گزیده جامع الفتاوی
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام كتاب: گزيده جامع الفتاوى
نويسنده: سيد مرتضى موسوى شاهرودى
موضوع: احكام و مناسك
زبان: فارسى
تعداد جلد: 1
ناشر: نشر مشعر
مكان چاپ: تهران
1- مسائل اين مجموعه، برگزيدهاى است از كتاب مناسك حج جامع الفتاوى، نشر مشعر).
2- فتاواى حضرات آيات عظام وحيد خراسانى و زنجانى را نيز از مناسك حج ايشان آوردهايم.
3- براى پرهيز از طولانى شدن عبارات، عناوين مراجع معظّم تقليد به صورت مختصر آمده است.
4- نظريه مراجع معظّم به اختصار نقل شده، بنابراين، براى آگاهى بيشتر به اصل مسأله در
مناسك مرجع مورد نظر مراجعه گردد.
5- هر مسأله با استفاده از كتاب جامع الفتاوى به صورت راهكار آورده شده كه روحانيون محترم را به سهولت به فتاوى مراجع عظام تقليد در حالى كه احتياط واجب به فتوى مشهور ارجاع شده آمده است.
سؤال: اگر اعلم در مسألهاى فتوا نداده و تنها احتياط واجب كرده است، ولى فالأعلم آن احتياط را ندارد، آيا لازم است مقلِّد اعلم بداند مرجعش احتياط واجب كرده و بايد نيت رجوع به فالأعلم كند، يا همينكه در مقام انجام وظيفه شرعى بوده و عملش طبق فتواى فالأعلم است كافى است؟ به عبارت ديگر، اگر نظر اعلم مثلًا در احرام از مكه قديم احتياط واجب است، ولى فالأعلم چنين احتياطى نداشته، و مقلِّد اعلم از مكه جديد محرم شده و بعد از اعمال حج فهميده است كه اعلم چنين احتياطى داشته، آيا عملش صحيح است يا خير؟ و اكنون چه وظيفهاى دارد؟
اگر عمل او در هنگام صدور از وى مطابق با
فتواى كسى بوده كه مىتوانست شرعاً از او تقليد كند، صحيح و مجزى است. آيت اللَّه خامنهاى
پس از فهميدن فتواى فالأعلم در تصحيح عمل، به فتواى وى استناد مىكند. بايد براى ادله به كتب استدلالى مراجعه شود. آيت اللَّه تبريزى
اگر مطابقت با فتواى كسى كه مىتواند از او تقليد كند داشته باشد، الآن مىتواند به او رجوع كند. آيت اللَّه سيستانى
در فرض سؤال، اگر بعد از خاتمه اعمال نيت كند كه آنچه انجام دادهام بر طبق نظر فالأعلم باشد اشكال ندارد البتهمشروطبه اينكه هنگام احرام از مكه جديد قصد قربت از او متمشى شده باشد. آيت اللَّه صافى
چنانچه عمل صادر شده در هنگام وقوع مطابق فتواى فالاعلم باشد كفايت مىكند ولو اينكه
شخص در حين عمل علم به اين مطابقت نداشته است، ليكن لازم است بعد از عمل براى تصحيح آن استناد به آن فتوى داشته باشد. آيت اللَّه فاضل
بعد از اعمال حج رجوع به فالأعلم مىكند و چون عمل گذشته او با آن هماهنگ است، اعاده لازم نيست. آيت اللَّه مكارم
1- اگر مجتهد ميّتى كه از او تقليد مىكرده اعلم بوده بقاء بر او واجب است و اگر حىّ اعلم است عدول به ايشان واجب است و در صورت تساوى نيز بقاء جايز است. مشهور مراجع عظام.
2- در مسائل عمره و حج به فتواى مجتهد متوفى باقى نمانند. آيت اللَّه زنجانى.
1- مسافر مىتواند نمازهاى چهار ركعتى را در تمامى دو شهر مكّه و مدينه حتّى در محلههاى جديد آن تمام و يا شكسته بخواند. مشهور مراجع عظام.
