حکومت بر دل ها
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام کتاب: حکومت بر دلها
مؤلف: سیّد محمّد شفیعی مازندرانی
صفحهآرا: امیرسعید سعیدی
ناشر: انتشارات مسجد مقدّس جمکران
تاریخ نشر: بهار 1386
نوبت چاپ: اوّل
چاپ: پاسدار اسلام
تیراژ: 3000 جلد
قیمت: 600 تومان
شابک: 2 - 091 - 973 - 964 - 978
مرکز پخش: انتشارات مسجد مقدّس جمکران
فروشگاه بزرگ کتاب واقع در صحن مسجد مقدّس جمکران
تلفن و نمابر: 7253700 ، 7253340 - 0251
قم - صندوق پستی: 617
اوّلین و آخرین خطبه پیامبر اعظمصلی الله علیه وآله
مؤلف :سیّد محمد شفیعی مازندرانی
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
از آن جایی که بررسی ابعاد وجودی پیامبر اعظمصلی الله علیه وآله عامل مهمی در وحدت مسلمین جهان میباشد. باید به مسایلی که بیشتر مورد نظر آن حضرت بوده است توجه کنیم. به نظر میرسد که این مهم را بتوان در اولین خطبه آن حضرت در مدینه و نیز آخرین خطبه آن حضرت در مدینه، به دست آورد. یعنی دقت در این دو خطبه، نشان میدهد که کدام مسائل بیشتر مورد توجه آن حضرت بودهاند تا ما به آنها بیشتر بیندیشیم و از این راه به جلب نظر آن حضرت بپردازیم و راههای سعادتمندی خود را بیشتر بشناسیم و به گونهای بهتر و خدا پسندانهتر عمل کنیم.
محمد، آفتاب جاودانه است
جهان آرا و یکتا و یگانه است
محمد، آن گران هادی دوران
که از چنگ رخش، بر دل، ترانه است
بهار بخت جان، آن دم فروزَد
که از حبّش به زلف سینه، شانه است
ز جام او لَبی ترکن هماره
تو را این جرعه، از کوثر نشانه است
بر او و آل پاکش اقتدا کن
که این آرایه روز و شبانه است
دو چشمان، بر دَرِ موعود نابش
بدار، ای دوست، او روح زمانه است
شفیعی، اسوه، غیرِ او سزا نیست
که او سالار مرد کوی و خانه است(1)
در آغاز هجرت، آنگاه که رسول خدا از قبا به سوی مدینه در حرکت بود، اولین نماز جمعه را به پا داشت و اولین خطبه را خواند. البته این نماز، اوّلین نماز جمعه با حضور رسول خدا است و گرنه پیش از او مصعب بن عمیر نماینده رسول خدا در مدینه نماز جمعه را به پا داشته بود.
در احادیث آمده است: فَأمّا أوّلُ جُمُعَةٍ جَمَعَها رَسولُ اللَّهصلی الله علیه وآله بأصْحابِهِ، فقیل: إنَّه قَدِمَ رَسولُ اللَّهِصلی الله علیه وآله مُهَاجِراً حتّی نَزَلَ قُبا علی عَمْرو بن عَوْفٍ، وذلِکَ یَوْمُ الإثْنَیْنِ، لاثْنَتَی عَشَرَة لَیْلَةً، خَلَتْ مِن شَهْرِ رَبیعِ الأوَّلِ، حِینَ الضُّحی فَأقامَ بِقُبَا یَوْمَ الإثْنَیْنِ والثُّلاثاء والأرْبِعاء والخَمِیس، وأسَّسَ مَسْجِدَهُم، ثُمَّ خَرَجَ مِنْ بَیْنِ أظْهُرِهِم یَوْمَ الجُمُعَةِ عامِداً المَدِینةَ، فأدْرَکَتْهُ صَلاةُ الجُمُعَةِ فی بَنی سالِمِ بنِ عَوْفٍ فِی بَطْنِ وادٍ لَهُم قَدِ اتّخِذَ الیَوم فی ذلِکَ المَوْضِع مَسْجِدٌ وکانَتْ هذِه الجُمُعَةُ أوَّلَ جُمُعَةٍ جَمَعَها رَسولُ اللَّهِصلی الله علیه وآله فی الإسْلامِ فَخَطَبَ فی هذِه الجُمُعَةِ وهی أوّلُ خُطْبَةٍ خَطَبَها بالمَدِینَةِ فیما قیل، فقال:(2)
وقیل: إنّ أوّلَ مَنْ سَمّاها جُمُعَةً کَعْبُ بْنُ لُوَیٍّ وَهُوَ أوَّلُ مَنْ قالَ: أمّا بَعْدُ، وکانَ یُقالُ لِلجُمُعَةِ العَروُبَة، عن أبی سَلَمَة، وقِیلَ: إنّ أوَّلَ مَنْ سَمّاها جُمُعَةً الأنْصارُ، قالَ ابنُ سِیْرِین: جُمِع أهْلُ المَدِینَةِ قَبْلَ أنْ یَقْدُمَ النَّبِیُصلی الله علیه وآله المَدِینَةَ، وقِیلَ: قَبْلَ أنْ تَنْزِلَ الجُمُعَةُ قالَتِ الأنْصارُ: للیَهودِ یَوْمٌ یَجْتَمِعونَ فِیْهِ کُلَّ سَبْعَةِ أیّامٍ وَلِلنَّصاری یَوْمُ أیْضاً مِثْلَ، ذلِکَ فَلْنَجْعَلْ یَوْماً نَجْتَمِعُ فیه فَنَذْکُر اللَّهَ عزّ وجَلّ وَنَشْکُرُه، وَکما قالوا: یَوْمُ السَّبْتِ للیهَودِ ویَوْمُ الأحَدِ للنَّصاری فَاجْعَلُوهُ یوم العروبَةِ فَاجْتَمَعوا إلی أسْعَدَ بنِ زُرارَةَ فَصَلّی بِهِمْ یَوْمَئذٍ وَذَکّرَهُم فَسَمَّوْهُ یَوْمَ الجُمُعَةِ حِیْنَ اجْتَمَعوا إلَیهِ فَذَبَحَ لَهُمْ أسْعَدُ بنُ زُرارَةَ شاةً فَتَغَدَّوا وَتَعَشَوْا مِنْ شاةٍ واحِدَةِ وذلِکَ لِقِلَّتِهِم فَأنْزَلَ اللَّهُ تَعالی فی ذلِکَ «إذا نُودِیَ للصَّلاةِ» الآیة، فَهذِهِ أوَّلُ جُمُعَةٍ جمِعَت فی الإسْلام.
وذکرهم ، فسموه یوم الجمعة حین اجتمعوا إلیه ، فذبح لهم أسعد بن زرارة شاة ، فتغدوا وتعشوا من شاة واحدة ، وذلک لقلتهم. فأنزل اللَّه تعالی فی ذلک:) إذا نودی للصلاة (الایة . فهذه أول جمعة جمعت فی الاسلام).
.هنگامی که رسول خداصلی الله علیه وآله از منطقه «قبا» عازم شهر مدینه شد، در بین راه در حالی که صد تن از مردان قبیله بنی نجار از فامیلهای مادری رسول خداصلی الله علیه وآله با شمشیرهای آخته به استقبال آن حضرت شتافته و وی را همراهی میکردند «نماز جمعه» را اقامه نمودند و صاحبنظران خطبه این نماز جمعه را، اولین خطبه رسول خداصلی الله علیه وآله در مدینه میدانند. این خطبه در منابع معتبر شیعه و سنی به چشم میخورد. از جمله تفسیر مجمع البیان (از علامه طبرسی) و تفسیر الجامع لأحکام القرآن (از علامه قرطبی) ذیل سوره جمعه:
الحمد للَّه، او را ستایش میکنم، از او استعانت میجویم، از او مغفرت میطلبم. از او طلب هدایت دارم وبه او ایمان دارم. نسبت به او کفر نمیورزم و با کسانی که کفر می ورزند دشمن هستم.
گواهی میدهم جز او خدایی نیست و او شریکی ندارد - گواهی میدهم که محمدصلی الله علیه وآله عبد و رسول اوست - که خدا او را به عنوان هدی (هدایت) نور و موعظه مبعوث داشت. در دوران فترت (مابین پیامبر پیشین و آمدن پیامبر جدید)، و اندک بودن علم، گمراهی انسانها، انقطاع (وحی) و نزدیک بودن به دوران قیامت و مرگ همه انسانها.
کسی که اطاعت خدا و پیامبرش کند آدم رشد یافته است و کسی که به نافرمانی این دو پردازد، حیران از راه اعتدال خارج گشته، در گمراهی سخت گرفتار میباشد.
شما را به پارسایی و تقوا توصیه میکنم، زیرا آن (توصیه به تقوی) بهترین توصیهای است که مسلمانان نسبت به یکدیگر میکنند، تا در آخرت از آن بهرهمند گردند و هر مسلمانی باید دیگران را امر به تقوای پیشگی نماید.
بر حذر باشید از آنچه که خدا شما را از آنها بر حذر میدارد و تقوی الهی برای کسی که به آن پای بند بود، در حالی که دارای خوف و رجاء باشد، یاوری راستین است بر آنچه از امر آخرت طلب میکند.
کسی که میان خود و خدای خود را اصلاح کند (به جلب رضای الهی همت گمارد) و در آشکار و پنهان به آن بپردازد و جز «وجه اللَّه» مقصودی نداشته باشد، این کار یاد نیکوی او در دنیا و ذخیرهای برای او در آخرت خواهد بود و د رآن روزگاری (دوران قیامت) که آدمی واقعاً نیازمند به توشههایی است که از دنیا به پیش فرستاده است. در غیر این صورت او (آدمی) در آن جا (قیامت) از فرط ناراحتی دوست دارد که بین او و زندگی اخروی فاصله طولانی میبود. (از قدم نهادن به قیامت خشنود نیست)
لِذلِکَ فَإنَّهُ یَقولُ «مَا یُبَدَّلُ القَوْلُ لَدَیَّ وَمَا أنَا بِظَلّامٍ لِلْعَبِیدِ».
از خدا بترسید و خداوند به بندگانش مهربان است و اوست خدایی که سخنش حق ووعدهاش حتمی است وهیچ خلفی در وعدهاش نیست که خود میفرماید: سخن من هرگز تغییر نمیکند ومن نسبت به بندگان ظالم نیستم.
در امور دنیا از خدا بترسید و در آشکار و پنهان اهل تقوی باشید، زیرا کسی که تقوی و پارسایی را پیشه خود سازد، گناهان و خطاهایش مورد پوشیدگی و عفو و مغفرت قرار میگیرد و اجر فراوانی را نصیبت خود میسازد. کسی که اهل تقوی باشد به فیض بزرگی دست یافته است تقوی الهی مایه دوری از «عاقبت بد» و نیز مایه دوری او از خشم خداست.
تقوی الهی موجب رو سپیدی و جلب رضای الهی و ترفیع درجات است.
به نصیب و بهرهای که خدا از دنیا برای شما منظور داشت راضی باشید و از دستورات و قوانین الهی تجاوز نکنید و از راه و صراطی که او مقرّر داشت پای به بیرون ننهید پس به تحقیق خداوند کتابش را به شما آموخت وراهش را برای شما روشن گردانید که از این باب صادقان از کاذبان متمایز گردند.
نسبت به دیگران، اهل احسان باشید، چنانکه خدا در حق شما احسان کرد.
با دشمنان خدا دشمن باشید و در راه خدا آنچنان که باید به جهاد بپردازید. خدا شما را برگزید و شما را مسلمان خواند تا هلاک شود هر کس راه هلاکت را پس از آن که آن را شناخت بپیماید و زنده گردد آنکه راه حیات و نجات را پس از آشنایی با آن طی کند.
هیچ حرکت و قوه حرکت بخشی در جهان مشاهده نمیشود مگر آن که از خدا بر خاسته باشد.
فراوان به ذکر الهی بپردازید و برای روزگار پس از موت، کار کنید.
کسی که بین خود و خدای خود را اصلاح کند، خدا از آنچه بین او و بین مردم میگذرد کفایت میکند.
همانا خدا مقدّرات حاکم بر مردم را در اختیار دارد، و آنان مقدّرات خدا را در دست ندارند.
خدا مالک است و آنان مالک نیستند. خدا بزرگتر است و توان و نیرویی جز از سوی خدای بزرگ نیست.
از دقت در فرازهای اولین خطبه رسول اعظمصلی الله علیه وآله اسلام در مدینه به
1) مجمع البیان، ج 9، ص 286 - 287، ر. ک: قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ج 8، ص 98.
دست میآید:
1 - نماز جمعه، یکی از نمازهای مورد توجّه و با اهمیّت اسلام است.
2 - خطبههای نماز جمعه، ضرورت اطلاع رسانی صحیح از سوی رهبر جامعه به مردم را اثبات میکند.
3 - دقت در خطبه رسول خداصلی الله علیه وآله در نماز جمعه نشان میدهد که امام جمعه، باید بیش از هر چیز جامعه را به پارسایی و تقوی و اصلاح میان انسان و خدا و احسان به دیگران و دشمنی با دشمنان خدا و جهاد در راه خدا دعوت کند.
صاحب نظران این خطبه را آخرین خطبه رسول اعظمصلی الله علیه وآله میدانند خطبهای که حاوی نکاتی بسیار آموزنده و جالب و هشدار دهنده و هدایتآور است. در احادیث(1)آمده است:
حدّثنی محمّد بن موسی بن المتوکّل قال: حدّثنی محمّد بن جعفر قال حدثنی موسی بن عِمران قال: حدّثنی عمّی الحسین بن زید عن حمّاد بن عمرو النّصیبی عن أبی الحسن الخراسانی عن میسرة بن عبد اللَّه عن أبی عبد اللَّه عن أبی عائشة السعدی عن یزید بن عمر ابن عبد العزیز عن أبی سلمة بن عبد الرحمن عن أبی هریرة وعبد اللَّه بن عباس
1) ثواب الاعمال، ص 330
قالا: خَطَبَنا رَسولُ اللَّهِصلی الله علیه وآله قَبْلَ وَفَاتِهِ وهِیَ آخِرُ خُطْبَةٍ خَطَبَها بالمَدِینَةِ حتّی لَحِق َباللَّهِ تَعالی فَوَعَظَ بِمَواعِظ ذَرِفَتْ مِنْها العیُونُ ووَجِلَتْ مِنْها القُلوبُ واقْشَعَرَّتْ مِنْها الجُلودُ وتَقَلْقَلَتْ مِنْها الأحْشاءُ أمَرَ بِلالاً فنادی الصَّلاة جامِعَة فاجتَمَعَ النّاسُ وخَرَجَ رَسولُ اللَّهِصلی الله علیه وآله حتّی ارتَقی المِنْبَرَ فَقالَ:
ابن متوکل از محمّد بن جعفر، از موسی بن عمران از عموی او حسین بن یزید از حمّاد بن عمرو نصیبی از ابی الحسن خراسانی از مسیرة بن عبداللَّه از ابی عایشه سعدی از یزید بن عمر بن عبدالعزیز از ابی سلمه بن عبدالرحمان نقل کرد که ابوهریره و عبداللَّه بن عباس گفتند: رسول خداصلی الله علیه وآله پیش از وفات خود سخنرانیای نمود که آخرین سخنرانی او در مدینه بود. مواعظی فرمود که از آن، دیدگان اشک ریختند، قلبها خوفناک شدند، بدنها لرزیدند و حال مردم دگرگون شد. به بلال دستور داد که مردم را صدا بزند. وقتی مردم جمع شدند. رسول خداصلی الله علیه وآله بالای منبر رفته و فرمود:
یا أیّها النّاسُ، أُدْنوا وأوْسِعوا لِمَنْ خَلْفَکُم - قالَها ثَلَاثَ مَرّاتٍ - فَدَنا النّاسُ وَانْضَمَّ بَعْضُهُم إلی بَعْضٍ فَالْتَفَتُوا فَلَمْ یَرَوا خَلْفَهُمْ أحَداً ثُمّ قالَ: یا أیُّها النّاسُ، اُدْنوا وَوَسِّعوا لِمَنْ خَلْفَکُمْ فَقالَ رَجُلٌ: یا رَسولَ اللَّهِ لِمَنْ نُوَسِّعُ؟ قالَ للمَلَائِکَةِ، فقال: إنَّهُمْ إذا کانُوا مَعَکُم لَمْ یکونوا مِنْ بَیْنِ أیْدِیْکُمْ وَلا مِنْ خَلْفِکُم ولکِنْ یَکونوا عَن أیْمانِکُمْ وعَن شَمائِلِکُم، فقالَ رَجُلٌ: یا رَسولَ اللَّهِ لِمَ لا یَکونونَ مِنْ بَیْنِ أیْدِینا وَلا مِنْ خَلْفِنا أمِنْ فَضْلِنا عَلَیْهِمْ أمْ فَضْلِهِم
عَلَیْنا؟ قالَ: أنْتُم أفْضَلُ مِنَ المَلائِکَةِ، اجْلِسْ فَجَلَسَ الرَّجُلُ.
ای مردم! نزدیک هم بنشینید و جا را برای کسانی که پشت سر شما هستند، باز کنید - این جمله را سه مرتبه فرمودند - مردم نزدیک به هم نشستند. آنگاه به پشت سر خود نگاه کردند، ولی کسی را ندیدند. سپس بار دیگر فرمود: ای مردم! نزدیک هم بنشینید. و جا را برای کسانی که پشت سر شما هستند، باز کنید. مردی عرضه داشت: ای رسول خدا! برای چه کسی جا باز کنیم؟ فرمود: برای فرشتگان. آنان هنگامی که با شما هستند، جلو یا پشت سر شما نیستند و سمت راست یا چپ شما میباشند. مردی عرضه داشت: ای رسول خدا! چرا جلوی ما یا پشت سر ما نمیباشند؟ آیا به خاطر این است که ما از آنان برتریم یا بدلیل برتری آنان بر ماست؟ فرمود: شما برتر از فرشتگان هستید. بنشین. آن مرد نیز نشست.
فَخَطَبَ رَسولُ اللَّهِ فقالَ:
آنگاه رسول خداصلی الله علیه وآله سخنان خود را آغاز نموده و فرمود:
[پناه بردن به خدا از شرّ نفس و سیئات اعمال]
الحَمْدُ للَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِینُهُ ونُوْمِنُ بِهِ ونَتَوَکَّلُ عَلَیْهِ ونَشْهَدُ أنْ لا إلهَ إلّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیْکَ لَهُ وَأنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ ورَسُولُهُ ونَعوذُ باللَّهِ مِنْ شُرورِ أنْفُسِنا ومِنْ سَیّئاتِ أعْمالِنَا «مَنْ یَهْدِی اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ ومَنْ یُضْلِلِ اللَّهُ فَلا هادِیَ لَهُ»
ثنا مخصوص خداوندی است که او را ثنا گفته و از او یاری میجوییم. به او ایمان داشته و بر او توکل مینماییم. شهادت میدهیم که هیچ خدایی جز خدای یگانه نیست. شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده اوست. از بدیها و گناهان خود به خداوند پناه میبریم. کسی که خداوند او را هدایت کند، هیچ گمراه کنندهای نخواهد داشت و کسی را که گمراه کند، هیچ هدایت کنندهای نخواهد داشت.
