راهکارهای عملی یاد حضرت بقیه الله الاعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف

مشخصات کتاب

سرشناسه : محمودی، حسن، 1356 - عنوان و نام پدیدآور : راهکارهای عملی یاد حضرت بقیه‌الله‌الاعظم علیه‌السلام/ حسن محمودی.

مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران 1388.

مشخصات ظاهری : 119 ص.

شابک : 12000 ریال : 978-964-973-255-8

وضعیت فهرست نویسی : فاپا (برون‌سپاری)

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم 255ق -

موضوع : مهدویت-- انتظار

شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)

رده بندی کنگره : BP224/4/م3516ر2 1388

رده بندی دیویی : 297/959

شماره کتابشناسی ملی : 1940581

اشاره

راهکارهای عملی یاد حضرت بقیه الله الاعظم(علیه السلام) حسن محمودی

فهرست

تصویر

5.jpg

تصویر

6.jpg

تصویر

7.jpg

مقدمه‌

غفلت و روزمرگی، زندگی انسان‌ها را احاطه کرده است. دلدادگی به معشوق‌های آنی و فانی، دل‌ها را اسیر خویش ساخته، خدا و توجّه به آن، غریب‌ترین چیزی است که انسان به دنبالش بگردد. غرب در اوهام ترقی و پیشرفت، معنویت را قربانی کرده و مسلمانان هم، به ظاهرِ غرب فریفته شده هر روز در فکر الگوگیری غلط از غرب افتاده‌اند. ادامه این راه، چیزی نیست جز رفتن در منجلاب فساد و غفلت از مسائل معنوی و انسانی.

خداوند متعال که همیشه انسان‌ها را به ذکر و یاد خویش دعوت نموده است و در میان مخلوقاتش، بنده‌ای را قرار داده که دائماً به ذکر او مشغول است، هدفش دوری انسان‌ها از غفلت و بیراهه‌روی بوده است.

یاد خدا، آرامش دل‌هاست و انسان‌ها همه به دنبال آرامش هستند، امّا راه را کج رفته‌اند و خویش را با معبودهای ساختگی، تسکین موقت داده‌اند.

مقدمه را در چند جهت طراحی می‌کنیم:

جهت اوّل: آرامش واقعی در پرتو یاد و توجّه واقعی خدای عالمیان حاصل می‌شود و به خاطر همین است که خداوند در قرآن کریم، کثرت هیچ امری را نخواسته است؛ جز ذکر و یاد خودش.

برای معبود واقعی، انجام دادن اعمال خوب‌تر از زیاد انجام دادن آن است. لذا فرمود:

«الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیوةَ لِیبْلُوَکُمْ أَیکُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً»⁽¹⁾نفرمودعلیهم السلام اکثر عملاً، چرا که روح عمل و اثرات مثبتی که از توجّه و قصد قربت حاصل می‌شود، می‌تواند ما را به جایی برساند. امّا در مورد یاد محبوب و ذکر شیرینش، به کثرت روی آورد و ذکر کثیر را خواسته است.

«یاأَیها الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْراً کَثِیراً»⁽²⁾

و تنهایی این مورد و حصرش در کثرت در روایات هم تذکّر داده شده است.

امام صادق‌علیه السلام فرمود:

هر چیزی حدّ دارد که در آنجا به پایان می‌رسد؛ مگر یاد خدا که آن را حدّی پایان‌پذیر نیست.⁽³⁾

از این رو در قرآن کریم امر کرده است به یاد خودش:

«اُذْکُرُونِی»؛ «مرا یاد کنید».

جهت دوم: اینکه خداوند عالمیان همان طور که یاد خودش را از ما خواسته است، یاد اولیای خویش و خوبان درگاهش را هم از ما خواسته است:

«وَاذْکُرْ عَبْدَنا أَیوبَ»؛⁽¹⁾«یاد کن بنده ما ایوب را».

«وَاذْکُرْ عِبادَنا إِبْرَاهِیمَ وَإِسْحاقَ وَیعْقُوبَ»؛⁽²⁾«بندگان ما را، ابراهیم و اسحاق و یعقوب را یاد کن».

خود انبیاء هم که دائماً در ذکر و یاد خدا بودند، یاد ولی خدا و خوبان درگاه الهی را نیز، یاد خدا می‌دانستند و همواره بر آن یاد، اصرار می‌کردند. در جریان یعقوب‌علیه السلام که دائماً یاد یوسف‌علیه السلام را زنده نگه داشته بود و زبانش به یوسف یوسف، زمزمه داشت، توبیخ پسران را می‌بینیم:

«قالُوا تاللَّهِ تَفْتَؤُا تَذْکُرُ یوسُفَ حَتَّی تَکُونَ حَرَضاً أَوْ تَکُونَ مِنَ الْهالِکِینَ»؛⁽³⁾«گفتند: به خدا تو آنقدر یاد یوسف می‌کنی تا در آستانه مرگ قرار گیری، یا هلاک گردی!»

جهت سوم: اینکه خداوند همان طور که ذکر خویش و خوبانش را واجب کرده و امر فرموده، بر ذکر نعمت هم تأکید دارد:

«وَاذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیکُمْ»؛⁽⁴⁾«نعمت‌های خدا را بر خودتان یاد کنید».

بعد هم اشاره‌ای می‌کند که این نعمت، نان و پنیر و سبزی و ... نیست؛ بلکه باید افق دید را بالا برد و از چیزهای زمینی فاصله گرفت.

و در بیان این امر می‌فرماید:

«یاقَوْمِ اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیکُمْ إِذْ جَعَلَ فِیکُمْ أَنْبِیآءَ»؛⁽¹⁾«ای قوم نعمت خدا را یاد کنید هنگامی که در میان شما پیامبران را قرار داد».

و در آیه شریفه دیگر بالاترین نعمت را ذکر می‌کند که مأمور به ذکر و یاد آن هستیم:

«الْیوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیکُمْ نِعْمَتِی»؛⁽²⁾«امروز، دین شما را کامل کردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم».

امروز که ولایت و امامت، به طور رسمی اعلان شد؛ نعمت تمام شد، یعنی تا حالا نعمت داشتید امّا کامل نبود، پس نعمت کامل خدا، امام است و خدا چه اصراری دارد بر یاد این نعمت.

برای تأکید روایتی را که در مورد آیه «ثُمَّ لَتُسَْلُنَّ یوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ»⁽³⁾وارد شده است را می‌آوریم، که امام صادق‌علیه السلام در سؤال شخصی که پرسید، نعیم چیست؟ امام فرمودند: نعیم (که در مورد آن از شما سؤال می‌شود) ما اهل بیت‌علیهم السلام هستیم.⁽⁴⁾

و نعمت در زمان ما که مأمور به یادش هستیم و خداوند با تأکید فراوان از ما خواسته است که به یاد او باشیم، امام عصرعلیه السلام می‌باشند. خداوند در آیه‌ای ذکر نعمت را به همراه میثاق مطرح کرده است:

«وَاذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیکُمْ وَمِیثاقَهُ الَّذِی وَاثَقَکُم بِهِ»؛⁽⁵⁾«نعمت خدا را

یاد کنید و عهدی را که از شما درباره آن پیمان گرفته است و شما گفتید: شنیدیم و اطاعت کردیم (فراموش نکنید)».

پس در آیه به ذکر میثاق امر شده‌ایم و در زیارت آل یس مصداق میثاق برایمان روشن می‌شود.

«السلام علیک یا میثاق اللَّهِ الّذی اَخَذَهُ وَ وَکَّدَه؛⁽¹⁾سلام بر تو ای پیمان خدایی که خداوند از مردم گرفته و بر آن تأکید کرده است».

بنابراین وجود مقدّس ولی عصرعلیه السلام میثاق الهی است و ما مأمور به یاد او هستیم.

این همه تأکید در آیات کریمه، همه برای رهایی ما از ظلمت به سمت نور است و امام زمان‌علیه السلام آن نور موعود هستند.

آری، غیبت حضرت ولی عصرعلیه السلام برای ما عادت شده است، روزها یک به یک به آخر می‌رسند و ما دیگر غیبت و ظهور برایمان یکی شده است. خیلی به فکر تمام شدن غیبت مولایمان نیستیم؛ چرا که اصلاً از وجود ایشان غافلیم، اعتیادی فراگیر، جامعه را فرا گرفته و آن هم اینکه به نبود نور عادت کرده‌ایم و از ظلمت و تاریکی فراری نیستیم، زندگی بی‌او و یاد شیرینش، در واقع مردگی است و تاریکی، امّا چه کنیم که عادت کرده‌ایم و راضی شده‌ایم.

«بشر وقتی که از موعودِ موجودش غفلت کند، در واقع از زندگی واقعی محروم می‌شود... واقعیات بزرگ و متعالی موجود در عالم را

که وعده بزرگ الهی است، نباید فراموش کرد... جهانی که موعود خودش را بشناسد و نظر خود را از او برنگیرد، هر لحظه زنده است... و آنکه موعودِ موجود ندارد، همین حالا گرفتار بودن در پوچی‌ها را زندگی پنداشته است».⁽¹⁾

زندگی به حضور گرم او، بی‌روح است. و این غفلت، آنگاه انسان را به شرم و خجالت نزدیک می‌کند که دریابیم همه هستی ما از اوست و او چونان امام مهربانی، همیشه و همه جا به حال شیعیان خود نظر دارد و لحظه‌ای آنها را از یاد نمی‌برد. در نامه‌ای به شیخ مفید امام عصرعلیه السلام مکتوب فرمودند که:

«انا غیر مهملین لمراعاتکم و لاناسین لذکرکم...؛⁽²⁾ما در مراعات حال شما، اهمال نمی‌کنیم و یاد شما را فراموش نمی‌کنیم».

وقتی حضرت به یاد ما هستند چرا ما به یادشان نباشیم، چرا ما با غفلتمان از ایشان، ابواب هدایت را بر خودمان ببندیم و خود را از نور و روشنایی محروم سازیم؟

غفلت و بی‌توجهی ما نسبت به ساحت مقدّس امام عصرعلیه السلام، از مقام و منزلت ما نزد ایشان می‌کاهد و آرام آرام رشته محبّت را پاره کرده و ما را با شیطان پیوند خواهد زد، اثر غفلت چیزی جز این نمی‌تواند باشد.

«یکی از اصحاب امامان‌علیهم السلام خدمت امامش مشرف شد و گفت: آقا! می‌خواهم بدانم موقعیت من نزد شما چگونه است؟

فرمود: ببین موقعیت و منزلت ما نزد تو چه اندازه است. به همان اندازه‌ای که تو به ما اهمیت می‌دهی، ما هم به تو اهمیت می‌دهیم، به همان اندازه‌ای که تو به یاد ما باشی، ما هم به یاد تو هستیم...».⁽¹⁾

خداوند متعال هم می‌فرماید: «اذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ»؛⁽²⁾«یاد کنید مرا تا شما را یاد کنم».

امام زمان‌علیه السلام هم همین‌گونه هستند، اگر ایشان را یاد کنیم، ایشان هم ما را یاد خواهند کرد. این بنده نوازی و بزرگواری ایشان را می‌رساند، وقتی بشنویم بزرگی ما را یاد کرده، خوشحال می‌شویم و چه بزرگی، آقاتر و بزرگوارتر از یوسف فاطمه‌علیهما السلام.

آیة اللَّه عبدالقائم شوشتری (حفظه اللَّه تعالی) که مدتی امام جمعه شاهین شهر اصفهان بود، می‌گفت که در مسجد مقدّس جمکران، نماز امام زمان‌علیه السلام و نماز تحیت را خواندم، بعد در حیاط مسجد، زیر آسمان دو رکعت نماز استغاثه به صاحب الزمان‌علیه السلام را خواندم و بعد از نماز دعای «سلام اللَّه الکامل التام...» را زمزمه کردم و همواره یاد مولای عزیزم بودم. به منزل آمدم و استراحت کردم، در عالم رؤیا روی پلی کنار حرم حضرت معصومه‌علیها السلام حضرت بقیة اللَّه الاعظم -

روحی فداه - را مشاهده کردم، حضرت رو به من کردند و با انگشت به سینه من زدند و فرمودند: «یادم کردی یادت کردم».

ناگفته پیداست که به یاد حضرت بودن، خود توفیقی است که آن هم از طرف آن محبوب دل‌ها، داده شده است. اگر نیمه نگاهی از طرف عاشق نباشد، کوشش معشوق به جایی نمی‌رسد و اثری ندارد.

در روایتی شریف از امیرمؤمنان‌علیه السلام آمده است که:

«الذکر لیس من مراسم اللسان و لا من مناسم الفکر، ولکنّه اوّل من المذکور و شأن من الذاکر؛⁽¹⁾یاد خدا نه از وظایف زبان است و نه از راه و رسم اندیشه؛ بلکه نقطه آغاز آن، از مذکور است (یاد شده) و در مرتبه دوم از ذاکر (یاد کننده)».

اگر از جانب معشوق نباشد کششی

کوشش عاشق بیچاره به جایی نرسد

امام صادق‌علیه السلام فرمودند:

«هر که می‌خواهد خدای تعالی را یاد کند باید بداند که اگر خداوند توفیق یاد خود را به یاد بنده نیاورد، بنده قادر به ذکر و یاد او نیست».⁽²⁾

در مورد حضرت بقیة اللَّه الاعظم - روحی فداه - نیز این قاعده صادق است؛ چرا که یاد ایشان هم یاد خداست و ایشان آینه تمام نمای صفات الهی می‌باشند. پس برای یاد ایشان توجّه و عنایت آن حضرت ضروری است و بدون توجّه او کسی موفّق به یادش

نمی‌شود. البته ذکر و یاد، امری اختیاری است و مقدماتش به دست خود ماست، امّا کلید این توفیق عنایت اوست؛ همان طور که درباره یاد خدا در روایتی می‌خوانیم که پیامبر خداصلی الله علیه وآله به خداوند عرضه داشتند: خدایا! دوست دارم بدانم کدام بنده‌ات را دوست داری تا من نیز دوستش بدارم؟

خداوند فرمود: هرگاه دیدی بنده‌ام بسیار به یاد من است (بدانکه) من توفیق این امر را به او داده‌ام و دوستش دارم... .⁽¹⁾

امّا راه به دست آوردن عنایت از امام زمان‌علیه السلام برای یادشان این است که ایشان را آزرده نسازیم و کارهایی که ایشان را خشنود می‌کند، بجای آوریم.

آن بزرگوار فرموده‌اند: «وقتی شیعیان ما مرتکب گناه می‌شوند، ما آزرده و غمگین می‌شویم».

و همین آزردن ولی خدا، باعث محروم شدن از یاد ایشان است.

در قرآن کریم به این نکته اشاره شده است که اگر پیامبر را اذیت کنید، دچار عذاب الیم خواهید شد:

«وَالَّذِینَ یؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ»؛⁽²⁾«کسانی که رسول خداصلی الله علیه وآله را اذیت می‌کنند بر ایشان عذاب دردناکی است».

و ما معتقدیم هر شأنی که پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله دارند، همه آن شؤون به جز نبوّت به ائمه معصومین‌علیهم السلام رسیده است، لذا طبق آیه شریفه،

اذیت و آزار امام زمان‌علیه السلام عذاب دردناک را به دنبال خواهد داشت. و چه عذابی بالاتر از غفلت از یاد یگانه دهر.

چه عذابی بالاتر از قطع ارتباط با ولی زمان و حجت عصر، در روایاتی نیز وارد شده است که بالاترین عذاب، نچشیدن مزه عبادت است، که انسان از ذکر و یاد خدا و ولی خدا لذّت نبرد که این اوّل راه بدبختی و خسران خواهد بود.

مگر نه این است که ما همگی ادعای دوستی حضرت را داریم و با زبان قال می‌گوییم که ایشان را خیلی دوست داریم، امّا نشانه دوستی این است که زبان به یاد دوست مشغول باشد چنانچه امیرمؤمنان‌علیه السلام فرمودند:

«من احبّ شیئاً لهج بذکره؛⁽¹⁾هر که چیزی را دوست بدارد، یاد آن ورد زبانش شود».

نتیجه‌اش این می‌شود که خدای نکرده اگر ذکر حضرت ورد زبانمان نشد، دوستی‌مان مثل دوستی مردم کوفه است که اگر منفعت ما ایجاد کند به راحتی حضرت را رها خواهیم کرد؛ چه اینکه بارها شاید راه خطا پیموده‌ایم امّا رأفت حضرت باز هم ما را نگه داشته است.

و خداوند کریم در نامه آسمانی‌اش، انسان‌ها را هشدار می‌دهد که «اگر پدرانتان و فرزندانتان و برادرانتان و زنان و خویشاوندان

خود را و اموالی که جمع کرده‌اید و ... (اینها را) بیش از خدا و رسول و جهاد در راه خدا دوست می‌دارید، منتظر باشید تا امر خدا جاری شود و خدا فاسقان را دوست ندارد».⁽¹⁾

گفته شد که جایگاه والای پیامبرصلی الله علیه وآله و مقام و منزلت او برای جانشینان وی و امامان معصوم نیز ثابت است، از این رو خداوند توبیخ می‌کند که اگر پدر جسمانیت را از پدر روحانیت بیشتر دوست بداری فاسق هستی. همان‌گونه که مردم کوفه این‌گونه بودند و ما همه آنها را مذمت می‌کنیم.

برای اینکه دوستی خویش را نسبت به حضرت نشان دهیم باید ذاکر نام زیبایش باشیم و قلبمان را برای ایشان خالی کرده و از اغیار پاک سازیم. گویی معصومین‌علیهم السلام به وضوح، پیش بینی می‌کردند که یاد امام زمان‌علیه السلام از دل‌ها پاک می‌شود و مردم در غفلت از یادش، به راحتی زندگی را طی خواهند کرد، در ادعیه به ما آموخته‌اند که یکی از دعاهای همیشگی ما این باشد که:

«لا تنسِنا ذکرَه و انتظارَه...؛⁽²⁾خداوندا! یاد و انتظارش را از خاطر ما مبر».

از ورای این همه تأکید در یاد حضرت حجة بن الحسن‌علیه السلام بر آن شدیم تا راهکارهای یاد را با هم به مرور بنشینیم و بشناسیم امّا پیش

از این اهمیت یاد حضرت و آثار و برکات یاد ایشان و همچنین آثار منفی غفلت از یاد ایشان را متذکر می‌شویم و در نهایت، راهکارهای یاد امام زمان‌علیه السلام را بیان خواهیم کرد.

باشد که تمامی دل‌ها خانه‌ای باشد برای یاد شیرین ایشان.

آن دل که به یاد تو نباشد، دل نیست

قلبی که به عشقت نتپد، جز گِل نیست

آن کس که ندارد بسر کوی تو را

از زندگی بی‌ثمرش، حاصل نیست⁽¹⁾

برکات و آثار یاد امام زمان علیه السلام‌

اشاره

با ذکر اهمیت یاد حضرت و سفارشات بسیار که در این زمینه شده است، واضح است که آثار پربرکتی خواهد داشت. انسان در فکر هرچه باشد، فکر و روحش به همان افق تمایل پیدا می‌کند. خدای نکرده اگر کسی در فکر و یاد گناه باشد، آرام آرام به سمت گناه سوق پیدا می‌کند و اگر کسی در فکر کارهای نیک و کمک به دیگران باشد او نیز به همان کارها، توفیق پیدا خواهد کرد.

حال، چه یادی بهتر و نورانی‌تر از یاد یوسف زهراعلیهما السلام که قلب‌ها را پر از نور و فکرها را پر از نیت‌های خیر و نورانی می‌کند.

«... ان تملأ قلبی نور الیقین و صدری نور الایمان و فکری نور النیات؛⁽¹⁾خدایا از تو می‌خواهم که قلبم را از نور یقین و سینه‌ام را از نور ایمان و اندیشه‌ام را از نور نیات خیر پر کنی».

یاد نورانی‌ترین شخص عالم، انسان را نورانی می‌کند و از ظلمت رها می‌سازد و زمینه تربیت صحیح او را فراهم می‌سازد.

1- تربیت انسان‌

اثر بارز یاد حضرت ولی عصرعلیه السلام، این است که انسان تحت تربیت ایشان قرار می‌گیرد. یکی از شؤون قطب عالم امکان حضرت بقیة اللَّه الاعظم - روحی و ارواح العالمین له الفداء - تربیت نفوس مستعد است، انسان‌هایی که استعداد رشد و تعالی معنوی را دارند، امام زمان‌علیه السلام از آنها دستگیری می‌نمایند در تفسیر این فراز از زیارت آل یس که می‌فرماید:

«السلام علیک یا داعی اللَّه و ربّانی آیاته؛⁽¹⁾سلام بر تو ای دعوت کننده انسان‌ها به خدا و سلام بر تو ای ربانی آیات خدا».

