اوصاف المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : سعیدی، احمد، ۱۳۴۶ -
عنوان و نام پدیدآور : اوصافالمهدی علیهالسلام: در بیان اسامی، القاب، اوصاف و کنیه های امام زمان علیهالسلام/ مولف احمد سعیدی.
مشخصات نشر : قم: مسجدمقدس جمکران ۱۳۸۶.
مشخصات ظاهری : ۲۲۶ ص.
شابک : ۱۴۰۰۰ ریال 978-964-973-090-5:
وضعیت فهرست نویسی : فهرستنویسی توصیفی
یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.
یادداشت : نمایه.
شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)
شماره کتابشناسی ملی : ۱۰۸۷۲۸۹
اوصافالمهدی علیهالسلام
در بیان اسامی، القاب، اوصاف و کنیه های امام زمان علیهالسلام
مولف احمد سعیدی.
پیرامون اسامی، القاب، اوصاف و کنیههای حضرت مهدی صاحب الزمان عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف کتابها و جزوههایی تاکنون تألیف و تحقیق و به زیور طبع آراسته گردیده ولی در بررسیها به این نتیجه رسیدیم که کتاب کامل و جامعی وجود ندارد لذا برآن شدیم تا اثر پیشروی شما ارادتمند و مشتاق ظهور حضرت مهدیعلیه السلام که توسط برادر ارجمند حاج احمد سعیدی تألیف گردیده، به دست نشر بسپاریم امید است مورد رضایت حضرت حقّ و توجه مولانا صاحب الزمانعلیه السلام واقع گردد.
از تمام عزیزان همکار به ویژه حضرت آیت اللَّه وافی تولیت محترم مسجد مقدّس جمکران که مشوّق ما در نشر معارف اهل بیتعلیهم السلام هستند کمال تشکر را داریم.
مدیر مسؤول انتشارات مسجد مقدس جمکران حسین احمدی
بسم اللَّه الرحمن الرحیم
الحمدللَّه رب العالمین والصلوة والسلام علی رسوله محمّد خاتم النبیین وآله
الطیبین الطاهرین لاسیما مولانا الامام المهدی ارواحنا فداه ولعنة اللَّه علی اعدائهم اجمعین.
«او خواهد آمد» این موضوعی است که تمام انسانها در تمام مکاتب و مذاهب به آن اعتقاد دارند، هر کسی با هر عقیده و مرامی، از هر دین و آئین و ملّتی معتقد است که روزی کسی خواهد آمد و وضع جهان را تغییر خواهد داد. امّا اینکه او کیست؟ نامش چیست؟ از چه دین و ملّتی است؟ پدرش کیست؟ کی خواهد آمد؟ موضوعاتی است که نظرات و اقوال مختلفی را به خود اختصاص داده است.
مذهب حقّه جعفری و مکتب شیعه اثنا عشری، بر اساس الهام از کلام وحی الهی و فرمان پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله عقیدهاش بر این است که:
جانشینان پیامبر خاتمصلی الله علیه وآله دوازده نفرند، همه از نسل علی و فاطمه و از فرزندان حسین بن علی میباشند. دوازدهمین ایشان فرزند حسن بن علی بن محمّد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمّد بن علی بن الحسین و حسین نیز فرزند علی بن ابیطالب و زهرا دختر خاتم الانبیاست صلوات اللَّه علیهم اجمعین.
ما معتقدیم امام دوازدهم در نیمه شعبان سال 255 ه.ق متولد
گردیده، دارای اسم و رسم مشخص میباشد و اکنون زنده و غایب است. تولد و زندگی امام دوازدهم بنابر مصلحت الهی، پنهانی بوده، اگرچه بسیاری از مردم؛ خصوصاً شیعیان خالص، آن حضرت را مشاهده کردهاند و در طول سالیان متمادی نیز هر موقع که نیاز بوده به دستگیری محتاجان و نیازمندان، عنایت فرموده است.
گفتیم «او» فرزند امام حسن عسکریعلیه السلام و از نسل امام حسین و فرزند زهراعلیهم السلام میباشد، امّا اینکه اسم مبارکشان چیست؟ برای آن حضرت نامهای متعدد و القاب گوناگون و کنیههای مختلفی بیان شده است.(1)
هر کسی او را به اسمی میخواند؛ هر مذهبی او را به نامی صدا میزند؛ هر مکتبی لقبی بر او نهاده و هر ملت و شخصی او را به گونهای توصیف نموده است.
بر این اساس عنایت و توفیقی حاصل شد تا به گردآوری نامها و لقبها و کنیهها و توصیفهای مختلفی که از آن حضرت شده بپردازم. به همین جهت به کتابهای متعددی که پیرامون زندگانی امام زمانعلیه السلام نگاشته شده است مراجعه نمودم، هر کدام به مناسبت، تعدادی از اسامی و القاب آن حضرت را جمع آوری نموده، برخی به شرح و تفصیل آن پرداخته و برخی نیز فقط به ذکر نام و ترجمه آن اکتفا نموده بودند.
علاوه بر آنها با مراجعه به کتب حدیث، دعا و زیارت، القاب و اوصاف بیشتری برای امام زمانعلیه السلام مشاهده کردم که پس از مصدریابی و جست
1) 1. خصوصاً پس از گردآوری و چاپ کتاب چهل حدیث «مهدی موعود در کلام پیامبر محمود» که توسط انتشارات مسجد مقدّس جمکران منتشر گردید، متوجه این موضوع شدم.
و جو از اصل و سند آن در کتب حدیثی، آنها را به صورت مجموعهای که اینک آماده شده است درآمد.
چند نکته:
1 - روش ما در این کتاب بر این بود که فقط اسم و لقب و یا کنیه امام زمانعلیه السلام یا توصیفی که برای آن حضرت شده است را ذکر کنیم، سپس ترجمه نموده، اگر آیهای از قرآن کریم بر آن اشاره داشت بیاوریم، یا اگر حدیثی از امامان معصومعلیهم السلام صادر شده و یا بخشی از دعا و زیارتی که مخصوص آن حضرت است را نقل کنیم؛ یعنی حدّ وسط بین شرح و تفصیل مفصّل و ذکر نام و فقط ترجمه آن.
2 - برخی از این اسامی و القاب، نامهایی است که پیامبر و امامان معصومعلیهم السلام برای امام زمانعلیه السلام انتخاب کردهاند و برخی را دیگران؛ چه از علمای شیعه یا علمای اهل سنت؛ حتی برخی را پیروان سایر مذاهب و مکاتب و نیز کسانی که پیرو هیچ دین و آئینی نیستند، امام زمان و مهدی موعودعلیه السلام را به این اسامی نامیدهاند، لذا کسی ایراد نگیرد که چرا برخی نامها را به عنوان اسم امام زمانعلیه السلام تبلیغ کردهایم، اینها عناوینی است که دیگران بنابر مرام و مقصود خودشان، به وسیله آن امام زمانعلیه السلام و آن غایب از نظر و موعود منتظر را نامگذاری کردهاند.
3 - از آنجا که گاه تفکیک اسم از لقب و یا توصیف مشکل به نظر میرسید، تمام آنها را به صورت الفبایی منظم کردهایم هرچند اگر هر کدام از اسم و لقب و کنیه و وصف جداگانه و در فصل مخصوص میآمد بهتر مینمود.
و اینک در ایام اللَّه دهه مبارک فجر انقلاب اسلامی، یاد حضرت امام خمینیرحمه الله و شهدای گرانقدر انقلاب اسلامی و دفاع مقدّس؛ خصوصاً همرزمان شهیدم: احمد قاسمیان، احمد صفاری، احمد آقایی، احمد نوروزی، احمد مقیمی و احمد خونجگری را گرامی داشته، برای طول عمر مقام معظم رهبری حضرت آیت اللَّه خامنهای مدّ ظله العالی و موفقیت نظام اسلامی دعا میکنیم.
در پایان از کلیه دوستانی که زمینه چاپ این اثر را فراهم نمودند؛ خصوصاً حجة الاسلام مجتبی حداد و برادران واحد پژوهش انتشارات مسجد مقدّس جمکران که در مراحل مختلف همکاری نمودند، قدردانی و تشکر میشود.
احمد سعیدی
قم المقدسة
22 بهمن 1385
آیه به معنای علامت و نشانه است که در حدیثی امام صادقعلیه السلام کلمه «آیت» در آیه شریفه «إِن نَّشَأْ نُنَزِّلْ عَلَیهِم مِّنَ السَّمآءِ آیةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِینَ»(1)را به امام زمانعلیه السلام تأویل نموده و فرموده است:
«تَخْضَعُ رِقابَهُمْ یعْنِی بَنِی اُمَیة وَ هِی الصَّیحَةُ مِنَ السَّماءِ بِاسْمِ الْقائِمِ...»(2)
«امام زمانعلیه السلام گردن آنان؛ یعنی بنی امیه را خاضع و خاشع خواهد کرد و آن صیحهای از آسمان است که به نام قائمعلیه السلام صدا خواهد کرد.»
از معروفترین کنیههای امام زمانعلیه السلام اباصالح است که بیشتر در مواقع اضطرار و گم شدن در صحرا و بیابان یا گمگشتگی فکری و فرهنگی، آن حضرت را با این عنوان به استغاثه و یاری میطلبند و در شعرها و مدیحه سراییها نیز به کار میرود.(3)
و از امام صادقعلیه السلام نقل شده که فرموده است:
«اِذا ظَلْتَ عَنِ الطَّرِیقِ فَنادِ: یا صالِحُ اَوْ یا اَباصالِحِ أَرْشِدُونا اِلَی الطَّرِیقِ یرْحَمُکُمُ اللَّهُ»؛(4)
«هرگاه از راهی گم شدید ندا کنید: ای صالح یا ای اباصالح ما را به راه هدایت کن، خدا شما را رحمت کند».
یعنی فرزند احمد؛ چون او فرزند پیامبر خاتمصلی الله علیه وآله است چنان که از
همان ابتدا نوید داده: اَلْمَهدِی مِنْ وُلْدِی، مهدی از فرزندان من است.(1)و همنام من است و احمد نام آسمانی پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله است؛ چنان که قرآن فرموده:
«وَإِذْ قالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیمَ یابَنِی إِسْرائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیکُم مُّصَدِّقاً لِّما بَینَ یدَی مِنَ التَّوْرَیاةِ وَمُبَشِّراً بِرَسُولٍ یأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمّا جَآءَهُم بِالْبَیناتِ قالُوا هذا سِحْرٌ مُّبِینٌ»(2)
لذا پیامبر اعظمصلی الله علیه وآله فرموده است: مهدی آخرالزمان همنام و هم کنیه من است.
و در دعای ندبه نیز خطاب میکنیم:
«هَلْ إِلَیکَ یابْنَ أَحْمَدَ سَبِیلٌ فَتُلْقی ؛(3)
«ای پسر احمد آیا به سوی تو راهی هست که ملاقات شوی!؟»
«او» هم خود امام است، هم فرزند امام و فرزند امامان معصوم است؛ او از نسل امامان و از نسل پاکان عالم است.
در زیارت مخصوص آن حضرت این عبارت آمده:
«... اَلامامُ الْمُنْتَظَرُ الْمَرْضِی الطّاهِرُ بْنُ الائِمَّةِ الطّاهِرِینَ...»؛(4)
1) 6. کمال الدین، ج 1، ص 534.
2) 7. و (به یاد آورید) هنگامی را که عیسی بن مریم گفت: «ای بنی اسرائیل! من فرستاده خدا به سوی شما هستم در حالی که تصدیقکننده کتابی که قبل از من فرستاده شده [= تورات ]میباشم، و بشارتدهنده به رسولی که بعد از من میآید و نام او احمد است!» هنگامی که او [= احمد] با معجزات و دلایل روشن به سراغ آنان آمد، گفتند: «این سحری است آشکار»! سوره صف، آیه 6.
3) 8. مفاتیح الجنان، دعای ندبه.
4) 9. بحار الانوار، ج 91، ص 31.
«... آن امام منتظر و مورد رضایت و پسندیده که پاک و طاهر است و فرزند امامان طاهر میباشد.»
و این هم قسمتی از زیارت وارث:
«أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ نُوراً فِی الْأَصْلابِ الشّامِخَةِ وَالْأَرْحامِ الْمُطَهَّرَةِ...».(1)
گواهی و شهادت میدهم که تو نور بودی، در صلبهای پاک وعالی پدران بودی، در رحمهای پاک از مادران پاک و مطهّر بودی ... .
آری او فرزند چنین کسانی است؛ هم پدر پاک و هم مادر پاک و مطهّر که هیچ گونه آلودگی ظاهری و باطنی نداشتند و همه امام بودهاند.
«او» امام معصوم و فرزند امامانی است که همه به مقام عصمت رسیدند و هادی خلق میباشند.(2)چنان که درزیارت امام زمانعلیه السلام آمده است:
«... اَلامامُ الْمُنْتَظَرُ الطّاهِرُ بْنُ الائِمَّةِ الْمَعْصُومِینَ...»؛(3)
«... امام زمانعلیه السلام آن امام منتظری است که پاک و طاهر است و فرزند امامان معصوم میباشد.»
یعنی «او» فرزند شخصیتهای بزرگ است.
که در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یابْنَ الْأَعْلامِ الْباهِرَةِ»؛(4)
«سلام بر تو ای فرزند مردان بزرگ و شخصیتهای بارز عالم!»
«او» هم خود نور است و هم فرزند نورهای درخشان است، لذا این چنین به ایشان سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یابْنَ الْأَنْوارِ الزّاهِرَةِ»؛(1)
«سلام بر تو ای فرزند نورهای درخشان (از علم و ایمان)!»
یعنی فرزند حسن؛ چون امام زمانعلیه السلام فرزند امام حسن عسکریعلیه السلام است؛ چنان که فریاد «یابن الحسن» شیفتگان آن حضرت در همه جا به گوش میرسد.
لذا در زیارت آن جناب خطاب میکنیم:
«یا مَوْلای یابْنَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِی! جِئْتُکَ زآئِراً لَکَ وَلِأَبِیکَ وَجَدِّکَ»؛(2)
«ای آقای من، ای فرزند امام حسن عسکری و فرزند امام علی النقی! من به زیارت تو آمدهام و به زیارت پدر و جدّ بزرگوارت».
مهدی موعود نهمین فرزند امام حسینعلیه السلام است که خبر آن را سالها پیش از تولدش اعلان کرده بودند.
در حدیثی آمده است که پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله از حوادث آینده سخن میفرمود که یکی از فرزندان من قیام خواهد کرد، سلمان ایستاد و پرسید: از کدام فرزند شماست؟ فرمود: او از این فرزندم میباشد. و با دست بر امام حسینعلیه السلام زد.(3)
امام زمان و مهدی موعودعلیه السلام از عترت پاک پیامبرصلی الله علیه وآله و از نسل فاطمهعلیها السلام است، نه از نسل کسی دیگر و عترت پیامبرصلی الله علیه وآله پاکترین نسل میباشند:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یابْنَ الْعِتْرَةِ الطّاهِرَةِ»؛(1)
«سلام بر تو ای فرزند عترت و اهل بیت پاک و طاهر پیامبر اکرمعلیهم السلام!»
به معنای فرزند پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله؛ یعنی او هم جانشین رسول خداست و هم فرزند اوست؛ چنان که خود آن حضرت فرموده است:
«اَلْمَهدِی مِنْ وُلْدِی، إِسْمُهُ إِسْمِی، وَ کُنْیتُهُ کَنْیتِی، اَشْبَهُ النَّاسِ بِی خَلْقَاً وَخُلْقَاً...»؛(2)
«مهدی فرزند من است، همنام و همکنیه من و شبیهترین مردم به من در آفرینش و خلق و خوی است...».
امام زمانعلیه السلام، هم فرزند اولیای الهی است و هم خود ولی اللَّه است؛ لذا اینگونه به آن حضرت سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وَلِی اللَّهِ وَابْنَ أَوْلِیآئِهِ»؛(3)
«درود بر تو ای ولی خدا و ای کسی که فرزند اولیاء اللَّه هستی».
و این نیز قسمتی از زیارت آل یاسین است:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وَلِیکَ وَابْنِ أَوْلِیآئِکَ، الَّذِینَ فَرَضْتَ طاعَتَهُمْ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر ولی خودت و فرزند اولیائت، همانان که اطاعت از ایشان را بر همگان واجب کردی».
یعنی «او» فرزند دختر خاتم الانبیاست.
در دعای عهد با امام زمانعلیه السلام که به فرمایش امام صادقعلیه السلام اگر کسی چهل صبح آن را بخواند از یاوران حضرت قائم - عجل اللَّه فرجه - خواهد شد، از خداوند میخواهیم:
«فَأَظْهِرِ اللَّهُمَّ لَنا وَلِیکَ وَابْنَ بِنْتِ نَبِیکَ»؛(2)
«خدایا ولی خودت را برای ما ظاهر کن، او که فرزند دختر پیامبرت است».
فرزند خدیجه بلند مقام؛ چون او فرزند امام حسینعلیه السلام و فرزند فاطمه زهراست که دختر حضرت خدیجه میباشد و در دعای ندبه میگوییم:
«أَینَ ابْنُ النَّبِی الْمُصْطَفی .. وَابْنُ خَدِیجَةَ الْغَرّآءِ»(3)
«کجاست فرزند پیامبرت مصطفی... و کجاست فرزند خدیجه والامقام!»
پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله فرمود: مهدی از خاندان من و از فرزندان فاطمهعلیها السلام است.
به معنای فرزند بهترین کنیزان است؛ یعنی حضرت نرجس، مادر امام زمانعلیه السلام که جریان خواستگاری و ازدواج امام حسن عسکریعلیه السلام با ایشان داستان مفصلی دارد که در کتابهای متعددی آمده است.
همچنین عبارت «ابن خیرة الاماء» به طور مکرر در احادیث امامانعلیهم السلام آمده است.(1)
این از افتخارات امیرالمؤمنینعلیه السلام است که خودش خلیفه بلافصل پیامبر باشد و تمام امامان نیز از فرزندان و نسل او باشند؛ چنان که پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله فرمود:
«عَلَی بْنُ أَبِی طالِبٍ إِمامُ أُمَّتِی وَخَلِیفَتِی عَلَیهِمْ بَعْدِی وَمِنْ وُلْدِهِ الْقائِمُ الْمُنْتَظِرُ الَّذِی یمْلأُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ بِهِ الأَرْضَ عَدْلاً وَقِسْطَاً کَما مُلِئَتْ جَوْرَاً وَظُلْمَاً»؛(2)
«امیرالمؤمنین علیعلیه السلام امام امّت من و جانشین بعد از من بر امّت من است، از فرزندان اوست قائم منتظر که خداوند به وسیله او زمین را از عدل و داد پر میکند، همان طور که از ظلم و جور پر شده باشد».
امام زمانعلیه السلام فرزند فاطمه زهراعلیها السلام است و همیشه او را با «یابن الزهراء» صدا میکنند؛ چنان که امام باقرعلیه السلام فرمود:
«اَلْمَهْدِی رَجُلٌ مِنْ وُلْدِ فاطِمَةَ ... مهدیعلیه السلام مردی از نسل فاطمهعلیها السلام است.(1)
با این عناوین است که گمشده خود را در دعای ندبه مورد خطاب قرار میدهیم و میگوییم:
«أَینَ ابْنُ النَّبِی الْمُصْطَفی وَابْنُ عَلِی الْمُرْتَضی وَابْنُ خَدِیجَةَ الْغَرّآءِ وَابنُ فَاطِمَةَ الْکُبْری »(2)
«کجاست آن فرزند پیامبر خدا و علی مرتضی و فرزند خدیجه و فاطمهکبری؟»
چنان که صاحب نجم الثاقب نقل کرده از کنیههای امام زمانعلیه السلام، ابوابراهیم است.(3)
یکی دیگر از کنیههای امام زمانعلیه السلام، ابوالقاسم است که در احادیث فراوان و معتبر، اهل سنت و شیعه از پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله نقل کردهاند که ایشان فرمودهاند: کنیه امام زمانعلیه السلام کنیه من است.
قال رسول اللَّهصلی الله علیه وآله: «اَلْمَهْدِی مِنْ وُلْدِی، إِسْمُهُ إِسْمِی وَکُنْیتُهُ کُنْیتِی»؛(4)
«مهدی از فرزندان من است، اسم او اسم من است (یعنی محمّد) و کنیه او کنیه من (و کنیه پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله، ابوالقاسم) میباشد».
در مقاتل الطالبین گفته شده است ابوبکر از کنیههای امام رضا و امام زمانعلیهما السلام است.(1)
از کنیههای امام زمانعلیه السلام، ابوتراب است که این کنیه را پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله به امام علیعلیه السلام داده بود و مراد از ابوتراب یعنی صاحب خاک و مربی زمین است.(2)
از الهدایة الکبری صفحه 328 نقل شده است که ابوجعفر از کنیههای امام زمانعلیه السلام است.(3)
از کنیههای دیگر امام زمانعلیه السلام ابوعبداللَّه است.
حذیفه میگوید که پیامبر خداصلی الله علیه وآله فرمود:
«لَوْ لَمْ یبْقِ مِنَ الدُّنْیا إِلّا یوْمٌ وَاحِدٌ لَبَعَثَ اللَّهُ فِیهِ رَجُلاً إِسْمُهُ إِسْمِی وَ خُلْقُهُ خُلْقِی، یکَنّی أَبا عَبْدِاللَّهِعلیه السلام»؛(4)
«اگر فقط یک روز از عمر دنیا باقی مانده باشد، خداوند در آن روز مردی را مبعوث خواهد کرد که اسم او اسم من است، خُلق او خلق من و کنیهاش ابوعبداللَّه میباشد».
این کنیه را نیز هدایة الکبری برای آن جناب نقل کرده است.(1)
احسان از نامهای امام زمانعلیه السلام است که به معنای نیکی و نیکی کردن است.(2)
و پرواضح است که احسان و نیکی آن حضرت تمام عالم و آدم را شامل میشود.
احمد نام آسمانی پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله است که آیه شریفه قرآن نیز به آن تصریح کرده است: «وَإِذْ قالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیمَ یابَنِی إِسْرائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیکُم مُصَدِّقاً لِّما بَینَ یدَی مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّراً بِرَسُولٍ یأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ...»(3)و اسم مخفی امام زمانعلیه السلام نیز احمد است. شاهد آن حدیث پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله است که از شیخ طوسی در «کتاب غیبت» نقل شده که فرمود: میان رکن و مقام با او بیعت میکنند، اسم او احمد و عبداللَّه و مهدی است.(4)
و حدیث امیرالمؤمنینعلیه السلام که فرمود: مردی از فرزندان من در
1) 33. نجم الثاقب، ج 1، ص 92.
2) 34. نجم الثاقب، ج 1، ص 92 / عبقری الحسان، ص 260.
3) 35. و (به یاد آورید) هنگامی را که عیسی بن مریم گفت: «ای بنی اسرائیل! من فرستاده خدا به سوی شما هستم در حالی که تصدیقکننده کتابی که قبل از من فرستاده شده [= تورات میباشم، و بشارتدهنده به رسولی که بعد از من میآید و نام او احمد است!» ... .
4) 36. عبقری الحسان، ص 150.
آخرالزمان ظهور میکند... برای او دو اسم است، یکی اسم مخفی و یکی اسم ظاهر، امّا اسم مخفی او احمد است.(1)
از القاب امام زمانعلیه السلام اذن سامعه میباشد.(2)
در قسمتی از زیارت برای آن حضرت آمده است:
«اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَارْفَعْ عَنْ وَلِیکَ وَ خَلِیفَتِکَ وَ لِسانِکَ وَ الْقائِمِ بِقِسْطِکَ .... وَ اُذُنِکَ السّامِعَةِ وَ شاهِدِ عِبادِکَ...»(3)
خدایا بر محمّد و آل گرامی او درود فرست و هرگونه بلا را از ولی و خلیفه خودت رفع فرما، او که زبان گویای تو و قائم به قسط است، آن امامی که گوش شنوای تو و گواه بر بندگان است... .
صاحب نجم الثاقب توقیعی را شرح داده و از امام زمانعلیه السلام به «اصل» تعبیر نموده؛ اگرچه از سایر امامان نیز به اصل تعبیر میشود، چون ایشان اصل هر علم و خیر و برکت و فیضاند؛ یعنی هیچ حقّی به دست کسی نیست مگر آنکه به ایشان منتهی میشود و نعمتی به کسی نمیرسد مگر آنکه از جانب ایشان است که ایشان مقصود اصلی از خلقت جهانیان هستند.(4)
او دوازدهمین و آخرین امام و جانشین پیامبر خاتمصلی الله علیه وآله است،پس از او دیگر نه پیامبری است نه امامی، او واسطه خلق با خداست.
پس او امام است، امام زمین و زمان، امام علی الاطلاق اوست، پیشوا و رهبر همه اوست.
لذا اینگونه به ایشان سلام میدهیم:
«سَلامُ اللَّهِ الْکامِلُ التّآمُّ الشّامِلُ الْعآمُّ، وَصَلَواتُهُ الدّآئِمَةُ، وَبَرَکاتُهُ الْقآئِمَةُ التّآمَّةُ، عَلی .. الْإِمامِ الْمُنْتَظَرِ».(1)
سلام کامل و تام و تمام خدای متعال و سلام عام و شامل و رحمت پیوسته و برکات پاینده و کامل او بر حجت خدا و امام منتظر.
امام زمانعلیه السلام چون خلیفه و جانشین خداست، هم امام تمام انسانهاست و هم امام جنّها میباشد؛ چنان که طایفه جنّ نیز مثل انسانها مؤمن و کافر دارند.
«او» امامی است که همه در انتظارش میباشند.
لذا در زیارتنامه به پدر بزرگوارش سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَبَا الْإِمامِ الْمُنْتَظَرِ»؛(2)
«سلام بر تو ای امام عسکری که پدر امام منتظر میباشی».
امام یعنی پیشوا و جلودار و رهبر و راهنما، و «او» پیشوا و رهبر و راهنمای مؤمنان و خداپرستان است.
لذا برایش اینگونه دعا میکنیم:
«وَصَلِّ عَلَی الْخَلَفِ الْهادِی الْمَهْدِی، إِمامِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر آن جانشین امامان، آن هادی و مهدی، که امام همه مؤمنان است».
پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله از همان آغاز بعثت و در موارد متعدد به مسئله جانشینی خود اشاره و گاه تصریح میکردند؛ میفرمودند که اولین جانشین من چه کسی است، جانشینان من چند نفرند، نامهای آنان چیست،... . از مواردی که معروف و مشهور است و احادیث زیادی در این مورد وارد شده این است که امامان بعد از من دوازده نفرند همچنان که نقبای بنی اسرائیل دوازده نفر بودند،(2)و دوازدهمین ایشان مهدی است:
«اَلائِمَّةُ مِنْ بَعْدِی اِثْنا عَشَرَ، أَوَّلُهُمْ أَنْتَ یا عَلِی وَ آخِرُهُمْ الْقائِمُ الَّذِی یفْتَحُ اللَّهُ تَعالی ذِکْرُهُ عَلی یدَیهِ مَشارِقَ الارْضِ وَ مَغارِبَها».(3)
امامان بعد از من دوازده نفرند، اول آنان تویی ای علی و آخر ایشان همان قائمی است که خداوند متعال به وسیله او سرتاسر عالم از شرق تا غرب را فتح خواهد کرد.
معروفترین و مشهورترین لقب آن حضرت، امام زمانعلیه السلام است که بیشتر در بین فارسی زبانها متداول میباشد؛ یعنی امامی که همیشه و همه جا حاضر و ناظر است، امامی که همه وظیفه داریم او را بشناسیم، امامتش را قبول کرده، در بیعت او باشیم و ولایت او را بپذیریم.
یعنی «او» امام همه ماست، واسطه بین ما و خداست که در زیارتنامه میخوانیم:
«وَأَتَوَسَّلُ إِلَیکَ یا رَبِّ بِإِمامِنا»؛(1)
«خدایا به تو متوسل میشوم، ای پروردگار من به وسیله امام زمان ما».
او پیشوایی است که مردم را به راه خیر و نیکی هدایت میکند، او امام هادی است نه گمراه کننده؛ او هم خودش هدایت شده و هم هدایت میکند:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الإِمامُ الهادِی الْمَهْدِی»
سلام بر تو ای امامی که هدایت کننده و هدایت شدهای!
امام زمانعلیه السلام به نام «امام مهدی» نیز نامیده شده و معروف است؛ اگرچه همه امامانعلیهم السلام مهدی هستند، امّا این لقب بیشتر برای آن حضرت استعمال میشود و چنان که ذکر شده در زیارت نامه ایشان میگوییم:
«اَشْهَدُ اَنَّکَ الامامُ الْمَهْدِی قَوْلاً وَ فِعْلاً...»(2)
«من گواهی میدهم که تو امام مهدی هستی (مردم را هدایت میکنی) هم با زبان و هم با عمل....»
او نه تنها امام شیعیان و مسلمانان است، بلکه امام همه انسانها
و همه مخلوقات است. پس به او سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یابْنَ الْأَئِمَّةِ الْحُجَجِ الْمَعْصُومِینَ، وَالْإِمامِ عَلَی الْخَلْقِ أَجْمَعِینَ»؛(1)
«سلام بر تو ای فرزند حجتهای الهی و امامان معصوم، تویی که امام تمام مخلوقات هستی».
در دعای عدیله چنین وارد شده است:
«وَبِیمْنِهِ رُزِقَ الْوَری وَبِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَالسَّمآءُ»؛(2)
«به برکت اوست که همه روزی داده میشوند و به وجود اوست که آسمان و زمین سکون یافتهاند».
امام زمانعلیه السلام مایه رستگاری و نجات مؤمنان است که در زیارتنامهاش میخوانیم:
« أَیهَا الْإِمامُ الَّذِی یفُوزُ بِهِ الْمُؤْمِنُونَ»؛(3)
«امام زمانعلیه السلام امامی است که مؤمنان به دست او به فیض میرسند و رستگار میشوند».
یعنی امام هلاک کننده کافران، چنان که در زیارت نامهاش آمده است:
«أَیهَا الْإِمامُ الَّذِی یفُوزُ بِهِ الْمُؤْمِنُونَ...وَ یهْلَکُ عَلی یدَیهِ الْکافِرُونَ الْمُکَذِّبُونَ»؛(4)
«امام زمانعلیه السلام امامی است که مؤمنان به دست او به فیض میرسند و رستگار میشوند و کافران و تکذیب کنندگان به دست او به هلاکت میرسند».
اَمان از القاب امام زمانعلیه السلام و به معنای امنیت دادن و پناه دادن به کسی میباشد؛ چنانکه کتاب دلائل الامامه نیز آن حضرت را به امان توصیف نموده است.(1)
خود امام زمانعلیه السلام نیز فرموده است:
«وَإِنّی لَأَمانٌ لِأهلِ الأَرْضِ کَما أَنَّ النُّجُومَ أَمانٌ لأَهْلِ السَّمآءُ»؛(2)
«همانا من مایه امان و امنیت زمین هستم همان طور که ستارگان مایه امان اهل آسمان هستند».