2- اين حكم مختص به مكّه و مدينه قديم است. آيات عظام خوئى و تبريزى و وحيد خراسانى.
3- در خارج از مسجد الحرام و مسجد النبى صلى الله عليه و آله بايد شكسته بخواند. امام خمينى، بهجت.
4- در هيچ جا تخيير نيست، بنابراين اگر قصد اقامت نكرده بايد شكسته بخواند. آيت اللَّه زنجانى.
1- شايسته است زائرين خانه خدا نمازهاى واجب يوميه خود را با جماعت اهل تسنّن بخوانند و پس از برپا شدن جماعت آنها از جماعت تخلّف نكنند و خارج نشوند بلكه اگر اين كار موجب وهن مذهب تشيّع و بدبينى به آن باشد جايز نيست.
مشهور مراجع عظام
2- وقتى كه نماز جماعت در مسجد الحرام يا مسجدالنبى صلى الله عليه و آله تشكيل شد مؤمنين نبايد از آنجا خارج شده ونبايداز جماعت تخلّف كنند. آيات عظام:
امام خمينى، خامنهاى، فاضل، مكارم، نورى.
3- مناسب است در نماز جماعت شركت كنند ولى بايد نماز را دوباره بخوانند. آيت اللَّه زنجانى.
1- در مسجد الحرام و مسجد النبى صلى الله عليه و آله و ساير مساجد اگر زائرين بتوانند روى سنگ يا حصير يا چيز ديگرى كه سجده بر آن صحيح است و از طرف مخالفين ممانعتى از سجده بر آن نيست و موجب وهن و انگشتنما شدن نمىباشد سجده نمايند جايز نيست بر فرشها سجده كنند ولى اگر ضرورت باشد سجده بر فرشها جايز است وكفايت مىكند.
مشهور مراجع عظام.
2- سجده روى فرشها مانع ندارد و مهر گذاشتن جايز نيست و لازم نيست در جايى كه سنگ است نماز بخواند يا با خود حصير و مانند آن ببرد. امام خمينى.
3- سجده بر فرش كفايت نمىكند و بايد نماز را اعاده كند. آيةاللَّه زنجانى و وحيد.
1- در نماز جماعت اهل تسنّن در مسجدالحرام كه صفهاى آن دائرهاى شكل است زائرين در جايى بايستند كه روبروى امام جماعت يا جلوتر از سمت راست يا چپ او نباشند. مشهور مراجع عظام
2- چون اقتدا صورى است با رعايت وظيفه منفرد مقابل امام هم بايستد كافى است. آيات عظام بهجت، تبريزى، خويى، سيستانى
3- با وضع فعلى هر جاى صفوف بايستد اشكالى ندارد. امام خمينى
1- اگر نذر كند كه از محلى پيش از ميقات احرام بندد جايز است و بايد از همانجا محرم شود مثلًا اگر نذر كرد از شهر خود يا در مدينه منوّره محرم شود بايد به نذر خود عمل كند و بهتر آن است كه به ميقات يا محاذات ميقات كه رسيد احرام را تجديد كند و در اين حكم فرقى بين حج يا عمره واجب و يا مستحب نيست، خواه از طرف خود باشد يا نيابت از ديگرى. مشهور مراجع عظام.
2- اگر يكى از مواقيت يا از نزديكىهاى آن مىگذرند نمىتوانند از غير مواقيت محرم شوند، حتّى با نذر و اگر از آنجا نمىگذرند، قبل از حرم هر كجا محرم شوند كافى است و نيازى به نذر نيست.
آيت اللَّه زنجانى.
1- نذر زن براى احرام بايد به اذن شوهر باشد مگر اين كه با حق او منافات نداشته باشد بنابراين اگر بدون اذن شوهر نذر كرد و قبل از ميقات محرم شد و با اين حال از ميقات گذشت احرامش باطل است، و حكم كسى را دارد كه بدون احرام از ميقات عبور كرده است. مشهور مراجع عظام.
2- اذن شوهر مطلقاً معتبر است. امام خمينى، فاضل، گلپايگانى، صافى، نورى.