أیّها النّاسُ، إنّه کائنٌ فی هذِهِ الاُمَّةِ ثَلاثونَ کَذّاباً أوّل مَنْ یَکونُ مِنْهُم صَاحِبَ صَنْعاءَ وصَاحِبَ الَیمامَةِ.
ای مردم! براستی که سی دروغگو در این امّت وجود دارند که اولین آنها «صاحب صنعا» و «صاحب یمامه» است.
[شروط إعجاز لا إله إلّا اللَّه]
یا أیّها النّاسُ، إنّه مَنْ لَقِیَ اللَّهَ عزّ وَجَلّ یَشْهَدُ أنْ لا إلهَ إلّا اللَّهُ مُخْلِصاً لَمْ یَخْلِطْ مَعَها غَیْرَها دَخَلَ الجَنَّةَ: فقامَ علیُّ بنُ أبی طالبٍعلیه السلام فقال: یا رَسولَ اللَّهِ بأبی أنْتَ واُمّی کَیْفَ یَقولُها مُخْلِصاً لَا یَخْلِطُ مَعَها غَیْرَها؟ فَسِّرْ لَنا هذا نعرفه فقال: نَعَمْ، حِرْصاً علی الدُّنْیا وجَمْعاً لَها مِنْ غَیْرِ حِلِّها وَرضیً بِها وَأقْوامٌ یَقولُونَ أقاوِیْلَ الأخْیارِ ویَعْمَلُونَ عَمَلَ الجَبابِرَةِ والفُجَّارِ فَمَنْ لَقِیَ اللَّهَ وَلَیْسَ فِیهِ شَیٌ مِنْ هذِه الخِصَالِ وَهُوَ یَقولُ: لا إله إلّا اللَّهُ فَلَهُ الجَنَّةُ فَإنْ أخَذَ الدُّنْیا وَتَرَکَ الآخِرَةَ فَلَهُ النّارُ.
ای مردم! بدون تردید کسی که با اخلاص شهادت دهد که خدایی جز خدای یگانه نیست و با این عقیده چیز دیگری را مخلوط ننماید، به بهشت میرود. در این هنگام امام علیعلیه السلام برخاست و عرضه داشت: ای رسول خدا! پدر و مادرم فدای تو باد. انسان چگونه میتواند با اخلاص شهادت بدهد و چیز دیگری را با آن مخلوط ننماید؟ آن را توضیح بدهید تا برای ما روشن شود. فرمود: منظور این است که بر دنیا حریص نباشد، از راه حرام آن را جمع نکرده و به آن راضی نشود. عدهای مانند نیکوکاران سخن میگویند، ولی عمل ستمگران وگناهکاران را انجام میدهند. بنابراین، کسی که خداوند را در حالی ملاقات کند که هیچ کدام از این خصوصیات را نداشته باشد و «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» بگوید، بهشت از آنِ اوست. و اگر دنیا را بگیرد و آخرت را ترک کند، آتش از آنِ اوست.
وَمَنْ تَوَلّی خُصُومَةَ ظَالِمٍ أو أعَانَهُ عَلَیْها نَزَلَ بِهِ مَلَکُ المَوْتِ بِالبُشْری بِلَعْنَةِ اللَّهِ ونَارِ جَهَنَّمَ خالِداً فِیها وَبِئْسَ المَصِیرِ.
و کسی که از طرف ظالمی دشمنی کند یا او را در دشمنی یاری دهد، فرشته مرگ با بشارت به لعنت خدا و ماندن همیشگی در آتش جهنّم به سراغ او خواهد آمد و این چه سرانجام بدی است.
وَمَنْ خَفَّ لِسُلْطانٍ جَائِرٍ کانَ قَرِینَهُ فِی النّارِ.
و کسی که برای حاجتی خود را برای سلطان ستمکاری سبک نماید ، در جهنّم همراه او خواهد بود.
وَمَنْ دَلَّ سُلْطاناً علی الجَوْرِ قُرِنَ مع هامَانَ وکانَ هُوَ والسُّلْطانُ مِن أشَدِّ أهْلِ النّارِ عذاباً.
و کسی سلطانی را در ستمگری راهنمایی کند، با «هامان» همراه شده و عذاب او و آن سلطان از سختترین عذابهای اهل جهنّم است.
وَمَنْ عَظَّم صاحِبَ دُنیا وأحَبَّه لِطَمَعِ دُنْیاهُ سَخِطَ اللَّهُ عَلَیْهِ وکانَ فی دَرَجَتهِ مَع قارُونَ فی التّابوتِ الأسْفَلِ.
و کسی که دنیادار را بزرگ داشته و او را به طمع دنیایش دوست بدارد، خداوند بر او خشم گرفته و با «قارون» در تابوت زیرین جهنّم در یک درجه خواهد بود.
وَمَنْ بَنی بُنْیَاناً رِیاءاً وسُمْعَةً حَمَلَهُ یَوْمَ القِیامَةِ إلی سَبْعِ أرَضِینَ ثُمّ یُطَوِّقُهُ ناراً تُوقَدُ فی عُنُقِه ثُمّ یُرْمی بِه فی النّارِ. فَقُلْنا: یا رَسولَ اللَّهِ کَیْفَ یَبْنی رِیاءً وسُمْعَةً؟ قال: یَبْنی فَضْلاً علی ما یَکْفِیْهِ أو یَبْنی مُبَاهاةً.
و کسی که به خاطر خودنمایی ساختمانی بسازد، در روز قیامت آن ساختمان را تا هفت طبقه زمین زیر آن حمل مینماید. آنگاه چون
گردنبندی آتشین آن را به گردنش آویخته و سپس به جهنّم پرتاب میشود. عرض کردیم: از کجا بفهمیم که برای خودنمایی است؟ فرمود: از آنجا که بیش از احتیاج خود یا برای فخرفروشی میسازد.
وَمَنْ ظَلَمَ أجِیراً أجْرَهُ أحْبَطَ اللَّهُ عَمَلَهُ وحَرَّمَ عَلَیْهِ رِیْحَ الجَنَّةِ وَرِیحُها یُوجَدُ مِن خَمْسِمائَةِ عامٍ.
و کسی که به اجیری ظلم کند، خداوند عمل او را نابوده کرده و بوی بهشت را بر او حرام مینماید، در حالی که بوی بهشت از مسافت پانصد سال راه به مشام میرسد.
وَمَنْ خَانَ جَارَهُ شِبْراً مِنَ الأرْضِ طَوَقَّهُ اللَّهُ یَوْمَ القِیامَةِ إلی سَبْعِ أَرَضِینَ نَاراً حَتّی یُدْخِلَهُ جَهَنَّمَ.
و کسی که یک وجب از زمین همسایهاش را غصب کند، خداوند متعال در روز قیامت آن یک وجب را تا هفت طبقه زیر آن تبدیل به آتش نموده، به صورت طوقی در آورده و در گردن او میاندازد تا زمانی که او را وارد جهنّم نماید.
وَمَنْ تَعَلَّمَ القُرآنَ ثُمَّ نَسِیَهُ مُتَعَمِّداً لَقِیَ اللَّهَ یَوْمَ القِیَامَةِ مَجْذوماً ومَغْلولاً وَیُسَلِّطُ اللَّهُ عَلَیْهِ بِکُلِّ آیَةٍ حَیَّةً مُوَکَّلَةً بهِ.
و کسی که قرآن را بیاموزد و عمداً آن را فراموش کند، در روز قیامت در حالی که جذامی و خیلی تشنه است، خدا را ملاقات میکند و خداوند در مقابل هر آیهای ماری را بر او مسلط مینماید.
وَمَنْ تَعَلَّمَ القُرْآنَ فَلَمْ یَعْمَلْ بِهِ وَآثَرَ عَلَیْهِ حُبَّ الدُّنْیا وَزِینَتَها اسْتَوْجَبَ سَخَطَ اللَّهِ تَعالی وکَانَ فی الدَّرَجَةِ مَعَ الیَهودِ والنَّصاری الّذِیْنَ یَنْبِذونَ کِتَابَ اللَّهِ وَراءَ ظُهورِهِمْ.
و کسی که قرآن را بیاموزد و به آن عمل نکند و دوستی دنیا و زیباییهای آن را بر قرآن ترجیح دهد، سزاوار خشم خدای متعال شده و همردیف یهود و نصاری میشود که کتاب خدا را پشت سر انداختند.
وَمَنْ نَکَحَ امْرأةً حَراماً فی دُبُرِها أو رَجُلاً أو غُلاماً حَشَرَهُ اللَّهُ یَوْمَ القِیَامَةِ أنْتَنَ مِنَ الجِیْفَةِ یَتأذّی بهِ النّاسُ حتّی یَدْخُلَ جَهَنَّمَ وَلا یَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ صِدْقاً وَلا عَدْلاً وأحْبَطَ اللَّهُ عَمَلَهُ وَیَدَعُهُ فی تَابوتٍ مَشْدوداً بِمَسامِیرَ مِنْ حَدِیدٍ وَیُضْرَبُ عَلَیهِ فی التّابوتِ بِصَفائِحِهِ حتّی یُشَبَّکَ فی تِلْکَ المَسامِیرِ فَلَوْ وُضِعَ عِرْقٌ مِنْ عُرُوقِهِ علی أرْبَعِمائَةِ أُمَّةٍ لماتوا جَمِیعاً وَهُوَ مِنْ أشَدِّ النّاسِ عَذاباً.
و کسی که با زنی و از پشت به حرام نزدیکی کند، یا با پسر بچه یا مردی نزدیکی کند، خدای متعال در روز قیامت او را بدبوتر از مردار محشور مینماید که مردم از بوی او اذیت میشوند تا زمانی که او را به جهنّم ببرد. و خداوند به هیچ وجه عذاب او را برطرف نمیکند و این عذاب با هیچ
فدیهای برطرف نمیشود. و نیز عمل او را نابود کرده و او را در تابوتی که با میخهای آهنین بسته شده است، میگذارند و با سنگهای پهن آن قدر روی آن تابوت میزنند که میخهایش به بدنش فرو رود. و اگر چهارصد امّت گرفتار گوشهای از گوشههای این عذاب شوند، بدون شک همه آنها میمیرند. و او از کسانی است که سختترین عذابها را دارند.
وَمَنْ زَنی بامْرَأَةٍ یَهودِیَّةٍ أو نَصْرانِیَّةٍ أو مَجُوسِیَّةٍ أوْ مُسْلِمَةٍ حرّةٍ أوْ أَمَةٍ أوْ مَنْ کانَتْ مِنَ النّاسِ فَتَحَ اللَّهُ عَلَیْهِ فی قَبْرِهِ ثَلَاثْمائَةِ ألْفِ بابٍ مِنَ النّارِ تَخْرُجُ مِنْها حَیّاتٌ وَعَقَارِبُ وَشُهُبٌ مِنْ نارٍ فَهُوَ یُحْرَقُ إلی یَوْمِ القِیَامَةِ وَیَتأذّی النّاسُ مِنْ نَتْنِ فَرْجِهِ فَیُعْرَفَ إلی یَوْمِ القِیَامَةِ حتّی یُوْمَرَ بهِ إلی النّارِ فَیَتَأذّی بهِ أهْلُ الجَمْعِ مَعَ مَا هُمْ فِیهِ مِنْ شِدَّةِ العَذَابِ لأنَّ اللَّهَ حَرَّمَ الَمحارِمَ ومَا أحَدٌ أغْیَرُ مِنَ اللَّهِ تَعالی وَمِنْ غِیْرَتِهِ أنَّهُ حَرَّمَ الفَواحِشَ وَحَدّ الحُدودَ.
و کسی که با زن یهودی، مسیحی، مجوسی، مسلمان، - آزاد باشد یا کنیز - یا غیر اینها زنا کند، خداوند سیصد هزار در از آتش در قبرش میگشاید که مارها، عقربها و شعلههای آتش از آن خارج میشوند؛ او تا روز قیامت میسوزد. مردم از بوی بد فرج او آزار میبینند و او را تا روز قیامت به همین خصوصیت میشناسند تا زمانی که دستور برسد او را به جهنّم ببرید. اهل محشر با وجود عذابهای سختی که خود دارند از آن نیز اذیت میشوند. زیرا براستی که خداوند حرامها را حرام نموده است. و کسی باغیرتتر از خدای متعال نیست. و بخاطر غیرتی که دارد، هرزگیها را قطعاً حرام نموده و حدود شرعی را تعیین نموده است.
وَمَنِ اطّلَعَ فی بَیْتِ جَارِهِ فَنَظَرَ إلی عَوْرَةِ رَجُلٍ أوْ شَعْرِ امْرَأَةٍ أوْ شیٍ مِنْ جَسَدِها کانَ حَقّاً علی اللَّهِ أنْ یُدْخِلَهُ النّارَ مَعَ المُنافِقِینَ الّذِینَ کانوا یَبْتَغونَ عَوْراتِ النّاسِ فی الدُّنْیا وَلا یَخْرُجُ مِنَ الدُّنْیا حتّی یَفْضَحَهُ اللَّهُ وَیُبْدِی للنّاسِ عَوْرَتَهُ فی الآخِرَةِ، ومَنْ سَخِطَ بِرِزْقِهِ وبَثَّ شَکْواهُ ولَمْ یَصْبِرْ لَمْ یُرْفَعْ لَهُ إلی اللَّهِ حَسَنَةٌ ولَقِیَ اللَّهَ تَعالی وهُوَ عَلَیْهِ غَضْبَانَ.
و هر کس به داخل خانه همسایهاش نگاه کرده و عورت مرد یا موی زن یا مقداری از بدنش را ببیند، سزاوار است که خدا او را همراه با منافقینی که در پی عیوب مردم بودهاند، به جهنّم ببرد. و تا خداوند او را رسوا ننماید، از دنیا خارج نخواهد شد و در آخرت نیز عورتش را برای مردم نمایان خواهد نمود و کسی که به خاطر (کمیِ) رزق خود از خداوند خشمگین باشد و از این مطلب (نزد غیر خدا) گله کند و صبر نکند، کار نیکی از او به خداوند نرسیده و در حالی که خداوند متعال از او خشمگین است، او را ملاقات مینماید.
وَمَنْ لَبِسَ ثَوْباً فَاخْتَالَ فیهِ خَسَفَ اللَّهُ بهِ قَبْرَهُ مِنْ شَفِیرِ جَهَنَّمَ یَتَجَلْجَلُ فیها ما دَامَتِ السَّمواتُ والأرْضُ وإنَّ قارونَ لَبِسَ حُلَّةً فَاختالَ فِیها فَخَسَفَ بهِ فَهُوَ یَتَجَلْجَلُ فِیها إلی یَوْمَ القِیَامَةِ.
و کسی که لباسی بپوشد و با آن تکبر کند، خداوند قبرش را در کناره جهنّم فرو میبرد و تا آسمانها و زمین باقی است در آن فرو میرود.
و براستی که قارون لباسی پوشید و با آن تکبر کرد، به همین جهت در زمین فرو رفت و تا روز قیامت در آن فرو میرود.
وَمَنْ نَکَحَ إمْرَأةً حَلالاً بِمالٍ حَلالٍ غَیْرَ أنَّهُ أرادَ بِها فَخْراً أو رِیاءً لَمْ یَزِدْهُ اللَّهُ بِذلِکَ إلّا ذُلاًّ وَهُوَ اناً وأقَامَهُ اللَّهُ بِقَدْرِ مَا اسْتَمْتَعَ مِنْها علی شَفِیرِ جَهَنَّمَ ثُمَّ یَهْوی فِیها سَبْعِینَ خَرِیفاً.
و کسی که با زن حلالی با مال حلال ازدواج کند و قصدش از این ازدواج، تفاخر و خودنمایی باشد، خداوند عزّوجلّ از این ازدواج جز ذلت و پستی بهرهای به او نخواهد داد و به اندازهای که از آن زن کام گرفته است او را در کناره جهنّم نگه خواهد داشت، آنگاه او را در جهنّم میاندازند و هفتاد سال طول میکشد تا به ته جهنّم برسد.
وَمَنْ ظَلَمَ امْرَأةً مَهْرَها فَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ زانٍ ویَقولُ اللَّهُ لَهُ یَوْمَ القِیَامَةِ: عَبْدِی زَوَّجْتُکَ أمَتِی علی عَهْدِی فَلَمْ تَفِ لی بِالعَهْدِ فَیَتولّی اللَّهُ عزّ وجَلّ طَلَبَ حَقِّها فَیَسْتَوْعِبَ حَسَناتِهِ کُلَّها فَلا یَفِی بِحَقِّها فَیُوْمَرُ بِهِ إلی النّارِ.
و کسی که به زنی در مورد مهرش ظلم کند (مهرش را ندهد یا کم بدهد)، خداوند او را زناکار میداند و در روز قیامت به او میگوید: بندهام! با پیمان خود کنیزم را به ازدواج تو درآوردم، ولی تو به پیمان وفا نکردی. و خداوند عزّوجلّ خود عهدهدار گرفتن حق آن زن میشود. و تمام کارهای نیک آن مرد را میگیرد. ولی چون کارهای نیک او جوابگوی حق آن زن نیست، دستور میرسد او را به جهنّم ببرید.
وَمَنْ رَجَعَ عَنْ شَهادَتهِ وَکَتَمَها أطْعَمَهُ اللَّهُ لَحْمَهُ علی رُؤوسِ الخَلائِقِ وَیُدْخِلُهُ النّارَ وَهُوَ یَلوکُ لِسَانَهُ.
و کسی که از شهادت خود باز گردد و شهادت ندهد، خداوند در مقابل چشم مردم گوشت او را به خودش میخوراند و در حالی به جهنّم میرود که زبانش را میجَوَد.
وَمَنْ کانَتْ لَهُ امْرَأتانِ فَلَمْ یَعْدِلْ بَیْنَهُما مِنْ نَفْسِه وَمَالِهِ جَاءَ یَوْمَ القِیَامَةِ مَغْلُولاً مائِلاً شِقُّهُ حتّی یَدْخُلَ النّارَ.
و کسی که دو زن داشته باشد و در امور زناشویی و امور مالی، با آنها به عدالت رفتار نکند، در روز قیامت با تشنگی زیاد و بدن کج محشور میشود تا وقتی که وارد جهنّم شود.
وَمَنْ کانَ مُؤْذِیاً لِجارِهِ مِنْ غَیْرِ حَقٍّ حَرَمَهُ اللَّهُ رِیْحَ الجَنَّةِ وَمَأواهُ النّارُ ألا وإنّ اللَّهَ یَسْألُ الرَّجُلَ عَنْ حقِّ جَارِهِ.
