راهنمای شوراهای فرهنگی و گروه های ارشاد 1387

مشخصات كتاب

نام كتاب: راهنماي شوراهاي فرهنگي و گروههاي ارشاد(1387)

نويسنده: مركز تحقيقات حج

موضوع: مرجع

زبان: فارسي

تعداد جلد: 1

ناشر: نشر مشعر

مكان چاپ: تهران

دفتر اول‌

اشاره

پيش در آمد

حج، شكوهمندترين ضيافتى است كه همه ساله در عالم برپا مى‌شود. زائران بيت الله الحرام ميهمانان خدايند كه به اشارت الهى از ميان هزاران هزار منتظر مشتاق، انتخاب و براى حضور در اين ضيافت آسمانى دعوت شده اند. «⁽¹⁾» ميهمان در هر فرهنگ و تمدّنى، محترم است و بى شك در بارگاه رحمانى، گرامى‌تر و عزيزتر. شايد به همين دليل خداوند متعال، بهترين بندگان خود را مأمور خدمت و خدمت رسانى به زائران بيت الله الحرام كرده است «⁽²⁾» و اهل‌بيت طبق شواهد مسلّم تاريخى، در اين مسير همواره از ديگران پيشى گرفته‌اند. از همين‌جا مى‌توان حدس زد شرف خدمتگزارى در حج، مانند اصل آن، توفيقى بوده و اين ميزبان است كه خادمان و كارگزاران اين ضيافت بزرگ را انتخاب و منصوب مى‌كند. از اين زاويه، كسانى كه لباس خدمتگزارى حج را به تن مى‌كنند، همزمان به چند افتخار مفتخرند. نخست آن‌كه به نشانى دست مى‌يابند كه پيش‌تر از آنان، خداوند به سينه حضرت ابراهيم‌خليل الرحمن، اوصيا و اولياى الهى زده است. دوم، توفيق زيارت و ميهمانى خدا را مى‌يابند (نُورٌ عَلى نُورٍ).

يكى از ارزشمندترين مصاديق خدمت رسانى، فعاليت‌هاى فرهنگى و ارشادى در موسم حج است كه زمينه تحول و رشد و تولد معنوى دوباره زائران بيت الله الحرام را فراهم مى‌سازد. به‌يقين مى‌توان گفت، حقيقت همه خدمات و برنامه‌ريزى‌هاى خرد و كلان، مقدمه چنين رويكرد و تحولى است.

با توجه به آنچه گذشت و با عنايت به لزوم تشريك مساعى روحانيون، مديران و عوامل و زائران فرهنگى و فرهيخته كاروان‌ها، در فراهم‌آورى زمينه‌هاى لازم جهت بهره‌ورى مطلوب و بهينه زائران از فضاى معنوى و عرفانى حج، بعثه مقام معظم رهبرى با توجه به نتايج و دستاوردهاى بزرگ و مباركى كه در سال‌هاى پيشين از فعاليت چشمگير شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها به دست آمد، اقدام به راه‌اندازى و تشكيل شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها نموده و برنامه‌ريزان و سياستگذاران حج و زيارت را بر آن داشت تا تقويت و توسعه شوراهاى فرهنگى را به عنوان يكى از محورهاى اصلى فعاليت هاى فرهنگى موسم حج در دستور كار خود قرار دهند.

بر همين اساس فعاليت‌هاى شوراهاى فرهنگى كاروان ها، همه ساله مورد عنايت ويژه نماينده محترم ولى فقيه و رياست محترم سازمان حج و زيارت قرار گرفته و جايگاهى ويژه را در منظومه بزرگ فرهنگى حج به خود اختصاص داده است.

دراين راستا و به منظور تقويت، گسترش و توسعه نظام مند شوراهاى فرهنگى،" دفترشوراهاى فرهنگى" با اشراف و هدايت معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى تشكيل و وظيفه آن برنامه‌ريزى، نظارت و ارتباط مستمر با شوراهاى فرهنگى در ايران و موسم حج تمتع است.

نوشتار حاضر، دفترچه راهنماى شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها درحج 1387 مى‌باشد. اميد است با توجه به انگيزه‌هاى خالصانه و بى‌شائبه روحانيون، مديران و ساير كارگزاران متعهد كاروان‌ها، شاهد شكوفايى هر چه بيشتر فعاليت‌هاى

فرهنگى و بهره‌گيرى حداكثرى از ظرفيت معنوى حج در سال جارى باشيم. شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها براى طرح هرگونه سؤال و ارائه پيشنهادها و نظريات خود مى‌توانند در طول هفته، در ساعات ادارى از طريق شماره تلفن‌هاى با اين دفتر ارتباط برقرار نمايند.

شرح وظايف شوراي فرهنگي كاروان‌

در سال‌هاى اخير تركيب سنى و وضعيت تحصيلى زائران بيت الله الحرام كاملًا تغيير يافته و در نتيجه زمينه براى انجام كارهاى فرهنگى به‌منظور بهره بردارى معنوى هرچه بيشتر از اين سفر الهى فراهم تر شده است.

از اين رو و بر اساس مصوبه شوراى برنامه‌ريزى بعثه مقام معظّم رهبرى و تأييد نماينده محترم ولى فقيه، در هر كاروان شورايى مركب از روحانى، معين، معينه، مدير، معاون، پزشك و رابط گروه ارشاد تشكيل و نسبت به برنامه‌ريزى‌هاى فرهنگى و اجراى مطلوب آن در كاروان بر اساس سياست‌هاى مصوّب بعثه مقام معظّم رهبرى انجام وظيفه مى‌نمايند.

وظايف و مأموريت‌هاى شوراى فرهنگى كاروان

1- اجراى مطلوب طرح‌ها و برنامه هاى ابلاغى.

2- اطلاع رسانى بموقع جلسات و برنامه هاى فرهنگى به زائران.

3- بررسى پيشنهادها و انتقادات زائران و رسيدگى به آن‌ها.

4- شناسايى نيروهاى مستعد، جهت همكارى با روحانى، شوراى فرهنگى كاروان و بعثه مقام معظم رهبرى.

5- برنامه ريزى جهت تشكيل جلسات ويژه به مناسبت اعياد، وفيات، بزرگداشت ايام الله و شركت با شكوه در

مراسم و جلسات عمومى بعثه (دعاى كميل، برائت از مشركان و ...)

6- شناسايى ظرفيت هاى جديد فرهنگى- مذهبى؛ و استفاده از آن به منظور غنى‌سازى برنامه‌هاى فرهنگى موسم و

بهره‌گيرى افزون‌تر از فرصت استثنايى موسم حج.

7- ارزيابى چگونگى حضور و رويكرد زائران كاروان در جلسات، مراسم و برنامه هاى مختلف حجّ.

8- شناسايى و معرفى زائران موفق كاروان.

9- نظارت بر رفتار اجتماعى زائران و ارائه رهنمودها و آموزش‌هاى لازم به آنان.

10- ساماندهى تبليغات داخلى كاروان و بررسى محتوايى و نظارت بر انجام آن.

11- كاروان‌هايى كه فاقد معين يا معينه مى‌باشند، اعضاء شوراها با عضويت زائران فرهنگى كاروان تا سقف 7 نفر تكميل مى‌گردد.

12- بررسى آسيب‌ها و نيازهاى فرهنگى كاروان و انتقال آن به بعثه مقام معظم رهبرى به همراه راه حل‌هاى مؤثر.

شرح وظايف و اختيارات رئيس شوراى فرهنگى

1- انتخاب اعضاى گروه ارشاد كاروان با همكارى مدير كاروان

2- اداره جلسات شوراى فرهنگى كاروان

3- تعيين دستور جلسات شوراى فرهنگى

4- نظارت مستمر و اتخاذ تدابير لازم جهت حسن اجراى مصوبات شورا و مصوبات ابلاغى

5- ارتباط و هماهنگى مستمر با معاونت آموزش و پژوهش در ايران، مدينه و مكّه.

6- تأييد و ارسال گزارش‌هاى عملكرد شورا قبل از موسم، در موسم و پس از آن، همچنين تأييد و ارسال

ارزيابى‌هاى انجام شده.

شرح وظايف و اختيارات دبير شوراى فرهنگى كاروان

1- معرفى اعضاى گروه ارشاد كاروان به معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظّم رهبرى (پس از تأييد رييس

شوراى فرهنگى كاروان)

2- تدارك مقدمات برگزارى مطلوب و مستمر جلسات شوراى فرهنگى پيش از موسم و در موسم.

3- تهيّه و تنظيم صورتجلسات و مصوبات شورا و ثبت و نگهدارى مطلوب آن

4- پيگيرى‌هاى اجرايى جهت اجراى بموقع و مطلوب مصوبات شورا

5- تهيّه و تنظيم گزارش عملكرد شورا و ارسال آن به معاونت آموزش و پژوهش، پس از تأييد رييس شوراى فرهنگى كاروان.

6- ارتباط و تعامل مستمر با دفتر شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها در ايران و مكّه و مدينه

تذكر: مسئوليت اجراى برنامه‌هاى فرهنگى كاروان مشتركاً برعهده رئيس و دبير شورا مى‌باشد كه از طريق شورا و با تعيين مسئول پيگيرى براى هريك از برنامه‌ها انجام مى‌شود.

نحوه تشكيل و اداره جلسات شورا

1- جلسات شورا با اكثريت اعضا رسميت پيدا مى‌كند.

2- اداره جلسه به عهده روحانى محترم كاروان است.

3- مدير كاروان، دبيرى شورا را برعهده خواهد داشت.

4- تصميم گيرى جلسات و مصوبات آن با اكثريت نسبى رأى حاضرين معتبر است.

5- جلسات شورا در موسم حج هر هفته يكبار و در ايران، سه بار تشكيل مى‌شود.

6- تصميم‌گيرى‌ها و مصوبات شورا فقط مربوط به همان كاروان و محل استقرار آنان مى‌باشد.

ساختار، تشكيلات و شرح وظايف گروه ارشاد كاروان‌

شناخت حوزه مسؤوليت و چگونگى انجام وظايف محوله، از شروط اصلى مسؤوليت‌دهى و يامسؤوليت‌پذيرى است كه اگر با شرايط ديگر پيوند پيدا كند، ضريب موفقيت را دو چندان خواهد كرد.

از اين رو وظايف و ساختار و تشكيلات گروه‌هاى ارشاد كاروان‌هاى حج جمهورى اسلامى ايران به اطلاع و آگاهى اعضاى گروه‌ها مى‌رسد. اميد است با تكيه بر درياى بيكران عنايات الهى و حسن تدبير و عمل، زمينه‌هاى مناسب جهت تحقق حج ابراهيمى فراهم آيد ..

پيشينه گروه‌هاى ارشاد

گروه ارشاد زائران بيت‌الله‌الحرام براى اولين بار پس از پيروزى انقلاب اسلامى با همكارى تعداد محدودى از زائران بيت الله الحرام در بعثه مقام معظم رهبرى تشكيل و در مكان‌هاى خاصى همچون بقيع، به ارشاد و راهنمايى زائران مى‌پرداختند.

اين شيوه گرچه موفقيت‌هايى را به همراه داشت، ليكن همواره با كاستى‌هايى روبرو بود كه موجب شد تا معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى با بهره‌گيرى از نظريات و پيشنهادهاى دست‌اندركاران امرحج، و با بازنگرى در تشكيلات و سازماندهى و روش اجرايى آن، گروه‌هاى ارشاد كاروان‌ها را به شكل كنونى سازماندهى نمايد.

ضرورت‌ها و كاركردهاى گروه ارشاد

انقلاب و نظام مقدس جمهورى اسلامى، اهداف بزرگى را براى حج و حج گزاران تعيين و تبيين كرده است:

1- انجام حج صحيح و مقبول توسط حجاج.

2- ايجاد تحول روحى و اخلاقى در حاجيان.

3- معرفى مكتب اهل بيت و نظام جمهورى اسلامى ايران به ديگران.

4- فراهم نمودن زمينه هرچه بيشتر اخوت دينى و وحدت اسلامى.

رسيدن به اين اهداف، با توجه به محدوديت امكانات، جز با اتكا به نيروهاى مؤمن و عاشق خدمت به اسلام عزيز و نظام جمهورى اسلامى ايران ميسّر نخواهد شد.

با توجه به مقدمات پيشين و اهداف فوق، همه ساله از ميان زائران هر كاروان عدّه‌اى از خواهران و برادران براى انجام مسؤوليت دينى و شرعى امر به معروف و نهى ازمنكر و ارشاد ديگر زائران، ونيز برنامه‌ريزى‌ها و فعاليت‌هاى فرهنگى كاروان انتخاب مى‌شوند تا ضمن پيشگيرى از امورى كه در آن محيط به شيعه و تشيع لطمه وارد مى‌كند، با برگزارى برنامه‌هاى مؤثر دينى و فرهنگى، دين خود را به ائمه معصومين ادا نموده، ديگر مسلمانان را به مكتب اهل‌بيت علاقه‌مند و اميدوار سازند.

نحوه و شرايط انتخاب اعضاى گروه ارشاد

1- اعضاى گروه ارشاد كاروان‌ها، از ميان واجدين شرايط توسط مدير كاروان معرفى و جهت بررسى و تأييد

نهايى به روحانى كاروان پيشنهاد مى شود.

2- تعداد اعضاى گروه ارشاد، يك نفر به ازاى هر ده زائر است كه حداقل از آنان از بانوان زائر مى‌باشند.

3- شرايط لازم براى عضويت در گروه ارشاد بدين شرح است:

3/ 1. توان جسمانى.

3/ 2. آشنايى نسبى با احكام و معارف اسلامى

3/ 3. رعايت شؤون دينى و اسلامى (بويژه حجاب در خانم ها)

3/ 4. مقبوليت نسبى در كاروان

4- اولويت‌هاى مورد نظر براى انتخاب اعضاى گروه ارشاد نيز بدين شرح است:

4/ 1. تحصيلات ليسانس به بالا.

4/ 2. وابستگى به خانواده شهدا.

4/ 3. جانبازى و حضور در جبهه هاى حق عليه باطل.

4/ 4. طلاب و روحانيون حوزه علميه.

4/ 5. آشنايى با يكى از امور هنرى (خطاطى، نقاشى، عكاسى و ...)

5- پس از تأييد اعضاى گروه ارشاد توسط روحانى كاروان، اسامى و مشخصات اعضاى گروه توسط دبير شورا

در فرم پيوست مندرج و در تاريخ مقرر به ستاد مركزى شوراها ارسال مى‌شود:

6- گروه‌هاى ارشاد، جلسات خود را در ايران و موسم حج، با حضور روحانى و مدير تشكيل داده و زير نظر آنان

فعاليت مى‌كنند.

7- تعداد جلسات گروه ارشاد در ايران، حداقل هر ماه يكبار و در موسم حج حداقل 1 جلسه در هفته مى باشد.

8- اعضاى گروه ارشاد، در اولين جلسه، يك نفر را از ميان خود به عنوان دبير گروه و رابط با معاونت آموزش و

پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى، انتخاب و به رئيس و دبير شوراى فرهنگى معرفى مى‌كنند.

