با کاروان صفا گزارش حج سال 1382
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : جعفريان رسول ۱۳۴۳ -
عنوان و نام پديدآور : با كاروان صفا: گزارش حج سال ۱۳۸۲/ رسول جعفريان [براي] حوزه نمايندگي ولي فقيه در امور حج و زيارت
مشخصات نشر : تهران مشعر، ۱۳۸۳.
مشخصات ظاهري : ۶۰۰ ص : مصور (رنگي .
شابك : ۳۵۰۰۰ريال 964-7635-66-4:
وضعيت فهرست نويسي : فاپا
يادداشت : كتابنامه به صورت زيرنويس.
عنوان ديگر : گزارش حج سال ۱۳۸۲
موضوع : بعثه مقام معظم رهبري در امور حج و زيارت
موضوع : حج
موضوع : حج -- فلسفه
شناسه افزوده : حوزه نمايندگي ولي فقيه در امور حج و زيارت.
رده بندي كنگره : BP۳/ب۶ج۷
رده بندي ديويي : ۳۵۱/۵۵۰۶۴۱
شماره كتابشناسي ملي : م۸۳-۳۰۳۸۳
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ، و الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبَّ الْعَالَمِينَ
وَصَلَّى اللَّهُ عَلىَ سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِين
مقايسهاى اجمالى ميان حجگزارى حاجيان ايرانى با زائران ديگر كشورها، نشان مىدهد كه گرچه همه مسلمانان در امر حج (و اعمال و مناسك آن) رويه مشابهى دارند و اختلافات آنان در اين محدوده بسيار اندك است، ليكن تأثير انقلاب اسلامى ايران و رهبرى امام خمينى قدس سره سبب شده است كه حجّ ايرانيان، بهلحاظ آرمانى، به آنچه كه به ابراهيم و محمد و امامان عليهم السلام مربوط است، نزديكتر باشد. فرياد برائت از مشركين، كه به نوعى روح حجّ ابراهيمى در برخورد با شرك و كفر است، تنها و تنها از حلقوم حجاج ايرانى و ديگر پيروان راستين امام خمينى بر مىآيد. طبيعى است كه ديگران هم مناسك خود را انجام مىدهند و كسى هم نگفته است كه حجّ آنان در نظر شرع باطل است، اما توجه داشتن به روحِ حج و نيز بروز آن در صحنه عمل، بهطور طبيعى به حجگزارى جدّى ايرانيان كه حج را حركتى بر ضدّ شرك و كفر مىبينند، نزديكتر است.
اين ديدگاه از آغاز سبب شد تا بعثه حجّ جمهورى اسلامى ايران و در رأس آن نماينده ولى فقيه در امور حج و زيارت، در تمامى ادوار، پس از انقلاب اسلامى و نيز دوره چهارده ساله اخير، با سرپرستى حضرت حجت الاسلام و المسلمين محمدى رىشهرى، حج را جدىتر بگيرد و براى حسن اجراى آن، برنامهريزى كند. رسالت بعثههاى ديگر كشورها، در حدّ تأمين نيازهاى مادّى زائران است و تنها در محدوده مناسك تلاش مىكنند تا مطابق آيين فقهىِ خود به راهنمايى زائران بپردازند؛
اما بعثه جمهورى اسلامى ايران، مىكوشد تا روح حج را دقيقتر و جدّىتر تلقّى كند و نه تنها از آن بُعد، بلكه در بُعد ايجاد ارتباط با ديگر مسلمانان، فعالانهتر برخورد كرده و حج را عرصه فعاليتهاى فرهنگى، اطلاع رسانى اسلامى، ايجاد حس مشترك اسلامى، توجه به بلايا و مسائل عمومى جهان اسلام و ايجاد رشتههاى استوار پيوند ميان مسلمانان قرار دهد. اين امر در مكتب تشيّع جدىتر مطرح است؛ زيرا بُعدى از حج توجه به ولايت و رهبرى است و اين بدان معناست كه حج تنها انجام مناسك ساده نيست بلكه تجديد عهد با ولىّ امر مسلمين نيز هست.
به همين دليل، حج ايرانيان از پس از انقلاب اسلامى، با همه كاستىها و فراز و فرودهايى كه داشته، متفاوت با حج ديگر حجاج بوده است.
طبيعى است كه اين شيوه برگزارى، دشمنانى هم داشته كه با تمام توان بر ضدّ آن فعاليت كردهاند، اما در اين ميان، همّت مسؤولان ايرانى و حضور جوانان انقلابى و حزب اللهى و فعالان بعثه جمهورى اسلامى در اين عرصه بوده است كه تاكنون اين عَلَم را برافراشته نگاه داشته و از تسليم شدن در برابر موجهايى كه سستى و تنبلى و بىخاصيتى را در امر حج ترويج مىكند، مقاومت كرده و حفاظت از نشانههاى حج ابراهيمى را برعهده گرفته است.
بعثه حجّ جمهورى اسلامى، با تمام توان خود، پيوسته مىكوشد در تمام عرصهها، به روح حج و حقيقت عبادت توجه كند و در كنار امر حج، به انجام زيارت و برگزارى دعاى كميل بپردازد و زائران شيعه را از پرداختن به مسائلى كه سبب وهن تشيع مىشود، باز دارد و آنان را به سوى مسائل معنوى و فكرى سوق دهد.
اينها آرزوهايى بود كه سالهاى سال، پيش از انقلاب، براى بسيارى از فرهيختگان ما مطرح بود و با حسرت از آن ياد مىكردند و امروز بحمداللَّه جامه عمل به خود پوشيده است. روشن است كه كسان بسيارى براى آن سرمايه گذاشتند و جان تقديم نمودند و يا وقت و زبان و قلمشان را در آن راه صرف كردند.
در كنار اينها، توجه به فعاليتهاى خاص فرهنگى براى شناخت حج، يكى از مهمترين ابعاد حجگزارى ايرانيان است. انتشار بيش از چهارصد عنوان كتاب و مجله توسّط بعثه حجّ جمهورى اسلامى ايران، تلاش
براى بازشناسى اماكن مقدس اسلامى و معرفى آنها به زائران، گوشهاى از اين فعاليتهاى جدّى است. همچنين گامهايى كه براى ساماندهى به بُعد شرعى و مذهبى حج توسط امور روحانيون برداشته شده، با حجگزارىِ ديگر كشورها قابل قياس نيست.
اكنون پرسش ما اين است: آيا اينگونه فعاليتها، در تاريخ به يادگار خواهد ماند تا آيندگان بدانند نسل انقلابى و تربيت شده امام خمينى و خلف صالح او، چگونه تلاش كردند تا آرمانهاى حج ابراهيمى امام را حفظ كنند؟
نوشته حاضر تلاشى است اندك براى نشان دادن بخشى از اين فعّاليتها و نيز كوششى است كه براى رفاه حال حجاج صورت گرفته است.
تلاشهايى كه واقعاً قابل تقدير است و كمتر كسى است- حتى از ميان حاجيان- كه بداند در درون بعثه و ستاد، چه انسانهايى با تمام توان و خلوص، بهطور شبانه روز زحمت مىكشند تا زائران در آسايش باشند.
مىكوشند كه مشكلات ريز و درشت زائران را رفع و از حقوق آنان دفاع كنند و خيالشان را براى رسيدن به اعمال و مناسك و زيارت و توجه به روح حج آزاد بگذارند.
فراهم آمدن اين گزارش عمومى از حجّ سال 1382 بر پايه گزارشهاى تهيه شده واحدهاى مختلف بعثه است. در درجه بعد، تلاش فردىِ نويسنده اين سطور درتهيه و تدوين اين كتاب است. اين منابع، برخى با مصاحبه به دست آمده، شمارى برگرفته از روزنامههاى عربستان و بخشى هم مشاهدات و تحليلهاى شخصى است. حضور در بسيارى از جلسات عمومى نيز عامل ديگرى براى ثبت برخى از گزارشها بوده است.
در اين مسير و در جهت بارور شدن اين مجموعه، بسيارى از عزيزان و دوستان همراهى كردهاند كه از همه آنان سپاسگزارى مىكنم.
رسول جعفريان
در پايان مراسم حجّ هر سال، فصلنامه «ميقات حج» گفتگويى صميمانه با نماينده محترم ولىّ فقيه و سرپرست حجّاج ايرانى، حضرت حجّتالاسلام والمسلمين آقاى محمّدى رىشهرى- دامت توفيقاته- انجام مىدهد و معظّم له گزارشى اجمالى و كوتاه از تلاشها و فعاليتهاى انجام شده در زمينههاى مختلف اجرايى و فرهنگى و نيز مشكلات و نارسايىهاى موجود به مردم ارائه مىكنند.
مطالبى كه در پى مىآيد، برگرفته از مصاحبه ايشان، پس از حجّ سال 1382 ه. ش.
است كه در شماره 47 فصلنامه ميقات حج به چاپ رسيده و به عنوان پيشگفتار تقديم خوانندگان عزيز مىگردد:
زائران خانه خدا، كه در سال 1382 از ايران به عربستان اعزام شدند، 96103 نفر بودند. از اين تعداد، 85973 نفر زائر ايرانى، 1813 نفر زائر افغانى و 167 نفر زائران عراقى بودند و بقيه را عوامل خدماتى، اعضاى بعثه و ستاد، هيأت پزشكى، صدا و سيما، قاريان، هواپيمايى و ارگانهاى همكار و دستاندركاران طرح تغذيه متمركز و قربانى تشكيل مىدادند.
گفتنى است، از اين تعداد، هزينه 527 نفر به وسيله ارگانهاى مربوط و نيمى از هزينه
30 نفر قارى قرآن نيز توسط سازمان اوقاف و امور خيريه پرداخت شد.
مجموع زائران ايرانى در 522 كاروان سازماندهى و اعزام گرديدند كه 87/ 53% آنان را مردان و 13/ 46% را زنان تشكيل مىدادند و بيش از 55% آنها با سواد بودند.
طبق آمارهاى ارائه شده، مجموع حاجيانى كه از كشورهاى مختلف وارد عربستان شده بودند، 706/ 419/ 1 نفر و مجموع حجگزاران سال 1382 حدود 000/ 300/ 2 اعلام گرديد كه معلوم مىشود حدود 800 هزار نفر از مردمِ خودِ عربستان حج گزاردهاند.
برخى آمارها نيز گوياى آن است كه عربستان از رهگذر حج، حدود 2/ 5 ميليارد ريال سعودى معادل 45/ 1 ميليارد دلار كاركرد تجارى داشته است.
مهمترين ويژگى قابل طرح در رابطه با حج سال 1412 ه. ق. توجّه جهان اسلام به خلا رهبرى امّت اسلامى است. هماكنون احساس نياز به منجى واحد به تدريج در ميان مسلمانان جهان رو به گسترش است و در ملاقاتهايى كه حجاج كشورهاى ديگر با اينجانب و يا اعضاى بعثه داشتند، موضوع مهدويت بيش از سالهاى گذشته مطرح مىشد و جالب توجه است كه با هدايت الهى و بدون اينكه ما از اين موضوع با خبر باشيم، در حج گذشته مسأله مهدويت محور اكثر گردهمايىها و بحثهاى بعثه مقام معظم رهبرى در سطح بينالمللى بود.
نكته ديگر اينكه در حج گذشته برنامههاى مربوط به دعاى كميل به خوبى اجرا شد.
در دعاى كميل اول، به دليل احساس خطرى كه دولت عربستان از تحرّكات وهابيان تندرو داشت، مأموران زيادى را براى حفاظت و پيشگيرى از حوادث احتمالى در اطراف محل مستقر كرده بودند كه به همين دليل حضور زائران غير ايرانى در دعا كمتر بود و برخى در حاشيه جمعيت و با فاصله استفاده مىكردند، ليكن در دعاهاى بعدى حضور آنان چشمگيرتر بود. حوادث مربوط به دعاى كميل در حجّ گذشته به خوبى نشان
داد كه ميان جريان وهابيت و مسؤولان عربستان در اين رابطه، افتراق روشنى وجود دارد.
در اوّلين دعاى كميلِ مدينه بعد، كه در حقيقت سوّمين دعاى كميل برگزار شده در اين شهر نورانى بود، تعداد محدودى از وهابىها تصميم حمله به مراسم را داشتند كه توسط سعوديها به شدّت با آنان برخورد شد و شمارى از آنها دستگير شدند. بحمداللَّه علىرغم اين مسائل، هر چهار دعاى كميلِ مدينه قبل و مدينه بعد، با حضور گسترده زائران و با معنويتى خاص برگزار گرديد.
در حج 82 مراسم برائت از مشركان در صحراى عرفات بسيار با شكوه انجام شد، البته در شب عرفه تا نزديكىهاى صبح اجازه نداده بودند خيمهها را براى برگزارى مراسم آماده كنند، وقتى ما به عرفات آمديم و برخوردى كه با مسأله صورت گرفت، رفع مانع شد و به سرعت خيمهها براى مراسم برائت آماده گرديد. از زمانى كه بنده عهدهدار مسؤوليت حجاج ايرانى بودهام؛ يعنى در طول چهارده سال گذشته، شركت حجاج غير ايرانى در مراسم برائت محسوستر بود. متن فارسى و برگردانِ عربىِ پيام مقام معظم رهبرى در اين مراسم قرائت و شعارهاى كوبندهاى بر ضدّ آمريكا و اسراييل و استكبار جهانى داده شد.
ويژگى ديگر حج 82، گستردگى مراجعه زائران غير ايرانى به بعثه مقام معظم رهبرى بود؛ به شكلى كه گاهى اوقات محل اختصاص يافته به آنان، به دليل كثرت جمعيت، گنجايش پذيرش افراد جديد را نداشت و اين امر نشان مىدهد كه جمهورى اسلامى ايران نقطه اتكا و اميد مسلمانان است و اين اميد روز بهروز افزونتر مىشود.
بعثه مقام معظم رهبرى با 16 نفر از رؤساى بعثههاى حجّ ديگر كشورها؛ چون وزير حج الجزاير، وزير حج و اوقاف يمن، رؤساى بعثههاى افغانستان، عمان، عراق، حزباللَّه
و ... ديدار داشت، در اين ديدارها كه در فضايى صميمانه انجام گرديد، مسائل مورد علاقه طرفين مورد بحث و گفتگو قرار گرفت.
ديدارهاى نماينده ولى فقيه با تعدادى از شخصيتهاى علمى و سياسى؛ چه در داخل بعثه و چه در خارج آن، ديدارهاى مفيدى بود. در ديدار با آقاى شيخ صالح الحصين رييس شؤون حرمين، در مورد ترجمه خطبهها و سخنرانىهاى برخى از ائمه جماعات مساجد مكه به فارسى كه در گفتههاى آنان اهانتهايى به شيعه داشتند و حتى در يك مورد سخنران به شخص پيامبر خدا اهانت كرده بود! صحبت شده و از ايشان خواسته شد با اين مسأله بهطور جدّى برخورد كنند.
وزير حج يمن نيز جوان فاضل و فهيمى بود كه به مسائل كشور ما آگاهى داشت و از اطلاعات علمىِ خوبى برخوردار بود. بههرحال، اين ديدارها مىتواند براى روابط دو كشور مفيد و سودمند باشد.
در حج 82 تعداد 12 همايش داشتيم كه حدود نيمى از آن، بينالمللى بود و براساس گزارشهايى كه داده شد، تقريباً حدود چهار هزار نفر از ملّيتهاى مختلف در اين همايشها حضور يافتند.
واحد اهل سنت نيز از بخشهاى فعّال بعثه بود، علاوه بر صدها ديدار تبليغىِ معمولى، 30 ديدار با شخصيتهاى علمى و مذهبى عربستان و ديگر كشورهاى اسلامى داشتند.
در حج گذشته ملاحظات امنيتى، به دليل ترس از حملات تندروها، بيشتر شده بود، و سلفىها از سوى دولت عربستان تحت فشار قرار داشتند، ليكن حجاج ايرانى در اين
زمينه مشكل خاصى نداشتند. گرچه سلفىها در زمينه توزيع كتب و نشريات و نوارهاى ضدّ شيعه فعاليت خود را تشديد كرده بودند، ليكن مشكل حادى براى زائران ما نتوانستند ايجاد كنند و در موسم حج 82، براى نخستين بار بود كه خطباى مسجدالنبى و مسجدالحرام عليه شيعه اظهاراتى نداشتند، نماينده ولى فقيه در امور حج و زيارت نيز در پيامى كه توسط سفير كشورمان در عربستان براى آقاى امير نايف وزير كشور عربستان فرستاد، از اين امر تشكر كرده، گفت: اين اولين سالى بود كه در نمازهاى جمعه، خطبا به جريانهاى غير وهابى اهانت نكردند.
ويژگى ديگر اينكه موفقيت و پيروزى حزباللَّه لبنان در آزادسازى اسراى لبناى و فلسطينى در حج گذشته بازتاب بسيار خوبى داشت و پخش مراسم مبادله اسرا علاقمندى به حزباللَّه و مقاومت اسلامى لبنان را بيشتر كرد.
متأسفانه اخبار مربوط به انتخابات مجلس هفتم در ايران و اختلافاتى كه در اين رابطه بهوجود آمده بود، انعكاس نامطلوبى در ميان زائران داشت و كسانى كه مسائل ايران را دنبال مىكردند، در اين زمينه مرتّب سئوالاتى مطرح مىنمودند و دلايل آن را جويا مىشدند.
ويژگى ديگرِ حج 82، حضور گسترده زائران و شيعيان عراقى در حج بود كه اوّلين حضور آنان پس از سقوط صدام بشمار مىآمد، البته گفته شد كه بخشى از هزينه حج آنان را دولت سعودى پرداخت كرده است. در سالهاى قبل، عراقىها به شدت كنترل مىشدند و مأموران رژيم صدام ارتباطهاى آنها با ديگران را با دقت زير نظر داشتند، ليكن امسال احساس آزادى مىكردند و محدوديتى براى آنها وجود نداشت.
در حجّى كه گذشت، در كنار قبرستان بقيع و احُد مشكلات كمترى داشتيم، عوامل بهاصطلاح امر بهمعروف! و به تعبير بهتر سلفىها، حضور پر سروصدايى نداشتند و در نتيجه زائران احساس راحتى بيشترى مىكردند. البته برخى از زائران ايرانى و غير ايرانى، رفتارهاى تحريكآميزى داشتند و با خواندن نماز در داخل و بيرون قبرستان، بهانه بهدست آنان مىدادند كه براى سالهاى بعد بايد براى حلّ اين مشكل چارهانديشى شود.
براى نخستين بار در حج 82، از 145 خواهر مبلغ براى خدمترسانى فرهنگى به بانوان ايرانى بهرهگيرى شد كه ارزيابى رابطين بعثه حاكى از موفقيت بيش از حد انتظار بود. اين خواهران در مكه و مدينه نيز برنامههاى توجيهى آموزشى داشتند و ما اميدواريم طى يك برنامه پنچ ساله براى همه كاروانهاى حج، مُعِين زن تربيت كنيم. همچنين تعدادى از خواهران نيز در بعثه استقرار يافته و پاسخگوى مسائل شرعى بانوان بودند و در مسجد شجره نيز هنگام حركت كاروانها به مكه حضور يافته به پرسشهاى بانوان پاسخ مىدادند.
اعضاى محترم استفتاى بعثه مقام معظم رهبرى، از آغاز تا پايان، حضور جدّى و مستمر داشتند و با برنامهريزى قبلى، در ميقاتها، مسجدالحرام و مشاعر، پاسخگوى مسائل شرعىِ زائران بودند و حتى شيعيان عراقى و افغانى و ديگر كشورها نيز به آنان مراجعه و پاسخ مسائل خود را دريافت مىكردند.
ويژگى ديگرِ حج 82 اين بود كه رابطين بعثه، عملكرد روحانيون و معينهاى كاروانها در مكه و مدينه را ارزيابى كردند و تعداد 76 نفر از آنان را به عنوان روحانىِ
برگزيده، انتخاب و توسط معاونت امور روحانيون معرّفى شدند كه اميد است در سالهاى آينده از وجود آنان بهتر استفاده شود.
در حج 82 گروههاى ارشادِ كاروانها، تلاش شايستهاى داشتند. اين گروهها كه در ايران تشكيل و جزوات ارشادى ميانشان توزيع شده بود، در همراهى و همكارى فرهنگى با روحانى و مدير و زائرانِ هر كاروان، كارهاى خوبى انجام دادند. در ميان گروههاى ارشاد 110 نفر داراى تحصيلات دكترا، 198 نفر مدرك كارشناسى ارشد، 933 نفر كارشناسى و 103 نفر داراى تحصيلات حوزوى بودند كه لازم است از زحمات همه عزيزان، كه با گروههاى ارشاد همكارى داشتند، تشكر و سپاسگزارى شود.
فرمهاى نظر سنجى از زائران، طبق برنامه سال گذشته، با 13 فرم و 215 پرسش، تكثير و ميان زائران توزيع شد كه حاصل آن، پس از استخراج پاسخها و تجزيه و تحليل آن، مىتواند در تصميمگيرىهاى سال آينده مؤثر واقع شود.
حضور قاريان برجسته ميهن اسلامى در حج 82 و اجراى مراسم در مسجدالحرام، توزيع جزوات توجيهى و تبليغى ميان روحانيون جهت پاسخگويى به شبهات وهابيان، ثبت چگونگى حجگزارى ايرانيان و مقايسه آن با حجگزارى ديگر كشورها و برگزارى جلسات در داخل بعثه براى زائران ايرانى، از ديگر اقدامات فرهنگى حج 82 بود.
اطلاع رسانى قوى و مؤثر خبرگزارى جمهورى اسلامى و صدا و سيما از ويژگىهاى حجّ گذشته بهشمار مىرفت كه نتيجه آن ايجاد فضايى معنوى و الهى در كشور بود.
همچنين نياز كاروانهاى ممتاز و با سواد به نشريه زائر، بيشتر احساس مىشد و اگرچه تنها كاروان اساتيد دانشگاهها به رايانه و اينترنت مجهّز شده بود، ليكن بهنظر مىرسد كه در سالهاى آينده لازم است به اين بخش توجّه ويژه صورت گيرد و در خدمات الكترونيكى و اطلاع رسانى از اين طريق همگانى شود.
مسؤولان اجرايى توانستند 46432 نفر از زائران را بهطور مسقيم به مدينه و 47918 نفر از زائران را، كه مدينه بعد بودند، به جده منتقل كنند. همچنين حدود 60% از منازل زائران در منطقه مركزى و هتلهاى اطراف مسجد النبى صلى الله عليه و آله واقع شده بود كه در بهرهبردارى معنوى زائران نقش بسزايى داشت.
طبخ متمركزِ غذا در محدوده مركزى و اجازه طبخ در داخل كاروان براى خارج آن محدوده، اجراى طرح متمركز قربانى و انجام قربانى 62% در روز عيد قربان و 38% در روز يازدهم ذىحجه، از ديگر ويژگىهاى اجرايىِ حج 82 بود.
نارسايى در سرويس دهى مناسب حمل و نقل درون شهرى، نامناسب بودن بعضى ساختمانها، برخى كاستىها دربخش تداركات، تأخير تعدادى پروازها و ... برخى از مشكلات حج سال 82 بود كه اميد است با برنامهريزىهايى كه به عمل خواهد آمد، در سال آينده حلّ و از تكرار آن جلوگيرى شود.
در نخستين ديدار نماينده مقام معظم رهبرى، حضرت حجتالاسلام والمسلمين آقاى محمدى رىشهرى با آقاى سيد احمد زرهانى، رياست جديد سازمان حج و زيارت، مطالبى از سوى نماينده محترم ولىّ فقيه در امور حج و زيارت مطرح شد كه عنوان «منشور حج» يافت. محتواى اين متن، نشانگرِ استراتژى كلى و خطوط اساسى است كه مىبايد در جريان برگزارى حجّ مورد توجه سازمان حج و بعثه مقام معظم رهبرى و همه دست اندركاران حج باشد. منشور ياد شده، چشمانداز سياستهاى آينده اين سازمان نيز هست كه بايد با ايجاد تغييرات اساسى، به نيازهاى جارى حج، كه پيش از اين كمتر مطرح بوده است پاسخ دهد.
طبيعى است پس از بيست و پنج سال تجربه جمهورى اسلامى ايران در جهت برنامهريزى براى زائران (منهاى سه سال 1369- 1367 كه حج در اين سالها برگزار نشد) و نيز بهعلاوه شش سال تجربه موجود در سازمان اوقافِ پيش از تحقّق انقلاب كبير اسلامى؛ يعنى از زمانى كه شوراى عالى حج تأسيس شد (1351 ش.) امر اداره زائران به نهادى خاص واگذار گرديد، لازم بود خطوط اساسىِ برگزارى حج به صورت مكتوب درآيد. روشن است كه اين تجربهها فراوان است، اما منشور حج توانسته است حاصل آن تجربهها را- با توجه به اهداف اسلام مقدس و عزيز و نيز جمهورى اسلامى ايران به عنوان پاسدار حرمت زائران ايرانى و مجرى خوب انجام شدنِ حج زائران- ارائه كند.
متن اين منشور، كه مىتواند سياستگذارىهاى آينده سازمان حج را در جهت
هدايت زائران و نيز اداره حج و حلّ دشوارىهاى موجود بر سر راهِ درست انجام شدن حج بر دارد، بدين شرح است:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
حج و زيارت، از مهمترين اركان مذهبى، اخلاقى، فرهنگى، اجتماعى و سياسى در جوامع اسلامى و جامعه دينى ما است و تنظيم گردش كارِ آن در يك نظام كارآمد و قانونمند، پشتوانهاى براى رشد معنوى جامعه است. اصول مندرج در اين منشور، نشانگر جهتگيريهاى سازمان در امور اجرايى و فرهنگى، بر اساس معارف قرآن و سنت رسولاكرم صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام و افكار امام راحل قدس سره و سياستها و انديشههاى مقام معظم رهبرى و برنامه دولت خدمتگزار است.
حج و زيارت بهترين جايگاه و عرصه براى پرورش بُعد معنوى زائران و ارائه فعاليتهاى فرهنگى است. از اين رو، در تمام مراحل نگاه مديران كاروانها و روحانيون و عوامل خدماتى، معطوف به رشد فكرى و معنوىِ پويندگان راه ابراهيم عليه السلام است و فعاليتهاى اجرايى پشتوانهاى براى اعتلا و ارتقاى برنامههاى فرهنگى و آموزشى قلمداد مىشود و در اين راستا بايد از متفكّران و هنرمندان، مبتكران و صاحب نظران فرهنگى و علمى كشور، براى تقويت روح عبادى و درك لذّت انس و شكوفايى بُعد فرهنگى حج و سفرهاى زيارتى استمداد شود تا ميدان توليد فكر و فرهنگ و آثار هنرى در باب حج و زيارت وسعت يابد. در اين راستا، با توجه به عظمت و گستردگى امور و برنامهريزى اصولى و اساسى در جهت اعتلاى حجّ پويا، ارتباط با اهل علم و هنر و مراكز علمى و تحقيقاتى ضرورى و مفيد است.
كارگزاران، مديران و برنامهريزان حج و زيارت، از كاروان تا سازمان، بايد از متعهّدترين، كارآمدترين و بى ادعاترين و خادمترين افراد جامعه اسلامى باشند كه با انگيزه الهى و جهت تقرّب به خداى بزرگ، جامه خدمت به زائران بيتاللَّه الحرام و عتبات عاليات بر تن كنند و از رويكرد مادى مبرّا و بر حذر باشند و براى اعتلاى كيفيت حج، چارهانديشى و همفكرى كنند و راهبردهاى اساسى و زير بنايى، طراحى، تدوين و اجرا نمايند. كسانى كه براى عبادت و ارائه خدمات به زائران حرمين شريفين، به كاروان
بزرگ حج و زيارت مىپيوندند، شايسيه است با مَنِشى ابراهيمى و نگاهى موحّدانه به آثار اخروى و پاداش معنوى اين خدمت بينديشند و دل به زخارف دنيوى نبندند و در راه رضاى خدا به توسعه كمّى و كيفى خدمات خود همّت گمارند و خويشتن را خدمتگزار ضيوف الرحمان بپندارند.
برنامه حج بايد حتّى المقدور ارزان و آسان تنظيم و ارائه گردد. از اين رو، برنامهريزان و كارگزاران حج و عمره بايد ضمن تلاش جهت تأمين رفاه و آسايش مناسب از سوق دادن برنامههاى زيارتى به عرضه خدمات گرانقيمت و گزاف و اسرافآميز اجتناب ورزند و فضاى عبادى و معنوى حج را در برابر جاذبههاى مادى و اشرافى كمرنگ نكنند. حج ابراهيمى نمادى از يك رنگى، بلند همّتى و سادهزيستى و مردمگرايى و بىريايى است و بهتر است كه اين فرهنگ متعالى تقويت شود و سفر معنوى حج، با ساز و كارهاى اسلامى و متعارف و در خور شأن ملّتِ مسلمان ايران برگزار گردد تا معرفت كافى كسب شود و زائران امكان بهره بردارى بيشتر از فرصتهاى مغتنم معنوى را كسب نمايند.
زائران، اساس و مبناى كارِ ما كارگزاران و برنامهريزانِ امور حجّ و زيارت هستند و همه اركان حج و زيارت بايد در جهت تأمين رضاى آنان، كه پرتوى است از رضاى خداى كعبه، گام بردارند. بنابراين، شايسته است فعاليت كاروان و ساماندهى امور آن، متأثر از آراى زائران و همسو با خواستهاى شرعى، منطقى و عقلانى آنان، بهخصوص در بُعد اخلاقى و معنوى، تنظيم و تمشيت شود و كارگزاران حج و زيارت در همه مراحل، از همفكرى و مشاركت آنان استفاده كنند و در ارزيابى عملكردها به نظريات صائبِ زائران عنايت نمايند. مردمدارى ركن مستحكمِ همه فعاليتهاى اجرايى است و بايد سرلوحه كار دست اندركاران حج و زيارت قرار گيرد.
سازمان حج و زيارت ضمن عزيز شمردن كارگزاران و حمايت از حقوق مادّى و معنوى آنان، به لحاظ جايگاه و رسالتى كه به نيابت از نظام مقدس جمهورى اسلامى دارد، در اجراى مراسم حج و عمره، خود را متولّى و مدافع حقوق منطقى و شناخته شده كارگزاران و زائران مىداند و بر اساس ضوابط و مقرّرات، از گردشِ كار كاروانها و روند خدماترسانى كارگزاران كسب اطلاع مىكند و در صورت قصور در انجام وظايف،
تذكّر داده و احياى حق مردم را بر هر امر ديگرى ترجيح مىدهد. از اين رو، سازمان انتظار دارد تا همه عوامل ادارى و اجرايى و مديريتى و فرهنگى كاروانها خود را در كنار مردم ببينند و براى رفع كاستىها و تأمين رضايت زائران بهطور خود انگيخته و جدّى عمل كنند و در محضر خداى بزرگ و ملّت مؤمن روسفيد و سربلند باشند.
سازمان حج و زيارت علاقهمند است زمام امور كاروانها را به كسانى واگذار كند كه دينباور، پرتحرّك، مردمدار، با تجربه، متعهّد و متخصّص باشند؛ لذا كارگزاران حج و زيارت در گزينش و پذيرش همكاران بايد از افرادى با چنين ويژگىهايى استفاده كنند و از سپردن كار خطير خدمت رسانى به زائران بيتاللَّه الحرام، به افراد ناپخته و فاقد تعهّد و تخصّص و ناآشنا به فضا و حسّاسيت و اهميت كار، دورى گزينند.
سازمان حج و زيارت، به عنوان نماينده نظام جمهورى اسلامى ايران، بر گردش كار امور زيارتى نظارت مستمر دارد و با اعتقاد به ضرورت حاكميت و اجراى مقررات از كارگزاران، مديران، دستاندركاران متديّن و كاردان و مردمدار و قانونگرا تجليل و قدردانى به عمل آورد و با كسانى كه بر خلاف قوانين و مقرّرات، حقوق مردم را ضايع مىكنند، از طريق قانونى برخورد مناسب خواهد كرد.
ملاك عمل و معيار سازمان حج و زيارت، رعايتِ عدالت و قوانين و مقررات و ضوابط است. آنجا كه قوانين و مقرّرات، روشن و مشخص است، بايد همه اركان سازمان عمل بر وفق آن را سرلوحه كار خود قرار دهند و آنجا كه ابهام وجود دارد با رعايت نظريه كارشناسى در جهت تدوين مقرّرات و ضوابط اهتمام شود. در هر حال، اعمال تبعيض ناروا پذيرفته نيست و بايد به سمت قانونگرايى حركت كرد.
برگزارى مراسم عمره و حج و ساير امور زيارتىِ ارزانتر، آسانتر وبا معنويتتر، اقتضا مىكند كه برنامهريزان و كارگزاران و مجريان، از اسراف و تبذير اجتناب كنند و در حفظ و حراست بيت المال و منابع مالى دقت و درايت به خرج دهند.
حفظ حرمت و منزلت زائر ايرانى، اهميت بسزا دارد و همه اركان، از كاروان تا سازمان، بايد با تكيه بر منطق و اصول مديريت، از منزلت زائر ايرانى دفاع كنند و از نيروى فكرى و دانش و بينش زائران براى اعتلاى منزلت و جايگاه رفيع اجتماعى ايشان در حرمين شريفين بهره گيرند و از هدر رفتن فرصتهاى معنوى جلوگيرى كنند.
بهبود روشهاى ادارى واجرايى و فراهمآوردن تسهيلات وسادهكردن مقرّرات، پشتوانهاى براى ارتقاى كيفيت خدمات و تأمين رضاى مردم است. از اين رو، سازمان از همه حوزههاى برنامهريزى و اجرايى انتظار دارد تا با مشورت صاحب نظران و كارشناسان در راه اصلاح نظامهاى متعارف اقدام كنند و از خلّاقيت و نوآورى سازنده كارگزاران و كاركنان حمايت نمايند. اجراى نظام بهرهگيرى مستمر از پيشنهادها، از ضروريات تحقّق اين مهم مىباشد.
بعثه مقام معظم رهبرى وسازمان حج وزيارت لازم و ملزوم و مكمّل همديگرند و به عنوان يك جريان همگن، همراه با مديران و روحانيون و پزشكان و ... در خدمت زائران حرم شريف نبوى صلى الله عليه و آله و سالكان طريق بيتاللَّه الحرام مىباشند. تعامل سازنده مستمر و هدفدار حوزههاى فرهنگى و اجرايى ضامن اعتلاى برنامههاى حج و زيارت و افزايش اطمينان مردم نسبت به درستى و اتقان فعاليتها است.
مديران، كارشناسان، كاركنان و كارگزاران سازمان حج و زيارت در مركز و استانها و دفاتر و نمايندگىهاى خارج از كشور، هماهنگ و همپاى بعثه مقام معظم رهبرى ضمن تلاش براى ارتقاى امور رفاهى و بهبود فعاليتهاى اجرايى، در راه اعتلاى امور فرهنگى و معنوى كاروانها همكارى مىكنند و با استفاده از منابع جاودان قرآن و سنّت و عترت رسولاكرم صلى الله عليه و آله و معارف اهلبيت عصمت و طهارت عليهم السلام در جهت تنوير افكار رهپويان خانه دوست حركت مىنمايند.
مديران و كارشناسان و كاركنان سازمان در مركز استانها، به همه زائران و كارگزاران، با هر سليقه و منشِ قومى، به چشم احترام و كرامت مىنگرند و ضمن اجتناب از مشاركت در فعاليتهاى اقتصادى، دفاتر زيارتى و جهانگردى در ساماندهى امور حج و واگذارى مسؤوليتها، عدالت و تقواى الهى را نصبالعين قرار مىدهند.
آموزش و ارتقاى مهارتهاى حرفهاى و دانش و بينش كاركنان و كارگزاران حج و زيارت، با بهرهگيرى از فناورى روز، اهميت بهسزا در رشد بينش و دانايى و توانمندى دست اندركاران دارد. تدوين كتب، اصلاح آييننامهها و مقرّرات و تنظيم گردش كار آموزش و برگزارى كارگاههاى آموزشى كاربردى، پشتوانههاى مفيد براى رشد دست اندركاران اين برنامه معنوى و سازنده است. در اين مورد بايستى عين
واقعيات و امكانات و توانايىهاى موجود، با ذكر الزامات و محدوديتها براى مردم ذكر شود تا انتظارات آنان با مقدورات هماهنگ شود. طبيعى است تحقيق و پژوهش علمى در حج، زمينهسازِ واقعىتر شدن برنامهها است و اجراى طرحهاى تحقيقاتى در استحكام و قوّتِ برنامهريزى مؤثر خواهد بود.
يكى از فعاليتهاى مستمر بعثه مقام معظم رهبرى، كه از سالهاى گذشته همچنان ادامه دارد، انتشار آثارى در باره حج و ابعاد مختلف عرفانى، فقهى، تاريخى و اجتماعى آن است. در اين زمينه افزون بر بازچاپِ برخى از آثار پيشين، كه مورد استقبال علاقمندان قرار گرفته و برخى از آنها حتى در يك سال چند بار به چاپ رسيده و مىرسد، توليدات جديدى هم بوده است. اين توليدات توسط نشر مشعر عرضه مىشود كه طى سالها، ناشرى موفق و پركار در ادبيات حج بوده و نزديك به چهارصد عنوان كتاب و مجله در اين زمينه منتشر كرده است.
نخست؛ تكميل «مناسك حج» بر اساس فتاوى مراجع. اين تكميل هم خود از دو ناحيه است: علاوه بر آنكه پرسشهاى جديدى پيش مىآيد و مىبايست در باره حلّ آنها استفتائاتى صورت گيرد، مواردى هم وجود دارد كه تغييراتى در فتاوى علما پيش مىآيد و لازم است تا در ويرايش جديد مناسك وارد شود. بخشى از اين استفتائات به مرور در فصلنامه «ميقات حج» نيز انتشار مىيابد. اين موارد در پايان مناسك حج (كه ويرايش دوم آن در سال جارى [1382] انتشار يافته، آمده است. چاپ جديد مناسك حج مشتمل بر
فهرست تفصيلى عناوين مهم موجود در كتاب است كه مىتواند راهنماى بسيار مناسبى براى يافتن مباحث و مفاهيم مورد نظر باشد.
دوم؛ دنبالكردن مباحث تحقيقى مربوط به حج است كه همچنان محل بحث و گفتگو ميان علما و فضلا است. در اين راستا، مقالات متعدّدى در فصلنامه «ميقات حج» انتشار مىيابد، كه بسيارى از آنها در قالب مقاله يا ردّيه و پاسخ است و اين، خود سبب بالا رفتن سطح مباحث و نزديك شدن به حقايق مىشود.
نمونهاى از آن، بحث رمى جمرات است كه آيا «اصابت سنگريزه به ستون» لازم است؟ يا «افتادن سنگريزه به محل ستون» كافى است؟ آيت اللَّه مكارم شيرازى اخيراً فتوا به عدم وجوب اصابت سنگها به جمره داده كه با واكنشهايى مواجه شده و مقالاتى در نقد آن نوشتهاند. ايشان پاسخ تفصيلى و استدلالى اين مطالب را ضمن كتابى با عنوان تحقيقى جديد در باره رمى جمرات نگاشته كه مشتمل بر ادله فتواى فوق الذكر و پيشينه تاريخى و قائلين به اين فتوا از ميان فقهاى گذشته است.
تا پيش از تأسيس قربانگاههاى ماشينى در نزديكى منا، برخى از فقها بدانجهت كه در قربانگاه قبلى، قربانى از بين مىرفت، اجازه ذبح در محل زندگى زائر را داده بودند.
امااكنون كهمطمئن به استفاده از گوشت قربانى هستند، بار ديگر به ذبح در منا فتوا دادهاند.
برخى از اين مسائل، سبب راحتتر شدن كار زائران شده است؛ نمونهاى از آنها، در سال اخير اين بود كه اگر روز عيد قربان نتوانستند قربانى كنند، بتوانند حلق و يا تقصير را انجام دهند و پيش از قربانى كردن، از احرام خارج شوند.
مسأله جديدى كه از امسال (1382 ش.) مطرح شده، راه ندادن معلولان و ويلچرىها و تخت روانها به صحن مسجد الحرام براى طواف است، كه ناگزيرند از طبقه دوم يا پشت بام طواف كنند. اين مسأله فقهى، مورد پرسش بسيارى از روحانيون قرار گرفته و در حال حاضر پاسخهاى متفاوتى از سوى مراجع داده شده است. فتواى مشهور در اين باره، عدم كفايت چنين طوافى است، اگر محلّ طواف بالاتر از سطوح فوقانى كعبه باشد. طبق اين فتوا، اگر كسانى ناگزير به طواف از طبقه دوم باشند و طواف در صحن، حتى با حمل كردن ديگران، ممكن نباشد، لازم است براى طواف، مانند ساير معذورين، نايب گرفته شود.
تهيه و انتشار «مناسك امام خمينى، با حواشى مقام معظم رهبرى»، در يك مجلّد، در آستانه حج سال 1381 ش. انجام گرفت، اما توزيع آن به سال جارى موكول گرديد. با انتشار اين كتاب، مقلّدان مقام معظم رهبرى آسانتر مىتوانند به نظريات فقهى و فتاواى ايشان دسترسى داشته باشند.
راهنماى زائران خردسال و سرپرستان آنها؛ هر سال، بهويژه در عمره، كودكانى به همراه والدين خود عازم حج مىشوند كه شمارى از آنان مميز هستند و قادرند متنهاى فقهىِ ساده را بخوانند و به همين دليل، لازم است براى آنان و در سطح معلوماتشان، متونى منتشر شود. در اين راستا، براى نخستين بار در سال جارى، كتاب «زيارت خانه خدا» با قلمى بسيار ساده، كه توسط حجّتالاسلام والمسلمين محمد حسين فلاحزاده نگارش يافته و به وسيله آقاى كمال محمّدى مجد طراحى گرديده، منتشر شد. در اين كتاب، فقه حج بهطور ساده و با كمك تصاوير براى كودكان بيان شده است. به علاوه، كتابچهاى تبليغاتى هم با عنوان «راهنماى سرپرستان كودكان در عمره مفرده» انتشار يافته تا راهنماى والدين براى انجام درست اعمال عمره كودكان باشد.
ادعيه و آداب حرمين؛ از آثار بسيار پر استفاده در حج بوده كه طى سالهاى گذشته، مكرّر به چاپ رسيده است. تصحيح شده متن عربى اين كتاب نيز امسال انتشار يافت.
بديهى است بسيارى از شيعيانِ عرب زبان قادر به استفاده از متن فارسى آن نبودند و تنها از متن دعاها و زيارتهاى آن بهره مىبردند.
افزون بر آنها، احكام صادره از سوى رهبر كبير انقلاب در باره انتصاب اشخاصى به عنوان امير الحاج، در اين مجموعه درج شده و به اين ترتيب، اثرى با ارزش در شناخت
تاريخ حج پس از انقلاب و انديشههاى امام راحل در باره آن، در دسترس علاقمندان قرار گرفته است.
مجلّد دوّم اين اثر، به همان قياس، به سخنان، مكتوبات و فرامين صادره از سوى حضرت آيتاللَّه خامنهاى- مدّظلّه العالى- است. ايشان هم بنا به سنت امام، هر سال پيام ويژهاى براى حجاج بيتاللَّه الحرام صادر مىكنند كه متن تمامى آنها به علاوه سخنرانىهايى كه بهطور معمول براى روحانيون عازم حج هر ساله ايراد مىشود، در اين مجموعه آمده است. نخستين مراسم حج در دوران رهبرى ايشان در سال 1370 بود كه ابتدا حكمى براى مرحوم حجت الاسلام و المسلمين حاج سيد احمد خمينى صادر شد كه به دلايلى ايشان موفق به انجام اين وظيفه نشد و سپس حكمى جهت حجّةالاسلام و المسلمين، آقاى محمدىرى شهرى صادر گرديد كه ايشان تاكنون همچنان به عنوان اميرالحاج جمهورى اسلامى انجام وظيفه كرده و در خدمت حجاج بيتاللَّه الحرام هستند.
هر دو مجلد مشتمل بر فهارس متعددى است كه مىتواند جستجوگرِ علاقمند را به محتواى درونى كتاب رهنمون شود.
مقالهاى هم در انتهاى كتاب، در باره دشوارىهاى زائران حج در آن روزگار به خامه جناب قاضى عسكر آمده است.
شناخت حرمين كهن و نيز وضعيت جديد به آنان كمك كند. در گذشته، نقشههايى از بقيع و احيانا اماكن مكه در اختيار زائران قرار مىگرفت. اما حدود دو سال پيش، مجموعهاى از اين نقشهها با عنوان «اطلس اماكن مكه مكرمه و مدينه منوره» انتشار يافت. در آن كتاب اشكالات جزئى وجود داشت كه امسال مرتفع شده و چاپ دوم اين اثر در شمارگان ده هزار انتشار يافته است. عاتق بن غيث بلادى و دهيش دو تن از علماى بزرگ تاريخ و جغرافىِ ساكن مكه، اطلس ياد شده را امسال ملاحظه و اصلاح كردهاند.
افزون بر آن، تعدادى از اين نقشهها نيز در قطع بزرگ طى 32 برگ به چاپ رسيده و در سال جارى، براى نخستين بار به صورت آزمايشى در اختيار مديران كاروانها قرار گرفته است تا در محل آموزش حجاج نصب شود و آنان با مطالعه اين نقشهها و توضيحاتى كه داده شده، با اماكن مربوط بهتر آشنا شوند. تنها مشاهده اين نقشهها و زيبايى انتشار آنها و نيز دقتى كه بهطور نسبى در آنها بهكار رفته، مىتواند ارزش علمى حركت انجام شده را نشان دهد. طى سالهاى گذشته، به هيچ روى شاهد وجود چنين مجموعهاى حتى در كشور سعودى نبودهايم. آنچه در دسترس بوده، نقشههايى بود كه گاهى شركتهاى خارجى در كنار تبليغ از توليدات خود از مكه و مدينه منتشر مىكردند، يا كتابهاى اطلسى مفصل و بزرگ بود كه به كار حجاج و زائران نمىآمد. در نقشههاى جديد، علايق و سليقه زائران شيعه لحاظ شده و اماكن متبركه در مكه و مدينه و حتى نقاط ديگر در اطراف آنها معين گرديده است.
در زمينه اماكن، كار جديدى كه امسال نشر يافته، كتابى است با عنوان «زمزم، تاريخچه، تحوّلات، آثار» كه توسط حضرت حجتالاسلام والمسلمين محمدتقى رهبر نوشته شده است. اين كتاب تا حدّى مشتمل بر مطالبى است كه در دسترس مؤلف بوده و
نويسنده در آن، به فضيلت، تاريخچه و اخبار مربوط به اين چاهِ مقدس در متون كهن و جديد پرداخته است.
علاوه بر آن، امسال كتاب كم حجم اما با ارزشى، با عنوان «فاطمه دختر محمد صلى الله عليه و آله» توسط استاد سيدجعفر شهيدى، محقّقِ به نام كشورمان، فراهم و توسط نشر مشعر به چاپ رسيد.
كتاب «شناخت عربستان» كه پيش از اين بارها انتشار يافته بود، امسال بار ديگر با ويرايش جديد و تغييرات اساسى منتشر و در اختيار مديران، روحانيون و زائران محترم قرار گرفت. اين كتاب ضمن مرورى بر تاريخ عربستان سعودى و دولت حاكم بر آن، به شناخت نظام سياسى، آموزشى و قضايى عربستان به نحو شايانى كمك مىكند. در اين كتاب مىتوان با برخى از مقررات حكومتى اين دولت نيز آشنا شد.
«همراه با حج سال 1381» اثرى است كه سازمان حج و زيارت منتشر كرده و ضمن آن، گزارشى از وضعيت حج سال گذشته همراه با تمامى آمارها، خدمات و نظامات موجود در حج آن سال، ارائه كرده است. اين اثر در شناخت شيوه حجگزارى ايران بسيار حائز اهميت بوده و اثرى بديع مىباشد.
همچنين در سال گذشته، گزارشى در باره وضعيّت كلّى بعثه مقام معظم رهبرى در ايام حج، به صورت روزشمار نگاشته شد كه طى سال جارى به صورت محدود با عنوان «با كاروان نور» انتشار يافت. اين نوشته به خامه حجت الاسلام والمسلمين عبدالهادى مسعودى به تحرير در آمده است.
يكى از كارهايى كه بعثه مقام معظم رهبرى در آينده بدان خواهد پرداخت، دادن آگاهىهايى درباره زيارت عتبات است. لازم است در اين باره، آثارى در موضوع تاريخ عتبات و آداب زيارت ائمه مدفون در عراق پديد آيد. از آثارى كه در اين زمينه، در سال جارى انتشار يافته، كتاب «عاشورا حماسه جاويد» از سيد محمد شفيعى مازندرانى است.
است. در كنار اين اثر، كه خود شمار زيادى از احاديث حج را در خود جاى داده، دو اثر كم حجم، با عناوين «منتخب احاديث حج» و «منتخب احاديث عمره» نيز انتشار يافته كه ضمن آنها، اهمّ رواياتى كه مىتواند در درك حج و اعمال و مناسك آن به زائر كمك كند، درج شده است. كتابچهاى ارزشمند نيز با عنوان «عطر عفاف» به قلم استاد جواد محدّثى در باره «حجاب در سفر عمره و حج»، چاپ و ميان زائران توزيع شده است.
پنج كتابچه نيز با عنوان كلّى «نحو قراءة جديدة للتاريخ» انتشار يافته كه طى آنها مباحثى مانند شرك و توحيد، تقيه، سير افتراءات بر شيعه در تاريخ و واقعيت عبادى- سياسى حج انتشار يافته است.
كتاب ديگرى كه در اين زمينه توسط معاونت آموزش و پژوهش منتشر شده كتاب «للَّه و للحقيقه» نام دارد. اين اثر در واقع ردّى است بر كتاب «للَّه ثمّ للتاريخ» كه با اسم مستعار سيد حسين موسوى چاپ و در سطحى وسيع منتشر شده است. مؤلف آن كتاب چنان وانمود كرده كه در عراق و در نجف تحصيل مىكرده و از ترس شيعيان نمىخواهد نامش فاش شود. اما دم خروس از بسيارى از موارد كتاب واضح است، در مواردى كه نويسنده يا نويسندگان تاريخى را ذكر كردهاند و بهقدرى اين تاريخها با يكديگر در تناقض است كه به خوبى نشان مىدهد كه سامان دهندگان اين كتاب، وهابى يا وهابيان تمام عيارى هستند كه تنها با هدفى خاص خود را به عنوان يك عالم تحصيل كرده نجفى
يا كربلايى جا زدهاند! اين ردّيه توسط استاد الشيخ على آل محسن نگاشته شده و بخش بخش، به مطالب و اظهارات طرح شده در كتاب «للَّه ثمّ للتاريخ» پاسخ داده است.
كتاب ديگرى كه در دفاع از تشيع انتشار يافته، «سلامة القرآن من التحريف و تفنيد الافتراءات على الشيعة الاماميه» از دكتر فتح اللَّه محمدى نجارزادگان است. وى در اين كتاب، كه 750 صفحه است، بحث تحريف قرآن را از زاويه ديد علماى شيعه مورد بحث قرار مىدهد.
اين مبحث، از مسائلى است كه در قرن اخير، پيوسته ميان شيعه و سنى مورد بحث بوده و همواره شيعه در معرض اتهام قرار داشته است. پيش از اين نيز، در اين حوزه از بحث، كتابهاى متعدّدى انتشار يافته است.
كتابى نيز با عنوان «شيعهشناسى و پاسخ به شبهات» در دو مجلد فراهم آمده كه عمده شبهات طرح شده از كتابهاى تبليغىِ وهابيان بر ضدّ شيعه، در آن دو مجلد طرح و پاسخ داده شده است.
«التقية بين السائل و المجيب» در باره يكى از مفاهيم اختلافى مهم، ميان شيعه و سنى؛ يعنى مفهوم تقيه است. اين كتاب به ابهامات و شبهات پاسخ گفته است.
كتاب «الصحبه و الصحابه» هم به همين قياس، مورد اختلافى ديگرى را، كه مربوط به ارزيابى ديدگاههاى شيعه در باره صحابه مىباشد، مورد تأمل قرار داده است.
بعثه مقام معظم رهبرى، امسال با تجديد چاپ قريب به 45 عنوان، از كتابهاى نشر مشعر، جمعاً در شمارگانى نزديك به نهصد هزار جلد، سالى پربركت را به لحاظ فرهنگى پشت سر گذاشته است.
يكى از اقدامات فرهنگى- هنرى بعثه مقام معظم رهبرى، طى چند سال اخير، ايجاد «موزه حج» است. ارزش اين اقدام زمانى روشن مىشود كه خوانندگان عزيز و ارجمندِ اين نوشته، بتوانند ديدارى از آن نمايشگاه داشته باشند. وجود قرآنهاى متعدّد خطى و چاپى (900 نوع قرآن چاپى از نقاط مختلف دنيا) فرشهاى بسيار نفيس با تصاوير عالى مربوط به حج، وجود هداياى گرانبهايى كه تقديم سازمان حج و زيارت شده و بسيارى از تصاوير و عكسهاى تاريخى، اين موزه را به صورت يك موزه بسيار غنى درآورده
است. شايد يكى از بهترين تصاوير موجود در اين موزه، فرشى باشد كه تظاهرات برائت از مشركين شهر مكه را با تمام جزئيات آن به تصوير كشيده و خاطرهاى به يادماندنى از تاريخ حجگزارى ايرانيان برجاى گذاشته است.
مجله ميقات حج، به دو زبان فارسى و عربى، به صورت فصلنامه و دو فصلنامه انتشار مىيابد. از «ميقات حج» فارسى، طى سال جارى؛ يعنى از پس از حج سال 81 تاكنون، چهار شماره انتشار يافته است. اين نشريه كه زير نظر هيأت تحريريه (حجج اسلام: سيد على قاضى عسكر (مدير مسؤول)، سيد جواد ورعى، جواد محدثى، رسول جعفريان، رضا مختارى و با ويراستارى على ورسهاى) اداره مىشود، از ميان مقالات گوناگونى كه به نوعى به فرهنگ حج و زيارت مربوط است، بهترينها را انتخاب كرده و در چند بخش اساسى تقسيم و منتشر مىكند. جلسات هيأت تحريريه، براى هر شماره يك جلسه، بهطور مرتب برگزار مىشود. پيش از آن، مقالات توسط اعضا مطالعه و نظريات آنان در جلسه مورد بحث قرار مىگيرد. مهمترين نكته در اين باره، پژوهشى بودن مقالات و ارتباط آنها با حج و زيارت مىباشد.
ميقات حج شماره 42، از زمستان 1381 نخستين شماره پس از حج 81 است. در اين شماره، به مانند ساير شمارهها، مقالات در چند بخش تقسيم شده است: اسرار و معارف حج، فقه حج، تاريخ و رجال، اماكن و آثار، گفتگو و نقد و معرفى كتاب و نيز خاطرات.
در بخش فقه حج، بحث رمى جمرات يكى از مباحثى است كه در شمارههاى بعد هم دنبال شده است. در بخش اماكن و آثار مقالهاى از مرحوم محمدباقر نجفى در باره موقعيت غدير خم درج گرديده كه بسيار مغتنم است. گفتگويى با رياست وقت سازمان حج هم در همين شماره آمده است. خاطرات حج يك مدير با 46 سفر تمتع و 35 عمره يعنى مجموعاً 81 سفر در ادامه آمده كه طى آن نكات جالبى براى تطوّر حجگزارى و خاطرات مربوط به آن، ارائه شده است. اين مدير سيد محمود ميرهندى اصفهانى است.
پژوهشى درباره اشياى هنرى، متعلق به كعبه و ويژگىهاى آنها در همين شماره درج شده است.
شماره 43 ميقات حج، از بهار سال 82 است كه به همان قياس مباحثى را ارائه كرده است. مقاله حج جاهلى- حج ابراهيمى از رقيه صادقى، مقايسهاى است ميان حج در جاهليت و اسلام. در بخش فقه استفتائات جديد حج آمده و در قسمت تاريخ و رجال، شرحى از سفر حج آيت اللَّه كاشانى و اسناد و خاطرات مربوط به آن درج شده كه قسمت بعدى آن هم، در شماره پس از آن آمده است. گفتگويى با امير الحاج، و نيز چند گزارش تاريخى در باره خاطراتى از سفرهاى حج از دوره صفوى در همين شماره به چشم مىخورد. بهطور معمول، در شمارههاى اخير ميقات حج، گزارش حجگزارى كشورهاى مختلف درج مىشود كه در اين شماره، شرحى از حجگزارى زائران لبنانى آمده است.
شماره 44، از تابستان 82 مشتمل بر چندين مقاله است كه همچنان در بخشهاى معمول تقسيم بندى و ارائه شده است. ادامه گزارشى است در باره «مأموريتهاى مشكوك در سرزمينهاى مقدس» كه حاوى گزارش سفرنامههاى اروپاييان طى قرن نوزدهم و اوائل قرن بيستم ميلادى به مكه مىباشد. بحثى در باره صحابه و تبرّك به آثار رسولاللَّه صلى الله عليه و آله كه در دفاع از باورهاى شيعى است. ايمان اجداد پيامبرخدا صلى الله عليه و آله، حج در آثار محيىالدين عربى و نيز حجگزارى در كشور مغرب از مقالات ديگر اين شماره است.
شماره 45 ميقات، آخرين شمارهاى است كه پيش از حج سال 82 انتشار يافته است.
در اين شماره بحث فقهى جمرات ادامه يافته است. بحثى نيز در باره حكم فقهى ورود جهانگردان غير مسلمان به حرمين و بهطور كلّى به مساجد و اماكن مقدس اسلامى درج شده كه در نوع خود تازه است. در بخش تاريخ و اماكن، گزارشى از اسناد مربوط به تلاشهاى ايران براى بازسازى بقيع، گزارش كشف يك چاه و منبر قديمى در صحن مسجد الحرام و حجگزارى مسلمانان هند آمده است.
از «ميقات الحج» عربى (با مدير مسؤولى آقاى محمّدى رىشهرى، رياست تحريريه آقاى قاضى عسكر و مديريت اجرايى آقاى مقدادى) كه هر شش ماه يكبار انتشار مىيابد، شماره 19 براى ماههاى محرم تا جمادى الثانيه سال 1324 و شماره 20 براى ماههاى رجب تا محرّم انتشار يافته است.
در شماره 19 مقالاتى مانند تعريب شده سفرنامه جلال آل احمد كه به فارسى با عنوان «خسى در ميقات» نشر يافته، درج شده است. به علاوه، مقالاتى در باره سعدبن معاذ، نخستين صحيفه مكتوب در مدينه ميان پيامبرخدا صلى الله عليه و آله و اصحاب، و رسالهاى در باره قبله درج شده است.
در شماره 20، چندين بحث فقهى؛ از جمله ذبح در منا، فقه التظليل، نماز تراويح، چند مبحث تاريخى؛ از جمله مقالهاى در باره مسجد مباهله و شرح حال جابربن عبداللَّه انصارى و نيز فهرستى از نوشتههاى حجيه علماى جبل عامل درج شده است.
پيش از حج 1382، نشريه جديدى توسط سازمان حج وزيارت با عنوان «كارواننور» در 12 صفحه بزرگ چاپ شده كه ضمن آن، گزارشها و نكات مختلفى كه مىتواند راهنماى دست اندركاران حج و نيز زائران محترم باشد، درج مىگردد.
شماره نخستِ «كاروان نور» در دى ماه 82: ذى قعده 1424 انتشار يافته و قرار است هر چند صباحى، شمارهاى از آن نشر يابد. بنابر اين، نمىتوان از آن به عنوان هفتهنامه يا ماهنامه ياد كرد و بايد آن را «چند صباح نامه» دانست.
در اين شماره افزون بر منشور حج كه در همين كتاب ملاحظه خواهيد كرد، اخبار ضرورى ديگرى هم آمده، كه در ارتباط با هدف نشريه، راهگشاى دشوارىها است.
يكى از اقدامات فرهنگى معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى در سال 1382، برگزارى يك مسابقه سراسرى براى شعر حج بود. ناگفته پيداست كه شعر حج در بيان وجوه و ابعاد مختلف حج؛ از اماكن و آثار گرفته تا مفاهيم و معانى موجود در مناسك حج و همچنين زيارت قبور مطهر معصومين عليهم السلام، در گسترهاى بسيار مطرح بوده و شاعران بزرگى در اين باره شعر سرودهاند. بنابر اين، بُعد ادبى حج، چنان مىطلبيد تا به صورت برنامهريزى شده، از استعدادهاى موجود ميان شاعران، بهتر و بيشتر استفاده شود. در اين باره، هيأت داورىِ شعر حج؛ آقايان دكتر قيصر امينپور، مهندس محمدرضا عبدالملكيان و ساعد باقرى معين شدند. آنان پس از اعلام عمومى، اشعار رسيده را در سه محورِ «قالبهاى كهن شعر فارسى»، «قالبهاى نوين شعر فارسى» و گروه «نام آوران و
پيشكسوتان» طبقه بندى كردند. داوران محترم، بدون توجه به ملاحظات جانبى، به بررسىِ اشعار رسيده پرداختند. اين در حالى بود كه اشعار رسيده در قالبهاى نوين و شعر نو نيمايى اندك بود و كار داورى را براى داوران مشكل مىساخت. اين امر سبب شد تا در اين زمينه، تنها يك اثر برگزيده شود.
مسأله مهم، استقبالى بود كه از اين مسابقه به عمل آمد و اشعار زيادى سروده شد و به بعثه مقام معظم رهبرى ارسال گرديد. اين تجربه مىتواند ادامه يابد و ان شاءاللَّه در سالهاى بعد پربارتر برگزار شود.
برندگان شعر در قالب كهن، عبارت بودند از:
رتبه اول: آقاى آرش شفاعى از تهران، براى غزل «خلق چرخيدند» برنده حجّ تمتع.
رتبه دوم: انسيه جراحى از بجنورد، براى مثنوى «راهب معبد بهاران»، برنده سفر عمره مفرده.
رتبه سوم: آقاى سيد محمد ابوترابى از قزوين، براى غزل «بگو ببخش» بهطور مشترك با خانم نغمه مستشار نظامى از كرج براى غزل «هنوز هم» و خانم بهجت فروغى مقدم براى غزل «كبوترى از نژاد حيرت» هريك برنده چهار سكه تمام بهار آزادى.
در بخش برندگان، شعرهايى كه در قالب نوين سروده شده، تنها يك نفر يعنى آقاى حسن صادقىپناه از كرج براى شعر نو نيمايى «شطى از ستاره و فانوس» برنده عمره مفرده شدند.
منتخبان بخش سوم، كه پيشكسوتان و نام آشنايان بودند، در سه رتبه برگزيده شدند و آنها عبارت بودند از:
رتبه اول:آقاى سهيل محمودى از تهران، براى غزل «زمزم ياد» بهطور مشترك با آقاى حسين اسرافيلى از تهران، براى غزل «بقيع غريب»، هر دو نفر برنده سفر حج تمتّع.
رتبه دوم:آقاى افشين علاء از تهران، براى غزل «مهر بقيع»، برنده سفر عمره مفرده.
رتبه سوم:جعفر رسولزاده «آشفته» از اصفهان، براى غزل «بقيع» و برنده چهار سكه بهار آزادى.
دوازده نفر هم كه اشعارشان شايسته تقدير شناخته شد، هر كدام يك تقديرنامه به همراه دو سكه تمام بهار آزادى دريافت كردند.
«زمزم ياد»
(سهيل محمودى «رتبه اول در رده پيشكسوتان و نام آشنايان»)
نام تو، پژواك عمرى نعرههاى بىامانم بود كام تو، كاملترين يك روز عمر بىنشانم بود
من خودم را مثل موجى در كنار ساحلت ديدم آن زمان كه خسته از توفان و دريا، جسم و جانم بود
دستهايم را گرفتى، دور خود گرداندى و انگار گردبادى بودم و هوهوى نامت بر زبانم بود
با تو يك شب قلوه سنگ و سنگريزه جمع مىكردم كودكى و شيطنت بود و صفاى دوستانم بود
ناگهان ديدم كه نيلوفر شدم، گرد تو پيچيدم شانههاى تا هميشه مهربانت، آسمانم بود
زمزم ياد تو در چشمان من سر رفت و مىديدم هفت درياى جهان، در يك زمان همداستانم بود
«مهر بقيع»
(افشين علاء «رتبه دوم در رده پيشكسوتان و نام آشنايان»)
مرا به خانه زهراى مهربان ببريد به خاكبوسى آن قبر بى نشان ببريد
اگر نشانى شهر مدينه را بلديد كبوتر دل ما را به آشيان ببريد
كجاست آن در آتش گرفته، تا كه مرا براى جامه دريدن به سوى آن ببريد
مرا- اگر شدم از دست- بر نگردانيد بروى دست بگيريد و بىامان ببريد
كجاست آن جگر شرحه شرحه تا كه مرا كنار سنگ مزارش، كشان كشان ببريد
مرا كه مهر بقيع است در دلم، چه شود اگر به جانب آن چار كهكشان ببريد
نه اشتياق به گل دارم و نه ميل بهار مرا به غربت آن هيجده خزان ببريد
كسى صداى مرا در زمين نمىشنود فرشتهها! سخنم را به آسمان ببريد
«بقيع غريب»
(حسين اسرافيلى «رتبه اول در رده پيشكسوتان و نام آشنايان»)
مىگرددم دو ديده پريشان و جان، غريب در منظرى كه نيست به هفت آسمان، غريب
يارب! بقيع، قطعهاى از آسمان توست پيچيده در غبار زمين و زمان، غريب
آن گوهرى كه بود ملك، خادم درش خفته ست در كنار حرم، بى نشان غريب
اين خاك، ميزبان پريشان كربلاست ماندهست در حضور تو اى آسمان، غريب
اينجا مزار صادق آل محمد صلى الله عليه و آله است تنها، ميان گردش چشم جهان، غريب
در خلوت است بارگه باقر العلوم عليه السلام همچون مزار مادر زخمى، جوان، غريب
اين سوى ميله، مرقد اولاد مصطفا ست آن سو، نگاه غمزده زائران، غريب
اين محرمان پردگى عرش ذوالجلال اينسان فتادهاند در اين خاكدان، غريب
اشك است اينكه مىچكد از آستين ابر مِهر است اينكه مانده در اين آستان، غريب
مىگردد آسمان، به طوافى هميشگى بر اين مدار غربت و بر اين مكان، غريب
يارب چه حكمتى است در اين قطعه شريف مهمان غريب و بارگه ميزبان، غريب
يارب كرامتى! كه زنم بوسه بر بقيع سر را نهم به خاك و بگريم بر آن، غريب
«خلق چرخيدند ...»
(آرش شفاعى «رتبه اول قالبهاى كهن شعر فارسى»)
خلق چرخيدند، چرخيدند تا كامل شدند آب و گل بودند تا ديروز، جان و دل شدند
خلق چونان قطرههاى گيج، چرخى مىزدند تا كه رحمت اذن دادو بر زمين نازل شدند
بر زمين نازل شدند وخاك جانى تازه يافت آسمانها غرق در عطر گلاب و هل شدند عنصرى بىخاصيت بودند خيل شاعران آسمان و خاك را ديدند تا بيدل شدند
عارفان درمحضر او عاشقى آموختند فيلسوفان در حريم حضرتش عاقل شدند
جام را پر كن صفاى خاطر آن خوشدلان سعى كردند و ز هرچه غير از او زائل شدند
خلق تا از زمزم معنا لبى تر كردهاند قطرهاى خورده نخورده، مست لايعقل شدند
خلق برگشتند نزد همسر و فرزندشان جان و دل بودند تا ديروز، آب و گل شدند!
در سال جارى (1382)، مسابقه سفرنامه نويسى نيز اعلام شد كه به دليل به حدّ نصاب نرسيدن، به مرحله برگزارى داورى و گزينش نرسيد. تا زمان موسم، تعداد 15 عنوان سفرنامه به معاونت آموزش و پژوهش رسيد كه برخى از نظر محتوايى خوب و قابل نشر است. قرار بر آن است كه گزيدهاى از اين سفرنامهها در سال آينده به صورت كتابى مستقل چاپ شود. بسا بتوان از ميان آنها، مقالاتى هم براى مجله ميقات حج استخراج كرد. اين حركت، گرچه ناكام ماند، اما مىتواند براى آينده با برنامهريزى مفصلتر، صورت اجرايى به خود بگيرد.
از اقدامات ديگر معاونت آموزش و پژوهش آن است كه براى بالا بردن آگاهى و اطلاعات زائران، در مراكز استانهايى كه زائران آنها دست كم به حدود هزار نفر مىرسد، بهطور مرتب، در تمام ايام عمره و حج، جلساتى برگزار مىكند و از تمامى زائران، براى حضور در اين جلسات دعوت رسمى مىشود. روزهاى دعوت بهطور معمول، در جمعه يا پنج شنبه يا مناسبتهاى تعطيل ديگر است. زمان برنامه حدود دو ساعت مىباشد. برنامه اين جلسات معمولًا بدينصورت است كه ابتدا آياتى از قرآنكريم تلاوت مىشود، سپس مداحىِ كوتاه و سخنرانى و در برخى از مجالس اجراى مناسك عملىِ حج برگزار مىشود.
سخنرانها بهطور معمول، از سوى معاونت پيشگفته معرفى مىگردند و بيشتر از علماى شناخته شده و يا روحانيون مجرّب كاروانها هستند كه نسبت به حج و ادبيات آن آشنايى كامل دارند؛ آقايان قاضى عسكر، اوسطى، رستگارى، كارآموزيان، عبدالفتاح نوّاب، حسين رضوانى، مجتبى ميردامادى، راشد يزدى، سيد جعفر طباطبايى، فلاح زاده، مقدادى، قريشى و ... از جمله سخنرانان سال گذشته جلسات آموزش متمركز بودهاند.
در سال 1382، براى عمره نزديك به 68 جلسه در مراكزى مانند تهران، اصفهان،
مشهد، سارى، گيلان، گرگان، كرمان، شيراز، قم، اراك و ... برگزار شد و حدود 240 هزار زائر در اين جلسات شركت كردند و از آن بهرهمند شدند.
پس از آنكه مرورى بر فعاليتهاى معاونت آموزش و پژوهش داشتيم، مناسب ديديم مصاحبهاى كه در موسم حج سال 1382، در شهر مكه مكرمه با ايشان به عمل آمده و مرورى است بر ديدگاهها و فعاليتهاى آن معاونت، در اين جا ارائه كنيم تا مبحث گذشته كامل شود:
معاونت آموزش و پژوهش در چند حوزه فعاليت دارد، حوزه نخست، آموزش است، ما در چند سال گذشته تلاش كردهايم تا سطح معلومات كارگزاران و زائران بيتاللَّه الحرام ارتقا يابد تا بتوانند با دستيابى به اطلاعات صحيح و منطبق با روز، از اين فرصت طلايى كاملًا استفاده كنند. براى تحقّق اين هدف، ابتدا يك نيازسنجى صورت گرفت تا دانسته شود هريك از اين دو گروه، به چه نوع آموزشهايى نيازمندند؛ براى مثال، زائران عزيز براى اينكه بهتر بتوانند از اين سفر نورانى استفاده كنند، لازم است آگاهىهايى در اين زمينهها داشته باشند:
كارگزاران حج نيز علاوه بر موارد فوق، لازم است از چگونگى مديريت در حج، آشنايى با قوانين و مقرّرات عربستان، اطلاعات جغرافيايى و مسائلى مانند آن بهرهمند باشند.
براى پاسخ دادن صحيح به نيازهاى پيشگفته، نياز به پژوهشى گسترده داشتيم.
هيچگونه متن آموزشى در اختيارمان نبود. وسايل كمك آموزشى نيز وجود نداشت.
از اين رو، با كمك دوستان و همكاران خود در بعثه مقام معظم رهبرى و سازمان حج
و زيارت و با توكّل به خداوند، كار را آغاز كرديم و بحمداللَّه امروز توانستهايم به بسيارى از اين نيازها پاسخ دهيم و اميد است در آينده نيز با كارهاى بهتر و ارزشمندتر، پاسخگوى نيازهاى هر دو بخش باشيم.
براى آموزش زائران چه كارهايى صورت مىگيرد؟
براى آموزش زائران، چند گونه فعاليت داريم:
الف: برگزارى ده يا دوازده جلسه آموزشى، پيش از عزيمت به سرزمين وحى، توسط روحانيون محترم كاروانها، با هماهنگى معاونت محترم امور روحانيونِ بعثه انجام مىگيرد. ما نيز در جلسات توجيهىِ روحانيون، كوشيدهايم تجربيات خود را به روحانيون محترم منتقل كنيم تا با رعايت آنها، جلسات آموزشى كاروانها از جاذبه لازم برخوردار شود، براى مثال، اگر ما در جلسات آموزشى تنها روى مناسك حج تكيه كرده و به تصحيح حمد و سوره بپردازيم، طبيعى است كه جلسات جاذبه لازم را نخواهد داشت. به روحانيون محترم پيشنهاد داده بوديم براى اين جلسات برنامهريزى كنند و با يك تقسيمبندى مناسب مباحث مورد نياز را به صورت تدريجى به زائران منتقل كنند؛ مثلًا در يك جلسه دو ساعت و نيمه، زمان را به اين صورت تقسيم كنند:
حدود 5 دقيقه قرآن، 10 دقيقه احكام عمومى، 15 يا 20 دقيقه مناسك، آن هم كلّيات آن، كه زائران، دچار وسوسه و نگرانى نشوند. 15 دقيقه آداب و اخلاق سفر، 15 دقيقه اسرار و معارف، 15 يا 20 دقيقه تاريخ اسلام و معرفى اماكن مكه و مدينه، 15 دقيقه مسائل اجرايى، 15 دقيقه مسائل بهداشتى و دقايقى نيز براى پاسخ به پرسشهاى زائران و بالأخره در پايان، كسانى كه مشكل قرائت حمد و سوره دارند، در جلسه بمانند و مشكل خود را برطرف كنند.
به همين منظور، سه جلد كتاب نيز با عنوان «رهتوشه حج» تهيه و منتشر كرديم تا روحانيون محترم، با استفاده از مباحث آن، براى هر جلسه موضوعى را انتخاب كنند و زائران را كه تشنه معارف الهى هستند از بيانات خود بهرهمند سازند. بنده بر اين باورم كه اگر اين روش اجرا شود، به بسيارى از پرسشهاى زائران و نيازهاى آنان پاسخ داده خواهد شد.
ب: برنامهريزى ديگر، تشكيل جلسات متمركز آموزشى در بسيارى از استانها است كه پيشنهاد شده زمان آن، بيش از سه ساعت نباشد و در عين حال جاذبه داشته، زائران را راضى كند. براى مثال، در استان تهران، در سال جارى توانستيم جلسات زيادى را در سالن سرپوشيده آزادى برگزار كنيم كه در جلسات صبح و عصر، مربوط به حج تمتع، چيزى حدود 18 هزار زائر شركت كردند. در اين جلسه بخشى از تذكّرات اجرايى كه معمولًا در جلسات كاروانها كمتر گفته مىشود، مطرح گرديد، سپس از نماينده محترم ولىّ فقيه در جلسه صبح، و رياست محترم سازمان حجّ و زيارت در جلسه بعد از ظهر استفاده كرديم و بعد از آنها، بنده صحبتى در زمينه معارف حج با زائران داشتم و در پايان نيز با استفاده از نمونك (و ماكت) بزرگ كعبه و محرم شدن تعدادى زائران و انجام مناسك به صورت نمادين، سعى شد آنچه زائر در سرزمين وحى با آن روبهرو مىگردد، براى ميهمانان خانه خدا تشريح و اضطراب آنان برطرف شود و با فراگيرى و آموزش درست، راحتتر بتوانند اعمال خود را انجام دهند.
ارزيابى ما از اين جلسات، بسيار مثبت است و زائران عزيز نيز معمولًا با اظهار لطف خود ما را مورد محبت قرار مىدهند.
براى جلسات آموزشى زائران چه ابزارى را فراهم كردهايد؟
نمونه كوچكى از ماكت كعبه، حجرالأسود، حجر اسماعيل و ناودانطلا طرّاحى كرديم كه توسط مديران محترم خريدارى گرديد و در جلسات كاروانها معمولًا مورد استفاده قرار مىگيرد. نوارهاى ويديويى، سى. دىهاى رايانهاى و نوار (كاسِت) هاى تصحيح نماز، معرفى اماكن و مناسك حج نيز به عنوان وسايل كمك آموزشى در اختيار عموم قرار گرفته است، كتاب و جزوه نيز براى هر بخش تهيه و منتشر نمودهايم.
جناب آقاى قاضى عسكر! در بخش پژوهش چه كردهايد؟
پس از روشن شدن نيازها، مركزى به نام «مركز تحقيقات حج» در قم تأسيس كرديم تا با كمك علما و پژوهشگران حوزه علميه، آثار مورد نياز را تهيه كنيم.
از آنجا كه حجم كار بسيار گسترده بود، ابتدا كارها را برنامهريزى و اولويتبندى
كرديم تا بهتدريج نيازها را برطرف سازيم. نخستين نياز زائران، مناسك حج بود. فكر كرديم با توجه به همسطح نبودن زائران، بهگونهاى برنامهريزى كنيم كه هر گروه و دستهاى از اين آثار بهرهمند شود؛ مثلًا نيازى نيست كه بانوان مسائل اختصاصى مردان را بدانند، لذا كتابى به نام احكام ويژه بانوان در آغاز تهيه شد و كم كم مناسك حج ويژه بانوان تهيه گرديد. براى عموم زائران مناسك مصوّر حج طرّاحى شد كه همراه با تصوير، اعمال و مناسك حج را آموزش مىدهد. سپس با توجه به تعدّد مراجع عظام تقليد و اينكه روحانيون محترم نمىتوانند 14 يا تعداد بيشترى از مناسك مراجع عظام تقليد را همراه داشته باشند، مناسك حج مُحشّى كه حواشى مراجع تقليد را دارد، آماده كرديم و همه ساله آخرين تغييرات در فتاوا را در آن اعمال و منتشر مىكنيم.
آنگاه مناسك مصوّر به صورت كتابچهاى پالتويى تهيه شد و به زبانهاى عربى، انگليسى، اردو، تركى استانبولى و روسى، كه خوشبختانه در سالهاى گذشته مورد استفاده زائران بوده منتشر گرديد.
در بخش ادعيه و آداب حرمين، كتاب جامعى وجود نداشت. از اينرو، ادعيه و زيارات و آدابى كه مربوط به حرمين است را در اين كتاب جمعآورى كرديم كه بحمداللَّه به صورت مطلوبى چاپ شد. اكنون نيز به چند شكل، به صورت مختصر و با تفكيك مدينه از مكه، همچنان چاپ مىشود.
در زمينه اماكن و آثار اسلامىِ مكه و مدينه، چندين كتاب منتشر كردهايم. در مورد اخلاق و آداب سفر، اسرار و معارف حج، تاريخ اسلام، حج در احاديث و ... كتابهاى متنوّعى به چاپ رسيده كه جمع اين آثار با كارهاى صوتى و تصويرى به حدود 400 مىرسد.
اطلس اماكن مكه و مدينه هم، از كارهاى خوبى بود كه منتشر گرديد. كار زيادى روى اين اطلس شد و پس از انتشار نيز در اختيار برخى علماى تاريخدان و مطلّع در جغرافياى عربستان گذاشته شد و اشكالات آن برطرف گرديد.
پيش از انتقال زائران به عربستان، اين نقشهها در ابعاد 50* 70 بزرگ شده در اختيار مديران محترم كاروانها قرار مىگيرد تا روحانيون بزرگوار با استفاده از آنها بتوانند زائران عزيز را بهتر توجيه كنند.
گستره پژوهشها تا چه اندازه و تأثير آن تا چه حد بوده است؟
اقدامات صورت گرفته، خوشبختانه تأثير شگرفى در ارائه اطلاعاتِ صحيح به كارگزارانِ حج و نيز زائران داشته است كه به دو نمونه آن اشاره مىكنم:
چند سال پيش از اين، كسانى كه به مكه مىآمدند، در كنار قبرستان ابوطالب به آنان گفته مىشد كه اينجا شعب ابىطالب است؛ همانجا كه پيامبر و يارانش در محاصره قرار گرفتند. اما پس از تحقيق و پژوهش، دانسته شد كه اينجا شعب ابىطالب نبوده و نام آن شعب ابى دُب بوده است و شعب ابىطالب در نزديكى صفا و مروه قرار داشته؛ همانجاكه امروز «مكتبه مكّةالمكرّمه» واقع شده و در حقيقت بخشى از شعب است.
در كنار كوه احد، معمولًا پرسيده مىشد شكافى كه پيامبر صلى الله عليه و آله نيرو در آن مستقر كردند، كجا است؟ و در پاسخ كوه بزرگ روبهرو را با اختلاف مكانى نشان مىدادند. پس از پژوهش دانسته شد آن تپه كه پيامبر نيرو روى آن مستقر كرد، «جبلالرمات» است كه وقتى زائر به طرف قبور شهداى احد مىرود، در سمت راست وى قرار مىگيرد.
موارد ديگرى هم وجود داشته كه به دليل رعايت اختصار، از توضيح آن صرفنظر مىكنم.
در همين راستا فصلنامهاى به زبان فارسى منتشر كرديم با نام «ميقات حج» كه تاكنون 46 شماره از آن منتشر شده است و نيز دو فصلنامهاى به زبان عربى با نام «ميقاتالحج» نشر مىدهيم كه تاكنون 20 شماره از آن چاپ شده و تاكنون چيزى حدود 700 مقاله علمى- پژوهشى در اين مجموعه انتشار يافته است و بحمداللَّه در محافل داخل و خارج كشور مورد استقبال فرهيختگان قرار گرفته است.
در ديگر زمينهها نيز كارهاى خوبى انجام شده كه انشاءاللَّه در فرصت مناسب ديگرى به بيان آن خواهيم پرداخت.
از مجموع كارهاى صورت گرفته تا چه حد راضى هستيد؟
به خاطر اين توفيق، خدا را صميمانه سپاسگزارم، ليكن از آنجا كه حجم نياز و گسترده كار بسيار بالا است، همچنان به تلاش خود ادامه خواهيم داد تا انشاءاللَّه بتوانيم كارهاى بهترى را ارائه كنيم. مهم اين است مردم عزيزمان صميمانه از اينگونه كارها
استقبال مىكنند و دوست مىدارند كه كارها به صورت متنوّع و با جاذبه ارائه شود و ما با استعانت از خداوند متعال، تلاش خواهيم كرد با استفاده از تمامىِ امكاناتِ سمعى و بصرى و نوشتارى، زمينه را براى بهرهگيرى بيشتر زائران فراهم سازيم. امروزه با بهرهگيرى از اينترنت و تهيه فيلمهاى آموزشى، به يقين مىتوانيم زائران عزيز را بهتر توجيه كنيم و اين سفر را به يك اردوى آموزشى و تربيتى تبديل نماييم.
تعبير بسيار زيبايى امام راحل قدس سره دارند كه مىفرمايند: «مناسك حج، مناسك زندگى است»؛ يعنى هركسى بايد راه و رسم صحيح زندگى كردن را در حج بياموزد و اگر ما بتوانيم از عمره و حج، چنين بهرهاى را بگيريم، به يقين در تهاجم با فرهنگ بيگانه، پيروز ميدان خواهيم بود.
براى آگاه كردن بيشتر مردم، آيا از امكانات صدا و سيما هم استفاده كردهايد؟
خوشبختانه، با عنايتىكه نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى داشتهاند، توافقنامهاى با رياست محترم سازمان صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران امضا شد و در شبكه دو سيما، هر هفته برنامهاى با نام «روضه رضوان»، ويژه عمره و حج پخش مىشود و توانسته است آگاهىهاى خوب و مفيدى را به مردم عزيزمان بدهد.
همچنين ستادى در آن سازمان با نام «ستاد حج» تشكيل شدهكه در سالهاى اخير گزارشهاى زيادى از حرمين شريفين تهيه و ارسال كردهاند كه بسيار مؤثر بوده است.
با برنامهريزيهايى كه صورت گرفته، در تلاش هستيم فيلمهاى كوتاه و بلند و نيز مستندِ مرتبط با حرمين شريفين تهيه كنيم و با بهكار گرفتن هنر در خدمت دين، انشاءاللَّه در انتقال مفاهيم حج به مردم، گامهاى بلندى برداريم.
همانگونه كه جنابعالى مىدانيد، دستهاى مرموزى تلاش كرده و مىكنند تا ميان شيعه و سنى اختلاف ايجاد كنند. در سالهاى قبل نيز كتابهايى در اين رابطه منتشر شده و سعى كردهاند به اختلافات دامن بزنند در اين زمينه چه تلاشى داشتهايد؟
اين مسأله تنها به زمان ما مربوط نمىشود، بلكه در طول تاريخ، دشمنان اسلام براى تضعيف جبهه اسلام كوشيدهاند با ايجاد اختلافات مذهبى، به اهداف شوم خود
دست يابند. روشن است كه ما نيز در اين زمان، با همين مشكل مواجه بوده و هستيم. براى اينكه پاسخگوى اين نياز باشيم، در دو بُعد تلاش كردهايم:
الف: مىدانيم كه برخى اختلافات نشأت گرفته از مسائل فقهى است، ازاينرو، كوشيدهايم با استفاده از بعضى روشها، اختلافات را كاهش دهيم؛ مثلًا سعى كردهايم در سجده بر مهر كردن كه حساسيت وجود دارد، جانمازهايى را طرّاحى و تهيه كنيم كه تنها در قسمت سجده حصير دارد و اهل سنت هم سجده بر آن را جايز مىدانند و خوشبختانه تا حدود زيادى از اين حساسيتها كاسته شده است.
ب: بخشى ديگر از اختلافات مربوط به مسائل عقيدتى است. بعضى از اهل سنت، اتهاماتىرا بر شيعه وارد مىكنند؛ مثل تحريف قرآن يا شبهات ديگر. ما با انتشار كتابهايى در اين زمينه، باطل و نادرست بودن اينگونه اتهامها را ثابت كرده و به شبهات مختلف پاسخ گفتهايم و نيز در ديدارهايى كه با علما و محافل علمى عربستان داشتهايم، بهصورت علمى؛ نادرستى اين ديدگاهها را ثابت كردهايم. اميد است با فضاى بازى كه در عربستان در حال به وجود آمدن است، در آينده با تشكيل جلسات علمى و بحث و تبادل نظريه، اين اختلافات را كاهش دهيم.
البته بخشى از اين تحرّكات، از ناحيه افرادى است كه صلاح هيچيك از دو كشور ايران و عربستان را در نظر نمىگيرند؛ مثلًا كتابى كه به زبان فارسى، در حجم وسيعى توزيع شد به نام «اهل بيت از خود دفاع مىكند» كه ما پاسخ بسيار علمى و قانعكننده در هفتصد و پنجاه صفحه به زبان عربى تهيه و منتشر كرديم تا محقّقان و فرهيختگان با استفاده از آن، به خوبى دريابند كه چگونه عدّهاى با دروغ و تحريف، درصدد ايجاد فتنه و آشوباند! با عنايت خداوند متعال، برگردان فارسىِ گزيدهاى از اين كتاب نيز بهزودى در اختيار فارسىزبانان قرار خواهد گرفت.
معاونت آموزش و پژوهش، در مجموع، حدود 70 اثر در معرفى شيعه و پاسخگويى به شبهات منتشر كرده است. اخيراً نيز كتابى در دو جلد با نام «شيعهشناسى و پاسخ به شبهات» تهيه گرديد كه در آن، با استفاده از منابع معتبر اهل سنت، از حقانيت عقايد شيعه دفاع شده است. با عنايت پروردگار، پس از موسم حج، از چاپ خارج و در اختيار عموم قرار خواهد گرفت.
جناب آقاى قاضى عسكر! آگاهى يافتيم كه در همايش مكّه مكرمه كه توسط وزارت حج عربستان و با عنوان «مكة المكرمة عاصمة الثقافة الاسلاميه» برگزار گرديد، مقاله جنابعالى نيز انتخاب و قرائت شد، در اين زمينه توضيح دهيد.
بحمداللَّه اين دومين بار است كه مقاله اينجانب در اين همايش بينالمللى انتخاب و توسط اينجانب قرائت مىشود. سه سال پيش نيز همايشى با عنوان «ادب الحج» برگزار گرديد و بنده مقالهاى با عنوان «مشكلات حاجيان از زبان سفرنامهنويسان» ارائه كردم و مورد استقبال واقع شد. در سالجارى هم، كه همايش با همان عنوان برگزار شد، مقاله من كه با استفاده از منابع مربوط به شيعه و اهل بيت تهيه شده بود، تأثير خوبى در حاضران داشت. در مجموع شركت ما در اينگونه همايشها ضرورى و مثبت است و چون شخصيتهاى زيادى از جهان اسلام شركت مىكنند، مىتوانند وسيلهاى براى تعارف و آشنايى بيشتر علماى جهان اسلام با يكديگر شود و بسيار مناسب است كه اساتيد و بزرگان و فرهيختگان شيعه، در اينگونه همايشها مشاركت جدّى داشته باشند.
اگر پيش از عزيمت به سفر حج، پىگير مطالعه درباره اسرار و معارف يا مناسك حج باشيد، بىترديد با محصولات فرهنگى و هنرى «مشعر» آشنا مىشويد.
نمايشگاههاى فروش محصولات اين مؤسسه، در جوار مراسمهاى عمومى، كه در مكه و مدينه برگزار مىشود نيز برپاست. در اين گزارش برنامههاى گوناگون اين مؤسسه تشريح مىشود.
مؤسسه فرهنگى و هنرى مشعر از سال 1370 و به منظور گسترش معارف حج تأسيس شد و فعاليت آن در دو بخش: «انتشارات» و «سمعى وبصرى» ادامه يافت.
مجيد آخوند زاده، مديرعامل فعلى اين مؤسسه و معاون اجرايى بعثه مقام معظم رهبرى، فعاليتهاى بخشهاى گوناگون اين مؤسسه را اينگونه تشريح كرد:
از ابتداى تأسيس اين انتشارات تاكنون حدود 400 عنوان كتاب كه توسط معاونت آموزش و پژوهش بعثه، در زمينههاى مختلف: مناسك حج، اسرار و معارف و فلسفه حج، معرفى اماكن مقدس مكه و مدينه، تاريخ ابنيه و اماكن، تاريخ اسلام، نقشههاى
راهنماى اماكن و شهرهاى مقدس توسط نشر مشعر به چاپ رسيده است.
اين مؤسسه، بخشى از فعاليتهاى خود را به توليد فيلم به صورت وى. اچ. اس و وى. سى. دى نيز اختصاص داده است. عناوين برخى فيلمهاى توليد شده توسط اين مؤسسه به اين شرح است:
1.آموزش مناسك حج
2.آموزش مناسك عمره مفرده
3.سفر عشق؛ شرح معارف و فلسفه حج
4.زائران آفتاب؛ معرفى اماكن مقدس
5.سخن عشق، گلچينى از مداحىها درباره حج
6.نسيم صبح، معرفى عتبات عاليات
7.شام سرزمين خاطرهها، شرح تاريخ شام
8.همراه با بقيع و سفر عشق
اين مؤسسه همچنين محصولات فرهنگى گوناگونى را به صورت نوار (كاست) توليد، تكثير و در اختيار علاقهمندان قرار داده است. عناوين محصولات صوتى به اين شرح است.
1.آموزش مناسك
2.آموزش قرائت نماز
3.آموزش زبان عربى
4.گلچينى از مداحىها درباره حج با عنوان سخن عشق
5.يك دوره ترتيل قرآن استاد منشاوى با نام «ديار نور»
6.آموزش مناسك عمره مفرده
اين مؤسسه همچنين تمامى دعاهاى كميل، ندبه و عرفه كه در مدينه، مكه و صحراى عرفات برگزار مىشود را ضبط و به صورت نوار وى. اچ. اس، وى. سى. دى و نوار (كاست) تكثير و در اختيار علاقهمندان قرار مىدهد. در بسيارى از موارد، اين مراسمها، بلافاصله پس از ضبط تكثير مىشود و با قيمت تمام شده در اختيار شركتكنندگان قرار مىگيرد.
اهتمام مسؤولان نيز بر اين است كه امسال براى نخستين بار، پس از ضبط مراسم دعاى عرفه در صحراى عرفات وى. سى. دى آن در منا، در چادرهاى بعثه در اختيار حجاج قرار گيرد.
در طول 7 ماه عمره مفرده نيز گروه سمعى و بصرى در مكه و مدينه حضور دارند و تمامى برنامهها را به ترتيبى كه ذكر شد، ضبط و تكثير مىكنند.
مؤسسه فرهنگى مشعر در كشور سوريه نيز فعال است. اين مؤسسه، مراسمى را كه هر روز بعد از نماز صبح در حرم حضرت رقيه عليها السلام برگزار مىشود، ضبط و تكثير مىكند.
از برنامههاى آينده مؤسسه فرهنگى مشعر نيز ضبط و تكثير مراسمهاى برگزار شده در نجف و كربلاى معلى است.
چندين سال است كه مسؤوليت دفتر نمايندگى بعثه مقام معظم رهبرى در ايّام عمره، به عهده حجتالاسلام والمسلمين آقاى سيد عبدالفتاح نوّاب است. مركز بعثه در شهر مكه است و بعثه مدينه زير نظر آن اداره مىشود.
در اين مدت، اداره تمامى برنامههاى مربوط به فعاليتهاى روحانيون، در كاروانها از ابتداى ورود تا پايان سفر، به عهده بعثه بوده است. اين برنامهها شامل توجيه ابتدايى در فرودگاه، تأمين نيازهاى روحانيون در هتلها براى تشكيل جلسات، ارائه راه كارهاى عملى براى بهتر انجام گرفتن وظايف آنان در مسجد شجره، زيارت دوره و نيز اعمال عمره مفرده در مسجد الحرام، عمره مجدّد و ديدار از اماكن متبركه مكه مىشود. برطرف كردن مشكلات فقهىِ روحانيون نيز از جمله وظايف بعثه در ايام عمره مىباشد.
در هر هفته، سه جلسه عمومى در مدينه و سه جلسه در مكه با روحانيون كاروانها گذاشته مىشود كه طى آن، هم به مسائل فقهى و مناسك رسيدگى مىشود و هم آگاهىهاى جديد در باره وضعيت عربستان و مباحث توجيهى در جهت بهتر برگزار شدن عمره و انتقال تجربيات، در اختيار روحانيون قرار مىگيرد.
يكى ديگر از وظايف بعثه در اين دوره، تأمين روحانى براى كاروانهاى بدون روحانى است.
روابط عمومى بعثه، در ايام عمره، جلسات عمومىِ براى زائران در هتلها و نيز دعاى كميل و ندبه و نيز مراسم براى مناسبتهاى جشن و سوگوارى را سامان مىدهد.
همچنين به كارهاى تبليغاتىِ ديوارىِ هتلها و تهيه تراكتهاى مناسب با ايام مىپردازد.
ديدار روحانيون از اماكن، يكى ديگر از كارهاى جارى بعثه در شهر مكه است. اين اماكن عبارتند از: منطقه شهداى فخ، جِعرانه، حُديبيه و مشاعر مقدّسه و همينطور كارخانه پرده بافى كعبه، كوه ثور و موزه حرمين شريفين.
در هر هفته، ده اتوبوس از روحانيون و فرهيختگان كاروانها در اين برنامه شركت دارند.
سركشى به هتلها و توجه به مشكلات و درخواستهاى زائران نيز يكى از كارهاى جارى بعثه در ايّام عمره است. اين برنامه در طول ايام عمره، هر روز ظهرها با سركشى به هتلها، روزانه يك يا دو هتل، دنبال مىشود. البته بخش نظارت بعثه نيز در اين زمينه فعال است و بهطور مستقل پيگيرى مىكند.
همچنين در مسجد الحرام ومسجد النبى صلى الله عليه و آله براى پاسخ به پرسشهاى زائران، در زمينه احكام و مناسك و آشنايى با حرم نبوى و زيارت، از وجود روحانيون محترم كاروانها و خانمهاى مبلّغ استفاده مىشود.
بهطور معمول، نزديك به سههزار نفر روحانى براى امر هدايت و ارشاد كاروانهاى ايرانى در معاونت امور روحانيون پرونده دارند و هر سال حدود يكسوم (13) افراد كه بههزار واندى مىرسند، همراهكاروانهاى حجّ تمتع اعزام مىشوند.
به جز نيروهاى ثابت و تأييد شده قديمى، نوعى جذب تدريجى وجود دارد. اين جذب بر اساس امتحان و مصاحبه است. امتحان ياد شده هر دو سال يكبار يا اندكى بيشتر برگزار مىشود.
علاوه بر اينها، براى تمامى كسانىكه در هر سال اعزام مىشوند، آزمون غيرحضورى برگزار مىشود كه امسال نيز برگزار شد. اين آزمون در بخشهاى مختلف مناسك، اماكن، اسرار و معارف حج، مباحث كلامى و عقايد، تاريخ اسلام و احكام
عمومى، كه بر مبناى تحريرالوسيله است، تشكيل مىگردد.
معمولًا از هر كتابى تعدادى پرسش (جمعاً 160 پرسش تستى با نمره منفى) انتخاب و ميان افراد توزيع مىشود. وظيفه روحانيون اين است كه پاسخ آنها را از متن كتاب استخراج و براى معاونت امور روحانيون ارسال كنند. اين امكان وجود دارد كه كسى كمتر از 120 امتياز به دست آورد كه در آن صورت، آن سال از اعزام وى خوددارى كرده و در سال بعد، از وى به صورت موردى امتحان حضورى به عمل مىآيد.
طى دو سال گذشته، كتابهايى كه از آنها پرسشها استخراج مىشود، با بودجه حوزه نمايندگى ولىّ فقيه در حجوزيارت، به صورت رايگان در اختيار روحانيون قرار مىگيرد.
در سال جارى، جهت آموزش و توجيه روحانيون، همايشى دو روزه نيز در روزهاى ششم و هفتم دىماه برگزار شد. در اين همايش، بعضى از مسؤولان بعثه و سازمان، در باره برنامههاى حج جارى و نيز گزارش كار واحدهاى مختلف، به روحانيون جهت توجيه آنان، سخنرانى كردند.
از آغاز تصدّى نماينده ولى فقيه در امور حج زيارت (از سال 1370)، برنامه استفاده از خواهران مبلّغ در آموزش و توجيه خواهران زائر، مورد توجه بوده است.
نخستينبار با اعزام تعداد محدودى از خواهران، كار راهنمايى زائران زن آغاز گرديد و افراد ياد شده به مجتمعهاى مسكونى زائران ايرانى مراجعه مىكردند و با برگزارى جلسات سخنرانى، به ارشاد بانوان مىپرداختند. با توجه به حجم زائران و شمار اندك خواهران، طرح ياد شده، در سال 70 به عنوان يك طرح موفق ارزيابى نشد. پس از آن معاونت امور روحانيون موظف شد در اين باره به صورت جدى مطالعه كند و طرحى را تدوين نمايد. بر اين اساس، در سال 72، نخستين آزمون سراسرى از خواهران مبلغ برگزار شد. در آن طرح، پيشبينى شد خواهرانى كه با روحانى يا معين كاروان مَحرم مىباشند و داراى شرايط عمومى هستند؛ يعنى رسائل و مكاسب را خوانده و متأهّلاند و توانايى انجام وظايف محوّله را دارند و حد اقل سن آنان 25 سال است، مىتوانند در آزمون شركت كنند. براى همه روحانيون و معينهاى آن زمان دعوت نامه ارسال شد و
افرادى كه داراى شرايط ياد شده بودند معرفى شدند. در اين آزمون كه حدود 350 نفر شركت كردند، شمارى با عنوان «معين همراه»، گزينش و اعزام شدند. اين آزمون هرچند سال يكبار، با همين شرايط تكرار شد. از مجموع اين چند آزمون، تعداد 130 نفر «معين همراه زن» برگزيده شدند. با توجه به اينكه اين تعداد تناسبى با حجم زائران زن نداشت، شرط محرميّت گسترش يافته وبه محرم كارگزاران حج توسعه يافتكه متأسفانه با اين وضعيت، باز هم بيش از چند نفر به اين مجموعه راه نيافتند. بر اين اساس، كميته فرهنگى بعثه مأموريت يافت تا براى اين مسأله تدبيرى بينديشد كه سرانجام با مصوّبه شوراى برنامهريزى، شرط مَحرميت ازگزينش خواهران حذف، ومدرك تحصيلى از اتمام رسائل و مكاسب به اتمام لمعتين يا داشتن ليسانس كارشناسى ارشد در رشتههاى فقه و اصول و معارف اسلامى تغيير يافت و نخستين آزمون سراسرى در سال 1382 برگزار شد. در اين آزمون 4700 نفر شركت كردند. جمعاً در سال جارى 145 نفر گزينش شدهاند. مراحل گزينش علاوه بر آزمون علمى- كتبى، ارزيابى نوار سخنرانى و مصاحبه حضورى بوده است. اينها همان شرايطى است كه روحانيون مَرد دارند.
مصوّبه اين بود كه اين افراد در كاروانهاى 160 نفر به بالا، كه نيمى از زائران آنها را خواهران تشكيل مىدهند، گزينش و جذب شوند.
بنابر اين، بر اساس كارهاى انجام شده، امسال در مجموع 145 خواهر مبلّغ در كاروانها به عنوان معين روحانى، مشغول به كار شدند.
براى تنظيم امورِ اين مبلغان و پاسخ به پرسشهاى آنان، واحدى با عنوان «واحد خواهران» در بعثه، با اشراف معاونت امور روحانيون تأسيس شده است.
خواهران معين، جدا از مسألهگويى براى زنان، مىتوانند در همراهى زائران زن در حرم و نيز كمك به آنها براى درك بهتر مفاهيم و يا بردن آنان به داخل مسجد و توضيح اماكن مقدس مؤثر باشند. وظايف اين گروه از خواهران، در دستورالعملهايى ويژه، درج و به آنها ارائه شده است كه عبارتند از:
بيان احكام عمومى و ويژه بانوان
بيان مناسك خاص بانوان
تبيين اخلاق و معارف براى بانوان
معرفى اماكن و بيان تاريخ اسلام
حضور در ميقات و همراهى با زائران هنگام نيت و مُحرم شدن
همراهى با خواهران در مسجد النبى و مسجد الحرام
همراهى بانوان هنگام حركت از مشعر و رمى شب دهم و كنترل اعمال بانوان در پايان مناسك.
پيش از حركت كاروانها، همايش ويژه خواهران مبلّغ در قم (6/ 9/ 82) برگزار شد كه ضمن آن معاونتهاى «آموزش و پژوهش»، «امور روحانيون» و «نماينده ولىّ فقيه در امور حج و زيارت» به تبيين وظايف آنان پرداختند. حجت الاسلام و المسلمين آقاى راشد يزدى، يكى از روحانيون با تجربه در امر حج، در همايش ياد شده، وجود خواهران در حج را يكى از نعمتهاى الهى دانست و گفت: در سالهاى گذشته، وقتى مىديديم يك زن عالِم هست كه مىتواند حمد و سوره زنان را درست كند، خوشحال مىشديم، بحمداللَّه اكنون شاهد وجود تعداد بسيارى از اين خواهر مبلّغ در كاروان هستيم كه براى ما قابل تصوّر هم نبود.
افزون بر آن، دو نفر از خواهران با سابقهاى كه پيشتر معين بودهاند، امر نظارت و ارزشيابى عملكرد خواهران مبلغ را بر عهده دارند. اين دو، رابط ميان خانمهاى معين در كاروانها و معاونت امور روحانيون هستند.
در ضمن، دو نفر ديگر از اساتيد حوزههاى علميه خواهران، با نامهاى خانم صفاتى و راستى، ضمن حضور در مسجد النبى صلى الله عليه و آله و پاسخ به پرسشهاى زائران ايرانى و سخنرانى در هتلهاى محلّ اقامت بانوان زائر و نيز حضور در مسجد شجره براى مُحرِم كردن بانوان، در واحد خواهران بعثه مشغول به كار هستند.
در سال جارى، به دليل وجود روحانيون واجد شرايط براى اكثريت موارد، امتحان عمومى برگزار نشد. اما به دليل نيازهاى استانى و رعايت تناسب روحانى با ويژگىهاى زبانى و نژادى و بومىِ هر منطقه، در استانهاى سيستان و بلوچستان، بوشهر، بندرعباس،
هرمزگان، قزوين، گيلان، اردبيل، آذربايجان شرقى و غربى و اصفهان آزمون استانى برگزار شد و نيروهاى مورد نياز انتخاب گرديدند. با تأسف نيروهاى انتخاب شده، كمتر از تعداد مورد نياز بعثه هستند كه مىبايست در سال آينده اين ظرفيت تكميل شود.
طبق برنامه هر سال، امسال نيز آزمون غير حضورى براى تمام روحانيون منتخب، برگزار گرديد. برنامه اين امتحان بدين ترتيب بود كه پس از تصويب موضوعات و منابع اين آزمون در كميته فرهنگى، براى هر يك از روحانيون و معينها، يك دوره كامل از منابع زير ارسال شد. سپس طى نامهاى، شش ماه پيش از اعزام، به روحانيون ابلاغ گرديد كه مىبايست براى شركت در امتحان حضورى، منابع ارسالى را مطالعه كنند.
منابع امتحانى سال جارى عبارت بود از:
تحرير الوسيله امام خمينى قدس سره.
مناسك محشى.
صهباى حج.
آثار اسلامى مكه و مدينه.
شناخت عربستان.
الحج و العمرة في الكتاب و السنة.
عقايد الخلافية.
سيره نبوى، استاد مطهرى
بيانات امام خمينى در باره روحانيون كاروانهاى حج.
سپس، در اوايل ماه شوال، پرسشنامهها (پرسشهاى هر كتاب و فصولى از كتابها كه سؤالات از آنها طرح شده) همراه با فرم پاسخنامه، براى آنان ارسال شد و مقرر گرديد تا يك هفته پيش از برگزارى همانديشى (سمينار) عمومى روحانيون در تهران، آن را براى امور روحانيون ارسال كنند. نتايج اين امتحان، به صورت يك كارنامه حاوى تعداد پاسخهاى صحيح و غلط و سفيد و ريز نمرات، به روحانيون داده شد. شرط قبولى در اين آزمون، كه حاوى 160 سؤال و طبعاً 160 نمره بود، آوردن حد اقل 120 امتياز بود. از
كسانىكه نمره پايينتر آوردهاند، درخواست خواهد شد كه بار ديگر منابع را مطالعه كنند و در امتحان حضورىِ بعدى شركت نمايند.
پرسشها به چهار دسته تقسيم شده و از ميان هر دسته، سه نفر به ترتيب نمرات بالا، به عنوان نفرات اول تا سوم، جمعاً 12 نفر معرفى شده و لوح تقدير همراه با جوايز، توسط نماينده ولىّ فقيه، در جلسه عمومى روحانيون به آنان تقديم شد.
روز يكشنبه 7 دى ماه 1382، نماينده محترم ولىّ فقيه و سرپرست حجاج ايرانى به همراه رييس سازمان حج و زيارت و نيز مديران و روحانيون كاروانها، طبق معمول هر سال، به ديدار رهبر معظم انقلاب اسلامى، حضرت آيتاللَّه خامنهاى رفتند.
در اين ديدار، كه سه روز از فاجعه عظيم زلزله بم مىگذشت، ابتدا حجتالاسلام والمسلمين جناب آقاى رى شهرى، نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، گزارشى از فعاليتهاى بعثه رهبرى را بيان كرد و گفت: «امسال با برنامهريزىهاى انجام شده، از روحانيون فاضل و توانا بيشتر استفاده شده و براى نخستين بار، خواهران مبلّغ، همراه كاروانها اعزام خواهند شد.» ايشان انجام 400 تحقيق و پژوهش و برگزارى نمايشگاههاى حج و برگزارى مراسم فرهنگى مختلف، را از ديگر فعاليتهاى بعثه مقام معظم رهبرى ذكر كرد.
سپس آقاى زرهانى، رييس سازمان حج و زيارت، گزارش اعزام نزديك به 94 هزار زائر ايرانى، در قالب 530 كاروان را ارائه كرد و افزود: «سازمان حج و زيارت با بازنويسى و اصلاح سياستهاى حج و انتشار منشور حج و زيارت، تلاش خواهد كرد تا برخى مشكلات موجود در اعزام زائران براى حج تمتّع، عمره، و سفر به عتبات عاليات را برطرف و سفر زائران را تسهيل نمايد.»
سپس رهبر معظم انقلاب براى بازماندگان زلزله بم دعا كرده، از دستگاههاى اجرايى كشور و مردم خواستند تا هرچه سريعتر به كمك اهالى بم بشتابند.
حضرت آيتاللَّه خامنهاى، پس از آن، با اشاره به اينكه اجتماع عظيم حج، جلوه يكپارچگى و وحدت امت اسلامى است، تأكيد كردند: «مسلمانان بايد با بهرهگيرى از اين
فرصت كم نظير، قدرت و عظمت خود را به رخ معاندان و بدخواهان جهان اسلام بكشند».
ايشان با تأكيد بر اينكه استفاده صحيح نكردن از نعمتهاى الهى، بهويژه نعمتهاى معنوى، موجب هدر رفتن و ضايع شدن اين نعمتها خواهد شد، فرمودند: «در حالىكه مراكز استكبار جهانى تمام تلاش خود را براى مقابله با ايمان، حركت و وحدت اسلامى متمركز كردهاند، موسم حج فرصت بزرگى براى مسلمانان است تا با استفاده از اين نعمت الهى، نيروى عظيم و معنوى خود را به ميدان بياورند و نشان دهند كه قدرت امّت اسلامى بايد در محاسبات جهانى مورد محاسبه قرار گيرد.»
مقام معظم رهبرى، برگزارى مراسم برائت از مشركين را در همين جهت مهم ارزيابى كردند و با تأكيد بر لزوم همراهى دولت عربستان براى برگزارى هرچه باشكوهتر اين مراسم افزودند: «وحدت امت اسلامى، از جمله مسائل مهم است كه بايد در موسم حج، از طرح هرگونه مسائل اختلافانگيز پرهيز شود و مسلمانان با منطق قوى و علمى، متوجه حق و حقيقت و اهميت وحدت امت اسلامى شوند.»
حضرت آيتاللَّه خامنهاى همچنين با تأكيد برلزوم جلوگيرى از تشريفات بيش از حد وامور زايد در سفر حج، از ملّت ايران و نظام اسلامى، به عنوان الگوى مسلمانان ياد و خاطرنشانكردند: «زائران ايرانى بايد با حضور برادرانه خود، در مجموعههاى مسلمانان و همچنين نماز اول وقت، عملًا پايبندى ملت ايران را به ارزشهاى دينى نشان دهند.»
پس از حمد و ستايش پروردگار دو جهان و درود و سلام بر اشرف پيامبران حضرت محمد صلى الله عليه و آله، بر اساس نظر دولت عربستان سعودى (به شماره 5/ ب/ 11117 مورخ 2/ 9/ 1421 ه. ق.) مبنى بر موافقت با ورود هيأتهاى حج تمتّع جهت مذاكره با طرفهاى ذيربط سعودى، در مورد اقدامات و تدابير مربوط به حجاج خود، جلسه مذاكرات اصلى در روز سه شنبه مورخ 12/ 7/ 1424 ه. ق. (مصادف با 9/ 6/ 2003 م) در دفتر وزير حج عربستان سعودى برگزار گرديد و طى آن، تدابير و نيازمندىهاى حجاج جمهورى اسلامى ايران در موسم حجّ 1424، مورد بحث و بررسى قرار گرفت.
شركت كنندگان در جلسه:
الف:اعضاى هيأت حج جمهورى اسلامى ايران
1.سيد احمد زرهانى، معاون وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى و رياست سازمان حج و زيارت ايران- رييس هيأت.
2.علىاصغر خاجى، سفير ج. ا. ا در رياض.
3.محمد شريف مهدوى، سركنسول ج. ا. ا در جدّه.
4.محسن شيرازى، مشاور رييس هيأت.
5.مصطفى خاكسار قهرودى، رييس دفتر نمايندگى حج و زيارت در عربستان.
6.حسين ضيايى، رييس هيأت پزشكى حج.
7.محسن صراف زاده، مدير كل هواپيمايى سعودى.
8.محمدعلى آذرشب، مترجم و مسؤول روابط عمومى.
ب:طرف سعودى
1.ايادبن امين مدنى، وزير حج.
2.حاتم حسن قاضى، معاون وزير حج.
3.سهلبن عبداللَّه الصبان، جانشين معاونت در امور پروژه و مشاعر.
4.محمدبن صالح الربيعى، مشاور وزير حج.
5.طلالبن سليمان كتبى، نماينده وزارت امور خارجه.
6.عبدالفتاحبن عبدالشكور فدا، مدير كلّ شعبه وزارت حج در مكه مكرمه.
7.حسنبن حامد البكرى، مدير كلّ شعبه وزارت حج در مدينه
8.فيصلبن عبدالعزيز البهيجان، جانشين مدير كلّ دفتر وزارتى.
9.فيصل بن محسن العامودى، جانشين مدير شعبه وزارت حج در استان جدّه.
10.حسنبن عبداللَّه بسطحى، مدير اداره امور بعثههاى حج.
11.نبيل بن مكى حدادى، هماهنگ كننده امور بعثه حج ايران.
طرفين بر رعايت اصول و مواد زير در موسم حجّ 1424 ه. ق. توافق كردند:
يكم:در راستاى تحقّق منوّيات والاى خادم الحرمين شريفين در بذل توجه و رسيدگى به امور حجاج بيتاللَّه الحرام و زوّار مسجد شريف نبوى صلى الله عليه و آله كه برخاسته از اهميت مذهبى حج نزد ساير مسلمانان جهان به عنوان يكى از اركان مهم اسلام است و در راستاى عنايت رياست محترم جمهورى اسلامى ايران، نسبت به رسيدگى به امور حجاج ايران، طرفين بر اهميت دستيابى به توافق قبلى، در مورد تدابير و اقدامات لازم در موسم حج، زمينه سازى ورود حجاج، تأمين نيازمندىهايشان و ارتقاى كيفيت خدمات ارائه شده به آنها تأكيد كردند.
دوم:طرف ايرانى موافقت كامل خود را با دستورالعملهاى اجرايى حج و مقررات صادره از مراجع ذىصلاح سعودى در اين مورد و توافقنامههاى قبلى منعقده فيمابين، ابراز داشت.
سوم:كلّيه خدمات، كه مؤسسات ذيربط (وكلاء مطوّفين، ادلّاء و نقابة السيارات) برعهده گرفتهاند تا بر اساس مندرجات دستورالعمل اجرايى حج و توافقنامههايى كه در چارچوب اين صورتجلسه با طرف ايرانى منعقد مىسازد، از بدو ورود حجاج ايرانى به عربستان تا بازگشت آنها در پايان مراسم حج، به آنها ارائه كنند، مشمول مفاد اين صورتجلسه مىباشد.
چهارم:تداوم اجراى مصوّبات وزراى خارجه كشورهاى عضو سازمان كنفرانس اسلامى، در سال 1987، در خصوص سهميهبندى حجاج بر اساس هزار زائر به ازاى هر يك ميليون نفر از جمعيت كشورهاى مورد نظر (يك در هزار) تأكيد شد؛ زيرا با توجه به محدوديت مساحت شرعىِ مشاعر مقدس و بهخصوص منا، پذيرش تودههاى انبوه حجاج بيتاللَّهالحرام، بدون ساماندهى و رعايت سهميهبندى موضوع مصوّبه فوقالذكر، امكانپذير نيست و با توجه به اظهارات طرف ايرانى، سهميه حجاج ايران در موسم حج 1424 ه. ق. به ميزان 86000 نفر تعيين مىگردد.
با توجه به درخواست طرف ايرانى در خصوص افزايش سهميه حجاج ايران در موسم حج سال 1424 ه. ق. به ميزان 5000 (پنج هزار) زائر تا رسيدن به سقف 91000 زائر، طرف سعودى اعلام كرد كه در چارچوب برآورد تعداد كلّى حجاج در موسم حج
مذكور، نتيجه به طرف ايرانى منعكس خواهد شد. همچنين توافق شد كه سهميه حجاج عراقى و افغانىِ مقيم ايران، به ميزان 2000 نفر براى هر يك از اين كشورها تعيين و تعداد 200 نفر عوامل خدماتىِ ايرانى براى آنان در نظر گرفته شود.
پنجم: تعداد اعضاى بعثه حج ايران؛ اعم از بعثه ادارى و پزشكى كه همراه حجاج ايرانى اعزام مىشوند، حداكثر 2580 نفر خواهد بود كه براى تعداد 20 نفر از آنها به انتخاب بعثه، رواديد مكرر (كثيرالمسافره) صادر خواهد شد. بديهى است اين بعثه به صورت ساختار واحدى عمل مىكند و در خدمت تمام اقشار حجاج ايرانى خواهد بود.
اعضاى بعثه از پرداخت هزينههاى مؤسسات اهليه معاف خواهند شد، مشروط بر اينكه عبارت «عضو بعثه» در رواديد صادره براى آنها قيد شود؛ (زيرا آنان مناسك حج را بهجا نمىآورند)، و هيچگونه خيمهاى در منا و عرفات به آنها اختصاص نخواهد يافت و تحت پوشش خدمات حمل و نقل و غيره قرار نخواهند گرفت و وظيفه آنها در مشاعر مقدسه، خدمت به حجاج خود خواهد بود.
تعداد 2780 قطعه برچسب رسمى، ويژه اعضاى بعثه حجاج ايران و عوامل خدماتى همراه كاروانهاى حجاج عراقى و افغانى (موضوع ماده چهارم و پنجم) اين توافقنامه تحويل هيأت حج ايران داده شد تا بر گذرنامه اعضاى بعثه، قبل از عزيمت به عربستان سعودى الصاق شود. بعثه حج ايران بايد كارت شناسايى رسمى عكسدار براى اعضاى خود صادر نمايد و آن را به مهر مرجع مسؤول امور حج و مهر كنسولگرى سعودى ممهور سازد و نوع مأموريت فرد مورد نظر را در آن مشخص كند.
ششم: تدابير مربوط به ورود و خروج (رفت و برگشت) حجاج ايرانى:
1.ورود و خروج حجاج ايرانى از طريق فرودگاه ملك عبدالعزيزِ جدّه و فرودگاه محمدبن عبدالعزيز مدينه منوره صورت خواهد گرفت.
2.حجاج ايرانى، كه در خصوص ورود و خروج آنها از مرز هوايى توافق به عمل مىآيد، توسط شركت هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران و يا ديگر شركت هواپيمايى، داراى مجوّز بينالمللى اعزام خواهند شد. پروازهاى حج، از يكم ذىقعده تا پايان روز چهارمذىحجه 1424 ه. ق. (مصادف با 24 دسامبر 2003 م تا 26 ژانويه 2004 م) بهصورت منظم و برنامهاى انجام خواهد شد. اما پروازهاى برگشت حجاج از سيزده
ذىحجه 1424 ه. ق. الى دهم محرم 1425 ه. ق. ادامه خواهد داشت و طرف ايرانى برنامه مفصل پروازهاى حج خود را با ذكر شماره و تاريخ ورود يا خروج پرواز و نام شركت هواپيمايى به تأييد سازمان هواپيمايى كشورى عربستان سعودى برساند و حداكثر تا 29/ 8/ 1424 ه. ق. مصادف با 25 اكتبر 2003 ميلادى به وزارت حج سعودى ارسال نمايد و بايد بليتهاى برگشت حجاج نيز داراى تاريخ و شماره پرواز باشد.
3.پايان روز بيست و پنجم ذىقعده، آخرين مهلت اعزام حجاج از مكه و جدّه به مدينه منوره قبل از موسم حج مىباشد.
4.طرف ايرانى بر اساس تعداد نهايى حجاج، برنامه پروازى خود را در دو مرحله (رفت و برگشت)، حداكثر تا آخر شعبان سال جارى به وزارت حج ابلاغ مىكند تا وزارت حج بتواند مراجع ذىصلاح را در اين خصوص آگاه نمايد.
هفتم:توافق گرديد رييس هيأت ايرانى، كميتهاى از افراد مورد نظر تشكيل دهد و كتباً اختيارات كامل به آنها تفويض نمايد تا با مسؤولان نقابه سيّارات در مكه معظمه ملاقات و در خصوص انعقاد توافقنامه صريح و روشن در مورد نيازمندىهاى حمل و نقل حجاج ايرانى در مسيرهاى بين شهرى مكه، مدينه، جدّه و مشاعر، از لحاظ تعداد آنها و اتوبوسهاى مورد نظر و بر اساس نظام «ردّ واحد» (يكسره) و همچنين در مورد حجاجىكه بهطور مستقيم با هواپيما عازم مدينه منوره مىشوند، به چگونگى انتقال آنها از فرودگاه به محلّ سكونتشان و بهعكس اشاره شود.
هرگونه قرارداد و توافقى در مورد «انتقال درون شهرى حجاج» در مكه مكرمه و مدينه منوره بايد با اطلاع و نظارت نقابه سيّارات باشد و بعثه حج ايران ملزم است كليه بندهاى مندرج در توافقنامه منعقده مزبور و آنچه را كه بايد بابت مسيرهاى مشاعر مقدسه و هزينههاى حمل بار مازاد حجاج به نقابه سيّارات پرداخت شود، رعايت كند.
هشتم:توافق گرديد تعداد حجاج مندرج در اين صورتجلسه مطابق تعداد مورد توافق در قرار دادِ حمل و نقل منعقده ميان هيأت حج ايران و نقابه سيّارات منظور گردد و در صورت بروز هرگونه مغايرتى، وزارت حج سعودى رقم پايينتر را در تعيين مساحت خيمههاى حجاج ايرانى در منا و عرفات مدّ نظر قرار خواهند داد.
نهم:چنانچه بعثههاى حج مايل به استفاده از خودروهاى خصوصى و يا خدماتى
خود در انجام مأموريتها و مسؤوليتها در عربستان سعودى طى موسم حج باشند، بايد ضوابط مربوط را رعايت نمايند.
از جمله در مورد خودروهاى حمل و نقل بزرگ.
طبق بند 6 توافقنامه، دوره زمانى پيشبينى شده براى اعزام و بازگشت حجاج ايرانى به قرار زير است:
رفت:شروع: 19/ 10/ 82 (17 ذىقعده) پايان: 6/ 11/ 82 (4 ذىحجه)
برگشت:شروع: 17/ 11/ 82 (15 ذىحجه) پايان: 4/ 12/ 82 (3 محرم)
بايد تعداد و نوع خودروهاى اجارهاى از داخل عربستان سعودى، به وزارت حج ابلاغ گردد و قوانين، مقررات و آييننامههاى مربوط به طرز استفاده و بهكارگيرى هر يك از گروههاى خودرويى مزبور، رعايت شود. همچنين برحسب نشان (و آرم) بعثه بر شيشههاى عقب و جلو خودروهاى مورد استفاده در مناطق حج؛ اعم از استيجارى يا ملكى، الصاق گردد.
پايبندى به مقرّرات استفاده از خودروها در جابهجايى حجاج و يا در خدماترسانى به آنها (از جمله عدم استفاده از هرگونه اتوبوس، مگر پس از ثبت آن در اداره راهنمايى و رانندگى و دريافت مجوّز لازم براى مشاركت در عمليات حمل و نقل حجاج) ضرورى است و اما براى خودروهاى خدماترسانى كه در مشاعر مقدسه مورد استفاده قرار مىگيرد، بايد تصريح (مجوز) خدماترسانى در مشاعر مقدسه دريافت گردد.
دهم:اعزام حجاج ايرانى براى اداى فريضه حج بايد از طريق بعثه رسمى حج و تحت پوشش آن و يا از طريق آژانسها و شركتهاى گردشگرى و يا جمعيتهاى خيريه كه از مراجع ذيربط در جمهورى اسلامى ايران مجازند و بر اساس مفاد ماده چهارم اين صورتجلسه و با رعايت و شروط مقررات ساماندهى حجاج فرادا مصوّب وزارت حج (سعودى) دراين خصوص صورت گيرد كه مقرّرات خاص خود را دارد.
يازدهم:امّا در مورد آن دسته از حجاج متقاضىِ خدمات ويژه و متمايز، وزارت حج سعودى هيچگونه ضررى از ارائه خدمات متمايز به حجاج متناسب با تمايلاتشان نمىبيند. مشروط به اينكه به ضرر ساير حجاج تمام نشود و توسط مؤسسات مطوّفين و
ادلّاء به عنوان تنها مرجع خدماترسانى به حجاج منعقد و يا تدابيرى جهت انجام هرگونه اقدامى براى آنها خارج از چارچوب مؤسّسات فوقالذكر اتخاذ نمايد.
دوازدهم: طرف ايرانى پايبندى خود را به موارد زير اعلام مىدارد:
تمامى فعّاليتهاى تبليغاتى، اعلاميهها و جزوات داراى اهداف سياسى و مذهبى از جمله برگزارى جلسات، گردهمايىها، راهپيمايىها و موارد مشابه به هر انگيزهاى كه باشد و توزيع اعلاميه، عكس، پرچم و كتاب و موارد مشابه، تحت هر عنوان و دليل كه صورت گيرد، ممنوع است.
طرف سعودى، بر لزوم پايبندى به روح و مفهوم آيه شريفه فوقالذكر و بر ضرورت همكارى فعال در اين خصوص و پرهيز از هر آنچه كه جوّ همكارى فيما بين و برخورد براى تحقّق اين اصل اساسى را بر هم زند، تأكيد كرد.
طرف ايرانى، ضمن اطلاع از مضمون اين فقره، اعتراض خود را نسبت به آن ابراز داشت و تأكيد نمود «برپايى مراسم برائت از مشركين همانگونه كه در آيات قرآن كريم و سنت شريف نبوى صلى الله عليه و آله آمده است، يك وظيفه و تكليف لازمالاجرا و از اجزاى اصلى و قطعى حج ما مىباشد و ما ملزم به انجام و برپايى آن طبق فتواى ولىّ امر خود هستيم و از طرف سعودى توقّع داريم در انجام اين فريضه در تاريخ ششم ذىحجه مقابل ساختمان بعثه حج ايران و يا در چادرهاى محل استقرار حجاج ايرانى در منا و عرفات با ما همكارى نمايند. بديهى است كه بعثه حج ايران اين مراسم را با نظم و انسجام كامل و با رعايت جنبهها و اصول امنيتى برگزار خواهد كرد.»
طرف سعودى، ضمن تأكيد بر مطالب مندرج در آغاز اين فقره، عنوان كرد كه به هيچوجه امكان برپايى اين مراسم وجود ندارد. طرف ايرانى ضمن اطلاع از اين موضوع، اعتراض خود را اعلام نمود.
طرف سعودى مجدداً بهطور صريح و روشن به لزوم پايبندى به اين موارد تأكيد نمود.
1) بقره: 197.
ب)در خصوص نشريه زائر، كه بعثه حج ايران براى حجاج خود- و نه ديگران- منتشر مىكند، بعثه حج ايران، همانگونه كه در نامه رييس خود به شماره 194/ 3 مورخ 2/ 3/ 2000 م منضمّ به نامه سفير جمهورى اسلامى ايران در عربستان، به شماره 4170- 1235 مورخ 29/ 11/ 1420 ه. ق. خطاب به وزير حج سعودى عنوان شده است، پايبندى كامل خود را به چارچوبها و معيارهاى حاكم بر ماهيت موضوعات مندرج در نشريه مزبور و توافقات به عمل آمده در اين خصوص، در صورت جلسات سالهاى 1422، 1421 و 1423 اعلام داشت.
2.كليه كاركنان و دستاندركاران امور حج، آژانسها و شركتهاى جهانگردى و جمعيتهاى خيريه در خصوص لزوم آگاه ساختن، هشدار دادن و بر حذر داشتن حجاج اعزامى به عربستان سعودى، نسبت به عواقب حمل و نگهدارى و يا هرگونه اشياى ممنوعه توجيه شوند؛ زيرا مجازات بازدارندهاى در انتظار كسانى خواهد بود كه «مواد مخدر و يا هرگونه مواد ممنوعه» همراه داشته باشند و مقرّرات جارى عربستان بدون هرگونه چشمپوشى و يا تسامحى در مورد آنان اعمال خواهد شد.
3.برگزارى دعاى كميل در مدينه منوره توسط حجاج ايرانى به نحو زير انجام گيرد:
الف)دعا پس از بستن مسجد شريف نبوى صلى الله عليه و آله قرائت شود.
ب)مدت آن از يك ساعت تجاوز نكند.
ج)شركت كنندگان بايد نظم و آرامش را هنگام ورود و خروج از محل برگزارى مراسم و هنگام قرائت دعا رعايت نمايند.
د)عزيمت حجاج به محل قرائت دعا در قالب گروههاى كوچك صورت گيرد.
4.اما در مورد «كتب همراه حجاج ايرانى» هنگام ورود به عربستان سعودى براى اداى مناسك تأكيد مىگردد، فقط «كتب ادعيه» مجاز بوده و ورود كتابهايى كه ارتباطى به حج ندارد، مجاز نيست. طرف سعودى بر لزوم محدود شدن استفاده از اين كتابها به حجاج ايرانى و عدم تجاوز تعداد آنها از حدّ نيازهاى ضرورى و فردى حجاج، تأكيد كرد.
طرف ايرانى بايد نمونههايى از كتب ادعيه همراه حجاج در موسم حج 1424 ه. ق.
را به طرف سعودى ارائه كند تا طرف سعودى به نوبه خود، آنها را به وزارت تبليغات ارسال نمايد تا پس از بررسى و مطالعه عناوين كتب مجاز به طرف ايرانى اعلام شود.
5.بعثه مىتواند فقط دو مقرّ داشته باشد؛ يكى براى بعثه ادارى و ديگرى براى هيأت پزشكى و برافراشتن پرچم ايران فقط برفراز اين دو مقر مجاز است و مقرّ ديگرى جز آنچه گفته شد، مجاز نيست.
6.بعثه حج ايران فقط بايد به حجاج ايرانى و (نه ديگران) خدمت كند.
7.بعثههاى حج، ملزم به رعايت دستورالعملهاى اعزام حجاج به مدينه منوره هستند؛ زيرا كسانى كه قبل از حج مدينه را زيارت كردهاند، اجازه ندارند بعد از موسم حج، بار ديگر به اين شهر بازگردند. اما كاركنانى كه با توجه به نياز بعثه لازم است پس از اداى مناسك حج يا براى خدمت به حجاج، مجدداً به مدينه منوره برگردند، طرف سعودى براى آنها استثنا قائل شده، مشروط به اينكه تعداد آنها از 1000 نفر تجاوز نكند و از خدمتگزاران حجاج باشند و بعثه حج حد اكثر تا پايان ذىالقعده 1424 ه. ق. اسامى و مشخصات آنان را براى وزارت حج سعودى بفرستد تا مؤسسه مطوّفين حجاج ايران طبق روال سالهاى گذشته، مجوّز (تصريح) لازم را براى آنها ارسال نمايد.
8.هيچگونه تدابيرى جهت اداى مناسك حج براى حجاج از تابعيتهاى ديگر و يا اتباع ايرانىِ مقيم عربستان سعودى اتخاذ نكند.
9.مؤسسات مطوّفين و ادلّاء به تنهايى مسؤوليت هماهنگى با بعثههاى حج جهت نصب تابلوى راهنما به تعداد كافى براى دلالت حجاج به محل اقامتشان بر عهده دارند.
10.در صورت تمايل بعثه حج به تماس با وزارتخانهها و ادارات رسمىِ سعودى، بايد از قبل با وزارت حجّ سعودى، كه مرجع رسمى رسيدگى به امور بعثههاى حج و ارائه تسهيلات لازم به آنها مىباشد، هماهنگى لازم بهعمل آيد.
سيزدهم: تأكيد شد كه «مسكن حجاج» محور اصلىِ خدمات بعثه حج ايران به حجاج خود مىباشد و بايد مقرّرات مسكن حجاج مندرج در دستورالعمل اجرايى حج را كه جهت تأمين آسايش حجاج هنگام اقامت در مكّه مكرمه و مدينه منوره تصويب و صادر شده، رعايت نمايد و هماهنگى لازم را با مؤسّسات مطوّفين و ادلّاء به عمل آورد.
در اجاره مسكن مورد نياز حجاج بايد براى هر نفر 3 متر مربع در مكّه مكرمه و 4
متر مربع در مدينه منوره در نظر گرفته شود و ميزان مسكن مورد نياز كليه حجاج به تعداد مندرج در ماده چهارم اين صورتجلسه اجاره گردد و هيچگاه تعداد حجاج هر ساختمان، از ظرفيت مجاز آن تجاوز نكند و مسكن استيجارى داراى تصريح (مجوز) اجاره در حج باشد و نمايندگان بعثه، هنگام اسكان حجاج در منازل استيجارى و در مواقع ضرورى در محل حضور داشته باشند و همچنين به اطلاع بعثه رسيد كه از موسم حج (1423 ه. ق.) اجاره مسكن حجاج بايد با اطلاع و مشاركت مؤسسات مطوّفين و ادلّاء صورت گيرد و در كليه ساختمانهاى محلّ سكونت حجاج، به تعداد ساكنين آنها تخت خواب در نظر گرفته شود.
چهاردهم: بعثه حجّ ايران موظف است قراردادهاى اجاره مسكن حجاجِ خود را به تأييد و گواهى مراجع ذيصلاح در عربستان سعودى برساند. موقعيت و نشانى آنها را اطلاع دهد و معادل 15% اجاره بهاى هر قرار داد را به مؤسّسه ذيربط مطوّفين و ادلّاء پرداخت نمايد تا آنها بتوانند در صورت عدم پايبندى و يا اخلال مالك و يا موجر ساختمان به تعهّدات خود (مندرج در قرار داد) نسبت به رفع نقايص با استفاده از مبلغ فوق اقدام و آسايش و حقوق حجاج را تأمين نمايند و وظايف خود را در خدمت به حجاج، به نحو احسن انجام دهند و همچنين بعثه حج، بايد در قرارداد اجاره مسكن، با مؤجرين شرط كند كه ساختمانهاى مورد نظر را به صندوق امانات جهت حفظ و نگهدارى اموال و اشياى گرانبهاى حجاج مجهز نمايند و به حجاج توصيه كند كه اموال و اشياى گرانبهاى خود را از بيم مفقود شدن و يا سرقت به همراه نبرند.
پانزدهم: طرف سعودى در مورد اسكان حجاج در مشاعر مقدسه، به طرف ايرانى تأكيد كرد بايد حجّاجِ خود را توجيه نمايد كه با توجه به محدوديت مساحت مشعر و منا، در مقايسه با تعداد حجاج، تعدادى از آنان در فاز (گام) سوم خيمههاى حديد، واقع در منطقه «مشعر مزدلفه» اسكان داده خواهند شد و وسيله نقليه عمومى براى انتقال اين گروه از حجاج در مسير چادرهاى خود به منطقه جمرات فراهم خواهد شد. بعثه متعهّد مىگردد در خصوص اعزام حجاج خود به پل جمرات طبق جدول زمانبندى معينى كه با هماهنگى مرجع ذيربط در وزارت حج تنظيم مىگردد، همكارى نمايد تا تردّد حجاج به منطقه پل جمرات از بدو روز دهم تا پايان روز دوازدهم ذىحجه، جهت جلوگيرى از
ازدحام، تنظيم و ساماندهى شود.
طرف ايرانى اعلام كرد كه علما و روحانيون ايران بر عدم جواز بيتوته حجاج در خارج از منا اتفاق نظريه دارند.
شانزدهم: با توجه بهاهميت مايهكوبى درتأمين سلامتى ميهمانان خانه خدا در مراسم حج 1424 ه. ق. انجام مايهكوبىهاى زير الزامى و شرط اساسى صدور رواديد مىباشد:
1.كليه حجاج موظفاند گواهينامه معتبر انجام مايهكوبى مننژيت (135 ACYW) را ارائه كنند كه نشان دهد مايهكوبى حداقل 10 روز و حداكثر سه سال قبل از ورود به عربستان سعودى انجام شده و مقامات بهداشتى كشورِ مبدأ، از انجام مايهكوبى به روش زير را تأييد كرده باشند:
الف.مايهكوبى افراد بالغ و كودكان 2 سال به بالا، واكسن چهارگانه (135 ACYW) انجام شود.
2.وزارت بهداشت پادشاهى عربى سعودى، به بعثههاى پزشكى حج توصيه مىكند قبل از بازگشت حجاج خود از مناطقِ حج به كشورهايشان، براى آنها درمان پيشگيرانه با داروهاى «سپيرو فلوكساكسين يا ريفامبين» تجويز نمايند تا معدل محل ميكرب بين آنها را كاهش دهند و در نتيجه از انتقال بيمارى به اطرافيان خود، هنگام بازگشت به كشورشان جلوگيرى به عمل آورند.
3.از كشورهاى مبدأ اعزام حجاج در خواست مىگردد واكسن آنفولانزا (بهطور اختيارى) قبل از اعزام به عربستان جهت اداى مناسك حج، به حجاج خود تزريق نمايند.
بهخصوص براى افرادى كه بيشتر از سايرين در معرض ابتلا به اين بيمارى هستند؛ مانند افراد مسن، مبتلايان به بيمارىهاى مزمن تنفسى، ديابتىها، بيماران كليوى، كبدى و قلبى.
4.كليه حجاج اعزامى از خارج عربستان تابع مقرّرات و آييننامههاى بينالمللى بهداشت در خصوص بيمارىهاى واگيردار هستند؛ از جمله قرنطينه كردن افراد مظنون به بيمارى و كنترل بهداشتى همراهان آنان.
هفدهم: بعثه حج موظف است با همكارى وزارت حج و مؤسسات مطوفين و ادلاء و ساير مراجع ذيربط در عربستان سعودى، طبق روال زير نسبت به پىگيرى امور حجاج
متوفّاى خود، كه به مرگ طبيعى در گذشتهاند، اقدام نمايد.
1.بعثه حج يا كنسولگرى بايد شماره فاكس ويژهاى براى اينگونه موارد معرفى كند تا بيمارستانهاى دولتى بتوانند در مورد دفن فوتىها، بهطور مستقيم با آنها تماس بگيرند و موافقت آنها را دريافت نمايند.
2.ضرورت دارد نماينده كنسولگرى و نماينده بعثه حج با اختيارات كافى از كشور متبوعه، جهت مراجعه به بيمارستانها و درمانگاههاى دولتى عربستان و پىگيرى امور حجاج متوفاى خود حضور داشته باشند و علاوه بر امور فوت شدگان، نسبت به ترخيص بيماران خود پس از بهبودى اقدام نمايند. در ضمن تأكيد مىگردد تعدادى از اعضاى بعثه جهت انجام اين وظيفه، در پايان مراسم حج و تا خروج كليه حجاج خود، در عربستان بمانند.
هجدهم:اما در مورد بر پايى و راهاندازى بيمارستانها و درمانگاههاى هيأت پزشكى حج، بايد بعثه مجوز لازم را از وزارت بهداشت عربستان كسب و مقرّرات مربوط را رعايت نمايد. در ضمن مدت فعاليت اين مراكز از 1/ 11/ 83 لغايت 15/ 1/ 83 خواهد بود و مجوّز فعاليت آنها مختص شهرهاى مكه معظمه و مدينه منوره و خدماترسانى به حجاج ايرانى مىباشد و در صورت تخلّف بعثههاى پزشكى از مقررات جارى، وزارت بهداشت تدابير و اقدامات متقضى را در مورد بعثه متخلّف اتخاذ خواهد كرد.
نوزدهم:جهت رعايت سلامت و بهداشت حجاج بيتاللَّهالحرام، بعثه حجّ ايران موظف است موارد زير را در رابطه با تغذيه حجاج خود رعايت نمايد:
الف.از انعقاد هرگونه قرار داد تغذيه و يا تهيه مواد غذايى (مگر با مؤسسات و شركتهاى سعودى مجاز و واجد شرايط بهداشتى و با هماهنگى شهردارىهاى مكه معظمه، مدينه منوره و جدّه) خوددارى شود و بعثه موظف است رونوشت قراردادهاى منعقده در اين خصوص را قبل از ورود حجاج خود به وقت كافى در اختيار مؤسسه مطوّفين قرار دهد.
ب.دست اندركاران تهيّه، پخت و سرو غذا، بايد مورد معاينات پزشكى قرارگيرند و گواهىنامه انجام معاينات پزشكى را از شهردارى دريافت نمايند.
ج.بعثهها متعهّد مىگردند در صورت اقدام جهت تهيّه وعدههاى غذايى براى حجاج خود، نسبت به دريافت گواهينامه بهداشتى از شهردارىهاى مكه مكرمه يا مدينه منوره براى كاركنان آشپزخانه و رستوران تابعه يا طرف قرار داد، اقدام نمايند تا از عدم ابتلاى آنها به هرگونه ميكروب يا بيمارى واگيردار اطمينان حاصل شود و بايد اين كار با مسؤوليت و نظارت بعثه انجام شود و در صورت تخلّف از موارد فوق، مسؤوليت عملكرد غير بهداشتى اينگونه مراكز بر عهده بعثه خواهد بود.
بيستم: وزارت حج از تمام بعثههاى حج توقع دارد حجاج خود را در خصوص اماكن كشتارگاهها و چگونگى تهيّه و ذبح قربانى در منا راهنمايى و ارشاد نمايند؛ زيرا شرع اطهر، هيچگونه ويژگى براى ذبح در مجرالكبش كه گاهى برخى از حجاج در آن ذبح مىكنند، قائل نشده است و از بعثههاى حج دعوت مىشود در زمينه تماس و مذاكره با «بانك اسلامى توسعه» در مورد تسهيلات قربانى كه بانك به حجاج ارائه مىكند، با مؤسسه مطوّفين همكارى نمايند؛ زيرا پروژه بهرهبردارى از گوشت قربانى براى بسيارى از كشورهاى اسلامى مفيد است و همچنين توافق گرديد كه ذبح گوسفندهاى ويژه حجاج ايرانى، ظرف 2 روز صورت گيرد كه جدول زمان بندى آن توسط كارشناسان طرفين تهيّه و تنظيم خواهد شد.
بيست و يكم: در صورت استفاده بعثه از كارگران مقيم عربستان، بايد از طريق مؤسسه مطوّفين متبوع در مكه معظمه و مؤسسه ادلاء در مدينه منوره اقدام شود و براى كارگران مزبور كارت شناسايى با درج مشخصات فردى، شماره گذرنامه و مجوّز اقامت صادر و به تأييد و گواهى مؤسسه ذيربط برسد و فهرست مشخصات كارگران مزبور در اختيار شعبه وزارت حج در مكه مكرمه و مدينه منوره قرار گيرد.
بيست و دوم: وزارت حج از بعثهها در خواست مىكند با توجه به اهميت فوقالعاده موضوع، حجاج خود را به استفاده از دستبندهاى فلزىِ حاوى مشخصات زائر و اطلاعات پزشكىِ مورد نياز تشويق نمايند.
سطح زير بناى محل اسكان زائران در سال 82 به قرار زير است:
-در مكه مكرمه براى هر نفر 3 متر مربع
-در مدينه منوره براى هر نفر 4 متر مربع
بيست و سوم:
1.پايبندى به مقرّرات ممنوعيت ورود مواد غذايىِ غير مجاز توسط حجاج، طبق فهرست مصوّب مراجع ذىصلاح سعودى.
2.عمل به بخشنامههاى وزارت بازرگانى به شمارههاى: 246/ 6/ 21، 2/ 3/ 1408 ه. ق. و 274/ 6/ 21، 11/ 4/ 1408 ه. ق. و 1183/ 19، 15/ 7/ 1410 ه. ق.
3.در مورد ورود مواد غذايى داراى جنبه تجارى.
بيست و چهارم: مكتب الوكلاى خدمات، استقبال از حجاج در مبادى ورودىِ زمينى، دريايى و هوايى را ارائه و هزينه خدمات مؤسسات مختلف و كرايه حمل و نقل را طبق مفاد دستور العمل اجرايى حج دريافت خواهد كرد. البته حجاج متوفّا و بيمار كه موفق به اداى مناسك حج نشدهاند، از پرداخت هزينههاى مزبور مستثنى هستند.
بيست و پنجم: طرف ايرانى مجدداً اطلاع و موافقت خود را در خصوص غير قابل استرداد بودن هزينه بليت حمل و نقل در مشاعر مقدسه، مورد تأكيد قرار داد.
بيست و ششم: وزارت حج تأكيد دارد كه بعثه حج ايران در انعقاد قراردادهاى تفصيلى با مؤسسات اهليه ذيربط (مطوّفين در مكه، ادلاء در مدينه و وكلاء در جدّه) و نقابه سيّارات در خصوص ارائه خدمات لازم به حجاج خود، مندرجات اين توافقنامه (صورتجلسه) را رعايت نمايد:
طرف ايرانى طرف سعودى
سيداحمد زرهانى ايادبن امين مدنى رييس سازمان حج و زيارت وزير حج جمهورى اسلامى ايران عربستان سعودى
نخستين سخنران همايش روحانيون كاروانها در عصر روز شنبه، ششم دىماه، نماينده ولىّ فقيه در امور حج و زيارت بود. ايشان در اين سخنرانى، با تأكيد بر «رعايت حجاب برتر از سوى زائرانِ زن ايرانى» گفت: از ثبت نام خواهرانى كه خود را ملزم به
رعايت حجاب برتر نكنند، در مناسك حج؛ اعم از واجب يا عمره جلوگيرى خواهد شد.
وى گفت: سيگار كشيدن، رعايت نكردن نظم، سر و صدا و برخى از تخلّفات رفتارى، مسائلى است كه روحانيون و مديران كاروانها بايد با دقت نظر و ارشاد لازم، مانع از بروز آنها شوند. وى افزود: بر اساس نظرسنجىِ سال گذشته، 94 درصد از زائران، مهمترين خواسته خود را از خداوند سلامتى و خشنودى امام زمان عليه السلام عنوان كردهاند.
بخشى از گزارش فعاليتهاى امور روحانيون پيش از ايام حج گذشت، مقدارى نيز به تفصيل خواهد آمد. به همين دليل در اينجا از ارائه آن صرف نظر مىكنيم. (تصوير 1)
پيش از اعزام كاروانها به حج، همايش مديران كاروانها در روزهاى 6 و 7 دى ماه، در تهران برگزار شد. در اين همايش بعد از تلاوت قرآن، ابتدا آقاى زرهانى به سخنرانى پرداخته، گفت:
«مدير كاوران مغز متفكر كاروان است، معتمد مردم و دولت است و طبعاً چنين فردى رسالتى سنگين بر دوش دارد و بار امانتى سنگين را بايد بكشد. اين خوشبختى را داريم كه مديران ما از افراد مجرّب هستند كه مىتوانند در مسيرى كه امام راحل و رهبرى تعيين كردهاند، حركت كنند. موفّقيت ساير عناصر در كاروان، منوط به نگرش و هميارى مديران است. موفقيت روحانى كاروان هم در گرو اين همكارى است. موفقيت پزشك و خدمه كاروان هم به همين صورت، به مديريت مدير بستگى دارد. همكارى آنها مىتواند يك جمع كارىِ كارآمد را فراهم كند.
امسال بر اساس ارزيابىهاى سال گذشته و انتقاداتى كه بوده، تغييراتى در امور اجرايى؛ از جمله وضع آشپزخانه پيش آمده است. توصيهها و دستورات وزارت حج عربستان نيز سبب برخى از تغييرات شده است؛ از جمله آنكه در هيچ يك از هتلها امكان پخت و پز وجود ندارد. سال گذشته تمامى زائران مدينه كه در منطقه مركزى بودند، از دو آشپزخانه متمركز استفاده مىكردند كه البته اشكالاتى در خدمترسانى بود. در مكه اين اقدام براى ده هزار زائر بود. جمعى از مديران از اينكه مسؤوليتى از
دوش آنها برداشته شده راضى بودند، اما برخى علاقمند بودند كه كار آشپزخانهاى به عهده خود آنها باشد. طبعاً با توجه به مقررات، راهى غير از پذيرفتن آشپزخانه متمركز نبود. زائران هم بايد توجيه شوند كه اين شرايطى بوده كه عربستان تحميل كرده است. البته اگر در بخش مركزى نباشيم، مىتوانيم آشپزخانه داخلى داشته باشيم كه اين براى همه زائران پذيرفتنى نيست.
در باره مسكن هم پايه همان 4 متر در مدينه و 3 متر در مكه است. ساختمانهايى هم كه در سال گذشته نمره منفى گرفت، امسال اجاره نشد. امسال هم در هر زمينه، كم و كسرى وجود داشت گزارش كنيد تا سريعاً حل شود. اگر مالك به تعهّداتش عمل نكرد، به سرعت اقدام خواهد شد. در باره مخابرات هم قرار است در هر ستادى نماينده مخابرات، كه جمعاً يك تيم ده نفره هستند، حضور داشته باشد. اينان در جهت برقرارى ارتباط زائران با ايران همكارى خواهند كرد. اجمالًا توافق شده كه هر كسى تلفن همراه دارد، بتواند آن را همراهش ببرد و نيازى هم به مراجعه به دفاتر تلفن همراه نيست.»
(افزودنى است كه سقف استفاده از تلفن همراه در داخل عربستان 200 دلار است و افرادى كه پيش از اين خدمات رومينگ را از طريق دفاتر مخابراتى گرفتهاند، لازم نيست آن را تجديد كنند. سايرين مىتوانند در ايران از دفاتر مخابراتى و در مدينه و مكه از دفتر مخابرات در بعثه اين خدمات را دريافت كنند.)
«به دليل شيوع بيمارى آنفولانزا در نقاط مختلف دنيا و نيز گستردگى اين بيمارى در عربستان در سال گذشته، امسال واكسن آنفولانزا نيز، همراه با مننژيت به زائران زده شد.
ما امسال هم برنامههاى نظارتى از سوى بعثه مقام معظم رهبرى و خود سازمان داريم. مديران برگزيده خود شما، مشاوران سازمان و همينطور بازرسان بعثه، اين وظيفه را انجام خواهند داد.»
رييس سازمان حج و زيارت خواستار تعامل و همكارى مديران با روحانيون و فراهم كردن زمينه تبليغ بيشتر شد تا آنان بتوانند احكام شرعى و مطالب لازم را به زائران
منتقل كنند. همين همكارى با پزشك هم مىتواند در بهداشتىتر شدن امور كاروان كمك كند.
سپس آقاى مسجد جامعى وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامى به سخنرانى پرداخت و مطالبى در اهميت خدمت به اهل ايمان در اين موقعيت بيان كرد. وى گفت:
«در اين مكان و زمان مقدس، آن هم در امور دينى، خدمتى مضاعف در مضاعف است. از ائمه اطهار عليهم السلام نقل شده كه حتى در حمام، گاه كيسه به سياهى مىكشيدند.
اينجا، محلّ خدمت كعبه، زمان خدمت ذىحجه، طرف خدمت زائرِ خانه خدا، بايد اهميت زيادى داشته باشد. اينجا مقدسترين محل است و خدمت بالاترين خدمت است. مسجد هر محل، محل يك عبادت جمعى است كه انسجام اجتماعى را همراه دارد. در مسجد جامع، اين انسجام، انسجام در يك شهر است كه ارگ و بازار و نظام ادارى شهر و خانهها اطراف مسجد جامع است. در عيدگاه و مصلّا اين تجمّع و طبعاً انسجام وسيعتر ملّى است. در مسجد الحرام، اين انسجام جهانى است. اهميت حج در ميان مردم ما شناخته شده بود. وقتى زائر باز مىگشت، چاووشخوانى وجود داشت. اين نوعى اطلاع رسانى مقدس بود كه مردم را به آمدن يك زائر از حج و براى انتقال آن معنويت به ديگران، خبر مىكرد.»
مسجد جامعى گفت:
«در برخى از مساجد، مثل مسجد جامع شيراز يا اردستان، محلّى براى آشنايى با فرايض حج بوده است. ايشان ابراز كرد كه حج، جهاد با نفس است كه مقدمه هر جهاد ديگرى است. كار حملهدار و مدير زمينهسازى رسيدن به اين تجربه معنوى بود. حملهداران در گذشته، افراد بسيار رشيدى بودند كه مىتوانستند با آن همه دشوارى، زائران را به خانه خدا ببرند و سالم بازگردانند. در روايات آمده است كه كمك و دستگيرى از عابد و زائر، بيش از انجام خود عبادت ارزش دارد. واقعا مديريت حج به دليل آنكه در تمام لحظات زائر سروكار دارد، در ثواب او شريك است.
بايد توجه داشت كه سطح علمى زائران بالا آمده و اين توقعات تازهاى را از مدير و
روحانى مىطلبد. آنها پرسشهاى زيادترى دارند. علاقمند به ديدن نقاط علمى و دانشگاهى هستند. اين بايد در مديريت حج جايگاه ويژه خود را داشته باشد.
بهخصوص در سنت حج، علم هم بايد جايگاه سزاوار خود را پيدا كند.
فرهنگسازى در حج يك امر اساسى است. ما پيشبينى كردهايم كه شخص از وقتى كه متولد مىشود حساب ويژهاى براى رفتن به حج بهنامش باز شود تا اين احساس در او زنده بماند. به نظر ما هرچه سطح فرهنگ در جامعه بالاتر برود، سطح درخواست حج هم زيادتر مىشود. ما بايد براى اين امر برنامهريزى داشته باشيم.
الآن سن حج بسيار جوان شده و اين نشانگر رويكرد جديدى در باورهاى نسل جوان و طبقه متوسط جامعه ماست، طبقهاى كه مبناى همه تحوّلات در دنياى جديد است.»
سپس دكتر رضوى، نماينده هيأت پزشكى حج، به سخنرانى پرداخت. وى با تشكر از زحمات مديران و تسليت به مناسبت فاجعه بم، به بيان تذاكرات لازم در امور پزشكى پرداخت و افزود:
«خدمات پزشكى با گذشته تفاوت عمدهاى ندارد. پزشك كاروان، بيمارستان و بيمارستانهاى سعودى براى كارهاى بالاتر از سه سطح كار پزشكى ما در حج است.
در سال گذشته، 000 24 ويزيت عمومى و 000 10 مورد تخصّصى بوده است.
1150 مورد بسترى در بخش تخصّصى داشتهايم، يك مورد هم زايمان! 000 12 مورد آزمايش و 3000 راديوگرافى و گچگيرى كه عمدتاً در وان حمام يا جريان استفاده از توالت فرنگى دست و پايشان شكسته است. بحث حاملگى و اعتياد و همچنين كارت سلامت خدمه، از مسائل مهم ماست كه با آنها درگير هستيم. افراد معتاد نبايد بيايند چون مشكل به وجود مىآورند و توقّعات عجيب دارند.
همينطور بيماران روانى كه به دليل تغيير محل، بيمارى خفته آنها بيدار مىشود و مشكل پديد مىآورد. ناتوانها كه ممكن است زير دست و پا لِه شوند، نبايد اعزام گردند. اين كار بايد در هيأت پزشكى دقت بيشترى شود. شما بايد اطلاعات خودتان را به هيأت پزشكى بدهيد. واكسن نزدهها هم هر ساله زياد هستند. مننژيت
كه اجبارى است. دو مورد هم توصيهاى است كه آنفولانزا تا شصت درصد مىتواند از بيمارى جلوگيرى كند.»
دكتر رضوى افزود:
«در باره آشپزخانه متمركز، گاه به دليل سلايق غذايىِ مختلفِ استانها، دشوارىهايى پيش مىآيد. به علاوه رقابت آشپزها هم، گاه مشكلاتى را پديد مىآورد. مهم براى ما بهداشت است. در ايّام تشريق، هنوز هم زنانى هستند كه گوشتها را به نخ مىكشند و خشك مىكنند و خرافاتى كه دنبال آن هست. اين را سعى كنيد اتفاق نيفتد. روى پاكيزگى ذابحين هم اصرار داشته باشيد و وقتى برگشتند براى حمام رفتن آنها مقدمات را فراهم كنيد. همين مشكل در باره حلق و تراشيدن هم هست كه تمامى آشغالها را همانجا مىريزند و نظيف نيستند.»
در ادامه در اين همانديشى (سمينار)، مسؤولان بخشهاى مختلف، توضيحاتى در باره اقدامات خود براى تسهيل امور زائران ارائه كردند؛ از جمله مسؤول امور حمل و نقل در باره چگونگى انتقال زائران از مناطق مسكونى به حرم توضيحاتى دادند. ايشان تأكيد كردند كه امسال در اين باره، تسهيلات بيشترى فراهم خواهد شد. براى هر منطقهاى رنگى انتخاب شده (علاوه بر شمارهها)؛ مثلًا براى عزيزيه رنگ آبى، كه روى اتوبوسها يا ايستگاهها نصب مىشود و افراد كم سواد راحتتر مىتوانند اتوبوس مورد نظر خود را پيدا كنند. بروشورهايى هم كه يك سوى آن نقش مكه و خطوط و روى ديگر آن تذكرات است، از طريق مراكز استان، ميان زائران توزيع مىشود.
«مسؤول قربانى سخنران بعدى بود كه تأكيد كرد اقدامات ما در جهت رعايت امور شرعى و تسهيلات است. اين طرح چهار سال است كه اجرا مىشود. زائران ايرانى، 6 درصد تمامى حجاج هستند. براى 45 درصد اين شش درصد، امكانات هست كه بيش از اين هم نخواهد شد. بنابر اين، تعدادى از قربانىها روز 11 خواهد بود.
برخى از مراجع اجازه دادند كه به رغم قربانى، بهطور مشروط از احرام خارج شوند.
البته بايد هر كسى منطبق با نظر مرجع خود عمل كند. در سال 1381، 67350 نفر
روز دهم قربانى خود را انجام دادند كه از حجم تعيين شده بيشتر بود و اين به خاطر همكارى شما مديران و روحانيون كاروانها است. امسال يك كاروان ذابحان داريم كه مشتمل بر يكصد نفر هستند. 94 نفر از ميان حدود 1700 نفر ذابحان شناسايى و با امتحان گزينش شدهاند. شش نفر روحانى هم با معرفى بعثه به اين جمع اضافه شدهاند كه در سالنها هستند و مشكلات را حل مىكنند. روحانى كاروان و معين هم مىتواند در سالن حضور يابد. مقدار زيادى از گوشتها هم در لبنان در اختيار كميته امداد قرار خواهد گرفت. قيمت گوسفند هم امسال حدود 370 ريال است.»
سخنران بعدى، مسؤول بيمه البرز بود كه تعهّدات بيمه را در قبال بيمارى، مفقود شدن بار و غيره توضيح داد. البته بيمه البرز تعهّدى در قبال مفقود شدن پول نقد و جواهرات ندارد. بر اساس قرارداد سازمان حج با بيمه البرز، در سال جارى تمامىِ زائران بيتاللَّه الحرام در برابر خطرات فوت چهار ميليون تومان، نقص عضو سه ميليون تومان و هزينههاى پزشكى بيمه هستند.
سخنران بعد، مسؤول امور مخابرات و پست بود كه تذكّراتى در باره سيستم ارتباطى امسال ارائه كرد و گفت:
«امسال زائران با شرايط راحتترى مىتوانند از تلفن همراه (موبايل) استفاده كنند.
اين كار بدون مراجعه به دفاتر مشتركين و صرفاً از طريق اعلام نام و نام خانوادگى صاحب تلفن، از طريق مدير به نماينده مخابرات امكانپذير است. تماس از سعودى به ايران، با هزينه سعودى (دقيقهاى 1200 تومان) اما اگر از ايران با زائر تماس گرفته شود به هزينه ايران (دقيقهاى 170 تومان) خواهد بود.»
در روز دوّمِ اين همايش (7/ 10/ 82)، ابتدا حضرت حجت الاسلام و المسلمين محمدى رىشهرى به سخنرانى پرداختند. ايشان با خواندن روايتى، به اهميت حج اشاره كرده، گفتند:
«خداوند در قرآن از ابراهيم به عنوان خادم حجاج و زائران بيتاللَّه الحرام ياد كرده است. اين نعمت كمى نيست كه خداوند نصيب شما كرده و لازم است تا شكر آن را
بهجا آوريد. شكر اين نعمت تنها به گفتن الحمد للَّهنيست، بلكه انجام وظايف خادمى، به بهترين صورت است، وظايفى كه بخشى از آن ويژه روحانيون و بخشى ديگر ويژه مديران است.»
ايشان افزود: «من در اينجا بخشى را كه مخصوص مديران است اشاره مىكنم».
ايشان با توجه به ارزيابىها، مهمترين مشكلِ زائران را در رمى جمره عقبه دانسته و اظهار داشتند:
«2/ 32 از زائران در ارزيابى گفتهاند كه در رمى جمره عقبه مشكل دارند. در مرتبه بعد وقوف در مشعر و پس از آن بهطور كلّى رمى جمرات است. مشكل اجراى اين مراسم بايد بهطورى باشد كه آمار اين مشكلات كاهش پيدا كند.
دشوارىهاى موجود ميان مردم هم عمدتاً مربوط به سيگار كشيدن، بىنظمىها، محلّ اقامت، عدم رعايت بهداشت و در نتيجه نزاعهاى فيمابين است كه اين هم در آمارها مورد توجه قرار گرفته است. روحانيون بايد كار تبليغى بكنند و مديران هم بايد با شيوههاى اجرايى مطلوب مانع از اين رخدادها شوند. آمار دقيق اين ارزيابىها موجود است. بخشى از نگرانىها مربوط به حلقه درست كردن پشت مقام براى اقامه نماز طواف است كه دشوارىهاى زيادى ايجاد مىكند. افراد زيادى در ارزيابىها ابراز كردهاند كه تعدادى از حجاج وقت نماز، نشستهاند كنار مغازهها يا در اطراف خيابانها. اينها مشكلى است كه بايد حل كنيم. عزادارى با صداى بلند در بقيع، خاك برداشتن و ... نمونههاى ديگر است. انتقادهاى زيادى هم متوجه زائرانى شده كه در بازار پرسه مىزنند يا به خريد بيش از حد مىپردازند. در اين سفر لازم است كه مدير و روحانى حرمت يكديگر را حفظ كنند. در مواجهه با مشكلات، از امام و رهبرى و نظام مايه نگذاريد؛ به اين صورت كه اين دستور بعثه رهبرى است يا فلان شخص خاص گفته كه اين كار را بكنيد. سعى كنيد مشكل را خودتان يا با كمك رييس سازمان حل كنيد. تسليم خواستهها و توقّعات بىجاى زائران هم نشويد. تنها و تنها به حرف حق توجه كنيد. ضابطهگرايى يك اصل است كه در هر حال بايد رعايت شود. برخوردهاى عاطفى و اخلاقى را كه حلّال بسيارى از
مشكلات است، داشته باشيد. مدير موفّق، موفقيتش در گرو حفظ برخوردهاى اخلاقىِ مناسب است.»
بعد از سخنرانى آقاى رىشهرى، آقاى رضوى معاون سازمان حج، به سخنرانى پرداخت. وى مطالبى در باره ثبت نام زائران و بحث سپردهگذارىِ وجوه آنان مطرح كرد و اينكه:
«لازم است سود پول زائر پرداخت شود و لازمه اين امر آن بود كه شيوه ثبت نام و نوبتگذارى زائران مشخص شود. آنچه امسال تصويب شد اين بود كه براى پولهايى كه از سال 82 براى حج واريز مىشود و روشن است كه سه سال در نوبت خواهند ماند، سود در نظر گرفته شود.» (1)
وى تعداد ويزاهاى امسال را 93580 نفر دانست كه 5000 نفر آن امسال اضافه شد.
سپس افزود:
43027 نفر مدينه قبل در قالب 250 كاروان و 42832 نفر زائرانى خواهند بود كه در قالب 254 كاروان به صورت مدينه بعد اعزام مىشوند. (گفتنىاست امسال تمام افرادى كه تا پايان شهريور 79 ثبت نام كرده بودند، امكان تشرّف يافتند) «مجموع عوامل خدماتى هم 6426 نفر؛ عوامل خدماتى از قبيل مدير، روحانى، آشپز و عوامل كاروانها هستند كه حدود هشت درصد زائران را تشكيل مىدهند، 1700 نفر عوامل بعثه، ستادها، پزشكى و عوامل نظارتى مىباشند. (2)
1) اين توافق ميان احمد مسجد جامعى، وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامى با طهماسب مظاهرى وزير وقت امور اقتصاد و دارايى، به هدف شفافسازى روشهاى اجرايى و مالى صورت گرفت. بر اساس اين قانون، سود واريز شده به حساب شخص، بر اساس خواست مالك براى هزينه حج وى پرداخت شده و يا به او باز گردانده مىشود. در اين زمينه، سازمان حج و زيارت و بانك ملى ايران پىگيرى اين مصوّبه را برعهده دارند.
2) تعداد كل زائرانِ امسال؛ اعم از زائر و نيروى خدماتى، به ضميمه 15 كاروان افغانى، جمعاً 96 هزار نفر است. نك: زائر، ش 3، ص 5 مصاحبه آقاى زرهانى. گفتنى است كه امسال جمعاً 33 كاروان از برادران اهل سنت هستند و 53 روحانى، كار هدايت و ارشاد آنان را به عهده دارند.
