چهل حدیث حسرت

مشخصات کتاب

‌سرشناسه : ایرانی حسین ۱۳۲۵ - ۱۳۸۷.

عنوان و نام پدیدآور : چهل حدیث حسرت/ تالیف حسین ایرانی .

مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران ۱۳۸۷.

مشخصات ظاهری : ۳۲ص.؛ ۵/۱۱×۵/۱۶س‌م.

شابک : ۲۰۰۰ ریال 978-964-973-190-2

یادداشت : کتابنامه:ص. ۳۲.

شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)

شماره کتابشناسی ملی : ۱۷۴۴۰۳۴

اشاره

فهرست

تصویر

تصویر

اللّهمّ تقبل منا واجعلنا من المنتظرین

تقدیم به تنهای تنها

تنها تالی و ترجمان کتاب الله

تنها تبلور تبارک و طاها

تنها طرید شرید (رانده و آواره)

از عترت نبی‌صلی الله علیه وآله

تنهایی که سال‌ها در حسرت رؤیت آفتاب رویش سوختیم

تنها پگاه امید و امنیت و عدالت در سراسر عالم

حضرت حجة بن الحسن العسکری (عج)

و به نایب منصور و مؤیّدش حضرت آیة اللَّه العظمی خامنه‌ای

(ادم اللَّه ظله الی طلوع طلعة)

ان شاء الله

مقدمه

ناهنجاری‌های اخلاقی و مفاسد اجتماعی بیشتر از جهل و غفلت از قیامت و روز حسابرسی به انگیزه‌ها و اعمالی خرد و کلان انسان‌هاست، گردابی که به نوعی همگان را تهدید می‌کند و گاه به گناه و تباهی می‌کشاند، فراموش نمودن مبدأ، معاد، خدا و آخرت می‌باشد.

عامل عمده اضطرابها و ناآرامی‌های روانی و نگرانی‌های نسل امروز، ریشه در جدایی از خدا و بی‌توجّهی به حیات جاوید دارد.

طغیان‌ها و ستمگری‌ها و سلطه‌طلبی‌ها غالباً معلول بی رنگ شدن باورهای مذهبی و عدم تعمیق آموزه‌های صحیح دینی و بی خبری از عذاب‌ها و افسوس‌های فرداهای بی بازگشت می‌باشد.

حسرت‌های بی‌ثمر به فرصت‌ها و لحظه‌های طلایی حیات برباد رفته!

پشیمانی از خارهای کِشته که می‌شد به جای آنها نهال نیکی کاشت و با درک کرامت انسان به اطاعت حقّ و خدمت به خلق پرداخت!

دریغ و افسوس بر سپری ساختن زمان و زندگی در خسران هرزگی و بیهودگی. «وَالْعَصْرِ * إِنَّ الْإِنسانَ لَفِی خُسْرٍ» ⁽¹⁾

زمان و لحظه‌هایی که با هیچ قدرت و قیمتی نمی‌توان باز گرداند!

آری ای برادر و ای خواهر و عزیز آفرینش!

در هر روز و هر ساعت و ثانیه ممکن است عمر ما پایان یابد و چراغ حیاتمان خاموش گردد، علی‌علیه السلام می‌فرماید: «نَفَسُ المرء خطاه الی اجله» ⁽¹⁾، نفس‌های آدمی گامهایی است به سوی مرگ او؛ و با آمدن ناگهانی مرگ در هاله‌های حسرت و ندامت گرفتار آئیم که چرا!!

پیشوایان و امامان معصوم و مهربان و آگاه ما، چالش‌های پیش روی انسان را پیش‌بینی و عوامل حسرت آفرین را هشدار داده‌اند، تا جایی که نه تنها در دعایشان از خداوند می‌خواستند تا گرفتار حسرتها و حسرت‌زاها نشوند بلکه حسرت‌ها را با حساسیت خاص خاطرنشان می‌نمودند، بگونه‌ای که علی‌علیه السلام در وصیتش به امام حسین‌علیه السلام می‌فرماید: «اَیْ بُنیّ کم نظرةٍ جلبت حسرةً وکم من کلمةٍ سلبت نعمةً» ⁽²⁾، فرزندم چه بسا یک نگاه باعث حسرت گردد و سخنی سلب نعمت کند! (حتی در نگاه و نظر هم دقّت کن تا برای تو علم و عبرت باشد نه آلودگی و گناه که حسرت‌زا است). باشد که بخود آئیم، بیندیشیم و با توبه و توکّل برنامه‌ریزی جامع و صحیح داشته فرصت‌ها را آگاهانه تدبیر کنیم تا به خوشبختی و کمال و سعادت جاوید برسیم ان شاء اللَّه.

