حج 30 گزارشی از حج گزاری سال 1430 ھ ق برابر با سال 1388 ھ ش
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : ورعی، جواد، ۱۳۲۸ -
عنوان و نام پديدآور : حج ۳۰: گزارشی از حجگزاری سال ۱۴۳۰ ھ.ق. برابر با سال ۱۳۸۸ ھ.ش./ جواد ورعی، جواد منصوری.
مشخصات نشر : تهران : مشعر، ۱۳۸۹.
مشخصات ظاهری : ۲۳۹ ص.: مصور، نمودار.
شابک : ۴۵۰۰۰ ریال : 978-964-540-274-5
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
موضوع : بعثه مقام معظم رهبری در امور حج و زیارت
موضوع : حج
موضوع : حج -- فلسفه
شناسه افزوده : منصوری، جواد، ۱۳۲۴ -
رده بندی کنگره : BP۳ /ب۶و۴ ۱۳۸۹
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۰۶
شماره کتابشناسی ملی : ۲۱۲۵۲۹۱
حج، عبادتى است كه هر مسلمانى احكام و مقررات آن را به دقت پاس مىدارد و مسئول درستى و نادرستى اعمال و مناسك خويش است. هر كسى تلاش مىكند كه از معارف و اسرار معنوى حج جرعهاى بنوشد و جانش را با آن سيراب كند. هر مؤمنى در اين آيين با خداى خود راز و نياز مىكند و از او كمك مىخواهد. از سوى ديگر، حج عبادتى اجتماعى است، بلكه ويژگى اجتماعى آن بر ويژگى فردىاش مىچربد. گردآمدن ميليونها مسلمان در زمانى معين و در مواقيت و مشاعر تعيين شده و اجراى اعمال و مناسك در قالب جمعى مانند طواف، سعى، رمى و وقوف، از نشانههاى اجتماعى بودن اين پايه استوار دين است؛ چنانكه نامگذارى مكه به «بَكّه» كه در معناى «ازدحام و تراكم جمعيت» (1)به كار مىرود، نشانه ديگرى از اجتماعى بودن اين آيين مقدس است.
بزرگى اسلام با حضور اقوام، ملل، طبقات گوناگون اجتماعى، مرد و زن، پير و جوان، فقير و غنى، سياه و سفيد، عرب و عجم در اجتماع گسترده حج به نيكى حس
1) آلعمران: 96.
مىشود. ديدن اين صحنهها در طواف، سعى، عرفات، مشعر و منا، شگفتى هر بينندهاى را برمىانگيزد و هر كسى حكمت خداوند سبحان را در تشريع مناسك حج به خوبى در مىيابد؛ فريضهاى كه پيروان مذاهب گوناگون را از گوشه و كنار جهان بر محور كعبه؛ يعنى كانون توحيد و يكتاپرستى گرد مىآورد و خود نماد وحدت امت اسلامى به شمار مىرود و مشكلات مسلمانان در پرتو آن حلّ و فصل مىشود.
اين عبادت با سياست نيز آميخته است تا مسلمانان در جبهه و صف واحد، به اعلام برائت از مشركان بپردازند و با پيروى از سياستى يكسان به انگيزه حفظ منافع و مصالح مسلمانان بينديشند و در پرتو اين اجتماع عظيم، توان و بزرگى مسلمانان را به دشمنان خدا و اسلام بنمايانند. دولتمردان و سياستمداران مسلمان نيز از اين گنج پايانناپذير الهى و انسانى براى پيشبُرد هدفهاى متعالى اسلام و نمايش شكوه و عظمت اسلام بهره مىگيرند. مسلمانان با گرد آمدن در سرزمين وحى از تجربههاى يكديگر در زمينههاى گوناگون در راه رشد و پيشرفت سرزمينهاى اسلامى بهره مىبرند و از اينرو، حج فريضهاى جامع به شمار مىآيد.
آنچه در پى مىآيد، نمودى است از برگزارى حج كه جامعيت اين فريضه سياسى، عبادى را ترسيم مىنمايد. حج سىام كه به انگيزه تبيين برنامهريزىها و كارهاى مرتبط با آيين حج 1430 قمرى (1388 خورشيدى)، سامان يافته است، كارهاى آموزشى، پژوهشى، فرهنگى، عبادى، سياسى و اجرايى بعثه جمهورى اسلامى ايران را پيش از آغاز آن موسم تا پس از بازگشت حاجيان بيت الله الحرام به ايران گزارش مىكند. گفتنى است اين كتاب بر اساس موضوعات گزارش شده، از اين رو، ترتّب زمانى در آن مراعات نشده است و چه بسا رويدادى پس از حج انجام گرفته اما به خاطر تجميع موضوعى در جاى خود قرار گرفته است و افزون بر اين، به ديگر رويدادهاى همسو با حجگزارى ايرانيان در آن هنگامه بزرگ مىپردازد. اميد است كه رشحهاى از دستاوردهاى هميشه جوشان آن را بازگو نمايد.
فريضه حج افزون بر نماز، زكات، روزه و ولايت، از پنج ركن اسلام (1)، تنها واجبى است كه ويژگىهاى گوناگون عبادى، سياسى و اقتصادى، مادى و معنوى، فردى و اجتماعى را در خود دارد و نماد توحيد، معاد، امامت و ولايت به شمار مىرود. گريز از دنيا و مظاهر آن و آهنگ خانه خدا و پاسخگويى به نداى أَذِّنْ فِى النَّاسِ بِالْحَجِّ (حج: 27)، تلبيه و درآمدن به حريم امن خداوند و ترك كردن محرّمات حرم و احرام، گشتن بر گرد خانه دوست و بريدن از همه تعلّقات دنيايى و قربانى كردن خواستههاى نفس بر درگاه او، راندن (رجم) شيطانها و دورى كردن (برائت) از همه طاغوتها و نمرودها، نمودهاى توحيد در اين فريضه بزرگند؛ چنانكه برون كردن جامههاى رنگارنگ از تن و پوشيدن دو جامه سفيد، همگون شدن با اهل محشر
1) بُنى الاسلام على خمسه اشياء: الصلاه و الزكاه و الصوم و الحج و الولايه كافى، ج 2، ص 18.
در صحراى عرفات، حضور در مشعر و منا و نيايش با حق و تنها ديدن خود در ميانه جمع و هرولَه كردن در خوف و رجا، نمونههايى از تجلّى معاد در حج به شمار مىروند.
بنابراين، «مهم آن است كه حاج بداند كه كجا مىرود و دعوت چه كسى را اجابت مىكند و ميهمان كيست و آداب اين ميهمانى چيست و بداند هر خودخواهى و خودبينى، با خداخواهى مخالف است و با هجرت الى الله مباين و موجب نقض معنويت حج است». (1)جستن امام زمان خويش و آرزوى ديدار او و انتظار كشيدن براى جانفشانى در خدمتش، شتافتن (2)به ديدار او براى كامل كردن حج خود نيز نمونههايى از پيوند حج با امامت و ولايتند.
پاگيرى انقلاب اسلامى ايران به رهبرى فرزندى از تبار ابراهيم خليلالله و محمد حبيبالله، به مسلمانان بلكه مستضعفان جهان نويد داد كه دوران خوارى و بردگى آنان به سر آمده و جمهورى اسلامى؛ يعنى مهمترين ثمره انقلاب به «كانون حمايت از مسلمانان، محرومان و مستضعفان» بدل گرديده است. امام خمينى/ كه در سوداى احياى عظمت مسلمانان بود، همواره به احياى حج ابراهيمى و محمدى مىانديشيد تا اين فريضه بزرگ از انحراف و غربت به در آيد و در جايگاه درخورى بنشيند و از اينرو، پيامهاى سالانه آن عبد صالح خدا در آيين حج، از معارف الهى و جلوههاى حج ابراهيمى و راههاى احياى دوباره آن پر بود و وى از پيوند معنويت و عبادت با اجتماع و سياست در حج سخن مىگفت و بر دو راهبُرد بنيادين در اين زمينه تأكيد مىكرد: «بيدارى اسلامى» و «وحدت و يكپارچگى مسلمانان». وى درباره
بيدار كردن مسلمانان جهان دغدغه داشت و مهمترين منبر خطابهاش با مسلمانان، اجتماع عظيم حج بود:
«اى مسلمانان جهان كه به حقيقت اسلام ايمان داريد! بپاخيزيد و در زير پرچم توحيد و در سايه تعليمات اسلام مجتمع شويد و دست خيانت ابرقدرتان را از ممالك خود و خزائن سرشار آن كوتاه كنيد و مجد اسلام را اعاده كنيد». (1)
«اگر در اين كنگره عظيم جهانى كه همه اقشار ملتهاى مظلوم اسلامى از هر مذهب و ملت و داراى هر زبان و مسلك و هر رنگ و قشر، ولى با زىّ واحد و لباس مشابه، دور از هر آلايش و آرايش اجتماع نمودهاند، مسائل اساسى اسلام و مسلمين و مظلومان جهان از هر فرقه حل نشود و حكومتهاى متكبر و زورگو سرجايشان ننشينند، از اجتماعات كوچك منطقهاى و محلّى كارى برنخواهد آمد و راه حل فراگيرى به دست نخواهيم آورد». (2)
«آنچه ريشه همه گرفتارىها را قطع مىكند و فساد را از بن مىسوزاند، وحدت مسلمانان بلكه «همه مستضعفان و دربندشدگان جهان» است؛ وحدتى كه «اسلام شريف و قرآن كريم بر آن پاى مىفشارند و بايد «با دعوت و تبليغ دامنهدار به وجود آيد و مركز اين دعوت و تبليغ مكه معظّمه در زمان اجتماع مسلمين براى فريضه حج است كه ابراهيم خليل الله و محمد حبيب الله شروع و در آخرالزمان، حضرت بقيهالله (اروحنا لمقدمه الفداء) تعقيب مىكند». (3)
بزرگان اين روزگار بهويژه رهبر معظم انقلاب نيز از همين روى، بر پرهيز از اختلاف و تفرقه و تلاش براى وحدت اسلامى تأكيد مىكنند. ايشان در پيام خود به زوّار بيتالله الحرام (1370)، پس از محروميت چند ساله زائران ايرانى از سفر به
سرزمين وحى، اين سفر را هجرت از «منِ» قومى و نژادى و فرقهاى به «ما» ىِ اسلامى و قرآنى خوانده و ايرانيان را ملتى دانستهاند كه «حج ابراهيمى و محمدى 9 را در جاى حج ابوجهلى نشاندند. حج از ديد ايشان «مظهر وحدت و اتحاد مسلمانان» و فراخوانى همه آنان را به مكان و زمانى ويژه و اجراى كارها و حركاتى است كه خود نمودار همزيستى و هماهنگى به شمار مىروند:
«حج با مشاهد و مناسك و شعائر خود بايد روح وحدت و ملائمت و جماعت و عظمت را در مسلمانان همه اقطار عالم زنده كند و از شعوب و قبائل مختلفه، امت واحده پديد آورد». (1)
تلاش براى وحدت مسلمانان، با پيوند «حج» با «انتظار فرج» معنادار مىنمايد؛ زيرا انبيا در هر زمانى براى ايجاد وحدت ميان موحدان عالم در برابر مشركان و كافران كوشيدهاند و در آخرالزمان نيز امام عصر [اين كار را پى خواهد گرفت. پس وظيفه پيروان انبيا و اوليا و منتظران آن حضرت نيز، گام برداشتن در راه «وحدت امت اسلامى» است كه «افضل اعمال امّتى انتظار الفرج من الله». (2)
از اينرو، نماينده مقام معظم رهبرى، سىامين سال حجگزارى ايرانيان را «حج و انتظار» ناميد؛ زيرا انتظار منجى جهانى از باورهاى اديان و مذاهب گوناگون است و حج، خود گردهمآيى مسلمانان و پيروان مذاهب مختلف اسلامى است. بشر امروز و مسلمانان در كشورهاى گوناگون از مشكلات و گرفتارىهاى فراوانى رنج مىبرند. انتظار فرج امام زمان 7 و گستراندن فرهنگ انتظار در ميان مسلمانان و تبيين صحيح آن در موسم حج، افزون بر اينكه آنان را از آسيبهاى طرح نادرست و انحرافى انديشه
انتظار بر كنار مىدارد، آنان را به آينده جهان و انسان اميدوار مىسازد. مسلمانان برپايه باور به اينكه انتظار فرج برترين عبادات است «انتظار الفرج بظهور المهدى [افضل العباده» (1)، و باور به حضور امام عصر (اروحنا له الفداه) در آيين حج، در سرزمين وحى و مشاعر مشرّفه همچون عرفات همواره به اميد ديدار او لحظهشمارى مىكنند و ديدار امام را موجب كامل شدن حج خود مىدانند كه «تمام الحج لقاء الامام». (2)آنان پيوسته در انتظار ظهور او در مكه مكرّمه و كنار كعبه مشرفه بهسر مىبرند و آرزو مىكنند كه در ركاب او سربازى كنند و از اينرو، بامداد و شامگاه دعاى فرج آن حضرت را زمزمه مىكنند.
نامگذارى حج امسال (1388) به «حج و انتظار»، خود پىآمد توجه ويژه به اين مسئله اعتقادى است. افزون بر اينكه توجه به حقيقت انتظار، شيعيان و اهلسنت را به «وحدت كلمه امت اسلامى» مىرساند؛ زيرا وحدت مسلمانان از زمينههاى ظهور بهشمار مىرود.
ظهور امام عصر و برپايى حكومت واحد جهانى و هدايت بشر به كلمه توحيد و اسلام ناب، با ابزارى غيرعادى يا جنگ و خونريزى نخواهد بود؛ پس بدون آمادگى امت مسلمان و كسانى كه براى همكارى و كوشش در ركاب آن حضرت آمادهاند، چنين آرزويى دستنيافتنى مىنمايد. بنابراين، طرح شعار «حج و انتظار»، زائران بيت الله الحرام را به مهمترين مسئله امروز و فرداى امت اسلامى؛ يعنى «توحيد كلمه و وحدت و يكپارچگى مسلمانان» يادآورى مىكند تا از اينرو، هم مشكلات آنان حلّ شود، هم دشمنان از دستابى به هدفهاى ضد اسلامى خود نااميد شوند و هم زمينه ظهور آن
منجى جهانى فراهم آيد. (1)
اگرچه حج ابراهيمى خود مبدأ تحول و قيام در همه شئون فردى و اجتماعى مسلمانان است، همچون آيينهاى تمامنما، افكار عمومى جهان اسلام را نيز نمايان مىسازد. مسلمانانى كه به قصد كعبه در موسم حج از گوشه و كنار دنيا براى تجديد ميثاق با معبود و استوار كردن پايههاى وحدت و برادرى خويش گرد هم مىآيند، در نمايشى بسيار بزرگ، توانايىهاى خود را در مبارزه با شيطانها و پيوستن به خداى بزرگ قوت مىبخشند و قدرت خود را به جهانيان مىنمايانند.
حاجيان همه كشورها در اجراى چنين فريضه باشكوهى با برقرارى ارتباطات دامنهدار با يكديگر، معضلات و مشكلات فراگير جوامع خود و سراسر جامعه اسلامى را با يكديگر در ميان مىآورند و به چارهجويى درباره آنها مىپردازند و راههاى حل آنها را مىيابند. از اينرو، مىتوان انتظار داشت كه برآيند افكار و گرايشهاى رفتارى مسلمانان گوشه و كنار جهان به گونه چشمگيرى در موسم حج آشكار شود.
رهبر كبير انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى/ و خَلف صالح ايشان مقام معظم رهبرى، بارها بر لزوم ايجاد ارتباطات فعال و پردامنه ميان مسلمانان در دوران اجراى مناسك حج تأكيد كرده و از بركات سياسى حج در كنار بركات عبادى آن سخن گفتهاند. به فرموده امام راحل، «اهميت بعد سياسى حج كمتر از بعد عبادى آن نيست. بعد سياسى علاوه بر سياستش، خودش عبادت است». بنابراين، حج،
1) اخبار درباره اين ويژگى حج سىام و كوشش بخشهاى گوناگون بعثه مقام معظم رهبرى در اين باره، در متن كتاب آمده است.
فرصت مغتنمى است كه در پرتو آن، مسلمانان با بهرهگيرى فراوان از فيوضات سرشار اين واجب عبادى- سياسى، از مجموعه افكار و عقايد يكديگر آگاه مىشوند و براى رفع تنگناها و حل مشكلات فراگير جهان اسلام با هم به گفتوگو مىپردازند.
خداوند متعال را از اعماق وجود شاكر و سپاسگزاريم كه توفيق داد، فرصت داد، مهلت داد تا يك بار ديگر و يك سال ديگر مراسم حج را و عزيمت حجاج را به سمت آن مركز محبوب دلهاى مسلمانان در طول تاريخ شاهد باشيم. نگاه به حج بايد نگاه به يك نعمت و فرصت بزرگ الهى باشد. همه عبادات اين جور است؛ نماز هم يك فرصت است، يك نعمت است. اگر نماز بر ما واجب نمىشد، بيم آن بود كه در درياى غفلت محض غرق بشويم. اين نعمت بزرگ كه هر روزى چند نوبت ما كشانده مىشويم به سمت ملاقات با پروردگار، مكالمه با پروردگار، خشوع و تضرع در مقابل پروردگار، اين نعمت بسيار بزرگى است، اين فرصت عظيمى است؛ حج هم همين جور است. امتياز حج بر ساير واجبات و فرائض اسلامى، جهانى بودن آن است، بين المللى بودن آن است. اين تضرعى كه هر مسلمانى در دل خود به آن نياز دارد كه در مقابل پروردگار خضوع كند، خشوع كند، تضرع كند. اين در حج يك جلوه عمومى و بينالمللى پيدا مىكند. همه مسلمانان با هم، با اختلاف لغاتشان، با اختلاف نژادهايشان، با اختلاف عاداتشان، آدابشان، آنجا كه مىرسند، همه خاشعند، همه متضرعند. اين خيلى پديده عجيبى است كه ما به آن عادت كردهايم و اهميت و عظمت آن را درست متوجه نمىشويم. همه مسلمانان جمع بشوند، متوجه به يك مركز، به يك نقطه، خاشع در
مقابل اين نقطه؛ با اين چشم به حج نگاه كنيم؛ به عنوان يك فرصت.
اگر به چشم فرصت نگاه كرديم، آن وقت ديد ما باز خواهد شد، وظائف خودمان را بيشتر توجه خواهيم كرد. شما اين فرصت را پيدا مىكنيد كه در خانه خدا در كنار بقيه مسلمانان اظهار عبوديت كنيد. اين اولين نقطه اين فرصت است. اگر اين به چشم فرصت نگاه شود، آن وقت لازمهاش اين است كه انسان اين را به هيچ قيمتى از دست ندهد. حيف است كه انسان در مكه مكرمه يا مدينه منوره، در مجاورت مرقد پيامبراعظم (ص) و مراقد ائمه هدى (سلام الله عليهم اجمعين) و مرقد بزرگان صحابه و شهداى احد و بقيه بزرگانى كه در تاريخ مثل خورشيد مىدرخشند، باشد و به جاى توجه و تذكر، به فكر دنيا باشد؛ آن هم دنياى حقير، دنياى شخصى؛ اين بازارگردىها و سر زدن به اين گوشه و آن گوشه براى كارهاى كمارزشى كه در طول زندگى متأسفانه ما به آنها مشغوليم؛ در آن قطعه زمانى اكسيرى كه هر دقيقهاش، هر ساعتش آنقدر ارزش دارد و آنقدر فرصت است- هر مثقالى از اين مايع اينقدر عظمت دارد- اين را ما صرف كنيم براى همين كارهاى روزمره كمارزشى كه تو بازارهاى شهر خودمان و در هر نقطهاى هم آن را انجام مىدهيم؛ يا بقيه سرگرمىهاى بىجا. اين اولين نقطه است. در مكه و مدينه به فكر توشه گرفتن باشيم، به فكر افزودن بر سرمايه ايمان خود، معنويت خود، تذكر خود، خشوع خود در مقابل پروردگار باشيم. اين اولين قدم است.
يك جلوه ديگر از اغتنام اين فرصت بزرگ، فرصت تماس با بدنه دنياى اسلام است. دنيا مردمند، نه سياستمداران، نه فرماندهان زورگو، نه مستكبرين و متكبرين عالم. گاهى مىشنويد؛ همين متكبرين محصول ذهن فاسد خودشان را نسبت مىدهند به جامعه جهانى: جامعه جهانى اينجور مىخواهد! جامعه جهانى يعنى ميلياردها توده مردم. جامعه اسلامى هم همين است. امت اسلامى يعنى اين بدنه. امت اسلامى زيد و
عمروى نيستند كه به هر وسيلهاى بر بخشى از اين بدنه عظيم تسلط پيدا كردند و حكمرانى مىكنند. امت، اين بدنه مردم است. بركات و خيرات در اين بدنه عظيم است و اراده آنهاست كه مىتواند كوهها را جابهجا كند؛ حركت آنهاست كه مىتواند ارزشهاى اسلامى را جهانگير و همهگير بكند. اين در اختيار شماست. در حج هر سالى، انسانِ حاج با انبوه عظيمى از اين بدنه باعظمت امت اسلامى و دنياى اسلام مواجه مىشود. اين را بايد مغتنم شمرد. اين فرصت است و بايد مغتنم شمرد.
چه جور اغتنام فرصت بكنيم؟ خوب، طرق مختلفى دارد. يكى از آسانترين طرق كه همه مىتوانند او را انجام بدهند، اين است كه ايرانى مسلمان كه زير لواى جمهورى اسلامى و حاكميت اسلام دارد زندگى مىكند، با رفتار خود، با حركات خود، با منش خود، اسلامِ جمهورى اسلامى را معرفى كند؛ خود را معرفى كند؛ تأثير تربيت اسلامى بر خود را نشان بدهد. اين يكى از آسانترين راههاست.
حاجىاى كه در مسجدالحرام يا مسجدالنبى، يا در بقيع، يا در زيارت شهداى احد و امثال اينها- در منا، در عرفات- رفتارش رفتار انسان مؤدب به آداب اسلامى است؛ رفتار انسانى است كه مرباى به تربيت قرآنى است؛ اهل خشوع است، اهل تواضع است، اهل محبت است، اهل اهانت به اين و آن نيست، اهل جمع است، نه اهل تفرقه. اينقدر ما در روايات در ثواب شركت در نماز جماعت اهل سنت در زمان ائمه: داريم كه روايت دارد كه در مسجدالحرام پشت سر اينها نماز بخوانيد، مثل اينكه پشت سر پيغمبر نماز خواندهايد. اين معنايش چيست؟ معلوم است كه امام صادق نماز آن امام جماعت را با نماز پيامبر مقايسه نمىكند. مقايسه با نماز يك پيرو خودش هم نمىكند، اما مىگويد پشت سر او نماز بخوانيد. اين يعنى چه؟ اين نمايش وحدت است. عملًا وحدت را نشان بدهيد. روى همين فكر بود كه امام بزرگوار ما (كه رضوان خدا بر او
باد) آن مرد بيدار، آگاه، به همه ماها، همه حاجىهاى ايرانى، توصيه كرد كه در نماز جماعتها در مسجدالحرام، در مسجدالنبى شركت كنيد؛ در اين اجتماعات حضور داشته باشيد، كه يكى از مصاديقش اين است. اينجور نباشد كه وقت نماز جماعت كه همه مشغول نمازند، چشم كسى بيفتد به يك زائر ايرانى كه مشغول حمل بار- حمل وزر- به سمت مسافرخانه خود هست. اينها چيزهايى است كه مضر است. رفتار مؤدب به آداب اسلامى، يكى از بالاترين چيزهاست.
شما زبان هم بلد نباشيد، تماس هم نگيريد، همين قدر كه معلوم است كه شما زائر ايرانى هستيد و اين رفتار را داريد؛ مؤدبيد، محترميد، نظيفيد، اهل دعاييد، اهل ذكريد. اين دعاى كميلى كه بحمدالله سالهاست باب شده است، بزرگترين تبليغ همينهاست. اين از بسيارى از تبليغها مهمتر است. اين جمعيتِ عظيم مؤمن مىنشينند پيش خداى متعال تضرع مىكنند، استغفار مىكنند، اشك مىريزند؛ اين مىشود تبليغ.
حضور در مراسم برائت تبليغ بزرگى است. نفس اين حضور، تبليغ است. اين نشان دهنده اين است كه حج را با همه ابعادش، به صورت يك بسته كامل، شما قبول كرديد. در حج توحيد است. توحيد خودش دو جزء است: يكى «الله» است، يكى «لا اله غير الله» است؛ يكى اثبات است، يكى نفى است. مظهر توحيد، حج است؛ اثبات ولايت الله و نفى ولايت غير الله. اين همان برائت است.
يك نكته ديگر در باب مسئله حج اين است كه به اقتضاى نيازهاى زمانه و امت اسلامى، مجموعه كاروان بزرگ حج ايرانى كه بحمدالله مايه افتخار جمهورى اسلامى است. كارهايى را كه پاسخِ به اين نيازهاست، انجام بدهد. هر سال ببينيم نياز چيست. احساس مىكند انسان كه در اين دوران، در همين چند سال و از جمله امسال، لااقل يكى از نيازهاى مهم، همين نياز اتحاد اسلامى است؛ وحدت بين فرقههاى اسلامى است. ببينيد
دشمنان اسلام چه مىكنند؛ دشمنان امت اسلامى براى شقه شقه كردن و شكاف ايجاد كردن چه مىكنند، چه قدر خرج مىكنند براى اينكه اينها را در مقابل هم قرار بدهند. يكى از اهداف مسلم اين حوادث خونينى كه نمونهاش را شما ديروز در عراق شنيديد و نمونههاى فراوان آن، در پاكستان و در نقاط ديگر اتفاق مىافتد، اين است كه جمع مسلمانى به صورت ترور كور نابود مىشوند، از بين مىروند، يا مجروح و مقطوع العضو مىشوند. بخش مهمى از اين كار، مربوط به همين ايجاد اختلاف بين شيعه و سنى است.
در كشور عراق، قرنهاى متمادى هم شيعيان بودند، هم سنىها و اينها با همديگر زندگى كردهاند. همان كتابها، همان عقايد كه امروز هست، آن روز هم بود، غليظتر هم شايد بود. اين حوادثِ اينجورى در طول چندين قرن سابقه نداشت؛ اين جور عليه يكديگر اقدام كنند، اينجور به جان يكديگر بيفتند. اينها كِىاند؟ يا اين حوادث خونينى كه در بعضى از نقاط كشور ما گاهى در طول زمان و اين اواخر اتفاق افتاد، يا اين كارها در پاكستان اتفاق مىافتد؛ شيعه عليه سنى، سنى عليه شيعه. اينها شيعه و سنى نيستند. آن كسانى كه اين اقدامها را مىكنند، يا مستقيماً يا غير مستقيم عوامل بيگانهاند؛ دستهاى بيگانه است. اينكه براى حاجى شيعى، حاجى ايرانى در كنار بقيع، در مسجدالحرام، در مسجدالنبى، يك عده آدمهايى كه معلوم نيست مال كجايند، از كجايند، ظاهر مىشوند و به مقدسات اهانت مىكنند و بعضاً حتّى به نواميس اينها تعرض و جسارت مىكنند، اينها كىاند؟ [در] اين باره بايد همه بيدار باشند، همه بايد هوشيار باشند. دولتها وظيفه دارند؛ دولت سعودى وظيفه دارد؛ نگذارد كه زائر خانه خدا، حاج بيتالله الحرام، زائر مرقد مقدس پيامبر و ائمه: مورد تعرض قرار بگيرد؛ يك نفر بيايد حركتى يا عليه زائر يا عليه روحانى شيعى يا عليه چه و چه انجام بدهد و آن مأمور سعودى هم بايستد تماشا كند يا احياناً به نفع او وارد ماجرا بشود. اينها درست نيست؛ اينها درست ضد وحدت است؛ اين همان چيزى است كه امريكا مىخواهد؛ اين همان چيزى است كه سرويسهاى جاسوسى بيگانه مىخواهند. نمىتواند مجموعه
حجاج بيتالله الحرام از حوادث دنياى اسلام غافل بماند.
امروز كشور عراق، كشور افغانستان، كشور مظلوم فلسطين، بخشى از كشور پاكستان زير فشار سربازان خارجى، زير فشار كارهاى مستكبرانه قرار دارد. مگر مىتواند دنياى اسلام اينها را نبيند؟ اينها چيزهايى است كه در حج بايد به اينها توجه كرد. حج بايد مظهر بروز اراده و عزم راسخ امت اسلامى عليه اين كارهايى باشد كه به وحدت امت آسيب مىزند، يا به پيشرفت امت آسيب مىزند يا به پرچم برافراشته اسلام در ميان امت كه امروز بحمدالله جمهورى اسلامى اين پرچم را در دستان قوى خود دارد، مىخواهد ضربهاى وارد كند. بايد در مقابل اينها حساس بود. اينها وظائف است؛ اينها چيزهايى است كه برنامهريزىهاى ما در اداره كاروانها، در تبليغ و در امورى از اين قبيل، بايستى ناظر به اين چيزها باشد. ما برنامهريزى فرهنگىمان، برنامهريزى سياسىمان، برنامهريزى مديريت كاروانهايمان، گزينشهايمان و مجموعههاى حجاجمان همه بايد تابع اين نيازها باشند و اين نيازها حاكم باشد.
البته من از همه دستاندركاران محترم حج و كسانى كه اين سالها زحمت كشيدند و اين كار بزرگ و اين وظيفه بزرگ را انجام دادند، تشكر مىكنم؛ از جناب آقاى رىشهرى، از جناب آقاى خاكسار و از بقيه مسئولين دولتى و وزراى محترم ارشاد كه در اين سالها كمك كردند و بقيه بخشها؛ از رؤساى كاروانها، از روحانيان محترم، از همه شما صميمانه تشكر مىكنيم.
كار بزرگ است، هدف بسيار عظيم است، وظيفه هم بسيار سنگين است. اميدواريم كه خداوند متعال همه شما را موفق بدارد و دعاى حضرت بقيهاللهالاعظم (ارواحنا فداه) شامل حال همه شما باشد والسّلام عليكم و رحمه الله و بركاته.
حجتالسلام و المسلمين محمدى رى شهرى، نماينده رهبر معظم انقلاب و
سرپرست حجاج ايرانى در ديدار كارگزاران حج با رهبر انقلاب، از كارها وخدمات اين بعثه چنين گزارش داد:
بسم الله الرحمن الرحيم. الْحَمْدُ للهِ الَّذِىهَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللهُ. [قال] الباقر (ع): إنما امر الناس أن يأتوا هذه الأحجار ليطوفوا بها، هُم يأتونا فيخبرونا لولايتهم و يعرضوا علينا نصرهم.
براساس روايتى كه به آن اشاره كردم، يكى از اصلىترين وظايف كارگزاران فرهنگى حج «تقويت بصيرت و بينش» زائران خانه خدا نسبت به فلسفه اصلى حج و زمينهسازى براى آشنايى آنان با خاندان رسالت، گسترش فرهنگ انتظار در جهت تحقق وعده الهى در مورد جهانى شدن ارزشهاى اسلامى است. و به همين جهت، درسال جارى «حج و انتظار» به عنوان موضوع و محور فعاليتهاى فرهنگى و تبليغى تعيين گرديد. دستاندركاران امور فرهنگى حج براساس رهنمودهاى حضرتعالى براى بهرهگيرى از ظرفيتهاى حج در طول سال گذشته فعاليتهاى گستردهاى داشته است. به چند نمونه آن در عرصههاى مختلف اشاره مىكنم:
الف) نهايى شدن سرفصلهاى رشته كارشناسى و كارشناسى ارشد دوره تبليغ در حج بين المللى و ارسال آن براى تصويب نهايى توسط وزارت علوم؛
ب) فراهم شدن مقدمات تأسيس رشته تخصصى حج، سطح سه در حوزه علميه قم براى روحانيان كاروانها؛
ج) برگزارى اولين دوره آموزشى روحانيان كاروانهاى حج؛
د) توليد لوحهاى فشرده آموزشى براى روحانيان حج و زيارت در پنج عنوان درسى (آموزش مجازى)؛
ه) برگزارى دوازدهمين دوره آموزش مكالمه عربى براى روحانيان كاروانها؛
و) انتشار ده متن آموزشى براى دورههاى آموزشى روحانيان در موضوعات فقه مقارن، حديث، سياست، تاريخ، كلام و اسرار و معارف حج.
الف) تدوين برنامه فرهنگى براى آموزش زائران در جلسات آموزشى با سرفصلهاى مشخصبراى استفاده بيشتر از اوقات آنها؛
ب) تهيه لوح فشرده «مسافر قبله» براى آموزش مناسك، در اختيار كاروانها قرار گرفته كه مورد استقبال واقع شده؛
ج) تهيه لوح فشرده پنجاه اثر در تلفن همراه كه زائران مىتوانند به آسانى از آن بهرهمند شوند؛
د) تهيه
DVD
جهت پاسخگويى به شبهات وهابيت براى زائران و يك DVD شامل 26 سخنرانى در پاسخ به شبهات؛
ه) برگزارى جلسات آموزش متمركز زائران در مراكز استانها؛
و) تهيه بستههاى فرهنگى جهت انتقال منابع مورد نياز زائران با اهداف مختلف فرهنگى از جمله پركردن اوقات فراغت.
الف) در حوزه توليد محتوا، نزديك 750 اثر تاكنون توليد شده؛
ب) در مركز تحقيقات حج، هفت گروه پژوهشى تشكيل شده و نزديك به 150 پروژه را در دستور كار دارند؛
ج) دايره المعارف حج و حرمين در دست تدوين است و بخشى از جلد اول آن
تدوين شده است.
الف) برگزارى همايش منطقهاى؛ يكى در غرب آفريقا، يكى هند و يكى در آفريقاى جنوبى. منطقه غرب آفريقا كه بنده [در آن] شركت كردم، از نُه كشور حضور داشتند، بركات فراوانى، خصوصاً در وحدت كلمه مسلمانان داشت؛
ب) برگزارى جشنواره آثار روحانيان كاروانهاى حج و انتخاب نُه اثر علمى برتر؛
ج) برگزارى نشستهاى تخصصى حج با عناوين «حج و اقتصاد»، «حج و حقوق بينالملل»، «حج و مديريت فرهنگى»، «حج و مديريت استراتژيك»، «حج و روانشناسى» و «حج و سياست».
الف) زمينهسازى براى توليدات رسانهاى در رابطه با اصلاح الگوى مصرف در حج؛
ب) راهاندازى سامانه پيام كوتاه براى نظرخواهى از زائران و اطلاعرسانى به صورت تخصصى؛
ج) كارهاى لازم براى انعكاس اخبار و پيامهاى حج در رسانههاى خارجى.
با روشهاى علمى در مورد آسيبشناسى حج و عمره و نيازشناسى زائران و مخاطبان نظرسنجىهاى صورت گرفته كه حاصل آن مىتواند براى برنامهريزىهاى آينده بسيار كارساز باشد. اميدواريم در سايه لطف و عنايت خداوند متعال و ادعيه زاكيه امام عصر- ارواحنا فداه- بهرغم دشوارىهايى كه پيشبينى مىشود در حج امسال وجود داشته باشد، بتوانيم در حد امكان از ظرفيتهاى حج براى ارتقاء سطح معنويت زائران و بهرهگيرى جمهورى اسلامى و امت اسلام از اقامه فريضه استفاده كنيم و رهنمودهاى مقام معظم رهبرى را در اين زمينه تحقق يابد.
نخستين گروه حاجيان ايرانى، شامگاه يكشنبه با بدرقه آيتالله محمدى رىشهرى و وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى به سرزمين وحى رفتند. به گزارش اداره ارتباطات خبرى بعثه مقام معظم رهبرى، آيتالله محمدى رىشهرى در اين آيين گفت: «زائران ايرانى مىبايست با رفتار و كردار خود در كشور عربستان سعودى بهترين مروّج مكتب اهلبيت عصمت و طهارت و نظام جمهورى اسلامى باشند». وى همچنين به عوامل پروازى حج تمتع امسال سفارش كرد: «خدمتگزارى به حجاج، عبادتى بزرگ است كه
اين كار بايد با قصد قربت سامان گيرد. رفتار نيكوى زائران خانه خدا نيز خود بهترين تبليغ براى اهلبيت و مكتب اسلام است».
وى افزود: «هر زائر، سفير و نمايندهاى از اهلبيت است و بهترين خدمتى كه به مكتب اهلبيت و نظام جمهورى اسلامى ايران مىتواند انجام دهد، اين است كه با رفتار خود مبلغ خوبى براى اهلبيت: باشد؛ به نوعى كه مسلمانان سراسر جهان در موسم حج ببينند زائران ايرانى در راه اطاعت حضرت حق تلاش مىكنند و اين طور نباشد كه آنان در نماز جماعت باشند و زائران ايرانى در بازارها سرگردان شوند. هر عملى كه ضد وحدت و هماهنگى با مسلمانان ديگر كشورها باشد، مطلوب نيست. مقام معظم رهبرى نيز تأكيد كردهاند كه الگوى برنامههاى بعثه، انسجام اسلامى و وحدت كلمه باشد».
وى به مسئولان عربستان سعودى (ميزبان حجاج بيتالله الحرام) گفت: «زائران ايرانى در سالهاى گذشته نشان دادهاند كه نمونه نظم و ادبند و مسئولان اين كشور نيز معترفند كه منظمترين زائران، ايرانيانند و مطمئن باشيد كه كارى خلاف اين نظم از زائران ايرانى سر نمىزند». وى همچنين با اشاره به فتنهانگيزىهاى اخير درباره رفتار زائران ايرانى در آيين سىامين حج تمتع (1388)، افزود: «اين برنامه فتنهانگيزان و دشمنان اسلام است و ايرانيان امسال همان برنامه سالهاى گذشته را اجرا مىكنند و برنامه ديگرى ندارند. همچنين مقام معظم رهبرى به رعايت نظم و وحدت اسلامى سفارش مىكنند، اما رسانههاى بيگانه مىكوشند مسائلى را براى حج امسال مطرح كنند كه مايه تفرقه مسلمانان از يكديگر شود».
آيتالله محمدى رىشهرى با اشاره به اينكه برخى از رسانهها پيش از حضور زائران ايرانى در عربستان گفتهاند ايرانيان امسال در موسم حج تمتع تظاهرات برپا مىكنند، اين سخنان را نشانه تفرقه آنان دانست و افزود: «ما اميدواريم حج امسال بدون تنش و با آرامش برگزار شود تا دشمنان اسلام و انقلاب نااميد شوند!»
آيين بدرقه نخستين گروه حجاج ايرانى كه از استانهاى لرستان و قزوين بودند، با
حضور آيتالله رىشهرى، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى، رئيس سازمان حج و زيارت، رئيس سازمان هواپيمايى كشورى، مدير عامل فرودگاههاى كشور، سفير عربستان در ايران و جمعى از عوامل پروازى در پايانه پنجم فرودگاه مهرآباد، يكشنبه دهم آبان ماه برگزار شد.
نخستين نشست شوراى مسئولان بعثه در مدينه منوره با حضور آيتالله رىشهرى و آقاى خاكسار قهرودى رئيس شوراى برنامهريزى بعثه، چهارشنبه سيزدهم آبان ماه در بعثه همان شهر برگزار شد. آقاى رىشهرى در آغاز اين نشست با سپاسگزارى از خداوند و كمك خواستن از او، توفيق مجريان حج را در خدمترسانى بهتر به ميهمانان الهى از حق تعالى خواستار شد و به مسئولان و مجريان آيين حج گفت: در همين روزهاى اول بايد توجه داشته باشيم آنچه به كار ما بركت مىدهد، الفت و همدلى و دوستى است. شيطان در هر كارى كه ارزش بيشترى دارد، به سراغ انسان مىآيد و وسوسه مىكند تا آن را خراب كند. تصور اينكه شيطان به ما كار ندارد، خود از وسوسههاى شيطان است. بزرگترين عاملى كه به ا خلاص انسان لطمه مىزند، آن است كه او تنها به كار خودش توجه كند. همه ما بايد در كنار يكديگر، در خدمت ميهمانان خدا باشيم و به يكديگر حسن ظن داشته باشيم. اگر در كارى نقص و خللى هم ديده شد، دوستانه به كننده آن كار تذكر دهيم؛ چنانكه دوست داريم ديگران دوستانه به ما تذكر دهند. اختلاف هيچگاه از اخلاص سرچشمه نمىگيرد. اگر بخواهيم در آيين حج منادى وحدت باشيم، بايد وحدت را از خودمان آغاز كنيم.
حاضران در اين نشست نيز پس از وى، از كارها و خدمات خود گزارشهايى عرضه كردند.
آقاى مسعود مجرّدى، رئيس ستاد حج، از كارهاى ستاد از چهارم آبان ماه 88 در مدينه گزارش كرد و از پىگيرىهاى صورت گرفته براى رفع مشكلات زائران سخن گفت و افزود: معطّلى فراوان زائران در هواپيما و روى باند فرودگاه مدينه، پىآمد نبود امكانات شايسته در اين فرودگاه است كه خود، مشكل مهم روزهاى اخير به شمار مىرود و با پىگيرى مقامات وزارت حج عربستان سعودى، اميدواريم وضع ترخيص زائران عادى شود. او همچنين از انصراف مسئولان سعودى از انگشتنگارى و تصويربردارى بانوان خبر دارد و اين تصميم را واكنشى به پىگيرىهاى آن ستاد خواند.
حجتالاسلام بيات نيز گزارشى كوتاه از كارهاى چند روزه بخش فرهنگى و تبليغى عرضه كرد و از برنامهريزى براى برگزارى نشستهاى روزانه عمومى در هتلها خبر داد و گفت: همچنين برگزارى برنامههاى قرآنى و همخوانى (تواشيح) از ديگر فعاليتهاى در دست اجرا در هتلهاى زائران ايرانى است.
آقاى آخوندزاده نيز در اين نشست از فعاليتهاى اجرايى گزارش داد و از هماهنگى با پليس عربستان براى برگزارى برنامه دعاى كميل و جلوگيرى از فعاليتهاى تخريبى افراطىها و تبليغ بر ضد زائران ايرانى خبر داد و در اينباره گزارشى از ديدار با رئيس دايره امر به معروف و نهى از منكر مدينه و گلايه از رفتارهاى تند و زننده مأموران مستقر در قبرستان بقيع عرضه كرد و گفت: اميدواريم اين ديدار در تعديل رفتار مأموران اين دايره تأثير بگذارد.
وى همچنين سخنان جناب رىشهرى را در خنثاكردن تبليغات گسترده مطبوعات عربستان بر ضد حاجيان ايرانى و اينكه ايرانيان به دنبال آشفته كردن موسم حجنيستند،
بسيار مؤثر توصيف كرد و استقبال امروز مسئولان سعودى را از هيئت ايرانى، نشانه همين تأثيرگذارى برشمرد. آقاى عمرانى، كاردار ايران در رياض تحليلى از سطح روابط در كشور ايران و عربستان عرضه كرد و از دو عامل «مسائل داخلى ايران و مسئله انتخابات و حوادث بعدى آن» و «تحولات منطقهاى»، ياد كرد و آنها را عوامل ركود منفى در روابط دو كشور خواند و از تبليغات گسترده مطبوعات به پيشوايى شبكه «العربيه» بر ضد جمهورى اسلامى ايران و مسئولان بلندپايه آن سخن گفت. وى در زمينه فعاليت گسترده سعوديان در پرونده هستهاى ايران، براى عقيم ماندن آن در تعامل با غرب و نيز مسائل منطقهاى در عراق، فلسطين و لبنان نيز توضيحات مختصرى عرضه كرد. هيئتى براى پىگيرى مشكلات زائران در فرودگاههاى ايران و مدينه و حلّ آنها نيز در پايان اين شورا معين و مأمور شد. مصوبههاى اين نشست چنيناند:
هيئتى به رياست آقاى شريف مهدوى با نماينده وزير كشور عربستان براى حل مشكل ياد شده و برخى از ديگر مشكلات و تأثيرات منفى آن ديدار كند؛
آيين برگزارى دعاى كميل در مدينه منوره، بر پايه آييننامه اجرايى ابلاغ شده و دستورالعملهاى صادره شده، در ساعت 22 برگزار شود؛
آيين دعاى ندبه صبحهاى جمعه در محل بعثه مقام معظم رهبرى برگزار شود.
در اين نشست كه با حضور نماينده رهبرى و معاونان و مديران بعثه برگزار شد، گزارشهايى از فعاليتبخشهاى گوناگون در يك هفته اقامت در مدينه منورّه عرضه شد. دستگيرى سيزده نفر در فرودگاه ايران به دليل همراه داشتن مواد مخدّر و ممنوعالخروج كردن آنان، عادى شدن ترخيص زائران در فرودگاه مدينه، آغاز حركت
زائران مدينه به سوى مكه از هجدهم آبان، حركت گروههاى پيشرو از كارگزاران حج و بخشهاى گوناگون بعثه در روزهاى بعدى به انگيزه آمادهسازى بعثه و ستاد مكه همزمان با آمدن حجاج به اين شهر، برگزارى دعاى كميل هفته پيش از اين و اظهار خشنودى مجريان و شركتكنندگان از برگزارى شايسته اين آيين و تأكيد بر برگزارى دومين مراسم دعاى كميل مدينه، از اخبار، گزارشها و مسائلى بود كه مسئولان بخشهاى گوناگون بعثه درباره آنها سخن گفتند.
حجتالاسلام و المسلمين نوّاب، معاون امور روحانيان نيز در اين نشست، درباره چگونگى ارزيابى معاونت برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى درباره كارهاى روحانيان كاروانها سخن گفت و افزود: طرح برخى از سؤالات در گفتوگو با زائران، با شأن روحانيان كاروانها سازگار نيست و بايد به اصلاح آنها پرداخت. حجتالاسلام و المسلمين عرب، معاون برنامهريزى و نظارت نيز براى دستيابى به نتيجه موفقيتآميز يا ناموفق روحانيان، بر اجراى اين طرح تأكيد كرد و آن را ناگزير برشمرد. از اينرو، مقرر شد اين موضوع در نشستى با حضور طرفهاى بحث و سرپرست حجاج ايرانى به صورت جزيى (مصداقى) مطرح و دربارهاش بحث و نظرخواهى شود تا سرانجام بتوان در اينباره تصميم گرفت.
سومين نشست شوراى برنامهريزى بعثه مقام معظم رهبرى در مدينه منوره، جمعه 22 آبان (25 ذىالقعده) برگزار شد. گزارش ديدار آقاى قهرودى، رئيس سازمان حج و زيارت با وزير حج عربستان، جمعبندى و ارزيابى برگزارى دومين آيين دعاى كميل و گزارش معاونتها و بخشهاى ديگر از زمان رفتن به مكه مكرّمه، شمارى از موضوعهاى مطرح شده در اين نشست بود.
آقاى قهرودى در آغاز با اشاره به ورود زائران به مكه مكرمه و فقدان مشكل جدّى،
از پيدايى دو بيمار مشكوك به آنفولانزا خبر داد و گفت: خوشبختانه بيمارى آنان مهار شده است و از نوع حادّ آنفولانزاىِ «آ» نيست. وى همچنين از حل شدن مشكل زمان هفت پرواز بازگشت و ماندن 21 پرواز ديگر و پىگيرى آن تا حلّ شدن مسئله گزارش كوتاهى عرضه كرد و سپس چكيدهاى از مذاكرات خود با وزير حج عربستان بدين شرح به آگاهى شورا رساند:
رفع سوء تفاهماتى كه براى دولتمردان سعودى از ديدار با كارگزاران حج پيش آمده بود؛
عرضه گزارش اعتراضآميز به برخوردهاى توهينآميز با زائران ايرانى و علما در بقيع و اينكه نگرانى رهبرى و علماى ما همين مسائل است و مردم و نمايندگان مراجع، در اينباره به آنان گزارش مىدهند و لازم است چارهانديشى شود؛
آنچه را ما در موسم حج اجرا مىكنيم، بر پايه توافقات صورت پذيرفته است و از اينرو، انتظار جوسازى و فضاسازى و نقض اين توافقات را نداريم.
هر يك از ديگر معاونان و مسئولان بخشهاى گوناگون بعثه نيز در اين نشست، درباره فرستادن بخشى از نيروهاى خود به مكه و ماندن شمارى از آنان در مدينه و زمانبندى اين اعزام توضيحاتى عرضه كرد. شورا همچنين بر اين مسئله تأكيد كرد: تا زمانى كه زائر ايرانى در مدينه است، بعثه رهبرى و بخشهاى گوناگون آن بايد فعال و در خدمت او باشند. همچنين مقررّ شد درباره تفسير نادرست برخى از زائران از تصاوير پخش شده دعاى كميل در سيماى جمهورى اسلامى كه روحانيانى با سن بيش از 65 سال به حج اعزام شدهاند، به سرعت تكذيب شود؛ زيرا تنها يك روحانى با سنى بيش از 65 سال در بعثه يكى از مراجع عظام تقليد حضور دارد كه او نيز از طريق سوريه به عربستان آمده است و قانون مصوب شوراى عالى (1388) بدون استثنا اجرا شده است.
در بخش ديگرى از نشست، مجريان برگزارى حج ارزيابى خود را از قوتها و ضعفهاى برگزارى دومين آيين دعاى كميل مدينه منوره در هنگامه حج سىام عرضه كردند. ارزيابى شورا در اينباره چنين بود كه اين آيين بهتر از آيين هفته گذشته برگزار شده است. افزون بر اين تذكراتى براى رفع مشكلات جزيى داده شد. نماينده ولىفقيه با سپاسگزارى از همه مجريان برگزارى آيين دعاى كميل در دو هفته گذشته بهويژه حجتالاسلام و المسلمين قاضى عسكر، معاون آموزش و پژوهش بعثه، درباره نكتههاى زير نيز تذكر داد:
كاروانهاى زائران توجيه شوند كه پيش از آغاز آيين در محل برگزارى آن حاضر باشند. حضور به هنگام براى كارگزاران بعثه ضرورت بيشترى دارد و هر كس دير مىرسد، در ميان جمعيت بنشيند؛
به مديران و روحانيان يادآورى شود كه مردم را از سر دادن هر گونه شعارى پرهيز دهند تا نظم نشست رعايت شود و اگر نيروهاى انتظامات كمتر از شمار آنان در آيينهاى ديگر باشند، راهكارى براى حضورشان انديشيده شود؛
مسئله امنيت مراسم را بايد مهم شمرد و با مأموران پليس مدينه كه مسئوليت امنيت مراسم را دارند، همكارى كرد تا از ورود افراد مشكوك جلوگيرى شود.
گفتنى است سرپرست حجاج ايرانى در پايان نشست با سپاسگزارى از حضور هماهنگ زائران ايرانى و همه مجريان برگزارى آيين دعاى كميل گفت: با عنايت خداوند و لطف رسول اكرم (ص) و ائمه معصوم:، دعاى كميل بسيار خوبى برگزار شد.
نخستين نشست شوراى برنامهريزى در مكه مكرمه، در تالار همايش بعثه مقام معظم رهبرى برگزار شد. نماينده رهبرى در حج، در آغاز اين نشست با نقل حديثى از
رسولخدا (ص) ارزش انسان را در اختلافات اجتماعى، بهرغم خطاهاى عملى او در اين زمينه، به ميزان بينايى او وابسته دانست. سپس كارگزاران حج را به همدلى، هماهنگى، درستى و الفت و پرهيز از اختلاف در خدمت رساندن به زائران بيت الله الحرام فرا خواند و درباره رفع مشكلات و بهبود كارها، تذكراتى داد. سرپرست حجاج ايرانى همچنين بر صرفهجويى در فرستادن نيروى انسانى و بهرهگيرى از امكانات بهويژه در سال اصلاح الگوى مصرف تأكيد كرد و در همين زمينه از معاونت برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى خواست كه با كم كردن نيروى انسانى اين معاونتها و صرفهجويى در مصرف امكانات، زمينه صرفهجويى را در ديگر بخشها نيز فراهم آورند. وى در همين زمينه با زائد شمردن هشتاد درصد گزارشها و ناسودمندى آنها براى سرپرست بعثه، به معاونتها و مديريتها در بعثه رهبرى سفارش كرد كه از تهيه و ارسال گزارشهاى دراز بپرهيزند و تنها به ارسال گزارشهايى بپردازند كه اطلاعرسانى درباره آنها سودمند است. او در بخش ديگرى از يادآورىهاى خود به مديران يا روحانيان كاروان، آنان را از دست زدن به هرگونه كار تفرقهانگيز پرهيز داد و از مسئولان خواست كه آنان را در اين زمينه توجيه كنند.
آقاى خاكسار قهرودى نيز گزارشى از كارهاى سامان يافته اين سازمان به انگيزه حل مشكل پروازهاى برگشتى حاجيان ايرانى عرضه كرد و از تعامل مثبت با مسئولان محلّى سعودى خبر داد. وى همچنين به نگرانى سعودىها درباره برنامههاى گروه ايرانى بر اثر جوسازى رسانههاى گروهى و كارهاى صورت پذيرفته براى از ميان بردن آنها اشاره كرد. رئيس سازمان حج و زيارت، وضع حجاج ايرانى را درباره بيمارى آنفولانزاى «آ» به سبب رعايت نكات بهداشتى، همراه با آرامش توصيف كرد.
پس از آن مسئولان معاونت برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى، مديريت امور فرهنگى- تبليغى، مديريت اهلسنت، حراست، امور روحانيان، اجرايى و پزشكى نيز
گزارش كوتاهى از كارهاى در دست اجراى خود در مكه مكرمه و انتقال نيروهايشان از مدينه عرضه كردند كه پارههايى از آنها چنين گزارش مىشود:
سرانه هر زائر در زمينه كارهاى فرهنگى بر پايه مصوّبه بايد دوازده ريال سعودى باشد، اما اكنون سه ريال است؛
زائران اهلسنت در برخى از هتلها، به كمبود امكاناتى مانند مكان مناسب براى برگزارى كلاسها و دورهها دچار شدهاند؛
بخشى از نگرانى و اضطراب حجاج ايرانى درباره پروازهاى برگشتى، از شيوه رفتار مديران كاروانها سرچشمه مىگيرد؛
بيمارى آنفولانزاىِ «آ» در بيماران ايرانى ديده نشده است و تنها يك فرد مشكوك به اين بيمارى وجود دارد كه او نيز به گمان قوى به آنفولانزاى «آ» دچار نيست. اطلاعرسانى درست در اين زمينه به انگيزه ايستادگى در برابر جو روانى ايجاد شده در ميان زائران، ناگزير مىنمايد؛
دفترهاى بخشهاى گوناگون بعثه رهبرى هنگام برپايى نماز بسته مىشود.