و کسی که به ناحق همسایهاش را اذیّت کند، خداوند بوی بهشت را بر او حرام مینماید و جایگاهش جهنّم خواهد بود. بدانید که بدون شک خداوند عزّوجلّ از مرد در مورد حق همسایه میپرسد و کسی که حق همسایهاش را از بین ببرد از ما نیست.
وَمَنْ أهانَ فَقِیراً مُسْلِماً مِنْ أجْلِ فَقْرِهِ وَاسْتَخَفَّ بِهِ فَقَدِ اسْتَخَفَّ بِحَقِّ اللَّهِ وَلَمْ یَزَلْ فِی مَقْتِ اللَّهِ وَسَخَطِهِ حتّی یُرْضِیَهُ.
و کسی که مسلمان فقیری را به خاطر فقرش خوار کرده و به او توهین نماید، به راستی که به حق، به خداوند توهین نموده است و تا زمانی که او را راضی نکند، پیوسته خداوند عزّوجلّ از او خشمگین بوده و با او سخت دشمن خواهد بود.
وَمَنْ أکْرَمَ فَقِیراً مُسْلِماً لَقِیَ اللَّهَ یَوْمَ القِیامَةِ وَهُوَ یَضْحَکُ إلَیْهِ.
و کسی که به مسلمان فقیری احترام بگذارد، در روز قیامت در حالی که خداوند در صورت او میخندد، او را ملاقات مینماید.
وَمَنْ عُرِضَتْ لَهُ دُنْیا وآخِرَةٌ فَاختَارَ الدُّنْیا علی الآخِرَةِ لَقِیَ اللَّهَ تَعالی وَلَیْسَتْ لَهُ حَسَنَةٌ یَتَّقِی بِها النّارَ.
و کسی که دنیا و آخرت به او عرضه شود و او دنیا را برگزیده (و آخرت را رها کند)، در حالی که کار نیکی ندارد تا با آن از جهنّم نجات یابد، خدای متعال را ملاقات میکند.
وَمَنْ أخَذَ الآخِرَةَ وتَرَکَ الدُّنْیا لَقِیَ اللَّهَ یَوْمَ القِیامَةِ وَهُوَ راضٍ عَنْهُ.
و کسی که آخرت را گرفته و دنیا را ترک کند، در روز قیامت در حالی که خداوند از او راضی است، او را ملاقات مینماید.
وَمَنْ قَدَرَ علی امْرأَةٍ أَوْ جَارِیَةٍ حَراماً فَتَرَکَها مَخَافَةَ اللَّهِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیهِ النّارَ وآمَنَهُ اللَّهُ تَعالی مِنَ الفَزَعِ الأکْبَرِ ودُخولِ النّارِ وأدْخَلَهُ اللَّهُ الجَنَّةَ وإنْ أصابَها حَراماً حَرَّمَ اللَّهُ علَیهِ الجنَّةَ وأدْخَلَهُ النّارَ.
و کسی که بتواند با زن یا کنیزی از راه حرام نزدیکی کند ولی از ترس خدا این کار را نکند، خداوند عزّوجلّ جهنّم را بر او حرام میکند. او را از وحشت بزرگ ایمن نموده و به بهشت میبرد. و اگر از راه حرام با او نزدیکی کند، خداوند بهشت را بر او حرام نموده و او را وارد آتش مینماید.
وَمَنِ اکْتَسَبَ مالاً حراماً لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ مَنْهُ صَدَقَةً وَلا عِتْقاً وَلا حَجّاً ولا اعْتِماراً وکَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِعَدَدِ أجْزاءِ ذلِکَ أوزاراً وَما بَقِیَ مِنْهُ بَعْدَ مَوْتِهِ کانَ زَادَهُ إلی النّارِ.
و کسی که مال حرامی به دست آورد، خداوند صدقه، آزاد کردن بنده، حج و عمره او را قبول نمیکند. و خداوند عزّوجلّ بهعدد پاداش این اعمال برای او گناه مینویسد. و اگر پس از مرگ او چیزی از آن باقی بماند، توشه او برای جهنّم خواهد بود.
وَمَنْ قَدَرَ عَلَیْها وَتَرَکها مَخافَةَ اللَّهِ کانَ فی مَحَبَّةِ اللَّهِ وَرَحْمَتِه وَیُوْمَرُ بهِ إلی الجَنَّةِ،
و کسی که به مال حرام دسترسی داشته باشد، ولی آن را از ترس خداوند ترک کند، در دوستی و رحمت خداوند به سر برده و دستور میرسد که او را به بهشت ببرند.
وَمَنْ صَافَحَ امْرَأةً حَراماً جاءَ یَوْمَ القِیَامَةِ مَغْلولاً ثُمَّ یُوْمَرُ بهِ إلی النّارِ. و کسی که با زن نامحرمی دست بدهد، در روز قیامت در حالی میآید که دستهایش به گردنش بسته شده است. آنگاه دستور میرسد او را به جهنّم ببرید.
وَمَنْ فاکَهَ امْرأَةً لا یَمْلِکُها حُبِسَ بِکُلِّ کَلِمَةٍ کَلَّمَها فی الدُّنْیا ألْفَ عامٍ فی النّارِ، والمَرْأَةُ إذا طَاوَعَتِ الرَّجُلَ فَالْتَزَمَها حَراماً أو قَبَّلَها أو بَاشَرَها حَراماً أو فَاکَهَها وأصابَ مِنْها فاحِشَةً فَعَلَیْها مِنَ الوِزْرِ مَا علی الرَّجُلِ فَإنْ غَلَبَها علی نَفْسِها کانَ علی الرَّجُلِ وِزْرُها.
و کسی که با زن نامحرمی شوخی کند، در مقابل هر کلمهای که در دنیا به او گفته است، هزار سال حبس میشود. و اگر مردی زنی را با رضایت او از راه حرام در آغوش بکشد، ببوسد، یا با او نزدیکی کند یا شوخی کند و با آن زن گناهی انجام دهد، آن زن همان قدر گناهکار است که مرد گناه کرده و اگر مرد بزور این کارها را انجام دهد، گناه هر دو به عهده مرد است.
وَمَنْ غَشَّ مُسْلِماً فِی بَیْعٍ أو شِراءٍ فَلَیْسَ مِنَّا وَیُحْشَرُ مَع الیَهودِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ لأنَّ مَنْ غَشَّ النَّاسَ فَلَیْسَ بِمُسْلِمٍ.
و کسی که مسلمانی را در خرید و فروش فریب دهد، از ما نیست. و در روز قیامت با یهود محشور میشود. زیرا بدون شک و تردید کسی که مردم را فریب دهد، مسلمان نیست.
وَمَنْ مَنَعَ الماعُونَ مِنْ جَارِهِ إذا احْتَاجَ إلَیْهِ، مَنَعَهُ اللَّهُ فَضْلَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَوَکَلَهُ إلی نَفْسِهِ.
و کسی که وسایل کار و منزل (از قبیل تبر، تیشه و بیل) را از همسایهاش که به آن احتیاج دارد دریغ کند، خدا در روز قیامت او را از فضل خود محروم نموده و او را به خودش واگذار مینماید.
وَمَنْ وَکَلَهُ اللَّهُ عزّ و جَلّ إلی نَفْسِه، هَلَکَ و لا یَقْبَلُ اللَّهُ عزّ وجَلّ لَهُ عُذْراً.
و کسی که خداوند او را به خودش واگذارد، هلاک خواهد شد. و خداوند هیچ عذری را از او قبول نمیکند.
وَمَنْ کانَتْ لَهُ امْرَأةٌ تُؤْذِیْهِ، لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ صَلاتَها وَلا حَسَنَةً مِنْ عَمَلِها حتّی تُعِینَهُ وَتُرْضِیَهُ وإنْ صامَتِ الدَّهْرَ وقامَتِ اللَّیْلَ وأعْتَقَتِ الرِّقابَ وأنْفَقَتِ الأمْوالَ فی سَبِیلِ اللَّهِ. وَکانَتْ أوَّل مَنْ یَرِدُ النّارَ. ثُمَّ قالَ رَسولُ اللَّهِصلی الله علیه وآله: وعلی الرَّجُلِ مِثْلُ ذلِکَ الوِزْرِ والعَذابِ إذا کانَ لَها مُوْذِیاً ظالِماً.
و زنی که شوهرش را اذیت کند، تا زمانی که او را یاری نکرده و راضیش
ننماید، خداوند نماز و هیچ عمل نیکی را از او قبول نمیکند. گرچه عمرش را روزه گرفته، شبها را با عبادت سپری کند، چندین برده در راه خدا آزاد کند و اموالش را در راه خدا خرج نماید. او اولین کسی است که به جهنّم میرود. و اگر مردی زن خود را اذیت کرده و به او ظلم کند، همین مقدار مرتکب گناه شده و به همین اندازه عذاب میشود.
وَمَنْ لَطَمَ خَدَّ مُسْلِمٍ بَدَّدَ اللَّهُ عِظامَهُ یَوْمَ القِیامَةِ ثُمَّ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَیْهِ النَّارَ وَحُشِرَ مَغْلولاً حتّی یَدْخُلَ الّنارَ.
و کسی که به صورت مسلمانی سیلی بزند، خداوند در روز قیامت استخوانهای او را پراکنده میسازد، سپس آتش را بر او مسلط مینماید. همچنین در حالی محشور میشود که دستش به گردنش بسته است و تا زمانی که وارد جهنّم شود، به همین حال خواهد بود.
وَمَنْ بَاتَ وَفِی قَلْبِهِ غِشٌّ لأِخِیْهِ المُسْلِمِ باتَ فی سَخَطِ اللَّهِ تَعالی وأصْبَحَ کذلِکَ وَهُوَ فی سَخَطِ اللَّهِ حَتَّی یَتوبَ ویَرْجِعَ، وَإنْ ماتَ کذلِکَ ماتَ علی غَیْرِ دِیْنِ الإِسْلامِ.
و کسی که شب در فکر فریب برادر مسلمانش باشد و تا صبح نیز از این فکر منصرف نشود، در حالی شب را به پایان میبرد و به صبح میرسد که خدای متعال از او خشمگین است. و تا زمانی که توبه نکند و باز نگردد، خداوند از او خشمگین خواهد بود. و اگر در این حال بمیرد، با مسلمانی از دنیا نرفته است.
ثُمَّ قال رَسولُ اللَّهِصلی الله علیه وآله: أَلا وَمَنْ غَشَّ مُسْلِماً فَلَیْسَ مِنّا - قالَها ثَلاثَ مَرّاتٍ -.
آنگاه رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: بدانید کسی که مسلمانی را فریب دهد، از ما نیست. و سه بار این جمله را تکرار فرمود.
وَمَنْ عَلَّقَ سَوْطاً بَیْنَ یَدَیْ سُلْطَانٍ جَائرٍ جَعَلَهُ اللَّهُ حَیَّةً طولُها سِتّونَ ألْفَ ذِراعٍ فَتُسَلَّطُ اللَّهُ علیهِ فی نارِ جَهَنَّمَ خالِداً فیها مُخَلَّداً.
و کسی که در برابر سلطان ستمگری تازیانه در دست بگیرد (و به دستور او تازیانه بزند)، خداوند آن تازیانه را تبدیل به ماری به طول شصت هزار ذراع مینماید. و در آتش جهنّم آن مار را برای همیشه بر او مسلط میسازد.
وَمَنِ اغْتابَ أخاهُ المُسْلِمَ بَطَلَ صَوْمُه وَانْتَقَضَ وُضُوؤهُ فَإنْ ماتَ وهو کذلِکَ ماتَ وهوَ مُسْتَحِلٌّ لِما حَرَّم اللَّهُ،
و کسی که از مسلمانی غیبت کند، روزه و وضویش باطل میشود. و اگر در این حال بمیرد، در حالی مرده است که حرام خدا را حلال دانسته است.
وَمَنْ مَشی فی نَمِیمَةٍ بَیْنَ اثْنَیْنِ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَیْهِ فی قَبْرِهِ ناراً تُحْرِقُه إلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَإذا خَرَج مِنْ قَبْرِه سَلَّطَ اللَّهُ عَلیهِ (شُجاعاً) تِنِّیناً أسْوَدَ یَنْهَشُ لَحْمَهُ حَتَّی یَدْخُلَ النَّارَ.
و کسی که برای سخن چینی بین دو نفر گام بردارد، خداوند در قبرش آتشی بر او مسلط مینماید که تا روز قیامت او را بسوزاند. و هنگامی که از قبرش بیرون میآید، خداوند اژدهای سیاهی را بر او مسلّط مینماید که گوشتش را نیش بزند تا زمانی که به جهنّم برود.
وَمَنْ کَظَمَ غَیْظَهُ وَعفی عن أخِیهِ المُسْلِمِ وَحَلُمَ عنِ المُسْلِمِ أعْطاهُ اللَّهُ تعالی أجْرَ شَهیدٍ.
و کسی که خشمش را فرو برده، برادر مسلمانش را ببخشد و در برابر برادر مسلمانش بردباری ورزد، خدای متعال اجر شهید را به او عطا میفرماید.
وَمَنْ بَغی علی فَقیرٍ أو تَطَاوَلَ عَلَیهِ وَاسْتَحْقَرَهُ اسْتَحْقَرَهُ اللَّهُ یَوْمَ القِیَامَةِ مِثْلَ الذَّرَّةِ فی صُورَةِ رَجُلٍ حَتَّی یَدْخُلَ النَّارَ.
و کسی که به فقیری ظلم کند یا برای او تکبر کند و او را پست شمارد، خداوند در روز قیامت او را مانند مورچه ولی بهشکل مرد محشور مینماید، تا زمانی که به جهنّم برود.
وَمَنْ رَدَّ عَنْ أخِیهِ غِیْبَةً سَمِعَها فی مَجْلِسٍ رَدَّ اللَّهُ عَنْهُ ألْفَ بابٍ مِنَ الشَّرِّ فِی الدُّنْیا والآخِرَةِ فَإنْ لَمْ یَرُدَّ عَلَیهِ کانَ عَلِیهِ کَوِزْرِ مَنِ اغْتَابَ.
و کسی که در مجلسی از برادرش غیبت شود و او آن غیبت را رد کند،
خداوند عزّوجلّ هزار درِ شرّ را در دنیا و آخرت به روی او میبندد. و اگر نه تنها آن غیبت را رد نکند بلکه خوشش هم بیاید، گناهش بهاندازه گناه کسی است که غیبت کرده است.
وَمَنْ رَمی مُحْصَناً أو مُحْصَنَةً أحْبَطَ اللَّهُ عَمَلَهُ، وَجَلَدَهُ یَوْمَ القِیامَةِ سَبْعونَ ألْفَ مَلَکٍ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ وَتَنْهَشُ لَحْمَهُ حَیّاتٌ وعَقارِبُ ثُمَّ یُوْمَرُ بهِ إلی النّارِ.
و کسی که به مرد یا زن پاکدامنی تهمت بزند، خداوند عملش را از بین برده، هفتاد هزار فرشته در قیامت او را از روبرو و پشت سر تازیانه میزنند و مارها و عقربها گوشتش را نیش میزنند. آنگاه دستور میرسد او را به آتش جهنّم ببرید.
وَمَنْ شَرِبَ الخَمْرَ فی الدُّنْیا سَقَاهُ اللَّهُ مِنْ سَمِّ الأفاعِی، وَمِنْ سَمِّ العَقارِبِ شَرْبَةً یَتَسَاقَطُ لَحْمُ وَجْهِهِ فی الإناءِ قَبْلَ أنْ یَشْرِبَها فإذا شَرِبَها تَفَسَّخَ لَحْمُهُ وجِلْدُهُ کَالْجِیفَةِ یتأذّی بهِ أهْلُ الجَمْعِ حتّی یُؤْمَرَ بهِ إلی النّارِ، وشَارِبُها وَعاصِرُها ومُعْتَصِرُها فی النّارِ وبَایِعُها ومُبْتَاعُها وَحامِلُها والَمحْمولُ إلَیْهِ وآکِلُ ثَمَنِها سَواءٌ فی عارِها وإثْمِها، ألا وَمَنْ سَقاها یَهودِیّاً أو نَصْرانِیّاً أو صابِئِیاً أو مَنْ کانَ مِنَ النّاسِ فَعَلَیِْه کِوِزْرِ مَنْ شَرِبَها، ألا وَمَنْ باعَها أوِ اشْتَراها لِغَیْرِه لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ تعالی مِنْهُ صَلاةً ولا صِیاماً ولا حَجّاً ولا إعْتِماراً حتّی یَتوبَ مِنْها وإنْ ماتَ قَبْلَ أنْ یَتوبَ کانَ حَقّاً علی اللَّهِ تَعالی أنْ یَسْقِیَهُ بِکُلِّ جُرْعَةِ شَرابٍ مِنْها فی الدُّنْیا شَرْبَةً مِنْ صَدِیدِ جَهَنَّمَ. ثُمّ قالَ رسولُ اللَّهصلی الله علیه وآله ألا وإنّ اللَّهَ حَرَّمَ الخَمْرَ بِعَیْنِها والمُسْکِرَ مِنْ کُلِّ شَرابٍ، ألا وَکُلُّ مُسْکِرٍ حَرامٌ.
و کسی که در دنیا باده بنوشد، خداوند شربتی از سم افعی و عقرب به او مینوشاند. شربتی که هنگام خوردن آن (و قبل از این که آن را بخورد) گوشت صورتش را در ظرف میریزد و هنگامی که آن را بنوشد، گوشت و پوستش مانند مردار بو گرفته و تکه تکه میشود. به گونهای که اهل محشر از بوی آن اذیت میشوند و این وضع ادامه دارد تا دستور برسد او را به جهنّم ببرید. و خورنده، سازنده، فروشنده، خریدار، حمل کننده، تحویل گیرنده و کسی که پول آن را میخورد، همگی در زشتی و گناه برابرند. بدانید کسی که آن را به یهودی، مسیحی، صائبی یا سایر مردم بنوشاند، گناه او مانند کسی است که آن را مینوشد. بدانید کسی که آن را برای دیگری بخرد یا بفروشد، تا زمانی که توبه نکند، خداوند متعال نماز، روزه، حج و عمره او را قبول نمیکند. و اگر قبل از توبه بمیرد، به عهده خداوند متعال است که در مقابل هر جرعهای که در دنیا از آن نوشیده است، شربتی از چرک آلوده به خون جهنّم به او بنوشاند. بدانید که بیشک خداوند باده را بخصوص، و هر مست کنندهای را به طور عموم حرام نموده است. بدانید که هر مست کنندهای حرام است.
وَمَنْ أکَلَ الرِّبا مَلَأَ اللَّهُ بَطْنَهُ مِن نارِ جَهَنَّمَ بِقَدْرِ مَا أکَلَ، وَإنِ اکْتَسَبَ مِنْهُ مالاً لا یَقْبَلُ اللَّهُ تَعالی مِنْهُ شَیْئاً مِنْ عَمَلِهِ وَلَمْ یَزَلْ فِی لَعْنَةِ اللَّهِ والمَلائِکَةِ ما کانَ عِنْدَهُ قِیراطٌ واحِدٌ.
