش پذیرفته گردید و یوسف از چاه خلاص شد و سرگذشت ایوب و اینکه نعمت درباره ی او تغییر کرد به شما مربوط است.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: آیا قصه ایوب و علت تغییر کردن نعمت خدا بر او را می‌دانی چیست؟عرض کرد:خدا بهتر می‌داند و شما ای امیرمؤمنان.

فرمود: آنگاه که خداوند میثاق می‌گرفت،ایوب در پادشاهی من شک کرد و گفت: این مطلب بزرگی است.خداوند تبارک و تعالی فرمود: ای ایوب! آیا شک می‌کنی در صورتی که من آن را اقامه کرده و برپا داشته ام؟

آدم علیه‌السلام را که به بلا گرفتار کردم به خاطر او بخشیدم و چون به امیرمؤمنان بودن او تسلیم گردید از او و خطایش گذشتم. [خداوند به آدم خطاب فرمود:] به عزت خودم قسم! از عذابم بر تو می‌چشانم و یا اینکه با اعتراف به اطاعت امیرالمؤمنین توبه کنی. سپس سعادت نصیب او گشت، یعنی توبه کرد و به اطاعت امیرالمؤمنین

و ذریه طاهرین او علیهم‌السلام اقرار کرد.⁽¹⁾

بَدِیعُ السَّمَاوَاتِ وَالاَْرْضِ وَإِذَا قَضَی أَمْراً فَإِنَّمَا یَقُولُ لَهُ کُن فَیَکُونُ قدس‌سره

«او آفریننده آسمان‌ها و زمین است و چون اراده آفریدن چیزی کند، به محض آن‌که گوید: موجود باش، موجود خواهد شد».

صفوان بن یحیی به امام هادی علیه‌السلام عرض کرد: مرا از معنای اراده خداوند و اراده مخلوقات آگاه کن. حضرت فرمود: اراده کردن مخلوق عبارت است از فکری که در ذهن صورت می‌گیرد و عملی است که پس از آن از او ظاهر می‌شود، ولی اراده خداوند به اتمام چیزی ایجاد کردن و نه چیز دیگر است چرا که او نیاز به اندیشیدن ندارد و بررسی و تفکر نمی‌کند و او از این صفات منزه است چرا که آنها از صفات مخلوقات می‌باشند. پس اراده خداوند همان فعل او است نه چیز دیگر و به آن چیز می‌گوید باش پس می‌باشد بدون آنکه کلمه‌ای بگوید یا سخنی را به زبان بیاورد و یا بررسی و تفکر نماید، و چنانکه خداوند قابل توصیف نیست فعل او نیز قابل توصیف نمی‌باشد.⁽²⁾

الَّذِینَ آتَیْنَاهُمُ الْکِتَابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاَوَتِهِ أُوْلَـئِکَ یُوءْمِنُونَ بِهِ وَمن یَکْفُرْ بِهِ فَأُوْلَـئِکَ هُمُ الْخَاسِرُونَ قدس‌سره رضی‌الله‌عنه قدس‌سره

«کسانی که کتاب [آسمانی] به آنان داده‌ایم، [و] آن را چنانکه باید می‌خوانند، ایشانند که بدان ایمان دارند. و[لی] کسانی که بدان کفر ورزند، همانانند که زیانکارانند».

امام صادق علیه‌السلام در تفسیر آیه فوق فرموده: «اینان که قرآن را به حق تلاوت، تلاوت می‌کنند، امامان امت هستند».⁽¹⁾

ابو ولاد می‌گوید: از امام جعفر صادق علیه‌السلام راجع به آیه: «والذین آتیناهم الکتاب یتلونه حق تلاوته...» سوال کردم. فرمود: «منظور امامان علیهم‌السلام می‌باشند و منظور از کلمه: (الکتاب) در این آیه شریفه، قرآن میباشد که بعد از نزول تلاوت می‌شد؛ زیرا این آیه شریفه در زمان پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نازل شده است و با نازل شدن قرآن، تورات و انجیل منسوخ شده بودند. اضافه بر اینکه در زمان نزول قرآن تورات و انجیل اصلی در دست نبودند و از طرفی هم بعد از نزول قرآن کسی مأمور به تلاوت تورات و انجیل نبود».⁽²⁾

اقرار مخالفین به فضائل علی بن ابی طالب علیه‌السلام و اینکه محبت و دوستی آن حضرت باعث نجات از آتش جهنم می‌شود

«احمد بن حنبل می‌گوید: «ما روی لاحد من اصحاب رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله من الفضائل الصحاح ما روی لعلی بن ابی طالب»؛ برای هیچ یک از اصحاب رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از فضائل صحیح السند به مقدار آنچه برای علی بن ابی طالب علیه‌السلام نقل شده، نرسیده است».⁽³⁾

ابن شهر آشوب در کتاب مناقب از طریق مخالفین از ابن عباس نقل نموده که گفت: به پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عرض کردم: آیا گذشتن از آتش برگه عبور و مجوز لازم دارد؟ فرمود: بله، سؤال کردم آن چیست؟ فرمود: حب علی بن ابی طالب علیه‌السلام است.⁽⁴⁾

وَإِذِ ابْتَلَی إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِی قَالَ لاَ یَنَالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ قدس‌سره رضی‌الله‌عنه

«و چون ابراهیم را پروردگارش با کلماتی بیازمود، و وی آن همه را به انجام رسانید، [خدا به او] فرمود: «من تو را پیشوای مردم قرار دادم». [ابراهیم] پرسید: «از دودمانم [چطور]؟» فرمود: «پیمان من به بیدادگران (ظالمان) نمی‌رسد».

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام در خصوص تفسیر آیه شریف فرمود: «مراد از کلمات همان چیزی است که خداوند به آدم تعلیم فرمود که با خواندنش توبه او قبول شد و آن عبارت است از: «اللهم انی اسئلک بحق محمد وعلی وفاطمة والحسن والحسین الا تبت علی» خدایا! تو را به حق محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین سوگند می‌دهم که توبه مرا قبول فرمائی. پس توبه او قبول شد و خداوند توبه پذیر و مهربان است.

مفضل بن عمر که راوی خبر است گفت: حضورش عرض کردم: ای پسر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ! مراد از «فاتمهن» چیست؟ حضرت فرمود: یعنی آن کلمات را تمام نمود (نام ائمه را یکی یکی بر شمرد) تا حضرت حجت قائم علیه‌السلام که نهمین فرزند امام حسین علیه‌السلام است.

می‌گوید باز حضورش عرض کردم جمله: «جعلناها کلمة باقیة فی عقبه» یعنی چه؟ فرمود: امامت را در ذریه و نسل حسین علیه‌السلام تا روز قیامت مستقر می‌داریم.

گفتم: چرا امامت فقط منحصربه ذریه امام حسین علیه‌السلام شد و از فرزندان امام حسن علیه‌السلام امام نشدند و حال آنکه هر دو فرزند رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بودند؟ فرمود: موسی و هارون هم هر دو برادر و پیغمبر بودند ولی خداوند از صلب هارون انبیایی قرار داد و از اولاد موسی پیغمبری مبعوث نشد، و البته شایسته و جایز نیست که کسی

علت را تحقیق و بگوید: چرا از ذریه یکی، خداوند پیغمبری قرار داد و از دیگری قرار نداده است، همینطور امامت منصبی است که خداوند حکیم و دانا به مصالح دنیا به مقتضیاتی در ذریه امام حسین علیه‌السلام مقرر داشته و کسی حق آن ندارد که از خداوند سؤالی بنماید و خداوند افعال بندگان را سؤال خواهد فرمود.⁽¹⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمود: «حضرت ابراهیم پیغمبر بود لکن امام نبود تا آنکه خداوند فرمود: «انی جاعلک للناس اماما» خداوند ابراهیم را قبل از آنکه به پیغمبری منصوب فرماید بنده مخصوص خود گردانید و بعد او را پیغمبر نمود پیش از آنکه به مقام رسالت برساند و پیش از آنکه خلیلش گرداند رسولش کرد و پیش از آنکه به امامت برسد رتبه خلیلی به او عنایت کرده و پس از آنکه عطایای مشروحه را به او مرحمت نمود با بیان «انی جاعلک للناس اماما» منصب امامت را به او کرامت فرمود».⁽²⁾

امام جعفر صادق علیه‌السلام در قول خداوند که می‌فرماید: «لا ینال عهدی الظالمین» فرمود: «امام از مردم ستمکار و اشخاص ظالم نمی‌باشد».⁽³⁾

هشام بن حکم از حضرت صادق علیه‌السلام در رابطه با تفسیر: «انی جاعلک للناس اماما» روایت کرده که حضرت فرمود: «اگر اسمی بالاتر و افضل‌تر از امام بود خداوند ما را به آن اسم می‌نامید».⁽⁴⁾و در روایت سعد بن عبداللّه است که حضرت صادق علیه‌السلام فرمود: «آیا این مردم منکر اطاعت امام هستند و نمی‌دانند که خداوند اطاعت امام را واجب فرموده است؟! به خدا قسم! در روی زمین مقام و منزلتی بالاتر از مقام و منزلت امام نیست.

زمانی حضرت ابراهیم پیغمبر بود و از طرف پروردگار به او وحی می‌رسید خداوند خواست او را گرامی بدارد و بزرگ بشمارد خطاب فرمود که تو را امام مردم نمودم. و همین که ابراهیم فضیلت و اهمیت مقام امامت را دانست از خداوند درخواست نمود که امامت را در ذریه‌ام نیز قرار بده، خطاب رسید: ای ابراهیم! عهد من به ستمکاران نمی‌رسد. حضرت علیه‌السلام سپس فرمود: امامت در نسل و ذریه ماست و در غیر ما نمی‌باشد».⁽¹⁾

عبد العزیز بن مسلم می‌گوید: ما در طوس خدمت حضرت رضا علیه‌السلام بودیم در یک روز جمعه‌ای برای نماز جمعه در مسجد جامع جمع شدیم و بین ما گفتگو راجع به امامت شد و هر کسی برای خود اظهاراتی می‌نمود. از آنجا بیرون آمده خدمت حضرت شرفیاب و چگونگی را عرض کردم، حضرت تبسمی نموده و فرمودند: ای عبدالعزیز! جماعتی از مردم نادان فریب و گول خورده‌اند، خداوند پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را قبض روح نفرمود مگر آنکه دین را برای مردم کامل فرمود، قرآن را که کتاب آسمانی و حدود احکام و بیان حلال و حرام است و تمام چیزهایی که مردم به آن احتیاج دارند نازل کرده، و فرموده است «ما فرطنا فی الکتاب من شی‌ء»⁽²⁾یعنی هیچ چیزی را در قرآن فروگذار نکردیم مگر آنکه آنرا بیان نمودیم. و در سال حجة الوداع که پایان عمر پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بود آیه «الیوم اکملت لکم دینکم واتممت علیکم نعمتی ورضیت لکم الاسلام دینا»⁽³⁾نازل شد که اتمام دین را با ابلاغ امر امامت ثابت می‌کند و می‌فهماند که با امامت کمال دین حاصل گردید. و پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به رحمت ایزدی نپیوست مگر آنکه تمام دین را برای امت خود بیان فرمود و راه دین را روشن ساخت و آنان را بر راه حق و راستی رهبری کرده و

علی امیرالمؤمنین علیه‌السلام را به امامت منصوب و نشانه مردم قرار داد و از چیزی که مورد احتیاج مردم بود فروگذار ننمود و برای آن‌ها بیان کرد، و هر کس بگوید: خداوند دین را کامل و تمام ننموده، قرآن را رد نموده و هر که رد بر قرآن کند کافر است. آیا این مردم قدر و منزلت امام را می‌شناسند و موقعیت امام را در میان مردم تشخیص می‌دهند تا بتوانند خودشان امامی انتخاب کنند؟

ای عبدالعزیز بدان شأن امام اجل و مقامش بالاتر از آن است که مردم با عقل نارسای خود امام معین نمایند. امامت را خداوند پس از مقام پیغمبری و خلیلی و در مرتبه سوم شرافت و فضیلت به ابراهیم عطا فرموده و خداوند در قول خود «انی جاعلک للناس اماما» اشاره به همین فضیلت نموده و می‌فرماید: من که پروردگار جهانیان می‌باشم تو را ای ابراهیم امام مردم می‌نمایم و ابراهیم از این منصب خوشحال شد و از خداوند تقاضا نمود که آن منصب را به فرزندانش نیز عطا کند. خداوند فرمود: عهد من که منصب امامت است به اشخاص ظالم و ستمکار نمی‌رسد.

ای عبدالعزیز این آیه، امامت هر ظالمی را باطل می‌کند و امامت برگزیدگان خداوند را ثابت می‌کند.⁽¹⁾

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «من دعوت پدرم ابراهیم خلیل هستم. اصحاب عرض کردند: چطور ای رسول خدا؟ فرمود: به ابراهیم از جانب خداوند وحی رسید که من تو را برای مردم امام قرار دادم، ابراهیم را خوشحالی فرا گرفت، از پروردگار درخواست نمود که به فرزندان من هم منصب امامت عطا فرما، خطاب رسید که با تو عهدی نمی‌بندم که به آن وفا نکنم، عرض کرد: خدایا آن چه عهدی است که به آن وفا نمی‌نمایی؟ فرمود: عهد من امامت است و آن را به فرزندان ستمکارت تفویض نخواهم کرد.

عرض کرد: فرزندان ستمکار من کیستند؟ فرمود: هر کس غیر از من به بت و یا چیزهای دیگری سجده کرده باشد هرگز او و یا ذریه او را امام مردم ننمایم.

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: آن تقاضای ابراهیم منتهی شد به من و علی علیهماالسلام که هیچیک از ما هرگز به غیر از خدا سجده نکرده‌ایم، لذا خدا مرا به پیغمبری مبعوث و علی علیه‌السلام را امام و وصی من فرمود».⁽¹⁾

اعتراف علماء عامه نسبت به ولایت حضرت علی علیه‌السلام

عجیب این است که روایت فوق را عامه نیز نقل نموده‌اند.⁽²⁾از این آیه هفت چیز استفاده می‌شود: اول، معصوم بودن امام علیه‌السلام .

دوم: امام را خداوند باید معین بفرماید و مجعول است بجعل الهی.

سوم: زمین هرگز خالی از حجت خدا نیست.

چهارم: امام از جانب خداوند مورد تأیید است.

پنجم: اعمال بندگان بر امام پوشیده نیست.