به معنای امر و فرمان خداست که از اوصاف امام زمانعلیه السلام میباشد.
امام صادقعلیه السلام در مورد آیه «أَتَی أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ سُبْحانَهُ وَتَعالَی عَمّا یشْرِکُونَ»(3)فرموده است:
«أَوَّلُ مَنْ یبایعُ الْقائِمَ جَبْرَئِیلُ .... ثُمَّ ینادِی بِصَوْتٍ طَلِقٍ تَسْمَعُهُ الْخَلائِقُ: أَتَی أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ.»(4)
«نخستین کسی که با حضرت قائمعلیه السلام بیعت میکند، جبرئیل است ... آنگاه با صدای بلند ندا میدهد، به نحوی که همه مردم آن را میشنوند: امر خدا آمد، پس برای آن عجله و شتاب نکنید.»
یعنی فرمانده و فرمانروا، که از اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده است؛ چنان که سایر امامانعلیهم السلام نیز امیر بودهاند؛ لذا پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله فرمودهاند:
«یکُونُ بَعْدِی اثْنا عَشَرَ أَمِیراً...»؛(1)
«بعد از من دوازده امیر خواهد بود... .»
به معنای فرمانروای فرمانروایان، لقبی است که امیرالمؤمنینعلیه السلام امام زمانعلیه السلام را به آن ملقّب فرمودند. همچنین حدیثی از پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمودند:
دجال بیرون میآید و در اغوا و اضلال مبالغه میکند، پس امیر امره و قاتل کفره و سلطان مأمول ظاهر میشود که عقول در غیبت او متحیر است، ای حسین او نهم از فرزندان توست. بین رکنین ظاهر میشود و بر ثقلین غلبه میکند.(2)
به معنای امانتدار است که حضرت را به آن توصیف نمودهاند؛ چنان که جدّ بزرگوارش به «محمّد امین» معروف بوده است.
در کتاب ذخیرة الالباب ذکر شده که به موعود آخرالزمان در تورات به لغت ترکوم، «اوقیدمو» گفته میشود.(4)
از القاب امام زمانعلیه السلام «ایدی» گفته شده است و احتمال دادهاند به معنای نعمت باشد، نعمت ظاهر و باطن، که از آیه شریفه: «وَأَسْبَغَ عَلَیکُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَباطِنَةً»(1)اقتباس شده است.(2)
امام کاظمعلیه السلام در مورد این آیه فرمودند: امام ظاهر، نعمت ظاهره و امام غایب، نعمت باطنه است. در بسیاری از مواضع در قرآن، نعمت به امام تفسیر شده است.(3)
مرحوم شیخ بهایی در کشکول فرموده که منجی عالم بشریت و موعود آخر الزمان را فارسیان، ایزدشناس و ایزدنشان میگویند.(4)
از اسامی موعود آخر الزمان است که کتاب ذخیرة الالباب از کتاب شاکمونی نقل کرده که به آن حضرت «ایستاده» میگویند.(5)
امام زمانعلیه السلام باب اللَّه است، درگاه خداست.(6)یعنی برای رسیدن به خدا باید از او گذشت؛ لذا در زیارت آل یاسین اینگونه سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا بابَ اللَّهِ وَدَیانَ دِینِهِ»؛(7)
«سلام بر تو ای درگاه لطف و رحمت خدا و حاکم و حافظ دین خدا».
و در جای دیگر:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا بابَ اللَّهِ الَّذِی لا یؤْتی إِلّا مِنْهُ»؛(1)
«سلام بر تو ای باب خدا که کسی به خدا نمیرسد مگر از آن».
برای رسیدن به قرب الهی هیچ راهی جز از درگاه آن، که امام زمانعلیه السلام باشد نیست؛ لذا ناله و ندبه سر میدهیم که آن گمشده کجاست:
«أَینَ بابُ اللَّهِ الَّذِی مِنْهُ یؤْتی »؛(2)
«کجاست آن باب و درگاه الهی که هر کس بخواهد به خدا برسد باید از آن بگذرد».
باب المقام نیز از اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده است؛ چنان که در زیارت نامه به ایشان دعا میکنیم:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ...وَ بابُ الْمَقامِ لِیوْمِ الْقِیامِ»؛(3)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان، و او که باب درگاه برای روز قیام است».
«باسط» به معنای گستراننده، از القاب امام زمانعلیه السلام است، به معنای فراخ کننده و گسترنده.(4)چون فیض آن حضرت چنان است که مانند آفتاب به همه جا میرسد و هر موجودی را در بر میگیرد. در آن زمان
عدالت و امنیت چنان فراگیر میشود که گرگ و گوسفند، گاو و شیر، و مار و انسان در امان هستند و با همدیگر زندگی میکنند.(1)
«باطن» به معنای نهان، از القاب امام زمانعلیه السلام است که به تقدیر و مصلحت الهی از چشم مردم نهان شده است.
از دیگر القاب مهدی موعود و امام غایب از نظر بئر معطّله است.
به امام زمانعلیه السلام بئر معطّله گفته میشود، چون علی بن ابراهیم میگوید: امام صادقعلیه السلام در تفسیر آیه «وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِیدٍ»(3)فرمود: این مثلی است که برای آل محمّدعلیهم السلام جاری شده. بئر معطله یعنی چاهی که از آن آب کشیده نمیشود، امّا منظور امامی است که غایب شده و از علوم او استفاده نمیشود.
«هذا مَثَلٌ لآلِ مُحَمَّدٍ لِلإِمامِ الْقآئِمِ دَلَّ عَلی غِیبَتِهِ فَالْبِئرُ الْمُعَطَّلَةُ الإِِمامُ وَهُوَ مُعَطَّلٌ لا یقْتَبِسَ مِنْهُ الْعِلْمَ وَأحَسَنُ ماقِیلَ فِی هذَا التَّأْوِیلِ...»؛(4)
به معنای دریای بیکران و بزرگ و کنایه از شخص کریم و بزرگوار و بسیار بخشنده، که از القاب امام زمانعلیه السلام دانسته شده است. چنانکه سید بن طاووس در زیارت سرداب مقدّس آورده است:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... والْبَحْرِ الْقَمْقَام»؛(1)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان، و بر او که دریای بزرگ و بیکران میباشد».
از القاب امام زمانعلیه السلام «بدر التمام» است به معنای ماه شب چهاردهم که به کمال خود میرسد؛ بنابراین اینچنین به ایشان سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلی شَمْسِ الظَّلامِ وَبَدْرِ التَّمامِ»؛(2)
«سلام بر آفتاب شام ظلمانی جهان و ماه تمام ایمان که شب و روز عالم به نور جمالش روشن گردد».
از اوصاف امام زمانعلیه السلام برکة اللَّه میباشد:
«یا وِقایةَ اللَّهِ وَ سِتْرَهُ وَ بَرَکَتَهُ أَغْنِنِی اَدْنِنِی أَدْرِکْنِی صِلْنِی بِکَ وَلا تَقْطَعْنِی»(3)
«ای سپر خدا و ای پوشش و برکت او مرا به برکت او بینیاز کن و به او نزدیک گردان و به حرز و پناه خدا مرا در برگیر و مرا به خود متصل نما و از خود جدانفرما.»
کتاب تذکرة الائمه از کتاب انکلیون نقل کرده که از اسامی امام زمانعلیه السلام برهان اللَّه است، بلکه برهان قاطع الهی است.(1)
از مشهورترین اسامی امام زمانعلیه السلام بقیة اللَّه است.
امام صادق فرمودند: آنگاه که مهدی ظهور کند پشت به دیوار کعبه میدهد و آیه «بَقِیتُ اللَّهِ خَیرٌ لَّکُمْ»(2)را میخواند، پس میفرماید:
«أَنَا بَقِیةُ اللَّهِ وَحُجَّةُ اللَّهِ...»؛(3)
«من بقیة اللَّه و حجة اللَّه هستم».
و در دعای ندبه اینگونه به دنبال آن یوسف گمشده هستیم که:
«أَینَ بَقِیةُ اللَّهِ الَّتِی لا تَخْلُو مِنَ الْعِتْرَةِ الْهادِیةِ»؛(4)
«کجاست حضرت بقیة اللَّه که عالم خالی از عترت هادی امّت نیست».
حال که دستمان از دامن او کوتاه است؛ چنان که دستور دادهاند از همه جا بر او سلام میکنیم که:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا بَقِیةَ اللَّهِ مِنَ الصَّفْوَةِ الْمُنْتَجَبِینَ»؛(5)
«سلام بر تو ای باقیمانده خدا از برگزیدگان پاک».
این نیز از القاب امام زمانعلیه السلام است که امام صادقعلیه السلام فرمود: هیچ کسی بر او سلام نمیکند مگر اینکه میگوید: «اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا بَقِیةَ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ».(1)
لذا در زیارت آل یاسین نیز اینگونه خطاب میکنیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا بَقِیةَ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ»؛(2)
«سلام بر تو ای باقیمانده خدا در زمین او».
او آخرین و تنها حجت باقی مانده خدا در زمین است؛ لذا در زیارت ایشان میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلی بَقِیةِ اللَّهِ فِی بِلادِهِ وَحُجَّتِهِ عَلی عِبادِهِ»؛(3)
«سلام بر آن باقیمانده خدا در شهرها و حجت خداوند بر بندگانش».
یکی از نامهای امام زمانعلیه السلام بقیة الانبیاء است، یعنی باقیمانده و ادامه دهنده راه انبیا.
کتاب مشارق انوار الیقین از حکیمه خاتون عمه امام زمانعلیه السلام روایت کرده: آنگاه که امام زمانعلیه السلام به دنیا آمد، ایشان را نزد امام حسن عسکریعلیه السلام آوردم. برادرم با دست شریف بر روی نور او مسح کرد و فرمود:
سخن بگو ای حجة اللَّه و بقیه انبیا و نور اصفیا و غوث فقرا و خاتم اوصیا».(1)
و در بحارالانوار در زیارت صاحب الامر دارد:
«اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی .. وَصِیّ الاَوْصِیآءِ وَبَقِیةِ الأَنْبِیآءِ الْمُسْتَتَرِ عَنْ خَلْقِکَ»؛(2)
«خدایا درود فرست بر... جانشین اوصیا و باقیمانده انبیا و آن که از خلق تو مخفی و پنهان است».
یکی دیگر از القاب امام زمانعلیه السلام بقیة الاخیار به معنای باقیمانده نیکان است که به ایشان اینگونه سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیالإِمامِ الْغائِبِ ... بَقِیةِ الأَخْیارِ الوَارِثِ ذَالْفَقارِ»؛(3)
«سلام بر آن امام غایب... که باقیمانده اخیار است...».
یعنی قلعه محکم خداوند که کسی را بر آن تسلطی نیست و این مختص امام زمانعلیه السلام است. فاضل متتبع میرزا احمد رضا مدرس در جنات الخلود آن را از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده است.(4)
از نامهای منجی عالم بشریت بنده یزدان است که در کتاب ایستاع، ایشان را به این اسم نامیدهاند.(5)
«او» نابودکننده کافران و ملحدان است، لذا برایش دعا میکنیم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ... وَبَوارِ الْکافِرِینَ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر محمّد که حجت توست و محو و نابودکننده کافران میباشد».
«او» ذخیره خداست، برای روزی که بیاید و تمام دشمنان خدا و انسانیت و عدالت را نابود گرداند و جهان پر از عدل و داد گردد.
لذا بر او سلام میفرستیم:
«السَّلامُ عَلَی الْمُدَّخَرِ لِکَرامَةِ أَوْلِیآءِ اللَّهِ وَبَوارِ أَعْدآئِهِ»؛(2)
«سلام بر آن کسی که خدا او را برای عزت و بزرگواری دوستانش و نابودی دشمنانش ذخیره کرده است».
از کتاب ایستاع و ذخیرة الالباب نقل شده است که بهرام از اسامی موعود آخر الزمان میباشد که آن حضرت را به این اسم نامیدهاند.(3)
این اسم نیز از کتاب برزین از فارسیان نقل شده که پرویز از اسامی امام زمانعلیه السلام و موعود آخرالزمان است و به معنای پیروز و منصور میباشد.(4)
نام منجی عالم بشریت و امام زمانعلیه السلام نزد مسیحیان پسر انسان است.
کلمه پسر انسان در کتاب مقدّس مسیحیان بارها تکرار شده و در آن از نجات دهندهای میگوید که در آخرالزمان میآید که مسیح نیز همراه او خواهد آمد و این کسی جز مهدیعلیه السلام نیست.(1)
از نامهای امام زمانعلیه السلام تالی کتاب خداست که در زیارت آل یاسین میگوییم:
«السَّلامُ عَلَیکَ یا تالِی کِتابِ اللَّهِ ...».(2)
«سلام بر تو ای تالی کتاب خدا...».
یعنی «او» تالی قرآن است که برای تالی دو گونه ترجمه و تفسیر شده است:
1 - به معنای همتای کتاب خدا،
2 - به معنای تلاوت کننده کتاب خدا،
لکن ظاهراً در اینجا معنای دوم مقصود است و آن از القاب امام زمانعلیه السلام است.(3)
از اسامی امام زمانعلیه السلام است و به معنای قدرت و نیرو بخشیدن میباشد که از کلام امیرالمؤمنینعلیه السلام اقتباس شده است. آن حضرت فرمود:
«... وَضَعَ یدَهُ عَلی رُؤُوسِ العِبادِ فَلا یبْقی مُؤمِنٌ الّا صارَ قَلْبُهُ اَشَدَّ مِنْ زُبُرِ الْحَدِیدِ وَاَعْطاهُ اللَّهُ قُوَّةَ اَرْبَعِینَ رَجُلاً...»؛(4)
«دست خود را بر سر بندگان خدا میگذارد، پس باقی نمیماند
مؤمنی مگر اینکه قلب او از آهن گداخته نیز استوارتر میشود، و خداوند قدرت و نیروی چهل مرد را به او عطا میکند».
«او» تنها کسی است که اکنون میتواند قرآن کریم را تفسیر و تبیین نماید، چنانکه در خود قرآن آمده «... وَأَنزَلْنا إِلَیکَ الذِّکْرَ لِتُبَینَ لِلنّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیهِمْ وَلَعَلَّهُمْ یتَفَکَّرُونَ»(1)
خدا میفرماید: ما قرآن را نازل کردیم تا تو آن را برای مردم تبیین نمایی، و پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله فرمود: من دو چیز گران بها میگذارم، قرآن و عترت را. و امام زمانعلیه السلام آخرین وصی و امام از عترت اوست. لذا میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا تالِی کِتابِ اللَّهِ وَتَرْجُمانَهُ»؛(2)
«سلام ما بر تو که تلاوت کننده و تفسیر و تبیین کننده کتاب خدایی».
به معنای پرهیزگار و باتقواست، تقی از اوصاف امام زمانعلیه السلام است.
و در دعا برای آن حضرت میگوییم:
«... وَأَنَّهُ الْهادِی الْمُهْتَدِی الطّاهِرُ، التَّقِی النَّقِی، الرَّضِی الزَّکِی»؛(3)
«او امام هدایت کننده و هدایت شونده است، او پاک و باتقوا و پاکیزه و باصفا و مورد پسند است».
به معنای نعمت بیپایان خداست و از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد که از بخشی از دعای ندبه اقتباس شده است:
«بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ تِلادِ نِعَمٍ لا تُضاهی ؛(1)
«جانم به قربان تو که از آن نعمتهای خاص و عالی خدایی که مثل و مانند ندارد».
کتاب هدایة الکبری آن را از القاب امام زمانعلیه السلام دانسته، چون «او» در صفات پسندیده و کمال و افعال و شرافت نسب و شوکت و سلطنت و قدرت و رأفت، تام و تمام و بی عیب و نقص است.
و شاید تمام به معنای متمّم و مکمّل باشد، چون خلافت و ریاست الهیه در زمین و آیات باهره و علوم و اسرار انبیا و اوصیا توسط آن حضرت تمام میشود.(2)
به معنای خون خواه و انتقام خواه میباشد. شاید به این جهت آن را از القاب امام زمانعلیه السلام میدانند که «او» انتقام خون به ناحقّ ریخته همه مظلومان و جمیع انبیا و اولیا به خصوص جدّ بزرگوارش امام حسینعلیه السلام را خواهد گرفت. و لذا فرمودهاند:
«... هُوَ الثّائِرُ مِنْ عِتْرَتِکَ ...».(3)
«او انتقام گیرنده از عترت پیامبرصلی الله علیه وآله است.»
و در دعای ندبه چنین ناله میکنیم:
«أَینَ الطّالِبُ بِذُحُولِ الْأَنْبِیآءِ وَأَبْنآءِ الْأَنْبِیآءِ؟ أَینَ الطّالِبُ بِدَمِ الْمَقْتُولِ بِکَرْبَلاءَ؟»؛(1)
«کجاست آنکه طلب کننده خون پیامبران و فرزندان پیامبر است؟ کجاست آنکه طالب خون کشته شده در کربلاست؟»
یعنی برانگیزاننده خلایق به امر تو که با این کلام امام زمانعلیه السلام توصیف شده است؛ لذا به ایشان اشاره میکنیم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ، وَخَلِیفَتِکَ فِی بِلادِکَ، وَالدّاعِی إِلی سَبِیلِکَ، وَالْقآئِمِ بِقِسْطِکَ، وَالثّآئِرِ بِأَمْرِکَ، وَلِی الْمُؤْمِنِینَ»؛(2)
«خدایا درود فرست بر محمّد که حجت تو در زمین است و خلیفه تو در شهرهاست و دعوت کننده به راه تو و قیام کننده به عدالت است، آنکه مردم را به امر تو بر میانگیزد و امام ولی مؤمنان است».
از اوصاف امام زمانعلیه السلام است و در زیارت نامه مربوط به ایشان میخوانیم:
«أَشْهَدُ أَنَّکَ الْحَقُّ الثّابِتُ الَّذِی لا عَیبَ فِیهِ»؛(3)
«گواهی میدهم که تو آن حقّ ثابت ابدی هستی که از هر عیب و نقصی پاک و منزه می باشی».
و در جای دیگر آمده است:
«... وَالثّابِتَةِ فِی الْیقِینِ مَعْرِفَتُهُ».(1)
ثار اللَّه نیز از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام است، چنانکه در زیارت سرداب میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا ثار اللَّهِ».(2)
«سلام بر تو ای ثار اللَّه!»
به معنای درست کننده و ترمیم کننده و شکسته بند است.(3)
این لقب از خصایص حضرت امام زمانعلیه السلام است که فرج اعظم و گشایش همه کارها و جبران همه دلهای شکسته و خرسندی همه قلوب پژمرده به وجود مقدّس «او» است.(4)
به معنای جمع کننده تمام کلمات الهی و یا جمع کننده پراکندگیها، و از القاب امام زمانعلیه السلام است که در زیارتنامه آن حضرت میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلی مَهْدِی الْأُمَمِ وَجامِعِ الْکَلِمِ»؛(5)
«سلام بر مهدی و هادی امّتها و خلایق، و جامع تمام کلمات وحی الهی».
جامع الکلمه نیز از اسامی آن حضرت است، به معنای آن کسی که کلمه توحید و یگانگی را حاکم میکند، لذا در دعای ندبه میگوییم:
«أَینَ جامِعُ الْکَلِمَةِ عَلَی التَّقْوی ؛(1)
«کجاست آن که بساط اختلاف و تفرقه را بر میچیند و مردم را بر وحدت کلمه تقوی و دین مجتمع میسازد».
در کتاب دلائل الامامه، امام زمانعلیه السلام به «جانب» توصیف شده است.(2)
به معنای مجاهد بزرگ؛ و او بزرگترین مجاهد در راه خداست که در دعا برای آن حضرت میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنْ وَلِیکَ... الْجَحْجاحِ الْمُجاهِدِ...»؛(3)
«خدایا هر نوع بلا را از ولی خود دفع کن... از آن بزرگترین مجاهد در راه تو».
از دیگر نامهای امام زمانعلیه السلام جعفر است.
شیخ صدوق از حمزة بن الفتح روایت کرده که برای امام حسن عسکریعلیه السلام فرزندی به دنیا آمد که امر فرمود آن را کتمان کنند.
حسن بن منذر از او پرسید: اسم او چیست؟
گفت: محمّد اسم او و جعفر کنیه اوست.(1)
جمعه نام آخرین روز هفته و روزی است که تولد موعود آخرالزمان در آن روز؛ یعنی در سحرگاه «جمعه» نیمه شعبان سال 255 هجری قمری واقع شده است؛(2)همچنان که انتظار میرود ظهور امام زمانعلیه السلام نیز در آن روز واقع شود.
و در زیارت امام زمانعلیه السلام در روز جمعه آمده:
«هذا یوْمُ الْجُمُعَةِ وَهُوَ یوْمُکَ الْمُتَوَقَّعُ فِیهِ ظُهُورُکَ».(3)
«این روز جمعه است و آن روز توست که انتظار میرود ظهور تو در آن واقع شود.»
مرحوم حاج میرزا حسین طبرسی نوری «جمعه» را نیز از اسامی امام زمانعلیه السلام بر شمرده است.(4)
امام علی النقیعلیه السلام در شرح حدیث پیامبرصلی الله علیه وآله که فرموده با روزها دشمنی نکنید، فرمود:
روزها ما هستیم و جمعه پسرِ پسرِ من است که اهل حقّ و صدق به سوی او جمع میشوند.(5)
از هدایة الکبری نقل کردهاند که اخبار زیادی در تفسیر آیه «یاحَسْرَتَی
عَلَی ما فَرَّطتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»؛(1)رسیده که امام جنب اللَّه است.(2)
و فرمودهاند: نَحْنُ جَنْبُ اللَّهِ.(3)
و همچنین از القاب امیرالمؤمنینعلیه السلام است که طبق فرموده خودشان... اَنَا جَنْبُ اللَّهِ.(4)
به معنای ستارگان متحرک که در زیر شعاع آفتاب پنهان میشوند، این نیز از القاب امام زمانعلیه السلام گفته شده است.
امام باقرعلیه السلام در تفسیر آیه «فَلَآ أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ * الْجَوَارِ الْکُنَّسِ»(5)فرموده است: مراد امامی است که غایب میشود... پس مانند شهاب درخشان ظاهر میگردد.
آنگاه به راوی فرمود: اگر آن زمان را درک کردی چشمهایت روشن خواهد شد.(6)
در کتاب تذکرة الائمه نقل شده است که در صحف ابراهیم، امام زمانعلیه السلام را به اسم حاشر نامیدهاند.(7)
به معنای درو کننده، چون «او» شاخههای گمراهی و ضلالت را درو
1) 121. افسوس بر من از کوتاهیهایی که در اطاعت فرمان خدا کردم» سوره زمر، آیه 56.
2) 122. هدایة الکبری، ص 328 / به نقل از نجم الثاقب، ج 1، ص 99.
3) 123. کمال الدین، ج 1 / بحارالانوار، ج 26.
4) 124. بحارالانوار، ج 4، ص 8.
5) 125. سوره تکویر، آیه 15 و 16.
6) 126. کمال الدین، ص 325 / غیبت طوسی، ص 159 / غیبت نعمانی، ص 150.
7) 127. به نقل از نجم الثاقب، ج 1، ص 102.
میکند و در دعای ندبه میخوانیم:
«أَینَ حاصِدُ فُرُوعِ الْغَی وَالشِّقاقِ»؛(1)
«کجاست آن دروکننده شاخههای گمراهی و شقاوت؟»
به معنای حاضر و ناظر و موجود، یعنی «او» اگرچه غایب است ولی موجود هست، ظاهر نیست امّا حاضر است.(2)
به معنای نگهبان و نگه دارنده، و «او» نگهبان اسرار خداوند است. لذا او را چنین زیارت میکنیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا حافِظَ أَسْرارِ رَبِّ الْعالَمِینَ»؛(3)
«سلام بر تو ای حافظ اسرار پروردگار جهانیان».
حامد به معنای سپاسگزار و حمد کننده است.
نجم الثاقب از کتاب هدایة الکبری نقل کرده است که حامد نیز از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام شمرده شده است.(4)
حجاب اللَّه نیز از القاب امام زمانعلیه السلام گفته شده است.
و در زیارتنامه مربوطه میخوانیم:
«السَّلامُ عَلی حِجابِ اللَّهِ الأَزَلِی الْقَدِیمِ»؛(1)
«سلام بر حجاب و واسطه فیض الهی که ازلی و جاودانی است.»
از اوصاف امام زمانعلیه السلام است که در نسخهای از زیارت ناحیه مقدسه آمده است.(2)
اگرچه تمام امامان معصومعلیهم السلام حجت خدایند، ولی این لفظ از القاب مشهور امام زمانعلیه السلام گردیده است، چنانچه اگر بدون قرینه، لفظ «الحجة» به کار رود مراد آن حضرت است.
در احادیثی که از به کار بردن نام اصلی امام زمانعلیه السلام منع فرمودهاند، سؤال شده است: پس چگونه او را یاد کنیم؟
فرمودهاند: بگویید حجت از آل محمّدعلیهم السلام.(3)
و در دعای توسل میخوانیم:
«یا وَصِی الْحَسَنِ وَالْخَلَفَ الْحُجَّةَ»؛(4)
«ای وصی و جانشین امام حسن عسکری که حجت خداوند هستی».
این هم قسمتی از زیارت صاحب الامر:
«اَلسَّلامُ عَلی بَقِیةِ اللَّهِ فِی بِلادِهِ وَ حُجَّتِهِ عَلی عِبادِهِ ...».(5)
«سلام و درود بر بقیة اللَّه در شهرها و بر حجّت خدا بر بندگانش.»
به معنای حجت پنهان، لقب آن حضرت است، یعنی حجت پروردگار و امامی که در پس پرده غیبت است و هرگاه خداوند صلاح بداند ظاهر خواهد شد.
در تفسیر غیب از آیه سوم سوره بقره فرمودهاند:
«اَلْمُتَّقُونَ» شِیعَةُ عَلیی وَ«الغَیبُ» فَهُوَ الْحُجَّةُ الغآئِبَ؛ متقون شیعیان امیرالمؤمنینعلیه السلام هستند و غیب همان حجت و امام غایب است.(1)
حجة القائم نیز از القاب آن حضرت است که به این عنوان تعبیر میشود به معنای حجتی که به امر خداوند قیام خواهد کرد و امور جامعه را اصلاح میکند.
امام باقرعلیه السلام از قول پیامبر خداصلی الله علیه وآله که اسامی امامان را هنگام معراج بر ساق عرش دیده بود، چنین نقل فرمودند:
«... اِثْنَی عَشَرَ اِسْماً مِنْهُمْ عَلِی وَ سِبْطاهُ وَ عَلِی وَ مُحَمَّدٌ وَ جَعْفَرُ وَ مُوسی وَ عَلِی وَ مُحَمَّدٌ وَ عَلِی وَ الْحَسَنُ وَ الْحُجَّةُ الْقائِم فَهذِهِ الائِمَّةُ ...»(2)
حجت به معنای دلیل و برهان و نشانه است، و «او» حجت خداوند متعال است، لذا اینگونه به ایشان سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا حُجَّةَ الْمَعْبُودِ»؛(3)
«سلام بر تو ای حجت خدای معبود».
و در جای دیگر میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلی حُجَّةِ الْمَعْبُودِ وَکَلِمَةِ الْمَحْمُودِ».(1)
«سلام بر آن حجّت پروردگار و بر آن کلمه ستایش شده.»
امام زمانعلیه السلام حجت قاطع و برهان واضح خداوند، فرزند امام حسن عسکریعلیه السلام است. و از القاب مشهور ایشان است که در موارد متعدد به ایشان سلام میدهیم:
«السَّلامُ عَلَیکَ یا مَولای یا حُجَّةَ بْنَ الْحَسَنِ صاحِبَ الزَّمانِ».(2)
«السَّلامُ عَلَیکَ یا حُجَّةَ بْنَ الْحَسَنِ الْهَادِی الْمَهْدِی».(3)
امام زمانعلیه السلام نیز مانند سایر امامانعلیهم السلام حجت و خلیفه خداست:
«السَّلامُ عَلَیکَ یا حُجَّةَ اللَّهِ فِی عِبادِهِ»؛(4)
«سلام بر تو ای حجت خداوند در بین بندگانش».
و فرمودهاند که نقش انگشتری آن حضرت چنین است:
«أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ وَخالِصَتُهُ»؛
«من حجت خدا و خالص و برگزیده اویم».
این عناوین نیز در موارد مختلف آمده است:
«حُجَّتِکَ عَلی خَلْقِکَ»(5)
«حُجَّةُ اللَّهِ فِی اَرْضِهِ»(1)
«حُجَّةُ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ»(2)
«حُجَّةُ اللَّهِ»(3)
«حُجَّتِکَ فِی اَرْضِکَ»(4)
«حُجَّةُ اللَّهِ الَّتِی لا تَخْفی (5)
«حُجَّةُ اللَّهِ عَلی مَنْ فِی الارْضِ»(6)
از دیگر القاب امام زمانعلیه السلام حجة الخصام است که به معنای حجت خدا بر دشمنان و مجادله کنندگان میباشد و در زیارت نامه مربوط میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا حُجَّةَ الْخِصامِ»؛(7)
«سلام بر تو ای آقایی که حجت برای دشمنان هستی».
و این نیز قسمتی از زیارت سرداب مقدّس:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... وَحُجَّةِ الْخِصامِ».(8)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان، و بر آن که حجّت بر دشمنان است».
1) 145. مفاتیح الجنان، زیارت جمعه.
2) 146. مفاتیح الجنان، دعای توسل.
3) 147. مفاتیح الجنان، دعای استغاثه، زیارت آل یاسین.
4) 148. مفاتیح الجنان، دعای یاسین، زیارت صاحب الامر.
5) 149. مفاتیح الجنان، زیارت صاحب الامر.
6) 150. مفاتیح الجنان، زیارت صاحب الامر.
7) 151. بحارالانوار، ج 98، ص 354.
8) 152. بحارالانوار، ج 99، ص 83.
یعنی حجّت و برهان پروردگار جهانیان که در اعمال و دعای روز جمعه میخوانیم:
«وَصَلِّ عَلَی الْخَلَفِ الْهادِی الْمَهْدِی، إِمامِ الْمُؤْمِنِینَ وَوارِثِ الْمُرْسَلِینَ وَحُجَّةِ رَبِّ الْعالَمِینَ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر آن جانشین امامان، آن هادی و مهدی که امام مؤمنان و وارث پیامبران و حجت پروردگار جهانیان است».
به معنای راستی و حقیقت میباشد و یکی از نامهای امام زمانعلیه السلام است.