نشست شوراى هماهنگى بعثه با حضور نماينده ولىفقيه و كارگزاران حج، در آستانه عزيمت حجاج بيتالله الحرام به سرزمين عرفات، صبح سهشنبه ششم ذىالحجه در مكه مكرمه برگزار شد. در اين نشست مسئولان اجرايى و فرهنگى گزارشى از زمينهسازى براى مقدمات برگزارى آيين برائت از مشركان و دعاى عرفه در سرزمين عرفات و آيينهاى فرهنگى و سخنرانى و مداحى در منا عرضه كردند.
در اين نشست مقرّر شد كه به انگيزه جلوگيرى از سوء استفاده افراد تندرو و ايجاد تفرقه و آشفتگى در عرفات، از ورود افراد متفرقه به محوطه برگزارى مراسم برائت جلوگيرى شود. از بند آوردن خيابانهاى پيرامون محل برگزارى مراسم پرهيز شود و
نيروهاى انتظامات بايد اوضاع را بپايند و هر تحركى را در نظر بگيرند تا به مراسم آسيبى نرسد. مراسم نيز در صورت حضور به هنگام مردم در ساعت 30/ 9 آغاز مىشود. همچنين سرپرست حجاج ايرانى توصيه كرد: «از طولانى شدن زمان مراسم دعاى عرفه پرهيز كنيد».
نخستين نشست شوراى هماهنگى بعثه رهبرى پس از ايام تشريق، دوازدهم ذىالحجه (هشتم آذرماه) در محل بعثه برگزار شد. در اين نشست نخست نماينده مقام معظم رهبرى با سپاسگزارى از لطفهاى بىكران خداوند و عنايات حضرت ولىعصر [و اجرا شدن اعمال و مناسك حج بهتر از حد انتظار، از همه كاركنان اجرايى، فرهنگى و اطلاعرسانى بعثه و سازمان حج تشكر كرد و گفت: اميدواريم كه با پيوستگى عنايات الهى تا پايان حج بتوانيم كارنامهاى پذيرفتنى به رهبرى و مردم عرضه كنيم.
وى از كارگزاران حج خواست با تجربه حج سىام (1388) و جوسازىهاى دشمنان درباره برگزارى آيين برائت از مشركان، از دست زدن به رفتارهاى تحريككننده و گفتن سخنان تفرقهانگيز بپرهيزند. مسئولان بخشهاى گوناگون بعثه نيز در اين نشست، گزارشى از كارهاى خود در مشاعر مشرّفه عرضه كردند.
رئيس ستاد مكه با اشاره به باران سخت و طوفان شب عرفه و سقوط همه چادرها و آبگرفتگى محل اسكان زائران، از تلاش بىوقفه عوامل اجرايى در برپا كردن سريع چادرها و فراهم آوردن نيازهايى مانند نايلون براى پهن كردن در چادرها و آمادهسازى آنها در پنج ساعت خبر داد. وى از نبود هر مشكلى در اين روزها خرسند بود.
معاون اجرايى، پيشنهادى درباره توسعه صوت عرضه كرد تا از پراكندگى در برگزارى مراسم دعاى ندبه جلوگيرى شود و همه زائران بتوانند از مراسم دعاى عرفه بعثه استفاده كنند.
به گفته حجتالاسلام و المسلمين جناب آقاى قاضى عسكر معاون آموزش و پژوهش بعثه در سال 88، به دليل واگذارى يك شماره تلفن به هر يك از اعضاى اين شورا و اطلاعرسانى به زائران، شمار مراجعات حضورى بسيار كاهش يافت و افراد فراوانى در ساعات مختلف شبانهروز با ارتباط تلفنى مسائل شرعى خود را مطرح مىكردند و پاسخ مىگرفتند.
مدير امور فرهنگى بعثه، برگزارى آيين عرفات و دو مراسم منا را ستودنى خواند و و پيشنهاد كرد مراسم يادمان در منا بهتر از اينها برگزار شود تا تنها از روحانيان تجليل نشود، بلكه از همه كارگزاران حج اعم از مديران و روحانيان سپاسگزارى شود. بر اين اساس مقرر شد در سال آينده مقدّمات برگزارى اين مراسم به صورت كاملتر فراهم آيد. همچنين مقرر شد در مدينه منوره براى زائرانى كه از مكه عازم مدينه مىشوند، مراسم دعاى كميل برگزار شود.
معاون برنامهريزى، ارزشيابى و نظارت از نظرهاى گوناگون درباره سخنرانان مراسم منا خبر داد و خرسندى خود را از آيينهاى برگزار شده در عرفات و منا، اعلام كرد. وى از برخى از مشكلات حمل و نقل و قربانى نيز گزارشى عرضه و بر جداسازى كامل سرويسهاى مردان و زنان در آينده تأكيد كرد تا بانوان هنگام حَلق به بخش مردان وارد نشوند.
معاون امور روحانيان بعثه از نبود برنامهاى در موضوع انتظار در آيينهاى عرفات و منا، با توجه به نامگذارى حج امسال به «حج و انتظار» گله كرد و اين را كمبود شمرد.
معاون آموزش و پژوهش در پاسخ به برخى از نقدها درباره سخنرانىهاى مراسم منا، توضيح داد و درباره اجراى برخى از تصميمهاى سال گذشته (1387) درباره خدمات بهداشتى يادآورى كرد. عضو هيئت علمى معاونت بينالملل بعثه خواستار مطالعه بيشتر درباره فعاليتهاى فرهنگى در مشاعر شد تا با برنامههاى اجرا شده در
سطح حسينيهها و مساجد داخل كشور، متفاوت و متمايز باشد. او همچنين خواستار قرائت دعاى عرفه با لحن عربى شد تا زائران عربزبان نيز بتوانند از آن بهره ببرند. وى بر آزارنده نبودن سامانه صوتى تأكيد كرد و درباره ساماندهى كارهاى بهداشتى و تكيه بيشتر بر قرآن تذكر داد.
مدير اهل سنت بعثه برقرارى ارتباط را با مسئولان سعودى درباره برگزارى مراسم برائت از مشركان ستود و از مؤثر بودن آن با تدبير نماينده ولىفقيه و سرپرست حجاج ايرانى خبر داد و آن را تجربهاى براى حل مشكلات اهل سنت و شيعيان توصيف كرد.
وى با سپاسگزارى از برنامههاى فراوان سيماى جمهورى اسلامى همزمان با موسم حج، خواستار مطالعه آثار منفى آن در مخاطبانى شد كه نمىتوانند به اين سرزمين سفر كنند. او همچنين از نشريه «زائر» بهدليل تحول در محتوا و شكل سپاسگزارى كرد.
مسئول بخش حفاظت بعثه، فضاى تبليغات را در ايران درباره بيمارى آنفولانزا منفى ارزيابى كرد و از نماينده رهبرى و رئيس سازمان حج و زيارت خواست براى مقابله با آن، تدبيرى بينديشند. وى پيشنهاد كرد مصاحبه مطبوعاتى سالانه، زودتر برگزار شود.
رئيس هيئت پزشكى حج نيز از صدور بخشنامه وزارت بهداشت ايران درباره قرنطينه حجاج در فرودگاه جدّه و ايران خبر داد و آن را اجراناشدنى دانست و صادركنندگان آن را از كسانى شمرد كه گويى هيچگاه حج نگزاردهاند. از جمله تصميمات وزارت بهداشت در كمتر از يك هفته به بازگشت حاجيان، صدور ابلاغيه ممنوع بودن واگذارى سالنهاى پذيرايى به زائران بيت الحرام بود.
سرپرست حجاج ايرانى چنين تصميماتى را كه زائران بدانها بىتوجهى مىكنند، سبُك توصيف كرد و آنها را برآمده از نادرستى پيشبينىهاى وزارت بهداشت پيش از موسم حج دانست. وى تأكيد كرد: «مسئوليت زائران در اين سرزمين با نماينده رهبرى
است و بدون هماهنگى نمىتوان تصميمى را به زائران تحميل كرد».
او كاهش آمار بيماران را در سال 88 در تاريخ حجگزارى ايرانيان پس از پيروزى انقلاب استثنايى شمرد؛ چنانكه شمار بيماران عادى در عرفات يك دهم و بيماران منا، نيمى از شمار بيماران در سالهاى گذشته بودهاند. او گفت: تنها هفده بيمار در مركز پزشكى بسترى شدهاند و نود درصد تختها خالى است.
كاردار ايران در رياض نيز با اشاره به فضاى ناآرام رسانهاى و مطبوعاتى در عربستان سعودى بر ضد زائران ايرانى و مراسم برائت از مشركان، مديريت خوب و هماهنگ را در بعثه مقام معظم رهبرى ستود و مصاحبههاى روشنگرانه و تعامل مثبت را با مقامات سعودى و قانع كردن آنان را ارزشمند شمرد.
سرپرست حجاج ايرانى در پايان اين نشست درباره پارهاى از مسائل مطرح شده توضيحاتى عرضه كرد و برگزارى آيينها را در عرفات از الطاف خداوند شمرد و گفت: با توجه به وضع چادرهاى ايرانى و باد و طوفان شب عرفه و جوسازىهاى موجود در اين سرزمين بر ضد اين مراسم، گمان مىرفت كه اين آيين برگزار نشود. من به دليل فراهم كردن محيط براى برگزارى مراسم، از عوامل اجرايى تشكر مىكنم كه به واقع كارى ستودنى صورت دادند.
وى درباره نبودن زائران غير ايرانى در مراسم برائت از مشركان توضيح داد: مشكلات جوّى موجب شد كه آنان نتوانند خود را در موعد مقرر به محل برگزارى مراسم برسانند. بهويژه در سال 88 اصل برگزارى اين مراسم اهميت داشت.
او از تأثر روحى زائرانى خبر داد كه زمان سفرشان كاهش يافته است و از رئيس سازمان حج و زيارت خواست كه اين مشكل را حلّ كنند تا زائران با دل شكسته اين سرزمين را ترك نكنند و بر اطلاعرسانى روزانه به زائران بيت الله الحرام تأكيد كرد.
در اين نشست مقرر شد جلسهاى با حضور كاروانهاى ايرانى حجگزار مقيم خارج برگزار و به مشكلاتشان رسيدگى شود.
در اين ديدار مسئولان واحدهاى گوناگون ستاد مدينه، گزارشى از فعاليت اين ستاد در هفته نخست اقامتشان در آنجا عرضه دادند. به گفته دكتر طالبيان، رئيس بيمارستان مستقر در مدينه، تا اين تاريخ گزارشى از ابتلاى زائران ايرانى به بيمارى آنفولانزاىِ «آ» نرسيده است. نماينده محترم ولىفقيه در اين ديدار با تشكر از زحمات مجريان ستاد مدينه، خواستار آمادگى كامل همه آنان براى عرضه بهترين خدمت به ميهمانان بيت الله الحرام شد و سپس با نقل روايتى از رسول خدا (ص) كه حضرت هر بندهاى را داراى دو چشم ظاهر و دو چشم باطن دانستهاند: «ما من عبد الّا و فى وجهه عينان يبصر بهما امر الدنيا و فى قلبه عينان يبصر بهما امر الآخره»، گفت: اميدوارم در كنار حرم شريف نبوى، چشم باطن ما گشوده شود و با بصيرتى كه پيدا مىكنيم برخى از حقايقى را ببينيم كه اولياى الهى آنها مشاهده مىكنند.
سرپرست حجاج ايرانى با اشاره به تأكيد رهبر معظم انقلاب بر صرفهجويى و نامگذارى امسال (1388) به اين نام، به كارگيرى همه توان علمى و عملى و كمكخواهى از حق تعالى در اين زمينه مؤثر خواند و خواستار آن شد كه اين توصيه رهبرى تنها در حد شعار نماند.
آيت الله محمدى رىشهرى، در بخش ديگرى از سخنان خود انتقاد كردن را از كار ديگران آسان و كار اجرايى را دشوار توصيف كرد و خواستار اين شد كه بيش از يافتن
عيوب كار ديگران، به عيوب كار خود توجه كنيم؛ زيرا هيچكس از وسوسههاى شيطان تا لحظه مرگ مصون نيست.
در اين ديدار سرپرست گروه اعزامى صدا و سيما گزارشى از برنامههاى در دست اجراى اين گروه عرضه كرد. سپس يكى از اعضاى گروه با شرح پارهاى از مشكلات هنگام آمدن به مدينه، خواستار تلاش آيتالله رىشهرى براى رفع آن شد.
نماينده محترم ولىفقيه با تشكر از فعاليت گروه فرستاده سازمان صدا و سيما به سرزمين وحى، با استناد به حديث نبوى «الحج جهاد»، حج را آزمايشگاهى توصيف كرد كه خداوند با مبتلا كردن انسان به مشكلات درصدد تربيت اوست. وى گفت: بنابراين، در عين آنكه بايد براى رفع مشكلات كوشش كنيم، توجه داشته باشيم كه اين سفر معنوى بدون مشكل نيست.
وى با اشاره به ويژگى حج امسال (1388) و پيوند آن با مفهوم انتظار، از گروه فرستاده صدا و سيما خواست كه در بازتاب پيوند حج با مقوله انتظار تلاش كنند. سپس در شرح مفهوم درست انتظار افزود: «انتظار منجى انتظار حل مشكلات جهان اسلام بلكه جهان بشريت است، اما برخلاف پندار عدهاى كه گمان مىكنند مشكلات جهان با معجزه يا جنگ و خونريزى حل خواهد شد، ظهور منجى بشريت و حل مشكلات آن نيازمند زمينهسازى است و ما بايد زمينه آن را فراهم كنيم. با زور و اجبار نمىتوان مردم را هدايت كرد و مشكلات را حل نمود؛ اگر بنابر اين بود كه با معجزه يا با زور مشكلات بشر حل شود، پيامبر اكرم 9 در زمان خود از اين طريق مشكلات را حل مىكرد، ولى مشيت الهى چنين نيست».
آيتالله رىشهرى در دنباله سخنان خود، «وحدت كلمه امت اسلامى» را از مهمترين
زمينههاى ظهور منجى برشمرد و با استناد به سخنان امام خمينى/ كه كليد حل مشكلات جهان اسلام وحدت كلمه است، فرازى از سخنان حضرت امام را به اين شرح نقل كرد: «اين وحدت كه اسلام شريف و قرآن كريم بر آن پافشارى كردهاند، با دعوت و تبليغ دامنهدار بايد به وجود آيد و مركز اين دعوت و تبليغ مكه معظمه در زمان اجتماع مسلمين براى فريضه حج است ...».
وى همه را از اختلاف و بدبينى درباره يكديگر پرهيز داد و با استناد به گفته امام صادق (ع) كه «افضلكم افضل معرفهً»، درباره اهميت معرفت و بينش و بصيرت يادآورى كرد و آن را براى جامعه حياتى دانست و مهمترين ويژگى زمينهسازان حكومت جهانى حضرت مهدى [را بصيرت آنان برشمرد و از گروه فرستاده صدا و سيما خواست كه در اين زمينه كار كنند و با برنامههايى كه در اين سرزمين مىسازند، به وحدت و دوستى و اتحاد كلمه بر محور رهبرى در جمهورى اسلامى و وحدت امت اسلامى در جهان كمك كنند.
سرپرست حجاج ايرانى در پايان سخنان خود تأكيد كرد: با كسب نور معرفت و بصيرت در كنار حرم نبوى (ص)، پيامى كه از حج ارسال مىشود در جهت تقويت دوستى و الفت و محبت باشد نه اختلاف و تفرقه و بدبينى؛ تا مبادا وحدت مردم و امت اسلامى آسيب بيند.
آقاى دكتر حلىساز، رئيس گروه پزشكى در آغاز اين ديدار با قدردانى از نماينده مقام معظم رهبرى، از وضع مطلوب كادر پزشكى و مراجعان به بيمارستان مستقر در مدينه گزارش داد و از بهينه بودن وضع بهداشتى و درمانى زائران ايرانى، آمادگى تيم پزشكى در عرضه خدمات به زائران در صورت ابتلاى آنان به آنفولانزاىِ «آ» خبر داد. او همچنين خواستار تصميمگيرى مناسب درباره چگونگى پخش اخبار پزشكى شد تا
عوامل نگرانى در اين باره كاهش يابد.
سپس آيتالله رىشهرى با سپاسگزارى از گروه پزشكى فرستاده به مدينه منوره از اينكه وضع بهداشتى و درمانى زائران ايرانى در سنجش با سال گذشته بهتر شده و حتى بيمارىهاى عادى نيز كاهش يافته است، بسيار خرسند شد و اين را لطف و عنايت حضرت حق به ميهمانان خانه خويش خواند.
وى از امتياز بالاى كادر پزشكى در ارزيابىها خبر داد و بر خدمت به زائران خانه خدا تأكيد و توصيه كرد كه مبادا از فضاى معنوى اين سرزمين محروم بمانيد.
سرپرست حجاج ايرانى در دنباله سخنان خود، از زبان حضرت عيسى 7 حاضران را موعظه كرد: چنانكه جسم مريض از غذاى مطبوع لذت نمىبرد، روح و جان مريض هم از غذاى معنوى و عبادت خدا لذت نمىبرد. نشانه بىميلى به عبادت و مناجات با خدا و لذت نبردن از بركات اين سرزمين، نشانه بيمارى روح و روان انسان و منشأ آن علاقه به دنيا است. او همه را به ارزيابى روح و روان خويش فراخواند: اگر از لذات معنوى بهره نمىبريم، در فكر درمان بيمارى روح و روان خويش باشيم.
او در پايان اين ديدار افزود: اميدوارم پيشبينى وزارت بهداشت در ابتلاى درصد بالاى زائرانى ايرانى به بيمارى آنفولانزاىِ «آ» تحقق نيابد و زائران بيت الله الحرام در سلامت كامل در اجراى اعمال و مناسك خود موفق شوند، اما صحت يا بيمارى، هر دو براى آزمودن انسان است كه چگونه با آنها روبهرو مىشود.
مديران و كاركنان معاونت آموزش و پژوهش در اين روز با نماينده ولىفقيه در محل بعثه ديدار كردند. در اين ديدار صميمانه حجتالاسلام و المسلمين قاضى
عسكر، معاون محترم آموزش و پژوهش بعثه با معرفى چهرههاى جديد فعال در بخشهاى گوناگون اين معاونت (شوراى استفتا، وجوهات، امور فرهنگى و تبليغى، تدوين كتاب حج، دفتر معاونت) در سخنان كوتاهى از فعاليت مضاعف ايشان در مدينه منوّره بر اثر كاهش نيروها در سال 88 سخن گفت و از زحمات آنان سپاسگزارى كرد. وى در اين گزارش كوتاه از برگزارى روزانه جلسات آموزش مناسك، حضور در مسجد شجره براى پاسخگويى به پرسشهاى احتمالى روحانيان كاروانها خبر داد.
در پايان آيتالله محمدى رىشهرى نيز به همه مديران و فعّالان در اين بخش خوشامد گفت و از زحمات آنان قدردانى كرد.
اعضاى بعثههاى مراجع معظم تقليد مقيم قم و نجف اشرف، يكشنبه هفدهم آبانماه (بيستم ذىالقعده) با حضور در بعثه مقام معظم رهبرى، با نماينده رهبرى و سرپرست حجاج ايرانى ديدار كردند. نمايندگان بعثههاى مراجع عظام آيات: اسحاق فياض، جعفر سبحانى، حسين نورى همدانى، سيد سعيد حكيم، سيد عبدالكريم موسوى اردبيلى، سيد عزالدين زنجانى، سيد على سيستانى، سيد موسى شبيرى زنجانى، سيدكاظم حائرى، شاهرودى، شيخ يوسف صانعى، عبدالله جوادى آملى، لطفالله صافى گلپايگانى و ناصر مكارم شيرازى در ديدارهاى جداگانهاى درباره مسائل مهم حج به عرضه نظرهاى خود پرداختند.
هيئتهاى نمايندگى مراجع عظام از كوششهاى سرپرست حجاج ايرانى در آسان كردن كارها در فرودگاه مدينه سپاسگزارى كردند. همچنين برخى از اعضاى هيئتها، آمادگى خود را براى اجراى كارهاى علمى به انگيزه پاسخگويى به اتهامات خطيب
جمعه مسجدالنبى بر ضد شيعيان اعلام كردند و خواستار اقدام عملى در اين زمينه شدند. بيشتر اعضاى بعثهها از ايجاد نگرانى در مردم درباره آنفولانزا و دامن زدن به آن، اظهار ناخشنودى كردند.
آيتالله رىشهرى با اشاره به برخى از كارهاى نمايندگان وزارت خارجه در عربستان سعودى در اعتراض به رفتار نادرست با شيعيان، همه را از كارهاى تحريكآميز برخى از افراطيان براى دامن زدن به اختلافها پرهيز داد و بر «وحدت اسلامى» در موسم حج تأكيد كرد.
او در پايان نيز درباره ايجاد نگرانى در مردم، به نقد عملكرد وزارت بهداشت پرداخت و به انگيزه كاهش نگرانى مردم در اينباره به مسئولان آن وزارتخانه تذكر داد و گفت: به لطف خداوند، زائران در اين زمينه با مشكلى روبهرو نشوند.
مسئولان بخشهاى گوناگون ستاد مكّه با نماينده ولىفقيه در حج ديدار كردند. در آغاز اين ديدار، رئيس سازمان حج و زيارت از نگاه سامانمند (سيستماتيك) به همه كارها و اصلاح الگوى مصرف در سال 88 در اين سازمان خبر داد. به گفته وى با بهكارگيرى اين روش روشن خواهد شد كه در كجا مصرف كاهش يافته و دركجا افزايش داشته است. وى افزود: اكنون مانند گذشته نيست كه اگر براى نمونه رئيس كاروانى اعلام كرد: براى پنجاه نفر غذا كم داريم، بدون بررسى مسئولان مناطق در اينباره كارى صورت گيرد. البته اشكالاتى در اين زمينه وجود دارد كه آرام آرام آنها نيز از ميان خواهند رفت.
رئيس ستاد مكه نيز در اين نشست از همكارانش درخواست كرد: «از عرضه
گزارشهاى تكرارى بپرهيزند و تنها به پرسشها و ابهامات مطرح شده در نشست پاسخ دهند». وى در پاسخ به پرسش سرپرست حجاج ايرانى درباره مهمترين مسائل و مشكلات گفت: «يكى از مهمترين مشكلات در سال 88 سرقتهاست كه تاكنون هجده گزارش در اينباره رسيده و بر پايه برخى از آنها، پولهاى فراوانى دزديده شده، پنج دزدى در ساختمانها صورت گرفته كه خوشبختانه پليس سارق را شناسايى و او را دستگير كرده است.
در بخش حمل و نقل با توجه به افرايش زائران، تعداد اتوبوسها هم افزايش خواهد يافت. در بخش تداركات مشكلى وجود ندارد و اوضاع در بخش مسكن خوب است. زائران توجيه شوند كه امسال به دليل كاهش حجاج فرستاده به اين سرزمين، سرانه مسكن آنان افزايش يافته است».
معاون برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى در دنباله نشست يادآورى كرد: اگر برآيند كارهاى امسال در اصلاح الگوى مصرف، كمبود غذا در كاروانها باشد، بازتاب خوبى ندارد. از اين رو، از افراط و تفريط در اين زمينه بايد بركنار بود؛ زيرا دستكم سه گزارش از كمبود غذا در هتلها آمده است.
آقاى عرب همچنين خواستار بررسى بخش مسكن و جلوگيرى از پراكندگى زائران در سطح شهر شد و گفت: منطقه نُه بسيار دور است و اين دورى مشكلاتى در پى دارد.
در پايان آيتالله محمدى رىشهرى با سپاسگزارى از مجريان حج و تأكيد بر افزايش توان و اخلاص براى خدمتگزارى بيشتر به حجاج، دهه ذىالحجه را از نگاه قرآن «ايام معلومات» توصيف كرد: وَ اذْكُرُوا اللهَ فِى أَيَّامٍ مَعْدُود اتٍ كه ذكر خدا در آن بسيار مهم است و افزود: «هر چند ياد خدا در هر حالى خوب است، ولى در اين ايام اثر بيشترى در روح و روان انسان دارد. البته ذكر خدا تنها ذكر لسانى نيست، بلكه ذكر
عملى و ذكر قلبى نيز از اقسام ذكر خداست كه همه آنها مكمّل يكديگرند».
وى از كارگزاران اجرايى حج خواست: «در عين خدمت به زائران خانه خدا، همواره در اعمال و رفتار و گفتار به ياد خدا باشند كه موجب صفا و نورانيت قلب آدمى است».
سرپرست حجاج ايرانى در پايان سخنان خود با استناد به روايتى از امام (ع) يادآور شد: «اصلاح الگوى مصرف به معناى كم مصرف كردن نيست، بلكه به معناى درست مصرف كردن از امكاناتى است كه خداوند در اختيار ما نهاده است؛ به ويژه در اموال دولتى كه دقت در اين زمينه حائز اهميت است».
هيئت پزشكى مكه مكرّمه با سرپرست حجاج ايرانى ديدار كرد. در آغاز اين ديدار دكتر حلّىساز رئيس هيئت پزشكى فرستاده به حج، با معرفى اعضاى آن هيئت، از افزايش چهل درصدى تختهاى بيمارستانى در مكه مكرمه خبر داد و گفت: بر آنها تا چهل تخت ديگر مىتوان افزود و از اين رو، امسال صد تخت در بخش تخصصى و فوق تخصصى آماده عرضه امكانات به بيمارانند.
وى با توجه به عواملى مانند هواى مناسب، نظافت بيشتر در مكانهاى مقدس مكه و مدينه، آمدن نيروى انسانى مجرّب و مهمتر از همه لطف و عنايت خداوند، وضع سلامت و بهداشت زائران را در سنجش با سال گذشته بهتر ارزيابى كرد.
دكتر نادرى، رئيس بيمارستان مكه نيز در اين ديدار گزارشى كوتاه عرضه كرد و از دقت بيشتر درباره بيماران سال 88 و از افزايش سيصد درصدى داروهاى منتقل شده و راهاندازى بيست تخت آى. سى. يو و دو دستگاه آمبولانس آى. سى. يو در مكه مكرمه خبر داد.
نماينده ولىفقيه در حج در پايان با تشكر از هيئت پزشكى و همكارانشان در كاروانها، سنگينترين كارها و خدمات پزشكى را در ايام «تشريق» پيشبينى كرد. وى خواستار بهرهگيرى بهتر از ايام بافضيلت ذىالحجه شد و از پزشكان خواست، چنانكه به ميهمانان بيمار خداوند رسيدگى مىكنند- كه از بهترين خدمات و مصاديق ذكر عملى حق تعالى است- از ياد خدا و ذكر زبانى او غافل نشوند كه اين نيز در زندگى انسان بسيار مؤثر است.
ناظران و ارزيابان معاونت برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى با نماينده ولىفقيه در حج در مكه مكرمه ديدار كردند. در اين ديدار كه رئيس سازمان حج و زيارت نيز در آن حاضر بود، حجتالاسلام و المسلمين عرب، گزارشى كوتاه از كارهاى اين معاونت در حج سىام عرضه كرد كه سومين سال تجربه اين معاونت با ساختار جديد بود. وى از همكارى دويست تن از صاحبنظران و كارشناسان ارشد نظام با اين معاونت خبر داد كه به تناوب در موسم حج حاضر مىشوند و پشتوانه فكرى فعاليتهاى آن معاونت به شمار مىروند و در هر ماه 25 ساعت وقت خود را براى اين نهاد صرف مىكنند.
آقاى عرب برگزارى نشست را با حضور هر سه گروه پس از موسم حج، از برنامههاى معاونت برشمرد و افزود: در امور تخصصى حج و زيارت از تجارب ايشان استفاده كنيم.
وى همچنين كاهش نيروهاى اين معاونت را از 82 نفر به هفتاد نفر در سال 88 و فرستادن آنان را به مناطق مدينه و مكه از ديگر تصميمهاى حج سىام ياد كرد.
معاون بعثه رهبرى از رضايت زائران از خدمات اجرايى و بهويژه خدمات روحانيان كاروانها نيز گزارش داد.
آيتالله رىشهرى نيز در اين ديدار با تشكر از زحمات مجريان اين معاونت و يادآورى اهميت ياد خدا در اين ايّام و ارزش تسبيح خدا، «افزايش كيفيت و كاهش كميت» را سياست بعثه رهبرى و سازمان حج و زيارت در سال 88 دانست و افزود: البته كاهش كميّتى كه به كيفيت كار لطمهاى نزند. او موفقيت اين سياست را با برنامهريزى امكانپذير خواند و بر نكات زير در كار ارزشيابى و نظارت تأكيد كرد:
دقت نظر در عرضه گزارش و پرهيز از دخالت عنصر احساس در عرضه گزارشها؛
سرعت انتقال در عرضه اخبار و گزارشها كه در بهبود روشها مؤثر است؛
نظارت در امور كاروانها بدون دخالت در كار مدير يا روحانى كاروان؛
رعايت شأن روحانى و مدير كاروان.
سرپرست حجاج ايرانى در پايان از ناظران و ارزشيابان خواست چنانچه كمبودهايى در فعاليت فرهنگى كاروانها ديدند، با توجه به نو بودن اين فعاليتها، در اين باره گزارش دهند تا كارها اصلاح شود.
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در ديدار با گروه فرهنگى و تبليغاتى حج و اعضاى كاروان قرآنى كشور در حج، بر پرداختن به قرآن تأكيد كرد و اين كار را از مهمترين مسائل فرهنگى دانست و گفت: هر قدر به موضوع قرآن پرداخته شود و قرآن در سطوح مختلف و اشكال گوناگون در زمينههاى فرهنگى استفاده شود، باز هم كافى نيست.
آيت الله محمد محمدى رىشهرى تأكيد كرد: هيچگاه گنجينه عظيم قرآن به پايان نمىرسد و به هر ميزان تلاش كنيم باز هم مىتوانيم از ذخائر اين گنجينه بزرگ بيشتر استفاده كنيم. آيت الله بهجت مىفرمودند: «يكى از نكات بسيار آموزنده و فوق العاده
مهم براى همه كسانى كه در عرصه فرهنگ كار مىكنند بهويژه براى قاريان و حافظان قرآن اين است كه افزون بر حفظ قرآن احساس كنند قرآن زنده است و نكات جديدى را از آن مىفهمند». وى افزود: «زنده بودن قرآن در احاديث اهل بيت: نيز آمده است. امام باقر 7 برپايه نقلى مىفرمايند: قرآن زندهاى است كه هيچگاه نمىميرد. عمر قرآن به درازى عمر نازلكننده آن است و همچون خدا حى لايموت است».
نماينده ولىفقيه به اين پرسش كه «چه بايد كرد كه حس كنيم قرآن زنده است؟» چنين پاسخ داد: «بايد معتقد بود و باور داشت قرآن زنده است. افزون بر اين بايد از نظر علمى و عملى براى شكوفايى اين حس تلاش كرد. بايد اين باور تبلور پيدا كند و اين حس در وجود زنده شود كه قرآن شامل عبارات، اشارات، لطائف و حقايقى است. عبارات براى خواندن عوام، اشارات براى خواص، لطائف براى اوليا و حقايق مختص انبياست. اگر اين حس پيدا شود، در همه زمينهها مىتوان از آن استفاده كرد. اينجاست كه لحن قارى قرآن و گوينده تفسير، اثر ديگرى خواهد داشت. وى افزود: در كار فرهنگى هم با باور به زنده بودن قرآن مىتوان در همه زمينهها هنرنمايى كرد».
نماينده ولى فقيه كار فرهنگى را كارى بسيار دشوار و اثرگذار دانست و گفت: هر اندازه از ظرفيتهاى حج براى عرضه كارهاى فرهنگى و فرهنگسازى استفاده شود، باز هم كم است. بايد برنامهريزىها به گونهاى باشد كه هر سال يك يا چند گام به جلو باشيم كه بحمدالله همينگونه است. وى با تشكر از همه مجريان كارهاى فرهنگى حج افزود: اميدوارم خداوند توفيق تلاش بيشتر و برنامهريزى بهتر را براى بهرهگيرى از ظرفيتهاى بىنهايت حج به ما عنايت فرمايد».
حجت الاسلام والمسلمين جناب آقاى قاضى عسكر، معاون آموزش و پژوهش بعثه نيز در اين ديدار با تشكر از قاريان قرآن و اعضاى گروه فرهنگى و تبليغى گفت:
«قاريان فرستاده به حج و همكاران فرهنگى در حج سال 88، برنامههاى نيكويى را اجرا كردند و خوش درخشيدند».
اعضا و ميهمانان بخش مديريت اهل سنت بعثه رهبرى، نهم آذرماه با نماينده مقام معظم رهبرى ديدار كردند. در اين ديدار حجتالاسلام و المسلمين عطاران پس از معرفى همكاران خود از حضور ميهمانان سال 88 و تلاش فراوان آنان در كاروانهاى اهل سنت بهويژه در ايام تشريق تشكر كرد.
وى از انتشار ده شماره نشريه «زائر» ويژه اهل سنت در سال 88 و مذاكره با شوراى استفتاء به انگيزه استخراج احكام ويژه بانوان بر پايه مذاهب فقهى اهل سنت و بومىسازى برنامه فرهنگى تدوين شده به همت معاونت آموزش و پژوهش خبر داد.
مولوى اسحاق مدنى نيز با تشكر از برگزارى نشست و تقدير از اعضا و ميهمانان، آنان را سرچشمه خدمات ارزنده در كشور و در موسم حج براى زائران اهلسنت خواند و خرسندىاش را از بهبود وضع حجاج اهلسنت در سال 88 ابراز كرد. وى افزود: «وحدتى را كه امام راحل پايهريزى كرده و مقام معظم رهبرى آن را دنبال كردند، به نفع نظام و به نفع شيعه و سنى است و در آخر براى جمهورى اسلامى در خدمتگزارى به مسلمانان شيعه و سنى آرزوى موفقيت بيشتر كرد».
شمارى از علماى اهل سنت نيز در اين نشست به عرضه نظرهاى خود پرداختند و از نماينده ولىفقيه براى پيگيرى امور زائران اهلسنت و از آقاى عطاران براى مديريت شايسته اين بخش تشكر كردند و خواهان تعامل اهل سنت و شيعه در سطح كشور همچون تعامل آنان در موسم حج شدند.
همچنين يكى از سخنرانان با استناد به كهولت سن بيشتر كسانى كه از استان
كردستان به حج مىروند و با اشاره حذف پنجاه درصدى سهم آنان در حج سال 88، خواستار افزايش شمار حجاج اين استان در سالهاى آينده شد.
حجتالاسلام و المسلمين حسينى، از روحانيان شيعى اين مديريت، از ارتقاى سطح علمى و توانايى روحانيان كاروانهاى اهلسنت خبر داد و از تأثيرگذران در اين روند رو به كمال سپاسگزارى كرد.
در پايان آيتالله رىشهرى با تقدير از زحمات علما، ميهمانان و بزرگان اين بخش و جناب آقاى عطاران، گفت: «از آغاز تشكيل اين جمع تصور بر اين بود كه هر چه اين بخش قوىتر و گستردهتر و كاملتر باشد، آثار و بركات آن در داخل و خارج از كشور گسترش مىيابد و الگويى براى تعامل شيعه و سنى در سطح بينالمللى خواهد شد. خوشبختانه هر ساله رشد و پيشرفت كيفى كار بيشتر مىشود».
وى در بخش ديگرى از سخنان خود از علماى اهل سنت كه اوضاع جهانى و توطئههاى استكبار جهانى را بر ضد اسلام و مسلمانان درك مىكنند و موضعگيرى مناسبى دارند و در راه وحدت شيعه و سنى گامهاى مثبتى برمىدارند، بسيار تقدير كرد و پيشنهاد كرد: «سخنرانى دو تن از علماى اهلسنت در موسم حج از سيماى جمهورى اسلامى پخش شود». او با اشاره به پيام رهبرى، شيعه و سنى را از سوءظن به يكديگر بپرهيز داد و اين بدگمانىها را سرچشمه بسيارى از كينهها و دشمنىها دانست و آنان را به همدلى، وحدت و مهربانى به يكديگر فراخواند.
سرپرست حجاج ايرانى افراد تفرقهافكن را يا جاهل يا بيمار يا مزدور دانست و گفت: «بايد بيماران را دعا، مزدوران را افشا و براى آگاهكردن جاهلان تلاش كرد». وى در پايان سخنرانى خود از تلاش مسئولان براى حلّ مشكلات همه زائران و زائران اهلسنت در حد توان خبر داد.
نماينده ولىفقيه و سرپرست حجاج، نهم آذرماه 88 در ديدار با مسئولان مناطق بعثه مقام معظم رهبرى در مكه و مدينه، از عملكرد نمايندگىهاى بعثه كه براى نخستين بار در موسم حج سىام تشكيل شدند، بسيار خرسند بود و گفت: «همه گزارشها نشان مىدهند كه تشكيل نمايندگىها يك تجربه موفق بوده است كه با قوت، عمق و توسعه بيشترى بايد كار كنند.
وى خواستار تشكيل جلسهاى در تهران براى جمعبندى نظرات و ديدگاههاى مسئولان مناطق شد. بعثه مقام معظم رهبرى براى نخستين بار در سال 88 در كنار دفترهاى ستادى مكه و مدينه نمايندگىهايى برپا كرد تا هماهنگى ميان ستاد و بعثه و دسترسى زائران و روحانيان بيشتر و آسانتر شود. حجتالاسلام و المسلمين فضلالله ذاكرى، مسئول دفتر نمايندگى بعثه مقام معظم رهبرى در مناطق دوازدهگانه مكه و مدينه در گزارشى در اين باره گفت: «تشكيل مناطق تأثير بسيارى در تعامل ستاد و بعثه داشته و جلسات كارى سودمندى با معاونتهاى بعثه در بخشهاى نظارتى و فرهنگى برگزار شده است».
شمارى از رؤساى مناطق، فرستادن مبلغهها به مناطق و برگزارى جلسات روزانه، برگزارى جلسات همانديشى، دسترسى زائران به مسئولان بعثه، مسئوليتپذيرى مديران، رضايت مديران كاروانها، وارسىشدن كاروانها و رسيدگى سريع به شكايات را از جمله دستاوردهاى تأسيس مناطق برشمردند.
از برنامههاى بعثه مقام معظم رهبرى همايش مجريان برنامههاى حج در مدينه و مكه به ضيافت ناهار با حضور نماينده رهبرى بود. دعوتشدگان به اين آيين عبارتند
از:
رابطان روحانيان در مدينه منوّره؛
معاونت آموزش و پژوهش، شوراى استفتاء، وجوهات، فرهنگى و بخشهاى ديگر اين معاونت در مدينه منوره؛
خادمان فعّال در معاونت اجرايى بعثه رهبرى در مكه مكرمه؛
روحانيان برتر كاروانها در مكه مكرّمه.
در هر يك از ديدارهاى كارگزاران حج با سرپرست حاجيان ايرانى، معاونهاى بعثه با معرفى افراد مجموعه خود، درباره فعاليت آنان توضيح مىدادند و در حضور نماينده ولى فقيه در حج از آنان تشكر مىكردند.
در نشست روحانيان برتر كاروانها، شمارى از روحانيان، نقطهنظرها، پيشنهاد و انتقادهاى خود را درباره كارهاى اجرايى و فرهنگى مطرح كردند و خواستار حل مشكلات موجود در كاروانها شدند و رئيس سازمان حج و زيارت و معاونان بعثه نيز به عرضه توضيحاتى در اين باره پرداختند. برخى از نكات روحانيان برتر چنين است:
وضعيت بىسامان نقل و انتقال شهرى و اتوبوسهاى حامل زائران؛
وجود مشكل در اتوبوسهاى بدون سقف به اين معنا كه رديفهاى نزديك پنجره زير سقف قرار مىگيرند و از ديد مراجع عظام تقليد «استظلال» درباره آنها صدق مىكند و زائران موظف به پرداخت كفاره خواهند بود؛
مسئوليت شوراى فرهنگى كاروانها برعهدهِ كاروان، اما بودجه آن در دست مديريت است و اين مسئله مشكلاتى پديد مىآورد؛
روحانيانى كه داراى صلاحيت سياسى نيستند، نبايد در چرخه روحانيان كاروانها باشند.
نماينده ولىفقيه، رئيس سازمان حج و زيارت و معاونان بعثه نيز درباره اين نكتهها، سخن گفتند:
در وضع موجود حمل و نقل زائران مشكلات فراوانى دارد و تنها راه حل، انتقال تدريجى حجاج ايرانى به هتلهاى نزديك مسجدالحرام است كه اميد داريم در چند سال آينده اين كار تحقق يابد. البته اگر راهكار مناسبترى در اينباره در وضع كنونى عرضه شود، از آن بهره مىگيريم؛
سازمان موظف است به همه زائرانى كه بر اثر سوار شدن اتوبوسهاى غير مسقّف بايد كفاره بدهند، هزينه كفاره آنان را بپردازد تا اينكه مشكل در سال آينده حلّ شود؛
با توجه به اينكه مدير وظيفه دارد با بودجهاى كه سازمان به او مىدهد، مصوبات شورا را اجرا كند، شورا مىتواند براى اجراى مصوبات خود از اين بودجه استفاده كند. سپردن بودجه به روحانى مشكلاتى مانند درخواست از سازمان و مانند آن در پى دارد كه شايسته جايگاه وى نيست؛
روحانيان كاروانها افزون بر صلاحيت علمى و اخلاقى، صلاحيت سياسى دارند و هنگام فرستادن آنان، صلاحيتشان احراز مىگردد، اما روحانى را تنها به دليل يك حرف يا موضعگيرى از اين چرخه حذف نمىكنيم. بعثه بر پايه رهنمودهاى رهبرى، به جذب حداكثرى افراد و دفع حداقلى آنها خواهد پرداخت. اگر كسى ده درصد با نظام مشكل دارد، نبايد او را طرد كرد تا در نود درصد همكارىاش با نظام نيز به مشكل دچار شود.
گروهى از روحانيان كاروانهاى ايرانى مقيم خارج از كشور با آيتالله رىشهرى ديدار و گفتوگو كردند. به گزارش پايگاه اطلاعرسانى حج، در اين ديدار، چند تن از
روحانيان حاضر در نشست به طرح پيشنهادهاى خود براى بهتر شدن شيوه اجراى مناسك حج ايرانيان مقيم خارج از كشور پرداختند. آموزش مجازى حجاج ايرانى مقيم خارج از كشور از اين پيشنهادها بود كه معاونت آموزش و پژوهش به آمادهسازى فرايند آن مىپردازد. نماينده ولىفقيه در اين ديدار، پس از شنيدن سخنان روحانيان كاروانها، از برگزارى جلسهاى براى هماهنگى و بررسى پيشنهادهاى آنان و تصميمگيرى براى بهينه شدن عمليات حج ايرانيان مقيم خارج از كشور خبر داد.
نماينده ولىفقيه، كار همكاران معاونت اجرايى بعثه را سنگين و بسيار اثرگذار دانست و از همه مجريان اين معاونت قدردانى كرد و گفت: «معاونت اجرايى بعثه چه در مؤسسه مشعر و چه در بخش چاپ نشريه «زائر»، نوآورىهايى داشته است كه بايد آنها را در سالهاى آينده نيز پى گرفت».
وى افزود: «معاونت اجرايى بايد كارهاى تازهاش را در همه بخشها دنبال كند و در آينده با كيفيت بهتر و نوآورى بيشترى به توليد بپردازد».
سرپرست حجاج ايرانى از معاونت اجرايى بعثه خواست كه براى چاپ رنگى همه صفحات نشريه «زائر» به بررسى بپردازد».
مجيد آخوندزاده، معاون اجرايى بعثه مقام معظم رهبرى در اين ديدار گزارشى از نوآورىهاى صورت گرفته در بخشهاى گوناگون اين معاونت عرضه كرد.
نماينده ولىفقيه در امور حج و زيارت در جمع خبرنگارانى كه براى پوشش خبرى آيين حج سىام در مكه حاضر شده بودند، از خدمات آنان قدردانى كرد و كار خبرنگارى را به دليل تأثير مثبت و منفى آن در افكار عمومى به ويژه از ديد وضع
سياسى كنونى كشور بسيار ظريف، دقيق و مهم توصيف كرد.
وى تنها، انتقال خوب اخبار و رويدادهاى حج را به كشور كافى ندانست و گفت: «خبرنگار حج» بايد در رسانه خود تحول آفرين و تأثيرگذار باشد و حج امسال كه با عنوان «حج و انتظار» ناميده شده است، در رسانهاش بازتاب داشته باشد.
نماينده ولىفقيه در امور حج و زيارت همچنين بر بصيرت در عملكرد خبرنگاران اشاره كرد و داشتن انگيزه حقمدارى را بر حقبينى و حق گفتن مقدم دانست و افزود: «خيلىها حق را مىبينند و به خيال خودشان حق را مىگويند، اما انگيزه آنان در گفتن حق، حق نيست». وى با ذكر حديثى از امام على (ع) در اين باره توضيح داد: «اشكالى كه اميرالمؤمنين 7 به مخالفان خود مىگرفت نيز همين بود؛ آن حضرت مىفرمود: «كلمهُ حقٍ يراد بها الباطل»؛ يعنى حق را مىگويند، اما انگيزهشان باطل است و به تعبير امروزى حق را با انگيزه سياسى مىگويند».
سرپرست حجاج ايرانى با تأكيد بر ضرورت برخوردارى خبرنگاران از انگيزه الهى گفت: «ممكن است انسان در هر جناحى كه هست، حق را بگويد، اسم مقدسى را بر زبان براند، مطلب با ارزشى را به قلم بياورد، اما انگيزهاش الهى نباشد. رعايت اين نكته مهم مىتواند از سويى خبرنگار را به خبرنگار الهى بدل كند و او را در خدمتگزارى به اسلام و نظام و انقلاب توفيق بخشد و عدم رعايت آن هم خبرنگار را به ابزار شيطان بدل گرداند».
وى تصريح كرد: «اگر در گفتن حق، انگيزه خبرنگار الهى باشد، تنظيم و ويرايش و صدر و ذيل خبر متفاوت مىشود». نماينده ولىفقيه با بيان اينكه نداشتن انگيزه الهى، خطرى است كه خبرنگاران را تهديد مىكند، چنين گفت: «اگر خبرنگاران و رسانهها بخواهند به فرمايش مقام معظم رهبرى عمل كنند نه اينكه شعار بدهند، بايد حق را با انگيزه حق و با انصاف بيان كنند نه اينكه خواسته سياسى خودشان را در لاى زرورقى از حق بپيچند. آنچه براى كشور مشكل درست مىكند، همين
است».
آيتالله رىشهرى بيان باطل را به زبان حق خطرناك توصيف كرد و به جناحهاى سياسى گفت: «مبادا زبان شيطان شوند؛ زيرا كسى خريدار باطلى نيست كه از زبان باطل گفته مىشود». وى براى خبرنگارانى كه براى گزارش خبرهاى حج در مكه حاضر شده بودند، بصيرت را واجب عينى و مهمترين نياز خبرنگارى شمرد و گفت: «بايد اين پيام را به رسانههاى خود منتقل كنيد كه براى تداوم انقلاب هيچ چيز مؤثرتر از بصيرت نيست».
غلامحسين اسلامى فرد، مدير ارتباطات و اطلاعرسانى بعثه، نمايندگان خبرگزارىها و مطبوعات فعال در موسم حج امسال مانند ايرنا، ايسنا، ايكنا، مهر و فارس و روزنامههاى اطلاعات، ايران، جمهورى اسلامى و خراسان نيز در اين ديدار گزارشهايى از تلاشهاى رسانههاى خود درباره حج تمتع 1388 به نماينده ولىفقيه عرضه كردند.
آيتالله محمد محمدى رىشهرى، نماينده ولىفقيه با حضور در بعثههاى مراجع عظام تقليد در مدينه منوره با اعضاى محترم اين بعثهها و نمايندگان فرستاده آنان ديدار و گفتوگو كرد. در اين ديدارهاى دوستانه، درباره برخى از مسائل مهم حج و كوششهاى وهابيان تندرو سخن رفت.
گفتنى است هر سال ارتباط قوى و تعامل صميمانهاى ميان بعثههاى مراجع معظم تقليد و بعثه مقام معظم رهبرى برقرار مىشود و اين ارتباط موجب مىشود كه
گفتوگوهايى درباره مشكلات صورت بگيرد و گامهاى مؤثرترى براى حل آنها برداشته شود.
هيئت نمايندگى عراق در حج با حضور در بعثه جمهورى اسلامى ايران با نماينده ولىفقيه ديدار كرد. در آغاز اين ديدار آيتالله رىشهرى، با اشاره به آيه شريفه لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللهِ فِى أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ، به هيئت بعثه عراقى خوشامد گفت و از خداوند متعال توفيق آنان را در خدمترسانى به زائران خانه خدا و رسيدن به اهداف بزرگ حج خواستار شد و ياد شهيد آيتالله سيد محمدباقر حكيم و برادر بزرگوارش، مرحوم سيد عبدالعزيز حكيم را كه پس از دوره بلند بيمارى و خدمات فراوان به انقلاب عراق درگذشت، بسى گرامى داشت و با اشاره به تصريح قرآن كريم افزود: «حج بايد تأمينكننده منافع همه جوامع اسلامى باشد و همه منافعى كه در زمينههاى سياسى، اقتصادى، فرهنگى و اجتماعى دارد، در صورت هشيارى مسلمانان تأمينشدنى است. قرآن اين منافع را در كنار ذكر خود مىآورد؛ يعنى منافع جامعه اسلامى از طريق حقيقت توجه به خدا در اين سرزمين تأمين مىشود. ياد خدا در اين سرزمين نه تنها دلها و قلبهاى زائران را صفا مىدهد و انسان را به خدا نزديك مىكند، مشكلات جهان اسلام را نيز از ميان خواهد برد».
سرپرست حجاج ايرانى افزود: «پس از پيروزى انقلاب با الهام از رهنمودها امام خمينى/ و بعد از ايشان با رهبرىهاى داهيانه خلف صالحش، حج در جمهورى اسلامى به مقصد اصلى خود نزديك مىشود». او بزرگترين هدف حج را كه امام و رهبر همواره بدان سفارش مىكنند، «وحدت امت اسلامى» دانست و با اشاره به سخنان رهبر انقلاب در جمع كارگزاران حج درباره اينكه با توجه به اوضاع كنونى جهان و
تلاش دشمنان اسلام و انقلاب اسلامى، مهمترين وظيفه ما «اخوّت اسلامى» است، تحركات دشمن را در ايجاد تفرقه كه موجب هوشيارى مسلمانان و وحدت بيشتر آنان مىشود، نشانه حركت رو به رشد اسلام در جهان ارزيابى كرد.
نماينده ولىفقيه در حج از «وحدت كلمه ملت عراق» در پيروى از مرجعيت و ناكام گذاشتن دشمنان در ايجاد تفرقه ميان شيعه و سنى و اقوام گوناگون، به بزرگى ياد كرد.
حجتالاسلام و المسلمين شيخ مولا، سرپرست بعثه عراقى نيز در اين ديدار با سپاسگزارى از جمهورى اسلامى ايران و بعثه ولىامر مسلمين و آيتالله محمدى رىشهرى، كوششهاى فراوان ايران را در آگاهى بخشيدن به ملتهاى اسلامى و خدمترسانى به حجاج و مستضعفان جهان، مايه اطمينان قلب دانست و حج را كنگره سالانه عظيم اسلامى براى اطلاع از مشكلات ملتهاى مسلمان و زمينهاى براى تبادل افكار و اطلاع يافتن از راه حل مشكلات برشمرد.
وى عراق را كشور مقدسات توصيف كرد و به جمهورى اسلامى ايران، چه در زمان امام راحل و چه در زمان آيتالله العظمى خامنهاى كه به ويژه به عراق و عراقيان توجه مىكنند و آنان را كه هيچ جاى جهان جايى جز ايران نداشتند، در آغوش خود گرفتند و به شيعه و سنى، عرب و كرد و تركمن عنايت و خدمت كردند، بسيار سپاس گزارد. او جمهورى اسلامى را كشورى خواند كه در دوران شكنجه و زندان و اعدام در رژيم پيشين به يارى مردم عراق شتافت و نخستين كشورى بود كه عراق تازه را به رسميت شناخت و ملت عراق هرگز آن را فراموش نخواهد كرد.
سرپرست بعثه عراق همچنين از مشكلات و دشمن مشترك بيدراى اسلامى در الجزاير تا فلسطين، لبنان، عراق و افغانستان سخن گفت و تنها راه رويارويى را با آن، وحدت مسلمانان با يكديگر دانست و خواستار همبستگى بيشتر براى ايجاد
قدرتى بزرگ در برابر هر حمله نظامى، تبليغاتى و اقتصادى بر ضد اسلام و مسلمانان شد.
او از وحدت ملت هوشيار عراق در برابر استعمارگران و منافقان و زمينهسازان جنگ فرقهاى و اختلافافكنان ميان شيعه و سنى و عرب و كُرد و تُرك نيز سخن گفت و عمليات تروريستى را در عراق دردناك توصيف كرد و آن را نه دشمنى با مذهب يا قوم ويژهاى، بلكه هدف آن را ملت عراق دانست و گفت: ملت صبور و فرهيخته و مؤمن عراق ايستاده و تلاشهاى تفرقهآميز دشمن به شكست انجاميده است؛ زيرا همه علماى اهلسنت و شيعه نداى وحدت سر دادهاند.
وى القاعده و حزب بعث را دشمنان وحدت ملت عراق برشمرد و درباره تلاش استكبار جهانى در ايجاد تفرقه ميان ملتها از لبنان تا ايران و عراق سخن راند و افزود: اميدوارم كه با هوشيارى ملتها، اين تلاشها ناكام بماند.
وى در بخش ديگرى از سخنان خود از حضور بيش از 32 هزار زائر عراقى در موسم حج خبر داد كه با مشكلات فراوانى با عشق به حج و در قالب كاروانهايى كه هر كدام يك پزشك و يك روحانى دارند، به اين سرزمين آمدهاند و با مذاهب و قوميتهاى گوناگون، مناسك حج را ادا و در سرزمين عرفات دعاى امام حسين (ع) را زمزمه مىكنند.