ششم: امام واجب است دانا باشد به آنچه مردم از امور دین و دنیا محتاج هستند.

هفتم: محال است کسی از جهت فضیلت نفسانی بر امام برتری داشته باشد.

فرق بین رسالت و امامت

اگر چه رسالت و امامت هر دو در پیشوایی شرکت دارند لکن فرقی که هست اینکه که مقام رسالت فقط تبلیغ و رسانیدن احکام الهی به خلق است که وظیفه رسول از حیث رسالت همین ارائه طریق است که راه خیر و شر و آنچه سعادت و

فضیلت بشری به آن تأمین می‌گردد به مردم برساند. لکن امامت که فوق مرتبه رسالت به شمار می‌رود فقط مجرد تبلیغ و ارائه طریق نیست بلکه امام صاحب ولایتی است که علاوه بر تبلیغ و نشان دادن طریق هدایت، ایصال به مطلوب نیز می‌نماید، یعنی تابعین خود را به مقصود می‌رساند؛ زیرا که امام متصرف در ممکنات است و در آنجایی که حکمت اقتضا نماید مطابق مشیت الهی همه نوع تصرفی می‌نماید و درباره چنین اشخاص است که فرموده: «یهدون بامرنا» و چون عصمت یک امر باطنی و یک صفت نفسانی است و کسی را اطلاعی بر آن نیست مگر «علاّم الغیوب» این است که بایستی تعیین امام به اذن خداوند و به نص رسول‌اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله باشد.

بنابراین انسان وقتی حائز مرتبه یقین می‌گردد که چشم ملکوتی وی باز گردد و عالم ملکوت و روح و سرّ و حقیقت هر چیزی برای وی مکشوف گردد و آنرا مشاهده نماید و به چشم دل که به مراتب بسیار روشن‌تر و نافذتر است از چشم سر، اسرار کاینات را معاینه نماید و علاوه بر شهود وجدانی، متصرف گردد در مواد موجودات و به اذن رب العالمین تا آنجایی که حکمت اقتضاء داشته در مواد عالم تصرف نماید؛ زیرا که به مقام امامت ـ به این معنی که لایق پیشوایی تمامی موجودات و افراد بشر باشد ـ نمی‌رسد مگر کسی که صاحب نفس قدسی الهی و مظهر و نماینده تمام اوصاف احدی گشته چنانچه درباره علی علیه‌السلام گفته شده: «عین اللّه الواسعه واذن اللّه الناظره وید اللّه الباسطه» البته علی علیه‌السلام چشم و گوش و دست خدا نگشته لکن از زیادتی قرب و نزدیکی بجایی رسیده که نماینده اوصاف الهی گردیده است.

بنابراین «لا ینال عهدی الظالمین» مراد از عهد خدا همان امامت است، و ظالم اعم است از ظلم به حق که شرک و کفر و ضلالت باشد یا ظلم به غیر که انواع آزار و تجاوزات را شامل می‌شود و ظلم به نفس که فسق و فجور و مطلق معاصی

باشد. لذا هر غیر معصومی ظالم است و عهد خدا و امامت تنها به معصومین می‌رسد و غیر معصوم از این فیض محروم است.

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِیمُ رَبِّ اجْعَلْ هَـَذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الَّثمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُم بِاللّه‌ِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ قَالَ وَمَن کَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِیلاً ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَی عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِیرُ قدس‌سره رضی‌الله‌عنه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«و (به یاد آورید) هنگامی را که ابراهیم عرض کرد: «پروردگارا این سرزمین را شهر امنی قرار ده و اهل آن را ـ آن‌ها که به خدا و روز بازپسین، ایمان آورده‌اند ـ از ثمرات (گوناگون)، روزی ده «گفت:» (ما دعای تو را اجابت کردیم، و مؤمنان را از انواع برکات، بهره‌مند ساختیم،) اما به آن‌ها که کافر شدند، بهره کمی خواهیم داد، سپس آن‌ها را به عذاب آتش می‌کشانیم، و چه بد سرانجامی دارند».

حضرت امام سجاد علیه‌السلام فرمودند: «مراد از آیه شریفه «من آمن منهم باللّه» ما اهل بیت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و نیز دوستان و شیعیان و پیروان ما می‌باشند. و مراد از آیه «ومن کفر» منکران وصایت (خلافت ائمه هدی علیهم‌السلام ) یعنی کسانیکه از وصی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیروی نکردند می‌باشد».⁽¹⁾

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: «بخدا سوگند! ما ذریه ابراهیم و بقیه ذریه او هستیم. بعد از این امام علیه‌السلام فرمودند: این چنین است از امت پیغمبر آخر الزمان صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هر که از ایشان انکار حق وصی او کند و تابع وصی او نشود در آخرت به عذاب جهنم معذب خواهد بود».⁽²⁾

نیز فرمود: «وقتی حضرت ابراهیم دعا نمود و از خدا خواست: «وارزق اهله

من الثمرات» قطعه‌ای از زمین (قدیم) اردن جدا شد و آمد و به دور خانه کعبه هفت شوط طواف نمود و بعد به محل خود مستقر گردید و از این جهت آن محل را طائف نام نهاده‌اند».⁽¹⁾از حلبی روایت شده که گفت: از حضرت صادق علیه‌السلام سؤال نمودند: آیا قبل از بعثت پیغمبر خاتم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله کسی از پیغمبران در خانه کعبه حج بعمل آورده است؟ فرمود: بله مگر حکایت شعیب را در قرآن نمی‌دانی که به موسی گفت: من دخترم را به ازدواج تو درمی آورم «علی ان تأجرنی ثمانی حجج»: بشرط آنکه هشت حج از جانب من بجا آوری، و مراد از اجیر شدن موسی فقط هشت سال نبود، زیرا اگر مقصود آن بود می‌فرمود ثمانی سنین. آدم و نوح نیز حج کردند و سلیمان بن داود با تمام لشکر جن و انس و پرندگان حج بجا آورد و موسی با شتر قرمزی حج خانه کعبه نمود و آن خانه همان است که خداوند می‌فرماید: «انّ اول بیتٍ وُضِعَ للناس» و نیز می‌فرماید: «واذ یرفع ابراهیم القواعد من البیت»⁽²⁾و خداوند حجر الاسود را برای آدم وقتی نازل کرد که خانه موجود بود.⁽³⁾

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمود: «سه سنگ از بهشت نازل شده؛ یکی سنگ حجر الاسود، که بسیار سفید بود و در اثر تماس با دستهای کفار سیاه گردید، دیگر سنگی است که در مقام حضرت ابراهیم است، سنگ سوم همان سنگی بود که موسی عصا به آن زد و دوازده چشمه آب از آن جوشید و بنی اسرائیل از آن آب نوشیدند».⁽⁴⁾

وَإِذْ یَرْفَعُ إِبْرَاهِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَإِسْمَاعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ قدس‌سره رضی‌الله‌عنه علیه‌السلام رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَیْنِ لَکَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّکَ وَأَرِنَا مَنَاسِکَنَا وَتُبْ عَلَیْنَآ إِنَّکَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ قدس‌سره رضی‌الله‌عنه علیهماالسلام

«و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه [کعبه] را بالا می‌بردند، [می‌گفتند:] ای پروردگار ما، از ما بپذیر که در حقیقت، تو شنوای دانایی. پروردگارا، ما را تسلیم [فرمان] خود قرار ده، و از نسل ما، امتی فرمانبردار خود [پدید آر]، و آداب دینی ما را به ما نشان ده، و بر ما ببخشای، که تویی توبه پذیر مهربان».

عیاشی در آیه: «ومن ذریتنا امة مسلمة» از ابی عمر زبیری روایت کرده، می‌گوید: به حضرت صادق علیه‌السلام عرض کردم: مراد از کلمه «من ذریتنا» چیست؟ فرمود: «رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اوصیاء طاهرین او علیهم‌السلام می‌باشند که از فرزندان ابراهیم و اسماعیل هستند. و تعبیر «ذریتنا» نیز مشعر به افتخار به سمت ابوت (پدری) بر آنان می‌باشد و از فرزندان اسماعیل یعنی از نژاد عرب تنها رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است که به رسالت مبعوث و برگزیده شده است؛ چرا که همه پیغمبران و رسولان که پس از ابراهیم بوده از نژاد اسحاق فرزند ابراهیم می‌باشند».⁽¹⁾

از حضرت صادق علیه‌السلام مروی است که مراد از «ذریه»، بنی هاشم هستند که آنان «اهل البیت الذین اذهب اللّه عنهم الرجس وطهرهم تطهیرا»⁽²⁾می باشند.⁽³⁾

ابن عباس می‌گوید: حضرت علی بن ابی طالب علیه‌السلام نزد رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آمد، به آن حضرت عرض کردند: امیرالمؤمنین علیه‌السلام آمد.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «ان علیا سمی بأمیرالمؤمنین علیه‌السلام من قبلی» او قبل از من به نام امیرالمؤمنین نامیده شده است. عرض کردند: قبل از شما یا رسول اللّه؟ فرمود: پیش از عیسی و موسی. عرض کردند: پیش از عیسی و موسی یا رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ؟ فرمود: پیش از سلیمان بن داود. و هریک از پیامبران را تا حضرت آدم علیه‌السلام نام برد؟ سپس فرمود: خداوند هنگامی که گل آدمی را سرشته نمود، در مقابل چشمان او مروارید درشتی را آویزان کرد که تسبیح و تقدیس خدا می‌کرد، فرمود: مردی را در تو ساکن می‌کنم که اورا امیر همه مؤمنان قرار می‌دهم و وقتی که علی بن ابی طالب علیه‌السلام را آفرید اورا در آن مروارید قرار داد، پس قبل از آفرینش آدم، حضرت علی بن ابی طالب علیه‌السلام امیرالمؤمنین نامیده شد.⁽¹⁾

وَابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِکَ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ وَیُزَکِّیهِمْ إِنَّکَ أَنتَ العَزِیزُ الحَکِیمُ قدس‌سره رضی‌الله‌عنه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«پروردگارا، در میان آنان، فرستاده‌ای از خودشان برانگیز، تا آیات تو را بر آنان بخواند، و کتاب و حکمت به آنان بیاموزد و پاکیزه‌شان کند، زیرا که تو خود، شکست ناپذیر حکیمی».

در این آیه تتمه دعای حضرت ابراهیم و اسماعیل را بیان فرموده: «ربنا وابعث فیهم رسولا منهم»: پروردگارا بر انگیز و مبعوث گردان در میان امت، پیغمبری از ایشان تا ذریه مرا عزتی و شرفی بدان پیغمبر باشد.

حق تعالی دعای او را اجابت فرمود و بعدا حضرت خاتم النبیین صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را مبعوث ساخت. چون غیر از آن حضرت پیغمبری دیگر از ذریه حضرت ابراهیم علیه‌السلام و اسمعیل علیه‌السلام نبود، زیرا انبیای بنی اسرائیل از نسل اسحق بودند، لذا حضرت رسالت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «کنت نبیا وآدم بین الماء والطین وانا دعوة ابراهیم وبشری عیسی

ورؤیا امی» یعنی من پیغمبر بودم وحال آنکه آدم میان آب و خاک بود، و منم نتیجه دعای پدرم ابراهیم علیه‌السلام که از خدا درخواست نمود، و منم بشارت عیسی به آمدن من، چنانچه فرمود: «ومبشرا برسول یأتی من بعدی اسمه احمد»⁽¹⁾صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و منم خواب مادرم در مکه که در خواب دیده بود نوری از او جدا شد که قصرهای شام به آن روشن گشت. سپس صفت رسول را بیان می‌فرماید: «یتلوا علیهم آیاتک ویعلمهم الکتاب والحکمه».⁽²⁾

از رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به طریق عامه و خاصه روایت شده که فرمود: جد من ابراهیم از پروردگار بعثت مرا مسئلت نموده و نیز عیسی مسیح رسالت مرا بشارت داده است.⁽³⁾

وَمَنْ یَرْغَبُ عَنْ مِّلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلاَّ مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَیْنَاهُ فِی الدُّنْیَا وَإِنَّهُ فِی الآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِینَ قدس‌سره علیهاالسلام

«جز افراد سفیه و نادان، چه کسی از آیین ابراهیم، (با آن پاکی و درخشندگی،) روی گردان خواهد شد؟ ما او را در این جهان برگزیدیم، و او در جهان دیگر، از صالحان است».

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام در مورد آیه: «ومن یرغب عن ملة ابراهیم» فرمود: «در اینجا مراد از صالحین، پیغمبر و ائمه علیهم‌السلام است که امر و نهی خدا را عمل می‌نمایند و مردم از حضور آن‌ها برای صلاح امور خود مورد مشورت قرار

می‌گیرند، و آنان از اظهار نظر و رأی و قیاس در دین خدا دوری می‌جویند و همینکه خداوند امر فرمود که به پیروی از من فرمان بردارید، گفتند: مطیع و فرمانبرداریم، و پیغمبران دیگر به ایشان اقتدا نموده‌اند چنانچه خداوند در آیه‌های بعد از این می‌فرماید: «ووصی بها ابراهیم بنیه ویعقوب یا بنی ان اللّه اصطفی لکم الدین فلا تموتن الاّ وانتم مسلمون» یعنی به ولایت امیرالمؤمنین راضی و تسلیم شوید».⁽¹⁾

از طریق عامه و خاصه روایت شده: هنگامی که آیه «فان اللّه هو مولاه وجبرئیل وصالح المؤمنین»⁽²⁾نازل شد رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بازوی علی بن ابی طالب علیه‌السلام را گرفت و فرمود: «ای مؤمنان این یگانه صالح و شایسته از مؤمنان است».⁽³⁾

از این آیه استفاده می‌شود که رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی بن ابی طالب علیه‌السلام سبقت ذاتی و فضل و مرتبه‌ای در مقام عبودیت بر ابراهیم دارند.

و نیز در آیه کریمه «ان ولیی اللّه الذی نزل الکتاب وهو یتولی الصالحین»⁽⁴⁾از رسول مکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به عنوان صالح تعبیر فرموده به سبب سبقت مرتبه‌ای که بر صالحان دارد.

از طرفی پیامبر اعظم اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نیز از نسل ابراهیم و تابع ملت آن حضرت است. بنابراین کسی که به پیامبر اسلام و ملت او کافر شود شکی نیست که به حضرت ابراهیم و ملت او کافر شده است. و تردیدی نیست در اینکه کسی که به مصدر و مایه افتخار خویشتن کافر شود دیوانه خواهد بود و عینا نظیر کسی است که درباره خود کاری انجام دهد که منجر به هلاکت وی گردد.