50 در صد زائران امسال با پروازهاى سعودى، بهطور مستقيم به مدينه مىروند. به همين نسبت مجدداً زائران مدينه بعد، از اين شهر به ايستگاههاى داخل ايران مراجعت خواهند كرد. اين مسأله در سالهاى گذشته بوده كه به تدريج زيادتر شده و امسال از نُه ايستگاه داخلى پرواز به مدينه خواهد بود. 18 دى ماه: 15 ذىقعده، اولين پرواز زائران است كه اين پروازها 24 روز ادامه خواهد داشت. ششم بهمن: چهارم ذىحجه آخرين پرواز ما به عربستان است. 16 بهمن: 16 ذىقعده نخستين پرواز بازگشت ماست و آخرين آن سوم اسفند خواهد بود.
2000 زائر افغانى هم داريم كه با برگ گذر بيگانگان در 14 كاروان اعزام مىشوند. گروههاى عراقى هم يك كاروان 180 نفر بيشتر نيست كه همراه ساير كاروانها اعزام مىشوند.
امسال 90 ساختمان در مدينه اجاره كردهايم. 61% (53072 هزار نفر) در بخش مركزى مدينه است كه زائران گروه قيمتى 1 تا 4 در آنها قرار دارند. گروه قيمتى 3 و 4 هم باز در بخش مركزى مدينه هستند. گروه قيمتى 5 و 6 در قسمت غير مركزى ساكناند كه 7/ 39 درصد (34997 نفر) جمع زائران است.
در مكه، جمع منازل 215 ساختمان است كه تركيب توزيع چنين است:
عزيزيه: 145 ساختمان، كه 321 كاروان (53409 نفر حدود 60%).
معابده و روضه: 13 ساختمان، 44 كاروان (7743 زائر، 8/ 8%).
منطقه قصر الضيافه نزهه و تنعيم: 50 ساختمان، 127 كاروان (21531 زائر حدود 45/ 24%).
امالقرى و كُدى: 7 ساختمان 28 كاروان (5386 نفر 2/ 6 درصد).
در مكه سه گروه قيمتى و در مدينه 6 گروه قيمتى داريم. بنابر اين، ممكن است برخى از گروههاى قيمتىِ مدينه، در مكه با هم باشند يا به عكس. اين را بايد به زائران تفهيم كرد.
روشن است كه مسكن در مدينه بهتر است و بسا زائران مدينه قبل، وقتى به مكه مىرسند، اعتراضاتى خواهند داشت. امسال تمام ساختمانها در مدينه و مكه تخت دارد و براى نخستين بار است كه اين مسأله صددرصد اجرا شده است.
امسال گوشت مورد استفاده كاروانها گوشت گرم خواهد بود كه اين نيز براى نخستين بار اتفاق مىافتد.
و براى نخستين بار، امسال هشتصد هزار عذاى از شركت مائده فرستاده شده و به انبارهاى مكه و مدينه رسيده است كه در هر هفته، يك وعده غذاى شب را از بستهبندى مائده استفاده مىكنيم. به علاوه در ايّام تشريق هم دست كم دو وعده را از همين بسته بندى مائده خواهيم داد. اينها قابل نگهدارى است و در زمان مصرف بايد در ديگ آب جوش گرم شود كه تا دو- سه ساعت قابل مصرف است.
امسال هم تحويل بار مانند سابق است كه پيش از حركت بار را در مكه يا مدينه تحويل هواپيمايى ايرانى يا سعودى مىدهند و تنها شش ساعت قبل از پرواز عازم فرودگاه مىشوند. حجم بار هر مسافر 40 كيلو است و اضافه بار را در همان زمانِ تحويلِ بار خواهند گرفت و اگر نپردازند، در ايران بار آنها به گمرگ خواهد رفت كه زائر مشكل جديدى هم خواهد داشت. مهمترين حسن آن اين است كه زائران تا آخرين زمان ممكن مىتوانند وقت خود را به زيارت سپرى كنند و تنها ساعات اندكى را در فرودگاه خواهند بود. طبعاً در ايران هم بار مسافران 24 ساعت قبل از پرواز بايد به فرودگاه منتقل شود.
سخنران بعدى حجتالاسلام و المسلمين آقاى قاضىعسكر بود كه گفت:
«در هر كاروان، يك شوراى فرهنگى، مركّب از روحانى، معين و مدير و معاون كاروان وجود دارد كه شرح وظايفى هم براى آن تعيين گرديده و به مديران ابلاغ شده است. اين كار، براى هماهنگى برنامههاى سفر است تا برخوردى پيش نيايد و بتوان امور فرهنگى را با همانگى كامل انجام داد. شايسته است مطالب مصوّب در اين جلسات، صورت جلسه شود تا كارها منظم پيش برود و اگر مشكلى پيش آمد، مقصّر معلوم باشد. طبعاً هر نوع فعاليت فرهنگى افزوده هم در اين جلسات مىتواند تنظيم شود.
يكى از وظايف شوراى فرهنگى، تشكيل گروه ارشاد است كه پيشينه چند ساله دارد. هدف از تشكيل گروه ارشاد اين بوده كه زائران به امور معنوى تشويق و از
تخلفات احتمالى رفتارى آنان جلوگيرى به عمل آيد، ده نفر از زنان و مردان، كه توانايى انجام اين وظايف را دارند، گروه ارشاد را تشكيل مىدهند. اين شورا وقتى هم از كسى نمىگيرد. مشكلاتى وجود دارد كه بايد اين گروه حل كند. صحنههاى ناخوشايندى وجود دارد كه كيان تشيّع را هدف قرار داده و ما بايد محكم با آنها برخورد كنيم.
كارهايى كه موجب درگيرى مىشود، بايد جلوى آن را گرفت. هدف ما حفظ تشيع و نمايش وحدت امّت اسلامى است نه ايجاد درگيرى. از نشستن پشت در مغازه در وقت نماز، بايد جلوگيرى شود. بايد بدى اين كار بسيار گفته شود تا كسى جرأت نكند آن را انجام دهد.»
آقاى قاضى عسكر افزود:
«مسابقات فرهنگىِ ويژهاى براى مناسبتها در نظر گرفتهايم كه جزوات آن در اختيار روحانيون قرار گرفته است. طبعاً براى اجراى آنها بايد برنامه ريزى كنيد.
گزارشها حاكى است كه برخى جلسات آموزشى خسته كننده است. بايد براى آن فكرى كرد و اين نياز به برنامهريزى دارد، جلسات بايد سر ساعت شروع شود و حداكثر بيش از دو ساعت و نيم ادامه پيدا نكند. تقسيمبندى ساعت برنامه را بايد دقيق حفظ كرد تا خستگى ايجاد نشود. گاه جلسه با سخنرانى مدير خسته مىشود و نوبت روحانى كه مىرسد ديگر حوصله نيست. جلسات بايد بهشكلى برگزار شود كه زائر خسته نشود؛ مثلًا چند دقيقه قرآن، يك ربع احكام عمومى، يك ربع مناسك، آن هم فقط كليات گفته شود، نه اختلاف فتاوا.
يكى از كارهاى مفيد، اطلاع رسانى در مورد كتابهاى نشر مشعر است كه قرار شد فهرست آن در اختيار زائران قرار گيرد تا هر كدام را خواستند، انتخاب و توسط مدير تهيه شده براى آنها ارسال شود. اگر كسى نخواست مىتواند پولش را از مشعر پس بگيرد. هدف ما بالا بردن سطح اطلاعات زائر است نه فروش كتاب. وقتى اطلاعات زائر بيشتر شد، سؤالاتش كمتر مىشود.
نقشههايى در قطع بزرگ هم تهيه شده تا در محلهاى آموزش بايد نصب شود و
زائران پيش از آمدن آن را ملاحظه كنند و آگاهانهتر به اين سفر بيايند.»
وى افزود:
«بيشترين موفقيتى كه مردم در نظرسنجىها از آن نام بردهاند، موفقيت در خواندن قرآن است. بهترين دعايى هم كه مردم در اين سفر داشتهاند، دعا براى ظهور آقا امام زمان عليه السلام بوده است، در درجه بعد هم عاقبت به خيرى و سلامت است.»
سخنرانى بعدى نماينده هواپيمايى ايراناير بود كه گفت:
«نخستين پرواز، روز 18 دى ماه و بازگشت از 17 بهمن ماه خواهد بود و آخرين پرواز چهارم اسفند از عربستان است.»
وى تأكيد كرد:
«يك سايت اينترنتى (www. hajhoma. com) براى اطلاعات پروازى درست كردهايم كه علاقمندان مىتوانند به راحتى از آن استفاده كنند. در ايران تحويل بار 24 ساعت پيش از پرواز خواهد بود. در مكه هم از قبل بار تحويل گرفته مىشود و در جدّه مىماند تا زائر برسد و با هواپيماى آنها برگردد. بايد به زائران تأكيد شود كه ما تنها دو ساك را مىتوانيم قبول كنيم و آنان نبايد كارهاى خلافى انجام دهند؛ مثلًا اگر دو ساك را در يك گونى بزرگ بگذارند، بار اضافى تلقى مىشود و مىماند تا بعداً از طريق گمرك تحويل زائر شود. در سوار شدن به هواپيما هم فقط يك ساك دستى همراه داشته باشند.»
در تاريخ 10/ 9/ 82، از خبرگزارى نقل شد كه در سال جارى، شركت هواپيمايىِ هما 275000 زائر عمره مفرده را از ايران به عربستان و به عكس منتقل كرده است.
در همانديشى (سمينار) مديران اعلام شد: گروهى از آشپزهاى زنجانى كه براى شركت در همايش به تهران مىآمدند در مسير قزوين تصادف كرده ويكى از آنان به نام عروج على حيدرى به رحمت خدا رفته و باقى مجروح شدهاند.
سخنران بعدى اين همايش، آقاى آخوندزاده، معاون اجرايى بعثه مقام معظم رهبرى
بود. ايشان ابتدا در باره نشريه زائر سخن گفت و اظهار داشت:
«سال گذشته تغييراتى در نشريه زائر ايجاد شد. آمارها نشان مىدهد كه بهطور ميانگين براى هر ده نفر يك نشريه توزيع مىشود. آگاهىهاى مربوط به اماكن مقدس مكه و مدينه بهصورت يك نشريه متمركز چاپ شده و در اختيار قرار گرفت. در سال گذشته شمارگان اين نشريه دو برابر شد. پيام رهبرى و برنامه برائت به صورت ويژه منتشر شد. اگر در كاروانى تعداد با سواد بيشتر باشد، مديران مىتوانند اطلاع دهند تا تعداد زائر بيشترى در اختيار آنان قرار گيرد. در نصب آنها هم بهگونهاى عمل كنند كه جنبه ضد تبليغ به خودش نگيرد. توزيع به موقع هم بسيار مهم است؛ زيرا اخبار كهنه مىشود.»
وى سپس افزود:
«مراسم دعاى كميل بايد هرچه باشكوهتر برگزار شود. در اين باره، همه بايد تلاش كنند. ما امسال سه دعاى كميل خواهيم داشت. دو دعاى كميل در مدينه قبل و يك دعاى كميل پر جمعيت در مدينه بعد؛ (25 دى، 2 بهمن و 23 بهمن). حدّ اقلّ جمعيت مورد نظر ما، 12000 نفر است كه البته در مدينه بعد، دو برابر مىشود.
نيروى اجرايى ما از بعثه دو نفر است؛ يكى مسؤول مراسم و ديگرى انتظامات. بقيه كارها به عهده نيروهاى شماست. مراسم كميل جزو افتخارات زائران ايرانى است.
امكانات برقى و بلندگويى ما دستى است و سعودىها گفتهاند كه نظم و انضباط شما براى ما شناخته شده است. دعاى كميل سر ساعت ده آغاز مىشود كه بايد نيم ساعت قبل مردم حضور داشته باشند. ما سيستمهاى فيلمبردارى داريم و نيازى به اينكه مردم هر كدام تك تك بگيرند، نيست. توصيه اين است كه از آوردن دوربين خوددارى كنند. نظم دعا براى خود آنها و اطرافيانشان بههم مىخورد.»
براى حجّ امسال، به مناسبت هفته حج، تقريباً در 24 مركز استان، افرادى متخصص در امر حج، پيش از خطبهها سخنرانى كردند. برخى سخنرانان محلّى و برخى ديگر
اعزامى از تهران بودند؛ از جمله در خود نماز جمعه تهران، پيش از خطبهها، جناب حجّتالاسلام و المسلمين آقاى محمدى رى شهرى سخنرانى كردند. محتواى سخنرانى اين گروه، ارائه رهنمود در باره مسائل حج؛ از جمله معارف، اخلاق و آداب و فقه حج و نيز تخلّفات رفتارى زائران و توصيه به رعايت قوانين بوده است.
اشاره شد كه در هفته حج، بيشتر سخنرانىهاى پيش از خطبهها، اختصاص به مسائل حج داشت. در نماز جمعه تهران، آقاى رى شهرى به سخنرانى پرداخت و با اشاره به آغاز هفته حج گفت:
«خداوند خانه كعبه را مبدأ خيزش مردم جهان به سوى همه منافع فردى، سياسى، اجتماعى، اقتصادى و فرهنگى قرار داده است.»
ايشان افزود: «اگر مسلمانان معناى حج را به درستى درك كنند، ديگر اجانب نمىتوانند اينگونه بر برخى كشورهاى اسلامى تسلّط پيدا كنند.» وى با اشاره به تحت فشار قرار گرفتن زنان محجّبه افزود: «مسلمانان جهان بايد حج را درك كنند و براى حكومت جهانى اسلامى به رهبرى حضرت مهدى (عج) زمينهسازى كنند تا دست جباران جهان و ستمگران عالم از سلطه بر كشورهاى اسلامى كوتاه شود.»
نماينده ولى فقيه در امور حج و زيارت، مهمترين مقدمه سفر حج را پاكى افراد عنوان كرد و گفت: «زائران حج بايد مال، جان و زندگى خود را پاك كنند تا بتوانند با بدنى پاك وارد حريم حج شوند.» وى افزود: «كسى نبايد مراسم معنوى حج را متكبّرانه انجام دهد، زائر درخانه خدا بايد بنده و فروتن باشد تا در زمان بازگشت از اين مراسم، مثل روزى شود كه از مادر، پاك به دنيا آمده است.» آقاى رى شهرى برگزارى هفته حج را آشنايى عموم مردم با فرهنگ و معنويات حج عنوان كرد و افزود: «همه مسلمانان بايد با اسرار، معارف و معانى حج آشنا شوند تا وقتى به اين سفر نورانى مىروند، بتوانند به خوبى آن را درك كنند.»
بهجز سخنرانىهاى پيش از خطبه، حدود 14 جلسه براى آموزش متمركز برقرار شد
كه دو جلسه آن در تهران، دو جلسه در اصفهان و در مشهد و كرمان و شيراز و بندرعباس و گرگان و سارى و يزد و اراك و قم و رفسنجان هر كدام يك جلسه برگزار شده است. در اين مجالس، از تمامى زائران حجّ تمتع شهر و اطراف دعوت به عمل آمده و آنان هم مشاركت فعال داشتهاند. از اين بابت، مسؤولان امر بهطور كامل راضى هستند.
يكى از دلپذيرترين مراحل اين جلسات، اجراى عملى مناسك حج است.
ترتيب ماجرا به اين صورت است كه ماكت كعبه و مسجد الحرام و نيز صفا و مروه در ميان مجلس به صورت نمادين برپا شده، سپس تعدادى از زائران با لباس احرام وارد صحنه شده و به همراه روحانى ابتدا طواف كرده، سپس نماز طواف را مىخوانند، آنگاه سعى ميان صفا و مروه كرده و توضيحات لازم به صورت عمومى براى زائران داده مىشود.
ناگفته پيداست كه در تهران، ساير مسائل؛ مانند مراسم اذان و نماز جماعت مسجدالحرام برگزار شده و حتّى نماز ميت و ورود جنازه و وجود شرطهها و روش برخورد آنان با زائران و خشب نقل و انتقال افراد سالمند براى طواف و نيز افرادى كه لباس مليتهاى مختلف پوشيدهاند و ... نمايش داده مىشود. اين مراسم، سبب مىشود كه زائران ايرانى در جريان كامل مسائلى قرار گيرد كه در وقت اعمال مناسك در اطرافش در جريان است.
امسال بهمناسب هفته حج، نمايشگاههايى توسط ستاد هفته حج برگزار شد. پورمعين مدير اجرايى نمايشگاههاى حج اعلام كرد:
«از 4 دى ماه و طى هفته حج، چندين نمايشگاه حج در نقاط مختلف؛ ازجمله سازمان حج، موزه امام على عليه السلام، فرهنگسراهاى قرآن، انديشه و جوان به همت حوزه نمايندگى ولى فقيه و با همكارى سازمان فرهنگى هنرى شهردارى برگزار خواهد شد.
يكى از اين نمايشگاهها، در موزه امام على عليه السلام برپاشد. عنوان اين نمايشگاه «على مولود كعبه» است كه در تاريخ 3/ 10/ 82 با حضور نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى افتتاح گرديد.»
وى در مصاحبهاى اعلام كرد:
«اين نمايشگاهها مىتواند پيام نورانى حج را به ذهن، فكر و جان مردم، به ويژه نسل جوان منتقل سازد و آتش عشق و محبتِ صاحب خانه كعبه را در دل آنان روشن كند.»
در اين نمايشگاه بيش از 150 اثر منتشر شده در باره حج، آثار هنرى برجسته؛ از جمله قرآنهاى نفيس خطى، فرشهاى دستباف، تصاوير حرمين شريفين در مراحل مختلف انجام مناسك حج، تابلوهاى نقاشى، عكسها و ماكتهاى منحصر به فرد و محصولات فرهنگى به نمايش در آمد.
بر اساس خبرِ خبرگزارى جمهورى اسلامى ايران، در تاريخ 4/ 10/ 82، نمايشگاه هنرهاى تجسّمى حج، در مجتمع فدك شهرستان اردبيل نيز برگزار شده و در آن 25 اثر هنرى از هنرمندان شهرستان ادبيل به نمايش در آمده است.
مسائل آموزشى و بهخصوص مسائل رفتارى، از راههاى گوناگون، پيش از حج به زائران اعلام مىشود. علاوه بر روحانى كاروان، كه در جلسات آموزشى روى مسائل رفتارى و حيثيتى تكيه مىكند، مسؤولان بعثه هم از هر فرصتى، براى يادآورى و تذكّر به زائران بهره مىگيرند.
در واقع، اخلاق دينى زائران ايرانى با ديگران تا اندازهاى متفاوت است و لازم است زائر ايرانى از قبل با اين اخلاقيات آشنا باشد.
نمونهاى از اين يادآورىها مصاحبه مسؤول امور آموزشى و پژوهشى بعثه رهبرى با خبرگزارى ايرنا در تاريخ 9/ 10/ 82 است. حجتالاسلام قاضى عسكر در اين مصاحبه با تأكيد بر استفاده از اين فرصت، كه براى بسيارى از زائران تنها يكبار دست مىدهد، اعلام كرد: «بيشتر زائران ايرانى در طول سفر حج، در نمازهاى جماعت شركت مىكنند اما بىتوجهى و رعايت نكردن برخى نكات و جزئيات از سوى برخى، ممكن است خداى ناكرده لطمه به حيثيت شيعه وارد كند.»
وى براى نمونه گفت: «از آنجاكه زائران شيعه نماز ظهر و عصر را با هم مىخوانند،
بهطور معمول عصر براى خريد بيرون مىروند و وقت نماز عصر، به پرسه زدن در خيابانها مىپردازند در حالى كه همه مغازهها تعطيل است. اين امر سبب پديد آمدن صحنههاى نامطلوب مىشود.»
وى همچنين از زائران خواست تا قرآن و كتاب ادعيه همراه داشته باشند؛ زيرا تهيّه آنها در عربستان بسيار دشوار و بلكه ناممكن است.
در اين ديدار آقاى سيد محمد خاتمى، رياست جمهورى، با تشريح جايگاه حج و كعبه در ادبيات دينى و عرفانى ايران و تأكيد بر اين نكته كه جستجو و كاوش براى دريافتن راز و رمز عظمت حج، امرى بايسته و ضرورى است، گفت: «حج مجموعه نمادين توحيد، وحدت امّت اسلامى، وحدت در عين كثرت، نفى تبختر، نژاد پرستى و برترى جويى و تعارف و تفاهم وحدت امّت اسلامى است كه در كنار هم عظمت اين فريضه را نمايان مىسازد.»
خاتمى كاركردهاى سياسى و عبادى حج را يادآور شد و در تشريح جنبه سياسى حج، بيدارى انسانها در نظر داشتن منافع جهان اسلام در عين همبستگى و مدّ نظر داشتن استقلال و پيشرفت كشورهاى اسلامى را مهم دانست.
وى با بيان اينكه خداوند مؤمنان را عزيز داشته و حج نيز جايگاه بزرگى براى به دست آوردن عزّت و مكانت مسلمانان است گفت: «تعاملها و گفتوگوها و تبادل نظر مسلمانان در طول اين فريضه بايد موجب بيدارى بيشتر آنان شود.»
رييس جمهورى به برخى از مشكلات مبتلا به جهان اسلام اشاره كرد و گفت:
«در برهه كنونى، ملّتهاى مظلوم، كه بيشتر از همه براى آزادگى تلاش مىكنند، بيشتر مورد فشار هستند و از سوى واپسگرايى و خشونت كه نتيجه برخى ديدگاههاى منتسب به دين است، موجب شده به بهانه مبارزه با تروريسم، به مسلمانان ستم شود، ضرورت شناخت منافع مسلمانان و جهان اسلام بيشتر احساس مىشود.»
خاتمى ضمن طبيعى دانستن برخى اختلاف ديدگاههاى موجود نزد فرق مختلف اسلامى، ضرورت احترام به اين اختلافات و تكيه بر مشتركات آنان از سوى حجاج
را مهم قلمداد كرد واهميت ايجاد زمينه براىبرگزارى حجى مطلوب را خاطر نشان ساخت.
سابقه تأسيس اين معاونت به سال 1360 باز مىگردد. اين معاونت با انگيزه تحقّق آرمانهاى حج ابراهيمى عليه السلام كه پس از پيروزى انقلاب شكوهمند اسلامى از سوى امام راحل قدس سره تبيين شد، تأسيس گرديد. تبيين معارف اسلام ناب و شناساندن مكتب اهلبيت عليهم السلام و نيز تبيين مواضع اصولى انقلاب اسلامى براى زائران خارجى و علاقمند، از اهداف اساسى معاونت بينالملل است. در اين راستا، نيروهاى اين معاونت به ايجاد ارتباط با نخبگان و فرهيختگان جهان اسلام مىپردازند.
فعاليت اين معاونت به دو بخش اصلى تقسيم مىشود:
1.پژوهش و اطلاع رسانى.
2.امور مبلّغان.
تمامى فعاليتهايى كه در بخش اول و در قالب سازمانى «اداره كلّ پژوهش و اطلاعرسانى» صورت مىگيرد، در جهت زمينهسازى براى ارتقاى سطح كمّى و كيفى فعاليتهايى است كه در بخش امور مبلّغان، كه در قالب سازمانى «اداره كلّ امور مبلّغان» تعريف شده، بايد انجام گيرد.
تدوين، ترجمه و انتشار مقالات و رسالههاى مناسب به زبانها و اشكال گوناگون، متناسب با نيازهايى كه از سوى شبكه تبليغى معاونت شناسايى مىشود، جزو كارهايى است كه در بخش نخست انجام مىگيرد. يكى از آثارى كه به زبانهاى خارجى برگردان شده، شرح حال مختصر امامان مدفون در بقيع است كه به زبانهاى اردو، تركى، عربى و انگليسى ترجمه و تكثير گرديده و براى توزيع آماده است.
علاوه بر اين، در اين بخش مقدّمات برگزارى همايشهايى چند در موسم فراهم مىشود.
عناوين همايشهاى امسال عبارتند از: تقريب مذاهب اسلامى، اهلبيت عليه السلام، منزلت زن، قدس، عراق، افغانستان و ايرانيان خارج از كشور، كه همگى با محوريت
آينده جهان اسلام برگزار مىشود. پيشبينى مىشود كه در اين همايشها، نزديك به 5000 نفر شركت كنند.
كليه اقدامات بخش پژوهش و اطلاع رسانى، زير نظر هيأت علمى بعثه مقام معظم رهبرى و كميتههاى وابسته صورت مىگيرد كه بابت اين امر، دهها جلسه در طول سال، پيش از موسم و حين موسم، برگزار مىشود.
اعضاى هيأت علمى در سال جارى عبارتند از آقايان: على اكبر صادقى رشاد، محمد محمدى عراقى، محمد حسن اخترى، محمد على تسخيرى، عبدالمحمود عبداللهى، مهدى هادوى، علىرضا قائمىنيا، محمد رحيم عيوضى، منوچهر محمدى، محمد جواد ابوالقاسمى، صابرى همدانى، نجمالدين طبسى، طوبى كرمانى، انسيه خزعلى. مشخصات اعضاى هيأت علمى، همراه با تخصّص و تأليفات آنان در جزوهاى تحت عنوان «مشخصات و سوابق علمى اعضاى هيأت علمى بعثه مقام معظم رهبرى» درج شده است.
هيأت علمى داراى دو كميته كارشناسى به نامهاى كميته سياسى و معارف مىباشد كه اعضاى هيأت علمى بر حسب تخصّص در اين دو كميته فعاليت دارند. مسؤوليت كميته سياسى بر عهده حجتالاسلام و المسلمين آقاى اخترى و مسؤوليت كميته معارف با حجت الاسلام و المسلمين آقاى هادوى است.
يكى از اقدامات تازه معاونت بين الملل، برگزارى يك همايش ويژه زنان است كه در مدينه برگزار خواهد شد. اين نخستين بار است كه همايشى در مدينه برگزار مىشود.
اعضاى بين الملل گهگاه، با حضور در برخى از مراكز فرهنگى، به ملاقات با اشخاص سرشناس فرهنگى و مطبوعاتى مىروند. امسال در نخستين روزهاى اقامت در مدينه، ديدارى با مروان عمر القصاص رييس روزنامه الجزيره چاپ عربستان و مسؤول انتشارات و ارزيابى كتابها در اداره كلّ اطلاعرسانى صورت گرفت. وى گفت: تنها كتابهايى اجازه ورود به عربستان دارند كه به آل سعود حملهاى نداشته و به مذهب و رهبران مذهبى اين كشور توهينى نكرده باشند.
ملاقات ديگر با رييس شؤون مسجدالنبى صلى الله عليه و آله، عبدالعزيز الفالح بود كه ضمن آن، در باره رفتارهاى تند آمرين به معروف گفتگو شد. مسؤول روابط عمومى حرم نبوى،
آقاى عبدالوهاب الخطاب نيز در اين جلسه حضور داشت.
ملاقات ديگرى نيز در تاريخ 24/ 10/ 82 ميان برخى از فضلاى بعثه با «مركز نادى الثقافى مدينه منوره» واقع در نزديكى مسجد قبلتين صورت گرفت. اين مركز از مراجعين استقبال كرد و به هر كدام بيش از ده كتاب از منشورات خود را هديه داد. در اين ديدار دكتر عبداللَّه عبدالرحيم، عضو شوراى مشورتى عربستان سعودى (مجلس شوراى انتصابى)، و رييس باشگاه، و ساير اعضاى آن، دكتر خطراوى و دكتر الانصارى حضور داشتند. در اين جلسه، معاونت بين الملل بعثه، از اشتياق اعضاى بعثه جمهورى اسلامى براى ديدار از مراكز علمى و فرهنگى عربستان سخن گفت و آشنايى با مراكز و علما را يكى از بركات حج عنوان كرد. دكتر عبداللَّه عبدالرحيم، كه از ادباى معروف سعودى است، ضمن ستايش از اقدام بعثه، از ديدار هر ساله اعضاى بعثه ايران از باشگاه فرهنگى مدينه ياد كرد. در اين نشستِ دو ساعته، در باره وضعيت شعر و ادب در جهان اسلام سخن گفته شد. مسؤولان باشگاه به تفصيل در باره كارهاى فرهنگى مؤسسه سخن گفتند.
برگزارى شب شعر، تحقيق و نشر كتابهاى ادبى و تاريخى در باره مدينه و نيز اجراى سخنرانىهاى ادبى؛ از جمله كارهاى باشگاه فرهنگى مدينه است. در اين جلسه، از اساتيد اين مركز دعوت شد تا براى ايجاد پيوند بيشتر با مؤسسات فرهنگى ايران، به ايران سفر كنند.
در روز 24 دىماه، ملاقاتى با معاون وزيربهداشت مصر دست دادكه در اين ملاقات، وى نزديكى مصر و ايران را براى رويارويى با غرب، كه در برابر اسلام ايستاده، ضرورى خواند.
واحد اهل سنت، يكى از واحدهايى است كه از آغازين سالهاى دهه شصت در محل بعثه مقام معظم رهبرى و زير نظر نماينده ولى فقيه مشغول فعاليت است. فعاليت واحد مزبور، از سال 1370 به بعد، كه پس از گذشت سه سال از تعطيلى حج، بار ديگر زائران ايرانى توفيق تشرّف يافتند، به صورت جدىتر فعاليت خود را آغاز كرد. اين واحد از همان گذشتههاى دور ضمن رسيدگى به كاروانهاى اهل سنت كه از نقاط سنى
نشين ايران راهى حج مىشوند، به فعاليتهاى فرهنگى و امور روحانيون آنان نيز رسيدگى مىكند.
طبق آمار موجود، امسال 53 روحانى از مناطق سنى نشين، با كاروانهاى اهلسنت همراه هستند. در سال گذشته، دورههاى آموزشى براى روحانيون متقاضى فعاليت در كارهاى ارشاد كاروانها در سه منطقه كردستان، بلوچستان و گلستان گذاشته شده است.
بهعلاوه، يك كتاب مناسك بر اساس فقه حنفى و شافعى هم توسط اين واحد تهيه شده است. يك شوراى استفتا نيز با مشاركت مولوى اسحاق مدنى، مشاور رياست جمهورى در امور اهل سنت به وجود آمده است.
حجتالاسلام زمانى، كه سالهاست در اين واحد مشغول به كار بوده و يا مسؤوليت آن را عهده دار است، اهداف اين واحد را انتخاب روحانى براى آموزش مناسك حج به حجاج اهل تسنن، مديريت فرهنگى كاروانهاى اهل سنت ايران، نظارت بر حُسن اجراى آموزشها از طرف روحانيون اهل سنت انتخاب شده در كاروانها و برگزارى سخنرانىهاى مختلف در مكه معظمه و مدينه منوره توسط علما و انديشمندان اهل تسنن با محوريت حج ابراهيمى و وحدت امت اسلامى عنوان كرد.
امسال از مجموع كاروانهايى كه از طرف جمهورى اسلامى ايران به مكه مكرمه و مدينه منوره مشرّف مىشوند، 33 كاروان را هموطنان اهل سنت تشكيل مىدهند كه 53 روحانى اهل تسنن و معين وظيفه آموزش مناسك حج و مسائل شرعى اين عزيزان را بر عهده دارند. روحانيان انتخاب شده براى كاروانها، بيشتر از همان شهر و هم مذهب حجاج هستند. اين روحانيان، از دو مذهب حنفى و شافعى و از طريق آزمون انتخاب مىشوند تا بتوانند وظايف خود را به نحو احسن انجام دهند.
از ديگر فعاليتهاى واحد اهل سنت، مىتوان به «شوراى افتا» ى اين واحد اشاره كرد؛ در ايّامى كه حجاج در مدينه حضور دارند، همه روزه دو مفتى اهل سنت، از دو مذهب حنفى و شافعى، در ساعات ادارى، در بعثه مقام معظم رهبرى جوابگوى پرسشهاى مذهبى حجاج گرامى مىباشند و در ايام حضور زائران در مكه معظمه نيز، علاوه بر ساعات ادارى، در ساعات بين نماز مغرب و عشا نيز شوراى افتا در طبقه دوم مسجدالحرام روبهروى حِجر اسماعيل آماده پاسخگوى به سؤالات حجاج اهل سنت
هستند. طبق اظهار نظر مسؤول واحد اهل سنت، چهار مفتى شافعى و حنفى در مكه و مدينه براى پاسخگويى به زائران حضور دارند. رياست شوراى استفتا را مولوى اسحاق مدنى بر عهده دارد.
گفتنى است با عنايت مقام معظم رهبرى و نماينده ايشان در بعثه، هر سال تعدادى از برادران اهل تسنن كه در طول عمر خود خدمات شايان توجهى را در عرصههاى مختلف فرهنگى، دينى، سياسى، آموزشى، عمرانى و دفاعى به مردم عزيز كشورمان ارائه كردهاند به عنوان ميهمان رهبرى به حج دعوت مىشوند كه امسال نيز 14 نفر از اين چهرهها انتخاب شدهاند و از ميان آنها مىتوان به يك روحانى 92 ساله كرمانشاهى، كه عمر خود را براى خدمت به مردم صرف كرده، اشاره نمود.
واحد اهل سنت، با مشاركت برخى از علماى اهل سنت، اقدام برگزارى همايشى با عنوان «قبة الخضراء» خواهد كرد، بر اساس خبرى كه روابط عمومى بعثه اعلام كرده، اين همايش روز دوشنبه 29/ 10/ 82 ساعت 5/ 9 در محلّ بعثه جمهورى اسلامى ايران در مدينه برگزار خواهد شد.
همچنين از سوى واحد اهل سنت اعلام شد كه دو همايش ديگر با عنوان «حج عالىترين تجلّى عبادت و سياست» در مكه و همايشى با عنوان «مهد تمدّن اسلامى» در مدينه بعد برگزار خواهد شد.
حضور مسؤول واحد اهل سنت در برخى از كاروانهاى سنّى، همراه با مولوى اسحاق مدنى، مشاور رييس جمهور در امور اهل سنت، نشانگر اهميت و اعتناى بعثه مقام معظم رهبرى به امور اهل سنت است. در يكى از اين جلسات، كه با حضور حجت الاسلام زمانى و مولوى اسحاق مدنى تشكيل شد، پس از تلاوت آياتى چند از قرآن كريم، آقاى اسحاق مدنى به سخنرانى پرداخت و ضمن تشريح آيه وَ رَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ (1)
از عشق صحابه به پيامبر صلى الله عليه و آله سخن گفت و توصيه كرد كه قدر اين روزها را بدانيد و بيشتر به نماز و عبادت بپردازيد.
بر اساس اعلام واحد اهل سنت، امسال نيز مانند سالهاى گذشته، ميهمانانى از
1) الشرح: 4.
اهلسنت در بعثه حضور دارند. عدد اين ميهمانان در سال جارى سيزده نفر مىباشد.
فرماندار سقز، امام جمعه پاوه، رييس شوراى شهر سنندج، يك عالم 92 ساله از علماى شافعى مذهب استان كرمانشاه، اراز محمد سارلى، نويسنده و استاد دانشگاه، از جمله ميهمانان امسال هستند.
اسامى برخى از ميهمانان عبارتند از: ملّا قادر قادرى امام جمعه پاوه، ماموستا سيد صلاحالدين حسامى امام جمعه سنندج، مصطفى اربابى نويسنده و مترجم حنفى، ساكن تربت جام، مولوى عبدالرحمان سربازى، امام جمعه چابهار.
اراز محمد سارلى، استاد دانشگاه آزاد در استان گلستان و حنفى مذهب و نويسنده است و اكنون بيست عنوان كتاب تأليف و ترجمه دارد. وى سالها در رايزنى ايران در تركمنستان بوده و با زبان انگليسى و روسى آشناست.
سيد مهدى تخت فيروز، رييس شوراى شهر سنندج است كه سابقه 25 سال همكارى با نظام را دارد و با آنكه شافعى است، سيد ذوالشرفين است. انتخاب او توسط مردم سنندج موقعيت او را نشان مىدهد.
مولوى حمداللَّه حمداللَّه جاشويى يكى از ائمه جمعه استان هرمزگان است كه بر خلاف اغلب سنيان ايران، داراى مذهب حنبلى است. وى كه تاكنون به حج مشرف نشده بود، شايسته بود تا به عنوان ميهمان بعثه به حج مشرف شود.
در اينجا بىمناسبت نيست متنى را كه يكى از اين عزيزان در باره عشق و ارادت خود و همشهريانش نسبت به اهلبيت نگاشته، ارائه كنيم. ملاعبد القادر قادرى؛ از جمله اين ميهمانان است كه اين متن را در كنار حرم پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام در سفر حج امسال نگاشته است:
«از زمانى كه اسلام به مناطق مختلف جهان رسيد و قرآن و احاديث شريف نبوى در دسترس افراد قرارگرفت، مسلمانان اهل سنت و جماعت اهلبيت رسولاللَّه صلى الله عليه و آله به صورت عموم و اولاد فاطمه زهرا عليها السلام به صورت ويژه مورد احترام بوده و هستند و
امت اسلامى آنها را قرّةالعين خود دانسته و محبّت آنان را جزو لاينفك عقيده دينى خود مىدانند.
در مناطق كردنشين بهويژه منطقه اورامانات، كه اينجانب در آن زندگى مىكنم، سادات و اولاد حسين عليه السلام جايگاه خاصى داشته و مورد احترام و محبت عام و خاص و كوچك و بزرگ قرار دارند.
مثلًا عرفاى ما در سلسله طريقه خود و علماى ما در برگ اجازهنامه علمى و افتاى خود منتهى اليه راه و روش خود را غالباً به ائمه اطهار و اهل بيت رسول اللَّه مىرسانند.
خانوادههاى متديّن منطقه، اسامى فرزندان خود را تبركاً بيشتر از فرزندان و همسران رسولاللَّه بهويژه حسنين عليهما السلام انتخاب مىكنند.
انتساب به اهل بيت رسولاللَّه يك كرامت است لذا سادات منطقه غالباً داراى شجرهنامههايى هستند كه با چند نسل خود را به ائمه اطهار رسول اللَّه صلى الله عليه و آله مىرسانند.
افرادى را سراغ دارم به جهت اثبات سيادت و وصل نسب خود به اهلبيت، ماهها و بلكه سالها در آمد و رفت بودهاند تا گواهى علما، مشهور علمالنساب را به دست آورند كه جزو سادات حسينى و يا حسنى هستند و اين نوع شجرهنامهها در منازل به عنوان سند قرابت به رسولاللَّه صلى الله عليه و آله و اهلبيت و به عنوان سند شرافت خانواده و عشيره نگهدارى مىشود.
مقبره بزرگان دين و سادات و منتسبين به اهلبيت زيارتگاه مسلمانان منطقه است.
محبّت اهلبيت رسولاللَّه در تمامى زندگى مردم مسلمان تسرّى پيدا كرده، حتى به باغها و گلها و ماه و خورشيد رسيده است. براى نمونه مردم ما هرگاه گل خوش بويى را ببينند يا شىء روشنى را مشاهده كنند يا طلوع خورشيد و ماه را شاهد باشند در لحظه اول بر محمد و آل محمد صلوات مىفرستند.
در كوهستان منطقه، گاهى شبه شقايق در فصل بهار رشد مىكند كه اصطلاحاً مردم به آن «گل ققلهبازى» (يا شقايق سربزير) مىگويند گل اين گياه، همواره سر به زير است و در وسط آن هميشه چند قطره آب جمع مىشود. در فرهنگ عامه مىگويند اين گل در داغ شهادت امام حسين عليه السلام سر خود را پايين انداخته و قطرات آب جمع
شده در وسط گل را اشك فراق امام حسين عليه السلام تعبير مىكنند. بچهها در روستاها گل را به دست مىگيرند و با ملاحظه قطرات آب مىگويند: اين گل براى امام حسين عليه السلام گريه مىكند و سپس به صورت جمعى و به زبان محلّى جملهاى را مىگويند كه ترجمه آن عبارت است از: «اى گل شقايق سربزير به ما بگويد حسن و حسين كجا شهيد شدند؟!»
نتيجه اينكه محبت آل رسول صلى الله عليه و آله بهويژه اولاد فاطمه زهرا عليها السلام، مورد اتفاق اهل سنت و جماعت است و ابراز اين محبت و عرضه آن در ميان هر قوم، برنامه خاصى دارد و اين يك تكليف دينى و عقيدتى است.
اين چند جمله در كنار قبر سرور كائنات تحرير شد، به اين اميد كه رسولاللَّه صلى الله عليه و آله محبّت ما را از ما بپذيرد و اين محبت موجب رشد در زندگى دنيا و سبب شفاعت حضرت محمد مصطفى صلى الله عليه و آله گردد. انشاءاللَّه.»
اللهم صل على محمد و آل محمد
ملاعبدالقادر قادرى
نخستين پرواز زائران جمهورى اسلامى ايران، روز پنج شنبه هيجدهم دى ماه 1382 با پرواز سعودى عازم مدينه منوره شد. همزمان جزئيات پروازهاى بعدى و نيز برنامههاى پيش روى زائران توسط مسؤولان حج در جمهورى اسلامى به اطلاع مردم رسانده شد. كارهاى زيادى از پيش انجام شده بود تا زائران بتوانند با آسايش خاطر در لحظه ورود در عربستان، در منازل از پيش تعيين شده اسكان يابند. شمار زيادى از كارمندان سازمان حج، از ماهها پيش تدارك برنامههاى مختلف را ديده و ستاد مدينه و مكه زحمات فراوانى را بابت تهيّه منزل، تدارك آشپزخانه و بستن دهها قرارداد با مؤسسات مختلف، زمينه را فراهم كرده بودند.
لحظه ورود زائران ايرانى، لحظهاى ديدنى است، بهويژه براى زائرانى كه عمرى را در انتظار اين سفر بودهاند و اكنون براى نخستين بار ابتدا از فراز آسمان مدينه را مىبينند و لحظاتى بعد، چشمشان به منارههاى مسجدالنبى و سپس گنبد سبزى كه روى مرقد رسول
خدا است مىافتد. گو اينكه در بازبينى چمدانهاى مسافران، كه امسال همراه با افراط است، قدرى دلگير مىشوند، اما به محض تصوّر اينكه ساعتى ديگر در خدمت پيامبرخدا صلى الله عليه و آله و امامان بقيع خواهند بود و مظلوميت ائمه بقيع عليهم السلام را از نزديك خواهند ديد، آن دشوارىها را به فراموشى مىسپارند.
زبان حال زائران بيت اللَّه الحرام در اين هنگام چنين است:
السلام اى شهر ختم المرسلين السلام اى قبله اهل يقين
السلام اى مهبط وحى جليل السلام اى آستان جبرئيل
السلام اى بيت زهراى بتول السلام اى بضعه پاك رسول
السلام اى بانوى غيب و شهود اى بهشت وحى را ياس كبود
السلام اى غرق در انجم شده السلام اى قبرهاى گمشده
السلام اى خانههاى درد و داغ السلام اى چهار قبر بىچراغ
السلام اى دامن پاك بقيع السلام اى با صفا خاك بقيع
السلام اى تربت امّ البين السلام اى همسر حبل المتين
السلام اى حمزه نيكو سرشت السلام اى تربت رشك بهشت
اى مدينه سينهات را باز كن ميهماندارى خود آغاز كن (1)
هنگام ورود، زائران با چشمهاى گريان به گنبد سبز مىنگرند و وقتى در ميان دو حرم قرار مىگيرند، به درستى نمىتوانند تصوّر كنند كه چگونه دعاى سالهاى آنان مستجاب شده و اينچنين مشمول رحمت الهى قرار گرفتهاند.
روزهاى نخست مدينه خلوت است، صبحهاى بقيع جمعيت چندانى ندارد، اما از روزهاى چهارم و پنجم ورود زائران؛ يعنى از حدود 20 تا 23 ذىقعده، مدينه رو به شلوغى مىرود و زائرانى از همه جنسيتها در اطراف پراكنده شده و در صفوف نماز جماعت حضور مىيابند.
اين روزها، پس از فاجعه بم، يكى از مسائل اساسى زائران ايرانى، دعا براى بازماندگان و مجروحان اين حادثه است. به علاوه، بسيارى از زائران خود را موظف
1) شعر از استاد حاج غلامرضا سازگار مرور شده در حج 82.
مىدانند تا در كنار انجام اعمال حج، در انديشه كمك به مردم اين شهر باشند. چند روز پيش از حركت، بعثه مقام معظم رهبرى با صدور اطلاعيهاى از روحانيون كاروانها، حجاج و زائران خواست تا پيش از سفر به خانه خدا، در امر مقدس امدادرسانى به بازماندگان و آسيبديدگان زلزله بم تلاش كنند.
اصولا در ايام حج به جز مؤسسات مجاز از دولت سعودى، هيچ كس حق نصب صندوق كمك ندارد. به همين دليل اعلان عمومى شماره حساب يا درخواست كمك از زائران، به صورت عمومى نيست و البته هر زائرى مىتواند به صورت فردى به بعثه رهبرى مراجعه كند و كمك خود را براى زلزله زدگان بم بپردازد.
البته همراهىِ دولت سعودى براى كمك به زلزله زدگان بم، در حدّ بسيار عالى بود.
علاوه بر آنكه در فضاى عمومى عربستان هم حال و هواى حمايت روحى از اين ماجرا وجود داشت. بهطورى كه روزنامه الجزيره چاپ رياض نوشت: يك شاعر سعودى با نام دكتر عطية الغامدى، شعرى به مناسبت نجات يك زن صدساله، بعد از هشت روز از زير آوار سروده است:
«مرگ به سوى او خيز برداشته بود و او هم به سوى مرگ كشانده مىشد، اما مرگ به ناگهان مسير خود را عوض مىكند و زن تنها مىماند تا با سر بيرون آوردن از آوار مايه عبرت ديگران شود.»
نشريه زائر مهمترين وسيله ارتباطىِ بعثه مقام معظم رهبرى با زائران، براى انتشار اخبار ايران و جهان، ديدگاههاى مسؤولان بعثه و اعلام برنامههاى مختلف و نيز دستورالعملهاى اخلاقى و تربيتى است. اداره كنندگان زائر، از چهرههاى مطبوعاتى و دينى برگزيده شده و هر يك مسؤوليت بخشى از مطالب نشريه را به عهده گرفتهاند.
بخشهايى از نشريه زائر را، نويسندگانى از ميان زائران پر مىكنند. در نخستين شماره، از زائرانِ اهل قلم و احساس خواسته شده تا دريافتهاى خود و نيز سرودههاى خويش را براى اين نشريه بفرستند.
در سال جارى، 12 نفر در نشريه زائر مشغول فعاليت هستند. مسؤوليت نشريه به عهده آقاى على شكوهى و سردبير آن آقاى على زارع فكرى است. استاد جواد محدثى مسوؤليت بخشهاى دينى و ادبى نشريه را برعهده دارند. پنج خبرنگار و گزارشگر با اسامى مجتبى حسينى، محسن ماندگارى، محمد دلاورى، عليرضا قربانى، غلامحسين مقيمى در نشريه فعاليت مىكنند. علاوه بر آن، دو حروفچين، يك صفحه آرا و يك مسؤول امور اجرايى نيز فعالند. نشريه زائر بهجز كار روزانه، چندين ويژه نامه هم منتشر مىكند. قرار است در سال جارى، يك ويژهنامه براى انقلاب اسلامى و ويژه نامه ديگرى براى ايرانيان خارج از كشور كه به حج آمدهاند منتشر شود. دو ويژهنامه؛ يكى براى مدينه و ديگرى براى مكه خواهد بود.
يكى از سياستهاى اصولى نشريه زائر آن است كه گزارشها و مقالات تازه انتشار دهد، گرچه گهگاه از متون ادبى كهن هم استفاده مىشود.
افراد نشريه، هر روز صبح، از ساعت 8 تا 9 جلسه مشترك داشته و كارها را تقسيم مىكنند. نشريه پس از آماده شدن و صفحهبندى، در دو قطع A 4 و B 5 چاپ مىشود. قطع دوم براى نصب روى ديوار تكثير مىشود.
نشريه زائر داراى مجوز رسمى است. در واقع پس از آنكه در سالهاى گذشته، دولت سعودى مزاحم انتشار نشريه شد و گاه مسؤولان توزيع آن را به خاطر حمل آنها دستگير مىكرد، نشريه مجوز گرفت.
نخستين شماره اين نشريه در 21 دى ماه: 19 ذى قعده انتشار يافت. بهطور معمول، نخستين شماره همزمان با ورود سرپرست حجاج ايرانى است. عناوين خبرى زائر در شماره نخست آن چنين است:
پس از ورود سرپرست حجاج ايرانى به مدينه، به جهت ضرورت خدمتگزارى شايسته به حجاج، در نخستين جلسه شوراى هماهنگى بعثه مقام معظم رهبرى، راههاى خدمت رسانى هرچه بيشتر به زائران بيتاللَّه الحرام و مقدّمات برپايى حج ابراهيمى مورد بررسى قرار گرفت. آقاى رى شهرى در اين جلسه تأكيد كردند كه زائران امسال، زلزله زدگان بم را از ياد نخواهند برد و براى آنان نيز دعا خواهند كرد.
خبر ديگر زائر حاكى است امسال (بر اساس قراردادى كه ميان سازمان هواپيمايى
ايران و خالدبن عبداللَّه بكر رييس خطوط هوايى عربستان به امضا رسيد) تمامى زائران مدينه قبل، مستقيم وارد مدينه منوره مىشوند. همچنين هشتاد درصد از زائران مدينه بعد هم، بهطور مستقيم از مدينه عازم ايران خواهند شد.
آقاى امينيان، رييس ستاد حجّ مدينه، همچنين اعلام كرد كه امسال با كمك دولت سعودى، نظارت به وضعيت غذايى زائران جدىتر و وضعيت بهداشتى از سالهاى گذشته بهتر خواهد شد.
يكى از كارهاى جارى زائر، مصاحبه با زائران و انتشار نظرات جالب معنوى آنان در اين سفر زيارتى است. بحثى با عنوان «پاى رفتن نيست» اختصاص به اين قبيل گزارشها دارد. «توصيههايى براى همه» عنوان گفتگو با يكى از روحانيون كاروانهاست كه تجربههاى خود را بيان كرده است. «مدينه شهرى است كه همه تاريخ در آن خلاصه شده است.» در ادامه توصيه استفاده معنوى بيشتر از ايام حج شده است.
تا روز 21 دى ماه، چنانكه در نشريه زائر آمده، نزديك به 11 هزار زائر ايرانى وارد مدينه شدهاند.
روابط عمومى بعثه، طى اطلاعيهاى توصيههاى عمومى خود را، همراه با برنامههاى ويژه اين ايام اعلام كرده است:
اقامه نماز، شركت در نمازهاى جماعت، تلاوت قرآن، زيارت توأم با آداب و شرايط آن، حضور در مراسم با شكوه دعاى كميل و نيز شركت در جلسات توجيهى و آموزشى كاروانها، از توصيههايى است كه به زائران شده است. دعاى ندبه صبح جمعه ساعت 5/ 7 در بعثه مقام معظم رهبرى برپا مىشود. همچنين برنامههاى سخنرانى عمومى نيز كه در آنها چهرههاى حاضر در بعثه در باره معارف حج سخنرانى خواهند كرد، برقرار است كه با هماهنگى مديران، به ترتيب از كاروانها براى شكرت در آنها دعوت به عمل مىآيد. مانند همين جلسات در محل بعثه در شهر مكه مكرمه هم برگزار خواهد شد.
شماره دوم زائر كه همچنان در 12 صفحه A 4 منتشر مىشود، افزون بر اخبار ايران، داراى يك خبر ويژه در باره محور برنامههاى فرهنگى امسال بعثه مقام معظم رهبرى است. اين محور «شناساندن حكومت حضرت مهدى عليه السلام» است كه آقاى رىشهرى آن را در جمع اعضاى بعثه و جمعى از زائران بيتاللَّه الحرام بيان كردند. در همين شماره، و به
همين مناسبت، مصاحبهاى با عنوان «حج ابراهيمى و مهدويت اسلامى» به عنوان مصاحبه با دكتر غلامرضا بهروز لك به چاپ رسيده است.
خبر ديگر زائرِ شماره دوم، اختصاص به اين آمار دارد كه امسال هفتاد درصد از زائران با سواد هستند. از جمع زائران بيش از 23 هزار نفر مدرك از ديپلم به بالا دارند. اين علاوه بر حدود 1300 روحانى است كه تحصيلات حوزوى دارند و به صورت روحانى يا زائر در جمع زائران هستند.
بازار، دغدغه بسيارى از زائران است. در نشريه زائر، گزارشهايى در اين باره دارد كه بيشتر مصاحبه با زائرانى است كه در بازارها به گردش مشغولاند. اين گزارشها مىتواند خودآگاهى زائران را براى توجه به فضاى عبادى- زيارتى محيط جلب كند.
اين گزارش تحت عنوان «حاجى آخرش چند» گفتگويى است با شمارى از زائران و فضاى بازار. گزارش ياد شده در باره قيمتها، تفاوت آنها و اخلاقيات حاكم بر بازار هم اطلاعاتى را در اختيار زائران قرار مىدهد.
هر سال شمارى از زائران جوان در كاروانها حضور دارند كه سبب شادابى موجود در كاروان مىشود. اين افراد افزون بر آنكه معنويت حج را بيش از ديگران درك مىكنند، مىتوانند دستگير پيران كاروان بوده و به مدير و روحانى در انجام بهتر مناسك افراد پير كمك كنند. بهطور معمول، جوانان در فراگيرى مناسك حج آمادهتر هستند. امسال از جمع قريب به 94 هزار زائر بالغ بر سى هزار نفر زير 45 سال هستند و در مجموع اندكى بيش از 2300 زائر، سنى زير سى سال دارند. طبيعى است كه مسائل مالى حج، امكان فراهم شدن سفر حج براى جوانان را محدود مىكند؛ زيرا دراين سن، آنان در انديشه فراهم كردن اوّليات زندگى خويش هستند و توانايى و استطاعت مالى براى انجام حج را ندارند.
سومين شماره زائر، ضمن بيان اخبارى از ايران و جهان، حاوى اخبار، مقالات و مصاحبههايى در باره حج است. در اين شماره، يك صفحه كامل در باره احكام فقهى حرمين شريفين به قلم آقاى محمد حسين فلاح زاده به چاپ رسيده است. اين مقاله، حاوى احكامى است كه به نوعى به اين دو شهر مربوط مىشود و بخش عمده آن به حكم نماز قصر و اتمام در اين دو شهر اختصاص داده شده است. در ميان اين احكام، مسائلى كه زائران بهطور روزمره با آن درگير هستند آمده است. افرادى كه علاقمند به
روزه گرفتن در اين ايام هستند، كسانى كه اشياى متعلق به هتل از جمله قرآن را به خارج از آن انتقال مىدهند، در اين مقاله مىتوانند پاسخ خود را بيابند.
مصاحبه با آقاى زرهانى رييس سازمان حج و زيارت، پس از آن آمده است. وى در اين مصاحبه نرخ حج جارىرا ميان 000 300/ 1 تومان تا 700000/ 1 دانسته ومىگويد:
«عمده اين تفاوت به هزينه محل اقامت بر مىگردد و بحث نقل و انتقال زائران و هزينههاى ديگر يكسان است. كار جديد ديگرى كه امسال صورت گرفته، آن است كه از ميان مديران كاروانها، يك نفر به عنوان مشاور رييس سازمان انتخاب شده است.»
وى وجود ارزشيابىهاى دقيق از كاروانها را به هدف تشويق مديران و استفاده از خلّاقيت آنها، يكى از اقدامات ديگر سازمان حج دانسته است.
نشريه زائر، در اين شماره شرح حال جمعى از صحابه مدفون در بقيع را آورده است. به علاوه، مقالهاى هم با عنوان «ستارگان بقيع» در شرح حال معصومين مدفون در بقيع درج شده كه قسمت نخست آن است. گزارش جديد اين شماره، مطلبى است با عنوان «وظايف دفاتر مراجع شيعه در مدينه». در اين گزارش ابتدا با آقاى محمد جواد ركنى، از بعثه آيتاللَّه فاضل لنكرانى مصاحبه شده و ايشان تأكيد كرده است كه مهمترين وظيفه دفاتر، پاسخگويى به مسائل شرعى حجاج است. بهطور معمول، از ديگر وظايف دفاتر، گرفتن وجوه شرعى مردم است كه از نقاط مختلف به اينجا آمده و وجوه شرعى خود را به مرجع مورد نظر خود مىپردازند. حجتالاسلام محمودى از دفتر آيتاللَّه سيستانى مىگويد: روزهاى نخست، كمتر پرسش شرعى وجود دارد، اما به تدريج و بهويژه روزهاى نخست در مكه، اين مراجعات زياد مىشود.
گفتنى است كه در هر دفتر، جمعى از علما و فقهاى برجسته هستند كه با مطرح شدن پرسش جديد، شوراى استفتايى تشكيل داده و مشكل را حل مىكنند. به علاوه ارتباط تلفنى هم با مرجع برقرار است.
گزارشى با عنوان «اوقات غنيمت دان، آنقدر كه بتوانى» گفتگويى است با حجاج،
در باره كيفيت گذران روزهاى با ارزش حضور در مدينه. مصاحبهاى با محمد اسحاق مدنى تحت عنوان «فرايند تكاملى حج ايرانيان» در ادامه آمده و اخبار ديگرى از عربستان و ساير نقاط هم در آن درج شده است.
هر سال، روزنامه «البلاد» در موسم حج، چند شماره فارسى منتشر مىكند كه بهطور عمده، حاوى دو بخش است؛ نخست، اخبار مربوط به ايران و روابط آن با كشور سعودى و ديگر كشورهاى عربى. دوم، اخبار مربوط به حج و تشريح خدمات ارائه شده از سوى مسؤولان سعودى. نثر اين نشريه در قياس با آنچه كه سالهاى قبل انتشار مىيافت، ايرانىتر شده است. پيش از اين غالباً از نثر فارسىِ افغانى استفاده مىشد.
هدف سعودىها تغذيه فكرى ايرانىها است كه البته در اين كار كاملًا ناموفق بودهاند. بهطور غير رسمى هم گفته شده است كه ما البلاد را براى ايرانىها منتشر مىكنيم و نيازى به زائر نيست. اما روشن است كه البلاد به دست ايرانىها نمىرسد چنانكه با گرايشهاى آنان نيز متناسب نيست. در برابر، نشريه زائر تنها نشريه و منبع خبرى است كه تاكنون در ايّام حج، منبع اطلاعاتى زائران خانه خدا بوده است.
نخستين شماره آن در 16 ذى قعده، برابر با 18 دى ماه (نخستين روز پرواز ايرانىها به عربستان) انتشار يافته است.
روى صفحه نخست آن تصوير اميرعبداللَّه و آقاى خاتمى در كنار هم آمده، با اشاره به تلفنى كه آقاى خاتمى به امير عبداللَّه زده است. خبر كمكهاى عربستان به زلزله زدگان بم از ديگر اخبار اين نشريه است. بر اساس اين گزارش، تاكنون 16 هواپيماى سعودى كمكهاى اين كشور را به بم انتقال دادهاند. اين خبر از قول البريك، سفير سعودى در تهران اعلام شده است. اخبار ديگر مربوط به روابط ايران و بلاد عربى، بهطور عمده به بهبود روابط ايران و مصر اختصاص يافته است. اما اخبار مربوط به حج، افزون بر اشاره به شستشوى كعبه معظمه توسط امير عبدالمجيدبن عبدالعزيز، از قول امير نايف تأكيد شده است كه امسال شديدترين تدابير امنيتى بهخاطر حمايت حجاج بيتاللَّه الحرام صورت خواهد گرفت. اين خبر با اشاره به درگيرىهايى است كه طى ماههاى اخير
ميان افراطيون وهابى با مأموران سعودى در جريان بوده است. وزير حج عربستان مىگويد:
«امسال، از 161 كشور، زائر به سعودى وارد خواهد شد. شعار حجّ امسال هم «صحت ميهمانان خانه خدا» است كه از طرف وزير بهداشت اعلام شده است. خبرى هم از بانك توسعه اسلامى براى توزيع كالابرگهاى حج درج شده است. رنگ سبز كالابرگها براى قربانى حج تمتّع و قِران و رنگ قرمز براى فديه است. تحوّل جديدىكه در نقل وانتقال زائران صورت گرفته، مربوط به بازگشايى فرودگاه مدينه به روى هواپيماهاى خارجى است و كار زائران را، كه پيش از اين دشوارى انتقال از جده به مدينه را داشتند، آسان مىسازد.
145 راهنما هم از طرف وزارت شؤون اسلامى معيّن شده است تا زائران را راهنمايى كرده، آنان را نصيحت نموده و مناسك بياموزند.»
سوّمين شماره البلادِ فارسى هم مانند شمارههاى قبل، با محوريت حج، زلزله بم و روابط ايران با كشورهاى عربى و نيز برخى از مسائل جهانى، با تاريخ 20 دى ماه منتشر شده است. خبرى از نماينده ولى فقيه حجّت الاسلام و المسلمين رى شهرى در صفحه اول آمده است كه: نقش دولت عربستان در خدمت به زلزله زدگان بم و ارائه تسهيلات به حجاج ستودنى است. خبر ديگر در باره زائران مصرى است كه آخرين آنها روز دوم ذىحجه وارد عربستان خواهند شد. وزارت بهداشت سعودى كليه نيروهاى خود را براى خدمت به ميهمانان خانه خدا بسيج كرده است. خبر ديگر آنكه شش ميليون پرس غذا در مشعر و منا ميان زائران خانه خدا توزيع خواهد شد. معاون وزارت حج از هماهنگى ميان وزارت حج و بعثههاى حج سخن گفته است. اين هماهنگى از جمله در باره سرازير شدن زائران براى جمرات است كه امسال به نوبت خواهند آمد تا يك مرتبه همه در آنجا جمع نشوند. سالهاى قبل به همين دليل، مشكلات عديدهاى به وجود مىآمد.
خبر ديگر آن است كه هيچ اتوبوسى بدون داشتن مجوّز سازمان كلّ امنيت، نمىتواند وارد مشاعر مقدسه شود. اين اتوبوسها طى ماه جارى نمىتوانند وارد مكه مكرمه شوند. در اين شماره البلاد، از تشويق دولت سعودى نسبت به زنان براى كمك به
فعاليتهاى مورد نياز به آنها در امور حج سخن گفته شده و اينكه 1600 فرصت شغلى وجود دارد كه زنان سعودى مىتوانند از آن استفاده كنند. كمترين حقوق 1500 ريال و بالاترين آن 6000 ريال سعودى خواهد بود.
چهارمين شماره البلاد در روز يكشنبه 21 دى ماه، 19 ذىقعده منتشر شد. خبرى از اسقبال فهد از پادشاه اردن، طرحهاى مقابله با سيل در مكه، اعلام راديوى اف- ام براى پخش قرآن و تصويرى بزرگ از دو زن از عراقىها كه شوهرانشان به دست آمريكايىها كشته شده و در حال سوگوارى هستند، روى صفحه اول البلاد فارسى ديده مىشود. در صفحات بعد، خبرى از ورود نخست وزير تركيه به ايران، زلزلههاى مداوم در ايذه و مسجد سليمان و ديدار وزير خارجه اسپانيا از زلزله بم آمده است. در باره اخبار حج، خبر آمادگى بهدارى مدينه براى رسيدگى به زائران بيمار، هزينه 30 ميليون ريالى سعودى براى تجهيز آشپزخانههاى چادرهاى زائران ايرانى در منا و اعلام قاطع ممنوعيت استفاده از كپسول گاز در مشاعر مقدسه، كه توسط مسؤولان بلندپايه سعودى اعلام شده، ديده مىشود.
بر اساس نوشته البلادِ فارسى، امسال 2700 كارمند و كارگر در مسجد الحرام در خدمت زئران خانه خدا هستند. از اين تعداد، 700 نفر نيروهاى ثابت مسجد هستند و حدود 2000 مرد و زن براى اين ايام به آنها افزوده شدهاند. اين افراد شامل مرشدينى هم هستند كه به قول اين روزنامه براى جلوگيرى از بدعتها و كارهاى خلاف شرع در مسجدالحرام ايفاى نقش مىكنند. برنامههاى ويژه مسجد از 15 ذىقعده آغاز شده و تا پايان ماه ذىحجه ادامه خواهد داشت. خدمات ارائه شده در مسجد، شامل خدمات ارشادى، عمومى، فنى و خدمات غير مستقيم مىشود؛ از جمله خدمات توجيهى مىتوان به برگزارى كلاسهاى سخنرانى و درس و ارائه فتواها و توزيع كتابهاى دينى اشاره كرد كه سه اداره توجيه و ارشاد، اداره شؤون مصاحف و اداره تطويف اين وظايف را عهدهدار هستند.
پروژههاى عمرانى كه در طول سال گذشته به انجام رسيده و براى حج آماده شده عبارتاند از:
دوم؛ بهطورى كه تقريباً به صورت بيضى شكل در آمده است).
پايان بازسازى پلكان مجاور باب اجياد، به علاوه دو پلكان ديگر كه براى معلولان و سالمندان ساخته شده است. نيز ازدياد پلكانها براى معلولان در اطراف صفا و بهينهسازى پلكانهاى موجود.
استفاده كامل از سقف چاه زمزم (در واقع، چاه زمزم، ديگر از مسجدالحرام راهى ندارد و سقف آن به مطاف افزوده شده است).
ايجاد مسير ويژه براى طواف معلولان وسالمندان درطبقه دوم وسطح حرمشريف.
ايجاد گذرگاه ويژه براى صندلىهاى چرخدار در طبقه دوم مسير مسعى.
گفتنىاست از نظرفقهاى شيعه تااين زمان، نهطواف درطبقه دوم جايزاست و نه سعى.
به دنبال خبرى كه در شماره نخست البلاد آمده بود، در شماره 4 نيز تأكيد شده است كه تعداد 145 راهنما و مرشد براى هدايت مردم و مبارزه با آنچه كه اين جماعت آنها را بدعت! مىنامند، در مساجدى كه مورد زيارت زائران هستند، آماده خدمت مىباشند.
در برخى از اين اماكن؛ مانند احُد، بلندگو يكسره مشغول به تبليغ و مخالفت با زيارت قبور شهداى احد است. اين وضعيت در تمام ايام عمره ادامه داشت و با كمال شگفتى كمترين تأثيرى هم روى زائران شيعه و سنى نداشت.
در پنجمين شماره البلاد، با اشاره به اينكه در دوم ذىحجه چهارمين همايش مكه مكرّمه برگزار مىشود، مىگويد: موضوع آن مسائل حمل و نقل زائران در موسم حج است. مسائل شرعى، بهداشتى، تسهيلاتى از مباحثى است كه در مقالات سخنرانان مورد توجه خواهد بود. به گزارش البلاد فارسى، ش 12 (دوشنبه 29 دى) اين كنفرانس در روز ياد شده، در دانشگاه امّالقرى در مكه افتتاح شده است.
در اين شماره همچنين به سفر امير عبدالمجيد به جده براى نظارت بر حسن اجراى برنامههايى كه براى زائران تدارك ديده شده، اشاره شده است. در اين شماره گزارش مفصلى از فعاليتهاى شعبه وزارت حج در مدينه براى استقبال از زائران و امكاناتى كه
تدارك ديده شده، ارائه شده است. در اين رابطه، مصاحبه مفصلى با مهندس عبدالفتاح رييس فرودگاه مدينه صورت گرفته است.
امسال براى پاكسازى قربانگاههاى مكه، مبلغ 000 000 5 ريال سعودى اختصاص داده شده است. اين مبلغ صرف پاكسازى قربانگاهها پس از قربانى خواهد شد كه سرعت عمل در آن مىتواند سلامت محيط زيست را تأمين كند.
بر اساس اخبار اعلام شده، امسال راديوى حج، از 3/ 10/ 82 در عربستان به راه افتاده است. اين راديو كه ويژه حج است، برنامههايى به زبانهاى مختلف؛ شامل عربى، انگليسى، فرانسوى، فارسى، تركى، اندونزيايى، اردو و افريقايى در دو نوبت صبح و عصر پخش خواهد كرد. زمان كارى اين راديو در ماه ذى قعده 18 ساعت و در ماه ذى حجه 24 ساعته خواهد بود. براى اداره برنامههاى آن، وزارت اطلاعات، اوقاف و امور اسلامى، حج و چندين مؤسسه ديگر همكارى دارند. زمانهاى دقيق برنامههايى كه به زبانهاى مختلف از اين راديو پخش مىشود، در نشريه البلاد فارسى شماره 4 چاپ شده است. برنامه فارسى آن از ساعت 5/ 5 تا 7 بعد از ظهر مىباشد.
اين گروه زير نظر معاونت آموزش و پژوهش بعثه فعاليت مىكند و در موسم داراى دو مسؤول است كه يكى براى مدينه قبل و ديگرى براى مدينه بعد. اين گروه، بهطور معمول در هر دو شهر مكه و مدينه فعال است، اما در مدينه فعالتر است. فلسفه وجودى اين گروه، اجراى امر به معروف و نهى از منكر، به ويژه جلوگيرى از كارهايى كه انجام آنها در مرئى و منظر عمومى، سبب وهن تشيّع مىشود.
براى انجام اين امور، شرح وظايف تفصيلى براى گروه ارشاد فراهم شده است. بنا به اهميت زيادى كه اين شرح وظايف براى شناخت مسائل رفتارى مطلوب و غير مطلوب زائران از ديدگاه بعثه حج جمهورى اسلامى و اصولًا نظام جمهورى اسلامى دارد، متن آن را در اينجا به عنوان يك سند تاريخى ارائه مىكنيم:
بسماللَّه الرحمن الرحيم
وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ .... آل عمران، 104
مقدمه
شناخت حوزه مسؤوليت و چگونگى انجام وظايف محوّله، از شروط اصلى مسؤوليتدهى و يا مسؤوليتپذيرى است كه اگر با شرايط ديگر پيوند پيدا كند، موفقيت انسان را دو چندان خواهد كرد.
از اينرو و با توجه به وظايف شوراى فرهنگى و گروههاى ارشاد كاروانهاى حج جمهورى اسلامى ايران و نقش آنان در ارشاد زائران، مطالبى در چند بخش تقديم مىگردد، اميد است با اهتمام و عمل به آن، عزّت و اقتدار شيعه افزون و ثواب مضاعف نصيب همگان گردد:
1.پيشينه گروههاى ارشاد
گروه ارشاد زائران بيتاللَّهالحرام براى اوّلين بار، پس از پيروزى انقلاب اسلامى، با تعداد محدودى در بعثه مقام معظم رهبرى تشكيل و با سازماندهى آنان و استقرار در مكانهاى خاصى؛ همچون بقيع، به ارشاد و راهنمايى زائران مىپرداختند. اين روش گرچه موفقيتهايى را به همراه داشت، ليكن با كاستىهايى نيز روبرو بود كه موجب گرديد تا معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى با بهرهگيرى از نظريات و پيشنهادهاى دستاندركاران امر حج و با بازنگرى در تشكيلات و سازماندهى و روش اجرايى آن، گروههاى ارشاد كاروانها را به شكل كنونى سازماندهى نمايد.
2.وضعيت حجاج اعزامى
همه ساله هزاران نفر از نقاط مختلف ايران اسلامى، جهت انجام فريضه حج و زيارت نبىّگرامى اسلام صلى الله عليه و آله و فاطمه زهرا عليها السلام و امامان مدفون در بقيع عليهم السلام و ديگر اماكن
زيارتى مكه و مدينه، توسط سازمان حج و زيارت به عربستان اعزام مىشوند. در ميان زائران اعزامى دو گروه وجود دارند كه بايد به نوعى به كمك آنان شتافت:
1.افراد ضعيف، بيمار و احياناً مسن و ناتوان. 2. افرادى كه تجربه سفرهاى خارجى را نداشته و يا عظمت اين سفر الهى و معنوى را درك نمىكنند و در نتيجه خواسته يا ناخواسته به اعمالى دست مىزنند كه موجب وهن تشيع و جمهورى اسلامى ايران مىگردد.
3.طبيعت سفر حج
جمعى بودن سفر، محدود بودن امكانات پروازى، دشوار بودن زائرگردانى، آن هم در يك كشور خارجى، محدوديت زمانى و مكانى انجام مناسك حج، جابهجايىهاى متعدد در مدت محدودِ سفر، موقعيت زائران ايرانى به عنوان پيروان تشيع و انقلاب اسلامى و انتظار حجاج ديگر كشورها از آنان، حضور حجاج كشورهاى اسلامى و احياناً غير اسلامى با آداب و رسوم و زبانهاى مختلف، هر يك ضمن در بر داشتن سختىها و دشوارىهاى خاص خود، موجب احساس مسؤوليت بيشتر زائران نسبت به مكتب اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام و انقلاب اسلامى مىگردد.
4.وضعيت خاص عربستان
عربستان سعودى همه ساله در موسم حج، مقرّرات و قوانين خاصى را به اجرا مىگذارد كه اين مقررات ايجاب مىكند مسؤولان حج دو كشور تلاشهاى مشتركى را براى هرچه بهتر و باشكوهتر برگزار شدن اين فريضه الهى انجام دهند تا علىرغم آمار گسترده زائران و اختلاف نگرش عربستان و ايران در برخى مسائل مرتبط با حج و نيز ايجاد محدوديت براى برخى امور ارشادى و تبليغى، زائران ايرانى بتوانند به راحتى و درستى، اعمال و مناسك خود را انجام دهند.
شايان ذكر است كه در ميان كشورهاى اسلامى، تنها جمهورى اسلامى ايران است كه در مراحل مختلف سفر، تمامى امور مربوط به زائران، از قبيل: تهيه مسكن، تغذيه، حمل و نقل، امور پزشكى و ارشاد، آنان را به صورت متمركز برعهده دارد.
5.اهداف جمهورى اسلامى ايران از حج
الف:انجام حج صحيح و مقبول توسط حجاج.
ب:ايجاد تحوّل روحى و اخلاقى در حاجيان.
ج:فراهم نمودن زمينه هرچه بيشتر اخوّت دينى و وحدت اسلامى.
د:معرفى شيعه و نظام جمهورى اسلامى ايران به حجاج ديگر كشورها.
ه:فراهم كردن رفاه نسبى براى زائران به منظور استفاده هرچه بيشتر معنوى از اين سفر روحانى.
رسيدن به اين اهداف، باتوجه به محدوديت امكانات، جز با اتّكا به نيروهاى مؤمن و عاشق خدمت به اسلام عزيز و نظام جمهورى اسلامى ايران ميسّر نخواهد شد.
لذا با توجه به اهداف پيشگفته، همه ساله از ميان زائران هر كاروان بر اساس دستورالعمل پيوست، تعدادى از خواهران و برادران براى انجام مسؤوليت دينى و شرعى امربه معروف و نهى از منكر و ارشاد ديگر زائران، به صورت داوطلبانه انتخاب مىشوند تا با پيشگيرى از امورى كه در آن محيط به شيعه و تشيّع لطمه وارد مىكند، دين خود را به ائمه معصومين عليهم السلام ادا نموده، ديگر مسلمانان را به مكتب اهلبيت علاقمند و اميدوار سازند.
6.گزينش و توجيه
برپايى حج ابراهيمى و برگزارى مراسم عظيم كنگره عبادى- سياسى حج، مطابق با شأن نظام اسلامى و زائران ايرانىِ خانه خدا، از يك سو جايگاه تشيع و جمهورى اسلامى ايران را در نگاه مسلمانان جهان ارتقا بخشيده و از سوى ديگر افتخار انتساب به امامان معصوم شيعه، مسؤوليت هر ايرانى و دوستدار خاندان عترت و طهارت را دو صد چندان مىكند.
زائران محترم ايرانى حرمين شريفين كه نمايندگان انقلاب اسلامى و ملّت مسلمان ايران در سرزمين وحى مىباشند، بهخوبى مىدانند كه اعمال آنان در ديد نكتهبين و ژرفانديش ديگر زائران، مسلمان هم بر آبروى نظام جمهورى اسلامى و هم بر توجه به
خاستگاه اين نظام اسلامى؛ يعنى فقه و فرهنگ غنى ائمه معصومين عليهم السلام تأثير غير قابل برگشت دارد. از اينرو، هدايت به موقع زائران ايرانى و توجيه صحيح آنان، مسؤوليت بس سنگينى است كه بردوش روحانيون و معينهاى محترم كاروانها و ساير عوامل حج گذارده شده و خصوصاً عزيزان روحانى به دليل رسالتى كه برعهده دارند، بايد پيوسته و به صورتهاى گوناگون در زمينه حفظ شخصيت شيعى و انقلابى و همچنين انجام صحيح مناسك حج به زائران خود آموزشها و تذكّرات لازم را ارائه كنند.
7.پيوند با رهبران الهى
يكى از فلسفهها و مقاصد بلند حج، اين است كه حجگزاران در پرتو زيارت خانه خدا و انجام مناسك حج، قطرههاى وجود خود را به درياى بيكران امامت و رهبرى خاندان رسولاللَّه صلى الله عليه و آله وصل كنند؛ چرا كه در حديث آمده است: «مِنْ تَمامِ الْحَجّ لِقاءِ اْلإمامِ»، و در اين راستا، ائمه بقيع عليهم السلام، محور و مركز اصلى اين توجهاند و چون بهرهگيرى از ثمرات زيارت ائمه و حفظ بقيع و باز نگهداشتن درِ اين حرمِ الهى بر روى همه زائران حرم نبوى صلى الله عليه و آله، يكى از حياتىترين مسائل اجتماعى شيعه در طول تاريخ بوده است، لذا لازم است از دست زدن به اعمالى كه ما را از اين اصل مهم و حساس دور مىكند، جداً احتراز نماييم. مردم ايران به دليل سابقه طولانى در ولاى اهلبيت عليهم السلام و ارادت به ساحت مقدّسشان و به عنوان پيروان تفكّر اصيل اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله و تربيت يافتگان مكتب ولايت و امامت، بايستى با رفتارى درست و كردارى شايسته محبت و علاقه ساير مسلمانان را به سوى ائمه هدى عليهم السلام جلب كرده، مايه آبرو و عزّت پيشوايان مظلوم و معصوم خود باشند. اقدام به اعمالى كه موجب وهن مذهب و از بين بردن علاقه ديگران به مكتب نجاتبخش اهلبيت عليهم السلام مىشود خسران عظيمى است كه با جدّيت بايد از آن جلوگيرى كرد.
ارشاد سازنده و مواعظ بليغ روحانيون محترم كاروانها، با شيوهاى قابل فهم و با بهرهگيرى از قرآن كريم و احاديث اهلبيت عليهم السلام و استفاده از تجارب ملموس و نيز
بهكارگيرى تمامى امكانات و ظرفيتهاى موجود، مىتواند مشتاقان و زائران حرمين شريفين را در برابر موارد خلاف مصونيت بخشد؛ از اينرو و براى تحقّق بخشيدن اين امر مهم و به منظور تشويق زائران بيتاللَّهالحرام، به بهرهبردارى هرچه بيشتر از مراسم عظيم عبادى- سياسى حج و حفظ شؤون دينى و اسلامى حجاج ايرانى و پيشگيرى از رفتارهاى خلاف اخلاق و همچنين با اتكا به تجربه موفق گروههاى ارشاد در گذشته، شوراى فرهنگى، مركب از روحانى و معين كاروان و مدير و معاون كاروان تشكيل مىگردد. اين شوراها با استفاده از امكاناتى كه در اختيار دارد، در جهت رشد و تعالى زائران و نيز اجراى سياستهاى فرهنگى بعثه مقام معظم رهبرى و نظارت برعملكرد گروههاى ارشاد، به انجام وظيفه مىپردازد.
نحوه تشكيل گروههاى ارشاد:
در راستاى مشاركت دادن كليه زائران در انجام امور فرهنگى و اصلاح رفتارهاى اجتماعى و مراقبت نسبت به انجام صحيح مناسك و استقرار نظم در تمامىِ كاروانها و آشنا نمودن حجاج ايرانى به حساسيتهاى ساير مسلمين در موسم حج و بالأخره حفظ شؤون دينى و ارتقاى جايگاه نظام اسلامى در منظر حجاج ساير كشورها، در هركاروان به تعداد ده نفر از برادران و خواهران زائر، كه از سطح سواد و آگاهى بالاترى نسبت به سايرين برخوردار بوده و توانايى انجام وظايف محوّله را داشته باشند، براى انجام مأموريتهاى فوق و عينيت بخشيدن به فريضه بزرگ امر به معروف و نهى از منكر و ارشاد سايرين، به صورت داوطلبانه انتخاب مىشوند و تحت عنوان گروههاى ارشاد زيرنظر شوراى فرهنگى و به محوريت روحانى محترم كاروان انجام وظيفه مىكنند:
الف-شرح وظائف شوراى فرهنگى كاروان:
1.تنظيم برنامه جلسات و مراسم كاروان و نصب آن در محل مناسب جهت اطلاع زائران.
2.شناسايى و انتخاب ده نفر از خواهران و برادران به عنوان گروه ارشاد.
3.برنامهريزى و اجراى برنامههاى ارائه شده از سوى بعثه.
4.نظارت بر رفتار اجتماعى زائران و ارائه رهنمودها و آموزشهاى لازم به آنها.
5.برنامهريزى جهت برگزارى مسابقات فرهنگى، حفظ قرآن و حديث و ...
6 شناسايى نيروهاى مستعد، جهت همكارى با كاروان در بخشهاى مختلف.
7.بررسى و تصويب تشكيل جلسات ويژه به مناسبت اعياد، وفيات، بزرگداشت دهه فجر و امثال آن.
8.شناسايى ظرفيتهاى جديد فرهنگى- مذهبى و استفاده از آن به منظور پركردن اوقات فراغت زائران.
9.مشورت و تبادل نظر نسبت به زمان تشكيل جلسات، ديدارهاى دورهاى، شركت در جلسات عمومى بعثه نظير دعاى كميل، دعاى ندبه و امثال آن.
10.رسيدگى به تخلّفات و اختلافات احتمالى زائران و ارائه تذكرات لازم.
11.بررسى پيشنهادها و انتقادات زائران و رسيدگى به آنها.
12.ارزيابى چگونگى حضور زائران كاروان در جلسات، مراسم و برنامههاى مختلف حج و عملكرد آنان.
13.شناسايى و معرفى زائران موفق كاروان.
ب- روش كار و ضوابط كلى
انتخاب افراد عضو گروه ارشاد از ميان داوطلبان، برپايه ضوابط شرعى و برابر مقررّات اعلام شده از سوى بعثه و تنها در محورهاى تعريف شده كه پس از اين ذكر خواهد شد، صورت مىگيرد.
هريك از اعضاى گروه اصلى، حتىالمقدور ده نفر ديگر از اعضاى كاروان را شناسايى و با هماهنگى روحانى محترم كاروان، نسبت به توجيه آنها اقدام و خود نيز رابط اين گروه با گروه مركزى خواهد بود.
پيشنهادها و انتقادهاى زائران و همچنين مشكلات و موانع كار در جلسات گروههاى ارشاد، مورد بحث و بررسى قرار گرفته و پس از جمعبندى از طريق رابط گروه، به مديريت آموزش و پژوهش بعثه منتقل مىگردد.
تبصره: گزارشهاى تخلّفات مهم، لازم است در همان روز از طريق روحانى كاروان و يا نماينده وى به بعثه منتقل شود.
ج- زمان و مكان و چگونگى انجام وظايف گروههاى ارشاد
حضور در بقيع و اطراف آن جهت ارشاد زائران.
حضور در مسجدالنبى صلى الله عليه و آله در ساعتهاى مشخص.
حضور در مسجدالحرام در اوقات مشخص.
مراقبت و ارشاد زائران در طول سفر.
تكميل فرمها و پاسخنامهها و ارسال آن به واحد مربوط در بعثه مقام معظم رهبرى.
كمك به افراد ناتوان در انجام اعمال.
د- نحوه عملكرد اعضاى گروهها
اعضاى گروه ارشاد كاروان، ياوران و مشاوران روحانى محترم كاروان بوده، در صورت لزوم، وظايف محوله از سوى ايشان از قبيل: تصحيح قرائت نماز و ... را انجام مىدهند.
روحانى كاروان پس از تشرف به مدينه منوره و يا مكه مكرمه، در اوّلين فرصت با مراجعه به واحد ارشاد مستقر در بعثه مقام معظم رهبرى و اعلام حضور و اخذ برنامه كار «گروه ارشاد» آن را به اعضاى گروه اعلام مىنمايد.
شايان ذكر است:
در صورت نياز به مراجعه «رابط گروه» به «واحد ارشاد» مستقر در بعثه، مراتب از طريق روحانى و يا بازرس كاروان به آنها اعلام خواهد شد.
وظايف گروه ارشاد بهگونهاى تعيين گرديده، كه تضادّى با برنامههاى عبادى و زيارتى آنها نداشته باشد، گرچه اين عمل نيز خود از مهمترين عبادات است.
ه- تخلّفات رفتارى
به منظور آشنايى با نوع تخلّفاتى كه امكان دارد گروههاى ارشاد با آن مواجه شوند و مواردى چند از آنها در سالهاى قبل گزارش شده، به تناسب ويژگيهاى مكانى ذكر خواهد شد. بديهى است پارهاى از اين خلافها، به دليل تركيب سنى و وضعيت تحصيلى زائران و رعايت ضوابط و مقرّرات در سالجارى ممكن است كمتر مشاهده شود، در عوض بنا به مقتضيات زمان، احتمالًا تخلّفات جديدى اتفاق بيفتد كه در اين فهرست به آنها اشارهاى نشده، لذا روحانيون محترم و اعضاى محترم گروههاى ارشادى، ضمن انعكاس آنها به بعثه، نسبت به رفع آن اهتمام عالمانه و منطقى را بهكار بندند.
الف- فرودگاه
گفتنى است: افراد و وسايل همراه مسافر در فرودگاه توسط مأموران دولت عربستان با دقت كنترل و گاهى به وسيله سگهاى تربيت شده مورد بازرسى قرار مىگيرند.
ب- در بقيع و اطراف آن
بستن دخيل به شبكههاى بقيع به وسيله پارچه، نخ، قفل و امثال آن.
برداشتن خاك و سنگ و گندم از روى قبرها.
انداختن عريضه، پول، لباس، پارچه، شمع و ... روى قبور.
فيلمبردارى و گرفتن عكس داخل بقيع.
عدم رعايت نظافت محوطه بقيع.
سد معبر و ايجاد مزاحمت براى ديگران در جلو بقيع.
سيگار كشيدن در داخل و جلوى بقيع.
نماز خواندن جلو و داخل بقيع، باتوجه به حرام بودن آن از ديدگاه وهابيان.
تجمّع جلوى بقيع به هنگام نماز جماعت.
خواندن روضههاى حساسيت برانگيز، توأم با حركات ناموزون و احياناً با صداى بلند.
نوحهخوانى و سينهزنى
خواندن دعاى توسل و زيارت عاشورا، به صورت دستهجمعى و با صداى بلند جلو و مقابل بقيع و ديگر اماكن زيارتى.
روشن كردن شمع و انداختن سفرههاى نذرى.
خوابيدن كنار بقيع، به ويژه بانوان.
ج- مسجدالنبى صلى الله عليه و آله و اطراف آن
بوسيدن ضريح و درهاى حرم مطهّر.
گذاشتن مهر، سنگ و امثال آن هنگام سجده.
عبور از مقابل نمازگزاران و حرمت آن از ديدگاه اهل سنت.
بردن كفش به داخل روضه مقدسه و گذاشتن آن روى جعبه قرآنها.
گرفتن قرآن و كفش در يك دست.
عبور از روى قرآن و قفسههاى قرآنى.
گرفتن قرآن با دست چپ و گذاشتن آن روى زمين و فرش.
بردن قرآن از مسجد جهت تلاوت، به محل سكونت.
به هم زدن صفوف نماز جماعت و اصرار برگذشتن از ميان جمعيت.
خواندن نماز نافله و قرائت قرآن، هنگام خطبههاى نماز جمعه.
صحبت كردن هنگام اذان و ايراد خطبههاى نماز جمعه.
ترك مسجد در آستانه اقامه نماز جماعت.
فرستادن صلوات و خواندن زيارت با صداى بلند.
يكديگر را با صداى بلند صدا زدن.
خواندن نماز فرادى همزمان با نماز جماعت.
پشت به ضريح پيامبر صلى الله عليه و آله نشستن.
دست بسته نماز خواندن و گفتن آمين در نماز.
بلند خواندن ذكر ركوع و سجود.
زودتر از امام جماعت به ركوع و سجود رفتن.
شركت نكردن در نماز ميت و ترك مسجد در آن لحظه.
د- مسجدالحرام
نازك بودن لباس احرام بانوان و نمايان بودن بدن در حين طواف.
بردن نام ائمه عليهم السلام با صداى بلند در طواف.
برخلاف مسير طواف كنندگان حركت كردن، به منظور رسيدن به مقابل حجرالأسود و يا ورود به حِجر اسماعيل.
نماز خواندن در مسير طواف كنندگان و ايجاد مزاحمت براى ديگران.
بوسيدن مقام ابراهيم.
كندن نخ از پرده كعبه.
عبور خانمها از ميان صفوف نمازگزاران به ويژه در آستانه اقامه نماز جماعت.
فشار آوردن به ديگران به منظور استلام حجرالأسود.
پشت به كعبه نشستن
ساير موارد ياد شده در مسجدالنبى صلى الله عليه و آله.
ه- موارد فرهنگى و اجتماعى
حضور مردان با لباس نامناسب در اماكن عمومى.
رعايت نكردن حجاب توسط بانوان و پوشيدن جورابهاى نازك.
نصب علائم روى چادرهاى بانوان به شكل نامناسب.
تجمّع در جلو ساختمانهاى محل اسكان در اوقات نماز.
ريختن آشغال و زباله در معابر عمومى.
وضو گرفتن با آب منبعهاى آب آشاميدنى، بهخصوص داخل مسجدالحرام و مسجدالنبى صلى الله عليه و آله.
نوشتن نام و نام خانوادگى مشابه با نام خدا و معصومان عليهم السلام روى دمپايى و كفش.
ايجاد مزاحمت در اوقات استراحت ديگران.
عدم حضور به موقع براى سوار شدن به اتوبوس، صرف غذا و معطل ساختن ديگران.
رعايت نكردن بهداشت و ايجاد ناراحتى براى خود و سايرين.
بحث كردن با حجاج ساير كشورها در صورت آشنا نبودن با زبان آنان.
و- موارد مربوط به بازار و خريد
چانه زدنهاى حقارتآميز.
فروش اسكناسهاى ايرانى به صرافىها.
خريد و حمل بارهاى حجيم و سنگين توسط افراد.
مراجعت از حرمين شريفين به طرف محل اسكان كاروان در اوقات نماز.
تجمّع جلو مغازهها هنگام نماز.
پَرسه زدن و اتلاف وقت در بازارها.
شايان ذكر است گرچه برخى از اين موارد، خودبهخود اشكالى ندارد، ليكن به دليل برانگيختن حساسيت پيروان ساير مذاهب و پيامدهاى نامطلوب آن و براى رعايت مصلحت اهم بايد از آنها احتراز نمود.
امسال مسؤول مدينه قبل جناب حجت الاسلام والمسلمين آقاى محمدعلى مقدادى است و مسؤول مدينه بعد جناب حجت الاسلام و المسلمين آقاى محمود كارآموزيان خواهد بود. نيروهاى ثابت همين دو نفر هستند و بهطور معمول براى اجراى كارهاى جارى از نيروهايى كه در كاروانها هستند استفاده مىكنند.
در هر كاروان يك شوراى فرهنگى شامل مدير، معاون، روحانى و معين (با مديريت روحانى اول كاروان) هستند كه از جمع كاروانيان، ده نفر يا بيشتر را كه توان انجام وظايف ارشادى را دارند، انتخاب مىكنند. اين افراد به گروه ارشاد معرفى مىشوند. هدف از انتخاب اين افراد از زائران، مشاركت دادن جمعىِ كاروان، در انجام وظايفى است كه گروه ارشاد بر عهده دارد.
گروه ارشاد در همان ايران تعيين شده و اسامى افراد منتخب براى بعثه ارسال مىگردد و پس از چك شدن آنان، وظايف آنان به ايشان ابلاغ مىشود. از ميان اين ده نفر، يك نفر به عنوان رابط انتخاب شده تا در خصوص وظايف محوّله با مسؤول گروه ارشاد در ارتباط باشد.
برنامههاى گروه ارشاد بهطور كلّى داراى دو بخش است؛ نخست انجام بهتر وظايف مستحبى- دينى مانند توصيه به ختم صلوات، ختم تلاوت قرآن كه به صورت منظم دنبال مىشود. اما نبايدها در ارتباط با اعمالى است كه سبب تحريك مخالفان مىشود كه از جمله مىتوان به نماز خواندن كنار بقيع، خروج از مسجد النبى صلى الله عليه و آله در وقت نماز و پرسه زدن در بازار را ياد كرد.
يكى از اصولى كه در اين ارتباط مورد توجه است، رفع مزاحمت از رفت و آمد در محل بين الحرمين است. بسيارى از كاروانها بعد از نماز صبح در محوطه روبهروى بقيع براى زيارت مىنشينند كه طبق دستور بعثه مقام معظم رهبرى، هر كاروان مىبايست تنها سه جلسه در اين محل حضور جمعى يابد. در روزهاى اخير اين توصيه، از مشكلات شلوغى و صحنههاى تند اين محل كاسته است.
از اين جزوه تعداد پنج هزار نسخه ميان كاروانها (براى هر كاروان 10 عدد) توزيع شده است تا در ايام موسم، آمادگى لازم را به دست آوردند.
همچنين براى بالا بردن كيفيت كار گروه ارشاد، چندين فرم مختلف چاپ شده است:
وداع با مدينه، وداع با مكه، فرم توصيههاى كلّى به زائران، و هفت فرم ديگر كه به نوعى به وظايف ارشاد در مقاطع مختلف مربوط مىشود.
علاوه بر آن، تقويمى از مناسبتهاى موسم، به روحانيون داده مىشود تا بتوانند بر اساس آن، براى مراسمها استفاده كنند. امسال اين جزوه تحت عنوان «مناسبتهاى شمسى و قمرى موسم حج 82» شامل گزارشهايى در باره تاريخهاى ذيل است:
مناسبتهاى قمرى:
25 ذى قعده روز خروج پيامبر صلى الله عليه و آله براى حَجّةالوداع.
آخر ذى قعده شهادت امام جواد عليه السلام (كه معالاسف در جزوه مناسبتها فراموش
شده است).
يكم ذى حجه، روز ازدواج امام على عليه السلام با فاطمه زهرا عليها السلام.
هفتم ذى حجه، شهادت امام باقر صلى الله عليه و آله.
هشتم ذى حجه، روز خروج و حركت امام حسين به جانب كربلا.
نهم ذى حجه، روز عرفه- روز نيايش.
نهم ذى حجه، شهادت حضرت مسلم و هانى بن عروه.
دهم ذى حجه، عيد قربان.
پانزدهم ذى حجه، ولادت امام هادى.
هيجدهم ذى حجه، غدير خم.
بيست و چهارم ذى حجّه روز مباهله.
مناسبتهاى شمسى:
26 دى، روز فرار شاه.
12 بهمن، روز ورود امام خمينى قدس سره به ايران.
22 بهمن، روز پيروزى انقلاب اسلامى ايران.
25 بهمن، سالروز صدور فرمان امام خمينى قدس سره در حكم قتل سلمان رشدى.
بهطور كلى گروه ارشاد، دو گردهمايى عمومى دارد كه عموم ارشادىها دعوت شده و تذكّراتى توسط حجت الاسلام و المسلمين سيد على قاضى عسكر داده شده و از سخنرانى نماينده ولى فقيه استفاده مىكنند. امسال نخستين جلسه عمومى، روز سه شنبه 23 دى ماه ساعت 5/ 3 تا 5/ 5 برگزار شد.
در اين جلسه پس از تلاوت آياتى از قرآن، نماينده ولى فقيه طى سخنانى در ارتباط با ايجاد وحدت و عدم انجام كارهاى خلاف گفت: «اگر حج خوب برگزار شود، هم حاجى را متحوّل مىكند و هم موجب تحوّل جامعه مىشود.»
وى با تأكيد بر اينكه حاجيان ايرانى بايد زينت اهلبيت باشند و بههمين منظور از هرآنچه سبب تفرقه و جدايى مسلمين است پرهيز كنند، گفت: «ما بايد تلاش كنيم با رفتارهاى صحيح خود حرمت اين مكان مقدس را حفظ كرده و زمينه را براى برخورد تند با
زائران خود فراهم نسازيم.»
ايشان با تشكّر از گروههاى ارشاد گفتند: «حركت شما سبب مىشود تا حظ و بهره معنوى زائران از اين سفر روحانى بيشتر شود.»
سپس آقاى قاضى عسكر، معاونت آموزش و پژوهش بعثه به سخنرانى پرداخت و در محورهاى زير مطالبى را بيان كرد:
كار ارشاد زائران بهتر است از خود كاروانها آغاز شود.
براى اين كار، امكان آوردن نيروى ويژه براى كارهاى ارشادى نيست و بنابر اين بهتر است جوشش از درون خود كاروانها باشد.
تلاش كنيد تذكّرات در قالب محترمانه به زائران متخلف داده شود.
لازم است برادران ارشاد، فرمهاى نظر سنجى را از معاونت آموزش گرفته و آنها را ميان افرادِ فرهيخته كاروانها توزيع كنند در آينده از ديدگاههاى آنها استفاده شود.
تشكّر از روحانيون كاروانها به خاطر همكارى صميمانه آنان باگروههاى ارشاد.
ايشان تأكيد كرد كه وضعيت فعلى در مقايسه با گذشته، بسيار بهتر شده و اين نيست مگر نتيجه فعاليت مخلصانه گروه ارشاد، روحانيون، معينها و كسانى كه در بعثه در اين ارتباط تلاش مىكنند.
در پايان جلسه، رابطين گروههاى ارشاد فرمهاى نظر سنجى را دريافت كردند تا پس از تكميل، آنها را به واحد نظر سنجى تحويل دهند.
گفتنى است، دومين جلسه گروه ارشاد روز دوشنبه آينده برگزار خواهد شد.
در مكه نيز جلسه عمومى در 14 ذىحجه پس از پايان مناسك حج خواهد بود.
يكى از اقدمات گروه ارشاد توزيع نقشههاى بقيع در ميان زائران است. امسال قريب ده هزار نقشه بقيع و مسجدالنبى صلى الله عليه و آله با چاپ نسبتاً زيبا در اختيار كاروانها قرار مىگيرد.
علاقه زائران، بهويژه كسانى كه براى نخستين بار به حج مشرف شدهاند، به اين نقشه بسيار زياد است.
امسال پنج نوع نقشه ديگر هم كه مربوط به كعبه و مسجد الحرام و متعلّقات آن است، در شمارگان پانزده تا بيست هزار منتشر و ميان زائران توزيع مىشود.
بخش ارشاد، كتابچهاى هم مشتمل بر رهنمودها و توصيههاى امام راحل در باره انجام بهتر حج توسط زائران و اخلاقيات حج منتشر كرده و در اختيار زائران قرار داده است.
كتابچه ديگرى هم مشتمل بر رهنمودهاى امام راحل خطاب به روحانيون در ارتباط با حج چاپ و در اختيار آنان قرار گرفته است.
وقتى روحانى كاروان به بعثه وارد مىشود و به معاونت امور روحانيون بعثه مراجعه مىكند، به واحد ارشاد معرفى مىگردد و اين واحد، دستورالعملهايى به شرح زير در اختيار ايشان قرار مىدهد تا بر اساس آنها، كار ارشادى خود و گروه ارشاد داخلِ كاروان را ساماندهى كند.
ارائه يك جزوه سه صفحهاى در باره ختم قرآن و صلوات. در اين جزوه حاوى رواياتى درفضيلت ختمقرآن وصلوات است كهبه تعداد اتاقها ميان زائران توزيع مىشود.
دستورالعملهاى جارى در باره مشكلات موجود در اطراف بقيع و حرم. در اين دستورالعمل مطالبى در باره جلوگيرى از آوردن بلندگو همراه كاروان، و پرهيز از بلند روضه خواندن، نماز خواندن كنار ديوار بقيع، سينه زنى و ... آمده است. امسال به دليل بسته بودن قسمت فوقانى بقيع، يعنى از پلهها به بالا، در ساعات شب (بجز زمان مغرب تا عشا، كه برخى اوقات قسمت بالا باز است) عملًا زمينه وقوع بسيارى از اين خلافهاى رفتارى از بين مىرود. با اين حال، از صبح تا ظهر اين قسمت به روى زائران باز است. در گذشته، شبها غالباً تعدادى از كاروانها همراه با مدّاح كاروان به قسمت بالا مىرفتند و سوگوارى مىكردند.
دو برگه به روحانى در باره وداع با مدينه ومكه داده مىشود. در اين برگهها رهنمود داده شده است كه كيفيت وداع آنان با اين دو شهر چگونه باشد تا تأثير خاص خود را روى اذهان زائران باقى بگذارد؛ از جمله: حركت دستهجمعى كاروان در رفتن به اطراف بقيع و حرم براى وداع با پيامبر، ائمه و فاطمه زهرا عليها السلام. طلب حلاليت كليه اعضاى كاروان از يكديگر و جدا شدن از هم با صميميت و محبّت. تشكّر از كارگزاران كاروان؛
اعم از مدير، خدمه و روحانى. تأكيد بر حفظ عهد و پيمانشان با خدا و رسول براى حفظ نورانيت و روحانيت اين سفر.
اجراى دستورالعملهاى واحد ارشاد، در عمل با دشوارىهايى روبرو مىشود كه امسال هم نمونههايى از آن اتفاق افتاده است. زائران ايرانى، به وضعيت خاصى عادت كردهاند و طبعاً در شرايط جديد، اندكى طول مىكشد كه خود را با وضعيت وفق دهند.
براى مثال، بلند صلوات فرستادن، روضه خوانى بلند، گريه كردن بلند، نماز خواندن كنار بقيع و ... از عاداتى است كه زائران از قبل دارند و با تذكّرات محدود و به سادگى قابل حلّ نيست. با اين حال، مقايسه اين سالها با سالهاى گذشته، نشان مىدهد كه به مقدار زيادى وضعيت تغيير كرده است.
در اطلاعيهاى كه امسال با عنوان «قابل توجّه شوراهاى فرهنگى و گروههاى ارشاد كاروانهاى مدينه قبل» داده شده، چندين توصيه به كاروانها آمده است:
برادران را به چند گروه در هر كاروان تقسيم نموده، همراه يك نفر كه زيارتنامه را خوب قرائت مىكند، به داخل بقيع هدايت و هرگروه با آرامش كامل و بدون ايجاد مزاحمت براى ديگران اقدام به خواندن زيارتنامه نمايند.
روحانيون محترم از ايستادن و با صداى بلند ذكر مصيبت خواندن خوددارى كنند تا در نتيجه از مخلوط شدن صداها با يكديگر و در نتيجه وهن تشيع جلوگيرى شود.
براى استفاده هرچه بيشتر زائران عزيز از فيض زيارت، بهگونهاى برنامهريزى نماييد كه خواهران در ساعاتى كه درِ قبرستان بقيع باز است و اجازه رفتن به قسمت فوقانى را به آنان نمىدهند، بتوانند به حرم رسولاللَّه مشرف و از بركات حضور در كنار مرقد
نبىّگرامى صلى الله عليه و آله بهره برده و سپس در ساعتى ديگر براى زيارت ائمه مظلوم بقيع اجتماع نمايند تا در نتيجه از تراكم بيش از حد جمعيت جلوگيرى شود و در فضايى آرام زيارت بخوانند و از بركات معنوى آن بهره گيرند.
زائران گرامى از برداشتن خاك، نماز خواندن بيرون و داخل بقيع، درگير شدن با مأموران بقيع، راه رفتن و عريضه انداختن روى قبور اكيداً خوددارى فرمايند.
گروههاى ارشادِ هر كاروان، راه عبور و مرور مردم را باز گذاشته، از اختلال در نظم زائران جلوگيرى به عمل آورند.
اميد است با توجه به نكات بالا و به نمايش گذاشتن نظم و انضباط اجتماعى، همگان از بركات زيارت پيامبر و ائمه معصوم و مظلوم بقيع و فاطمه زهرا عليهم السلام بهرهمند گردند و حوائج آنان برآورده شود.
مأموران اداره امر به معروف سعودى كه معمولًا از ميان دانشجويان دانشگاه اسلامى مدينه براى ايام حج استخدام مىشوند، به ظاهر براى ايجاد نظم در اطراف حرم حضرت رسول صلى الله عليه و آله و قبورى كه مورد توجه در قبرستان بقيع است، مشغول انجام وظيفه هستند. اين افراد در حرم پيامبرخدا صلى الله عليه و آله مانع نزديك شدن زائران به ضريح شده و هر بار كسى نزديك شود او را دور مىكنند. امسال براى نخستين بار از ميان سه پنجرهاى كه در سمت قبله ضريح مطهر رسول خداست، روى پنجره وسط در سه نقطه تابلوىهاى كوچكى چسبانده شده و روى يكى نوشته است: «هنا السّلام على رسول اللَّه»؛ «اينجا سلام به رسول خدا صلى الله عليه و آله بدهيد.» دو تابلوى بعدى مربوط به ابوبكر و عمر است كه با فاصله نزديك روى پنجره چسبانده شده است.
به علاوه، هر روز دو نوبت صبح و عصر، دهها هزار زائر شيعه با حضور در قبرستان بقيع نسبت به خفتگان شيعيان دوازده امامى و نيز پيروان مذاهب اهل سنت براى زيارت قبور اهلبيت و اصحاب وارد بقيع مىشوند. زمانى كه اهل سنت از كنار قبور رد مىشوند، به آنان گفته مىشود كه نمىدانيم اينها چه كسانى هستند كه اينجا دفن شدهاند. بعد هم مىافزايند: كسانى اينجا دفن هستند، اما جايشان مشخص نيست و اين قبور معلوم نيست از
چه كسى است؟!
اگر كسى در آنجا اندكى بلند زيارتنامه بخواند، او را ساكت مىكنند. امسال براى روزهاى متوالى تعدادى از نيروهاى انتظامى هم در داخل بقيع در گوشهاى نشسته بودند كه در ظاهر براى تأمين امنيت بود اما روشن نيست كه اجتماع پنجاه نفر در يك نقطه چه مشكلى را مىتوانست حل كند.
شلوغترين محل، در نزديكى قبور ائمه معصوم عليهم السلام است كه صبحها جمعيت انبوهى در آنجا حضور مىيابند و زيارت نامه مىخوانند. همچنين مسير داخل قبرستان به سمت قبور دختران پيامبر، همسران و برخى از اصحاب و تابعين تا برسد به قبر ابراهيم پسر پيامبر صلى الله عليه و آله مملو از جمعيت است. گوشه ديگرى از بقيع، در كنار ديوار غربى، رو به سوى حرم پيامبرخدا صلى الله عليه و آله قبر منسوب به امّالبنين است كه در آنجا نيز اجتماع شيعيان بسيار زياد است و مأموران از نزديك شدن مردم به آن جلوگيرى مىكنند. (تصوير 2)
مشكلى كه امسال، افزون بر دشوارىهاى امنيتى سالهاى گذشته، براى دولت سعودى پديد آمده، مربوط به ظهور جريان القاعده است كه بهطور كلّى تأسيس آن به بنلادن سعودى نسبت داده مىشود. اعضاى اصلى اين گروه در درجه نخست، سعودى و سپس مصرى، يمنى، افغانى و از ديگر كشورهاى سنى هستند. چندين انفجار و درگيرى مختلف در رياض، الخُبَر و غيره، سبب شد تا دولت سعودى براى جلوگيرى از فعاليت القاعده دست به كار شود.
دولت سعودى به دلائل مختلف از جمله متّهم شدن به همكارى با القاعده از سوى آمريكا، لازم ديد تا برنامه جدىترى براى مهار كردن نيروى انسانى متمايل به القاعده بهكار گيرد. بنابر اين، امسال، پيش از شروع ايام حج، امير عبداللَّه و ديگر مقامات امنيتى تأكيد كردند كه براى جلوگيرى از اين مشكل، به هر اقدامى دست خواهند زد. طبيعى است كه مكه محلّ مناسبى براى تماسهاى عمومى اعضاى القاعده است كه اين ايام، به بهانه حج عازم مكه مىشوند. به علاوه، بسيارى از نيروهاى سنى متعصب هم كه قصد كمك به آنان را دارند، در موسم مىتوانند كمكهايى را كه از طريق معمول قادر به ارسال
آن نيستند، انجام دهند.
با اين حال، سختگيرىهاى معمول هر سال هم در مرزهاى ورودى اعمال مىشود نفوذ نيروهاى متعّصب وهابى در اين قبيل نظارتها، كم وبيش وجود دارد. بهطور معمول سه نيرو براى اين كار حضور دارد:
يك نيروى كاوشگر كه تمامى چمدانها و ساكهاى زائران را بازرسى مىكنند.
نيروى دوم كه اشياى مشكوك را مورد ارزيابى قرار مىدهند و نيروى سوم از افغانىهاى طلبه هستند كه براى ملاحظه نوشتههاى چاپى ايران از ادعيه و ساير كتابها مورد استفاده قرار مىگيرند. اين افراد بهطور معمول، كار رابط ميان زائران ايرانى و مأموران سعودى را انجام داده و به عنوان مأمور ارشاد، كه از دايره امر به معروف و نهى از منكر هستند نيز گفته مىشود.
به گزارش سايت نسيج، نيروهاى امن سعودى در تمامىِ مدخلهاى ورودىِ مكه تدابير امنيتى شديدى را اجرا خواهند كرد و زائران را مورد تفتيش قرار خواهند داد.
امسال تعدادى از زنان سعودى نيز به عنوان «مأمور»، به كار تجسّس و تفتيش زنان مشغول خواهند شد. بنا به گفته عبدالفتاح عبدالشكور، مسؤول امور حج در مكه، يكصد واحد نظامى مسؤوليت حفظ و حراست از مراكز خدماتى حجاج را به عهده خواهند گرفت.
تغييرى كه امسال در اين نظارت دادهاند، اين است كه وقتى به هر موردى مشكوك مىشوند؛ مانند كتاب، تصوير جلد يا نوشته را همراه با تصوير گذرنامه گرفته، بايگانى مىكنند.
طبيعى است در آخر، فهرستى از افراد مشكوك را خواهند داشت كه براى آينده مورد استفاده قرار دهند. مقايسه فرودگاه جده و مدينه نشان مىدهد كه اين قبيل اقدامات در فرودگاه مدينه سخنگيرانهتر است. اين امر بهرو حيات مذهبى ساكنان اين شهرباز مىگردد.
دربرخى از گزارشها آمده است: حتى بازرسى از كيفهاى شخصى و دستى زنان را نيز مردان انجام مىدهند و اين موجب ناراحتى و اعتراض زنان زائر و روحانيون كاروانها شده است.
خواهد آمد. رقم زائران در سال جارى، از خارج و داخل عربستان، حدود 000 446 2 نفر خواهد بود. سال گذشته رقمى بالغ بر 000 041 2 نفر موفق به انجام حج تمتّع شدهاند.
سال آينده اين رقم از حجاج داخل و خارج سعودى تا رقم 000 650 2 نفر خواهد رسيد.
بر اساس آمارى كه از سوى يك مركز پژوهش حج منتشر شده، طى 16 سال گذشته، 255 932 28 نفر موفق به انجام حج تمتّع شدهاند كه از اين تعداد نزديك به 000 000 17 نفرِ آنها از خارج از عربستان بودهاند.
براى اعزام زائران عراقى به عربستان، از ميان داوطلبان قرعه كشى خواهد شد. وى افزود:
در گذشته وزارت اطلاعات رژيم عراق، زائران را انتخاب مىكرد و بيشتر اين افراد كسانى بودند كه سنشان بالاتر از پنجاه و عمدتاً روى هفتاد بوده است. بر اساس گزارش ديگرى از خبرگزارى، امسال به دليل وضعيت ويژه عراق، ميان هفت تا هشت هزار زائر عراقى براى انجام حج عازم عربستان خواهند شد. اين در حالى است كه عربستان مجوز 25 هزار زائر را به عراق داده و طبق گفته مسؤولان حج و اوقاف شيعى و سنى عراق، با عربستان مذاكراتى براى رساندن اين عدد، به 60 هزار صورت بگيرد. امسال مسؤوليت حج زائران عراقى را ابراهيم الجعفرى، عضو شوراى انتقالى عراق بر عهده خواهد گرفت. گفته شده كه هوشيار زيبارى، وزير خارجه عراق هم الجعفرى را در اين سفر همراهى مىكند. در مصاحبهاى كه الجعفرى در تاريخ 27/ 9/ 82 انجام داد، اعلام كرد كه امسال روى 30 هزار زائر عراقى با دولت سعودى توافق شده است. وى اين مطلب را پس از ديدارى كه از رياض داشت اظهار كرد و گفت: اين رقم، 5 هزار بيش از توافق پيشين است. وى همچنين افزود: طى پانزده سال گذشته، رقم زائران عراقى، هر ساله، هيچگاه از 15 هزار نفر تجاوز نكرده است. بر اساس قرعه كشى زائران عراقى، از ميان 250 هزار داوطلب، تعداد سى هزار نفر انتخاب شدند (10 در صد از افراد مسن، 15 در صد سهم افرادى كه همراه زوجه خود قصد تشرف دارند و 75 در صد بقيه). اين مراسم بهطور مستقيم از تلويزيون عراق پخش شد. اوّلين گروه از زائران عراقى در نيمه ژانويه عازم عربستان خواهند شد.
اين افراد از طرق مختلف؛ از جمله فرودگاههاى داخلى عراق، ايلام و نيز از طريق كويت به عربستان منتقل خواهند شد. پيش از اين، ايران براى انتقال حجاج عراقى به عربستان از طريق فرودگاههاى ايران اعلام آمادگى كرده بود. به همين دليل گفته مىشود تعداد محدودى از زائران عراقى، قرار است از طريق فرودگاه ايلام به عربستان منتقل شوند. آخرين خبرى كه در الشرق الأوسط (جمعه 24 ذى قعده) به نقل ابراهيم الجعفرى، رييس بعثه حج عراقى درج شده، حاكى از آن است كه از جمع 32 هزار زائر عراقى، جمعاً 29 هزار نفر از فرودگاه كويت و بقيه از طريق زمينى به حج مشرف خواهند شد.
آخرين گزارشها حاكى است كه زائران عراقى از طريق دو فرودگاه بغداد (10 هزار نفر) و فرودگاه كويت (20 هزار نفر) عازم عربستان خواهند شد. هفصد دلار هزينه سفر هوايى و ششصد دلار هزينه سفر زمينى زائران عراقى خواهد بود. اين مطلب را محمد حاج حمود، رييس هيأت عالى حج عراق اعلام كرده است.
بر اساس خبرى كه در «البلاد» فارسى، شماره 14 درج شده، وزير حج عربستان اعلام كرده است كه زائران عراقى از پرداخت ماليات و عوارض معاف شدند. وزير حج عربستان ضمن اعلام اينكه قرار است براى زائران عراقى تسهيلات ويژه در نظر گرفته شود، گفت: مسافران هوايى عراقى از طريق فرودگاه كويت و مسافران زمينى از طريق مرز جديد عرعر (و نه از طريق كويت) وارد عربستان خواهند شد. عراقىها استثنائاً مىتوانند هشتم ذىحجه هم به عربستان وارد شوند.
در خود كشورِ عربستان سعودى هم، اتباع اين كشور كه قصد عزيمت به مكه براى انجام حج را دارند، مىبايد مجوز ويژه داشته باشند. شهروندان عربستان طبق معمول گذشته، هر پنج سال يكبار مىتوانند حج انجام دهند. رقمى كه هر ساله مجوز ويژه دريافت مىكنند 500 هزار نفر است، اين در حالى است كه در سال جارى، سعودىها 446179 2 زائر عمره مفرده داشتهاند.
«تابونگ حاجى» مسؤوليت ارسال زائران آن را به عربستان عهدهدار است.
شمار زائران الجزايرى، امسال 32000 نفر خواهد بود كه در مقايسه با سال گذشته، دو هزار نفر بر آن افزوده شده است. هزينه هر مسافر الجزايرى، بدون محاسبه بليت هواپيما 1775 يورو برآورد شده است.
بزرگترين مجموعه زائر، متعلق به كشور اندونزى است كه پرجمعيتترين كشور اسلامى مىباشد. جمعيت اين كشور 000 000 220 ميليون نفر است كه 87% آنان مسلمان هستند. امسال سهميه اين كشور 205000 نفر اعلام شده كه نخستين گروه آنان روز نهم دى ماه، از چندين فرودگاه اين كشور عازم مدينه شدند. هزينه سفر حج براى هر اندونزيايى 000 000 25 روپيه 2940 دلار (و در گزارش ديگر خبرگزارى معادل 5110 دلار!) تعيين شده و امسال دولت اين كشور از 000 30 نفر بيش از سهميه ثبت نام كرده به اميد آنكه بتواند آنان را نيز به حج اعزام كند.
شمارى از فلسطينيان با هزينه دولت عربستان سعودى به حج تمتّع مشرف مىشوند.
بنا به اخبار اعلام شده 500 نفر از خانوادههاى شهداى فلسطينى جزو كسانى هستند كه با هزينه دولت عربستان حج به جاى مىآورند (عكاظ، 5 ذىحجه). از سوى ديگر، دولت غاصب اسراييل، ضمن اعلام دستورالعملى خروج خانوادههاى شهداى عملياتهاى شهادت طلبانه را به قصد حج ممنوع كرده است. در اين گزارش كه در سايت نسيج آمده، دولت اشغالگر فلسطين از جمع 4200 زائر منطقه غزه، از خروج 360 نفر در يك بخش و جمعى ديگر از منطقه رفح جلوگيرى كرده است. از فلسطين حدود 5950 زائر در قالب 119 كاروان به حج مشرّف خواهند شد.
آمار ديگرى گوياى آن است كه امسال 11000 زائر فلسطينى به حج مشرف مىشوند كه نيمى از راه اردن و نيمى ديگر از راه مصر به حج خواهند آمد. شيخ يوسف جمعه باسلامه، معاون وزير اوقاف دولت خودگردان، رياست بعثه فلسطين را به عهده خواهد داشت.
خدمات توجيهى و ارشادى و غيره را به عهده خواهند داشت. علاوه بر آن، يك گروه 700 نفره هم خدمات بهداشتى و پزشكى را انجام خواهند داد. هزينه سفر هر زائر ترك در سال جارى ميان 1770 تا 550 دلار بر حسب امكانات مختلف برآورد شده است.
طبيعى است كه كشورهاى تازه استقلال يافته، همچنان تاوان دوره هفتاد ساله تسلط كمونيزم را مىپردازد.
سهميه زائران كشور قرقيزستان، 1500 نفر تعيين شده كه به دليل فقر مردم و هزينه 1300 دلارى، استقبال زيادى از آن نشده است. اين وضعيت، به رغم وجود علاقه ويژهاى است كه مسلمانان اين جمهورى به حج دارند. اين در حالى است كه در دوره سلطه كمونيزم، از مجموع آسياى مركزى و قفقاز، هر سال تنها يك گروه سى نفره كه دو نفر سهميه قرقيزستان بود، عازم حج مىشدند.
سهميه قزاقستان 1000 نفر تعيين شده است. در سال گذشته نيز نيز سهميه آنان همين مقدار بود اما تنها 500 نفر توانستهاند عازم حج شوند. از جمعيت 15 ميليونى اين كشور، هفتاد درصد مسلمان هستند كه به دليل فقر، توانايى عزيمت به حج را ندارند.
هزينه هر زائر 1900 دلار برآورد شده است.
اعزام آنها به جده در روزهاى پايان ذى قعده خواهد بود.
است. اين در حالى است كه دو سال پيش مبلغى كه براى حج گرفته مىشد، تنها 800 دلار بود.
گفتنى است امسال براى نخستين بار، مؤسسه شؤون دينىِ مربوط به حج تأسيس گرديده است. اين مؤسسه زير نظر مركز افتاء در روسيه اداره مىشود و هدفش خدمترسانى به مسلمانان، براى اجراى فريضه حج است. بر اساس آخرين خبر، تعداد زائران روسى 5500 نفر است كه حدود 500 چچنى را هم بايد بر آن افزود. تعداد 3000 زائر داغستانى غالباً با اتوبوس مسير روسيه تا مكه را طى خواهند كرد و مركز افتاء، اطعام و تأمين لباس احرام آنان را عهده دار خواهد بود.
پاكستان، در سال جارى، 130 هزار زائر خواهد داشت و هر سال، چهار وزير ايالتى از چهار ايالت پاكستان، به عنوان بالاترين مقامهاى بعثه حج پاكستان به حج مشرف مىشوند.
هند هم هر سال شمار زيادى زائر روانه خانه خدا مىكند. امسال دولت هند، 400 دلار به هر حاجى اختصاص داد. اين امر سبب مخالفت برخى از مسلمانان شد كه به اعتقاد آنها هزينه زيارت خانه خدا بايد شخصى باشد. هدف دولت هند دلجويى از اقليت عظيم مسلمان اين كشور دانسته شده است.
زائران افغانى هم طى دو سال گذشته، با حمايت دولت افغانستان به حج مشرف مىشوند. آمار حجاج افغانستان 27000 نفر است كه 5000 آنها از استان كابل، هزار نفر از ايران و هزار نفر از پاكستان مىآيند. يك زائر افغانىِ شيعه كه اصل وى از غزنه است، ولى منزل وى در مزار است، مىگويد: مبلغ دو هزار دلار از وى گرفتهاند. كاروانهاى شيعه افغانى كه البته تعدادشان معين نيست، امسال بهشدت نياز به روحانى دارند. زائرانى كه اين مطلب را بيان كردهاند، همچنين گفتند: يكصد نفر از اعضاى لوئىجرگه افغانستان، شيعه مذهباند. زائران شيعه افغانى، امسال فراوان به حج مشرف شده و غالباً براى گرفتن كتاب
مناسك و ادعيه در مدينه به بعثه مقام معظم رهبرى مىآمدند. پيش بينى مىشود كه سالهاى آينده اين عدد افزايش يابد و بايد از قبل براى آنها چارهاى انديشيده شود. اينان به صورت تخمينى ابراز كردهاند كه به احتمال، امسال چيزى حدود 5000 زائر شيعه از افغانستان به حج آمده باشند. يك شيعه افغانى گفت: امسال وزارت اوقاف افغانستان، در كار اعزام شيعيان اخلال مىكرد؛ بهطورى كه جمعاً از 27000 زائر افغانى، تنها 3000 نفر شيعه هستند.
مولوى غلام محمد، رييس اداره جمعيةالعلماى وزارت حج و اوقاف افغانستان، به همراه عطاء الرحمن سليمى، معاون وزارت حج افغانستان در بعثه اين كشور در مكه، امور افغانىهاى زائر را اداره مىكنند. محمد امين ناصريار، وزير حج و اوقاف افغانستان هم به عنوان رييس بعثه، در چهارم ذىحجه وارد عربستان خواهد شد.
از مسلمانان فرانسوى، امسال طبق قرار، 20000 نفر براى انجام فريضه حج به عربستان مىآيند كه البته 2300 نفر از آنان، به دليل تأخير در رساندن گذرنامههايشان به سفارت، ويزايشان دچار مشكل شده است.
به گزارش الشرقالأوسط، بر اساس مصاحبه كنسول سعودى در لندن، امسال تعداد 25 هزار زائر بريتانيايى از اين كشور عازم حج مىشوند. پيش از اعزام، جكاستراو وزير خارجه انگليس در بعثه حج بريتانيا حاضر شد و سخنرانى كرد. وى كه در مراسم توديع حجاج سخن مىگفت، با تشكّر از تلاشهاى دولت عربستان براى خدمترسانى به حجاج بريتانيايى، ضمن محكوم كردن تروريسم، گفت:
«اسلام از جناياتى كه تروريستها به نام دين انجام مىدهند مبرى است!»
او افزود: «جامعه بريتانيا شامل اديان گوناگونى است و در اين ميان مسلمانان از جايگاه ويژهاى برخوردارند.»
گفتنىاست بنابهنقل «البلاد» فارسى، (ش 13، مورخ 30 دىماه) وزارتخارجه بريتانيا براى 20000 زائر بريتانيايى، جزوهاى كه مشتمل بر مناسك حج است، انتشار داد.
نخستين كاروان حجاج بحرينى از پل ملك فهد كه بحرين را به خشكى متصل مىكند، عبور كردند.
در سال جارى، حجاج آذربايجان بار ديگر زير نظر اداره مسلمانان قفقاز به رياست شيخالاسلام شكر پاشازاده درآمده و وى نيز همراه حجاج قفقاز به حج مشرف خواهد شد. بر اساس قراردادى كه ميان اداره مسلمانان قفقاز با برخى از مديران كاروانهاى ايرانى منعقد گرديده، مديريت كاروانهاى حجاج جمهورى آذربايجان امسال با مديران ايرانى است و ارائه خدماتى چون كرايه هتل و تهيه غذا و غيره توسط مديران ايرانى انجام مىشود.
تا تاريخ 6 ذىحجه 1424، تعداد 11700 يمنى به قصد انجام مناسك حج از يمن وارد عربستان شدند. گفتنى است تعداد زيادى يمنى، مقيم شهرهاى مختلف سعودى، بهويژه شهر مكه هستند.
امسال شمارى زائر هم از برونئى آمدهاند. يكى از آنان با نام خانم نورى آذركمالالدين گفت: جماعت اسلامى برونئى به ما توصيه كرده است كه در همايش و فعاليتهاى مشابه شركت نكنيم؛ زيرا حجّ ما باطل خواهد شد.
اصفهان: بر اساس اظهار نظر معاون اداره حج و زيارت اين استان، امسال 9505 نفر زائر از اصفهان عازم حج خواهند شد. سفر زائران اصفهانى 28 روز بوده و زائران اين استان در 57 كاروان ساماندهى شدهاند.
مازندران: از اين استان امسال 5018 نفر در قالب 28 كاروان راهى حج مىشوند.
2577 نفر آنان زن و 2441 نفرشان زن خواهد بود. تقريباً نيمى از اين كاروانها، مدينه قبل و باقى مدينه بعد هستند. كار آموزش اين زائران را 55 نفر از روحانيون معرفى شده از بعثه رهبرى بر عهده داشتهاند. در سال جارى حدود 20 هزار نفر از مازندرانىها به انجام عمره مفرده موفق شدهاند.
اردبيل: صمد سليمانجاه مسؤول سازمان حج و زيارت اين شهر اعلام كرد كه زائران استان اردبيل امسال 1264 نفر خواهند بود كه در مقايسه با سال گذشته 30% افزايش
يافته است. سال گذشته، شمار زائران اردبيلى 896 نفر بوده است.
گلستان: مسعود مجرّدى رييس سازمان حج اين استان اعلام كرد كه امسال 2150 نفر زائر از اين استان در قالب 14 كاروان شيعى و سنى راهى حج خواهند شد. پيرترين زائر اين استان 102 سال سن دارد، در حالى كه جوانترين آنها 16 ساله است. اين زائران از طريق فرودگاه سارى به عربستان منتقل مىشوند.
سمنان: ابوالفضل عروجى رييس سازمان حج و زيارت استان سمنان اعلام كرد كه امسال 1100 زائر از اين استان عازم عربستان خواهند شد. 46% اين زائران زير 50 سال و 54 درصد بالاى 50 سال هستند. زائران ياد شده در قالب هفت كاروان (سه كاروان از شاهرود، سه كاروان از سمنان، يك كاروان از دامغان، و يك كاروان از گرمسار) به حج مشرّف خواهند شد. در همايش حج عمومى كه در سمنان برگزار شد، حجتالاسلام سيد رضا اكرمى به ايراد سخن پرداخت.
آذربايجان شرقى: مدير كلّ حج و زيارت اين استان آقاى على اصغر اسكندرزاده، اعلام كرد امسال 5191 زائر از اين استان به حج مشرف مىشوند. از اين تعداد 3200 نفر مرد و باقى زن هستند. علاوه بر اينها 354 نفر نيروى اجرايى مىباشند و 11 كاروان مدينه قبل و 17 كاروان مدينه بعد خواهند بود. از اين تعداد 3600 زائر بالاى 50 سال هستند.
قريب به 4000 نفر هم سواد اندكى داشته و يا در حدّ ابتدايى مىباشند.
استان مركزى: مدير كلّ حج و زيارت استان مركزى، حجتالاسلام ميرعلايى اعلام كرد: زائران اعزامى اين استان جمعاً 1717 مىباشند كه نسبت به سال گذشته 30% افزايش داشته است. در همايشى كه با عنوان «به سوى نور» در مصلاى بيتالمقدس اراك برگزار شد، نمايشگاهى از كتابها، نوارها و سى دىهاى مربوط به حج ارائه گرديد. بر اساس خبر خبرگزارى جمهورى اسلامى، امسال زائران شهر ساوه، 220 نفر هستند.
كرمانشاه: مدير كلّ حج و زيارت اين استان آقاى رضا نجفيان اعلام كرد كه امسال 850 زائر كرمانشاهى عازم حج خواهند شد. تعداد سه كاروان شيعه و يك كاروان از برادران و خواهران اهل سنت خواهند بود. اين كاروانها از چهارم بهمن ماه در طول سه روز به حج مشرف خواهند شد.
گيلان: مدير كلّ حج و زيارت اين استان آقاى اسماعيل پور رحيمى گفت: شمار
زائران گيلانى در سال جارى 1205 نفر است كه 52 درصد آنان را زنان تشكيل مىدهند.
اين افراد با شش پرواز مستقيماً از رشت طى دو روز 25 و 26 دى ماه عازم عربستان مىشوند.
قزوين: مدير كلّ حج و زيارت استان قزوين آقاى محسن يارمحمديان ااعلام كرد:
امسال 1243 نفر زائر قزوينى به حج اعزام خواهد شد. اين افراد در قالب هشت كاروان زيارتى، كه نيمى مدينه قبل و نيم ديگر مدينه بعد هستند، به حج مشرف خواهند شد. اينها كسانى هستند كه ميان سالهاى 77 تا 79 ثبت نام كردهاند. شماره زائران قزوينى كه در سال جارى به عمره مشرف شدهاند، 9660 نفر بوده است.
قم: مدير كل حج و زيارت استان قم، آقاى اكبر رضايى اعلام كرد: در سال جارى 2209 نفر از استان قم عازم حج خواهند شد. در اين جمع، تعداد 1318 نفر مرد و 890 زن حضور دارند. شمار افراد بالاى هفتاد سال 143 نفر است، در حالى كه در اين جمع هشت نفر بيست ساله حضور دارند.
بم: از اين شهر زلزله زده، تنها يك كاروان 85 نفر امسال عازم حج خواهد شد.
زنجان: مدير كل حج و زيارت استان زنجان اعلام كرد كه امسال 1627 زائر از اين استان عازم حج مىشوند كه نسبت به سال گذشته، 30% افزايش دارد.
تهران: زائران اين استان 19372 تن اعلام شده است. مدير كلّ حج و زيارت اين استان گفت: ثبت نام اين دوره زائران حج نشان مىدهد كه سن حجاج ايرانى نسبت به دورههاى پيش كاهش يافته و اين روند همچنان ادامه دارد.
علىليالى افزود: ميانگين سن زائران ايرانى، از دوره پيش تااين دوره كه از 55 تا 60 بود به 50 سال كاهش يافته است. وى همچنين گفت: اين نشان مىدهدكه تحوّل عميق فرهنگى- اعتقادى در نسل بعد از انقلاب به وجود آمده است. به علاوه، رغبت جوانان به دين، به هيچ روى كاهش نيافته است.
كرمان: نخستين گروه از زائران كرمان روز 24/ 10/ 82 به سوى مدينه پرواز كردند.
آقاى اسماعيلى مدير حج و زيارت اين استان اعلام كرد: زائران كرمان 3960 نفر هستند كه با 17 پرواز و در مدت 12 روز به عربستان اعزام مىشوند.
آمار زائران استانها بر حسب اعلام سازمان حج عبارت است از:
تهران: 19732 خراسان: 11718 اصفهان: 8989
آذربايجانشرقى: 5532، فارس: 5438 مازندران: 5344
خوزستان: 5122 كرمان: 3820 همدان: 2500
آذربايجانغربى: 2340 قم: 2209 گلستان: 2135
يزد: 1847 مركزى: 1765 زنجان: 1720
لرستان: 1490 اردبيل: 1264 قزوين: 1236
گيلان: 1193 سمنان: 1185 سيستانوبلوچستان: 1149
بوشهر: 865 كرمانشاه: 835 كردستان: 824
هرمزگان: 736 چهارمحال و بختيارى: 528 كاشان: 418
ايلام: 152 كهكيلويه و بوير احمد: 132 دستگاههاىاجرايى: 1707
جمع كلّ زائران ايرانى: 93565
زائران افغانى و عراقى اعزامى از ايران: 2141
يكى از كاروانهاى ويژه حج، كاروان جانبازان است كه هر ساله روى رقم 200 نفر دور مىزند. اين كاروان در سال جارى 198 نفر است كه ده خدمه و يك روحانى دارد.
مدير كاروان «مجيد درزى» است كه خودش نيز جانباز است. روحانى كاروانشان آقاى راشد يزدى است كه همواره روحانى كاروان خانواده شهدا و جانبازان بوده است.
ايشان از سال 1372 تا امسال روحانى ثابت كاروان جانبازان بودهاند. در واقع از سال 72 به اين سو كاروان ويژه جانبازان به راه افتاده است. آقاى راشد يزدى فرمودند: امسال 75 زائر ويلچرى در اين كاروان هست كه تاكنون سابقه نداشت. دوپزشك و يك ويلچرساز هم آنان را همراهى مىكنند. هشت نفر از اين افراد، شيميايى هستند. مديريت ثابت اين كاروان را طى سه- چهار سال اخير آقايان مجيد درزى و سيد محمد حسين هاشمى به صورت يك سال در ميان بر عهده دارند. تركيب اين كاروان از تمامى شهرهاى كشور؛ از ايلام گرفته تا سرخس، از بندر جاسك تا اردبيل تشكيل مىدهند. افراد شيميايى
سختترين وضعيت را دارند.
يكى از مشكلاتى كه امسال روبه روى اين كاروان است، عدم امكان طواف در طبقه همكف است. در جاى ديگرى، از اين مشكل و ابعاد آن ياد كردهايم.
كاروان جانبازان روز شنبه 27 دى ماه عازم مكه مكرّمه شدند. بر اساس اخبار رسيده، سه ساعت تمام اين كاروان را براى كنترل گذرنامهها نگه داشته بودند. اين معطلى سبب شد تا كاروان مزبور ساعت 9 شب تازه به مسجد شجره برسند.
كاروان اساتيد، بر اساس پيشنهاد رهبرى و با تلاش دفتر نهاد نمايندگى ولى فقيه در دانشگاهها تأسيس گرديد. بر اساس برنامهريزى صورت گرفته، هر سال با قرعه كشى از هر دانشگاه، از ميان علاقمندان دو استاد انتخاب شده و توفيق تشرّف به حج را پيدا مىكنند. روحانى اين كاروان جناب حجتالاسلام و المسلمين سيد محمد ابوترابى است كه خود برنامهريزىِ اين كاروان را بر عهده دارد.
امسال هم اين كاروان در مدينه حضور يافته و آقاى دكتر توفيقى وزير محترم آموزش عالى نيز در آن حضور دارد.
افزودنى است كه كاروان اساتيد در مدينه، ديدارى از كتابخانه مسجد النبى صلى الله عليه و آله داشتند و با ديدن از محدوديت اعمال شده در آنجا سخت شگفت زده شدند.
كاروان خانواده شهدا متشكل از 200 زائر، از جمع پدران و مادران شهداى انقلاب اسلامى است. مدير اين كاروان حاج «محمد حائرى» مىباشد كه چند سالى است توفيق مديريت اين كاروان به عهده وى گذاشته شده است.
بنياد شهيد براى حج امسال سه كاروان به سرزمين وحى اعزام كرده است. كاروان 17720 از شنبه به مدينه وارد شده، كاروان ديگرى در روزهاى آينده به شهر پيامبر مىرسد و يك كاروان نيز مدينه بعد است. بنياد شهيد براى خانوادههاى شهدا اين سهميه را قائل شده كه آنها را در ازاى پرداخت كامل هزينه سفر، خارج از نوبت به حج اعزام
مىكند. هزينه امسال هر زائر ميان يك ميليون و 350 هزار تا يك ميليون 690 هزار تومان محاسبه شده است. حاجيان كاروان 17720، هر كدام يك ميليون و 548 هزار تومان پرداخت كردهاند.
مجموع بعثههاى موجود در حج امسال، به ضميمه بعثه مقام معظم رهبرى، به چهارده مىرسد.
بعثه حضرت آيت اللَّه اردبيلى؛ سيد على اردبيلى، سيد ابراهيم سيد حاتمى، سيدمحمدرضا هاشمى تنكابنى، مهدى مهدوى، شيخ عباس ظهيرى، رسول عنوز، على خزدوز.
بعثه حضرت آيت اللَّه بهجت؛ اركان اين بعثه عبارتند از: حضرات آيات محفوظى، سيد محسن خرازى، قرهى و حجج اسلام: سيد باقر خرازى، محمد حسن قرهى و حسين بهشتىفر.
بعثه حضرت آيت اللَّه تبريزى؛ شيخ جعفر رهبر سعادتى، محمد مشكاتى، محمد باقرى، ميرآقا سيدى، حسين وحيدىپور، محمدتقى شهيدى، عبدالرضا تاجبخش، مهدى گنجعلى، مهدى باعثى، عبداللَّه احمدى، على اوسطى.
بعثه حضرت آيت اللَّه حائرى؛ آيت اللَّه سيد كاظم (طبيب زاده، مشهور به) حائرى، سيد محمد حسين (طبيب زاده) حائرى، شيخ اصغر مسلمى كاشانى.
بعثه حضرت آيتاللَّه حكيم طباطبايى (محمد سعيد)؛ سيد رياض حكيم، سلمان فخرالدين، عباس مغيثى، جعفر عبادى، سيد محمد قاضى تبريزى.
بعثه حضرت آيت اللَّه سيستانى؛ اين بعثه، هر سال توسط حضرت حجتالاسلام و المسلمين سيدجواد شهرستانى، داماد و نماينده ارشد معظمله اداره مىشود و شمارى از علما در آن حضور دارند. افراد حاضر در اين بعثه، در سال جارى عبارتند از: حضرات آيات و حجج اسلام: سيدان، اشرفى شاهرودى، سيد على حائرى، مهدى مرواريد، محمد حسين اشعرى، سيد على شهرستانى، مصطفى ذاكرى هرندى، محمد مهدى نجف، سيد احمد ركنى حسينى، سيد محمدعلى ربّانى، كاظم و احسان و حسن، محمد
جواهرى، سيد محمد مدنى.
بعثه حضرت آيت اللَّه شاهرودى؛ حضرات آيات و حجج اسلام: سيد مصطفى و حسين شاهرودى، سيد على نقى نجفى اردبيلى، سيد جعفر و سيد على علم الهدايى، سيد محمدتقى حشمت الواعظين، شيخ محمد رحمتى، شيخ محمد ابراهيم ربانى، سيد حسين مرتضوى شاهرودى، سيد محمد كاظم شاهرودى، سيد محمدتقى اردبيلى.
بعثه حضرت آيت اللَّه شبيرى زنجانى؛ حضرات آيات و حجج اسلام: افتخارى، علوى سبزوارى (شريعتمدارى)، سيد محمد، احمد و على شبيرى، شيخ محمد قائنى، شيخ اسداللَّه جوانمردى، شيخ محمد مؤمنى، سيد عبداللَّه صفوى، شيخ محمود خليلى.
بعثه حضرت آيت اللَّه صافى؛ حضرات آيات و حجج اسلام: نيّرى، ثابتى، سيد جواد گلپايگانى، محمد حسن صافى، اديب شيرازى، على نكونام، سيد حسن قمى، مصيبى،
بعثه حضرت آيت اللَّه فاضل لنكرانى؛ اعضاى اين بعثه عبارتند از: حضرات آيات:
شيخ على پناه اشتهاردى، غلامرضا صلواتى و حجج اسلام جواد فاضل، عطائى اصفهانى، سيد محمدجواد ركنى، ملكا، احمدى فروشانى، اسدى طوسى، على ايمانى، محمد جواد انوارى، ميرمحمدعلى غروى.
بعثه حضرت آيت اللَّه مكارم شيرازى؛ حضرات آيات و حجج اسلام: اسداللَّه ايمانى، على نظرى منفرد، عبدالكريم بىآزار شيرازى، محسن محدّث زاده قمى، سيد محمود وزيرى، مسعود مكارم، علىرضا حدائق، محمدباقر بنى سعيد لنگرودى.
بعثه حضرت آيت اللَّه نورى همدانى؛ سيد مرتضى صالحى خوانسارى، سيد مرتضى موسوى كوشكى اصفهانى، حسين شريعتى، مهدى فيض قمى، محمدعلى محمدى، ذكر اللَّه احمدى، اسماعيل معزّى.
بعثه حضرت آيت اللَّه وحيد خراسانى؛ محسن وحيد، محمد اسماعيل وحيد، على كرباسى، سيد على ميلانى.
چند نفر از علما نيز از طرف آيتاللَّه سيد عزالدين زنجانى، همراه كاروانى از زنجان، كه بيشترِ مقلّدين ايشان از آن نواحى است، به عنوان بعثه ايشان در حج امسال حضور دارند.
علاوه بر بعثههاى پيشگفته، كه ترتيب كارها و برنامه اعزام آنها از ايران، بهوسيله سازمان حج و زيارت جمهورى اسلامى و بعثه مقام معظم رهبرى صورت گرفته، چندين بعثه ديگر هم وجود دارد كه متعلّق به حضرات آيات: محمد حسين فضلاللَّه، سيد صادق شيرازى، محمدتقى مدرّسى، شيخ جعفر بشير نجفى و بعثه مرحوم سيد عبداللَّه شيرازى است.
روز سه شنبه، 23 دى، ساعت 5/ 8 صبح، شمارى از اعضاى محترم بعثههاى مراجع، براى ديدار با نماينده ولى فقيه، به بعثه مقام معظم رهبرى آمدند. در اين ديدار برخى از ميهمانان بعثه، از جمله حضرات آيات و حجج اسلام: بهشتى، واعظى، صديقى، صادقى رشاد، قاضى عسكر، مصلحى، قرائتى، عرب، اوسطى و نيز رييس سازمان حج و زيارت، جناب آقاى زرهانى نيز حضور داشتند. بعثههاى ملاقات كننده با نمايده ولىّ فقيه، به ترتيب عبارت بودند از:
جواد گلپايگانى، محمد حسن صافى، نكونام، مصيّبى و قمى.
بعثه حضرت آيت اللَّه فاضل، كه اعضاى آن عبارت بودند: از حضرات آيات و حجج اسلام شيخ على پناه اشتهاردى، صلواتى، عطايى اصفهانى، ركنى و انوارى.
بعثه حضرت آيت اللَّه سيستانى، كه اعضاى آن عبارت بودند از: حجتالاسلام و المسلمين شهرستانى و حجج اسلام: سيدان، اشعرى، نجف، طباطبايى، اشرفى شاهرودى، سيد على شهرستانى، حيدرى و كاظم و احسان جواهرى.
بعثه حضرت آيت اللَّه شبيرى، چهارمين گروه ملاقات كننده بودند كه اعضاى آن به جز حجتالاسلام و المسلمين آقاى سيد محمد شبيرى، عبارت بودند از آقايان افتخارى و ...
آخرين گروه ديدار كننده در روز سه شنبه، اعضاى بعثه آيت اللَّه مكارم شيرازى متشكل از حجج اسلام آقايان نظرى منفرد، بىآزار شيرازى، آقازاده آيتاللَّه مكارم، و سيد على وزيرى بودند.
صبح روز چهار شنبه نيز چندين ديدار با نماينده ولى فقيه، به ترتيب زير انجامگرفت:
بعثه آيتاللَّه بهجت، حضرات آيات و حجج اسلام: محفوظى، سيد محسن خرازى، سيد باقر خرازى، آقازاده آيت اللَّه قرهى.
بعثه حضرت آيتاللَّه نورى همدانى، آقايان: صالحى خوانسارى، شيخ اسماعيل معزّى ملايرى، سيد مرتضى موسوى اصفهانى و فيض.
بعثه حضرت آيت اللَّه اردبيلى، آقازاده ايشان به همراه آقايان مهدوى، تنكابنى و هاشمى تنكابنى.
بعثه حضرت آيت اللَّه حائرى، كه عبارت بودند از اخوى ايشان، آقا سيد حسين حائرى و آقاى مسلمى كاشانى.
عصر روز چهارشنبه 24 دى ماه، اعضاى چند بعثه ديگر، به ديدار نماينده ولى فقيه آمدند:
بعثه آيت اللَّه سيد محمد سعيد حكيم.
بعثه آيت اللَّه شاهرودى، كه متشكل بود از فرزند ايشان سيد مصطفى و تنى چند نفر ديگر از علما از جمله آقاى حشمت الواعظين و اردبيلى.
بعثه حضرت آيت اللَّه تبريزى، كه شامل آقازاده ايشان، آقايان شهيدى و مشكات اصفهانى بود.
در اين ملاقاتها بهجز ديدارهاى دوستانه، كه بازديد هم دارد، برخى از مسائل جارى و نيز نكاتى فقهى مورد بحث قرار مىگيرد.
امسال به دليل حضور شصت درصدى زائران در منطقه مركزى مدينه، آمد و شد آنان به دفاتر بعثه، كه در محله عزيات است، دشوار مىباشد. قرار بر اين شد كه براى سالهاى بعد در اين زمينه چارهانديشى شود.
تعدادى از روحانيون، براى نخستين بار، امسال امكان تشرّف به حجّ تمتّع پيدا كردهاند. اين افراد به عنوان معينِ روحانىِ كاروان اعزام شدهاند (با سابقه دست كم يكبار
عمره) و طبعاً هنوز تصوّر روشنى از شهر مدينه ندارند. براى اين كار، برنامه روزانهاى براى زيارت دوره، جهت آموزش آنان در نظر گرفته شده است. راهنماى اين برنامه، حجتالاسلام والمسلمين جناب آقاى سيد عبدالفتاح نواب است كه در ايام عمره، مسؤوليت دفتر نمايندگى بعثه مقام معظم رهبرى را در عربستان بر عهده دارد. اين زيارت دوره كه از ساعت 5/ 2 بعد از ظهر تا مغرب ادامه مىيابد، از مسجد الإجابه آغاز شده، سپس به محلّ سقيفه بنى ساعده، در ابتداى شارع سلطانه، بعد از آن به سمت مسجد درع و مستراح رفته از آنجا عازم احد مىشوند، سپس به سمت عريض رفته و از آنجا به سمت مسجد بنى قريظه و بعد به مشربه امّابراهيم، باغ سلمان، مسجد جمعه و مسجد قبا مىروند.
در آخر از مسجد شجره و ابيار على عليه السلام ديدار كرده، از سمت وادى عقيق باز مىگردند و به سراغ مسجد سقيا رفته و از كنار مسجد غمامه در وقت نماز مغرب، به مسجد النبى باز مىگردند. اين زيارت دوره، كه ضمن آن، از اماكن بسيارى ديدار به عمل مىآيد، مىتواند تصويرى نسبتاً روشن از مدينه در اختيار روحانيون و معينها قرار دهد. آقاى نواب همين روش را در ايام عمره در مكه دارند و ضمن زيارت دورهاى كه روزانه به محلهاى مختلف مىباشد، بسيارى از اماكن مكه و نيز نوعى ديد جغرافيايى از شهر و امكانات آن را در اختيار زائران مىگذارند.
برنامه زيارت دورهاى مكه براى روحانيون، بدين ترتيب بود: روزهاى شنبه:
جِعرانه، يكشنبه و سه شنبه: شهداى فخ، حديبيه، موزه حرمين شريفين، محل بافتن پرده كعبه، پنج شنبه: صبح صعود به كوه ثور و بعد از ظهر: ديدار از مشاعر مقدسه.
اين اقدام سبب شد كه روحانيون با منطقه حديبيه بيشتر آشنا شوند و طى عمره سال گذشته، نزديك به بيست هزار نفر در مسجد حديبيه براى عمره مجدّد، محرم شدند.
همچنين حدود هزار نفر نيز در مسجد جِعرانه محرم شدند.
برنامه زيارت دوره در ايام موسم و غير موسم، كه سه سال است اجرا مىشود، تقريباً اكثر سه هزار روحانى مرتبط با شبكه حج و زيارت از اين برنامهها استفاده كردهاند.
در اين زمينه، حتى افرادى كه سالها مشرّف شده بودند، از اين برنامه استقبال زيادى كردند و مقيد بودند در اين زيارت دوره شركت كنند.
طى سالهاى گذشته و پس از مشاورههاى فراوان، وظايفى كه براى روحانى كاروان تعيين شده و روحانى بر اساس آنها ارزيابى مىشود، بيان مطالب زير است:
مناسك حج
اسرار و معارف حج
تاريخ اسلام
احكام ويژه بانوان
تصحيح قرائت و تلبيه
تشريح اماكن مكه مكرمه
همراهى در زيارات و بازيد اماكن
برگزارى برنامه عرفات
همراهى با زائران در وقوف مشعر الحرام
همراهى با زائران در رمى جمرات
نظارت بر حسن انجام قربانى
همراهى با زائران در بيتوته شب 11 و 12
نظارت بر اعمال مكه مكرمه
همراهى با زائران در برنامه ختم و قرائت قرآن
مساعدت و راهنمايى زائران معذور در اعمال
اداره كميته فرهنگى كاروان
پاسخ به شبهات
تكميل دفترچه مراقبت اعمال
برگزارى مراسم اعياد و وفيات
ارزيابى روحانى بر اساس موارد پيشگفته، از چندين طريق صورت مىگيرد.
يكمورد مربوط به رابطين است كه در جاى ديگر شرح آن گذشت. علاوه بر آن، چندين فرم ديگر در اين باره وجود دارد كه عبارتند از:
فرم ارزيابى عملكرد روحانى توسط معين كاروان
فرم ارزيابى مدير از خدمات فرهنگىِ روحانى كاروان
فرم ارزيابى عملكرد معين توسط روحانىِ كاروان
در يك مورد هم فرمى را روحانى كاروان در ارزيابى كار مدير مىبايست پر كند كه پر كردن آن نيز از وظايف روحانى محسوب مىشود.
هر سال تعدادى از روحانيون ورزيده و مجرّب به عنوان رابط ميان معاونت امور روحانيون با روحانيون كاروانها انتخاب مىشوند.
در واقع يكى از امور اساسى در حج، انجام درست مناسك حج توسط زائران است كه اين امر زير نظر روحانيانى كه همراه كاروانها اعزام مىشوند، انجام مىگيرد. در اين زمينه، روحانيون موظف هستند تا پيش از اعزام، جلسات توجيهى و آموزشى را كه نبايد كمتر از ده جلسه باشد، داشته باشند و ضمن شناسايى زائران و شناخت نقاط قوت و ضعف آنان، اعمال و مناسك حج را تبيين كنند. پس از ورود به مدينه و مكه، مىبايست بهطور مرتب برنامههاى آموزشى را ادامه داده وآموزشهاى لازم را به آنان ارائه كنند تا مشكلى در انجام وظايف دينى زائران پيش نيايد.
براى نظارت بر حسن انجام كارهاى روحانيون در كاروانها، هم در ايران و هم در حرمين شريفين و همراهى آنان با زائران و برگزارى جلسات توجيهى و آموزشى، گروه رابطين در معاونت امور روحانيون به وجود آمده است.
براى انتخاب روحانيون رابط، آييننامه مدوّن و مصوّبى وجود دارد كه شرايط خاصى را براى رابط در نظر گرفته است. از آن جمله است داشتن دست كم هفت سفر حج يا عمره به عنوان روحانى.
رابطين كه از ميان روحانيون با تجربه در امر حج انتخاب مىشوند، در دو نوبت ضمن سركشى به كاروان و گفتگو با زائران، مدير و روحانى، به بررسى عملكرد روحانى كاروان پرداخته و نظريات آنان را به معاونت امور روحانيون منتقل مىكنند. اين سابقه در پرونده روحانى نگهدارى مىشود تا نقاط قوت و ضعف هر روحانى روشن شده و نسبت به اعزام وى در نوبتهاى آينده و نيز رفع نواقص مديريتى وى، اقدام شود.
براى ايجاد وحدت رويه در ارزيابى روحانى و رسيدن به واقع، آييننامه ويژهاى با عنوان «دستور العمل ارزيابى عملكرد روحانيون حج و عمره» تدوين شده كه محصول تجربيات رابطين بوده و در اختيار آنان است. اين آييننامه سبب مىشود تا در ارزيابىها به صورت سليقهاى رفتار نشود.
درضمن تجربيات برخىاز روحانيون درطول سفر، ازطريق رابطين بهبعثه و ازآنجا به كلّ تشكيلاتكارى روحانيت درحج منتقل مىشود تاآنان هم ازاين تجربهاستفاده كنند.
بهطور معمول هريك از روحانيون رابط، براى بررسى وضعيت 50 روحانى در مدينه و به همين تعداد در مكه، ايفاى مسؤوليت مىكند. ارزيابى معمول بر اساس فرم مشخصى صورت مىگيرد كه رابط در بيست زمينه گوناگون، به روحانى نمره مىدهد.
اين مسائل مربوط به رسيدگى به امور دينى زائر، آموزش مناسك، ابتكار و نوآورى، معرفى اماكن مكه و مدينه، همراهى با زائران در مكه و مدينه و مسؤوليت پذيرى، مردمدارى و حسن معاشرت با زائران، قدرت بيان و سخنورى، التزام عملى به مواضع نظام، رعايت شؤون روحانيت، استفاده صحيح از اوقات فراغت زائران، مديريت و نظم و انضباط در كار، توانايى جسمى، التزام عملى به سياستهاى بعثه و هماهنگى با مسؤولان و حضور در جلسات، ويژگى خاص مانند آشنايى با زبانهاى خارجى و غيره، نظريات مدير در باره روحانى، ميزان موفقيت در تشكيل جلسات قبل از عزيمت، ميزان موفقيت در سازماندهى گروه ارشاد و نظريه زائران در باره روحانى و در نهايت شايستگى يا عدم شايستگى اين روحانيون مىباشد.
گروه رابطين هر روز صبح، ساعت 5/ 7 در حضور معاونت امور روحانيون تشكيل جلسه مىدهد و علاوه بر صحبت در باره مشكلات فرهنگى و امور روحانيون، مشكلات اجرايى هم كه در طول سركشى به كاروانها يا شركت در جلسات روزانه ستادهاى منطقهاى به دست مىآورند، مورد بحث قرار مىدهند. جمع بندى اين مطالب به نظر مسؤولان مىرسد تا آنان در باره رفع اين مشكلات تصميمگيرى كنند.
رابطين، افزون بر وظيفه ارزيابى، به عنوان نماينده بعثه مقام معظم رهبرى، براى سركشى به كاروانها رفته و ضمن ابلاغ سلام سرپرست حجاج ايرانى به زائران و
كارگزاران حج، چنانكه در رابطه با مسائل فرهنگى مشكلاتى وجود داشته باشد، راهنمايىهاى لازم را به اعضاى شوراى فرهنگى هر كاروان مىكنند.
فشرده تجربيات رابطين در اين بررسىها و ارزيابىها، هر چند سال يكبار، تحت عنوان «آزمودهها» به چاپ مىرسد و در اختيار تمامى روحانيون قرار مىگيرد.
امسال چهارمين شماره آزمودهها توسط معاونت امور روحانيون در 130 صفحه انتشار يافته كه حاوى مهمترين تجربههاى روحانيون در زمان عمره و حج تمتّع مىباشد.
اين نكات بيشتر جنبه كاربردى داشته و رعايت آنها توسط روحانيون، به بهبود امر برگزارى مناسك كمك مىكند.
بر اساس تجربيات گذشته، اكنون معاونت امور روحانيون در حال بازبينى مجدّد مسائل مربوط به ارزيابى روحانيون و امور مربوط به رابطين است. هدف آن است كه كارنامه عملى يك روحانى در جنبههاى گوناگونِ مثبت و منفى، در اختيار خودِ وى قرار گيرد تا براى رفع اشكالات تلاش كند و در صورتى كه كار وى مثبت است، مورد تشويق قرار گيرد.
روحانيون در آغاز ورود به مدينه يا مكه، طى فرم تقسيم كار و اعلام ورود كه در ايران به آنان داده شده است، ورود خود را به معاونت امور روحانيون اعلام كرده و شيوه تقسيم كار ميان خود و مُعين و نيز خانم مُعين (اگر در كاروان حضور دارد) را اعلام مىكنند. طبيعىاست براساس اعلام خود آنها، فعاليتهاى بعدىايشان ارزيابى خواهدشد.
بر اساس همين فرمها از وجود آنان در مسجدالحرام يا صفا و مروه براى پاسخگويى به مشكلات زائران استفاده مىشود. هر روحانى دست كم يكبار طبق نوبت در اماكن مزبور حضور مىيابد.
علاوه بر آن، براى شركت در جلسات مناسك، كه روزانه با حضور شوراى استفتا برگزار مىشود، ثبت نام مىكنند.
افزون بر آن، جهت برنامهريزى و هماهنگى ديدار از اماكن، ويژه روحانيون كه توسط حجت الاسلام و المسلمين نواب برگزار مىشود، ثبت نام به عمل مىآيد.
در صورتى كه روحانى خود را پيش از آن، به عنوان روحانىِ زباندان معرفى كرده و در اين باره توجيه شده است، ورود خود را به مسؤول مربوط اعلام و شرح وظايف خود را دريافت مىكند.
هر سال پس از ارزيابى كار روحانيون توسط رابطين، آنان موظّف هستند از منطقه خودشان (كه بهطور معمول و متوسط پنجاه نفر را ارزيابى مىكنند) روحانى برتر را برگزينند و معرفى كنند. فعاليتهاى روحانى برگزيده، در ارتقاى بنيه معنوى و فرهنگى زائران بايد قابل توجه بوده و رضايت درصد بالايى از آنان را به دست آورده باشد.
22 رابط، هر يك سه روحانى را معرفى مىكنند. در جلسه رابطين، رابط در مورد روحانىِ نمونه و برتر و ويژگىها و علل معرفىِ آنها به اين عنوان، دفاع مىكند و پس از اظهار نظرِ ساير رابطين، در باره انتخاب آنها رأىگيرى مىشود و افرادى كه حايز بيشترين امتياز شدهاند، به عنوان روحانى برتر معرفى مىگردند. از اين افراد در تصميمگيرىها و كميتههاى برنامهريزى استفاده شده و تسهيلاتى براى اعزامهاى بعدى آنان انجام مىشود.
از جمع روحانيون، كسانىكه داراى مدارج علمى بالا هستند و يا آثار شناخته شدهاى دارند يا آنكه عضو هيأت علمى دانشگاهها و مراكز آموزش عالى مىباشند، كسانى به عنوان «روحانى نخبه» انتخاب مىشوند. از اين افراد هم در مورد «فكرسازى» در امور روحانيون استفاده مىشود.
چندين سال متوالى است كه بعثه حجّ جمهورى اسلامى ايران در ساختمان قصرالدخيل، در ابتداى شارع امام علىبن ابىطالب عليه السلام (بابالعوالى سابق)، استقرار مىيابد. اين هتل، كه در طول سال نيز مورد استفاده زائران ايرانى است، در ايام حج محلّ استقرار بعثه رهبرى همراه با تمامى زير مجموعههاى آن، شامل دستگاه اجرايى، ستاد مدينه و ديگر مراكزى است كه كار خدمات رسانى را به زائران را انجام مىدهند.
امسال نخستين گروه از افراد بعثه رهبرى، در تاريخ 12/ 10/ 82 متشكّل از 12 نفر از كاركنان روابط عمومى، به ضميمه افرادى از دبيرخانه، كاركنان واحد انتظامات از ايران، به مدينه منتقل شده و از روز بعد فعاليت خويش را آغاز كردند. به مرور روزهاى بعد شمار ديگرى از افراد بعثه عازم مدينه شده و به تدريج موقعيت هتل را براى استقرار واحدهاى مختلف آماده كردند.
يكى از بهترين اقدامات روابط عمومى، تزيين فرهنگىِ بعثه مقام معظم رهبرى است كه لازم است تا در شأن نظام جمهورى اسلامى باشد. آذينبندى ديوارها با آيات و احاديث و اشعار و كلمات گهربار امام و رهبرى در ارتباط با حج، بهگونهاى است كه هر كدام مىتواند انديشه و فكرى را در ذهن مخاطبان تداعى كند.
امسال چندين نقاشى زيبا كه در آن، اماكن شريف مكه و مدينه به تصوير كشيده شده، در جاىهاى مختلف بعثه نصب گرديده، كه افزون بر بُعد هنرى، به گسترش فضاى روحانى بعثه كمك مىكند. روابط عمومى همچنين براى مراكز كاروانها نيز اوراق و تراكتهاى تبليغاتى متناسب با زيارت و حج را تدارك ديده كه به مرور در روزهاى نخست آماده شده و به محل كاروانها فرستاده مىشود تا در آنجا نصب گردد.
تدارك نيازها، وسايل و امكانات لازم براى جلسات سخنرانى و نيز برنامهريزى براى روز ورود نماينده مقام معظم رهبرى، از ديگر فعاليتهايى است كه عمدتاً بر عهده روابط عمومى است.
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، امسال روز شنبه، 20 دىماه (1382 ش.) به همراهى جمعى از مسؤولان بعثه رهبرى وارد مدينه منوره شد و مورد استقبال قرار گرفت. (تصوير 3- 4)
جناب آقاى زرهانى، رييس سازمان حج و زيارت، روز يكشنبه، 21 دى ماه با امير مقرن، حاكمِ مدينه ملاقات كردند. در اين ديدار كه آقاى مهدى امينيان، رييس ستاد مدينه نيز حضور داشت، آقاى زرهانى از كمكهاى بشردوستانه عربستان سعودى به زلزلهزدگان بم تشكر كرد و خواستار تسهيلات بيشتر براى زائران ايرانى و اجازه ورود
هواپيماهاى ايرانى به فرودگاه مدينه شد. امير مدينه هم ضمن عرض تسليت به دولت و ملت ايران، به خاطر زلزله بم، گفت: ما بر اساس وظايف اسلامىِ خود در كنار دولت و ملت ايران هستيم و مىكوشيم تا از همه امكانات، براى حلّ مشكلات زائران ايرانى استفاده كنيم تا آنان با خاطرهاى خوش به ميهن خود بازگردند.
امير مدينه افزود: اميدوارم پس از تجهيز بيشتر فرودگاه مدينه، اجازه فرود هواپيماهاى ايرانى هم داده شود.
در اين ديدار امير مدينه با اشاره به اينكه «ما همه، سرنشينان يك كشتى هستيم و دشمن مشترك داريم»، تأكيد كرد: «كسانى مىخواهند نظم و انضباط و امنيت ما را بههم بريزند كه به ضرر همه ما خواهد بود. شما به زائران خود توصيه كنيد بهانه به دست دشمن ندهند تا امنيت حفظ شود.»
آقاى زرهانى پس از اظهار نظر وى گفت: «اين كشتى سفينةالنجاة است و با درك درستِ شرايط، تلاش مىكنيم بهگونهاى عمل كنيم كه مشكلى براى شما پيش نيايد.»
سپس امير افزود: «ما وظيفه خود مىدانيم كه از تمامى امكانات استفاده كنيم تا زائران ايرانى سلامتشان حفظ شود. به نظر ما ايرانىها نظم و انضباط بسيار خوبى دارند.» وى تأكيد كرد: «روابط ما رو به توسعه است و در آينده به هم نزديكتر خواهيم شد.»
آقاى زرهانى نيز افزود: «ما دشمن مشترك داريم؛ هم در داخلِ جهان اسلام و هم بيرون، بنابر اين، بايد روابط خود را مستحكمتر كنيم.»
مقرن گفت: «تفاوت من با شما اين است كه شما سياسى هستيد و من نظامى.»
آقاى زرهانى در پاسخ گفت: «من فرهنگى هستم.»
آقاى زرهانى پس از ملاقات اظهار داشت: «هنگام ورود ما به محل ملاقات، امير مقرن مشغول نماز بود و وقتى نام حضرت محمد صلى الله عليه و آله برده شد، او نيز مانند ما شيعيان صلوات فرستاد.»
خبر اين ديدار را روزنامه عكاظ چاپ عربستان هم منعكس كرد. به نوشته اين روزنامه، مقرن در اين ديدار گفت: همكارى و انضباط حجاج ايرانى در مراسم حج، بسيار عالى و بىنظير است و در حقيقت حجاج ايرانى نمونهاى براى تمامى كشورهاى جهان هستند.»
وى افزود: «من علاوه بر اينكه از انضباط حجاج ايرانى در موسم حج تشكر مىكنم، بايد
خالصترين تشكّرها و سپاسها را به مسؤولان بعثه مقام رهبرى و همچنين سفارت ايران در عربستان به دليل همكارى بسيار نزديك با ما، تقديم آنان كنم.»
به نوشته روزنامه پيشگفته، امير مدينه در پايان اين ديدار، تأسف عميق خود را از حادثه زلزله بم ابراز نمود.