هيئتى از علما و زائران شيعه تايلندى در بعثه جمهورى اسلامى با نماينده ولىفقيه و سرپرست حجاج ايرانى ديدار كردند. اين ديدار با حضور معاون بخش بين الملل بعثه رهبرى برگزار شد. نماينده ولىفقيه با تقدير و تشكر از هيئت تايلندى و يادآورى خاطرهحضور خود در جمع مسلمانان تايلند در سال گذشته، گفت: اميدوارم سفر حج براى همه زائران تايلندى پربار و پربركت بوده باشد و زمينه تكامل روحى و معنوى
آنان را فراهم سازد و از فرصت كمنظيرى كه خداوند براى ميهمانانش فراهم آورده است، به بهترين شيوه استفاده كنند.
سرپرست حجاج ايرانى با اشاره به آغاز دهه ذىالحجه كه قرآن از آن به ايام معلومات ياد مىكند، فلسفه حج را دستيابى به منافع مادى و معنوى، فردى و اجتماعى مسلمانان دانست كه تأمين آنها به همّت و تلاش مسلمانان وابسته است.
وى مسئوليتهاى فردى و اجتماعى مسلمانان را يادآور شد و رفتار و منش زائر بيتالله الحرام را پس از بازگشت به جمع خانواده و دوستان و آشنايان بسيار مهم توصيف كرد و افزود: بايد تحول روحى و معنوى انسان را پس از بازگشت از سفر در گفتار و كردار او ببينند.
آيتالله رىشهرى با يادآورى سخنان رهبرى در ديدار با كارگزاران حج درباره الگو بودن پيروان مكتب اهل بيت: از نظر اخلاق و رفتار و تلاش براى «وحدت امت اسلامى»، كوشش دشمن را در ايجاد اختلاف و تفرقه ميان آنان، مهم توصيف كرد و خواستار ايستادگى در برابر اين تلاشها شد.
وى در پايان گفت: اميد است نشست علماى شيعه و سنى تايلند كه از سال گذشته پايهگذارى شد، همچنان پايدار باشد.
رئيس هيئت تايلندى نيز در اين ديدار با تشكر از نماينده ولىفقيه، با گزارشى كوتاه از وضع مسلمانان و شيعيان تايلند خواستار كمكهاى فرهنگى جمهورى اسلامى و ارسال كتب اسلامى براى شيعيان تايلند شد.
نزديك به ده درصد جمعيت تايلند مسلمان و ده درصد مسلمانان اين كشور شيعهاند كه بيشتر در جنوب تايلند و هممرز با كشور مالزى زندگى مىكنند. چهارده هزار نفر از آنان در سال 88 به زيارت بيت الله الحرام رفتند كه تنها 22 نفر از آنان شيعه بودند. افسوس كه سهم اين شيعيان در سنجش با آمار آنان بسيار ناچيز است.
هيئت نمايندگى حزب الله لبنان در حج با حضور در بعثه جمهورى اسلامى ايران در مكه مكرمه با نماينده ولىفقيه و سرپرست حجاج ايرانى ديدار كرد. در آغاز اين ديدار، نماينده ولىفقيه در حج با خوشآمدگويى به هيئت و برادران مجاهد حزب الله لبنان، انتخاب دوباره سيد حسن نصرالله، اين مدير بسيار لايق و شايسته را به دبير كلّى حزبالله تبريك گفت. وى با اشاره به نامگذارى حج امسال به «حج و انتظار» با استناد به فرمايش امير مؤمنان على 7 در نهجالبلاغه، مهمترين خصلت ياران حضرت ولىعصر [را «بصيرت» آنان دانست كه مهمترين عامل پيروزى قيام آن حضرت خواهد بود. چنانكه عامل شكست حكومتى چون حكومت علوى با رهبرى مانند على 7 كه نظيرش در جهان وجود نداشته، بىبصيرتى يارانش بوده است.
آيتالله محمدى رىشهرى، انقلاب اسلامى ايران و برپايى جمهورى اسلامى را به رهبرى فرزندى از سلاله رسول الله، حكومتى بر پايه آموزههاى اهل بيت: و بر محور ولايت فقيه ارزيابى كرد و اين گفته امام خمينى را كه «مردم زمان ما بهتر از مردم عصر پيامبر 9 و ائمه: هستند»، نشانه بصيرت و آگاهى ملت ايران شمرد كه با رشادت در دفاع از جمهورى اسلامى و ولايت فقيه تاكنون پايدار ماندهاند. سرپرست حجاج ايرانى، پيروزى حزب الله لبنان و دبير كل شجاع و فرماندهان آن را پىآمد بصيرت و آگاهى آنان دانست و افزود: اگر آنان تقويت شوند، نه تنها رژيم صهيونيستى، بلكه همه قدرتهاى استكبارى، بر پايه وعده الهى در برابرش شكست خواهند خورد؛ چنانكه امام خمينى/ در پيام حج سال شصت، خود اين سده را «قرن پيروزى حق بر باطل و مستضعفان در برابر مستكبران» ناميدند و در پيام حج سال 66 اعلام كردند: «اسلام همه قلههاى كليدى جهان را فتح خواهد كرد» و موسم حج و اربعين كليمى، بهترين فضا
براى تقويت معرفت و بصيرت است.
نماينده گروه لبنانى نيز در اين ديدار با تشكر از جناب آقاى رىشهرى به دليل سخنان ارزشمندش كه فضايى معنوى را بر آن نشست حاكم كرد، از امام خمينى/ تجليل كرد و حاضران را به خواندن فاتحهاى براى روح بزرگ آن حضرت فرا خواند. رئيس بعثه حزب الله لبنان، عزت و شرف لبنان را وامدار پيروزى انقلاب اسلامى ايران و پيروى از مكتب اهل بيت: دانست و بر گام زدن در راه اصيل ولايت براى رسيدن به پيروزى نهايى تأكيد كرد و شهداى مقاومت لبنان، سيد عباس موسوى، شيخ راغب حرب تا عماد مغنيه و ديگر شهدا را شهيدان راه ولايت اهلبيت رسول خدا (ص) شمرد؛ زيرا آنان به گفته امام خمينى/ به تكليف الهىشان كه جهاد با اسرائيل بود، به خوبى عمل كردند.
وى با اشاره به ثمر دادن خون شهيدان مقاومت، افزود: دشمن صهيونيستى از دنبال شدن همين راه اصيل خائف است و هيچ قدرتى را توان ايستادگى در برابر آن نيست؛ زيرا اين راه، راه سيدالشهدا 7 است و خداوند به بركت خون شهدا، ما را كرامت بخشيد و روشن ساخت كه رژيم صهيونيستى از خانه عنكبوت سستتر است. او در پايان سخنان خود، صبر و استقامت و ايستادگى گروه مقاومت را در برابر مشكلات، موجب پيروزى آنان شمرد و نتيجه انتخابات را در لبنان لطف الهى ارزيابى كرد كه فراتر از ديد و تدبير ماست. وى با دريغ خوردن از حوادث مربوط به انتخابات ايران گفت: اميدوارم كه جمهورى اسلامى ايران بر پايه ولايت فقيه همچنان استوار بماند.
هيئت نمايندگى چين در حج با حضور در بعثه جمهورى اسلامى با نماينده ولىفقيه در حج ديدار كرد. در اين ديدار كه جمعى از معاونان بعثه نيز در آن حاضر بودند، نماينده ولىفقيه و سرپرست حجاج ايرانى با اشاره به تفاهمنامه نُه مادهاى امضا شده ميان دو دولت ايران و چين گفت: اميدواريم تبادلات فرهنگى به همكارىهاى
بيشتر اقتصادى و سياسى دو طرف نيز بينجامد. وى با تشكر از مواضع دولت چين درباره مسئله انرژى صلحآميز هستهاى ايران، انتظار جمهورى اسلامى را از دولت چين با توجه به جايگاه مهم اين كشور در شوراى امنيت، دفاع از دولتها و ملتهاى مظلوم مثل ايران دانست تا مستكبران عالم بيش از اين نتوانند حقوق آنان را پايمال كنند.
آيتالله رىشهرى، مهمترين نكته بايسته توجه زائران بيتالله الحرام را «آگاهى و معرفت» دانست كه بدون آن تلاشهاى مسئولان به نتيجه نمىرسد؛ چنانكه امام خمينى بنيانگذار جمهورى اسلامى مىفرمود: «حاجى بايد بداند كه كجا مىرود و دعوت چه كسى را اجابت مىكند و ميهمان كيست؟ و آداب مهمانى چيست؟» سرپرست حجاج ايرانى، وظايف حجاج را در استفاده از فضاى نورانى حج سه چيز دانست:
تلاش براى خودسازى در اين فضاى معنوى با رعايت دقيق احكام و مناسك حج و با عنايت به باطن و اسرار آنها كه همان توجه به خداست؛
انتقال منافع حج به هموطنان خود با گفتار، رفتار و كردار خود كه اثر رفتار از گفتار بيشتر است؛
تلاش براى تأمين منافع مسلمانان در پرتو وحدت اسلامى كه به فرموده امام راحل با فعاليت گسترده از كنار خانه خدا شروع مىشود.
آقاى رىشهرى با اشاره به تلاش و فعاليت دشمنان در ايجاد تفرقه و دشمنى بين پيروان مذاهب اسلامى، به ويژه در سال 88، هوشيارى را در اين زمينه مهم توصيف كرد و چنين ديدارهايى را در تفاهم هر چه بيشتر و خنثا شدن توطئههاى دشمن مؤثر دانست.
نماينده ولىفقيه با تقدير از سياست صحيح دولت چين در آزادى دادن به پيروان مذاهب اسلامى براى اجراى فرائض دينى و مذهبى خود بر پايه مذهبشان، از رفتار گروههاى افراطى در برخى از كشورهاى اسلامى انتقاد كرد و سلوك آنان را موجب
مشوّه شدن چهره نورانى اسلام دانست و مسئوليت انجمنهاى اسلامى را با توجه به سياست دولت چين مهم توصيف كرد.
سرپرست حجاج ايرانى، آمادگى خود را براى همكارى در دو زمينه حج و انتقال تجربيات جمهورى اسلامى به حجاج چينى و همكارى با انجمنهاى اسلامى در نشر متون اسلامى شيعه و سنى كه مؤسسه علمى- فرهنگى دارالحديث عهدهدار آن است، به گروه چينى اعلام و از آنان دعوت كرد با سفر به ايران از اين مؤسسه فرهنگى در شهررى و قم ديدار كنند.
آقاى مصطفى يانگ شيهو، رئيس هيئت نمايندگى چين نيز در اين ديدار با تشكر از محبت دولت و ملت ايران، تقارن اين ديدار را در روز جمعه كه روز بركت و رحمت الهى است، به فال نيك گرفت و ديدار ساليانه خود را از بعثه حج جمهورى اسلامى ايران به انگيزه همكارىدو دولت چين و ايران، پربار ارزيابى كرد. وى از وجود اشعار و عبارات فارسى در آموزشهاى دينى مسلمانان چين خبر داد و آن را نشاندهنده روابط مستحكم و ديرين دو كشور دانست.
سرپرست بعثه چين با سپاسگزارى از سازماندهى حجاج ايرانى، تجربيات ايران را در اين زمينه مغتنم شمرد و برخوردارى همه ملتها و مسلمانان را از انرژى صلحآميز هستهاى، حق مسلّم آنان برشمرد و گفت: سياست دولت چين بر اين پايه استوار است.
وى در پايان افزود: اميدوارم مسلمانان كه داراى خدا، قبله، كتاب و پيامبر واحدند و در اين عبادت جمعى شركت كردهاند، وحدت خود را حفظ كنند. گفتنى است 700/ 12 مسلمان چينى براى زيارت خانه خدا به عربستان سعودى سفر كردند.
آمار مسلمانان چين بر پايه اعلام رسمى دولت بيش از 21 ميليون نفر است. هزينه اقامت هر زائر چينى در اين سرزمين بدون احتساب هزينه غذا، حدود 3500 دلار
است. (1)
هيئت حماس در حج با حضور در بعثه جمهورى اسلامى با نماينده مقام معظم رهبرى ديدار كرد. در اين ديدار نماينده رهبرى با خوشامدگويى صميمانه به برادران فلسطينى از حماس و خدمتگزار مردم غزّه، مقاومت جوانمردانه حماس و مردم غزه را در جنگ 22 روزه، موجب مباهات و عزّت فلسطين و امت اسلامى شمرد: «مردم دنيا ديدند كه چگونه يك جمع كوچك مؤمن بر قدرتهاى بزرگ تا دندان مسلح پيروز شد؛ چنانكه قرآن كريم مىفرمايد: كَمْ مِنْ فِئَهٍ قَلِيلَهٍ غَلَبَتْ فِئَهً كَثِيرَهً بِإِذْنِ اللهِ وَ اللهُ مَعَ ال صَّابِرِينَ. مردم مظلوم غزه با آن همه فشار سياسى، اقتصادى، نظامى و تبليغاتى توانست در برابر رژيم صهيونيستى مقاومت كند».
سرپرست حجاج ايرانى با اشاره به سياست راهبردى جمهورى اسلامى در پشتيبانى از ملت مظلوم فلسطين، نامگذارى روزى را از ايام حضور حجاج در مكه مكرّمه به روز قدس و برگزارى همايش قدس را با حضور علما و انديشمندان جهان اسلام در دو دهه اخير، از كارهاى مؤكَّد رهبر معظم انقلاب دانست و گفت اين كارها صداى مظلوميت فلسطين را به گوش جهانيان مىرساند.
آيتالله رىشهرى در بخش ديگرى از سخنان خود با استناد به نظرات امام خمينى/ و رهبر معظم انقلاب، وحدت امت اسلامى را كليد حل مشكلات جهان اسلام، بلكه مستضعفان عالم شمرد كه بايد با تبليغات دامنهدار از مكه مكرمه در موسم حج آغاز شود و در جهان گسترش يابد.
1) بر پايه بررسىها و ديگر آمارها، مسلمانان چين بيش از پنجاه ميليون نفرند.
وى بر همين اساس وحدت كلمه احزاب و گروههاى فلسطينى و ملت فلسطين را رمز پيروزى و پايدارى مقاومت در برابر رژيم صهيونيستى شمرد و ايجاد تفرقه و اختلاف را در صفوف فلسطينيان از سياستهاى برنامهريزى شده دشمن دانست و افزود: «آزادى قدس يك راه بيشتر ندارد و آن مقاومت متكى بر وحدت است».
دكتر احمد ابوحلبى، عضو شوراى حماس سپاسگزارى نخستوزير دولت فلسطين، اسماعيل هنيه را به ملت ايران و امام خامنهاى، رهبر انقلاب اسلامى، آقاى احمدى نژاد رئيس جمهور و آقاى على لاريجانى، رئيس پارلمان ايران و همه شخصيتهاى ايرانى ابلاغ كرد و گفت: از حضور در بعثه جمهورى اسلامى و ديدار با نماينده ولىفقيه و سرپرست حجاج ايرانى بسيار خرسندم.
وى با اعلام تشكر ملت فلسطين به ويژه مردم غزه از جمهورى اسلامى براى حمايت آنان از ملت مظلوم فلسطين و پشتيبانى از مستضعفان جهان در برابر استكبار جهانى به سركردگى امريكا و صهيونيسم، حمايت مستمر و آشكار ايران را از قدس شريف و مسجد الاقصى (عروس جهان عرب و اسلام) در برابر توطئه يهودى خواندن آن در تبليغات رژيم صهيونيستى و مجامع بينالمللى خواستار شد.
اين عضو حماس تلاش استعمارگران را براى برهم زدن روابط دولتهاى اسلامى و ايجاد تفرقه ميان آنان را در راستاى سركوبى ملت فلسطين برشمرد و بر لزوم هوشيارى دولتهاى اسلامى تأكيد كرد.
وى حمله رژيم صهيونيستى را به ملت مظلوم غزه در تاريخ شصت ساله تصرف فلسطين از نظر شدّت بىسابقه خواند و هدف آن را ايجاد رعب و وحشت در مجاهدان فلسطينى دانست و گفت: به حول و قوه الهى نه تنها مقاومت فلسطين عقبنشينى نكرد، بلكه برپايه ايمان و صبر و مقاومت پرچم فلسطين را در جهان به اهتزاز درآورد و اسرائيل را در نفوس جوانان فلسطين تحقير كرد».
وى در پايان راهبرد دولت حماس را «وحدت كلمه ملت فلسطين» شمرد و افزود: اميدوارم جريانات سياسى خواستار مذاكره با اسرائيل به اين نتيجه رسيده باشند كه اين رژيم به دنبال اعطاى حق فلسطينىها نبوده و آن مذاكرات جز بازى سياسى چيزى نيست.
بعثه حج بحرين با حضور در بعثه جمهورى اسلامى ايران با نماينده ولىفقيه ديدار كرد. سرپرست حجاج ايرانى اين ديدارها را در فضاى معنوى موسم حج موجب تقويت روابط فرهنگى، سياسى و اقتصادى كشورهاى اسلامى دانست و يكى از رهنمودهاى رهبر معظم انقلاب را به كارگزاران حج سىام، تقويت روابط با ديگر مسلمانان و تأكيد بر وحدت امت اسلامى برشمرد.
نماينده ولىفقيه در حج افزايش تلاشهاى دشمن در ايجاد تفرقه و دشمنى ميان مسلمانان، نشانه قدرت و قوّت اسلام و افزايش نفوذ آن در دنيا و پيدايى وحشت دشمنان از امت و فرهنگ اسلامى و خوف از قطع نفوذ آنان در كشورهاى اسلامى دانست.
آيتالله رىشهرى ترساندن كشورهاى خاورميانه را از ايران و انرژى صلحآميز هستهاى آن از توطئههاى دشمنان اسلام به انگيزه انحراف اذهان مسلمانان از خطر رژيم صهيونيستى ارزيابى كرد و گفت: «يكى از سياستهاى اصولى جمهورى اسلامى، محبت و الفت و برادرى با همه كشورهاى اسلامى به ويژه دولتهاى همسايه است و حج بايد پيامآور الفت و اخوت مسلمانان به ويژه كشورهاى همسايه باشد».
وى بينش و بصيرت را خصلتى مهم براى امت اسلامى برشمرد كه در صورت افزايش وحدت و يكپارچگى مسلمانان، آن نيز افزايش مىيابد. مهمترين منفعت نيز وحدت امت اسلامى است كه با ياد خدا و طرد شيطانهاى جن و انس به وجود
خواهد آمد.
رئيس مؤسسه علمى- فرهنگى «دارالحديث» از علماى بحرين دعوت كرد كه از اين مؤسسه و فعاليتهاى آن به انگيزه وحدت مسلمانان با يكديگر ديدار كنند.
رئيس بعثه بحرين نيز از حضور در بعثه جمهورى اسلامى و حسن استقبال سرپرست حجاج ايرانى سپاسگزارى كرد و اسلام را مهمترين نعمت خداوند شمرد كه همه مسلمانان را فرا گرفته است. او الفت موجود را ميان پيروان مذاهب اسلامى، ديگر نعمت خداوند خواند؛ زيرا خداوند به پيغمبرش فرمود: «اگر تو مىخواستى ميان آنان الفت ايجاد كنى، نمىتوانستى اما خداوند ميان آنان الفت ايجاد كرد».
وى چنين ديدارهايى را موجب گسترش الفت و دوستى و همكارى كشورهاى اسلامى با يكديگر دانست و از انگيزهمندى مملكت بحرين درباره توسعه روابط فرهنگى، سياسى و اقتصادى با ايران خبر داد. گفتنى است بحرين نيز در سال 88 به انگيزه جلوگيرى از ابتلاى زائران به بيمارى آنفولانزا، از فرستادن سالخوردگان و بيماران به سرزمين وحى جلوگيرى كرد. از اين رو، شمار حجاج بحرينى از چهارده هزار نفر به هفت هزار نفر كاهش يافت.
دبير كل ديوان عمومى حج و عمره الجزاير، همراه با هيئتى در بعثه مقام معظم رهبرى در مكه مكرمه با نماينده ولىفقيه ديدار كرد. در اين ديدار آيتالله رىشهرى با خوشامدگويى به هيئت حج الجزاير گفت: «اميدوارم ديدار مسئولان حج دو كشور به تقويت روابط جمهورى اسلامى ايران و الجزاير بينجامد».
وى تأكيد رهبر انقلاب را بر وحدت امت اسلامى، از نكات برجسته پيام ايشان به
حجگزاران و كارگزاران حج دانست و گفت: «در شرايط كنونى جهان اسلام، دشمنان اسلام و قرآن و ديو استعمار، همه توان خود را براى ايجاد تفرقه و تشتت در ميان مسلمانان بهكار گرفتهاند».
سرپرست حجاج ايرانى در پايان اين ديدار، خواستار ابلاغ سلام به رئيس جمهورى و وزير حج و اوقاف الجزاير شد.
شيخ برباره، دبير كل ديوان عمومى حج و عمره الجزاير نيز با ابراز خرسندىاش از حضور در بعثه ايران گفت: «روابط دو ملت ايران و الجزاير، مستحكم و بر پايه قرآن و اعتلاى «كلمه الله» استوار است». وى افزود: «مردم الجزاير پيوند عميقى با مردم ايران دارند». اين مقام حج الجزاير درباره بيمارى آنفلوآنزاى جديد گفت: «تبليغات درباره اين بيمارى كار هدفمند غربيان و توطئهاى براى كسب درآمدهاى ميلياردى است». او افزود: «ما براى اعزام زائران الجزايرى محدوديتى ايجاد نكرديم و باعث افزايش اعتماد عمومى شديم و امروز شاهديم حتى آنفلوآنزاى عادى نيز در بين حجاج كمتر مشاهده مىشود. ما محدوديت سنى نداشتيم و تنها مبتلايان به امراض مزمن را منع كرديم». گفتنى است 35880 زائر الجزايرى در آيين حج شركت كردند.
رئيس و اعضاى بعثه تاجيكستان با حضور در بعثه جمهورى اسلامى با نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى ديدار كردند. نماينده رهبرى در امور حج در اين ديدار آمادگى سازمان حج و زيارت و بعثه مقام معظم رهبرى را براى انتقال تجربههاى خود در حجگزارى به بعثه حج تاجيكستان اعلام كرد. وى در اين ديدار كه معاونان امور بين الملل، روحانيان، برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى و اجتماعى و رئيس ستاد مكه مكرمه نيز در آن حاضر بودند، اين ديدارها را عامل توسعه روابط سياسى، اقتصادى، فرهنگى و علمى ارزيابى كرد و با توجه به توطئههاى فراوان استكبار جهانى بر ضد مسلمانان در
ايجاد تفرقه ميان آنان، بر وحدت بيش از پيش مسلمانان تأكيد كرد و آن را تنها راه اعتلاى عظمت امت اسلامى دانست.
دكتر عبدالغفار يوسف اف، نماينده رئيس جمهور تاجيكستان و رئيس بعثه اين كشور در پاسخ به پرسشهاى سرپرست حجاج ايرانى توضيحاتى از روند اعزام حجاج تاجيك به عربستان و حجگزارى آنان عرضه و آمادگى خود را براى استفاده از تجربههاى جمهورى اسلامى اعلام كرد.
وى شمار زائران تاجيك را در سال 88 بيش از پنج هزار نفر شمرد كه سى درصد آنان زن و هفتاد درصدشان مردند. او افزود: در سال 88 هيچ محدوديتى براى اعزام زائران وجود نداشت، اما در زمان سلطه شوروى هر جمهورى تنها پنج سهميه براى رفتن به آيين حج داشت.
وى از حضور يك راه بلد كه بيشتر از خطيبها و استادان و دانشجويان دانشكده اسلامىاند، در هر گروه 45 نفره خبر داد و گفت: همه آنان با نظارت مسئول بخش فتوا، مناسك حج را برپايه مذهب حنفى به زائران مىآموزند. اقامت زائران تاجيك در مكه و مدينه حداكثر يك ماه است كه بيش از 3300 دلار هزينه دارد.
رئيس حجاج مدينه بعثه تاجيكستان نيز اهانت دشمنان اسلام را به مقدسات مسلمانان، نشانه عظمت اسلام دانست و اهانت آنان را به رسول خدا 9، نشانه ضعف و زبونى اهانتكنندگان ارزيابى و بر وحدت مسلمانان با يكديگر تأكيد كرد. وى با اشاره به سخنان رئيس دولت تاجيك در جشن ميلاد ابوحنيفه، گفت: آنآيين، نه تنها بزرگداشت رئيس يك مذهب كه تجليل از اسلام، پس از هفتاد سال محروميت و محدوديت در كشورهاى آسياى ميانه در سلطه شوروى بود.
اين مقام تاجيك پيوند دين و دولت و حضور دين را در عرصههاى مختلف دولت مانند عرصه فرهنگى، تفاوت امروز اين كشور با ديروز آن برشمرد. به گفته وى امروز
بر منبرهاى بزرگ دولتى از اسلام سخن مىرود و اين دين تبليغ مىشود. گفتنى است تاجيكستان نزديك به 5/ 7 ميليون جمعيت دارد.
نماينده ولىفقيه و سرپرست حجاج ايرانى و هيئت همراه از بعثه كشور عمان ديدار كردند. در اين ديدار شيخ دكتر كهلان الخروسى، رئيس بعثه عمّان از حضور آيتالله رىشهرى و هيئت همراه او در بعثه كشور عمّان تشكر كرد و گفت: اميدوارم مسلمانان با وحدت و يكپارچگى اعمال و مناسك حج را اجرا كنند.
نماينده ولىفقيه در حج نيز بر توجه به مشكلات جهان اسلام به ويژه مسئله فلسطين تأكيد كرد و با توجه به توطئههاى رنگارنگ دشمنان اسلام در تهاجم فرهنگى به جهان اسلام و ايجاد تفرقه ميان امت اسلامى، حلّ مشكلات را با تقويت پايههاى وحدت اسلامى امكانپذير دانست و از سفارش رهبر معظم انقلاب به تلاش پيگيرانه بعثه جمهورى اسلامى براى وحدت امت اسلامى سخن گفت.
وى همچنين فلسفه حج را بهرهمندى امت اسلامى از منافع مادى و معنوى، عبادى و سياسى و اجتماعى آن توصيف كرد و به نقد اين رويكرد پرداخت كه اعمال و مناسك، خشك و بىروح اجرا و روح و معنويت و فلسفه حج فراموش شود. او اين كشور برادر و دوست (عمّان) را در تأمين منافع امت اسلامى مؤثر دانست.
رئيس مؤسسه علمى- فرهنگى دارالحديث با اشاره به فعاليت علمى اين مؤسسه در راه وحدت امت اسلامى، از رئيس بعثه عمان دعوت كرد تا براى بازديد از فعاليتهاى آن به ايران سفر كند.
رئيس بعثه عمّان در پايان اين ديدار با تأييد بر سخنان سرپرست حجاج ايرانى، توطئههاى گوناگون دشمنان را در ايجاد تفرقه و تكه تكه كردن مسلمانان، نشانه قدرت
و قوت جهان اسلام برشمرد و خواستار شناسايى ضعفهاى مسلمانان و تلاش براى رفع آنها شد.
نماينده ولىفقيه در ديدار با رئيس بعثه عراق گفت: اميدوارم به كمك خداوند متعال و هدايت مرجعيت و تصميم رهبران سياسى و دينى عراق، مردم اين كشور در همه زمينهها به وحدت كلمه برسند.
آيتالله محمدى رىشهرى كه با هيئتى از علما و مسئولان بعثه مقام معظم رهبرى به بعثه عراق رفته بود، فريضه حج را تأمين كننده منافع امت اسلامى دانست و گفت: بزرگترين منافع امت اسلامى، وحدت كلمه است كه با نفى شرك و كلمه توحيد تحقق پيدا مىكند.
نماينده ولى فقيه مشكلات فردى، اجتماعى و خانوادگى انسان را برآمده از دور شدن او از ذكر خدا دانست و گفت: «انبياى الهى آمدند تا با يادآورى خداوند به انسان او را در راه منافع حقيقىاش قرار دهند. حج و دهه ذىالحجه (ايام معلومات) و ايام تشريق (ايام معدودات)، بهترين فرصت براى اين است كه انسان در مسير اصلى تأمين منافع حقيقى خود گام بردارد».
وى با دريغ خوردن از بىتوجهى بيشتر مسلمانان به حقيقت حج گفت: «بسيارى از حج جز از ظواهر بهرهاى ندارند. در قرن اخير امام خمينى به عنوان احياگر حج ابراهيمى، حج را در جهت منافع امت اسلامى تعريف كرد و خلف صالح امام راحل (رضوان الله عليه) مقام معظم رهبرى نيز راه امام را ادامه داده است».
وى با اشاره به رهنمودهاى مقام معظم رهبرى در ديدار با كارگزاران حج افزود: «در سال جارى كه پيش از هر وقت دشمن براى تفرقه جهان اسلام تلاش مىكند، تمام كسانى كه در ايران، عراق و ديگر كشورها به ارزشهاى اسلامى فكر مىكنند، بايد بيش
از هميشه در پى تحكيم وحدت امت اسلامى باشند».
وى با بزرگداشت از آيتالله شهيد صدر، شهيد سيد محمدباقر حكيم و مرحوم عبدالعزيز حكيم گفت: «در اين سرزمين وحى و در ايام پيشرو، براى همه امت اسلامى بهويژه برادران و خواهران عراقى كه سالها در بند ستم صدام بودند و براى اين كشور كه هنوز در بند است، از خداوند متعال مىخواهيم كه اشغالگران نتوانند اشغالگرى كنند و دشمنان آرامش و امنيت مردم عراق نابود شوند و نظام ارزشى و مورد علاقه مردم بر اين كشور حاكم شود».
نماينده ولى فقيه در پايان اين ديدار در مصاحبه با شبكههاى تلويزيونى عراق، وحدت كلمه را نياز اصلى مردم عراق دانست و افزود: «اميدوارم به بركت سرزمين وحى و نورانيتى كه زائران عراقى به ويژه نخبگان از اين سرزمين به عراق منتقل مىكنند، وحدت كلمه بيشتر شود و با اتحاد و مقاومت همه اقوام و مذاهب، مردم عراق بر مشكلات خود چيره شوند».
حجتالاسلام و المسلمين شيخ مولا، رئيس بعثه عراق نيز در اين ديدار با خوشامدگويى به آيتالله رىشهرى و همراهان وى، از حمايتهاى دولت و ملت ايران از دولت و مردم عراق سپاسگزارى كرد و گفت: «ما از تجربيات ارزشمند ايران در حج استفاده كردهايم و همچنان آماده بهرهگيرى از اين تجربيات هستيم. اميدوارم مناسبات دو كشور در تمامى زمينهها افزايش يابد».
گفتنى است رئيس بعثه عراق پيش از اين همراه با هيئتى از علماى اين كشور در بعثه رهبرى در مدينه منوره با اميرالحاج جمهورى اسلامى ايران ديدار كرده بود.
نماينده ولىفقيه و هيئت همراه وى با حضور در بعثه حج قطر با رئيس آن بعثه ديدار كردند. نماينده ولىفقيه در حج، رفت و آمد كارگزاران حج كشورهاى اسلامى و
ديد و بازديد آنان را با يكديگر، موجب الفت و همدلى و زمينهساز همكارىهاى بيشتر اقتصادى، فرهنگى و سياسى كشورهاى اسلامى خواند و وحدت امت اسلامى را از خداوند سبحان خواستار شد.
رئيس بعثه حج قطر نيز با اظهار خشنودىاش از ديدار هيئت ايرانى از بعثه قطر، تجربههاى فراوان بعثه حج جمهورى اسلامى را در زمينه حجگزارى ارزشمند توصيف و آمادگى كشورش را براى استفاده بيشتر از آنها اعلان كرد.
نماينده ولىفقيه و هيئت همراه او با هيئت فرستاده حزب الله لبنان به موسم حج، در محل استقرار اين هيئت ديدار كرد. رئيس هيئت حزبالله نيز از حضور نماينده ولىفقيه و هيئت همراه او در محل بعثه حزبالله لبنان سپاسگزارى كرد.
وى از رهبر فقيد انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى و رهبر معظم انقلاب امام خامنهاى به بزرگى ياد كرد و از حمايتهاى جمهورى اسلامى از حزبالله لبنان تشكر كرد و سيد حسن نصرالله را سربازى از سربازان ولى امر مسلمين شمرد و بر ايستادگى و مقاومت حزبالله در برابر توطئههاى دشمن صهيونيستى تأكيد و ظهور امام عصر (ارواحنا فداه) را آرزو كرد.
آيتالله محمدى رىشهرى نيز در اين ديدار با خواندن پارهاى از دعاى افتتاح «اللهم انا نرغب اليك فى دوله كريمه تعزّ بها الاسلام و اهله و تذلّ بها النفاق و اهله و تجعلنا فيها من الدعاه الى طاعته»، حضور خود را در جمع برادران مجاهدى كه عطر مقاومت و جهاد در برابر سرسختترين دشمنان اسلام را به آن مكان شريف برده بودند، بسيار مغتنم شمرد.
سرپرست حجاج ايرانى دعاى پيروان مكتب امام خمينى/ را فراتر از مسائل شخصى دانست و مهمترين دعاى مسلمانان را در اين ايام حل مشكلات جهان اسلام، وحدت
امت اسلامى و نابودى رژيم صهيونيستى و فرج صاحب الزمان [شمرد. آيتالله رىشهرى تأثير سيد حسن نصرالله، رهبر شجاع و حكيم حزبالله را در اين پيروزى بسيار مهم دانست و پيروزى ملتها و تحقق حكومت جهانى حضرت ولىعصر [را پيامد قانون «همراهى دعا با مسئوليت» خواند و گفت: ان شاء الله در زمان حيات خويش تحقق اين آرزو را به چشم خود ببينيم.
سرپرست حجاج ايرانى و هيئت همراه او از آشپزخانههاى متمركز «الدخيل» و «زين» و انبار تداركات در حومه مدينه بازديد كردند و از نزديك روند اجرايى تهيه تداركات و ملزومات و مواد غذايى و طبخ غذاى حجاج ايرانى را بررسى كردند. مدير آشپزخانه دخيل نيز گزارشى از روند كار در چهار بخش ادارى، آمادهسازى گوشت، خورش و سوپ، و برنج آشپزخانه عرضه كرد. استفاده از تجهيزات جديد و تجربه صنعتى- بهداشتى در چند سال اخير فضاى مناسبى را در سالنهاى طبخ غذا براى كاركنان فراهم كرده است و از گرماى شديد گذشته خبرى نيست. نزديك به 110 نفر در اين دو آشپزخانه به كار مىپردازند و تا سقف سى هزار عدد، غذا آماده مىكنند.
شور و اشتياق و نشاط و تعهد كاركنان اين آشپزخانهها هنگام ديدار سرپرست حجاج ايرانى آشكار بود. آنان با شعار صلوات بر پيامبر و آل طاهرينش هيئت را در اين بازديد همراهى مىكردند. گفتنى است يك روحانى در هر يك از آشپزخانهها براى آموزش اعمال و مناسك حج به كاركنان آن وجود دارد.
آيتالله رىشهرى از كاركنان بخشهاى گوناگون آشپزخانه و تداركات به دليل ارتقايافتن كيفيت غذاى زائران حرم نبوى سپاسگزارى كرد و پاداش الهى را براى آنان خواستار شد.
حضرت آيتالله رىشهرى از بخشهاى مختلف ستاد مدينه منوره مستقر در قصرالدخيل بازديد كردند. در اين بازديد آقاى مسعود مجرّدى رئيس ستاد مدينه و مسئولان بخشهاى مختلف ستاد (حمل و نقل هوايى، حراست، بازرسى و ارزشيابى، روابط عمومى، حمل و نقل درون شهرى و برون شهرى، وزارت امور خارجه، امور مالى، رايانه ستاد، مسكن، دبيرخانه، پشتيبانى، پست و مخابرات) گزارشى از فعاليت خود از زمان استقرار در مدينه منوره عرضه دادند. سرپرست حجاج ايرانى از كاركنان ستاد در بخشهاى ياد شده به دليل فعاليت شبانهروزى آنان تشكر و بر لزوم خدمتگزارى بيشتر و خالصانهتر به زائران حرم نبوى و حل مشكلات آنان تأكيد كرد.
سرپرست حجاج ايرانى با حضور در بيمارستان پزشكى مدينه از بخشهاى گوناگون ارتوپدى، قلب، آى. سى. يو، آزمايشگاه، راديولوژى، اورژانس و ... بازديد كرد و از روند رسيدگى پزشكان و پرستاران به بيماران فرستاده پزشكان كاروانها به اين مركز درمانى آگاهى يافت. در اين بازديد دكتر حلىساز، رئيس هيئت پزشكى و دكتر طالبيان، رئيس بيمارستان از فراهم كردن امكانات ويژه براى جلوگيرى از شيوع بيمارى آنفولانزاىِ «آ» خبر داد و گزارشى از فعاليت همكاران خود عرضه كرد و افزود: «از وضع بهداشتى و درمانى زائران بيمى نداريم. اين مركز با پنجاه تخت بيمارستانى و بيست تخت آى. سى. يو در مدينه به كار مىپردازد».
نماينده ولىفقيه در حج و رئيس سازمان حج و زيارت از بخشهاى گوناگون مركز پزشكى و بيمارستانى در مكه مكرمه بازديد كردند و از نزديك با روند عرضه خدمات
هيئت پزشكى حج به زائران ايرانى آشنا شد. دكتر حلّىساز، رئيس هيئت پزشكى جمهورى اسلامى در حج نيز با عرضه توضيحاتى درباره فراهم كردن داروها و مواد پزشكى براى زائران خبر داد كه 35 درصد آن در مدينه و 65 درصد آنها در مكه موجود است.
وى آمادگى كامل گروه پزشكى و بيمارستانى را براى عرضه خدمات به ميهمان خانه خدا اعلام كرد و وضع بهداشتى و درمانى زائران را در سال 88 بهتر از سال گذشته دانست. بيشتر تختهاى اين مركز خالى بود و گزارش قطعى از ابتلا به آنفولانزاىِ «آ» تا آن هنگام نرسيده بود. وى از ايثار اكثريت اعضاى گروه پزشكى خبر داد كه از حج تمتع باز مىمانند و عمره مفرده به جاى مىآورند تا خدمات بهترى به زوار عرضه كنند.
آيتالله رىشهرى با تشكر از هيئت پزشكى به دليل زحمات شبانهروزى آن، بر آمادگى صد در صد آنان در عرضه خدمات به زائران بيت الله الحرام، بهويژه در مشاعر تأكيد كرد؛ زيرا مشكلات در آنجا بيشتر مىشود و كارهاى آنان را عبادت و خدمتى بزرگ خواند.
نماينده ولىفقيه و سرپرست حجاج ايرانى با حضور در محل استقرار اتوبوسها در ايستگاهها، از نزديك، روند حمل و نقل زائران بيتالله الحرام را ديد. ازدحام زائران ايرانى در سوار شدن به اتوبوسها و پياده شدن از آنها و ناخرسندى شمارى از زائران از آن وضع و بيان مشكلاتشان در اينباره موجب شد فرداى آن روز مسئولان و مجريان سازمان حج و زيارت، ستاد مكه مكرمه و حمل و نقل در جلسهاى اضطرارى با حضور نماينده ولىفقيه به بررسى مشكلات اين بخش بپردازند. آنان علتهايى از ازدحام را چنين برشمردند:
تعويض شيفت رانندگان، اشتياق زائران به زيارت خانه خدا در ساعات 21 تا 23، تفكيك نكردن مردان و زنان هنگام سوار شدن به اتوبوسها، نبود مديريت در صحنه و توقف اتوبوسها در ايستگاه مبدأ يا مقصد.
آيتالله رىشهرى در اين نشست با ابراز تأسف از مشكلاتى كه براى زئران در اين بخش وجود دارد، خواستار حل آنها شد و براى رفع آنها راهحلهايى كوتاه مدت و بلندمدت عرضه كرد:
اول- اطلاعرسانى گسترده تا زائر بداند برخى از مسائل از حوزه اختيارات سازمان حج و زيارت خارج است. وضع كنونى با وضعيت گذشته مقايسه شود؛
دوم- با مديران و روحانيان كاروانها هماهنگى صورت گيرد تا زائران را در ساعات مختلف شبانهروز براى زيارت خانه خدا بياورند. با توجه به محدوديت امكانات بديهى است كه اگر همه زائران در ساعت معينى به سوى خانه خدا بروند، تراكم جمعيت و ازدحام پديد مىآيد؛
سوم- براى جداسازى خواهران و برادران در اتوبوسها ناگزير بايد چارهاى انديشيد تا در ازدحام جمعيت، خواهران محترم در مضيقه قرار نگيرند. هيچ فرد باغيرتى نبايد بپذيرد كه در ازدحام جمعيت، زنان و مردان درهم آميخته شوند؛
چهارم- براى آينده برنامهريزى شود كه حتىالامكان از هتلهاى نزديكتر به حرم استفاده شود تا نياز به حمل و نقل با مشكلات فراوانش نباشد و زائران مكه همچون زائران مدينه به آسانى به مسجد دسترسى داشته باشند.
رئيس سازمان حج و زيارت از برنامهريزى و توافقات اوليه با سعودىها خبر داد كه بهتدريج به هتلهاى نزديكتر منتقل مىشوند. وى افزود: در پنج سال آينده از حمل و نقل به حرم بىنياز مىشويم.
در اين نشست همچنين مقرّر شد درباره برخى از گزارشها از كمبود غذا در چند جا، مدير كاروانها توجيه و در صورت لزوم مؤاخذه شوند؛ زيرا هيچ كمبودى از نظر
شمار غذا وجود ندارد و رفع مشكل نيازمند اطلاعرسانى مديران و اعلام آمار غذاى كاروانشان است.
نماينده ولىفقيه و هيئت همراه وى در محل اقامت شمارى از كاروانهاى ايرانيان مقيم خارج كشور حاضر شدند و آيتالله شيخ محسن اراكى و ايرانيان زائر بيت الله الحرام كه از انگليس و امريكا در قالب دو كاروان به سرزمين وحى سفر كرده بودند، از آنان استقبال كردند. در اين ديدار صميمى ايرانيان مقيم خارج كشور از نزديك نظرهاى خود را با سرپرست حجاج ايرانى و رئيس سازمان حج و زيارت در ميان گذاشتند.
گفتنى است در سال 88 بر اثر مشكلات اقتصادى اروپا و امريكا و گران شدن هزينه سفر و بيمارى آنفولانزاىِ «آ»، آمار زائران ايرانى مقيم خارج كشور به دو سوم كاهش يافت و به 1200 نفر رسيد.
نماينده محترم ولىفقيه و سرپرست حجاج ايرانى و هيئت همراه او با حضور در محل اقامت كاروان جانبازان با اين عزيزان و خانوادههايشان ديدار كردند. در اين ديدار كه در فضايى معنوى و باصفا صورت گرفت، پس از خوشامدگويى روحانى محترم كاروان و گزارش آمارى مدير كاروان، آيتالله رىشهرى، با سپاس از خداوند سبحان براى حضور در جمع بهترين ميهمانان خدا در سرزمين وحى، از جانبازان عزيز خواست قدر خود و تلاش و مجاهدت خويش را بدانند كه خداوند در آنان ارزش ويژهاى مىبيند و در اين ضيافت بىگمان از آنان بيش از ديگران پذيرايى مىكند.
وى با اشاره به آيه كريمه فَاذْكُرُونِى أَذْكُرْ كُمْ، از اهميت قدر و منزلت ياد خدا
در اين سرزمين و در اين ايام كه قرآن از آن به ايام معلومات (دهه اول ذىالحجه) و ايام معدودات (ايام تشريق) ياد مىكند، نيز سخن گفت و همه را به ياد خدا فراخواند.
سرپرست حجاج ايرانى با استناد به روايتى از امام صادق 7 اهميت فرصت حج را براى كسانى كه از اين جهان رخت بربستهاند و به زندگى دنيا اشراف دارند، دركشدنى دانست و افزود: «آنان آرزو مىكنند به بهاى آنچه در دنياست، يك بار به زيارت خانه خدا بيايند».
وى در بخش ديگرى از سخنان خود بركات و دستاوردهاى ياد خدا را از ديدگاه قرآن و روايات فراوان توصيف و به شمارى از آنها اشاره كرد: آرامش دل، شرح صدر، روشنايى و نورانيت دل، درمان بيمارىهاى اخلاقى، سليم شدن قلب، گشايش در امور، روزى پيشبينىناپذير، نجات از گرفتارىها، حسن اعمال، خوشنامى، تقويت ايمان، خير دنيا و آخرت، نزول فرشتگان، تبديل سيّئات به حسنات.
حجت الاسلام و المسلمين رىشهرى، ياد ولىّ خدا را نيز در مسير ياد خدا ارزيابى كرد و ايثار و فداكارى جانبازان عزيز و شهيدان گرانقدر و امام راحل عظيمالشأن را كه به پيروزى انقلاب اسلامى بر محور ولايت فقيه انجاميد، زمينهساز ظهور حضرت ولى عصر (ارواحنا فداه) در اين سرزمين دانست و براى مجد و عظمت اسلام و مسلمانان، علوّ درجات شهيدان، شفاى جانبازان و صبر و اجر خانوادههاى شهيدان دعا كرد.
بنا بر گزارش مدير كاروان، بيشتر جانبازانى كه در قالب اين كاروان به سرزمين وحى آمده بودند، جانبازان بالاى هفتاد درصد و شمار اندكى از آنان بيش از شصت درصد و 55 درصد بودند كه شانزده نفر از آنان، از خانوادههاى شهدا، چهار نفرشان پزشك، سه نفرشان روحانى و چهارده نفرشان از عوامل اجرايى به شمار مىرفتند و در اين كاروان به خدمتگزارى مىپرداختند.
در پايان اين ديدار يكى از جانبازان با اظهار اينكه از ميان بيش از صد نفر جانباز بالاى هفتاد درصد از شهر محل سكونتش تنها او توفيق اين سفر معنوى را پيدا كرده است، خواستار افزايش سهميه حج جانبازان شد. رئيس سازمان حج و زيارت از افزايش آمار سهميه خانوادههاى شهدا، جانبازان، ايثارگران و آزادگان در سالهاى اخير از چهار هزار به شش هزار نفر خبر داد كه توزيع آن برعهده بنياد شهيد است.
نماينده ولىفقيه و سرپرست حجاج ايرانى، از ستاد مكه مكرمه در هتل «دار هادى» بازديد كرد و از نزديك به روند فعاليت بخشهاى گوناگون ستاد در خدمترسانى به حجاج بيت الله الحرام آگاه شد. در اين بازديد كه معاون برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى نيز او را همراهى مىكرد، حسن سقّايى، رئيس ستاد مكه در هر يك از بخشهاى اين ستاد توضيحات كوتاهى عرضه كرد. نماينده ولىفقيه در امور حج در بازديد از اين بخشها از مسئولان و كاركنان آنها تشكر كرد.
شش- آشپزخانههاى مكه مكرمه (سيزدهم آذر)
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى با حضور در آشپزخانههاى متمركز «قحطانى» و «ابوجدائل» از روند آمادهسازى و پخت غذا بازديد كرد. در اين ديدار كه رئيس ستاد مكه مكرمه نيز حضور داشت، توضيحاتى در بخشهاى گوناگون عرضه شد. سرپرست حجاج ايرانى با حضور در اين بخشها از كاركنان آنها تشكر و براى قبولى اعمال، مناسك، عبادات و خدمترسانى آنان به زائران بيت الله الحرام دعا كرد.
آشپزخانه قحطانى با هشتاد كارمند، از ظرفيت پخت 25 هزار عدد غذا و آشپزخانه ابوجدائل با 160 نفر كارمند از ظرفيت پخت شصت هزار عدد غذا برخوردار است و كاركنان آنها در چند نوبت فعاليت مىكنند.
به گفته مسئولان اين دو آشپزخانه در مدت حضور زائران ايرانى خانه خدا در مكه، بيش از 000/ 100/ 3 غذا پخته مىشود.
اين مراسم با حضور كارگزاران حج و با حضور نماينده رهبرى و سرپرست حجاج ايرانى برگزار شد. پس از قرائت قرآن كريم و اجراى تواشيح «حج و انتظار»، آقاى عمرانى كاردار سفارت جمهورى اسلامى در سخنان خود به اهميت موقعيت دو كشور ايران و عربستان، و تأثير روابط آنان در جهان اسلام، فصل حج را با اهميت توصيف كرد و چگونگى برگزارى آن را در اين روابط مؤثر خواند. وى در بخش ديگرى از سخنان خود از مديريت مطلوب حج كه در بهبود روابط دو كشور در سالهاى اخير بسيار مفيد بوده است، بسيار تشكر كرد.
سپس جناب آقاى محمدى رىشهرى، نماينده ولىفقيه با سپاس از الطاف بيكران خداوند در خدمتگزارى به زائران بيتالله الحرام، حج را «آزمون بزرگ الهى» توصيف كرد كه هم زائران و هم كارگزاران در معرض آنند.
او به بخشى از خطبه قاصعه مولاى متقيان، على 7 درباره امتحان مردم از زمان حضرت آدم 7 با مشتى سنگ كه خود به خود نه ضرر دارند، نه فائده، نه مىشنوند و نه مىبينند، استناد كرد و گفت: آنچه در موسم حج زائران و كارگزاران با آن روبهرو مىشوند، وسيله آزمايش براى جلب رحمت الهى و تصفيه جان آدمى است.
«ألا ترون انَ الله سبحانه اختبر الاولين من لدن آدم صلوات الله عليه إلى الآخرين من هذا العالم باحجار لاتضرّ و لاتنفع و لاتبصر و لاتسمع فجعلها بيته الحرام الذى جعله للنَاس قياماً ... ولكن الله نختبر عباده بانواع الشدائد ... اخراجاً للتكبّر من قلوبهم و اسكاناً
للتذللّ فى نفوسهم و يجعل ذلك ابواباً فتُحُاً إلى فضله و اسباباً ذللًا لعفوه». (1)
سرپرست حجاج ايرانى با استناد به احاديث نعمت و نقمت، خير و شر، دشوارى و آسانى، هر دو را وسيله آزمون شمرد و از زائران و كارگزاران حج خواست تا با توجه به جايگاهى كه در آن قرار دارند، براى موفقيت در اين آزمون تلاش كنند.
او در بخش ديگرى از سخنان خود افزايش خضوع و خشوع در پيشگاه خداوند و كاهش منيّتها را از نشانههاى پذيرفتهشدن حج توصيف كرد و به تفكر و تأمل در وظايف، به كارگيرى همه توان خود و استمداد از خداوند در اداى وظيفه سفارش كرد و آنها را شروط موفقيت در اين آزمون الهى دانست.
آيتالله محمدى رىشهرى در همايش «منزلت زن» كه در تالار اجتماعات بعثه مقام معظم رهبرى در مدينه منوره برگزار شد، به حكومت منتظَر اشاره كرد و گفت: هر يك از ما در انتظار تحقق نمونه برتر و والاتر آن در زمان ظهور مهدى منتظر [به سر مىبريم و حق زنان در چنين حكومتى پاس داشته مىشود و موجب رشد و شكوفايى آنان خواهد شد؛ چنانكه آنان نيز در زمينهسازى براى ظهور آن حضرت و برپايى حكومت عادلانه وى تأثير خواهند گذارد.
وى خداى بزرگ را براى توفيقمندى در اداى مناسك حج سپاس گفت و آرزو كرد كه بر پايه آيه شريفه لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللهِ فِى أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ، منافع دنيوى و اخروى آن به همه زائران بهويژه خواهران مؤمن حجگزار برسد. وى به آنان توصيه كرد كه فرصت حجگزارى و حضورشان را در كنار ديگر مسلمانان جهان در آن سرزمين مقدس، براى بهرهگيرى از بركتهاى حج مغتنم بشمرند كه تأكيد بر وحدت و مبارزه با اختلافها و تفرقه در گروه مسلمانان، از آنهاست تا افزون بر دفع فتنه، راه را
1) نهج البلاغه، خطبه 192 قاصعه.
بر دشمن مذهب و نژاد و وابستگى خود ببندند.
سرپرست حجاج ايرانى با اشاره به اهميت اين ديدگاه در نظرات رهبرى گفت: حضرت آيتالله خامنهاى در اين باره مىفرمايد: در اسلام، براى فعاليت زنان، سه عرصه معين شده است. اول عرصه تكامل و رشد معنوى خود زن است ... دوم، عرصهفعاليتهاى اجتماعى است؛ يعنى فعاليت اقتصادى، سياسى و اجتماعى ... و سوم كه آن هم بسيار مهم است، بخش خانواده است. از اين رو، ما بايد بر ضرورت تقويت امنيت اجتماعى و اخلاقى زنان در فضاى كار و در محيط بزرگتر؛ يعنى جامعه و امنيت روانى، فرهنگى و تربيتى در خانه و خانواده تأكيد كنيم تا فرايند تربيت كودكان با سلامت و تعهد و همراه با محبت صورت پذيرد.
بنابراين، بايد راهحلهايى براى پايان دادن به اين آسيبها و محنتها يافت. زنان نيز تأثير فراوانى در فرايند تغيير دارند كه بايد از درون جامعه آغاز شود. خداوند متعال مىفرمايد: «خدا ويژگىهاىملتى را تغيير نمىدهد، مگر آن كه درون خود را دگرگون كنند».
حضرت آيتالله خامنهاى در اين زمينه نيز مىفرمايد: «امروز شما زنان، سنگربان ارزشهاى اسلامى در مقابل وضع جاهلى دنياى غرب هستيد. شما هستيد كه داريد از اين حصار مستحكم فرهنگ اسلامى محافظت مىكنيد. در علم، در فرهنگ، در سياست و در همه چيز، زن بايد پرورش اسلامى پيدا كند؛ در ميدانهاى اجتماعى و اقتصادى و سياسى و همه جا برود و پيشتاز باشد».
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در پايان تأكيد كرد: حج نيز بايد فرصتى براى تحول باشد كه از خود آغاز مىشود و به جامعه مىرسد. تحقق اين هدف نيز جز از راه ذكر حقيقى خداوند متعال، عمل صالح و حركت براى آبادى زمين و توسعه جوامع ممكن نخواهد بود. در چنين فضايى، زنان كه عامل اصلى فرايند توسعهاند، بايد مسئوليتپذير باشند. جوامع نيز بايد امنيت آنان را تأمين كنند تا حركت به سوى تحقق
عدالت و مشاركت در ايجاد حكومتى مبتنى بر ارزشها، كرامت انسانى و اعلاى كلمهالله و تكامل انسان آغاز شود.