حضرت امام سجاد علیه‌السلام فرمودند: «هیچکس بر ملت ابراهیم علیه‌السلام ثابت نیست مگر ما و شیعیان ما و سایر مردم بری هستند».⁽¹⁾

چنانکه خداوند، در دو آیه از قرآن کریم می‌فرماید: «وآتیناه فی الدنیا اجره وانه فی الاخرة لمن الصالحین × وآتیناه فی الدنیا حسنة وانه فی الاخرة لمن الصالحین».⁽²⁾دقت در این آیات با در نظر گرفتن مقام شامخ حضرت ابراهیم علیه‌السلام نشان می‌دهد که صالح بودن دارای مراتبی است و ابراهیم بعضی از آن مراتب را دارا بوده و تقاضای بعضی دیگر را نموده است و آن مقام محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است که خداوند متعال دعای حضرت ابراهیم علیه‌السلام را قبول و وعده داده است که او را در آخرت به آنان ملحق فرماید.

یوسف پسر ابوسعید می‌گوید: روزی نزد امام صادق علیه‌السلام بودم، به من فرمود: «هنگامی که قیامت برپا شود و خداوند همه مردم را جمع کند اولین کسی را که بخوانند حضرت نوح علیه‌السلام است. به او گفته می‌شود: آیا تبلیغ کردی و فرامین پروردگار را به قوم خود رساندی؟ می‌گوید: بله. به او گفته می‌شود: چه کسی به عمل تو شهادت می‌دهد؟ می‌گوید: محمد بن عبداللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

سپس در طلب حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به راه می‌افتد و مردم را کنار می‌زند و از آن‌ها عبور می‌کند تا خود را به آن حضرت می‌رساند، واو بر روی توده‌ای از مشک کنار علی علیه‌السلام نشسته است و این فرمایش پروردگار است: «فلما رأوه زلفه سیئت وجوه الذین کفروا»⁽³⁾و چون اورا (یعنی علی علیه‌السلام ) مقرب درگاه خدا و رسول را ببینند چهره کافران زشت و درهم کشیده گردد.

نوح خدمت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عرض می‌کند: خداوند از من سؤال کرده است که آیا

تبلیغ کرده‌ای و پیام ما را ابلاغ نموده‌ای؟ گفتم: بله، فرموده است: چه کسی برای تو شهادت می‌دهد؟ گفتم: حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در این هنگام پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله جعفر بن ابی طالب و حمزه را دستور می‌دهد که بروید و شهادت دهید که او وظیفه تبلیغ را انجام داده است.

امام صادق علیه‌السلام سپس فرمود: پس جعفر و حمزه دو شاهدند برای پیامبران که ابلاغ رسالت نموده‌اند. عرض کردم: فدای شما شوم، پس علی علیه‌السلام کجاست و چه می‌کند؟ فرمود: هو «اعظم منزلة من ذلک» مقام و مرتبه او بالاتر از این‌ها است».⁽¹⁾

وَوَصَّی بِهَا إِبْرَاهِیمُ بَنِیهِ وَیَعْقُوبُ یَا بَنِیَّ إِنَّ اللّه‌َ اصْطَفَی لَکُمُ الدِّینَ فَلاَ تَمُوتُنَّ إَلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ قدس‌سره علیهاالسلام رضی‌الله‌عنه

«و ابراهیم و یعقوب، پسران خود را به همان [آیین] سفارش کردند، [و هر دو در وصیتشان چنین گفتند:] «ای پسران من، خداوند برای شما این دین را برگزید، پس، البته نباید جز مسلمان بمیرید».

امام باقر علیه‌السلام در خصوص آیه فوق فرمود: راجع به ولایت علیه‌السلام علی سفارش کردند».⁽²⁾

[به آنان] امام رضا علیه‌السلام فرمود: «ولایت حضرت علی علیه‌السلام در کلیه کتابهای پیامبران ذکر شده و خداوند هیچ پیغمبری را نفرستاد مگر به نبوت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت وصی او حضرت علی علیه‌السلام ».⁽³⁾

جابر بن عبداللّه انصاری می‌گوید: در محضر پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نشسته بودم که ناگاه علی بن ابی طالب علیه‌السلام وارد شد، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اورا نزدیک خود نشانید و با

جامه‌ای که پوشیده بود بر چهره مبارک او کشید و فرمود:ای ابوالحسن! تو را به بشارتی که جبرئیل به من خبر داده بشارت و مژده دهم.

عرض کرد: بله یا رسول اللّه، فرمود: همانا در بهشت چشمه‌ای است که «تسنیم» نامیده می‌شود و از آن، دو نهر خارج می‌گردد، آن قدر وسیع است که اگر همه کشتی‌های دنیا در آن قرار گیرند می‌توانند حرکت نمایند و در کنار تسنیم و ساحل آن درختهایی است که شاخه هایش از مروارید و مرجان تازه و برگهایش از زعفران است، و در کنار درختان آن تختهایی از نور است و بر آن مردمانی نشسته‌اند که بر پیشانی آن‌ها با نور نوشته شده است: این‌ها دوستان علی بن ابی طالب علیه‌السلام می‌باشند».⁽¹⁾

أَمْ کُنتُمْ شُهَدَاء إِذْ حَضَرَ یَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِیهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِی قَالُواْ نَعْبُدُ إِلَـهَکَ وَإِلَـهَ آبَائِکَ إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَقَ إِلَـهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ قدس‌سره علیهاالسلام علیهاالسلام

«آیا وقتی که یعقوب را مرگ فرا رسید، حاضر بودید؟ هنگامی که به پسران خود گفت: پس از من، چه را خواهید پرستید؟ «گفتند:» معبود تو، و معبود پدرانت، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق ـ معبودی یگانه ـ را می‌پرستیم، و در برابر او تسلیم هستیم».

حضرت باقر علیه‌السلام در خصوص آیه «ام کنتم شهداء» فرمود: «این آیه در حق امام زمان علیه‌السلام جاری است و آن شعار قائم آل محمد علیهم‌السلام است».⁽²⁾

فیض کاشانی فرموده: «شاید مراد روایت آن باشد که هر یک از اوصیاء طاهرین علیهم‌السلام که قیام به وصایت داشته‌اند پیش از شهادت این وصیت را به فرزندان

خود فرموده و چنان جواب شنیده‌اند».⁽¹⁾

ملاحظه: در آیه شریفه اشارتی است:

1 ـ دال است بر استحباب وصیت و ترغیب در آن، زیرا حق تعالی مدح فرموده حضرت ابراهیم و یعقوب علیهماالسلام را بر وصیت که به اولاد خود نمودند.

2 ـ حضرت ابراهیم و یعقوب علیهماالسلام با آنکه دانستند در عقب ایشان پیغمبرانی خواهند بود که هادی ذریه ایشان باشند و نگذارند مردم در ضلالت افتند، با وجود این اولاد خود را به دین اسلام و توحید و طریق حق وصیت نمودند و کار آن‌ها را معطل نگذاشتند، پس چگونه می‌شود و معتقد بود که بدون وصیت، حضرت خاتم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از دنیا برود و کار امت را مهمل گذارد با آنکه می‌دانست که بعد از او پیغمبری مبعوث نخواهد بود، و از خداوند حکیم این امر محال است.

اعتراف مخالفین نسبت به اینکه دوستان حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام بدون حساب وارد بهشت می‌شوند

ابن عباس نقل نموده که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «هرکس با علی علیه‌السلام مصافحه کند یعنی با او دست دهد گویا با من مصافحه کرده و کسی که با من مصافحه کند گویا با ارکان عرش مصافحه نموده است.

و هرکس با علی علیه‌السلام معانقه کند یعنی اورا در بر بگیرد و دست در گردن او افکند گویا با من معانقه کرده است و کسی که با من معانقه کند گویا همه انبیاء را در بر گرفته است.

و کسی که به یکی از دوستان علی علیه‌السلام از روی محبت و لطف دست دهد خداوند گناهان اورا بیامرزد و اورا بدون محاسبه وارد بهشت فرماید».⁽²⁾

تِلْکَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا کَسَبَتْ وَلَکُمْ مَّا کَسَبْتُمْ وَلاَ تُسْأَلُونَ عَمَّا کَانُوا یَعْمَلُونَ قدس‌سره علیهاالسلام

«آن جماعت را روزگار به سر آمد، دستاورد آنان برای آنان و دستاورد شما برای شماست، و از آنچه آنان می‌کرده‌اند، شما بازخواست نخواهید شد».

شما امت پیغمبر آخر الزمان صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نیز هر عملی از خوب و بد بکنید نتیجه اش عاید خودتان می‌گردد. «ولا تسئلون عما کانوا یعملون» شما مسئول کارهای آنان نمی‌باشید همانگونه که آنان مسئول کارهای شما نمی‌باشند بلکه هر کس مسئول کار خودش می‌باشد. چنانچه مفاد آیات شریفه بسیار است مانند: «ولا تزر وازرة وزر اخری»⁽¹⁾و «ولا تکسب کل نفس الا علیها»⁽²⁾و «کل نفس بما کسبت رهینة»⁽³⁾و غیر این‌ها از آیات دیگر.

ولی با وجود آن‌ها در اخباری چند از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و حضرت صادق علیه‌السلام وارد شده که اهل کتاب و ناصبی‌ها فدای شیعیان علی علیه‌السلام شده و به ازاء آن‌ها به جهنم می‌روند و حال آنکه صریح این آیات بلکه برهان عدل بر خلاف آن است (جواب):

برهان عدل اقتضاء می‌کند که حق مظلوم از ظالم گرفته شود؛ در مرحله اول اگر ظالم حسناتی دارد در عوض ظلمی که به مظلوم نموده حسنات وی را به او دهند و اگر حسناتی ندارد سیئات مظلوم را بر او بار می‌کنند، و اگر ظالم حسناتی ندارد و مظلوم نیز سیئاتی ندارد سیئات دوستان و بستگان مظلوم را بر ظالم حمل می‌کنند، و چون اهل کتاب و ناصبی‌ها بر پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اوصیاء طاهرین علیهم‌السلام او ظلم

نموده و نه آن‌ها حسناتی دارند و نه پیامبر و اهل بیت علیهم‌السلام سیئاتی دارند، لذا خداوند عادل، سیئات دوستان و شیعیان این خاندان را بر آنان حمل نموده و آنان را معذب به عذاب مضاعف می‌گرداند.

نکته دیگر اینکه: این آیه رد بر یهودیان است زیرا آنان می‌گفتند: بیشتر انبیاء خدا از بنی اسرائیل بوده‌اند و از بنی اسمعیل کسی جز محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دعوت نبوت ننموده و این را باعث افتخار خود می‌شمردند.

آیه در جواب آن‌ها می‌گوید که خوبی و صلاح آنان مربوط به خودشان بوده و برای شما باعث افتخار نمی‌شود و نتیجه آن عاید شما نمی‌گردد بلکه آنچه به شما می‌رسد نتیجه عمل خودتان می‌باشد و اگر عناد و لجاجت و عصبیت بورزید به عقوبت آن گرفتار می‌شوید چنانکه در سوره مریم بعد از ذکر مقام ابراهیم و اسحق و یعقوب و موسی و هارون و اسمعیل و ادریس و سایر انبیاء می‌فرماید: «فخلف من بعدهم خلف اضاعوا الصلاة واتبعوا الشهوات فسوف یلقون غیا».⁽¹⁾

دختر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام فرمود: از پدرم رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شنیدم که فرمود: «هنگامی که در آسمان سیر داده شدم (شب معراج) داخل بهشت گردیدم، و در آنجا قصری دیدم از مرواریدهای سفید رنگ و توخالی، دری داشت که به تاجی از در و یاقوت مزین شده بود و بر آن پرده‌ای آویزان بود، سرم را بلند کردم دیدم بر روی در نوشته شده «لا اله الا اللّه، محمد رسول اللّه، علی ولی القوم» و بر روی پرده نوشته شده بود: «بخ بخ من مثل شیعة علی؟» به به، آفرین، کیست مانند شیعیان علی» در آنجا وارد شدم قصری دیدم از عقیق سرخ رنگ میان تهی، و آن دری داشت از نقره که به تاجی از زبرجد سبز رنگ زینت داده شده بود، و بر آن پرده‌ای آویزان بود، سر خود را که بلند کردم دیدم روی در نوشته شده است «محمد

رسول اللّه، علی وصی المصطفی» و بر روی پرده نوشته شده است «بشر شیعة علی بطیب المولد» شیعیان علی را به پاکی ولادت بشارت بده.

در آنجا وارد شدم قصر دیگری دیدم از زمرد سبز رنگ میان تهی که زیباتر از آن ندیده‌ام، دری داشت از یاقوت سرخ رنگ که با جواهرات زینت داده شده بود و بر آن پرده‌ای آویزان بود، سر خود را بلند کردم دیدم بر آن نوشته شده است: «شیعة علی هم الفائزون» شیعیان علی علیه‌السلام گروه رستگاران هستند».

به جبرئیل گفتم:ای حبیب من این قصر از کیست؟ عرض کرد: از پسر عمو و وصی تو علی بن ابی طالب علیه‌السلام است، مردم همگی در قیامت با پای برهنه و بدن عریان محشور می‌شوند جز شیعیان علی بن ابی طالب علیه‌السلام و همه را به نام مادرانشان می‌خوانند جز شیعیان علی علیه‌السلام که آن‌ها را به نام پدرانشان صدا می‌زنند. به جبرئیل گفتم: ای دوست من چرا اینگونه است؟ عرض کرد: چون شیعیان علی علیه‌السلام اورا دوست دارند، حلال زاده‌اند و پاک به دنیا آمده‌اند.⁽¹⁾

وَقَالُواْ کُونُواْ هُودًا أَوْ نَصَارَی تَهْتَدُواْ قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِیمَ حَنِیفًا وَمَا کَانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ قدس‌سره علیهاالسلام قدس‌سرهم

«یهود و نصاری گفتند که به آیین ما درآیید تا راه راست یافته و طریق حق پویید. (ای پیغمبر در جواب آن‌ها) بگو: بلکه ما آیین ابراهیم را پیروی می‌کنیم که به راه راست توحید بود و از مشرکان نبود».

