منتخب احادیث عمره

مشخصات كتاب

سرشناسه : قاضي عسگر، سيد علي، ۱۳۲۵-، گردآورنده

عنوان و نام پديدآور : منتخب احاديث عمره/ علي قاضي عسگر؛ تدوين مركز تحقيقات حج.

مشخصات نشر : تهران: نشر مشعر، ۱۳۹۰.

مشخصات ظاهري : ۸۴ ص.؛ ۱۹/۵×۱۱ س‌م.

شابك : ۶۵۰۰ ريال: 978-964-7635-13-4

يادداشت : فارسي-عربي.

يادداشت : چاپ هفدهم.

يادداشت : كتابنامه به‌صورت زيرنويس.

موضوع : حج عمره -- احاديث

شناسه افزوده : حوزه نمايندگي ولي فقيه در امور حج و زيارت. مركز تحقيقات حج

رده بندي كنگره : BP۱۴۱/۵ /ح۳۵‌ق۲ ۱۳۹۰

رده بندي ديويي : ۲۹۷/۲۱۸

شماره كتابشناسي ملي : م‌۸۱-۱۹۰۸۶

اشاره

پيشگفتار

يا ربّ اين كعبه مقصود تماشاگه كيست كه مغيلان طريقش گل و نسرين من است

حافظ

حج در لغت به معناى قصد و در اصطلاح آهنگ خانه خدا كردن، و يكى از آيين‌هاى مهمّ دينى مذهبى مسلمانان است. مغناطيس كعبه همه ساله ميليون‌ها مسلمان را از گوشه و كنار جهان به سوى خود جذب مى‌كند تا با انجام اعمال و مناسك و رعايت يك سلسله مقررات ويژه، در يك عمليّات تمرينى، براى تحقق زندگى توحيدى شركت كنند و قدرت و عظمت اسلام را در برابر ديد جهانيان به نمايش بگذارند.

در اين همايش عظيم، مسلمانان با نژادها و رنگ‌هاى گوناگون، كنار كعبه گردهم مى‌آيند تا از رهگذر آشنايى با يكديگر، به توحيد كلمه و همسبتگى و اتحاد جوامع اسلامى دست يابند.

حج جلوه‌گاه معنويت، شور و شعور، تعبد و بندگى،

شهامت و ايثار، وحدت و ذكر و بالأخره ارتباط و پيوند با خدا است. از اين رو توفيق انجام چنين سفرى، فرصتى مغتنم براى خداجويان است تا از نظر روحى و اخلاقى خود را پالايش نموده، دگرگونى و تحوّل سازنده‌اى در جان و روح آنان پديد آيد.

در آموزه‌هاى رسول خدا صلى الله عليه و آله و پيشوايان دينى، نكات آموزنده فراوانى وجود دارد كه مى‌تواند زائران وادى نور را در بهره بردارى هرچه بيشتر از فرصت‌ها يارى دهد. در اين آموزه‌ها به حاجيان توصيه شده است تا پيش از سفر، از گناهان فاصله گرفته، جان خود را با آب توبه بشويند، هزينه‌هاى سفر را از مال حلال و پاك تأمين نمايند، با خويشان و بستگان و دوستان و همسايگان خداحافظى نموده، حلاليت بطلبند و پس از جلب رضايت آنان، گام در اين راه بگذارند. سفر را با نام و ياد خدا و با هدف خداخواهى و خداجويى آغاز كنند و در طول سفر نيز از گناه و نافرمانى پروردگار دورى جسته، مراقب خود باشند و ....

اين دستور العمل‌ها و عمل به آن‌ها، موجب مى‌شود تا در حاجى يك تحول و دگرگونى اساسى پديد آيد و در نتيجه از گذشته احياناً غلط و نادرست خويش فاصله گرفته، خود را براى يك زندگى صحيح و اسلامى آماده سازند.

خانه كعبه خانه دل‌هاست ساحت قدس و جلوه‌گاه خداست

نيكبخت آن كه همچو پروانه در طواف است گرد آن خانه

در روايات، حج تمتع را «حج اكبر» و عمره مفرده را «حج اصغر» نام نهاده‌اند، و هدف از هر دو، ايجاد فلاح و رستگارى و تحوّل روحى و اخلاقى در زائران و نزديك شدن آنان به خداوند است.

اگر عمره گزاران با هدف تحوّل روحى و اخلاقى و اصلاح خود، گام در اين مسير الهى بگذارند، با توجّه به جمعيّت انبوهى كه همه ساله به عمره و حج مشرف مى‌شوند، بى‌شك اين تحوّل به خانواده‌ها و جامعه نيز منتقل خواهد شد.

هر مسلمانى كه عمره و حج انجام مى‌دهد، اگر تصميم بگيرد كه در طول سفر و هنگام بازگشت، اخلاق اسلامى را مراعات نموده، از كارهاى حرام بپرهيزد و واجبات دينى را آن‌گونه كه خداوند مى‌خواهد انجام دهد و همين فكر و انديشه را به فرزندان و خويشان و دوستان و همكاران خود نيز منتقل كند، قطعاً در جامعه تحوّل اخلاقى مهمّى رخ خواهد داد و دشمنان در تهاجم فرهنگى خود ناكام خواهند شد.

مجموعه حاضر، بخشى از آموزه‌هايى است كه

معصومان عليهم السلام به عنوان راهنمايى زائران خانه خدا بيان فرموده‌اند. اميد است با عمل به آن، خود را به حضرت حق نزديك و از بركات و نورانيت اين سفر الهى و معنوى كاملًا بهره‌مند گردند.

اى خداى مقصد و مقصود من اى تو هم سوداى من هم سود من

خواب و بيدارى من از بهر تو است الفت و آزادى‌ام در شهر تو است

من ندارم حاجتى جز روى تو من نجويم مقصدى جز كوى تو

از تو غير از تو ندارم حاجتى جز به ذكر تو نبينم راحتى

تشنه‌ام سيرابيم در دست تو است تابش و بينائيم پابست تو است

خسته‌ام آسايش جانم تويى درد دارم درد و درمانم تويى

سيّدعلى قاضى‌عسكر

معاون آموزش و پژوهش بعثه مقام معظّم رهبرى

عمره، حج اصغر

رسول خدا صلى الله عليه و آله به عثمان بن أبى العاص فرمود:

اعْلَمْ انَّ الْعُمْرَةَ هِيَ الْحَجُّ الأصْغَرُ، وَانَّ عُمْرَةً خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيا وما فيها وَحَجَّةً خَيْرٌ مِنْ عُمْرَةٍ. ⁽¹⁾

بدان عمره همان حج اصغر است. و همانا يك عمره از دنيا و آنچه در آن است بهتر و بالاتر است. و نيز بدان كه حج از عمره برتر و بهتر است.

عمره و جهاد

قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله:

جِهادُ الْكَبيرِ والصَّغيرِ والضَّعيفِ والْمَرأَةِ الْحَجُّ والْعُمْرَةُ. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

جهاد بزرگ و كوچك، فرد ناتوان و زن؛ حج و عمره است.

بازارهاى آخرت‌

قال الصّادِقُ عليه السلام:

الحَجُّ والعُمْرَةُ سُوقانِ مِنْ أسْواقِ الآخِرَةِ وَالعامِلُ بِهِما في جَوارِ اللَّهِ، انْ أدْرَكَ ما يَأْمُلُ، غَفَرَ اللَّهُ لَهُ وانْ قَصُرَ بِهِ أَجَلُهُ، وَقَعَ أجْرُهُ عَلَى اللَّه. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

حجّ و عمره دو بازار از بازارهاى آخرت است، هر كس آن دو را انجام دهد در پناه خدا قرار گيرد، اگر به آرزوى خود [زيارت خانه خدا] دست يافت خداوند او را مى‌بخشد و اگر اجل او را مهلت نداد، پداش او بر عهده خدا خواهد بود.

جمع دنيا و آخرت‌

قالَ رَسُولُ اللَّه صلى الله عليه و آله:

مَنْ ارادَ الدُّنْيا والآخِرَةَ فَلْيَؤُمَّ هذَا البَيْتَ، فَما أتاهُ عَبْدٌ يَسْأَلُ اللَّهَ دُنْيا الّا أَعْطاهُ اللَّهُ مِنْها، ولا يَسْأَلُهُ آخِرَةً الّا ادَّخَرَ لَهُ مِنْها. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

هركس دنيا و آخرت را مى‌خواهد، آهنگ اين خانه كند، همانا بنده‌اى به آن‌جا نيامده و از خداوند دنيا را نخواسته مگر آنكه بدان دست يافته و خداوند حاجت او را برآورده ساخته است، و نيز از خداوند آخرت را طلب نكرده مگر آن‌كه پذيرش اين درخواست را براى وى ذخيره كرده است.

طول عمر

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله:

مَنْ أَرَادَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةَ فَلْيَؤُمَّ هَذَا الْبَيْتَ، وَ مَنْ رَجَعَ مِنْ مَكَّةَ وَ هُوَ يَنْوِي الْحَجَّ مِنْ قَابِلٍ زِيدَ فِي عُمُرِهِ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

هركس دنيا و آخرت مى‌خواهد آهنگ زيارت اين خانه كند و كسى كه از مكّه بازگردد و قصد داشته باشد سال بعد نيز بيايد، عمرش طولانى مى‌شود.

وارد شدن به خداوند

قالَ عَلِىٌّ عليه السلام:

الْحَاجُّ وَالْمُعْتَمِرُ وَفْدُ اللَّهِ، وَ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ أَنْ يُكْرِمَ وَفْدَهُ وَ يَحْبُوَهُ بِالْمَغْفِرَةِ. ⁽¹⁾

على عليه السلام فرمود:

حج گزار و عمره گزار، واردشدگان بر خداوند مى‌باشند و بر خدا است كه وارد شده بر خود را گرامى داشته، او را مشمول مغفرت و آمرزش خويش قرار دهد.

ميهمان خداوند

قال الصّادق عليه السلام:

إِنَّ ضَيْفَ اللَّهِ‌عَزَّ وَ جَلَّ رَجُلٌ حَجَّ وَ اعْتَمَرَ فَهُوَ ضَيْفُ اللَّهِ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى مَنْزِلِهِ. ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

مردى كه حج يا عمره انجام دهد ميهمان خدا است و تا زمانى كه به منزل خود بازگردد در اين ميهمانى قرار دارد.

تأثير سفر مكّه‌

هشام بن حكم گويد:

امام صادق عليه السلام فرمود:

مَا مِنْ سَفَرٍ أَبْلَغَ فِي لَحْمٍ وَ لا دَمٍ وَ لا جِلْدٍ وَ لا شَعْرٍ مِنْ سَفَرِ مَكَّةَ وَ مَا أَحَدٌ يَبْلُغُهُ حَتَّى تَنَالَهُ الْمَشَقَّةُ. ⁽¹⁾

هيچ سفرى مانند سفر مكّه در گوشت و خون و پوست و موى انسان تأثير نمى‌گذارد و هيچ كس جز با سختى و مشقت به آنجا نمى‌رسد.