وظايف و مأموريت هاى گروه ارشاد

وظايف رابط و دبير گروه ارشاد

1- تدارك زمينه‌هاى لازم جهت برگزارى منظم و مطلوب جلسات گروه ارشاد در ايران و موسم حج، زير نظر

روحانى و مدير كاروان.

2- ثبت و نگارش صورتجلسات گروه ارشاد

3- پيگيرى و اجراى مصوبات گروه ارشاد با همكارى اعضاى گروه و ساير زائران

4- تهيه و تدوين گزارش عملكرد وفعاليت هاى گروه ارشاد، جهت ارائه به شوراى فرهنگى كاروان

تبصره: گزارش هاى مهم، لازم است در همان روز به شوراى فرهنگى كاروان يا بعثه داده شود.

5- توزيع، تكميل و جمع آورى پاسخنامه هاى مربوط به نظر سنجى از زائران و ارسال آن به واحد مربوطه در بعثه

مقام معظم رهبرى.

دستور العمل‌هاي اجرايي‌

1- جلسات شوراى فرهنگى كاروان لازم است در اسرع وقت تشكيل شود، رئيس (روحانى كاروان) و دبير شورا (مديركاروان) مسئول تشكيل بموقع شورا و انتخاب اعضاء گروه ارشاد مى‌باشند.

2- صورتجلسات شوراهاى فرهنگى در ايران در فرم نمونه پيوست تنظيم و پس از امضاء توسط رئيس و دبير شورا، براى دفتر شوراهاى فرهنگى در تهران ارسال مى‌گردد. صورتجلسات شورا در موسم نيز در دو مقطع مدينه و مكه در فرم‌هاى پيوست ثبت و به دفتر شوراها واقع در ساختمان محل استقرار بعثه مقام معظم رهبرى تحويل داده شود.

3- مأموريت‌هاى اصلى رئيس و دبير شوراى فرهنگى كاروان در اين برنامه به‌صورت تقويم زمان‌مند آمده كه لازم است دقيقاً به تاريخ‌هاى تعيين شده توجه شود. شايان ذكر است تأخير از زمان مقررّ، به عنوان عدم تحقق برنامه، در ارزيابى‌ها مورد توجه قرار خواهد گرفت.

4- با توجه به نام گذارى سال جارى از سوى مقام معظم رهبرى حضرت آيه الله خامنه‌اى (مدّظله) به سال نوآورى و شكوفايى، به منظور بهره‌گيرى از استعدادها، سلايق و تجارب و ابتكارات فرهنگى كاروان‌ها (اعم از كارگزاران و زائران مبتكر، خوش ذوق و نوآور)، دفتر مركزى شوراها اقدام به گردآورى طرح‌ها و برنامه‌هاى ابتكارى نموده تا طى آئينى، برترين آثار رسيده معرفى و انتخاب خواهد شد و از پديد آورندگان تقدير به عمل خواهد آمد.

دستور العمل‌ها و توصيه‌هاي لازم‌

1- رئيس (روحانى كاروان) و دبير شورا (مدير كاروان) مسؤول راه‌اندازى بموقع شوراى فرهنگى و گروه ارشاد و اجراى دقيق مصوبات ابلاغى هستند.

تشكيلات، شرح وظايف و حوزه مأموريت‌هاى شوراى فرهنگى و گروه ارشاد و نحوه انتخاب اعضاء جهت اطلاع و آگاهى اعضاء دراين دفترچه آمده كه در اختيار آنان قرار گيرد.

2- رئيس شورا با همكارى دبير شورا، اعضاى شوراى فرهنگى وگروه ارشاد را طبق ضوابط مندرج در اين دفترچه انتخاب كرده و اسامى و اطلاعات مربوط به آنها را به همراه دو قطعه عكس حداكثر تا تاريخ 15/ 6/ 87 به دفتر شوراهاى فرهنگى واقع در تهران خيابان آزادى، ساختمان حج و زيارت، طبقه 2، معاونت آموزش و پژوهش ارسال نمايند. در همين زمينه، فرم مشخصات اعضاى شورا و گروه ارشاد به همراه اين دفترچه ارسال مى‌گردد.

3- با توجه به نظر نماينده محترم ولى فقيه و نامه رئيس محترم سازمان حج و زيارت، لازم است جلسات شوراى فرهنگى كاروان با حضور اعضاى شورا در اسرع وقت برگزار شود. شايان ذكر است شوراى فرهنگى بايد حداقل 3 جلسه در ايران و هفته‌اى يك جلسه در موسم برگزار نمايد.

4- به ضميمه اين دفترچه، يك نمونه از فرم صورتجلسات ارسال مى‌شود. لازم است يكى از اعضاى فعال شوراى فرهنگى به عنوان منشى جلسات انتخاب شده تا مباحث و مصوبات جلسات را ثبت و پس از تأييد و امضاى اعضاى جلسه، حفظ و نگهدارى نمايد.

5- فرمى ويژه گزارش كار شوراهاى فرهنگى و گروه ارشاد تهيه و به ضميمه اين دفترچه ارائه مى‌شود. اين فرم نيز مى‌بايست توسط منشى جلسات تكميل شده و به تأييد رئيس و دبير شوراى فرهنگى برسد، سپس در اختيار معاونت آموزش وپژوهش قرار گيرد.

6- با توجه به نام‌گذارى سال جارى از سوى مقام معظم رهبرى (مدظله العالى) به سال نو آورى و شكوفايى به منظور بهره‌گيرى ازاستعدادها، سلايق و تجارب و ابتكارات فرهنگى عموم كاروان‌ها، فرمى نيز به نوآورى‌ها و ابتكارات فرهنگى كاروان اختصاص يافته كه به پيوست ارسال مى‌شود.

7- مقتضى است دقيقاً به تاريخ‌هاى تعيين شده براى هر يك از مأموريت‌ها توجه شود، زيرا تأخير در زمان مقرر، به عنوان عدم تحقق برنامه، در ارزيابى‌ها مورد ارزيابى قرار مى‌گيرد.

تقويم زمانمند مأموريت‌هاي رئيس و دبير شوراي فرهنگي كاروان در ايران‌

1 تكميل و ارسال فرم مشخصات اعضاى شوراى فرهنگى كاروان اطلاعات مربوط به اعضاى محترم شوراى فرهنگى كاروان اخذ و در فرم ارسالى تكميل و به همراه 2 قطعه عكس به دفتر شوراها ارسال شود. دبير شورا

(مدير كاروان) 15/ 6/ 87 فرم تكميل شده حداكثر تا تاريخ 15/ 6/ 87 توسط دبير شورا به دفتر شوراهاى فرهنگى ارسال شود

2 معرفى اعضاى گروه ارشاد تعداد اعضاى كاروان از بين چهره‌هاى فرهنگى كاروان طبق شاخص‌هاى اعلام شده درتشكيلات گروه‌هاى ارشاد با پيشنهاد مدير و تاييد روحانى كاروان به عنوان اعضاى گروه ارشاد انتخاب و به دفتر شوراها معرفى شوند رييس و دبير شورا 25/ 6/ 87- براى آگاهى از شرايط عضويت گروه ارشاد به صفحات قبل (آشنايى با گروه ارشاد) مراجعه شود و اين شرائط اعضاى دقيقاً رعايت شود.

3 راه اندازى و تشكيل جلسات شوراى فرهنگى كاروان و گروه ارشاد پس از انتخاب و معرفى اعضاى شوراى فرهنگى و گروه ارشاد، بايد جلسات آنها طبق شرح وظايف ابلاغى به‌طور مستمر در ايران و عربستان برگزار شود روحانى و مدير كاروان------------ براى آگاهى از آيين نامه اجرايى شوراى فرهنگى وگروه ارشاد، لازم است مدير كاروان يك نسخه از شرح وظايف شوراى فرهنگى و گروه ارشاد را تكثير و در اختيار آنان قرار دهد.

فرم‌هاي كار

فرم شماره 1: ويژه مصوبات شوراى فرهنگى

فرم شماره 2: ويژه مصوبات گروه ارشاد

فرم شماره 3: ويژه گزارش فعاليت‌هاى شوراى فرهنگى

فرم شماره 4: ويژه گزارش فعاليت‌هاى گروه ارشاد

فرم شماره 5: ويژه ابتكارات و نوآورى‌هاى فرهنگى

فرم شماره 6: ويژه مشكلات و راهكارها

تذكر لازم: فرم‌ها را براى ثبت گزارش تكثير و جهت ثبت

و نگهدارى در اختيار منشى جلسات قرار دهيد.

بسمه تعالى

برگه مصوبات شوراى فرهنگى كاروان معاونت آموزش و پژوهش

جلسه ................ ...... دفتر شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها

شماره كاروان: نام شهرستان: تاريخ اعزام: زمان جلسه:

نام روحانى كاروان: نام مدير كاروان: مكان:

حاضران جلسه: ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ .............

غايبان جلسه: ... ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ .............

مصوبات جلسه:

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

محل امضاى اعضاى شورا:

رئيس شورا دبير شورا ساير اعضاء:

بسمه تعالى

برگه مصوبات گروه ارشاد كاروان معاونت آموزش و پژوهش

جلسه ................ ...... دفتر شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها

شماره كاروان: نام شهرستان: تاريخ اعزام: زمان جلسه:

نام روحانى كاروان: نام مدير كاروان: مكان:

حاضران جلسه: ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ .............

غايبان جلسه: ... ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ .............

مصوبات جلسه:

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ................ ...

محل امضاى اعضاى گروه ارشاد:

بسمه تعالى

برگه گزارش فعاليت فرهنگى معاونت آموزش و پژوهش

(ويژه شوراى فرهنگى) دفتر شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها

رديف عنوان فعاليت و برنامه فرهنگى مخاطبان برنامه (عموم زائران، نخبگان، جوانان، زنان) شرح تفصيلى برنامه زمان و مكان برگزارى

شماره كاروان: نام شهرستان: تاريخ اعزام: مدينه اول: مدينه بعد:

نام روحانى كاروان: شماره تماس در ايران: محل امضاء و گواهى گزارش:

نام مدير كاروان: شماره تماس در ايران: محل امضاء و گواهى گزارش:

بسمه تعالى

برگه گزارش فعاليت فرهنگى معاونت آموزش و پژوهش

(ويژه گروه ارشاد) دفتر شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها

رديف عنوان فعاليت و برنامه فرهنگى مخاطبان برنامه (عموم زائران، نخبگان، جوانان، زنان) شرح تفصيلى برنامه زمان و مكان برگزارى

شماره كاروان: نام شهرستان: تاريخ اعزام: مدينه اول: مدينه بعد:

نام روحانى كاروان: شماره تماس در ايران: محل امضاء و گواهى گزارش:

نام مدير كاروان: شماره تماس در ايران: محل امضاء و گواهى گزارش:

بسمه تعالى

برگه گزارش فعاليت فرهنگى معاونت آموزش و پژوهش

(ويژه ابتكارات و نوآورى) دفتر شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها

رديف عنوان فعاليت و برنامه فرهنگى مخاطبان برنامه (عموم زائران، نخبگان، جوانان، زنان) شرح تفصيلى برنامه زمان و مكان برگزارى

شماره كاروان: نام شهرستان: تاريخ اعزام: مدينه اول: مدينه بعد:

نام روحانى كاروان: شماره تماس در ايران: محل امضاء و گواهى گزارش:

نام مدير كاروان: شماره تماس در ايران: محل امضاء و گواهى گزارش:

بسمه تعالى

برگه گزارش فعاليت فرهنگى معاونت آموزش و پژوهش

(ويژه مشكلات و راهكارها) دفتر شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها

رديف شرح مشكل شرح راهكار پيشنهادى

شماره كاروان: نام شهرستان: تاريخ اعزام: مدينه اول: مدينه بعد:

نام روحانى كاروان: شماره تماس در ايران: محل امضاء و گواهى گزارش:

نام مدير كاروان: شماره تماس در ايران: محل امضاء و گواهى گزارش:

دفتر دوم‌

اشاره

برنامه فرهنگى كاروان‌ها

كليات برنامه فرهنگي حج تمتع سال 87

مقدمه:

باعنايت به ظرفيت بسيار بالاى موسم حج و ايام زيارت براى خودسازى، تهذيب، ارتقا و تعميق ارزشهاى الهى و توسعه باورداشت دينى در سطح حج گزاران و به تبع آن در سطح جامعه، و از سوى ديگر، نياز گسترده حجّاج به راهنمايى براى بهره‌گيرى از فرصتهاى حج درجهت رشد و تعالى دينى و معنوى و شناخت عميق نسبت به معارف و فرهنگ حج، «بعثه مقام معظم رهبرى» همه ساله برنامه‌هاى متنوع فرهنگى را با بهره‌گيرى از انگيزه‌هاى حجاج و كارگزاران حج تعريف كرده و به اجرا گذاشته است.

نوشتار حاضر، طرح جامع برنامه‌هاى فرهنگى حج تمتع است. اين طرح، براساس تجارب سال‌هاى پيشين و ديدگاه‌ها و نقطه نظرات صاحب نظران فرهنگى و به منظور نظام‌مندى و فرهنگ سازى و توسعه و تعميق فعاليت‌ها، تعريف شده و به عنوان پايه براى طراحى نظام جامع فرهنگى- معنوى حج و زيارت پيشنهاد و ارائه شده است.

الف- اهداف

1- بهره‌گيرى از همه ظرفيت هاى حج درجهت ارتقا معرفتى، معنوى و رفتارى حج گزاران.

2- تلاش در عمق بخشيدن به مناسك حج به مثابه الگوى حج ابراهيمى.

3- ترويج، نهادينه سازى و فرهنگ سازى ارزشهاى معنوى واسلامى در جامعه.

4- كمك به همگرايى ملّى و گسترش انسجام اسلامى.

ب- سياستها و اصول

1- رعايت انسجام، وحدت هدف و هم افزايى در تعريف برنامه‌ها و فعاليت‌ها.

2- بهره گيرى از انگيزه‌هاى مثبت و خالصانه حجاج و كارگزاران حج در اجراى برنامه‌ها.

3- تلفيق و تأليف عاطفه (احساس) و برهان (عقل ونقل) در تعريف و ارائه برنامه‌ها.

4- رعايت حجم محدود و بهينه فعاليت‌ها و عدم استغراق فرصت حجاج.

5- بهره‌گيرى از روش‌هاى تأثير گذارى غير مستقيم و اولويت داشتن نسبت به روش‌هاى مستقيم.

6- توجه به اثر بخشى فعاليت‌ها و ماندگارى اثرات معنوى- تربيتى آن‌ها.

7- رعايت محوريت روحانى كاروان در اجراى فعاليت‌ها و برنامه‌هاى فرهنگى.

8- پيش بينى وقت فراغت برنامه ريزى شده براى تأمل، تفكر و تدبر حجاج.

9- رعايت وحدت وانسجام اسلامى و پرهيز از هرگونه رفتار تفرقه افكنانه.

10- پيش بينى امكان توسعه و تعميم دست آوردهاى معرفتى- معنوى برنامه به ديگر هموطنان.