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: منظور از آیین حنیف اسلام است.⁽²⁾

امام باقر علیه‌السلام فرمودند: از آیین حنیف چیزی جز کوتاه کردن سبیل و چیدن ناخن و ختنه باقی نمانده است.⁽¹⁾

قُولُواْ آمَنَّا بِاللّه‌ِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَیْنَا وَمَا أُنزِلَ إِلَی إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَقَ وَیَعْقُوبَ وَالأسْبَاطِ وَمَا أُوتِیَ مُوسَی وَعِیسَی وَمَا أُوتِیَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَّبِّهِمْ لاَ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ قدس‌سره

«بگویید: «ما به خدا، و به آنچه بر ما نازل شده، و به آنچه بر ابراهیم و اسحاق و یعقوب و اسباط نازل آمده، و به آنچه به موسی و عیسی داده شده، و به آنچه به همه پیامبران از سوی پروردگارشان داده شده، ایمان آورده‌ایم، میان هیچ یک از ایشان فرق نمی‌گذاریم، و در برابر او تسلیم هستیم».

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: «مقصود آیه «قولوا آمنا باللّه» خطاب به حضرت علی و فاطمه و حسن و حسین و سائر امامان علیهم‌السلام است و این سنت بعد از ایشان در ائمه اطهار علیهم‌السلام جاری گردید و در آیه بعد از این روی کلام خداوند رجوع به خلق شده است که باید مردم عقائد خودشان را بر اساس عقاید ائمه اطهار علیهم‌السلام و قرآن تطبیق نمایند و آنچه به سوی ما فرستاده شده قرآن است. و منظور از سبط و اسباط نوه و نواده می‌باشد، و حسن و حسین علیهماالسلام را «سبطی رسول اللّه» می‌گویند».⁽²⁾

هنگامی که امام حسن و امام حسین علیهماالسلام جنازه امیرالمؤمنین علیه‌السلام را روی دوش داشتند و به طرف آن قبری که از پیش (در زمان حضرت آدم و نوح) آماده شده بود

در نجف می‌بردند ناگاه اسب سواری را دیدند که بوی عطر از او به شدت در فضا منتشر می‌شد و بر آن دو بزرگوار سلام کرد، سپس به امام حسن علیه‌السلام فرمود: تو حسن بن علی علیهماالسلام هستی که از سرچشمه وحی و قرآن سیراب گشته‌ای و در دامان علم و شرف پرورش یافته‌ای، و جانشین امیرالمؤمنین و سرور اوصیاء هستی؟ عرض کرد: بله.

سپس فرمود: و این یکی حسین علیه‌السلام نوه پیامبر رحمت است که از پستان عصمت آشامید، پدر ائمه طاهرین علیهم‌السلام و جویبار دانش و حکمت است؟ عرض کرد: بله. فرمود: جنازه را به من واگذارید و در پناه خداوند بروید.

امام حسن علیه‌السلام عرض کرد: پدرم وصیت فرموده است که جنازه را جز به یکی از این دو نفر واگذار نکنم، جبرئیل یا خضر، تو کدامیک از این دو هستی؟ او نقاب را از چهره کنار زد، دیدند امیرالمؤمنین علیه‌السلام است. بعد به امام حسن علیه‌السلام فرمود:ای ابا محمد! شخصی که هرکس بمیرد نزد او حاضر می‌شود چگونه کنار جسد خود حضور نداشته باشد.؟⁽¹⁾

فَإِنْ آمَنُواْ بِمِثْلِ مَا آمَنتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَواْ وَّإِنْ تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا هُمْ فِی شِقَاقٍ فَسَیَکْفِیکَهُمُ اللّه‌ُ وَهُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ قدس‌سره علیهاالسلام علیه‌السلام

«پس اگر آنان [هم] به آنچه شما بدان ایمان آورده‌اید، ایمان آوردند، قطعا هدایت شده‌اند، ولی اگر روی برتافتند، جز این نیست که سر ستیز [و جدایی] دارند، و به زودی خداوند [شر] آنان را از تو کفایت خواهد کرد، که او شنوای داناست».

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام در مورد آیه: «فان آمنوا بمثل ما آمنتم به»فرمود: مراد از آن، ایمان به علی و فاطمه و حسن و حسین و ائمه علیهم‌السلام می‌باشد که اگر

(مردم) به آن‌ها ایمان بیاورند هدایت می‌شوند و اگر از آن‌ها دوری بجویند بر باطل خواهند بود».⁽¹⁾

امام صادق علیه‌السلام ذیل آیه «فان تولوا فانما هم فی شقاق» فرمودند: «فی شقاق یعنی در کفرند. یعنی اگر رو بر گردانند و اعراض نمایند در کفر قرار می‌گیرند»⁽²⁾و خداوند متعال شر آن‌ها (یهودیان و مسیحیان) را از مسلمانان دفع کرده و فتح و ظفر را نصیب اهل ایمان خواهد فرمود و خداوند شنوا به اقرار زبانی و دانا به اعتقاد قلبی آن‌ها است.

این موضوع دلالت روشنی بر نبوت و حقانیت پیغمبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دارد: زیرا خداوند او را از آسیب آن‌ها، ـ با اینکه آن همه جدیت که در این راه به خرج دادند، ـ حفظ کرد. و هو السمیع العلیم خداوند شنونده گفتار آن‌هاست و به اعمالی که علیه تو (پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ) انجام می‌دهند و نقشه‌هایی که می‌کشند و توطئه‌هایی که می‌چینند دانا است و همه آن‌ها را عقیم و بی‌نتیجه خواهد کرد.

اقرار مخالفین مذهب حقه تشیع به اینکه ملک الموت با دوستان حضرت علی علیه‌السلام مدارا می‌کند

ابن مسعود نقل می‌کند که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «اولین کسی که از اهل آسمان علی علیه‌السلام را برای خود برادر گرفت اسرافیل بود و بعد از او میکائیل و جبرئیل بودند و اولین کسی که از اهل آسمان به دوستی علی علیه‌السلام مفتخر گردیده‌اند فرشتگانی هستند که عرش الهی را به دوش دارند، بعد از آن‌ها رضوان است که خزانه دار بهشت است و بعد از او فرشته قبض روح یعنی عزرائیل است. «وان ملک الموت یترحم علی محبی علی بن ابی طالب علیه‌السلام کما یترحم علی الانبیاء» یعنی ملک

الموت به دوستان علی بن ابی طالب علیه‌السلام رحم می‌کند همانطور که بر پیامبران ترحم می‌نماید».⁽¹⁾

صِبْغَةَ اللّه‌ِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللّه‌ِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدونَ قدس‌سره

«این است نگارگری الهی، و کیست خوش نگارتر از خدا؟ و ما او را پرستندگانیم».

مؤمنین در عالم ذر رنگ ایمان به ولایت به خویش گرفتند

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام در خصوص آیه: «صبغة اللّه» فرمود: مؤمنین در عالم ذر رنگ فطرت ایمان و سیرت به ولایت گرفتند پس خداوند فرمود: اگر ایمان به محمد و علی و حسن و حسین و ائمه علیهم‌السلام بیاورید هدایت خواهید شد».⁽²⁾

و در روایت دیگر آن حضرت فرمود: رنگ فطرت اسلام گرفتید.⁽³⁾

نیز حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام در تفسیر که «صبغة اللّه» فرمودند: «شعار توحید امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌باشد؛ زیرا اعتقاد به ولایت او جزء پیمان توحید و ایمان به آفریدگار است».

حضرت صادق علیه‌السلام نیز فرمودند: «مراد از صبغة اللّه ولایت اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام است».⁽⁴⁾

خداوند در روز ازل مؤمنین (شیعیان) را با ولایت آن‌ها رنگ آمیزی نمود و آن علامتی است که بوسیله آن مؤمنین از دیگران تشخیص داده می‌شود و در حقیقت آن رنگ، ایمان واقعی است که مؤمنین (با پیروی از اهل بیت هدی علیهم‌السلام ) بدست

آورده‌اند. و اینکه اسلام و ایمان فطری به رنگ تعبیر شده است به خاطر آن است که اثر آن،که نور ایمان است در صورت ظاهر است و داخل در قلب است مانند اثر رنگ که در جامه ظاهر است و داخل در باطن آن است.

سَیَقُولُ السُّفَهَاء مِنَ النَّاسِ مَا وَلاَّهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِی کَانُواْ عَلَیْهَا قُل لِّلّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ یَهْدِی مَنْ یَشَاء إِلَی صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ قدس‌سره رضی‌الله‌عنه

«مردم بی‌خرد خواهند گفت: چه موجب شد که مسلمین از قبله‌ای که بر آن بودند (از بیت المقدس) روی به کعبه آوردند؟ بگو: مشرق و مغرب برای خداست و هر که را خواهد به راه راست هدایت می‌کند».

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: پس از آنکه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سیزده سال در مکه و هفت ماه پس از مهاجرت به مدینه، به سوی بیت المقدس نماز خواند، جهت قبله به سوی کعبه تغییر یافت. حضرت فرمود: سپس خداوند او را به سوی کعبه چرخاند و دلیل آن این بود که یهودیان، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را نکوهش می‌کردند و به او می‌گفتند: تو پیرو ما هستی و به سوی قبله ما نماز می‌خوانی. رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از این امر بسیار اندوهگین شد و در دل شب بیرون رفت و به افق‌های آسمان می‌نگریست و منتظر دستوری از خداوند در مورد آن بود. پس چون شب را به صبح رساند و در وقت ظهر، برای نماز حاضر شد در مسجد بنی سالم دو رکعت از نماز ظهر را خواند و جبرئیل بر او نازل شد و بازوان او راگرفت و به سوی کعبه چرخاند و این آیه را بر او نازل کرد: «قد نری تقلب وجهک فی السماء فلنولینک قبلة ترضاها فول وجهک شطر المسجد الحرام»⁽¹⁾«ما به هر سو گردانیدن رؤیت در آسمان را نیک می‌بینیم پس باش تا تو را

به قبله‌ای که بدان خشنود شوی برگردانیم؛ پس روی خود را به مسجد الحرام کن. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دو رکعت از نماز را به سوی بیت المقدس و دو رکعت دیگر را به سوی کعبه خوانده بود. پس یهود و نادانان گفتند: «ما ولاهم عن قبلتهم التی کانوا علیها» «چه چیزی آنان را از قبله‌ای که بر آن بودند روی گردان کرد؟».⁽¹⁾

وَکَذَلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَکُونُواْ شُهَدَاء عَلَی النَّاسِ وَیَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِی کُنتَ عَلَیْهَا إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ یَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ یَنقَلِبُ عَلَی عَقِبَیْهِ وَإِنْ کَانَتْ لَکَبِیرَةً إِلاَّ عَلَی الَّذِینَ هَدَی اللّه‌ُ وَمَا کَانَ اللّه‌ُ لِیُضِیعَ إِیمَانَکُمْ إِنَّ اللّه‌َ بِالنَّاسِ لَرَوءُوفٌ رَّحِیمٌ قدس‌سره علیهاالسلام

«و بدین گونه شما را امتی میانه قرار دادیم، تا بر مردم گواه باشید، و پیامبر بر شما گواه باشد. و قبله‌ای را که[چندی] بر آن بودی، مقرر نکردیم جز برای آنکه کسی را که از پیامبر پیروی می‌کند، از آن کس که از عقیده خود برمی‌گردد بازشناسیم، هر چند [این کار] جز بر کسانی که خدا هدایت [شان] کرده، سخت گران و دشوار بود، و خدا بر آن نبود که ایمان شما را ضایع گرداند، زیرا خدا [نسبت] به مردم دلسوز و مهربان است».

برید عجلی می‌گوید: از حضرت صادق علیه‌السلام در رابطه با آیه «وکذلک جعلناکم امة وسطا» سؤال نمودم فرمود: «ما امت وسطی هستیم و خداوند ما ائمه علیهم‌السلام را گواه بر مخلوقات خود گرفته و ما حجت او در روی زمین می‌باشیم».⁽²⁾

ابوعمرو زبیری می‌گوید: حضرت صادق علیه‌السلام به من فرمود: «ای عمرو اگر گمان

کنی مراد از این آیه تمام اهل قبله است بر خدا افترا و دروغ بسته‌ای. آیا کسانیکه در دنیا شهادت آن‌ها نسبت به یک صاع(پیمانه) از خرما پذیرفته نیست چگونه خداوند روز قیامت آنان را برای شهادت طلب می‌نماید و گواهی آنان را در حضور تمام امتهای پیغمبران گذشته قبول می‌فرماید؟ و مراد از امة ما ائمه علیهم‌السلام می‌باشیم».⁽¹⁾

همو می‌گوید: حضور حضرت صادق علیه‌السلام عرض کردم: «آیا ایمان عمل است یا قول بدون عمل؟ فرمود: ایمان عمل است و قول بعضی از آن عمل است. خداوند آن را در قرآن واجب نموده و دلیل و برهان او روشن است و زمانیکه پروردگار قبله را از طرف بیت المقدس به جانب کعبه برگردانید، مسلمین حضور پیغمبر عرض کردند: پس نمازی که به جانب بیت المقدس بجا آوردیم و همچنین حال مردگان ما که به آن طرف نماز خواندند چطور می‌شود؟ خداوند این آیه را نازل فرمود».⁽²⁾

بنابراین بر اساس آیه «وکذلک جعلناکم امة وسطا» مقام وساطت مطلقا اختصاص به رسول اکرم و اوصیاء طاهرین او علیهم‌السلام دارد.

یزید بن معاویه عجلی از حضرت سجاد و باقر علیهماالسلام روایت نموده که فرمودند: «ماییم امت وسط، و رسول خدا شاهد است بر ما، و ما شاهدان خداییم بر خلقش و حجتهای او در زمین هستیم».⁽³⁾

ملاحظه:

شعبی نقل نموده که در بصره، در مجلس حجاج بن یوسف ثقفی لعنه اللّه بودیم. امراء و اولاد مهاجر و انصار همه حاضر بودند، حسن بصری وارد شد، حجاج او را اکرام نمود.