و کسی که ربا بخورد، به اندازهای که ربا خورده است، خداوند شکمش
را پر از آتش جهنّم مینماید. و اگر از این راه مالی به دست آورد، خداوند هیچ عملی را از او قبول نمیکند. و تا زمانی که قیراطی از آن مال را در اختیار دارد، پیوسته مورد لعنت خدا و فرشتگان اوست.
وَمَنْ خانَ أمانَتَهُ فی الدُّنیا وَلَمْ یَرُدَّها علی أرْبابِها ماتَ علی غَیْرِ دِیْنِ الإسْلامِ وَلَقِیَ اللَّهَ تَعالی وَهُوَ عَلَیْهِ غَضْبَانٌ فَیُوْمَرُ بِه إلی النّارِ فَیُهْوی بِه فی شَفِیرِ جَهَنَّمَ أبَدَ الآبِدِینَ،
و کسی که در امانت خیانت کرده و آن را به صاحبش بازنگرداند، با مسلمانی از دنیا نمیرود و در حالی که خداوند عزّوجلّ از او خشمگین است، او را ملاقات مینماید. دستور میرسد او را به جهنّم ببرید و او برای همیشه همیشه به کناره جهنّم انداخته خواهد شد.
وَمَنْ شَهِدَ شَهادَةَ زُورٍ علی رَجُلٍ مُسْلِمٍ أو ذِمِّیٍّ أو مَنْ کانَ مِنَ النّاسِ عُلِّقَ بِلِسانِه یَوْمَ القِیَامَةِ وَهُوَ مَع المُنافِقِینَ فی الدَّرَکِ الأسْفَلِ مِنَ النّارِ،
و کسی که بر علیه مرد مسلمان یا ذمّیی یا فرد دیگری شهادت دروغ بدهد، در روز قیامت او را از زبانش آویزان میکنند و همراه با منافقین در طبقه پایین جهنّم خواهد بود.
وَمَنْ قالَ لِخَادِمِه أوْ مَمْلوکِهِ ومَنْ کانَ مِنَ النَّاسِ: لا لَبَّیْکَ وَلا سَعْدَیْکَ، قال اللَّهُ عزّ و جَلّ لَهُ یَوْمَ القِیَامَةِ: لَا لَبَّیْکَ وَلا سَعْدَیْکَ إجْلِسْ فی النَّارِ.
و کسی که به خادم یا برده خود یا شخص دیگری (که از او یاری بخواهد) بگوید: «نه، یاریات نمیکنم»، خداوند عزّوجلّ در روز قیامت به او میگوید: «نه، یاریات نمیکنم. خودت را با صورت در جهنّم بینداز».
وَمَنْ أضَرَّ بِامْرَأةٍ حَتَّی تَفْتَدِی مِنْهُ نَفْسَها لَمْ یَرْضَ اللَّهُ تَعالی لَهُ بِعُقُوبَةٍ دُونَ النَّارِ لِأنَّ اللَّهَ تَعالی یَغْضَبُ لِلْمَرْأةِ کَما یَغْضَبُ لِلْیَتِیمِ.
و کسی که زنش را اذیت کند تا آن زن مالی بدهد و خود را از دست شوهرش برهاند، خدای متعال به مجازاتی کمتر از جهنّم برای او راضی نمیشود؛ زیرا بدون تردید خدای متعال همانگونه که برای یتیم به خشم میآید، برای زن هم خشمگین میشود.
وَمَنْ سَعی بأخِیهِ إلی سُلْطانٍ لَمْ یَبْدُ لَهُ مِنْهُ سُوءٌ وَلَا مَکْروهٌ أحْبَطَ اللَّهُ عَمَلَهُ فَإنْ وَصَلَ إلَیْهِ مِنْه سُوءٌ أو مَکْروهٌ أو أذی جَعَلَهُ اللَّهُ فی طَبَقَةٍ مع هامَانَ فی جَهَنَّمَ،
و کسی که نزد سلطانی از برادرش بدگویی و سخنچینی نماید، اگر آن سلطان هیچ آزار و آسیبی به او نرساند، خداوند عزّوجلّ همه اعمالی را که انجام داده است، از بین میبرد. و اگر آزار و آسیبی به او برساند، خداوند او را در جهنّم در طبقهای همراه با هامان (وزیر فرعون) خواهد گذاشت.
وَمَنْ قَرَأَ القُرْآنَ یُرِیدُ بِه السُّمْعَةَ والِْتماسَ شیْءٍ لَقِیَ اللَّهَ تَعالی یَوْمَ القِیَامَةِ و وَجْهُهُ
عَظْمٌ لَیْسَ عَلَیْهِ لَحْمٌ وَزَجَّهُ القُرْآنُ فی قَفاهُ حَتّی یُدْخِلَهُ النَّارَ وَیَهْوِی فیها مَعَ مَنْ یَهْوِی.
و کسی که برای خودنمایی و یا رسیدن به چیزی قرآن بخواند، در روز قیامت در حالی خداوند عزّوجلّ را ملاقات خواهد نمود که صورتش استخوانی بیش نیست و گوشت ندارد. و قرآن با آهن ته نیزه به پشت او میزند تا او را وارد جهنّم نماید و با کسانی که در جهنّم میافتند، به جهنّم میافتد.
وَمَنْ قَرأ القُرْآنَ وَلَمْ یَعْمَلْ بِه حَشَرَهُ اللَّهُ یَوْمَ القِیَامَةِ أعْمی فَیَقولُ: رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِی أعْمی وَقَدْ کُنْتُ بَصِیراً؟ قالَ کذلِکَ أتَتْکَ آیاتُنا فَنَسِیْتَها وکذلِکَ تُنْسی فَیُؤْمَرُ بِه إلی النَّارِ.
و کسی که قرآن بخواند و به آن عمل نکند، خداوند در روز قیامت او را کور محشور مینماید. او عرضه میدارد: خدایا! من بینا بودم. چرا مرا کور محشور نمودی؟ و خداوند میفرماید: آیات ما به تو رسید و تو آنها را آن گونه ترک کردی، امروز نیز آن آیات تو را این گونه ترک میکنند. آنگاه دستور میرسد که او را به جهنّم ببرید.
وَمَنِ اشْتَری خِیانَةً وَهُوَ یَعْلَمُ أنَّها خِیَانَةٌ فَهُوَ کَمَنْ خَانَها فی عَارِها وَإثْمِها.
و کسی که مالی را بخرد که از راه خیانت بدست آمده است و بداند که از راه خیانت بهدست آمده ، گناه و ننگ او مانند همان کسی است که خیانت نموده است.
وَمَنْ قاوَدَ بَیْنَ رَجُلٍ وَامْرَأةٍ حَراماً حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الجَنَّةَ وَمَأْواهُ جَهَنَّمَ وسَاءَت مَصِیراً وَلَمْ یَزَلْ فِی سَخَطِ اللَّهِ حتّی یَموتَ.
و کسی که واسطه شود و مرد و زنی را از راه حرام به هم برساند، خداوند بهشت را بر او حرام میگرداند و جایگاه او جهنّم است که سرانجام بدی است. و پیوسته خداوند از او خشمگین است تا بمیرد.
وَمَنْ غَشَّ أخاهُ المُسْلِمَ نَزَعَ اللَّهُ مِنْهُ بَرَکَةَ رِزْقِهِ وأفْسَدَ عَلَیْهِ مَعِیشَتَهُ وَوَکَلَهُ إلی نَفْسِه.
و کسی که برادر مسلمانش را بفریبد، خداوند برکت و روزیش را میگیرد، زندگی او را تباه کرده و او را به خودش وامیگذارد.
وَمَنِ اشْتَری سَرِقَةً وَهُوَ یَعْلَمُ أنَّهَا سَرِقَةٌ فَهُوَ کَمَنْ سَرَقَها فی عارِها وَإثْمِها.
و کسی که مال دزدی را بخرد و بداند که مال دزدی است، کار او به اندازه کار آن دزد گناه دارد و زشت است.
وَمَنْ خَانَ مُسْلِماً فَلَیْسَ مِنّا وَلَسْنا مِنْهُ فی الدُّنْیا والآخِرَةِ، ألَا وَمَنْ سَمِعَ فاحِشَةً فَأفْشَاها فَهُوَ کَمَنْ أتَاها.
و کسی که به مسلمانی خیانت کند، در دنیا و آخرت نه او از ماست و نه ما از اوییم. و بدانید کسی که ارتکاب گناهی را بشنود و خبر آن را پخش کند، مانند انجام دهنده گناه است.
وَمَنْ سَمِعَ خَبَراً فَأفْشَاهُ فَهُوَ کَمَنْ عَمِلَهُ.
و کسی که انجام کار خوبی را بشنود و خبر آن را پخش کند، مانند انجام دهنده آن است.
وَمَنْ وَصَفَ امْرَأةً لِرَجُلٍ وَذَکَرَها فَافْتَتَنَ بِها الرَّجُلُ فَأصابَ مِنْها فَاحِشَةً لَمْ یَخْرُجْ مِنَ الدُّنْیا حتّی یَغْضَبَ اللَّهُ عَلَیْهِ.
و کسی که زیباییهای زنی را برای مردی بگوید و آن مرد شیفته او شده و با او گناهی انجام دهد، از دنیا نمیرود مگر این که خداوند بر او خشم میگیرد.
وَمَنْ غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِ غَضِبَتْ عَلَیْهِ السَّمَواتُ السَّبْعُ والأرَضُونَ السَّبْعُ وکَانَ عَلَیْهِ مِنَ الوِزْرِ مِثْلُ الّذِی أصَابَها. قِیْلَ: یا رَسولَ اللَّهِصلی الله علیه وآله فَإنْ تَابَا وَأصْلَحا؟ قالَ: یَتوبُ اللَّهُ تَعالی عَلَیْهِما وَلَمْ یقبل توبة الذی یَخْطُبُها بَعْدَ الّذِی وَصَفَها.
و کسی که خداوند بر او خشم بگیرد، آسمانهای هفتگانه و زمینهای هفتگانه نیز بر او خشم میگیرد و گناهی همانند گناه آن مرد خواهد داشت. عرض کردند: ای رسول خدا! اگر آن زن و مرد توبه کرده و اصلاح شوند، چطور؟ فرمود: خدا توبه آن زن و مرد را قبول میکند، ولی توبه کسی را که باعث این گناه شده است، قبول نمیکند.
وَمَنْ مَلَأَ عَیْنَیْهِ مِنِ امْرَأَةٍ حَرَاماً حَشَاهُما اللَّهُ تَعالی یَوْمَ القِیامَةِ بِمَسَامِیْرَ مِن النّارٍ وَحَشَاهُما نَاراً حتّی یَقْضِیَ بَیْنَ النّاسِ ثُمَّ یُؤْمَرُ بِه إلی النَّارِ.
و کسی که چشمانش را از نگاه حرام به زنی پر کند، در روز قیامت چشمانش را با میخهای آتشین و آتش پر مینماید و تا زمانی که خداوند بین مردم حکم مینماید، به این حالت خواهد بود. آنگاه دستور میرسد که او را به جهنّم ببرید.
وَمَنْ أطْعَمَ طَعَاماً رِیاءً وَسُمْعَةً أطْعَمَهُ اللَّهُ تَعالی مِثْلَهُ مِنْ صَدِیدِ جَهَنَّمَ وَجَعَلَ ذلِکَ الطَّعامَ ناراً فی بَطْنِه حتّی یَقْضِیَ بَیْنَ النَّاسِ.
و کسی که برای ریا و خودنمایی غذایی بدهد، خدای متعال از چرک آلوده به خون جهنّم به او خواهد داد و این غذا را در شکم او تبدیل به آتش مینماید. و به همین حال خواهد بود تا خداوند بین مردم حکم نماید.
وَمَنْ فَجَرَ بِامْرَأةٍ وَلَها بَعْلٌ تَفَجَّرَ مِنْ فَرْجِهما مِنْ صَدِیدٍ وادِیاً مَسِیرَةَ خَمْسمائةِ عامٍ یَتَأذّی بِهِ أهْلُ النّارِ مِنْ نَتْنِ رِیْحِهِما وکَانَا مِنْ أشَدِّ النّاسِ عَذاباً.
و کسی که با زن شوهرداری مرتکب گناه شود، از فرج آن دو، آن قدر چرک آلوده به خون بیرون میآید که درهای به طول راه پانصد سال
بوجود میآید و جهنمیان از بدبویی آن دو اذیت میشوند و عذاب آن دو از سختترین عذابهای مردم خواهد بود.
وَاشْتَدّ غَضَبُ اللَّهِ علی امْرَأَةٍ ذاتِ بَعْلٍ مَلَأَتْ عَیْنَها مِنْ غَیْرِ زَوْجِها أو ذِی مَحْرَمٍ مِنْها فَإنَّها إنْ فَعَلَتْ ذلِکَ أحْبَطَ اللَّهُ کُلَّ عَملٍ عَمِلَتْهُ فَإنْ أوْطَأَتْ فِرَاشَهُ غَیْرِهِ کانَ حقّاً علی اللَّهِ تَعالی أنْ یُحْرِقَها بالنّارِ بَعْدَ أنْ یُعَذِّبَها فی قَبْرِها.
و خداوند عزّوجلّ از زنی که چشم خود را از غیر شوهر یا غیر مَحْرَم خود پر کند، خیلی خشمگین میگردد. و بدون تردید اگر چنین کند، خداوند تمام کارهای نیک او را از بین میبرد. و اگر در بستر غیر شوهرش بخوابد، به عهده خدای متعال است که پس از عذاب نمودن او در قبرش، با آتش او را بسوزاند.
وَأیّما امْرَأةٍ هَزَأَتْ مِنْ زَوْجِها لَمْ تَزَلْ فی لَعْنَةِ اللَّهِ وَمَلائِکَتِهِ وَرُسُلِهِ أجْمَعِینَ حتّی إذا نَزَلَ بِها مَلَکُ المَوْتِ قالَ لَها أبْشِرِی بالنّارِ وإذا کانَ یَوْمُ القِیَامَةِ قِیْلَ لَها ادْخُلِی النَّارَ مَع الدّاخِلِینَ ألَا وأنَّ اللَّهَ تَعالی وَرَسولَهُ بَرِیئانِ مِنْ الُمخْتَلِعَاتِ بِغَیْرِ حَقٍّ ألَا وإنَّ اللَّهَ عزّ وجَلّ وَرَسولَهُ بَرِیئانِ مِمَّنْ أضَرَّ بامْرَأةٍ حتّی تَخْتَلِعَ مِنْهُ.
و هر زنی که (بیجهت و از روی هوی و هوس) از شوهرش طلاق خلع بگیرد، پیوسته در لعنت خدا، فرشتگان او، پیامبرش و همه مردم خواهد بود. و زمانی که فرشته مرگ سراغ او بیاید، به او میگوید: «مژده باد تو را به
جهنّم». و در روز قیامت به او میگویند: «همراه با کسانی که به جهنّم میروند، به جهنّم برو». و بدانید که بدون تردید خدای متعال و رسولش از زنانی که بیجهت از شوهرانشان طلاق خلع میگیرند، بیزار هستند. و نیز بدانید که بدون تردید خداوند عزّوجلّ و رسول او از مردی که زنش را اذیت کند تا طلاق خلع بگیرد، بیزار هستند.
وَمَنْ أَمَّ قَوْمَاً بِإذْنِهِمْ وَهُمْ عَنْهُ رَاضُونَ فَاقْتَصَدَ بِهِمْ فِی حُضورِه وَقِراءَتِه وَرُکوعِهِ وَسُجودِهِ وَقُعودِهِ وَقِیامِهِ فَلَهُ مِثْلُ أجْرِهِم.
و کسی که با اجازه عدهای و با رضایت آنها امام جماعت آنها شود و در حضور، قرائت، رکوع، سجود، قعود و قیام خود میانه روی نماید، پاداشی مانند پاداش آنان خواهد داشت.
وَمَنْ أمَّ قَوْماً فَلَمْ یَقْتَصِدْ بِهِمْ فی حُضُورِهِ وَقِراءَتِهِ وَرُکوعِهِ وَسُجودِهِ رُدَّتْ عَلَیْهِ صَلَاتُه وَلَمْ تُجاوِزْ تَراقِیَهِ وکانَتْ مَنْزِلَتُهُ عِنْدَ اللَّهِ تَعالی کَمَنْزِلَةِ إمامٍ جَائرٍ مُعْتَدٍ لَمْ یَصْلُحْ لِرَعِیَّتِهِ وَلَمْ یَقُمْ فِیْهِمْ بأمْرِ اللَّهِ عزّوجَلّ.
و کسی که امام جماعت عدهای شود و در حضور، قرائت، رکوع، سجود، قعود و قیام خود میانه روی ننماید، نمازش را به او باز میگردانند، و از ترقوه او بالاتر نمیرود (نمازش اصلاً قبول نمیشود) و خدای متعال او را مانند پیشوای ستمگر وتجاوزکاری میداند که به دستور خداوند عزّوجلّ حاکم آنان نشده است.
فَقامَ أمِیرُ المُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أبی طالِبٍعلیه السلام فقالَ: یا رَسولَ اللَّهِ بأَبی أنْتَ وَأُمِّی وَمَا مَنْزِلَةُ إمامٍ جائِرٍ مُعْتَدٍ لَمْ یَصْلُحْ لِرَعِیَّتِهِ وَلَمْ یَقُمْ فِیْهِمْ بأمْرِ اللَّهِ تَعالی؟ قالَ: هُوَ رابِعُ أرْبَعَةٍ مِنْ أشَدِّ النَّاسِ عَذَاباً یَوْمَ القِیَامَةِ، إبْلِیْسَ وَفِرْعَوْنَ وقَاتِلِ النَّفْسِ، وَرَابِعُهُم سُلْطانٌ جائِرٌ.
در این جا امیرالمؤمنینعلیه السلام برخاسته و عرض کرد: پدر و مادرم فدای تو باد ای رسول خدا! پیشوای ستمگرِ تجاوز کاری که صلاح پیروانش را نمیخواهد و به دستور خداوند عزّوجلّ حاکم آنان نگردیده است، چه حالی دارد؟ آن حضرت فرمود: او آخرین نفر از چهار نفری است که در روز قیامت عذاب آنها از همه مردم سختتر است و عبارتند از: ابلیس، فرعون، آدمکش و سلطان ستمگر.
وَمَنِ احْتَاجَ إلَیْهِ أخُوهُ فی قَرْضٍ فَلَمْ یُقْرِضْهُ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الجَنَّةَ یَوْمَ یَجْزِی الُمحْسِنِینَ،
و کسی که برادر مسلمانش احتیاج به قرض او داشته باشد، ولی به او قرض ندهد، خداوند در روزی که به نیکوکاران پاداش میدهد، بهشت را بر او حرام میگرداند.