«او» حقّ است چون تمام حالات و صفات و افعال و اقوال و اوامر و نواهیاش حقّ است.
از امام باقر سؤال شد: آیه شریفه «وَقُلْ جَآءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْباطِلُ»(2)یعنی چه؟ فرمود:
«اِذا قامَ الْقائِمُ ذَهَبَتْ دَوْلَةُ الْباطِلِ؛ چون قائم ظهور کند، دولت باطل برود».(3)
و در زیارت آن حضرت میگوییم:
«أَشْهَدُ أَنَّکَ الْحَقُّ الثّابِتُ الَّذِی لا عَیبَ فِیهِ»؛(4)
«گواهی میدهم که تو آن حقّ ثابت ابدی هستی که از هر عیب و نقصی پاک و منزه میباشی».
و در زیارت دیگر میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَی الْحَقِّ الْجَدِیدِ وَالْعالِمِ الَّذِی عِلْمُهُ لا یبِیدُ»؛(1)
«سلام بر امام به حقّ که مجدّد است و دانشمندی که علم و دانش او پایانناپذیر است».
به معنای بردبار و صبور است که از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد، «او» که این غیبت طولانی را باید با صبر و بردباری طی کند، به «حلیم» لقب داده شده است.
چنان که در اعمال نیمه شعبان و دعا برای امام زمانعلیه السلام میگوییم:
«اَللّهُمّ بِحَقِّ لَیلَتِنا وَمَولُودِها... سَیفُ اللَّهِ الَّذِی لاینْبُو وَنُورُهُ الَّذِی لایخْبُو وَذُو الْحِلْمِ الَّذِی لایصْبُو...»؛(2)
«خدایا به حقّ این شب و مولود آن ... آن شمشیر خدایی که کند نمیشود، آن نور الهی که خاموش نمیگردد و آن بردباری که شکیباییاش را از دست نمیدهد...».
به معنای سپاس و ستایش، که در کتاب الهدایة الکبری از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده است.(3)
«اَشْهَدُ اَنَّکَ حَی لا تَمُوتُ حَتّی تُبْطِلَ الْجِبْتَ وَالطّاغُوتَ...»(4)
«من گواهی میدهم که تو حی و زندهای تا این که جبت و طاغوت را باطل نمایی.»
به معنای ترسنده و نگران، از القاب امام زمانعلیه السلام است. چون از جور دشمنان اسلام و خدا، مخفی و غایب شدهاند؛ چنان که از امام باقرعلیه السلام نقل شده: آنگاه که امام زمانعلیه السلام ظهور کند، آیه:«فَفَرَرْتُ مِنکُمْ لَمّا خِفْتُکُمْ فَوَهَبَ لِی رَبِّی حُکْماً وَجَعَلَنِی مِنَ الْمُرْسَلِینَ»(1)را تلاوت خواهد کرد.(2)
لذا در زیارت آن حضرت میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْمُهَذَّبُ الْخآئِفُ»؛(3)
«سلام بر تو ای پاکیزه جان و از ترس پنهان».
از دیگر القاب امام زمانعلیه السلام خاتم الائمه است، چون امامت به «او» منتهی میگردد و «او» آخرین امامِ آخرین پیامبر است.(4)
و پیامبر اعظمصلی الله علیه وآله در خطبه غدیر فرمود:
«... أَلا إنَّ خاتِمَ الأئِمَّةِ مِنّا القائِمَ المَهْدِی ...»؛(5)
«... همانا آخرین امام از ماست، آنکه قائم و مهدی است...».
این از القاب شایع امام زمانعلیه السلام است که وصایت به ایشان ختم میشود.
و چنانکه خادم امام حسن عسکریعلیه السلام میگوید، امام زمانعلیه السلام اینگونه خود را معرفی فرمود:
«أَنَا خاتِمُ الأَوْصِیآءِ وَبِی یدْفَعُ اللَّهُ الْبَلاءَ عَنْ اَهْلِی وَشِیعَتِی...»؛(1)
«منم خاتم الاوصیاء، به سبب من خداوند بلا را از اهل من و شیعیان دفع میکند، آنان که دین خدا را بر پا میدارند...».
به معنای خزانهدار و گنجینهدار است که امام زمانعلیه السلام را به خازن لقب دادهاند و در زیارتنامهاش میگوییم:
«... وَأَنَّکَ خازِنُ کُلِّ عِلْمٍ...»؛(2)
«همانا تو خزانهدار هر علمی هستی».
به معنای گزینش شده و برگزیده و پاک و خالص است و از اوصاف امام زمانعلیه السلام میباشد؛ چنان که در نقش نگین انگشتری آن حضرت آمده:
«أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ وَخالِصَتُهُ»؛
«من حجت خدا و خالص و برگزیده اویم».
این نام را نجم الثاقب به نقل از کتاب ذخیره آورده است که در کتاب کندر آل فرنگیان، موعود آخر الزمان را به نام «خجسته» میخوانند.(3)
در تذکرة الائمه از کتاب شاکمون نقل شده که نام آن کسی که در آخرالزمان میآید و جهان را صاحب میشود و دین خدا را یکی میکند، خداشناس است.(1)
به معنای فرمانروا و پادشاه است.
از کتاب ذخیره و تذکرة الائمه نقل شده که نام منجی و موعود آخر الزمان نزد نصاری «خسرو» است.(2)
خلف به معنای جانشین و قائم مقام است. امام زمانعلیه السلام جانشین و خلف جمیع انبیا و اوصیای گذشته است و جمیع علوم و صفات و حالات و خصایص آنان را دارد و مواریث الهی که از آنان به یکدیگر میرسیده، همه آنها نزد او جمع است.(3)
این نام به طور مکرر در احادیث و دعاهای امامانعلیهم السلام آمده است.
در اعمال روز جمعه میخوانیم:
«وَصَلِّ عَلَی الْخَلَفِ الْهادِی الْمَهْدِی، إِمامِ الْمُؤْمِنِینَ وَوارِثِ الْمُرْسَلِینَ وَحُجَّةِ رَبِّ الْعالَمِینَ»؛(4)
«خدایا درود فرست بر آن جانشین امامان، آن هادی و مهدی که امام مؤمنان و وارث پیامبران و حجت پروردگار جهانیان است».
و این هم بخشی از دعای توسل خطاب به امام زمانعلیه السلام:
«یا وَصِی الْحَسَنِ وَالْخَلَفَ الْحُجَّةَ»؛(1)
«ای جانشین امام حسن عسکریعلیه السلام و ای جانشین شایسته و حجت الهی!»
از اسامی امام زمانعلیه السلام خلف الباقی است.
چون او تنها خلیفه و جانشین باقیمانده پیامبرصلی الله علیه وآله میباشد و چنین است قسمتی از زیارت مربوط به ایشان:
«اَلَلّهُمَّ إِنِّی أُشْهِدُکَ... وَالْحَسَنِ بْنِ عَلِی والْخَلَفِ الْباقِی...»؛(2)
«خدایا شهادت میدهم... که حسن بن علی عسکری و جانشین باقیمانده او امام من هستند».
یعنی جانشین امام حسن عسکریعلیه السلام که امام یازدهم و جانشین یازدهم پیامبر خدا بوده، پس او امام دوازدهم و دوازدهمین امام خواهد بود..
و این است قسمتی از زیارت سرداب مقدّس:
«مَولای صاحِبَ الزَّمانِ... وَالْخَلَفَ الْحَسَنِ»(3)
«ای مولا و آقای من ای صاحب الزمان... و ای جانشین امام حسن عسکری... .»
به معنای جانشین پیشینیان است. چون او جانشین و آخرین جانشین همه انبیا و اوصیای الهی است.(1)
در زیارت آن حضرت میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلی خَلَفِ السَّلَفِ وَصاحِبِ الشَّرَفِ»؛(2)
«سلام بر جانشین اولیای گذشته که صاحب مجد و شرافت است».
و در زیارت دیگر میگوییم:
«السَّلامُ عَلَیکَ یا خَلَفَ السَّلَفِ»؛
«سلام بر تو ای جانشین گذشتگان!»
از القاب امام زمانعلیه السلام خلف صالح است.(3)
امام صادقعلیه السلام فرموده است:
خلف صالح از فرزندان من است، اوست مهدی، اسم او محمّد و کنیهاش ابوالقاسم و در آخرالزمان قیام میکند.(4)
خلیفه مطلق در زمان کنونی امام زمانعلیه السلام است؛ چنان که در زیارت ائمه سرّ من رأی به پدر امام زمانعلیه السلام یعنی امام عسکریعلیه السلام خطاب میکنیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَبا خَلِیفَةِ...»؛(1)
«سلام بر تو ای آقایی که پدر خلیفه هستی».
مهدی موعود و امام زمانعلیه السلام خلیفه خداست، لذا یکی از اصلیترین عنوانها و مقامات او «خلیفة اللَّه» است.
پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله فرمود:
«یخْرُجُ الْمَهْدِی وَعَلی رَأْسِهِ غِمامَةٌ فِیها مُنادٍ ینادِی: هذَا الْمَهْدِی خَلِیفَةُ اللَّهِ فَاتَّبِعُوهُ»؛(2)
«مهدی خروج میکند و بر سر او ابری است که از آن ندا میآید: این مهدی خلیفة اللَّه است، پس او را پیروی کنید».
و در جای دیگر نیز آمده است:
«خَلِیفَتِکَ فِی أَرْضَکَ»(3)
«خَلِیفَتِکَ فِی بِلادِکَ».(4)
از القاب شریف امام زمانعلیه السلام خلیفة الاتقیا است؛ یعنی جانششین پرهیزکاران و خداترسان، و شاهدش آنجاست که امام حسن عسکریعلیه السلام هنگام تولد ایشان فرمود: سخن بگو ای خلیفه اتقیا و ای نور اصفیا... .(5)
1) 180. مفاتیح الجنان، زیارت ائمه سرّ من رأی.
2) 181. کشف الغمة، ج 3، ص 470 / نجم الثاقب، ج 1، ص 107 / بحارالانوار، ج 51، ص 81.
3) 182. مفاتیح الجنان، اعمال روز جمعه.
4) 183. مفاتیح الجنان، دعای بعد از زیارت آل یاسین و زیارت صاحب الامر.
5) 184. مشارق انوار الیقین، ص 157 / به نقل از نجم الثاقب، ج 1، ص 97.
به معنای دوست است و از القاب مهدی موعودعلیه السلام میباشد،(1)چون او نیز مانند خدا و رسول خداصلی الله علیه وآله با بندگان و مؤمنان دوست و مهربان است؛ این آیه شریفه در مورد پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله نازل شده است. «لَقَدْ جَآءَکُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیهِ ما عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیکُم بِالْمُؤْمِنِینَ رَءُوفٌ رَّحِیمٌ»(2)
به یقین، رسولی از خود شما به سویتان آمد که رنجهای شما بر او سخت است؛ و اصرار بر هدایت شما دارد؛ و نسبت به مؤمنان، رئوف و مهربان است!
به معنای سیارهای که پنهان شده و دوباره بر میگردد.
از امام باقرعلیه السلام در مورد آیه «فَلَآ أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ»(3)سؤال کردند، فرمود:
«إمام یخنس فی زمانه عند انقطاع من علمه عند الناس سنة ستین ومأتین ثمّ یبدو کالشهاب الواقد فی ظلمة اللیل فان ادرکت ذلک قرّت عینک»؛(4)
«امامی است که پنهان میشود زمانی که مردم از علم او منقطع میشوند در سال 260 ه. ق. آنگاه همانند شهاب درخشنده در شب
تاریک ظاهر میشود. اگر آن هنگام را درک کردی چشمت روشن خواهد شد. »
به معنای بسیار خوض کننده و کسی که در آبها و دریاهای زیاد خوض و غواصی میکند و در آن فرو میرود.
این عنوان در زیارت سرداب توسط سید بن طاووس نقل شده است:
«السَّلامُ عَلی مُفَرِّجِ الْکُرُباتِ وَخَوَّاضِ الْغَمَرَاتِ»؛(1)
«سلام بر آن آقایی که برطرف کننده مشکلات و اندوهها و غور کننده آبهای فراوان است».
به معنای فرد بسیار نیکوکار است و چه کسی از او نیکوکارتر؟ که روزی میآید و هرچه شرّ و ظلم و فساد است را بر میکَند و آنچه خیر و عدالت است را بر پا میدارد.
به معنای بهترین فردی که جامه و لباس پوشیده است، از اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده؛ چنان که در قسمتی از زیارت صاحب الامر چنین است:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَخَیرِ مَنْ تَقَمَّصَ وَارْتَدی .(3)
«خدایا درود فرست بر ولی عصر و حجّت خودت در زمین... و بر بهترین کسی که پیراهن و ردا بر تن کند.»
به معنای برگزیده خدا و بهترین خلق اوست، از القاب و اوصاف امامان؛ از جمله امام زمانعلیه السلام میباشد که پیامبر اعظمصلی الله علیه وآله در این زمینه فرمودند:
«اَنْتَ یا عَلِی وَ وُلْدُکَ خِیرَةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ....»؛(1)
«ای علی! تو و فرزندانت برگزیدگان خدا در بین بندگان هستید.»
اگرچه در اخبار زیادی این لقب برای امیرالمؤمنینعلیه السلام بیان شده است،(2)لکن از خود امام علیعلیه السلام هم نقل شده است:
«اِنَّها خُرُوجُ دابَّةِ الأَرْضِ مِنْ عِنْدِ الصَّفا مَعَها خاتَمُ سُلَیمانَ وَعَصا مُوسی وَطُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِها»؛(3)
«همانا آن خروج دابة الارض است از جانب صفا، که انگشتر سلیمان و عصای موسی همراه اوست و خورشید از مغرب آن طلوع خواهد کرد».
و شاید از این آیه شریفه اقتباس شده باشد:
«وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَّ النّاسَ کانُوا بِآیاتِنا لَا یوقِنُونَ»؛(4)
و هنگامی که فرمان عذاب آنها رسد (و در آستانه رستاخیز قرار گیرند)، جنبندهای را از زمین برای آنها خارج میکنیم که با آنان تکلّم میکند (و میگوید) که مردم به آیات ما ایمان نمیآوردند.
از القاب امام زمانعلیه السلام داعی است، به معنای دعوت کننده و خواننده؛ چنانکه در زیارت آل یاسین میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا داعِی اللَّهِ وَرَبّانِی آیاتِهِ»؛(1)
«سلام بر تو ای دعوت کننده از جانب خدا و برای خدا...».
و در اعمال روز جمعه میگوییم:
«اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی وَلِیکَ الْمُحْیی سُنَّتَکَ الْقآئِمِ بِأَمْرِکَ، الدّاعِی إِلَیکَ»؛(2)
«خدایا درود فرست بر ولی خودت که سنّت تو را احیا میکند و به امر تو قیام مینماید و به سوی تو دعوت میکند».
در هر شب ماه رمضان نیز در دعای افتتاح میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ اجْعَلْهُ الدّاعِی إِلی کِتابِکَ»؛(3)
«خدایا او را مقرر فرما تا دعوت کننده به کتاب آسمانیات باشد».
و در جای دیگر آمده است:
«وَالدّاعِی إِلی سَبِیلِکَ»؛(4)
«او دعوت کننده به راه خداست».
به معنای دفع کننده بلا و خطرات، از القاب و اوصاف صاحب الزمانعلیه السلام است؛ چنان که امام زمانعلیه السلام اینگونه خود را معرفی فرمود:
«أَنَا خاتِمُ الأَوْصِیآءِ وَبِی یدْفَعُ اللَّهُ الْبَلاءَ عَنْ اَهْلِی وَشِیعَتِی...»؛(1)
«منم خاتم الاوصیاء، به سبب من خداوند بلا را از اهل من و شیعیان دفع میکند، ...».
دلیل به معنای دلالت کننده و راهنما، از القاب امام زمانعلیه السلام است، چون «او» راهنمای خلق است به سوی خدا، امام و رهبر جهانیان است.
که در دعای روز جمعه میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی وَلِیکَ... الدَّلِیلِ عَلَیکَ»؛(2)
«خدایا درود فرست بر ولی خودت که خلق را به راه تو دلالت و راهنمایی میکند».
و در زیارت مخصوص آن حضرت؛ یعنی زیارت آل یاسین میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا حُجَّةَ اللَّهِ وَدَلِیلَ إِرادَتِهِ»؛(3)
«سلام بر تو ای حجت خدا بر خلق عالم و راهنمای بندگان به مقاصد الهی».
به معنای حاکم و رسیدگی کننده امور و نیز به معنای پاداش دهنده است و از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد.
و این است فرازی از زیارت آل یاسین:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا بابَ اللَّهِ وَدَیانَ دِینِهِ»؛(4)
«سلام بر تو ای درگاه لطف و رحمت خدا و حاکم و حافظ دین خدا».
از دیگر القاب امام زمانعلیه السلام است که در زیارت ایشان میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَی الدِّینِ الْمَأْثُورِ وَالْکِتابِ الْمَسْطُورِ»؛(1)
«سلام بر آن دین (یعنی حافظ دین) که از پیامبر رحمت رسیده است و سلام بر آن کتاب رقم شده به قلم حکمت الهی».
همچنین برایش دعا میکنیم:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ صاحِبِ الضِّیاءِ وَالنُّورِ وَالدِّینِ الْمَأْثُورِ»؛(2)
«سلام و برکات خدا و تحیات و درودهای بیپایان الهی بر مولای ما صاحب الزمان آنکه صاحب نور و صاحب دین خداست».
به معنای انتقام گیرنده الهی و از اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده است.(3)
به معنای دارنده نیکیها است و از اوصاف امام زمانعلیه السلام که او مجمع تمام صفات عالی و نیکوست؛ لذا در دعای ندبه به دنبال آن عزیز سفر کرده میگردیم که:
«أَینَ صَدْرُ الْخَلآئِقِ ذُو الْبِرِّ وَالتَّقْوی ؛(4)
«کجاست صدرنشین عالم که دارای حدّ اعلای تقوا و نیکوکاری است».
به معنای صاحب تقوا و نیکو کاری و خداترسی است و از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد؛ چنان که در دعای ندبه که از زبان معصوم صادر شده است، آن حضرت را این گونه توصیف نمودهاند:
«أَینَ صَدْرُ الْخَلآئِقِ ذُو الْبِرِّ وَالتَّقْوی ؛(1)
«کجاستصدرنشینعالم کهدارای حدّاعلای تقوا ونیکوکاریاست».
یعنی صاحب صبر و شکیبایی، از اوصاف امام زمانعلیه السلام است؛ چنان که در اعمال نیمه شعبان و دعا برای امام زمانعلیه السلام میگوییم:
«اَللّهُمّ بِحَقِّ لَیلَتِنا وَمَولُودِها... سَیفُ اللَّهِ الَّذِی لاینْبُو وَنُورُهُ الَّذِی لایخْبُو وَذُو الْحِلْمِ الَّذِی لایصْبُو...»؛(2)
«خدایا به حقّ این شب و مولود آن ... آن شمشیر خدایی که کند نمیشود و آن نور الهی که خاموش نمیگردد و آن بردباری که شکیباییاش را از دست نمیدهد...».
به معنای دارنده و صاحب شمشیر است و از القاب امام زمان گفته شده است.(3)
به معنای صاحب شمشیر دو دم است.
«السَّلامُ عَلَی الإِمامِ الْعالِمِ، الْغائِبِ عَنِ الأَبْصارِ، وَالحاضِرِ فِی الاَمْصارِ، وَالغائِبِ عَنِ الْعُیونِ، وَالحاضِرِ فِی الأَفْکَارِ، بَقِیةِ الأَخْیارِ الوَارِثِ ذُوالْفَقارِ الَّذِی یظْهَرُ فِی بَیتِ اللَّهِ الْحَرامِ...»؛(1)
«سلام بر آن امامی که از دیدهها پنهان است، امّا در شهرها حاضر است. از چشمها غایب است امّا در خاطرهها حاضر است، باقیمانده نیکان، همان که وارث ذوالفقار است، و آن را در خانه خدا ظاهر میسازد».
از کتاب باتنکل که از بزرگان کفر میباشد، نقل شده است: آن کسی که در آخرالزمان به وجود و ظهور او بشارت داده شده، راهنما نام دارد.(2)
از اوصاف حضرت مهدیعلیه السلام، ربّانی است که در زیارت آل یاسین به آن توصیف شده است:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا داعِی اللَّهِ وَرَبّانِی آیاتِهِ»؛(3)
«سلام بر تو ای امام زمان که دعوت کننده خلق به سوی خدایی و مظهر آیات الهی و مرآت صفات ربّانی هستی».
به معنای صاحب، مالک و پرورش دهنده زمین است،(4)و بر اساس
آیه شریفه «وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها»(1)اخباری از امامان معصومعلیهم السلام رسیده است که آیه را چنین تفسیر کردهاند.
امام صادق در تفسیر آیه «وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها» فرمود:
«رَبُّ الأَرْضِ إِمامُ الْأَرْضِ»؛(2)«رب زمین یعنی همان امام زمین است».
لذا فرمود: «إِنَّ قآئِمَنا إِذا قامَ اَشْرَقَتِ الارْضُ بِنُورِ رَبِّها وَاسْتَغْنَی الْعِبادُ عَنْ ضَوْءِ الشَّمْسِ وَذَهَبَتِ الظُّلْمَة»؛(3)
«آنگاه که قائم ما قیام نماید، زمین به نور ربّ و امام خود روشن میشود و بندگان خدا از نور خورشید بینیاز میگردند و تاریکی پایان مییابد».
«او» بهار است، بهار خلایق، و لذا به این عنوان توصیف شده و چنین بر او سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلی رَبِیعِ الْأَنامِ وَنَضْرَةِ الْأَیامِ»؛(4)
«سلام بر آن که بهار پاینده اهل عالم است و صفا و شادی بخش روزگاران است».
147 - رَجاء الأُمّه(5)
او امید تمام امّت است، نه تنها امّت اسلام که امید همه مستضعفان و محرومان و جهانیان است، پس شایسته است با این وصف اشاره شود.
آنگاه که بردن نام امام زمانعلیه السلام به خاطر خفقان و ظلم بیحد دستگاه خلافت، جرم بود و مجازات سنگین داشت، از ایشان به «الرجل» تعبیر میکردند، چنانکه از سایر امامان نیز گاه به «القائم» تعبیر مینمودند.(1)
مثلاً در حدیث امام باقرعلیه السلام میفرماید:
«لا تَزَالُونَ تَمُدُّونَ أَعناقَکُمْ إِلَی «الرَّجُلِ» مِنّا، تَقُولُونَ: هُوَ هَذا، فَیذَهَبُ اللَّهُ بِهِ حَتّی یبْعَثَ اللَّهُ لِهذَا الأَمْرِ مَنْ لا تَدْرُونَ وُلِدَ أَمْ لَمْ یولَدْ، خُلِقَ أَوْ لَمْ یخْلَقْ»؛(2)
«شما پیوسته گردنهای خود را به سوی مردی از ما دراز میکنید و منتظر او هستید، میگویید: او این است، پس خدا او را میبرد، تا اینکه خداوند برای این امر کسی را مبعوث خواهد کرد که شما نمیفهمید آیا متولد شده یا نه، خلق شده یا نه».
در ضمن کلمه «رجال» در آیه شریفه «وَبَینَهُما حِجابٌ وَعَلَی الأَْعْرَافِ رِجالٌ یعْرِفُونَ کُلاًّ بِسِیماهُمْ وَنادَوْا أَصْحابَ الْجَنَّةِ أَن سَلامٌ عَلَیکُمْ لَمْ یدْخُلُوها وَهُمْ یطْمَعُونَ»(3)نیز به امامان تفسیر شده است؛ چنان که سلمان فارسی میگوید: بیش از ده بار شنیدم که رسول خداصلی الله علیه وآله به امیر المؤمنینعلیه السلام میفرمود:
«یا عَلِی! اِنَّکَ وَ الاوْصِیاءُ مِنْ وُلْدِکَ اَعْرافٌ بَینَ الْجَنَّةِ وَالنّارِ...»(4)
«ای علی! همانا تو و جانشینان از فرزندانت در قیامت در اعراف بین بهشت و دوزخ قرار خواهید گرفت.»
همچنین امام باقرعلیه السلام فرمودهاند:
«اَلرِّجالُ هُمُ الائِمَّةُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ» رجال، همان امامان از اهل بیت پیامبرند.(1)
امام زمانعلیه السلام مظهر تام و تمام رحمت خداوند است، رحمت گسترده، او سراسر رحمت و برکت است، به همین جهت اینگونه به او سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا... الرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ»؛(2)
«سلام بر تو ای رحمت واسع الهی بر تمام عالمیان».
به معنای کامل و کمال یافته، از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده است؛ چنان که در زیارت مربوط به ایشان عرض میکنیم:
«السَّلامُ عَلَیکَ اَیهَا الإِمامُ الوَحِیدُ وَالْقائِمُ الرَّشِیدُ».(3)
«سلام بر تو ای امام یگانه و ای قیام کننده و رشید.»
به معنای پسندیده، از اوصاف مهدی موعودعلیه السلام است، چنانکه در دعایی برای ایشان میگوییم:
«اَللَّهُمَّ فَإِنّا نَشْهَدُ... وَأَنَّهُ الْهادِی الْمُهْتَدِی الطّاهِرُ، التَّقِی النَّقِی، الرَّضِی الزَّکِی»؛(1)
«خدایا شهادت و گواهی میدهیم که... و او هادی خلق، رهبر پاک سیرت باتقوای پاکیزه صفات پسندیده و آراسته به هر کمال...».
رکن رکین و تکیهگاه خلایق، امام زمانعلیه السلام است و رکن الانام از اوصاف مهدی موعودعلیه السلام میباشد. لذا در زیارت سرداب مقدّس میگوییم:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... وَرُکْنِ الأنامِ».(2)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان،... او که رکن و تکیه گاه مردمان است».
به معنای اساس، پایه و عمود ایمان و اسلام است که امام زمانعلیه السلام را با آن توصیف نمودهاند؛ چنان که در زیارت ایشان آمده است:
«السَّلامُ عَلَیکَ یا رُکْنَ الإِیمانِ».(3)
«سلام بر تو ای رکن اساسی ایمان.»
به معنای آراسته و پاک شده، مانند سایر امامان از اوصاف امام زمانعلیه السلام است:
«اَللَّهُمَّ فَإِنّا نَشْهَدُ... أَنَّهُ الْهادِی الْمُهْتَدِی الطّاهِرُ، التَّقِی النَّقِی، الرَّضِی الزَّکِی»؛(1)
«خدایا شهادت و گواهی میدهیم که او هادی خلق، رهبر پاک سیرت و با تقوای پاکیزه صفت و پسندیده و آراسته به هر کمال است...».
کتاب ذخیرة الالباب و تذکرة الأئمه از کتاب ماریاقین نقل کردهاند که اسم موعود آخر الزمان و امام عصرعلیه السلام در آنجا زند افریس است، لکن احتمال داده که زند اسم کتاب باشد که منسوب به زردشت است و افریس نام امام زمانعلیه السلام است.(2)
به هر حال آنها هم اعتقاد دارند که روزی یک مصلح کل خواهد آمد و جهان را اصلاح خواهد کرد؛ اگرچه هر کسی او را به نامی صدا میزند.
به معنای سبقت گیرنده میباشد که از اوصاف امام زمانعلیه السلام و سایر امامانعلیهم السلام گفته شده است. همچنین در تفسیر آیه السابق بالخیرات، فرمودهاند: امام همان سابق به خیرات است.(3)
امام رضاعلیه السلام میفرماید: از رسول خداصلی الله علیه وآله سؤال شد:
«مَتی یخْرُجُ الْقائِمُ مِنْ ذُرِیتِکَ؟ فَقالَصلی الله علیه وآله: مَثَلُهُ مَثَلُ السّاعَةِ لَا یجَلِّیها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّماوَاتِ وَالأَْرْضِ لَا تَأْتِیکُمْ إِلَّا بَغْتَةً...»(4)
«قائم از فرزندان شما چه موقع ظهور خواهد کرد؟ پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله فرمود: زمان ظهور او همانند قیامت است که هیچکس جز او (نمیتواند) وقت آن را آشکار سازد؛ (اما قیام قیامت، حتی) در آسمانها و زمین، سنگین (و بسیار پر اهمیت) است؛ و جز به طور ناگهانی، به سراغ شما نمیآید!...»(1)
در حدیثی از امام صادقعلیه السلام نیز نقل شده که مراد از «السّاعَةِ» در آیات قرآن به امام زمانعلیه السلام تأویل شده است. امام صادقعلیه السلام فرمود:
«لِأَنَّهُ هُوَ السَّاعَةُ الَّتِی قالَ اللَّهُ تَعَالی «یسَْلُونَکَ عَنِ السّاعَةِ»»؛(2)
«امام زمان همان «الساعة» است که خداوند فرموده، مردم درباره آن از تو سؤال میکنند».
از جمله آیات در این زمینه «وَعِندَهُ عِلْمُ السّاعَةِ»،(3)«هَلْ ینظُرُونَ إِلَّا السّاعَةَ»،(4)«یسَْلُونَکَ عَنِ السّاعَةِ»(5)است.
البته «ساعة» در قرآن بیشتر به معنای قیامت است؛ لکن چون مشابهتهای زیادی بین این دو هست، به روز ظهور امام زمانعلیه السلام و خود امام زمانعلیه السلام نیز ساعة گفته شده است؛ از جمله شباهتها این است که زمان آنها را کسی نمیداند، ناگهانی میآیند، خسوف و مسخ روی میدهد، آتشی ظاهر میشود، مؤمن از کافر جدا میشوند، کافر هلاک میگردد و مؤمن نجات مییابد و خداوند آمدن آنها را به تمام انبیا و اوصیا سفارش کرده است.
در آیه «وَذَکِّرْهُم بِأَیامِ اللَّهِ»(1)که به موسیعلیه السلام خطاب شده، تأویل و تفسیر شده است که ایام اللَّه سه روز است:
1 - روز ظهور قائم. 2 - روز رجعت. 3 - روز قیامت.(2)
به معنای سبب اتصال و ارتباط آسمان و زمین و واسطه فیض از جانب خداوند بر مخلوقات است.
و در دعای ندبه دنبال او میگردیم که:
«أَینَ السَّبَبُ الْمُتَّصِلُ بَینَ الْأَرْضِ وَالسَّمآءِ»؛(3)
«کجاست آنکه وسیله اتصال بین آسمان و زمین است و علوم آسمانی و الهی را به اهل زمین میرساند».
و در زیارت به ایشان سلام میکنیم:
«السَّلامُ عَلَیکَ اَیهَا السَّبَبُ الْمُتَصِلُ بَینَ الأَرْضِ وَالسَّمآءِ»؛(4)
«سلام بر تو ای سبب اتصال بین آسمان و زمین».