3- نيازى به نذر نيست. (مسأله قبل) آيت اللَّه زنجانى.
1- احرام بستن از داخل مسجد شجره لازم
نيست بلكه از بيرون مسجد به طورى كه از محاذى آن از طرف راست يا چپ باشد كافى است هر چند از داخل مسجد مستحب است و در داخل فرقى بين مسجد قديمى و قسمتهاى توسعه يافته نيست.
مشهور مراجع عظام.
2- احرام در منطقه ذو الحليفه صحيح است.
حضرات آيات: خويى، زنجانى، وحيد.
3- وجوب احرام از داخل مسجد در صورت تمكن است لكن مثل بانوان و يا شخص معذور مثل حائض در محاذاة محرم شوند كفايت مىكند. آيةاللَّه بهجت.
4- احرام بايد از داخل مسجد شجره باشد و فرقى بين مسجد قديم و جديد نيست. آيت اللَّه خامنهاى.
1- بايد قصد انجام چيزى كه احرام را باطل كند نداشته باشد. مشهور مراجع عظام.
2- بلكه قصد ترك جميع محرمات احرام لازم است. آيات عظام گلپايگانى، بهجت، مكارم، صافى.
1- گره زدن لباس احرام و وصل كردن قسمتى از آن به قسمت ديگر با سوزن و سنجاق و سنگ گذاشتن و نخ بستن مانعى ندارد مگر آنكه صدق رداء بكند و همچنين نبايد آنچه را لنگ قرار داده به گردن گره بزند. مشهور مراجع.
2- گره زدن و بستن لبههاى جامه احرام مردان
با هر وسيلهاى، جايز نيست مگر در موارد ضرورى.
آيةاللَّه زنجانى.
1- استفاده از فتق بند و كمر بند و ساعت و دمپايى دوخته مانعى ندارد و همينطور است هميانى كه در آن پول مىگذارند. مشهور مراجع عظام.
2- بايد از پوشيدن هميان و كمربند پرهيز نمود، ولى در صورت لزوم جايز است. آيت اللَّه زنجانى.
اشكال ندارد. مشهور مراجع عظام تقليد.
1- نگاه كردن در آينه، در جهت زينت حرام است و به غير اين جهت اشكال ندارد و در اين حكم فرقى ميان زن و مرد نيست. مشهور مراجع عظام
2- نگاه به آينه مطلقاً جايز نيست، چه به قصد زينت باشد و چه نباشد. آيات عظام صافى، و گلپايگانى.
1- نشستن در زير سقف، در حال طى منزل در شب و بين الطلوعين اشكال ندارد بنابراين جايز است نشستن محرم در ماشينى كه سقف دارد و شب حركت مىكند. مشهور مراجع عظام
2- جايز است مگر در شبهاى بارانى كه بايد كفاره بدهد. آيات عظام سيستانى و مكارم.
3- استظلال در شب همانند روز، در صورت تحفظ از سرما باران، باد و گرما جايز نيست. آيت اللَّه خويى.
4- جايز نيست، مگر مشقت شديد يا ضرر اساسى داشته باشد. آيت اللَّه زنجانى.
1- جايز است. مشهور مراجع عظام.
توضيح: حرمت سايه قرار دادن بالاى سر، مختص به زمان طى مسافت است. پس در حاليكه
در محلى منزل كرده در منى باشد يا غير آن، زير سايه رفتن و با چتر و مانند آن سايه بر سر قرار دادن مانع ندارد اگر چه در حال راه رفتن باشد. بنابراين، مانعى ندارد در منى از چادر تا محلى كه رمى جمرات را انجام مىدهد با چتر برود و نيز جايز است. بعد از آنكه محرم به منزل رسيد ولو در محلههاى جديد مكه براى رفت و آمد به مسجد الحرام در ماشينهاى سقفدار سوار شود يا زير سايه برود. مشهور مراجع عظام.