همنشينى با پيامبران‌

قَالَ الصَّادِقُ عليه السلام:

لَمَّا حَجَّ مُوسَى عليه السلام نَزَلَ عَلَيْهِ جَبْرَئِيلُ عليه السلام فَقَالَ لَهُ مُوسَى يَا جَبْرَئِيلُ ... ما لِمَنْ حَجَّ هَذَا الْبَيْتَ بِنِيَّةٍ صَادِقَةٍ وَ نَفَقَةٍ طَيِّبَةٍ؟ قَالَ: فَرَجَعَ إِلَى اللَّهِ عَزّوَجَلّ، فَأَوْحَى اللَّهُ تَعالى إِلَيْهِ؛ قُلْ لَهُ: أَجْعَلُهُ فِي الرَّفِيقِ الْأَعْلَى مَعَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَدَاءِ

وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقاً. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

هنگامى كه موسى عليه السلام حج انجام داد جبرئيل بر وى نازل شد، سپس موسى عليه السلام به او گفت:

اى جبرائيل:

براى كسى كه حجّ اين خانه را با نيّتى صادق و هزينه‌اى پاك به جاى آورد چه پاداشى مقرّر شده است؟

جبرئيل بدون پاسخ به سوى خداوند عزّوجلّ بازگشت [و پاسخ آن را جويا شد] خداوند به او وحى كرده و فرمود:

به او بگو:

وى را در ملكوت اعلى همراه و همنشين با پيامبران و صدّيقان و شهيدان و صالحان قرار خواهم داد و اينها همراهان خوب و شايسته‌اى هستند.

تواضع و آمرزش گناه‌

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام كَانَ أَبِي يَقُولُ:

مَنْ أَمَّ هَذَا الْبَيْتَ حَاجّاً أَوْ مُعْتَمِراً مُبَرَّأً مِنَ الْكِبْرِ رَجَعَ مِنْ‌ذُنُوبِهِ كَهَيْئَةِ يَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ. ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود: پدرم امام باقر عليه السلام پيوسته مى‌فرمود: كسى كه براى حج يا عمره قصد اين خانه كند، در حالى كه از كبر و خودپسندى برى باشد، از گناهان پاك مى‌شود همانند روزى كه از مادر متولّد شده است.

ريزش گناهان‌

قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله:

اىُّ رَجُلٍ خَرَجَ مِنْ مَنزِلِه حاجّاً اوْ مُعْتَمِراً، فكُلَّما رَفَعَ قَدَماً وَوَضَعَ قَدَماً، تَناثَرَتِ الذُّنُوبُ مِنْ بَدَنِهِ كَما يَتَناثَرُ الْوَرَقُ مِنَ الشَّجَرِ، فَاذا وَرَدَ الْمَدينَةَ وصافَحَنى بِالسَّلامِ، صافَحَتْهُ المَلائِكَةُ بِالسَّلامِ، فَاذا وَرَدَ ذَالْحُلَيْفَةَ واغْتَسَلَ، طَهَّرَه اللَّهُ مِنَ الذّنُوبِ، وَإِذا لَبِسَ ثَوْبَيْنِ جَديدَيْنِ، جَدَّدَ اللَّهُ لَهُ الْحَسَناتِ واذا قالَ: لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، أَجابَهُ الرَّبُّ عَزَّوَجَلّ: «لَبَّيْكَ و سَعْدَيْكَ، اسْمَعُ كَلامَكَ و انْظُرُ الَيْكَ، فَاذا دَخَلَ مَكَّةَ وطافَ و سَعى بَيْنَ الصَّفا والْمَروَةَ وَصَلَ اللَّهُ لَهُ الْخَيْراتِ .... ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

هرمردى‌كه براى‌حج ياعمره‌از منزل خود بيرون رود، پس هر قدمى كه برمى‌دارد و به زمين مى‌گذارد، گناهان از بدن او فرو مى‌ريزند، همان‌گونه كه برگ از درخت.

پس آن گاه كه وارد مدينه شده و به وسيله سلام با من مصافحه كند، فرشتگان به وسيله سلام به او دست داده، مصافحه‌مى‌كنند. وآن‌گاه كه وارد ذوالحليفه (مسجد شجره) گرديده و غسل كند، خداوند وى را از گناهان پاك گرداند.

و آنگاه كه دو جامه جديد احرام را بر تن كند، خداوند پاداش‌ها و حسنات جديد به او عنايت مى‌كند، و آن‌گاه كه لبّيك اللّهم لبّيك گويد:

خداوند عزّوجل به او پاسخ مى‌دهد: لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْك كلام و سخن تو را مى‌شنوم، و به‌تو [با نظر عنايت] مى‌نگرم، و آن گاه كه وارد مكه شده، طواف و سعى بين صفا و مروه را انجام دهد، خداوند خيرات و خوبى‌ها را پيوسته بر او نازل كند ....

عمره كفّاره گناهان‌

عَن رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله قال:

... والعُمْرَةُ كَفّارَةٌ لِكُلِّ ذَنْبٍ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

عمره كفّاره هر گناه است.

پاداشت بهشت‌

عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله أَنَّهُ قَالَ:

الْعُمْرَةُ إِلَى الْعُمْرَةِ كَفَّارَةُ مَا بَيْنَهُمَا وَ الْحَجَّةُ الْمُتَقَبَّلَةُ ثَوَابُهَا الْجَنَّةُ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

از عمره تا عمره ديگر كفّاره گناهانى است كه در اين فاصله صورت گرفته باشد، و حج مقبول پاداشش بهشت است.

رهايى از تاريكى‌

عبدالرَّحْمانِ بن سَمُرَة گويد:

روزى نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله بوديم آن حضرت فرمود:

إِنِّي رَأَيْتُ الْبَارِحَةَ عَجَائِبَ.

من ديشب شگفتى‌ها و عجائبى را ديدم!

ما گفتيم: اى رسول خدا، جان و خانواده و اولادمان

فدايت باد چه ديديد؟ براى ما بگوييد:

فقال: ...

رَأَيْتُ رَجُلًا مِنْ أُمَّتِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ ظُلْمَةٌ وَ مِنْ خَلْفِهِ ظُلْمَةٌ وَ عَنْ يَمِينِهِ ظُلْمَةٌ وَ عَنْ شِمَالِهِ ظُلْمَةٌ وَ مِنْ تَحْتِهِ ظُلْمَةٌ، مُسْتَنْقِعاً فِي الظُّلْمَةِ فَجَاءَهُ حَجُّهُ وَ عُمْرَتُهُ فَأَخْرَجَاهُ مِنَ الظُّلْمَةِ وَ أَدْخَلاهُ فِي النُّورِ .... ⁽¹⁾

مستدرك الوسائل: 8/ 39

فرمود:

مردى از امّت خود را ديدم كه، از روبرو و پشت سر و از سوى راست و چپ و از زير پا، تاريكى وى را فراگرفته و غرق در ظلمت بود، در اين حال حج و عمره او آمده، و وى را از ظلمت و تاريكى رها ساخته، در نور وارد كردند.

پذيرش دعا

قالَ رَسُولُ اللَّه صلى الله عليه و آله:

ارْبَعَةٌ لاتُرَدُّ لَهُمْ دَعْوَةٌ حَتَّى تُفْتَحَ لَهُمْ ابْوابُ السَّماءِ و تَصيرَ إلَى الْعَرْشِ:

الْوالِدُ لِوَلَدِهِ، والْمَظْلُومُ عَلى مَنْ ظَلَمَهُ، والْمُعْتَمِرُ حَتّى يَرْجِعَ، والصَّائِمُ حَتَّى يُفْطِرَ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: چهار نفرند كه دعاى آنان برنمى‌گردد تا آن كه درهاى آسمان براى آنها گشوده شده و به عرش الهى برسد:

1- دعاى پدر براى فرزند

2- دعاى مظلوم عليه ظالم

3- دعاى عمره‌گذار تا زمانى كه برمى‌گردد.

4- دعاى روزه‌دار تا هنگامى كه افطار كند.

عمره آگاهانه‌

قالَ رَسُولُ اللَّه صلى الله عليه و آله في خُطْبَتِهِ يَوْمَ الْغَدير:

مَعاشِرَ النَّاسِ، حُجُّوا الْبَيْتَ بِكَمالِ الدّينِ والتَّفَقُّه، ولاتَنْصَرِفُوا عَنِ الْمَشاهِدِ الَّا بِتَوْبَةٍ واقْلاعٍ. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله در خطبه روز غدير فرمود:

اى مردم، خانه خدا را با بصيرت و ديندارى كامل

زيارت كنيد و از آن مكان‌ها جز با توبه و رهاشدن از گناه باز نگرديد.

بركات عمره‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ: قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عليه السلام:

حُجُّوا وَ اعْتَمِرُوا، تَصِحَّ أَبْدَانُكُمْ، وَ تَتَّسِعْ أَرْزَاقُكُمْ، وَ تُكْفَوْا مَؤُوناتِ عِيَالِكُمْ، وَقَالَ:

الْحَاجُّ مَغْفُورٌ لَهُ وَمَوْجُوبٌ لَهُ الْجَنَّةُ، وَمُسْتَأْنَفٌ لَهُ الْعَمَلُ، وَمَحْفُوظٌ فِي أَهْلِهِ وَ مَالِهِ. ⁽¹⁾

از امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمود:

[پدرم] على بن الحسين عليه السلام فرمود: حج و عمره به جاى آوريد تا بدن‌هاى شما سالم، روزى‌هاى شما افزون، و هزينه‌هاى خانواده [و زندگى] شما تأمين گردد.

امام همچنين فرمودند:

حاجى آمرزيده مى‌شود، بهشت بر او واجب مى‌گردد، نامه عمل او از نو نوشته مى‌شود و مال و خانواده‌اش در امان مى‌مانند.

عمره مردود

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ عليه السلام قَالَ:

مَنْ أَصَابَ مَالًا مِنْ أَرْبَعٍ لَمْ يُقْبَلْ مِنْهُ فِي أَرْبَعٍ: مَنْ أَصَابَ مَالًا مِنْ غُلُولٍ أَوْ رِبًا أَوْ خِيَانَةٍ أَوْ سَرِقَةٍ لَمْ يُقْبَلْ مِنْهُ فِي زَكَاةٍ وَ لا صَدَقَةٍ وَ لا حَجٍّ وَ لا عُمْرَةٍ. ⁽¹⁾

امام باقر عليه السلام فرمود:

كسى كه از چهار طريق مال و پولى به دست آورد. [هزينه كردن آن] در چهار چيز پذيرفته نشود:

كسى كه پولى را از راه آلودگى و فريب، ربا، خيانت و دزدى به دست آورد [مصرف آن] در زكاة، صدقه و حج و عمره پذيرفته نگردد.

عمره با مال حرام‌

قال أبو جعفر عليه السلام:

لا يَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَجّاً ولا عُمْرَةً مِنْ مالٍ حرامٍ. ⁽²⁾

امام باقر عليه السلام فرمود:

خداوند حج و عمره گزاردن با مال حرام را نمى‌پذيرد.

اخلاق عمره‌گزاران‌

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام قَالَ:

مَا يُعْبَأُ مَنْ يَسْلُكُ هَذَا الطَّرِيقَ إِذَا لَمْ يَكُنْ فِيهِ ثَلاثُ خِصَالٍ: وَرَعٌ يَحْجُزُهُ عَنْ مَعَاصِي اللَّهِ، وَ حِلْمٌ يَمْلِكُ بِهِ غَضَبَهُ، وَحُسْنُ الصُّحْبَةِ لِمَنْ صَحِبَهُ. ⁽¹⁾

امام باقر عليه السلام فرمود:

كسى كه به حج مى‌رود و اين راه را طىّ مى‌كند اگر سه خصلت در وى نباشد مورد عنايت و توجه قرار نمى‌گيرد:

1- ورع و پارسائى كه او را از گناه باز دارد.

2- صبر و بردبارى كه بتواند خشم خود را در اختيار گيرد.

3- خوش رفتارى با همراهان.

خوش رفتارى با همسفران‌

قال الصادق عليه السلام:

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام:

وَطِّنْ نَفْسَكَ عَلَى حُسْنِ الصِّحَابَةِ لِمَنْ صَحِبْتَ فِي حُسْنِ خُلُقِكَ، وَ كُفَّ لِسَانَكَ، وَ اكْظِمْ غَيْظَكَ، وَ أَقِلَّ لَغْوَكَ، وَ تَفْرُشُ عَفْوَكَ، وَ تَسْخُو نَفْسَكَ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

خويشتن را آماده ساز تا با هر كس همراه مى‌شوى همنشينى خوب و خوش اخلاق باشى، زبانت را نگه دار و خشمت را فرو نشان، كار بيهود و بى‌فايده كم كن عفو و بخشش‌ات رابراى ديگران بگستران و سخى و گشاده دست باش.