از امام صادقعلیه السلام در مورد آیه «وَلَقَدْ آتَیناکَ سَبْعاً مِّنَ الْمَثانِی وَالْقُرْآنَ الْعَظِیمَ»(5)سؤال کردند، فرمود:
«اِنَّ ظاهِرَها الْحَمْدُ وَ باطِنَها وَلَدُ الْوَلَدِ وَ السّابِعُ مِنْهَا الْقائِمُ.»
«ظاهر این آیه سوره حمد است (که هفت آیه دارد و دوبار نازل
شده) و باطن آن فرزندِ فرزند است و هفتمین آنان حضرت قائمعلیه السلام است.»
به معنای خط و راه خدا، یعنی هر که بخواهد به خدا برسد باید از ایشان بگذرد، هر راهی غیر از طریق ایشان به ناکجا آباد ختم میشود؛ لذا در زیارت آن جناب عرض میکنیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا سَبِیلَ اللَّهِ الَّذِی مَنْ سَلَکَ غَیرَهُ هَلَکَ»؛(1)
«سلام بر تو ای راه خدا (که راه و روش تو راه خداست) که هر کسی راهی غیر از راه تو را انتخاب و حرکت کند هلاک خواهد شد، چون هر راهی غیر از راه تو، ضلالت و هلاکت است».
به معنای پوشش و پرده خداست.
«یا وِقایةَ اللَّهِ وَ سِتْرَهُ وَ بَرِکَتَهُ أَغْنِنِی اَدْنِنِی أَدْرِکْنِی صِلْنِی بِکَ وَلا تَقْطَعْنِی»(2)
«ای سپر خدا و ای پوشش و برکت او مرا به برکت او بی نیاز کن و به او نزدیک گردان و به حرز و پناه خدا مرا در برگیر و مرا به خود متصل نما و از خود جدانفرما.»
از هدایة الکبری صفحه 328 نقل شده است که سدرة المنتهی نیز از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد.(3)
سدرة المنتهی نام درختی در آسمان هفتم است که در آیه 14 سوره نجم نیز ذکر شده است، شاید این مطلب نیز از آن آیه اقتباس شده باشد.(1)
و در زیارت آن حضرت چنین آمده است:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا ناظِرَ شَجَرَةِ طُوبی وَسِدْرَةِ الْمُنْتَهی ؛(2)
«سلام بر تو ای نظارهگر درخت طوبی و سدرة المنتهی!»
به معنای محکم و استوار است که از القاب امام زمانعلیه السلام گفته شده است(3).
به معنای چراغ فروزان الهی است، چنانکه در زیارت نامهها خوانده میشود:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی نُورِکَ وَسِراجِکَ، وَوَلِی وَلِیکَ...»؛(4)
«خدایا درود و رحمت فرست بر نور و سراج خودت و ولی ولی تو...».
به معنای راز و سرّ خدا میباشد که آن را از اوصاف حضرت مهدیعلیه السلام گفتهاند، چنانکه در زیارت نامه مادر آن حضرت میخوانیم:
«أَشْهَدُ أَنَّکِ أَحْسَنْتِ الْکَفالَةَ وَأَدَّیتِ الْأَمانَةَ، وَاجْتَهَدْتِ فِی مَرْضاتِ اللَّهِ، وَصَبَرْتِ فِی ذاتِ اللَّهِ، وَحَفِظْتِ سِرَّ اللَّهِ»؛(5)
1) 247. وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَی عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَی عِندَها جَنَّةُ الْمَأْوَی
2) 248. مفاتیح الجنان، زیارت صاحب الامر.
3) 249. فوز اکبر به نقل از نام نامه مهدی.
4) 250. مفاتیح الجنان، زیارت نامه حضرت معصومه و سایر زیارت نامهها.
5) 251. مفاتیح الجنان، زیارت والده امام زمانعلیهما السلام.
«گواهی میدهم که تو کفالت او را به خوبی انجام دادی و امانت را ادا کردی و در راه رضای خدا کوشش نمودی، و برای خدا صبر کردی و از سراللَّه محافظت نمودی».
و پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود:
«إِنّ هذَا الأَمْرَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ وَسِرّ مِنْ سِرِّ اللَّهِ»؛(1)
«همانا این امری از امور خدا و سرّی از اسرار خداوند است».
کتاب شریف نجم الثاقب از تذکرة الائمه نقل کرده که سروش ایزد نام موعود آخر الزمان در کتاب زمزم زردشت است، یعنی آنها هم منتظرند تا آن منجی عالم بیاید و همه را نجات دهد، حال اسمش را هرچه گذاشتهاند.(2)
سروش ایزد به معنای نوا و ندای الهی و غیبی است.
به معنای کشتی نجات، یکی از اوصافی است که برای همه امامان و اهل بیتعلیهم السلام میباشد؛ از جمله امام زمانعلیه السلام که در زیارت صاحب الامر میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ... وَالْوَلِی النّاصِحِ سَفِینَةِ النَّجاةِ»؛(3)
«خدایا درود فرست بر محمّد حجت خودت (امام زمانعلیه السلام)... آنکه ولی و ناصح خیرخواه است و کشتی نجات میباشد».
و در هر روز جمعه نیز اینگونه به حضرت سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا سَفِینَةَ النَّجاةِ»؛(1)
«سلام بر تو ای کشتی نجات!»
به معنای فرزند و نواده پاک پیامبر و نبوّت است، در استغاثه به امام زمانعلیه السلام در روز جمعه و غیر آن میخوانیم:
«سَلامُ اللَّهِ الْکامِلُ التّآمُّ الشّامِلُ الْعآمُّ، وَصَلَواتُهُ الدّآئِمَةُ، وَبَرَکاتُهُ الْقآئِمَةُ التّآمَّةُ، عَلی حُجَّةِ اللَّهِ وَوَلِیهِ فِی أَرْضِهِ وَبِلادِهِ، وَخَلِیفَتِهِ عَلی خَلْقِهِ وَعِبادِهِ، وَسُلالَةِ النُّبُوَّةِ»؛(2)
«سلام کامل و تام و تمام خدای متعال و سلام عام و شامل و رحمت پیوسته و برکات پاینده و کامل او بر حجت خدا و ولی خدا در زمین و شهرهای آن و خلیفه خدا بر خلق و بندگان خدا و بر فرزند پاک نبوّت... ».
به معنای «فرمانروای آرزو شده» است، این نام را نجم الثاقب از کتاب غیبت فضل بن شاذان نقل کرده است که از اسامی امام زمانعلیه السلام سلطان مأمول است.(3)
هم به معنای بزرگ و بلند مرتبهاست و هم روشنایی و فروغ میباشد و از کتاب هدایة الکبری نقل شده که آن از اسامی امام زمانعلیه السلام است.(4)
به معنای بزرگ و سرور میباشد و در اخبار زیادی این نام به امام زمانعلیه السلام اشاره شده است؛ از جمله آنجا که امام حسن عسکریعلیه السلام فرمود:
«یا سَیدَ أَهْلِ بَیتِهِ اسْقِنِی الْمآءَ فَاِنِّی ذاهِبٌ إِلی رَبِّی»؛(1)
«ای بزرگ و سرور خاندان خود! کمی آب به من بده که من به سوی پروردگارم سفر خواهم کرد».
صاحب عبقری الحسان چند نکته دارد که چرا به این اسم نامیده شده:
چون هنگام ظهورش او واقعاً بزرگ عالم است و مطاع برای همه.
چون انواع خیرات و خوبیها از او برای مردم سرازیر میشود.
چون حلیم و بردبار و تحمل کننده اذیتهاست.
و اینها از معانی سید است.(2)
172 - سید الاُمَّة(3)
او بزرگ و سید و سرور امّت اسلامی بلکه تمام امّتهاست؛ لذا در دعای مربوطه درخواست میکنیم:
«اَلسَّلامُ عَلَی مَوْلانا وَ سَیدِنا الامامِ الْقائِمِ بِاَمْرِاللَّهِ صاحِبِ الزَّمانِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ»؛(4)
«سلام بر مولای ما و آقای ما، آن امامی که به امر خدا قیام میکند، امامی که صاحب عصر و زمان است، و رحمت و برکات خدا بر او باد».
سید و سرور و بزرگ تمام آفریدگان خداست، که از امام رضاعلیه السلام این عنوان وارد شده است.(1)
یعنی امام زمانعلیه السلام آقا و سرور همه ماست که در دعای توسل عرض میکنیم:
«یا سَیدَنا وَمَوْلانا، إِنّا تَوَجَّهْنا وَاسْتَشْفَعْنا وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ»؛(2)
«ای آقا و سرور ما و مولای همه خلایق، ما توسط تو به سوی خدا توجّه میکنیم و طلب خیر و توسل میجوییم».
یعنی آقای بزرگ و دلیر و بخشنده که از اوصاف و القاب امام زمانعلیه السلام است. چنانکه سید بن طاووس در زیارت سرداب مقدّس آورده:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... وَالسَیدِ الهُمامِ».(3)
سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان،... و بر آن سید بزرگ باد».
به معنای شمشیر آماده و از غلاف درآمده میباشد. این از اوصاف قائم آل محمّدعلیهم السلام است؛ یعنی همیشه آماده است تا فرمان الهی فرا رسد
و از پس پرده غیبت به در آید:
«اَلسَّلامُ عَلَی السَّیفِ الشّاهِرِ»؛(1)
«سلام بر آن شمشیر آماده و از نیام کشیده شده برای هلاکت کافران و ظالمان».
امام زمانعلیه السلام شمشیر خداست که خدا به وسیله او کافران، ظالمان و دشمنان را سر جای خود مینشاند:
«وَاللَّهُ ناصِرُهُ وَمُؤَیدُهُ إِذا آنَ مِیعادُهُ وَالمَلائِکَةُ اَمْدَادُهُ سَیفُ اللَّه ِالَّذِی لا ینْبَوُ وَنُورُهُ الَّذِی لایخْبُو»؛(2)
«آنگاه که روز میعاد او فرا برسد، خداوند او را یاری و تأیید میکند و فرشتگان نیز به امداد او میآیند، او شمشیر خداست که کند نمیشود و نور خداست که خاموش نمیشود».
به معنای شفاعت کننده گناهکاران نزد خداوند متعال؛ همچنان که پیامبر و سایر امامانعلیهم السلام نیز شافع هستند.
«وَأَنْتَ الشّافِعُ الَّذِی لا تُنازَعُ»؛(3)
«تویی آن شفاعت کننده نزد خداوند که هیچ کسی با تو نزاع نکند».
به معنای گواه و نظارهگر و دیدبان خدا بر مردم است و از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد، این هم قسمتی از دعای روز جمعه:
«اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی وَلِیکَ... وَشاهِدِکَ عَلی عِبادِکَ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر ولی خودت... که شاهد و گواه توست بر بندگان تو».
و در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«وَأَتَوَسَّلُ إِلَیکَ یا رَبِّ بِإِمامِنا... وَالشّاهِدِ الْمَشْهُودِ»؛(2)
«خدایا توسل میجویم به تو ای پروردگارم به امام ما... او شاهد و گواه خلق و مشهود اهل عالم است».
از اسامی آن بزرگوار «شرید» است که در احادیث امامانعلیهم السلام مکرر به این لقب اشاره شده است و به معنای «رانده شده» میباشد.(3)
امام رضاعلیه السلام از پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله روایت میکند که فرمودند:
«بِاَبِی ابْنُ خِیرَةِ الاماءِ... وَهُوَ الطَّرِیدُ الشَّرِیدُ الْمَوْتُورُ بِاَبِیهِ وَجَدِّهِ صاحِبِ الغیبَةِ یقالُ ماتَ اَوْ هَلَکَ بِاَی وادٍ سَلَکَ...»؛(4)
«فدای آن فرزند بهترین کنیزان... آن تنهای یگانه و رانده شده که انتقام خون پدر و جدّش را نگرفته است، آن که صاحب غیبت طولانی است و در موردش گفته میشود: مرده، یا کشته شده، معلوم نیست در کجاست؟ ...».
و امیرالمؤمنینعلیه السلام فرمودند:
«... ذاکَ الفَقِیدُ الطَّرِیدُ الشَّریدُ م ح م د بْنُ الحَسَنِ بْنِ عَلی بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی بْنِ الْحُسین هذا وَوَضَعَ یدَهُ عَلی رَأْسِ الْحُسَینِعلیه السلام»؛(1)
«او امام از دست رفته و تنها و رانده شده است، م ح م د بن حسن بن علی بن محمّد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمّد بن علی بن الحسین، یعنی این حسین. و دست مبارک را بر سر امام حسینعلیه السلام قرار داد».
پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله بارها فرمود که قرآن و عترت همسان و شریک و همرتبه یکدیگرند، پس از آنها جدا نشوید. و اینک امام زمانعلیه السلام باقی مانده آن عترت است و شریک قرآن میباشد.
«السَّلامُ عَلَیکَ یا شَرِیکَ القُرآنِ»؛(2)
«سلام بر تو ای آقایی که شریک قرآن هستی».
یعنی کسی که بسیار شکر و سپاس خداوند را میکند و چه کسی از امام زمانعلیه السلام شاکرتر و سپاسگزارتر!
و ما نیز شهادت میدهیم که:
«فَإِنَّهُ الْهادِی الْمَهْدِی وَالْقآئِمُ الْمُهْتَدِی، وَالطّاهِرُ التَّقِی الزَّکِی النَّقِی
الرَّضِی الْمَرْضِی، الصّابِرُ الشَّکُورُ الْمُجْتَهِدُ»؛(1)
«که او هادی و مهدی است، آن قائم مهتدی، و آنکه پاک و پاکیزه و خالص و مورد رضایت و پسندیده حقّ، آن صابر شکرگزار و کوشا».
کتاب ذخیره و تذکرة الائمه گفتهاند، در کتاب ارماطش، به منجی عالم بشریت و موعود آخرالزمان «شماطیل» گفته شده است.(2)
او خورشید همه خورشیدهاست.
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا شَمْسَ الشُّمُوسِ»(3)
«سلام بر تو ای خورشید خورشیدها».
خورشیدفروزان؛ مانند سایرامامان که هرکدام خورشیدی بعد از خورشیدی هستند، از دیگر القاب امام زمانعلیه السلام است؛ لذا در دعای ندبه میگوییم:
«أَینَ الشُّمُوسُ الطّالِعَةُ؟»؛(4)
«کجایند خورشیدهای فروزان».
به معنای خوشید تاریکیهاست، او که ظلمت و تاریکی جهان را به نور خدایی خود روشن خواهد کرد، لذا در زیارتش میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَی الشَّمْسِ الظّلامِ»؛(1)
«درود و سلام بر آفتاب شام ظلمانی جهان».
ناگهانی بودن و نیز سرعت ظهور امام زمانعلیه السلام به گونهای است که آن را به شهاب توصیف نمودهاند؛ چنان که در احادیث متعددی، از جمله پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله فرمودهاند:
«اَلمَهْدِی مِنْ وُلْدِی....یکُونُ لَهُ غَیبَةٌ وَ حَیرَةٌ یضَلُّ فِیهَا الاُمَمُ، ثُمَّ یقْبِلُ کَالشَّهابِ الثّاقِبِ...»(2)
«مهدی از فرزندان من است... او که دارای غیبتی است که بسیاری در سرگردانی آن گمراه میشوند، آنگاه چون شهاب و ناگهانی ظاهر خواهد شد...».
به معنای صبر کننده و شکیبا، از القاب امام زمانعلیه السلام است.
شیخ صدوق در ادامه دعای «اللّهمّ عرّفنی نفسک...» که در زمان غیبت امام زمانعلیه السلام خوانده میشود، در کتاب کمال الدین میآورد:
«فَإِنَّهُ الْهادِی الْمَهْدِی وَالْقآئِمُ الْمُهْتَدِی، وَالطّاهِرُ التَّقِی الزَّکِی النَّقِی الرَّضِی الْمَرْضِی، الصّابِرُ الشَّÙϙȘљϠالْمُجْتَهِدُ»؛(3)
«... که او هادی مهدی است، آن قائم مهتدی، و آنکه پاک و پاکیزه و خالص و مورد رضایت و پسندیده حقّ و آن صابر شکرگزار و کوشا».
از کتاب ذخیره و تذکرة الائمه نقل شده است که از القاب معروف و مطلق امام زمانعلیه السلام، صاحب میباشد، همچنین است نام آن حضرت در کتاب صحف ابراهیمعلیه السلام.(1)
این عنوان نیز از القاب شایع و مشهور امام زمانعلیه السلام است و در کتابهای متعددی نیز به آن اشاره شده است.(2)
در زیارت امیرالمؤمنینعلیه السلام میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ إِنِّی أَتَقَرَّبُ إِلَیکَ... وَبِالْخَلَفِ الْحُجَّةِ صاحِبِ الْأَمْرِ مُظْهِرِ الْبَراهِینِ...»؛(3)
«خدایا به تو تقرب میجویم... به واسطه جانشین تو صاحب الامر که آشکار کننده براهین است...».
از امام صادقعلیه السلام نقل شده که فرمود:
«تَخْضَعُ رِقابَهُمْ یعْنِی بَنِی اُمَیة وَهِی الصَّیحَةُ مِنَ السَّماءِ بِاسْمِ صاحِبِ الأَمْرعلیه السلام»؛(4)
«همه گردنها برای او خاضع میشود و آن صیحه آسمانی به نام صاحب الامر صدا خواهد زد».
برخی علمای رجال تصریح کردهاند که «صاحب الدار» از القاب خاصه
امام زمانعلیه السلام است و صاحب کتاب بحارالانوار مرحوم علامه مجلسی نیز حکایتی از تشرف به محضر آن حضرت نقل کرده که فرمودند:
«اَنَا صاحِبُ الدّارِ»؛(1)
«من صاحب الدار هستم».
و در توقیعی از نایب خاص امام زمانعلیه السلام آمده است:
«فَوَقَّعَ التَّوْقِیعُ بِخَطِّ مَوْلانا صاحِبِ الأَمْرِ...».(2)
«توقیع شریف به خط مولای ما صاحب الامرعلیه السلام صادر شد...»
این عنوان در کتاب هدایة الکبری از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده است.(3)یعنی امام زمانعلیه السلام خواهد آمد و حکومت واقعی علوی و فاطمی را در سراسر جهان حاکم خواهد کرد. در کتاب دلائل الامامه نیز چنین است.(4)
به معنای صاحب دهر و دهرها، صاحب روزگار و روزگاران است و از اوصاف امام زمانعلیه السلام است.
سید بن طاووس در زیارت سرداب مقدّس نقل کرده است:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... صاحِبِ الدُّهُورِ وَالْعُصُورُ».(5)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان،... و آن که صاحب عصر و روزگاران است باد».
امام زمانعلیه السلام به اذن خداوند متعال اختیاردار و صاحب دین و دنیاست. پس این نیز از القاب آن جناب است.
و در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَی صاحِبِ الدِّینِ الْمَأْثُورِ وَالْکِتابِ الْمَسْطُورِ».(1)
«سلام بر آن حافظ دین که از پیامبر رحمت رسیده است و سلام بر آن کتاب رقم شده به قلم حکمت الهی».
به معنای صاحب و دارنده پرچمها و علامات است و از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد؛ چنان که امام باقرعلیه السلام در روایتی فرموده است: و هو صاحب الرایات... .(2)
از هدایة الکبری نقل شده است که «صاحب الرجعه» از القاب امام زمانعلیه السلام است.(3)چون رجعت که از معتقدات شیعه است بعد از ظهور امام زمانعلیه السلام واقع خواهد شد و در آن زمان، صالحترین افراد و ظالمترین افراد که مردهاند، رجعت میکنند.
در کتاب دلائل الامامه میگوید از القاب امام زمانعلیه السلام صاحب الرجعة البیضا میباشد.(4)
«صاحب الزمان» از مشهورترین القاب امام زمانعلیه السلام است که به معنای مالک، اختیاردار و فرمانروای زمین و زمان است از جانب خداوند متعال.
امام رضاعلیه السلام فرمود:
«اَلخَلَفُ الصّالِحُ مِنْ وُلْدِ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِی وَهُوَ صاحِبُ الزَّمانِ وَهُوَ المَهْدِی»؛(1)
«آن جانشین شایسته فرزند امام حسن عسکریعلیه السلام است، همان که صاحب الزمان و مهدی است».
در زیارت مخصوص امام زمانعلیه السلام در روز جمعه اینگونه به آن جناب خطاب میکنیم:
«یا مَوْلای یا صاحِبَ الزَّمانِ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیکَ وَعَلی آلِ بَیتِکَ»؛(2)
«ای آقا و مولای من، ای صاحب عصر و زمان، درود خدا بر تو و بر آل بیت تو باد».
و در دعای توسل دوم نیز میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ إِنِّی أَسْئَلُکَ بِحَقِّ وَلِیکَ وَحُجَّتِکَ صاحِبِ الزَّمانِ عَلَیهِ السَّلامُ»؛
«خدایا از تو درخواست میکنم، به حقّ ولی و حجّت خودت صاحب الزمان که سلام بر او باد...».
و یا در استغاثه به آن حضرت:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا مَوْلای یا صاحِبَ الزَّمانِ».
و از همه مهمتر این نامی است که پدر بزرگوارش امام حسن عسکریعلیه السلام به ایشان فرمود:
«اَبْشِرْ یا بُنَی فَاَنْتَ صاحِبُ الزَّمانِ وَاَنْتَ الْمَهْدِی»؛(1)
«بشارت باد بر تو ای فررندم که تو صاحب الزمان و مهدی هستی».
به معنای دارنده شمشیر، از القاب قطب عالم امکان امام زمانعلیه السلام است.
امام صادقعلیه السلام فرمودند:
«کُلّنا قائِمٌ بِأَمْرِ اللَّهِ واحِدٌ بَعْدَ وَاحِدٍ حَتّی یجِیءُ صاحِبُ السَّیفِ فَإِذا جآءَ صاحِبُ السَّیفِ جآءَ بِأَمْرٍ غَیرَ الَّذِی کانَ»؛(2)
«همه ما قائم به امر خداوند هستیم، یکی پس از دیگری، تا زمانی که صاحب شمشیر بیاید، هرگاه صاحب شمشیر آمد امر و دستوری غیر از آنچه بوده میآورد».
دارای آبرو و مجد و شرافت؛ آن هم شرافت و عظمت الهی، از القاب امام زمانعلیه السلام است؛ چنان که در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلی خَلَفِ السَّلَفِ وَصاحِبِ الشَّرَفِ»؛(3)
«سلام بر جانشین اولیای گذشته که صاحب مجد و شرافت است».
و علامه مجلسی نقل کرده:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا صاحِبَ الشَّرَفِ»؛(4)
«سلام بر تو ای صاحب شرف».
به معنای دارنده شمشیر تیز و برنده است؛ یعنی به قدرت خداوند متعال سلاح او به گونهای است که هیچ قدرتی تاب مقاومت در برابر آن را ندارد و خدا اراده کرده که با ظهور امام زمانعلیه السلام ظالمان را سر جایشان بنشاند.
لذا در زیارت آن حضرت عرض میکنیم:
«اَلسَّلامُ عَلی صاحِبِ الصَّمْصامِ وَفَلّاقِ الْهامِ»؛(1)
«سلام بر صاحب شمشیر قدرت و شکافنده فرق اهل ظلم و جهالت».
به معنای دارنده نور الهی، از اوصاف امام زمانعلیه السلام است که در زیارت آن حضرت میگوییم:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرکاتُه وَتَحیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ صاحِبِ الضَّیآءِ»؛(2)
«سلام و برکات و تحیات خدا و درودهای او بر مولای ما صاحب الزمان آنکه صاحب نور خدایی است».
این لقب نیز از القاب مشهور امام زمانعلیه السلام است و در کنار صاحب الزمان بسیار استعمال میشود، به معنای صاحب و اختیاردار عصر و زمان.(3)
«اَللّهمّ وَصَلِّ عَلی .. وَالحُجّةِ بْنِ الحَسَنِ صاحِبِ العَصْرِ وَالزَّمانِ وَصِی الاَوْصِیاءِ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت، فرزند امام عسکریعلیه السلام که صاحب عصر و زمان است و آخرین جانشین جانشینان است».
او نه تنها صاحب العصر، بلکه صاحب العصور و صاحب تمام روزگاران است.
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... صاحِبِ الدُّهُورِ وَالعُصُورِ».(2)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان،... آن امامی که صاحب عصرها و روزگاران است باد».
به معنای آن کسی که غیبت خواهد داشت و در پنهانی زندگی خواهد کرد، از القاب معروف امام زمانعلیه السلام است.
ریان بن صلت روایت میکند که امام رضاعلیه السلام فرمود:
قائم مهدی پسر فرزند من، حسن است که جسمش دیده نمیشود... .(3)
امام رضاعلیه السلام از پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله نقل میکند که فرمودند:
«بِاَبِی ابْنُ خِیرَةِ الإماءِ ... وَهُوَ الطَّرِیدُ الشَّرِیدُ المَوتُور بِابِیه وَجَدِّهِ
صاحِبُ الْغَیبَةِ یقالُ ماتَ اَو هَلَکَ بِاَیّ وادٍ سَلَکَ...».(1)
«فدای آن فرزند بهترین کنیزان... آن تنهای یگانه و رانده شده که انتقام خون پدر و جدّش را نگرفته است، آن که صاحب غیبت طولانی است و در موردش گفته میشود: مرده، یا کشته شده، معلوم نیست در کجاست؟
به معنای دارنده کتاب منشور و از اوصاف امام زمانعلیه السلام است.
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... صاحِبِ الضّیاءِ والنّورِ وَالدّینِ المَأثُورِ واللِّواءِ الْمَشْهُورِ وَالْکِتابِ الْمَنْشُورِ».(2)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان، آن که صاحب روشنایی و نور است و حافظ دین پیامبر و دارنده پرچم مشهور و کتاب منشور است».
از هدایة الکبری نقل شده که از القاب امام زمانعلیه السلام صاحب الکرة البیضاء است و در مشارق الانوار از حکیمه خاتون روایتی نقل شده که میگوید:
آن جناب را نزد برادرم حسن بن علی آوردم، حضرت با دست شریف بر روی نور او که نور انوار بود، مسح نمود و فرمود:
سخن بگو ای حجة اللَّه وبقیة اللَّه ونور اصفیا وغوث فقرا و خاتم اوصیا ونور اتقیا وصاحب کره بیضا.(3)
از القاب امام زمانعلیه السلام این است که آن حضرت صاحب اللّوا میباشد، آن هم لوای مشهور، عَلَم و پرچمی که برای همه شناخته شده است. چنانکه در زیارت سرداب مقدّس آمده:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... صاحِبِ الضِّیاءِ وَالنُّورِ وَالدّینِ المَأْثُورِ وَاللِّواءِ الْمَشْهُورِ».(1)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان، آنکه صاحب روشنایی و نور است و حافظ دین پیامبر و دارنده پرچم مشهور و کتاب منشور است».
از القاب امام زمانعلیه السلام، صاحب الناحیه است.
ناحیه به هر مکانی اطلاق میشده که صاحب الزمانعلیه السلام در مدت غیبت صغری در آن محل بوده است.(2)
در اخبار زیادی این لقب به امام زمانعلیه السلام اطلاق شده است؛ اگرچه در برخی موارد به امام علی النقی و امام عسکریعلیهما السلام نیز گفته شده است.
در باب توقیعات امام زمانعلیه السلام این عبارت فراوان تکرار شده است:
«خَرَجَ تَوقِیعٌ مِنَ النّاحِیةِ المُقَدَّسةِ حَرَسَهَا اللَّهُ تَعالی ..»؛(3)
«توقیع شریف و نامه مبارک امام زمانعلیه السلام از ناحیه مقدسه که خداوند آن را حفظ و حراست نماید صادر شد...».
از دیگر القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام صاحب النور است؛ چون او دارنده نور الهی است.
چنانکه در زیارت سرداب مقدّس آمده:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... صاحِبِ الضِّیاءِ وَالنُّورِ».(1)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان، ... امامی که دارنده نور الهی است».
روز فتح و پیروزی تمام مستضعفان و مظلومان عالم که در طول تاریخ به آنان ظلم شده است، آن روزی است که منجی عالم بشریت ظهور کند و ظالمان را به هلاکت برساند، پس امام زمانعلیه السلام صاحب چنین روزی است، لذا در دعای ندبه چنین ناله میکنیم:
«أَینَ صاحِبُ یوْمِ الْفَتْحِ وَناشِرُ رایةِ الْهُدی ؛(2)
«کجاست صاحب روز پیروزی اهل ایمان و اسلام بر اهل ظلم و کفر و آنکه برافرازنده پرچم هدایت در جهانیان است».
حضرت سلمان در مورد آیه شریفه «یأَیها الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوااللَّهَ وَکُونُوامَعَ الصّادِقِینَ»(3)از رسول خداصلی الله علیه وآله سؤال کرد، فرمودند:
«وَ اَمَّا الصّادِقُونَ فَخاصَّةٌ لاَخِی عَلِی وَ الاَوْصِیاء مِنْ بَعْدِهِ اِلی یوْمِ الْقِیامَةِ...»(1)
«مراد از صادقون (که همه به پیروی از ایشان امر شدهاند) علیعلیه السلام و جانشینان بعد از او میباشند تا روز قیامت...»
و امام زمانعلیه السلام نیز یکی از آنان است؛ لذا صادق از القاب ایشان میباشد.
به معنای نیکوکار و شایسته، که مقدّس اردبیلی در حدیقة الشیعه آن را از القاب امام زمانعلیه السلام بیان کرده است.(2)
و امام رضاعلیه السلام فرمود:
«اَلْخَلَفُ الصّالِحُ مِنْ وُلْدِ أَبِی مُحَمَّدٍ الحَسَنِ بْنِ عَلِیّ وَهُوَ صاحِبُ الزَّمانِ وَهُوَ المَهْدِی»؛(3)
«خلف صالح فرزند امام عسکری است و او همان صاحب الزمان است و او همان مهدی است».
همچنین در تفسیر آیه «وَلَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یرِثُها عِبادِی الصّالِحُونَ»(4)از امام صادقعلیه السلام نقل شده که فرمودند:
مراد از آن امام قائمعلیه السلام و اصحاب ایشان هستند.
به معنای صبح روشنایی بخش است که هدایة الکبری آن را از القاب خاصه امام زمانعلیه السلام شمرده و احتمال دارد از آیه شریفه «وَالصُّبْحِ إِذَآ
به معنای بهترین و برترین خلق خداست و امام زمانعلیه السلام نیز چنین جایگاهی دارد.