اگرچه یکی از اسامی روز قیامت، «یوم الحسرة» است و در قرآن مکرر سخن از حسرت⁽¹⁾به میان آمده است و نزدیک به ده بار این واژه و همچنین الفاظی با این معنا (همانند یا وَیلتی، … ) در موارد متعدد و برای گروههای مختلف بکار رفته و گاه خود حسرت مخاطب قرار داده شده است لیکن کتاب حاضر با رویکرد روایات و از منظر احادیث اهل بیت‌علیهم السلام بحث حسرت را بررسی و تقدیم می‌کند.

امید آنکه مرضی خدا و حضرت ولیّ‌عصر مهدی موعود(عج) بوده و همگان را مفید افتد که حضرت رضاعلیه السلام می‌فرماید: «لو علموا محاسن کلامنا لاتبعونا» ⁽²⁾، هرگاه زیبایی‌های سخن ما را بدانند و بیابند تبعیّت و پیروی ما کنند (و به سعادت و فیروزی برسند) و در زیارت جامعه کبیره می‌خوانیم «کلامکم نورٌ وامرکم رشد» ⁽³⁾، سخن شما نور (زداینده تاریکی‌ها و تباهی‌ها و نمایانگر راه سعادت به آدمیان) است و دستورات شما هدایتگر و موجب رشد و کمال می‌باشد.

مؤلف: حسین ایرانی

عوامل حسرت‌زا

دنیا گرایی

(1)

قال النبی‌صلی الله علیه وآله: «اِنَّ اَشَد الناس نَدامَةً یَومْ الْقیامةِ رَجُلٌ باعَ آخِرتَهُ بِدنیا غیره»؛⁽¹⁾«پشیمان‌ترین مردان در روز قیامت کسی است که آخرت خود را به دنیای دیگری بفروشد.»

(2)

عن علی‌علیه السلام: «ایّها الناس اِن الدنیا حلوة خضرة … وستورث غداً اقواماً الندامة والحسرة بِاقْبالهم علیها وتنافسهم فیها وحسدهم وبغیهم علی اهل الدّین»؛⁽²⁾«ای انسان‌ها همانا دنیا خرّم و شیرین است … لیکن برای گروه‌ها واقوامی حسرت و پشیمانی باقی می‌گذارد بخاطر گرایش و روی آوردنشان به دنیا (دنیای مادی را هدف قرار داده، نه وسیله برای آخرت و عبادت و عدالت و خدمت) و رقابت در آن و حسادت و ستمشان بر دینداران.»

(3)

عن امیرالمؤمنین‌علیه السلام: «فَاِنّهُ مَنْ آثَر الْدُنیا عَلیْنا عَظُمْت حَسْرَتُهُ»؛⁽¹⁾وقالَ اللَّه تعالی: «یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَطْتُ فی جَنْبِ اللَّه»؛⁽²⁾«پس حقیقت قصه این است، آنکه دنیا را بر ولایت و (محبت و اطاعت) اهل بیت پیامبرصلی الله علیه وآله برگزیند، حسرت و افسوس بر او سنگین خواهد بود و خداوند متعال می‌فرماید: «ای وای و دریغا بر من به خاطر آنچه در امر خدا کوتاهی کردم.»

(4)

قال علی‌علیه السلام: «مَنْ کانَتْ الدُنیا هِمتَه اشْتَدتْ حَسْرته عِند فَراقِها»؛⁽³⁾«کسی که همت و هدفش دنیا و زندگی مادی باشد، هنگام فراق و جدایی از آن سخت‌ترین حسرت و افسوس را خواهد داشت.»

(5)

عن الصادقین‌علیهما السلام: «مَنْ کَثُرَ اِشتباکه بالدنیا کان اشد لحسرته عند فراقها»؛⁽⁴⁾«کسی که فراوان گره خورد و درآمیزد با دنیا،

شدیدترین حسرتها را هنگامه جدایی آن خواهد داشت.»