روز شنبه 21 دى ماه، نماينده ولى فقيه به ديدار از ستاد مدينه و واحدهاى مختلف متعلّق به ستاد مدينه پرداخت و از نزديك در جريان كارهاى جارى آنان قرار گرفت. به دنبال آن، در روز دوشنبه، 22 دى ماه، نماينده ولىّ فقيه در ديدار با رييس سازمان حج و مسؤولان ستاد مدينه تأكيد كرد: «جلب رضايت زائران خانه خدا يك اصل براى تمامى دست اندكاران حج است.» آقاى رى شهرى با ابراز رضايت از عملكرد ستاد مدينه، و اينكه تاكنون مسائل پيشبينى شده در ارتباط با مسكن و حمل و نقل و تغذيه زائران، بدون مشكل پيش رفته است، گفت: «بايد تلاش شود تا تمامى زائران از تشكيلاتى كه منسوب به رهبرى نظام اسلامى است، راضى باشند.» ايشان با آرزوى توفيق براى رييس سازمان حج و زيارت كه امسال براى نخستين بار در اين سمت خدمت مىكند، گفت: «كارهاى اصلى حج در سال جارى در پيش است و بايد بر اساس تجربيات گذشته از هم اكنون آمادگى لازم وجود داشته باشد.» ايشان تأكيد كرد كه «در كنار كار، بايد خلوص نيت و قصد قربت هم وجود داشته باشد.»
آقاى زرهانى هم ضمن ارائه گزارشى از كارهاى انجام شده، تأكيد كرد: «تلاش مىشود با مجاهدت و پشتكار، رضاى خداوند كسب و رفاه زائران تأمين شود.»
يكى از كارهاى جارى بعثه، دعوت از زائران مختلف براى استماع سخنرانى در محلّ بعثه مقام معظم رهبرى است.
اين جلسات شامل جلسات سخنرانى عمومى و دعاى ندبه مىشود و به تناسب محلّ اجتماعات، براى هر جلسه، تنها از حدود يك هزار نفر دعوت به عمل مىآيد.
براى اين كار، از ميان كاروانهاى مختلف، طبق برنامهاى كه از قبل معين شده، مواردى براى دعوت برگزيده شده و به موقع از آنان دعوت بهعمل مىآيد و پس از آنكه مدير و روحانى، آن را به اطلاع زائران رساندند، به تناسب شروع برنامهها كه براى سخنرانى عمومى 5/ 9 صبح و براى دعاى ندبه 5/ 7 است، زائران خود را به بعثه رهبرى مىرسانند.
نخستين جلسه بعثه در تاريخ 20/ 10/ 82 با سخنرانى نماينده ولىّفقيه، در سالن اجتماعات بعثه مقام معظم رهبرى برگزار شد. در اين جلسه پس از تلاوت آياتى از قرآن كريم و ذكر مناقب اهل بيت عليهم السلام و نيز عرض خير مقدم، اهداف و رؤوس برنامههاى حج سالجارى توسط امير الحاج ايران اسلامى تشريح شد.
نخستين جلسه عمومى بعثه، براى شمارى از زائران خراسانى، قزوينى و غيره و با سخنرانى حجتالاسلام و المسلمين مسعود اوسطى و در حضور نماينده ولى فقيه جناب آقاى رى شهرى برگزار شد. وى در اين سخنرانى با تأكيد بر صفت رؤوف و رحيم بودنِ پيامبر صلى الله عليه و آله نسبت به مؤمنان، به بيان ويژگىهاى آن حضرت پرداخت و از زائران مدينه خواست تا با توشه برگرفتن از معنويت و صفاى مدينه، خود را مهيّاى حج ابراهيمى كنند.
در جلسه ديگرى (در تاريخ 22/ 10/ 82) كه حجتالاسلام و المسلمين قرائتى در آن به سخنرانى پرداخت، شمارى از زائران خوزستانى به بعثه مقام معظم رهبرى دعوت شده بودند. محور اين سخنرانى توجه دادن زائران به معصومين مدفون در مدينه، كه شش تن هستند بود و اينكه جلب توجه يكى از شش معصومِ مدينه براى حلّ مشكلات كافى است، به شرط آنكه همراه با معرفت باشد. وى عنصر اصلى تصميم گيرنده را براى انسان، نه محيط، بلكه جوهره وجودى خود انسان دانست و از زائران خواست تا از فرصت بهدست آمده استفاده كنند و با كشف جوهر وجودى خود، به بررسى اعمال و رفتارهاى گذشته خود بپردازند.
در اين مجالس، مدّاحان بعثه كه بهطور معمول از ميان مداحان خوب انتخاب مىشوند، دقايقى را به نوحهسرايى مىپردازند.
صبح روز 23/ 10/ 82 جمع فراوانى از زائران ايرانى در محلّ بعثه حاضر شدند تا به سخنرانى حجتالاسلام و المسلمين كاظم صديقى گوش فرا دهند. وى با بيان اينكه حيات ازلى تنها از آن خداوند است و انسانها همگى مرگ را تجربه خواهند كرد، به
زائران توصيه كرد كه پيش از مرگ، از پيامبر صلى الله عليه و آله، فاطمه زهرا عليها السلام و امامان عليهم السلام شفاعت بگيرند. او همچنين افزود:
«تشرف به حج، به معناى پذيرفته شدن از سوى اين بزرگواران است، لذا شناخت كامل انسان نسبت به مقام والاى آنان، از اهميت فراوانى برخوردار است.»
وى روى صفت مهربان بودن پيامبر صلى الله عليه و آله تكيه كرد و از اخلاق مثبت آن حضرت در برخورد با همه مردم، بهطور برابر ياد كرد.
وى از زائران خانه خدا خواست تا از فرصت حج نهايت استفاده را ببرند و بكوشند پس از بازگشت به وطن، خود را از همه صفات بد دور كنند.
صبح روز 24/ 10/ 82، جمع بسيارى از زائران خانه خدا، طبق معمول هر روز، وارد بعثه مقام معظم رهبرى شدند تا به سخنرانى حضرت حجت الاسلام و المسلمين اوسطى گوش دهند. در اين محفل، كه روضهخوانى و مداحى نيز مىشود، آقاى اوسطى در باره اخلاق پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سخن گفت و اينكه اين اخلاق در حدّ يك معجزه عمل كرده است.
در اين جلسه كه نماينده ولىّ فقيه هم حضور داشت، مدّاحان و نوحه سرايان، آقايان موسوى سجاسى و فراهانى به ذكر مصيبت آلاللَّه پرداختند.
علاوه بر اين جلسات، آقاى قرائتى شبها در ساختمانهايى كه چند كاروان در آن اسكان دارند، سخنرانى مىكند. اين سخنرانىها بهطور معمول با استقبال زائران روبهرو مىشود و از اينكه بعثه، زائران خانه خدا را مورد تفقد خود قرار مىدهد، بسيار خوشحال مىشوند.
بهطور معمول، سخنرانىها و مدّاحىهايى كه در محلّ بعثه برگزار مىشود، ضبط و تكثير شده و به صورت نوار صوتى و ويديويى در اختيار علاقمندان قرار مىگيرد. امسال در گوشهاى از طبقه هم كفِ بعثه، فروشگاهى براى ارائه محصولات فرهنگى مختلف كه عمده آنها همين نوارهاى صوتى و ويديويى است، راه افتاده است.
در طول سالهاى گذشته، يكى از دغدغههاى اساسى مسؤولان، فراهم كردن زمينه
ايجاد ارتباط ميان زائران و خانوادههاى آنان در ايران بوده است. در اين باره به جز استفاده از دكههاى مخابرات شهرى، طرحهاى مختلفى پياده و تجربه شده است. امسال با برقرارى سرويس تلفن همراه، مشكل بسيارى از زائرانى كه تلفن همراه دارند حلّ شده است. به علاوه همراهان آنها هم مىتوانند به نوعى از آن استفاده كنند. خدمات رومينگ تلفن همراه نه تنها در دفاتر تلفنى داخل كشور، بلكه در دفترى كه در مركز بعثه حج مستقر است، قابل ارائه مىباشد. در اين باره به دليل تفاوت قيمت ميان تماس از ايران با عربستان و به عكس، به زائران توصيه شده كه از خانوادههاى خود بخواهند كه از ايران تماس بگيرند؛ زيرا هزينه آن، از سه تا چهار برابر كمتر است.
يكى از اساسىترين وظايف بعثههاى مراجع، از جمله بعثه مقام معظم رهبرى، پاسخگويى به مسائل فقهى است. امسال هم آيتاللَّه سيد جعفر كريمى و حضرات حجج اسلام آقايان: محمدى احمدآبادى، محمدحسين فلاح زاده، محمد رضايى و على مؤمن قمى و مسعود اوسطى، براى پاسخگويى به اين مسائل در بعثه رهبرى حضور دارند.
عمده مراجعين اين بخش، روحانيون كاروانها هستند كه وقتى با مسأله جديدى برخورد مىكنند يا پاسخ پرسش خود را در مناسك موجود نمىيابند، به بعثه رهبرى و بخش مربوط مراجعه مىكنند.
يكى از كارهاى اساسى اين بخش آن است كه در مقام پاسخگويى به پرسشهاى فقهىِ جديد، متن سؤالات را تنظيم كرده و طى سال، به گرفتن پاسخ آنها از مراجع مىپردازند و بعدها در چاپهاى جديد مناسك و يا مجله «ميقات حج» منتشر مىشود.
در باره بخشى از اين پرسشها، بحثهاى فقهى در همين دفتر مطرح مىشود؛ اگر پاسخ صريح يا طريق احتياط پيدا شد، همان به عنوان مبناى كار و وظيفه مكلّف اعلام مىگردد. در غير اين صورت، به صورت يك فرع جديد براى استفتا از محضر رهبر معظم انقلاب، حضرت آيتاللَّه خامنهاى تنظيم و آماده مىشود.
به دليل تغيير مصاديقِ برخى از احكام و مفاهيمِ شرعى، يكى از وظايف مهم اين بخش، شناخت دقيق مصاديق جديد و تعيين حدود آن و نيز تطبيق احكام شرعى با اين
مصاديق است. يكى از آنها بحث ذبح خارج از منا است. اصل مسأله، ذبح در منا بوده و اكنون الزاماً خارج از منا است. بنابر اين، وظيفه فقهاست تا حكم مزبور را با شرايط جديد تطبيق دهند. نمونههاى ديگر، رمى از طبقه دوم و ذبح با استيل است.
دو نفر از علماى حاضر در اين بخش، هر روز ضمن جلسهاى با شركت برخى از روحانيون كاروانها كه در محلّ بعثه مقام معظم رهبرى برقرار مىشود، شركت كرده، به پرسشهاى فقهى آنان پاسخ مىدهند. خودِ بحث با روحانيون، كه درگير با مشكلات زائران و پرسشهاى جديد آنان هستند، بسيار مفيد و سودمند است.
از فعاليتهاى ديگرِ اين بخش، استقرارِ يكى از افراد در مسجد شجره از آغاز اعزام زائران از مدينه به مكه است، كه به هدف پاسخگويى به مشكلات فقهى روحانيون و زائران انجام مىگيرد.
در مكه، تعدادى از علماى اين بخش، هرشب، در مسجد الحرام و غالباً در مقابل حِجر اسماعيل مستقر مىشوند تا در دسترس زائران براى پاسخگويى به مشكلات آنان باشند. استقبال از اين اقدام، بسيار قابل توجه بوده است.
حضور اعضاى اين بخش، بهطور مستمر در عرفات و ايّام تشريق در منا نيز ادامه دارد.
به علاوه در مرحله مدينه بعد، دو نفر از علما همچنان در دفتر شوراى استفتا به پاسخگويى ادامه مىدهند.
يكى از نتايج حاشيهاى تلاشهاى اين بخش، مراجعه دقيق به مناسك و تأمّل در عبارات آن است كه گهگاه به دشوارىها واشكالات موجود در مناسك پى برده و تلاش مىشود در چاپهاى آينده اصلاح شود.
به علاوه، برخى از توليدات فقهى جديد در اين ايام، مورد مراجعه علماى اين بخش قرار مىگيرد تا در طول سال آينده چاپ شده و در اختيار علاقمندان قرار گيرد.
از مسائل دشوار مطرح شده طى سالهاى اخير، مطالب زير است:
بحث استظلال در شب و تفاوت فتوا براى شب و روز.
سردى هوا موجب شده است كه از ماشين سر باز استفاده نشود.
حركت كاروانها در شب.
اين مسائل و مشكلات سبب پديد آمدن دشواريهاى زياد براى مقلّدانِ مراجعى شده است كه استظلال در شب را جايز نمىدانند. بهطور معمول، راه حلّ پيشنهادى پرداخت كفاره مىباشد.
يكى از مسائل فقهى، بحث خونريزى زنان در ايام عادت است. مشكلاتىكه براى اين قبيل زنان وجود دارد، عدم جواز ورود به مسجد الحرام و مسجد النبى و توقف در ساير مساجد است. بسا اين گروه از زنان، بيشتر روزهايى كه در مدينه هستند، گرفتار باشند (امسال شمار روزهاى حضور زائران در مدينه به هشت روز رسيده كه براى اين زنان هم فرصت اندكى است).
بحث ديگر مربوط به اين دسته از زنان، طواف و نماز آنان استكه بايد همچنان در احرام بمانند تا پاك شوند و اين، مشقت و سختى زيادى براى آنها است. گاهى هم بر اثر پاك نشدن، وظيفه آنان از «حج تمتّع» به «حجّ افراد» تبديل مىشود كه شناخت مسائل آن هم براى ايشان دشوار است. بعضى هم براى جلوگيرى از خونريزى، از قرص استفاده مىكنند كه خود دشوارىهاى فراوان؛ از جمله خونريزىهاى نامرتب را موجب مىشود كار را مشكلتر مىكرد.
زائر شماره چهارم (24 دىماه 1382):
در مصاحبه رييس ستاد مدينه آمده است: بيش از 30% از زائرانى كه در حال حاضر در مدينه هستند، از وسايل حمل و نقل درون شهرى سازمان حج استفاده مىكنند. اين وسايل، كارِ انتقال آنان از هتل به حرم و به عكس را انجام مىدهد. اين وسايل براى زائرانى است كه خارج از محدوده منطقه مركزى مدينه اسكان يافتهاند. سه مسير در منطقه قربان، سالميه و شارع علىبن ابىطالب در يك سمت و سه مسير ديگر، در بخشهاى ديگر مدينه است.
زائران ايرانى هستند تا در صورتىكه محل سكونت خويش را گم كردند، آنان را راهنمايى كنند.
تا اين تاريخ، تعداد 368 هزار زائر وارد عربستان شدهاند. گفتنىاست سال گذشته بهحسب آمارى كه در اين خبر آمده، يك 000 924 1 زائر موفق به انجام فريضه حج تمتّع شدهاند.
ادامه برخى از مقالات گذشته زائر؛ از جمله «ستارگان بقيع» (در شرح حال ائمه چهارگانه بقيع)، در اين شماره آمده است. مقالهاى هم در باره مباهله دراين شماره درج شده است.
در اين شماره، همچنين مصاحبهاى با دكتر خرّمشاد، با عنوان «حج و انقلاب» به چشم مىخورد.
افزون بر اينها، چند خبر از تحوّلات سياسى جهان هم در اين شماره آمده است.
زائر شماره پنجم (25 دىماه 1382):
اين شماره حاوى اخبار ومقالاتىاست درباره مسائلجارى حج ونيز اخبارسياسى.
گزارشى از فعاليتهاى بيمارستان هيأت پزشكى ايران در مدينه، كه از روز هيجدهم دى ماه افتتاح شده، از مطالب اين نشريه است.
گفتگو با حجتالاسلام و المسلمين صديقى در باره دعاى كميل،
گزارشى تفصيلى از مسكن و حمل و نقل زائران در مدينه منوره و مكّه مكرمه،
بخش پايانىِ گفتگو با دكتر خرمشاد در باره حج و انقلاب، مطالب بعدى اين شماره زائر است.
زائر شماره ششم (26 دىماه 1382):
مقالهاى از استاد نجمالدين طبسى با عنوان «فضيلت جمعه و انديشه مهدويت».
گزارشى از ديدار سرپرست حجاج ايرانى با هيأت پزشكى».
گزارشى از واحد اهل سنت بعثه.
مباحث اجرايىحجّ تمتّع (دومينبخش)، درباره شيوه تأمين مواد غذايى حجاج.
مصاحبه با خانم نجمه خندق، استاد دانشگاه و نابينا، كه با كاروان اساتيد آمده، حاوى نكات ارزندهاى از تلاشهاى يك زن فرهيخته در عرصه فرهنگ و دريافت معنوى ابعاد زيارت توسط اوست.
در اين شماره اخبارى در باره ايران و عراق، به ويژه اخبار اخير مربوط به مواضع آيتاللَّه سيستانى در ارتباط با بحث انتخابات در عراق.
در آستانه حج سال 1382 و در آغازين روزهاى حج، چند سايت تأسيس شده، كه حاوى اطلاعاتى است در باره حج. يكى از اين سايتها، متعلّق به حوزه نمايندگى ولىّ فقيه با نشانى www. Besehsvr. Hadj. ir و حاوى چندين نوع اطلاعات است:
الف: اطلاعات مربوط به زائران؛ اعم از مشخّصات فردى، محلّ اسكان در مدينه منوره و مكّه مكرمه، تاريخ پرواز رفت و برگشت و مشخصات كاروان.
ب: پايگاه اطلاع رسانى حج با تغييرات صورت گرفته در سال جارى با امكان جستجو.
ج: بعضى از روزنامههاى صبح و عصر داخل كشور.
سايت ديگر مربوط به شركت هواپيمايى هُما در ايران است كه با نشانى hajhoma مشخصات افراد و كاروان و پروازهاى آنان را معين كرده است.
سوّمين سايت، با نشانى hadj. ir حاوى بخشهاى مختلفى است كه اطلاعاتى در باره مناسك حج، اماكن و آثار و اسرار و معارف حج در اختيار كاربر مىگذارد. در اين سايت تعداد زيادى مقاله و نوشته، كه بسيارى از آنها برگرفته از نشريه ميقاتحج و يا آثار چاپ شده توسط نشر مشعر است، قابل دسترسى مىباشد.
در حال حاضر دهها سايت در ارتباط با حج و عمره فعّال هستند. در اينجا به معرفى برخى از جدّىترين آنها مىپردازيم كه اطلاعات روزآمدترى دارند:
سايت www. tohajj. com با نام «موقع الحج و العمره» متعلّق به سعودىها است كه بسيار مفصل به بيان مناسك و تاريخ حرمين و ... پرداخته و به لحاظ هنرى هم، تا حدّى جالب توجه است. محورهاى اصلى اين سايت عبارتند از: مناسك حج، مراحل توسعه حرمين، دليل حاج با نقشه، اماكن مقدس، وقتهاى نماز، ادعيه و اذكار، فتاوى، خطاهاى شايع، زيارت مدينه، حج زنان، معجم الفاظ حج، اماكن و بلدان، شعر حج.
بخشى هم اختصاص به منابع دارد كه در دو بخشِ «منابع معاصر» و «منابع كهن» تنظيم شده است. محورى هم به حَجّةالوداع و محور ديگرى به تاريخ حرمين اختصاص يافته است. قسمت اخير همراه با صوت و نقاشى متحرّك است و در هر بخش تصوير نشان دادن تصاوير نقاشى توضيحاتى داده مىشود. مطالب اين سايت به شش زبان مختلف قابل دريافت است.
سايت www. babolumra. com نيز از سايتهايى است كه در زمينه مناسك و راهنمايى حجاج و زائران فعّال است. اين سايت بيشتر جنبه تبليغاتى دارد.
سايت. com هنا مكة www. افزون بر آنكه مطالبى در باره شهر مكه دارد، به تفصيل درباره حج هماطلاعاتىرا بهدست مىدهد. اين سايت بيش ازهرچيز، مكهشناسىاست.
سايت اسلام اولاين www. lslamOnline. com بخشى مخصوص به حج دارد كه بسيار مفصل است و علاوه بر مناسك، مطالبى هم در باره معالم و آثار حرمين شريفين دارد.
سايت لبّيك: labbaik. com از ديگر سايتهاى فعّال در حج است.
بخش حجّ سايت bayynat. org متعلق به سيد محمدحسين فضل اللَّه نيز بسيار مفصل است كه ضمن آن، علاوه بر فقه حج، به ابعاد اجتماعى و سياسى هم توجه شده است.
سايت المجره almajara. com نيز بخش حج بسيار مفصل دارد.
سايت Ialamic. naseej. com بخش حج مفصل دارد كه از جمله اخبار مربوط به حج نيز در آن آمده است. در بخش حج آن مباحثى چون تعريف الحج، يوميات الحاج، خرائط المشاعر، دليل الحاج و المعتمر، فتاوى الحج، آداب الحج و العمرة، أخى الحاج
سلامتك، المناسك و الأركان و أخطاء شائعه آمده است.
سايت hajj. edu. sa متعلق به «معهد خادم الحرمين الشريفين لأبحاث الحج» است كه يكى از مراكز پژوهشى در عربستان، در باره حج و شايد مهمترين آنهاست.
سايت shjhaj. co. در شارجه مستقر است و اختصاص به امور حج دارد.
سايت hajdirectory. com نيز عربىاستكه راهنمايى در امور حج موضوع آناست.
سايت lojna. org سايت ويژه راهنمايى در توزيع جزوات و مطبوعات دينى در زمينه حج و عمره است.
تعداد 39 سايت، كه به احكام حج و مسائل جنبى آن مربوط مىشود، در سايتى با اين مشخصات قابل دسترسى است: Portal. ahram. org/ Right. asp? ID: 772
سايتهاى زيادى نيز مخصوص شركتهايى است كه كار حمل و نقل زائران عمره و حج را در داخل يا خارج عربستان بر عهدهدارند.
سه شنبه شب 23/ 10/ 82 رهبر فرقهنوربخشيه پاكستان، سيد محمدعلىشاه نوربخش، به همراه دو تن از همراهانش، در محلّ بعثه مقام معظم رهبرى با نماينده ولى فقيه ديدار كرد. اين فرقه با داشتن 000 120 عضو، بيشتر در شمال پاكستان فعّالاند.
يكى از همراهان آقاى سيد محمدعلى شاه گفت: مهمترين مسأله رهبر نوربخشيه اين بود كه تمامى شاگردان سيد محمدعلى شاهِ مرحوم، به دليل كهولت سن از دنيا رفتند و يار و ياورى براى خود در جمع علما نمىديد. براى حلّ اين مشكل، افرادى را به حوزه علميه قم فرستاد تا تربيت شوند و مساجد و مدارس پاكستان را اداره كنند. اين شخص فرزند خودش را هم به حوزه علميه قم فرستاده است.
آقاى رى شهرى هم دعا كرد كه اين سفر كه نخستين سفر او به حج است، مايه خير و بركت براى وى باشد. ايشان هم تأييد كرد كه بهترين كار همين اقدامى بوده كه صورت گرفته و آن تربيت نيروها در قم بوده است. در اين ملاقات همچنين از توجه خاص جمهورى اسلامى ايران و دفتر مقام معظم رهبرى به فرقه نوربخشيه گفتگو شد.
در سال گذشته، تحوّلات سياسى بسيار مهمى در سطح منطقه رخداده كه عربستان را بهطور مستقيم درگير خود كرده است. ظهور «القاعده» و وابستگىآن بهسعودى وحضور بنلادن در رأسآن، اين انديشه را مستدلكرده استكه افراطىگرىهاى تبليغى وهابىها در طول چند دهسال، اكنون جهان اسلام را با خطرى مواجه كرده كه كمترين آنها، حضور نظامى آمريكا در منطقه و كشورهاى متعدّد اسلامى به منظور مقابله با تروريسم است.
اكنون كه دولت سعودى، خود در معرض خطر و تهديد و اتهام قرار گرفته، مىكوشد با نيروهاى تندرو خود برخورد كند. وقوع عملياتهاى پىدرپىنظامى، نشاندادكه القاعده قصد درگير شدن با دولت سعودى را هم دارد؛ زيرا آن را حامى آمريكا مىشناسد.
برخى از افراطىهاى دولت آمريكا؛ نظير ريچارد پرل و ديويد فرام، در كتابىكه با عنوان «پايان شرارت» منتشر كردهاند، نهتنها خواستار سرنگونى دولت ايران، سوريه و كره شمالى شدهاند، بلكه گفتهاند: اگر دولت سعودى در مبارزه با تروريسم همكارى نكند، راهى جز اشغال شرق عربستان؛ يعنى منطقه نفتخيز آن در پيش نيست.
در اين حال، مسؤولان سعودى سخت در تب و تاباند تا امنيتِ از دست رفته را حفظ كنند و بهويژه در ايام حج اجازه اقدام خرابكارانه القاعده و طرز فكرهاى مشابه را ندهند. امسال در اين باره، بارها و بارها به مسؤولان بعثه ايران هشدار داده شده است. از جمله در باره برنامه دعاى كميل و اجازه ندادن به حضور خارجىها كه ممكن است مشكلى ايجاد كنند، جزو مسائلى است كه در ملاقاتهاى اخير مورد تأكيد قرار گرفته است.
با اين همه، در سطح فرهنگى، تربيت چند دهه وهابيت، سبب تقويت انديشههاى فرقهگرايانه شده و به خصوص وهابىها طى دو سه دهه اخير، مهمترين دشمن خود را شيعيان معرفى كردهاند. طبق برخى از برآوردهاى اخير، بسيارى از رسالههاى پاياننامهاى كه در مراكز دانشگاهى- دينى سعودى نوشته شده، به نوعى در ردّ شيعه است. برخى از آنها با جسارت تمام نگاشته شده و مبناى اوّليه آنها اثبات كفر شيعه است!
خراب كردن بقعه علىبن جعفر عريضى، طى دو سال گذشته، تخريب مسجد بنو قريظه معروف به «مسجد فضيخ»، تخريب منطقهاى كه شهرت داشت قبر آمنه بنت وهب مادر رسولاللَّه صلى الله عليه و آله در آنجا مدفون بوده (منطقه ابواء)، نشانگر آن است كه حتى در اين دو سال گذشته، اندكى از اين وضعيت كاسته نشده و وهابىها همچنان نفوذ خود را در ساختار فرهنگى اين كشور حفظ كردهاند.
با اين همه، تغيير اين سياستها در دستور كار دولت سعودى قرار گرفته است. نصب صالح الحصين به عنوان رييس شؤون حرمين شريفين با ديدگاههاى نسبتاً معتدل كه نزديك يكسال و نيم پيش صورت گرفت، يكى از نشانههاى اين تحوّل است.
امسال نظارت در بقيع، مانند گذشتهاست، اما روشناستكه بهبود روابط دو كشور، كه طى اين چند سال اخير صورت گرفته، كمك زيادى به بهتر شدن برخوردها كرده است.
حركت مسؤولان سعودى براى كنترل اختلافات مذهبى داخلى، با رويكرد كاهش تنش همراه است. گفته شدهكه در سال گذشته، به دليل فشار زيادى كه افراد افراطى روى زائران ايرانى در عمره داشتند، جمعاً 120 نفر از سعودىهاى سلفى دستگير شده و برخى از آنها تا 25 روز حبس بودهاند. اين افراد كسانى بودند كه براى زائران ايرانى در بقيع و اطراف آن مزاحمت ايجاد مىكردند.
اصول حركت مسؤولان سعودى در جهت اصلاح وضع داخلى، در اطلاعيهاى كه اميرعبداللَّه در 25 دى ماه اعلام كرد، آمده است. وى اصلاح را براى بازگرداندن وحدت وطنى وايجاد آرامش امرى ضرورى خواند. علاوه برآن، وى به حوار وگفتگو، به عنوان يك اصل مهم در حركت اصلاحى اشاره كرد؛ حوارى كه منطبق با قواعدى خاص است.
امسال درست به مانندِ سالهاى گذشته، دشوارىهايى ميان زائران ايرانى با مأموران به اصطلاح «آمر به معروف و ناهى از منكر» در بقيع و اطراف حرم پيامبر وجود دارد. اين مسأله بهصورتى گسترده در طول سال هم بود و حتى يك مورد بهدستگيرى يك زن زائر
درحرم نبوىمنجرشد كهبادخالت مسؤولانبعثه، همان شب وى را آزاد كردند. گرچه بعد از آن، يكى از مسؤولان شهر مدينه، از رفتارهاى تند برخى از زائران ايرانى گلايه كرد.
براى مثال، روز 24 دى ماه، يك روحانى شيعى كه مشغول خواندن زيارتنامه بوده و يك شيعه افغانى هم در كنار او زمزمه مىكرده و اشك مىريخته، مورد اهانت يك مأمور افغانىالأصل قرارگرفته وسپس دستگير و به پايين بقيع در محل انتظامات برده شدهاست.
از سوى ديگر، حسن البكر، مدير امور حج شهر مدينه، با ارسال تصوير برخى از صفحات يك جزوه كه ادعا شده، شب گذشته از بعثه به بيرون رفته است، از پخش برخى جزوات كه مطالبى بر ضدّ فهد و آل سعود بوده، گلايه كرده است.
نكتهاى كه در اينجا لازم است به آن اشاره شود، اينكه سايتهاى اينترنتى كه به نوعى به دفاع از تشيع برخاسته، يا به پاسخگويى به اتهامات سايتهاى افراطى سنى مشغول هستند، در كشور سعودى قابل دريافت نيستند. زدن نشانه اين سايتها با جمله «لا تسمح الدخول» مواجه خواهد شد. بدين ترتيب عناد ديگرِ جماعتِ وهابى با تشيع و نفوذ آنان در سيستم ادارى اين كشور، كاملا آشكار است.
به نظر برخى از صاحبنظران، اين اواخر كه سختگيرى بيشتر شده، سلفىها دست و پاى زيادترى مىزنند و خود اين مىتواند برخوردهاى تندتر آنان را بهدنبال داشته باشد. به عقيده اين افراد، اين امر سبب افزايش نفوذ سلفىها شده كه به احتمال، پس از مدتى عقب نشينى در پى آن است.
عدم وجود انضباط در بخشى از برخوردها با ايرانيان، سبب رفتارهاى سليقهاى مأموران امر به معروف مىشود. طبق يك خبر، در يكى از مدخلهاى ورودى خواهران، مأموران صبح روز 30 دى، مانع از ورود زنان ايرانى به مسجد شدند و گفتند: چون شما نمازتان را فرادى مىخوانيد اجازه نداريد داخل مسجد شويد!
غروب روز پنجشنبه مورخ 25/ 10/ 82، اوّلين گروه از زائران مدينه قبل؛ شامل 16 كاروان، بانظم وترتيب خاص، پس ازبستناحرام از مسجدشجره، عازممكّهمكرمه شدند.
آقاى حسن حامد اكبر، مدير شعبه وزارت حج عربستان در مدينه منوره، در مسجد شجره حاضر شد و از چگونگى حضور و خروج زائران كشورها ديدن كرد.
وى بلافاصله تلفنى، مراتب تقدير خود و مسؤولان سعودى را، بهخاطر انضباط فوقالعاده و سرعت عمل مسؤولان ستاد حج در اين زمينه ابراز داشت.
آقاى زرهانى رييس سازمان حج و زيارت نيز در پاسخ وى، از همكارى صميمانه نيروهاى سعودى تقدير كرد و توفيق بيشتر در ارائه خدمات شايسته به زائران بيتاللَّهالحرام و حرم شريف نبوى صلى الله عليه و آله را آرزو نمود.
از يادگارهاى ماندگار سفر حج، آن هم در مدينه منوره، دعاى كميل شب جمعه است. بسيارى از زائران، از سفر به مدينه، به جز زيارت قبور ائمه معصوم، دعاى كميل آن را به خاطر مىسپارند. وقتى روشن شد كه برخى از نخستين كاروانهايى كه به مدينه رسيدهاند، بايد روز پنجشنبه مدينه را ترك كنند، آنان به اعتراض برخاسته و خواستار آن شدند كه به هر صورت ممكن، اجازه يابند شب جمعه را در مراسم دعاى كميل شركت كنند. با اين حال، به دليل فقدان مسكن و مسائل ديگر، به اجبار تعداد 3010 زائر عصر پنجشنبه عازم مكه مكرمه خواهند شد.
امسال براساس گزارشهاى رسيده، تا شب جمعه، جمعاً قريب 000 30 زائر ايرانى وارد مدينه خواهند شد. اين تعداد، تا پايان روز 22/ 10/ 82 به 22000 نفر رسيد.
نكته مهم تأمين امنيت دعاى كميل است كه امسال به دليل شرايط خاص عربستان، مورد تأكيد مقامات سعودى است.
اين برنامه، كه يك ساعت به طول مىانجامد (10 تا 11) از هرجهت برنامهاى نورانى، مفيد و مختصر بوده و به دليل حضور اكثريت قريب به اتفاق زائران ايرانى، يكى از جذابترين برنامههاى بعثه مقام معظم رهبرى در مدينه منوره است.
اجراى دعاى كميل يك آييننامه اجرايى دارد كه شامل چهارده ماده مىباشد.
طبق بند دومِ اين آيين نامه، برنامههايى كه در شب جمعه دركنار بقيع برگزار مىشود، شامل اعلام برنامه، تلاوت كلاماللَّه مجيد، مديحه سرايى با دو محورِ مناجات و ذكر
مناقب اهل بيت، قرائت دعاى كميل، ذكر مصيبت و چند دعا به فارسى و عربى توسط نماينده محترم ولى فقيه مىباشد.
در هر مرحله، از بهترين مدّاحان و قاريان استفاده شده و براى خواندن دعاى كميل هم از لهجه عربى استفاده مىشود تا زائران خارجى هم بتوانند از آن بهرهمند شوند.
مؤسسه فرهنگى- هنرى نشر مشعر، بهطور كامل از اين مراسم فيلم و عكس تهيه مىكند. البته اين در وضعيتى است كه بيش از حدّ متعارف، توجه ديگران را جلب نكند.
پس از آن، واحد ارتباطات خبرى، عهدهدار انعكاس اخبار دقيق آن است كه در شبكههاى خبرى داخل كشور پخش مىشود. در سراسر برنامه به جز مديران، تعدادى از نيروهاى كارونها، به عنوان انتظامات مسؤولان مربوط را در رعايت نظم و ترتيب همراهى مىكنند.
در شماره پنج نشريه زائر اطلاعيهاى از روابط عمومى بعثه، در باره اجراى مراسم دعاى كميل صادر شده است. دراين اطلاعيه خواسته شدهكه زائران در سال 5/ 9 در كنار قبرستان بقيع حاضر شوند. به علاوه، به دليل سردى هوا، از لباس گرم استفاده كنند.
همچنين گفته آمده است كه از روز بعد از دعاى كميل، نوار صوتى و ويديويى آن، در بعثه، در دسترس خواهد بود. همچنين اين اطلاعيه از زائران مىخواهد به تذكرات و راهنمايىهاى نيروهايى كه انتظامات را برعهده دارند، توجه كنند. نيز در مسير آمدن به بقيع، هيچگونه شعار و صلوات سر ندهند. در انتها، از زائران خواسته است در نظافت محل، در پايان دعا، توجه كافى داشته باشند.
روز 22 ذىقعده، نامهاى از حسن البكرى، رييس امور حج در مدينه، خطاب به رييس بعثه جمهورى اسلامى فرستاده شد كه در آن، ضمن اشاره به مذاكرات انجام گرفته در ساختمان حج ميان طرفين، توصيههايى در باره برگزارى مراسم دعاى كميل آورده است. در اين نامه آمده است:
«حال كه حجاج ايرانى براى برپايى دعاى كميل آماده مىشوند، ما نيز به عنوان يادآورى و براى حفظ سلامت حجاج بيتاللَّه الحرام و زائران مسجد پيامبر 9 كه حجاج ايرانى نيز بخشى از آنها هستند، مواردى را يادآور مىشويم و آگاهى داريم
كه شما نيز بىهيچ شكى اين نكات را به حسب مسؤوليتى كه داريد، درك مىنماييد.
مواردىكه مايليم بر آن تأكيد كنيم، موارد زير هستند:
حجاج حتماً به صورت كاروانى در محل تجمع حاضر شوند.
از مقابل دروازه ورودىِ بقيع، به عنوان جايگاه سخنرانى استفاده نشود.
بلندگوهاى بههم پيوسته براى مسافتهاى طولانى به كار گرفته نشود.
فيلمبردارى فقط با دوربينهاى ويدئوكم صورت پذيرد و از دوربينهاى ثابت پرهيز شود.
پاى بند بودن به آرامش و دورى جستن از جنجالهايى كه ممكن است آرامش را بههم بريزد.
از آنجاكه ما به خدمتگزارى ميهمانان خانه خدا و زوار مسجد پيامبر افتخار مىكنيم، در عين حال اميدواريم كه به آنچه در ديدار شخصى بر آن تأكيد داشتيد و اعلام كرديد كه بعثه و مسؤولان آن نسبت به همراهى با تعليمات كشور پادشاهى سعودى همكارى و تقارن دارند، پاىبندى نشان دهيد.» حسن بن حامد البكرى
در پاسخى كه به وى داده شد، تأكيد گرديد كه:
تدابيرى انجام شده تا از هرگونه تحريكى جلوگيرى شود.
اطراف محلّ مراسم، با نيروهاى انتظامات كنترل خواهد شد.
امر نظافت، سازماندهى شده و بهتر از قبل انجام شود.
آنچه در دعاى كميل انجام مىشود توافق دو وزير است.
در واقع ماهيت پيام سعودىها آن است كه آرامش بيشترى مورد توجه بوده و مراقبتهاى ويژه به عمل آيد. نگرانى آنها از يك سو نسبت به تندروى برخى از شيعيان است و از سوى ديگر نگران القاعده هستند.
مقامات بعثه، روز پنج شنبه در تماس با معاون امير مدينه، خواستههاى آنان را مورد بحث و نقد قرار داد و تنها نكتهاى كه قرار شد زائران ايرانى رعايت كنند، آن بود كه از قسمت بالاى بقيع استفاده نشود.
مقدّمات مراسم دعاى كميل، از ساعت 9 شب جمعه آغاز شد و طى سه ربع ساعت، تمامى كاروانهاى ايرانى با نظمى شايسته در محدود وارد شدند. زنان در حاشيه ديوار پايين بقيع و مردها در كنار آنها و مسيرى هم براى رفت و آمد كنار نردههاى قرار داده شده در ميان بينالحرمين باز گذاشته شد. يك دسته از انتظامات ايرانى كه از خود زائران تشكيل يافته بود، اين مسير را محافظت مىكرد. در واقع محلّ اصلى برگزارى دعاى كميل روبهروى درِ اصلى بقيع، جايى كه سابقاً امتداد شارع ابوذر بود، قرار داشت.
نيروهاى سعودى اجازه ورود خارجىها را به اين محدوده نمىدادند و اين امر با اشاره به همان بحث خطرِ القاعده بود. پيش از آغاز دعاى كميل، برخى از افراد صلوات مىفرستادند كه كه آنان را ساكت كردند تا آرامش حفظ شود. رأس ساعت ده، آقاى مرتضايىفر با اعلام برنامه، قارى (حاج جواد پناهى) را دعوت به قرائت قرآن كرد كه چند آيه خواند. نخستين آيه، قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ... بود. آقاى فراهانى، مداحىِ اول را داشت. سپس آقاى غلامرضازاده با لحن عربى شروع به خواندن دعاى كميل كرد. آنگاه آقاى سيدمحمد موسوى نوحهسرايى كرد و دعاى كميل رأس ساعت يازده با دعاهاى عربى و فارسىِ نماينده ولى فقيه پايان يافت. پس از دعا، شخصى در پشت بلندگو، از نيروهاى امنيتى كه حفاظت را برعهده داشتند، تشكّر كرد. به دنبال آن، كاروانها با آرامش، پس از نظافت دسته جمعى محدوده، راهىِ منازل خود شدند.
در واقع نيروهاى امنيتىِ زيادى در اطراف جمعيت مستقر بودند، ولى بهجز راه ندادن خارجىها هيچ نوع دخالتى در آمد و رفت زائران ايرانى نداشتند. پيش از آن، آقاى زرهانى در ملاقات با معاون امير، اين مسائل را مطرح كردند و ايشان تأكيد كرده بود كه ما اولًا براى سلامت شما اين نيروها را مىگذاريم تا مورد حمله از سوى افراطىها قرار نگيريد. وى تأكيد كرده بود كه ما مىدانيم اين مراسم دعاست و ربطى به ما ندارد.
به رغم مذاكراتى كه با حنينى، معاون امير مدينه شده بود، در سالت 5/ 8 بلندگوها ضبط شد. به دنبال آن، معاون اجرايىِ بعثه با فرمانده نيروهاى سعودى گفتگو كرد، ساعت 20/ 9 تعدادى از بلندگوها را پس دادند. تازه در اين زمان بود كه معاونت اجرايى و كاركنان روابط عمومى و سپس سمعى بصرى، وسايل خود را آوردند. با اين حال، كار به
سرعت انجام شد و خوشبختانه مشكلى پيش نيامد.
صبح روز جمعه، رأس ساعت 7 «دعاى ندبه» نيز در محلّ بعثه برگزار شد و مدّاحان احمد زين العابدين، على فراهانى، موسوىِ سجاسى آن را خواندند كه مورد استقبال زائران ايرانى قرار گرفت.
سيماى جمهورى اسلامى ايران مراسم دعاى كميل را با يك ساعت تأخير در داخل كشور پخش كرد.
نوار صوتى و ويدئويىِ مراسم دعاىكميل، ندبه و جلسات سخنرانىِ عمومى در بعثه، در حجمى قابل توجه به زائران عرضه شده و آنان با اشتياق خريدارى مىكنند. اين اقدام كه زير نظر واحد سمعى و بصرى بعثه رهبرى انجام مىشود، با قيمت مناسب در اختيار زئران قرار مىگيرد. سى دى 5 ريال سعودى (1200 تومان) و نوار ويدئويى 8 ريال (1800 تومان). (تصويرهاى 5- 6- 7)
برآورد تعداد جمعيت شركت كننده در مراسم دعاى كميل:
برابر آخرين گزارشها و آگاهىهاى به دست آمده، تا پايان روز پنجشنبه، مورخ 23/ 11/ 82، حدود 25000 حاجى ايرانى در مدينه منوره حضور داشتهاند كه ازاين تعداد نيزديك به 18000 نفر در مراسم دعاىكميل شركت نمودند و به لحاظ ممانعت مأموران سعودى، تعداد زائران خارجى كم بود كه مىتوان علت اصلى آن را اقدامات پليس سعودى تلقى كرد.
رييس ستاد مدينه، آقاى محمد مهدى امينيان، تأكيد دارد كه ستاد تلاش مىكند تمامى امور مربوط بهزائران بهصورت صحيح و روان انجامپذيرد. وى گفت: سر وسامان دادن به حمل و نقل درون شهرى و جابهجايى زوّار در شهرهاى مدينه و مكه و ايجاد آشپزخانههاى متمركز، از فعاليتهاى جديد و جدى ستاد در دو سال گذشته بود و امسال نيز با انجام مطالعات بيشتر به دنبال بهينه كردن و بالا بردن سطح كيفى غذاى زائران هستيم.
وى افزود: تخصّصى كردن كار طبخ غذا، استفاده از گوشت تازه در مدينه و همچنين
تحويل گوشت مرغ محلى و تازه به آشپزخانهها از طرحهاى جديدى مىباشد كه امسال اجرا شده است. وى گفت: هرچند با اجراى طرح متمركز كردن آشپزخانه، قيمت تمام شده غذا نسبت به سالهاى پيش كاهش نيافته، ليكن اين امر سبب بالا رفتن كيفيت و بهداشت غذاها شده است. امينيان افزود: با اينكه مسأله داير كردن آشپزخانههاى متمركز انتخاب ما نبود و سعودىها در آن ورود داشتند اما معتقديم كه اين امر در جهت رفاه و سلامت زائران بود. وى حد متوسط رساندن خدمات و تلاش در جهت جلوگيرى از بالا رفتن توقعات زائران را؛ از جمله راه كارهاى تعديل هزينه حج دانست و گفت: در كشور ما با دادن يارانه و يا تعديل سطح خدمات در برخى موارد، مىتوان به اين مهم نايل آمد.
رييس ستاد مدينه، در عين حال اظهار داشت كه قيمت تمام شده حج در ايران، در مقايسه با ساير كشورها مناسب و خوب است.
گفتنى است كه طى نخستين روزهاى ورود كاروانهاى ايرانى به مدينه، شمارى از زائران نسبت به غذاى طبخ آشپزخانه متمركز گلايه داشتند كه در جلسه شوراى هماهنگى مسؤولان با نماينده ولىّ فقيه، قرار شد تا نظارت و بازرسى بيشترى بر عملكرد آشپزخانههاى متمركز صورت گيرد.
يكى از بهترين اقدامات سال جارى، آن استكه گوشت منجمد از برنامه غذايى زائران ايرانى حذف شده است. در مقابل، كشتارگاهى به ذبح گوسفند براى ايرانيان اختصاص يافته و روزانه پانصد رأس گوسفند در اين كشتارگاه ذبح مىشود. كشتارگاه مزبور در روز 23/ 10/ 82 مورد بازيد رييس سازمان حج و زيارت و رييس ستاد مدينه قرار گرفته است. در اين كشتارگاه، يك پزشك ايرانى به همراه هفت پزشك از شهردارى مدينه و يك مهندس تغذيه بر نحوه ذبح و امور بهداشتى كشتارگاه نظارت مىكند.
از ديگر خدماتِ حجّ 1381 ش. در مدينه، وجود 75 دستگاه اتوبوس، از «شركت حائل» براى انتقال زائران از هتلها به حرم و به عكس، در نظر گرفته شده است. اين رقم در مكه به 500 دستگاه خواهد رسيد، به رانندگىِ سودانىها، كه از بهترين و شادترين رانندگان هستند.
وجود اين ماشينها، كمك مىكند كه زائران كشورمان، هنگام نماز حضور بيشترى
در حرم داشته باشند. بر همين اساس است كه شعار «رفاه در خدمت عبادت»، امسال به عنوان شعار مجموعه تشكّلهاى دست اندكار حج قرار گرفته است. در سالهاى گذشته، رفت و آمد، بهخصوص در مكه، وقت زيادى را از زائران مىگرفت. متوسّط پولى كه براى اين رفت و آمد در نظر گرفته شده، صد ريال سعودى در موسم حج است.
نظارت بر عملكرد مديران، صاحبان منازل و ديگر امور اجرايى، براى حسن انجام كارها، از چندين راه انجام مىگيرد. مهمترين ابزار، استفاده از تشكيلات بازرسى است كه زير نظر معاونت نظارت و بازرسى بعثه مقام معظم رهبرى فعاليت مىكند. اين بازرسان، كه هر يك نظارت بر چندين كاروان را بر عهده دارند، هر روز به كاروانها سركشى كرده و در زمينههاى خاص فرمهايى را پر مىكنند. بازرسان، هر روز عصر جلسهاى در منطقه خود داشته و گزارش كار خود را به مسؤول منطقه ارائه مىدهند.
بهعلاوه، هر روز صبحها از ساعت 5/ 7 تا 5/ 8 جلسه عمومى بازرسين برگزار مىشود كه جديدترين تصميمات گرفته شده، در جلسه شبِ ستادِ مدينه به اطلاع بازرسين مىرسد.
مشكلات طرح شده توسط بازرسان، پس از طرح، چارهيابى شده و از طريق مدير يا ستاد، پيگيرى و حلّ مىشود. برخى از موارد پيگيرى شده در روزهاى نخست، در مدينه، عبارتند از:
پيگيرى در خصوص انجام تعهّدات مالكين ساختمانها و نظارت مديران كاروانها بر تأمين حقوق زائران
بلاتكليفى آشپزها در مورد استفاده از گوشتهاى تازه، كه داراى قلوهگاه بودند و با توجه به برنامه غلايى بى مصرف مىماندند، با تشكيل جلسه مشترك ستاد و بازرسى، با تغيير جدول غذايى حل شد.
پيگيرى در باره تجهيز چند مورد ساختمان؛ مانند تعويض فرشينه (موكت) و تشك، تأمين پتو و ملحفه كه با تلاش مسؤولان بنياد مسكن ستاد مناطق اغلب به نتيجه رسيد.
بررسى گزارش دريافتى از مركز رايانه، كه حكايت از بروز 102 مورد نارسايى در
امر اسكان زائران داشت و موجب تشويش و نگرانى شده بود.
همكارى با روابط عمومى و دعوت از كاروانها براى شركت در جلسات عمومى سخنرانى.
رسيدگى به شكايت تعدادى از زائران كاروان، اساتيد مستقر در منازل الحرم.
بازرسين، برخى از رخدادهاى خبرى درون كاروانها يا مسير حركت را نيز به اطلاع مسؤولان رساندهاند كه برخى از اخبار در روزهاى نخست ورود به مدينه چنين است:
حدود 200 گرم مواد مخدر از يك زائر مسن تهرانى در فرودگاه تهران ضبط شد.
خدمه فرودگاه، هنگام بار زدن ساكها به روى اتوبوسها، به تعدادى از ساكها دستبرد زده و اجناس را در قسمتهاى تاريك محوطه فرودگاه پرتاب كرده بودند كه به موقع آنها را تصاحب كنند، ليكن اجناس مزبور، توسط زائران مشاهده و جمع آورى شد.
مبلغ 1800 دلار از جيب يكى از زائران مشهدى در مسير حرم، با بريدن جيب وى به سرقت رفت.
با آغاز ورود زائران به مدينه، فعاليت هيأت پزشكى حج (وابسته به جمعيت هلال احمر جمهورى اسلامى ايران) آغاز شده است. امسال بر اساس برنامه چند سال گذشته، هر كاروان، پزشك 24 ساعته مخصوص به خود را دارد. علاوه بر آن مراكز درمانى تخصّصى و بيمارستانى هم وجود دارد كه مرتب در حال سرويس دهى به زائران است.
در اين بخش، فعاليت فرهنگىِ خاص هم انجام مىشود كه قابل توجه است و آن انتشار جزوات و كتابچههاى تبليغاتى- پزشكى است كه در اندازههاى گوناگون، با محوريت مسائل بهداشتى و تغذيه به هدايت زائران مىپردازد.
عناوين برخى از اين بروشورها، كه از 5 تا 20 صفحه است و به رايگان ميان زائران توزيع مىشود، عبارتند از:
نكات مهم در باره بهداشت مواد غذايى.
توصيههاى بهداشتى.
پيشگيرى از مشكلات شايع در حج.
تغذيه و بهداشت مواد غذايى در سفر حج.
دستور العمل كار در مراكز طبخ غذا.
چك ليست بهداشتى (بخش دندانپزشكى).
به تندرستى زائران خانه خدا كمك كنيم (ويژه روحانيون محترم كاروانها).
نكات بهداشتى در ايّام تشريق.
توصيههاى بهداشتى براى زائران خانه خدا.
توصيههاى بهداشتى ويژه مديران محترم كاروانها.
راهنماى عملياتى بهداشت كاروانها در حجّ تمتع (ويژه مديران كاروانها).
رفتار بهداشتى بستر مناسب لازم دارد.
ساختار و تجهيزات يك آشپزخانه مركزى.
پزشكان، پيام آوران تندرستى.
بهداشت مسكن زائران.
بهداشت مسكن و محل استقرار كاروان.
ايمنى غذا، دستور العمل بهداشت غذا و مواد خوراكى.
سازمان حج و زيارت جمهورى اسلامى ايران، براى ساماندهى بهداشت و درمان زائران ايرانى، بيمارستانى در مدينه و بيمارستانى در مكه تأسيس كرده است. تصوّر اوليّه اين است كه بيمارستانى، داراى ساختمانى كوچك، با تجهيزاتى ابتدايى است و فقط درمانهاى ساده در آنجا قابل انجام است، اما در مراجعه به آن، مىبينى كه ساختمانى بزرگ و زيبا در شارع گاز واقع در روبهروى «المدرسة المتوسط العاشره» است. ديدنِ اين ساختمان، از يك سو نشانه تلاش جمهورى اسلامى ايران براى خدمتگزارى خالصانه به زائران گرانقدر ايرانى است و از سويى مايه عزّت و سر افرازى زائران ايرانى
در ميان زائران ديگر كشورهاست.
دكتر فرهاد نجات، رييس اين بيمارستان مىگويد: اين بيمارستان از سه سال قبل در مدينه تأسيس شده و ساختمان بيمارستان به مدت پنج سال اجاره شده است. هر سال براى تأمين كادر بيمارستان پنجاه درصد كاركنان اعزام مىشوند كه تجربه كار در اين فضا و شرايط را داشتهاند.
وى گفت: درمان زائران دو مرحله دارد؛ مرحله نخست را، 529 پزشكِ همراهِ كاروانها انجام مىدهند، كه از قبل تمام زائران را معاينه كردهاند و از سوابق پزشكى زائر آگاهند و در تمام لحظات در كنار زائران به انجام خدمت مشغولند. مرحله دوم درمان است كه در اين بيمارستان انجام مىشود. در اينجا بخشهاى تخصّصى قلب و عروق، زنان و زايمان، داخلى، جراحىِ عمومى، چشم پزشكى، گوش و حلق و بينى، ارتوپدى، روانپزشكى و دندانپزشكى وجود دارد.
همچنين سه بخش بسترى سى. سى. يو با 13 تخت، پست سى. سى. يو (نگهدارى از بيمار پس از خروج از اتاق سى. سى. يو) با پنج تخت، بخش بسترى مردان با 22 تخت و بخش بسترى زنان با 22 تخت، بخشهاى مختلف اين بيمارستان هستند.
دكتر نجات در ادامه سخنانش واحدهاى پاراكلينيكى؛ به عبارتى، پيراپزشكى را تشريح كرد و گفت: راديولوژى، آزمايشگاه و داروخانه نيز در اين بيمارستان وجود دارد.
وى واحد «امداد و انتقال» را يكى ديگر از واحدهاى بيمارستان نام برد و گفت: در اين واحد 5 دستگاه آمبولانس براى انتقال زائران بيمار از محل اسكان به بيمارستان يا از بيمارستان به بيمارستانهاى سعودى وجود دارد.
دكتر نجات به يك نكته تأكيد فراوان داشت. او گفت: اگر زائرى دچار بيمارى ويژهاى شد و به كمك فورى نياز داشت، بهترين راه اين است كه همراهان بيمار يا مسؤولان كاروان، از پذيرش هتل بخواهند با شماره 997 يعنى اورژانس مدينه تماس بگيرند. آمبولانسهاى اورژانس ظرف 2 يا 3 دقيقه به محل مىرسند و بيمار را به بيمارستانهاى سعودى منتقل مىكنند. پس از بسترى شدن بيماران ايرانى در اين بيمارستانها، پزشكانِ رابط ما، با بيمارستان مربوط تماس مىگيرند و تا پايان مراحلِ مداوا
وضعيت بيمار مربوط را زيرنظر مىگيرند. چهار پزشك رابط اين بيمارستان هستند كه هر روز با پذيرش هتلهاى محل اسكان زائران ايرانى تماس مىگيرند و پيگير وضعيت اعزام بيماران به بيمارستانهاى سعودى هستند. حتى آنان وضعيت بيماران ناشناس را نيز بررسى مىكنند تا اگر زائرى ايرانى در ميان آنان باشد، پيگير امورِ او شوند.
بخش ديگر اين بيمارستان، كه دكتر نجات درباره آن سخن گفت: واحد «بهداشت» است. كاركنان اين واحد، كه هشت نفر هستند، هر روز به تمام آشپزخانههايى كه براى زائران ايرانى غذا مىپزند، سر مىزنند و وضعيت بهداشتى پخت و پز و نيز مواد اوليه را با دقت بررسى مىكنند و از بروز اشكالى كه به سلامت زائران لطمه بزند، جلوگيرى مىكنند. البته در آشپزخانههاى متمركز دو ناظر بهداشت به صورت ثابت حضور دارند.
دكترنجات افزود: بيمارستان از هيجدهم دى افتتاح شده است و تا امروز (بيست وچهارم دى ماه) با بيمارىِ ويژه يا مشكل جدّى بهداشتى در ميان زائران مواجه نبودهايم.
بيمارستانى با همين امكانات در مكه نيز تأسيس شده كه در آنجا نيز پزشكان محترم و كاركنان متعهد بيمارستان در خدمت زائران خواهند بود.
وى افزود: هيأت پزشكى، يك گروه با نام «وقوف اضطرارى» تشكيل داده است تا در روزهايى كه مناسك حج انجام مىشود، از بيماران بدحال يا مشكلدار حمايت كند؛ بهاين شكلكه كاركنان اين گروه خود اعمال حج را انجام نمىدهند و تمام وقت، از زائرانى كه از نظر جسمانى دچار مشكل هستند، مراقبت مىكنند تا آنها موفق به انجام اعمال شوند.
دكتر نجات در ادامه مىگويد: از زائران بخواهيد كتابچههايى را، كه در آن توصيههاى بهداشتى ما چاپ شده، با دقت بخوانند و به آن عمل كنند تا سلامت باشند و انشاءاللَّه با موفقيت اعمال و عبادات خود را انجام دهند.
نماينده ولى فقيه در حج و زيارت، در ديدار اعضاى هيأت پزشكى جمهورى اسلامى ايران مستقر در مدينه منوره، خطاب به پزشكان كاروانها گفت:
همانطور كه روحانى با روح و روان انسانها سروكار دارد، كار شما نيز به لحاظ رسيدگى به وضعيت سلامتى افراد مانند كار يك روحانى در ايام حج از ارزش والايى برخودار است.
در اين ديدار كه دكتر ضيايى، رييس هيأت پزشكى نيز حضور داشت، حجتالاسلام و المسلمين رى شهرى، بر اولويت پيشگيرى در امور پزشكى تأكيد كرد و خطاب به پزشكان حاضر در مدينه گفت:
«به دليل ارتباط شما با زائران خانه خدا، اين ضيوف الرحمن، مسؤوليت سنگينى بر عهده داريد و كار بهداشت و درمان آنان از اهميت فوق العادهاى برخوردار است.»
امير الحاج افزود: «با وجود برنامهريزىها و تمهيداتى كه از قبل به عمل آمده است، از آموزش و توصيههاى پزشكى به صورت مستمر در موسم حج غافل نشويد.»
وى ضمن قدردانى از تلاش شبانه روزى اعضاى هيأت پزشكى گفت:
«انجام توصيههاى پزشكى مىبايست علاوه بر پزشكان، توسط روحانيون محترم كاروانها و ساير امكانات اطلاعرسانى موجود نيز انجام گيرد تا از صدمات احتمالى زائران جلوگيرى شود و ميزان بيماريها به حداقل كاهش يابد.»
در اين مراسم رييس هيأت پزشكى، گزارشى از آخرين وضعيت مراكز درمانى اين هيأت در مدينه منوره ارائه كرد و گفت: «تاكنون 32 مورد بيمار بسترى شده در بيمارستان هيأت پزشكى داشتهايم كه 19 نفر آنها ترخيص شده و 13 نفر بسترى مىباشند.»
دكتر ضيايى تعداد مراجعات زائران ايرانى به درمانگاههاى تخصّصى هيأت پزشكى را از آغاز كار انتقال زوّار ايرانى به مدينه تاكنون، 334 مورد اعلام كرد و افزود گروه بهداشت هيأت پزشكى به صورت مستمر، وضعيت بهداشتى كاروانها را زير نظر دارد و بر كار محل طبخ غذا نظارت بهداشتى مىكند.
وى گفت: خوشبختانه طى دو سه سال اخير، به دليل توصيههاى پزشكى و نيز مصادف شدن ايام حج با خنكى هوا، بيمارى گرمازدگى نداشتهايم.
از زمانىكه سياست تسامح با شيعيان در عربستان آغاز شده، شيعيان عربستان فرصتى براى بروز و ظهور خود در عرصههاى مختلف به دست آوردهاند.
طى چهارده سال گذشته، كه حضرت حجتالاسلام والمسلمين رىشهرى نمايندگى ولىّ فقيه در امور حج و زيارت را به عهده دارد، هيچگاه اجازه ملاقات با رهبر شيعيان مدينه به وى داده نمىشد و امسال (1382 ش.) براى نخستين بار اينفرصت بهدست آمد.
لازم به گفتن است كه طى سال جارى، رهبر شيعيان مدينه توانست بيش از يك ماه در ايران، به ويژه شهر مقدس مشهد بماند.
امسال پس از آغاز به كار بعثه مقام معظم رهبرى، جناب آقاى عمرى از ايشان و همراهان دعوت به عمل آورد. به دنبال آن، نماينده ولى فقيه و همراهان، آقايان:
غيورى، زرهانى، قرائتى، توفيقى (وزير علوم)، قاضى عسكر، شهرستانى، ابوترابى، باقر شريف قَرْشى، عرب، شريف مهدوى (كنسول ايران در جده) امينيان (رييس ستاد مدينه) و چند نفر از روحانيون و مسؤولان ديگر در روز پنج شنبه 25/ 10/ 82 در حسينيه شيعيان مدينه، در محله نخاوله با ايشان ديدار كردند. در اين ملاقات، برخى از مأموران امنيتى سعودى كه محافظان نماينده ولى فقيه بودند، نيز حضور داشتند.
در اين ديدار كه تعداد قابل توجهى از شيعيان مدينه نيز بودند، گفتگوهاى صميمانه و دوستانه انجام گرفت.
آقاى عمرى در اين ديدار با اشاره به اينكه نخاوله حدود 12 هزار نفر هستند، شيعيان غير نخاولهاى را هم 25 هزار نفر دانست. ايشان افزود كه مزرعه كنارىِ ما، بر حسب آنچه شنيدهايم، متعلق به امام باقر و صادق عليهما السلام بوده است. وى تأكيد كرد: با اينكه ما در اقلّيت هستيم اما در چشم مردم عزيزيم! (تصوير 8- 9)
سالهاست كه مراكز فرهنگى عربستان در موسم، همايشهاى علمى برگزار مىكنند.
برخى از اين همايشها، علمى و برخى كاربردى هستند. موارد كاربردى؛ بهخصوص در
باره مشكلات سفر حج و راهحلهاى آن و مشورت در اين باره است.
امسال چندين همايش، برنامهريزى شده، كه عبارتند از:
دو همايش به همت وزارت حج عربستان با عناوين:
مكه مكرمه پايتخت فرهنگى جهان اسلام (5- 7 ذى حجه) در محل هتل انتر كونتينانتال مكه كه حضور براى همه آزاد است. (در اين كنفرانس از ايران، حجتالاسلام و المسلمين قاضى عسكر مقاله دادهاند كه در برنامه كنفرانس براى ايشان وقت مشخّصى را گذاشتهاند).
جشنواره پايانى (13 ذىحجه) در همان محل و ورود براى همه آزاد است.
سه همايش از رابطة العالم الاسلامى:
همايش موسم فرهنگى (از 29 ذىقعده تا 5 ذىحجه) در ساختمان الرابطه، در مكه، كه ورود همه آزاد است.
چالشهاى روياروى جهان اسلام (2 تا 4 ذىحجه) در ساختمان الرابطه، در مكه، كه ويژه ميهمانان رسمى و دعوت شده است.
همانديشى (سمينار) در خصوص امور حج (6 و 7 ذىحجه) در ساختمان الرابطه، در مكه، كه ويژه ميهمانان رسمى و دعوت شده است.
دو همايش هم به عنوان همايشهاى پادشاهى عربستان سعودى است:
همايش سالانه ملك فهد (11- 12 ذىحجه) در كاخ ملك فهد در منا، ويژه رؤساى بعثهها و همراهان.
جشنواره پايانى حج (13 ذىحجه) كه پيشتر به آن اشاره شد.
يكى از واحدهايى كه زير نظر معاونت آموزش و پژوهش فعاليت مىكند و پيشينه آن، دست كم به سه سال پيش باز مىگردد، واحد نظر سنجى است. اين واحد در سال گذشته و امسال، به صورت فنىتر و با استفاده از نيروهاى متخصص، از فارغ التحصيلان دانشگاهى فعاليت مىكند. اين واحد با گرفتن نظريات زائران در بخشهاى مختلف مىكوشد نقاط قوّت و ضعف تشكيلات اجرايى، وضعيت فرهنگى و اخلاقى و دينى
مجموعه مشاركين در حج را به دست آورد.
اين واحد، در حج سال جارى، سيزده فرم ويژه دارد كه هر يك از آنها بر محورى خاص تنظيم شده است:
فرم اول، در باره اقدامات فردى است كه زائران پيش از سفر داشتهاند؛ در زمينههاى آمادگىهاى روحى، اخلاقى و تمهيدات مربوط به سفر، به لحاظ وظايف دينى؛ مانند پرداخت بدهى، نوشتن وصيتنامه، تصحيح قرائتنامه، حلاليّتطلبى، (كه مهمترين نگرانىهاى اين سفر به شمار مىآيند).
فرم دوم: نظر خواهى در باره دعاى كميلِ برگزار شده در مدينه، از جهت: زمان، مدت، نوع مداحى و خواندن دعا و كيفيت صدا.
فرم سوم: در باره رفتار زائران ايرانى در طول تشرّف در مدينه؛ در اينجا رعايت بهداشت، سيگار كشيدن در محيط هاى عمومى، شركت در برنامههاى عمومى، شركت در جماعت، خاك برداشتن و ديگر تخلّفات رفتارى زائران.
فرم چهارم: در خصوص ارزيابى نشريه زائر، از حيث محتوا و شكل.
فرم پنجم: در باره تأثير حضور در مدينه روى زائر است و اينكه در اين مدت، چه تأثيرى به لحاظ روحى و دينى و اخلاقى پذيرفته است.
فرم ششم: نظرخواهى در باره جلسات عمومى، كه در محل بعثه برگزار مىشود.
فرم هفتم: نظرخواهى در باره بازار، خريد، سوغات و پىآمدهاى آن.
فرم هشتم: نظرخواهى در باره مراسم برائت.
فرم نهم: نظر خواهى در باره اعمال حج و مناسك و اينكه در بخشهاى مختلف، با چه مشكلاتى روبرو شدهاند.
فرم دهم: نظرخواهى در باره قربانى، با توجه به تغييراتى كه در سالهاى اخير ايجاد شده است و اينكه آيا روز عيد موفق به ذبح شدهاند يا نه و مسائل ديگر.
فرم يازدهم: در مورد تأثير حضور در مكه و مسجدالحرام و اصل حج روى فرد زائر.
فرم دوازدهم و سيزدهم، كه با سفارش سازمان حج و زيارت تهيه شده، در باره نظرسنجى در مورد امور اجرايى است. اولى در باره نظريات زائران در خصوص مسائل
اجرايى و فرم بعدى، نظر سنجى از مديران در باره تشكيلات اجرايى؛ اعم از مديريت، ستادهاى اجرايى، مسكن، حمل و نقل، تغذيه و غيره است.
اين فرمها در ميان 3% مجموع زائران توزيع مىشود. واسطه توزيع، گروههاى ارشاد كاروانها هستند كه در كنار بقيه كارهاى خود، اين فرمها را از بعثه گرفته و ميان زائران زن و مرد، به نسبت تعيين شده، توزيع مىكنند. بهطور معمول، هر دو تا سه فرم را يك نفر مىنويسد. اصرارى نيست كه فرد جواب دهنده تحصيل كرده باشد يا نباشد. به علاوه، ضرورتى به نوشتن شماره كاروان و نام و نام خانوادگى هم نيست.
نماز جمعه روز 26 دى ماه (24 ذىقعده) در مسجد النبى صلى الله عليه و آله توسط امام جماعت اين مسجد؛ ثبيتى، برگزار شد. هر سال در آستانه ايام حج، يكى از محورهاى اصلى خطبههاى امام جماعتِ اين مسجد، مبارزه با چيزهايى بود كه از ديدِ آنان، عنوان «بدعت» يافته است. اما امسال، پس از تغيير سياستهاى فرهنگىِ جديدِ دولت و حركت به سمت اصلاح و كنار گذاشتن خشونتهاى فرقهاى و اختلافات، به نظر مىرسيد امام جماعت مسجد النبى صلى الله عليه و آله هم كمترين توجهى به مسائل گذشته ندارد. خطبههاى نماز صرفاً بر پايه شرح آيات حج و توصيه به وحدت و آرامش و رفق و مدارا بود. حج يك مدرسه بزرگ با تأثيرى گسترده است كه همه بندگان خدا از همه نواحى و نقاط در آن حاضر مىشوند. مردمانى از هر نژاد و هر زبان و با رنگهاى مختلف. وى آنگاه با اشاره به آيه: رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ ... اشاره به آبادىِ عبادى مكه كرد و اينكه طواف هميشه، شبانه روز ادامه داد و بيتالعتيق هميشه باز است. وى با تأكيد بر اينكه هر نقطهاى از اين ديارِ مقدس يادآور خاطرهاى است، گفت: مسلمان بايد توبه نصوح كند و براى حج قدم به اين سرزمين بگذارد. وى با تأكيد بر اينكه حج ملاذ هر مسلمانى است، گفت: مكه هم براى عابد و هم گنهكار ملاذ و پناه است. گنهكار بايد در اينجا عفو و رضوان الهى را طلب كند. وى سپس با اشاره به آيه: وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ ... به اخلاص در حج و اينكه اعمال جز به آن قبول نمىشود، تأكيد كرد و گفت:
رسول اللَّه صلى الله عليه و آله روى حجّ بدون ريا و سُمعه تأكيد داشت. اگر حج قبول باشد، هيچ پاداشى
جز بهشت ندارد و قبولى آن تنها با اخلاص است و اگر اخلاص باشد، شيطان هم نمىتواند بنده مخلص را گمراه كند. وى باز به آيات حج برگشت و با اشاره به آيه: ... وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى ... گفت: در روايت هست كه تا وقتى مردم حرمت كعبه را ضايع نكنند، باقى مىمانند. وى با تأكيد بر اينكه اسلام دين جهانى است و فرقى ميان نژادها و رنگها نمىگذارد، به اين حديث اشاره كرد كه حضرت فرمود: «كُونُوا عِبادَ اللَّهِ إخْواناً ...» عصبيت را مخلّ به عبادت صحيح خواند و عملكرد مبتنى بر عصبيت را منفى شمرد. سپس با اشاره به آيه ديگرى از حج لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ ...، از فوايد مالى و انسانى حج ياد كرد و اينكه لازم است مدارا و رفق ميان مسلمانان باشد.
وى در خطبه دوم نماز نيز با قرائت آيه: إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ ... و حركت هاجر و اخلاص او براى خدا، از اهميت معنوى مناسك حج ياد كرد.
جمعيت بسيار زيادى در نماز جمعه حاضر بودند و مىتوان گفت كه پيش از حج، اين بزرگترين نماز جمعهاى بود كه اقامه شد. نه تنها مسجد و اطراف آن، بلكه بام مسجد هم پر از جمعيت بود و نويسنده اين سطور هم در بام مسجد، در كنار هزاران ايرانىِ ديگر، كه در نماز شركت كرده بودند، نماز جمعه را بهجاى آورد.
در مكه، امام جمعه، شريم بود. او گفت: مهمترين هدف حج، ايجاد توحيد در عبادت و خلوص براى خداوند است. ماهيّت سخنرانى وى با اينكه در باره توحيد بود، اما به نوعى باز اشارات غير مستقيمى به بحث استغاثه از غير خدا و توسّل داشت. گزارش سخنرانى وى در روزنامه عكاظ (25 ذى قعده، ص 42) آمده است.
عصر روز 26 دى ماه، چهارده تن از اعضاى خبرگزارى جمهورى اسلامى، كه در بعثه مقام معظم رهبرى هستند و مسؤوليت خبررسانى را بر عهده دارند، با نماينده ولىّ فقيه ديدار كردند. يكى از مسؤولان خبرگزارى گفت: افرادى كه در اينجا حضور دارند، تركيبى از همكارانى هستند كه در رياض فعاليت داشته و يا از ايران آمدهاند. امسال يك عكاس نيز به اين جمع افزوده شده و روزانه نزديك 50 عكس به ايران ارسال مىكند. در جمع تاكنون 164 خبر و گزارش به ايران ارسال شده و شانزده مصاحبه نيز انجام گرفته و
ارسال شده است. به علاوه، در سايت ايرنا، بخشى به حج اختصاص داده شده كه بهطور مستقيم مراجعه كنندگان مىتوانند خبر، عكس و حتى دعاها را دريافت كنند. دعاى كميل ديشب نيز ارسال شده است.
نماينده ولىّ فقيه، با تشكّر از زحمات آنان، تأكيد كردند كه وظيفه شما واقعنگارى است و اخبارى كه ارسال مىكنيد براى ثبت در سينه تاريخ مىماند. بنابر اين، تلاش كنيد با دقت وقايع را منعكس كنيد تا آيندگان بتوانند از چگونگى حجگزارى ايرانيان و احساس آنان، آگاهى داشته باشند.
ايشان تأكيد كردند: مسأله ديگر، روابط ما با سعودى است كه بر اساس سياست جمهورى اسلامى ايران، در نزديكى با كشورهاى اسلامى در برابر دشمن مشترك است و شما در انتقال اخبار بايد بهگونهاى عمل كنيد كه سبب استوارى اين روابط باشد و آسيبى به آن نزند.
همچنين اخبار اينجا را بهگونهاى در ايران منعكس كنيد كه سبب تشويش خاطر خانوادهها بهخصوص در لحظات حساس نشود.
ايشان با آرزوى توفيق براى بهرهمندى بيشتر دوستان از اين فضا و فرصت معنوى آن، از زحمات آنان تقدير كردند.
پس از آن، دوستان صدا و سيما كه جمعاً 36 نفر هستند، با نماينده ولىّ فقيه ديدار كردند. آقاى گروسى، رييس ستاد حجّ صدا و سيما گفت: مدتها است كه در سازمان صدا و سيما، ستادى به نام «ستاد حج» تأسيس شده و بر اساس تصميمات خاصى كه در عمره امسال گرفته شد، در ماههاى رجب و شعبان و رمضان گزارشهاى مستقيم فراوانى، به صورت تصويرى وصوتى بهايران ارسال گرديدهاست. سه هزار دقيقه ضبط فيلمبردارى، كمك فراوانى كرد تا برنامههاى متعددى در صدا و سيما ساخته شد و مردم با فرهنگ حج آشنا شدند. همچنين طى هفته حج نيز برنامههاى متعدّدى پخش گرديد كه متأسفانه حادثه بم رخ داد و تحت تأثير آن، مقدارى از برنامهها پخش نشد.
ستاد حجّ صدا و سيما بر آن است تا براى سال آينده چيزى حدود 5000 دقيقه برنامه ضبط كند و در طول سال بتواند پوشش مناسبى به مسائل حج در داخل بدهد.
در حال حاضر، بهطور روزانه دهها ارتباط مستقيم با برنامههاى زنده در صدا و سيما
برقرار است. به علاوه، در شبكه خبر، چنين طراحى شده است كه بخشى خاص به اخبار حج اختصاص داده شود و بهطور مستمر تا پايان موسم ادامه يابد.
سپس حجتالاسلام والمسلمين رى شهرى، با ضمن تشكّر از زحمات آقاى لاريجانى و سرمايهگذارى خوبىكه در صدا و سيما روى حج شده، تأكيد كردند:
احساس مىشود كه امسال نه براى تشويق، بلكه به هدف كار بهتر، افراد كارآمدى به حج فرستاده شدهاند. البته سال گذشته هم اوج كار صدا و سيما بود كه اميدواريم امسال نيز همچنان بلكه بهتر باشد. ايشان با اشاره به آيه: وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ ... اشاره كردند كه:
«كار اطلاعرسانى شما مصداق يك كار ابراهيمى است. مهم آن است كه فرهنگ نورانى حج منتقل شود و مهمتر آن است كه براى حج فرهنگسازى شود؛ يعنى بهگونهاى كه رغبت مردم به حج بيشتر شود. با استقبالى كه در سالهاى گذشته جوانان از حج داشتهاند، پيداست كه به مقدار قابل توجهى فرهنگ سازى شده است ...
هيچ چيز مانند حج، روى جوانان اثر نمىگذارد. به علاوه آمدن نزديك به 505 هزار زائر در عمره سال گذشته، نشان دهنده آن بود كه كارهاى فرهنگى در زمينه حج تأثير خود را گذاشته است (مصر با 600000 رتبه اول را داشته، پس از آن ايران با 000 505 نفر و پاكستان: 000 298، سوريه: 000 172، يمن: 000 167، اردن:
000 131، سودان: 000 78، الجزاير: 000 67، اندونزى: 000 58، تركيه:
000 54، بيشترين زائر عمره را در سال 1381 داشتهاند.) اين در حالى است كه هيچ كشورى به مانند ايران در اين زمينه رغبت به عمره از خود نشان نداده است.
بنابرين، جهتگيرى برنامهاىِ ما بايد جاذبه آفرين باشد.
يكى از شرايط لازم براى اين كار، مطالعه روى كتابهاى مربوط به حج است كه معاونت آموزش و پژوهش منتشر كرده است.»
سرپرست حجاج ايرانى تأكيد كرد:
«در روزهاى آينده نسبت به سالگرد انقلاب و انتقال ديدگاهها از اين محيط نورانى
به ايران بايد فعال بود. به علاوه، بخشى بايد به طرح مسأله انقلاب اسلامى در خارج از ايران پرداخته شود و از ديدگاه شخصيتهايى كه به اينجا مىآيند، استفاده شود.
اين كار با هماهنگى امور مبلغين مىتواند به شكل خوبى انجام شود.
به علاوه بايد در بخشى خاص تجربيات حفظ شود، ارزيابى صورت گيرد و براى آينده نواقص كار برطرف گردد.»
ايشان در پايان آرزو كردند، همانطور كه شما به ديگران بهره مىدهيد، خود نيز بتوانيد از اين فضاى معنوى بهره كافى را ببريد كه بهره دادن، خود بهره گرفتن هم هست. (تصوير 10)
آخرين اخبار رسيده از منابع سعودى (الشرق الأوسط، 24 ذى قعده 1424) از وضعيت مشاعر، حكايت از آن دارد كه همه امور مرتب بود است و مشاعر مقدس آماده براى پذيرايى از حجاج مىباشد. به گفته امير عبدالمجيد، امير منطقه مكه، خبر يكى از مطبوعات داير بر وجود مالاريا در منطقه بىپايه بوده و وضعيت بهداشتى منطقه در بهترين حالت مىباشد. وى گفت كه طرح توسعه پل جمرات از لحاظ بررسى تمام شده و در مرحله بعدى به اجرا در خواهد آمد. يك آشپزخانه كه با كمك يك فرد خيّر با نام شيخ محمدبن عبود عمودى در عرفات با قيمت 7 ميليون ريال سعودى تأسيس شده با حضور امير مكه افتتاح شد. همينطور طرحهايى براى انحراف مسير سيل در عرفات و مشعر در همين ديدار افتتاح گرديد.
مدير آتش نشانى مكه اعلام كرد: براى امدادرسانى به زائران، در صورت وقوع سيل، 6 قايق در نظر گرفته شده است. وى گفت 40 تيم براى يافتن مجمتعهاى استقرار زائرانى كه به شكل غيرقانونى و فاقد مجوز برپا شدهاند، در نظر گرفته شده است. مدير آتشنشانى مكه افزود: ما در صورت يافتن چنين اماكنى، از صاحبان آنها خواهيم خواست تا زائران را با هزينه شخصىِ خود در اماكن داراى مجوز قانونى اسكان دهند.
همچنين وزارت بهداشت عربستان در موسم حجّ امسال، 14 بيمارستان و 166 مركز
بهداشتى در مكه، منا و عرفات برپا مىكند.
به گزارش روزنامه «الوطن»، چاپ عربستان، اين وزارتخانه در همين راستا، از ميان كاركنان خود، به 1050 پزشك و پرستار زن و مرد، درمراكز بهداشتى، آموزش دادهاست.
امسال، كه مدخل ورودى زمزم بسته شده، استفاده عمومى از آب اين چاه متبرّك و مقدس تقريباً دشوارتر از سابق شده است. دولت سعودى طبق برنامههاى سالهاى پيش، مقدار قابل توجهى آب بسته بندى شده به حجاج خواهد داد. اين بستهها در كارخانه مخصوصى تهيه مىشود و در مواردى به محل سكونت زائران منتقل و تحويل آنها مىگردد.
گفتنى است، امير عبدالمجيد، امير مكه، روز چهارشنبه اول بهمن، ديدار مفصّلى از شهرك حجاج در حاشيه فرودگاه جده داشت و ضمن ديدار از امكاناتى كه امسال براى حجاج ارائه شده به شمارى از زائران كه به تازگى وارد شده بودند، خوشآمد گفت.
به گزارش روزنامه عكاظ (پنج شنبه 2 بهمن) تا روز چهارشنبه، تعداد 456 899 زائر از راههاى مختلف وارد عربستان سعودى شده است كه تنها 68000 از راه زمينى و 11000 و اندى از طريق دريايى آمدهاند.
صبح روز شنبه 27 دى ماه، نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى با هدف بازديد بعثهها، به همراه آقايان: زرهانى، قاضى عسكر، اوسطى، حاج آقا كمال فقيه ايمانى، بهشتى، جعفريان ابتدا از بعثه حضرت آيتاللَّه فاضل لنكرانى كه در نزديكى بعثه جمهورى اسلامى ايران قرار دارد، ديدن كردند.
در اين ديدار، آيتاللَّه اشتهاردى با تمجيد از برنامه دعاى كميل و اينكه اين عمل در واقع ترويج امير المؤمنين عليه السلام است، فرمودند: «اين، هم ترويج آن حضرت است و هم توحيد، كه وهابىها زبانشان از متهم كردن شيعه كوتاه شود.»
آنگاه، آيت اللَّه صلواتى پيشنهاد كردند: در چاپهاى بعدىِ «دعاى كميل»، نوشته شود: «دعاء أميرالمؤمنين علىّبن أبىطالب برواية كميل».
پس از آن، ديدارى از بعثه حضرت آيتاللَّه سيستانى به عمل آمد كه قدرى در باره مواضع اخير آيتاللَّه و مسائل عراق گفتگو شد. در ادامه.
سومين ديدار از بعثه آيت اللَّه شاهرودى انجام شد. برخى از افراد بعثه گفتند كه امسال زودتر از موعد آمدهاند. همچنين از كتاب المحبّه جناب آقاى رى شهرى ستايش شد و پيشنهاد شد كه در چاپ بعد قدرى هم در باره محبّت اهلبيت باشد.
بعثههاى بعدى كه مورد بازديد قرار گرفت، به ترتيب عبارت بودند از: بعثههاى حضرات آيات: اردبيلى، صافى، شبيرى و بهجت.
در برخى از بعثهها، بحث طواف در طبقه دوم پيش آمد كه ويلچرىها را به دليل راه ندادن به طبقه پايين، مىبايست طبقه بالا طواف دهند. گويا آيتاللَّه بهجت و آيتاللَّه مكارم اجازه طواف از طبقه بالا را، در صورت اضطرار، مىدهند. آقاى رىشهرى همچنين از بعثه آيتاللَّه وحيد ديدن كردند. اعضاى اين بعثه به ديدن ايشان نيامده بودند، اما ايشان به خاطر استادى و به احترام آيتاللَّه وحيد، از بعثه ايشان ديدن كردند. پس از آن، از بعثههاى حضرات آيات: سيد كاظم حائرى و تبريزى هم ديدار به عمل آمد. از جمله بعثههاى ديگر كه بازديد از آنها انجام شد، بعثه سيد محمد سعيد حكيم است. اين بعثه، دو بروشور زيبا هم چاپ كرده است؛ يكى با عنوان «موجز مناسك الحج و العمره» و ديگرى در باره «غدير» كه هر دو زيبا و به عربى است.
يكى از مشكلات عمده بعثهها آن است كه از زائران دور هستند. مشكل ديگر نارضايتى آنان از مسكن است كه قرار است تا براى سال آينده، از هم اكنون برنامهريزى شود.
مشكل بعثههايى كه مقلّدين عراقى دارند؛ از جمله بعثه آيتاللَّه سيد كاظم حائرى، كه خودِ ايشان هم در بعثه حضور داشتند، اين است كه هنوز عراقىها نيامدهاند. به علاوه زائران بحرين وكويت هم نيامدهاند و دليل آن اين است كه بچههاى آنان مشغول تحصيل و امتحانات بوده و روزهاى آخر ذى قعده حركت آنان به مدينه آغاز خواهد شد.
بانك رشد و توسعه اسلامى عربستان، كه مسؤوليت استفاده بهينه از گوشت قربانى را دارد، اعلام كرد كه امسال براى مراسم قربانى، از 30 هزار دامپزشك و قصاب و
مهندس، در اداره بهتر امور قربانى استفاده كرده كه نزديك به 400 نفر آنها دانشجو هستند و 700 دامپزشك وظيفه دارند پيش از ذبح، با انجام معاينات لازم، سالم بودن گوسفندان قربانى را اعلام كنند. در جمع، 29000 قصاب هم زير نظر دامپزشكان و مهندسان، به كار ذبح مشغول خواهند بود. به نوشته روزنامه الوطن، چاپ عربستان، بانك ياد شده در صدد وارد كردن نيم ميليون گوسفند براى قربانى است.
بر اساس اين گزارش، قيمت هر رأس گوسفند براى روز قربانى 375 ريال سعودى معادل 100 دلار آمريكا است. قرار است مقدار قابل توجّهى از گوشتهاى قربانى از راه زمينى، دريايى و هوايى به آوارگان و فقراى مسلمان در 27 كشور جهان فرستاده شود.
بر اساس آمارى كه ارائه شده، از سال 1403 ق. به اين سو، حدود 5/ 9 ميليون گوسفند، گاو و شتر قربانى شده كه متأسفانه به دليل نبودن امكانات ياد شده، بخش مهمى از گوشتها از ميان رفته است.
امسال قرار است از طريق لبنان، بخشى از اين گوشتها در اختيار كميته امداد قرار گيرد. اگر اين طرح اجرا شود، اين نخستين بار است كه بخشى از اين گوشتها به مصرف فقراى شيعه مىرسد.
سرپرست هيأت پزشكى، مسؤول واحد اهل سنت و معاون دفتر بعثه مقام معظم رهبرى، در جمع خبرنگاران، برنامهها و اهداف بخشهاى مربوط را تشريح كردند.
به گزارش نشريه زائر، سرپرست هيأت پزشكى گفت: 311 پزشك، پيراپزشك و نيروى خدماتى، در ايام حضور زائران ايرانى در مكه و مدينه، در بخشهاى مختلف خدماترسانى اين هيأت مشغول به كارند. دكتر حسين ضيائى امكانات بيمارستان زائران ايرانى در مدينه و مكه را تشريح كرد و افزود: يك بيمارستان صحرايى در ايام تشريق در منا و عرفات برپا مىشود كه امكانات اوليه بيمارستانى در آن پيشبينى شده است. وى گفت: در صورتى كه يكى از زائران با مشكل حادى مواجه شود، با آمبولانس به بيمارستان مكه منتقل خواهد شد.
ضيائى گفت: خوشبختانه تا امروز (26 دىماه) موردى از فوت زائران گزارش نشده است. وى افزود: تا امروز سيزده بيمار در بيمارستان بسترى شدهاند كه هيچ يك وضعيت حادى ندارند.
دكتر ضيايى با اشاره به طرح پزشك كاروان كه طى شش سال اخير اجرا شده، افزود: همراهى پزشك با كاروان، علاوه بر آرامش روحى و روانى زائر، فرصتى را فراهم مىكند تا پزشك به راحتى به درمان بيماران تحت پوشش خود در كاروان مربوط بپردازد. وى در باره بيمارستانهاى صحرايى ايران در منا و عرفات نيز اظهار كرد: چنانكه زائرى در اين مكانها نياز به اقدامات تكميلىترى داشته باشد، به سرعت به بيمارستان هيأت پزشكى يا بيمارستانهاى سعودى انتقال خواهد يافت.
وى افزود: كار ديگرِ ما در حجّ امسال، تشكيل كاروان وقوف اضطرارى است كه زائران ناتوان از روز هشتم ذى حجه به هيأت پزشكى تحويل داده مىشوند تا اعمالشان با نظارت هيأت پزشكى و روحانيون كاروان انجام شود ...
در جمع ما حدود 320 قلم دارو در وزن پنج تن، از ايران همراه خود آوردهايم و 15 دستگاه آمبولانس نيز در اختيار است و هيأت پزشكى جمعاً در يك دوره 45 روزه در خدمت زائران مىباشد.
عباس سليمى معاون دفتر بعثه مقام معظم رهبرى نيز در جمع خبرنگاران گفت: دو برنامه شبى با قرآن، مراسم پرشور دعاى عرفه، مراسم اربعين جانباختگان زلزله بم، مراسم دعاى كميل در محل بعثه و مراسم جشن عيد غدير خم، از جمله برنامههاى فرهنگى بعثه مقام معظم رهبرى در مكه مكرمه است ...
مراسم معنوى دعاى كميل نيز سه نوبت ديگر، شبهاى جمعه، در مدينه منوره، در جوار قبرستان بقيع برگزار مىشود.
حجتالاسلام و المسلمين محمد زمانى مسؤول واحد اهل سنت بعثه مقام معظم رهبرى نيز در جمع خبرنگاران گفت: تعداد كاروانهاى زائران ايرانىِ اهل سنت، امسال تقريباً دو برابر شده است. وى افزود: علاوه بر زائران ايرانى اهل سنت، چند كاروان از زائران اهل سنت كرد و افغانى نيز در شمار كاروانهاى زيرپوشش بعثه به حج آمدهاند.
حجت الاسلام و المسلمين محمدى رى شهرى، جمعه شب در مدينه منوره، در كاروان خانواده معظم شهدا حضور يافت و از نزديك با آنان گفتگو كرد. آقاى رىشهرى در اين ديدار، كه آقاى زرهانى، رييس سازمان حج و زيارت هم حضور داشت، طى سخنانى خدمت به خانواده شهدا در ايام حج را داراى اجرى مضاعف در پيشگاه حقتعالى دانست و گفت:
«خانوادههاى شهدا اسطورههاى مقاومتاند و انقلاب اسلامى با ايثار و از خودگذشتگى شهيدان، جانبازان و آزادگان به ثمر نشست و با تلاش مردم و به ويژه خانوادههاى شهدا تداوم مىيابد.»
وى با اشاره به نزديك شدن ايام بيست و پنجمين سالگرد انقلاب اسلامى، از خانوادههاى شهدا خواست از فضاى معنوى و روحانى سرزمين وحى، اسلام و قرآن بهره بگيرند و براى ادامه حيات پرافتخار انقلاب اسلامى و عزت روز افزون مسلمانان دعا كنند.
امير الحاج زائران ايرانى، با اشاره به روايتى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفت: حضرت امام قدس سره در وصيتنامه تاريخى خود، مردم ايران را بهتر از مردم زمان آن حضرت دانست و بر اساس روايتى ديگر مردم ايران را كه از اسلام و رهبرى و جمهورى اسلامى حمايت مىكنند، برادر پيامبر صلى الله عليه و آله خواند.
به رغم دشمنى سرسختانه وهابىها با شيعيان و سختگيرىهاى مداومى كه طى دو دهه نخست انقلاب اسلامى با شيعيان وجود داشت و حتى به رغم آنكه هنوز هم اين دشمنى ادامه دارد و نشانهاش آنكه بسيارى از پاياننامههاى دانشگاهى در بخشهاى عقايد، بر محور ضديت با شيعه است، اما دولت عربستان، چندين سال است كه در پىبهبود وضعيت روابط خود با شيعيان منطقه شرقى است.
اين وضعيت طى سال جارى جدىتر شده و نشانه آن، برگزارى يك همايش براى
بهبود روابط ميان اقليتهاى مذهبى در عربستان است. در اين همايش، نمايندگانى از شيعيان امامى، اسماعيلى (كه بيشتر در نجران و اطراف آن در جنوب عربستان و در مرز اين كشور با يمن زندگى مىكنند) شركت داشتند كه بخشهايى از آن، از تلويزيون عربستان پخش گرديد. دو نفر از علماى شيعه در اين كنفرانس شركت داشتند كه يكى شيخ حسن صفار و ديگرى آقاى هاشمى بود. شيعيان در اين همايش، هديهاى هم تقديم امير عبداللَّه كردند كه مورد پسند وى واقع شد.
بسيارى از سلفىهاى وهّابى، با نوشتن مقالاتى، بر ضدّ اين همايش موضعگيرى كردند.
اين مسأله پس از بهبود روابط سعودى با ايران، جدىتر هم شده است. يكى از بهترين علائم بهبودى روابط، كمك شگفت كشورهاى حاشيه خليج فارس به زلزله بم بود كه به توصيه امير عبداللَّه در جريان تشكيل جلسه وزارى خارجه تقبّل كردند تا چهارصد ميليون دلار به صورت وام كمك كنند كه مقدار زيادى از آن را خود امير عبداللَّه تقبّل كرد.
بازتاب منفى آن روى سلفىها هم بدين ترتيب بود كه گروههاى امر به معروف و نهى از منكر فعالتر شده و حتى طى سال جارى با شيعيان در اماكن زيارتى، برخوردهاى تندترى داشتهاند. تحوّلات افغانستان هم مزيد بر علت شده و محدوديت طالبان سبب شده است تا كينه آنان نسبت به شيعيان بيشتر شود. بسيارى از اين افراد فارسى زبانان افغانى هستند كه در سعودى، با سلفىها همكارى دارند و براى شيعيان ايرانى مزاحمت پديد مىآورند. البته اين افراد جرأت هجمه و حمله به شيعيان خليجى را ندارند.
اعترافات گروهى از تروريستهاى سلفى، كه در حوادث اخير در رياض و غير آن نقش داشتند، از تلويزيون عربستان پخش شد. بر اساس اين اعترافات، روزنامه الشرق الأوسط (22 ذىقعده) به چاپ گزارشى در باره مهمترين رهبران فكرى اين حركت سلفى- جهادى پرداخت. در اين اعترافات توضيحاتى در باره چند تن از رهبران فكرى القاعده، با نامهاى مقدسى، العييرى و ابوقتاده داده شد. برخى از اينان كسانى هستند كه
سالها قبل، در افغانستان بوده وبعدها به عنوان نويسنده و محقّق به دفاع از عقايد القاعده پرداختند و در اروپا يا كشورهاى عربى سكونت داشتند. اين افراد با نوشتن مقالاتى در اينترنت، به دفاع از باورها و رفتارهاى القاعده مىپرداختند. در اين اعترافات، همچنين از يوسف العييرى ياد شد كه نويسنده كتاب «الحروب الصليبية الجديدة» و «الجهاد حكمه و انواعه» بوده و در حوادث چند ماه پيش در رياض كشته شد. ابوقتاده سال 1993 به لندن رفت و در آنجا به عنوان رهبر روحانى افراد طرفدار القاعده مشغول فعاليت شد. اين دو نفر؛ يعنى العييرى و ابوقتاده، از افرادى هستند كه تروريستها در برنامه ياد شده اعتراف كردند كه تحت تأثير سخنرانىها و نوشتههاى ايشان بودهاند. فرد ديگر ابومحمد مقدسى است كه او در اينترنت نوشتههايى دارد با عنوان «التوحيد و الجهاد» و از رهبران فكرى اصلى براى اصولگرايان سلفىِ جهادى است.
در همين شماره، الشرق الأوسط چندين يادداشت كوتاه ديگر در باره اين برنامه تلويزيونى و نيز گزارشهاى بيشترى در باره ابو محمد مقدسى و اهميت نقش رهبرى فكرى وى به چاپ رسيده است.
گفتنى است كه گزارش ياد شده از تلويزيون سعودى، روزِ بعد توسط بسيارى از شبكههاى خبرىِ ديگر، از جمله الجزيره به تفصيل مورد ارزيابى قرار گرفت و به عنوان يك خبر مهم طرح گرديد.
شماره ديگرى از نشريه زائر به تاريخ بيست و هفتم دى ماه، بر ديوار ساختمانهاى محلّ اقامت زائران ايرانى ظاهر شد. اين نشريه كه يگانه ابزار مطالعه بسيارى از زائران علاقمند به روزنامه و كتابخوانى در اين ايام بىروزنامهاى و بىكتابى است، حاوى اخبار مختلفى از ايران و جهان و مسائل جارى حج است. گزارش سفر رهبر انقلاب به بم و اخبارى كوتاه در باره انتخابات، روى صفحه نخست و گزارش تفصيلى آن در صفحات بعد آمده است. خبر ملاقات سرپرست حجاج ايرانى با دستاندركاران صدا و سيما و خبرگزارى جمهورى اسلامى ايران، اخبار كوتاهى از دعاى كميل، دعاى ندبه، آمار ورود حجاج ايرانى و نيز تدارك مقدماتى براى جلوگيرى از سيل در مكه، در ادامه آمده
است. گفتگو با معاون تغذيه ستاد مدينه در باره فوايد آشپزخانه متمركز، به تفصيل به ابعاد اين حركت تازه كه امسال براى نخستين بار در حج باب شده، پرداخته است. گزارش چگونگى ارتباط زائران با ايران، از راههاى مختلف و هزينه آن، در گفتگوى تفصيلى زائر با مسؤول دفتر مخابرات بعثه، در اين شماره درج شده است. تكّهاى ادبى، كه بهطور معمول در همه شمارههاى زائر صفحهاى به اين موضوع اختصاص مىيابد و عمدتاً از سوى استاد جواد محدثى نوشته يا تنظيم مىشود، صفحه ديگرى از زائر را به خود اختصاص داده است. مصاحبه با حجتالاسلام والمسلمين صالحى خوانسارى، آشناى ديرين اهل دعا و ذكر، با عنوان «عاشقى به رسم اويس»، مطلب ديگرى است كه در آن، به بيان ابعاد زيارت پرداخته است. تذكّرات بهداشت جمعى، كه از سوى هيأت پزشكىِ حج نوشته شده، يك نيم ستون را پر كرده و حاوى نكات ارزندهاى در باره بهداشت در حج و سفرههاى جمعى است. استراتژى وحدت فرهنگى در جهان اسلام، عنوان گفتگويى است با دكتر عيوضى كه به رغم اختلاف فرقهها و مذاهب، روى ابعاد وحدتخيز حج تكيه كرده است. آخرين صفحه زائر اختصاص به چند خبر در باره فلسطين و عراق دارد كه همچنان به عنوان دو منطقه اسلامى اشغال شده، محور اخبار جهان اسلام است.
نشريه «البلاد» فارسى كه روزانه يك شماره فارسى چهار صفحهاى منتشر مىكند، بهطور عمده، ملاحظه روابط خوب، ميانِ ايران و سعودى را دارد و در ضمنِ منعكس كردنِ برخى از اخبار ايران و جهان، مىكوشد نشان دهد كه مقامات سعودى همچنان در انديشه حجاج و بهبودى اوضاع در ايام موسم هستند. امير عبدالمجيد، امير مكه، با ديدار از مشاعر مقدس و امكانات آن نواحى، اعلام كرد كه ما امسال شاهد تحوّلات مثبت در خدمت به زائران هستيم. همچنين امير عبداللَّه كه هزينه آماده شدن يك اطلس ارزشمند را در ارتباط با طرح توسعه حرم طى بيست سال گذشته داده بود و دو نفر از اساتيد دانشگاه امّالقرى مجرىِ آن بودند، اين اطلس را كه به چاپ رسيده، از آنها طى مراسمى دريافت كرد. وزير بهداشت عربستان، دكتر المانع، به تمامى مراكز درمانى توصيه كرد كه
در ايام حج، بيمارانِ مسن را به سرعت درمان كنند. امير مقرن هم كه همچنان بر اعمال حج در بخش مدينه نظارت دارد و هر شب با حضور تمامى مسؤولان مربوط جلسه مىگذارد و اقدامات آنان را مرور مىكند، اعلام كرد: شعار ما اين است كه «خدمت به زائران شرف ماست»، از تسهيلات موجود براى زائران سخن گفت. اين روزها مرزهاى زمينىِ سعودى آماده پذيرايى و كنترل ورود زائرانى است كه از راه زمين و با ماشينهاى شخصى خود از نقاط مختلف بهويژه حاشيه خليج فارس وارد سعودى مىشوند.
دو صفحه نشريه «البلاد» اختصاص به گفتگوى خبرنگار اين نشريه با آقاى محمد شريف مهدوى سركنسول ايران در جده است. اين گفتگو با محوريّت حج و نيز كمكرسانى به زلزلهزدگان بم تنظيم شده است. آقاى مهدوى ضمن اشاره به خسارتهاى فراوان زلزله ب، م از كمك همه كشورها، همسايگان و بهويژه عربستان سعودى تشكر كرد. يك بيمارستان با صد پزشك و پرستار و هشتاد تخت از سوى سعودى در بم برپا شد. اين جدا از كمكهاى جنسى، دارويى و نقدى فراوانى است كه همه با تلاش امير عبداللَّه انجام گرفت. آقاى مهدوى همچنين گزارشى از چگونگى حجگزارى ايرانيان و نظم و انضباط حاكم بر آنان را براى اين روزنامه بيان كرد. وى تأكيد كرد كه در ايام حج، سه نفر از برادران وزارت خارجه ما، همكاران ما در كنسولگرى، در سه نقطه در مكّه مكرمه و مدينه و جده مستقر خواهند بود تا در طول 24 ساعت هرگونه مشكلى كه وجود داشته باشد، به عنوان رابطه سركنسولگرى و مقامات عربستان عمل كنند. آخرين صفحه نشريه اختصاص به چند خبر از ايران دارد.
يكى از وظايف بعثه مقام معظم رهبرى، پاسخگويى به مشكلات دينى و عقيدتى زائرانى است كه معمولًا در عمر خود يكبار توفيق زيارت خانه خدا و حرم نبوى صلى الله عليه و آله را پيدا مىكنند. به همين دليل، بعثه رهبرى با استمداد از شمارى از علما و فقها، تلاش مىكند با ايجاد محلّى در بعثه، براى حلّ مشكلات و پرسشهاى فقهى مردم و نيز پاسخگويى به شبهات عقيدتى كه بسا در اين سفر براى زائران پيش آيد، بپردازد.
امسال نيز شمارى از اين عالمان و فقيهان؛ مانند سالهاى گذشته، در اين كار بعثه
رهبرى را كمك مىدهند:
آيت اللَّه سيد جعفر كريمى از فقهاى حوزه علميه قم، كه طى سالهاى متمادى در بخش پاسخگويى به مسائل فقهى فعال هستند.
آيت اللَّه بهشتى از علماى نجف و در حال حاضر مقيم اصفهان.
آيت اللَّه مصلحى فرزند حضرت آيت اللَّه اراكى رحمه الله.
آيت اللَّه غيورى كه ايشان نيز سالهاى متمادى است، در موسم حج، در بعثه مقام معظم رهبرى شاغل هستند.
آيت اللَّه حاج سيد كمال فقيه ايمانى از علماى اصفهان.
آيت اللَّه باقر شريف القرشى، نويسنده و محقق معروف عراقى كه امسال ميهمان بعثه مقام معظم رهبرى است.
آيت اللَّه خوشبخت از ميهمانان بعثه رهبرى.
حجت الاسلام و المسلمين اوسطى، كه در جلسات عمومى براى زائران سخنرانى مىكند.
حجت الاسلام و المسلمين قرائتى، كه در بسيارى از جلسات عمومى در بعثه و نيز در جلسات كاروانها سخنرانى مىكند.
حجت الاسلام و المسلمين صديقى، از خطباى تهران كه در جلسات عمومى سخنرانى مىكنند.
حجت الاسلام و المسلمين محمدى عراقى، فعال در بخش بينالملل است.
حجت الاسلام و المسلمين صادقى رشاد، معاون بخش بين الملل و پاسخگويى به شبهات سياسى و فرهنگى است.
حجت الاسلام و المسلمين نجم الدين طبسى، در بخش بينالملل و پاسخگويى به شبهات عقيدتى فعاليت مىكند.
حجت الاسلام و المسلمين واعظى، امام جمعه زنجان فعال در بخش بينالملل است.
حجت الاسلام و المسلمين هادوى، فعال در بخش بين الملل است.
حجت الاسلام و المسلمين توسّلى ميهمان بعثه رهبرى است.
در هر سال، براى اداره كارهاى فرهنگىِ بعثه مقام معظم رهبرى، بهويژه در بخشهاى استفتا، امور روحانيون، بينالملل و آموزش و پژوهش، گروهى از علما و فضلا در بعثه، ظهر روز 27 دى ماه، ضمن اجابت دعوت رياست محترم بعثه براى نهار، به تبادل نظر در باره مسائل جارى فرهنگى بعثه پرداختند. در اين جلسه، آيت اللَّه سيد جعفر كريمى، به دو فتواى تازه مقام معظم رهبرى اشاره كرد. نخست آنكه:
«اگر كسى عمره تمتع انجام دهد و حجّش مستحبى باشد، مىتواند از انجام حج تمتّع صرف نظر كند.»
مسأله ديگر اينكه:
«استظلال در شهر مكه و عرفات و منا، زير سايه متحرك؛ مانند چتر، رفتن بنابر احتياط جايز نيست.»
بسيارى از فقها اين مناطق را منزل حجاج دانسته و رفتن زير اين قبيل سايه را جايز مىدانند. البته از نظر ايشان رفتن زير سايه ثابت در اين مناطق و در طول سفر بى اشكال است. آقاى كريمى همچنين گفت: «ايشان، طواف در طبقه دوم را مجزى نمىدانند.»
در باره معذورين نيز گفت: «اگر طواف آنها با به كول گرفتن ممكن است كه هيچ و الّا بايد نايب بگيرند.»
آقاى رى شهرى در اين ديدار ضمن تشكّر از خدمات روحانيون، از آنان خواست فعّالانه در برنامههاى فرهنگى عمومى بعثه مشاركت داشته باشند.
نخستين گروه از زائران ايرانى، عصر روز پنجشنبه، 25 دى ماه، عازم مكه شدند.
اين گروه از زائران، سه ساعت به غروب، راهى مسجد شجره شده، غسل كردند و لباس احرام پوشيدند و با گفتن «لَبَّيك الّلهُمَّ لَبَّيك ...» مُحرم شدند و با خواندن نماز مغرب و عشا به سوى مكه راه افتادند.
مسجد الحرام اين روزها بسيار شلوغ است و با توجه به اينكه بيشتر زائران، براى نخستين بار در مسجد الحرام حضور يافتهاند و مىبايست مناسك عمره تمتّع را بهجاى آورند، معاونت آموزش و پژوهش براى تسهيل كارها و نيز مراعات شؤون، اطلاعيهاى منتشر كرده و تذاكراتى را به زائران داده است. اين تذكرات عبارتند از:
هنگام ورود به حلقه طواف كنندگان خانه خدا، به تدريج وارد محدوده مطالف شده و از دست گرفتن در اطراف طواف كنندگان و ايجاد مزاحمت براى حجاجِ ديگر، خوددارى فرمايند.
نماز طواف را در پشت مقام ابراهيم، هر جا كه حلقه طواف كنندگان پايان مىپذيرد، بهجاى آورده و از دست در دست يكديگر نهادن و حلقه درست كردن براى اقامه نماز، به شدّت اجتناب فرمايند.
هنگام ازدحام جمعيت بر اساس توصيه اهلبيت عصمت و طهارت، از انجام طواف مستحبى خوددارى فرموده، محدوده مطاف را براى كسانى كه طواف واجب دارند خلوت نگهدارند.
بانوان محترم، به دليل اجتناب از اختلاط با نامحرمان، از اقدام براى استلام حجرالأسود خوددارى فرمايند و تنها بر اساس توصيه روايات، در مقابل حجرالاسود آرام تكبير گفته و عبور كنند.
عصر روز شنبه، 27 دى ماه، سرپرست حجاج ايرانى، به همراه تنى چند از اعضاى بعثه مقام معظم رهبرى، با رييس بعثه حج عمان ديدار كردند. آقاى رى شهرى با اشاره به ديدار سال قبل رييس بعثه حج عمان از ايشان، تأكيد كردند كه خوشبختانه امروز توفيق يافتيم تا از حضرت عالى و بعثه حج عمان ديدارى داشته باشيم. ايشان با اشاره به تهديدى كه از ناحيه بيگانگان متوجه جهان اسلام است و تلاشى كه آنان براى تفرقه ميان امّت اسلامى دارند، بر وحدت اسلامى تأكيد كرد و وظيفه متفكّران جهان اسلام دانستند كه براى تحقّق وحدت تلاش كنند. ايشان با اشاره به توصيههاى امام راحل و مقام معظم رهبرى، بر وحدت اسلامى، گفتند: باور امام راحل قدس سره اين بود كه امت اسلام بايد از كنار
خانه توحيد وحدت را آغاز كند. ما هم در اين جهت تلاش كردهايم و معقتديم كه به مقدار زيادى توفيق به دست آوردهايم.
پس از آن، شيخ احمد بن سعود السيابى، رييس بعثه عمان، با خوشآمدگويى به سرپرست حجاج ايرانى، تأكيد كرد: اين ملاقاتها روابط خوب ميان دو كشور را استوارتر مىكند. وى با اشاره به آيه لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ ...، تأكيد كرد كه يكى از بهترين منافع، همين آشنايىها و دوستىهاست. السيابى با اشاره به چالشهاى رو در روى جهان اسلام، وحدت امت اسلام را يكى از بهترين ابزارها براى مقابله با آن چالشها معرفى كرد.
بعثه عمان، چند نسخه از كتاب «الحجّ المبرور»، كه رساله فقهىِ اباضىها در احكام و مناسك حج است، را به ميهمانان هديه داد. اين كتاب اختصاص به فقه حج دارد كه بخشهايى بيان مسأله و بخشهايى به صورت استفتاءات و پاسخ به پرسشهاى فقهى براساس مذهب اباضى است. قسمتى هم به زيارت مدينه اختصاص يافته است. آداب ورود به مسجد النبى صلى الله عليه و آله همراه با يك زيارتنامه رسولاللَّه صلى الله عليه و آله و سپس زيارتنامه براى ابوبكر و بعد عمر آمده و براى هر كدام يك زيارتنامه درج شده است. همچنين به رفتن به قبا، زيارت احد و بقيع به عنوان امر مستحب توصيه شده است. در تمام اين بخش، هيچ اشارهاى به صلوات بر آل يا صحابه ديگر نشده است.
زائران عمانى، امسال 14 تا 15 هزار نفر هستند كه 95% آنها از راه زمينى به حج مىآيند. در بعثه حج عمان، دو نفر از قضات شرع اين كشور به همراه هفت نفر روحانى خدمت مىكردند. به علاوه كاروانها معمولًا مرشد همراه خود دارند. (تصوير 11- 12)
تعدادى از اعضاى معاونت بينالملل، در روز 22/ 10/ 82 با شيخ فالح، رييس شؤون حرم نبوى ديدار كردند. در اين جلسه، از اينكه با آمدن شيخ فالح اوضاع بهتر شده، از وى تشكّر به عمل آمد. شيخ فالح به عنوان اشكالات رفتارى نسبت به زائران ايرانى گفت:
آنان پس از نماز از بابالسلام داخل مسجد مىشوند كه اين ازدحام مشكل آفرين است.
(نويسنده اين سطور مكرر ديده است كه همه حجاج به همين شيوه رفتار مىكنند و دليلش هم اين است كه از در جبرئيل و بقيع، اجازه ورود نمىدهند) وى افزود: برخى از
زائران ايرانى، پس از هر فقره اذان، ورد بلندى مىگويند كه سالهاى قبل نبوده است! همچنين از اينكه ايرانىها فيلم و عكس يادگارى فراوان مىگيرند، اظهار گلايه كرد.
وى با اشاره به استفاده زائران از مفاتيحالجنان كه در آن ذكر لعن آمده (اشاره به زيارت عاشورا) گفت: اين اصلًا براى ما قابل تحمّل نيست، چون ما افضل مردم را پس از پيامبر صلى الله عليه و آله ابوبكر مىدانيم! اين لعن بدترين چيز است.
شيخ فالح همچنين از توزيع كتابهاى شيعى كه حاوى همين مسائل است، اظهار گله كرد و گفت: برخى از شيعيان در مقابل قبر ابوبكر و عمر عكس العملهاى ناهنجارى از خود نشان مىدهند. آنان در برابر نمازگزاران حركت مىكنند. وى گفت شايد اين رفتارها مربوط به عوام شيعه باشد كه علما بايد آنها را راهنمايى كنند.
گروه ايرانى هم ضمن استقبال از بازگو كردن انتقادها و پيشنهادها، بر تبادل نظر و آشنا شدن از ديدگاههاى دو طرف، اظهار مسرّت كرده، گفت:
اوّلين انتظار ما هم اين است كه سختگيرى برخى از مأموران شما در اصرار بر مواضع مذهبى خودشان، رفتار درستى نيست. آنها بايد اجازه بدهند كه هر كسى بر طبق مذهب خودش اعمالش را به جاى آورد؛ زيرا به هر حال، همه اهل اجتهاد هستند. برخى از كارهايى كه مأموران شرك مىدانند، از نظر ما شيعيان شرك نيست. ما توسّل و تبرّك را جايز مىدانيم. در اين زمينه، قدرى ميان دو طرف در باره توحيد و حقيقت آن بحث شد.
تصوّر شيخ فالح آن بود كه در اين توسّلها ما قدرت مستقله يا به نحو مشاركت براى پيغمبر صلى الله عليه و آله قائل هستيم كه براى وى توضيح داده شد كه چنين نيست. به هر حال پذيرفت كه حتى اگر شرك نباشد ما با شما اختلاف نظر داريم كه البته در اين حد طبيعى است.
گروه ايرانى با اشاره به شريعت سمحه و سهله، تأكيد كه بايد به حريت مذهبى توجه داشت. الأن سنىهاى ايران، در مدارس خودشان فقه خودشان را تحصيل مىكنند و ما بر آنها تحميلى نداريم. كاروانهاى سنّى كه از ايران مىآيند، روحانى سنّى مرشد آنهاست.
بحث سجده بر مهر هم يك بحث فقهى است. ما به خاطر روايات امام صادق عليه السلام سجده كردن بر مأكولات و ملبوسات را جايز نمىدانيم.
شيخ فالح پذيرفت كه ممكن است برخى از رفتارها نادرست باشد و ما هم به مأموران نصيحت خواهيم كرد. يكى از اعضاى هيأت ايرانى از اينكه خطباى مسجد النبى
مرتب در اين زمينه تحريك مىكنند سخن گفت و شيخ فالح گفت: آنها هيچگاه اسمى از شيعه به ميان نمىآورند. شيخ فالح افزود: اگر ما اجازه دهيم هر كسى مطابق عقايد مذهبى خودش رفتار كند، هرج و مرج مىشود. وى پذيرفت كه در سالهاى اخير، رفتار با اهلسنت ايران بهتر از گذشته شده است. يكى از اعضاى هيأت ايرانى هم متقابلًا از وى خواست تا در اينجا هم با شيعيان رفتار بهترى صورت گيرد.
شيخ فالح در مقابل اين اظهار نظر، كه در شرايط فعلىِ دنيا، ما نياز به وحدت داريم، تأكيد كرد كه من هم مىپذيرم. وى از اينكه قرار است به زودى ديدارى ميان ايشان و آقاى رى شهرى صورت گيرد سخن گفت.
مجموعه اين گفتگو نشان مىداد كه شيخ فالح از ديدگاههاى تند افراطى و وهّابى دارد و نسبت به شيعه و ايران سخت بدبين است. در اين جلسه به رغم آنكه گفتگوهاى علمى تندى صورت گرفت، اما در مجموع همراه با محبت و دوستى بود.
يكى از ابعاد فعاليتهاى تبليغى، مباحث كلامى و مذهبى است. از زمانى كه شبكه المستقلّه مباحثه دو عالِم شيعه و سنى را در ماه رمضان سال گذشته پخش كرد و پس از آنكه طى سه سال اخير سايتهاى فراوانى از سوى سنيان و شيعيان فعال شده است، انتظار مىرود كه طى دهه آينده و حتى بيشتر، مباحثات فرقهاىِ جدىتر، در كانون مذاكرات و گفتگوهاى ميان مسلمانان قرار گيرد.
ماجراى عراق و ظهور تشيّع در اين ديار، از حالت پنهان به ظهور، هم به اين جريان دامن زده است. در واقع دنياى سنى از اين انرژى بىخبر بود، اما اكنون روزى نيست كه در شبكه الجزيره يا العربيه نامى از آيت اللَّه سيستانى برده نشود. بهطور قطع در عاشورايى هم كه در پيش خواهيم داشت، قدرت تشيع باز هم در منابع خبرى جلوه بيشترى خواهد يافت.
اين مسأله در تحريك وهّابىها كمك خواهد كرد. سابقه حمله وهابيان به كربلا در سال 1216 ق. به بهانه ظهور جدّى تشيع در جنوب عراق و سركوب آن بود.
واحد بين الملل بعثه، در اين جهت خود را فعال كرده است.
سردبير روزنامه عربى البلاد، كه در موسم حج، چهار صفحه فارسى هم منتشر مىكند، به بعثه جمهورى اسلامى آمد و به گفتگو با برخى از فضلا نشست. موضوعات گفتگو مسائلى از جهان اسلام، روابط ايران و سعودى و نقش علما و متفكّران دو طرف و نيز خدمترسانى سعودى به زوّار بيت اللَّه الحرام بود.
يكى از دشوارىهاى زائران شيعه ديگر كشورها، عدم انسجام آنان در كاروانهاى مشخّص است. اين مشكل به خصوص در باره شيعيان افغانستان وجود دارد كه بايد سالهاى آتى حلّ شود. از پاكستان كاروانهاى شيعه متعدّدى به حج آمده است كه پس از شناسايى آنها توسط برخى از فضلاى معاونت بين الملل، از آنان براى آمدن به بعثه دعوت شد. بدين ترتيب 250 نفر از زائران شيعه پاكستان در بعثه مقام معظم رهبرى با نماينده ولى فقيه ديدار كردند و ايشان براى آنان سخنرانى كردند. شمارى از روحانيون شيعه اين كاروانها نيز براى هماهنگى بيشتر با فضلاى واحد بين الملل، جلسه مشترك داشتند. به علاوه حدود 200 نفر از زائران پاكستانى در سالن اجتماعات بعثه گرد آمده، به زبان اردو، روضه خوانى و مدّاحى كردند.
ارتباط با شيعيان مدينه هم، از مسائلى است كه به دليل اشتراكات مذهبى هميشه مورد توجه زائران ايرانى و بعثه جمهورى اسلامى بوده است. امسال براى نخستين بار، به دليل آزادىهايى كه دولت سعودى قائل شده، اين ارتباط بيشتر شده است.
نهمين شماره البلادِ فارسى منتشر شد. مهمترين خبر آن، گزارش بيانيه اميرعبداللَّه در باره لزوم گفتگو و اصلاحات است كه خود وى از تلويزيون خطاب به مردم قرائت كرد. اين متن به عنوان مبناى شروع برخى از اصلاحات كه مىبايست از طريق حِوار و گفتگوى سالم پيش برود، ارائه گرديد. گرچه حدس آن است كه بيش از آنكه براى داخل كشور باشد، براى بهرهبردارى تبليغاتى در خارج از كشور است. وى كه اين بيانيه را در پايان اجلاس ملّى- كه در مكه برگزار شد- قرائت مىكرد، گفت:
«در اين نشست موضوعات مهمى مورد بحث و بررسى قرار گرفت و پس از محكوم شدن افراط گرايى، مصوّباتى كه الهامبخش نوعى وحدت ملّى باشد، صادر
شد. موضوع اجلاس ملّى مكه در باره افراط گرايى و اعتدال بود كه وى اظهار اميدوارى كرد اجلاس بعدى در شهر مدينه برگزار شود، كه موضوع آن «آموزش و زنان» خواهد بود. وى گفت: دولت از مصوّبات اين اجلال حمايت خواهد كرد ...
هيچ كس حق ندارد به نام آزادى، در اين كشور دين را هدف قرار دهد ... من خود و شما را دعوت به اعتدال مىكنم و اطمينان دارم كه شما شهروندان صالح و مؤمن باقى خواهيد ماند و با تلاش و شكيبايى هدفى جز خدمت به دين و ميهن خود نخواهيد داشت.»
سرمقاله اين شماره البلاد هم با عنوان «اصول بنيادين گفتگو» اختصاص به تشريح مواضع جديد امير عبداللَّه دارد.
اخبار مربوط به حج در البلادِ فارسى از اين قرار است:
امسال يك هزار حاجىِ عراقى توسط عربستان پذيرايى خواهند شد.
مدير كلّ گذرنامه عربستان از سعودىهايىكه امسال قصد اقامه حج دارند خواست تا هرچه زودتر براى دريافت مجوّز اقدام كنند.
گزارشى از تلاشهاى دفتر وكلاى موحّد هم، كه تمامى همّت خود را براى تسهيل امور زائران متمركز كرده، آمده است.
در اطراف مسجد الحرام چندين مركز بهداشتى تأسيس شده است تا بتواند پذيراى زائران بيمار باشد.
هيچ ماشينى بدون مجوز به مكه و مشاعر مقدسه راه داده نخواهد شد. طبعاً هر ماشينى كه بدون مجوز وارد شود، توقيف شده و علاوه بر جريمه، تا پايان مراسم حج در توقيف خواهد ماند. در اين زمينه ماشينهايى مجوز خواهند يافت كه دست كم 9 نفر و حد اكثر گنجايش 25 نفر را داشته باشند.
گزارشى هم از آمادگى اداره آتش نشانى مكه آمده است كه با تمام امكانات بشرى و غير بشرى خود آماده براى حفاظت از زائران است.
خبر ديگر، مربوط به مطالب عبداللَّه بن فالح رييس اداره مسجد نبوى است كه اظهار مىدارد مسجد نبوى بامساحت 235000 متر مربع، هر روز سه بار توسط
ماشينهاى ويژه شستشو مىشود. وى با اشاره به اينكه كتابخانه مسجد نبوى آماده بهرهبردارى است گفت: علاوه بر امكان استفاده از كتابهاى كتابخانه، جزوات و نوارهايى هم در ارتباط با تعليمات حج در آنجا توزيع مىشود. وى افزود: تعداد زيادى از كارمندان موقّت به همراه كارمندان رسمى اين مسجد، در اين ايام در خدمت زائران هستند.
در آغاز سفرِ زائران به مكه و پس از آن انجام اعمال حج در بيت اللَّه الحرام، عرفات، مشعر و منا، لازم است اشارهاى اجمالى به فواصل مهم ميان اين مناطق، بر حسب كيلومتر يا متر، ارائه گردد. در اينجا فواصل را در سه بخش مىآوريم:
الف: فواصل شهرهاى حجاز بر حسب كيلومتر
جده- مكه: 73
جده- مدينه: 378
جده- طائف: 175
جده- ينبع: 335
جده- فرودگاه جده: 5
جده- وادى فاطمه: 85
جده- حديبيه: 48
مكه- طائف: 135
مكه- رياض: 957
مدينه- ينبع: 212
ب: فواصل مكه تا مشاعر بر حسب متر
باب بنى شيبه- قبرستان حجون: 1042
جمره عقبه- وسطى: 156
جمره وسطى- جمره اول: 116
جمره صغرى- آخر وادى محسر: 3528
از انتهاى وادى محسر- مأذمين: 3813
از آغاز علامت عرفات- جبل الرحمه: 1553
از صفا- مروه: 374
فاصله دو چراغ سبز در مسعى: 70
از مكه- عرفات: 500/ 25
از منا- عرفات: 000/ 20
از مكه- منا: 5000
ج: فواصل ميقاتها تا مكه بر حسب كيلومتر
از مسجد شجره- مكه: 450
از ذات عرق- مكه: 94
از جحفه- مكه: 204
از قرن المنازل- مكه: 94
از يلملم- مكه: 54
فعاليتهاى واحد سمعى و بصرى در سال جديد، عبارت است از:
طى روزهاى جارى، بيش از هرچيز، توجهِ اين بخش، به حرم پيامبر و بقيع بوده و در اين باره بيش از هزار تصوير، از زواياى گوناگون گرفته شده است. در اينجا نشانهها و
نمادهاى فراوانى به چشم مىخورد كه معمولًا سابقهاى در تمدّن اسلامى دارد، آنهم از نوع معمارى عثمانى و ... كه تنوع آنها مىتواند عمق روح دينى اين ديار را نشان دهد.
بخش ديگر مربوط به حضور قوميتهاى مختلف در حج است. مردمانى كه از بلاد مختلف آفريقا، آسيا، اروپا و ... به حج مىآيند. آنان افزون بر اينكه هر كدام لباس محلّى ويژه خود را دارند، علائمى را نيز انتخاب كرده و روى لباسشان نصب كردهاند تا شناخته شوند. ايرانىها در سالهاى اخير، با لباسهاى متحدالشكل مىآيند. اين مسأله در باره ساير قوميتها نيز گهگاه وجوددارد و تفاوتها و انعكاس آنها در مقايسه با يكديگر بسيار جذاب خواهد بود. اين كارى است كه در اين قسمت انجام مىگيرد.
نكته ديگر، ثبت حالات زائران كشورهاى مختلف به لحاظ عبادى و زيارتى است كه هر يك بهگونهاى و به شكلى حالت حضوع و خشوع خود را نشان مىدهند. ثبت اين بخش نيز زيباست.
بخش ديگر كه مورد توجّه آقاى ناطقى است، بازار است. نوع گفتگوها، اجناس مبادله شده و چهرههاى ملل گوناگون در فضاى رنگارنگ بازار، خود از مسائلى است كه مىتواند در اين تصاوير برجسته شود.
يكى از زائران حجّ امسال، دكتر محسن اسلامى است كه متخصص روابط بينالملل است و در باره وضعيت دنياى اسلام و چالشهاى جدّىِ فراروى آن، با توجّه به سوابق، مسائل جارى و دشوارىهاى آينده، نوشتهها و انديشههايى دارد. وى در مصاحبه با زائر شماره هشتم، در اين باره كه نقش حج را در مواجهه با چالشهاى جهان اسلام چگونه ارزيابى مىكنيد؟ گفت:
«نقش حج بهعنوان عنصر وحدتبخش وسازنده در جهاناسلام و بهعنوان يك متغيّر بسيار تأثيرگذار، كمتر از سوى دولتمردان و نظريهپردازان جهان اسلام مدّ نظر قرار گرفته است؛ چنانچه به تاريخ اسلام بنگريم، خواهيم ديد كه نقش حج در زمان رسولاللَّه صلى الله عليه و آله در تنظيم رفتار و رويه مسلمانان، بىاندازه اهميت داشته است.
از يك سو حج بهعنوان اصلى از اصول و تعاليم اسلامى و از سوى ديگر بهعنوان مهمترين نماد اجتماعىِ دين اسلام در زمان پيامبر صلى الله عليه و آله مورد توجه حاكم و امّت اسلامى بوده است.
همچنين مهمترين رخداد مسلمين، در حج و در وضعيت زمانىِ نزديك به ماه ذىحجه به وقوع پيوسته است. براى نمونه تعيين حضرت على عليه السلام بهعنوان حاكم و امام المسلمين، در غدير خم، به هنگام بازگشت از سفر حج و در جمع انبوه مسلمانان و يا بهرهبرداى حضرت امام حسين عليه السلام در هنگام سفر حج و برپايى نهضت حسينى كربلا از اين سنخ است.
حال با توجه به پيشينيه گرانسنگ حج در عرصه سياسى- اجتماعى، بايد ديد آيا در جهان معاصر همين نقش و كاركرد براى حج، در نظر دول و ملل اسلامى مشاهده مىشود؟ متأسفانه بايد اعتراف كرد كه اين نقش بسيار كمرنگ شده و نقش حج، در جهان اسلام مورد غفلت قرار گرفته است. اين در حالى است كه وحدت جهان اسلام (چه در سطح دولتها و چه در سطح ملتها) مىتواند در حج شكل بگيرد و موجب پيوند منافع و سلايق متفاوت دول و ملل اسلامى شود. حضور نمايندگان رسمى دول اسلامى در حج، حضور پرشوق و انگيزه ملل مسلمان، اشتراك در اهداف و رفتار مسلمانان و محوريت كعبه، همگى نويد يك فضاى وحدت آفرين را به جهان اسلام مىدهد. اما همه اين اشتراكات، كمتر مورد عنايت دولتمردان، سياستگذاران، متفكّران و امت مسلمان قرار گرفته است.»
دكتر محسن اسلامى در پاسخ به اين پرسش كه: «آيا وضعيت امروز حج مىتواند در راستاى وحدت امّت اسلامى مؤثر واقع شود؟» گفت:
وضعيت كنونىِ حج، با لحاظ تحوّلات عميق جهانى و پيچيده شدن ارتباطات و شرايط جهانىِ بهوجود آمده (جهانى شدن)، كمتر مىتواند فرصت سازندهاى را براى جهان اسلام فراهم سازد. لذا نيازمند حركتى جدّى و اساسى، در تغيير و تحوّل نگرش دول و ملل اسلامى نسبت به حج هستيم. بازگشت به گفتمان صدر اسلام و در سرلوحه قراردادن نگرش پيامبر صلى الله عليه و آله در خصوص حج و آن نقشىكه حج
در نگاه و انديشه رسولاللَّه و ائمه اطهار عليهم السلام بهخود اختصاص مىداد، بايد مورد توجه قرار گيرد و به ذهن و عمل دولتها و ملتها باز گردد، تا فرصت عظيم حج معناى خودش را بيابد.
با توجه به اينكه در وضع كنونى، اكثر دولتهاى اسلامى، به حج به عنوان يك فريضه دينى و عبادى مىنگرند و از جنبههاى سياسى، اجتماعى و فرهنگىِ آن غافل هستند و يا حتى به جهات سياسى، از پرداختن به ابعاد سياسى- اجتماعى نيز پرهيز مىكنند. فضاى موجود حج، در حد يك فريضه دينى و عبادىِ صرف تنزل مىكند. اگر چه برخى از كشورها در نگاهى متفاوت، حج را به عنوان يك فريضه عبادى- سياسى نگريسته و مطابق با شرايط و تحولات جهان معاصر رفتار مىكنند، ليكن به جهت قلّت و محدود بودن اين كشورها، تأثير چندانى عايد نمىشود. طبعاً آن هدف عمده؛ كه وحدت آفرينى به افكار، عقايد، آرا و رفتار مسلمانان بوده، كمتر تأمين خواهد شد و لذا لازم است تحوّلى شگرف در نگرش و رويه دولتهاى اسلامى و به دنبال آن ملتهاى اسلامى صورت گيرد.
اكنون كه زائران در حال حركت به سوى مكه هستند، هيأت پزشكى حج جزئياتى را در باره وضع بيمارستان هيأت پزشكى در اختيار زائران خانه خدا گذاشته است. در اين توضيحات آمده است: با توجه به امكانات و مشكلات بيمارستان قديم، هيأت پزشكى حج، علىرغم محدوديتهاى زمانى و مكانى، ظرف مدت بسيار كوتاهى، ضمن بررسى و كارشناسىهاى مكرر، اقدام به طراحى و ساخت بيمارستان جديد، واقع در خيابان عبداللَّه خياط نمود. با تلاش و پيگيرى مسؤولان ستاد حج مستقر در مكه و هيأت پزشكى، بحمداللَّه اين مركز درمانى جهت زائران سال 82 مورد بهرهبردارى قرار گرفت.
بيمارستان مذكور داراى 3 بخش جهت بسترى بيماران شامل سى. سى. يو، اورژانس برادران و اورژانس خواهران مىباشد.
بخش پلىكلينيك تخصّصى نيز شامل كلينيكهاى قلب، داخلى، عفونى، كليه،
ارتوپدى، چشم، گوش و حلق و بينى، زنان و زايمان، اعصاب و روان، جراحى عمومى و داندنپزشكى مىباشد.
بخشهاى آزمايشگاه، داروخانه، راديولوژى، در اين مركز زير نظر متخصّصان اداره بخش راديولوژى مجهّز به دستگاههاى سونوگرافى و اكو نيز مىباشد.
با توجه به ارجاع طرح انطباق در اين مركز، علاوه بر اينكه كليه خدمات درمانى خواهران توسط خواهران پرستار انجام مىپذيرد، روزانه 4 مركز در سطح شهر نيز در نظر گرفته شده كه خواهران پرستار از بيمارستان اعزام و در مراكز از قبل تعيين شده اقدام به خدمات درمانى خواهران زائر مىنمايند.
درمانگاه بيمارستان، بهطور 24 ساعته در خدمت زائران محترم مىباشد.
واحد مددكارى، بهداشت، امداد و ترابرى، پذيرش، ترخيص و مدارك پزشكى بهطور مستقل در اين مركز به فعاليت مشغولند.
ظرف پنج روز حضور زائران در مكه، مراكز درمانى سازمان حج و زيارت جمهورى اسلامى ايران در شهر مكه معظمه جمعاً 728 زائر بيمار را پذيرش كردند كه به صورت سرپايى معالجه و مرخص شدند.
براساس آمار هيأت پزشكى ايران در مكه مكرمه، طى همين مدت دو زائر ديگر به بيمارستانهاى عربستان سعودى منتقل شدند كه به اين ترتيب تعداد زائران انتقال يافته به بيمارستانهاى سعودى به 8 نفر رسيده است.
گزارش ستاد خبرى بعثه مقام معظم رهبرى به نقل از هيأت پزشكى ايران حاكى است كه تاكنون 490 آزمايش پزشكى و 861 نسخه پزشكى نيز براى زائران ايرانى خانه خدا در مكه صادر شده است.
تعداد مراجعان اورژانسى 35 نفر و بيمارانى كه بسترى شدهاند 5 نفر اعلام شده است.
طبق اظهار نظر آقاى دكتر ضيايى، امسال تاكنون مورد فوت شده وجود نداشته است.
بيش از 23 هزار نفر براى اجراى طرح شهردارى مكه مكرمه در مراسم حج امسال بسيج شدهاند. به گزارش روزنامه «عكاظ» چاپ عربستان در روز شنبه، اين طرح شامل رفتگرى، مقابله با خطرهاى ناشى از بارندگى، آتشسوزى، محافظت از بازار و خيابانها و جادهها مىشود. «خالدبن حمزه نحاس» شهردار مكه مكرمه با اعلام اين مطلب بر عزم شهردارى جهت جبران نقط ضعف سالهاى گذشته تأكيد كرد.
نحاس توضيح داد: واحد رفتگرى با در اختيار داشتن 7000 كارگر مجهز به 550 دستگاه ماشين، بهطور 24 ساعته به امر نظافت و جمع آورى زبالهها در شهر مكه خواهند پرداخت. وى افزود: همچنين 6500 كارگر ديگر به همراه 582 ماشين براى كار در منطقه مشاعر مقدسه؛ يعنى عرفات، منا و مزدلفه اختصاص يافته است.
به گفته اين مقام عربستانى، طرح مزبور همچنين شامل تلاش براى حفظ محيط زيست و نظارت بر بازار و مراكز فروش مواد غذايى و پيگيرى عملكرد مراكز آرايشگرى در مشعر و منا شامل يك هزار و دويست صندلى مىباشد.
براساس اين گزارش، بر مبناى طرح مزبور، نحوه سرويسدهىِ تمامى تأسيسات شهردارى، همچون واحدهاى آبرسانى، تونلها و پلها، شبكههاى فاضلاب و تيرهاى چراغ برق شهردارى نيز تحت نظارت قرار خواهد گرفت. شهردار مكه مكرمه در ارتباط با عملكرد كشتارگاهها خاطرنشان كرد: 57 مركز براى نظارت بر نحوه عملكرد كشتارگاهها در مناطق مختلف مكه برپا شده است.
روزنامه عكاظ افزود: به منظور كسب اطمينان نسبت به سلامت حيوانات قربانى گشتهايى با حضور دامپزشكها در منطقه برقرار خواهد شد. وى در پايان از توليد گليمهايى توسط شهردارى مكه مكرمه براى استفاده در مشاعر مقدسه خبر داد.
به گزارش روزنامه عكاظ (29 ذى قعده) 23 مركز اورژانش پرشكى در نزديكى پل جمرات ايجاد شده است. اين مسأله به دليل ازدحام جمعيت در اين بخش و احتمال رخدادن برخى از وقايع ناگوار است كه در سالهاى پيش سابقه داشته است.
در گزارش ديگرى در همين روزنامه آمده است: امكانات حمل و نقل در سال جارى، نسبت به موسم سال گذشته، 22 درصد افزايش يافته است.
اياد بن امين مدنى، وزير حج عربستان، كه پدرش امين مدنى هم مورّخ و فردى ثروتمند بوده و جايزهاى براى بهترين كتاب تاريخ اسلام در هر سال با عنوان «جايزة امين مدنى التاريخيه» دارد) اعلام كرد كه طرح فهرست انتقال زائران از مدينه منوّره به مكّه مكرّمه تهيه و تنظيم شده است.
به گزارش روزنامه «عكاظ» روز شنبه، اياد مدنى (كه پيشتر سردبير همين روزنامه بوده) توضيح داد: طرح مزبور باعث نقل و انتقال سريع و مطمئن زائران به مكه مكرمه خوهد شد.
وى گفت: در اين طرح، تمامى اطلاعات مربوط به انتقال زائران جمعآورى شده است و افزود: لزوم انتقال زائران به شكل سريع و مطمئن، مىطلبيد كه سيستمى ويژه با قوانين خاص را تبيين كنيم. اين مقام عربستانى تأكيد كرد: طرح مزبور مورد تأييد تمامى طرفهاى ذيربط در عربستان سعودى است.
وزارت بهداشت عربستان، براى پيشگيرى از نفوذ و سرايت بيمارى سارس در موسم حج تمتّعِ سال جارى، تدابيرى اتخاذ كرده است. تعداد 17 دوربين، سنجش دماى بدن زائران در كريدورهاى هوايى، دريايى و زمينى مرزهاى عربستان نصب شده است.
همچنين وزارت بهداشت عربستان توسط دولت اين كشور، از كشورهايى كه بيمارى سارس در آنجا شيوع داشته، خواسته است كه از زائران كشور خود پيش از عزيمت به عربستان جهت حصول اطمينان از عدم ابتلا به بيمارى سارس آزمايش دقيق به عمل آورند. بدين ترتيب، تمامى حجاج اين كشورها، هنگام ورود به عربستان، بايد كارت بهداشت عدم ابتلا به بيمارى سارس را به همراه داشته باشند.
اعتراض مسلمانان جهان به ممنوعيت حجاب در فرانسه و نيز اخبارى از انتخابات ايران، روى صفحه نخست به اجمال و در درونِ نشريه به تفصيل آمده است.
چندين مصاحبه و مقاله هم در باره مسائل گوناگون درج شده است.
يكى از منابع اين نشريه، روزنامه عكاظ است كه بهطور معمول اين روزها اخبارى از مسائل مربوط به حج در آن درج مىشود.
به تدريج، به روزهاى دهه فجر نزديك مىشويم، اما زائران ما به دليل دورى از ايران و نداشتن سيماى ايران، حال و هواى آن روزها را نخواهند داشت.
تلاش براى تلفيق حج با سالگرد پيروزى انقلاب حركتى است كه روزهاى آينده بايد نشريه زائر طى كند. زائر با يك متن ادبى با عنوان «لهجه فطرت» سرمقالهاى را در همين راستا به چاپ رسانده است.
گزارشى از ديدار سرپرست حجاج ايرانى با رييس بعثه عمان و شرح ديدار مولوى اسحاق مدنى از طرف بعثه جمهورى اسلامى با يكى از كاروانهاى اهل سنت، در ادامه آمده است.
حضرت حجتالاسلام و المسلمين فيض قمى، فرزند آيتاللَّه فيض، از مراجع تقليد وقت قم، شرحى از 45 سفر حج خويش بيان كرده است. نخستين سفر وى همراه پدرش، بعد از سال ابوطالب يزدى است؛ يعنى سالى كه ابوطالب يزدى را (1322 ش.) به اتهام نجس كردن مسجد الحرام در شهر مكه گردن زدند و تا سه- چهار سال حج تعطيل گرديد. وى از وضعيت مكه و مدينه، مسير سفر و راههاى سخت و طولانى و نيز وضعيت بقيع و مسجد النبى و كوچه بنى هاشم و ... شرحى خواندنى داده است:
«آن سالها شركتهاى مسافربرى ترانسپورت و جهانسير و غيره، با اتوبوس از طريق مسير زمينى، زائران را به مكه مىآوردند. مديران اين شركتها به پدر من اصرار مىكردند كه همراه آنان به سفر حج بيايد. اما پدرم امتناع مىكرد؛ زيرا نمىخواستند با سهم امام به حج بروند. لذا آنان با اصرار از ايشان خواستند تا با هزينه آنان، راهى اين سفر شود. پدرم پذيرفت به شرط اينكه من نيز همراه ايشان
بروم و اينگونه شد كه من براى نخستين بار عازم حج شدم.
ابتدا از مرز غرب وارد عراق شديم، عتبات عاليات را زيارت كرديم و سپس به كويت رفتيم. آنجا براى ما ويزاى عربستان صادر كردند و از هر نفر هزار تومان گرفتند. از كويت هم به سمت رياض عازم شديم. پس از رفع خستگى در رياض، راهى مكه شديم و در ميان راه، در وادى عقيق مُحرم شديم و از آنجا به مكه آمديم.
سفر ما دوازده روز طول كشيد. نكته جالب اينكه زائرانى كه محرم مىشدند، چون نمىتوانستند زير سقف باشند، روى سقف اتوبوسها مىنشستند و راهى مىشدند.
حدود مكه، آن روزها، فقط از مسجدالحرام تا «حجون» بود، بالاتر از حجون قبرستان و چند خانه پراكنده بود. ماشينهاى زائران ايرانى در كنار همين قبرستان توقف مىكردند. براى اجاره مكان زندگى، هتل به معناى امروزى آن نبود. حملهدار يا مدير كاروان خانههاى بسيار قديمى و فرسوده، با پلههاى قديمى اجاره مىكرد و زوار به صورت گروهى در اين خانهها زندگى مىكردند. كفِ اتاقِ اين خانهها يا ميهمانخانهها هم با حصير فرش شده بود. ما براى اينكه كمى راحتتر باشيم، با خودمان پتو مىبرديم يا مسؤول كاروان فرش يا پتو مىخريد كه آسايش زائران فراهم شود.»
زائر: مسجدالحرام چه تفاوتى با امروز داشت؟
كفِ حياط مسجدالحرام هم مثل امروز يكدست و صاف نبود، بلكه از شبستان كه به سمت خانه كعبه حركت مىكرديم، در فواصل مختلف، پلههايى بود كه شيب اين
حياط را تنظيم كرده بود. فقط اطراف خانه كعبه به شعاع حدود 15 متر پله وجود نداشت كه زائران بتوانند به راحتى طواف كنند، اما وقتى تعداد زائران بيشتر مىشد، طواف به محدوده پلهها كشيده مىشد و زائران با مشكل مواجه مىشدند. چندسال بعد، پلههاى مكرّر را كم كردند تا اينكه امروز پلهها همه به مرز شبستان و صحن محدود شده است.
ما با همان اتوبوسها به مدينه مىرفتيم و حدود دو شبانهروز در راه بوديم؛ زيرا هوا بسيار گرم بود و ما ناچار بوديم فقط شبها حركت كنيم. مدينه آن روز بسيار كوچك بود.
پايان قبرستان بقيع، پايان مدينه بود و بعد از آن، فقط چند خانه پراكنده به چشم مىخورد.
آن روزها درهاى قبرستان باز بود و زائران تا دو مترى قبور ائمه بقيع مىرفتند. فقط هنگام ظهر، كه هوا بسيار گرم بود، درها را مىبستند.
فضاى اطراف ضريح رسولاللَّه صلى الله عليه و آله به همين شكل بود اما شبستانهاى اطراف، موجود نبود؛ يعنى هنگام خروج از مسجد مغازهها به چشم مىخوردند، به تدريج مغازهها را خريدند و شبستان درست كردند تا مسجدالنبى به شكل فعلى درآمد.
در مسجدالنبى، ضريح كاملًا ديده مىشد، پردههاى بزرگ و قفسههاى قرآن وجود نداشت، منبر رسولاللَّه صلى الله عليه و آله به اين بلندى نبود، چند پله بر آن افزودهاند و آن را نسبت به سابق بيشتر تزيين كردهاند.
در فاصله ميان حرم و بقيع، مغازهها و خانههاى قديمى بود. از بقيع كه بيرون مىآمديم، از يك خيابان به عرض 16 متر و مغازهها و خانهها مىگذشتيم تا به در جبرئيل مىرسيديم. تمام خانهها و مغازهها را به تدريج خراب كردند و به صورت امروزى درآوردند.
امسال اقامت زائران مدينه قبل، هفت شب خواب در شهر مدينه است كه پس از آن، عازم مسجد شجره شده و پس از محرم شدن، عازم مدينه مىشوند. از آنجا كه زائران ايرانى به جهت فرار از استظلال در روز، مجبورند شب حركت كنند، ساعت حركت آنها بهگونهاى تنظيم مىشود كه اوايل شب در مسجد شجره مُحرم شوند. اين امر سبب مىشود تا همه زائران اعزامى تقريباً در ساعتى مشخص در مسجد شجره حضور
يابند. خود اين امر، سبب پديد آمدن مشكلاتى براى زائران مىشود، مثلًا:
از آنجا كه گذرنامه همه زائران بايد در نقابه كنترل شود و ممهور به مهر خروج از مدينه گردد (تا نتوانند به مدينه برگردند)، اين امر سبب ازدحام آنان در نقابه شده و گاه كنترل گذرنامه آنها، ساعتها به طول مىانجامد.
ازدحام زائران ايرانى در نخستين ساعات شب در مسجد شجره، كه سبب شلوغى مسجد، تداخل صداى لبيكها، گم شدن بسيارى از زائران مىشود و مشكل يافتن اتوبوسهايى كه همه مشابه هم هستند به وجود مىآيد.
بر اساس فتواى بيشتر فقها، بايد در مسجد شجره محرم شد. و خود اين امر باز بر امر ازدحام مىافزايد.
تعداد زيادى از زائران شيعىِ كشورهاى مختلف، كه روحانى ندارند، در مسجد شجره حضور مىيابند و از روحانيون ايرانى يا روحانيونى كه هر شب به شجره اعزام مىشوند، رهنمود مىگيرند. اين مسأله بيشتر در باره پاكستان و افغانستان صادق است كه معالأسف كاروانهاى آن مناطق با اهل سنت مخلوط هستند. شيعيان بحرين و كويت هم تا حدّى همين وضعيت را دارند.
مشكلى كه تقريباً در هر شب مطرح مىشود، تكليف مقلّدان آيتاللَّه بهجت است كه معتقدند زائران بايد در مسجد قديم محرم شوند. بنابراين، زنانى كه نمىتوانند وارد مسجد شوند، مىبايست در محاذات آن قسمت محرم شوند و اين نياز به دقت بيشترى دارد.
امسال در اطراف شهر، حدود حرم مدينه را با علايمى مشخص كردهاند كه دو نمونه از اين علايم در كنار مسجد شجره، در حاشيه بزرگراه (طريق) الهجره است. (تصوير 13)
وزير امور جوانان كشمير، حاج نثار على، كه جوانى شيعه مذهب و نماينده مجلس است، عصر روز يكشنبه، همراه با حجج اسلام حاج شيخ عبدالكريم، عضو مؤسسه ياد بود امام خمينى (خمينى ميموريلى ترست) كشمير و سرپرست كاروان حجاج كشميرى،
با سرپرست حجاج ايرانى ديدار كرد. مجلس كشمير 87 نماينده دارد كه شصت نفر آنها سنى هستند. ايشان براى شش سال وزير خواهد بود، آنهم در مورد مسائل مربوط به جوانان، مسائل آموزش فنى و ورزشى.
حاج نثار على كه سه مرتبه به حج مشرف شده و زمانى دستاندركار تجارت و مديريت زائران حج از كشمير بوده است، از اينكه فرصت يافته تا از بعثه ايران ديدن كند، خداى را سپاس گفت. سرپرست حجاج ايرانى ضمن تشكر از وى، تأكيد كرد كه ما هميشه در دعاهاى خود به ياد مردم كشمير هم هستيم.
از كشمير چندين كاروان شيعه همراه با روحانى آمدهاند. از جمعيت هفت ميليونى كشمير 85% مسلماناند و در جمع 9000 زائر به حج آمدهاند. شيعيان دو كاروان با 85 نفر و كاروانى ديگر با 100 نفر دارند. تعدادى هم در كاروانهاى سنى هستند. (تصوير 14)
بعثه مقام معظم رهبرى، همه ساله براى هرچه باوركردن فرهنگ حج و مسائل فرهنگى مربوط به جهان اسلام، چندين همايش برگزار مىكند. براى برگزارى اين همايشها، واحدهاى مختلف بعثه فعالاند و در هر همايشى (كه گزارش تفصيلى آنها خواهد آمد) سخنرانانى در باره موضوع مربوط سخنرانى خواهند كرد.
امروز يكشنبه، فهرست همايشها انتشار يافت تا علاقمندان بتوانند خود را براى حضور در آنها آماده سازند:
منزلت زن (28 ذىقعده)، قبةالخضرا (3 ذىحجه)، تقريب و بيدارى (4 ذىحجه)، فرهيختگان و آينده جهان اسلام (5 ذى حجه)، اهلبيت (5 ذىحجه)، ايرانيان مقيم خارج از كشور (6 ذى حجه)، قدس (6 ذى حجه)، عراق (7 ذى حجه)، ولايت (14 ذى حجه)، افغانستان (15 ذى حجه).
از شيعيان افغانستان، به آنجا رجوع خواهند كرد.
از دفتر بعثه مراجع، با عنوان «هيأت اعزامى» نام برده مىشود و دليل اين مسأله، مخالفت عربستان سعودى باكاربرد كلمه «بعثه» است؛ زيرا در نظر آنها هركشورى مىتواند تنها يك بعثه داشته باشد كه بعثه ايران، همان بعثه حج جمهورىاسلامى است.
روشن است كه همه مسائل حجاج، با رساله عمليه يا مناسك مراجع قابل حل نيست؛ به همين دليل و به خاطر طرح مسائل تازه، افراد مورد تأييد از سوى هر مرجع تقليدى به حج اعزام مىشوند تا مشكلات فقهى زائران را حل كنند. اين افراد بهطور طبيعى از ميان كسانى انتخاب مىشوند كه با فقه و مبانى استدلالى مرجع مزبور آشنا هستند. هدايت عادىِ اين بعثهها، نوعا در اختيار فرزندان مراجع ياد شده يا نزديكان آنهاست، گرچه در همه موارد چنين نيست. سهميه هر بعثه، با موافقت نماينده ولىّ فقيه است و در مواردى كه درخواست بيشترى هست، مسؤوليت شرعىاش به عهده مرجع مزبور گذاشته مىشود. شرط سرپرست حجاج ايرانى آن است كه افراد حاضر در بعثه هر مرجع، تنها به كارهاى بعثه اشتغال داشته باشند.
در سالهاى اخير به دليل وجود وسايل ارتباطى، بيشتر مسائل دشوار از طريق تماس تلفنى هيأتهاى نمايندگى با مرجع مربوط حل مىشود.
البته برخى از بعثهها نفرات اندكى از علما و برخى از آنها افراد بيشترى را به حج اعزام مىكنند. مجموع بعثههاى مراجع، در پوشش يك كاروان هستند، كه خدماتشان با هزينه خود آنان است و هدايت امور با بعثه مقام معظم رهبرى مىباشد. روحانى كاروان در اين مجموعه، بهطور معمول كسى انتخاب مىشود كه بتواند رابطهاى معقول ميان كاروان با مقامات مسؤول در بعثه رهبرى ايجاد كند. سالهاى گذشته اين مسؤوليت را مرحوم حجت الاسلام والمسلمين شيخ محمد رضايى مدير حج و زيارت استان قم بر عهده داشت و در سال جارى (1382 ش.) اين مسؤوليت به عهده حجتالاسلام و المسلمين محمدمهدى معراجى گذاشته شده است.
به دليل حركت نماينده ولىّ فقيه به جانب مكه، در روز سه شنبه 29 دى ماه، مقرّر شد كه آقايان غيورى و قاضى عسكر تا روز يكشنبه در بعثه مدينه بمانند.
دولت سعودى هر سال به دلايل مختلف، چندين هزار ميهمان از كشورهاى مختلف دارد. برخى از اين افراد، كسانى هستند كه براى همايشهاى علمى در سعودى دعوت مىشوند.
بر اساس خبرى از روزنامه رياض، امسال 200 نفر زائر از اروپا و آمريكا به هزينه دولت سعودى، حج خواهند گزارد. سرپرستى اين حجاج را انجمن اسلامى بينالمللى جوانان عربستان بر عهده خواهد داشت. صالح بن سليمان وهيبى، دبير كلّ انجمن ياد شده، هدف از اين كار را گسترش و تعميق روابط دوستانه ميان مسلمانان جهان ذكر كرد.
وى گفت: اين انجمن براى ميزبانى از اين دويست زائر، برنامه فرهنگى و تبليغاتى خاصى را در نظر گرفته و تمامى امكانات رفاهى و ضرورى، از جمله مسكن مناسب را براى اين افراد تهيه و آماده كرده است.
آشكار است كه اين، تنها بخش ناچيزى از اين قبيل اقدامات است. در خبرها آمده است كه امسال حدود يك هزار زائر عراقى ميهمان دولت سعودى هستند. به علاوه دهها نفر در همايشها دعوت مىشوند و بسيارى نيز با بهانههاى مختلف، توفيق اين سفر را يافته و ميهمان دولت سعودى هستند. اين ميهمانان در مدينه، مكه و منا، بهطور معمول در بهترين هتلها اسكان مىيابند. در منا، بيشتر در قصر ملك هستند، و در مكه نيز در قصر ملك بر بام كوه ابوقبيس ساكنند.
چندين سال متوالى است كه در بعثه حج، در مكه و مدينه، كتابخانهاى تأسيس شده است تا مورد استفاده ميهمانان بعثه، كارمندان و نيز روحانيونى باشد كه فرصتى را براى مطالعه در اختيار دارند. اين كتابخانه با همه كوچكى (حدود 1500 جلد در كتابخانه بعثه
در مدينه و همين مقدار در كتابخانه بعثه در مكه) شامل تعدادى از كتابهاى روايى، تفسيرى و تاريخى است كه مراجعه كننده فراوانى در طول روز دارد. امسال هم به مانند سالهاى گذشته، اين فعاليت ادامه دارد و مسؤوليت آن با آقاى شريفى است. در مرحله مدينه بعد، اين مسؤوليت برعهده آقاى احسانىفر است.
متأسفانه شمار كتابها اندك است كه لازم است براى بازسازى آن اقدام شود.
در كنار فعاليتهاى جارى كتابخانه، تعداد زيادى كتاب مناسك و دعا، كه از سالهاى قبل به لطف زائران در بعثه قرار داده شده، ميان خواستاران توزيع مىشود. در واقع، بسيارى از زائران كتابهاى دعا و مناسك خود را در بعثه مىگذارند تا سالهاى بعد، مورد استفاده زائران و مراجعه كنندگان شود.
امسال تعداد درخواست كنندگان كتاب چندين برابر شده است. بيشتر اين افراد از زائران افغانستانى هستند كه با فقر فرهنگى كامل به لحاظ كتاب روبهرو هستند. طى روزهاى اخير، بيشتر درخواست كنندگان، همين افغانىها هستند كه دسته دسته به بعثه آمده و با كتابهاى دعا باز مىگردند.
بى ترديد بايد براى سالهاى آينده برنامهاى انديشيد و از پيش، كتابهاى دعا و مناسك ميان آنان توزيع كرد.
بسيار مناسب است كه- در صورت امكان- از سالهاى آينده، در بخش فروش نوار كتابهاى مناسك و دعا نيز عرضه شود. طبعاً بسيارى از زائران كه در ايران تهيه نكردهاند يا شيعيانى كه از نقاط ديگر مىآيند سخت نيازمند اين كتابها هستند. به دليل مجاز بودن اين كتابها، مىتوان آنها را در حجمى گسترده به اينجا آورد و ميان زائران توزيع كرد.
سخنرانىهاى ارائه شده در سالن اجتماعات بعثه، هر روز شاهد حضور چند صد نفر از زائرانى است كه به بعثه آمده و از اين جلسات بهرهمند مىشوند.
يكى از اين جلسات صبح روز 28/ 10/ 82 برگزار شد كه سخنران آن حجت الاسلام و المسلمين قرائتى بود. وى بااشاره به اقامه نماز در اول وقت در مدينه، تأكيدكرد:
«دگرگونى روحى، بهترين سوغات سفر براى آشنايان و خويشاوندان است.» وى كه در جمع زائرانى از لرستان، فارس و مازندران سخن مىگفت به اوصاف بهشتيان در قرآن پرداخت و گفت: «راه رسيدن به بهشت جز از طريق عشق به اهلبيت ميسر نيست.»
او با اشاره به اينكه بخش عظيمى از قرآن در شهر مدينه نازل شده، فضاى معنوى اين شهر را عامل مهمى در تحوّل روحى زوار و دگرگونى زندگى فردى و اجتماعى آنان توصيف كرد و همه را به عبادت همراه با خلوص دعوت كرد.
نماينده ولى فقيه، روز يكشنبه 28 دى ماه، از امكانات درمانى و بيمارستانى راهاندازى شده توسط هيأت پزشكى جمهورى اسلامى، در شهر مدينه، ديدار كرد. در اين ديدار كه آقاى زرهانى رييس سازمان حج و زيارت نيز حضور داشت، دكتر حسين ضيايى رييس هيأت پزشكى كشورمان توضيحات لازم در مورد بخشهاى تخصّصى بيمارستان ارائه كرد و آقاى رى شهرى ضمن عيادت از زائران بسترى در بيمارستان، با فعاليت بخشهاى مختلف بيمارستان و چگونگى ارائه خدمات درمانى به بيماران آشنا شد.
دكتر ضيايى گفت: امسال، آزمايشهاى آنزيم قلبى نيز به امكانات آزمايشگاهى اضافه شده است. به علاوه امكان تزريقات خواهران نيز فراهم شده تا از اين ناحيه مشكلى براى خواهران وجود نداشته باشد.
بيمارستان هيأت پزشكى در مدينه، داراى بخشهاى تخصّصى قلب، ارتوپدى، داخلى و آزمايشگاه است و كلينكهاى دندانپزشكى، روانپزشكى و زنان و زايمان نيز در آن فعالند.
آقاى رى شهرى در اين ديدار از دستاندركاران هيأت پزشكى قدردانى كرد و براى آنان در خدمترسانى به زائران ايرانى آرزوى توفيق نمود. (تصوير 15)
توجه به شيعيان مدينه از سوى ايرانيان، يك دغدغه خاطر هميشگى بوده است.
پيش از اين اشاره به ديدار نماينده ولى فقيه از رهبر شيعيان مدينه كرديم.
محدوده زيستى آنان، بخش جنوبى مدينه، از قبا تا قربان و عزيات است. در سفر به اين بخشها، با كودكان زيادى روبهرو مىشويد كه در ساعات و روزهاى تعطيلى مدرسه در آن نواحى پراكندهاند. اگر يك زائر ايرانى را بنگرند، اطراف او جمع مىشوند و با گفتن پرسش «جعفرى؟» يعنى تو جعفرى مذهب هستى، و شنيدن تأييد، لبخندى بر لبان آنان نواخته مىشود. اسامى حسن و حسين و زهرا و زينب به وفور در ميان اسامى آنان ديده مىشود.
وقتى با آقاى ناطقى، رييس خانه عكاسان ايران و آقاى سهيل محمودى به منطقه قبا و نزديكى مسجد رد شمس رفتيم، دهها نفر از اين كودكان، اطراف ما را گرفتند و ما هم در جمع آنها چندين عكس گرفتيم.
به گفته آقاى حويزاوى، مسؤول بخش مسكن، شمار زيادى حسينيه در اين مناطق وجود دارد كه نوعاً فعالاند. نماز جماعت و تلاوت قرآن در آنها برقرار مىباشد.
«نخاوله»، نامى كه به شيعيان اين بخش داده شده، نامى است براى افرادى از تيرهها و قبايل مختلف كه پيشينه تاريخىِ طولانى دارند. در حال حاضر آيت اللَّه عَمْرى با نزديك به يكصد سال سن، رهبرى شيعيان را بر عهده دارد و در حسينيهاى كه در باغ خود وى واقع شده، شبها نماز مغرب را مىخواند. ظهرها نيز در حسينيه ديگرى در منطقه عزيات اقامه نماز مىكند كه بسيارى از شيعيان ايرانى نيز در اين جماعات شركت مىكنند.
آمار شيعيان بر اساس گفته منابع دولتى بين 10 تا 15 و به قول خود آنان 40 تا 50 هزار نفر است. اين طايفه در گذشته، سخت در فشار بوده و به عنوان شهروند درجه چندم شناخته مىشدند. بسيارى از آنان صاحب املاكى در جنوب قبرستان بقيع بودند كه به تدريج از آنان خريدارى شد و آنان به بخشهاى ديگر منتقل گرديدند. به علاوه، در مناطق آنان نيز سنيان زيادى خانه ساخته و ساكن شدهاند.
بى ترديد در سايه سياستهاى جديد، آزادى عمل نخاوله بيشتر شده و به لحاظ اقتصادى هم فعالتر شدهاند.
تلاش بعثه نيز كمك به شيعيان بوده و بهطور معمول و بيشتر در گذشته، خانههايى كه متعلّق به شيعيان بود، براى سكونت زائران اجاره مىشد.
از شيخ حسن صفار نقل شد كه اخيراً شيعيان تلاش كردهاند تا در مدينه محاكم مستقلى داشته باشند. اميد مىرود اين حركت به زودى نتيجه دهد.
پس از 12 روز حضور در جوار مرقد مطهر نبىّ گرامى صلى الله عليه و آله، حضرت زهرا عليها السلام و ائمه بقيع عليهم السلام اكنون خروج گروه گروه زائران از اين شهر براى شركت در كنگره عظيم حج، وداع با مدينةالنبى را يادآور مىشود. مدينه كه از دو هفته پيش به مرور بر روى زائران آغوش گشوده بود، اكنون خشنود از ارادت عاشقان، آنها را بدرقه مىكند تا در مرحله بعد، پذيراى عاشقان مدينه بعد باشد. مدينه را در حالى ترك مىكنيم كه هنوز لذّت شبهاى با او بودن را از ياد نبردهايم؛ شبهايى كه با ادب به حضور پيامبر رسيديم و در كنار بقيع زيارتنامه خوانديم و گريستيم. در روضه نبوى دعا خوانديم و اشك ريختيم، سجده كرديم و معرفت خواستيم و براى ظهور مهدىاش دعا نموديم.
با افلاكيان خفته در خاك، به زبان دل حرف زديم، كبوتر حرم شديم و درد دل كرديم و ارادت فرستاديم. روبهروى مدفن بىنام و نشان و چراغ آنان، زيارت جامعه پيامبر را ديديم و بر آنها بوسه زديم. در كوچه پس كوچههاى اين شهر، عطر احمدى و علوى را استشمام كرديم و در آن فضا نفس كشيديم. دست نياز گشوديم، لذت برديم و جانى سرشار از مهر و عاطفه يافتيم. شبهاى جمعه با كميل بن زياد همنوا شديم و دلدادگان عترت و مولا در لحظههاى اين دعا عرفانى شدند. ياد باد از گنبد خضراى مسجدالنبى، بقيع مظلوم و دامنه كوه احد. ياد باد از مساجد سبعه و قُبا و شجره، ياد باد!
مدينه، شهر عشق، شهر اميدها و آرزوها، دلبستگىها و پيوندها، محبوبها و حبيبها، گمشدهها و آشكار شدهها.
مدينه، كتاب، خاطرهها، تابلوى بهترين نقاشىها، منشور احساسها و عاطفهها، عصاره تاريخ، مغناطيس دلها و آسمان صفا.
مدينه، شهر سنگ صبورها و نالهها، شهر اشك و لبخندها، مدينه شهر نالههاى شبانه و گريههاى در خفا. مدينه! ديار جفاها و جفا ديدهها، شهر طعنه نااهلان و سلام شيفتگان تو را دوست داريم و با تو پيوند خورديم. هرگز مبادكه اين پيوند به غربت و
جدايى مبدل شود؟ مدينه، كوثر ماندگار اسلام، شهر عشق و عرفان، عقل و ايمان اكنون از تو خداحافظى مىكنيم و مانند رودهايى خروشان لبيك گويان مىرويم تا در درياى كعبه آرام بگيريم.
آرى، زائران مدينه قبل، با همه دلبستگى كه به اين شهر دارند، مجبور به ترك آن هستند. در آخرين لحظات، زائرانى را مىبينى كه يكبار ديگر، دوان دوان به سمت حرم مىشتابند و با گنبد سبز و بقيع خداحافظى مىكنند. تصويرى از اين صحنه خداحافظى از همه كاروانها ديدنى است. كاروان دسته جمعى به همراه روحانى به بينالحرمين مىآيد و پس از خواندن زيارات مختلف، زيارت وداع را مىخواند. پس از آن، وقت سوار شدن در اتوبوس، باز هم، زائران در پايين هتل اجتماع مىكنند و مدّاحان اهلبيت اشعار وداع را مىخوانند. در نشريه زائر، شماره نهم، حكايت اين وداع از زبان چند فرهيخته و اديب تصوير شده است. اكنون كه نوشته ما هم به تدريج آخرين گزارشهاى مربوط به مدينه را ثبت مىكند، مناسب است حكايت وداع را از زبان اين عزيزان در اينجا نقل كنيم:
«سلام بر تو اى رسولاللَّه، با تو وداع مىكنم و تو را به خدا مىسپارم، در حالى كه دلم اسير تو است و اى خداى محمد، از تو مىخواهم كه اين زيارت را آخرين زيارت من قرارندهى.
