بایدها و نبایدها در سفر حج تمتع

1. پس از اعلان نوبت تشرّف شما زائر محترم از سوى سازمان حجّ و زيارت، با در دست داشتن فيش بانكى، به يكى از دفاتر زيارتى مراجعه نماييد تا با ارائه‌ى مدارك لازم؛ مانند چند قطعه عكس، اصل و فتوكپى شناسنامه، براى گرفتن گذرنامه و ويزا اقدام كنند.

2. در تمام جلسات كاروان (10 جلسه) كه قبل از سفر برگزار

3.

به منظور حفظ سلامت خود لازم است به پزشك كاروان مراجعه نماييد. ايشان پس از معاينات كامل، كارت سلامتى شما را صادر مى‌كند. اين كارت را بايد تا آخر سفر به همراه داشته باشيد.

4.

واكسن‌هاى مننژيت و آنفلوانزا را در يكى از مراكز بهداشتى كه مشخّصات آن‌ها توسط پزشك كاروان اعلام مى‌شود، تزريق و كارت واكسيناسيون را دريافت كرده و به پزشك كاروان نشان دهيد.

5.

مقدار واجب لباس احرام براى آقايان دو عدد حوله يا پارچه احرام مى‌باشد، ولى اگر به سرما حساس هستيد يا مى‌خواهيد براى حمّام استفاده كنيد، حداكثر سه يا چهار قطعه حوله همراه خود ببريد. دو جفت دمپايى احرامى و يك كمربند (كه احتياطاً دوخته نباشد)، نيز به همراه داشته باشيد.

6.

وصيّتنامه‌ى خود را نوشته و در جاى مخصوصى كه يك نفر از اعضاى خانواده مطّلع باشد، قرار دهيد. در وصيتنامه طلب‌كارى‌ها، بدهكارى‌ها، وجوهات شرعى كه بدهكاريد، مسأله نماز، روزه و ساير حقوق الهى و حقوقى را كه مردم بر گردن شما دارند، ذكر نموده و سفارش‌هاى لازم را به اعضاى خانواده بنماييد.

7.

فرم شماره (1) را كه در صفحه 112 كتاب آمده حتماً ملاحظه و براى پاسخ به سؤال‌هاى آن به دفتر مرجع يا نمايندگان ايشان مراجعه نماييد.

8.

براى تأمين آسايش هرچه بيشتر زائران، شما زائر گرامى از ابتدا تا پايان سفر تحت پوشش بيمه ويژه‌اى كه قرارداد آن از سوى سازمان حجّ و زيارت بسته شده است قرار داريد. بدين ترتيب علاوه بر مزاياى زياد اين كار، طى سفر مى‌توانيد با مراجعه به پزشك از درمان رايگان استفاده نماييد.

9.

چنانچه به‌صورت دائم به ويلچر نياز داريد، در ايران خريدارى نماييد، تا در طول سفر راحت باشيد، امّا اگر نياز هميشگى نداريد درعربستان نيز مى‌توانيد از ويلچر استفاده كنيد.

10.

تهيه‌ى ارز براى هزينه‌هاى شخصى بر عهده‌ى زائران است. با هماهنگى مديركاروان، به شعب بانك ملّى مراجعه و ارز مورد نياز خود را دريافت نماييد.

11.

واحد پول عربستان سعودى، ريال است، و نرخ برابرى آن با دلار تقريباً ثابت است؛ يعنى هر دلار آمريكا برابر با 75/ 3 ريال

14.

از لباس‌هاى زير، مانند شورت و زيرپيراهنى، جوراب و زيرشلوارى هر كدام حداكثر سه عدد به همراه داشته باشيد، ولى از لباس‌هاى ديگر بيش‌تر از دو دست لازم نيست.

15.

براى ارتباط آسان با بستگان مى‌توانيد اطلاعات محل استقرار خود را در هتل‌هاى مكّه و مدينه، از مدير كاروان پرسيده و در اختيار خانواده و بستگان خود قرار دهيد، گرچه اين اطلاعات در كارت‌هاى شناسايى مخصوصى كه به هر زائر مى‌دهند، نوشته شده است.

16.

اشياى فلزى، مانند چاقو، قيچى، ناخن‌گير و ... را در ساك بزرگ بگذاريد تا بتوانيد در مكّه و مدينه از آنها استفاده كنيد.

17.

پول و جواهرات خود را در ساك‌ها قرار ندهيد، بلكه به همراه خود داشته باشيد تا آن‌ها را در هتل (مدينه يا مكّه) به صندوق امانات تحويل دهيد، گرچه بهتر است كه خواهران محترم، جواهرات زينتى خود را از ايران به همراه نياورند.

18.

برخى از وسايلى كه خروج آنها بر اساس قانون گمرك ممنوع بوده يا ورود آنها به كشور عربستان مجاز نمى‌باشد، عبارت‌اند از:

19.

يك يا دو روز قبل از حركت، ساك‌هاى بزرگ توسط مدير و خدمه‌ى كاروان به فرودگاه عربستان و بعد به هتل‌هاى محل سكونت شما ارسال مى‌شود، پس آنچه را لازم داريد، در آنها گذاشته و تحويل دهيد. البته زائرين مدينه بعد، لباس احرام خود را در ساك‌هاى بزرگ نگذارند، بلكه در ساك‌هاى دستى خود قرار دهند تا در ميقات جحفه از آن استفاده كنند.

20.

روى تمام ساك‌ها و بسته‌هايى كه به همراه داريد، نام، نام خانوادگى، شماره‌ى كاروان و نشانى محلّ سكونت خود را در مدينه، مكّه و ايران بنويسيد يا دست كم داخل آنها قرار دهيد.

21.

در تمام مراحل سفر مواظب عينك خود باشيد، زيرا تعويض آن شما را با مشكل روبرو مى‌كند همچنين جلد و بند مخصوصِ آويزان كردن آن را به همراه داشته باشيد.

22.

كارت‌هاى شناسايى خود را در طول سفر بر سينه الصاق نموده يا داخل جيب خود قرار دهيد تا اگر در مواردى لازم شد به پليس يا افراد راهنما نشان دهيد.

23.

زائران عزيز، در اين سفر كه سرشار از معنويت است، نياز بيشترى به همكارى و صميميّت دارند، بنابراين سعى نماييد دوستان

24.

اعضاى كاروان همچون اعضاى خانواده‌اى هستند كه بايد در طول سفر به يكديگر كمك كنند، حساسيت‌هاى لازم را براى حفظ آبرو و حيثيت يكديگر داشته باشند و مسؤولان را از هر حركت مشكوك آگاه نمايند.

25.

صبر و تحمّل، مهم‌ترين وسيله‌اى است كه شما بايد از ابتداى سفر به همراه داشته باشيد. بدانيد همان‌طورى كه چهره‌ى افراد مختلف است، روحيّات و اخلاق آنها نيز تفاوت دارد.

1.

وسايلى را كه بايد در ساك‌هاى بزرگ گذاشته شود، قبلًا به عوامل كاروان‌ها تحويل داده و فقط ساك‌هاى كوچك را به همراه بياوريد.

2.

طبق معمول بايد سه تا چهار ساعت قبل از پرواز، در فرودگاه حاضر شويد. پس از آن كه همه‌ى افراد كاروان جمع شدند، از طريق بلندگوى فرودگاه اعلام مى‌شود كه مسافران پرواز شماره ... اثاثيه‌ى خود را تحويل دهند. در اين موقع، نسبت به تحويل اثاثيه اقدام كنيد.

3. علاوه بر گذرنامه و بليت، لازم است دو كارت ديگر در اين سفر به همراه داشته باشيد:

4.

شتاب‌زدگى در فرودگاه، چه در رفت و چه در بازگشت، به آشفتگى و بى‌نظمى منجر شده و در نهايت، موجب تأخير در انجام كارهاى لازم مى‌گردد. پس، آرامش و نظم را رعايت نموده و طبق دستور مأموران فرودگاه عمل نماييد. از برخورد مستقيم و مجادله با مأموران سعودى كه زبان آنها را هم نمى‌دانيد، جدّاً بپرهيزيد.

5.

چنانچه نماز نخوانده‌ايد يا به دستشويى نياز داريد، پيش از سوار شدن به هواپيما (در سالن‌هاى انتظار) اقدام كنيد تا در هواپيما

6. گاهى مجبور مى‌شويد نمازتان را در هواپيما بخوانيد. از اين‌رو بهتر است پيش از سوارشدن، وضو بگيريد. البته در هواپيما نيز مى‌توانيد وضو بگيريد.

7.

سعى كنيد مقررات داخل هواپيما را كه توسط مهمان‌داران اعلام مى‌شود رعايت نماييد (مانند نكشيدن سيگار، بستن كمربند، خوددارى از رفت‌وآمدهاى اضافه و بى‌موقع، صحبت‌كردن با صداى بلند، باز و بسته كردن صندوق‌هاى بالاسر و ...).

8.

رعايت مقرّرات و نظافت در هواپيما، به‌ويژه اگر مربوط به خطوط سعودى يا شركت‌هاى خارجى ديگر باشد، بسيار لازم است؛ زيرا همين رفتار مى‌تواند بيان‌كننده‌ى تربيت و اخلاق دينى و مذهبى شما باشد.

9.

پس از رسيدن به مقصد، هنگام خروج از هواپيما عجله نكنيد، اسباب و اثاثيه‌ى خود را جمع كرده و به آرامى و با رعايت نوبت، خارج شويد.

10.

هنگام رسيدن به فرودگاه جدّه يا مدينه، ابتدا به سالنى وارد مى‌شويد كه گذرنامه‌ها را در آن بررسى مى‌كنند و كارت (بطاقة الدّخول) را تحويل مى‌گيرند. سعى كنيد پشت سر هم جلوى كيوسك‌هاى بازديد قرار بگيريد و تا وقتى بررسى گذرنامه‌ى نفر

11. هنگامى كه در وسط راه براى استراحت و پذيرايى پياده مى‌شويد، به دقت محل توقّف اتوبوس، رنگ و نشان آن را به خاطر بسپاريد، زيرا فراوانى اتوبوس‌ها و شباهت آنها به يكديگر موجب سرگردانى زائران مى‌شود.

12. براى بازگشت به ايران بايد ده تا دوازده ساعت قبل از پرواز، آماده‌ى حركت به‌سوى فرودگاه باشيد. بنابراين، از رفتن به زيارت يا بازار كه ممكن است موجب گرفتارى شما هنگام بازگشت

13.

چنانچه براى بار زدن ساك‌ها اعلان نياز شد به مدير و خدمه كاروان كمك نماييد، به‌ويژه زائران جوانى كه توانايى انجام اين كارها را دارند، بسيار پسنديده است چنين خدمتى را بنمايند.

14.

هم‌چنان‌كه براى سفر به عربستان گفته شد در سفر برگشت نيز بردن اين اشيا به داخل هواپيما ممنوع است: چاقو، قيچى، ناخن‌گير و هر شى‌ء فلزى، حتى اسباب‌بازى، قاب فلزى و شيشه‌اى، انواع قاشق و چنگال و .... پس اين لوازم را در ساك بزرگ گذاشته و به قسمت بار هواپيما حويل دهيد.

15.

متوجّه باشيد كه شركت هواپيمايى سعودى از خروج اين كالاها جلوگيرى مى‌كند: تلويزيون، كپسول گاز، انواع اسپرى و لوازم كمپرسور يخچال و .... چنانچه گالن‌هاى آب زمزم به همراه داريد، بايد در فرودگاه جدّه به دفتر مراجعه كرده و آن را در كيسه‌هاى مخصوصى گذاشته و داخل هواپيما ببريد. نام اين كيسه‌ها «كيس الماء» است.

16.

وسايل مخصوص دفاتر هواپيمايى و هم‌چنين لوازم داخل هواپيما، مانند جليقه‌ى نجات و ... را از هواپيما بيرون نبريد.

17.

حداكثر بار مجاز براى هر زائر سى كيلوگرم مى‌باشد و هر كيلو بار اضافه 21 ريال سعودى جريمه دارد. حداكثر بار مجاز براى بردن به داخل هواپيما نيز هفت كيلوگرم مى‌باشد.

18.

فاصله‌ى زمانى از مكّه تا جدّه تقريباً يك ساعت و فاصله‌ى جدّه تا ايران حدود سه ساعت است.

19.

براى وارد شدن به سالن فرودگاه تهران (مقصد) نظم و ادب را رعايت نماييد و تحمل داشته باشيد تا گذرنامه‌ها بررسى شده و مهر مراجعت بر آنها زده شود. هيچ عجله نكنيد، چون معلوم نيست كه شما زودتر از ديگران از سالن اصلى خارج شويد.

20.

هنگام تحويل گرفتن اثاثيه و ساك‌ها نيز حقوق يكديگر را رعايت نماييد و از مزاحمت و برخوردهاى غيراخلاقى پرهيز كنيد، زيرا در مدت زمان كوتاهى همه افراد كاروان اثاثيه‌ها را تحويل گرفته و خارج مى‌شوند.

1.

به محض ورود به مدينه يا مكّه و استقرار در محل سكونت خود، فرم شماره 2 را كه در صفحه 114 همين كتاب آمده است پركنيد و در مواقع مورد نياز از آن استفاده نماييد.

2.

توجه داشته باشيد كه هريك از شما در كشور عربستان، نماينده‌ى ملت شهيدپرور ايران اسلامى و مذهب جعفرى هستيد.

3. اخلاق و ادب، نشانه‌ى شخصيت شماست. بنابراين، ضمن خوش‌رويى در هر جا و هر زمان، با رعايت ادب و احترام نسبت به زائران كشورهاى مختلف، باعث سربلندى مذهب و ميهن اسلامى خود باشيد. طبق رواياتى كه از ائمه‌ى معصومين عليهم السلام به ما رسيده، احترام مؤمن از احترام خانه‌ى كعبه بيشتر است. بنابراين در سلام كردن به ديگران، به‌ويژه در برخورد با برادران و خواهران اهل سنّت، در هر كجا، چه در مسجد و اماكن زيارتى و چه در مغازه‌ها

4.