لذا در دعای ندبه به دنبال آن عزیز سفر کرده میگردیم که:
«أَینَ صَدْرُ الْخَلآئِقِ ذُو الْبِرِّ وَالتَّقْوی ؛(3)
«کجاستصدرنشین عالمکه دارای حدّاعلای تقوا ونیکوکاریاست»
صدق به معنای راستی و درستی است که کتب هدایة الکبری و دلائل الامامه آن را از القاب امام زمانعلیه السلام شمردهاند.(4)
راه راست و مستقیم الهی از طریق حجت و امام میگذرد که بر هر امامی قابل اطلاق است؛ یعنی از طریق امام و شناخت او باید به خدا رسید. به همین جهت هدایة الکبری آن را از القاب امام زمانعلیه السلام دانسته است.(5)
به معنای بزرگترین شمشیر تیز و برّان است که دومی ندارد. کتاب
تذکرة الائمه و ذخیرة این عنوان را از القاب امام زمانعلیه السلام شمردهاند.
و در کتاب کندرال نیز چنین ذکر شده است.(1)
یعنی شمشیر انتقام گیرنده و این لقبی است که امام زمانعلیه السلام خود را با آن معرفی میکند.
آنگاه که آن امام غایب از نظر ظهور نماید و تکیه به خانه کعبه دهد و تمام عالمیان را ندا دهد که:
«أَلا یا اَهْلَ الْعالَمِ اَنَا الصَّمْصامُ الْمُنْتَقِمُ»؛
«آگاه باشید ای اهل دنیا و ای جهانیان! من شمشیر انتقام گیرندهام».
به معنای وسط روز، آن موقعی که روشنایی و تابش خورشید به حدّ اعلای خود میرسد و ضحی از القاب امام زمانعلیه السلام گفته شده است.
در تأویل آیه شریفه «وَالشَّمْسِ وَضُحیها»(2)روایت شده است که شمس، رسول خداست و ضحای آن قائم است، آنگاه که ظهور کند.(3)
به معنای پهلوان و دلاور است که امام زمانعلیه السلام را به آن نامیدهاند.(4)
به معنای نور و روشنایی است که در هدایة الکبری آن را از القاب امام زمانعلیه السلام دانسته است.(1)
به معنای روشنترین نور الهی است و از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد که در زیارت ائمه سرّ من رأی میخوانیم:
«وَأَتَوَسَّلُ إِلَیکَ یا رَبِّ بِإِمامِنا وَمُحَقِّقِ زَمانِنا، اَلْیوْمِ الْمَوْعُودِ وَالشّاهِدِ الْمَشْهُودِ وَالنُّورِ الْأَزْهَرِ وَالضِّیآءِ الْأَنْوَرِ»؛(2)
«و تقرب و توسل میجویم به سوی تو ای پروردگارم به وسیله امام و پیشوای ما که نگهبان حقّ است در زمان ما تا روز موعود که ظهورش فرا رسد، او که شاهد خلق و مشهود اهل عالم و روشنترین انوار الهی است...».
به معنای طلب کننده و جوینده است که در اینجا منظور جوینده خون مظلومان؛ به خصوص خون مظلوم کربلا جد بزرگوارش امام حسینعلیه السلام است.
او خواهد آمد و انتقام خون همه اولیا و انبیاعلیهم السلام را خواهد گرفت.
و این است ناله عاشقان آن حضرت از زبان معصوم:
«أَینَ الطّالِبُ بِذُحُولِ الْأَنْبِیآءِ وَأَبْنآءِ الْأَنْبِیآءِ»؛(3)
«کجاست آن امام منتقمی که از ظلم و ستم بر پیامبران و فرزندان آنان دادخواهی میکند؟»
«أَینَ الطّالِبُ بِدَمِ الْمَقْتُولِ بِکَرْبَلآءَ»؛(1)
«کجاست آنکه برای جد بزرگوارش امام حسینعلیه السلام، کشته شده کربلا انتقام خواهد کشید؟»
در هدایة الکبری این عنوان را از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده است و طالب التراث به معنای میراث خواه است.(2)
به معنای نابود کننده و محو کننده هرگونه بدی است.
و این هم فرازی از دعای ندبه که هر صبح جمعه میخوانیم:
«أَینَ طامِسُ آثارِ الزَّیغِ وَالْأَهْوآءِ»؛(3)
«کجاست آنکه آثار اندیشههای باطل و هواهای نفسانی را محو و نابود میسازد؟»
به معنای طاووس بهشتیان، از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام میباشد و این بنابر حدیثی است که از پیامبر اعظمصلی الله علیه وآله نقل شده است که فرمودهاند:
«اَلْمَهْدِی طاوُسُ أَهْلِ الْجَنَّةِ»؛(1)
«مهدی طاووس اهل بهشت است».
طاهر به معنای پاک و پاکیزه و از هر عیب و نقصی مبرّا میباشد، چون او معصوم است همان طور که خداوند متعال فرموده:
«إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَیطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً»؛(2)
«خداوند فقط میخواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد».
لذا در دعای زمان غیبت آن حضرت «اَللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَکَ» میگوییم:
«... فَإِنَّهُ الْهادِی الْمَهْدِی وَالْقآئِمُ الْمُهْتَدِی، وَالطّاهِرُ التَّقِی الزَّکِی النَّقِی الرَّضِی الْمَرْضِی...»؛(3)
«خدایا ما شهادت میدهیم که او امام هدایت است خلق را، او طاهر و پاک و باتقواست، او به صفات پسندیده و کمال آراسته است».
از القاب امام زمانعلیه السلام و به معنای رانده شده میباشد و نزدیک به معنای «شرید» است که در اخبار مکرر بیان شده؛(4)از جمله در حدیث امام رضاعلیه السلام از پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله که فرمود:
«بِاَبِی ابْنُ خِیرَةِ الاماءِ ... وَهُوَ الطَّرِیدُ الشَّرِیدُ الْمَوْتُورُ بِاَبِیهِ وَجَدّهِ صاحِب الْغَیبَةِ یقالُ ماتَ اَو هَلَکَ بِاَی وادٍ سَلَکَ...»؛(5)
«فدای آن فرزند بهترین کنیزان... آن تنهای یگانه و رانده شده که انتقام خون پدر و جدّش را نگرفته است، آن که صاحب غیبت طولانی است و در موردش گفته میشود: مرده، یا کشته شده، معلوم نیست در کجاست؟...».
از اوصاف امام زمانعلیه السلام است که در دعای عهد، رؤیت آن جمال نورانی را از خدا طلب میکنیم:
«اَللَّهُمَّ أَرِنِی الطَّلْعَةَ الرَّشِیدَةَ، وَالْغُرَّةَ الْحَمِیدَةَ»؛(1)
«خدایا آن طلعت زیبای رشید و آن پیشوای ستوده را به من بنمایان».
به معنای پاک و پاکیزه است و امام زمانعلیه السلام چنین است، مانند سایر امامان معصومعلیهم السلام و فعلاً در روی زمین تنها او میتواند چنین لقبی داشته باشد که امام معصوم فقط اوست.
ظاهر و باطن او، جسم و جان او، و روح و بوی او طیب و طاهر است؛ چنان که کسانی که آن حضرت را مشاهده کردهاند، توصیف نمودهاند.(2)
به معنای حجت آشکار است و از اوصاف امام زمانعلیه السلام میباشد که در زیارت نامه پدر بزرگوارش امام حسن عسکریعلیه السلام میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَبَا الْإِمامِ الْمُنْتَظَرِ، الظّاهِرَةِ لِلْعاقِلِ حُجَّتُهُ»؛(1)
«سلام بر تو ای پدر بزرگوار امام منتظری که حجت و جود او و امامتش بر خردمندان عالم آشکار است».
232 - ظفر(2)
به معنای فتح و پیروزی است؛ چرا که فتح و پیروزی حقّ بر باطل، و عدالت بر ظلم و ستم با نام امام زمانعلیه السلام عجین گشته است.
233 - ظَهْر(3)
به معنای پشتوانه و کمک و پشتیبانی است و از اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده است.
به معنای عبادت کننده و پرستشگر خدا که به طور مطلق از القاب امام زمانعلیه السلام است و در دعای آن حضرت میخوانیم:(4)
«اَللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنْ وَلِیکَ... الْعابِدِ عِنْدَکَ، وَأَعِذْهُ مِنْ شَرِّ جَمِیعِ ما خَلَقْتَ وَبَرَأْتَ...»؛(5)
«خدایا هر نوع بلایی را از ولی خودت، آن عابد نزد تو دفع فرما و او را از شرّ هر مخلوقی پناه ده».
به معنای پناهنده و در پناه، کسی که خود را به خدا سپرده و در پناه
اوست،(1)و از القاب امام زمانعلیه السلام گفته شده است؛ لذا در دعای به آن حضرت میگوییم:
«اَللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنْ وَلِیکَ... الْجَحْجاحِ الْمُجاهِدِ، الْعآئِذِ بِکَ...»؛(2)
«خدایا از ولی خودت... آن مجاهد بزرگ و آنکه خود را در پناه تو گرفته، هر نوع بلایی را دفع فرما...».
آن طور که هدایة الکبری گفته عنوان «عاقبة الدار» از القاب امام زمانعلیه السلام است.(3)
در کتاب دلائل الامامه نیز از القاب آن حضرت شمرده است.(4)
در زمان ائمهعلیهم السلام آنگاه که دوران خفقان و ظلم بر شیعه بود و نمیتوانستند اسم امام را بنابر تقیه بر زبان بیاورند، از عنوان «العالم» استفاده میکردند؛ چراکه دانا و آگاه مطلق در بین خلایق تنها حجت خداست که علم او متصل به علم خداست و در روی زمین الآن کسی جز امام زمانعلیه السلام نیست؛ لذا کتاب ذخیرة آن را از القاب آن حضرت شمرده است.(5)
و در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَی الْحَقِّ الْجَدِیدِ وَالْعالِمِ الَّذِی عِلْمُهُ لا یبِیدُ»؛(6)
«سلام بر امام به حقّ که مجدّد است و دانشمندی که علم و دانش او پایانناپذیر است».
به معنای بنده خدا، این عنوان برترین لقب پیامبر خاتمصلی الله علیه وآله میباشد، بنابر تصریح «اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ»؛ یعنی چون بنده مخلص خدا بود، رسول خدا شد و لذا جانشینان آن حضرت، همچنین آخرین وصی ایشان تنها افرادی هستند که زیبنده این لقب میباشند.
و پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله نیز فرمودهاند:
اسم مهدی، احمد و عبداللَّه و مهدی است.(1)
عدل به معنای دادگری است؛ یعنی «او» که خواهد آمد و جهان پر از ظلم و فساد را با عدل و داد، گلستان میکند، پس او عدل مطلق است و عین عدل است؛ لذا در هدایة از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده است.(2)
بعد از آن که مردم از ظلم و ستم به ستوه آمده باشند، آن عدالت گستر جهان خواهد آمد، و این است قسمتی از زیارت ایشان:
«اَلسَّلامُ عَلَی الْقآئِمِ الْمُنْتَظَرِ وَالْعَدْلِ الْمُشْتَهَرِ»؛(3)
«سلام بر آن قائم که همه در انتظار اویند، آن که عدالت او مشهور عالم است».
همه محرومان و مظلومان به انتظار نشستهاند تا آن دادگستر جهان
بیاید و عالم را پر از عدل و داد کند. همه منتظِرند و او منتظَر است؛ لذا در دعای افتتاح شبهای ماه رمضان از خدا میخواهیم که:
«اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی وَلِی أَمْرِکَ الْقآئِمِ الْمُؤَمَّلِ، وَالْعَدْلِ الْمُنْتَظَرِ، وَحُفَّهُ بِمَلآئِکَتِکَ الْمُقَرَّبِینَ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر سرپرست امر خودت، آن قیام کننده که همه در آرزوی اویند و در انتظار عدل او نشستهاند، خدایا او را با فرشتگان مقرّب خود محفوظ بدار».
از امام صادقعلیه السلام در مورد آیه «وَلَنُذِیقَنَّهُم مِّنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَی دُونَ الْعَذَابِ الْأَکْبَرِ لَعَلَّهُمْ یرْجِعُونَ؛ به آنان از عذاب نزدیک (عذاب این دنیا) پیش از عذاب بزرگتر میچشانیم، شاید بازگردند!»(2)سؤال شد، فرمود: عذاب نزدیکتر، گرانی است و عذاب بزرگتر خروج حضرت مهدیعلیه السلام با شمشیر است.(3)
امام زمانعلیه السلام مایه عزت و افتخار خداپرستان و یکتاپرستان است، از تمام ادیان و امتها؛ لذا این گونه حضرت را توصیف میکند:
«أُشْهِدُ اللَّهَ وَأُشْهِدُ مَلآئِکَتَهُ وَأُشْهِدُکَ یا مَوْلای... أَنْتَ نِظامُ الدِّینِ، وَیعْسُوبُ الْمُتَّقِینَ، وَعِزُّ الْمُوَحِّدِینَ»؛(4)
«خدا را گواه میگیرم و فرشتگان الهی و خودت را گواه میگیرم ای مولای من که... تویی نظام دین و پیشوای پرهیزکاران و عزت بخش یکتاپرستان».
به معنای آبرو و شرف است که در هدایة الکبری از القاب امام زمانعلیه السلام نام برده شده است.
«او» عزیز است و عزت دارد، چرا که خلیفه خداست و خدا نیز دارنده تمام عزت است:
«...فَإنَّ الْعِزَّةَ للَّهِِ جَمِیعاً»؛(1)
«...با اینکه همه عزّتها از آن خداست!»
به معنای دوران و زمان است که در کتاب ذخیرة از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده است و در قرآن به آن قسم یاد نموده است:(2)
«وَالْعَصْرِ * إِنَّ الْإِنسانَ لَفِی خُسْرٍ»؛
«قسم به عصر و زمان، همانا انسان در خسران و زیان است».
یعنی حافظ و نگهبان دین و آیین خداوند که آن را از آسیبها و لغزشها و انحرافات نگه میدارد.
عصمة الدین نیز از القاب امام زمانعلیه السلام است؛ لذا در زیارتش میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا عِصْمَةَ الدِّینِ»؛(1)
«سلام بر تو ای نگهبان و حافظ دین خدا».
247 - عِصْمَةُ العباد(2)
به معنای حافظ و نگهبان بندگان خدا که دچار لغزش و انحراف نشوند و این از لطف خداوند به بندگانش میباشد که دائماً مراقب آنان است، شاید که هدایت شوند و رستگار گردند.
آنکه وابسته و همراه دائمی عزت است، «او» عزیز است، چون خلیفه خدای عزیز است. «إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ»(3)بلکه تمام عزت مال خداست: «فَإِنَّ الْعِزَّةَ للَّهِِ جَمِیعاً».(4)
و در دعای ندبه میگوییم:
«بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ عَقِیدِ عِزٍّ لا یسامی ؛(5)
«به جانم قسم که تو از سرشت عزتی هستی که هیچ کس بر شما برتری نخواهد داشت».
به معنای آیه و نشانه میباشد و از اوصاف و القاب امام زمان و سایر امامانعلیهم السلام است؛ چنان که امام صادقعلیه السلام در مورد آیه «وَعَلاماتٍ وَبِالنَّجْمِ هُمْ یهْتَدُونَ»(6)فرموده است:
«نَحْنُ الْعَلاماتُ وَ النَّجْمُ رَسُولُ اللَّهِ؛(1)علامات ما هستیم و نجم نیز رسول اللَّهصلی الله علیه وآله است.»
دانش خلیفه، امام و حجت خداوند بر روی زمین متصل به علم نامتناهی پروردگار است، لذا بر هر چیزی که خدا بخواهد آگاه است. و امام زمانعلیه السلام اکنون تنها خلیفه خدا در زمین است، بنابراین علم الهی از او سرازیر است.
در زیارت آل یاسین به ایشان سلام میکنیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ»؛(2)
«سلام بر تو ای پرچم برافراشته و دانش و علم ریزان».
به معنای «پرچم برافراشته شده» میباشد و از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده است، چراکه او تنها امام و حجت خدا و راهنمای خلایق به سوی خداوند است. به وسیله اوست که مردم از ظلمتها و گمراهیها نجات مییابند. پس همه باید گرداگرد پرچم او جمع شوند. و لذا اینگونه به ایشان سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ»؛(3)
«سلام بر تو ای پرچم برافراشته».
به معنای پرچم نور و روشنایی است، او عَلم برافراشتهای از نور است
که در تاریکیهای جهان نصب شده، تا مردم به وسیله او راهنمایی و هدایت شوند، به همین جهت است که او سفینة النجاة هم هست.
در اعمال ماه شعبان وارد شده است:
«... وَالعَلَمُ النُّورِ فِی طَخْیآءِ الدَّیجُورِ الغآئِبِ الْمَسْتُورِ ...».(1)
«او پرچم نور است در شام تاریک و ظلمانی دنیا، آنکه خود غایب و پنهان است.»
امام زمانعلیه السلام علامت، نشانه و پرچم هدایت خلق به سوی خداوند است، هر که میخواهد از چنگ ظلمت و گمراهی نجات یابد، باید به این پرچم متمسّک شود.
و در دعای بعد از زیارت آل یاسین برای او دعا میکنیم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَعَلَمِ الْهُدی ؛(2)
«خدایا درود فرست بر محمّد که حجت تو در روی زمین است... آنکه پرچم هدایت خلق به سوی خداست».
به معنای ستون و پایه و تکیهگاه و اساس هر چیزی است، و اکنون «او» ستون و عماد خیمه دین است.
امام زمانعلیه السلام عماد است، چون جانشین و خلیفه آن عمادی است که:
«یا عِمادَ مَنْ لا عِمادَ لَهُ»؛(1)
«ای تکیهگاه هر آنکه تکیهگاهی ندارد!»
از القاب امام زمانعلیه السلام عماد الاسلام است، چون او اکنون پایه و اساس و ستون خیمه اسلام است.
چنانکه در زیارت سرداب مقدّس که سید بن طاووس روایت کرده میگوییم:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... وَعِمادِ الإسْلامِ».(2)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان،... او که اساس خیمه اسلام است».
به معنای صندوق و ذخیره اسرار الهی است و امام زمانعلیه السلام چنین مقامی دارد.
در زیارت حضرت صاحب الامرعلیه السلام وارد شده است که:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی حُجَّتِکَ... وَعَیبَتِکَ وَعَینِکَ فِی أَرْضِکَ، الْمُتَرَقِّبِ الْخآئِفِ»؛(3)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت... او که صندوق اسرار و علوم
تو، و چشم بینای تو در زمین است. همان که از جور و ستم دشمنان، دائم مراقب و نگران است».
عین به معنای چشم بیدار و دیده آگاه است.
اگرچه تمام امامان معصومعلیهم السلام چشم خدا هستند؛ ولی آن که اکنون حاضر و ناظر ماست، امام زمانعلیه السلام است؛ چنان که در پیش گفته شد:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی حُجَّتِکَ... وَعَیبَتِکَ وَعَینِکَ فِی أَرْضِکَ، الْمُتَرَقِّبِ الْخآئِفِ»؛(1)
به معنای چشم بینای خدا در بین خلق و آفریدگان او و از القاب امام زمانعلیه السلام است. که در زیارت آن حضرت در روز جمعه میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا عَینَ اللَّهِ فِی خَلْقِهِ»؛(2)
«سلام بر تو ای چشم و دیده خدا در خلق او».
«او» ناظر بر تمام اعمال بندگان خداست، و این کار نیز به اذن خداوند میباشد که طبق آیه «وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَیرَی اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ»؛(3)هم خدا و هم پیامبر خداصلی الله علیه وآله و مؤمنان اعمال بندگان را میبینند؛ و مؤمن واقعی، امام معصوم است که اینک امام زمانعلیه السلام مصداق تامّ آن میباشد.
1) 376. مفاتیح الجنان، زیارت صاحب الامر / بحارالانوار، ج 99، ص 101.
2) 377. مفاتیح الجنان، اعمال روز جمعه / بحارالانوار، ج 99، ص 215.
3) 378. و بگو: «عمل کنید! خداوند و فرستاده او و مؤمنان، اعمال شما را میبینند! و به زودی، به سوی دانای نهان و آشکار، بازگردانده میشوید؛ و شما را به آنچه عمل میکردید، خبر میدهد!» سوره توبه، آیه 105.
«... وَعَینِکَ النّاظِرَةِ بِإِذْنِکَ»؛(1)
«... او که به امر و اذن تو بر بندگانت نظاره گر است».
به معنای چشمه حیات زندگی است و از اوصاف امام زمانعلیه السلام میباشد، چون هرکه به او متصل شد و از جام معرفت او نوشید، حیات ابدی مییابد.
لذا در زیارت آن حضرت در روز جمعه به ایشان سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا عَینَ الْحَیاةِ»؛(2)
«سلام بر تو ای سرچشمه آب زندگانی».
به معنای پنهان و مخفی است که از القاب مختصه و شایع امام زمانعلیه السلام است و اخباری در این مورد رسیده است.
امام کاظمعلیه السلام فرمود:
«هُوَ الطَّرِیدُ الوَحِیدُ الغَرِیبُ الغائِبُ عَنْ اَهْلِهِ الْمَوْتُورُ بِاَبِیهِ»؛(3)
«امام زمان آن رانده شده تنها و غریب که از اهل خودش غایب است و هنوز انتقام خون پدرش را نگرفته است».
لذا در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«السَّلامُ عَلَی الإِمامِ الْعالِمِ، الْغائِبِ عَنِ الأَبْصارِ، وَالحاضِرِ فِی الاَمْصارِ، وَالغائِبِ عَنِ الْعُیونِ وَالحاضِرِ فِی الأَفْکَارِ،...»؛(4)
«سلام بر آن امام عالم و آگاه که از دیدهها پنهان است، امّا در شهرها حاضر است و از چشمها غایب است امّا در خاطرهها حاضر است،...».
و در جای دیگر میگوییم:
«اَللّهمّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَأَهلِ بَیتِهِ وَصَلِّ عَلی وَلِی الْحَسَنِ وَوارِثِهِ الْقائِم بِأمْرِکَ وَالْغائِبِ فِی خَلْقِکَ...»؛(1)
«خدایا درود فرست بر محمّد و اهل بیت ایشان، و درود فرست بر جانشین امام عسکریعلیه السلام و وارث او که به امر تو قیام خواهد کرد، او که در بین خلق پنهان و غایب است».
امام صادقعلیه السلام در مورد آیه «هَلْ أَتَیاکَ حَدِیثُ الْغاشِیةِ»(2)آن را به امام زمانعلیه السلام تأویل نموده و فرموده است:
«یغْشاهُمُ الْقائِمُ بِالسَّیفِ...»(3)
این عنوان را هدیة الکبری و دلائل الامامه از اوصاف و القاب امام زمانعلیه السلام میدانند.(4)
به معنای آخرین مرحله و نهایت دوردست میباشد که هدیة الکبری و دلائل الامامه این عنوان را نیز از القاب امام زمانعلیه السلام شمردهاند.(5)
یعنی نهایت نور که از اوصاف امام زمانعلیه السلام است و امام علیعلیه السلام آن حضرت را توصیف فرمودهاند:
«مِنّا خاتِمُ الاَئِمَّةِ وَمُنْقِذُ الاُمَّةِ وَغایةُ النُّورِ وَمَصْدَرُ الاُمُورِ»؛(1)
«آخرین امام که امّت را نجات خواهد داد از ماست او که در نهایت نورانیت است و همه امور به ایشان بر میگردد».
این عنوان نیز از القاب امام زمانعلیه السلام است، آنجا که در دعای عهد از خدا میخواهیم که رؤیت جمال دل آرای آن حضرت را نصیب ما بفرماید:
«اَللَّهُمَّ أَرِنِی الطَّلْعَةَ الرَّشِیدَةَ، وَالْغُرَّةَ الْحَمِیدَةَ»؛(2)
«خدایا آن طلعت زیبای کمال یافته و آن پیشوای ستوده را به من بنمایان».
«او» ناشناس است، غریب است، همان طور که اجداد طاهرینش غریب بودند، امّا غربت او از همه بیشتر است، چون سایر ائمهعلیهم السلام را مردم میدیدند و میشناختند، امّا «او» را میبینند و نمیشناسند و او همه را میبیند و میشناسد.(3)
1) 388. بحارالانوار، ج 54، ص 212.
2) 389. مفاتیح الجنان، دعای عهد / بحارالانوار، ج 53، ص 95.
3) 390. امام صادقعلیه السلامفرمودند:للقائم غیبتان، یشهد فی احداهما المواسم یری الناس و لایرونه؛ برای امام قائم دو غیبت است که در یکی از آنها (یعنی در غیبت کبرا) در موسم حجّ شرکت میکند و مردم را میبیند امّا آنان امام را نمیبینند. اصول کافی، ج 1، ص 337. و نایب خاص آن حضرت فرموده است: به خدا قسم که صاحب این امر (امام زمانعلیه السلام) هر سال در موسم حجّ حاضر میشود، مردم را میبیند و میشناسد؛ امّا آنان حضرت را میبینند و نمیشناسند. بحار الانوار، ج 52، ص 151.
امام کاظمعلیه السلام فرمود:
«هُوَ الطَّرِیدُ الوَحِیدُ الغَرِیبُ الغائِبُ عَنْ اَهْلِهِ الْمُوتُور بِاَبِیهِ»؛(1)
«امام زمان آن رانده شده تنها و غریب که از اهل خودش غایب است و هنوز انتقام خون پدرش را نگرفته است».
علمای رجال میگویند این عنوان از القاب خاصه امام زمانعلیه السلام است و اخبار زیادی نیز در این مورد آمده است.
غریم در لغت به معنای طلبکار و بدهکار است، امّا اینجا به معنای طلبکار است، یعنی طالب حقّ.
در آن زمان که شیعه در تقیه بود و امام در غیبت صغری و میخواستند وجوهاتی نزد حضرت بفرستند، از ایشان به غریم تعبیر میکردند.(2)
مثلاً در جایی چنین آمده است:
«... کَتَبْتُ إِلَی الْغَرِیمِ بِذلِکَ وَسَأَلْتُهُ الدُّعآءَ فَخَرَجَ الجَوابُ ...»؛(3)
«برای «غریم» نامهای نوشتم و درخواست دعا کردم که چنین جواب آمد...».
غلام به معنای جوان و نوجوان است که در اخبار زیادی برای امام زمانعلیه السلام به کار رفته است،(4)خصوصاً آن هنگامی که هنوز امام عسکریعلیه السلام زنده بودند.
احمد بن اسحاق میگوید: خدمت امام عسکریعلیه السلام مشرف شدم تا از جانشین ایشان پرسش کنم... «فَنَطَقَ الغُلامُعلیه السلام بِلِسانٍ عَرَبِی فَصِیحٍ فَقالَ اَنَا بَقِیةُ اللَّهِ فِی اَرْضِهِ وَالْمُنْتَقِمُ مِنْ اَعْدائِهِ...»؛(1)
«آن نوجوان به زبان عربی فصیح شروع به سخن کرد و فرمود: من بقیة اللَّه در زمین هستم، همان که از دشمنان خدا انتقام خواهد گرفت».
در ذخیرة الالباب از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده است و به معنای شدت تشنگی (برای دوستان) میباشد.(2)
در دعای ندبه میخوانیم:
«وَبَرِّدْ غَلِیلَهُ یا مَنْ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوی ؛(3)
«و عطش و تشنگی او را فرو نشان ای کسی که بر عرش علم و عدل و رحمت استقرار داری».
این عنوان نیز از القاب خاصه امام زمانعلیه السلام است و به معنای فریادرس و پناهگاه میباشد، فریادرس بیچارگان و درماندگان، چون تنها اوست که قدرت و توانایی چنین کاری را به اذن خداوند دارد.(4)
در زیارت آل یاسین میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْعَلَمُ الْمَنْصُوبُ وَالْعِلْمُ الْمَصْبُوبُ وَالْغَوْثُ وَالرَّحْمَةُ الْواسِعَةُ»؛(5)
«سلام بر تو ای پرچم برافراشته و علم ریزان الهی و پناه خلق و رحمت واسعه خدا».
به معنای فریادرس بینوایان و مستمندان، براساس حدیث امام عسکریعلیه السلام که به فرزندش فرمود:
سخن بگو ای حجة اللَّه و بقیه انبیا و نور اصفیا و غوث فقرا و خاتم اوصیا».(1)
به معنای نهان و غیر آشکار، در مقابل شهود و آشکار است.
«او» امام غایب است که از دیدهها پنهان است.
در کتاب ذخیره آن را از نامهای امام زمانعلیه السلام شمرده که در قرآن نیز ذکر شده و در کمال الدین شیخ صدوق روایتی است که امام صادقعلیه السلام فرموده است:
«الم * ذلِکَ الْکِتابُ لَا رَیبَ فِیهِ هُدًی لِلْمُتَّقِینَ * الَّذِینَ یؤْمِنُونَ بِالْغَیبِ»(2)فَقالَ: «اَلْمُتَّقُونَ» شِیعَةُ عَلِی وَ«الغَیبُ» فَهُوَ الْحُجَّةُ الغآئِبَ؛ متقون شیعیان امیرالمؤمنینعلیه السلام هستند و غیب همان حجت و امام غایب است.(3)
همچنین در مورد آیه «....فَقُلْ إِنَّما الْغَیبُ للَّهِِ فَانتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُم مِّنَ الْمُنتَظِرِینَ»(4)فرموده است:
«اَلْغَیبُ فِی هذِهِ الآیةِ هُوَ الْحُجَّةُ الْقائِم.»(5)مراد از غیب در این آیه، همانا حجّت قائمعلیه السلام است.
به معنای پیروز و ناجح است که امام زمانعلیه السلام نیز مانند سایر امامانعلیهم السلام اینگونه توصیف شده است:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی حُجَّتِکَ... وَالْفآئِزِ بِأَمْرِکَ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت... و آنکه به فرمان تو پیروز و ناجح است».
همچنان که همه امامان فائز میباشند؛ لذا در زیارت جامعه کبیره میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکُمْ یا أَهْلَ بَیتِ النُّبُوَّةِ... الْفآئِزُونَ بِکَرامَتِهِ».(2)
یعنی پیروز و فتح کننده جهان، از اوصاف امام زمانعلیه السلام است. «او» که روزی خواهد آمد و سرتاسر جهان از شرق تا غرب عالم را فتح خواهد کرد و بر کره زمین، بلکه بر زمین و زمان حکومت خواهد نمود. و این لقب، تنها زیبنده اوست.
پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله فرمودند:
«الاَئِمَّةُ مِنْ بَعْدِی اثنا عَشَرَ، أَوَّلُهُمْ أَنْتَ یا عَلِی وَ آخِرُهُمْ القائِمُ الَّذِی یفْتَحِ اللَّهُ تَعالی ذِکْرُهُ عَلی یدَیهِ مَشارِقَ الارْضِ وَ مَغارِبَها».(3)
امامان بعد از من دوازده نفرند، اول آنان تویی ای علی و آخر ایشان همان قائمی است که خداوند متعال به وسیله او سر تا سر عالم از شرق تا غرب را فتح خواهد کرد.