زائران حرم نبوى پس از يك هفته همنشينى با رسولخدا صلى الله عليه و آله و دخترش فاطمه عليها السلام و ائمه بقيع، كم كم آماده مىشوند تا براى رفتن به ميقات، از مدينه پيامبر خداحافظى كنند. اما وداع با محمد صلى الله عليه و آله، فاطمه عليها السلام و فرزندانش، چه سخت است! بعد از يك هفته چشيدن طعم غربت تشيّع در مدينه، تازه داشتيم به مسجدالنبى و بقيع عادت مىكرديم. ما كه در نگاه اول مبهوت شده بوديم، تازه داشتيم عشق بازى مىآموختيم.»
حجتالاسلام والمسلمين صديقى معتقد است:
«كسى كه دل به كسى و يا جايى داده دلكندن از آن براى او دشوار است. براى «عاشق» كه ممكن نيست، براى «محب» هم آسان نيست.»
به گفته او:
«زائران مدينه دلشان را پيش پيامبر صلى الله عليه و آله مىگذارند ومىروند. علاقهمندان بقيع وحضرت زهرا عليها السلام قطعاً با اشك چشم از مدينه خداحافظى مىكنند، با كولهبارى از خاطره.»
آقاى صديقى مىافزايد:
«مدينه مرقد پيامبر و محل زندگى حضرت زهرا عليها السلام است. مدينه محلّ فرود جبرئيل و نزول ملائكة اللَّه است. مدينه محلّ مناجاتهاى على عليه السلام و امامان معصوم ما است.
مدينه براى ما يك علقه ناگسستنى است.»
زائران مدينه آرزوى برگشت به شهر پيامبر را دارند. در دعاى وداع با آن حضرت نيز مىخوانيم: «خدايا! من مىخواهم بازگردم، نه يك بار كه تا عمر دارم.»
ما دلمان در مدينه است، لذا وقتى از اين شهر مىرويم، گويا مدينه را هم همراه با خود مىبريم. اگر نگوييم كه خود را در مدينه جاگذاشتهايم.
سهيل محمودى، شاعر معاصر نيز كه براى سومين بار به سرزمين وحى آمده، بر اين باور است كه:
«انسان در آستان پيامبر، بستر كمال را پيدا كرده و در مدينه كمالات انسانى به اوج مىرسد؛ يعنى در مدينه بال پريدن پيدا مىكنيم.
امير مؤمنان عليه السلام در نهجالبلاغه، محرم شدگان را به كبوتران سپيدبال تشبيه مىكند.
پس ما اينجا بال پرواز پيدا كرده و وقتى به مسجدالحرام و خانه خدا وارد شديم، جاى پرواز پيدا كردهايم ...
همه معابد در جهان بر بالاى بلندى بنا شدهاند، جز كعبه كه در انتهاى يك درّه واقع شده و اين مىتواند بدان معنا باشد كه ما ارتفاع بيشترى براى پرواز داريم ...
بالهايى كه در مدينه از همجوارى با پيامبر صلى الله عليه و آله پيدا كردهايم، در كعبه ما را بالا مىبرد. مسجدالحرام جاى پرواز است. در مدينه تمرين مىكنيم تا در مكه پرواز كنيم.»
به گفته آقاى محمودى، آيه شريفه: سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ اْلأَقْصَى الَّذِي بارَكْنا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا ... (1)
نيز به پرواز و يا معراج پيامبر اشاره كرده است.
او خداحافظى از مدينه را سخت مىداند: «رفتن از مدينه يعنى دلتنگى، بهويژه براى شيعيان، كه به اينجا تعلّق خاطر شگفتى دارند.»
وى مىافزايد: «مدينه خانه على عليه السلام و فاطمه عليها السلام است. بوى پيامبر صلى الله عليه و آله و دخترش را مىدهد. نشان از ائمه بقيع دارد. پس براى ما وداع با مدينه مساوى است با دلتنگى؛ چه بخواهيم به مكه رويم و چه به ايران برگرديم.»
محمودى در پاسخ به اين سؤال كه چگونه از مدينه خداحافظى خواهدكرد، مىگويد:
پيش از اين، دوبار به مدينه آمده بودم. هر دو بار در روز آخر براى خداحافظى مقابل بقيع و نزد پيامبر، فقط گريستم و هيچ نگفتم؛ كز سنگ ناله خيزد روز وداع ياران. «گريه» ترجمان «عواطف» است و «زبان» ترجمان «عقل».
وى مىافزايد:
«مدينه را دست كم نگيريم. مدينه را مثل شهرهاى ديگر دانستن جفا به مدينةالنبى است. مدينه اوّلين جايى است كه مدنيت اسلامى در آن شكل گرفت و افتخار تاريخ است.»
حجتالاسلام والمسلمين «جواد محدثى» نيز در پاسخ به اين پرسش مىگويد:
«با اين آرزو و خواسته از خداوند با مدينه وداع مىكنيم كه توفيق دهد بارديگر به زيارت پيامبر و امامان مدفون در بقيع مشرّف شويم. ما وقتى از مدينه مىرويم، نيمى از دل خودمان را اينجا جا مىگذاريم. ما شرط دوستى و مودت را با اهل بيت
1) «پاك و منزه است خدايى كه شبى بنده خود محمد را از مسجدالحرام به مسجدالأقصى، كهپيرامونش را مبارك و پرنعمت ساخت، سير داد تا آيات و اسرار غيبت خود را به او بنمايد.»
انجام دادهايم و به زيارتشان آمدهايم. انتظارمان آن است كه اهل بيت هم به وعده شفاعت عمل كنند و ما را از اين عنايت خويش محروم نسازند.
بايد سلام وداع ما و آخرين زيارت ما بهگونهاى باشد كه احساس كنيم در اين روزها از پذيرايى معنوى پيامبر و فرزندانش بهرهمند بودهايم و با حالت سپاس و تشكر مدينه را ترك كنيم.
مدينه كم كم خلوت مىشود. زائران مدينه براى رفتن به ميقات با پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمه وداع مىكنند؛ وداع با مدينه به راستى كه چه سخت است!»
من آمدم و قبر تو را ديدم و رفتم از روى ادب خاك تو بوسيدم و رفتم
تا در دم مرگم تو به ديدار من آيى من حلقه به دربار تو كوبيدم و رفتم
من غرق گناه آمده بودم به حضورت مشمول عطاياى تو گرديدم و رفتم
تا روز جزا در صف زوار تو باشم رخسار به درگاه تو ساييدم و رفتم
چون دست به دامان وصال تو فكندم دامن دگر از غير تو برچيدم و رفتم
در سلك گدايان سركوى تو گشتم من خاك تو بوسيدم و بوييدم و رفتم
(مؤيد)
در مدينه منوره، براى حدود چهل درصد از زائران مستقر در منطقه غير مركزى، وسيله نقليه كافى و مناسب درنظر گرفته شده است. در مكه مكرمه غالب منازل در مسافت نسبتاً دور از حرم واقع شدهاند و فاصله ميان ساختمانها تا حرم از سه تا نه كيلومتر است.
بنابراين، براى تردّد زائران چارهانديشى شده است، بدين ترتيب كه صدها دستگاه خودرو درقالب يك قرارداد مشخص با طرف سعودى، بدين منظور اختصاص يافته است كه در سطح شهر در تردد هستند.
امسال سوّمين سال اجراى اين طرح مىباشد و نقاط ضعف و قوّت آن شناسايى شده و حتىالمقدور تكامل يافته است. پيش از آغاز طرح مذكور، روشهاى متفاوتى براى رفت و آمد زائران در مكه مكرمه به كار گرفته مىشد؛ ازجمله: بعضى سالها مبلغى
به عنوان كرايه در اختيار زائر و يا مدير كاروان قرار مىگرفت تا در اين زمينه هزينه كنند كه هريك از طرحها تبعات خاص خود را داشت و پاسخگوى خواسته زائران نبود.
نيروهاى ايرانى و خدمه كاروانها به صورت نوبتى در اين طرح با مسؤولان و كاركنان و رانندگان شركت سعودى همكارى دارند.
همچنين نظارتِ نسبتاً دقيقى از ناحيه ستاد حج نمايندگان طرف سعودى بر روند امر حملونقل درون شهرى حكمفرماست.
با اجراى اين طرح، در سالهاى اخير زائران با آسايش و اطمينان خاطر مىتوانند بارها ميان منزل و حرم رفت و آمد كنند و به راحتى در نمازهاى جماعت حضور يابند.
آمارها نشان مىدهد كه هر زائر روزانه، بهطور ميانگين، نزديك سه بار به حرم مشرّف شده و باز مىگردد. زائران مىتوانند از فضاى معنوى سفر، هرچه بيشتر بهرهبردارى نمايند و بهويژه در نمازهاى جماعت بيتاللَّه الحرام شركت جويند. مزيّت بسيار مهم اين برنامه عبارت از آن است كه خانمها با امنيت كامل در هر ساعت بخواهند از اين خدمات بهره مىبرند؛ بهطورى كه گاهى چيزى حدود نيمى از زائران ايرانى توفيق حضور در نمازهاى جماعت بيتاللَّه الحرام را پيدا مىكنند.
به منظور تقويت طرح مذكور، توصيه مىشود:
زائران بلافاصله پس از نماز جماعت، حرم را ترك نكنند تا دچار ازدحام محوطههاى اطراف حرم نشوند.
مسافران در ميان مسير تقاضاى پياده و سوار شدن نكنند.
افراد جوانتر، رعايت حال ناتوانان و سالخوردگان را بنمايند.
امسال پانصد دستگاه اتوبوس و مينىبوس براى انتقال زائران ايرانى، از خانههاى مسكونى آنان تا مسجدالحرام، اختصاص يافته است. قهرودى رييس ستاد مكه، روز دوشنبه 29 دى ماه با اعلام اين خبر گفت: تلاش كارگزاران حج اين است كه هر سال ارتقاى كيفى سطح خدمات بهگونهاى جهت دهى شود كه در نهايت بهرهمندى بيشتر زوار كشورمان از فرصت به دست آمده را داشته باشد.
وى همچنين از انجام مذاكرات مفيد با مسؤولان وزارت حج عربستان و اتحاديّه اتوبوسرانان مكه براى رفع پارهاى از مشكلات اجرايى خبرداد.
قهرودى افزود: برنامهريزى بهگونهاى انجام گرفته كه زائران ايرانى هيچگونه دغدغه براى رفت و برگشت به حرم نداشته باشند. وى با اشاره به افزايش 7 هزار نفرى زائران ايرانى نسبت به سال گذشته گفت: بهطور معمول، 15 درصد خودرو بيش از ظرفيت معمول براى هر مسير در نظر گرفتهايم.
كم سالترين زائر ايرانى، با نام سيد دارا گلشنى نُه ساله از استان مازندران است و مسنترين زائر ايرانى، على ميرزا رجبى 110 سال سن دارد.
از مسائلى كه هر سال مطرح است، رفتن با ماشين سرباز و غير مسقف به مكه است.
براساس فتاواى برخى از فقها، كه استظلال در شب را هم جايز نمىدانند، مقلّدان آنان علاقمند هستند تا با ماشين سرباز حركت كنند. سياست بعثه جمهورى اسلامى ايران بر آن است كه اين دسته از زائران را به رفتن با ماشين مسقف اجبار نكند. با اين حال، توصيه مىكند كه افراد ياد شده، در هواى سردِ فعلى، كه احتمال سرماخوردگى و ابتلاى به بيمارىهاى مربوط وجود دارد، از اين خواست خود صرفنظر كنند.
هيأت پزشكى جمهورى اسلامى، براى توجيه اين افراد، اقدام به صدور اطلاعيهاى كرده و هشدار داده است كه زائران محترم حتّى الامكان با رعايت موازين شرع مقدس براى تردّد از ميقاتگاه تا حرم از خودروىهاى مسقف استفاده كنند و لباسهاى مناسب يا حوله احرام اضافى براى گرم نگهداشتن خود همراه داشته باشند. طبعاً زائران در اين زمينه بايد با نظر روحانى كاروان عمل كنند.
همايش قبةالخضرا، مغناطيس دلها، روز دوشنبه با حضور جمعى از محققان، نوينسدگان، ائمه جمعه، اساتيد و شخصيتهاى علمى اهل سنت در بعثه مقام معظم رهبرى، در مدينه منوره برگزار شد.
آقاى محمد حسين زمانى، مسؤول واحد اهل سنت بعثه مقام معظم رهبرى و دبير اين همايش، هدف از برپايى آن را ايجاد فضاى عاطفى و معنوى بيشتر ميان زائران اهلسنت و همچنين وحدت اسلامى ذكر كرد.
مولوى محمد اسحاق مدنى مشاور رييس جمهور در امور اهل سنت، در سخنانى به جذّابيت گنبد خضرا اشاره كرد و گفت: مسلمانان همواره در طول تاريخ، عشق و علاقه وصف ناپذيرى نسبت به پيامبر صلى الله عليه و آله داشتهاند.
وى به بيان فضايلى مدينه و شأن و جذّابيت آن و شرايط و آداب ورود به اين شهر پرداخت و افزود: مسلمان از راه پيامبر به خدا مىرسد. مسلمان، زمانى مسلمان است كه اول پيامبر را قبول داشته باشد.
به گزارش ايرنا، در ادامه اين همايش، اراز محمد سارلى نويسنده و استاد دانشگاه در استان گلستان، مقاله خود را در چهار محور: «اهميت مدينه منوره»، «شأن و منزلت پيامبر»، «فضل قبّةالخضرا» و «نقش وحدت آفرين بارگاه رسول اكرم صلى الله عليه و آله» ارائه كرد.
بر اساس اين گزارش، قاضى زاده روحانى كاروان لار نيز يكى ديگر از سخنرانان اين همايش بود كه از رسولاللَّه صلى الله عليه و آله به عنوان اشرف مخلوقات نام برد و گفت: زيارت قبر مطهّر و منوّر حضرت رسول صلى الله عليه و آله از بهترين طاعات و عبادات و رستگارترين كوششهاست.
دراينهمايشكه حجتالاسلام محمدمحمدىرىشهرى نمايندهولىّفقيه در امور حج وزيارت وجمعى ازمسؤولان بعثه مقاممعظم رهبرى نيز حضور داشتند، محمد جواد پناهى، قارى ممتاز قرآن، آياتى از كلام اللَّه مجيد قرائت كرد و گرو همخوان (تواشيح) نور و گروه مولودى خوانى برادران اهل تسنن نيز برنامههايى اجرا كردند. (تصوير 16)
از واحدهايى كه در طول روزهاى مدينه قبل، فعّالانه به سرويس دهى به واحدهاى ديگر مشغول است، واحد رايانه (كامپيوتر) مىباشد. پنج نفر نيروى اين واحد در اين مدت، به سرويس دهى به واحدهاى مختلف؛ از جمله معاونت بينالملل، امور روحانيون، دفتر بعثه، دبيرخانه بعثه، امور اجرايى، نشريه زائر، آموزش و پژوهش،
نظارت و بازرسى و روابط عمومى مشغول بود. به علاوه، با ايجاد شبكه خط اينترنت، در ساعات معين، در اختيار بسيارى از واحدها گذاشته مىشد. همچنين سايت اطلاعرسانى حج به همراه چند روزنامه مهم كشور بهطور مرتب در اختيار واحدها قرار داشت.
رفع اشكال از برنامههاى كامپيوترى واحدها، و نيز انتقال نشريه زائر به سايت حج به طور روزانه از ديگر اقدامات اين واحد بوده است.
در اوايل سال 1379، با توصيه حجتالاسلام والمسلمين رى شهرى، و به دستور رييس سازمان صدا و سيما، در اين سازمان ستاد حج تشكيل شد. از آن پس، بهطور مرتب، هر سال بر حجم برنامههاى مربوط به حج افزوده مىشود و صدا و سيما اين توفيق را يافته است كه معنويت حج را به داخل كشور انتقال دهد.
موارد شاخص زير از جمله اهم فعاليتهاى صدا و سيما در طول اين مدت است:
جمع آورى منابع صوتى و تصويرى و مكتوب در خصوص كنگره عظيم حج و يا كسب اطلاعات مربوط به آنها براى تكميل يك بايگانى غنى.
پشتيبانى از برنامه سازان و هماهنگى با شبكههاى مختلف صدا و سيماى- استانها- برون مرزى و سياسى براى تهيه و توليد و پخش برنامههاى مربوط به حج در طى سال.
ارتباط متمركز و مستمر با سازمان حج و بعثه مقام معظم رهبرى و نيز جلوگيرى از پراكندگى ارتباط بعثه با بخشهاى مختلف سازمان.
تشكيل شوراى ستاد حج مشتمل بر نمايندگان كلّيه حوزهها و معاونتهاى ذىربط در سازمان و در پى آن تشكيل جلسات مختلف با حضور اعضاى ستاد و اخذ تصميمات كارشناسى در خصوص اعزامها و تهيه برنامههاى توليدى و خبرى.
جمع آورى اطلاعات و تجربيات مفيد افرادى كه پيشتر به عنوان سرپرست يا عضو گروه اعزامى سازمان به حج مشرف شدهاند كه اين امر در قالب جلسات و مطالعه گزارشهاى مربوط انجام گرديده است.
آمار بردارى از تصاوير و برنامههاى موجود در بايگانى سازمان در خصوص
حج و همچنين جمع آورى تصاويرى كه بهطور پراكنده در اختيار افرادى بوده است كه در سالهاى پيش، از سوى سازمان به حج اعزام گرديدهاند.
آمارگيرى از تحقيقات و كتب مرجع در رابطه با حج، از كتابخانههاى سازمان و بعثه مقام معظم رهبرى.
تشكيل جلسات متعدد با مسؤولان محترم بعثه مقام معظم رهبرى و سازمان حج و زيارت، جهت اخذ نظريات كارشناسى و سياستهاى بعثه جهت برنامه سازى و انجام فعاليتهاى خبرى.
تشويق شبكهها، گروههاى برنامه ساز و تهيه كنندگان در صدا وسيماى، به توليد برنامههايى براى پخش در خصوص حج در طول سال و پشتيبانى، مشاوره، معرفى موضوع، كارشناسى و در اختيار گذاردن منابع و بايگانى موجود در ستاد.
پيگيرى و تهيه مقدمات جهت توليد برنامههاى خوب و سريالهاى داستانى مناسب با موضوع حج، به ويژه در زمينه اسرار و معارف آن، كه انشاءاللَّه در آينده شاهد ساخت اين سريالها با سرمايهگذارى مشترك از سوى بعثه و سازمان صدا و سيما خواهيم بود.
سازماندهى و هماهنگى ميان افراد و گروههاى اعزامى به حج و پشتيبانى، تهيّه تجهيزات و امكانات فنى گروههاى اعزامى.
اما گوشهاى از فعاليتهاى مربوط به عمره مفرده و حج تمتّع به شرح زير است:
الف: برقرارى ارتباط هاى زنده با برنامههاى شبكههاى مختلف در طول ماههاى رجب، شعبان و رمضان، كه در سال جارى توليدات سازمان در ايام عمره 340 مورد ارتباط مستقيم از طريق صدا و سيما، 100 مورد گزارش مكتوب خبر و 2700 دقيقه تصوير بردارى از اماكن متبرّك عربستان.
ب: پخش مراسم برائت از مشركين از صحراى عرفات در سال گذشته.
ج: برقرارى ارتباط هاى مستقيم با برنامههاى مختلف صدا و سيما و شكبههاى برونمرزى و غيره، به زبانهاى مختلف عربى، انگليسى و تركى.
د: توليد برنامههاى مورد نياز شبكههاى صدا و سيما
ه: تهيه و ارسال گزارشهاى مكتوب به زبانهاى فارسى عربى و انگليسى.
و: ارسال صدا و تصوير برنامههاى تهيه شده در عربستان به تهران، از طريق ماهواره و بهرهبردارى در تهران.
ح: پخش مستقيم مراسم ويژه دعاى كميل از كنار قبرستان بقيع و ضبط و پخش مراسم دعاى ندبه در بعثه مقام معظم رهبرى.
ز: پخش مراسم ويژه دعاى عرفه از صحراى عرفات و تهيه و پخش گزارشهاى زنده و مستقيم از ساير مواقف.
مجموعه با كاروان حج (22 برنامه)
در بارگاه نور (8 برنامه)
سفر قبله (15 برنامه)
سفر به سرزمين وحى (19 برنامه)
در حريم حرم (10 برنامه)
تصويرگران در سرزمين وحى (3 برنامه)
سپيد جامگان (15 برنامه)
امين وحى
آفتاب تابان
نور موعود
نور الهدى
ريحانة النبى
عرش در عزا
مبتلاى غربت
امّ المؤمنين خديجه
كريم عترت
به كعبه رفتم
به سوى كعبه
جمال كعبه
ضيافت عشق
توليد و پخش برنامه روضه رضوان، كه در طول سال و هفته حج پخش شده است.
قرار است در سال جديد 5000 دقيقه برنامه توليد شود.
امسال نخستين بار دعاى ندبه برگزار شده در بعثه مقام معظم رهبرى ضبط و در هفته بعد به نمايش در آمد.
افتتاح و راه اندازى آيكون ويژهاى در تلكس واحد مركزى خبر، با شناسه حج 82 و ارسال اخبار مكتوب براى اين تلكس.
راه اندازى يك بخش خبرى مستقل در شبكه خبر (ساعت 19) با عنوان اخبار حج.
برقرارى ارتباط هاى مستمر با شبكههاى خارج از كشور (جام جم 1، 2، 3).
توليد برنامههاى معرفتى با گرايش جوانان، كه در اين زمينه روزانه با برنامههاى مستقيم سيره نبوى، شبكه قرآن، چهارراه جوانى، شبكه جوان و سرزمين من شبكه سراسرى ارتباط برقرار مىگردد. در خصوص حوزههاى سيما نيز در همين زمينه روزانه با برنامههاى مستقيم و زنده صبح به خير ايران، سيماى خانواده و ديدار از شبكه اول، تصوير زندگى از شبكه سه و بسيارى از برنامههاى ديگر، ستاد حج مستقر در بعثه مقام معظم رهبرى فعاليت مىكند.
تغذيه حجاج، يكى از اركان اجرايى حج به شمار مىآيد. تأمين موادغذايى در كنار نگهدارى صحيح و توزيع اقلام مربوط و همينطور پخت و فراورى مطلوب و نهايتاً تجهيزات مربوط به غذا و بهداشت تغذيه و دهها عنصر و عامل ديگر در ارتباط با تغذيه حاجيان گرامى از مقولات اساسى حج است و سهم مهمى در رضايت خاطر زائران توأم با تأمين سلامتى آنان دارد و در ايجاد امكان مناسب براى استفاده از معنويت سفر و تسهيل در انجام اعمال واجب مردم، نقش بسزايى ايفا مىكند.
اصولًا تفكّر مبتنى بر تهيّه متمركز موادغذايى و مصرفى با رعايت اصل صرفهجويى و مرغوبيت از اوان پيروزى انقلاب اسلامى شكل گرفت و سازمان حج و زيارت كالاهاى مورد نياز حجاج را توسط يك هيأت منتخب از عربستان يا ديگر كشورها تهيه و ميان كاروانها توزيع مىكرد. در مرحله بعد با تشكيل كميسيونى به نام كميسيون خريد، امر بررسى و سياستگذارى و تعيين مقدار و نوع مواد و سرانه قيمت و ميزان هر قلم كالا، شناسايى و با ارزشيابى سابقه شركتهاى سعودى، انسجام بيشترى پيدا كرد. در آن سالها اغلب موادغذايى زائران توسط سازمان تهيه و توزيع مىشد، اما بعدها به تدريج از تعداد اقلام تحويلى به كاروانها كاسته شد و در عوض به تعداد اقلامى كه خود مديران كاروانها چه در ايران و چه در عربستان تهيه مىكردند، افزوده شد.
بهطورى كه تهيّه كالاهاى مربوط به تغذيه، با سه شيوه انجام مىشود:
اول، تهيه برخى اجناس توسط مديران كاروانها از ايران و حمل آنها به عربستان.
اين امر شامل كالاهايى مىشود كه در كشور عربستان وجود ندارد يا كم است و يا خريد آنها در عربستان مقرون به صرفه نيست؛ مانند زرشك، زعفران و ...
دوم، خريد برخى اجناس توسط گروه خريد در عربستان و توزيع آنها ميان كاروانها، اين امر كالاهايى را دربرمىگيرد كه خريد انبوه آنها مقرون به صرفه است؛ مانند گوشت مرغ، ماهى، لبنيات و ... اين اقلام پس از طى تشريفات قانونى و با درنظر گرفتن كيفيت و كميت مورد نظر، طبق جداول كارشناسى و در قالب قراردادهاى مشخص، تهيه مىشود. در موسم حج نيز كاروانها برحسب ظرفيت خود و به مقدار مورد نياز اقدام به تحويل آن، از نمايندگى شركتهاى سعودى طرف قرارداد و يا از انبار تداركات مىنمايند و يا مستقيماً براى پخت به آشپزخانههاى مركزى مىرسانند.
سوم، خريد اقلامى از مواد غذايى و مصرفى توسط مديران كاروانها در عربستان و در موسم حج: اين دسته از اقلام شامل مواد غذايى فاسد شدنى (مانند ميوه) يا كالاهايى است كه خريد انبوه آنها با خريد جزئى اختلاف قيمت چندانى ندارد و يا توزيع آنها توأم با مشكل مىباشد. اينها معمولًا به وسيله مديران كاروانها از محل تنخواهگردان، خريدارى مىشود.
چهارم، همزمان با بهبود مناسبات سياسى ميان ايران و عربستان و تقويت روابط
تجارى و تشكيل نمايشگاههاى متقابل بازرگانى و در چارچوب توافقات و گرايشهاى گروه مشترك اقتصادى دو كشور و در راستاى گسترش صادرات و حمايت از توليدات كارخانههاى داخلى، برخى اقلام غذايى؛ مانند پنير از ايران به كشور عربستان صادر و مورد استفاده زائران قرار مىگيرد.
بهعلاوه، در سال جارى 000 800 بسته غذاى آماده از يكى از كارخانههاى داخلى تهيه شده است كه در ايام تشريق و مسافرتهاى بينشهرى و موارد ديگر استفاده خواهد شد. اين محصولات شباهت زيادى به غذاهاى سنتى دارد و بستهبندى آن مناسب و داراى ارزش غذايى و همچنين استانداردهاى علمى و بهداشتى مىباشد. اميد است مساعى همه خادمان زائران بيتاللَّهالحرام مورد قبول درگاه احديت واقع شود.
تحوّلات اخير در زمينه ساختوساز در مدينه منوره، بهخصوص در اطراف حرم شريف نبوى صلى الله عليه و آله و در پى آن، حضور گستردهتر زائران ايرانى در هتلهاى نزديك به مسجدالنبى صلى الله عليه و آله، يك سلسله الزامات و محدوديتهاى تازهاى را پديد آورده است؛ از جمله اينكه امكان پخت و پز در اينگونه هتلها وجود ندارد و بايستى چارهانديشى ديگرى براى تغذيه زائران صورت مىگرفت. اين بود كه برنامه تأمين آشپزخانه متمركز- كه پيشتر بررسىها و مطالعات آن تا اندازهاى جلو رفته بود- بهويژه در مدينه مجدداً بهطور جدّى مطرح و دنبال گرديد.
بدين ترتيب از سال گذشته پخت و پز در داخل كاروانهاى مستقر در مدينه منتفى شد و اين كار در دو مركز، با امكانات كافى و در وضعيت بهداشتى صورت گرفت. امسال با بررسى ملاحظات و نكات مربوط به گردش كار و كيفيت پخت و توزيع سال قبل، برنامه طبخ متمركز در دو مركز در مدينه منوره با هدف كاهش مشكلات سال گذشته طراحى و به مورد اجرا گذاشته شد.
با اين تفاوت كه در سال جارى ساكنان منطقه غير مركزى مدينه؛ يعنى حدود 40% از زائران ايرانى، از شمول طرح مذكور خارج شدند و براى 60% بقيه نيز تدابير جديدى
انديشيده شد تا زمينه بروز پارهاى از مشكلات، از ميان برداشته شود.
اكنون به برخى تحوّلات سال جديد در مقوله تغذيه متمركز اشاره مىشود:
در مدينه منوره، دو محل با تأسيسات و تجهيزات كارى و امكانات جانبى و نيروى كافى براى پخت و توزيع غذاى بيش از 000 50 زائر در مرحله مدينه قبل و بعد در نظر گرفته شود.
تعدادى آشپز ماهر، صرفاً براى كار در اين محيط ها انتخاب و آموزشهاى لازم به آنان داده شد. اين افراد به صورت ثابت و تخصّصى در سالنهاى مختلف آشپزخانه پيش گفته مستقر و به كار گرفته شدهاند و با سازماندهى مناسبى به همكارى با يكديگر و همينطور تعامل با نيروها و مسؤولان سعودى حاضر در سالنها اشتغال دارند. ضمن اينكه امكانات نسبى رفاهى براى ايشان مهيّا گرديد تا از خستگى ناشى از كار مفرط و طاقتفرساى آنان بكاهد و فرصت زيارت را فراهم آورد.
در آشپزخانههاى مزبور، مسائل مرتبط با بهداشت فرد و محيط، بسيار رعايت شده و بر آن نظارت مىشود. عوامل شاغل در سالنها، معاينه شده و آزمايشهاى لازم بر روى آنها انجام گرفته است. جابهجايى و شست و شوى ظروف در وضعيت بسيار بهداشتى صورت مىگيرد و مجموعه استانداردهاى بهداشتى، تحت اشراف متخصّصين هيأت پزشكى و سازمان حج و زيارت مراعات مىگردد.
گوشت مصرفى سال جارى براى حجاج ايرانى، گرم و تازهاست، گرچه تأمين و رساندن آن به آشپزها، دشواريهايى را براى سازمان توليد كرده است، اما با ذائقه زائر كاملًا سازگار است و اين مهم باعث افزايش رضايتمندى زائر و آشپز و مدير و ساير عوامل خدماتى شده است.
در اين مورد كشتارگاهى در يكى از نقاط مدينه اقدام به ذبح گوسفند و ارسال آن به كاروانها و آشپزخانهها مىكند. اين كشتارگاه زير نظر دامپزشكان و بهداشتكاران منصوب از طرف مبادى ذيربط دولت عربستان؛ مانند وزارت امور بلديهها است و همچنين نيروهاى ايرانى نيز بر عملكرد كشتارگاه از جوانب گوناگون اشراف دارند، لذا كشتارها از حيث بهداشتى و شرعى تأييد شده است.
اجمالًا در سال جارى به واسطه تشكيل جلسات متعدد كارشناسى، با حضور افراد
خبره و صاحبنظران و مسؤولان سازمان حج و ساير دواير ذيربط، مشكلات سال قبل شناسايى، دستهبندى و راههاى كاهش هريك از آنها بررسى گرديد. در مكّه مكرمه نيز حداقل بيست هزار نفر از زائران ايرانى ساكن در مناطق مختلف، كه با همكارى 20% از نيروهاى آشپز كاروانها توسط دو آشپزخانه متمركز تغذيه خواهند شد.
امسال يكى از تازهترين مسائل كه تحوّل مهمى در روال اجرايى حج ايجاد كرده، بحث آشپزخانه متمركز است. در اصل، براى نخستين بار از سال گذشته، تلاش شد تا پخت غذا در كاروانهاى ايرانى بصورت متمركز در چند آشپزخانه در سطح مكه و مدينه انجام شود. برخلاف سالهاى قبل كه كاروانها، غذاى زائران خود را بهطور مستقل طبخ و توزيع مىكردند، از حج سال گذشته نزديك به 65 درصد زائران از سيستم آشپزخانه متمركز استفاده مىكنند. براى آگاهى بيشتر از فعاليت معاونت تغذيه، با «ناصر خدرنژاد» مسؤول معاونت تغذيه صحبت كرديم:
تغذيه متمركز در مدينه منوره كه از سال گذشته آغاز به كار كرده، شامل دو آشپزخانه متمركز است كه نزديك به 65% غذاى حجاج را تأمين مىكند. آشپزخانه دخيل و آشپزخانه ذين.
اين 65% شامل چه زوارى مىشود؟
زائرنى كه در مناطق مركزى مدينه (در محدوده خيابان دايرى، كه اطراف حرم و مجموعههاى مسكونى كشيده شده) سكونت دارند.
چرا طرح آشپزخانه متمركز اجرا شد؟
دولت عربستان از دو سال قبل، پخت غذا به صورت سنتى در هتلهاى اطراف مسجد النبى را، به دليل خطرات احتمالى آن، ممنوع كرده است. ما هم به دليل اينكه زائرانمان ترجيح مىدهند حتىالمقدور در جوار حرم پيامبر و نقاط مركزى سكونت داشته باشند، اين طرح را پذيرفتيم.
يعنى اگر فشارهاى دولت عربستان نبود، طرح آشپزخانه متمركز نيز اجرا نمىشد.
البته صحبتهايى بود كه براى رفع مشكلات بهداشتى آشپزخانههاى كاروانها برنامههايى انجام شود، اما عامل اصلى كه از سال گذشته ما را به سمت آشپزخانه متمركز سوق داد، فشارهاى دولت سعودى بود. من خودم يك سال پيش در عمره شاهد بودم كه آنها به همين دليل، درِ آشپزخانههاى چهار- پنج هتل را بستند و ما مجبور شديم در زير زمين هتل و با وضع بسيار سختى پخت كنيم، آن هم در مواقعى كه حدس مىزديم مأموران «دفاع مدنى» عربستان نمىآيند. سپس با تعهداتى كه داديم، توانستيم اجازه بگيريم كه در آن موقع پخت شود، اما پس از آن، در حج تمتع و عمره، ديگر در هتلهاى اطراف مسجد النبى طبخ غذا نداشته باشيم.
ظاهراً طرح آشپزخانه متمركز در سال گذشته، نتايج خوبى به همراه نداشته و نارضايتىهايى را برانگيخته بود.
بله، البته اين به علّت تجربه اول بود. اين پروسه يك تونل تاريكى بود كه دوستان ما در سال قبل جرأت كردند و در آن پا گذاشتند و اكثر زواياى آن را براى ما در حج امسال روشن كردند. سال گذشته سال تجربه بود و امسال سال استفاده از تجارب آنها و ساماندهى بهتر امور. انشاءاللَّه با تجارب امسال ما، زواياى ديگر براى سالهاى آينده روشن خواهد شد.
35% باقىِ غذاى حجاج به چه صورت تهيه مىشود؟
آنها به مانند سالهاى قبل، از آشپزخانههاى محل اسكان خود استفاده مىكنند.
پس آنها در محدوده اطراف مسجدالنبى نيستند؟
نه.
پس در حال حاضر به دو صورت غذا طبخ مىشود. به نظر شما كدام يك از اين دو روش، از كيفيت بهترى برخوردار است؟
اينجا فقط كيفيت غذا ملاك نيست. علاوه بر كيفيت، رعايت سطحى مطلوب از
مسائل بهداشتى نيز لازم است. شايد بتوان گفت كيفيت غذاى آشپزخانههاى غيرمتمركز بعضاً بهتر است اما از نظر بهداشتى در سطح مطلوبى نيستند. متأسفانه با توجه به بازرسىهاى به عمل آمده مشاهده مىشود كه آن آشپزخانهها از آن سطح بهداشتى و استانداردهاى بالايى كه مورد نظر ما است، برخوردار نيستند. ما اميدواريم اگر امكان داشته باشد، در سالهاى بعد آشپزخانههاى متمركز ديگرى تأسيس شود تا همه زائران تحت پوشش آن قرار گرفته و سيستم طبخ غذا با نظارت بيشترى صورت گيرد.
مگر در حال حاضر آشپزخانههاى كاروانها تحت نظارت بهداشت نيستند؟
چرا هستند. اما با توجه به محدوديت نيروى انسانى موجود، گماردن يك ناظر بهداشت براى آشپزخانه هر هتل سخت است.
آيا يك ناظر بهداشتى نمىتواند مجموعهاى از هتلها را نظارت كند؟
يك نفر حداكثر روزى چهار- پنج هتل را مىتواند سركشى كند. علاوه بر اين امكانات موجود در هتلها براى طبخ غذا از نظر بهداشتى كافى نيست. كاروانها مجبورند با توجه به امكانات محدودى كه در اختيار دارند؛ مثلًا در يك يا دو اتاق به عنوان آشپزخانه، غذا طبخ كنند كه اين واقعاً رعايت مسائل بهداشتى را پايين مىآورد.
وضعيت بهداشت در آشپزخانه متمركز چگونه است؟
باتوجه به تجارب گذشته در چارت تشكيلاتى سازمان، يك ناظر بهداشت براى هر آشپزخانه درنظر گرفتهايم كه 24 ساعته حضور دارد و نظارت كاملى بر امورغذايى دارد. علاوه بر آن، يك ناظر هم از طرف هيأت پزشكى حضور دارد كه با همفكرى همديگر، مسائل و مشكلات بهداشتى را مرتفع مىكنند.
پسآشپزخانههاى متمركز استانداردهاى بهداشتى بالاترى هستند و غير متمركزها كيفيت بالاتر.
نه اينكه كيفيت خيلى بالاتر، شايد اندكى بهتر باشد. هنگامى كه در يك
آشپزخانه 12000 پخت صورت مىگيرد با كاروانى كه براى 200 نفر پخت مىكند كمى تفاوت دارد.
ما با توجه به تجارب گذشته، امسال در دو آشپزخانه زين و دخيل، دو سيستم اجرايى مختلف را اجرا كردهايم. در آشپزخانه دخيل، كل پخت را به سه قسمت تقسيم كردهايم؛ 1. آماده سازى گوشت، برنج و ماهى 2. پخت خورشتها، سوپ و كباب 3.
پخت برنج.
براى اين كار به صورت تخصّصى افراد را انتخاب كردهايم كه بتوانند پخت كنند. اما در آشپزخانه ذين يك گروه آمادهسازى و دو گروه پخت مىكنند.
از سوى ديگر، توجه داشته باشيد كه از گلوگاههاى تغذيه، توزيع غذا است.
شما هنگامى كه مىخواهيد براى 10000 نفر توزيع كنيد، اگر وسايلتان كافى باشد تفاوتى با پخت براى 500 نفر ندارد؛ يعنى، چه يك ديگ و چه صد ديگ، مدت زمان يكسانى صرف مىشود. اما براى توزيع، كار سخت است. چون اين غذاها را مجبوريم در گرم كننده (هىتر) قرار دهيم كه تا 5/ 1 ساعت وقت مىخواهد. بعد خوردهها بايد غذاها را به هتلها برده و تحويل دهند. زمان در اينجا بسيار مهم است؛ يعنى بايد حتماً در موعد مقرر غذا در هتل آماده توزيع شود. اين پروسه توزيع ما است كه از انتهاى پخت تا زمان مصرف مدت زمانى نزديك به سه ساعت طول مىكشد كه شايد در بخش كيفيت غذا تأثير داشته باشد كه به نظر من الحمداللَّه تاكنون تأثير چندانى نداشته است.
برنامه غذايى چگونه تهيه مىشود؟
تهيه برنامه غذايى، حساس و دشوار است. دوستان بهداشت نظريهاى دارند، ذائقه ايرانى يك ملاحظاتى دارد. مواد غذايى و كميت آن نيز مؤثر است، هرچند كه مسؤولان حج، رضايت زائران را اصل و محور قرار دادهاند اما در هر صورت ملاحظاتى نيز در اين زمينه وجود دارد.
نكته مهم اينكه: ما از امسال گوشت گرم طبخ مىكنيم كه واقعاً سطح كيفى غذا را بالا ببريم، همچنين امسال از مرغهاى كشتار در عربستان استفاده مىكنيم.
از سوى ديگر، در روزهاى اوج حضور زائران در مدينه، از غذاهايى استفاده مىكنيم كه پخت آسانتر و توزيع راحتتر دارند.
كاركنان معاونت تغذيه چند نفرند؟
134 نفر نيرو براى اين كار اعزام شدهاند. سال گذشته چون سال اول بود، دوستان مجبور شدند از آشپزهاى متغيّر كاروانها استفاده كنند. يكى از ضعفهاى سال گذشته به همين علت بوده است. اما امسال پس از بررسىهاى كارشناسى، به اين نتيجه رسيديم كه يك هسته و كادر ثابت آشپز داشته باشيم تا كار آشپزى را هدايت كنند و در مواقع اوج كارى از آشپزهاى كاروانها استفاده كنيم.
و نكته پايانى؟
تمام فعاليتهاى ما، حاصل تجارب سال گذشته است. لازم مىدانم از دوستان سال گذشته؛ آقايان قهرودى، امينيان، راجى، ميرصفيان و اكرمى كه در بطن كار بودند و زحمات زيادى كشيدند، تشكّر كنم. شايد اگر امسال، سال كم تنشى را پشت سرمىگذاريم نشأت گرفته از زحمات اين عزيزان باشد. (تصوير 17)
تازهترين شماره نشريه زائر در روز دو شنبه 29 دى ماه، ميان كاروانها توزيع شد.
خبر نخستآن، مذاكرات شوراىنگهبان بارييس مجلس ونيزگزارش موضعگيرى سخنگوى وزارت خارجه در باره مسائل هستهاى ايران است. اما منهاى اين موارد، گزارشهاى مربوط به حج، بخش عمده صفحات اين نشريه را به خود اختصاص داده است:
عيادت امير الحاج جمهورى اسلامى از بيماران وداع مدينه از زبان چندتن از فرهيختگان با عنوان «از سنگ ناله خيزد روز وداع ياران» مصاحبه با دكتر منوچهر محمدى از اعضاى هيأت علمى معاونت بين الملل، با عنوان «دستاوردهاى انقلاب اسلامى و حج» روحانيون كاروانها چگونه انتخاب مىشوند، عنوان مصاحبهاى است
با حجتالاسلام و المسلمين عرب در باره اين موضوع سلسله مباحث اجرايى حج با عنوان پخت متمركز گفتگويى با مداح بعثه آقاى سيد محمد موسوى با عنوان از اين درگاه ديدار آقا را بخواه خبرى هم در باره بسيج 23 هزار نفرى سعودى براى خدمت رسانى به حجاج در صفحه پايانى آمده است.
در شماره دهم نشريه زائر، گزارشى از ملاقات وزير جوانان كشمير با سرپرست حجاج ايرانى درج شده است. همينطور گزارشى از همايش قبّة الخضرا در همين شماره آمده است. ادامه گفتگوى زائر با آقاى عرب در باره فعاليتهاى فرهنگى معاونت امور روحانيون بعثه در اين شماره درج شده است. در اين گفتگو تأكيد شده كه اين معاونت با توجه به تجربههاى گذشته، در حال بازنگرى در وظايف روحانيون، حوزه عملكرد و چگونگى سنجش مىباشد.
گزيدهاى از رهنمودهاى امام راحل به زائران ايرانى، نوشتهاى از حجت الاسلام و المسلمين فلاح زاده با عنوان «دقت آرى، وسواس نه» در باره سختگيرىهاى فقهى و راه حلّ آنها و نيز مصاحبهاى با حجت الاسلام و المسلمين ابوالقاسمى در ادامه آمده است.
براساس گزارش البلادِ فارسى، شماره 12، تعداد زائران خارجى كه تا روز يكشنبه (28 دىماه) وارد عربستان سعودى شدهاند 964 676 نفر مىباشد.
در روز دوشنبه، 29 دى، دومين جلسه گروههاى ارشاد در سالن اجتماعات بعثه مقام معظم رهبرى برگزار شد. در اين جلسه پس از تلاوت آياتى از قرآن و مداحى مداحان اهلبيت، معاونت آموزش و پژوهش بعثه، طى سخنانى با اشاره به لزوم تحوّل اخلاقى و روحى در حج گفت:
«ما بايد از حج براى مقابله با تهاجم فرهنگى استفاه كامل ببريم. بهرهورى معنوى از حج را براى زائران افزايش دهيم. از آنجاكه بعثه نمىتواند نيروهاى خود را براى مراقبت افزايش دهد، لزوماً بايد از نيروهاى زائر در اين جهت استفاده كنيم. براى اينكه اقدامات ما مؤثرتر باشد، بايد ابتدا فرهنگ اين منطقه را بشناسيم و براساس
آن اقدام كنيم. براى مثال، سينه زنى در اينجا نوعى تلقى خودزنى دارد. البته ما مانع خواندن دعاى توسل و مانند آن نيستيم، اما زائر مىتواند اينها را در هتلها يا جاهايى بخواند كه مخالفان را تحريك نكند؛ چرا پشت بقيع نماز بخوانيم تا با ما مقابله كنند. همين نماز را در بقيع بخوانيم تا ثواب بيشترى ببريم. نمونه ديگر عريضه نويسى است كه معلوم نيست كدام آيه و روايتى بر آن دلالت مىكند. اين عريضهها دست سعودىها مىافتد و آنها ما را به تمسخر مىگيرند. ما نبايد درگيرى ايجاد كنيم، بلكه بايد با روشهاى ملايم برخورد كنيم.»
وى با اشاره به تلاش مديريت گروهارشاد در زمينهسازى براى اقدامات فرهنگى- دينى، از دفترچه مناسبتها و لزوم اهتمام به برگزارى مراسم متنوّع در كاروانها سخن گفت. وى همچنين تذكرات گروه ارشاد را براى زائرانى كه عازم مكه هستند، بازگو كرد و از آنان خواست تا در طواف و موارد ديگر، مزاحمت براى ساير زائران ايجاد نكنند.
تعدادى از مسؤولان سنى و شيعه بعثه مقام معظم رهبرى، طى ملاقاتى با رييس دادگسترى مدينه، دكتر صالح عبدالرحمن المحيميد در باره وضعيت اهل سنت در ايران و مسأله وحدت اسلامى به گفتگو پرداختند. وى با اشاره به اينكه رييس قوه قضاييه ايران آقاى شاهرودى يك عالم با ديدگاههاى روشن و باز است، گفت: تنها نگران تعصبهاى مذهبى است كه صرفاً روى مسائل شيعى تكيه شود. وى با اشاره به لزوم وحدت اسلامى ميان مذاهب مختلف، آن هم در وضعيتى كه دشمنان اسلام متحد هستند، تأكيد كرد كه ما بايد اصول ثابت اسلام را نگهداريم و در عين حال با شرايط جديد جهان و نيازهاى بشر امروز هم آشنا باشيم. وى از اينكه برخى از ايرانىها در كنار بقيع كارهايى مىكنند كه مطلوب نيست، تأكيد كرد كه بهتر است مشكلى ايجاد نشود. وى گفت: شنيدهام كه وضع اهل سنت در ايران بهتر شده و ما هم در اينجا تلاش مىكنيم حقوق شيعيان مدينه را مراعات كنيم. وى افزود: برخورد خشونتآميز برخى از مأموران سعودى در بقيع و مسجد النبى صلى الله عليه و آله سبب شده است كه ايرانىها تصور كنند سنىها دشمن اهل بيت هستند.
وى از دوستان درخواست كرد ملاحظاتى را كه نسبت به اوضاع دارند، مكتوب بنويسند و به وى بدهند تا او پيگيرى كند. هيأت ايرانى در پايان هدايايى از صنايع دستى ايرانى به رييس دادگسترى مدينه دادند.
آقاى دكتر عبدالكريم بىآزار شيرازى، پس از اين ديدار، نامهاى مفصل به عربى در پنج صفحه براى شيخ صالح عبدالرحمن المحيميد نوشت. اين نامه در پاسخ به درخواست وى براى ارائه طرحهاى پيشنهادى در زمينه بهبود مسائل و مناسبات فيمابين و آنچه كه به اين امر كمك مىكند، نوشته شده است. پيشنهاد انعقاد مؤتمرها و همايشهاى علمى مشترك، تلاش براى كاهش فشار بر شيعيان امامى در مسجد النبى و ساير اماكن و برخوردهاى اخلاقىتر با زائران شيعه، جلوگيرى از نشر كتابهايى كه آتش فتنه و تعصب را ميان مسلمانان شعلهور مىسازد. رعايت حقوق اقليتهاى مذهبى؛ مانند شيعه در عربستان و اجازه تعليم و تعلّم براى آنان، بر اساس مبانى فكرى و متون درسى خود آنان؛ از جمله پيشنهادهايى است كه در اين نامه طرح شده است.
دور تا دور حجره شريفه، قصيده معروف، به صورت كتيبه آمده كه شانزده بيت و منسوب به عبدالحميد عثمانى است. بيشتر ابيات آن را، به دليل آنكه محتوايش اشاره به شفاعت پيامبر است، محو كردهاند. در حال حاضر سه بيت موجود كه با خط مخصوصى نوشته شده، خوانده مىشود؛ از جمله اين ابيات، بيتى است كه در بالاى درِ خانه حضرت زهرا عليها السلام نوشته شده و چنين است:
فمدحه دأبي مدى عمري و حبّه عند رب العرش مستندي
همچنين روبروى سكوى اصحاب صفه (سكوى آغاوات) اين بيت نوشته شده است:
ربّ العرش تعالى اللَّه خالقه فمثله في جميع الخلق لم أجد
نيز از قصيده برده بوصيرى، بيتى روى قفل درِ منسوب به بيت حضرت زهرا عليها السلام در
دو طرف قفل (هر كدام يك مصرع) آمده است:
هو الحبيب الّذي ترجى شفاعته في كلّ هول من الأهوال مقتحم
در سمت قبله حرم و برابر قبر رسولاللَّه صلى الله عليه و آله دو بيت؛ هر كدام روى يك ستون نوشته شده و چنين است:
يا خير من دفنت في القاع أعظمه فتاب من طيبهنّ القاع و الاكَم
نفسي الفداء لقبر أنت ساكنه فيه العفاف و فيه الجود و الكرم
طى دو سال اخير، مسجد بنوقريظه و مسجد علىبن جعفر عريضى، تخريب و زمين آن صاف و هموار شده است. طبق اخبار رسيده، محدوده مسجد، با آجرچينى معين شده و زائران در آنجا نماز مىخوانند. طبق نقل حجتالاسلام والمسلمين رضوانى (كه چند سالى است دفتر بعثه مقام معظم رهبرى را، در ايام عمره، در مدينه اداره مىكند) به نقل از آقاى عمرى، پس از تخريب مسجد علىبن جعفر عريضى، جنازه تازهاى يافت شده و در بالاى قبور ائمه عليهم السلام دفن كردهاند. آقاى رضوانى گفتند: من از افراد ديگرى هم شنيدم؛ از جمله از يك راننده تاكسى با نام موسى شنيدم كه مىگفت دوستى در معسكر دارم كه دو جنازه تازه در آنجا ديده بود. بعدها از آقاى شهرستانى شنيدم كه از شيخى نقل كردند كه او هم گفته بود: دوست من جنازه را ديده و به آن دست زده است.
تغيير عمده در بخش مساجد فتح، در حال انجام است. از اين مساجد كه شش عدد بود، مسجد ابوبكر و عمر طى چند سال اخير كاملًا تخريب شده و در حال حاضر، مسجد فتح، مسجد سلمان، مسجد امام على عليه السلام و مسجد فاطمه زهرا عليها السلام باقى مانده است. درِ مسجد اخير كاملًا مسدود شده است.
در عوض، در دامنه كوهى كه در حاشيه اين مساجد بود، با تراشيدن كوه، فضاى باز بزرگى پديد آمده و مسجد عظيمى در حال ساخت است. در حال حاضر (موسم حج تمتّع 1382 ش.) سفت كارى مسجد تمام شده و انتظار مىرود كه تا سال آينده ساختمان آن پايان يابد.
اينكه پس از افتتاح آن مسجد، ساير مساجد باقى مانده، پايدار خواهد ماند يا نه، خبرى در دست نيست. انتظار مىرود (و اميد چنان است) كه اين مساجد هم در همان حجم كوچك خود بازسازى شده و مورد استفاده باشد. دست كم اين قاعده مىبايست در باره مسجد فتح الزاماً رعايت شود. حساسيت موجود در باره مسجد امام على عليه السلام و فاطمه زهرا عليها السلام بيم از بين بردن آنان را تقويت مىكند.
همچنين با نصب تابلوهايى حدود حرم مدينه معين شده است كه يك نمونه پس از مطار، اوّلين تابلو است و ديگرى در نزديكى مسجد شجره. طبعاً اين بر اساس همان روايت مشهور نبوى است كه در باره حدود حرم مدينه فرمودهاند.
صبح روز سه شنبه، 30/ 10/ 82 همايش منزلت زن در اسلام، با حضور جمعى از ميهمانان و با حضور سرپرست حجاج ايرانى در محل بعثه جمهورى اسلامى برگزار شد.
در اين جلسه، آقاى رى شهرى، دولتمردان فرانسه و مدافعان حقوق بشر را مورد سؤال قرار داد و پرسيد: «اين چه دموكراسى و آزادى است كه زنان براى خودفروشى آزاد باشند اما براى حفظ حجاب، عفت وعصمت آنان ممنوعيت ايجادشود.»
ايشان دراين همايش، كه دهها تن از شخصيتهاى علمى و فرهنگى از زنان مسلمانان حضور داشتند، تأكيد كرد:
«حج از نظر اسلام اين ظرفيت را دارد كه زنان مسلمان را آماده كند تا از حقوق همه جانبه خود در جهان امروز دفاع كنند.» وى افزود: «اگر زنان مسلمان در سراسر جهان بهپا مىخاستند، دولت فرانسه نمىتوانست خواهران آنان را از حقوق اجتماعى خود محروم كند.»
وى افزود: «نقش حج در زندگى خصوصى خواهران مسلمان، آماده سازى آنان براى دفاع از جايگاه و منزلت زن در جامعه است. در جامعهاى كه بيش از هر زمان زنان مورد سوء استفاده و تعرض قرار مىگيرند.»
سرپرست حجاج ايرانى، اتهامات دشمنان اسلام در مورد وضعيت حقوق زن در جمهورى اسلامى ايران را بىپايه و اساس خواند و گفت:
«همانگونه كه امام راحل قدس سره و خلف صالح ايشان مقام معظم رهبرى فرمودند: ايران
اسلامى با حقوق زن مخالف نيست بلكه با سوء استفاده از زنان به عنوان كالا و بهرهكشى آنان مخالف است.»
وى منفعت عمومى حج را سازندگى فردى و اجتماعى و مادى و معنوى زائران حرمين شريفين خواند و گفت:
«حج اگر با شناخت و معرفت انجام شود، تحوّل معنوى در زائر خانه خدا ايجاد مىكند و او را از انواع آلودگىهاى روحى نجات مىدهد. خداوند در حج، حاجى را متوجه زينت جان وآرايش معنوى مىكند و اين رمز حرمت زينت وآرايش ظاهرى درايامحجاست.»
ايشان افزود: «حج اين ظرفيت را دارد كه زن را بهگونهاى آماده كند كه بهشت زير پاى او باشد و اسوهاى براى مردان جهان شود.»
بنابر اين گزارش، در همايش يك روزه منزلت زن در مدينه منوره، انديشمندان و شخصيتهاى علمى و فرهنگى از كشورهاى مغرب، تركيه، عراق، مصر، نيجريه، تونس، اندونزى، استراليا، بلژيك، فرانسه و جمهورى اسلامى ايران، در باره ضرورت حفظ و اعتلاى منزلت زن، همانديشى جهان اسلام در مورد معضلات مسلمانان به ويژه زنان، فاطمه زهرا عليها السلام اسوه برترِ زنِ مسلمان، امام خمينى قدس سره احياگر حج ابراهيمى و مدافع واقعى حقوق زنان مسلمان، ديدگاه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره زن، حقوق زن در جوامع اسلامى و آزادى واقعى زنان، حجاب و پوشش اسلامى سخنرانى نمودند و مقاله ارائه كردند.
خانم دكتر كرمانى، دبير همايش منزلت زن در مدينه، در گفتگويى اعلام كرد:
«تصميمات اين همايش، تا تحقّق خواستههاى زنان مسلمان، از طريقِ سازمان كنفرانس اسلامى و مجامع بين المللى پيگيرى خواهد شد.»
شركت كنندگان در همايش منزلت زن در مدينه، با محكوم كردن منع حجاب در فرانسه، از دولتمردان كشورهاى اسلامى خواستند از حقوق زنان مسلمان دفاع كنند.
در همايش منزلت زن كه ديروز (30/ 10/ 82) با حضور دهها تن از انديشمندان و شخصيتهاى علمى و فرهنگى زنان مسلمان از كشورهاى مختلف اسلامى، در بعثه مقام
معظم رهبرى، در مدينه منوره برگزار شد، شركت كنندگان در بيانيهاى با تأكيد بر اينكه منع حجاب در فرانسه و برخى كشورها مغاير با حقوق فردى، انسانى و ارزشى زنان مسلمان است، ضمن دفاع از حقوق زنان مسلمان در اين كشورها، مخالفت خود را با اقدامات ضدّ اسلامى دولتهاى اروپايى اعلام كردند.
در اين بيانيه، همچنين ضمن هشدار به دولتهاى آمريكا و اسراييل در مورد دخالت در سرنوشت ملتهاى مسلمان، از مبارزان مردم مسلمان فلسطين، بهويژه انتفاضه و همچنين مردم مسلمان عراق حمايت شده است.
ضرورت وحدت امت اسلامى، پاسدارى از هويت و ارزشهاى اسلامى، مشاركت زنان مسلمان در امور سياسى با حفظ ارزشها و حجاب اسلامى، بر طرف شدن موانع فرهنگى و تعالى زنان مسلمان و ضرورت تدبّر در مفاهيم دينى، بهويژه قرآن كريم، براى تحقّق اهداف ذكر شده، از ديگر مواردى است كه در بيانيه همايش بر آنها تأكيد شده است. (تصوير 18)
مشاركت زنان خارجى در همايش منزلت زن
موضوع اصلىاين همايش «وضعيت زنان مسلمان در عصر حاضر و چالشهاى پيشرو» بود. در اين زمينه علاوه بر واحد خواهرانِ بعثه رهبرى، تعدادى از واحدهاىِ ديگرِ بعثه نيز همكارى داشتند. اكنون از زبان برگزار كننده اين همايش، خانم دكتر كرمانى، گزارشى از همكارى نيروهاى مختلف؛ از جمله اطلاعاتى در باره شركت كنندگان زن خارجى در اين همايش ارائه مىكنيم:
«همايش زن، به يارى حق و با همكارى بسيار صميمانه معاونت محترم بينالملل، معاونت محترم اجرايى، معاونت محترم روابط عمومى، واحد انتظامات، تداركات، نشر مشعر و همه عزيزان و برادران و خواهران، كه با تلاش و همّت صادقانه خويش، يكى از زيباترين و منظمترين همايشها را به اجرا گذاشتند و بالأخره از جناب حاج آقاى رىشهرى كه نگران اين همانديشى (سمينار) بودند و هميشه با بهترين سخنرانىها، حمايت خود را از زنان و همانديشى (سمينار) زنان اعلام فرمودند، صميمانه سپاسگزارم.»
خواهران و برادران، از روز يكشنبه، كاروانهايى را كه وارد مدينه مىشدند، شناسايى و افرادى را جهت سخنرانى و هماهنگىهاى لازم، به بعثه هدايت مىكردند كه حاصل اين تلاشِ جمعىِ شبكه «رسالت» و «هجرت» و «هيأت علمى»، تعداد 237 ميهمان از هيأتهاى زير بود كه متأسفانه به دليل ضيق وقت، درخواست مصاحبه و دادن نظريات به صورت كتبى انجام شد:
«نصف جهان را زنان تشكيل مىدهند، لذا تربيت يك مرد، تربيت يك انسان، اما تربيت يك زن، تربيت يك جهان است.»
«عدم فهم صحيح از جريانات سياسىِ كنونىِ جهان، مسلمانان بهخصوص زنان را در موضع انفعال قرار داده است. لذا تبادل تجربيات ميان مسلمانان بسيار مهم است.»
«ارتقاى آموزش زنان و نياز كار فرهنگى براى زنان.»
«مشكلات را بايد با هم در ميان بگذاريم. تعليم و تربيت را گسترش دهيم. درك يكسان از مشكلات داشته و به حلّ آن بينديشيم؛ زيرا آنچه در فرانسه اتفاق افتاد، فردا در كشورهاى ديگر پياده خواهد شد».
«قبل از امام خمينى قدس سره به حج مىآمدند، اما حج سازنده نبود و در ظاهر حج بهجا مىآوردند، اما حج واقعىِ ابراهيمى، پس از امام محقّق گشت. امام خمينى حقيقتى بود كه از جانب رحمة للعالمين براى همه انسانها معين شد.»
«خداوند، رحمت را در زن قرار داد. او را مادر و فرزند و خواهر قرار داد و هرگز فراموشش نكرد، بلكه قتل دختران را از بزرگترين گناهان شمرد و اسلام بهترين حق را به زن داد. پس ملتزم به اسلام، در قول و فعل باشيم.»
«امام خمينى قدس سره با شجاعت، بدون هيچ سلاحى در برابر دشمن ايستاد. اگر نبود وجود امام خمينى، بيدارى جهان اسلام را نداشتيم و لذا بايد آن را پاس داشت. ايشان بهترين كلام را درخصوص زنان فرمودند كه: «زنان بر مردان مقدماند.»
«همانگونه كه امام راحل قدس سره و مقام معظم رهبرى- مدّظله العالى- فرمودهاند، ايران اسلامى با حقوق زن مخالف نيست بلكه با ابتذال حاكم بر روابط رايج در جوامع غربى و بهرهكشى ظالمانه از زنان مخالفت دارد ...
جوامع غربى براى فريب افكار عمومى، تحت پوشش دموكراسى، آزادى و حقوق بشر! بر ضدّ نظام جمهورى اسلامى ايران تبليغ مىكنند. اين در حالى است كه آنان كه مدّعى اين مفاهيم بشرى هستند، حقوق اوليه مسلمانان را نقض مىكنند ...
بر اساس آموزههاى دينى، بهشت زير پاى زن مسلمان است. زنان با توجه به استعدادهاى فراوان، مىتوانند الگويى براى مردان باشند.»
در جمع صحابىِ معتبر، قوم مسلمان (ايرانيان) را عزّت دهنده به اسلام، بعد از حضيض آن اعلام كردند ...
«زنان در اسلام به آزادى حقيقى رسيدند، درحالىكه در غرب، در واقع در اسارتند اما آگاهى از اين اسارت ندارند. زنان بايد زمينه را جهت اثبات حقانيّت و حقوقشان در كشورهاى غربى ثابت نمايند.»
«رييس جمهور فرانسه تحت فشارهاى داخلى و قدرتهاى بزرگ، چنين تصميمى گرفته است و ما مىتوانيم مقاومت كنيم تا از حرف خود بگذرد و اينگونه همايشها سبب روشنى مسلمانان است.»
اندونزى: حاج شيخ يوسف، رييس انجمن آىِ شيعه (محمديه) در مورد «اتحاد و قدردانى از حركتهاى اسلامى با استناد به آياتى.» سخن گفت.
بلژيك: آقاى سيد عبدالسلام الغميش، بسيار كوتاه اما زيبا در باره «تمسّك به اهلبيت عليهم السلام براى نجات جهان اسلام» صحبت كرد.
متأسفانه براى سخنرانانى كه نامشان در زير مىآيد فرصت نبود و لذا مصاحبههاى بسيار خوبى از آنها به عمل آمد:
خانم پوچى از اندونزى، رييس دانشگاه.
هدى آل رحمت، مبلّغ بحرينى.
عايشه، مبلّغ الجزايرى، مقيم فرانسه.
مه جبين فيروز، از آفريقاى جنوبى، داروساز.
زينب ميرزا، از انگلستان.
آقاى بندى داريان، از تركيه.
الحازه، دانشجوى عراقى مقيم آمريكا.
انوار از مصر، از مسؤولان اوقاف.
فرح الحلو، دانشجوى عراقى مقيم استراليا.
آقاى امّ بوابور از كامرون.
زينب كامانو از گامبيا.
فاطمه حسينى از نيجريه.
تبصره 1: باتوجه به اينكه افرادى از پاكستان، هندوستان، سنگال، گينه و برونئى پيشتر اعلام آمادگى كرده بودند، ولى خود از سخنرانى انصراف دادند.
تبصره 2: بيانيه بسيار مناسبى، با استفاده از پيشنهادهاى خود ميهمانان (به صورت مكتوب و سخنرانى) آماده و قرائت و مورد تصويب قرار گرفت.
تبصره 3: فرمهاى نظرخواهى كه مشتمل بر اظهار نظر بسيار مناسبى است نيز در اختيار واحد هيأت علمى خواهران قرار دارد كه بعدها از آن استفاده خواهد شد.
در مدينه، غير از پنج بار كه اذان از منارههاى مساجد بلند مىشود، تقريباً در ديگر ساعات، زائران مىتوانند خريد كنند. اينجا امكان براى خريدنِ همه نوع كالا وجود دارد، اما ايرانىها در مدينه بيشتر لباس و پارچه مىخرند. اين گفته «عبدالرحمان» است.
پدربزرگش در زمان شوروىِ سابق به مدينه هجرت كرد و خانواده او از آن پس در كار پارچه هستند. در آرزوى ديدن «دوشنبه» است، اما تأكيد مىكند كه دل كندن از مدينه سخت است. مىگويد: «اينجا كاسبى خوب است و زندگى راحتى دارم.» هموطنان عبدالرحمان و افغانىها را به راحتى در بازار مدينه مىشناسيد، ايرانىها را از دور مىشناسند و با سلاح زبان به استقبالشان مىروند «حاجى بفرما! مغازه خودتان است»، «حاجى بفرما چاى، در خدمتيم.»
زائران ايرانى، به دليل اشتراك در زبان، ميل زيادى به خريد از تاجيكان و افغانها دارند و آنان نيز تا مىتوانند كالاهاى نامرغوب خود را در سايه «ارتباط كلامى» آب مىكنند! تقريباً در همه جاى مدينه مىتوانند بدون مشكلِ زبان خريد كنند، مغازهداران سعودى يا شاگرد افغانى و تاجيكى دارند يا اينكه خود چند كلامى، زبان فارسى مىدانند.
احمد، پارچه فروش خيابان «علىبن ابىطالب» افغانى است. خودش مىگويد كه
پانزده سالى است با خانوادهاش به مدينه آمده است. «ايرانىها را دوست دارم، به نسبت ديگر زائران، چانه زياد مىزنند اما خريد خوب هم مىكنند.» ايرانىهايى كه سفرهاى مجددّشان به خانه خداست، خريد لوازم صوتى را در مكه انجام مىدهند. «ابراهيم موسوىنژاد» زائر ايرانى مىگويد: «در مدينه فقط بايد پارچه خريد»، دوختشان هم خوب نيست، لوازم صوتى در مدينه معمولًا بازار مشتركى است اما در مكه هم اصل است و هم ارزانتر.» او تأكيد مىكند: اينهايى كه مىگويم حاصل چهار بار تشرّف به سرزمين وحى است.
در مدينه مغازهها معمولًا تا پاسى از شب باز است. هر ساعت از شب كه پا از محل اقامت خود بيرون بگذاريد، دستههاى زائران را خواهيد ديد كه يا به سوى مسجدالنبى مىروند و يا روانه بازار هستند. فروشگاههاى مناطق مرفّه مدينه نيز انواع مُد لباس را به معرض ديد گذاشتهاند. البته زائران كمتر از اين مغازهها خريد مىكنند، اما پوشيههاى خانمهاى شهر مدينه مانعى براى نديدن و نخريدن اين اجناس نيست. شهروندان جوانتر از مشترىهاى پروپاقرص اين نوع مغازهها و لباسهاى جديد هستند. «دستفروشان» نيز بخش ديگرى از واقعيت بازار مدينه هستند. آنها را همه جا مىتوانيد ببينيد. در ميادين شهر و اماكن مقدس. آنها معمولًا وسايل سبكتر مانند عطريات، تسبيح، مسواك، شانه و برخى از البسه بساط مىكنند. زائران شرق آسيا و گاهى هم زائران تركيه از مشتريان ثابت آنان به شمار مىروند. آنها نيز تا پاسى از شب در مدينه به كاسبى مشغولند. دستفروشى را بيشتر «خانمهاى» عرب برعهده دارند. آنان با ديدن قيافه و نوع پوشش افراد بلافاصله به زبان بومىشان آنها را دعوت به خريد مىكنند. زائران ايرانى معتقدند كه «دست خالى نمىشود بازگشت، همه انتظار دارند» و اين حرف همه زائران از همه كشورهاست. چيزى كه رونق بازار مدينه مديون آن است.
امروز سه شنبه، 30 دى ماه، نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، عازم مكه شد. پيش از اين، از روز پنج شنبه گذشته، انتقال زائران مدينه قبل به مكه آغاز شده كه تا پنجم ذى قعده ادامه خواهد يافت. ايشان تأكيد كرد در صورتى كه احتمال بروز
سرماخوردگى در ميقات باشد، بهتر است كه زائران از محل هتل غسل كرده و سپس به ميقات عزيمت كنند. ايشان پيش از رفتن همچنين تأكيد كرد كه يكى از وظايف زائران اظهار همدردى با ساير مسلمانان و دعا براى انجات آنان از گرفتارىهاست. ايشان با اشاره به اشغال عراق توسط آمريكايىها و مشكلاتى كه براى مردم عراق پيش آمده، انفجار در كربلا را محكوم كرد و افزود: اين روزها در عراق، جان دهها انسان بىگناه در معرض تهديد است. وى در پايان از زائران خواست تا دعا كنند هرچه زودتر امنيت به عراق باز گردد و اين كشور از شرّ اشغالگران نجات يابد.
گفتنى است ساختمان بعثه جمهورى اسلامى ايران در قصر حسن عابد است كه چندين سال متوالى است در همين محل در معابده قرار دارد، در اصل، مربوط به وقف ابونمى است كه بيش از سيصد سال است برقرار مانده است. توليت اين وقف با شاه وقت است و از طرف ملك فهد به شخصى به نام دكتر باجوده داده شده است. در اوايل امر، واسطه اين اقدام حسن عابد بود كه از اين مجموعه كنار گذاشته شد. اين ابونمى از سادات حسنى است كه در اواخر قرن دهم مىزيسته و سالهاى طولانى بر مكه حكمرانى داشته است. گفته مىشود كه درآمد اين وقف همچنان ميان سادات حسنى تقسيم مىشود.
اين ساختمان، كه يكى از ساختمانهاى مناسب با فعاليت بعثه جمهورى اسلامى است، داراى سالن اجتماعات بزرگى است كه براى جلسات عمومى و ديدارها از آن استفاده مىشود. در اين ساختمان، علاوه بر بعثه رهبرى، ستاد حج نيز متمركز است.
طبعا در هر منطقه از مناطق ششگانه مكه نيز ستادهاى فرعى وجود دارد كه فعاليتهاى هر منطقه را زير نظر مىگيرد.
مصطفى قهرودى رييس ستاد مكه، با اشاره به بالا رفتن ظرفيت آشپزخانه مركزى نسبت به سال قبل، آن هم تا حدود دو برابر، گفت: علّت متمركز شدن طبخ مركزى مقررّات دولت سعودى بود اما در عمل روشن شد كه اين طرح محسّنات بسيارى دارد.
وى بهرهگيرى از مواد اوليه و نيز استفاده از گوشت تازه گوسفندى كه توسط قصابان ايرانى ذبح مىشود و نيز تسهيل در نظارت بيشتر بر كار تغذيه زوّار را از عمدهترين ويژگى اين طرح دانست.
رييس ستاد مكه گفت: در عين حال يكى از مهمترين ويژگىهاى اين طرح آن است است كه پيش از اين مديران و معاونان، سخت درگير آشپزخانه بودند اما پس از اجراى اين طرح، آنان فرصت زيادترى براى رسيدگى به امور ديگر زائران دارند. اين امر كمك مىكند تا امور جارى زائران نسبت به گذشته به صورت بهترى اداره شده و از مشكلات كاروانها كاسته شود.
يكى از ادارات فعال سعودى در ايام حج، ادارة التوعية الاسلامية است. پيش از چند دهه، مهمترين بعثه فقهىِ فعال كه احكام فقهى را براى زائران سنى بيان مىكرد، بعثه الأزهر بود. اما سعودىها از همان آغاز با دانشگاه ازهر توافقى نداشتند؛ زيرا ديدگاههاى مذهبى آنان متفاوت بود.
ايام حج فرصتى است تا روشن شود كه يك فرد سنى، احكام فقهى خود را از چه كسى دريافت مىكند. طبعاً اگر شافعى يا حنفى باشد، به مذهب خود عمل مىكند، اما همين شخص براى مسائل جديد بايد به نوعى سيطره فقهىِ ازهر يا سعودىها را بپذيرد.
به علاوه، سعودىها به عقايد و باورهاى مذهبى- كلامىِ مردم هم حساس هستند.
به همين دليل براى اصلاح آنچه كه آنان بدعت مىخوانند، اقدام مىكنند.
براى ارشاد زائران سنى، اداره التوعية الاسلامية تأسيس شد و وظيفه آن نشر و توزيع جزوات فراوانى است كه به زبانهاى مختلف تكثير مىشود. به علاوه، در ايام حج تعداد فراوانى از افراد اين اداره به اين كار اشتغال دارند.
روزنامه عكاظ در شماره 13658 خود (26 ذى قعده) ضمن مصاحبه با شيخ سعد مبروك مطيرى رييس اين اداره در باره فعاليت آن، از وى پرسيد. وى گفت كه شمار «دعات» در موسم حج امسال 730 نفر خواهد بود. 259 نفر رسمى اين اداره و 471 نفر از افرادى از دانشجويان هستند كه بهطور موسمى با اداره توعيه همكارى مىكنند. اين عدد
نسبت به سه سال قبل افزايش يافته است؛ زيرا در آن سال تعداد دعات 586 نفر بود.
طبق خبر البلاد فارسى (ش 14) و بنا به اظهارات رييس شؤون مسجد الحرام، امسال بيش از 000 800 نشريه و رساله منتشر شده كه شامل مباحث عقيدتى و مناسك است و از جمله شامل مباحث مربوط به توحيد كه مورد توجه خاص سلفىهاست مىشود. طبق گفته دكتر وايل، مدير كل امور ارشاد و توجيه مسجد الحرام، اين كتابها، به زبانهاى عربى، اردو، هوساوى، فارسى، فرانسوى و انگليسى است. همچنين رياست كل شؤون مسجدالحرام تعداد 21 حلقه درسى را در مسجد الحرام در اين ايام داير كرده تا مسائل شرعى و دينى براى حجاج به زبانهاى گوناگون بيان شود.
در ايام حج، در بسيارى از مساجد نيز برنامههاى سخنرانى و تبليغاتى برقرار مىشود.
فهرست برخى از اين سخنرانىها در البلاد فارسى شماره 15، ص 6 و نيز محل آنها درج شده است.
مؤسسه خيريه حرمين نيز بخشى از فعاليتهاى خود را اختصاص به كارهاى تبليغاتى داده است. هديه ويژه حجاج اين مؤسسه عبارت از مقدار زيادى كتاب و جزوه است كه به زبانهاى مختلف چاپ شده و در فرودگاه جده به زائرانى كه قصد بازگشت به كشورشان را دارند داده مىشود. به گزارش البلاد فارسى، شماره 15 (2 بهمن)، امسال قرار بر آن شد تا 126000 هديه كه از 960000 كتاب به پنج زبان نشر يافته و قيمت هر يك به 5 ريال بالغ مىگردد، به حجاج اعطا مىشود. بخش ديگرى از فعاليتهاى اين مؤسسه اعطاى وعدههاى غذايى ارزان قيمت به حجاج است كه سال گذشته رقم آن به 000 200 وعده رسيد.
بر اساس اخبار رسيده (بنگريد سايت: Moheet. com و الشرق الأوسط، روز جمعه، 3 بهمن) اين مؤسسه كه در بسيارى از كشورهاى شرق آسيا فعاليت مىكند، به دليل آنكه برخى از پولهايى كه به دست افراطىها رسيده، از كانال آن بوده، در روزهاى اخير از سوى آمريكا و سعودى بهطور مشترك به مصادره اموالش حكم شده است. چهار شعبه اين مؤسسه در اندونزى، كنيا، تانزانيا و پاكستان متهم شدهاند كه امكانات در اختيار القاعده قرار دادهاند. اين خبر از قول عادل الجبير يكى از مشاوران ولى عهد سعودى امير
عبداللَّه اعلام شده است. به دنبال آن، پاول اعلام كرد كه روابط دوستان ميان سعودى و آمريكا بسيار استوار است.
فعاليتهاى فرهنگى ضدّ شيعه همچنان با توزيع چند كتاب از جمله «اهل بيت از خود دفاع مىكند» از سيد محمد موسوى ادامه دارد. اين كتاب، هم در عمره و هم ايام حج بهطور مفصل توزيع شده است. قسمتى خاص در مسجد نبوى، در نزديكى باب النساء امسال به توزيع اين كتاب همراه يك قرآن كيفى اقدام كرده و بيش از همه ميان كاروانهاى اصفهان و مناطق مركزى ايران، كه مطمئن بودند شيعه هستند، توزيع مىشد.
همچنين كتاب «درسهاى عقيدتى از حج» كه توسط عبدالرزاق عبدالحسن البور نوشته و توسط عبداللَّه حيدرى ترجمه و در شمارگان 5000 چاپ شده، ميان زائران فارسى زبان توزيع مىشود. در اين كتاب، فرقههاى ديگر اسلامى بهجز وهابيت، متهم به داشتن افكار شركآميز شدهاند. كتابهاى مربوط به شرك و توحيد هم در مسجد الحرام به وفور ميان زائران فارسى زبان توزيع مىشود.
همچنين نوارهاى سخنرانى ضد شيعى از طرف وهابىها ميان اتوبوسدارانى كه ايرانىها را جابجا مىكنند، توزيع شده و بعضاً آنها را پخش مىكنند اما به دليل آنكه زبان آنها عربى است، ايرانىها متوجه مطالب آن نمىشوند.
امسال براى ايام موسم، تعداد 125000 قرآن در مساجد مشاعر مقدسه توزيع شده است. بر اساس خبر روزنامه عكاظ (30 ذى قعده 1424) تعداد 40000 قرآن براى مسجد نمره در عرفات، 40 هزار جلد براى مسجد خيف در منا، 20 هزار براى مسجد مزدلفه و تعدادى هم براى ساير مساجد مشاعر اختصاص داده شده است.
طبق آمارى كه در همين روزنامه درج شده، در مجموع تعداد 354 668 18 نسخه كتاب و كتابچه در موسم، ميان حجاج توزيع خواهد شد كه 6/ 3 ميليون نسخه مربوط به مناسك و 4/ 12 ميليون نسخه ديگر مربوط به موضوعات ديگر است.
روزنامه عكاظ، شماره تلفن مفتى مملكت سعودى شيخ عبدالعزيز بن عبداللَّه آل شيخ و شمارى از علماى ديگر و ساعاتى كه مردم مىتوانند پرسشهاى فقهى خود را از آنان بپرسند، در صفحه «ضيوف الرحمن» خود به چاپ رسانده است.
به گزارش عكاظ (يكشنبه 3 ذى حجه 1424) مؤسسه «برنامج الحج
خطوة ... خطوة»؛ «برنامه حج گام به گام»، يكى ديگر از مؤسسات تبليغى است كه علاوه بر ارائه برنامههاى تلويزيونى مختلف در شبكههاى سعودى، شبكه اقرأ، شبكه مجد، شبكه ام بىسى، و نيز هشت برنامه در شبكه ماهوارهاى اقرأ و نيز اختصاص صفحهاى از روزنامه عكاظ براى اين منظور، ميليونها نشريه در باره مناسك، كتاب دليل الحاج و المعتمر، و حتى پيامهايى روى تلفنهاى جوال و غيره منتشر كرده است. برنامههاى راديويى تهيه شده در اين مؤسسه نيز بسيار فراوان بوده است.
در گزارش ديگرى در همين روزنامه (4 ذى حجه) آمده است كه طبق برنامه «الحج خطوة ... خطوة» 5/ 3 ميليون كتاب به بيست زبان ميان حجاج توزيع خواهد شد.
امسال براى نخستين بار بيست كانتينر متحرّك براى پاسخگويى به پرسشهاى دينى مردم در مكه و مشاعر فعال است. همچنين در مراكز پاسخگويى به مردم 480 زن مبلّغه از خارج از وزرات شؤون دينى و 252 نفر از داخل وزارت فعاليت دارند. 140 مترجم هم از دانشگاهها براى انجام خدمات مربوط به كار گرفته شدهاند.
بخشى از كتابهاى توزيعى در ايام حج، مربوط به روز 12 ذى حجه به بعد مىشود.
براساس اظهار نظر شيخ طلال بن احمد كه رياست توزيع مطبوعات دينى را در موسم دارد، امسال 2/ 1 ميليون قرآن به 16 زبان ميان زائران كشورهاى مختلف توزيع مىشود.
به علاوه به هر زائر، چهار كتاب عقيدتى هم داده مىشود. بهطورى كه در مجموعه شش ميليون كتاب و نوار به 21 زبان توزيع مىشود. وى گفت كه در وقت ورود حجاج ما 3/ 3 ميليون كتاب به 21 زبان ميان حجاج توزيع كرديم كه مربوط به مناسك بود.
امسال براى دوّمين بار مراسم اعتكاف در مسجدالحرام توسط حاجيان ايرانى برگزار شد و بانىِ اين اقدام نيكو، اعضاى كاروان هيأت علمى و اساتيد دانشگاه اعزامى به حج بودند. در اين مراسم كه از روز چهارشنبه (اول بهمن)، در طبقه دوم مسجدالحرام و روبهروى ناودان طلا برگزار مىشود، حدود يكصد و بيست تن از اعضاى اين كاروان حضور دائم و بر خى از آنان حضور گاه به گاه، در حدّ حضور در جلسات قرائت قرآن و ... دارند.
حجتالاسلام و المسلمين سيد محمد ابوترابى، روحانى كاروان اعضاى هيأت علمى دانشگاه فلسفه، اين اقدام را احياى سنت حسنه اعتكاف مىداند كه عبادت محبوب خداوند است و در قرآن از آن با عظمت فراوان ياد شده است. وى مىگويد:
مأموريت دو پيامبر بزرگ خداوند؛ حضرت ابراهيم و حضرت اسماعيل عليهما السلام «بنيان» و تطهير بيتاللَّهالحرام، براى سه گروه «طواف كنندگان»، «نمازگزاران» و «اعتكاف كنندگان» بوده است و پيامبر عظيمالشأن اسلام هم با تأكيد بر اين سنت حسنه، همواره به آن مبادرت مىورزيدهاند.
حجتالاسلام ابوترابى افزود: سال گذشته، نخستين بار بود كه اين حركت را انجام داديم و امسال دومين بار است كه به لطف خدا استقبال نسبت به سال گذشته حدود دو برابر مىباشد و در واقع غير از كسانى كه به جهت عذر شرعى يا جسمى و يا كسانى كه به دلايل پزشكى روزه گرفتن براى آنها ممنوع است و شركتشان ممكن نيست، تقريباً همگى در اين مراسم شركت كردهاند.
دكتر ميرباقرى از اعضاى كاروان اساتيد دانشگاه و از شركت كنندگان در اين مراسم، با بيان اينكه هدف از حج، رجوع به خدا و فهم و ارتباط و تعلّق خاطرى است كه به خدا داريم، معتقد است:
«اعتكاف فرصتى است چند روزه، فارغ از تمام روزمرگىها و دغدغههاى روزمرهاى كه حتى در دوران حج هم ما را رها نمىكنند و در اين فرصت فضاى جديدى را مىسازيم براى خودشناسى و رجوع به خود و خدا.»
آقاى ميرباقرى مىگويد:
«وقتى ما اينجا- كنار بيتاللَّه الحرام- اعتكاف مىكنيم در واقع از نزديكترين مكان به يك مذاكره قلبى با خدا مشغول مىشويم، اينجا ما هستيم و خدا ... اينجا دست و پاى شيطان بيش از همهجا بسته است.»
دكتر حسن توفيقى زوارهاى از شركت كنندگان در اين مراسم هم معتقد است:
«با انجام چنين عملى در اينجا، كه شامل روزهدارى و دورى از همه محرّمات
مىشود، اميدواريم كه با خودسازى بيشتر و با قيد و بندها و مراقبتهايى كه از خود خواهيم داشت، به خود بياييم و با در نظر گرفتن خطاهاى گذشته استغفار و طلب عفو كنيم و از خداوند متعال طلب كنيم كه توفيق دهد در آينده و پس از بازگشت موجب خير باشيم.
گاهى انسان خدا را مىبيند و با تمام وجود او را حس مىكند و اينجا از آن موارد است و ما در اين مكان با خدا تعهّدى دوباره و تجديد عهدى مىكنيم كه كعبه و اين مكان مقدس شاهد آن است و اين امر ما را مستحكمتر مىكند.»
دكتر اميررضا شاهانى هم با ذكر اين نكته كه مسجدالحرام شريفترين مكان روى زمين مىباشد، معتقد است:
«اگر فكركنيم، مىبينيمارزش آنراداردكه وقتمانرااينجا صرفكنيمومعتكف شويم، چونخداوند مىفرمايد: اينجارا پاككنند براىچند دسته ازافراد؛ ازجمله معتكفين.»
دكترشاهانى حج را از جمله شاهكارهاى خداوند مىداند و مىگويد:
«در اينجا بهترين فرصت را داريم تا خود را به خدا نزديكتر سازيم و اعتكاف راهى براى وصول به اين هدف است.
براستى كه اينجا دست و پاى شيطان بسته است. حرم امن الهى كه انوار رحمت بىپايان خداوند متعال بيش از هميشه و همهجا در آن مىتابد و به شستوشوى جانهاى مؤمنان مىپردازدتاروحى صيقل يافته ومنزّه ازبدىها وپيراسته ازرنگ دنيا بسازد ودربازگشت از حج آيينهاى باشد براى تمام آنهايى كه دل در گرو يار دارند و در آرزوى زيارت خانه او به سر مىبرند و اعتكاف وسيلهاى است براى تحقّق هرچه بهتر اين سنت الهى.»
به تازگى كتابى با عنوان «الدولة الأمويه في كتابات المسعودى» انتشار يافته كه ضمن آن، مطالبىكه اين مورخ در باره بنى اميه نوشته شده، از ديدگاه سنّى افراطى، مورد نقد
قرار گرفته است. نويسنده اين كتاب ابراهيم بن يوسف الاقصم است كه به زعم خود، با نقد منابع مسعودى نوشته است كه وى بر نوشتههاى ابومخنف تكيه كرده و ابومخنف فرد مورد اعتمادى نيست. منبع ديگر مسعودى، روايات واقدى است كه او هم مورد اطمينان نيست. گرايشهاى مذهبى او هم سبب شده است تا چهره امويان را مشوّه جلوه داده و زشتىهايى را به آنان نسبت دهد. براى نمونه، او معاويه را متهم كرده كه قاتل حسنبن على بوده و اين كار را با فريب همسر امام حسن، جعده دختر اشعث بن قيس انجام داده است. به اعتقاد وى، مورّخان پيش از مسعودى، مانند يعقوبى و خليفة بن خياط، ابن قتيبه در «الامامة و السياسه» و دينورى و ابن اعثم و طبرى، معاويه را در اين باره متهم نكردهاند. گزارش اين كتاب با عنوان «الأقصم يبرىء الأموى» در روزنامه عكاظ (26 ذىقعده 1424) آمده است. دفاع از بنىاميه در تفكّر سلفى- وهّابى سابقه دارد.
بيمارستان ايرانيان در مكه معظمه، از سوى يك گروه از مقامات و مسؤولان وزارتخانههاى حج و بهدارى عربستان سعودى به عنوان يكى از بيمارستانهاى نمونه اعلام شد.
مقامات وزارتخانههاى حج و بهدارى سعودى در ديدارى كه روز سهشنبه از بيمارستان ايرانيان داشتند، ضمن تقدير از كاركنان زحمتكش اين بيمارستان، اعلام كردند: با تغيير بنا و امكانات و تجهيزات جديدى كه امسال فراهم شده، قطعاً در ارزيابىها به عنوان بيمارستان نمونه تلقى خواهد شد.
به گزارش نشريه زائر، دكتر عثمان ميمنى، معاون درمان وزارت بهداشت، مهندس عبداللَّه فتاح و دكتر عقيل از معاونان وزارت حج و دكتر هاشمى مسؤول صدور پروانه بيمارستانهاى دولت سعودى، كه اعضاى اين گروه را تشكيل مىدادند، ضمن ديدار از بخشهاى مختلف بيمارستان، چگونگى رسيدگى به وضعيت زائران بيمار را ممتاز خواندند.
در اين ديدار، كه آقاى دكتر ضيايى رييس گروه هيأت پزشكى و دكتر مرعشى رييس بيمارستان مكه و تنى چند از مسؤولان ايرانى نيز حضور داشتند، گروه ديدار كننده
از چگونگى همكارى هيأت پزشكى جمهورى اسلامى ايران با مسؤولان بهداشتى دولت عربستان سعودى، اظهار رضايت كردند.
تا آنجا كه به ياد داريم، حجتالاسلام قرائتى با هزينه خود، از زائران خانه خدا بوده است و هر بار كه ايشان را مىبينيم، گويى اوّلين سفرش را تجربه مىكند. امسال هم ايشان از زائران حج است كه شبانه روز دو سخنرانى و گاه بيشتر براى زائران دارد. اكنون موهاى وى سپيد شده و عصا به دست در خيابانهاى حرمين ديده مىشود. يكى از معروفترين كتابهاى وى در باره حج و معارف آن است كه بارها به چاپ رسيدهاست.
آنهم زمانى كه تعداد اندكى كتاب در اين باره در دست بود. گفتگويى با وى در باره روحيات يك زائر در برخورد با اماكن مقدس و وظايف او شده كه مرور بر آن براى شناخت فضاى حج از نگاه يك زائرِ با تجربه و فرهيخته جالب است:
زائران كم كم آماده پوشيدن لباس احرام و رفتن به مكه هستند، شايد برخى از آنان تصوّر كنند كه هنوز داراى آمادگى روحىِ درك اين موقعيتِ حساس نشدهاند. چه بايد كرد كه اين آمادگى در انسان به وجود آيد؟
ما اگر فكر كنيم كه خوب هستيم، اين اول بدىِ ما است. ما بايد همچنانكه هستيم باشيم؛ يعنى اگر انسان پيش خود احساس كند كه الآن ديگر دعايم مستجاب مىشود و يا جزو اولياى خدا شدهام و خدا مرا بخشيده و پيغمبر به من نظر كرده و ... اين اوّلين اشتباه است. اصلًا صلاح نيست ما اين چيزها را بدانيم؛ يعنى اگر من بدانم فلانى علم غيب دارد، از او نمىپرسم آينده من چه خواهد شد؟ آدم اگر بداند آيندهاش بد است، مأيوس مىشود. اگر بداند آيندهاش خوب است ممكن است مغرور شود. پس ما بايد بين خوف و رجا باشيم.
يكى از دلايلى كه معلوم نيست شب قدر كدام شب است، به خاطر اين است كه اگر مثلًا شب نوزدهم رمضان بود آن كس كه شب زندهدارى كرده، مغرور مىشد كه عجب شبى بود، الحمد للَّهكه ما آن را درك كرديم و كسى كه آن را درك نكرده، به كلى مأيوس
مىشد. ما نبايد بدانيم خوبيم يا بد، ندانيم كه كدام عملمان قبول مىشود يا نه. گاهى وقتها يك عملى كه ما فكر مىكنيم خوب نيست، ممكن است آن عمل مورد توجه حق تعالى قرار گيرد. گويند فردى از خواب برخاست و مىخواست غسل جنابت كند امّا نه آب داشت و نه خاك خشك. آفتاب هم نزديك بود طلوع كند، با همان بدن آلوده به نماز ايستاد. بعد از نماز بر سر خود زد و خويشتن را توبيخ كرد كه خاك بر سرت، با اين نمازت.
بعد گفت: خدايا! اگر مردى اين نماز را قبول كن! بعد از فوتش، او را به خواب ديدند، گفت خدا همان نماز را قبول كرد.
موقعى كه امام خمينى قدس سره را در سال 42 دستگير كرده و به تهران مىبردند، ايشان در ميان راه، خواستند نماز بخوانند، مأموران به ايشان اجازه نداد، گفتند: به ما دستور داده شده كه شما را پياده نكنيم. امام گفت: بسيار خوب، من پياده نمىشوم، چند لحظه صبر كنيد تا من از خاك كنار جاده تيمم كنم. چند لحظه نگهداشتند و ايشان تيمّم كرد و بعد در حين حركت در وسط دو مأمور پليس در حالى كه آفتاب در حال طلوع بود، نماز خواندند. مىگويند امام خمينى گفته بود: شايد خدا در ميان همه نمازهايم، اين را قبول كند كه نه رو به قبله بود، نه با وضو بود و نه اوّل وقت.
ما به حج مىآييم، در اينجا بهرههايى مىبريم. توبه و استغفار مىكنيم و از نظر روحى و معنوى رشد مىكنيم. با خدا عهدهايى مىبنديم كه از اين پس چنين كنيم و چنان نكنيم. اما بعد از حج، چند ماهى كه گذشت باز ما دوباره همان آدم قبلى مىشويم. چه كنيم كه اين تأثيرات سفر حج در وجود ما نهادينه شود؟
علّت اينكه گفتهاند نماز را مرتب بخوانيد، به خاطر اين بوده كه بادى بزنيم تا اين زغال آتش ما خاموش نشود و گرنه مىگفتند: هزار ركعت نماز بخوان براى شش ماه بعد.
اما نمازهاى روزانه ما مثل يك باد بزن است كه مرتب زغال را سرخ نگه مىدارد. اين نمازهاى يوميه براى آن است كه آن نخ ارتباطى ما با خدا پاره نشود. بهترين راه براى اينكه انسان رابطهاش با خدا را حفظ كند، توجه به نماز است. در حديث داريم كه نماز مثل نهر آبى است كه اگر انسان روزى پنج مرتبه خود را در آن بشويد ديگر كثيف نمىشود. پس بايد در توجه به نماز خيلى مراقبت كنيد.
آقاى قرائتى! شما مكرّر به حج مشرف شدهايد، كداميك از صحنههاى حج براى شما جالبتر و به يادماندنىتر است؟
يكى غروب روز عرفه و ديگرى شب مشعر. چون به يقين خداوند غروب روز عرفه همه را مىبخشد و هركس شك كند كه آيا من گناهى دارم يا ندارم، شكش هم گناه است. بايد يقين كند كه خدا او را بخشيده است. البته حقالناس نه، بلكه گناهانى كه ميان او و خدا بوده است.
انسان در عرفه مىداند كه امام زمان عليه السلام حتماً در عرفه است و خدا هم قطعاً او را بخشيده است. بعد هم از اردوى روزانه به اردوى شبانه مىرود. در روز آدمها همديگر را مىبينند، همه را مىشناسند، خيمهاى است و ... اما شب، شب است و صحرا، چند ميليون آدم همه مثل تنه درخت كنار هم خوابيدهاند. زن، مرد، غنى، فقير و ... «نمايش» خدا در مشعر است.
در عرفه انسان داخل خيمه است، همهجا را نمىبيند، اما در مشعر چون خيمه نيست مىبيند كه يك ميليون حاجى و يك ميليون پولدارِ كره زمين آمدهاند و لخت روى خاك خوابيدهاند. وحدت، ساده زيستن، خلوص، صفا، عرفان، تواضع، زهد، توكّل در مشعر نمايان است.
در سال گذشته، يكى از اساتيد دانشگاه در مشعر، پشت درِ دستشويى به صف ايستاده بود. يكى از عربهاى سياه مىخواست برود دستشويى مىترسيد حولهاش نجس شود، حوله را داد به او. اين استاد دانشگاه لذّت مىبرد از اينكه اين عرب سياهپوست اعتماد كرد و حولهاش را به من سپرد. حالا همين استاد دانشگاه اگر در ايران كسى كت خود را براى نگهدارى به او بدهد، چه بسا ناراحت مىشود. در مشعر همه بادها خالى مىشود.
در ادامه سياستهاى جدّى فرهنگىِ سعودى و برگزارى همايش گفتگوى ملى (الحوار الوطنى) كه گهگاه از علماى شيعه هم در آن حضور دارند و نخستين آن در شهر مكه بود، دولت سعودى از علمايى كه سابقاً به عنوان علماى مسألهدار شناخته مىشدند،
دعوت به همكارى كرد. قرار است دومين همايش در مدينه برگزار شود كه طبعاً به دليل نفوذ گستردهتر سلفىها در آنجا، اين مسأله از حساسيت بيشترى برخوردار است.
يكى از اين افراد سيد محمد بن علوى المالكى است كه سالها پيش در مسجد الحرام به جاى پدرش (علوى بن عباس المالكى) درس مىگفت و تحت فشار سلفىها درس وى تعطيل گرديد. او اكنون در منزلش به تربيت شاگرد مىپردازد. وى كه يك فقيه مالكى و يك مرشد صوفى و يكى از سادات حسنى از نسل ادارسه مغرب است، شبها از پيش از مغرب تا آخر وقت عشا، از ميهمانان و دوستارانش استقبال مىكند. گفتنى است او از پايگاه مردمىِ فراگير در جهانِ عرب برخوردار است. از تندروىهاى وهّابى متنفّر است و به همين دليل آنان نيز براى وى دردسرهايى را درست كردند. محمد بن سليمان المنيع كه از سلفىها است، كتابى با عنوان «الرد على المالكى» نوشته است.
افرادى مانند دكتر صابونى، عبده يمانى (كه سابقاً وزارت اعلام بود) از مريدان وى هستند و با او رفت و آمد كردند. در واقع وى يكى از برجستهترين علماى غير وهابى سعودى است كه شهرت زيادى در جهان عرب دارد. وى كتابهاى فراوانى دارد كه رنگ عرفانى داشته و برخى از آثار وى هم تاريخى است.
در روزنامه عكاظ (29 ذى قعده 1324، صفحه 7) گزارشى از حضور اين عالم كه سالها از صحنه غايب بوده و اخيراً در همايش گفتگوى وطنى، كه به همت امير عبداللَّه برگزار شده شركت كرده، آمده است. نويسنده اين گزارش با اظهار مسرّت از حضور اين عالم در صحنه فرهنگىِ كشور، حضور او را به عنوان يك عالم معتدل، عامل مؤثرى در جهت تحقّق اهداف اين كنفرانس تلقّى كرده، و آرزو نموده است كه اين انفتاح سبب شد تا سيد بتواند بار ديگر حلقه درس خود را در مسجد الحرام آغاز كند.
به رغم اين مطالب، به دليل آنكه حدود سه ماه پيش، در نزديكى محلّ اقامت وى دو انفجار رخ داد، محدوديتهايى براى رفت و آمد در منزل او فراهم شده است.
جمعى از برادران در بعثه جمهورى اسلامى ايران، از دانشكده تبليغ و اصول دين در مكه، كه شعبهاى از دانشگاه محمد بن سعود در رياض (بزرگترين و رسمىترين
دانشگاه عربستان) است، ديدار كردند. در اين دانشكده، از حدود بيست سال پيش به بعد، رشته مستقلّى به نام «استشراق» در دو مقطع كارشناسىِ ارشد و دكترى ايجاد شده كه تاكنون دهها دانشجو از آن فارغ التحصيل گرديده و پايان نامههايى در اين زمينه نگاشتهاند.
آقايان بىآزار شيرازى و زمانى در روز 29/ 10/ 82 با رييس اين دانشكده دكتر معيضبن مساعد العوفى و تعدادى از اساتيد آن؛ از جمله دكتر علىبن عتيق، استاد بخش شرقشناسى ملاقات كردند. در اين ديدار تعدادى كتاب مانند: «شبهات المستشرقين حول القرآن الكريم» و ... تقديم شد. به علاوه، هداياى ديگرى هم از صنايع دستى ايران به رييس و استاد پيشگفته اهدا گرديد.
در اين ديدار موضوعات مختلفى؛ از جمله لزوم توجه بيشتر در پاسخگويى به شبهات غربىها، معرفى مراكز دانشگاهى ايران در ارتباط با مذاهب اسلامى، معرفى مركز جهانى علوم اسلامى و امكان ايجاد ارتباط با دانشكده ياد شده، رواج آموزش عربى در سراسر نظام آموزشى كشور، مورد بحث قرار گرفت.
گفتنى است برادران بعثه، همچنين از مقرّ بعثه تركيه، كويت، قطر و مصر نيز ديدار كردند كه مورد استقبال قرار گرفتند و قرار بر اين شد كه در روزهاى آينده، ديدارهايى ميان رؤساى بعثههاى اين كشورها با سرپرست حجاج ايرانى به عمل آيد. على برداك اوغلو رييس بعثه تركيه، محمد الشرحان رييس بعثه كويت، محمد عبداللطيف المناع رييس بعثه قطر هستند.
امسال براى نخستين بار، ساختمان نو و زيبايى در ميدان معابده، روبروى بعثه حج جمهورى اسلامى ايران، به بعثه حجّ عراق اختصاص يافته است. پرچم عراق با سه رنگ و جمله اللَّه اكبر در ميان آن، با تعبير «جمهورية العراق» روى يك پرده بزرگ در سر در بعثه نصب شده است. دكتر ابراهيم الجعفرى، رييس بعثه حج عراق است.
روز دوشنبه 29 دى ماه، در جريان بازديد برخى از مسؤولان بعثه ايران از اين ساختمان، على كاظم محمد جواد، منشى رييس بعثه حج عراق از آن استقبال كرد. اين
افراد كه برخى به فارسى تسلّط داشتند، شرحى از چگونگى حج امسال عراقىها را براى برادران ايرانى خود بازگو كردند. بنا به گفته مسؤولان بعثه عراق، زائران عراقى، همه مدينه بعد هستند. در مكه، نزديك به 50 ساختمان خوب و نوساز براى زائران عراقى اجاره شده است.
نخستين جلسه شوراى هماهنگى بعثه مقاممعظم رهبرى در مكه، عصر روز چهارشنبه اول بهمن، با حضور معاونتها، رييس سازمان حج و زيارت، مسؤول ستاد مكه، آيتاللَّه سيد جعفر كريمى و مسؤول ستاد خبرىِ بعثه تشكيل شد. در اين جلسه ابتدا آقاى سليمى، مسؤول روابط عمومى، گزارشى از آمادهسازى بعثه توسط گروه پيشرو روابط عمومى ارائه كرد. بازبينى تمامى ساختمان، نصب پلاكاردها، آمادهسازى طبقه ششم، توزيع زائر و آماده سازى محلّ جلسات سخنرانى كه جمعه با برنامه دعاى ندبه آغاز خواهد شد.
قهرودى مسؤول ستاد مكه از آغاز به كار اين ستاد از 15 ذى قعده سخن گفت و اينكه در بخش مسكن، حمل و نقل و آشپزخانه همه چيز آماده گرديد و با آمدن زائران از 20 ذىقعده بدون مشكل كارها آغاز شد. تا امروز 48939 زائر وارد مكه شده و جمعاً 74 هزار و اندى وارد عربستان شدهاند.
وى گفت: مشكل حمل و نقل، به صورت جدّى مورد توجه بوده، اما به دليل محدوديت در ايستگاههاى نزديك حرم، از 25 خط سال گذشته، امسال 18 خط فعال شده گرچه از تعداد ماشينها كاهش نيافته است. برخى از ايستگاهها توسط نيروهاى نظامى و انتظامى در موسم اشغال شده است. همچنين اول ذىحجه با بازگشايى يك تونل، راههاى رفت و آمد بهتر از قبل خواهد شد. در حال حاضر يك ايستگاه ميانى هست كه زائران پياده شده و دوباره سوار ماشين ديگرى مىشوند. جمعاً 550 دستگاه وسيله حمل و نقل عمومى در جريان بهرهبردارى قرار دارد.
سال گذشته از روز 5 تا 7 ذىقعده اين رفت و آمدها تعطيل شد كه امسال با برنامهريزى انجام گرفته و تعطيل نخواهد شد. همزمان با مسؤولان پليس در حال مذاكره
هستيم و با دادن هدايا و نيز گفتگو مشغول حلّ دشوارىها مىباشيم.
در اين ديدار آقاى زرهانى، نامهاى از آقاى رى شهرى را هم به دكتر مدنى تقديم كرد. او با ابراز تشكّر از رعايت برخى نكات در دعاى كميل، كه بهانه به دست ديگران نداد، سپاسگزارى نمود و از آقاى زرهانى براى شركت در كنفرانس «مكة عاصمة الثقافة الاسلاميه» دعوت كرد. او افزود: مرا نماينده خودتان در عربستان بدانيد و هر مشكلى هست با من در ميان بگذاريد. آقاى زرهانى گفت: امشب هم طبق قرار با معاون وزير حج ملاقاتى خواهم داشت.
در اين جلسه آقاى مسعودى، مسؤول ارزيابى، به انعكاس برخى از دشوارىهاى مربوط به مسكن و غيره پرداخت. مسأله ديگرى كه مطرح كرد، بحث ويلچرىها بود كه مقرّر شد مقلّدان آيتاللَّه بهجت و آيتاللَّه مكارم مىتوانند از همان طبقه دوم طواف كنند. آيتاللَّه خامنهاى بحث نيابت را در صورت ناممكن بودن طواف، مطرح كرده و كسانى نيز، هم طواف از بالا و هم نيابت را مطرح كردهاند.
آيت اللَّه كريمى همچنان از طواف گروهىِ ايرانىها، كه دور آنها افراد زنجير مىگيرند، گلايه كرد و گفت: حتى طواف برخى از اينها باطل است.
آقاى رى شهرى با تشكّر از ستاد مكه و روابط عمومى، كه زحمات قبلى را كشيدهاند تأكيد كرد كه مشكل حمل و نقل جدّى گرفته شود و خود آقاى زرهانى در برخى از مسيرها سوار شود تا اگر مشكلى هست از نزديك حلّ كند.
يكى ديگر از مسائل مطرح شده، بحث فرهنگى كاروانها بود. در اين جلسه مطرح شد كه بايد رويكرد جديدى به مسأله تبليغ در كاروانها داشت. سطح معلومات كاروانها بالا گرفته و نه در عمره و نه حج اين مقدار خدماترسانى فرهنگى نه كافىاست و نه متناسب. به علاوه، بسيارى از افراد تحصيل كرده كاروانها نياز به امكانات فرهنگى؛ از
جمله دستگاهى براى كنترل پيامنگارها (ايميلها) ى خود دارند.
مقرر شد شورايى به رياست معاونت آموزش و پژوهش براى اين كار ايجاد شود و راه كارهاى جديد را همراه با مسؤولان ستادى و دشوارىهاى اجرايى آن مورد بررسى قرار دهد براى عمره و حجّ تمتّع سال آينده بتوان از آن استفاده كرد.
در اين جلسه، همچنين به معاونت بين الملل توصيه شد در همايشهايى كه در عربستان در ارتباط با حج برگزار مىشود شركت كنند.
آقاى دكتر ضيايى هم از بيمارستان جديد در مكه سخن گفت و افزود: پارسال نقشه بيمارستان را به ما نشان دادند و امسال ساختمان آن را در اختيار ما گذاشتند.
در مراسم ملكى در منا، كه با حضور رؤساى همه بعثهها تشكيل مىشود، يكى از سخنرانان وزير حج عربستان بود. در اين سخنرانى وزير حج عربستان، به بحث از مشكلات جهان اسلام و راه حل آنها پرداخت و در اين زمينه حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله خواند كه آن حضرت فرمود:
«زمانى مىرسد كه گروهى مانند كسانى كه در سر سفره به غذا حمله مىكنند، به شما هجوم خواهند كرد. پرسيدند آيا آن روز عدد ما كم است؟ فرمودند: خير، اما مانند كف روى آب هستيد «مِنْ حبّكم الدنيا و كراهتكم الموت».»
پس از آن با اشاره به حديث ثقلين، آن را كتاب اللَّه و سنتى خواند و در باره سنت و اجتهاد در آن سخن گفت.
در اين زمينه آقاى رى شهرى، نامهاى را تهيّه كرد و براى آقاى ايادبن امين مدنى وزير حج فرستاد. در اين نامه ضمن اشاره به اينكه سخنرانى شما نكاتى مهم داشت و به صورت مرسوم و كليشهاى نبود و در آن به مسائل مهم جهان اسلام توجه كرديد، در باره نكتهاى كه راجع به حديث ثقلين فرموديد، لازم است توضيحى را ارائه كنم. البته پيش از آن، بايد تأكيد كنم كه تمسّك به سنت، دلايل قرآنى فراوانى دارد و چنين نيست كه اگر ما مىگوييم در آن حديث كلمه «عترتى» درست است نه «سنتى» به معناى آن باشد كه سنتى
را قبول نداريم.
آقاى رى شهرى سپس به بررسى سندى حديث ثقلين و اينكه در مصادر مورد اعتماد اهلسنت تعبير «عترتى» آمده نه «سنتى»، به ارائه فهرستى از منابع در اين زمينه پرداختند.
متن حديث در صحيح مسلم، سنن ترمذى و بسيارى از كتابهاى ديگر «سنتى» دارد.
در واقع، هدف پيامبر صلى الله عليه و آله آن بوده است كه نشان دهد، عترت حافظ سنت هستند. ايشان در بخش ديگرى، طرق حديث ثقلين را كه كلمه «سنتى» دارد بررسى كرد و نشان داد كه اين طرق از نظر كتابهاى رجالى معروف اهل سنت، قابل اعتماد نيست.
آقاى زرهانى در ديدار روز چهارشنبه خود با وزير، اين نامه را به وزير حج عربستان دادند.
وزير حج عربستان سعودى در ديدار رييس سازمان حج و زيارت كشورمان، ضمن عرض تسليت به مناسبت حادثه جان باختن عدهاى از ايرانيان در حادثه زلزله بم گفت:
بهمنظور ابراز همدردى با بازماندگان اين زلزله، در يك اقدام نمادين دولت عربستان، تعدادى از آنان را براى حج تمتّع سال آينده ميهمان خواهد كرد.
مدنى همچنين با تبريك نخستين سال تصدّى آقاى زرهانى به عنوان رييس سازمان حج و زيارت، اعلام كرد كه در خدماترسانى به زائران محترم بايد به دنبال ابتكارات باشيم.
وزير حج عربستان سعودى از نظم و آرامش حاكم بر نخستين دعاى كميل در مدينه منوّره قدردانى كرد و افزود: از همكارى برگزاركنندگان دعاى كميل تشكّر مىكنم. اين تعامل و همكارى دوجانبه به نفع طرفين است و بهانه را از دست كسانى كه مىخواهند روابط بهبود يافته را تيره كنند، مىگيرد.
مدنى با تقدير از مساعى سفير جمهورى اسلامى ايران در عربستان و نيز رييس ستاد حج و زيارت مستقر در مكّه مكرمه، از افزايش شركتهاى ايرانى دستاندركار سفر عمره استقبال كرد و گفت: دورههاى آموزشى و آگاهسازى براى حجاج را ادامه خواهيم داد.
آقاى زرهانى رييس سازمان حج و زيارت ايران در اين ديدار ضمن ابلاغ پيام آقاى خاتمى رييس جمهورى، براى پادشاه عربستان گفت: كشور عربستان سعودى در جهان اسلام و عرب، انسجام نسبتاً خوبى در زمينه كمكرسانى به حادثه زلزلهزدگان بم داشته است.
وى با ارائه گزارشى از آمار ورودى زائران ايرانى به عربستان در حج امسال، نسبت به مزاياى بهداشتى و گردش كار آشپزخانه متمركز ابراز اطمينان كرد.
در خاتمه رييس سازمان حج و زيارت از وزير حج عربستان براى حضور در ايران دعوت به عمل آورد كه مورد پذيرش وى قرار گرفت
طى يك سال گذشته كتاب تازهاى با عنوان «الاوائل لمكة فى العهد السعودى» توسط الشريف محمدبن مساعد الحسنى (در 260 صفحه) تأليف و با كاغذ گلاسه چاپ شده است. اين اثر كه در ادامه يك سنت نگارشىِ تاريخى است، به ثبت «اوّلينها» مىپرازد. حوزه تاريخى اين كتابِ دوره سعودى، ميانه سالهاى 1343 تا 1423 يعنى حدود هشتاد سال تاريخ تسلّط آل سعود بر مكه است. وى در اين كتاب، نخستينها را در هر زمينه معرفى كرده و اطلاعات بسيار جالبى را در باره شروع نخستينها در اين شهر، در بخشهاى معمارى، فرهنگى، سياسى و غيره برجاى گذارده است. بخش عمدهاى از اين نخستينها در باره مسجد الحرام است كه براى شناخت تاريخ آن مكان مقدس، بسيار سودمند است.
علاوه بر اين، كتاب حاوىِ عكسها و تصاوير بسيار عالى از شخصيتها و اماكنى است كه در اين كتاب از آنها نامى به ميان آمده است. بسيارى از اين تصاوير به لحاظ كيفى، عالى است و حجم آن هم بسيار بالاست. كتاب ياد شده بر حسب دورههاى سلطنت سلاطين سعودى و آغاز و انجام آنها تعيين شده است.
نمونهاى از اطلاعات ارائه شده، كه به كار شناخت تاريخ اماكن متبرّكه مكه بهويژه مسجد الحرام مىآيد، چنين است:
نخستين كسى كه مسعى را دو طبقه كرد. نخستين كسى كه سقف كعبه را بازسازى
كرد. نخستين كسى كه مطاف را توسعه داد. نخستين كسى كه مقامات اربعه سطح مسجدالحرام را از ميان برداشت. نخستين كسى كه زمزم را به زير زمين انتقال داد و ساختمان روى سطح مسجد را برداشت. اوّلين كسى كه مسجد الحرام را فرش كرد. اوّلين كسى كه بانك در مكه تأسيس كرد. اوّلين كسى كه در باره انتقال مقام از محلّش فكر كرد.
اولين نمازى كه در طبقه دوم برگزار شد. اوّلين مركز رابطة العالم الاسلامى كه در مكه تأسيس شد. اولين كسى كه دستور حفاظت از رواقهاى عثمانى مسجد الحرام را صادر كرد.
اولين آمبولانسى كه مردههاى را در مكه جابجا كرد.
در اين كتاب آمده است: نخستين كسىكه به فكر افتاد تا قصرهاى ملكى روى ابوقبيس بسازد، ملك خالد بن عبدالعزيز (1395- 1402) بود. وى پس از واقعه جهيمان كه به عنوان مهدى در مسجد الحرام خروج كرد و توسط نيروهاى سعودى سركوب شد، به فكر افتاد كه تمامى خانههاى دامن ابوقبيس را خريده و به ساختن قصرهاى پادشاهى بپردازد. البته اين كار در دوره فهد به اتمام رسيد. فهد همچنين در سال 1404 قصرهاى ملكى در منا را ساخت.
عبدالعزيز نخستين كسى بود كه تسلّط فقه حنفى را بر امر قضا در مكه از ميان برد و مبناى قضاوت را در تمام مملكت بر فقه حنبلى گذاشت.
فهد اوّلين كسى بود كه در سال 1407 لقب خادم الحرمين الشريفين را به صورت رسمى براى خود برگزيد.
از ظهر روز دوشنبه 29 دى، ارتباط تلفن همراه زائران قطع است. علّت قطع سرويس رومينگ تلفنهاى همراه حجاج ايرانى، از ناحيه مخابرات عربستان سعودى، در دست بررسى است.
سيد محمد زرنگزاده، مسؤول گروه مخابرات بعثه ايران با اعلام اين مطلب گفت:
اين سرويس از جانب مخابرات ايران برقرار است و هنوز علّت مشخص و قطعى آن از طرف عربستان اعلام نشده است. وى افزود: گفته مىشود تراكم ارتباط تلفن، علّت قطع
اين سرويس است. تلاش ما اين است كه در سريعترين زمان ممكن، مشكل رفع شود و حجاج ايرانى بتوانند از اين سرويس استفاده كنند. اين قطع ارتباط، تا امروز كه جمعه سوم بهمن ماه 82 است همچنان ادامه دارد. از روز يكشنبه پنجم بهمن مجدداً ارتباط تلفنى برقرار شد. اين وضعيت تا پايان حج ادامه داشت و به خصوص از روزهاى پيش از تشريق و پس از آن، هيچگونه دشوارى در برقرارى ارتباط نبود.
جمعاً تا پايان ايّام تشريق واحد مخابرات بعثه رهبرى 5650 مورد از گوشىهاى همراه زائران ايرانى را براى ايجاد ارتباط با ايران روى سيستم رومينگ فعال كرده است.
شامگاه چهارشنبه اول بهمن، آقاى بو عبداللَّه غلاماللَّه وزير شؤون دينى و اوقاف الجزاير به دعوت سرپرست حجاج ايرانى به بعثه جمهورى اسلامى آمد و مورد استقبال قرار گرفت. در اين ديدار پس از اظهار محبتهاى دوستانه و تشكّر، ايشان حادثه بم را تسليت گفت و افزود: مردم الجزاير بهطور مداوم اخبار آن را دنبال مىكردند. آقاى رىشهرى هم ضمن تشكر از نامهاىكه ايشان دراين باره نوشته بود، حادثه ديروز الجزاير را كه ضمن آن نزديك به سى نفر در سانحه آتش سوزى از بين رفتهاند، تسليت گفت.
وزير شؤون دينى الجزاير كه به همراه سرپرست مرشدين الجزايرى و رييس هيأت پزشكى اين كشور آمده بود، گفت: امسال تعداد زائران ما 36 هزار نفر است. شش هزار نفر الجزايرى هم از فرانسه به حج مىآيند كه جمعاً 42 هزار نفر مىشود. وى گفت حدود سه ميليون الجزايرى در فرانسه زندگى مىكنند كه نيمى از مسلمانان اين كشور هستند.
مسؤول امور مرشدين گفت: ما در جمع 55 روحانى مرد و 5 روحانى زن براى زائران خود داريم كه براى هر 800 نفر يك نفر مىشود. در واقع، روحانىها به تعداد عمارتها و ساختمانهايى است كه براى الجزايرىها اجاره مىشود.
هزينه هر زائر الجزايرى سه هزار دلار است كه نيمى از آن براى بليت هواپيما و مبلغى (حدود 700 دلار) در اختيار خود او قرار مىگيرد كه در اينجا خوراك و هديه تهيه كند. باقى آن هزينههاى مسكن و مشاعر و حمل و نقل داخلى است.
به تدريج گفتگوها به مباحث علمى كشيده شد و از جمله در باره مفهوم اجتهاد و
اينكه روش اجتهادى در فقه مالكى تا چه حد است، صحبت شد. وى گفت نخستين بار ابنباديس مبحث اجتهاد را در الجزاير طرح كرد؛ زمانىكه اين كشور زير سلطه استعمار فرانسه بود. بعد از آن، اين مبحث ادامه يافت و آخرين عالم شيخ احمد حمّانى بود كه فتاوى زيادى داشت. روش وى بر اين اصل استوار بود كه اجتهاد نمىتواند شخصى باشد چون ظروف و شرايط آن محدود است، بلكه بايد اجتهاد جمعى باشد. در واقع بايد هيأتى از علماى مسلمين از همه بلاد باشد تا آنها از همديگر استفاده كنند؛ مثلا در مذهب مالك، زكات فطره را نقدى نمىتوان پرداخت، اما ما مىتوانيم اين را از حنفىها بگيريم.
درپرداخت آن هم امروز نيازها متفاوت شده و نمىتوان همان معيارهاى سابق را در نظر گرفت.
وزير امور دينى الجزاير گفت: مسائل دينى جديد هم زياد است. الآن يك بحث هست كه آيا از منارههاى مسجد مىتوان به عنوان محلى براى نصب آنتنهاى ماهوارهاى استفاده كرد يا نه؟ وى گفت: در قديم يك نفر وقتشناس در مناره مسجد جامع مىنشست. وقتى وقت اذان مىرسيد يك عَلَمى از مناره بيرون مىكرد. ساير مؤذنان، كه در ساير منارههاى مساجد بودند، با ديدن علم، همه با هم يكپارچه اذان مىگفتند. اما امروز نمىدانيم چگونه از اين منارهها استفاده كنيم.
بحثها سر سفره شام هم ادامه پيدا كرد. در باره مسائل فقهى، به خصوص چند نكته در باره تكتّف (دست بستن در وقت نماز) مطرح شد كه گفت دو نظر از مالك نقل شده، اما مذهب پذيرفته شده اين است كه دست را در نماز رها مىكنند. وى در باره قنوت هم گفت: در تمام مساجدى كه متعلق به مالكىهاست در نماز صبح، قنوت مىخوانند. اين بحثها نشان داد كه مىتوان نقاط اتفاقى ميان فقه شيعه و مالكى پيدا كرد.
در باره هيأت پزشكى هم مطالبى مطرح شد. مسؤول هيأت پزشكى ايران، آقاى دكتر ضيايى، گزارشى در باره امكانات پزشكى ايران ارائه كرد و گفت: علاوه بر آنكه به تعداد كاروانها پزشك داريم، چندين مركز مستقل هم داريم ... در مقابل، مسؤول هيأت پزشكى الجزاير گفت كه جمعاً 100 پزشك و پرستار و متخصّص دارند. سال گذشته، از جمع زائران الجزايرى (32 هزار نفر) 40 نفر و از جمع زائران ايرانى (90 هزار نفر) 42 نفر درگذشتهاند.
در باره نحوه آمدن حجاج، وزير گفت: هر سال ميان 100 تا 120 هزار نفر قصد عزيمت به حج را دارند كه با قرعه كشى انتخاب مىشوند. هيچكس دو سال نمىتواند بيايد و كسى كه امسال انتخاب نشود، سال ديگر دو امتياز دارد تا شانس بيشترى داشته باشد.
در الجزاير تعداد زيادى از خوارج، اباضى مذهب هستند كه وزير رقم آنها را حدود 000 700 نفر خواند. هيأت الجزايرى گفتند: فرهنگ بسيارى از الجزايرىها كه در شمال كشور هستند، فرهنگ شيعى است كه از زمان فاطمىها باقى مانده است. وى گفت اسامى شيعى مانند فاطمه و حسن و حسين و على فراوان است و اشعار محلّىكه ستايش اهلبيت در آنهاست حتى در مجالس عروسى هم خوانده مىشود.
در اين جلسه همچنين اشاره شد كه تصوّف در الجزاير قوى است و تعداد زيادى رباط و زاويه وجود دارد كه حتى خودِ معالى الوزير هم رييس يكى از همين زاويهها بوده است.
يكى از اعضاى هيأت الجزايرى، از اقدام حجت الاسلام و المسلمين كروبى در ارسال فرش براى مسجد جامع بخش قديمى الجزيره تشكّر كرد. اين مسجد جامع كه در دوره تسلّط فرانسوىها به كليساى جامع تبديل شده بود، دوباره مسجد شد و اكنون با فرشهاى ارسالى آقاى كروبى كه اخيرا سفرى به الجزاير داشتند، فرش شد. (تصوير 19)
به گزارش منابع خبرى عربستان، وزارت راه اين كشور، تلاشهاى جديدى را براى افزايش مسيرهاى ميان عرفات و مزدلفه آغاز كرده است؛ از جمله اين تلاشها، تأسيس يك نيروگاه برق براى تأمين برق 541 برج نورافكن بسيار بزرگ است كه منطقه را روشن مىكند. به علاوه، طى سال جارى چندين پل جديد احداث شده كه رفت و آمد مسيرهاى موجود را آسان خواهد كرد.
همچنين در شهر مكه، مركز رايانهاى نيرومند، با تعداد زيادى متخصّص تأسيس شده كه تمامى اطلاعات مربوط به مراكز خدماترسانى را در خود متمركز كرده و عنوان «مراكز خدمات همه جانبه» نام گرفته است. كار اين مركز در گذشته محدود به يافتن
گمشدگان بود كه اكنون دايره فعاليت خود را توسعه داده است.
دكتر سهل الصبان، معاون امور حج هم در مصاحبهاى گفت: اگر باران ببارد، چهار شركت وظيفه از ميان بردن خطر سيل را عهدهدار هستند.
گفتنى است، چندى پيش در مشاعر سيل آمد و در اثر آن، برخى از چادرهاى منا، بهويژه چادرهايى كه در ارتفاعات بود، آسيب فراوان ديد. دولت عربستان قراردادهايى منعقد كرده تا چادرهاى نو جايگزين چادرهاى فرسوده كند. امسال نيز هواشناسى پيشبينى كرده كه بارش باران وجود خواهد داشت. اين مسأله سبب شده مطالعاتى در اين باره صورت گيرد و مسيرهاى احتمالى سيل و نقاط آسيبپذير شناسايى و براى آنها چارهاى انديشيده شود. طبعاً اين خطر بيشتر متوجه چادرهايى است كه روى ارتفاعات قرار گرفته و چادرهايى كه در دره منا واقع شده، آسيبى نخواهند ديد. براى اين منظور كانالهايى حفر شده كه آب را به سمت غير چادرها هدايت كند.
در باره چادرهاى عرفات نيز، كه چادرهاى نخى متعلق به وزارت حج هستند، بخشهايى از قسمتهاى فرسوده بازسازى شده است.
از سوى ديگر، خالد بن حمزه نحاس، شهردار مكه هم با اشاره به تلاش شهردارى مكه در بهبودىِ مسيرها اعلام كرد: 1000 كارگر، شبانه روز مشغول نظافت و پاكسازى مكّه مكرمه خواهند بود. به علاوه، 6500 كارگر با در اختيار داشتن 582 دستگاه ويژه، آماده مقابله با سيلابهاى احتمالى خواهند بود. اين كارگران، همچنين مجهّز به 20 دستگاه تخليه آب هستند.
يكى ديگر از وظايف شهردارى كه منطقه مشاعر را به 25 منطقه فرعى تقسيم كرده و براى هر يك مراكز خدماترسانى ايجاد كردهاند، نظارت بر اغذيه فروشىهاست.
امسال در مقايسه با سالهاى گذشته، منازل حجاج ايرانى در مكه، به حرم نزديكتر است. حداقلّ فاصله فاصله محل اقامت تا مسجدالحرام 2 و حداكثر 9 كيلومتر مىباشد.
مسؤول مسكن ستاد حج مكه گفت: بيشتر زائران ايرانى در منطقه شرق مكه كه
مسافت نسبتاً كمترى با حرم دارد، مستقر هستند.
«حبيب منبعجو» روز چهارشنبه در گفتوگو با ستاد خبرىِ بعثه مقام معظم رهبرى گفت: در موسم حج به دليل اينكه در مقطعى از زمان تمام زائران ايرانى و خارجى مدينه قبل و بعد در مكه حضور دارند، لذا ما ناگزيريم براى تمام 522 كاروانى كه امسال به حج مشرّف شدهاند، محل اقامت را تأمين كنيم.
وى افزود: مشكل مسكن در مكه فراوان است، اما ما با برنامهريزىهايى كه كردهايم، موفق شدهايم ساختمانهاى مناسبى را انتخاب كنيم.
منبعجو گفت: در حال حاضر باتوجه به محدوديتهاى ساختمانى كه در مكه وجود دارد، بيشتر اتاقهاى ما 4 نفره و البته تعدادى هم تا 8 نفره است كه ميانگين آن ميان 4 تا 5/ 5 نفره مىباشد. وى افزود: ميانگين فضايى كه براى هر زائر در مكه معظمه در نظر گرفته شده، 4 متر مربّع است.
مسؤول مسكن ستاد حجّ مستقر در مكه تصريح كرد: امسال بيشتر ساختمانهايى كه براى اسكان حجاج ايرانى اجاره شده، نسبتاً نوساز و تميز است.
آقاى صبا، مسؤول واحد امداد گمشدگان ستاد حج مستقر در شهر مكه اعلام كرد:
به همراه نداشتن كارت و به ياد نداشتن شماره ماشينهايى كه اختصاص به مناطق مختلف داده شده، دو عامل مهم در گم شدن زائران ايرانى است و لازم است مديران كاروان در اين باره به زائران مكرّر تذكر دهند.
پرهيز از پراكندگى و جدا شدن از كاروان، به خصوص در طواف اول، از عوامل ديگرى است كه مىتواند زائران را از سرگردانى رهايى بخشد. صبا افزود: چنانچه حجاج در سطح شهر مكه گم شده و يا به اشتباه سوار اتوبوسهاى خطوط ديگر شدند، مىتوانند مجدّداً به مسجدالحرام بازگردند و با مراجعه به برادران امداد و حمل و نقل مستقر در حرم مطهّر، به هتل خود بازگردانده شوند.
مسؤول واحد امداد گمشدگان با اشاره به اينكه نيروهاى امدادى در دو دفتر مركزى حرم در خيابان الغزه روبهروى قصر شروق و دفتر امداد معابده حضور دارند، از مديران
كاروانها خواست تا از عوامل امدادى با سابقه، علاقهمند و آشنا به موقعيت جغرافيايى مسجدالحرام و ايستگاههاى حملونقل اطراف حرم، براى به كارگيرى در واحد امداد معرفى نمايند.
آقاى صبا افزود: نيروهاى امدادى در طول شبانهروز و با لباسهايى به رنگ آبى در ايستگاههاى مظلّه، باب على، باب ملك، رواسى در كنار مسؤولان حملونقل و نيز ابواب خروجى منتهى به ايستگاهها (عموماً بابالسلام و باب ملك فهد و ملك عبدالعزيز) براى خدمات رسانى به زوار گرامى آمادگى كامل دارند.
مسؤول امداد ستاد حج مكه از زائران ايرانى خواست با توجه به اينكه بعد از اقامه فريضه نماز در اطراف بيتاللَّه الحرام جمعيت زيادى ازدحام مىكنند، براى جلوگيرى از اتلاف وقت و معطلى حجاج، حداقل نيم ساعت پس از اتمام نماز به سمت ايستگاههاى حملونقل حركت نمايند.
گفتنى است تعداد گمشدگان تا ديشب (شامگاه سه شنبه) 226 نفر اعلام شده است كه از اين تعداد 159 نفر مرد و 67 نفر زن مىباشند.
روز دوشنبه 27 ذى قعده (26 ذى قعده به تقويم ايران) چهارمين كنفرانس مطالعات حج زير نظر انستيتوى حج خادم حرمين شريفين آغاز به كار كرد. پس از قرائت آياتى از كلاماللَّه مجيد، ابتدا رييس انستيتو ضمن خوشآمدگويى به امير مكه، عبدالمجيد و ميهمانان افزود: در اين كنفرانس بيش از 100 نفر از دانشمندان و محققان در اين كنفرانس شركت كردهاند و جمعاً 32 مقاله پژوهشى به آن ارائه شده است. ناصربن عبداللَّه الصالح با اشاره به رشد تعداد دانشكدههاى دانشگاه امّالقرى روى توانايى آن براى كارهاى علمى تأكيد كرد و گفت: در آينده نزديك همانديشىها (سمينارها) ى متعددى برگزار خواهد شد. پس از آن امير عبدالمجيد سخنرانى كرد و گفت: هدف از اين كنفرانسها آن است كه راههاى خدمترسانى به حج مورد بررسى قرار گيرد. موضوع اصلى اين كنفرانس، «حمل و نقل حجاج» است كه يكى از مهمترين مسائل در موسم به حساب مىآيد.
گفتنى است روز پنجم ذىحجه نيز همانديشى (سمينار) «مكه پايتخت فرهنگى جهان اسلام» كه وزارت حج عربستان برگزار كننده آن است، آغاز به كار خواهد كرد.
همچنين دومين همانديشى (سمينار) ساليانه «طب حجاج» هم در شهرك پزشكى ملك عبدالعزيز در جده برگزار مىشود. در اين كنفرانس مسموميتها، التهابات معده و روده و همچنين آفتاب زدگى حجاج از مسائلى است كه مورد بحث قرار خواهد گرفت.
بحث طواف و مطاف، به جز مسائل فقهى كه دارد، داراى مشكل و بحث اجرايى نيز هست و آن شلوغى بيش از حد در موسم، به خصوص روزهاى قبل از ايام تشريق و از روز پس از عيد قربان تا حوالى روز غدير است.
در سالهاى گذشته به نظر مىرسيد يكى از اشكالات، وجود ديوار اطراف زمزم و دهانه ورودى است كه فضاى زيادى را به خود اختصاص داده و علاوه برطواف، براى نماز جماعت هم مشكل ايجاد كردهاست. بههمين منظور محل ورود زمزم بسته شد و مانع مهمىكه بر سر راه بود از ميان رفت. البته اشكال مذهبى آن اين است كه بعد از طواف و نماز آن، به استحباب خوردن آب زمزم و زدن آن به سر و صورت نمىتوان عمل كرد.
در طبقه دوم هم با هموار كردن زوايا، جمعاً به مقدار مساحت پنج هزار متر براى نمازگزاران باز شده است. دور مطاف هم كه در طبقه اول 662 متر بود، با طرح جديد 90 متر در هر دور كمتر شده و به 572 متر رسيده است.
امسال مشكل فقهى طواف در طبقه دوم براى زائران ايرانى همچنان باقى است و اين در حالى است كه در طبقه اول استفاده از طبقهاى چوبى و ويلچر (چرخك) ممنوع مىباشد.
بر اساس گزارش برخى از مطبوعات، بيش از يك و نيم ميليون نفر در شامگاه چهارشنبه نماز مغرب و عشا را در حرم مكى به جاى آوردند.
روابط عمومى، يكى از بخشهاى فعال بعثه است كه حوزه كارىِ آن، شامل
برنامههاى تبليغى و ادارى مختلف مىشود. براى آشنايى با گوشهاى از آنها، مىتوان گزارش كار اين واحد را درآغاز حج دربعثه جمهورى اسلامى در شهر مكه بدين شرح ملاحظه كرد:
مسؤول اين واحد، آقاى عباس سليمى هم در روز جمعه مورخ 26/ 10/ 82 (پس از مراسم دعاى كميل) عازم مكّه شد و برادران انتظامات، دبيرخانه، امور خبرى و ارتباطات نيز بههمين نحو در قالب پيشرو در مكّه حضور يافتند.
مهمترين اقدامات انجام شده به شرح زير است:
انتظامات و مراجعين:
بازديد كلّى ساختمان و شناسايى لازم.
استقرار پست انتظامات همكف و ورودى ساختمان و كنترل تردّدها.
استقرار ساير پستهاى ضرورى، پس از حضور نيروهاى الحاقى.
ارتباطات دفتر:
استقرار دفتر و آماده سازى اتاقها.
هماهنگى در مورد برقرارى سيستم ارتباطات.
دبيرخانه:
استقرار سيستم تايپ و كامپيوتر.
استقرار سيستم تكثير.
آمادگى دبيرخانه براى صدور و ابلاغ و دريافت مكاتبات.
آمار برخى اقدامات انجام شده:
ارتباطات خبرى:
استقرار اتاقهاى كار و اخذ يك خط تلفن شهرى.
نصب و راهاندازى رايانه و تجهيزات آن.
نصب و راهاندازى دستگاه دورنگار (فاكس) براى ارسال خبر.
تماس و هماهنگى با بخشهاى مختلف براى كسب اطلاعات و اخبار مورد نياز.
انجام مصاحبه با مسؤول ستاد مكّه.
تهيه و ارسال 10 فقره خبر و گزارش.
روابط عمومى:
بررسى و مرتب نمودن اقلام موجود و تفكيك وسايل مورد نياز.
آماده سازى اتاقهاى ادارى و پاسخگويى به مراجعين.
استقرار كارگاه هنرى و اجرايى
تنظيم فهرست تلفنهاى ضرورى و توزيع در واحدهاى مختلف.
جمعآورى آرايه (دكور) سال گذشته بهمنظور طراحى يك اثر هنرى جديد براى سالن اجتماعات.
تهيّه طرح جديد نقاشى براى سالن.
انجام امور نجّارى در حدّ گسترده و زير ساخت دكور.
طرّاحى، اجرا و نصب پرده نقاشى پشت سن در ابعاد 8* 6 متر مربع.
طراحى و نقاشى و برش يونوليتى و اجراى آرايه (دكور) سالن به شكل محراب كامل.
بازسازى خطوط كتيبههاى سال گذشته و اجراى آن در سال جديد.
خوشنويسى كتيبههاى داخل آرايه (دكور) جايگاه.
استقرار كامل دكور جديد با نمادى از مقام ابراهيم عليه السلام و پرده درِ ورودى خانه خدا.
بازسازى تابلوى استفتائات و سر در اتاقها و نصب آنها.
طراحى، ساخت، رنگآميزى و نصب 60 مورد تابلوهاى يونوليتى (تابلوى اعلانات و تابلوهاى تبليغى).
انجام يك كار فوقالعاده (پلاكارد نويسى، تهيه تراكت، ساخت تابلوهاى يونوليتى و فسفرى) و عزيمت كلّيه كاركنان روابط عمومى به كاروان جانبازان قهرمان بر اساس درخواست برادر بزرگوار حاج آقا صابر.
ايجاد پوشش تبليغاتى مناسب در طبقات ساختمان بعثه.
خوشنويسى برزنتهاى بزرگ سفارش ستاد مكه.
آماده سازى اتاقهاى طبقه ششم (جلسات، ...).
آمادهسازى تابلو و پرچم بزرگ نماى بعثه و نصب آن بر روى ساختمان.
دريافت و توزيع نشريه زائر و نصب آن در طبقات ساختمان.
تنظيم و نصب اطلاعيههاى مورد نياز.
تنظيم نهايى جدول برنامهها و همايشها و ابلاغ آن به تمام مبادى مربوط.
برنامهريزى لازم در مورد آغاز مراسم بعثه (از روز جمعه با دعاى ندبه).
برنامهريزى در مورد برگزارى بهموقع كلاس احكام و مناسك.
انجام مكاتبات لازم.
طبعاً اين فعاليتها همچنان ادامه يافته است. آقاى سليمى براى برگزارى دعاى كميل دوّم مدينه، به همراه آقاى آخوند زاده، معاونت اجرايى، بار ديگر شامگاه چهارشنبه اول بهمن، عازم مدينه شدند تا به هماهنگى كارها پرداخته و مجدداً به مكه بازگردند.
يكىازكارهاى جارى بخش روابط عمومىِ بعثه، تأمين وضعيت تبليغاتى داخل بعثه و كاروانهاست. با تلاش دوستان روابط عمومى، سراسر ديوارهاى داخلى بعثه، با جملات زيبايى درباره «اسرارومعارف حج» تزيين شدهاست. آيات قرآن، احاديث معصومين عليهم السلام زينتبخش اين كلمات هستند. به علاوه، جملاتى از امام راحل قدس سره، مقاممعظمرهبرى و اشعارى از شاعران زبده و برگزيده، در جاى جاى بعثه ديده مىشود كه هر كدام مىتواند فضاى معنوى حج را تلطيف نمايد. علاوه بر اينها، آذينبندى بعثه با جملات دعايى و نيز اسامى معصومين و مهمتر از همه، صفات خداوند، بر اين طراوت افزوده است.
كثرت كارهاى انجام شده در بعثه و مقايسه آن با وضعيت داخلى بعثههاى كشورهاى ديگر، نشان مىدهد كه تفاوت از زمين تا آسمان است. در واقع، بعثههاى ديگر يك اداره ساده حج است، اما بعثه جمهورى اسلامى ايران، بسيار با شكوه، زيبا و در حدّ يك مركز فرهنگى جدّى نمايان است.
بهطور معمول، روابط عمومى 520 بسته و پاكت (جمع اوراق تراكتى 000 40)
حاوى تبليغات براى داخل كاروانها تهيه كرده است كه به ستاد مكه تحويل داده شده و توسط مديران در جاى جاى كاروان نصب مىشود.
بسيارى از اين جملات، مربوط به مراسم برائت از مشركين است كه شامل اعلام برائت، مرگ بر آمريكا و اسراييل بوده و بهطور معمول از روز چهارم ذى حجه در كاروانها نصب مىگردد.
تراكتهاى مربوط به مناسبتها، بهخصوص شهادت ائمه، يا اعياد اسلامى، بر حسب قاعده، دو روز پيش از موعد نصب مىگردد.
ديگر اوراق تبليغاتى معمولًا از همان آغاز ورود كاروانها در محل نصب مىشود.
گفتنى است، در جلسات ديدار در بعثه؛ اعم از جلسات عمومى سخنرانى يا جلسات ملاقات سرپرست حجاج ايرانى با ميهمانان ساير كشورها، نقاشىهاى بسيار زيبايى از مسجد الحرام نصب شده است كه بهطور معمول هر ميهمانى را در اوّلين لحظه ورود متوجه خود مىسازد.
ظهر روز پنج شنبه، آخرين روز ذىقعدةالحرام 1424 (2 بهمن) حمود محمد عباد، وزير اوقاف و ارشاد اسلامى يمن، به همراه معاونش سيد حسن، به دعوت سرپرست حجاج ايرانى به صرف ناهار به بعثه جمهورى اسلامى آمد. در اين ديدار كه تنى چند از فضلاى بعثه جمهورى اسلامى به همراه آقاى زرهانى رييس سازمان حج و دكتر ضيايى سرپرست هيأت پزشكى حج حضور داشتند، وزير يمن زلزله بم را تسليت گفت. متقابلًا آقاى رى شهرى هم گفتند: به رغم بزرگى اين حادثه، بايد اعتراف كرد كه مصايب دنياى اسلام بهويژه فلسطين از آن هم بزرگتر است و لازم است تا در حج در باره آن بينديشيم.
عباد تأييد كرد كه مشكل فلسطين، مشكل جهان اسلام است و بايد بهطور جدى در باره آن انديشيد.
آقاى رى شهر گفت: آنچه اميد بخش است، روحيه مردم فلسطين است كه ما را به پيروزى آنها بر صهيونيسم اميدوار مىسازد. اين همان روحيهاى است كه مردم ايران در زمان ساقط كردن نظام پهلوى داشتند. وزير يمن گفت:
«زمان انقلاب ايران، من دانشجوى سال اول رشته علوم سياسى بودم. آن زمان ما انقلاب ايران را به رهبرى امام خمينى رحمه الله، اراده واقعى مردم مسلمان مىدانستيم.
وى گفت: كتابهاى دكتر شريعتى و همچنين كتابهاى شهيد محمدباقر صدر، (فلسفتنا، اقتصادنا و سلسله الاسلام يقود الحياة) را خوانده است. و افزود: اكنون مردم فلسطين به يك امت بيدار وفداكار تبديل شده است ...»
البلاد فارسى، شماره 15 (2 بهمن) مصاحبهاى با برخى از مسؤولان بعثه جمهورى اسلامى ترتيب داده است. در اين مصاحبه حجتالاسلام و المسلمين صادقى رشاد ضمن تشكر از عربستان به خاطر كمكهايى كه به زلزله زدگان بم كرد،
منوچهر محمدى هم در اين مصاحبه ضمن اظهار علاقه براى ايجاد ارتباط با نويسندگان سعودى گفت اين آشنايى باتوجه به مشتركات فرهنگى مىتواند اقدامات مغرضانه دشمنان اسلام را خنثى كند.
لازم به يادآورى است كه اين مصاحبه عمدتاً حالت تحريف شدهاى داشته و مطالب نوشته شده در آن، طبق معمول، با عبارات و تعبيرات خودساخته خبرنگار البلاد است. از طرف برخى از مصاحبه شوندگان توصيه شد كه اطلاعات ارائه شده در آن مخدوش مىباشد.
يكى از اقدامات جارى در بعثه مقام معظم رهبرى، دعوت از چهرههاى سرشناس و حجاج فرهيخته ساير كشورها به بعثه جمهورى اسلامى است. در بيشتر اوقات، دستههاى مختلفى از زائران كشورهاى ديگر را مىتوان ديد كه به بعثه ايران آمده و ضمن گفتگو با علما به تبادل آرا در زمينههاى فكرى و سياسى مىپردازند. اين كار عمدتاً از طريق معاونت بينالملل وبهخصوص در سطح دعوتازحجاج، توسط مبلّغان صورت مىگيرد.
از سوى ديگر، كادرهاى معاونت بينالملل با برنامهريزى از شمارى از مسؤولان بعثههاى مختلف دعوت مىكنند تا از بعثه جمهورى اسلامى ايران ديدار نمايند. برخى از مهمترين اين ديدارها، ديدار با سرپرست حجاج ايرانى است.
آمد و رفت اين ميهمانان در بعثه، با توجه به عظمت بعثه جمهورى اسلامى و تبليغات داخلى آن، تأثير شايسته روى اذهان آنان مىگذارد. براى نمونه، رييس بعثه فلسطين پس از ديدار از بعثه و ديدن تراكتها و عكسهاى تبليغاتى فراوان در باره فلسطين گفت:
وجود نمايشگاه عكس فلسطين در بعثه، ما را هيجان زده كرد. وى گفت ما محبّت ايرانيان را هيچگاه فراموش نمىكنيم.
امسال وجود چند خواهر تحصيل كرده در بعثه، موجب شده است كه شمارى از زائران زن از ديگر كشورها، به بعثه رهنمون شوند. به علاوه برخى از خواهران به كاروانهايى از پاكستان، اندونزى و بحرين رفته و به ايراد سخن براى آنان پرداختهاند.
اسامى آن كاروانها عبارت است از: كاروان مسلم، ولى عصر، سترى، حميدان، ابوميثم، شيخ فاضل و دو كاروان از نيجريه.
تقريباً بيشتر زائران خارجى، با توجه به رويدادهاى دو سال اخير در جهان اسلام، از وحدت اسلامى سخن به ميان مىآورند و از لزوم آشنايى بيشتر مسلمانان از يكديگر ياد مىكنند. در بحثهاى كلامى، علاقمند به شنيدن تفاوت ديدگاههاى شيعه و سنى هستند.
بحث غدير و مهدى عليه السلام از مباحثى است كه گهگاه در گفتگوها مطرح شده و بيشتر از ناحيه كسانى است كه مطالعاتى در باره شيعه داشتهاند. همچنين در مباحث مربوط به ايران، از قانون اساسى و مسأله رهبرى در كشور ما پرس و جو مىكنند. آنان از اينكه ايران شبكه خبرى مستقلّى ندارد تا آنان بتوانند با سياستهاى ايران آشنا شوند، اظهار تأسف مىكردند. برخى هم اصرار داشتند كه ايران بايد مذهب تشيع را از طريق كانالهاى ماهوارهاى بيان كند تا ديگران با حقيقت آن آشنا شوند. گهگاه در ميان اينها اشاره به استفاده آنان از شبكه سحر مىشود. افرادى كه در سطحى بالاتر هستند، معمولا در پى كتابهاى تفسيرى از ديدگاه شيعه هستند. در سطوحى ديگر همچنان ابهاماتى مانند اينكه آيا قرآن را تحريف شده مىدانيد، آيا مقام امام على عليه السلام را بالاتر از پيامبر صلى الله عليه و آله مىدانيد،
نظر شيعه در باره صحابه، به خصوص عايشه چيست و ... مطرح است.
بسيارى از اين گفتگوها نشانگر آن است كه پس از انقلاب اسلامى، بخشهايى از دنياى سنى به خصوص اهل مطالعه و افراد تحصيل كرده كموبيش با افكار شيعه آشنا شدهاند. تحوّلات لبنان و اخيراً عراق هم در اين مسأله نقش بسزايى داشته است، اما نه كتاب مناسب با مخاطبان به اندازه كافى وجود دارد و نه همان مقدار كه هست، توزيع مناسب مىشود. با اين حال، بسيارى از همين نوشتههاى مختصر، روى موج انقلاب، تا دورترين نقاط جهان اسلام رسيده است.
برخى ديگر از موضوعاتى كه در اين گفتگوها طرح مىشود عبارت است از:
حجاب، وحدت شيعه و سنى، ارتباط ايران و مصر و بحث اخوان المسلمين، درخواست تحصيل در علوم دينى در ايران، برخورد دولت ايران با اهل سنت اين كشور، بانك بدون ربا در ايران، شدّت تبليغات عليه ايران در خارج از ايران، بىسرپرست بودن حجاج شيعه افغانى، عقيده شيعه در باره جبرئيل، ديدگاههاى اهلبيت در زمينههاى مختلف دينى و ...
با آغاز ماه ذى حجه، جمعيت زائر در مكه رو به فزونى است. هر نماز جماعتى كه شركت كنيد، جمعيتى را بيش از آنچه روز قبل ديدهايد، مشاهده خواهيد كرد. اين روزها صفوف نماز جماعت، فضاهاى اطراف مسجد و حتى بالاتر از محلّ مولد النبى صلى الله عليه و آله تا محلّ هتل رواسى را در بر مىگيرد.
مشكلى كه در غير ساعات نماز و حتى بلافاصله پس از نماز وجود دارد، بساط دست فروشهاست كه گاه سطح بسيار وسيعى را به خود اختصاص مىدهند. تصوّر بازگشت هزاران هزار نمازگزار در ميان راههاى تنگ و باريك كه بساط دستفروشها را باز كرده، واقعاً دشوار است.
ابن بساطىها تا آخرين ساعات شب و حتّى گاه تا صبح مشغول فروش اجناس بسيار ابتدايى خود هستند و تاكنون ممانعتى هم از سوى مأموران مشاهده نشده است.
شبها، پس از نماز عشا، به تدريج مسجد از شيعيان پر مىشود. آنانكه دوست دارند ساعاتى را در كنار يار باشند و به خواندن نماز و قرآن و ادعيه بپردازند.
امسال پديده افزون، حضور جمع كثيرى از شيعيان افغانى است كه در جاى جاى مسجد در دستههاى چند نفرى نشسته و يك روحانى براى آنان دعا مىخواند.
مأموران عربستان سعودى، پيش از اين تنها با ايرانىها درگير بودند، اما اكنون مشكل ديگرى هم براى آنان درست شده است. تازه هنوز زائران عراقى نرسيدهاند كه با صداى بلند به خواندن دعا و روضه بپردازند و كسى جرأت حرف زدن با آنان را نداشته باشد.
اين فضاى جديد براى شيعيان ايرانى يك فرج به تمام معناست؛ زيرا فضاى حج، به همان مقدار كه در سطح دنيا تفاوت كرده و شيعيان پس از ماجراى عراق بروز و ظهور تازهاى يافتهاند، اندكى به نفع شيعه تغيير مىكند. ديگر اين ايرانىها نيستند كه متهم شوند مجوسىاند يا شرك مىورزند و با زبان عربى نارسا نتوانند پاسخ آنها را بدهند. اين بار زبانهاى تيزى در انتظار مأموران سعودى در مسجد الحرام و حتى مسجد نبوى است.
شب جمعه، اولين شب ماه ذى حجه بود، بسيارى از شيعيان، گروه گروه مشغول خواندن دعاى كميل بودند. برخى هم در طواف دعاى كميل را مىخواندند. هنوز هم مطاف شبها ميانه ساعات 10 تا 1، تا حدّى خلوت است اما پس از اندكى خواهد شد.
عمدهترين نقطهاى كه پس از اصلاحات امسال (با برداشتن تختهاى روان و ويلچر) هنوز مانده، خط سياهى است كه روى زمين برابر حجر الأسود كشيدهاند. در اين نقطه ثقل جمعيت است كه مىايستد تا تكبير بگويد و بوسهاى حواله حجر الأسود كند. بايد به ضرورت اين خط را برداشت. آيا ممكن است از نورى ليزرى استفاده شود تا بدون آنكه مزاحمتى ايجاد كند، اين خط را در هوا و روى سر مردم نشان دهد و نيازى نباشد كه مردم اين و آن را كنار بزنند، عقب گرد كنند تا خط را ببينند! اين پيشنهادى است از سوى دوستى كه شب جمعه با هم طواف مىكرديم مطرح كرد. بالأخره شايد چيزى شبيه آن را بشود درست كرد و اين مشكل را حل كرد.
سالهاست كه بعثه جمهورى اسلامى ايران مىكوشد اخلاق و رفتار آن دسته از زائران ايرانى را، كه براى نخستين بار در حرمين حضور مىيابند، بهگونهاى تنظيم كند كه تصادم خاصى با اخلاقيات مذهبى حاكم بر اين محيط پيش نيايد. برخى از اين رفتارها خود اسلامى و اصيل است و برخى از روى مصحلت تقيه و ايجاد اتفاق و يگانگى و عمدتاً به خاطر حفظ حرمت تشيع.
بعضى از رفتارهاى زائران اغلب برخلاف فرهنگ وسياست حاكم بر كشور ميزبان بوده و باعث وهن شيعه مىگردد. چه بسا اين مسأله مستمسك معاندين و مخالفين شيعه قرار مىگيرد و دست به تبليغات سوء عليه اعتقادات شيعه مىزنند.
به عنوان نمونه به موارد ذيل مىتوان اشاره كرد:
گرفتن قنوت در نماز جماعت.
خاك برداشتن از بقيع.
گذاشتن قرآن بر زمين.
دست به دعا و نيايش برداشتن در جهت خلاف قبله.
عبور كردن از جلوى نمازگزاران.
با عجله نماز را تمام كردن و دويدن به سوى حجرالأسود جهت زيارت (ترك واجب به جهت انجام عمل مستحب).
تجمع در جلوى فروشگاههاى اطراف حرم در اوقات اذان و نمازهاى پنجگانه.
ترك مسجدالحرام و مسجدالنبى صلى الله عليه و آله در هنگام اذان و نماز جماعت.
مهر گذاشتن و يا اشياى مشابه مهر در هنگام نماز.
عدم رعايت حجاب اسلامى توسط خانمها و استفاده از چادرهاى گلدار و رنگى.
نماز خواندن در جلوى درِ ورودى قبرستان بقيع.
انداختن عريضه و يا پول نذرى بر قبور بقيع.
بستن نخ يا پارچه بر پنجرهها و نردههاى بقيع.
عكس گرفتن و يا فيلمبردارى، حتى از اماكن و محلهايى كه مجاز هم باشند.
بوسيدن درها و ديوارها و يا ضريح ...
سيگار كشيدن بهخصوص در اطراف حرم حضرت پيامبر صلى الله عليه و آله.
پشت به حرم پيامبر نشستن هنگام زيارت ائمه بقيع عليهم السلام.
عدم رعايت اخلاق و رفتار اسلامى در برخوردها.
عدم رعايت نوبت و مقررات در معابر عمومى و يا سوار شدن به ماشين و غيره.
عدم رعايت پوشش اسلامى توسط عدهاى از برادران و خواهران زائر.
حركتهاى نسنجيده توسط بعضى از زوجها در خيابانها (دست به دست دادن، يا شوخى كردن با همديگر يا خنديدن).
عدم رعايت حجاب كامل توسط خواهران زائر (استفاده از روپوش و يا مشابه آن).
چانهزدنهاى بيش از حد متعارف و حتّى بعضى مواقع التماس كردن در هنگام خريد از فروشندگان به منظور اخذ تخفيف بدون توجه به اصل بهاى اجناس.
تردّد و رفتوآمدهاى زائران خواهر به تنهايى بهخصوص در بازارهاى شهرهاى اماكن مقدس و چانهزدنهاى غير متعارف.
انداختن آب دهان و يا دستمال كاغذى مستعمل در محوطه.
عدم توجه به مقررات راهنمايى و رانندگى و عبور از تقاطعها و توجه نكردن به علائم و نشانهها.
استفاده از بلندگوها در بينالحرمين، كه موجب ايجاد آزار و اذيت زائران ساير كشورها مىگردد.
مباحثه و مشاجره با مأموران حرمين شريفين و عدم توجه به تذكّرات آنان.
ورود به مساجد با جورابهاى بدبو.
گزاردن نماز فرادا در هنگام نمازهاى جماعت توسط بعضى از زائران.
صحبت كردن بلند در مسجدالنبى صلى الله عليه و آله.
ذكر دعا و صلوات و خواندن زيارتنامه با صداى بلند.
خواندن نماز در حرمين شريفين در بينالطلوعين كه از نظر اهل سنت مجوز شرعى ندارد.
فروش اشيا و اجناس؛ مانند پسته، زعفران، انگشتر و ... در سطح شهر يا فرودگاه جدّه.
ايجاد مزاحمت براى ديگر حاجيان در مواقف، مثل طواف و جمرات و ...
عكسبردارى و فيلمبردارى از اماكنى كه در عربستان ممنوع است.
شركت در بحثهاى مناقشهآميز عقيدتى، در حالى كه تسلّط كافى بر موضوع و زبان عربى ندارند.
روز پنجشنبه، به افق عربستان، مصادف با سىام ذىقعده و سالروز شهادت امام نهم شيعيان حضرت ابا جعفر محمدبن على عليهما السلام ملقّب به جوادالائمه است.
در مراسمى كه به همين مناسبت در بعثه مقام معظم رهبرى در شهر مدينه برگزار شد جمعى از زوار كشورمان شركت كردند.
در اين مراسم كه با مدّاحى يكى از مداحان اهلبيت عصمت و طهارت آغاز شد، حجتالاسلام محمدكاظم صديقى با مشابه قلمداد كردن نحوه شهادت امام جواد عليه السلام با شهادت فاطمه زهرا عليها السلام، اين امام شيعيان را مظهر الهى دانست و بنابر روايت نبوى، رفع حوايج مردم بهويژه حوايج دنيوى ايشان را به دست جوادالائمه عليه السلام توصيف كرد.
وى افزود: امام نهم جوانترين امام شيعه بوده است.
حجتالاسلام صديقى همچنين به مناسبت در پيش رو بودن ايام حج، كعبه را پرچم اسلام و مدينه را باطن مكه معرفى كرد و از زوار مدينه خواست خود را مهياى بهرهمندى از مناسك حج كنند. وى حجرالأسود را نمادى از ولايت و پيمان ولايت الهى دانست.
براساس برنامهريزىهاى واحد مراسم بعثه مقام معظم رهبرى، همزمان با مراسم سالروز شهادت نهمين اختر آسمان امامت و ولايت در ايران اسلامى، روز جمعه مراسمى در محل اجتماعات بعثه مقام معظم رهبرى در مكه مكرمه نيز برگزار مىشود.
سخنرانان و مداحان در اين مراسم با بيان مصايب و سجاياى امام جواد عليه السلام ياد آن امام همام را گرامى خواهند داشت.
براى آمد وشد زائران ايرانى، در نزديكى مسجدالحرام يك ايستگاه مركزى ثابت داير شد.
با هماهنگى مسؤولان كشور سعودى، براى زائران ايرانىِ خانه خدا در مكه مكرمه يك ايستگاه مركزى ثابت به منظور اياب و ذهاب آنان در نزديكترين محل مسجدالحرام در نظر گرفته شده است.
از اين ايستگاه كه در مناسبترين نقطه خيابان منتهى به خانه خدا ايجاد شده است.
زائران ايرانى مىتوانند به سهولت با اتوبوسها و مينىبوسهايى كه مطابق محل اقامت آنان شمارهگذارى شده، به هر نقطه از شهر مكه انتقال يابند.
گفتنى است در مراسم حج امسال، در شهر مكه، بيش از 500 دستگاه خودرو براى انتقال زائران ايرانى از محلّ اقامت آنان به مسجدالحرام و بهعكس درنظر گرفته شده است.
زائران ايرانى كه امسال از فرودگاه جده وارد عربستان مىشوند، به راحتى از بخشهاى بازرسى اين فرودگاه عبور مىكنند. «عباس اديبزاده» يكى از مسؤولان ايرانى مستقر در فروگاه جده، روز چهارشنبه در گفتگو با ايرنا افزود: تاكنون هيچ يك از زائران ايرانى، مورد بازرسى بدنى قرارنگرفتهاند و كمتر ديده شده كه وسايل آنان نيز باز شود.
وى مشكل موجود در فرودگاه را معطلى بيش از اندازه زائران در قسمت پيش از بازرسى عنوان كرد و گفت: چون سالن اختصاصى در اختيار زائران ايرانى نيست و حجم پروازها نيز اين روزها افزايش يافتهاست. آنان بايد منتظر بمانند تا زائران ساير كشورها از قسمت كنترل گذرنامه و بازرسى عبور كنند. اديبزاده، انتقال زائران از فرودگاه جده به ميقات جحفه را نيز رضايتبخش خواند و اضافه كرد: مسؤولان شركت حمل و نقل عربستان در اين جهت همكارى لازم را دارند و سريعتر از سالهاى گذشته اتوبوس در اختيار زائران ايرانى قرار مىدهند.
يك زائر زن ايرانى ديروز (بيست نهم ذىقعده) به علّت سكته قلبى دار فانى را وداع كرد.
به گزارش خبرنگار زائر، تهرانى مسؤول مددكارى بيمارستانِ مكه، با اعلام اين خبر، افزود: خانم مليحالزمان پاسنگى، 51 ساله، فرزند علىجان، ديروز ساعت 6 بامداد به علت ايست قلبى در محل كاروان جان به جان آفرين تسليم نمود.
مرحومه پاسنگى از شهرستان اصفهان اعزام شده بود و از زائران كاروان 13359 بود.
«علىاصغر خاجى» سفير ايران در رياض، روز چهارشنبه با امير نايف وزير كشور وامنيت شوراى عالى حج عربستان ديدار كرد.
در اين ديدار آخرين تحوّلات مربوط به روابط دوجانبه و مسائل مربوط به حج، مورد بحث و گفتوگو قرارگرفت.
وزير كشور عربستان از سطح بسيار خوب روابط دو كشور اظهار خرسندى كرد و گفت: اين روابط نه تنها به نفع دو كشور، بلكه به نفع تمام كشورهاى منطقه است.
سفير جمهورى اسلامى ايران نيز ضمن تأكيد بر اراده جمهورى اسلامى جهت توسعه روابط با عربستان، به تشريح وضعيت زائران ايرانى در سال جارى پرداخت و از تلاشها و خدمات مقامات و مسؤولان سعودى در رابطه با زائران بيتاللَّه الحرام تقدير كرد.
صبح روز جمعه، سوم بهمن، اعضاى ستاد مكه با رياست آقاى مصطفى قهرودى به همراه آقاى زرهانى رييس سازمان حج و زيارت، در مقرّ بعثه رهبرى با نماينده ولىّ فقيه ديدار كردند. در اين ديدار، ابتدا آقاى زرهانى گزارشى از فعاليت ستاد مدينه و آغاز
بهكار ستاد مكّه ارائه كرد و گفت: در مدينه كارها با روانى پيش رفت، گرچه گرههايى وجود داشت اما با فعاليت حوزه بازرسى و همكارى ستاد، به تدريج حلّ شد. وى افزود:
مشكل آشپزخانه كه سال گذشته همه را به ستوه آورده بود، در مدينه و مكه بهخوبى حل شده و گرچه دشوارىهايى وجود دارد، اما به هيچ روى دشوارى جدّى نبوده است.
آقاى زرهانى افزود: مشكل مسكن در مكه يك مشكل سنتى است، خانهها فرسوده و معمولًا گران است اما هر جا اعتراضى بوده، به سرعت توسّط بازرسى و ستاد، مورد توجه قرار گرفته و هشتاد درصد مشكلات فىالمجلس حل شده و باقى آن در جلسات روزانه بازرسى و ستاد حل گرديده است.
مسأله حمل و نقل هم كه دشوارى ويژهاى در شهر مكه دارد، تقريباً بدون مشكل تاكنون پيش رفته است. زرهانى، از مديريت آقاى قهرودى و همكارى ستاد و بازرسى، به عنوان دو عامل اصلىِ موفقيت ياد كرد.
قهرودى هم گزارش كوتاهى از وضعيت ستاد مكه، كه بهطور رسمى از 20 ذىقعده راه افتاده، ارائه كرد و گفت: بناى ما بر اين است كه به كسى «نه» نگوييم. پول مردم است و براى آنها خرج مىكنيم. وى گفت تقريباً هر مشكلى در ساختمانها بوده، اگر از تعهّدات مالك بوده او را وادار كردهايم هزينه كند و الّا خودمان با هزينه سازمان آن را حل كردهايم. در باره مشكلات مشاعر هم جلساتى با حضور رييس سازمان داشتهايم.
آقاى رى شهرى، ضمن شكرگزارى از اينكه خداوند توفيق خدمت به زائرانش را به آنان داده، گفت: سال گذشته سال بحران بود و امسال تا اينجا به نظر مىرسد كه دشوارىها رو به حل شدن است. به هر حال، مشكلات پيشبينى نشدهاى هم وجود دارد كه بايد براى حلّ آنها آماده بود. وى گفت كه روزهاى دشوار در پيش است و توصيه من به برادران ستاد آن است كه خود را آماده نگهدارند. وى تأكيد كرد: بايد از همه توان و تجربه استفاده شود و با توكّل به عنايات خداوندى، با هدف حفظ آبروى اسلام، نظام و رهبرى، خدمت به مردم و آسايش آنان هرچه بيشتر صورت گيرد.
زائران هم بايد بدانند كه خدمتگزاران آنان صرفاً براى خدا كار مىكنند و در اينجا سود شخصى در كار نيست. مبادا آنان با غيبت از ثواب حج خويش بكاهند.
وى سپس با اشاره به حديثى از حضرت داود عليه السلام كه از دست درخواستهاى مردم
خسته شده و به عزلت پناه برده بود، افزود: خداوند به او فرمود: محبّت من گذشت از بندگان من است، وقتى ديدى كه او مريد من است، خادم او باش. (1)
به گزارش روزنامه الشرق الأوسط، پرده جديد كعبه، كه در كارخانهاى در منطقه امّالجود در مكّه معظمه بافته شده، توسط شيخ عبدالعزيز بن عبداللَّه شيبى (از آل شيبه) كه سدانت بيت عتيق در طول تاريخ در اختيار آنان بوده، دريافت شد. در اين سوى، شيخ صالحالحصين طىّ مراسمى از شيبى تحويل گرفت كه براى روز نهم روى كعبه قرار داده شود.
بر اساس اين گزارش، زياد محيىالدين خوجه، رييس كارخانه بافت كعبه، اين پرده از 670 كيلوگرم ابريشم خالص و 150 كيلوگرم طلا و نقره بافته شده و جمعاً 658 متر مربع است. هزينه آن 17 ميليون ريال سعودى است كه تقريباً 5/ 4 ميليون دلار مىشود.