خواهران محترمه! حجاب كامل را حفظ كرده و از رفت‌وآمد در قسمت‌هايى از حرم، كه مخصوص مردان است، خوددارى كنيد. همه بايد سعى كنند در دو شهر مكّه و مدينه، به‌ويژه در مسجدالحرام و مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله اصول و احكام اسلامى را رعايت كنند. و با عمل به دستورات اخلاقى، مبلّغ مذهب جعفرى باشند.

5.

زائران محترم! امربه‌معروف و نهى‌ازمنكر، همانند نماز، از واجبات الهى است. بنابراين، بر همه‌ى شما لازم است، در صورت مشاهده‌ى موارد خلاف، به هموطنان خود تذكر دهيد. به ياد داشته باشيد كه برخوردهاى نامناسب و اهانت‌آميز افراد خلاف‌كار نبايد موجب ترك اين واجب الهى شود.

6. در تمام نقاط مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله و مسجدالحرام و برخى اماكن ديگر دوربين‌هاى مداربسته نصب شده است، بنابراين، از هر كارى كه موجب خدشه‌دار شدن ايرانيان و وهن مذهب شيعه است پرهيز كنيد.

7.

براى خواندن نماز جماعت در مسجدالنّبى و مسجد الحرام و مسائل خاصّ آن، بخش مناسك را مطالعه و يا از روحانيون محترم كاروان سئوال نماييد.

8.

با توجه به اينكه شما بر زبان عربى مسلط نبوده و اطّلاعات لازم را براى يك مباحثه‌ى منطقى نداريد، لذا از ورود به مباحث اعتقادى و سياسى خوددارى كنيد. علاوه بر اين، اصولًا مباحث علمى و اعتقادى بايد در محيطهاى آرام و مناسب، آن هم با اهل‌علم و تحقيق، انجام شود. بنابراين، هرگاه در چنين موقعيّت‌هايى قرار گرفتيد، افراد مذكور را به مبلّغان و مقامات ذى‌ربط ارجاع دهيد تا از عهده‌ى اين كار برآيند.

9.

البته از آن‌جا كه در اين سفر با فرقه‌هاى مختلف اهل‌سنّت روبه‌رو هستيد، لازم است در زمينه‌ى مباحث امامت و ولايت و مسائل اعتقادىِ شيعه، مطالعاتى داشته و مخصوصاً در جلساتى كه برگزار مى‌شود، از محضر روحانيون محترم كاروان‌ها استفاده نماييد.

10. چه بسا از سوى عناصر تندرو به بهانه‌هاى مختلف، مورد اهانت، بى‌مهرى و برخوردهاى غير اخلاقى قرار بگيريد، در اين صورت، بهترين جواب و برخورد، سكوت و رفتار كريمانه است.

11.

رعايت نظافت، نشانه‌ى ادب و احترام شما به اماكن مقدّس و نشان‌دهنده‌ى شخصيّت شماست. از كثيف‌كردن حرم و ريختن دستمال كاغذى، پوسته‌ى‌تخمه، شكلات، پسته و مانند اين‌ها روى زمين جدّاً پرهيز نموده و آنها را در سطل‌هاى مخصوص زباله بيندازيد.

12.

وهابيان بوسيدن ضريح، درها و ديوارها را حرام و از مصاديق شرك مى‌دانند از اين رو براى جلوگيرى از برخوردهاى تند و متعصبانه، از انجام اين اعمال پرهيز نماييد.

13.

از برداشتن خاكِ اماكن زيارتى، به‌ويژه قبرستان بقيع، خوددارى فرماييد، زيرا سفارشى از جانب اهل‌بيت عليهم السلام براى اين كار نداريم، علاوه بر اين كه موجب برخورد تند مأموران مى‌شود.

14.

از خريد گندم و ريختن آن در بقيع يا هر جاى ديگر خوددارى كنيد، زيرا معمولا اين گندم‌ها به مصرف نمى‌رسد، و بار ديگر جمع‌آورى و معلوم نيست به چه مصرفى مى‌رسد.

15.

از خواندن برخى زيارتنامه ها و دعاها با صداى بلند كه

16.

توجّه داشته باشيد كه حرم نبوى در مدينه‌ى منوّره از ساعت 22 تا دو ساعت قبل از اذان صبح بسته است؛ در اين ساعات نمى‌توانيد وارد مسجدالنبّى صلى الله عليه و آله شويد، امّا مسجدالحرام در مكّه شبانه‌روز باز مى‌باشد.

17.

در سال‌هاى گذشته، برنامه‌هاى زيارت به صورت دسته‌جمعى و با حضور كاروان‌هاى مختلف، در پشت بقيع انجام مى‌شد. متأسفانه، به دليل پاره‌اى رفتارها، اين برنامه‌ها ممنوع و يا محدود گرديد. بنابراين، زيارت‌نامه را به صورت انفرادى و آهسته قرائت كرده و تلاش كنيد برنامه‌هاى دسته‌جمعى را در هتل‌ها انجام دهيد.

18.

بهترين عمل در مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله و مسجدالحرام، اقامه نماز خصوصا به جماعت، قرائت قرآن و دعا و نيايش است، سعى كنيد در طول سفر حداقل يكبار قرآن را ختم كنيد.

19.

آن دسته از زائرانى كه سواد ندارند، از ديگر زائران بخواهند كه دعا را براى آنها با صداى آرام بخوانند. علاوه‌براين مى‌توانند در زيارت‌هاى گروهى، از محضر روحانيون كاروان استفاده كنند. اگر اين هم ممكن نشد، مى‌توانند به نيابت از پدر، مادر و بستگان ديگر نمازهاى قضا و مستحبى بخوانند يا به ذكرهاى

20.

افراد باسواد هنگام تشرّف به حرم مطهر و قبرستان بقيع، كتاب‌هاى زيارت را به همراه داشته باشند و چنانچه افراد بى‌سواد از آنان درخواست كردند، ادعيه را به صورت آرام براى ايشان بخوانند. عنايت داشته باشيد كه صداى شما به اندازه‌اى باشد كه همان دو يا سه نفر نزديك بشنوند، زيرا اگر صدا بلندتر از اين مقدار شود، مأموران جلوگيرى مى‌كنند.

21.

از فرصتى كه در اين سفر براى شما به دست آمده بيش‌ترين استفاده‌ى معنوى را بنماييد و بيشتر وقت خود را در حرم بگذرانيد. اين فرصتى است كه هزاران نفر آرزوى آن را در دل دارند.

22.

برادران جوان از پوشيدن لباس‌هاى نامناسب و پيراهن آستين‌كوتاه و همراه داشتن زنجير، حلقه، انگشتر و ساعت طلا پرهيز نمايند زيرا علاوه بر حرمت اين كار، موجب بدبينى ديگران به مذهب شيعه مى‌شود.

23.

در همه‌جا، رعايت حال سالمندان و بانوان بر جوان‌ترها

24.

افراد پير و مريض توجه داشته باشند كه اگر براى انجام زيارت يا اعمال حجّ و عمره به ويلچر نياز دارند، براى كرايه‌ى اين وسايل يا مزد كارگر، پول كافى داشته باشند تا با مشكل بى‌پولى رو به رو نشوند.

25.

زائران محترم! حتماً اطلاع داريد كه مدير و خدمه‌ى كاروان‌ها از افراد متديّن و خدمت‌گزار جامعه هستند و تنها به قصد خدمت افتخارى به زائران بيت‌اللَّه، بخشى از عمر عزيزشان را در اين راه صرف مى‌كنند. زحمات اين عزيزان با پول جبران‌پذير نيست و فقط توجّه و احترام متقابل شما، خستگى را از تن ايشان دور مى‌كند.

26.

مدير و خدمه‌ى محترم كاروان در چند اتوبوس تقسيم مى‌شوند تا افراد را به اماكن موردنظر انتقال دهند. اين عزيزان براى اداره‌ى اتوبوس و راهنمايى راننده و مسائل ديگر مى‌بايست در قسمت جلوى اتوبوس باشند. علاوه بر اين، اجازه دهيد مردان جوان نيز در صندلى‌هاى رديف جلوى اتوبوس بنشينند تا در تقسيم آب و غذا و هدايت كاروان نقش داشته باشند.

27.

كارت شناسايى را كه مديريت كاروان به شما داده، كاملًا حفظ كرده و در همه جا و هر زمان به همراه داشته باشيد؛ زيرا اين كارت، تنها وسيله‌ى شناسايى افراد بوده و نشانى محلّ اقامت آنها

28. اهميّت گذرنامه در خارج از كشور مانند شناسنامه در داخل است، پس آن را نزد مدير كاروان بگذاريد و در مواقع لزوم تحويل بگيريد. اين كارى است كه در تمام كاروان‌ها انجام مى‌شود.

29.

در صورت گم‌شدن يا احتياج به راهنمايى و هر نياز ديگرى تنها با زائران ايرانى يا نيروهاى امداد گمشدگان كه لباس‌هاى آبى رنگ دارند، صحبت نماييد. در اين زمينه، كاملًا احتياط نموده و به ديگران نيز اين تذكّر مهم را بدهيد.

30.

در اين سفر، جابه‌جايى‌هائى، چه در ماشين و چه در منزل داريد. پس در مواظبت از اسباب و اثاثيه‌ى خود كوشا بوده و مراقب باشيد كه چيزى را جاى نگذاريد، زيرا در بسيارى از موارد امكان برگشت به محلّى كه بوده‌ايد، وجود ندارد و پس از حركت اتوبوس، ديگر اميدى به پيداشدن اشياى شما نيست.

31.

به هنگام پياده شدن از اتوبوس‌هايى كه براى زيارت دوره و اماكن مختلف رفته‌ايد، كاملًا دقّت كنيد رنگ اتوبوسى كه سوار شده‌ايد، نشانه‌ى مخصوص و شماره آن و نيز نقطه‌اى را كه پياده شده‌ايد، به خاطر بسپاريد تا هنگامى كه براى سوارشدن مجدّد برمى‌گرديد حيران و سرگردان نشويد. البته بهتر است كه در همه جا

32.

عبور و مرور در خيابان‌ها، چه در مدينه و چه در مكّه براى رهگذران و عابران پياده، امن نيست، ماشين‌ها بسيار تند حركت مى‌كنند و برخى رانندگان بسيار بى‌احتياط مى‌باشند. بنابراين، دقّت نماييد فقط از پياده‌روها استفاده نموده و براى رفت‌وآمد از عرض خيابان، حتماً از محل‌هاى ويژه‌ى عبور اشخاص پياده، آن هم با احتياط كامل، استفاده كنيد.

33.

خواهران محترم! سعى كنيد براى رفت و آمدها تنها از سرويس‌هاى محلّ سكونت خود استفاده كرده، سوار خودروهاى شخصى نشويد و چنانچه به تاكسى نياز داريد حتماً همراه يكى از دوستان يا خانواده‌ى خود باشيد و از تردد انفرادى و بدون همراه، خصوصاً در ساعات پايانى شب بپرهيزيد.

34.

زائران محترم! توجّه داشته باشيد كه از چند سال پيش زائران ايرانى در مدينه و مكّه از سرويس‌هاى ويژه كه با پرچم جمهورى اسلامى مزيّن هستند، استفاده مى‌كنند. سعى كنيد كه شماره‌ى خط و محلّ توقّف اتوبوس مسير خود را به خاطر بسپاريد.

35.

در صورت مشاهده‌ى هر تخلّف، شماره‌ى اتوبوس يا ماشينى را كه سوار مى‌شويد، يادداشت كنيد تا به تخلّفات آنها رسيدگى شود.

36.

به همراه داشتن تلفن‌هاى دوربين‌دار در داخل حرم مطهّر،

38.

از بستن هر نوع كيف يا تلفن همراه (موبايل) به كمر و تظاهر به داشتن آن خوددارى كنيد، زيرا در معرض خطر و سرقت قرار مى‌گيريد.

39.

در مسجدالحرام و مسجدالنّبى (به ويژه هنگام اقامه‌ى نماز تلفن همراه خود را خاموش كنيد.

40.

از دمپايى‌هاى ابرى كه در صورت خيس بودن زمين، بسيار لغزنده مى‌شوند استفاده نكنيد، بلكه از دمپايى‌هاى پلاستيكى و مانند آن استفاده كنيد كه وقتى روى كاشى يا سنگ صافى كه روى آن آب ريخته شده، راه مى‌رويد، دچار مشكل نشويد.

41.

بردن هر وسيله‌اى به داخل حرم مطهر پيامبر صلى الله عليه و آله در مدينه، و مسجدالحرام در مكّه، ممنوع است. از طرفى بيرون از حرم نيز جاى امنى براى گذاشتن اثاثيه نيست، بنابراين وقت خود را طورى تنظيم نماييد كه پس از خريد اجناس از بازار مستقيماً به هتل يا محلّ سكونت خود برويد.

42.

جايگاه خواهران محترم در مدينه‌ى منوّره، در قسمت‌هاى

43.

با عكس‌بردارى، فيلم‌بردارى و كشيدن سيگار در تمام اماكن مقدّس به شدّت برخورد مى‌شود، لذا از انجام اين كارها پرهيز نماييد.

44.

از خوابيدن در مسجد و حرم مطهّر بپرهيزيد، زيرا علاوه بركراهت، ممكن است اتّفاقاتى همچون سرقت پول، كفش و وسايل ديگر براى شما پيش بيايد.

45.

زائران محترم! هنگامى كه قرآن را از جايگاه‌هاى مخصوص برمى‌داريد، پس از قرائت، آن را در همان جا قرار دهيد و از گذاشتن آن روى زمين، فرش يا هر جاى ديگر جدّاً خوددارى نماييد. هم‌چنين از حمل قرآن و كفش‌ها با يك دست، بپرهيزيد، زيرا اين كار، از ديدگاه اهل تسنّن، بى‌احترامى به كتاب خداست.