وَمَنْ صَبَرَ علی سُوءِ خُلُقِ امْرَأَتِهِ وَاحْتَسَبَهُ أعْطَاهُ اللَّهُ تَعالی بِکُلِّ مَرَّةٍ یَصْبِرُ عَلَیْها مِنَ الثَّوابِ مَا أعْطی أیُّوبَعلیه السلام علی بَلائِهِ وکانَ عَلَیْها مِنَ الوِزْرِ فی کُلِّ یَوْمٍ وَلَیْلَةٍ مِثْلُ رَمْلٍ
عَالجٍ فَإنْ ماتَتْ قَبْلَ أنْ تُعِینَهُ وَقَبْلَ أنْ یَرْضی عَنْها حُشِرَتْ یَوْمَ القِیَامَةِ مَنْکُوسَةً مَعَ المُنَافِقِینَ فی الدَّرَکِ الأسْفَلِ مِنَ النَّارِ.
و کسی که در برابر بداخلاقی زن خود صبر نموده و ثواب آن را از خداوند امیدوار باشد، خدای متعال در برابر هر روز و شبی که صبر میکند، همانند آنچه به حضرت ایّوبعلیه السلام به خاطر بلایش، عطا فرمود، به او عطا میفرماید. و آن زن هر روز و هر شب همانند تپهای شن متراکم، گناه خواهد داشت. و اگر پیش از آن که شوهرش را یاری کرده و او را راضی کند، بمیرد، در روز قیامت بهصورت وارونه همراه با منافقین در طبقه زیرین جهنّم محشور خواهد شد.
وَمَنْ کانَتْ لَهُ امْرَأةٌ لَمْ تُوافِقْهُ وَلَمْ تَصْبِرْ علی ما رَزَقَهُ اللَّهُ وَشَقَّتْ عَلَیْهِ وَحَمَّلَتْهُ مَا لَمْ یَقْدِرْ عَلَیْهِ لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ مِنْها حَسَنَةً تَتَّقی بِها حَرَّ النّارِ وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَیْها مَا دامَتْ کذلِکَ.
و کسی که زنی داشته باشد که با او سازگار نباشد و بر آنچه خداوند متعال روزی آنها نموده است، صبر نکند و بر شوهرش سخت گرفته و او را وادار به کارهایی بنماید که نمیتواند انجام دهد، تا زمانی که چنین است خداوند هیچ کار نیکی که او را از آتش جهنّم حفظ کند، از آن زن قبول ننموده و بر او خشم میگیرد.
وَمَنْ أکْرَمَ أخَاهُ فَإنَّما یُکْرِمُ اللَّهَ فَما ظَنُّکُمْ بِمَنْ یُکْرِمُ اللَّهَ أنْ یَفْعَلَ بِهِ،
و کسی که به برادرش احترام بگذارد، به خدا احترام گذاشته است. و فکر میکنید خداوند با کسی که به او احترام بگذارد، چه رفتاری خواهد داشت.
وَمَنْ تَوَلّی عَرَافَةَ قَوْمٍ وَلَمْ یُحْسِنْ فِیْهِمْ حُبِسَ علی شَفِیرِ جَهَنَّمَ بِکُلِّ یَوْمٍ ألْفَ سَنَةٍ وَحُشِرَ وَیَدَهُ مَغْلولِةٌ إلی عُنُقِهِ فَإنْ کانَ قامَ فِیْهِم بأمْرِ اللَّهِ تَعالی أطْلَقَهُ اللَّهُ تَعالی وإنْ کانَ ظالِماً هَوی بِهِ فی نَارِ جَهَنَّمَ سَبْعِیْنَ خَرِیفاً.
و کسی که ریاست اجتماعی را به عهده بگیرد و به آنان خوبی نکند، در مقابل هر روزی که بر آنان حکومت کرده است، هزار سال در لبه جهنّم زندانی میشود و محشور میشود در حالیکه دستهایش به گردنش بسته شده است. و اگر به دستور خدای متعال بر آنان حکومت کرده باشد، خدای متعال او را آزاد مینماید و اگر ظالم باشد (و به غیر دستور الهی بر آنان حاکم بوده است) او را در جهنّم میاندازد و هفتاد سال طول میکشد تا به ته جهنّم برسد.
وَمَنْ لَمْ یَحْکُمْ بِما أنْزَلَ اللَّهُ کانَ کَمَنْ شَهِدَ شَهَادَةَ زُوْرٍ وَیُقْذَفُ بِهِ فی النّارِ وَیُعَذَّبُ بِعَذابِ شَاهِدِ الزُّورِ.
و کسی که بر اساس احکامی که خداوند نازل فرموده است، حکم نکند، مانند کسی است که شهادت دروغ داده باشد در جهنّم انداخته شده و همانند دروغگو عذاب میشود.
وَمَنْ کانَ ذا وَجْهَیْنِ وَلِسَانَیْنِ فَهُوَ فی النّارِ.
و کسی که دو رو و دو زبان باشد، در روز قیامت نیز دو رو و دو زبان خواهد بود.
وَمَنْ مَشی فی صُلْحٍ بَیْنَ اثْنَیْنِ صَلّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَمَلائِکَتُهُ حتّی یَرْجِعَ وَاُعْطِیَ أجْرَ لَیْلَةِ القَدْرِ.
و کسی که برای آشتی دادن دو نفر گام بردارد، تا زمانی که باز گردد، خداوند و فرشتگان بر او درود میفرستند و نیز پاداش شب قدر را به او میدهند.
وَمَنْ مَشی فِی قَطِیْعَةٍ بَیْنَ اثْنَیْنِ کانَ لَهُ مِنَ الوِزْرِ بِقَدْرِ مَا لِمَنْ أصْلَحَ بَیْنَ اثْنَیْنِ مِنَ الأَجْرِ مَکْتُوبٌ عَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ حتّی یَدْخُلَ جَهَنَّمَ فَیُضَاعَفَ لَهُ العَذَابُ.
و کسی که برای به هم زدن میانه دو نفر گام بردارد، به اندازه پاداش کسی که دو نفر را آشتی بدهد، گناه خواهد داشت. بر او مینویسند: «لعنت خداوند» و تا ورود به جهنّم این حال را خواهد داشت. و زمانی که به جهنّم برود، عذابش دوچندان خواهد شد.
وَمَنْ مَشی فی عَوْنِ أخِیْهِ وَمَنْفَعَتِهِ فَلَهُ ثَوابُ الُمجاهِدِیْنَ فی سَبِیلِ اللَّهِ.
و کسی که برای یاری و رسانیدن فایدهای به برادرش گام بردارد، ثواب مجاهدین در راه خدا را خواهد داشت.
وَمَنْ مَشی فی عَیْبِ أخِیْهِ وَکَشْفِ عَوْرَتِهِ کانَ أوَّلُ خُطْوَةٍ خَطاها ووَضَعَها فی جَهَنَّمَ وَکَشَفَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ علی رؤوسِ الخَلائِقِ.
و کسی که برای عیب جویی از برادرش و افشای عیب او گام بردارد، با اولین قدمی که برمیدارد و میگذارد، وارد جهنّم شده و خداوند عیب او را برای مردم فاش میسازد.
وَمَنْ مَشی إلی ذِی قَرابَةٍ وَذِی رَحِمٍ یَسْأَلُ بِهِ أعْطَاهُ اللَّهُ أجْرَ مائَةِ شَهِیدٍ وَإِنْ سَأَلَ بِهِ وَوَصَلَهُ بِمَالِه وَنَفْسِهِ جَمِیعاً کَانَ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ أرْبَعُونَ ألْفَ ألْفِ حَسَنَةٍ و رُفِعَ لَهُ أرْبَعُونَ ألْفَ ألْفِ دَرَجَةٍ وَکأنَّما عَبَدَ اللَّهَ تَعالی مائةَ سَنَةٍ.
و کسی که برای احوالپرسی یکی از نیکان و خویشاوندان خود گام بردارد، خداوند پاداش صد شهید را به او عطا میفرماید و چنانچه با مال یا ثروتش به او یاری رساند، در مقابل هر گامی که برمیدارد، چهل هزار هزار کار نیک برایش ثبت شده و چهل هزار هزار درجه بالا میرود. و گویا صد سال خداوند عزّوجلّ را عبادت کرده است.
وَمَنْ مَشی فی فَسَادِ ما بَیْنِهِما وَقَطِیْعَةٍ بَیْنَهُما غَضِبَ اللَّهُ تَعالی عَلَیْهِ وَلَعَنَهُ فی الدُّنْیا
وَالآخِرَةِ وکانَ عَلَیْهِ مِنَ الوِزْرِ کَعِدْلِ قاطِعِ الرَّحِمِ.
و کسی که برایبه هم زدن میانه آنها و قطع رابطه آنها گام بردارد، خدای متعال از او خشمگین شده و در دنیا و آخرت او را لعنت مینماید و گناهی مانند گناه قاطع رحم (کسی که به خویشاوند خود بدی کند) خواهد داشت.
وَمَنْ عَمِلَ فی تَزْوِیجٍ بَیْنَ مُؤْمِنَیْنِ حتّی یَجْمَعَ بَیْنَهُما زَوَّجَهُ اللَّهُ عزّو جلّ مِن ألفِ امْرَأَةٍ مِنَ الحُوْرِ العِیْنِ کُلُّ امْرَأةٍ فی قَصْرٍ مِنْ دُرٍّ وَیاقُوتٍ وَکانَ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ خَطَاها أوْ کَلِمَةٍ تَکَلَّمَ بِها فی ذلِکَ عَمَلُ سَنَةٍ قِیَامُ لَیْلِهَا وَصِیَامُ نَهَارِها.
و کسی که برای ازدواج دو مؤمن تلاش کند، تا زمانی که آنها با هم ازدواج کنند، خداوند هزار زن از حورالعین بهشت را به ازدواج او در میآورد که هر کدام در قصری از درّ و یاقوت هستند و در مقابل هر گامی که در این راه برداشته یا کلمهای که در این مسیر گفته است، (ثواب) عمل یک سال را خواهد داشت که شبهایش را عبادت کرده و روزهایش را روزه گرفته باشد.
وَمَنْ عَمِلَ فی فُرْقَةٍ بَیْنَ امْرَأةٍ وَزَوْجِها کانَ عَلَیْهِ غَضَبُ اللَّهِ وَلَعْنَتُهُ فی الدُّنْیا وَالآخِرَةِ وَکَانَ حَقّاً علی اللَّهِ تَعالی أنْ یَرْضَخَهُ بِألْفِ صَخْرَةٍ مِنْ نَارٍ.
و کسی که برای جدایی زنی از شوهرش تلاش کند، خشم خدا و لعنت
او در دنیا و آخرت بر او خواهد بود. و به عهده خداوند است که هزار صخره آتشین به او بزند.
وَمَنْ مَشی فی فَسَادِ مَا بَیْنَهِمِا وَلَمْ یُفَرِّقْ کانَ فی سَخَطِ اللَّهِ وَلَعْنَتِه فی الدُّنْیا وَالآخِرَةِ وَحَرَّمَ اللَّهُ النَّظَرَ إلی وَجْهِهِ.
و کسی که برای به هم زدن میان آنها تلاش کند، ولی آنان را از یکدیگر جدا نکند، در دنیا و آخرت در خشم و لعنت خداوند بوده و خداوند او را از نظر احمتش دور میسازد.
وَمَنْ قادَ ضَرِیراً إلی مَسْجِدِهِ أو إلی مَنْزِلِه أو لِحَاجَةٍ مِنْ حَوائِجِه کتب اللَّه له بکلّ قدم رفعها و وضعها عتق رقیة و صلّت علیه الملائکة حتّی یفارقه، و من کفی ضریراً حاجة من حوائجه فَمَشی فِیْها حتّی یَقْضِیَها أعْطاهُ اللَّهُ تَعالی بَراءَتَیْنِ بَراءَةً مِنَ النّارِ وبَراءَةً مِنَ النِّفاقِ وَقَضی لَهُ سَبْعِینَ ألْفَ حَاجَةٍ فی عَاجِلِ الدُّنْیا وَلَمْ یَزَلْ یَخوضُ فی رَحْمَةِ اللَّهِ تَعالی حَتّی یَرْجِعَ.
و کسی که نابینایی را به مسجد یا منزلش ببرد یا برای انجام کاری از کارهایش او را به جایی ببرد ، تا زمانی که از او جدا شود خداوند در مقابل هر گامی که برداشته و گذاشته است، آزاد کردن یک بنده را برای او مینویسد و فرشتگان بر او درود میفرستند. و کسی که کار نابینایی را انجام دهد و در راه انجام شدن آن گام بردارد، خدای متعال او را از دو چیز رهایی میدهد:
جهنّم و نفاق. و نیز هفتاد هزار حاجت او را در همین دنیا برآورده نموده و تا زمانی که بازگردد، پیوسته غرق در رحمت خدای متعال است.
وَمَنْ قَامَ علی مَرِیْضٍ یَوْماً وَلَیْلَةً بَعَثَهُ اللَّهُ تَعالی مَع إبْراهِیم الخَلِیلِعلیه السلام فَجازَ علی الصِّراطِ کَالبَرْقِ اللّامِعِ.
و کسی که یک شبانه روز از مریضی پرستاری کند، خدای متعال او را با حضرت ابراهیم خلیلعلیه السلام برمیانگیزد و مانند برق جهنده از پل صراط عبور میکند.
وَمَنْ سَعی لِمَرِیضٍ فی حَاجَتِهِ فَقَضَاها خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَیَوْمٍ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ. فَقالَ رَجُلٌ مِنَ الأنْصار: یا رَسولَ اللَّهِ وَإنْ کَانَ المَرِیضُ مِنْ أهْلِهِ؟ فقالَ رَسولُ اللَّهِصلی الله علیه وآله: مِنْ أعْظَمِ النَّاسِ أجْراً مَنْ سَعی فِی حَاجَةِ أهْلِهِ.
و کسی که برای انجام کار مریضی سعی کند و آن را انجام دهد، همانند روزی که از مادر متولد گردیده است، از گناهانش خارج میشود. در اینجا مردی از انصار عرض کرد: ای رسول خدا! اگر این مریض از خانوادهاش بود، چطور؟ رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: یکی از کسانی که بیشترین پاداش را دارند، کسی است که کاری برای خانوادهاش انجام دهد.
وَمَنْ ضَیَّعَ أهْلَهُ وَقَطَعَ رَحِمَهُ، حَرَمَهُ اللَّهُ تَعالی حُسْنَ الجَزاءِ یَوْمَ یَجْزِی الُمحْسِنِینَ
وَضَیَّعَهُ. وَمَنْ یُضَیِّعُهُ اللَّهُ تَعالی فی الآخِرَةِ فَهُوَ یَرِدُ مَعَ الهالِکِینَ حتّی یأتِیَ بِالَمخْرَجِ وَلَمْ یَأتِ بِهِ.
و کسی که خانوادهاش را ضایع کرده و رحم خود را قطع نماید، خدای متعال در روزی که پاداش نیکوکاران را عطا میفرماید، او را از پاداش نیکو محروم نموده و ضایع مینماید. و کسی که خداوند متعال در آخرت او را ضایع نماید، همراه با هلاک شدگان سرگردان است و به دنبال راهی میگردد که از این وضع بیرون بیاید، ولی پیدا نمیکند.
وَمَنْ أقْرَضَ مَلْهوفاً فَأحْسَنَ طَلْبَتَهُ اسْتَأْنَفَ العَمَلَ وَاعْطَاهُ اللَّهُ بِکُلِّ دِرْهَمٍ ألْفَ قِنْطَارٍ مِنَ الجَنَّةِ.
و کسی که به «مال از دست دادهای» قرض دهد و به هنگام پس گرفتن آن به او خوبی کند، عملش را باید از نو شروع کند (گناهان قبلیاش آمرزیده شده است) و خداوند در مقابل هر درهم، هزار قنطار(صد پیمانه) از بهشت به او عطا میفرماید.
وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ أخِیْهِ کُرْبَةً مِنْ کُرَبِ الدُّنْیا نَظَرَ اللَّهُ إلَیْهِ بِرَحْمَتِه فَنالَ بِها الجَنَّةَ وَفَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ کَرْبَهُ فی الدُّنْیا وَالآخِرَةِ.
و کسی که یک گرفتاری دنیوی برادرش را رفع کند، خداوند با رحمت خود به او مینگرد. به همین جهت به بهشت میرود و خداوند گرفتاریهای او را در دنیا و آخرت رفع مینماید.
وَ مَنْ مَشی فی إصْلَاحٍ بَیْنَ امْرَأَةٍ وَزَوْجِها أعْطَاهُ اللَّهُ تَعالی أجْرَ ألْفِ شَهِیدٍ قُتِلوا فی سَبِیلِ اللَّهِ حَقّاً وکَانَ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ یَخْطُوها فی ذلِکَ عِبَادَةُ سَنَةٍ قِیَامُ لَیْلِها وَصِیَامُ نَهارِها.
و کسی که برای اصلاح میان زن و شوهری گام بردارد، خدای متعال پاداش هزار شهید را که حقیقتاً در راه خدا کشته شدهاند، به او عطا فرموده و در این راه، در برابر هر گامی که برمیدارد و کلمهای که میگوید، عبادت یک سال را که شبهایش را عبادت کرده و روزهایش را روزه گرفته است، خواهد داشت.
وَمَنْ أقْرَضَ أخَاهُ المُسْلِمَ کانَ لَهُ بِکُلِّ دِرْهَمٍ أقْرَضَهُ وَزْنَ جَبَلِ أُحُدٍ وَجِبَالِ رَضْوی وَطُورِ سَیْنَاءَ حَسَناتٌ فَإنْ رَفُقَ بِهِ فی طَلَبِهِ یُعْبَرُ بِهِ علی الصِّراطِ کالبَرْقِ الخَاطِفِ اللّامِعِ بِغَیْرِ حِسَابٍ وَلَا عَذَابٍ.
و کسی که به برادر مسلمانش قرض دهد، در مقابل هر درهمی که به او قرض داده هموزن کوه احد، سینا و کوههای رضوی، کارهای نیک خواهد داشت. و اگر پس از سر آمدن مهلت آن، در مطالبهاش بر او آسان بگیرد، مانند برق خیره کننده و درخشنده ، بدون حساب و عذاب از پل صراط عبور خواهد نمود.
وَمَنْ شَکَا إلَیْهِ أخوهُ المُسْلِمُ فَلَمْ یُقْرِضْهُ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ أجْرَ الُمحْسِنِینَ.
و کسی که برادر مسلمانش پیش او از نداری شکایت کند، ولی او قرضی به وی ندهد، خداوند در روزی که به نیکوکاران پاداش میدهد، بهشت را بر او حرام مینماید.
وَمَنْ مَنَعَ طَالِباً حَاجَتَهُ وَهُوَ قَادِرٌ علی قَضَائِها فَعَلَیْهِ مِثْلُ خَطِیئَةِ عَشَّارٍ. فَقامَ إلَیْهِ عَوْفُ بْنُ مَالِکٍ فَقالَ: ما یَبْلُغُ خَطِیئَةُ عَشَّارٍ یا رَسولَ اللَّهِ؟ فقالَ: عَلی العَشَّارِ کُلِّ یَوْمٍ وَلَیْلَةٍ لَعْنَةُ اللَّهِ والمَلائِکَةِ وَالنّاسِ أجْمَعِینَ.