جلسات بعثه مقام معظم رهبرى، امروز، صبح جمعه، با دعاى ندبه آغاز شد. جمع زيادى از چندين كاروان در اين مراسم روحبخش شركت داشتند و مداحان پيش و پس از دعا به نوحهسرايى پرداختند. روز جمعه به تقويم قمرى ايران روز آخر ماه و روز شهادت امام جواد عليه السلام است.
از حوالى ظهر روز جمعه تا حدود ساعت 2، باران بسيار تندى در مكه آغاز به باريدن كرد كه اوج آن از ساعت 5/ 1 به بعد بود. در فاصله كوتاهى از شدت گرفتن باران، تمام سطح خيابانهاى اطراف پر از آب شد و ماشينها در حالىكه نيم متر در داخل آب حركت مىكردند، به رفت و آمد مشغول بودند. بقاياى آبها تا ساعتها پس از خاتمه باران، همچنان در خيابانها وجود داشت و در رفت و آمدها اختلال ايجاد مىكرد. به علاوه، مقدار زيادى گِل و لاى از روى كوهها شسته شده و حاشيه خيابانها را پر كرده بود. شب
1) مستدرك الوسائل، ج 12، ص 428.
هنگام همچنان مه در فضاى مسجد الحرام وجود داشت و از تركيب آنها با نور نورافكنها، فضاى خاصى را ايجاد كرده بود.
اين باران، كه به گفته هواشناسى، طى روزهاى آينده هم قابل پيش بينى است، خطر سيل را در بر دارد و سعودها نيز مرتب در خبرها از وجود امكاناتى براى جلوگيرى از سيل سخن مىگويند. روشن است كه خطر اصلى در مشعر و منا است كه ممكن است مشكلات جدى براى زائران در پى داشته باشد.
طى روزهاى بعد از باران، مقامات سعودى از چند هزار كارگر براى تميز كردن منا از آثار باران ياد شده استفاده كردند.
روز جمعه اول ذى حجه (به تقويم عربستان) نماز جمعه مكه، به امامت السديس با حضور جمعيتى نزديك به 5/ 1 ميليون نفر در مسجد الحرام و ميادين اطراف آن، به سمت اجياد و غزه در دو سوى آن برگزار شد. سديس در خطبههاى نماز، با اشاره به اين نكته كه مسلمانان گرفتار تفرقه و انشعاب شدهاند، گفت: حج دعوت عملى به اتحاد و يكپارچگى است و مىتواند در روزگار ما بهكار ما بيايد. وى افزود: اكنون وقت آن رسيده است كه از اين فرصت وحدتآميز براى ايجاد اتّحاد استفاده كنيم، پس از آنكه گرفتار فتنهها و هواپرستىها شدهايم؛ چنانكه خداوند مىفرمايد: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ ... (1)
و نيز فرموده است: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لَاتَفَرَّقُوا ... (2)
شگفت آنكه، سديس بلافاصله به دنبال ايجاد اختلاف رفته و با اظهار اين سخنِ حق، كه روح حج، روح توحيد است، برخى از مسلمانان را به شركگرايى متهم كرد كه از آن جمله دعا براى اهل قبور، مسح سنگها و تبرّك و دعاى براى رفع بلايا با تبرّك است. به اين ترتيب، مقصود وى از وحدت، همان وحدت ميان وهابىها و سلفىهاست نه كلّيت امت اسلامى.
سديس در ادامه با اشاره به حرمت حرم، كسانى را كه اين حرمت را خدشهدار مىكنند وعده به عذاب الهى داد و گفت: اسلام دعوت به رحمت و شفقت و محبت و تسامح مىكند. وى همچنين از رفتار خشونتآميز صهيونيستها هم انتقاد كرد.
بر اساس خبر روزنامه عكاظ، نزديك به نيم ميليون نفر نيز نماز جمعه را در مسجد نبوى اقامه كردند. امام جمعه مدينه، شيخ حسين آل الشيخ با اشاره به فضيلت اين روزها كه مسلمانان بايد از آن بهره معنوى بگيرند، به تفصيل در باره ثواب اعمال عبادى در اين ايّام با استناد به احاديث سخن گفت.
پس از اقامه نماز جمعه در مدينه، سيل زائران در اين شهر به سوى مكه حركت كردند.
عصر روز جمعه، سوم بهمن، نماينده ولى فقيه عازم ديدار و ملاقات با كاروان جانبازان شد. اين كاروان با مديريت قابل تقدير آقاى مجيد درزى، شامل حدود 200 زائر است كه بيش از هفتاد نفر آنها ويلچرى و 23 نفر شيميايى است. پيشتر نيز اشاره شد كه روحانى اين كاروان حجتالاسلام والمسلمين راشد يزدى است.
در اين ديدار ابتدا آقاى راشد يزدى به نماينده ولىّ فقيه خوش آمد گفت و براى ايشان آرزوى توفيق براى خدمت به حجاج كرد كه اين خدمت سبب سربلندى و سعادتمندى مىشود. سپس سرپرست حجاج ايرانى با تعزيت شهادت امام جواد عليه السلام به زندگى انبيا و سختىهاى آنها اشاره كرد و تأكيد نمود كه بالندگى انسان تنها در پرتو تحمّل مشكلات و مشقات پديد مىآيد. وى با توجه به آزارها و سختىها و شهادتها كه در مسير انبيا بوده، مقامات معنوى آنان را ناشى از همين امر دانست و به اين حديث تمسّك كرد كه از پيامبرخدا صلى الله عليه و آله پرسيدند: «مَنْ اشدّ النّاسِ بَلاءاً؟» حضرت فرمود: «النَّبيّون، ثُمّ الأَمْثل فَالْامْثل». (1)
وى افزود: اگر براى رسيدن به كمالات انسانى و معنوى، جز در پرتو تحمّل سختىها در راه خدا، راه ديگرى وجود داشت، خداوند آن را براى اولياى خود انتخاب
1) كافى، ج 2، ص 252.
مىكرد و دوستان خدا درچار انواع مشكلات نبودند.
آقاى رى شهرى، با اشاره به جامعيت حج در سازندگى انسان، گفتند: در لسان ائمه اطهار عليه السلام، حج به عنوان احد الجهادين است. جهاد با دشمن يك طرف و جهاد براى تحقّق حج در طرف ديگر. اين به خاطر همين مشقات و مشكلاتى است كه در مسير حج وجود داشته و هنوز هم با وجود امكانات فعلى، بسيارى از آن مشقات وجود دارد. در روايتى ديگر از امام صادق عليه السلام به سختىهاى حج اشاره شده و اينكه در اين مسير دشوارىهايى وجود دارد: «فِي تَغْيِيرِ مَطْعَمٍ أَوْ مَشْرَبٍ أَوْ رِيحٍ ...». (1)
نماينده ولىّ فقيه پس از آن گفتند: جانبازان بهترين و با آبروترين ميهمانان خداوند در اين سفر هستند و اين به خاطر مشقّتهايى است كه تحمّل مىكنند. وى خطاب به اين عزيزان گفت: خداوند براى شما ارزش زيادى قائل است. قدر خود را بدانيد و از فضاى معنوى مكه و مدينه نهايت بهرهبردارى را داشته باشيد.
سرپرست حجاج ايرانى، سپس افزود: محرّمات احرام را مىتوان در چند بند خلاصه كرد: خودآرايى ممنوع، تن آسايى ممنوع، خودبينى ممنوع، خودآزارى ممنوع، خود پوششى (سرپوشاندن يا رو پوشاندن براى زنان) ممنوع، لذايذ ممنوع، آزار زبانى و سلاحى ديگران ممنوع. ايشان تأكيد كرد كه عاشق خدا عاشق سختىهاست. هرچه از لذّت جسمى كاسته شود به لذاتهاى روحى افزوده مىشود. اين سختىها هم براى همين است كه لذايذ جسمى را كمتر كند چنانكه حضرت فرمود: «هيچ پيامبرى مانند من آزار و اذيت نديد.»
در پايان، ضمن دعا براى شفاى مريضان اسلام، از زحمات مدير كاروان و جناب آقاى راشد يزدى براى زحماتى كه مىكشند تشكر كرد.
پس از آن بعضى از جانبازان، انتقاداتى را نسبت به وضعيت مسكن و حمل و نقل مطرح كردند كه جناب آقاى زرهانى رييس سازمان حج و زيارت آنها را پاسخ داد و گفت: هر پيشنهادى كه براى بهبود وضعيت داده شده و در حدّ مقدورات ما باشد، آن را انجام خواهيم داد.
1) كافى، ج 4، ص 253.
گفتنى است، بيش از هزار جانباز در حج امسال حضور دارند كه در كاروانها پراكنده هستند، اما افراد ويلچرى تنها در همين كاروان مىباشند. يكى از اعتراضات آنان اين است كه هفتاد ويلچرى براى يكسال بسيار زياد است. صحبتهايى در جريان است تا امكان ساختن مسكن مناسب جانبازان از سوى سعودىها و اجاره چند ساله آن توسط ايران مورد بررسى قرار گيرد.
بسيارى از زائران ايرانى خانه خدا در مكه و مدينه، براى خريد كالاهاى سوغاتى خود از پول رايج كشورمان استفاده مىكنند و مغازهداران و فروشندگان كالا نيز پول ايرانى را مانند ساير ارزهاى معتبر مىپذيرند.
گرچه سازمان حج و زيارت از طريق كاروانها، زائران را از خريد با پول ايرانى در عربستان منع كرده است، اما همه روزه در بازارهاى مدينه و مكه شاهد خريد زائران با پول ايرانى هستيم.
پيش از اين، بانك ملى در مكه و مدينه شعبه داشت و ريال ايران را به ريال عربستان تبديل مىكرد، اما چند سالى است كه با تعطيل شدن بانك ملى در اين دو شهر، رسماً كار خريد و فروش با ريال ايرانى انجام مىگيرد و به ظاهر، براى هر دو طرف، يعنى هم فروشنده و هم خريدار، اينگونه خريد و فروش با صرفه است. اما در واقع امر، اينكه اين قبيل معاملات ارزى براى اقتصاد كشور زيان آور است؛ آنچنان هم براى زائر مقرون به صرفه نخواهد بود.
در حال حاضر، در برابر هر هزار تومان، مبلغ 20/ 4 الى 25/ 4 ريال سعودى مىپردازند.
نشريه زائر كه اكنون سالهاست در موسم حج منتشر مىشود و سعودىها هم انتشار آن را محدود به شرايطى پذيرفتهاند، مهمترين رسالتش انعكاس مهمترين اخبار ايران، درج مقالاتى در باره اسرار و معارف حج و نيز اطلاع رسانى در باره برنامههاى جارى
بعثه مقام معظم رهبرى است.
در شمارههاى اخير، چندين مقاله با عنوان حج ابراهيمى- حج مهدوى، از مسعود پورآقايى به چاپ رسيده است. در شماره سيزدهم كه در 3 بهمن انتشار يافته، مقالهاى با عنوان نخستين نگاه به كعبه در اين شماره چاپ شده كه گذرى است بر رواياتى كه ثواب نگريستن به خانه خدا در آنها بيان شده است. مصاحبهاى با آقاى على اكبر صادقى رشاد در باره معارف حج درج شده با عنوان «حج، تمرين تحمّل فَرَج است». بخش ادبيات زائر، چندين شعر زيبا از آقاى جواد محدثى و ديگران است كه خواندنى است. دهمين قسمت اخلاق سفر در اين شماره درج شده و زائران را به گذشت و جوانمردى در ايام سفر، كه طبعاً همراه با مشقات و زحمات است دعوت مىكند. توصيههاى بهداشتى، بايدها و نبايدهاى حج و نيز اخبار كوتاهى از برنامههاى جارى حج در ادامه آمده است.
در شماره چهاردهم، مقالهاى با عنوان «بعضى از اسرار باطنيه حج» الهام گرفته از نوشتههاى ملّااحمد نراقى درج شده است. گزارش مفصلى از وضعيت اسكان در مكه نيز كه بيشتر گفتگو با مردم و مسؤولان مسكن در مكه است، در همين شماره آمده است.
گزارشى هم در بالا رفتن سطح سلامت در كاروانها به همراه برخى از توصيههاى بهداشتى و پزشكى در اين شماره به چاپ رسيده است. «حج از نگاه امام على عليه السلام» عنوان مقاله ديگرى در همين شماره است. طبق معمول، خلاصه اخبار مهم ايران و جهان نيز در صفحات نخستين و پايانى زائر درج شده است.
امسال 94000 زائر ايرانى به حج مشرف شدهاند كه از اين تعداد حدود 30000 نفر كمتر از 45 سال و بيشتر از 30 سال سن دارند، 2346 نفر هم سنشان كمتر از 30 سال است.
اين آمار نشان مىدهد ميانگين سنى زائران ايرانى رو به سمت كاهش و جوانى است. اين روند طى چند سال گذشته روند رو به رشد داشته و تعداد حجاج جوان در ميان زائران ايرانى افزايش يافته است.
جوان شدن زائران ايرانى آثار مثبت بسيارى به همراه داشته است. يكى از ويژگيهاى شاخص اين فرايند، كاهش ميزان مرگ و مير زائران طى سالهاى اخير بوده
است. آمار نشان مىدهد سال 1377، 118 زائر، سال 1378، 90 زائر، سال 1379، 64 زائر، سال 1380، 19 زائر، سال 1381، 42 زائر از دنيا رفتهاند. البته روند فوت زائران سال گذشته افزايش يافت كه گويى چند عامل از جمله تصادفات رانندگى در آن تأثير داشته است.
امسال نيز تا پايان ماه ذىقعده تنها يك زائر ايرانى درگذشته است كه در مقايسه با سال گذشته، طى همين مدت، روند فوت كاهش داشته است؛ زيرا آمار نشان مىدهد تعداد فوت شدگان در سال گذشته تا اين تاريخ 7 نفر بوده است.
عوامل بسيارى در كاهش فوت زائران در اين سالها مؤثر بوده كه يكى از مهمترين اين عوامل، معاينات پزشكى پيش از اعزام زائران و مراقبتهاى پزشكى در طى سفر است.
دكتر ضيايى، مسؤول هيأت پزشكى حج درباره فعاليتهاى انجام شده براى حفظ سلامت زائران و در نتيجه كاهش ميزان مرگ و مير گفت: قبل از اعزام حجاج معاينات پزشكى براى جلوگيرى از بروز مشكلات بعدى انجام مىشود.
وى افزود: حجاج به سه گروه سنىِ زير 50 سال، ميان 50 تا 70 سال و بالاى 70 سال تقسيم مىشوند، حجاج زير 50 سال فقط توسط پزشك كاروان معاينه مىشوند، حجاج 50 تا 70 سال را علاوه بر پزشك كاروان، متخصّصان قلب و روانپزشك معاينه مىكنند، زائرانى كه سنشان بالاتر از 70 سال باشد نيز در هيأتى كه نماينده هيأت پزشكى حج حضور دارند، بررسى و معاينه مىشوند.
پس از دعاى كميلِ روز جمعه، اول ماه ذىقعده به تقويم سعودى، برنامههاى سخنرانى در سالن اجتماعات بعثه، به صورت روزانه برگزار مىشود. از آنجمله مراسم سخنرانى براى جمعى از كاروانهاى آذرى زبان بود كه با حضور نماينده ولى فقيه برگزار شد. در اين محفل حجتالاسلام والمسلمين صديقى به ايراد سخن پرداخت.
ايشان گفت: لحظه ديدن كعبه، يكى از مواقع استجابت دعاست و حاجى بايد بداند كه به عنوان ميهمانِ خدا، دعايش مستجاب است. وى با اشاره به اينكه عدم يقين به رحمت و لطف خداوند، يكى از موانع استجابت دعاست، تأكيد كرد كه حاجى بايد بدون
شك و ترديد مطمئن باشد كه خداوند خواستهاش را اجابت خواهد كرد و افزود: بدزبانى و رنجش ديگران نيز از موانع استجابت دعا شمرده شده است.
حجتالاسلام صديقى گفت: كعبه هم خانه خداست و هم خانه مردم است و به همين دليل هر مسافرى مىتواند نمازش را در مسجد الحرام كامل بخواند. وى با اشاره به اينكه حضرت ابراهيم معلّم و بنيانگذار حج بوده، از حجاج كشورمان خواست تا به او اتّكا كنند و علاوه بر خود، براى فرزندان كشور اسلامى هم دعا نمايند.
تعداد زائران ايرانى مشرف شده به حرمين، تا روز جمعه، 4 بهمن، از مرز 75 هزارنفر گذشت.
تا ظهر ديروز، 58 هزار و 666 زائر ايرانىِ خانه خدا وارد مكّه مكرمه شدهاند كه از اين تعداد 30 هزار و 442 نفر مستقيم از جده به مكه رفته و 28 هزار و 224 زائر مدينه اولى نيز پس از مُحرم شدن در ميقات شجره، به بيتاللَّه الحرام رفتهاند.
بنابر اعلام ستاد سازمان حج و زيارت مستقر در مكه، تا ساعت 24 ديشب نيز 2200 زائر ايرانىِ ديگر با 7 پرواز هواپيمايى هما از فرودگاههاى اصفهان، سارى، مشهد، بوشهر، بندرعباس و تهران وارد جده شدهاند.
در حال حاضر، حدود 16500 و پانصد زائر ايرانى مدينه اول در مدينه منوره به سر مىبرند كه ظرف روزهاى آينده عازم مكّه مكرمه خواهند شد.
سيد احمد زرهانى، رييس سازمان حج و زيارت، به اتفاق آقاى مصطفى قهرودى، مدير دفتر نمايندگان سازمان حج و زيارت در عربستان و ساير مسؤولان بخش مشاعر در ستاد مكه مكرمه، ضمن ديدار از گردش كار جارى مؤسسه مطوّفين حجاج ايرانى در محل ساختمان جديد مؤسسه با مهندس عبدالرحمان ازهر رييس مؤسسه مذكور و ساير اعضاى هيأت مديره مؤسسه ديدار و گفتگو كردند.
در اين ملاقات، طرفين بر ضرورت استمرار و تقويت همكارىها ميان آن مؤسسه و
سازمان حج و زيارت تأكيد كرده و بهبود و تكامل آن را به نفع حجاج دانستند.
همچنين مقرر شد بررسيهاى كارشناسى و تبادل تجربيات ميان دو مجموعه ايرانى و سعودىِ خدمتگزار حجاج، در طول سال با هدف ارتقاى سطح خدمات و تأمين رفاه هر چه بيشتر زائران حرمين شريفين، تداوم داشته باشد.
زرهانى اظهار اميدوارى كرد كه اينگونه نشستها و ديدارها بتواند مايه خير و بركت بيشتر باشد. وى در عين حال افزود: روابط بسيار نزديك دو كشور دوست و برادر، باعث مىشود تا توقّع طرفين نسبت به يكديگر بيشتر گردد. ايشان خطاب به اين مؤسسه مطوفين ادامه داد: ارزشيابى شما از نحوه خدمتگزارى در حوزههاى مختلف، بايستى به بالا بردن معلومات و اتخاذ تصميمات جديد بر مبناى نتايج ارزشيابى منتهى گردد و به رشد مجموعه بيانجامد و چون استفاده كننده نهايىِ آن زائران هستند، بايد اين ارزشيابى بهگونهاى طرّاحى و تنظيم گردد كه امكان آگاهى از نظريات زائران بهطور مستقيم فراهم شود و با توجه به اينكه هدف ما و شما اجراى مقررات و تأمين رفاه است، بازتاب عملكردمان بايستى از طريق زائر، كه دريافت كننده اين خدمات مىباشد، به ما برگردد.
آقاى زرهانى همچنين خواستار مطالعه در باره راههاى توسعه همكارى و ايجاد فرصتهايى جديد در اين راستا گرديد.
در زمينه خدماترسانى در مشاعر مقدسه نيز آقاى زرهانى به نكاتى نظير اختصاص محلهاى بهداشتى براى حلق و خالى كردن مسير رمى جمرات از خودروهاى پارك شده، براى تسهيل در رفت و آمدِ حجاج اشاره كرد و گفت: مىدانيم تصميمگيرى در همه مسائل مربوطه، در اختيار شما نيست، اما حمايت و مساعدت شما در اين موارد بسيار مؤثر و سازنده است.
مهندس ازهر باخوشامدگويى بههيأت ايرانىگفت: انديشهماوشمايكى است و براى تحقّق آرمانهاى مشترك بايد كوشيد و اينكه مستقيماً از نظريات زائران آگاه شويم بسيار اصولى و متين است. وى افزود: در ضمن پيشنهاد مىشود مديران كاروانهاى ايرانى در گروههاى حدود 50 نفرى در كارگاههاى آموزشى كه توسط مؤسسه برگزار مىشود و به درك متقابل از امكانات و انتظارات يكديگر كمك مىكند، شركت نمايند. بههرحال بايد بعدازحج، بهبررسى ملاحظاتونقد صادقانه عملكرد خودمان بپردازيم.
جناب آقاى زرهانى، رييس سازمان حج و زيارت، به اتفاق مسؤولان ستاد مكه در امور مشاعر مقدس، به همراه رييس هيأت مديره مؤسسه مطوّفين مكه مكرمه، جناب آقاى مهندس ازهر و همراهانشان، از منطقه عرفات و منا ديدن كردند و از نزديك با آخرين اقدامات و فعاليتهاى مؤسسه در ارتباط با آمادهسازى محوطهها و برپايى چادرها و تأسيسات و تجهيزات لازم در اين سرزمين مقدس جهت ارائه خدمات بهتر به زائران آشنا شدند. مسؤولان مؤسسه مذكور و مكاتب نُه گانه مستقر در عرفات و منا توضيحات و اطلاعات لازم را در اختيار هيأت ايرانى قرار دادند و به سؤالات آنان پاسخ گفتند.
رييس مؤسسه مطوفين اطمينان داد كه با تدابير و تمهيدات و برنامهريزيهاى انجام شده، همه چيز براى پذيرايى و حركت دادن زائران در ايام تشريق مهيا گرديده است و به اذن خداوند، در اين زمينه مشكلى نخواهيم داشت.
گفتنى است، با حفر كانالهاى انحرافى، در صورت نزول باران و احياناً وقوع سيلاب، از آب گرفتگى چادرها جلوگيرى خواهد شد. در اين ديدار رييس مؤسسه توضيح داد كه در طول سال، ملاحظات و ديدگاههاى اجرايى در حوزههاى مختلف به دواير ذى ربط؛ مانند: مرور، دفاع مدنى و ... منتقل شده و به صورت تخصصى بررسى و تصميمگيرى مىشود. پيشبينىهاى لازم در مورد برخورد با مسائل گوناگون صورت مىگيرد. ايشان از مسؤولان ستاد حج ايران خواست مديران كاروانها را در ابعاد مختلف، جهت همكارى بيشتر با مؤسسه، كه نهايتاً به رفاه و تسهيلات بيشتر حجاج مىانجامد، دعوت كنند و آنان را توجيه نمايند. از جمله اينكه اتوبوسها حق توقّف در كنار چادرهاى منا را نخواهند داشت و به توقفگاه (پاركينگ) خاصى منتقل مىشوند.
جناب آقاى زرهانى ضمن قبول و استقبال از اين تمهيدات، از مسؤولان خواست كه در اين صورت ترتيبى دهند تا اتوبوسها براى بازگرداندن زوار از منا به سمت مكه، در روز دوازدهم ذى حجه، به موقع آمادگى داشته باشند. به هرحال مهندس ازهر اعلام كرد امروز كه دوم ذى حجه است، در صد قابل توجهى از تجهيزات مربوط به ايام تشريق آماده شده است. در ضمن بسيارى از وسائل در سال جارى تعويض گرديده
است. وى گفت: امتياز سال جارى نسبت به گذشتهها اين است كه زمينهاى مشاعر زودتر از هر سال به ما تحويل شد و ما توانستيم با فرصت كافى به اجراى برنامهها بپردازيم. جناب آقاى زرهانى بار ديگر از رييس مؤسسه و همكارانشان خواست محلّ بهداشتى خاصى براى عمل حلق اختصاص دهند. همينطور مهندس ازهر يادآور شد وزارت حج بابت خسارات وارده به چادرههاى منا كه نوعاً توسط مديران و عوامل كاروانهاى شما صورت مىگيرد از ما غرامت سنگينى خواهد گرفت. لذا تقاضا مىشود به مديران كاروانها تذكّرات لازم داده شود. جناب آقاى زرهانى در اين مورد اظهار داشت قطعاً مديران و نيروهاى خدماتى كاروانها قصد آسيب رساندن به امكانات شما را ندارند اما بايد براى اطلاعرسانى داخل محوطه مكاتب و دادن نشانى و مشخصات كاروان خود براى راهنمايى حاجيان فكر اساسىترى كرد تا منجر به خسارت نشود. به هر حال، انديشه هر دو تشكيلات، صرفاً برنامهريزى در اقدام جهت تأمين رفاه هرچه بيشتر حجاج در حد مقدورات و ارائه خدمات شايسته به آنان است. پس بايد به يكديگر كمك كنيم و به راهكارهاى عملى در اين راستا بينديشيم. در خاتمه جناب آقاى زرهانى از مساعى و مجاهدتهاى مديريت و اعضاى مؤسسه سپاسگزارى كرد.
در حج سال جارى، براى اسكان زائران ايرانى تعداد 215 ساختمان در مكه مكرمه اجاره شده و ميان 522 كاروان، با ظرفيتهاى 100 تا 200 نفره تقسيم گرديده است. باتوجه به اينكه اجارهبهاى هريك از ساختمانهاى مذكور براى موسم حج با ساختمان ديگر تفاوت دارد، بنابراين، از يك طرف نمىتوان همه كاروانها و ساختمانها را با نرخ واحد و مبلغ يكسان محاسبه كرد و از سوى ديگر اگر بخواهيم دقيقاً وجه اجاره را براى يكايك كاروانها بهطور جداگانه محاسبه و از زائران دريافت كنيم. فقط در مكه با صدها نرخ بابت اسكان حجاج ايرانى مواجه خواهيم بود. راهحل ميانه اين است كه براساس عوامل متعدد دخيل در امر مسكن؛ مانند كيفيت منزل، فاصله آن تا حرم، امكانات جانبى و نرخ اجاره و امثال آن، نسبت به دستهبندى منازل اجاره شده و بالأخره قيمتگذارى و در واقع تعيين
گروه قيمتى در مورد مسكن اقدام نماييم. بر اين مبنا در مكه مكرمه با درنظر گرفتن وضعيت ساختمانهاى متعدّد، روىهمرفته سه گروه قيمتى تنظيم شده است.
طبيعى است با تشكيل گروههاى قيمتىِ مسكن، گامى به سوى ايجاد عدالت نسبى برداشته شده، هرچند مبلغ اجاره ساختمان از زائر دريافت نشده باشد.
نكته بعدى اين است كه گروهبندى منازل مدينه، در واقع نسبت به مقدورات و امكانات و شرايط اسكان در مدينه منوره، معنا و مفهوم پيدا مىكند، همانطور كه گروههاى قيمتى مكه نيز با توجه به موقعيت شهر مكه قابل تنظيم است.
توضيح اينكه: در مدينه با ساختوسازهاى موجود و گسترش شهر، تأمين مسكنِ مناسب تاحدّى امكانپذير است، ليكن در مكه عوامل مختلف؛ نظير كوهستانى بودن شهر، حضور جمعيت ميليونى زائران بهطور همزمان براى انجام مناسك حج و همچنين نوع گسترش طولى شهر نسبت به مركزيت حرم كه ساختمانهاى جديد را از بيتاللَّهالحرام دور ساخته است، در كنار شرايط نامناسب فيزيكى و بهداشتى بسيارى از ساختمانهاى اطراف حرم و بالأخره سرانه فضاى اختصاص يافته به هر حاجى در مكه نسبت به مدينه، مجموعاً باعث مىشود كه توقّع ما از منازل مكه در سطحِ مدينه نباشد، لذا بايستى انتظار خود را با وضع موجود و امكانات و مقدورات تطبيق دهيم.
مقايسه منازل مكه مكرمه- كه بايد در آنِ واحد ميليونها حاجى در محدوده آن به سر ببرند- با منازل مدينه كه داراى امكانات مناسبى هستند، قياس معالفارق است و در واقع بايد ساختمانهاى مدينه را با يكديگر بسنجيم و ساختمانهاى مكه را نيز جداگانه با همديگر مقايسه كنيم، نه اينكه مسكن مكه را با مدينه به مقايسه بگذاريم.
در پايان، شايان ذكر است كه مقايسه وضعيت اسكان در عمره با حج تمتع نيز اشتباه است. نظام عمره شرايط و بازار خاص خود را دارد و نمىتوان آن را با موضوع حج مخلوط كرد. مطلب اخير، خود موضوع بحث ديگرى است كه در اين مجمل نمىگنجد و شايد در جاى ديگرى مطرح كنيم.
از مهمترين مسائل مربوط به حج، وضعيت اسكان زائران است. بىگمان تهيّه
مسكن براى بيش از 94 هزار زائر ايرانى دشوارىهاى خاص خود را دارد. بهويژه با توجه به تراكم بيش از حد حجاج كه از سراسر جهان براى انجام مناسك حج به مكه مكرمه وارد مىشوند، اسكان زائران در اين شهر به مراتب سختتر از مدينه منوره است.
در حج سال جارى، براى اسكان زائران ايرانى تعداد 215 ساختمان در مكه مكرمه اجاره گرديده و ميان 522 كاروان با ظرفيتهاى 100 تا 200 نفر تقسيم شده است. اما همه اين ساختمانها مشابه يكديگر نبوده و از نظر كيفيت، تفاوتهاى زيادى با هم دارند.
«عبدالحسين قنبرى،» زائر ماهشهرى، گرچه وضعيت محلّ اسكان خود در مكه را نسبتاً مناسب توصيف مىكند اما معتقد است مسكن آنها در اين شهر اصلًا قابل مقايسه با مدينه نيست.
يك زائر قائمشهرى نيز كه در ساختمان ابراج الصفاى مكه سكونت دارد، وضعيت مسكن خود را تأسفبار خواند و از اين وضعيت به شدت ناراضى است. به گفته وى اصلًا برايش قابل باور نبوده كه در مكه در «چنين هتلهايى» ساكن شوند.
آقاى «قهرودى» مسؤول ستاد مكه سازمان حج و زيارت، انتقاد اين زائران را درك مىكند و مىگويد:
«زائران ما در مدينه در ساختمانها و هتلهاى بسيار خوبى ساكن هستند و وضعيت آرام و دلنشينى دارند، از اين رو انتظار ندارند در مكه با چنين وضعيتى مواجه شوند. حتى برخى زائران ما در مكه هنگام ورود به محلهاى اسكان خود، شوكه مىشوند؛ چراكه اصلًا قابل مقايسه با مدينه نيست.»
وى مقايسه محل اسكان زائران در مكه با مدينه را اشتباه دانسته و مىگويد:
«در مدينه با توجه به ساختوسازهاى موجود و گستردگى شهر، تأمين مسكن نسبتاً مناسب براى زائران امكانپذير است در حالى كه تهيه مسكن در مكه به دلايل مختلفى نظير كوهستانى بودن شهر، حضور جمعيت ميليونى زائران بهطور همزمان براى انجام مناسك حج و همچنين نوع گسترش طولى شهر نسبت به مركزيت حرم كه ساختمانهاى جديد را از بيتاللَّه الحرام دور ساخته باعث مىشود كه توقع ما از منازل مكه در سطح مدينه نباشد.»
يك زائر تهرانى نيز از دورى مسافت منازل تا مسجدالحرام ناراضى است. وى كه در منطقه عزيزيه ساكن است وضعيت محل سكونت خود را مناسب مىداند اما مىگويد:
«اى كاش مسؤولان، ساختمانهايى نزديك حرم برايمان مىگرفتند تا بيشتر مىتوانستيم به مسجدالحرام برويم و از اين فرصت معنوى استفاده بيشترى كنيم.»
اما آقاى قهرودى تهيه مسكن در اطراف حرم را براى زائران ايرانى غيرممكن مىداند. او مىگويد:
«برخى كشورها حجاج خود را در ساختمانهاى اطراف حرم ساكن كردهاند و بعثه آن كشورها هزينهاى هم براى رفت و آمد زائرانش پرداخت نمىكند، اما مطلبى كه هست اينكه هيچيك از حاجيان ما حاضر نيستند براى يك ساعت هم در آن هتلها ساكن شوند و زندگى كنند. اين ساختمانها از نظافت و بهداشت و خدمات رفاهى، بهطور كامل بىبهرهاند ...
حجاج برخى كشورها مىگويند: ما مىخواهيم نزديك حرم باشيم، اما مسائل ديگر براى آنها اهميت ندارد. مىگويند هرچه شد شد، مهم نيست كجا بخوابيم، چه بخوريم، تميز باشد يا نباشد. شلوغ باشد يا خلوت. مهم اين است كه نزديك حرم باشيم تا بتوانيم هر پنج وقت نماز، در نماز جماعت حرم شركت كنيم، ولى ما ترجيح دادهايم خانههاى دورتر از حرم، اما تميزتر و مناسبتر براى حجاج ايرانى تهيه كنيم.
البته در كنار حرم تعداد انگشت شمارى از هتلهاى مناسب و تميز به چشم مىخورد؛ هتلهايىكه در ايام عمره، حجاج ايرانى نيز در آنها ساكن مىشوند. حال چرا مسؤولان ايرانى اين هتلها را براى حجاج خود اجاره نمىكنند؟
در پاسخ بايد بگويم: اولًا تعداد اين هتلها محدود است و نمىتوان همه حجاج ايرانى را در آنها اسكان داد و دوم آنكه هتلهاى كنار حرم، كه در زمان عمره گرفته مىشود، براى ايام حج كرايه كلانى دريافت مىكنند. مطمئناً براى اغلب حجاج ايرانى ممكن نيست كه چهار هزار ريال كرايه هتل براى سكونت در مكه بپردازند.
شايد يك حاجى حاضر باشد چند ميليون بپردازد اما براى بيشتر حاجيان غيرممكن است. ضمن آنكه براساس دستور مقامات عربستان، امكان طبخ غذا در هتلهاى اطراف حرم وجود ندارد.»
مسؤول ستاد مكه مىافزايد:
«در قياس با حجاج ديگر كشورها، خانههاى بهترى در اختيار ايران است و بهطور نسبى حجاج ايرانى در بهترين خانهها در مكه و مدينه ساكن شدهاند.»
قهرودى برخى نارسايىها در اين زمينه را مىپذيرد اما تأكيد مىكند كه چارهاى نداريم: «ما نمىتوانيم به تمام آن چيزهايى كه مىخواهيم دست يابيم.»
قهرودى مىگويد:
«چنين نيست كه در مكه خانههاى خوب فراوانى وجود داشته باشد و ما نگرفته باشيم. ما در سه سال گذشته زودتر از هر كشور ديگرى؛ يعنى از اوايل ربيعالثانى شروع به اجاره كردهايم و پنج ماه طول كشيده تا خانههاى خوبى را در اختيار بگيريم. در اينجا معروف شده كه ايرانىهازودتر از همه هتل اجاره مىكنند. اما بايد پذيرفت كه بازار رقابت است و لزوماً دست يافتن به آنچه ما مىخواهيم ممكن نيست.»
اكنون اين سؤال مطرح مىشود كه باتوجه به تفاوت ساختمانهاى در اختيار ايران، اين منازل براساس چه معيارهايى به حجاج اختصاص مىيابد؟
قهرودى در پاسخ اين پرسش مىگويد:
«منازل موجود در مكه و مدينه براساس هزينههاى پرداخت شده توسط حجاج توزيع شده است. در مدينه شش گروه قيمتى وجود دارد. چهار گروه آن براساس قيمت اجاره، دورى از حرم، هتل و غير هتل بودن آن تقسيم شده و دو گروه آن هم خانوادگى است.
تمامى هتلهاى منطقه مركزىِ مدينه، به دو گروه «اول» و «دوم» و خانههاى خارج از منطقه مركزى هم به 2 گروه قيمتى تقسيم شده است. برخى از هتلها نيز به صورت نظام خانوادگى و يا به عبارتى نظام عمره استفاده مىشود؛ يعنى اتاقهاى دو تخته.
گرانترين گروه قيمتى در مدينه، هتلهايى است كه در منطقه مركزى شهر به صورت خانوادگى به زائران اختصاص مىيابد.»
آقاى قهرودى، منازل مكه را به سه گروه تقسيم مىكند و مىكند:
«در مكه هيچ هتلى در اختيار ايران نيست، بلكه همه حجاج در ساختمانهايى ساكن شدهاند كه به ساختمانهاى حجّى معروفاند؛ يعنى فقط در موسم حج از آنها استفاده مىشود. برخى از اين ساختمانها متعلق به شهروندان ساكن مكه است كه در يك ماه موسم حج براى كسب درآمد، ساختمانها را اجاره داده و خود در جاهاى ديگرى ساكن مىشوند.»
قهرودى تأكيد مىكند:
«در مكه نبايد از عنوان «هتل» استفاده كرد؛ چراكه استفاده از اين عنوان توقّعاتى را نزد حجاج ايجاد مىكند، متأسفانه اشتباهى كه ناخواسته اتفاق افتاده، اين است كه بعضى از مديران كاروانها در ايران فرمهايى را چاپ كرده و در آن اعلام كردهاند كه؛ مثلًا ما، در مدينه از هتل درجه يك و در مكه هتل درجه دو استفاده مىكنيم. طبيعى است حجاج در مكه به دنبال هتل هستند در حالى كه در اينجا اصلًا هتل اجاره نشده است.»
مسؤول ستاد مكه مىافزايد:
«اشتباه ديگرى كه صورت گرفته، به جاى «گروه قيمتى»، «درجه» گفته شده است.
درجه بار معنايى و استاندارد دارد. هنگامىكه مىگوييم هتل درجه يك؛ يعنى هتل پنج ستاره كه همه خدمات آن در سطح پنج ستاره است. درجه دو؛ يعنى چهار ستاره
و ... اما ما اينجا نه هتل داريم و نه درجه، بلكه از گروه 1، 2 و 3 براى تقسيم بندى استفاده كردهايم. ساختمانهايى كه ما اجاره كردهايم، مىتواند درجه پنج هم باشد.
برخى ساختمانهايى كه ما به عنوان گروه يك لحاظ كردهايم از نظر استاندارد بينالمللى، درجه سه و چهار و چه بسا بيشتر است.»
قهرودى بيش از 30 معيار را در گروهبندى ساختمانها مؤثر مىداند؛ عواملى مانند نوساز بودن ساختمان، اجارهبهاى آن، ظرفيت اتاقها، ظرفيت آسانبر (آسانسور)، وضعيت منطقه، وضعيت خدمات داخل ساختمان، تعداد دستشويى وحمام، سهولت دسترسى بهحرمو ...
آقاى «حبيب منبعجو» مسؤول مسكن ستاد مكه مىگويد:
«ساختمانهاى اجاره شده در مكه، به دو قسمت شرق و غرب تقسيم شدهاند؛ ساختمانهاى معابده و عزيزيه، كه در شرق مكه واقع شدهاند، اغلب در گروههاى يك و دو قرار دارند و ساختمانهاى غربى كه در قصرالضيافه، نوزهه و حجون قرار دارند، بيشتر جزو گروههاى دو و سه هستند.»
وى نزديكترين ساختمان ايرانيان به حرم را در فاصله دو كيلومترى مسجدالحرام در خيابان معابده و دورترين ساختمان را در فاصله 9 كيلومترى در عزيزيه معرفى مىكند و مىگويد: «گروه اول 1500 ريال سعودى، گروه دوم 1150 ريال و گروه سوم 950 ريال سعودى براى اسكان خود پرداخت كردهاند.»
منبعجو مىافزايد:
«باتوجه به اينكه اجارهبهاى هريك از ساختمانهاى پيشگفته، براى موسم حج، متفاوت است، از يك طرف نمىتوان همه كاروانها و ساختمانها را با نرخ واحد و مبلغ يكسان محاسبه كرد و از سوى ديگر، اگر بخواهيم وجه اجاره را براى يكايك كاروانها بهطور جداگانه و دقيق محاسبه و از زائران دريافت نماييم، فقط در مكه با صدها نرخ بابت اسكان حجاج ايرانى مواجه خواهيم شد. راهحل ميانه اين است كه براساس عوامل متعدّدِ دخيل در امر مسكن؛ مانند كيفيت منزل، فاصله آن تا حرم،
امكانات جانبى و نرخ اجاره و امثال آن، نسبت به دستهبندى منازل اجاره شده و بالأخره قيمتگذارى و در واقع تعيين گروه قيمتى در مورد مسكن، اقدام نماييم.
طبيعى است با تشكيل گروههاى قيمتى مسكن، گامى به سوى ايجاد عدالت نسبى برداشته شده، هرچند مبلغ اجاره ساختمان بهطور دقيق از زائر دريافت نشده باشد.»
به گفته منبعجو:
«سرانه متوسط فضا براى هر حاجىِ ايرانى در مكه، چهار مترمربع است كه در مقايسه با استانداردهاى وزارت حج سعودى، كه سهمترمربع در نظرگرفتهشده، تراكمكمترىدارد.»
وى مىگويد:
«باتوجه به تعداد زياد حجاج در مكه و كمبود ساختمان، وزارت حج سعودى، استانداردهايىرا براى هرساختمان مشخص و در ورودى آن نصب كردهاست. اما تعداد حجاج ايرانى اسكان يافته در اين ساختمانها اغلب 30 تا 40 درصد كمتر از تعداد مشخصشده توسط دولت عربستاناستكه اين مسأله حتى اعتراض وزارت حج سعودى را برانگيخته است كه چرا ايران جاى زيادترى نسبت به ديگر كشورها اشغال مىكند!
برخى حجاج ايرانى، از وضعيت آسانبرها (آسانسورها) و نيز سرويسهاى بهداشتى منازل خود راضى نيستند. آنها معتقدند وجود يك سرويس بهداشتى جوابگوى 20 نفر زائر نيست.
منبعجو در اين باره مىگويد: «مشكل آسانسور در مكه مربوط به بافت ساختمانها است و اين مشكل در اغلب ساختمانهاى مكه وجود دارد.»
وى مىافزايد:
«براساس استانداردهاى عربستان در ايام حج، هر 25 نفر مىتوانند از سرويس
بهداشتى مشترك استفاده كنند، در حالىكه در حال حاضر در شقههاى ساختمانهاى ايرانى بهطور متوسط 16، 17 نفر و حداكثر 20 نفر از سرويس بهداشتى مشترك استفاده مىكنند.»
دومين دعاى كميل مدينه، با حضور بيش از 000 10 زائرايرانى ونيز تعدادى از زائران عرب زبان برگزار شد. اين مراسم كه ساعت ده شب در كنار حرم نبوى و ديوار بقيع آغاز شد، زائران ايرانى از زن و مرد يكپارچه شركت كردند.
قسمت انتهايى جمعيت شركت كننده در دعاى كميلِ مدينه، كه در حدّ فاصل ديوار بقيع و ضلع غربى حرم نبوى نشسته بودند، به ابتداى شارع الملك عبدالعزيز مىرسيد و قسمت ورودى آن، بازار خيابان جنوبى حرم نبوى را در مىنورديد و بخشى از خيابان ابو ايوب انصارى را نيز در بر مىگرفت و مساحتى بالغ بر هشت هزار متر مربع را تشكيل مىداد.
اين مراسم روحانى و پرشور، يك ويژگى ممتاز نسبت به دعاى كميل اول مدينه داشت و آن اينكه در شام شهادت امام نهم شيعيان بر پا شد. دعاى كميل مدينه در كمال نظم، در ساعت 11 شب پايان يافت. به علاوه، شعرهايىكه در مدّاحىها خوانده شد، از جمله شعرهاى منتخب از شب شعر بود.
امسال شمار زيادى زائر شيعه افغانى به حج مشرف شدهاند كه مهمترين دشوارىِ آنها نداشتن روحانى و نيز در دسترس نبودن كتاب و بىتوجهى به مسائل فرهنگى و دينى آنها است. روزانه دهها بلكه صدها تن از اين زائران، به بعثه مقام معظم رهبرى آمده و درخواست كتاب مناسك و ادعيه دارند.
براى نمونه، كاروان 85 نفره شيعه، ازاستان اروزگان، بدونروحانى عازمحج شدهاند. اين گروه در روز شنبه، به بعثه رهبرى آمده، خواستار كتاب مناسك و دعا بودند.
محدوديت موجود در بخش كتابخانه بعثه، سبب شد تا تعداد اندكى كتاب به آنها داده
شود. يكى از آنان به نام سيد غلام هاشمى گفت:
«اگر ادعاى رهبرى شيعه را داريد، چرا براى ما به لحاظ فرهنگى فكرى، نمىكنيد و چرا بايد ما براى بردن كتاب محدوديت داشته باشيم؟. اين گروه كه سهم امام خود را به بخش وجوهات تحويل دادهاند، گلايه داشتند كه نوعاً مقلد امام هستند، اما حتى يك مناسك به آنها داده نمىشود. ايشان ابراز كردند: در افغانستان كتابهاى مربوط به حج معمولًا به زبان پشتو و سنى است كه توسط سنىها ميان ما توزيع مىشود!»
وى افزود: «در شهر كجران كه مركز استان اروزگان است، هيچ نوع كتابفروشى شيعى وجود ندارد!»
حجتالاسلام والمسلمين سيد محمد حسينى كه از وكلاى اين منطقه براى تصويب قانون اساسى در كابل بود، روحانى سرشناس اين ناحيه است. همينطور سيد محمد زكى از روحانيون ديگر ساكن آن منطقه مىباشد.
كاروان ديگرى از كابل با داشتن جمعيتى حدود 300 نفر مشتمل بر 130 زائر شيعه بود كه جمعى از آنان روز جمعه، 3 بهمن براى گرفتن كتاب به بعثه مراجعه كردند. اين افراد براى پرسشهاى فقهى خود به بخش استفتا مراجعه مىكنند.
گروهى از زائران كه بيمارى سختى دارند و از فيلتر كنترل گذشته و به حج مشرف شدهاند، يا در اينجا يك وضعيت استثنايى پيدا كردهاند، براى انجام اعمالشان از عصر روز هشتم به بعد در يك كاروان ويژه، كه اختصاصى آنهاست، قرار مىگيرند. در گذشته اين افراد در كاروانها پراكنده بودند و دردسرهاى زيادى را براى مجموعه كاروان پديد مىآوردند. دكتر ضيايى درباره اين كاروان مىگويد:
«گروهى از پزشكان و پيراپزشكان و يك روحانى از انجام اعمال حج تمتّع صرفنظر مىكنند (و فقط عمره مفرده انجام مىدهند) تا در اين كاروان حضور يابند. اين گروه، بيمارانى را كه از نظر جسمى دچار شرايط ويژهاى هستند، مثلًا بيمارى قلبى و تنفسى دارند و يا به تشخيص متخصصان، امكان عوارض براى آنها وجود داشته
باشد، از كاروان خود جدا مىكند و با مراقبت تيم پزشكى، توسط آمبولانس و اتوبوسهاى ويژه به عرفات، مشعر و منا مىبرد و بعد، اگر نياز باشد، به بيمارستان بازمىگرداند.»
وىافزود: «تعداد زائرانىكه مىتوانند تحت پوشش اينكاروان قرارگيرند، 200 نفراست.»
رييس هيأت پزشكىِ حج، با تأكيد بر اينكه تلاش گروه پزشكى اين است كه كسى از حج محروم نشود، افزود: «هر سال تقريباً 500 نفر در معاينات پيش از حج پذيرفته نمىشوند و براى آنها اجازه سفر صادر نمىشود.»
مراقبت از سلامت حجاج ايرانى و معاينات اوليه، توسط پزشكان زحمتكش كاروانها پيش از اعزام آغاز مىشود. اين گروه از پزشكان، با تمام شرايط جسمانى زائران آشنا مىشوند و در طول سفر همواره با آنان هستند تا هرجا نياز باشد كار درمان را آغاز كنند. اين رويه، آرامش روح را براى زائر به دنبال دارد.
دكتر محمدرضا رفعتى، متخصص داخلى، كه در بيمارستان مكه مشغول به خدمت است، مىگويد: «پزشكان كاروان، خط اول درمان را تشكيل مىدهند و بار سنگينى را از دوش كادر بيمارستان برمىدارند كه بايد از آنان تشكّر كرد. آنها از ماهها قبل از ورود به مكه، درگير فعاليتهاى پزشكى هستند.»
دكتر ضيايى رييس هيأت پزشكى ادامه فرايند پزشكى را اينگونه تشريح مىكند:
«ازآغاز ورود زائرتاهنگام خروجاو، هيأت پزشكى فعالاست، تأسيس بيمارستانهاى مناسب با تجهيزات پزشكى قابل قبول در مدينه و مكه بخشى از اين تلاش است.
در روزهاى تشريق، در منا و عرفات هم بيمارستانهاى صحرايى داير است و اگر بيمار بهامكانات بيشترى نياز داشته باشد، توسط آمبولانس به بيمارستان مكه منتقلمىشود.»
وى افزود: «هيأت پزشكى 310 عضو دارد كه نيمى از اين افراد مُحرم نمىشوند و فقط عمره مفرده بهجا مىآورند تا بتوانند تمام وقت در خدمت زائران باشند.»
صبح روز شنبه، 4 بهمن، رييس هيأت پزشكىبههمراه دكترمرعشى رييس بيمارستان مكه و تعدادى ديگر از كادرهاى هيأت پزشكى، در محل بعثهرهبرى، بانماينده ولىّ فقيه ديدار كردند. در اين جلسه ابتدا دكتر ضيايى از اينكه اين فرصت در اختيار آنان گذاشته شده، تشكر كرد و با اشاره به بيمارستان جديدالتأسيس ايران در مكه، كه با ويژگىهاى بيمارستانى ساخته شده، از ممتاز شناخته شدن آن توسط هيأت پزشكى سعودى ياد كرد.
وىگفت: «در بخشهاى مختلف، تجهيزات بهتر و بيش ازسال گذشتهاست و تنها نياز ما به بيمارستانهاى سعودى براى جراحى و بسترىهاى طولانى است. گفتنى است، مقامات سعودى اجازه جراحى به هيچ نوع مركز درمانى غير سعودى در مكه و مدينه نمىدهند.»
وى با اشاره به كاروان وقوف اضطرارىِ امسال گفت:
«يك روحانى با نام آقاى سيد محمّدى، تنها به انجام اعمال عمره مفرده بسنده مىكند و بهكار نظارت بر اين وقوف اضطرارى مىپردازد. كاروان پزشكى، سه روحانى دارد كه به دليل ورود تدريجى پزشكان از مدينه به مكه، تقريباً هر شب بايد تعدادى را براى انجام اعمال به مسجدالحرام ببرند.»
دكتر ضيايى افزود: «در مكه، در پنج نقطه مركز تزريقات بانوان گذاشتهاند. تاكنون 1850 ويزيت بيمارستانى در مكه داشتهاند كه 99 نفر بستى شده و فعلًا 18 بسترى و 11 نفر در سى. سى. يو هستند. 1200 مورد آزمايش، 240 مورد راديوگرافى كه 17 نفر به بيمارستان سعودى منتقل شدهاند كه در حال حاضر 7 نفر همچنان بسترىاند.
تا امروز دو مورد مرگ داشتهايم كه دو زن بوده و هر دو بر اثر سكته قلبى دار فانى را وداع گفتهاند. سال گذشته همين موقع، هشت مورد مرگ و مير داشتيم.
آقاى زرهانى در اين جلسه، از هيأت پزشكى و تلاش بىوقفه آنها در امر پزشكى و
بهداشتى قدردانى كرد.
آنگاه آقاى رى شهرى با تشكّر از زحمات بىدريغ پزشكان، از اينكه امسال بحمداللَّه تاكنون مشكلى وجود نداشته، از هيأت پزشكى خواست تا براى روزهاى دشوار آينده خود را آماده نگاهدارند. ايشان با ذكر اهميت اخلاق پزشكى تأكيد كردند: پزشكان و اعضاى كادر پزشكى بر اساس آموزههاى اسلام بايد با احساس مسؤوليت نسبت به درمان بيماران اقدام كنند. ايشان در پايان به بيان حديثى از امام صادق عليه السلام پرداخت كه آن را از حضرت مسيح نقل كردهاند. در اين روايت آمده است:
«كسى كه از درمان مجروح سرباز زند، در جرم كسى كه آن شخص را مجروح كرده شريك است؛ چرا كه آن جارح در فساد كار اين شخص بوده و اين شخص هم در فكر اصلاح حال او نيست و اينها با يكديگر فرقى ندارد.»
ايشان گفت: «اين روايت مسؤوليت سنگين پزشكان روحانى و جسمانى را نشان مىدهد.»
وى با آرزوى توفيق، براى همه آنان دعا كردند كه خداوند اطباى جسمانى و روحانى را توفيق بيشتر عنايت كند تا در خدمت زائران خانه خداوند باشند.
در ميان شاهانِ سعودى، فهد طرح توسعه حرم از همان آغاز سلطنت خويش (21 شعبان 1402) بنياد گذاشت. طرح مورد نظر وى بهطور رسمى از محرم 1406 آغاز شد.
طبق برآوردهايى كه صورت گرفته، بابت طرح توسعه حرم نبوى و حرم خداوند، جمعاً 000 000 000 7 ريال سعودى هزينه شده است. اين مبلغ، هزينه تمامى طرحها، به ضميمه خريد زمينها و نقشهها و مراكز خدماتى و نيز بناها در همه مراحل و در همه طبقات و سطوح مىشود.
مجموع مساحتى كه در توسعه جديد مورد توجه قرار گرفته 76000 متر مربع بوده است. پس از اين توسعه، مساحت حرمِ مكه، به 356000 متر مربع رسيده است.
طرح توسعه مسجد نبوى هم از همان زمان آغاز شد و طى آن مساحتى حدود
82000 متر مربع بر مسجد افزوده شد. پس از اين افزايش، مساحت مسجد به 98500 متر مربع بالغ شد و البته مساحت فضايى كه قابل استفاده براى جماعت است 165500 متر مىباشد. اين مساحت گنجايش 730000 نمازگزار را دارد كه گاه با استفاده از فضاهاى دورتر، جمعيت تا 000 000 1 نفر هم مىرسد.
گفتنى است طى اين مدت، مساجد قبلتين، شجره، قبا و تعدادى از مساجد ديگر شهر مدينه نوسازى و بازسازى شده است.
امسال پادشاه سعودى، هزار نفر ميهمان در ايام حج خواهد داشت كه مسؤوليت آن، به عهده وزير شؤون اسلامى و اوقاف و دعوت و ارشاد سعودى است. وى گفت:
اين افراد كسانى هستند كه بضاعت لازم را براى انجام حج ندارند و پادشاه سعودى آنان را ميهمان مىكند. اين برنامه از سال 1417 هجرى باب شده و تا كنون 000 10 نفر از اين طريق حج بهجاى آوردهاند. اينافراد نوعاً از مناطقى چونچچن، تاتارستان، آذربايجان، قزاقستان، ازبكستان، اوكراين، تايلند، كامبوج، چين، ويتنام، مالزى و ... مىباشند.
نخستين گروه از اين ميهمانان، روز شنبه، دوم ذىحجه، از هلند به سعودى وارد شدند. ميهمانان امسال از 23 كشور مختلف مىباشند. در ايام حج، همانديشىهاى مختلفى براى اين جماعت از سوى علماى سعودى برگزار خواهد شد، چنانكه شمارى از آنها در كنفرانسهايى كه اين ايام در مكه برگزار مىشود، شركت خواهند داشت.
(عكاظ، 2 ذىحجه، صفحه 7).
گروه بعد، از ميهمانان ملك، شامل 147 آفريقايى هستند كه روز شنبه وارد سعودى شدند.
گفتنى است، تا روز جمعه نزديك به 1/ 1 ميليون نفر به سعودى وارد شدهاند. اين رقم تا روز شنبه به 1151363 نفر رسيد كه عمده آنان؛ يعنى 1006988 نفر آنها از طريق پرواز وارد عربستان شدهاند.
سيزده نفر از ميهمانان فهد، به تازگى اسلام را پذيرفتهاند. (عكاظ، 4 ذى حجه).
امسال تعداد زيادى از زائران ايرانى، در منطقه عزيزيه اسكان يافتهاند. بر اساس
گزارشى، در يكى از مساجد اين منطقه، هر شب يك خطيب وهابى سخنرانى مىكند و به دليل حضور ايرانىها در آن مسجد، يك افغانى به ترجمه مطالب او مىپردازد. مطالب يك شب وى كه گزارش شده، در باره صحابه و جايگاه آنان، اثبات ايمان معاويه حتى در نبردش با امام على عليه السلام و اينكه هر دو مؤمن بودهاند، تأكيد بر اجتهاد معاويه در جنگش با امام و مسائلى مانند اينها بودهكه البته از عقايد عمومى اهل سنت است.
به هر روى، در يكى از اين جلسات، زائران ايرانى به شدّت به مطالب ايراد شده اعتراض كردند و قرار شد تا يك وقت نيم ساعته در اختيار ايرانىها گذاشته شود تا به مطالب مطروحه پاسخ دهند. بر اين اساس مقرر شده است كه دو تن از افراد عالم و فاضل در اين جلسه حاضر شده و به ايراد سخن بپردازند.
شب بعد كه مراجعه شد، خطيب نيامده باشد. باز شامگاه شنبه، 4 بهمن، يكى از اعضاى هيأت علمى حاضر شد. به خطيب اطلاع داده شد كه قول داديد نيم ساعت براى اعتراض وقت بگذاريد. گفت: فقط حق سؤال كردن داريد. وقتى پرسشها مطرح شده بود بدون آنكه اجازه صحبت كردن بيشتر بدهد، ضمن صحبتها در نفى توسل به قبر پيامبر صلى الله عليه و آله گفته بود: (نعوذ باللَّه) اگر سگ هم روى ... برود و ... بكند، صاحب قبر نمىتواند از خودش دفاع كند، چطور شما به قبر او متوسل مىشويد. اين مسأله سبب سروصداى بيشترى شده بود. قرار بر اين شد تا معاونت بين الملل مسأله را پيگيرى كرده و در اين باره نامهاى به مقامات مسؤول بنويسد.
عصر روز شنبه، بيش از پنجاه نفر از روحانيون كاروانها كه بهطور معمول در جلسات عصرها، با حضور آيتاللَّه سيد جعفر كريمى، براى حل مشكلات و پرسشهاى فقهى حاضر مىشوند، با نماينده ولى فقيه ديدار كردند. اين حركت در چهارچوب برنامهاى است كه معاونت امور روحانيون براى رفع مشكلات خاص فقهى تدارك ديده است.
در اين ديدار، روحانيون به بيان مشكلات كاروانها پرداخته و همچنان روى بحث حمل و نقل و مسكن تكيه فراوان داشتند. به دنبال اين اعتراضات، سرپرست حجاج
ايرانى پنج نفر را براى ارزيابى مسأله حمل و نقل تعيين كرد تا با مراجعه به محلهاى سوار و پياده شدن حجاج ايرانى به بررسى وضعيت موجود بپردازند. بخشى از ماشينهاى در اجاره ايرانيان، در موقعيتى است كه زائران غير ايرانى هم سوار مىشوند و اين امر سبب شده كه اختلال كلى در حمل و نقل زائران ايرانى پديد آيد.
بخشهاى زيادى از نارسايىهاى كاروانها نيز در جلسات صبح روحانيون رابط مطرح شد و گزارش تفصيلى آن به بخش ارزشيابى ارسال و اشكالات موجود فهرست گرديد و دستور حلّ آنها داده شد. اين كار به صورت روزانه انجام مىگيرد، هرچند بازرسان كاروانها نيز از طريق معاونت بازرسى بعثه، بهطور مستقل در اين باره پيگيرى دارد.
تعدادى از برادران معاونت بينالملل، از بعثه سودان ديدار كردند. آقاى عبدالوهاب عثمان، نايب رييس بعثه سودان به استقبال برادران آمد و گفت: در سالهاى گذشته هم بعثه جمهورى اسلامى در ايجاد ارتباط دوستانه از سايرين پيشگامتر بود.
عصام احمد البشير، رييس اين بعثه است كه به عنوان ميهمان رابطة العالم الاسلامى وارد شده و در محل نادى الأدبى مكّه، تحت عنوان «نحن و الغرب» به ايراد سخن پرداخته است. اين سخنرانى مورد توجه حاضران قرار گرفته، قرار است وى در همايش رابطة العالم الاسلامى هم سخنرانى كند.
همينطور تنى چند از برادران با محمد المبيضين، رييس بعثه اردن در مكه و عبداللَّه الدحيات معاون وى ديدار كردند. گفتگوها در باره وحدت جهان اسلام، لزوم شناخت امّت اسلامى از يكديگر و استفاده شايسته از فرصتِ روزهاى حج بود. طبق اظهار رييس بعثه اردن، در روزهاى آينده آقاى احمد هليل وزير اوقاف اردن هم وارد مكه خواهد شد.
همچنين در دوم بهمن، ديدارى از بعثه فلسطين صورت گرفت كه آقاى عزيز عمرو به عنوان رييس بعثه، از برادران استقبال كرد. او به صراحت و با تمام وجود، جمهورى اسلامى ايران را به عنوان يك قدرت اسلامى، كه الهامبخش و مايه دلگرمى ملل اسلامى
است، معرفى كرد. همچنين از توطئه قدرتهاى استكبارى آمريكا و اسراييل عليه ايران و نيز شدّت گرفتن اختلافات داخلى ايران اظهار نگرانى كرد. در گفتگوها بر لزوم وحدت جهان اسلام، دفاع از ملّت مظلوم فلسطين در مقابل جبهه متحد استكبارى تأكيد گرديد.
حجاج فلسطينى حدود 11 هزار نفر هستند كه نيمى از راه اردن و نيم ديگر، از راه مصر به حج مشرف شدهاند. رييس بعثه فلسطين، آقاى شيخ يوسف جمعه سلامه است كه روز جمعه 3 بهمن وارد مكه شد. وى پيش از آن، چندين بار به ايران سفر كرده است. ناصر الرفاعى مسؤول واحد تبليغات بعثه، تأثير انقلاب اسلامى ايران در فلسطين را بسيار گسترده وصف كرد. وى گفت روحيه مردم بسيار خوب است، جوانان به دين روى آوردهاند و حضور آنان در مساجد هر روز بيشتر مىشود.
نادى الثقافى مكه، سالهاست با رياست راشد راجح به فعاليتهاى ادبى و فرهنگى مشغول است. تعدادى از برادران، جهت شركت در مراسم سخنرانى، كه از پيش اعلام شده بود، به نادى الثقافى رفته و از پيش ورود خود را به مسؤولان نادى خبر دادند. در اين جلسه قرار بود وزير شؤون دينى و اوقاف سودان، دكتر عصامالدين احمدالبشير سخنرانى كند. البشير كه فارغ التحصيل از دانشگاه محمدبن سعود است، پس از ده سال تدريس در دانشگاههاى اروپا، در حال حاضر مشغول كار وزارت در كشور خود مىباشد. مبانى فكرى وى سلفى است اما داراى انديشههاى معتدل و مخالف با جمودگرايى وهّابى است. به علاوه، وى از دانشى گسترده و اطلاعاتى متنوّع همراه با حافظهاى قوى و نيز بيانى سليس و روان برخوردار است، به همين دليل مورد توجه روشنفكران سعودى قرار داشته و سلفىهاى معتدل هم به او سخت احترام مىگذارند.
البشير در يك سخنرانى يك ساعت و نيمه، موضوع «ما و غرب» را دنبال كرد كه جمعيت با آرامش به سخنان وى گوش مىدادند. پس از آن، يك ساعت هم به پرسشها پاسخ داد. وى در اين سخنرانى رفتارهاى تند جوانان سلفى را مورد انتقاد قرار داد و گفت: ما چارهاى جز پذيرش تكثّرگرايى را نداريم؛ زيرا وجود اديان و انديشههاى گوناگون و فرقههاى اسلامى، يك واقعيت انكارناپذير است و نمىتوان با همه آنها به
دليل خطا و انحرافشان جنگيد. ما در واقع چارهاى جز گفتگو با غرب نداريم.
البشير نسبت به روابط فرقههاى اسلامى گفت: تكفير و تفسيق و بدعت شمردن كارهاى ديگران روش صحيحى نيست. آيا مىدانيد كافر دانستن يك فرقه منحرف اسلامى چه لوازم فقهى دارد؟ وى تأكيد كرد كه معرفت دينى بايد با روشنبينى همراه باشد. احكام اسلام را خشك نبيند و به اولويتها به عنوان يك اصل در فقه بنگرد. وى از عالمى ياد كرد كه وقت حج، محتاجى سر راهش بود، پول حجش را به او داد و برگشت و گفت: اين حج ما در اين سال بود. وى با تأكيد بر اخوّت دينى، همچنين افزود: نوع ديگر اخوّت، انسانى است كه امام على عليه السلام هم در نامهاش به مالك اشتر دارد.
يكى از برداران ضمن يادداشتى به وى نوشت كه در برابر هجوم آمريكا چه بايد كرد؟ ديگران هم در بحثها و پرسشها در باره ماهيت تجاوزكارانه غرب پرسش كردند و در نتيجه سبب شد تا البشير يك ساعتى هم به بيان ماهيت پليد غرب بپردازد.
پيش از اين، از اين عالمِ شهر مكه سخن گفتيم. وى از علماى غير وهّابى شهر مكه است كه سالها به جاى پدرش در مسجد الحرام تدريس مىكرد، اما به دليل اظهار مطالبى كه با تمايلات سلفىها سازگارى نداشت، منزوى شد. با اين حال، وى مريدان فراوانى در داخل سعودى و خارج از آن، به ويژه اندونزى دارد.
اين عالم كه از سادات حسنى و مالكى مذهب است و در عين حال، به گفته يكى از مريدانش، بر هر چهار مذهب فتوا مىدهد، بيشتر شب در منزل بسيار بزرگش در منطقه رصيفه كه شامل حياتى بزرگ و مسجدى مفصّل است، مجلس ادبى و شعرى دارد. در اين محفل كه به خصوص در ايام حج بسيار با رونق است، تعداد زيادى از مريدانش شركت كرده و بسيارى از آنان و نيز گهگاه ميهمانانى كه از بيرون مىآيند، به شعرخوانى در مدح رسولاللَّه صلى الله عليه و آله و اهل بيت مىپردازند.
اخيراً در همايش حوار وطنى، از وى هم دعوت به عمل آمد و مورد احترام امير عبداللَّه قرار گرفت.
نويسنده اين سطور، به همراه دكتر حسينى و حجت الاسلام و المسلمين صادقى
رشاد و چند نفر ديگر، در محفل شامگاه شنبه، از ساعت 7 تا 9 شركت كرديم. يكى ازمريدان وى كه خود اهل قلم بود، ما را به ديدن وى برد و با اينكه محفل بسيار شلوغ بود (بيش از هزار نفر) ما را تا نزديكى سيد محمد بن علوى هدايت كردند. شعر خوانى ادامه يافت و عمدتاً نام پيامبر، خديجه، حضرت زهرا و حسن و حسين عليهم السلام برده مىشد.
كمترين كلمهاى از ديگران ياد نشد.
روش تصوّف، آنهم به سبك مغربى، همراه با خواندن اشعارىكه درگذشتههاى دور در مراسم مولدالنبى صلى الله عليه و آله رسم بوده، در اين محفل حفظ شده است. حتى در وقت نماز عشا، نماز اقامه نشد و تنها ساعت 9 كه مجلس به پايان رسيد، نماز خواندند. نيمى از جمعيت از مردمان شرق آسيا بودند و دوربينهاى فيلمبردارى و عكاسى فراوانى عكس مىگرفت. دكتر حسينى هم كه همراه ما بود، قصيده بسيار زيبايى را در وصف مدينه و مكه و ستايش اهلبيت خواند كه مورد تشويق قرار گرفت.
در پايان سيد محمد دستور داد كه بخشى از تأليفاتش را به افراد هيأت اهدا كردند.
كتابهايى كه وى به ما داد و اثر خودِ اوست، بدين شرح است:
خصائص الامة المحمديه، قل هذه سبيلي، التحذير من المجازفة بالتكفير، الزيارة النبوية بين الشرعية و البدعية، هو اللَّه، شريعة اللَّه الخالده، مفاهيم يجب أن تصحح، محمد صلى الله عليه و آله الإنسان الكامل، الحج فضائل و احكام، فتح القريب المجيب.
تعداد زيادى از علماى كشورهاى مختلف اسلامى بر كتاب «مفاهيم يجب أن تصحح» او تقريظ نوشتهاند و ناشر آن هم اوقاف و شؤون اسلامى ادبى است. اين كتاب در باره اثبات توسل و تبرك به پيامبر صلى الله عليه و آله و طلب شفاعت از او است و دقيقاً اثرى ضدّ وهابى است. طبعاً كتاب ديگر او هم در باره زيارت قبر نبوى در همين زمينه است.
در آنجا با يك نويسنده ديگر هم آشنا شديم كه اهل قلم و از رهبران همين جريان است و در جدّه زندگى مىكند. وى نيز آثار خود را، كه شامل تأليف و تصحيح چندين اثر ضدّ وهابى است، به ما هديه كرد كه براى نشان دادن فضاى فكرى غير وهّابى اين محيط توجه به اسامى آنها جالب است:
هل نحتفل و لماذا لا نحتفل، نعم نحتفل؛ سيرة امّ المؤمنين السيدة خديجه، سيرة سيدنا محمد رسولاللَّه صلى الله عليه و آله، مناقب السيدة فاطمة الزهراء بنت الرسول سيدة نساء
اهل الجنّه، خواطر في الأنوار و الأسرار، الخواص العظمى في أسماء اللَّه الحسنى، منظومة أسماءاللَّه الحسنى، سيرة اسداللَّه سيد الشهداء حمزةبن عبدالمطّلب، رسائل هامّة فى الصلاة، سبل السلام فى حكم آباء سيد الأنام، غاية المطالب فى مناقب اميرالمؤمنين علىبن ابىطالب، قرّة كلّ عين فى مناقب الحسن و الحسين.
به نظر مىرسد با توجه به اسامى كتابها، لازم نباشد بيش از اين در باره اين جريان سخن گفت. بحث احتفال يا جشن گرفتن براى مولدالنبى صلى الله عليه و آله يكى از مسائل اختلافى ميان سنىهاى غير وهابى با وهابى است كه دهها كتاب و رساله در باره آن نوشته شده است.
اضافه كنم كه مجله «المجله» (ش 1247، ژانويه 2004، چاپ لندن) مصاحبهاى با سيد محمد مالكى انجام داده و در باره ديدگاههاى او در مورد كنفرانس حوار وطنى گفتگو كرده است. وى در اين مصاحبه بر آن است كه: گفتگو راه مبارزه با غلوّ و افراط است و اگر محيط باز فكرى به وجود آيد، ترور و تهديد و خشونت از ميان مىرود. وى مىگويد: من سالها قبل در باره اهميت گفتگو و نفى تكفير و غيره كتاب نوشتهام.
در مقدمه اين گفتگو آمده است: نسل اين عالم مالكى، از 600 سال به اين طرف در مسجد الحرام درس مىدادهاند و از سادات هستند. وى نخستين رييس مسابقه تلاوت قرآن در عربستان بوده، در ازهر درس خوانده و در دانشگاه ملك عبدالعزيز تدريس مىكرده است.
وى در حال حاضر بر صدها معهد علمى، در شرق آسيا نظارت دارد. در واقع بيشتر ارادتمندان او در اندونزى هستند.
حاتمبن حسن قاضى، كفيل وزارت حج عربستان گفت: كشورش قصد دارد تعداد اعضاى بعثههاى حج را كاهش دهد. به گزارش الرياضِ روز شنبه، قاضى افزود: ما در نظر داريم تنها آن دسته از اعضاى بعثهها را كه وجودشان لازم و ضرورى است نگهداريم.
وى خاطر نشان كرد: بسيارى از اعضاى بعثهها نقش ثانوى دارند كه هركس ديگرى هم مىتواند نقش آنها را ايفا نمايد و شهروندان سعودى مىتوانند وظايف محوّله را به انجام رسانند. اين مقام عربستانى با تأكيد بر لزوم تجديد نظر در نحوه عملكرد بعثهها گفت:
برخى از اعضاى بعثهها بارى بر دوش بعثههاى خود هستند و هيچگونه نقش قابل توجهى در خدمات رسانى ندارند. در واقع خدماترسانى به زائران بر عهده شهروندان سعودى است. كفيل وزارت حج عربستان معتقد است كه نقش بعثه فقط ارائه تسهيلات و برقرارى تماس با كسانى است كه زبان عربى نمىدانند. وى گفت: به نظر ما براى هر 100 زائر يك عضو بعثه بايد به امر خدمات رسانى بپردازد و خدمات رسانى تنها منحصر به برقرارى تماس و ارائه اطلاعات به زائران بيت اللَّه الحرام است. مشروح اين مصاحبه در عكاظ (4 ذى حجه) آمده است.
پيش از اين، از مشكل طواف در مسجد الحرام، كه براى ويلچرىها و خَشَبىها ممنوع شده، ياد كرديم. در پى اين دشوارى، بعثه مقام معظم رهبرى اقدام به جمع آورى پاسخهاى مراجع به اين مسأله كرده است كه آيا طواف از طبقه دوم براى اين قبيل افراد كفايت مىكند يا نه؟ در ميان مراجع، حضرات آيات بهجت و مكارم آن را اجازه دادهاند و ساير مراجع از جمله مقام معظم رهبرى، طواف شخص از طبقه دوم و نيابت گرفتن براى انجام طواف از طرف او را در مطاف فعلى مطرح كردهاند.
در جلسهاى كه روز يكشنبه ميان نماينده ولى فقيه و رييس شؤون حرمين برگزار شد، اين مسأله مورد بحث قرار گرفت و مقرّر شد تا آنان آخرين اطلاعات را از وضعيت مقايسه كف طبقه دوم تا بالاترين نقطه كعبه در اختيار بگذارند كه معلوم شود سطح طبقه دوم بالاتر از كعبه است يا پايينتر. نتيجه آن شد كه كعبه 27 سانتى متر از سطح طبقه دوم پايينتر است.
ساعت 11، روز پنجم بهمن، نماينده ولىّ فقيه به همراه آقاى زرهانى و حجتالاسلام و المسلمين صادقى رشاد (و نويسنده اين سطور) با دكتر صالح الحصين رييس شؤون حرمين در محل اين اداره در نزديكى قصر الضيافه ديدار كرد. دكتر كه سابقه ديدار با آقاى رى شهرى را داشت، بلافاصله پرسيد كيف دار الحديث؟ و آقاى
رى شهرى پاسخ داد كه ما منتظر بوديم شما به ايران بياييد و از دارالحديث ديدار كنيد.
الحصين با اشاره به وضعيت سخت دنياى اسلام و كيد دشمنان، با انواع و اقسام ابزارهاى جديدى كه ساختهاند، تأكيد كرد: تنها راه آن استكه دنياى اسلام بر يكپارچگى خود بيفزايد.
آقاى رى شهرى گفت: شما در ديدار قبلى از من خواستيد تا كتاب المحبّة فى الكتاب و السنة را تلخيص كنم و من هم انجام دادم. آنگاه نسخهاى از آن را به الحصين داد.
الحصين تأكيد كرد: ما بايد بيشتر به فكر تودههاى مردم باشيم. براى آنها كتابهاى كم حجم بنويسيم، بهخصوص كه در اين زمان نياز بيشترى به اين مطالب دارند. فتنهها زياد شده و عصبيتها گسترش پيدا كرده است.
آقاى رى شهرى با اشاره به خطبه نماز جمعه دو هفته قبل مدينه تأكيد كرد: براى نخستين بار بود كه مىديديم يك خطبه تماماً در باره وحدت مسلمانهاست.
حصين گفت: به هر حال دشمن در صدد ايجاد اختلاف و تفرقه، هم ميان دول اسلامى است و هم در داخل يك دولت، دست به ايجاد تفرقه مىزند.
سرپرست حجاج ايرانى پرسيد: به نظر مىرسد افراطىها در اينجا محدود شدهاند؟
الحصين كه تقريباً از پاسخ صريح طفره مىرفت، تأكيد كرد كه در حال حاضر مردم بيدار شدهاند و اهميت اتّحاد و يكپارچگى را درك مىكنند و مىبينند كه دشمن در چه موضعى قرار دارد. وى با اشاره به روايت «كونوا عبداللَّه اخواناً» گفت: بايد وحدت و الفت ميان مسلمانان از هرچيز بيشتر باشد.
به مقاله آقاى الحصين در الشرق الأوسط روز گذشته اشاره شد كه اشاره به كنفرانس حوار وطنى مكه كرده بود و مقالهاى در باره حجاب نوشته بود. الحصين برخاست و اصل مقاله را آورد. وى گفت: در آنجا با شيخ حسن صفار هم گفتگو كرده است.
پرسيده شد كه چند نفر شيعه بودند؟ وى جواب داد: چندين نفر از رجال شيعه در آنجا حاضر بودند و برخى از آنها از برگزاركنندگان آن به حساب مىآمدند. سپس افزود كه من اين مقاله را براى روشن شدن اذهان مسلمانان نوشتم ولى فرانسوىها كه به آن
توجهى ندارند. وى افزود: جمعاً شصت نفر در همايش حضور داشتند كه پنجاه نفر مرد و ده نفر زن بودند و البته آنان از تلويزيون مدار بسته مشاركت در بحث داشتند.
سرپرست حجاج ايرانى در باره مقايسه سطح طبقه دوم با بلندى ديوار كعبه پرسيد كه كدام يك بالاتر است؟ براى اين كار وى دستور داد تا تحقيقات لازم صورت گيرد و جواب به صورت مكتوب داده شود. براى وى توضيح داده شد كه مسأله، مسأله طواف از طبقه دوم است كه برخى از علماى شيعه اشكال مىكنند. وى گفت: در مذاهب اهلسنت اين مسأله اشكالى ندارد. بر اساس اطلاعى كه بعداً داده شد، ارتفاع كعبه 9/ 12 متر و از كف مطاف تا سطح طبقه اول 7/ 13 سانتيمتر است كه بنابر اين، كعبه 27 سانتيمتر پايينتر سطح طبقه دوم مىباشد.
الحصين افزود: اخيراً وزارت حج نامهاى به رييس امن حرم نوشته كه در صورت ضرورت به صورت استثنايى اجازه بدهند ويلچرىها از طبقه پايين طواف كنند. بنابراين، شما مىتوانيد براى اين قبيل موارد و گرفتن وقت با قسمت امن حرم مكى هماهنگ كنيد.
وى گفت: به هر حال، هدف ما كم كردن ازدحام است.
از وى در باره خط مشكى كف زمين، كه روبروى حجرالأسود قرار دارد، پرسيده شد، كه در پاسخ گفت: اين خط قبلًا نبود، بنابر اين، چيزى نيست كه اگر برداريم، مشكلى ايجاد كند، اما طرفِ ديگر نيّت مردم است كه به هر حال نياز به چيزى دارند. انشاء اللَّه بعد از حج راجع به آن فكر خواهيم كرد.
سپس با اشاره به اتفاقى كه در يكى از مساجد عزيزيه در شب گذشته افتاده، از وى خواسته شد تا اجازه ندهد خطبا اين چنين به پيامبر صلى الله عليه و آله توهين كنند. براى وى توضيح داده شد كه اين خطيب كه در باره توسل و تبرك به قبر پيامبر صلى الله عليه و آله صحبت مىكرده يك مرتبه گفته است كه اگر سك ... برود و ... بكند! صاحب قبر نمىتواند از خودش دفاع كند چطور شما به آن متوسل مىشويد؟! الحصين از شنيدن اين مطلب بسيار ناراحت شد و گفت: اين خطيب بسيار بى ادب بوده است. قرار شد در اين باره پيگيرى شود.
آقاى زرهانى با تشكر از كمكهاى دولت و ملّت سعودى به زلزله زدگان بم اظهار تشكّر كرد كه صالح الحصين گفت: انجام چيزى كه واجب بوده نياز به تشكّر ندارد.
اين ملاقات، پساز يكساعت، باسپاسوتشكّر ازيكديگرپايان يافت.
همزمان با ورود تعداد زيادترى از زائران ايرانى به مكه مكرمه، آمار سرقت وجوه نقدى آنان در مسجدالحرام و اطراف آن افزايش يافته است. در دو روز گذشته چندين نفر از زائران ايرانى با مراجعه به قسمتهاى مختلف ستاد حج جمهورى اسلامى ايران و دفتر وزارت امورخارجه، از سرقت مبالغ زيادى ريال سعودى و دلارهايشان خبر دادند.
يكى از مالباختگان گفت: يك دختر حدود 15 ساله دست در جيب من كرد و ترسيدم كه اگر دست او را بگيرم به جرم ديگرى مرا بازداشت كنند. به نظر مىرسد باندهاى سرقت از زائران، شگرد جديدى را براى كار انتخاب و از دختران كم سن و سال براى رسيدن به اهداف خود استفاده مىكنند. اين درحالى است كه پيش از اين مقامات مسؤول در حج و مديران كاروانها از زائران خواسته بودند كه وجوه نقدى خود را به صندوق كاروانها بسپارند و پول زياد به همراه نداشته باشند.
براساس خبر ديگرى، از سوى نماينده سركنسولگرى ايران در مكه اعلام شد:
زائران ايرانى هرگونه اطلاعات در ارتباط با مفقود شدن پاسپورت و اشيا را با اين نمايندگى در ميان بگذارند.
آقاى شيرين، نماينده سركنسولگرى جمهورى اسلامى ايران در جده، مستقر در ستاد حج مكه، با اعلام اين خبر افزود: حجاج گرامى در صورت فقدان اشيا، پاسپورت و يا وجه نقد، مراتب را جهت پيگيرى به اين دفتر اطلاع دهند.
وى اين قبيل امور را از وظايف دفتر خواند و افزود: پيگيرى كارهاى مربوط به تصادفات، دستگيرى زائران به هر دليل، رسيدگى به دعاوى ايرانيان در دادگاههاى عربستان و همچنين ارتباط با مقامات سياسى سعودى؛ از جمله وظايف اين دفتر مىباشد.
شيرين، تشريفات انتقال افراد فوت شده در عربستان و يا اخذ مجوّز دفن در اين كشور را از ديگر وظايف خود خواند.
در باره سرقت، باز هم هشدارهايى از طرف مسؤولان داده شد و به برخى از شگردها اشاره گرديد. براساس گزارشهاى دريافتى از تعدادى از كاروانها، آمار سرقت از حجاج ايرانى رشد چشمگيرى كرده است.
در روزهاى گذشته، افرادى با لباس عربى، در مناطق مسجد تنعيم و عزيزيه، به حجاج ايرانى مراجعه كرده و با مهارت و توسل به شيوههاى گوناگون؛ از جمله استفاده از ماشينهاى شخصى و ادعاى اينكه مأمور پليس هستند، اقدام به بازرسى بدنى حجاج ايرانى كرده و با كف زنى، پولهايشان را به سرقت بردهاند.
براساس اين گزارش، برخى از اين افراد با اتهام واهى و بىاساس حمل مواد مخدر، حجاج ايرانى را وادار به تفتيش بدنى مىكنند.
دفتر سركنسولگرى جمهورى اسلامى ايران مستقر در ستاد حج مكه مكرمه نيز اعلام كرده است كه تاكنون چندين گزارش به اين دفتر رسيده و برخى نيز به صورت حضورى يا غيرحضورى اعلام كردهاند كه اموالشان به سرقت رفته است.
در اين زمينه با حضور زائران شاكى در محل پليس حرم و عزيزيه، شرح واقعه عرضه و تقاضاى پيگيرى قانونى شد.
مسؤولان ستاد حج مكه مكرمه از زائران ايرانى خواستند تا اولًا: به هنگام شب به صورت جمعى در مناطق خلوت رفت و آمد كنند. ثانياً: از حمل پول زياد خوددارى نمايند. ثالثاً: بدون اطمينان از مأمور بودن فرد مراجعه كنند، اجازه بازرسى بدنى نداده و در هر صورت مواظب پولها و اموال خود باشند.
بر اساس گفته آقاى فهميده، يك مدير كه پول قربانى زائران را گرفته (حدود 9 ميليون تومان) و در حال تحويل آن به بانك بوده، پولش سرقت شده است. وى در حالى كه سرگرم پر كردن فرم بوده، سارقان پول را سرقت كردند.
جناب آقاى زرهانى! شما نخستين سالى است كه اداره امور حج تمتّع را برعهده داريد، برنامههاى آينده شما براى ارتقاى وضعيت سازمان حج و زيارت و شرايط حجگزارى حجاج ايرانى چيست؟
منشور حج و زيارت در 16 ماده تهيه گرديده كه در آن، چشمانداز و بستر تحقّق آن توضيح داده شده است.
اصلاح ساختار سازمان حج و زيارت، تغيير تركيب شوراى عالى حج، بازنگرى منشور حج و زيارت، تعديل هزينهها از طريق حفظ ارزش پول مردم، بهبود روشها و شيوههاى خدماترسانى به زائران در تمام زمينههاى: استقبال، مسكن، حضور در مشاعر، حمل و نقل بين شهرى، تغذيه و غيره؛ از جمله برنامههاى سازمان حج و زيارت براى آينده نظام حجگزارى ايران است.
براى توضيح اين مطلب بايد عرض كنم يكى از رهنمودهاى مقام معظم رهبرى تمركز امور حج تمتّع و عمره در سازمان حج و زيارت است. در جهت تحقّق اين هدف گامهايى برداشته شده است. اداره امور حج تمتّع اكنون به عهده سازمان است و در آينده امور عمره نيز توسط سازمان اداره خواهد شد. اين نخستين سياستى است كه به دنبال آن هستيم.
هدف دوم ما عزّت، كرامت و منزلت زائران ايرانى است. منشور حج و زيارت با تأييد صاحبنظران و دستاندركاران تدوين و اين مفهوم در آن منشور تشريح شده است.
هدف سوم، تجديدنظر در برنامهها، اهداف و ساختار سازمان حج و زيارت است كه براى رسيدن به اين هدف، با رييس جمهور جلساتى داشتهايم و اميدواريم ساختار و برنامههاى سازمان در آينده نه چندان دور، از اصلاحات برخوردار شود. به عنوان مثال مدتهاست به دنبال اصلاح شرح وظايف و تركيب «شوراى عالى حج» به عنوان مغز متفكّر سازمان هستيم.
در حال حاضر، شوراى سياستگذارى با حضور نماينده ولىّ فقيه در امور حج و زيارت، وزير فرهنگ وارشاد، وزير امورخارجه، رييس سازمان حج و زيارت و دو نفر كارشناس به صورت توافقى تشكيل شده است. ما به دنبال اين هستيم كه يك جايگاه معتبر و قانونى براى شوراى عالى حج ايجاد كنيم، طبق مصوّبه اين موضوع در هيأت دولت، شوراى عالى حج با حضور نماينده ولى فقيه، وزير امورخارجه، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى، وزيركشور، وزير راه و ترابرى، دو كارشناس، وزير امور اقتصاد و با دبيرى رييس سازمان حج و زيارت تشكيل مىشود و حيطه اختيارات و برنامههاى آن متفاوت خواهد بود.
به دنبال به دست آوردن چه اختيارات يا چه اصلاحاتى هستيد؟
ما دنبال اين هستيم كه تمامى مسائل كلان سازمان در شوراى عالى، با پشتوانه حقوقى معتبر تدوين شود و ما مجرى آن مصوّبات باشيم.
لطفاً توضيح دهيد هزينهاى كه حجاج ايرانى براى تشرّف پرداختهاند، در چه زمينههايى صرف مىشود.
مبلغى كه زائران براى تشرّف به مكه معظمه و مدينه منوره پرداخت مىكنند، براى مسكن، حمل و نقل هوايى، حمل و نقل شهرى، خدمات خاص مشاعر (به دولت عربستان) و غذا پرداخت مىشود. هنگام ثبتنام زائر تمامى، ريز هزينهها به او اعلام مىشود.
آيا مديران كاروانها حق دارند مبلغى افزون بر آن هزينه نخستين، به خصوص در ايام حج، از زائر دريافت كنند؟
تعرفههاى معينى براى برخى خدمات وجود دارد كه مدير كاروان هنگام ثبتنام با قرار دادن فهرست تعرفهها در مقابل او، اين ارقام را دريافت مىكند، اما در طول سفر هيچ مبلغى نبايد از زائر دريافت شود. حمل بار، رفت و آمد بين شهرى، پذيرايى و حتى هزينه ذبح قبلًا پرداخت شده است. البته سالهاى قبل 10 ريال بابت هزينه ذبح گرفته مىشد كه امسال آن هم گرفته نمىشود. زائر در ايامى كه در اينجا حضور دارد، فقط بايد پول قربانى را بپردازد.
آيا امكان كاهش هزينههاى سفر حج وجود دارد؟
امكان كاهش هزينههاى حج وجود ندارد، اما تلاش ما اين است كه ارزش پول كاهش پيدا نكند، لذا طبق طرح جديد، كسانى كه مىخواهند به حج بروند، پول خود را در حساب سپرده بلندمدت در بانك ملّى به نام خودشان واريز مىكنند، پول آنها در اين حساب ارزش افزوده پيدا مىكند، لذا وقتى 4 سال از زمان واريز پول مىگذرد، باتوجه به تورّمى كه در آن سال بوده، جلوى كاهش ارزش پول گرفته مىشود، موقع اعزام هم زائر
دچار خسارت مالى نمىشود. در صورت انصراف هم واريز كننده مىتواند اصل و سود سپرده خود را از بانك دريافت كند، در غير اين صورت، بايد به بازرسان اطلاع دهند تا موضوع پيگيرى شود.
عدهاى مكرّر به حج مشرف مىشوند و به نوعى فرصت حج را از افراد مستطيع مىگيرند، آيا برنامهاى براى محدود كردن اين روند وجود دارد؟
تعداد كسانى كه مكرّر به حج مشرف مىشوند، زياد نيست. اما اگر كسى ثبتنام كند و مدام به حج مشرف شود ما حق نداريم مانع او شويم.
در حال حاضر چندنفر در انتظار تشرّف هستند و انتظار تشرف چقدر است؟
حدود 420 هزارنفر براى تشرف ثبتنام كردهاند و زمان انتظار هر زائر تا تشرف حدود 3 تا 4 سال است.
آيا ممكن است در آينده مدت انتظار كاهش يابد؟
جهان اسلام بيش از 2 ميليون نفر زائر اعزام مىكند، حال آنكه ظرفيت پذيرايى محدود است. ظرفيت مشاعر محدود است. هزينههاى اسكان و غيره بسيار بالا است. اگر اين ظرفيتها و همچنين سهميه اعزام بالا برود، ما استقبال مىكنيم اما اگر نكنند ناچار اين وضعيت باقى مىماند. از سوى ديگر اگر تقاضا براى ثبتنام بالا باشد، بالطبع مدت انتظار هم زياد مىشود.
اين اعتقاد وجود دارد هزينهاى كه حجاج ايرانى پرداخت مىكنند، نسبت به زائران بسيارى كشورها بالا است، نظر شما چيست؟
خدمات سازمان حج و زيارتِ ايران به حجاجِ خود، نسبت به كشورهاى ديگر، در سطح بالاترى است. به عنوان مثال طبق استاندارد دولت عربستان، هر زائر در مكه بايد 3 متر مربع مكان در اختيار داشته باشد، بسيارى از كشورها هم از اين قانون تبعيت مىكنند اما ما 4 مترمربع در اختيار زائر ايرانى قرار مىدهيم؛ زيرا اسلوب فكرى و ساختار فرهنگى
زائر ايرانى متفاوت است. يا مثلًا زائران بسيارى از كشورها، غذاى خود را از بازار تأمين مىكنند، اما ذائقه و سليقه زائر ايرانى تحمّل غذاهاى آنچنانى را ندارد. زائران بسيارى از كشورها براى درمان به بيمارستانهاى عربستان مراجعه مىكنند اما ما هم پزشك كاروان داريم و هم بيمارستانهاى مجهّز تجهيز كردهايم.
از سوى ديگر، طول سفر حجاج ما بيشتر است، سال گذشته دو كاروان براى سفر هفده روزه در نظر گرفته شد اما زائران استقبال نكردند و به حدنصاب نرسيد، مردم ما دوست دارند 30 روزه به اين سفر بيايند.
هزينهها را معدل خدمات ما تعيين مىكند و چون ميزان خدمات ارائه شده زياد است بهطور طبيعى هزينه هم بالا مىرود.
باتوجه به اينكه در آستانه حركت زائران به سمت مشاعر و ايام تشريق هستيم چه توصيههايى براى حجاج ايرانى داريد؟
ما مشاعر را در پيش داريم، در طول اعمال از افراد جوان و صاحب توان مىخواهيم به افراد سالمند يا بيمار كمك كنند، مجموعه مديريت كاروان و افراد توانمند مراقب افراد سالمند باشند تا از گم شدن آنها جلوگيرى شود. مؤسسه مطوف ايرانى قرار است مشخصات زائران را روى دستبندى در اختيار آنان قرار دهد. از زائران محترم خواهشمنديم حتماً از اين دستبندها استفاده كنند و استفاده از آن را به افراد سالمند و بىسواد توصيه كنند.
يكى از مكانهايى كه سال گذشته خطراتى متوجه زائران ما كرد «رمى جمره عقبه» بود كه حتماً بايد با آرامش و بدون فشار و سبقت گرفتن از يكديگر، اين عمل انجام شود.
افرادى كه توانايى انجام اين عمل را ندارند، مىتوانند با كسب نظر از روحانى كاروان خود، انجام اين عمل را به ديگران نيابت دهند.
زائران عزيز توجه داشته باشند كه در منا، عرفات و مشعر امكانات مانند مكه و مدينه نيست و محدوديتهايى وجود دارد. بنابراين، از حمل كالاهاى غيرضرورى اجتناب كنند؛ زيرا ممكن است دچار مشكل شوند، بخصوص هنگام رمى جمرات هيچ چيز اضافى با خود به همراه نداشته باشند.
رعايت بهداشت در مشاعر بسيار مهم است. از زائران مىخواهيم به توصيههاى هيأت پزشكى به دقت توجه كنند.
شما براى انتخاب مديران كاروان چه دقتهايى را صرف مىكنيد و در صورتى كه زائران با مشكلى مواجه باشند بايد چه كنند؟
هرسال امتحانات متعددى برگزار مىشود تا كسى كه صلاحيتهاى لازم را براى مديريت كاروان دارد، اين مسؤوليت را برعهده بگيرد. عملكرد مديران كاروان نيز هر سال بهطور دقيق ارزيابى مىشود، لذا تنها كسانى مجوّز ادامه كار مىگيرند كه توانسته باشند صلاحيت خود را به اثبات برسانند.
آموزش، اطلاعات، شرايط علمى و سنى، مهمترين شاخصههايى هستند كه درباره مديران كاروان در نظر گرفته مىشود.
در صورت بروز مشكل، زائر در درجه نخست بايد به مدير، پزشك يا روحانى كاروان رجوع كند. اگر مشكلش حلّ نشد، از طريق كانال دوم، كه بازرسى است، اقدام مىكند. براى هر 20 كاروان يك بازرس وجود دارد كه زيرنظر سربازرس هر روز به كاروانها مراجعه مىكند و در جريان مشكلات قرار مىگيرد.
شهر مكه به شش منطقه تقسيم شده و هر منطقه يك مسؤول دارد. بازرس وقتى در جريان مشكل قرار مىگيرد، آن را با مسؤول منطقه در ميان مىگذارد. اگر مشكل در اينجا حل نشد، موضوع به حوزههاى تخصّصى ستاد؛ اعم از حمل و نقل، امداد گمشدگان يا غيره ارجاع مىشود.
آيا درباره بازگشت و نحوه خريد، به زائران توصيهاى داريد؟
توصيه ما اين است كه زائران هنگام برگشت ايران، بيش از دو بسته، با ابعاد تعيين شده، تحويل قسمت بار هواپيما ندهند. شركت شاهد در فرودگاهها، اجناس مختلفى با نرخ بينالمللى به فروش مىرساند كه امكان خريد زائران از اين فروشگاهها فراهم است.
واردات اقلام الكترونيكى و الكتريكى هم مانند يخچال و تلويزيون، مطابق اعلام نظر گمرك ممنوع است.
از زائران درخواست مىشود هنگام برگشت ساكها و نايلكسهاى متعدد به دست نگيرند، فقط يك كيفدستى قابل حمل كوچك با خود به داخل هواپيما ببرند. تجربه نشان داده است كه مأموران، بستههاى اضافى را مىگيرند و كنار مىگذارند و زائر به زحمت مىافتد.
كاروانى از آزادگان، از هر سوى ايران، امسال راهى حج شدهاند. آزادگان شاگردان مجرّب مكتب آزادگىاند، آنان بارها و بارها اين حقيقت را مشق كردهاند و براى پرواز آمادهتر و به ملكوت نزديكترند. سراغشان را كه مىگيرم به ساختمانى ساده، سادهتر از محل اسكان بسيارى از حجاج مىرسم، پرسان و پرسان ميهمان آنان مىشوم، با خوشرويى ميهمان را اكرام مىكنند.
آقاى على نجاتبخش اصفهانى، استاد دانشگاه ناجا، آزادهاى است كه پيش از پيروزى انقلاب به جرم تلاش در راه برقرارى نظام اسلامى، به حبس ابد محكوم و با پيروزى انقلاب آزاد شده است. او برادر شهيد نيز هست.
نجاتبخش سخن خود را با ويژگىهاى حج آغاز مىكند و مىگويد: «نخستين قدم در حج، توحيد است و زائر زمانى به حقيقت حج دست مىيابد كه به ساحت توحيد گام نهد.» او معتقد است: آدمى اگر به حقيقت حج بينديشد و اگر ذهن خود را از صورت به معنا بگرداند، چگونگىِ حج او هم تغيير مىكند. اين انسان به عنوان مثال براى استلام حجرالأسود ضعيفان را لگدمال و حقوق ديگران را پايمال نمىكند.
نجاتبخش آرزوى خود را در اين سفر، كسب رضاى الهى مىداند و از خدا رسيدن به مقام «رضا» را طلب مىكند. او مىگويد: هر كس گمگشتهاى دارد و ما نيز در اين سرزمين، در اين روزها به دنبال گمگشته غايب خود مىگرديم.
حاج آقا اللَّه بهداشتى آزاده روحانى نيز در اين كاروان است. از او مىپرسم: «كدام بخش از مناسك حج براى شما لذتبخشتر بوده است؟» او كه بارها به حج مشرف شده مىگويد: «زيباترين عمل حج جايى است كه انسان به جهش روحى برسد. من با شكوهترين لحظه را لحظه احرام در ميقات مىدانم.»
آقاى اللَّهبهداشتى نهايت انسانيت را «انقطاع الىاللَّه» مىداند و مىگويد:
«تزكيه نفس شعله نور و روحانيت را در قلب انسان روشن مىكند و كسى كه به مرحله آزادگى برسد جز خدا هيچ دغدغهاى در سر ندارد.»
آقاى خدابخشى نيز سالهايى از زندگى خود را در اسارت گذرانده است. او معتقد است: «رسيدن به حقيقتِ حج، با شناخت ممكن مىشود و در هر گامى از راهِ حجّ، به فهم و درك اسرار اين عبادت بزرگ نيازمنديم.»
خدابخشى از روزهاى اسارت و حال و هواى معنوى آن روزها هم ياد مىكند و مىگويد: «سهم ما از روزهاى حج در اسارت، دعاى امام حسين در عرفات بود. براى خودم چيزى نخواستم.»
وارد اتاق ديگرى از كاروان آزادگان مىشوم، هيچ يك از آزادگان اين اتاق مايل نيستند نامشان ذكر شود و نمىشود.
يكى از زائران حال و هواى خود را از نخستين ديدار كعبه اينگونه بيان مىكند:
«من و همسرم تصميم گرفته بوديم وقتى چشممان به خانه خدا افتاد، از خدا فقط «خودش» را بخواهيم. فكر كرديم انسانى كه خدا را دارد همه چيز دارد. اما وقتى اذن دخول به مسجد را خواندند و به اين عبارت رسيدند كه: «خداوندا!، توبه از نخستين خواستههاى من است»، يكباره احساس كردم اشتباه كردهام و فهميدم كه بايد مهمترين خواستهام «توبه» باشد.»
آزاده ديگرى مىگويد: «در برابر اين شكوه، در برابر عظمت وجود زائران گرانقدر اين خانه، فهميدم هيچ نيستم، احساس خاكسارى كردم و براى خودم از خدا هيچ نخواستم. تنها براى ديگران دعا كردم.»
معين كاروان آزادگان درباره حال و هواى معنوى زائران اين كاروان مىگويد:
«وقتى خانواده آزادگان براى طواف به مسجد الحرام رفته بودند، ما نيز براى حمايت از افراد مسن، به حرم رفتيم و به آنها كمك مىكرديم، يكى از زائران ايرانى هم به جمع ما پيوسته بود و با جان ودل كمك مىكرد. وقتى بهاوگفتم اينهاخانواده آزادگان
هستند، اشك در چشمانش حلقه زد. مردم، ما آزادگان را دوست دارند و قدر تلاش و ايثار آنها را مىدانند، وظيفه ما هم اين است كه به قدر توان، خدمتگزار اين بزرگواران باشيم و انتظارات به جاى آنان را برآورده كنيم.»
آقاى ويس اللَّهوند آزاده ديگرى از اين كاروان است كه هشت سال اسارت را تاب آورده است. او به زبان انگليسى مسلّط است و در حال حاضر به ترجمه قرآن كريم به اين زبان مشغول است. او مىگويد: «تلاش مىكنم با زائرانِ انگليسى زبان ارتباط برقرار كنم و تعاليم حقيقى شيعه را براى آنها تشريح كنم.»
ويس اللَّهوند معتقد است: «بايد به فرهنگ، ادب و شخصيت زائران ايرانى افتخار كنيم.
آرزوى من اين است كه سطح فرهنگ تمام مسلمانان جهان رشد يابد.»
آقاى صالحآبادى، روحانىاين كاروان كه خود نيز هشت سال در اسارت بوده است، مىگويد: «آزادگان سالها سختترين شكل زندگى را در زندانها تحمّل كردهاند و همين، بسترِ معنويت را در وجود آنان آمادهتر كرده است.»
او ميان حج و آزادگى هم ارتباطى اينچنينى مىبيند:
«حج نيز براى آزادگى است، انسان حج مىگزارد تا از قيدوبند علايق دنيوى رها شود؛ يعنى با ذبح قربانى از دلبستگىهاى دنيوى دل بكند.»
چند گلايه دوستانه:
آزادگان در قيد و بند دنيا نيستند. اگر بودند رنج روزهاى اسارت را با استوارى تمام تاب نمىآورند. اما انتظارهاى كوچك آنها هم نبايد با بىاعتنايى روبهرو شود.
بزرگواران اين كاروان در بين صحبتها گلهمند بودند كه چرا هنگام اعزام آنان از مدينه به مكه، آنها را با اتوبوس آوردهاند كه جايى كافى نداشته است و عدهاى مجبور شدهاند روى زمين بنشينند. گلايه داشتند كه چرا ساختمانى براى آنها اجاره شده كه فقط دستشويى فرنگى دارد و استفاده از آن براى آنان بسيار مشكل است. اين درحالى است كه اين عزيزان هركدام يك ميليون و 585 هزار تومان براى تشرّف پرداخت كردهاند. و نيز مىگفتند كه چرا اعضاى كاروان آزادگان از تمام ايران گردهم آمدهاند و معتقد بودند
اين تفاوت فرهنگها همزبانى را مشكل و افراد تنها را تنهاتر مىكند. آنها معتقد بودند بهتر است كاروان نمادين آزادگان، از زائرانِ آزاده يك يا دو استان انتخاب شود و بقيه آزادگان با كاروان شهر خود مشرّف شوند.
همانديشى (سمينار) «امت اسلامى در برابر چالشها» (2 تا 4 ذى حجه) روز شنبه با پيام ملك فهد آغاز به بكار كرد. پيام ملك فهد توسط امير عبدالمجيد، امير منطقه مكه، در محل اين كنفرانس و در حضور ميهمانان قرائت شد. تيتر اصلى اين پيام كه روزنامه عكاظ آن را انتخاب كرده، چنين است: «عدم فهم وسطيّة الاسلام مصدر الخطر»؛ «درك نكردن اعتدال در اسلام، منشأ خطر است.»
در اين پيام با اشاره به خطراتى كه اسلام را تهديد مىكند، آمده است: «اين قبيل دشوارىها در بسيارى از مقاطع تاريخ اسلام بوده اما همچنان با تكيه بر اسلام وحدت و كيان خويش را حفظ كرده است.»
وى با اشاره به اينكه اصلاحِ خود، اساس و پايه اصلاح است، مىگويد:
«مرحله بعدى اصلاح روابط خود با مردم است و در نهايت اصلاح امّت.»
وى چند نكته را يادآور شده است:
نخست اينكه برخى از جوانان مسلمان اسلام حقيقى را نمىشناسند و قدرت درك متون دينى را ندارند و لذا در افراط و تفريط گرفتار مىشوند.»
نكته دوم، تكيه بر كتاب و سنت است.
سخنران بعدى رييس رابطة العالم الاسلامى دكتر تركى بن عبدالمحسن و پس از آن مفتى كشور سعودى، شيخ عبدالعزيز بن عبداللَّه آل الشيخ بود.
تركى بن عبدالمحسن در باره برگزارى اهداف اين كنفرانس مصاحبهاى با عكاظ كرده است كه در شماره مورخه يكشنبه، 3 ذىحجه، چاپ شده است. وى در اين مصاحبه، چالشهاى رو در روى جهان اسلام را به دو دسته «خارجى» و «داخلى» تقسيم كرده و پديده جهانى شدن را كه تلاش مىكند از درون قوانين زندگى انسانها را متحوّل كند، مهمترين چالش خارجى عنوان مىكند. چالش ديگر صهيونيسم است و نيز
تلاشهايى كه بر ضدّ اسلام در جهان صورت مىگيرد. اما چالشهاى داخلى عبارت است از اختلاف روشهاى حكومتى و قانون اساسىهاى مختلف در جهان اسلام، كه منشأ صدور و تصويب قوانين مختلف مىشود. دوّم تفرقه و اختلاف امت اسلامى كه سبب ضعف وضعيت امت اسلامى در برابر چالشهاى بيرونى است. ناآگاهى به اسلام و پديد آمدن برخى از گرايشهاى افراطى و انحرافى، نمونه ديگر است. همينطور نداشتن برنامه در باره توسعه در بخشهاى مختلف.
وى در پايان خواستار آن است تا يك استراتژى تبليغى اسلامىِ مشترك از سوى جهان اسلام در برابر اين چالشها اتخاذ شود.
شيخ صالح بن غانم، استاد سطوح عالى در دانشگاه محمدبن سعود نيز تأكيد كرد كه متفكّران بايد دين اسلام را در لباس تسامح و همراه با دعوت به اخوّت ميان مسلمانان عرضه كنند. شيخ جابر محمد الحكمى، رييس امر به معروف مكه هم تأكيد كرد كه بايد با توازن و تعادل سخن گفت كه در جهت مصالح امّت است؛ بدون آنكه تفرقه و تحزّبى در كار باشد.
وى افزود: «ما در وضعيتى هستيم كه هر كسى «لا الهَ الّا اللَّه» گفت بايد موضوع كار ما به عنوان امت باشد.»
وى گفت: «ما نياز به عقلانيتى داريم كه متناسب با نيازهاى عصر باشد.»
برخى از سخنرانان شناخته شده اين همايش عبارتند از: محمد عبده يمانى، راشد راجح، عبدالحليم عويس، احمد ابوالمجد، كامل الشريف، مراد هوفمان، فهمى هويدى، احمد محمدعلى، عصام البشير، عبدالحميد الغزالى، كمال عمران و سهيلة زينالعابدين.
در روز آخر، بيانيه مفصلى توسط اين همايش در باره مبارزه با جهل نسبت وسطيت اسلام صادر شد. در اين بيانيه به چالشهاى سياسى، فرهنگى، تبليغى و اقتصادى اشاره شده و مشكلات جوانان نيز مورد توجه خاص قرار گرفته است.
چالشهاى ياد شده هر كدام به چندين دسته تقسيم شده و در باره هريك رهنمود كلّى ارائه گرديده است.
متن بيانيه پايانى اين كنفرانس همراه با توضيحاتى در مجله الشرق الأوسط (هشتم بهمن) آمده است.
اين روزها دعوت به اعتدال و «تراحم و تواد و رفق و نبذ الغلو و نبذ التطرّف» از پيامهايى است كه از زبان مسؤولان و دولتمردان سعودى فراوان شنيده مىشود. شيخ صالح بن عبدالعزيز آل الشيخ، وزير شؤون اسلامى و اوقاف و دعوت و ارشاد، در مصاحبه با مجله «لبيك» سعودى كه شمارهاى ويژه حج سال 1324 منتشر كرده، با تكيه به اين مفاهيم، آنها را داراى نهايت اهميت دانست و همزمان روى آگاهى حجاج از اعلام و مناسك حج و تلاش اين وزارت خانه براى تحقّق اين امر ياد كرد. وى گفت:
«دانشمندان مسلمان مسؤوليت دارند تا سماحت اسلام را به اين همه زائرى كه در اينجا حضور دارند، تعليم دهند.» وى همچنين گفت: «حجاج نبايد چيزهايى كه جزو حج نيست داخل آن كنند. آنان نبايد شعارهاى سياسى را وارد حج كنند. حج محل عبادت و ذكر است و اين قبيل كارها با ماهيت حج منافات دارد.»
وى تأكيد كرد: «پيام پيامبر صلى الله عليه و آله دو چيز بود؛ الف: خذوا عنى مناسككم ب: اياكم والغلو».
اين مجلّه، مقالات متعددى در ارتباط با حج و برخى از فتاوى مشايخ سعودى درباره موضوعات مربوط دارد.
در خبر ديگرى كه البلاد (فارسى، شماره 17) منتشر كرده، به نقل از همين صالحبن عبدالعزيز آورده است: در مشاعر مقدس، تعداد 125000 قرآن و 18 ميليون 668 هزار كتاب و جزوه ميان زائران توزيع خواهد شد.
بر اساس اطلاعيه مجلس اعلاى قضا در سعودى، وقوف حاجيان در سال جارى در عرفات، روز شنبه 9 ذى حجه (: 31 ژانويه 2004) خواهد بود؛ زيرا ثابت شده است كه اول ماه ذى حجه، روز جمعه بوده است. بدين ترتيب عيد قربان نيز روز يكشنبه اول فوريه است.
اين رويه در سعودى است كه ثبوت اول ماه طى اطلاعيهاى از سوى مجلس اعلاى قضا صادر مىشود.
يكى از خوشبختىهاى حجاج آن است كه: گرچه در ماه رمضان در تعيين اول ماه با يكديگر اختلاف دارند، اما در امر حج، همه حجاج يك روز را به عنوان عرفه و روز بعد از آن را به عنوان عيد قربان مىپذيرند. اين مسأله در گذشتههاى دور مشكلاتى ايجاد مىكرد، اما از نيم قرن پيش به اين طرف، به صورت رسمى اعلان سعودى پذيرفته شده و از اين جهت اختلاف نظريهاى ميان حجاج كشورهاى مختلف يا ميان حجاج شيعه و سنى ديده نشده است.
به تدريج ايام تشريق نزديك مىشود. بسيارى از حاجيان، سال نخست سفر خود را مىگذرانند و تصوّر روشنى از آن محيط و بايدها و نبايدهاى آن ندارند. به همين منظور مسؤولان بعثه جمهورى اسلامى، اطلاعاتى در اين باره در اختيار زائران محترم قرار دادهاند كه فهرست آنها از اين قرار است:
حركت گروهى به سمت جمرات.
رعايت نظافت محيط مخصوص هنگام انجام حلق.
همراه داشتن دستبند شناسايى.
رعايت نكات ايمنى.
نايب گرفتن خانمها و افراد ناتوان براى رمىجمرات.
نايب گرفتن براى حضور در كشتارگاهها.
نگهدارى مناسب از چادرهاى منا.
همراه نبردن پول اضافى.
استعمال نكردن دخانيات.
حفظ آرامش و عدم تعجيل و نداشتن اضطراب در انجام اعمال.
عدم تردد بىمورد در خارج از چادرها.
به خاطر سپردن حدود محل چادرهاى كاروان و مسيرها.
رعايت حال افراد ناتوان.
انتخاب ساعات خلوت براى رمىجمرات.
با اجراى سيستم حمل ونقل متمركز حجاج ايرانى در مكه مكرمه، يكى از مهمترين مشكلات فراروى مسؤولان ايرانى براى اياب وذهاب حجاج مرتفع گرديده است. اين طرح كه از سال 1380 آغاز شده، نتايج مثبتى داشته و پس از سالها آزمون و خطا اكنون توانسته است رضايت حجاج و مسؤولان مربوط را فراهم كند.
در حال حاضر نزديك به 550 دستگاه خودرو جمعى، حجاج ايرانى را در 18 مسير در مكه مكرمه جابهجا مىكنند. اين اتوبوسها از چهار ايستگاه اطراف مسجدالحرام شامل رواسى، باب على، باب ملك عبدالعزيز و سوقالصغير زائران را نزديك منازل خود و بهعكس به صورت شبانهروزى منتقل مىكنند.
آقاى مهدى محمدىفر، معاون حمل و نقل دفتر نمايندگى ايران در عربستان، اجراى اين طرح را موفقترين برنامه براى اياب و ذهاب زائران در مكه مكرمه پس از پيروزى انقلاب اسلامى مىداند. به گفته وى، اياب و ذهاب حجاج يكى از مهمترين معضلاتى بودكه در دو دهه گذشته به علّت پراكندگى بيش از حدّ منازل حجاج در مكه و فاصله زياد آنها تا مسجدالحرام، گريبانگير مسؤولان مربوط بوده است.
از سال 1360 تاكنون طرحهاى مختلفى براى حلّ اين مشكل اجرا شد كه تمامى آنها با شكست مواجه گرديد. زمانى براى حجاج، بليتهاى اتوبوس شهرى خريدارى و در بين آنها توزيع مىشد تا از طريق شبكه اتوبوسرانى شهرى كه به «نقل الجماعى» معروف است در سطح شهر تردّد كنند. اين طرح هيچگاه نتوانست رضايت خاطر حجاج ايرانى را فراهم كند؛ چراكه شبكه اتوبوسرانى شهر مكه خود نيز با محدوديتهاى مختلفى روبهرو است كه در ايام حج به هيچ وجه قادر به پاسخگويى به نياز مسافران نيست.
تا چند سال پيش نيز مسؤولان حج و زيارت براى رفع اين مشكل به هركدام از حجاج، مبلغ يكصد ريال سعودى پرداخت مىكردند تا خود زائران بتوانند با تاكسىهاى شهرى به مسجدالحرام رفت و آمد كنند، اما اين طرح نيز نتوانست گرهى از مشكلات باز كند؛ چراكه از يكسو برخى از زائران يكصد ريال خود را صرف خريد سوغات مىكردند و مجبور به پيادهروى و خستگى بيش از حد مىشدند و از سوى ديگر با گرانتر شدن
كرايهها در زمان ازدحام حجاج در مكه، در ايام قبل و بعد از تشريق، اين مبلغ براى رفت وآمد زائران كافى نبود.
محمدى فرد، كه خود در سالهاى گذشته همه اين طرحها را تجربه كرده، مىگويد:
«از اول ذيحجه براى هر بار رفتن به مسجدالحرام، زائران گاهى مجبور به پرداخت ده ريال كرايه مىشدند كه هزينه سنگينى براى زائران بود و يكصد ريال نيز جوابگوى رفت و آمد آنها نمىشد.
حتى در برخى سالها، هزينه اياب و ذهاب حجاج به صورت جمعى به مديران كاروانها پرداخت مىشد و آنها نيز حجاج خود را به صورت گروهى و در زمانهاى خاصى به مسجدالحرام مىبردند، اما هيچ يك از روشهايى كه در دو دهه گذشته اجرا گرديد، مورد استقبال حجاج قرار نمى گرفت.
از سال 1380 مسؤولان حج و زيارت تصميم گرفتند تا براى رفع اساسى اين مشكل با انعقاد قرارداد با شركتهاى حمل ونقل سعودى، سيستم حمل و نقل متمركز را اجرا كنند و رضايت خاطر حجاج عزيز را فراهم نمايند. از اين رو، با شركت حافل كه به گفته محمدىفر، از شركتهاى خصوصى، باتجربه و معتبر عربستان است، قراردادى براى اياب و ذهاب زائران ايرانى منعقد شد.»
وى مىگويد:
«در سال 80، ايران اولين كشورى بود كه از سيستم حملونقل متمركز استفاده كرد.
اين طرح در سالهاى بعد به الگويى براى كشورهاى ديگرى نيز تبديل شد؛ بهگونهاى كه از سالگذشته كشورهايىنظير مالزى، اندونزى، تركيه، پاكستان، نيجريه وسودان نيزاز اين روش استفادهكردند. حجاج عراقىنيز درحج سال جارى ازاين سيستم استفاده مىكنند.»
محمدىفر استفاده ديگر كشورها از اين روش را سبب محدوديتهايى براى ايران مىداند؛ محدوديتهايى مانند كمبود ايستگاههاى تخليه مسافر در اطراف حرم و همچنين رقابتىتر شدن بازار.
اما به رغم الگوبردارى ديگر كشورها از طرح ايران، به نظر مىرسد هنوز هم شبكه حمل ونقل ايران از ويژگىهاى بهترى برخوردار است. به عنوان نمونه حجاج تركيه برخلاف حجاج ايران در جلو منازل خود پياده نمىشوند بلكه اتوبوسهايى آنها را از مسجدالحرام به چند نقطه مشخص در شهر مكه منتقل مىكند و آنها مجبورند بقيه راه را پياده و يا با وسايل كرايهاى طى كنند. اما حجاج ايرانى حداكثر فاصلهاى كه براى استفاده از خودرو طى مىكنند، 300 متر است.
معاون حمل و نقل دفتر نمايندگى ايران به نقل از مسؤولان شهر مكه مىگويد:
«طرح ايران حتى باعث ايجاد تحوّلاتى در شبكه حمل و نقل مسافر در مكه شده است.
شبكه اتوبوسرانى شهر مكه تنها از 200 دستگاه اتوبوس استفاده مىكند كه به خدمت گرفتن 550 دستگاه اتوبوس و مينىبوس توسط ايران، براى جابه جايى حجاج كشورمان نشانگر تفاوت سطح خدماترسانى اين دو شبكه است.»
محمدىفر طرّاحى سيستم متمركز را باعث كاهش چشمگير هزينههاى حمل و نقل حجاج ايرانى مىداند. براساس قرارداد معاونت حمل و نقل ستاد با شركت حافل 21 هزار و پانصد صندلى، 550 دستگاه خودرو در ازاى پرداخت 95 ريال سعودى براى هر زائر، در اختيار ايران قرارگرفته است.
وى مىافزايد: «تا آخرين روز ذىقعده، 55 هزار و 596 زائر وارد مكه شدهاند كه با 383 دستگاه خودرو، رفت و آمد آنها به مسجدالحرام انجام شده است.» به گفته محمدىفر، اين خودروها تا كنون شش هزار و 268 بار در مسيرهاى 18 گانه خود تردّد داشتند و جمعاً 144 هزار و 783 زائر جابهجا كردهاند.
وى مىگويد: «سازمان حجوزيارت تا دو برابر اين ظرفيت را نيز پيشبينى كرده است؛ بهگونهاى كه هر زائر ايرانى بتواند با آسودگى، روزانه پنج بار به مسجدالحرام برود.»
وى حداكثر زمان انتقال حجاج از مسجدالحرام تا منازل خود را 20 دقيقه اعلام مىكند.
محمدىفر، روند انتقال حجاج در شهر مكه را تاكنون مطلوب توصيف كرده و
برخى نارضايتىهاى موجود را بهدليل توجيه نبودن حجاج مىداند. وى مىگويد:
«ممكناست درشش هزار ترددىكه انجامگرفته، چندكوتاهى وتخلّف از ناحيه رانندگان صورت گرفته ويا خودروها باتأخير حركت كرده باشند، اما در مجموع، عملكرد شركت تاكنون خوب بوده و آنچه گاهىباعث نارضايتى حجاج عزيز مىشود تغييراتى است كه مسؤولان سعودى در برنامهها ايجاد مىكنند و آن هم خارج از اختيار ما است.»
محمدىفر مىافزايد:
«از امروز بهبعد، ازدحام حجاج درمكه بيشترمىشود وپليس مكهازاول ذيحجه مقرّرات ترافيكى ويژهاى را در اطراف مسجدالحرام به اجرا مىگذارد. براساس اين مقرّرات، از يك ساعت بعد از نماز، از ورود اتوبوسها به شعاع 500 الى 1500 مترى مسجدالحرام ممنوع مىشود لذا زائرانىكه قصددارند مسافتكمترى پيادهروى كنند، بايد دستكم يك ساعت زودتر بهمسجدالحرام رفته وتا يك ساعت بعد ازنماز نيز ازحرم خارج نشوند ...
همچنين پليس برخى تغييرات در برنامههاى ما ايجاد مىكند كه بهدليل عدم اطلاع زائران، باعث نارضايتى آنها مىشود و اين وظيفه مديران كاروانها است كه حاجيان را در اين زمينه آگاه كنند.
براى مثال، پليس مكه دستور داده تا بهجاى ايستگاه سوقالصغير از ايستگاه ملك عبدالعزيز و ميدان كُدى براى تخليه زائران استفاده كنيم كه اين باعث سردرگمى زائران مىشود، اما از توان ما خارج است.
همچنين در روزهاى آينده، زائرانى كه از ايستگاه مظله استفاده مىكنند، مجبورند بهدليل بسته شدن تونل بر روى خودروها، پياده اين مسير را طى كنند. آنهايى كه توانايى پياده روى ندارند بايد از مسيرهاى ديگر تردد نمايند.»
محمدىفر اضافه مىكند:
«در صورتى كه پليس محدوديتهاى ترافيكى جديدى اعمال نكند، انتظار مىرود
تا 7 ذيحجه، شبكه حمل و نقل ايران فعال بوده و بعد از ايام تشريق نيز از روز 13 و 14 ذىحجه اين شبكه مجدّداً راهاندازى شود. در اين ايام نيز شبكه حمل و نقل تعطيل بوده و از خودروهاى آن براى انتقال حجاج به منا و عرفات استفاده خواهد شد ...
و زائرانى كه از پاركينگ (توقّفگاه) باب على استفاده مىكنند، لازم است اطلاع داشته باشند كه براى حمل و نقل حجاج، در درون تونل، براى سرعت بخشيدن به تخليه زائران از خودروهاى چند كشور بهصورت مشترك استفاده مىشود. لذا شايسته است در برخورد با حجاج ديگر كشورها، كه از برادران دينى ما هستند، اخلاق و آداب اسلامى و برادرى رعايت شود.»
امسال براى نخستين بار بيش از سى هزار زائر عراقى به حج مشرف خواهند شد. بسيارى از اين افراد شيعه و از هواداران مجلس اعلاى انقلاب اسلامىاند و بنابراين مجلس اعلا دفترى براى مراجعات و هماهنگ كردن امور فرهنگى و دينى مراجعين در مكه اختصاص داده است. حجتالاسلام والمسلمين سيد عمار فرزند سيد عبدالعزيز حكيم در ديدار با سرپرست حجاج ايرانى ضمن تأكيد بر اين مطلب، گفت: امسال سعودىها خود براى مسكن عراقىها اقدام كرده و اجازه به مديران كاروانها ندادند تا آنان مسكن را انتخاب كنند. همين امر سبب شده است كه عراقىها در يك نقطه متمركز شوند كه براى برنامهريزىهاى فرهنگى بهتر است.
در اين ملاقات قرار شد هماهنگىهاى بيشترى براى اجراى برنامههاى مفيد فرهنگى صورت گيرد.
شامگاه روز شنبه، دوم ذىحجه، به تقويم سعودى، بعثههاى مراجع تقليد از مدينه بار سفر بسته پس از محرم شدن در مسجد شجره، به سوى مكه راه افتادند. صبح آن روز يك ماشين غير مسقف، تعدادى از علما؛ از جمله آقايان: شيخ علىپناه اشتهاردى،
صلواتى، معزّى، كرباسى، و برخى از افراد بعثه آيات شاهرودى، وحيد خراسانى و شبيرى زنجانى را به مكه رسانده بود. گفته شد كه ابتداى مسير بسيار سرد بوده و بهتدريج هوا بهتر شده است. گويا در ميان زائران ايرانى، تنها اين مورد استثنا بوده و مورد ديگرى نداشته است.
بعثههاى مراجع تقليد كه پيشگامان خود را دو شنبه و چهارشنبه گذشته فرستاده بودند، درمكه بهطور عمده موردمراجعه مقلّدانهستند. بخشىبراىگرفتن راهنمايىهاى فقهى و بخشى نيز براى حسابرسى و وجوهات. برخى از بعثهها به كارهاى فرهنگى هم مىپردازند و با شخصيتهاى شيعه و غير شيعه ساير كشورها ملاقاتها و ديدارهايى دارند.
گفتنى است، آخرين جمعه مدينه، سوّم بهمن (اول ذىحجه به تقويم سعودى) آقاى عمرى، برخى از اعضاى بعثههاى مراجع و بسيارى از روحانيون بعثه مقام معظم رهبرى را براى ناهار به باغ خود دعوت كردند. حاضران بيش از يك صد نفر بودند.
افرادى از بعثه آيات: سيستانى، حكيم، تبريزى، سيد صادق شيرازى و نيز افرادى مانند سيد محمدتقى مدرسى در اين محفل حاضر بودند. جلسه ياد شده صرفاً يك ديدار و شركت در ناهار بود و هيچ گفتگويى در آن صورت نگرفت. در آخر با مصافحه تك تك افراد با شيخ عَمْرى، جلسه به پايان رسيد.
دفاتر بعثه در مكه، همه نزديك بعثه رهبرى هستند و ساختمانهايى در دو سوى بعثه به عنوان دفتر و ساختمانى هم براى آنان به عنوان محل استراحت با هزينه خود آنان در نظر گرفته شده است. نشريه زائر در روز دوشنبه، نشانى تمامى دفاتر بعثهها و شماره تلفنهاى آنها را براى زائران اعلام كرد.
عنوان محل اقامت علما، بر اساس قوانين سعودى، مىبايست كلمه بعثه در آن بهكار نرود. بلكه به جاى آن «هيأت اعزامى» باشد. اين قاعده توسط عموم دفاتر حفظ شده و براى مثال روى تابلوى ورودى يكى از اين دفاتر آمده است: «اقامتگاه جمعى از علما و مدرّسين حوزه علميه مشهد مقدس، حسينيه مرجع عالىقدر مرحوم آيتاللَّه سيد عبداللَّه شيرازى». اين استثنايى است براى يك عالمى كه پازده سال پيش درگذشته و هنوز هيأت اعزامى وجود دارد.
نشريه زائر، شماره 15، ضمن گفتگويى با نويسنده اين سطور، خواست تا گزارشى از يك اثر تاريخى- ادبى در باره حج بدهد كه متن زير حاصل آن گفتگو است:
اشاره: در تاريخ اسلام، از منابع گرانسنگ و ارزشمند، سفرنامههاى حج است كه از چندين منظر داراى اهميت مىباشد. سفرنامههاى پيشين، به لحاظ توصيف جغرافياى طبيعى، انسانى، اجتماعى، فرهنگى و بالاخره سياسى همواره مورد توجه پژوهشگران علم جغرافيا بوده است. اما در ميان سفرنامهها، گاهى به تحفههايى برمىخوريم كه علاوه بر ويژگى فوق از «متن ادبى و نظم شعرى» ارزندهاى برخوردار هستند كه به لحاظ «ميراث ادبى، مذهبى و ملّى» در خور تأمّل جدّى مىباشند.
آگاهى يافتيم كه حجتالاسلام والمسلمين رسول جعفريان، كه در احياى يكى از سفرنامههاى عصر صفوى اقدام نموده و آن را منتشر كردهاند، به حج مشرف شدهاند.
از اينرو، به حضور ايشان رسيديم تا از اثر اين بانوى گمنام اما اديب عصر صفوى، خوشهاى برگيريم.
ضمن تشكر از قبول گفتگو، به عنوان مدخل و ورود به بحث، اشارهاى به تاريخچه سفرنامهنويسى حج بفرماييد؟
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ، بخشى از منابع تاريخى حرمين شريفين، از همان دوره بسيار قديم، با عنوان «سفرنامههاى حج» نشر يافته است. براى نمونه، مىتوان به سفرنامه ناصرخسرو، ابن جبير، ابن بطوطه و ... اشاره كرد. همچنين برخى از كتب، در اسم، كتاب جغرافى هستند، ليكن در واقع سفرنامه حج مىباشند؛ مانند: المسالك و الممالك.
اين حركت ادامه يافته تا اينكه به قرن هشت مىرسيم. از آن به بعد، متأسفانه (بهخصوص در شرق) سفرنامه خاصى نوشته نشده است. در قرن يازده سفرنامههايى از بلاد مغرب منتشر شد ولى در بلاد ايران چيزى انتشار نيافت. فقط كتابها و رسالههاى جغرافى موجود است. شايد يكى از بهترين آنها رسالهاى است درباره بازسازى كعبه در سال 1039، نوشته زينالعابدين كاشانى كه اطلاعات دقيقى به دست داده است. در مورد
بازسازى كعبه بايد بگويم كه از سال فوق تا سال 1417، بازسازى صورت نگرفته است.
در سال 1417، سعوديها، دو مرتبه ديوارها را برداشتند و با حفظ مصالح قبلى و سنگهاى پيشين، آن را ساختند.
اشارهاى هم به وضعيت سفرنامههاى سالهاى اخير بفرماييد.
ادبيات سفرنامهنويسى، عمدتاً از دوره اواسط قاجاريه است. اصل اين حركت ادبى هم به تأثير از سفرنامههاى اروپايى است. نويسندهها بيشتر مرد هستند. هرچه به آخر دوره قاجاريه نزديك مىشويم تعداد اين سفرنامهها بيشتر مىشود. سازمان حج و زيارت، طى سالهاى اخير تعدادى از اين سفرنامهها را منتشر كرده و فصلنامه «ميقات حج» هم تعدادى ازآنها را بهچاپ رساندهكه موجب زنده شدن آن ادبيات گرديدهاست.
اين سفرنامهها را چگونه تقسيمبندى مىكنيد؟
يك تقسيمبندى در اين سفرنامهها، تقسيمبندى به سفرنامههاى «منثور» و «منظوم» است. تعداد سفرنامههاى منظوم بسيار اندكاند. علّت آن هم اين است كه سفرنامه را نمىشود به صورت شعر نوشت؛ چون اماكن و جاىها و ... بايد به شكل منظوم و شعر آورده شود كه كارى بسيار دشوار است. البته در ادبيات فارسى؛ منظومه خاقانى را در مورد حج داريم ولى شكل سفرنامهاى، ندارد.
حضرتعالى يكى از اين سفرنامههاى منظوم را احيا كردهايد، اگر ممكن است بفرماييد كه آن، چه ويژگىهايى دارد؟
در ميان اينادبيات و ميراث سفرنامهاى، يك «تحفه ادبى»، بسيار عالىاست كه:
اولًا: سفرنامهِ باارزشىاست، چون دربردارنده اطلاعات عالى جغرافيايى و غيره است.
ثانياً: از دوره صفويه است. ما از دوره صفوى سفرنامه ديگرى نداريم كه گزارش سفر از مسيرهاى راه تا مكه معظمه، باشد.
ثالثاً: منظوم است؛ يعنى تنها سفرنامه نيست بلكه يك اثر و حتى مىتوانم بگويم
شاهكار ادبى هم است.
رابعاً: سراينده آن يك زن است. شايد اين موجب شد كه دو سال قبل در كنفرانس صفويهشناسى در لندن، يك خانم متخصّص صفوى با نام «كاترين بابايان» اين منظومه را به عنوان موضوع مقاله خود انتخاب كرده بود. به هر حال اين هم يك پديده شگفتى است كه ما يك منظومه هزار و چهارصد بيتى، به عنوان سفرنامه حج از يك زن داشته باشيم كه مربوط به يك مقطع تاريخى است و كتاب ديگرى هم در اين موضوع نداريم.
اين شاعره سفرش را چگونه آغاز و از چه مسيرهايى عبور مىكند؟
حكايت اين سفرنامه به اين صورت است كه يك زن، بعد از فوت شوهرش (ميرزا خليل رقم نويس، كه طبعاً از ادباى آن زمان بوده، چون متن فرامين را مىنوشته) تصميم مىگيرد به حج برود. زنِ بسيار فرهيختهاى است. تصميم مىگيرد كه تمام احساسات، برداشت و شناخت خودش را از حج، به شكل اشعار منعكس كند.
اشعارش بسيار روان، آرام و بدون اشكال است. از حيث ميراث ادبى، تاريخ حرمين شريفين و مسير منتهى به حرمين، اثرى ارزشمند است.
يكى از ويژگيهاى مهم اين كتاب آن است كه مسير حج در آن زمان را بهخوبى بيان كرده است. از اصفهان شروع كرده. سپس به كاشان، قم، ساوه، قزوين، زنجان، ميانه، تبريز، نخجوان، ايروان و از آنجا وارد كشور عثمانى شده، سپس به فرات، حلب، دمشق، مدينه، و در آخر به مكه معظمه مىرسد.
در اين سفرنامه مردمان بسيارى از شهرها، وصف شدهاند. بهطور متوسط از نيمى از شهرها بدگويى و از نيمى ديگر ستايش شده است. تعدادى از خويشانش در دولت آباد (از توابع قزوين) و برخى هم در اردوباد بودهاند كه ملاقاتهايى با آنها هم داشته است.
علاوه بر ويژگى ادبى، آيا ويژگى مذهبى و ملى بارزى هم دارد؟
يك احساس وطنىِ بسيار عالى در اين سفرنامه وجود دارد. در وقت خروجش از ايران، آن احساس وطنى- ملى را نشان مىدهد.
علاوه بر احساس وطنى، يك احساس مذهبىِ شيعى هم در آن هست:
زبانها بسته شد از نام حيدر دكانها تخته شد از بيع گوهر
ز بيم روميان چون موش گشتند چو شمع صبحگه خاموش گشتند
سحر از سرزمين شاه ايران روان گشتند با آه و به افغان
در مسير حركت از كشورهاى مجاور، آيا به اتفاقاتى كه در سفرهاى آن زمان مرسوم بود، اشارهاى دارد؟
وقتى وارد محدوده عثمانى مىشود، دشواريهاى راه را وصف مىكند.
عمدهاش، سدّ كردن راه كاروان و گرفتن مالياتهاى سنگين است. حتى يكجا چون دوبار خواستند ماليات بگيرند، زائران با مأموران درگير مىشوند. عجم آغاسى كه رييس كاروان ايرانىها بوده، شمشير مىكشد؛ ديگران هم وارد صحنه درگيرى مىشوند و در نهايت موفق مىشوند راهشان را ادامه دهند.
كشيدند از كمر شمشيرها را رها كردند از زه تيرها را
مسير ادامه مىيابد. شهرها و روستاها را، يكى پس از ديگرى وصف مىكند. نكات دقيق جغرافيايى، روحيات مردم، خوراكىهاى آن شهرها و روستاها، تا آنجا كه دستگيرش شده، ثبت مىشود.
در اين مسيرها آيا به كشور يا شهرى كه احساس آرامش و امنيت بيشتر كرده باشد، اشاره مىكنند؟
بله در عراق از شهر حلب توصيف مثبت دارد.
در شهر حلب احساس شاعره ما اين است كه اين شهر مثل ايران و اصفهان است.
شبيه اصفهان ديدم حلب را به ايران توأمان ديدم حلب را
به دكان و به بازار و به ميدان همه چيزش مهيّا چون صفاهان
بعد از عراق، وارد كدام كشور مىشوند و آنجا چگونه ابراز احساسات مىكنند؟
اين مسير را ادامه مىدهد تا اينكه به حلب و بعد دمشق مىرسد. دوباره
احساسات مذهبى وى گل مىكند. به ياد كاروان اسراى كربلا مىافتد.
رسيدندى چو بر دروازه شام به چشمم شد سيه آن روز چون شام
جدا هر عضو من آمد به افغان كز اينجا بد عبور آل سفيان
در ايامى كه كردند از ستيزه سر شاه شهيدان را به نيزه
در آغاز ورود به مدينةالنبى، چه احساسى داشتهاند؟
از دمشق، كاروان با شتاب حركت مىكند تا به نزديكيهاى مدينه مىرسد. رييس كاروان، يكى از پاشاهاى عثمانى است. اينجا احساسات بر او غلبه مىكند. لحظه ورود به مدينه است. زنىكه چندين ماه، براى رسيدن به حرمين شريفين، انواع مشقّات را تحمّل كرده و حتى يك بار نزديك بوده از كوه پرت شود و بهطور معجزهآسا نجات مىيابد، حالا به مدينه نزديك مىشود. دو فرسخ مانده به مدينه، كاروانيان بىمهابا حركت مىكنند:
دو فرسخ همچون سرسر مىدويدند نه با پا بلكه با سر مىدويدند
كه تا شهر مدينه شد نمايان ز پشت كوه چون خورشيد تابان
در اينجا صداى تكبير همه بلند مىشود. شاعره ما از دل خود مىپرسد:
به دل گفتم دلا اينجا مدينه است كه دائم مهر او در قلب و سينه است؟
بگفتا آرى اين يثرب زمين است مقام و مرقد سالار دين است
پس از زيارت پيامبر صلى الله عليه و آله به بقيع مىرود و احساساتش را نسبت به امامان بقيع عليهم السلام اينگونه بيان مىكند:
بقيع از نور مرقدهاى ايشان منوّر گشته چون خورشيد تابان
حسن آن ميوه قلب پيمبر سُرُورِ سينه زهرا و حيدر
دوم مولى على بن الحسين است امام ساجد و نور دو عين است
سيم باقر شهِ علم اليقين است امام پنجم و سالار دين است
چهارم باشد آن مولاى برحق كه دين و مذهب از وى يافت رونق
پس آنگه رو سوى زهرا نمودم به درگاهش جبين خويش سودم
وقتى از نزديك قبور بقيع و سادگى آن را مىبيند، نالهاش بلند مىشود:
نديدم اندر آن ارض مطهّر به جز نور فروزان زيب ديگر
ميان يك ضريحى چهار مولاى گرفته هر يكى در گوشهاى جاى
زمينى كو بُدى بالاتر از عرش به كهنه بوريايى گشته بُد فرش
از همانجا شاه ايران را مورد خطاب قرار مىدهد كه چرا در فكر بازسازى بقيع نيستى؟ به او مىگويد: فرش بفرست؛ قنديل بفرست. آنجا را زينت ده.
معالأسف شاعره ما دو روز بيشتر در مدينه نيست تا اين احساساتش را بيشتر بيان كند. براى تأمين امنيت خودش مجبور مىشود همراه قافلهسالار عثمانى راهى مكه شود تا از اعراب طول راه آسيبى نبيند.
در لحظه ورود به مكه چه احساسى داشته است؟
وى در مسجد شجره مُحرم مىشود و مسجد شجره را وصف مىكند. مىآيد به سمت مكه، در نزديكى بطحا، كه نزديكىهاى حِجون است، توقف مىكنند كه در واقع لحظه ورودش به مكه است. اينجا كه احساس مىكند به آرزوى ديرينش رسيده، بيتى از نظامى نقل مىكند:
چه خوش باشد كه بعد از انتظارى به اميدى رسد اميدوارى
اولين نگاه خود به كعبه را توصيف كرده است؟
مىگويد وقتى وارد مسجدالحرام شدم، زبانم بند آمد. مدهوش شدم. اصلًا ديگر نمىتوانستم يك كلام صحبت كنم.
چون صورت لال بودم تا زمانى بدين منوال بودم تا زمانى
ز بعد ساعتى باز آمدم هوش ولى گرديده بود نطقم فراموش
آرام آرام، احساس آرامش مىكند و زبان مىگشايد. سپس شروع مىكند به وصف خانه يزدان، كه بسيار جالب است.
ز وصف خانه يزدان چه گويم كه بالاتر بود از آنچه گويم
بلا تشبيه گويا نوجوانى به قامت بود چون سرو روانى
قباى مخمل مشكين به بر داشت كمر را بسته از زرين كمر داشت
حجر در آستانش پاسبان بود رخ او بوسگاه حاجيان بود
در اينجا است كه مىگويد: «بار گناهان را زمين گذاشتم و آرامش به دلم برگشت.»
پس از آن، براى انجام اعمال به عرفات و مشعر مىرود و همه اين اماكن را وصف مىكند.
در ادوار گذشته به مناسبت عيد قربان در منا، حاجيان و امراى وقت، جشن برگزار مىكردند. آيا از آن جشن هم توصيفى دارد؟
بله، در آن زمان حاجيان در منا، روز عيد، جشن مفصّل مىگرفتند كه غوغايى بوده است! ولى متأسفانه الآن تعطيل شده است. شاعره ما در وصف آن جشن مىگويد:
كنون بشنو تو از وصف چراغان كه كردندى فروزان آل عثمان
چنان جشنى دو شب اندر منا شد كه زهره بعد رقاصى بهپا شد
دو فرسخ شد چراغان كوه و صحرا كه نتوان وصف آن را كرد انشا
به هر سو تا كه كردى چشم كس كار فروزان بُد چراغان چون گل نار
به عنوان آخرين سؤال بفرماييد، هنگام وداع از حرمين چه احساسى داشته است؟
در هنگام خداحافظى مىگويد:
ز بعد هفت روز از عيد قربان نمود آن پادشاه پادشاهان
مرخص از حريم خويش ما را بيا بنگر تو اكنون ماجرا را
و يكى از شاه بيتهايش را در وقت تمام شدن سفرنامهاش مىگويد كه:
چه خوش بُد كعبه گر رفتن نمىداشت چو رفتن داشت برگشتن نمىداشت
او بار ديگر به مدينه برمىگردد، پنج روز توقف كرده، سپس به ايران برمىگردد، آن هم گويا از همان مسيرى كه آمده است. آخرين شهرى كه در برگشت ياد مىكند، شهر حلب است و ما ديگر شعرى و خبرى از او نداريم.
از اينكه در اين گفتگو شركت نموديد، سپاسگزاريم.
ظرف 9 روز گذشته، تعداد زائران ايرانىِ خانه خدا، كه به مراكز درمانى و بيمارستان ايرانى مستقر در مكّه مكرمه مراجعه كردهاند، به 2382 نفر رسيد.
به گزارش روز يكشنبه روابط عمومى هيأت پزشكى ايران، مستقر در مكّه معظمه، طى اين مدت 1606 مورد آزمايش پزشكى انجام گرفته و 2768 نسخه دارويى نيز براى زائران بيمار ايرانى صادر شده است.
از زمان حضور زائران ايرانىِ خانه خدا به مكّه مكرمه، دو تن از زائران ايرانى به نامهاى خانم مليحالزمان پاسنگى 51 ساله، از اصفهان و آقاى محمد شريف شانظرى 59 ساله از كردستان بر اثر بيمارى فوت كردهاند.
بر اساس اين گزارش، همچنين تا كنون 21 تن از زائران ايرانى براى مداواى طولانىتر به بيمارستانهاى عربستان سعودى انتقال يافتهاند.
گزارش ديگرى حاكى است كه يك زن زائر ايرانى (لاچين افشارى 56 ساله از همدان) كه به همراه شوهر خود قصد سوار شدن به ماشين را داشت، از ماشين افتاد و بر اثر ضربه مغزى درگذشت. وى در شامگاه يكشنبه در قبرستان حِجون دفن گرديد.
به منظور تمشيت امور حجاج ايرانى و رسيدگى و حل و فصل مشكلات آنان در عربستان و همچنين تسهيلى در تحقّق منويات مورد نظر در امر خدماترسانى به حاجيان
عزيز، تشكيلات اجرايى، تحت عنوان «ستادهاى حج» در طول موسم حج تمتّع توسط سازمان حج و زيارت داير مىگردد.
از آنجا كه دفتر نمايندگى سازمان حج و زيارت، در طول سال، در عربستان فعال است، بنابراين در موسم حج تمتّع نيز مسؤوليت برنامهريزى، ساماندهى، هدايت و نظارت بر ستادهاى عملياتى حج را بر عهده دارد.
مقرّ اين نمايندگى در مكّه مكرمه قرار دارد و معاونتى از آن نيز در مدينه منوره فعاليت مىكند.
نماى كلّى تشكيلاتِ مجموعه ستادهاى حج چنين است كه ستادى بهنام مكّه مكرمه و جدّه، امور مربوط به فرودگاه جده و مسائل جارى حج در مكه مكرمه را به انجام مىرساند و همچنين ستاد مدينه منوره در مقطع مدينه قبل و مدينه بعد، در خدمت زائران است و در قالب شرح وظايف خود، انجام وظيفه مىكند.
موضوع فعاليتهاى ستاد مدينه منوره عبارتند از: حمل و نقل، تداركات و اسكان زائران كه اين موضوعات در قالب واحدهايى تحت عنوان: تداركات، مسكن، حمل و نقل درون شهرى، حمل و نقل هوايى، حمل و نقل بينشهرى، امور مالى، دفترى، امداد و حراست و ... جريان دارد. بهعلاوه نمايندگان اعزامى از طرف وزارت پست و تلگراف و تلفن، جهت انجام امور پستى و مخابراتى و همينطور نيروهاى منتخب وزارت امور خارجه، براى ارائه خدمات كنسولى پىگير مسائل رفاهى و حوادث زائران در ستادها مستقر هستند. ضمن اينكه نمايندگانى از سوى دستگاههاى نظارتى كشورمان؛ مانند سازمان بازرسى كلّ كشور و ... بر روند امور جارى و برنامهها نظارت مىكنند. تعدادى از نيروهاى مذكور در داخل ستاد به كار روزانه اشتغال دارند و عدّهاى نيز در مراكز و مقرهاى مربوطه، در خارج از ستاد مركزى؛ مثل انبارها، تداركات، آشپزخانههاى متمركز، كشتارگاه، فرودگاه مدينه و مسجد شجره و مؤسسه رده، مدينه و ... مستقر مىباشند.
شاكله ستادهاى مذكور در مكّه مكرمه، به لحاظ وسعت كار و عظمت و فشردگى و سنگينى آن، نسبت به مدينه، قدرى متفاوت است. براى مثال، واحدهاى ديگرى مثل توزيع اتوبوس مشاعر و تقسيم خيمههاى منا و عرفات و يا طرح قربانى و ... را نيز بايد بر
مجموعه واحدهاى پيشگفته افزود.
شايان ذكر است برادران شاغل در فرودگاه جده، كه وظيفه جابهجايى و انتقال زائران ورودى و خروجى را بر عهده دارند، با نظارت مستقيم مسؤول ستاد مكه مكرمه صورت مىگيرد و از اين منظر مىتوان گفت: ستاد جده در واقع واحدى از ستاد مكه شمرده مىشود.
از كارهايى كه در زمينه سازماندهى ستادهاى حج تمتّع، چند سال است به مرحله اجرا در آمده، عبارت از اين است كه ستادهاى فرعى در مدينه و مكه داير گرديد و با اين طرح، مدينه برحسب حضور زائران به سه منطقه وشهرمكه نيز بهشش منطقه تقسيم شده است. در واقع زائران ومديران، بااستقرار ستادهاى فرهنگى دربسيارى موارد، نيازى به مراجعه بهستاد مركزى ندارند ومىتوانند مشكلات خودرا درهمان منطقه مطرحكنند و به نتيجه برسند. مديران كاروان نيز با مسؤول منطقه خود، جلسات روزانه دارند. در هر منطقه، بخشهاى حمل و نقل درون شهرى و اسكان و تغذيه وجود دارد كه در حوزه مربوط عمل مىنمايند. از جمله تحوّلات در برنامههاى سال جارى مىتوان پيشبينى يك نفر در تركيب ستادهاى فرعى مناطق 9 گانه مدينه و مكه به عنوان معاون منطقه را ذكر كرد. گفتنىاست رؤسا و معاونان مناطق مذكور از ميان مديران كل حج و زيارت استانهاى كشور انتخاب شدهاند و چون با مسائل و روحيات زائران و عوامل خدماتى استانِ خود آشنايىكامل دارند، با درك بهترى به حلوفصل مشكلات خواهند پرداخت.
ستاد حج در شهر مكه، در ارتباط با نوع رفتارهاى عمومى زائران، در استفاده از امكانات زيستى و غيره، تذكراتى را ارائه كردهاند كه بدين شرح است:
در هر وضعيتى، مراعات حال ديگران بهخصوص افراد ناتوان و سالخورده و پرهيز از عجله و شتاب ضرورى است.
در نشست و برخاست با همسفران، بهخصوص هماتاقىها با صبر و آرامش رفتار شود.
در نگهدارى اموال مالك ساختمان كوشا بوده و نسبت به صدمه خوردن به حقوق جامعه و حقالناس حساس باشيم.
از سيگار كشيدن در اماكن عمومى و داخل اتاق و بهويژه در محدوده حرمين شريفين خوددارى گردد.
به منظور حفظ شؤون زائران ايرانى، از فروش اجناس بهطور جدى پرهيز شود.
از اشيا و اموال شخصى مراقبت نماييد. بهخصوص مراقب تلفن همراه خود باشيد. به هرحال هنگام جابهجايى و پس از رسيدن به مقصد، دقت كنيد تا چيزى از اثاثيه و مدارك شما در اتوبوس يا ... جاى نماند.
تردّد بىمورد در سطح شهر و اتلاف اوقات گرانبها، علاوه بر لطمه معنوى، باعث كاهش انرژى و بنيه جسمانى شما خواهد شد.
در كارهاى داخل كاروان و همچنين بارگيرى و تخليه اثاثيه به يكديگر كمك كنيد.
اساساً حج بهجهت محدوديت زمانى ومكانى وازدحام جمعيت ولزوم جابهجايى مكرر و ... توأم با دشواريهايى است. از اين رو، آمادگى لازم براى تحمّل مشكلات ضرورى است.
حداكثر استفاده از حضور مؤثّر روحانى و پزشك و مدير كاروان كه تمام دانش و تجربه خود را وقف زائران عزيز نمودهاند، به عمل آيد.
پرهيز از ورود به بحثهاى مناقشهآميز با ديگران؛ اعم ازايرانى و غيرايرانى.
از همراه داشتن اقلام و اشياى ممنوعه، در طول سفر بپرهيزيد.
رعايت مقرّرات اجتماعى و سياسى عربستان سعودى در زمينه حج و غير آن كاملًا ضرورى است و به نفع زائران مىباشد.
معمولًا سطح ساختمانها و سنگفرش مساجد و معابر به خصوص هنگام شستشو و ريزش باران، لغزنده است، لذا احتياط ضرورى است.
هنگام استفاده از آسانسور (آسانبر) به ظرفيت آن توجه نماييد.
هنگام عبور و مرور از بزرگراهها، مقرّرات راهنمايى و رانندگى جداً رعايت شود.
خواهران گرامى شؤون اسلامى را در همه حال مراعات نمايند.
براى وضو گرفتن از ظروف و منبعهاى آب داخل حرمين و شريفين استفاده نگردد.
مأموران ذىربط عربستان از بردن مواد خوراكى و اجناس و اثاثيه به داخل حرمها جلوگيرى مىكنند.
از خوابيدن، شوخى كردن، بلند صحبت كردن، سيگار كشيدن و عكاسى و فيلمبردارى در حرمها و مساجد خوددارى گردد.
كارت شناسايى و آدرس و تلفن ساختمان خود را هميشه همراه داشته باشيد.
از پيادهروى در مسيرهاى طولانى، بهخصوص قبل از ايام تشريق خوددارى نماييد.
شايان ذكر است، توصيههاى ايام تشريق و همچنين مسائل مربوط به بار و گمرك، در زمان مناسب، به آگاهى خوانندگان عزيز خواهد رسيد.
معاون تغذيه ستاد مكه مكرّمه گفت: «بيش از 25% حجاج ايرانى در مكه تحت پوشش طرح آشپزخانه متمركز قرار دارند.
آقاى سعيد شيبانى در گفتگو با نشريه زائر، به تشريح طرح آشپزخانه متمركز پرداخت و گفت:
«اجراى اين طرح در سال جارى تاكنون با موفقيت همراه بوده و رضايت حجاج عزيز را در پى داشته است. طرح آشپزخانه متمركز براى دومين سال متوالى در مكه و مدينه اجرا مىشود. اين طرح كه با هدف نظارت بيشتر بهداشتى و تمركز طبخ غذاى كاروانها انجام مىشود، سال گذشته با مشكلات پيشبينى نشدهاى همراه بود، اما در حج امسال عملكرد رضايت بخشى داشته است.»
شيبانى افزود: «بحث تغذيه متمركز از 12 سال پيش در سازمان حج و زيارت مطرح بوده و طرحهاى مختلفى در اين زمينه مورد بررسى قرار گرفته است.»
وى تصريح كرد: «به علّت مشكلات متعدّدى كه در آشپزخانههاى كاروانها وجود دارد و بيشتر آنها با استانداردهاى ما همخوانى ندارد و همچنين الزام دولت عربستان به عدم پخت غذا در ساختمانهاى مركزى مكه و مدينه، تصميم گرفته شد از طرح تغذيه متمركز استفاده شود.»
معاون تغذيه ستاد مكه افزود: «از سال 1380 بهصورت محدود در برخى مجتمعهاى مسكونى درمكه ومدينه، اين طرح اجراشد، بهاين صورت كه بهجاى آنكه هركاروان در آن مجتمع جداگانه پختكند، بهصورت متمركز وبامديريت واحد غذاتهيه وتوزيعشود.»
شيبانى گفت: «اما از سال گذشته كه طبخ غذا در منطقه مركزى مدينه ممنوع شد، طرح آشپزخانه متمركز در اولويّت كارى سازمان حج و زيارت قرار گرفت.»
به گفته وى، اجراى اين طرح در سال گذشته، بدليل عدم تجريه و نداشتن الگوى قبلى، با مشكلاتى مواجه بود؛ چرا كه هم وقت كافى براى انتخاب نيروها وجود نداشت، هم آشپزخانههاى متمركز تجهيز نشده بود و هم كاروانها در اين زمينه بهخوبى توجيه نشده بودند.
طرح آشپزخانه متمركز، سال گذشته در مكه با در اختيار گرفتن يك آشپزخانه و تهيه غذا براى ده هزار نفر آغاز شد.
شيبانى گفت: «اما امسال سازمان، سرمايهگذارى خوبى در اين زمينه كرده و با دعوت از افراد خبره و متخصص، جلسات كارشناسى متعددى را از مدتها قبل آغاز و راهكارهاى مختلفى را براى انتخاب بهترين فرمول برگزار كرده است.»
وى افزود: «برخلاف سال گذشته، امسال در طرح آشپزخانه متمركز از نيروهاى ثابت استفاده مىشود و در موارد اضطرارى نيز آشپزهاى كاروانها به خدمت فراخوانده مىشوند.
در سال گذشته براى اداره آشپزخانه متمركز، از آشپزهاى كاروانها استفاده مىشد كه بدليل عدم آشنايى و هماهنگى آنها با يكديگر، نتيجه كار چندان مطلوب نبود. اما براى اداره آشپزخانه در حج امسال، بعد از انتخاب مديران آشپزخانهها، آشپزهاى مناسبى معرفى و پس از يك دوره آموزشى سه روزه، شامل كلاسهاى بهداشت و توجيه طرح متمركز، آشپزها مورد گزينش قرار گرفته و پس از طى آزمايشهاى دقيق پزشكى و معاينات جسمى، مصاحبه و امتحان عملى، بهترين و كارآمدترين آشپزها براى اجراى اين طرح انتخاب شدهاند.
به گفته معاون تغذيه ستاد مكه، دو متخصّص بهداشت نيز با نظارت بر آشپزخانههاى متمركز، امور بهداشتى را به دقت كنترل مىكنند.
وى گفت: «همچنين در حج امسال، يك آشپزخانه جديد نيز با شرايط مطلوبى احداث شده و كار پخت غذا از 25 دى با طبخ روزانه يكهزار غذا آغاز شد.»
شيبانى افزود: «طرح تغذيه متمركز، يك طرح آزمايشى و موقّت نيست و با توجه به الزامات دولت عربستان، به عدم پخت در مناطق مركزى شهر و با توجه به ملاحظات سازمان براى صرفهجويى در وقت، نيروى انسانى و هزينه، پيشبينى مىشود در سالهاى بعد، اين طرح گسترش يابد و به تمام كاروانهاى ايرانى تعميم داده شود.»
وى افزود: «در حال حاضر، كاروانهايى تحت پوشش اين طرح قرار گرفتهاند كه ساختمانهاى آنها داراى آشپزخانههاى مناسب براى طبخ غذا نيست. همچنين استانهايى كه غذاهاى محلّى و يا فرهنگ تغذيه خاصى دارند، شامل اين طرح قرار نگرفتهاند، بلكه تلاش شده تااستانهايىكه ذائقه غذايى مشابهى دارند، تحت پوشش اين طرح قرار گيرند.»
شيبانى بالاترين ميزان پخت دو آشپزخانه متمركز را 25 هزار نفر در روز اعلام كرد.
وى گفت: «ارزيابىهاى انجام شده نشان مىدهد، كيفيت غذا مطلوب و رضايتبخش بوده و طرح تا اين لحظه موفقيت داشته است.»
شيبانى برخى كاستىها در اين زمينه را غير قابل پيشبينى دانست و گفت:
«در برخى موارد بهعلت تصادف خودروى حامل غذا و يا بارندگى و آب گرفتگى خيابانها، در انتقال به موقع غذا اخلال بهوجود مىآيد كه تلاش همكاران ما بر اين است اين موارد به حداقل ممكن برسد.»
وى اعلام كرد: «براى اوّلين بار امسال براى طبخ غذا از گوشت تازه گوسفند حداكثر 48 ساعت بعد از تاريخ ذبح آن، استفاده مىشود و گوشت مرغ نيز بر خلاف سالهاى گذشته، از مرغ تازه كشتار عربستان مصرف مىگردد.»
شيبانى مواد غذايى مورد استفاده در كاروانهاى ايرانى را مرغوبترين نوع آن در بازارهاى عربستان دانست و گفت: «برخى اقلام غذايى نيز كه كيفيت مطلوبى ندارد، از ايران خريدارى و به مكه و مدينه منتقل مىشود.»
معاون تغذيه ستاد مكه در خصوص چگونگى پذيرايى از حجاج، در ايام تشريق
گفت: «براى تمامى حجاج، دو نوبت غذاى گرم، سه نوبت غذاى بستهبندى و چهار نوبت غذاى حاضرى پيشبينى شده است.»
شيبانى به آشپزهاى كاروانها توصيه كرد در سرو غذا براى حجاج دقت كافى نموده و تمام تلاش خود را براى جلب رضايت زائران و خدمت شايسته به آنها صرف نمايند.
تا آخر وقت روز يكشنبه، 5 بهمن، بيش از 90 هزار زائر ايرانى وارد عربستان شدهاند.
از ابتداى كار انتقال زائران ايرانىِ خانه خدا به عربستان سعودى، تا ظهر روز يكشنبه 90 هزار و 62 نفر در قالب 489 كاروان وارد اين كشور شدهاند.
از اين تعداد در مجموع، 47 هزار و 571 نفر از طريق فرودگاه مدينه منوره و 42 هزار و 491 زائر ايرانى نيز از طريق فرودگاه جده وارد مكه مكرمه گرديدهاند.
براساس اين گزارش، از مجموع 90 هزار و 62 نفر، تعداد 80 هزار و 959 نفر وارد مكّه معظمه شده و مناسك عمره تمتع را بهجاى آوردهاند.
روز يكشنبه، پنجمبهمن (سوم ذىحجه بهتقويم سعودى)، همايش «حج، عالىترين تجلّى عبادت و سياست» در سالن اجتماعات بعثه جمهورى اسلامى ايران، توسط واحد اهل سنتِ اين بعثه برگزار شد.
دبير اين همايش، حجتالاسلام زمانى و اعضاى هيأت رييسه عبارت بودند از:
مولوى اسحاق مدنى، ماموستا سيد مصطفى خاتمى، ملارشيد برهانى و حجج اسلام:
درّى نجف آبادى و صابرى همدانى و مجرى همايش، آخوند عبدالرزاق رهبر بود.
در اين همايش، كه آقاى رىشهرى، اميرالحاج ايران و شخصيتها و انديشمندان مذهبى و سياسى اهل تسنن و تشيع، از استانها و شهرهاى مختلف و نيز نمايندگان مراجع عظام حضور داشتند، سخنرانان اين همايش، به ايراد سخن پرداختند.
اين همايش رأس ساعت 30/ 9 صبح، با تلاوت آياتى از كلاماللَّه مجيد و ايراد
فاتحه به روح بلند امام خمينى قدس سره، مجدّد و مبتكر وحدت جهان اسلام، رسماً كار خود را آغاز كرد. سپس برنامه همخوانى (تواشيح) توسط يكى از كاروانهاى مازندران اجرا شد.
در ادامه، حجتالاسلام والمسلمين زمانى، مسؤول واحد اهل سنت بعثه مقام معظم رهبرى، به حضار خيرمقدم گفت. وى در مورد خدمات دفتر اهل سنت بعثه مقام معظم رهبرى اظهار داشت: تا حاكنون هيچ كشور و بعثهاى به اندازه بعثه جمهورى اسلامى ايران، به برادران اهل سنت جهت امور مختلف مذهبى، امكانات و خدمات نداده است.
وى بخشى از اين خدمات را اينگونه برشمرد:
انتخاب بالاترين علماى اهل سنت جهت اعزام به حج.
تقويت علمى بنيه اهل سنت توسط برگزارى برنامههاى آموزشى مناسك حج، مطابق هر مذهب.
برگزارى آزمون براى متقاضيان فعاليت به عنوان روحانى كاروان اهل سنت.
سرويسدهى در مراسم حج براى حل مشكلات.
انتشار كتابهاى ويژه فقه حنفى و شافعى.
استقرار شوراى افتا براى زائران اهل سنت در بعثه.
برگزارى همانديشى (سمينار) هاى متعدد.
آنگاه نماينده مقام معظم رهبرى و سرپرست حجاج ايرانى، ضمن عرض خيرمقدم به همه ميهمانان از ايران و ساير كشورها، گفت:
«اميد است به بركت خانه توحيد و اين همايشها، وحدت جهان اسلام تقويت و تحكيم يابد و زمينه براى حكومت جهانىِ ارزشهاى اسلامى فراهم گردد ... موضوع اين همايش بسيار مهم وضرورىاست. احياگر حج ابراهيمى، امام خمينى قدس سره در طول عمر با بركتش، بهخصوص درپيامهاى حجخود، اساسىترين مطلبش، همينبودكه حجتنهاعبادت نيست بلكه سياست هم هست. حج، كاملترين برنامه اسلام براى اداره زندگى بشر است.»
وى در ادامه گفت:
«حج بالاترين عبادت براى چشيدن طعم شيرين معرفت و محبّت خداوند است.
بهترين وسيله براى انس با خداست. البته به شرطى كه زائر خداوند عمق اين دعوت را درك كند. هرچه معرفت زائر بيشتر باشد، از اين بُعدِ حج بيشتر استفاده مىكند ...
حج تنها عبادت نيست بلكه در كنار ابعاد فردى و عبادى، ابعاد اجتماعى و سياسى هم دارد. وقتى مىگوييد «لَبَّيكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيك»، تنها لات و هُبلِ چهارده قرن قبل را نفى نمىكنيد بلكه همه قدرتهاى طاغوتى و شيطانى و استكبارى با اين شعار نفى مىشوند. حج شركزدايى در عرصه سياست و جامعه هم هست.
وى در ادامه گفت:
«مقام معظم رهبرى در اوّلين پيام خود در سال 68، نكته بسيار جالبى را مطرح مىكنند؛ حج ابراهيمى و محمدى صلى الله عليه و آله، علوى و حسينى عليهما السلام آن است كه در آن توجه به خدا و پناه بردن به حكومت و قدرت او، با پشت كردن به قدرت طواغيت و جباران همراه باشد. زمزمه مناجات سالار شهيدان و سيد شباب اهل جنت در عرفات چه زيبا، اين هر دو را در يك سخن مىسرايد كه حج تجلّى عبادت و سياست است.»
سپس مولانا عبدالرحمان سربازى، امام جمعه چابهار، به عنوان دومين سخنران در جايگاه حضور يافت. وى ضمن تشكر از بعثه مقام معظم رهبرى و واحد اهل سنت و همكاران آن، كه مقدمات اين همايش را آماده كردهاند، گفت:
«حج آخرين ركن ركين اسلام است. وقتى حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله در مقام شجره و ميقات، لبيك مىفرمودند تمام ذرّات خاك و ريگهاى وادى عتيق و برگهاى درختان، همزمان با او لبيك مىگفتند ...
ايشان نحوه حج ابراهيمى را به جهانيان تعليم فرمود و درس وحدت را آموخت.
همچنانكه مكه را محلّ امن براى جهانيان؛ اعم از انسانها، حيوانات، حشرات، درختان و ساير موجودات زنده قرارداد.»