47.

براى جابه‌جايى كفش‌هاى خود، هنگام تشرّف به حرم مطهر نبوى صلى الله عليه و آله از كيسه‌هاى مخصوصى كه توسط كاروان‌ها به شما داده مى‌شود، استفاده كرده و آنها را در قفسه‌هاى ويژه‌اى كه در مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله و مسجدالحرام وجود دارند، قرار دهيد. البته شماره‌ى آن قفسه را به خاطر بسپاريد تا هنگام برگشت محلّ آن را فراموش نكنيد.

48.

كلمن‌هاى آب سرد در همه‌جاى حرم موجود است. در طرف راست آن، ليوان‌هاى استفاده نشده و در طرف چپ آن، ليوان‌هاى استفاده شده قرار دارد. شما نيز براى نوشيدن آب از ليوان‌هاى سمت راست استفاده نموده و پس از مصرف، آن را در سمت چپ قرار دهيد.

49.

از سخن‌گفتن با صداى بلند در مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله پرهيز كرده و افراد يا دوستان خود را با صداى بلند نخوانيد، زيرا برخى از اهل سنت اين كارها را حرام و نشانه‌ى بى‌احترامى به اين مكان‌هاى مطهّر مى‌دانند.

50.

هنگام استفاده از تلفن همراه در اماكن مقدّس ضمن رعايت احترام، از انتخاب زنگ تلفن با آهنگ‌هاى غيرمناسب و گفت‌وگوهاى طولانى، آن هم با صداى بلند (به‌ويژه در اوقات قبل از نماز كه حالت سكوت و معنويت در صفوف نماز حاكم است)

51. در برخى از اماكن مقدّس، مانند مسجد ذوقبلتين و مسجد قُبا حتى از همراه داشتن كفش جلوگيرى مى‌شود، بنابراين، ضمن پرهيز از بحث و نزاع با مأموران، كفش‌ها را در جاى مخصوص قرار دهيد.

1. رعايت بهداشت طى سفر، ضامن سلامتى شماست. با حفظ سلامتى مى‌توانيد در اماكن شريف حضور يافته و اعمال خود را به‌درستى انجام دهيد. بنابراين براى سالم بودن خود در اين سفر، به نكات بهداشتى كه از سوى مدير يا پزشك كاروان اعلام مى‌شود، توجّه فرماييد. ضمناً جزوه‌هايى را كه از طرف هئيت پزشكى حج منتشر شده مطالعه كرده و به تذكرات آنها توجه و عمل نماييد.

2. چنانچه پيش از اين هم گفته شد، يكى از نخستين كارهاى شما، تزريق واكسن مننژيت و همچنين آنفلوانزاست. اين موضوع را جدى بگيريد، دست‌كم ده روز پيش از رفتن، به آدرسى كه مدير و پزشك كاروان مى‌دهند، مراجعه كرده و ضمن بررسى سلامت خود، كارت ويژه‌ى معاينه‌ى پزشكى و واكسن را دريافت نماييد.

3.

توجّه داشته باشيد كه در طول سفر تحت پوشش بيمه هستيد. پس هرگاه احساس ناراحتى نموديد، به پزشك كاوان مراجعه كرده، در صورت لزوم وى شما را به مراكز بهداشتى و درمانى ايرانيان راهنمايى خواهد كرد تا رايگان درمان شويد.

4.

كسانى كه بيمارى خاصّى دارند، پيش از سفر، پزشك و مدير كاروان را در جريان بگذارند و از قرص‌ها و داروهايى كه مصرف مى‌نمايند به‌اندازه‌ى مورد نياز، به همراه ببرند.

5.

گرچه در مراكز بهداشتى انواع داروها يافت مى‌شود، ولى براى احتياط، داروهاى زير را به مقدار كم در ساك بزرگ بگذاريد:

6.

پس از دستشويى و پيش از غذا خوردن و بعد از آن حتماً دست‌هاى خود را با آب و صابون شسته و با حوله‌ى اختصاصى خشك كنيد.

7.

كسانى كه به بيمارى قند مبتلا هستند، از پرخورى و مصرف نوشابه و آب ميوه‌ها، عسل و مواد شيرين دورى نمايند. هم‌چنين كسانى كه فشار يا چربى خون بالا دارند از مصرف غذاهاى چرب يا نمك‌دار پرهيز كنند.

8.

با توجّه به گرمى هوا (در مدينه و مكه) و پياده‌روى‌هاى زياد، ازشست‌وشوى بدن، به ويژه پاها، غفلت نكنيد. چنانچه هر موضعى از بدن عرق‌سوز شد، آن محل را كاملًا با آب و صابون شسته و خشك نماييد، سپس طبق نظر پزشك كاروان با پماد «تتراسيكلينِ» آن را چرب كنيد تا به زودى بهبودى يابد.

9.

يكى از بيمارى‌هاى خطرناك، گرمازدگى است كه حتى گاهى به مرگ افراد منجر مى‌شود، پس به محض احساس گرماى زياد و بى‌حالى، با پايين آوردن درجه‌ى حرارت بدن (به وسيله‌ى‌نوشيدن آب خنك، كم‌كردن لباس يا پاشيدن آب به بدن و باد زدن) خود را از مشكلات بيشتر نجات دهيد. براى اين كه دچار گرمازدگى نشويد فقط در اوقات مناسب (صبح زود يا شب)، براى زيارت و طواف، به مسجدالحرام برويد، هم‌چنين از پياده رفتن زير نور مستقيم آفتاب خوددارى نماييد.

10.

چنانچه چشمان شما از نور آفتاب اذيت مى‌شود، از عينك‌هاى آفتابى يا كلاه‌هاى مخصوص كه لبه‌ى‌بلندى دارند، استفاده كنيد.

11.

چنانچه به اسهال مبتلا شديد، يك يا دو وعده غذا نخوريد و تنها از مايعات استفاده كنيد. بعد از اين دوره، غذا خوردن را، كم‌كم با كته يا برنج و ماست آغاز كنيد (البته با نظر پزشك كاروان).

12.

خوب است مقدارى عرق نعنا و خاكشير به همراه داشته باشيد تا در مواقع لزوم مصرف كنيد.

13.

نوشابه‌هاى گازدار، با برخى از مزاج‌ها سازگارى ندارد و ناراحتى معده ايجاد مى‌كند. اگر ناراحتى گوارشى احساس نموديد، نخستين كار، ترك نوشابه است. سعى كنيد بيشتر از آب خالص استفاده نماييد.

14.

از نوشيدن آب يا نوشابه‌ى بسيار سرد، به‌ويژه هنگامى كه از زيارت برمى‌گرديد، پرهيزكنيد. اين كار معمولًا باعث سرماخوردگى، سينه درد و گلودرد مى‌شود.

15.

گاهى اوقات در مراسم حجّ تمتّع به دليل كمبود وسايل نقليه و مسافت زياد هتل تا حرم، اتّفاق مى‌افتد كه مقدارى پياده‌روى‌كنيد، از اين جهت، دستمال سفيد يا كلاه مناسب به همراه داشته باشيد تا در صورت لزوم از آن استفاده كنيد.

16.

از انجام غسل‌هاى مستحبى، به‌ويژه در فصل سرما يا زمانى كه ممكن است موجب سرماخوردگى شما شود، پرهيز نماييد، به‌ويژه بعد از غسل با سر و بدن خيس، مقابل باد پنكه‌ها و كولرهاى داخل ماشين و حرم و منازل قرار نگيريد.

17.

در صورت ابتلا به سرماخوردگى، مايعات گرم، مانند چاى كم‌رنگ، بيشتر بنوشيد و از آشاميدن آب يخ و نوشابه و نيز خوردن غذاهاى سنگين، چرب و سرخ‌كرده خوددارى كنيد. هم‌چنين با استراحت كافى و پرهيز از رفت‌وآمدهاى زياد در كوچه و بازار، زمينه‌ى بهبودى سريع‌تر خود را فراهم آوريد. در ضمن بايد مواظب باشيد كه هنگام عطسه و سرفه حتماً جلوى دهان و بينى

18.

چنانچه اشتها نداريد، از غذاى داخل هواپيما استفاده نكنيد، هم‌چنين اگر در ميان راه جدّه و مدينه از شما پذيرايى مختصرى شد و آن غذاها باب طبع شما نبود، تا حد امكان از آن استفاده نكنيد تا دچار مشكلات بعدى نشويد.

19.

از نگه‌دارى غذا در اتاق محل استراحت خويش خوددارى نموده و حتماً غذا را در زمانِ توزيع و در محل معين شده ميل كنيد. در ضمن از خوردن غذا در ميان وعده‌هاى غذايىِ ناهار و شام بپرهيزيد تا هنگام صرف غذا، اشتهاى شما بهتر باشد.

20.

به منظور حفظ سلامت شخصى و براى استفاده‌ى هرچه بيشتر از معنويات اين سفر، كوشش نماييد از غذاهاى سبك و ساده استفاده كنيد.

21.

توجّه داشته باشيد، كه در طول اين سفر، چه در مدينه و چه در مكّه، از نعمت‌هاى الهى (غذا و ميوه) بهره‌مند هستيد، حتى در صورت درخواست نيز به شما غذاى اضافه داده مى‌شود. به همين دليل در خوردن غذا زياده‌روى نكنيد، زيرا منجر به بيمارى شده و خداى‌ناكرده اين سفر را براى شما تلخ مى‌گرداند.

22.

از خريد هرگونه مواد غذايى از دست فروش‌ها و اغذيه‌فروش‌هاى داخل شهرهاى مكه و مدينه خوددارى نماييد كه به دليل بهداشتى نبودن برخى آنها گرفتار عوارض بعدى نشويد.

23.

داخل اتاق‌ها كولرهاى گازى وجود دارد، هواى اتاق را در حدّى تنظيم كنيد كه گرم نباشد، و به اندازه‌اى سرد نكنيد كه وقتى مى‌خواهيد به حرم يا خيابان برويد احساس گرماى زياد نماييد.

24.

براى رفت‌وآمد به حرم از كفش‌هاى راحتى استفاده كنيد و چنانچه پادرد داريد، از عصا كمك بگيريد.

25.

هنگام بارندگى يا شستشوى صحن‌ها، به دليل لغزندگى كف صحن‌هاى مسجدالحرام و مسجدالنبى صلى الله عليه و آله امكان زمين خوردن و آسيب ديدگى زياد است، مراقب خود باشيد.

26.

هنگام سوار و پياده شدن از سرويس‌ها شتاب ننماييد؛ اجازه دهيد كه خودرو كاملًا متوقف شده تا دچار سانحه نشويد.

27.

از خاك بقيع يا مكان‌هاى مقدّس ديگر در مكّه و مدينه هرگز استفاده ننموده، آن را به عنوان تبرك براى كسى نبريد؛ اين خاك‌ها آلوده و خوردن آن زيان‌آور است.

28.

پيوسته نظافت حمام و سرويس‌هاى بهداشتى را حفظ كنيد و از نگه‌دارى زباله در اتاق پرهيز نموده و آنها را در صبح و عصر به مأموران تنظيف تحويل دهيد يا در كيسه‌هاى زباله ريخته و گره بزنيد، سپس زباله‌ها را در سطل‌هاى بزرگ كنار سالن‌ها بگذاريد تا مأموران ببرند.

29.

در صورت نياز از مأموران تنظيف بخواهيد تا به شما مايع ضدّعفونى‌كننده بدهند. هنگامى كه مى‌خواهيد از اتاق خارج شويد، در اتاق را كاملًا بسته و كليد آن را تحويل دهيد و يا در جاى

30.

هر نفر بايد حوله مخصوصى داشته باشد و تنها از آن استفاده نمايد، هم‌چنين از مسواك، شانه، تيغ، ليف و صابون مخصوص خود استفاده نمايد. هيچ‌گاه در اين موارد، از وسايل مشترك استفاده نكنيد.

31.

در تمام مدّتى كه در مدينه يا مكّه هستيد، كوشش نماييد ساعات استراحت خود را طورى تنظيم كنيد كه بيش‌ترين استفاده را از لحظات معنوى حضور در حرمين شريفين ببريد و البته مراقبت كنيد دچار خستگى و بى‌خوابى هم نشويد.

32.

از خريد لباس‌هاى ارزان قيمت كه از آنها استفاده شده و در حراجى‌هاى كنار خيابان‌ها است بپرهيزيد؛ چنين لباس‌هايى معمولًا ناقل بيمارى‌هاى خطرناكى هستند.

33.

از خريد لوازم آرايشى غيرمطمئن و داروها، بدون مجوّز پزشك خوددارى كنيد كه پيامدهاى بسيار خطرناكى دارد. در اين موارد با پزشك كاروان يا پزشكان مستقر در هيأت پزشكى حج مشورت نماييد.

34.

چنانچه دچار مشكلات تنفسى هستيد، از ماسك‌هاى مخصوص استفاده كنيد. هم‌چنين اگر به سرماخوردگى و زكام، مبتلا شديد حتماً از اين نوع ماسك‌ها كه در اختيار مراكز پزشكى حج مى‌باشد استفاده نماييد.

35.

هميشه، در اماكن زيارتى، از سجّاده‌ى مخصوصى كه

36.

زائران محترم! سيگاركشيدن، در تمامى اماكن عمومى عربستان، ممنوع است. بنابراين، از كشيدن آن حتّى در اتاق‌ها و راه‌روهاى منازل خوددارى نماييد.

37.

ناخن‌هاى خود را طى سفر، كوتاه نگه داريد، زيرا ناخن‌هاى بلند يكى از راه‌هاى انتقال ميكروب است.

38.

لباس‌هاى زير خود را بموقع عوض كنيد و بشوييد. بهتر است اين لباس‌ها سفيد رنگ و از جنس نخى باشند.

39.