از آیت اللَّه بهاء الدینی این عارف بی‌نظیر که بارها شرف تشرف به محضر امام عصرعلیه السلام را داشتند، پرسیدند که «ربانی آیاته» یعنی چه؟

ایشان فرمودند: یعنی مربی نفوس، یعنی تربیت کننده جهان، یعنی تربیت کننده انسان و غیر انسان، امام زمان‌علیه السلام است.⁽²⁾

حال اگر بخواهیم تحت تربیتِ بهترین مربی اخلاق، قرار گیریم، مقدمه‌اش ذکر و یاد ایشان است.

طبق آیه شریفه «اذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ»⁽³⁾که قبلاً گفته شد یاد امام زمان‌علیه السلام یاد خداست، ثابت می‌شود که اگر حضرت را هم یاد کنیم، حضرت ما را یاد می‌کنند، که در روایتی هم اشاره شد که امام

صادق‌علیه السلام فرمودند، به همان اندازه‌ای که تو به یاد ما باشی ما هم به یاد تو هستیم... به هر حال اگر یاد حضرت باشیم، ایشان ما را یاد می‌کنند امّا اگر این یاد، به ندرت باشد یا در گرفتاری‌ها و مشکلات، آنچنان که باید و شاید، اثر تربیتی مؤثر ندارد؛ امّا اگر یاد ما تداوم داشته باشد، اثرش همان رشد و تعالی در تحت تربیت و سرپرستی ایشان خواهد بود.

آیت اللَّه مصباح یزدی به این نکته به خوبی اشاره کرده‌اند:

«در پرتو توجّه مداوم به ساحت نورانی مولایمان حضرت حجة بن الحسن - ارواحنا لتراب مقدمه الفداء - می‌توانیم مشمول ولایت و عنایت خاص حضرت‌علیه السلام و دعاهای ویژه و خالصانه‌اش شویم، توجّه حقیقی به آن وجه خدا در واقع پیوند قطره‌ای ناچیز به اقیانوس عظمت و نورانیت است که احساس تاریکی و تنهایی ما را به روشنی و یگانگی مبدل می‌سازد.

توسل واقعی به آن منبع قدرت و معنویت، سدّ محکمی است که ما را مقابل جمیع وسوسه‌های شیطانی و آفت‌های دنیایی و آخرتی مصون و محفوظ نگاه می‌دارد».⁽¹⁾

یاد مداوم ما، باعث می‌شود تحت ولایت حضرت‌علیه السلام و مشمول دعاهای خالصانه ایشان و عنایات خاص آن وجود پر برکت قرار گیریم و همین؛ یعنی تحت تربیت قرار گرفتن.

ما برای سیر الی اللَّه، و رسیدن به انسان کامل، چاره‌ای جز مدد از معیار انسانیت نداریم و این مدد در سایه یاد و توجّه به مظهر اسماء الهی، امام عصرعلیه السلام حاصل خواهد شد.

«مقام امام زمان‌علیه السلام مقام ختم ولایت و صاحب ولایت کلیه الهیه در زمین است. امامی که صاحب ولایت الهی است؛ یعنی کسی که از طریق باطن، شما را مدد می‌کند. در همین راستا عاشقان حضرت مهدی‌علیه السلام بیدارانی هستند که متوجه‌اند، یک انسان کاملی جهت افاضه مددهای غیبی و برای ریزش انسانیت بر جان هر انسانی در هستی هست و خودشان را به او سپرده‌اند. جامعه‌ای که متوجه قطب برین انسانی شود، روزمرّگی‌های اجتماعی را افق خود قرار نمی‌دهد».⁽¹⁾

ما بی‌مدد نفس قدسی او نمی‌توانیم در معنویت قدمی برداریم و برای عنایت مخصوصش، باید یاد او را در وجود خویشتن زنده نگه داریم. تا به واسطه یاد مداوم، تحت تربیت انسان کامل قرار گیریم، ان شاء اللَّه.

و این امری نیست که به زمان و مکان خاصی محدود شود. در هر جا و هر زمانی می‌شود یاد آن یگانه را زینت بخش دل‌ها نمود و از مردگی و افسردگی فرار کرد.

«آنچه همیشه و همه جا امکان دارد، توجّه قلبی به ساحت

مقدّس مولایمان است. این را تمرین کنید و مطمئن باشید که همه خوبی‌ها را برای شما به ارمغان می‌آورد و حفظ می‌کند».⁽¹⁾

2- استغفار حضرت برای دوستداران‌

کسانی که با یاد حضرت مهدی‌علیه السلام روز و شب را طی می‌کنند مهم‌ترین چیز برایشان خوشحالی و خرسندی حضرت است و لذا هیچ‌گاه راضی نمی‌شوند که با اعمال ناپسند، دل آن بزرگوار را به درد آورند و مکدّر سازند.

امّا از آنجا که عصمت، مخصوص معصومین گشته، اگر اشتباهی یا لغزشی از آنها سر بزند، آن بزرگوار در کمال مهربانی، با چشمانی اشک بار دست‌ها را به سوی آسمان، برای طلب غفران برای شیعیان، بلند می‌کند.

«اگر شخصی که دائم توجهش به وجود مقدّس ولی عصرعلیه السلام است و همواره از اعمال بد می‌پرهیزد، به طور تصادفی اشتباهی مرتکب شد، وقتی نامه عملش را خدمت ولی عصر - ارواحنا له الفداء - می‌برند، حضرت برای او دعا و استغفار می‌کند و از خدا می‌خواهد که او را ببخشاید».⁽²⁾

سید بن طاووس (اعلی اللَّه مقامه) می‌گوید که نیمه شبی در

سرداب مقدّس سامرا صدای مناجات زیبای امام عصرعلیه السلام را شنیدم که در حقّ شیعیانش چنین طلب استغفار می‌فرمود:

پروردگارا! شیعیان ما از مایند، از اضافه خاک خلقت ما آفریده شده‌اند و سرشتشان به آب گوارای ولایت ما عجین شده است، پس ببخشای بر ایشان گناهانی را که با اتّکا و اعتماد به ما انجام داده‌اند... .⁽¹⁾

نمی‌شود یادی از حضرت در شبانه روز در دلمان نقش نبندد ولی انتظار داشته باشیم ایشان برایمان استغفار و دعا کنند، تحت ولایت امام عصرعلیه السلام قرار گرفتن با ادّعا ثابت نمی‌شود، نمی‌شود مثلاً من به عنوان دختر شیعه حجابم را رعایت نکنم و با بدحجابی، قلب نازنین ایشان را به درد آورم، آنگاه انتظار داشته باشم مشمول دعای حضرت قرار بگیرم، باید قدمی برداشت، هرچند کوچک که آن مهربان، به قدمی کوچک از ما، ده‌ها قدم به سمت ما می‌آید.

3- قرار گرفتن در زمره یاران خاص امام زمان‌علیه السلام‌

ائمه شیعه‌علیهم السلام در طول تاریخ برای خود یاران خاص داشتند که بیشتر معارف، توسط همین خواص، زنده نگه داشته می‌ماند، آنچه که مهم است این است که دغدغه یاران خاصِّ اهل بیت‌علیهم السلام، ترویج

فکر و کلام و در نهایت ترویج ائمه‌علیهم السلام بود. و یاری کردن اهل بیت‌علیهم السلام نیز شاخصه دیگر یاران خاص امامان‌علیهم السلام بوده است.

ما هم اگر بخواهیم از خواص یاران حضرت مهدی‌علیه السلام در دوران غیبت باشیم، باید نام و یاد و فکر ایشان را ترویج کنیم و این به معنای یاری ایشان است. که به خوبی روشن است که اگر به یاد نام محبوب نباشیم، چگونه می‌توانیم، یاد و نامش را ترویج کنیم.

در روایتی شریف از وجود مقدّس پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله سؤال شد:

«احبّ ان اکون اخصّ الناس الی اللَّه تعالی، قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: اکثرْ ذکر اللَّه تکن اخصّ العباد الی اللَّه تعالی؛⁽¹⁾دوست دارم که خاص‌ترین بنده خدای تعالی باشم، حضرت فرمودند: خدا را فراوان یاد کن تا خاص‌ترین بنده خدای تعالی باشی».

پیش از این گفته شد که ذکر امام زمان‌علیه السلام جدای از ذکر خدا نیست و خودشان هم فرمودند:

«انّ ذکرنا من ذکر اللَّه؛⁽²⁾ذکر ما از ذکر خداست».

لذا وقتی خیلی یاد خدا باشیم از بندگان مخصوص می‌شویم، مسلماً وقتی هم خیلی یاد امام عصرعلیه السلام که ولی خدا و جانشین خداست باشیم، از خواص و نزدیکان ولی خدا خواهیم شد. ان شاء اللَّه.

4- آبادی اوقات به واسطه ذکر حضرت‌

امیرالمؤمنین‌علیه السلام در دعای شریف کمیل، خداوند را به اسم اعظم

قسم می‌دهند که اوقاتشان را به برکت ذکر و یاد مبارکش، آباد گرداند:

«یا ربّ اسئلک بحقّک و قدسک و اعظم صفاتک و اسمائک ان تجعل اوقاتی من اللیل و النهار بذکرک معمورة...»⁽¹⁾

و در نامه‌ای به پسر عزیزشان می‌فرمایند:

«اوصیک... و عمارة قلبک بذکره؛⁽²⁾سفارش می‌کنم شما را به اینکه قلب خودت را با ذکر خدا آباد گردانی».

جلوه روی تو از خاطره مهجور مباد

پرتو یاد تو از انجمنم دور مباد

در سرایی که بجز نام تو آید به میان

خواهم آن خانه که از هجر تو معمور مباد

آری؛ یاد خدا و اولیای الهی باعث رونق زندگی و عمران دل و جان است.

شب و روز انسان با ذکر و یاد خدا و ولی اعظم خدا، آباد می‌شود و برکت پیدا می‌کند در آن ایام و لحظات، کارهایی انجام می‌دهد که ذخیره آخرت و باعث عاقبت بخیری می‌شود.

عمر با برکت، لحظه به لحظه‌اش ثمره دارد و هرگز به بیهودگی طی نمی‌شود، از ثانیه ثانیه زندگی می‌شود برای ازدیاد ایمان و خدمت به هم‌نوع و کمال و معرفت، استفاده کرد.

ذکر ولی خدا، اکسیری است که عمر را برکت بخشیده و موفقیت و رشد را دوچندان می‌کند. لذا دشمن قسم خورده انسان، در فکر است که به هر نحوی شده از برکت این عمر و ثانیه‌ها بکاهد و ما را مشغول بازی و تماشای بازی دیگران بنماید. چه لحظات گرانقدری به خاطر بی‌برکتی، پای بعضی از برنامه‌های تلویزیون هدر رفت و هیچ نصیب نشد.

برنامه استعمار پیر، این است که وقت جوان و نوجوان ما را با سرگرمی پر کند تا وقت فکر کردن درباره جریانات زندگی را نداشته باشیم. او با ما کاری کرده است که نوجوان ما، نام اکثر فوتبالیست‌های خارجی اعم از جزیره و غیرش را می‌داند؛ امّا در اصول دین یا حتی نام ائمه معصومین‌علیهما السلام و محفوظات کتب درسی‌اش گیر کرده است. باید دانست که آنها دلسوز ما نیستند به خاطر همین برنامه‌شان این است که بین جوانان ما و معرفت دینی، و یاد امام زمان‌علیه السلام جدایی بیفکنند و این هشدار تربیتی، است برای پدر و مادرها که از سن کم، بچه‌ها را با محبّت امام عصرعلیه السلام تربیت کنند و نور دیدگانشان را با این کار بیمه نمایند.

5 - آرامش قلب در سایه یاد حضرت‌

وقتی از آیت اللَّه بهجت‌قدس سره در مورد جزیره خضرا سؤال می‌کنند که جزیره خضرا کجاست که بعضی می‌گویند امام زمان‌علیه السلام در آنجا

زندگی می‌کنند؟ ایشان جواب می‌دهند جزیره خضرا آن قلبی است که امام زمان‌علیه السلام در آنجا تاب بیاورند و بمانند؟

جای اصلی امام زمان‌علیه السلام در قلب ماست؛ همان طور که جای خدا در قلبمان است:

«القلب حرم اللَّه فلا تسکن فی حرم اللَّه غیر اللَّه؛⁽¹⁾قلب خانه خداست، غیر خدا را در آنجا جای ندهید».

و چون ولی عصرعلیه السلام غیر خدا نیست و به خاطر صفات خدایی که دارند، آینه تمام نمای صفات خدای متعال هستند و به اصطلاح وجه اللَّه می‌باشند:

«أین وجه اللَّه الّتی الیه یتوجه الاولیاء؛⁽²⁾کجاست وجه خدا که اولیای الهی به او توجّه می‌کنند».

صورتی از تمام صفات خدا هستند؛ لذا خدا را در این صورت می‌توان دید، پس جای ایشان هم در قلبمان می‌باشد.

امّا اگر قلب را به اغیار و بیگانگان دادیم، چون آنها محدود هستند و ظلمانی، هرگز نمی‌توانند آن اطمینان و آرامش را برای ما حاصل کنند؛ چرا که خود آنها در به دست آوردن نیازهایشان، محتاج کس دیگری هستند.

ظلمت و تاریکی همیشه ترس و اضطراب و سردرگمی می‌آورد و قلبی می‌تواند آرامش داشته باشد و از سردرگمی بیرون بیاید که یاد و نام وجود اقدس امام عصرعلیه السلام در قلبش مَسکن کرده باشد.

کسانی که اتصال خویش را با این وجود نورانی، تقویت کرده‌اند؛ به دریای عظیمِ نور الهی رسیده‌اند و همه خواسته‌هایشان در پرتو توسل و یاد حضرت مهدی‌علیه السلام محقق گشته است. و کوچک‌ترین هدیه این یاد نورانی، آرامشی است که از طرف محبوب جان‌ها، به آنها داده شده است.

آن دل که بیاد تو نباشد، دل نیست

قلبی که به عشقت نتپد؛ جز گِل نیست

آن کس که ندارد بسر کوی تو راه

از زندگی بی‌ثمرش، حاصل نیست⁽¹⁾

آثار منفی غفلت از یاد امام عصر علیه السلام‌

توضیح

یاد خدا و اولیای الهی، به کارهای انسان نظام می‌بخشد و امنیت خاطر و آرامش را به همراه دارد؛ امّا غفلت اثرات نامطلوبی در زندگی، بجای می‌گذارد که جبرانش نیز به سختی صورت می‌گیرد.

1- زندگی پر مشقت و سخت‌

در قرآن کریم خداوند متعال به این نکته اشاره می‌کند که دوری از یاد من، زندگی سخت را در پی دارد.

«وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنکاً»؛⁽¹⁾«هر کس از یاد من دوری کند زندگی تنگ خواهد داشت».

و اهل بیت‌علیهم السلام که مفسران حقیقی آیات قرآن کریم هستند به ما یاد داده‌اند که «انّ ذکرنا من ذکر اللَّه»؛⁽²⁾همانا ذکر ما اهل بیت‌علیهم السلام ذکر خداست؛ بنابراین دوری از یاد اهل بیت‌علیهم السلام به خصوص در زمان ما، دوری از یاد امام زمان‌علیه السلام که تمام آرزوهای اهل بیت‌علیهم السلام در ایشان جمع شده است، زندگی تنگ برای انسان به ارمغان می‌آورد.

در تفسیر نمونه زندگی تنگ را این‌گونه فرموده‌اند:

«گاه می‌شود درهای زندگی به روی انسان به کلی بسته می‌شود و دست به هر کاری می‌زند با درهای بسته روبه‌رو می‌گردد، و گاهی به عکس به هرجا روی می‌آورد، خود را در برابر درهای گشوده می‌بیند، مقدمات هر کار فراهم است و بن بست و گرهی در برابر او نیست. از این حال تعبیر به وسعت زندگی و از اوّلی به ضیق یا تنگی معیشت تعبیر می‌شود.

اصولاً تنگی زندگی بیشتر به خاطر کمبودهای معنوی و نبودن غنای روحی است.⁽¹⁾و کسی که دل به قافله سالار معنویت، حضرت مهدی‌علیه السلام سپرده باشد و در لحظه به لحظه زندگی، یاد شیرینش را به خاطر سپرده باشد، هرگز دچار معیشت و زندگی تنگ نخواهد شد. دل سپردن به کسی که خداوند، علم و قدرتش را به او سپرده و واسطه فیض و مجرای اراده الهی است.

در روایات هم اشاره‌ای به این مطلب شده است که مراد از ذکر در آیه، ولایت امیرالمؤمنین‌علیه السلام است.⁽²⁾چون ائمه‌علیهم السلام همه آنها نور واحد هستند، هیچ فرقی بین اعراض از امیرالمؤمنین یا اعراض از امام عصرعلیه السلام وجود ندارد.

2- افراط در زندگی‌

«به گواهی قرآن، آن کس که دل و زبانش از یاد یار، غافل و عهد فطری خود را با یارش فراموش کرده است، هرگز نمی‌تواند انسان معتدلی باشد؛ چنین کسی را محبوب‌های محدود شیطانی و خواهش‌های نفسانی به خود مشغول می‌سازند».⁽¹⁾

«وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَن ذِکْرِنا وَاتَّبَعَ هَوَیهُ وَکانَ أَمْرُهُ فُرُطاً»؛⁽²⁾«(ای حبیب ما!) از کسانی که دلشان را از یاد خود غافل کردیم، اطاعت نکن. همانها که پیروی هوای نفس کردند و کارهایشان افراطی است».

نتیجه غفلت از یاد خدا و ولی خدا، تبعیت از هوای نفس است و کسی که تابع هوای نفس باشد، محدودیتی برای خویش قائل نیست و لذا سر از زیاده روی و افراط در می‌آورد.

امّا آنهایی که با یاد حضرت ولی عصرعلیه السلام هرآن به نظارت ایشان از اعمال خود واقفند، هرگز به عمد دست از پا، خطا نمی‌کنند و در زندگی اعتدال را شیوه خود قرار می‌دهند که ثمره‌اش رشد و تکامل در همه جنبه‌های زندگی است.

3- حسرت‌

یکی دیگر از آثار منفی غفلت از یاد جان جانان مهدی صاحب زمان‌علیه السلام، حسرت است که انسان برای آن لحظاتی که به غفلت

گذرانده و هیچ استفاده‌ای از آن لحظات نکرده است، دچار پشیمانی و پریشانی می‌شود.

رسول گرامی اسلام‌صلی الله علیه وآله در روایتی شریف فرمودند:

«ما من ساعة تمرّ بابن آدم لم یذکر اللَّه فیها الّا حسر علیها یوم القیامة؛⁽¹⁾هر لحظه‌ای که بر فرزند آدم بگذرد و در آن به یاد خدا نباشد، در روز رستاخیز برای آن لحظه افسوس خواهد خورد».

و یاد عین اللَّه، اُذن اللَّه، نور اللَّه و ... که همگی القاب حضرت مهدی‌علیه السلام هستند، از یاد اللَّه جدا نیست. اتفاقاً در روایتی از وجود مبارک امام صادق‌علیه السلام آمده است که در مجلسی که خدا و ما (امامان) ذکر نشویم آن مجلس، موجب حسرت خواهد شد.

عن الصادق‌علیه السلام قال: «ما اجتمع قوم فی مجلس لم یذکروا اللَّه و لم یذکرونا الّا کان ذلک المجلس حسرة علیهم یوم القیامة.⁽²⁾

لحظاتی را که می‌شود با یاد امامی که «یهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَن یشَآءُ»⁽³⁾به ایشان تأویل شده، کسب نور کرد و از ظلمت رها شد، اگر به غفلت و کسب تاریکی سپری شود، یقیناً موجب حسرت است.

4- عذاب الهی‌

عدم یاد حضرت ولی عصرعلیه السلام، غفلتی عظیم به همراه دارد که این غفلت، هر آن منجر به گناه و معصیت دیگری خواهد شد.

از طرفی، اعمال بد شیعیان که ناشی از غفلت شده، حضرت بقیة اللَّه الاعظم - روحی فداه - را ناراحت می‌کند و باعث اذیت و آزار ایشان می‌شود؛ چرا که در بحث عرضه اعمال بر معصومین‌علیهم السلام آمده است که کارهای بد شیعیان، ائمه معصومین‌علیهم السلام را ناراحت می‌کند.