صرف مال در غیر راه و رضای خدا

(6)

قال علی‌علیه السلام: «اِنَّ اَعْظَم الحسرات یوم القیامة حسرة رجلٍ کسب مالاً فی غیر طاعة اللَّه فورثه رجلاً فانفقه فی طاعة اللَّه سبحانه فدخل به الجنة ودخل الاوّل النار»؛⁽¹⁾«به راستی بزرگ‌ترین حسرت‌ها در روز رستاخیز، حسرت شخصی است که مالی را از راه حرام به دست آورده و آن را کسی به ارث گذاشته که در راه عبادت و اطاعت خدای سبحان صرف کرده و به سبب آن به بهشت رود و شخص اوّلی به خاطر همان مال به دوزخ وارد شود.»

(7)

قال علی‌علیه السلام: «اِن اَخْسَرَ الناس صَفْقَةً واَخْیبِهم سَعیاً رجلٌ اَخْلَق بدنه فی طلب ماله ولم تُساعده الْمقادیر علی اِرادَته فخَرج مِن الدنیا بحسْرته وقدم علی الاخرة»؛⁽²⁾«به راستی زیانمندترین مردم در معاملات و ناامیدترین آنها در تلاش، کسی است که خود را در به دست آوردن مال فرسوده کرده

ولی مقدّرات، او را در رسیدن به خواسته‌اش یاری نکرده، پس از دنیا با حسرت آن بیرون رفته و در آخرت با گناه آن قدم نهد.»

(8)

قال الباقرعلیه السلام: «وَاِنَّ اَشَدْ الناس یَوْم القیامة حَسْرَةً مَنْ وَصَف عَدلاً وَاَتی جَوراً»؛⁽¹⁾«قطعاً شدیدترین حسرت و افسوس در روز قیامت برای کسی است که (در گفتار) توصیف عدل و عدالت کند لیکن به دیگران ظلم و ستم کند.»

(9)

عن العالم‌علیه السلام: « … اذا وصف الانسان عدلاً وخالفه الی غیره فرای یوم القیامة الثواب الذی هو واصفه لغیره عظمت حسرته»؛⁽²⁾«انسانی که توصیف عدالت کند و با دیگران رفتار ننماید، وقتی در روز رستاخیز ثواب عدلی که تعریف نموده برای غیر خود ببیند، حسرت و افسوس او عظیم و بزرگ گردد.»

عالم غیر عامل

(10)

قال علی‌علیه السلام: «فاعلموا عباد اللَّه اِنْ العالم العامل بغیر علمه کالجاهل الحائر الذی لایستفیق من جهه بل الحجة علیه

اعظم وهو عند اللَّه الوم والحسرة ادوم علی هذا العالم»؛⁽¹⁾«دانشمندی که به غیر علمش عمل کند همانند جاهل سرگردانی است که هرگز از جهل به هوش نمی‌آید بلکه حجت بر آن عالم عظیم‌تر و حسرت او ثابت تر و در پیشگاه خدا سزاوار سرزنش بیشتر می‌باشد.»

(11)

عن امیرالمؤمنین‌علیه السلام: «انه حدّث عن النبیّ انه قال: العلماء رجلان، رجلٌ عالم اخذ بعلمه فهذا ناج و رجل تارک لعلمه فهذا هالک … واِنّ اشد الناس ندامةً وحسرة رجل دعا عبداً الی اللَّه سبحانه فاستجاب و قَبِلَ منه فاطاع اللَّه فادخله الجنة وادخل الداعی النار بترکه علمه»؛⁽²⁾«از امیرالمؤمنین‌علیه السلام نقل شده که پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: دانشمندان دو دسته‌اند، عالمی که به علمش عمل کند پس نجات یابد و دانشمندی که به علم خود (علم دین) عمل نکند و آنرا رها نماید در نتیجه به هلاکت افتد و به سعادت نرسد و شدیدترین مردم از حسرت و پشیمانی کسی است که دیگری را به خدای سبحان دعوت کند و او بپذیرد و اطاعت خدا کرده، داخل بهشت شود و لیکن

دعوت کننده خود بخاطر ترک علمش وارد دوزخ گردد.»

(12)

عن النبی‌صلی الله علیه وآله: «اشد الناس حسرةً یوم القیامة رجلٌ امکنه طلب العلم فی الدنیا فلم یطلبه و رجلٌ علم علماً فانتفع به مَنْ سَمِعَهُ دُونَه»؛⁽¹⁾«دو کس در قیامت از همه مردم بیشتر حسرت خورند، یکی آنکه در دنیا برای تحصیل علم فرصت داشته و دنبال آن نرفته است و دیگر شخصی که دانشی به دیگری آموخته و از آن بهره‌مند شده لیکن خود او بی‌بهره مانده است.»