و کسی که حاجت خواهش کنندهای را در حالی که میتواند، برنیاورد، گناهی مانند گناه عشّار خواهد داشت. در اینجا «عوف بن مالک» برخاست و عرض کرد: ای رسول خدا! گناه عشار چقدر است؟ آن حضرت فرمود: گناه او به اندازهای است که در هر روز و شبی، خدا، همه فرشتگانش و همه مردم او را لعنت مینمایند.
وَمَنْ یَلْعَنُهُ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِیراً.
و کسی که خدا او را لعنت کند، یاوری نخواهد داشت.
وَمَنِ اصْطَنَعَ إلی أخِیْهِ مَعْروفاً فَمَنَّ بِهِ عَلَیْهِ حَبِطَ عَمَلُهُ وَخابَ سَعْیُهُ، ثُمَّ قالَ: ألَا وَإنَّ اللَّهَ حَرَّمَ علی المَنّانِ وَالُمخْتَالِ وَالقَتَّاتِ وَمُدْمِنِ الخَمْرِ وَالجَوَّاظِ وَالجَعْظَرِیِّ وَالعُتُلِّ الزَّنِیْمِ الجَنَّةَ،
و کسی که به برادرش خوبی کند و آنگاه بر او منّت گذارد، عملش از
بین رفته و تلاشش به نتیجه نمیرسد. و بدانید که بیشک، خداوند عزّوجلّ بهشت را بر منّتگذار، مختال، سخن چین، کسی که بر خوردن شراب مداومت میکند، متکبّر، پر خورِ درشت خوی و بداخلاقِ فرومایه، حرام نموده است.
وَمَنْ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ علی رَجُلٍ مِسْکِیْنٍ کانَ لَهُ مِثْلُ أجْرِهِ وَلَوْ تَدَاوَلَها أرْبَعونَ ألْفَ إنْسَانٍ ثُمَّ وَصَلَتْ إلی مِسْکِیْنٍ کَانَ لَهُ أجْراً کامِلاً وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ وَأبْقی للّذینَاتَّقَوا وَاَحْسِنوا لَوْ کُنْتُم تَعْلَمونَ.
و کسی که به مرد مسکینی صدقه بدهد، همانند اجر آن مسکین را خواهد داشت و براستی که اگر چهل هزار نفر صدقهای را دست به دست کنند تا به دست فقیری برسد، هر کدام از آنان اجر کاملی دارند. و اگر بدانید، پاداشهای خداوند برای تقواپیشگان و نیکوکاران بهتر و ماندگارتر است، اگر آگاه باشید.
وَمَنْ بَنی مَسْجِداً فی الدُّنْیا بَنی اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ شِبْرٍ مِنْهُ - أوْ قالَ: بِکُلِّ ذِراعٍ مِنْهُ - مَسِیرَةَ أرْبَعِینَ ألْفِ عامٍ مَدِینَةً مِنْ ذَهَبٍ وَفِضَّةٍ وَدُرٍّ وَیاقوتٍ وَزُمُرُّدٍ وَفی کُلِّ مَدِینَةٍ ألْفَ ألْفِ قَصْرِ وَفی کُلِّ قَصْرٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ دَارٍ وَفِی کُلِّ دَارٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ بَیْتٍ وَفی کُلِّ بَیْتِ أرْبَعُونَ ألْفَ ألْفِ سَرِیرٍ علی کُلِّ سَرِیرٍ زَوْجَةٌ مِنَ الحُورِ العِیْنِ وَفی کُلِّ بَیْتٍ أرْبَعُونَ أْلفَ ألْفِ وَصِیفٍ وأرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ وَصِیفَةٍ وفی کُلِّ بَیْتٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ مَائِدَةٍ علی
کُلِّ مائِدَةٍ أرْبَعُونَ ألْفَ ألْفِ قَصْعَةٍ وَفی کُلِّ قَصْعَةٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ لَوْنٍ مِِنَ الطَّعامِِ وَیُعْطِی اللَّهُ وَلِیَّهُ مِنَ القُوَّةِ مَا یَأتی بِهِ الأزْواجَ وعلی ذلِکَ الطَّعامِ وذلِکَ الشَّرابِ فی یَوْمٍ واحِدٍ.
و کسی که مسجدی در دنیا بسازد، خداوند در برابر هر وجب - یا فرمود: در برابر هر ذراع - از آن، شهری از طلا، نقره، درّ، یاقوت، زمرد، زبرجد و مروارید برای او میسازد که وسعت آن به اندازهای است که برای پیمودن آن چهل هزار سال وقت لازم است. در هر شهری چهل هزار هزار قصر، در هر قصری چهل هزار هزار خانه، در هر خانهای چهل هزار هزار اتاق، در هر اتاقی هزار هزار تخت، بر هر تختی همسری از حورالعین وجود دارد. و نیز در هر اتاقی چهل هزار هزار پسر بچه خدمتکار، چهل هزار هزار دختر بچه خدمتکار و چهل هزار هزار سفره غذا وجود دارد. بر هر سفرهای چهل هزار هزار سینی بزرگ و در هر سینی چهل هزار هزار نوع غذا هست و خداوند چنان قدرتی به او عطا میفرماید که بتواند در یک روز از همه این همسران و خوردنیها و نوشیدنیها استفاده کند.
وَمَنْ تَوَلّی أذانَ مَسْجِدٍ مِنْ مَسَاجِدِ اللَّهِ فَأذَّنَ فِیْهِ وَهُوَ یُرِیدُ وَجْهَ اللَّهِ تَعالی أعْطاهُ اللَّهُ ثَوابَ أرْبَعِینَ ألْفَ ألْفِ نَبِیٍ وأرْبَعِینَ ألْفَ ألْفِ صَدِیقٍ وأرْبَعِینَ ألْفَ ألْفِ شَهِیدٍ وأدْخَلَ فی شَفَاعَتِهِ الجَنَّةَ أرْبَعِینَ ألْفَ ألْفِ أُمّةٍ وَفی کُلِّ أُمّةٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ رَجُلٍ وَکانَ لَهُ فی کُلِّ جَنَّةٍ مِنَ الجِنَانِ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ مَدِینَةٍ وفی کُلِّ مَدِینَةٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ قَصْرٍ وفی
کُلِّ قَصْرٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ دارٍ وَفی کُلِّ دَارٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ بَیْتٍ وَفِی کُلِّ بَیْتٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ سَرِیرٍ وعَلی کُلِّ سَرِیرٍ زَوْجَةٌ مِنَ الحُورِ العِیْنِ وَفی کُلِّ بَیْتٍ مِنْها مِثْلُ الدُّنْیا أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ مَرَّةٍ بَیْنَ یَدَیْ کُلِّ زَوْجَةٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ وَصِیفٍ وأرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ وَصِیفَةٍ وَفی کُلِّ بَیْتٍ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ مائِدَةٍ وعَلی کُلِّ مَائِدَةٍ أرْبَعُونَ ألْفَ ألْفِ قَصْعَةٍ وَفی کُلِّ قَصْعَةٍ أرْبَعُونَ ألْفَ ألْفِ لَوْنٍ مِنَ الطَّعامِ لَوْ نَزَلَ بِهِ الثَّقَلانِ لَأدْخَلَهُمْ فِی أدْنی بَیْتٍ مِنْ بُیُوتِها مَا شَاءُوا مِنَ الطَّعامِ والشَّرابِ والطِّیْبِ واللِّباسِ والِّثمارِ وألْوانِ التُّحَفِ والطَّرائِفِ مِنَ الحُلِیِّ والحُلَلِ، کُلُّ بَیْتٍ مِنْها یَکْتَفی بما فِیْهِ مِنَ هذِه الأشْیاءِ عَمّا فی البَیْتِ الآخَرِ فإذا أذَّنَ المُوَذِّنُ فَقالَ: أشْهَدُ أنْ لا إلهَ إلّا اللَّهُ اکْتَنَفَهُ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ مَلَکٍ کُلُّهُمْ یُصَلُّونَ عَلَیْهِ وَیَسْتَغْفِرونَ لَهُ وکانَ فی ظِلِّ اللَّهِ حتّی یَفْرَغَ، وَکَتَبَ ثَوابَهُ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ مَلَکٍ ثُمَّ صَعِدُوا بِهِ إلی اللَّهِ تَعالی.
و کسی که مؤذن مسجدی شود و به خاطر رضای خدای متعال در آن اذان بگوید، خداوند ثواب چهل هزار هزار پیامبر، چهل هزار هزار صدیق و چهل هزار هزار شهید را به او عطا نموده و شفاعت او را در مورد چهل هزار هزار امّت که هر امّتی چهل هزار هزار مرد دارد، قبول مینماید. و در هر بهشتی از بهشتها چهل هزار هزار شهر به او عطا مینماید که در هر شهری چهل هزار هزار قصر؛ در هر قصری چهل هزار هزار اتاق؛ در هر اتاقی چهل هزار هزار تخت و بر هر تختی همسری از حورالعین میباشد. هر اتاق آن چهل هزار هزار برابر این دنیاست. در برابر هر کدام از آن همسران، چهل هزار هزار پسر بچه خدمتکار و چهل هزار هزار دختر بچه
خدمتکار وجود دارد. و نیز در هر اتاقی چهل هزار هزار نوع غذا که اگر جنّ و انس مهمان او شوند، بدون تردید میتواند داخل کند آنان را در کوچکترین اتاقهای آن و از انواع غذاها، نوشیدنیها، عطرها، لباسها، میوهها، تحفهها، لباسهای کمیاب و زیورهای کمیاب، هرچه را که بخواهند، وجود دارد. و در هر کدام از اتاقهای آن، به قدری از چیزهایی که گفتیم وجود دارد که از اتاق دیگر بینیاز است. و هنگامی که مؤذن در اذان بگوید: «أَشْهَدُ أنْ لا إله إلّا اللَّه»، چهل هزار هزار فرشته گرداگرد او را گرفته، بر او درود فرستاده و برایش استغفار میکنند و تا زمانی که اذان را تمام کند، زیر سایه خداوند خواهد بود. ثواب او را چهل هزار هزار فرشته مینویسند و سپس آن را به سوی خداوند عزّوجلّ بالا میبرند.
وَمَنْ مَشی إلی مَسْجِدٍ مِنْ مَسَاجِدِ اللَّهِ فَلَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ خَطَاها حَتّی یَرْجِعَ إلی مَنْزِلِهِ عَشْرُ حَسَناتٍ وَیُمْحی عَنْهُ عَشْرُ سَیِّئاتٍ وَرُفِعَ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ.
و کسی که به طرف مسجدی از مساجد خداوند گام بردارد، در برابر هر گامی که برمیدارد تا زمانی که به منزلش باز گردد، ده کار نیک خواهد داشت، ده گناه از او پاک میشود و ده درجه بالا میرود.
وَمَنْ حَافَظَ علی الجَماعَةِ حَیْثُ ما کانَ مَرَّ علی الصِّراطِ کَالبَرْقِ اللّامِعِ فی أوَّلِ زُمْرَةٍ مَع السّابِقِینَ وَوَجْهُهُ أضْوَءُ مِنَ القَمَرِ لَیْلَةَ البَدْرِ وکانَ لَهُ بِکُلِّ یَوْمٍ وَلَیْلَةٍ یُحافِظَ عَلَیْها ثَوابَ شَهِیدٍ.
و کسی که مواظب باشد هر جایی که هست خود را به نماز جماعت برساند، در حالی که سیمایش نورانیتر از ماه شب چهارده است، مانند برق خیره کننده درخشنده، در اولین گروه همراه با پیشی گیرندگان از پل صراط عبور میکند. و در برابر هر روز و شبی که این چنین در نماز جماعت شرکت کرده است، ثواب یک شهید خواهد داشت.
وَمَنْ حَافَظَ علی الصَّفِّ المُقَدَّمِ فَیُدْرِکُ التَّکْبِیرَةَ الاُولی وَلا یُوْذِی فِیهِ مُوْمِناً أعْطاهُ اللَّهُ مِنَ الأجْرِ مِثْلَ ما لِلْمُؤذَّنِ وَأعْطاهُ اللَّهُ فی الجَنَّةِ مِثْلَ ثَوابِ المُؤَذِّنِ.
و کسی که مواظب باشد همیشه در صف اول جماعت حاضر شود و به اولین تکبیر امام جماعت برسد و مؤمنی را در نماز اذیت نکند، خداوند پاداشی همچون پاداش مؤذّن به او عطا فرموده و در بهشت نیز ثوابی مانند ثواب مؤذّن به او عطا میفرماید.
وَمَنْ بَنی علی ظَهْرِ الطَّرِیقِ مَأْوی لِعَابِرِی سَبِیلٍ بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ القِیَامَةِ علی نجیب مِنْ دُرٍّ وَوَجْهُهُ یُضِیءُ لِأهْلِ الجَنَّةِ نُوراً حتّی یُزاحِمَ إبْراهِیمَ خَلِیلَ الرَّحْمنِعلیه السلام فی قُبَّتِهِ فَیَقولُ أهْلُ الجَمْعِ: هذا مَلَکٌ مِنَ المَلائِکَةِ لَمْ یُرَ مِثْلُهُ قَطُّ ودَخَلَ فی شَفَاعَتِهِ الجَنَّةَ أرْبَعونَ ألْفَ ألْفِ رَجُلٍ.
و کسی که در کنار راه، پناهگاهی برای رهگذران بسازد، خداوند در روز قیامت او را سوار بر شتری برگزیده از درّ و در حالی که صورتش برای اهل
بهشت میدرخشد، برمیانگیزاند و در گنبد ابراهیم خلیلعلیه السلام همدم او خواهد بود. اهل محشر میگویند: این فرشتهای از فرشتگان خداست که تاکنون مانندش دیده نشده است؛ و با شفاعت او چهل هزار هزار مرد به بهشت میروند.
وَمَنْ شَفَعَ لأِخِیْهِ شَفَاعَةً طَلَبَها مِنْهُ نَظَرَ اللَّهُ تَعالی إلَیْهِ وَکَانَ حَقّاً علی اللَّهِ أنْ لا یُعَذِّبَهُ أبَداً فَإنْ هُوَ شَفَعَ لِأخِیهِ مِنْ غَیْرِ أنْ یَطْلُبَها کانَ لَهُ أجْرُ سَبْعِینَ شَهِیداً.
و کسی که به خواهش برادرش برای او وساطت و میانجیگری کند، خداوند عزّوجلّ به او (با نظر رحمت) مینگرد و به عهده خداوند است که هیچ گاه او را عذاب نکند و اگر بدون خواهش برادرش برای او وساطت کند، پاداش هفتاد شهید خواهد داشت.
وَمَنْ صامَ شَهْرَ رَمَضَانَ فی إنْصاتٍ وَسُکوتٍ وکَفَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ وَفَرْجَهُ وَجَوارِحَهُ مِنَ الکَذِبِ وَالحَرامِ والغِیْبَةِ تَقَرُّباً إلی اللَّهِ تَعالی قَرَّبَهُ اللَّهُ تَعالی حتّی یَمسَّ رُکْبَتَیْ إبْرَاهِیمَ الخَلِیلِعلیه السلام.
و کسی که برای نزدیک شدن به خدای متعال، ماه رمضان را در خاموشی و سکوت، روزه بگیرد و گوش، چشم، فرج و سایر اعضای بدنش را از دروغ، حرام و غیبت باز دارد، لمس کند، خداوند به اندازهای او را نزدیک گرداند که زانوهای حضرت ابراهیم خلیلعلیه السلام را لمس کند (همنشینش شود).
وَمَنِ احْتَفَرَ بِئْراً للماءِ حتّی اسْتَنْبَطَ ماءَها فَبَذَلَها لِلْمُسْلِمینَ کانَ لَهُ کَأجْرِ مَنْ تَوَضَّأَ مِنْهَا وَصَلّی وکانَ لَهُ بِعَدَدِ کُلِّ شَعْرَةٍ مِنْ شَعْرِ إنْسَانٍ أوْ بَهِیمَةٍ أوْ سَبُعٍ أوْ طائِرٍ عِتْقُ ألْفِ رَقَبَةٍ وَدَخَلَ یَوْمَ القِیَامَةِ فی شَفَاعَتِهِ عَدَدَ النُّجومِ حَوْضَ القُدْسِ. قُلْنا: یا رَسولَ اللَّهِ ما حَوْضُ القُدُسِ؟ قال: حَوْضِی، حَوْضِی - ثلاث مرات -.
و کسی که چاه آبی بکند و هنگامی که به آب رسید، آن را به مسلمانان ببخشد، پاداشی همانند پاداش کسانی که از آب آن وضو گرفته و نماز میخوانند، خواهد داشت. و نیز در مقابل هر مویی از موهای انسان، حیوان، حیوان درنده یا پرندهای، ثواب آزاد کردن هزار بنده را خواهد داشت. و در روز قیامت با شفاعت او به تعداد ستارگان، مردم به حوض قدس وارد میشوند. عرض کردیم: ای رسول خدا! حوض قدس چه حوضی است؟ سه بار فرمود: حوض من.
وَمَنِ احْتَفَرَ لِمُسْلِمٍ قَبْراً مُحْتَسِباً حَرّمَهُ اللَّهِ تَعالی علی النّارِ وَبَوَّأَهُ بَیْتاً فی الجَنَّةِ وَأَوْرَدَهُ حَوْضَاً فِیْهِ مِنَ الأبارِیْقِ عَدَدَ النُّجُومِ عَرْضُهُ مَابَیْنَ أیْلَةَ وَصَنْعَاءَ.
و کسی که برای رسیدن به پاداش خداوند قبری برای مسلمانی بکند، خدای متعال جهنّم را بر او حرام نموده و خانهای در بهشت به او میبخشد و او را وارد حوضی مینماید که به تعداد ستارگان کوزه در آن هست و عرض آن مابین «ایله» و «صنعاء» است.
وَمَنْ غَسَّلَ مَیِّتاً فَأدّی فِیْهِ الأمَانَةَ کانَ لَهُ بِکُلِّ شَعْرَةٍ عِتْقُ رَقَبَةٍ وَرُفِعَ لَهُ بِهِ مِائَةُ دَرَجَةٍ. فَقالَ عُمَرُ بْنُ الخَطّابِ: یا رَسولَ اللَّهِ کَیْفَ یُوَدِّی فِیهِ الأمَانَةَ؟ قالَ: یَسْتُرُ عَوْرَتَهُ وَیَسْتُرُ شَیْنَهُ وإنْ لَمْ یَسْتُرْ عَوْرَتَهُ وَشَیْنَهُ حَبِطَ أجْرُهُ وکُشِفَ عَوْرَتُهُ فی الدُّنْیا والآخِرَةِ.