ج- مقاطع و محورها

برنامه جامع فرهنگى حج در سه مقطع قبل، حين و بعد از سفر پيش بينى شده و در هر مقطع محورهاى كلى به عنوان جهت‌گيرى و هدف عملياتى پيش بينى شده است. محورها به شرح زير است:

1- قبل از سفر

1- 1- تصوير گرى معنوى: دراين محور سعى مى‌شود با برنامه‌ها و روش‌هاى گوناگون فضاى معنوى مكه و مدينه و اماكن مقدسه و مشاهد مشرفه براى زائران ترسيم شود، بگونه‌اى كه اولًا با آن مكانها آشنا شده وانس بگيرند. ثانياً شوق و شور سفر افزايش يابد و خود را در آن جا حس كنند.

2- 1- آموزش: آموزش مناسك و آداب زيارت و سفر و اسرار مناسك، براى برگزارى اعمال حج و زيارت صحيح، كامل و توأم با شناخت و معرفت ضرورى است.

3- 1- اطلاع رسانى: با عنايت به شرايط متفاوت فرهنگى- سياسى و عقيدتى مكه و مدينه ضرورت دارد، حج گزاران را قبل از سفر با اين شرايط و وضعيت آشنا نموده و ضريب هشيارى آنان را در برابر رقبا و معاندين كه در صدد تفرقه و شكاف بين مسلمين هستند، بالا برد.

2- حين سفر

1- 2- معرفت و شناخت: زائران هم خود مشتاقند و هم اساساً نياز دارند در مورد اماكنى كه بازديد مى‌كنند و شخصيت‌هايى كه زيارت مى‌كنند بيشتر و بيشتر بدانند و آموخته‌هاى قبلى نيز به آنان يادآورى شود. فرصت سفر حج بسيار مغتنم است كه حج گزاران با تاريخ صدر اسلام، مبادى و مناسك و آيين‌هاى اسلامى، شخصيت پيامبر عظيم الشأن (ص) و حضرت زهرا (س) و ائمه معصومين (عليهم السلام) و بالاخره با هويت اسلامى خود آشنايى كامل پيدا كنند.

2- 2- پيروى: وظيفه پيروى از پيامبر و ائمه معصومين (عليهم السلام) اقتضاء مى‌كند كه با سيره عملى، سفارش‌ها و توصيه‌هاى آن بزرگواران آشنا گرديم. از اين رو محور دوم به بحث‌هاى مربوط به سيره و سنت پيامبران خصوصاً پيامبر گرامى اسلام (ص) حضرت زهرا (س) و ائمه طاهرين (ع) اختصاص دارد.

3- 2- ارادت و زيارت: عرض ارادت به پيشگاه پيامبران، و امامان، اولياء و صلحاء حاكى از عمق معرفتى نسبت به آنان است و سفر زيارتى هم به منظور آن صورت مى‌گيرد. از اين رو به طور طبيعى يك محور اساسى از برنامه‌هاى فرهنگى بايد معطوف به آن باشد.

4- 2- تثبيت معنوى: برنامه‌هايى بايد پيش بينى شود كه حج گزاران پس از تلاشى كه از ماه‌ها قبل آغاز كرده‌اند تا به دست آوردهاى معنوى حج و زيارت دست پيدا كنند، حاصل زحماتشان پايدار و ماندگار گردد و در روح و روان آنان تثبيت شود.

3- پس از سفر

1- 3- حفظ ارتباط: درجهت حفظ و تقويت دست آوردهاى معنوى، لازم است حج گزاران ارتباط خود را با يكديگر و با كارگزاران حفظ كنند تا از اين طريق به يكديگر در حفظ دستاوردها و غنابخشى به آن كمك كنند. برنامه‌هاى فرهنگى كه در ذيل اين محور پيش بينى شده با اين هدف تعريف گرديده‌اند.

2- 3- يادآورى: تذكر و يادآورى نسبت به نعمت‌ها و نيز تجديد عهد نسبت به عهد و پيمانهايى كه با خدا بسته يا مى‌بنديم كمك مى‌كند تا خللى در اعمال پيدا نشود كه در آن صورت شيطان و وساوس او نفوذ كرده و ارزشهاى الهى را در وجود ما از بين مى‌برد. برنامه‌هاى اين محور در جهت حفظ، تثبيت و تحكيم معنويات به دست آمده مى‌باشد.

3- 3- تعالى: پس از حفظ، تثبيت و تحكيم ارزشهاى به دست آمده نوبت به آن مى‌رسد كه انسان در جهت ارتقا و تعالى معنوى خود و جامعه تلاش كند. براى رسيدن به اين هدف، برنامه‌ها در دو محور پيشنهاد شده: 1- برنامه‌هايى در جهت تعالى و كمال شخص حج گزار. 2- برنامه‌هايى جهت تعالى و ارتقا سطح معنوى جامعه پيرامونى حج گزار.

جدول تفصيلي برنامه هاي فرهنگي كاروان‌ها- حج تمتع سال 87

جدول شماره 1- برنامه هاي قبل از سفر

رديف محور عنوان برنامه مجرى مخاطب شرح

تصوير گرى معنوى 1- 1- فضا سازى مدير كاروان عموم زائران با توجه به تأثير فضا بر روح و روان انسان، مناسب است نسبت به فضا سازى معنوى در محل اجتماعات و برگزارى جلسات كاروان، اقدام اساسى صورت گيرد. در اين زمينه آراستن مكان با تصاوير و ماكت هاى اماكن مقدسه مكه و مدينه و آيات، احاديث وجملات زيبا از ساده‌ترين روش‌ها مى‌باشد.

2- 1- تصوير ادبى مدير كاروان از طريق شوراى فرهنگى تحصيل كردگان با استفاده از استعداد، ذوق و علاقه جوانان و عموم تحصيل كردگان در زمينه خلق آثار ادبى، مى‌توان در قالب برنامه‌هاى مختلفى از جمله مسابقه آثار ادبى، شب شعر و ... نسبت به ايجاد زمينه‌هاى معنوى اقدام كرد.

در قالب اين برنامه‌ها از زائران محترم خواسته شود با سرودن شعر يا تدوين يك اثر ادبى، تدوين يك داستان و فيلمنامه و ...، احساس، نگرش، تلقى و تصور خود را نسبت به موضوعات مرتبط با حج (مكه، مدينه، كعبه، سعى، طواف، زيارت و ...) بيان دارند.

3- 1- تجسّم هنرى مدير كاروان از طريق شوراى فرهنگى عموم زائران با رعايت سطوح برگزارى مسابقات هنرى مختلف از جمله نقاشى، خط و آثار حجمى در تقويت روحيه معنوى و ايجاد اشتياق بيشتر براى سفر معنوى حج بسيار مؤثر است. اين‌گونه مسابقات را مى‌توان براى همه سنين برگزار كرد و در قالب نمايشگاه در معرض ديد عموم زائران و علاقمندان قرار داد. بديهى است آن دسته از زائرانى كه خود برخوردار از هنرهاى مذكور نيستند، از آثار ديگران كه به نمايش گذاشته شده، بهره‌مند مى‌شوند.

4- 1- شب خاطرات مدير كاروان از طريق شوراى فرهنگى عموم زائران با دعوت از كسانى كه پيشتر به عمره و يا حج مشرف شده و خاطرات شنيدنى از مكه و مدينه و اعمال و مناسك و زيارت دارند، برنامه شب خاطرات برگزار گردد. اين برنامه در صورت دقت در انتخاب افراد و توجه به نوع خاطرات قابل بازگويى، اثر بسيار زيادى در ايجاد شوق و تقويت انگيزه و همچنين در آمادگى معنوى حج گزاران خواهد داشت.

2 آموزش 1- 2- آموزش مناسك روحانى كاروان عموم زائران با رعايت سطوح آموزش مناسك و اعمال حج بى نياز از شرح است. روحانيون محترم كاروان سعى كنند حج گزاران گرامى را بر اساس سطح سنى و سواد گروه بندى كرده تا آموزش براى همگان متناسب گردد.

ضمنا

DC

آموزش احكام و مناسك حج توسط معاونت آموزش و پژوهش تهيه و در اختيار گذاشته مى‌شود.

2- 2- آداب و اخلاق روحانى كاروان و معاونت آموزش و پژوهش عموم زائران با رعايت سطوح

آموزش آداب و سنن اسلامى در سه فصل آداب سفر، آداب زيارت و آداب حج با رعايت تفكيك زائران به چهار گروه جوانان، بانوان، تحصيل‌كردگان و نخبگان و عموم (بى‌سوادان و كم‌سوادان) به عنوان يكى‌ازضرورت‌هاى برنامه‌اى تلقى مى‌شود. موضوعات قابل طرح در اين دوره آموزشى در قالب كتابچه، توسط معاونت آموزش و پژوهش تدوين و در اختيار گذاشته مى‌شود. راهنمائى‌هاى لازم در آيين نامه مربوط ارائه مى گردد.

آموزش 3- 2- اسرار ومعارف روحانى كاروان و معاونت آموزش و پژوهش عموم زائران با رعايت سطوح آموزش اسرار و معارف حج با هدف برجسته كردن زيبائيها و شكوه مناسك و آشنا سازى زائران با راز و رمز معنوى نهفته در هر يك از مناسك تأثير عميقى بر كيفيت انجام اعمال از سوى زائران دارد. جا دارد سهم اصلى از فرصت هاى آموزشى به اين امر اختصاص يابد چه اينكه آمادگى روحى و ذهنى زائران براى فهم، درك و فراگيرى احكام مناسك به ميزان معرفت آنان از اعمال بستگى دارد.

3

3

اطلاع رسانى

اطلاع رسانى 1- 3- تاريخ مكه و مدينه معاونت آموزش و پژوهش و روحانيون كاروان‌ها عموم زائران با رعايت سطوح كتاب تاريخ مكه و مدينه، در اختيار علاقمندان به افزايش اطلاعات نسبت به وقايع تاريخى مكه و مدينه و خصوصاً حوادث تاريخى صدر اسلام، قرار گرفته و به روش‌هاى مختلف تشويق به مطالعه شوند. در بين جوانان و بانوان، ارائه كنفرانس از سوى آنان در جلسات مختلف و حتى در حين سفر مى‌تواند بسيار جذاب بوده و ايجاد انگيزه كند. نسبت به زائران بى‌سواد يا كم سواد، شرح حوادث تاريخى به صورت شفاهى از سوى روحانيون محترم ارائه شود.

2- 3- آشنايى با اماكن مقدسه معاونت آموزش و پژوهش عموم زائران با رعايت سطوح معرفى اماكن مقدسه و مشاعر مكه و مدينه به زائران محترم، قبل از سفر، امرى ضرورى است. مطالعه كتاب آثار اسلامى مكه و مدينه به زائران تحصيل كرده معرفى و توصيه مى‌شود. براى عموم زائران نيز مشاهده آلبوم اماكن مقدسه به همراه شرح و توضيح روحانى محترم كاروان رهگشا است.

3- 3- مسايل اعتقادى- فرهنگى معاونت آموزش و پژوهش و روحانيون كاروان‌ها تحصيل

كردگان جزوه‌اى حاوى مسايل مختلف اعتقادى- فرهنگى كه زائران در طول اقامت در مكه و مدينه با آن مواجه خواهند بود، ازسوى معاونت آموزش و پژوهش در اختيار گذاشته مى‌شود، توضيح و تبيين مطالب آن از سوى روحانى كاروان در تعميق بينش زائران و آمادگى آنان براى حضور آگاهانه در سرزمين وحى بسيار مفيد است.

اطلاع رسانى 4- 3- مسايل سياسى- اجتماعى معاونت آموزش و پژوهش و روحانيون كاروان‌ها تحصيل

كردگان جزوه‌اى حاوى مسايل مختلف سياسى- اجتماعى كه زائران در طول اقامت در مكه و مدينه با آن مواجه خواهند بود، همچنين مباحث مرتبط با مناسبت سال كه توسط مقام معظم رهبرى (مدظله) اعلام مى‌گردد، از سوى معاونت آموزش و پژوهش در اختيار گذاشته مى‌شود. با توجه به تركيب سواد و تحصيلات زائران كاروان، به نحو مقتضى به آنان اطلاع رسانى شود. طبيعتاً ارائه كنفرانس از سوى زائران جوان، اجراى مسابقه از محتويات جزوه براى همه تحصيل كردگان و به‌صورت شفاهى براى زائران كم‌سواد و بى‌سواد روش‌هاى مناسبى شناخته مى‌شوند.

جدول تفصيلي برنامه هاي فرهنگي كاروان‌ها- حج سال 87

جدول شماره 2- برنامه هاي موسم (مدينه)

رديف محور عنوان برنامه مجرى مخاطب شرح

1

و

2

و

3

معرفت، پيروى وارادت 1- روز پيامبر (ص)

باران رحمت

مدير كاروان از طريق شوراى فرهنگى عموم زائران اولين روز حضور در مدينه منوره به نام پيامبرگرامى (ص) نام‌گذارى مى‌شود. در اين روز در سه محور ياد شده، برنامه‌هاى متناسب با زائران (برحسب گروه‌بندى معرفى شده) پيش‌بينى شود. در محور معرفت، بحث‌هاى متنوع در رابطه با زندگى و تاريخ حضرت رسول (ص)، طرح شود، و اين مباحث در بين جوانان و بانوان تحصيل كرده، با ارائه كنفرانس از سوى آنها به طور داوطلبانه پيگيرى شود و روحانى محترم كاروان نكات توضيحى و تكميلى را ارائه نمايد. در محور پيروى مباحث مرتبط با سيره عملى خصوصاً ويژگى‌هاى رفتارى و معاشرت اجتماعى و سنّت‌هاى نبوى مورد توجه باشد و در محور ارادت، فضيلت زيارت، فلسفه زيارت و ارزشهاى معنوى مترتب بر زيارت نبى مكرم اسلام 9 به زائران محترم تذكر داده شود. در اين زمينه جزوات و بروشورهاى متنوعى از سوى معاونت آموزش و پژوهش در اختيار گذاشته مى‌شود.

2- روز حضرت زهرا (س)

كوثر پيامبر مدير كاروان از طريق شوراى فرهنگى عموم زائران دومين روز حضور در مدينه منوره به نام مبارك حضرت فاطمه زهرا 3 نام گذارى و برابر آنچه در بند 1 گذشت اقدام شود ضمناً از بانوان بزرگوارى كه در مدينه مدفونند تجليل شايسته به عمل آيد و در اين روز خصوصاً بانوان زاير را بايد مورد توجه جدّى و محورى قرار داد.

1

و

2

و

3 معرفت، پيروى، ارادت 3- روز امام مجتبى (ع) و امام سجاد (ع)

در سايه سار ولايت مدير كاروان از طريق شوراى فرهنگى عموم زائران

روز سوم به نام‌هاى مبارك امام مجتبى و امام سجاد (عليهما السلام) نام‌گذارى مى‌شود. شرح برنامه برابر آنچه در بند 1 گذشت.