غفلت

(13)

قال علی‌علیه السلام: «وَمَنْ غفل وثَبَ علی ظهره و حَسب غَیَّه رُشْداً وغَرْتَهُ الْامانیِ واَخَذَتْهُ الحسرة اذا انقضی الامر وانکشف عنه الغطاء»؛⁽²⁾«و کسی که غفلت ورزد عقب‌گرد کرده و گمراهیش را هدایت و رشد پندارد و آرزوها او را بفریبد و حسرت و افسوس او را فراگیرد آنگاه که عمرش به پایان رسد و پرده غفلت و جهل (به حقایق) کنار زده شود.»

(14)

قال امیرالمؤمنین‌علیه السلام: « … والفسق علی اربع شعب، علی الجفاء والعمی والغفلة والعتوّ … ومن غفل غرّته الامانی واخذته الحسرة اذا انکشف الغطاء وبدا له من اللَّه ما لم یکن یحتسب»؛⁽¹⁾« … و فسق چهار شعبه دارد، جفا، کور دلی و غفلت و سرکشی … و آنکه غفلت ورزد آرزوها او را بفریبند و حسرت و افسوس او را فرا گیرد زمانی که پرده‌ها(ی مادی) برداشته شود و آنچه به حساب نمی‌آورد از سوی خداوند به او آشکار گردد.»

ترک ذکر خدا

(15)

عن النبی‌صلی الله علیه وآله: «ما مِنْ ساعَةٍ تَمرُّ بِابْنِ آدَم لَم یَذْکُر اللَّه فِیها اِلّا حَسَر عَلیْها یَوْمَ الْقیامَة»؛⁽²⁾«ساعتی بی ذکر خدا بر آدمیزاد نمی‌گذرد جز آنکه در روز قیامت بر آن حسرت می‌خورد.»

(16)

عن ابی عبداللَّه‌علیه السلام قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: «ما مِنْ قَوْمٍ اِجْتَمعُوا فی مَجِلْسٍ فَلَم یَذکْروا اللَّه عزّوجَلّ ولَم یُصلَّوُا عَلی نَبِیّهم اِلّا

کانَ ذلک المجلس حَسْرةً وَوَبالاً عَلیْهم»؛⁽¹⁾امام صادق‌علیه السلام از پیامبرصلی الله علیه وآله نقل می‌فرماید: «هر قوم و گروهی در جلسه و مجلسی اجتماع کنند و یاد خدا ننمایند و بر پیامبرشان درود نفرستند، این مجلس برای آنان موجب حسرت و گرفتاری خواهد شد.» ⁽²⁾

آرزوهای طولانی

(17)

قال علی‌علیه السلام: «واعلموا عباد اللَّه اَنَّ الاَمَل یذهب العقل ویکذب الوعد وبَحث علی الغفلة ویُورثُ الْحَسْرَة فاکَذْبُوا الاَمل فَاِنّهُ غَرُور»؛⁽³⁾«بندگان خدا آگاه باشید و بدانید که آرزوهای دراز عقل و اندیشه را می‌برد و وعده‌ها را به کذب کشانده، غفلت ر اتحریک و تشدید می‌کند و حسرت و افسوس (بی ثمر) را باقی گذارد و نتیجه دهد، پس آرزوها را تکذیب نموده (از خود دور و ترک نمایید) چرا که آرزوها سخت فریبگرند.»

نپذیرفتن نصیحت

(18)

عن علی‌علیه السلام: «اما بعد فانّ معصیة الناصح الشفیق العالم المجرّب تورث الحسرة وتعقب الندامة»؛⁽¹⁾«به راستی نافرمانی نصیحت کننده مهربان و عالم با تجربه باعث حسرت می‌شود و پشیمانی‌ها به دنبال خواهد داشت.»

نا شکیبایی

(19)

قال النبی‌صلی الله علیه وآله: «صنایع المعروف تَقِی مَسارع السوء … ومَن لم یتَعّز بعزاء اللَّه تَقَطَعتْ نَفسهُ حَسرات (علی الدنیا)»؛⁽²⁾«انجام امور خوب و خیر از حوادث بد و ناگهانی حفظ می‌کند … و آنکه دلداری و تسلا ندهد خود را به آنچه خدا تسلا داده است (فرموده وبشر الصابرین) خویشتن را با افسوس‌ها و حسرت‌ها قطعه قطعه کند.»