به معنای کسی که کارها را رسیدگی میکند، و به رتق و فتق امور میپردازد، گرهها و مشکلات را حل میکند و به عبارت دیگر گشایشگر و گشاینده امور است.
از القاب امام زمانعلیه السلام گفته شده است.
و در زیارت حضرت صاحب الامر میخوانیم:
«وَأَنَّکَ خازِنُ کُلِّ عِلْمٍ، وَفاتِقُ کُلِّ رَتْقٍ»؛(1)
«گواهی میدهم که تو گنجینه هر دانشی هستی و گشاینده هر بستهای».
صاحب فضیلت و دانشمند، و از القاب امام زمانعلیه السلام است.(2)
به معنای فتح و پیروزی و گشایش در کارها که از القاب امام زمانعلیه السلام است چنانکه از کتاب هدایة الکبری نقل شده است.(3)
و مراد از فتح در آیه شریفه «إِذَا جَآءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ»(4)را به فتح قائم تعبیر کردهاند؛ یعنی آنگاه که پیروزی همراه با ظهور قائمعلیه السلام محقق شود.(5)
فجر یعنی سپیده صبح و طلوع صبح؛ در کتاب تأویل الآیات شیخ
شرف الدین نجفی از امام صادقعلیه السلام روایت شده است که حضرت در تفسیر آیه «وَالْفَجْرِ»(1)فرمودهاند:
مراد از فجر، قائمعلیه السلام است.
و نیز در مورد آیه «سَلامٌ هِی حَتَّی مَطْلَعِ الْفَجْرِ»(2)فرموده: یعنی تا آنگاه که قائم برخیزد و ظاهر شود.(3)
صاحب عبقری الحسان چند وجه برای تسمیه آن حضرت به فجر ذکر کرده است از جمله اینکه:
ظهور آن حضرت مثل خورشید، تاریکیها را میزداید.
شرافت این دو زمان بسیار است.
ظهور او را مثل طلوع فجر، فقط تعدادی از خاصّان به انتظار نشستهاند.
مثل طلوع فجر صادق که فجر کاذب هم دارد، مدعیان دروغین مهدویت نیز هستند.
زمان ظهور را مانند طلوع فجر، منادیان الهی ندا میدهند.
تا قبل از آفتاب، ستارگان میدرخشند، قبل از ظهور نیز علما مانند ستاره میدرخشند؛ امّا او که ظهور کرد همه تحت الشعاع قرار میگیرند.(4)
علی بن مهزیار میگوید: به ابوالحسنعلیه السلام نامه نوشتم و از «فرج»
سؤال کردم، مرقوم فرمود:
«اِذا غَابَ صَاحِبُکُمْ عَنْ دارِ الظّالِمِینَ فَتَوَقَّعُوا الْفَرَجَ»؛(1)
«آنگاه که صاحب شما از دیار ظالمان غایب شد، پس منتظر فرج باشید».
به وسیله اوست که برای آل محمّدعلیهم السلام فرج و گشایش حاصل میشود.
امام باقرعلیه السلام فرموده است:
«اَذا رَأَیتُمْ ناراً مِنْ قِبَلِ المَشْرِقِ شِبْهِ الْهِردِی العَظِیمِ تَطْلُعُ ثَلاثَة أَیامٍ أَوْ سَبْعَةَ فَتَوَقَّعُوا فَرَجَ آلِ مُحَمَّدٍعلیهم السلام اِنْ شاءَ اللَّهُ»؛(2)
«آنگاه که آتشی از جانب مشرق دیدید شبیه گل سرخ بزرگ، سه یا هفت روز طلوع میکند پس منتظر فرج آل محمّد باشید ان شاء اللَّه».
به معنای گشایش و فرج بزرگ و برتر که در کتاب هدایة الکبری آن را از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده است.
امام رضاعلیه السلام فرمودهاند: هرگاه عالم شما از میان شما غایب شد، پس منتظر فرج اعظم باشید.(3)
«او» سبب گشایش کار ایمان آورندگان است.
لذا در کتاب هدایة الکبری و دلائل الامامه گفتهاند، فرج مؤمنان از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام است.(1)
و در زیارت آن حضرت در روز جمعه میگوییم:
«وَیفَرَّجُ بِهِ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(2)
«به وسیله او برای اهل ایمان فرج و گشایش حاصل میگردد».
کتابهای ذخیرةالالباب و تذکرة الائمه گفتهاند: در کتاب شعیای پیامبر، موعود آخر الزمان به «فرخنده» نامیده شده است.(3)
به معنای تنها و از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد؛ چنان که امام باقرعلیه السلام در روایتی فرموده است: وَ هُوَ الْفَرْدُ مِنْ اَهْلِهِ ... .(4)
تذکرة الائمه از کتاب قبروس رومیان نقل کرده است که این اسم امام زمانعلیه السلام و موعود آخر الزمان است.(5)
به معنای بیهمتا، چون «او» تنها و آخرین وصی آخرین پیامبر خداست.
اصبغ بن نباته از امیرالمؤمنینعلیه السلام روایت کرده که فرمود:
«صاحِبَ هذَا الأَمْرِ الشَّرِید الطَّرِید الْفَرِید الْوَحِید»؛(1)
«صاحب این امر همان تنهای رانده شده و بیهمتای یگانه است».
از امام صادق و امام باقرعلیهما السلام نیز چنین نقل شده است.(2)
و در قسمتی از زیارت سرداب آمده است:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الامامُ الْفَرِیدُ».(3)
«سلام بر تو ای آقایی که امام تنها و بی همتایی!»
288 - فِطرةُ الاَنام(4)
به معنای آمیخته با فطرت و سرشت خلایق و بندگان خدا میباشد که با آن امام زمان توصیف شده است؛ چنان که در نسخهای به جای نظرة الایام، فطرة الانام آمده است.
به معنای از دست رفته، چون امام زمانعلیه السلام از دسترس خلق به دور است، «او» غایب است تا روزی که جهان آماده پذیرش آن حضرت گردد و خداوند مصلحت بداند و ظهور کند.
امام علیعلیه السلام فرموده است:
«... ذاکَ الفَقِیدُ الطَّرِیدُ وَالشَّرِیدُ م ح م د بْنُ الحَسَنِ بْنِ عَلِی بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی بْنِ الحُسَینِ هذا وَوَضَعَ یدَهُ عَلی رَأْسِ الحُسِینِعلیه السلام»؛(5)
«او امام از دست رفته و تنها و رانده شده است، م ح م د بن حسن بن علی بن محمّد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمّد بن علی بن الحسین، یعنی این حسین. و دست مبارک را بر سر امام حسینعلیه السلام قرار داد».
به معنای عالم و اسلام شناس است.
در توقیعات امام زمانعلیه السلام، و سؤالاتی که نوّاب خاص و اصحاب امام زمانعلیه السلام از آن حضرت داشتهاند، تعبیر به فقیه شده است. که یقیناً مراد از فقیه، امام زمانعلیه السلام میباشد.(1)
از جمله در تهذیب الاحکام شیخ طوسی روایتی از محمّد بن عبداللَّه حمیری نقل شده که به فقیه نامه نوشتم و چنین سؤال کردم و جواب آمد.(2)
به معنای شکافنده فرْق سرمیباشد که با این عنوان امام زمانعلیه السلام توصیف شده است؛ از جمله در زیارت نامه مربوط به ایشان آمده است:
«اَلسَّلامُ عَلی صاحِبِ الصَّمْصامِ وَفَلّاقِ الْهامِ»؛(3)
«سلام بر صاحب شمشیر قدرت و شکافنده فرق اهل ظلم و جهالت».
«فیذموا» نام موعود آخر الزمان است که در کتاب مسیحیان آمده است و به عقیده ما همان امام دوازدهم شیعیان است؛ چنان که کعب
الاحبار، اسامی دوازده امام را که به عدد نقبای بنی اسرائیل است از کتاب تورات چنین نامیده است:
کتاب المناقب نیز از انجیل نقل کرده است که اسم امام زمانعلیه السلام «فیذموا» است.(2)
به معنای شخص پیروز که کتابهای ذخیرة الالباب و تذکره الائمه گفتهاند: اسم موعود آخرالزمان، نزد «آمان» به لغت ماچار، «فیروز» است.(3)
به معنای ایستاده و قیام کننده میباشد که از مشهورترین القاب امام زمانعلیه السلام است.
«او» قائم است؛ یعنی به فرمان خداوند قیام و ظهور میکند و جهان را از عدل و داد پر میکند.
در اخبار، روایات، دعاها و زیارت نامهها مکرر از امام زمانعلیه السلام با این نام یاد شده است.(4)
اگرچه همه امامان قائم به امر امامت و هدایت بودهاند، امّا آنکه در آخر الزمان قیام خواهد کرد و جهان را پر از عدل و داد میکند، او مهدی موعود، حجة بن الحسن العسکریعلیه السلام است.
از امام کاظمعلیه السلام سؤال شد:
أَنْتَ الْقائِمُ بِالْحَقِّ؟ آیا شما قائم به حقّ هستید؟
فرمود: «أَنَا الْقائِمُ بِالْحَقِّ وَ لکِنَّ الْقائِمُ الَّذِی یطَهِّرُ الارْضَ مِنْ أَعْداءِ اللَّهِ وَ یمْلَؤُها عَدْلاً کَما مُلِئَتْ جَوْراً هُوَ الْخامِسُ مِنْ وُلْدِی....»(1)«من قائم به حقّ هستم ولی آن قائمی که زمین را از لوث وجود دشمنان خدا پاک میکند و آن را از قسط و عدل پر میکند؛ همان طور که از جور و ستم پر شده باشد، او پنجمین فرزند من است... .»
گفته شده در زبور سیزدهم و در کتاب بر لبوموا هم اسم آن جناب «قائم» ذکر شده است.(2)
لذا خوب است هرجا هستیم به یاد او باشیم و بر او چنین سلام دهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَی الْقآئِمِ الْمُنْتَظَرِ وَالْعَدْلِ الْمُشْتَهَرِ»؛(3)
«سلام بر آن قائم به انتظار نشسته و آنکه عدلش همه جا مشهور گشته».
همه امامان معصومعلیهم السلام طبق فرمایش امام صادقعلیه السلام قائم هستند، قیام به امر امامت و فرمان خدا میکنند، امّا قائم آل محمّد معروف، لقب امام زمانعلیه السلام شده است؛ از جمله امام باقرعلیه السلام در تفسیر آیه وَ یحِقّ الْحَقَّ بِکَلِماتِهِ فرمود:
یعْنِی بِالائِمَّةِ وَ الْقائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ...»(4).
همچنین از خود امام زمانعلیه السلام نقل شده که در یکی از تشرّفات فرمودهاند: اَنَا القائِمُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ...(1)
این عنوان از اوصاف و القاب امام زمان است؛ چنان که در کتاب کمال الدین و تمام النعمة حکایتی نقل شده است که شخصی در مسجد الحرام خدمت آن حضرت مشرف شد و حضرت سنگی را برای او طلا کرد.
آقا از او پرسید: مرا میشناسی؟
عرض کرد: نه.
فرمود: من مهدیام، من قائم الزمان هستم.(2)
امام زمانعلیه السلام قائم است و قیامش نیز به فرمان خدا و برای خداوند است.
«اللّهمّ صَلِّ عَلی وَلِیکَ الْمُحْیی سُنَّتَکَ، القَائِمِ بِأَمْرِکَ»؛(3)
«خدایا درود فرست بر ولی خودت آنکه سنّت تو را احیا میکند و به فرمان تو قیام مینماید».
و در دعای عهد با آن حضرت میگوییم:
«اَللَّهُمَّ بَلِّغْ مَوْلانَا الْإِمامَ الْهادِی الْمَهْدِی، الْقآئِمَ بِأَمْرِکَ، صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیهِ... مِنَ الصَّلَواتِ زِنَةَ عَرْشِ اللَّهِ»؛(4)
«خدایا درودهای بیپایان و به وزن عرش خودت را به مولای ما برسان آنکه امام هادی و مهدی است، او که به فرمان تو قیام خواهد کرد».
او قائم است و به فرمان خداوند قیام میکند تا قسط و عدل را به پا کند و جهان را از عدالت پر نماید.
و چنین است قسمتی از زیارت آن حضرت:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ، وَخَلِیفَتِکَ فِی بِلادِکَ، وَالدّاعِی إِلی سَبِیلِکَ، وَالْقآئِمِ بِقِسْطِکَ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر ولی عصر که حجت تو در زمین و جانشین در تمام شهرهاست، او که به راه تو دعوت میکند و برای قسط و عدل تو قیام مینماید».
قائم مقام و جانشین، از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام است چون او قائم مقام و جانشین امامان قبل از خود و ایشان نیز قائم مقام رسول خداصلی الله علیه وآله میباشند.
چنانکه در زیارت سرداب مقدّس که سید بن طاووس نقل کرده، آمده است:
«اَلسَّلامُ عَلی... حُجَّةُ اللَّهِ وَابْنُ رَسُولِهِ وَالقَّیمُ مَقامُهُ»؛(2)
«سلام بر حجت خدا و فرزند رسول خدا که قائم مقام او میباشد».
در کتاب مناقب و هدایة الکبری از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده است.(1)
در لغت به معنای گیرنده و درآورنده و گاه بیرون کشنده و نیز به معنای میراننده هم هست.
از اوصاف امام زمانعلیه السلام به معنای کشنده کافران است، آنان که با وجود دیدن حقّانیت امام زمانعلیه السلام و بعد از اینکه اسلام را به آنان عرضه میکنند، از پذیرش آن سر باز میزنند.
همچنین حدیثی از پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله نقل شده که فرمودند:
دجال بیرون میآید و در اغوا و اضلال مبالغه میکند، پس امیر امره و قاتل کفره و سلطان مأمول ظاهر میشود که عقول در غیبت او متحیر است، ای حسین او نهم از فرزندان توست. بین رکنین ظاهر میشود و بر ثقلین غلبه میکند.(2)
به معنای شکننده و درهم کوبنده است و از القاب صاحب الزمانعلیه السلام میباشد.
«او» است که میآید و ستمکاران و ظالمان و معاندان و غاصبان را در
هم میکوبد. لذا در دعای ندبه دنبال چنین شخصی میگردیم:
«أَینَ قاصِمُ شَوْکَةِ الْمُعْتَدِینَ»؛(1)
«کجاست آنکه شوکت و قدرت ستمکاران و متعدیان را در هم میشکند».
و در زیارت به ایشان سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا قاصِمَ شَوکَةِ الْمُعْتَدِینَ»؛(2)
«سلام بر تو ای در هم کوبنده شوکت و قدرت ستمکاران».
به معنای قطع کننده و برّان است.
از کتاب ذخیره و تذکرة الائمه نقل شده که اسم آن حضرت در کتاب قنطره، «قاطع» میباشد.(3)
و در دعای ندبه آمده است:
«أَینَ قاطِعُ حَبآئِلِ الْکِذْبِ وَالاِفْتِرآءِ»؛(4)
«کجاست آنکه دسیسههای دروغ و افتراء و خدعههای اهل بدعت و ضلالت را از ریشه قطع خواهد کرد؟»
لذا به آن حضرت چنین سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا طامِسَ آثارِ الزَّیغِ وَالاَهْواءِ وَقاطِعَ حَبائِلِ الْکِذْبِ وَ الافْتِراءِ...».(5)
«سلام بر تو ای آقایی که آثار اندیشههای باطل و هواهای نفسانی را محو و نابود میگردانی و جعل و دسیسههای دروغ و افترا را از ریشه قطع خواهی کرد.»
به معنای عدالت و دادگری است و از القاب صاحب الزمان علیه السلام میباشد. و چون امام زمانعلیه السلام برپا کننده عدل و داد در سراسر جهان است پس چنین لقبی زیبنده آن حضرت است.
از هدایة الکبری نقل شده که قسط لقب امام زمانعلیه السلام است.(1)
یعنی قصر و کاخ برافراشته، منظور امام است آنگاه که ظاهر شود و قیام نماید.
علی بن ابراهیم در مورد آیه شریفه «وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِیدٍ»(2)میگوید:
«هذا مَثَلٌ لآلِ مُحَمَّدٍ لِلإِمامِ الْقآئِمِ دَلَّ عَلی غِیبَتِهِ فَالْبِئرُ الْمُعَطَّلَةُ الإِِمامُ وَهُوَ مُعَطَّلٌ لا یقْتَبِسَ مِنْهُ الْعِلْمَ ...»؛(3)
«این مثلی است برای آل محمّد، برای امام قائم که بر غیبت او دلالت دارد؛ پس چاه معطّل، آن امامی است که معطّل مانده و از علم او استفاده نمیشود...».
قطب به معنای محور است، چون وجود مقدّس امام زمانعلیه السلام محور و قطب وجود سایر موجودات است که «بِیمْنِهِ رُزِقَ الوَری وَبِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الأَرْضُ وَالسَّمآءُ».(1)
این لقب نزد طایفه عرفا و صوفیه بیشتر شایع است.
شیخ کفعمی در حاشیه جنة الواقیه در دعای امّ داوود، آنجا که فرموده اللّهمّ صل علی الابدال والاوتاد... گفته:
دنیا خالی نیست از قطب و چهار اوتاد و چهل ابدال و هفتاد نجیب و 360 صالح؛ پس قطب مهدی است.(2)
و علامه مجلسی از آن حضرت چنین تجلیل و تمجید میکند:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی ... خُصُوصَاً عَلی عَنْقآءِ قافِ القَدَمِ القآئِمِ، فَوْقِ مِرقاةِ الهِمَمِ، اَلإِسْمِ الأَعْظَمِ الالهِی، اَلْحاوِی لِلْعِلْمِ الْغَیرِ الْمُتَناهِی، قُطْبِ رَحَی الْوُجُودِ وَمَرْکَزِ دَائِرَةِ الشُّهُودِ...».(3)
به معنای ماه تابان و درخشان و روشنیبخش میباشد که از اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده است؛ چنان که در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَی السَّیفِ الشّاهِرِ وَالْقَمَرِ الزّاهِرِ وَالنُّورِ الْباهِرِ»؛(4)
«سلام بر آن صاحب شمشیر از نیام کشیده برای دشمنان حقّ، سلام بر آن ماه تابان و نور درخشان در تاریکیهای دنیا».
به معنای استحکام و استواری است و از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام میباشد؛ چنان که در دعای ندبه میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ وَنَحْنُ عَبِیدُکَ التّآئِقُونَ إِلی وَلِیکَ الْمُذَکِّرِ بِکَ وَبِنَبِیکَ خَلَقْتَهُ لَنا عِصْمَةً وَ مَلاذاً وَ أَقَمْتَهُ لَنا قِواماً وَ مَعاذاً»؛(1)
«خدایا ما همه بندگان تو مشتاق ظهور ولی تو هستیم، او که یادآور تو و رسول توست تو او را برای عصمت و نگه داری و پناه دین و ایمان ما آفریدی و او را برانگیختهای تا قوام و حافظ و پناه خلق باشد».
به معنای توان و نیرو است که در هدایة الکبری از القاب امام زمانعلیه السلام دانسته شده است.(2)
امام صادقعلیه السلام در تفسیر آیه شریفه «لَوْ أَنَّ لِی بِکُمْ قُوَّةً...»(3)که حضرت لوط از خدا تقاضا کرد، فرمود: منظور امام زمانعلیه السلام است.(4)
امام باقرعلیه السلام فرموده است:
«لابُدَّ لِصاحِبِ هذَا الأَمْرِ مِنْ عُزْلَةِ وَلابُدَّ فِی عُزْلَتِهِ مِنْ قُوَّةٍ وَما بِثَلاثِینَ مِنْ وَحْشَةٍ....»؛(5)
«حتماً برای صاحب این امر عزلتی خواهد بود و در این عزلت قدرتی است و با نیروی چهل نفر این چنین هیچ نگرانی نیست ...».
و امام سجادعلیه السلام فرمود:
برای هر کدام از یاران آن حضرت قوه و نیروی 40 مرد است.(1)
از امامان معصومعلیهم السلام روایت شده که «الساعة والقیامة» را به امام زمانعلیه السلام تأویل نمودهاند و از هدایة الکبری نقل شده که «قیامت» لقب آن حضرت است.(2)
«او» سرپرست زمان است، «او» امیر زمان و صاحب زمان است، چنانکه در دعای عدیله میخوانیم:
«وَبِیمْنِهِ رُزِقَ الْوَری وَبِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَالسَّمآءُ»؛(3)
«به برکت وجود اوست که همه روزی میخورند و آسمان و زمین استقرار دارند».
قیم الزمان از القاب امام زمانعلیه السلام است.(4)
به معنای رجوع کننده و بازگردیده و بازگرداننده است که در کتاب ذخیره از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده، چون آن حضرت از عالم غیب و استتار و مجانبت مساکن اشرار بر میگردد.(5)
و جمعی از مردگان را نیز بر میگرداند، یعنی برخی از بدترین
دشمنان خدا و بعضی از بهترین دوستان خدا رجعت میکنند.
بحث رجعت از اعتقادات مسلّم شیعه است که باید در جای خود مورد بحث و مطالعه قرار گیرد.
به معنای بر طرف کننده همّ و غمّ میباشد و از القاب امام زمانعلیه السلام است چنان که در قسمتی از زیارت آن حضرت آمده است:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَکاشِفِ الْبَلْوی صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیهِ وَعَلی آبآئِهِ»؛(1)
«خدایا! درود فرست بر محمّد که حجت تو در زمین است... او که برطرف کننده همّ و غم و بلیات خلق است... .».
به معنای برطرف کننده پردهها و حجابها و پوششهاست. که در کتاب هدایة الکبری آن را از القاب امام زمانعلیه السلام دانسته است.(2)
315 - کتاب مستور(3)
به معنای کتاب نوشته شده پوشیده، از اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده است.
از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام، کتاب مسطور است، این هم قسمتی از دعا برای صاحب الامر:
«اَلسَّلامُ عَلَی الدِّینِ الْمَأْثُورِ وَالْکِتابِ الْمَسْطُورِ»؛(1)
«سلام بر آن دینی (یعنی حافظ دین) که از پیامبر رحمت رسیده است و سلام بر آن کتاب رقم شده به قلم حکمت الهی».
«کرّار غیر فرّار» یعنی رزمنده و مجاهدی که همهاش در حال حمله است و هیچگاه فرار نمیکند، این عنوان اگرچه از القاب امیرالمؤمنینعلیه السلام است، لکن امام زمانعلیه السلام نیز فرزند و وارث آن حضرت است و او نیز به کرار توصیف میشود لذا در کتاب دلائل الامامه، کرّار را از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده و آن حضرت را به این عنوان توصیف نموده است.(2)
به معنای بخشنده و اهل جود و بخشش است، امام زمانعلیه السلام مانند اجداد طاهرین خود سرآمد همه کریمان و از القاب ایشان است.
در زیارت آن حضرت در روز جمعه میخوانیم:
«وَأَنْتَ یا مَوْلای کَرِیمٌ مِنْ أَوْلادِ الْکِرامِ»؛(3)
«ای مولا و آقای من، تو هم خود کریم هستی و هم از فرزندان اهل کرم میباشی».
«او» کلمة اللَّه، بلکه کلمه تامّه الهی است که در زیارتشان میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَکَلِمَتِکَ وَعَیبَتِکَ وَعَینِکَ فِی
أَرْضِکَ، الْمُتَرَقِّبِ الْخآئِفِ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر محمّد که حجت تو در روی زمین است... و بر او که کلمه تام و روح اعظم الهی است در خلق زمین و آسمان، همانکه مراقب و نگران است».
لذا از خداوند میخواهیم که:
«وَأَظْهِرْ کَلِمَتَکَ التّآمَّةَ، وَمُغَیبَکَ فِی أَرْضِکَ الْخآئِفَ الْمُتَرَقِّبَ»؛(2)
«خدایا آن کلمه تامه و حجت بالغه خودت را در روی زمین که از بیم رقیبان در پرده غیب پنهان داشتی را ظاهر نما».
کتاب ذخیرة الالباب و تذکرة الائمه نقل کردهاند که نام امام زمانعلیه السلام در صحیفه، کلمة الحق است.(3)
پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله نام امامانعلیهم السلام را یکبهیک بیان میکرد تا رسید به امام عسکریعلیه السلام که فرمود:
«یخْرُجُ مِنْ صُلْبِهِ کَلِمَةُ الْحَقِّ وَلِسانُ الصِّدْقِ وَمُظْهِرُ الْحَقِّ، حُجَةُ اللَّهِ عَلَی بَرِیتِهِ، لَهُ غَیبَةٌ طَوِیلَةٌ، یظْهَرُ اللَّهُ تَعالی بِهِ الاسْلامَ وَاَهْلَهُ وَیخْسِفُ بِهِ الکُفْرَ وَاَهْلَهُ»؛(4)
«کلمه حق و لسان صدق و اظهار کننده حقّ از امام عسکریعلیه السلام به دنیا خواهد آمد، او که حجت خداوند بر خلایق است و غیبتی طولانی
خواهد داشت. خداوند متعال به وسیله او اسلام و مسلمانان را ظاهر و غالب میکند و کفر و کافران را نابود خواهد کرد».
و این نیز قسمتی از زیارت امین اللَّه است که از خداوند میخواهیم:
«وَ أَظْهِرْ کَلِمَةَ الْحَقِّ وَاجْعَلْهَا الْعُلْیا»؛(1)
«خدایا کلمه حقّ را ظاهر نما و آن را برتر و والا قرار ده».
امام زمانعلیه السلام به کلمة المحمود نیز توصیف شده است، چنانکه در زیارت ایشان میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلی حُجَّةِ الْمَعْبُودِ وَکَلِمَةِ الْمَحْمُودِ»؛(2)
«سلام بر حجت خداوند معبود و بر کلمه محمود».
و در جای دیگر اینگونه سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا کَلِمَةُ الْمَحْمُودِ»؛(3)
«سلام بر تو ای آقایی که کلمه خدای محمود هستی».
امام سجادعلیه السلام در مورد آیه «وَجَعَلَها کَلِمَةً باقِیةً فِی عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ یرْجِعُونَ»(4)فرمود: این آیه در مورد ما نازل شده است و امامت تا روز قیامت در نسل حسین بن علی بن ابی طالبعلیهم السلام میباشد و برای قائم ما دو غیبت است که یکی از دیگری طولانیتر است... .(5)
از هدایة الکبری نقل شده است که کمال از القاب امام زمانعلیه السلام است؛(1)چنانکه فرمودهاند:
«عَلَیهِ کَمالُ مُوسی»؛(2)
«امام زمانعلیه السلام کمال موسی را دارد».
علامه مجلسی نیز در تجلیل از امام زمانعلیه السلام میگوید:
««اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی .. قُطْبِ رَحْی الْوُجُودِ وَمَرْکَزِ دائِرَةِ الشُّهُودِ، کَمالُ النَّشْأَةِ وَمَنْشأ الکَمالِ، جَمالُ الْجَمْعِ وَمَجْمَعُ الْجَمالِ»؛(3)
طبق نقل کتاب ذخیرة الالباب، نام امام زمانعلیه السلام در کتاب نجتا، کوکما میباشد،(4)و آنان موعود آخرالزمان را به این نام میخوانند.
به معنای پناه و پناهگاه میباشد و نام سورهای از قرآن است و امام زمانعلیه السلام پناهگاه همه دردمندان و بیچارگان است؛ اگرچه پیامبرصلی الله علیه وآله و تمام امامانعلیهم السلام پناهگاه هستند، کهف هستند، و کهف الحصین نیز میباشند:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، الْکَهْفِ الْحَصِینِ، وَغِیاثِ الْمُضْطَرِّ الْمُسْتَکِینِ».(5)
و چنین است قسمتی از زیارت سرداب مقدّس:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... والْخَلَفِ الْحَسَنِ الإمامِ الْمُؤْتَمَن وَالْقائِم الْمُعْتَمَدِ وَالْمَنْصُورِ الْمُؤَید وَالْکَهْفِ...».(1)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان،... و آن جانشین امام حسن عسکریعلیه السلام آن امام امین و آن امام قائم که تکیهگاه خلق است و به تأیید الهی پیروز و پناه همگان است».
از کتابهای ذخیره و تذکرة الائمه نقل شده است که مجوس و گبران عجم به موعود آخر الزمان نام «کیقباد دوم» نهادهاند. کیقباد دوم به معنای عادل بر حقّ میباشد.(2)
یعنی کسی که خداوند هیچ شبیه و نظیری برای او قرار نداده است.
«او» بینظیر، بیبدیل و بیشبیه است و دومی ندارد؛ اگرچه بسیاری از خصوصیات و ویژگیها و اوصاف انبیا و اولیای گذشته را داراست.
کتاب مناقب قدیمه و هدایة الکبری آن را از القاب امام زمانعلیه السلام دانستهاند.(3)
به معنای زبان راستی و حقیقتگو میباشد.
اسم امام زمانعلیه السلام در صحیفه، لسان الصدق است، چنانکه در ذخیره و تذکرة الائمه گفته شده است.(4)
پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله امامانعلیهم السلام را نام میبرد تا به امام عسکریعلیه السلام رسید که فرمود:
«یخْرُجُ مِنْ صُلْبِهِ کَلِمَةُ الْحَقّ وَلِسانُ الصِّدْقِ وَمُظْهِرُ الْحَقِّ، حُجَةُ اللَّهِ عَلَی بَرِیتِهِ، لَهُ غَیبَةٌ طَویلَة، یظْهَرُ اللَّهُ تعالی بِهِ الاسْلامُ وَاَهْلَه وَیخْسِفُ بِهِ الکُفْر وَاَهْلَهُ»؛(1)
«کلمة الحق و لسان صدق و اظهار کننده حقّ از امام عسکری به دنیا خواهد آمد، او که حجت خداوند بر خلایق است و غیبتی طولانی خواهد داشت. خداوند متعال به وسیله او اسلام و مسلمانان را ظاهر و غالب میکند و کفر و کافران را نابود خواهد کرد».
به معنای زبان گویای خداست که از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد؛ اگرچه امامانعلیهم السلام فرمودهاند:
«نَحْنُ لِسانُ اللَّهِ»؛ همه ما زبان گویای خداییم.(2)
در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا لِسَانَ اللَّهِ الْمُعَبّر عَنْهُ»؛(3)
«سلام بر تو ای زبان گویای خداوند که از جانب او سخن میگویی».
و برایش دعا میکنیم:
«اَللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنْ وَلِیکَ وَخَلِیفَتِکَ وَحُجَّتِکَ عَلی خَلْقِکَ وَلِسانِکَ الْمُعَبِّرِ عَنْکَ»؛(4)
«خدایا هر بلایی را از ولی خود، و خلیفه خویش و حجت بر خلق عالم دفع کن، همانکه زبان توست و از جانب تو سخن میگوید».