4- روز امام محمد باقر (ع) و امام صادق (ع)

در سايه سار امامت مدير كاروان از طريق شوراى فرهنگى عموم زائران

روز چهارم به نام‌هاى مبارك امام باقر و امام صادق (عليهما السلام) نام‌گذارى مى‌شود. شرح برنامه برابر آنچه در بند 1 گذشت.

5- روز اصحاب

ياوران خورشيد مدير كاروان از طريق شوراى فرهنگى عموم زائران در اين روز از اصحاب و بزرگان و شهدا مدفون در مدينه على‌الخصوص حمزه سيد الشهدا (ع) تجليل به عمل آيد. شناخت فضايل، و سجايا و سيره آنان و فداكارى‌هاى بى‌نظير آنان براى بارور شدن شجره طيّبه اسلام مطرح گردد.

1

و

3 شناخت و زيارت 6- روز مدينه

شهر آسمانى روحانى كاروان عموم زائران روز آخر حضور در مدينه روز وداع نام‌گذارى مى‌شود. در اين روز زيارت وداع برگزار و متن پيمان‌نامه با پيامبر به صورت دسته جمعى قرائت مى‌گردد و همگى براى حركت به سمت ميقات آماده مى‌شوند. طبيعتاً روحانى محترم، زائران گرامى را براى حضورى با شكوه در ميقات، آماده مى‌سازد.

جدول شماره 2- برنامه هاي موسم (مكه)

1

و

2 شناخت و زيارت 7- روز مكه

شهر عشق شوراى فرهنگى

كاروان عموم زائران اولين روز حضور در مكه به عنوان روزمكه نامگذارى مى‌شود. در اين روز زائران محترم با تاريخچه مكه، فضيلت و جايگاه بسيار والاى آن درجهان هستى و حوادث تاريخى مكه و ساير اماكن مقدسه و انبياء و اولياء و صلحاء و بزرگان مدفون دراين شهر آشنا مى‌شوند.

1 شناخت 8- روز كعبه و مسجد الحرام

مدار عاشقى شوراى فرهنگى

كاروان عموم زائران دومين روز اقامت درمكه معظّمه به كعبه معظمه و مسجد الحرام اختصاص مى‌يابد. در اين روز مباحث معرفتى پيرامون جايگاه و عظمت كعبه، حرمت و قداست مسجدالحرام، تاريخچه بناى كعبه و تحولات تاريخى آن مورد توجه قرار گيرد.

1

و

2

و

3 معرفت، پيروى، ارادت 9- روز ابراهيم (ع)

قبله نماى زندگى شوراى فرهنگى

كاروان عموم زائران سومين روز حضور در مكه به عنوان روز ابراهيم (ع) نامگذارى مى‌شود. در اين روز برنامه‌هاى مناسب براى آشنايى و معرفت يابى هر چه بيشتر زائران با زندگى حضرت ابراهيم (ع)، جايگاه آن حضرت در بين پيامبران، روش توحيدى او و ... طراحى و اجرا شود.

10- روزهاجر (ع)

در جست وجوى هستى شوراى فرهنگى

كاروان عموم زائران

چهارمين روز حضور درمكه به عنوان روز هاجر (س) نامگذارى مى‌شود. مشابه آن چه در روز ابراهيم (ع) انجام مى‌شود، براى اين روز در نظر گرفته شود. در اين روز خصوصاً بانوان زاير نقش محورى ايفا كنند.

11- روز اسماعيل (ع)

درسايه سار توحيد شوراى فرهنگى كاروان عموم زائران

پنجمين روز حضور در مكه به نام روز اسماعيل (ع) نامگذارى مى‌شود. در برنامه‌هاى فرهنگى اين روز، زائران محترم با شأن و شخصيت اسماعيل (ع) سربلندى درآزمايش الهى و ... آشنا مى‌شوند.

1 شناخت 12- روز اسلام

هديه پيامبران شوراى فرهنگى كاروان عموم زائران ششمين روز حضور در مكه «روز اسلام» است. مكه مهبط وحى الهى بر پيامبر خاتم (ص) است. طراحى برنامه‌هاى مناسب براى معرفت‌يابى هرچه بيشتر نسبت به شرايط و موقعيت نزول وحى بر پيامبر (ص) و تلاش و فداكارى اصحاب، در استقرار و پيروزى دين اسلام و ... از جمله مباحثى است كه در برنامه‌هاى اين روز مى‌تواند مورد توجه باشد.

1، 2، 3 معرفت، پيروى، ارادت 13- روز امام على 7

فرزند كعبه شوراى فرهنگى كاروان عموم زائران با توجه به فضيلت بسيار استثنائى و شرافت فوق العاده امام على (ع) كه به عنوان تنها مولود كعبه، از سوى ديگر به عنوان اولين مرد مؤمن به پيامبر و به منظور معرفت افزايى حجاج نسبت به نقش و جايگاه آن حضرت در پيروزى، استقرار و گسترش اسلام، هفتمين روز حضور به نام مبارك آن حضرت نام گذارى مى‌شود.

14- روز حسين (ع)

قربانى توحيد شوراى فرهنگى كاروان عموم زائران

هشتمين روز حضور درمكهّ به نام روز حسين (ع) نام گذارى مى‌شود تا نسبت به معرفت افزايى زائران نسبت به جايگاه آن حضرت در حفظ شجره طيبه توحيد (به عنوان بزرگترين فديه اين شجره مباركه) و عطف توجه زائران به مضامين بلند دعاى عرفه، فرصت مغتنمى فراهم شود.

1

و

2

و

3 معرفت، پيروى، ارادت 15- روز مهدى (ع)

پرچم دار عدالت شوراى فرهنگى كاروان عموم زائران مكه معظمه به دليل اينكه محل ظهور و آغاز قيام حضرت مهدى (عج) است، با نام مقدس آن حضرت گره خورده و نمى‌توان درمكه بود و از آن يار غايب از نظر ياد نكرد. به همين دليل نهمين روز حضور در مكه به نام آن حضرت نامگذارى مى‌شود و برنامه‌هاى متنوع فرهنگى از سوى شورا براى بزرگداشت اين روز كه در بر دارنده معرفت و شناخت هر چه بيشتر آن حضرت، چگونگى قيام و ويژگى‌هاى دولت مهدوى و وظايف منتظران و عرض ارادت به ساحت قدس مهدوى باشد، طراحى و اجرا شود.

4 تثبيت معنوى 16- روز فتح

فتح الفتوح شوراى فرهنگى كاروان عموم زائران آخرين روز حضور در سرزمين وحى، روز فتح نامگذارى مى‌شود. در برنامه‌هاى فرهنگى اين روز با يادكردى از واقعه مهم و غرورانگيز فتح مكه كه نمايانگر عزَت و اقتدار اسلامى است و درسايه مجاهدت‌ها و ايثارگرى‌هاى پيامبر (ص) و يارانش فراهم شده، به مباحث اخلاقى، معنوى كه رمز پيروزى‌هاى بزرگ الهى است، توجه و اهتمام جدّى شود. رعايت تقوا، حفظ و تقويت ارتباط معنوى با خدا، مجاهدت و پايمردى در راه او، ميوه‌هاى شيرين فتح (خصوصاً فتح معنوى) را به دنبال دارد كه توجه به اين مباحث، خصوصاً در آخرين روز كه روز وداع با سرزمين وحى است، اثر سازنده‌اى بر زائران دارد. قرائت پيمان نامه با خداوند نيز در اين روز انجام مى‌شود و زائران بر باقى ماندن بر راه او با درگاه قدس ربوبى پيمان مى‌بندند.

يادآورى:

ساير روزهاى اقامت زائران در مكه مكرمه به انجام مناسك حج و برنامه‌هاى مناسبت‌هاى ايام پرداخته مى‌شود كه راهنمايى‌هاى لازم در دفتر سوم ارائه خواهد شد.

جدول شماره 3- برنامه هاي پس ازسفر

رديف محور عنوان برنامه مجرى مخاطب شرح

1

1 حفظ ارتباط 1- 1- ارتباط جمعى مديركاروان

باهمكارى زائران علاقمند عموم زائران شوراهاى فرهنگى از پيش از سفر، تمهيدات لازم را براى حفظ ارتباط و انس و الفت بوجود آمده در بين زائران، پس ازپايان سفر بيانديشند. برگزارى جلسه ماهانه با برنامه محتوايى فرهنگى مناسب و تشريفات ساده و بدون تكلّف، عملى ترين و ساده‌ترين روش حفظ برادرى و الفتى است كه در همسفرى به دست آمده است. از رهگذر اين ارتباط معنوى علاوه بر احياء بسيارى از آداب و سنن اسلامى، امكان رفع بسيارى از مشكلات و نارسائى‌هاى اجتماعى فراهم مى‌شود.

جلسه اوّل به فاصله حداكثر دوماه پس از بازگشت به مسئوليت مديركاروان برگزار مى‌شود و جلسات بعدبا اعلام آمادگى هر يك از زائران محترم براى قبول مسئوليت تشكيل‌جلسه‌صورت مى‌گيرد.

2- 1- ارتباط مجازى معاونت آموزش و پژوهش زائران تحصيل‌كرده معاونت آموزش و پژوهش حوزه نمايندگى ولى فقيه در امور حج و زيارت در تدارك سايت مستقل براى شوراهاى فرهنگى كاروان‌هاست. از طريق اين سايت براى كليه حجاج، عمره گزاران و زائران امكان ارتباط مجازى و تعامل فرهنگى فراهم مى‌آيد. كاربران علاوه بر بهره‌گيرى از برنامه‌هاى مختلف فرهنگى سايت، مى‌توانند با يكديگر ارتباط برقرار كنند.

2

2 ياد آورى 1- 2- تجديد ياد مدير كاروان عموم زائران ياد آورى سفر معنوى حج و عمره و دست آوردهاى آن، يكى از راههاى حفظ و استمرار ارزشهاى به دست آمده مى‌باشد. از اين رو شوراهاى فرهنگى مى‌توانند با:

الف: تهيه فيلم سفر و تكثير آن براى عموم زائران

ب: برگزارى شب خاطره در لابه‌لاى جلسات ماهانه (موضوع بند 1- 1) به اين امر جامه تحقق بپوشند.

2- 2- تجديد عهد معاونت آموزش و پژوهش

و مديران كاروان‌ها عموم زائران مناسب است عموم زائران سالگرد سفر خود را در تقويم مناسبت‌هاى شخصى و خانوادگى حفظ كرده و با يادآورى مجدد نسبت به پيمانى كه با خدا و پيامبر (ص) بسته‌اند موجبات حفظ، استمرار و ماندگارى ارزشهاى معنوى به دست آمده را فراهم نمايند.

بازخوانى متن پيمان نامه‌هاى مكّه و مدينه و بهره‌گيرى از افاضات معنوى اساتيد اخلاق ودر جلسات ماهانه (موضوع بند 1- 1) در مراسم سالگرد و تشرف تأثيرات عمده‌اى در جهت حفظ آثار معنوى حج دارد.

3

تعالى 1- 3- مراقبت نفس معاونت آموزش و پژوهش عموم زائران معاونت آموزش وپژوهش، برنامه مراقبت نفس را براى عموم زائران ارائه مى‌نمايد تا همه علاقمندان به حفظ و ارتقاء سطح معنوى و ارزشهاى بدست آمده در سفر معنوى حج و عمره، بتوانند به اين مهم مبادرت نمايند.

2- 3- شهادت عموم زائران بستگان، دوستان، آشنايان، هموطنان در طول سفر، زائران محترم باشكوه و ابهت اماكن مقدسه و ارزشهاى متعالى بيت الله الحرام و مدينه پيامبر (ص) آشنا شده و شاهد منافع ارزشمند امت اسلامى بوده‌اند، مناسب است هريك از زائران خود را متعهد و ملزم بداند كه در حد و توان در نزد ديگران (اعم از بستگان، خويشان، دوستان و آشنايان) بر اين همه تجلى‌هاى الهى «شهادت» دهد و دل و روح آنان را به سمت خدا متوجه سازد.

برنامه راهنماى اين حركت معنوى توسط معاونت آموزش و پژوهش تهيه شده و در اختيار گذاشته مى‌شود.

راهنماي تهيه، تدوين و اجراي برنامه‌ها

1- فضا سازى معنوى

الف: با استفاده از آرشيو فيلم‌هاى تهيه شده از مكّه و مدينه در سالهاى مختلف و مراسم‌هاى گوناگون، يك برنامه مستند، گيرا و جذاب تهيه و تدوين و در قالب DC در اختيار كاروان‌ها و زائران قرارگيرد. همچنين با هماهنگى سازمان هواپيمائى

كشورى، در اختيار فرودگاهها گذاشته شود تا درهنگام عزيمت حج گزاران از تلويزيونهاى تعبيه شده درسالن انتظار فرودگاه پخش شود.

برنامه توليد شده بايد تصويرى زنده، قابل درك ولمس و شوق برانگيز درمعرض ديد بيننده بگذارد.

DC

تحويلى به كاروان‌ها در زمان مراجعه حج گزاران و در زمان برگزارى جلسات كاروان براى آنان پخش شود. ب: با استفاده از آرشيو عكس‌هائى كه طى ساليان متمادى از اماكن مقدسه و مشاهد مشرفه گرفته شده، آلبومى تهيه و برروى فوم (قابل شستشو وبادوام) دراختيار كاروان‌ها گذاشته شود تا با نصب آنها، نمايشگاه عكسى درمحل كاروان و محل برگزارى جلسات ترتيب داده شود.

2- تصوير ادبى

با بهره‌گيرى از انگيزه و شوق قشر جوان تحصيل‌كرده (اعم از دانشجويان و دانش آموزان و فارغ‌التحصيلان) و پس از آمادگى براى سفر با اعلام مسابقه ادبى در چهار رشته شعر، نثرادبى، داستان و فيلمنامه از جوانان خواسته شود، با بيان تلقّى، نگاه و احساس خود به خلق يك اثر اقدام نمايند. اين مسابقه مى‌تواند قبل و در طول سفر اجرا شود. يعنى قبل از سفر اعلام شود و تاپايان سفر براى ارائه اثر فرصت داده شود. به اين ترتيب هم ذهنيت و تلقّى قبل از درك مشاهد مشرفه و هم برداشت آنها از زيارت اماكن مقدسه زمينه و سوژه‌هاى مناسبى براى اين مسابقه به شمار مى‌روند.

3- تجسم هنرى

به شرح بند 2، مسابقات هنرى در رشته‌هاى مختلف ازجمله نقاشى، خوشنويسى، آثار حجمى از قبل از سفر تا پايان سفر امكان برگزارى دارد.

مسابقات موضوع 2 و 3 در دو مرحله برگزارشود. 1- درون كاروان 2- كشورى

جايزه برگزيدگان كاروان از محل سرانه فرهنگى كاروان و با نظر شوراى فرهنگى تعيين و اهداء شود برگزيدگان كاروان‌ها به معاونت آموزش و پژوهش حوزه نمايندگى مقام معظم رهبرى معرفى مى‌شوند و به مرحله كشورى راه پيدا مى‌كنند. جوايز سفر عمره، عتبات، سوريه و مشهد براى نفرات برتر هر رشته درنظر گرفته مى‌شود.