ترک زیارت امام‌علیه السلام

(20)

عن ابا عبداللَّه‌علیه السلام: « … اِنّه اَتاه رجلٌ فقال هل یزار والدک

فقال نعم، فقال فما لِمَن یزوره؟ قال الجنة اِن کان تأتم به قال فما لمن تَرکهُ رغبة عنه قال الحسرة یوم الحسرة»؛⁽¹⁾«شخصی نزد امام صادق‌علیه السلام آمد و پرسید آیا شما به زیارت پدرت می‌روی؟ فرمود: بلی پس گفت: پاداش آنکه به زیارت و دیدار او رود چیست؟ حضرت فرمود: بهشت اگر او را به امامت پذیرد. بعد پرسید اگر از روی بی میلی زیارت او را ترک کند چه جزایی دارد؟ امام صادق‌علیه السلام فرمود: حسرت و افسوس فراگیر در روز حسرت (قیامت).»

بیکاری و بیهودگی

(21)

قال علی‌علیه السلام: «واعلم اَن الدنیا دار بلیةٍ لم یفرغ صاحبها قط فیها ساعة اِلاَّ کانَتْ فَرغْته علیه حسرةً یَوْم القیامة»؛⁽²⁾«و بدان که دنیا سرای آزمایش و ابتلائات است، هر کس ساعتی در آن فراغت یابد و دست از کار بکشد، همین ساعت بیکاری و بیهودگی موجب حسرت و دریغ در قیامت خواهد شد.»

تفریط

(22)

عن ابی عبداللَّه‌علیه السلام: «عن آبائه اِنَّ اَمیرالمؤمنین عَلَّم اصحابَهُ فِی مَجِلْس … اِیاکُّم وَالْتَفْرِیطِ فَتَقُع الْحَسْرة (فانّه یُوِرثُ الْحَسرة) حِینَ لا تَنْفَعُ الْحَسَرة»؛⁽¹⁾«امام صادق‌علیه السلام از پدرانش نقل می‌فرماید که امیرالمؤمنین‌علیه السلام در جلسه‌ای یارانش را آموزش می‌داد … بترسید و دوری کنید از تفریط (کوتاهی و کم‌کاری) چرا که موجب حسرت و افسوس شود زمانی که حسرت‌ها هیچ ثمر و نتیجه‌ای ندارد.»

نداشتن شفیع

(23)

عن الباقرعلیه السلام: « … وذلک اَن اهل النار لو لم یروا یوم القیامة الشافعین.. لما تعاظمت حسراتهم ولا صدر عنهم هذا المقال.. لکنّهم لمّا رأوا شافِعَاً یشفع فیشفع وصدیقاً یشفع لصدیقه فیشفع عظمت حسرتهم عند ذلک وقالوا فما لنا من شافعین»؛⁽²⁾«دوزخیان اگر در قیامت شفاعت کنندگان را نبینند

حسرت هایشان عظمت نیابد ولکن وقتی شفیعان را می‌بینند که شفاعت می‌کنند و پذیرفته می‌شود و دوستی بر دوستش شفاعت می‌کند و پذیرفته می‌گردد در این هنگام حسرت و افسوس شان افزون و عظیم شود و می‌گویند: ما شفاعت کننده نداریم!»

کفر و دشمنی با خدا

(24)

قال السجاد علیه السلام: «عن النبی: … فیکون موته بِاشَّد حَسْرَةً واَعْظَمُ اَسَفٍ»؛⁽¹⁾«(وقتی ملک الموت منازل عذاب کافر را به او می‌نمایاند) مرگش با شدیدترین حسرت و عظیم‌ترین افسوس همراه خواهد شد.»

(25)

عن النبی‌صلی الله علیه وآله: «اذا حُمِلَ عَدوُّ اللَّه اِلی قَبْرِه … فَانِّی قد بُشّرِتُ بِالنّار والذّلَ والصِغار وَغضب العزیز الجبار واحسرتاه علی ما فرّطت فی جنب اللَّه (ای فی طاعة اللَّه)»؛⁽²⁾«هنگامی که دشمن خدا را به سوی قبرش می‌برند، می‌گوید: من به آتش و ذلّت و حقارت و خشم خدای عزیز و جبار بشارت داده شدم،

ای دریغا و واحسرتا! بر آنچه از فرمانبرداری خداوند کوتاهی کردم و فرو گذاشتم.»