از طرفی هم قرآن کریم، اذیت کننده رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله را به عذاب الیم وعده می‌دهد که این عذاب، هم می‌تواند در دنیا باشد و هم در آخرت. و تمام شؤون پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله را حضرت مهدی‌علیه السلام دارا هستند؛ غیر از مقام نبوّت و لذا اگر آزار و اذیت رسول خداصلی الله علیه وآله عذاب در پی دارد، به یقین آزار و اذیت فرزند برومند رسول خداصلی الله علیه وآله، امام عصرعلیه السلام هم این عذاب را در پی خواهد داشت، پس بر ما واجب است تا با یاد ایشان، هم زندگی خویش را پر برکت کنیم و هم از اذیت ایشان بپرهیزیم.

اهمیت و سفارش یاد امام زمان علیه السلام‌

اشاره

که پیرامون آن در آیات و روایات و کلمات بزرگان بحث می‌کنیم.

1- در آیات‌

برای اهمیت یاد امام زمان‌علیه السلام همین بس که خداوند متعال در کتاب خویش بیش از 280 آیه⁽¹⁾در مورد عبد صالح خدا؛ امام عصرعلیه السلام آورده است که به تأویل یا تفسیر به وجود مبارک ایشان، اشاره دارند که در بحث راهکارهای یاد حضرت‌علیه السلام، تعدادی را به عنوان نمونه خواهیم آورد.

امّا سفارش یاد حضرت مهدی‌علیه السلام در قرآن کریم نیاز به مقدمه‌ای کوتاه دارد و آن اینکه خداوند متعال در آیات بسیاری یاد خویش را از بندگانش خواسته است. از طرفی هم روایات بسیاری در این زمینه داریم که یاد ائمه طاهرین‌علیهم السلام، یاد خداست و جدا از یاد خدا نیست؛ لذا نتیجه این می‌شود که خداوند همان طور که یاد خویش را از ما خواسته، ما را هم به یاد امامان معصوم‌علیهم السلام ترغیب کرده است.

ذکر خدا واجب. است طبق آیه: «اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْراً کَثِیراً»

ذکر امام‌علیه السلام ذکر خداست. طبق روایت: «انا اذا ذکرنا ذکر اللَّه»⁽¹⁾

پس ذکر امام‌علیه السلام واجب است.

پس دسته اوّل آیاتی است که مستقیماً ما را به ذکر خدا دعوت می‌کند، که با یک واسطه که ذکر امام‌علیه السلام ذکر خداست؛ می‌توانیم آن آیات را دعوت به ذکر امام‌علیه السلام هم به حساب آوریم.

به عنوان نمونه:

«وَاذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ»⁽²⁾

«یاأَیها الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْراً کَثِیراً»⁽³⁾

دسته دوم: آیاتی که ذکر نعمت را خواسته‌اند.

آیاتی در قرآن کریم آمده است که از ما یادآوری نعمت‌ها را درخواست کرده‌اند و هیچ نعمتی، بالاتر از نعمت وجود امام‌علیه السلام نیست؛ چرا که هر فیضی از طریق ایشان به موجودات می‌رسد و هر نعمتی از طریق ایشان، روزی می‌گردد و لذا آیاتی که ما را به یادآوری نعمت فرا می‌خواند در صدر نعمت‌ها، یادآوری ولی خدا را از ما طلب می‌کند.

در روایات هم اشاره به این نکته لطیف شده است که مراد از نعمت، ما اهل بیت‌علیهم السلام هستیم.

به عنوان نمونه:

«وَاذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیکُمْ إِذْ کُنتُمْ أَعْدَآءً فَأَلَّفَ بَینَ قُلُوبِکُمْ»؛⁽¹⁾

«به یاد آورید نعمت خدا را بر شما هنگامی که دشمن بودید، پس قلب‌هایتان را نسبت به یکدیگر تألیف کرد».

که در روایتی پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله خطاب به امیرالمؤمنین‌علیه السلام فرمودند:

«...بنا یؤلّف اللَّه بین قلوبهم فی الدین بعد عداوة الفتنة...؛⁽²⁾به واسطه ما خداوند بین قلوب الفت ایجاد کرد، در دین بعد از دشمنی فتنه».

آیه دیگری که ما را به ذکر نعمت خدا یادآور می‌شود، آیه شریفه:

«وَاذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیکُمْ وَمِیثاقَهُ الَّذِی وَاثَقَکُم بِهِ»؛⁽³⁾«نعمت خدا و عهدی را که از شما درباره آن پیمان گرفته یاد کنید».

در این آیه دو چیز را باید یاد کرد: اوّل نعمت خدا و دوم میثاق خدا که درباره نعمت خدا، امام صادق‌علیه السلام فرمود: «نحن النعیم؛⁽⁴⁾نعمت ما هستیم». وقتی که شخصی از امام صادق‌علیه السلام از آیه شریفه: «لَتُسَْلُنَّ یوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ»⁽⁵⁾«در آن روز از نعمت سؤال می‌شود» پرسید که نعمت مورد سؤال چیست؟ امام فرمودند: نعمت مورد سؤال، ما اهل بیت‌علیهم السلام هستیم.

و به دلالت روایات فراوان، میثاق خداوند هم وجود مقدّس

چهارده معصوم‌علیهم السلام هستند؛ به خاطر همین در زیارت آل یس با همین تعبیر به امام عصرعلیه السلام سلام می‌دهیم:

«السلام علیک یا میثاق اللَّهِ الّذی اخذه و وکّده».⁽¹⁾

2- در روایات‌

آنچه که به فراوانی در روایات یافت می‌شود، مسأله امام غایب‌علیه السلام است که خود این سیره عملی معصومین‌علیهم السلام را هم اثبات می‌کند. ضمن اینکه در بعضی از روایات ما را مستقیم به یاد و ذکر ایشان ترغیب کرده‌اند.

در روایتی محمّد بن زیاد از امام کاظم‌علیه السلام می‌پرسد:

«آیا در میان امامان شیعه کسی هم غایب می‌شود؟»

امام فرمودند: «نعم یغیبَ عن ابصار الناس شخصه و لا یغیب عن قلوب المؤمنین ذکره و هو الثانی عشر منا...؛⁽²⁾بله [آن امام شخصش از چشمان مردم غایب می‌شود، ولی یادش از قلوب مؤمنین غایب نمی‌شود و او دوازدهمین امام از ماست».

در این روایت یاد امام عصرعلیه السلام مونس دل‌های مؤمنین شمرده شده است؛ یعنی باید این‌گونه باشید وگرنه ایمان شما ناقص است.

در روایت دیگری امام صادق‌علیه السلام امر می‌کنند که شب و روز

منتظر امام زمان‌علیه السلام باشید: «فتوَقّعوا الفرج صباحاً و مساءاً»⁽¹⁾

مگر می‌شود شب و روز منتظِر بود ولی به یاد منتظَر نبود؛ لذا این روایت هم از ما، یاد همراه انتظار را درخواست کرده است.

در دعایی که شیخ صدوق‌رحمه الله نقل فرموده‌اند از امام رضاعلیه السلام آمده است که «لا تنسنا ذکره و انتظاره...» که از خداوند عاجزانه درخواست می‌کنیم که یاد او را و انتظارش را از خاطر ما نَبَرد، و همچنین وقتی دعبل شاعر، شعری می‌خواند و یادی از امام زمان‌علیه السلام می‌کند، امام رضاعلیه السلام او را تشویق می‌کنند که روح القدس این ابیات را بر زبان تو جاری ساخته این احترام و تشویق ائمه‌علیهم السلام، حاکی از تلاش ایشان برای زنده نگه داشتن یاد خاتم الاوصیاء در دل‌ها می‌باشد.

آنچه مهم است سیره عملی خود معصومین‌علیهم السلام است که طبق گفته قرآن کریم، پیامبر گرامی و اهل بیتشان به عنوان الگوی حسنه برای ما قرار داده شده‌اند.

«لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ»؛⁽²⁾«رسول خدا برای شما الگوی نیکویی است».

رسول گرامی اسلام‌صلی الله علیه وآله بارها به وجود مقدّس حضرت مهدی‌علیه السلام اشاره و از ایشان یاد کردند و همچنین حضرت زهراعلیها السلام ایشان را یاد کردند و امامان‌علیهم السلام با کمترین مناسبت از امام عصرعلیه السلام یاد می‌کردند. آنها بر این مسأله واقف بودند که احیای عدل و عبودیت تام برای

بشریت که تمام اولیای الهی به دنبال آن بودند، به دست فرزندشان حجة بن الحسن العسکری‌علیه السلام، محقق خواهد شد.

اینک به عنوان نمونه، روایاتی را می‌آوریم که تمام معصومین از امام عصرعلیه السلام یاد کرده‌اند تا این سیره عملی، ملموس‌تر شود و ما را به یاد آن یگانه دهر موفق سازد.

1- جابر بن عبداللَّه انصاری روایت می‌کند که رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: مهدی از اولاد من است، نامش نام من و کنیه‌اش کنیه من می‌باشد. صورت و سیرتش از همه کس به من شبیه‌تر است. غیبتی کند که مردم دچار حیرت گردند و بسیاری از فرقه‌ها گمراه شوند.⁽¹⁾

2- امیرالمؤمنین‌علیه السلام خطاب به مردی که از مهدی‌علیه السلام پرسیده بود فرمودند: ... پناه دادن وی به مردم بی‌پناه از شما بهتر، علمش از شما افزون‌تر و جهدش در صله ارحام از همه بیشتر است. خداوند با بیعت کردن مردم با وی، آنها را از اندوه بیرون آورد و مسلمانان را از پراکندگی نجات دهد، اگر بتوانی با او ملاقات کنی به سوی او بشتاب و هرگاه به او رسیدی از او روی متاب، آنگاه آهی کشیده و به سینه مبارک خود اشاره نمود که چقدر مشتاق دیدار اوست.⁽²⁾

3- جابر بن عبداللَّه انصاری از لوحی که در محضر بانوی دو عالم؛ فاطمه زهراعلیها السلام دیده است، برای امام باقرعلیه السلام تعریف می‌کند که در آن لوح که خداوند به پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله و ایشان آن لوح را به حضرت

زهراعلیها السلام اهدا کرده بودند؛ در مورد ائمه معصومین‌علیهم السلام مطالبی بود تا به امام عصرعلیه السلام می‌رسد که [او] رحمت است، برای جهانیان. کمال موسی، شوکت عیسی و شکیبایی ایوب با اوست.⁽¹⁾

4- امام حسن مجتبی‌علیه السلام فرمودند:

او فرزند نهمین برادرم، حسین پسر فاطمه بانوی بانوان است. خداوند در طول غیبت، عمر او را طولانی گرداند. آنگاه با قدرت کامله خود به صورت جوانی که کمتر از چهل سال داشته باشد ظاهر می‌سازد تا همه بدانند که خداوند بر همه چیز توانا است.⁽²⁾

5- امام حسین‌علیه السلام فرمودند:

در نهمین فرزند من سنتی از یوسف‌علیه السلام و سنتی از موسی بن عمران است، امّا قائم ما اهل بیت‌علیهم السلام است و خدای تعالی امر او را در یک شب اصلاح فرماید.⁽³⁾

6- ابوخالد کابلی در پرسشی از امام سجادعلیه السلام سخنان گوهرباری از آن امام همام می‌شنود... تا سخن به امام مهدی‌علیه السلام می‌رسد:

ای اباخالد! مردم زمان غیبت آن امام که معتقد به امامت و منتظر ظهور او هستند از مردم هر زمانی برترند؛ زیرا خدای تعالی عقل و فهم و معرفتی به آنها عطا فرموده است که غیبت نزد آنان به منزله مشاهده است... .⁽⁴⁾

7- امام باقرعلیه السلام صاحب العصر - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف -

را یاد می‌کنند و می‌فرمایند ای جابر! زمانی بر مردم آید که امامشان غیبت کند و خوشا بر کسانی که در آن زمان بر امر ما ثابت بمانند... .

جابر گوید گفتم: یابن رسول اللَّه! برترین عملی که در آن زمان مؤمن انجام می‌دهد چیست؟ فرمود: حفظ زبان و خانه نشینی.⁽¹⁾

8- امام صادق‌علیه السلام فرمودند:

هر که منتظر این امر باشد و بمیرد؛ مانند کسی است که با قائم‌علیه السلام در خیمه‌اش باشد، نه؛ بلکه مانند کسی است که پیشاروی رسول خداصلی الله علیه وآله شمشیر زده باشد.⁽²⁾

9- داود بن کثیر رقّی گوید: از امام کاظم‌علیه السلام پرسیدم صاحب الأمر کیست؟

فرمود: او مطرود و یگانه و غریب و غایب از خاندان خود و خونخواه پدرش می‌باشد.⁽³⁾

10- دعبل خزاعی گوید: بر مولای خود امام رضاعلیه السلام قصیده خود را خواندم و چون به این ابیات رسیدم:

خروج امام لا محالة خارج

یقوم علی اسم اللَّه و البرکات

یمیز فینا کل حقّ و باطل

و یجزی علی النعماء و النقمات

«ظهور امامی که ناچار می‌بایست بیاید، حتمی است. او به نام خدا و برکات او قیام می‌کند تا در میان ما هر حقی را از باطل تمیز دهد و پاداش هر نعمت و کیفر هر نقمتی را عطا نماید».

امام رضاعلیه السلام به سختی گریستند، سپس سر خود را بلند کرده و به من فرمودند:

ای خزاعی! روح القدس این دو بیت را بر زبان تو جاری کرده است. آیا می‌دانی این امام کیست؟ و کی قیام خواهد کرد؟

گفتم: نه، ای مولای من! فقط شنیده‌ام که امامی از شما خروج می‌کند و زمین را از فساد پاک می‌سازد و ...

امام‌علیه السلام فرمود: ای دعبل! امام پس از من فرزندم محمّد است و پس از او فرزندش علی و پس از او فرزندش حسن و پس از او فرزندش حجت قائم که در دوران غیبتش منتظر او باشند... .⁽¹⁾

امام جوادعلیه السلام خطاب به عبدالعظیم حسنی فرمود:

... او کسی است که هر دشواری برایش هموار گردد و از اصحابش سیصد و سیزده تن به تعداد اصحاب بدر از دورترین نقاط زمین به گرد او فراهم آیند.⁽²⁾

امام هادی‌علیه السلام هم امام عصرعلیه السلام را یاد کردند و در حدیثی در مورد کلام نبوی که فرمود: «لا تعادوا الایام فتعادیکم؛ با ایام دشمنی نکنید که با شما دشمنی خواهد شد» فرمودند: آری، مقصود از ایام ما هستیم و به واسطه ماست که آسمان و زمین برپاست، شنبه نام رسول خداست... جمعه نام فرزند فرزندم حضرت مهدی‌علیه السلام که حقّ خواهان به گرد او آیند.⁽³⁾

امام عسکری‌علیه السلام خطاب به احمد بن اسحاق فرمودند:

... او غیبتی طولانی خواهد داشت که هیچ کس در آن نجات نمی‌یابد، مگر کسی که خدای تعالی او را در اعتقاد به امامت ثابت بدارد و در دعا به تعجیل فرج، موفق سازد.⁽¹⁾

این روایات که اهل بیت‌علیهم السلام عملاً یاد حضرت صاحب الزمان‌علیه السلام به عنوان سیره عملی، آموزش داده‌اند و استمرارش را از شیعیان خواسته‌اند، بیشتر از آن است که در این چند صفحه بگنجد.تنها روایاتی که در مورد تفسیر و تأویل آیات پیرامون حضرت مهدی‌علیه السلام است؛ حدود 1100 روایت است لذا اگر خود را پیرو ائمه معصومین‌علیهم السلام می‌دانیم، باید که یاد آن یگانه دهر را، آن غریب در غربت را، در دل زنده نگه داریم و مروّج نام و یادش باشیم. اگر می‌خواهیم در زمره خوبان درگاه الهی قرار گیریم، باید به ولی مطلق خدا، توجّه کنیم؛ چرا که اولیاء الهی به وجه اللَّه و مظهر صفات خدا، توجّه می‌کنند:

«این وجه اللَّه الّتی یتوجّه الیه الاولیاء؛⁽²⁾کجاست وجه خدا که اولیاء به او توجّه می‌کنند».

و این سیره اهل بیت‌علیهم السلام باعث شد که علمای راستین هم در یاد و توجّه به محضر حضرت بقیة اللَّه الاعظم‌علیه السلام سنگ تمام بگذارند و یکی از مهم‌ترین توصیه‌های اخلاقیشان، به یاد مهدی بودن و برای فرجش دعا کردن بوده است.

3- در کلام علما

آیت اللَّه العظمی بهجت‌قدس سره که به فرموده آیت اللَّه بهاء الدینی، از نظر معنویت، ثرومندترین مرد عالم است فرمودند:

لازم نیست که انسان در پی این باشد که به خدمت حضرت ولی عصر - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف - تشرف حاصل کند، بلکه شاید خواندن دو رکعت نماز سپس توسل به ائمه - علیهم السلام - بهتر از تشرف باشد.⁽¹⁾

واضح است که خواندن دو رکعت نماز هدیه محضر امام عصرعلیه السلام مصداق اَتَمّ یاد حضرت است که این عالم وارسته سفارش به این امر مهم کرده‌اند.

در جای دیگر گله می‌کنند از اینکه فکر حوائج شخصی هستیم و فکر آن حضرت نیستیم.

«مطلب همین‌طور است و هر کدام در فکر حوائج شخصی خود هستیم و به فکر آن حضرت که نفعش به همه بر می‌گردد و از اهم ضروریات است، نیستیم».⁽²⁾

در کلام ایشان، به فکر حضرت بودن از اهم ضروریات شمرده شده و گله از اینکه ما این ضرورت را فراموش کرده‌ایم.

در کلام دیگری فرمودند:

«امام زمان - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف - عین اللَّه الناظرة

و اذنه السامعة و لسانه الناطق و یده الباسطة (چشم بینا، گوش شنوا، زبان گویا و دست گشاده خداوند) است و از اقوال، افعال، افکار و نیات ما اطّلاع دارد، مع ذلک گویا ما ائمه - علیهم السلام - و به خصوص امام زمان - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف - را حاضر و ناظر نمی‌دانیم، بلکه گویی مانند عامه (اهل سنّت) اصلاً زنده نمی‌دانیم و به کلی از آن حضرت غافل هستیم».⁽¹⁾

وقتی از این عارف بی‌بدیل، راه دیدار و زیارت حضرت بقیة اللَّه الاعظم را درخواست می‌کنند ایشان راه‌هایی را سفارش می‌کنند که همگی به یاد و توجّه آن یگانه روزگار، اشعار دارد.

ایشان فرمودند:

«(برای زیارت حضرت غایب‌علیه السلام) زیاد صلوات و اهدا به وجود مقدّس آن حضرت بنمایید، مقرون با دعای تعجیل فرجش، زیاد به مسجد جمکران مشرف شوید با ادای نمازهایش».⁽²⁾

همه این امور خود از راهکارهای یاد حضرت بقیة اللَّه الاعظم - روحی فداه - می‌باشد که ان شاء اللَّه در بخش راهکارها توضیح آن خواهد آمد.

آیت اللَّه مصباح که به گفته مقام معظم رهبری حفظه اللَّه - «ایشان خلاء شخصیت‌هایی چون علّامه طباطبایی و شهید مطهری را پر کرده است» در مورد یاد حضرت صاحب الزمان‌علیه السلام فرمودند:

«باید در همه حال، به اولیای خدا، به ویژه وجود مقدّس ولی عصر ارواحنا له الفداء توجّه داشته باشیم. توجّه ما به آن وجود مقدّس، به حال اضطرار مختص نشود، بلکه هر صبح و شام به یاد او باشیم، هر شب به یاد او بخوابیم و هر صبح به یاد او بیدار شویم. در طول شبانه روز هرچه بیشتر به او توجّه کنیم به مرکز نور و علم و رحمت نزدیک‌تر شده‌ایم.⁽¹⁾

آیت اللَّه ناصری دولت آبادی - حفظه اللَّه تعالی - که به حقّ یکی از مروجان عملی زهد و تدین هستند، سفارش بسیار به عدم غفلت از امام عصرعلیه السلام داشته و دارند. نگارنده به کرّات در جلسات اخلاق ایشان، مخصوصاً برای طلاب، این جمله را بسیار از ایشان شنیده‌ام که: «یابن الحسن را فراموش نکنید» که منشأ برکات کثیری خواهد شد.

و خود ایشان بالحق در زمره کسانی هستند که از یاد پر خیر و برکت صاحب الزمان‌علیه السلام غافل نمی‌شوند و همیشه در اوّل کلامشان در سخنرانی‌ها، دعای سلامتی حضرت را با چشمی پر اشک، زمزمه می‌کنند که باید درسی باشد برای همه، مخصوصاً مبلغان محترم که هر کاری را با یاد حضرت شروع کنیم مخصوصاً منبر و سخنرانی را، که این شیوه بزرگان دین بوده و می‌باشد.