مولانا عبدالرحمن در ادامه گفت:
«رسول اكرم، با شعار «لا فَخْرَ لِعَرَبِيّة عَلى عَجَمِيّ» امتيازات شعار و رسوم
جاهليت را زير پا گذاشت، ولذا حضرت اميرالمؤمنين على عليه السلام در نهجالبلاغه، در فرازى، فلسفه حج را وحدت مىداند و مىفرمايد: خداوند حج را وسيله نزديكى مسلمانان قرارداده است. حج در حقيقت تبلور شكوه وحدت اسلامى و تجلّى قدرت امت اسلام و نمايشگاه حضور همدلان و همراهان است كه ناهمگونى صورت را با همگونى سيرت پيوند مىزند تا شعار اتّحاد اسلامى را بالاتر از رنگها و شكلها و اختلافات جغرافيايى و ملّى و نژادى تحقق ببخشند.»
آنگاه آقاى ملّا قادر قادرى، امام جمعه و قاضى محترم دادگسترى پاوه به ايراد سخن پرداخت. وى ضمن تبريك حضور همه عزيزان در كنار حرمين شريفين و سپاس از دفتر واحد اهل سنت بعثه مقام معظم رهبرى گفت:
«حج بر اساس آيه شريفه قرآن، هم منافع دنيوى دارد و هم منافع اخروى و همه ما از زمان حضرت ابراهيم مخاطب و مكلف، هم به برنامههاى عبادى دين بودهايم و هم برنامههاى سياسى و دنيوى آن. وقتى مناسك مختلف حج را نگاه كنيم اين موضوع به خوبى مشهود است ...
ما اگر منصف باشيم، يكى از آثار مهم انقلاب اسلامى، همين تجمعها و همايشهاست كه موجب عزّت و عظمت جامعه اسلامى است و به ما جرأت حركت و بازگشت به خويشتن داد ولذا يكى از انديشمندان جهان اسلام مرحوم عبدالحميد كش درباره انقلاب ملت ايران مىفرمايد: اى امّت اسلام، «انّ ايران اعْلَت كَلِمَة لا الهَ الَّا اللَّه»، انقلاب اسلامى، زلزلهاى در شرق و غرب پديد آورد. بنياد اقتدار غرب را متزلزل ساخت. مسلمانان را بيدار كرد. برگزارى حج به شكل با شكوه و توأم با برائت، يكى از بركات انقلاب اسلامى است.»
در پايان، شاعر معروف اهل سنت، آقاى مولوى قاضىزاده امام جماعت محترم ايرانشهر در جايگاه قرار گرفت و اشعارى را در وصف حج ابراهيمى و تجليل از نبىّ اكرم سرود و در انتها، اشعارى را در تجليل از رهبرى نظام، تقديم حضار محترم كرد.
صبح روز دوشنبه، ساعت 11، نماينده ولىّ فقيه عازم ديدار بيمارستان ايرانى در شهر مكه شد. اين محل كه به توصيه ايران، با مشخّصات بيمارستانى، در 1400 مترمربع ساخته شده، براى پنج سال، هر سال به مبلغ 900 هزار ريال اجاره شده است. بخشهاى مختلف اين ساختمان به اورژانس، تخصصهاى مختلف و دفاتر ادارى و غيره تقسيم شده است.
آقاى رى شهرى ضمن ديدار از قسمتهاى مختلف، با برخى از بيماران به گفتگو پرداخت. سن بالاى برخى از بيماران، نشانگر آن بود كه اين افراد از نظارت هيأت پزشكى گذشتهاند، در حالى كه توان انجام حج را نداشتهاند. ايشان ضمن يادآورى اين نكته از هيأت پزشكى خواست تا پيش از آمدن دقت بيشترى در اين باره اعمال كنند.
پس از آن، ايشان در دفتر رييس بيمارستان حضور يافت و از نزديك در جريان كارها قرار گرفت. در اين ديدار كه آقاى زرهانى هم حضور داشت، آقاى رى شهرى خواستند تا ساختمانى نظير اين ساختمان براى جانبازان ساخته شود. ايشان تأكيد كرد كه البته چنين اقدامى با حمايت بنياد جانبازان امكانپذير است كه مىبايست با توصيه رهبرى اين كار را انجام دهد.
از ميان مراجع تقليد، كسى كه امسال در حج حضور يافته، آيتاللَّه سيد كاظم حائرى است كه ظهر روز دوشنبه، به همراه جمعى از اعضاى بعثه ايشان، ميهمان نماينده ولىّ فقيه بود. در اين ديدارِ دوستانه، ضمن صرف ناهار، در باره پارهاى از مسائل فقهى و سياسى و دينى گفتگو شد.
گفتنى است كه بر اساس اخبار رسيده، آيتاللَّه بشير نجفى از جمله مراجع چهارگانه نجف، از طريق كويت وارد مرز عربستان شده و در حج امسال شركت خواهد كرد.
به گزارش واحد مركزى خبر، چهار وزير اندونزى براى زيارت خانه خدا و شركت
در مراسم حج، عازم عربستان شدهاند. وزيران امور دينى، بهداشت، دادگسترى و جنگلدارى از جاكارتا به جده آمده و به مكه مشرف شدهاند. مقامات حج اندونزى اعلام كردند كه امسال اندونزى 205 هزار زائر خواهد داشت. سن بالاى زائران اندونزى سبب بروز مرگ و مير قابل توجهى در ميان آنان شده و طى روزهاى نخست نزديك به شصت نفر از آنان درگذشتهاند.
روز يكشنبه، پنجم بهمن، آقاى زرهانى رييس سازمان حج و زيارت، از دفتر خبرگزارى جمهورى اسلامى در مكه مكرمه ديدار كرد و با سير فعاليتهاى گروه خبرگزارى در موسم حج تمتّع، از نزديك آشنا شد. مسؤول خبرگزارى در اين بازديد توضيح داد كه مىتوان با برنامهريزىِ قبلى، ترتيبى داد تا دسترسى به اخبار و گزارشهاى داخل كاروانهاى حج تسهيل گردد. آقاى زرهانى نيز ضمن تشكر از خدمات دفتر خبرگزارى در عربستان، از خداوند متعال توفيق برادران را در زمينه اطلاعرسانىِ بهموقع و صحيح طلب كرد.
وى افزود:
«اخبار جارى حج بايستى به نحوى تهيه و منتشر گردد كه ضمن بيان حقايق، به محدوديتهاى گوناگون ايران و عربستان، كه بر كار حج تأثير دارد، توجّه كافى بشود. به علاوه ضرورت در جريان قرار گرفتن زائران از اخبار ايران هم مطرح است و آن اخبار بايد به سهولت و متانت به زائران ايرانى منتقل شود.»
نشريه شماره شانزدهم زائر، همچنان منتقل كننده برخى از اخبار مهم از داخل ايران به زائران ايرانى است. در اين ارائه اخبار، سعى مىشود تا رويهاى ميانه انتخاب شده و اخبار تحريكآميز درج نشود.
ديدگاههاى ملااحمد نراقى را در باره حج بيان مىكند، درج شده است و همچنان قسمتى براى شماره بعد گذاشته شده است.
گفتگويى با شاعر روحانى، استاد جواد محدّثى با عنوان «قطره و دريا» به چاپ رسيده كه اشاراتى به ديدگاههاى كوتاه ايشان در باره مسائل مختلف مربوط به اين سفر دارد. تجربه چند ساله آقاى محدّثى به ضميمه ذوق شاعرانه و ديدگاه لطيف وى، مصاحبهاى خواندنى را پديد آورده است.
در اين شماره، بخشى از نامههاى خوانندگان نيز درج شده كه كارى است نو و براى نخستين بار صورت مىگيرد و نشان مىدهد كه زائر بنا دارد به نظريات خوانندگان توجه كند و از آنچه آنان مىنويسند، استفاده بيشترى بنمايد.
گزارشى از همايش حج عالىترين تجلّى عبادت و سياست و نيز در پايان برخى از اخبار سياسى داخلى و خارجى درج شده است.
از اخبار انتشار يافته چنين به دست مىآيد كه عربستان به نحو جدى در صدد دلجويى از زائران عراقى است. طبق خبرى كه در عكاظ (4 ذىحجه) آمده، توافق ميان ابراهيم جعفرى با وزارت حج عربستان، اعزام 33000 زائر عراقى به حج است.
طبق اين گزارش، تا روز پنجشنبه 30 ذىقعده، تعداد 16000 زائر عراقى وارد فرودگاه جده شدهاند. علاوه بر آن 14000 زائر هم از راه ورودىِ عرعر، زمينى وارد عربستان شدهاند.
همچنين اعلام شده است كه خدمات بهداشتى و تغذيه هم در اين مسير به حجاج عراقى داده شده و كتاب و نوار هم در ارتباط با مسائل اسلامى و مناسك در اختيار آنان گذاشته شده است.
گفتنى است امسال مسكن زائران عراقى را خود سعودىها تقبل كرده و آنان را نزديك به هم اسكان دادهاند.
گزارش ديگرى حاكى است كه آخرين گروه از حجاج، امروز از سودان، از راه دريا، وارد جده شدند.
مىتوان گفت تمامىِ روحانيون كاروانها افرادى باتجربهاند و حتى بسيارى از معينها، به وظايف خود آشنا هستند، ليكن با اين حال، فهرستى از كارهايى را كه يك روحانى از زمان ورود به مسجد شجره تا پايان اعمال بايد انجام دهد، در اينجا مىآوريم.
گفتنى است اين مطالب به قلم جناب آقاى فلاح زاده نوشته شده است:
پيش از حركت به سمت مسجد شجره، به زائران يادآور مىشود كه غسل احرام را در هتل انجام دهند و لباس احرام را نيز بپوشند.
خانمهايى را كه از ورود به مسجد شجره معذورند، نسبت به نذر احرام پيش از ميقات توجيه نموده، صيغه نذر را براى آنان بخواند و نيت احرام و لبيك را بگويد تا در مدينه مُحرم شوند.
و اين نكات را نيز قبل از حركت يادآورى كند:
توجيه زائران نسبت به كروكى مسجد شجره و جغرافياى منطقه، براى كمتر شدن تعداد گمشدگان.
همراه داشتن ظرفى براى دمپايىها.
همراه نبردن جامهدان و هر محموله ديگرى، به مسجد.
با طهارت بودن و وضو گرفتن براى رفتن به مسجد، چون معمولًا احرام پس از نماز انجام مىشود.
در مسجد شجره:
هنگام پياده شدن زائران از اتوبوسها، دستور داده شود كه در كنار اتوبوس توقف كنند و توضيح و راهنمايىهاى لازم به آنها داده شود.
رنگ، شماره و تابلوى اتوبوس و محل توقف آن را به زائران توجه دهند.
جاى مشخص و علامت خاصى براى راهنمايى آنان مشخص كند؛ مثلًا جهت قبله، گلدسته بزرگ و ...
محلّ توقّف خود در مسجد شجره را مشخص نمايد؛ مثلًا اعلام كند، داخل مسجد شجره، در حياطِ وسط يا ابتداى شبستانِ سمتِ قبله يا جلوى محراب يا روبهروى
محراب يا ...
محلّى براى افرادى كه گم مىشوند در داخل مسجد مشخص كنند تا در همان مكان بمانند و از آنجا حركت نكنند تا افراد كاروان به سراغ آنان بيايند.
خواندن نماز واجب يا مستحبّ احرام در مسجد.
جدا كردن افرادى كه سال اوّل تشرّف آنهاست، از ديگران.
گفتن نيّت براى كسانىكه حج واجب خود را بهجا مىآورند و سپس گفتن نيت براى كسانى كه نايب هستند.
(تلبيه)، گفتنِ «لَبَّيك ألّلهُمَّ لَبَّيك ...»
كنترل احرامِ افراد، براى آخرين مرحله، پيش از سوار شدن به اتوبوس يا داخل آن، قبل از حركت.
در مكه، اعمال عمره تمتع:
پيش از حركت زائران براى اعمال، لازم است پس از گرد آوردن آنان، بهطور مختصر آنها را نسبت به اعمال توجيه كند.
حركت زائران براى اعمال، زمانى باشد كه از خستگى راه كاسته شده و گرسنه نيز نباشند. در آغاز ورود به مسجد الحرام و شروع اعمال، مستحبات و آداب آن، بهطور مختصر بهجا آورده شود.
پس از ورود به مسجد الحرام، زائران را در جايى كه به خوبى بتوانند كعبه، مقام ابراهيم و حِجر اسماعيل را ببينند، توقف دهد و توضيح مختصرى درباره آنها ارائه كند و در همان هنگام ترتيب اعمال و محلّ قرار زائران پس از هر عمل و پايان عمل را مشخص كند و نيز كسانى را كه ممكن است در اعمالشان مشكلى پيش آيد كه از زائران عقب بمانند يا خداى ناكرده دوستان خود را گمكنند، توجه دهدكه در فلان مكان توقف نمايند.
وظايف روحانى كاروان در اعمال عمره تمتع، بهطور مختصر و فهرستوار:
جدا كردن افراد ناتوان و معذور، پيش از حركت براى اعمال و تعيين وقت قبلى مناسب براى اعمال معذور و اعلام به آنها.
يادآورى طهارت و انجام وضو براى رفتن به مسجد الحرام.
لحظات ورود به مسجد الحرام و آغاز اعمال در كنار خانه خدا را به زائران تذكّر و توجه دهد.
توجيه مختصر زائران، در حد 10 تا 15 دقيقه، نسبت به اعمالى كه انجام خواهند داد و مراحل آن.
خواندن ادعيه مختصر ورود به مسجد الحرام و ديدن كعبه و تذكّر آداب ديگر.
توقف دادن زائران در محلّى مناسب كه بتوانند كعبه، حِجر اسماعيل و مقامابراهيم را ببينند و توضيحى درباره آنها.
تذكّر درباره ترتيب اعمال و تعيين محلّ قرار، پس از هر عملى.
تعيين محلّ قرار نهايى، پس از اتمام اعمال و كسانى كه از همراهان خود عقب مانده يا آنها را گم مىكنند.
تذكر ورود به مطاف با حال خشوع و در قسمت خلوت و مناسب.
تذكر آغاز طواف از مقابل حجرالأسود و يادآورى نيّت طواف.
كنترل طواف (اتمام و صحّت طواف زائران) پس از آن، پشت مقام ابراهيم و تذكر نيت نماز طواف و كيفيت آن.
كنترل نماز طواف زائران، حتّى كسانىكه نايب آنها نيز بايد نمازشان را بخواند و سپس حركت به سوى مسعى
تذكّر به نوشيدن آب زمزم از ظروف آب (كه مع الأسف در حال حاضر ناممكن شده است).
تذكّر و توضيح در مورد شروع و انجام سعى و نيت و چگونگى آن، پيش از ورود به مسعى و بالا رفتن بر مبدأ سعى.
تذكر مستحبات سعى به زائران جهت اشتغال به ذكر ومستحبات در حال سعى.
كنترل سعى زائران درپايان و راهنمايى آنان نسبت به سعى.
كنترل نهايى اعمال زائران در محل سكونت و اطمينان به صحّت و اتمام آن.
يادآورى:
معذوران را نيز در وقت مناسب، با تمهيدات لازم، براى اعمال خواهند برد و نكات پيشگفته در حدّ ميسور براى آنان نيز انجام خواهد شد.
برنامه سخنرانى و آموزش مناسك در مكّه مكرّمه:
زمان و مكان: زمان و مكان مناسب براى سخنرانى را روحانى كاروان با هماهنگى مدير و روحانيان ديگر، كه در آن ساختمان مستقر هستند، تعيين خواهند كرد. مناسبترين زمان، شبها در فاصله ميان نماز مغرب و عشا، پيش يا پس از شام است.
محتوا:
مدت هر سخنرانى حدود نيم ساعت خواهد بود كه مانند سخنرانىهاى مدينه، به سه بخش تقسيم مىشود:
در طول اين ايام، آداب و مستحبات مكّه؛ مانند تلاوت قرآن، نماز در مسجدالحرام و طواف مستحبى، مكرر تذكّر داده شود.
در ضمن، براى افراد مدينه قبل، در روزهاى آخر، برخى از مسائل اخلاقى و احكام مورد نياز زندگى گفته مىشود.
زيارت اماكن:
زائران را در زمان مناسب، به زيارت قبرستان حجون، مسجد جن، مسجد شجره، مسجد الاجابه كه اين چهار مكان نزديك هم است خواهند برد.
ايام تشريق (اعمال حج):
مراحل حساس و مهمّ كارىِ روحانيان كاروانها، از هشتم تا دوازدهم ذىحجه است.
در آخرين جلسه سخنرانى، آمادگى لازم براى اعمال حج و زمان حركت و مراحل اعمال توضيح داده شود.
فرمان حركت كاروان با مدير هماهنگ و سپس در وقت مناسب اقدام به احرام حج شود.
چنانچه شب عرفه در عرفات بودند، بخشى از وقت را به يادآورى اعمال حج و اهميت عرفه و عرفات و دعا و توسل بگذرانند ولى زياد طولانى نشود و زائران به استراحت خود برسند.
صبح روز عرفه، در يك سخنرانى كوتاه- اين مطالب گفته شود.
جغرافياى عرفات و توضيح درباره جبلالرحمه و مسجد نمره و حدود عرفات.
مسائل تاريخى واقع شده در عرفات.
اهميت روز عرفه و صحراى عرفات.
لزوم بهرهگيرى از اين وقت و مكان و راهنمايى آنان به دعا- نماز قضا- توبه از گناه و تصميم به ترك و بندگى خدا و طلب توفيق از خداوند.
عصر روز عرفه:
الف: خواندن دعاى عرفه و دعاها و اعمال مستحبى، كه در مناسك ذكر شده است و بهتر است از خواندن روضههاى مفصّل و سخنرانى طولانى پرهيز شود و مردم را به اعمال و آداب عرفه كه فقها در كتب فقهى و مناسك آوردهاند راهنمايى كنند و دعاها را برايشان بخوانند.
ب: يادآورى مسأله وقوف در مشعر الحرام و مسائل و آداب مربوط به وقوف در آنجا، پيش از نماز مغرب و عشا.
ج: اقامه نماز جماعت مغرب و عشا در عرفات، در صورتىكه خوف آن است كه دير به مشعر برسند يا آب براى تطهير و وضو در دسترس نباشد.
الف: يادآورى مسأله وقوف و ياد ذكر خدا در شب عيد و جمعآورى ريگها.
ب: يادآورى اهميت شب مشعر و برخى از شبهاى مهم تاريخ اسلام يا مثل ليلةالمبيت، شب بيعت عقبه، شبهاى خندق، شب عاشورا و ...
الف: توضيح مختصرى درباره اعمال روز عيد و ترتيب آنها.
ب: بردن زائران پس از صبحانه و استراحت كوتاه براى رمى.
ج: كنترل اعمال زائران پس از بازگشت از رمى اعم از مباشرى و نيابتى.
د: توجه به مسأله نيابت براى ذبح و آموزش اجمالى نايبان براى ذبح
ه: راهنمايى زائران نسبت به اعمال روز عيد و حلق و خروج از برخى از محرمات احرام.
شبها و روزهاى 11 و 12
كنترل اعمال سهگانه روز عيد زائران در شب 11.
سخنرانى مختصر و دعا يا ذكر مصيبتى كوتاه- حتماً بايد كوتاه باشد چون زائران به خاطر انجام اعمال، به شدت خستهاند.
آماده كردن زائران براى رمى روز 11 و توضيحى مختصر.
راهنمايى زائران براى استفاده بهتر از فرصت توقف در منا؛ مانند اشتغال به ذكر و دعا و نماز قضا و تلاوت قرآن.
سخنرانى اخلاقى در شب 12 و ذكر مصيبت و ذكر نشانههاى قبولى اعمال.
كنترل نهايى اعمال كليه زائران در روز دوازدهم و يادآورى اعمال باقىمانده و محرّماتى كه هنوز بر آنها حرام است؛ يعنى بوى خوش، زن و مرد بر يكديگر، صيد و كندن درخت و گياه حرم.
اعمال پس از منا
پيش از اعمال، جلسهاى كوتاه جهت توجيه زائران لازم است. چون زائران اينگونه اعمال را پيشتر انجام دادهاند و تصوّر مىكنند كه به راهنمايى روحانى نياز ندارند و به تنهايى اقدام به انجام اعمال خواهند كرد، لذا ممكن است به اشكالهايى بربخورند كه موجب زحمت آنها بشود.
در آخرين روزهاى ورود زائران شيعه عرب به مدينه، بعثه ايران خالى از مسؤولان بخشهاى مختلف بود. اين مسأله سبب شده بود تا سيل مراجعين به بعثه، به ويژه بخش بينالملل، نتوانند نيازهاى خود را جامه عمل بپوشانند. علّت اين امر، بازگشت زودهنگام مسؤولان بخشهاى مختلف در روز سه شنبه قبل به مكه بود.
در واقع، كشورهاى عربى سفر زائرانشان را بين 15 تا 20 روز تنظيم مىكنند و همين امر سبب مىشود تا مدينه قبلهاى آنها از روزهاى پايانى ذىقعده و حتى اوايل ذىحجه وارد مدينه شوند.
زائران لبنانى و ديگر كشورهاى عربى، كه معمولًا در كاروانهاى پنجاه نفره اعزام
مىشوند، داراى يك مدير، يك روحانى و دست كم چهار خدمه هستند و به صورت گروهى در كنار بقيع زيارت مىخوانند. به خلاف ايرانيان كه با تذكّرات مكرّر روحانيون و گروه ارشاد به سمت قبله نشسته و دعا و زيارت مىخوانند، آنان به سمت قبر پيامبر يا قبور ائمه نشسته و از بلندگو يا دست كم صداى بلند استفاده مىكنند.
رنگ لباسهاى زائران لبنانى، با استفاده از رنگهاى شاد، حالت استثنايى دارد و در مجموعهاى از زائران مسجد الحرام، دستههاى لبنانى كاملًا قابل تشخيص هستند. اسامى كاروانهاى آنان، با ارزشها و مفاهيم شيعى كاملًا هماهنگ است؛ «حملة الطف» كاروانى بود كه توسط حجتالاسلام والمسلمين قصير هدايت مىشد. «حملة امّالبنين» يا «حملة فدك» و ... از جمله اسامى كاروانهاى لبنانى است. (يك كاروان از دمشق نيز ديديم كه اهل سنت بودند و نام «حملة خورشيد» را برخود داشتند).
امسال 12000 زائر لبنانى به حج مشرف شدهاند، در حالى كه سالهاى پيش، به 25000 نفر مىرسيدند.
گفتنى است، جمعيت لبنان حداكثر 000 000 6 نفر است. شوراى حج اين كشور، اين رقم را ميان سنيان و شيعيان به تساوى تقسيم كرده است. معيار آنان در انتخاب افراد، از ثبت نام شده، از سنين بالاتر به پايينتر است، كه امسال تا سن 50 سهميه پايان يافت.
بنابر اين، زائران لبنانى در سال جارى، افراد با سن و سالى هستند. ممكن است اين اقدام براى كنترل زائران لبنانى هم باشد. افزودنى است كه حزب اللَّه لبنان هر سال يك بعثه فعال دارد و امسال نيز چنين است. زائران لبنانى بر اساس وضعيت مالىشان به كاروانهاى مختلف، با هزينههاى متفاوت مىپيوندند. كمترين هزينه براى مسكن و هواپيما و مشاعر و گوسفند، 1500 دلار است و البته زائر بايد هزينه خوراك خود را هم بپردازد.
اين روزها انتشار خبر معاوضه اسراى لبنانى و فلسطينى در مقابل سه جنازه اسراييلى و يك اسير، موجى از شادى در ميان زائران لبنانى و ديگر زائران خانه خدا ايجاد كرده است.
خبرگزارى جمهورى اسلامى، از سه سال پيش به اين سو، دفترى در رياض دارد كه
در طول سال فعّال است. در موسم حج، فعاليت خبرگزارى جمهورى اسلامى ايران، در امور حج متمركز شده و تعداد ديگرى نيز به آنان پيوسته و به كار تهيّه خبر و گزارش و تصوير مشغولاند.
علاوه بر آن، صدا و سيما نيز در بعثه دفترى دارد كه در گروه آنان، تعدادى خبرنگار وجود دارد كه براى شبكه خبر و واحد مركزى خبر، به تهيّه خبر و گزارش و تصوير و فيلم مىپردازند. بيشتر آنان به كارهاى توليدى و برنامهسازى مشغولاند. افرادى هم براى كارهاى فنى و ارسال ماهوارهاى فعاليت مىكنند.
خبرگزارى، علاوه بر كار خبر، به تهيّه ارتباط تلفنى- اينترنتى نيز پرداخته كه مورد استفاده بعثه و اعضاى ستاد است.
در سالهاى گذشته، نمايندگانى از مطبوعات در حج شركت داشتند كه در بعثه بوده و با هماهنگى ستاد خبرى فعاليت مطبوعاتى مىكردند. اين برنامه چند سالى متوقّف شده بود؛ اما امسال، پس از هماهنگىهايى كه در تهران انجام شد، ده نفر از مطبوعات براى اين كار برگزيده شدند. با مطرح شدن هزينه آنان و عدم موافقت مطبوعات با پرداخت آن، تنها نماينده روزنامه ايران، همشهرى و اطلاعات به حج مشرّف شدهاند. اين افراد بيشتر به دنبال تهيّه گزارش هستند تا خبر، اما ستاد خبرى برخى از اخبار مهم را نيز براى استفاده، در اختيار آنان مىگذارد.
كار اصلىِ ستاد خبرى، ايجاد هماهنگى ميان گروههاى خبرىاست كه درحج فعالاند. طبعاً به دليل مصلحتهاى سياسى و فكرى، لازم است اين هماهنگى صورت گرفته و موضوعات خبرى در اختيار مراكز فعال خبرى قرار گيرد. مسؤول ستاد خبرى، در جلسات شوراى هماهنگى بعثه و بسيارى از جلسات ديدارها شركت كرده و در جريان سياستهاى كلّى بعثه قرار مىگيرد. اين امر سبب مىشود تا اخبار با رعايت مصلحتهاى موجود در حج و مناسبات سياسى دو جانبه، انتشار يابد.
طى دو سه سال گذشته، عكسها و خبرنامهها (بولتنها) يى فراهم شده كه در رايانه نگهدارى مىشود.
يكى از كارهاى جديدِ ستاد خبرى، ايجاد اتاقى در مدينه براى انجام مصاحبهها است كه مورد استفاده همه گروههاى خبرى است. مع الأسف تاكنون در مكه چنين
برنامهاى تدارك نشده است.
ايجاد هماهنگى ميان مسؤولان بعثه و مراكز خبرى و گزارشى، از ديگر فعاليتهاى ستاد خبرى است.
همراهى بانشريه زائر وكتابحج، از كارهاىديگر ستادخبرىاست. در واقع بسيارى از خبرهايى كه در زائر منتشر مىشود، در اصل در ستاد خبرى تدارك ديده شده است.
ايجاد خبرنامه (بولتن) ويژه نماينده ولىّ فقيه و رييس سازمان حج، از ديگر كارهاى ستاد خبرى است.
بنابر اين، بخشى از كارها محتوايى و در جهت تهيّه خبر و گزارش است و بخشى اجرايى و هماهنگى، كه تهيه امكانات لازم براى تهيه و ارسال گروههاى خبرى است.
بدين ترتيب، گروههاى خبرى به سادگى كارهاى خود را در ارتباط با بعثه، از طريق همين ستاد خبرى، به صورت حرفهاى انجام مىدهند.
عنصر جهانى شدن، زمينهاى براى حاكميت ارزشهاى اسلامى در جهان
همايش يك روزه «تقريب مذاهب اسلامى» ديروز در سالن همايشهاى بعثه مقام معظم رهبرى، با حضور جمعى از انديشمندان جهان اسلام برگزار شد. برگزار كننده اين همايش، معاونت امور بينالملل بعثه مقام معظم رهبرى بود. در اين همايش نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى با اشاره به معانى متفاوت جهانى شدن در عرصههاى اقتصاد، سياست، فرهنگ و ارتباطات افزود:
«فرايند جهانى شدن، اگرچه تبعات منفى در پى دارد ولى ابعاد مثبت آن را نمىتوان ناديده گرفت و دانشمندان اسلامى مسؤوليت سنگينى بر دوش دارند تا از اين عنصر براى بسط حاكميت اسلام بهره ببرند.»
آقاى محمدى رىشهرى، با بررسىِ اجمالى تعاريف موجود از جهانى شدن، وجود اختلاف نظر در ارائه تعريف واحد از اين عنصر را يادآور شد و با توجه به اينكه
نبود تعريف واحد نافى اثرات وضعى چنين فرايندى نيست، افزود:
«شرايط نوين اطلاعرسانى در جهان، زمينهاى فراهم كرده است تا انديشمندان بتوانند دين اسلام را گسترش دهند.»
وى با اشاره به اينكه فضاى اجتماعى و سياسى جوامع بشرى، ديگر محدود به مرزبندىهاى جغرافيايى و سرزمينى نيست، گفت:
«دين اسلام، دينى منطبق بر فطرت، عقل و علم است و هر اندازه علم پيشرفت كند و حقايق براى انسانها روشنتر شود گرايش به اسلام افزونتر خواهد شد.»
اميرالحاج جمهورى اسلامى ايران اصلىترين نكته براى فراگير شدن اسلام در جهان را تأكيد بر اخوّت و برادرى دينى برشمرد و چنين گفت:
«علماى اسلامى، مسؤوليت سنگينى بر دوش دارند تا با عوامل ايجاد تفرقه به خصوص با دشمنان آگاه خارجى و مزدوران داخلى در كشورهاى اسلامى مبارزه كنند.
چنانچه مسلمانان با يكديگر متّحد باشند، در جهان حاكميت خواهند يافت.»
آقاى محمدى رىشهرى، با اشاره به روايات گفت:
«پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله پيشبينى كردهاند همانگونه كه در صدر اسلام ترويج اين دين برپايه اخوت و اتّحاد اسلامى صورت گرفت، در آخرالزمان نيز اين اخوت و اتحاد تجديد خواهد شد و مسلمانان دست به دست يكديگر داده خود را براى حاكميت جهانى اسلام به رهبرى امام عصر (عجّ) آماده خواهندكرد.»
پس از ايشان، حجتالاسلام محمدىعراقى، حجرا همايشى عظيموتابلوى برجستهاى از جامعيت جهان اسلام دانست و گفت: «اين همايش بزرگ، همه ساله در پيش چشم جهانيان قرار دارد.»
همچنين آقاى يونس صوالحى، از كشور مالزى، در اين همايش نقاطى را كه مذاهب اسلامى مىتوانند بر روى آن به اتفاق نظر برسند، برشمرد و بر تقريب بين
مذاهب، از راه گفتگوهاى سازنده تأكيد كرد.
حجت الاسلام والمسلمين آقاى شيخ على دعموش از كشور لبنان و از جمله رهبران حزباللَّه نيز با تأكيد بر وحدت امت اسلامى در مقابل دشمنان اسلام، از جمله آمريكا و اسراييل، خواستار ترويج فرهنگ از خودگذشتگى و ايثار در ميان مسلمانان شد.
سپس مولوى عبدالرحمان سربازى، از علماى مذهب حنفيه ايران، با بيان حديثى از حضرت رسول صلى الله عليه و آله مبنى براينكه «آينده از آنِ اسلام است»، فشارها و دسيسههاى دشمنان را در جهت مقابله با اين حديث حضرت ختمىمرتبت صلى الله عليه و آله دانست و افزود:
«كنگره عظيم حج، بهترين برنامه و بزرگترين اميد جهان اسلام است.»
در اين همايش، همچنين ملّا قادر قادرى از ايران، دكتر ليك جى از كشور تركيه و آقاى مصطفى جعفر ازانگليس، راهحلهايى براىتقريب بين مذاهب اسلامى ارائه كردند.
در همايش بينالمللى تقريب بين مذاهب اسلامى در مكه مكرمه، حجاج شيعه و سنى از كشورهاى مختلف اسلامى؛ از جمله ايران، عربستان، تركيه، عراق، افغانستان، مالزى و اندونزى و همچنين تعدادى از كشورهاى اروپايى شركت داشتند.
گفتنى است، با اينكه ميهمانان خارجى بسيارى در اين همايش شركت كرده بودند، متأسفانه به دلايل فنى ترجمه همزمان سخنرانىها دچار اختلال شده، قطع مىگرديد كه اين امر موجب اعتراض ميهمانان خارجى همچنين خبرنگاران شده بود.
آمار فوت شدگان از روز يكشنبه هفته گذشته تاكنون، 116 نفر اعلام شد. روزنامه انگليسى زبان «سعودى گازت» چاپ عربستان، آمار زائران فوت شده كشورهاى مختلف جهان را منتشر كرد. براساس اين آمار، هشت زائر از بنگلادش، 27 زائر از هند، 6 زائر از مالزى، 26 زائر از پاكستان، 3 زائر از آفريقاى جنوبى، 40 زائر از اندونزى، 4 زائر از تايلند و 2 زائر از ايران فوت كردهاند.
اين روزنامه نوشت: دكتر «اينسرام على» مدير پيشين آزمايشگاههاى منطقه مدينه،
از اينكه چرا مديران كاروانهاى زائران خانه خدا درباره وضعيت هواى خشك و سرد مدينه، اطلاعات لازم را به زائران ندادهاند، تعجب كرد. اين روزنامه نوشت كه باران روز جمعه، 32 هزار نفر از زائران هندى را دچار سرماخوردگىِ شديد كرد.
ازدحام بيش از اندازه و تراكم زائران در فرودگاه جده باعث معطلى بيش از اندازه زائران ايرانى در اين فرودگاه شده است.
عباس اديبزاده، از مسؤولان ستاد حجّ مستقر در اين فرودگاه، روز دوشنبه به خبرنگار ايرنا گفت: «فرودگاه جده دوازده سالن پذيرش دارد كه با افزايش زائران كشورهاى مختلف، اين تعداد سالن نمىتواند جوابگوى به موقع همه زائران باشد.»
وى افزود: «براى زائران ايرانى سالن مشخصى در نظر نگرفتهاند و به همين دليل ممكن است آنها پس از ورود به فرودگاه، ساعتها منتظر بمانند تا كار گذرنامهها و بازرسى زائران ساير كشورها به پايان برسد ... دو روز پيش به علّت اينكه همه سالنها مملو از مسافر بود، به يك هواپيماى حامل زائران ايرانى دستور داده شد كه نيم ساعت در فضاى هوايى بندر جده بيشتر پرواز كند و سپس مسافران خود را پياده نمايد!»
وى در عين حال انجام تشريفات گذرنامهاى و بازرسى در فرودگاه جده را بسيار راحت توصيف كرد و گفت: امسال مقامات بندر جده بازرسى بندر را حذف كرده و براى ديدن بارها نيز به حداقل اكتفا مىكنند.
قاريان قرآن، اعزامى از جمهورى اسلامى ايران، از يكشنبه شب، برنامه تلاوت قرآن و همخوانى (تواشيح) را در طبقه دوم مسجدالحرام آغاز كردند.
به گزارش ايرنا، در برنامه نخستين شب قاريان ايرانى، كه با حضور تعداد زيادى از زائران كشورهاى ديگر برگزار شد، چند تن از قاريان بينالمللى ايرانى به تلاوت قرآن پرداختند: على رجبى حافظ كلّ قرآن، ازاستان خراسان، بهتلاوت قرآن پرداخت وپساز آن، بهسؤالات متعدد حاضران، كه بيشتر از شهروندان كشورهاى عربى بودند، پاسخ داد.
در اين آيين معنوى، گروه همخوان (تواشيح) شهر نور مازندران، تواشيح لبيك را اجرا كرد كه مورد توجه و استقبال حاضران قرار گرفت.
در پايان اين مراسم، تمام قاريان به صورت دسته جمعى تواشيح اسامى اعظم خداى تبارك و تعالى را اجرا كردن و پس از آن، مجرى برنامه مراسم را با دعاى ختم قرآن به پايان برد. قرار است اين افراد، در شبهاى قبل و بعد از مناسك حج تمتّع، از ساعت 10 تا 11 شب، در طبقه دوّم مسجدالحرام و در مقابل ناودان طلا برنامه اجرا كنند.
يك روزنامه انگليسى زبان عربستان به زائران خانه خدا هشدار داد از خريد كالابرگهاى جعلى گوسفندِ قربانى، كه وارد بازار عربستان شده است، پرهيز كنند. روزنامه سعودى گازت، با انتشار اين مطلب، به نقل از «دكتر احمد محمدعلى» رييس بانك توسعه اسلامى، كه مسؤوليت اجرايى فروش كالابرگهاى گوسفند قربانى را به عهده دارد، نوشت: شيّادان در پى آن هستند كه با سوء استفاده از موسم حج، گوسفندانى را كه شرايط آنها متناسب با بيان شرع نيست، به فروش برسانند. براساس اين گزارش، بانك توسعه اسلامى تأكيد كرد: هيچ فرد يا مؤسسهاى حق فروش كالابرگ گوسفند قربانى را ندارد و تنها شركت «الراجحى» كه در سراسر عربستان شعبه دارد، مسؤوليت فروش اين كالابرگها برعهده گرفته است.
بيش از 93000 زائر ايرانى تاكنون وارد عربستان شدند.
از ابتداى كار انتقال زائران ايرانىِ خانه خدا به سرزمين وحى تا ظهر روز دوشنبه، 93 هزار 635 نفر در قالب 508 كاروان وارد اين كشور شدهاند.
از اين تعداد در مجموع، 87 هزار و 250 نفر از مدينه و جده وارد مكه معظمه شدهاند.
همچنين طى همين مدت، تعداد 47572 از طريق فرودگاه مدينه و بقيه از طريق فرودگاه جده وارد كشور عربستان شدهاند.
از جمع زائران ايرانى، تاكنون سه نفر فوت شدهاند كه عامل مرگ دو نفر از آنان، حادثه بوده است.
صبح روز سه شنبه (7 بهمن) كنفرانس مكه پايتخت فرهنگ اسلامى افتتاح شد و به مدت سه روز ادامه خواهد داشت. برگزار كننده كنفرانس وزارت حج عربستان است و دبيرى همانديشى را ابوبكر احمد باقادر مشاور وزير حج بر عهده دارد. از جمع علماى بعثه رهبرى، چندين نفر در اين كنفرانس شركت كردند. از آن جمله حجت الاسلام و المسلمين قاضى عسكر كه مقالهاى هم به آن ارائه كرده است؛ همچنين آيتاللَّه تسخيرى و حجج اسلام: محمدى عراقى و محمد مهدى معراجى.
تعدادى از زنان نيز در اين كنفرانس شركت دارند اما در جاى مستقلّى نشستهاند و از همانجا مطالب خود را بيان مىكنند.
آقاى عبدالجبار رفاعى، كه در سال گذشته مقالهاى در باره كتاب «خسى در ميقات» جلال آل احمد داده بود، اين بار مقالهاى در باره دكتر شريعتى و حج نوشته است. از ايران دكتر آذرشب و عماد الدين باقى هم به اين كنفرانس دعوت شده و شركت كردهاند.
مجموعه مقالات سال گذشته كنفرانس، با عنوان «مكة المكرمة عاصمة الثقافة الاسلامية بحوث و دراسات» به چاپ رسيده و در اين كنفرانس ميان ميهمانان توزيع گرديد.
گفتنىاست وزارت حج عربستان، مجلهاى هم با عنوان «الحج» چاپ مىكندكه ماهانه و ويژه حج است. سردبير اين نشريه، حسين محمد بافقيه است و عدهاى از نويسندگان سعودى عضو هيأت تحريريه آن هستند كه از آن جمله است: عبدالملكبن عبداللَّهبن دهيش. وى سلسله مقالاتى در باره اعلام حرم مكى دارد كه به لحاظ تاريخى، مرورى است بر نشانههايى كه حدود حرم را در ادوار مختلف معين مىكرده است. در پايان هر شماره، چند مقاله هم به انگليسى درج شده است.
مقالات مجلّه، ويژه حج بوده و صبغه تاريخى آن و نيز پرداختن به سفرنامههاى حج از كشورهاى مختلف، جلوهاى خاص در آن دارد.
گزارش اين كنفرانس در روزنامه الشرق الاوسط (چهارشنبه هشتم بهمن) درج شده است.
مجموعه مقالات دومين كنفرانس نيز در يك كتاب بزرگ و با شمارگان محدود، صرفاً براى ميهمانان به چاپ رسيده است. بيشتر اين مقالات مرور بر سفرنامههايى است كه طى قرن گذشته و حاضر در كشورهاى مختلف و در ارتباط با حج نوشته شده است.
حجت الاسلام قاضى عسكر مقالهاى با عنوان «مكة المكرمة عاصمة الثقافة الاسلامية» در روز سوم كنفرانس قرائت كردند. در اين جلسه، آقايان: مقدادى، باقرى، عابدى و محدّثى نيز شركت داشتند. منابع اين مقاله از احاديث شيعه بود و اين نكته مورد توجه قرار گرفت.
محيىالدين، يكى از رهبران صوفى در غرب چين در استان سينكيانگ، صبح روز سه شنبه با حجت الاسلام والمسلمين رى شهرى ملاقات كرد. وى كه همراه عيسى ادريس يكى از طلاب سابق دانشگاه رضوى مشهد (كه در حال حاضر در جنوب چين مدرسهاى را اداره مىكند كه نزديك به پنجاه طلبه دارد) به بعثه آمده بود.، با اشاره به اينكه دل ما با شما يكى است، گفت: «همه ما بنده خدا و دوستدار او هستيم.» وى چهار بار به حج مشرف شده و به عنوان مرشدى كه تحصيلاتى هم ندارد، داراى صدهزار پيرو در چين است. او گفت: به لحاظ طريقت، پيرو دوازده امام است و خود به ترتيب اسامى دوازده امام را بر زبان آورد اما به لحاظ فقهى پيرو مذهب ابوحنيفه مىباشد. بنابر اين، براساس همان نظريهاى كه مؤلف اين سطور دارد، وى پيرو تسنن دوازده امامى است و از بقاياى گرايشهاى صوفيانه است كه از قرن هفتم و هشتم به بعد در بسيارى از نقاط در شرق و غرب ايران بوده و به چين هم انتقال يافته است. او تأكيد كرد كه امام مهدى عليه السلام زنده است كه 41 قلندر دارد كه با او در ارتباط هستند.
ساعت 12 روز سه شنبه چند نفر از اعضاى هيأت نمايندگى آيتاللَّه وحيد به
بازديد آقاى رى شهرى آمدند. در اين جلسه دوستانه، در باره تبليغات فارسى وهّابىها در برخى از مساجد سعودى سخن به ميان آمد و قرار شد فهرستى از اين چند مسجد تهيه شده، به مسؤولان سعودى داده شود و نوشته شود كه اين قبيل كارها باعث اعتراض زائران ايرانى و ايجاد دردسر خواهد شد. گفته شده است كه در مسجد الاجابه، كه در نزديكى بعثه است، سخنرانى خطيب مسجد را يك ترك به تركى ترجمه مىكند؛ زيرا اغلب مسافرانى كه در آن نزديكى هستند، از زائران تركيه مىباشند.
در روز 5 ذىحجه، كنفرانسى با عنوان «ادبيات و فرهنگ اسلامى» توسط رابطة العالم الاسلامى برگزار شد كه چند تن از دوستان بعثه در آن شركت كردند و تصميم برآن شد تا طى يادداشتى حضور اين افراد ايرانى در كنفرانس، به اطلاع رييس جلسه رسانده شود. اين يادداشت كه به بهانه توضيحى در باره يكى از سخنرانىها نوشته شده و عنوانش «نوآورىهاى روشنفكرانه افراطى در معرفت اسلامى» بود، نظريه «جمع ميان توجه به اصول و زمان، همزمان» را به عنوان نظريهاى كه مورد توجه علماى شيعه امامى است، مطرح كرد. هدف اصلى از نوشتن اين يادداشت، اعلام حضور شيعيان در اين مراسم، مطرح شدن نام فقه و تفكّر شيعه امامى بود و اگر هم تأييد احتمالى اين نظريه را به همراه داشت، به نوعى تفكّر شيعه طرح شده است. به دنبال آن، رييس جلسه آن مطلب را قرائت كرد و پس از آن تأييد نمود و گفت كه فقه اهل سنت و فقه اماميه در اين اينجا نظريه مشتركى دارند.
عصر روز سه شنبه، امير نايف بن عبدالعزيز، وزير كشور و رييس شوراى عالى حج عربستان، همراه امير عبدالمجيد، رييس شوراى مركز حج عربستان، از مشاعر مقدس ديدار كرد. هدف وى از اين ديدار بررسى امكانات و خدماتى است كه براى حجاج تدارك ديده شده است. طبق معمول، امسال نيز دولت سعودى اعلام كرد كه امكانات و خدمات ارائه شده، در نوع خود بهتر از تمامى سالهاى گذشته است. وى در اين مصاحبه
تأكيد كرد كه سعودى مقرّ و مَمرّ تروريسم نخواهد بود. وى در مصاحبهاى كه داشت در پاسخ اين پرسش كه آيا درست است به خاطر مسائل امنيتى، امسال از تعداد حجاج نسبت به سالهاى پيش كاسته شده است؟ ضمن تأكيد بر جنبههاى امنيتى، ارتباط آن را با حج تكذيب كرد و گفت: ما سهميه هيچ دولتى را كم نكردهايم. گزارش تفصيلى ديدار نايف از مشاعر مقدس در روزنامه عكاظ چهار شنبه (6 ذىحجه) آمده است.
گفتنى است محدوديتهاى اعمال شده در داخل عربستان، در جلوگيرى از كسانى كه مجوّز دريافت نكردهاند، جدىاست و افرادى بازگردانده شدهاند. (عكاظ، 6 ذىحجه، ص 7)
پيش از وى، امير عبدالمجيد، خود از مشاعر ديدار كرده بود.
لازم به گفتن است، نظارتهاى مستمرى كه اين روزها از ناحيه دولتمردان اعمال مىشود، به جز بحث از خدمات، نظارت بر اوضاع امنيتى نيز هست. امسال بهخصوص نسبت به برخى از شخصيتهايى كه ممكن بود در ايام حج مورد سوء قصد قرار گيرند، گفته شده كه به حج نيايند. طبق برخى اخبار، سران حزب اللَّه لبنان و آيتاللَّه محمد حسين فضلاللَّه از جمله كسانى هستند كه در اين باره به آنان هشدار داده شده و لذا به حج نيامدهاند. ممكن است اين امر يك بهانه باشد؛ زيرا امسال سلطان محمد ششم، پادشاه مغرب، به حج آمده و روز دوشنبه (5 بهمن) اعمال عمره را به جاى آورده است.
علىبن احمد البار، مديريت امن عمومى سعودى، ضمن مصاحبهاى اعلام كرده است: با هر كسى كه بخواهد با امنيت اين شهر بازى كند، سخت برخورد خواهد شد.
امام جماعت يكى از مساجد كويت كه از اعضاى «جماعت الدعوه» است، به بعثه مقام معظم رهبرى آمد و اعتراض كرد كه چرا سنىها را شيعه مىكنيد؛ اگر هنر داريد، يهود و نصارا را مسلمان كنيد. در مقام پاسخ، يكى از اعضاى هيأت علمى استدلالهايى را آورد و شرح داد كه: «قصد ما دفاع از خودمان است؛ وقتى ما را متهم مىكنند كه كافر و يهودى هستيم، لازم مىبينيم از خودمان دفاع كنيم و قصد شيعه كردن كسى را نداريم، بلكه به ضرورت وحدت مذاهب و فرقههاى اسلامى معتقد هستيم.» در بعثه ايران، واحد اهلسنت
داريم، علماى اهلسنت در بعثه هستند. يكروز هم، همانديشى (سمينار) اهل سنت را برگزار مىكنيم. در ادامه به وى توضيح داده شد كه يكى از ائمه جماعت مدينه، مردم بم را قوم لوط خوانده و زلزله را جزاى ايشان دانسته بود. همچنين به وى گفته شد كه قريب يك ميليون وهّابى در اينجا تربيت شده و به سراسر دنيا اعزام مىشوند و اختلاف مذهبى ميان مسلمانان به وجود مىآورند!
وى پس از شنيدن اين مطالب، آرام گرفت و به تدريج اظهار كرد كه ايران را دوست مىدارد و به آن به ديده مثبت مىنگرد. در پايان، چند كتاب به وى اهدا شد.
تجارت تسبيح و طلا، بالاترين تجارت در شهر مكه است. به گزارش روزنامه عكاظ، روانه پنج ميليون ريال (يك ميليون و سيصد و اندى هزار دلار) طلا توسط حجاج خريدارى مىشود. بيشترين خريداران طلا از حجاج اندونزى، مالزى و از جمع دول عربى؛ الجزايرىها و تونسىها و سپس ديگر دول حاشيه خليج فارس هستند. اين اقبال نسبت به طلاى اين محيط، همچنين به دليل بالارفتن طراز عالى ساخت طلا در سعودى است.
تسبيح نيز به دليل جنبه هديهاىِ آن، توسط ميليونها حاجى خريدارى و به خويشان و دوستان هديه داده مىشود. رييس اتحاديه تسبيح فروشان مكه، فايز بن حمدان زهرانى بر اين باور است كه ميليونها عدد تسبيح در ايام حج در بيش از 65 تا 75 مركز تجارى مخصوص به تسبيح فروخته مىشود. قيمت اين تسبيحها از 3 ريال تا 20 ريال و گاه تا 5000 ريال هم مىرسد. نوع اخير كار تركيه بوده و از پوست لاكپشت تهيه مىشود.
تسبيح مرجان، نوع ديگرى است كه هر گرم آن، پنجاه تا دويست ريال است. همينطور تسبيحهايى از ياقوت و زمرّد ساخته مىشود كه هر گرم آن، از 1500 تا 5000 ريال قيمت دارد. تسبيح از جنس عاج نيز موجود است كه قيمت آن 100 تا 1000 ريال است. يك تسبيح نادرى در بازار هست كه از نقره و دست ساز است و قيمت آن 3000 ريال مىباشد.
همه زائران، تسبيح مىخرند اما حجاج كشورهاى حاشيه خليج فارس بيشتر تسبيحهاى گران قيمت تهيه مىكنند. در حالى كه حجاج ترك و يمنى به سمت تسبيحهاى
متوسط مىروند كه نرخهايى از 70 تا 150 ريال دارد. حجاج هند و پاكستان و آفريقا (و ايران) به دنبال تسبيحهاى ارزان قيمت هستند.
بر اساس خبر روزنامه عكاظ (5 ذىحجه) از تعداد 150 گدايى كه اين روزها دستگير شدهاند (و 25 نفر بچه كوچك، بيشتر پاكستانى و سه عربستانى در ميانشان بودهاند و ...) به دست آمده كه مبلغ 165 هزار ريال سعودى گدايى كردهاند. در صورتى كه ثابت شود اين پولها از طريق گدايى گرفته شده، تمام آن مبلغ، به جمعيتهاى خيريه اهدا خواهد شد. (تصوير 20)
عصر روز سه شنبه، 5 ذىحجه، از ساعت 5/ 2 تا 5/ 5، تمامى روحانيون و معينها و معينههاى كاروانها كه جمعاً 1154 نفر هستند، در سالن اجتماعات بعثه مقام معظم رهبرى اجتماع كردند. در اين برنامه، پس از تلاوت قرآن و مداحى، چندين نفر سخنرانى كردند.
ابتدا مسؤول ستاد اقامه نماز، بر لزوم مراقبت و دقت نظر حجاج و زائران در اقامه نماز به موقع تأكيد كرد. حجت الاسلام والمسلمين محسن قرائتى نيز در اين جلسه با اشاره به اهميت اقامه نماز در سراسر كشور گفت: «بايد تلاش كنيم تا نماز در سراسر كشور با شكوه و مشاركت همه اقشار بهويژه جوانان برگزار شود ... همه به حج مىآيند اما بايد بدانيم كه ابراهيم خليلاللَّه بانىِ حج، براى برپايى نماز آمد.»
وى با اشاره به اينكه براى جذب جوانان برنامهريزى و تبليغ لازم را به خرج ندادهايم، گفت: «عدهاى دارند روى نسل جديد كار مىكنند تا آنها نسبت به دين و اسلام بىاعتقاد شوند. نبايد گذاشت نسل جديد جذب گروههاى غير دينى شوند.»
آقاى قرائتى تبليغ از رسانهها و منبرها را لازم اما ناكافى دانست و گفت: «تبليغ خصوصى و ارتباط نزديك با افراد و توجه به سخنان آنها، مسألهاى است كه كمتر به آن توجه شده و لازم است همه روحانيون در گوشه و كنار كشور به اين مسأله اهتمام ورزند.»
وى در بخش ديگرى از سخنانش با ذكر آياتى از قرآن كريم، استدلال كرد كه: «راه خدا فقط از راه محبّت، مودّت و اطاعت از عترت و اهلبيت مىگذرد. مسلمانان بايد مودّت و محبّت را در خود افزايش دهند تا در صراط مستقيم قرار گيرند.»
در ادامه اين همايش، روحانيون كاروانها با طرح سؤالات و پرسشهاى خود، مسائل را با مسؤولان سازمان حج و زيارت و بعثه مقام معظم رهبرى در ميان گذاشته و پاسخهاى لازم را دريافت كردند.
پس از آن، معاونت امور روحانيون، حجت الاسلام و المسلمين عربنيا، با گفتن خيرمقدم و تشكّر از روحانيون براى زحماتى كه طى اين مدت متحمّل شدهاند و ياد از امام راحل و شهداى فاجعه خونين مكه و نيز ياد از شانزده نفر از روحانيونى كه طى دو سال گذشته درگذشتهاند، نسبت به برنامه جلسه توضيحاتى داد و گفت: «جلسه امروز بهگونهاى طراحى گرديده كه خود روحانيون بتوانند مسير آن را تعيين كنند، به اين معنا كه بيشتر از سخنرانى، پرسش و پاسخ خواهد بود. روحانيون محترم پرسشهاى خود را مطرح كنند تا سخنرانان به آن پرسشها پاسخ دهند.»
در اين لحظه، نماينده محترم ولىّ فقيه در امور حج و زيارت، مقدمات سخنرانى خويش را بدين شرح ارائه كردند:
«باتوجه به افزايش سطح تحصيلات و دانش زائران ايرانى، روحانيون كاروانها بايد با تقويت مبانى مطالعاتى خود، پاسخگوى نيازها و پرسشهاى فرهنگى و دينى جديد زائران باشند ... طبق آخرين نظرسنجىهاى انجام شده توسط بعثه مقام معظم رهبرى، 42% زائران بر آشنايى كامل با اعمال و مناسك حج و 40% بر ضرورت درك اسرار و فلسفه حج تأكيد دارند. اين موضوع نشان مىدهد كه به موازات خواست اكثريت زائران كشورمان بر انجام مناسك حج، ضرورت احساس آگاهى از مبانى نظرى و فكرى حج روبه افزايش است و بايد براى پاسخگويى به آن آماده بود.»
وى در ادامه افزود: «خوشبختانه در سالهاى اخير، روحانيون كارآمد، دانا و فهيمى به كاروانها وارد شده و بهتر از گذشته به پرسشها و سؤالات متعدد و متنوّع پاسخ مىگويند. اين روند بايد همچنان تكامل يابد تا در سالهاى آتى شاهد سطح مطلوب و كمال يافتهاى باشيم.»
سرپرست حجاج ايرانىِ خانه خدا، در بخش ديگرى از سخنان خود به تشريح ويژگيهاى يك روحانى نمونه در مراسم حج پرداخت و گفت:
«روحانى نمونه كسى است كه هم خود در اين ايام نورانى تحوّل يابد و هم زائران كاروان خود را به حظ و بهره معنوى برساند.»
وى فلسفه محرّمات حج را زمينهسازى براى برخوردارى از فيضها و انوار حضرت حق دانست و اظهار اميدوارى كرد كه روحانيون و زائران شريف ايرانى، بيشترين بهره معنوى را از اين سفر و سرزمين كسب كنند.
اميرالحاج ايران افزود:
«امسال نيز مانند سالهاى گذشته، مراسم باشكوه برائت از مشركين، كه يادگارى از امام راحل قدس سره است، به عنوان بُعد سياسى حج در عرفات با نظم خاصى برقرار مىشود.»
ايشان در پايان به چند پرسش پاسخ داد و از جمله در باره مشكل سخنرانى خطباى وهّابى و ترجمه آنها به فارسى و دشوارىهايى كه پيش آمده، گفت: اگر چنين برنامههايى در مساجد ادامه داشت، در آنها حضور نيابيد و به حضور در مسجدالحرام بسنده كنيد.
سپس معاونان آموزش، بين الملل و امور روحانيون بعثه، به همراه رياست سازمان (زرهانى) به پرسشهاى فراوان روحانيون در زمينههاى مختلف پاسخ دادند.
در پايان، ميزگرد ديگرى با حضور رييس شوراى استفتا (آيتاللَّه سيد جعفركريمى) و ديگر اعضاى شوراى ياد شده تشكيل و به پرسشهاى فقهى حضار پاسخ داده شد.
بر اساس اعلام معاونت امور روحانيون، در همين جلسه، محلّ جلسات منطقهاى كه همان روز يا روز بعد تشكيل مىشد، معيّن گرديد و نشانى آنها نيز در نشريه زائر روز چهارشنبه هشتم بهمن درج شد.
جلسات منطقهاى روحانيون، هر سال، روز ششم ذىحجه برگزار مىشود. در سال جارى، اين جلسات در هفت منطقه برگزار شده و هدف اصلى آن، توجيه روحانيون
نسبت به نكات ضرورى است كه در ايام تشريق مورد توجه آنان باشد، و تقسيم هداياى رهبرى به خانواده معظم شهدا كه از طريق روحانيون انجام مىگيرد. مطالب و برنامههاى طراحى شده براى جلسات منطقهاى، طبعاً در جلسات مشترك عمومى روز پنجم ذىحجه ممكن نيست. بنابر اين، رابطين هر منطقه با حضور روحانيون كاروانها در اين جلسات منطقهاى، در باره اين تذكّرات به بحث نشستند.
در روزهاى اخير، به دليل تراكم جمعيّت حجاج، ازدحام در محدوده مطاف زياد شده و كسانى كه طواف واجب دارند، دچار مشكل شدهاند. لذا تا زمانىكه اين وضعيت ادامه دارد، خواهشمند است به نكات ذليل اكيداً توجه فرماييد:
از انجام طواف مستحبى خوددارى نموده، محدوده مطاف را براى كسانى كه طواف واجب دارند خلوت كنيد.
در مقابل خط حجرالأسود توقف نكرده، آرام تكبير بگوييد و عبور كنيد تا مشكلى براى طواف كنندگان به وجود نيايد.
هنگام طواف، اذكار و دعاها را آهسته بخوانيد تا طواف كنندگان تمركز بيشترى داشته و دچار ترديد و شك نشوند.
بانوان محترم، پس از انجام طواف واجب، به دليل اختلاط موجود، از نزديك شدن به حجرالأسود و انجام طواف مستحبى پرهيز نمايند.
حلقه درست كردن پشت مقام ابراهيم براى خواندن نماز طواف، موجب وهن مذهب بوده، مانع درست انجام شدن طواف ديگران و در نتيجه باعث آزار مسلمانان مىشود، لذا پشت مقام ابراهيم هرجا كه حلقه طواف پايان مىپذيرد، نماز طواف را بخوانيد كه با فتاواى مراجع معظّم تقليد نيز مطابقت دارد.
از خوردن غذا و خوابيدن در مسجدالحرام اجتناب فرماييد.
ادعيه و زيارات را آرام بخوانيد تا مانع بهرهبردارى ديگران از فضاى معنوى مسجدالحرام نشويد.
هنگام حضور در مسجدالحرام يكديگر را با صداى بلند صدا نكنيد.
از خداوند متعال انجام حجّى مقبول و سعيى مشكور براى همگان مسألت داريم.
شهرهاى مقدس مكه و مدينه سردترين روزهاى خود را سپرى مىكنند.
دماى هواى شهر مكه ديروز (سه شنبه 7 بهمن) بين 17 تا 27 درجه سانتيگراد و مدينه منوره بين 10 تا 21 درجه بالاى صفر بوده كه اين ميزان دماى هوا در 33 سال گذشته بىسابقه بوده است.
سردى هوا در مكّه مكرمه و مدينه منوّره تا حدى است كه همه زائران از آن با تعجب ياد كرده و مجبور شدهاند از لباس گرم استفاده كنند.
اين در حالى است كه حضور پرشور زائران در مسجدالحرام، سردى هوا را به گرماى دلپذيرى در جوار كعبه تبديل كرده است.
هوا از روز چهارشنبه هشتم بهمن (6 ذى حجه) رو به گرمى رفته است.
اين همايش روز سه شنبه هفتم بهمن ماه، با حضور دوستداران خاندان عصمت و طهارت از كشورهاى مختلف برگزار شد. همايش ياد شده، از سال 1370 هر ساله در محل بعثه مقام معظم رهبرى در مكه برگزار مىشود.
در اين همايش نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى نقش انسان منتظر در عصر حاضر را تبيين نمود و ضمن بيان اينكه وظيفه منتظران امام عصر (عج) زمينهسازى براى حكومت جهانى آن حضرت است، افزود: «منتظران واقعى امام عصر (عج) كسانى هستند كه آماده دفاع از آرمانهاى اسلاماند و همزمان با دعاى فرج براى آن حضرت به زمينهسازى عملىِ نهضت جهانى مهدى (عج) مشغولاند.»
وى امام خمينى قدس سره را نخستين منتظر واقعى صاحبالزمان (عج) در عصر كنونى ناميد و افزود: «انقلابى كه امام خمينى آغاز كرد، بر اساس آنچه از روايات اسلامى استنباط مىشود تا رساندن پرچم حكومت اسلامى به دست امام زمان (عج) ادامه خواهد يافت.»
آقاى رىشهرى كمك و همراهى با انقلاب اسلامى ايران را بر تمامى مسلمانان و پيروان اهل بيت در سرتاسر جهان ضرورى دانست و گفت: «امروز يارى رساندن به رهبر
انقلاب اسلامى ايران، به مثابه يارى رساندن به ولىعصر (عج) است.»
اميرالحاج جمهورى اسلامى ايران با برشمردن ويژگيهاى منتظران واقعى حضرت مهدى (عج) گفت: «منتظران واقعى كسانى هستند كه از سرزنش دشمنان و ملامتگران ناراحت و سرخورده نمىشوند و در عين فروتنى و بردبارى در برابر مؤمنان، درمقابل دشمنان سرفراز و مقاومند.»
وى با اشاره به روايتهايى كه درخصوص شرايط ظهور حضرت مهدى (عج) نقل شده، اظهار اميدوارى كرد زمان ظهور نزديك باشد و تلاش براى تحقّق دولت اهلبيت عليه السلام را وظيفه آحاد مسلمانان دانست.
در اين همايش، همچنين شيخ اكرم بركات از لبنان، با بيان اينكه مدرسه اهلبيت، پايگاه مقاومت است، افزود:
«ما از اهل بيت ياد گرفتهايم درمقابل ناعدالتىها ايستادگى كنيم و حق خود را از متجاوزين و دشمناناسلام بگيريم ... حزباللَّه لبنان تحت تأثير بيدارىاسلامىكه انقلاب اسلامىايران بهرهبرى حضرتامامخمينى ومقام معظمرهبرى بهوجودآوردهاند، راه خود، كه همانا شهادت در راه خداست، فراگرفته و درمقابل صهيونيستها قيام كردهاست.»
سخنران بعدىِ اين همايش، افتخارحسين از پاكستانبود. وى با بيان اينكه فلسفه انتظار، هم يك واقعيت است و هم يك نياز، بر هوشيارى مسلمانان تأكيد كرد وگفت:
«جامعه امروزى، يك جامعه پر از دروغ و نيرنگ است و دشمنان سعى كردهاند در ميان مسلمين تفرقه بيندازند، در حالى كه مسلمانان همه برادر و امت واحد هستند ...
خداوند خود وعده داده است كه دين خاتم جهانگير خواهد شد و ما اعتقاد راسخ داريم كه وعده خداوند به وسيله ولى عصر حضرت حجت (عج) محقق خواهد شد.
سپس حجتالاسلام والمسلمين هادوى از ايران كه به زبان انگليسى سخن مىگفت، با اشاره به اينكه ديگر اديان و مذاهب در مورد منجى، از كسى صحبت مىكنند
كه خواهد آمد، افزود: «اين در حالى است كه شيعه اعتقاد دارد حضرت مهدى زنده است و در كنار ماست، ما را مىبيند صداى ما را مىشنود. براى ما دعا مىكند. اگر در راه خدا قدم برداريم، ايشان خوشحال شده و ما را دعا مىكند.»
در اين همايش، افراد ديگرى از افغانستان، الجزاير، آفريقاى جنوبى و عراق نيز به سخنرانى پرداختند.
پس از آنكه در جلسه شوراى هماهنگى در باره ضرورت ايجاد نوعى تحوّل در مسائل فرهنگى كاروانها سخن به ميان آمد، مقرّر شد كه شمارى از افرادِ حاضر در بعثه، در اين باره به بحث بپردازند. به همين منظور جلسهاى در روز چهارشنبه، 8 بهمن، به رياست حجت الاسلام قاضى عسكر و همراهى تنى چند از مسؤولان، از بخشهاى مختلف برگزار شد.
در اين جلسه آقاى سلطانى شيرازى با اشاره به اينكه همه وجود تحوّل در مجموعه را لازم مىدانيم، تأكيد كرد: موضوع اصلى ما زائر است و مع الاسف روزهاى اول را با جنگ اعصاب مىگذراند. وى گفت: «لازم است با توجه به علاقهاى كه زائر براى شناخت محيط دارد، اطلاعات و ارزشهاى لازم را با گرداندن وى در شهر و اماكن، در اختيار او بگذاريم.»
آقاى اكرمى هم با تأكيد بر اينكه مخاطب اول ما ايرانى است، گفت: بايد يك ارزشيابى از كارهاى سنتى بشود تا روشن شود كه وظيفه ما چيست؟ وى تأكيد كرد:
«بسيارى از كاروانها حتى قرآن ندارند بخوانند.» وى همچنين بر تفاوت قابل توجه مخاطبان تأكيد كرد و گفت: «بايد آنها را طبقه بندى كنيم و برايشان برنامه ريزى داشته باشيم.»
آقاى عرب نيز با اشاره به اينكه دو نظريه وجود دارد: يكى تغيير ساختارى بعثه و ديگر اصلاح وضعيت ساختارى فعلى، از دوستان خواست تا نظريه خود را در اين باره بيان كنند. ايشان بر اين باور بود كه اگر تغيير ساختارى لازم باشد، بايد يك شوراى ويژه و سطح بالا به اين بحث بپردازد.
آقاى مقدادى به عدم ارتباط ميان معاونتها اشاره كرد.
آقاى غلامى هم بر تعريف مأموريت واقعى بعثه تأكيد داشت و گفت نبايد انتظار داشت كه بعثه كارهايى را انجام دهد كه ارگانهاى مخصوصى در ايران مانند سازمان فرهنگ و ارتباطات متولّى آن هستند. ايشان مشكل را در نامشخص بودن تعريف مأموريت اصلى بعثه مىدانست.
آقاى محدّثى زائر محورى، آن هم از نوع ايرانى را اصل دانست و به علاوه از وجود بينش تجارى در محصولات فرهنگى بعثه گلايه كرد. وى گفت: «تكرار آمدن عدهاى سبب شده است تا هيچ تحوّلى در مجموعه حاصل نشود.»
جمعبندى مطالب اين بود كه آيا تغيير سيستم بعثه اصل است يا حفظ آن سيستم واصلاحات موردى و محدود؟ بيشتر افراد روى نظر اول تكيه داشتند. قرار شد تا پس از منتقل شدن اين مسأله و موافقت با يكى از آنها، ادامه اين جلسات برگزار شود.
با بسته شدن در ورودى چاه زمزم، گرچه بر سطح مطاف و محيط اختصاصى نماز جماعت در مسجد الحرام افزوده شد، اما استفاده از آب زمزم به صورت معمول ناممكن گرديد. گويا قرار نيست راه جديدى براى استفاده از آن گشوده شود. البته تشكيلاتى با عنوان «مكتب الزمازمة الموحد» به رياست عبداللَّه عبدالستار الدويرى، آب زمزم را همراه با درآميختن آن در آب چاههاى ديگر و بهرهبردارى از آن و نيز توزيع در ايام حج برعهده دارد. الدويرى طى مصاحبهاى اعلام كرد: اين دفتر در برابر 5/ 11 ريال سعودى در چند نوبت آب زمزم در اختيار حجاج قرار مىدهد؛ يك بار سه ليتر هنگام ورود زائر به مكه، روزانه يك ليتر در دوره اقامت او در مكه و در نهايت يك ظرف 5/ 1 ليترى در هنگام بازگشتن. وى گفت: در سال 1423 جمعاً 28 ميليون ليتر آب زمزم در ظرفهاى پلاستيكى توزيع شده است.
در يك گزارش تفصيلى كه در الشرق الاوسط (28/ 1/ 2004) چاپ شده، گفته شده كه در پى بستن سردر ورودى زمزم توسط شؤون حرمين شريفين، امكان طواف براى سه برابر آنچه كه قبلًا بود، ممكن شده است. در اين گزارش افزوده شدهكه مدخل ورودى آن، به سمت صفا در كنار كوه ابوقبيس منتقل شده است. اين اقدام زمينه را براى پذيرش
ده ميليون معتمر در طول 9 ماه سال جارى، كه مورد توافق دولت سعودى قرار گرفته، فراهم كرده است. طرح ديگرى بود كه سقف زمزم از شيشه باشد، اما باز اين اشكال به بوجود مىآمد كه مردم براى نگاه كردن به چاه در آنجا اجتماع كنند و اين مسأله مشكلاتى براى طواف پيش مىآورد. گفتنى است كه مدخل چاه زمزم 18 متر از حجر الأسود فاصله دارد.
مهندس كوشك كه پاياننامهاش را درسال 1401 درباره زمزمنگاشته، آورده است:
«سالها قبل از توسعه حرم، قبّهاى روى چاه زمزم بود كه مساحت آن به 8/ 88 متر مىرسيد. اين قبه در فاصله سالهاى 1381- 1388 ق. منهدم شد. بعد از آن، حالت زيرزمينى و با فاصله از چاه، از طرف انتهاى مسجد به خود گرفت كه اين هم در سال جارى بسته شد و درى در سمت صفا، كنار كوه ابوقبيس براى آن باز شد. دو پيشنهاد هست؛ يكى آنكه اين مسير آماده شود كه از آن رفت و آمد شده و به محلّى كه تأسيسات قبلى، يعنى شيرآبها بود بروند. دوم آنكه فقط براى ديدن باشد، نه استفاده از آن، براى شستشو. در حال حاضر از اين تونل زيرزمينى تنها براى صيانت از تأسيسات زمزم استفاده مىشود.»
در مقاله ياد شده در الشرق الأوسط آمده است: به گفته مهندس فخرى، بخش مدير روش آب افيان فرانسوى كه در شركت البحراوى السعوديه كار مىكند، بر اساس كارهاى علمى كه روى آب زمزم شده، اين آب از بهترين آبها شناخته شده است.
به گفته مهندس كوشك، منبع اصلى آب زمزم، چشمهاى است كه در عمق زمين، زير حجرالأسود قرار دارد و دهانه آن 45 سانتىمتر و ارتفاع آن 30 سانتى متر است و حجم زيادى آب از آن وارد چاه مىشود. چشمه ديگر از سمت محل مكبّر است كه طول آن 70 سانتى متر مىباشد و وقتى به چاه مىرسد دو بخش مىشود. به علاوه چشمههاى كوچك ديگرى هست كه از لابلاى ديوارهاى سنگى چاه فرو مىريزد، پنج نمونه آن ميان دو چشمه اصلى پيشگفته با فاصله كمترى است. همچنين 21 چشمه ديگر وجود دارد كه نزديك چشمه بزرگ اول در سمت ابوقبيس و صفا است و ديگرى از سمت مروه.
عمق چاه 30 متر است و شامل دو بخش مىشود: قسمت اول 80/ 12 متر از ابتداى دهانه چاه است. قسمت دوم، در دل سنگ كنده شده و طول آن 20/ 17 متر است. از سطح آب تا چشمه چاه، 4 متر مىباشد. از چشمهها، كه چاه از آنها تغذيه مىشود، تا لبه چاه 13 متر و از چشمهها تا عمق چاه 17 متر است.
چهار موتور پرقدرت كشش آب در طول بيست و چهار ساعت آب بر مىدارد و حجم آب در هر دقيقه 8000 ليتر است.
مهندس كوشك مىافزايد: بناهايى كه اطراف مكه ساخته مىشود، تأثيرى در آلودگى چاه زمزم ندارد ... وقتى در مكه باران مىآيد و مسيل ابراهيم پر آب مىشود، اندكى بر آب زمزم افزوده مىشود. اما وقتى در طائف و مناطق اطراف باران مىآيد، برحجم آب زمزم به شكل گستردهاى افزوده مىشود. اين نشان مىدهد كه منبع اصلى آب زمزم، كوهاى اطراف مكه و صخرههاى آنهاست. من در كتابم با عنوان زمزم مسيرها را مشخص كردهام. به نظرم آنچه كه زمزم را زمزم كرده، همان چشمه اصلى است. چاه ديگرى در نزديكى باب ابراهيم در 120 مترى چاه زمزم وجود دارد كه به هيچ وجه خاصيت آب چاه زمزم را ندارد و تركيب آن متفاوت با آب زمزم است.
در ميان زائران خارجى، گاهى ديده مىشود كه چيزهايى را از كشورشان آورده، براى عرضه در حرمين ارائه مىكنند. اين مسأله در ميان زائران روسى بيش از ديگر كشورها رايج است. بيشتر اين افراد اجناسى مانند دوربين عكاسى و ... را در مكه و حتى در منا عرضه مىكنند. گفته مىشود كه برخى از اينان، با فروش اين اجناس، بخشى از هزينههاى حج خود را تأمين مىكنند. ارزانى اين اجناس بسيارى را به خود جلب كرده و بيشتر در ميدان نزديك به كُدى اجتماع مىكنند.
حجاج ايرانى به خصوص در گذشته، به فروش پسته و انگشتر مىپرداختند و گاهى ديده مىشد كهبازارهاى محلّىِ كوچكى هم از خريدوفروش اين اجناس توسط ايرانىها برپاست. گرچه به مرور از شدّت اين وضعيت كاسته شده، اما همچنان در مواردى اين وضعيت به چشم مىخورد. در اين باره گزارشى هم در عكاظ (6 ذىحجه 1424 ق.)
بهطور اختصار و با عنوان «حجاج ايران ينفردون بالفستق»؛ «حجاج ايرانى به طور انحصارى به فروش پسته مشغولند» درج شده است.
مسؤولان بعثه در سالهاى گذشته، كه اين بازار پر رونق بود، مردم را از ورود در اين كارها نهى مىكردند. علّت آن، توجه آنان به جنبههاى تجارى نبود، بلكه به دليل رفتارهاى سبكى بود كه از برخى از زائران ديده مىشد.
اين همايش سه شنبه شب (هفتم بهمن) به همّت بعثه مقام معظم رهبرى در مكه مكرّمه برگزار شد. در اين همايش كه با حضور تنى چند از اساتيد كشورهاى مغرب و عراق و نيز وزير علوم، تحقيقات و فن آورى كشورمان برگزار گرديد، از ميان مكاتب الهى و غير الهى، اسلام به عنوان تنها مكتبى معرفى گرديد كه فرجام جهان را به سمت بسط عدالت در سرتاسر جهان پيشبينى كرده است.
دكتر حسين كلباسى استاد فلسفه، سخنران نخست همايش با مقايسه ديدگاههاى اسلام و اديان يهود و مسيحيت، گفت: «در حالىكه قيام آخرالزمان نزد يهود و مسيحيت با اهداف قومى و سرزمينى صورت مىگيرد، اسلام تنها دينى است كه انقلاب جهانى آخرالزمان را داراى آرمانهاى بشردوستانه و به سمت بسط عدالت توصيف كرده است.»
ابتدا دكتر كلباسى به تشريح نظريات دينى غير اسلامى درباره آينده جهان پرداخت.
وى گفت: «موضوع آخرالزمان يا پايان جهان، اولًا يك موضوع كلامى- اعتقادى است، سپس جنبه فلسفى مىيابد و بالأخره با برخى عقايد و اعتقادات عملى و فروعات و شريعت ارتباط پيدا مىكند و من در اينجا به همان بحث كلامى اشاره مىكنم: در ميان اديان غير اسلامى، يهود و مسيحيت به مفهوم آخرالزمان اشاره دارند و مهمترين اين موارد را كه از كتاب مقدس آنهاست، با تصوير اسلام تطبيق مىدهيم.»
وى با اشاره به اينكه بحث مشترك ميان سه دين، بحث انديشه نجات يا منجى است و در هر سه دين، اين موضوع آمده است، گفت:
«در تورات، منجى با لفظ يشوع آمده است و اين مفهوم در انجيل به مسيح مسيحا تغيير كرده است. مسيحيت بسيارى از مفاهيم را از يهود گرفته و در واقع عهد جديد تأييد و امضاى عهد عتيق است ... در مهمترين رسايل عهد عتيق؛ يعنى 2 كتاب اشعياى نبى و ارمياى نبى و اندكى در مزامير سليمان، اين معنى آمده است. منجى در دين يهود؛ يعنى كسى كه با خصوصياتى ويژه در زمانى، بنىاسراييل را به سرزمين موعود بازمىگرداند و در 50 سال اخير اين آموزه، مورد تمسّك سياستمداران آنها بوده است.»
دكتر كلباسى در ادامه افزود:
«ظهور اين منجى، وعده خدا را تحقّق مىبخشد و يك سلطنت را برپا مىكند. در پرچم اسراييل ستاره داود حكايت از زمانى مىكند كه آن منجى سلطنت داود را احيا مىكند. اين منجى زنده نيست و در منابع يهودى نيامده كه او زنده است، بلكه يا ميت است و يا احياناً تازه متولد مىشود ... مسيحيت، فوقالعاده متأثر از يهوديت است. منجى مسيحيت در واقع تغيير يافته همان منجى عهد عتيق است و اساساً به دليل تأثير تاريخى يهود نسب عيسى، به داود مىرسد، نه ابراهيم. اين منجى، منجى يهود و بنى اسراييل است و زنده نيست ...
وى آنگاه با مقايسه اين اديان با اسلام گفت:
در اين همايش دكتر منوچهر محمدى با بيان اينكه از دغدغههاى بشريت در همه ادوار، چگونگى و سمت و سوى آينده جهان بوده است و جنگهاى جهانى و تبعات آن، اين دغدغهها را افزايش داد، گفت: «فروپاشى شوروى اگرچه وقوع جنگ جهانى سوم را به تعويق انداخت، اما نگرانيها را كاهش نداد.»
وى افزود: «در اين همايش از 3 زاويه به مقوله آخرالزمان نگريسته مىشود:
دكتر محمدى سپس به توضيح انديشههاى غير دينى درباره آخرالزمان پرداخت و گفت: «در اين طيف از انديشهها، منجى وجود ندارد. اما همه به آخرالزمان پرداختهاند.»
دكتر محمدى گفت: «در ماركسيسم مراحل مختلف تكاملى جوامع بشرى در نهايت به ايجاد پرولتاريا و سوسياليسم مىرسد؛ دورهاى كه ديگر عوامل نزاع و تضاد از بين مىرود و جامعه بىطبقه به وجود مىآيد.»
وى با اشاره به اينكه رئاليسم نظريهاى بدبينانه است، گفت:
«در اين نظريه بشر ذاتاً براى كسب قدرت مىكوشد، قدرت براى قدرت، بشر تا ابد براى كسب قدرت نزاع مىكند و در نهايت به نابودى بشر مىرسد و راه گريزى هم نيست. اين مكتب پيشنهاد مىكند كه توازن قدرت حاكم باشد.»
دكترمحمدى درباره ليبراليسم گفت: «در اين نظريه، جهانِ مطلوب، جهانى است كه انسان حاكم بر سرنوشت خود مىشود و ارزشهاى اين جامعه مقولاتى مانند آزادى و دموكراسى است و در نهايت، جهان به جامعهاى ايدهآل براساس اين ارزشها مىرسد.»
سپس حجتالاسلام صادقى رشاد به تبيين ديدگاه اسلام درباره آخرالزمان پرداخت و گفت: «فلسفه فرج برتر از فلسفه تاريخ است.» صادقى رشاد گفت:
«در تفكّر اسلامى آنچه مبناىخوشفرجام بودن آينده است، دو مبنا است: 1. اعتقاد به حكمفرمايى نظام احسن بر هستى 2. توحيد مدار و خدامدار بودن هستى.»
وى با بيان اينكه اين مبانى ده اصل دارد، اصول فوق را اينگونه شمرد:
«1- هدفمندىآفريدگار 2- حاكميت نظموقانونمندى برهستى 3- وحدت وانداموارگى هستى 4- آيهوارگى هستمندان 5- دو ساحتى بودن جهان (ساحت غيب و شهود) 6- شعورمند بودن جهان 7- كرنش و پرستندگى جهان در برابر حق 8- نيك سرشت بودن انسان 9- تداوم حيات و هستى در آخرت 10- فرگشتگى و تكاملى بودن جهان.»
صادقى رشاد از اين اصول نتيجه گرفت: «واقعيت اين است كه اگر خدا محور عالم و خير محض و احسنالخالقين است، پس مخلوق او احسن مخلوقات است و اگر ما خدا را اينگونه تصوير كنيم، پس هستى بايد خوش فرجام باشد.»
وى در پايان با بيان اينكه فلسفه فَرَج برتر از فلسفه تاريخ است، گفت: «فلسفه فرج، فلسفه جهان برتر است و نه انسان برتر.»
گفتنى است، درپايان جلسه تعدادى از اساتيد و علماى حاضر در جلسه به بيان نظريات و ديدگاههاى خود در اين باره پرداختند.
ايام تشريق روى ديگر سكّه حج است، روزهايى بسيار متفاوت با آنچه زائر تا امروز تجربه كرده است، اين روزها حاجى مزه تجربههايى را مىچشد كه منحصر به فرد است؛ تجربههايى شيرين از جد و جهدى معنوى در درياى همسفران؛ همسفرانى از چهارگوشه جهان.
آقاى محمدعلى ترابيان معاون حملونقل مشاعر ستاد مكه درباره روند امور اجرايى روزهاى تشريق، چنين گفت:
«بعد از روز هشتم ذيحجه، برابر با دهم بهمن 1382 ش. حركت حجاج ايرانى به سمت صحراى عرفات آغاز مىشود. انتقال تدريجى زائران تا صبح روز نهم ذىحجه ادامه مىيابد. وقوف واجب زائران در عرفات از ظهر روز نهم آغاز مىشود.
در عرفات 9600 چادر يا خيمه براى اسكان زائران ايرانى اجاره شده است و هريك از اين خيمهها 5/ 12 مترمربع مساحت دارد و براى اسكان ده نفر اختصاص مىيابد. نصب چادرها چند روزى است توسط مؤسّسه «مطوّفه» كه عهدهدار ساماندهى نيازهاى زائران ايران است، آغاز شده است. اين مؤسسه موظف است علاوه بر عَلَم كردن خيمهها، زيرانداز، آب جوش و يخ موردنياز زائران را تأمين كند. هماهنگى انتقال زائران از مكه به عرفات را انجام دهد و در صورت گم شدن
زائر يا خراب شدن خودرو حامل زائران، هماهنگىها و كمكهاى لازم براى رفع مشكل را صورت دهد. همچنين نظافت محوطه واطراف چادر نيز برعهده اين مؤسسه است.»
غذاى مورد نياز زائران نيز به دو طريق تأمين مىشود؛ زائرانى كه در مكه زيرپوشش سيستم پخت متمركز هستند، در مشاعر، از غذاى آماده «مائده» استفاده مىكنند و زائرانى كه غذا در كاروان آنها پخت مىشده، از غذاى پخته شده در مكه كه توسط خودرو به منطقه منتقل مىشود، استفاده خواهند كرد.
با توجه به اينكه در عرفات برق نيست و مأموران اجازه روشن كردن شعله به زائران را نمىدهند، احتمال آتشسوزى بسيار كم است و نگرانى ما تنها درباره بارش باران سنگين و طوفاناستكه در اين باره به خدا توكّل كردهايمكه مشكل جدى پيش نيايد.»
بعد از اقامه نماز مغرب و عشا در عرفات، زائران راهى مشعر مىشوند. وقوف واجب حجاج در مشعر، بين طلوع فجر و آفتاب روز دهم ذىحجه است. در اين منطقه حجاج براى رمى جمرات، سنگ جمعآورى مىكنند.
وقوف در منا:
صبح روز دهم ذىحجه، برابر با يكشنبه دوازدهم بهمنماه، زائران وارد منا مىشوند.
در منا 117 هزار متر مربع در اختيار حجاج ايرانى قرار دارد. در اين منطقه 7200 چادر با مساحت 16 متر مربع به حجاج ايرانى اختصاص داده مىشود كه در هر چادر بهطور ميانگين 5/ 13 نفر ساكن مىشوند؛ يعنى بهطور متوسط هرحاجىِ ايرانى 2/ 1 متر مربع فضا در اختيار دارد.
يكى از مهمترين عللى كه دولت عربستان سعودى براى اعزام زائران به حج محدوديت قائل شده، محدوديّت فضاى منطقه منا است. پس با توجه به اين شرايط محدوديت موجود براى حاجى ناگزير است و بايد با آن كنار آمد.
چادرهاى منا به برق و كولر مجهز است. در محوطه هم دستشويى و حمام به اندازه كافى پيشبينى شده است.
زائران تا ظهر روز سهشنبه، دوازدهم ذىحجه و چهاردهم بهمن ماه در اين منطقه وقوف دارند و سپس براى انجام اعمال، به سمت مكه حركت مىكنند.
يكى از مهمترين توصيهها به زائران و حجاج عزيز ايرانى اين است كه در مشاعر رعايت بهداشت شخصى و اجتماعى را فراموش نكنند.
زائران در نظر داشته باشند كه نظافت چادر و اطراف آن را با دقت رعايت كنند.
هنگام حلق يا تقصير، كه روز دهم ذىحجه (12 بهمن) انجام مىشود موهاى تراشيده شده را در محلهاى فاضلاب بريزند كه موجب آلودگى محيط نشود.
از جمله مسائل مهم كه در ايام تشريق و انجام مناسك، مورد توجه مديران و مسؤولان اجرايى حج است، مسأله نقل و انتقال حجاج در مسيرهاى مختلف است. اين امر با توجه به محدوديتهاى متعدّد؛ از جمله تعداد بسيار زياد حجاج كشورهاى مختلف كه به حدود 3 ميليون نفر مىرسد و نيز لزوم انجام مناسك در زمانهاى محدود و خاص، كارى مشكل و مستلزم برنامهريزى دقيق و اجراى مناسب آن است.
در اين باره گزارش مفصلى در ويژهنامه زائر، كه به مناسبت ايام تشريق منتشر مىشود، درج شده است. به همين دليل از توضيح مجدّد موارد مربوط خوددارى مىشود. اما در همين رابطه نكات جديدى وجود دارد كه در مصاحبه خبرنگار زائر با ترابيان، مسؤول حمل و نقل بعثه مقام معظم رهبرى آمده است.
امسال به منظور انجام بهينه امور حمل و نقل، زائران در ايام تشريق، مسؤولان بعثه مقام معظم رهبرى، از حدود 6 ماه قبل مذاكرات با مسؤولان عربستان و سنديكاى شركتهاى حمل و نقل را آغاز كردهاند و در نتيجه اين مذاكرات، توافقاتى صورت پذيرفته است.
بر اساس اين توافقات، تعداد 93 هزار صندلى در قالب 1700 دستگاه اتوبوس به زائران ايرانى اختصاص يافته است.
از اين تعداد، 46500 صندلى مسقف و 46500 صندلى مكشوف خواهد بود.
امسال اين تعداد اتوبوس، از 6 شركت حمل و نقل به نامهاى الجزيره، اندلس، مغربى، امّالقرى، حافل و دلّه تأمين شده است و اين در حالى است كه در سال گذشته 12 شركت عهدهدار تأمين اتوبوسهاى مورد نياز حجاج جمهورى اسلامى ايران بودند.
همين امر خود مزيّتى به شمار مىرود كه تعداد كمترى از شركتهاى معتبر، طرف معامله محسوب مىشوند و لذا خدمتدهى بيشتر به حجاج امكانپذير مىشود.
از سوى ديگر، تلاش شده تا با اختصاص اتوبوسهاى سالم و جديد از خرابى آنها در ايام حمل و نقل حجاج حداكثر ممانعت بهعمل آيد و به اين صورت مشكلات را به حداقل برسد.
هزينه هر صندلى براى نقل و انتقال حجاج در اين چهار روز 360 ريال معادل تقريبى 100 دلار است و به ازاى هر نفر تعداد 3 بليط تحويل مديركاروان شده كه در هر يك از سه مسير مكه- عرفات، عرفات- مشعر و منا- مكه، يك عدد از بليتها تحويل راننده خواهد شد.
توصيههاى لازم به حجاج توسط مديران كاروانها ارائه مىشود اما آنچه كه لازم به تأكيد است، رعايت نظم و انجام دقيق و بدون تأخير برنامهها و صبر و حوصله لازم در هنگام مشكلات و تأخيرهاى احتمالى است كه در نهايت به اجراى دقيقتر و بهتر برنامهها و مناسك خواهد انجاميد.
بانك توسعه اسلامى از سال 1372 ش. چهار كشتارگاه در نزديكى منا تأسيس كرد كه ظرفيت ذبح 500 هزار رأس گوسفند را دارد. اين بانك، زير مجموعه سازمان كنفرانس اسلامى است و اداره، بهرهبردارى و مديريت آن را بر عهده دارد.
آقاى عبدالعظيم رضا نيا مسؤول اجراى طرح قربانى در باره چگونگى انجام امور قربانى حجاج ايرانى چنين گفت:
پيش از تأسيس كشتارگاههاى صنعتى، در روز عيد قربان، تصويرى نامطلوب
و زننده از وضعيت كشتارگاه و قربانيهاى روى زمين مانده ايجاد مىشد.
وضعيت غيربهداشتى ذبح از يك سو و اعتراض افكار عمومى به دفن يا سوزاندن گوشتهاى قربانى از سوى ديگر، موجب شد مقدمات تأسيس اين كشتارگاهها به وجود آيد.
در اين طرح، 4 كشتارگاه ماشينى تأسيس و چندين كشتارگاه سنتى به كشتارگاه نيمه ماشينى تبديل گرديد.
مطابق اين طرح، گوسفندها هنگام خريد در كشورِ مبدأ، هنگام تخليه در آغل و بعد از قربانى، (پيش از انتقال به سردخانه) معاينه مىشوند تا آلودگى نداشته باشند. اين گوشتها از طريق هوا، زمين و دريا، به 28 كشور مسلمانان ارسال و در ميان مستمندان توزيع مىشود.
در اين طرح گوشتهاى قربانى همچون گذشته به هدر نمىرود و تلاش بر اين است كه در سالهاى آينده از امحا و احشاى گوسفند نيز استفاده درست شود.
ايران 4 سال است در اين طرح مشاركت جدّى دارد. در سال 79، 5/ 80% در سال 80، 97% و در سال 81، 98% حجاج ايرانى با اين طرح همكارى كردند.
پيش از اعزام حجاج ايرانى، طى جلسات متعدد و با استفاده از نوار ويديويى، آنان درباره مزاياى اين طرح توجيه مىشوند و مطابق يك نظرسنجى 4/ 88% حجاج اعلام كردهاند كه در زمان مناسب درباره اين طرح توجيه شدهاند.
با اينكه حجاج ايرانى 6 تا 7 درصد كلّ حجاج را تشكيل مىدهند، بانك توسعه اسلامى 45 درصد امكانات را در اختيار ما قرار داده است. امسال 94 ذابح حرفهاى در قالب يك كاروان، به همراه 6 روحانى عازم حج شدهاند.
روز اول؛ يعنى عيد قربان، 75% قربانى حجاج ايرانى انجام مىشود. استاندارد ذبحى كه بانك توسعه اسلامى براى ما معين كرده، 65200 رأس در روز است، در حالىكه سال گذشته 67350 رأس ذبح كرديم. مطلوبترين وضعيت براى ما اين است كه صبح روز عيد قربان بيشترين قربانى را انجام دهيم.
از مشكلات جدّى مجريان طرح اين است كه ساعات نخستين بامداد روز دهم ميزان مراجعه مديران كاروانها براى قربانى كم است به همين علت هجوم حجاج
كشورهاى ديگر موجب مىشود احتمال از دست دادن امكانات مخصوص حجاج ايرانى زياد شود. درخواست ما از مديران كاروانها اين است كه با انجام وقوف اضطرارى، اين فرصت را از دست ندهند. اگر با هماهنگى روحانى كاروان وقوف اضطرارى كه به بانوان و افراد مسن و افراد معذور اختصاص دارد، در يك برنامه زمانبندى مناسب انجام شود و كالابرگِ قربانىِ لااقل نيمى از اعضاى كاروان بلافاصله پس از طلوع آفتاب تحويل داده شود، امكان استفاده از امكانات اختصاصى به بهترين شكل ممكن مىگردد.
ذابحان حرفهاى كه از ايران اعزام شدهاند، از ميان سه هزار ذابح گزينش شده و علاوه بر توانايى كامل، عموماً از ميان خانواده شهدا، ايثارگران، بسيجيان، آزادگان و ...
هستند.
اين افراد در تهران دوره آموزشى مسائل شرعى را ديدهاند و فقط ذبح گوسفند را انجام مىدهند، عمليات سلخ به عهده غير ايرانىهاست.
در داخل كشتارگاه، ذابحان با لباس آبى و 70 نيروى ستادى حاضر با لباس سفيد حضور دارند، روحانى يا معين، نماينده زائران، مدير يا معاون كاروان، با كارت مخصوص حق حضور در كشتارگاه دارند و تاكنون 400 كارت ورود به كشتارگاه توزيع شده است.
گوسفندها از كشورهاى سودان، سومالى و آرژانتين خريدارى شده و هر رأس آن به مبلغ 375 ريال سعودى در اختيار زائران ايرانى قرار مىگيرد و بابت ذبح گوسفند، از زائر هيچ پولى دريافت نمىشود. روند عمليات ذبح، از خريد تا ذبح، بهگونهاى است كه براى زائران مشكل جدى به وجود نيايد؛ به اين صورت كه مديران كاروان به شعبات بانك توسعه اسلامى مراجعه مىكنند، پولهاى دريافت شده را به حساب مىريزند و كالابرگ قربانى را تحويل مىگيرند. در روز عيد هم مدير كاروان كالابرگها را به كشتارگاه مىدهد و قربانى انجام مىشود.
در پايان هم برگهاى مبنى بر انجام قربانى به نام زائر صادر و به وى داده مىشود.
سال گذشته 20 مدير كاروان به علت مراجعه به موقع، مورد تشويق قرار گرفت و اميدواريم امسال مديران بيشترى مشمول اين تشويق شوند.
ظرف 12 روز گذشته (تا هشتم بهمن) تعداد زائران ايرانىِ خانه خدا كه به مراكز درمانى و بيمارستان ايرانى مستقر در مكه مكرمه مراجعه كردهاند، به 5062 نفر رسيد كه بيشتر آنها بهطور سرپايى مداوا و مرخص شدند.
به گزارش روابط عمومى هيأت پزشكى حج، تا اين تاريخ جمعاً 32 نفر نيز در بيمارستان و مراكز درمانى ايران در مكه معظمه بسترى شدهاند.
همچنين دو تن از زائران خانه خدا به علّت ايست قلبى فوت كردهاند كه به اين ترتيب تعداد زائران ايرانى فوت شده از زمان انتقال آنان به مكه معظمه تا كنون، جمعاً به 7 نفر مىرسد.
براساس همين گزارش، تعداد نسخههاى صادر شده براى بيماران زائر ايرانى به 5668 فقره رسيده و 3178 آزمايش پزشكى بر روى آنان انجام گرفته است.
همچنين اعلام شده كه تعداد 350 تن از زائران بيمار از طريق درمانگاه وقوف اضطرارى اعمال خود را انجام خواهند داد.
پنجمين همايش با عنوان «هنگامه وصال» ويژه حاجيان ايرانى مقيم خارج از كشور، صبح روز چهارشنبه 8 بهمن، در ساختمان بعثه مقام معظم رهبرى برگزار شد. اين پنجمين همايش بااين موضوع است كه طى پنج سال اخير در بعثه رهبرى برگزار شده است.
حجت الاسلام و المسلمين محمدى رىشهرى، با بيان اينكه تأثير ايرانيان در گسترش اسلام انكارناپذير است، گفت:
«ايرانيان نقش زيادى در تاريخ اسلام داشتهاند، حتى قرآن كريم هم در چند مرحله به نقش سازنده ايرانيان براى بازسازى تمدّن اسلامى اشاره دارد ... امروز كشور ايران نقطه اميد مسلمانان جهان است و آنان از پيشرفتهاى جمهورى اسلامى خرسند مىشوند و در نگرانىهاى آن شريك هستند.»
اميرالحاج ايران، سپس برخى از آيات قرآن را كه به نقش ايرانيان در آينده اسلام
اشاره دارد، قرائت كرد و با بيان اينكه قرآن در جايى مسلمين صدر اسلام را تهديد مىكند كه اگر شما پشت به اسلام كنيد كسانى غير از شما اسلام را يارى خواهند كرد، بيان حضرت رسول صلى الله عليه و آله پس از نزول اين آيه را چنين عنوان نمود:
«در روايات اهل سنت آمده است وقتى اين آيه نازل شد، پيامبر دست به پشت سلمان فارسى زد و گفت: اينان هموطنان سلمان هستند.»
وى با اشاره به فرا رسيدن ايام سالگرد ربع قرن انقلاب اسلامى، پايدارى ملت ايران را بىنظير و به فرموده امام خمينى قدس سره بهتر از اصحاب پيامبر توصيف كرد و خطاب به حاضران در جلسه گفت: «اكنون كه به حج مشرف شدهايد، قول دهيد كه ياور اسلام و مدافع دين خدا باشيد و در هر جاى جهان كه هستيد همواره هويّت دينى خود را حفظ كنيد.»
آقاى رىشهرى از ايرانيان خارج از كشور خواست باتوجه به امكانات وسيع و سطح تحصيلات بالايى كه دارند، در راه ترويج انديشه دينى و الهى ائمه اطهار گام بردارند.
در اين مراسم ياد امام زمان، اميد به عفو الهى در موسم حج و عرفات، آموزش زبان فارسى به نسلهاى جديدِ ايرانيان خارج از كشور، آگاه ساختن جوانان با معارف اسلامى و ارتباط با داخل كشور براى انتقال دانش و تجربيات؛ از جمله توصيههاى اميرالحاج ايران به زائران ايرانى مقيم خارج از كشور بود.
در اين همايش همچنين دكتر شاهحسينى مدير معارف شبكه يك سيماى جمهورى اسلامى ايران، تعاريف مختلفى از آخرالزمان ارائه كرد و گفت:
«بعد از پيروزى انقلاب اسلامى، نگاه جديدى به مفهوم آخرالزمان به وجود آمد كه در آن منجى حقى وجود دارد كه بر ضدّ ظلم قيام مىكند.»
شاه حسينى در ادامه به عملكرد رسانههاى غربى، بعد از واقعه يازدهم سپتامبر در آمريكا اشاره كرد و گفت: يازده سپتامبر، يك آخرالزمان كوچك براى مردم آمريكا بود، پس از اين واقعه، رويكرد مردم و رسانههاى آمريكايى و اروپايى به مفهوم آخرالزمان شدت زيادى گرفت؛ به طورى كه موضوع آخرالزمان در برخى شبكههاى
تلويزيونى در طى روزهاى هفته مورد بحث قرار مىگيرد.
در اين همايش، علاوه بر آقاى رىشهرى، آقاى محمدى عراقى، رييس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامى و دكتر ناهيدى از آمريكا به سخنرانى پرداختند و در انتهاى همايش نيز زرهانى رييس سازمان حج و زيارت، توفيقى وزير علوم، تحقيقات و فناورى، صدر معاون وزير امورخارجه، خاجى سفير جمهورى اسلامى ايران در عربستان و دكترناهيدى استاد دانشگاههاى آمريكا در يك ميزگرد به بيان ديدگاههاى خود در اين زمينه پرداختند.
جعفر توفيقى وزير علوم، تحقيقات و فناورى ضمن سخنان كوتاهى گفت:
«امروز بيش از 700 مركز علمى، آموزشى و دانشگاهى و حدود دو ميليون دانشجو در ايران وجود دارد.»
وى خواستار آشنايى هرچه بيشتر ايرانيان مقيم خارج از كشور با دستاوردهاى علمى و صنعتى در حوزههاى علوم شد.
محمد صدر، معاون عربى- آفريقايى وزارت امور خارجه نيز گفت:
«در وزارت امور خارجه اعتقاد داريم كه هر ايرانى در خارج از كشور سفير فرهنگى و سياسى كشورمان است.»
در پايان اين ميزگرد، اسامى چند تن از ايرانيان مقيم خارج، به قيد قرعه براى زيارت مشهد مقدس اعلام شد كه اعلام نتايج آن اشك شوق بر ديدگان حاضران نشاند.
پيش از برگزارى اين مراسم، به همّت خانم دكتر كرمانى ويژهنامهاى براى حاجيان ايرانى مقيم خارج از كشور در قالب زائر و حجم 24 صفحه تهيه و ميان آنان توزيع شد.
اين ويژهنامه دربردارنده اطلاعات و مقالاتى در باره حج، مباحث عرفانى و اسرار معنوى آن و نيز مرورى بر جريانهاى معاصر اسلامى بود.
امسال در ميان زائران ايرانىِ خارج از كشور، دخترى 22 ساله وجود دارد كه از ايران تا آمريكا را ركاب زده و از آنجا به كاروان حج پيوسته است. وى كه پوپه مهدوى نام دارد قرار است پس از بازگشت از ايران با دوچرخه راهى هند و چين شود.
همچنين در يكى از كاروانهاى ايرانىِ خارج از كشور، فرد تازه مسلمانى حضور دارد كه تنها يك سال است به اسلام گرويده و با اينكه هنوز حمد و سوره را با لهجه انگليسى كامل مىخواند، توفيق تشرّف به حرمين را پيدا كرده است.
تقريباً هزار زائر ايرانى خارج از كشور در كاروانهاى منظم حضور دارند اما نزديك به همين مقدار هم پراكنده در كاروانهايى هستند كه همراه مسلمانانى از نژادهاى ديگر به صورت كاروانى آمدهاند. (تصوير 21)
در سالروز شهادت امام باقر عليه السلام (هفتم ذىحجه)، مراسم ويژهاى در محلّ بعثه جمهورى اسلامى ايران در شهر مكه برگزار شد.
دراين مراسم، حجتالاسلام محمدكاظم صديقى با نقل ويژگيهاى امام باقر عليه السلام، ايشان را شبيهترين مردم به پيامبرخدا صلى الله عليه و آله توصيف كرد و گفت: «بعد از دخت گرامى پيامبر و حضرت علىاكبر، نام امام باقر در زمره شبيهترين مردم به رسولاللَّه ذكر شده است.
سخنران بعثه شهر مكه، با اشاره به آيه قرآنى كه خواستار مهاجرت انسان از خود به سوى خدا شده است (فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ) به نقل از امام پنجم عليه السلام آن را به مناسك حج تفسير كرد و گفت: «حجاجى كه به خانه خدا آمدهاند، بايد عاشقانه و عارفانه اعمال حج را انجام دهند و از پلشتىهاى دنيا به سوى خالق هستى بروند.
آقاى صديقى گردش و طواف به دور خانه خدا را آموزش زندگى سياسى مردم مؤمن تفسيركرد و گفت: «درمسائل سياسى وحكومتى نيز بايد بياموزيمكه در صورت اجتماع مردم در دايره دين و دور محور ولايت، مملكت از هرگونه تفرقه و گزندى مصون خواهد بود.»
وى به زائران خانه خدا توصيه كرد كه در سفر حج، حضرت مهدى (عج) را بسيار ياد كنند و اميدوار باشند كه آن حضرت در عرفات به استقبالشان بيايد.
شامگاه چهارشنبه (هشتم بهمن) همايش يك روزه قدس با عنوان «فلسطين اسطوره مقاومت» با همّت بعثه جمهورى اسلامى ايران در شهر مكه برگزار شد.
در اين همايش، كه جمعى از مسلمانان فلسطينى و لبنانى و ديگر ممالك اسلامى حضور داشتند، نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در سخنانى، افشاى توطئههاى رژيم صهيونيستى را از مهمترين وظايف امّت اسلامى دانست و افزود:
«مهمترين توطئه صهيونيستها ايجاد تفرقه در ميان امتاسلامى وگروههاى مبارز فلسطينى است.»
وى اتحاد در برابر اشغالگران قدسرا نخستين فريضه گروههاى مبارز فلسطينى شمرد و گفت:
«دولتهاى اسلامى نيز در خصوص مسأله فلسطين به اتّحاد نيازمندند تا ضمن ريشه كن كردن رژيم غاصب قدس، مقدمهاى باشد براى اتّحاد جهان اسلام در ساير زمينهها.»
اميرالحاج جمهورى اسلامىايران، هوشيارى وخودآگاهى ملّت فلسطين در وضعيت كنونى را در بالاترين سطح توصيف كرد وگفت: «اين هوشيارى بهبركت آموزههاى انقلاب اسلامى ايران صورت پذيرفته و از زمان اشغال سرزمينهاى فلسطين تاكنون بىنظيراست.»
آقاى رىشهرى، شناسايى عمق خطر اسراييل را به عنوان وظيفه ديگر مسلمانان برشمرد و تأكيد كرد كه:
«شناخت خطر اسراييل در فضاى اطلاعرسانى كنونى، چندان مشكل نيست. مهم شناختن و شناساندن عمق خطر اسراييل و تبيين اين معناست كه شجره خبيثه صهيونيسم براى همه كشورهاى اسلامى بلكه براى جهان يك خطر واقعى است.»
وى همچنين خواستار حمايت مادى و معنوى جهان اسلام از نهضت فلسطين شد و در اين رابطه به كمكهاى بىدريغ جمهورى اسلامى ايران اشاره كرد.
اميرالحاج ايران ضمن گوشزد كردن توطئههاى فرهنگى دشمنان براى استحاله فرهنگى و هويّتى جوانان فلسطينى نسبت به مقابله با اين توطئه نيز هشدار داد.
وى در پايان، تنها راه حل مشكل فلسطين را ادامه انتفاضه دانست و با يادآورى طرح پيشنهادى مقام معظم رهبرى براى برگزارى انتخابات آزاد در سرزمينهاى اشغالى، كشورهاى حامىِ اسراييل، بهخصوص آمريكا را در ادعاهاى بشردوستانه و طرفدارى از دموكراسى، ناصادق و فريبكارانه توصيف كرد.
همچنين سليمان گوزل، نويسنده و محقق دانشگاه ازمير تركيه در اين همايش گفت:
«همه ساله حدود دو ميليون زائر خانه خدا به عنوان نماينده مسلمانان جهان به مكه مىآيند و پس از انجام مناسك حج، بدون هرگونه بحث و بررسى درباره مسائل مسلمانان و ارائه راهكارهايى براى حلّ مشكلات آنان، به كشورهايشان باز مىگردند.
وى افزود:
«در حالىكه دشمنان اسلام در عراق به حقوق ملّت اين كشور تجاوز مىكنند، صداى كسى در دنيا بلند نمىشود و كسى به يارى مسلمانان بر نمىخيزد.»
دكتر رمضان عبداللَّه، دبيركل جنبش جهاد اسلامى فلسطين نيز با ارسال پيامى به اين همايش، بر وحدت مسلمانان براى آزادسازى فلسطين اشغالى تأكيد كرد و افزود: «بايد وحدت را از شعار به عمل تبديل كنيم.»
وى حج را يك فريضه بزرگ الهى و تجلّىبخش وحدت ميان مسلمانان توصيف كرد و گفت: «بدون اتّحاد نمىتوان در برابر يورش ناجوانمردانه دشمنانِ تا بن دندان مسلّح مقاومت كرد.»
عبداللَّه، از زائران خانه خدا خواست هنگام احرام بستن، طواف، نماز، دعا و لبيك گفتن، فلسطين را فراموش نكنند. وى افزود:
«بايد مسلمانان جهان با اتحاد كلمه براى احقاق حقوق فلسطينيان بهپا خيزند؛ زيرا در غير اين صورت، ملّت بىدفاع فلسطين قربانى توطئههاى استكبار جهانى خواهند شد ...
غرب در صدد تحميل فرهنگ خود بر كشورهاى اسلامى است و از ما مىخواهد تا
همان راهى را برويم كه او رفته است، ولى ما بايد به مبارزه خود ادامه دهيم؛ مبارزهاى كه نتيجه آن دست يافتن به زندگى شرافتمندانه و يا شهادت است.
همايش قدس از سال 1369 تاكنون، همه ساله به مناسبت ايام حج و گردهمايى حجاج كشورهاى اسلامى در خانه خدا برگزار مىشود و هدف آن افزايش آگاهى و بيدارى امّت اسلامى، از خطر فراگير اسراييل است.
احمد محمّد التوكل، زائر يمنى، پس از شركت در همايش فلسطين، با اظهار اينكه شيعه است، تقاضاى مناسك حج مقام معظم رهبرى را كرد و بلافاصله گفت: «خواب من تعبير شد!» وى افزود: «در خواب آيتاللَّه خامنهاى را ديدم كه مرا در آغوش گرفت و گفت: تو ميهمان ما هستى. خيلى خوش آمديد و دستور دادند دو جلد مناسك به من داده شود. آنچه را در خواب ديده بودم در اينجا تعبير شد.»
نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، عصر چهارشنبه، هشتم بهمن، در جمع گروهى از اساتيد، پزشكان و انديشمندان عراقى، وحدت كلمه مردم عراق را رمز موفقيت آنان دانست و خواستار حمايت مسلمانان از حق تعيين سرنوشت مردم عراق شد.
آقاى رى شهرى با اشاره به سالهاى سراسر ظلم و ستم رژيم بعثى عراق گفت:
«مردم مسلمان عراق مىتوانند با وحدت كلمه، حول محور مرجعيت در حالى كه از جور صدام رهايى يافتهاند، از چنگال اشغالگران آمريكايى نيز خارج شوند ...
دشمنان عراق و اسلام براى ايجاد تفرقه و جدايى ميان شيعه و سنى و كرد و غير كرد، برنامهريزى كردهاند اما راهى كه آيتاللَّه سيستانى براى برگزارى انتخاباتى آزاد و مردمى پيشنهاد كردهاند، مىتواند به تأمين حقوق مسلمانان عراق منجر شود ...
اگر مردم عراق با محوريت ايشان، براى برپايى انتخاباتى مستقيم اصرار كنند، قطعاً موفق خواهند شد.»
اميرالحاج ايران، حمايت از مردم مسلمان عراق را از اولويتهاى سياست خارجى جمهورى اسلامى ايران دانست و گفت: «دولت و مردم ايران با تمام توان در كنار مردم عراق هستند و از هيچ كمكى براى تحقّق منافع مردم اين كشور و تعيين سرنوشت آنان دريغ نخواهند كرد.
وى با ابلاغ پيامهاى همدردى مقام معظم رهبرى به مصيبتديدگان عراقى، در گذشته و حال گفت:
«رهبر معظم انقلاب، دولت و مردم ايران تحوّلات عراق را دنبال مىكنند و از هر تلاشى در جهت حاكميت مردم عراق برسرنوشت خود حمايت مىنمايند.»
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، از انديشمندان و علماى عراقى حاضر در سرزمين وحى خواست براى هموطنان تحت ستم خود و ملّت مظلوم فلسطين دعا كنند و نورانيّت و معنويت حاكم بر حرمين شريفين را براى مردم مسلمان عراق هديه ببرند.
صبح روز پنج شنبه (8 ذىحجه) پنج نفر از علماى عضو بعثه آيتاللَّه محمد حسين فضلاللَّه در محل بعثه جمهورى اسلامى با آقاى رى شهرى ديدار كردند. در اين ديدار برخى از مباحث فقهى و نيز مسائل اجرايى مربوط به قربانى مطرح گرديد.
صبح روز پنج شنبه، چند نفر از شيعيان هند به همراه سه روحانى كه يكى از آنان مقيم نروژ بود، در محل بعثه، با حجت الاسلام و المسلمين محمدى رى شهرى ديدار كردند. در اين ديدار گفته شد كه واقعه زلزله بم شيعيان گُجرات هند را بسيار ناراحت كرد و مجالس سوگوارى و فاتحه برگزار كردند. آنان كمكهايى نيز براى زلزله زدگان فرستادند كه از آن جمله 175 هزار روپيه (چهار هزار دلار) بود كه خودشان به آقاى رى
شهرى تقديم كردند.
اين شيعيان گفتند: در منطقه بهارنگر بيش از هفت هزار شيعه هست و امسال تعدادى از آنان به ويژه جوانانشان به حج مشرف شدهاند. البته حدود 25% شيعيان، كه وضع اقتصادى مناسبى ندارند، بيشتر آنان وضع مناسبى دارند و در كارهاى تجارى فعال هستند. در مجموع، گجرات حدود پنجاه هزار شيعه دارد.
روحانى ديگرى كه از نروژ بود، گفت: «در اين كشور با احتساب ايرانىها چيزى حدود 12 تا 14 هزار شيعه وجود دارد، اما ايرانىها اعتقادى ندارند و در مجالس شركت نمىكنند. يكبار هم كه برخى را دعوت كردم عصبانى شده و اعتراض كردند كه ما به چيزى اعتقاد نداريم. وى گفت: زمينى تهيه كرده و در صدد ساختن مسجد و حسينيه است، اما با توجه به هزينه بالاى ساختمان، ساختن ششصد متر بنا چيزى حدود 5/ 1 ميليون دلار هزينه مىخواهد.
صبح روز پنجشنبه، نزديك به 20 نفر از اعضاى بعثه حزب اللَّه لبنان، كه دفتر آنان در عزيزيه است، با آقاى رى شهرى ملاقات كردند. در اين ديدار در باره آزادى اسراى لبنانى و فلسطينى و پيروزى لبنان سخنانى گفته شد. همچنين آخرين وضعيت امنيتى جنوب لبنان و نيز اوضاع سرزمينهاى اشغالى مورد بحث قرار گرفت.
حدود بيست نفر از مبلّغان و نويسندگان خوجه مقيم آمريكا، كانادا و اروپا صبح روز پنجشنبه با سرپرست حجاج ايرانى ديدار كردند. در اين ديدار، آقاى رى شهرى ضمن خوشآمد گويى، گفتند:
«ترجيح مىدهم در اين فاصله كوتاه، تذكراتى در باره شرايط مبلّغ بيان كنم:
4- زمانشناسى كه بسيار اهميت دارد 5. داشتن اخلاص و در نهايت عامل بودن به احكام دين، كه بهترين دعوت كننده است.
عصر روز پنجشنبه، مسؤولان بعثه افغانستان، به سرپرستى آقاى عبداللَّه سليم كه معاون ارشاد اسلامى و اوقاف و حج است، با آقاى رى شهرى ديدار كردند. در اين ديدار دكتر حكمت، رييس حج و زيارت افغانستان و يك ژنرال كه مسؤول عقيدتى سياسى وزارت دفاع است، به همراه رييس دانشكده فقه و حديث حضور داشتند. آقاى رى شهرى ضمن پرسش از احوال وزير، به معاون ايشان تأكيد كردند: «من خواستههاى وى را در حج سال قبل، به مسؤولان منتقل كردم.»
يك روحانى سيدِ شيعه، كه همراه بعثه افغانستان بود، گفت: مردم افغانستان طى 23 سال حركت جهادى، سهم بزرگ ملت و دولت ايران را در خاطره خود دارند. حالا هم كه افغانستان از تنگناهاى گذشته در آمده، باز هم چشم ملت افغانستان و دولت معطوف به كمكهاى نظام جمهورى اسلامى است و همان عشق و علاقه قبلى محفوظ مىباشد.
عبداللَّه سليم هم گفت:
«من سال گذشته هم حج بودم اما به خاطر داشتن مسؤوليت مستقيم، نتوانستم خدمت شما برسم. ما در سال گذشته 26 هزار زائر داشتيم و امسال 27 هزار زائر آوردهايم ...
ما از هر زائر 1800 دلار مىگيريم و تمامى سرويسها را به او مىدهيم و البته پول گوسفند را خودش پرداخت مىكند و با هشت شركت سعودى قرارداد داريم و حتى غذاى ما را آنان تهيه مىكنند. البته ما با عربها طرف هستيم ولى آنان از افغانىهاى مقيم براى اين كارها استفاده مىكنند.»
وى افزود: «27 هزار زائر افغانى از جمع 75 هزار نفر، با قيد قرعه انتخاب شدهاند.»
آقاى رى شهرى، ضمن آرزوى پيروزى براى ملت افغانستان، از آنان خواستند تا در دفاع از ارزشهاى اسلامى و انسانى بكوشند و افغانستانى آزاد و آباد بسازند.
عبداللَّه سليم در پاسخِ پرسش آقاى رى شهرى در باره طالبان، توضيح داد: «آنان در مناطق ميان افغانستان و پاكستان هستند و چون از قديم پاكستان پناهگاه آنان بوده، پايگاه سنتى آنان در همان مناطق مىباشد.» وى گفت: «كشورهايى كه امروز طالبان را تروريست مىخوانند، در گذشته از اين گروه حمايت مىكردند، اما جمهورى اسلامى بىدريغ و قاطع از مقاومت مردم افغانستان جانبدارى كرده است.» (تصوير 22)
نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، عصر پنجشنبه، در جمع گروهى از زائران بيتاللَّه الحرام از كشور تركيه، ايام حج را بهترين فرصت براى توجه به مشكلات جهان اسلام دانست. آقاى رى شهرى با تشريح ابعاد فردى و اجتماعى حج گفت:
«مسلمانان كه توفيق حضور در سرزمين وحى را يافتهاند، بايد علاوه بر خودسازى براى حلّ مشكلات مسلمانان، بهويژه مشكل فلسطين چارهجويى كنند.»
وى مشكل فلسطين را در رأس تمامى مصايب جهان اسلام دانست و از مسلمانان تركيه خواست تا در دعاهاى خود مسلمانان مظلوم فلسطين را از ياد نبرند.
امير الحاج ايران با تأكيد بر ضرورت وحدت در ميان كشورهاى اسلامى گفت:
«مهمترين توصيه امام و خلف صالح ايشان، مقام معظم رهبرى، براى حلّ مشكلات جوامع اسلامى، وحدت كلمه امّت مسلمان است.»
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در بخش ديگرى از سخنان خود با اشاره به روايتى از پيامبر صلى الله عليه و آله روح اعمال حج را توجه قلبى به خداوند دانست وگفت:
«مهمترين عامل براى تحقّق معانى حج، توجّه قلبى به حضرت حق است و زائران بايد بكوشند در طول ايام حج، بهويژه روزهاى عرفات توجه قلبى خود را به خداوند افزايش دهند.»
وى افزود: «سرزمين عرفات سرزمين توجه به حضرت حق است و دعاى عرفه امام حسين عليه السلام بهترين دعاها و زيارت آل ياسين بهترين زيارت در عصر عرفه به شمار مىآيد.»
بهدنبال پيگيرىهاى مكرّر آقاى آخوند عبدالرزّاق رهبر، قرار ملاقاتى با دكتر صالح عبدالرحمان الحصين، رييس شؤون حرمين گذاشته شد. در اين ديدار كه صبح روز 9 بهمن صورتگرفت، آقايان بىآزار شيرازى، مولوى اسحاقمدنى، مولوى عبدالرحمان سربازى و رهبر حضور داشتند. شيخ كه عالمى متين، موقّر و دانشمند و داراى مواضعى نسبتاً معتدل است، با روى باز از هيأت استقبال كرد. وى از اينكه وعده دو روز قبل را به تعويق انداخته، عذرخواهى كرد.
ابتدا ميهمانان معرفى شدند و هدايايى تقديم شد كه يكى از آنها عصاى خاتمكارى اصل اصفهان بود. زيارت عرفه امام حسين و كتاب مناسك حج از ديدگاه اهل سنت نيز به وى اهدا گرديد و آقاى سربازى گزارشى از پيشرفت حوزههاى علميه در ايران پس از انقلاب اسلامى را به وى ارائه كرد. وى گفت: «تعامل سنيان و شيعيان ايران بايكديگر خوب بوده و من مدير حوزه علميه هستم، در حالىكه در زمان شاه بااين كارها مخالفت مىشد.»
آقاى بىآزار هم گزارشى از دانشگاه مذاهب اسلامى داد و گفت: «اين دانشگاه ثمره تلاش مجمع التقريب، تحت اشراف آقاى تسخيرى است.» سپس آقاى زمانى به معرفى مركز جهانى علوم اسلامى پرداخت و توضيح داد كه دانشجويان آن خارجى هستند و حدود يك هزار طلبه دارد. اين مطالب مورد توجه دكتر صالح قرار گرفت.
آقاى اسحاق مدنى هم با تشكّر از كمك به زلزله زدگان بم، گفت: «روابط سعودى و ايران بهبود يافته و اين امر سبب خوشحالىِ مسلمانان گرديده است» وى تأكيد كرد: «ايران رهبرى جهان تشيع را دارد و سعودى رهبرى جهان سنت را و اين هماهنگى مىتواند به اتحاد جهان اسلام كمك كند.»
صالح حصين نيز با تأكيد بر اينكه اكنون ما بيش از هر زمان ديگر به وحدت امّت اسلامى نيازمنديم، گفت: «غرب مبارزهاى جدّى بر ضدّ اسلام آغاز كرده است.» آقاى زمانى گفت: رودنسون هم تأكيد دارد: «فرهنگ غرب با همه فرهنگها مىتواند كنار بيايد جز با اسلام؛ چرا كه اسلام يك شريعت كامل ارائه داده است.»
بااينكه وقت جلسه نيم ساعت بود، اما حصين تا يكساعت جلسه را ادامه داد و گفت:
«من هنوز از ادامه بحث خسته نشده و مشتاق هستم. اميدوارم بعد از اعمال بتوانم در منزلم پذيراى شما باشم.»
بر اساس گزارشى كه در روزنامه عكاظ (7 ذىحجه) آمده، هيأتى از بعثه جمهورى اسلامى ايران به سرپرستى آيتاللَّه تسخيرى، مشاور مقام معظم رهبرى با رييس رابطة العالم الاسلامى آقاى عبداللَّه بن عبدالمحسن التركى ديدار كرد. در اين ديدار در باره «حوار اسلامى» و گفتگوى تمدنّها مذاكره شده و هيأت ايرانى از به راه افتادن اين گفتگوها توسط رابطه ستايش كرد. در اين ديدار، آقاى تسخيرى از توجه رابطه به بحث همكارى ميان سازمانهاى اسلامى كه در جهت تحقّق مصالح مسلمانان و مقابله با حملاتى است كه بر ضدّ شريعت اسلامى صورت مىگيرد، تشكّر كرد. همچنين هيأت ايرانى بر گسترش علايق برادرانه ميان دولت سعودى و ايران تأكيد نمود.
عصر روز پنجشنبه، نهم بهمن، اعضاى واحد اهل سنت، همراه با ميهمانان- كه در جاى ديگر آنها را معرفى كرديم- با آقاى رى شهرى ملاقات كردند. در اين ديدار ابتدا حجتالاسلام و المسلمين زمانى كه مسؤوليت اين واحد را به عهده دارند، به معرفى افراد پرداخته، گفت: «در جمع ما، از چهار مذهبِ شيعه، حنفى، شافعى و حنبلى حضور دارند.
به علاوه، دست كم از پنج نژاد مختلف در اين واحد فعاليت مىكنند.» وى از ايجاد تغيير در بينش وهّابىهاى دانشگاهى خبر داد كه امسال، نسبت به سالهاى گذشته، بينش آنان عوض شده و نسبت به ايران با ديد مثبتترى مىنگرند.
سپس آقاى رى شهرى با تشكّر از زحمات واحد اهل سنت و اينكه سال به سال تلاش بيشترى از خود نشان مىدهد، گفت: «تلاش اين واحد، نمونهاى عملى در كار تقريب است.»
وى افزود:
«حج در سالهاى پس از انقلاب، هميشه منادى وحدت امت اسلامى بوده و در تمامى
پيامهاى امام يا رهبرى، به اين مهم اشاره شده است. امروز ديگران هم به حقانيت اين موضع جمهورى اسلامى پى بردهاند. اميدواريم كه وعده الهى در ظهور و غلبه دين اسلام بر ساير اديان در زمان ما كه شرايط هم بسيار آماده است، محقّق شود.»
بر اساس خبرى كه در سايت «وكالة الأنباء الاسلاميه» آمده، اياد مدنى، وزير حج عربستان اعلام كرد: «آخرين آمار حجاج خارجى كه امسال وارد عربستان شدهاند 2/ 1 ميليون نفر است كه اندكى از سال گذشته بيشتر مىباشد. (اعلام مرحله بعدى بيش از اين است كه خواهد آمد).
به نظر مىرسد اين اظهار نظر مخالف با مطالبى است كه در باره آمار زائران در سالهاى قبل منتشر شده است. يك معاينه عمومى نيز نشان مىدهد كه امسال به شدت از تعداد زائران كاسته شده و به احتمال، يكى از دلايل اصلى آن مسائل امنيتى است.
اياد مدنى اعلام كرد: «وضعيت حجاج بسيار عالى است و وزارت حج عربستان براى تنظيم حركت زائران به سوى جمرات، برنامه خاصى را در نظر گرفته است.»
وى گفت: «امسال حدود 30 ميليون ليتر از آب زمزم به حجاج داده خواهد شد. همچنين 26000 خط تلفن براى آنان در نظر گرفته شده است.
وضعيت هوا در مكه معتدل است و درجه حرارت در نهايت به 28 و دست كم به 18 درجه خواهد رسيد.»
نكته ديگر عدم ازدحام جمعيت در مطاف و مسعى است كه حتى تا شب هشتم ذىحجه محسوس بود. يكى از دلايل آن انتقال ويلچرىها به طبقه دوم است كه در شب هشتم، تقريباً بهطور پيوسته در حال حركت در طبقه دوم بودند. جالب آنكه خشبىها (كسانى كه با تخت روان توسط كارگران سياه حركت داده مىشدند) جمعآورى شدهاند.
زيرا آنان نيز در طبقه دوم با ويلچر حركت مىكنند. اين مسأله شغل جديدى را فراهم كرده و آن افرادى هستند كه با ويلچر در بيرون مسجدالحرام به انتظار مشترى مىايستند.
قاعدتاً اين شغل، ولو به لحاظ زمانى محدود است، اما درآمد مقطعى قابل ملاحظهاى دارد.
دليل ديگرِ عدم ازدحام، برداشتن ديوار و سر در ورودى سرداب زمزم است. با اين حال، امسال، شمار حجاج كمتر به نظر مىرسد.
عدم اجازه ورود ماشينها در شهر مكه، سه روز پيش از موعد مقرر در سالهاى قبل، سبب شده است تا حجم ماشينهاى موجود در مكه كمتر باشد و ترافيك روانى حتى در شلوغترين خيابانها برقرار گردد.
شايد رفع ترافيكِ شارع مسجدالحرام آن باشد كه لازم است بازارهاى معروف به بازار جودريه برداشته شده و به صورت طريق مشاة درآيد. برداشتن كوههاى حول و حوش شعب غزه تا شعب على، گره گشاى بسيارى از دشوارىهاى ترافيكى اين ناحيه است.
شانزدهمين سالگرد شهادت مظلومانه حجاج ايرانى خانه خدا، عصر چهارشنبه (هشتم بهمن) در بعثه مقام معظم رهبرى در مكه برگزار شد.
در اين مراسم كه با حضور نماينده ولىّ فقيه، شمارى از روحانيون، جمعى از اعضاى بعثه و شمار فراوانى از زائران خانه خدا برگزار شد، مداحان و سخنرانان ياد و خاطره صدها شهيد جمعه خونين مكه را در مراسم برائت از مشركين در سال 1366 گرامى داشتند.
حجت الاسلام و المسلمين قرنى در اين مراسم با اشاره به اينكه 5/ 1 ميليارد مسلمان داريمكه سالانه تنها حدود 2 ميليون نفر مىتوانند مراسم حج را بهجاى آورند، گفت:
بدين ترتيب، تعداد زيادى از مسلمانان هرگز موفق به انجام حج نمىشوند. بنابر اين، زائرى كه از ميان اين گروه، فراوان توفيق زيارت يافته، بايد قدردان اين توفيق باشد.
وى گفت: بهترين نوع عبادت، عبادتى است كه با عشق و محبّت همراه باشد و مسلمان هرگز نبايد همراه با عبادت خود، حس طلبكارى داشته باشد.
در پايان اين مراسم، نماينده ولىّ فقيه از حضور شركت كنندگان در اين مراسم سپاسگزارى كرد.
از ششم تا هفتم ذىحجه، شهر مكه يكباره شاهد حضور صدها هزار زائر سعودى و نيز كشورهاى حاشيه خليج فارس است كه در آخرين لحظات و دقايق، خود را براى انجام اعمال به مكه مىرسانند. از شب هفتم به بعد، سيل جمعيت در اطراف مسجدالحرام و خيابانهاى اصلى شهر، بهخصوص مسير منا متمركز شده و بسيارى از نقاط اطراف مسجد، از اين افراد كه هيچ بناى گرفتن منزل مسكونى ندارند، اشغال مىشود. در ميدان وسيع بيرون مسعى تا دامنه ابوقبيس و از آنجا تا ابتداى شعب على و سپس در تمامى اين محوطه، افرادى روى زمين دراز كشيده و مشغول استراحت هستند.
در مسير طريق مسجدالحرام تا عزيزيه، در دو روز آخر، هر نقطهاى كه امكان پهن كردن فرش باشد، اشغال شده و حتّى در پاركها نيز چادرهاى بزرگى زده شده است. از آن جمله، از پاركى كه در نزديكى عزيزيه است و آن را با نام «حديقة العزيزيه» مىشناسند، به دليل نزديكى به منا، براى زدن چادر استفاده مىشود.
در اين سالها، به خصوص به دليل آنكه هوا بهتر از سالهاى گذشته است، اين افراد شب خواب كنار خيابان زيادتر از هميشه هستند. طبعاً بحث امنيت، نظافت و نيز دشوارىهايى كه در رفت و آمد ايجاد مىشود، يكى از عادىترين تبعات اين نوع استقرار است. با اين حال، كسى در اينجا احساس ناراحتى و سختى نمىكند و زائران بهطور عادى با اين شلوغى خود را هماهنگ مىكنند. دولت سعودى هم گو اينكه تذكراتى در اين باره به زائران داخلى خود مىدهد، اما مىداند كه با سيل اين جمعيت كارى نمىتواند انجام دهد. همين وضعيت براى شمار زيادى از زائران در عرفات و منا هم هست. اين گروه از زائران، حاضر به پرداخت پولى به شركتها و مؤسساتى كه مىتوانند براى آنان چادرى در عرفات يا مشعر بگيرند، نيستند. بنابر اين، از فضاهاى محدود اضافى استفاده مىكنند كه به صورت طبيعى، مشكلاتى را براى ديگران به وجود مىآورد.
منطقه عزيزيه، خيابان شيخ عبداللَّه خياط، پشت قصرالافراح، شارع الصابر، در ساختمانى پنج طبقه سفيدرنگ و نوساز، كاروانى از زائران حجاج بيتاللَّه الحرام
ساكناند كه اگرچه مانند حجاج ديگر به قصد زيارت بيتاللَّه آمدهاند و از اين جهت همرنگ جماعت هستند، اما از ديگر سو تفاوتى با ديگران دارند كه آنها را قدرى متمايز مىكند.
از درِ ساختمان كه وارد مىشوى، در پسِ خنكىِ باد كولر، كه به جنگ گرماى ظهر مكه برخاسته، گرمى ديگرى را احساس مىكنى كه رايحهاى آشنا دارد، گرمايى كه يادآور قلب سرزمين خودت است، گرماى كوير.
چهرههاى آفتاب سوخته ساكنان تازه وارد عمارت، بيانگر سالها تلاش سخت در مبارزه با طبيعت خشن است، طبيعتى كه گرچه در كوره ساليان سال تجربه اين مردمان، اندكى نرم و رام گشته، اما گاه كه سركشى مىكند، به يادت مىآورد كه هنوز از چه قدرتى برخوردار است و اينگونه دست تقدير به خوشهچينى خرمن ساكنان آن سرزمين پرداخت و يكباره بيش از 40 هزار انسان را در كام خود كشيد و اينان بازماندگان همان نمايش قدرت طبيعت هستند.
اينان از «بم» آمدهاند؛ شهرى كه به خرما و پرتغال و «ارگ» ش مىشناختيم و اكنون به «زلزله» اش. شهرى برجاى مانده از فاجعهاى عظيم، كه اشك را نه فقط به چشمان هموطنانش كه بر چشم جهانيان نشاند و حماسهاى از همدردى و ايثار را آفريد كه همگان آفرينش گفتند.
كاروان حجاج شهرستان بم، به گفته باقريان، مدير كاروان، ابتدا 122 عضو داشت، اما فاجعه زلزله موجب شد تا 18 نفر از اعضاى آن پيش از آنكه به ديدار خانه بيايند، به لقاى صاحبخانه برسند. باقريان كه خود در اين حادثه پدر، مادر، پدر همسر، مادر همسر و حدود 40 نفر از ديگر بستگانش را به يكباره در كام مرگ ديده، مىگويد:
«20 نفر هم زخمى بودند و به همين دليل امكان سفر براى آنان مقدور نبود و از ديگران هم نه اطلاعى داشتيم و نه آنان در وضعيت مناسبى بودند كه به سفر حج بيايند و به همين علّت قرار بود كه سفر اين كاروان به سال آينده موكول شود.»
اما اگر در فجايعى چون زلزله، از تقيه و مشيت الهى گريزى نيست، آنجا كه او مىطلبد هم مانعى بر جاى نمىماند كه اين سفر هم با طلب اوست؛ به قول
ابوسعيد ابوالخير:
«سى سال خداى را طلبيدم، چون نيك بنگريستم، او طالب بود و من مطلوب.»
باقريان مىگويد:
«به اصرار زائران، با مقامات سازمان حج و زيارت صحبت كرديم و به ما فرصت دادند كه ظرف چند روز به دنبال زائران بگرديم و ببينيم مىتوانيم آنها را پيدا كنيم يا نه.»
جستوجوى خانه به خانه ديگر معنايى ندارد كه خانهاى نمانده است، پس چادر به چادر به دنبال زائران بيتاللَّه بايد گشت، شايد تمرينى باشد براى چادرنشينى در عرفات و منا، گويى كه اينطور به خدا نزديكتر است. مدير كاروان ادامه مىدهد:
«بالاخره توانستيم با زحمت زياد زائران را پيدا كنيم و غير از آنهايى كه فوت كرده و يا زخمى بودند، باقى را يافتيم و كسرى زائران را با افرادى از شهرهاى ديگر تأمين كرديم و در آخرين روز، كاروان از طريق جده به مكه اعزام شد.»
هنگام مصايب و سختىها، انسانهاى موحّد بيش از پيش به ياد خدا مىافتند و به ذكر او مىپردازند و اين نيست مگر به اين علت كه تنها ملجأ و پناهگاه خود را در پناه بردن به «او» و استمداد از «او» مىجويند. اكنون و پس از فاجعه زلزله، شايد بازماندگان آن بيش از ديگران به ارزش چنين زيارتى، آن هم در اين مكان مقدس واقف باشند و به استفاضه از آن نايل آيند.
على خانبابا، از اعضاى كاروان، 4 خواهر و برادر خود و در مجموع بين 60 تا 70 نفر از بستگان دور و نزديك را در اين حادثه از دست داده است!
خانبابا مىگويد: «از يك گروه 10 نفره، كه قرار بود به حج بياييم، فقط من ماندهام.»
او اين سفر را فرصتى مىداند تا قدرى سبك شده و بار اين فاجعه را با ياد خدا قابل تحمل سازد. خانبابا كه خانوادهاش هم اكنون در كرمان ساكناند، با تشكّر از همه آنانكه در اين حادثه به يارى مردم بم شتافتند، اميدوار است تا با همت مردم و يارى خدا شهر بم
هرچه زودتر بازسازى شود.
به تدريج ديگران هم مىآيند و همه در يك صف مشترك هستند: همه آنان عزادار از دست دادن عزيزان و نزديكان خود مىباشند. «عليرضا ولنديارى» كه به همراه مادر به حج آمده، مىگويد: «علاوه بر 3 نفر از اعضاى خانواده، در مجموع حدود 70 نفر از بستگان خود را از دست داده است و خانواده وى اكنون در محل خانه ويران شدهشان، در چادر زندگى مىكنند. ولنديارى هم از آمدن راضى است و زيارت اين مكان مقدس را موهبتى مىداند، اگرچه مشكلات زيادى هم وجود دارد. او عمده اين مشكلات را مشكل مالى افراد حاضر مىداند كه به علت از دست دادن همه دارايىشان، چيز زيادى ندارند و به همين دليل بسيارى از آنها حتى پول قربانى خود را ندارند و از مسؤولان مىخواهند تا در اين رابطه ياريشان كنند.
على اسدآبادى و برادرش در حادثه بم 108 نفر از بستگان دور و نزديك و از جمله دختر برادر حاضرش را از دست داده است. او همچون ديگران به عشق زيارت بيتاللَّه، علىرغم همه مشكلات موجود براى خانوادهاش در وطن و ديگر مشكلات خود به اينجا آمده است. اسدآبادى از مشكلات موجود در بم چنين مىگويد:
«قرار است آواربردارى از چند ماه ديگر آغاز شود و بعد بازسازى خانهها را شروع كنند.».
او از كمك و يارى همگان تشكّر مىكند و البته گلههايى هم دارد!
اسماعيل خليفه هم حرفهايى شبيه ديگران دارد و از اشتياق خود به اين سفر مىگويد: و نيز از مشكلاتى كه قبل و پس از آمدن داشته و دارد، اما با همه اين مشكلات، از آمدن خود كاملًا راضى است.
دكتر محمد فروتن، پزشك كاروان كه خواهر خود را از دست داده است، پزشك سازمان تأمين اجتماعى شهرستان بم است و مىگويد: «مشكلات زيادى داشتيم، خانواده در كرمان ساكن هستند، اما با اين همه نمىتوانستم كاروان را تنها بگذارم.» دكتر فروتن با وجود همه مسائل، آمدن اين كاروان را بسيار مثبت مىداند و آن را در جهت بازيابى نسبى روحيه بازماندگان فاجعه بسيار تأثيرگذار مىشمارد.
از كاروان خداحافظى مىكنيم و بازمىگرديم، انديشناك و حيران از مشيت و
حكمت الهى كه در همه حال و به هر شكل بندگان را به لقا و زيارت خود مىخواند. خود مىآورد و خود مىبرد. هرجا و هرطور كه خود بخواهد و بر ما جز شكر و صبر روا نيست.
هزينه قربانى حجاج شهرستان بم از سوى بعثه مقام معظم رهبرى پرداخت مىشود.
در دوّمين جلسه شوراى هماهنگى بعثه حج جمهورى اسلامى ايران در مكه مكرمه كه روز چهارشنبه برگزارشد، مقرر گرديد به علت مشكلات مالى حجاج شهرستان بم و بازماندگان زلزله، هيأتى از سوى نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج بيتاللَّه الحرام به كاروان زائران اين شهرستان اعزام و ضمن دلجويى از آنان، معادل 375 ريال سعودى بابت وجه قربانى به هريك از آنان پرداخت شود.
در اين جلسه همچنين تصميم گرفته شد كه نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجاج، به همراه هيأتى پس از ايام تشريق، از كاروان پيشگفته ديدار به عمل آورد.
ابراهيم جعفرى، رييس بعثه حج عراق در سال جارى، از هيأتى از اعضاى معاونت بين الملل بعثه حج استقبال كرد. در اين ديدار وى تأكيد كرد كه با كمك ملت عراق، اين كشور را از اشغال خارجى نجات خواهيم داد.
وى در بخش ديگرى از سخنانش گفت: حال عمومى مراجع نجف بسيار خوب است و وى پيش از سفر با آيتاللَّه سيستانى، حكيم، فياض و بشير حسين و نيز مقتدى صدر ديدار داشته است. وى با تأكيد بر گسترش روابط و همبستگى هرچه بيشتر دو كشور از حضرت امام و جانشين ايشان به عنوان رهبران بىنظير جهان اسلام ياد كرد.
در پايان از وى دعوت به عمل آمد تا از بعثه مقام معظم رهبرى ديدار كند.
ناصر صبا مسؤول امداد گمشدگان ستاد حج مكه گفت:
«زائران محترم ضمن همراه داشتن كارت شناسايى، شماره مكتب خود را نيز به
خاطر بسپارند.»
ناصر صبا مسؤول امداد گمشدگان ستاد حج مستقر در مكه مكرمه ديروز در گفتگو با خبرنگار زائر با بيان اين مطلب از توزيع دستهبندهايى كه بر روى آنها شماره كاروان و شماره مكتب زائران درج شده خبر داد و خواست تا مديران براى تحويل هرچه سريعتر آنان به زائران محترم اقدام كنند.
صبا در مورد فعاليتهاى امداد گمشدگان درايام تشريق، در سرزمين منا و عرفاتگفت:
«در اطراف خيمههاى ايرانيان در منا پرچمهاى جمهورى اسلامى ايران نصب شده است و در صورتى كه زائرى گم شد، به سوى اين پرچمها حركت كند و در صورت نياز به دفتر امداد و نجات ستاد حج مستقر در منا مراجعه نمايد.»
وى از حركت انفرادى حجاج در مسير رفتن به جمرات انتقاد كرد و آن را يكى از عوامل مهم گم شدن زائران دانست. صبا كه در دفتر نشريه با خبرنگار زائر گفتگو مىكرد، تعداد زائران گمشدهاى كه تا پايان روز چهارشنبه از دو دفتر معابده و حرم به منازل خود انتقال يافتهاند را 599 نفر ذكر كرد و افزود:
«از اين ميان 413 نفر مرد و 186 نفر نيز زن هستند. وى همچنين افزود: در مدت 14 روز گذشته، روزانه بيش از 1000 نفر در ابواب خارجى ايستگاههاى حملونقل و داخل مسجدالحرام توسط مأموران امداد گمشدگان راهنمايى شدهاند.»
مسؤول امداد گمشدگان ستاد حج مستقر در مكه مكرمه كار انتقال گمشدهها را در ايام حج بدون تأخير ياد كرد و گفت: «هيچ گمشدهاى به صورت طولانى مدت سرگردان نبوده و حجاج در اسرع وقت به منازل خود برگشت داده شدهاند.» وى همكارى خادمان كاروانها را بسيار مطلوب ارزيابى نمود و با تشكّر از مديران كاروآنها از آنان درخواست كرد هر كاروان يك خدمه براى يك نوبت 4 ساعته در ايام تشريق به دفتر مركزى امداد در منا و عرفات اعزام كند.
صبا در آخر متذكر شد با توجه به سردى هوا در روزهاى آينده، حجاج گرامى در سرزمين منا و عرفات حتماً لباس گرم و پتو به همراه داشته باشند.
محمدىفر مسؤول حمل و نقل درون شهرىِ ستاد حجّ مكّه مكرّمه، با اشاره به اينكه از ششم ذىحجه اتوبوسها از سيستم حمل و نقل درون شهرى مكه خارج شدهاند، گفت:
«همه ساله از ششم ذىحجه تشكيلات اتوبوسرانى تعطيل شده و اتوبوسهاى خصوصى و دولتى عربستان براى انتقال حجاج به مشاعر مقدسه آماده مىشوند و اين مطلب كه از شامگاه ششم ذىحجه براى انتقال حجّاج گرامى، اتوبوس نداريم، پيشتر به آگاهى مديران كاروانها رسانده شده بود.»
محمدىفر درباره تشكيلات حمل و نقل فعلى گفت:
«حجاجگرامى توجه داشتهباشند مبلغىكه براى هريك از آنان درتشكيلات اتوبوسرانى، در زمان حضور آنان مكه و مدينه، هزينه مىشود، تنها 95 ريال سعودى است و اين مبلغ در ازاى خدماتى كه در طول شبانهروز به آنها داده مىشود، بسيار ناچيز است.»
وى افزود: «با توجه به اينكه در طول 14 روز گذشته يك ميليون و 800 هزار نفر، از سرويسهاى اتوبوسرانى استفاده كردهاند، خوشبختانه اكثريت قريب به اتفاق زائران از اين برنامه راضىاند و ما نيز از برخى مشكلات در بعضى از خطوط مطلع هستيم و در پى رفع نواقص اندك موجود مىباشيم.
محمدىفر با هشدار به زائران، براى رفت و آمد به حرم در اين مدّت، بهخصوص بانوان، تأكيد كرد: «حجاج عزيز حتماً به صورت گروهى از اتومبيلهاى كرايهكشى شخصى استفاده كنند.»
وى در پايان افزود: «اتوبوسهاى خطوط 25 گانه ما، بعد از ايّام تشريق و از روز 13
ذىحجه بار ديگر راهاندازى مىشود و از روز 14 ذىحجه با تمام ظرفيت خود، در خدمت به زائران بيتاللَّه الحرام خواهد بود.»
نماينده ولىّ فقيه و سرپرست زائران ايرانى، پنجشنبه شب، در محل بعثه الجزاير، در مكّه مكرمه حضور يافت و با آقاى بو عبداللَّه غلاماللَّه وزير شؤون دينى و اوقاف الجزاير ديدار و گفتگو كرد. در اين ديدار آقاى رى شهرى با اشاره به مناسبات نزديك بين ايران و الجزاير، خواستار ارتباط بيشتر انديشمندان و علماى دو كشور با يكديگر شد.
نماينده ولىّ فقيه افزود:
«علاقه خاصى ميان ايران و الجزاير وجود دارد و استوارى مناسبات فرهنگى دو كشور به تقويت اقتدار كشورهاى اسلامى منجر خواهد شد.»
سرپرست زائران ايرانى حج را بهترين فرصت براى تبادل نظريه انديشمندان در باره مشكلات جهان اسلام و ارائه راه حلهاى مناسب دانست.
نماينده ولى فقيه افزود: «آگاهى امّت اسلامى از توانايىهاى بالقوّه مسلمانان، وضعيت را براى بهرهگيرى از اين امكانات فراهم خواهد كرد.»
آقاى رى شهرى همچنين از وزير شؤون دينى و اوقاف الجزاير براى سفر به ايران دعوت كرد.
آقاى غلاماللَّه نيز ديدارهاى دو جانبه با سرپرست حجاج ايرانى را ديدارهاى محبّت ناميد و ابراز اميدوارى كرد كه با سفر به ايران، از تهران و قم به عنوان مركز علم ديدن كند.
وى با حساس خواندن وضعيت امروزِ جهان اسلام گفت: «امروز مردم جهان خواستار آشنايى و آگاهى از اسلام واقعى هستند و علماى دينى وظيفه دارند صادقانه و مخلصانه اسلام اصيل را معرفى كنند ...
علماى اسلام به عنوان متخصّصان علوم دينى، مسؤوليت سنگينى براى پاسخگويى به نيازهاى جوامع اسلامى بر عهده دارند ...
علماى دينى اگر صادقانه و مخلصانه به تبليغ دين اسلام بپردازند، بسيارى را جذب اين دين مقدس خواهند كرد.
غلام اللَّه با ابلاغ سلام و درود به ملت و دولت ايران، ابراز اميدوارى كرد مناسبات فرهنگى ميان دو كشور گسترش يابد.
اين مقام الجزايرى هفته قبل با حضور در بعثه مقام معظم رهبرى با امير الحاج ايران ديدار و گفتگو كرده بود.
كاروانهاى ايرانى بر اساس برنامهاى كلّى و روندى كه بخشى از آن را خود تعيين مىكنند، از بعد از ظهر روز ترويه؛ يعنى هشتم ذىحجه، به انتقال حجاج به عرفات مشغول مىشوند. عرفات پيش از آن توسط مؤسسات مطوّفى مربوط به ايران آماده شده و بخشهايى به استقرار حجاج ايران اختصاص داده شده است. طريق هشت در مجموع صحراى عرفات ويژه كاروانهاى ايرانى است. برخى از كاروانها ديرتر و تا آخر شب به مجموعه حجاج مىپيوندند.
بدين ترتيب، از اوايل شب نهم ذىحجه به تدريج مسجدالحرام خلوت مىشود.
طى اين روز، برخى از حجاج ضعيف، كه بيم آن مىرود نتوانند پس از بازگشت از منا اعمال خود را انجام دهند، به انجام اعمال خويش مىپردازند.
شب ورود به عرفات، بيشتر كاروانهاى ايرانى به خواندن دعاى شب عرفه مىپردازند. پس از آن، به جز امور عادى، بخشى به خواب رفته و عدهاى هم به نماز و عبادت مشغول مىشوند.
محلّ بعثه رهبرى كه در دل كاروانهاى ايرانى جاى گرفته، محدودهاى وسيع است كه نه تنها براى اسكان كارمندان بعثه و ستاد، بلكه براى اجراى برنامههاى مختلف مورد استفاده قرار مىگيرد. بخشى از اين برنامهها كه برنامه برائت از مشركين و دعاى عرفه است، در قسمتى كه به همين منظور چادرهاى آن تعويض شده و سقف آن بالاتر از حد معمول برده مىشود، برگزار مىگردد. با اينكه، زدن چادرها كار مؤسسات مطوفى است
ولى در اين بخش، خودِ زائران ايرانى با تلاش چند ساعت در اوايل صبح روز عرفه، فضا را آماده مىكنند تا امكان برگزارى مراسم باشد.
صبحگاه روز عرفه، با صداى اذانى آشنا كه پس از مدتها اوّلين بار است با لحن ايرانى شنيده مىشود، همه نماز صبح را به جاى آورده و آماده مراسم روز عرفه مىشوند.
مراسم برائت از مشركين سالهاست كه به دليل عدم امكان برگزارى آن در شهر مكه، در عرفات برگزار مىگردد. پيش از اين اشاره به برخى از هماهنگىهاى لازم در اين زمينه كرديم. بخش عمدهاى از مديران، افرادى را كه مايل به شركت در اين مراسم باشند، به تدريج به سمت محلّ استقرار بعثه انتقال مىدهند.
برنامه در ساعت 25/ 9 دقيقه به طور غير رسمى با مناجاتى به لحن عربى، آغاز مىگردد. بيست دقيقه پس از آن، شروع رسمى برنامه است؛ با تلاوت آياتِ نخست سوره توبه، توسط قارى مشهور قرآن آقاى سعيد طوسى. آنها شعارهاى اللَّه اكبر و يا ايّها المسلمون، اتَّحِدوا اتَّحِدُوا را را با آقاى مرتضايىفر همراهى مىكنند.
جمعيت انبوهى اجتماع كردهاند كه مىتوان عدد آنها را بالغ بر دهها هزار نفر دانست. علاوه بر چادر عظيم بعثه، بسيارى از چادرهاى اطراف بعثه هم آماده براى پذيرايى از حجاجى است كه مايل به شركت در مراسم هستند.
به علاوه، جمعى از زائران لبنانى، بهويژه اعضاى بعثه حزب اللَّه نيز در اين مراسم حضور يافتند.
در اين مراسم، نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجاج ايرانى بيتاللَّه الحرام به سخنرانى پرداخت.
وى با اشاره به اينكه آيات برائت راطبق برخىازنقلها امامعلى عليه السلام درروز عرفه به مردم ابلاغ كرد، فرا رسيدن بيست و پنجمين سالگرد انقلاب اسلامى را تبريك گفت. همچنين ضمن گفتن تبريك براى پيروزى حزباللَّه لبنان بر اسراييل، ازخداوند براى درگذشتگان حادثه بم نيز طلب مغفرت كرد. آقاى رى شهرى در باره فلسفه
مراسم برائت گفت:
«هدف اصلى برائت تبيين اين واقعيت است كه شرك و توحيد چه معنايى در جهان امروز دارد. جامعه توحيدى در جهان امروز بايد داراى چه ويژگىهايى باشد. جامعه توحيدى، جامعهاى است كه نه تنها با زبان، بلكه در عمل با انواع مظاهر شركت و كفر و طغيان مبارزه مىكند. يكى از مظاهر شرك تفكيك دين از سياست است؛ به اين معنا كه خداى دنيا با خداى آخرت دو تا است. بهنظر اينان خداى دنيا كسى جز آمريكا نيست.»
آقاى رى شهرى افزود:
«امروز جمهورى اسلامى در صف اول مبارزه با آمريكا قرار دارد و اين مراسم برائت يكى از نمودهاى اين مبارزه است. 25 سال است كه اين مردم براى اهتزاز پرچم توحيدى در جهان مبارزه كردهاند ...
امروز مقاومت لبنان در صف اول مبارزه با اسراييل، در كنار فلسطين ايستاده و ترديد ندارم كه وقتى امام زمان عليه السلام ظهور كند، حزباللَّه جزو كسانى است كه در كنار مردم ايران، در كنار آن امام خواهد ايستاد.
كسى كه از آرمان فلسطين دفاع نكند، نمىتواند موحّد واقعى باشد.»
پس از آن، متن پيام آيتاللَّه خامنهاى به مناسبت حج امسال قرائت شد و سپس آقاى دكتر الحسينى، سخنان فشردهاى بياك كرد و سپس آقاى رى شهرى متن كامل پيام را به زبان عربى قرائت كرد.
مراسم برائت با قرائت قطعنامهاى كه توسط آقاى سليمى خوانده شد، در ساعت 22/ 11 دقيقه پايان يافت.
گفتنىاست، يك زائر جوان كه فارغالتحصيل ازيكى ازدانشگاههاى تونس در رشته مهندسى كشاورزى بود گفت: استقامت حزب اللَّه لبنان سبب شد تا من شيعه شوم.
وى كه براى شيعه شدن به بعثه رهبرى آمده بود، از علماى حاضر خواست تا شهادت او را به ولايت امير مؤمنان عليه السلام شاهد باشند و روز قيامت براى او شهادت بدهند. (تصوير 23- 24)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
امّت اسلامى، اكنون بار ديگر، ميعاد بزرگ ساليانه خود را برگزار كرده و به فراخوانِ: وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ ... به شايستگى پاسخ داده است. اين فريضه بىنظير نيز مانند ديگر فرايض الهى، خزانه رحمتى است كه در موعد خود به روى بندگان گشوده مىشود و فرصتى براى بهرهگيرى از فيض بى مُنتهاى خداوند در دسترس آنان مىگذارد.
حج، از اين جهت، استثنايى و بى همتا است كه در آن، هم دلها و جانها صيقل مىيابد و يكايك حاجيان بهقدر همت و ظرفيت خود از اين باران رحمت، برخوردار مىشوند؛ و هم شخصيت كِلان امت اسلامى، كه از ملتها و نژادها و اقليمها و فرهنگها تشكيل شده است، مىتواند در آن به انسجام و شجاعت و بيدارى و خودآگاهى بيشتر نايل آيد.
و اين، نياز بزرگ امروز دنياى اسلام است.
دنياى اسلام پس از رخوت و خواب آلودگى دراز مدت و خسارتبار خود، كه سرانجام به سيطره سياسى و فرهنگى بيگانگان انجاميد و منابع مادى و بَشَرىاش در خدمت رشد و اقتدار و سلطه دشمنانش قرار گرفت، اكنون خود را بازيافته و به مرور، در برابر غارتگران و حراميان، جبهه گرفته است. نسيم بيدارى اسلامى در همه جاى جهان اسلام وزيده و پا نهادن اسلام به عرصه عمل، به مطالبهاى جدّى بدل شده است. نظريه «اسلام سياسى» جايگاهى والا در ذهن نخبگان يافته و در مدّ نگاه آنان، افقى روشن و اميدبخش گشوده است. با افول انديشههاى وارداتى و پر جنجال همچون سوسياليسم و ماركسيسم و بهخصوص با دريده شدن پرده ريا و فريب از روى دموكراسى ليبرال غرب، سيماى عدالتخواه و آزادى بخش اسلام، از هميشه آشكارتر گشته و بىرقيب، در صدر آرزوهاى عدالتخواهان و آزادى طلبان و نخبگان و انديشمندان نشسته است.
جوانان و جوانمردان بسيارى در كشورهاى مسلمان بهنام اسلام و در آرزوى حكومت عدل اسلامى به جهاد سياسى و فرهنگى و اجتماعى روى آوردهاند و عزمِ ايستادگى در برابر تحميل و سلطه بيگانگان مستكبر را در جوامع خود گسترش مىدهند.
در مناطقى از دنياى اسلام كه نقطه اوج آن كشور مظلوم فلسطين است، مردان و زنان بيشمارى با بذل جان در زير پرچم اسلام و با شعار استقلال و عزت و آزادى، حماسهاى دايمى و همه روزه پديد آورده و قدرتهاى مادّى مستكبر را در برابر دليرى خود زبون ساختهاند.
آرى، بيدارى اسلامى، محاسبات استكبارى را به هم ريخته و معادلات جهانىِ مطلوبِ مستكبران را تغيير داده است.
از سوى ديگر پيدايش و رشد انديشههاى نوين اسلامى در چهارچوب مبانى و اصول اسلام و نوآورى در عرصه سياست و علم، بالندگى و پويايى مكتب اسلام را در عمل به اثبات رسانده و ميدانى وسيع در برابر متفكّران و روشنبينان جهان اسلام گشوده است. استعمارگران ديروز و مستكبرانِ امروز كه با سياستهاى مكّارانه خود مىخواستند جوامع اسلامى را در تعارض دائمى ميان جمود و تحجّر از سويى و خودباختگى و التقاطىگرى ازسوى ديگر سرگردان كنند، اكنون خود را در برابر اين پويايى دليرانه فكر اسلامى مىبينند.
در دنياى اسلام، انديشه و حركت، ايمان و عمل صالح، در حال رشد و جوانهزدن و بارورى است و اين پديده مبارك، مراكز قدرت استكبارى را به وحشت افكنده است.
اكنون امت اسلامى بايد خود را آماده مقابله با مجموعهاى از واكنشهاى عصبى و شرارتآميزى كند كه مراكز قدرت استكبارى در برابر اين پديده عظيم، نشان خواهند داد. شك نيست كه در مصاف حق و باطل، پيروزى از آنِ حق و شكست و زوال، سرنوشت باطل است، مشروط بر آنكه جبهه حق، از نيروى مادى و معنوى خويش بگونه درست بهره بگيرد و با خردمندى و تلاش شايسته، و با استقامت و اميد، و با توكل به خدا و اعتماد به نفس، راه درست را بجويد و بپيمايد. در اين صورت امداد و نصرت الهى، حق مسلّمى است كه وعده قرآنى براى او مقرّر فرموده است: ... إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ و ... وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ ...، و ... أَنَّ اْلأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ.
شبكه سرطانى صهيونيسم و دولتمردان شرور و جنگ افروز آمريكا كه امروز خطرناكترين و اصلىترين مركز استكبارند، از راههاى گوناگون به معارضه با امت اسلام برخاستهاند؛ از جنگ روانى و تبليغاتى تا مقابله اقتصادى، تا اقدامات عنودانه سياسى، و
تا خشونت و ترور و تقابل نظامى. آنان براى حفظ منافع نامشروع خود، از هيچ جنايتى رويگردان نيستند. نگاهى گذرا بهجنايات تكاندهنده صهيونيستهاى غاصب در فلسطين، كه با حمايت دولت آمريكا صورت مىگيرد و نيز مطالعه رفتار اشغالگران در عراق و افغانستان، عمق شقاوت كسانى را آشكار مىسازد كه دنيا را از ادعاى رياكارانه حقوق بشر و طرفدارى از دموكراسى و آزادى پر كردهاند. آنان با شعار مبارزه با تروريسم، فجيعترين شكل ترور را مرتكب مىشوند. به نام آزادسازى ملتها، ديكتاتورى و غارتگرى خود را بر ملّتها تحميل مىكنند. آمريكا صريحاً خود را در تجاوز به كشورها و ملّتها ذىحق مىشمارد. دولت صهيونيست صريحاً شخصيتهاى فلسطينى را به ترور تهديد مىكند. صهيونيستها در فلسطين، خون پير و جوان و زن و مرد و كودك را مىريزند و خانهها را ويران مىسازند. آمريكا و انگليس در عراق به تظاهركنندگان بىسلاح حمله مىكنند و حريم خانهها و حرمت نواميس مردم را مىشكنند. هنوز آتشهاى برافروخته آنان فرو ننشسته، دنياى اسلام را به آتش افروزيهاى ديگر نويد مىدهند.
اين رفتارهاى عصبى و شرارتآميز، بيش از آنكه برخاسته از قدرت و اعتماد به نفس باشد، ناشى از سراسيمگى و وحشت است. آنان بيدارى اسلامى را حس مىكنند و از فراگيرى انديشه «اسلام سياسى» و حاكميت اسلام بهشدت احساس خطر مىكنند. آنان از فكر روزى كه امت اسلامى يكپارچه و اميدوار، بهپا خيزد، به خود مىلرزند. در آن روز، امتاسلامى با ثروت طبيعى و ميراث عظيم فرهنگى و تاريخى و با گستردگى جغرافيايى و نفوس پر شمار انسانى، به قدرتهاى سلطهگرى كه دويست سال خونش را مكيده و حرمت و كرامتش را پايمال كردهاند، اجازه نخواهد داد كه اين طغيان و تجاوز را ادامه دهند.
اكنون نخبگان سياسى و فكرى در دنياى اسلام وظيفه سنگينى بر عهده دارند.
انديشمندان مسلمان، پيام آزادىبخش اسلام را هر چه رساتر و شيواتر، به گوش و دل آحاد مردم خود برسانند. هويّت اسلامى ملتهاى مسلمان را بدرستى تبيين كنند. تعاليم روشن اسلام را در موضوعاتى چون: حقوق بشر، آزادى و مردم سالارى، حقوق زن، مبارزه با فساد، رفع تبعيض، مبارزه با فقر و عقب ماندگى علمى براى جوانان بازگو كنند.
فريب رسانهاى غرب را در باره مبارزه با تروريسم و مقابله با سلاحهاى كشتار جمعى،
براى همگان آشكار سازند. امروز جهان غرب است كه بايد به لحاظ نظرى و عملى در اين موضوعات به چالش كشيده شود و در برابر افكار عمومى جهان پاسخگو باشد.
جهان غرب بايد در باره كشتار كودكان خردسال در فلسطين، در باره حقوق زن و حفظ كرامت او، در باره حقّ ملتها در تعيين سرنوشت خود، در باره حق ملتها در بهرهگيرى از ثروتهاى خود و حتى در باره آزادى شهروندان خود پاسخگو باشد. آيا ممنوعيت حجاب در برخى كشورهاى اروپايى نشانه دروغبودن اعتقاد به آزادى نيست؟
مردان سياست و كارگزاران حكومت در كشورهاى اسلامى نيز وظايف تاريخى و بزرگى بر دوش دارند. تكيه بر ملتهاى خود و دست رد زدن بر توقّعات تحميلآميز و تمام نشدنى قدرتهاى استكبارى، مهمترين اين وظايف است. آنان نبايد هويّت عظيم و پرقدرت «امت اسلامى» را كه مىتواند گرهگشاى بسيارى از مشكلات باشد، از ياد ببرند.
در مسائل جهان اسلام، شاخص تعيين كننده در تصميمگيريها، مصالح امتاسلامى و حفظ اقتدار آن باشد. امروز خروج اشغالگران از عراق و تثبيت حاكميت ملى در آن كشور؛ بيرون رفتن نظاميان بيگانه از افغانستان و تأكيد بر اسلاميت و استقلال آن كشور؛ كمك به ملت مظلوم فلسطين و تقويت مادى و معنوى كسانى كه به دفاع از جان و مال و عزت و استقلال خود در برابر غاصبان برخاستهاند؛ ترويج شعائر دينى و ايمان مذهبى در همه جاى دنياى اسلام، نزديك شدن روز افزون دولتهاى مسلمان به يكديگر و حلّ مناقشات آنان با يكديگر، فعّال شدن سازمان كنفرانس اسلامى و پيگيرى حق وتوى آن در شوراى امنيت سازمان ملل، همه و همه در جهت مصالح امت اسلامى است. پس بايد در سياستها و تلاشهاى همه دولتهاى مسلمان گنجانيده شود و ملتها و نخبگان، آن را از حكومتهاى خود مطالبه كنند.
ملت و دولت ايران كه در اين روزها بيستوپنج سالگى نظام جمهورى اسلامى را جشن مىگيرند، در اين راه پر افتخار، تجربههاى گرانبهايى اندوخته و الگوى شايستهاى در برابر همگان قرار دادهاند. ما با اتكال به خداى بزرگ و مقتدر و با بهرهگيرى از نيروى ملتى كه به ايمان و معرفت، مجهّز است، هدفهاى بزرگ خود را تعقيب كرده و با گامهاى مستحكم به سوى آن پيش رفتهايم. دانش و فناورى را آميخته با ارزشهاى معنوى، و استقلال و آزادى را همراه با تقيّد به حدود دينى، و مردمسالارى را برخاسته از
آموزشهاى قرآنى فرا گرفته و بهكار بستهايم. كشور ما در اين مدت بيشترين تهديد و عناد و خباثت را از استكبار دريافت كرده و ملت ما در اين مدت، بيشترين ايمان و ايستادگى و افتخار را كسب كرده است. ما سخن قرآن را در عمل تجربه كرديم كه مىفرمايد: ... إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطانِ كانَ ضَعِيفاً، و مىفرمايد: ... إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ و مىفرمايد: ... وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ.