این عنوان را در کتاب ذخیره و تذکرة الائمه ذکر کردهاند که اسم موعود آخر الزمان در کتاب هزار نامه هند، لندیطارا است.(1)
به معنای پرچم و علم بزرگ و شکوهمند است که هدایة الکبری گفته از القاب امام زمانعلیه السلام است.(2)
یعنی پرچمی بالاتر از پرچم او نیست و بر همه پرچمها پیروز خواهد شد، چون پرچم او پرچم اسلام است و طبق حدیث شریف نبویصلی الله علیه وآله:
«اَلاسَلامُ یعْلُو وَلا یعْلی عَلَیهِ»؛
«اسلام پیروز و سرافراز است و چیزی بر آن چیره نمیشود».
به معنای آب ظاهر و جاری روی زمین است که در دسترس همگان میباشد.
ماء معین از القاب امام زمانعلیه السلام است که از آیه قرآن کریم اقتباس و تأویل شده است.
امام باقرعلیه السلام در تفسیر آیه شریفه «قُلْ أَرَءَیتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مآؤُکُمْ غَوْراً فَمَنْ یأْتِیکُمْ بِمآءٍ مَعِینٍ»؛(3)فرمود:
این آیه درباره قائم نازل شده است.(1)
از کتاب ذخیرة الالباب نقل شده که گفته است:
در تورات عبری نام موعود آخرالزمان ماشع است.(2)
تذکرة الائمه نیز گفته است در توراتی که نزول آن آسمانی است.(3)
از اوصاف امام زمانعلیه السلام مالک است؛ چنان که امام باقرعلیه السلام در تأویل آیه «الَّذِینَ إِن مَّکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلَواةَ وَآتَوُا الزَّکَواةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنکَرِ وَللَّهِِ عقِبَةُ الْأُمُورِ»(4)فرموده است:
«هذِهِ لآلِ مُحَمَّدٍ، اَلْمَهْدِی وَ أَصْحابِهِ یمَلِّکُهُمُ اللَّهُ مَشارِقَ الارْضِ وَ مَغارِبِها...»(5)«این آیه مربوط به آل محمّد است، مهدیعلیه السلام و یاران او که خداوند ایشان را مالک و فرمانفرمای سرتاسر زمین میگرداند.»
به معنای کسی که به او امر و فرمان داده شده است.
امام زمانعلیه السلام مأمور ویژه الهی است و فقط از خداوند فرمان میگیرد، نه از هیچ قدرتی، نه از هوی و هوس و غیره... .
در مناقب قدیمه ذکر شده که مأمور از القاب امام زمانعلیه السلام است.(6)
از جمله در دعای روز جمعه میخوانیم:
«وَمَأْمُورٌ بِالضِّیافَةِ وَالْإِجارَةِ»؛(1)
«تو مأمور به مهمان نوازی و پناه دادن به خلق هستی».
لقب دیگر امام زمانعلیه السلام است، به معنای هر چیزی و هر شخصی که مورد آرزو میباشد.
و «او» کسی است که همه مکاتب و مذاهب در همه زمانها و مکانها آرزویش را دارند. لذا امام صادقعلیه السلام در مورد آن حضرت فرموده است:
«ثُمَّ یقُومُ الْقائِمُ الْمَأْمُولُ وَالإمامُ الْمَجْهُولُ»؛(2)
«پس آنگاه امام قائم مأمول قیام میکند آن امامی که مجهول است».
و در زیارت آن حضرت وارد شده است:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ اَیهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ».(3)
«سلام بر تو ای امام که مقدم بر همه عالم و آرزوی تمام خلایق هستی.»
یعنی کسی که در حفظ و امان است. و امام زمانعلیه السلام در حفظ و امان خدا و ذخیره خداست؛ لذا آن حضرت را با این عنوان در زیارت آل یاسین زیارت میکنیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْإِمامُ الْمَأْمُونُ»؛(1)
«سلام بر تو ای آقایی که امام در حفظ خدایی».
کتاب دلائل الامامه با این عنوان امام زمانعلیه السلام را توصیف نموده است.(2)
به معنای سرآغاز آیات و نشانهها و ظاهر کننده آیات خداوند و یا محل بروز و ظهور آیات الهیه است که در هدایة الکبری از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده است.(3)
چون در روز ظهور آن حضرت، تمام آیات و معجزات الهی که به دست پیامبران گذشته ظاهر شده بود، توسط آن جناب ظاهر میشود.
به معنای باطل کننده و محو و نابود کننده میباشد و امام زمانعلیه السلام نابود کننده هر باطلی است.
امام باقرعلیه السلام در مورد آیه «لِیحِقَّ الْحَقَّ وَیبْطِلَ الْباطِلَ وَلَوْ کَرِهَ الْمُجْرِمُونَ»(4)فرموده است:
«... وَ أَمّا قَوْلُهُ وَ یبْطِل الْباطِلَ یعْنِی الْقائِمَ فَاِذا قامَ أَبْطَلَ باطِلَ بَنِی أُمَیة»(5)
«... و امّا فرمایش خدا که باطل را براندازد، مراد این است که چون حضرت قائمعلیه السلام قیام کند، باطل بنی امیه را براندازد.»
این هم قسمتی از زیارت آن حضرت:
«أَشْهَدُ أَنَّکَ... وَمُحَقِّقُ کُلِّ حَقٍّ، وَمُبْطِلُ کُلِّ باطِلٍ»؛(1)
«شهادت میدهم ای آقای من که تو هر حقی را اثبات و هر باطلی را نابود خواهی کرد».
یعنی کسی که اسرار و آنچه را که افراد در سینه خود یا هر جای دیگر پنهان کرده باشند، آشکار مینماید.
این عنوان در کتاب هدایة الکبری و دلائل الامامه از القاب امام زمانعلیه السلام دانسته شده است.(2)
به معنای نابود کننده و از القاب امام زمانعلیه السلام است، که در دعای ندبه از زبان امام معصومعلیه السلام میگوییم:
«أَینَ مُبِیدُ أَهْلِ الْفُسُوقِ وَالْعِصْیانِ وَالطُّغْیانِ»؛(3)
«کجاست آنکه اهل فسق و گناه و طغیان و ظلم را هلاک و نابود میکند».
در طول تاریخ، اهل کفر و شرک، ظلمهای فراوانی بر انسانها؛ خصوصاً اهل ایمان انجام دادهاند که طبق عدالت خدا و قانون طبیعت و مکافات عمل در همین دنیا، باید روزی تاوان اعمال زشت خود را پس
بدهند؛ اگرچه مجازات اصلی آنان در آتش جهنم خواهد بود، و آنکه به وعده خدا میآید و ظالمان و کافران را نابود میکند، مهدی موعود و امام زمانعلیه السلام است؛ لذا در زیارت مربوط به ایشان میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلی مُحْیی الْمُؤْمِنِینَ وَمُبِیرِ الْکافِرِینَ»؛(1)
«سلام بر آن آقایی که احیاکننده مؤمنان و هلاک کننده کافران است».
به معنای مراقب و منتظر است که از اوصاف امام زمانعلیه السلام میباشد. و در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَأَظْهِرْ کَلِمَتَکَ التّآمَّةَ، وَمُغَیبَکَ فِی أَرْضِکَ الْخآئِفَ الْمُتَرَقِّبَ»؛(2)
«خدایا بر محمّد و آل او درود فرست و آن کلمه تامهات را که از ترس و بیم دشمنان در پرده غیبت قرار دادی ظاهر نما».
به معنای کسی که دعایش مستجاب است میباشد و از القاب امام زمانعلیه السلام است؛ چنانکه آیه شریفه «أَمَّن یجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعاهُ وَیکْشِفُ السُّوءَ»(3)نیز به آن جناب تفسیر شده است.
لذا به ایشان سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْمُنْتَظرُ الْمُجابُ إِذا دُعا»؛(4)
«سلام بر تو ای آقای منتظری که هرگاه دعا کند بهاجابت میرسد».
در کتاب دلائل الامامه نیز امام زمانعلیه السلام به مجاب توصیف شده است.(1)
هدایة الکبری گفته است این عنوان را از القاب امام زمانعلیه السلام شمردهاند،(2)به معنای کسی که جزای نیک و بد اعمال هر کسی را میدهد و به علم خود و باطن افراد حکم میکند. در کتاب دلائل الامامه نیز آمده است.(3)
به معنای تلاشگر از القاب امام زمانعلیه السلام گفته شده است و در دعا برای امام زمانعلیه السلام میگوییم:
«اَللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنْ وَلِیکَ... الْجَحْجاحِ الْمُجاهِدِ...»؛(4)
«خدایا هر نوع بلا را از ولی خود دفع فرما... آنکه بزرگترین مجاهد در راه تو است».
به معنای تلاشگر و کوشا، از اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده است که در دعای مخصوص آمده است:
«وَشاهِدِکَ عَلی عِبادِکَ، الْجَحْجاحِ الْمُجاهِدِ، الْمُجْتَهِدِ عَبْدِکَ الْعآئِذِ بِکَ»؛(5)
«آن امامی که شاهد و گواه تو بر بندگانت میباشد، آن مجاهد بزرگ و مجتهد که عبد تو و در پناه تو است».
و در جای دیگر چنین است:
«فَإِنَّهُ الْهادِی الْمَهْدِی وَالْقآئِمُ الْمُهْتَدِی، وَالطّاهِرُ التَّقِی الزَّکِی النَّقِی الرَّضِی الْمَرْضِی، الصّابِرُ الشَّکُورُ الْمُجْتَهِدُ»؛(1)
«که او هادی و مهدی است، آن قائم مهتدی، و آنکه پاک و پاکیزه و خالص و مورد رضایت و پسندیده است، آن صابر شکرگزار و کوشا».
او مجدّد مذهب و شریعت پیامبر اسلامصلی الله علیه وآله است؛ چنان که در کتاب شریف غیبت نعمانی آمده است:
«... اِنَّ اللَّهَ قَدْ اَبْعَدَ مِنْ هذِهِ حالِهِ عَنْ أَنْ یکونَ القائِمُ للَّهِ بِحَقِّهِ وَالنّاصِرِ لِدِینِهِ وَالْخَلِیفَةِ فِی أَرْضِهِ وَالْمُجَدِّدِ شَرِیعَةِ نَبِیهِصلی الله علیه وآله».(2)
به معنای روشنی بخش تاریکیها و ظلمتهاست، و از القاب مهدی موعودعلیه السلام میباشد.
چنانکه در دعای بعد از زیارت آل یاسین میگوییم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَمُجَلِّی الظُّلْمَةِ»؛(3)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت در زمین... همان که روشنی بخش ظلمت عالم است».
آنکه کور و نابینا را بینا میکند؛ یعنی امام زمانعلیه السلام و «او» میآید و تمام کسانی که چشم بر حقایق بستهاند و کفر و جهل و نفاق آنان را کور کرده است، بینا میکند.
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَمُجَلِّی الْعَمی ؛(1)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت در زمین، همان که بینا کننده نابینایان جهل و کفر است».
یعنی ناشناس و ناشناخته شده، از القاب امام زمانعلیه السلام، امامی که در بین مردم است امّا کسی او را نمیشناسد.
امام صادقعلیه السلام در مورد آن حضرت فرموده است:
«... ثمَّ یقومُ القائِمُ الْمَأْمُولُ وَالإمامُ الْمَجْهُول».(2)
«آنگاه آن قیام کننده آرزو شده قیام میکند، و آن امام ناشناس!»
به معنای مستور و در حجاب رفته میباشد که از القاب مهدی موعودعلیه السلام گفته شده است.
«او» باید مستور باشد تا محفوظ باشد و در روزی که خداوند اراده فرماید ظهور نماید.
و این است قسمتی از زیارت پدر آن جناب:
«... الْمُحْتَجَبِ عَنْ أَعْینِ الظّالِمِینَ»؛(1)
به امام عسکریعلیه السلام سلام میکنیم و عرض میکنیم:
شما پدر آن بزرگواری هستید که خداوند او را از چشم ظالمان مخفی کرده است.
محسن از اسمای حسنای الهی است و امام زمانعلیه السلام نیز که مظهر اسم اعظم خداست ملقّب به محسن گردیده است، چنانکه از کتاب هدایة الکبری نقل شده است.(2)
امام صادقعلیه السلام فرموده است:
«إنَّ صاحِبَ هذَا الأمْرِ مَحْفُوظٌ لَهُ لَوْ ذَهَبَ النّاسُ جَمِیعاً اَتَی اللَّهُ لَهُ بِاَصْحابِهِ وَهُمُ الَّذِینَ قالَ لَهُمْ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: «فَإِن یکْفُرْ بِهَا هَؤُلآءِ فَقَدْ وَکَّلْنَا بِهَا قَوْماً لَیسُوا بِهَا بِکافِرِینَ»»؛(3)
«همانا صاحب این امر را خداوند حفظ میفرماید، اگر همه مردم هم بروند خداوند او را به همراه اصحابش میآورد و آنان همان کسانیاند که خداوند در حقّ ایشان فرموده است: و اگر نسبت به آن کفر ورزند، (آیین حقّ زمین نمیماند؛ زیرا) کسان دیگری را نگاهبان آن میسازیم که نسبت به آن، کافر نیستند».(4)
و در قسمتی از زیارت مربوطه آمده است:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا مَحْفُوظاً بِاللَّهِ»(1)
«سلام بر تو ای آقایی که محفوظ به حفظ الهی هستی.»
یعنی احقاق کننده و زنده کننده و اثبات کننده حقّ و از القاب امام زمانعلیه السلام که برایش چنین شهادت میدهیم:
«أَشْهَدُ أَنَّکَ... وَمُحَقِّقُ کُلِّ حَقٍّ»؛(2)
«شهادت میدهم ای آقای من که اثبات کننده حقوق تو هستی».
و این نیز قسمتی از زیارت سرّ من رأی است:
«وَأَتَوَسَّلُ إِلَیکَ یا رَبِّ بِإِمامِنا وَمُحَقِّقِ زَمانِنا، اَلْیوْمِ الْمَوْعُودِ»؛(3)
«ای پروردگار من! به سوی تو تقرب میجویم به وسیله امام و پیشوای ما که نگهبان حقّ است در زمان ما تا روز موعود که ظهورش فرا رسد، ...».
به معنای بسیار ستوده و پسندیده، اصلیترین نام امام زمانعلیه السلام است.
اخبار و روایات از طریق شیعه و سنی نقل شده است که پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله فرمودهاند: «اِسْمُهُ إسْمِی»؛ مهدی همنام من است.
در خبر لوح که جابر بن عبداللَّه انصاری آن را نزد صدیقه طاهرهعلیها السلام دید که خداوند برای رسول خداصلی الله علیه وآله هدیه آورده بود، نام امام زمانعلیه السلام اینگونه ثبت شده بود:
«اَبُوالْقاسِم مُحَمَّد بْن حَسَن، هُوَ حُجَّةُ اللَّهِ القآئِمِ...»(1)
در دعای عهد نیز میخوانیم: «اَلْمُسَمّی بِاسْمِ رَسُولِکَ ...»؛
«همان که به اسم رسول تو نامیده شده است...».
و امام صادقعلیه السلام فرموده است:
خلف صالح از فرزندان من است، اوست مهدی، اسم او محمّد و کنیهاش ابوالقاسم و در آخرالزمان قیام میکند.(2)
در مورد حرمت یا جواز ذکر اسم اصلی امام زمانعلیه السلام، اخبار و اقوال متعددی وجود دارد که جهت اطلاع از آنها و استدلال بر هر کدام میتوانید به کتب مفصل مراجعه نمایید؛ از جمله: مکیال المکارم، نجم الثاقب که به فارسی میباشد و کتب حدیثی معتبر دیگر.
پیامبر اعظمصلی الله علیه وآله در خطبه غدیر خود آنجا که به توصیف امام زمانعلیه السلام و آخرین وصی خویش میپردازد، میفرماید:
«أَلا إنَّهُ وارِثُ کُلِّ عِلْمٍ وَالمُحِیطُ بِهِ»؛(3)
«آگاه باشید که تمام علوم به او ارث میرسد و او بر همه آن احاطه دارد».
یعنی احیاگر و زندگی بخش، از القاب امام زمانعلیه السلام است، «او» که
وارث تمام انبیاست، تمام خوبیها و معجزات پیامبران و امامان را نیز داراست. اگر حضرت عیسیعلیه السلام به اذن خداوند مرده را زنده میکرد، «او» هم هر مردهای را به اذن خداوند زنده میکند، مردگان جسمانی، مردگان روحی. افراد مرده را زنده میکند، دین مرده را زنده میکند، سنّتهای مرده را زنده میکند،... .
امام باقرعلیه السلام در مورد آیه شریفه «اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ یحْی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها قَدْ بَینّا لَکُمُ الْأَیاتِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ»(1)فرموده است:
«یحْییهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِالْقائِمِ بَعْدَ مَوْتِها یعْنِی بِمَوْتِها کُفْرَ أَهْلِها وَ الْکافِرُ مَیتٌ.»(2)«خداوند متعال زمین را بعد از مرگش به وسیله قائمعلیه السلام زنده خواهد کرد و مقصود از موت زمین کفر اهل زمین است و کافر نیز حکم میت را دارد.»
لذا باید هر لحظه منتظر او باشیم و از خدا بخواهیم تا زودتر ظهور نماید:
«أَینَ مُحْیی مَعالِمِ الدِّینِ وَأَهْلِهِ»؛(3)
«کجاست آنکه با قدرت الهی، پرچم دین و اهل ایمان را زنده میکند».
بعد در روز جمعه دعا میکنیم که هر کجا هست:
«اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی وَلِیکَ الْمُحْیی سُنَّتَکَ الْقآئِمِ بِأَمْرِکَ»؛(4)
«خدایا درود فرست بر ولی خودت آنکه سنّت تو را احیاء خواهد نمود و به فرمان تو قیام خواهد کرد».
این هم سلام ما به آن احیاگر عالم:
«السَّلامُ عَلَیکَ یا مُحْیی مَعالِمِ الدِّینِ وَاَهْلِهِ»؛(1)
«سلام بر تو ای احیاگر پرچم و نشانههای دین و اهل آن».
مهدی موعود و منجی عالم بشریت روزی میآید و اهل ایمان را که به ناحقّ به استضعاف و ذلّت و مظلومیت گرفتار کردهاند، نجات خواهد داد و آن را حیاتی دوباره میدهد. پس «او» زنده کننده ایمان و اهل ایمان است. لذا در زیارت ایشان میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلی مُحْیی الْمُؤْمِنِینَ وَمُبِیرِ الْکافِرِینَ»؛(2)
«سلام بر آن آقایی که احیاکننده مؤمنان و هلاک کننده کافران است».
از کتاب مناقب و هدایة الکبری، همچنین دلائل الامامه نقل شده که مخبر از القاب امام زمانعلیه السلام است.(3)
به معنای گنجینه و ذخیره و پنهان شده میباشد که با آن امام زمانعلیه السلام را توصیف میکنند؛ چنان که این عبارت وارد شده است:
«َالسَّلامُ عَلَیکَ یا مَخْزُوناً فِی قُدْرَةِ اللَّهِ نُورُ سَمْعِهِ وَبَصَرِهِ...(4)
به معنای محور و مدار روزگار و عالم است و از القاب امام زمانعلیه السلام که در اعمال نیمه شعبان و دعا برای امام زمانعلیه السلام میگوییم:
«اَللّهُمّ بِحَقِّ لَیلَتِنا وَمَوْلُودِها... سَیفُ اللَّهِ الَّذِی لاینْبُو وَنُورُهُ الَّذِی لایخْبُو وَذُو الْحِلْمِ الَّذِی لایصْبُو مِدارُ الدَّهْرِ وَنَوامِیسُ الْعَصْرِ»؛(1)
«خدایا به حقّ این شب ما و مولود آن ... آن شمشیر خدایی که کند نمیشود و آن نور الهی که خاموش نمیگردد، و آن بردباری که شکیباییاش را از دست نمیدهد و آن صبوری که بردباریاش را از دست نمیدهد او که محور روزگار و ناموس عصر و زمان است.».
یعنی ذخیره شده، از اوصاف امام زمانعلیه السلام است، چون خدا «او» را ذخیره کرده و پنهان داشته است تا روزی که اراده فرماید ظاهرش نماید و احکام کامل الهی را جاری کند.
و در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْمُدَّخَرُ لِتَجْدِیدِ الْفَرائِضِ وَالسُّنَنِ»؛(2)
«سلام بر تو ای آنکه برای زنده کردن فرایض و سنتها ذخیره شدهای».
و در جای دیگر:
«السَّلامُ عَلَی الْمُدَّخَرِ لِکَرامَةِ أَوْلِیآءِ اللَّهِ وَبَوارِ أَعْدآئِهِ»؛(1)
«سلام بر آن آقایی که خداوند او را برای عزت و بزرگواری دوستانش و ذلیل و خوار کردن دشمنانش ذخیره کرده است.»
این هم فرازی از دعای ندبه:
«أَینَ الْمُدَّخَرُ لِتَجْدِیدِ الْفَرآئِضِ وَالسُّنَنِ»؛(2)
«کجاست آن بزرگواری که ذخیره شده است تا بیاید و فرایض و سنتهای فراموش شده اسلام را تجدید کند».
به معنای تدبیر کننده امور است و از کتاب مناقب نقل شده که از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد.(3)
در کتاب دلائل الامامه، امام زمانعلیه السلام را با المدیل توصیف نموده است.(4)
به معنای تذکّر دهنده و یادآوری کننده است، چنانکه در زیارت امام غایبعلیه السلام و در دعای ندبه میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ وَنَحْنُ عَبِیدُکَ التّآئِقُونَ إِلی وَلِیکَ الْمُذَکِّرِ بِکَ وَبِنَبِیکَ»؛(5)
«خدایا ما همه بندگان تو مشتاق ظهور ولی تو هستیم، او که یادآور تو و رسول توست».
به معنای خوارکننده و ذلیل کننده میباشد و از نامهای امام
زمانعلیه السلام است، «او» خوارکننده ستمگران و ظالمان طول تاریخ است، «او» خواهد آمد و معاندان و گردنکشان را سر جایشان خواهد نشاند، به همین علت از ابتدایی که نام مهدی موعودعلیه السلام به زبانها آمد و خبر آمدنش منتشر گشت، مخالفان همواره منتظر بودند که نگذارند متولد شود، بعد که متولد شد میخواستند او را از سر راه بردارند، امّا نتوانستند و اینک نیز هر روز به نحوی مشغول توطئه و شبهه افکنی و مخالفت با آن وجود نازنین هستند، امّا «یرِیدُونَ لِیطْفُِوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ»؛(1)«آنان میخواهند نور خدا را با دهان خود خاموش سازند؛ ولی خدا نور خود را کامل میکند هر چند کافران خوش نداشته باشند!»
و ما امید داریم که روزی میآید و همه آنان را خوار و ذلیل میکند پس بر او سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا مُذِلَّ الْکافِرِینَ الْمُتَکَبِّرِینَ الظّالِمِینَ»؛(2)
«سلام بر تو ای آقایی که کافران و متکبران و ظالمان را خوار خواهی کرد».
و هر صبح جمعه نیز ندبه میکنیم و به دنبالش میگردیم:
«أَینَ مُعِزُّ الْأَوْلِیآءِ وَمُذِلُّ الْأَعْدآءِ»؛(3)
«کجاست آنکه دوستان را عزیز و دشمنان را خوار و ذلیل میکند؟»
به معنای مرزبان و نگهبان میباشد و از اوصاف امام زمانعلیه السلام است چرا که او از مرزهای عقیدتی مکتب و از مرزهای دین اسلام و کشورهای اسلامی محافظت میکند.
به معنای کسی که امید و آرزوها به اوست، و این کسی جز امام زمانعلیه السلام نیست؛ چنان که در دعای ندبه آمده است:
«أَینَ الْمُرْتَجی لِإِزالَةِ الْجَوْرِ وَالْعُدْوانِ»؛(1)
«کجاست آن منتقمی که امیدواریم بیاید و اساس ظلم و عدوان را از عالم براندازد و بساط عدل و احسان را بگستراند».
پس سلام بر چنین امامی باد:
«السَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الإمامُ الْمُرْتَجی لاِزالَةِ الْجَوْرِ وَالْعُدْوانِ»؛(2)
«سلام بر تو ای آقا و امامی که همه آرزو دارند که ظلم و جور و ستم را براندازی».
یعنی مراقب و منتظر، از القاب امام زمانعلیه السلام است، چون همواره مراقب و منتظر فرمان الهی است.
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... الْمُرْتَقِبِ الْخآئِفِ»؛(3)
«خدایا درود فرست به حجت خودت در زمین، همان که از جور دشمنان دائماً نگران مراقب و منتظر فرمان توست».
و ما عاجزانه از خدا میخواهیم که ظهور او را نزدیک فرماید:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَأَظْهِرْ کَلِمَتَکَ التّآمَّةَ، وَمُغَیبَکَ فِی أَرْضِکَ الْخآئِفَ الْمُتَرَقِّبَ»؛(1)
«خدایا بر محمّد و آل او درود فرست و آن کلمه تامهات را که از ترس و بیم دشمنان در پرده غیبت قرار دادی ظاهر نما».
به معنای رهبر و راهنما از اوصاف امام زمانعلیه السلام است، چون «او» راهنما و مرشد همه خلایق است، از همه مکاتب و مذاهب، و از همه بلاد و سرزمینها.
و ما به چنین رهبر و مرشدی که با تأیید الهی خلق را به خدا راهنمایی میکند راضی هستیم:
«رَضِیتُکَ یا مَوْلای إِماماً وَهادِیاً، وَوَلِیاً وَمُرْشِداً، لا أَبْتَغِی بِکَ بَدَلاً...»؛(2)
«ای مولا و آقای من! من به امامت و هدایت تو راضیام، که تو ولی و رهبر و امام و راهنمای من باشی، و به جای تو احدی را انتخاب نخواهم کرد».
به معنای پسندیده و خشنود و برگزیده خدا که از نامهای امام
زمانعلیه السلام است، و در دعای استغاثه به آن حضرت میگوییم:
«...وَالْحُجَّةِ الْقآئِمِ الْمَهْدِی، الْإِمامِ الْمُنْتَظَرِ الْمَرْضِی...»؛(1)
«... آن حجت خدا که به فرمان او قیام نموده، مردم را هدایت خواهد کرد، همان امامی که همه منتظر اویند و مورد رضایت و گزینش خداست».
به معنای برطرف کننده و محو کننده همّ و غمّ است که از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد، «او» که آرام بخش دل داغدیدگان است.
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ ... وَمُفَرِّجِ الْکَرْبِ وَمُزِیلِ الْهَمِّ»؛(2)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت در زمین...، آن آقایی که گشایش بخش دلها و برطرف کننده همّ و غمّ است».
یعنی کسی که چیزی را از اصل و ریشه قطع میکند، این از القاب امام زمانعلیه السلام است چون ریشه هر گونه گمراهی و کفر و شرک را قطع خواهد کرد و چنین است قسمتی از دعای ندبه:
«أَینَ مُسْتَأْصِلُ أَهْلِ الْعِنادِ وَالتَّضْلِیلِ وَالْإِلْحادِ؟»؛
«کجاست آن آقایی که ریشه اهل عناد و گمراهی و الحاد را از بیخ و بن قطع خواهد کرد».(3)
این عنوان نیز از القاب امام زمانعلیه السلام میباشد؛ چنان که امام صادقعلیه السلام در تفسیر آیه شریفه «فَإِذَا نُقِرَ فِی النّاقُورِ»(1)فرموده است:
امام صادقعلیه السلام در تفسیر آیه شریفه «فَإِذَا نُقِرَ فِی النّاقُورِ»(2)فرمود:
«إنَّ مِنّا إِماماً مُظَفَّراً مُسْتَتِراً فَإذا اَرادَ اللَّهُ عَزَّ ذِکْرُهُ اِظْهارَ اَمْرِهِ نَکَتَ فِی قَلْبِهِ نُکْتَةً فَظَهَرَ فَقامَ بِاَمْرِ اللَّهِ تَبارَکَ وَتَعالی ؛(3)
«همانا از ماست امام مظفری که مستتر است، پس آنگاه که خداوند عزیز ظهور امرش را اراده کند، در قلب او خطور میکند، پس ظاهر میشود و به فرمان خداوند متعال قیام مینماید».
امام صادقعلیه السلام همچنین در مورد فضیلت انتظار و عبادت در زمانی که امام حضور ندارد فرمود:
«... وَکَذلِکَ عِبادَتُکُمْ فِی السِّرِّ مَعَ إمامِکُمُ الْمُستَتَرِ فِی دَوْلَةِ الْباطِلِ اَفْضَل لِخَوْفِکُمْ مِنْ عَدُوِّکُمْ».(4)
و در یکی از زیارات جامعه نیز خوانده میشود:
«... وَالْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صاحِبِ الْعَصْرِ وَالزَّمانِ وَصِی الاَوْصِیاءِ وَبَقِیةِ الاَنْبِیاءِ المُسْتَتَرِ عَنْ خَلْقِکَ وَالْمُؤَمَّلِ لاِظْهارِ حَقِّکَ الْمَهْدِی الْمُنْتَظَرِ»؛(5)
«... و حجت خدا فرزند امام عسکریعلیه السلام، صاحب عصر و زمان، جانشین اوصیا و باقیمانده انبیا، او که از خلق پنهان است و همه آرزو دارند و منتظرند که برای اظهار حقّ بیاید، او مهدی منتظر است».
به معنای انتقام خواه و انتقام گیرنده است که بر اساس روایات، از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام میباشد.
در حدیثی امام باقرعلیه السلام در مورد آیه «وَلَمَنِ انتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَئِکَ ما عَلَیهِم مِّن سَبِیلٍ»(1)فرمود: مراد از این آیه قائمعلیه السلام و یاران او هستند؛ آنگاه که آن حضرت قیام کند، با یارانش از بنی امیه و تکذیبکنندگان و دشمنان انتقام میگیرد.(2)
یعنی کسی که حکمت در نزد او به ودیعت و امانت گذاشته شده، از اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده و در دعا و زیارت مربوط به ایشان آمده است:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وارِثَ عِلْمِ النَّبِیینَ وَ مُسْتَوْدِعَ حِکَمِ الْوَصِیینَ»؛(3)
«سلام بر تو ای وارث علم پیامبران و نگهدارنده حکمتهای جانشینان!»
به معنای پنهان و مخفی شده و از نامهای امام زمانعلیه السلام است.
از امام صادقعلیه السلام سؤال شد:
«فَکَیفَ ینْتَفِعُ النّاسُ بِالحُجَّةِ الْغائِبِ الْمَسْتُور؟ قالَ: کَما ینْتَفِعُونَ بِالشَّمْسِ إذا سَتَرَهَا السَّحابُ»؛(4)
«چگونه مردم از امامی که غایب و مخفی است، استفاده میبرند؟
فرمود: همان طور که از خورشید استفاده میکنند، آنگاه که ابر او را پوشانده باشد».