2- حركت در زير سايبان متحرك، مانند چتر و ماشين مسقّف، بر مرد محرم جايز نيست، ولى حركت در سايه سايبانهاى ثابت، مانند خيمه، منزل و مسجد بلكه سايبان ها و تونلهاى كوتاه
مانعى ندارد و اگر هوا آفتابى و بارانى نباشد مىتواند از سايبان ها و تونلهاى طولانى نيز بگذرد؛ آيةاللَّه زنجانى.
1- بهتر استطواف بينكعبهومقام ابراهيم عليه السلام انجام شود و اين مسافت كه تقريباً 5/ 26 ذراع است در همه اطراف كعبه مراعات شود ولى طواف خارج اين حد تا هر كجا كه طواف خانه صدق كند جايز است خصوصاً در مواردى كه طواف در محدوده مذكور ممكن نباشد يا مشقت داشته باشد.
مشهور مراجع
2- واجب است طواف در محدوده مذكور انجام
شود مگر در صورتيكه حتى در وقت خلوت نتواند در اين محدوده طواف كند كه در اين صورت طواف خارج از اين حد با مراعات الاقرب فالاقرب جايز است. آيات عظام امام خمينى، فاضل
آية اللَّه فاضل اضافه فرمودند: همينطور اگر ضرورت عرفى اقتضاء كند كه خارج از محدوده طواف كند.
3- محدوده طواف مقدار فاصله مقام و كعبه است و اين مقدار در طرف حجر اسماعيل از بيرون ديوار محاسبه مىشود و كسى كه نمىتواند يا براى او مشقت شديد دارد، نائب بگيرد و اگر از نائب گرفتن هم معذور است مىتواند در فاصله دورتر طواف كند. آيت اللَّه زنجانى.
تذكر: 1- بنابر نظر امام خمينى و آية اللَّه فاضل اگر شخصى در طواف از محدوده لازم خارج شد بايد آن مقدار را اعاده كند و همينطور بنابر نظر آيةاللَّه گلپايگانى و آيةاللَّه صافى اگر در محدودهاى طواف كند كه اتصال به جمعيت نداشته باشد بايد آن مقدار را اعاده كند.
تذكر 2: بنابر نظر مراجع مذكور اگر به جهت نظافت مسجد و مانند آن از انجام طواف در محدوده ممانعت شود اگرامكان دارد كه در محدوده طواف كند بايد صبر نمايد و در محدوده طواف كند و اگر خارج آن طواف كند صحيح نيست آية اللَّه فاضل اضافه فرمودند: اگر در چنين حالاتى ضرورت عرفيه اقتضاء كند كه خارج از محدوده
طواف كند و صبر كردن براى طواف در محدوده مستلزم عسر و حرج باشد در خارج حد با رعايت الاقرب فالاقرب صحيح است.
تذكر 3: بنابر نظر مراجع مذكور زنى كه قادر به طواف كردن نيست اگر كسى حتى نامحرم حاضر شود او را بدوش بگيرد و در محدوده طواف دهد نمىتواند به طواف با تخت روان در خارج از محدوده اكتفا كند.
تذكر 4: كسى كه در محدوده طواف است اگر شك كند كه از محدوده خارج شده يا نه؟ طوافش صحيح است ولى اگر در ابتدا طواف شك كند كه طوافش در محدوده است يا نه؟ نمىتواند به آن اكتفا نمايد.
تذكر 5: يقين به اين كه در حال طواف او را
بىاختيار مىبرند مجوز طواف در خارج حد نيست و بايد همان مقدار را كه بىاختيار شده تدارك كند، و همينطور يقين به برخورد با نامحرم براى طواف خارج محدوده عذر محسوب نمىشود.
1- طواف بايد دور كعبه معظمه ولو در فضاى ما بين زمين تا محاذى پشت بام كعبه باشد و چنانچه بالاتر از اين باشد طواف از طبقه دوم صحيح و مجزى نيست و كسانى كه نمىتوانند در صحن مسجدالحرام ولو به وسيله حمل توسط شخص ديگر طواف كنند وظيفهشان نايب گرفتن در طواف است. مشهور مراجع عظام
2- بلى اگر نمىتواند نايب بگيرد يا مشقت
شديد دارد طواف در طبقه دوم كافى است. آيت اللَّه زنجانى
3- در اين گونه موارد كه راهى جز اين نيست طواف در طبقه بالا كفايت مىكند. آيات عظام بهجت، مكارم.