چنانچه قصد رفتن به اماكن يا گردش در بازار را داريد، يك قمقمه يا دست‌كم يك ليوان مخصوص و يك بادبزن كوچك، به همراه داشته باشيد، و تا آن‌جا كه ممكن است از منبع‌هاى آب آشاميدنى سرراهى، به‌ويژه از ظروفى كه در آب‌خورى‌هاى عمومى هستند، استفاده نكنيد.

40.

مرتب استحمام كنيد تا بوى پا و بدن شما موجب آزردگى همسفرانتان نشود.

41.

پرخورى نكنيد و اگر تحت رژيم يا پرهيز غذايى هستيد، آن را دنبال كنيد. هم‌چنين هرگونه مشكلات غذايى خود را با مدير و خدمه‌ى كاروان در ميان بگذاريد.

42.

برخى از زائران به يبوست مبتلا مى‌شوند كه مهم‌ترين

1.

عرق كردن زياد و كاهش آب بدن

2.

آشاميدن نوشابه‌هاى گازدار و چاى پررنگ؛

3.

مصرف زياد موز، به‌ويژه موزهاى نرسيده.

43.

قابل توجه شما بانوان محترم! پيش از سفر حجّ براى آغاز مصرف قرص جلوگيرى از عادت ماهيانه و مسائل ديگر، با پزشك كاروان مشورت كنيد و اگر دچار آن شديد، بدون هيچ اضطرابى مى‌توانيد مسائل شرعى خود را نيز از روحانى محترم كاروان بپرسيد.

44.

خواهران گرامى! طى اين مسافرت، از فشارهاى روحى (اضطراب و تشويش خاطر) و پياده‌روى‌هاى زياد، دورى كنيد تا به مشكل لكّه بينى و نگرانى‌هاى ديگر دچار نشويد.

2. اقامت و اسكان در مدينه منوره از حدود چهار سال قبل به ميزان قابل توجهى از بخش غير مركزى به منطقه مركزى انتقال يافته تا حدى كه در حج سال 84 به حول و قوه‌ى الهى تلاش شده 74/ 31% باقيمانده، از منزل مسكونى خوب و تا حدى نوساز در حاشيه منطقه مركزى و خيابان‌هاى قابل دسترس به مسجدالنبى صلى الله عليه و آله و قبرستان بقيع كه خود از امتياز ويژگى خاصى برخوردار مى‌باشد، بهره‌مند شوند.

3.

زائران گرامى، هنگام ورود به هتل و يا ساختمان محل اقامت خود صبر و حوصله را در پيش گيريد تا مديران و مسئولان محترم كاروان بتوانند زمينه را براى استقرار فورى شما فراهم سازند.

4.

زائران‌محترم! توجه داشته باشيد كه قراردادهاى تنظيمى با مالكان ساختمان‌ها بر اساس گروه‌هاى قيمتى و طبق سرانه‌ى پرداختى به آنها تعيين شده، لذا توقع شما بايد در حد امكانات موجود در ساختمان‌ها باشد و از تقاضاهاى غيرممكن جداً خوددارى نماييد.

5.

در ساختمان‌هايى كه كاروان‌ها به‌طور مشترك اسكان دارند، ايجاب مى‌نمايد همكارى مديران و عوامل و زائرين بسيار صميمى و تنگاتنگ باشد تا خدمات بهينه و رفاه بيشترى براى

6.

محدوديت آسانسورها در تمام ساختمان‌ها به‌ويژه در اوقات پيك مصرف و ازدحام، ايجاب مى‌نمايد كه زائرين از استفاده غيرضرورى پرهيز نموده و براى سرعت در رسيدن آسانسور از توقف بيش از حدّ در طبقات خوددارى كنند.

7.

ساختمان‌هاى خارج از منطقه مركزى پس از بررسى عملكرد مالك و ميزان همكارى و كيفيت آن انتخاب شده و تعيين گروه قيمتى هم بر اساس امكانات موجود صورت پذيرفته است.

8.

زائرين محترم! توجه داشته باشيد كه حضور و اسكان در منطقه مركزى و نزديك به حرم شريف نبوى و مسجدالحرام در مكه، شرايط خاصى در روزهاى پر از ازدحام دارد كه تذكرات لازم توسط مدير كاروان در همه‌ى موارد براى شما بيان مى‌شود.

9.

به زائرين محترم توصيه مى‌شود تا ضمن همراه داشتن كارت شناسايى و نصب آن به لباس خود طورى زمان رفت و آمد را انتخاب نمايند كه قبل از نمازهاى پنج‌گانه نيم ساعت زودتر از هتل خارج شوند و بلافاصله بعد از اتمام نماز جماعت به هتل‌ها و ساختمان‌هاى محل اقامت خود مراجعه نكنند. اجراى اين توصيه و تذكر در جهت رفاه بيشتر حال زائرين بوده و از ازدحام در

10.

در سفر حج تمتع ملاك در هتل‌ها و محل سكونت، درجه نيست، بلكه گروه قيمتى منظور مى‌شود، و مبلغ اجاره، گروه قيمتى‌را تعيين مى‌نمايد ضمناً چون همه‌ى امكانات و هتل‌ها يكسان نيست نمى‌شود هتلها را با هم مقايسه كرد.

11.

به زائرين تاكيد مى‌شود پول و اشياء قيمتى خود را به صندوق امانات هتل‌ها و ساختمان‌ها سپرده و اگر كليدى دريافت نموديد حتماً در نگهدارى كليد صندوق دقت لازم را داشته باشيد.

12.

به زائرين محترم توصيه و تأكيد مى‌شود كه كليد اتاق‌ها را به هيچ عنوان همراه خود نبريد، چرا كه ممكن است ديگران پشت در اتاق معطل بمانند.

13.

از روزى كه وارد مكّه يا مدينه مى‌شويد يك اتاق به شما و دوستان همراه داده مى‌شود. پس از چند روز بايد آن را تحويل دهيد. پس نظافت را از جهات مختلف مراعات نماييد. خدمه‌ى كاروان و مأموران ويژه، وسايل نظافت از قبيل: پلاستيك، سطل‌زباله، حوله، ملحفه و امكانات ديگر را در اختيار شما قرار مى‌دهند، پس مهم، رفتار شماست. سعى كنيد لباس‌هاى خود را طورى پهن كنيد كه در محل ديد و باعث زحمت ديگران نباشد.

14. در بيش‌تر مواقع، جهت قبله با علامت ويژه‌اى بر ديوار يا سقف اتاق‌ها معين و نصب شده است.

15.

توالت‌ها معمولًا فرنگى است. بنابراين، از ايستادن روى لبه‌ى‌آنها پرهيز كنيد. و اگر چگونگى استفاده از آن را نمى‌دانيد احتياط لازم را بنماييد تا مشكلى براى شما پيش نيايد.

16.

زائران محترمى كه تاكنون از وان حمّام استفاده نكرده‌اند، به‌ويژه سالمندان عزيز توجّه داشته باشند كه در وان‌هاى حمام خطر ليز خوردن وجود دارد، به‌ويژه اگر پابرهنه يا با دمپايى ابرى باشند.

17. حمّام، توالت و آشپزخانه‌هايى كه در هر اتاق يا سوئيت وجود دارد، مربوط به همه‌ى افراد ساكن در همان اتاق است.

18.

زائران محترم! توجّه نماييد كه سالن‌هاى هتل يا محل سكونت و رستوران‌هاى غذاخورى، محلّ رفت‌وآمد افراد مختلف بوده و محلّى عمومى است، پس با لباس‌هاى راحتى، كه آنها را در اتاق مى‌پوشيد، خارج نشويد.

19.

گرچه محيطهاى محل سكونت، امنيّت لازم را دارد، ولى با خروج از اتاق درها را قفل كنيد.

20.

هنگام خروج، كليد ياكارت خود را داخل اتاق جا نگذاريد، زيرا گرفتن دوباره‌ى كليد مشكلات زيادى دارد، مخصوصاً اگر مدير كاروان شما در آن ساعت در محل سكونت نباشد. در سيستم‌هاى هتلى مسئول هتل تا مطمئن نشود كه اتاق براى خود شماست، كليد را نمى‌دهد. اگر كليد را به همراه خود مى‌بريد، در حفظ آن دقّت زيادى داشته باشيد.

21.

چنانچه با مزاحمت‌هاى ديگران مواجه شديد، به‌سرعت مدير و خدمه‌ى كاروان را آگاه سازيد تا برخورد مناسب و قانونى صورت گيرد.

22.

در ساعاتى از روز كه كارگران بومى براى نظافت وارد اتاق‌ها مى‌شوند، از گذاشتن پول، طلا و جواهرات در اتاق (به‌ويژه در زمانى كه خودتان حضور نداريد) خوددارى كنيد، بلكه آنها را به

23. در روزهاى نخست براى استفاده از آسانسور و پلّه‌هاى برقى، حتماً همراه افرادى باشيد كه با كار آنها آشنا هستند.

24.

خواهران محترمه، به‌ويژه در شب كه داخل اتاق روشن و بيرون تاريك است، مواظب پنجره‌ى اتاق‌هاى خود باشند؛ حتماً پرده‌ها آويخته و جاى ديگرى به آن مشرف نباشد.

25.

مدير كاروان را به‌سرعت از هرگونه نقص ساختمانى در داخل اتاق، مانند چكّه نمودن آب از سقف، شكسته شدن شيرها و دست‌شويى‌ها يا كاستى‌هاى ديگر آگاه سازيد تا مشكل را برطرف نمايد.

26.

از ايجاد سروصدا در داخل اتاق و زياد كردن صداى تلويزيون يا ضبط صوت خوددارى كنيد، زيرا همسايگان شما ممكن است در حال استراحت باشند و آزار آنان، حتى در ساعات ميانى روز، سزاوار نيست.

27.

هنگامى كه در آسانسورها هستيد ادب را رعايت نموده و به ديگران احترام بگذاريد. از شوخى‌هاى ناراحت‌كننده، كلمات

28.

هيچ يك از وسايل ساختمان را بيرون نبريد و از آنها استفاده‌ى نابه‌جا نكنيد. چنانچه هريك از اسباب و اثاثيه گم، خراب يا تلف شود خسارت آن را از سازمان حج مى‌گيرند و از نظر شرعى، شما ضامن هستيد.

29.

توجه داشته باشيد كه هتل‌ها و ساير منازل مدينه به واسطه‌ى وسعت مكانى و كوهستانى و امتيازات ديگر، در مقايسه با ساختمان‌هاى مكّه، از امكانات بسيار بهترى برخور دارند. بنابراين در صورتى كه در منازل مكّه محدوديت‌هايى را ديديد، تصوّر نكنيد كه تغييرى در سيستم خدمات‌دهى ايجاد شده است، بلكه عموماً مراكز اقامتى در مكّه سطح پايين‌ترى دارند.

30.

زائران محترم! مدير و خدمه كاروان در سفر حج، وظايف خاصى دارند كه حتماً آنها را انجام مى‌دهند، امّا در برخى موارد هيچ نوع دخالتى نمى‌توانند داشته باشند، زيرا كارها به صورت متمركز و طبق برنامه‌ى مشخّصى كه از طرف ستاد حج تنظيم شده، انجام مى‌شود، مثلًا در امورى مانند نوع غذا، كيفيت هتل و منازل مسكونى و امكانات اتاق‌ها، آنها تنها مى‌توانند كمبودها را گزارش دهند، بنابراين توقّع بيجا و ناممكن از ايشان نداشته باشيد.

31.

در هر كاروان طبق برنامه و سهميه‌اى ويژه، به هر زائر

32.

صد درصد غذاى زائران در مدينه و شصت درصد در مكه در آشپزخانه‌هاى مراكزى طبخ، و طبق آمار در هتل‌ها توزيع مى‌شود. سعى كنيد وعده‌هاى غذايى را در هتل خود باشيد.

33.

افراد سال‌مند و مريض را در اتاق تنها نگذاريد، حتّى اگر براى دقايق كوتاهى باشد. هم‌چنين سعى كنيد هنگام خروج آنها جهت احتياط بيشتر مشخصات كامل و آدرس محل اقامت و شماره كاروان را همراه داشته باشند.

1.

از خريد اجناس حجيم و كالاهاى صوتى تصويرى و برقى كه معمولًا در ايران ارزان‌تر است خوددارى كنيد. علاوه بر اين اجناس بدل و قلّابى كه به ظاهر اصل است، بسيار مشاهده شده، و مى‌دانيد كه در بسيارى از موارد امكان برگشت و معاوضه وجود ندارد.

2.

هنگام نماز از رفت و آمد در خيابانها و نشستن كناره خيابانها و نشستن كناره مغازه‌ها اجتناب نمائيد.

3.

هنگام خريد طلا، به عيار آن دقّت كنيد كه ساخت كدام كشور است، ضمناً فاكتور خريد را دريافت نماييد. اگر به همراه فرد خبره و آشنايى باشيد، بهتر است.

4.

از خريد اجناس دست دوم، به دليل ارزانى آن‌ها، حتماً خوددارى كنيد، زيرا احتمال سرايت بيمارى‌هاى مختلف در آنها وجود دارد.

5.

خواهران محترم! از بحث و جدل، خنديدن با صداى بلند،

6.

مراقب كيف پول و اجناس خريدارى شده‌ى خود باشيد تا آنها را در مغازه‌ها جانگذاريد، و سعى كنيد با در اختيار داشتن اسكناس‌هاى مختلف «خُرد» قيمت اجناس خريدارى شده را پرداخت كنيد و از دادن اسكناس‌هاى درشت پرهيز كنيد چون برخى از فروشندگان در پس دادن باقيمانده‌ها سخت‌گير بوده يا در محاسبه عمداً يا سهواً اشتباه مى‌كنند.

7.