موانع ذکر و یاد امام عصر علیه السلام

اشاره

دلبستگی به قطب عالم امکان حضرت مهدی‌علیه السلام، یاد و خاطر ایشان را برای انسان زنده نگه می‌دارد و لحظات زندگی را شیرین‌تر و با جذبه‌های بیشتری نمایان می‌کند. امّا اگر دل انسان، وابسته به دنیا باشد، یاد و خاطره دنیا، برایش مهم و شیرین می‌شود و هرچند این شیرینی کاذب و موقتی است ولی به هر حال آن قدر قدرت دارد که یاد دلبر دلها را از انسان سلب کند و او را در وادی خطرناک غفلت بیندازد.

حال از مظاهر دنیا، آنچه بیشتر مورد توجّه است و غفلت را به ارمغان می‌آورد و یاد یار را از ما به غارت می‌برد بررسی می‌کنیم.

1- مال و اولاد

از جمله موانع محکم برای ذکر محبوب حقیقی، علاقه بسیار به مال و اولاد است. عاشق مال، دائماً در فکر ازدیاد اموال و حفظ آن زخارف دنیوی است و زبانش به زوایای مختلف اموال دنیا می‌چرخد و با هر کس گفتگو از محبوب جانش، طلا و نقره و تجارت و کساد بازار و غیره به میان می‌آورد.

لذا خداوند هشدار می‌دهد که «یا أَیها الَّذِینَ آمَنُوا لَا تُلْهِکُمْ أَمْوَالُکُمْ وَلَآ أَوْلادُکُمْ عَن ذِکْرِ اللَّهِ وَمَن یفْعَلْ ذَلِکَ فأُولَئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ»؛⁽¹⁾«ای مؤمنان! مبادا دارایی‌ها و فرزندانتان شما را از ذکر خدا باز دارد که هر کس چنین کند از زیانکاران است».

تعبیر خاسر به زیانکاری گفته می‌شود که تمام دارایی‌اش را از دست داده است و کسی که دل به مال و اولادش ببندد و خدا را و ولی خدا در نظر نگیرد، هیچ چیز ندارد و به معنای واقعی، ضرر کرده است.

کسی که به خاطر دلبستگی به مال و آینده فرزندان، سهم امام زمان‌علیه السلام را در اموالش نادیده می‌گیرد هرگز لیاقت توفیق یاد حضرت را نخواهد داشت و دچار بزرگ‌ترین خسران خواهد شد.

خداوند کریم در آیه 24 سوره توبه این هشدار را داده است که اگر فرزند و اموالت را از خدا و نماینده‌اش (رسول و امام‌علیهم السلام) بیشتر دوست بداری باید منتظر امر من باشی که این امر چه بلای بزرگی است که خدای متعال این چنین برحذر می‌دارد که مبادا مال و اولاد، تو را از سعادت جاودانی غافل کنند و دچار حسرت روز قیامت بنمایند که تنها خواهشت از خدا این باشد که اجازه برگشت به دنیا به تو بدهند تا فقط حقّ امام را ادا کنی و برگردی، پس شایسته است که انسان، عقل خویش را به کار اندازد و به تدین، فرزند رسول خدا را

بر فرزند خویش مقدم بدارد تا با ایمانی کامل، به لقاء اللَّه پیوند بخورد.

البته انسان مؤمن، اولاد خویش را بسیار دوست داشته و به فکر آینده‌اش می‌باشد ولی آنها را برای خدا و دین خدا می‌خواهد و تربیت می‌کند و اینکه ما مال و اولاد را برای خدا و ولی‌اش بخواهیم باید در عمل ما، نشانه‌ای ایجاد کند و آن اینکه، انسان حقّ خدا و امام را از اموالش بیرون کند تا هم برکت و بیمه مالش باشد و هم لقمه حرامی نشود که نسل و ذریه‌اش را به دشمن دین و اهل بیت‌علیهم السلام بدل نماید.

2- گناه‌

از موانع و اصلی یاد حضرت، گناه و دنیا زدگی است.

قبلاً گفتیم همان طور که جای خدا در قلب مؤمن است، یاد و ذکر امام زمان‌علیه السلام هم مأوی و منزلش قلب است، حال اگر این قلب از کثرت گناه مکدر و ظلمانی شده باشد، هرگز آن نور محض در این قلب، قدمی نمی‌گذارد و یادی اهدا نمی‌نماید.

در روایتی شریف از امام صادق‌علیه السلام آمده است که «هرگاه آدمی گناهی کند نقطه سیاهی در دلش پدید آید. اگر توبه کرد آن نقطه پاک می‌شود و اگر باز هم گناه کرد آن نقطه بزرگ‌تر می‌شود تا جایی که همه دلش را فرا می‌گیرد و زان پس هرگز روی رستگاری را نمی‌بیند».⁽¹⁾

قلب سیاه و آلوده، جایگاه شیطان است که عاشق سیاهی و پلیدی است لذا دائماً در فکرهای شیطانی غوطه‌ور است اگر خواهان یاد و ذکر امام عصرعلیه السلام هستیم باید منزل ایشان را از ظلمت و سیاهی گناه، پاکسازی کنیم تا نور ایشان به دیوارهای قلبمان بتابد و فضای وجودمان را از یادش منور سازد.

گناه، انسان را از روزی محروم می‌کند و روزی‌ای بالاتر از یاد امام زمان‌علیه السلام نیست.

امام باقرعلیه السلام فرمودند:

«همانا بنده گناه می‌کند و به سبب آن روزی از او گرفته می‌شود».⁽¹⁾

اگر به آثار و برکات یاد حضرت توجّه کنیم درمی‌یابیم که یاد ایشان از بزرگ‌ترین روزی‌هاست که خداوند نصیب دل‌های آماده کرده است که به تبع آن یاد، روزی‌های دیگر نیز به آن شخص روی می‌آورند و برکت، سراسر وجود، مال، عمر و خانواده‌اش را فرا می‌گیرد ولی گناه انسان را از این نعمت بزرگ محروم می‌سازد.

3- گناه چشم‌

در میان گناهان بزرگ، گناه چشم به صورت خاصی، از یاد محبوب جلوگیری می‌کند.

امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام در روایتی فرمود:

«لیس فی الجوارح اقلّ شکراً من العین، فلا تعطوها سُؤلها فتشغلکم عن ذکر اللَّه؛⁽¹⁾در میان اعضای بدن ناسپاس‌تر از چشم وجود ندارد، پس خواسته‌های آن را برآورده مسازید که شما را از یاد خدا باز می‌دارد».

قلب، حوضی را می‌ماند که اگر آب زلال و پاک داشته باشد، در آرامش بسر می‌برد، امّا اگر آب‌های آلوده در این حوض، روان شوند، این قلب روی پاکی و آرامش را نمی‌بیند، چشم یکی از مهم‌ترین ورودی‌های قلب است، که اگر این ورودی اصلاح شود، حالِ قلب نیز اصلاح شده و آماده پذیرایی از جان جانان می‌شود.

چشمی که به هر سو نگاه بیندازد، قلب را آشفته و مضطرب و دل را به خواهش‌های نفسانی متمایل می‌سازد. و جایی که نفس، حکم فرما شود، یار قدم رنجه نمی‌فرماید.

امّا اگر چشم، هرزگی را شعار خود قرار داد و به هر کس و ناکسی نگاه انداخت، قلب را از چهره‌های فریبنده، پر می‌کند که هر کدام به سهم خویش، گوشه‌ای از دل را - اگرچه موقت - از آن خویش می‌سازد و این دل صد پاره دیگر شایستگی آن را ندارد که لحظه‌ای به محبوب و دلبر واقعی بیاندیشد، امام زمان‌علیه السلام غیور است و به جایی که غیر منزل کرده، منزل نمی‌کنند. امام عصرعلیه السلام در دل می‌آید و جایی که نامحرمان در آن منزل کرده‌اند، گل است نه دل.

چشم ناپاک، قلب را ویرانه می‌کند و شهوت را شعله‌ور. و هیچ چیزی مثل شهوت، انسان را از یاد دوست باز نمی‌دارد.

«لیس فی المعاصی اشدّ من اتباع الشهوة، فلا تطیعوها فتشغلکم عن اللَّه؛⁽¹⁾امام علی‌علیه السلام فرمودند: در میان گناهان (گناهی) سخت‌تر از پیروی شهوت نیست، پس آن را فرمان نبرید که شما را از خدا غافل می‌سازد».

عامل اصلی شعله ور شدن شهوت، چشم است. انسان وقتی نگاه می‌کند، چون قدرت کنترل نگاه را نداشته، کنترل قلب را هم ندارد؛ لذا به هنگام نگاه، دل هم می‌بندد و اگر دستش از آن خواسته کوتاه باشد، فقط حسرت می‌خورد.

نگاهی که شهوت آلود باشد دل را پر از دنیا می‌سازد. «زخارف دنیا ارزش آن را ندارد که مؤمن بدان دل ببندد، ارزش قلب مؤمن بسیار والاتر از این است که جایگاه پول، اتومبیل و خانه دیگر مظاهر دنیوی قرار گیرد، آنجا که جایگاه پول شده، بانک است نه دل من، آنجا که جایگاه اتومبیل شده، گاراژ است نه قلب مؤمن، قلب مؤمن عرش خداوند رحمان است».⁽²⁾

اگر می‌خواهیم قلبمان جایگاه بزک کرده‌های خیابانی که دل امام زمان‌علیه السلام را خون کرده‌اند نباشد، باید نگاهمان را به کلی از آنها بپوشانیم، حتی همان نگاه اوّل هم نباید به آنها بیفتد که اثر وضعی را روی قلبمان خواهد گذاشت امّا نگاه‌های دیگر که مباح هستند هم

باید کنترل شوند مثل نگاه به مغازه‌ها و ماشین‌ها و ... که حرمت شرعی ندارند امّا از نظر اخلاقی، آثار بدی بر قلب انسان وارد می‌کنند.

حضرت یحیی‌علیه السلام می‌فرماید:

«الموت احبّ الی من نظرة لغیر واجب؛⁽¹⁾مردن نزد من خوش‌تر از نگاهی است که ضروری نباشد».

چرا که نگاه‌های لغو و بیهوده، قلب را از یاد خدا باز می‌دارد و قلبی که در آن یاد خدا نباشد، چراگاه شیطان است و تسلط شیطان بر قلب انسان، او را به مرگ روحی دچار می‌کند و مرگ روحی، صدها برابر از مرگ جسم، سخت‌تر است.

متأسفانه این آسیب اجتماعی بسیار نمایان شده که عروسک‌های خیمه شب بازی، در پیاده روها جولان می‌دهند و هزاران نگاه به شهوت آلود مرگ روحی را برای خویش به ارمغان می‌آورند و از یاد آن حجت خدا - که روزی این آسیب بزرگ را اصلاح کند - غافل می‌شوند.

قرآن کریم نیز به این آسیب اجتماعی، اشاره کرده است و راهکار غض بصر را که موجب آرامش دل و دوری از غفلت است پیشنهاد فرموده است:

«قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ... ذَلِکَ أَزْکَی لَهُمْ»؛⁽²⁾«به مؤمنین بگو دیدگان خود را فرو نهند... که این برای آنان پاکیزه‌تر است».

شرط تزکیه نفس، کنترل چشم است و تزکیه نفس برای خدایی شدن و تخلق به اخلاق الهی است و امام عصرعلیه السلام مظهر صفات و اخلاق الهی می‌باشد، لذا رسیدن به مقام رضایت ایشان هم، تزکیه می‌خواهد که مقدمه‌اش حفظ چشم است.

زنان نیز از این قاعده مستثنی نشده‌اند، آنها نیز باید در کنترل چشم کوشا باشند تا قلبشان را به صاحب اصلی بسپارند:

«وَقُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ»؛⁽¹⁾«به زن‌های مؤمن بگو که چشم خویش را فرو بندند».

ضمن اینکه به زن‌ها امر شده است که عوامل تحریک مردان را فراهم نکنید. و با حجاب خویش، و عدم آرایش در مجامع عمومی، مردها را از خود دور کنید، امر به کنترل چشم هم شده‌اند که نشان از اهمیت این مسأله دارد که عدم کنترل چشم، غفلت را به همراه خواهد آورد و قلب را به خرابه‌ای بی‌در و پیکر تبدیل می‌سازد.

موارد دیگری به عنوان موانع ذکر و یاد حضرت مهدی‌علیه السلام مطرح هستند که به خاطر اختصار از آنها صرف نظر می‌کنیم امّا آنچه بیان شد اهم مطلب بود. ان شاء اللَّه.

راهکارهای یاد حضرت مهدی علیه السلام

توضیح

کسب معرفت که این همه مورد تأکید پیشوایان دین قرار گرفته است با خواندن و شنیدن تنها، حاصل نمی‌شود بلکه راه معرفت و شناخت، تفکّر است. تفکّر است که دانسته‌ها را عمق می‌بخشد و حلاجی می‌کند و به باور قلبی نزدیک می‌سازد.

به خاطر همین است که وقتی آیات آخر سوره آل‌عمران نازل می‌شود، پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله می‌فرمایند:

«ویل لمن قرأها و لم یتفکر فیها؛⁽¹⁾وای بر کسی که این آیات را بخواند و تفکّر نکند».

چرا که خواندن تنها، معرفتی حاصل نمی‌شود و آنچه که مهم است کسب معرفت است که دل را زنده و دین را استوار نگه می‌دارد.

از طرفی هم تفکّر را بهترین علم خوانده‌اند.

«لا علم کالتفکر؛⁽²⁾علمی مثل تفکّر نیست».

تفکّر علم حصولی را به علم حضوری و دانستن را به باور قلبی تبدیل می‌کند و روح بخش عبادت و افضل عبادات است.

قال الصادق‌علیه السلام: «افضل العبادة ادمانُ التفکر فی اللَّه و قدرته؛⁽¹⁾برترین عبادات، اندیشیدن مداوم درباره خدا و قدرت اوست».

و امام علی‌علیه السلام فرمود:

«التفکر فی آلاء اللَّه نعم العبادة؛⁽²⁾تفکّر در نعمت‌های خدا، عبادت خوبی است».

و ما در مباحث قبل اشاره کردیم که بالاترین نعمت، اهل بیت‌علیهم السلام هستند که امام صادق‌علیه السلام فرمود ما آن نعمتی هستیم که خداوند روز قیامت از آن نعمت سؤال می‌کند.

تفکّری کارآمد می‌تواند حضور خدا و ولی‌اش را برای ما نمایان‌تر کند و ما را در زمره مؤمنین قرار دهد که در صفاتشان فرموده‌اند:

«المؤمن دائم الذکر کثیر الفکر»⁽³⁾

به کارگیری این تفکّر پیرامون وجود نازنین امام زمان‌علیه السلام، از بهترین عبادت‌هاست. و عامل اصلی سعادت و جلب خیرات و برکات در زندگی می‌باشد.

امّا موارد تفکّر که متعلق آن وجود بی‌نظیر باشد بسیار است که چند مورد را به عنوان نمونه ذکر می‌کنیم که خود این موارد، کاربرد معرفتی هم دارند یعنی علاوه بر راهکار یاد، باعث ازدیاد معرفت و ایمان به محضر قطب عالم امکان نیز خواهد شد.

1- شناخت و تفکّر

1-1- تفکّر پیرامون حقوق حضرت مهدی‌علیه السلام بر شیعیان‌

الف) حقّ وجود

خداوند متعال به برکت وجود آن حضرت و دیگر ائمه معصوم‌علیهم السلام، لباس وجود بر قامت موجودات پوشانده است. در زیارت جامعه کبیره که یک دوره امام‌شناسی است می‌خوانیم:

«بکم فتح اللَّه و بکم یختم؛⁽¹⁾[ای امامان بزرگ خداوند به سبب شما [عالم را ]آغاز کرد و به سبب شما [آن را] پایان می‌دهد».

در روایتی شیرین از وجود مقدّس نبی مکرم اسلام‌صلی الله علیه وآله آمده است که فرمودند:

«اگر ما نبودیم خداوند آدم و حوا و بهشت و دوزخ و آسمان و زمین را نمی‌آفرید».⁽²⁾

اگر اهل بیت‌علیهم السلام نبودند خداوند آدم ابوالبشر را خلق نمی‌کرد و اگر آدم‌علیه السلام نبود هیچ انسان دیگری هم پا به عرصه وجود نمی‌گذاشت. امامان‌علیهم السلام علّت غایی هدف آفرینش هستند و آنچه هست به خاطر این بزرگواران آفریده شده است.

در حدیث کساء آمده است:

«انّی ما خلقت سماء مبنیة و لا ارضاً مدحیة و لا قمراً منیراً و لا شمساً مضیاً و لا فلکاً یدور و لا بحراً یجری و لا فلکاً یسری الّا لاجلکم و محبتکم؛⁽³⁾من خلق

نکردم آسمان بنا شده، و نه زمین کشیده شده، و نه ماه روشنی و نه خورشید تابنده‌ای و نه فلک دور زننده و نه دریای روان و نه کشتی سیر کننده جز برای شما و دوستی شما (اهل بیت‌علیهم السلام)».

این همه تأکید خداوند، برای این است که اندیشه ما به کار افتد و بدانیم که وجودمان صدقه سر این بزرگواران، شکل گرفته، پس هرچه داریم باید صرف و وقف این خاندان، به خصوص امام عصر و زمان، حضرت مهدی‌علیه السلام شود که ایشان مدار و محور روزگار هستند.

در زیارت امام زمان‌علیه السلام در شب نیمه شعبان آمده است:

«نور اللَّه الّذی لا یخبو... مدار الدهر و نوامیس العصر؛⁽¹⁾نور خداست که خاموش نمی‌شود... مدار روزگار و حافظ و نگهدار زمان است».

پس درباره اینکه وجود ما به خاطر وجود آن بزرگوار است اندیشه کنیم.

ب) حقّ بقاء

باید توجّه کنیم و اندیشه را به جولان بیندازیم که اگر امام زمان‌علیه السلام نبودند ما یک ساعت هم زنده نمی‌ماندیم بلکه هیچ چیز در این دنیا باقی نمی‌ماند بقاء همه چیز بعد از وجودشان، منوط به حیات امام‌علیه السلام است.

روایات بسیاری در این زمینه از ائمه معصومین‌علیهم السلام نقل شده است که به عنوان نمونه دو مورد را نقل می‌کنیم.

از امام صادق‌علیه السلام روایت شده است که فرمودند:

«لو بقیت الارض بغیر امام لساخت؛⁽¹⁾اگر زمین بدون امام بماند از هم می‌پاشد».

در دعای عدیله هم می‌خوانیم:

«الحجة الخلف القائم المنتظر المهدی المرجی الّذی ببقائه بقیت الدنیا؛⁽²⁾حجّت خدا خلف قائم امام منتظر حضرت مهدی‌علیه السلام که مایه امید عالم است و دنیا به بقاء وجودش باقی است».

از امیرمؤمنان‌علیه السلام روایت شده است که فرمودند:

و بدانید که زمین از حجت الهی خالی نمی‌ماند ولیکن خداوند چشم باطن بندگانش را از شناختن امام کور می‌کند به خاطر ظلم و جور و اسراف آنها بر خودشان و اگر زمین یک ساعت از حجت الهی خالی بماند اهلش را فرو می‌برد.⁽³⁾

پس در اینکه بقای ما در زمین به وجود امام عصرعلیه السلام می‌باشد اندیشه کنیم.

ج) حقّ نعمت و واسطه فیض

حقّ دیگری که امام انس و جان بر ما دارد و شایسته است که با تفکّر بر این حقّ، بیشتر از قبل، یاد حضرت را زینت بخش قلب‌هایمان کنیم، حقّ نعمت است.

در زیارت جامعه کبیره، ائمه معصومین‌علیهم السلام به عنوان «اولیاء النعم» معرفی شده‌اند.

در کتاب کافی روایتی آمده است که امام صادق‌علیه السلام فرمود:

«به برکت ما درخت‌ها بارور گردیده و میوه‌ها رسیده و نهرها جاری شده و باران از آسمان باریده و گیاه از زمین روییده و به عبادت ما خداوند عبادت شده است...».

در جامعه کبیره:

«بکم ینزل الغیث و بکم ینفس الهم و یکشف الضر؛⁽¹⁾به واسطه شما باران می‌آید و همّ و غم برطرف می‌شود و سختی‌ها آسان می‌گردد».