در حال طواف، دست گذاشتن روى ديوار حجر اسماعيل عليه السلام جايز است و به طواف ضرر نمىرساند گرچه احتياط مستحب در ترك است. مشهور مراجع عظام
جايز نيست. آيةاللَّه نورى
1- لباس و بدن كسى كه مىخواهد طواف كند واجب است پاك باشد حتى از خون كمتر از درهم نيز بايد اجتناب شود بلى نجس بودن چيزهايى كه نمىتواند به تنهايى ساتر در نماز باشد مانند جوراب و عرقچين و انگشتر مانعى ندارد. مشهور مراجع عظام
1- قطع طواف يعنى رها كردن آن به طورى كه موالات عرفيه فوت شود بدون عذر در طواف مستحب جايز و در طواف واجب مكروه است.
مشهور مراجع عظام
2- قطع طواف واجب بدون عذر جايز نيست.
آيات عظام: خويى، گلپايگانى، زنجانى، صافى.
1- اگر نتواند قرائت و ذكرهاى واجب نماز را ياد بگيرد هر مقدار كه خود مىتواند بخواند كافى است.
مشهور مراجع عظام
2- اگر نتواند به جماعت بخواند عمل به وظيفه نمازهاى يوميّه كافى است. آية اللَّه بهجت.
1- كسى كه عمره تمتع بجا آورده اگر مطمئن است كه با خارج شدن از مكه حج از او فوت نمىشود و مىتواند به موقع برگردد و براى حج
محرم شود جايز است بدون احرام از مكه خارج شود و در غير اين صورت جايز نيست خارج شود مگر براى ضرورت يا حاجتى كه در اين فرض بايد براى حج تمتع محرم شود و سپس خارج شود. از آنچه ذكر شد وظيفه خدمه كاروانها و كارگزاران حج كه عمره تمتع انجام دادهاند و مىخواهند براى انجام وظائف به منى و عرفات و امثال آن بروند روشن شد. مشهور مراجع عظام
2- خروج جايز نيست مگر آنكه براى حاجتى باشد و بيم آن نرود كه اعمال حجش فوت گردد كه در اين صورت واجب است براى حج خود از مكه احرام حج را بسته و براى كارى كه دارد از مكه بيرون رود. آيات عظام خوئى، گلپايگانى، تبريزى
1- سعى از مسعاى جديد صحيح و مجزى است. مشهور مراجع عظام.
1- محل احرام حج تمتع شهر مكّه است و در تمام مناطق شهر مىتوان محرم شد مگر اينكه خارج حرم باشد مثل تنعيم، و افضل آن است كه در مسجد الحرام نزد مقام ابراهيم عليه السلام يا در حجر اسماعيل عليه السلام محرم شود. مشهور مراجع عظام
1- زنان و بچهها و پيرمردان و اشخاص ضعيف و بيماران و ديگر معذورين و كسانى كه لازم است
همراه آنان باشند جايز است قدرى از شب عيد را در مشعر وقوف كنند و سپس به سوى منى حركت كنند هر چند قبل از نيمهشب باشد. مشهور مراجع عظام
2- كسانى كه همراه معذورين هستند بايد قبل از طلوع آفتاب به مشعر برگردند و اگر اتفاقاً نتوانستند تا قبل از طلوع آفتاب برگردند، قبل از ظهر روز عيد به آنجا برگردند و لحظاتى قصد وقوف اضطرارى نمايند. آية اللَّه خوئى، آية اللَّه تبريزى
1- ذابح اگر مسلمان باشد كافى است و لازم نيست شيعه باشد. مشهور مراجع عظام
2- اعتبار ايمان در ذابح خالى از قوّت نيست بنابراين اگر قربانى به دست غير شيعه انجام گيرد بايد دو مرتبه قربانى كند هرچند در وقت قربانى متوجه نشود كه ذابح شيعه نيست يا جاهل به مسأله باشد حضرات آيات: فاضل، خامنهاى، نورى اضافه فرمودند كه اين در صورتى است كه ذابح را در انجام قربانى نائب كرده باشد و اما اگر از او خصوص ذبح را خواسته باشد لازم نيست مؤمن باشد و خودش بايد قصد قربانى و قربت را انجام دهد و اگر بعد از قربانى و اعمال مترتبه بفهمد كه ذابح مؤمن نبوده فقط ذبح را اعاده نمايد و اعمال مترتبه صحيح است. آيات عظام: امام خمينى، فاضل، خامنهاى، نورى
1- تأخير از روز عيد تا آخر روز سيزدهم جايز است و احتياط مستحب آن است كه از روز عيد تأخير نيندازد. مشهور مراجع عظام
2- تأخير ذبح تا پايان روز دوازدهم جايز است.