ما افق آينده را در برابر ملت خود و جهان اسلام، روشن مىبينيم و با اعتماد روزافزون به وعده الهى، راهى را كه امام خمينى عظيم ترسيم كرده است، با عزم راسخ ادامه مىدهيم، وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ. والسلام على عباداللَّه الصالحين
سيدعلى خامنهاى
8/ 11/ 1382
گفتنى است در پايان اين مراسم، بيانيه گردهمايى برائت از مشركين قرائت شد.
متن كامل بيانيه فوق به اين شرح است:
لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ غَضَبِ الْجَبّارِ
بَراءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ.»
از هنگامىكه نداى آسمانىِ وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ ... توسط بتشكن بزرگ تاريخ، حضرت ابراهيم خليل عليه السلام در پهندشت آسمان طنين افكن شد، همه ساله انبوه مؤمنان عاشق، لبيكگويان در اين سرزمين مقدس حضور يافته و فرشتگان عرش الهى زبان به تحسين آنان مىگشايند.
و اكنون، در ادامه پاسخ به آن دعوت الهى، ما حجاج بيتاللَّه الحرام در صحراى عرفات گرد آمده و در پايان برگزارى مراسم، اعلام برائت از مشركين، مواضع اصولى
خود را به اين شرح اعلام مىداريم:
ما در آستانه فرا رسيدن ربع قرن پيروزى انقلاب اسلامى، ضمن تجديد ميثاق با امام امت قدس سره و شهيدان والامقام و تأكيد بر پيروى از مقام معظم رهبرى، با الهام از تعاليم قرآن كريم، ضمن اعلام پيام صلح و دوستى خود به تمام مردم دنيا، مراتب اخوّت و برادرى خويش را با كليّه مسلمانان جهان اعلام داشته و در عين حال، برائت و بيزارى خود را از تمامى مظاهر كفر، شرك و نفاق اعلام مىداريم.
ما حجاج بيتاللَّه الحرام، به حكم آيه كريمه قرآن كه فرمود: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لَاتَفَرَّقُوا ... (1)
، بر ضرورت وحدت و يكپارچگى امت اسلام در برابر دشمنان دين و حقيقت، بهويژه استكبار جهانى تأكيد نموده و پيروزى بزرگ حزباللَّه لبنان را به جهان اسلام تبريك مىگوييم.
در دنياى امروز كه همه جا حرف و سخن و ادعا از آزادى و رعايت حقوق بشر است، عملكرد وحشيانه شبكه سرطانى صهيونيسم در غصب سرزمينهاى مسلمين، كشتار كودكان خردسال، اسارت مردم و تخريب و غارت اموال و ثروت ايشان، با هيچ يك از اصول اوليه انسانى سازگار نبوده و لذا ما حجاج بيتاللَّه الحرام ضمن حمايت كامل از انتفاضه مردم فلسطين و ملت بزرگ لبنان، ضمن تأكيد بر عدم رسميت رژيم جنايتكار و فاسد اسراييل، قاطعانه خواستار محاكمه نخست وزير و ساير سران شرور و جنايتكار اسراييل در محاكم صالح بينالمللى مىباشيم.
اقدامات سلطهجويانه و استكبارى آمريكا (مظهر خشونت و تبعيض) و ساير همدستان او؛ چون انگليس، در حمله و لشكركشى به كشورها و اشغال سرزمينهاى اسلامى، كشتار مردم و تخريب زيرساختهاى اقتصادى ملتها، از شيوههاى هميشگى سردمداران كاخ سفيد، اين بناى تزوير و نفاق است.
ما حجاج بيتاللَّه الحرام، ضمن اعلام بيزارى از روشهاى جنگطلبانه آمريكا در حمله به ديگر كشورها، از جمله افغانستان و عراق، استفاده از انرژى و فناورى هستهاى صلحآميز را حق مسلّم كليه ملل صلح دوست جهان دانسته و خواستار ايجاد خاورميانهاى عارى از هر نوع سلاحهاى كشتار جمعى مىباشيم.
1) توبه: 1.
اصل حاكميت ملتها و برخوردارى از استقلال، حقّى انكارناپذير و منطبق با تمامى اصول و موازين بينالمللى است. از اينرو ما خواستار خروج هر چه سريعتر نيروهاى اشغالگر از عراق و تعيين سرنوشت آن كشور به دست مردم بزرگ سرزمين عراق مىباشيم.
ما حجاج بيتاللَّه الحرام ضمن تحسين پايدارى و شهامت دينى خواهران مسلمان خويش در كشور فرانسه (كه خود را مهد آزادى مىپندارد)، تصميم غيراصولى آن دولت را در ممنوعيت حجاب بانوان مسلمان شديداً محكوم نموده و مصرّانه خواستار تجديد نظر دولت فرانسه در اين مورد، رعايت حقوق مسلّم مردم مسلمان و لغو تصميمات قبلى در مورد محدوديت و ممنوعيت حجاب مىباشيم.
در عصر ما حاكميت مردمسالارى دينى، تنها راه تأمين كننده آزادى و كرامت انسان است. لذا با اعلام اعتقاد راسخ به ضرورت حاكميت مردمسالارى دينى در جوامع اسلامى، ضمن ابراز تأسف شديد و عميق از ارائه چهره نامناسب از دين مبين اسلام، كه نتيجه عملكرد خشن و غيرانسانى افرادى است كه به ناحق خود را مسلمان ناميده و برداشت انحرافى از دين با عظمت اسلام دارند، هر نوع ترور و اقدامات تروريستى را شديداً محكوم نموده و تنها راه نجات و سعات را در پيروى از دين مبين اسلام مىدانيم.
در پايانِ اين گردهمايى با صلابت و در آستانه ظهر روز عرفه، كه تا لحظاتى ديگر با وقوف اميرالحاجّ اعظم، اميرالامراء و خليفة الاتقياء، حضرت مهدى صاحب الزمان (عج) فضيلت خواهد يافت، ظهور پر سرور آن پيام آور صلح و آزادى و امنيت را از درگاه حضرت بارىتعالى مسألت مىداريم تا از رهگذر تلًالؤ خورشيد تابناك وجودش، عدالت بر جهان حاكم شده و از سرتاسر زمين ندايى برنخيزد مگر غريو پرطنين. «لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» و «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ»
نهم ذىالحجة الحرام 1424
يازدهم بهمنماه 1382
صحراى مقدّس عرفات
والسلام عليكم و رحمةاللَّه و بركاته
تمامى كسانى كه در حج شركت كردهاند، مىبايست از ظهر روز عرفه تا غروب آفتاب، در صحراى عرفات بمانند. در برخى از روايات حج، عبارت از «عرفه» دانسته شده و اين نهايت اهميت اين وقوف را در اين صحرا مىرساند. فضاى عرفات كه خارج از حدود حرم است، هيجده كيلومتر مربع مىباشد و از اين جهت قابل قياس با منا نيست كه فضاى آن تا يك چهارم (14) فضاى عرفات است. بنابراين، اسكان حجاج در عرفات و حتى استقرار ماشينهاى آنها نيز ممكن است. اين صحرا به صورت محدودهاى داخل يك رشته كوه است كه به صورت نعل اسب، عرفات را محاصره كرده و سمت مكه آن كوهى وجود ندارد. داخل اين محوطه به 9 خيابان تقسيم شده و اين خيابانها به صورت يك بزرگراه (اتوبان) كه از آن به عنوان خط دائرى ياد مىشود، به هم متصل مىشود.
گفتنى است كه از سوى ستاد مكه، نقشههايى براى نشان دادن محل استقرار كاروانهاى ايرانى توزيع مىشود. به علاوه، سعودىها نيز در تمام مشاعر مقدسه، اقدام به توزيع نقشههايى در اين باره دارندكه البته كمتر ميانايرانيان توزيعمىشود. راهنمايىهاى مختلفى هم امسال از طرف مؤسسات مطوّفى، در جاى جاى عرفات و حتى منا ديده مىشد كه براى رفت و آمد و تنظيم رمى جمرات راهنمايىهايى كرده بود.
در سرزمين عرفات زائران- به جز برنامه دعاى عرفه، كه شيعيان آن را در عصر عرفه در مراسم خاصى مىخوانند- برنامه مذهبى خاصى ندارند. در واقع تنها و تنها وقوف اهميت دارد و بنابر اين، بيشتر آنها طى اين ساعات در فضاى خوب و آب و هواى مساعدِ امسال به گشت زنى مىپردازند. طبعاً نمازهاى جماعت در گوشه و كنار، در وقت خاص خود برقرار است.
تعداد زيادى از زائران، بر كوه رحمت (جبل الرحمه) بالا مىروند و بهخصوص طرف عصر، اين كوه چندان از حجاج سفيد پوش پر مىشود كه از فاصله دور مانند يك كوه برفى خودنمايى مىكند. در اطراف اين كوه، بسيارى ازدستفروشها اجناسى عرضه مىكنند كه بيشتر آنها انگشتر و تسبيح و وسايل مورد نياز زائران است.
يادداشتهاى زيادى به زبانهاى مختلف روى سنگهاى جبل الرحمه نوشته شده است.
با اين حال، در متون مذهبى، اشاره به صعود روى كوه رحمت نشده و ثوابى هم براى
آن ننوشتهاند.
در حاشيه خيابانها، ماشينهاى بزرگى، با نشان خادم الحرمين، هدايايى را ميان مردم به صورت رايگان توزيع مىكنند و طبق معمول، اطراف آنها بسيار شلوغ است، اما كمتر كسى است كه نااميد برگردد. اين هدايا، شامل آب، خرما، شير و انواع بيسكويت و نان و خوراكىهاى ديگرى است كه بهطور معمول هر بستهاى از آنها نبايد كمتر از 20 ريال سعودى باشد.
امسال كمپهايى اختصاص به حاجيانى داشت كه از آمريكا آمدهاند. تعداد اين حجاج نسبتاً زياد است و امسال براى مسائل امنيتى، فضاهاى نسبتاً بستهاى كه ديگران امكان تردّد در آنها را نداشتند، به آنان اختصاص داده بودند.
دعاى عرفه، بهطور معمول، عصرها در همه كاروانها برگزار مىشود، جز آنكه هر كسى كه مايل باشد مىتواند به بعثه مقام معظم رهبرى بيايد. ساعت 5/ 2 زيارت آل ياسين آغاز شد و پس از آن دعاى عرفه همراه با مداحى و روضه خوانى توسط آقاى غلامرضا زاده و برخى ديگر از مدّاحان قرائت شد. (تصوير 25)
همرنگى شگفتى كه ميان زائران وجود دارد و مرزها و نژادها و تفاوتها را در مىنوردد، يكى از زيباترين و با شكوهترين جلوههاى حضور در عرفات است. نيز مناجات بسيارى از زائران، به ويژه آنانكه تك تك در اين گوشه و آن گوشه با خداى خويش راز و نياز مىكنند، از ديگر مظاهر اين ساعات نورانى و سفيد و رحمت در عرفات است. مناسب است شعرى را كه به همين مناسبت از سوى دوست عزيز جناب سهيل محمودى با عنوان «راه شيرى» سروده شده، بياوريم:
كمك كن، خدايا! كمك كن كه تنها نمانم كه يك لحظه دور از تو، يك لحظه حتّى نمانم
كمى شورِ فرهادى و سوزِ مجنونىام دِه كه بىنعره كوه و آوازِ صحرا نمانم
مرا جلوه در جلوه، رنگ و درنگى عطا كن كمك كن كه بىشاپرك، بىتماشا نمانم
من و جاده كهكشان و شب و راهِ شيرى الهى كه هرسال از اين كاروان جا نمانم
كمك كن كه پيش خودم، دست و دلباز باشم كمك كن كه پشتِ درِ بستهاى، وانمانم
اگر فقر- يكوقت سرسخت- از پايمانداخت خودت راحتم كن كه من ناشكيبا نمانم
يك ساعت به غروب، مردم به آرامى آماده مىشوند تا پس از صرف شام و خواندن نماز مغرب و عشا، عرفات را به قصد مشعر ترك كنند. انتقال حجاج به ماشينها، يكى از دشوارترين تصميماتى است كه در اين لحظه گرفته مىشود؛ زيرا به قدرى اوضاع درهم و برهم است كه جز با شناخت درست راه و همراهى زائران با كاروان خودشان و چسبيدن به تابلوهاى نشان، امكان نجات از اين وضعيت آسان نيست.
تقريباً مىتوان گفت كه بيشتر بلكه همه ايرانىها مسير 7 كيلومترى از عرفات تا مزدلفه يا به عبارت ديگر، مشعر را با ماشين طى مىكنند، اما به دليل اينكه بسيارى از زائران دير حركت داده مىشوند، اين ماشينها در ترافيك مىماند و برخى از سه تا شش ساعت در ترافيك گير مىكنند.
اين در حالى است كه نيمى از حجاج ساير كشورها، بر اساس يك سنت ديرين، از طريق المشاة يا پيادهروها حركت مىكنند. اين روشى است كه ميان ايرانيان معمول نيست و امسال جز افراد اندكى، كسى در اين مسير ديده نشد.
حركت از پيادهروها، همراه موج جمعيت سفيدپوش، آنهم در تاريكى شب و در ميان نورافكنهايى كه در اطراف روشن است، محيط بسيار زيبا و با معنويتى را پديد مىآورد. تكاپو و تلاش براى رسيدن به مشعر، همراه هزاران هزار نفر كه در مسيرى مشخص حركت مىكنند، انسان را چون قطرهاى ميان دريا تصوير مىكند. اين يكى از زيباترين لحظاتى است كه بسيارى از زائران ماشين سوار از آن محروم هستند. روشن است كه بسيارى از حجاج توان پياده رفتن اين راه طولانى را ندارند.
جمعيت به تدريج وارد مزدلفه مىشود و معالأسف به دليل آنكه بسيارى از حجاج در مسير پيادهروها مىنشينند، مسير تنگ مىشود و حركت كند مىگردد. اين سالها، مشعر نيز امكانات نسبتاً خوبىدارد ودستشويىهاى فراوان آن، سبب شده است تا محيط از آلودگىهايى كه در سالهاى قبل وجود داشت، پاك بماند.
حجاج در وقوف اختيارى، ميان اذان صبح تا طلوع آفتاب را در مشعر مىمانند و اندكى پيش از طلوع آفتاب، با گذر از مسير 5/ 2 كيلومترى مشعر، به وادى (كم عرض) محسِّر رسيده از آن به منا وارد مىشوند. ابتداى عرفات، انتهاى عرفات، ابتداى مزدلفه،
انتهاى مزدلفه و ابتداى منا با تابلوهاى بزرگى مشخص شده است.
چند سال است كه پيش از ورود در منا، چادرهايى براى اقامت زائران برپا شده كه خارج از منا است، اما به دليل عدم وجود فضاى لازم در منا، چارهاى جز نصب و استفاده از آنها نبوده است. ايرانىها طبعاً از اين چادرها استفاده نمىكنند.
به كاروانهاى ايرانى توصيه شده است تا زنان و افراد ضعيف را شب هنگام از عرفات بهطور مستقيم به سمت جمرات ببرند تا آنها جمره عقبه را رمى كرده و زودتر و پيش از شلوغى منا در كاروانها مستقر شوند. بهطور معمول، اين كار منظم صورت مىگيرد اما گاه تأخيرهايى هم در آن پى مىآيد و بعضى از زنان در اوج شلوغى اطراف جمرات؛ يعنى ساعت هشت، در آنجا ديده مىشوند.
كاروانهاى ديگر نيز پس از رسيدن به منا به چادرها برده شده و پس از پذيرايى مختصر به آرامى آماده حركت به سمت جمرات مىشوند. چادرهاى ايرانى كه بيش از 5/ 1 كيلومتر تا جمرات فاصله دارد، زمانى حدود يك ساعت را براى رسيدن حجاج به محدوده جمرات مىطلبد.
تعداد اندكى از زائرانى كه با روال كار آشنا هستند، بهطور مستقيم از مشعر به سمت جمرات حركت مىكنند. اين حركت در مسير همان طريق المشاة است كه به جمرات ختم مىشود.
گفتنى است، در بسيارى از نقاط مزدلفه، دستفروشها بساط كردهاند و كثرت آنها، مزاحمت جدّى براى زائران فراهم كرده است. اين امر به قدرى دشوارى پديد آورده كه امسال مؤسسات مطوّفى بهطور جدّى از دولت سعودى خواستهاند كه بساط اين افراد را ضبط كند تا از دشوارىهاى رفت و آمد كاسته شود. بخشى از اين اعتراضات در روزنامه المدينه روز دوشنبه، 11 ذىحجه درج شده است. اين افراد خواستار وضع قوانين سختترى در مقابل اين دستفروشها شدهاند.
اين وضعيت در منا نيز وجود دارد، بلكه به مراتب سختتر و مشكلزاتر است.
از ساعت 7 بامداد، روز عيد اضْحى، كه خورشيد طلوع مىكند تا ساعت 11،
جمعيتى نزديك به دوميليون نفر در اطراف جمره عقبه، به رمى آن مشغولند. بدين ترتيب مىتوان تصوّر كرد كه فضاى اطراف جمرات تا چه اندازه شلوغ، بحرانى و خطرزاست.
پيش از آن، در عرفات پارچه نوشتههاى بزرگى در اطراف چادرها نصب و يادآور شده بود كه شلوغترين ساعات رمى، همين ساعات است. بنابر اين. لازم است بهگونهاى برنامهريزى شود كه پس از ساعت 11 كاروان براى رمى به آنجا برسد. اين كار بهطور طبيعى براى ايرانىها صورت مىگيرد؛ زيرا اغلب كاروانها حتى اگر عجله هم بكنند، زودتر از ساعت 5/ 10 به آنجا نمىرسند.
سالهاست كه طبقه دوم جمرات آماده شده و نيمى از جمعيت بالا و نيمى ديگر در پايين به رمى مىپردازند. طى اين سالها، بارها و بارها فاجعه رخ داده و به همين دليل، حساسترين لحظه و بحرانىترين مرحله، حضور در جمره عقبه در صبح روز دهم ذىحجه و ظهر روز دوازدهم (اختصاصاً براى سنيان) است.
در سالهايى كه پل روى جمرات كم عرض بود، بارها افرادى در اثر فشار به پايين پرتاب و چند ده نفر كشته مىشدند. يكبار هم بخشى از پل فروريخت و تعدادى كشته شدند.
امسال طبق نوشته روزنامهها، برنامههايى مشابه سالهاى قبل براى تنظيم جمعيت و حركت دادن تدريجىِ آنان روى پل در نظر گرفته شده بود، ليكن با اين حال، گفته شد كه به دليل مسائل امنيتى، بسيارى از نيروهاى قوات امن سعودى، از منطقه تخليه شده و در جاهاى ديگرى استقرار يافته بودند تا فاجعه امنيتى به وجود نيايد. به همين دليل در ورودى پل جمرات، نيروهاى كافى وجود نداشت.
هجوم جمعيت فراوان به بالاى پل و استقرار آنها در اطراف جمره عقبى، در حالى كه تعداد زيادى زائر زن و افراد پير و ضعيف و كوتاه قد از ماليزيايىها و اندونزىيايىها و غيره ميانشان وجود دارد، زمينه را براى بحرانى شدن اوضاع فراهم كرد.
به تدريج در ساعت 9، بر تعداد اين جمعيت افزوده شده و اندكى بعد، اوضاع از كنترل همه خارج مىگردد. فشارهاى متقابل ميان مردم؛ به ويژه وقتى از پشت سر باشد، مانند موجى جمعيت را روى زمين مىخواباند. در اين هنگام است كه همه براى نجات خود دست و پا مىزنند و هر كس كه افتاد ديگر قادر به بلند شدن نيست. افراد بعدى با
حركت از روى سر آنها قصد نجات جان خود را دارند و به اين ترتيب به لِه كردن افرادى كه در زير ماندهاند، مىپردازند.
تنها پس از گذشته چند دقيقه، فاجعه رخ داد و 244 نفر كشته و بيش از 200 نفر ديگر زخمى شدند.
تنها پس از گذشت چند دقيقه، مسير پل به روى جمعيت بسته مىشود. روى پل به آرامى خلوت شده و جنازهها همراه با هزاران حوله و دمپايى و كيسه پلاستيك و غيره پراكنده است. مأموران براى جمع آورى جنازهها درگوشهاى، به فعاليت افتادند و بولدوزرهاى كوچك هم شروع به جمع آورى وسايل مىكنند و به اين ترتيب، يكبار ديگر فاجعهاى خونين در منا رخ مىدهد.
به نوشته روزنامه عكاظ (دوشنبه 11 ذى حجه) در اين رخداد، كه در اطراف حوض جمره عقبه روى داد، 244 نفر كشته و 244 نفر زخمى شدهاند. اين در حالى است كه امسال بنا به نقل وزير حج، تا صبح روز عيد (و پيش از حادثه منا) جمعاً 272 نفر به دلايل ديگرى؛ از جمله پيرى و بيمارى در موسم حج امسال مردهاند. و نيز به نقل از يكى از مسؤولان نيروى انتظامى در وزارت كشور مىنويسد: عمده دليل اين حادثه، اسباب و وسايل حجاج است كه آنها را بر دوش خود حمل كرده و اينها در وقت فشار روى زمين افتاده و سبب زمين خوردن ديگران مىشد. همچنين مسؤولان مطوّفىها؛ يعنى مؤسساتى كه مسؤوليت زدن چادر براى گروههاى حجاج از كشورهاى مختلف دارند، اعلام كردند كه مسؤوليتى در قبال اين حادثه ندارند؛ زيرا بيشتر افراد كشته شده، از مفترشين بودهاند؛ يعنى از كسانى كه چادرى ندارند و در اين روزها به اينجا آمده و كنار خيابانها مىخوابند. (معمولًا اين افراد هستند كه حالت خانهبدوشى هم دارند و به هرجا كه بروند ناگزير وسائلشان را هم همراه مىبرند). تعداد اين افراد بهطور تقريبى پانصدهزار نفر اعلام شده است. مشخّصه آنها اين است كه معمولًا با ماشين شخصى، همراه زن و فرزندان و به صورت خانوادگى آمده و هر جا را كه در عرفات يا منا خالى بيابند، بساط پهن كرده، سد معبر مىكنند و هزاران دشوارى براى رفت و آمد ديگران
فراهم مىآورند.
مسؤول ديگرى هم از مركز تحقيقات حج، براى آينده وعدههاى ديگرى داد كه قرار است ضمن طرحى، پل جمرات در چهار طبقه ساخته شده و پلكان برقى براى آنها نصب شود تا مشكل ازدحام حل گردد. حتّى عكاظ به نقل از دكتر محمد ادريس، رييس بخش مهندسى انستيتوى تحقيقات حج فهد، نقل كرده است كه در آينده پل منا نُه طبقه خواهد شد و گنجايش 9 ميليون رمى كننده را در روز خواهد داشت. وى گفت بر اساس آمارى كه ما داريم، 20% از زائران، براى رمى وكالت به ديگران مىدهند و بقيه خود رمى مىكنند. بنابر اين، بايد به سرعت در اين باره چارهاى انديشيده شود.
عدم برنامهريزى مطوّفىها براى بردن حجاج زير نظر خود براى رمى، طبق يك جدول زمانى، عامل ديگرى براى ازدحام و در نتيجه اين حادثه اعلام شده است. در اين باره گفته شده اين مشكل به آن دليل است كه بسيارى از حجاج مستقيم از مزدلفه راهى جمرات شده و به كاروانهاى خود مراجعه نمىكنند تا به صورت گروهى و منظم راهى جمرات شوند.
يك مسؤول ديگر اعلام كرد كه با وجود اين جمعيت فراوان، اتفاق چنين رخدادى چندان غريب نيست، حجاجى كه همه تلاش دارند تا زودتر رمى كنند. وى گفت: البته تجهيزات فراوانى براى انتقال آنان به بيمارستان بوده است.
هر كس كه در آن محيط بود، احساس مىكرد نيروهاى امنيتى سعودى يا دفاع شهرى، فقط براى بعد از واقعه تربيت شدهاند! يعنى به آمبولانسهاى بسيارى گذاشتهاند تا اگر كسانى مردند يا مجروح شدند، به بيمارستان برسانند.
وزير حج نيز تأكيد كرد كه بيشتر افرادِ از بين رفته، از كسانى هستند كه مجوّز آمدن دريافت نكرده و تحت نظارت مطوّفىها نبودهاند. بر اساس اين خبر، ساعت 5/ 8 نزديك به 500 هزار حاجى در محيط جمرات بوده است. حادثه در ساعت 9 صبح اتفاق افتاد و 27 دقيقه به طول انجاميد. بلافاصله پس از آن نيروهاى امداد رسيدند.
اسامه بن فضل البار، رييس انستيتوى تحقيقات حج هم دليل اصلى را ازدحام بيش از حد در يك ساعت معين دانست. وى عامل ديگر را هجوم بيش از حدّ حجاج داخل بر شمرد كه بدون مجوز عازم مكه مىشوند.
در واقع، پس از ازدحام بيش از حدّ جمعيت، انضباط و برنامهريزى كه نيروهاى انتظامى براى عبور حجاج از روى پل مقرّر كرده بودند، از بين رفت. فشار جمعيت سبب شد كه آنان نتوانند جلوى سيل جمعيت را بگيرند. اين در حالى بود كه پس از حادثه، بسيارى از حجاج، ساعتها در انتظار رمى ماندند و به دليل خطرناك بودن اوضاع، برخى از آنان به چادرهاى خود بازگشته و مجدداً، عصر راهىِ جمرات شدند.
در اين فاصله، بلندگوها به زبانهاى مختلف، وقوع يك مهلكه جدّى را به آگاهى ديگران مىرساندند و از آنان مىخواستند كه نزديك نشوند و اگر كسى بناى رمى دارد، از زير پل استفاده كند.
گفته شده كه بيشتر افراد كشته شده، از زنان و پيران و كودكان بودهاند. به لحاظ تابعيت، افرادى از پاكستان، بنگلادش، تركيه، نيجريه و سعودى ميان كشته شدگان بودند.
روزنامه عكاظ، دوشنبه اسامى 36 نفر از زائران پاكستانى را كه در اين حادثه كشته شدهاند درج كرد. به نوشته «المدينه»، كشته شدگان از كشورهاى سعودى، مصر، اندونزى، پاكستان، يمن، مغرب، سوريه، بنگلادش، كامرون، هند، نيجريه، تركيه، افغانستان، الجزاير، عراق و سوئد بودهاند. بنا به خبرى در سايت مفكرة الاسلام، تعداد كشتگان اندونزيايى 53 نفر بوده است.
آمار ديگرى كه به نقل از وزارت كشور عربستان آمده، حاكى است كه شماره كشتگان كشورها بدين شرح بوده است: الجزائر: 10، اندونزى: 45، پاكستان: 36، تركيه:
11، مغرب: 7، مصر: 13، هند: 11، سودان: 8، سعودى: 2، اروپاى غربى: 2، جنوب آسيا: 3، تونس: 1، بنگلادش: 10، عمان: 1، سومال: 2، برمه: 1، كامرون: 1، سوريه: 2، چين: 5، افغانستان: 2، يمن: 4، سريلانكا: 3، آفريقا: 1، نيجريه: 1، چاد: 1 و 54 نفر هم مجهول بودهاند.
بر اساس خبرى كه بعثه مقام معظم رهبرى در شب يازدهم، در مراسم آغاز دهه فجر در منا اعلام كرد، هيچ ايرانى در اين حادثه حضور نداشته است.
دكتر عبداللَّه التركى، رييس رابطة العالم الاسلامى تأكيد كرد كه حجاج بايد در كشورهاى خود نسبت به احكام حج كاملًا آگاه شده و سپس عازم شوند. شرع به آنان اجازه داده است نيمه شب كه به منا مىرسند، رمى كنند. وى با تأكيد به تقيد ماليزيايىها
در داشتن انضباط و نظم، گفت: البته برخى از مسائل فقهى، اجتهادى است و در رابطة العالم الاسلامى، به خصوص روى بحث رمى كار شده و به مقامات مسؤول داده شده تا براساس آنها تصميمگيرى شود. شيخ احمد غامدى رييس هيأت امر بهمعروف همگفت:
اين درست است كه روزهاى بعد پيغمبر بعد از زوال آفتاب رمى كرده، اما رمى جمرات پيش از زوال هم هيچ منع شرعى ندارد. به علاوه، وكيل و نايب گرفتن در رمى هم در صورت ناتوانى راه حلّى است كه مىتواند بخشى از مشكلات را حل كند.
بىشك دولت سعودى با اعتراض افكار عمومى روبرو خواهد بود و اين توجيهات نمىتواند مسؤوليت اين دولت را در قبال چنين حادثه هولناكى كاهش دهد. رخ دادن چنين حادثهاى، علاوه بر اينكه نشانى از نادرست بودن تمامى اخبارى است كه براى آماده بودن همه شرايط جهت اجراى مناسك اعلام شده، بلكه سبب بدنامى دنياى اسلام است كه تا كنون قادر نبوده راه حلّى را براى اين معضل بيابد.
يك راه حلّ مناسب همان است كه شمار حجاج، در همين حد حفظ شود و از آمدن بىرويه و بدون برنامه افراد سعودى (يا مقيم غير سعودى) بهطور جدّى ممانعت به عمل آيد.
طبيعى است اين مشكل بايد در دستور كار سازمان كنفرانس اسلامى قرار گيرد و به شيوهاى مطلوب حل و فصل شود.
دولت سعودى بلافاصله پس از اين حادثه اعلام كرد كه از طرف فهد، هيأتى مسؤوليت رسيدگى به توسعه امكانات مشاعر مقدسه را پيدا كرده است.
همچنين آخرين خبر در باره كشتگان حادثه منا 251 نفر اعلام شده و اسامى آنها در عكاظ روز سه شنبه 12 ذىحجه صفحه 8 آمده است. بدين ترتيب، علاوه بر 244 نفر قبلى، هفت نفر از مجروحان حادثه نيز درگذشتهاند.
روزنامه المدينه، روز دوشنبه، 12 ذىحجه گزارش برخى از شاهدان عينى از اين فاجعه را درج كرده است. عبدالباسط منصور، حاحى مصرى مىگويد: وقتى احساس كردم روى جنازهها حركت مىكنم، خواستم بازگردم اما ديدم امكان ندارد. در حالى كه اشك مىريختم جلو مىرفتم. همان وقت فكر مىكردم اگر من يكى از اينها بودم چه مىشد. در اين وقت، اصلًا رمى را فراموش كرده بودم و فقط در فكر نجات خودم بودم.
وى تأكيد كرد كه مسلمانان بايد براى اين مسأله فكرى بينديشند؛ چرا بايد هر سال اين اتفاق تكرار شود؟ فرد ديگرى كه با پدر پيرش آمده و او را گم كرده بود، مىگفت:
بارها به او گفتم اجازه بده من به نيابت از تو رمى كنم اما او قبول نكرد. ساعت ده بود كه احساس كردم اوضاع در حال تغيير است. يكباره فاجعه پيش آمد و پدرم آخرين نفسها را مىزد كه توسط شرطهها او را بردند اما اكنون نمىدانم زنده است يا مرده. شاهد ديگر، از كسانى مىگويد كه اسباب و اثاثيه در دستشان بود و وقتى فشار زياد شد، آنها را رها كردند كه اين مسأله سبب زمين خوردن عدهاى شد. او گفت: تقصير از مردان نيرومندى است كه براى رمى حمله مىآورند و به هيچ كس توجهى ندارند. مادر مرا حجاج قوى هيكل كشتند كه ما را روى زمين انداختند. من نجات پيدا كردم اما مادرم مرد.
بسيارى از افراد كه شاهد بودند، گفتند: دست كم يك عامل عمده آن بود كه در وقت شلوغى، نيروهاى نظامى راه را روى عدهاى بستند اما باز كردن يكباره راه، و حركت سريع آنان، باعث شد مثل باد كه گندمزار را مىخواباند، جمعيت روى زمين بريزد و افراد ضعيف و حتّى قوى زير دست و پا لِه شوند.
شمار فراوانى از مردم مكه و نيز برخى از زائران كه صبح عيد به مكه آمدند، در نماز عيد قربان در مسجد الحرام، كه به امامت دكتر السديس برگزار شد، شركت كردند. بنا به گزارش روزنامهها، سديس با اشاره به اهميت عيد قربان و سنت قربانى و اينكه نبايد پيش از موعدِ نماز عيد باشد و نيز نبايد دير از غروب روز سيزدهم ذىحجه انجام شود، به سراغ اعتدال و وسطيت اسلام رفت. روشن است كه اين سياست فرهنگى- سياسى جديدى است كه براى ائمه جمعه ترسيم شده و در رأس آنها ائمه جمعه مسجد الحرام و مسجدالنبى صلى الله عليه و آله مىبايست آن را دنبال كنند. وى با اشاره به مسلمانانى كه مردم را بر ضدّ واليان امر خود مىشورانند و سبب فساد و نابودى و ترس و ترور و انفجار و خونريزى از بىگناهان مسلمان و پناهجويان مىشوند و اين كارها را به نام اسلام مىكنند، مصداق بارز باطل بلكه عامل به ابطل الباطل مىشوند.
وى افزود:
«مهمترين چيزى كه بايد به آن توصيه كرد، اصلاح است. يكى از وجوه حكمت دعوت انبيا به شمار مىآيد ...
با توجه به دشوارىها و مشكلاتى كه جهان اسلام با آن روبهرو است، راهى جز توصيه به وحدت اسلامى ندارد ... مسلمانان بايد تلاش كنند تا تمدّن اسلامى خاص خود را كه حاوى تمامى برنامهها و طرحهاى مناسب باشد پديد آورند.»
دكتر سديس، همچنين خواستار توجه بيشتر به سازندگى افكار جوانان شد تا از غربزدگى و علمانيت رهايى يابند و در عين حال، از افراطگرايى نيز دورى گزينند.
وى با حمله به غرب به عنوان تمدنى كه مدافع حقوق زن است، گفت: «چرا اينان كه دم از حقوق زن مىزنند، اجازه نمىدهند كه زن مسلمان حجاب خود را حفظ كند.»
موضوع خطبه شيخ حسين آل الشيخ، خطيب نماز عيد مسجدالنبى صلى الله عليه و آله هم در نماز عيد قربان امسال، بهطور عمده بحث حقوق زن و مسأله حقوق بشر از ديد اسلام بوده است.
گفتنى است، در سال جارى، در روز عيد قربان و روز بعد از آن، تعداد 5000000 رأس گوسفند و ... قربانى شدند كه قيمت آنها بالغ بر 207 ميليارد ريال سعودى مىشود.
(هر 373 ريال سعودى يك صد دلار آمريكاست). با توجه به ماشينى بودن كشتارگاه معيصم، مىتوان گفت كه هيچ گوشتى از گوشتهاى قربانى در سالهاى اخير از بين نرفته و پس از انجماد به كشورهاى مسلمان فقير فرستاده مىشود.
رييس ستاد حج جمهورى اسلامى ايران در مكه مكرمه گفت:
«64% از زائران ايرانى در روز عيدقربان پس از رمىجمرات موفق به انجام قربانى شدند. مصطفى قهرودى روز دوشنبه با بيان اين مطلب گفت: قربانى 36 درصد باقى مانده در ساعات اول روز دوشنبه آغاز شد.»
وى افزود: «در سال گذشته نيز حدود 30% از زائران ايرانى در روز يازدهم قربانى كردند كه امرى طبيعى است.»
به گفته قهرودى؛ «افزايش چند درصدى آمار كسانى كه امسال موفق به قربانى
نشدند نسبت به سال گذشته، ناشى از ازدحام شديد در جمرات و پيشگيرى از حضور زائران ايرانى در محل بوده است.
حجاج ايرانى بيتاللَّهالحرام و زائران خانه خدا، يكشنبه شب طى مراسم با شكوهى در بعثه مقام معظم رهبرى در سرزمين مقدس منا، عيد سعيد قربان و سالروز 12 بهمن، آغاز دهه فجر انقلاب اسلامى را گرامى داشتند.
در اين مراسم كه پس از اقامه نماز جماعت مغرب و عشا به امامت نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى آغاز شد، ابتدا مداحان اهل بيت عصمت و طهارت، به خواندن اشعارى به اين مناسبت پرداختند.
سپس حجتالاسلام و المسلمين راشد يزدى به ايراد سخن پرداخت. وى با آرزوى قبولى اعمال و طاعات حجاج، دوازدهم بهمن را سالروز طلوع دوباره خورشيد اسلام از شرق و خلق جمهورى اسلامى ايران دانست.
ايشان با معرفى انقلاب به عنوان آخرين مرحله تحوّل اجتماعى، پيامدهاى اين پديده را اساسى و تند دانست و گفت:
«از جمله اين پيامدها بحران مديريت است كه عامل مخربى است. هر انقلاب 4 ركن دارد كه با آنها مىتواند حفظ شده و استمرار يابد.»
وى با اشاره به مردم، رهبرى، عمل تشكيلاتى و تداوم به عنوان اصول چهارگانه انقلاب، به تشريح اين عوامل پرداخت و با اشاره به آيات قرآن، كه مردم را اصل قرار مىدهد و حتى در هنگام نزول وحى به پيامبر صلى الله عليه و آله مردم را اصل و خطاب قرار مىدهد، بر اهميت اين عامل در تمام شؤون جامعه و حكومت تأكيد كرد و آن را اولين ستون انقلاب دانست.
راشد يزدى با اشاره به اينكه فقدان رهبرىِ صحيح معضل و مشكلى اساسى است، وجود رهبرى را عامل وحدت و هدايت نيروها و مردم دانست و افزود:
«در صورت نبودن رهبرى مقتدر و صحيح، ضعف در مردم ايجاد گرديده وموجب
جسارت دشمنان مىشود تا از اين طريق به منافع آن مردم خسارت و لطمه وارد كنند.»
«تشكّل» دومين اصل انقلاب بود كه راشد يزدى آن را عامل جلوگيرى از هرز رفتن نيروها معرفى كرد و گفت: «در صورت نبود چنين عاملى، تفرق و اختلاف، ايجاد گرديده و سبب شكست مىشود.»
سپس وى به تطبيق اين اصول با انقلاب اسلامى ايران پرداخت و اين انقلاب را واجد آنها دانست.
راشد يزدى با اشاره به اينكه انقلاب اسلامى ايران يك انقلاب فرهنگى بود، نحوه استقبال مردم از امام قدس سره را با بدرقه و تشييع جنازه مطهر ايشان مقايسه و آن را نشانه اعتقاد و ايمان قلبى مردم به اهداف امام قدس سره معرفى كرد.
وى با اشاره به اينكه حمايت و حضور در جنگ تحميلى، دليل قاطعى بر اعتقاد مردم به جمهورى اسلامى و امام قدس سره بود، ايمان امام به خدا، هدف و مردم را ويژگى اصلىِ ايشان در رهبرى انقلاب دانست.
وى با مقايسه رهبرى امام و اميرالمؤمنين على عليه السلام، مقام امام على عليه السلام را بسيار بالاتر از امام قدس سره دانست و اما علّت عدم تداوم حكومت امام على عليه السلام و عكس آن را در مورد انقلاب اسلامى، وجود مردمى متفاوت از امّت صدر اسلام و وفادارى ملت ايران را بسيار بالاتر دانست.
راشد يزدى انقلاب اسلامى را اصيلترين انقلابها شمرد و اظهار اميدوارى كرد كه اين انقلاب به تداوم خود ادامه دهد و بهره آن هر روز بيش از پيش شود.
گفتنى است بهطور معمول، در ساعات بعد از عشا، بسيارى از زائران در منا به ديد و بازديد يكديگر مىروند. يافتن زائران آشنا در ميان ساير كاروانها امرى آسان است و شخص با داشتن نام مدير يك كاروان به سهولت مىتواند محل استقرار آنان را بيابد. لذا اگر زائرى در شهر مكه نتوانسته باشد هتل آشناى خود را بيابد، در منا به آسانى اين كار انجام مىگيرد.
به علاوه، فضاى معنوى منا، نورافشانى زيبا و نيز هواى دلپذير آن، سبب شده است
تا بسيارى به گردش در خيابانهاى اطراف بپردازند. طبعاً ايرانى تنها در منطقه ايرانىها گردش مىكنند. منطقه ايرانىها بالاتر از بخشهاى ديگر منا است و مرز استقرار ايرانىها با ديگران، كه بسيار پايين هستند، چشم انداز زيبايى را پديد آورده است.
هواى شب يازدهم ذىحجه در منا واقعاً سرد (سردتر از مشعر و عرفات) بود و بدون داشتن پتوى كافى امكان خواب وجود نداشت.
بر اساس خبرى كه وكالة الانباء الاسلاميه نقل كرده، تعداد كلّ حجاج امسال (1424 هجرى قمرى) 710/ 892/ 1 نفر است. تعداد حجاج خارجى 706/ 419/ 1 نفر و حجاج داخلى 004/ 473 نفر مىباشند. حجاج داخلى نيز عمدتاً از ميان افراد مقيم اما غير سعودى بودهاند.
آمار زائران خانه خدا طى هشتاد سال گذشته، ترتيبى بين نودههزار نفر تا يك ميليون و هشتصد هزار نفر بوده است. (سالهاى زير بر اساس تقويم هجرى قمرى است):
1345: 90662
1346: 96312
1347: 90764
1348: 81166
1359: 9024 (سال شروع جنگ جهانى)
1368: 99096
1373: 146072
1385: 294118
1388: 374782
1392: 645183
1394: 918777
1400: 812892
1407: 960386
1412: 1011437
1415: 1043374
1418: 1132344
1424: 710/ 892/ 1
به گزارش روزنامه المدينه، در سال اخير 3/ 2 ميليون براى عمره به عربستان آمدهاند كه دوازده درصد آنها از بازگشت خوددارى كرده و براى اعمال حج تمتع (يا اهداف ديگر) در عربستان ماندهاند.
طى فرمانى كه از سوى ملك فهد انتشار يافت، وى برادرش معتب بن عبدالعزيز را مسؤول تشكيل هيأت توسعه مكه، مدينه و مشاعر مقدس كرده است تا طرحى را كه دست كم مصالح بيست سال آينده را در نظر داشته باشد، براى فراهم كردن بهترين وضعيت در مكه و مدينه و مشاعر مقدس ارائه كند. قرار است در اين طرح، امير مكه ومدينه؛ يعنى عبدالمجيد و مقرن فرزندان عبدالعزيز نيز حضور داشته باشند. اين هيأت مسؤوليت كامل شؤون بازسازى و توسعه را در اين مراكز بر عهده داشته و از تمامى امكانات حكومتى، مراكز داخلى و خارجى براى اداره اوضاع در اين مناطق مقدسه استفاده خواهد كرد. در واقع، نوعى اختيارات ويژه در اختيار اين هيأت گذاشته شده است.
اين اقدام كه بلافاصله پس از حادثه دهشتناك منا صورت گرفت، نوعى اقدام آرامبخش به بحرانى است كه پس از اين حادثه در امر حج ومسؤوليت دولت سعودى در قبال آن پديد آمده است.
رييس مجلس شوراى سعودى هم اعلام آمادگى كرده است كه اين مسأله را مورد بحث قرار دهد.
طبعاً مكه سالهاى پيش نيز مشابه اين وقايع را داشته كه مهمترين آنها كشته شدن 1426 نفر در طريق المشاة در مكه در سال 1990 ميلادى بود.
خبر تشكيل اين هيأت در روزنامه عكاظ سه شنبه 12 ذى حجه، با تيتر بزرگ و اول
روزنامه بود و روشن است كه هدف آن تسكين آلام اين فاجعه در اذهان و وعده حل دشوارىهاى جمرات براى آينده است.
بالاترين مرجع فقهى در عربستان سعودى، همين هيأت كبار العلما است كه در باره مسائل مختلف و جديد اظهار نظر دينى مىكنند. بر اساس خبرى كه روز سه شنبه در سايت الجزيره درج شده، در پايان هفته جارى جلسهاى به مناسبت فاجعهاى كه در منا رخ داده، برگزار خواهد كرد تا راههاى شرعى حل اين مشكل را، كه در جمره عقبه رخداد مورد بررسى قرار دهد. شيخ عبدالعزيز بن عبداللَّه آل الشيخ، مفتى سعودى و رييس هيأت كبار العلما با اظهار تأسف از كشته شدن 251 نفر در اين رخداد، گفت: هيأت در باره حل اين معضل بيانيهاى صادر كرده و تمام تلاش خود را براى راحتى حجاج و ايمن سازى آنان از خطر، بهكار خواهد گرفت.
خبر ديگرى در روزنامه عكاظ حاكى از آن است كه اين هيأت روز پنج شنبه 15 ذىحجه در اين باره جلسهاى تشكيل خواهد داد.
وزير امور خارجه بنگلادش گفت: با شنيدن خبر درگذشت بيش از 240 نفر از زائران خانه خدا شگفت زده شده است.
دولت فرانسه نيز بلافاصله به خانوادههاى جان باختگان فاجعه منا تسليت گفت.
شيراك ضمن ارسال پيامى براى فهد، پادشاه عربستان نوشت: از شنيدن خبر اين فاجعه عميقاًا متأثر شده است.
همچنين رييس جمهور هند، جان باختن بيش از 250 نفر از حجاج بيت اللَّه الحرام در مراسم رمى جمرات را به خانوادههاى آنان تسليت گفت.
گفتنى است در روز چهارشنبه اعلام شد كه متأسفانه يكى از زائران ايرانى نيز در فاجعه منا درگذشته است.
دولت اندونزى نيز اعلام كرده است كه مسؤوليت كشته شدن 54 زائر اين كشور بر
عهده دولت سعودى است. چاينور ارسويد يك مقام اندونزى گفت:
«دولت عربستان بايد غرامت اين قربانيان را بپردازد. وى گفت: با وجود تكرار اينگونه وقايع در سال گذشته، دولت عربستان بايد با سرمايهگذارى لازم وضع منطقه منا را بهبود بخشد تا شاهد اينگونه وقايع نباشيم.»
اين مقام اندونزى افزود:
«مسلمانان هم بايد از اين حادثه درس بگيرند و حال يكديگر را مراعات كنند.»
از سوى ديگر، دولت سعودى اعلام كرد كه از خانواده هر كدام از مقتولين در منا، سال ديگر سه نفر را به حج اعزام خواهد كرد.
همچنين درمطبوعات عربستان هر روز طرحهايى درباره جلوگيرى ازاين فاجعه ارائه مىشود. يكى از اين طرحها تعبيه محيطى حلزونى شكل براى رمى جمرات است.
دولت سعودى نيز همچنان اصرار دارد كه مسؤوليتى در قبال اين حادثه نداشتهاست.
امير نايف تأكيد كرده است: بىاحتياطى خود زائران و همراه داشتن وسايل و بار توسط آنان سبب پديد آمدن اين حادثه شده است. وى همچنين گفت: «اين قضاى الهى بوده و ما به آن راضى هستيم.»
در مراسمى كه شامگاه يكشنبه، در بعثه مقام معظم رهبرى در منا برگزار شد، ياد جانباختگان حادثه زلزله بم گرامى داشته شد.
در اين مراسم كه زائران شهرستان بم و جمع زيادى از زائران ايرانى حضور داشتند، حجتالاسلام و المسلمين صديقى طى سخنانى با نگاهى به مسأله حج گفت: «حج تخليه شدن از گناه و زلال شدن و تولّدى ديگر است.»
وى پاك شدن از گناه را رمز موفقيت يك انسان در ميدان بندگى دانست و افزود:
«هر كس براى خدا از خانهاش خارج شود اجرش با پروردگار و ميهمان خداست.»
حجتالاسلام و المسلمين صديقى در بخش ديگرى از سخنان خود، چهلمين روز درگذشت هموطنان شهرستان بم در حادثه زلزله پنجم ديماه سال جارى را تسليت گفت و افزود: «اين حادثه براى همه است تنها مردم شريف ايران نيستند كه بلاهايى چون زلزله، سيل و جنگ به سراغشان مىآيد.»
وى با عنوان اين مطلب كه «مصيبت دلخراش بم يك عبرت بود»، گفت: اين حادثه آخرين بلا نخواهد بود بعد از اين نيز چنين حوادثى اتفاق خواهد افتاد.
صديقى به حضور پرشور مردم براى كمك به زلزلهزدگان بم و دو بار حضور مقام معظم رهبرى در اين منطقه زلزلهزده اشاره كرد و گفت: خدا مردم ما را حجت بر عالميان قرار داده و ولايت را با خونشان آميخته است.
وى ادامه داد: رهبر ما شش ساعت با لباس مبدّل چادر به چادر گشته و با مجروحان و بازماندگان زلزله بم صحبت و ديدار و از آنان دلجويى كرده است.
روحانى بعثه مقام معظم رهبرى، از اين حادثه به عنوان امتحانى ديگر ياد كرد و گفت: خدا هم مىخواهد مردم ما را به دنيا بشناساند و اين رهبرى را هم بيش از پيش به جهان معرفى كند.
وى مردم بم را شكور و صبور توصيف كرد و افزود: «آنها در اوج اين مصيبت خود را مديون خدا مىدانند.»
صديقى مردم ايران را بهترين و با وفاترين مردم دنيا خواند و گفت:
«اين انقلاب، انقلاب حضرت مهدى (عج) است و ان شاءاللَّه حجّ ما به صاحب ما حضرت بقيةاللَّه اعظم (عج) گره مىخورد.»
وى در پايان تأكيد كرد:
«اگر درياى انقلاب ما طوفانى باشد هيچ غم و هراسى نداريم؛ زيرا كشتيبان داريم.»
پيش از اين سخنرانى، كه بيش از يك ساعت به طول انجاميد، دو تن از قاريان كشورمان، به تلاوت آياتى از قرآن پرداخت و سپس يكى از مداحان اهل بيت به نوحه سرايى كرد. اين مراسم نزديك به دو ساعت طول كشيد كه خسته كننده بود.
در لحظه ورودِ تابلوى «كاروان 26211 ولى عصر» شهرستان بم به محلّ استقرار بعثه مقام معظم رهبرى در منا، بسيارى از حاضران اشك در چشمانشان حلقه زد. زائران بمى پارچه سياهى را به پيراهنشان الصاق كرده بودند كه روى آن به رنگ سفيد نوشته شده بود «زائر بمى».
بيشتر زائران شهرستان بم را افراد سالخورده تشكيل مىدهند.
استقبال كاروانهاى مستقر در منا براى شركت در اربعين شهداى بم، چنان پرشور بود كه زائران مجبور شدند براى حضور در محلّ برپايى مراسم، با توجه به نبودن جا، در فضاهاى مربوط به بخشهاى ديگر بعثه مستقر شوند.
يكى از زائران بمى در پاسخ به احوالپرسى زائر تهرانى گفت: اموات رفتهاند، خداوند همه آنها را بيامرزد اما الآن بايد به فكر زندهها بود. بايد آنها را دريابيم. بايد براى زندهها كارى كرد.
زائر ديگرى نيز خطاب به يكى از برگزاركنندگان اين مراسم، از مسؤولان بعثه مقام معظم رهبرى كه در جهت تقويت روحى زائران كاروان بم تلاش مىكنند، قدردانى كرد.
18 نفر از زائران حج امسال شهرستان بم در جريان زلزله جان به جان آفرين تسليم كردند.
آيتاللَّه بشير نجفى از مراجع تقليد نجف اشرف نيز از شركت كنندگان در اين مراسم بود.
حجاج بيتاللَّه الحرام در روز دوازدهم ذىحجه، آخرين روز حضور خود در منا را پشت سر مىگذارند. شيعيان تا ظهر رمى مىكنند و سنيان از سر ظهر رمى كرده و بلافاصله قصد خروج از منا را دارند. بدين ترتيب در بخش جمره عقبى، در ظهر روز دوازدهم صدهاهزار نفر يكجا متمركز هستند. اين افراد در انتظار شنيدن صداى اذان به مىبرند كه پس از آن از منا خارج شوند و بخشى پس از رمى جمرات راهى مكه مىشوند. اين امر سبب ازدحام بيش از حد افراد در اين بخش مىشود كه ممكن است حادثهاى ديگر از همان دست پديد آيد. در سالهاى گذشته، حوادث منا مربوط به همين لحظات ظهر بوده است.
مشكل فقهى اهل سنت آن است كه اينان بر اساس روايتى كه گفته شده پيامبرخدا صلى الله عليه و آله پس از زوال آفتاب (ظهر شرعى) رمى كرده، رمى پيش از زوال را معمولًا جايز نمىدانند. فشار از سوى برخى آن است تا گفته شود معناى اين روايت اين نيست كه پيش از زوال، رمى جمرات جايز نيست. طبيعى است كه در مذهب شيعه، اين رأى فقهى وجود دارد. بنا به نقل روزنامه المدينه (دوشنبه 11 ذىحجه)، وزير شؤون دينى سودان عصام احمد البشير كه خود در سعودى تحصيل كرده، اعلام كرده است كه بايد فقه يسير و ساده را عرضه كرد و بر اين اساس گفت: رمى پيش از زوال جايز است. همو از برخى از فقهاى تابعين نقل كرده كه اين اجازه را مىدادهاند. به نظر مىرسد سنىها در اين امر بايد از رأى فقهى مكتب اهلبيت پيروى كنند تا اين مشكل را حل نمايند.
شايعاتى در باره كشته شدن عدهاى ديگر انتشار يافته كه سعودىها آن را تكذيب كردند. در اين خبر كه در سايت الجزيره آمده، سعودىها گفتهاند: به مرور در اين ايام گروهى در هنگام رمى بيهوش شده و به عقب منتقل گرديدهاند اما حادثهاى رخ نداده است. از روز دوشنبه؛ يعنى يازدهم ذىحجه، مأموران سعودى افرادى را كه بار و اثاثيه داشتند، اجازه ورود به قسمت فوقانى جمرات نمىدادند تا اگر مشكلى پيش آمد، اين وسايل، اسباب دردسر بيشتر نشود.
در تمام لحظات آخر روز دوازدهم بلندگوها به زبانهاى مختلف دعوت به آرامش مىكردند. اما شگفت اين بود كه بيشتر افراد موجود در آنجا ايرانى بودند، ولى هيچ پيام فارسى از بلندگو شنيده نمىشد.
حضور بسيارى از كاروانهاى ايرانى در اين لحظه در جمرات، بدان دليل است كه منازل محل اقامت آنان در عزيزيه واقع شده و آنان با اندكى پياده روى مىتوانند از طريق جمرات به منازل خود برسند.
بازگشت كاروانهاى ايرانى، طبق معمول، با ماشين و از كنار چادرهاى آنها است.
افرادى از مديران، به هر دليل از حركت سريع تعلّل كنند، تا ساعتها در ترافيك مانده و بازگشت آنها گاه تا ساعت ده شب به تعويق مىافتد.
عدم وجود راههاى كافى ميان منا و مكه سبب اين ازدحام مىشود؛ زيرا حجاج براى آنكه تا غروب در منا نمانند و در آن صورت بايد شب سيزدهم را هم بيتوته كنند،
براى رفتن به مكه تعجيل دارند. بهخصوص كه بسيارى قصد بازگشت به وطنشان را دارند و بر آن هستند تا اعمالشان را سريعتر انجام دهند. اين مسأله، نياز به وجود راههاى ارتباطى بيشتر را ميان مكه و منا ايجاب مىكند.
تجربه ثابت كرده كه هرگاه براى رفتارهاى بهداشتى، بستر مناسب فراهم نباشد، بروز اينگونه رفتارها دچار وقفه مىشود.
در سالهاى گذشته شاهد آن بودهايم كه وقتى براى زائران در زمينههايى بستر مناسب فراهم شده، يا رفتار آنان بهبودى يافته و يا از رفتارهاى نابهنجارشان كاسته شده و يا از مشكلات بهداشتى جلوگيرى به عمل آمده است؛ براى نمونه، با راهاندازى قربانگاه ماشينى، بيش از 90% مشكلات غير قابل توصيف در قربانگاههاى سنتى حل شد، با قرار دادن سيستم جمعآورى زباله با دستگاههاى فشارنده در اماكن پرتراكم منا، مشكل انباشته شدن زباله و بهدنبال آن وفور مگس تا حدود زيادى حل گرديد. با تدارك سرويسهاى اتوبوسرانى، بخش قابل توجهى از مشكلات ناشى از پيادهرويهاى بىرويه زائران و معضلات بهداشت روانِ آنان حل شد، با بهبودبخشى به استانداردهاى مسكن در مدينه منوره، از بسيارى از نارضايتىها كاسته شد. با استفاده از آب سالمِ بستهبندى، نگرانىهاى مربوط به بروز بيماريهاى ناشى از آب سالم برطرف شد. با استفاده از ظروف يكبار مصرف، مشكلات ناشى از ظروف غيربهداشتى مرتفع گرديد. با اجراى برنامه پزشك كاروان، بسيارى از مشكلات ناشى بيماريها بهويژه بيماريهاى خطيرى كه نياز به نظارت مداوم دارند، حل گرديد و بالأخره با اجراى برنامه وقوف اضطرارى، از وقوع بسيارى از مرگهاى قابل پيشگيرى كاسته شد.
اما آيا ديگر مشكلى وجود ندارد؟ آيا تمام بسترها فراهم شده؟ آيا همه رفتارها بهداشتى شده؟ ايام تشريق را در حج تمتع سال جارى پشت سرگذاشتيم و متأسفانه شاهد وقوع حوادث اسفبار همچنين بروز رفتارهاى نابهنجار در زائران بوديم كه ناشى از فقدان بستر مناسب بود.
در حالى كه در سالهاى گذشته نيز چنين وقايعى تكرار شده بود، روشن است كه علت تكرار اين واقعه به خاطر آن بود كه بستر مناسب براى رمى بدون خطر فراهم نشد.
علىرغم آموزشهاى فراوان، معالأسف باز شاهد آلوده شدن حريم مقدس منا توسط زائرانى بوديم كه بدون توجه به حقوق ديگران، در معابر كنار چادرها و كنار خيابانها مبادرت به انجام عمل حلق نمودند و جلوگيرى از تكرار اين عمل نيز بستر مناسب لازم دارد و آن وجود محلّهاى مناسب براى حلق است.
بيش از 90 درصد زائران، علىرغم به همراه داشتن صابون بدون بوى، از آن استفاده نكردند. در اينجا بستر مناسب، لولهكشى براى مايع صابون بدون بو است.
بيشتر كاروانها از يخهاى آلوده، كه تنها براى مصرف خنك كردن است استفاده كردند كه اگر يخها در بستههاى كوچك به كاروانها عرضه شوند، اين اتفاق نخواهد افتاد.
در اولين روز ورود به منا ميزان گمشدگى زائران بسيار بالا بود.
بسيارى از ذابحين كه براى انجام قربانى به قربانگاه رفته بودند، با حولههاى احرام خونآلود به كاروان خود برگشتند كه اين عمل با فرهنگسازى قابل اصلاح است.
در اين ايام، مشكلات ترافيكى و آلودگى صوتى اختلالات عديدهاى را در بهداشت روان زائران ايجاد مىكند كه با وضع مقرّرات مناسب توسط كشور ميزبان، مىتوان از ميزان آن كاست.
وبالأخره مشكلات فراوان و پيشنهادهاى مختلف ديگر جهت فراهم نمودن بستر لازم وجود دارد كه در اين مجمل مجال پرداختن به همه آنها نيست.
آرى، با فراهم كردن بسترهاى محيطى و فرهنگى مناسب، مىتوان وضعيت را براى انجام يك حج ابراهمىِ بالنده هموار نمود و آن مقدور نيست مگر با كار فرهنگى مداوم و مديريت عملى مبتنى بر پژوهش.
بايد افزود كه در تمام روزهاى ايام تشريق، به ويژه روز سوم، تعداد زيادى از آمبولانسها، با تجهيزات پزشكى، زير پلِ جمرات توقف كرده و آماده پذيرايى از بيماران بودند. بهطور معمول، درِ عقب ماشين باز بود و هر بيمارى كه مراجعه مىكرد،
مورد معاينه قرار مىگرفت و به او داروهاى مناسب داده مىشد. بسيارى از افراد كه بىهوش مىشدند، بلافاصله با اين آمبولانسها به بيمارستان انتقال مىيافتند. اين آمادگى در اين حد، در سال جارى ستودنى بود.
يك پزشك ايرانى، ضمن يك اقدام انساندوستانه، موفّق به نجات جان يك زائر اندونزيايى شد.
دكتر على مصطفويان در اينباره گفت: «هنگام رمى جمره ديدم كه يك خانم اندونزيايى به علت عدم تعادل به زمين افتاد و در زيرپاى حاجيان نزديك است كه جان خود را از دست بدهد، با سرعت، به اتفاق چند زائر ايشان را به عقبتر برده و با تشكيل حلقهاى، عمليات احيا را انجام دادم. ابتدا علايم حيات تقريباً وجود نداشت و چند فشار بر قفسه سينه نتيجهاى نبخشيد، لذا تنفس مصنوعى را آغاز كردم كه خوشبختانه علايم حيات بهبود يافت و بيمار به هوش آمد.»
دكتر مصطفويان ادامه داد: «پس از آن، شوهر ايشان با نهايت تواضع و فروتنى از عمليات نجات همسرش تشكر فراوان كرد و بلافاصله مبلغ 2000 ريال سعودى را به اينجانب به عنوان هديه پيشنهاد كرد كه نپذيرفتم و سپس دست به آسمان بلند كرد و برايم دعا نمود.»
همانگونه كه انتظار مىرفت، بر اساس گزارش سايت الجزيره (2/ 2/ 2004) ملك فهد و وليعهد وى، در آستانه اختتام حج امسال، ضمن پيامى به بيش ازيك ميليون حاجى، از آنان خواستند تا در برابر تروريسم بايستند. اين دو اعلام كردند كه تروريسم، نوعى افساد در زمين و محاربه با خدا و رسول است. در اين پيام آمده است: «عمليات تروريستى كه اخيراً در عربستان انجام شد، يك استثنا بود و به هيچ روى نشانگر وضعيت عمومى اين كشور نيست.» به دنبال آن آمده است: «اين اقدام چه در عربستان رخ دهد چه غير آن، اقداماتى است كه ربطى به اسلام ندارد.» در اين اعلاميه تأكيد بر مقابله با اعمال تروريستى شده و ملك فهد و وليعهد او، تأكيد كردهاند كه كشور عربستان همچنان پاى بند به تمامى
احكام دين حنيف است كه بر اساس اين اعلاميه، بر سياست داخلى و خارجى سعودى حاكم است.
متن اين پيام كه يك صفحه كامل روزنامه عكاظ سه شنبه را به خود اختصاص داده، ابتدا بهطور مفصل در باره مناسك حج و نقش آن در زندگى فرد مسلمان و روابطش با برادران ديگر مطالبى آورده و گفته است: «دولت سعودى از ابتدا ملتزم به احكام و فرامين دين حنيف بوده و در حال حاضر هم هيچ بديلى را براى آن نمىشناسد و همچنان وفادار به احكام اسلامى است. به همين دليل، بنا دارد كه زندگى داخلى جامعه سعودى را هم بر اساس احكام و ارزشهاى اسلامى استوار سازد. در سياست خارجى هم در عين داشتن روابط فعال و مثبت با دنياى خارج و ساير كشورها، در چارچوب اتحاديههاى فرقهاى، اسلامى، نژادى و منطقه و جهانى، هر كدام در حد خود فعال خواهد ماند. در محدوده دنياى اسلام، سعودى عضوى از كشورهاى اسلامى است و در رنجها و شادىهاى دنياى اسلام سهيم خواهد بود و در تمامى مؤتمرها و جلساتى كه ميان كشورهاى اسلامى برگزار مىشود شركت مىكند.»
پس از آن موضع دولت سعودى در باره فلسطين، عراق بيان گرديده و در نهايت به مسائل سياست خارجى و بحث تروريسم پرداخته شده است.
فهد در پاسخِ پيام تبريك جورج بوش، رييس جمهور آمريكا نيز بر همراهى با مبارزه جهانى بر ضدّ تروريسم تأكيد كرده است.
هر سال، شامگاه روز يازدهم ذىحجه، تمامى رؤساى بعثههاى كشورهاى مختلف، به همراه ميهمانان ويژه سعودى؛ شامل رؤساى جمهورى و معاونين آنها، به كاخ پادشاهى در منا دعوت مىشوند. اين مراسم در حضور ملك فهد، وليعهد اول (عبداللَّه) و دوم (سلطان) برگزار مىشود.
براى نخستين بار در مراسم حج سال 1381 با تلاش سفير جمهورى اسلامى از يك طرف و حسن نيت مسؤولان ايرانى، حضرت حجت الاسلام و المسلمين محمدى رى شهرى به همراه رييس سازمان حج و سفير جمهورى اسلامى، آقاى خاجى در ميهمانى ملك شركت كردند. پيش از آن، اياد مدنى وزير حج عربستان به ديدن آقاى رى شهرى
در بعثه جمهورى اسلامى آمده بود.
اين شركت در سالهاى بعد و از جمله امسال نيز ادامه يافت، جز آنكه در سال جارى، مراسم در ظهر روز يازدهم ذى حجه برگزار گرديد. در اين محفل، اياد مدنى و تركى رييس رابطة العالم الاسلامى سخنرانى كردند و در نهايت، يكى از ميهمانان ترك با نام دكتر بارداق اوغلو از زبان ميهمانان از دولت سعودى تشكّر كرد.
گفتنى است، دعوت از سرپرست حجاج ايرانى به عنوان يك ميهمان ويژه صورت مىگيرد و ايشان در قسمت ميهمانان ويژه كه جداى ازرؤساى بعثههاست استقرار مىيابد.
از زمانى كه نماينده ولى فقيه در اين جلسات شركت كرده، روابط فيما بين وزارت حج سعودى و ديگر مقامات، با مسؤولان بعثه جمهورى اسلامى رو به بهبود رفته و بسيارى از سوء تفاهمها از ميان رفته است.
مشروح ديدار امسال در روزنامه عكاظ روز سه شنبه، صفحه 3 درج شده است.
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، از زائران به خاطر استقبال گسترده از مراسم برائت از مشركين در صحراى عرفات قدردانى كرد و فرا رسيدن عيد قربان را به مسلمانان جهان و بهويژه زائران ايرانى تبريك گفت.
در پيامى كه از سوى نماينده ولى فقيه و سرپرست زائران ايرانى به همين مناسبت منتشر شد، آمده است: «عيد قربان، عيد عبوديت و بندگى بندگان صالح در برابر پروردگار منان، بر همه مسلمانان جهان و بهويژه زائران ايرانى بيتاللَّه الحرام، كه با حضور آگاهانه و منظّم خود در مراسم متعدد مناسك حج بر شيطان نفس خود پيروز شدند مبارك باد!»
نماينده ولى فقيه، استقبال آگاهانه زائران ايرانى در مراسم برائت از مشركين در صحراى عرفات را تمجيد كرد و اظهار داشت: حضور گسترده زائران ايرانى در بيتاللَّه الحرام، در مراسم برائت از مشركين كه طليعه حضور فراگير آنان در صحنههاى حساس و مهم روزهاى آينده؛ از جمله شركت در راهپيمايى بزرگ مردم ايران در روز 22 بهمن سالروز پيروزى انقلاب شكوهمند اسلامى ايران و نيز شركت در انتخابات مجلس هفتم است، موفقيت ارزنده زائران ايرانى در تحقّق ركن سياسى حج محسوب مىشود كه
يادگار امام خمينى قدس سره و فرمان رهبر معظم انقلاب اسلامى است. آقاى رى شهرى اظهار داشت: به خاطر تحقّق موفق ركن سياسى حج ابراهيمى، از همه زائران ايرانى قدردانى نموده و اين موفقيت را نيز به آنان تبريك مىگويم.
در اين پيام ضمن تسليت مجدّد به بازماندگان زلزله بم، از همه زائرانى كه به صورت گسترده در مراسم اربعين حادثه تلخ زلزله بم در سرزمين مقدس منا شركت كردند، تقدير شده است.
تاكنون 21 زائر ايرانىِ خانه خدا، در مراحل مختلف مناسك حج فوت كردهاند.
سرپرست هيأت پزشكى حج كشورمان با اعلام اين مطلب افزود: كهولت سن، سكته قلبى و تصادف، علتهاى فوت زائران ايرانى بوده است. از جمع 21 نفر، چهار نفر به علت تصادف درگذشتهاند!
دكتر حسين ضيايى با اعلام اينكه در مراحل رمى جمرات در منا، زائران ايرانى تلفات نداشتند، گفت: بر اساس اعلام مقامات رسمى عربستان سعودى، در حادثه رمى جمرات در منا 251 نفر از زائران كه بيشتر از كشورهاى جنوب شرق آسيا، آفريقا و كشورهاى عربى بودهاند، جان خود را از دست دادند. سرپرست هيأت پزشكى حجكشورمان افزود: «در عرفات و منا سه هزار نفر از زائران ايرانى با مراجعه به مراكز درمانى، سرپايى معالجه و 40 نفر ديگر در بيمارستان صحرايى جمعيت هلال احمر ايران بسترى شدهاند.
سومين جلسه شوراى هماهنگى بعثه مقام معظم رهبرى با حضور سرپرست حجاج ايرانى، معاونان بعثه، رييس سازمان حج و نيز حضرات آيات كريمى، غيورى و آقاى اخترى معاون امور بينالملل دفتر مقام معظم رهبرى، زرهانى رييس سازمان حج و زيارت، صدر معاون وزير امور خارجه، دكتر ضيايى سرپرست هيأت پزشكى، خاجى سفير جمهورى اسلامى ايران در رياض و مهدوى سركنسول ايران در جدّه
صبح روز سيزدهم ذىحجه در ارتباط با ارزيابى آنچه كه در ايام تشريق گذشته برگزار شد.
با حضور جمعى از بهترين قاريان و حافظان جمهورى اسلامى، در طبقه دوم مسجدالحرام، مقابل حجر اسماعيل و ناودان طلا، از ساعت 22 به مدت 60 الى 70 دقيقه برنامه تلاوت قرآن كريم و پاسخگويى به سؤالات حاضران، به خصوص مسلمانان ديگر كشورهاى اسلامى، در رابطه با حفظ قرآن كريم به همراه تواشيح لبيك و اسماءالحسنى اجرا مىشد. فرد قارى در وسط مىنشست و حضار در اطراف او بودند، فرد حافظ نيز در وسط قرار مىگرفت و ادامه آيات پيشنهادى مسلمانان را تلاوت مىكرد. در اين جلسه، فردى از بعثه، عهدهدار معرفى قارى و حافظ از حيث ملّيت و سابقه اجمالى آنان و ذكر سوره و آيات مورد نظر و شماره صفحه و تقدير و تشكّر و ارائه توضيحاتى مبنى بر اصل برنامه و ساعت برگزارى و هدف از آن به منظور تبليغ به دو زبان فارسى و عربى بود. در طول شبهاى مكه، از دوم ذىحجه تا قبل از عزيمت به عرفات، ديدنىترين صحنههاى اين كار تبليغى مربوط به پايان برنامه مىشد كه دعاى ختم قرآن با صوت رسا خوانده مىشد و از تمام كشورهاى اسلامى اجتماع كرده و دست به آسمان و رو به كعبه كرده و آمين مىگفتند و از آن مهمتر اينكه پس از ختم برنامه، زائرانى از كشورهاى مختلف اطراف دوستان اعزامى از بعثه را مىگرفتند و سؤالاتى در مورد ساعت برگزارى برنامه تلاوت، تعداد جلسات، وضع قاريان ايرانى و عمل به قرآن و نيز برنامههاى دينى و مذهبى ديگر كه در بعثه يا از سوى بعثه برگزار مىشود داشتند. علاقه و اشتياق مردم مسلمان به حدّى بود كه بيش از 3 قاره در آنجا نماينده داشتند، از جمله مسلمانان لبنان، سوريه، بنگلادش، اندونزى، تركيه، هندوستان، پاكستان، ايتاليا، فرانسه، آلمان، انگلستان، تونس، ليبى و بحرين كه فرد اخير با بسيارى از قاريان ايرانى آشنايى داشت.
صحنه پايانى، كه حدود 30 دقيقه به طول مىانجاميد، يكى از جلوههاى ناب وحدت مسلمانان بر گرد قرآن كريم و تبلور بار تبليغى بالاى قرآنى بود.
بسيارى از كشورها كه مسلمانان آن به زبان عربى آشنايى داشتند، از اينكه اطلاعات
برنامه در حين اجرا و پس از آن، برايشان ترجمه مىشد، احساس مشاركت بيشترى با جمع داشته و ابراز خرسندى مىكردند. در دو شب پايانى، دو قارى شيعه از عربستان سعودى نيز به اجراى تلاوت پرداختند كه به دليل حضور پليس سعودى، بيوگرافى آنان فقط به زبان فارسى اعلام شد تا مشكلى براى آنان پيش نيايد. در ضمن بسيارى از علاقهمندان مايل به تهيه نوار از تلاوتها بودند كه براى آنها تفهيم شد بدين منظور به نشر مشعر مراجعه كنند و از نوارهايى كه در محلّ بعثه حاوى تلاوت قاريان است استفاده نمايند.
سرپرست حجاج ايرانى، صبح چهارشنبه در جمع گروهى از كاركنان نيروهاى مسلّح كه به زيارت خانه خدا مشرف شدهاند، گفت: فاصله زمانى اتمام مناسك حج تا بازگشت حجاج نزد خانوادههايشان، بهترين زمان براى تأمل در دستاوردهاى اين سفر روحانى است.
به گفته آقاى رى شهرى، هرچه برنامههاى تربيتى اسلام جامعتر و كاملتر باشد، آثار معنوى آن نيز بيشتر خواهد بود و حج از آنجا كه كاملترين برنامه عملى و عصاره و شهد برنامههاى عبادى اسلام است، نورانيتى حاصل مىكند كه در سرنوشت فردى، اجتماعى، و سياسى انسان فوق العاده مؤثر مىباشد.
وى شرح صدر را يكى از نشانههاى نورانيت حاصل شده در حاجى توصيف كرد و افزود: «به ميزانى كه دلبستگىهاى حجاج به دنيا كاهش يافته و به آخرت علاقمند شده باشند ظرفيت درونى آنها افزايش يافته است و اين علامت قبولى حج آنان مىباشد.»
نماينده ولى فقيه در سازمان حج و زيارت، با اشاره به اينكه رسيدن به چنين نورانيتى بهخصوص براى آمادگى نيروهاى مسلح كه وظيفه حراست از اسلام و انقلاب اسلامى را بر عهده دارند، لازم است هشدار داد كه تنها طوفان نابود كننده اين نورانيت، گناه است كه بايد از آن به شدت پرهيز نمود.
آقاى رى شهرى به حجاجى كه احياناً تاكنون دستاورهاى معنوى سفر خانه خدا برايشان ملموس نبوده، توصيه كرد با اغتنام فرصت باقى مانده در سرزمين وحى، به
تداريك اين مهم بپردازند.
در اين ديدار، كه در محل بعثه جمهورى اسلامى در شهر مكه انجام شد، جمعى از افسران و درجهداران و كاركنان نيروهاى مسلّح حضور داشتند.
عصر روز سه شنبه، جمعى از مسؤولان ستاد مكه و جده با نماينده ولى فقيه ديدار داشتند. در اين ديدار، مسؤولان بخشهاى مختلف، گزارشى از روند پيشرفت كارها ارائه كردند. در اين گفتگو اظهار شد كه:
در ايام تشريق 7 نفر فوتى از حجاج ايرانى بوده است.
در حج سال جارى 783/ 93 نفر از طرح قربانى استفاده كردهاند و تمامى گوشتهاى به دست آمده مورد استفاده قرار گرفته است. اين رقم، 5800 مورد بيش از سال گذشته است. البته روز اول 5000 مورد كمتر از روز اول سال قبل بوده كه به دليل اعتصاب ذابحان ترك بوده است. همچنين تمامى ايرانىهاى خارج از كشور نيز از طريق ايران، از اين طرح استفاده كردهاند. 93 ذابح ايرانى هر كدام بهطور متوسط بيش از 1000 مورد ذبح داشتهاند كه رقم قابل قبولى است.
در باره چادرها گفته شد كه در عرفات 7200 و در منا 9600 چادر نصب شده و ماشينها نيز تقريباً بدون مشكل كار انتقال زائران به عرفات و از آنجا به مشعر را دنبال كردهاند. نصب چادرها امسال سريعتر انجام گرفته و روز پنجم ذىحجه تمامى كاروانها از محل استقرار خود آگاه شدهاند.
بهطور معمول، حركت از مكه به عرفات از ساعت سه به بعد است، ليكن مقرر گرديد شب حركت كنند و به خاطر وجود مسائل و نظريات مختلف، فقط از ماشينهاى مسقف استفاده شود.
همچنين زائران تا ساعت 11 شب از عرفات خارج شده بودند و تنها كاروان وقوف اضطرارى هيأت پزشكى هنوز در آنجا مستقر بود.
پليس در حركت ماشينها از مشعر به منا با بستن دو ساعته راه مشكل ايجاد كرد كه اين امر در شلوغى جمرات و فاجعه پيش آمده بىتأثير نبوده است. همچنين مسؤولان
حمل و نقل و تغذيه نيز توضيحاتى ارائه كردند.
سپس آقاى رى شهر با تشكّر از اينكه بخش عمده حج تمام شده، گفت:
«خدا را شاكر هستيم كه امسال يكى از بهترين حجها را داشتيم. مقايسه حج امسال با سال گذشته نشان از تفاوتهاى زيادى دارد و حاكى از آن است كه بسيارى از مشكلات را مىتوان با تدبير حل كرد.»
وى گفت:
«در صورتى كه ما با تمام توان كار بكنيم و اخلاص هم داشته باشيم، موفق خواهيم بود و اين مضمون همين آيه وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا ... است.
ايشان سپس تذكرات را كه به وى منتقل شده بود، بيان كرد.
معاون حمل و نقل ستاد حج ايران در مكه مكرمه، از فعال شدن مجدّد سرويسهاى حمل و نقل ويژه زائران ايرانى در داخل شهر مكه خبر داد.
زائران ايرانى در مدينه و مكه، از اتوبوسهايىكه با نشانههاى ويژه براى استفاده زائران ايرانى مشخص شده بود استفاده مىكردند.
مهدى محمدفر گفت: زائران ايرانى تا پايان سفر مىتوانند براى رفت و آمد خود در مكّه مكرمه از اتوبوسهاى ويژه استفاده كنند. 500 دستگاه اتوبوس در 18 خط داخل مكه و در سه ايستگاه اطراف حرم زائران ايرانى را جابجا مىكنند. به گفته محمدىفر، اين اتوبوسها به صورت شبانهروزى فعاليت مىكنند و زائران مىتوانند در هر زمان كه
بخواهند به حرم مشرّف شوند.
به گفته محمدىفر سرويس مسجد تنعيم نيز از اوايل هفته آينده از محل حرم به سوى اين مسجد راهاندازى خواهد شد.
ناصر صبا مسؤول امداد گمشدگان ستاد حج ديروز در گفتگو با خبرنگار زائر با بيان اين مطلب افزود: «متأسفانه يكى از عوامل مهمى كه باعث گم شدن زائران ما در مناطق مختلف و بهخصوص در عرفات، مشعر و منا شد اين بود كه حجاج شماره مكتب خود را بهخاطر نسپرده بودند. در حالىكه پيشتر روى اين مطلب تأكيد فراوان شده بود.»
مسؤول امداد گمشدگان در مورد فعاليت اين واحد در مشائر مقدس گفت:
«در عرفات مشكلگم شدن زائر نبوده ولى در روزهايىكه حجاج به رمى جمرات رفتند تعدادى از آنها گم شدند كه با فعاليت نيروهاى امدادى به كاروانها برگردانده شدند.
ناصر صبا محدوديتهاى جديد ترافيكى دولت عربستان را يكى از عوامل گم شدن زائران دانست و در خصوص فعاليت نيروهاى امدادى گفت:
«در ايام تشريق علاوه بر نيروهاى واحد امداد و بازرسين و ستاد حج، عوامل امدادى كاروانها به مدت 2000 ساعت نفر با اين واحد همكارى داشتند ...
فعاليتهاى امدادى، در ايام تشريق از ساعت 24 روز نهمآغاز شد وتا ساعت 14 روز 12 ذىحجه ادامه داشت و حتى براى اطمينان از باقى نماندن زائرانى در منا و مشعر، نيروهاى امدادى به همكارى مؤسسه مطوّفين اين منطقه را مورد بازرسى قرار دادند.»
ناصر صبا در پايان، زائران گمشده ايرانى را تاكنون 671 نفر اعلام كرد كه از اين ميان 456 نفر مرد و 215 نفر زن بودهاند و همه آنها به كاروانهاى خود بازگردانده شدهاند.
صبح روز پنج شنبه 16 بهمن، نماينده ولى فقيه از بعثه حزباللَّه، واقع در منطقه عزيزيه ديدار كرد. در اين ديدار، ايشان ابتدا با اظهار شادمانى از پيروزى حزب اللَّه، به گزارش مستقيم مراسم از تلويزيون المنار اشاره كرد و سخنان شيخ عبدالكريم عبيد را، پس از چهارده سال حبس، سخنانى از سرِ عزت و قدرت خواند. وى آرزو كرد كه اين پيروزىها استمرار يابد و صهيونيسم همانگونه كه اين بار ذليل شد، باز هم شكستهاى بيشترى را تحمّل كند. آقاى رىشهرى همچنين از حضور مسؤولان بعثه حزباللَّه و زائران لبنانى در مراسم برائت از مشركين تشكّر كرد.
سپس حجت الاسلام و المسلمين آقاى دعموش مسؤول روابط خارجى حزب اللَّه با اظهار تشكر از محبتها و مودتهاى نماينده ولىّ فقيه، اظهار كرد كه در تمام اين دوران، آيتاللَّه خامنهاى حامى ما در اين مسير بوده است. وى گفت:
«پيروزى مردم لبنان دو عامل مهم داشته؛ نخست، ايمان مجاهدين حزب اللَّه به خداى متعال و اخلاص و صدق آنان. دوم، باور آنان به ولايت فقيه و بهرهگيرى از رهنمودهاى سيدنا القائد كه در تمام مراحل ياور حزب اللَّه بوده است.» (تصوير 26)
وى افزود: «افتخار حزباللَّه اين است كه همواره زير پرچم ولايت فقيه بوده و اين ولايت يك نعمت الهى است كه خداوند به ما عنايت كرده است.» آقاى دعموش گفت: يكى از اشكالات عمده حركتها و جريانهاى اسلامىِ معاصر اين است كه از رهنمودهاى ولايت بىبهرهاند. وى افزود: «ما با شما پيمان مىبنديم كه اين راه را استمرار بدهيم.»
صبح روز پنج شنبه، 16 بهمن، آقاى شكوهى سردبير نشريه زائر، به همراه همكاران خود، با نماينده ولى فقيه ديدار كرد. در اين ديدار وى ضمن معرفى افراد، تأكيد كرد:
همكاران، مانند گذشته، از نشريات مختلف و مراكز مطبوعاتى متفاوت انتخاب شدهاند و دراين مسير تلاش شده ازافكار مختلف بهرهگيرى شود. وىگفت: براساس برنامهريزى صورت گرفته، قرار بر اين است كه ما هر دو سال يكبار مشرّف شويم تا برادران ديگر هم
بتوانند از نعمت آمدن به حج و خدمت به زائران خانه خدا برخوردار شوند.
آقاى رى شهرى، ضمن تشكّر از زحماتى كه برادران براى تهيه نشريه زائر متحمّل مىشوند، ضمن اظهار رضايت از كار آنان، به حساسيت اخبارى كه در زائر درج مىشود اشاره كردند و گفتند:
«باتوجه به اينكه زائر مهمترين منبع خبرى حجاج بيتاللَّه الحرام است، لازم است دقت خاصى در اخبار آن باشد و مشكلى در اين فضا ايجاد نكند ... عوض شدن مديران، مشكل انتقال تجربهها را دارد كه بهتر است در ضمن جلساتى اين تجربهها مدون شود و در عين حال، راهكارهايى براى ايجاد تنوّع و تحوّل بيشتر در نشريه براى سالهاى آينده فراهم گردد.»
سپس نماينده ولىّ فقيه با خواندن حديث «ليس منا من لم يحاسب نفسه كلّ يوم» تأكيد كردند: «بجز ارزيابىهاى بيرونى، انسان بايد خودش هم ارزياب خودش باشد.»
ايشان تأكيد كردند: «اميدوارم حج نورانيت لازم را در شما پديد آورده باشد و اگر هم اثر حج را درتحوّل روحى مشاهده نمىكنيم، باز هم فرصت براى اينكار باقىاست ... تحوّل روحى به ايناست كه احساس كنيم پس از حج، اخلاق رذيله ما از بين رفته و صفات حميده جاى آنها نشسته است. به هر حال بايد انسان ببيند كه در اين ميهمانى مكانى، مثل ماه رمضان كه ميهمان زمانى سر خوان خداست، چه اندازه معنويت در وجودش پديد آمده است.
يكى از نهادهاى فعال و جدّى بعثه، بازرسى است و نقش آن انتقال دشوارىها و مشكلات كاروانها به مسؤولان بعثه و پيگيرى براى حلّ آنهاست. ابتدا آقاى فهميده كه سالها اين مسؤوليت را عهدهدار است، گزارشى از وضعيت كلّى ارائه كرد و گفت:
«ما سه بازرسى داريم: مدينه، مكه و بازرسى ويژه. بهطور معمول هر بازرسى مسؤوليت 20 كاروان را دارد و بنابر اين، هر سه روز يكبار به يك كاروان سر مىزند كه اين امر باعث تأخير در انتقال برخى از مسائل مىشود. البته با روحانيون
هماهنگى شده كه آنان به صورت روزانه مشكلات را به بازرسى انتقال دهند تا زودتر پيگيرى و حل شود.»
آقاى فهميده گفت:
گاهى تصوّر مىشود كه ما دخالت در كارهاى اجرايى مىكنيم كه چنين نيست؛ آنچه مدّ نظر ماست، فراهم كردن بستر لازم براى بهتر انجام شدن كارهاى اجرايىاست.
بازرسى، علاوه بر بازرسى در كار مدير و خدمه، به نظارت بر نيروهاى ستادى هم مىپردازدكه اين هم براى رفع و رجوع مشكلات اهميت خاص خود را دارد.»
سپس رييس بازرسى مكه گفت:
«بازرسان ما چهار روز پيش از زائران به مكه آمدند و گزارش مسكن زائران و دشوارىها را منتقل كردند ... هر بازرس روزانه به پنج تا هفت كاروان سر مىزند ...
صبحها جلسهاى برگزار و محورهاى بازرسى به افراد بازرس منتقل مىشود و عصرها ساعت چهار به جمع بندى اين گزارشها پرداخته شده به ستاد منطقه يا ستاد مكه فرستاده مىشود. روزانه بهطور متوسط 30 گزارش تنظيم و ارسال مىگردد.»
افراد بازرسى علاوه بر كار بازرسى، به واحدهاى ديگر، از جمله انتظامات، امداد گمشدگان و غيره نيز كمك مىكنند.
در ادامه جلسه، آقاى رى شهرى با اشاره به اينكه حج دوره سازندگىاست و يكى از بهترين دورههايى است كه خداوند براى سازندگى انسان مقرر كرده است، گفت:
«اگر اين دوره خوب گذرانده شود، تحوّل بىسابقهاى در انسان پديد مىآيد و به تعبير روايات، مانند روزى مىشود كه از مادر متولد شده است ... امير مؤمنان عليه السلام يكى از فوايد حج را از بين رفتن منيت و خودخواهى انسان مىداند.»
ايشان با ابراز رضايت از عملكرد بارزسى، از ايشان تقاضا كرد كه خودشان نسبت به سطح كارشان راضى نبوده و در ارتقاى آن تلاش كنند. آقاى رى شهرى در پايان
تذكراتى را به گروه بازرسى دادند؛ از جمله اينكه: «سعى كنند مسائل حساس را در گزارشهاى ويژه منتقل كنند تا سريعتر رسيدگى شود. به علاوه، تلاش كنند برخى از مسائل را در ايران حل كنند تا به اينجا كشيده نشود. بحث مسكن بايد يكماه قبل از آمدن زائر حل شود. ايشان در پايان از بازرسى خواستند تا براى ايجاد تحول در ساختار بازرسى پيشنهادهايى ارائه كنند.
هر سال، با ارزيابى گروه روحانيون رابط، از ميان هر پنجاه روحانى سه نفر با ويژگىهاى خاصى از جمله سطح علمى، تلاش براى هدايت كاروان و نيز داشتن روابط استوار با بعثه رهبرى، به عنوان روحانيون نخبه انتخاب مىشوند. اين افراد كه نزديك به يكصد نفر مىشوند، روز پنج شنبه، 16 بهمن، طىيك جلسه يك ساعتونيم، مهمترين پيشنهادهاى خود را براى ارتقاى سطح كارهاى فرهنگى در كاروان ارائه كردند. پيشنهاد هماهنگى ميان روحانى و معين، كه به انتخاب امور روحانيون مىباشد، پيشنهاد توجه به كاروانهاى ايرانى خارج از كشور و سرمايهگذارى براى آنها و نيز در جريان گذاشتن مراجع تقليد از دشوارىها؛ از جمله پيشنهادهايى بود كه مطرح شد.
در پايان، نماينده ولىّ فقيه در ضيافت ناهارى با حضور آنان شركت كرد و پس از استماع گزارش معاونت امور روحانيون، از اينكه اين جمع به همفكرى پرداخته و تلاش دارند به مسائل خاص فرهنگى كاروان توجه جدىترى داشته باشند، سپاسگزارى كرد.
ايشان پيشنهادهاى مطرح شده را جدّى خواند و قرار شد در باره اجراى آنها تلاش شود.
صبح روز پنج شنبه، 16 بهمن، همايش زائران زباندان در محل بعثه جمهورى اسلامى ايران برگزار شد. در اين همايش، دكتر محسن اسلامى مسؤول شبكه ولايت گفت: از ميان 2200 نفر زائرى كه به زبانهاى خارجى تسلّط داشتند و در آغاز عزيمت به حج ثبت نام كردهاند، بيش از يك هزار و صد نفر فعالانه در امر تبليغ در موسم حج شركت كردند. به گفته اسلامى، در نتيجه فعاليت داوطلبانه اين زائران زباندان، بيش از
4000 پرسشنامه و مصاحبه با زائران ديگر كشورها تكميل شده كه حدود 148 مورد آن به مراجعه حضورى به بعثه ايران منجر شده است.
هدف شبكه ولايت، رفع سوء تفاهمات ميان امت اسلامى و تقريب ميان مذاهب به صورت افتخارى است. اين طرح كه از سال 1373 آغاز شده، سال به سال با سازماندهى بيشتر روبرو بوده است.
به گفته اسلامى، زائران زباندان مىتوانند با بهرهگيرى از تجربيات سرگروههاى خود، ارتباط با زائران خارجى را پس از بازگشت به ايران نيز دنبال كنند.
تشكيلات زائران زباندان، علاوه بر تهران، در هيجده استان كشور فعال است و تركيب تحصيل زائران زباندان حج سال 82 شامل 60% افرادى است كه صاحب مدرك كارشناسى ارشد و دكترا هستند.
رييس سازمان حج و زيارت نيز در جمع زائران زباندان گفت:
«مهمترين شبههاىكه نزد مسلمانان ديگركشورها وجود دارد، نفوذ صهيونيسم برقلب جهان اسلام است وبايد اينموضوع بيان شود كه درحال حاضر مركزثقل نفى صهيونيسم در جهان، جمهورى اسلامى ايران و انديشههاى امام خمينى و مقام معظم رهبرى است.»
زرهانى با عاشقانه و عارفانه خواندن اقدام داوطلبانه تبليغى زائران زباندان، آن را در جهت تنوير افكار عمومى مسلمانان توصيف و تأكيد كرد:
«بنا بر تجربيات حاصله، شبهات مطرح نزد مسلمانان ديگر كشورها، در سه حوزه ملّى، مذهبى و جهان اسلام قابل تقسيم بندى است.»
رييس سازمان حج و زيارت شبهه وارد در حوزه ملى را نزد زوار خارجى مسأله مردمسالارى دانست و افزود: «دشمنان با قلب واقعيت به تبليغ عليه مردمسالارى حاكم در ايران پرداختهاند كه مبلّغ بايد پاسخهاى لازم در اين مورد را داشته باشد.»
به گفته زرهانى، در حوزه مذهبى، اختلافات كلامى و بزرگنمايىهايى وجود دارد كه بايد با تسلّط بر قرآن و سنت، اين شبهات را پاسخ گفت.
رييس سازمان حج و زيارت در پايان، خطاب به حجاج زباندان كشورمان تأكيد كرد كه بايد از روشهاى نوين ارتباطى بهره گرفت و بهخصوص در روشهاى تبليغ تجديد نظر كرد.
به مناسبت جشن عيد غدير و فرا رسيدن ايام پيروزى انقلاب، مسابقهاى از سوى بعثه مقام معظم رهبرى در مكه و مدينه برگزار شد.
به مرور حاجيان مدينه بعد، عازم مدينه شده و بعثه مقام معظم رهبرى هم فعال مىشود. در نخستين روزهاى پس از اعمال، حضرت حجتالاسلام و المسلمين اخترى از طرف نماينده ولى فقيه براى شروع به كار بعثه مدينه، عازم اين شهر مقدس شدند.
صبح روز يكشنبه 19 بهمن، در نخستين مراسم سخنرانى عمومىِ بعثه مقاممعظم رهبرى در شهر مدينه، لزوم حفظ و نگهدارى دستاوردهاى معنوى حج مورد تأكيد قرار گرفت.
حجتالاسلام و المسلمين محمود كارآموزيان، نماينده معاونت آموزش و پژوهش بعثه در مدينه بعد، در اين مراسم زائران را عزيز خداوند و عضو خانواده معنوى پيامبرخدا صلى الله عليه و آله ناميد و تأكيد كرد:
«خداوند زائران خانه خود را هر سال از ميان خوبان عالم گلچين مىكند و موقعيت حاجيان، مانند موقعيت خانواده معنوى پيامبر است و بايد قدر خود را بدانند.»
وى تأكيد كرد: «حجاجى كه به موطن خود باز مىگردند، دقت داشته باشند كه وضعيت آنان با قبل متفاوت شده و اكنون خداوند و رسولش از آنان متوقعاند.»
كارآموزيان با اشاره به آياتى از قرآن كه ثواب و عقاب خويشان و نزديكان نبىّ گرامى صلى الله عليه و آله را دو چندان اعلام كرده است، تأكيد نمود:
«حاجى نيز به خاطر اعمال نيكش، ثواب دوچندان مىبرد ولى در عين حال اگر گناهى از او سر بزند مجازاتش افزون بر ديگران خواهد بود.»
سخنران بعثه كشورمان، مراقبت از وسوسههاى شيطان را شرط بقاى معنويت حاجى دانست و گفت:
«در جنگ دائمى وسواس شيطانى و الهى، حاجى با توكّل بر خدا و توسّل به معصومين عليهم السلام پيروز خواهد بود و اين وعدهاى در قرآن است، به شرط آنكه حاجى نسبت به موقعيت و اعمال خود هوشيار باشد.»
آقاى كارآموزيان تأكيد كرد:
«شيطان همواره در صدد است، از هر راه ممكن، بنده را از خدا دور سازد و مىكوشد حاجى را از لذّت معنوى حج دور كند، اما از آنجاكه حاجى همچون چادر كعبه در اثر همنشينى با آن مكان مقدس، ارج و قُرب پيدا كرده، عزيز خداست و با توكّل به او از شرّ شيطان مصون خواهد بود.»
برپايى نمايشگاه انقلاب، با هدف تجديد يادمان روزهاى پرشور و شعور پيروزى انقلاب، مورد استقبال زائران مازندرانى قرار گرفت. اين نمايشگاه كه توسط مديريت كاروان 30237 بابل در هتل حمزه مكه، واقع در شارع نكاسه برگزار شد، با به نمايش گذاردن صحنههاى حماسه حضورِ مردم ايران اسلامى در نابودى رژيم ستمشاهى پهلوى و تأسيس نظام مقدس جمهورى اسلامى با پخش سرودهاى ايام انقلاب موجب تجديد خاطرات انقلاب براى زائران مازندرانى شد. يكى از زائران كه با همسر خود از اين نمايشگاه ديدار مىكرد، با تمجيد از اين اقدام، پيشنهاد كرد: با ساماندهى كاروانها در برگزارى اعياد بزرگ ملت ايران در موسم حج، زمينه آشنايى زائران ساير كشورها با تعهّد و رسالتمندى ملّت غيور ايران اسلامى نسبت به مناسبتهاى حماسى خود را فراهم سازند.
گفتنى است، اين نمايشگاه تا پايان دهه فجر، پذيراى ديدار علاقهمندان است.
كاروانى متشّكل از بيش از 93000 نفر ايرانى (با عوامل اجرايى 96000) در حجّ سال 1382 حضور دارند. 93 هزار نفر با قوميتها، فرهنگها، زبانها و لهجههاى متفاوت كه هريك ديدگاهها، تمايلات و نيازهاى متفاوتى نيز با ديگران دارد و تنها وجه اشتراك آنها داشتن هويتى مشترك به نام ملّيت ايرانى است.
بىشك سازماندهى و تأمين نيازهاى اين اجتماعِ بزرگ، ملزومات و ضرورياتى خاص را مىطلبد كه چنانچه به درستى انجام نشود، مشكلات بسيارى را به وجود خواهد آورد. با رجوع به سازمان و تشكيلات پيشبينى شده براى سازماندهى امور حج به مراجع سياستگذارى و اجرايى متعدّدى برمىخوريم كه از شوراى عالى حج و سازمان حج و زيارت آغاز شده و در نهايت به مديران كاروانها به عنوان مديران خرد و اجرايى منتهى مىشود.
اين ساختار تشكيلاتى كه از مديران ارشد، ميانى و خرد تشكيل شده و عوامل اجرايى بسيارى را نيز شامل مىشود، سيستمى را تشكيل مىدهند كه درواقع سيستم اجرايى حج است و در اين ميان نقش مديران كاروان به عنوان اجرايىترين حلقه اين سلسله مراتب، نقشى انكارناپذير است. مديران كاروان، از آنجا كه از يكسو با زائران، به عنوان خدمت گيرندگان و اصلىترين اجزاى سيستم مرتبط بوده و از ديگر سو با مديران ارشد حج در ارتباط هستند، هم وظيفهاى مهم برعهده دارند و هم منابعى قابل توجه و وثوق براى شناسايى مشكلات و ارائه پيشنهادهايى براى حلّ آنها به شمار مىروند.
از همين رو و براى شناسايى مواردى اينچنين و مشكلات فراروى زائران و كاروانها به عنوان زيرسيستمهاى تشكيلات حج، به سراغ تنى چند از مديران كاروان رفتيم. ذكر اين نكته ضرورى است كه آنچه در گفتگوى ما با مديران فوقالذكر بيشتر مورد تأكيد قرار گرفت، مشكلاتى بود كه در حج امسال با آن روبرو بودند و بعضى از آنها مسائل مستحدثه بود و هم مواردى كه در سالهاى گذشته مشكل و معضل به شمار مىرفت و حل آنها نقطه قوت حج امسال محسوب مىشد.
معضل مىكند. اين مقوله از آنجاكه محلّ زندگى زائران براى مدتى نزديك به يك ماه به شمار مىرود، از سويى بايد داراى امكانات مناسب باشد و از ديگر سو با فاصلهاى مناسب از اماكن مقدس؛ يعنى مسجدالنبى در مدينه و مسجدالحرام در مكه قرارداشته باشد تا زائران براى رفت و آمد به آنها دچار مشكل نشوند.
وى مىافزايد: «مشكل اينجا بود كه اتاقها به اندازه تعداد زائران در نظر گرفته شده بود و براى فعاليتهاى جنبى و ضرورى كاروان هيچ اتاقى محاسبه و در نظر گرفته نشده بود. مددى اين مشكل را به خصوص براى خانمهاى كاروان بيشتر مىداند و مىگويد:
«مجبور شديم تعداد خانمها را بيش از ظرفيت هميشگى در يك اتاق جاى بدهيم.»
وى مىگويد:
«جا كم داشتيم و مجبور شديم تعداد افراد بيشترى را در يك اتاق جاى بدهيم. از طرف ديگر از لحاظ سرويسهاى بهداشتى هم دچار مشكل بوديم و اين به علت آن بود كه سرويسها مشترك بودند؛ يعنى حمام و دستشويى در يك مكان قرارداشت و با استفاده يك نفر از حمام يا دستشويى امكان استفاده از ديگرى امكانپذير نبود.»
نجف آبادى اضافه مىكند: «همين مشكل را در منا و عرفات هم داشتيم و فضاى خيلى كمى براى اسكان زائران به ما اختصاص داده شده بود. از طرف ديگر عدهاى معتقدند كه وضع مسكن براى كاروان آنها امسال بهتر از گذشته بود.
مىگويد: «امسال ساختمانها نسبتاً بهتر شده بودند و امكانات جديد و بهترى داشتند.» اما جليلى از نكته ديگرى گله دارد:
«به نظر مىرسد كه در اختصاص ساختمانها به كاروانها، تبعيض وجود دارد؛ مثلًا كاروانهاى تهران هميشه جاى خوبى دارند و يا اينكه در بعضى از كاروانهاى تهران اتاقهاى خانوادگى در نظر گرفته مىشود، اما براى ديگران اين امكان نيست.»
«مسكن ما در مكه و مدينه خيلى خوب بود و ما كاملًا راضى بوديم.»
بهنظر مىرسد مشكل مسكن، معضل مهمىاستكه حلّ آن بايد دراولويّت قرارگيرد. اما توجه به دو نكته در اين باره ضرورى است:
انتخاب و اجاره مسكن، باتوجه به انبوه زائران خارجى در مكه و مدينه و محدوديتهاى موجود، در فضاى كاملًا رقابتى صورت نمىپذيرد و همين امر مسؤولان حج را با مشكل مواجه مىكند.
ساختار شهرهاى مدينه و مكه متفاوت است؛ به اين معنى كه در شهر مدينه، محلّ اسكان زائران در هتلها قرار دارد و در مكه به دليل تفاوت ساختار موجود، اين امر نه در هتل، بلكه در «منزل» انجام مىشود كه بيشتر به ساختار مسافرخانهاى نزديك است و همين امر موجب اختلاف امكانات موجود مىشود و توقعات زائران نيز به دليل ناآشنايى با دلايل آن، بعضاً برآورده نشده و موجب اعتراض مىشود.
در يكى دو سال اخير، سازمان حج و زيارت به علت برقرارى سيستم آشپزخانه متمركز، سياست يكسانسازى تغذيه حجاج و عدم تبعيض در دسترسىِ همگان به موادغذايىِ مناسب را دنبال كرده و تا حدود قابل توجّهى موفق نيز بوده است، اما از آنجا
كه اين برنامه هنوز براى همه قابل اجرا نيست و از سوى ديگر الزامات خاص خود را هم دارد، مسائل و مشكلاتى موجود است.
«وعدههاى دروغين مسؤولان تداركات براى تحويل اقلام غذايى، بىثمر از آب درآمد. ما بارها براى دريافت كالا به مراكزِ معرفى شده رفتيم اما در بسيارى از اوقات چيزى وجود نداشت و هربار وعده مىدادند كه چند ساعت يا يك روز بعد اين كالاها تحويل مىشود ولى در نهايت معلوم مىشد كه چيزى وجود ندارد و فقط ما را سر مىدوانند.
سيادتى پايين بودن كيفيت اقلام تداركاتى را مشكل ديگر مىداند و مىافزايد:
«چاى تحويلى اصلًا خوب نيست و پر از خاك است. كيفيت مربّاها بسيار پايين است. مرغها خيلى كوچك هستند. پتوهايى كه در ايران دادند، مناسب نيستند و انسان را از سرما حفظ نمىكنند؛ به خصوص در ايام تشريق اين امر مشهود بود.»
«غذا به موقع نمىرسد، كيفيّت آن پايين است؛ مثلًا ماهىها اصلًا كيفيت خوبى نداشتند، برنج كيفيت پايينى داشت و سوپ يا آش كه براى زائران مىدهند، در بسيارى از اوقات كم بود و وقتى اعتراض مىكرديم، مىگفتند روى آن آب بريزيد.
وى مىگويد: «توزيع نوشابه بهخصوص خيلى مشكلساز بود، كيفيت نوشابههاى شركتى كه با آن قرارداده بسته بودند پايين بود و تازه قادر به تأمين كليه احتياجات هم نبود
و كمبود اين ماده غذايى خيلى وقتِ ما را گرفت و در نهايت به ما اجازه دادند تا خود احتياجاتمان را خريدارى كنيم.
مددى هم در مورد نوشابه، همين نظر را دارد اما در مجموع از تغذيه راضى بود و كيفيت آن را مناسب مىدانست.
حمل و نقل: دورى مسكن زائران از اماكن مقدس، مشكل ديگرى بوده كه سازمان حج و زيارت از سه سال پيش براى حل آن ابتكارى به خرج داده است؛ يعنى ايجاد سيستم حملونقل درون شهرى، مخصوص زائران ايرانى؛ سيستمى كه تقريباً رضايت اكثريت را در پى داشته است؛ زيرا به راحتى، در هر زمان از شب و روز مىتوانند براى زيارت و انجام مناسك حج راهى حرم شوند.
سياح طاهرىمىگويد: «حملونقل درون شهرى خيلى راحت بود و ما مشكلىنداشتيم و همه راضى بودند، اما حمل و نقل مشاعر به علت عدم همكارى مأموران عربستان، بسيار مشكلساز شد؛ بهطورى كه توقّفگاهها (پاركينگها) قفل شده بود و ماشينهاى ما ساعتها معطل شدند.» طاهرى ادامه مىدهد: درسالهاى قبل، بعد از حركت از عرفات، تقريباً ساعت 5/ 9 شب بهمشعر مىرسيديم، اماامسال ساعت 5/ 9 تازه در توقّفگاه (پاركينگ) عرفاتبوديم.
سيادتى هم همين مشكل را مورد تأكيد قرار داده، مىگويد:
«علاوه بر مأموران عربستان، ما مديران هم مقصر بوديم كه ماشينها را كنار جاده پارك مىكرديم و مىرفتيم و مأموران پليس بعد از تذكّرات فراوان خسته مىشدند و ديگر كارى به كار ترافيك نداشتند.
اين مدير كاروان مشكل اصلى را مرشدين (راهنماها) راه نابلد مىداند و مىگويد:
«اينها اصلًا راهها را بلد نبودند و در واقع ما آنها را هدايت مىكرديم و به دليل همين عدم آشنايى با مسيرها، سه- چهار ساعت معطل شديم.
مجتبى مددى هم از حمل و نقل درون شهرى راضى است، اما درباره حمل و نقل مشاعر به همان مشكلات اشاره مىكند.
«زائرى بهعلّت اختلال حواس ساعتهاموجب تأخيركاروان شد وحاضربه پوشيدن لباس احرام نبود، پزشك كاروان در تهران او را براى اين سفر رد كرده بود اما خانوادهاش پس از مراجعه به هيأت پزشكى اجازه سفر او را گرفتند و آمدن او اكنون باعث بروز مشكلات زيادى براى ما شده است و من يقين دارم كه اين زائر به هيچوجه نخواهد توانست اعمال خود را انجام دهد؛ چون از لحاظ روانى اصلًا وضعيت عادى ندارد.»
يك مدير ديگر هم از وجود بعضى ناهماهنگىها ميان زائران كاروان خود مىگويد و آن را باعث بروز مشكلاتى مىداند كه البته خيلى حاد نيستند.
«مشكلات امسال خيلى غير معمول نيستند؛ براى نمونه، در مورد لبنيات، چون اين اقلام تاريخ مصرف دارد، ما نمىتوانيم آنها را بهطور يكجا به كاروانها تحويل بدهيم و بايد هرچند روز يكبار اين كار را انجام دهيم و همين امر موجب مىشود كه كاروانها چند دفعه براى دريافت آنها مراجعه كنند.»
رضايى در مورد نوشابه مىگويد:
«اين يك مورد خاص بود و علت آن هم اين بود كه ما در تهران با شركت زمزم قرارداد تأمين نوشابه حجاج را بستيم و محموله آن نيز وارد عربستان شد اما به علّت ممانعت مسؤولان عربستان اين محموله از گمرك ترخيص نشد و ما در مدينه به مديران كاروانها گفتيم كه خودشان نوشابه بخرند. اين كار ادامه پيدا كرد تا اينكه
به علّت بالا رفتن هزينه كاروانها، قراردادى با شركت سينالكو بستيم و توزيع نوشابههاى اين شركت آغاز شد، اما پس از دو روز به علت نارضايتى مديران كاروانها از كيفيت آن، ناچار به فسخ قرارداد شديم و از روز هفتم ذىحجه هم بالاخره محموله شركت زمزم ترخيص شد و توزيع آن آغاز گرديد.»
رضايى در موردگوشت وماهى هم با نظر مديران كاروانها مخالف است و ادامه مىدهد:
«اين ماهى بهترين ماهى است كه در عربستان موجود است، البته كيفيت ماهى شمال خودمان را ندارد اما در اينجا بهتر از آن پيدا نمىشود. در مورد گوشت و مرغ هم امسال برخلاف سالهاى گذشته، گوشت و مرغ يخزده توزيع نمىكنيم بلكه كشتار روز عربستان را مىخريم و توزيع مىكنيم و اين به دليل بالا بودن كيفيت آن است و به همين دليل، طبيعى است كه هرچند روز يكبار بايد آن را توزيع كنيم.»
وى مىگويد: «امسال از 30 قلم كالا، كاروانها 19 قلم را يكجا مىگيرند، 6 قلم را نيز يكجا و فقط لبنيات، گوشت و مرغ را در چند مرحله مىآورند؛ چون امكان اينكه آنها را هم يكجا تحويل بدهيم وجود ندارد.»
در مورد مشكل مسكن هم گفتنى است كه نشريه زائر پيشتر گفتگوى مفصلى را با مصطفى قهرودى مسؤول ستاد مكه سازمان حج و زيارت انجام داده كه در شماره چهاردهم نشريه به چاپ رسيده و پاسخ مفصل مسؤولان ستاد در اين باره داده شده و در اينجا تنها به ذكر اين نكته بسنده مىشود كه به گفته قهرودى اصل اين مشكل به تفاوت اسكان زائران در مدينه و مكه بازمىگردد. به اين معنا كه «زائران ما در مدينه در ساختمانها و هتلهاى بسيار خوبى ساكن هستند و وضعيت آرام و دلنشينى دارند و ازاينرو انتظار ندارند در مكه با اين نوع خانهها مواجه شوند. براساس گفتههاى مسؤول ستاد مكه، در شهر مكه به دلايلى؛ نظير كوهستانى بودن شهر، حضور جمعيت ميليونى زائران بهطور همزمان و نيز نوع گسترش طولى شهر، كه ساختمانهاى جديد را از بيتاللَّهالحرام دور ساخته، توقعات ما از مسكن در شهر مكه با مدينه متفاوت خواهد بود
و ما مشكل مسكن را فقط در شهر مكه داريم كه آن هم به ساختار اين شهر بازمىگردد و از ما كارى ساخته نيست.
نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجاج ايرانى پنجشنبه شب (16 بهمن) در جمع بانوان معينه كاروانها در مكه مكرمه گفت: طرح دعوت از بانوان معينه، براى همراهى كاروانهاى حج، طرح نو و لازمى است و طرح گزينش 500 بانوى معينه در سالهاى آينده اجرا خواهد شد.
آقاى رى شهرى از بانوان پيشگامِ اجراى اين طرح خواست تا راهكارهاى مناسب و تشكيلات پيشنهادى خود را ارائه نمايند تا به اجرا گذاشته شود.
اميرالحاج كشورمان از طرح مشاركت خانمها در امر تبليغ زائران زن و همكارى با كاروانها، به عنوان انگيزهاى مؤثر براى جذب خانمهاى علاقهمند به تحصيلات حوزوى نام برد و تأكيد كرد: «بدينوسيله خانمهاى مستعد شناسايى و دعوت به همكارى مىشوند.»
سرپرست حجاج ايرانى وجود پارهاى مشكلات اجرايى را با توجه به نو پا بودن طرح بانوان معينه، طبيعى دانست و خواستار برنامهريزى و ارائه آموزشهاى لازم از سوى معاونت امور روحانيون بعثه براى رفع مشكلات شد.
در اين ديدار مسؤول بانوان معينه، پيش از سخنان نماينده ولى فقيه در امور حج و زيارت، گزارشى از اقدامات انجام شده در سال جارى ارائه كرد. براساس طرح بانوان معينه، به همراه هر كاروان، يك بانوى آگاه از مسائل شرعى و احكام حج، به اين سفر اعزام مىشود تا معين و همكار روحانى كاروان در بخش خانمها باشد.
گفتنى است، معاونت امور روحانيون در اقدامات سال جارى خواهران معينه را، ضمن برنامههاى منظمى، براى ديدار از اماكن مقدس بهمناطق مختلف مذهبى و دينى مدينه منوره اعزام كرد.
حركت كاروانهاى ايرانىبراى بازگشت بهايران ودشوارىهايىكه در مورد
بارهايشان به وجود مىآيد، سبب شد تا تذكّرات چندى به حاجيانِ در حال بازگشت داده شود:
انواع تلويزيون، ضبط صوت، چرخ خياطى، ماشين لباسشويى، انواع يخچال و فريزر، آبگرمكن، اجاق گاز، دوچرخه، كالسكه بچه، فرش ماشينى، فرشينه (موكت)، ماشين بافندگى، چينىآلات و ظروف مشابه، موتور برق، كولر گازى و هرگونه كالاى از اين دست.
حجاج محترم نبايد وسايل اضافى ديگرى را با طناب به ساكهاى خود ببندند، در اين صورت، از تحويل و حمل اينگونه بستهها خوددارى خواهد شد.
بارگيرى به موقع كاميونها و تحويل بارها به تريلرها در ايستگاه تعيين شده.
تكميل صورت ريز تعداد بستهها، دقت در بارگيرى و حمل، توجه در مورد نصب برچسبهاى سبز و زرد روى دو جامهدان مجاز و برچسب قرمز (براى بارهاى احتمالى اضافى) و توجّه دادن به حجاج كه هرگونه بار خارج از ساكهاى مصوّب و مجاز بايستى برچسب قرمز خورده و مشمول كرايه حمل با هواپيما و پرداخت عوارض گمركى خواهند بود. اينگونه بارها مستقيم به گمركهاى مقصد ارسال مىگردد و حداقل يك هفته بعد از ورود به ايران تحويل خواهد شد.
نكته مهم: حجاج محترم از قراردادن مايعاتى مانند سركه، آبليمو، موادشيميايى، ترشى و وسايلى چون افشانه (اسپرى)، كپسول گاز فندك، ظروف شكستنى، مواد فاسد شدنى و اقلام با ارزش در داخل ساكها جداً خوددارى نمايند.
و يا ظرف آب زمزم به داخل هواپيما ببرند.
چنانچه آب زمزم در بطرىهاى كوچك يك ليترى داخل جامهدان همراه قابل حمل به هواپيما باشد مانعى ندارد.
از قراردادن چيزهايى مانند چاقو، ناخنگير، قيچى، ابزار فلزى، اسلحه اسباب بازى، قوطى نوشابه، مايعات اسيدى و شيميايى، اقلامى افشانه (اسپرى)، كپسولگاز فندك و آلات مشكوك غيرقابل بازرسى داخل جامهدان جداً خوددارى گردد.
از سوى هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران در باره بارهاى زائران، اطلاعيهاى بدينصورت صادر شده است:
بسمه تعالى
اطلاعيه نحوه تحويل و حمل جامهدانهاى حجاج
باتوجه به اينكه جامهدانهاى حجاج محترم در شهر مكه از آنان تحويل گرفته شده و مستقيماً به وسيله تريلرهاى مخصوص به فرودگاه جده حمل مىشود، لذا از شما مديران محترم گروهها درخواست مىگردد، ضمن توجه بهنكات وتوصيههاى ذيل، براى اجراى هرچه بهتر اين برنامه، با قبول مسؤوليتهايى كه متوجه جنابعالى و زائران محترم مىباشد، همكارى فرماييد:
توجه: چون برچسبهاى قرمز رنگ، فاقد مشخصات است، بايستى هريك از حجاج، قبل از الصاق آنها، اطلاعات مربوطه، خصوصاً شماره تلفن صاحب كالا را در آن درج نمايند.
كاميون مناسب نسبت به بارگيرى بار حجاج و انتقال آنها به محل استقرار تريلرها در شهر مكه، 36 ساعت قبل از پرواز طبق كروكى پيوست كه تحت نظارت نمايندگان ايران اير و سازمان حج و زيارت مىباشد، اقدام نمايند.
تحويل و تحوّل بستهها با تكميل فهرست مربوط، در سه نسخه و ارائه آن به نماينده ايران اير و دريافت يك نسخه از آن به عنوان رسيد تحويل بستههاى حجاج، صورت مىپذيرد.
آن دسته از زائرانى كه از مدينه و از طريق جده عازم ايران مىباشند، مىبايست ضمن رعايت موارد فوق، جامهدانهاى خود را در كاميونها بارگيرى و حداقل 15 ساعت قبل از پرواز در پايانه (ترمينال) غربى كه با علامت پرچمهاى ايران و هواپيمايى مشخص شده و موقعيت آن تقريباً 30 متر قبل از پايانه شرقى كه حجاج در آن مستقر هستند، تحويل دهند. هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران
به دنبال اين مسأله، در جلسه شوراى هماهنگى بعثه مقام معظم رهبرى، در زمينه تسهيلات انتقال بار حجاج تصميماتى گرفته شد و مطالبى اعلام گرديد.
در جلسه شوراى هماهنگى بعثه مقام معظم رهبرى، كه روز يكشنبه، 20 بهمن، با حضور نماينده ولى فقيه در امور حج و زيارت در مدينه منوره برگزار شد، اعلام گرديد كه براى رفاه حال حجاج، بار آنان 18 ساعت قبل، توسط مسؤولان كاروانها تحويل فرودگاه مىشود.
براساس گزارش رييس ستاد حج و زيارت مستقر در مدينه منوره، هر زائر حق انتقال 40 كيلو بار را دارد و چنانچه اين ميزان افزايش يابد، به ازاى هر كيلو 20 ريال سعودى اضافه بار به آن تعلّق مىگيرد كه هم در فرودگاه عربستان و هم در فرودگاه تهران مىتواند بپردازد.
آقاى امينيان افزود: «در سالهاى قبل، مشكلات بسيارى در خصوص بار حجاج؛ نظير انتقال بار به شهرهاى ديگر داشتيم ولى در سال جارى با تمهيداتى كه در تهران اتخاذ شده است، اين مشكلات مرتفع گرديده و بار حجاج در كاروانها از آنها تحويل گرفته مىشود و در فرودگاههاى ايران تحويلشان مىشود.
جلسه شوراى هماهنگى بعثه مقام معظم رهبرى همزمان با ورود حجتالاسلام و المسلمين رىشهرى، نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى از مكه در مدينه منوره برگزار شد.
از آغاز خروج زائران مكه تا امروز، بيش از 20 هزار زائر ايرانى مكه را ترك كردهاند. ترابيان مسؤول حمل و نقل برون شهرى ستاد حج مستقر در مكه مكرمه با اعلام اين خبر گفت: طى 3 روز گذشته در مجموع 21 هزار و 29 نفر از مكه مكرمه خارج شدهاند كه از اين تعداد 6 هزار و 664 نفر به جده و 14 هزار و 365 نفر نيز به مدينه منوره رفتهاند.
ترابيان با بيان اينكه در حمل و نقل زائران عزيز هيچ مشكلى وجود ندارد و كارها طبق برنامه انجام مىشود، از مديران آن دسته از كاروانهايى كه از هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران استفاده مىكنند، خواست 13 ساعت و كاروانهايى هم كه از هواپيمايى سعودى استفاده مىكنند، 15 ساعت زودتر از پرواز، اتوبوسهاى خود را تحويل بگيرند.
وى افزود: اين زمان، براى رفتن به جده، انجام تشريفات ادارى و تحويل بار حجاج گرامى صرف مىشود.
وى به مديران كاروانهايى كه به مدينه مشرف مىشوند نيز توصيه كرد، از آن جهت كه منزل و هتلهايى كه در مدينه براى كاروانها در نظر گرفته شده است داراى زمانى محدود و مشخص مىباشد براى صرفهجويى در وقت زائران و برنامهريزى دقيقتر، حتماً در زمان مشخصى كه از قبل تعيين شده، حركت كنند تا از بىنظمىها و سردرگمىهاى احتمالى در سفر، جلوگيرى شود.
مسؤول حمل و نقل برون شهرى ستاد حج در مكه جابهجايى مسافران هواپيمايى را بهطور عام ناممكن دانست و تصريح كرد: تنها در صورت اضطرار جابهجايى در هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران، آن هم با تشخيص كارشناسان ايران اير، مشروط به اينكه پروازها جا داشته باشد صورت مىگيرد و اين در حالى است كه جابهجايى در
هواپيمايى سعودى غيرممكن مىباشند.
به گفته ترابيان آخرين دسته از زائران جمهورى اسلامى ايران، روز ششم اسفند ساعت 30/ 2 بامداد مدينه را به مقصد ايران ترك خواهند كرد.
در سفر حج، بسيارى از زائران علاقمند به ديدن اماكن تاريخى و مذهبى هستند، اما دشوارىهاى موجود، اين اجازه را به آنان نمىدهد. به همين دليل، شمار اندكى موفق مىشوند مثلًا از غار حِرا يا غار ثور ديدن كنند. گزارشى كه در اينجا آمده، نگاه كوتاهى است به اين سفر عاشقانه از زبان يك زائر، كه در نشريه زائر به چاپ رسيده و بخشهايى كه به نوعى فضاى فعلى اين حركت را نشان مىدهد، براى درج در اين مجموعه چاپ شده است:
«... بسيارى براى رفتن به غار حِرا، نيمه شب را انتخاب مىكنند، ما نيز چنين كرديم، تا هم از آفتاب تند روز و هم ازدحام در امان باشيم. روبهروى هتل تا پاى كوه جبلالنور 15 دقيقه با ماشين طى شد. هنوز هوا كاملًا تاريك است. صعود را با همراهان آغاز كرديم كه يك به يك زائران ديگر، در برابر ما نمودار شدند كه راهىِ غار بودند. حتى گروهى در حال برگشت بودند كه گويا اين راه را از ساعات آغازين بامداد آغاز كرده بودند. در كمركش كوه، جايى كه در تاريكى به زحمت، آخرين زائر در حال صعود، ديده مىشود، خيمهاى برپاست با چراغى روشن، تصوّر نخستينِ آدمى اين است كه غار آنجاست، لذا احساس مىكند به زودى خواهد رسيد اما چنين نيست. خيمههاى چوبى، كه اين خيمه نخستين آنهاست، جاى كاسبى پاكستانىها و كشميرىهاست. در زير اين خيمهها تسبيح، سنگهاى رنگ و وارنگ و نوشيدنىهاى خنك مىفروشند، كه البته در آن سرماى صبح حتى ديدن اين نوشيدنيها هم لرزآور است چه رسد نوشيدن آن. راه را ادامه مىدهيم ...
جبلالنور شكل مخروطى ويژهاى دارد؛ مانند پيكر يك انسان، تا شانههاى اين انسان، هنوز كوهپايه اين كوه محسوب مىشود و يك قسمت هم مانند مخروطى
جداگانه به ارتفاع تقريبى 20 متر بر روى اين پيكره قرار گرفته است كه كوه را به شكل «نوك تيز» جلوه مىدهد.
مسير رسيدن به غار بسيار آسان است و تقريباً در هيچ مقطعى نياز به عبور از گلوگاه يا صخره ويژهاى وجود ندارد. در بخشهايى از مسير هم پلّههاى سيمانى ساخته شده، به زائران كمك مىكند به سادگى صعود كنند. اين پلّههاى سيمانى هم داستان جالبى دارد. هنگام عبور چشمم به مردى از اهالى كشمير خورد كه با چراغى كم سو نشسته بود و با آب و سيمان پله درست مىكرد. وقتى از كنارش عبور مىكردم، گفت: «پله مىسازم، براى عبور ...» بنده هم كه ماشاءاللَّه از هوش چيزى كم ندارم، با صداى بلند گفتم: «احسنت، شكراً حاجى» و در دلم گذشت، عجب آدم خوبى است ولى اين كار خير را چرا اين وقت شب انجام مىدهد، ولى چند دقيقهاى نگذشت كه به نفر بعدى برخوردم «پله مىسازم، براى عبور ....» و تازه دو ريالىِ كج من افتاد كه آقايان بابت اين كار از زائران پول مىگيرند. زائران ترك هم تند و تند كمك مىكردند، انگار سختى مسير به آنها بيشتر نمود داشته است كه قدر پلهها را بهتر مىدانند. همچنان راه ادامه دارد ...
بالا مىرويم و ايستگاههاى دستساز بشر را يك به يك پشت سرمىگذاريم، عكاسهاى دوره گرد، با دوربينهاى پولارويد ظاهر مىشوند. اينها هم مانند مردان پلهساز، كشميرى و پاكستانى هستند، انگار كاسبى اينجا از گدايى تا عكاسى، در دست مردم اين دو منطقه است.
هر چه بالاتر مىرويم نرخ عكاسها گرانتر مىشود، اين را هنگام بازگشت كه هوا روشن شده بود فهميدم، عكاسها، پايين كوه براى گرفتن يك عكس 5 ريال طلب مىكنند كه به نظر مىرسد تخفيف هم بدهند اما براى عكس گرفتن بالاى كوه نرخ 10 ريال است. عكس گرفتن هم داستانى دارد. همه جا در تسخير دوربينهاست.
هر كسى، هر جا كه مىرسد پيش از هر چيز در فكر ثبت خاطره است. حتى مجال نمىدهد خاطره منعقد شود.
ما نيز چنين بوديم. نور فلاشها در تاريكى شب مانند جرقه مىبارد. اين عكس از يك سو بسيار خواستنى است كه خاطره آدمى را همواره زنده در پيش رو نگاه
مىدارد و نمىتوان از آن گذشت و ازسويى آدمى را از درك شأن مكان غافل مىكند. در چنين محضرى بايد قطرهاى بود و خاضعانه و با وقار آمد و رفت و سرافكنده بود، اما دوربينها تو را مىخوانند كه «فرديت» خويش را ثبت و ضبط كنى و به دنبال بهترين «بك گراند» بگردى و حواست پرت مىشود از اينكه كجايى و براى چه آمدهاى، حتى جوشش درونى تو، گاه از احساس يك «زائر» به وجد يك «توريست» رفت و برگشتى مداوم دارد.
اما در برابر اين غار فقط بايد زائر بود. اينجا نه مكانى تاريخى كه معبدى با شكوه، كه معبدى عظيم و سترگ، كه معبدى فراتر از تمامى معابد جهان است. اين غار كه به تعريف زمينشناسان غار هم نيست و تنها دو تخته سنگ بزرگ و حفرهاى در ميان آن است، گويى قلب جهان است، گويى آشيانه سيمرغ رسالت است.
در برابر غار گروهى متراكم، به صف ايستادهاند تا دو ركعت نماز به جا آورند. درِ غار به سمت شمال است و فضاى آن گنجايش تقريبى پنج نفر نشسته را دارد، ارتفاع غار نيز به اندازه قامت يك انسان است.
بعيد مىدانم كه نوبت برسد تا نماز صبح را در داخل غار بخوانم. بالاى غار مىروم.
روى تخته سنگ، منارههاى مسجدالحرام ديده مىشود، نسيمى خنك صورتم را نوازش مىكند، احساس عجيبى دارم، اينجا اوج زيارت من است، اوج تنهايى، احساس پيوندى غريب ميان اين كوه و كعبه در دلم زنده است، به سمت كعبه مىايستم، روى تخته سنگهاى سرد نمازم را آغاز مىكنم: اللَّه اكبر ...
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى روز جمعه در همايش مهاجرين و مجاهدين افغانستان، كه در شهر مكه معظمه برگزار شد، نسبت به لزوم هوشيارى مردم افغانستان در برابر توطئههاى آمريكا هشدار داد و گفت: «ترديدى نيست كه آمريكا در پى منافع خويش است و دلسوز ملّت افغانستان نمىباشد.»
آقاى رىشهرى سكوت آمريكا در برابر جنايتهاى رژيم صهيونيستى را نشانهاى از فريب بودن شعار دلسوزى آمريكا براى ملتهاى جهان دانست و تأكيد كرد: «ملت
افغانستان چنانچه هوشيار باشد، خواهد توانست از شرايط حاضر بيشترين بهره را ببرد.»
در اين همايش، اميرالحاج ايران از تصويب قانون اساسى جديد افغانستان اظهار خرسندى كرد و تأكيد نمود: «مردم افغانستان تنها با تكيه بر معنويت و وحدت كلمه، موفق خواهند شد به اهداف خود برسند.»
نماينده ولى فقيه در امور حج و زيارت تأكيد كرد: علاوه بر عنصر معنوى حج، مناسك الهى حج پيام ديگرى نيز براى مسلمين دارد كه نياز امروز جهان اسلام به شمار مىرود و آن وحدت كلمه، شجاعت، بيدارى و خودآگاهى بيشتر است.
آقاى رىشهرى گفت: اگر اين عناصر در كنار معنويت قرارگيرد و به كار گرفته شود، نه تنها افغانستان، عراق و فلسطين، بلكه جهان اسلام را آزاد، آباد و مستقل و بالنده و پيشرو خواهد ساخت.
همايش مهاجرين مجاهد افغانستان در چارچوب اهداف حج ابراهيمى و حل مشكل امّت اسلامى در ايام حج تشكيل مىشود.
حجت الاسلام والسملمين قاضى عسكر، معاون آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى، روز جمعه (17 بهمن) در جمع گروههاى ارشاد، با بيان اين مطلب كه بايد سعى كنيم به وحدتى كه مورد نظر مقام معظم رهبرى و امام راحل قدس سره است، دست يابيم گفت:
«متأسفانه موارد خلاف واقع و نادرستى به شيعه نسبت داده مىشود و عدهاى از تندروهاى وهّابى نيز خواهان تيره شدن روابط بسيار خوب عربستان با جمهورى اسلامى ايران هستند.»
وى به برخى اعتقادات شيعه اشاره كرد و ترويج آن را از وظايف گروههاى ارشاد دانست و افزود:
«برخى اعمال كه باعث وهن شيعه مىشود؛ از قبيل برداشتن خاك از بقيع، دخيل بستن به پنجرههاى آن و يا گذاشتن مهر در مسجدالنبى و مسجدالحرام بايد اصلاح شود.»
وى با توصيه به گروههاى ارشاد، درخصوص برنامهريزى مناسب فرهنگى در كاروانها از آنان خواست با توجه به در پى بودن دو عيد بزرگ 22 بهمن و عيد غديرخم براى برگزارى آنها برنامهريزى كنند.
دكتر ابراهيم جعفرى، رييس و جمعى از اعضاى بعثه حج كشور عراق، بعد از ظهر روز جمعه با اميرالحاج جمهورى اسلامى ايران در محل بعثه مقام معظم رهبرى در مكه مكرّمه ديدار و گفتگو كردند.
در اين ديدار دكتر جعفرى كه نخستين رييس حكومت انتقالى عراق، پس از صدام است، گزارشى از آخرين وضعيت اين كشور و تحليلى از وضعيت كنونى آن ارائه كرد.
آقاى محمدى رىشهرى، نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در اين ديدار ضمن آرزوى موفقيت براى مردم مسلمان عراق اظهار اميدوارى كرد حكومتى متكى بر مردم و ارزشهاى دينى در اين كشور استقرار يابد. وى از درگاه الهى آيندهاى آباد، آزاد و مستقل را براى كشور عراق مسألت كرد.
نماينده ولىّ فقيه وسرپرست حجاج ايرانى در مراسم بزرگداشت شهيد محراب آيتاللَّه محمدباقر حكيم، كه در مكه برگزار شد، آمريكا را اولين مجرم حادثه شهادت وى معرفى و تأكيد كرد: «صدام چيزى جز بازيچه آمريكا نبود و آمريكا مجرم اصلىِ به شهادت رسيدن شهداى خانواده حكيم و ملت بزرگ عراق است.»
آقاى رىشهرى، شهيد محمدباقر حكيم را شخصيتى برجسته، عالمى فرزانه و مجاهدى فداكار معرفى كرد و فقدان وى را ضايعهاى اسفناك براى ملت عراق و روحانيت شيعه خواند.
اميرالحاج ايران با شمردن جنايات صدام در حق امت اسلام، به خصوص ملتهاى ايران و عراق، از گشودن پاى آمريكا به عراق و راه سلطه شيطان بزرگ به منطقه به عنوان جنايت بزرگتر صدام ياد كرد و افزود:
«امام خمينى رحمه الله پيش از اين خطر صدام حسين را براى منطقه و امت اسلام گوشزد كرده بود و حتى اشاره به حمله به كويت در بيانات ايشان موجود است.»
نماينده ولى فقيه در امور حج و زيارت، خطاب به جمعيت كثير عراقى حاضر در مراسم بزرگداشت آيتاللَّه حكيم، راهِ برون رفتن از وضعيت بحران عراق را توجه به پيام روشنگر رهبر انقلاب اسلامى ايران در حج امسال دانست.
وى با اشاره به اين فراز پيام مقام معظم رهبرى كه وظيفه نخبگان سياسى دنياى اسلام را براى روشنگرى بين ملتهاى اسلامى گوشزد مىكند، تأكيد كرد:
«افشا كردن اهداف آمريكا براى استمرار حضور در عراق يك وظيفه و مسؤوليت مهم براى علما و مسؤولان سياسى متعهّد در عراق است.»
اميرالحاج كشورمان بر لزوم برگزارى هر چه سريعتر انتخابات آزاد در عراق، تحت رهنمودهاى مراجع عاليقدر تأكيد كرد و اطمينان داد كه ملت و دولت ايران از هرگونه اقدامىكه به حاكميت مردم عراق بر سرنوشت خويش منجر شود، حمايت خواهند كرد.
دكتر جعفرى رييس بعثه جمهورى عراق نيز در مراسم با تجليل از مقام شامخ شهيد آيتاللَّه حكيم و بيان ويژگيهاى مبارزاتى و شخصيتى آن شهيد محراب، تفاوت عمده ديدگاه اسلام با غرب را در مفهوم حيات دانست و با اشاره به آيهاى از قرآن كه شهدا را زنده وحىّ و جاويد مىداند تأكيد كرد: شهداى اسلام از جمله شهيد محراب آيتاللَّه حكيم، زنده و جاويدان هستند.
اجراى تواشيح و قرائت دكلمه عربى از ديگر برنامههاى اين مراسم بود.
واحد مددكارى هيأت پزشكى حج جمهورى اسلامى ايران، اسامى و مشخصات حجاج ايرانى فوت شده از ابتداى مراسم حج امسال تاكنون را به اين شرح اعلام كرد:
رديف نامونامخانوادگى نام پدر سن شمارهكاروان نام شهر علتفوت
محمدشريف شانظرى عزيز 59 25133 سنندج ايست قلبى
لاچين افشارىبيژن بيكعلى 56 33168 همدان تصادف
صديقه دايىمقدم- علىاكبر- 50- 19386- كاشمر- تصادف
عزيزاللَّه ابراهيمان- محمد- 59- 19386- كاشمر- سكته مغزى
علىتقىزاده- حسنعلى- 70- 11228- آذرشهر- ايست قلبى
عطا درودىارجب- صفر- 69- 38304- كلاله- ايست قلبى
اسماعيل روحى- عباس 72- 17803- كرج- ايست قلبى
لطفاللَّه لطفى- على- 71- 11218- تبريز- ايست قلبى
احمد بيگدلى- عظيم- 49- 17719- تهران- خونريزى مغزى
محمد ناصرى- حسن- 68- 33147- بندرعباس- ايست قلبى
كافيه رحيمىملكشان- محمد- 79- 25121- كردستان- ايست قلبى
خديجه دهقاناسكندرى- غلامرضا- 69- 34106- يزد- ايست قلبى
قنبر آقا غفارى- 70- 30291- مازندران- ايست قلبى
فاطمهخداى- 0- 0- 11248- آذربايجان شرقى- ايستقلبى
حسين زينالپور- محمدعلى- 55- 11233- آذربايجان شرقى- ايست قلبى
زينب ميرمحمدى شجاعى- 0- 61- 17803- كرج- ضربه مغزى
مليحه ابراهيمى- احمد- 59- 26159- كرمان- ضربه مغزى
طاووس رنجبركهن- علىاكرم- 63- 17645- تهران- ايست قلبى
حاجىآقا صمدىجوزانى- حسين- 76- 17605- تهران- ايست قلبى
عزيز موسىزاده- موسى- 65- 15135- كرمانشاه- ايست قلبى
غلامحسين رحمانى شمس- غلامرضا- 17588- تهران- ايست قلبى
حسين انصارىمقدم- عباس- 47- 13414- اصفهان- پارگى طحال
مريم نورىشيرك- نوراللَّه- 74- 19387- قائن- ايست قلبى
محمدباقر سعيدى- غلامرضا- 80- 24259- لارستان- ايست قلبى
نيره اعظم منطقى- عليرضا- 66- 17713- تهران- ازدحام جمرات
مرضيه بوستانى- يحيى- 39- 20184- شوشتر- سكته مغزى
نصراللَّه فتحى- 0- 71- 19445- كاشمر- سكته مغزى
ذبيحاللَّه عبداللهى- ملاخليل- 74- 19122- مشهد- ايست قلبى
بتول سهپرجولا- ابوالحسن- 0- 19279- خراسان- ايست قلبى
در جلسه روز پنجشنبه، توسط معاونت امور روحانيون بعثه مقام معظم رهبرى و با حضور نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى 76 نفر از روحانيون نمونه و برتر حج سال 82 معرفى شدند.
سرپرست حجاج ايرانى در اين جلسه با تشكر از زحمات روحانيون نمونه، به آنان توصيه كرد تا بازوى قوى برنامهريزيهاى امور روحانيون باشند و نظريات سازنده خود را بهطور مستمر در اختيار اين معاونت قرار دهند.
وى با بيان اينكه فقه شيعه فقهى پويا و زنده است، تأكيد كرد:
«روحانيون نمونه و برتر ارتباطى مستمر با دفاتر آقايان مراجع عظام داشته باشند.»
اميرالحاج ايران استفاده از خدمات افراد نمونهاى كه در 3 سال اخير انتخاب شدهاند را در كارهاى ستادى و برنامهريزى كميتههاى امور روحانيون ضرورى دانست و افزود:
«بعثه مقام معظم رهبرى با هدف افزايش توانايى روحانيون كاروانها، استفاده از تجربيات آنان در جهت دستيابى به وضعيت مطلوب خدمات فرهنگى و شناسايى نقاط قوت و ضعف برنامههاى فرهنگى از روحانيون نمونه و برتر استفاده مىكنند.
در اين جلسه همچنين حجتالاسلام والمسلمين عرب، معاون امور روحانيون در بعثه، با اشاره به چگونگى انتخاب روحانيون نمونه و برتر، رسيدگى دقيق به امور دينى زائران، فعاليت برجسته در يكى از محورهاى ارزشيابى، دارا بودن تأليف و يا آثار منتشر شده و رضايتمندى زائران را از جمله ملاكهاى انتخاب اين افراد برشمرد.
همچنين در اين جلسه، تعدادى از روحانيون به بيان برخى از مهمترين ديدگاههاى خود در باره عامل موفقيت خويش در ميان كاروانها پرداختند.
در باره مسأله فلسطين و حج، با جناب آقاى اخترى كه سالها سفير ايران در سوريه بودند، گفتگوى كوتاهى صورت گرفت كه ثبت آن مناسبت با حج دارد:
آيا درايام حج مىتوان به چالشها و مشكلات جهاناسلام پرداخت؟ چگونه؟
همانطونه كه قرآن كريم مىفرمايد: لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ ...، خداوند حج را بر مسلمانان واجب كرد تا منافع و بهرههاى خود را از آن ببرند؛ يعنى مصلحت و منافع جهان اسلام در حج تأمين مىشود. لذا تا زمانى كه حج نتواند همه مصالح مسلمانان را تأمين كند، معنايش اين است كه هنوز حج واقعى و مورد رضاى خداوند محقّق نشده است.
هنوز حج ابراهيمى و محمدى صلى الله عليه و آله اتفاق نيفتاده است.
انقلاب اسلاى توانست معناى جديدى به حج بدهد؛ معنايى كه اگر محقّق گردد منافع و مصالح جهان اسلام را تأمين خواهدكرد؛ از جمله اين منافع، حلّ مسائل سياسى جهان اسلام است، يعنى با حضور مليتها و شخصيتهاى جهان اسلام در حج، مىتوان مشكلات را محقّقانه بررسى كرد و مدبرانه براى آنها راهحل يافت.
براى اتخاذ تصميم، دو سطح فعاليت ممكن است:
شخصيتهاى درجه اول، دوم و سوم كشورها، همه ساله در اينجا حضور مىيابند، آنان مىتوانند در اينجا، در امور كلّى جهان اسلام تصميمات بزرگى بگيرند.
بهنظر حضرتعالى بزرگترين چالش جهاناسلام در دهههاى گذشته چيست؟
دنياى اسلام اكنون بيش از پنجاه سال است كه با گروه اقليت صهيونيزم لجوج، عنود و اشغالگر مواجه شده است؛ اشغالگرانى كه با كمك انگليسىها از سراسر دنيا در فلسطين جمع شدند و يك حكومت غاصبانهاى را تشكيل دادند.
اما متأسفانه جهان اسلام به خاطر مسائل داخلى، هنوز نتوانسته است آن را حل كند.
البته قدرتهاى بزرگى هم تلاش كردند، مسأله را به نفع اسراييل حل كنند كه آنها هم موفق نشدند.
چرا طرحهاى آنان با شكست مواجه شده است؟
چون آنها نمىخواهند مشكل را حل كنند. آنان مىخواهند مسأله را ظالمانه به نفع اسراييل پايان دهند. يك ملت و كشورِ با سابقه را از صحنه تاريخ، حذف كنند. ولذا مقاومت مردم فلسطين هر روز قوىتر و توفندهتر مىشود.
گروهى معتقدند در وضعيت كنونى، امكان رويارويى با دولت اسراييل وجود ندارد.
نظر جنابعالى چيست؟
ما معتقديم مسلمانان مىتوانند اين مسأله را حل كنند. ولى متأسفانه تاكنون خودشان نخواستهاند، بهخصوص كشورهاى عربى تاكنون تصميم جدى نگرفتهاند.
وقتى ما پيروزى مقاومت اسلامى لبنان عليه اسراييل را در نظر بگيريم، روشن مىشود كه اگر ما بخواهيم امكان دارد.
همين اسراييلىكه مىگفتند اسطورهاست وشكستناپذير، حركت مقاومت اسلامى نشان داد كه چنين نيست و امكان آزادسازى سرزمينهاى اشغالى وجود دارد.
نظر شما نسبت به حركت انتفاضه در فلسطين چيست؟ آيا اين جريان توانايى مقابله با رژيم صهيونيستى را دارد؟
اسراييل هرگز پيشبينى انتفاضه را نمىكرد. آنها مىگفتند نهايتاً ممكن است برخى كشورها به جنگ با اسراييل برخيزند و آنها هم به لحاظ نظامى توانايى مقابله با اسراييل را نخواهند داشت، اما در انتفاضه ديديم كه علىرغم انواع و اقسام شكنجهها و ترورها و با وجود حداقل امكانات، آنها توانستند يك حركت زنده و قوى را به وجود بياورند. بدين لحاظ اسراييل اكنون در بدترين وضعيت است.
امروز نه تنها سياستهاى اسراييل، در جهان اسلام خريدار ندارد، بلكه در اروپا هم شكست خورده است. كشورهاى اروپايى مىترسند وگرنه بيشتر آنها مخالف سياستهاى اسراييل بهخصوص شارون هستند.
از نظر اقتصادى، وضعيت اسراييل بهگونهاى است كه اگر آمريكا، كمكهاى خود
را قطع كند، خود به خود فرو مىپاشد.
از نظر نظامى و امنيتى هم بهشدت ضربه خورده است. اكنون بسيارى از افسران و درجهداران و سربازان اسراييلى خودكشى مىكنند. پول مىدهند براى اينكه آنها را سراغ فلسطينىها براى رويارويى با حركت انتفاضه نياورند. وحشت و هراس آنها را فراگرفته است. اكنون هيچ منطقهاى از اسراييل امنيت ندارد. همين چند روز پيش در نزديكى محل سكونت شارون، جوانان فلسطينى عمليات انجام دادند و تعدادى از اسراييلىها به هلاكت رسيدند. الآن تمامى سيستمهاى امنيتى اسراييل در برابر حركت انتفاضه مورد تهديد قرار است و اين از بركت انتفاضه مىباشد.
اسراييلىها هرگز تصوّر نمىكردند چنين تهديدى از داخل اسراييل آغاز شود.
بدون اينكه هيچ كمكى از خارج بگيرند.
مهمترين مشخّصه مثبت حركت انتفاضه چيست؟
مهمترين مشخّصه حركت انتفاضه، ايمان به خداوند است. اخلاص و ايثار است.
به قول يكى از رؤساى كشورهاى عربى، امروز حزباللَّه و فلسطينيان با انتفاضه ثابت كردند كه اسراييل در برابر مقاومت انتفاضه شكست مىخورد. قبلًا خيلى از تحليلگران و دولتمردان اسلامى حاضر نبودند چنين اظهارنظرهايى بكنند.
نقش كشورهاى اسلامى در اين ميان چيست؟
كشورهاى اسلامى بايد روابط سياسى و اقتصادى خود را با اسراييل قطع كنند. به لحاظ اقتصادى و سياسى به انتفاضه كمك كنند. در سازمان ملل در پيمانهاى سياسى و اقتصادى و ... حامى فلسطينيان باشند تا آنان احساس دلگرمى كنند. والّا با وجود اسراييل، خاورميانه روز خوش نخواهد ديد. بهترين راهحل همان است كه مقام معظم رهبرى فرمودند كه: اسراييلىهاى مهاجر بايد خارج شوند و مسلمانان اخراج شده بايد به سرزمين خود برگردند. سپس براساس دموكراسى عددى، رأىگيرى شود و مردم، حكومت دلخواه خود را تأسيس نمايند. يهودى، مسيحى و مسلمانان همانند ايران مىتوانند در كنار هم زندگى كنند. مسلمانان فلسطينى مشكلى با يهود ندارند، مشكل
دولت غاصب و اشغالگر صهيونيزم است.
سرزمين مكه و حج، فرصتى است تا شخصيتها، متفكّران، تحليگران و نخبگان كشورهاى اسلامى، در اينجا جمع شوند و راهحلى را ارائه كنند و برگزينند تا بتوانند اين مشكلات را به نحو مطلوب حلّ نمايند.
علاوه بر مشكل فلسطين، جهان اسلام مشكلات ديگرى از جمله؛ حكومتهاى فرمايشى، عدم مشاركت سياسى مردم، عدم وجود تبليغات و اطلاعرسانى با مركزيت جهان اسلام، عدم توسعه اقتصادى، وابستگى اقتصادى و سياسى به قدرتهاى بزرگ، عدم وجود بازار مشترك اسلامى و ... روبهرو است كه اگر جهان اسلام با هم همكارى كنند و از ظرفيتهاى خودشان استفاده نمايند، قطعاً موفق خواهند شد.
عصر روز شنبه اميرالحاج جمهورى اسلامى ايران از تنها كاروان اعزامى شهرستان بم به مكه مكرمه ديدن كرد.
در اين ديدار كه گروهى از بازماندگان و مصيبتديدگان حادثه اسفبار بم در قالب كاروان حجاج اين شهرستان حضور داشتند، آقاى رىشهرى ضمن گرامى داشت ياد قربانيان زلزله بم گفت: «در كنار بازسازى ويرانههاى شهرستان بم، پاسدارى از مرزهاى فرهنگى و بازسازى معنوى اين شهرستان نبايد فراموش شود.»
وى زلزله بم را يكى از سختترين و جانگدازترين حوادث تلخ تاريخ ايران برشمرد كه درسها و عبرتهايى به همراه خود داشته است.
حجاج ايرانى مهمترين درس اجتماعى زلزله بم را برنامهريزى مسؤولان ذيربط، جهت پيشگيرى از صدمات جانى حوادث و بلاياى احتمالى دانست و تأكيد كرد: «به مدد فناوريهاى نوين، صيانت از جان انسانها در برابر حوادث طبيعى ميسر و ممكن است.»
نماينده ولىّ فقيه در حج و زيارت، جنبه فردى عبرتانگيز بودن حادثه بم را مهيّاى مرگ بودن انسان توصيف كرد و خطاب به حجاج اعزامى از شهرستان بم گفت:
«همانگونه كه حاجى در صورت پذيرفته شدن اعمال، آماده سفر آخرت مىشود، زلزله تأسفبار بم نيز اين پيام را به همراه دارد و آن مستعد بودن براى مرگ است.»
حجتالاسلام والمسلمين قرائتى، نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست نهضت سوادآموزى، صبح روز (19 بهمن)، در جمع گروهى از حجاج بيتاللَّه الحرام در مكّه مكرمه گفت: «بنا به نصّ صريح قرآن، آنچه پيامبرخدا صلى الله عليه و آله در غدير خم ابلاغ كرد باعث يأس دشمنان دين، اتمامنعمت ورضايت خدا شد و بههمين دليل غدير خم ازبزرگترين اعياداست.»
قرائتى كه در مراسم ويژه بعثه مقام معظم رهبرى در مكّه مكرمه سخنرانى مىكرد با برشمردن اهميت مكانى و زمانى غدير خم تأكيد كرد:
«پيامبرخدا صلى الله عليه و آله غدير خم را كه در نزديكى مكه و محل تقاطع شاهراههاى منتهى به مكه بود، برگزيد تا به همه كاروانيان آن روز پيام غدير رسانده شود.»
به گفته نماينده ولى فقيه در نهضت سوادآموزى، زمان ابلاغ پيام غدير نيز حداكثر 72 روز با رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله فاصله داشت، بنابراين، همه دستورات الهى و احكام، اصول و فروغ دين بر مسلمين ابلاغ شده بود و تنها اصل باقيمانده ولايت و جانشينى پيامبر بود.
سخنران بعثه رهبرى در مكه دوست داشتن على عليه السلام را توأم با عمل توصيف كرد و افزود: «دوستداران على مردان عمل در صحنههاى سياست و دفاع هستند.»
وى به حجاج بيتاللَّه الحرام توصيه كرد: «در آستانه بازگشت به ميهن و در شب عيد غدير خم، از خداوند توفيق حفظ و نگهدارى دستاوردهاى حج را طلب كنند.»
آقاى قرائتى حفظ دستاوردها را از كسب آنها مشكلتر دانست و گفت: «يكى از روزنههاى مهم براى از دست دادن بركات حج، زبان انسان است كه بايد حاجى در بيان و گفتار خويش به شدت مراقبت نمايد.»
امسال بر خلاف چند سال گذشته، امير الحاج پس از پايان يافتن ايام تشريق و مراسم حج، بار ديگر به مدينه بازگشتند تا از نزديك بر چگونگى مسائل زائران نظارت داشته باشند. بازگشت ايشان از مكه به مدينه، روز 19 بهمن بود و ايشان در ابتداى ورود به اين شهر در جمع خبرنگاران رسانهها حاضر شد و به پرسشهاى آنان پاسخ گفت.
نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، با ارزيابى ويژگيهاى حج امسال گفت:
«مراسم حج امسال از نظر اجرايى روانترين حج در چهارده سال گذشته بود.
به گزارش خبرنگار زائر، وى در جمع خبرنگاران افزود:
«استقبال گسترده زائران مسلمان كشورهاى ديگر براى ارتباط با بعثه جمهورى اسلامى ايران نيز نسبت به سالهاى پيش قابل توجه بود.»
آقاى رى شهرى در بخش ديگرى از سخنان خود، نگاه مسلمانان جهان به ايران و انقلاب اسلامى را مثبت توصيف و خاطرنشان كرد:
«توجه مسلمانان جهان به ظهور رهبرى واحد جهان اسلام بيشتر از گذشته شده است.»
وى گفت: «ايران نقطه اميد مسلمانان جهان است و كوچكترين تهديدى عليه انقلاب ما، موجب نگرانى آنان مىشود.»
سرپرست حجاج ايرانى در بخش ديگرى از سخنان خود به اهميت هفتمين دوره انتخابات مجلس شوراى اسلامى در ايران اشاره كرد و گفت:
«ويژگى انتخابات هفتم اين است كه دنيا با حساسيت بسيار به نتيجه اين انتخابات توجه مىكند و دشمنان انقلاب نيز اميدوارند كه حضور مردم در اين عرصه كم شود ...
باتوجه به هشيارى، بيدارى و احساس مسؤوليت مردم، من مطمئنم كه حضور در اين انتخابات بيش از گذشته خواهد بود و دشمنان انقلاب بارديگر نا اميد خواهند شد.
سرپرست حجاج ايرانى، همچنين به نامه رؤساى قواى مقننه و مجريه به مقام معظم رهبرى و پاسخ ايشان به اين نامه اشاره كرد و افزود: «وفادارى اين دو بزرگوار به راه امام، اسلام و قرآن قابل تقدير است؛ زيرا با وجود گلايههايى كه داشته و دارند و علىرغم فشارهاى دوستانشان با رهبر معظم انقلاب و مردم همگام شدند و در اين باره احساس مسؤوليت كردند.»
آقاى رىشهرى گفت: «امروز هركس در كنار جمهورى اسلامى ايران و رهبر قرار گيرد، در كنار حضرت امام زمان (عج) قرارگرفته است و هر اقدامى كه به اساس نظام ضربه
بزند، ناخرسندى حضرت ولىعصر عليه السلام را در پى دارد.»
وى افزود:
«من به نمايندگان معترض، كه بر اعتراض خود باقى ماندهاند، از روى خيرخواهى مىگويم، راهشان را از امام، مردم و رهبرى جدا نكنند؛ زيرا تاريخ نشان داده است، كسانىكه در برابر رهبرى انقلاب ايستادهاند، عاقبت به خير نشدهاند.»
نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجاج ايرانى گفت:
«راه ملّت ايران در بيست و دوم بهمن نمايان خواهد شد و در عرصههاى حماسهسازى اين ملت در سالهاى دفاع مقدس و انقلاب روشن بوده است، لذا نمايندگان مردم بايد راهى را بروند كه اين مردم مىخواهند و جدايى آنان از اين راه، در قدم اول به ضرر خودشان تمام مىشود ...
نمايندگان معترض ببينند چه كسانى جز آمريكا و اسراييل از اعتراض و موضعگيرى آنها عليه نظام و رهبرى خوشحال و چه كسانى اندوهگين مىشوند.
اين حركت كه با تحصّن شروع شد، صف كشيدن در برابر اصل نظام است و كسانى كه داعيه اصلاحگرى دارند، بايد بدانند اين راه نه تنها منتهى به اصلاحات نمىشود كه تخريب نظام را هدف گرفته است و مردم نخواهند گذاشت اين راه ادامه يابد همانطور كه جواب مثبتى از مردم نشنيدند.
آقاى رىشهرى در پاسخ به اقدامات ايران در باره حوادثى چون كشته شدن گروهى از زائران در هنگام رمى جمرات گفت:
«كوشيدهايم با توجيه مديران كاروانها و انجام وقوف اضطرارى، براى خانمها و افراد مسن، ازوقوع اين حوادث درباره زائران ايرانى جلوگيرىكنيم. پيشنهادهاى كارشناسى را نيز به دولت سعودى ارائه كردهايم كه اميدواريم موردتوجه آنان قرارگيرد.
از روحانيون نخبه هم خواستهايم مشكلات مردم را در ايام حج به مراجع عظام منتقل كنند تا شايد با حذف بعضى احتياطها راه براى برگزارى آسانتر مراسم ممكن شود.
حجاج ايرانى ديروز (20 بهمن) در مراسم جشن عيد سعيد غدير كه در بعثه و كاروانهاى شهرهاى مكه و مدينه برپا شده بود، شركت كردند.
به گزارش خبرنگار زائر، در مراسمى كه با حضور نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى و همچنين انبوه دوستداران خاندان اهلبيت عصمت و طهارت در بعثه مقام معظم رهبرى در مدينه برگزار شد، يكى از مداحان اهلبيت عليهم السلام به مدح حضرت اميرمؤمنان على عليه السلام پرداخت. سپس حجت الاسلام والمسلمين درّى نجفآبادى با تشريح آخرين حج حضرت رسول صلى الله عليه و آله در سال دهم هجرى قمرى گفت:
«در صورتى كه مسلمانان به خطبه غدير عمل مىكردند، سرنوشت بشر بسيار متحوّل مىشد ... دين در غدير خلاصه مىشود و پيامبر صلى الله عليه و آله، حضرت على عليه السلام را به دستور خداوند به جانشينى خود منصوب كردند. اما اگر برخى اجازه مىدادند اين ميراث گرانقدر را كه پيامبر صلى الله عليه و آله براى آيندگان گذاشت، ادامه پيدا مىكرد، سرنوشت بشريت به شكلى دگرگونه به سمت تعالى حركت مىكرد.»
درى نجفآبادى، با تطبيق وضع فعلى جمهورى اسلامى ايران با عصر حضرت رسول صلى الله عليه و آله، برلزوم هوشيارى وآگاهى مردم متدين ايران اسلامى تأكيد كرد وگفت:
«پيامبر هميشه درباره آينده اسلام و دشمنان شرقى و غربى آن زمان نگران بودند و حتى رهبرى برخى جنگها با دول خارجى آن زمان مثل جنگ تبوك را كه با روميان بود، خود به عهده گرفتند.
اكنون ما نيز بايد هوشيارانه درمقابل دسيسههاى آمريكا و اسراييل از كشور خود محافظت كنيم تا واقعه بعد از پيامبر، كه موجب انحراف اسلامشد دوباره رخ ندهد.»
درىنجفآبادى، همچنين به انتخابات اول اسفند پرداخت و گفت:
«همانطور كه شما 25 سال قبل در مقابل شاه و آمريكا ايستاديد، بايد با وحدت و انسجام در مقابل دشمنان ايستادگى كنيم و همه ما وظيفه داريم اولًا در اين انتخابات بهصورت گسترده شركت كنيم و ثانياً يك انتخاب آگاهانه كه برگرفته از
سفر معنوى و تأثيرات زيارت قبور متبركه پيامبر و ائمه بقيع است، داشته باشيم.»
ديگر حجاج ايرانى حاضر در شهرهاى مكه مكرمه و مدينه منوره نيز روز عيد فرخنده و سعيد غدير را جشن گرفتند.
در روز عيد، بسيارى از كاروانها با برگزارى جشنهاى پرشور درمحلهاى اسكان به جشن وشادمانى پرداختند و اينروز مبارك را، كه روز عزيز ولايتاست، گرامى داشتند.
زائران ايرانى در آغاز اين روز، عيد را به هم تبريك گفته و شكر خداوند را بهجاى آوردند كه در اين روز بزرگ در سرزمين وحى حضور دارند.
ديروز به مناسبت عيد غدير علماى اهل سنت ايرانى حاضر در مدينه منوره با اميرالحاج ايران ديدار كردند. در اين ديدار كه در محلّ بعثه مقام معظم رهبرى برگزار شد. آقاى رىشهرى با تبريك عيد سعيد غدير خم اظهار اميدوارى كرد محبت اهلبيت عليهم السلام كه توانسته است در ايران اسلامى اهل سنت را به شيعيان پيوند دهد، بتواند تمام مسلمين جهان را با هم متّحد نمايد و اين محبت است كه مىتواند زمينهساز حكومت جهانى حضرت مهدى (عج)، كه مورد اتفاق همه مذاهب اسلامى است، بشود.
آقاى رىشهرى افزود:
«حضرت امير عليه السلام در نهجالبلاغه مىفرمايد: «كرائم قرآن درباره اهل بيت است، آنها گنجهاى قرآن هستند و آغاز جهان با آنهاست و پايان آن نيز با آنهاست.
اين محبت اهل بيت عليهم السلام است كه در تاريخ ايران، اهل سنت را در كنار شيعه قرار داد و منجر به پيروزى انقلاب اسلامى شد. من اميدوارم يكبار ديگر آن حماسه بزرگ در راهپيمايى 22 بهمن و انتخابات مجلس شوراى اسلامى تكرار شود.»
در ابتداى اين جلسه، حجتالاسلام و المسلمين زمانى، مسؤول واحد اهل سنت بعثه مقام معظم رهبرى با بيان اينكه محبّت اهل بيت عليهم السلام در ميان اهل سنت بسيار عميق
است، خاطرنشان كرد:
«اين محبت را مىتوان در نامگذارى فرزندان ايشان ملاحظه كرد؛ بهطور مثال، يكى از ميهمانان اهلسنت حاضر در جلسه نامش سيدمهدى است كه رييس شوراى شهر سنندج است.»
پدر ايشان نيز على و عموهاى وى حسن و حسين هستند.
وى در ادامه، خاطره يكى از علماى اهل سنت كه خود را آزاد شده امام حسين عليه السلام مىدانست نيز بيان كرد.
در اين جلسه، مولوى عبدالرحمان ملازهى، امام جمعه چابهار نيز بر محبت و عشق و علاقه اهل سنت به خاندان عصمت و طهارت تأكيد كرد و گفت:
«دشمنان همواره خواستهاند در ميان شيعه و سنى اختلاف ايجاد كنند ولى اهل سنت تا به حال نشان دادهاند كه در برابر ائمه اطهار خاضع و خاشع هستند.»
وى افزود: «اهل سنت هميشه در مراسم غم و شادى ائمه اطهار شركت مىكنند.»
پس از وى آقاى ملاقادر قادرى امام جمعه پاوه و از علماى شافعى مذهب، با بيان اينكه وجود اسامى اهلبيت در ميان خانوادههاى اهل سنت نشان از عشق و عميق واقعى آنان به خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله مىباشد، گفت: «ما نمىتوانيم بگوييم آنها را قبول داريم، بلكه ائمه اطهار هستند كه بايد بگويند آيا ما را به عنوان مسلمان قبول دارند يا خير.»
وى افزود: «مردم كردستان آنچنان علاقه به ائمه اطهار به خصوص امام حسين عليه السلام دارند كه ايشان را در گل و گياه جستجو كرده و ضرب المثل و اشعار زيادى در منقبت اهل بيت نبىمكرم اسلام صلى الله عليه و آله دارند.
با توجه به روايات معصومين عليهم السلام مهمترين مشخّصه حاجى بعد از مناسك حج چيست؟
حج، در واقع دعوتى است از سوى خداوند كه دعوت كننده آن حضرت
ابراهيم عليه السلام است. خداوند به او مأموريت داد كه وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ .... حج، يك مجموعه است كه در دو مرحله «عمره» و «حج» طى مىشود. البته ميزان بهرهگيرى از اين دو مرحله، بستگى به ميزان ظرفيت وجودى و تلاش هركس دارد.
نخستين نكته؛ در اين ايام، به تعبير روايات، اين است كه همه آمرزيده خواهند شد و به منزله كسى خواهند بود كه از مادر زاده شده است. بنابراين، حج يك تولّد دوباره است، امّا نه مانند كودكى كه بىخبر از اطراف خود است، بلكه انسانى هستيم با كولهبارى از تجربيات گذشته كه فرصتى دوباره براى حيات معنوى پيدا كرده است؛ حياتى كه مىتواند تضمين كننده سعادت واقعى او باشد.
نكند دوم؛ براى مرگ، تقاضاى فرصت ديگرى بكنيم كه آنجا جاى عزم و اراده نيست. بلكه آنجا به ما گفته خواهد شد «كَلَّا ...»، يعنى هرگز.
فرموديد حج فرصت و تولّدى ديگر است. چگونه مىتوان در اين روزها اين «تولّد دوباره» را محقّق ساخت؟
در حج بايد مفاهيمى را تمرين كنيم. با برخى از معارف ارتباط نزديكترى پيدا كنيم. اگر معارفى را كه در حج به دست مىآوريم، حفظ و تثبيت كنيم، به تولّدى نو و ارزشمند دست خواهيم يافت.
بزرگترين معرفتى كه در حج براى انسان پيدا مىشود، معرفت به توحيد است. اينكه انسان بداند كه خداوند قادر مطلق و «فعّال مايشاء» است. اين حقيقت را درك كند و با تمام وجود باور كند، نه اينكه مفهوماً و علماً بداند. چون ميان اين دو، بسيار فاصله است.
در واقع حج تمرينى است براى رسيدن از معرفت مفهومى به مفهوم شهودى و سپس رسيدن به يك ايمان قلبى.
چه نسبتى بين معرفت و ايمان قلبى است؟
در واقع هر انسانى به اندازه معرفت خودش، ايمان و عبادت دارد. ايمان و عبادت يكى از مقدماتش معرفت است. به ميزانى كه مىداند باور دارد. البته نه اينكه هر كس مىداند لزوماً باور هم دارد. چه بسا بداند و انكار كند. مراد اين است كه فراتر از معرفت
خودش ايمان ندارد. حج در واقع تعميق معرفت براى دستيابى به ايمانى عميقتر است، تا انسان باور كند كه خداوند بر همه شؤون زندگى مسلط است. «ربّ العالمين» است. همه چيز توسط او قيمومت و سرپرستى مىشود.