خانم لاله افتخارى، دبير اين همايش نيز بررسى تأثير زنان و خانواده را در آمادهسازى جامعه براى ظهور حضرت مهدى [از اهداف برپايى اين رويداد فرهنگىاجتماعى خواند.
در همايش امسال كه متناسب با برنامه بعثه حج جمهورى اسلامى ايران «حج و انتظار» برپا شد، انديشمندان فراوانى از كشورهاى اسلامى (آفريقايى، تركزبان، عربزبان و فرانسوى زبان) با محوريت ياد شده سخن راندند.
آيتالله رىشهرى در مدينه در پاسخ به خبرنگار نشريه «زائر» به حاجيان سفارش كرد: با رفتار خودشان ارزشهاى اسلامى را در مهبط وحى به نمايش بگذارند. به گزارش «زائر»، نماينده وزارت كشور عربستان، كاردار جمهورى اسلامى ايران و كارگزاران حج، در فرودگاه مدينه به استقبال نماينده ولىفقيه در امور حج و زيارت آمدند و سرپرست حجاج ايرانى، در اين آيين كه با حضور رئيس سازمان حج و زيارت، برخى از مديران اين سازمان و خبرنگاران شبكههاى گوناگون ايرانى و عربى و كارگزاران حج برگزار شد، خداوند را براى توفيقمندى در خدمت رساندن به زائران خانه خدا و ضيوف الرحمان سپاس گفت و با اشاره به مهمترين برنامههاى بعثه مقام معظم رهبرى افزود: برنامهاى كه بعثه مقام معظم رهبرى دارد، همان رهنمودهايى است كه مقام معظم رهبرى در ديدار با كارگزاران حج فرمودند كه مهمترين آنها تأكيد بر وحدت كلمه امت اسلام است. همه برنامههايى كه ما داريم به انگيزه تقويت معرفت و معنويت زائران خانه خدا و دوستى، همدلى، هماهنگى و الفت با ديگر مسلمانان صورت مىگيرد. ما چيزى جز دوستى، محبت مسلمانان و قوت جوامع اسلامى در برابر
دشمنان اسلام نمىخواهيم.
وى با اشاره به تأكيد مقام معظم رهبرى بر بصيرت حجاج گفت: هر چه بصيرت و بينش جامعه قوىتر شود، آمادگى آن جامعه براى حكومت جهانى اسلام، بيشتر خواهد شد. از همين روى، به همه مديران و مجريان فرهنگى حج توصيه شده است كه براى تقويت بينش و بصيرت زائران تلاش كنند. دوستى، وحدت و همدلى با ديگر مسلمانان از ويژگىهاى انسانهاى بابصيرت است. اولين نكتهاى كه انسانهاى بابصيرت، چه در داخل و چه در خارج كشور بر آن تأكيد مىكنند اين است كه وحدت و همدلى، هم در داخل كشور و هم در ارتباط با همه كشورهاى اسلامى تقويت شود. مهمترين نكتهاى كه همه زائران خانه خدا و حرم نبوى و كارگزاران حج براى بهتر برگزار شدن حج بايد بدان توجه كنند، اين است كه با رفتار و سلوك خوب و توجه به اسرار عبادات و پيامهايى كه حج دارد به ديگر كشورها نشان بدهند كه پيرو مكتب اهلبيتند.
وى با اشاره به سال «اصلاح الگوى مصرف» تأكيد كرد: هم سازمان حج و زيارت و هم بعثه مقام معظم رهبرى بر پايه رهنمودهاى مقام معظم رهبرى برنامهريزى كردهاند كه در حوزههاى اجرايى و فرهنگى بيش از پيش صرفهجويى صورت گيرد. وى از رسانههاى داخلى و خارجى خواست كه در موسم حج، با اطلاعرسانى خود جامعه را هر چه بيشتر به آرامش، اتحاد، الفت و نزديك شدن مسلمانان كشورهاى اسلامى فراخوانند و به موضوعات رسانههاى بيگانه و مخالف جمهورى اسلامى توجه نكنند.
گفتنى است اين آيين با حضور نماينده وزارت كشور عربستان، رئيس سازمان حج و زيارت و مسئولان اجرايى و فرهنگى حج در مكه مكرمه نيز برگزار شد. سرپرست حجاج ايرانى هنگام ورود به مكه مكرمه، مهمترين رويكرد حج امسال را رهنمودهاى مقام معظم رهبرى درباره تقويت وحدت، همدلى و الفت با ديگر مسلمانان جهان خواند. آيتالله محمد محمدى رىشهرى با تأكيد بر وحدت امت اسلامى افزود: همه
برنامههاى بعثه مقام معظم رهبرى براى تحقق همدلى جهان اسلام سامان خواهد يافت. برخى از افراد آگاهانه و يا از سر ناآگاهى براى ايجاد شكاف بين صفوف به هم پيوسته مسلمين تلاش مىكنند و ما اميدواريم با توجه به اينكه شعار حج امسال «حج و انتظار» است، توطئه دشمنان اسلام و جمهورى اسلامى را كه به دنبال تفرقهافكنى ميان مسلمانانند، با عنايات حضرت ولىعصر [از ميان ببريم.
او با اشاره به مسئوليت سنگين حج بر دوش همه خدمتگزاران فرهنگى و اجرايى، گفت: انشاءالله بر پايه رهنمودهاى رهبرى بتوانيم حجى با عزت و متناسب با شأن جمهورى اسلامى برگزار كنيم. نماينده ولىفقيه بر همدلى، هماهنگى و همكارى همه كارگزاران حج براى عرضه خدمات به ميهمانان خداوند و به انگيزه تحقق رضاى او تأكيد كرد و در نخستين نشست شوراى هماهنگى بعثه مقام معظم رهبرى در مكه مكرمه افزود: بركتى كه در همدلى است در اختلاف نيست؛ اختلاف جز زيان و خسارتنتيجهاىبر فرد و كار ندارد. وى با اشاره به روايتى از پيامبر اسلام 9 افزود: ارزش انسانها هنگام اختلافات اجتماعى، با اندازه بينش آنان درباره حق سنجيده مىشود؛ هرچه انسان حقبينتر باشد، از ارزش و دانش بيشترى برخوردار است. رىشهرى همچنين از مجريان آيين حج خواست كه در سال اصلاح الگوى مصرف بيش از هر زمان ديگر صرفهجويى كنند.
مصطفى قهرودى، رئيس سازمان حج و زيارت نيز در گزارشى درباره فعاليتهاى اجرايى حج گفت: در حمل و نقل، مشكلات جزيى وجود دارد كه در پى حل آنهاييم. چند سرقت نيز گزارش كردهاند كه در اينباره همكارى خوبى با مقامات محلى برقرار شده است. وى افزود: براى حل مشكل پروازهاى بازگشت، با مقامات عربستان مذاكره مىكنيم و اميدواريم اين مشكل نيز حل شود. او همچنين بر اجراى مصوبه «دوازده ريال سرانه فرهنگى براى هر زائر» همچون سال گذشته تأكيد كرد.
محمدتقى حلىساز، رئيس گروه پزشكى حج جمهورى اسلامى ايران نيز از وضع
بهداشتى و پزشكى زائران گزارش داد و گفت: خوشبختانه در سنجش با سال گذشته وضع بهترى در اين زمينه ديده مىشود.
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى رحلت عالم ربانى مرحوم حجتالاسلام و المسلمين آقاى سيد محمدرضا طباطبايى تبريزى را از اعضاى محترم بعثه حضرت آيت الله اردبيلى در حج امسال به ايشان تسليت گفت. متن پيام وى چنين است:
حضور محترم حضرت آيت الله جناب آقاى حاج سيد عبدالكريم موسوى اردبيلى دامت بركاته
با ابلاغ سلام و تحيت
بدين وسيله رحلت عالم ربانى مرحوم حجت الاسلام و المسلمين آقاى سيد محمدرضا طباطبايى تبريزى از اعضاى محترم بعثه حضرتعالى در حج سال جارى را تسليت گفته، از خداوند متعال براى ايشان رحمت و رضوان الهى و براى جنابعالى و خانواده و اخوان معظم و كليه بستگان آن مرحوم صبر جميل و اجر جزيل از خداوند متعال مسئلت دارم.
محمد محمدى رى شهرى
نماينده ولى فقيه در امور حج و زيارت مكه مكرمه
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در نامهاى به رئيس سازمان حج و زيارت از كوششهاى معاونان و عوامل اجرايى و خدمتگزاران بىنام و نشان
ضيوف الرحمن سپاسگزارى كرد. متن نامه وى بدين شرح است:
رياست محترم سازمان حج و زيارت
جناب آقاى مصطفى خاكسار قهرودى با سلام و تحيت فراوان
بدين وسيله از تلاشهاى جناب عالى جهت برگزارى آبرومندانه حج سال 88 صميمانه سپاسگزارم. سلام و تقدير و تشكر اينجانب را به همه معاونان و عوامل اجرايى كه بىنام و نشان در خدمت ضيوف الرحمن هستند، ابلاغ فرماييد! قبول خدمات همه عزيزان را از خداوند منان مسألت دارم.
محمدى رى شهرى
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى
آيت الله محمدى رى شهرى در بازگشت از سفر حج كه با استقبال رئيس دفتر مقام معظم رهبرى همراه بود، در فرودگاه مهرآباد گفت: به رغم اوضاع ويژه حج امسال، خداوند به بهترين شيوه از ميهمانهاى خود پذيرايى كرد. وى افزود: همه برنامههاى فرهنگى بدون استثنا در چارچوب سياستهاى مقام معظم رهبرى، بهتر، منظمتر و كاملتر از سالهاى گذشته برگزار شد.
وى به برخى از مشكلات حج سىام اشاره كرد و افزود: رسانههاى بيگانه بر ضد نظام مقدس جمهورى اسلامى به ويژه آيين برائت از مشركان بسيار تبليغ كرده بودند و براى نخستين بار خطباى مسجدالنبى و مسجد الحرام در خطبههاى نماز جمعه به شدت بر ضد اين آيين سخن گفتند. وى همچنين با اشاره به تبليغات بر ضد حضور زائران ايرانى در آيين حج سىام گفت: آنان موضوع تكرار حج خونين سال 66 را مطرح كردند و نزديك به هشتاد درصد از مسائل مطرح ميان زائران ديگر كشورها سياسى بود. مسائل سياسى در نخستين جايگاه در چارچوب ارتباطهاى زائران خارجى
با زائران ايرانى جاى داشت.
سرپرست حجاج ايرانى گفت: بعثه مقام معظم رهبرى به رغم نبودن سفير ايران در عربستان، با مسئولان تأثيرگذار اين كشور مستقيم ارتباط داشت و سوءتفاهمها جاى خود را به حسن تفاهمها داد و همكارى آنان بهتر از سالهاى گذشته بود.
وى با اشاره به اينكه موضوع بيمارى آنفلوآنزا، حجگزاران امسال را بسيار نگران كرده بود، در اينباره افزود: به لطف خدا همه پيشبينىهايى كه در اينباره صورت گرفت، نادرست بود و حجاج سالمتر از هرسال ديگر به وطن باز مىگردند. در سالهايى كه در خدمت زائران خانه خدا بودهام، امسال شمار مرگ و مير زائران كمتر بود. وى با قدردانى از نيروى انتظامى در جلوگيرى از فرستادن زائران معتاد به حج گفت: نيروى انتظامى مانع اعزام 89 نفر شد و تنها يك زائر معتاد را پليس عربستان دستگير كرد.
آيت الله رى شهرى افزود: برگشت زائران نيز نگرانكننده است و تأخير پروازها باعث معطلى فراوان زائران مىشود و پرواز امشب ما نيز با تأخير همراه بود. پيشبينى شده بود كه برخى از زائران بر اثر بيمارى آنفلوآنزا زودتر برگردند كه اين موضوع باعث شد سفر گروهى از زائران در مدينه كوتاهتر شود و اين مسئله موجب دلخورىهايى شد و دوره سفر برخى از حجگزاران نيز بلندتر شد. اميدوارم زحمات همه مجريان حج با فضل و عنايت خداوند پذيرفته شود.
حجت الاسلام و المسلمين قاضى عسكر جانشين نماينده ولى فقيه، با گروه فرستاده صدا و سيما به حج ديدار و گفتوگو كرد. در اين ديدار و گفتوگو كه در فضايى صميمى برگزار شد، نخست آقاى خزاعى مسئول گروه صدا و سيما در مدينه، گزارش
كوتاهى از عملكرد اين گروه عرضه كرد و گفت: به رغم اينكه شمار حجگزاران ثابت مانده، توليدات امسال صدا و سيما در حج از رشد مناسبى برخوردار شد.
آقاى خزاعى افزود: 73 برنامه توليدى، هشتصد گزارش راديويى، 1500 دقيقه تصاوير ضبط شده، 350 گزارش مكتوب و دو برنامه توليدى «روضه رضوان» و «طواف دل» كه از برنامههاى پرمخاطباند، در اين مدت توليد شد و افزون بر اينها، همه آيينهاى دعاهاى كميل، همايشها و آيين برائت از مشركان ضبط و پخش شدند.
فرزاد جمشيدى، مجرى توانمند برنامههاى تلويزيونى و برنامه «طواف دل» و خرمشاهى تهيهكننده برنامه «روضه رضوان» گزارشى از اين برنامهها و برخى از مشكلات موجود عرضه كردند.
حجت الاسلام و المسلمين قاضى عسكر با تشكر از تلاشهاى گروه فرستاده صدا و سيما گفت: رشد كمى و كيفى برنامههاى صدا و سيما در سنجش با چند سال پيش، مقايسهشدنى نيست و كسى كه با كار توليد برنامههاى تلويزيونى آشنا باشد، به نيكى مىداند كه با توجه به كارهاى صورت گرفته، تحول مهمى در توليد آثار مرتبط با حج و زيارت روى داده است. وى با اشاره به تأثير بسيار برنامههاى كيفى صدا و سيما در زمينه حج در مردم گفت: گاهى برنامهاى ده دقيقهاى تأثير شگرفى در مخاطب دارد كه اين تأثيرگذارى با ابزار ديگر امكانپذير نيست. حجت الاسلام و المسلمين قاضىعسكر شأن خدمتگزارى را در حج، شأن اولياى خدا دانست و افزود: شايسته است كسانى كه تجربه خوبى در اين سفرها كسب كردهاند، آن را براى انتقال به ديگران مكتوب و ثبت كنند. وى درباره برخى از مشكلات طرح شده در اين نشست نيز گفت: برخى از انتقادات افراد درباره روند توليدات حج در صدا و سيما، پيامد بىتوجهى و ناآشنا بودن به كار است و خوب است پس از موسم حج تمتع، جلسهاى با حضور دو طرف تشكيل و كارهاى سامانيافته گزارش شود تا اين ابهامها از ميان بروند و اهميت كارها نمايان شود.
نخستين نشست شوراى هماهنگى بعثه مقام معظم رهبرى در مدينه برگزار شد. مسئولان در اين نشست مقدمات برگزارى دعاى كميل را بررسى و آرزو كردند كه با همكارى زائران ايرانى سومين دعاى كميل مدينه با شكوه و با نظم ويژهاى برگزار شود. مسعود مجردى، رئيس ستاد مدينه نيز گزارشى از عمليات ورود حجاج از مكه به مدينه عرضه كرد و گفت: مجريان بخشهاى گوناگون اجرايى از آمادگى خود براى عرضه خدمات به حجاج بيت الله الحرام و زائران حرم نبوى در مدينه بعد برخوردارند. وى افزود: هرگاه مشكل اجرايى گزارش شده، دستور حل سريع آن نيز صادر شده است. رئيس ستاد مدينه گفت: نخستين گروه از زائران «مدينه بعد»، دوشنبه آينده از فرودگاه مدينه به ميهن اسلامى بازخواهند گشت و كار بازگرداندن همه حجاج در شش روز به سرانجام خواهد رسيد.
حجت الاسلام و المسلمين قاضى عسكر كه به نمايندگى از آيت الله محمدى رىشهرى سرپرستى حجاج ايرانى را در «مدينه بعد» به عهده داشت، با تشكر از همه مجريان اجرايى و فرهنگى «مدينه بعد» گفت: «با توجه به نظر نماينده ولى فقيه لازم است مسئولان اجرايى و فرهنگى، درباره برنامههاى گوناگون خود اطلاعرسانى كنند و رضايت حجاج ايرانى خانه خدا را به دست آورند».
شوراى استفتاء، بخشى از بعثه مقام معظم رهبرى در حج است كه با حضور گروهى از استادان و فضلاى حوزه علميه، به پرسشهاى فقهى زائران در موسم حج پاسخ
مىدهد. شماره تلفن هر يك از اعضاى اين شورا در آيين حج سىام، در نشريه «زائر» به آگاهى زائران رسيد تا آنان بتوانند براى مسائل شرعى خود در هر ساعت از شبانه روز پاسخ يابند. خوشبختانه روحانيان كاروانها و زائران، اين كار را كه از رفت و آمد به بعثه رهبرى مىكاست، بسيار پسنديدند. معاونت آموزش و تحقيقات همچنين نشانى و شماره تلفن بعثههاى مراجع عظام تقليد را نيز در هتلهاى زائران نصب كرد تا مقلّدان آنان نيز به پاسخ مسائل شرعى خود دست يابند.
حجتالاسلام و المسلمين، محمدحسين فلاحزاده كه بيش از دو دهه در آيين حج شركت كرده و با فتاواى فقهاى بزرگ از گذشته تا كنون درباره مسائل حج آشنا شده، فهرست مهمترين پرسشهاى زائران را در مدينه و مكه چنين عرضه كرده است:
نيابت افرادى كه معذورند؛ مانند كسى كه نمازش صحيح نيست و به نيابت از ديگرى آمده است؛
نيابت افرادى كه با فيش ميّت به حج آمدهاند و خودشان مستطيعند يا شبهه استطاعت دارد.
شك در طواف؛
نقص و اضافه و خلل در طواف، مثل هُل خوردن و برگشتن شانه از مدار كعبه؛
بيرون رفتن از مكه (اختيارى مانند خدَمه كه بايد به عرفات و منا بروند يا غير اختيارى مانند اينكه ماشين از منا بگذرد)؛
آيا جبل النور، جبل ثور و منا از مكه بيرونند؛
مشكلات بانوان مانند قرص خوردن براى جلوگيرى از حيض و ديگر مسائل دوران قعود؛
تمام يا شكسته بودن نماز در عرفات، مشعر و منا؛
شك در شمار ريگهاى جمره در رمى؛
نيابت در رمى؛ مانند كسانى كه هنگام انبوهى جمعيت بدانجا رفته و به ديگرى نيابت داده، اما بعد دريافتهاند كه وقت خلوتى نيز وجود داشته است؛
شك در اشواط طواف و خلل در طواف و سعى در عمره تمتع؛
به جاى آوردن عمره مفرده پس از اعمال حج براى كسانى كه عمره تمتع را در ذىالحجه گزاردهاند.
در سال 88، 51 كتاب در اين مركز به چاپ رسيده و سيزده كتاب در دست چاپ و 68 كتاب در روند ساماندهى قرار گرفته است. 166 طرح پژوهشى در گردونه انعقاد قرارداد يا تهيه و بررسى طرحنامه جاى گرفتهاند كه شمار آنها در قالب بخشهاى گوناگون بدين شرح است:
گروه كودك و نوجوان، هجده جلد؛
گروه ترجمه، 21 جلد؛
گروه كلام و معارف،
گروه تاريخ و سيره، 33 جلد؛
گروه سياسى و اجتماعى، قرارداد درباره تأليف دو جلد كتاب و هفت طرح در دست بررسى و ارزيابى؛
گروه اخلاق و اسرار، 48 جلد؛
نشريات (فصلنامهها)، هفت شماره؛
سيزده تفاهمنامه و توافقنامه با مراكز آموزشى- پژوهشى و نهادها.
برگزارى آيين دعاى كميل در دو هفته؛
برگزارى يك نشست با نماينده ولى فقيه با كارگزاران حج؛
برگزارى چهارده نشست درباره مناسك حج؛
برگزارى 36 نشست عمومى با زائران در هتلها؛
برگزارى شش نشست همانديشى با روحانيان در قصرالدخيل؛
برگزارى چهارده نشست علمى صبحگاهى با مديريت اهلسنت؛
برگزارى پانزده نشست با حضور رابطان مدينه.
جداسازى و دستهبندى 48 بسته كتاب اهدايى، قرآن كريم، مفاتيح الجنان، ادعيه، آداب الحرمين، مناسك حج و ...؛
رفع مشكلات فنى رايانهها؛
گشايش كتابخانه پس از عمره تمتع (21/ 8/ 88) تا هنگام حركت براى اجراى مناسك حج (3/ 9/ 88)؛
عرضه كتابها در دو بخش چاپى و ديجيتالى به زبانهاى فارسى، عربى، انگليسى، فرانسوى و اردو و گردش آنها در چارچوب مطالعه، امانت و اهدا؛
ساماندهى لوحهاى فشرده بانك نرمافزارهاى اسلامى؛
مشاوره و راهنمايى سخنرانان و مداحان.
گفتنى است بر پايه دستور معاونت محترم آموزش و پژوهش، بخشى از كتابها در بخش امور بينالملل، امور روحانيان و شوراى استفتائات بعثه پخش شد.
امانت كتاب به كاركنان بعثه (67 نفر)، زائران ايرانى (150 نفر)، روحانيان، معينها و معينههاى كاروانها (86 نفر)؛
اهداى كتاب به زائران غير ايرانى (110 نفر) و زائران ايرانى مقيم كشورهاى خارجى مانند استراليا، امريكا، ايتاليا، كانادا (چهارده نفر)؛
عرضه خدمات رايانهاى به 65 نفر.
گفتنى است زائران غير ايرانى از كشورهاى پاكستان، افغانستان، عراق، عربستان، اردن، اندونزى، آذربايجان، نيجريه، ساحل عاج، هندوستان و لبناندر آيين حج شركت كردند.
كتابها بر پايه موضوعها فهرستنويسى شود و رمزينه (باركد) داشته باشد تا جستوجوى آنها آسانتر گردد؛
مُهر ويژهاى براى درج بر كتابها فراهم آيد تا مشكل گم شدن يا جابهجايى آنها از ميان برود؛
برنامههاى نرمافزارى و لوحهاى فشرده، در بخشهاى ويژه حافظه رايانه ذخيره و فهرستى از آنها براى استفاده آسان كاربران فراهم شود؛
نسخههاى كتابهاى كمشمار افزايش يابد؛
شمار كتابهايى مانند قرآن، مفاتيح، رساله و مناسك حج حضرت امام و مقام معظم رهبرى، افزايش يابد؛
به انگيزه پاسخگويى بهتر به زائران، سختافزار رايانهها بهينه شوند؛
جايگاه جغرافيايى كتابخانه گستردهتر شود؛
درباره امكانات و خدمات كتابخانه اطلاعرسانى شود.
فراهم آوردن چهار صفحه ميانى نشريه «زائر»؛
برگزارى نشست هماهنگى با معاون محترم اجرايى و گروه چاپ نشريه «زائر»؛
برگزارى نشست هماهنگى با مدير محترم اهلسنت درباره نشريه «زائر» اهلسنت؛
انتشار ويژهنامه تمتع؛
هماهنگى با سازمان حج و زيارت براى تهيه و توزيع نشريه حاجى سلام و پخش آن در پايان موسم حج هنگام بازگشت زائران؛
برگزارى نشست هماهنگى با معاون امور بينالملل براى تهيه نشريه «زائر» ويژه ايرانيان؛
برگزارى نشست هماهنگى براى تقويت پايگاه اينترنتى حج؛
تعيين و معرفى كارشناس مجرب فنى براى ساماندهى نشريات و پايگاه اينترنتى حج؛
تشكيل ستاد خبرى با حضور افراد مجرب؛
تهيه تفاهمنامه همكارى با رسانههايى كه در حج شركت كردند؛
هماهنگى براى گزينش و معرفى خبرنگاران رسانهها؛
برگزارى نشست هماهنگى با گروه خبرى صدا و سيما؛
هماهنگى براى حضور خبرنگاران در نشست ويژه صدا و سيما با نماينده ولى فقيه؛
هماهنگى با رئيس محترم هيئت پزشكى براى تهيه ويژهنامه آنفلوآنزاىِ «آ»؛
معرفى سه تن از استادان و كارشناسان حوزه ارتباطات براى همكارى با معاونت «مبنا»؛
هماهنگى براى افزايش خبرهاى توليدى پايگاه اينترنتى؛
فرستادن اخبار توليدى به رسانهها و پىگيرى براى انتشار آنها در مطبوعات؛
فرستادن كارتهاى شناسايى براى تأييد معاونتها.
گفتنى است با بررسى فراوان درباره برپايى سامانه پيام كوتاه در مديريت ارتباطات و اطلاعرسانى، شركت توانمندى براى اين كار گزينش و قراردادى در اين زمينه بسته شد.
و) واحد نظارت و ارزيابى
ابلاغ آييننامهها و سياستها به واحدهاى گوناگون درباره برگزارى دعاى كميل، آيين برائت از مشركان و ...)؛
نظارت محتوايى بر فعاليتهاى عوامل و ارزيابى عملكرد آنها؛
نظارت بر شعرها و مرثيهها مداحان در مناسبتهاى گوناگون؛
فراهم كردن متنهاى آغازين و پايانى آيينهاى دعاى كميل، ندبه، مراسم برائت از مشركان، دعاى عرفه و ...؛
فراهم كردن قطعنامه پايانى آيين برائت از مشركان و شعارهاى آن؛
تأمين منابع محتوايى تبليغات فرهنگى بعثه (شبكهاى از آيات، روايات، متون ادبى، سخنان بزرگان درباره حج و انتظار براى مجريان و تراكتهاى تبليغاتى)؛
ارزيابى عملكرد عوامل فرهنگى از ديد كيفى (فعاليت، اثرگذارى، تعاملات) با نگاه فرآيندى؛
پاسخگويى به واحدهاى نظارتى و ارزيابى بعثه؛
تهيه و تنظيم گزارش توصيفى، آمارى و تصويرى از عملكرد امور فرهنگى تبليغى.
ز) واحد دفتر و ارتباطات
برگزارى هفت نشست پيش از موسم حج در ايران براى همانديشى، تعامل و بازخوانى شرح وظايف مجريان؛
بررسى و پاسخگويى به درخواستهاى معاونتها و مديريتها از امور فرهنگى تبليغى؛
پىگيرى پيش از 35 درخواست فرهنگى- تبليغى كاروانهاى بيرون از بعثه؛
شركت در بيش از پنجاه نشست داخلى در ايران و موسم حج با عنوان دبير؛
پىگيرى مصوبههاى نشستها و اطلاعرسانى درباره مصوبات اجرا نشده؛
پىگيرى كارهاى مرتبط با فرستادن اعضاى گروه؛
پاسخگويى حضورى و تلفنى به بيش از 270 نفر از اعضاى معاونتها و كاروانها؛
پخش نشريه «زائر» در واحدهاى گوناگون بعثه و ستاد.
ح) واحد تبليغات و توليدات هنرى
طراحى و ساخت جايگاههاى ويژه برگزارى آيين رسمى بعثه مقام معظم رهبرى با استفاده از نمادها و حجمهاى متناسب با موقعيت جلسات مكه مكرمه و مدينه منوره؛
طراحى و ساخت نمادهاى حجمى ايستاده به انگيزه فضاسازى طبقات محل استقرار بخش ادارى بعثه و ستاد؛
طراحى و ساخت پردههاى نيمه حجمى با محتواى حج و انتظار و پردههاى خوشآمدگويى به مسئولان و زائران؛
طراحى و ساخت پردههايى براى اطلاعرسانى، ارشاد و ويژه نشريه «زائر»؛
آمادهسازى جايگاه همايشها در محل تالار اجتماعات و تبليغات محيطى؛
عرضه خدمات تبليغى به واحدها و نهادهاى وابسته به بعثه مقام معظم رهبرى در زمينه آمادهسازى و ساخت و توليد؛
اجراى كارهاى تبليغى بعثه، نصب پلاكارد، تراكت، بنر و روزنامه «زائر» در ساختمان بعثه و جايگاه همايشها در مدينه و مكه در مناسبتهاى گوناگون؛
پخش كالاهاى تبليغاتى در منطقههاى سه گانه مدينه و نُه گانه مكه؛
طراحى و ساخت جايگاههاى سيار براى برگزارى آيين عرفات و منا و عيد قربان؛
ساماندهى شعارهاى آيين برائت از مشركان در قالب آويز به زبانهاى انگليسى، عربى، فارسى و تركى و پخش آنها ميان كاروانها؛
طراحى و تبليغات همايشهاى مكه و مدينه؛
بازسازى كارهاى هنرى سال گذشته و بهرهگيرى مناسب از آنها؛
پخش كتابهاى دعا (كميل، ندبه و عرفه)؛
طراحى و نصب بنرهاى پشت صحنه همايشها.
ط) واحد قاريان
تنظيم جدول برنامه تلاوت قاريان در همايشهاى بعثه و كاروانها؛
هماهنگى با قارى براى اجرا در آيينهاى كاروانهاى ايرانى و غير ايرانى؛
برپايى حلقههاى قرآنى در مسجد النبى؛
برگزارى محفلهاى «انس با قرآن» در مسجد الحرام؛
اجراى تلاوت در كاروانهاى غير ايرانى و همايشها؛
گزينش آيات مناسب براى هر نشست با توجه به وضع مكان و زمان؛
اجراى تلاوت و گفتن اذان پيش از نماز ظهر و مغرب در مسجد شيعيان مدينه و هتل «دار هادى»؛
برگزارى نشستهاى «انس با قرآن» در مكه و مدينه با حضور كاروانهاى ايرانى و غير ايرانى و اجراى تلاوت، برنامه حفظ قرآن و ابتهال؛
تنظيم جدول اجراى گروه همخوانى در همايشها؛
همخوانى در مكانهاى مذهبى مانند غار حراء و كوه احد.
ى) واحد مراسم و جلسات
فراهم آوردن فهرست جامع و جدول زمانبندى همايشها و نشستهاى بعثه مقام معظم رهبرى بر پايه اطلاعات معاونتها و مديريتهاى بعثه در مدينه منوره و مكه مكرمه؛
ساماندهى برنامه خواهران مبلغه و هماهنگى با بخشهاى گوناگون براى فرستادن آنان؛
فراهم آوردن جدول زمانى برنامههاى دعاى كميل، ندبه، عرفه و آل ياسين؛
فراهم آوردن جدول جلسات آموزش مناسك عمره تمتع و حج تمتع در مدينه و مكه؛
فراهم آوردن جدول جلسات انس و معرفت در كاروانها؛
فراهم آوردن گروه مداحان و مجريان با تجربه و موفق و بهرهگيرى از آنان در برنامهها و همايشهاى بعثه مقام معظم رهبرى و كاروانها؛
گزينش شعرها شايسته براى اجرا در مناسبتهاى گوناگون؛
برگزارى نشستهاى هماهنگى مداحان؛
هماهنگى با معاونت آموزش و پژوهش و امور روحانيان براى گزينش سخنران؛
هماهنگى با مداحان براى حضور در كاروانهاى ايرانيان مقيم خارج و مداحى تركى براى ميهمانان معاونت بينالملل و كاروانهاى آذرىزبان؛
هماهنگى با معاونت اجرايى براى تأمين صوت، فيلمبردارى، صحنهآرايى و انتقال عوامل اجرايى مراسم در بخشهاى گوناگون داخل و خارج بعثه؛
ساماندهى اطلاعرسانى و تبليغات محيطى بعثه و هتلها درباره مناسبتها و برگزارى جلسات و آيينها؛
هماهنگى با مسئولان منطقههاى مكه و مدينه و مديران هتلها براى برگزارى نشستها؛
ارزشيابى آيينهاى برگزار شده پس از برگزارى نشستهاى هماهنگى ميان واحدهاى گوناگون امور فرهنگى- تبليغى؛
پىگيرى و برآوردن نيازهاى اجرايى و نيروى انسانى آيينهاى درخواستى معاونتها و مديريتها و كاروانها؛
برگزارى نشستهاى گوناگون براى توجيه همكاران در برنامههاى ويژه مانند آيين دعاى كميل كنار قبرستان بقيع، آيين برائت از مشركان و دعاى عرفه در عرفات.
ك) واحد پشتيبانى
دريافت كالاهاى درخواستى از معاونت اجرايى و سپردن آنها به ديگر واحدها؛
خدمترسانى براى آمد و شد افراد در روند اجراى آيينها؛
پىگيرى و برآوردن امكانات واحدهاى گوناگون.
اعلام نام روحانيان و خانمهاى معينه و آقايان مُعين داراى شروط اعزام به كاروانهاى حج 88، بر پايه مقررات و تعيين فرصت زمانى مشخص براى اعلام آمادگى آنان؛
تعيين مواد و متون آموزشى براى اجراى دوره آموزش تكميلى به روحانيان، معين و معينههاى فرستاده (اسفندماه 1387)؛
تنظيم برنامه زمانبندى و طراحى فرايند اجراى دوره آموزش تكميلى از تهيه متون و منابع و ارسال آنها براى روحانيان و معينو معينهها و تدوين پرسشهاى آزمون تا تشكيل «كميته طراحى سؤالات»،
برنامهريزى براى برگزارى همايشهاى منطقهاى روحانيان و تعيين اولويتها و سياستها در اينباره؛
برگزارى نشست توجيهى براى مسئولان دفترهاى نمايندگى بعثه در منطقهها درباره مسائلى مانند فرستادن روحانيان، برگزارى همايشها و ...؛
برگزارى نشست آموزشى- توجيهى ويژه كاركنان دفترهاى امور روحانيان در
منطقهها درباره سامانه حج 88؛
اجراى هفتاد درصد برنامههاى آيين حج 88 در پايگاه اينترنتى جديد معاونت؛
تعيين رابطان حج تمتع و برگزارى نشستهاى توجيهى براى آنان؛
تعيين موضوع همايش منطقهها بر پايه نظرخواهى از آنها و تعيين سخنرانان و اعزام آنان؛
برگزارى پنج همايش منطقهاى در فارس، اصفهان، تهران، قم و مشهد؛
تهيه و تدوين و چاپ منتخب مناسك حج براى آموزش تكميلى؛
تهيه و تدوين و نشر دفترچه راهنماى روحانيان، معين و معينهها؛
ارسال پنج عنوان كتاب براى 1050 تن از روحانيان، معين و معينهها (تيرماه 88)؛
تهيه راهنماى استانداردسازى پرسشهاى چهارگزينهاى براى طراحى سؤالات آموزش تكميلى با برگزارى سه نشست تخصصى با اساتيد و صاحبنظران در اينباره؛
طراحى سؤالات در كميتههاى علمى- تخصصى بر پايه الگو (استانداردهاى) تعريفشده و بازنگرى و ويرايش و انتخاب سؤالات از مجموعه سؤالات طراحىشده در كميته آزمون؛
تهيه و تدوين و نشر سه دفترچه سؤالات آزمون مركب از دو دفترچه 160 سؤالى و يك دفترچه 220 سؤالى و ارسال دفترچه آزمون براى روحانيان، معين و معينهها (نيمه دوم شهريورماه)؛
نامنويسى داوطلبان شركت در آزمون الكترونيك و ارسال دفترچه آزمون ويژه با 220 سؤال؛
برگزارى آزمون الكترونيكى و غيرحضورى براى 772 نفر؛
دريافت پاسخنامهها و تصحيح و ثبت نمرات و تعيين نفرات برتر؛
برگزارى همايش سراسرى روحانيان و تحويل دفترچه مراقبت اعمال و سه عنوان كتاب تهيهشده و گزيده مناسك و نشريه به شركتكنندگان؛
تهيه و تدوين و نشر كتاب آزموده شماره 11 با موضوع تجربههاى روحانيان در حج 87؛
دريافت كتابها و لوحهاى فشرده توليد شده در معاونت آموزش و پژوهش و بهرهگيرى از آنها در آموزشها و تحويل تعدادى از آنها به روحانيان؛
برگزارى دو نشست درباره احكام و مناسك ويژه معينهها در تهران و قم براى همه معينههاى حج تمتع 88؛
دريافت و ارسال سه لوح فشرده و سه عنوان كتاب از معاونت آموزش و پژوهشبراى روحانيان، معينو معينهها؛
تهيه و تدوين ويژهنامه حج براى روحانيان در كاروانها به انگيزه روزآمد كردن اطلاعات بهويژه با روىكرد شعار حج 88 (حج و انتظار)؛
پاسداشت ديدگاههاى برتر درباره آموزش تكميلى حج 88؛
بازنگرى وظايف فرهنگى، تبليغى كاروان و اصلاح وظائف تفصيلى كارهاى روحانى، معين و معينه؛
بازنگرى دفتر «كنترل اعمال» و اصلاح آن با توجه به سال اصلاح الگوى مصرف.
معاون امور روحانيان بعثه همراه با گروهى از مسئولان اين معاونت، در آستانه هنگامه فرستادن حجاج ايرانى به حج تمتع، با مراجع عظام تقليد ديدار و گفتوگو كردند. حضرت آيتالله مكارم شيرازى در اين ديدار به تشديد تحركات فكرى و فرهنگى وهابيان در جهان اسلام اشاره كرد و گفت: بايد براى مقابله با اين شبههافكنىها، روحانيان كاروانهاى حج و عمره از جهت علمى ارتقا يابند و براى هر شبههاى، پاسخ مستدل و قوى عرضه كنند. وى با تأكيد بر روش تهاجمى در برابر شبههافكنىها افزود: بايد در كنار دفاع از تشيع، از روش تهاجم نيز استفاده كنيم. خود
من هم در اين زمينه كارهايى انجام دادهام كه تهيه جزوات مختلف پاسخگويى به شبهات و طرح برخى سؤالات كليدى از آنهاست. حضرت آيتالله مكارم شيرازى، دانستن زبان عربى را براى موفقيت روحانيان كاروانها در كار تبليغ ناگزير دانست و گفت: افزون بر زبان عربى، برخى از آموزشهاى مرتبط با وظايف روحانيان در كاروانها، تأثيرگذارى روحانيان را تا افزايش خواهد داد.
همچنين حضرت آيتالله نورى همدانى در ديدار شمارى از مسئولان معاونت امور روحانيان بعثه با اشاره به اهميت فعاليت روحانيان كاروانهاى حج و عمره گفت: روحانيان كاروانها بايد با سرمايه علمى، آگاهى و بصيرت وارد عرصه خدمترسانى به زائران شوند و افزون بر بالا بردن سطح علمى خود، اصول اخلاقى را در برخورد با زائر فراموش نكنند. وى از كوششها و فعاليتهاى همه روحانيان كاروانهاى حج و عمره سپاسگزارى كرد.
حضرت آيتالله صافى گلپايگانى نيز آموزش و اطلاعرسانى را درباره آخرين فتاوا و نظرات مراجع عظام تقليد ضرورى دانست و بر تبليغات برنامهريزى شده مخالفان تأكيد كرد و خواستار برنامهريزى منظم براى پاسخگويى به اين شبهات شد و افزود: وقت آن رسيده است كه در حوزه علميه قم مؤسسهاى تخصصى براى شناسايى شبهات وهابيت و پاسخگويى دقيق و سريع به آنها ايجاد شود. روحانيان كاروانها بايد با بصيرت و آگاهى و با استفاده از سرمايه علمى وارد عمل شوند. همچنين رعايت اخلاق و برخورد متناسب با نيازهاى مخاطبان، از ديگر كارهاى روحانيان كاروانهاست.
اين مرجع تقليد با اشاره به اهميت مسئله حجاب گفت: لازم است حجاج و زائران ايرانى در كشورهاى گوناگون اسلامى بيش از پيش به مسئله حجاب توجه كنند؛ زيرا خواهران ما نمايندگان تشيّع به شمار مىروند. بر پايه گزارشهاى موجود، وضع حجاب در چند سال اخير بهتر شده است، اما اين كافى نيست.
مسئولان معاونت امور روحانيان بعثه مقام معظم رهبرى همچنين با حجتالاسلام و المسلمين شهرستانى، نماينده آيت الله سيستانى در ايران ديدار و گفتوگو كردند و حجت الاسلام و المسلمين نواب، معاون امور روحانيان بعثه در اين ديدارها با شرحى درباره عملكرد اين معاونت، از نوآورىهاى اين معاونت در عرضه خدمات آموزشى به روحانيان كاروانها خبر داد.
حجتالاسلام و المسلمين سيد عبدالفتاح نواب، معاون امور روحانيان بعثه از فرستادن 772 روحانى همراه با كاروانهاى زائران ايرانى داخل و خارج از كشور به حج 88 خبر داد و با اشاره به سفر زائران «مدينه قبل» افزود: 352 كاروان از زائران ايرانى پيش از آغاز مناسك حج به مدينه مىآيند و 99 كاروان نيز «مدينه بعد» خواهند بود كه با هر يك از اين كاروانها يك روحانى فرستاده شده است. افزون بر اين 22 كاروان نيز از خارج از كشور به عربستان فرستاده مىشوند كه آنان را نيز روحانيان همراهى مىكنند. همچنين اين معاونت، روحانيانى براى اعضاى هيئت پزشكى، كاركنان آشپزخانهها و ذابحان در نظر گرفته است. وى هدف تشكيل معاونت امور روحانيان را در سازمان حج و زيارت، راهنمايى زائران دانست و گفت: اين معاونت در هر سال كمابيش بيست هزار كاروان را به عربستان، عراق و سوريه مىفرستد كه با هر كاروان يك روحانى همراه است.
معاون امور روحانيان بعثه به نظارت بر عملكرد روحانيان اشاره كرد و افزود: عملكرد روحانيان كاروانها در محورهاى گوناگون هر سال بررسى مىشود و چنانچه روحانى بر اثر ناتوانى جسمى كارايى نداشته باشد، از او در قالب مشاور بهره خواهيم گرفت. وى با اشاره به اختلاف ميان روحانيان و مديران كاروانها گفت: براى رفع اين مشكل شرح وظايف آنان را مشخص كردهايم تا در كار يكديگر دخالت نكنند.
رابطان فعال در معاونت امور روحانيان كه عهدهدار بازرسى و ارزيابى فعاليت روحانيان در كاروانهاى حج به شمار مىروند، با نماينده رهبرى ديدار كردند. حجتالاسلام والمسلمين نواب، معاون امور روحانيان بعثه، در اين ديدار از فعاليت رابطان براى نظارت بر كار روحانيان كاروانها گزارش داد. به گفته وى دوازده رابط به مدينه و چهار نفر به مكه فرستاده شدهاند و بنابراين، شانزده رابط در مكه معظمه اين مسئوليت را بر عهده خواهند داشت. آقاى نواب از گزارش روزانه رابطان در چهار بخش «فرهنگى»، «معنوى»، «امور روحانيان» و «امور اجرايى» و از راهاندازى نمايندگى بعثه رهبرى در نقاط مختلف مدينه و مكه خبر داد.
دو تن از مسئولان مناطق سه گانه مدينه منوره نيز با سپاسگزارى از اين كار فوائد زير را براى آن برشمردند:
حضور نمايندگانى از بعثه مقام معظم رهبرى در ميان زائران به انگيزه ارتباط بيشتر با آنان؛
دسترس آسان مديران و روحانيان كاروانها و زائران به نمايندگى؛
آشنا شدن زائران مراجعه كننده به نمايندگىها با فعاليتهاى بعثه.
سرپرست حجاج ايرانى نيز با پشتيبانى از اين كار يادآور شد كه رفتن به مناطق سبب قطع ارتباط روحانيان كاروانها با بعثه رهبر معظم انقلاب نشود. برخى از رابطان نيز به نمايندگى از زائران، براى برگزارى نيكوى آيين دعاى كميل در كنار حرم نبوى و قبرستان بقيع از مسئولان بعثه سپاسگزارى كردند. آقاى رىشهرى برگزارى آيين دعا را در مدينه منوره، از عنايات حضرت زهرا (س) دانست و گفت: هر چند اين كار به ظاهر برگزارى دعاست، با توجه به وضع اين سرزمين و سختگيرىهايى كه صورتمىگيرد و اتهامات ناروايى كه به شيعيان مىزنند، برگزارى اين دعا با درونمايه بسيار عالى و با حضور دهها
هزار زائر، بدون اينكه بدخواهان بتوانند كوچكترين اشكالى به كلمهاى از اين دعا بگيرند، بسيار مهم است و عظمت تشيع را در اين سرزمين نمايان مىكند.
دريافت و ثبت برگه اعلام ورود روحانيان، معين و معينههاى كاروان ثبت اطلاعات آنان در رايانه و عرضه برگههاى ارزيابى به رابطان؛
برگزارى نشستهاى روزانه رابطان «مدينه قبل» از 14/ 8/ 1388 تا 27/ 8/ 88؛
تنظيم صورتجلسات رابطان و عرضه آنها به صورت روزانه به نماينده محترم ولىفقيه؛
برگزارى سه گردهمآيى و همانديشى روحانيان و معينها با موضوعات «تبليغات در كاروانها»، «شيوههاى مصونسازى زائران در برابر تبليغات وهابيون» و «راههاى كاهش اضطراب در زائران» از سيزدهم تا هجدهم آبان؛
برگزارى نشستهاى روزانه همانديشى از 19/ 8/ 88 در دفترهاى منطقهاى بعثه؛
برگزارى زيارت و بازديد از اماكن مذهبى و تاريخى در مدينه منوره از دهم تا بيستم آبان براى شانزده گروه از روحانيان، معين و معينهها و اعضاى ستاد و بعثه و ستاد پزشكى روحانيان اهلسنت و دانشآموختگان كاروانها؛
برگزارى نشستهاى پرسش و پاسخ درباره مناسك از دوازدهم تا بيستم آبان با حضور روحانيان و معينها و حجج اسلام آقايان رضايى و مؤمن و دهها تن از روحانيان و معينها؛
برگزارى همايش معينهها (دو نشست با حضور معينهها به انگيزه هماهنگى فعاليتها و انتظامات دعاى كميل)؛
برگزارى 68 سخنرانى براى خانمهاى زائران در كاروان با اولويت كاروانهاى
بدون معينه با حضور خواهران مبلغ واحد خواهران معاونت امور روحانيان؛
عرضه سيمكارت به همه روحانيان، معين و معينهها به انگيزه آسانسازى ارتباط رابطان و بعثه با آنان؛
پاسخگويى به روحانيان، معين و معينهها در مدينه؛
آوردن روحانيان جايگزين براى كاروانهايى كه روحانيان آنان به مشكل يا آسيبى دچار شدند؛
برگزارى نشستهاى پاسخ به پرسشها در مناطق؛
اداره كاروانهاى فرستاده به مناطق براى بازديد از اماكن زيارتى و تاريخى؛
اداره دفتر نمايندگى بعثه در مناطق مدينه منوره به همت روحانيان ذخيره.
همايش روحانيان به همت معاونت امور روحانيان بعثه، در مكه مكرمه برگزار شد. حجتالاسلام و المسلمين نواب با اشاره به حساس بودن وضع حج 88 از روحانيان خواست كه در نظارت بر اعمال و مناسك حجاج و حضور در مسجدالحرام و مسجدالنبى و رفتار حاجيان ايرانى هوشيار باشند تا مشكلى در خدمتگزارى به آنان پيش نيايد. معاون امور روحانيان بعثه بر تبليغ چهره به چهره روحانيان كاروانها تأكيد كرد و در پاسخ به پرسشهاى روحانيان كاروانها درباره برگزارى نماز جماعت در هتلهاى كاروانهاى زائران گفت: بر پايه فتواى امام خمينى اين كار ممنوع است و در پاسخ به پرسش از بازديد زائران از غارهاى حرا و ثور و منا افزود: كارشناسان، آنها را جزئى از مكه دانستهاند و بردن زائران بدانجا بعد از اجراى مناسك عمره تمتع مانعى ندارد، اما به هر روى بايد به نظرات مراجع عظام در اينباره توجه كرد.
حجتالاسلام و المسلمين مهدوى نيز در اين گردهمآيى بزرگ، از تحولات پيش آمده در معاونت بينالملل بعثه مانند ديگر بخشهاى آن خبر داد و انتقال پيام
اسلام را به زائران غير ايرانى بيتالله الحرام، رسالت اين معاونت خواند. وى با اشاره به وجود انگيزه كافى در روحانيان محترم براى ارشاد و راهنمايى زائران، از آنان درخواست كرد در صورت ايجاد ارتباط با زائران غير ايرانى گزارش آن را به اين معاونت بفرستند.
آقاى مهدوى فعاليت فرهنگى افراد تحصيلكرده كاروانها را تنها بر پايه سياست بعثه و با نظارت روحانيان كاروانها مجاز دانست.
حجتالاسلام و المسلمين قاضى عسكر نيز در اين همايش به شرح بخشى از فعاليتهاى آموزشى، تحقيقاتى و فرهنگى معاونت معاونت آموزش و پژوهش پرداخت و از حذف برخى از كارهاى ناسودمند و جايگزين كردن كارهاى ماندگار و نافع خبر داد و گفت: طراحى و تدوين لوح فشره كتابها، لوح فشرده «مسافر قبله» براى آموزش سمعى- بصرى زائران، لوح فشرده «بيراهه» براى پاسخگويى به شبهات مطرح شده، لوح فشرده «كتابخانه ديجيتالى»، لوح فشرده «نرمافزار تلفن همراه» و لوح فشرده «تجربيات گذشته» و لوح فشرده «الگوها» براى استفاده در كارهاى تبليغى، شمارى از كارهاى اين معاونت است.
معاون آموزش و پژوهش بعثه، همچنين به چاپ قرآن چهار رنگ و زيبا در قطع رقعى (صد هزار نسخه)، گلچين احاديث با ترجمه فارسى، كلمات امام خمينى و رهبرى و نگارش آنها به صورت بَنر به انگيزه ايجاد فضاى معنوى و تبليغى در هتلها و انتقال مفاهيم ارزشمند به ذهن زائران اشاره كرد و از برپايى گروه ارشاد در كاروانها براى كمك به روحانيان سخن گفت.
حجتالاسلام و المسلمين عرب، چهارمين سخنران اين نشست در گزارش كوتاهى از فعاليت مديريتهاى برنامهريزى، ارزشيابى، نظارت و بازرسى در معاونت «مبنا»، از كسب رتبه برتر روحانيان كاروانها در مدينه و مكه در نظرسنجىها بر پايه گزارش بازرسان اين معاونت خبر داد و از روحانيان كاروانها در اينباره سپاسگزارى كرد.
وى با عرضه آمار نظرسنجىها در زمينههاى گوناگون مانند رعايت شئون روحانيت، مردمدارى و حسن معاشرت، ميزان موفقيت، تعليم احكام و مناسك، تسلط در معرفى مكانها، همراهى با زائران و نفوذ معنوى، نتيجههاى آمارگيرى را معنادار توصيف كرد و مهمترين مسئله را توانمندى شايسته و اطلاعات گسترده روحانيان دانست و در پايان خواستار استفاده بهينه از ابزارهاى نو به انگيزه خدمترسانى بهتر و بيشتر به زائران خانه خدا شد.
آقاى امينيان، معاون سازمان حج و زيارت نيز در توضيح علت كاهش سهميه زائران ايرانى در سال 88 گفت: از تعطيلى كامل تا برقرارى كامل حج، در حوزههاى مختلف اختلاف نظر بود. سازمان حج براى اعزام حجاج با همه گنجايش خود آمادگى داشت بهويژه كه از نظر مسكن و جهات ديگر هزينهها صرف شده بود و كاهش آمار به ضرر سازمان بود. سرانجام با دستور رهبرى در هيئت دولت بحث و چنين تصميم گرفته شد كه به انگيزه كاهش ابتلا به بيمارى از سفر افراد سالخورده و بيمار جلوگيرى شود؛ زيرا بيمارى بسيار آسيبزا توصيف مىشد.
وى در دنباله سخنان خود از افزايش سرانه مسكن زوار از چهار متر به پنج متر، كاهش ظرفيت اتاقها از هشت نفر به پنج نفر، فراهم آوردن امكانات كافى پزشكى براى مقابله با اين بيمارى و اختصاص يك ساختمان و يك اتاق در هر هتل براى بسترى كردن بيماران احتمالى در سال 88 خبر داد.
وى از امتيازات آشپزخانه متمركز در سالهاى اخير نيز سخن گفت و روحانيانى را كه در اين زمينه ابهاماتى دارند، بدانجا فراخواند تا از نزديك درباره روند پخت غذا در اين آشپزخانه آگاه شوند و از آنجا بازديد كنند. وى همچنين از تصميم كشورهاى ديگر براى بهرهگيرى از اين تجزيه موفق سازمان حج و زيارت ايران خبر داد. معاون سازمان حج و زيارت به پرسشهاى روحانيان درباره مشكلات حمل و نقل زائران به
مسجدالحرام و افزايش زمان سفر برخى از كاروانها و تأخير در بازگشت به ايران توضيحاتى عرضه كرد و اين مشكل را به فرودگاه جدّه منسوب دانست.
سه مرحله اصلى در فرآيند مديريت راهبردى تعريف ميشود: برنامهريزى براى آينده و پس از آن اجراى برنامهها، ارزيابى يا ارزشيابى و ضبط و مهار كارهاى صورت گرفته. در مرحله پايانى بايد فاصله ميان برنامهها و آنچه در بيرون رخ داده است، به دقت استخراج و راهكارهايى براى انطباق برنامهها و كارها عرضه شود تا برنامهها اصلاح شوند يا فرآيند اجرا بهينه گردد. با توجه به اين انديشه راهُبردى، ساختار حوزه نمايندگى ولى فقيه در امور حج و زيارت تغيير كرد (سال 1386) و در ساختار جديد معاونت برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى وظيفه برنامهريزى بعثه و نظارت بر عملكرد بعثه و سازمان حج و زيارت در آن گنجانده شد. اين معاونت با ادغام دفتر ارزشيابى و معاونت نظارت و بازرسى پيشين در يكديگر و افزوده شدن وظيفه برنامهريزى به فهرست وظايف آنها پاگرفته است.
اين معاونت اكنون چهار مديريت دارد: طرح و برنامه و فنآورى اطلاعات، ارزشيابى، نظارت ويژه و مديريت بازرسى و رسيدگى به شكايات. مهمترين خدمات هر يك از اين مديريتها بدين شرح عرضه مىشود:
پىگيرى و كمك به تدوين برنامههاى معاونتها و مديريتهاى بعثه؛
پىگيرى و كمك به تدوين بودجه معاونتها و مديريتهاى بعثه؛
پىگيرى و كمك به تدوين سازمان كار معاونتها و مديريتهاى بعثه؛
پىگيرى و كمك به تدوين برنامهها و نيازمنديهاى فنآورى اطلاعات معاونتها
و مديريتهاى بعثه؛
عرضه خدمات فنآورى اطلاعات به همه معاونتها و مديريتهاى بعثه.