امام سجادعلیه السلام به ابوحمزه ثمالی فرمود:

«ای ابوحمزه پیش از طلوع آفتاب نخواب که برایت خوش ندارم، به تحقیق که خداوند در آن وقت روزی‌های بندگان را تقسیم می‌کند و بر دست ما آنها را جاری می‌سازد».

اگر اندکی اندیشه را شکوفا کنیم در می‌یابیم که غرق نعمت‌های خدا هستیم و از شمارش آنها عاجز.

«وَإِن تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوها»؛⁽²⁾«و اگر نعمت‌های خدا را بشمارید، هرگز نمی‌توانید آن‌ها را احصا کنید».

و همه این نعمت‌ها به واسطه حضرت بقیة اللَّه الاعظم - روحی فداه - به ما رسیده است. خداوند فیاض علی الاطلاق است، یعنی آن

به آن فیض می‌رساند و اگر لحظه‌ای فیض وجودی خداوند قطع شود همه چیز به هم می‌ریزد و هیچ چیزی باقی نمی‌ماند، ما مخلوقات محدود خداوند، قادر نیستیم از خداوند نامحدود، فیض را به طور مستقیم دریافت کنیم لذا خداوند موجودی که بیشترین ربط و ارتباط را با خالق دارد، واسطه بین خلق و خالق که خودش باشد کرده است، که فیض از طریق او به مخلوقات برسد. نعمت‌های خداوند هم فیضی از طرف اوست بنابراین باید تفکّر کرد: اوّلاً درباره نعمت‌های فراوانی که روزی ما شده و ثانیاً در واسطه نعمت‌ها که چه وجود و روح وسیعی است که ظرفیت دریافت فیض مستقیم را از خداوند فیاض دارد.

در زمان ما، امام حی و حاضر، امام عصرعلیه السلام واسطه فیض هستند، حتی اگر ما در خانه ائمه دیگرعلیهم السلام برویم و از آن بزرگواران چیزی بخواهیم باز هم آن چیز از طریق امام زمان‌علیه السلام به ما می‌رسد.

به عنوان مثال جوانی حاجتی دارد، به امام رضاعلیه السلام متوسل می‌شود، امام‌علیه السلام اگر صلاح بدانند، حاجت آن جوان را برآورده نمایند به امام عصرعلیه السلام سفارش می‌کنند که حاجت این جوان را برآورده، و اگر ما متوسل به امامزادگان شویم آنها از امام زمان‌علیه السلام درخواست می‌کنند که اگر ممکن است حاجت این کسی که به ما متوسل شده را مرحمت بفرمایید.

برای شناخت نعمت‌ها، کتاب توحید مفضل را پیشنهاد می‌کنیم که امام صادق‌علیه السلام نعمت‌ها را برای شناخت، یک به یک معرفی می‌کنند.

به عنوان نمونه می‌فرمایند:

«ای مفضل! چه کسی قلب را در میان سینه نهاده و با پرده محکمی آن را پوشانده و با دنده‌ها و گوشت و پوستی که بر آنهاست آن را از صدمه نگه می‌دارد».⁽¹⁾

باید توجّه کنیم که اطراف ما و در وجود ما، نعمت‌ها به وفور خودنمایی می‌کنند و هرکدام با زبان بی‌زبانی، ما را به یاد خالق نعمت‌ها و واسطه‌ای که نعمت‌ها را به ما رسانده، دعوت می‌کنند. حال اگر از این نعمت‌ها در راه عصیان خالق و اطاعت شیطان، که دشمن خداست استفاده کنیم چه حال و روزی خواهیم داشت؟!

اگر با این نعمت‌ها، دل امام عصر را - که واسطه نعمت هستند - به درد بیاوریم و ایشان را آزرده خاطر کنیم مطمئناً از اهداف غایی خلقت دور مانده و در ظلمت و سیاهی غوطه‌ور خواهیم شد.

پس اندکی به اطراف خویش به دقت بنگریم و تفکّر پیرامون ولی نعمت و واسطه فیض را تمرین کنیم.

هر وقت باران بارید به این فکر بیفتیم که این باران رحمت، به واسطه امامی است که خود به خاطر ظلم انسان‌ها در سختی و غیبت زندگی می‌کند.

د) حقّ پدری

در روایات وارد شده است که شیعیان از باقیمانده گِل خاندان

وحی، آفریده شده‌اند، همان طور که یک فرزند از پدر به وجود می‌آید.

در کتاب کافی از امام رضاعلیه السلام آمده است که فرمودند:

«الامام الانیس الرفیق و الوالد الشفیق؛⁽¹⁾امام همدم و رفیق و پدر مهربان است».

و روایت معروف نبوی‌صلی الله علیه وآله که فرمودند:

«انا و علی ابوا هذه الامّة؛ من و علی پدران این امّت هستیم».

این شأن به امام عصرعلیه السلام هم تعلق دارد و ایشان پدری دلسوز و مهربان هستند، باید اندیشه کنیم که چگونه یک پدر در فکر فرزندانش است تا از هیچ کمبودی رنج نبرند و تا می‌تواند آسایش آنها را فراهم می‌کند... امّا اگر پدر خوبی کرد و فرزند نااهلی را به حدّ آخر رساند، این پیوند قطع می‌شود همان طور که از پسر نوح این پیوند سلب شد.

«یانُوحُ إِنَّهُ لَیسَ مِنْ أَهْلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیرُ صالِحٍ»؛⁽²⁾«ای نوح! او از اهل تو نیست! او عملی غیر صالح است».

پسر نوح به خاطر اعمال ناصالح، از تحت سرپرستی و تربیت پدرش خارج شد و این قاعده‌ای کلی است که قرآن به ما می‌آموزد که اگر ارتباطمان را با پدرمان قطع کنیم و نافرمانی او را به آخر برسانیم باید بترسیم که بلایی چون پسر نوح بر سرمان بیاید.

از طرفی در قرآن کریم خداوند بندگان صالح را مرتبط با انبیاء الهی که پدران معنوی امّت هستند، معرفی کرده است.

«إِنَّ أَوْلَی النّاسِ بِإِبْرَاهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَهذا النَّبِی وَالَّذِینَ آمَنُوا وَاللَّهُ وَلِی الْمُؤْمِنِینَ»؛⁽¹⁾«سزاوارترین مردم به ابراهیم، آن‌ها هستند که از او پیروی کردند، و این پیامبر و کسانی که (به او) ایمان آورده‌اند (از همه سزاوارترند)؛ و خداوند، ولی و سرپرست مؤمنان است».

نسبت نزدیک با انبیاء عظام و اولیای دین، طبق این آیه تبعیت از فرامین حیات‌بخش آن بزرگواران است، لذا شایسته‌ترین انسان، نسبت به حضرت ولی عصرعلیه السلام کسی است که مطیع حضرت بوده که همین اطاعت، امضای فرزندی اوست. او به راحتی سایه پدرانه امام را بالای سرش، احساس می‌کند مانند فرزندی که به پدرش تکیه می‌کند او نیز بالاترین پشتیبان را در زندگی خواهد داشت.

و اگر حقّ این پدر معنوی و دینی را ضایع کنیم دچار خسران بزرگ و جبران‌ناپذیر خواهیم شد.

چرا که در قرآن کریم خداوند اخطار داده است که اگر پدرت را از رسول خدا بیشتر دوست بداری منتظر امر من باش بعد هم اشاره به فاسق بودن این گروه می‌کند که:

«إِن کانَ آبَآؤُکُمْ... أَحَبَّ إِلَیکُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ... فَتَرَبَّصُوا حَتَّی یأْتِی اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا یهْدِی الْقَوْمَ الْفاسِقِینَ»؛⁽²⁾«اگر پدرانتان... را بیشتر از

خدا و رسول و جهاد دوست داشته باشید پس منتظر بمانید تا امر خدا برسد و خدا قوم فاسق را هدایت نمی‌کند».

رسول در آیه شأن رسالت و ولایت است جانشین پیامبرصلی الله علیه وآله که ولایت را دارا است امام عصرعلیه السلام می‌باشند که تقدم پدر نَسَبی بر پدر معنوی و دینی، انسان را در گروه فاسقان قرار می‌دهد.

پس اندیشه کن که چگونه می‌توانی حقّ پدری امامت را برآورده کنی و فرزندی صالح برای آن مهربان پدر باشی؟!

حقوق حضرت بیشتر از این مواردی بود که ذکر شد امّا به خاطر اختصار اکتفا می‌کنیم.

در خانه اگر کس است

یک حرف بس است‌

1-2- تفکّر در فراهم کردن اسباب یاری امام عصرعلیه السلام‌

یکی دیگر از موارد تفکّر که ما را به یاد حضرت مأنوس می‌کند این است که ساعاتی را برای خویش مشخص کنیم و در آن لحظاتِ نورانی، به شیوه‌های خدمت به حضرت مهدی‌علیه السلام و منزلت آن بیندیشیم.

امام جعفر صادق‌علیه السلام فرمودند:

«لو ادرکتُه لخدمته ایام حیوتی؛⁽¹⁾اگر مهدی‌علیه السلام را درک کنم تمام عمر را به ایشان خدمت می‌کنم».

باید در این نکته اندیشید که خدمت به امام عصرعلیه السلام چه موهبت

بزرگی است که خود ائمه‌علیهم السلام حاضر بودند تمام ساعات عمرشان را در خدمت ایشان بسر برند به طریق اولی ما بر این خدمت سزاوارتریم، چرا که حضرت ولی نعمت ما و مولای ما هم هستند و ما ان شاء اللَّه اگر قبول کنند نوکر و خادم این درگاهیم، پس باید در اینکه خدمت حضرت به چه اموری حاصل می‌شود و سبب یاری حضرت در چیست تفکّر کرد.

آنچه که مسلم است حضرت بقیة اللَّه الاعظم - روحی فداه - برای اینکه انسان ها، بنده خدا شوند قیام می‌کنند تا صلح و عدالت را برقرار کرده مقدمه عبودیت انسان‌ها فراهم شود و لذا اگر جهان از عبودیت خالی است، ما می‌توانیم تک چراغ خانه عبودیت خودمان را برای همراهی با هدف مهدی موعودعلیه السلام روشن کنیم و آرام آرام اطراف خویش را هم نورانی سازیم.

در روایات عمل به ورع و محاسن اخلاقی، شرط یاری حضرت قرار گرفته است پس کسی که در فکر خدمت و یاری است به تمام واقع، عملاً و اعتقاداً باید متدین باشد.

البته خدمت به حضرت، منحصر به این مسأله نمی‌شود بلکه خدمت به ایشان از راه خدمت به دوستان، پیروان و شیعیان ایشان هم حاصل می‌شود. رفع حوائج و دفع مشکلات ایشان در حقیقت خدمت به آن حضرت است.

باید فراگیری این مسأله شما را به تفکّر وادارد و نبوغ شما را در پیدا کردن راه‌های خدمت و اسباب یاری حضرت، شکوفا کند.

به عنوان مثال در باب فرهنگی، خدمت به حضرت می‌تواند برپایی مجالس معرفتی و محبتی درباره ایشان، تألیف و نشر کتب مهدوی، کمک به بنای حوزه‌های علمیه، خرید کتب مهدوی در مقاطع مختلف و اهدا به بستگان و دوستان و ... باشد.

اگر بخواهیم بزرگ شویم باید به بزرگان خدمت کنیم و چه شخصی بزرگوارتر از امام زمان - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف - که ائمه معصومین‌علیهم السلام آرزوی خدمت کردن به ایشان را داشتند، پس باید اسباب بزرگی خویش را فراهم کنیم.

تکیه بر جای بزرگان نتوان زد به گزاف

مگر اسباب بزرگی همه آماده کنی

مرحوم آقای دولابی می‌فرمودند: زن در خانه به نیت خدمت به امیرالمؤمنین‌علیه السلام به شوهرش خدمت کند و مرد به نیت خدمت به حضرت زهراعلیها السلام به زنش خدمت کند... .

همین نیت در کارهای مهدوی هم می‌تواند این مهم را حاصل آورد.

لذا اگر در برآوردن حاجات مؤمنین از قبیل قرض دادن، کمک مالی کردن، آبرو گرو گذاشتن، تهیه جهیزیه و ... نیتمان خدمت به حضرت و خوشحالی ایشان باشد، حتماً این امر محقق می‌شود.

«شخصی از اهالی شهر ری چنین نقل کرده که مبلغ سنگینی به عنوان مالیات بدهکار بودم که اگر آن را می‌پرداختم فقیر و مستمند می‌شدم و از دستگاه حکومت بیمناک بودم که مبادا زندانی شوم یا آسیبی به من رسد. بالاخره تصمیم گرفتم که به سفر حج بروم و به خدا پناه ببرم و از امام زمانم حضرت موسی بن جعفرعلیه السلام چاره

جویی کنم هنگامی که به محضر آن حضرت شرفیاب شدم و جریان را به عرض رسانیدم، امام‌علیه السلام به فرماندار چنین نوشتند:

«بسم اللَّه الرحمن الرحیم، بدان که در حقیقت خداوند زیر عرش خویش سایبان رحمتی دارد که در آن جای نمی‌گیرد مگر کسی که به برادر خود نیکی نماید یا غم و اندوهی از او بردارد یا بر دل او سرور و خرسندی وارد سازد و این برادر توست والسلام».

این شخص به شهر خود بازگشت و به منزل فرماندار رفت. به فرماندار خبر دادند که شخصی از طرف امام موسی بن جعفرعلیه السلام پیامی برای تو آورده است.

سراسیمه به استقبال آن شخص آمد و او را با احترام به داخل خانه برد، نامه را از او گرفت، بوسید و خواند. سپس هرچه داشت به طور مساوی با او تقسیم کرد، آنگاه گفت: دفتر مالیات را بیاورید، هنگامی که دفتر را آوردند تمام مالیات را از آن شخص برداشت... .

آن شخص گوید: به منظور جبران محبّت‌های فرماندار تصمیم گرفتم سفر دیگری به حج بروم تا در موسم برایش دعا کنم وقتی به خدمت آقا موسی بن جعفرعلیه السلام شرفیاب شدم و جریان را نقل کردم، آن حضرت فرمود:

به خدا قسم [او] سرور و خوشحالی را بر ما وارد ساخت و امیرمؤمنان‌علیه السلام را خوشحال کرد، جدم رسول خداصلی الله علیه وآله را خرسند نمود و البته خداوند را مسرور ساخت.⁽¹⁾

خوشحالی مؤمن و یاری او، این اثرات مثبت را در خوشحال کردن امام زمان‌علیه السلام دارد.

پس باید در چگونگی یاری رساندن و خدمت به قطب عالم امکان‌علیه السلام اندیشه کرد.

1-3- تفکّر پیرامون نظارت حضرت بر اعمالمان‌

از نظر علمی و ایمانی اگر به این باور برسیم که کارهایمان - همان طور که در محضر خداست - در محضر امام عصرعلیه السلام شکل می‌گیرد و خدمت ایشان عرضه می‌گردد، بسیار در یاد ایشان، توفیق حاصل می‌شود و زمینه رشد و کمال به اوج خود می‌رسد.

طبق آیات کریمه قرآن و روایات بسیاری از اهل بیت‌علیهم السلام، امام زمان‌علیه السلام از اعمال ما، خبر دارند و این اعتقاد دینی، در انجام اعمال صالح و رسیدن به مقام تقوا که دریچه‌ای است برای رسیدن به قرب قطب عالم حضرت بقیة اللَّه الاعظم - روحی فداه - بسیار مؤثر است.

در قرآن کریم خداوند متعال می‌فرماید:

«وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَیرَی اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ»؛⁽¹⁾«ای پیغمبر بگو هر کاری می‌خواهید انجام دهید که به تحقیق خدا و رسول و مؤمنون عمل شما را می‌بینند».

در روایات مؤمنون به ائمه‌علیهم السلام تفسیر شده‌اند.

قال ابوعبداللَّه‌علیه السلام: «المؤمن هم الائمة».⁽²⁾

خاتم الائمه امام مهدی‌علیه السلام هستند و طبق آیه شریفه اعمال شیعیان بر ایشان عرضه می‌شود و از اعمال صالح و خوب شیعیان، خوشحال و از اعمال ناپسندشان، ناراحت و آزرده می‌شوند، و همین آزردگی باعث می‌شود که کمتر یاد ایشان بیفتیم و به تبع آن از دیدار و ملاقات ایشان محروم شویم.

امام زمان‌علیه السلام فرمودند:

«...و آنچه که در واقع مانع می‌شود که ما بر آنان (شیعیان) طلوع کنیم آن است که از آنان چیزهایی به ما می‌رسد که زشت می‌دانیم و آن را نمی‌پسندیم».⁽¹⁾

محبوب جان‌ها، از همه کارهای ما خبر دارد و اعمال ما طبق روایاتی هفته‌ای دوبار خدمت ایشان عرضه می‌گردد، پرونده‌های ما عامل غم و شادی حضرت هستند و یاد کردن ما از ایشان، در زمره اعمالی است که ایشان را شاد می‌کند پس به خاطر شاد کردن مولایمان، اندکی هوای نفس را به کنترل درآوریم.

به دنبال او باشیم که سعادت دنیا و آخرت در این است.

پس اندیشه را در این نکته پویا کنیم که اعمالمان بر ایشان عرضه می‌شود و بر عاقبت این مسأله فکر کنیم.

1-4- تفکّر در اینکه ایشان عصاره تمام انبیاء و ائمه‌علیهم السلام می‌باشد

همه آرزوی انبیاء و اولیاءعلیهم السلام در وجود مقدّس امام عصرعلیه السلام

خلاصه می‌شود اهدافی که اولیای خدا به آنها نرسیدند همه آن اهداف به دست با کفایت ولی عصر حجة بن الحسن‌علیه السلام محقق می‌گردد لذا عصاره همه انبیاء و اولیاء معرفی شده‌اند. امام صادق‌علیه السلام می‌فرمایند:

آقای ما قائم‌علیه السلام وقتی تکیه به خانه خدا می‌زنند می‌گویند:

«ای مردم آگاه باشید هر کس اراده کرده است به آدم و شیث نگاه کند پس من آدم و شیث هستم. هر کس می‌خواهد به نوح و سام نگاه کند من نوح و سام هستم، هر کس می‌خواهد به ابراهیم و اسماعیل نگاه کند من ابراهیم و اسماعیل هستم. هر کس می‌خواهد به موسی و یوشع نگاه کند پس من موسی و یوشع هستم. هر کس می‌خواهد به عیسی و شمعون نگاه کند من عیسی و شمعون هستم. هر کس می‌خواهد به محمّد و علی‌علیهما السلام نگاه کند من محمّد و علی هستم. هر کس می‌خواهد به حسن و حسین‌علیهما السلام نگاه کند من حسن و حسین هستم. هر کس می‌خواهد به امامان از نسل حسین‌علیهم السلام نگاه کند من امامان از نسل حسین هستم».⁽¹⁾

به یاد ایشان بودن، یعنی به یاد تمام انبیاء و اولیاء بودن، و اگر قوه عاقله اندکی به کار آید به وسعت وجودی این انسان کامل اقرار و اعتراف خواهیم کرد و از معجزه عظیم الهی، یاد خواهیم نمود که چه ظرفیت والایی را خدای متعال به ایشان عطا فرموده است که

خواسته‌های همه خدا مسلکان در آن قلب نورانی محقق خواهد شد.

از طرفی هم ایشان وارث تمام انبیاء و ائمه‌علیهم السلام هستند و مواریث آن بزرگواران به دست با کفایت امام زمان‌علیه السلام رسیده است.

انگشتر سلیمان که با آن جن و انس و باد را در تسخیر داشت، پیراهن ابراهیم‌علیه السلام که با آن از آتش نمرود، محفوظ ماند، و عصای موسی که آن قدرت عجیب را داشت، تابوت سکینه که متعلق به موسی‌علیه السلام و قوم بنی اسرائیل و مایه سکونت و آرامش آنها بود، نیز با حضرت مهدی‌علیه السلام است.

و همچنین پرچم و شمشیر پیامبر بزرگوار اسلام‌صلی الله علیه وآله نیز به امام عصرعلیه السلام به ارث رسیده است.⁽¹⁾

در یک کلام امام زمان‌علیه السلام وارث تمام کمالات معنوی و مادی 124 هزار پیامبر و سیزده معصوم‌علیهم السلام می‌باشند.

در این صورت هرگز استبعادی نیست که چگونه یک نفر می‌تواند جهان را از ظلم و ستم نجات دهد؟! چرا که او عصاره تمام کمالات و صفات عالیه انبیاء و اولیاء می‌باشد و دست قدرت بی‌انتهای خداست.