پاساژها و فروشگاه‌هايى در شهرهاى مدينه و مكّه بنا شده كه از مركز شهر فاصله دارند. فروشندگان اين مراكز ماشين‌هاى ويژه‌اى را جلوى هتل‌ها مى‌آورند و افراد را، براى خريد اجناس به آن‌جا مى‌برند. بايد دقّت لازم را داشته باشيد تا اجناس را گران‌تر نفروشند و فريب خودروى رايگان آنها يا شلوغى‌هاى دروغين فروشگاه را نخوريد.

8.

هنگام خريد اجناس كاملًا دقّت كنيد كه قلّابى و خراب نباشند، زيرا تا هنگامى‌كه در فروشگاه هستيد، امكان تعويض وجود دارد، امّا پس از آن حتماً به مشكلات زيادى برمى‌خوريد.

9.

تا حدّ امكان از فروشگاه‌هايى كه برچسب قيمت دارند، خريد نماييد، البته پيش از خريد قيمت‌ها را از فروشگاه‌هاى ديگر نيز سؤال كنيد.

1.

تذكرات اين بخش از كتاب درباره‌ى اعمال و مناسك است، البته مشروح مناسك بايد در جلسات كاروان توسط روحانيون مطرح شود و زائرين محترم از فرمايشات ايشان حداكثر استفاده را بنمايند.

2.

قبل از هر چيز فرم شماره 1 را كه در صفحه 112 اين كتاب است تكميل كنيد.

3.

چنانچه مدّت اقامت شما در شهرهاى مكّه و مدينه كم‌تر از ده روز است، نمى‌توانيد قصد ده روز داشته باشيد. بنابراين نمازهاى چهار ركعتى شما شكسته مى‌شود، البته در مسجدالنّبى يا مسجدالحرام مى‌توانيد نمازهاى چهار ركعتى را شكسته و يا تمام بخوانيد. (راجع به جزييات و اختلاف فتاواى مراجع، از روحانى محترم كاروان مسائل را بپرسيد.)

4.

توجّه داريد كه ما شيعيان، نماز جماعت و نماز اوّل وقت را مستحب مؤكد مى‌دانيم و اعتقاد داريم كه كمال نماز و نمازگزار به

4. براى خواندن نمازهاى واجب، در مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله از سجاده‌هايى استفاده نماييد كه در قسمت بالاى آن حصير دوخته شده است و به هيچ وجه از مهر و كاغذ استفاده نكنيد.

5. از آن‌جا كه اهل‌سنّت نماز خواندن را در كنار قبور و قبرستان حرام مى‌دانند، براى جلوگيرى از برخوردهاى تند و نامناسب آنها نمازهاى زيارت را داخل حرم و مسجد نبوى بخوانيد كه ثواب بيش‌ترى هم دارد. خواهران محترمه از خواندن نماز زيارت روى سنگ‌فرش‌هاى پشت ديوار و پنجره‌هاى بقيع جدّاً

6. معمولًا پس از نمازهاى جماعت اعلان نماز ميّت مى‌شود و موذن مى‌گويد:

7. اهل سنت خواندن نمازمستحبى را بعد از نماز جماعت صبح حرام مى‌دانند (البته شيعه نيز مكروه مى‌داند) بنابراين بعد از نماز جماعت صبح، نمازهاى زيارت، نوافل، نماز قضا و نمازهاى مستحبى ديگر را نخوانيد، زيرا برخى از افراد تندرو با شما برخوردهاى نامناسب مى‌نمايند. مى‌توانيد در اين ساعت به قرائت قرآن يا خواندن زيارت‌نامه و مناجات مشغول باشيد يا براى زيارت ائمه‌ى اطهار عليهم السلام به بقيع مشرف شويد.

8. توجّه داشته باشيد كه دستور به شركت در نماز جماعت اهل سنّت به معناى آن نيست كه همه‌ى كارهايى را كه آنها در نماز انجام مى‌دهند، بايد طبق نظر آنها به جا آوريم، بنابراين، هنگام خواندن

9.

طبق نظر بيشتر مراجع، حدود شرعى مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله عبارت است از تمام ساختمانى كه در حال حاضر ديوار و سقف دارد، البته به ضميمه‌ى دو محوطه‌اى كه به جاى سقف آن، چتر است، پس حياطهاى اطراف، حكم مسجد را ندارد. بنابراين اگر مى‌خواهيد از فضيلت مسجد بهره‌مند باشيد، بايد از محوطه‌هاى داخلى مسجد، آن هم هرچه نزديك‌تر به مسجد اصلى كه در جلو است، استفاده نماييد.

10.

در بعضى از روزها، مانند روزهاى جمعه كه جمعيّت نمازگزار بسيار است، شايد مجبور شويد كه به طبقات بالاى مسجد برويد. توجّه داشته باشيد كه اتّصال صفوف نماز در آن‌جا برقرار نمى‌باشد. بنابراين نماز خود را پس از اقامه‌ى نماز جمعه اعاده نماييد يا قبل از نماز (دقايق بين اذان اوّل و اقامه‌ى نمازجمعه) نماز ظهر را قبلًا بخوانيد.

11.

اهل سنّت در نماز جماعت به نظم در صفوف بسيار اهمّيّت مى‌دهند، ولى در مورد اتّصال صفوف، اين دقّت را ندارند.

12.

توجّه داشته باشيد كه امام جماعت اهل سنّت معمولًا بعد از حمد به جاى سوره، چند آيه و گاهى در نماز صبح، به‌ويژه نماز صبح جمعه، آيه‌هاى سجده‌دار مى‌خواند. در اين وقت همه‌ى نمازگزاران به سجده مى‌روند و سپس به حالت قيام برگشته و نماز را ادامه مى‌دهند و شما تصوّر مى‌كنيد كه يك ركعت بدون ركوع به نماز اضافه شد. به هر حال، شما نيز از آنها پيروى كرده، ولى پس از چنين نمازى حتماً بايد نماز صبح را اعاده كنيد. يا اينكه بايد پيش از اقامه‌ى جماعت، نماز صبح را خوانده باشيد.

13.

از جهت محلّ سجده و مهر نيز مشكلى نداريد، زيرا- چنانچه ذكر شد- مى‌توانيد از سجّاده‌هايى كه در قسمت بالاى آن حصير دوخته شده، استفاده كنيد و آن را در همه‌جا و هر زمان به همراه داشته باشيد. شايد بعضى از سنّى‌هاى تندرو با شما برخوردهاى اهانت‌آميز داشته باشند، ولى با خوش‌رويى از كنار مسأله بگذريد، البته آنها از نظر قانونى مجاز به چنين برخوردهايى نيستند، و قابل پى‌گيرى است.

14.

وقتى كه اذان اوّل براى هر نماز جماعت تمام مى‌شود، همه مشغول خواندن نماز نافله و مستحبى مى‌شوند و منتظر اذان دوم، يعنى اقامه‌ى نماز جماعت هستند. شما نيز بعضى از نمازهاى

15. صفوف نماز بايد مستقيم و كامل باشند. اين، دستورى است كه امام جماعت پيش از شروع هر نماز مى‌دهد:

17.

اهل سنّت در نماز جماعت پس از ركوع، مكث زيادى دارند. توجّه داشته باشيد كه در روزهاى نخست، دچار اشتباه نشويد و طبق عادت، سريعاً به سجده نرويد.

18.

هنگام خواندن نماز، چه در نماز جماعت و چه در نماز فرادى، فقط به محل سجده نگاه كنيد. برخى به اين نكته توجّه ندارند و در نتيجه ديگران همين را دليلِ اهميّت ندادن به نماز و بدون خضوع و خشوع بودن آن مى‌دانند.

19.

چنانچه نماز (واجب يا مستحب) را به صورت فرادى مى‌خوانيد، كوشش كنيد سجده و ركوع را (همان‌طور كه اهل سنّت عمل مى‌كنند) كامل انجام دهيد؛ يعنى پس از ركوع و سجده نيز مقدارى صبر كنيد (البته در همان حدّ واجب) تا بدن آرام گيرد.

20.

در نماز جماعت، اذكار را مانند اهل سنّت، بسيار آرام بخوانيد تا در آن سكوت خاصّى كه در هنگام نماز بر مسجد حاكم است، صداى شما شنيده نشود.

21.

حالت نشستن آنها در وقت نماز به صورتى است كه سنگينى بدن روى پاى چپ است و كف پاى راست آنها از پشت سر پيداست. ما نيز اين نوع نشستن را مستحب مى‌دانيم.

22.

اهل سنّت در حال تشهّد، انگشت سبّابه‌ى دست راست را بلند مى‌كنند و تكان مى‌دهند. (شايد اين را به معناى شهادت گرفتن انگشت، براى روز قيامت مى‌دانند) شما اين كار را انجام ندهيد، چون هيچ دستورى در اين مورد نداريم.

23.

اهل‌سنّت در پايان نماز با گفتن:

24.

تا جايى كه ممكن است در صفوف جماعت به ديگران، به‌ويژه هم‌وطنان ايرانى خود، جاى دهيد.

25.

معمولًا پس از نمازها و نماز ميّت، دو يا چهار ركعت

26. از مُحرم نمودن اطفال خردسالى كه احكام شرعى را نمى‌دانند، جدّاً بپرهيزيد؛ هم خود و هم آنها را به مشكل نيندازيد.

27.

كودكان مميّزى را كه تا حدودى به احكام دين آشنايى دارند و مسائل وضو، نماز، طهارت و نجاست را تشخيص مى‌دهند، حتماً محرم كنيد و احكام را به آنها نيز آموزش دهيد.

28.

چنانچه خواستيد فرزندان پسر را محرم كنيد، حتماً توجّه داشته باشيد كه ختنه شده باشند.

29.

دختربچّه‌هايى كه محرم شده‌اند بايد مانند بزرگترها حجاب و پوشش اسلامى را رعايت كنند. احكام و مناسك حجّ را به آنها آموزش داده و مواظبت نماييد اعمال را به درستى انجام دهند.

30.

خواهران محترم! در مسجد شجره كه محل احرام مى‌باشد، نظافت را رعايت كرده و از ريختن پاكت و زباله‌ى ميوه و تنقّلات خوددارى كنيد.

31.

مواد آرايشى خانم‌ها مانع رسيدن آب به مواضع وضو و غسل است، پس در هنگام احرام و خواندن نماز به اين مسأله دقّت نموده و آن را برطرف نمايند.

32.

به هنگام پوشيدن لباس احرام، حتى اگر در هتل باشد، قصد قربت بنماييد.

33.

به فتواى بعضى از مراجع، سوار شدن مُحرِم بر ماشين سقف‌دار در روز، حتّى از محلّه‌هاى جديد مكّه يا از مسجد تنعيم تا مكّه‌ى قديم، جايز نيست.

34.

خواهران محترم! اگر براى خواندن نماز طواف در قسمت‌هاى جلويى پشت مقام ابراهيم جا نبود به قسمت‌هاى عقب‌تر برويد.

35.

سجدهِ‌ى نماز طواف روى سنگ‌فرش مسجدالحرام صحيح و بى‌اشكال است.

36.

هنگام حركت در مسجدالحرام يا مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله روى جانماز افراد پا نگذاريد، زيرا انجام اين كار نوعى بى‌احترامى به

37.

بانوان محترم سعى كنند در مواقعى كه محل طواف شلوغ است از انجام طواف مستحبى خوددارى كنند.

38.

اگر خواستيد عمره‌ى مفرده را پس از اعمال حجّ انجام دهيد، در همان ساعات نخستين شب، يعنى پس از نماز عشا انجام دهيد تا خلوت باشد و به استراحت شبانه نيز برسيد و از طرفى نماز صبح هم قضا نشود.

39.

برنامه‌هايى را كه مى‌توانيد در وقت تشرّف به مسجدالحرام داشته باشيد، عبارت‌اند از:

40.

طواف‌هاى مستحبّى به نيابت از دوستان و اقوام (هر طواف هفت دور و دو ركعت نماز دارد). البته اگر ديگران طواف واجب انجام مى‌دهند و جمعيت زياد است، طواف مستحبى را ترك كنند؛

41.

ختم قرآن مجيد؛

42.

خوا ندن نماز قضا؛

43.

دعا و نيايش كه بهترين دعاها، همان مناجات‌هاى موجود در مفاتيح‌الجنان و صحيفه‌ى سجّاديه است، مانند دعاى جوشن كبير، دعاى مجير و ...؛

44.

نگاه كردن به كعبه كه بسيار توصيه شده است.

45.

بوسيدن حجرالأسود و هروله براى‌بانوان مستحب نيست و خاص مردان است، بنابراين بانوان از بوسيدن حجرالأسود به دليل اين‌كه موجب اختلاط با مردان مى‌باشد، جدّاً پرهيزكنند، حتى

41.

حجّاج محترم پس از انجام عمره‌ى تمتّع و قبل از احرام براى حج تمتع، حق خروج از شهر مكّه را ندارند، پس براى خريد سوغات و اجناس به شهرهاى ديگر مانند جدّه نبايد بروند.

42.

خواهران محترم اگر مى‌دانند در ايامى كه خاص اعمال حجّ تمتّع است، مبتلا به عادت ماهيانه مى‌شوند، مسأله را از روحانى محترم كاروان سؤال كنند تا با جلو انداختن اعمال مكه مكرمه، با مشكلات بعدى روبه‌رو نشوند.

43.

در مسجدالحرام مشاهده مى‌فرماييد از هر طرف به جانب كعبه نماز جماعت مى‌خوانند. يكى از احكام جماعت نزد شيعه، ايستادن پشت سر امام جماعت است. پس شما توجّه داشته باشيد كه در طرفى كه امام جماعت ايستاده، قرار بگيريد. براى اين منظور بدانيد كه امام جماعت مسجدالحرام، در نماز صبح، مغرب و عشا، پشت مقام ابراهيم و براى نماز ظهر در طبقه‌ى اوّل، تقريباً بين ركن حجرالاسود و ركن يمانى و براى نماز عصر نيز در قسمت مطاف، كنار ركن عراقى مى‌ايستد. بنابراين تا ممكن است بايد طورى در صفوف نماز جماعت بايستيد كه با رعايت اتّصال صفوف، جلوتر از امام جماعت يا در مقابل وى قرار نگيريد.