4- شب خاطرات

شوراهاى فرهنگى كاروان از افرادى كه سابقه تشرف دارند، دعوت به عمل آورند تا مشاهدات، تجربيات، خاطرات و برداشت‌هاى متنوع خود را دربرنامه «شب خاطرات» به حج گزاران منتقل نمايند. لازم نيست صرفاً خاطراتى مّد نظر باشد كه ويژگى يا برجستگى خاصّى داشته باشد. اساساً منتقل كردن حسّ و حال، برداشت و نگاه ديگران در تقويت شوق، انگيزه و ذهنيت مخاطبان نقش به سزايى دارد.

5- آموزش مناسك

الف: روحانيون محترم كاروان‌ها، مطابق معمول در جلسات ايران و موسم به آموزش مناسك مبادرت مى‌ورزند. با توجه به تنوع سطح زائران، مناسب است جلسات به صورت تفكيكى برگزار شود. افزايش فاصله ثبت‌نام زائران در كاروان تا اعزام، اين فرصت را فراهم آورده است.

ب: DC آموزش مناسك حج كه توسط معاونت آموزش و پژوهش تهيه و توليد شده در اختيار زائران گذاشته شود.

6- آموزش آداب و اخلاق

الف: بخشى از وقت دوره و كلاس‌هاى آموزشى قبل از سفر لازم است به آداب سفر، آداب عبادت، آداب زيارت و اخلاق (خصوصاً اخلاق معاشرت) اختصاص يابد. سرفصل‌ها و منابع آن توسط معاونت آموزش و پژوهش ارائه مى‌شود.

ب: كتاب آداب سفر حج در قالب بسته فرهنگى حج به زائران محترم تقديم گردد و شوراهاى فرهنگى آنان را به مطالعه كتاب تشويق و ترغيب نمايند.

7- آموزش اسرار و معارف حج

الف: بخش ديگرى از وقت دوره و كلاس‌هاى آموزشى قبل از سفر به توضيح پيرامون اسرار و معارف حج بر مبناى سر فصل‌ها ومنابعى كه از سوى معاونت آموزش وپژوهش ارائه مى‌شود، اختصاص يابد. نياز معرفتى زائران خصوصاً جوانان و تحصيل‌كردگان و انگيزه وشوق آنان به فهم معارف و اسرار ورازورمز نهفته در مناسك حج بسيار بيشتر از احكام و مسايل فقهى آن‌است ازاين رو اهتمام به بيان اسرار و معارف حج بايد بيش از اهتمام به بيان مسايل فقهى و احكام باشد. اين درحالى‌است كه درصورت پاسخ‌گوئى به عطش معرفتى زائران، مطمئناً انگيزه آنان براى درك درست مسايل فقهى حج نيز بيشتر مى‌گردد.

ب: كتاب اسرار عرفانى حج تأليف آقاى دكتر فعالى در قالب بسته فرهنگى حج به زائران محترم تقديم گردد. و شوراى فرهنگى آنان را به مطالعه كتاب تشويق و ترغيب نمايند.

8- تاريخ مكه و مدينه

به منظور دانش افزايى و تقويت بينش تاريخى و با بهره‌گيرى از انگيزه و علاقه زائران نسبت به شناخت تاريخى مكه ومدينه، لازم‌است اطلاع رسانى نسبت به حوادث تاريخى مهم و اساسى كه در اصلاح و تعميق بينش زائران تأثير گذاراست، صورت گيرد. اين امر در قالب‌هاى زير مى‌تواند انجام شود:

الف: كتاب آثار اسلامى مكّه و مدينه در دسترس زائران قرار داده شود.

ب: مباحث به صورت سخنرانى در فرصت‌هاى مختلف قبل و حين سفر توسط روحانى كاروان انجام شود.

ج: مباحث به صورت ارائه كنفرانس توسط زائران علاقه‌مند انجام و توضيحات لازم توسط روحانى كاروان صورت گيرد.

د: فرازهاى مهم تاريخى، گزينش و همزمان با معرفى اماكن مقدسه به زائران توضيح داده شود.

9- آشنائى با اماكن مقدسه

ترديدى نيست كه زائر در هنگام حضور در اماكن مقدسه لازم است با شناخت و معرفت نسبت به سابقه و ارزش و قداست آن مكان حاضر شود تا بهره كافى از زيارت ببرد. بنابراين برنامه آشنائى با اماكن مقدسه قبل از سفر و درقالب‌هاى زير انجام شود:

الف: كتاب آثار اسلامى مكه و مدينه (كه در بند الف- 8 معرفى شده) دراختيار گذاشته شود.

ب: بهره گيرى از آلبوم عكس برابر آنچه در بند 1 ب گذشت.

10- مسايل اعتقادى- فرهنگى

الف: درقالب يك جلد كتابچه پالتوئى مهمترين مسايل فرهنگى- اعتقادى مورد نياز زائران در سفر به عربستان، از سوى معاونت آموزش و پژوهش ارائه شود.

ب: مهمترين محورها و سرفصل‌هاى عقيدتى- فرهنگى به همراه ساير موضوعات و مباحث مورد نياز زائران در قالب يك شماره ويژه نامه حج به زائران ارائه شود.

ج: در قالب بروشور مباحث محورى و اساسى تدوين در اختيار زائران گذاشته شود.

د: در قالب تراكت، نكته‌هاى ناب و گزينش شده، در محل جلسات كاروان و نيز هتل‌هاى اقامتى نصب گردد.

11- مسايل سياسى و اجتماعى

در همان قالب‌هايى كه در بند 10 گذشت قابل ارائه مى‌باشد.

12- روزهاى شانزده‌گانه موسم

الف: براى هر يك از روزها در قالب كتابچه‌هاى مستقل مطالب حاوى شناخت نسبت به محورها و سرفصل‌هاى اساسى و مهم، سيره عملى و رفتارى و فضيلت و جايگاه قدسى و مسايل اختصاصى موضوع هر يك از روزها و نيز اهميت و فضيلت زيارت و ارادت ورزى توسط معاونت آموزش و پژوهش تهيه و تدوين شود و به صورت يك مجموعه در اختيار زائران گذاشته شود.

ب: مطالب و فرازهاى مهم و گزينش شده در قالب يك صفحه با عنوان «آيا مى‌دانيد كه ....» پيرامون شخصيت و جايگاه، سيره و رفتار و اهميت زيارت و مسايل اساسى و شايسته‌آگاهى، تهيه و تدوين شود و متناسب با هر يك از روزهاى نامگذارى شده در هتلها در معرض ديد و قرائت زائران گذاشته شود.

ج: مطابق بند ب مطالب تهيه و تدوين شود و در قالب ويژه نامه حج در اختيار زائران گذاشته شود.

د: مطالب ضرورى در قالب ره‌توشه حج تهيه و تدوين و در اختيار روحانيون كاروان‌ها گذاشته شود تا در موقعيت‌هاى مناسب و مقتضى براى زائران مطرح نمايند.

13- برنامه‌هاى پس از سفر

برابر شرح هر يك از برنامه‌ها، اقدام شود.

راهنماى كلى و محتواى برنامه‌ها متعاقباً از سوى معاونت آموزش و پژوهش ارائه خواهد شد.

ياد آورى

1- شوراهاى فرهنگى كاروان‌ها با اهتمام و پيگيرى دقيق و مستمر، در اولين فرصت، ضمن تشكيل جلسه نسبت به اتخاذ تدابير لازم جهت اجراى بموقع برنامه‌هاى فرهنگى در ايران و موسم اقدام نمايند. تدبيرى اتخاذ شود كه اين جلسات به طور مستمر در مكه و مدينه نيز تشكيل شده و گزارشهاى آن ثبت و نگهدارى شود.

2- مشاركت حداكثرى حجّاج در فعاليتها به عنوان ضامن موفقيت برنامهها، مورد توجه ويژه قرار گيرد. بهره گيرى از چهره هاى علمى فرهنگى حاضر در كاروان كه داراى پيشينه خوب و موفق در فعاليت هاى فرهنگى و دينى هستند، در دستور كار قرار گيرد.

3- موثر ترين روش تبليغى و برنامه فرهنگى، التزام عملى به موازين اخلاقى است. از اين رو رعايت اخلاق و آداب اسلامى و رعايت موازين شرعى و شعاير دينى بر كليه كارگزاران فرهنگى ضرورتى مضاعف دارد و از اين جهت توجيه همكاران لازم است.

4- به منظور تعظيم شعائر الهى و افزايش آگاهى و معرفت عمومى و عرض ارادت به ساحت اهل بيت (ع)، اعياد و وفيات و نيز ديگر مناسبت هاى شمسى و قمرى مقارن با موسم حج مورد توجه قرار گرفته و برنامه مناسب از قبل پيش بينى شود.

5- جهت آشنايى هر چه بيشتر زائران با مفاهيم متعالى ادعيه، زيارات و مناجات ها به ويژه دعاى كميل، دعاى ندبه، دعاى عرفه، زيارت جامعه كبيره، دعاى مكارم الاخلاق و ... برنامه ريزى مناسب و متنوع در طول سفر پيش بينى شود. قرائت دعاها و زيارت ها، بيان مفاهيم، گزينش فرازهايى از دعاها به صورت تراكت و برگزارى مسابقه از جمله برنامه‌هاى قابل اجرا مى باشد.

6- برنامه ريزى مناسب براى بهره گيرى هر چه بيشتر از كلام وحى و انس و الفت با آن براى همه سطوح (در قالب روخوانى، قرائت، حفظ، بيان مفاهيم، مسابقات قرآنى و ...) ضرورى و لازم است. در اين رابطه شناسايى افراد آشنا و فعال در اين عرصه از بين اعضا كاروان و بهرهگيرى از آنان در تدوين و اجراى برنامه ها كمك شايانى در رونق هر چه بيشتر برنامه ها خواهد كرد.

7- با توجه به تنوع زائران به لحاظ سطح سواد، تحصيلات، علايق و آگاهى ها، لازم است برنامه ريزى فرهنگى حداقل در چهار بخش «جوان»، «نخبگان و فرهيختگان»، «بانوان» و «عموم» طراحى و اجرا شود.

8- با الهام از سيره اخلاقى اصحاب رسول الله (ص) و برادرى آنان، جهت اصلاح و تقويت فرهنگ عمومى، رعايت حقوق ديگران، پاى بندى به احكام الهى و نهادينه كردن آداب معاشرت اسلامى خصوصاً حسن خلق، فتوت و جوانمردى، صداقت و امانت دارى، در سطح كاروان و در همه اماكن عمومى و اماكن مقدسه و مشاهد مشرفه اقدام شود و تبليغات لازم و تذكرات مكرر در سخنرانى ها صورت گيرد. در همين ارتباط برخورد شايسته زائران ايرانى با برادران و خواهران مسلمان ساير كشورها از اهميت ويژه اى برخوردار است.

9- جلب مشاركت زائران براى خدمت داوطلبانه و مشتاقانه به همسفران خصوصاً كهنسالان، بيماران و ناتوانان در قالب" طرح تعاون" پيگيرى شود و زمينه هاى فرهنگى براى استقبال زائران فراهم گردد.

10- ساختمان هاى محل گردهمايى و آموزش زائرين در ايران و محل استقرار در مكه و مدينه به شكلى وزين، زيبا و الهام بخش با پيام ها، تصاوير، طرح، پوسترها و تراكتهاى متناسب با فضاى معنوى حج و زيارت آراسته گردد. در اين مورد، از رقابت هاى ناسالم با ساير كاروان ها و افراط و تفريط پرهيز گردد.

11- شوراهاى فرهنگى، برنامه هاى بديع، نو، ابتكارى و تجارب ارزنده خود را جهت بهره بردارى و تعميم به ساير كاروان‌ها- به ضميمه گزارش عملكرد- در اختيار معاونت آموزش و پژوهش قرار دهند.

12- تهيه عكس و فيلم از نمونه فعاليت ها، برگزارى جلسات و اجراى برنامهها و ارسال يك نسخه از آنها، تأثير مثبتى در ارزيابى عملكرد شوراها دارد.

13- كتاب" چگونه زيستن" توسط معاونت آموزش و پژوهش منتشر و در قالب بسته فرهنگى در اختيار زائران قرار مى‌گيرد، اين كتاب در زمان مناسبى كه از سوى بعثه اعلام مى شود، به مسابقه گذاشته شده و از ممتازين تقدير خواهد شد.

14- راهنماى معنوى حج با عنوان" پلى به سوى ملكوت" شامل اعمال، عبادات، زيارات و توصيه هاى معنوى براى حج گزاران محترم در طول اقامت در مكه و مدينه، توسط معاونت آموزش و پژوهش تدوين و منتشر شده و در قالب بسته فرهنگى دراختيار زائران قرار ميگيرد.

15- در صورتى كه در بين اعضاء كاروان به هر تعداد جوان حضور دارد، به طور مستقل مورد توجه شورا قرار گرفته و برنامه هاى ويژه براى آنان تدارك شود. و چهار نكته در سخنرانى ها مورد توجه قرار گيرد:

اول: توجه به نياز جوانان به معنويت‌گرايى و عرفان، در اين رابطه هشدار نسبت به جريانهاى شبه‌عرفانى، انحرافى وارداتى، حلقه‌ها و محافل درويشى ضرورى است.

دوم: رعايت منطق و بيان ساده، روان و صميمى و پرهيز از بحث هاى خشك، غامض و مغلق.

سوم: مستدل و مستند بودن مباحث و در صورت امكان ذكر سند و مدرك

چهارم: برقرارى ارتباط صميمى و دوستانه

16- حفظ و استمرار دستاوردهاى گرانقيمت حج بيت الله الحرام و زيارت حرم شريف نبوى (ص)، و مضجع ناپيداى فاطمه زهرا (س) و ائمه مظلوم بقيع (عليهم السلام)، تنها با پايدارى بر دين خدا و سنت و شريعت پيامبر (ص) و اهل بيت (عليهم السلام) امكان‌پذير است. از اين رو بعثه مقام معظم ر هبرى بر آن است تا سنّت عهد بستن با خدا و رسول الله (ص) را احيا و به فرهنگ عمومى حجاج تبديل نمايد. متن دو ميثاق نامه براى اين هدف تدوين شده و در اختيار كاروانها قرار ميگيرد.

17- شوراهاى فرهنگى ترتيبى دهند تا در هنگام وداع با مدينه و مكه برنامه بيعت و پيمان به بهترين وجه انجام شود و زائران محترم با آگاهى كامل و رضايت و رغبت خود، متن ميثاق نامه ها را با توجه قرائت نمايند.

18- به منظور توسعه دانش دينى زائران تحصيل‌كرده و پاسخ‌گوئى به سئوالات و شبهات آن‌ها، DC پرس وجو در قالب بسته فرهنگى در اختيار زائران محترم گذاشته مى‌شود. همچنين يك حلقه DC معرفى سايت‌هاى اسلامى براى آن دسته از زائران تحصيل‌كرده كه خواهان توسعه دانش دينى خود هستند، در اختيار گذاشته مى‌شود.