عمره موفق‌

قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله:

مَنْ حجَّ أوِ اعْتَمَرَ فَلَمْ يَرْفَثْ وَلَمْ يَفسُقْ يَرْجِع كَهَيئَةِ يَوْمٍ وَلَدَتْهُ امُّهُ. ⁽²⁾

كسى كه حج يا عمره انجام دهد و در آن گناه و فسقى مرتكب نگردد، برمى گردد، همانند روزى كه از مادر متولد شده است.

تقسيم‌بندى حج‌گزاران‌

معاوية بن عَمار گويد:

امام صادق عليه السلام فرمود:

الْحَاجُّ يَصْدُرُونَ عَلَى ثَلاثَةِ أَصْنَافٍ:

فَصِنْفٌ يَعْتِقُونَ مِنَ النَّارِ، وَ صِنْفٌ يَخْرُجُ مِنْ ذُنُوبِهِ كَيَوْمٍ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ، وَصِنْفٌ يُحْفَظُ فِي أَهْلِهِ وَ مَالِهِ، فَذَلِكَ أَدْنَى مَا يَرْجِعُ بِهِ الْحَاجُّ. ⁽¹⁾

حاجيان به سه دسته تقسيم مى‌شوند:

يك‌دسته از آتش دوزخ رهايى مى‌يابند، و دسته ديگر از گناهان پاك مى‌شوند همانند روزى كه مادر آن‌ها را بزاد، و دسته سوم خاندان و مال آنها ايمن و بيمه شود و اين كمترين پاداشى است كه حاجيان دريافت

كرده و برمى‌گردند.

تأثير نيّت‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

الْحَجُّ حَجَّانِ: حَجٌّ لِلَّهِ، وَ حَجٌّ لِلنَّاسِ، فَمَنْ حَجَّ لِلَّهِ كَانَ ثَوَابُهُ عَلَى اللَّهِ الْجَنَّةَ، وَ مَنْ حَجَّ لِلنَّاسِ كَانَ ثَوَابُهُ عَلَى النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

حج بر دو نوع است:

حج براى خدا و حج براى مردم، پس آن كس كه براى خدا حج گزارد پاداشش را از خدا بهشت مى‌گيرد.

و آن كس كه براى مردم حج مى‌گذارد پاداشش در روز قيامت بر عهده مردم است.

اهداف نادرست‌

قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله:

يَأتي عَلَى النّاسِ زَمانٌ يَحُجُّ أغنِياءُ أمَّتي لِلنُّزهَةِ، وأوْساطُهُمْ لِلتِجارةِ، وقُرّاؤُهُمْ للريّاءِ والسُّمْعَةِ وفُقَرائُهُم لِلمسألةِ. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

زمانى بر مردم خواهد آمد كه: ثروتمندان امت من براى تفريح و خوشگذرانى، و قشر ميانه براى داد و ستد و قاريان براى ريا و شهرت و فقيران براى درخواست به حج مى‌روند.

مرگ در راه‌

قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله:

مَنْ خَرَجَ مُعْتَمِراً فَماتَ، كُتِبَ لَهُ أَجْرَ المُعتَمِرِ إلى يَوْمِ القِيامَةِ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

هر كسى كه به قصد عمره از خانه بيرون رود و در بين راه بميرد، خداوند پاداش عمره گذار را تا روز قيامت براى او در نامه عملش ثبت مى‌كند.

ايمن از عذاب‌

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ: مَنْ مَاتَ فِي طَرِيقِ مَكَّةَ ذَاهِباً أَوْ جَائِياً أَمِنَ مِنَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ. ⁽²⁾

عبداللَّه بن سنان گويد:

امام صادق عليه السلام فرمود:

كسى كه در راه رفتن يا بازگشتن از مكه بدرود حيات گويد، از ترس و هراس روز قيامت ايمن گردد.

عمره رجبيه‌

عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله قَالَ:

أَفْضَلُ الْعُمْرَةِ عُمْرَةُ رَجَبٍ ⁽¹⁾.

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

بهترين و برترين عمره، عمره رجبيه است.

*** عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

إِذَا أَحْرَمْتَ وَ عَلَيْكَ مِنْ رَجَبٍ يَوْمٌ وَ لَيْلَةٌ فَعُمْرَتُكَ رَجَبِيَّةٌ ⁽²⁾.

امام صادق عليه السلام فرمود:

اگر محرم شدى و از ماه رجب يك روز و يك شب باقى مانده است عمره تو عمره رجبيه

است.

عمره رمضان‌

وليد بن صبيح گويد:

به امام صادق عليه السلام گفتم: به ما خبر داده‌اند كه ثواب عمره در ماه رمضان برابر با ثواب حج است؟

فقال:

إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ فِي امْرَأَةٍ وَعَدَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله فَقَالَ لَهَا: اعْتَمِرِي فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَهِيَ لَكِ حَجَّةٌ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

اين در مورد زنى است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: در ماه رمضان عمره انجام ده كه براى تو پاداش حج دارد.

هر ماه يك عمره‌

عن يُونسِ بْنِ يَعقوب، قال: سَمِعتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَقُولُ:

إِنَّ عَلِيّاً عليه السلام كَانَ يَقُولُ: فِي كُلِّ شَهْرٍ عُمْرَةٌ ⁽²⁾

يونس بن يعقوب گويد:

از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود:

على عليه السلام پيوسته مى‌فرمود: در هر ماه يك عمره است.

عمره‌هاى رسول خدا صلى الله عليه و آله‌

ابن عباس گفت:

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله اعْتَمَرَ أَرْبَعَ عُمَرٍ: عُمْرَةَ الْحُدَيْبِيَةِ وَ عُمْرَةَ الْقَضَاءِ مِنْ قَابِلٍ وَ الثَّالِثَةَ مِنَ الْجِعْرَانَةِ وَ الرَّابِعَةَ الَّتِي مَعَ حَجَّتِهِ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله: چهار بار عمره انجام داد:

1- عمره حديبيه (عمره‌اى كه از حديبيه محرم شدند)

2- عمره قضا در سال بعد

3- عمره جعرانه (عمره‌اى كه از جعرانه محرم شدند)

4- عمره‌اى كه همراه با حج خود (در سال دهم هجرت) انجام داد.

آزار در راه‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

مَنْ أَمَاطَ أَذًى عَنْ طَرِيقِ مَكَّةَ كَتَبَ

اللَّهُ لَهُ حَسَنَةً وَ مَنْ كَتَبَ لَهُ حَسَنَةً لَمْ يُعَذِّبْهُ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

كسى كه در راه مكّه آزارى ببيند، خداوند براى او حسنه‌اى مى‌نويسد، و كسى كه خداوند براى او حسنه‌اى بنويسد، او را عذاب نمى‌كند.

تلبيه واقعى‌

قالَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله:

ما مِنْ مُلَبٍّ يُلَبى الَّا لَبَّى ما عَنْ يَمينِهِ وَشِمالِهِ مِنْ حَجَرٍ اوْ شَجَرٍ اوْ مَدَرٍ حَتَّى تَنْقَطِعَ الارْضُ مِن هاهُنا و هاهُنا. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

هيچ لبيك گويى، لبيك نمى‌گويد مگر آنكه همه چيزهايى كه در سمت راست و چپ او قرار دارند، از سنگ و درخت و كلوخ با او لبيك گويند، تا آن‌كه زمين را از اينجا و آنجا پشت سر گذارد.

شعار حجّ‌

قالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله؛ أَتَانِي جَبْرَئِيلُ عليه السلام فَقَالَ:

انَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ يَأْمُرُكَ انْ تَأْمُرَ أَصْحَابَكَ أَنْ يَرْفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ بِالتَّلْبِيَةِ فَإِنَّها شِعَارُ الْحَجِّ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

جبرئيل عليه السلام نزد من آمد و گفت: همانا خداى عزّوجل تو را فرمان مى‌دهد كه به ياران و اصحاب خود دستور دهى صدايشان را به لبيك گفتن بلند كنند زيرا آن شعار حج است.

عمره كامل‌

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام:

إِذَاأَحْرَمْتَ‌فَعَلَيْكَ بِتَقْوَى اللَّهِ، وَ ذِكْرِ اللَّهِ كَثِيراً، وَ قِلَّةِ الْكَلامِ إِلَّا بِخَيْرٍ، فَإِنَّ مِنْ تَمَامِ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ أَنْ يَحْفَظَ الْمَرْءُ لِسَانَهُ إِلَّا مِنْ خَيْرٍ. ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

هنگامى كه محرم شدى، بر تو لازم است كه باتقوا باشى، خداوند را بسيار ياد كنى، جز به نيكى سخن نگويى، پس همانا درست و كامل شدن حج و عمره به آن است كه انسان زبان خود را جز به نيكى باز نكند.

فلسفه احرام‌

عَنِ الرِّضَا عليه السلام:

فَانْ قالَ: فَلِمَ امِرُوا بِالإحْرامِ؟ قيل: لِان يَتَخَشَّعُوا قَبْلَ دُخُولِ حَرَمَ اللَّهِ عزّوجلّ وَ امْنِهِ وَ لِئَلَّا يَلْهُوا وَ يَشْتَغِلُوا بِشَيْ‌ءٍ مِنْ أمْرِ الدُّنْيَا وَزِينَتِهَا وَ لَذَّاتِهَا وَ يَكُونُوا جَادِّينَ فِيمَا هُمْ فِيهِ قَاصِدِينَ نَحْوَهُ، مُقْبِلِينَ عَلَيْهِ بِكُلِّيَّتِهِمْ، مَعَ مَا فِيهِ مِنَ التَّعْظِيمِ لِلَّهِ تَعالى وَ لِبَيْتِهِ، وَالتَّذَلُّلِ لِأَنْفُسِهِمْ عِنْدَ قَصْدِهِمْ إِلَى اللَّهِ تَعالى وَوِفَادَتِهِمْ إِلَيْهِ، رَاجِينَ ثَوَابَهُ، رَاهِبِينَ مِنْ عِقَابِهِ، مَاضِينَ نَحْوَهُ، مُقْبِلِينَ إِلَيْهِ بِالذُّلِّ وَ الِاسْتِكَانَةِ وَ الْخُضُوعِ. ⁽¹⁾

امام رضا عليه السلام فرمود:

اگر گويند: چرا مردم به احرام امر شده‌اند؟ پاسخ

داده شود:

براى اينكه مردم پيش از ورود به حرم خدا و جايگاه امن او خاشع و فروتن شوند، و به چيزى از امور دنيا و لذت‌ها و زينت‌هاى آن خود را مشغول و سرگرم نكنند، و براى كارى كه آمده‌اند و قصد انجام آن را دارند صابر و شكيبا باشند و با تمام وجود به آن بپردازند و به آن رو كنند، علاوه بر اينها در احرام، تعظيم خداوند و خانه او، تواضع و ذلت درونى قاصدين او، و وارد شدن بر او است، در حالى كه اميد پاداش از او دارند و از عقاب و مجازات او ترسناك‌اند، و با حالت فروتنى و تواضع و خوارى رو به سوى او دارند.

ايمن از خشم خدا

عبداللَّه بن سنان گويد:

از امام صادق عليه السلام پرسيدم: فرموده خداوند عزّوجلّ «

وَمَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً ⁽¹⁾

كه هركس داخل آن گردد در امان است، آيا مراد خانه است يا حرم؟

قَالَ: مَنْ دَخَلَ الْحَرَمَ مِنَ النَّاسِ مُسْتَجِيراً بِهِ فَهُوَ آمِنٌ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ .... ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

هركس از مردم داخل حرم شود و به آن جا پناه آورد از خشم خداوند در امان خواهد بود.