نظارت بر كارهاى اجرايى سازمان حج و زيارت در حوزههاى مسكن، حمل و نقل، تغذيه و تداركات و بهداشت و درمان؛
گردآورى اطلاعات درباره حوزههاى چهارگانه ياد شده پيش از موسم و هنگام برگزارى آن؛
عرضه راهكارهاى اجرايى به انگيزه پشتيبانى از سازمان حج و زيارت؛
اجراى وظايف نظارتى در زمينه مسائل مالى سازمان (حسابرسى).
سركشى، بازديد و بازرسى از كاروانها هنگام برگزارى موسم و شناسايى مشكلات و مسائل اجرايى و فرهنگى زائران؛
انتقال و پىگيرى مسائل اجرايى به سازمان حج و زيارت؛
انتقال و پىگيرى مسائل فرهنگى موجود در كاروانها به بعثه.
بر پايه گزارشهاى عرضه شده و درونمايه نشستهاى تخصصى و مصاحبههاى فراوان خبرگان در اين زمينه، توجه بيشتر به شناسايى گنجايش گسترده حج، زمينهسازى به انگيزه بهرهمندى زائران از دوره حجگزارى و آمادهسازى زمينه براى بهرهمندى از فرصتهاى اين دوره در سطح امت اسلامى بهويژه جمهورى اسلامى ايران به همت مسئولان بعثه مقام معظم رهبرى، موضوعى انكارناشدنى است و اين موضوع با برنامهريزيهاى بهينه بلندمدت و روىكرد مخاطبمحورى، توجه به زائران بيتاللهالحرام و حرم شريف نبوى و تعامل هدفمند با سازمانهاى همكار به سامان خواهد رسيد.
واحد ارزشيابى كه پيش از 1386 مستقيم با نظارت نماينده محترم ولى فقيه كار مىكرد، اكنون در قالب مديريت به «مبنا» منتقل شده است. اين واحد در ساختار پيشين بعثه، از يك يا دو نفر براى اجراى وظيفه بررسى عملكرد مديران بعثه به صورت قضاوتى و ناسامانمند شكل گرفته بود، اما در ساختار تازه، وظايف آن بدين شرح است:
طراحى ابزارى مناسب براى ارزشيابى عملكرد بعثه؛
ارزشيابى عملكرد معاونتها و مديريتهاى بعثه هنگام برپايى موسم؛
نظارت بر اجراى درست برنامههاى بعثه؛
عرضه گزارش ارزشيابى بعثه همراه با راهكارهاى ويژه؛
ارزشيابى عملكرد مديران و كاركنان.
اين واحد در دوره برگزارى حج سىام نيز به كمك گروه ارزشيابى پيشين (1387) و با توجه به تأكيد معاون محترم برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى بر عدم اعزام تكرارى ارزشيابان، گروه تازهاى از همكاران پيشين بعثه گرد آورد و سرانجام ساختار سازمانى بخش ارزشيابى بعثه مقام معظم رهبرى در موسم حج 1388، در اين چارچوب جاى گرفت:
اين الگو بر اين فرض استوار است كه اهرمهاى فعاليت ورودى سامانه شمرده شده و نتايجى به دنبال آورده است. اين نتايج به درك نيازها و شناسايى انحرافات خواهد انجاميد كه اين امر خود يادگيرى را به دنبال مىآورد. هر يك از حوزههاى نهگانه اين الگو، شاخصها و هر يك از شاخصها متغيرهاى متفاوتى براى سنجش عملكرد دارد.
معاونت برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى براى نظارت بر عملكرد سازمان حج و زيارت، ساختار زير را به كار گرفته است:
بازرسان بعثه با توجه به اين سازماندهى، با حضور روزانه در كاروانهاى مستقر در مدينه منوره و مكه مكرمه، اطلاعات ميدانى را گردآورى ميكردند. اين كار به انگيزه ضبط و مهار رفتار سازمانى صورت مىگرفت. با حضور در كاروانها و شناسايى مشكلات موجود و تلاش فراوان براى حل آنها، تلاش شد كه وضع موجود بهتر شود. از سوى ديگر، با گردآورى اطلاعات ناظران ويژه و ارزشيابان در صحنه اصلى عمليات، امكان انجام تحليلهاى كلان فراهم گردد. به طور كلى هر يك از كاروانها در موسم حج 1388، دست كم سه بار مورد بازرسى قرار گرفت. از طرف ديگر ناظران ويژه با حضور در ستاد و مصاحبه با مسئولان، حضور در جلسات تخصصى و همچنين سركشى به آشپزخانهها، انبارها، درمانگاهها، ايستگاههاى حمل و نقل (درونشهرى و فرودگاهها) و هتلها، طيف ديگرى از اطلاعات را گردآورى ميكردند.
هر چند كاهش كمابيش چهل درصدى زائران و حذف زائران مسن و بيمار و شرايط خاص حج سال جارى بر رضايتمندى زائران تأثير مثبت گذاشته است، اما در مجموع عملكرد متوليان حج زمينه رضايتمندى كمابيش مطلوب زائران را فراهم كرده است. با وجود اينكه برنامههاى راهبردى بلندمدت و ميانمدت براى اداره زائران در حج تدوين و ابلاغ نشده، مديريت متمركز، يكسان بودن خدمات، توجه به رضايتمندى زائران و ...، از مهمترين سياستهايى بوده است كه مسئولان سازمان حج و زيارت بدانها توجه كردهاند. مهمترين كارهاى كه سازمان حج و زيارت در موسم حج 1388 بدانها پراخت، چنين گزارش مىشود:
سازماندهى زائران در 494 كاروان؛
برنامهريزى اعزام و اسكان شصت هزار زائر و كارگزار در سرزمين وحى در 52 ساختمان در مدينه منوره و 149 ساختمان در مكه؛
عرضه خدمات پزشكى و بهداشتى به زائران ايرانى به صورت متمركز (به صورت چند بيمارستان در مكه مكرمه و مدينه منوره و مطبهاى پزشكى) و غيرمتمركز (در كاروانها)؛
حمل و نقل و جابهجايى زائران در كشور عربستان (جده به سمت مدينه منوره، مدينه منوره به مكه مكرمه و مكه مكرمه به جده) با همكارى دو شركت حافل و تاسكو. شركت حافل شصت درصد زائران (37800 نفر) و شركت تاسكو، چهل درصد آنان (25200 نفر) را جابهجا كردند؛
به كارگيرى 350 دستگاه اتوبوس از جده به مكه شركت حافل و 150 دستگاه از شركت «تاسكو» و به كارگيرى 1306 دستگاه از مدينه به مكه از شركتهاى تاسكو و 380 دستگاه «قلّاب» براى انتقال بار زائران؛
سازماندهى زائران در ايام تشريق و عرضه خدمات بهينه به آنان؛
فراهم كردن خدمات تغذيه براى زائران ايرانى با همكارى دو آشپزخانه متمركز در مكه مكرمه و دو آشپزخانه متمركز در مدينه منوره؛
فراهم آوردن تداركات.
بر پايه گزارش نظارت ويژه و بازرسى بعثه، مهمترين توانمندىهاى عملكردى سازمان بدين شرح است:
پيشبينى براى شكستن انحصار، رعايت تشريفات انعقاد قراردادها و پيشبينى ضمانت اجرا در قراردادها؛
دادن قراردادها و چك ليست به مجريان؛
ايجاد سامانه رايانهاى برخط (on line)
براى ضبط و مهار وظايف به همت شركت بيمه و هيئت پزشكى ضرورى؛
بررسى كليه مقررات و دستورالعملهاى دولت عربستان در خصوص حج و خدمت رسانى به حجاج به ويژه آنهايى كه در توافقنامه انعقاد قراردادهاى مسكن، حمل
و نقل و تغذيه و تداركات و ... براى دفاع از حقوق زائران؛
تشكيل دفتر امور حقوقى و قراردادها به انگيزه انسجام كار از ديد محتوايى و نظرخواهى درباره قراردادها و انعقاد قرارداد و توافقنامه با حضور كارشناسان حقوقى صاحبنظر و استقرار سامانه جامع در اين باره؛
بازنگرى در اصلاح ساختارهاى مالى در چارچوب استانداردهاى حسابدارى مؤسسات غيرانتفاعى به منظور شفافيت امور مالى سازمان و استخراج بهاى تمام شده خدمات بهطور واقعى؛
تشكيل كميسيون بودجه عملياتى سال 1389 با تركيب كارشناسى مناسب و تهيه بودجه عملياتى سال؛
استفاده از تكنيك حسابرسى عملياتى يا حسابرسى جامع درباره فعاليتهاى سازمان؛
حسابرسى مستقل و استقرار حسابرس داخلى در سازمان؛
اصلاح مفاد آييننامه مالى و معاملاتى بودجه اختصاصى بر پايه شيوه رايج و خريد مواد تداركاتى بر پايه مذاكره؛
واگذارى كل عمليات خريد در ايران بر پايه قانونها و مقررات كشور به شركتى برخوردار از تجربه و تخصص لازم در زمينه خريد مواد تداركاتى به انگيزه برآوردن نياز سازمان؛
عرضه گزارش سازمان به حوزه نمايندگى ولى فقيه درباره رفع ضعف احتمالى و كارهاى صورت گرفته به انگيزه تقويت نظارت داخلى با توجه به گزارش مديريت حسابرس مستقل؛
تأمين مواد غذايى مرغوب (برنج، گوشت قرمز، مرغ منجمد، فيله مرغ و سبزىهاى منجمد)؛
توزيع كافى و مناسب مواد غير لبنى و پاسخگويى به درخواستهاى منطقى افزون
بر سرانه تعيين شده؛
بهبود نسبى وضع عمومى و تجهيز آشپزخانه «دخيل» در مدينه؛
استفاده از سامانه رايانهاى و تحت وب براى دريافت و اعلام آمار و عرضه گزارش؛
فعاليت مؤثر مسئولان بهداشت و پزشكان در آشپزخانه؛
دسترسى رايانهاى به اطلاعات و مشخصات عمومى ساختمانها؛
اجاره بخش فراوانى از هتلها در منطقه مركزى مكه و مدينه و كاهش عوارض منفى دورى از حرم مانند گم شدن زائران، تصادفات، نياز به حمل و نقل و ...، در سنجش با سالهاى گذشته؛
كاهش ساختمانهاى مشروط و مردود با توجه به كلّ ساختمانهاى اجاره شده در سنجش با روند سالهاى گذشته؛
تأسيس مديريت نظارت بر سلامت كاروانها و عملكرد پزشكان كاروان؛
وجود ساختار نرم افزارى ( PAD) براى اطلاع از وضعيت پزشكان كاروانها و نظارتهاى پزشكان ناظر؛
تهيه تلفن همراه براى همه پزشكان كاروانها و ارتباط سريع با آنان؛
تهيه اطلاعات سلامت زائران در ايران (پيش از سفر) و استفاده از آن در سفر؛
واگذارى بخشى از رفتارهاى بهداشتى و نظارت بر آنها در كاروانها، به پزشك كاروان؛
به كارگيرى مناسب سامانه ارجاع در پذيرش بيماران تخصصى در بيمارستان؛
داشتن شرح وظايف مدون حمل و نقل و استقرار يك باب دفتر براى اجراى وظايف در فرودگاه مدينه؛
مجهز بودن سيستم حمل و نقل به تجهيزات مخابراتى بىسيم و تلفن همراه؛
داشتن ارتباط نزديك و دوستانه با عوامل سعودى مستقر در فرودگاه؛
استاندارد كردن ساكها از نظر ابعاد و شكل ظاهرى؛
رضايتمندى زائران از كترينگ و پذيرايى و رفتار مهمانداران هواپيما؛
آشنايى رانندگان به راههاى جدّه- جحفه و جدّه- مكه؛
تردد بدون نقص فنى اتوبوسهاى تاسكو و حافل؛
نظم و نظافت خوب در سالنهاى عمومى فرودگاه و توجيه مناسب مديران و زائران كاروانها براى ورود و خروج.
بر پايه بررسيها و گزارشهاى ناظران ويژه و بازرسان، پيشنهاد شده است كه بندهاى زير در عملكرد سازمان حج و زيارت در صورت امكان تقويت شوند:
افزايش آشپزخانههاى پخت متمركز بهويژه در مكه و اصلاح آشپزخانههاى موجود؛
بررسى ميزان كالرى، ويتامين و مواد پروتئينى و املاح غذاى زائران در موسم حج با تن سنجى علمى و تطبيق و تنظيم برنامه غذايى مناسب با آن؛
توجه به پيشنهادهاى حقوقى و قراردادى با توجه به تأثير فراوان آنها در تداركات و تغذيه؛
اصلاح سامانه توزيع مواد ميان كاروانها و اجراى روش تحويل كالا در محل استقرار كاروان؛
پيشبينى و شناسائى تأمينكنندگان جايگزين در عربستان هنگامى كه تأمينكننده اصلى از اداى تعهدات خود ناتوان مىشود با تشكيل بانك اطلاعات درباره شركتهاى توانمند و خوشنام در اين زمينه؛
اصلاح وضع توزيع مواد لبنى؛
نظارت دقيق بر اوزان تعيين شده ماهى قزل آلا و مرغ منجمد؛
برگزارى همايش سالانه بينالمللى علمى- پژوهشى درباره سلامت زائران در مكه مكرمه؛
تأسيس مؤسسه علمى- پژوهشى بينالمللى با موضوع سلامت زائران بيتاللهالحرام و حرم نبوى؛
بررسى تأسيس يك بيمارستان ايرانى با سرمايهگذارى مشترك با عربستان سعودى يا كشورهاى اسلامى؛
بررسى هزينه اثربخشى خدمات سلامت در حج؛
انتقال بيمارستان به يكى از طبقات ساختمان جديد بعثه (دارهادى)؛
ايجاد مديريت آموزشى و پژوهشى مركز پزشكى حج؛
تهيه ساكهاى يكسان براى زائران با كيفيّت مناسب و انعطافپذير، مانند ساكهاى زائران كشور اندونزى؛
تأمين لباسهاى يكسان براى عوامل حمل و نقل در فرودگاهها؛
ايجاد زمينه لازم براى تفكيك جنسيتى زائران در ايستگاههاى «مظله» و «باب على»؛
برخورد مناسب و قانونى با شركتهاى حمل و نقلى كه به قرارداد خود با سازمان عمل نكردهاند؛
انعقاد قرارداد در بخشهاى گوناگون با حداقل سه شركت براى امكان جابهجايى هنگام بروز مشكل؛
انتخاب نوع كاميون حمل بار متناسب با ميزان و ابعاد بار زائران.
گروه ارزشيابى از آغاز سال با حضور در نشستهاى شوراى تخصصى معاونتها و مديريتها كوشيد كه عملكرد حوزههاى گوناگون را بررسى كند. از سوى ديگر بر پايه تصميم كارشناسان، هر يك از ارزشيابان، پيش از موسم حج تمتع، به انگيزه آشنايى بيشتر با كارهاى خود، دست كم يك بار به عتبات يا مكه (عمره مفرده) سفر كردند. اين تصميم در تسهيل ارزشيابى عملكرد حج تمتع بسيار كارساز بود. همچنين پيش از برگزارى موسم، گزارش آمادگى معاونتهاى بعثه، ارزشيابى كيفى برنامهها و عملكرد شوراهاى تخصصى نيز فراهم آمد. بخشهاى الگوى ارزشيابى كنونى بدين شرح گزارش مىشود:
اين بخش به چگونگى دستيابى رهبران به آرمان و مأموريت بعثه و آسانسازى دستيابى به آنها و ارزشهاى موفقيت بلندمدت مىپردازد و آنها را از طريق فعاليت و رفتار مناسب به كار ميگيرد و با همكارى شخصى، به ايجاد و به كارگيرى سامانه مديريت مطمئن مىشود.
اين بخش به بررسى برنامهريزى راهبُردى، برنامههاى بهبود مشاركت، ارتباط ميان برنامهريزى و جهتگيرى راهبردى بعثه، اندازهگرى اصلاح و بازنگرى برنامهها و ارزيابى شيوه گردش اطلاعات و سامانههاى اطلاعاتى مىپردازد.
در اين حوزه، مباحثى درباره مديريت نيروى انسانى فعال در بعثه مقام معظم رهبرى مطرح ميشود و براى بررسى آن معيارهايى عرضه مىكند.
اين بخش به بررسى مديريت منابع مالى و غير مالى بعثه و منابع مشترك با ديگر سازمانها ميپردازد.
اين بخش به بررسى چگونگى مديريت فرآيندها براى پشتيبانى از سوگيرى راهبُردى بعثه با تأكيد ويژه بر پيشگيرى به جاى درمان و بهبود مستمر بر پايه معيارهاى زير مىپردازد.
اين حوزه دربرگيرنده همه تحولات اعتقادى، ايمانى و اخلاقى زائران است.
در اين حوزه، مباحث مربوط به رضايت كاركنان و ارزيابى عملكرد نيروى انسانى فعال در بعثه مقام معظم رهبرى مطرح ميشود.
اين حوزه عرصههاى ملى و بينالمللى را در برمىگيرد.
در اين حوزه پىآمدهاى كليدى عملكردى بررسى مىشود. اين پىآمدها خود از فعاليت و مأموريتهاى اصلى معاونتها و مديريتهاى بعثه برمىآيند.
در موسم حج تمتع سال جارى، گروه ارزشيابى داراى بالاترين آمادگى بود و توانست بيش از 85% اطلاعات گردآورى كند. افزون بر وظايف سالهاى گذشته؛ يعنى گردآورى اطلاعات از معاونتها و مديريتها و كمك به تصميمسازى بهينه آنها در حين كار و ...، مهمترين كارهاى جديد انجام شده در اين حوزه در موسم حج 1388 چنين است:
پيش از موسم، آمادگى بعثه براى حضور در موسم حج بررسى شد و گزارشى به تفكيك معاونتها و مديريتهاى بعثه تدوين شد. اين كار با هدف عرضه بازخورد مناسب به بعثه پيش از موسم صورت گرفت و در آن مشكلات احتمالى و بالقوه شناسايى و به معاونتها و مديريتهاى بعثه اعلام شد.
گروه تخصصى ارزشيابى با گردآورى اطلاعات گوناگون از منابع متفاوت، گزارشهاى موضوعى مختلفى در دورههاى زمانى روزانه، سه روزه و هفتگى استخراج كردهاند كه راهگشاى تصميمگيرى مديريت ارشد بعثه بوده است. براى نمونه رضايتسنجى زائران درباره عملكرد بعثه و سازمان حج و زيارت به صورت روزانه سامان يافت. در اين گزارش، نظر زائران درباره چگونگى آيينهاى برگزار شده، بستههاى فرهنگى، دسترسى منابع پاسخگو به پرسشهاى شرعى، عملكرد نيروهاى بعثه در برگزارى دعاى كميل، عملكرد نيروهاى بعثه در توزيع نشريه «زائر» و شيوه دسترسى به آن، پاسخگويى و پيگيرى بازرسان بعثه بررسى شد. از سوى ديگر رضايت زائران از حوزههاى مختلف عملكردى سازمان حج و زيارت مانند حمل و نقل، مسكن، بهداشت و درمان و تغذيه و تداركات اندازهگيرى، اما به طور كلى دوازده گزارش موضوعى استخراج و به نماينده محترم ولى فقيه عرضه شد كه بيشتر آنها دستور ايشان را در آن زمينه به دنبال داشت. اين موضوعات چنيناند:
رضايتسنجى زائران به صورت روزانه؛
تحليل كارهاى فرهنگى- مذهبى به صورت روزانه؛
تحليل مراسم دعاى كميل به صورت هفتگى؛
تحليل موردى همايشهاى گوناگون (معاونت بينالملل و مديريت اهل سنت)؛
تحليل عملكرد كتابخانه به صورت هفتگى؛
تحليل عملكرد نشريه «زائر» به صورت هفتگى و ويژهنامههاى آن؛
تحليل عملكرد نشر مشعر؛
تحليل عملكرد پايگاه اينترنتى حج؛
تحليل عملكرد صدا و سيما در آيين حج 1388؛
تحليل عملكرد وهابيان به صورت سه روز يك بار؛
رضايتسنجى روحانيان اهل سنت؛
بررسى وضع كاروانهاى ايرانيان خارج از كشور.
گروه تخصصى ارزشيابى با همكارى ارزشيابان، بولتن خبرى بعثه را هر روز تدوين و آن را به نماينده محترم ولى فقيه عرضه مىكردند. اين بولتن مهمترين اطلاعات و موضوعات مرتبط را با موسم حج (عملكرد بعثه، سازمان حج، عملكرد كشور ميزبان و حتى ديگر كشورها) در برداشت و به صورت تحليلى- خبرى بدانها مىپرداخت و به عرضه دستورات در آن باره مىانجاميد. ارزيابى كمّى عملكرد همه معاونتها و مديريتهاى بعثه براى نخستين بار صورت گرفت؛ چنانكه امكان مقايسه معاونتها و مديريتهاى گوناگون بعثه فراهم آمد.
با توجه به اطلاعات گردآورى شده، نتيجه نهايى عملكرد حوزه نمايندگى ولى فقيه در حج 1388 در نمودار زير مىگنجد. بر پايه اطلاعات گردآورى شده، امتياز نهايى عملكرد بعثه معادل 74 يا «خوب» بوده است.
ميانگين امتياز عملكرد بعثه در هر يك از معيارهاى نهگانه چنين است:
امتياز نهايى عملكرد بعثه در معيارهاى نهگانه (نمودار تار عنكبوتى)
از زاويهاى ديگر امتياز نهايى عملكرد بعثه در معيارهاى نهگانه زير نمودار مىشود:
امتياز نهايى عملكرد بعثه در معيارهاى نهگانه
بر پايه ارزشيابى صورت گرفته، مهمترين توانمندىهاى بعثه در حج 1388 چنين است:
گسترش ارتباط گستردهتر با نخبگان حوزوى و هماهنگى با مراكز تخصصى حوزه علميه به منظور جذب روحانيان و معينههاى كاروانها؛
پيگيرى هدفمند ايجاد رشته تخصصى حج (سطح 3) در حوزه علميه؛
برگزارى كلاسهاى انتقال تجارب روحانيان؛
بالا بودن رضايت زائران از عملكرد روحانيان تحت تأثير فضاى معنوى حج؛
تدوين شرح وظايف هر يك از اعضاى شوراهاى فرهنگى و گروههاى ارشاد و تهيه فرمهاى گزارشگيرى مناسب؛
آمادهسازى به موقع فضاى كتابخانه، استقرار و قفسهبندى كتابها در مدينه؛
عرضه كتب به كاربران به صورت سى دى يا فلش در كتابخانه مدينه منوره؛
توان بسيار خوب شناسايى و برقرارى ارتباط با مسئولان بعثههاى ديگر كشورها؛
ديپلماسى فعال ارتباطات با كشورهاى هدف و ترغيب آنان به حضور در بعثه جمهورى اسلامى و زمينهسازى براى ملاقاتها به رغم محدوديت و سياست منزوى كردن ايران؛
توجه ويژه به اصلاح الگوى مصرف در بخش منابع و تخصيص صحيح منابع و صرفهجويى در هزينهها؛
به دست آوردن رضايت زائران با برگزارى دعاى كميل در چند نوبت؛
اعلام رضايت عوامل سعودى از نظم و همكارى ايرانيان در برگزارى مراسم در مقايسه با ديگر كشورها؛
نظارت مستمر داخلى بر عملكرد از طريق برگزارى جلسات تخصصى؛
سركشى به بيشتر كاروانهاى اهل سنت و دريافت گزارش كار از همه روحانيان كاروانهاى اهل سنت به طور منظم؛
برگزارى منظم و مستمر شوراى افتاى اهل سنت؛
توانمندى حرفهاى مدير سايت در كارهاى رايانهاى، نشر و خبر؛
عرضه مطالب سايت به چندين زبان؛
دريافت مجوز رسمى انتشار از كشور ميزبان (عربستان).
براى تقويت نقاطقوتو انجام بهتر وظايف، به موضوعات زير بايد بيشتر توجه شود:
بهبود و تقويت چرخه اطلاعات در سازمان بعثه و سازمان حج و سازمانهاى همكار بيرونى؛
بررسى و تبيين سازِ كارهاى مطمئن و همافزايى مسئوليتهاى بعثه و سازمانهاى همكار اثرگذار به انگيزه تقويت تعامل مجموعههاى همكار؛
تدوين برنامه راهبردى بعثه به انگيزه همراهسازى همه برنامههاى عملياتى بخشى؛
نهادينه كردن ارتباط با نخبگان حوزوى و دانشگاهى در عرصههاى گوناگون؛
كوشش در راهاندازى رشته مديريت حج به انگيزه توسعه و تربيت و پرورش حرفهاى مبلغ از طريق ايجاد مركز آموزش عالى تربيت مبلغ؛
تقويت اتاق فكر با بهرهگيرى از كارشناسان جامع و برخوردار از تجربه و خبرگى براى شناسايى ظرفيتهاى پنهان حج؛
تأكيد بر برگزارى نشستها و همايشهاى مربوط به حج با حضور نخبگان جهان اسلام؛
شناسايى ظرفيتهاى گسترده موجود در حج و توجه بيشتر به بهرهگيرى از اين ظرفيتها و پيگيرى و تأكيد بر سياستهاى تبليغى نظام مقدس جمهورى اسلامى از
طريق ظرفيتهاى ديگر كشورها و مليتها؛
آسيبشناسى نظام گزارشدهى در بعثه؛
مشكليابى زنجيره جذب، آموزش، بهكارگيرى و ارزيابى روحانيان و مبلغان؛
آسيبشناسى زنجيره تهيه محصولات فرهنگى در بعثه.
سؤال جناب حجتالاسلام و المسلمين آقاى محمدصادق عرب، براى ارزيابى و نظارت بر فعاليتهاى فرهنگى و اجرايى كارگزاران حج و مديران كاروانها چه تمهيداتى انديشيدهايد؟
جواب حيطه وظايف معاونت برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى به دو بخش اجرايى و فرهنگى تقسيم مىشود. دو مديريت در بازرسى و نظارت بر كارهاى رفاهى و اجرايى وجود دارد؛ يكى مديريت نظارت و حسابرسى كه وظيفه نظارتهاى تخصصى بر بخشهاى مختلف سازمان حج و زيارت را بر عهده دارد. مانند نظارت بر مسكن، حمل و نقل، تغذيه و تداركات، بهداشت و درمان، قراردادها و ... مديريت ديگر مربوط به بازرسى و رسيدگى به شكايات است كه بر كار عوامل مديريتى و خدماتى كاروانها نظارت دارد. بر اساس رهنمودهاى نماينده محترم ولى فقيه، مديران كاروانها افزون بر خدمترسانى در بخشهاى رفاهى و خدماتى، بستر و لوازم سختافزارى مسائل و كارهاى فرهنگى را فراهم مىكنند. در بخش فرهنگى نيز دو مديريت عهدهدار وظايفىاند؛ يكى مديريت طرح و برنامه و ديگرى مديريت ارزشيابى. در مديريت ارزشيابى كمابيش همه معاونتهاى بعثه و مديريتهاى مستقل و محصول كار هر يك از معاونتها، برپايه الگوى ارزشيابى علمى ارزيابى مىشوند و در مسير اين ارزيابى اگر بهبود لازم باشد، سازوكار آن طراحى مىشود تا در سال بعد سطح كيفى برنامهها ارتقا يابد.
در مديريت طرح و برنامه، اين بستر هم در بخش اجرايى و هم فرهنگى از طريق شوراهاى تخصصى و كمكگيرى از نخبگان كاروانها فراهم شده است تا هر سال چند گام به جلو برود.
سؤال با توجه به تمهيدات گستردهاى كه در نظر گرفته شده، امسال چه تغييراتى نسبت به سالهاى گذشته داشتيد؟
جواب امسال در كل ساختار كاروانها و تشيكلات ما تغييرات اساسى صورت گرفته است. امسال به اين جمعبندى رسيديم كه در مناطق ستادى مكه و مدينه افرادى به عنوان نمايندگان بعثه حضور داشته باشند و كليه كارهاى مربوط را پىگيرى كنند. اين باعث مىشود كه تصميمگيرىها خيلى سريعتر صورت پذيرد.
سؤال برنامههاى معاونت برنامهريزى سازمان حج و زيارت براى اصلاح الگوى مصرف چيست؟
جواب مقام معظم رهبرى در سالهاى پيش نيز بحث صرفهجويى اشاره كردهاند و ما از دو سال گذشته بر اين پايه كار مىكرديم كه هرگاه امكان صرفهجويى و استفاده بهينه وجود داشت، دربارهاش كوتاهى نكنيم. همه كارهاى حوزه نمايندگى ولى فقيه را برپايه اين برنامه محورى و محصول كار استوار كرديم. با اين روش نتيجه عملكرد هر بخشى با توجه به هزينهها شفاف مىشود. از سوى ديگر، هر كارى را كه مىشد با ابزار نو و رايانه انجام داد، جايگزين نيروى انسانى كرديم كه اين خود در بخشهاى مختلفى به صرفهجويى انجاميد.
نيازسنجى نيز از ديگر كارهاى ما در اين زمينه است؛ يعنى به همان مقدارى كه امكانات و نيرو نياز داريم، از آن بهره مىگيريم.
معاونت برنامهريزى، نظارت و ارزشيابى علمكرد بعثه مقام معظم رهبرى براى
بهرهگيرى از نظرات و ديدگاههاى زائران بيتالله الحرام درباره خدمات و فعاليتهاى سازمان حج و زيارت و حوزه نمايندگى ولى فقيه در امور حج و زيارت در حوزههاى برنامههاى پيش از اعزام كاروانها، سامانههايى را مانند حمل و نقل هوايى و زمينى، ورود به عربستان، بهداشت و درمان، تغذيه، مسكن و فعاليتها و برنامههاى فرهنگى و نظرسنجى اينترنتى را راهاندازى كرد. زائران براى شركت در نظرسنجى و ثبت ديدگاههاى خود به سامانه اينترنتى به نشانى www .nazarsanji .ir مىرفتند و پس از اتصال به اين سامانه و وارد كردن شماره كاروان خود، محل تكميل فرم، جنسيت، سن و تحصيلات در نظرسنجى شركت و نظرات خود را اعلام مىكردند.
براى اجرايى كردن سياستها و رسيدن به اهداف بلند مدت مديريت اهل سنت، فعاليتهاى پيش از موسم در قالب چهار عنوان آموزشى، فرهنگى، ارتباطات و ستادى پس از دوره حج 1429 به انگيزه تحقق آن اهداف و شكلگيرى مناسب و هدفمند فعاليتهاى مذهبى و فرهنگى كاروانهاى اهل سنت جاى گرفت و با عنايت خداوند متعال، رهنمودها و حمايتهاى نماينده محترم ولى فقيه و همكارى صميمانه معاونتهاى مختلف بعثه مقام معظم رهبرى و تلاشهاى شبانهروزى همكاران مديريت اهل سنت، امسال (1388) نيز برنامههاى اين مديريت به خوبى اجرا شد. انتشار شش شماره ويژهنامه زائر اهل سنت، همايشهاى مكه و مدينه و ارتقاى سطح كيفى و علمى روحانيان، معين و معينههاى كاروانها از برنامههاى ويژه اين مديريت در آيين حج سىام بود.
اميد است خداوند توفيق عرضه خدمات بيشتر را به زائران بيت الله الحرام به ما بدهد. گزارش چكيدهاى از فعاليتهاى پيش از موسم و هنگام برگزارى آن، بدين شرح عرضه مىشود:
در آغاز سال 1388 با پيگيرى معاونت مَبنا و مديريت و با همكارى معاونتهاى محترم بعثه، شوراى تخصصى مديريت تشكيل شد. اين شورا هر دو هفته يكبار در روزهاى پنجشنبه در قم برگزار مىشود و در مجموع هفده نشست برگزار شده است. موضوعات مطرح شده در اين نشست به اين شرح است:
تعيين سياستهاى آموزشى، فرهنگى و ارتباط ويژه؛
تصويب نظام جامع آموزشى (دورههاى تمهيدى، بدو خدمت، عمره كارآموزى و مكاتبهاى ضمن خدمت و تعيين منابع)؛
تدوين ضوابط و اصول حاكم بر انتشار نشريه «زائر» (ويژه اهل سنت)؛
سياستهاى جارى و برنامهاى.
در نظام جامع آموزشى مديريت، برگزارى دوره آموزشى تمهيدى پيشبينى شده است كه در سال 88 تاكنون پنج دوره آن در استانهاى هرمزگان، كردستان (دو دوره) و گلستان (دو دوره) با هشت واحد درسى و با موضوعات «فقه مقارن»، «مناسك مقارن»، «جهان اسلام»، «آشنايى با اماكن مكه و مدينه»، «كلام مقارن» و «نقد وهابيت» برگزار شده است. در اين پنج دوره مجموعاً سيصد نفر آموزش ديدهاند.
استقبال از دورهها در همه استانها بسيار شايسته و آموزشها نيز با توجه به حضور استادان برجسته از سطح بالايى برخوردار بوده است.
پس از برگزارى دورههاى آموزشى، 160 پرسش گزينهاى از مباحث درسى تهيه و
سه آزمون برگزار شد كه پذيرفتهشدگان در آزمون شفاهى (مصاحبه) نيز شركت كردند.
شصت برگزيده دوره مقدماتى در دورههاى با هشت واحد درسى و با سرفصلهاى تاريخ تحليلى اسلام، فقه مقارن، تفسير آيات حج، عقل و دين، اخلاق فردى و اجتماعى، اصول مديريت فرهنگى شركت كردند و پس از برگزارى دوره به عمره كارآموزى فرستاده شدند.
49 نفر از روحانيانى كه آزمون شفاهى و كتبى دورههاى آموزشى را با موفقيت سپرى كردند، به عمره كارآموزى فرستاده شدند در اين دوره با حضور استادان محترم دكتر بىآزار شيرازى و حجت الاسلام توحيدى و با برگزارى دورههاى زيارت ويژه افزون بر كامل كردن آموزشهاى خود به صورت عملى با وظايفشان بيشتر آشنا شدند.
به انگيزه استمرار آموزش روحانيان كاروانها و روزآمد كردن اطلاعات آنان، سه عنوان كتاب درباره زيارت، وهابيت و اهل بيت براى روحانيان حج 88 فرستاده با طراحى صد سؤال (چهل سؤال فقهى و شصت سؤال از كتابهاى ارسالى) اين آزمون برگزار شد.
با توجه به ارزيابى عملكرد روحانيان، معين و معينههاى كاروانهاى اهل سنت و با
رعايت آخرين تاريخ تشرف آنان، هر سال روحانيان عمره و تمتع انتخاب و مراحل اعزام آنها تنظيم مىشود.
به انگيزه نظارت بر عملكرد روحانيان و برنامهريزى فرهنگى براى كاروانهاى اهلسنت در دو سال اخير درباره فرستادن رابط فرهنگى به عمره كارهايى صورت پذيرفته كه با توجه به تفاوتهاى موجود در كاروانها و روحانيان، تفكيك حوزه فعاليتى ثمرات خوبى را در برداشته است. افزون بر رابط روحانيان، رابطان فرهنگى بر فعاليتهاى فرهنگى كاروانها و برگزارى جلسات سخنرانى نظارت مىكنند. هشت تن از رابطان فرهنگى كه به عمره سال 88 فرستاده شدهاند، از كارشناسان آشنا به امور اهلسنت بودهاند.
به انگيزه توجيه روحانيان، معين و معينههاى كاروانهاى اهل سنت در سال 88، يك روز پس از ملاقات با مقام معظم رهبرى همايشى يك روزه برگزار شد.
هر سال به انگيزه قدردانى از كوششهاى شخصيتهاى برجسته فرهنگى، سياسى و مذهبى اهل سنت، پانزده نفر در قالب ميهمان مقام معظم رهبرى توفيق تشرف به حرمين شريفين را پيدا مىكنند
ميهمانان مديريت در موسم حج سىام چنيناند: آقايان مولوى محمد اسحاق مدنى (رئيس شوراى افتاء)، شيخ عبدالكريم محمدى (مفتى شافعى)، مولوى على احمد سلامى (مفتى حنفى)، ماموستا محمد مسعودى ملقرنى (مفتى شافعى)، ارسلان ازهارى (معاون
استاندار)، دكتر ناصر هنر (پزشك فوق تخصص)، حميدرضا پشنگ (نماينده خاش)، آخوند عبدالحى ميرزا على (امام جمعه آق قلا)، مولوى ابراهيم فاضلى حسينى (امام جمعه تايباد)، محمد اكبر چاكرزهى (فرماندار نيك شهر)، ماموستا احمد ملكى (امام جمعه موقت كامياران)، ناصر سليم زاده (مشاور استاندار)، ماموستا حسين عزيزى يكشوه (مدير حوزه)، محمد قجقى (رئيس بنياد)، آبتين اميرى (نويسنده و سردبير مجله).
تصحيح و چاپ كتاب «بايدها و نبايدها» بر پايه مذاهب شافعى و حنفى؛
انتخاب كتب مربوط به مناسك و يا مرتبط با اسرار و معارف حج، نوشته علماى اهل سنت؛
بومىسازى لوح فشرده «مسير عشق» كه تصاوير سه بعدى اماكن مقدس را براى اهل سنت در بردارد.
پس از تهيه و انتشار مناسك حج شافعى و حنفى، با استفاده از موسم تمتع و عمره و با همكارى روحانيان كاروانها و همكارى پيگيرانه و صميمانه مسئولان نشر مشعر، مناسك جديد به فارسى، كردى و تركمنى ضبط شد تا پس از آمادهسازى و تكثير در سبد فرهنگى زائران جاى گيرد.
شناساندن خدمات نظام به اهل سنت كشور، از نيازهاى هر سال بعثه مقام معظم رهبرى در ديدار با نمايندگان ديگر كشورهاى اسلامى است. طرح تهيه اين مستند با نظر موافق نماينده محترم ولى فقيه و با همكارى گروه فنى صدا و سيما آغاز شد و اكنون مستندى درباره استانهاى كرمانشاه و كردستان در دست تدوين است.
تهيه و تنظيم برنامه و بودجه سال 89؛
فراهم آوردن ملزومات و مقدمات عمره و تمتع؛
هماهنگى با دفترهاى امور اهل سنت استانها درباره دورههاى آموزشى، ميهمانان، روحانيان كاروانها؛
انتخاب و دعوت از استادان براى تدريس در دورههاى آموزشى.
به انگيزه عرضه گزارش جامع از فعاليتهاى نظام جمهورى اسلامى در مناطق سنىنشين، بروشور تبليغاتى خدمات نظام در دست توليد است كه اطلاعات و آمار را در اين زمينه در بردارد.
براى آگاهى از مجموعه مطالعات و تأليفات صورت گرفته درباره رد وهابيت و استفاده مناسب از آن در مديريت، طرح كتابشناسى آثار آنان تعريف شد و اكنون در مرحله اجراست.
با توجه به نبود آثار مناسب براى تدريس در دورههاى آموزشى روحانيان اهل سنت، تدوين دو درسنامه در فهرست كارهاى اين مديريت قرار گرفت كه با همكارى استادان محترم در دست اجراست.
به انگيزه ارتباط پيوسته با روحانيان، معينها، معينهها، مديران و عوامل تأثيرگذار
كاروانها و ميهمانان مديريت اهل سنت و زائران نخبه كاروانها، پيشنهاد نشر دو فصلنامه اكنون در دست آمادهسازى است.
به انگيزه ايجاد تنوع در پرسشهاى آزمونها و كاستن زمينه تقلب، هر سال پرسشهاى تازهاى در حوزه دروس فقه و عمومى طراحى و به بانك سؤالات افزوده مىشود. در سال 88 تاكنون صد پرسش طراحى شده است.
اول- نشستهاى صبحگاهى مديريت
مديريت اهل سنت روزانه نشستهايى با حضور اعضاى خود و ميهمانانش برگزار مىكند و در آن با دعوت از اعضاى هيئت علمى يا شخصيتهاى فرهنگى بعثه مباحث فرهنگى و علمى را با مشاركت آنان پى مىگيرد.
نام سخنرانان: آقايان و حجج اسلام عطاران، زمانى، مولوى نذير احمد سلامى، دكتر منصورى (سفير سابق در چين)، مولوى فاضل حسينى، ارسلان ازهارى، آخوند عبدالحى ميرزا على، آبتين اميرى، حاتميان، سيد مجتبى حسينى.
موضوعات مطرح شده: فرصتها و تهديدات جهان اسلام، روابط ايران و عربستان، راههاى تقريب مذاهب اسلامى، زيارت پيامبر اكرم 9، بررسى سوابق تاريخى فرهنگى اجتماعى و اقتصادى چين، محبت رسول گرامى اسلام و ائمه اهل البيت: و جايگاه مدينه، اوضاع جغرافيايى، اقتصادى، كشاورزى و مذهبى و دينى كردستان، وحدت امت اسلامى، حج و لزوم برائت از مشركان، امور مذهبى و اقتصادى تركمن صحرا، معرفى استعدادهاى طبيعى انسانى، تاريخچهفرهنگى و اقتصادى، مذهبى و معرفى مدارس
علوم دينى هرمزگان، رسول گرامى اسلام 9 از منظر «نهج البلاغه»، توضيح تاريخچه مسجد ذوقبلتين، گزارشى از كشور سوريه (جغرافيا، مذهب، اقتصاد و روابط ايران و سوريه، اخلاقى) و طرح مباحث و مسائل روز و تبادل اخبار و اطلاعات.
نام سخنرانان: آقايان و حجج اسلام ايزدپناه، ماموستا عزيزى، حميدرضا پشنگ، اكبر چاكرزهى، پارسانيا، قجقى، هادوى، هنر، زمانى.
موضوعات: تأثيرات مناسك حج، وحدت مسلمانان، اوضاع فرهنگى، سياسى مذهبى در سيستان و بلوچستان، وحدت وجود، معرفى سازمانهاى مردمى استان گلستان، اديان اسلامى و ضرورت وحدت مذاهب اسلامى، راهكارهاى عملى وحدت اسلامى و وضعيت اهل سنت استان فارس، بررسى مشكلات اهل سنت در مناطق مختلف ايران، وضعيت فرهنگى و اجتماعى مصر، ارزيابى همايش حج تجلى امت واحده، عرضه گزارش تحليلى از كشور فلسطين و مرورى بر مقاومت 33 روزه و 22 روزه در لبنان و فلسطين.
سخنرانان: حاتميان و ماموستا حسين عزيزى.
موضوعات: كعبه و حج از منظر امام على 7 و معارف حج.
دوم- برگزارى چهارده نشست شوراى سياستگذارى و برنامهريزى
لزوم تدوين مناسك مقارن با قابليت نصب بر روى موبايل و عرضه به زائران غيرايرانى؛
تعيين معيارهاى فرهنگى در كاروانهاى اهل سنت (تمتع و عمره)؛
بررسى جدول فرهنگى كاروانها؛
بررسى چگونگى بومىسازى شوراهاى فرهنگى و گروههاى ارشادى كاروانها؛
جمعبندى پيشنهادهاى اصلاحى براى تهيه دفترچه گروههاى ارشادى و فرهنگى؛
نقد و بررسى اولين شماره «زائر» اهل سنت و جمعبندى پيشنهادها در اين باره؛
نقد و بررسى برگزارى همايش «شكوه حضور»؛
تصميمگيرى درباره نام همايش مديريت اهل سنت در مكه مكرمه؛
آموزش مديران و كارگزاران كاروانهاى اهل سنت؛
چگونگى برگزارى همايش علمى «قرآن محور احياى تمدن اسلامى»؛
بررسى و اصلاح پايانى نمودار سازمانى و شرح وظايف مديريت اهل سنت؛
چگونگى برگزارى همايش علمى در مكه مكرمه با موضوع قرآن محور احياى تمدن اسلامى.
در اين بخش با استفاده از دو نيروى آشنا با مسائل فرهنگى و امور اهل سنت، بر كارهاى فرهنگى كاروانها و برنامهريزى براى فرستادن سخنران به هر كاروان نظارت مىشود. گفتنى است براى سخنرانى در كاروانها از مديريت اهل سنت و ميهمانان حاضر در مدينه براى حضور در 51 كاروان از استانهاى هرمزگان، كرمانشاه، خراسان رضوى، خراسان جنوبى، خراسان شمالى، سيستان و بلوچستان، بوشهر، گيلان، كردستان، فارس، گلستان، آذربايجان غربى و كاروانهاى افاغنه استفاده شده است. شانزده كاروان «مدينه قبل» و 35 كاروان «مدينه بعد» بودهاند.
به انگيزه ارزيابى عملكرد روحانيان، معين و معينههاى كاروانها و نظارت كامل بر آنان، افزون بر رابطان فرهنگى، رابطان روحانيان با پيوستن به كاروانها به اين كار مهم مىپردازند.
گردهمايى مدينه با نام «شكوه حضور» در 20/ 8/ 88 و 15/ 9/ 88 در تالار اجتماعات بعثه با حضور زائران برگزيدهاى از كاروانهاى اهل سنت با برنامههاى زير برگزار شد:
سخنرانى آقاى عطاران درباره وظايف مديريت اهل سنت و برنامههاى بعثه مقام معظم رهبرى براى كاروانهاى اهل سنت؛
سخنرانى آقاى مولوى نذير احمد سلامى، نماينده مجلس خبرگان با موضوع اهميت وحدت اسلامى، جهان اسلام، فرصتها و تهديدها؛
سخنرانى آقاى دكتر بىآزار شيرازى رئيس دانشگاه مذاهب اسلامى با موضوع حج نماد وحدت اسلامى و ضرورت احترام به عقايد يكديگر در حركتهاى تبليغىفرهنگى؛
همخوانى گروه «فلق» و مولودىخوانى گروه «كاروانهاى هرمزگان»؛
هماهنگى با نشر مشعر، روابط عمومى، شبكه خبر، برنامه «روضه رضوان»، و ديگر نمايندگان خبرى مستقر در بعثه به انگيزه خبرگزارى و تصويربردارى از همايش «شكوه حضور» و مصاحبه با چهرههاى فرهنگى و مؤثر اهل سنت و شيعه در حاشيه همايش.
سخنرانان و ديگر برنامهها
آقاى عبدالحميد طالبى (جانشين مديريت)، درباره فعاليتهاى آموزشى، پژوهشى، فرهنگى و اجرايى مديريت اهل سنت؛
آقاى ماموستا مسعودى از علماى كردستان درباره فلسفه حج؛
آقاى آخوند عبدالحى ميرزا على (امام جمعه آق قلا گلستان) درباره وحدت اسلامى و مودت اهل بيت؛
اجراى سرود گروهى از زائران گنبد (كاروان آقاى نور محمد آق)؛
حجت الاسلام و المسلمين قاضى عسكر (جانشين محترم نماينده ولى فقيه)، درباره موضوع رشد روز افزون اسلامخواهى در كشورهاى اروپايى، تقدير از حضور با نشاط زائران اهل سنت در همايشهاى بعثه، همزيستى برادرانه اهل سنت و شيعيان در جمهورى اسلامى و تقبيح و محكوم كردن عمليات گروههاى تكفيرى و افراطى در كشورهاى افغانستان و عراق؛
آقاى شيخ عبدالواحد خواجوى (امام جمعه اهل سنت شيراز)، درباره مدينهالنبى؛
مولودىخوانى آقاى قريب، زائر كاروان مهاباد؛
شش- همانديشى علمى «قرآن، محور احياى تمدن اسلامى»
نشست دهم آذر در مكه مكرمه براى نخستين بار در محل بعثه مقام معظم رهبرى برگزار شد.
حجت الاسلام مهدوى مهر عضو هيئت علمى و رئيس جامعه المصطفى 9 العالميه واحد مشهد و مسئول امور ارتباطات عام و همايشهاى اهل سنت در آغاز اين نشست پس از خوشامدگويى و عرضه گزارش بلندى از شيوه فراخوان و دريافت مقالات عرضه شده و ملاكهاى ارزيابى مقالات و روش ارزيابى آنها، درباره صاحبان رتبههاى برتر توضيح داد. سپس حجت الاسلام دكتر لكزايى، عضو هيئت علمى بعثه و عضو هيئت علمى دانشگاه باقر العلوم 7 و صاحب چندين اثر در زمينه «قرآن محور احياى
تمدن اسلامى» ادامه يافت و سپس گزارش كامل مقالات عرضه شد. آنگاه آقاى حبىالحسن قستانى مقالهاى با عنوان «جايگاه قرآن و سنت در احياى بُعد اقتصادى تمدن اسلامى» و خانم نقشين قربانى مقالهاى با عنوان «جايگاه وحدت و انسجام اسلامى در احياى تمدن اسلامى» عرضه كرد.
آخرين مقاله را آقاى حاج آخوند توكلى با عنوان «جايگاه امر به معروف و نهى از منكر در احياى تمدن اسلامى» عرضه كرد و سپس حجت الاسلام و المسلمين دكتر محمد حسن زمانى، عضو هيئت علمى جامعه المصطفى 9 العالميه و رايزن فرهنگى پيشين ايران در مصر بود درباره «مقايسه تمدن اسلامى و تمدن غربى» مطالب ارزندهاى گفت و در پايان گروه مولودىخوانى استان كردستان با همخوانى زيبايى مقام پيامبر رحمت را گرامى داشتند.
خواندن نام برندگان مسابقه فرهنگى نشريه «زائر» اهل سنت آخرين بخش اين نشست بود كه در آن، از ده نفر از برگزيدگان و سه نفر از صاحبان مقالات برتر تجليل و هداياى بعثه مقام معظم رهبرى ميان شركتكنندگان توزيع شد.
هفت- همايش «حج، تجلى امت واحده»
همايش بزرگ «حج تجلى امت واحده»، پنجشنبه 28/ 8/ 88 در مكه مكرمه در محل ساعت اجتماعات هتل «دار هادى» برگزار و براى آن دو هيئت رئيسه از شخصيتهاى مدعو بعثه مقام معظم رهبرى براى دو نيمه برنامه تعيين شد. اين آيين با تلاوت آيات قرآن مجيد كارش را آغاز كرد و نخست حجت الاسلام عطاران مدير محترم اهل سنت به سخنرانى پرداخت؛ سپس مولوى اسحاق مدنى، رئيس شوراى افتاى اهل سنت و مشاور رئيس جمهورى مطالبى درباره وحدت جهان اسلام عرضه كرد. سخنران سوم آخوند ميرزا على امام جمعه آققلا بود و پس از او آقاى سليمزاده مشاور، استاندار
كرمانشاه به سخنرانى پرداختند. در پايان نيز برنامه مولودىخوانى گروهى از زائران كرمانشاه و كردستان اجرا شد.
هشت- گردهمآيى روحانيان، مُعين و مُعينههاى كاروانهاى اهل سنت (مكه مكرمه)
سخنرانى مديريت اهل سنت حجت الاسلام جناب آقاى عطاران همراه با تذكرات لازم درباره ايام تشريق؛
سخنرانى جناب حجت الاسلام سيد مجتبى حسينى، رابط روحانيان درباره مراقبت از اعمال حجاج در ايام تشريق؛
توزيع هداياى مراجع عظام مقام معظم رهبرى و حضرات آيات سيستانى، جوادى آملى و مكارم شيرازى ميان روحانيان؛
توزيع هداياى خانوادهمعظم شهدا و ايثارگران؛
توزيع برگه ارزشيابى روحانيان از فعاليتهاى مديريت اهل سنت به كوشش نماينده محترم مبنا.
نُه- فعاليتهاى مطبوعاتى و رسانهاى
اول- نشريه زائر
به انگيزه ايجاد ارتباط فرهنگى همراه با ويژگىهاى مذهبى و منطقهاى كاروانهاى اهل سنت، با موافقت نماينده محترم ولى فقيه در سالهاى اخير، ويژهنامه «زائر» اهلسنت صورت منتشر مىشود كه در سال 88 با عنايت خداوند متعال دو شماره در مدينه قبل و چهار شماره در مكه با همكارى معاونان محترم آموزش و پژوهش، اجرايى و اطلاعرسانى و تلاشهاى پيگيرانه مجريان آن جريده و در كاروانها پخش شد. همچنين دو شماره ديگر آن در مدينه بعد فراهم آمد كه به علت نبودن امكانات فنى
لازم، منتشر نشد.
گفتنى است همه كارهاى محتوايى مانند تهيه مقالات، مصاحبهها و اخبار مديريت اهل سنت را حجت الاسلام خراسانى و صفحهبندى و انتشارش را دفتر نشريه «زائر» به سامان رساندهاند.
دوم- گفتوگوى تلويزيونى
هشت مصاحبه با دكتر زمانى، مسئول گروه ارتباط ويژه؛
مصاحبه شبكههاى مختلف راديو و تلويزيونى با مدير اهل سنت؛
مصاحبه تلويزيونى با ميهمانان اهل سنت مديريت.
سوم- تهيه و عرضه مقالات علمى
مبانى دينى برائت از مشركان؛
حج و انتظار در ديدگاه مذاهب اسلامى.