19- با توجه به ضرورت تلطيف فضاى فرهنگى و رعايت سلايق و ذائقه‌هاى مختلف حج گزاران، لازم است تنوع فعاليت‌هاى فرهنگى هم در قالب و هم در محتوا مورد اهتمام جدى باشد.

20- با توجه به اهميت تفكر، تدّبر و تأمل، لازم است فرصت‌هاى مناسبى با هدايت و راهنمائى روحانى كاروان براى خلوت كردن زائران با خداى خود و انديشيدن پيرامون راز و رمز خلقت، بندگى، كمال و ... در اختيار آنان گذاشته شود.

21- شوراى فرهنگى كاروان‌ها، با توجه به تفاوت حضور در مكّه مكّرمه ترتيبى اتخاذ نمايند كه انتخاب روزهاى نامگذارى شده در موسم با ايام تشريق و زمان انجام مناسك تداخل نكند و در فرصت‌هاى زيارتى حجاج قرار بگيرد.

22- اجراى برنامه‌هاى فرهنگى موسم بر عهده شوراى فرهنگى كاروان‌ها مى‌باشد. بديهى است انجام برنامه‌هاى گفتارى (سخنرانى)، توضيح و راهنمايى مناسك، امور معنوى، زيارات و حوادث تاريخى بر عهده روحانى محترم كاروان‌هاست.

23- با تشكيل مستمر جلسات گروه ارشاد و تشويق و حمايت از آن‌ها، زمينه مشاركت فعال آن‌ها در برنامه‌هاى فرهنگى به ويژه موارد ذيل فراهم آيد:

24- برنامه‌هاى تنظيمى در طرح جامع فرهنگى حج تمتع 87، مبناى ارزيابى عملكرد فرهنگى كاروان‌ها بوده و ميزان اهتمام شوراهاى فرهنگى نسبت به اجرايى كردن برنامه‌ها مورد توجه بعثه خواهد بود. از اين رو گزارش مكتوب اجراى هر برنامه‌با تأييد روحانى و مدير كاروان به دفتر معاونت آموزش و پژوهش بعثه در ايران و در مكه و مدينه ارائه شود و چنانچه به هر دليل موفق به اجراى برنامه نشده‌ايد، دلايل آن را كتباً اعلام فرماييد.

25- از برگزارى برنامه‌هايى كه در شوراى فرهنگى هر كاروان به تصويب رسيده ولى در طرح جامع فرهنگى ذكر نشده، گزارشى تهيه و به دفتر معاونت آموزش و پژوهش در ايران و در مكه و مدينه ارائه نمائيد.

26- با اعتماد و احترامى كه بعثه مقام معظم رهبرى به كليه اعضاى محترم شوراهاى فرهنگى و ساير مجريان برنامه‌هاى فرهنگى دارد، محور ارزيابى فعاليت‌ها بر پايه روش «خود ارزيابى» مى‌باشد كه بر اين اساس اعضاى محترم شوراهاى فرهنگى، نظر خود را نسبت به نحوه و كيفيت اجراى هريك از برنامه‌ها از طريق فرم‌هاى ارزشيابى كه در اختيار شوراها گذاشته مى‌شود، اظهار مى‌دارند. بديهى است برآيند نظرات ارائه شده، مبناى داورى نسبت به نحوه ارزيابى برنامه‌ها بوده و در اصلاح و بهبود برنامه‌هاى سال‌هاى آينده مبناى عمل قرار مى‌گيرد.

27- از آنجا كه حج، تمرين زندگى ديندارانه و الهى است، فراهم آوردن زمينه بقاء و استمرار دست آوردهاى معنوى حج امرى ضرورى است. حفظ ارتباط صميمى و برادرانه بين عموم زائران و اعضاى شوراها بعد از موسم حج به عنوان راهكار

استمرار دست‌آوردها لازم است. از اين رو شوراها با مشورت و همفكرى، راهكارهاى تعامل مستمر اعضاى كاروان را پس از پايان موسم بويژه ازطريق تشكيل گروه‌ارشاد و جلسات عمومى زائران در ايران شناسايى و اجرائى كنند.

28- به منظور ثبت و ضبط حالات و رخدادهاى معنوى سفر حج و زيارت، شوراهاى فرهنگى تمهيدات لازم براى تشويق زائران به سفرنامه نويسى و خاطره نويسى را فراهم نمايند.

29- در رابطه با ايراد سخنرانى از سوى روحانى و معين محترم كاروان كه از ضروريات هر كاروان است و به طور مرتب در مواقع و زمانهاى مختلف قبل و حين سفر انجام مى‌شود، لازم است اين نكته مورد توجه قرار گيرد كه با توجه به وجود طيف‌هاى مختلف در بين زائران، سخنرانى‌ها به تفكيك و با توجه به مخاطبان (جوانان، تحصيلكردگان، بانوان و عموم) ايراد شود.

30- با توجه به ناكافى بودن سخنرانى در تأمين نياز معرفتى زائران تحصيل كرده و درگيرى ذهنى آنان با سؤالات، ابهامات و احياناً شبهات، لازم است روحانى كاروان جلسات گفت وگو و پرسش وپاسخ را ويژه آنان برگزار نمايد و درصورت امكان از حضور چهره‌هاى علمى كاروان استفاده شود. لازم است تدبيرى انديشيده شود كه اينگونه جلسات، خاصّ زائران تحصيل كرده و اهل مطالعه باشد.

31- با توجه به نيازهاى معرفتى خاص بانوان و ضرورت سرمشق گيرى و اقتدا به الگوهاى اصيل زن مسلمان، فرصت‌هاى مستقلى براى تشكيل جلسه و ارائه سخنرانى براى بانوان در نظر گرفته شود. دراين برنامه‌ها نقش بانوان محترمه معينه كاروان تأثيرگذارتر است. لازم است در اين سخنرانى‌ها چهار نكته مورد توجه قرار گيرد:

اول: بيان راه‌هاى تقرب بانوان به خدا با عنايت به مضامين روايات شريفه. معرفى بانوان مقرّب و زنان نامدار صدر اسلام نيز مورد توجه قرار گيرد، خصوصاً آن دسته از بانوان بزرگوار كه مراقد شريفه آنان درمكه و مدينه قرار دارد.

دوم: لزوم اجتناب از رفتارهاى افراطى و تفريطى و توأم با خرافات و حركت‌هاى ناشايستى كه برخى انجام مى‌دهند (از قبيل دخيل بستن و ...) براى بانوان زائر تبيين شود.

سوم: رعايت شئونات اسلامى خصوصاً حجاب، وقار و وزانت دراماكن و معابر عمومى از جمله در گفتگو و معامله با اجانب تذكر داده شود.

چهارم: در آستانه بازگشت به ايران، نقش همسران و مادران در اصلاح و تربيت فرزندان وسلامت خانواده و جامعه، توسط روحانى و معينه كاروان براى بانوان تشريح و تبيين شود.

32- برنامه‌هاى موسم حج براى 16 روز در نظر گرفته شده، تهيه روزهاى اقامت زائران در مكه و مدينه براى اجراى برنامه‌هاى مناسبت‌هاى اسلامى- ملّى (كه برنامه آن پيوست مى‌باشد) و نيز انجام زيارت‌هاى دوره در نظر گرفته شده است. بديهى است انجام مناسك حج (عمره تمتع و حج تمتع) زمان اختصاصى خود را دارد و انجام برنامه‌هاى فرهنگى توصيه نمى‌شود.

در پايان يادآورى مى‌شود ميزان اجراى برنامه‌هاى فرهنگى هم به لحاظ كمى و هم كيفى، تشكيل منظم جلسات شوراها و گروه‌هاى ارشاد، ارسال به موقع صورت جلسات و گزارش فعاليت‌ها مبناى ارزيابى عملكرد روحانيون گرامى، مديران محترم، شوراهاى فرهنگى و گروه‌هاى ارشاد مى‌باشد.

دفتر سوم‌

برنامه فرهنگي مناسبتهاي ديني ملّي مقارن حج تمتع 1387

برنامه‌هاي فرهنگي مناسبت‌هاي ديني- ملّي مقارن موسم حج تمتع 87

مقدمه:

با عنايت به عشق و علاقه و انگيزه زائران بيت الله الحرام به انجام هرچه بهتر فريضه حج و با توجه به آمادگى آنان براى آگاهى هرچه بيشتر از اسرار اعمال حج و بهره‌گيرى كافى از ذخاير معنوى آن، لازم است در موقعيت‌هاى مناسب برنامه‌هايى در حد امكان براى تعميق معرفت و فراهم آوردن زمينه بهره‌بردارى هرچه بيشتر معنوى به اجرا در آيد علاوه بر اين، همه ساله ايام اقامت حجاج بيت الله الحرام در سرزمين وحى، با سالگرد مناسبت‌هاى متعدد دينى و ملّى مقارن است، كه به منظور تعظيم شعائر الهى و بزرگداشت ارزشهاى اسلامى- ملّى، در تمامى كاروان‌ها برنامه‌هايى اجرا مى‌شود.

معاونت آموزش و پژوهش حوزه نمايندگى ولى فقيه در امور حج و زيارت به منظور بهره‌گيرى كامل از فرصت‌مناسبت‌هاى مقارن، در معرفت يابى و توشه اندوزى زندگى معنوى و انتقال برنامه‌ها و تجارب ارزنده به كاروان‌ها و تعميم برنامه‌ها به كليه كاروان‌ها، اقدام به تدوين برنامه‌فرهنگى مناسبت‌هاى موسم نموده كه جهت اجرا در اختيار شوراى محترم فرهنگى كاروان‌ها قرار مى‌گيرد.

الف: اهداف

ب: اصول و سياست‌هاى حاكم بر برنامه

ج: مناسبت‌ها

- مناسبت‌هاي شمسي‌

1- دهم آبان، سالروز شهادت آيت الله قاضى طباطبايى اولين شهيد محراب در سال 1358.

2- سيزدهم آبان، سالروز تسخير لانه جاسوسى آمريكا توسط دانشجويان پيرو خط امام در سال 1358، روز ملّى مبارزه با استكبار جهانى و روز دانش‌آموز.

3- بيست و چهارم آبان، روز كتاب و كتاب‌خوانى.

4- پنجم آذر، روز بسيج (تشكيل بسيج به فرمان امام خمينى (قدس سره) درسال 1358 ه. ش).

5- دهم آذر، سالروز شهادت آيت‌الله سيد حسن مدرس در سال 1316 ه. ش و روز مجلس.

6- شانزدهم آذر، روز دانشجو.

7- بيستم آذر، سالروز شهادت شهيد محراب آيت‌الله دستغيب در سال 1360 ه. ش به دست منافقين.

8- بيست و هفتم آذر، سالروز شهادت شهيد آيت‌الله مفتح در سال 1358 ه. ش، روز وحدت حوزه و دانشگاه.

9- چهارم دى، روز ميلاد حضرت مسيح (ع) و روز خانواده.

- مناسبت‌هاي قمري‌

1- اول تا هفتم ذى القعده، هفته حج.

2- اول ذى‌القعده، ولادت حضرت معصومه (س) در سال 173 ه. ق.

3- يازدهم ذى‌القعده، سالروز ولادت باسعادت حضرت امام رضا (ع) در سال 148 ه. ق.

4- آخر ماه ذى‌القعده، سالروز شهادت امام محمد تقى حضرت جواد الائمه (ع) در سال 220 ه. ق.

5- اول ذى‌الحجه، سالروز ازدواج اميرالمؤمنين (ع) و حضرت زهرا (س) سال 2 ه. ق.

6- ششم ذى‌الحجه، سالروز شهادت جمعى از زائران ايرانى بيت الله الحرام در سال 1366 ه. ش.

7- هفتم ذى الحجه، سالروز شهادت حضرت امام محمد باقر (ع).

8- نهم ذى‌الحجه، روز عرفه.

9- دهم ذى‌الحجه، روز عيد سعيد قربان.

10- پانزدهم ذى‌الحجه، ولادت باسعادت حضرت امام هادى (ع) در سال 213 ه. ق.

11- هجدهم ذى‌الحجه، عيد سعيد غديرخم.

12- بيست و چهارم ذى‌الحجه، سالروز مباهله پيامبراكرم (ص) با مسيحيان نجران در سال 10 ه. ق.

علاوه بر مناسبت‌هاى فوق لازم است روزهاى زير هم براى برنامه‌سازى فرهنگى در نظر گرفته شود:

د: جدول تفصيلى برنامه‌هاى فرهنگى مناسبت‌ها- حج تمتع 87-

ياد آورى: برنامه‌هاى فرهنگى براى مناسبت‌هاى مهمتر پيش بينى شده است.

جدول تفصيلي برنامه هاي فرهنگي مناسبت‌ها- حج تمتع سال 87

رديف مناسبت

هفته حج زمان عنوان برنامه مجرى شرح

1

هفته حج اول تا هفتم ذى القعده--- روحانى و مدير كاروان هر ساله هفته اول ذى القعده به عنوان هفته حج ناميده شده و برنامه‌هاى مختلفى در راستاى توجه عمومى به حج، فرهنگ سازى معنوى با بهره‌گيرى از ظرفيت حج برگزار مى‌شود. روحانيون و مديران محترم كاروان‌ها برابر برنامه‌هاى اعلامى هر ساله اقدام نمايند.

2

ولادت امام رضا (ع) 11 ذى‌القعده هشتمين رحمت مديركاروان با همكارى شوراى فرهنگى با برپايى مراسم جشن و اجراى: 1- سخنرانى روحانى كاروان يا روحانى مدعو از بعثه يا ساير كاروان‌ها پيرامون سيره اخلاقى- اجتماعى امام رضا 2 7- مداحى توسط يكى از زائران آشنا به مداحى 3- برگزارى مسابقه كتبى در بين زائران با اهداى جايزه. متن سؤالات مسابقه توسط معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى در اختيار گذاشته مى‌شود. در صورت كثرت زائران كم سواد يا بى‌سواد مسابقه به صورت شفاهى برگزار شود.

3 روز بسيج 5 آذر ماه پاكبازى مديركاروان با همكارى شوراى فرهنگى مراسم بزرگداشت اين روز به پاس قدردانى از رشادت‌ها، شهامت‌ها و ايثارگرى‌هاى بسيجيان سلحشور و غيور در پاسدارى از مرزهاى شرف و حيثيت ايران اسلامى برپا شود و در طى آن برنامه‌هاى زير اجرا شود: 1- آراستن محل استقرار كاروان به عكس‌ها و تمثالهايى از شهداى كاروان 2- تقدير و تجليل و اهداى لوح سپاس به خانواده‌هاى ايثار گران حاضر در كاروان 3- انجام سخنرانى روحانى كاروان پيرامون وظايف و مسئوليت‌هاى همگانى در برابر دست‌آوردهاى هشت سال دفاع مقدس 4- در صورت امكان پخش فيلم صحنه‌هايى از رشادت‌هاى بسيجيان در جبهه‌هاى نبرد.