44.

سعى بين صفا و مروه هيچ استحبابى ندارد، بنابراين پس از انجام طواف مستحبى نيازى به انجام سعى نيست.

45.

خواهران گرامى! بكوشيد در محيط معنوى و ملكوتى

46.

چنانچه طواف مستحبى انجام مى‌دهيد، براى نماز طواف، در هر جاى مسجدالحرام مى‌توانيد نماز طواف بخوانيد؛ اصرار نداشته باشيد كه در پشت مقام ابراهيم نماز بخوانيد، حتى در طواف واجب نيز چنانچه طواف تا پشت مقام ابراهيم امتداد دارد سعى‌نكنيد كه با ايجاد مزاحمت براى طواف‌كنندگان، پشت مقام، نماز بخوانيد.

47.

در قسمت‌هايى از مسجدالحرام، زيرزمين‌هايى وجود دارند كه بيش‌تر محل حضور برادران شده است. بنابراين، خواهران محترم در چنين مكان‌هايى رفت‌وآمد نكنند.

48.

در هيچ جايى با دستورات پليس و مأموران انتظامات مخالفت نكنيد، زيرا آنها مجرى قوانينى هستند كه به آنها دستور داده‌اند. البته چنانچه برخوردهاى بى‌ادبانه‌اى داشته باشند، مى‌توانيد از آنها شكايت كنيد و به همراه يكى از برادران ايرانى كه به زبان عربى مسلّط باشد، شكايت خود را در دفاتر مسئولان آنها مطرح نماييد.

49.

در ساعاتى كه نزديك به اذان و نماز است، حجر اسماعيل را خلوت مى‌كنند. پس چنانچه قصد داريد در اين مكان مقدّس، نماز بخوانيد، در ساعاتى كه اجازه حضور در آنجا داده مى شود برويد و در مواقع ديگر اصرارى براى ورود به حجر اسماعيل

50. چنانچه توفيق اين را داشتيد كه در حجر اسماعيل نماز بخوانيد، دو ركعت نماز به نيّت همه‌ى افرادى كه در نظر داريد، به‌جا آوريد. و سپس محلّ نماز را خالى كنيد و به ديگران هم نوبت استفاده از اين فيض الهى را بدهيد.

1. شما زائرينى كه مدينه‌قبل مى‌باشيد روز آخرى كه در مدينه هستيد، تمامى وسايل خود را در ساك‌هاى بزرگ، بسته‌بندى كرده براى حمل به مكه، و تحويل مدير كاروان دهيد و فقط يك ساك دستى را كه در آن لباس‌هاى احرام و بعضى از ملزومات مى‌باشد، نگه داريد.

2.

ابتدا به حمام رفته، نظافت كرده و براى احرام غسل كنيد، سپس لباس‌هاى احرام را با نيّت «قربةً الى اللَّه» پوشيده با آرامش كامل، آماده رفتن به ميقات شويد. اگر مدينه قبل باشيد از مدينه به مسجد شجره مى‌رويد، امّا اگر مدينه‌بعد باشيد از فرودگاه جده به مسجد جحفه رفته، غسل احرام نموده و در آن‌جا محرم مى‌شويد.

3.

توجه داشته باشيد كه پس از غسل مستحبى احرام، وضو بگيريد تا هنگام اقامه نماز در مسجد ميقات آمادگى لازم را براى نماز و دعا داشته باشيد.

4.

زائرين مدينه قبل معمولًا حدود سه ساعت مانده به

5.

وقتى به مسجد شجره مى‌رسيد كاملًا دقت نماييد كه از كدام طرف مسجد و كدام در داخل شده‌ايد و اتوبوس شما كجا توقف كرده تا براى برگشت سرگردان نشويد، چون ورود شما به مسجد در روز است، ولى خروج شما پس از نماز مغرب و عشا مى‌باشد. در اين صورت اگر نشانه‌هايى براى خود نگذاشته باشيد، دچار مشكل مى‌شويد.

6.

مسجد شجره، دو پاركينگ، يكى در جنوب (طرف قبله) مسجد و ديگرى در شمال (طرف مدينه) دارد. و در صورتى كه اتوبوس‌ها زياد شود از مناطق باز اطراف مسجد استفاده مى‌كنند.

1. پيش از ورود به مسجد در ميقات، كتاب دعا و مناسك را همراه خود برداريد تا بتوانيد از فرصت به دست آمده در ميقات كاملًا استفاده كنيد و ادعيه مربوطه را بخوانيد.

2. همه‌ى افراد كاروان در يك نقطه از مسجد كه روحانى محترم معيّن مى‌كند، جمع مى‌شوند. روحانى كاروان پس از

3. چنانچه بار اوّل شما در انجام حجّ تمتّع باشد، و شرعاً مستطيع باشيد بايد نيت حجّةُالإسلام واجب نماييد، امّا اگر سفرهاى دوّم و بيشتر است، نيت مستحب، و اگر از طرف كسى به نيابت آمده ايد، بايد نام و مشخّصات او را در اين‌جا و در موارد ديگر در نظر داشته باشيد. پس از نيّت احرام، ذكر «تَلبيه» را اين‌گونه مى‌گويند:

10. اكنون شما محرم شده‌ايد و 24 چيز بر شما حرام است.

1.

شكار كردن؛

2.

به همراه داشتن هرگونه سلاح؛

3.

كندن درخت يا گياه؛

4.

كشتن حيوانات و حشرات؛

5.

فسوق (دروغ، فحش، تكبّر)؛

6.

جدال (گفتن نه واللَّه و بله واللَّه)؛

7.

نگاه كردن در آينه؛

8.

استعمال عطريات؛

9.

سرمه كشيدن؛

10.

انگشتر به‌دست‌كردن (به قصد زينت)؛

11.

روغن ماليدن؛

12.

كندن و زدودن مو از بدن؛

13.

بيرون آوردن خون از بدن؛

14.

ناخن گرفتن؛

15.

كندن دندان؛

16.

آميزش و هر گونه استفاده شهوانى؛

17.

استمناء كردن؛

18.

عقد كردن؛

19.

پوشيدن جامه‌ى دوخته شده؛

20.

پوشيدن كفشى كه رو و پشت پا را گرفته باشد؛

21.

پوشاندن سر؛

22.

زير سايه رفتن؛

23.

پوشيدن زيورآلات (به قصد زينت)؛

24.

پوشاندن صورت و روى خود.

25.

در مسجد شجره، مشغول تلاوت قرآن، نماز قضا و نمازهاى مستحب ديگر مى‌شويد تا اين‌كه با اذان مغرب، زمان اقامه‌ى نماز فرامى‌رسد. نماز را به جماعت مى‌خوانيد و با اعلام مدير و روحانى‌كاروان، از مسجد خارج و سوار ماشين‌ها شده تا به سوى مكّه‌ى مكرّمه حركت كنيد.

26.

در اين هنگام، زائران همه با يك لباس سفيد، از كاروان‌هاى مختلف، شكل هم مى‌شوند، ماشين‌ها نيز هم‌شكل هستند، اطراف مسجد هم تقريباً هم‌شكل و به يك رنگ است و تنها نشانه‌ى كاروان، پرچمى است كه در دست يكى از افراد مى‌باشد. بنابراين

6.

پس از سوار شدن در خودروها «سرپوشيده يا سربازى كه قبلًا برنامه‌ريزى آن شده» و سرشمارى دوباره، چنانچه شك، شبهه يا مسأله‌اى در مورد احرام داريد، با روحانى كاروان مطرح نماييد، زيرا برگشت به مسجد ميقات امكان ندارد و احرام نيز بايد در همين مكان، به طور كامل و صحيح، انجام شده باشد.

7.

خواهران محترمه نيز در بخش اختصاصى خود در مسجد محرم مى شوند و اگر معذور باشند با راهنمائى روحانى محترم كاروان در بيرون مسجد نيت كرده، محرم مى‌شوند. پس از حركت اتومبيل‌ها به طرف مكّه‌ى مكرمه، ذكر لبيك و ديگر ذكرهاى مستحب را تكرار نماييد.

8.

در همين مسير، شام مختصرى به شما داده مى‌شود. در توزيع غذا با يكديگر همكارى و نظافت داخل ماشين را هم رعايت كنيد.

9.

اكنون كه در حال احرام هستيد از به زبان آوردن سخنان بيهوده و بى‌فايده، پرهيز نماييد، هم‌چنين با صداى بلند نيز سخن نگوييد، چون بعضى افراد كاروان به دليل خستگى مى‌خواهند بخوابند.

10.

در نيمه‌ى راه مدينه تا مكّه، مدت‌زمان كوتاهى

11.

زائرين مدينه‌قبل معمولًا حدود دو ساعت پس از نيمه شب، وارد مكّه‌ى مكرّمه، مى‌شوند. اگر شما مدينه‌قبل باشيد، در مجموع، شش ساعت در راه بوده‌ايد؛ طبعاً خسته هستيد، براى همين، يكسره به هتل و محل سكونت رفته و مدير يا معاون كاروان، پس از تشريفات ابتدايى، راهنمايى هاى لازم را بيان كرده و اتاق‌ها را، طبق شماره‌هايى كه پيش از اين در كارت شما نوشته شده بود، تحويل مى‌دهد. بدين ترتيب شما در اتاق‌ها مستقر مى‌شويد.

12.

سپس تجديد وضو نموده، براى ادامه اعمال عمره‌ى تمتع روانه‌ى حرم مى‌شويد و پيش از ورود به مسجدالحرام، مستحبّات ورود و تذكّرات لازم توسط روحانى و مدير كاروان، بيان مى‌شود.

13. بهتر است زائرانى كه براى نخستين بار به اين سفر پربركت مشرّف مى‌شوند، پيش از آغاز اعمال، مقدارى صبركنند تا به فضاى

1. دومين عمل در عمره‌ى تمتّع، طواف است كه بايد از روبه‌روى حجرالأسود شروع كنيد و هفت دور كامل به دور كعبه بگرديد.

2.

موارد زير را، در طواف در نظر داشته باشيد:

3.

تا آخر طواف بايد با وضو باشيد؛

4.

شانه‌ى چپ شما در تمامى دورها بايد به طرف خانه كعبه باشد؛

5.

فاصله‌ى خود را به دور كعبه با توجه به فتواى مرجع تقليد خود مراعات نمائيد؛

6.

اگر در تعداد دورها شك كرديد طواف باطل مى‌شود؛ بنابراين براى پيشگيرى از شك در اشواط از ادعيه طواف كمك بگيريد و با خواندن دعاى هر شوط عدد شوط ها را در ذهن بسپاريد.

5.

از رفتن به داخل حجر اسماعيل يا دست زدن به كعبه، خوددارى كنيد؛

6.

هر دور دعاى ويژه‌اى دارد كه اگر امكان داشت، به صورت دسته‌جمعى يا تنها بخوانيد.

1. پس از تمام شدن هفت دور طواف، به محوّطه‌ى پشت مقام ابراهيم آمده و دو ركعت نماز طواف را با اين نيّت مى‌خوانيد:

2. پس از خواندن نماز، در قسمت عقب، يعنى نزديك پلّه‌ها و شيرهاى آب زمزم اجتماع مى‌نماييد. مختصرى از آب زمزم مى‌نوشيد و به سر و صورت و بدن مى‌ريزيد و صبر مى‌كنيد تا همه‌ى افراد كاروان جمع شوند.

2. در مسير بين صفا و مروه قسمتى وجود دارد كه براى مردان، مستحب است هروله كنند. ابتدا و انتهاى اين بخش با مهتابى سبز در سقف و ديوارها مشخص شده است. اگر كسى انجام اين مستحب را فراموش كرد و در اواسط آن متوجّه شد، نبايد برگردد و اين كار را انجام دهد، بلكه از هر جا به‌خاطر آورديد، هروله كنيد.

1. پس از انجام سعى، نوبت به تقصير مى‌رسد. بدين صورت كه در ابتدا نيت مى‌كنيد: «تقصير مى‌كنم در عمره‌ى تمتّع از حجّةُالإسلام واجب (نيابت يا مستحب) قربةً الى اللَّه».

2.

در شهر مكّه و پس از تعيين منزل و انجام اعمال عمره، به تكميل فرم شماره 3 كه در صفحه 119 همين كتاب آمده اقدام كنيد.

3.

به تجربه، ثابت شده كه بهترين زمان براى انجام و تكميل اعمال عمره‌ى تمتّع، در نيمه شب و يا پس از نماز صبح است. سعى كنيد همه با هم باشيد تا اعمال براى شما و كسانى كه اين سفر، نخستين سفرشان است به راحتى و خوبى انجام پذيرد.

4.

زائران محترم! هنگام طواف و هم‌چنين سعى صفا و مروه، امكان اجتماع كاروان مشكل مى‌باشد، پس لازم است قبلًا احكام و وظيفه‌ى خود را بدانيد و طبق آن، عمل نماييد، گرچه روحانى‌محترم و مدير كاروان در هر حال، شما را همراهى خواهند كرد.

5.

زائران سال‌مند و افرادى كه مبتلا به پادرد و كمردرد هستند و به كمك ديگران نياز دارند، اجازه دهند شخصى كه همراه آنهاست در روز اوّل، اعمال خود را انجام داده و سپس به كمك آنها بيايد، چون بسيار مشكل است كسى بخواهد در يك زمان، جداى از اعمال خود، كارهاى لازم ديگرى را انجام دهد، به‌ويژه اگر براى هر دو نفر، سفر اوّل باشد.

6.

چنانچه در انجام سعى يا طواف به ويلچر نياز داريد مى‌بايست با در دست داشتن كارت شناسايى، به دفتر «العربات المجانيّه» به نزديك كوه صفا (طبقه دوم) مراجعه و ويلچرى را دريافت نماييد. البته اين كار را براى بار اوّل همراه با مدير يا خدمه‌ى كاروان انجام دهيد.