چهارم- دريافت و توزيع دى. وى. دى همايش «حج تجلى امت واحده»
فراهم آوردن فهرست پيشنهادى يازده كتاب (49 جلدى) براى شوراى افتاء به انگيزه توانمندسازى كتابخانه؛
بازبينى و ارسال بخش اول فيلم مستند خدمات نظام به اهل سنت به نشر مشعر؛
نشست با معاونت اجتماعى به انگيزه ايجاد هماهنگى در فعاليتهاى گروه ارتباط ويژه و ...؛
برگزارى دو نشست با معاونت مبنا درباره متمم بودجه سال 88، بودجه 89، نيروى انسانى در موسم حج و ارزيابى تقسيم فعاليتها در مناطق؛
هماهنگى با معاونت امور بينالملل (قائم مقام و مدير كل ارتباطات) درباره ارتباطات ويژه در جلسهاى با حضور مديريت اهل سنت و جناب آقاى دكتر زمانى؛
هماهنگى در توزيع نخستين شماره ويژهنامه «زائر» و تهيه مقدمات انتشار دومين شماره آن؛
نشست با آقاى باقرى مدير كاروان افاغنه (شركت هدهد) و برنامهريزى براى فعاليتهاى فرهنگى در كاروان ايشان؛
هماهنگى براى چاپ و توزيع نشريه «زائر» ويژه اهل سنت در مكه مكرمه؛
برگزارى نشست مديران كاروانهاى اهل سنت با حضور سى مدير كاروان به انگيزه هماهنگى در برگزارى همايش «تجلى امت واحده» در مكه مكرمه؛
مصاحبه با ميهمانان اهل سنت به انگيزه انتشار آنها در نشريه «زائر»؛
برگزارى مصاحبه مدير اهل سنت بعثه با حضور خبرنگاران مستقر در بعثه درباره همايش مكه مكرمه؛
معرفى ميهمانان مديريت اهل سنت به كاروانهاى اهل سنت براى اسكان در ايام تشريق؛
شركت مدير اهل سنت و مسئول گروه ارتباط ويژه در جلسات هيئت علمى معاونت بين الملل؛
مشاركت در برگزارى همايش حج و تقريب؛
حضور مديريت، اعضاى گروه و ميهمان در همايش «حج و تقريب». بخشى از كارهاى اجرايى همايش مانند هماهنگى نخبگان كاروانهاى اهل سنت براى حضور در همايش و تهيه و توزيع هدايا، به همت اعضاى اين مديريت صورت مىپذيرفت؛
تهيه و توزيع برگه مربوط به خانواده شهدا و ايثارگران؛
توزيع دى. وى. دى همايش حج تجلى امت واحده، سجاده كاروانهاى «كنترل اعمال» و ساماندهى ديگر كارهاى اجرايى؛
حضور در جلسات شوراى برنامهريزى بعثه مقام معظم رهبرى؛
بازديد از بيشتر كاروانها در ايام تشريق و سخنرانى در بيش از دوازده كاروان؛
اجراى كارهاى مقدماتى همانديشى علمى «قرآن، محور احياى تمدن اسلامى»؛
تهيه و توزيع بيش از دويست دعوتنامه از نخبگان و دانشآموختگان كاروانهاى اهل سنت براى حضور در همانديشى علمى؛
ديدار اعضاى گروه و ميهمان مديريت با آيت الله رى شهرى، نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى؛
تهيه نمودار سازمانى و شرح وظايف (پيشنهادى) مشاغل مديريت اهل سنت؛
شركت در نشست مديران بعثه مقام معظم رهبرى (مدينه بعد)؛
برگزارى نشست با روحانيان كاروانها به انگيزه هماهنگى درباره حضور زائران در همايش شكوه حضور (مدينه بعد)؛
ديدار گروه و برخى از ميهمانان اهل سنت با جانشين محترم ولى فقيه در روز عيد سعيد غدير؛
ده- شركت 58 كاروان اهل سنت ايرانى در حج سىام
به گزارش واحد ارتباطات خبرى حج ايران، مدير اهل سنت بعثه ايران، در گفتوگو با خبرنگاران، از فرستادن 58 كاروان زيارتى برادران و خواهران اهل سنت ايران به عربستان سعودى و شركت آنان در آيين سياسى- عبادى حج سال 1388 خبر داد. حجتالاسلام و المسلمين على اكبر عطاران گفت: «چهار هزار نفر از اهل سنت ايران (حنفى و شافعى) از استانهاى سنىنشين كشور ايران در مراسم حج، در قالب 51 كاروان در كنار هفت كاروان از افغانىهاى سنى مقيم ايران شركت مىكنند».
وى افزود: «بنابر آمار رسمى مىبايست هشت هزار نفر از اهل سنت ايرانى به حج
اعزام مىشدند كه با تصميم جديد درباره محدوديتهاى پزشكى امسال، نيمى از اين آمار كاسته مىشود».
وى گفت: «اين كاروانها را 51 روحانى، بيست معين و چهار معينه همراهى مىكنند». حجتالاسلام و المسلمين عطاران با اشاره به بىتأثير بودن نوع مذهب افراد در انتخاب و فرستادن آنان به حج يادآور شد: «در مجموعه بعثه مقام معظم رهبرى با نگاه اسلامى تصميمگيرى مىشود و بدون توجه به مذهب افراد، با ثبت نام و رسيدن نوبت، زائران برپايه شيوه رايج به اين سفر معنوى مىروند».
مدير اهل سنت بعثه، حضور اهل سنت ايرانى را در مراسم حج سىام، بهترين نشانه همزيستى دينى و مذهبى مسلمانان در ايران دانست و افزود: «بسيارى از زائران اهل سنت در مراسم حج، با اين پرسش برخى از زائران خارجى روبهرويند كه چگونه در ايران زندگى مىكنند؟ و حضور آنان در مراسم حج بهترين نشانه آزادى كامل اهل سنت در كشور ايران است».
وى افزود: «در اين كاروانها افراد بسيار مهم و برجسته همچون متخصصان فنى و پزشكى، ائمه جمعه، مسئولان و برخى از علماى اهل سنت ايران هستند كه اين خود نشانه جايگاه و كرامت اين عزيزان در نظام اسلامى است».
مدير اهل سنت بعثه مقام معظم رهبرى، حضور اهل سنت ايران را در مراسم حج خنثاكننده تبليغات منفى دشمنان توصيف كرد. حجتالاسلام و المسلمين عطاران با اشاره به برخى از خدمات عرضه شده به كاروانهاى اهل سنت ايرانى گفت: «تلاش شده است كه هتلهاى اين كاروانها در نزديكترين مكانها به مسجدالنبى باشند». وى به برگزارى مراسم متنوع فرهنگى براى كاروانهاى اهل سنت ايران اشاره كرد و گفت: «چندين همايش و گردهمايى در مدينه و مكه با حضور نماينده ولى فقيه در حج و زيارت و جلسات سخنرانى و همانديشى آنان و ديگر برادران اهل سنت برگزار خواهد شد».
وى مسابقات فرهنگى، تواشيح و قرائت قرآن را از ديگر برنامههاى پيشبينى شده براى اين كاروانها شمرد و گفت: نشريه اختصاصى اهلسنت با عنوان «زائر» در بيست شماره در موسم حج منتشر و ميان كاروانها پخش خواهد شد.
حجتالاسلام و المسلمين عطاران در پايان با اشاره به پيشينه و تجربه هفده ساله مديريت اهلسنت، دورههاى آموزش اختصاصى روحانيان اهلسنت را از برنامههاى اين مديريت براى تربيت روحانى برشمرد.
برخى از گروههاى داراى مجوز فعاليت از سازمان، با توجه به كمى حضور زائران ايرانى مقيم خارج از كشور، به زيان مالى دچار شدهاند. سپنتا سير، ياسمين فارس، مادر، راه آسمان و بسطامى برخى از گروههاى مدعى خسارتند. علت اصلى اين خسارت را اجاره مسكن گران در مكه و اجاره هتلهاى پنج ستاره در مدينه مىتوان دانست؛
زائران دو گروه آقاى بوربور شيرازى و آقاى سيدمحسن باقرى كه سهميه رواديد حج را در امريكا، كانادا و اروپا دارند، در سنجش با سال گذشته كاهش يافتهاند؛
برخى از افراد گروه تلويزيونى سلام وابسته به جرگه شيرازى (فرستاده از امريكا) در كاروان «پرواز نور» بودند و با توجه به زمينههاى فراهم آمده، كوشش سياسى خاصى نداشتند؛
ديدگاههاى زائران فرستاده از امريكا در دو گروه آقاى بوربور شيرازى و سيدمحسن باقرى درباره حوادث پس از انتخابات، با يكديگر متفاوت بود؛ چنانكه روحانى كاروان آقاى بوربور، مىگفت: زائران معتقدند كه حوادث پس از انتخابات، كشور را هفتصد سال به عقب رانده است، اما روحانى كاروان آقاى باقرى، در پى اقناع زائران درباره حوادث پس از انتخابات بود؛
على دايى، سرمربى پيشين تيم ملى فوتبال ايران، چهره شناخته شده فوتبال ايران در موسم حج سىام در كاروان طوبى بود؛
به رغم تبليغات فراوان امريكا و اروپا درباره بيمارى جديد، خوشبختانه بيمار خاصى در اين كارونها ديده نمىشد. ارزيابى مديران كاروانها براى جذب زائر در حج سال آينده مثبت بود و هماكنون قراردادهاى مسكن سال آينده در مراحل پايانى است؛
با توجه به محدوديتهاى خروج آن دسته از افرادى كه از داخل كشور موفق به گرفتن رواديد حج شده بودند، پس از جلوگيرى پليس ناجا از خروج آنان از مرزها، گيرندگان رواديد با دستگاهى جديد، رواديد را از گذرنامه جدا مىكردند و سپس در كشور ثالث آن را دوباره به گذرنامه مىچسباندند و افراد به حج اعزام مىرفتند؛
از ميان گروههاى آزاد و خارج از چارچوب، گروه فرستاده از خراسان، به مديريت آقاى پور بدخشان با دريافت 000/ 500/ 6 تومان زائران داخل كشور را از راه سوريه به حج فرستاده بود كه زائران به شيوه خدمات كاروان اعتراض
مىكردند.
زائران بيتالله الحرام با ورود به سرزمين عرفات حال و هواى ديگرى پيدا كردهاند. چون اينجا يادآور حوادثى مهم و سرنوشتساز است؛ يادآور مأموريت علىبن ابىطالب 7 براى اعلان برائت از مشركان در سال نهم هجرى و ممنوعيت ورود مشركان به سرزمين وحى پس از آن روز، حضور انبيا و اولياى الهى در اين بيابان و نجوا و مناجات با خدا، دعاى عارفانه حسين بن على 8 و على بن الحسين، زينالعابدين 7 كه به يادگار مانده است، يادآور روگردانى حسين بن على از اين سرزمين در سال شصتم هجرى و حركت او به سوى عراق و كربلا و توجه دادن حاجيان و عالميان كه گاه براى مناجات و دعا و قربانى شدن و قربانى كردن و انجام وظيفه بايد از عرفه و مشعر و منا روگرداند و به كربلا روآورند. اينجا سرزمينى است كه هر سال امام زمان [در آن حاضر مىشود و دلدادگان در پى ديدار رويش به اين سو و آن سو مىنگرند؛ سرزمينى كه وقوف در آن از اركان حج است و اگر ترك شود، حج باطل مىشود.
باران رحمت الهى دو روز است كه سرزمين وحى را سيراب كردهاست، از چادرهاى عرفات آب مىچكد، اما بارش زودهنگام باران رحمت، به برهم خوردن محاسبات بشرى در ابتلاى هزاران نفر به بيمارى آنفولانزاى «آ» در ايام تشريق نويد مىدهد و بار ديگر انسان مغرور به دانش محدودش را به «حكمت و تدبير خالق هستى» متذكّر مىشود و آداب ميزبانى را به آدمى مىآموزد.
بارى، حاجيان به دنبال محل استقرار بعثه رهبرى و محل برگزارى مراسم «برائت از مشركان» مىگردند تا با حضور در اين مراسم حج خود را ابراهيمى سازند و از بتها و بتكدهها، شيطانها و شيطانزادهها دورى كنند. بر اثر حاكميت وهابيان بر سرزمين وحى، آيين برائت از مشركان در چادرهاى ايرانى و فضايى محدود و دور از چشم ميليونها
مسلمان برگزار مىشود تا مبادا زائران كشورهاى ديگر جرأت كنند از مشركان و شياطين عصر خويش به سركردگى امريكا و صهيونيسم برائت جويند.
امسال بر اثر جوسازى و فضاسازى وهابيان افراطى و هتاكىهاى ارباب رسانه و خطباى جمعه مكه و مدينه و روحانيان دربارى، فضايى سنگين بر اين آيين حاكم است و پيدايش فتنهاى به همت دشمنان تشيع، دور از انتظار نيست. به هر روى، با عنايت خداوند متعال و دورانديشى مجريان و نماينده محترم ولىفقيه، اين آيين بدون هيچ مشكلى برگزار مىشود. پيش از موسم مداح اهلبيت، حاج مهدى سماواتى با زمزمه مناجات اميرالمؤمنين 7 دلها را صفا مىدهد، اشكها سرازير مىشود، فضايى روحانى و معنوى بر نشست حاكم مىگردد تا دلها آماده شنيدن نداى ملكوتى قرآن شود.
مراسم با تلاوت كلام الله مجيد آغاز و با فريادهاى «الله اكبر» و «لا اله الا الله» و «برائه من عمل المشركين» «الموت لامريكا» و «الموت لاسرائيل» دنبال مىشود. پيام رهبرى كه بيت الغزلش «دعوت مسلمانان به وحدت» و پرهيز از تفرقه و اختلاف و هوشيارى مسلمانان در برابر ترفندهاى دشمنان براى ايجاد دشمنى و اختلاف است نيز خوانده مىشود و با صدور قطعنامه مراسم پايان مىيابد. در لابهلاى جمعيت ايران، حضور زائران ديگر كشورها نيز به رغم محدوديتهاى موجود، توجه انسان را جلب مىكند. اين مراسم كه «نماد جنبه سلبى توحيد»؛ يعنى اعلان برائت و انزجار از خدايان زر و زور، با موفقيت و با شكوه برگزار مىشود.
اما آيين ديگرى هست كه «نماد جنبه اثباتى توحيد» و اظهار عجز و بندگى در پيشگاه باعظمت پروردگار به شمار مىرود: دعا و مناجات با خدا از زبان سيد شهيدان عالم، حسين بن على بن ابىطالب (ع). ساعتى از ظهر سپرى نمىشود كه زائران ايرانى دور محل استقرار بعثه مقام معظم رهبرى، روانه چادرهاى برگزارى اين آيين مىشوند. هنوز وقت استراحت كارگزاران بعثه است، اما براى پذيرايى از
ميهمانان دعاى عرفه از جاى برمىخيزند و آن جمع فشرده را در چادرهاى خود جاى مىدهند. همه منتظرند، بيش از همه چشمها و دلها انتظار مىكشند، تا چون باران بهارى بگريند و عقدهها بگشايند و با خداى خويش در اين سرزمين سخن بگويند. حاجيان نيك مىدانند كه در اين سرزمين رحمت و غفران، مورد آمرزش الهى قرار خواهند گرفت.
با سلام و صلوات بر ولى الله الاعظم، مهدى صاحبالزمان مراسم آغاز و با روضهخوانى مداح اهلبيت، آقاى حيدرزاده دنبال مىشود. هنوز دعاى عرفه شروع نشده است كه صداى ناله و فريادها بلند و اشكها سرازير مىشود. هر كسى با خداى خويش درد دل مىكند. او را به دليل اين سپاس مىگويد كه از بنده ناچيزش روز عرفه و در سرزمين عرفات پذيرايى كرده است و به ياد دوستان و آشنايان و بدرقهكنندگانش به اين سفر معنوى و ملتمسان دعا، نيايش عرفه را با صداى گرم و دلنشين حجتالاسلام محمدپور آغاز مىكند: «الحمد لله الذى ليس لقضائه دافع و لا لعطائه مانع ...».
زمان سپرى و غروب عرفه نزديك مىشود. دعا و مناجات با خدا نيز رو به پايان است و زائران در حسرت آنكه بايد با اين سرزمين خداحافظى كنند، لحظات پايانى دعا را با حال و هواى ديگرى سر مىكنند. سرها از شرمندگى همچنان به زير و در گريبان، اشكها همچنان سرازير، دلها همچنان شكسته و اميدوار ....
دعا به پايان مىرسد و حجتالاسلام و المسلمين قاضى عسكر معاون آموزش و پژوهش بعثه رهبرى در پايان دعا و مناجات چند جمله به زبان فارسى حاجات زائران ايرانى را بر زبان مىراند. از بهترين دعاها، دعا براى زائرانى است كه در حج سىام بر اثر آنفولانزا از آمدن به اين سفر معنوى محروم شدند؛ دعا براى اجابت دعاهاى زائران بيتالله الحرام در حق آنان و آمدن دوباره به اينجا در سال آينده. جز زائران ايرانى كه در اينجا اجتماع كردهاند، زائران غير ايرانى نيز از گوشه و كنار عرفات به خيابانهاى پيرامونى بعثه آمدهاند تا نواى دلنشين دعا و مناجات حسين بن على 8 را بشنوند و از
زبان آن حضرت خدا را بخوانند.
سى هزار نفر از زائران افغانى امسال در حج حضور خواهند داشت. به گزارش «زائر» امسال كاروانهاى بسيارى از افغانستان در مدينه مستقر شدند كه شمار اعضاى آنها به سى هزار نفر مىرسد. گفتنى است هزينه هر افغانى براى سفر حج امسال سه هزار دلار است و كاروانهاى آنها در دورههاى زمانى مدينه قبل و مدينه بعد فرستاده مىشوند. بر پايه اين گزارش، هشتصد تن از سى هزار افغان در موسم حج شيعهاند.
بعضى از زائران پاكستانى، همچنان بر تبركجستن از سنگ و كلوخ بقيع پافشارى مىكنند؛ چنانكه يك زائر از بقيع خاك برداشت كه با واكنش عامل ارشادى آنجا و گرفتن كيسه خاك از او همراه بود. ساعات باز بودن بقيع در نوبت صبح، بيشتر شده است و تا هشت صبح زائران بدانجا مىروند.
كيوان اسدپور گفت: هر سال شش تا هشت هزار نفر از مسلمانان داغستان با گذر از خاك ايران به سوى مكه مكرمه مىروند. اين افراد پس از ايران از خاك كشورهاى تركيه، سوريه و اردن مىگذرند و خود را به عربستان سعودى مىرسانند. فرماندار آستارا گفت: به انگيزه فراهم آوردن زمينه بيشترين رفاه براى اعضاى اين كاروانها ستاد ويژهاى در فرماندارى آستارا ايجاد شده است تا در زمينه ترخيص گمركى،
راهنمايى و تأمين نيازمندىهاى اوليه اين زائران كارهاى بهترين صورت گيرد. زائران داغستانى بيشتر از طريق استانهاى اردبيل و آذربايجان شرقى و غربى خود را به مرز بازرگان مىرسانند. آنان براى حركت در اين مسير از خودروهاى شخصى خود استفاده مىكنند و سادهزيستى و تحمل ناملايمات اين سفر چهار هزار كيلومترى، نشاندهنده ميزان علاقهمندى آنان به حضور در مراسم روحانى حج است. دوباره بازگشت كاروانهاى زائران داغستانى به موطنشان كمابيش دو ماه است و آنان براى تأمين برخى از هزينههاى سفر خود به داد و ستد كالا در محلهاى بيتوته خود نيز دست مىزنند.
درباره حضور مسلمانان امريكايى، گفتوگويى با حجت الاسلام مينايى، دكتراى كامپيوتر با گرايش هوش مصنوعى به شرح زير صورت پذيرفته است:
سؤال توصيفات فراوانى از شما شنيدهايم. لطفاً در آغاز گفتوگو به صورت مختصر خودتان را معرفى كنيد!
جواب بنده بهروز مينايى هستم. به لطف خدا نزديك به پانزده سال در حوزه علميه قم مشغول به فراگيرى علوم دينى بودم و از محضر استادان بزرگوارى همچون آيات عظام تبريزى، جوادى آملى و سيد كاظم حائرى در تفسير و اصول و فقه كسب فيض نمودم. پس از پانزده سال حضور در حوزه علميه قم براى تكميل تحصيلات آكادميك به امريكا رفتم و در رشته كامپيوتر با گرايش هوش مصنوعى (دادهكاوى) مدرك دكترا را اخذ كردم.
سؤال از حضورتان در امريكا و برنامههاى مختلف بفرماييد!
جواب براى گذراندن تحصيلاتم، حدود پنج سال در ايالت ميشيگان امريكا بودم. اولويت نخستم پس از تحصيل، امور تبليغى بود. سعى مىكردم در بين ايرانيان مقيم
امريكا و مسلمانان ساير كشورها حضور يافته ارتباط نزديكى با آنها داشته باشم. همين مسئله باعث شد به ايالتهاى مختلف هم سفر كنم.
سؤال چنانكه در اخبار و رسانهها مطرح است در غرب به ويژه امريكا نگاه جديد و متفاوتى به اسلام وجود دارد. شما اين نگاه و رويكرد جديد را چگونه تعريف مىكنيد؟
جواب در جريان حادثه يازدهم سپتامبر، در امريكا حضور داشتم و اين حادثه كه يكى از بزرگترين حوادث قرن اخير در امريكا محسوب مىشود؛ اگرچه تبعات بسيار بدى همچون جنگ افغانستان و اشغال عراق را داشت، اما ثمرات ديگرى هم داشت. پس از اين حادثه نگاه مردم امريكا به اسلام تغيير يافت و بسيارى از مردم با كنجكاوى سعى مىكردند اطلاعاتى درباره اسلام كسب كنند. دقيقاً يك سال پس از اين حادثه قرآن مجيد پرفروشترين كتاب سال در امريكا شد.
همان سال بود [كه] يكى از كارگردانان هاليوودى فيلمى براى حج ساخت كه موضوع آن تشرف يك گروه مسلمان از امريكا به حج بود و مناسك حج و فلسفه و اسرار اين فريضه را براى مخاطبان غير مسلمان خود به بهترى شكل به تصوير كشيد. همين فرد سال بعد براى حضرت پيامبر اكرم 9 فيلمى ساخت و در اين فيلم تاريخ زندگى پيامبر را نشان داد. همه اين موارد به علت نياز مردم و رويكرد جديد مردم امريكا به اسلام است.
سؤال ديدگاه مردم امريكا درباره مناسك حج چيست؟
جواب نگاه دوستان مسيحى و يهودى ما به مناسك حج منفى نبود و حتى برخى از اين دوستان ما با يك نگاه حسرتآميز به اين موضوع نگاه مىكردند. برايشان جالب بود كه چه عاملى اين خيل عظيم مردم را از سراسر جهان در يك زمان و مكان واحد جمع مىكند.
برخى از اين اعمال حج مانند رمى جمرات يا طواف كعبه، يك موضوع مبهم همراه با شگفتى براى اين افراد است كه تلاش مىكنند به رمز و رموز آنها پىببرند. جالب است كه بدانيد شناخت اسلام براى اغلب غير مسلمانان از طريق حج و زيارت خانه خداست.
سؤال مسلمانان مقيم امريكا چه احساسى نسبت به حج دارند؟
جواب حج تبلور قدرت اسلام است و تلألؤ حاكميت اسلام محسوب مىشود. خداى متعال حج را به عنوان فريضهاى كه مبانى دين را تقويت و زيبايى و شكوفايى دين را در مظهر اعلى جلوه مىكند قرار داده است.
در بين دوستان و دانشجويان مسلمان امريكايى و غير امريكايى كه با مذهب حتى به اندازه كم هم ارتباط داشته باشد، عشق و شور خاصى نسبت به حج فوران مىكند. نهايت تلاش خود را براى رساندن به اين سرزمين مقدس به كار مىگيرند. اگر چه هزينه تشرف به حج براى مسلمانان مقيم امريكا بسيار بالا است اما هميشه اين افراد به دنبال حضور در اين سفر هستند. امسال يكى از دوستانم كه دكتراى برق است و اين شغل جزو مشاغل مهم و پردرآمد محسوب مىشود، نزديك به سه هفته مرخصى گرفت تا اعمال حج را به جا آورد. شور وشوق اين دوست براى تشرف به حج برايم بسيار شگفت آور است.
سؤال اين ويژگى در سايه توجه به دستورهاى مذهبى پديد مىآيد؟
جواب دقيقاً همين طور است. بسيارى از مسلمانان امريكا سعى مىكنند با حضور در برنامههاى مختلف عبادى مانند مراسم دعاى كميل، ندبه و برنامههاى مختلف ماه مبارك رمضان و ماه محرم اين روحيه را در خود حفظ كنند. در واقع به اعتقاد دوستان برخى از امور مذهبى مانند دعاى كميل در فضاى امريكا براى مسلمانان واجب است؛ چرا كه در اين مراسمهاست كه افراد روحيه مذهبى خود را تقويت مىكنند. در فضايى
كه سراسر هويتزُدا (هويت دينى و فرهنگى) است حضور در برنامههاى مذهبى بسيار مهم و كليدى است.
سؤال با توجه به اينكه آيين حج امسال به «حج و انتظار» ناميده شده است، درباره اعتقاد مردم مسلمان و غير مسلمان امريكا به آخر الزمان و ظهور منجى توضيح بفرماييد!
جواب شايد برايتان جالب باشد كه درباره اعتقاد به آخرالزمان و ظهور منجى، مردم امريكا نزديكى زيادى به مسلمانان دارند. در طى پنج سال حضور و امور تبليغى در امريكا، توجه مردم به منجى نسبت به سال گذشته ارتقاى خاصى داشت. حقيقت منجى و امام مهدى، به يكى از سؤالات اساسى براى بسيارى از مسلمانان و غير مسلمانان در امريكا تبديل شده است. ارتباط معنوى با حضرت ولى عصر [براى افراد تازه مسلمان شده يك آرزو محسوب مىشود و همين موضوع مهدويت است كه باعث گرايش بسيارى از غير شيعيان به مذهب تشيع مىشود. هم اينكه دعاى فرج در بسيارى از محافل مسلمانان در امريكا قرائت مىشود و افراد غير عرب به سختى جملات اين دعا را حفظ مىكنند كه اين موضوع نشان دهنده توجه ويژه مسلمانان امريكا به حقيقت مهدويت دارد. البته تشريح فلسفه و ابعاد مختلف انتظار و مهدويت يكى از مهمترين نيازهاى جامعه مسلمانان امريكا است كه اميدوارم از سوى مبلغين و علما مورد توجه قرار گيرد!
تركيب جمعيتى زائران حج 88
ستاد حج در مدينه منوره تركيب جميعتى زائران ايرانى خانه خدا را بدين شرح منتشر كرد:
شمار زائران سيزده تا بيست سال، 89 نفرند كه كمترين درصد سنى (5/ 1%) را دارند؛
زائران ميان بيست تا سى سال، 1193 نفر (2%)؛
زائران ميان سى تا چهل سال، 7427 نفر (45/ 12%)؛
زائران ميان چهل تا پنجاه سال، 21259 نفر (65/ 35%)؛
زائران ميان پنجاه تا شصت سال، 22632 نفر (95/ 32%)؛
زائران ميان شصت تا 65 سال، 7038 نفر (80/ 11%).
گفتنى است در آيين حج سىام (1388)، 65000 زائر ايرانى به حج مشرف شدند كه به علت احتمال ابتلا به آنفلوآنزاىِ «آ»، از تشرف زائران كمتر از سيزده سال و بزرگتر از 65 سال جلوگيرى شد. افزون بر 45 هزار نفر از آنان نخست به مدينه و بيش از پانزده هزار نفرشان پس از مكه به مدينه مىروند. بر پايه گزارش ستاد حج مدينه، تركيب جمعيتى «مدينه اولىها و دومىها» كمابيش يكسان است. شبكه تلويزيونى «بى. بى. سى عربى» در گزارشى اعلام كرد، صدها هزار نفر با برپايى بدون مجوز چادر در صحراى عرفات و منا در مناسك حج شركت مىكنند، اما دولت عربستان چادرهاى مجهز و واحدهاى مسكونى باشكوهى در منا احداث كرده است.
محمد طه، خبرنگار اين شبكه در مكه در گزارش خود گفت: «علت نصب بدون مجوز چادر از طرف هزاران حاجى، هزينههاى بالاى كرايه چادرهاى مجهز است. امسال بسيارى از حجاج از اداره حج راضى نبودند كه يكى از علل اين مسئله، برپايى اين چادرهاى غيرقانونى است». شاهزاده خالد الفيصل، امير منطقه مكه در اينباره گفت: شمار حجاجى كه سازماندهى شده بودند، 000/ 767/ 1 نفر بود كه اين نشان مىدهد 000/ 753 نفر خارج از چارچوب سازماندهى شده در مناسك حج امسال شركت كردند.
گفتنى است كسانى كه با نصب بدون مجوز چادر در حج شركت مىكنند، هر سال هشتاد تُن زباله پديد مىآورند و باعث ازدحام بسيارى در راهها مىشوند.
مصطفى خاكسار قهرودى، رئيس سازمان حج و زيارت جمهورى اسلامى ايران با وزير حج كشور عربستان سعودى ديدار كرد. در اين ديدار دوستانه كه مدير مؤسسه مطوفين ايران نيز حضور داشت، موضوعات و مشكلات زائران ايرانى مطرح شد.
وزير حج عربستان سعودى از تلاش ايران براى جلوگيرى از شيوع آنفلوآنزاىِ «آ» قدردانى كرد و نگرانىهاى ايران درباره برخورد با زائران ايرانى در عمره گذشته به وى منتقل شد. رئيس سازمان حج و زيارت ايران در اين ديدار ديدگاه رهبر معظم انقلاب را
درباره ضرورت حفظ وحدت و پرهيز از كارهاى تفرقهانگيز متذكر شد و بر اجراى برنامههاى رايج و رسمى حجاج ايرانى در موسم حج امسال، مطابق سالهاى گذشته تأكيد كرد.
وى سخنان مطبوعات را بر ضد جمهورى اسلامى ايران نادرست و خصمانه خواند و بر پايبندى حجاج ايرانى به برنامهها و كارهاى وحدتبخش و اطاعت از مقام معظم رهبرى و مسئولان محترم تأكيد كرد.
فؤاد عبدالسلام الفارسى، وزير حج عربستان سعودى در اين ديدار از توجه و توصيههاى مسئولان نظام جمهورى اسلامى ايران، به ويژه مقام معظم رهبرى و رئيس جمهورى در حفظ و تقويت وحدت قدردانى كرد و درباره كارهاى رسانهاى پيش آمده دريغ خورد و گفت: اميدوارم با توجه به اهميت روابط و سابقه ديرينه دو كشور، از تشديد فضاى موجود؛ يعنى خواسته دشمنان هر دو كشور پرهيز شود.
لطف و عنايت خاص خداوند در حج امسال نمايان بود
حج سىام دو ويژگى مهم داشت: پيش از حج بحرانهايى در انتظار حجاج ايرانى بود اما كمترين مشكلها در سنجش با سالهاى پيش براى حجاج ايرانى رخ داد. عمليات حج 88 بر اثر ويژگى نخست، سختىهاى فراوانى را براى برگزاركنندگان آن در پى آورد. براى آگاهى از آخرين تحليلها و خبرها درباره عمليات حج سىام، گفتوگوى زير با مصطفى خاكسار قهرودى خواندنى است.
او ده سال پيش به سازمان حج و زيارت آمد. دو سال بازرس بود و پنج سال نماينده سازمان حج و زيارت در عربستان و از سه سال پيش تاكنون رئيس سازمان حج
و زيارت است.
زمانى كه از سوى مسئولين وزارت بهداشت شيوع آنفلوآنزا در بين زائران ايرانى مطرح شد، قرار شد در مورد حج تمتع امسال تصميم جداگانهاى گرفته شود. كميته ملى آنفلوآنزا و مسئولين مربوط، جلسات كارشناسى زيادى را گذاشتند و جمعبندى آن به محضر مقام معظم رهبرى عرضه شد.
در نهايت، جمعى متشكل از كميته ملى آنفلوآنزا و نمايندگان سازمان حج و نمايندگى مقام معظم رهبرى در امور حج و زيارت خدمت رئيس جمهور رفتند و بعد از مطرح شدن گزينههاى مختلف، با فرض اينكه پيشبينىهاى وزارت بهداشت درست است، تصميم گرفته شد كه حج امسال تعطيل نشود و با كاهش زائران ايرانى و حذف
اين كاهش دو علت داشت؛ يكى اينكه پيشبينىهاى وزارت بهداشت با نصف شدن جمعيت، حداقل نصف خواهد شد و كنترل جمعيت كمتر، براى گروه پزشكى امكانپذيرتر بود. ديگر اينكه با حذف افرادى كه بيشتر در معرض خطر بودند، آمار احتمالى آسيباين بيمارى بسيار كمتر مىشد. اين تصميمى عاقلانه بود كه بايد از آن دفاع و منصفانه در مورد آن قضاوت كرد.
اگر برخى امروز اعتراض مىكنند كه امسال هيچ اتفاقى براى حجاج ايرانى نيفتاد و نيازى به كاهش حجاج نبود، بايد گفت كه تا زمان قبل از تصميمگيرى هيچ مرجع رسمى و غير رسمى گزارش و دلايلى مبنى بر اينكه اين بيمارى آنقدر هم خطرناك نيست و نيازى به كاهش حجاج نيست، عرضه نكرد. ضمن اينكه وقتى سازمان حج با
تعطيلى كامل عمره در ماه مبارك رمضان مخالف بود، برخى از جمله برخى از مطبوعات سازمان را قاتل مردم مىدانستند و عناوينى چون اصرار سازمان حج بر ادامه سفر مرگبار عمره و ... به كار مىبردند تا اينكه تصميم بر تعطيلى كامل عمره در ماه مبارك رمضان گرفته شد. حالا كه سفر حج انجام شده و اتفاقى نيفتاده است و جواب معما مشخص شده، همه مىگويند كه ما هم جواب را بلديم. اين لطف و عنايت خداوند بود كه اتفاقى نيفتاد، اما نبايد به اين تصميم عاقلانه معترض بود.
قبل از آغاز موسم حج، فضايى سياسى و تبليغاتى عليه ايران بود كه متأسفانه برخى جرايد غربى و عربى به آن دامن مىزدند كه بخشى از آن به علت سوء برداشت از صحبتهاى مسئولين نظام جمهورى اسلامى بود و بخشى از آن زمينهسازى اختلافى بود كه توسط دشمنان اسلام صورت مىگرفت. اين برداشت در ذهن مسئولين سعودى به وجود آمده بود كه قرار است اتفاق خاصى از سوى حجاج ايرانى در عربستان بيفتد و فضاى رسانهاى و تبليغاتى بنگاههاى رسانهاى غربى به طور مستقيم و غير مستقيم فضا را فضايى به سمت برخورد بين سعودىها و ايرانىها جلوه مىدادند.
كارهاى زيادى براى رفع اين ابهامات انجام شد. وزير حج عربستان ديدارى صورت داد و پس از آن با توضيحات كامل من مبنى بر اينكه ما فقط طبق قراردادى كه از قبل بستهايم عمل خواهيم كرد، خود او خواستار اين شد كه حرفهاى اين نشست رسانهاى شود تا سوء برداشتها برداشته شود. پيش از من هم نماينده مقام معظم رهبرى در حج و زيارت در بدو ورود به عربستان رايزنىهايى را شروع كرده بودند كه تأثير فراوانى در بهبود اوضاع داشت و مراسمهاى دعاى كميل، برائت از مشركين و كل عمليات حج بدون نگرانى و تنش انجام شد.
كاهش مدت زمان سفر حج تصميمى بود كه به دليل احتمال شيوع بيمارى آنفلوآنزا گرفته شده بود و الان قابل تغيير نيست و طولانى شدن سفر برخى هم به علت مشكل به وجود آمده در فرودگاه جده است. اين در حالى است كه هيچ حقى از كسانى كه طول سفر آنها چند روز كاهش پيدا كرده ضايع نشده است، به اين معنى كه امسال هيچ زائرى خدماتى كمتر از پولى كه پرداخت كرده را دريافت نكرده است. پيش از اين هم گفته بودم كه براى هر زائر حدود يك ميليون تومان بيشتر هزينه شده است و اگر طول سفر برخى از زائران كوتاه شده، فقط هزينه غذاى آن چند روز كاهش پيدا مىكند كه به هيچ وجه جبران آن يك ميليون تومان را نمىكند. بنابراين، هيچ زائرى وجود ندارد كه ما به او بدهكار باشيم و دينى به گردن ما باشد.
در روزهاى گذشته نيز چند پرواز فوق العاده را از فرودگاه جده گرفتيم و در تلاشيم تا پروازهاى فوق العاده ديگرى را بگيريم و نيز با فرودگاه مدينه هماهنگ شده است تا برخى از كاروانها در صورت تمايل از طريق فرودگاه مدينه به كشور باز گردند.
البته از كل 494 كاروان ايرانى تنها 27 كاروان 35 روزه هستند و 62 كاروان 24 روزه داريم و براى بيشتر كاروانها مشكل خاصى وجود ندارد. كاروانهايى هم كه 22 يا 23 روزه شده بودند، به 24 روز تبديل كرديم.
تاكنون پانزده نفر در بيمارستانهاى ايرانى بسترى هستند و از ابتداى عمليات حج تا هماكنون شش نفر از هموطنان فوت شدهاند كه هيچ كدام مربوط به بيمارى آنفلوآنزا نبودهاند. چند نفر بيمار كه به ايران باز گشتند كه باز هم مربوط به آنفلوآنزا نبوده است.
من از مسئول پزشكى خواستم كه اگر موردى از آنفلوآنزا در بين زائران ايرانى بوده
و به علتهايى نخواسته بگويد، به من بگويد تا من به عنوان رئيس سازمان حج مطلع باشم، اما رئيس هيئت پزشكى به من اطمينان داد كه واقعاً هيچ موردى از آنفلوآنزاىِ «آ» در بين زائران وجود ندارد.
تا الان سيزده هزار حاجى ايرانى به كشور باز گشتند و حدود 700/ 15 نفر در مدينه به سر مىبرند و در مكه حدود 000/ 33 نفر حضور دارند كه در حال كمشدن هستند.
كسانى كه بيمارى خاصى نداشتند و سن آنها هم بالا نبود و فقط به خاطر كاهش زائران حذف شدهاند، سال بعد حتماً خواهند آمد و اگر سال آينده مشكل آنفلوآنزا نباشد، همه كسانى كه به دليل بيمارى از اين سفر ماندهاند در اولويت هستند.
هيچ مسئله و حساسيت سياسى در كاهش آمار حجاج ايرانى دخالت نداشته و عامل كاهش آمار تصميم كارشناسان وزارت بهداشت بر جلوگيرى از شيوع بيمارى است.
تنها علت كاهش آمار اعزام شدگان به حج، تصميم كارشناسان بهداشت در جلوگيرى از شيوع بيمارى بود. علىرغم وجود شايعات و نظرات تاييد نشده و غير رسمى مبنى بر دخالت و تأثير مسائل و حساسيتهاى سياسى، در كاهش آمار حجاج ايرانى در مراسم حج امسال، هيچگونه نشانهاى از واقعيت داشتن اين شايعات وجود نداشته و به نظر ما هيچ ارتباطى بين كاهش آمار حجاج و حساسيتهاى سياسى وجود
ندارد.
اگرچه كشور عربستان در ظاهر خطر بيمارى را جدى نگرفته است، اما كليه تدابير پزشكى علاوه بر آمادگى عربستان، توسط هيئت پزشكى سازمان حج پيشبينى شده است.
پنجاه درصد زائران مصر كاهش يافته و 000/ 45 نفر از 000/ 90 نفر به حج آمدهاند. كشورهاى اسلامى ديگر نيز محدوديتهايى را اعمال كردهاند، اما در ميان همه كشورها تنها كشورى كه حج را تعطيل نمود و هيچ زائرى را از آمار 000/ 30 نفر زائر خود اعزام نكرده، كشور تونس است.
با پايان نيافتن تعميرات فرودگاه جده، و تصميم بر انتقال هفتاد درصد حجاج در مدينه قبل، نزديك به دو سوم تراكم آمار زائران ايرانى، به سمت فرودگاه مدينه منتقل شد كه با توجه به عدم گنجايش و ظرفيت مناسب اين فرودگاه مشكلاتى به وجود آمد.
كاهش تعداد پرواز بازگشت حجاج به صورت ميانگين باعث افزايش مدت سفر زائر از 30 تا 36 روز شده است.
مصطفى خاكسار قهرودى، رئيس سازمان حج و زيارت پس از بررسى وضع زائران ايرانى خانه خدا در مدينه منوره به مكه مكرمه رفت تا از چگونگى خدماترسانى به زائران در مكه آگاه شود. به گزارش خبرنگار واحد ارتباطات خبرى بعثه، معاون وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى و رئيس سازمان حج و زيارت در ديدار دكتر طلال صالح بن بكر قطب، رئيس مؤسسه مطوفى حجاج ايرانى به بررسى چگونگى خدماترسانى به زائران ايرانى در مكه مكرمه پرداختند. خاكسار قهرودى در
اين ديدار كه در مكه برگزار شد درباره اسكان، تغذيه و تداركات، حمل و نقل، مشاعر مقدسه و امكاناتى سخن گفت كه سازمان براى خدماتدهى بيشتر به حجاج در سال 88 بدانها نياز دارد.
آقاى خاكسار قهرودى همچنين در نشست با اعضاى ستاد حج و زيارت در مكه مكرمه از پيشبينىهايى براى عرضه خدمات بهتر به زائران و تصميمگيرى در اين باره خبر داد و به توصيه در اين زمينهپرداخت: با وجود فضاى خاص سياسى و وضع ويژه بيمارى موجود و ضرورت كاهش زائران كه بر پايه نظر تخصصى افراد مسئول تصميمهايى در اين باره گرفته شده است، زائران در رويارويى با اين مسائل بايد هشيار باشند. وى از مسئولان خواست در كارها و تعامل با قسمتهاى گوناگون منظم باشند: حال كه حجم كار در حج امسال در سنجش با سالهاى گذشته كمتر است، بايد به همين نسبت، تحرك در كار را به قصد كنترل و نظارت بيشتر كرد، تا قبل از اينكه زائران به مكه منتقل شوند، مشكلات احتمالى هم برطرف شود.
به سر آمدن ايام تشريق و پايان يافتن مناسك حج را به شما شادباش مىگويم و اميدوارم خداى كعبه شما را بپذيرد و همه شما را سالم و غانم به ميهن اسلامىمان بازگرداند. خدمتگزاران شما در سازمان حج و زيارت از سال قبل، تلاش خود را براى اينكه شما بتوانيد از فرصت حضور در حرمين شريفين معنويت بيشترى كسب كنيد.
احتمال گسترش ويروس آنفلوانزاى «آ» در عربستان و به دنبال آن تغييرات تحميل شده بر بخش اجرايى از يك طرف و تعليمات وزارت حج كه همواره باناپايدارى
مواجه است از سوى ديگر، مانع پياده شدن برخى از برنامهها به گونه از پيش تعيين شده گرديد. سازمان با همكارى مركز پزشكى حج براى سلامت ماندن شما هر آنچه را كه تصور مىكرد به كار گرفت كه خوشبختانه كاهش جدى مراجعات به مراكز پزشكى و آمار اندك مرگ و مير، نشانگر موفقيت در اين صحنه است.
اميدوارم كه جلوههاى معنوى حج تا روز رستاخيز برايتان ماندگار باشد و ان شاء الله بتوانيد با اين ذخيره عظيم معنوى كه اندوختهايد، در خانواده و محيط زندگى خود اثرگزار باشيد.
والسلام عليكم و رحمتالله و بركاته
مصطفى خاكسار قهرودى
معاون وزير و رئيس سازمان
نشست هماهنگى با حضور رئيس محترم سازمان حج و زيارت، مسئول محترم ستاد مكه مكرمه و مسئولان ستادها و مناطق نُهگانه حج در محل مؤسسه مطوفى ايران و حضور رئيس اين مؤسسه دكتر طلال قطب و ديگر اعضاى هيئت مديره اين مؤسسه به قصد هماهنگىهاى زير برگزار شد:
ضرورت عرضه خدمات بهتر در مشاعر؛
اجراى بهتر طرح نظافت و رعايت بهداشت بيشتر در منا؛
افزايش مخزن صابون مايع در منا كه تنها در اين مؤسسه براى حجاج ايرانى اجرا شده است؛
رعايت برنامه زمانبندى خروج كاروانها از مكه مكرمه به سوى مدينه منوره و فرودگاه جده؛
ضرورت تسريع خروج زائران از فرودگاه جده و حذف فرآيند انگشتنگارى.
با ورود معاون حج سازمان به جده، در جلساتى با مسئولان عربستان سعودى در اين شهر، موضوع ساماندهى بازگشت پروازهاى حجاج از فرودگاه جده پىگيرى و بر آن تأكيد شد.
اداره كل طرح و برنامه سازمان حج و زيارت، سال 1388 براى نخستين بار در موسم حج حاضر شد. اما مأموريت اين اداره چيست و چه كارى را سامان مىدهد؟ و چه تأثيرى بر روند اجرايى حج مىگذارد؟ پاسخ اين پرسشها در گفتوگو با دكتر مرتضى كمانگرى، معاون اداره كل طرح و برنامه سازمان حج و زيارت آمده است:
سؤال وظايف اصلى دفتر طرح و برنامه در حج امسال چيست؟
جواب با سلام و آرزوى قبولى حج همه زائران محترم، اداره طرح و برنامه پنج وظيفه اصلى در ايام حج دارد كه سه وظيفه آن از آثار و نتايج دراز مدت برخوردار است و دو وظيفه زود بازده دارد كه ويژه حج امسال طراحى شده است كه انشاءالله آثار آن را در حج امسال مشاهده خواهيم كرد. اين دو وظيفه كه با هدف ايجاد كيفيت بيشتر، سرعت بالاتر، دقت فزونتر و كاهش هزينهها طراحى شده است با ايجاد نوآورى و ابتكار در استفاده از فناورى نو تبادل اطلاعات در حوزه عمليات اجرايى در عربستان و نيز حوزه آمار و اطلاعات كاربردى شده است. محدوده اجراى شبكه رايانهاى عمليات اجرايى در عربستان كه در گام اول در زمينه تداركات با استفاده از شبكه اينترنت و به صورت آنلاين به مرحله اجرا در آمده است. در اين شبكه كليه آمارهاى زائران و عوامل كاروانهاى حج، مكان استقرار آنها در مكه و مدينه مسيرهاى توزيع تغييرات سهميههاى غذاى عادى و رژيمى و نيز ثبت كليه خريدهاى انبارهاى
تداركات و ورودى و خروجى اجناس از انبارها و نيز آشپزخانهها در اين شبكه مورد نظارت و مديريت قرار مىگيرد.
انشاء الله اين شبكه اينترنتى در ادامه، حوزههاى مسكن، حمل و نقل، بهداشت و درمان، امداد و ساير موضوعات اجرايى را تحت پوشش قرار خواهد داد كه انشاء الله موجبات سرعت، دقت و افزايش كيفيت و بهينه نمودن هزينهها را فراهم خواهد ساخت. اين شبكه از حجم فعاليتهاى جارى انبارها و آشپزخانهها خواهد كاست و امكان مديريت و نظارت را نيز به مديران عالى و ستادى سازمان خواهد داد تا با تحليل دادهها و گزارشها تصميمگيرىهاى بهتر و معقولترى را اعمال كنند. ايجاد اين سيستم اشراف لازم بر اصلاح الگوى مصرف در حج و عمره و منطقى شدن نيازهاى زائران و نيز فعاليتهاى بدنى آنان در موسم حج را فراهم مىآورد.
دومين وظيفه زود بازده، طراحى نظام آمارى است كه معروف به «طرح امين» است. در اين طرح همه آمارهاى مورد نياز روزانه مديران سازمان در زمينههاى بيمارىها، بسترى در بيمارستانها، گم شدن زائران سرقت، حوادث، دستگيرىهاى احتمالى و نيز فوت زائران توسط كاروانهاى حج و ساير مراكزمرتبط به صورت آنلاين ثبت مىشود و دسترسى مديران به اين اطلاعات آسان و تحليل آمارها و تهيه گزارشها پىگيرى امور را تسهيل مىسازد.
سؤال براى اجراى اين كارها چند نيروى انسانى به سازمان افزودهايد؟
جواب در حج امسال فقط سه نفر براى اين كار در دفتر طرح و برنامه و دو نفر هم در بخش رايانه براى پىگيرى امور و اجراى وظايف پيش بينى شدهاند.
سؤال درباره فعاليتهاى دراز مدت طرح و برنامه هم توضيح دهيد.
جواب سه فعاليت درازمدت در وظايف طرح و برنامه پيشبينى شده است كه اجراى آنها در حج امسال الحمدالله آغاز شده است. اولين كار، نظارت و كنترل برنامه و بودجه عملياتى حج 88 است كه در قالب 34 عنوان برنامه و صدها فعاليت به تصويب
رسيده است. براى اولين بار در حين اجراى برنامه حج، از نزديك اين نظارت و كنترل انجام مىپذيرد.
دومين موضوع، كارشناسى و بررسى قيمت تمام شده حج است كه به دنبال منطقىتر كردن قيمت سفر حج با رعايت كيفيتها و صرف و صلاح زائران گرامى هستيم. و سومين برنامه درازمدت اين اداره كل، بررسى فرآيندها و توسعه آنها از طريق بهرهگيرى از آى. تى ( (TI هستيم.
سؤال هر چند كار شما در حج امسال تازه آغاز شده، در همين چند هفته، كار شما بر كيفيت عرضه خدمات به زائران تأثير گذارده است يا در سالهاى آينده تأثير خواهد گذارد؟
جواب هدف اصلى سازمان حج و زيارت همين است كه بسترهاى لازم را براى زائران فراهم آورد تا زائر بهتر بتواند به اهداف اصلى اين سفر كه توسعه معنويت، برائت از دشمنان اسلام و افزايش اتحاد و انسجام و وحدت بين مسلمين است بپردازد.
زائر به حج مىآيد تا به اين اهداف برسد كه خود اين نيازمند به پشتيبانىهايى است. زائر بايد سالم، داراى فراغ بال از نيازهاى روزانه و ... باشد تا بتواند به اعمال و زيارت خود برسد. عرضه خدماتى چون تغذيه، درمان، مسكن و حمل و نقل، زائر را در رسيدن به اهداف معنوىاش كمك مىكند و ارتقاى كيفيت و بهينهسازى آن نيازمند يك طراحى دقيق است كه طرح و برنامه به اين كار كمك مىكند. يكى از اولين كارهاى اداره كل طرح و برنامه، طراحى يك نظام جامع توسعه حج است كه به نوعى مىتواند چشمانداز مناسبى را پيش روى سازمان حج قرار دهد.
سؤال برنامه و بودجه عملياتى به چه چيزهايى مىپردازد؟
جواب اين برنامه دقيقاً به اثر بخشى برنامههاى واحدها و معاونتهاى مختلف مىپردازد. اگر پيش از اين، واحد اجرايى بودجه مصوب خود را هزينه مىكرد و
توجهى به اثربخشى آن واحد نمىشد در بودجه ريزى عملياتى، اين كار متفاوت است و اثر هزينهها كاملًا پىگيرى مىشود. اگر برنامهاى مانند مسكن، 136 ميليارد تومان هزينه داشته باشد، در اين برنامه تمام شاخصهاى كمى و كيفى آن كنترل مىشود تا ببينيم بعد از اين هزينه آيا استاندارهاى لازم و مصوب محقق شده است يا نه كه بر اساس اين بررسى، هم سازمان حج در برنامهريزى بعدى راحتتر و دقيقتر خواهد بود و هم عملكرد مديران بهتر ارزيابى مىشود و نيز كمبود كميت و توانايىهاى لازم نيروها روشن مىشود. برنامه و بودجه عملياتى در كل، شرايط لازم را كه مطلوب يك سازمان براى دستيابى به اهداف خود است آماده مىكند.
سؤال تا چه اندازه از ابزارهاى نو فنآورى اطلاعات استفاده مىكنيد؟
جواب تلاش شده است از آى. تى به عنوان يك فنآورى كه مىتواند در افزايش كيفيت، سرعت و دقت در كارها و كاهش هزينههاى سازمان حج بسيار مؤثر باشد و در تمام كارها استفاده شود. امروز كارهاى يك زائر از ثبت نام تا زمانى كه زائر به ايران باز مىگردد و حتى ارتباط بعد از بازگشت زائر زير چتر كارهاى آىتى قرار دارد.
كارهاى فراوانى از زمان ورود زائران به مدينه (حرم نبوى) تا خروج آنها از آنجا صورت مىپذيرد تا آنان آسوده و بدون مشكل و در امنيت بيايند و بدون مشكل راهى شوند. از اسكان در هتلها تا تأمين غذا و وسايل حمل و نقل و رفع مشكلات و هزار كار ديگر كه بر عهده يك يا دو نفر نيست. همه اين كارها در ستاد مدينه منوره برنامهريزى، مديريت و اجرا مىشود. گزارش زير نه از آمار و اعداد، بلكه از خادمان دور از خانواده مىگويد:
آقاى عباس خداشناس، مسئول دفتر مديريت ستاد مدينه است. او در مدينه كارش را از هشت صبح آغاز مىكند و كمابيش تا يازده شب در همين دفتر مىماند. خداشناس، حجگزارى را بدون مشكلات نمىداند و بر اين باور است كه حاجى بايد مشكلات را لمس كند تا حج را درك كند، اما مىگويد در اين سالها همه نيروهاى اجرايى مىكوشند كه زائران به كمترين مشكلات دچار شوند.
آقاى ابراهيم حدادى، مسئول پشتيبانى درباره كار اين بخش مىگويد: ما از چهارم آبان به مدينه آمديم و ستاد مدينه را افتتاح كرديم تا همه خدمتگزاران بتوانند در اينجا مستقر شوند و كارشان را آغاز كنند. ساماندهى وسايل نقليه، خدمات مخابراتى، تجهيز، خدمات و تهيه و راهاندازى كليه امكانات براى آغاز خدمت كارگزاران حج در مدينه، از كارهاى پشتيبانى است كه مىتوان گفت آغازكننده آيين حج و حجگزارى است. حدادى مىگويد پابهپاى رئيس ستاد از شش صبح تا نزديك به دوازده شب به كار مىپردازيم و البته اين، غير از رويدادهاى نيمههاى شب است كه بايد بدانها رسيدگى كرد.
اين دفتر نيز در ستاد مدينه مستقر است و آقاى عباس ارباب خالص، مدير اين دفتر، خبرى خوشحالكننده دارد: تاكنون مشكل خاصى براى ايرانىها پيش نيامده است. آقاى مسعود تقوايى مسئول امور مالى ستاد مدينه است كه همه كارهاى مالى را در مدينه سامان مىدهد و بخشهاى گوناگون را تأمين مىكند. او از سال 1374 كارهاى مالى را صورت مىداده و با تأكيد مىگويد: تاكنون هيچ اختلاف حساب و كسرى نداشته است.
او تا يازده شب همراه با آقاى سعيد لطفى (حسابدار) در دفترش كارها را پىگيرى مىكند.
آقاى سيد احمد عرفانى در بخش رايانه مسكن ستاد مدينه خدمت مىكند و همه كارهاى اسكان زائران ايرانى در مدينه نظم و ترتيب مىدهد. او مىگويد كه در مدينه هم سهم هر زائر از محل اسكان بيشتر شده است. به گفته سيد احمد عرفانى، صبح بسمالله مىگويى و كار را شروع مىكنى و شب هم مىگويى الحمدلله و هر كارى كه درباره مسكن زائران باشد، با انگيزه پىگيرى و نه نمىگويى؛ حتى اگر كاروانى بيشتر از ظرفيت، زائر آورده باشد يا كمتر يا حتى اگر كاروانى نتواند دوبار در دعاى كميل شركت كند و كار به تنظيم و تغيير در زمان محل اقامت برسد و يا تغيير هر برنامه ديگر.