و کسی که میّت مؤمنی را غسل دهد و در مورد او امانتدار باشد، در برابر هر مویی ثواب آزاد کردن بردهای داشته و صد درجه بالا میرود. در این جا عمر بن خطاب برخاست و عرض کرد: ای رسول خدا! چگونه میتواند نسبت به او امانتدار باشد؟ فرمود: با پوشانیدن عورت و زشتیهای بدنش. و اگر عورت و زشتیهای او را نپوشاند، پاداشش از بین میرود و عیبش در دنیا و آخرت آشکار میگردد.
وَمَنْ صَلّی علی المَیِّتِ صَلّی عَلَیْهِ جَبْرَئِیْلُ وَسَبْعونَ ألْفَ ألْفِ مَلَکٍ وَغُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَما تَأَخَّرَ وَإنْ أقامَ عَلَیْهِ حَتّی یُدْفَنَ وحَثَا عَلَیْهِ مِنَ التُّرابِ انْقَلَبَ مِنَ الجَنازَةِ وَلَهُ بِکُلِّ قَدَمٍ مِنْ حَیْثُ شَیَّعَها حَتّی یَرْجِعَ مَنْزِلَهُ قِیْرَاطٌ مِنَ الأجْرِ - والقِیْرَاطُ مِثْلُ جَبَلِ اُحُدٍ - یَکونُ فی مِیْزانِهِ مِنَ الأجْرِ.
و کسی که بر میتی نماز بخواند، جبرئیل و هفتاد هزار هزار فرشته بر او درود فرستاده و گناهان قبلی و بعدیاش آمرزیده میشوند. و اگر تا هنگامی که او را دفن کرده و رویش خاک میریزند نیز در آن جا حاضر باشد، به هنگام بازگشت در برابر هر قدمی که از زمان تشییع جنازه تا
زمان رسیدن به منزل برمیدارد، قیراطی از پاداش خواهد داشت که هر قیراط آن در ترازوی اعمال هموزن کوه احد است.
وَمَنْ ذَرَفَتْ عَیْناهُ مِنْ خَشْیَةِ اللَّهِ کانَ لَهُ بِکُلِّ قَطْرَةٍ مِنْ دُمُوعِهِ مِثْلُ جَبَلِ اُحُدٍ - یَکونُ فی مِیْزانِهِ وَکانَ لَهُ مِنَ الأجْرِ بِکُلِّ قَطْرَةٍ عَیْنٌ مِنَ الجَنَّةِ علی حافتیها من المیادین والقُصُورِ وَالمَیادِیْنِ مَا لَا عَیْنٌ رَأَتْ وَلا اُذُنٌ سَمِعَتْ وَلا خَطَرَ علی قَلْبِ بَشَرٍ.
و کسی که از خشیّت خداوند (از ترسی که ناشی از عظمت و بزرگی اوست، نه ترسی که به خاطر گناهان پیدا میشود) بگرید، در مقابل هر قطره اشکی که میریزد همانند کوه احد در ترازوی اعمال او خواهد بود (هر قطره اشک برابر با کارهای نیکی هموزن کوه احد است) و پاداش هر قطره از اشکهایش چشمهای در بهشت است که هر دو طرف آن شهرها و قصرهایی هست که نه چشمی دیده، نه گوشی شنیده و نه بر دل بشری خطور کرده است.
وَمَنْ عَادَ مَرِیضاً فَلَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ خَطَاها حَتّی یَرْجِعَ إلی مَنْزِلِهِ سَبْعونَ ألْفَ ألْفِ حَسَنَةٍ وَمُحِیَ عَنْهُ سَبْعونَ ألْفَ ألْفِ سَیِّئَةٍ وَیُرْفَعُ لَهُ سَبْعُونَ ألْفَ ألْفِ دَرَجَةٍ وَوُکِّلَ بهِ سَبْعُونَ ألْفَ ألْفِ مَلَکٍ یَعُودونَهُ فی قَبْرِهِ وَیَسْتَغْفِرونَ لَهُ إلی یَوْمِ القِیَامَةِ.
و کسی که از مریضی عیادت کند، تا زمانی که به منزلش باز گردد، در برابر هر گامی که برمیدارد، هفتاد هزار هزار کار نیک خواهد داشت،
هفتاد هزار هزار گناه او پاک شده، هفتاد هزار هزار درجه بالا میرود و هفتاد هزار هزار فرشته را میگمارند که تا روز قیامت در قبرش از او دیدن کرده و برای او استغفار نمایند.
وَمَنْ شَیَّعَ جَنَازَةً فَلَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَتّی یَرْجِعَ إلی مَنْزِلِه مِائَةُ ألْفَ ألْفِ حَسَنَةٍ وَیُمْحی عَنْهُ بِکُلِّ قَدَمٍ مِائَةُ ألْفَ ألْفِ سَیِّئَةٍ وَیُرْفَعُ لَهُ مَائِةُ ألْفَ ألْفِ دَرَجَةٍ فَإنْ صَلّی عَلَیْها صَلّی علی جَنَازَتِهِ مِائَةُ ألْفَ ألْفِ ملک کُلُّهُمْ یَسْتَغْفِرونَ لَهُ حتّی یُبْعَثَ مِنْ قَبْرِهِ.
و کسی که جنازهای را تشییع کند، تا زمانی که به منزلش باز گردد، در بјǘȘѠهر قدمی که برمیدارد، صد هزار هزار کار نیک برایش محسوب خواهد شد، صد هزار هزار گناه او پاک شده، صد هزار هزار درجه بالا میرود. و اگر بر او نماز بخواند، تا زمانی که باز گردد، هزار هزار فرشته به هنگام تشییع جنازه پشت سر او حرکت کرده و برایش استغفار میکنند و اگر هنگام دفن او حاضر باشد، خداوند هزار فرشته را میگمارد که تا زمان برانگیخته شدن از قبرش، همگی برایش استغفار کنند.
وَمَنْ خَرَجَ حَاجّاً أوْ مُعْتَمِراً فَلَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حَتّی یَرْجِعَ مِائَةُ ألْفِ ألْفِ حَسَنَةٍ وَیُمْحی عَنْهُ مائة ألْفُ ألْفِ سَیِّئَةٍ وَیُرْفَعُ لَهُ ألْفُ ألْفِ دَرَجَةٍ وکانَ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ بِکُلِّ دِرْهَمٍ یحملها فی وجهه ذالک دِرهم حَتّی یَرْجِعَ وکانَ فی ضَمانِ اللَّهِ تَعالی فَإنْ تَوَفَّاهُ أدْخَلَهُ الجَنَّةَ وَإنْ رَجَعَ رَجَعَ مَغْفُوراً لَهُ مستجاباً له دعاه فَاغْتَنِموا دَعْوَتَهُ إذا قَدِمَ قَبْلَ أنْ یُصِیْبَ الذُّنوبَ
فَإنَّ اللَّهَ لَا یَرُدُّ دُعاءَهُ فَإنَّهُ یُشَفَّعُ فی مَائَةِ ألْفِ ألْفِ رَجُلٍ یَوْمَ القِیَامَةِ.
و کسی که به قصد حج یا عمره از منزل خارج شود، تا زمانی که بازگردد هر گامی که برمیدارد، صد هزار هزار کار نیک خواهد داشت، هزار هزار گناه او پاک شده و یک هزار هزار درجه بالا میرود. و تا زمانی که بازگردد، در مقابل هر درهمی که در این راه با خود بردارد، هزار هزار درهم خواهد داشت. و نیز در ضمانت خدای متعال خواهد بود. اگر بمیرد وارد بهشت میشود و اگر بازگردد، آمرزیده و با دعای مستجاب باز میگردد. پس هنگامی که بازگشت پیش از آن که مرتکب گناهی شود دعای او را غنیمت شمارید (و از او بخواهید برای شما دعا کند). زیرا به راستی که خداوند دعای او را رد نمینماید. و بدون تردید در روز قیامت صد هزار هزار مرد را شفاعت میکند.
وَمَنْ خَلَفَ حَاجّاً أوْ مُعْتَمِراً فی أهْلِهِ بِخَیْرٍ بَعْدَهُ کانَ لَهُ اجر کامل مثل أجْرِهِ مِنْ غَیْرِ أنْ یَنْقُصَ مِنْ أجْرِهِ شَیْءٌ.
و کسی که در نبودن زائر خانه خدا که برای حج یا عمره رفته است، به خانوادهاش نیکی کند، او نیز اجر کاملی همچون اجر زائر خانه خدا خواهد داشت، بدون این که چیزی از اجر او کم شود.
وَمَنْ خَرَجَ مُرابِطاً فی سَبِیلِ اللَّهِ تَعالی أوْ مُجَاهِداً فَلَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ سَبْعُمائَةِ ألْفِ حَسَنَةٍ
وَیُمْحی عَنْهُ سَبْعُمائَةِ ألْفِ سَیِّئَةٍ وَیُرْفَعُ لَهُ سَبْعُمائَةِ ألْفِ دَرَجَةٍ وکانَ فی ضَمانِ اللَّهِ تَعالی حتّی یَتَوَفّاهُ بأیِّ حَتْفٍ کانَ کانَ شَهِیداً فَإنْ رَجَعَ رَجَعَ مَغْفوراً لَهُ مُسْتَجاباً دُعاهُ.
کسی که برای جهاد یا مرزداری در راه خدای متعال از منزل خارج شود، در برابر هر گامی که برمیدارد، هفتصد هزار کار نیک برای او خواهد بود. هفتصد هزار گناه او پاک میشود و هفتصد هزار درجه بالا میرود و تا پایان عمر در ضمانت خدای متعال خواهد بود و با هر مرگی بمیرد، شهید است. و اگر باز گردد، آمرزیده و مستجاب الدعوة باز میگردد.
وَمَنْ مَشی زائِراً لِأخِیهِ فَلَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ حتّی یَرْجِعَ إلی مَنْزِلِه عِتْقُ مِائَةِ ألْفِ رَقَبَةٍ وَیُرْفَعُ لَهُ مِائَةُ ألْفِ دَرَجَةٍ وَیُمْحی عَنْهُ مائةُ ألْفِ سَیِّئَةٍ وَیُکْتَبُ لَهُ مِائَةُ ألْفِ حَسَنَةٍ، فَقِیلَ لِأبی هُرَیْرةً: ألَیْسَ قالَ رَسولُ اللَّهصلی الله علیه وآله: مَنْ أعْتَقَ رَقَبَةً فَهِیَ فِداؤهُ مِنَ النّارِ؟ قال: ذلِکَ کذلِکَ. قلنا: یا رَسولَ اللَّهِ قُلْتَ کَذا وَکَذا؟ قال: نَعَمْ ولکِنْ یُرْفَعُ لَهُ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ فی کُنوزِ عَرْشِهِ.
و کسی که برای دیدار برادرش گام بردارد، تا وقتی که به منزلش بازگردد در برابر هر گامی که برمیدارد، پاداش آزاد کردن صد هزار بنده برایش خواهد بود، صد هزار درجه بالا میرود، صد هزار گناهش پاک میشود و صد هزار کار نیک برایش نوشته میشود. از «ابی هریره» پرسیدند آیا رسول خداصلی الله علیه وآله نفرمودهاند: کسی که بندهای را آزاد کند، همین بهای آزادی او از جهنّم است؟ «ابی هریره» پاسخ داد: ما نیز همین
مطلب را از رسول خداصلی الله علیه وآله پرسیدیم. آن حضرت فرمود: بله (این سخن از من است) و علاوه بر این (ثواب)، درجات او نزد خداوند در گنجهای عرشش بالا میرود.
وَمَنْ قَرَأَ القُرْآنَ ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ وَتَفَقُّهاً فی الدِّینِ کانَ لَهُ مِنَ الثَّوابِ مِثْلُ جَمِیعِ مَا یُعْطی المَلائِکَةُ وَالأنْبِیاءُ والمُرْسَلونَ.
و کسی که به خاطر رضایت خدا و فهم دین، قرآن بیاموزد، ثوابی به اندازه تمام آنچه به فرشتگان، پیامبران و رسولان میدهند، خواهد داشت.
وَمَنْ تَعَلَّمَ القُرْآنَ یُرِیدُه رِیاءً وَسُمْعَةً لُِیمارِی بِهِ السُّفَهاءَ وَیَبُاهِی بِهِ العُلَماءَ ویَطْلُبَ بِهِ الدُّنْیَا بَدَّدَ اللَّهُ عزّ وجَلَّ عِظَامَهُ یَوْمَ القِیَامَةِ وَلَمْ یَکُنْ فی النّارِ أشَدُّ عَذاباً مِنْهُ وَلَیْسَ نَوْعٌ مِنْ أنْواعِ العَذابِ إلّا وَیُعَذَّبُ بِهِ مِنْ شِدَّةِ غَضَبِ اللَّهِ عَلَیْهِ وَسَخَطِهِ.
و کسی که به خاطر ریا و خودنمایی و برای مجادله با کمخردان، فخرفروشی به علماء و رسیدن به دنیا، قرآن را بیاموزد، خداوند عزّوجلّ در روز قیامت استخوانهایش را پراکنده مینماید و عذاب کسی در جهنّم سختتر از او نخواهد بود و خداوند آن قدر از او خشمگین و بر او غضبناک است که هیچ نوع عذابی نباشد جز اینکه او بدان عذاب میشود.
وَمَنْ تَعَلَّمَ القُرْآنَ وَتَواضَعَ فی العِلْمِ وَعَلَّمَ عِبَادَ اللَّهِ وَهُوَ یُرِیدُ ما عِنْدَ اللَّهِ لَمْ یَکُنْ فی
الجَنَّةِ أعْظَمُ ثَواباً مِنْهُ وَلا أعْظَمُ مَنْزِلَةً مِنْهُ وَلَمْ یَکُنْ فی الجَنَّةِ مَنْزِلَةٌ وَلا دَرَجَةٌ رَفِیعَةٌ وَلا نَفِیسَةٌ الاّ کانَ لَهُ فِیها أوْفَرَ النَّصِیبِ وأشْرَفُ المَنازِلِ.
و کسی که برای رسیدن به پاداش خداوند قرآن بیاموزد، در علم تواضع نماید و به بندگان خدا بیاموزد، ثواب هیچ کسی در بهشت بیشتر از او نبوده و مقام کسی نیز بالاتر از او نخواهد بود در بهشت، منزل و درجه بالا و باارزشی نیست مگر این که او کاملترین بهرهها و بهترین منازل را در آن خواهد داشت.
ألَا وإنَّ العِلمَ خَیْرٌ مِنَ العِمل وَمِلاکُ الدِّینِ الوَرَعُ، ألَا وأنَّ العالِمَ مَنْ یَعْمَلُ بالعِلْمِ وإنْ کانَ قَلِیلَ العَمَلِ، ألَا وَلَا تُحَقِّرِنَّ شَیْئاً وَإنْ صَغُرَ فی أعْیُنِکُمْ فَإنَّهُ لَا صَغِیرةَ بِصَغِیرَةٍ مَعَ اصرار و لا بکیره مع الاسْتِغْفارِ، ألَا وإنَّ اللَّهَ عزّوَجَلّ سَائِلُکُمْ عَنْ أعْمالِکُمْ حتّی مَسِّ أحَدِکُمْ ثَوْبَ أخِیهِ بِإصْبَعِهِ، فَاعْلَمُوا عِبادَ اللَّهِ أنَّ العَبْدَ یُبْعَثُ یَوْمَ القِیامَةِ علی مَا ماتَ، وَقَدْ خَلَقَ اللَّهُ عزَّ وجَلَّ الجَنَّةَ والنّارَ فَمَنِ اخْتارَ النّارَ علی الجَنَّةِ انْقَلَبَ بِالخَیْبَةِ.
و بدانید که بیشک علم بهتر از عمل است و ملاک دین، ورع (پرهیز از محرّمات و شبهات) میباشد. و بدانید که بدون شک عالم کسی است که به علم خود عمل کند، گرچه عملش کم باشد. و مبادا گناهی را کوچک شمارید، گرچه به نظر شما کوچک باشد. زیرا بدون تردید هیچ گناه کوچکی با تکرار آن کوچک نبوده و هیچ گناه بزرگی با استغفار، بزرگ نمیباشد. بدانید که بدون شک خداوند عزّوجلّ از همه اعمال شما
میپرسد. حتی این که اگر شما با انگشت به لباس برادر خود دست زده باشید. ای بندگان خدا بدانید که بیشک، بندگان خدا در روز قیامت با همان عقایدی که با آن از دنیا رفتهاند، از قبر برمیانگیزاند.
وَمَنِ اخْتَارَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَانْقَلَبَ بِالفَوْزِ لِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّوجَلَّ «فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النّارِ وَاُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ».
و کسی که بهشت را انتخاب کند، رستگار میشود. زیرا خداوند عزّوجلّ میفرماید: «کسی را که از آتش دورش کنند و وارد بهشتش کنند، قطعاً رستگار میشود.»
ألَا وَإنَّ رَبِّی أَمَرَنِی أنْ أُقاتِلَ النَّاسَ حَتّی یَقولوا لا إلهَ إلّا اللَّهُ فإذا قَالُوها اعتَصَمُوا مِنّی دِمَاءَهُمْ وَأمْوالَهُم إلّا بِحَقِّها وَحِسَابُهُمْ علی اللَّهِ عزّ وَجَلَّ.
و بدانید که بیشک، خداوند به من دستور داده است که با مردم نبرد نمایم تا بگویند «لا إله إلّا اللَّه». و هنگامی که این سخن را گفتند، جان و مالشان از جانب من حفظ میشود، مگر به حق؛ و حساب آنها با خداوند عزّوجلّ است.
ألَا وَإنَّ اللَّهَ جَلَّ اسْمُهُ لَمْ یَدَعْ مِمّا یُحِبُّهُ إلّا وَقَدْ بَیَّنَهُ لِعِبادِهِ وَلَمْ یَدَعْ شَیْئاً مِمّا یَکْرَهُهُ إلّا وَقَدْ بَیَّنَهُ لِعِبادِهِ وَنَهاهُمْ عَنْهُ «لِیَهْلِکَ مَنْ هَلَکَ عَنْ بَیِّنَةٍ وَیَحْیی مَنْ حَیَّ عَنْ بَیِّنَةٍ».
و بدانید که به راستی خدایی که نامش بزرگ باد، تمام چیزهایی را که دوست داشته است، برای بندگانش بیان نموده و تمام چیزهایی را که از آنها متنفر بوده است، برای مردم اعلام نموده و مردم را از آنها نهی نموده است؛ تا کسانی که هلاک میشوند، با شناخت هلاک شوند و کسانی که زنده میشوند، نیز با شناخت زنده شوند.