7.

چنانچه بخواهيد از چرخ‌دستى‌هاى ويژه‌اى كه كارگران عرب آنها را مى‌برند استفاده نماييد، مى‌بايست كرايه را آماده كنيد و به همان دفتر، در محلّ كوه صفا، مراجعه نموده و طبق نوبت و مقرّرات ديگر، يكى از چرخ‌دستى‌ها را اجاره كنيد.

8.

خواهران‌محترم از گره‌زدن چادرهايشان به يكديگر در حال طواف، خوددارى كنند، چون خودشان به زحمت مى‌افتند و ديگران را نيز به زحمت مى‌اندازند. علاوه بر اين، هريك از

9. زائران محترم! سعى كنيد هنگام طواف ذكرها را آهسته بخوانيد (مگر اينكه طواف اوّل باشد كه براى انسجام و هماهنگى كاروان، معمولًا يك نفر بلند مى‌خواند و ديگران همراهى مى‌كنند).

10.

خواهران محترم هنگام طواف و خواندن نماز طواف در پشت مقام ابراهيم از چادرهاى نازك، استفاده نكنند كه چنانچه با آن چادر و لباس، نماز واجب را بخوانند، باطل بوده و اعمال آنان خراب مى‌شود.

11.

تمامى مسجد الحرام سنگفرش است و شما هركجا روى اين سنگ‌ها سجده كنيد صحيح است.

12.

خواهران محترم توجّه داشته باشند كه طواف مستحب يا واجب خود را در اوقاتى كه نزديك به اذان است انجام ندهند، زيرا با مشكلات زيادى روبه‌رو مى‌شوند. هم‌چنين تأكيد مى‌شود كه در

13. برادران محترم! از باز و بسته كردن لباس احرام در برابر نامحرم و نمايان ساختن مواضع بدن و هم‌چنين از نشستن روى پله‌ها، به‌ويژه در حال احرام، جدّاً بپرهيزيد. خواهران محترم نيز وعده‌هاى ملاقات خود را روى پلّه‌ها قرار ندهند و در آن‌جا ننشينند، زيرا اوّلًا: كار درستى نيست، و ثانياً: مأموران از نشستن جلوگيرى مى‌كنند كه مشكلات ديگرى به وجود مى‌آيد، از جمله اينكه همراهتان شما را پيدا نمى‌كند.

2. بعضى، تمام افراد كاروان را در سالن هتل و محل سكونت جمع مى‌كنند و اين مراسم را انجام مى‌دهند. بعضى، افراد كاروان را سوار بر ماشين‌ها كرده و تا نزديك مسجدالحرام مى‌آورند. سپس در نزديك‌ترين نقطه به مسجدالحرام آنها را محرم مى‌نمايند و برخى ديگر هم افراد كاروان را به صورت دسته‌جمعى به داخل مسجدالحرام مى‌برند و مراسم با توجه به تراكم جمعيت و مشكلات موجود در آن زمان، احرام را انجام مى‌دهند، سپس به هتل آمده و سوار بر ماشين‌ها شده و به سوى عرفات حركت مى‌نمايند.

3. معمولًا كاروان‌ها در عصر روز هشتم، يعنى دو يا سه ساعت پس از صرف ناهار اعلان حركت به سوى عرفات مى‌نمايند.

4. آنچه را شما زائرين محترم براى وقوف در عرفات، مشعر و منا لازم داريد عبارت است از: يك دست لباس معمولى كه راحت و خنك باشد تا پس از خارج شدن از احرام آن را در منا بپوشيد و نيز بعضى از وسايل شخصى و احياناً داروهايى كه براى اين مدّت مورد نياز است.

5.

معمولًا شب‌هاى مشعر در اين سال‌ها كه حج در فصل زمستان و پاييز واقع شده، سرد است. چنانچه تحمّل آن را نداريد، دو عدد حوله‌ى اضافه يا پارچه و پتوى غير دوخته همراه داشته باشيد.

6.

خانم‌هاى محترمه بدانند كه در اين چند روز كاملًا مستقل از شوهران خود هستند؛ يعنى آقايان در چادرى و خانم‌ها در يك چادر ديگر به صورت دسته‌جمعى مى‌باشند، بنابراين، وسايل و امكاناتى را كه هر نفر براى خود لازم دارد در ساك شخصى خود قرار دهد.

7.

همراه داشتن كيف و وسايل ديگر گرچه دوخته باشند، براى مردِ مُحرم اشكالى ندارد، آنچه حرام است، پوشيدن لباس دوخته به عنوان «لباس احرام» است.

1.

مساحت چادرها به گونه‌اى است كه جاى استراحت براى اعضاى كاروان در آن منظور شده است. البته همگى براى استراحت در كنار يكديگر قرار مى‌گيريد و بايد ملاحظه و مراعات يكديگر را بنمائيد. چون سرزمين عرفات محدود است و زائران در حال افزايش‌اند و تعيين مكان در عرفات با دستور و توزيع مسئولان سعودى است و آنها نيز با توجّه به حضور جمعيت فراوان چنين تقسيم مى‌كنند. نتيجه اينكه به دوستان هم‌سفر خود جاى دهيد و از آنان بخواهيد مكانى بيش از حدّ خود اشغال نكنند. مهربانى و ادب را در حال احرام حفظ كنيد تا از اين لحظات حساس بهترين بهره‌ها را برده باشيد.

2.

سرويس‌هاى دستشويى عمومى در هر طرف با فاصله از چادرها وجود دارد. شما سعى كنيد از نزديكترين سرويس استفاده

3.

به دليل شلوغى سرويس‌هاى دستشويى، سعى كنيد دقايقى‌زودتر برويد و در نوبت باشيد تا مشكلى پيش نيايد و ديگران هم ناراحت نشوند.

4.

خواهران محترم! هنگام خروج از چادرها و حتّى هنگامى كه در چادرها هستيد، حجاب كامل را رعايت كنيد، زيرا داخل چادرها از لابه‌لاى‌آن‌ها پيداست.

5.

خواهران محترم! توجّه داشته باشيد كه دستشويى آقايان و خانم‌ها به هم متّصل است، لذا از صحبت كردن بلند و داد و فرياد زدن بى‌جا پرهيز نماييد. هم‌چنين نسبت به زائرين ديگر، رعايت نوبت، احترام و ادب را داشته باشيد، خصوصاً اگر از كاروان‌ها يا كشورهاى ديگر مى‌باشند.

6.

پس از خروج از دستشويى‌ها حتماً دست‌هاى خود را با آب و صابون يا مايع دستشويى بشوييد.

7.

تا زمانى كه عين نجاست را در جايى نديده‌ايد، همه جا را پاك بدانيد، پس چنانچه ترشّحى از آب‌ها به شما پاشيد يا گوشه‌اى از لباس احرام شما در آن افتاد، نگران نباشيد. از فرياد زدن و اهانت كردن به يكديگر جدّاً بپرهيزيد.

8.

در نحوه‌ى جمع كردن لباس احرام يا درآوردن آن

9.

چنانچه كاروان شما قبل از غروب روز هشتم وارد عرفات شود، به‌دليل خلوتى عرفات، امكان استراحت شبانه و آشنايى بيشتر با منطقه وجود دارد.

10.

پس از صرف صبحانه در روز نهم ذى‌حجّه طبق برنامه‌ى‌سنواتى، بعثه‌ى مقام معظّم رهبرى (مدّظلّه) مراسم برائت از مشركين را در چادرهاى محل استقرار بعثه برگزار كرده و از همه‌ى‌كاروان‌ها جهت شركت در اين مراسم، دعوت مى‌نمايد. لذا سزاوار است كليه‌ى خواهران و برادرانى كه امكان شركت براى آنها فراهم است، در اين مراسم سياسى- مذهبى شركت نمايند. هم‌چنين سعى كنيد با پرچم مخصوصى كه مى‌رويد، فاصله‌ى زيادى نداشته باشيد. البته مى‌توانيد نشانه‌هايى هم براى خود قرار دهيد تا اگر چنانچه در شلوغى جمعيت دوستان خود را گم كرديد، بتوانيد به چادر برگرديد و در غير اين صورت نيز مى‌توانيد با سؤال از مديران و خدمه‌ى كاروان‌هاى ديگر چادر خود را بيابيد، چون كاروان‌هاى‌هر استان در نزديك هم قرار دارند.

11.

از آن‌جا كه در حال احرام هستيد، احكام آن را فراموش نكنيد. مواظب باشيد مبتلا به كندن گياه، كشتن حشرات، استعمال عطر و گرفتن بينى از بوى بد، جدال و ... نشويد، خصوصاً توجه داشته باشيد از دمپايى‌هايى استفاده كنيد كه ليز نخوريد. هم‌چنين در

12.

مستحبّات روز عرفه را انجام دهيد. خواهران و برادرانى كه با سواد هستند مطالب را براى كسانى كه سواد ندارند بخوانند و به هر حال، سعى كنيد جمع كاروان خود را جمعى علمى و معنوى قرار دهيد و از فرصت‌ها حداكثر استفاده را بنماييد.

13.

يكى از كارهايى كه در عرفات انجام مى‌شود دادن نيابت به فردى است كه مى‌خواهد فرداى آن روز (عيد قربان) به قربانگاه رفته و براى هر نفر، گوسفند قربانى كند. معمولًا براى اين كار چند نفر معين شده و هر يك نيابت از چند نفر را بر عهده مى‌گيرند. البته هر زائر بايد بداند كه نايب او چه كسى است.

14.

توجه داشته باشيد كه نمازهاى ظهر و عصر و عشا در عرفات، مشعر و منا فقط براى كسانى كه قبل از عرفات با قصد اقامه ده روز در مكه بوده‌اند تمام و براى ديگران شكسته است.

15.

قبل از اذان ظهرِ روز عرفه در هر كجا كه هستيد در چادر كاروان خود جمع شويد تا براى وقوف در عرفه نيت كنيد. نيت وقوف كه توسط روحانى محترم كاروان بيان مى‌شود بدين صورت است:

16.

در روز عرفه پس از اقامه‌ى نماز جماعت ظهر و عصر و صرف ناهار حتماً ساعتى را استراحت نماييد.

17.

پس از نهار و استراحت هر كاروان مراسم دعاى عرفه را با جمع زائران خود شروع مى‌كند و چنانچه روحانيون محترم كاروان صلاح بدانند از بين چند كاروانى كه در مجاورت هم هستند، يك نفر را كه خوش‌صداتر است، براى خواندن دعا انتخاب مى‌كنند تا صداى بلندگوها براى ديگران ايجاد مزاحمت نكند. اين آيين معنوى در بعثه مقام معظم رهبرى نيز اقامه مى‌كرد.

18.

با نزديك شدن به مغرب، اسباب و اثاثيه را جمع مى‌كنند كه پس از اقامة نماز جماعت مغرب و عشا به طرف مشعرالحرام حركت نمايند. دقّت نماييد چيزى را در چادرها جا نگذاريد، زيرا برگشت به اين نقطه، امكان‌پذير نيست.

19.

اگر ممكن است هر زائر چند بطرى آب معدنى كوچك يا نوشابه و حتى كيك يا بيسكويت در ساك دستى خود به همراه بياورد.

20.

يكى از مراحل دشوار حجّ تمتّع، خروج از منطقه‌ى‌عرفات تا رسيدن به محلّ استقرار در مشعرالحرام است. تصوّر كنيد كه هم‌زمان جمعيتى نزديك به دو ميليون حاجى با هر وسيله‌اى‌مى خواهند حركت كنند. تمام راه‌ها و خيابان‌ها مملو از ماشين‌هاى شخصى، تداركاتى و اتوبوس است و اضافه بر آن، سر و صداى پليس هم بر شلوغى مى‌افزايد. جالب اينكه معمولًا همه‌ى‌راه‌ها بسته

21.

خواهران محترمه و افراد سال‌مند و ضعيف از اين مرحله به بعد، تابع احكام خاصّى هستند. به اين صورت كه پس از وقوف اضطرارى، به همراه مدير كاروان به منا مى‌روند و پس از رمى جمره در شب در چادرها مستقر مى‌شوند ولى آقايان مجاز به اين كار نيستند.

22.

يكى از طرح‌هاى جالبى كه در سال‌هاى اخير به آن توجه شده اين است كه افراد جوان در كاروان‌ها كه توان پياده‌روى حدود ده كيلومتر را دارند به صورت دسته‌جمعى از عرفات حركت مى‌كنند و خود را به مشعر مى‌رسانند كه علاوه بر معنويت آن، خستگى‌حركت با ماشين را نيز بر خود هموار مى‌كنند. البته اين كار بايد با موافقت مدير و روحانى محترم كاروان و پيش‌بينى‌هاى لازم صورت گيرد.

23.

خدمة محترم، اثاثيه‌هاى شما را از عرفات در وانت بار گذاشته و به چادرهاى منا مى‌برند، ولى اگر وسايل ضرورى داريد آن را با خود برداريد، زيرا مشكل، فقط حمل ساك است كه در صبح روز عيد قربانى مى‌خواهيد پياده از مشعر تا منا ببريد (حدود چهار كيلومتر) و بايد باعث نشود كه حوله يا پتوى غيردوخته‌اى كه براى اين مرحله از اعمال آماده كرده‌ايد به همراه خود نياوريد؛ «يعنى شب مشعرالحرام».

1.

چنانچه در هر ساعتى از شب به وادى مشعر يا مزدلفه رسيديد، سعى‌كنيد حدود مسجد مزدلفه تا قبل از پل (كبرى ملك فيصل) تا فردا صبح زودتر به منا برسيد و اعمال روز عيد قربان را انجام دهيد.

2.

تا آنجا كه امكان دارد جمعيّت كاروان كه در چند اتوبوس هستند در يك نقطه جمع شوند تا به هنگام نيّتِ وقوف كه قبل از اذان صبح است همه دور هم جمع باشند كه همين با هم بودن حال و هوايى دارد.