واحد رايانه از ديگر بخشهاى ستاد است كه بهادر امينى اطلاعات ورود و خروج كاروانها، پرواز، تغذيه، خدمات و خروج زائران را به سوى مكه و ديگر آمار را در رايانهاش ثبت مىكند و هر روز از صبح تا آخر شب به آنها سرگرم است تا همه كارهاى ستاد مدينه با سرعت سامان گيرد. اين، همه كارها در ستاد مدينه نيست، اما گزارش گزيدهاى از كارهاى بزرگ و سخت آنهاست تا زائران هم با دعاگويى آنان را همراهى كنند.
سؤال پخت سنتى تا چه زمانى انجام مىشد؟
جواب تا سال 1380 كليه كاروانها در ساختمانهاى محل اقامت زائران اقدام به پختغذا مىنمودند، اما توجه به محدوديتهايى كه توسط سازمان دفاع مدنى عربستان
سعودى ايجاد شد و از طرفى نامناسب بودن شرايط بهداشتى طبخ غذا در محلهايى كوچك و پراكندگى ساختمانها و خطرات ناشى از آتشسوزى، مديران سازمان حج و زيارت را بر آن داشت كه شيوه جديدى را براى عرضه غذاى گرم به زائران اتخاذ نمايند.
سازمان حج و زيارت از سال 1380 ابتدا در مدينه منوره و پس از آن در مكه مكرمه اقدام به راهاندازى آشپزخانههاى مركزى نمود. با تشكيل آشپزخانههاى مركزى، عملًا فرآيند توليد غذا داراى سازمان و ساختار تشكيلاتى شد؛ به طورى كه هم اكنون آشپزخانهها داراى ساختارى شامل مدير، معاون، پزشك مسئول بهداشت، مسئول تغذيه، بخش ادارى، بخش توزيع، گروههاى مختلف پخت (گروه پخت خورش و كباب، گروه پخت برنج، گروه پخت سوپ و دورچين و گروه آمادهسازى) مىباشند كه اين گروهها توسط بهترين سرآشپزها و آشپزها مديريت مىشوند. با تمركز در فرآيند توليد غذا علاوه بر رعايت بهداشت و سلامت غذا توانستهايم غذايى يكسان و با كيفيت متناسب با ذائقه براى زائران تهيه نماييم.
سؤال برنامه تغذيه در حج امسال چگونه طراحى شده است؟
پاسخ فرآيند تهيه و تدوين برنامهغذايى مراحل مختلفى دارد. اين كار ابتدا با آسيبشناسى سال قبل آغاز و پس از آن جلسات كارشناسى با متخصصين امر غذا و تغذيه و مديران آشپزخانهها برگزار شد. با توجه به تجربه سالهاى گذشته و نظر كارشناسان و صاحبان تجربه در اين خصوص، سياستهايى كلى براى تهيه و تدوين غذا در نظر گرفته و اجرا شد. توجه به سلامت و بهداشت، تطابق با ذائقه عموم زائران، استفاده از مواد اوليه با كيفيت عالى وبه كارگيرى روشهاى پخت مناسب، از اصولى است كه براى تهيه غذاى زائران مدنظر قرار مىگيرد. ضمناً سعى شده است غذايى مناسب با تمام ذائقهها يا به بيان ديگر غذاى ملى كه در برگيرنده تمام مواد مغذى مورد
نياز و حتى بيش از نياز بدن با توجه به شرايط آب و هوايى عربستان و همچنين ميزان فعاليت زائران باشد تهيه و تدارك گردد. نام اين غذا را غذاى ملى گذاشتيم. غذاى ملى در حقيقت در جمعبندى سليقههاى متنوع مناطق مختلف كشور به عنوان غذاى مناسب و مورد علاقه پذيرفته شده است؛ مانند انواع خورشها.
سؤال مواد اوليه از كجا فراهم مىآيد؟
پاسخ تلاش مىشود در حد امكان بيشتر اقلام اوليه مورد نياز از ايران تهيه شود تا علاوه بر كمك به اقتصاد كشور، از نظر بهداشتى و كيفيت از درجه مقبوليت بالايى برخوردار باشد. به طور مثال خشكبار، حبوبات و سبزىهاى منجمد، ماهى قزلآلا و ... از ايران تهيه مىشود و اقلامى مانند گوشت قرمز گرم (گوشت گوسفندى)، انواع روغن، لبنيات، برنج و ... با رعايت اصول علمى و كيفيتبرتر از بازار عربستان خريدارى مىشود.
سؤال چگونه بر بهداشت غذا نظارت مىكنيد؟
جواب حضور متخصصين بهداشت و تغذيه در آشپزخانهها و دامپزشكان ايرانى به منظور كنترل سلامت دام قبل و بعد از كشتار و نظارت مركز پزشكى حج تضمين كننده بهداشت غذا در آشپزخانهها مىباشد.
برنامهريزى شده كه در هفته براى زائران هفت وعده غذا با گوشت قرمز و هفت وعده با گوشت سفيد (دو وعده ماهى و پنج وعده مرغ) تهيه گردد به اين ترتيب كه در يك شبانهروز يك وعده گوشت قرمز و يك وعده گوشت سفيد عرضه گردد. البته تنوع در نوع غذا علاوه بر مطلبى كه عنوان شد متأثر از حجم توليد در آشپزخانهها و همچنين چرخه توزيع نيز مىباشد.
براى اينكه بتوانيم برنامهريزى دقيقى براى تهيه مواد اوليه داشته باشيم و همچنين برطبخ غذا نظارت بيشترى كنيم، براى هر وعده غذا براساس برنامهريزىهاى علمى موجود و با نظر كارشناسان و سرآشپزهاى خبره سرانهاى در نظر گرفته شده است. مثلًا روزانه 205 گرم برنج براى هر نفر در نظر گرفته شده كه بخش بيشتر آن در ناهار به
عنوان چلو و در شام به عنوان دورچين خوراك استفاده مىشود.
البته تعيين سرانه به اين معنا نيست كه اگر كاروانى در خواست غذاى بيشترى داشت به او داده نشود؛ بلكه با توجه به نياز زائران، مدير كاروان درخواست غذاى اضافى مىكند و غذا در اختيار قرار مىگيرد. ضمن اينكه تلاش زيادى شده تا آشپزخانههايى مدرن و پيشرفته براى پخت و پز غذاى زائران مجهز و آماده كار شوند. استفاده از سرخ كنهاى صنعتى و پيشرفته در آشپزخانهها سبب مىشود تا موادى كه نياز به سرخ شدن دارند به طور يكنواخت سرخ شوند. خورش و سوپ در ديگ صنعتى آماده مىشوند كه با بخار كار مىكنند تا غذا در فرآيند طبخ كمترين تغييرات را داشته باشد.
دستگاههايى همچون بوجارى برنج، كباب پزهاى صنعتى، دستگاه شستوشوى برنج، دستگاه شستوشوى ظروف و ... از جمله دستگاههايى است كه در آشپزخانههاى مركزى استفاده مىگردد.
دستگاه حمل غذا از ديگر ويژگىهاى آشپزخانه مركزى مىباشد كه غذا را بعد از طبخ در دماى بيش از هفتاد درجه گرم نگه مىدارد تا غذا سالم و تازه در اختيار زائران قرار گيرد. در جمعبندى بايد گفت تلاش و برنامهريزى زيادى هر سال به كار مىرود تا با بهرهگيرى از تخصصها و تجارب دستاندركاران و همچنين با طبخ علمى و بهداشتى، بهترين مواد اوليه به بهترين غذاها تبديل شده و در اختيار زائران عزيز قرار گيرد. ارضاى ذائقههاى مختلف ايرانيان، كارى بس دشوار است و مسئولين و دستاندركاران ضمن استقبال از نظرات زائران گرامى در امر بهبود و ارتقاى غذا، از ضعف و كاستىهاى احتمالى پوزش طلبيده و از اينكه خواهران و برادران ارجمند اين ضعفها را بر مجريان مىبخشايند، كمال تشكر و امتنان خويش را ابراز مىدارند.
گفتوگو با دكتر احمد رضا درستى، كارشناس تغذيه درباره چگونگى تضمين سلامتى غذاى زائران
سؤال چه اندازه از اين غذايى كه براى زائران فراهم مىشود، براى بيشتر آنان لازم است؟
جواب امسال تحقيقى علمى انجام شد كه براساس آن نمونه قابل قبولى از زائران مشرف شده به حج مورد بررسى قرار گرفتند. طبق برآوردهاى انجام شده از هر چهار زائر ايرانى مشرف شده، حدوداً سه نفر داراى اضافه وزن هستند.
عموم زائران عزيز ايرانى در طول اين سفر از برنامه كامل غذايى در نظر گرفته شده استفاده مىكنند. علاوه بر اين، بسيارى از زائران مواد غذايى اضافى از قبيل نبات، شيرينى خشك، شكلات، پسته، تخمه و ساير تنقلات را با خود همراه دارند و از نگرانى اينكه در اين سفر ضعف نكنند، آنها را هم ميل مىكنند. در ضمن در كاروانها هنگام توزيع غذا، علاوه بر مقدار معمول غذا، مقدارى غذا را تحت عنوان سرريز غذا عرضه مىكنند كه برخى از زائران از اين هم به مقدار معتنابه ميل مىكنند. چنانچه برخى از زائران گرامى كه به ميان سالى رسيدهاند، همه اين مقدار غذا را مصرف كنند، دريافت غذاى اضافى موجب تشديد اضافه وزن و بالا رفتن چربى و كُلسترول و اسيد اوريك خون شده و به مرگ زودرس آنان در آينده منتهى مىشود.
لازم است اين موارد گفته شود؛ چرا كه بخش زيادى از تصميمگيرى درباره مقدار غذاى مصرفى با خود زائر است. گروه تغذيه با نهايت تلاش غذاهايى را كه گاهى بيش از نياز واقعى افراد و بسيار خوشمزه است، آماده مىكند و روى ميز مىگذارد و قرار هم نيست مقدار غذا را كمتر كند؛ اما زائر ضرورتاً لازم نيست در اين زمينه خوب همكارى كند و همه آن را مصرف كند. اگر زائران شرايط جسمى و سنى خودشان را در نظر بگيرند به نفع خودشان عمل كردهاند.
سؤال توصيه شما درباره اندازه خوردن غذا چيست؟
جواب پيشنهاد من اين است كه شبها شام سبكى مثل نان و پنير و خيار يا نان و ماست و خيار بخوريم؛ چرا كه شام سنگين علاوه بر اينكه باعث اضافه وزن و بيمارىهاى مختلف مىشود ما را از عبادت و زيارت با بدنى سبك و حالى خوش باز مىدارد.
سؤال آيا سالم و بهداشتى بودن غذاى زائران را تأييد مىكنيد؟
جواب مواد اوليه غذا بسيار مهم است. اگر مواد اوليه غذا آلودگى داشته باشد، بخشى از اين آلودگى تا پايان طبخ غذا خواهد ماند. در اينجا كارشناسان بهداشت، مسئولين تغذيه و دامپزشكان تلاش و نظارت مىكنند تا مواد اوليه قطعاً سالم، بهداشتى و درجه يك باشد. مرحله بعدى طبخ غذاست كه مكانيزه بودن تمامى مراحل طبخ غذا و عدم دخالت دست، بهداشتى بودن غذا در مرحله طبخ را تضمين مىكند. ضمناً در هر آشپزخانه متخصص بهداشت برفرآيند طبخ غذا نظارت دارد تا مراحل مختلف آمادهسازى مواد اوليه و طبخ غذا به درستى و طبق موازين بهداشتى صورت گيرد. علاوه بر اين توصيههاى كارشناسان علم تغذيه در اين مراحل رعايت مىشود. مثلًا براى سرخ كردن ماهى يا مرغ از روغن مايع مخصوص سرخ كردنى استفاده مىشود و به هيچ وجه روغن مصرف شده نگهدارى نمىشود، بلكه بعد از فقط يك بار استفاده دور ريخته مىشود. مقدار نمك و ادويه كاملًا براساس استانداردهاى علم تغذيه است و ذائقه و سليقه آشپز دخالتى در ميزان استفاده از اين مواد ندارد.
يكى از مراحل مهم حفظ سلامت و بهداشت غذا، فاصله زمانى و مكانى محل طبخ غذا تا محل خوردن آن است. اين كار در كليه آشپزخانههاى مكه و مدينه براى حجاج ايرانى توسط دستگاههاى گرم نگهدارنده غذا انجام مىشود كه غذا را تا محل مصرف كاملًا گرم، عارى از ميكروب و هواى آزاد و بدون دخالت دست حمل مىكند.
دماى غذا و دماى داخل خود هيترها نيز توسط متخصصين بهداشت چك [بازبينى]
مىشود تا غذايى داغ، سالم و بهداشتى در اختيار زائران ايرانى قرار بگيرد و اين باعث شده تا هيچ گزارشى درباره مسموميت غذايى در بين هيچ كدام از زائران ايرانى نداشته باشيم.
سؤال آيا غذايى را كه براى زائران ايرانى تهيه و توليد مىشود تضمين مىكنيد يا خير؟
جواب من از سلامت غذايى كه براى زائران ايرانى تهيه مىشود، كاملًا اطمينان دارم و ناظر هستم كه اين غذا با بهترين و سالمترين مواد و در بهترين شرايط بهداشتى تهيه شده است. اين موضوع آنقدر براى سازمان حج و زيارت مهم است كه آزمايشگاههايى را راهاندازى كرده و در حال ارتقا و تكميل آنهاست تا از ماده غذايى تهيه شده از ابتدا تا انتهاى پخت و عرضه آن هر روز نمونه گيرى نموده و آن را مورد آزمايش قرار دهد.
سؤال آيا تاكنون در آزمايشهاى خود به مواردى هم برخورد كرديد؟
جواب تاكنون هيچ موردى از عدم سلامت غذا در آزمايشها ديده نشده است.
سؤال آيا غذا، ميوه و سبزىهايى كه به زائر ايرانى مىدهند، از ديدگاه علم تغذيه همه ويتامينها، مواد و پروتئينها را دارند؟
جواب غذا، سبزىها، لبنيات و ميوههايى كه در اختيار زائر ايرانى قرار مىگيرد، هيچ كمبودى از لحاظ ويتامين، پروتئين و املاح ندارد و بسيار كامل است.
سؤال برخى از افراد گمان مىكنند كه اين ميوهها گلخانهاى يا مرغها و ماهىها با هورمون رشد كردهاند، از اين رو، ارزش غذايى كاملى ندارند.
جواب از نظر علم تغذيه، براى اينكه سلول بتواند رشد كند موادى را نياز دارد كه اگر توانست اين مواد را جذب كند، رشد مىكند و ارزش غذايى آن به هر روشى كه رشد كرده باشد، هيچ فرقى نمىكند. يادآورى مىكنم كه هورمون در داخل سلولهاى گوشت فرو نمىرود و داخل رگهاى موجود زنده مىچرخد و سلولها را به رشد
تحريك مىكند.
بنابراين، گوشتى كه ما مصرف مىكنيم هيچ هورمونى ندارد. در مواردى كه نگرانى از مصرف هورمن در پرورش مرغ وجود دارد، تنها لازم است از خوردن جگر مرغ و چربى اطراف پوست آن احتراز شود.
سؤال ديگر سفارشهاى شما به زائران در اين زمينه چيست؟
جواب در جمعبندى، گرچه غذا مناسب، بهداشتى، خوشمزه و كامل تهيه شده و در اختيار زائران عزيز قرار مىگيرد، اما لازم است هر فرد با توجه به نياز خود اقدام به مصرف غذا كند و از زياده خوارى و نوشيدن نوشابه هر روزه، احتراز كند. ضمناً آب كافى، ميوه و سبزى و لبنياتى را نيز كه در اختيارش قرار گرفته حتماً مصرف كند و حتى الامكان از صرف غذاى رستورانى و تنقلات اضافى خوددارى نمايد.
حسن سقايى، رئيس ستاد مكه مكرمه گفت: كل عمليات اجرايى در ايام تشريق به خوبى انجام شد و هيچ حادثه مهم بدى روى نداد. وى در گفتوگو با زائر با توضيح درباره اينكه گم شدن چند ساعته افراد در اين ايام طبيعى است، چنين گفت: «در كل ايام تشريق امسال تنها يك مورد گمشدگى در حدود يك روز داشتيم كه فرد مورد نظر پيدا شد و الان مشكلى نداريم. روند كار قربانى طبق برنامه انجام شد و هيچ مشكلى مبنى بر قربانى دقيق براى هر يك از حجاج وجود نداشت».
سقايى با اشاره به كاهش آمار زائران به علت فرستاده نشدن زائران بالاى 65 سال و پيشبينىهاى گروه پزشكى و دقت بيشتر حجاج در مسائل بهداشتى، وضع ايام تشريق
امسال با سالهاى گذشته بسيار متفاوت بود.
وى درباره وضع جوى آن روزها افزود: «در بيست سال گذشته چنين آب و هواى مطبوعى در ايام تشريق سابقه نداشته است. بارش باران در اين روزها بسيارى از مشكلات را رفع كرد و باعث شد تا با به وجود آمدن هوايى بسيار مطبوع، زمينه كاهش آلودگى و عرضه خدمات بهتر به حجاج فراهم شود».
شمار زائران ايرانى مدينه بعد در حج 88، يك سوم بود؛ يعنى 700/ 15 زائر از استانهاى مازندران، گلستان، فارس، اروميه و تهران از شانزدهم آذرماه، به كشور پرواز كردند. اين زائران، در سه روز در هر روز 300/ 4 زائر با «دو ايرلاين» سعودى و «ايران اير» به وطن بازگشتند.
كاهش دوره سفر در حج تمتع 88 موضوعى به شمار مىرفت كه چندين سال پىگيرى شده بود تا دوره طولانى پيشين كه منتقدان فراوانى داشت، كمتر شود و به 24 يا 25 روز برسد. سقايى در اين زمينه چنين توضيح داد:
«امسال برنامهريزى كرده بوديم اين كار صورت بگيرد كه به دليل مشكلات به وجود آمده و بازسازى در فرودگاه جده، زمان سفر كاروانهايى كه با پروازهاى ايران اير آمده بودند، بيشتر شد و بعضى از كاروانها تا 33 روز در عربستان مىمانند، اما عمده كاروانهاى مدينه بعد تقريباً 24 روزه هستند.
خدمات عرضه شده به زائران مدينه بعد نسبت به مدينه قبلها اگر بيشتر نشده باشد، كمتر نشده است و البته الان تنها چند نفر در بيمارستان مدينه بسترى هستند كه حال عمومى آنان خوب است و خوشبختانه به آمار شش نفره فوتىها، اضافه نشده است. همه كارها در مدينه بعد به سهولت در حال انجام شدن است و تنها مشكلى كه براى زائران مدينه بعد به وجود آمد، اعتصاب رانندگان دو شركت «تاسكو» و
«حافل» بود كه مربوط به مشكلات داخلى خودشان مىشد، اما باعث شد تا كاروانهاى ايرانى با تأخير زياد و با سختى به مدينه برسند كه خستگى زائران ايرانى را در پى داشت.
امسال در بعضى از هتلها امكان واگذارى اتاق اضافه وجود داشت و كاروانهايى بودند كه تا پنج اتاق اضافه يا كاروانى كه تا چهل تخت اضافه به صورت رايگان دريافت كردهاند.
امسال نيروهاى ستاد مدينه عهدهدار قربانگاه معيصم، بزرگترين قربانگاه در مكه بودند و امسال براى اولين بار 31 هزار سهم اين قربانگاه در فاصله پنج ساعت انجام شد. اين در تاريخ حج اولين بار بودكه تمامى حجاج ايرانى قبل از غروب آفتاب روز عيد قربان از احرام خارج شدند. سال گذشته بهترين سال بود كه فقط سه يا چهار هزار زائر ايرانى مانده بودند و قربانىشان انجام نشده بود كه امسال همين تعداد را هم نداشتيم. اين امر به دليل افزايش مهارت ذابحين بود كه البته خدمات خوب كشور ميزبان در زمينه مسدود نبودن راهها، فراوانى دام و ... را نبايد فراموش كرد.
در ستاد مدينه 55 نفر مشغول خدمت به زائران بوده و هستند: نيروهاى مستقر در فرودگاه مدينه كه در سه شيفت كار مىكنند، نيروهاى مستقر در بخش حمل و نقل زمينى، انبار و تداركات كه به صورت شبانهروز فعال هستند.
سه منطقه در مدينه هم مستقر است كه در هر منطقه چهار نفر كار مىكنند. يك نفر هم كار ارزشيابى را انجام مىدهد كه البته براى مكه و مدينه ثابت است. بخش مسكن يك مسئول ثابت دارد و بخش حراست با سه نيرو كنترل بقيع، بين الحرمين و احياناً كارهاى بازداشتىهاى ايرانى را انجام مىدهند. بازرسى و ارزشيابى هم، كار ارزيابى اعضاى ستاد و مديران كاروانها را انجام مىدهد كه نتيجه كار آنها براى سال بعد است و مشخص مىكند چه كسانى سال بعد مىتوانند حضور داشته باشند.
نيروهاى پشتيبانى هم زحمات زيادى را كشيدند و بخش مالى نيز در ستاد حضور
داشت كه در مدينه دوم حسابرسها به آن اضافه شدند و الان مشغول حسابرسى و تصفيه مالى كاروانها هستند. در كنار همه ا ينها بخش مخابرات هم از روز اول مستقر بود و سه بخش حمل و نقل درون شهرى، برون شهرى و هوايى نيز در ستاد مدينه مشغول خدمت به زائران هستند.
براى حج سال آينده، كار اجاره مسكن آغاز شده و تا كنون با چهل درصد از هتلهاى مورد نياز سال آينده قرار داد بسته شده و تا پايان حج امسال و در اين چند روز، قرار داد هفتاد درصد هتلهاى حج سال آينده بسته خواهد شد براى قرارداد هتلهاى سال آينده يا تجديد قرار داد، گزارش بازرسى و نظر مديران كاروانها مدنظر قرار مىگيرد و با هتلهايى كه از نظر ما درجه «ج» را بگيرند ديگر قرار داد بسته نخواهد شد و ما به سراغ هتلهايى مىرويم كه تازهساز باشند برنامهريزى و قراردادهاى پزشكى، تداركات، هواپيمايىها و ... نيز از اواخر عمره آغاز مىشود.
تاكنون در قراردادهايى كه براى اجاره هتل در مدينه بسته شده افزايش قيمت وجود دارد و ممكن است براى سال آينده هم اين اتفاق بيفتد و البته افزايش هزينههاى مواد غذايى، بليط هواپيما و ... از دست ما خارج است و ممكن است افزايش قيمت وجود داشته باشد».
آقاى مهدى قائمى مهر، گفت: برخى از مشكلات در حج امسال نيز با پيگيرىها و مذاكرات مسئولان بعثه و كنسولگرى و مقامات مسئول سعودى از ميان رفت و درباره برخى از آنها نيز هنوز به مذاكره مىپردازيم. مدير كل پيشين اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه افزود: «برابر يكى از قوانين دولت سودى كه چندى قبل ابلاغ شده، بايستى
تمام اتباع خارجى در بدو ورود به اين كشور انگشتنگارى شوند كه با تلاش صورت گرفته، مسئولان امر متقاعد شدند با توجه به برخى [از] مسائل فرهنگى، اين قانون را در قبال بانوان زائر ايرانى اجرا نكنند و اين امتياز تنها به ما و سه كشور ديگر عرضه شد». قائمى مهر تأكيد كرد: «همچنين در ماههاى قبل از آغاز موسم حج؛ خصوصاً از ماه رمضان تحت تأثير شرايط، برخى [از] مطبوعات و شخصيتهاى غير دولتى عربستان، حجم تبليغاتى قابل توجهى را عليه زائران ايرانى آغاز كردند كه با مذاكرات صورت گرفته اين هجمهها نيز توسط مسئولان سعودى كنترل و قبل از موسم و در ايام حج تقريباً به صفر رسيد».
سركنسول جمهورى اسلامى ايران در جده در بخش ديگرى از سخنان خود با اشاره به اينكه مأموريت اصلى سفارت حفظ عزت و خدمت به كمابيش يك ميليون زائر ايرانى است، بر ارتقاى سطح همكارىهاى دو كشور بزرگ جهان اسلام؛ يعنى ايران و عربستان تأكيد و گفت: «حج آرام و مطلوب 1388 نيز بىگمان در اين زمينه تأثير مثبت مىگذارد».
وى افزود: «يكى از جملات دائمى كه اكثر مسئولان دولت سعودى در وزارت خارجه، وزارت كشور و وزارت حج و ديگر دستگاههاى اين كشور مىگويند اين است كه حجاج ايرانى در ميان حدود صد كشورى كه سالانه زائر به عربستان اعزام مىنمايند، با برنامهترين و منظمترين حجاج هستند كه در مراسم حج امسال نيز زائران ايرانى براين مسئله صحه گذاشتند. يكى از مديران ارشد دولت سعودى به بنده مىگفت: «من از كودكى در ذهنم مانده كه حاجيان ايرانى از يك انضباط و وقار خاصى برخوردار هستند و به نظر مىرسد با كارها و توجهات دولت ايران اين نظم در سالهاى پس از
پيروزى انقلاب شما بيشتر نيز شده است».
آقاى قائمى مهر در خصوص وضع پروندههاى قضايى تعدادى از زائران ايران گفت: «نمايندگىهاى سياسى ما در خارج مرزهاى جمهورى اسلامى هميشه موظف به خدمت به ايرانىها هستند، اما با تأكيدات ويژه و مكرر رياست محترم جمهور طى سالهاى اخير بر اين نكته، نمايندگىهاى سياسى و به تبع كنسولگرى جمهورى اسلامى در جده سعى نموده در حوزه پروندههاى قضايى فعالتر عمل نمايد كه با عنايت خداوند و كمكهاى نماينده محترم ولى فقيه در امور حج و زيارت و مسئولان سعودى تعدادى زائر ايرانى كه در ايام عمره يا حج بازداشت و بعضاً زندانى شده بودند، به طور كامل آزاد شدهاند و در حال حاضر هيچ كدام از اتباع كشورمان در عربستان بازداشت و زندانى نيستند».
سركنسول جمهورى اسلامى ايران درباره شايعات برخى رسانههاى داخلى در خصوص خروج سفراى ايران و عربستان از محل مأموريت خود به دليل برخى مسائل سياسى خاطرنشان كرد: «دوره قانونى مأموريت سفير كشور پادشاهى عربستان سعودى در تهران و سركنسول ايشان در مشهد مقدس به اتمام رسيده و سفير و سركنسول جديد اين كشور نيز معرفى شده كه در حال طى مراحل قانونى و عرفى ديپلماتيك براى شروع كار خود هستند سفير و سركنسول قبلى كشورمان در رياض و جده نيز حتى بيشتر از زمان مأموريت خود در اين كشور به خدمت مشغول بودند. چندى قبل بنده به عنوان سركنسول معرفى شده و سفير نيز توسط وزارت امور خارجه و هيئت دولت تعيين و در حال طى مراحل ادارى و قانونى براى شروع كار در رياض و در حال حاضر سطح روابط دو كشور از لحاظ ديپلماتيك كاملًا عادى و طبيعى است».
آقاى قائمى مهر در پايان با اشاره به حضور سه نمايندگى سياسى كشور در عربستان؛ يعنى سفارتخانه جمهورى اسلامى ايران در رياض، سركنسولگرى جمهورى اسلامى ايران در جده و دفتر نمايندگى كشور در سازمان كنفرانس اسلامى در جده يادآورى كرد: «در اين ميان حوزه شهرهاى مكه، مدينه و جده بر عهده كنسولگرى ايران در جده است و ما افتخار خدمتگزارى و انجام وظيفه در قبال زائران بيت الله الحرام و مرقد مطهر رسول الله 9 و همكارى با بعثه مقام معظم رهبرى را داريم. الحمدالله همكارىهايمان با بعثه در سطح بسيار مطلوب است و در انجام دادن وظايف مشترك و خدمت به زائران عزيز تمركز و هماهنگى كاملى وجود دارد».
همايش بين المللى «نقش حج در وحدت امت اسلامى»، با حضور هيئت ايرانى به سرپرستى نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در تالار همايشهاى هتل پولمان داكار، پايتخت سنگال، برگزار شد. اين كنفرانس را نمايندگى فرهنگى جمهورى اسلامى ايران در سنگال برگزار كرد و وزير فرهنگ و رئيس كميسيون فرهنگى مجلس سنگال، بيش از دويست تن از فرهيختگان، علما، متفكران و شخصيتهاى فرهنگى و مذهبى، مقامات دولتى، نمايندگان فرقههاى صوفى مريديه، قادريه، تيجانيه و لاين و رؤساى سازمانهاى مختلف مردمنهاد و رؤساى مؤسسات فعال در امور زنان اين كشور در آن شركت كردند. آيت الله محمدىرىشهرى در اين همايش به وضع تأسفبار جهان اسلام، با توجه به تحميل تكقطبى كردن جهان به كوشش استكبار به سركردگى امريكا و به انگيزه درهم شكستن وحدت امت اسلامى اشاره كرد و گفت: «اكنون دشمن با
ترفندهاى گوناگون مىكوشد كه ملت مسلمان را به ورطههاى درگيرى و برادركشى كشانده و با استفاده از احساس و عواطف موجبات هدر رفتن نيرو، سرمايههاى مادى و معنوى ملتها را فراهم آورد. مقام معظم رهبرى بر افزايش وحدت و انسجام اسلامى و تحكيم مشتركات ملتهاى مسلمان بر اهميت حج، به عنوان عاملى بر ايجاد وحدت و انسجام ميان مسلمانان و كشورهاى اسلامى تأكيد مىكنند». او با اشاره به آيات و روايات، بر لزوم همبستگى اسلامى و پرهيز از اختلاف تأكيد كرد و ايستادگى را عامل ديگرى براى وحدت در برابر دشمنان و ثمره مقاومت را دشمنشناسى و به كارگيرى همه توان به انگيزه رويارويى با دشمن به جاى اختلافات داخلى برشمرد و آموزههاى مكتب اهلالبيت: را الهامبخش اين مقاومت خواند و گفت: «اميدوارم علما و فرهيختگان در اين كنفرانس با بهرهگيرى از معنويت حج در راستاى تحقق اهداف بزرگ حج گام بردارند».
همايش دو روزه «حج» در مركز فرهنگى اسلامى هند، با حضور آيتالله امامى كاشانى، عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام و امام جمعه تهران و دكتر فاروق عبدالله، وزير انرژى هند، برگزار شد. گروه بسيارى از شخصيتهاى فرهنگى و مذهبى هندى و ايرانى در اين همايش حاضر شدند و سخنرانان ضمن طرح ديدگاههاى خود درباره فريضه حج، بر بهرهگيرى از نقش بسيار مهم و تأثيرگذار آن در وحدت جامعه اسلامى تأكيد كردند.
همچنين كتاب «djourny to the Holy Lan»، نوشته پروفسور مشيرالحسن و كتاب تجديد چاپ شده «هندوستان تا حريم يار»، نوشته ميرحامد حسين، با حضور آيت الله امامى كاشانى و وزير انرژى هند رونمايى شد. دكتر فاروق عبدالله، با اشاره به اينكه در كنار بيت الله نه بحث سنى و شيعه مطرح است، نه حرفهاى مسلك و نژاد، تفرقه را بزرگترين آفت جامعه مسلمانان دانست و گفت: «ما بايد آسيبشناسى و بررسى كنيم.
ملتى كه طبق قرآن سربلند و سرفراز بايد باشد، چرا وضع و جايگاهش اينقدر پايين رفته است. اگر صادقانه مىخواهيم به خدمت دين بپردازيم، اول بياييم به هم نزديك شويم. ما در حال غفلت هستيم، در حالى كه بايد براى زيارت و ظهور امام زمان [آمادگى كامل به دست آوريم».
حسن احمد، قائم مقام كميته حج هند نيز با اشاره به جايگاه تأثيرگذار ايران در جهان اسلام، گفت: «ايران هميشه مدافع حقوق و جايگاه مسلمانان در جهان بوده و همواره دوستدار واقعى اسلام و مدافع مسلمانان به شمار مىرفته است».
همچنين در اين همايش شمار فراوانى از انديشمندان با سخنرانى يا عرضه مقاله، به بررسى بخشهاى گوناگون آيين حج و تأثير آن در همگرايى مسلمانان پرداختند.
دكتر حلى ساز، رئيس گروه پزشكى هلال احمر در عربستان در گفتوگويى با نشريه «زائر» (دوازدهم آذرماه) گفت: «من به ياد نمىآورم كه از نظر سلامتى تاكنون وضعيتى اين چنينى داشته باشيم. همه شاخصهايى كه از نظر سلامتى داريم، شرايط را بسيار مثبت ارزيابى مىكند. آمار فوتى فقط 5 نفر است كه بر اثر آنفلوآنزا نبوده و هيچ شرايط بيمارى حاد هم تاكنون ندشتهايم. و مىتوان گفت كه شرايط بسيار خوبى است».
وى در توضيح پيشبينىهاى وزارت بهداشت مبنى بر شيوع و خطر گسترده بيمارى آنفلوآنزاى خوكى گفت: «من خدا را شكر مىكنم كه آن توصيهها را جدى گرفتيم و آن اتفاقات نيفتاده است. شايد علت اصلى اينكه تا حدودى موفق هستيم اين است كه توان درمانى و بهداشتى خودمان را خيلى بيشتر از گذشته بالا برديم. اينكه فقط 67 هزار زائر در حج امسال شركت كردهاند طبيعتاً باعث افزايش سطح خدمترسانى مىشود و
دست ما را براى كنترل و مراقبت بيشتر باز مىكند. طبق آمارهاى اعلام شده، بيست نفر از 36 هزار زائر مالزيايى در حج امسال از دنيا رفتهاند و اين در حالى است كه با حضور 67 هزار زائر ايرانى، آمار فوت شدگان ايرانى فقط پنج نفر بوده كه البته يكى از آنها هم متأسفانه تصادف بوده و ربطى به مسايل بهداشتى نداشته است».
حلى ساز گفت: «در سالهاى قبل، پنجاه درصد مراجعهكنندگان به بيمارستان مكه را بيماران عفونى و تنفسى تشكيل مىدادند اما امسال بعد از ايام تشريق فقط ده درصد بيماران مشكلات عفونى و تنفسى دارند. امسال مشكلات عضلانى، مفاصل و شكستگى استخوان به نسبت بيشتر است، اما در هر حال، بزرگترين مشكل زائران ما بيمارى قلبى است.
به طور قطع و يقين مىتوان اعلام كرد كه ما تا كنون هيچ مورد اثبات شده مبتلا به آنفلوآنزاى خوكى در بين حجاج ايرانى نداريم. به اين علت كه هيچ تستى انجام نشده است؛ چرا كه تست، زمانى انجام مىشود كه علائم آن بيمارى بروز پيدا كرده باشد، اما تاكنون هيچ بيمارى از بين حجاج ايرانى به اين مرحله نرسيده است تا نياز باشد آن را تست كنيم. اگر مشكلى هم بوده به سرعت بهبود پيدا كرده يا مشخص شده كه يك سرماخوردگى ساده بوده است».
رئيس هيئت پزشكى حج درباره امكانات درمانى فراهم شده در بيمارستان مكه براى ايرانىها گفت: «متخصصان مختلف زنان، چشم پزشكى، قلب، عفونى، تنفسى و بسيارى ديگر و بخشهاى آى. سى. يو، سى. سى. يو، بخش بسترى مردان و زنان، اورژانس، پلىكلينيك دندانپزشكى و تستهاى تشخيصى شامل راديولوژى، سونوگرافى، آزمايشگاه و عملهاى سرپايى، گچگيرى، تزريقات و ...، از امكاناتى است كه در بيمارستان مكه مكرمه براى حجاج ايرانى فراهم شده است. خيلى از داروهايى كه به عربستان آوردهايم بلااستفاده مانده است و از داروهاى معمول سرماخوردگى هم به نسبت سالهاى قبل خيلى كمتر استفاده شده است».
دكتر حلى ساز درباره سلامتى خودش و همكارانش گفت: «من و هيچ كدام از همكارانم [نيز] مريض نشدهايم و تيم پزشكى ايران در سلامت كامل به سر مىبرد.
اين در حالى است كه در سالهاى قبل معمولًا يك بار به سرماخوردگى مبتلا مىشديم».
وى افزود: «وضعيت سلامت حجاج، كار خدا بوده و قطعاً التفات امام زمان [در بين بوده و بدون شك تلاشهاى تيم پزشكى گوشه كوچكى از كار بوده است. در سالهاى قبل، ابتلا به سرماخوردگى حدود هشتاد درصد بوده كه حتى اين آمار هم امسال وجود ندارد. در كجا سراغ داريم كه نزديك به سه ميليون انسان در چنين شرايط هواى آزاد و با وجود تماسهاى نزديك، نبود شرايط بهداشتى و شرايط بهداشتى، داشتن فقط يك لباس و آن هم حوله و شرايط ديگر غير بهداشتى جمع شوند و حتى يك مورد ابتلا به اسهال هم گزارش نشود.
همه ساله بعد از گذشت وقوف در عرفات و مشعر و بيتوته در منا، به طور طبيعى حجاج با بيمارىهايى درگير مىشدند و آمار مراجعه به بيمارستان مكه بالا مىرفت. امسال كه حجاج ايرانى اعمال خود را در ايام تشريق پشت سر گذاشتند، طبيعتاً مىبايست حادثهها و گرفتارى به بيمارىهاى مختلفى رخ مىداد. مسئله آنفلوآنزاىِ «آ» را هم به آن اضافه كنيد كه احتمال شيوع آن را بيشتر در اين ايام مىدادند».
وى افزود: «وقتى در ارديبهشت ماه سال 88 اولين زمزمهها از انتشار نوع جديدى از ويروس آنفولانزاىِ «آ» در كشورهاى امريكا، مكزيك و اروپا منتشر شد، كسى گمان نمىكرد موج رسانهاى و تبليغاتى اين بيمارى گسترده شود؛ موجى بزرگتر از اصل موضوع.
در حقيقت سرعت شيوع و انتقال از راه تنفسِ اين بيمارى بود كه موجب جلب توجه سريع عموم مردم جهان و تبليغات گسترده درباره آن شد. با كشيده شدن دامنه اين بيمارى به عربستان طى ماههاى اخير، تدابير لازم از سوى سازمان بهداشت جهانى،
وزارت بهداشت عربستان و كشورهاى بزرگ اسلامى خصوصاً جمهورى اسلامى ايران پيشبينى شد و حتى سالمندان و افراد زير دوازده سال، زنان باردار و بيماران مزمن نيز از سفر منع شدند.
با وجود اين تدابير و على رغم اينكه تاكنون هيچ مرگ و مير گستردهاى در هيچ نقطهاى از جهان براثر آنفلوآنزاى «آ» حادث نشده است، تبليغات گسترده درباره اين بيمارى و «آنفلوآنزا هراسى» در ذهن زائران جا خوش كرده تا آنجا كه نگرانىهاى ناشى از اين موضوع، موجب شد برخى زائران شيرينىهاى پيش از آغاز سفر حج را احساس نكنند.
برخلاف تصور برخى افراد، آنفلوآنزاىِ «آ»، صعب العلاج نبوده و در دستهبندىهاى پزشكى جزو بيمارىهاى سبك و قابل درمان به شمار مىرود. تزريق واكسن، رعايت دقيق بهداشت فردى، استفاده از ماسك و سجاده شخصى، مصرف ميوه و تغذيه صحيح و توجه به نكات مشابه كه همه آنها را شنيدهايم، لازم و ضرورى بوده و مانع ابتلا به اين بيمارى است، اما به اين نكته هم بايد توجه داشت كه آب و هواى گرم مدينه منوره و مكه مكرمه و تفاوت قابل توجه دماى شبانه و روزانه در اين شهرها؛ بهخصوص در اين فصل و نيز تغييرات آب و هوايى، معمولًا موجب ابتلاى اكثر قريب به اتفاق زائران به سرماخوردگى (و نه آنفلوآنزا) مىشود و طبيعتاً در حج تمتع امسال با توجه به ذهنيتهاى قبلى و شباهتهاى موجود، بسيارى از ما سرماخوردگى مان را با آنفلوآنزا اشتباه مىگيريم!
مدير كل حوزه رياست و روابط عمومى سازمان حج و زيارت نيز در يكى از مصاحبههاى خود تأكيد كرده بود كه هر سال تا هشتاد درصد زائران به سرماخوردگى معمولى دچار مىشوند. در هنگام سرماخوردگى و بروز علائم آن توصيه ما در درجه اول، عدم نگرانى و مراجعه به پزشكان كاروانهاست.
در عين حال تغذيه مناسب، جلوگيرى از سرايت به ديگران و صبورى براى طى
دوره سه تا چهار روزه بيمارى موجب سلامتى و توفيق كسب معنويات بيشتر در سفر است. نبايد اين نكته را نيز از ياد برد كه به قول پزشكان هر جا تجمع افراد باشد، انتشار بيمارى نيز هست و طبيعتاً در ايام حج از قديمالايام زمينه انتقال بيمارىها وجود داشته است. آنفلوآنزاى «آ» نيز يكى از اين بيمارىهاست، ولى فراموش نكنيم كه اگر در رعايت بهداشت دقت لازم را به خرج دهيم، با عنايت الهى و با بدنى سالم، موسم متبرك حج را به پايان خواهيم برد».
سؤال ويژگى اصلى برنامههاى صدا وسيما در آيين حج سىام چيست؟
جواب فعاليتهاى راديو و تلويزيونى حج امسال با تمهيدات از قبل پيش بينى شده توسعه قابل توجهى يافته [است]. همچنين سعى شده كارمان اطلاعرسانى صرف نباشد و با تمركز بر «حج و انتظار» و «فرصتهاى حج» به توليدات ارتقاء و تنوع محتوايى بدهيم كه اين موضوع بازخوردهاى مثبت و بيشترى را از سوى هموطنان به همراه داشته است.
برابر بررسىهاى اعلام شده ازسوى صدا و سيما اقبال مردمى به برنامههاى حج افزايش محسوسى داشته است و اين خستگى اعضاى تيم ما را كه از حدود شش ماه قبل [از] سفر انتخاب شده و در جلسات متعدد و اردوهايى خارج تهران خود را براى كار آماده كرده بودند، از تنشان خارج مىكند».
سؤال به نظر مىرسد پخش صدا و سيما نيز همكارى خوبى در زمينه توليدات با شما دارد؟
جواب همكارىها و هماهنگىهاى مطلوبى بين حضرت آيت الله رى شهرى و
آقاى مهندس ضرغامى وجود دارد كه اين مسئله و سياستهاى فرهنگى صدا و سيما موجب شده كه طلايىترين و بهترين ساعات در تمام شبكههاى داخلى و خارجى صدا و سيما به برنامههاى حج امسال و نيز مستندهايى كه توسط مستند سازانمان در سال قبل توليد شده اختصاص يابد.
سؤال چه كارهاى تازهاى را در سال 88 عرضه كردهايد؟
جواب امسال چند اقدام جديد انجام شده؛ از جمله آنكه شبكههاى جام جم در خصوص حج فعالتر شده و برنامه «به شوق حضور» هر روز از شبكههاى جامجم امريكا، اروپا و اقيانوسيه پخش مىشود. امسال همچنين چهارده مستند توسط مستندسازان ما در دست تهيه است كه برنامههاى «حج، نماى نزديك»، «كاروان وصل»، «راز ماندگار»، «ديدار»، «از سرزمين وحى»، «رنگ دراسلام»، «حج و انتظار»، «حج و ولايت» و «از بهشت»، از آن جملهاند. دو برنامه «طواف دل» با ساختار جديد و «روضه رضوان» با عناوين جديد نيز در حال پخش از شبكههاى سيما است. استفاده از عوامل و افراد بسيار توانمند و توليد برنامههاى كوتاه ديجيتالى و تركيبى با موضوع انتظار، وحدت ملى و وحدت مسلمين نيز از كارهاى امسال است.
سؤال توليدات راديويى و تلويزيونى به اين اندازه در اين سرزمين با چه مشكلاتى روبهروست؟
جواب همكاران ما خيلى زحمت مىكشند. همكاران ما اينجا گاه تا هجده ساعت در روز كار طاقتفرسا انجام مىدهند كه جز با اخلاص و اعتقاد ممكن نيست. در مديريت قبلى سازمان، كل توليدات حج در يكسال، 1300 دقيقه بوده اما در حال حاضر سعى مىشود بهترينها و توانمندترين افراد در حوزه ساخت برنامه، اجرا، تصويربردارى و ...، كار توليدات حج را انجام دهند و حتى در گروه، ميزبان مديران ارشد سازمان نيز هستيم؛ يعنى سازمان همكارى مىكند كه يك مدير ارشد چهل روز كارش را رها كند و اينجا بيايد و
امسال تيم يك مدير شبكه و چند سردبير، گروه را همراهى مىنمايند. ما در اينجا در چند نوبت با توقيفهايى هم روبهرو شديم كه الحمدالله با همكارىهاى صميمانه و بىدريغ بعثه مقام معظم رهبرى رفع شده است.
سؤال توليدات راديويى و تلويزيونى سال 88 چقدر بوده است؟
جواب تا بعد ايام تشريق، 798 مورد گزارش راديويى در قالب 8853 دقيقه تهيه و پخش شد. همچنين 104 مورد گزارشهاى خبرى- تصويرى براى واحد مركزى خبر، شبكه خبر، العالم، پرس تىوى و الكوثر در قالب 732 دقيقه تهيه شد. 349 مورد خبر مكتوب توليد و ارسال شد. 73 برنامه توليدى نيز در 1232 دقيقه تهيه و پخش شده و 849 مورد ارسال عكس جهت سايت و تلويزيون اينترنتى لبيك و 13541 دقيقه تصوير بردارى تدوين نشده براى مستندها از جمله فعاليتها هستند و البته هنوز در حال ادامه كار هستيم.
سؤال فعاليتهاى رسانهاى ديگر كشورهاى اسلامى در موسم حج چگونه و در چه سطحى است؟
جواب نگاههاى متفاوتى به حج وجود دارد. براى همين برخى كشورهاى بسيار بزرگ و پرجمعيت اسلامى در موسم حج حداكثر سه خبرنگار همراه خود دارند؛ من و همكاران قبلًا آرشيو تلويزيون دولتى را در مكه و مدينه كامل زيرورو كردهايم و به جرأت مىگويم بانك تصويرى ما از مساجد شريف و اماكن مقدس اين دو شهر بيشتر از ايشان است. دليل اين نكته هم اين است كه ما علاوه بر اطلاعرسانى، بركار فرهنگى در حج تأكيد ويژه داريم و هدفمان تشويق مردم به سفر حج نيست؛ بلكه راهبرد اصلى، تشريح ابعاد معرفتى حج است.
سؤال آيا پخش مستقيم برنامهها در شبكههاى ملى و فراملى شدنى است؟ كدام برنامهها مستقيم پخش مىشوند؟
جواب امكان پخش مستقيم با زحمات بسيار زياد فراهم شده است و مراسم
دعاى كميل در مدينه منوره و مراسم برائت از مشركين و روز عرفه در عرفات و ايام تشريق به صورت مستقيم، با در نظر گرفتن اختلاف افق از طريق شبكههاى مختلف پخش شد.
سؤال عملكرد و فعاليت رسانههاى بين المللى و غير اسلامى در ايام حج چگونه بوده است؟
جواب رويه غالب اين شبكهها، سياهنمايى است و امسال همزمان با شيوع آنفلوآنزاىِ «آ» در جهان، سياهنمايى و تبليغات منفى رسانههاى غربى خصوصاً شبكههاى سى. ان. ان و بى. بى. سى عليه همايش عظيم ساليانه مسلمين افزايش يافته است و علىرغم تلاشهايى كه دولت عربستان براى جلوگيرى از توليد برنامههاى منفى توسط خبرنگاران برخى شبكهها و رسانههاى غربى در موسم حج به عمل مىآورد، رسانههاى مطرح بين المللى سعى در تخريب اين اجتماع معنوى بىنظير مىنمايند. امسال با شيوع آنفلوآنزاىِ «آ»، تبليغات منفى اين شبكهها بر مسائل بهداشتى حج قرار گرفته است.
تأكيد بر عدم رعايت مسائل بهداشتى در عرفات، نمايش منفى و تبليغات هدفمند از مراسم حلق و قربانى كردن و گم شدن پاپوشها و برخى وسائل شخصى در مسجدالحرام و پوشش مردان محرم و برخى [از] مسائل مربوط به زائران بعضى [از] كشورها، عمده محورهاى گزارشهاى منفى اين شبكهها عمده محورهاى گزارشهاى منفى اين شبكهها در سالهاى گذشته بود كه امسال شيوع آنفلوآنزاى «آ» نيز بدان افزوده شده است.
من گمان مىكنم با قدرت انكارناپذير رسانههاى جهان اسلام، مىتوان اين سياهنمايىها را كم اثر كرد و البته همانطور كه گفتم، ما نيز توليد برنامههاى متنوع و روزانه در حوزه خبر و گزارشهاى تلويزيونى ويژه مسلمانان غير ايرانى و ايرانيان ساكن خارج از كشور را در سرلوحه فعاليتهاى خود داريم كه اين آثار توسط شبكه
جهانى خبر، پرس. تى. وى، سحر، العالم، الكوثر و سه شبكه اروپايى، امريكايى و اقيانوسيه جامجم و سايت و تلويزيون اينترنتى ويژه حج با عنوان «لبيك» با كيفيت مطلوب به 8 زبان روز دنيا پخش مىشود.
در پايگاه اينترنتى هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران، بخش «اطلاعات پروازهاى ايران اير براى حج» به نشانى www .haj .iranair .com /haj، اطلاعات درباره نام و شماره كاروانها و تاريخ پروازهاى همه عوامل ستاد، بعثه، ذابحان، آشپزخانههاى زرين و دخيل، قحطانى، تغذيه ستاد و ... بر پايه حوزه مأموريت آنان آمده بود.
امكان جستوجوى زائر و شهر و محل فرستادن وى نيز در اين پايگاه امكانپذير بود. بىگمان، بىتوجهى حفاظتى و چنين كارهاى دستگاهها و سايتهاى رسمى ايرانى (هواپيمايى و ...)، فرصت مناسبى براى عوامل بيگانه در گردآورى اطلاعات و زمينه آسيبرسانى امنيتى را به منافع جمهورى اسلامى فراهم مىآورد. بنابراين، هوشيارى و رعايت مقررات حفاظتى در فضاى مجازى مرتبط با حجاج، چيزى فراموشنكردنى و مهم است و مسئولان در سالهاى آينده بايد در عرضه اين اطلاعات بر روى سايتها، بازنگرى يا آنها را حذف كنند.
به گزارش خبرنگار واحد ارتباطات خبرى بعثه مقام معظم رهبرى، به دليل كمبود سالنهاى فرودگاه مدينه و ازدحام زائران ورودى، حجاج اصفهانى كه ساعت 30/ 21 شب گذشته در مدينه فرود آمدند، ناگزير چهار ساعت در هواپيما نشستند و پس از آن اجازه خارج شدن از هواپيما به آنان داده شد. مسافران پرواز تهران- مدينه نيز كه
نزديك پنج بامداد چهارشنبه 13/ 8/ 88 وارد فرودگاه مدينه شده بودند، تا ده صبح از سالنهاى فرودگاه خارج نشدند. يكى از اعضاى كاروان كه پيشتر به مدينه آمده بود، در فرودگاه چنين گفت: مسافران اين پرواز نيز بيش از چهار ساعت درون هواپيما در انتظار خروج بودند.
پرواز دوم تهران- مدينه نيز كه ساعت 20/ 10 همين روز حاجيان تهرانى را به مدينه آورد، تا خالى شدن سالنها در فرودگاه معطل ماند و مسافران نيز در آن ماندند. برخى از حاضران اين معطلى را پيشبينى مىكردند. فرودگاه مدينه دو سالن ورودى دارد و با حضور همزمان هواپيماهاى حامل زائر از كشورهاى گوناگون، امكان پذيرش و ساماندهى كارهاى فرودگاهى را ندارد.
همچنين ناكارآمدى سامانه رايانهاى مربوط به انگشتنگارى و چهرهنگارى زائران، يكى از عوامل معطل ماندن همه زائران و پروازهاى ديگر كشورها در فرودگاه مدينه بود. اين معطلىها در فرودگاه مدينه افزون بر ناخرسندى فراوان زائران، مشكلاتى پيشروى پرواز به هنگام از شهرهاى گوناگون كشور به مدينه پديد آورد.
به گزارش باشگاه خبرى فارس «توانا»، مشكلات زائران ايرانى در زمان ورود به فرودگاه مدينه منوره و خروج از آن، به مدير كل وزارت حج شعبه مدينه گزارش شد. رئيس ستاد حج جمهورى اسلامى ايران در نامهاى به محمد بن عبدالرحمن البيجاوى، مسئولان گذرنامه را در فرودگاه مدينه و مسئولان انگشتنگارى حجاج را بىمهارت دانست و اين را از علل اصلى معطلى زائران در اين فرودگاه شمرد. مسعود مجردى در نامه خود، كمبود برخى از امكانات را مانند آب آشاميدنى، به اين مقام وزارت حج عربستان يادآورى كرد.
آقاى فرهاد پرورش، مدير عامل شركت هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران درباره دلايل تأخيرهاى پروازى شركت هواپيمايى هما در عمليات بازگشت حجاج ايرانى
گفت: بيشتر تأخيرها در پروازهاى اين شركت بر اثر ازدحام فرودگاه عربستان و آماده نبودن سعودىها براى پاسخگويى مناسب به حجاج در اين فرودگاه رخ مىدهد؛ چنانكه گاهى هواپيماهاى هما تا چهار ساعت تنها منتظر مكانى براى پارككردن هواپيما در فرودگاه اين كشور بودهاند. پرورش افزود: در پروازهاى شركت هواپيمايى جمهورى اسلامى، تنها يك پرواز بر اثر اوضاع بد جوى در فرودگاه اصفهان براى فرود هواپيما تأخير كرد و از اين رو، هواپيماى بعدى نيز با تأخير پرواز كرد و يك هواپيما به سبب نقص فنى با تأخير مواجه شده است.