در اثنای صحبت ذکر حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام به میان آمد، حجاج جسارت کرد. ما نیز از ترس تابع او شدیم. و حسن بصری خاموش بود و هیچ سخن نمی‌گفت. حجاج روی به وی کرد و گفت: یا ابا سعید! در حق علی علیه‌السلام چه می‌گویی؟ گفت: چه خواهی تا بگویم، گفت: رأی تو در مورد او چیست؟

گفت: حق تعالی می‌فرماید: «الا علی الذین هدی اللّه»، حضرت علی علیه‌السلام از کسانی بود که خدا ثبات در ایمان به او ارزانی فرموده، و او اولین کسی بود که در تغییر جهت قبله اقتدا به پیغمبر نمود، و او پسر عموی رسول و داماد و دوست‌ترین مردم به او است و او را نزد خدا سابقه‌ای هست که نه تو و نه هیچکس از مردم دفع آن نتواند کرد، «ذلک فضل اللّه یؤتیه من یشاء»، حجاج چون این را شنید ساکت شد.⁽¹⁾

روزی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام در مسجد کوفه نشسته بود عبداللّه التمیمی بگذشت زره و سپر پوشیده بود، علی علیه‌السلام فرمود: این زره و سپر من است که روز کارزار بصره به زور و خیانت برگرفته‌ای، او منکر شد و گفت: بیا تا به این حاکم شویم، یعنی نزد شریح قاضی رفتند.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام دادخواست خود را عرضه نمود، عبداللّه منکر شد حاکم گواه (شاهد) خواست. امیرالمؤمنین علیه‌السلام امام حسن علیه‌السلام را بیاورد تا گواهی داد. شریح گفت: به یک گواه حکم نکنم. امیرالمؤمنین علیه‌السلام غلام خود قنبر را بیاورد تا گواهی داد. گفت: به گواهی بنده حکم نکنم.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: قبحک اللّه یا شریح (ای شریح خدا خوارت کند)، در این حکم سه جور حکم کردی، گفت: چگونه؟ فرمود: نمی‌دانی که از امام گواه نمی‌خواهند چرا که امام در دین خدا مأمون می‌باشد و قول او حجت می‌باشد.

دیگر آنکه گفتی: بگواهی حسن علیه‌السلام حکم نکنم و رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بگواهی من روز خیبر حکم کرد و گفت: گواهی قریشی گواهی هفت مرد می‌باشد نه از قریش، و گواهی تو ای علی علیه‌السلام گواهی هفت قریشی می‌باشد. سوم گفتی: به گواهی بنده حکم نکنم نمی‌دانی که گواهی بنده برای خواجه مقبول می‌باشد و بر علیه خواجه مقبول نمی‌باشد پس از این نگر تا هیچ حکمی نکنی تا مرا از آن خبر ندهی».⁽¹⁾

اعتراف مخالفین نسبت به مقام و منزلت والای امیرالمؤمنین و اهل بیت علیهم‌السلام

در کتاب شواهد التنزیل از سلیم بن قیس از امیرالمؤمنین علیه‌السلام روایت نموده که فرمود: «[خداوند در] آیه «لتکونوا شهداء علی الناس» ما اوصیاء را اراده نموده، که رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شاهد و گواه بر ما اهل بیت است و ما گواهان پروردگار و حجت او بر مردم هستیم».⁽²⁾

ابن ابی الحدید می‌گوید: «فاما فضائله فانها قد بلغت من العظم والجلالة والاشتهار مبلغا یسمح معه التعرض لذکرها والتصدی لتفصیلها» اما فضائلش (حضرت علی علیه‌السلام ) در عظمت و روشنی و اشتهار به حدی است که نمی‌توان متعرض آن شده و تفصیل آنرا بیان داشت.

او در ادامه می‌گوید: چه بگویم درباره شخصی که دشمنان و مخالفانش اقرار به فضیلت او نموده و نتوانسته‌اند مناقبش را انکار و فضائلش را کتمان کنند. چه بگویم درباره کسی که هر فضیلتی به او نسبت داده شود و هر فرقه‌ای به او منتهی می‌گردد و هر طایفه‌ای اورا به خود جذب می‌کند پس او رئیس و سرچشمه همه فضایل است».⁽³⁾

سید بن طاووس در کتاب «الیقین» از طریق مخالفین نقل می‌کند: «امیرالمؤمنین علیه‌السلام در مکه در کوه صفا قدم می‌زد ناگهان پرنده‌ای را که شبیه کبک بود دید روی زمین راه می‌رود، وقتی در مقابل امیرالمؤمنین علیه‌السلام قرار گرفت حضرت علی علیه‌السلام به او سلام کرد، پرنده عرض کرد: سلام بر شما و رحمت خداوند بر شما باد ای امیر مؤمنان!

فرمود: ای پرنده! اینجا چه می‌کنی؟ عرض کرد: ای امیرمؤمنان! من چهار صد سال است در این مکان خدا را تسبیح می‌گویم و به تقدیس و تمجید او مشغولم و اورا به طور کامل عبادت می‌کنم.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود:ای پرنده! صفا سرزمینی است که در آن خوردنی و آشامیدنی نیست، برای تهیه آن چه می‌کنی؟ عرض کرد: به خویشاوندی شما با رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله قسم! هرگاه گرسنه می‌شوم برای شیعیان و دوستان شما دعا می‌کنم سیر می‌شوم، و هرگاه تشنه می‌شوم دشمنان شما و غاصبین حق شما را نفرین می‌کنم سیراب می‌شوم».⁽¹⁾

الَّذِینَ آتَیْنَاهُمُ الْکِتَابَ یَعْرِفُونَهُ کَمَا یَعْرِفُونَ أَبْنَاءهُمْ وَإِنَّ فَرِیقًا مِّنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ یَعْلَمُونَ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«کسانی که به ایشان کتاب [آسمانی] داده‌ایم، همان گونه که پسران خود را می‌شناسند، او [= محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ] را می‌شناسند، و مسلما گروهی از ایشان حقیقت را نهفته می‌دارند، و خودشان [هم[ می‌دانند».

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در مورد آیه: «الذین آتیناهم الکتاب» فرمود: «مراد از کسانی که خداوند به آنان کتاب عطا فرموده اصحاب مشئمه از یهود و مسیحیان می‌باشند

که همانطور که فرزندان خود را می‌شناسند بر طبق مندرجات و خبر تورات و انجیل، نبوت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت مرا می‌شناسند، ولی عده‌ای از آن‌ها کتمان حق نموده یا آنکه می‌دانند محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پیغمبری است که از جانب پروردگار به سوی آن‌ها فرستاده شده است و خداوند می‌فرماید: ای محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چون آن‌ها منکر پیغمبری تو شدند از انکار آن‌ها غمی به دل راه مده، لذا روح ایمان از آن‌ها سلب شده و فقط برای آنان روح قوه و روح شهوت و روح بدن باقیمانده و مانند چهارپایان شدند که آن‌ها به توسط روح قوه بار می‌برند و به روح شهوت علوفه می‌خورند و به روح بدن راه می‌روند».⁽¹⁾

وَلِکُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّیهَا فَاسْتَبِقُواْ الْخَیْرَاتِ أَیْنَ مَا تَکُونُواْ یَأْتِ بِکُمُ اللّه‌ُ جَمِیعًا إِنَّ اللّه‌َ عَلَی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ قدس‌سره علیهماالسلام

«و برای هر کسی قبله‌ای است که وی روی خود را به آن [سوی[ می‌گرداند، پس در کارهای نیک بر یکدیگر پیشی گیرید. هر کجا که باشید، خداوند همگی شما را [به سوی خود باز] می‌آورد، در حقیقت، خدا بر همه چیز تواناست».

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمود: «در آیه «فاستبقوا الخیرات»، مراد از خیرات ولایت می‌باشد، و مراد از آیه «اینما تکونوا یأت بکم اللّه جمیعا» اصحاب حضرت قائم (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) هستند که سیصد و سیزده نفرند، قسم به خدا! آن‌ها جماعتی هستند شمرده شده، قسم به خدا در یک ساعت نزد آن حضرت جمع می‌شوند».⁽²⁾

امام رضا علیه‌السلام فرمودند: «واللّه لو قام قائمنا لجمع الله الیه جمیع شیعتنا من جمیع

البلدان» به خدا سوگند! وقتی قائم ما (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) به امر دین قیام نماید حق تعالی همه شیعیان او را از جمیع شهرها نزدیک وی جمع می‌کند.⁽¹⁾

از حضرت امام زین العابدین و حضرت باقر علیهماالسلام ذیل آیه: «فاستبقوا الخیرات اینما تکونوا یأت بکم اللّه جمیعا» نقل شده است فرمودند: «مراد قومی می‌باشند که از بستر خود دور شده (طی الارض می‌کنند) و همینکه شب را به روز رسانند خود را در مکه مشاهده می‌کنند و آن‌ها اصحاب حضرت حجة علیه‌السلام می‌باشند.⁽²⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام نیز فرمود: «شب از فراش و بستر خواب خود مفقود (پنهان) شده و همینکه صبح کنند در مکه معظمه باشند و بعضی از آن‌ها را در روز ابر بلند نموده و در مکه فرود آورد. مفضل بن عمر که راوی حدیث است می‌گوید: حضورش عرض کردم: کدام یک از این دو دسته افضل و بهترند؟ فرمود: آن‌هایی که ابر حرکت می‌دهد و من آن‌ها را به نام خود، و پدر و مادر و نسب ایشان را می‌شناسم».⁽³⁾

بعضی از علائم ظهور حضرت امام زمان علیه‌السلام

جابر جعفی می‌گوید: حضرت امام باقر علیه‌السلام به من فرمود: «ای جابر! ثابت باش و حرکت نکن تا علائمی که برای تو بیان می‌کنم بفهمی و بخاطر بسپاری؛ اولین علامت اختلاف پسر فلان است گر چه تو آن زمان را درک نمی‌کنی ولی این حدیث را به اشخاص برسان که پس از تو بدیگران حدیث نمایند.

آنکه منادی از آسمان ندا کند و صدایی از طرف دمشق (خروج سفیانی) بلند شود و شهری از شهرهای شام (دمشق) را بگیرد که نامش خابه می‌باشد و قسمت

راست مسجد دمشق ساقط و خراب می‌شود و شخص خارج از دین، از ناحیه ترکستان خروج کند و طایفه‌ای از رومیان در تعقیب او برآیند و از برادران ترک به یاری آن شخص هجوم آورند و بروند تا به جزیره برسند و طایفه دیگر از رومیان که خارج از دین می‌باشند نیز خروج کنند و بیایند تا به زمین رمله (مکانی است در مصر) برسند.

ای جابر در آن سال اختلاف در روی زمین زیاد می‌شود و اولین شهر مغرب خراب گردد و در شام سه پرچم بلند شود:

1 ـ پرچم سیاه و قرمز 2 ـ پرچم به رنگ‌های مختلف 3 ـ پرچم سفیانی که با صاحب پرچم مختلف ملاقات نماید و میان آن‌ها کشتار و جنگ زیاد واقع شود، سپس با پرچم اولی روبرو می‌شوند، سفیانی خود را به عراق می‌رساند و لشکرش را از شهر قرقیسا که شهری است در کنار شط فرات، عبور می‌نماید، صد هزار نفر از مردان ستمکار کشته می‌شوند. از آنجا به طرف کوفه روانه شده و عده لشکریان سفیانی که هفتاد هزار نفر است در کوفه قتل و غارت بنمایند.

در آن هنگام پرچمی از ناحیه خراسان (سید حسنی) افراشته شده و به سرعت پیش آید. در زیر لوای پرچم مزبور جمعی از اصحاب حضرت حجة علیه‌السلام می‌باشد و شخص بزرگی از کوفه خروج می‌کند که فرمانده لشکر سفیانی در بین حیره و کوفه او را به قتل می‌رساند، از آنجا سفیانی به طرف مدینه حرکت می‌کند و حضرت حجة علیه‌السلام از مدینه خارج و در مکه ظاهر می‌شود و لشکر سفیانی به زمین بیداء می‌رسد.

منادی از آسمان صدا می‌زند ای زمین! این لشکر را گرفته و فرو ببر. تمام آن‌ها جز سه نفر هلاک می‌شوند. خداوند صورت آن سه نفر را به عقب بر می‌گرداند که آیه «یا ایها الذین آمنوا آمنوا بما نزلنا مصدقا لما معکم من قبل ان نطمس وجوها

فنردها علی ادبارها»⁽¹⁾در خصوص آن‌ها می‌باشد.

آن حضرت فرمود: در آن روز حضرت حجة علیه‌السلام در مکه به خانه کعبه تکیه نموده و دعا می‌فرماید: پروردگارا! مرا یاری فرما به کسانی که دعوتم را اجابت و قبول نمایند. ای مردم! من از اهل بیت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و آل او علیهم‌السلام هستم و من نزدیک‌تر به خدا و محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌باشم و هر کس با من در آدم محاجه کند من اولی هستم به آدم و هر کس با من در حق محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله محاجه کند من سزاوارتر هستم به محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و هر کس با من در حق پیغمبران محاجه کند من سزاوارتر هستم به پیغمبران. آیا نمی‌بینید خداوند در قرآن می‌فرماید: «ان اللّه اصطفی آدم ونوحا وآل ابراهیم وآل عمران علی العالمین ذریة بعضها من بعض واللّه سمیع علیم».⁽²⁾

من باقی مانده از آدم و برگزیده شده از نوح و ابراهیم و از آل پیغمبر خاتم، محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هستم، هر کس با من در قرآن محاجه نماید من سزاوارتر به قرآن هستم و هر که با من نسبت به پیغمبر و سیرت او محاجه کند، من سزاوارتر به سیرت و سنت پیغمبر هستم.

ای مردم سخنان مرا بشنوید و حاضرین به غائبین برسانند: شما را به حق خدا و رسول او و به حق خودم که به گردن شما دارم و آن حق ذوی القربی و امامت است چرا ما را مغموم نمودید؟! و چرا حق ما را از ما منع کردید و چرا به ما ظلم و ستم نموده و ما را از خانه‌های خود بیرون کردید و اشخاص باطل و فاسق را به جای ما برگزیده و تبعیت کردید؟! وای به حال شما! ای مردم دیگر ما را خوار نکنید و مرا یاری کنید تا خداوند شما را یاری فرماید.

در آن هنگام سیصد و سیزده نفر اصحاب مخصوص آن حضرت حضورش جمع می‌شوند. ای جابر! این است معنای «اینما تکونوا یأت بکم اللّه جمیعا» که با آن

حضرت میان رکن و مقام بیعت می‌کند و با او عهدنامه است از طرف پیغمبر که [سلسله وار] پسر از پدر به ارث برده‌اند.