4 شهادت امام جواد (ع) 29 ذى‌القعده نهمين رحمت روحانى كاروان با همكارى شوراى فرهنگى با برپايى مراسم سوگوارى به اين مناسبت برنامه‌هاى زير اجرا شود: ا- سخنرانى روحانى كاروان يا روحانى مدعو از بعثه يا ساير كاروان‌ها پيرامون سيره اخلاقى- اجتماعى امام جواد (ع) و نقش آن حضرت در تقويت و تحكيم پايه‌هاى اسلام 2- ذكر مصيبت توسط يكى از زائران آشنا به مرثيه خوانى.

5 سالروز ازدواج امام على و حضرت زهرا 8 اول ذى‌الحجه پيوند آسمانى مديركاروان با همكارى شوراى فرهنگى دراين روز ضمن برپايى مراسم جشن، برنامه‌هاى زير اجرا شود: 1- مديحه سرايى در وصف امام على 7 و حضرت زهرا 2 3- تقدير از زوجهاى جوان كاروان 3- برگزارى مسابقه شفاهى واهداى جوايز.

6 شهادت شهيد آيت‌الله مدرس (قدس سره) 10 آذر روز مجلس روز بيدارى مديركاروان با همكارى شوراى فرهنگى به منظور ارتقاى بينش سياسى زائران نسبت به تاريخ سياسى كشور و عطف توجه به مبارزات اسلامى سده معاصر براى برپايى نظام اسلامى، بابرپايى مراسم بزرگداشتى به مناسبت سالروز شهادت شهيد مدرس (كه از معدود چهره‌هاى سياسى و مبارزاتى مورد تأييد امام/ بود) برنامه‌هاى زير اجرا شود: 1- سخنرانى پيرامون مسايل اساسى تاريخ سياسى معاصر توسط روحانى كاروان يا هر شخصيت مطلع نسبت به تاريخ سياسى معاصر 2- برگزارى مسابقه به صورت كتبى براى عموم علاقمندان (متن سؤالات توسط معاونت آموزش و پژوهش بعثه در اختيار گذاشته مى‌شود).

7 شهادت امام محمدباقر (ع) 7 ذى‌الحجه پنجمين رحمت روحانى كاروان با همكارى شوراى فرهنگى

مراسم سوگوارى برگزار و مشابه برنامه رديف 3 عمل شود.

8 روز عرفه 9 ذى‌الحجه دريچه‌هاى معرفت روحانى كاروان با همكارى شوراى فرهنگى در اين روز قبل از حضور زائران در مراسم با شكوه تلاوت دعاى عرفه، لازم است روحانى كاروان جهت آماده سازى روحى- معنوى هر چه بيشتر زائران ضمن بيان اهميت و جايگاه نيايش در صعود به قله‌هاى كمال و سعادت، شأن و اهميت روز عرفه و صحراى عرفات را ياد آور شود و فرازهايى از دعاى عرفه را توضيح دهد.

9 عيد قربان 10 ذى‌الحجه خود سازى روحانى كاروان با همكارى شوراى فرهنگى با برپايى مراسم جشن در محل چادر كاروان، روحانى محترم نسبت به حفظ دستاوردهاى معنوى حج يادآورى‌هاى اخلاقى معنوى و تربيتى لازم را به زائران محترم بنمايد.

10 ايام تشريق 11 يا 12 ذى‌الحجه آرزوى وصل روحانى كاروان با همكارى شوراى فرهنگى با توجه به حضور حجاج محترم در سرزمين منا و بر پايه اسرار عرفانى «منا»، روحانى محترم نسبت به بيان اين اسرار وتذكر و توجه اخلاقى- معنوى حفظ ارتباط معنوى با درگاه الهى مباحثى را براى زائران محترم بيان نمايد.

11 ولادت امام هادى (ع) 15 ذى‌الحجه دهمين رحمت مدير كاروان با همكارى شوراى فرهنگى

با برپايى مراسم جشنى به اين مناسبت برابر رديف 1 عمل شود.

12 عيد غدير 18 ذى‌الحجه ريسمان الهى مدير كاروان با همكارى شوراى فرهنگى در اين روز ضمن برپايى مراسم جشن برنامه‌هاى زير اجرا شود: 1- مديحه سرايى توسط يكى از زائران آشنا به مداحى 2- سخنرانى روحانى كاروان پيرامون جايگاه ولايت و امامت در نظام خلقت. 3- برگزارى مسابقه كتبى براى تحصيل‌كردگان و علاقه‌مندان، (مسابقه توسط معاونت آموزش و پژوهش در اختيار گذاشته مى‌شود).

13 روز مباهله 24 ذى‌الحجه حقانيّت روحانى كاروان با همكارى شوراى فرهنگى با برپايى مراسم بزرگداشت اين روز برنامه زير اجرا شود: روحانى كاروان نسبت به اصل واقعه، تفسير آيه مباهله و ويژگى‌ها و برجستگى‌هاى اسلام نسبت به ساير اديان، طى يك سخنرانى توضيحات لازم را ارائه نمايد.

توصيه مى‌شود يك روز از ايام اقامت زائران گرامى در سرزمين وحى (ترجيحاً روز حركت به سمت ميقات براى احرام) به عنوان روز ضيافت الهى در نظر گرفته شود و در آن روز زائران گرامى نسبت به اسرار، معارف و آداب ورود به حرم الهى مطالب لازم را از روحانى محترم استماع نمايند.

دفتر چهارم‌

برنامه عمل گروه‌هاي ارشاد

اشاره

مقدمه

پس از گذشت چند دوره از تشكيل گروه‌هاى ارشاد در موسم حج تمتع و با بهره‌گيرى از تجارب به دست آمده و همچنين جمع بندى آراء و نظرات فعّالان عرصه فرهنگى حج و زائران علاقمند، معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى بر آن شد كه تا براى موسم حج تمتع 87 برنامه جامعى شامل فعاليت‌ها، راهنمائى‌ها، دستور العمل‌ها و سازوكارها به عنوان «برنامه عمل گروه‌هاى ارشاد» تهيه و تدوين نمايد و براى اجرا در اختيار گروه‌هاى ارشاد كاروان‌ها بگذارد.

بديهى است اين برنامه، اولين برنامه منسجم و يكپارچه براى تمامى گروه‌هاى ارشاد كاروان‌هاى سراسر كشور است و از اين رو احتمالًا با ضعف‌ها و كاستى‌هايى همراه خواهد بود كه از اعضاى محترم شوراهاى فرهنگى و گروه‌هاى ارشاد انتظار داريم با درايت و دقت، ضمن رفع كاستى‌ها، بعثه مقام معظم رهبرى (مدظله العالى) را درجريان نظرات اصلاحى و پيشنهادات خود قرار دهند.

الف: اهداف برنامه‌

1- ايجاد وحدت رويه بين گروه‌هاى ارشاد كاروان‌هاى سراسر كشور

2- انسجام بخشى به فعاليت‌هاى گروه‌ها و اجتناب از سردرگمى در تشخيص وظيفه

ب: شيوه و سازوكار

با توجه به اينكه تعداد اعضاى گروه‌هاى ارشاد شمار زائران كاروان مى‌باشد، مناسب است اعضاى گروه به عنوان سرگروه زائران تعيين شوند و هر نه نفر از زائران به سرگروهى يكى از اعضاى گروه ارشاد، يك «گروه زاير» را تشكيل دهند و برابر برنامه‌ها و دستورالعمل‌هاى اين دفتر فعاليت كنند.

يادآورى

1- عضويت در گروه‌هاى زاير براى زائران ناتوان، پير، بى‌سواد و كم سواد و نيازمند مساعدت الزامى و براى جوانان، تحصيلكردگان و كسانى كه قبلًا به حج مشرّف شده‌اند، اختيارى مى‌باشد.

2- در صورت وجود تعداد قابل توجه جوانان در كاروان مناسب است يك گروه مخصوص جوانان با سرگروهى فردى كه با علايق و نيازهاى جوانان آشنايى دارد، تشكيل شود و برنامه‌هاى ويژه را دنبال كنند.

3- درصورت وجود تحصيلكردگان و فرهيختگان در كاروان، تشكيل گروه ويژه براى دنبال كردن برنامه‌هاى ويژه و مناسب آنان ضرورت دارد.

ج: دستور العمل‌ها

1- مدير محترم كاروان به عنوان دبير شورا فرهنگى، با تأييد روحانى محترم كاروان (رئيس شورا) به تعيين و معرفى اعضاى گروه ارشاد (برابر آنچه در دفتر اول درج شده است) اقدام نمايد.

2- جلسات آموزشى و توجيهى پيرامون مسائل مربوط به موسم حج و ايام حضور درمكه و مدينه (برابر آنچه در قسمت راهنمايى‌هاى اين دفتر و كتاب بايدها و نبايدها درج شده) توسط روحانى و مدير محترم كاروان براى اعضاى گروه ارشاد تشكيل شود و گزارش جلسات به معاونت آموزش و پژوهش ارسال گردد.

3- با عنايت به اينكه اعضاى گروه ارشاد به عنوان سرگروه زائران فعاليت خواهند كرد مناسب است كلاسهاى ويژه‌اى براى اعضاى گروه ارشاد (سرگروه‌ها) توسط روحانى محترم به صورت جداگانه برگزار شود و پس ازآزمون‌هاى عملى اطمينان بخش اجازه سرگروهى به آنان داده شود.

يادآورى: با توجه به وجود تنوع مقلدين مراجع عظام، مناسب است هماهنگى وانسجام بين سرگروه با اعضاى گروه خود به لحاظ مرجعيّت حتى المقدور صورت پذيرد.

4- با عنايت به همراهى سرگروه‌ها با گروه‌هاى زاير دراماكن زيارتى، مناسب است جلسه توجيهى مستقل براى آشنايى كافى با اماكن زيارتى و نكات تاريخى مورد نياز براى سرگروه‌ها پيش از زيارت‌هاى دوره برگزار شود.

5- مدير محترم درجلسات مستقل توجيهى، سرگروه‌ها را نسبت به مقررات كشور عربستان، مسايل بهداشتى و اقامت درهتل‌ها، مسايل بازار و خريد، مسايل حمل و نقل و غذا و ... توجيه نمايد.

6- گروه ارشاد پس از تعيين و معرفى، اولين جلسه خود را زير نظر روحانى محترم كاروان تشكيل دهد و از بين خود يك نفر را به عنوان دبير تعيين و معرفى نمايد.

7- برابر دستور العمل مندرج در دفتر اول، حداقل جلسات گروه ارشاد در ايران ماهى يكبار و در موسم هفته‌اى دوبار مى‌باشد كه دبير گروه موظف است نسبت به تشكيل آن و ارسال صورتجلسه و مصوبات آن به دفتر شوراى فرهنگى در تهران، و در موسم نيز به دفتر شورا در بعثه مكه و مدينه اقدام نمايد و گزارش اجراى مصوبات و فعاليت‌ها را نيز ارسال نمايد.

8- اعضاى گروه براى هماهنگى و تشريك مساعى در مسايل مختلف ارشادى كاروان، نبايد به تشكيل حداقل جلسات بسنده كنند بلكه تا حصول بهترين نتايج، نسبت به انجام مشورت‌ها و اقدامات لازم، اهتمام ورزند.

9- اعضاى گروه ارشاد به عنوان الگوهاى فضل، كمال و اخلاق مورد توقع همه زائران مى‌باشند و از اين رو برخورد صميمانه، متواضعانه، ناصحانه و خيرخواهانه آنان نسبت به زائران جداً تأكيد مى‌گردد تا زائران توصيه‌ها و درخواست‌هاى اعضاى گروه را مصلحت خود تلقى كنند و نه فقط واكنش منفى و دفعى نشان ندهند بلكه با روى گشاده و تشكر آميز از تذكرات استقبال نمايند.

10- بهره‌گيرى از شيوه‌هاى تشويقى و احترام آميز و پرهيز از روشهاى آمرانه، تحكم آميز و تند، بهترين نتايج را در ايفاى وظيفه مهم ارشاد و امر به معروف و نهى از منكر به دنبال دارد.

11- اعضاى محترم گروه ارشاد توجه داشته باشند آنچه را به عنوان تذكر، نصيحت و توصيه خطاب به زائران محترم دارند، خود موارد منع را مرتكب نشوند و موارد امر و توصيه را عامل باشند.

همچنين توجه داشته باشند كه همه زائران محترم ميهمانان خداى رحمن هستند و از اين رو رعايت احترام و تكريم و پرهيز از تحقير و سرزنش شرط لازم در ارشاد است.

12- گروه ارشاد از نظر تشكيلاتى زير نظر شوراى فرهنگى كاروان است، لذا نظارت دايمى روحانى و مدير محترم كاروان به عنوان رئيس ودبير شوراى فرهنگى لازم و ضرورى است.

د: برنامه‌ها

اهم برنامه‌هاى پيش‌بينى شده براى گروه‌هاى ارشاد به شرح زير است «⁽¹⁾»:

رديف عنوان برنامه موضوع برنامه شرح

1 بنيان مرصوص شركت در نماز جماعت شركت زائران ايرانى در نمازهاى جماعت حرمين شريفين علاوه بر اينكه توصيه مؤكد اهل بيت (عليهم السلام) است، تجلّى بخش شكوه و عظمت امّت اسلامى و كمك شايان در بهم پيوستگى، انسجام و وحدت بين مذاهب و ملل اسلامى است.

سرگروه‌هاى محترم براين وظيفه تأكيد داشته باشند كه در همه نمازهاى واجب به همراه گروه خود در نمازهاى جماعت حرمين شريفين در مكّه و مدينه شركت داشته باشند و با روش‌هاى ارشادى مانع از انجام ساير امور (مانند خريد) در وقت‌هاى نماز بشوند.

2 احسان و تعاون كمك به زائران ناتوان سرگروه‌هاى محترم با برنامه‌ريزى و تقسيم كار و با تشويق و ايجاد انگيزه در بين زائران جوان و توانا، براى هر يك از زائران كهنسال، ضعيف و ناتوان، بيمار، كم سواد و نيازمند راهنمايى و كمك، «حامى» تعيين نمايند. «حامى» هاى زائران توجه داشته باشند كه در اين سرزمين سراسر خيرو بركت، بركات مضاعفى بر آنان نازل مى‌شود. «حامى» در همه امورى كه زائران نيازمند، به كمك ايشان نياز دارند ايفاى نقش مى‌كند. همراهى درانجام مناسك، همراهى در بازديد از اماكن مقدسه، جلوگيرى از گم شدن آنان در راه و ازدحام جمعيّت، همراهى در بازارو ... از جمله موارد احسان و تعاون افراد توانمند نسبت به ضعفاست.

3 تواصى هميارى معنوى با عنايت به اينكه فرصت حج، بهترين فرصت خود سازى است، و از آنجا كه مؤمن آينه مؤمن است و قرآن كريم مؤمنين را به توصيه متقابل نسبت به امور خير و صلاح دعوت و تشويق نموده است؛ سرگروه‌هاى محترم ترتيبى اتّخاذ نمايند تا زائران در يك فضاى كاملًا دوستانه و صميمانه يكديگر را نسبت به رفع اشكالات اخلاقى- رفتارى توصيه و راهنمايى كنند، تا از اين طريق، اثرسازنده اين ايام به طور فزاينده‌اى، نصيب همگان شود و ناهنجارى‌هاى رفتارى از زائران ايرانى در هيچ‌جا مشاهده نشود.