پس در این وجود عظیم و اینکه محقق کننده دعوت انبیاء و اولیاء است فکر کن و بیندیش. تا یاد او که نشاط و سرزندگی می‌آورد بیش از پیش با شما باشد.

1-5 - تفکّر پیرامون مهر و محبّت حضرت‌

«امام مظهر اسمای حسنای الهی و تجلی رحمت واسع حقّ است. کسی که تربیت شده خدای رحمان باشد، مظهر رحمت بی‌کران الهی است. امام پدری مهربان، همدمی شفیق و همراهی خیرخواه است.

دریغا! در گوش ما همواره، از قهر مهدی - عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف - گفته‌اند و ما را از شمشیر و جوی خون ترسانده‌اند و از مهر و عشق او به انسان‌ها و تلاش و فریادرسی او به عاشقان و منتظرانِ خود کم گفته‌اند، هیچ کس به ما نگفت که اگر او بیاید، فقیران را دستگیری، بی‌خانمان‌ها را سامان، بی‌کسان را همدم، غافلان را تذکّر، گم گشتگان را راه، دردمندان را درمان و در یک کلام، خاک نشینان عالم را کاخ نشین خواهد کرد.

قهر او نیز جلوه محبّت اوست، چه اینکه قهر او بر جماعتی اندک و ناچیز از معاندان و نژادپرستانی خواهد بود که علی رغم رشد فکری انسان‌ها در آن عصر، و هدایت‌ها و معجزات آن حضرت و نزول مسیح‌علیه السلام از آسمان و اقتدایش به وی، باز هم به او کفر می‌ورزند و حکومت عدلش را گردن نمی‌گذارند و در زمین فساد می‌کنند».⁽¹⁾

مهر و محبّت او به وسعت ابدیت، تمام انسان‌ها را فرا می‌گیرد.

در زیارت آل یس بر این رحمت واسعه الهی، سلام و سلامتی نثار می‌کنیم:

«السلام علیک ایها.... الرحمة الواسعة».⁽¹⁾

و در دعای ندبه رحمت و رأفت آن جناب را از خداوند متعال درخواست می‌کنیم:

«اللّهمّ هب لنا رأفته و رحمته و دعاءه و خیره؛⁽²⁾بار پروردگارا! بر ما رأفت و رحمت و دعا و نیکی او (حضرت مهدی‌علیه السلام) را عنایت فرما».

و اوج این رحمت وسیع در جایی است که امام عصرعلیه السلام خود را به عنوان رحمت الهی معرفی می‌کند که همه چیز را فرا گرفته است.

«انّ رحمة ربکم وسعت کلّ شی‌ء و انا تلک الرحمة؛⁽³⁾همانا رحمت پروردگارتان همه چیز را فراگرفته و من آن رحمت بیکران الهی هستم».

اگر اندک زمانی از اوقات خویش را صرف تفکّر پیرامون این وجود شریف که سراسر مهر و رحمت است ارزش ببخشیم، انس و ارتباطمان با ایشان بیشتر می‌شود.

هیچکس نیست که بخواهد از یک انسان مهربان و با لطف و کرم دور باشد. یاد این اسوه رحمت و مهر، قلب انسان را به مهر نزدیک و با عطوفت قرین می‌سازد.

نمونه‌هایی از این مهربانی را می‌آوریم تا بیشتر با این میر مهر آشنا شویم و بدانیم که دشمن در دسیسه‌ای ناجوانمردانه در فکر این

است که چهره‌ای خشن از امام مهر و مهربانی برای جوانان ما ترسیم کند تا همه از او فراری باشند و ظهورش را نخواهند.

در حالی که در واقع، هیچ کس در عالَم به مهربانی فرزند زهراعلیها السلام نمی‌رسد.

آیت اللَّه مشکینی و حجة الاسلام ری شهری جریان تشرف آیت اللَّه العظمی بهاء الدینی را این‌گونه بیان می‌کنند:

آقا امام زمان‌علیه السلام از یکی از درهای اتاق وارد می‌شوند و سلام پر مهر و محبتی به ایشان می‌کنند که آقای بهاء الدینی می‌فرمودند: سلامی با این محتوا تاکنون نشنیده بودم. بعد هم فرمودند: «60 سال است در انتظار این معنی بودم». نگارنده این جریان را از دیگر شاگردان آیت اللَّه بهاء الدینی نیز شنیده‌ام.⁽¹⁾

در جریان حاج علی بغدادی این عطوفت و مهربانی بیشتر جلوه می‌کند و حضرت ایشان را در آغوش گرفته و به گرمی می‌فشارند.

«... چون ثلث از راه را تقریباً طی کردم، سید جلیلی را دیدم که از طرف بغداد رو به من می‌آید. چون نزدیک شد، سلام کرد و دست‌های خود را گشود برای مصافحه و معانقه و فرمود: «اهلاً و سهلاً» و مرا در بغل گرفت و معانقه کردیم و هر دو یکدیگر را بوسیدیم و بر سر، عمامه سبز روشنی داشت و بر رخسار مبارکش خال سیاه بزرگی بود...».⁽²⁾

موارد بسیاری اشاره به فریادرسی آن قطب عالم امکان دارد، که خود شاهد روشنی است بر دستگیری پدرانه آن امام عزیز، که اگر به نقل جریان‌های مفصّل در این مقام بپردازیم، از غرض کتاب باز می‌مانیم. آنچه مهم است اندیشیدن پیرامون رحمت واسعه آن بزرگوار و دستگیری و فریادرسی ایشان است که می‌تواند یاد مهربانش را به قلبمان آذین بندد و مایه آسایش و آرامش باشد.

پس تفکّر پیرامون امیر مهربانی و مهربانی‌هایش بیاندیش و از یاد مبر.

1-6- تفکّر پیرامون غفلت از امام و فراقش‌

اگر بدست من افتد فراق را بکشم

که روز هجر سیه باد و خانمان فراق

رفیق خیل خیالیم و همنشین شکیب

قرین آتش هجران و هم قران فراق⁽¹⁾

هنگامی که هر چه داریم و نداریم، از صدقه سر امام زمان‌علیه السلام است آن لحظه ایشان واسطه فیض و نعمت الهی هستند، وقتی بلا از شیعه، به برکت وجود ایشان دفع می‌گردد چرا غفلت از این همه مهربانی و کرم.

طولانی شدن ایام غیبت، نباید ما را به غفلتی دین گریز مبتلا کند، و ما را از جان جانان دور نماید. یاد دلنشین مهدی زهراعلیها السلام باید

همیشه در دل‌های شیفته ماندگار باشد و به سبب فراق و جدایی، اندوه و حزن مهمان قلب‌ها شود.

یاد حضرت، مقدمه مبتلا شدن به درد شیرین فراق است، فراق سخت است امّا بی‌دردی، سخت‌تر، درد فراق اگر حاصل شود مژده وصل هم خواهد آمد.

به درد هجر بسازید چاره جز این نیست

فراق اگر نباشد وصال شیرین نیست

امّا ما را چه شده که به روزمرّگی مبتلا شده‌ایم و فقط در فکر رفع حوائج خویشتن افتاده‌ایم، گویی امامی نداریم که در غربت و غیبت به سر می‌برد.

حال اینکه ارزش دل به این است که دلبری داشته باشد که وابسته او شود و در دوری و هجرانش بسوزد و ناله سر دهد.

سوز فراق از معشوق در سر تا سر عالم جریان دارد حتی جمادات هم از این قاعده مستثنی نیستند.

الف) ناله جمادات

مولوی شاعر عارف ایرانی در ضمن شعری، این حکایت را از نبی مکرم اسلام‌صلی الله علیه وآله نقل می‌کند که حضرت، به ستونی تکیه می‌زدند و برای اصحاب صحبت می‌کردند. بعد از مدتی اصحاب، منبر کوچکی برای حضرت آماده کردند. وقتی که پیامبر گرامی اسلام‌صلی الله علیه وآله روی منبر نشستند و به ستون تکیه ندادند، صدای ناله‌ای بلند شد. در این لحظه رسول خدا به طرف ستون رفتند و آن را در آغوش گرفتند

بعد هم فرمودند: صدای ناله از این ستون بود که از جدایی و فراق من ناله زد و اگر او را در آغوش نمی‌گرفتم تا قیامت ناله می‌کرد و آن ستون معروف شد به ستون حنانه.

استن حنانه از هجر رسول

ناله می‌زد همچو ارباب عقول

در تحیر مانده اصحاب رسول

کز چه می‌نالد ستون با عرض و طول

گفت پیغمبر چه خواهی ای ستون؟

گفت: جانم از فراقت گشته خون

از فراق تو مرا چون ساخت جان

چون ننالم بی‌تو ای جان جهان؟

گفت آن خواهم که دایم شد بقاش

بشنو ای غافل کم از چوبی مباش!

ملاهادی سبزواری در شرح مثنوی معنوی مولوی می‌گوید:

چه همه متوجّه‌اند به باب الابواب که انسان کامل است خواه جماد و خواه نبات و خواه حیوان.⁽¹⁾

وقتی یک ستون چوبی این‌گونه از درد فراق ناله می‌زند، بسیار ناپسند است که انسان دارای عقل و شعور، در بی‌دردی مطلق سیر کند و هیچ در یاد فراق و جدایی از اصل انسانیت و انسان کامل نباشد.

بنواخت نور مصطفی آن اُستن حنانه را

کمتر ز چوبی نیستی حنانه شو حنانه شو

ب) ناله حیوانات

عالم، عالم شعور و احساس است و هر چیزی که در این عالم مشغول ذکر معبود است.

«وَإِنْ مِن شَی‌ءٍ إِلَّا یسَبِّحُ بِحَمْدِهِ»؛⁽¹⁾«همه چیز به تسبیح و حمد خدا مشغول هستند».

حیوانات در دایره عشق ورزی و تحمل درد فراق، دنیای عجیبی دارند که انسان را به خجلت و شرمساری وامی‌دارد.

ذوالجناح نام آشنایی است که در فراق اباعبداللَّه الحسین‌علیه السلام چشمانش پر از اشک و صدای ناله‌اش بلند شد.

در زیارت ناحیه مقدسه می‌خوانیم:

«و اسرع فرسک شارداً، الی خیامک قاصداً، محمحماً باکیاً؛⁽²⁾اسبت گریزان در حالی که می‌گریست و شیهه می‌زد به سوی خیمه‌ها شتافت».

استادی نقل می‌کرد که طوطی اگر در قفس تنها باشد 20 سال می‌خواند امّا اگر کنار جفتش در قفس باشد 4 سال بیشتر نغمه ندارد.

فرهنگ قرآنی به این نکته اشاره دارد که اگر یوسفی در سفر داری باید یعقوب وار در فراقش اشک بریزی، آنقدر که دیگران زبان به ملامت تو بگشایند.

«قالُوا تاللَّهِ تَفْتَؤُا تَذْکُرُ یوسُفَ حَتَّی تَکُونَ حَرَضاً أَوْ تَکُونَ مِنَ الْهالِکِینَ»؛⁽³⁾«فرزندان به ملامت گفتند: به خدا سوگند که تو آنقدر دائم یوسف یوسف کنی تا از غصه فراقش مریض شوی یا خود را هلاک کنی».

و این ذکر و گریه را آنقدر ادامه داد که چشمانش از شدت اشک فراق، سفید شد و بینایی خویش را از دست داد.

«وَقالَ یا أَسَفَی عَلَی یوسُفَ وَابْیضَّتْ عَیناهُ مِنَ الْحُزْنِ»؛⁽¹⁾«و گفت وا اسفا بر فراق یوسف عزیزم و از گریه غم، چشمانش (در انتظار یوسف) سفید شد».

اگر با یاد امام عصرعلیه السلام انس بگیریم شاید بهتر درد فراق را درک کرد و به این نکته رسید که بی‌یاد و نام امام، زندگی کردن چه سخت است، اگر عزیزترین کس زندگی‌ات که هر چه داری و نداری از اوست در زندان باشد چگونه می‌توانی در بیرون از زندان خوش باشی و اصلاً به فکر تمام شدن مدت زندانی نباشی.

امّا اگر با یاد او روز و شب را سپری کردی دیگر آرام نمی‌نشینی و از درد فراق و دوری سپندوار در التهاب خواهی بود.

پس تفکّر کنیم که چه بی‌انصافی است بی‌دردی از صاحب درمان و بی‌فراقی از کسی که جمادات و حیوانات در فراقش نالان هستند.

تأمّل کنیم که بدون او چقدر زندگی، خشن و خشک است و غربت و غیبتش را به اندک تأملی، بررسی کنیم تا بیشتر به یاد شیرینش آشنا شویم.

در علل بی‌دردی و بی‌اشکی در فراقش تفکّر کنیم.

1-7- تفکّر پیرامون اسامی آن حضرت‌علیه السلام‌

بیشتر اسامی امام عصرعلیه السلام از طرف خدای متعال و انبیاء و اوصیاءعلیهم السلام است و نامگذاری خداوند و خلفایش مثل نامگذاری ما مردم نیست که بدون جهت و بدون ملاحظه معنای اسم باشد. لذا

اگر اسمی برای وجود مقدّس حجة بن الحسن‌علیه السلام معین شده ایشان مسمای آن اسم را هم دارند، به عنوان مثال اگر اسم ایشان هادی است در واقع هم ایشان هدایت کننده می‌باشند.

پس تفکّر در اسامی مقدّس و شیرینشان، ضمن ایجاد بابی جدید در معرفت مهدوی، می‌تواند یادآور آن وجود مقدّس باشد.

مرحوم حاج میرزا حسین نوری در کتاب شریف «نجم الثاقب» صد و هشتاد و دو اسم و لقب برای آن امام همام می‌آورند که ما به عنوان نمونه به چند مورد اشاره می‌کنیم.

الف) مهدی‌علیه السلام

که معروف‌ترین اسم حضرت است.

ابی سعید خراسانی از امام صادق‌علیه السلام سؤال نمود: «چرا آن جناب به مهدی نامیده شده؟»

امام فرمود: «زیرا که او مردم را به سوی هر امر مخفی هدایت می‌کند».⁽¹⁾

«یعنی از خصوصیات حضرت مهدی‌علیه السلام این است که هدایت می‌شود به امور پنهانی و سپس هدایت می‌کند به آنها، امور پنهانی به دست آوردن کتاب‌های اصلی خدا و پیغمبران است: تورات و انجیل و زبور و ...».⁽²⁾

ب) قائم‌علیه السلام

اسم آن جناب است در زبور سیزدهم و در کتاب بدلیموموا.

قائم یعنی برپا شونده در فرمان حقّ تعالی؛ زیرا آن حضرت پیوسته در شب و روز، مهیای فرمان الهی است که به محض اشاره، ظهور نماید.⁽¹⁾

علّت نامیده شدن آن حضرت به این اسم با مقصود کتاب، بسیار مناسب است.

«صقر بن ابی دلف گوید از امام جوادعلیه السلام از امام قبل از امام عسکری‌علیه السلام پرسیدم. او به شدت گریست و سپس فرمود: پس از امام حسن عسکری‌علیه السلام فرزندش قائم به حقّ امام منتظر است.

گفتم: ای فرزند رسول خدا چرا او را قائم می‌گویند؟

فرمود: زیرا او پس از آنکه یادش از بین برود و اکثر معتقدین به امامتش مرتد شوند قیام می‌کند».⁽²⁾

ضرورت یاد حضرت مهدی‌علیه السلام با خواندن این روایت بیشتر نمایان می‌شود که آسیب مهم زمان غیبت، غفلت از یاد و نام آن بزرگوار معرفی شده است.

در روایت دیگری آورده است که فرمودند:

«قائم‌علیه السلام را قائم نامیدند؛ زیرا که او بر می‌خیزد بعد از موت ذکرش».⁽³⁾

پس علّت تسمیه و نامگذاری به این اسم، این است که قبل از ظهور و قیامش مردم نام او را نمی‌برند.

تأیید بر این مسأله، چهار لقب دیگر از القاب شیرین حضرت است که عبارتند از «طرید» یعنی رانده شده «شرید» یعنی گریخته، کسی که مردم او را طرد کرده‌اند، به او اعتنا نمی‌کنند. «فرید» و «وحید» که هر دو به معنی یکّه و تنها می‌باشند.

نکته دیگر در مورد این اسم این است که شیعیان در هنگام شنیدن این اسم می‌ایستند و قیام می‌کنند امام صادق‌علیه السلام در روایتی علّت این امر را این‌گونه فرمودند:

«لانّ له غیبة طولانیة و من شدة الرافة الی احبّته ینظر الی کل من یذکره لهذا اللقب المشعر بدولته و الحسرة بغربته؛⁽¹⁾این کار به این جهت است که آن حضرت غیبتی طولانی خواهد داشت و به خاطر رأفت شدیدی که نسبت به دوستداران خود دارد، به تمام کسانی که او را با این لقب یاد کنند که اشعار به دولت آن حضرت دارد و گویای حسرت و اندوه یاد کننده از باب غریبی امام زمانش است، نظر می‌فرماید».

حضرت بعد از این، توضیح می‌دهند که شایسته است بنده‌ای که نسبت به ارباب خود خاضع است، وقتی اربابش با چشمان مبارک به او نگاه می‌کند، برای تعظیم و بزرگداشت و ادای احترام نسبت به مولا از جای خود برخیزد و برای فرج او دعا کند.⁽²⁾

در کتاب الغدیر علّامه امینی نقل می‌کنند که وقتی دعبل قصیده‌اش را برای امام رضاعلیه السلام خواند و حضرت حجت - عجل اللَّه

تعالی فرجه - را ذکر کرد، امام رضاعلیه السلام دست خود را بر سر گذاشت و در حالی که ایستاده بود تواضع کرد و برای فرجش دعا کرد.⁽¹⁾

ج) بقیة اللَّه

یکی از القاب معروف حضرت مهدی‌علیه السلام است.

بقیة اللَّه یعنی بقیه و بازمانده خلفای خدا در زمین از انبیاء و اوصیاء یا کسانی که خدا به وسیله آنها بندگانش را باقی می‌دارد و مورد رحمت قرار می‌دهد.⁽²⁾

از حضرت صادق‌علیه السلام سؤال شد: آیا می‌شود به قائم آل محمّدصلی الله علیه وآله به عنوان امیرالمؤمنین سلام کرد؟

فرمود: نه، این اسمی است که خداوند متعال امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام را به آن نامیده و قبل و بعد از او جز کافر به این نام نامیده نشود.

راوی عرضه داشت: فدای شما شوم! پس به حضرتش چگونه باید سلام کرد؟

فرمود: باید گفت: «السلام علیک یا بقیة اللَّه» آنگاه آیه شریفه را تلاوت فرمود: «بَقِیتُ اللَّهِ خَیرٌ لَکُمْ إِن کُنتُمْ مُؤْمِنِینَ».⁽³⁾

د) منتظَر

به کسی گویند که عدّه‌ای در انتظار او باشند. بر این اساس امام عصرعلیه السلام را از آن جهت منتظَر می‌نامند که شیعیان در انتظار او به سر

می‌برند تا پس از اذن ظهور پیدا کردن آن حضرت از طرف خداوند متعال، به یاری او بشتابند.

درباره علّت منتظر نامیده شدن امام مهدی‌علیه السلام روایاتی از طرف ائمه اطهارعلیهم السلام نقل شده است. از جمله اینکه:

روزی شخصی از امام باقرعلیه السلام سؤال کرد: ای فرزند رسول خدا! به چه دلیل مهدی آل محمّدصلی الله علیه وآله را منتظَر نامیده‌اند؟

آن حضرت در جواب فرمودند: به این دلیل او را منتظَر می‌گویند که آن حضرت دوره غیبت بسیار طولانی خواهد داشت. پیروان مخلص او در طول این دوره با وجود سختی‌های زیادی که دارد در انتظار ظهور او به سر خواهند برد.⁽¹⁾

وقتی امام صادق‌علیه السلام می‌فرماید:

«توقع امر صاحبک لیلاً و نهاراً؛ شب و روز منتظِر امر صاحبت باش» لازمه‌اش این است که شب و روز به یاد منتظَر باش.

ه ) صاحب الزمان - امام زمان‌علیه السلام

یکی دیگر از القاب مشهور حضرت، صاحب الزمان است که بدون توجّه به معنای پربارش، آن را استعمال می‌کنیم.

در زیارتی که هر روز صبح بعد از نماز، حضرت مهدی‌علیه السلام به آن زیارت می‌شود آمده است:

«اللّهمّ بلّغ مولای صاحب الزمان صلوات اللَّه علیه عن جمیع المؤمنین و المؤمنات».⁽²⁾

که اشاره به این نام شده است.

«امام زمان» هم متخذ از کلمه «صاحب الزمان» است.