شناخت وظايف‌

قالَ الباقِرُ عليه السلام:

مَنْ دَخَلَ هذَا الْبَيْتَ عارِفاً بِجَميع ما اوْجَبَهُ اللَّه عَلَيْهِ كانَ آمِناً في الآخِرَةِ مِنَ الْعَذابِ الدَّائِمِ. ⁽¹⁾

امام باقر عليه السلام فرمود:

هركس داخل اين خانه شود، و نسبت به همه آنچه خداوند بر او واجب فرموده آگاه باشد، از عذاب هميشگى روز قيامت ايمن خواهد بود.

مكّه حرم خدا و رسول‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

مَكَّةُ حَرَمُ اللَّهِ وَ حَرَمُ رَسُولِهِ وَ حَرَمُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام، الصَّلاةُ فِيهَا بِمِائَةِ أَلْفِ

صَلاةٍ، وَ الدِّرْهَمُ فِيهَا بِمِائَةِ أَلْفِ دِرْهَمٍ، وَالْمَدِينَةُ حَرَمُ اللَّهِ وَ حَرَمُ رَسُولِهِ وَحَرَمُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ- صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمَا- الصَّلاةُ فِيهَا بِعَشَرَةِ آلافِ صَلاةٍ وَ الدِّرْهَمُ فِيهَا بِعَشَرَةِ آلافِ دِرْهَمٍ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

مكّه حرم خداوند و حرم فرستاده او [محمّد بن عبداللَّه صلى الله عليه و آله] و حرم امير مؤمنان على بن ابى‌طالب عليه السلام است [يك ركعت] نماز در آن برابر با يك‌صد هزار نماز، و يك درهم انفاق در آن برابر با يك‌صد هزار درهم است. و مدينه حرم خدا و حرم رسول خدا صلى الله عليه و آله و حرم امير مؤمنان على بن ابى‌طالب عليه السلام است، نماز در آن ده هزار نماز و انفاق يك درهم در آن ده هزار درهم پاداش دارد.

آداب ورود به مسجد الحرام‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

إِذَا دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَادْخُلْهُ حَافِياً عَلَى السَّكِينَةِ وَ الْوَقَارِ وَ الْخُشُوعِ .... ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

هنگامى كه به مسجد الحرام وارد شدى، با پاى برهنه و با آرامش و متانت و خشوع داخل شو.

قصرهاى بهشتى‌

قَالَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام:

أَرْبَعَةٌ مِنْ قُصُورِ الْجَنَّةِ فِي الدُّنْيَا: الْمَسْجِدُ الْحَرَامُ، وَمَسْجِدُ الرَّسُولِ صلى الله عليه و آله، وَ مَسْجِدُ بَيْتِ الْمَقْدِسِ، وَمَسْجِدُ الْكُوفَةِ. ⁽¹⁾

علىّ بن ابى‌طالب عليه السلام فرمود:

چهار مكان از كاخ‌هاى بهشتى در دنيا است:

1- مسجدالحرام، 2- مسجد النّبى صلى الله عليه و آله، 3- مسجد الاقصى، 4- مسجد كوفه.

نماز جماعت در مسجد الحرام‌

عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عليه السلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يُصَلِّي فِي جَمَاعَةٍ فِي

مَنْزِلِهِ بِمَكَّةَ أَفْضَلُ أَوْ وَحْدَهُ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَقَالَ: وَحْدَهُ

. ⁽¹⁾احمد بن محمّد بن ابى‌نصر گويد:

از علىّ بن موسى الرّضا عليه السلام پرسيدم؛ اگر مردى نماز را در خانه‌اش در مكّه به جماعت بخواند افضل و برتر است يا آن كه به تنهايى در مسجد الحرام؟

حضرت فرمود: به تنهايى [در مسجد الحرام].

نماز در حرمين‌

عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ شَيْبَةَ قَالَ:

كَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام أَسْأَلُهُ عَنْ إِتْمَامِ الصَّلاةِ فِي الْحَرَمَيْنِ، فَكَتَبَ إِلَيَّ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله يُحِبُّ إِكْثَارَ الصَّلاةِ فِي الْحَرَمَيْنِ فَأَكْثِرْ فِيهِمَا وَ أَتِمَّ. ⁽²⁾

ابراهيم بن شيبه گويد:

به امام باقر عليه السلام نامه نوشتم و از تمام بودن نماز در مكّه و مدينه پرسيدم. امام در پاسخ مرقوم فرمود:

پيوسته رسول خدا صلى الله عليه و آله زياد نماز گزاردن در مسجد الحرام و مسجد النّبى صلى الله عليه و آله را دوست مى‌داشت، پس زياد در آن دو مكان نماز بخوان و نمازت را نيز تمام بخوان.

نامگذارى كعبه‌

رُوِيَ أَنَّهُ إِنَّمَا سُمِّيَتْ كَعْبَةً لِأَنَّهَا مُرَبَّعَةٌ وَصَارَتْ مُرَبَّعَةً لِأَنَّهَا بِحِذَاءِ الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ وَ هُوَ مُرَبَّعٌ وَ صَارَ الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ مُرَبَّعاً لِأَنَّهُ بِحِذَاءِ الْعَرْشِ وَ هُوَ مُرَبَّعٌ، وَ صَارَ الْعَرْشُ مُرَبَّعاً، لِأَنَّ الْكَلِمَاتِ الَّتِي بُنِيَ عَلَيْهَا الْإِسْلامُ أَرْبَعٌ، وَ هِيَ:

سُبْحَانَ اللَّهِ، وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ، وَ لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَ اللَّهُ أَكْبَرُ. ⁽¹⁾

مرحوم صدوق- عليه الرّحمة- فرموده كه در روايتى اين‌چنين آمده است:

كعبه را كعبه ناميده‌اند چون مربّع است، و از اين رو مربّع ساخته شده كه مقابل بيتُ المعمور است و آن هم مربّع است، و بيت المعمور مربّع گرديده به دليل اينكه مقابل عرش خدا است كه آن هم مربّع است، و عرش مربّع گرديده زيرا كلماتى كه اسلام بر آن بنا شده چهار كلمه است: و آن‌ها عبارتند از: سبحان اللَّه، والحمد للَّه، ولااله الا اللَّه، واللَّه اكبر.

نگاه به كعبه‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

النَّظَرُ إِلَى الْكَعْبَةِ عِبَادَةٌ، وَ النَّظَرُ إِلَى الْوَالِدَيْنِ عِبَادَةٌ، وَ النَّظَرُ إِلَى الْإِمَامِ عِبَادَةٌ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

نگاه به كعبه عبادت است، نگاه به پدر و مادر عبادت است، و نگاه به [چهره] امام عبادت است.

پاداش نيكو

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

مَنْ نَظَرَ إِلَى الْكَعْبَةِ لَمْ يَزَلْ تُكْتَبُ لَهُ حَسَنَةٌ، وَ تُمْحَى عَنْهُ سَيِّئَةٌ، حَتَّى يَنْصَرِفَ بِبَصَرِهِ عَنْهَا. ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

هر كس به كعبه نگاه كند پيوسته براى او حسنه نوشته و گناهى از او پاك مى‌شود تا آن كه چشم خود را از كعبه بگرداند.

لحظه حساس‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

إِنَّ لِلْكَعْبَةِ لَلَحْظَةً فِي كُلِّ يَوْمٍ يُغْفَرُ لِمَنْ طَافَ بِهَا أَوْ حَنَّ قَلْبُهُ إِلَيْهَا أَوْ حَبَسَهُ عَنْهَا عُذْرٌ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

همانا براى كعبه در هر روز لحظه‌اى وجود دارد كه خداوند در آن، طواف كنندگان خانه خود، و آنان كه قلب‌هايشان لبريز از عشق به كعبه است، و نيز كسانى كه علاقه‌مند زيارت كعبه‌اند، ليكن مشكلات مانع رفتن آن‌هاست، [همگى را] مى‌بخشايد.

يكصد و بيست رحمت‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

إِنَّ لِلَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى حَوْلَ الْكَعْبَةِ عِشْرِينَ وَ مِائَةَ رَحْمَةٍ مِنْهَا سِتُّونَ لِلطَّائِفِينَ وَ أَرْبَعُونَ لِلْمُصَلِّينَ وَ عِشْرُونَ لِلنَّاظِرِينَ. ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

خداوند يكصد و بيست رحمت خود را به سوى كعبه گسيل مى‌دارد كه شصت رحمت آن مربوط به طواف كنندگان، چهل رحمت ويژه نماز گزاران و بيست رحمت از آن مربوط به نگاه كنندگان به كعبه است.

پايدارى دين‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

لا يَزَالُ الدِّينُ قَائِماً مَا قَامَتِ الْكَعْبَةُ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

تا زمانى كه كعبه استوار و پابرجاست، دين نيز پايدار خواهد بود.

ارسال پرده كعبه‌

عَنْ جَعفر، عَنْ أبيهِ:

أَنَّ عَلِيّاً عليهما السلام كانَ يَبْعَثُ بِكِسْوَةِ الْبَيْتِ في كُلِّ سَنَةٍ مِنَ الْعَراقِ. ⁽²⁾

امام باقر عليه السلام فرمود:

همانا علىّ بن ابى‌طالب عليه السلام همه ساله از عراق پرده‌اى براى كعبه مى‌فرستاد.

امام زمان كنار كعبه‌

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيِّ أَنَّهُ قَالَ:

سَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عُثْمَانَ الْعَمْرِيَّ- رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ- فَقُلْتُ لَهُ: رَأَيْتَ صَاحِبَ هَذَا الْأَمْرِ؟ فَقَالَ: نَعَمْ وَ آخِرُ عَهْدِي بِهِ عِنْدَ بَيْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ وَ هُوَ يَقُولُ: اللَّهُمَّ أَنْجِزْ لِي مَا وَعَدْتَنِي. ⁽¹⁾

عبداللَّه بن جعفر حميرى گويد:

از محمّد بن عثمان عمرى پرسيدم:

آيا صاحب الامر را ديدى؟

گفت: آرى، آخرين بار نزد كعبه او را ديدم كه مى‌فرمود:

بار خدايا آنچه را وعده‌ام داده‌اى محقّق ساز.

برداشت ممنوع‌

قال الصادق عليه السلام:

لا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ تُرْبَةِ مَا حَوْلَ الْكَعْبَةِ وَ إِنْ أَخَذَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئاً رَدَّهُ. ⁽²⁾

محمّد بن مسلم گفت:

از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى‌فرمود: بر هيچكس روا نيست از خاك كعبه و اطراف آن چيزى برگيرد، و اگر چيزى برداشت بايد آن را به جاى خود باز گرداند.

دست خدا در زمين‌

قالَ رَسُولُ اللَّه صلى الله عليه و آله:

الْحَجَرُ يَمينُ اللَّه فِي الأَرْضِ، فَمَنْ مَسَحَ يَدَهُ عَلَى الْحَجَرِ فَقَدْ بايَعَ اللَّهَ انْ لا يَعْصيَهُ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

حجر الاسود به منزله دست راست خدا در زمين است. پس هركس دست خود را بر حجر بكشد، در حقيقت با خداوند بيعت كرده كه او را معصيت و نافرمانى نكند.