4 ارادت زيارت‌هاى دسته جمعى يكى از برنامه‌هاى ثابت كاروان‌ها در موسم حج و ايام حضور در مكّه و مدينه، انجام زيارت‌هاى دوره‌اى از اماكن زيارتى است. انجام اين كار در قالب گروه‌هاى ده نفره زائران با سرگروهى عضو محترم گروه ارشاد، سازماندهى روان تر و منسجم و در عين حال پر بهره‌ترى را رقم مى‌زند.

5 ديدار بازديدهاى دسته جمعى بازديد از مراكز، اماكن مقدسه و محل‌هاى تاريخى در برنامه كاروان‌هاست و برابر آنچه در شرح بند 4 گذشت، انجام بازديدها در قالب گروه‌هاى كوچكتر ده نفره، استفاده از زمان را براى زاير مناسب‌تر و سازماندهى و انسجام را براى مديران (مدير و روحانى) ممكن‌تر و ساده‌تر مى‌سازد.

6 بصيرت بازديدهاى ويژه براى آن دسته از زائران جوان، تحصيلكرده و علاقمند كه مايلند مسايل و اطلاعات بيشترى از سرزمين وحى و شرايط و اوضاع و احوال عربستان در اختيار داشته باشند، گروه‌هاى ويژه مى‌تواند شكل گيرد و برنامه بازديد از موزه‌ها، نمايشگاه‌ها، مراكز علمى- پژوهشى و فرهنگى، كتابخانه‌ها و اماكن تاريخى كه در برنامه زيارت‌هاى دوره گنجانده نمى‌شود، طراحى و اجرا شود.

7 مراقبت معنوى انجام برنامه‌هاى معنوى عبادى با توجه به علاقه و انگيزه شديد زائران براى انجام اعمال معنوى- عبادى در موسم، سرگروه‌هاى محترم، متناسب با توانايى و آمادگى زائران برنامه‌هاى مختلف ذكر، قرائت قرآن كريم، قرائت ادعيه و مناجات‌ها، ختم صلوات، ختم دسته جمعى قرآن و ... را طراحى و اجرا نمايند. همچنين همراهى و حضور جمعى در مراسم دعاى كميل بعثه و دعاى عرفه در عرفات از جمله برنامه‌هاست.

8 برادرى ديد و بازديد سرگروه‌هاى محترم به منظور ايجاد انس و الفت بين زائران مى‌توانند در ايام حضور در ايران و حتى در ايام موسم برنامه ديد و بازديد بين زائران گروه را ترتيب دهند و براى حفظ انس و الفت و اخوت دينى بوجود آمده اين برنامه را پس از موسم و مراجعت به ايران نيز دنبال كنند و به صورت دوره‌اى هر بار جلسه انسى بدون تحميل هزينه سنگين به ميزبان در منزل يكى از زائران برگزار نمايند.

9 ارشاد راهنمايى‌هاى لازم وظيفه اصلى سرگروه‌هاى محترم (اعضاى گروه ارشاد) راهنمايى، ارشاد و تذكر زائران نسبت به نحوه حضور در عربستان، رعايت مقررات، تذكرات اجتماعى- اخلاقى، رفتارى و ... مى‌باشد كه به دليل اهميت و گستردگى اين موارد، در بند مستقلى به آنها پرداخته مى‌شود (رجوع كنيد به رديف ه.

ه: راهنمايي‌ها

از آنجا كه يكى از وظايف اصلى گروه هاى ارشاد، نظارت بر رفتار اجتماعى زائران و ارشاد و راهنمايى آنان در طول سفر مى باشد، در اينجا به بعضى از آسيب‌ها و نابهنجارى‌هاى رفتارى كه بايد مورد مراقبت ويژه قرار گرفته و راهنمايى‌هاى لازم جهت عدم ارتكاب آن‌ها صورت گيرد، اشاره مى‌شود:

ه- الف) فرودگاه جدّه و مدينه

1- حمل مواد مخدر هر چند كم، در عربستان جرم به حساب مى‌آيد، و همراه داشتن آن علاوه بر خدشه‌دار ساختن حيثيّت زائران ايرانى، براى اعضاى كاروان و مسؤولان ايرانى نيز در فرودگاه مشكل‌آفرين بوده، در عربستان مجازات سنگينى در پى خواهد داشت. بيان اين نكته ضرورى است كه زائران و وسايل همراه آنان نيز توسط مأموران سعودى در فرودگاه دقيقاً كنترل و گاهى به وسيله سگ‌هاى تربيت‌شده مورد بازرسى قرار مى‌گيرد.

2- فروش اجناس از قبيل: پسته، زعفران، تسبيح، انگشتر، گز و ... به ويژه توسط بانوان.

ه- ب) در بقيع و اطراف آن

1- تجمع جلو بقيع به هنگام نماز جماعت.

2- خواندن روضه‌هاى حساسيت برانگيز توأم با حركات ناموزون و احياناً با صداى بلند.

3- نماز خواندن در جلو و داخل بقيع.

4- نوحه خوانى و سينه زنى.

5- خواندن دعاى توسل و زيارت عاشورا به صورت دسته جمعى و باصداى بلند جلو بقيع و ديگر اماكن‌زيارتى.

6- روشن كردن شمع و انداختن سفره‌هاى نذرى.

7- بستن دخيل به شبكه‌هاى بقيع به وسيله پارچه، نخ، قفل و امثال آن.

8- برداشتن خاك و سنگ و گندم.

9- انداختن عريضه، پول، لباس، پارچه، شمع و ... روى قبور.

10- فيلمبردارى و گرفتن عكس داخل بقيع.

11- ماليدن پارچه‌هاى كفنى و غيره به شبكه‌هاى اطراف جهت تبرك.

12- سد معبر جلو بقيع و ايجاد مزاحمت براى ديگران.

13- سيگار كشيدن در بقيع و ديگر اماكن عمومى.

ه- ج) مسجدالنبى (صلى الله عليه وآله) و اطراف آن

1- بوسيدن ضريح و درهاى حرم مطهر.

2- گذاشتن مهر و چوب و كاغذ.

3- عبور از جلو نمازگزاران، به خصوص هنگام نماز جماعت.

4- گرفتن قرآن و كفش در يك دست.

5- عبور از روى قرآن و قفسه‌هاى قرآنى.

6- بردن قرآن از مسجد جهت تلاوت به محل سكونت.

7- بهم‌زدن صفوف نماز جماعت و اصرار بر عبور از ميان جمعيت.

8- خواندن نماز نافله و قرائت قرآن هنگام خطبه‌هاى نماز جمعه.

9- صحبت كردن هنگام اذان و ايراد خطبه‌هاى نماز جمعه.

10- ترك مسجد در آستانه اقامه نماز جماعت.

11- خواندن زيارت و فرستادن صلوات با صداى بلند.

12- يكديگر را با صداى بلند صدا كردن.

13- خواندن نماز فرادى همزمان با نماز جماعت.

14- پشت به ضريح پيامبر (صلى الله عليه وآله) نشستن.

15- دست بسته‌نماز خواندن وگفتن «آمين» در نماز.

16- بلند گفتن ذكر ركوع و سجود.

17- زودتر از امام جماعت به ركوع و سجود رفتن.

18- شركت نكردن در نماز ميت و ترك مسجد در آن لحظه.

19- روشن گذاشتن تلفن همراه و خاموش نكردن آن به هنگام نماز.

ه- د) مسجدالحرام

1- نازك بودن لباس احرام بانوان و نمايان بودن بدن در حين طواف.

2- بردن نام ائمه (عليهم السلام) با صداى بلند در طواف.

3- به منظور رسيدن مقابل حجرالأسود، برخلاف مسير طواف كنندگان رفتن.

4- نماز خواندن در مسير طواف كنندگان و ايجاد مزاحمت براى ديگران.

5- بوسيدن مقام ابراهيم.

6- كندن نخ از پرده كعبه.

7- عبور خانم‌ها از ميان صفوف نمازگزاران، به ويژه در آستانه اقامه جماعت به جهت فشرده بودن صفوف.

7- آزار رساندن به ديگران به منظور استلام حجرالأسود.

8- پشت به كعبه نشستن.

9- ساير موارد يادشده در مسجدالنبى (صلى الله عليه وآله)

ه- ه-) موارد فرهنگى و اجتماعى

1- حضور با لباس نامناسب در اماكن عمومى.

2- بدحجابى و پوشيدن جورابهاى نازك.

3- تجمع در جلو ساختمانهاى محل اسكان در اوقات نماز.

4- ريختن آشغال و زباله در معابر عمومى.

5- وضو گرفتن از منبع‌هاى آب آشاميدنى، به خصوص داخل مسجدالحرام و مسجدالنبى (صلى الله عليه وآله).

6- نوشتن نام و نام خانوادگى مشابه با نام خدا و معصومان (عليهم السلام) روى دمپايى و كفش.

7- ايجاد مزاحمت در اوقات استراحت ديگران.

8- عدم حضور به موقع براى سوار شدن به اتوبوس، خوردن غذا و در نتيجه معطل ساختن ديگران.

9- رعايت نكردن بهداشت و ايجاد ناراحتى براى خود و ديگران.

ه- و) موارد مربوط به بازار و خريد

1- چانه زدن‌هاى حقارت آميز.

2- حمل بارهاى حجيم و سنگين توسط افراد.

3- مراجعت به محل اسكان در اوقات نماز از حرمين شريفين.

4- تجمع جلو مغازه‌ها هنگام نماز.

5- بازگرداندن كالاى خريدارى شده به دليل عدم دقت در هنگام خريد.

لازم به تذكراست گرچه برخى از موارد ياد شده، خود به‌خود اشكالى ندارد، ليكن به دليل برانگيختن حساسيت پيروان ساير مذاهب و پيامدهاى نامطلوب آن و براى رعايت مصلحت مهم‌تر بايد از آنها احترازنمود.

باز بودن در بقيع، و رفت و آمد همه مسلمانان براى زيارت قبور اولياى دين و كم شدن غربت ائمه هدى از مصالح مهمترى است كه به‌خاطر آن پرهيز از برخى مسائل دشوار نخواهد بود.

و: توصيه‌ها

با عنايت به نتايج استخراج شده از نظرسنجى موسم حج 85 و 86، رعايت نكات، توصيه‌ها و برنامه‌هاى ذيل در جهت بهبود هرچه بيشتر مراسم حج سال 87 و كاهش آسيب‌ها و نارسايى‌ها و افزايش ضريب رضايت‌مندى زائران اكيداً توصيه مى‌شود. مشاركت متعهدانه گروه‌هاى ارشاد در ارتقاى كيفى اين سفر معنوى مورد توجه مسؤولين بعثه مقام معظم رهبرى (مدظله) خواهد بود. بديهى است شوراهاى محترم فرهنگى گزارش اقدامات انجام شده توسط گروه‌هاى ارشاد را در اين رابطه به دفتر معاونت آموزش و پژوهش در مكه و مدينه ارائه خواهند نمود.

1- گروه‌هاى ارشاد كاروان‌ها، زائران محترم را به نماز جماعت، خلوص و خشوع در عبادات و بهره‌گيرى از فرصت محدود و كوتاه ايام حج براى كسب معنويت هرچه بيشتر و سعى در تقرب الهى راهنمايى نموده وتذكرات لازم را ارائه نمايد.

2- با توجه به وجود افراد كم‌سواد و بى‌سواد در كاروان، شوراهاى فرهنگى، زائران تحصيل كرده و باسواد را نسبت به وظيفه ايمانى نسبت به آنان متوجه سازند و با تشويق و تحريض، از آنان در راهنمايى وهدايت زائران كم‌سواد و بى‌سواد بهره گيرند.

3- با توجه به گزارش‌هاى واصله در زمينه عدم رعايت شئونات اسلامى از سوى برخى بانوان، گروه‌هاى ارشاد با بهره‌گيرى از بانوان محترم تحصيل كرده، برنامه‌اى را براى نظارت بيشتر بر اين مهم پيش‌بينى و پى‌گيرى نمايند.

4- آموزش اصول، مقررات و آداب زندگى اجتماعى به زائران قبل از اعزام و تذكرات ناصحانه و دوستانه در طول سفر از ضرورت‌هاى قطعى هر سفر و خصوصاً سفر معنوى حج است و برنامه‌ريزى و اجراى صحيح پيرامون آن حتماً بايد صورت گيرد.

5- اخلاق معاشرت و پرهيز از خودخواهى، تك‌روى، عدم رعايت بهداشت جمعى، تجاوز به حقوق اجتماعى همسفران، فقدان حس همكارى و تعاون، بى‌نظمى و ... مرتباً در برنامه تذكرات اخلاقى پى‌گيرى شود.

6- پرهيز از رفتارها و گفتارهاى تفرقه‌افكنانه و توجه به ضرورت اخوت و برادرى و وحدت و همدلى بين تمامى مسلمين و مؤمنين كه به عنوان نعمت الهى شناخته شده، به عنوان يك وظيفه عمومى معرفى وتذكر داده شود و گروه‌هاى ارشاد مراقب رفتارهاى احساسى در اماكن مقدسه، خصوصاً در بقيع باشند.

7- با توجه به اين كه جمعى از زائران كمتر از محيط هتل‌ها استفاده كرده‌اند، لازم است جلسه توجيهى براى نحوه سكونت و بهره‌گيرى از امكانات هتل‌ها پيش‌بينى شود.

8- با توجه به گزارش‌هاى مكرّر از ضرر و زيان زائران محترم در هنگام معامله و خريد، مناسب است جلسه توجيهى با بهره‌گيرى از افراد مجرّب كاروان براى عموم زائران تشكيل شود.

9- با توجه به گزارش‌هاى واصله از رفتارهاى ناپسند برخى زائران در هنگام خريد و معامله با فروشندگان، خصوصاً رفتارهاى برخى از بانوان، برنامه خريدهاى گروهى با حضور اعضاى گروه‌هاى ارشاد، حتى‌المقدور پيش‌بينى و اجرا شود. در ضمن تذكر دائمى و عطف توجه به عواقب شخصيتى و معنوى و اخروى اين گونه رفتارها، در برنامه گروه‌هاى ارشاد قرار گيرد.

10- رعايت حال افراد مسن، بيمار و بانوان در جاى‌دهى در اطاق‌ها و طبقات هتل‌ها مورد توجه جدى مديران كاروان‌ها قرار گيرد.

11- تشكيل جلسات ويژه با حضور زائران علاقمند براى بررسى مشكلات فرهنگى و اجرايى و ... كاروان در طول سفر براى كاهش مشكلات، اطلاع‌رسانى صحيح به زائران و افزايش ضريب رضايت‌مندى آنان ضرورى است.

12- گروه‌هاى ارشاد سعى كنند، خود را در معرض ارزيابى و داورى زائران قرار داده و با ارائه فرم‌هاى نظرخواهى، خود به استقبال داورى آنان بروند.