حضرت آیت اللَّه وحید خراسانی درباره کلمه «امام زمان» چنین می‌گوید:

اگر درباره اضافه شدن کلمه «صاحب و امام» به «زمان» اندیشه کنید و در اینکه آن حضرت جلوی زمان و پیش از زمان است و زمان، پشت سر اوست فکر کنید، تمام کمال، معرفت را نسبت به حضرت مهدی‌علیه السلام پیدا می‌کنید؛ زیرا اصلاً هیچ تعبیری ادقّ از این تعبیر نیست و این تعبیر، فقط نسبت به حضرت حجت‌علیه السلام و در خصوص آن حضرت است.

اگر کسی عمق این مطلب را بفهمد، خواهد دانست که چرا امام زمان‌علیه السلام پیر نمی‌شود. آن حضرت هم مقدم بر «زمانیات» است و هم مقدم بر «زمان». و امامت زمان ممکن نیست مگر آنکه به سرحدّ تجردی برسد که بتواند تمام زمان را امامت کند... لذا آن حضرت ملقب است به «صاحب الزمان» پس وجود او مسیطر بر زمان است.⁽¹⁾

خلاصه مطلب اینکه زمان چون بر ما اثر می‌گذارد ما را پیر و فرسوده می‌نماید و امام عصرعلیه السلام صاحب زمان هستند، یعنی اختیار دارِ زمان می‌باشند و ایشان بر زمان اثر دارند نه زمان بر ایشان.

یاد حضرت در این دوران که غربت و غریبی ایشان بیشتر نمایان است، ضرورت بیشتری دارد و تفکّر بر این اسامی شیرین، می‌تواند ما را متذکر لحظات ناب زندگی آن حضرت کند.

اسامی دیگر حضرت را به اختصار و به عنوان نمونه ذکر می‌کنیم.

احمد، ابوصالح، احسان، حجت، صالح، غریم، منصور، مؤمل، موعود، محسن و هادی.

2- دعا

اشاره

وقتی به یاد کسی باشیم می‌توانیم برایش دعا کنیم پس دعا نمی‌تواند راهکار عملی یاد حضرت باشد. امّا می‌شود با تداعی معانیی از جمله تذکّر به زمان‌های اجابت دعا و شرط دعا برای حضرت، یاد حضرت را نیز همراه شویم.

به عنوان مثال، در روایات داریم که هنگام بارش باران، درهای رحمت الهی باز است و رحمت خدا جاری است بنابراین دعا در آن زمان مستجاب است پس برای فرج مولایمان دعا کنیم.

ضمن اینکه اگر فواید دعا کردن برای حضرت و فرج شریفشان را مطالعه و متذکر شویم کارگشا بوده و ما را بیشتر به دعا ترغیب می‌کند.

در کتاب مکیال المکارم حدود 90 فایده و ویژگی که بر مسأله دعا در تعجیل فرج آن حضرت مترتب است، آورده‌اند.

ضمن اینکه خود حضرت بسیار بر این امر سفارش فرموده‌اند از جمله اینکه فرمودند:

«و اکثروا الدعا بتعجیل الفرج فان ذلک فرجکم».

که حضرت ضمن اینکه کثرت دعا را خواسته‌اند کثرت یاد و ذکر را نیز خواسته‌اند.

حال مواردی که برای امر دعا تأکید شده است می‌آوریم تا با آمدن آن زمان‌ها، به یاد حضرت دل‌هایمان آباد شود و دعایشان را خالصانه بر زبان جاری سازیم.

2-1- بعد از هر نماز واجب‌

در بسیاری از دعاهای روایت شده از امامان معصوم‌علیهم السلام این امر آمده است که برای ولی خدا حجة بن الحسن‌علیه السلام دست اجابت به سمت آسمان بلند می‌کرده‌اند.

امام صادق‌علیه السلام فرمودند:

«از جمله حقوق بر شیعیان این است که بعد از نماز فریضه دست به چانه بگیرد و سه مرتبه بگوید:

«یا رب محمّد عجل فرج آل محمّد...».

و در حدیثی دیگر فرمودند:

هر کس بعد از نماز صبح و ظهر بگوید: «اللّهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد و عجّل فرجهم» نمی‌میرد تا اینکه قائم‌علیه السلام را دیدار می‌کند.⁽¹⁾

اگر به این امر اهمیت دهیم در روز 5 بار بعد از هر نماز به یاد حضرت خواهیم بود، مهم‌تر آنکه برای فرجشان دعا می‌کنیم و ایشان را به واسطه این عمل، خرسند می‌سازیم.

سالیان سال مشاهده کردم که آیت اللَّه ناصری دولت آبادی به محض تمام شدن نمازشان دست‌های خواهش را به سمت پروردگار عالمیان بلند می‌کنند و از خداوند فرج ولی‌اش را درخواست می‌کردند زیرا اینکه ایشان بارها فرموده بودند بعد از نماز دعای مستجاب دارید حضرت را فراموش نکنید.

2-2- بعد از هر دو رکعت نماز شب‌

توفیق اگر یار شود و برنامه‌های نماز شب قضا کن تلویزیون اجازه دهد که شب را زودتر بخوابیم، و نیمه‌های شب بیدار شویم، می‌توانیم به مراتب بالای یاد حضرت برسیم.

در سکوت و خلوت شب، به یاد نماز شب عزیز دل‌ها باشیم و بعد از هر دو رکعت نماز شب، دست‌ها را مخلصانه و با اشک بالا بیاوریم و برای سلامتی و فرج آن بزرگوار دعا کنیم.

در ضمنِ دعایی که بعد از دو رکعت اوّل نماز شب وارد شده آورده‌اند:

«... ان تصلّی علی محمّد و آل محمّد و ان تعجّل فرج ولیک و ابن ولیک».⁽¹⁾

2-3- در قنوت نمازها

قنوت اوج خواسته‌های ما در نماز است که اجازه داریم هرچه را از خدا بخواهیم پس بهتر است که بالاترین چیز را طلب کنیم و به یاد بهترین بنده خدا باشیم.

وقتی ائمه معصومین‌علیهم السلام در قنوت نمازهایشان برای آن حضرت دعا می‌کردند چرا ما از این فیض بزرگ، محروم باشیم. از امیرالمؤمنین‌علیه السلام تا خود حضرت مهدی‌علیه السلام در دعاها با مضامین عالی و بعضاً طولانی برای فرج ولی عصرعلیه السلام دعا می‌نمودند.

ما هم در قنوت، یاد آن ولی خدا را با دعا برای فرجش، زنده کنیم.

خود حضرت نیز بر این امر که در قنوت نماز برایم دعا کنید سفارش و تأکید فرموده‌اند.

یکی از شاگردان آیت اللَّه بهاء الدینی (رضوان اللَّه تعالی علیه) نقل می‌کند که سال‌ها بود در قنوت سرور عزیزمان حضرت آیت اللَّه بهاء الدینی آیات نورانی و دعاهای مرسوم را می‌شنیدیم، تا اینکه ناگهان زمانی متوجه شدیم که نوع کلمات و عبارات ایشان تغییر یافته است. چون دستان خود را مقابل صورت می‌گیرند، برای حضرت مهدی‌علیه السلام دعا می‌کند. (و دعای اللّهمّ کن لولیک الحجة بن الحسن.... را می‌خوانند). روزی علّت را از محضر ایشان پرسیدم. به یک جمله بسنده کردند و فرمودند: «حضرت پیغام دادند در قنوت برای من دعا کنید».⁽¹⁾

شایسته است که امامان جماعت مساجد به این سفارش حضرت لبیک گفته و در تمام کشور همه قنوت‌ها (مثلاً نماز عصر و عشاء) نورانی شود به دعای «اللّهمّ کن لولیک...» که به تبع ائمه جماعت، مردم بزرگوار نیز این سیره را پیش خواهند گرفت. ان شاء اللَّه.

2-4- در حال سجده‌

هر وقت در سجده بودیم، به یاد آوریم که نزدیک‌ترین حالات را به خدای قاضی الحاجات داریم و دعا در این حالت به اجابت نزدیک است و چه کسی بهتر از فرزند زهرای اطهرعلیها السلام که برایش دعا کنیم و با صرف کلام و وقت خود در راه ایشان، به خودمان ارزش دهیم.

و بعد از هر نماز که سجده شکر بجا می‌آوریم بدانیم که دعا برای ولی نعمت، مهم‌ترین اقسام شکر است.

2-5 - شب جمعه‌

خورشید روز پنج شنبه که به افول گرایید، مهیا شو که لحظات بسیار نورانی در پیش است، شب جمعه، شب رحمت واسعه الهی است و لذا با دعا برای آن ولی خدا، یاد شیرینش را در دل زنده کنیم.

یکی از اعمال شب جمعه هم این است که صد بار گفته شود:

«اللّهمّ صل علی محمّد و آل محمّد و عجل فرجهم و اهلک عدوهم من الجنة و الانس من الاولین و الآخرین».⁽¹⁾

2-6- روز جمعه‌

در تمام ساعت‌های آن به طور عموم و به خصوص پس از نماز صبح، و هنگام ظهر و هنگام رفتن به مسجد و بعد از نماز عصر، در قنوت نماز ظهر و نماز جمعه و ... ایشان را یاد کرده و به دعا، خوشحالشان کنیم.

2-7- بعد از ذکر مصیبت سیدالشهداعلیه السلام‌

آنچه از روایات مسلم است این است که اشک بر اباعبداللَّه‌علیه السلام گناهان انسان را از بین می‌برد و پاک می‌کند و در حال پاکی دعا مستجاب است پس نیکوست هر وقت ذکری از شهادت امام حسین‌علیه السلام شد و اشکی از دیده جاری شد به یاد منتقم آن حضرت بیفتیم و فرجش را از خدای متعال درخواست نماییم.

صاحب مکیال المکارم از قول یکی از دوستان صالح نقل می‌کند که او حضرت حجت‌علیه السلام را در خواب دیده و ایشان فرموده بودند که:

من برای مؤمنی که یادآور مصیبت جدّ شهیدم شود و سپس برای تعجیل فرج و تأیید من دعا کند دعا می‌کنم.⁽¹⁾

2-8 - وقت نزول باران‌

در چند وقت مخصوص درهای آسمان باز می‌شود و دعا به اجابت نزدیک است.

یکی هنگامی است که باران رحمت خدا شروع به باریدن می‌کند، بنابراین تا اولین قطرات باران را دیدیم یاد ولی نعمتمان بیفتیم و دست‌ها را به دعا برای ایشان به سمت محل نزول برکت الهی، بلند کنیم.

دیگری وقت اذان است تا اللَّه اکبر را از مؤذن شنیدی مطمئن باش آن لحظه، لحظه اجابت دعاست، پس خود را فراموش کنیم و فقط به یاد غیبت امام مظلومان برای فرج شریفش دعا کنیم.

و امام صادق‌علیه السلام فرمودند:

«قال امیرالمؤمنین‌علیه السلام: اغتنموا الدعا عند اربع؛ عند قراءة القرآن و عند الاذان و عند نزول الغیث و عند التقاء الصفین للشهادة؛⁽¹⁾امیرالمؤمنین‌علیه السلام فرمودند: در چهار لحظه دعا را غنیمت بشمار؛ هنگام قرائت قرآن، هنگام اذان، هنگام نزول باران و هنگام صف آرایی لشکر اسلام برای شهادت».

3- برپایی مجالس ذکر و دعا و بیان فضایل اهل بیت‌علیهم السلام‌

راهکار سوم یاد عملی حضرت، تشکیل دادن حلقه‌های ذکر است.

«قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: بادروا الی ریاض الجنة فقالوا و ما ریاض الجنة؟ قال‌صلی الله علیه وآله: حَلَقُ الذکر؛⁽²⁾رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: به باغ‌های بهشت بشتابید. عرض شد: ای رسول خدا! باغ‌های بهشت کدامند؟ فرمود: حلقه‌های یاد خدا».

علّامه مجلسی در بیان این حدیث شریف می‌فرمایند:

حلقه‌های ذکر مجالسی است که خدا و علوم اهل بیت‌علیهم السلام و فضایل اهل بیت‌علیهم السلام در آنها بیان شود.⁽¹⁾

خصوصیات مجلس ذکر باید زیاد کردن معرفت باشد نه اینکه فقط سطحی ایجاد شود و اثری نداشته باشد.

لذا سفارش پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله بر تشکیل این حلقه‌ها مبنا بر معرفت دهی می‌باشد و این راهکار از این جهت بسیار اهمیت دارد چرا که اگر معرفت حاصل شد، غفلت بر کنار شده و یاد حضرت تداوم پیدا می‌کند.

ضمن اینکه این جلسات مورد توجّه و عنایت حضرت مهدی‌علیه السلام می‌باشد.

فضیل یسار که از یاران جلیل القدر امام صادق‌علیه السلام می‌باشد می‌گوید:

در مجلسی با چند نفر شیعه نشسته و گفتگو می‌کردیم که امام صادق‌علیه السلام نزد ما آمد و فرمود: «تجلسون و تحدثون؟» دور هم نشسته و سخن از ما به میان آورده‌اید؟ عرض کردم: بله، قربانت شوم.

آنگاه امام صادق‌علیه السلام فرمودند: من این مجالس را دوست دارم.

مطمئناً اگر امام زمان‌علیه السلام هم از جمعی بگذرد که در حال گفتگو پیرامون وجود حضرتش باشند خواهد فرمود: من این مجالس را دوست دارم.

شایسته است جوانان عزیز بر این راهکار، همت گماشته و یاد حضرت را با معرفت کسب کنند همراه کنند.

ضرورت این مسأله آنگاه نمایان می‌شود که بدانیم هدف خلقت چیزی جز معرفت امام عصرعلیه السلام نیست. و با این راهکار، عملاً به این هدف نیز نزدیک خواهیم شد.

در مرحله اوّل شایسته است جوانان عزیز سیری مطالعاتی مهدویت را در نظر گرفته و هفته‌ای یکبار دور هم نشسته و با خواندن دعاهایی برای سلامتی حضرت، قسمتی از کتاب را توضیح دهد. مسلماً در سراسر این جلسه، حرفی نیست جز از امام عصرعلیه السلام و همین یعنی یاد حضرت و دوری از غفلت.

به عنوان نمونه برای اولین کتاب، کتاب نگین آفرینش معرفی می‌گردد البته پیشنهاد می‌شود که برای دوری از آسیب‌های مهدویت، با یک روحانی در تماس باشند.

اگر اهمیت این مسأله را دریابیم اقرار خواهیم کرد که کسب معرفت امام زمان‌علیه السلام از نان شب هم واجب‌تر است.

وقتی که پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله در موارد بسیاری فرمودند:

«من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة الجاهلیة؛⁽¹⁾هر کس بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهلیت مرده است».

اول قدم به سوی معرفت، مطالعه است و حلقه‌های ذکر این امر را فراهم می‌کند.

ای جوانان شیعه، اکثرمان جوابی در محضر امام عصرعلیه السلام نخواهیم داشت اگر به ما بگویند این همه وقت صرف برنامه‌های تلویزیون کردید امّا ساعتی در روز را به مطالعه پیرامون ولی‌نعمتتان نگذراندید.

ساعت‌ها و روزها یک به یک بدون کسب معرفت سپری شد و ما فقط چیزهایی کسب کردیم که به کار دنیا و آخرت نمی‌آید کسب ما، باعث دوری و غفلت از امام زمان‌علیه السلام شده است. کمر همت را محکم ببندیم و در این راه، قدم استوار ما لبخند را به لب‌های ولیعصرعلیه السلام خواهد نشاند، ان شاء اللَّه.

در مرحله دوم می‌توانند آیات الهی را که در شأن امام عصرعلیه السلام است با هم مطالعه کنند و با راهنمایی روایاتی که آیات را تفسیر می‌کنند، به منظور کلام الهی برسند.

در این بحث، اعتقاد به مهدویت تقویت شده و از شکایت پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله مبنی بر اینکه: «یا رَبِ‌ّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هذا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً»؛⁽¹⁾«خدایا این قوم من قرآن را مهجور گرفتند» در امان می‌ماند.

تدبر در آیاتی که به تفسیر یا تأویل وجود مقدّس ولیعصرعلیه السلام اشاره دارد بسیار در یاد حضرت و معرفت آن جناب مؤثر خواهد بود.

در کتاب «الامام المهدی فی القرآن و السنة» حدود 280 آیه

مطرح می‌شود و در حدود 1100 روایت که همگی مربوط به مباحث ارزشمند مهدویت می‌باشد ذکر شده است.

4- هدیه دادن‌

اسلام عزیز، بر هر امری که ایجاد محبّت کند تأکید دارد از جمله آن موارد دادن هدیه است که به خاطر جلب محبّت، در زمره مستحبات مؤکد قرار گرفته است روش معصومین‌علیهم السلام در زندگانی پذیرش هدیه و تشکر از صاحب هدیه بوده است.

یکی دیگر از راهکارهای یاد آن بزرگوار، به این صورت است که با خود عهد ببندیم بعد از هر نماز تسبیحات حضرت زهراعلیها السلام را با آرامش و بدون عجله بگوییم و به محضر ایشان هدیه نماییم.

پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله فرمودند:

... هر کس یک بار قل هو اللَّه احد را بخواند یک سوم قرآن را خوانده و هر کس دو بار بخواند دو سوم قرآن را خوانده و هر کس سه بار بخواند قرآن را ختم کرده است.⁽¹⁾

مؤمن زرنگ است و اگر دنبال خیر و سعادت می‌گردد باید زرنگی کند و بعد از هر نمازی یک ختم قرآن به قرآن ناطق اهدا نماید، که برکاتش بسیار زیاد و پاداشش ناگفتنی است.

علی بن المغیره می‌گوید: خدمت امام کاظم‌علیه السلام (امام زمان علی

بن المغیره امام کاظم‌علیه السلام بوده‌اند) رسیدم و عرضه داشتم که من قرآن ختم می‌کنم و ثوابش را به پدران شما هدیه می‌کند؟ یک ختم قرآن نیز برای شما قرار داده‌ام به سبب این کار چه پاداشی برایم هست؟

امام کاظم‌علیه السلام فرمود:

پاداش تو آن است که روز قیامت با آنان‌علیهم السلام باشی.

عرض کردم: اللَّه اکبر چنین پاداشی برای من است؟

سه مرتبه فرمود: آری.⁽¹⁾

از دیگر هدایا می‌تواند این باشد که عهد کند روزی صد صلوات با «و عجل فرجهم» بفرستد و ثوابش را به ایشان اهدا نماید.

و بحث دیگر نماز است که می‌تواند دو رکعت نماز بخواند و ثوابش را به ایشان هدیه نماید.

در روایتی آمده است که «هر کس ثواب نماز خود را برای رسول خدا و امیرالمؤمنین و اوصیای بعد آن حضرت‌علیهم السلام قرار دهد، خداوند ثواب نمازش را آنقدر افزایش می‌دهد... و پیش از آنکه روح از بدنش برآید به او گفته می‌شود: ای فلان! هدیه تو به ما رسید، پس امروز روز پاداش و تلافی کردن [نیکی‌های تو است. دلت خوش و چشمت روشن باد به آنچه خداوند برایت مهیا فرمود...».⁽²⁾

چه زیباست قبل از خواب وضو گرفته و دو رکعت نماز هدیه به قطب عالم امکان بخوانیم و روز و شب را با یاد ایشان سپری کنیم.

امام عصرعلیه السلام از خانواده کرم هستند: «و سجیتکم الکرم؛⁽¹⁾آداب و رسوم شما کَرَم است».

کریم اگر از کسی خوبی و هدیه دریافت کند محال است به چند برابر جبران ننماید هرچند ما نباید بخاطر جبران ایشان، هدیه دهیم امّا ایشان رمز بنده‌پروری را بهتر از هر کسی می‌دانند.

آیه کریمه «هَلْ جَزَآءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ»⁽²⁾این نکته ناب را می‌رساند که کریم محال است احسانی را بدون پاسخ بگذارد.

5 - صدقه دادن به نیابت از حضرت‌

صدقه، صداقت انسان را نمایان، و ایمان انسان را حفظ می‌کند.

یکی از وظایف در عصر غیبت، صدقه دادن برای سلامتی حضرت مهدی‌علیه السلام است امّا می‌توان این عمل را به عنوان راهکار عملی یاد حضرت هم به شمار آورد که عهد ببندیم که هر روز همان طور که برای سلامتی عزیزانمان، صدقه می‌دهیم برای سلامتی عزیز زهراعلیها السلام و به نیابت از ایشان نیز صدقه دهیم.