استلام حجر

عَنْ سَيْفٍ التَّمَّارِ قَالَ:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام أَتَيْتُ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ

فَوَجَدْتُ عَلَيْهِ زِحَاماً فَلَمْ أَلْقَ إِلَّا رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِنَا فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ: لا بُدَّ مِنِ اسْتِلامِهِ

فَقَالَ: إِنْ وَجَدْتَهُ خَالِياً وَ إِلَّا فَسَلِّمْ مِنْ بَعِيدٍ. ⁽¹⁾

سيف تمّار گويد: به امام صادق عليه السلام گفتم:

نزد حجر الاسود آمدم، جمعيّت زيادى بود، از هريك از يارانمان پرسيدم چه كنم؟ گفت: بايد استلام حجر كنى! تكليف من چيست؟ امام صادق عليه السلام به او فرمود:

اگر اطراف حجر الاسود را خلوت يافتى آن را استلام كن و گرنه با دست خود از دور اشاره كن.

رعايت اولويت‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

أَوَّلُ مَا يُظْهِرُ الْقَائِمُ مِنَ الْعَدْلِ أَنْ يُنَادِيَ مُنَادِيهِ أَنْ يُسَلِّمَ صَاحِبُ النَّافِلَةِ لِصَاحِبِ الْفَرِيضَةِ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ وَ الطَّوَافَ. ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

اوّلين چيزى كه امام عصر عليه السلام از عدل خود آشكار مى‌كند اين است كه منادى او فرياد برمى‌آورد كه طواف

كنندگان مستحبّى و لمس كنندگان حجر الاسود، حجر الاسود و مطاف را براى كسانى كه طواف واجب دارند واگذارند.

مزاحمت ممنوع‌

عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ:

كَانَ بِمَكَّةَ رَجُلٌ مَوْلًى لِبَنِي أُمَيَّةَ يُقَالُ لَهُ:

ابْنُ أَبِي عَوَانَةَ لَهُ عِنَادَةٌ، وَ كَانَ إِذَا دَخَلَ إِلَى مَكَّةَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام أَوْ أَحَدٌ مِنْ أَشْيَاخِ آلِ مُحَمَّدٍ عليه السلام يَعْبَثُ بِهِ، وَ إِنَّهُ أَتَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام وَ هُوَ فِي الطَّوَافِ فَقَالَ: يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِي اسْتِلامِ الْحَجَرِ؟ فَقَالَ:

اسْتَلَمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله فَقَالَ لَهُ: مَا أَرَاكَ اسْتَلَمْتَهُ قَالَ: أَكْرَهُ أَنْ أُوذِيَ ضَعِيفاً أَوْ أَتَأَذَّى قَالَ فَقَالَ قَدْ زَعَمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله اسْتَلَمَهُ قَالَ: نَعَمْ وَ لَكِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله إِذَا رَأَوْهُ عَرَفُوا لَهُ حَقَّهُ وَ أَنَا فَلا يَعْرِفُونَ لِي حَقِّي. ⁽¹⁾

حمّاد بن عثمان گويد:

در مكه مردى از دوستداران بنى اميه به نام ابن ابى عوانه زندگى مى‌كرد كه نسبت به اهل بيت عليهم السلام كينه داشت. و هرگاه امام صادق عليه السلام يا يكى از بزرگان دودمان پيامبر صلى الله عليه و آله به مكه مى‌آمد آنان را، با سخن خود تحقير نموده، آزار مى‌داد، وى روزى در حال طواف خدمت امام صادق عليه السلام آمد و گفت:

نظر شما در استلام و دست كشيدن به حجر الاسود چيست؟ حضرت فرمود:

رسول خدا صلى الله عليه و آله آن را استلام مى‌فرمود. آن مرد گفت:

من نديدم كه شما آن را استلام كنيد؟ امام صادق عليه السلام پاسخ دادند:

دوست ندارم ناتوانى را آزار دهم و يا خود آزرده شوم. باز آن مرد گفت: شما فرموديد رسول خدا صلى الله عليه و آله آن را استلام مى‌فرمود. امام فرمود: آرى، ليكن رسول خدا صلى الله عليه و آله را هرگاه مى‌ديدند حق او را مى‌شناختند [و براى آن حضرت راه را باز مى‌كردند] امّا براى من چنين نمى‌كنند، حق مرا نمى‌شناسند.

وظايف بانوان‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَضَعَ عَنِ النِّسَاءِ أَرْبَعاً:

الْإِجْهَارَ بِالتَّلْبِيَةِ، وَ السَّعْيَ بَيْنَ الصَّفَا

وَالْمَرْوَةِ يَعْنِي الْهَرْوَلَةَ وَ دُخُولَ الْكَعْبَةِ وَاسْتِلامَ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

همانا خداوند عزّوجلّ چهار چيز را در حج از زنان برداشته است:

1- بلند لبّيك گفتن،

2- هروله در سعى صفاو ومروه،

3- ورود به كعبه،

4- لمس حجر الاسود.

طواف و رهايى‌

عَنْ رَسولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله قال:

... فَإِذَا طُفْتَ بِالْبَيْتِ أُسْبُوعاً كَانَ لَكَ بِذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدٌ وَ ذِكْرٌ يَسْتَحْيِي مِنْكَ رَبُّكَ أَنْ يُعَذِّبَكَ بَعْدَهُ ... ⁽²⁾.

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

پس آنگاه كه هفت مرتبه گرداگرد خانه خدا طواف كردى، تعهّد و يادى نزد خداوند خواهى داشت، كه حضرت حق پس از آن شرم مى‌كند تو را عذاب كند.

سخن كوتاه‌

قال رَسُول اللَّه صلى الله عليه و آله:

إِنَّمَا الطَّوافُ صَلوةٌ، فَإِذا طُفْتُمْ فَأَقِلُّوا الْكَلامَ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

طواف خانه خدا همچون نماز است، پس هرگاه طواف مى‌كنيد كمتر حرف بزنيد.

زنده كردن ياد خدا

قال رَسُول اللَّه صلى الله عليه و آله:

إِنَّمَا جُعِلَ الطَّوافُ بِالْبَيْتِ وَ بَيْنَ الصَّفا وَالْمَرْوَةِ وَ رَمْىُ الْجِمارِ لِإقامَةِ ذِكْرِ اللَّهِ. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

طواف خانه خدا و سعى ميان صفا و مروه و رمى جمرات، براى زنده نگه داشتن ياد خدا تشريع شده است.

تأثير نيّت در عمل‌

عنْ زياد القندي، قال: قلت لأبي الحسن عليه السلام: جُعِلْتُ فِداك، إنّي أَكونُ في المَسْجِدِ الحرامِ، وانْظرُ الى النّاسِ يَطوفونَ بالبَيْتِ وأنا قاعِدٌ فاغْتَمُّ لِذلكَ، فقال:

يَا زِيَادُ لا عَلَيْكَ فَإِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ يَؤُمُّ الْحَجَّ لا يَزَالُ فِي طَوَافٍ وَ سَعْيٍ حَتَّى يَرْجِعَ. ⁽¹⁾

زياد قندى كه مردى زمين‌گير بود گويد: به امام كاظم عليه السلام گفتم:

فدايت شوم من گاهى در مسجد الحرام هستم، مى‌بينم مردم كعبه را طواف مى كنند [و من نمى‌توانم] پس غمگين و اندوهناك مى شوم.

امام فرمود: اى زياد: چيزى بر تو نيست [و غمگين مباش] همانا مؤمن از زمانى كه از منزل خود به قصد حج خارج مى‌شود پيوسته در طواف و سعى است تا برگردد.

افتخار به طواف كنندگان‌

قال رَسُول اللَّه صلى الله عليه و آله:

انَّ اللَّهَ يُبَاهِي بِالطَّائِفِينَ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

همانا خداوند به طواف كنندگان مباهات مى‌كند.

احترام بدهكار

عَنْ سَمَاعَة بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام:

سَألْتَهُ عَنْ رَجُل لي عَلَيْهِ مالٌ فغابَ عَنّي زَماناً، فَرَأَيْتُهُ يَطوفُ حَولَ الكَعبَةَ، أَفَأَتَقاضاهُ مالِي؟ قَالَ: لا، لا تُسَلِّمْ عَلَيْهِ وَ لا تُرَوِّعْهُ حَتَّى يَخْرُجَ مِنَ الْحَرَمِ. ⁽²⁾

سماعة بن مهران گويد: از امام صادق عليه السلام پرسيدم:

مردى به من بدهكارى مالى دارد و مدّتى او را نديده‌ام تا اينكه در اطراف كعبه به او برخورد كرده او را مى‌بينم، آيا مال خود را از او بخواهم؟

فرمود: نه حتى به او سلام نكن، و او را نترسان تا اينكه از حرم خارج شود.

كمك به همراهان‌

عن ابراهمي الخثعَمي قال: قُلْتُ لأبي عبداللَّه عليه السلام:

إِنَّا إِذَا قَدِمْنَا مَكَّةَ ذَهَبَ أَصْحَابُنَا يَطُوفُونَ وَ يَتْرُكُونِّي أَحْفَظُ مَتَاعَهُمْ قَالَ أَنْتَ أَعْظَمُهُمْ أَجْراً. ⁽¹⁾

اسماعيل خثعمى گويد:

به امام صادق عليه السلام عرض كردم: ما وقتى به مكه وارد مى‌شويم، ياران و همراهانمان مرا نزد اثاثيه خود مى‌گذارند و به طواف مى‌پردازند، امام فرمود: پاداش تو از آنان بيشتر است.

مقام ابراهيم‌

عَن رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه و آله قال:

... فَإِذَا طُفْتَ بِالْبَيْتِ أُسْبُوعاً لِلزِّيَارَةِ وَ صَلَّيْتَ عِنْدَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ ضَرَبَ مَلَكٌ كَرِيمٌ عَلَى كَتِفَيْكَ فَقَالَ أَمَّا مَا مَضَى فَقَدْ غُفِرَ لَكَ فَاسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ عِشْرِينَ وَ مِائَةِ يَوْمٍ. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

پس آنگاه كه هفت مرتبه خانه خدا را براى زيارت طواف كردى و پشت مقام دو ركعت نماز طواف خواندى، فرشته‌اى كريم و بزرگوار دستى بر شانه‌هايت مى‌زند و مى‌گويد:

آنچه كه گذشته است و گناهانى را كه قبلًا انجام داده‌اى خداوند آن‌ها را بخشيد، پس از هم اكنون تا يك‌صد و بيست روز عمل از نو آغاز كن.

بنده درگاه‌

رُئِىَ الحُسَيْنُ بْنُ عَلِىٍّ عليه السلام يَطُوفُ بِالْبَيْتِ، ثُمَّ صار الَى الْمَقامِ فَصَلَّى، ثُمَّ وَضَعَ خَدَّهُ عَلَى الْمَقامِ فَجَعَلَ يَيْكى وَ يَقُولُ:

عُبَيْدُكَ بِبابِكَ، سَائِلُكَ بِبابِكَ، مِسْكينُكَ بِبابِكَ، يُرَدِّدُ ذلِكَ مِراراً. ⁽¹⁾

حسين بن على عليه السلام را ديدند كه مشغول طواف خانه خدا است و پس از آن پشت مقام آمده نماز گزارد، سپس صورت خود را بر مقام گذاشت و شروع به گريه كرد و عرضه داشت:

[خدايا] بنده كوچك تو در خانه توست، نيازمند تو، در خانه توست و بينواى تو در آستان توست و پيوسته آن را تكرار مى‌كرد.

آب شفابخش‌

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله:

مَاءُ زَمْزَمَ دَوَاءٌ لِما شُرِبَ لَهُ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

آب زمزم داروى دردى است كه به نيّت، آن نوشيده مى‌شود.

بهترين آب‌

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام:

مَاءُ زَمْزَمَ خَيْرُ مَاءٍ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ. ⁽²⁾

امام على عليه السلام فرمود: آب زمزم بهترين آب بر روى زمين است.