صالح بن عبدالرحمان الحصين، رئيس كل امور مسجدالحرام و مسجدالنبى 9، 27 آبان ماه 88، پرده نو خانه خدا را به عبدالعزيز الشيبى، پردهدار بيتالله الحرام اعطا كرد. پرده جديد خانه خدا هر سال در آيينى در روز اول ذىالحجه به پردهدار داده مىشود و آيين تعويض پرده كعبه، نهم ذىالحجه پس از شستوشوى كعبه با گلاب ناب ايرانى صورت مىپذيرد. پرده خانه خدا با هزينهاى نزديك به بيست ميليون ريال سعودى فراهم آمده و از پنج قطعه تشكيل شده است كه هر بخش آن، يك طرف كعبه را مىپوشاند و قطعهپنجم نيز درِ كعبه را در برمىگيرد.
جنس پرده كعبه از حرير طبيعى و خالص و به رنگ سياه است كه قدش به چهارده متر مىرسد. نوار دور اين پوشش 95 سانتىمتر عرض و 47 متر طول دارد، از
شانزده قطعه به شكل مربع از تزيينات اسلامى پوشيده شده است. روى اين نوار، آياتى از قرآن كريم نوشته شده و در فواصل معينى، عبارات «يا حى يا قيوم»، «يا رحمن يا رحيم» و «الحمد لله رب العالمين» با رنگ طلايى كه نوشته شده است كه خانه خدا را در برمىگيرد. پوشش درِ كعبه نيز حريرى با قد 5/ 6 متر و عرض 5/ 3 متر است كه روى آن، آيات قرآنى و تزيينات اسلامى با طلا و نقره نوشته شده است. اين پرده با همكارى كارگاههاى داخل و خارج عربستان در مكه مكرمه فراهم مىآيد. حرير اين پرده را هر سال يكى از كشورها هديه مىكند و پرده پيشين نيز به رؤسا و سران كشورهاى اسلامى اهدا مىشود.
اين دوربينها امسال (1388) در داخل و خارج مسجدالحرام براى ضبط رفتار حجاج نصب شدند تا ازدحام جمعيت را در مسجدالحرام مهار كنند. سرتيپ جميل اربعين، رئيس اداره دفاع مدنى شهر مكه، با اشاره به اين فعاليت، خبر داد: به دليل ازدحام حجاج و شلوغىهايى كه به دليل ورود آنان به مسجدالحرام در اين مسجد و خيابانهاى پيرامون آن روى مىدهد، امسال با نصب دوربينهاى مدار بسته در منطقههاى گوناگون داخل و خارج مسجدالحرام و با استفاده از 1953 نفر از نيروهاى پليس شلوغىهاى احتمالى، ضبط و مهار خواهد شد.
جمرات در ساليان گذشته تحوّلات گستردهاى يافته است، به طورى كه طرح توسعه جمرات به صورت كامل در حج 88 به بهرهبردارى رسيده بود.
در آن زمان جمرات در دو طبقه ساخته شده بود و حجاج مىبايست، جمرات سهگانه
را در روزهاى تشريق رمى مىكردند كه به صورت ستونهايى استوانهاى شكل باريك و با عرض حدود 5/ 1 تا دو متر و با ارتفاعى حدود ده تا دوازده مترى به بالا كشيده شده بود. پيرامون ستونهاى جمرات، حوضچههايى بود كه سنگريزههاى پرتاب شده در آن گرد مىآمد؛ به گونهاى كه پس از ساعتى از آغاز رمى، تپهاى از سنگها (حصاه) ستونهاى جمرات را در برمىگرفت و آنها را در درون خود پنهان مىكرد و كار رمى را دشوار مىساخت.
افزون بر اين، در آن سالها، مسيرهاى دسترسى به جمرات از زائران پراكنده و نامنسجمى پر بود كه اطراف راهها مىايستادند و با سدّ طريق مانع از دسترسى آسان به جمرات مىشدند. جلوگيرى نكردن از گذشتن ماشينهاى سوارى و حتى اتوبوسها از مسيرهاى كوچك و محدود منتهى به جمرات و تفكيك نشدن مسير رفت و برگشت به جمرات، كار اجراى مناسك ايّام تشريق را به مشكلى بزرگ بدل كرده بود. كمتر سالى بود كه منا در ايّام تشريق با حادثهاى ناگوار و دلخراش همراه نشود.
خاطرات سالهاى گذشته، بر اهميت طرح توسعه جمرات به انگيزه تسهيل مناسك ايام تشريق در منا گواهى مىدهد. بسيارى از معضلات منا در آيين حج سىام نيز همچنان چهره كريه خود را نمايان مىكرد و مسائل مربوط به بهداشت و انبوه زبالههايى كه در مسيرها و زير پلها مىماند و ترافيك سنگين انسانى پيرامون جمرات در طبقه اول و بىنظمى زائران متفرقه كه در قالب كاروانهاى منظم و منسجم به اجراى مناسك حج نمىپردازند، مهمترين ناهنجارىها است كه مديريت حج را به انديشهاى كارآمد در اين باره فرا مىخواند.
هنوز پارهاى از معضلات وجود دارد، اما از ديد ناظرى بىطرف، بايد اذعان كرد كه طرحهايى همچون نظم در آمد و شد و جلوگيرى از ورود خودرو به راههاى پيرامون
جمرات و جداسازى مسير رفت و بازگشت و جلوگيرى از ماندن مردم در اطراف جمرات و مسجد خيف، در بهبود اوضاع و جلوگيرى از حوادث ناخوشايند بسيار تأثيرگذار بوده است.
از طرحهاى اجرا شده به انگيزه تسهيل مراسم ايام تشريق در منا، توسعه جمرات است. در اين طرح جديد، ستونهاى استوانهاى شكل باريك گذشته، به ديوارهايى عريض با عرض بيش از بيست متر بيضوى شكل بدل شدهاند كه از دو طرف بدانها دسترسى هست. افزون بر اين، دو طبقه گذشته به چهار طبقه بر روى زمين و يك طبقه در زيرزمين افزايش يافته است. طبقات متعدّد جمرات در پهنايى وسيع، با مسيرهاى مختلف اتوبانى كه از مكانهاى مختلف در مكه و منا منشعب مىشود، از يكديگر جدا مىشوند؛ چنانكه هر فردى كه از جايى در منا يا مكه به جمرات مىآيد، مسيرش به يك طبقه از طبقات مىانجامد و تغيير مسير تنها با رفتن از مسيرهاى دراز و دسترسى به ديگر مكانها امكانپذير است. البته در نزديكى جمرات و در اطراف آنها، پلكانهايى هست و پلكانهاى برقى راه يافتن را به طبقات مختلف كمابيش آسان مىكند.
در بازديد از طبقات مختلف جمرات از بالاترين طبقه كه پشت بام جمرات تلقى مىشد، تا طبقه زيرزمين، اين نتايج به دست آمد:
در برخى از طبقات، بهويژه طبقه همكف و طبقه دوم، ستونهاى جمرات پيشين، در درون ديوارهاى عريض كنونى، ديده مىشود و كسى كه بر روى ديوارهاى حوضچههاى اطراف جمرات قرار گيرد، مىتواند آن را به خوبى ببيند؛
ستونهاى جمرات پيشين كمابيش در وسط ديوارهاى جمرات جديد قرار دارد؛ بدون آنكه به آنها چسبيده باشد؛
به رغم گذشته كه سنگريزههاى رمى شده در اطراف ستونها جمع مىشد، در
طرح جديد همه آنها از طريق حوضچههاى اطراف ديوارها با ارتفاعى نزديك به يك متر از خارج و با شيب تندى كه از داخل دارد، به سمت درون ديوار جمرات هدايت مىشود و از آن طريق با سنگريزههاى ديگر طبقات، در يك مسير قيفى شكل، به سمت طبقات زيرين سرازير مىشوند؛
همه ديوارهاى ساخته شده جديد جمرات كه در دو طرف آن مىتوان عمليات رمى را اجرا كرد، توخالىاند. جنس اين ديوارها از ملات سيمانى است كه سنگهاى درشت قرار را در آنها جاى دادهاند و به صورت مربعهاى نزديك به نيم مترى از هم جدا شده و كمابيش به شكل موزاييك درآمده است. ضخامت اين ديوار سيمانى توخالى به حدّى است كه اگر با چيزى سنگين بر آن ضربه زده شود، فرو خواهد رفت؛
راهى عريض در زيرزمين ساخته شده است كه با گذر از آن به آسانى مىتوان به پاى ديوارهاى جمرات رسيد و از آنجا عمليات رمى را اجرا كرد. سنگهاى رمى شده در طبقات بالا، به سمت طبقه زيرزمين هدايت مىشوند و پس از آن همراه با سنگهاى طبقه زيرزمين به سمت طبقه پايينتر از زيرزمين كه انبار سنگهاى رمى به شمار مىرود، سرازير و در آنجا جمع (دِپو) مىشوند؛
سنگهاى جمع شده در پايين جمرات، با نوارهاى غلطان به بالا هدايت مىشود تا با ماشينهاى بارى تخليه و به خارج منتقل شوند؛
جادههاى بسيار و عريض در اطراف طبقات مختلف كه هر كدام به مقصدى از مكه و منا مىانجاميد، موجب تفكيك و سرشكن شدن جمعيت مىشود و افزون بر اين پلكانهاى سيمانى و برقى گوناگون، دسترسى زائر را به طبقات مختلف آسان مىكند و او مىتواند در مواقع خطر از آنها استفاده كرد. همچنين تأسيسات جانبى گوناگون در طبقات مانند محل فرود هليكوپتر در طبقه بالايى و امكانات پزشكى و اورژانس و
جايگاه نيروهاى نظامى و امنيتى و رسانهاى و فيلمبردارى ديدنى است؛
حجت الاسلام و المسلمين مصطفى جعفرپيشه چند نكته فقهى را درباره رمى بر پايه فتواى مرجع چنين گزارش مىكند:
يك- فتاواى مراجع عظام درباره رمى ديوارهاى جديد مختلف است، ولى به نظر بسيارى از آنها از جمله مقام معظم رهبرى، در صورتى كه بتوان بدون مشقت محل ستون قبلى را پيدا كرد، واجب است آن قسمت ديوار رمى شود و چنانچه گذشت، محل ستونهاى قبلى در وسط ديوار فعلى قرار دارد و تشخيص آن چندان دشوار نيست.
دو- طبق فتواى بسيارى از مراجع از جمله حضرت امام (ره) در زمانى كه جمرات به صورت ستون بود، رمى از طبقه دوم را مجزى مىدانستند. در جمرات جديد، با توجه به اينكه طبقات سوم و چهارم جديداً احداث شده است، آيا رمى در طبقات بالا مجزى است يا نه؟ نيازمند استفتاء مىباشد.
سه- طبقه زيرزمين جديداً در طرح توسعه جديد احداث گرديده و در گذشته نبوده است. در خصوص جواز رمى از اين طبقه نيز لازم است از محضر مراجع عظام استفتاء صورت گيرد.
نسخههاى انگشتشمارى از قرآن كريم با ترجمه فارسى شيخ شاه ولىالله دهلوى، چاپ «مجمع ملك فهد» در داخل حرم شريف نبوى (ص) ديده شد (27/ 8/ 88) كه در صفحات نخست آنها مطلبى با عنوان «پيشگفتار» به نقل از وزير امور اسلامى و اوقاف و دعوت و ارشاد سعودى آمده بود برخى از زائران ايرانى در حرم، پس از ديدن قرآن كريم با ترجمه فارسى، گمان مىكردند كه اين مصحفهاى شريف را ديگر
زائران به حرم آوردهاند. همچنين در حرم مسجدالنبى، قرآن كريم چاپ مجمع ملك فهد با ترجمه يا تفسير به زبانهاى اردو، چينى، هوسايى، فرانسوى، انگليسى، پرتغالى، آلبانى، رومى، اسپانيايى، اندونزيايى، انگليسى، اويگورى، براهويى، بنگالى، بوسنيايى، پشتو، تاميلى، تركى، سومالى، قزاقى، كرهاى و مليبارى و به خط بريل (نابينايان) ديده مىشود.
گفته مىشود كه ترجمههاى قرآن اين مجمع بر پايه تفسيرى به نام «التفسير الميسر للقرآن الكريم» سامان مىيابد.
روزنامه ايران در بخش «ديگه چه خبر؟» مطلبى با عنوان «حمله مفتى عربستان به مراسم برائت از مشركين» چاپ كرد (10/ 8/ 88) كه در آن آمده است: «شنيديم كه «شيخ عبدالعزيز آل شيخ» مفتى عربستان در حمله به ايران، اعلام كرد كه مراسم حج يك مراسم شخصى نيست و تظاهرات برائت از مشركين كه ايران قصد برپايى آن را در مراسم حج دارد، يك بدعت و دروغ است. وى همچنين گفته كه برخى مىخواهند مراسم حج و عبادت را تبديل به منبرى براى ادعاهاى باطل و دروغين خود كنند. اين اشخاص هدايت نشدهاند و به گونهاى قصد دارند از اين مراسم سوء استفاده كنند كه اين كار توسط خداوند نهى شده است».
سايت خبرى سنىنيوز (پايگاه خبرى اهل سنت) در يادداشتى با عنوان «هشدار مقامات عربستان سعودى نسبت به بهرهبردارى سياسى از حج» به نقل از «فؤاد عبدالسلام الفارسى وزير حج عربستان سعودى»، آورده است:
«دولت عربستان سعودى، ايران را متهم مىكند كه براى پيشبرد اهداف سياسى خود
از حج استفاده ابزارى مىكند. وزير حج عربستان ضمن رد كردن ادعاى رهبران ايران تأكيد كرد: «همه كشورها تلاشهاى عربستان سعودى و پيشرفت مستمر و چشمگير در مكه و مدينه و مشاعر مقدس را مورد ستايش قرار دادهاند ...».
روزنامه «عكاظ» در مقالهاى به قلم «خالد قماش»، در نقد سخنان رئيس جمهورى محترم ايران درباره كنگره عظيم حج، با اشارهاى مقدمهگونه به شرايط سياسى بينالمللى جمهورى اسلامى ايران در سالهاى پس از پيروزى انقلاب اسلامى، اين كشور را به منزوى شدن سياسى متهم كرد و آن سخنان را استمرار شعلهور ساختن آتش احساسات خواند كرد و با حمله به موضع ضد صهيونيستى ايران و پرخاشگرى درباره آن چنين نوشت:
«... پس از آنكه (رئيس محترم جمهورى اسلامى ايران) در اظهارنظرى عجيب و ترسناك مىگويد: «مناسك حج براى انتشار آموزههاى اسلام و بهرهمند شدن از اسلام، فرصتى استثنايى است». او گفت كه حضور فعالانه مسلمانان و خصوصاً ايرانىها در مناسك حج، بايد بتواند توطئههاى دشمنان اسلام را سرنگون سازد و موجب الفت دلهاى مسلمانان گردد. نمىدانم منظور او از آموزههاى اصيل اسلام چيست! آيا بهرهگيرى از احساسات عظيم، براى ترويج مفاهيم كينهتوزانه و سياسى ايران، از جمله مناسك حج محسوب مىشود؟! آيا فراخوان براى تظاهرات و تجمعهاى هميشگى به تخريب و انتشار رعب و گسترش فرهنگ در سرزمين حرام خداوند، از عوامل ايجاد الفت ميان دلهاى مسلمانان است؟
كسى كه از زمان آغاز تلاش صدور انقلاب اسلامى به كشورهاى همجوار، تاريخ ايران را مطالعه كند، بسيارى از تحولات و شكستها در سطح سياسى و انسانى را، دريافت خواهد كرد و به همين دليل است كه اين كشور در زمينه آزادىهاى مطبوعاتى و انسانى در رديفهاى آخر جهانى قرار گرفته است، لذا بايد پرسيد: اين چگونه
اسلامى است كه انسان را با ستم مضاعف، دچار مىسازد و ...».
عامل ارشادى دولت سعودى در برابر آرامگاه حضرت ام البنين (س) با اشاره به غير شرعى بودن تعيين نام صاحب قبور و ساختن گنبد و بارگاه براى آنان، وجود مرقد و حرم پيامبر را امرى حكومتى دانست. البته سخنان اين عامل ارشادى، مخالفت و اعتراض مخاطبان ايرانى را در قالب فرستادن صلوات به دنبال داشت.
يكى از زائران ايرانى در مخالفت با گفتههاى آن عامل ارشادى كه در ردّ توسّل و استغاثه به بزرگان دين و شركآميز بودن آن سخنپراكنى مىكرد، چنين گفت: «اى شيخ! اگر شما مريض شويد آيا به پزشك مراجعه نمىكنيد؟ پزشك وسيله است. ديگرى گفت: پس معنى آيه شريفه وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَة چيست؟ عامل وهابى از دادن پاسخ مستدل به آنان بازماند.
حضور زائران بحرينى و جمهورى عراق (اقليم كردستان) با لباس مخصوص و پرچم اقليم كردى در قبرستان مطهر بقيع مشهود بود.
يكى از زائران جوان عراقى كه به زبان عربى فصيح سخن مىگفت، به مباحثه با عامل ارشادى مستقر در برابر قبور مطهر بقيع: پرداخت و به خوبى توانست در برابر سخنپراكنى وى با او محاجّه كند و از اينرو، حاضران شيعى از او تشكر و با وى مصافحه مىكردند.
دومين آيين خواندن دعاى كميل، پنجشنبه 21/ 8/ 88 در مدينه منوره به لطف خداوند و اهلبيت عصمت و طهارت: با نظم و آراستگى و با شكوهى خاص در محوطه بينالحرمين برگزار شد. كارهاى امنيتى پليس عربستان در اين آيين چنين گزارش مىشود:
قرار دادن دستگاه x -Ray براى ضبط هر بسته، كيف، ساك و ... كه با زائران همراه بود؛
ايجاد معابر و گذرگاههاى ويژه براى جداكردن زوار ايرانى از زوار ديگر كشورها و جلوگيرى از آمدن ديگر زائران به منطقه بينالحرمين؛
بيشتر شدن پليس ضد شورش در سنجش با هفته پيش از برگزارى اين آيين و ايستادن آنان با آرايشى ويژه در برابر صف اول شركت كنندگان؛
تصويربردارى محسوس و نامحسوس حرفهاى و كامل با دوربينهاى فراوان از گوشه و كنار؛
تصوير بردارى ويژه از افراد حاضر در جايگاه بعثه مقام معظم رهبرى در محل برگزارى مراسم حتى تا دقايقى پس از پايان مراسم و خروج اين افراد از آنجا؛
بدل كردن محل دفتر ارشاد و تبليغ زير راه پلههاى بقيع، به پايگاه عملياتى در صحنه.
عوامل فرودگاه مدينه منوره در پى تلاش بىوقفه و هماهنگى برادران حملو نقل هوايى در ستاد مدينه، از رفتار كمابيش مناسبى با زائران برخوردار بودند، اما به هر روى شمارى از جانبازان كه حتى دچار نقص عضو و لمس دست بودند، به انگشتنگارى وادار شدند.
خروج جانبازان و بانوان از فرودگاه با اولويت و با سرعت صورت پذيرفت و اگرچه در آغاز فرايند خروج، براى انگشتنگارى سختگيرى نمىكردند، پس از مدتى با تأكيد مأموران امنيتى عوامل گذرنامه بر انگشتنگارى تأكيد و اصرار كردند و چهار تن از برادران جانباز (غير ويلچرى) براى تفتيش خاص، به اتاق تفتيش برده شدند و ساكهاى آنان نيز وارسى شد.
برخى از پايگاههاى اينترنتى، بر پايه گفتوگويى با يحيى الزهرانى، فرمانده نيروهاى
امنيتى مكه مكرمه، از نصب بيش از هفتصد دوربين در بيتالله الحرام براى حفظ امنيت حجاج در مراسم حج تمتع امسال (1388) خبر دادند. به گزارش پايگاه اطلاعرسانى «نسيج»، يحيى الزهرانى در اينباره گفت: هدف از نصب اين دوربينهاى نظارتى، اشاعه امنيت و آرامش در فضاى مسجدالحرام است تا حجاج بتوانند شعاير عبادى خود را با كمال آرامش و در فضايى معنوى و ايمانى به جا آورند. وى افزود: نيروهاى امنيتى مكه مكرمه همكارى لازم را با رياست امور حرمين شريفين براى برقرارى نظم و امنيت در مناسك حج امسال و تأمين امنيت زائران بيتالله الحرام انجام خواهند داد.
بنابر همين گزارش، گروه (كميته) پىگيرى اعمال حج در مكه مكرمه نيز فعاليت خود را به زودى در مقر اين كميته در منطقه العزيزيه مكه آغاز مىكند. عبدالعزيز الخضيرى، رئيس كميته پىگيرى اعمال حج در مكه در اينباره گفت: پىگيرىو نظارت بر فعاليت بخشهاى خدماتى مانند هتلها، رستورانها، مراكز بهداشتى و ديگر مراكز خدماتى از وظايف اين كميته است.
ملك عبدالله بن عبدالعزيز آلسعود، بعد از ظهر دوشنبه، در كاخ «اليمامه» رياض در نشستى مشترك با رئيس شوراى وزيران خود شركت و تأكيد كرد: سياست عربستان سعودى به هيچ طرفى اجازه نمىدهد كه براى تفرقه ميان مسلمانان و يا اخلال امنيت زائران تلاش كند. شوراى وزيران از همه زائران خانه خدا خواستند كه از فرصت اقامت خود در سرزمينهاى مقدس مكه و مدينه براى تقرب و نزديكى به خداوند بزرگ استفاده و تلاش كنند به ارزشهاى عالى اسلامى در حج پاىبند باشند. امير منطقه مكه مكرمه گفت: به هيچ كس اجازه نخواهيم داد تا دست به ناآرامى و هرج و مرج بزند يا بر ضد مقررات و نظام وضع شده، براى موسم حج به كارى دست بزند.
شيخ على حذيفى، امام مسجدالنبى 9، با دعوت نمازگزاران به تقوا و اشاره به ثواب حسنات و عقاب سيئات، اركان پنج گانه اسلام) را شهادتين، نماز، روزه، زكات و حج برشمرد و به بيان فضيلت، شروط، اركان، واجبات و مستحبات حج پرداخت. وى در اين بخش بر حج بىرفث و فسوق، اخلاص براى خدا و دورى از ريا و بدعتهاى وارد شده درباره عبادات، اختصاص دعا و استغاثه و استعانت و طلب رزق و آمرزش گناهان و قضاى حاجات و كشف كربات و شدائد به خداوند، تخطئه تلبيه مشركان در حجه الوداع، عدم توجه به سوى پادشاه، پيامبر، قبر يا مخلوقى به جاى خداوند تأكيد كرد و گفت خداوند به ابراهيم 7 از درباره شرك و ضرورت تطهير سرزمين وحى از آن هشدار داده است.
وى با اشاره به اينكه مسلمانان از حجه الوداع تا امروز در تعظيم خانه خدا، اداى مناسك، عزيمت همراه با آرامش و طمأنينه به مشاعر، خشوع در برابر خدا، رحمت در مورد برادران مسلمان و ادب فراوان و دورى از آزار مهمانان خدا و ايجاد مزاحمت براى آنان، كوشيدهاند، چنين افزود:
مسلمانان هرگز بر يكديگر تعدّى نداشتهاند؛ جز قرامطه (1)
حكومت قرامطه در بحرين و جنوب ايران و شرق عربستان، نزديك به دويست سال پاييد و ناصر خسرو قباديانى نيز آنان را ستايش مىكرد. كار يكى از حاكمان زرتشتى آنان به سبّ پيامبر 9 انجاميد. آنان به كعبه نيز يورش بردند، حاجيان را در مكه كشتند، جسدهاى كشته شدگان را در زمزم ريختند و حجرالاسود را به احساء بردند. البته فاطميان حجر را از آنها باز پس گرفتند. اكنون گروهى از قرامطه در قالب حكومت يا فرقه اعتقادى، نمانده است؛ بهرغم فاطميان و نزاريان كه فرقههايى از آنها هنوز هست.
رافضى شيعه در سال1) بيشتر شيعيان در سدههاى چهارم تا ششم، اسماعيلى بودند. اسماعيليان نزديك به سه سده حكومتى مقتدر داشتند كه نخستين آنها، حكومت قرامطه، سپس فاطميان و سرانجام حسن صباح نزاريان بود. آنان تا دوران حمله مغول به فعاليتهاى مذهبى مىپرداختند و خود را اسماعيليه نمىخواندند، بلكه «الدعوه الهاديه» و «اتباع اهل بيت» نشان مىدادند. «قرامطه» با فاطميان مخالف بودند. باطنى گرايانى نيز بودند كه كارشان به نسخ شريعت انجاميد و در مسائل اعتقادى اختلافات فراوانى با مسلمانان داشتند. براى نمونه، ابويعقوب سجستانى، معاد جسمانى را نمىپذيرفت و بهشت و جهنم را معنوى مىدانست. آنان محمد بن اسماعيل را پيامبر تازهاى مىدانستند كه شريعت جديد نياورد، بلكه باطن شريعت را آشكار كرد. اباحهگرى، تناسخ، تحريم واجبات و تحليل محرمات، نيز در برخى از فرقههاى اسماعيلى وجود دارد. نزاريان آقاخانىها اكنون نيز شريعت را نمىپذيرند، دروزىهاى لبنان نيز چنينند. عبدالله مهدى، معروف به عبيدالله مهدى، مؤسس حكومت فاطميان بود و فاطميان تلاش مىكردند كه ظاهر شريعت را حفظ كنند. كتاب دعا را قاضى نعمان با نظارت المعز بالله، چهارمين خليفه فاطميان نوشت و هيچ مشكلى از ديد شريعت ندارد. درونمايه روايات دعائم به روايات شيعه بسيار نزديك است.
317 ه. ق كه مورخان نوشتهاند: ابوطاهر قرمطى و يارانش در روز ترويه به روى حجاج شمشير كشيدند و حتى در مسجدالحرام و بيتالله، به قتل و غارت اموال حجاج و اهل مكه پرداختند، حجرالاسود را كندند و به احساء بردند. درِ خانه را از جا درآوردند، مردى را فرستادند تا ناودان را درآورد كه افتاد و مرد، كشتگان را در چاه زمزم انداختند و ديگران را بدون غسل و كفن و اداى نماز در مسجدالحرام دفن كردند و پرده كعبه را گرفت و ميان يارانش تقسيم كرد و خداوند به سرعت او را عقاب و عذاب كرد و عذاب آخرت بزرگتر است. (1)
خطيب مسجدالنبى سپس با تأكيد بر نياز مسلمين به وحدت كلمه و تقويت برادرى و تعامل و الفت و مودت براى مقاومت در برابر توطئههاى جارى عليه اسلام، تجلى «اخوّت» مسلمانان را از منافع حج دانست و افزود: ما انحراف را از هدف بلند و مقاصد حج و استفاده آن را در راه غرضهاى سياسى و تبليغات فرقهاى و راهپيمايىها و تظاهرات گروهى و هرج و مرجطلبانه كه به نام برائت از مشركين صورت مىگيرد، به شدت محكوم مىكنيم. پيامبر و مسلمانان به اين راهپيمايىها و برافراشتن پرچمها و بيان شعارها نمىپرداختند، بلكه پيامبر خدا تنها در سال نهم هجرت به ابوبكر فرمان داد كه سوره «برائت» را در حج براى مردم بخواند و به على نيز فرمان داد كه به او اقتدا
1) اصطلاح شيعه در زبان مخالفان «شيعه» درباره همه فرقههاى شيعه به كار مىرود. آنان رفتارها و احكام و اعتقادات فرقههاى گوناگون شيعه را به شيعيان اثناعشرى نسبت مىدهند و آنان را در اينباره نكوهش مىكنند، اما شيعيان اثناعشرى رويكردى انتقادى به ديگر فرقههاى شيعه دارند و همه سخنان آن را نمىپذيرند، بلكه به انكار برخى از آنها مىپردازند. حتى بسيارى از مراجع شيعه، فرقههاى متشيعى را به دليل غلوّ درباره اهلبيت:، از اسلام خارج مىدانند و آنها را تكفير مىكنند، اما اهلسنت را مسلمان مىشمارند. رفتار قرامطه اسماعيلى به نام شيعه رافضى بازگو مىشود و در ذهن مخاطب اين توهم را ايجاد مىكند كه شيعه اثناعشرى اين مطالب را مىپذيرد.
كند تا رسالت رسول خدا را ابلاغ كنند كه پس از آن سال، هيچ مشركى حق اداى حج و طواف عريان بيت را ندارد و چنين نيز شد.
در پادشاهى عربستان سعودى قبرهايى وجود ندارد كه به جاى خدا عبادت شود يا ضريحها و مرقدهايى كه بر آن سجده كنند و در آنها طواف شود و براى آنها قربانى كنند و رزق و نصرت از آنها خواسته شود و حاجتها نزد آنان برده شود و از صاحبان آنها كشف كربات و غفران سيئات درخواست شود. در اين كشور چنين چيزى وجود ندارد؛ زيرا همه اينها شرك عظيم و بتپرستى جاهلى است كه اسلام براى ابطال و محو و نابودى آن آمده است. وى دوباره تأكيد كرد: در اين كشور چنين شركى وجود ندارد. با اينكه قبر برترين آفريدهها پس از پيامبر و انبياى الهى در آن وجود دارد.
حذيفى در پايان خطبه نخست خود چنين افزود: سردادن شعار برائت از مشركين در حج جايگاهى ندارد؛ زيرا همه حجاج مسلمانند و شعار برائت از مشركين نه در حج و نه در اين كشور جايى ندارد و عربستان كشور توحيد در زمان ماست. اين كشور سنى و بر آيين سلفى است؛ نه دولت سلفى حزبى. برخى از بدخواهان، به ناحق گمان مىكنند كه اگر حكام و عالمان اين كشور را به وهابىگرى متهم كنند، حيثيت آنها را لكهدار كرده يا زيانى به آنها رساندهاند. آنان بدانند كه تنها به خود ضرر رساندهاند؛ زيرا اين كشور خود را به اين نام نمىخواند و بدعتى در عقايد اسلامى نياورده است و تنها مانند ديگر مسلمانان، به اهل سنت و جماعت منسوب است. همه مسلمانان، برادران مايند و امام مجدد، شيخ محمد بن عبدالوهاب در عقايد بدعتى نگذارده و چيزى نياورده است كه مخالف سلف امت و ائمه اسلام باشد و هرگز كسى نمىتواند چيزى در كتابهاى او بيابد كه مخالف عقايد سلف صالح باشد. هنگامى كه برخى از علماى معاصرش، پس از اختلاف اقوال درباره او از وى خواستند كه باورهاى خود را براى آنها بيان كند، او چنين گفت: «خداوند و فرشتگان و شما را به گواهى
مىگيرم كه من همان عقايد فرقه ناجيه و اهل سنت و جماعت را دارم كه ايمان به خدا، فرشتگان، كتب و پيامبرانش و رستاخيز پس از مرگ و به تقدير و خير و شر آن است».
اين نامه او، درازدامن مفصل است كه در معانى الفاظش، به عقيده «واسطيه» شيخالاسلام ابن تيميه مىماند. حذيفى خطبه اول خود را با دعا به پايان برد و در خطبه دوم، به صورت كوتاه درباره ضرورت پاىبندى به آداب اسلامى حج، بدون اشاره به مطالب سياسى سخن گفت و به دعا كردن پرداخت.
نكتههاى زير در سخنان اين خطيب جمعه، بررسىشدنى و تأمل برانگيز مىنمايد:
احترام به قبور امامان و اولياى الهى، تنها ويژگى شيعيان و ايرانيان نيست و كسانى ديگرى جز وهابيان؛ يعنى ديگر اهل سنت نيز در احترام به قبور پيشوايان دينى با شيعيان مشتركند، اما وهابيان عقايد نادرست خود را به مسلمانان تحميل مىكنند، به ديگر مسلمانان اجازه نمىدهند كه در كنار حرم نبوى بايستند و زيارتنامه بخوانند و به ساحت مقدس رسول خدا (ص) ارادت بورزند و با او دوستى كنند و در بقيع كه مدفن ائمه هدى و صحابه بزرگ رسول خداست، همه را آزار مىدهند.
برائت از مشركان، يكى از دو ركن توحيد است كه در آموزههاى همه پيامبران الهى بوده است. وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِى كُلِّ أُمَّهٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ (نحل: 36). حضرت نوح (ع) به كافران و اعتقادات و اعمال رفتار آنان فرمود: وَ أَنَا بَرِىءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ
(هود: 35). حضرت هود (ص) نيز از مشركان و الهه آنان برائت جست و فرمود: قالَ إِنِّى أُشْهِدُ اللهَ وَ اشْهَدُوا أَنِّى بَرِىءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ* مِنْ دُونِهِ (هود: 54 و 55).
ابراهيم خليل الرحمن نيز پس از آوردن برهان براى باطل كردن باورهاى قوم خود، چنين گفت: قالَ أَ فَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ ما لا يَنْفَعُكُمْ شَيْئاً وَ لا يَضُرُّكُمْ* أُفٍّ لَكُمْ وَ لِما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ (انبياء: 66 و 67).
ابراهيم همچنين هنگامى كه متوجه شد عمويش آذر دشمن خداست، از او برائت جست: فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْراهِيمَ لأَوَّاهٌ حَلِيمٌ (توبه: 114) و حتى در بازگويى آن مبالغه كرد: وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ إِنَّنِى بَراءٌ مِمَّا تَعْبُدُونَ* إِلَّا الَّذِى فَطَرَنِى فَإِنَّهُ سَيَهْدِينِ (زخرف: 26).
مهمترين آيهاى كه اين فريضه را برعهده مسلمانان قرار مىدهد، آيهاى است كه ابراهيم را از اينرو كه از قوم مشرك و بتپرستش و معبودهاى آنان برائت و بيزارى جست، الگوى مسلمانان مىخواند: قَدْ كانَتْ لَكُمْ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ فِى إِبْراهِيمَ وَ الَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآؤُا مِنْكُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُو نَ مِنْ دُونِ اللهِ كَفَرْنا بِكُمْ وَ بَدا بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَهُ وَ الْبَغْضاءُ أَبَداً حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللهِ وَحْدَهُ (ممتحنه: 4).
ابراهيم (ع) از دوام دشمنى و كينه موحدان و مشركان تا هنگام ايمان آوردن آنان خبر مىدهد. بنابراين، برائت و بيزارى جستن از مشركان به دليل شركورزى آنان و ايستادگى در برابر موحدان است و تا هنگامى كه ايمان نياورند، رابطه ولايى ميان موحدان و مشركان برقرار نخواهد شد؛ چنانكه قرآن كريم در آيات فراوانى، مسلمانان را از تولّى كفار نهى مىكند. تولّى چه به معناى دوستى با كفار باشد و چه به معناى پذيرش سرپرستى و سلطه آنان، از ديدگاه قرآن پذيرفته نيست: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاتَتَّخِذُوا عَدُوِّى وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ (ممتحنه: 1).
حضرت موسى (ع) و پيروان او نيز مردم را به توحيد و برائت از ربوبيت فرعون فرا مىخوانند. رسول خدا (ص) كه خاتم پيامبران و مأمور هدايت بشر بود نيز به مشركان فرمود:
أَ إِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللهِ آلِهَهً أُخْرى قُلْ لا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَ إِنَّنِى بَرِىءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ (انعام: 19). فخر رازى، مفسر پر آوازه اهلسنت، بر اين است كه اين آيه شريفه به سه وجه بر برائت از شرك و اثبات توحيد دلالت مىكند و جمله سوم وَإِنَّنِى بَرِىءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ، به صراحت همين دعوى را باز مىگويد. (1)حتى رسولخدا (ص) موظف بود كه از خويشاوندانش مشرك خود نيز برائت جويد: وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ* وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ* فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّى بَرِىءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ (شعراء: 214- 217).
پس برائت و بيزارى جستن و اعلان آن، ويژه رسول خدا (ص) نيست، بلكه پيامبران پيش از او نيز بدان معتقد و مقيد بودند. ابراز آن نيز تنها در سال نهم هجرى و در موسم حج روى نداد، بلكه پيامبر بارها از مشركان و عقيده و رفتار آنان برائت جست. البته اعلان رأى برائت از مشركان امارت حج و قرائت سوره توبه و اعلان برائت از مشركان نمود، اما به شهادت 73 تن از مفسران و مورخان اهلسنت، رسول خدا پس از مدتى على بن ابىطالب را مأمور كرد تا در پى ابوبكر روان شده و اين سوره را از او گرفته و در موسم حج به اطلاع مردم برساند. (2)
البته ميان محدثان و مفسران اسلام در اينكه ابوبكر همچنان امارت حج را برعهده داشت يا نه، اختلاف نظرهايى وجود دارد. بر پايه برخى از روايات، ابوبكر از ميانه راه برگشت تا علت بركنارى خود را از اين مسئوليت بپرسد و هنگامى كه نزد رسول خدا (ص) رسيد، چنين گفت: «اى رسول خدا آيا درباره من چيزى نازل شده؟ حضرت فرمود: نه، اما جبرئيل نزد من آمد و گفت: اين مأموريت را جز تو يا مردى از خاندان تو انجام ندهد». (3)
و در برخى از روايات آمده است كه پيامبر با فرستادن على 7، به ابوبكر نيز ابلاغ كرد كه مخيّر است همراه و در ركاب آن حضرت سفر خود را پى گيرد يا بازگردد و ابوبكر بازگشت. بر پايه آيات نخست سوره برائت، رسول خدا از مشركان پيمانشكن برائت جست و به آنان مهلت داد تا در رفتار خود درباره مسلمانان بازنگرى كنند. مفسّران شأن نزول آيات را موجب تخصيص آيه به مورد خود نمىدانند و بنابراين، ابلاغ مأموريت در سال نهم هجرى در «حج اكبر» موجب نمىشود كه مسلمانان در ديگر سدهها و دورهها، چنين وظيفهاى نداشته باشند. حتى اگر آيات سوره برائت ويژه زمان و مكان معين صدر اسلام باشد، دلايل قرآنى كافى ديگرى وجود دارد كه وظيفه اعلام برائت را از مشركان در سراسر زمين بر مسلمانان ثابت مىكند و چه مكانى مناسبتر از سرزمين وحى كه محل اجتماع مسلمانان از گوشه و كنار جهان! اينكه «پيامبر و مسلمانان اعلام برائت از مشركان نداشتهاند و تنها پيامبر خدا در سال نهم هجرت به ابوبكر دستور داد كه سوره برائت را بر مردم بخواند و به على نيز دستور داد كه به او اقتدا كند تا رسالت رسول خدا را ابلاغ كنند كه پس از آن سال هيچ مشركى حق اداى حج و طواف بيت را به صورت عريان ندارد»، سخنى است كه با واقعيات تاريخى و آيات قرآن ناسازگار مىنمايد.
توسّل به اولياى الهى و درخواست شفاعت از آنان، از مسلّمات عقايد اسلامى است و جز وهابيان، هيچ مسلمانى آن را انكار نمىكند. اينكه خداوند سبحان در قرآن كريم مىفرمايد: وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَهَ به همين معناست. آيا در صدر اسلام مسلمانان از پيامبر درخواست نمىكردند كه در حق آنان دعا كند؟ واسطه آمرزش گناهان آنان در
پيشگاه خدا شود؟ شيعيان چيزى نمىگويند؛ جز آنچه ديگر مسلمانان بدان باور دارند. عالمان شيعه بارها و بارها بدين سخنان و شبهات پاسخ گفتهاند.
درباره باورهاى محمد بن عبدالوهاب و بدعتهايى كه او در اعتقادات اسلامى و جناياتى كه پيروان او بر اثر تصلّب در آن عقايد انحرافى در حرمين شريفين و اعتاب مقدسه مرتكب شدهاند، گزارشها و نقدهاى فراوانى در كتابها و نوشتههاى دهههاى اخير وجود دارد و در اينباره پژوهشهاى بسيارى صورت پذيرفته است. (1)
شيخ دكتر صالح بن حميد، امام جماعت و خطيب مسجدالحرام گفت: سرزمين وحى و مراسم حج، ميدانى براى اختلافها و درگيرىهاى سياسى نيست. به گزارش روزنامه «الرياض»، وى در نماز جمعه مسجدالحرام درباره سياسى شدن حج هشدار داد. ابن حميد، دراين سخنرانى با تأكيد بر برادرى مسلمانان و همدلى آنان و دورى از همه نشانههاى جدايى افزود: مراسم حج را بايد از هر چيزى كه به تفرقه ميان امت اسلامى مىانجامد، دور نگاه داشت. اين كارهاى تفرقهبرانگيز، با هدفى جز ايجاد شكاف ميان مسلمانان صورت نمىپذيرد و نبايد اجازه داد كه آيين حج به منبرى سياسى براى جريانى خاص بدل شود.
وى همچنين با اشاره به اينكه كسى مدعى جدايى دين از دولت و دولت از دين نيست، درباره سياسى كردن آيينهاى دينى گفت: نبايد از مراسم دينى و تجمعات
1) براى آگاهى بيشتر در اينباره، ر. ك: آيين وهابيت، جعفر سبحانى.
مسلمانان در مشاعر مقدس، بهرهبردارى سياسى كرد و جايگاه حج بالاتر از اينهاست. برائت از مشركان، از عقايد اسلامى و دينى ثابت و راسخ هر مسلمانى است و زمان و مكان آن را تغيير نمىدهد و كسى آن را نفى نمىكند و اين معناى حقيقى توحيد است كه همه پيامبران براى محقق ساختن آن فرستاده شدند و معناى آن، برائت از همه مشركان است نه برائت از يك حكومت يا دولت و جريان خاص سياسى و برائت در اسلام با حسن تعامل و نيكى كردن با ديگران در تضاد نيست و سوء استفاده از تجمع حجاج در چنين مراسم مهم اسلامى، نه تنها ارتباطى با اسلام ندارد كه بازى كردن با مناسك و اعمال حج به شمار مىرود.
وى با اشاره به سياست عربستان درباره چگونگى برخورد با چنين كارهايى افزود: دولت عربستان به هيچ روى اجازه نمىدهد كه صفهاى پيوسته مسلمانان و امنيت و آرامش حجاج از ميان برود و شكافى ميان آنان پديد آيد.
گفتنى است به دنبال سخنان غير منطقى و جنجالى خطباى جمعه مدينه و مكه در دو هفته پى در پى، علماى اسلام بهويژه دانشمندان شيعه حوزه علميه قم، در محافل علمى به اين سخنان پاسخ دادند. يكى از پاسخهاى متين و علمى، سخنان حضرت آيتالله جوادى آملى در درس تفسير و در جمع صدها تن از فضلاى حوزه بود كه از ميان پاسخهاى عرضه شده در برابر آن سخنان، براى اين بخش برگزيده شده است:
آيتالله جوادى آملى با اشاره به اينكه زائران حرمين از مشرق و مغرب جهان، كنار كعبه كه قبله مسلمانان و مَطاف آنان است، گرد هم مىآيند تا توحيد و معارف الهى را از نزديك تجربه كنند. آيت الله جوادى توجه به اين نكته مهم را بر همه مسلمانان
بهويژه مبلغان اسلامى، امامان محترم جمعه و جماعات حرمين لازم شمردند و افزودند: «توحيد اصل است و همه امور دينى به توحيد برمىگردد. از اينرو، در آغاز احرام كه تلبيه گفته مىشود، كلمه توحيد مكرّر در تلبيه آمده است و از جان و زبان همه مسلمانانها برمىخيزد و دستور اسلامى است كه در هر فراز و فرودى تا رسيدن به حرم تكرار شود و اين همانند تكرار لا اله الّا الله است».
ايشان در ادامه به اثربخشى خالق هستى به موجودات به انگيزه مراجعه مردم به آنها براى رفع نيازهاى جسمى و روحى خود اشاره كرده و ماسوى الله را فقر محض دانستهاند كه اين خود از آموزههاى اهلبيت عصمت و طهارت: است. ناگفته نماند كه فقير به معناى كسى است كه ستون فقراتش شكسته و قدرت قيام ندارد و چون مال و اقتصاد مايه قوام و ايستادگى فرد يا ملّت است، به شخص يا ملتى كه از نظر مالى ناتوان است، فقير گفته مىشود. ايشان در ادامه از رفع نيازهاى فراوان انسان با مراجعه به موجودات نظام هستى مانند آفتاب و ماه و ستارگان سخن گفت كه آدميان از حرارات و نور آنها بهره مىگيرند، اما اين كار هرگز به معناى آفتابپرستى و ستارهپرستى نيست و آنها جز بندگى و بردگى، جايگاه ديگرى در پيشگاه باعظمت الهى ندارند.
ايشان، جريان توسل به اولياى الهى را كه به مراتب از شمس و قمر بالاترند، از همين سنخ مراجعه به موجودات نظام هستى دانستند؛ با اين تفاوت كه انسان كامل با شمس و قمر قياسنشدنى است. استقلال از آن خداست، توسل پيروان اهلبيت به آنان بدين دليل است كه خداوند به انسان دستور داده است براى رفع نيازهاى خود به موجودات نظام هستى مراجعه كند و گرنه، ائمه خود به توحيد و تلبيه فرمان دادهاند و نبايد به كارى دست زد كه اهلبيت عصمت و طهارت آزار ببينند.
آيتالله جوادى آملى در بخش ديگرى از بيانات خود با تأكيد بر اهميت مودّت و
محبّت و لزوم توجه مسلمانان به اين آموزه مهم دينى، به تشريح مبناى اعلان برائت از مشركان در موسم حج پرداخته و گفتهاند:
«اين را خطباى محترم حرمين عنايت كنند و در خطبهها مواظب باشند كه اين حَسنه الهى و بركت الهى كه از امام راحل (رضوان الله تعالى عليه) به يادگار مانده است را كم نگيرند. با اين به مبارزه برنخيزند و اين را محكوم نكنند. زيرا برائت از مشركان به اين معناست كه مسلمانان عالَم اگر قدرتى داشتند از حريم خود در همان حوزه اسلامى دفاع مىكنند [و] نيازى نيست كه در جايى ديگر تبرّى خود را اعلام كنند. چون در همان كشور خود كافر را سرِ جاى خود مىنشانند؛ اما وقتى كه شما مخصوصاً خطباى محترم حرمين شريفين ملاحظه مىفرماييد، خاورميانه تقريباً در آتش مىسوزد و آتشبيار معركه هم غير مسلمانان هستند؛ گاهى فلسطين و غزّه و لبنان و سوريه مىسوزد. گاهى افغانستان و پاكستان شعلهور مىشود، گاهى عراق هر روز مشتعل مىشود، زمانى هم يمن و مانند آن و ساليان متمادى هم ايران اسلامى كه مَهد ولايت اهل بيت عصمت و طهارت است [و] مهد پيروى قرآن و عترت (عليهم الصلاه و عليهم السلام) است در آتش مىسوخت.
اين خاورميانه با اين وسعتِ آتشسوزى آيا به دست مسلمانان اين كار انجام مىگيرد يا به دست غير مسلمانان؟! و اگر احياناً به دست مسلمانان انجام مىگيرد، پشت پَرده، دست ناپاك مشركين است و اگر ملّت ستمديده افغانستان و پاكستان از يك سو، غزّه و فلسطين و سوريه و لبنان از سوى ديگر بخواهند از مشركين تبرّى كنند، غير از مراسم حج، غير از مناسك حج، غير از مواقف حج، غير از وقوف در عرفات، غير از يوم الحجّ الأكبر، غير از جايى كه سوره «برائت» درباره آنها نازل شده است و آنجا خوانده شده است، جاى ديگرى هست؟!
مبادا كسى بگويد كه برائت از مشركين جزء مناسك حج نيست! اين مسلمانان داغديده كجا فرياد برآورند؟! اين خانوادههاى مظلوم، اين جانبازان اين خانوادههاى
شهدا، اين اسيردادهها كجا فرياد برآورند كه «إنّا مِنكم بُرَآؤا»؟!
مگر حج، حجّ ابراهيمى نيست؟ مگر اين كعبه با معمارى و مهندسى ابراهيم خليل ساخته نشد؟ مگر مؤمنان با هم اهل خُلّت و محبّت و مودّت نيستند؟ مگر اينها نبايد وجود مبارك خليل خدا را اسوه قرار بدهند؟ مگر خليل خدا نفرمود: إِنَّا بُرَآؤُا مِنْكُمْ؟ (ممتحنه: 4) ما، من و همه از شما مشركان برىء هستيم و بيزاريم. مگر ما نبايد تبرّى كنيم؟! بهترين راه تبرّى همان است كه در يوم الحجّ الأكبر و مانند آن انسان از مشركان اظهار تبرّى كند. مستحضريد كه سياست ما عين ديانت ماست يك چيز بيگانه از دين نيست، از خارج از اسلام نيامده [بلكه] از متن قرآن برخاسته است و در يوم حجّ اكبر اين وظيفه همه است كه از مشركان تبرّى بجويند؛ اگر دست ما نرسيد كه مسلمانان را يارى كنيم، لااقل با اين فرياد به كمك روانى آنها بشتابيم و برخى از مشكلات آنها را حل كنيم وگرنه همين مشركين، روزى حرمين را مورد تهاجم قرار مىدهند؛ اينها جهنّمى هستند كه لا تُبْقِى وَ لا تَذَرُ (مدثر: 28).
ايشان در پايان ابراز اميدوارى كردند كه بزرگان و مؤمنان و مسلمانان حجاز نيز توجّه كنند پيروان اهل بيت از مستغرقان و كاملان در توحيد و از هر گونه شرك بركنار و از هر تهمتى به دورند و جريان برائت را تقديس مىكنند؛ زيرا چنانچه كسى صداى «يا للمسلمين» مسلمانان را بشنود و آنان را يارى نكند، بىگمان به سَخط الهى گرفتار خواهد شد.
از بازتابهاى سخنان خطيب جمعه مدينه، نامه سرگشاده ابومحمد حيدرى، از علماى اماميه، به امام مسجدالنبى در پاسخ به سخنان وى بود. سخنان حذيفى در اين نامه، نقل و نقد شده است. محورهاى مهم اين نامه بدين شرح گزارش مىشود:
آن؛
متهم كردن برگزارى مراسم برائت از مشركان در سرزمين حجاز به جريان طايفهاى و سياسى و نفى شرعى بودن آن؛
تعريض به شيعيان به دليل احترام به مراقد شريف ائمه اطهار:؛
دفاع از سلفىها و دولت سعودى و آنان را تابع سنت دانستن.
به نظر نويسنده نامه، تنها اين گروه به هتك حرمت خانه خدا نپرداختند، بلكه نمونههاى ديگرى از تعدى و تجاوز بنىاميه پيش از قرامطه و تعدى و تجاوز وهابيان پس از ماجراى قرامطه، در تاريخ مضبوط است. افزون بر اينها، انتساب قرامطه به شيعه نادرست است. چون آنان گروهى تروريست شبيه خوارج بودند كه به تكفير همه مسلمانان (شيعه و سنى) دست زدند، بلكه كينه آنان درباره شيعه بيشتر بود. تأكيد بر شيعه بودن قرامطه جز خدمت به افراطىهاى تروريست كه تشنه خون شيعيان در كشورهاى اسلامىاند، تأثير ديگرى ندارد و به رسيدن امريكا و صهيونيسم به هدفهايشان كمك مىكند. وى در هر يك از اين محورهاى با استناد به منابع اهل سنت به نقد و بررسى آنها پرداخته است.
شمارى از روحانيان وهابى با انتشار بيانيهاى در موسم حج، به شيعيان و ايرانيان تاختند. آنان در اين بيانيه، دولت جمهورى اسلامى را به توطئه و كمك مالى و نظامى به دشمنان دولتهاى اسلامى متهم كردند و اين كار را مصداق «فساد فى الارض» خواندند و ايستادگى در برابر جمهورى اسلامى و نشر و گسترش مذهب اهلسنت و اتخاذ تدابير امنيتى و تبليغى را كارى ناگزير دانستند. جمهورى اسلامى در بخش ديگرى از اين بيانيه، به نقض حقوق اقليتهاى مذهبى در ايران متهم شده است.
اين بيانيه همچنين شيعيان حوثى يمن را متعدّى و متجاوز به سرزمينهاى سعودى
خوانده و آنان را از دولت صفوى فارسى زبان تأثيرپذير شمرده و خواهان سركوب آنان با قدرت نظامى و دفاع از حرمين شريفين شده است. امضاكنندگان اين اطلاعيه تحريكآميز، دولت شيعى ايران را كه مذهب شيعه را رواج مىدهد، به سختى نكوهش مىكنند و مذهب شيعه را با نصوص وحى ناسازگار مىدانند و برگزارى آيين برائت از مشركان را در موسم حج، بدعتى مىدانند كه تنها هدفهاى سياسى را دنبال مىكند و از اينرو، در بخش ديگرى از اين اطلاعيه از مسلمانان مىخواهند كه در برابر نفوذ تشيع در منطقه بايستند و از نيروهاى سعودى در دفاع از مرز خود پشتيبانى كنند.
اين اطلاعيه كه تنها براى ايجاد تفرقه ميان پيروان مذاهب اسلامى صادر شده، مسلمانان را به وحدت و اخوت اسلامى فراخوانده، برائت را «جدال» دانسته و مسلمانان را از آميختن سياست با دين يا سياسى كردن دين كه از خطرناكترين روشهاى برخى از نظامها براى گريز از مشكلات و چالشهاى دامنگير آنان است، به سختى پرهيز داده است. بنابراين، والاحضرت امير منطقه مكه مكرمه در پاسخ به پرسش سياسىسازى حج چنين گفت:
«دولت و ملت عربستان سعودى با سياسى ساختن فضاى حج موافق نبوده است و اجازه چنين كارى را نخواهند داد. به كسى اجازه داده نمىشود تا دست به ناآرامى و هرج و مرج بزند يا عليه مقررات و نظام وضع شده براى موسم حج به كارى دست زند. دولت و ملت و هر شهروند عربستان سعودى وظيفه دارد تا براى تأمين راحت و آرامى زائران گام بردارند و در اين راستا تلاشهاى خستگىناپذير انجام دهند.
دولت عربستان سعودى با همه حجاج بيت الله الحرام برخورد مساوى داشته و حجاج كليه كشورها به نزد ما برابرند و ما مسئوليت دينى خويش را در برابر زايران انجام خواهيم داد و از ميهمانان خانه خدا هم مىخواهيم تا مسئوليت خود را بشناسند و مسئولانه عمل كنند».