ترک تعدیل تمایلات

(26)

قال علی‌علیه السلام: «والنفاق علی اربع دعائم علی الهوی … ومَنْ لم یَعْدِل نَفْسه عَنِ الشَّهوات خاضَ فی الحسَرات وسَبح فیها»؛⁽¹⁾«نفاق به چهار ستون قرار دارد، بر هوای نفس … و کسی که نفس خود را از تمایلات و کششهای حیوانی تعدیل و کنترل نکند، در حسرت‌ها و افسوس‌ها فرو رود و در آنها شناور شود.»

انکار ولایت علی‌علیه السلام

(27)

عن ابی جعفرعلیه السلام قال: «لقّنو اموتاکم لا اله الاّ اللَّه فانها انیس للمؤمن حین یَمرقُ من قبره، قال لی جبرئیل یا محمد لو تری لهم حین یمرقون من قبورهم ینفضون التراب عن رؤسهم وهذا یقول: لا اللَّه الاّ اللَّه والحمد للَّه مبیضٌ وجهه وهذا یقول یا حسرتی علی ما فرطت فی جنب اللَّه (یعنی فی ولایة علی) مسوّد وَجْهه»؛⁽²⁾«امام باقرعلیه السلام از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل می‌کند که

فرمود: به مردگانتان «لا اله الا اللَّه» را تلقین کنید زیرا هنگامی که مؤمن از قبر خارج می‌شود انیس و همنشین او خواهد بود. جبرئیل‌علیه السلام به من گفت: ای محمدصلی الله علیه وآله وقتی مشاهده کنی مؤمنان را که هنگام بیرون آمدن از قبرها، خاک از سرهایشان دور می‌کنند و این دسته می‌گویند: «لا اله الا اللّه والحمد للَّه» در حالی که رو سفید و زیبا چهره‌اند و دسته دیگر می‌گویند: ای دریغ و افسوس! بر آنچه در کار خدا کوتاهی کردم (یعنی در امر ولایت و محبت علی‌علیه السلام) در حالی که سیه روی و نا زیبایند.»

(28)

عن ابی‌ذررحمه الله قال: «قال النبی: یا اباذر یؤتی بجاهد عَلّیِ وولایته یَوْم القیامة اصم وابکم و اعمی … ینادی یا حسرتی علی ما فرّطت فی جنب اللَّه و یُلقی فِی عُنقُهِ طَوْقٌ مِنْ النَّار»؛⁽¹⁾«پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: ای ابوذر! منکر ولایت حقّ و حضرت علی‌علیه السلام در قیامت آورده می‌شود در حالی که کر و لال و کور است … و فریاد می‌زند ای دریغا! نسبت به آنچه در امر خدا کوتاهی کردم و بر گردنش طوقی از آتش افکنده شود.»

(29)

عن ابی الحسن‌علیه السلام: «اِنَّ وَلایَة عَلّیٍ لَتذکِرةٌ للمتقین العالمین و اِنا لَنَعْلم اَنَّ مِنکم مُکذِّبینَ واِنّ عَلِیّاً لَحسرةٌ علی الکافرین، وِانّ ولایته لَحَقُ الْیِقَین»؛⁽¹⁾«به راستی که ولایت علی‌علیه السلام یادآوری و گذرنامه است برای پرهیزکاران دانا و ما می‌دانیم قطعاً در میان شما کسانی هستند که این امر را تکذیب می‌کنند و هر آینه علی بن ابی طالب موجب حسرت بر کافرین است (در روز قیامت) و به راستی که ولایت او حقّ الیقین است.»

(30)

سألت ابا جعفرعلیه السلام عن قول اللَّه: «وَمِنَ النّاسِ مَن یَتَّخِذُ مِن دُونِ اللَّهِ أَندَاداً یُحِبُّونَهُمْ کَحُبِ‌ّ اللَّهِ» ⁽²⁾قال: «هم واللَّه اولیاء فلان وفلان وفلان اتخذوهم ائمه دون الامام الذی جعله اللَّه للناس اماماً فذلک قول اللَّه « … کَذَلِکَ یُرِیهِمُ اللَّهُ أَعْمالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَیْهِمْ وَما هُم بِخارِجِینَ مِنَ النّارِ» ⁽³⁾»؛⁽⁴⁾راوی از امام باقرعلیه السلام در باره کلام خدا «و برخی مردم غیر خدا را مانند خدا گیرند و همانند خدا

آنرا دوست می‌دارند» سؤال کرد، حضرت فرمود: «اینان به خدا قسم دوستان فلانی و فلانی و فلانی‌اند که آنها را امام خود برگزیدند غیر از امامی که خداوند برای مردم پیشوا قرار داده است و در نتیجه «این گونه خداوند کردارشان را مایه حسرت و پشیمانی آنان نماید و آنها را از عذاب آتش جهنم نجات نباشد.»