حجر اسماعيل‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

الْحِجْرُ بَيْتُ إِسْمَاعِيلَ وَ فِيهِ قَبْرُ هَاجَرَ

وَ قَبْرُ إِسْمَاعِيلَ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

حجر خانه اسماعيل است و قبر او و مادرش هاجر در آن است.

هاجر و اسماعيل‌

عن أبي عبد اللَّه عليه السلام قال:

إن إسماعيل عليه السلام تُوُفّي وَهُوَ ابنُ مائَةَ وَثَلاثِينَ سَنَةٍ وَدُفِنَ بِالحِجْر مَعَ أُمِّه. ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

اسماعيل عليه السلام در سن يكصد و سى سالگى بدرود حيات گفت و همراه با مادرش در حجر دفن شد.

حطيم‌

عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام عَنِ الْحَطِيمِ، فَقَالَ:

هُوَ مَا بَيْنَ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ وَبَين الْبَيْتِ

وَسَأَلْتُهُ لِمَ سُمِّيَ الحَطيمِ فَقَالَ:

لِأَنَّ النَّاسَ يَحْطِمُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً هُنَاكَ. ⁽¹⁾

معاوية بن عمّار گويد:

از امام صادق عليه السلام درباره حطيم پرسيدم. حضرت فرمود:

ميان حجر الاسود و در كعبه است. سؤال كردم: براى چه حطيم ناميده شده؟ فرمود:

براى آنكه مردم در آن جا يكديگر را فشار مى‌دهند.

ملتزم‌

قال رَسُول اللَّه صلى الله عليه و آله:

بَيْنَ الرُّكْنِ والْمَقامِ مُلْتَزَمٌ، مايَدْعُوا بِهِ صاحِبُ عاهَةٍ الَّا بَرِئَ. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

ميان ركن حجر الاسود و مقام ابراهيم ملتزم است، هيچ صاحب دردى آنجا دعا نمى‌كند مگر آنكه بهبودى مى‌يابد.

مستجار

قالَ الصَّادِقُ عليه السلام:

بَنى إبْراهِيمُ الْبَيْتَ ... وَجَعَلَ لَهُ بَابَيْنِ بَابٌ إِلَى الْمَشْرِقِ وَ بَابٌ إِلَى الْمَغْرِبِ، وَالْبَابُ الَّذِي إِلَى الْمَغْرِبِ يُسَمَّى الْمُسْتَجَارَ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

ابراهيم خليل كعبه را بنا كرد ... و براى آن دو در گذاشت:

درى به سوى مشرق و درى به سوى مغرب، درى كه به سوى مغرب است مستجار ناميده شده است.

ركن يمانى‌

عطاء گويد:

به رسول خدا صلى الله عليه و آله گفته شد:

رَأَيْناكَ تُكْثِرُ اسْتِلامَ الرُّكْنِ الْيَمانىِّ فَقالَ:

مااتَيْتُ عَلَيْهِ قَطُّ الَّا و جَبْرَئيلُ قائِمٌ عِنْدَهُ يَسْتَغْفِرُ لِمَنْ اسْتَلَمَهُ. ⁽²⁾

فراوان مى‌بينيم كه شما ركن يمانى را استلام مى‌كنيد! فرمود: هرگز نزد ركن يمانى نيامدم مگر اينكه ديدم جبرئيل آن جا ايستاده و براى كسانى كه آن را استلام مى‌نمودند طلب مغفرت مى‌كرد.

سعى صفا و مروه‌

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ:

سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَقُولُ:

مَا مِنْ بُقْعَةٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمَسْعَى لِأَنَّهُ يُذِلُّ فِيهَا كُلَّ جَبَّارٍ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

هيچ بقعه‌اى نزد خداوند محبوب‌تر از محلّ سعى نيست براى اينكه هر ستمگر و جبّارى در آن‌جا ذليل و خوار مى‌شود.

شفاعت فرشتگان‌

قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عليه السلام:

السَّاعِي بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ تَشْفَعُ لَهُ الْمَلائِكَةُ فَتُشَفَّعُ فِيهِ بِالْإِيجَابِ. ⁽²⁾

امام سجّاد عليه السلام فرمود:

فرشتگان براى سعى كنندگان بين صفا و مروه شفاعت مى‌كنند و شفاعت آنان نيز پذيرفته مى‌شود.

هروله‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام: قَالَ:

صَارَ السَّعْىُ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ لِأَنَّ إِبْرَاهِيمَ عليه السلام عَرَضَ لَهُ إِبْلِيسُ فَأَمَرَهُ جَبْرَئِيلُ عليه السلام، فَشَدَّ عَلَيْهِ فَهَرَبَ مِنْهُ، فَجَرَتْ بِهِ السُّنَّةُ- يعنى بالْهَرْوَلَة-

. ⁽¹⁾امام صادق عليه السلام فرمود:

[هروله] در سعى بين صفا و مروه براى آن است كه ابليس خود را به ابراهيم خليل عليه السلام در آن‌جا نشان داد.

آنگاه جبرائيل به آن حضرت دستور داد تا به او حمله كند، پس شيطان گريخت، از اين رو [هروله] سنّت شد.

نشستن در راه‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

لا يَجْلِسُ بَيْنَ‌الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ إِلَّا مَنْ جَهَدَ. ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

ميان صفا و مروه نمى‌نشيند مگر كسى كه خسته شده باشد.

ريزش نور

امام باقر عليه السلام هنگام حلق مى‌فرمود:

اللَّهُمَّ اعْطِنِي بِكُلِّ شَعْرَةٍ نوراً يَوْمَ القِيامَةِ ⁽¹⁾.

بار خدايا: به اندازه هر تار مويى، نورى در قيامت به من عطا كن.

اسرار حجّ‌

عالم بزرگوار سيّد عبداللَّه از نوادگان مرحوم محدّث جزائرى در كتاب شرح نخبه مى‌نويسد:

در منابع متعدّد، كه مورد تأييد من است، به خط بعضى از بزرگان در حديث مرسل چنين نقل شده است كه: شبلى پس از حجّ با امام زين العابدين عليه السلام ديدار كرد، حضرت به

او فرمود:

حَجَجْتَ يَا شَبْلِيُّ؟

قَالَ: نَعَمْ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَقَالَ عليه السلام: أَ نَزَلْتَ الْمِيقَاتَ وَ تَجَرَّدْتَ عَنْ مَخِيطِ الثِّيَابِ وَ اغْتَسَلْتَ؟ قَالَ: نَعَمْ،

قَالَ: فَحِينَ نَزَلْتَ الْمِيقَاتَ نَوَيْتَ أَنَّكَ خَلَعْتَ ثَوْبَ الْمَعْصِيَةِ وَلَبِسْتَ ثَوْبَ الطَّاعَةِ؟ قَالَ: لا،

قَالَ: فَحِينَ تَجَرَّدْتَ عَنْ مَخِيطِ ثِيَابِكَ نَوَيْتَ أَنَّكَ تَجَرَّدْتَ مِنَ الرِّيَاءِ وَ النِّفَاقِ وَ الدُّخُولِ فِي الشُّبُهَاتِ؟ قَالَ: لا،

قَالَ: فَحِينَ اغْتَسَلْتَ نَوَيْتَ أَنَّكَ اغْتَسَلْتَ مِنَ الْخَطَايَا وَ الذُّنُوبِ؟ قَالَ: لا،

قَالَ: فَمَا نَزَلْتَ الْمِيقَاتَ وَ لا تَجَرَّدْتَ عَنْ مَخِيطِ الثِّيَابِ وَ لا اغْتَسَلْتَ،

ثُمَّ قَالَ: تَنَظَّفْتَ وَ أَحْرَمْتَ وَ عَقَدْتَ بِالْحَجِّ، قَالَ: نَعَمْ،

قَالَ: فَحِينَ تَنَظَّفْتَ وَ أَحْرَمْتَ وَ عَقَدْتَ الْحَجَّ نَوَيْتَ أَنَّكَ تَنَظَّفْتَ بِنُورَةِ التَّوْبَةِ الْخَالِصَةِ لِلَّهِ تَعَالَى؟ قَالَ لا،

قَالَ: فَحِينَ أَحْرَمْتَ نَوَيْتَ أَنَّكَ حَرَّمْتَ عَلَى نَفْسِكَ كُلَ‌مُحَرَّمٍ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ؟ قَالَ: لا،

(آقاى شبلى!) آيا حج گزاردى؟ گفت: آرى فرزند رسول خدا، فرمود: آيا به ميقات فرود آمدى و لباس‌هاى دوخته خويش را از تن بدر كردى‌وغسل‌نمودى؟ شبلى پاسخ گفت: آرى.

امام عليه السلام: آنگاه كه به ميقات درآمدى نيت كردى كه لباس معصيت و نافرمانى را از تن درآورده، و جامه طاعت و فرمانبرى خداوند را بجاى آن پوشيده‌اى؟ شبلى: نه.

امام عليه السلام: هنگامى كه لباس‌هاى دوخته را درآوردى، آيا نيت كردى كه خود را از ريا و دورويى و ورود در شبهه‌ها برهنه و دور سازى؟ شبلى: نه.

امام عليه السلام: به هنگام غسل كردن، نيّت كردى كه خود را از اشتباهات و گناهان شستشو دهى؟

شبلى: نه.

امام عليه السلام: [پس تو در حقيقت] نه به ميقات درآمده‌اى، و نه لباس‌هاى دوخته را از تن كنده‌اى و نه غسل كرده‌اى ..! سپس از او مى‌پرسند: آيا خود را تميز كردى و احرام پوشيدى و پيمان حج بستى؟ شبلى: آرى.

امام عليه السلام: آيا اين نيت را داشتى كه خود را با نور توبه خالص پاكيزه مى‌سازى؟

شبلى: نه.

امام عليه السلام: به هنگام محرم شدن، نيت آن كردى كه هر چه را خداوند بر تو روا نداشته، بر خود حرام بدارى؟ شبلى: نه.

قَالَ: فَحِينَ عَقَدْتَ الْحَجَّ نَوَيْتَ أَنَّكَ قَدْ حَلَلْتَ كُلَّ عَقْدٍ لِغَيْرِ اللَّهِ؟ قَالَ: لا،

قَالَ لَهُ عليه السلام: مَا تَنَظَّفْتَ وَ لا أَحْرَمْتَ وَ لا عَقَدْتَ الْحَجَّ،

قَالَ لَهُ: أَ دَخَلْتَ الْمِيقَاتَ وَ صَلَّيْتَ رَكْعَتَيِ الْإِحْرَامِ وَ لَبَّيْتَ؟ قَالَ: نَعَمْ،

قَالَ: فَحِينَ دَخَلْتَ الْمِيقَاتَ نَوَيْتَ أَنَّكَ بِنِيَّةِ الزِّيَارَةِ؟ قَالَ: لا،

قَالَ: فَحِينَ صَلَّيْتَ الرَّكْعَتَيْنِ نَوَيْتَ أَنَّكَ تَقَرَّبْتَ إِلَى اللَّهِ بِخَيْرِ الْأَعْمَالِ مِنَ الصَّلاةِ وَ أَكْبَرِ حَسَنَاتِ الْعِبَادِ؟ قَالَ: لا،

قَالَ: فَحِينَ‌لَبَّيْتَ نَوَيْتَ أَنَّكَ نَطَقْتَ لِلَّهِ سُبْحَانَهُ بِكُلِّ طَاعَةٍ وَ صُمْتَ عَنْ كُلِّ مَعْصِيَةٍ؟ قَالَ: لا،

قَالَ لَهُ عليه السلام: مَا دَخَلْتَ الْمِيقَاتَ وَ لا صَلَّيْتَ وَلا لَبَّيْتَ،

ثُمَّ قَالَ لَهُ: أَ دَخَلْتَ الْحَرَمَ وَ رَأَيْتَ الْكَعْبَةَ وَصَلَّيْتَ؟ قَالَ: نَعَمْ،

قَالَ: فَحِينَ دَخَلْتَ الْحَرَمَ نَوَيْتَ أَنَّكَ حَرَّمْتَ عَلَى نَفْسِكَ كُلَّ غِيبَةٍ تَسْتَغِيبُهَا الْمُسْلِمِينَ مِنْ‌أَهْلِ مِلَّةِ الْإِسْلامِ؟ قَالَ: لا.