آيت اللَّه زنجانى
3- واجب است ذبح در روز عيد باشد، ولى اگر تأخير انداخت، پس تا آخر ذىحجه مجزى است.
آيت اللَّه بهجت
1- قربانى در شب كفايت نمىكند مگر براى خائف. مشهور مراجع عظام
2- اگر ذبح را از روز عيد عمداً يا جهلًا تأخير
انداخت ذبح در شب كفايت مىكند. امام خمينى.
3- در صورتى كه به دلائلى نتواند تا مغرب قربانى كند بعد از اذان مغرب هم مىتواند. آيةاللَّه بهجت
1- واجب است مقدارى از قربانى را به فقير مؤمن صدقه دهد و مستحب است قسمتى از آن را هديه بدهد و قدرى از آن را خودش بخورد و بهتر است هر يك از صدقه و هديه كمتر از ثلث قربانى نباشد. مشهور مراجع عظام
2- صدقه دادن واجب نيست بلكه مستحب است. امام خمينى، فاضل، خامنهاى
تذكر: در وضع فعلى خصوصاً كه مسؤولين نظام
جمهورى اسلامى مىگويند به مصرف مىرسانند تكليف ساقط است.
1- هر مكلّفى مختار است كه بعد از ذبح كردن يا سر بتراشد و يا از ناخن يا موى خود قدرى بچيند گرچه حلق مستحب و افضل است. مشهور مراجع عظام.
2- بر مرديكه حجة الاسلام خود را انجام مىدهد، حلق واجب است، گر چه سفر اوّل او نباشد. آيتاللَّه زنجانى
1- زمان حلق يا تقصير از روز عيد تا پايان روز سيزدهم است گر چه احتياط استحبابى آن است
كه روز عيد باشد و همچنين حلق و تقصير در شب نيز كفايت مىكند. مشهور مراجع عظام
1- حلق يا تقصير را مىتوان در شب يازدهم و دوازدهم و سيزدهم انجام داد. مشهور مراجع تقليد
2- حلق در شب عيد جايز نيست مگر براى خائف و به احتياط مستحب از روز عيد تأخير نشود ولى بعد از عيد در شب هم كافى است. آيت اللَّه سيستانى
1- رمىدر طبقه دوّمجمرات نيز كافى است و لازم نيست در طبقه اوّل رمى كند. مشهور مراجع عظام
1- در موقعيت فعلى كه جمرات توسعه يافته به هر جاى آن رمى شود كفايت مىكند. مشهور مراجع عظام
1- اگر به هر جهت قربانى را از روز عيدتأخير انداخت مىتواند در روز عيد حلق يا تقصير نمايد و با اين كار از احرام خارج مىگردد ولى اعمال مكّه را بايد پس از قربانى كردن انجام دهد. مشهور مراجع عظام
2- در صورتى كه قربانى را در منى تهيّه كرده
مىتواند قبل از ذبح حلق يا تقصير كند ولى تا ذبح نكند مُحل نمىشود. آيت اللَّه سيستانى
1- حاجى بايد شب يازدهم و شب دوازدهم ذىالحجّه را در منى بيتوته نمايد يعنى از اوّل شب تا بعد از نيمه شب يا قبل از نيمه شب تا طلوع فجر در منى بماند و اين بيتوته از عبادات است و بايد با قصد قربت و با نيت خالص انجام شود. مشهور مراجع عظام
2- بيتوته در منا از غروب آفتاب است تا نصف شب. آيات عظام بهجت، امام خمينى، گلپايگانى، صافى، نورى.