عوامل حسرت زدا

زیارت امام حسین‌علیه السلام

(31)

عن ابی عبداللَّه قال: «من زار قبر الحسین فی کل جمعة غفر له البئة ولم یخرج من الدنیا وفی نفسه حسرة منها وکان مسکنه فی الجنة مع الحسین بن علی»؛⁽¹⁾«هر کس مزار امام حسین‌علیه السلام را در هر جمعه زیارت کند گناهانش بخشیده شود و با حسرت از دنیا خارج نمی‌شود (نمیرود) و محل سکونتش در بهشت کنار امام حسین‌علیه السلام خواهد بود.»

احتیاط و تدبیر صحیح

(32)

عن ابی الحسن الثالث: «اُذکُر حسرات التفریط باخذ تقدیم الحزم»؛⁽²⁾«یادآور حسرت‌های تفریط و کوتاهی و تقصیرها را با گرفتن جانب احتیاط و جامع نگری و برنامه‌ریزی صحیح.»

اُنس با قرآن

(33)

قال النبی‌صلی الله علیه وآله: «ان اردتم عیش السعداء وموت الشُهداء والنجاة یوم الحسرة والظِّلِ یوم الحَرُور والْهُدی یَوْم الضّلالة فَادْرسوا القرآن فاِنّه کلام الرحمن وحرز من الشیطان ورجحان فی المیزان»؛⁽¹⁾«اگر خواهان زندگی سعادتمندان و مرگ شهیدان و نجات در روز حسرت و سایبان در گرمای شدید قیامت و راهیابی در روز گمراهی هستید، پس قرآن را فرا بگیرید و تمرین کنید، چرا که آن کلام خدای رحمان و پناه و در امان ماندن از شر شیطان و عامل امتیاز در میزان اعمال است.»

فراموشی

(34)

عن الصادق‌علیه السلام: «یا مفضل … فانّه لَوْلا النسیان لما سَلاحَدٌ عَنْ مُصِیبةٍ ولا انْقَضَتْ لَهُ حَسرة»؛⁽²⁾«اگر نسیان و فراموشی نبود، هیچگاه مصیبت را تسلی بخش نبوده و حسرت و دریغ آن پایان نداشت.»

(35)

قال النبی‌صلی الله علیه وآله: «القرآن مَأْدُبَة اللَّه فتعلُموا مِنْ مأدوبه اللَّه ما اسْتَطعْتُم، تَعلّمُوا سُورة الْبقَرةً وآل عمران فَاِنّ اَخْذَهُما بَرَکةٌ وتَرْکَهُما حَسْرة»؛⁽¹⁾«قرآن سفره و میهمانی خداوند است پس هر قدر می‌توانید بیاموزید از سفره (نامتناهی) خدا بهره بگیرید. سوره بقره و آل عمران را یاد بگیرید چرا که اخذ آن دو (فرا گرفتن و عمل به آن دو) برکت است و رها کردن آن دو حسرت‌زا است.»

توبه به موقع

(36)

قال علی‌علیه السلام: «فَرَحِمَ اللَّهُ عَبْداً قَدَّم تَوْبتَه … فَیا لَها حَسْرة علی ذِی غَفْلَةٍ اَن یکون عُمْرُه عَلیه حُجّة واَن تُؤدیه اَیّامه اِلی شَقْوَةٍ»؛⁽²⁾«رحمت خدا بر بنده ای که توبه‌اش را مقدم دارد … ای حسرت و افسوس بر غافلی که عمرش دلیلی بر ضد او باشد و روزگارش او را به بدبختی و شقاوت بکشاند.»