ألَا وَإنَّ اللَّهَ عَزّ وَجَلَّ لَا یَظْلِمُ وَلا یُجَاوِزُهُ ظُلْمٌ وَهُوَ بِالمِرْصَادِ: لِیَجْزِیَ الَّذِیْنَ أسَاؤُا بِمَا عَمِلُوا وَیَجْزِیَ الّذِیْنَ أحْسَنُوا بِالحُسْنی، مَنْ أحْسَنَ فَلِنَفْسِهِ. وَمَنْ أسَاءَ فَعَلَیْهَا وَمَا رَبُّکَ بِظَلّامٍ لِلْعَبِیدِ.
و بدانید که براستی خداوند ظلم ننموده و از هیچ ظلمی هم نمیگذرد. و در کمینگاه است تا کسانی را که بدی میکنند، به خاطر اعمالشان مجازات نموده و نیکوکاران را با نیکی پاداش دهد. کسی که خوبی کند، به نفع خودش است.
و کسی که بدی کند به زیان خود اوست و خداوند هیچ ظلمی نسبت به بندگانش روا نمیدارد.
یَا أَیُّها النّاسُ، إنَّهُ قَدْ کَبُرَ سِنِّی وَدَقَّ عَظْمِی وَانْهَدَمَ جِسْمِی وَنُعِیَتْ إلَیَّ نَفْسِی مِنْ رَبِّی وَاقْتَرَبَ أجَلی وَاشْتَدَّ مِنّی الشَّوْقُ إلی لِقَاءِ رَبِّی وَلَا أَظُنُّ إلّا وَأَنَّ هذا آخِرُ العَهْدِ مِنّی وَمِنْکُمْ فَما دُمْتُ حَیّاً فَقَدْ تَرَوْنی فإذا مُتُّ فاللَّهُ خَلِیفَتِی علی کُلِّ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَةٍ والسَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.
ای مردم! سنّ من بالا رفته، استخوانم نازک شده، بدنم از بین رفته و خبر وفاتم را شنیدهام. اَجَلم نزدیک شده و شوق من به ملاقات پروردگارم افزون شده است. گمان میکنم این آخرین دیدار عمومی من و شما باشد. تا زندهام مرا میبینید و هنگامی که از این دنیا رفتم، هر مرد و زن مؤمنی را به خدا میسپارم. والسلام علیکم ورحمة اللَّه وبرکاته.
فَابْتَدَرَ إلَیْهِ رَهْطٌ مِنَ الأنْصارِ قَبْلَ أنْ یَنْزِلَ وَکُلُّهُمْ قَالوا: یَا رَسُولَ اللَّهِ وَنَحْنُ جَعَلَنا اللَّهُ فِداکَ بِأبی أنْتَ وَأُمِّی وَنَفْسِی لَکَ الفِداءُ یا رَسولَ اللَّهِ مَنْ یَقومُ لِهذِهِ الشَّدائِدِ وَکَیْفَ العَیْشُ بَعْدَ هذا الیَوْمِ؟ قالَ رَسولُ اللَّهِصلی الله علیه وآله: وَأنْتُمْ فِداکُمْ أبی وَأُمِّی إنّی قَدْ نَازَلْتُ رَبِّی عَزّ وَجَلَّ فی أُمَّتِی فَقالَ لی: بابُ التَّوْبَةِ مَفْتُوحٌ حَتّی یُنْفَخَ فی الصُّورِ.
در این هنگام عدهای از انصار پیشدستی کرده و قبل از این که پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله (از منبر) پایین بیاید، همگی عرضه داشتند: ای رسول خدا! خداوند ما را فدای تو گرداند. پدر، مادر و جان ما فدای تو باد ای رسول خدا! چه کسی این مصیبتها را میتواند تحمل کند. زندگی ما پس از این چگونه خواهد بود؟ رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: پدر و مادرم فدای شما. از خداوند عزّوجلّ برای امّتم تخفیف خواستم خدای متعال به من فرمود: درِ توبه تا زمانی که در صور دمیده شود (روز قیامت) باز است.
ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَیْنَا رَسولُ اللَّهِصلی الله علیه وآله فَقالَ: إنَّهُ مَنْ تَابَ قَبْلَ مَوْتِهِ بِسَنَةٍ تَابَ اللَّهُ عَلَیْهِ، ثُمَّ قالَ:
وَإنَّ السَّنَةَ لَکَثِیرَةٌ، مَنْ تَابَ قَبْلَ أنْ یَمُوتَ بِشَهْرٍ تَابَ اللَّهُ عَلَیْهِ، ثُمَّ قالَ: شهْرٌ لَکَثِیرٌ، مَنْ تَابَ قَبْلَ مَوْتِهِ بِجُمُعَةٍ تَابَ اللَّهُ عَلَیْهِ، ثُمَّ قالَ: وَجُمُعَةٌ کَثِیرَةٌ، مَنْ تَابَ اللَّه قَبْلَ أنْ یَموتُ بِیَوْمٍ تَابَ اللَّهُ عَلَیْهِ ثُمَّ قالَ: وانّ الساعة للکثیرة وَیَوْمٌ کَثِیرٌ، مَنْ تَابَ قَبْلَ أنْ یَموتَ بِسَاعَةٍ تَابَ اللَّهُ عَلَیْهِ، ثُمَّ قالَ: مَنْ تَابَ وَقَدْ بَلَغَتْ نَفْسُهُ هذِه - وأوْمَأَ بِیَدِهِ إلی حَلْقِهِ تَابَ اللَّهُ عّزوَجَلّ عَلَیْهِ.قالَ:ثُمَّ نَزلَ فَکانَتْآخِرَخُطْبَةٍخَطَبَهارَسولُاللَّهِصلی الله علیه وآلهحَتّیلَحِقَباللَّهِعَزَّوَجَلَّ.
آنگاه رسول خداصلی الله علیه وآله به ما رو کرده و فرمود: بیتردید، کسی که یکسال پیش از مرگش توبه کند، خداوند توبه او را میپذیرد. سپس فرمود: بیشک و تردید، یک سال زیاد است. کسی که یک ماه پیش از مرگ توبه کند، خداوند توبه او را میپذیرد. آنگاه فرمود: بیشک و تردید، یک ماه زیاد است. سپس فرمود: کسی که یک جمعه پیش از مرگ توبه کند، خداوند توبهاش را میپذیرد. سپس فرمود یک جمعه بسیار است. کسی که یک روز پیش از مرگ توبه کند، خداوند توبهاش را میپذیرد. سپس فرمود یک روز زیاد است. کسی که یکساعت پیش از مرگ توبه کند، خداوند توبهاش را میپذیرد. سپس فرمود: بیشک و تردید، یک ساعت زیاد است. کسی که جانش به این جا - و به گلوی خود اشاره نمودند - برسد و توبه کند، خداوند عزّوجلّ توبهاش را میپذیرد. (راوی) گوید: در این جا رسول خداصلی الله علیه وآله (از منبر) پایین آمدند. و این آخرین سخنرانی رسول خداصلی الله علیه وآله قبل از پیوستن به خداوند عزّوجلّ بود.(1)
1) ثواب الأعمال وعقاب الأعمال: 330 - 347؛ ثواب الأعمال وعقاب الأعمال: ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین بن بابویه قمی 381 هق مکتبة الصدوق / تهران / سال چاپ1391.
از دقت در این دو خطبه، به دست میآید که:
رسول خداصلی الله علیه وآله در زندگی همواره یک خط و جهت را میپیموده است. خط و جهت جلب رضای خدا و اجرای بیچون و چرای دستورات او، که هرگز لحظهای از خدا غافل نبوده و هرگز لحظهای در اجرای دستورات کوتاهی نورزیده است.
آنچه در اوّلین خطبه خود به عنوان منویات الهی بر زبان آورد در همان صراطی قرار دارد که در آخرین خطبه خود ابراز نموده است.
آن حضرت، همواره خیر و سعادت ما را آرزومند بوده، همه راههای دستیابی به هدایت را برای ما معرفی و تبیین نموده است.
آنچه در آخرین خطبه روی آنها انگشت نهاده است نشان میدهد که دین او دین بشریت بوده و آیین او آیین همه انسانهاست و تا پایان زندگی دنیوی انسانها اعتبار دارد؛ یعنی پیامبری پس از او نخواهد آمد و دین دیگری نخواهد درخشید و گرنه، در آخرین خطبه، اشارهای به آیین و دین و پیامبر بعد از خود میکرد.
بهگونهای اکید از ما خواسته است تا در صراط او ثابت قدم بمانیم و از راه هدایت بخش او غافل نگردیم.
خطبههای نماز جمعه که جایگاه ویژهای در فرهنگ اسلامی دارد باید چه اهدافی را تعقیب کند. پیامبرصلی الله علیه وآله از همه ائمه جمعهها خواسته است تا از مسائل اخلاقی، اجتماعی، سیاسی، عقیدتی مردم غافل نباشند.
رسول خداصلی الله علیه وآله در این خطبهها، مسائل بسیار سرنوشتساز و حیاتی جامعه را مورد توجه قرار داده است.
خطبه پیامبرصلی الله علیه وآله روز جنگ احد(1)
1- یَا أیُّها النَّاسُ، اُوصِیْکُمْ بِمَا أوْصَانِی به اللَّهُ فی کِتابِهِ مِنَ العَمَلِ بِطاعَتِهِ والتَّناهِی عَن مَحارِمِهِ،
2- ثُمَّ إنَّکُمْ الْیَوْمَ بِمَنْزِلِ أجْرٍ وذُخْرٍ لِمَنْ ذَکَرَ الّذِی عَلَیْهِ ثُمَّ وَطَّنَ نَفْسَهُ علی الصَبْرِ وَالیَقینِ، والجِدِّ والنَّشَاطِ،
3- فإنَّ جِهَادَ العَدُوِّ شَدِیدٌ کَرْیهُ، قَلِیلٌ مَنْ یَصْبِرُ عَلَیْه إلّا مَن عَزَمَ له علی رُشْدَهُ.
4 - اِنَّ اللَّهَ مَعَ مَنْ أطاعَه وَاِنَّ الشَّیْطانَ مَعَ مَنْ عَصاه.
5 - فاستَفْتِحوا أعْمالَکُمْ بِالصَبْرِ علی الجِهادِ.
6 - وَالَتمِسوا بِذلِکَ ما وَعَدَکُمُ اللَّهُ.
7 - وَعَلَیْکُمْ بِالّذِی أَمَرَکُم بِهِ.
8 - فَاِنّی حَرِیصٌ علی رُشْدِکُمْ.
9 - اِنَّ الإِخْتِلافَ وَالتَّنازُع وَالتَّثْبیطَ مِن أمْرِ العَجْزِ والضَعْفِ. هو مِمّا لا یُحِبُّهُ اللَّهُ وَلا یُعْطِی عَلَیْهِ النَصْرَ ولا الظَفَرَ.
10 - یا أیُّهَا النَّاسُ قُذِفَ فی صَدْری: أنَّ مَنْ کانَ عَلی حَرامٍفرغب عنه ابتغاء ما عنداللَّه غفراللَّه ذنبه.
1) مغازی واقدی، ج 1، ص 221، س 16.
11 - و مَنْ صَلّی عَلَیَّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ ومَلائکتُهُ عَشْراً.
12 - وَمَنْ أحْسَنَ مِنْ مُسْلِمٍ أوْ کافِرٍ وَقَعَ أَجْرُهُ علی اللَّهِ فی عَاجِلِ دُنْیاهُ أو آجِلِ آخِرَتِهِ
13 - وَمَنْ کان یُؤمِنُ بِاللَّهِ والیَوْمِ الآخِرِ فَعَلَیْهِ الجُمُعَةُ یَوْمَ الجُمُعَة اِلّا صَبِیّاً أوِ امْرَاَةً اَوْ مَریضاً أوْ عَبْداً مَمْلُوکاً.
14 - وَمَنِ اِسْتَغْنی عَنْها اِسْتَغْنَی اللَّهُ عنه وَاللَّهُ غَنِیٌّ حَمِیدٌ.
15 - ما أعْلَمُ مِنْ عَمَلٍ یُقَرِّبُکُم إلی اللَّهِ اِلّا وَقَدْ اَمَرْتُکُمْ بِهِ ولا اَعْلَمُ مِن عَمَلٍ یُقَرِّ بُکُمْ اِلی النّارِ اِلّا وَقَدْ نَهَیْتُکُمْ عَنه.
16 - وَإِنَّهُ نَفَثَ فی رُوْعِیالرَوْحُ الأَمِینُ: أنَّهُ لَنْ تَمُوتَ نَفْسٌ حتّی تَسْتَوْفِیَ أقْصی رِزْقِها لا یَنْقُصُ مِنْهُ شیءٌ وإن أَبْطَأَ عَنها.
17 - فَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّکم وأجْمِلوا فی طَلَبِ الرِّزْقِ، وَلَا یَحْمِلَنَّکُمْ اِسْتِبْطاوُهُ أَنَ تَطْلُبُوهُ بِمَعْصِیةِ رَبِّکُمْ، فَإنَّهُ لا یُقْدَرُ علی ما عِنْدَه اِلّا بِطاعَتِهِ.(1)
18 - وقَدْ بَیَّنَ لَکُمْ الحَلَالَ والحَرامَ، غَیْرَ أنَّ بَیْنَهُما شُبَهاً مِن الأمْرِ لَمْ یَعْلَمْها کثیرٌ مِنَ النّاسِ إلّا مَنْ عُصِمَ.
19 - فَمَنْ تَرَکَها حَفِظَ عِرْضَهُ وَدِینَهُ.
20 - ومَنْ وَقَعَ فیها کانَ کَالرّاعِی اِلی جَنْبِ الحِمی أوشَکَ أنْ یَقَعَ فیهِ، وَلَیْسَ مَلِکٌ اِلّا ولَهُ حِمی، ألَا وإنَّ حِمی اللَّهِ مَحارِمُهُ.
21 - والمُوْمِنُ مِنَ المُوْمِنینَ کالرَّأسِ مِن الجَسَدِ، اِذا اشْتَکی تَداعی لَهُ سائِرُ الجَسَدِ، والسَّلامُ عَلَیْکُم.(2)
در اینجا تنها به ذکر خطبه «جنگ اُحُد» توسط رسول خداصلی الله علیه وآله بسنده میکنیم. خطبهای جامع که بسیاری از جلوههای فرهنگی است. خطبهای که در زمانی بسیار حساس و در مکانی بسیار سرنوشتساز ایراد گشت. در هنگام شعله وری «جنگ» معروف «اُحُد» آنگاه که دو گروه از جنگاوران اسلام و کفر در مقابل یکدیگر صف آرایی کرده بودند در آن، موقعیت ویژه، این خطبه ایراد شد. پیامبرصلی الله علیه وآله از جا بر خاست و این چنین فرمود:
1 - ای مردم شما را به همان چیزهایی که خداوند متعال در قرآن خود سفارش آن را به من کرده است سفارش میکنم. و سفارش خداوند بزرگ به من در قرآن عمل به دستوراتش و دوری از گناهان است.
2 - شما ای مردم اکنون که برای نبرد با دشمن (در احد) آمدهاید از نظر ثواب و پاداش همانند کسی هستید که مصیبتها و بلاهای وارده برخودش را به یاد آورد امّا نفس خویش را بر بردباری و یقین و اطمینان به خداوند وادار کند و با نشاط به کار و کوشش ادامه دهد.
3 - زیرا جنگ با دشمن درد و رنجش بسیار است و کسانی که بتوانند بر چنین سختی هایی بردبار باشند اندکاند، مگر کسانی که اراده خداوند بر هدایت آنها تعلّق گرفته باشد.
4 - همانا خداوند با کسانی که مطیع اوامرش باشند همراه است و شیطان نیز با معصیت کاران همراه است.
5 - پس با مقاومت و صبر بر سختیهای نبرد، درهای پیروزی را به روی خود باز کنید.
6 - و با این کارتان به آنچه که خداوند وعده داده بود دسترسی پیدا کنید.
7 - و به دنبال چیزی باشید که خداوند دستور انجام آن را داده است.
8 - زیرا من به شدّت آرزومند هدایت شمایم.
9 - پس خداوند نزاع و درگیری و مانع تراشی (برای جهاد) به خاطر عجز و ناتوانی را خدا دوست ندارد و با وجود آن یاری و پیروزی را نصیب نمیکند.
10 - ای مردم! به دلم برات شده است که هر کس بر کار حرام اسرار کند خداوند رابطه خود را با او قطع میکند و هر کس از معصیت و حرام دوری کند خداوند گناهان او را میآمرزد.
11 - و هر کس بر من درود فرستد؛ خداوند و فرشتگان ده برابر بر او درود میفرستند.
12 - و هر کس نسبت به مسلمان یا کافری احسان و نیکی کند. پاداش او چه در فوریت دنیایی و چه در آینده آخرتی با خداست.
13 - و هر کس به خدا و پیامبرش ایمان دارد بر او واجب است در روز جمعه نماز جمعه بخواند مگر اینکه کودک یا زن یا مریض باشد و یا برده زر خرید باشد که بر این گروه از افراد نماز جمعه واجب نیست.
14 - و هرکس خود را از نماز جمعه بینیاز بداند خداوند از او بینیازی میجوید و پروردگار بینیاز ستوده است.
15 - هیچ عملی که شما را به خدا نزدیک کند وجود ندارد، مگر اینکه من دستورات انجام آن را به شما دادهام . و هیچ عملی که شما را به آتش جهنّم نزدیک میکند وجود ندارد مگر اینکه من شما را از آن بر حذر داشتهام.
16 - جبرئیل در دلم وارد کرد (به من گفت) که هیچ انسانی تا همه سهمیه رزق و روزیش را نخورد؛ هر چند سال هم که طول بکشد، نمیمیرد و زنده میماند.
17 - پس از خدا بترسید و برای به دست آوردن روزی، درست حرکت کنید و از راه حلال بروید و تأخیر در رسیدن روزی وادارتان نکند که از راه حرام و معصیت به دنبال روزی بروید. زیرا هیچ کس جز با طاعت و پیروی از خداوند نمیتواند به آنچه که در نزد خداست برسد.
18 - و خدا هم که برایتان حلال و حرام را بیان کرده است. البته در این میان، احکام و امور مشتبه و احکام دو پهلویی وجود دارد که بسیاری از مردم نمیتوانند آن را درک کنند. مگر کسانی که خداوند آنان را از افتادن در شبهات نگه دار باشد.
19 - و هر کس از فرو افتادن در شبهات دوری کرد آبرویش و دینش را حفظ کرده است.
20 - و هر کس گرفتار شبهات شود همانند چوپانی است که به مناطق خطر و ممنوعه نزدیک شود و دور نیست که سقوط کند و گرفتار شود، هر پادشاه و حاکمی را که بنگری محدودهای ممنوعه (خط قرمز) دارد که
دیگران باید نسبت به آن حریم نگه دارند. آگاه باشید که خط قرمز و محدوده ممنوعه خداوند محرمات خداست. پس از معصیت و ارتکاب حرام پرهیز کنید.
21 - یک فرد مؤمن نسبت به برادر مؤمنش همانند سر برای جسم است که اگر دردی را ابراز کند و آزرده شود همه اعضاء از آن درد آزردهاند. درود بر شما مردم.