3.

خانم‌ها و آقايان سال‌مند و افراد مريض يا ضعيف قبل يا پس از نيمه‌ى شب، نيّت وقوف اضطرارى در مشعرالحرام مى‌نمايند و به طرف منا حركت مى‌كنند. آنان همان شب، وارد منا شده و رمى

4.

يكى از اعمالى كه در سرزمين مشعرالحرام انجام مى‌شود، جمع كردن تعداد 49 عدد ريگ در اندازه‌ى حدود فندق يا پسته (يك بند انگشت) است. معمولًا براى احتياط مقدارى بيشتر جمع مى‌كنند.

5.

برخى از افراد قبلًا اين تعداد سنگ را از همان كوه‌هاى شهر مكّه جمع كرده‌اند كه چون از داخل حرم جمع آورى شده مانع ندارد ليكن از عرفات نمى‌توان جمع كرد.

6.

چنانكه قبلًا تذكّر داده شد، در اين سال‌ها شب‌هاى مشعر، سرد و همراه با باد و گردوغبار است. در چنين شرايطى مى‌توانيد از حوله‌هايى كه براى در امان بودن از اين سرما به همراه آورده‌ايد، استفاده كنيد؛ البته چنانچه روفرشى و پتوى غيردوخته نيز به همراه داشته باشيد مى‌توانيد خود را با آن بپوشانيد.

7.

سعى كنيد مقدار كمى هم كه شده بخوابيد تا نيروى لازم را براى ادامه‌ى اعمال داشته باشيد، گرچه خداوند قدرت آن را هم مى‌دهد.

8.

اگر روى زمين جاى مناسبى براى استراحت پيدا نكرديد، مى‌توانيد روى همان صندلى‌هاى ماشين استراحت كنيد.

9.

سرويس‌هاى بهداشتى در نقاط مختلف مشعرالحرام است،

10.

نماز شب (يازده ركعت) را در آن شب سراسر رحمت و مغفرت فراموش نكنيد و با خواندن مناجات‌هاى متعدّدى كه در كتب ادعيه است، حالت معنوى خود و دوستان همراه را حفظ نماييد. اگر با اين برنامه‌ها مشغول نشويد طبعاً گفتگوهاى بى‌معنى و بى‌فايده‌اى پيش خواهد آمد كه بعدها افسوس اين لحظات را خواهيد خورد.

11.

نيم ساعت قبل از اذان صبح بيدار شده، وضو بگيريد و آماده‌ى نيّت وقوف باشيد. اگر در جاى ديگرى‌هستيد در نقطه‌اى كه روحانى محترم معيّن مى‌كند، جمع شويد و چنين نيّت كنيد:

12. پس از اقامه‌ى نماز جماعت صبح و تعقيبات، ساعتى را مشغول ذكر و دعا و مناجات باشيد، بعد هم كم‌كم آماده‌ى حركت به سمت منا شده و چنانچه اثاثيه‌اى داريد، غير از يك بطرى‌آب، بقيه را در ماشين وانت‌بار مخصوص كاروان قرار دهيد كه بار سنگين نداشته باشيد. (البته اگر اين ماشين نزد شما باشد، امّا اگر اتوبوس بود، چون احتمال دارد از ورود آن جلوگيرى كنند، بهتر است، اثاثيه را به دست گرفته و به طرف منا حركت كنيد.)

13. با طلوع خورشيد، حركت از مشعر به طرف منا آغاز مى‌شود در اين مرحله، همه با بلندكردن پرچم كاروان خود و با شعارها و ذكرهاى اللَّه اكبر و لا اله الّا اللَّه و ذكرهاى ديگرى كه براى عيد قربان است، با حفظ جمعيّت كاروان و مواظبت از افراد ضعيف، حركت مى‌كنيد تا پس از وادى محسِّر وارد منطقه‌ى منا شويد.

14. چنانچه بعضى از افراد كاروان در نقطه‌اى از مشعرالحرام قرار گرفتند كه نتوانستند همراه جمع و با حضور روحانى كاروان نيّت وقوف نمايند، در هر كجا كه مى‌بينند كاروانى جمع شده و نيّت مى‌كنند، حاضر شده و اين عمل را همراه آنها انجام دهند، زيرا عقب افتادن از كاروان، دليل بر ترك عمل نمى‌شود، و حتى با آنان مى‌توانند به طرف سرزمين منا رهسپار شوند.

1.

چنانكه قبلًا هم يادآورى شد، چادرهاى منا از جهت مكان استراحت براى زائرين، فضاى محدودى دارد، پس لطف نماييد به افراد ديگر جاى دهيد و از اشغال اضافى مكان، خوددارى كنيد و خداى ناكرده كارى كه باعث رنجش خاطر ديگران باشد، انجام ندهيد. مهربان باشيد، زيرا مدّت اقامت شما در اينجا دو روز و نصف بيشتر نيست، پس هر طور كه هست مراعات حال يكديگر را بنمائيد.

2.

خانم‌ها و آقايان محترم! در تمام مدّتى كه در منا هستيد، نمازهاى خود را به جماعت بخوانيد. و از نكات و معارف و اسرار اين سرزمين كه توسط روحانيون محترم بيان مى‌شود بهره بگيريد.

1. مسافتى را كه از مشعر تا منا مى‌پيماييد، چند كيلومتر است.

4.

معمولًا در آغاز ورود به منا به چادرهاى مخصوص كاروان خود مى‌رويد و استراحت مختصرى مى‌نماييد، صبحانه را صرف كرده و سپس براى رمى جمره‌ى عقبه، حركت مى‌كنيد.

5.

جمعيّت كاروان بعد از صرف صبحانه به طرف جمرات حركت مى‌نمايند، ولى در روز اوّل، فقط جمره‌ى عقبه (شيطان بزرگ) را سنگ مى‌زنند.

6.

فاصله‌ى چادرهاى ايرانى تا محلّ رمى جمرات حدود 5/ 2 كيلومتر است. البته از راه‌هايى كه مى‌رويد، مشخّصات آن را به ذهن بسپاريد، چون ممكن است در برگشت گم شده يا عقب بمانيد و مجبور شويد به تنهايى بازگرديد.

7.

براى رمى جمره‌ى روز اوّل، فقط هفت ريگ واجب است، ولى تعدادى سنگ اضافه نيز برداريد كه چنانچه به هدف نخورد، دچار كمبود نشويد.

8.

پس از اينكه به محلّ جمرات رسيديد، نيت كرده بگوييد:

9.

در اين مرحله از اعمال، چنانچه سؤال و مشكلى در اجراى‌عمل داشتيد با روحانى محترم كاروان مطرح نماييد، چون اگر ناقص انجام داده باشيد، برگشت از چادرها بسيار مشكل است.

10.

چنانچه در مسير برگشت، از كاروان عقب افتاديد به يكى از كاروان‌هايى كه ايرانى است بپيونديد. اگر مربوط به استان شما بود، كه بهتر، زيرا تقريباً نزديك محلّ كاروان شما مى‌روند و مى‌توانيد به‌راحتى به مقصد برسيد، امّا اگر از استان شما نبود به هر حال به منطقه‌اى مى‌رود كه ايرانى‌ها هستند و شما مى‌توانيد كاروان خود را پيدا كنيد.

11.

براى رفت و برگشت از جمرات، ظرف آب، يا قمقمه به همراه داشته باشيد، گرچه آب به صورت فراوان موجود مى‌باشد، ولى براى عقب نيفتادن از كاروان چنين تمهيداتى خوب است. اگر چنانچه در شلوغى جمعيّت قمقمه يا ظرف آب شما هم از دست رفت، نگران نباشيد و معطّل نشويد. همراه كاروان حركت كنيد.

12.

چادر امداد گمشدگان در طول ايام تشريق در عرفات و منا

1.

پس از رمى جمره‌ى عقبه، زمانى كه به چادرها باز مى‌گرديد تقريباً نزديك ظهر است. منتظر مى‌مانيد تا خبر ذبح گوسفند قربانى را همان افرادى كه قبلًا به آنها وكالت با حق توكيل داده بوديد براى شما بياورند .. هر زمان اين خبر به شما رسيد وقت انجام عمل بعدى، يعنى حلق يا تقصير است.

2.

سعى كنيد تا از ذبح گوسفند براى خودتان توسط ذابح اعزامى از ايران، مطمئن شويد آنگاه شروع به حلق يا تقصير كنيد. به گفته و عمل افراد از كاروان‌هاى ديگر عمل حلق را زودتر شروع نكنيد. هر فرد و هر كاروان وضع خاص خودش را دارد.

3.

چنانچه امكان قربانى گوسفند براى شما در روز عيد قربان نبود، تا روز بعد صبر كنيد تا به نيابت از شما مجدّداً به قربانگاه بروند، وقربانى كنند. بعضى از مراجع مى‌فرمايند قبل از قربانى هم مى‌توان حلق يا تقصير نمود، در اين باره، به احكامى كه توسط روحانى محترم كاروان بيان مى‌شود، كاملًا توجّه كنيد.

•

از تيغ مشترك استفاده نكنيد؛

•

از پيش‌بند پلاستيكى براى ج‌لوگيرى ازريزش مو استفاده كنيد؛

•

موها را حتماً در سطل‌هاى زباله بريزيد؛

•

چنانچه دچار بريدگى‌هاى بزرگ در پوست سر شديد با محلول بتادين و پانسمان، محلّ مورد نظر را معالجه نماييد.

•

پس از انجام كار، زير دوش‌ها برويد و تمام بدن را با صابون

3.

افرادى كه سال اوّل آنهاست بايد اول، خودشان حلق يا تقصير كرده باشند تا بتوانند براى ديگران حلق نمايند.

4.

در انجام حلق، عجله نكنيد. اگر در روز اوّل ممكن نشد، در روز بعد اين كار را انجام دهيد. اصرارى نداشته باشيد كه سريعاً از حالت معنوى احرام خارج شويد.

5.

حلق در شب به فرموده‌ى بسيارى از مراجع، اشكال دارد.

2. بيتوته در منا تا نيمه شب شرعى كفايت مى‌نمايد، لذا بعضى افراد بعد از نيمه شب، در شب يازدهم يا شب دوازدهم خود را به شهر مكّه و مسجدالحرام رسانده و اعمال حج را تمام مى‌كنند. امّا اين كار براى افراد كاروان، چنانچه سابقه‌ى حج نداشته باشند، مشكل‌ساز است. به هر حال اگر كسى خواست چنين كارى را انجام بدهد با روحانى و مدير محترم كاروان هماهنگى كند تا خداى‌ناكرده مشكلى پيش نيايد.

3.

در روزهاى يازدهم و دوازدهم ذى‌حجّه مى‌بايست براى رمى جمرات سه گانه برويد، لذا تا هوا گرم نشده است، پس از صرف صبحانه به طرف جمرات حركت نماييد. در برگشت به چادرها نيز حتماً با افراد كاروان خود باشيد تا دچار نگرانى و اشتباه در مسيرها نشويد.

4.

چنانچه بعضى از مديران كاروان‌ها مصلحت دانستند در روز دوازدهم پس از رمى جمرات و بعد از اذان ظهر از طريق تونل‌ها بصورت پياده به منازل خود مى‌روند. اين كار نيز بايد تحت نظارت مدير و روحانى محترم كاروان باشد.

5.

از ظهر روز دوازدهم، كوچ از منا شروع و تا غروب همان روزبايد ازمناخارج‌شويدكه عملًا اين كار صورت مى‌گيرد و چنانچه كسى بماند، احكامى دارد كه بايد از روحانى محترم كاروان پرسيد.

1. پس از بازگشت از منا به منازل رفته و استحمام كامل‌نماييد.

2. بعد از اعمال منا اوّلين عمل طواف است وضو مى‌گيريد و به همراه روحانى و مدير و خدمه و افراد كاروان براى انجام آن و بقيه‌ى اعمال، راهى‌مسجدالحرام مى‌شويد. ابتدا نيت طواف حج تمتع مى‌كنيد: «طواف مى‌كنم حجّ تمتّع از حَجَّةُالإسلام، واجب (نيابت يا مستحب) قربَةً الى اللَّه.»

1.

حكم بقا بر تقليد ميّت در انجام اعمال و مناسك حجّ تمتّع؛

2.

شكسته يا تمام خواندن نماز در مكّه و مدينه و حرمين؛

3.

حكم نماز جماعت با اهل سنّت در مكّه و مدينه؛

4.

حكم سجده بر فرش، در نمازهاى واجب و مستحب، در مسجدالحرام و مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله؛

5.

حكم نماز طواف كسى كه قرائت حمد و سوره‌ى او صحيح نيست؛

6.

نماز خواندن در طبقات بالاى مسجدالحرام و مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله و هم‌چنين نماز به صورت دايره‌اى كه در مسجدالحرام انجام مى‌شود؛

7.

حكم عمره‌ى مفرده در شب‌هايى كه پس از اعمال در مكّه هستيد؛

8.

حكم گره زدن، سنجاق زدن، كمربند بستن و انواع دمپايى در لباس احرام؛

9.

سوارشدن در اتومبيل سقف‌دار پس از احرام از مسجد شجره و هم‌چنين از مسجد تنعيم براى عمره‌هاى مفرده تا شهر مكّه (البته در شب)؛

10.

محرم شدن در مسجد شجره‌ى فعلى و تعيين محلّ اصلى مسجد و حكم احرام خانم‌هاى عادى و حائض در اين مسجد.

11.

نشانى دفتر نمايندگى مرجع تقليد شما در شهرهاى مكّه و مدينه و مسؤول آن.

• چند تذكّر

1. سعى نمائيد در جلساتى كه دوستان و اقوام به ديدار شما مى‌آيند، از كارهاى خوب و بركات و جاذبه هاى سفر معنوى حج تعريف كنيد و از بيان مسائلى كه موجب ريا و خودنمائى مى‌گردد اجتناب نمائيد.