صبر و شکیبایی

(37)

عن علی‌علیه السلام: « … واِنّ اللَّه عزوجل لعباداً قلوبهم معلقة

بالآخرة وثوابها … فصبروا ایاماً قصاری لطول الحسرة یوم القیامة»؛⁽¹⁾«و به راستی خدای عزیز و جلیل را بندگانی است که دل‌هایشان به آخرت و ثواب آن تعلق و توجّه دارد … پس روزها و زمان کوتاهی را شکیبایی کردند به خاطر طولانی بودن حسرت روز قیامت.»

(38)

عن علی‌علیه السلام: «اِن الدنیا قد ارتحلت مدبرة … قبلوا الیسیر من اللَّه فی المعاش وهو القوت فصبروا ایاماً قصاری لطول الحسرة یوم القیامة»؛⁽²⁾«به راستی دنیا کوچ کرده به سرعت می‌گردد … آنان معاش اندکی باندازه قوت را پذیرفتند. پس دورانی کوتاه صبر و شکیبایی کردند به خاطر دور ماندن از حسرت طولانی روز رستاخیز.»

حسرت پسندیده

(39)

قال ابوعبداللَّه‌علیه السلام: «رَحِم اللَّه شعیتنا، واللَّه هُم المؤمنون فقد واللَّه شرکونا فی المصیبةَ بِطُولِ الْحُزْنِ وَالْحَسْرة»؛⁽³⁾«رحمت خدا بر شیعیان ما به خدا سوگند مؤمنان واقعی آنانند، چرا که به خدا

در مصیبت‌ها با ما شریکند به خاطر تحمّل اندوه و حسرت فراوان.»

(40)

و قال امیرالمؤمنین‌علیه السلام: «تخففوا تلحقوا … وتحسر سلمان الفارسی عند موته فقیل له عَلامَ تأسفک یا ابا عبداللَّه؟ قال لیس تأسفی علی الدنیا ولکن رسول اللَّه عهد الینا وقال لیکن بلغة احدکم کزاد الراکب واخاف اَن نکون قد جاوزنا امره وحولی هذه الاوساد واشار الی ما فی بیته وقال هو دست وسیف وجفته»؛⁽¹⁾«سبکبار باشید تا ملحق شوید (راحت به مقصد برسید) و سلمان فارسی‌رحمه الله هنگام وفاتش در حسرت و افسوس بود، از او پرسیدند بر چی افسوس می‌خوری؟ گفت: تأسف من بر دنیا نیست. لیکن پیامبر خدا ما را سفارش کرد و فرمود باید معاش روزانه شما مانند توشه مسافر (یک سوار) باشد (ساده و کم) و می‌ترسم ما از دستور پیامبر تجاوز کرده باشیم.. و اشاره کرد به آنچه در خانه‌اش که عبارت بود از زیرانداز و لباس (دیگ) و شمشیر و دلو آب!»

دعا بر عدم وقوع در حسرت

(41)

«وکان علیٌ یستغفر سبعین مرّة فی کل سحر لیلةٍ یعقب

رکعتی الفجر … اللهم واستغفرک لکل ذنبٍ یعقب الحسرة ویورث الندامة ویحبس الرزق ویرد الدعا … ویکون فی القیامة حسرةً وندامة»؛⁽¹⁾«حضرت علی‌علیه السلام در سحرگاه هر شب بعد نماز صبح (نافله یا واجب) هفتاد بار استغفار می‌کرد … خدایا و طلب و مغفرت می‌کنم از تو نسبت به هر گناهی که حسرت و افسوس ببار آورد و روزی را زندانی و دعا را برگرداند (و به اجابت نرساند) و … و در رستاخیز حسرت و ندامت شود.»

(42)

وفی دعاء علی بن الحسین‌علیه السلام: «ولا تجعل عواقب اعمالی حسرة یا ربّ»؛⁽²⁾«پروردگارا عاقبت و پایان‌های اعمال مرا حسرت و افسوس قرار مده.»

(43)

عن علی‌علیه السلام: «فاوجب لی من الجنة منزلاً یغبطنی به الاولون والاخرون لا حسرة بعدها»؛⁽³⁾«خدایا منزل و مقامی را از بهشت برایم مقدّر فرما که اوّلین و آخرین (همگان) به آن غبطه خورند و بعد از آن حسرت و افسوس برای من نباشد.»

فهرست منابع

قرآن مجید

نهج الفصاحة

نهج البلاغه

بحارالأنوار

میزان الحکمة

کنز العمّال

مکارم الاخلاق

بلد الامین

مصابیح الجنان

عیون اخبار الرضاعلیه السلام

کتب لغت

تفسیر