امام عليه السلام: به هنگام بستن پيمان حج، آيا قصد آن كردى كه هر پيمان غير الهى را گشوده‌اى (رها كرده‌اى)؟

شبلى: نه.

امام عليه السلام: نه احرام بسته‌اى، نه پاكيزه شده‌اى و نه نيت حج كرده‌اى! آنگاه چنين پرسيد: آيا به ميقات داخل شدى و دو ركعت نماز احرام بجاى آوردى و لبيك گفتى؟

شبلى: آرى.

امام عليه السلام: به هنگام خواندن دو ركعت نماز (طواف)، نيت آن داشتى كه به بهترين كارها و بزرگترين نيكى‌هاى بندگان (كه همان نماز است)، خود را به خدا نزديك مى‌كنى؟ شبلى:

نه.

امام عليه السلام: آنگاه كه لبيك گفتى، نيّت آن كردى كه به هر چه فرمانبردارى محض خداوند است سخن مى‌گويى و از هر نافرمانى و معصيتى سكوت مى‌كنى؟

شبلى: نه.

امام عليه السلام: نه در ميقات داخل شده‌اى، نه نماز گزارده‌اى و نه لبيك گفته‌اى!

وباز پرسيد: آيا به حرم داخل شدى و كعبه را ديدى و نماز خواندى؟

شبلى: آرى.

قَالَ فَحِينَ وَصَلْتَ مَكَّةَ نَوَيْتَ بِقَلْبِكَ أَنَّكَ قَصَدْتَ اللَّهَ؟ قَالَ: لا.

قَالَ عليه السلام: فَمَا دَخَلْتَ الْحَرَمَ وَ لا رَأَيْتَ الْكَعْبَةَ وَ لا صَلَّيْتَ.

ثُمَّ قَالَ: طُفْتَ بِالْبَيْتِ وَ مَسَسْتَ الْأَرْكَانَ وَسَعَيْتَ؟ قَالَ: نَعَمْ.

قَالَ عليه السلام: فَحِينَ سَعَيْتَ نَوَيْتَ أَنَّكَ هَرَبْتَ إِلَى اللَّهِ وَ عَرَفَ مِنْكَ ذَلِكَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ؟

قَالَ: لا.

قَالَ فَمَا طُفْتَ بِالْبَيْتِ وَ لا مَسِسْتَ الْأَرْكَانَ وَلا سَعَيْتَ.

ثُمَّ قَالَ لَهُ: صَافَحْتَ الْحَجَرَ وَ وَقَفْتَ بِمَقَامِ إِبْرَاهِيمَ عليه السلام وَ صَلَّيْتَ بِهِ رَكْعَتَيْنِ؟ قَالَ: نَعَمْ فَصَاحَ عليه السلام صَيْحَةً كَادَ يُفَارِقُ الدُّنْيَا ثُمَّ قَالَ:

آهِ آهِ

ثُمَّ قَالَ عليه السلام: مَنْ صَافَحَ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ فَقَدْ صَافَحَ اللَّهَ تَعَالَى، فَانْظُرْ يَا مِسْكِينُ لا تُضَيِّعْ أَجْرَ مَا عَظُمَ حُرْمَتُهُ، وَ تَنْقُضِ الْمُصَافَحَةَ بِالْمُخَالَفَةِ، وَ قَبْضِ الْحَرَامِ نَظِيرَ أَهْلِ الْآثَامِ.

امام عليه السلام: به هنگام ورود به حرم نيت آن كردى كه هر غيبت و بد گويى مسلمانى از جامعه اسلامى‌را بر خود حرام مى‌كنى؟ شبلى: نه.

امام عليه السلام: ب ه‌هنگام رسيدن به مكه، نيت كردى كه فقط خدا را مى‌خواهى [و مى‌جويى]؟ شبلى: نه.

امام عليه السلام: پس نه به حرم وارد شده‌اى و نه كعبه را ديده‌اى و نه نماز گزارده‌اى! و ادامه داد: گرداگرد خانه خدا طواف كردى؟ واركان خانه را لمس نمودى؟ وسعى انجام دادى؟ شبلى: آرى.

امام عليه السلام: به هنگام سعى، نيّت آن داشتى كه (از شرّ شيطان ونفس) به خدا پناه مى‌برى و او كه آگاه به پنهان‌هاست، نسبت به اين مسأله داناست؟

شبلى: نه.

امام عليه السلام: پس نه طواف خانه كرده‌اى، نه اركان را لمس نموده‌اى و نه سعى نموده‌اى!

سپس فرمود: آيا با حجر الاسود دست دادى، كنار مقام ابراهيم ايستادى، و دو ركعت نماز خواندى؟ شبلى: نه.

در اين هنگام امام فريادى برآورد چونانكه گويى نزديك است از دنيا برود، سپس فرمود: آه، آه ...

آنگاه‌فرمود: كسى كه با حجر الاسود دست داده، مصافحه كند، در حقيقت با خداوند متعال دست داده است، پس اى نادار ناتوان بنگر و بيانديش، و پاداش آنچه‌راحرمت‌قائل شده و بزرگ داشته‌اى، ضايع مگردان و همچون معصيت كاران، دستى كه به خدادادى (و پيمانى را كه با خدا بستى) نگسل و نشكن.

ثُمَّ قَالَ عليه السلام: نَوَيْتَ حِينَ وَقَفْتَ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ عليه السلام أَنَّكَ وَقَفْتَ عَلَى كُلِّ طَاعَةٍ وَتَخَلَّفْتَ عَنْ كُلِّ مَعْصِيَةٍ؟ قَالَ: لا.

قَالَ: فَحِينَ صَلَّيْتَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ نَوَيْتَ أَنَّكَ صَلَّيْتَ بِصَلاةِ إِبْرَاهِيمَ عليه السلام، وَ أَرْغَمْتَ بِصَلاتِكَ أَنْفَ الشَّيْطَانِ؟ قَالَ: لا.

قَالَ لَهُ: فَمَا صَافَحْتَ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ وَ لا وَقَفْتَ عِنْدَ الْمَقَامِ وَ لا صَلَّيْتَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ.

ثُمَّ قَالَ عليه السلام: لَهُ أَشْرَفْتَ عَلَى بِئْرِ زَمْزَمَ وَ شَرِبْتَ مِنْ مَائِهَا؟ قَالَ: نَعَمْ.

قَالَ نَوَيْتَ أَنَّكَ أَشْرَفْتَ عَلَى الطَّاعَةِ، وَغَضَضْتَ طَرْفَكَ عَنِ الْمَعْصِيَةِ؟ قَالَ: لا.

قَالَ عليه السلام: فَمَا أَشْرَفْتَ عَلَيْهَا وَ لا شَرِبْتَ مِنْ مَائِهَا.

ثُمَّ قَالَ لَهُ عليه السلام: أَ سَعَيْتَ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ وَ مَشَيْتَ وَ تَرَدَّدْتَ بَيْنَهُمَا؟ قَالَ: نَعَمْ.

قَالَ لَهُ: نَوَيْتَ أَنَّكَ بَيْنَ الرَّجَاءِ وَ الْخَوْفِ؟

قَالَ: لا.

قَالَ: فَمَا سَعَيْتَ وَ لا مَشَيْتَ وَ لا تَرَدَّدْتَ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ ...»

سپس فرمود: آنگاه كه نزد مقام ابراهيم قرار گرفتى آيا نيّت كردى كه مصمّم بر انجام همه دستورهاى الهى و فرمانبردارى از آن و مخالف با هر معصيت و نا فرمانى خدا باشى؟ گفت: نه.

امام فرمود: آنگاه كه دو ركعت نماز طواف را به جاى آوردى آيا نيّت كردى كه با ابراهيم عليه السلام نمازگزاردى و با نمازت بينى شيطان را به خاك ماليدى؟ گفت: نه.

امام فرمود: پس در حقيقت، نه با حجرالاسود دست داده و مصافحه كرده‌اى، و نه در مقام ابراهيم توقّف كرده و ايستاده‌اى، و نه دو ركعت نماز آنجا خوانده‌اى!

سپس فرمود: آيا بر سر چاه زمزم رفتى و از آب آن نوشيدى؟ گفت: آرى.

امام فرمود: آيا نيّت كردى كه بر فرمانبردارى خداوند اشراف يافته، و از گناه و معصيت چشم پوشيده و روى گردانده‌اى؟ شبلى گفت: نه.

امام فرمود: پس در حقيقت بر چاه زمزم اشراف نيافته‌اى و از آب آن ننوشيده‌اى!

امام سپس فرمود: آيا سعى صفا و مروه را انجام دادى؟ و پياده بين آن دو كوه رفت و آمد داشتى؟

گفت: آرى.

امام فرمود: آيا نيّت كردى كه ميان خوف و رجاء و ترس و اميد در حركتى؟ گفت: نه.

امام فرمود پس سعى صفا و مروه انجام نداده‌اى و ميان آن دو كوه تردّد نكرده و راه نرفته‌اى!!

فَطَفِقَ الشِّبْلِيُّ يَبْكِي عَلَى ما فَرَّطَهُ فِي حَجِّهِ، وَما زَالَ يَتَعَلَّمُ حَتَّى حَجَّ مِنْ قابِلٍ بِمَعْرِفَهٍ وَيَقينٍ. ⁽¹⁾

... سپس امام بقيّه اعمال حجّ را ذكر مى‌كنند تا آنجا كه شبلى سخت به گريه افتاده و از اينكه نتوانسته حجّ را آنگونه كه هست بشناسد و مناسك حج را عارفانه انجام دهد از شدّت ناراحتى به خود پيچيد و از آن پس به دنبال فراگيرى اسرار و معارف حج بود تا بتواند حج سال بعد را از روى شناخت و يقين به جاى آورد.

تسبيح در مكّه‌

قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عليه السلام:

تَسْبِيحَةٌ بِمَكَّةَ أَفْضَلُ مِنْ خَرَاجِ الْعِرَاقَيْنِ يُنْفَقُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَ قَالَ: مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ بِمَكَّةَ لَمْ يَمُتْ حَتَّى يَرى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله وَ يَرى مَنْزِلَهُ فِي الْجَنَّةِ. ⁽²⁾

امام سجّاد عليه السلام فرمود:

ثواب سبحان اللَّه گفتن در مكّه بالاتر از انفاق ماليات عراقين در راه خداست، و نيز فرمود: هركس در مكّه قرآن را ختم كند، نمى‌ميرد مگر آنكه رسول خدا صلى الله عليه و آله را مى‌بيند، و جايگاه خويش را در بهشت مشاهده نمايد.

وداع با كعبه‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْ مَكَّةَ وَ تَأْتِيَ أَهْلَكَ فَوَدِّعِ الْبَيْتَ وَ طُفْ بِالْبَيْتِ أُسْبُوعاً. ⁽¹⁾

معاوية بن عمّار گويد:

امام صادق عليه السلام فرمود:

هنگامى كه خواستى از مكّه خارج شوى و به سوى خانواده‌ات برگردى، پس با كعبه وداع كرده و هفت بار گرد كعبه طواف كن ....

نشانه قبولى‌

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله:

آيَةُ قَبُولِ الْحَجِّ تَرْكُ مَا كَانَ عَلَيْهِ الْعَبْدُ مُقِيماً مِنَ الذُّنُوبِ. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

نشانه قبولى حج آن است كه گناهانى را كه قبلًا انجام مى‌داده، ترك كند.