3- در شب يازدهم حاجى مخيّر است كه از
غروب شب يازدهم تا نيمه شب در منا بماند يا هنگام طلوع فجر فقط در منى حضور داشته باشد ولى مقدار بيوته شب دوازدهم (و شب سيزدهم بر كسانى كه بايد اين شب را در منى بيتوته كنند) از غروب تا طلوع آفتاب روز بعد است. آيت اللَّه زنجانى.
1- كسى كه مىخواهد عمره مفرده انجام دهد در يك ماه قمرى نمىتواند بيش از يك عمره براى خود يا ديگرى انجام دهد ولى انجام بيش از يك عمره در يك ماه به صورتى كه هر عمره براى يك نفر باشد جايز است مثل اين كه يك عمره براى خود و يكى براى ديگرى يا دو عمره براى دو نفر متفاوت
انجام دهد. و در اين فرض اگر از طرف ديگران اجير بر عمره مفرده شده باشد مستحق اجرت است.
مشهور مراجع عظام
2- فاصله انداختن بين دو عمره مفرده لازم نيست بلكه در يك روز مىتواند چند عمره مفرده بجاآورد. آية اللَّه بهجت اضافه فرمودند: اگرچه افضل در عمره ثانيه آن است كه در ماه ديگرى غير ماه عمره سابقه باشد يا فاصله ده روز بين دو احرام باشد. آيات عظام گلپايگانى، بهجت، زنجانى و نورى
تذكر: انجام بيش از يك عمره در يك ماه براى خود يا ديگرى به قصد رجاء و اميد مطلوبيت اشكال ندارد.
1- كسى كه مىخواهد حج تمتع به جا آورد مىتواند قبل از عمره تمتع و يا بعد از اتمام اعمال حج تمتع عمره مفرده به جا آورد اگرچه اين عمره با عمره تمتع از يك نفر بوده و در يك ماه قمرى بوده باشد. مشهور مراجع عظام
2- اگر هر دو را براى خود انجام مىدهد در عمره مفرد بعد از حج تمتع قصد رجاء نمايد. آيات عظام صافى، مكارم
عذرى كه در بين اعمال پيش آيد- در عذر طارى كه با انجام وظيفه معذور حج
صحيح است نيابت او نيز صحيح مىباشد هر چند عذر او قبل از احرام عارض شده باشد. مشهور مراجع عظام
2- در اين فرض نيز نيابت صحيح نيست. امام خمينى.
3- در صورتى كه عذر منجر به نقص در اعمال شود نيابت صحيح نيست. آيت اللَّه خامنهاى.
42- مسأله: براى ورود به مسجد الحرام مستحب است غسل كند و اين استحباب در خصوص دفعه اوّل نيست بلكه براى هر مرتبه ورود غسل مستحب است. (ص 76، سؤال 388)
43- مسأله: تحيّت در مساجد، نماز است ولى در مسجدالحرام تحيت آن با طواف است.
(ص 388، س 389)
44- مسأله: هر نوع استفاده از قرآنهاى مسجد الحرام در خارج از مسجد بدون اجازه متصدى ذىربط جايز نيست. لكن با اجازه آنها مانعى ندارد. (ص 388، س 390).
45- مسأله: اگر قسمتى از شوط را نادرست انجام دهد و در وقتى كه مىخواهد تدارك كند محل دقيق آن مشخص نباشد، براى تدارك بايد از چند قدم جلوتر شروع كند با اين قصد كه طواف او از همانجايى كه نادرست بوده ادامه پيدا كند و بقيه مقدمه علميه باشد.