ای جابر! قائم (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) از نسل امام حسین علیه‌السلام است و در یک شب خداوند امور او را اصلاح می‌نماید و چقدر از مردم، آنروز را سخت و دشوار می‌پندارند لکن ولادت و وراثت او از پیغمبر بر آن‌ها مشکل نبوده و اگر همه این‌ها را مردم بعید و مشکل بدانند صدای آسمانی که آن حضرت را به اسم خود و پدر و مادرش صدا می‌زند رفع اشکال می‌کند و صیحه آسمانی را همه می‌شنوند».⁽¹⁾

از حضرت (شاه) عبدالعظیم حسنی علیه‌السلام روایت شده است: حضور حضرت جواد علیه‌السلام عرض کردم: من امیدوارم که شما قائم آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله باشید که زمین را بعد از آنکه پر از ظلم و جور شد پر از عدل و داد کنید، فرمود ما ائمه همگی قائم به امر خدا هستیم ولی آن قائم که ظهور خواهد نمود کسی است که ولادتش پنهان و از نظر مردم غائب است و حرام است مردم او را به نام ذکر کنند، نامش نام پیغمبر و کنیه‌اش کنیه پیغمبر است و زمین برایش پیچیده می‌شود (طی الارض می‌کند) و تمام سختی‌ها برای او آسان می‌گردد و نزد او اصحابش جمع می‌شوند که عده آن‌ها مانند اصحاب بدر سیصد و سیزده نفر می‌باشند و از اکناف جهان خدمتش شرفیاب می‌شوند چنانچه خداوند می‌فرماید: «اینما تکونوا یأت بکم اللّه جمیعا» و همینکه ده هزار نفر در رکاب آن حضرت جمع و حاضر شوند به اذن خدا ظهور و خروج کند و دشمنان خدا را می‌کشد تا خداوند راضی شود.

حضرت عبدالعظیم می‌گوید حضورش عرض کردم: چگونه می‌داند خداوند راضی شده؟ فرمود در قلب مبارکش رحمت بیاندازد و وقتی که داخل مدینه شد،

(بتهای) لات و عزی (غاصبان حق امیرالمؤمنین علیه‌السلام ) را بیرون آورد. و بسوزاند».⁽¹⁾

در تفسیر شریف برهان 14 حدیث از ائمه معصومین علیهم‌السلام روایت نموده که، مراد از آیه شریفه «اینما تکونوا یأت بکم اللّه جمیعا» اصحاب حضرت قائم علیه‌السلام می‌باشند که از اطراف زمین خدمت آن حضرت جمع می‌شوند.⁽²⁾

در حقیقت این روایات اشاره به این است که «خدایی که قدرت دارد ذرات پراکنده انسانها را از نقاط مختلف جهان در قیامت جمع آوری کند، به آسانی می‌تواند یاران مهدی علیه‌السلام را در گرد او جمع آوری نماید».

وَلأُتِمَّ نِعْمَتِی عَلَیْکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ قدس‌سره قدس‌سرهم

«تا نعمت خود را بر شما کامل گردانم، و باشد که هدایت شوید».

ولایت و محبت امیرالمؤمنین و اولاد بزرگوار او علیه‌السلام از تمام و کامل شدن نعمت به شمار می‌آید به دلیل آیه شریفه غدیر «الیوم اکملت لکم دینکم واتممت علیکم نعمتی».⁽³⁾

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: «رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مرا در میان امتش جانشین خود ساخت، لذا من بعد از او حجت خدا بر آن‌ها هستم و همانا ولایت من بر اهل آسمان واجب شده است و فرشتگان ذکر فضائل ما می‌کنند و این نزد خدا تسبیح آن‌ها به حساب می‌آید.

ای مردم! از من پیروی کنید تا شما را به راهی که در آن رشد و کمال شما است راهنمائی کنم، به چپ و راست گرایش پیدا نکنید که باعث گمراهی شما می‌شود، من وصی پیغمبر شما و جانشین او هستم، پیشوای مؤمنین و فرمانروای ایشان و

اختیاردار آن‌ها می‌باشم، من شیعیانم را به بهشت رهبری می‌کنم و دشمنانم را به سوی آتش می‌کشانم، من شمشیر انتقام خدا بر دشمنان اویم، و رحمت الهی بر دوستانش می‌باشم، من صاحب حوض رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و پرچم او هستم و مقام شفاعت اورا مالکم. من و حسن و حسین و نه نفر از فرزندان او علیهم‌السلام جانشینان خدا بر روی زمین و حجت‌های الهی بر آفریدگان او هستیم».⁽¹⁾

فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ وَاشْکُرُواْ لِی وَلاَ تَکْفُرُونِ قدس‌سره قدس‌سرهم رضی‌الله‌عنه

«پس مرا یاد کنید، [تا] شما را یاد کنم، و شکرانه‌ام را به جای آرید، و با من ناسپاسی نکنید».

تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام ذکر خداست

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام در خصوص آیه «فاذکرونی اذکرکم» فرمود: «تسبیح فاطمة الزهراء از ذکر کثیر خداست»⁽²⁾

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام در تفسیر آیه فوق فرمود: «پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به جابر فرمود: فرشته‌ای است که اول روز و اول شب نازل می‌شود و اعمال مردم را ثبت می‌نماید پس شما در اول و آخر روز عمل نیکویی انجام بدهید تا خداوند اعمال ما بین آن‌ها را انشاء اللّه بیامرزد»⁽³⁾

سماعه بن مهران می‌گوید: حضور حضرت صادق علیه‌السلام عرض کردم: آیا از برای شکر حدی است؟ فرمود بله، گفتن «الحمد للّه علی کل نعمة انعمها علی» شکر بر هر نعمتی که بر من ارزانی فرموده است».⁽⁴⁾

شکر نعمت نعمتت افزون کند کفر نعمت از کفت بیرون کند

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: حق تعالی به من خطاب نمود: اگر بنده به ذکر من مشغول شود و نفس او اراده گناهی کند من نگذارم که آن گناه از او واقع شود و اگر مردم آن دیار مستوجب آن شده باشند که عذاب من بر ایشان نازل شود من به جهت میمنت و برکت آن ذکر، آن عذاب را از ایشان دور بگردانم.

نیز فرمودند: موسی علیه‌السلام از خدای تعالی سؤال کرد که بار خدایا! تو نزدیکی به من تا با تو راز گویم یا دوری تا تو را به آواز بلند بخوانم؟

حق تعالی فرمود: یا موسی! «انا جلیس من ذکرنی» من همنشین کسی هستم که ذکر من کند.⁽¹⁾و فرمود: که در هیچ مجلسی ذکر خدای نکنند مگر اینکه حق تعالی از آسمان به ایشان ندا کند که برخیزید سیئات شما را به حسنات مبدل کردم و شما را آمرزیدم و در هیچ مجلسی ذکر خدای نکنند مگر اینکه حق تعالی ملائکه را امر کند تا در آن ذکر شریک شوند و ثواب ذکر خود را به ایشان دهند.

و از ائمه هدی علیهم‌السلام روایت است: در بهشت بیابانی وسیع است هر گاه که بنده به ذکر خدا مشغول شود فرشتگان در آن بیابان به درخت نشاندن برای او مشغول شوند و چون توقف نماید ایشان از درخت نشاندن باز ایستند. به آنان گویند: چرا توقف کردید؟ گویند: رفیق ما در ذکر خدا سست شد و اسباب درخت نشاندن ما ذکر است.

خداوند کسانی را که به یاد او باشند یاد می‌کند و بر نعمت افرادی که شکر نعمت او را به جا می‌آورند می‌افزاید و کسانی که کفران نعمت وی را می‌کنند عذاب می‌نماید.

«واشکروا لی...» یعنی شکر نعمت‌های مرا به جا بیاورید و آن‌ها را اظهار کنید

و به آن‌ها اعتراف بنمائید.

«ولا تکفرون...» یعنی نعمت‌های مرا بواسطه انکار آن‌ها هرگز نپوشانید

نعمتی که مخصوصا مورد نظر است نعمتی است که از صدر آیه استفاده گردید و آن وجود با برکت پیغمبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است. امام باقر علیه‌السلام فرمودند: در بلاء خدا، صبر لازم است و در قضا تسلیم، و در نعمت شکر واجب است».⁽¹⁾

و حضرت امام سجاد علیه‌السلام فرمودند: «کسی که الحمد للّه بگوید بتحقیق شکر هر نعمتی از نعمتهای الهی را ادا نموده است».⁽²⁾

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «شکر هر نعمتی پرهیزکاری از محرمات الهی است».⁽³⁾

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌فرماید: کسی که خدا را اطاعت کند و گناه نکند به یاد خدا است.⁽⁴⁾

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ إِنَّ اللّه‌َ مَعَ الصَّابِرِینَ قدس‌سره قدس‌سرهم علیهاالسلام

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از شکیبایی و نماز یاری جویید، زیرا خدا با شکیبایان است».

امام رضا علیه‌السلام فرمودند: «در قرآن آیه‌ای با لفظ «یا ایها الذین آمنوا» نیست مگر آنکه در حق ما ائمه علیهم‌السلام نازل شده است».⁽⁵⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمود: (مراد از) صبر روزه است.⁽¹⁾

و صبر بر سه گونه بود صبر بر طاعت و صبر از معصیت و صبر بر مصیبت.

امام حسن عسکری علیه‌السلام از پدرانش علیهم‌السلام نقل می‌کند که: رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روزی به بعضی از اصحاب خود فرمود:ای بنده خدا! در راه خدا دوستی کن و در راه خدا دشمنی کن، علاقه و ارتباطت در راه خدا باشد، ترک رابطه و عداوتت در راه خدا باشد که از ولایت پروردگار جز از این راه و این عمل بهره مند نمی‌شوی و هیچکس طعم ایمان را نمی‌چشد گرچه نماز و روزه اش زیاد باشد تا اینگونه باشد. ولی امروز دوستی‌های مردم و روابطی که با هم دارند بر محور دنیا است، به خاطر دنیا دوستی می‌کنند و به خاطر آن با هم دشمنی می‌نمایند و این عمل به آن‌ها هیچ سودی نمی‌بخشد.

راوی عرض نمود: ای رسول خدا! چگونه می‌شود بفهمم که من در راه خدا دوستی و دشمنی کرده‌ام؟ و ولی خدا کیست تا اورا دوست بدارم و دشمن خدا چه کسی است تا با او دشمنی کنم؟ رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اشاره به امیرالمؤمنین علیه‌السلام نمود و فرمود: دوست این شخص دوست خداست، اورا دوست بدار و دشمن او دشمن خداست با او دشمن باش، دوست اورا دوست داشته باش گرچه قاتل پدر یا فرزندت باشد و با دشمن او دشمنی کن گرچه پدر یا فرزندت باشد.⁽²⁾

وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ یُقْتَلُ فِی سَبیلِ اللّه‌ِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْیَاء وَلَکِن لاَّ تَشْعُرُونَ سوره قدس‌سره قدس‌سرهم

«و به آنان که در راه خدا کشته شوند مرده نگویید، بلکه زنده ابدی هستند ولیکن همه شما این حقیقت را در نخواهید یافت».

یونس بن ظبیان می‌گوید: نزد امام صادق علیه‌السلام بودم که حضرت فرمود: مردم درباره ارواح مؤمنان چه می‌گویند: عرض کردم می‌گویند: ارواح آنان درون چینه دان پرندگان سبز در میان چراغ‌هایی در زیر عرش است.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: خداوند از آن منزه است. انسان مؤمن نزد خداوند گرامی‌تر از آن است که روح او را در چینه‌دان پرندگان قرار دهد. ای یونس! به هنگام قبض روح مؤمنان، محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام و فاطمه علیهاالسلام و حسن و حسین علیهماالسلام و ملائکه مقرب علیهم‌السلام نزد آنان حاضر می‌شوند و هنگامی که خداوند آنان را قبض روح می‌کند آن روح در قالبی مانند قالب آنان در دنیا قرار می‌گیرد. آنان می‌خورند و می‌آشامند و اگر کسی نزدشان برود با آن شکلی که در دنیا داشتند آنان را می‌شناسد.⁽¹⁾

وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‌ءٍ مِّنَ الْخَوفْ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الاْءَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالَّثمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ قدس‌سره قدس‌سرهم قدس‌سرهم الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُّصِیبَةٌ قَالُواْ إِنَّا للّه‌ِِ وَإِنَّـا إِلَیْهِ رَاجِعونَ قدس‌سره قدس‌سرهم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«و قطعا شما را به چیزی از [قبیل] ترس و گرسنگی، و کاهشی در اموال و جانها و محصولات می‌آزماییم، و بشارت ده به استقامت کنندگان. [همان [کسانی که چون مصیبتی به آنان برسد، می‌گویند: «ما از آن خدا هستیم، و به سوی او باز می‌گردیم».

حضرت صادق آل محمد علیهم‌السلام فرمودند: این آیه در باب علامات ظهور قائم آل محمد (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) نازل شده، و مراد از «وبشر الصابرین» این است که وقتی علائم ظهور ظاهر شود پس به صابرین در تعجیل ظهور حضرت قائم آل محمد (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) بشارت دهید.

محمد بن مسلم که راوی این حدیث است می‌گوید: چون حضرت این آیه را تفسیر به خروج قائم آل محمد (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) کرد فرمود: «یا محمد، هذا تأویله، ان اللّه عز وجل یقول: وما یعلم تأویله الا اللّه والراسخون فی العلم» این تفسیر باطنی آیه است و تفسیر آیات را تنها خدا و راسخون در علم (اهل بیت عصمت و طهارت) می‌دانند».⁽¹⁾

آزمایش مؤمنین پیش از ظهور حضرت قائم (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف)

محمد بن مسلم درباره آیه: «ولنبلونکم بشی‌ء من الخوف والجوع» روایت کرده که حضرت صادق علیه‌السلام فرمود: «پیش از قیام قائم ما (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) برای مؤمنین علاماتی می‌باشد. عرض کردم: علائم مزبور چیست؟ فرمود: خداوند می‌فرماید: ما مؤمنین را به چیزی یا به ترس از پادشاهان یا به بالا بردن قیمت اجناس یا به کسادی تجارت آن‌ها یا به مرگ متصل به هم و پی در پی و کمی میوجات و زراعات آزمایش می‌کنیم و به صبر کنندگان در آن هنگام بشارت بده که فرج قائم ما (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) به زودی حاصل شود.