چگونه مىتوان به چنين باورى رسيد؟
حج، تجربهاى است كه انسان خودش را در درياى جمع بيندازد ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ .... از همان جاهايى كه مردم راه مىروند راه برود، قطرهاى شود از آن دريا، وقتى شما از طبقه سوّم مسجدالحرام مردم را مىنگريد، احساس مىكنيد اين انسانها فرديت خودشان را از دست دادهاند.
در مكه، قطرات انسانها مانند دريا، جريان بههم پيوسته مىشوند كه دور كعبه مىچرخند. اين يك نماد است. كه انسان هويت و منيّتهاى خودش را از دست بدهد و با يك حركت آگاهانه و ارادى هويت الهى پيدا كند.
قصد و اراده چه نقشى در تحوّل درونى و حيات معنوى انسان دارد؟
اهل معرفت گفتهاند: داشتنِ عزم، اوّلين مرحله تغيير است.
البته حضرت امام قدس سره عزم را جزو مراحل نمىدانستند، بلكه جزو مقدّمات مىشمردند. انسان اگر عزم و اراده تغيير نداشته باشد، عوض نخواهد شد. بنابراين، اگر كسى عزم و اراده كسب توشه معنوى از حج را نداشته باشد، توشهاى نخواهد برد. اين عزم با قصد و نيت آغاز مىشود و بايد تا آخر ادامه بيابد وگرنه آن عمل باطل مىگردد؛ مانند قصد و نيت نماز است كه از اوّل تا آخر بايد ادامه داشته باشد. البته اراده خداوند بر عفو و بخش و تفضّل است. اين بشر است كه بايد تصميم بگيرد و اراده كند تا تغييرى در مسير زندگى گذشته خودش ايجاد كند.
علاوه برقصد و اراده كه اوّلين قدم است، چگونه مىتوان ارتباط با خدا را حفظ كرد؟
زائر در حج، ارتباطى تازه مىيابد. با خدا آشتى مىكند. بايد اين آشتى را حفظ كند؛ «مَنْ أَصْلَحَ فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَصْلَحَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ
النَّاسِ»؛ (1)
«اگر كسى ميان خود و خدا را اصلاح كرد، خداوند ميان او و مردم را اصلاح خواهد كرد.» اگرمشكلى است در ارتباط ما و خداست. از ناحيه خداوند كه بُخلى نيست.
به تعبير استاد ما آقاى حسنزاده آملى، اگر ما يك قدم بهسوى خدا برداريم، خدا دواندوان بهسوى ما مىآيد. آن طرف قدرت و فيض مطلق است. اگر ما بهرهاى نمىبريم، بهخاطر محدوديت و ناتوانى ماست. ما رابطه را با خدا قطع كردهايم وگرنه او وَ ... نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ است. او حتّى از رگ گردن به ما نزديكتر است.
وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ؛ ميان انسان است و قلبش».
حج، فرصتى براى آشتى با خدا است. فرصتى براى انديشيدن در زندگى گذشته و تغيير و تحوّل در آن. آيا در خانواده، محيط كار، دوستان، در قضاوتها و ... اشتباه نمىكرديم، دچار عناد، لجاج، حبّ و بغضها و ... نبوديم. حج فرصتى است براى بازخوانى اعمال و كردار گذشته و بازگشت به زندگى انسانى و اسلامى.
مسير الهى، مستقيم، بسيار باريك و مشكل است، چگونه مىتوان آن را طى كرد؟
... إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ ...؛ «اگر ما خدا را يارى كنيم، خدا ما را يارى مىكند.»
البته اين راهى نيستكه بدون كمك خدا بشود طى كرد، تاكنون هر چه راه آمدهايم، به كمك خداوند بوده است. البته ما بايد اراده كنيم. خداوند اينگونه خواسته است. ما را مختار آفريده و خواسته است كه ما با اراده اختيار كنيم. در بينش، زبان و ... بايد تغيير ايجاد نماييم. چون با گفتن يك كلمه و رنجاندن دل مؤمن، با توجه به روابط پيچيده عالم در جاى ديگر اثر مىگذارد و به مصيبتى دچار مىشويم كه ربطش را نمىفهميم.
بايد مراقب اعمال، رفتار و گفتار خودمان باشيم.
نكند خداى نخواسته همه آنچه كه در مكه و مدينه به ما دادند، بگذاريم و بگذريم! و همان آدم قبلى شويم، همه را فراموش كنيم. همه معارف و بينشهايى كه خداوند به ما تفضّل كرد، همه را فراموش كنيم. كه اين «خسران مبين» (الْخُسْرانُ الْمُبِينُ) است. اگر نيامده بوديم و فرصت پيدا نمىكرديم، فرق مىكرد، حالا كه فرصت به ما دادند و ما را
1) الكافي، ج 8، ص 307.
طلبيدند، خداى نخواسته كفران نعمت نكنيم كه دچار خسران بزرگ خواهيم شد.
نكند وقتى بر مىگرديم فقط عنوان حاجى را يدك بكشيم. اگر چنين باشد، كفران نعمت است؛ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ...؛ «اگر شاكر نعمت باشيد و قدر نعمت را دانستيد، خداوند زياد مىكند وگرنه عذاب خداوند سخت است (إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ).
به عنوان آخرين نكته، اگر مطلبى هست بفرماييد؟
تمام حج به اين است كه انسان با امام زمانِ خودش، ارتباط پيدا كند. با اسم اعظم خداوند سر و سرّى داشته باشد. ارتباط به اين است كه در مسير او باشيم. شيعه يعنى پيرو و در راه معصوم عليه السلام بودن. بايد بگونهاى عمل كنيم كه از ما ناراحت نشوند. وقتى آمديم پيش پيامبرخدا و توبه كرديم و پيامبرخدا هم شفاعت كرد و خدا هم قبول كرد، طورى نشود كه دوباره همه چيز را فراموش كنيم و به حالت نخست برگرديم و قلب پيامبرِ رحمت را و قلب امام زمان (عج) را بدرد آوريم.
واحد اهل سنت، كه طى ايام حج موفق به برگزارى چند كنفرانس شده است، براى مدينه بعد، كنفرانسى را با عنوان بالا در نظر گرفت و چند روز پيش از آن اطلاعيهاى به اين مضمون در نشريه زائر به چاپ رساند:
بسمه تعالى
همايش «مدينه، مهد تمدّن اسلامى»
در هنگامهاى كه بشريت در تاريكى و جهالت به سر مىبرد، خداوند پيامبر رحمت را فرستاد تا با تشكيل جامعه مدنىِ اسلامى در مدينه منوره، پايههاى تمدّن شكوهمند و بزرگ جهانى اسلام را استوار نمايد.
همايشى بهمنظور گفتگو در باره همين موضوع تشكيل مىشود.
زمان: 19 ذيحجه 1424 ساعت: 30/ 9 تا 30/ 11
مكان: مدينه منوره، بعثه مقام معظم رهبرى- سالن اجتماعات
بعثه مقام معظم رهبرى
واحد اهل سنت
در اين همايش، كه در موعد مقرر، با حضور بسيارى از علماى اهل سنت و پيروان اين مذهب برگزار شد، حجت الاسلام والمسلمين زمانى، مسؤول واحد اهلسنت بعثه مقام معظم رهبرى گفت:
«نگاهى به جلوههاى شاخص تمدّن اسلامى در زمان حيات رسولاللَّه نشان مىدهد كه از چهرو آيين اسلام توانست در مدّت كوتاهى جهان را فراگيرد ...
در حالىكه پيش از نزول اسلام در جزيرةالعرب، تنها 7 نفر سواد خواندن و نوشتن داشتند و باتأكيدات فراوانِ پيامبر صلى الله عليه و آله وحمايتهاى معنوى واجرايىِآن وجود بزرگوار در قرون سوم وچهارم پساز اسلام، تمدناسلامى حرف اولرا در دانش و معرفت درسطح جهان مطرح مىنمود. ايجاد كتابخانههايى با ميليونها نسخه كتاب و پيدايى دانشمندانى چون ابن سينا، ذكرياى رازى و جابربن حيان، دستاورد اين تمدّن بزرگ هستند.»
آخوند عبدالرزاق رهبر، امام جمعه گلستان نيز در سخنانش با تشريح چگونگى هجرت پيامبر از مكه به مدينه، به صلحى كه او در آغاز ورود به مدينه ميان قبايل متخاصم ايجاد كرد، اشاره نمود و گفت:
«پيامبر فرموده است من براى تكميل مكارم اخلاق آمدهام و براى همين سعى در توسعه و بسط اسلام به عنوان آيين مترقّى انسانمدار و معنوى داشت كه بشر را به آرامش و هدايت مىرساند.»
مولى عبدالصمد ساداتى از سيستان و بلوچستان نيز كه از ديگر سخنرانان جلسه بود، گفت:
«در هر برههاى كه انسانيت در ورطه نابودى قرارگرفت، خداوند انبيا و رسولان را فرستاد و هنگامى كه جهالت جزيرةالعرب را فراگرفت، خداوند نبى آخرالزمان را مبعوث كرد. وى تمدّن دينى را كه از مدينه و توسط پيامبر صلى الله عليه و آله آغاز شد، تمدّنى فاقد نظام طبقاتى دانست كه افراد هيچ امتيازى به لحاظ نژاد، رنگ، زبان و ... بر يكديگر ندارند. آنچه نزد خداوند مقبول است، تقواى بيشتر است.»
حجت الاسلام والمسلمين درى نجفآبادى نيز در سخنانى ضمن گراميداشت بيست و پنجمين سالگرد پيروزى انقلاب اسلامى ايران، اين نهضت عظيم مردم را يكى از تحوّلات دامنهدار تمدّن اسلامى دانست كه 1400 سال پيش توسط نبىّ مكرّم اسلام پايهگذارى شد. وى گفت:
«حركت امام در راه حركت فرهنگ نبوى بود و همانطور كه پيامبر در مكتب خويش اصحاب گرانقدرى را پرورش داد و به بشريت عرضه كرد، امام نيز با حركت داهيانه خويش و تربيت علما و انديشمندان بزرگ، اسلام را مجدّداً احيا كرد.»
حجت الاسلام درّى نجفآبادى، از گروههاى اهل سنت كشورمان خواست بهجاى توجه به نقاط اختلاف انگيز بين مذاهب و به جاى دست گرفتن چماق تكفير، در راه وحدت كلمه و تشكيل امت واحد اسلامى در برابر دشمنان حوزه اسلام گام بردارند. (تصوير 27)
سركنسول جمهورى اسلامى ايران در بندر «جده» عربستان گفت: «با تلاشهاى اين نمايندگى، پنج تن از زائران ايرانى، كه به اتهام حضور غيرقانونى در عربستان بازداشت شده بودند، آزاد شدند.» «محمدشريف مهدوى» در گفتگو با ايرنا افزود:
«بازداشت شدگان جزو حدود 500 ايرانىبودندكه بعد ازعمره مفرده ماه مبارك رمضان براى مناسك حج تمتع به صورت غيرقانونى در عربستان سعودى مانده بودند.»
وى گفت:
«برخى از آنها به دليل ترس از امكان بازداشت شدن از سوى مقامات عربستان، امكان استفاده از هتل را نداشته و در محيطهاى ناامن و ناسالم زندگى مىكردند ...
اين زائران همچنين به دليل دسترسى نداشتن به روحانيون كاروانها، در برخى اعمال
خود نيز دچار مشكل شدهاند.»
سركنسول ايران در بندر جده همچنين گفت: «اين عده در مراجعه به فرودگاه نيز دچار مشكل شدهاند؛ چراكه بليتهاى بازگشت آنها مربوط به ماه مبارك رمضان بوده و اكنون براى بازگشت به ايران ناچار به پرداخت مابهالتفاوت ريالى بليت هستند.
حجت الاسلام و المسلمين محمدشريف مهدوى سركنسول جمهورى اسلامى ايران در جده، به حضور غيرمجاز حجاج ايرانى در عربستان سعودى هشدار داد و گفت:
«تعدادى ازهموطنان، كه ازطريق شركتهاى مسافرتىِ غيرمجاز درايران به عمره آمدهاند وتاكنون بهصورت قاچاق دراين كشوراقامت دارند، مدتىرا در بازداشت بسربردهاند.»
آقاى مهدوى افزود: «هر چند مقامات عربستان، تعداد اين گروه از حجاج ايرانى را 2900 نفر اعلامكردهاند اما بررسىهاى ما نشان مىدهد كه آنان حدود 500 نفر هستند.»
وى گفت: «با تلاش نمايندگى جمهورى اسلامى ايران در عربستان، مشكلات اوليه اين افراد، كه برخى از آنان به همراه خانواده خود هستند، برطرف شده اما همچنان بازگشت آنان به ايران امكانپذير نشده است.»
آقاى مهدوى با اشاره به اينكه اينگونه اقداماتِ خودسرانه، مشكلات زيادى براى سفارت ايران در عربستان بهوجود آورده است، از زائران بيتاللَّهالحرام خواست از ورود غيرقانونى به عربستان سعودى خوددارى كنند؛ زيرا پيامدهاى نامطلوبى به همراه دارد.
وى يادآور شد: «تعدادى از اين افراد در تهران عليه مسؤولان آژانسهاى مسافرتى غيرمجاز شكايت كردهاند.»
گفته مىشود برخى از اين افراد مدتها در لباس احرام به اتفاق خانواده در زندان بودهاند و قبل از بازداشت نيز بهدليل عدم امكان استفاده از هتل، در محيطهاى ناامن و ناسالم زندگى مىكردند.
مسؤولان سازمان حج و زيارت هم ضمن هشدار به عواقب نامطلوب اينگونه اقدامات غيرمجاز مىگويند: «متأسفانه اين روند هر ساله رو به افزايش است و با وجود
اخطارهاى مقامات و سازمانهاى مسؤول در كشور، برخى افراد بدون توجه به پيامدهاى آن اقدام به اين كار مىكنند.»
مناسك حج، پر از «نمادها» و «سمبلهاى مذهبى» است كه تك تك آنها، از نظر «نشانهشناسى» و «زبان رمز»، الهامبخش مفهوم خاصى است، اما در اين ميان آنچه مهم است، «رمزگشايى» از كليدىترين و مهمترين «رموز حج» است؛ «رمزى» كه حقيقت و جوهره حج درآن، چون گوهرى نهفته است و بدون آن، حج تهى خواهد شد. اكنون در زمينه، پاى صحبتهاى حجتالاسلام والمسلمين درّى نجفآبادى، رييس ديوان عدالت ادارى و عضو هيأت رئيسه خبرگان رهبرى مىنشينيم:
حضرتعالى اعمال عبادى حج را چگونه توصيف مىكنيد؟
حج يكى از كاملترين و جامعترين عبادات الهى و منتهاى سير و سفر سالكان الىاللَّه و عارفان للَّهاست. هر آنچه در عبادات ديگر وجود دارد، در حج تجلّى يافته است.
هدف از عبادت كه «فناى فىاللَّه»، «ولايت حضرت حق» و «قرب الىاللَّه» است، در حج بهطور كامل تجلّى و تبلور پيدا مىكند. رنگهاى غير الهى كنار زده مىشود و وابستگى به حضرت حق پررنگ مىگردد. مفاد دعاى شريفه شعبانيه به نوعى تبلور پيدا مىكند كه:
«إِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَ الانْقِطَاعِ إِلَيْكَ وَ أَنِرْ أَبْصَارَ قُلُوبِنَا بِضِيَاءِ نَظَرِهَا إِلَيْكَ حَتَّى تَخْرِقَ أَبْصَارُ الْقُلُوبِ حُجُبَ النُّورِ فَتَصِلَ إِلَى مَعْدِنِ الْعَظَمَةِ».
به نظر شما، اوج «انقطاع» حاجى از «حبّ دنيا» و اتصال به «قرب الىاللَّه» در مناسك حج كجاست؟
حاجى وقتى بين «ركن و مقام» طواف مىكند، در حقيقت اوج تعلّقش به حضرت حق و كمال انقطاع خودش را از دنيا نشان مىدهد.
در روايات داريم كه حجرالاسود «يَمِينُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ»؛ «دست خداوند در زمين»
است و حاجى به واسطه استلام و يا بوسيدن آن، بيعت خودش را با دست خداوند اعلام مىكند. يا گفته مىشود «مظهر يداللَّه» و «مردمك چشم حق» در اين عالم است.
نهايت سيرِ انسان هم، «فناى فى اللَّه» است. نهايت «اسفار اربعه» هم، همان ولايت حضرت حق است كه در مناسك حج بهخصوص در طواف ميان ركن و مقام، ظهور و بروز پيدا مىكند.
در مناسك حج، تكرار برخى اعمال را مشاهده مىكنيم، فلسفه آن چيست؟
سفر حج در واقع يك دوره چلهنشينى در مقام صفا و اخلاص، سير وسلوك و رياضت نفس و باطن است. اگر اين رياضت نفس، استمرار پيدا كند، نتايج و آثار بسيارى به دنبال دارد.
ما بابى در اصول شريف كافى داريم به نام «باب تداوم برعمل»؛ يعنى عبادت اگرچه كم است، ولى مناسب است كه تداوم داشته باشد. ممكن است كسى عبادت سنگينى را انجام دهد ولى بعد رها كند. اين گونه عبادت، در انسان تحوّل جدّى ايجاد نمىكند. وقتى تكرار مىشود و استمرار مىيابد، آثار ارزندهاى دارد. مثل قصه؛ آب و چشمه و سنگ خارا است كه آب قطره قطره ريخت تا اينكه سنگ خارا سوراخ شد و از آن عبور كرد.
فلسفه تكرار اعمال حج هم (هفت شوط طواف، هفت دور سعى صفا و مروه، هفت بار رمى جمره و ...) در واقع تمرينى براى تداوم، تكرار و استمرار است تا عادت شود، چون تكرار موجب ممارست و تربيت است.
استمرارِ اين روحيه مىتواند انسانها را به ملكوت اعلاى آفرينش سوق دهد.
بنابراين، همانطور كه در ماه مبارك رمضان، يك ماه تمرين مىكنيم تا اينكه در يازده ماه ديگر مراقب رفتارمان باشيم، حج هم نوعى تمرين است براى همه عمر تا اينكه در باقىمانده عمر، مثل روزى كه تازه از مادر متولد شدهايم حالت احرام، حالت طواف، حالت سعى صفا و مروه، حالت عرفات و حالات مشعر و منا را حفظ كنيم. همواره در بيتوته حضرت حق باشيم؛ ... فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ ...، (1)
1) بقره: 198.
فَإِذا قَضَيْتُمْ مَناسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آباءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً .... (1)
خود قرآن مرتب تأكيد روى ذكر و ياد خدا مىكند. درحقيقت روح حج چيزى جز ياد و ذكر خداوند نيست. منتها نكته اين است كه روحيهاى را كه كسب كردهايم، بايد حفظ كنيم و بايد تبديل به شاكله شود. فرهنگ حج بايد شخصيت و شاكله ما را بسازد و سامان بدهد. چون به قول قرآن قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ ...؛ بايد شخصيت باطنى با آموزههاى قرآن، رياضتها و تمرينهاى حج، ساخته شود و شكل بگيرد.
اگر اين وضعيت را براى سالهاى متوالى ادامه دهيم، به مقام پيغمبرى و اولياى الهى مىرسيم، منتها هنر در حفظ اين روحيه است.
به نظر حضرتعالى فلسفه طواف ميان مقام ابراهيم و ركن چيست؟
مفهوم آن اين است كه حركت حاجى بايد ميان توحيد و مقام ولايت و امامت باشد. مقام ابراهيم مقام امامت و ولايت است و مقام كعبه، مقام توحيد است. آن چيزى كه حافظ انسانهاست، تا انسانها از مرزها خارج نشوند، مرز امامت و ولايت است. امام و ولايت، هم حافظ توحيد است، هم حافظ نبوّت، معاد و جامعه اسلامى است. بنابراين، طواف ميان ركن و مقام، چنين الهامى دارد.
آيا اين الهام را مىشود مستند به روايات كرد؟
بلى، در اين باره، روايات قابل توجه است. در وسايل الشيعه جلد چهاردهم اين روايات را مىشود ملاحظه كرد. مرحوم شيخ حرّ عاملى نقل مىكند كه: «تَمَامُ الْحَجِّ لِقَاءُ الْإِمَامِ»؛ درحقيقت تبلور حقيقتى حج در امامت است.
تجلّى واقعى توحيد در امام است. حج ابراهيمى حج حقيقى است. و الّا در زمان جاهليت هم حج انجام مىشد ولى حج مقبول نبود. مىآمدند اطراف كعبه عريان مىشدند، كف مىزدند و اشعارى مىخواندند. ولى آن حج واقعى نبود. حج حقيقى، حجى است كه حضرت ابراهيم، با مقام امامتش انجام مىداده است. ولذا است كه
1) بقره: 200.
خداوند مىفرمايد: ... إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً .... اين امامت در حقيقت تجلّى ولايت مطلقه حضرت حق است كه به بندگان صالح و خالص عنايت شده است. بندگان غير صالح شايستگى آن را ندارند، چون: ... قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ.
بنابراين، پرگارى كه مسير جامعه توحيدى و اسلامى را ترسيم مىكند، پرگار امامت است كه تحقّق و تجلّى عدل مطلق، حقّ مطلق، ولايت حق و عصمت حضرت حق است كه صيانت از هرگونه انحراف، تحجّر و تعصّب است. در حقيقت تنظيم كننده خط اصلى هدايت و صراط مستقيم، ولايت و امامت است.
بنابراين، مسأله امامت و ولايت بهخصوص براى ما، كه پيرو ائمه معصوم عليهم السلام هستيم، بسيار مهم است. اين همان چيزى است كه امام خمينى قدس سره و خلف صالح ايشان، مقام معظم رهبرى، تعبير به «حج ابراهيمى» مىكنند. بدون آن، حجّ ما صرفاً صورت است و تنها شرط صحّت را دارا است.
فرموديد حقيقت «حج ابراهيمى» در طواف حول توحيد و امامت و ولايت خلاصه مىشود. آيا مىتوان گفت كه حقيقت «حج احمدى صلى الله عليه و آله» نيز حركت در مدار توحيد و ولايت علوى است؟ و حتى دين بدون ولايت و غديرخم ناقص است؟
در حقيقت ولىاللَّه تبلور حقيقى ارزشهاى اسلامى در جامعه بشرى است.
نشانگر الگوى تمامنماى دين است. قرآن ناطق است. علت اينكه حضرت رسول صلى الله عليه و آله در حجةالوداع مأمور مىشود نزديكى جحفه و در غديرخم با آن كيفيت مردم را با حدود 124000 نفر جمع كند و آيه 67 سوره مائده يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ ... نازل مىشود و سپس حضرت على عليه السلام را به عنوان رهبر و زعامت امّت اسلامى معرفى مىكند و حتى بنا به نقل مرحوم طبرسى در احتجاج، حضرت مهدى عليه السلام را هم در غدير معرفى مىكند.
معناى اين كار اين است كه اكمال و اتمام دين، به بركت وجود امامت است. وگرنه حج بنى عباس و بنى اميه و ... فاقد روح و جوهره است. حاجى واقعى بايد از طهارت شروع كند و به طهارت و ولايت و قرب الىاللَّه ختم كند. همانطور كه مولوى گفته:
كيست مولا آنكه آزادت كند بند رقّيت ز پايت وا كند
بايد نفس خودمان را آزاد كنيم. الآن بعد از هزار و چهارصد سال مىآيند دم از حج مىزنند. تظاهر هم مىكنند. ريششان هم بلند است. نماز اول وقت هم مىخوانند، ولى تعصب، تحجّر، جمود، تكفير ديگران و ردّ كلامشان است. در حالى كه خود پيامبر صلى الله عليه و آله در وقتى مريض بودند، در روزهاى آخر عمرشان به قبرستان آمده، قبور مطهّر آن را زيارت كردند. اين تعصّب غلطى است كه ضدّ آزادى بشر است. تعصبى كه حتى منجر به مباح دانستن خون برادر مسلمان مىگردد. امروز من ملاقاتى با برخى برادران پاكستانى داشتم همين را گفتم كه چطور در مسجد كويته پاكستان مىريزند و عدهاى مسلمان را با اسم خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله مىكشند.
اينها به خاطر اين است كه از ولايت و امامت فاصله گرفتند. در هر صورت غديرخم مكمل اسلام واقعى است؛ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ اْلإِسْلامَ دِيناً ... نه اسلام اموى و عباسى و ... انسانى كه آزادىاش، تقوايش، عدالتش، عصمتش و ... همه در هم آميخته است، يك انسان كامل است. انسان يك بعدى نيست.
اين است كه حج واقعى را بايد در غديرخم و ولايت جستوجو كرد. بدون غديرخم، حج از باطن تهى است. فقط صورت حج است. فقط شرط صحت را داراست. فاقد شرط قبول است.
بيشترين علّت مراجعه زائران ايرانى به بيمارستانهاى تخصّصىِ حج، سرماخوردگى بوده است.
در يك ماه اخير، بيش از 25600 زائر ايرانى به بيمارستانهاى تخصّصى حج جمهورى اسلامى ايران در مكه و مدينه مراجعه كردهاند كه براى اين افراد 29225 نسخه صادر و داروهاى مربوط نيز تحويل آنها شده است.
همچنين از ميان زائران مدينه بعد، كه در مدينه ساكن هستند، تاكنون 8 نفر به بيمارستانهاى عربستان سعودى اعزام شدهاند كه 7 نفر از آنها به كاروانهاى خود بازگشتهاند. اين بيماران بيشتر از ناحيه قلب و ريه رنج مىبردند.
بيمارستان تخصّصى حجّ جمهورى اسلامى ايران شامل بخشهاى سى. سى. يو، دندانپزشكى، ارتوپدى، آزمايشگاه، سونوگرافى، آكوكارديوگرافى، تزريقات و پانسمان است كه در طول شبانهروز آماده خدماتدهى به زائران ايرانى در مكه و مدينه مىباشد.
در دوّمين روز از ايام جشن پيروزى انقلاب اسلامى، صبح روز پنجشنبه، جمع ديگرى از حجاج ايرانىِ خانه خدا از كاروانهاى مختلف، با حضور در بعثه مقام معظم هبرى در مدينه منوره، اين روز تاريخى و نيز عيد سعيد غديرخم را گرامى داشتند.
در مراسمى كه به همين منظور و با حضور آقاى رىشهرى، نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجاج ايرانى برگزار شد، ابتدا اشعارى در بزرگداشت سالروز پيروزى انقلاب اسلامى و عيد سعيد غديرخم قرائت شد. سپس آيتاللَّه نمازى شاهرودى، در باره «منزلت و جايگاه شهر مدينه منوره» به سخنرانى پرداخت.
وى با اشاره به نزديكى پايان يافتن زمان حضور حجاج در مدينه منوره گفت:
«به استثناى امام على عليه السلام كه در خانه خدا متولّد شده است و نيز حضرت مهدى (عج) كه در سامرا ديده به جهان گشود، تمامىِ ائمّه معصوم عليهم السلام در مدينه منوّره متولّد شدهاند، لذا علاوه بر قدوم مبارك پيامبر صلى الله عليه و آله در جاى جاى اين شهر، امامان ما قدم گذاشتهاند، پس بايد درك كنيم كه در كجا هستيم و در چه فضاى با اهميت و با بركتى نفس مىكشيم.
آيتاللَّه نمازى سپس با اشاره به بركات مدينه منوره، از حجاج ايرانى خواست، در زمان كوتاه باقى مانده، خود را به عطر رسولاللَّه، فاطمه زهرا و ائمه بقيع معطر سازند و آن را در مراجعت به كشورمان حفظ نمايند.
وى افزود: «از انوارى كه در اينجا به قلوب شما تابيده است، استفاده ببريد و در ايران، براى ديگران منشأ نور شويد. اجازه ندهيد امور دنيوى، شما را از خود و خدايتان غافل كند.»
در پايان اين مراسم، اميرالحاج ايران، مراتب تقدير و تشكّر خود را از حجاج ايرانى كه از راههاى دور و نزديك به بعثه مقام معظم رهبرى آمده بودند، بيان كرد.
جمعى از مسلمانان كشمير عصر روز چهارشنبه، باحضور در بعثهمقام معظم رهبرى در مدينه منوره، سالروز عيد سعيد غديرخم و سالروز پيروزى انقلاب اسلامى ايران را تبريك گفتند.
در اين مراسم، آيتاللَّه صابرى همدانى، عضو مجلس خبرگان رهبرى، طى سخنانى در اهميت عيد سعيد غدير و بحث امامت، مطالبى ايراد كرد و گفت:
«در روز قيامت، كسى را به نام كشور، رييس جمهور، پدر، پسر و ... صدا نمىكنند.
بلكه هر قوم و گروهى را با امام و رهبر آن گروه مىشناسند ...
هركسى كه در دنيا امام و پيشواى خود را نشناسد، در روز قيامت مانند كورى خواهد بود كه نمىداند به كجا بايد برود.»
آيتاللَّه همدانى تصريح كرد: حضرت مهدى (عج) هم كه قرار است ظهور نمايد و جهان را پر از صلح و صفا كند، از فرزندان حضرت على عليه السلام و فاطمه زهرا عليها السلام است.
وى ضمن اشاره به مناقب امام على عليه السلام در توصيف حضرت فاطمه عليها السلام گفت:
«خداوند متعال درباره حضرت فاطمه عليها السلام سوره كوثر را نازل كرده كه در اين سوره برخلاف ساير سورههاى قرآن، هيچ كلمه تكرارى وجود ندارد؛ يعنى تمامى كلمات اين سوره، انحصاراً در حق حضرت فاطمه نازل شده و در هيچ جاى قرآن تكرار نشده است.»
آيتاللَّه صابرى همدانى افزود: «در همين سوره خداوند به پيامبر صلى الله عليه و آله مىفرمايد: نماز بگزار به خاطر نعمتى كه به تو عطا كردهام؛ چراكه فاطمه زهرا عليها السلام نعمتى بود براى عالميان.»
در روزهاى پايانىِ ايام پربركت و معنوى حج قرار داريم؛ ايّامى كه آرام آرام سفره ميهمانى را جمع مىكنند اما اين سؤال باقى است كه ما از اين سفر چه بهرهاى بايد مىبرديم و فوايد و بركات حج از منظر قرآن مجيد چيست؟
مطالب زير گفتگويى است با حافظ و محقّق قرآن كريم، حجتالاسلام و المسلمين
محمود عبداللهى، تا همگان از آموزههاى قرآن، در اينباره، بهرهمند شويم:
براى ورود به بحث، بفرماييد، آيات مربوط به حج را چگونه مىتوان موضوعبندى كرد؟
بحث حج در قرآن بسيار گسترده است. بهطور كلى، پارهاى از آيات حج، مربوط به جايگاه مسجدالحرام، برخى مربوط به حضرت ابراهيم، برخى مربوط به ساختن كعبه، بخشى از آيات مربوط به احكام اخلاقى حج و تعدادى مربوط به احكام عبادى حج است. بعضى از آيات به فلسفه و اسرار حج اشاره دارد و بالاخره تعدادى از آيات نيز بر آثار فردى و اجتماعى حج دلالت مىكند.
آيات مربوط به حج، در جاى جاى قرآن كريم تكرار شده، ولى در سورههاى حج، بقره، آل عمران و مائده بيشتر است.
چرا حجاج هنگام خروج از مسجدالحرام، مضطرب و دلنگران مىشوند؟ آيااز ميان آيات، آيهاى هم به اين مورد اشاره دارد؟
طبيعى است كه حجاج هنگام خروج، همراه با يك اضطراب و ناراحتى، از حرمين شريفين خارج شوند. علّت آن، جايگاه بلندِ مسجدالحرام است. چون احساس مىكنند از خانه حقيقى خود دور مىشوند. در قرآن است كه إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذِي جَعَلْناهُ لِلنَّاسِ ... ما مسجد الحرام را براى مردم قرار داديم.
و يا در سوره مباركه آل عمران 95 و مىفرمايد: إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمِينَ در اين آيه دو نكته جلب توجه مىكند:
كعبه جايگاه و پناهگاه مردم است.
هدايت براى همه است؛ يعنى بينالمللى است، همانطور كه خود قرآن وسيله هدايت براى عموم مردم دنياست.
همچنين در سوره مباركه بقره مىفرمايد: وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً ...؛ يعنى كعبه را ملجأ و محلّ امن براى مردم قرار داديم.
حال، زائر وقتى مىخواهد از اين خانه حقيقى جدا شود، چرا ناراحت و مضطرب نباشد؟ بنابراين، همانطور كه در حين ورود، احساس غريبى به انسان دست مىدهد. در
حين خروج هم اين احساس ايجاد مىشود و براساس اين آيات، طبيعى هم هست.
حالا كه مىخواهيم از خانه حقيقى خارج شويم و به خانه مجازى برگرديم، از منظر قرآن سوغاتى ما چه بايد باشد؟
ما در ايام حج، بهلحاظ فيزيكى، سيرى را طى كرده و اعمالى را انجام دادهايم، اما بىشك بايد يك سير درونى و انفسى و تكاملى و روحى را هم تجربه مىكرديم.
قرآن سوغاتى حج را تقوا معرفى مىكند. در سوره مبارك بقره 197 آمده است:
... فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى ....
قرآن كريم در آخر اين آيه شريفه، پس از ذكر مقدماتى، بهترين زاد و راحله حج را «تقوا» ذكر مىكند.
تقوا چيست؟
تقوا، يعنى تسلّط بر خويشتن، يعنى حالتى كه خشم و شهوت بر انسان غالب نباشد، اسير زندگى نباشد، پاك باشد و از ضدّ ارزشها فاصله بگيرد.
البته قرآن كريم در كنار تقوا، به بحث مهمتر «تسليم» اشاره دارد و در سوره مباركه آل عمران مىفرمايد: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ يعنى درتمامى حالاتِ زندگى، تقوا پيشه كنيد و در انتهاى اين آيه شريفه مىفرمايد: «نميريد مگر اينكه مسلم باشيد؛ (وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ) يعنى حالت تسليم و كنترل بر خويشتن داشتن و بر سر همه دوراهىها تسليم خواست خدا بودن تا دم مرگ بايد ادامه داشته باشد؛ يعنى اين حالت انقياد و تسليم نه تنها در حج بلكه در تمامى مراحل زندگى، بايد تداوم يابد.
تعبير ديگر قرآن اين است: وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ ... رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا ... بعد از اينكه حضرت ابراهيم به كمك حضرت اسماعيل، كعبه را ساخت رو به خدا كرده، فرمود: «خدايا از ما قبول كن» و بعد فرمود: وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ .... حضرت ابراهيمى كه پدر انبيا است و به امر خدا پايگاه اصلى توحيد را در آن وضعيت خاص ساخت، نوع دعايش جالب است. اوّل مىفرمايد: «خدايا! قبول كن» و بعد مىفرمايد: «ما را تسليم
خودت قرار ده»، انقياد و تعبّد محض اين است.
پس مهمترين ثمره و سوغات حج، بايد انقياد نسبت به دستورات خداوند باشد. ما بايد ببينيم حالا كه داريم بر مىگرديم، چقدر اين حالت انقياد را كسب كردهايم.
چه ارتباطى ميان حالت «انقياد» و اعمال حج مىتوان برقرار كرد؟
عبادات اسلامى مبتنى بر تسليم است و اختصاص به حج هم ندارد، نسبت به روزه هم مىفرمايد: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ ... لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ يا بهطور كلّى مىفرمايد: يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ اينجا فلسفه عبادت را بهطور كلّى تقوا مىدانند.
و يا در مورد زكات مىفرمايد: خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها ... از آنها زكات بگير تا پاكشان كنى. اين پاكى همان تقواست؛ يعنى از اسيرِ پول بودن و حبّ دنيا داشتن پاكشان كن.
منتها در حج، فرق بسيارى وجود دارد. از وقتى كه حاجى احرام مىبندد تا آخر، محدوديت ايجاد مىكند. به آيينه نگاه نكن، مواظب حشرات باش و ... اين يعنى تمرين انقياد و تسليم محض بودن.
به داستان طالوت از سوره مباركه بقره توجه كنيد. لشكر طالوت وقتى به آب رسيدند، دستور آمد كه بيش از يك مشت ننوشيد. سرباز مسير زيادى را آمده و مىخواهد همچنان راه طى كند و به جنگ بپردازد، ولى دستور آمده بيش از يك مشت ممنوع! اين آزمايش و تمرين براى تسليم و انقياد است؛ يعنى تو كه مىخواهى با دشمن بيرونى بجنگى ابتدا بايد بر خود مسلّط باشى.
در منا و قربانگاه هم همينگونه است. حضرت ابراهيم از عزيزترين و بهترين فرد؛ يعنى فرزند خود مىگذرد! قربانى كردنِ ما در واقع يادآورى آن ايثار و انقياد حضرت ابراهيم عليه السلام در منا است. ... يا بُنَيَّ إِنِّي أَرى فِي الْمَنامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ ما ذا تَرى قالَ يا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ* فَلَمَّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ وَ نادَيْناهُ .... اينجا دو نكته جلب توجه مىكند:
نكته اول: اين يك خواب عادى نبوده، بلكه فرمان الهى بوده است، وگرنه ذبح
انسان، مسأله سادهاى نيست. جالب است وقتى حضرت ابراهيم به حضرت اسماعيل مىگويد: مىبينى كه دارم تو را ذبح مىكنم، اسماعيل نمىگويد: ذبح كن مرا، بلكه مىگويد: به آنچه كه فرمان يافتهاى، انجام ده؛ يعنى بحث تمكين در برابر مأموريت و انقياد نسبت به دستورات خداوند است و لذا مىگويد:
... يا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ ....
نكته دوّم: در آخر آيه است كه؛ فَلَمَّا أَسْلَما ...؛ يعنى هر دو تسليم شدند. پدر تسليم شد كه پسر را بدهد و پسر تسليم شد كه جان دهد.
در روايت آمده است: وقتى مىخواهى قربانى كنى، حلقوم طمع و هواى نفس را ذبح كن. پس همه اينها تمرين است تا ما تسليم محض خدا شويم.
تسليم و انقياد، داراى شقوق زيادى است. قرآن اين فروع را چگونه بيان مىكند؟
انسان بايد در گفتار اسير خشم نباشد. در حركتهاى سياسى بر اساس رضايت و خواست خدا حركت كند. در معاملات، در خانواده و خلاصه در همه امورِ زندگى، تسليم فرمان الهى باشد.
در سوره مباركه آل عمران، آيه 133 وقتى خداوند تقوا را توضيح مىدهد، مىفرمايد: وَ سارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ اْلأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ، بهسوى بهشت مسابقه دهيد كه براى متقين تدارك شده است. حال متّقين چه كسانى هستند؟ توضيح مىدهد: الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ الْكاظِمِينَ الْغَيْظَ وَ الْعافِينَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (1)
يعنى اسير پول نيستند، انفاق مىكنند؛ چه وضعشان خوب باشد و چه بد، «يُنْفِقُونَ»؛ يعنى كار دائمى آنها انفاق است، چون مضارع معناى استمرار مىدهد. خشم خود را فرو مىخورند و بر گفتارشان تسلّط دارند و اهل «گذشت» هستند.
در جاى ديگر مىفرمايد: وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ
1) آل عمران: 134.
فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ ...، (1)يعنى اگر اشتباه و گناهى مرتكب شدند، ناراحت شده، استغفار مىكنند و ... وَ لَمْ يُصِرُّوا عَلى ما فَعَلُوا ...، حالت قبلى و اشتباه را تداوم نمىدهد؛ يعنى روح انقياد دارند.
حج در بُعد بينالمللى، فرصتهاى مهمى را در اختيار ما قرار مىدهد كه ابتدايىترين و ضرورىترين آنها، آشنايى با كشورهاى مختلف اسلامى است. اين ضرورت در ارتباط با قارهاى مانند آفريقا، كه با محروميتهاى متعدّدى مواجه است، دو چندان مىشود. به منظور آشنايى با وضعيت مسلمانان آفريقا، گفت وگو با دكتر محمدرضا مشكوةالدينى، كارشناس مسايل قاره آفريقا، تقديم خوانندگان محترم مىگردد:
بهعنوان ورود به بحث، حضرتعالى كشورهاى قاره آفريقا را چگونه تقسيمبندى مىكنيد؟
كشورهاى قاره آفريقا را مىتوان به سه گروه تقسيم كرد:
كشورهاى عربى شمال آفريقا؛ مانند مصر، الجزائر، تونس و مغرب.
كشورهاى شاخ آفريقا؛ مانند سومالى و جيبوتى.
كشورهاى زير صحراىبزرگ آفريقا، كه اصطلاحاً آنها راآفريقاىسياه مىنامند.
آفريقاى سياه متشكل از نوزده كشور انگليسى زبان است- كه بيشتر در شرق و جنوب اين قاره واقع شدهاند- و پانزده كشور فرانسه زبان- كه در مركز و غرب آن قرار دارند.
از نوزده كشور انگليسى زبان، تعدادى؛ مانند نيجريه، گامبيا، آفريقاى جنوبى، گابن، غنا و تانزانيا، بهلحاظ تعداد مسلمانان، از اهميت بيشترى برخوردارند. مهمترين
1) آلعمران: 135.
اين كشورها نيجريه با صدوبيست ميليون نفر جمعيت است كه بيش از 60 درصد آنان مسلمان و بقيه مسيحىاند.
تعداد حجاج اين كشور به تنهايى، نزديك مجموع حجاج ساير كشورهاى آفريقاى سياه است. تعداد حجاج اين كشور در سالجارى 55 هزار نفر است كه نسبت به سال قبل تقريباً 10 هزار نفر كاهش دارد.
از پانزده كشور فرانسهزبان نيز تعداد مسلمانان 8 كشور، بيشتر است. اين كشورها عبارتند از: سنگال، گينه كوناگرى، مالى، ساحل عاج، بوركينافاسو، نيجر، چاد و بنين.
بيشتر مسلمانا آفريقاى سياه پيرو مالك هستند و مىتوان در اين منطقه و بهويژه در غرب آفريقا، فرقههاى متعدّد صوفيه؛ چون تيجانيه، قادريّه، مريديه و احمديه را مشاهده كرد.
مردم آفريقا بهلحاظ فرهنگى و اجتماعى، داراى چه ويژگىهايى هستند؟
مردمى خونگرم و با احساسند. آفريقاى سياه ميراثدار استعمار انگلستان و فرانسه است و وضعيت سياسى- اجتماعىاش هنوز هم تا حد زيادى تحت تأثير همين عامل قرار دارد. هر چند كه كشورهاى آفريقاى سياه داراى ثروتهاى طبيعى و معادن عظيمى هستند، اما همچنان فقر بر بسيارى از آنها سايه افكنده است. فشارهاى ناشى از بدهىهاى خارجى و عدم توازن ميان درآمدها و بازپرداخت ديون، تبعات ناگوار اجتماعى- اقتصادى نظير گسترش فقر را بههمراه داشته است.
جنگهاى داخلى و مرزى و بىكفايتى و وابستگى برخى از زمامداران نيز از ديگر مشكلات اجتماعى اين مردم است.
در كشور بزرگ نيجريه- كه در بسيارى از استانهاى آن، تعداد مسيحيان و مسلمانان تقريباً مساوى است- رقابت شديدى وجود دارد، بهويژه در سالهاى اخير، اين رقابت خود را در انتخابات رياست جمهورى نشان داده است. بسيارى از مسلمانان نيجريه از اينكه مىبينند با داشتن اكثريت، يك مسيحى را به رياست جمهورى انتخاب مىكنند، نا راضىاند و اين نارضايتى را اظهار مىكنند.
از جمله ويژگيهاى سياسى آفريقاى سياه، شكلگيرى كودتاهاى پىدرپى و وجود
بحرانهاى سياسى است. ناپايدارى سياسى- اجتماعى كشورهاى اين منطقه، بيشتر ريشه در ساختارهاى قبيلهاى، مداخلات خارجى، عقبماندگى اقتصادى، فرهنگى و نقص آموزشهاى عمومى دارد. بهعنوان مثال مىتوان از بحرانهاى اخير ساحل عاج نام برد كه عواملى؛ از جمله رقابت ميان آمريكا و فرانسه بر سر تقسيم منابع ساحل عاج باعث درگيريهاى نظامى و آشوبهاى سياسى شديد شده است.
با توجه به اينكه شما تماسهاى نزديكى با آنها داشتهايد، ديدگاه آنها نسبت به امام خمينى قدس سره و انقلاب اسلامى چيست؟
انقلاب اسلامى ايران به رهبرى امام خمينى قدس سره تأثير بزرگى در آفريقا داشته است.
پيام انقلاب براى همه مستضعفين جهان بهويژه مسلمانان كشورهاى محروم، واضح و حياتبخش و پرجاذبه بوده است؛ بديهى است، ابعاد شخصيتى امام خمينى قدس سره در بسيارى از مردم دنيا؛ از جمله در آفريقاى سياه تأثير گذاشت. خودم تاكنون با حجاج زيادى برخورد كردهام كه به محض آنكه نام ايران را مىشنوند، مىگويند: «آيتاللَّه خمينى».
آدم ياد اين كلام مقام معظم رهبرى مىافتد كه «اين انقلاب، بىنام خمينى در هيچ جاى جهان شناخته شده نيست». بسيارى از حجاج آفريقايى به من مىگفتند: عكس آيتاللَّه خمينى را در خانهشان نصب كردهاند.
يك حاجى از ايالت گمبه در نيجريه به ما گفت:
«آيتاللَّه خمينى يك شخصيت وارسته بود، تقوا و شجاعت داشت، عليه ظلم و استكبار و بىعدالتى مىجنگيد و وقتى از دنيا رفت، چيزى از مال دنيا از خود باقى نگذاشت.»
حاجى ديگرى از ايالت آداماوا در كشور نيجريه مىگفت:
«امام خمينى شخصيتى بود كه تنها متعلّق به ايران نبود، بلكه متعلق به تمامى بشريّت بود. او در فكر همه مستضعفان جهان؛ اعم از مسلمان و غير مسلمان بود.»
يك حاجى آفريقاى مقيم اروپا مىگفت:
«بسيارى از مسلمانان جهان؛ اعم از شيعه و سنّى، پيروزى انقلاب اسلامى در ايران را پيروزى اسلام مىدانند. اگر شما بتوانيد بر مشكلات غلبه كنيد و نظام موفّقى را ارائه كنيد، الگوى بسيار خوبى براى مسلمانان ساير كشورها خواهيد بود.»
جالب است بدانيد كه بسيارى از حجاج از تهديد ايران توسّط آمريكا و اسراييل اظهار نگرانى شديد مىكنند. بهخصوص حجاج تحصيلكرده كه جريانات سياسى داخل ايران را تعقيب مىنمايند، از احتمال دور شدن از انديشههاى امام خمينى قدس سره و از آنچه كه از سوى رسانههاى غربى بهعنوان رقابت و مبارزه ميان اصولگرايان و اصلاحطلبان تعبير مىشود، اظهار نگرانى مىكنند.
در مورد وضعيت شيعيان آفريقا چه توضيحى داريد؟
تا سالهاى قبل، بيشتر شيعيان آفريقا را خارجيان مقيم اين قاره؛ از جمله شيعيان خوجه و بوهره و نيز لبنانىهاى مقيم آفريقا تشكيل مىدادند. در بسيارى از جوامع آفريقاى سياه يا مذهب شيعه را نمىشناختند و يا به آن به صورت يك پديده خارجى مىنگريستند و شيعيان بومى نيز انفرادى و بيشتر در حالت تقيّه زندگى مىكردند.
اما امروز، علاقمندان به مكتب اهل بيت عليهم السلام زياد شدهاند و در بسيارى از كشورهاى آفريقاى سياه شيعيان بومى وجود دارند كه مراكز كوچك شيعى را هم ايجاد كرده و در كنار برادران اهل سنّتِ خود زندگى مسالمتآميزى دارند. در بسيارى از اين مراكز امامان جماعت، روحانيون جوانى هستند كه در ايران تحصيلات دينى خود را گذراندهاند. يك نمونه از اين موارد، مسجد و مركز شيعى موجود در كشور غنا است كه بيش از 1000 عضو دارد.
در كشور نيجريه، رهبر معروف شيعه شيخ ابراهيم زاكزاكى است كه بسيارى از مردم مسلمان نيجريه؛ اعم از شيعه و سنّى به وى علاقمندند و در شهر «زاريا» به ديدار او مىروند. در سالهاى اخير نسبت به شيعه و جمهورى اسلامى اقبال زيادى شده است.
به نظر حضرتعالى علت اقبال و گرايش به جمهورى اسلامى ايران چيست؟
شكست برخى از الگوهاى افراطگرايانه؛ مانند طالبان و نيز موفقيتها و ثبات روزافزون نظام جمهورى اسلامى ايران در طول يك ربع قرن، مهمترين علّت بوده است. دشمنىهاى غرب و جنگ هشت ساله و محاصره اقتصادى كه هر يك به تنهايى كافى بود تا قوىترين نظامهاى سياسى را از پاى در آورد، علاقمندى و تمايل مسلمانان آفريقاى سياه را به انقلاب اسلامى ايران بيشتر كرده است.
ارائه يك سياست اسلامى و انقلابى و در عين حال بدور از افراط و تفريط و نيز موفقيت شيعيان لبنانى در مبارزه با اسراييل و مقاومت انتقاضه در فلسطين كه هر دوى آنها مورد حمايت ايران است، از ديگر عوامل گرايش مردم آفريقا به تشيّع بوده است.
بسيارى از مسلمانان آفريقا به شبكههاى برون مرزى، بهخصوص شبكه سحر علاقه نشان مىدهند و از محدود بودن ساعات پخش آن ناراضىاند.
نكتهاى كه لازم است اضافه كنم، بهموازات گسترش شيعه، شبهات نيز در حال گسترش است، لذا لازم است مراكز علمى، فكرى و فرهنگى در كشورهاى آفريقايى تغذيه علمى شوند و شبهات آنها توسط فرهيختگان داخل ايران پاسخ و به آن مراكز ارسال شود.
مثلًا، در اين اواخر فيلم قمهزنى شيعيان عراق در تلويزيونهاى كشورهاى آفريقايى بهطور ناخوشايندى پخش شد كه شبهات زيادى را ايجاد كرد.
نكته ديگر اينكه: الآن خلأ نبود رهبرى اسلامى صالح در آفريقا به صورت بسيار جدّى احساس مىشود. اين موضوع زمينه طرح بحث مهدويت را مهيّا كرده است و در حال حاضر همه مسلمانان؛ اعم از اهل تسنن و شيعه، گرايش جدّى به آن پيدا كردهاند كه طرح منطقى و صحيح آن مىتواند، هم اميد به آينده را به ارمغان بياورد و هم زمينهاى باشد براى آشنا كردن مردم آفريقا با ويژگيهاى حكومت حضرت مهدى (عج).
براى ورود به بحث، شمايى از وضعيت كلّى مسلمانان كشورهاى جنوب شرق آسيا ترسيم كنيد و بفرماييد مردم اين مناطق چگونه با اسلام آشنا شدند؟
برخلاف تبليغاتى كه مستشرقين در طول يك صدساله اخير، درباره توسعه اسلام با شمشير داشتهاند، اسلام در آسياى جنوب شرقى و حتى چين صرفاً با حضور تجار و بازرگانان و سياحان مسلمان كه از نواحى ايران، هند و ... به آن نواحى سفر كردند، ترويج شده است؛ براى مثال، در قرن 15 ميلادى و در دوران پادشاهى سلسله «موچو پاهيت» در اندونزى، اسلام وارد نواحى غربى آن سرزمين شد و سپس تمامى جاوه را تحت پوشش قرارداد. در همين دوران، اسلام از طريق جاوه به كشور مالزى رسيد.
اكثريت قريب به اتفاق مردم داراى مذهب شافعى هستند و به همين علت، علاقه به اهلبيت رسولاللَّه صلى الله عليه و آله در اين كشورها، در دل مردم وجود دارد.
از ديگر نشانههاى گسترش اسلام به عنوان يك دينِ آرام بخش، وجودِ آثار فرهنگ تشيع و يا اهلبيت پيامبر صلى الله عليه و آله، مراسم بسيار قديمى عاشورا و تاسوعا است. اكنون اكثريت مردم اندونزى با عاشورا و تاسوعا آشنايى دارند. خيلىها مراسم عزادارى مىگيرند ولى معنا و مفهوم واقعى آن را نمىدانند. شايد دوران ديكتاتورى حدود سى ساله سوهارتو را بشود از جمله علل بىخبرى و يا دورى مردم اندونزى از اسلام دانست.
امروزه به علّت وجود آزاديهاى سياسى اخير، گرايشهاى صوفيانه و عرفانى در ميان مردم رشد بسيارى يافته است. صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران با پخش برنامههاى مذهبى، بهخصوص به زبان ملايو از طريق تلويزيون ماهوارهاى براى اين ناحيه بسيار اثرگذار بوده و در رشد فرهنگ اسلام و تشيع قدمى بسيار مهم و اساسى برداشته خواهد شد.
مهمترين كشور مسلمان در جنوب شرقى آسيا، اندونزى است. حضرتعالى وضعيت جمعيتى و سياسى- اجتماعى مسلمانان اين كشور را چگونه توصيف مىكنيد؟
جمعيت رسمى كشور اندونزى بيش از 210 ميليون نفر است كه اكثريت مطلق آن را مسلمانان در 15 تا 16 هزار جزيره تشكيل مىدهند. اين كشور سالها زير نفوذ يك حكومت نظامى متمايل به آمريكا، به فرماندهى سوهارتو قرار داشت. وى ژنرال با سابقهاى بود كه اقدامات تندى را عليه كمونيستها انجام داد و ديكتاتورى شديدى را به وجود آورد و نهايتاً حدود 6 سال پيش به علت فشارهاى مردم، بهويژه از سوى
دانشجويان، مجبور به كنارهگيرى شد. پس از آن مردم از قفس تنگ محدوديتها بيرون آمدند. اولين نشانههاى آزادى، گرايش به جمعيتهاى فعال قديمىِ اسلامى؛ مانند نهضةالعلما و محمديه بود.
آقاى عبدالرحمان وحيد به عنوان يك شخصيت مذهبى، اوّلين رييس جمهور مسلمان بود كه از نهضةالعلما به قدرت رسيد اما با اتخاذ سياستهاى اشتباه ناشى از بىتجربگى و عدم آشنايى با مسائل روز دنيا، نتوانست رضايت مردم را جلب كند. پس از وى خانم مگاواتى حكومت را به دست گرفته است كه تا انتخابات بعدى ادامه خواهد داشت. در اين انتخابات كه چند ماه بعد برگزار مىشود، مردم براى اوّلين بار مستقيماً به رييس جمهورى منتخب خود رأى خواهند داد.
در كشور مالزى، گرايشهاى اسلامى بسيار زياد است. تقريباً تمام مردم مذهب شافعى دارند، اما جمعيت شيعه، با وجود جمعيت كمى كه دارد، فعاليتهاى خوبى داشته و بهخصوص مركز استاد مطهرى در اندونزى كتب بسيارى به زبان بومى منطقه (ملايو) ترجمه كرده است. در صورت نشر كتابهاى ساده به زبان محلّى درباره فضايل و اخلاق اهلبيت عليهم السلام و عقايد اوليّه تشيع، توسعه فرهنگ تشيع در اين منطقه حتمى خواهد بود.
مردم اين كشور، ايران را كشورى مسلمان، مبارز و محبوب مىشمارند. تبليغات سوء عليه ايران بسيار نادر است. اما طى يكى دو سال اخير برخى شبهات عليه تشيع شيوع يافته است؛ از جمله كتابى به نام «بهايةالشيعه» كه به زبان محلّى يعنى «آناتومى شيعه» منتشر شده كه به نظر مىرسد از طرف طلاب اندونزى در عربستان ترجمه و پخش گرديده باشد.
در حال حاضر، علاوه بر مشكلات اقتصادى و دخالتها و نفوذ اقتصادى آمريكا در اين كشور، مردم درباره مسائل فرهنگى و فساد اقتصادى و اخلاقى، كمفروشى و فعاليت گسترده مسيحيان نگرانىهايى را دارند.
مالزى در ميان كشورهاى جنوب شرقى آسيا، هم از نظر جمعيت و هم از نظر گرايش به شيعه، اهميت بيشترى دارد. در اين باره اگر توضيحى داريد بفرماييد.
اين كشور دوّمين كشور مهم مسلمان در حوزه جنوب شرق آسيا است. حدود
55% از جمعيت كشور، مسلمان و از نژاد ملايو مىباشند. حكومت و قدرت سياسى از دوره استعمار انگلستان و آغاز استقلال در دست نژاد اكثريت؛ يعنى مسلمان قرارگرفت، چراكه در آن زمان آمريكا و انگلستان از رشد گرايشهاى كمونيستى در ميان چينىها واهمه داشته ومسلمانان را بىخطر يا كمخطرتر براى سياست استكبارى خود مىدانستند.
آمار مسلمانان مالزى، حدود 15000000 نفر است، اما نژاد چينىها قدرت اقتصادى مالزى را در اختيار دارد. اقليّت هندى تبار هم در حدّ خود داراى گروههاى سياسى، ولى بدون نفوذ قوى در حكومت و مردم هستند.
مسلمانان مالزى، در يك دوره 25 ساله، رشد بسيارى بهويژه از نظر تحصيلات داشتهاند. با اعزام جوانان مالزى به كشورهاى غربى، از 25 سال گذشته، گرايشهاى اسلامى در ميان مردم بيشتر شده است. در حال حاضر با كنارهگيرى، مهاتير محمد كه حدود 20 سال نخستوزير قدرتمند مالزى بود، مسلمانان براى استقرار عميقتر اسلام اميدوارى بيشترى پيدا كردهاند.
جمعيت شيعه، توسط تعدادى از جوانان مالزى كه از ايران فارغالتحصيل شده بودند و يا با جوانان شيعه در كشورهاى غربى ارتباط داشتند، تشكيل شده است. به علّت گرايش بسيار مردم به گروههاى مسلمان و احساس خطر دولت مالزى، تبليغات به نفع شيعه رسماً ممنوع اعلام شده و تبليغات سوء عليه تشيع در چند سال اخير مطرح گرديده است. در مالزى افرادى كه عازم حج هستند، حداقل به مدت شش ماه، هر جمعه آموزشهايى را مىبينند كه در اين جلسات آنها را از تماس با ايرانيان و اهل تشيع برحذر مىدارند. با اين وجود، بيشتر مردم مالزى درباره ايران اطلاعات خوبى دارند.
خوشبختانه با وقوع تحوّلات سياسى اخير در منطقه خاورميانه شبهات سياسى آنها نسبت به ايران حلّ شده است. تردّد گروههاى توريستى كه اخيراً به راه افتاده است نيز در كاهش شبهات مؤثر بوده است. جالب است كه بهويژه در ايام ماه مبارك رمضان، هر روز به مدت 30 دقيقه فيلمى درباره شهرهاى ايران در تلويزيون مالزى نمايش داده شده كه بنابر اظهار مردم بسيار مفيد بوده است. علاقهمندى نسبت به ايران در ميان تحصيلكردهها بيشتر است و تقريباً همه، روحيه ضدآمريكايى دارند.
يكى از فرصتهاى گرانسنگ در ايام پربركت و معنوى حج، آشنايى با ملل و جوامع مختلف اسلامى است. اما در اين ميان كشور تركيه از اهميت ويژهاى برخوردار است؛ چرا كه همواره از ابتداى تأسيس تمدّن اسلامى- به ويژه در عصر عثمانى- در مرز ميان اين تمدّن و تمدن غربى قرار داشته است.
همانگونه كه اكنون نيز يكى از چالشهاى جدّى اين كشور، حلّ مشكلِ تضاد و تعارض ميان اين دو تمدّن است؛ بهطورى كه علىرغم وجود اكثريت مسلمان، دولتمردان و سياستمداران تركيه راه نجات و بهشت موعود را در تمدّن غربى جستجو مىكنند.
نشستن پاى صحبتهاى كارشناس مسائل تركيه، آقاى محمدحسين لوحىنژاد، بر دانش علاقمندان در اين زمينه مىافزايد:
براى ورود به بحث، تصوير كلّى تمدن و فرهنگ اسلامى در تركيه را ترسيم فرماييد.
تركيه بر خرابههاى امپراتورى عثمانى بنا شده و پل ارتباطى قاره آسيا و اروپاست. 3% خاك تركيه در قاره اروپا و 97% آن در قاره آسيا واقع شده كه به آن «آناتولى» گفته مىشود.
تركيه حدود 500 سال خلافت عثمانى را به خود ديده است. قسطنطنيه كه از مراكز مهم امپراتورى بيزانس (روم شرقى) بود، بعدها به اسلامبول (جايى كه اسلام در آنجا نفوذ زيادى دارد) و پس از آن، (بعد از جنگ جهانى دوّم) به استانبول تغيير نام يافت.
اكنون در اين كشور حدود 3700 مسجد قديمى و باشكوه وجود دارد.
امپراتورى عثمانى، از بالكان تا مكه و مدينه و عربستانِ كنونى را تحت حاكميت خود داشته است.
دولتهاى كنونى تركيه پيوسته مىكوشند تركيه را سكولار و غربى جلوه دهند و از اين كشور دينزدايى كنند، ليكن پيشينه مذهبى و باورهاى دينىِ مردم، مانع بزرگى بر سر اين راه است و لذا اكنون، روزانه 5 وقت صداى اذان بهشكل زنده (نه شكل رسانهاى) از منارههاى مساجد شنيده مىشود. مردم در نمازهاى جماعت و جمعه، با شكوه شركت
مىكنند و لذا الآن اين تضاد و پارادوكس در آنجا مشاهده مىشود. از يك سو دولت در اتخاذ سياستهاى رسمى خود، بهدنبال تمدّن غربى و اتحاديّه اروپا است و از سوى ديگر باورهاى مردم، اسلامى است و آنان خود را ميراثدار امپراتورى عثمانى مىدانند و آرزوى عظمت و مجد اسلامى گذشته را دارند.
بافت جمعيتى تركيه و وضعيت فرق و مذاهب اسلامى اين كشور چگونه است؟
تركيه حدود 000000 70 نفر جمعيت دارد، در حالى كه مساحت آن نصف مساحت ايران است و 98% مردم آن را مسلمانان تشكيل مىدهند كه غير از 000 000 20 نفر علوى، بقيه بيشتر حنفى و شافعى هستند.
علوىها اهلبيت را دوست دارند و خود را جعفرى مىدانند. البته آنان شيعه اثنىعشرى نيستند، چون فشارهاى عصر عثمانى آنها را از اصالتهاى شيعى دور كرده است. بحث صوفىگرى در تركيه قوى است كه يكى از علل آن، حضور شاعر و عارف بزرگ، مولانا جلالالدين بلخى در شهر قونيه است. علّت ديگر، فشارهاى دولت جمهورى تركيه بر پيروان مذاهب و تعطيلى مراكز رسمى دينى بوده است و لذا الآن طريقتهاى زيادى مثل؛ نقشبنديه، قادريه و ... در تركيه حضور فعال دارند و همين طريقتها در پشت پرده بر سياستهاى دولت و احزاب سياسى تأثير مىگذارند و البته احزاب هم از آنها استفاده مىكنند.
طريقت ديگرى كه بسيار مهم است، طريقت نورچىها است كه با جمعيتى چند ميليونى در تركيه فعاليت داشته و داراى كانالهاى تلويزيونى، راديويى، روزنامه و شركتهاى بزرگ تجارى است. پيروان اين فرقه، عمدتاً به «تزكيه درون» اعتقاد داشته و اقدام به ايجاد مدارس اسلامى و قرآنى در داخل تركيه و حتى برخى از كشورهاى خارجى مىكنند.
اين گروه، بهدليل دارا بودن همين ظرفيت گسترده، همواره در تعامل با احزاب و حاكميت بوده و دو طرف از امكانات يكديگر بهره مىبرند.
شيعيان تركيه حدود يك ميليون نفرند كه بهلحاظ ريشهاى، آذرى زبان هستند آذرىهاى شمال شرقى تركيه در كنار مرز جمهورى اسلامى ايران بهسر مىبرند و بخشى از آنها نيز در استانبول و آنكارا ساكناند و تفكّرات و آداب و رسوم مذهبى آنها، مانند
ايرانىها است.
لطفاً توضيحى هم در مورد وضعيت احزاب سياسى و آرمانهاى آنها بدهيد؟
جامعه تركيه از جهت سياسى، از دهه 70 به بعد، چند حزبى است؛ چپ، راست، ملىگرا و ... طرفداران احزاب راستگرا، معروف به افراد ديندار و محافظهكار هستند و پس از انقلاب اسلامى ايران، فعاليتشان نمود بيشترى پيدا كرد و حتّى برخى احزاب ملىگرا و با گرايش اسلامى، بُعد اسلامىشان بروز و ظهور بيشترى يافت و رسمىتر شد.
سير تطوّر احزاب اسلامى، از حزب «رفاه» آغاز و تا حزب «عدالت و توسعه» منتهى شد. حزب «عدالت و توسعه» بهنوعى با تأثير از انقلاب اسلامى، بهوجود آمد. جالب است بدانيد كه خانمهاى دولت كنونى، همه محجّبه و از خانواده مذهبى هستند ولى بهخاطر كلّيت رژيم، خودشان را در ظاهر با سياستهاى رسمى دولت (سكولاريسم) هماهنگ كردهاند.
بهنظر شما انقلاب اسلامى چه تأثيرى در بينش مردم و به ويژه قشر تحصيلكرده و دانشگاهى تركيه داشته است؟
تركيه به شدت متأثر از اسلامگرايى و بازگشت به اسلام اصيل است كه در انقلاب اسلامى مطرح شد. آثار نويسندگان برجسته انقلاب اسلامى، از سوى قشر متفكّر و روشنفكر تركيه مورد استقبال قرار گرفت. آثار امام خمينى قدس سره، شهيد بهشتى، شهيد مطهرى و دكتر شريعتى بسيار مورد توجه آنها واقع شد.
بهويژه آنها چون با يك كشور كمونيستى هممرز بودند، براى مقابله با كمونيسم، آثار فوق را بيشتر مورد توجه قرار دادند. در تركيه جريانهاى مختلفى برپايه انديشه انقلاب اسلامى شكل گرفت؛ از جمله حزب رفاه كه قبلًا اسمش «سلامت ملّى» بود.
همچنين آرمانهاى انقلاب اسلامى بهشدّت بر جريانات و گروههاى مختلف اسلامى كه بعدها توسط دولت، بهعنوان گروههاى غير قانونى تحت فشار قرار گرفتند، تأثيرگذار بودند.
حجاج تحصيل كرده تركيه، بيشترِ آثار متفكران انقلاب اسلامى را مىشناسند،
حتى يكى از آنها به من مىگفت: كتاب حج شريعتى را همراهش آورده و چندين بار خوانده است.
از سوى ديگر آنان حبّ اهلبيت عليهم السلام را هم دارند؛ يعنى تعصّب ندارند و لذا اهلبيت و انقلاب اسلامى و تشيع را دوست دارند. آنان انقلاب اسلامى را حركت عظيم اسلامخواهى و تجديد عظمت اسلامى تلقّى مىكنند و حتى خودشان را از اين جهت مديون امام خمينى قدس سره و انقلاب اسلامى مىدانند و به آن افتخار مىكنند.
حجتالاسلام والمسلمين دكتر محمدعلى رضايىِ اصفهانى، مدرّس علوم قرآنى و تفسير و نيز مسؤول انجمن علمى قرآنپژوهى، امسال به حج مشرف شده و بخش مهمى از وقت خود را صرف ملاقات با مراكز علمى و اسلامى مكه و مدينه كردهاند.
با ديدگاههاى وى در زمينه قرآن و حج آشنا مىشويم:
براى ورود به بحث مناسب است اشارهاى به حوزه مطالعاتى و آثار علمى خود داشته باشيد.
تاكنون حدود ده كتاب و 30 مقاله منتشر كردهام. در سال 82 يكى از كتابهايم با عنوان: «پژوهشى در اعجاز علمى قرآن»، برترين پاياننامه قرآنىِ دكترى شناخته شد.
با توجه به مطالعاتتان در زمينه تفسير و قرآن، قرآن و حج را چگونه توصيف مىكند؟
از نگاه قرآن، كعبه نخستين خانهاى است كه براى عبادت پروردگار قرار داده شد و حج آيين ابراهيمى است كه اسلام آن را بازشناسى و بازآفرينى كرد و بهطور صحيح، دوباره به مردم شناساند.
اين يكى از خدمات بزرگ قرآن كريم به بشريت است؛ يعنى حجّى كه يادگار حضرت ابراهيم بود و در يهود و مسيحيت به فراموشى سپرده شد و توسط مشركان مكه گرفتار انحراف و تحريف گرديد، بار ديگر توسّط وحى قرآنى احيا شد و اين مائده معنوىِ بزرگ آسمانى، هر ساله در اختيار انسانها قرار گرفت تا روح خود را در رودخانه
پربركت حج شستشو دهند و پاك و بالنده سازند.
حضرتعالى مكه و مدينه را چگونه مقايسه مىكنيد؟ چه فرقى است ميان آن دو؟
مكه و مدينه مظهر و تجلّى ثقلين است. مكه تجلّى ثقل اكبر؛ يعنى وحى قرآنى است. هنگامىكه به فضاى كوهستانى مكه گام مىنهيد و به غار حِرا مىرويد و از آن فضاى معنوى و كوچك، به چهره شهر مكه مىنگريد، بىاختيار اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ را زمزمه مىكنيد و هر گاه به مسجدالحرام گام مىنهيد، فضاى آن را با ترنم آيات الهى همراه مىبينيد كه إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ ... و نور هدايت را در آنجا جلوهگر مىبينيد كه همه چيز را براى شما آماده كرده است ... أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْعاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودٌ.
از اين روست كه در طواف خانه دوست، هيچ چيز همچون قرآن خواندن، انسان را سيراب نمىسازد و سفارش هم شده است كه در حال طواف قرآن بخوانيد و اخيراً هم برخى آقايان دعاهاى موجود در آيات قرآن را در يك جزوه گرد آوردهاند كه براى مناجات با پروردگار در حال طواف بسيار مناسب است.
مكّه شميم وحى بود ولى در مدينه عطر اهلبيت عليهم السلام به مشام مىرسد و تجلّىگاه ثقل دوّم؛ يعنى آل محمد عليهم السلام است. مدينه شهر اهل بيت است. اهل بيت به معناى اعم آنكه در قرآن به كار رفته است: ... إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً (1)
كه شامل پيامبر صلى الله عليه و آله و فاطمه عليها السلام و على عليه السلام و فرزندان آنها مىشود.
هنگامى كه به شهر مدينه قدم مىگذارى فضا بوى آلمحمد صلى الله عليه و آله مىدهد و احساس مىكنى در جايى تنفس مىكنى و گام مىنهى كه پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام تنفس كرده و گام نهادهاند.
هنگامىكه وارد مسجدالنبى صلى الله عليه و آله مىشوى، قلب تپنده آن، مزار حبيب خداست و احتمالًا در كنار او فاطمه عليها السلام است كه فرمود: «فاطمه پاره تن من است» پس لابد از او جدا
1) احزاب: 33.
نمىشود و بايد نزديك او دفن شود و همچون پدر شمع محفل عاشقان باشد.
هرگاه از مسجد خارج مىشوى، «بقيع» محور است؛ جايى كه مزار غريب چهار امام همام است. زير آفتاب روز و نور مهتاب، پارههاى تن پيامبر صلى الله عليه و آله مىدرخشند و قلب شيفتگان اهل بيت عليهم السلام را كه از سراسر جهان به ديدارشان آمدهاند نورانى مىسازد.
آگاه شديم كه شما در هر سفر با مراكز علمى و عالمان آن تماس مىگيريد و با آنان روابط علمى داريد، بفرماييد، در مكه و مدينه از چه مراكزى ديدار داشتيد، چه نتايجى گرفتيد و چه پيشنهادى داريد؟
چند سال قبل به ديدار «جامعه اسلامى مدينه» (بزرگترين حوزه علميه اهل سنّت در عربستان سعودى) و «جامعة امّ القرى» در مكه رفتم و در سفرهاى قبل به ديدار، «رابطه العالم الاسلامى» رفتم و با شخصيتهاى علمى و دانشگاهى آن مراكز ارتباط برقرار كردم.
امسال نيز از همين سه مركز ديدار داشتم و جديدترين برنامههاى درسى «جامعه امّ القرى را در رشته قرآن گرفتم و با رييس بخش قرآن ملاقات كردم و در ديدار از آنجا، متوجه شدم كه نسبت به چند سال قبل پيشرفتهاى خوبى در فناورى (تكنولوژى) آموزشى داشتهاند. در «جامعه اسلامى مدينه» با رؤساى دو دانشكده قرآن و حديث ملاقات كردم و متوجه شدم كه اين حوزه در آستانه تحوّل از نظام سالى واحدى به نظام ترمى واحدى است و برنامههاى درسى و متون آنها در حال تغيير است (كه شايد اين تغييرات با تغييرات سيستم سياسى و عقيدتى درونى عربستان در ارتباط باشد).
و در «رابطة العالم الاسلامى»، از بخش اعجاز علمى قرآن نيز ديدار داشتم و با رييس اين بخش دكتر عبداللَّه مصلح صحبت كردم. اين قسمت يك بخش تخصصى است و يك فصلنامه تخصصى نيز به همين نام (اعجاز علمى قرآن) دارد.
آنان در اين بخش تلاش فراوان كردهاند و هر سال همايش بينالمللى برگزار مىكنند كه در سال آينده در دُبى برگزار مىشود. جديدترين پيشرفتهاى علمى مرتبط با آيات قرآن را با زبان نسبتاً تخصّصى و علمى مىنويسند.
در «رابطه العالم الاسلامى» مجلّهاى با عنوان «مساجد» و هفتهنامه «العالم» نيز منتشر مىشود. اين مركز تمامى فعاليتهاى تبليغى مذهبى داخلى و خارجى و مساجد آنان را در
دنيا تحت پوشش دارد و تغذيه فكرى مىكند.
در سال جارى برخورد شخصيتها، كارمندان، طلاب و اساتيد در اين مراكز با ايرانيها بسيار بهتر شده بود و حاضر به همكارى بودند. بهنظر مىرسد كه اين رويكرد، در درون عربستان سعودى، جديد است. هر چند كه هنوز گاهى عناصر افراطى و برخوردهاى نامناسب به چشم مىخورند.
به نظر مىرسد كه باب مراوده با شخصيتهاى علمى آنها را بيشتر كنيم تا توهّمات زدوده شود و نيز بايد از شكل آموزش آنها استفاده كنيم و همچنين از جديدترين شبهات (براى مثال كتابهاى احسان الهى ظهير كه الآن به شكل گسترده بهزبان عربى منتشر شده) آگاه شويم.
سفر پايان يافت و هنگام رفتن شد، گويى خوابى شيرين بود كه سحرگهى آمد و رفت و دلهاى بىقرار ما را شيدايى كرد. سفر، رؤياى وطن بود براى گمشدهاى كه راه از بيراهه نمىشناسد، سفر جرقهاى بود در ظلمات شب، كه راه به ره گم كردگان نمود.
پروانه مُرد، شمع سوخت، شب گذشت.
اى واىِ من كه قصه دل ناتمام ماند.
سفرِ خانه تمام شد و سفر به سوى صاحبخانه آغاز شده است، پايان اين ميهمانى آغاز دوستى با صاحبخانه است و خوشا آنان كه ميهمانى از ميزبان غافلشان نكرده است.
ما تازه به شيرينى سفرههاى رنگارنگ اين ميزبان عادت كردهايم، تازه انس گرفتهايم به مهربانىها، به لطفها، به عنايتها، ما تازه قطرهاى از درياى حج را چشيدهايم. تازه گرفتار شدهايم و رها نمىكنيم و رها نمىشويم از بند داستان عاشقى ...
ما نيامدهايمكه برويم، آمدهايمكه بمانيم، آمدهايم كه رفيق شويم، دل بدهيم، آمدهايم كه ميهمان هر روزه باشيم، آمدهايم كه نه ناممان كه طريقمان «حاجى» باشد، آمدهايم كه زائر هر روزه باشيم. ما سفر را با خويش خواهيم برد، ما ذره ذرههاى اين حج عظيم را بر لوح ياد و جان خويش نقش خواهيم كرد.
راستى! در اين سفر كجا به نهايت رسيديد؟ كجاى اين سفر بود كه احساس
كرديد دلتان با قافله سالار گره خورده است؟ كجا بود كه سبك گشتيد. دوباره متولّد شديد؟ عرصه اوج عاشقى شما ميقات بود يا منا؟ عرفات بود يا مسعى؟ مدينه بود يا مكه؟
سيد حميد حسينى، زائرى از ديار قزوين حالوهواى سفر را چنين توصيف مىكند:
«در تمام لحظهها، از ميقات تا پايان، حال خوشى داشتم، در مشاعر هم كوشيدم با وجود خستگىِ جسمى، ساعات را درك كنم و از دست ندهم، اما خوشترين حال من هنگامى بود كه «حلق» كردم. در اين لحظه گويا رسالتم به انجام رسيده بود، گويا بعد از اين فراز و نشيبها، بعد از اين آمدنها، بيتوته كردنها، بعد از اشك و آه و گريه، خدا مرا بخشيده است. موهاى سرم را تراشيدم، از احرام بيرون آمدم و مانند كودكى شدم كه تازه از مادر متولّد شده است، حس و حال پرواز داشتم.»
سيدحميد كه پزشك است، مىگويد:
«فكر مىكنم قدرتم براى خدمت به مردم چند برابر شده است. انگار در حال بىوزنى به سر مىبرم. احساس مىكنم خدا فرصتى دوباره به من عطا كرده است.»
سيدحميد از اشتياق بىحدش براى سفرِ دوباره هم سخنانى گفت.
داود احمدى، محقّق است، در بندِ پاسخ به پرسش من نيست. نخستين نگاه به كعبه او را مبهوت كرده است، مىگويد:
«لحظه اوّل كه با لباس احرام وارد مسجدالحرام شدم، با دلهره جلو مىرفتم، نگاهم به كعبه كه افتاد انگار رگهاى سرم پر از خون شد، دست خودم نبود، اختيارم را از دست دادم، اشك مثل چشمه جوشيد به سجده افتادم و گريستم و فقط گريستم، انگار تمام اجزاى بدنم مىگريستند، گريه شوق، اشك ندامت، حال عجيبى بود.»
علىرضا فردى، دوّمين بار است كه به حج آمده و مىگويد:
«هر دو بار، نهايت حج من، عرفات بود، عرفات براى من حال غريبى دارد، به خصوص هنگامى كه دعاى حضرت امام حسين عليه السلام در صحراى عرفات را
مىخوانديم و به خصوص هنگامى كه به فرازى از اين دعاى شريف مىرسيم كه امام عليه السلام الطاف خداوند را ذكر مىكنند و درمقابل خطاهاى آدمى را مىشمارند؛ «... أَنْتَ الَّذِي رَزَقْتَ، أَنْتَ الَّذِي وَفَّقْتَ، أَنْتَ الَّذِي أَعْطَيْتَ، أَنْتَ الَّذِي أَغْنَيْتَ ... أَنَا الَّذِي أَخْطَأْتُ، أَنَا الَّذِي هَمَمْتُ أَنَا الَّذِي جَهِلْتُ ...» اينجا نهايت دل شكستگى من بود، احساس كردم چقدر در اقيانوس رحمت الهى غرقم و چقدر تاكنون ناسپاسى كردهام.
سعيد شكورى، زائر مازندرانى است. او بارها به حج مشرف شده و بارها اين راه را از ابتدا تا انتها رفته است، اما هنوز اين سفر برايش تازگى دارد. او مىگويد:
«بارها حج گزاردهام و هميشه نقطه اوج احساس من ميقات بوده است. هر وقت به ميقات رسيدهام گويى اينجا وعدگاه من با ربّالعالمين است. انگار فرصت زندگى تمام شده است. احساس كردهام به راستى لباس احرام، كفن است و من زندگى ابدى را آغاز كردهام. من هر بار در ميقات بسيار بسيار گريستهام و هميشه اين لحظه عجيب برايم پر از اسرار دلچسب و در عين حال پيچيده باقى مانده است.»
حميد دليرى را يك اتفاق به اين سفر كشانده است. وى مىگويد:
«باور نمىكردم در سن جوانى حاجى شوم، خود را در حد چنين سفرى نمىديدم، اما گويى در حكمت خداوند رازهايى نهفته است كه ما از درك آن عاجزيم.»
رشتهاى برگردنم افكنده دوست مىكشد هرجا كه خاطرخواه اوست
خلاصه آمدم، اما احساس من آنقدر فراز و فرود داشت كه درمانده بودم. گاهى فقط وقتى كه در خيابانهاى مكه راه مىرفتم دلم پرواز مىكرد و به قول معروف «سيمم» وصل مىشد، گاهى كنار كعبه بودم اما فقط مناسك را به صورتى عادى انجام مىدادم كم كم به اين نتيجه رسيدم كه «حال» خوش جز با عنايت حضرت حق دست نمىدهد و ما فقط موظفيم ظرف خويش را براى دريافت چنان احساس شيرينى آماده و پاكيزه كنيم، همين.
حميد، اوج احساسش را هنگام آغاز و پايان اين سفر مىداند و مىگويد:
«وقتى به ميقات رفتم، مثل كودكى نادم، زار مىزدم و مىگريستم و مىسوختم و خدا را شكر مىكردم كه فرصتى دوباره براى آمرزيده شدن به من عطا كرده است.
در پايان سفر هم هنگامى كه مىخواستم با كعبه خداحافظى كنم، زار زدم و گريستم اما اين بار گريستن كسى كه معترض است، كسى كه از اين سفر آنچنان كه مىخواسته بهرهمند نشده و به او گفتهاند؛ برو!
لحظه سختى بود، سخت و دردناك، هنوز هم باورم نمىشود كه شايد تا مدتها كعبه را ببينم. عاجزانه از خدا خواستهام مرا باز گرداند.»
من از ديار حبيبم نه از بلاد غريب مهيمنا به رفيقان خود رسان بازم
سفر هرچه بود تمام شد. بياييد لحظهها را پاك و دست نخورده، گوشه قلبمان نگه داريم و چون پاره جگر از آن مراقبت كنيم؛ كارى كنيم كه «نور» سفر با ما بماند. اين نور را كه ارمغان لحظههاى شكفتن و روييدن ماست با خود به وطن ببريم. آيا سوغاتى زيباتر از اين لحظهها سراغ داريد؟
سوّمين دعاى كميلِ مدينه- با احتساب برگزارى دو دعاى كميل براى زائران مدينه قبل- در نخستين شب جمعه اقامت زائران مدينه بعد، در اين شهر مقدس با حضور هزاران زائر ايرانى در ميان قبةالخضراء و بقيع برگزار شد.
در پايان اين مراسمِ عرفانى، كه سومين دعاى كميل مدينةالنبى بود؛ امير الحاج كشورمان، با دعا براى نابودى صهيونيسم جهانى و پيروزى ملت فلسطين كه به زبان عربى ادا شد، توجه جمع كثير مأموران دولت سعودى را كه ساعاتى پيش از آغاز مراسم تا پايان آن در محل حضور داشتند، به خود جلب كرد.
وى همچنين با اشاره به در پيش بودن انتخابات اول اسفندماه، در دعاى پايانى اين
مراسم از خداوند پيروزى و سربلندى ملّت ايران در اين امتحان تاريخى را خواستار شد.
گفتنى است اين مراسم با كمال نظم و ترتيب از ساعت ده تا يازده شب و با مداحى مداح اهلبيت كه از وداع مدينه شعر مىگفت، پايان يافت.
همچنين سومين دعاى ندبه در مدينه منوره برگزار شد. در اين مراسم كه به همت بعثه مقام معظم رهبرى و در ساختمان همين بعثه برگزار شد، مداحان با خواندن اشعارى در رثاى امام زمان (عج) و شأن و جايگاه شهر مدينه، به ترغيب حاضران براى حفظ و استمرار معنويات كسب شده طى مدت حضورشان در مكه و مدينه پرداختند. آنگاه طنين آواى دعاى شريف ندبه با زمزمه حجاج قرائت شد.
حجتالاسلام و المسلمين شريعتى، سخنران مراسم صبح روز 23 بهمن بعثه مقام معظم رهبرى طى سخنانى گفت:
پيامى راكه هم اكنون از زيارت ائمه بقيع عليهم السلام و مضجع نورانى حضرت رسول صلى الله عليه و آله مىتوان دريافت كرد، تجديد عهد باآرمانهاى امام راحل قدس سره، دفاع از انديشههاى ايشان و بيعت دوباره با ولىّ فقيه زمان است.
وى روح زيارت را اظهار محبّت، حمايت و تجديد پيمان با معصوم دانست و تصريح كرد: زيارت، ارائه مودّت و دوستى نسبت به معصوم، نشان دادن فرمانبردارى و دفاع از راه و رسم دشمنستيز و كفرستيز آنها و همچنين تجديد عهد با انديشهها و آرمانهاى معصومين عليهم السلام است كه نبىّمكرم خداوند صلى الله عليه و آله در حديث ثقلين به آن تأكيد كردند.
پس در زيارت بايد به دنبال دو هدف بود از طرفى تبعيت و اطاعت عملى از فرامين و دستورات الهى كه از سوى معصوم و يا جانشين او بيان مىشود و از طرف ديگر بايد به مقابله با دشمنان، منافقان و سردمداران ضداسلام ضدولايت برخواست.
حجتالاسلام و المسلمين شريعتى با بيان اينكه ما بايد در مقابل كسانى كه
مىخواهند راه امام قدس سره و انقلاب اسلامى را از مسير خود خارج كنند، بايستيم، حضور مردم را در انتخابات هفتمين دوره مجلس شوراى اسلامى بسيار مهم ارزيابى كرد و افزود: دشمنان خواهان برگزارى كمرنگ انتخابات هستند ولى مردم ما بايد فارغ از اينكه به چه كسى و يا چه جريانى رأى دهند در انتخابات حضورى مؤثر و دشمنشكن داشته باشند.
در پايان مراسم، اميرالحاج ايران از همه كسانى كه از راههاى دور و نزديك در اين سخنرانى شركت كرده بودند، تشكر كرد.
نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى پس از 35 روز حضور در سرزمين وحى و انجام مناسك حج سال 82، پيش از ظهر امروز (25 بهمن) مدينه را به مقصد تهران ترك كرد.
آقاى رىشهرى هنگام وداع با مدينه، با اظهار خرسندى از برپايى باشكوه و آبرومندانه مراسم حج 82، اظهار اميدوارى كرد كه خداوند به همه دستاندركاران حجّ امسال كه مراسمى آبرومندانه و شايسته نظام مقدّس جمهورى اسلامى ايران برپا كردند، پاداش نيكو عنايت كند!
وى با اشاره به برنامههاى آتى بعثه مقام معظم رهبرى افزود: براى بهرهبردارى بيشتر از حج و اماكن مقدس، تدابير مناسبى انديشيده شده است و اميدواريم برنامههاى فرهنگى حج، بهخصوص در مورد عمره را بيشتر تقويت كنيم.
مراسم شكرگزارى بهمناسبت توفيق برگزارى حج 82، شامگاه جمعه (24 بهمن) در بعثه مقام معظم رهبرى و با حضور نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى برگزار شد.
در اين مراسم، كه با قرائت مناجات الشاكرين امام سجاد عليه السلام و برگزارى دعاى توسل همراه بود، دست اندركاران برگزارى حج 82 به خاطر توفيقى كه خداوند براى خدمتگزارى به آنها عنايت كرده از خداوند منان سپاسگزارى كردند.
اميرالحاج كشورمان در دعاى پايانى مراسم، با اعتذار به درگاه خداوندى، از اينكه شكر نعمتهايش ميسر نيست، گفت: اگر چه از همه نعمتهاى الهى بهره كامل برده نشد و مراسم حج مىتوانست به مراتب بهتر از آنچه انجام شد برگزار شود، ولى با عنايت به رحمانيت خداوند، اميدواريم اعمال ما مقبول درگاه احديت واقع شود.
آقاى رىشهرى با بيان اينكه آثار لطف و عنايت خداوند در حج امسال كاملًا مشهود بود، تأكيد كرد:
«اين لطف الهىبودكه حج امسال دركمال آرامش و با عظمت و آبرومندى برگزارشد.»
وى در پايان موفقيت ملت ايران را در انتخابات اول اسفند آرزو كرد و از خداوند متعال خواست اين انقلاب را به انقلاب حضرت مهدى (عج) متصل نمايد.
حجتالاسلام و المسلمين سيدآبادى سخنران صبح ديروز (جمعه) بعثه مقام معظم رهبرى در مدينه منوره، طى سخنانى گفت:
«شما زائران ايرانى در واقع نمايندگان كشور اسلامىمان هستيد و بايد طورى عمل كنيدكه خداى ناكرده موجب وهن شيعه و يا نظام مقدس جمهورى اسلامىايران نشود.»
وى با تأكيد بر اينكه هر عملى كه شما حجاج ايرانى انجام مىدهيد، به نام شيعه و جمهورى اسلامى ايران نمود مىيابد، از حجاج خواست زمان برپاى نمازهاى جماعت، خود را در بازارها و يا محلهاى ديگر سرگرم نكنند و هر چه سريعتر به نماز جماعت كه فضيلت بسيارى براى آن بيان شده مشغول شوند.
وى با اشاره به عمر كوتاه بشر و اينكه اين دنيا محل گذر است افزود:
«حقيقت مطلب اين است كه هر چه در اين دنيا بمانى، بالاخره روزى بايد بروى، حتّى اگر به اندازه نوح نبى، 950 سال عمر كنى.
كارى كنيم كه در آن دنيا مورد شفاعت حضرت رسولاكرم صلى الله عليه و آله، فاطمه زهرا عليها السلام و ائمه بقيع عليهم السلام قرار بگيريم.»
وى در باره سوغات سفر حج، آن را در واقع سوغاتى معنوى دانست و گفت:
«سوغات سفر حج در واقع متخلّق شدن به اخلاق نبوى است و بايد سعى كنيم تا نور اين سفر هميشه همراه ما بماند.»
تا نيمه شب ديروز (جمعه)، تعداد 52 هزار و 426 نفر از حجاج كشورمان به وطن باز گشتند.
بنا به اعلام مسؤولان هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران مستقر در مدينه، تا نيمه شب ديروز تعداد پروازهاى اين هواپيمايى به كشورمان، از ابتداى آغاز عمليات بازگشت حجاج به 123 سورتى بالغ شد كه با افزودن 46 پرواز انجام شده توسط هواپيمايى سعودى؛ تعداد كل پروازهاى برگشت حجاج ايرانى تا بامداد امروز، به 169 سورتى پرواز مىرسد.
اكنون بازگشت حجاج از جده و مدينه، همزمان انجام مىشود و علاوه بر تهران، شهرهاى مشهد، كرمان، تبريز، اصفهان، اهواز، سارى، شيراز، اردبيل، كرمان و اروميه هم پذيراى حجاج بودهاند و بهزودى پروازهايى به مقصد زاهدان، بندرعباس و كرمانشاه نيز آغاز خواهد شد.
كار انتقال زمينى حجاج مدينه بعد، از مكه به مدينه نيز جريان دارد و روز سهشنبه 28 بهمن ماه خاتمه خواهد يافت.
با بازگشت نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى به كشورمان، حجتالاسلام و المسلمين عبدالفتاح نوّاب، مسؤول نمايندگى بعثه مقام معظم رهبرى در عربستان، اداره امور بعثه مقام معظم رهبرى را بر عهده گرفت.
وى در نخستين گفتگوى خبرى با نشريه زائر، ضمن گراميداشت روز مباهله (24 ذىحجه)، قدردانى مسؤولان حج كشور عربستان و ديگر بعثههاى كشورهاى اسلامى از ايرانيان و برنامههاى بعثه مقام معظم رهبرى را از ويژگيهاى حج امسال دانست و افزود:
«ما به دنبال آن هستيم تا همه ساله راهكارهاى بهترى براى بهرهبردارى بهتر و بيشتر زائران عزيز از موسم حج ارائه كنيم.»
آقاى نواب، فعاليتهاى اجرايى و خدمات فرهنگى در كاروانها و بعثه را بهتر از سال گذشته ارزيابى كرد و گفت:
«برنامهريزى مراسم حج در چند سال اخير، روند رو به رشدى داشته است.»
وى فعاليتهاى سال جارى بعثه را در هر دو بُعد فرهنگى و اجرايى موفق ارزيابى كرد و فعاليت روحانيون كاروانها براى توجيه زائران را بسيار ارزشمند خواند و افزود:
«زوار ايرانى بهخاطر داشتن روحانى كاروان، توانستند اعمال خود را با آرامش و خاطرى آسوده انجام دهند و اين در حالى است كه در ديگر كشورها اين موفقيت و ويژگى به چشم نمىخورد و همه اينها ناشى از تأثيرات انديشههاى بلند امام راحل قدس سره و مقام معظم رهبرى است.»
مسؤول نمايندگى بعثه مقام معظم رهبرى در عربستان پيام برائت امسال مقام معظم رهبرى را مهم ارزيابى كرد و از زائران خواست تا اين پيام را با دقت، مجدداً بازخوانى كنند.
نوّاب در مورد مراجعت آقاى رىشهرى به ايران گفت:
«در طول 14 سال اخير، اين اولين بار بود كه نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در مدينه بعد نيز حضور داشتند، ولى با وجود بازگشت ايشان، برنامههاى بعثه و سازمان حج و زيارت بهطور معمول انجام مىشود. نظارت بر ستادها، سركشى روحانيون رابط از كاروانها، تشكيل جلسات عمومى بعثه و
پاسخگويى به مسائل شرعى زوار تا زمانى كه آخرين زائر به ايران مراجعت كند ادامه دارد.»
حجتالاسلام و المسلمين نواب همچنين افزود:
«برنامههاى فرهنگى نيز در محل بعثه و هتلها همچنان برپا است و دعاى انسانساز كميل هم اين هفته در بينالحرمين و دعاى پرفيض ندبه هم صبح جمعه در سالن اجتماعات بعثه مقام معظم رهبرى برگزار خواهد شد.»
صبح روز سه شنبه، 5 اسفند 82، كارگزاران حج با رهبر معظم انقلاب ديدار كردند.
در آغاز اين ديدار، نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانىِ بيتاللَّه الحرام، توجه بىسابقه حجاج كشورهاى ديگر به حضرت مهدى موعود عليه السلام و مراجعه مسلمانان 54 كشور، بهويژه متفكّران جهان اسلام به بعثه مقام معظم رهبرى را دو ويژگى فرهنگى حج امسال اعلام كرد. آقاى رى شهرى با اشاره به برگزارى باشكوه مراسم برائت از مشركان با حضور زائران ايرانى و خارجى گفت:
«در حج امسال شش همايش بينالمللى نيز با شركت زائران كشورهاى مختلف برگزار شد و مباحث علمى خوبى با انديشمندان اهل سنت صورت گرفت.»
پس از وى، آقاى زرهانى رييس سازمان حجوزيارت، بااشاره بهاينكه امسال 96000 حاجى ايرانى، مراسم حج تمتع را به جاى آوردند، گفت: «امسال تلاش زيادى براى رفع مشكلات زائران ايرانى صورت گرفت و از بيستم اسفند ماه سال جارى، برنامهريزى براى هرچه بهتر برگزار شدن مراسم حج سال آينده صورت انجام خواهد شد.»
پس از آن، رهبر معظم انقلاب، با اشاره به حضور عزّتمند حجاج ايرانى در مجمع بزرگ امّت اسلامى، آن را توفيقى الهى و افتخارآميز دانستند كه نصيب ملّت سربلند ايران شده است.
حضرت آيت اللَّه خامنهاى با اشاره به محتواى بسيار عميق حج، خاطرنشان كردند:
«برگزارى حجّ مطلوب، باعث تولّد مجدّد انسانهايى كاملًا پاكيزه و معنوى مىگردد كه بايد براى دستيابى همگانى حجاج به اين آرمان الهى برنامهريزى و تلاش كرد.»
حضرت آيت اللَّه خامنهاى، با تأكيد بر لزوم تمركز فعاليتهاى معنوى و فرهنگى حج، حول محور قرآن كريم فرمودند:
«مىتوان با برنامهريزىِ صحيح، سنت ختم قرآن در حج را احيا كرد و علاوه بر برگزارى مراسم بسيار مهم و ارزشمند دعاى كميل، قرآن را محور فعاليتها و اقدامات فرهنگى- سياسى قرار داد و فضاى حج را فضايى كاملًا قرآنى و معنوى ساخت.»
رهبر معظم انقلاب با اشاره به سخنان سرپرست حجاج ايرانى درمورد توجه بىسابقه حجاج كشورهاى مختلف به امام زمان عليه السلام، اين مسأله را مهم خواندند و افزودند:
«در كشور ما نيز، پس از پيروزى انقلاب اسلامى دو جريان معنوى و بسيار تأثيرگذار توجه به حضرت ولى عصر عليه السلام و حضرت فاطمه زهرا عليها السلام بركات بىشمارى را به همراه آورده است.»
ايشان با پرداختن بيش از حد به مسائلى، نظير خريد سوغاتى در حج را از جمله موانع تمركز كامل بر مسائل معنوى حج برشمردند و افزودند:
«آوردن هديهاى از حج براى خانواده خوب است، اما اسراف در اين كار و صرف وقت فراوان براى خريد كالا و سوغات، علاوه بر هزينه هنگفت آن، باعث جلوگيرى از توجه كامل به محتواى حقيقى حج مىشود و بايد براى آن فكرى كرد.»
معظم له، با تشكّر از آقاى رى شهرى، نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، آقاى زرهانى رييس سازمان حج و زيارت و ديگر دست اندكاران برگزارى حج، تقويت روابط با عربستان را در زمينه برگزارى هرچه بهتر و با شكوهتر حج ضرورى خواندند.
حجتالاسلام و المسلمين عبدالحميد صالحپرور، صبح ديروز در مراسم سخنرانى بعثه مقام معظم رهبرى در شهر مدينه، از بيست و چهارم ذىحجه، مصادف با روز تاريخىِ مباهله، به عنوان يكى از روزهاى مهم و تجلّيات اعظم اهلبيت عصمت و طهارت عليهم السلام نام برد.
وى كه در جمع گروهى از حجاج اعزامى از استانهاى تهران، ايلام، قزوين، كرمانشاه و بوشهر سخنرانى مىكرد، از زائران مدينه خواست زيارت مسجد مباهله را فراموش نكنند و با توسل به اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله حاجات خود را از خداوند بگيرند.
حجتالاسلام و المسلمين صالحپرور، با اشاره به ادعيه و اراده در مورد زيارت اهلبيت عليهم السلام چهار وظيفه اصلى زائران و مؤمنان به پيامبرخدا صلى الله عليه و آله و آل او را بر پايه معرفت، محبت، اطاعت و ولايت ايشان برشمرد و تأكيد كرد: «در ازاى انجام اين وظايف، بركات و نزولات الهى شامل مؤمنان خواهد شد و علاوه بر آن، نعمتهايى چون وحدت كلمه، اصلاح در امور و قبولى طاعات نيز وعده داده شده است.»
سخنران ديروز بعثه مقام معظم رهبرى با اشاره به فرمان خداكه پيامبرش را به رأفت و رحمت نسبت به مؤمنان توصيه كرده است، از زائران مدينه خواست فرصت را غنيمت بشمارند و از زيارت مسجدالنبى بهره لازم را ببرند.
وى با بر شمردن خاطرات مستند چند تن از فضلاى عرب، در خصوص روا شدن حاجاتشان با توسّل به نبىّاكرم صلى الله عليه و آله؛ قطعاتى از اشعار سروده شده ايشان را در مورد نبىّ گرامى اسلام قرائت كرد و در ادامه از روز 25 ذىحجه نيز به عنوان شأن نزول سوره دهر (انسان) كه كرامت اهل بيت در آن مذكور است، نام برد و افزود: بنا به روايتى، آيه تطهير نيز در اين روز نازل شده است.
ديروز، دوشنبه بيست و هفتم بهمن ماه، طبق افق تهران، مصادف با بيست و چهارم ذىحجه و روز مباهله بود كه با افق عربستان يك روز تفاوت دارد.
حجتالاسلام و المسلمين معين شيرازى در سفر جارى حج، روحانى كاروان بعثه مقام معظم رهبرى بودند كه زائران سال اوّلى اين كاروان و نيز ديگران از بركات ايشان بهرهمند مىشدند. در باره زيارت وداع با ايشان گفتگو كردهايم:
چرا شهر مدينه نسبت به شهرهاى ديگر، از اهميت ويژهاى برخوردار است؟
مدينه در نزد مسلمانان، مقدسترين و بهترين شهر و در دنيا تنها شهرى است كه كلمه شهر، با نام نبىّاكرم صلى الله عليه و آله زينت داده شده و به «مدينةالنبى» معروف شده است.
اين شهر، مورد علاقه همه معصومين عليه السلام بوده و هيچ يك از ائمه معصوم عليهم السلام با ميل و رغبت خودشان، مدينه را ترك نكردهاند.
حضرت على عليه السلام بهخاطر مقابله با فتنهانگيزان (جنگ صفين، جمل و نهروان)، ناگزير به عراق هجرت كردند. حضرت امام حسين عليه السلام هم مدينه را شبانه و مخفى، در حالى كه همان آيهاى را كه حضرت موسى در حال ترك مصر مىخواند، قرائت مىكرد، با چشان گريان از مدينه خارج شدند.
امام سجاد عليه السلام هم همراه پدربزرگوارشان مجبور به ترك شدند، ولى مجدداً بازگشتند.
امام موسىبنجعفر عليه السلام هم با زور و دستگيرى توسط هارون، مجبور به ترك مدينه شدند. امام رضا عليه السلام نيز هنگام خروج اجبارى از مدينه گريان بودند. امام جواد، امام هادى عليه السلام و امام حسن عسكرى عليه السلام هم همينطور بودند.
و لذا اگر در مدينه راه مىرويد و گاهى احساس مىكنيد حالت خوش و روحانى داريد، حتماً پاى شما، در جاى پاى بزرگوارى قرار گرفته است.
مدينه محل تردّد امام زمان عليه السلام است. هيچ قطعهاى از كره زمين به مقدار مدينه منوره، اين تعداد معصوم را در سينه خويش ندارد.
نقطه نقطه مدينه، تاريخ مجسّم اسلام است. تمام تاريخ اسلام در مدينه خلاصه مىشود و لذا اهميت ويژهاى دارد.
چرا حاجى بايد قبل و يا بعد از اعمال حج حتماً به مدينه و زيارت پيامبر صلى الله عليه و آله برود؟
شيخ صدوق از امام صادق عليه السلام روايت كرده است كه: «إِذَا حَجَّ أَحَدُكُمْ فَلْيَخْتِمْ بِزِيَارَتِنَا لِأَنَّ ذَلِكَ مِنْ تَمَامِ الْحَجِّ»، پس اتمام و تكميل حج، به زيارت پيامبر صلى الله عليه و آله مشروط شده است.
اما اينكه چرا اتمام حج به زيارت پيامبر صلى الله عليه و آله منوط گرديده؟ نكتهاى دارد و آن اينكه:
وقتى حاجى به مكه مىرود به زيارت خانه مىپردازد ولى در مدينه صاحبخانه؛ يعنى خدا را زيارت مىكند.
فاطمه زهرا عليها السلام به نقل از حضرت رسول صلى الله عليه و آله مىفرمايد:
«هر كس سه روز به پدرم و به من سلام دهد، خداوند بهشت را بر او واجب مىكند.
راوى با تعجب مىپرسد: آيا اين مخصوص زمان حيات شما است؟ حضرت فرمودند: نه، چه در حيات و چه در وفات ما، فرقى نمىكند.»
عبداللَّه بنعباس در روايتى از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل مىكند:
«مَنْ زارَ الْحَسَنَ فِي بَقِيعِهِ ثَبَتَ قَدَمُهُ عَلَى الصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ الْأَقْدَامُ»، اينجا پيامبر صلى الله عليه و آله از آينده خبر مىدهد كه: «هر كس قبر امام حسن عليه السلام را در بقيع زيارت كند، روزى كه قدمها در صراط مىلغزد، قدمهايش استوار خواهد بود.»
يا در زيارت امام صادق عليه السلام است در مدينه آمده است: «هر كس ايشان را زيارت كند گناهانش آمرزيده شده و فقير نمىشود.»
آداب زيارت اين بزرگواران چيست؟
آداب زيارت در روايات زياد آمده است. همه آنها حاكى از يك نكته مهم است. اگر كسى آن نكته را درك كند، بهطور طبيعى آداب زيارت را رعايت كرده و آن اينكه درك كند كه زيارت «حضورِ زائر عند المزور» است؛ يعنى زيارت كننده خودش را در محضر زيارت شونده احساس كند.
با توجه به اين نكته، اذن دخول در حرم به عنوان يك رسم و نه بهعنوان يك دعا و مراسمى صورى براى ورود و احترام به بقاع متبركه، بلكه به عنوان يك درس كامل از
آداب زيارت و فصلى از امامشناسى، بايد مورد توجه قرار گيرد تا آن احساس حضور عندالمزور، ايجاد شود.
اگر كسى به شما بگويد: آماده شويد مىخواهم شما را خدمت امام زمان عليه السلام ببرم، چه حالى پيدا مىكنيد؟ آن حالت بايد هنگام زيارت در ما ايجاد شود. بايد در قدمها، نگاهها، كلمات و ... خودمان در هنگام ورود به بقعه مباركه معصومين عليهم السلام، دقت كنيم؛ يعنى نه اينكه زائر بداند كه دارد به زيارت مىرود، بلكه ببيند كه به زيارت رفته است. اين احساس در او ايجاد شود كه زيارت شونده صداى او را، سلام او را، وداع او را مىشنود و پاسخ مىدهد؛ «يَرَوْنَ مَقَامِي وَ يَسْمَعُونَ كَلامِي وَ يَرُدُّونَ سَلامِي».
اگر چنين است بايد فرصت را غنيمت بشماريم و وقتمان را در حرم به حرفهاى بيهوده و دنيايى تلف نكنيم.
آداب وداع بايد چگونه باشد؟ در هنگام وداع چه بايد بخواهيم؟
بالاخره هر چه كه شروعى دارد، ناگزير داراى خاتمه و نهايتى است. چيزى كه خاتمه دارد و شروع ندارد خدا است؛ كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ. زيارت و حج هم از اين قاعده مستثنى نيست. يك روز شروع شده و چند روز ديگر هم خاتمه مىيابد. بايد از اين فرصت استفاده كنيم. فرصتها تكرار شدنى نيستند. اگر فرصت ديگرى هم مجدداً به دست آيد، ديگر اين فرصت، آن فرصت گذشته نيست بلكه اين، فرصت ديگرى است كه در جاى خودش بايد مغتنم دانسته شود.
على عليه السلام مىفرمايد: «وَ الْفُرْصَةُ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ أَلا فَتَعَرَّضُوا لَها وَ لا تَعَرَّضُوا عَنْها»؛ «فرصتها مثل ابر گذر مىكنند، بايد مغتنم شمرده شوند و الّا مثل ابر مىروند و ديگر برنمىگردند.»
در مورد وداع بايد گفت كه هر چه زيارت همراه با شور و شوق و معرفت بيشترى باشد، وداع هم به همان نسبت همراه با غم و غصّه و تلخى است؛ زيرا حاجى مىخواهد از دوست حقيقى خود جدا شود.
البته ما از هر جاى جهان به پيشوايان معصوم عليهم السلام سلام كنيم، آنها پاسخ مىدهند. راهِ كم كردن از غصههاى اين فراق، آن است كه يك خاطره خوش آن را بهخاطر داشته
باشيم و هميشه با آن حال كنيم.
اما اينكه چه بايد بخواهيم؟ بايد محبت و معرفت خودشان را بخواهيم. چون ميزانِ لذّت، شيرينى و ارزش هر عملى، بستگى به ميزان عشق و معرفت عاشق دارد و اين را توجه داشته باشيد كه خواسته ما بايد بزرگ باشد چون پيش خدا كوچك و بزرگ معنى ندارد. همه حاجتها در پيش خدا كوچك است. لذا خود خدا و محبت او را طلب كنيم و معرفت و ولايت ائمه را بخواهيم.
در مسائل اين دنيا هم بيش از همه چيز، فرج آقا امام زمان (عج) را بخواهيم. ما در زمانى هستيم كه دعا براى فرج از ضرورىترين خواستهها است.
هر چه شما در مدينه در زيارت ائمه و پيامبر صلى الله عليه و آله بيشتر محدود شديد، به همان اندازه در تعجيل فرج دعا كنيد تا خداوند مصلح را برساند و اين تعصبات و عقايد انحرافى و بدور از اسلام اصيل را زايل كند.
آفتاب طلوع كرده بود و من روبهروى بقيع، جايى ايستاده بودم كه صداى گريههاى آرام، سكوت قبرستان را نوازش مىكرد، پرواز كبوترها، پرواز خيال زائران را به سالهاى دور مىبرد. اينجا كجاست كه فقط با اشك تفسير مىشود؟ اينجا كجاست كه آدمى در تفسيرش هزار بار مىميرد و زنده مىشود؟ اينجا چه كسانى آرام گرفتهاند و بر آرام گرفتگان، كدام ناآراميهاى جگرسوز رفته است؟
در ميان جمع، گم شدهام و آرام زير لب زيارت «جامعه» را مرور مىكنم؛ «السَّلامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلائِكَةِ وَ مَهْبِطَ الْوَحْيِ وَ مَعْدِنَ الرَّحْمَةِ وَ خُزَّانَ الْعِلْمِ وَ مُنْتَهَى الْحِلْمِ وَ أُصُولَ الْكَرَمِ وَ قَادَةَ الْأُمَمِ وَ ...».
گريهها مرا همراهى مىكنند و با بقيع پيوند تاريخى مرا مىسرايند، گويى هزاران سال است با اين گريهها غريبانه همراهم. گويى تقدير تاريخى شيعه با اين گريهها پيوند خورده است.
در ميان جمع گم شدهام، كه زائرى اهل پاكستان روبهرويم سبز مىشود، بىمقدمه، به سمت بقيع اشاره مىكند و پرسشگرانه مىگويد: «سَيِّدَتُنَا فاطِمَة؟»، غافلگير مىشوم.
چه مىگويد؟ با اشاره سر به او مىفهمانم كه تكرار كند. مىفهم كه پرسش اين است «مزار خانم، فاطمه زهرا عليها السلام اينجاست؟» در ماندهام، چه بگويم، عربى هم نمىدانم، به انگليسى مىگويم: «ما نمىدانيم مزار ايشان كجاست»، بلافاصله مىپرسد: «ايرانى هستى؟» مىگويم: «بله». مىپرسد: «احتمال دارد كه اينجا باشد؟» مىگويم: «شايد».
او رفت و من در خويش فرو رفتم. او رفت و من در آن تقدير شكننده تاريخى خويش گم شدم. او رفت و من نيز تا چند روز ديگر از اين سرزمين خواهم رفت. اما چه پرسش تلخى است كه آيندگان و روندگان را اينگونه بىقرار كرده است. اى بانو، اين بىقرارى و بىتابى تا كجا ادامه خواهد يافت؟ اين سكوت جگرسوز و اين بىقرارى جانكاه تا كدام زمان قلبهاى عاشقان و مشتاقان را در خويش خواهد شكست؟
خانم! شما بگوييد كه من براى آن زائر پاكستانى چه پاسخى داشتم؟ و هنگامى كه به وطن بازگردم به كدام زبان و با كدام كلمات خواهم توانست، نگاه پرسشگر منتظران را سيراب كنم؟
بانو! هواى حوصله ابرى است. هنگامه وادع ما با مدينه در راه است. ما از كجاى اين سرزمين با شما وادع كنيم؟ ما غمنامه فراقمان را بر كدام گوشه بقيع بياويزيم؟
اى مدينه، ما مىرويم، تو سلام و درود و خداحافظى ما را به صاحب مزار گمشده برسان.
اى مدينه! تو امانتدار باش و قلبهاى ما را كه در گوشه بقيع مدفون است، محفوظدار، همچنانكه پارههاى جگرمان را محفوظ داشتى.
اى مدينه، غصهها و دردهاى ما را از ياد مبر. يادت بماند كه غريبانه آمديم و غريبانهتر رفتيم و خدا مىداند بر داغمان افزوده شد.
آسمان مدينه را غبار گرفته است و من از پشت پنجره، منارههاى قلب اين شهر زيبا را نظاره مىكنم. آسمان مدينه همچون قلب من غبارآلود است و مرا به خداحافظى مىخواند. دست و دلم مىلرزد. رفتن، سرنوشتِ ناگزير ماست، اما پاى رفتن هم نيست كه دل به اين سرزمين پيوند خورده است.
ما غمنامه فراقمان را پيش از اين به ديوار كعبه آويختيم و گريستيم؛ گريستن دردمندانه و تلخ و غم هجران خويش را به اميد وصال مدينه مرهم نهاديم، حالا دوباره جدايى از نو آغاز مىشود:
اگر به دست من افتد فراق را بكشم كه روز هجر سيه باد و خانمان فراق
مدينه! روزهاى با تو بودن را قدر ندانستيم. ما آنچنانكه بايد بر درگاه بارگاه رسول صلى الله عليه و آله عرض ارادت نكرديم. نجواى ما با بقيع باقى است. ما خويش را هنوز محتاج هواى دلانگيز مسجدالنبى مىدانيم و مشتاق زيارت زيارتگاه فرشتگان عرش خداونديم.
ما سائلانى بوديم كه اميدوار، كاسه گدايى خويش به سمتِ كريمان اين سرزمين دراز كرديم. ما آنان را مأمور به نوازش دلشكستگان يافتيم. ما دست خالى باز نخواهيم گشت.
همسفران، لحظه تلخ جدايى و آرزوى خويش هنگام وداع را اينگونه تفسير كردند:
امير معتمدى، زائر كرجى گفت:
«آرزوى من اين بود كه برنگردم؛ يعنى دلم در مدينه بماند، نه اينكه وقتى جسمم به شهر برگشت، روحم دوباره از اين حال آسمانى نزول كند، اگر چنين آرزويى برآورده شود، خداحافظى برايم سخت نيست؛ زيرا زمانى كه دلم با رسول و بقيع پيوند خورده باشد هر جا باشم در مدينهام و وقتى دلم با آسمان، غريبه باشد، حتى اگر كنار ضريح هم نشسته باشم، گويى از مدينه دورم. آرزوى اين حال را براى خودم، خانوادهام و تمام ملتمسان دعا در دل گذراندم.»
مجيد كريمى گفت:
«اين روزها دلم براى خانوادهام تنگ شده و رفتن برايم سخت نمىنمايد، اما وقتى تصوّر مىكنم تا چند ساعت ديگر، آنقدر از مدينه دور شدهام كه فقط مرغ خيالم توان پرواز تا اين حريم مقدس را خواهد داشت، دلم فرو مىريزد و ترس مرا فرا
مىگيرد. احساس مىكنم تلخى فراق در وطن بيشتر نمود خواهد كرد. وقتى خاطراتم را با عكسها و يادداشتها مرور كنم، روزها و شبهاى سختى را خواهم گذراند. براى آن روزها و شبها از خدا صبر خواستهام و ملتمسانه خواستهام مرا دوباره برگردانند.»
احمدرضا سعيدنژاد مىگويد:
«من، نه با گريه كه با لبخندى از روى سپاس خداحافظى مىكنم. من لايق آمدن نبودم و حالا كه آمدم به يقين فهميدم كه خداوند مرا از دايره رحمتش بيرون نخواهد كرد. فهميدم كه هر چه ما غافليم باز هم خداوند ما را دوست دارد. من به اين درياى رحمت اميدوارم. هر چند دلم هم براى مدينه و براى مسجدالحرام بسيار تنگ خواهد شد.»
سيد سعيد كوثرخواه مدينه را شهر برآورده شدن آرزوها مىداند و مىگويد:
«به دلم افتاده دوباره برمىگردم، بعيد مىدانم كه اين آخرين سفر من باشد، من مطمئنم اينجا آرزوهاى پاك و خالص برآورده مىشود، آرزوى من هم زيارت دوباره اماكن مقدس اين سرزمين است ... با وجود اين، آرزو و اطمينان از برآورده شدن آن، وداع با مدينه برايم آسانتر شده است.»
كريمنجفزاده مىگويد:
«از رسول اللَّه صلى الله عليه و آله خواستم هديهاى زادِ راهِ من كند؛ هديهاى كه در تمام زندگى به دردم بخورد. از ايشان خواستم مهر و محبّت دائمى خود و اهل بيتش را كه نصيبم كرده، از من نگيرد و همواره بر آن افزوده شود ...
بزرگترين نگرانى من اين است كه دورى از اين مكان مقدس به دورى از معنويت بينجامد. اين بدترين اتفاقى است كه ممكن است بيفتد. از خدا خواستهام يارىام كند كه حاجى بمانم.»
خانم سليمى مىگويد:
«از خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله خواستهام يارىام كنند كه معنويت حاصل از زيارت اماكن مقدس را به قلب و روح فرزندانم منتقل كنم؛ چنانكه آنها هم با ذكر و محبت خداوند و پيامبرش و اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام بار بيايند. من هنگام وادع با پيامبر، بسيار گريه كردم. از يك سو به خاطر تلخى دورى از بارگاه ايشان و از سويى گريه همراه با سپاس از اينكه مرا به حضور پذيرفتهاند.»
محمد مدنى مىگويد:
«من با مدينه و مسجدالحرام، با اندوه تمام خداحافظى كردم. احساس پرندهاى را دارم كه تا كنون در آغوش سپيدارى بزرگ امن و امان زيسته است و يكباره مىخواهند او را به شهرى شلوغ، خطرناك و پر از بازهاى شكارى برگردانند، همانقدر ترسان و نگرانم.
از پيامبرخدا عاجزانه خواستهام مرا به حال خودم رها نكرده، مراقبتم كند.
داستان آرزوها، مشتاقىها و مهجورىها هر روز رنگى و آهنگى ديگرگونه مىگيرد و سرود وداع با حركت كاروان در گوش شهر مىپيچد. بغضهاى ناشكفته مىشكفد و شانهها تكان مىخورند، سخت و غريبانه!
مدينه! اى شهر يادهاى شكوهمند و عاشقانه، خدانگهدارت باد.
مدينه! اى رؤياى رنگين محراب دلدادگيهاى ما خداحافظ.
مدينه! اى خضراى آسمانى، اى ضريح زيبا، اى پرواز غريبانه در پس اندوه بقيع، خداحافظ.
خداحافظ، اما نه خداحافظى از روى دلگيرى، كه از روى دلتنگى، خداحافظ اما خداحافظى با اميد و آرزوى بازگشت، خداحافظ.
افراد اعزامى از ايران: 96103 نفر
تعداد كل زائران ايرانى 85973 نفر، در قالب 522 كاروان.
مردان: 87/ 53%
زنان: 13/ 46%
باسوادان: 55%
بىسوادان: 64/ 27%
نامشخص: 36/ 17%
زائران افغانىِ همراه: 1813 نفر
زائران عراقىِ همراه: 167 نفر
عوامل خدماتى: 6219؛ عوامل خدمات ايرانى+ 162 عوامل خدماتى كاروانهاى عراقى و افاغنه.
اعضاى بعثه و ستاد: 484 نفر بعثه+ 244 نفر ستاد+ 36 صدا و سيما+ 30 نفر قاريان+ 310 نفر هيأت پزشكى+ 278 نفر طرح تغذيه متمركز+ 181 نفر هواپيمايى و ارگانهاى همكار+ 102 نفر طرح قربانى، جمعاً 1708 نفر.
گفتنى است كه از اين تعداد، هزينه 527 نفر به وسيله ارگانهاى مربوط و نيمى از هزينه 30 قارى نيز به وسيله سازمان اوقاف و امور خيريه پرداخت مىشود.
تعداد كل حجاج وارد شده به عربستان 706/ 419/ 1 نفر و مجموع حجگزاران سال 1324 هجرى قمرى بالغ بر 000/ 300/ 2 نفر به گزارش جرايد، تجارت عربستان 2/ 5 ميليارد ريال سعودى، معادل 45/ 1 ميليارد دلار كاركرد داشته.
ويژگىهاى سياسى- تبليغى
مهمترين ويژگى حج سال جارى توجه جهان اسلام به خلأ رهبرى واحد امّت اسلامى و احساس نياز به منجى جهانى و به طور مشخص گسترش عقيده به مهدويت بود، جالب است كه محور همه برنامههاى بينالمللى بعثه مقام معظم رهبرى نيز با هدايت الهى در سال جارى موضوع مهدويت پيشبينى شده بود.
دعاى كميل اول به سبب ترس دولت از وهابيان تندرو كاملًا حفاظت شده برگزار شد و بسيارى از خارجيان تنها در حاشيه دعاى كميل بهرهمند شدند، اما در دعاى دوم توانستند شركت كنند. (جريان دعاى كميل و برگزارى باشكوهتر)
جريان دعاى كميل نخست، نشان دهنده افتراق سياستمداران و دولتمردان از سلفىهاى مذهبى است.
در حدود 23000 پيام نيز به وسيله مبلغان، روحانيان و بازرسان و ديگر عوامل بعثه تكثير و توزيع شد.
پيام به 5 زبان ترجمه و افزون بر آن در قالب CD (لوح فشرده نورى) همراه صوت و تصوير عرضه و نيز به پايگاههاى خبرى در شبكه رايانهاى جهانى «اينترنت» ارسال شد.
همزمان نيز به تهران و صدا و سيما مخابره گشت.
امسال، مبلغان مانند سالهاى اولى دهه هفتاد در داخل بعثه اسكان يافته بودند.
در سال جارى بيش از 5000 مراجعه به هيأت علمى بعثه داشتهايم كه 90% اهل سنت و 10% شيعه از 54 كشور گوناگون بودهاند.
ديدارهاى سطح بالاى مديريت بعثهها، در سال جارى نيز تداوم يافت و با بعثههاى 16 كشور ملاقات شد مانند وزراى حج الجزاير، يمن و رؤساى بعثههاى افغانستان و عمان و بعثه حزب اللَّه «عموش»، بعثه عراق «جعفرى».
ديد و بازديد با چندين شخصيت علمى و سياسى چه در بعثه و چه در خارج آن داشتهايم، مانند نادى ادبى و دانشگاه مدينه و رييس شؤونالحرم، شيخ محمد صالح الحصّين.
در سال جارى پديده سخنرانى كاروانى افزون بر شبكه هجرت با 25 عضو به وسيله مبلغان ايرانى نيز شكل گرفت و در يك مورد (خانم سخايى) براى كاروانهاى جنوب شرق آسيا مكرر شد. آنان دعوتگر مبلغان ما جهت سخنرانى و گفتگو و حتى ارشاد مسائل فقهى بودهاند، در حدود (100) تبليغ كاروانى داشتهايم.
در سال جارى بيش از 000/ 24 ملاقات و 000/ 11 مصاحبه مؤثّر صورت گرفته است.
مبلغان موظف شبكه رسالت 96 نفر با 000/ 11 ملاقات و 000/ 7 مصاحبه مؤثر و 2669 ارجاع به بعثه كه چند مورد آنها كاروانى بوده و 000/ 10 توزيع پيام، پركارترين سالهاى خود را سپرى كردند.
مبلغان افتخارى «شبكه ولايت» 2146 نفر هستند كه 200/ 5 ملاقات، 000/ 4 مصاحبه و 150 ارجاع به بعثه و 000/ 10 توزيع انبوه پيام برائت داشتهاند.
روحانيان زباندان شبكه بلاغ در سال جارى فعاليت بيشترى داشتند و با 225 نفر عضو افتخارى و 71 عضو فعّال و 900 ملاقات و مصاحبه 350 و 25 ارجاع به بعثه داشتهاند.
13 مورد از مراجعات به استبصار و تشيع انجاميد.
12 همايش داشتهايم كه نيمى از آنها بينالمللى بوده و حدود 4000 نفر از چندين مليت مختلف در آنها حضور يافتهاند.
10500 اهداى كتاب و 000/ 10 جزوه و مقاله و 1300 CD به مراجعين داشتهايم.
انتشارات سعودىها در هر دو زمينه قرآن و كتب فرقهاى خود همچنان فعال و گسترده مىنمود.
جوّ امنيتى تشديد يافته بود، اما فشار بيشتر روى سلفىها بود و از اين نظر از جهاتى به سود ما بود.
پيروزى حزباللَّه در مبادله اسرا اميدبخش و اخبار انتخابات ايران مشكل ساز بود.
موضعگيرى آيت اللَّه سيستانى در عراق به سود ما و نهاد مرجعيت شيعه بود.
سخنرانى خطيبان در مدينه كنترل شده ولى خطباى مكه با شگرد استخدام افاغنه، سخنان خود را با ترجمه فارسى در اختيار مىنهادند كه چندين مرتبه از سوى معاونت بينالملل، جناب آقاى طبسى براى بحث و مناظره با ايشان به مسجد اعزام شدند.
فشار سعودى، سلفيان را به تكاپوى بيشتر واداشته است.
وجود شيعيان عراقى در اولين سال حضور خود، زمينه گستردن فعاليتهاى تبليغى را فراهم كرده است.
در بقيع و قبرستان احد، مشكل كمترى داشتيم و حتى در مدينه دوم، با تذكر بعثه در مدينه اول، عوامل نهى از منكر حضور فعال و پر سروصدا نداشتند.
ويژگىهاى فرهنگى
تقريباً همگى اين خواهران در موسم حج آموزش اماكن و ديگر آموزشهاى لازم را ديدهاند. با توجه به نياز كاروانها و موفقيت طرح، اميدواريم طى يك برنامه 5 ساله بتوانيم براى همه كاروانها معين زن تربيت كنيم. (اين افزون بر خواهران مبلغه سخنران در كاروانها و حاضر در ميقاتها هستند).
هيأت استفتاى اعزامى و دستياران آنها توانستند تقريباً در همه روزهاى كارى مكه و مدينه با تشكيل جلسات آموزشى و توجيهى، پاسخگوى روحانيون و حتى افاعنه و عراقيان مراجعه كننده باشند. در سال جارى تنها هيأت پاسخ به سؤالات خواهران به طور متوسط روزانه 30 مراجعه حضورى و تلفنى داشتهاند.
در سال جارى، حضور مستمر و شيفتبندى شده روحانيان را در ميقات مسجد شجره و جحفه، كوه صفا، مقام ابراهيم و منا داشتهايم كه جاى تشكر از علما دارد.
همه روحانيان در مكه و مدينه به وسيله 24 رابط روحانى ارزيابى شود و 76 نفر از آنان به عنوان نخبه معرفى شده كه انشاءاللَّه در سالهاى آتى بهره بيشترى از آنان ببريم.
گروههاى ارشاد در سال جارى از ايران سازماندهى شده و دفترچههاى ارشادى ميان آنان توزيع شد. در ميان اين گروهها 110 نفر دكترا، 198 نفر فوق ليسانس، 933 نفر
ليسانس و 103 نفر تحصيلات حوزوى داشتهاند و از اين رو مسأله حادّى نداشته و به جز موارد اندكى نماز در بقيع و انتظار در پشت دكانها در وقت نماز، مشكل خاصى نداشتيم.
طرح نظرسنجى نيز تداوم يافت و 13 عنوان فرم در تيراژ 89100 و 215 پرسش گوناگون تكثير و در ميان زائران توزيع شد كه حاصل آن پس از آمارگيرى و تجزيه و تحليل در تصميمگيرىهاى سال آينده مؤثر خواهد بود.
حضور قاريان برجسته ايران در مسجدالحرام، همايشهاى بينالمللى در داخل بعثه، تهيه كتاب حجّ و ثبت چگونگى حجگزارى ايرانيان در سال جارى و مقايسه آن با حج ديگر كشورها، توزيع جزوات براى خوراك تبليغى روحانيان و نيز پاسخگويى به شبهات وهابيان از ديگر كارهاى فرهنگى بعثه بود.
اطلاعرسانى قوى خبرگزارى و صدا و سيما، حال و هواى حچ را در ميان خوانندگان و شنوندگان و بينندگان ايرانى تازهتر كرد كه سزا است در همين جا از انعكاس و گزارش به هنگام و پرتوان اين عزيزان تشكر كنم.
در سال جارى نياز كاروانهاى ممتاز و باسواد به نشريه زائر بيشتر رخ نمود.
همچنين در سال جارى كاروان اساتيد به كامپيوتر و اينترنت مجهز شد. اين بدان معنا است كه ما بايد بخشى را نيز به خدمات الكترونيكى و اطلاعرسانى اختصاص دهيم.
ويژگىهاى اجرائى:
انتقال 46432 زائر مستقيم به مدينه و 47918 زائر به جده.
اسكان 60% زائران مدينه در هتلهاى اطراف مسجد نبوى.
اجراى بهتر طبخ مركزى و اجازه دادن به منازل دور از مسجد جهت طبخ در محل.
اجراى طرح متمركز قربانى با آمار 62% در روز عيد و 38% در روز يازدهم.
تعداد ذابحان: 102 نفر
امسال به طور نيمه آشكار براى بسيارى از شيعيان مراجعه كننده، ذبح به وسيله ذابحان ايرانى انجام گرفت.
گزارش تفصيلى موسم، به همراه نتايج ارزيابى انجام شده از عملكرد روحانيون كاروانها و پيشنهادهايى كه در باره ارتقاى كيفى فعاليتهاى فرهنگى بعثه مقام معظم رهبرى جمع آورى شده است، عبارتند از:
عملكرد 1157 نفر روحانيون و معين و معينههاى محترم كاروانها توسط 24 نفر از رابطين در مكه مكرمه ارزيابى شد و تعداد 582 نفر كه مدينه قبل بودهاند نيز ارزيابى آنان انجام و در رايانه درج گرديده است. گروه مدينه بعد پس از انجام ارزيابى آنان در مدينه اقدام خواهد شد.
همه روزه از ساعت 5/ 7 صبح جلسه رابطين در مكه مكرمه و مدينه منوره جمعاً 28 جلسه تشكيل كه صورت جلسه مذاكرات انجام شده در پايان هر روز تقديم حضور شده است.
هشت روز در مدينه منوره و پنج روز در مكه مكرمه براى روحانيون و معينها و معينههاى كاروانها برنامه بازديد از اماكن مقدسه تنظيم و در اين برنامهها متجاوز از 350 نفر اماكن ياد شده را بازديد و نسبت به سوابق تاريخى و توضيحات مربوط توجيه شدهاند.
كلاس احكام و مناسك به صورت مرتب در مكه و مدينه جمعاً 20 جلسه تشكيل و در اين جلسات روحانيون محترم كاروانها سؤالات فقهى و مشكلات شرعى خويش را با اعضاء محترم شوراى استفتاء بعثه مطرح و مرتفع نمودهاند.
رابطين محترم در جلسات منطقهاى سهگانه ستادهاى مدينه و ششگانه مكه همه روزه شركت و تبادل نظريات لازم فىمابين سربازرسين و مديران كاروانها انجام شد. قبل از آن، جلسه هماهنگى مسؤولان مذكور در مكه مكرمه تشكيل و تدابير لازم جهت تسهيل امور رابطين انجام شد.
واحد خواهران در مدينه منوره و مكه مكرمه داير گرديد و خواهران مبلغه پاسخگوى سؤالات شرعى بانوان زائر به صورت تلفنى و حضورى بودند. به طور متوسط روزانه 30 مورد مراجعه داشتهاند.
براى سخنرانى عمومى داخل كاروانها توسط خواهران مبلغه و جناب حجتالاسلام والمسلمين آقاى قرائتى برنامهريزى و جمعاً حدود 30 جلسه در مجتمعهاى مسكونى حجاج برگزار گرديد كه اين جلسات با استقبال عمومى زائران مواجه بوده.
مراجعات روحانيون محترم كاروانها جهت اعلام ورود و تقسيم كار روحانى و معين در مكه و مدينه و ثبتنام براى شركت در نوبتبندى حضور در مسجدالحرام و صفا و مروه پاسخ گفته شد. تمامى روحانيون نسبت به وظايف محوله اقدام و تعداد اندكى كه نسبت به انجام وظيفه محوله اقدام ننمودهاند (8 نفر) در ارزيابى آنان لحاظ شده است.
به شكايات زائران نسبت به روحانيون كاروانها 4 مورد رسيدگى و اظهار نظر شد.
جلسه سراسرى روحانيون كاروانها در مكه مكرمه تشكيل گرديد و به سؤالات فقهى و اجرايى و فرهنگى آنان پاسخ گفته شد و از بيانات حضرتعالى بهرهمند گرديدند.
جلسات منطقهاى روحانيون شش منطقه مكرمه و اهل سنت در هفت محل برگزار و نسبت به ايام تشريق و مشكلات مربوطه و مسائل قربانى توجيه گرديدند.
اهدايى مقام معظم رهبرى مد ظلهالعالى به 4038 نفر از خانواده معزز شهداء و ايثارگران از طريق رابطين و روحانيون كاروانها تقديم آنان شد.
اعطايى مقام معظم رهبرى مد ظله و آيات عظام سيستانى، فاضل لنكرانى و مكارم شيرازى از طريق رابطين به روحانيون كاروانها پرداخت شد.
روحانيون برتر حج سال 1382 انتخاب و جلسه تشويقى و تبادل نظرات و انتقال تجربيات آنان تشكيل در اين جلسه 76 نفر از روحانيون نمونه مورد تفقد حضرتعالى قرار گرفتند.
جلسه اختصاصى خواهران معينه تشكيل و نقاط ضعف و قوت طرح جديد معين زن با حضور مسؤولان ذىربط و 140 معينه، نقطه نظرات آنان جمعبندى شد و از
بيانات حضرتعالى مستفيض شدند.
نوبتبندى مسجد شجره و مسجد جحفه به صورت منظم انجام و حسب مورد خواهران زائر نسبت به احرام در مسجد شجره و زائران كاروانهايى كه بدون روحانى به ميقات جحفه عزيمت نموده بودند توجيه شدند. حداقل ده مورد زائران كاروانهاى خارجى از اين طرح بىنصيب نبودند و مراتب امتنان و تشكر خود را از بعثه مقام معظم رهبرى به روحانيون حاضر در ميقات اعلام داشتند.
معينهاى زن مدينه قبل يك روز قبل از عزيمت به مكه در مسجد شجره حاضر و دوره كارورزى خود را نزد رابطين خواهر طى نمودند.
سيستم طراحى شده جديد روحانيون با همكارى واحد رايانه در موسم راهاندازى واطلاعات سيستم قبلى منتقل وعمده نواقص و كاستىها در حال رفع مىباشد.
چكيده فعاليتها و طرحهاى معاونت امور روحانوين تهيه و تايپ و در اختيار آقاى جعفريان جهت كتاب حج قرار گرفت.
4 جلسه كميته بازنگرى طرحها و برنامههاى معاونت امور روحانيون با حضور كارشناسان مدعو تشكيل و تقريباً امّهات مسائل مورد بررسى و جمعبندى شد.
خلاصهاى از فعاليتهاى امور روحانيون تهيه و در 2 شماره نشريه زائر درج گريد.
در قالب هيأت تعيين شده به كاروان شهرستان زلزلهزده بم سركشى و طى مراسمى باشكوه اهدايى مقام معظم رهبرى به آنان تقديم شد.
اهمّ برخى گزارشهاى تصويرى فوق به شرح زير اعلام مىگردد:
الف- گزارش و پلاتوهاى مكرر از مسجدالحرام (طبقات اول، دوم و سوم)
ب- گزارش محفل انس با قرآن (طبقه دوم مسجدالحرام)
ج- مصاحبه با زائران خارجى بيت اللَّه الحرام با محوريت موضوعات حج- انقلاب اسلامى- امام خمينى- مسائل مربوط به فلسطين، لبنان، مشكلات جهان اسلام، تبادل اسراء حزباللَّه لبنان و ساير موضوعات اجتماعى و سياسى روز.
د- پوشش ويژه مراسم برائت، دعاى عرفه، مشعرالحرام، منا، رمى جمرات و ...
ه- پوشش مصاحبههاى حضرتعالى و ساير مسؤولان اجرايى بعثه و سازمان حج و زيارت.
و- پوشش همايشهاى قدس- آينده جهان اسلام- فرهيختگان و ...
ز- تأمين و توليد خبر از غار حرا قبرستان ابوطالب- شعب ابوطالب و ...
ر- توليد روزانه ثابت برنامهاى حدود 10 دقيقه جهت پخش از شبكه خبر.
2- حوزه سيما
از زمان حضور گروه در مكه مكرمه تاكنون 76 مورد به مدت 744 دقيقه گزارش صوتى و 41 مورد به مدت 580 دقيقه گزارش تصويرى جهت شبكههاى داخلى و جام جم 1- 2 و 3 تهيه، ارسال و پخش گرديده است، همچنين توسط تصويربرداران سازمان بيش از 2100 دقيقه تصاوير خام (راش) تهيه گرديده است كه ان شاءاللَّه در برنامههاى توليدى ستاد حج سازمان در سال آتى مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
شايان ذكر است طى اقداماتى بىسابقه چندين مورد تصويربردارى و نهايتاً برنامههاى جاذب توسط گروه اعزامى سازمان در داخل صحن مسجدالحرام تهيه و از شبكههاى سيما پخش گرديد كه با اقبال عمومى مواجه و سبب تعجب بعضى از بينندگان قرار گرفته است. همچنين در اين زمينه علاوه بر ضبط و پخش مراسم شبى با قرآن در طبقه دوم مسجدالحرام، سخنرانىهاى كوتاهى نيز توسط بعضى حجج اسلام از جمله آقايان صديقى و اوسطى در طبقه همكف مسجدالحرام، پشت مقام ابراهيم ضبط و از شبكههاى سيما پخش گرديد كه البته در اكثر اين موارد تصويربردارى با دو يا سه دوربين
انجام گرفت به نحوى كه دوربينها در مواضع مختلف در پشتبام مسجدالحرام استقرار و تصويربردارى با ميكروفون (صدا بر) هاى بىسيم HF انجام شد كه در اين خصوص شهامت و رشادت خبرنگاران، گزارشگران، مجريان و ساير عوامل، قابل ستايش است.
همچنين پخش دعاى عرفه از شبكه سوم سيما در روز عرفه توسط گروه سيما انجام گرفته و طى اقدامى بسيجىوار، سه گروه توليدى و خبرى سازمان مسير عرفات تا مشعر را با تجهيرات لازم، پياده طى نموده و در طول مسير برنامه سازى به عمل آمده كه از طريق سيستم ارسال مستقيم M 4 چند برنامه به تهران ارسال و با فاصلهاى كمتر از يك ساعت از سيما پخش و حال و هواى مسير عرفات تا مشعر و سيل جمعيت اعم از حجاج ايرانى و خارجى، مصاحبه با حجتالاسلام والمسلمين در حال پيادهروى و ... به تصوير كشيده شد.
3- حوزه صدا
گروه اعزامى راديو نيز 82 مورد و 1192 دقيقه برنامه تهيه و به طور زنده ارسال نمودهاند كه كليه موارد از شبكههاى قرآن، سراسرى، معارف، جوان، تهران، فرهنگ، پيام و كرج با موضوعات زير پخش گرديده است:
احرام و محرم حقيقى- سيرى در سفر از ميقات تا مقام ابراهيم- گزارشهاى ديدار حضرتعالى با جانبازان و ساير ديدارها- سيره نبوى و احرام واقعى- گزارش همايش حج، عالىترين تجلى عبادت- سيرى در اعمال- مراسم شبى با قرآن- شهادت امام باقر عليه السلام- حديث شبلى و روح حج- پخش دعاى كميل از چهار شبكه سراسرى، معارف، تهران و قرآن- آيات و معارف حج- اسرار عيد قربان و حكمت قربانى-
مراسم ويژه برائت از مشركين- دهه انقلاب، عيد قربان و ...
4- حوزه برون مرزى:
گروه اعزامى برون مرزى نيز 102 مورد به مدت 727 دقيقه گزارشهاى صوتى و تصويرى تهيه و ارسال نمودهاند كه اين برنامهها از شبكههاى راديويى عربى-
انگليسى- تاجيكى- درى- استانبولى، همچنين از شبكههاى سحر 1 و 2 برون مرزى و العالم پخش گرديده است. در ضمن مراسم برائت از مشركين و به خصوص قرائت عربى متن پيام مقام معظم رهبرى به صورت زنده از شبكه راديويى عربى برون مرزى پخش گرديد.
بعضى از موارد مهم فعاليت گروه برون مرزى به شرح زير اعلام مىگردد.
پوشش همايش حج، عالىترين تجلى عبادت و سياست- پوشش همايش تقريب مذاهب- پوشش همايش اهل تسنن- پوشش همايش اهل بيت عليها السلام- پوشش همايش فلسطين- مصاحبه با زائران عراقى، استانبولى، فرانسوى، لبنانى، نيجريهاى، الجزايرى، كويتى و ... پيرامون مسائل مهم جهان اسلام و مباحث عراق- آمريكا، فلسطين، اسراييل و ...
حوزه استانها
همكاران گروه استانها از زمان حضور در مكه مكرمه تاكنون 31 مورد به مدت 311 دقيقه گزارش تصويرى ارسال نمودهاند كه از صدا يا سيماى استانها پخش گرديده است.
اهم اين ارتباطات با استانهاى اردبيل، خراسان، اراك، زنجان، كرمان، اروميه، فارس، قم، هرمزگان، چهارمحال بختيارى، خوزستان و ... به عمل آمده است و در خصوص كاروان بم نيز با حضور گروه استانها چندين برنامه توليد و ارسال گرديده است.
البته در خصوص مراسم چهلم مرحومين زلزله بم نيز كه در منا برگزار شد علاوه بر پوشش تصويرى، كل اين مراسم به صورت صوتى و ارتباط با مركز صدا و سيماى كرمان، منتقل و به صورت زنده پخش گرديد.
گزارش كار معاونت آموزش و پژوهش بعثه در رابطه با وظايف محوّله به اين معاونت، بدين شرح است:
در سال جارى به دليل انسجام بيشتر اعضاى شوراى محترم استفتاء، اين بخش وضعيت مطلوبترى نسبت به سالهاى گذشته داشت. از روز اول در مدينه مستقر گرديده و تا آخرين روز استقرار بعثه در مدينه نيز به فعاليتهاى خود ادامه دادند، همچنين با حركت زائران از مدينه به مكه هر شب يكى از حضرات آقايان محمدى يزدى و فلاحزاده همراه خواهران مبلغه به مسجد شجره اعزام مىشدند كه بحمداللَّه تأثير مطلوبى داشته است، البته چون خواهران زودتر به مكه مشرف شدند پيشنهاد مىشود براى سال بعد حتماً يك نفر از خواهران تا پايان مسؤوليت ارشاد خواهران در مسجد شجره و پاسخگويى به سؤالات آنان را به عهده داشته باشند.
حضور جناب حجتالاسلام والمسلمين آقاى موسوى يزدى در اين بخش و همچنين جناب حجتالاسلام والمسلمين آقاى كيايىنژاد و سپس اضافه شدن حضرت آيت اللَّه غيورى باعث فعال بودن اين قسمت گرديده و بحمداللَّه در مدينه و مكه مراجعات نسبتاً مطلوب بوده است، حجتالاسلام آقاى حسن منتظرى نيز در روزهاى اول شروع به كار بعثه در مكه همراه با آقاى كيايىنژاد در مكه مستقر و مشغول به كار گرديدند.
مسؤول كتابخانه مدينه قبل از روز اول در بعثه مستقر و در دو بخش پاسخگوى مراجعان بود:
كسانى كه براى مطالعه مراجعه مىكردند.
تعداد انبوهى كه براى أخذ كتاب دعا و قرآن و امثال آن مراجعه داشتند.
كه در بخش دوم كسانى كه مراجعه ميكردند، از كتب به جاى مانده از زائران در سالهاى قبل به آنان تحويل مىگرديد. (گزارش پيوست است)
پس از حضور بعثههاى مراجع در مدينه برنامه ديدارهاى آنان با حضرتعالى تنظيم و سپس بازديد از بعثهها صورت گرفت، در زمينه مشكل مسكن آنان در مدينه ديدارى از ساختمان آنان داشتم و در حدّى كه مقدور بود براى سال جارى رفع مشكل شد، سپس از
چند ساختمان جديد بازديد كردم سپس به آنان پيشنهاد داديم تا نمايندگان بعثهها از اين ساختمانها ديدار كنند كه خوشبختانه روى يك ساختمان توافق شد و كتباً همه بعثهها امضا كرده مقرر شد براى سال بعد همين ساختمان اجاره شود.
يك ديدار نيز با آقاى زرهانى رياست محترم سازمان داشتند و پارهاى مشكلات را مطرح كردند كه توضيحات لازم توسط ايشان داده شد.
سپس در روز هفتم ذىحجه در مكه مكرمه جلسه ميهمانى بعثهها برگزار گرديد.
آقايان مصرّانه درخواست دارند تا در مكه در قصر حسن عابد مستقر شوند كه اميد است با اين درخواست موافقت و سال آينده در مكه نيز مشكلى نداشته باشند.
حضور حجتالاسلام آقاى معراجى نيز بحمدللَّه مؤثر واقع شد و موارد جزيى با هماهنگى ايشان و مدير كاروان پيگيرى و خواستههاى آقايان حتىالمقدور تأمين گرديد.
حضور حجتالاسلام والمسلمين آقاى جعفريان در اين بخش و استفاده از رايانه و عنايت ويژه حضرتعالى به ايشان و نيز كتاب حج موجب گرديد تا بحمداللَّه مواد مورد نياز تهيّه و هماكنون چيزى در حدود 600 صفحه تايپ شده آماده گرديده است كه با تكميل اطلاعات مربوط به مدينه بعد اميد است امسال بتوانيم كتابى در خور توجه تحويل علاقمندان اين بخش قرار دهيم. وجود رايانه و استفاده ايشان از اين وسيله موجب رشد بيشتر كار گرديد.
فعاليت گروههاى ارشاد در سال جارى به دليل توزيع به موقع دفترچههاى ارشادى در ايران نسبتاً بهتر بود، جز نماز خواندن تعدادى از زائران در پشت بقيع مسأله حادى نداشتيم، دو جلسه توجيهى در مدينه منوره و يك جلسه براى مدينه بعدىها در مكه مكرمه برگزار كرديم كه تعداد قابل توجه شركت كنندگان و بالا بودن سطح معلومات آنان نشان از موفقيت نسبى اين طرح دارد. ميزان تحصيلات گروههاى ارشاد كه تاكنون استخراج گرديده عبارت است از:
فوق ليسانس 198 نفر
ليسانس 933 نفر
مدرك تحصيلات حوزوى 103 نفر
فوق ديپلم 349 نفر
ديپلم 763 نفر
سيكل 171 نفر
اميد آنكه بتوانيم با توجيه بيشتر و استفاده بهتر از اين عزيزان در سالهاى آينده موفقيت بيشترى داشته باشيم.
در زمينه تصويربردارى هماهنگىهاى خوبى در سال جارى صورت گرفت، جلسات متعددى با برادران صدا و سيما داشتيم، همچنين آقاى ناطقى رييس خانه عكاسان ايران كه همراه با نشر مشعر اعزام گرديد توانست تصاوير بسيار خوبى از مدينه و مكه بگيرد كه به فضل الهى با استفاده از آنها در چند زمينه در سال آينده تصاوير حج چاپ و منتشر گردد.
در ارسال گزارش و نيز تهيه فيلم و ضبط سخنرانىهاى مذهبى با صدا و سيما هماهنگى خوبى داشتيم و از افرادى همچون جناب آقاى اوسطى، نواب، فلاحزاده و جعفريان براى همراهى با آنان بهرهگيرى شد.
پيش از شروع جلسات عمومى در بعثه، مداحان و سخنرانان توجيه شدند و در نتيجه در مدينه و همچنين پس از آن در مكه و ايام تشريق در منا بحمداللَّه هم مداحان و هم سخنرانان نسبت به سال گذشته وضعيت بهترى داشتند به شكلى كه هم تنوع مداحان و هم سخنرانان موجب رضايت زائران را فراهم ساخت و هم براى توليد فيلمهاى آموزشى و سىدىهاى تبليغى براى سال آينده به خوبى مىتوان از اين سخنرانىها استفاده كرد.
توزيع جزوات
در سال جارى گزيده مناسك حج با همكارى برادران و همكاران ما در مركز
تحقيقات حج تهيه و توزيع گرديد كه مورد استقبال روحانيون قرار گرفت و توانست به يكى از خواستههاى آنان پاسخ دهد.
كتابهاى رهتوشه 2 در مدينه و رهتوشه 3 در مكه توزيع گرديد كه براى سخنرانىهاى آقايان در مكه و مدينه مفيد بود.
جزوه نگاهى گذرا به كتاب «للَّه ثم للتّاريخ» در اختيار روحانيون محترم قرار گرفت تا در جريان مهمترين اشكالات اين كتاب قرار گيرند.
جزوهاى حاوى مناسبتهاى شمسى و قمرى حج 82 تهيه و ميان روحانيون توزيع گرديد تا هم به مناسبتها توجه داشته و هم از موضوعات ارائه شده استفاده كنند.
تكثير دستورالعملهاى مربوط به جهتدهى ختم صلوات، ختم قرآن، وداع با مدينه، وداع با مكه، تذكرات مربوط به مدينه، تذكرات مربوط به مكه، نقشههاى مسجدالنبى، بقيع، مسجدالحرام، حدود حرم و ... جمعاً حدود 30000 عدد.
ميهمانان بعثه
ارتباط مستمرّ با ميهمانان بعثه و هماهنگى امور مربوط به آنان نيز توسط اين معاونت بحمداللَّه به خوبى انجام گرفت و حضور چهرهاى ارزشمندى همچون جناب حجتالاسلام والمسلمين آقاى شريف قرشى نيز افتخارى براى اينجانب بود كه با رضايت كامل سفر را به پايان رسانده و مراجعت فرمودند. استفاده از حضرات آيات مصلحى، بهشتى در اقامه نماز در مشاعر نيز كار خوبى بود كه انجام شد.
در سال جارى با تجربه سال گذشته، جزوات و فرمها در ايران تصحيح و در آغاز كار در مدينه تكثير گرديد و سپس با همكارى معاونت بازرسى ميان كاروانها توزيع گرديد، در مجمع حدود 13 عنوان فرم نظرسنجى داشتيم كه به تعداد 100/ 89 برگ، حدود 33 صفحه و 215 پرسش تكثير گرديد كه اميداست با توجيهى كه در جلسه گروههاى ارشاد داشتيم امسال اين نظرسنجىها نتايج بهترى براى ما داشته باشد. به پيوست جدول فرمها و آمار به صورت تفكيكى تقديم مىشود.
نتايج برخى نظرسنجىها مربوط به جلسات عمومى بعثه و دعاى كميل مدينه قبل
پس از دريافت فرمها استخراج گرديده كه به پيوست تقديم مىشود.
در سال جارى ارائه مقالهاى توسط اينجانب به همايش (كنگره) مكه با عنوان «مكة المكرمة عاصمة الثقافة الاسلاميه» و انتخاب آن و قرائت مقاله به عربى توسط حجت الاسلام قاضى عسكر اقدام ديگرى بود كه براى اينجانب افتخارى شد كه براى دومين بار از جمهورى اسلامى ايران و بعثه مقام معظم رهبرى مقالهاى در اين همايش (كنگره) برگزيده شد و مهمتر اينكه در اين مقاله روايات اهل بيت عليهم السلام قرائت و همه از آن استقبال كردند و كسانى كه به عنوان مداخله در بحث شركت كردند همه تمجيد نموده و هيچ كس انتقادى نكرد و اين نتيجه تأثير سخنان اهل بيت عليهم السلام است.
با چهرههاى علمى ديگرى هم ديدارهايى داشتيم كه ان شاءاللَّه در فرصت بعدى تقديم حضورتان خواهد شد.
بحمداللَّه در مدينه قبل اين معاونت تا آخرين روز برپايى بعثه در همه بخشها حضور فعال داشت و در مكه نيز طبق برنامه كارها صورت پذيرفت.
واحد ارتباطات خبرى كار خود را از تاريخ 30/ 9/ 82 با مجموعاً سه عضو در بعثه مقام معظم رهبرى در تهران آغاز كرد و در تاريخ 15/ 10/ 82 نخستين نفر از اين گروه به مدينه منوره اعزام شد و فعاليتهاى خود را عملًا از تاريخ 16/ 10/ 82 در اين شهر استمرار داد. ساير اعضاى گروه نيز به فاصله دو و سه روز همگى به مدينه منوره اعزام شدند.
ظرف اين مدت فعاليتهاى متنوعى صورت گرفت كه اجمالًا محورهاى عمده آن ذيلًا به آگاهى مىرسد:
نخست فعاليتهايى كه در تهران انجام گرفت، شامل خبرسازى از برنامههاى مربوط به حج اعم از پوشش خبرى و تصويرى همايشهاى توجيهى زوار در تهران و شهر رى، همايش شعر حج، مصاحبههاى مطبوعاتى و صدا و سيما با مسؤولان بعثه و شركت در جلسات هماهنگى.
تلاشهايى كه در دوران 45 روزه حج در مدينه منوره و مكه معظمه صورت گرفت اجمالًا به اين شرح مىباشد:
تهيه و توليد 158 خبر و گزارش از رويدادهاى داخل و خارج بعثه، ديدارها، بازديدها از مكه و مدينه و توزيع آن مابين خبرنگاران صدا و سيما، خبرگزارى جمهورى اسلامى، نشريه زائر، روزنامههاى ايران، همشهرى و كتاب حج.
پوشش تصويرى از تمامى برنامهها و هماهنگى با عكاس خبرگزارى جمهورى اسلامى براى ارسال تصاوير تهيه شده روى سايت ايرنا بينالملل.
انتشار مجموعاً 30 شماره خبرنامه (بولتن) اختصاصى شامل رويدادهاى داخل و خارج ايران در مكه و مدينه و توزيع آن بين مسؤولان و مقامات داخل بعثه.
تهيه 5 گزارش ويژه شامل پيشنهادهاى خبرى، سؤال و جواب و موضوعهاى خبرى.
همكارى مستمر و مستقيم در زمينههاى خبرى، ارتباطى و پشتيبانى همكاران گروههاى خبرى صدا و سما و روزنامهها و سرويسدهى به آنها.
برقرارى خط ارتباطى اينترنتى از طريق روترهاى خبرگزارى و تخصيص خط براى معاونت اجرايى، دفتر بعثه، ستاد و كاربر، لازم به يادآورى است كه اين خطوط از روز 18 دى ماه آغاز و تا روز 17 بهمن در مكه و مدينه داير بوده و سرويسدهىهاى لازم به تمامى كاركنان خبرگزارى صدا و سيما و ساير واحدهاى بعثه داده شده است.
ارسال و فاكسهاى مربوط به واحدهاى مختلف بعثه، خبرگزارى و صدا و سيما.
حضور در تمامى جلسات شوراى هماهنگى بعثه و تهيه صورت جلسه و استخراج خبر از موارد آن براى رسانهها.
تهيه سىدى از تمامى تصاوير موجود در لب تا ب متعلق به بعثه.
همكارى با واحد كامپيوتر براى ايجاد شبكه داخلى و ارسال اخبار توليدى بر روى آن.
تايپ تمامى اخبار و گزارشهاى تهيه شده توسط اعضاى اين واحد.
ايجاد سابقه از اخبار توليدى بر روى كامپيوتر و نيز در پوشه به صورت دستى.
برنامهريزى براى يك مصاحبه مطبوعاتى و تلوزيونى با نماينده محترم ولى فقيه در خصوص انتخابات و حج.
برنامهريزى براى مصاحبه با معاون دفتر بعثه در خصوص دعاى كميل.
خبرسازى از اطلاعيهها و برنامههاى ستاد حج.
گروه اعزامى خبرگزارى جمهورى اسلامى طى مدت اقامت خود از طريق پشتيبانى كامل واحد ارتباطات خبرى بالغ بر 600 خبر و نزديك به 2300 عكس تهيه كرد كه اخبار تهيه شده از مكه و مدينه مستقيماً بر روى خط ايرنا ارسال شده و تصاوير تهيه شده متناسب با هر خبر تعدادى از بهترينهاى آن بر روى خط رفته است.
روزنامههاى ايران و همشهرى و اطلاعات با اينكه با هزينه شخصى خود به سفر حج آمده بودند ليكن با هماهنگىهاى انجام شده با آنان هر يك ستون ويژه حج در روزنامههاى خود ايجاد كرده و به انعكاس اخبار حج پرداختند. در اين رابطه بنا به گزارش خبرنگار روزنامه ايران جمعاً 20 خبر و گزارش از مراسم حج ارسال شده كه 19 مورد در صفحه اول چاپ شده است؛ ماين مطالب به جز مجموعه مطالبى است كه به عنوان گزارش تفصيلى بعداً به دست چاپ سپرده خواهد شد.
هماهنگى و برنامهريزى براى مصاحبه اختصاصى روزنامه همشهرى با نماينده محترم ولى فقيه به مناسبت عيد قربان.
گروه خبرى صدا و سيما نيز در سال جارى با همكارى نزديك واحد ارتباطات خبرى توانست به مراتب بيش از سال گذشته نقشآفرينى كند و در طول مناسك حج 82 جمعاً 123 گزارش تصويرى با مدت زمان 785 دقيقه؛ تعداد 189 گزارش صوتى به مدت 448 دقيقه؛ و 243 خبر مكتوب ارسال كند. ضمن آنكه گزارشهاى متنوع توليدى و غير مرتبط با حج (مثل انتخابات و حجاج) تهيه و ارسال شد.
مسائل سياسى
تحولات عمومى جهان اسلام و ديدگاههاى مخاطبان عبارت است از:
تشديد احساس نياز به رهبرى شايسته و واحد كه انرژى متراكم مسلمين را در راستاى مقاصد اسلامى به كار گيرد.
يأس و نااميدى مطلق به نظامهاى حاكم موجود و تلقى آنان به عنوان مزدور و
دستنشانده و مجرى اوامر آمريكا و صهيونيسم جهانى.
بيدارى فراگير جهان اسلام، بالا رفتن حساسيتها در مسائل سياسى و موضوعات سرنوشتساز جهان اسلام.
گسترش نفرت عمومى نسبت به سياستهاى خصمانه نومحافظهكاران هيأت حاكمه آمريكا در برابر جهان اسلام.
افزايش خشم و كينه عمومى نسبت به صهيونيستها و سياستهاى سركوبگرانه آنها در اراضى اشغالى و ادامه انتفاضه را تنها راه حل يافتن.
انتقاد شديد از مواضع قذافى و آن را نرمش غيرمنطقى و ذلتبار تفسير كردن.
انزجار عمومى از قانون منع حجاب در فرانسه و آن را مغاير با ادعاى دموكراسى و توطئهاى سازمان يافته بر عليه مسلمانان يافتن.
اعتراض شديد نسبت به سخنان سيد محمد طنطاوى (شيخ الازهر) درباره قانون منع حجاب در فرانسه.
دروغ پنداشتن ادعاى حنگ عليه تروريسم و نادرست دانستن اقدام آمريكا براى حمله به عراق و افغانستان.
در مسائل رسانهاى و اطلاعرسانى، شبكههاى المنار و الجزيره همچنان مهمترين منابع خبرى و شبكههاى اقرأ و مجد مهمترين شبكههاى مرتبط با تعاليم دينى محسوب مىشوند.
باور روزافزون به مقوله حياتى اتحاد مسلمين و نقش حج در تحكيم همبستگى و همگرايى مسلمانان.
مسائل عقيدتى
اين ميان مىباشد. همچنان كه شبكههاى تلوزيونى المنار، الجزيره و المستقلّه نقش مهمى در حساس كردن موضوع تشيع داشتهاند. دوم: تحولات اسلامى جنوب لبنان و حوادث عراق با نقش محورى شيعه تأثير به سزايى در طرح نام شيعه و تشيع داشته است.
گسترش پديده اسلام بلامذاهب در گستره حوزههاى مختلف تبليغى كه دو خاستگاه متفاوت دارد. خاستگاه نخست تبليغات سلفىها و فراخوان آنها به اسلام منهاى مذهب است. و خاستگاه دوم انديشههاى نوظهور يافته در ميان اقشار روشنفكر است كه به همراه موجى جهانى در پى برداشتن محدوديتهاى مذهبى است. ناتوانى مذاهب و بنبست مذاهب در گرهگشايى از بسيارى مسائل و انسداد باب اجتهاد هم مىتواند از وسايل رويگردانى از مذاهب باشد.
افزايش احساس نياز به همگرايى مذاهب و تأكيد و تركيز بر مشتركات و توصيه به ترك مجادلات فرعى كه ناشى از دو امر مىباشد، نخست توجه مسلمين به خطرها و تهديدهاى متوجه امت اسلامى و لشكركشىهاى دشمنان اسلام و ضرورت اتحاد استراتژيك در برابر آن، و دوم خستگى از درگيرىهاى فرسايشى مذاهب در گذشته تاريخ و احساس نياز به زندگى مسالمتآميز با يكديگر.
انزواى فرقههاى تندرو مذهبى در جهان اسلام؛ مانند وهابيت، امرى است كه آغاز شده و به نظر مىرسد اين روند ادامه يابد. گويا سنتى قطعى قائم استكه انديشههاى متكى بر خشونت و سختگيرى و افراط گرى سرانجام مسير زوال و فنا را طى كنند.
عقيده به مهدويت و انتظار ظهور مصلح و منجى كل بشريت قوىتر از سالهاى گذشته در ميان مخاطبان بروز يافته و اخيراً اين پرسش مطرح شده كه آيا مهدى تولد يا فته است؟ برخى اين ادعا را طرح كردهاند.
در زمينه شبهات عقيدتى گرچه حساسيتها و كينهتوزىها تا حدّ زيادى تقليل يافته ولى همچنان شبهات و سؤالهاى مهمى پيرامون عقيده شيعه و رفتار شيعيان به طور نسبتاً گسترده مطرح است كه اهمّ آنها عبارتند از:
رسالت على عليه السلام و شبهه خيانت امين عليه السلام در وحى.
غلوّ شيعيان درباره اهل بيت عليه السلام با طرح عقيده عصمت.
سبّ و لعن و تكفير صحابه و خلفا و برخى از امّهات مؤمنين همچون عايشه.
شبهات فقهى همچون تقيه، نكاح موقّت، سجده بر مهر، سجده بر تربت امام حسن، تبرّك، توسل، شفاعت، شهادت سوم در اذان، سفر بدون همراهى محارم زنان، جمع بين صلاتين، تكتّف در نماز، پوشش مشكى خانمهاى ايرانى.
مبالغه در عزادارىها، خودزنى و قمه زنى.
عقيده به تحريف قرآن.
متعه دسته جمعى شيعيان در محافل تاريك شب عاشورا.
نقش عبداللَّه بن سبا در پيدايش شيعه.
بىتوجهى ايرانيان به تلاوت قرآن و شركت در نماز جمعه و جماعت.
امامت ائمه اثنى عشر و شبهه وراثت و پادشاهى بودن امامت نزد شيعه.
تف كردن شيعيان به مزار شيخين در مدينه.
حساسيت مبالغهآميز شيعيان درباره قبر زهراى معصومه عليها السلام.
توسعه در مصاديق اهلبيت پيامبر و تسرّى آن به صحابه.
تصاوير
همايش روحانيون كاروانها در مكّه مكرّمه (تصوير 1)
قبرستان بقيع (تصوير 2)
مراسم استقبال از نماينده ولى فقيه در مدينه منوّره (تصوير 3)
مراسم استقبال از نماينده ولى فقيه در مدينه منوّره (تصوير 4)
مراسم دعاى كميل در مدينه منوّره (تصوير 5)
مراسم دعاى كميل در مدينه منوّره (تصوير 6)
مراسم دعاى كميل در مدينه منوّره (تصوير 7)
آيتاللَّه عمرى رييس شيعيان مدينه (تصوير 8)
ضيافت آيت اللَّه عمرى در حسينيه شيعيان مدينه (تصوير 9)
ديدار اعضاى خبرگزارى و صدا و سيما با نماينده ولىّ فقيه و سرپرست حجّاج ايرانى (تصوير 10)
ديدار نماينده محترم ولى فقيه با رييس بعثه كشور عمان (تصوير 11)
ديدار نماينده محترم ولى فقيه با رييس بعثه كشور عمان (تصوير 12)
مسجد شجره، ميقات زائرانى كه از مدينه راهى مكّه مىشوند (تصوير 13)
ديدار رييس جوانان كشمير و رييس بعثه آن كشور با سرپرست حجّاج ايرانى (تصوير 14)
ديدار نماينده محترم ولىّ فقيه از بيماران بسترى در بيمارستان مدينه (تصوير 15)
همايش «قبّة الخضراء» (تصوير 16)
آشپزخانه متمركز (تصوير 17)
همايش «منزلت زن» (تصوير 18)
ديدار وزير شؤون دينى الجزاير با سرپرست حجّاج ايرانى (تصوير 19)
بازار طلا (تصوير 20)
همانديشى «هنگامه وصال» ويژه حاجيان ايرانى مقيم خارج از كشور (تصوير 21)
ديدار رييس بعثه افغانستان با سرپرست حجّاج ايرانى (تصوير 22)
مراسم برائت از مشركين (تصوير 23)
مراسم برائت از مشركين (تصوير 24)
جبل الرحمه در عرفات (تصوير 25)
ديدار نماينده ولى فقيه و سرپرست حجّاج ايرانى با اعضاى بعثه حزباللَّه لبنان (تصوير 26)
همايش «مدينه مهد تمدّن اسلامى» (تصوير 27)