«درست است که صدقه‌های ما برای امام زمان‌علیه السلام نفعی ندارد، ولی صدقه‌ای که با کمال تواضع و فروتنی باشد، نشان دهنده محبّت خالصانه ما به حضرت است این کار ما، مانند عمل آن مرغکی است که وقتی حضرت ابراهیم‌علیه السلام را درون آتش انداختند، با منقارش

قطرات آب را از جوی آب بر می‌داشت و به روی آتش می‌پاشید. مَلکی به مرغک گفت:

این کاری که تو انجام می‌دهی چه اثری دارد؟

مرغک گفت: چیزی که از من ساخته است همین کار است. من باید وظیفه خود را انجام دهم و محبّت خود را به حضرت ابراهیم‌علیه السلام اظهار کنم. درست است که کارهای ما در پیشگاه حضرت ناچیز است؛ ولی شرط وفا و مروت آن است که در حدّ وسع خویش به آن عزیز ابراز ارادت کنیم».⁽¹⁾

نه تنها به نیابت از حضرت صدقه بدهیم بلکه تمامی مستحبات را به نیابت از حضرت انجام دهیم، زائر امام رضاعلیه السلام اگر می‌خواهد زیارتش ارزش خاص پیدا کند باید خود را نبیند و به نیابت از قطب عالم امکان، راهی این سفر شود.

زیارت عاشورا، نمازهای مستحبی و ... همه و همه می‌توان به نیابت از حضرت انجام داد و یاد آن عزیز سفر کرده را در دل و جان، زنده نگه داشت.

6- خوشحال کردن مؤمنین‌

در روایات بسیار وارد شده است که خوشحالی امام در خوشحال کردن مؤمنین است.

امام صادق‌علیه السلام فرمود:

«کسی از شما نپندارد که چنانچه مؤمنی را شاد و مسرور نماید تنها او را شادمان کرده، بلکه واللَّه ما را خوشحال ساخته بلکه به خدا رسول خداصلی الله علیه وآله را خوشحال نموده است».

پس هرگاه مؤمنی از شما خواهشی داشت بدان که برآوردن خواست او، قبل از آنکه او را خوشحال کند، امام زمان‌علیه السلام را خوشحال می‌کند. بنابراین به نیت خوشحالی ایشان، حاجت مؤمن را برآورده بسازیم.

یا کارهای دیگری که مؤمنین را خوشحال می‌کند، تا شنیدیم یکی از رفقا یا بستگان قرض دارد، منتقل شویم به این معنا که ادای قرض او، امام زمان‌علیه السلام را خوشحال می‌سازد، راه‌های خوشحال کردن مؤمنین بسیار است گاهی با یک سلام و احوال‌پرسی گرم، مؤمنی خوشحال می‌شود و گاهی به ملاقات او رفتن و گاهی... .

امام صادق‌علیه السلام فرمود: یکی از محبوب‌ترین کارها نزد خدای عزّوجلّ شاد کردن مؤمن است: برطرف کردن گرسنگی‌اش، یا زدودن اندوهش، یا پرداختن قرضش.⁽¹⁾

7- هماهنگ کردن محیط اطراف‌

آن زلیخا از سپنداتا به عود

نام جمله چیز یوسف کرده بود

در دیدار اوّل یوسف‌علیه السلام و بنیامین، یوسف‌علیه السلام از او پرسید: آیا ازدواج کرده‌ای؟ بنیامین گفت: بله.

یوسف فرمود: چند بچه داری؟

بنیامین گفت: سه بچه به اسم‌های قمیص، ذئب، دم.

یوسف با تعجب پرسید: چرا این اسم‌ها را انتخاب کرده‌ای؟

بنیامین گفت: به خاطر اینکه برادرم (شما را) را فراموش نکنم و هر وقت یکی از بچه‌ها را صدا می‌زنم یاد شما برایم زنده شود.⁽¹⁾

هر وقت قمیص را صدا می‌زنم به یاد این بیفتم که برادرانم پیراهن تو را برای پدر آوردند هر وقت ذئب را صدا زدم یادم می‌آید که گفتند تو را گرگ خورد. و هر وقت دم را صدا زدم به یاد بیاورم که پیراهنت را خونی کردند.

یکی از راهکارهای یاد حضرت بقیة اللَّه - روحی فداه - این است که محیط اطرافمان را طوری آرایش کنیم که هر آن ما را به یاد ولی مطلق الهی بیندازد. روی میزمان تابلویی زیبا از نام «اباصالح المهدی» بگذاریم، در روی دیوار، حدیثی زیبا یا شعری با مضامین عالی، نصب کرده که ما را به یاد آن عزیز بیاورد.

یک چشم زدن غافل از آن شاه نباشی

شاید که نگاهی کند آگاه نباشی

آیت اللَّه مصباح یزدی می‌فرمایند:

«اگر ما بخواهیم معرفت و محبتمان، به ولی عصرعلیه السلام ثابت بماند،

باید آثارش را زنده نگه داریم؛ نام مقدسش را جلو چشم خود، روی میزمان یا لابه‌لای کتاب‌هایمان بنویسیم...».⁽¹⁾

هر کس به تناسب کار خود می‌تواند این فرهنگ را ایجاد کند.

دانش‌آموزان و محصلان گرامی، قبل از شروع نوشتن، نام حضرت را نوشته یا بر لب بیاورند و با سلام به جان جانان، درس و مطالعه خویش را آغاز نمایند. اندیشه‌ای که با یاد و نام حضرت، آشنا شود، ثمرات و برکات بسیاری ایجاد خواهد کرد.

معلمان عزیز و دلسوز که نقش فراوانی در آشنا ساختن دانش‌آموزان ما با فرهنگ مهدوی دارند می‌توانند شروع نوشتن و درس را با جمله زیبای «السلام علیک یا بقیة اللَّه» روی تخته، مزین کنند.

رانندگان گرامی با نصب برچسب کوچکی در داخل ماشین، می‌توانند خود و مسافران را برای لحظه‌ای هم که شده به یاد امام عصرعلیه السلام آشنا کنند.

نام مهدی را برای بچه‌هایمان انتخاب کنیم و احترام آنان را به خاطر اسمشان، بیشتر نگه داریم.

این بچه‌ای که خداوند روزی ما کرده است به یمن و برکت امام عصرعلیه السلام است پس نباید اسمی را انتخاب کنیم که مورد رضایت ایشان نباشد.

8 - دوستی با مهدویون‌

همان طور که در دعای ندبه برای ناله و گریه در فراق امام زمان‌علیه السلام یاری می‌طلبیم:

«هل من معین فاُطیل معه العویل و البکاء؛⁽¹⁾آیا کسی هست مرا یاری کند تا به همراهی او ناله و گریه را طولانی کنم؟»

برای یاد او نیز باید از دوستان یاری طلبید و کمک خواست.

یکی از بهترین راهکارهای عملی یاد حضرت بقیة اللَّه الاعظم - روحی فداه - دوستی با کسانی است که به این یاد، انس گرفته‌اند و بودن با آنها، انسان را به یاد حضرت و مسائل معنوی سوق می‌دهد.

شاید تأکید بر زیارت عالِم مهذب نیز به خاطر همین جهت باشد که نگاه به عالم، یاد خدا و ولی خدا را برای انسان تداعی می‌کند. و عقب ماندگی ما را از قافله واصلان به عشق حضرت حقّ و یاد امام عصرعلیه السلام متذکر شده و ما را به حرکت وا می‌دارد.

بنابراین باید سراغ دوستانی برویم که زهد و معنویت و دوام ذکر در چهره‌شان هویداست و همراهی با آنان، انسان را با یاد حضرت ولیعصرعلیه السلام همراه خواهد کرد.

حواریین که از یاران حضرت عیسی‌علیه السلام بودند از ایشان پرسیدند:

«من نجالس؟؛ با چه کسانی نشست و برخواست کنیم؟

«قال: من یذکرکم اللَّه رویته و یزید فی عملکم منطقه و یرغبکم فی الاخرة عمله؛⁽¹⁾فرمود: کسی که دیدنش شما را به یاد خدا می‌اندازد، و صحبتش عمل شما را زیاد می‌کند و عملش شما را به آخرت ترغیب می‌کند».

هرچند باید اعتراف کرد در این زمان، شخصی با این خصوصیات کمیاب و در حکم کبریت احمر است، ولی تلاش در پیدا کردن چنین دوستی، بی‌ثمر نخواهد بود، ضمن اینکه باید از خداوند چنین دوستی را درخواست نمود، یاری که دیدار و یا گفتارش ما را به یاد مهدی فاطمه‌علیهما السلام بیندازد و غفلت ما را با تذکّر درمان نماید. دوستی که عیب‌های ما را به ما هدیه کند تا با برطرف کردن عیوب ظاهری و باطنی به مقام یاد و ذکر حضرت دوست و ولی مطلقش نائل آییم.

از طرف دیگر از دوستانی که ما را به سوی شهوت و گناه و مسائل بیهوده سوق می‌دهند و رنگ و بویشان رنگ و بوی خدایی نیست باید فاصله گرفت و نکته آخر اینکه خود ما هم سعی کنیم از کسانی باشیم که وقتی دوستانمان ما را ملاقات می‌کنند به یاد خوبی‌ها و خدای خوبی‌ها آشنا شوند که این با کسب معرفت و تمرین در راهکارهای یاد امام عصرعلیه السلام امکان‌پذیر خواهد شد. ان شاء اللَّه.

احترام به سادات و علما که می‌تواند یکی از راهکارهای عملی

باشد نیز شاید برای همین نکته است که آنها به عنوان انتسابی که به حضرت ولیعصرعلیه السلام دارند ما را به یاد آن بزرگوار آشنا می‌کنند.

طلاب و روحانیون به عنوان سربازان امام عصرعلیه السلام و مفتخر شدن به پوشیدن لباس پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله می‌توانند ما را متذکر به ارباب و مولایشان کنند و ما وظیفه داریم به احترام لباسشان و مولایشان، به آنها احترام بگذاریم و لو تعداد کمی از آنها مثل حقیر احترام خودشان را نگه ندارند و کارهایی بکنند که مورد رضایت آن حضرت نیست.

آیت اللَّه مصباح فرمودند:

«حتی اگر یک روحانی هیچ فضیلتی نیز نداشت باید برای لباسش او را تکریم کنم این کار برای خودم منفعت دارد، نه برای او، چرا که ایمان من قوی‌تر و محبتم به صاحب این لباس یعنی پیامبرصلی الله علیه وآله و امام زمان‌علیه السلام بیشتر می‌شود».⁽¹⁾

شاید دیده باشید کسانی که با علما و روحانیون کاری ندارند یا حتی فحش و بد و بیراه نثارشان می‌کنند، با امام عصرعلیه السلام ارتباط چندانی ندارند و توفیق یاد حضرت را ندارند.

ما وظیفه داریم مخصوصاً نسبت به روحانیون سادات، احترام بیشتری قائل شویم.

همچنین وظیفه داریم به روایات و کتب روایی احترام بگذاریم،

چرا که شکی نیست که این روایات منسوب به امام عصرعلیه السلام و پدران گرامی آن بزرگوار می‌باشد.

«علّامه طباطبایی وقتی کتاب روایت را به دست می‌گرفت، آن را می‌بوسید اگر درون قفسه کتابی، روایت وجود داشت، طوری می‌نشست که پشت به کتاب روایت نباشد».⁽¹⁾

9- خواندن دعاها و زیارات‌

اشاره

رهرو راه انتظار در مجالسی که به نام آن محبوب دل‌ها تشکیل می‌شود حضور می‌یابد تا ریشه‌های محبّت او را در دل خود محکم‌تر کند.

از زیباترین جلوه‌های یاد امام مهدی‌علیه السلام در زندگی منتظران ظهورش آن است که هر روز با او تجدید عهد کرده و پیمان وفاداری ببندند و استواری خود را بر آن عهد اعلام کنند.⁽²⁾

اگر صبح را عاشقانه با یاد او شروع کنیم مطمئناً در طول روز این یاد نورانی، بیشتر نمایان خواهد شد.

الف) دعای عهد

دعای عهد ضمن برکات فراوان با مضامین عالی جای بحث در حلقه‌های ذکر یاد شده را نیز فراهم می‌کند.

شایسته است که ترجمه این دعا را با هم مباحثه کرده تا در هنگام تلاوت از لذّت بیشتری بهره‌مند شویم.

امام صادق‌علیه السلام فرمودند: هر کس چهل بامداد خدا را با این عهد بخواند از یاوران قائم ما خواهد بود و اگر پیش از ظهور آن حضرت بمیرد، خداوند او را از قبرش بیرون آورد [و قائم‌علیه السلام را یاری دهد].⁽¹⁾

امام خمینی (رضوان اللَّه تعالی علیه) در طول عمر شریفشان بر خواندن این دعا مداومت داشتند و می‌فرمودند: خواندن دعای عهد، سرنوشت انسان را عوض می‌کند.

ب) زیارت آل یس‌

در این زیارت به یاد لحظه لحظه زندگی حضرت خواهیم بود و به خاطر نورانی بودن آن لحظات، به تمام ثانیه ثانیه عمر شریفشان سلام می‌دهیم. فرمودند: هرگاه خواستید توجّه کنید به وسیله ما به سوی خداوند تبارک و به سوی ما [این زیارت را بخوانید].⁽²⁾

حداقل یکبار در هفته با این مضامین بلند به آن عزیز در غربت سلام دهیم و یادش را در دل زنده نگه داریم.

ضمن اینکه بر بحث معرفتی تکیه کرده و تأمّل و تفکّر در مضامین عالی این زیارت را نیز سفارش می‌کنیم.

ج) دعای ندبه‌

جمعه‌ها ما عاشق گل می‌شویم

شاخساران توسل می‌شویم

جمعه روزی است که یاد آن حضرت، باید به اوج خود برسد و تمام وجودِ انسان را احاطه کند، دعای ندبه با فرازهای عاشقانه به

همراهی اشک و آه و ناله بهترین راهکار برای یاد امام زمان‌علیه السلام می‌باشد.

ما به همین موارد اندک از زیارات و دعاها بسنده می‌کنیم و شما را به کتاب مفاتیح الجنان ارجاع می‌دهیم.

10- حضور در مکان‌های منتسب به حضرت‌

مسجد مقدّس جمکران جلوه گاه عشق است و عاشقان و دلدادگان عزیز زهراعلیها السلام هر هفته، با حضور در آن مکان نورانی، یاد آن عزیز را برای خویش زنده می‌کنند و هر آن از فضای نورانی آن ارض مقدّس، تجدید قوا می‌نمایند.

مکانی که با دستور مستقیم خود حضرت، بنا شده است و خود ایشان نیز به این مسجد عنایت خاصی دارند شایسته حضور گرم شماست تا با بودن در آن فضا و مکان مقدّس، بیش از پیش به یاد آن عزیز باشید.

مشاهد مشرفه هم انتساب به امام عصرعلیه السلام دارد و مرقد پدران بزرگوارشان می‌باشد ضمن اینکه یکی از مکان‌های اجابت دعا، همین مشاهد مشرفه و قبور ائمه‌علیهم السلام می‌باشد شایسته است به محض حضور در آن مکان‌های مقدّس، اولین کارمان دعا برای فرج یوسف زهراعلیها السلام باشد.

در مشهد الرضاعلیه السلام نیمه شب‌ها به زیارت برویم و بعد از خواندن نماز شب، و آل یس، دنبال جان جانان بگردیم و رواق‌ها و صحن‌ها

را با این حال، قدم زنیم و برای فرجش، عاجزانه ناله بزنیم و دعا کنیم.

راهکارهای عملی یاد حضرت بقیة اللَّه الاعظم - روحی فداه - بیشتر از آن چیزی است که ذکر شد.

سخن آخر

حقیقت یاد و ذکر این است که هنگام معصیت، آن یاد، مرا از آن مفسده دور کند.

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند:

«من اطاع اللَّه عزّوجلّ فقد ذکر اللَّه و ان قلّت صلاته و صیامه و تلاوته للقرآن؛⁽¹⁾هر کس خدای عزّوجلّ را فرمان برد خدا را یاد کرده است هرچند نماز خواندن و روزه گرفتن و قرآن خواندنش اندک باشد».

و امام صادق‌علیه السلام در تفسیر آیه «وَلَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ»⁽²⁾فرمودندعلیهم السلام

به یاد خدا بودن در هنگام روبه رو شدن با حلال و حرام خدا.⁽³⁾

اگر در معرض نگاه به نامحرمی بودی و چشمت را نگه داشتی، این یاد و ذکر خدا و ولی خداست و توفیقی است از آن حضرت که حاصل شده است.

پس کسی که در مجلس عروسی که غرق گناه است و موسیقی حرام پخش می‌شود شرکت کند این ذاکر نیست ولو زبانش دائماً به

ذکر مشغول باشد اگر توانسیم مجلس عروسی را به خاطر امام عصرعلیه السلام بدون گناه برگزار کنیم می‌شود ذکر و یاد امام عصرعلیه السلام که به تبعش ایشان هم ما را یاد خواهند کرد.

سخن خویش را با جملاتی از کتاب شریف مکیال المکارم پایان می‌دهم:

پس بدانکه می‌بایست یقین بدانی که تو از چشم و گوش مولایت‌علیه السلام دور نیستی او جای تو را می‌داند و از احوال تو آگاه است. پس اگر از کسانی باشی که بر رعایت آدابی که سزاوار رعایت شدن نسبت به آن جناب است، مواظبت دارند، بدین وسیله کمال محبّت و عنایت آن بزرگوار را به سوی خود جلب کرده‌ای، و اگر اهل غفلت و اعراض از آن سرور باشی، جای تأسف است.

پس شتاب کن برای خلاصی خودت و این حاصل نمی‌گردد مگر با یاد مولایت تا در دنیا و آخرت دستت را بگیرد که خدای تبارک و تعالی می‌فرماید:

«یوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ»؛⁽¹⁾«روزی که مردم را با امامشان می‌خوانیم».

چون صبح کنی پس بدانکه این زندگی که خداوند به تو داده به برکت آن حضرت‌علیه السلام است. پس او را سپاس بگذار و خدای تعالی را بر نعمتی که به تو عنایت فرموده شکر کن. و مواظب خودت باش که

مبادا این نعمت را در غیر رضای او صرف نمایی، که مایه تیره روزی و بار سنگینی تو خواهد شد. پس چنانچه در معرض گناهی قرار گیری به یادآور که مولایت در این حالت زشت وضعیت بد، تو را می‌بیند. پس به پاس احترام او آن گناه را واگذار و اگر کار خوبی پیش آید به انجام آن سبقت کن و بدانکه آن نعمتی است الهی، که خدای تعالی آن را به برکت مولایت بر تو بخشیده است و خدای را بر آن سپاس بگذار و آن را به مولی و صاحب زمانت هدیه کن. و با زبان حال و مقال عرضه بدار:

«عزیزا بر ما و اهل ما سختی رسیده و با متاعی اندک به درگاهت پناه آورده‌ایم پس پیمانه ما را پر کن و بر ما تصدق فرمای که خداوند صدقه دهندگان را پاداش می‌دهد».⁽¹⁾

و در تمام احوال خاضع و خاشع باش، همچون غلام سر به فرمان حقیری که در خدمت اربابش ایستاده باشد. در هر بامداد و شامگاه بر آن جناب سلام کن. سلام غلامی که مشتاق دیدار اوست و از فراقش در سوز و گداز است. و چون هنگام نماز خواندنت فرا رسد، حال مولایت را در موقع ایستادنش در پیشگاه خدای - جلّ جلاله - متذکر شو و با حضور قلب، و خشوع جسم و چشم پوشی از ماسوی اللَّه، به آن بزرگوار تأسی بجوی و بدانکه توفیق یافتنت به این امر جز به برکت مولایت نیست. و این عبادت جز به موالات و پیروی و معرفت آن حضرت، از تو پذیرفته نمی‌شود.

و چون از نماز فراغت یافتی آن حضرت‌علیه السلام را به سوی خدای عزّوجلّ وسیله و شفیع قرار داده که آن را از تو قبول فرماید. و پیش از هر دعایی به دعا کردن برای او آغاز کن.

و چنانچه غفلت یا فراموشی از یاد حضرت‌علیه السلام در بعضی اوقات برایت عارض گشت - چنانچه غالب احوال بیشتر اهل زمان است - پس بدان که این حالت از نزدیک شدن شیطان است. پس به درگاه خداوند روی آورده و زاری کن تا کید شیطان را از تو باز گرداند و از خدای تعالی طلب مغفرت بنما و به سوی او توبه نصوح کن تا این بدی را بر تو ببخشاید و به یاد مولایت در هر حال توفیق دهد.⁽¹⁾

و آخرین سخن ما: خدایا ذکر و انتظارش را از یاد ما مبر.

والسلام