ای محمد! این‌ها تأویل آیه بود که بیان کردم و خداوند فرمود: تأویل آیات را نمی‌دانند مگر راسخون در علم».⁽²⁾ابی حماد از امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقل می‌کند که آن حضرت برای تعزیت و تسلیت اشعث بن قیس که برادرش فوت شده بود تشریف برد فرمود: ای اشعث! اگر زاری و بی‌تابی نمایی حق رحم را ادا نمودی و اگر صبر کنی حق خدا را ادا کنی چون قضاء خداوند بر تو جاری است و اگر صبر بر مصیبت نمایی تو نیکو می‌باشی و اگر زاری کردی باز قضاء خداوند جاری است و تو مذمومی. اشعث گفت انا للّه و انا الیه راجعون.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: تأویل این جمله را می‌دانی؟ عرض کرد: شما در منتهای علم و کمال دانش می‌باشید، فرمود: اینکه گفتی «انا للّه» اقراری است به پادشاهی خداوند و عبد و بنده بودن خود و «انا الیه راجعون» اعتراف تو به مرگ و هلاکت است.⁽¹⁾حضرت صادق علیه‌السلام فرمود: رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرموده خداوند می‌فرماید: من دنیا را میان بندگان قرضی قرار دادم پس هر یک از بندگانم وامی به من دهد به عوض هر یک ده برابر تا هفتصد برابر عطا می‌کنم و هر کس با طیب خاطر به من قرض ندهد از او به طور کراهت می‌گیرم و در عوض سه خصلت به او عطا می‌کنم که اگر یکی از آن‌ها را به فرشتگان خود بدهم همانا خوشنود گردند.

سپس حضرت فرمود: آن سه خصلت در این آیه جمع است «الذین اذا اصابتهم مصیبة قالوا انا للّه وانا الیه راجعون اولئک علیهم صلوات من ربهم ورحمة واولئک هم المهتدون»

و فرمود: این سه خصلت را خداوند به آن کسی عطا می‌کند که چیزی را از او از روی بی‌میلی و کراهت گرفته.⁽²⁾

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «هر که را مصیبتی پیش آید هر گاه متذکر آن مصیبت بشود بگوید «انا للّه و انا الیه راجعون» برای او اجر بسیاری می‌باشد.

و حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمود: پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «چهار فرقه هستند که خداوند برای آن‌ها بهشت را نوشته است؛ اول کسی که از راه خلوص شهادت «به لا اله الا اللّه» بدهد. دوم آنکه نعمتی که خداوند به او عطا بفرماید بگوید «الحمد للّه» سوم هر که گناهی کند بگوید «استغفر اللّه» چهارم کسی که مصیبت زده باشد بگوید «انا للّه و انا الیه راجعون».⁽³⁾

حضرت در تفسیر کلام خداوند که می‌فرماید (بشر الصابرین) فرمودند: «یعنی بشارت ده بردباران را به آمرزش و داخل شدن بهشت، یا صابرین را به تعجیل خروج حضرت قائم علیه‌السلام بشارت بده».⁽¹⁾

أُولَـئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّنْ رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَـئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ قدس‌سره قدس‌سرهم علیه‌السلام

«بر ایشان درودها و رحمتی از پروردگارشان [باد] و راه یافتگان [هم] خود ایشان هستند».

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: «چون آیه «ولنبلونکم» نازل شد، پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله امیرالمؤمنین علیه‌السلام را طلبید و فرمود: بدین آیه خدا تو را امتحان فرمود، خوف در وقت جنگ و جهاد با کفار که هیچ باک نداشتی و از قهرمانان و دلاوران ابدا واهمه ننمودی.

جوع: روزه داشتن آن حضرت و افطار به نان جو و ایثار دیگران بر خود معروف است.

نقص در اموال: بذل و بخشش آن حضرت که معروف عام و خاص است.

نقص در انفس: آن حضرت در منبر و غیر منبر، می‌فرمود: چه منع کند شقی‌ترین امت محاسن مرا خضاب کند.

نقص ثمرات: حضرت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله او را خبر داد که دو نور دیده او حضرت حسن علیه‌السلام به زهر مسموم و حضرت حسین علیه‌السلام را در کربلا شهید کنند.

اما بشارت صابرین: چون خبر شهادت برادرش حضرت جعفر طیار علیه‌السلام را از مؤته آوردند، حضرت کلمه استرجاع بر زبان راند (انا للّه و انا الیه راجعون گفت).⁽²⁾

حضرت صادق علیه‌السلام فرمود: هیچکس قبل از آن حضرت این کلمات را نگفته بود، حق تعالی فرمود: من این را سنت قرار دادم تا بعد از او هر مصیبت زده‌ای اقتدا به او نماید، من صلوات و رحمت به او کرامت فرمایم.

جواز و استحباب صلوات بر آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

علامه حلی رضوان اللّه علیه روزی در مجلس سلطان محمد خدا بنده به مناظره مخالفان مشغول بود، بعد از اتمام مطلب خود به رسم شکر گزاری خطبه‌ای ایراد نمود که مشتمل بر حمد الهی و صلوات بر حضرت رسالت پناه و آل آن حضرت بود.

سید موصلی که سنی متعصب بود گفت: چه دلیل داری بر جایز بودن صلوات بر غیر انبیاء؟

علامه رضوان اللّه علیه در جواب فرمود: دلیل، این آیه شریفه است: «الذین اذا اصابتهم مصیبة تا اولئک علیهم صلوات من ربهم»

سید موصلی از شدت لجاجت و عناد و انکار گفت: علی بن ابی طالب و اولاد او را چه مصیبت رسیده است؟

علامه فرمود: مصیبت اهل بیت علیهم‌السلام مشهور و معروف است و از جهت عکس العمل سید فرمود: چه مصیبت از این بدتر که مانند تو که فرزند ایشان هستی بعضی از منافقان را بر ایشان ترجیح می‌دهی و رجحان گروهی از جهال را بر ایشان روا می‌داری؟! حاضران از حاضر جوابی جناب علامه حلی رضوان اللّه علیه تعجب نموده و خندیدند.⁽¹⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: «هر مصیبت زده‌ای که استرجاع نماید خداوند فرموده است من صلوات و رحمت نامتناهی به او کرامت می‌نمایم».

إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَآئِرِ اللّه‌ِ فَمَنْ حَجَّ الْبَیْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَیْهِ أَنْ یَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَیْرًا فَإِنَّ اللّه‌َ شَاکِرٌ عَلِیمٌ سوره بقره آیه قدس‌سره قدس‌سرهم علیهماالسلام

«سعی صفا و مروه از شعائر دین خداست، پس هر کس حجّ خانه کعبه یا اعمال مخصوص عمره به جای آورد باکی بر او نیست که سعی صفا و مروه نیز به جای آرد، و هر کس به راه خیر و نیکی شتابد (خدا پاداش وی خواهد داد که) خدا قدردان و (به همه امور خلق) عالم است».

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: از این رو صفا به این نام نامیده شد که آن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برگزیده یعنی آدم بر آن فرود آمد و یکی از نام‌های حضرت آدم بر آن نهاده شد. خداوند عزوجل می‌فرماید: «ان اللّه اصطفی آدم ونوحاً وآل ابراهیم وآل عمران علی العالمین»⁽¹⁾⁽²⁾و حواء بر مروه فرود آمد، و مروه از این رو مروه نامیده شد که مرأة [زن] بر آن فرود آمد پس نامی از لفظ «مرأة» بر آن نهاده شد.

حلبی می‌گوید: از حضرت صادق علیه‌السلام پرسیدم: چرا خداوند سعی را بین صفا و مروه قرار داد؟ حضرت فرمود: ابلیس در آن وادی بر ابراهیم علیه‌السلام ظاهر شد و ابراهیم علیه‌السلام به خاطر بیزاری از سخن گفتن با او سعی نمود و آن وادی محل اقامت شیاطین بود.⁽³⁾

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَیِّنَاتِ وَالْهُدَی مِن بَعْدِ مَا بَیَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِی الْکِتَابِ أُولَـئِکَ یَلعَنُهُمُ اللّه‌ُ وَیَلْعَنُهُمُ

اللاَّعِنُونَ قدس‌سره قدس‌سرهم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«کسانی که نشانه‌های روشن، و رهنمودی را که فرو فرستاده‌ایم، بعد از آنکه آن را برای مردم در کتاب توضیح داده‌ایم، نهفته می‌دارند، آنان را خدا لعنت می‌کند، و لعنت کنندگان لعنتشان می‌کنند».

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: «مراد از البینات و الهدی امیرالمؤمنین علیه‌السلام است».⁽¹⁾

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: «خداوند در این آیه ما ائمه را قصد کرده».⁽²⁾

حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: حضور امیرالمؤمنین علیه‌السلام عرض کردند: بهترین مردم بعد از ائمه علیهم‌السلام چه کسانی می‌باشند؟ فرمود: علماء هر گاه صالح باشند. باز حضورش عرض نمودند: بعد از شیطان چه اشخاصی بدتر هستند؟ فرمود علماء و دانشمندان هر گاه فاسد شوند و آن‌ها می‌باشند که باطل را رواج می‌دهند و حق را کتمان و پوشیده می‌دارند. خداوند درباره آنان فرموده: «اولئک یلعنهم اللّه ویلعنهم اللاعنون».⁽³⁾

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در مورد آیه فوق فرمود: «هر گاه از دانشمندی مسئله‌ای سؤال نمایند و آن مسئله را بداند و کتمان کند و اظهار ننماید خداوند در روز قیامت با گردن بند آتش، او را به جهنم می‌فرستد».⁽⁴⁾

راوی از امام صادق علیه‌السلام روایت کرده می‌گوید: به آن جناب عرضه داشتم: در

آیه «ان الذین یکتمون...» منظور چه کسانی هستند؟ فرمود: منظور ماییم که خدا یاریمان کند، چون اگر یکی از ما به امامت رسید نمی‌تواند و یا به عبارتی مجاز نیست مردم را از امام بعد از خود بی‌خبر بگذارد، باید امام بعد از خود را به مردم معرفی نماید.⁽¹⁾

إِلاَّ الَّذِینَ تَابُواْ وَأَصْلَحُواْ وَبَیَّنُواْ فَأُوْلَـئِکَ أَتُوبُ عَلَیْهِمْ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِیمُ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«مگر کسانی که توبه کردند، و [خود را] اصلاح نمودند، و [حقیقت را] آشکار کردند، پس بر آنان خواهم بخشود، و من توبه پذیر مهربانم».

این آیه راجع به اوصاف حمیده و صفات پسندیده حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و فضائل و مناقب حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام و اقرار به ولایت او است که (در قرآن) منصوص است و آن‌ها شرط قبول توبه و بازگشت خداوند به قبول توبه و مغفرت (گناهکاران) است و خداوند از قبول توبه و افاضه رحمت امساک نمی‌فرماید. [الا الذین تابوا] مگر آنانکه از کتمان حق رجوع کردند و به حق اقرار نمودند [و اصلحوا و بینوا] و آنچه که خداوند در خصوص صفات محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و فضائل حضرت علی علیه‌السلام و ولایت او اظهار نموده را بیان نمایند [فاولئک اتوب علیهم] پس در اینصورت توبه آن‌ها قبول می‌نمایم و من قبول کننده توبه و افاضه کننده رحمت هستم.⁽²⁾

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ کُفَّارٌ أُولَئِکَ عَلَیْهِمْ لَعْنَةُ اللّه‌ِ وَالْمَلآئِکَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِینَ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم قدس‌سره

«کسانی که کافر شدند، و در حال کفر مردند، لعنت خدا و فرشتگان و تمام مردم بر آنان باد. در آن [لعنت] جاودانه بمانند، نه عذابشان کاسته گردد، و نه مهلت یابند».

باطن آیه: «ان الذین کفروا» آن‌هائی هستند که نبوت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ولایت علی بن ابی طالب علیه‌السلام را رد و انکار کردند و بر کفر مردند، پس بر آن جماعت لعنت خدا و ملائکه و مردم است.⁽¹⁾

امام سجاد علیه‌السلام فرمود: رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: آنانی که صفات پسندیده حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام را کتمان نموده‌اند ملک الموت را با بدترین شکل و منظر هنگام قبض روح ملاقات می‌کنند و شیاطین مرتد دور آن کافر را احاطه می‌کنند سپس ملک الموت به کافر عرض می‌کند: ای روح خبیث و کافر که نبوت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امامت وصی او حضرت علی علیه‌السلام را انکار نموده‌ای سرت را بلند کن و بنگر، کافر می‌بیند که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بر تختی در عرش پروردگار تکیه نموده و حضرت علی علیه‌السلام و سایر ائمه هدی علیهم‌السلام در محضر او شرفیابند. سپس بهشت را مشاهده می‌کند که درهای آن باز شده و کاخها و منازلی را می‌بیند که آرزومندان از توصیف آن عاجزند.

سپس ملک الموت به کافر می‌گوید: اگر پیرو آن‌ها بودی روح تو به سوی آن‌ها پرواز می‌کرد و در جوار آن‌ها در بهشت مستقر می‌گردید و منزل تو در آنجا می‌شد اما چون مخالف آن‌ها بودی از حضور در جوار آن‌ها محروم و منع شده‌ای. سرت را بلند کن و اینجا را بنگر اینجا منزل توست. این‌ها هم‌جوار تو هستند. در این لحظه جهنم و آنچه در آن از عذاب و بلا و انواع عقربها و مار و افعی و سایر عذابها را می‌بیند، به او گفته می‌شود: که اینجا منزل توست. سپس شیاطینی که اورا اغوا

می‌کردند و او دستور و فرمانهای آن‌ها را اجرا می‌نموده را در برابر خود می‌بیند که در غل و زنجیر می‌باشند پس با حالت پشیمانی شدید قبض روح می‌گردد».⁽¹⁾

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَتَّخِذُ مِن دُونِ اللّه‌ِ أَندَاداً یُحِبُّونَهُمْ کَحُبِّ اللّه‌ِ وَالَّذِینَ آمَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِّلّهِ وَلَوْ یَرَی الَّذِینَ ظَلَمُواْ إِذْ یَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ للّه‌ِِ جَمِیعًا وَأَنَّ اللّه‌َ شَدِیدُ الْعَذَابِ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم قدس‌سرهم إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِینَ اتُّبِعُواْ مِنَ الَّذِینَ اتَّبَعُواْ وَرَأَوُاْ الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الاْءَسْبَابُ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

«و برخی از مردم، در برابر خدا، همانندهایی [برای او [برمی‌گزینند، و آن‌ها را چون دوستی خدا، دوست می‌دارند، ولی کسانی که ایمان آورده‌اند، به خدا محبت بیشتری دارند. کسانی که [با برگزیدن بتها، به خود] ستم نموده‌اند اگر می‌دانستند هنگامی که عذاب را مشاهده کنند تمام نیرو[ها] از آن خداست، و خدا سخت کیفر است. آنگاه که پیشوایان از پیروان بیزاری جویند، و عذاب را مشاهده کنند، و میانشان پیوندها بریده گردد».

حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمود: «روز قیامت منادی از وسط عرش صدا می‌زند: کجاست خلیفه خداوند در روی زمین؟ داود پیغمبر از جای خود بلند شود. خطاب می‌رسد: گرچه تو هم خلیفه خدایی ولی مقصود تو نبودی.

برای مرتبه دوم منادی صدا می‌زند! کجاست خلیفه خداوند در روی زمین؟ امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌ایستد. صدایی از جانب پروردگار می‌آید: که‌ای مردم حاضر در محشر، این علی بن ابی طالب علیه‌السلام خلیفه خدا در روی زمین و حجت او بر بندگان بود هر کس در دنیا به او توسل جسته امروز به دامن او چنگ بزند و از نور او استفاده

کرده و تا درجات عالی بهشت از او پیروی نماید. بر اثر این ندا مردمی که در دنیا به او توسل جسته بودند بدنبال آن حضرت به بهشت می‌روند.

باز منادی حق ندا می‌دهد: ای مردم! آگاه باشید هر کس در دنیا از امام و پیشوایی تبعیت و پیروی نموده اینک هم باید به دنبال او رفته و هر کجا او می‌رود شما هم بروید. آن وقت مردم از پیشوایان و امامان (رهبران ظلم و جور)خود بیزاری می‌جویند و عذاب خدا را دیده و هرگز از عذاب خلاصی نخواهند یافت».⁽¹⁾

حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام فرمودند: «مراد از ناس در آیه «ومن الناس» پیروان فلانی و فلانی و فلانی (غاصبان حق امیرالمؤمنین علیه‌السلام ) هستند که آن‌ها را به عنوان امام (رهبر) خود اتخاذ کرده‌اند و ائمه‌ای غیر از ائمه‌ای که خدا برای مردم قرار داده فرا گرفتند، پس بدین جهت فرموده: «ولو یری الذین ظلموا اذ یرون العذاب».

پس حضرت فرمود: ایشان به خدا قسم ای جابر! ائمه ظلم و تابعان آن‌ها می‌باشند. و«الانداد» رهبران ظلم و پیروان آن‌ها می‌باشد».⁽²⁾

و مراد از «الذین امنوا» آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌باشند. [و لو یری الذین ظلموا[ آنانکه با اتخاذ انداد و شبیه برای خدای تعالی، نسبت به محمد و علی علیهماالسلام ستم کردند.

کسی خدا را دوست دارد که نسبت به هوا و هوس خود مخالف و نسبت به امر خدای خود مطیع باشد. معنای محبت خدا به عبد این است که اجر و ثواب به وی عطا می‌فرماید. لذا پیامبر اعظم اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در جنگ خیبر فرمود: «سأعطی الرایة غدا الی رجل یحب اللّه ورسوله، ویحبه اللّه ورسوله». من فردا پرچم اسلام را به دست شخصی می‌دهم که خدا و رسول را دوست داشته باشد و خدا و رسول هم او را

دوست داشته باشند.⁽¹⁾آن شخصی که پیغمبر خدا پرچم اسلام را به دست او داد علی علیه‌السلام بود که مطیع خدا بود و خدا بود که اجر و ثواب بزرگی به علی علیه‌السلام داد.

در روایت است «هنگامی که ملک الموت برای قبض روح حضرت ابراهیم آمد آن بزرگوار به ملک الموت فرمود: آیا دیده‌ای که دوستی دوست خود را قبض روح کند؟ خدای علیم به آن حضرت وحی کرد: آیا دیده‌ای که دوستی ملاقات دوست خود را خوش نداشته باشد؟ لذا ابراهیم علیه‌السلام به ملک الموت فرمود: الان مرا قبض روح کن».⁽²⁾

روزی یکی از اعراب به حضور پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مشرف شد و گفت: یا رسول اللّه! قیامت چه هنگامی است؟ پیغمبر اکرم فرمود: چه چیزی برای قیامت آماده کرده‌ای؟ گفت: من چندان نماز و روزه فراوانی (غیر از آن‌هایی که واجب بوده‌اند) ندارم. فقط خدا و رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را خیلی دوست دارم. رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: «المرء مع من احبه» یعنی مرد با آن کسی خواهد بود که او را دوست داشته باشد.⁽³⁾

وَقَالَ الَّذِینَ اتَّبَعُواْ لَوْ أَنَّ لَنَا کَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ کَمَا تَبَرَّوءُواْ مِنَّا کَذَلِکَ یُرِیهِمُ اللّه‌ُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَیْهِمْ وَمَا هُم بِخَارِجِینَ مِنَ النَّارِ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم علیه‌السلام

«و پیروان می‌گویند: «کاش برای ما بازگشتی بود تا همان گونه که [آنان] از ما بیزاری جستند [ما نیز] از آنان بیزاری می‌جستیم». این گونه خداوند، کارهایشان را که بر آنان مایه حسرتهاست به ایشان

می‌نمایاند، و از آتش بیرون آمدنی نیستند».

شیخ مفید در امالی از امام باقر و امام صادق علیهماالسلام ذیل آیه: «کذلک یریهم اللّه اعمالهم» روایت کرده، فرمودند: شخصی مالی بدست می‌آورد و قبل از آنکه بهره از آن مال ببرد می‌میرد و مال به ورثه منتقل گشته، ورثه از مال مزبور استفاده نموده و به اعمال خیر می‌پردازند. متوفی می‌بیند از مالی که او به دست آورده و کسب نموده دیگری بهره مند شده و حسناتش در میزان عمل دیگری است و حسرت بر آن مال می‌خورد.⁽¹⁾

منصور بن حازم می‌گوید: حضور حضرت صادق علیه‌السلام عرض نمودم «وما هم بخارجین من النار» چه اشخاصی هستند؟ فرمود: «دشمنان علی علیه‌السلام می‌باشند که همیشه در آتش جاویدان بمانند».⁽²⁾

شیخ طوسی از شخصی نقل می‌کند که گفت: به حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام عرض کردم: شخصی از موالیان و دوستان شماست اما معصیت و نافرمانی می‌کند، شراب می‌آشامد و مرتکب گناهان هلاکت بار می‌شود، آیا از او بیزاری بجوئیم؟ فرمودند: از اعمال زشت او بیزاری بجوئید و از خوبی او بیزار نباشید، اورا دوست بدارید و با عمل او دشمن باشید.

عرض کردم: آیا جایز است بگوئیم: او فاسق و فاجر است؟ فرمود: نه، فاسق، فاجر و کافر کسی است که منکر ما و منکر ولایت ما می‌باشد، خداوند نمی‌پذیرد که ولی ما و دوستدار ما فاسق و فاجر باشد گرچه بعضی از اعمال ناروا مرتکب شود، ولی بگوئید آدم بد کردار و زشت رفتاری است نفس او مؤمن و کار او زشت است، روح و بدن پاک دارد.

به خدا قسم! دوست ما (شیعه) از دنیا خارج نمی‌شود مگر اینکه خدا و

رسول و ما اهل بیت علیهم‌السلام از او خشنود هستیم. و با همه آن کارهایی که کرده خداوند او را روسفید محشور می‌گرداند، در حالیکه زشتی‌های اورا پوشانده و اورا از ترس و وحشت ایمن ساخته و هیچگونه غم و غصه‌ای ندارد و این به خاطر آن است که از دنیا خارج نمی‌شود تا اینکه از گناهان پاک شود و خالص گردد، و آن یا به خاطر حادثه‌ای است که در مال و اولاد او پیش می‌آید و یا به خاطر بیماری و گرفتاری است.

و کمترین چیزی که ممکن است کفاره گناهان او و باعث آمرزش او گردد اینکه خواب وحشتناکی ببیند و وقتی بیدار شود غم و غصه‌ای به او دست دهد، یا از ناحیه افراد حکومتی دچار ترس و اضطراب شود و یا جان کندن او سخت باشد. و این‌ها باعث می‌شود که خداوند را در حالی که از گناهان پاک شده ملاقات کند و ترس و دلهره او با دیدار حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امیرالمؤمنین علیه‌السلام بر طرف می‌شود.

سپس یکی از این دو امر را پیش رو دارد: یا رحمت بی‌پایان الهی و یا شفاعت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امیرالمؤمنین علیه‌السلام و اگر به خاطر نداشتن لیاقت، رحمت خداوند باعث خلاصی او نشد؛ شفاعت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امیرالمؤمنین علیه‌السلام اورا دستگیری می‌کند و در این هنگام به واسطه آن دو بزرگوار رحمت واسعه پروردگار شامل حال او می‌گردد، و او سزاوار این رحمت است و خداوند به او احسان و بخشش می‌نماید».⁽¹⁾

إِنَّمَا یَأْمُرُکُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشَاء وَأَنْ تَقُولُواْ عَلَی اللّه‌ِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ قدس‌سره صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

«این دشمن است که به شما دستور زشتی و بدکاری می‌دهد و بر آن می‌گمارد که سخنانی از روی جهل و نادانی به خدا نسبت دهید».

امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمودند: «انما یأمرکم» یعنی شیطان «بالسواء»

یعنی به عدم برگزیدن این مذهب و باور نداشتن به برترین مخلوقات خداوند، محمد، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و انکار ولایت برترین اولیای خداوند پس از محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌باشد. «وان تقولوا علی اللّه ما لا تعلمون» یعنی به امامت کسی که خداوند شایستگی را برای او در امامت قرار نداد و او را از شرورترین دشمنانش و کافرترین آنان به خود قرار داد.⁽¹⁾

وَمَثَلُ الَّذِینَ کَفَرُواْ کَمَثَلِ الَّذِی یَنْعِقُ بِمَا لاَ یَسْمَعُ إِلاَّ دُعَاء وَنِدَاء صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لاَ یَعْقِلُونَ قدس‌سره

«و مثل کافران (در شنیدن سخن انبیاء و درک نکردن معنای آن) چون حیوانی است که آوازش کنند و او از آن آواز (معنایی درک نکرده و) جز صدایی نشنود، کفّار هم (از شنیدن و دیدن حق) کر و گنگ و کورند، زیرا تعقل نمی‌کنند».

علی بن ابراهیم قمی پیرامون تفسیر این آیه می‌گوید: زمانی که صاحب حیوانات، حیوانات خود را می‌راند آنها آن صدا را می‌شنوند ولی نمی‌دانند که او چه می‌خواهد. کفار نیز این چنین هستند؛ یعنی اگر برایشان قرآن بخوانی یا ایمان را بر آنان عرضه داری به مانند حیوانات نمی‌فهمند.⁽²⁾

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ کُلُواْ مِنْ طَیِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاکُمْ وَاشْکُرُواْ للّه‌ِِ إِنْ کُنتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ رضی‌الله‌عنه

«ای اهل ایمان، روزی حلال و پاکیزه‌ای که ما نصیب شما کرده‌ایم بخورید و شکر خدا به جای آرید اگر شما خالص خدا را می‌پرستید».

امام حسن عسکری علیه‌السلام در تفسیر آیه شریفه فرمودند: «یا ایها الذین آمنوا» یعنی ای کسانی که به وحدانیت خداوند و به نبوت رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و امامت علی ولی اللّه علیه‌السلام ایمان آورده‌اید «کلو من طیبات ما رزقناکم واشکروا للّه» یعنی بر آنچه که خداوند روزی شما قرار داده که از جمله آن، استوار ماندنتان بر ولایت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام است، تا بدین وسیله شما را از شرارت‌های شیاطین که نسبت به پروردگار خود سرکشند باز دارد چرا که شما هر گاه با ولایت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و علی علیه‌السلام تجدید عهد نمایید آن امر بر شیاطین سرکش که مورد لعنت خداوند هستند نیز تجدید می‌شود و خداوند شما را از نفخات (دمیدن) و نفئات (فوت کردن‌ها)ی آنان محالفظت می‌کند.

چون رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله این مطلب را ذکر نمود برخی از حضرت پرسیدند: ای رسول خدا! منظور از نفخات آنان چیست؟

حضرت فرمود: همان چیزی که هنگام خشم و غضب در انسان می‌دمند و موجب نابودی دین و دنیای او می‌شوند. گاه در حالتی غیر از خشم نیز می‌دمند و موجبات نابودی و هلاکت را فراهم می‌آورند. آیا می‌دانید شدیدترین چیزی که به وسیله آن در انسان می‌دمند چیست؟ این است که آنان به انسان چنین القاء می‌کنند که در میان این امت کسی هست که از ما با فضیلت‌تر و برتر و یا هم ردیف ما اهل بیت است. به خدا قسم! هرگز چنین نیست بلکه خداوند متعال محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و سپس آل او علیهم‌السلام را برتر از تمامی این امت قرار داد، چنان که خداوند متعال آسمان را بالای زمین قرار داده است و چنان که نور خورشید و ماه را بر نور ستاره‌ها افزونی بخشیده است.

همچنین رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: منظور از «نفئات شیاطین» این است که کسی از شما چنین معتقد باشد که پس از قرآن، چیزی وجود دارد که از ذکر ما اهل بیت و درود بر ماه، شفادهنده‌تر است.

خداوند متعال ذکر ما اهل بیت را شفایی برای دل‌ها و صلوات فرستادن بر ما را عامل زدودن گناهان و پاک سازی عیوب و چند برابر شدن اعمال نیک قرار داده است.⁽¹⁾

اما حسن عسکری علیه‌السلام در تفسیر «ان کنتم ایاه تعبدون» فرمودند: یعنی اگر شما تنها او را می‌پرستید با پیروی کردن از کسانی که خداوند شما را به پیروی از آنان امر فرموده که همان محمد و علی علیهماالسلام و جانشینان مطهر او باشند، شکر نعمت خداوند را به جای آورده‌اید.⁽²⁾

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنزِیرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَیْرِ اللّه‌ِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ إِنَّ اللّه‌َ غَفُورٌ رَّحِیمٌ علیهاالسلام