زيارت رسول خدا

قالَ رَسُول اللَّهِ صلى الله عليه و آله:

مَنْ حَجَّ فَزارَ قَبْرى بَعْدَ مَوْتى كانَ كَمَنْ زارَنى في حَياتِى. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: كسى كه حج گزارد و پس از مرگ من به زيارت قبر من بيايد، مانند آن است كه مرا در حال زنده بودن زيارت كرده است.

حج با رسول خدا

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

إِنَّ زِيَارَةَ قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله تَعْدِلُ حَجَّةً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله مَبْرُورَةً. ⁽²⁾

امام باقر عليه السلام فرمود:

همانا زيارت قبر رسول خدا صلى الله عليه و آله برابر با يك حج

مقبول همراه با آن حضرت است.

شفاعت در قيامت‌

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله:

مَنْ جاءَنى زائِراً لايَعْمَلُهُ حاجَةً الَّا زِيارَتى، كانَ حَقّاً عَلَىَّ انْ اكُونَ لَهُ شَفيعاً يَوْمَ الْقِيامَةِ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

هركس به زيارت من بيايد، و كارى جز زيارت من نداشته باشد، سزاست كه من او را روز قيامت شفاعت كنم.

سلام فرشتگان‌

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله:

خَلَقَ اللَّهُ تَعالى لى مَلَكَيْنِ يَرُدّانِ السَّلامَ عَلى مَنْ سَلَّمَ عَلَىَّ مِنْ شَرْقِ البِلادِ وَ غَرْبِها، الَّا مَنْ سَلَّمَ عَلَىَّ فى دارى فَانى ارُدُّ عَلَيْهِ السَّلامَ بِنَفْسى. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

خداوند تعالى براى من دو فرشته خلق فرموده كه

هركس از شرق و غرب بر من سلام كند و درود فرستد، پاسخ آنان را مى‌دهند. مگر كسى كه در خانه من، به من سلام دهد كه خود، جواب سلام او را مى‌دهم.

نماز در مسجد النبى صلى الله عليه و آله‌

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله:

صَلاةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا تَعْدِلُ عِنْدَ اللَّهِ عَشَرَةَ آلافِ صَلاةٍ فِي غَيْرِهِ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَإِنَّ الصَّلاةَ فِيهِ تَعْدِلُ مِائَةَ أَلْفِ صَلاةٍ. ⁽¹⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

نماز در مسجد من برابر است با ده هزار نماز در مساجد ديگر جز مسجدالحرام، كه نماز در آن يك‌صد هزار ركعت ثواب دارد.

جماعت اهل سنّت‌

عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ:

«قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام:

يَا إِسْحَاقُ أَ تُصَلِّي مَعَهُمْ فِي الْمَسْجِدِ؟

قُلْتُ: نَعَمْ. قَالَ: صَلِّ مَعَهُمْ فَإِنَّ الْمُصَلِّي مَعَهُمْ فِي الصَّفِّ الْأَوَّلِ كَالشَّاهِرِ سَيْفَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ». ⁽¹⁾

اسحاق بن عمّار گويد:

«امام صادق عليه السلام به من فرمود:

اى اسحاق، آيا با آنان (يعنى اهل سنّت) در مسجد نماز مى‌خوانى؟

گفتم: آرى.

حضرت فرمود: با آنان نماز بخوان، همانا كسى كه با آنها در صف اوّل نماز بخواند، مانند سرباز جهادگرى است كه در راه خدا شمشمير زند و با دشمنان دين نبرد كند.»

رفتار با مسلمانان ديگر كشورها

زَيْدٌ الشَّحَّامُ عَنِ الصّادِق عليه السلام، أَنَّهُ قَالَ:

«يَا زَيْدُ خَالِقُوا النَّاسَ بِأَخْلاقِهِمْ صَلُّوا فِي مَسَاجِدِهِمْ وَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ وَ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَكُونُوا الْأَئِمَّةَ وَ الْمُؤَذِّنِينَ فَافْعَلُوا فَإِنَّكُمْ إِذَا فَعَلْتُمْ ذَلِكَ قَالُوا هَؤُلاءِ الْجَعْفَرِيَّةُ رَحِمَ اللَّهُ جَعْفَراً مَا

كَانَ أَحْسَنَ مَا يُؤَدِّبُ أَصْحَابَهُ وَ إِذَا تَرَكْتُمْ ذَلِكَ قَالُوا هَؤُلاءِ الْجَعْفَرِيَّةُ فَعَلَ اللَّهُ بِجَعْفَرٍ مَا كَانَ أَسْوَأَ مَا يُؤَدِّبُ أَصْحَابَهُ». ⁽¹⁾

«امام صادق عليه السلام فرمود:

اى زيد، خود را با اخلاق ايشان تطبيق داده، رفتارى خوب با آنان داشته باشيد، در مساجد آنها نماز بگزاريد، بيمارانشان را عيادت كنيد، در تشييع جنازه آنان حاضر شويد، و اگر بتوانيد امام جماعت يا مؤذن آنان باشيد، چنين كنيد، زيرا اگر چنين رفتار كنيد گويند:

اينها جعفرى (و پيروان جعفر بن محمّد عليه السلام) اند، خداوند جعفر را رحمت كند، چه خوب ياران خود را تربيت كرده است. و اگر چنين رفتار نكنيد، گويند اينها جعفرى هستند خداوند با جعفر چنان كند، يارانش را چه بد تربيت كرده است!!»

باغ بهشت‌

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله:

مَا بَيْنَ قَبْرِي وَ مِنْبَرِي رَوْضَةٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ، وَ مِنْبَرِي عَلَى تُرْعَةٍ مِنْ تُرَعِ الْجَنَّةِ. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

ميان قبر من و منبر من باغى از باغ‌هاى بهشت است و منبر من بر دريچه‌اى از دريچه‌هاى بهشت است.

سلام بر فاطمه عليها السلام‌

يزيد بن عبدالملك از پدرش شنيده كه جدّ او گفته است:

بر حضرت فاطمه زهرا عليها السلام وارد شدم. آن حضرت بر من سلام كرد، سپس فرمود:

چه چيزى سبب شده به اينجا بيايى؟

عرض كردم: درخواست بركت.

قَالَتْ: أَخْبَرَنِي أَبِي وَ هُوَ ذَا هُوَ أَنَّهُ مَنْ سَلَّمَ عَلَيْهِ وَ عَلَيَّ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ.

فاطمه عليها السلام فرمود: پدرم به من خبر داد كه هر كس بر او و بر من سه روز سلام دهد، خداوند بهشت را بر او واجب گرداند.

قُلْتُ لَهَا: فِي حَيَاتِهِ وَ حَيَاتِكِ قَالَتْ نَعَمْ وَ بَعْدَ مَوْتِنَا. ⁽¹⁾

از آن حضرت پرسيدم: در حيات ايشان و شما؟

پاسخ فرمود:

آرى و پس از مرگ ما.

زيارت شهيدان‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

إِنَّ فَاطِمَةَ عليه السلام كَانَتْ تَأْتِي قُبُورَ الشُّهَدَاءِ فِي كُلِّ غَدَاةِ سَبْتٍ فَتَأْتِي قَبْرَ حَمْزَةَ وَ تَتَرَحَّمُ عَلَيْهِ وَ تَسْتَغْفِرُ لَهُ. ⁽¹⁾

امام صادق عليه السلام فرمود:

حضرت فاطمه عليها السلام هر صبح شنبه به زيارت قبر حمزه مى‌آمد و براى او طلب رحمت و آمرزش مى‌كرد.

نماز در قبا

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله:

الصَّلاةُ فى مَسْجِدِ قُباءَ كَعُمْرَةٍ. ⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: نماز در مسجد قباء مانند انجام

عمره است [پاداش عمره دارد].

زيارت امامان بقيع‌

قالَ الرّضا عليه السلام:

انَّ لِكُلِّ امامٍ عَهْداً في عُنُقِ اولِيائِهِ وَشِيعَتِهِ وَانَّ مِنْ تَمامِ الوَفاءِ بالعَهْدِ وَحُسْنِ الأداءِ زِيارَةُ قُبُورِهِمْ فَمَنْ زارَهُم رَغْبَةً في زيارَتِهِمْ وتَصْديقاً بِما رَغبوا فيهِ كانَ أَئِمَّتُهُم شُفَعائَهُمْ يَوْمَ القِيامَةِ! ⁽¹⁾

امام رضا عليه السلام فرمود:

براى هر امامى به گردن دوستان و پيروانش تعهّدى است، كه وفاى كامل به آن عهد، زيارت قبور آنها است، پس هر كس از روى عشق و علاقه، و با پذيرش آنچه آنان در پى آن بودند، قبور آنان را زيارت كند، پيشوايانشان نيز روز قيامت آنها را شفاعت مى‌كنند.

فلسفه زيارت‌

قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عليه السلام، وَنَظَرَ النَّاسَ فِي الطَّوَافِ قَالَ:

أُمِرُوا أَنْ يَطُوفُوا بِهَذَا ثُمَّ يَأْتُونَا فَيُعَرِّفُونَا

مَوَدَّتَهُمْ ثُمَّ يَعْرِضُوا عَلَيْنَا نَصْرَهُمْ». ⁽¹⁾

«امام باقر عليه السلام در حالى كه مردم را در حال طواف مى‌نگريست فرمود:

به آنان فرمان داده شده تا در اينجا [و گرد كعبه] طواف كنند، سپس نزد ما آمده، دوستى و محبّتْ و نيز نصرت و يارى خود را به ما اظهار و عرضه نمايند.»

كمك به خانواده عمره‌گزاران‌

قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عليه السلام:

مَنْ خَلَفَ حَاجّاً فِي أَهْلِهِ وَ مَالِهِ كَانَ لَهُ كَأَجْرِهِ حَتَّى كَأَنَّهُ يَسْتَلِمُ الْأَحْجَارَ. ⁽²⁾

امام زين العابدين عليه السلام فرمود:

كسى كه در نبود حاجى، به خانواده و مال او رسيدگى مى‌كند، پاداشى همانند او دارد، تا آنجا كه گويى سنگ‌هاى [كعبه] را لمس كرده است.

احترام به عمره‌گزاران‌

قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عليه السلام:

وَقِّرُوا الْحَاجَّ وَ الْمُعْتَمِرِينَ فَإِنَّ ذَلِكَ وَاجِبٌ عَلَيْكُمْ. ⁽¹⁾

امام باقر عليه السلام فرمود:

حاجيان و عمره گزاران را محترم بداريد كه اين كار بر شما لازم است.

تحوّل روحى‌

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ:

الْحَاجُّ لا يَزَالُ عَلَيْهِ نُورُ الْحَجِّ مَا لَمْ يُلِمَّ بِذَنْبٍ. ⁽²⁾

امام صادق عليه السلام فرمود: حج‌گزار تا زمانى كه به گناه آلوده نشده نور حج را پيوسته دارا خواهد بود.

گوارايتان باد

عَنْ يَحْيَى بْنِ يَسَارٍ قَالَ:

حَجَجْنَا فَمَرَرْنَا بِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام فَقَالَ:

«حَاجُّ بَيْتِ اللَّهِ وَ زُوَّارُ قَبْرِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه و آله وَ شِيعَةُ آلِ مُحَمَّدٍ هَنِيئاً لَكُمْ». ⁽¹⁾

يحى بن يسار گويد:

حج‌گزارده، سپس به امام صادق عليه السلام برخورد كرديم، آن حضرت فرمود:

حاجى خانه خدا و زائر قبر پيامبر صلى الله عليه و آله و شيعه آل محمّد گوارايتان باد.»