این فرمایش از خود امام زمانعلیه السلام نیز نقل شده است.
از کتاب ذخیره و تذکرة الائمه نقل شده که در کتاب فرنگیان، به امام زمانعلیه السلام نام مسیح الزمان دادهاند.(1)
به معنای شهرت یافته و مشهور شده است، و چه کسی از او مشهورتر و چه کسی آوازهاش از او جهانیتر، نام «او» جهانیترین نام است؛ اگرچه هر ملتی و هر مذهبی او را به نامی صدا میزنند، ولی همه در هدف متحدند، به اینکه همه منتظر عدل اویند؛ عدل او مشهور تمام انسانهاست؛ چنانکه در زیارت صاحب الامر سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَی الْقآئِمِ الْمُنْتَظَرِ وَالْعَدْلِ الْمُشْتَهَرِ»؛(2)
«سلام بر آن امامی که همه خلق منتظر اویند و سلام بر آن سلطان عادلی که مشهور همه عالمیان است».
و در زیارت دیگر میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ اَیهَا الإمامُ الْمُنْتَظَرُ وَالْحَقُّ الْمُشْتَهَر»؛(3)
«سلام بر تو ای آقایی که امام منتظر و حقّ مشهور هستی».
یکی دیگر از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام مشهود است، چنانکه در این دعا آمده است:
«وَأَتَوَسَّلُ إِلَیکَ یا رَبِّ بِإِمامِنا وَمُحَقِّقِ زَمانِنا، اَلْیوْمِ الْمَوْعُودِ وَالشّاهِدِ الْمَشْهُودِ...»؛(1)
«خدایا به تو متوسل میشوم به وسیله امام و پیشوای ما که نگهبان حقّ است در زمان ما تا روز موعود که ظهورش فرا رسد، او که شاهد خلق و مشهود اهل عالم است...».
به معنای محکم، استوار شده و استوار کننده است.
یعنی چراغ فروزان و روشنی بخش تاریکی، از اوصاف مشترک امامان معصومعلیهم السلام است.
پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله از شب معراج میفرماید امامان و جانشینان من را چنین معرفی کردند:
«... یا مُحَمَّد فَهؤُلاءِ الأئِمَّةُ مِنْ بَعْدِکَ اَعْلامُ الْهُدی وَمِصْباحُ الدُّجی ؛(2)
«... ای محمّد! اینان امامان بعد از تو هستند، که پرچمهای هدایت و چراغهای نورانی میباشند و یکی از آنان که اینک زنده است امام زمانعلیه السلام است».
چراغی که روشنایی و نور زیادی دارد، از دیگر القاب امام زمانعلیه السلام است.
روایتی در کتاب مشارق انوار الیقین است که نجم الثاقب نقل کرده:
آنگاه که قائمعلیه السلام به دنیا آمد، امام عسکریعلیه السلام به وی فرمود:
سخن بگو ای حجة اللَّه و بقیه انبیا و خاتم اوصیا و صاحب کره بیضا و مصباح از دریای عمیق شدید الضیاء... .(1)
سرچشمه و سررشتهدار امور، و این لقبی است که امیرالمؤمنینعلیه السلام آن را به امام زمانعلیه السلام عطا فرموده، آنجا که امام علیعلیه السلام فرمود:
«... مِنّا خاتِمُ الاَئِمَّةِ وَمُنْقِذُ الاُمَّةِ وَغایةُ النُّورِ وَمَصْدَرُ الاُمُورِ»؛(2)
«آخرین امام از ماست، نجات دهنده امّت از ماست، نور آخرین از ماست، و آنکه همه امور به او بر میگردد از ماست».
از امام صادقعلیه السلام در تفسیر علی بن ابراهیم روایت شده است که در تفسیر آیه شریفه «أَمَّن یجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعاهُ وَیکْشِفُ السُّوءَ وَیجْعَلُکُمْ خُلَفَآءَ الْأَرْضِ»(3)فرمودهاند: آیه در شأن قائم نازل شده و قسم به خدا که او مضطر است.(4)
لذا در دعای ندبه میگوییم:
«أَینَ الْمُضْطَرُّ الَّذِی یجابُ إِذا دَعی ؛(1)
«کجاست آن مضطری که هرگاه دعا کند به اجابت میرسد».
به معنای اطاعت شونده که همه مطیع او هستند از القاب امام زمانعلیه السلام است. آنگاه که «او» ظهور کند، همه تحت فرمانش در خواهند آمد، آنچه در آسمان و زمین است، مگر کافران معاند که آنان را به سزای اعمال خود میرساند.
امام رضاعلیه السلام فرموده است:
«... وَبَعْدَ الْحَسَنِ ابْنُهُ الحُجَّةُ الْقائِمُ، الْمُنْتَظَرُ فِی غَیبَتِهِ، الْمُطاعُ فِی ظُهُورِهِ»؛(2)
«بعد از امام عسکریعلیه السلام فرزند او حجت قائم امام است، او که در هنگام غیبتش همه در انتظار اویند و آنگاه که ظهور کن همه مطیع او میشوند».
به معنای پاکیزه و پاک شده میباشد. «او» از هر گونه گناه و غفلت و خطا، از هر گونه آلودگی ظاهری و باطنی، پاک و خالص است.
امام صادقعلیه السلام فرمود:
«... فَإِذا کانَ ذلِکَ فَاَلْزِمُوا اَحْلاسَ بُیوتِکُمْ حَتّی یظْهَرُ الطّاهِرُ بْنُ الطّاهِر
الْمُطَهَّرُ ذُو الْغَیبَةِ الشَّرِیدِ الطَّرِیدِ»؛(1)
«پس هرگاه چنین شد، در خانههایتان آماده باشید تا اینکه آن طاهر فرزند طاهر و او که مطهر است و دارای غیبت، آن تنهای رانده شده ظاهر شود».
«او» هم خود پاک و طاهر است و هم سرتاسر زمین را تطهیر خواهد کرد، از هرچه کفر و ظلم و ستم و شرک و بی عدالتی پاک خواهد نمود و جهان سراسر عدل و داد خواهد شد.
و چنین است قسمتی از دعای استغاثه:
«سَلامُ اللَّهِ الْکامِلُ،... عَلی حُجَّةِ اللَّهِ وَوَلِیهِ... وَ مُطَهِّرِ الارْضِ»؛(2)
«سلام و درود کامل و تمام خداوند متعال بر حجت و ولی خودش که زمین را از هر گونه ظلم و طغیان پاک میکند.».
امام صادقعلیه السلام در تفسیر آیه شریفه «فَإِذَا نُقِرَ فِی النّاقُورِ»(3)فرمود:
«إنَّ مِنّا إِماماً مُظَفَّراً مُسْتَتِراً فَإذا اَرادَ اللَّهُ عَزَّ ذِکْرُهُ اِظْهارَ اَمْرِهِ نَکَتَ فِی قَلْبِهِ نُکْتَةً فَظَهَرَ فَقامَ بِاَمْرِ اللَّهِ تَبارَکَ وَتَعالی ؛(4)
«همانا از ماست امام مظفری که مستتر است، پس آنگاه که خداوند عزیز ظهور امرش را اراده کند، در قلب او خطور میکند، پس ظاهر میشود و به فرمان خداوند متعال قیام مینماید».
این از توصیفاتی است که در زیارت سرّ من رأی برای امام زمانعلیه السلام گفته شده است:
«وَأَتَوَسَّلُ إِلَیکَ یا رَبِّ بِإِمامِنا... وَالْمُظَفَّرِ بِالسَّعادَةِ»؛(1)
«خدایا برای تقرب به تو به امام زمان توسل میجویم... او که پیروز و مظفر به سعادت مطلق است».
مظلوم از القاب امام زمانعلیه السلام است؛ چنان که امام باقرعلیه السلام در تأویل آیه شریفه «أُذِنَ لِلَّذِینَ یقتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَی نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ»(2)فرمودهاند: «فِی الْقائِمِ وَ أَصْحابِهِ؛ این آیه در مورد حضرت قائمعلیه السلام و یاران وی نازل شده است.»
از القاب امام زمانعلیه السلام و به معنای کسی که ایمان و دیانت و خداپرستی را که فراموش و مخدوش شده است، اظهار و ابراز مینماید، چنانکه در دعای استغاثه فرمودهاند بگوییم:
«سَلامُ اللَّهِ الْکامِلُ التّآمُّ الشّامِلُ الْعآمُّ، وَصَلَواتُهُ الدّآئِمَةُ، وَبَرَکاتُهُ الْقآئِمَةُ التّآمَّةُ، عَلی حُجَّةِ اللَّهِ وَوَلِیهِ ... صاحِبِ الزَّمانِ، وَمُظْهِرِ الْإِیمانِ»؛(3)
«سلام و درود کامل و تمام خداوند متعال و برکات پیوسته و همیشگی او بر حجت و ولی خودش صاحب زمان که ایمان را آشکار خواهد کرد».
به معنای ابراز و اظهار کننده حقّ و حقیقت است که از اوصاف امام زمانعلیه السلام گفته شده است:
«یخْرُجُ مِنْ صُلْبِهِ کَلِمَةُ الْحَقِّ وَلِسانُ الصِّدْقِ وَمُظْهِرُ الْحَقِّ، حُجَةُ اللَّهِ عَلَی بَرِیتِهِ، لَهُ غَیبَةٌ طَوِیلَةٌ، یظْهَرُ اللَّهُ تَعالی بِهِ الاسْلامَ وَاَهْلَهُ وَیخْسِفُ بِهِ الکُفْرَ وَاَهْلَهُ»؛(1)
«کلمه حق و لسان صدق و اظهار کننده حقّ از امام عسکریعلیه السلام به دنیا خواهد آمد، او که حجت خداوند بر خلایق است و غیبتی طولانی خواهد داشت. خداوند متعال به وسیله او اسلام و مسلمانان را ظاهر و غالب میکند و کفر و کافران را نابود خواهد کرد».
یعنی کسی که خلافها و رذالتها و گناهکاران را افشا میکند و آنان را به سزای اعمالشان میرساند.
از کتاب مناقب و هدایة الکبری و دلائل الامامه نقل شده است که مظهر الفضایح از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده است.(2)
به معنای پناه دهنده و پناهگاه است و از اوصاف امام زمانعلیه السلام میباشد، چون «او» پناه دوستان و شیعیان خود و هر کسی است که به ایشان پناهنده شود.
و در دعای ندبه میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ وَنَحْنُ عَبِیدُکَ التّآئِقُونَ إِلی وَلِیکَ الْمُذَکِّرِ بِکَ وَبِنَبِیکَ خَلَقْتَهُ لَنا عِصْمَةً وَ مَلاذاً وَ أَقَمْتَهُ لَنا قِواماً وَ مَعاذاً»؛(1)
«خدایا ما همه بندگان تو مشتاق ظهور ولی تو هستیم، او که یادآور تو و رسول توست تو او را برای عصمت و نگه داری و پناه دین و ایمان ما آفریدی و او را برانگیختهای تا قوام و حافظ و پناه خلق باشد».
در دعای مربوط به آن حضرت چنین آمده است:
«اَللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنْ وَلِیکَ وَخَلِیفَتِکَ وَحُجَّتِکَ عَلی خَلْقِکَ وَلِسانِکَ الْمُعَبِّرِ عَنْکَ»؛(2)
«خدایا هر بلایی را از ولی خودت و حجت بر خلقت و زبان گویای از جانب خودت دفع کن».
در کتاب دلائل الامامه، امام زمانعلیه السلام به معتصم توصیف شده است.(3)
به معنای مهیا و آماده شده، از القاب امام زمانعلیه السلام است.
چنانکه در دعای ندبه میخوانیم:
«أَینَ الْمُعَدُّ لِقَطْعِ دابِرِ الظَّلَمَةِ»؛(4)
«کجاست آن بزرگواری که برای ریشه کنی ظالمان و ستمگران عالم به امر خداوند، آماده و مهیا شده است».
یعنی گنجینه علوم و کسی که علم تمام اشیاء نزد او حاضر است، چون او وارث تمام امامان و تمام انبیاء و رسولان الهی است، و آنان نیز چیزی جز علم و حکمت به ارث نگذاشتهاند: «نحن معاشر الانبیاء لا نورث ذهباً و لافضة و لاداراً و لاعقاراً و انما نورث الکتب و الحکمة و العلم و النبوّة.»(1)
لذا به آن حضرت سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا مَعْدِنَ الْعُلُومِ النَّبَوِیةِ»؛(2)
«سلام بر تو ای معدن علوم وحی و نبوّت».
به معنای عزیز کننده است و از القاب امام زمانعلیه السلام، چرا که او خواهد آمد و مؤمنان و خداپرستان و مستضعفان را عزیز خواهد کرد.
«او» دوستان خدا را عزیز و دشمنانش را ذلیل خواهد کرد، لذا همیشه به دنبال او میگردیم و صدایش میکنیم:
«أَینَ مُعِزُّ الْأَوْلِیآءِ»؛(3)
«کجاست آن که دوستان خدا را عزیز خواهد کرد».
و بر او سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا مُعِزَّ الْمُؤْمِنِینَ الْمُسْتَضْعَفِینَ»؛(4)
«سلام بر تو ای عزت بخش اهل ایمان که در طول دوران ضعیف و ناتوان شدند».
«او» یکی از اهل بیت عصمت و طهارت است و بنا به تصریح قرآن کریم که «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَیطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً».(1)از هر گناه و خطا و سهو و نسیانی پاک و مبرا و در یک کلمه معصوم است. این نیز قسمتی از دعای استغاثه:
«وَالْحُجَّةِ الْقآئِمِ الْمَهْدِی، الْإِمامِ الْمُنْتَظَرِ الْمَرْضِی وَابْنِ الْأَئِمَّةِ الطّاهِرِینَ، الْوَصِی ابْنِ الْأَوْصِیآءِ الْمَرْضِیینَ، الْهادِی الْمَعْصُومِ ابْنِ الْأَئِمَّةِ الْهُداةِ الْمَعْصُومِینَ»؛(2)
«او که حجت خدا و قیام کننده به امر خداست، امام منتظر و پسندیده، فرزند امامان پاک، او که جانشین و فرزند جانشینان پیامبر است، آن امام هادی، معصوم فرزند امامان معصوم».
از اوصاف امام زمانعلیه السلام است که در قسمتی از زیارت و دعای مربوط به ایشان چنین آمده است:
«سَلامُ اللَّهِ الْکامِلُ التّآمُّ الشّامِلُ الْعآمُّ، وَصَلَواتُهُ الدّآئِمَةُ، وَبَرَکاتُهُ الْقآئِمَةُ التّآمَّةُ، عَلی حُجَّةِ اللَّهِ وَوَلِیهِ...، وَ مُعْلِنِ أَحْکامِ الْقُرْآنِ»؛(3)
«سلام و درود کامل و تمام خداوند متعال و برکات پیوسته و همیشگی او بر حجت و ولی خودش صاحب زمان که احکام قرآن را اعلان و آشکار خواهد کرد».
نام کسی است که به قدرت خداوند، اسلام را که متروک و فراموش شده است، زنده و از نو بر میگرداند، در قسمتی از زیارت سرّ من رأی آمده است:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَبَا الْإِمامِ الْمُنْتَظَرِ... وَالْمُعِیدِ رَبُّنا بِهِ الْإِسْلامَ جَدِیداً بَعْدَ الاِنْطِماسِ».(1)
«سلام بر تو ای پدر امام منتظر... امامی که خداوند متعال به وسیله او اسلام را بعد از آن که مندرس شده باشد، تجدید میکند.»
به معنای پنهان داشته شده، از القاب امام زمانعلیه السلام است چون خداوند متعال «او» را پنهان و مخفی نگه داشته تا دست ظالمان و دشمنان به او نرسد.
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا أَبَا الْإِمامِ الْمُنْتَظَرِ... وَالْمُغَیبِ عَنْ دَوْلَةِالْفاسِقِینَ».(2)
خداوند متعال کاری کرده که دست دولت فاسق و غاصب زمان از دستگیری «او» کوتاه شود و به معجزه خداوند، چنان عمر طولانی کند تا همه فاسقان را مجازات نماید.(3)
به معنای سرآغاز و کلید و گشاینده سخن است و از اوصاف امام زمانعلیه السلام دانسته شده، چنانکه در زیارت سرداب مقدّس وارد شده:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... وَمِفْتاحِ الْکَلامِ».(1)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان، او که کلید و آغازگر کلام است».
کتاب هدایة الکبری و مناقب قدیمه، مفرج اعظم را از القاب امام زمانعلیه السلام دانستهاند.(2)
امام رضاعلیه السلام فرمودهاند:
هرگاه عالم شما ازبین شما غایب شد، پس منتظر باشید فرج اعظمرا.(3)
به معنای گشایش دهنده داغ و درد دلها، گشایش بخش داغ دورانها، و این کسی جز «او» نیست و «او» امام زمانعلیه السلام است که خواهد آمد.
امام صادقعلیه السلام در توصیف امام زمانعلیه السلام فرموده است:
«... هُوَ الْمُفَرّجُ لِلْکَرْبِ عَنْ شِیعَتِهِ بَعْدَ فَنکٍ شَدِیدٍ وَبَلاءٍ طَوِیلٍ...»؛(4)
«امام زمانعلیه السلام داغ و درد و مشکلات را از شیعیانش برطرف میکند».
این هم قسمتی از زیارت ایشان:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَمُفَرِّجِ الْکَرْبِ وَمُزِیلِ الْهَمِّ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت در زمین، آن آقایی که گشایش بخش دلها و برطرف کننده همّ و غمّ است».
و در روز جمعه سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا نُورَ اللَّهِ الَّذِی یهْتَدِی بِهِ الْمُهْتَدُونَ وَیفَرَّجُ بِهِ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(2)
«سلام بر تو ای نور خدایی که هدایت یافتگان به وسیله نور تو هدایت میشوند و فرج مؤمنان به وسیله تو حاصل خواهد شد».
به معنای گشاینده و برطرف کننده اندوه و مشکلات و سختیهای مردم، از اوصاف امام زمانعلیه السلام است.
چنانکه سید بن طاووس در زیارت سرداب مقدّس آورده است:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... وَالسَّلامُ عَلی مُفَرِّجِ الْکُرُبات».(3)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان،... و سلام بر امامی که گرفتاریهای خلق را برطرف میکند».
امامانعلیهم السلام پناه و پناهگاه همه خلق هستند و غیر از ایشان پناهی نیست؛ چنان که در عبارت آمده است:
«وَ لا مَفْزَعَ الّا اَنْتُمْ...»(1)
«غیر از شما پناهی نیست.»
یعنی کسی که بخشنده و دارای فضل است و در هدایة الکبری به عنوان لقب امام زمانعلیه السلام یاد شده است.(2)
به معنای قانع و کسی که به برخی از امور اکتفا میکند، مناقب آن را از القاب حضرت صاحب الزمانعلیه السلام شمرده است.
شاید وجه تسمیه آن باشد که چون تمام انبیا و اوصیای گذشته مجبور بودند که مثل بقیه مردم زندگی کنند، با آنان معاشرت و مؤانست و مصاحبت و ازدواج و همراهی با منافقان و فاسقان داشته باشند، امّا امام زمانعلیه السلام فقط به اعوان و انصار و مؤمنان و مخلصان و صالحان اکتفا خواهد کرد.(3)
به معنای توانایی است و چنان که در هدایة الکبری ذکر شده از القاب امام زمانعلیه السلام است. وجه تسمیه آن نیز این است که از کثرت بروز
و ظهور عجایب و قدرت الهی از آن حضرت، به حدی رسیده که گویا عین قدرت و توانایی است.(1)
به معنای تقدیم داشته شده و جلو افتاده، از القاب امام زمانعلیه السلام است، چون او بر همه خلق فضیلت و برتری دارد و از همه خلایق سابق و مقدم است، چنانکه در زیارت آل یاسین میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ»؛(2)
«سلام بر تو ای آقایی که بر همه عالم مقدمی و همه خلایق آرزوی تو را دارند».
به معنای پناه و حافظ است و اوصاف و القاب امام زمانعلیه السلام میباشد؛چنان که در دعای ندبه میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ وَنَحْنُ عَبِیدُکَ التّآئِقُونَ إِلی وَلِیکَ الْمُذَکِّرِ بِکَ وَبِنَبِیکَ خَلَقْتَهُ لَنا عِصْمَةً وَ مَلاذاً وَ أَقَمْتَهُ لَنا قِواماً وَ مَعاذاً»؛(3)
«خدایا ما همه بندگان تو مشتاق ظهور ولی تو هستیم، او که یادآور تو و رسول توست تو او را برای عصمت و نگه داری و پناه دین و ایمان ما آفریدی و او را برانگیختهای تا قوام و حافظ و پناه خلق باشد».
به معنای تلقین کننده و تعلیم دهنده احکام است و غیر از حجة بن
الحسنعلیه السلام چه کسی میتواند احکام خدا و اسلام و قرآن را بعد از پیامبر و امامانعلیهم السلام به مردم آموزش دهد. به همین خاطر برای او دعا میکنیم:
«سَلامُ اللَّهِ الْکامِلُ التّآمُّ... عَلی حُجَّةِ اللَّهِ... وَمُلَقِّنِ أَحْکامِ الْقُرْآنِ»؛(1)
«سلام تمام و کامل خداوند بر حجت او که تلقین کننده و تعلیم دهنده احکام قرآن است».
در کتاب دلائل الامامه، امام زمانعلیه السلام به ملک توصیف شده است.(2)
از اسمای حسنای خداست، لکن چون امام زمانعلیه السلام مظهر اسمای الهی است و خدا امور را از طریق آن حضرت جاری میکند، به ایشان نیز منان گفته میشود.
از هدایه نقل شده است: در حدیث قدسی است که به وسیله امام، زمین را آباد میکنم و به بندگان روزی میدهم.(3)
لذا در دعای عدیله فرمودند:
«بِیمْنِهِ رُزِقَ الْوَری وَبِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الأرْضُ وَالسَّماءُ»؛(4)
«به برکت اوست که همه خلایق روزی داده میشوند و به وجود اوست که آسمان و زمین استقرار و ثبات دارند».
«او» هم خود کریم و بخشنده است و هم فرزند امامان کریم است،
اهل بیتعلیهم السلام سراسر جود و کرم و سخاوتاند، «سَجِیتُکُمُ الْکَرَمُ».(1)
لذا در روز جمعه خطاب به ایشان میگوییم:
«وَأَنْتَ یا مَوْلای کَرِیمٌ مِنْ أَوْلادِ الْکِرامِ»؛(2)
«ای مولا و آقای من، تو کریم و از خاندان کرم و بزگواری هستی».
یعنی یاری کننده، یاری کننده دین خدا؛ از القاب امام زمانعلیه السلام گفته شده است.
امام محمّد تقیعلیه السلام فرمود:
«... وَاجْعَلْهُ الْقآئِمَ بِأَمْرِکَ وَالْمُنْتَصِرُ لِدِینِکَ...»؛(3)
«... و خدایا او را قائم به امر خود و یاری دهنده دین خودت قرار بده».
از نامهای امام زمانعلیه السلام منتظَر است؛ یعنی کسی که دیگران در انتظار اویند.
از امام محمّد تقیعلیه السلام سؤال شد:
«لِمَ سُمِّی الْمُنْتَظَر؟ قال: لأنّی لَهُ غَیبَةٌ یکْرَهُ اَیامُها وَیطُولُ اَمَدُها فَینْظُر خُرُوجُهُ الْمُخْلِصُونَ وَتُنْکِرُهُ الْمُرْتابُونَ ...»؛(4)
«چرا امام زمان را منتظَر نامیدهاند؟ فرمود: چون برای او غیبتی سخت و طولانی است، مؤمنان خالص در انتظار خروج اویند و شککنندگان آن را انکار میکنند».
این نیز قسمتی از زیارت صاحب الامر:
«اَلسَّلامُ عَلَی الْقآئِمِ الْمُنْتَظَرِ وَالْعَدْلِ الْمُشْتَهَرِ»؛(1)
«سلام بر آن آقا و امام قائمی که همه خلق در انتظار اویند، و سلام بر آن سلطان عادلی که مشهور همه عالمیان است».
همه امّتها و همه ملتها، همه مکتبها و مذهبها و همه جهان منتظر اویند که بیاید. و او نیز خود منتظِر است، منتظر فرمان خدا که اذن ظهور را صادر نماید.
«اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ بَیتِهِ وَصَلِّ عَلی وَلِی الْحَسَنِ وَوارِثِهِ الْقائِمِ بِأَمْرِکَ وَالْغائِبِ فِی خَلْقِکَ وَالْمُنْتَظِرِ لأذْنِکَ»؛(2)
«خدایا درود فرست بر محمّد و اهل بیت ایشان، و درود فرست بر جانشین امام عسکریعلیه السلام و وارث او که به امر تو قیام خواهد کرد، او که در بین خلق پنهان و غایب است و در انتظار که فرمان خدا صادر شود».
به معنای انتقام گیرنده، یکی از القاب و اسامی امام زمانعلیه السلام است. چون «او» میآید و انتقام تمام مظلومان و مستضعفان تاریخ، خصوصاً انبیا و اولیای الهی و به ویژه جدّ بزرگوارش امام حسینعلیه السلام را میگیرد.
از پیامبر اعظمصلی الله علیه وآله نقل شده که خداوند فرموده است:
«وَهذَا الْمُنْتَقِمُ مِنْ اَعْدائِی یعْنِی الْمَهْدِی»؛(3)
«این است انتقام گیرنده از دشمنان من، یعنی مهدی».
و خود امام زمانعلیه السلام نیز فرموده است:
«أَنَا بَقِیةُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَالْمُنْتَقِمُ مِنْ اَعْدائِهِ»؛(1)
«من بقیة اللَّه در زمین هستم و آن کسی که از دشمنان خدا انتقام خواهم گرفت».
امام باقرعلیه السلام در تفسیر آیه شریفه «وَمَن قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِیهِ سُلْطاناً»(2)آن کشته مظلوم را امام حسینعلیه السلام معرفی نموده و منصور در آیه «إِنَّهُ کانَ مَنصُوراً» به امام زمانعلیه السلام تأویل شده است.
و به وسیله او به خدا توسل میجوییم:
«وَأَتَوَسَّلُ إِلَیکَ یا رَبِّ بِإِمامِنا... وَالضِّیآءِ الْأَنْوَرِ، الْمَنْصُورِ بِالرُّعْبِ»؛(3)
«خدایا به تو تقرب میجویم به وسیله امام ما، آنکه روشنترین نور الهی و کسی است که با ترس در دل دشمنان پیروز و یاری خواهد شد».
این نیز قسمتی از دعای ندبه:
«أَینَ الْمَنْصُورُ عَلی مَنِ اعْتَدی عَلَیهِ وَافْتَری ؛(4)
«کجاست آن یاری شدهای که بر هر کسی علیه او تعدی کند و افترا ببندد پیروز است».
و از کتاب ذخیره و تذکره نیز نقل شده است که در کتاب دید براهمه
که میگویند کتاب آسمانی است، اسم موعود آخر الزمان منصور است(1)که به معنای یاری شده و پیروز میباشد.
این عنوان از اسمای حسنای الهی است و امام زمانعلیه السلام که مظهر اسم اعظم است ملقب به چنین لقبی میشود، چنانکه از دلائل الامامه و هدایة الکبری نقل شده است.(2)
به معنای نجات دهنده امّت میباشد و این لقب شایسته امام زمانعلیه السلام است.
چنانکه امام علیعلیه السلام در توصیف ایشان فرمود:
«... وَبِمَهْدِینا تَنْقَطِعُ الحُجَجُ فَهُوَ خاتِمُ الاَئِمَّةِ وَمُنْقِذُ الأُمَّةِ»؛(3)
«به وسیله مهدی ماست که حجتهای الهی منقطع و پایان میپذیرد، پس او آخرین امام است و نجات دهنده این امّت میباشد».
به معنای برطرف کننده غم و اندوه و حسرتها میباشد که از اوصاف امام زمانعلیه السلام شمرده شده است.
و در زیارت سرداب مقدّس که سید بن طاووس نقل کرده آمده است:
«وَالسَّلامُ عَلی مُفَرِّجِ الْکُرُباتِ وَخَوَّاضِ الْغَمَرَاتِ وَمُنَفَّسِ الْحَسَراتِ»(1)
«سلام بر آن آقایی که گشاینده گرفتاریها و برطرف کننده مشکلات و غم و اندوههاست.»
یعنی کسی که روشن کننده و آشکار کننده حقّ و احکام و اوامر آن است و این کسی جز امام زمانعلیه السلام نیست، همانکه در دعای بعد از زیارت آل یاسین میگوییم و برایش دعا میکنیم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَمُنِیرِ الْحَقِّ»؛(2)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت در زمین همان که احکام و اوامر حقّ را روشن و آشکار میکند».
به معنای آرزوی صابران و بردباران میباشد که از القاب امام زمانعلیه السلام است، چنانکه در کتاب هدایة الکبری نقل شده است.(3)
به معنای کسی که به خون خواهی کشته مظلوم خواهد آمد، آنانکه خون خواهی نشدهاند.
در چند حدیث شریف از موتور به عنوان لقب امام زمانعلیه السلام یاد شده است، امّا اینکه خون خواهی چه کسی را خواهد کرد، یا پدرش امام حسن عسکریعلیه السلام است یا امام حسینعلیه السلام یا تمام امامان مظلوم که امام زمانعلیه السلام وارث تمام آنان است.
امام رضاعلیه السلام در توصیف ایشان فرموده است:
«... وَهُوَ الطَّرِیدُ الشَّرِیدُ الْمَوْتُورُ بِاَبِیهِ وَجَدِّهِ صاحِبُ الْغَیبَةِ یقالُ ماتَ اَوْ هَلَکَ...»؛(1)
«و او آن یگانه تنها و خونخواه پدر و جدش میباشد، او که دارای غیبت است و در موردش میگویند: مرده یا از بین رفته است...».
برخلاف نظر برخی که به امام زمانعلیه السلام اعتقاد دارند ولی میگویند هنوز به دنیا نیامده است، شیعه معتقد است که او متولد شده و موجود است. ایشان در نیمه شعبان سال 255 ه.ق به دنیا آمده و اینک در پس پرده غیبت، زنده و موجود است.
به معنای وعده داده شده از القاب امام زمانعلیه السلام است که همه ادیان و ملل منتظر اویند و آمدنش را به یکدیگر وعده میدهند، و اولین وعده دهنده خود خداست و آن موعود کسی جز مهدی نیست.
دعای ماه شعبان، ماه تولد آن حضرت چنین آمده است:
«اَلسَّلامُ عَلَی الْمَهْدِی الَّذِی وَعَدَ اللَّهُ بِهِ الأُمَمَ أَنْ یجْمَعَ بِهِ الْکَلِمَ»؛(2)
«سلام بر آن مهدی که خداوند وعدهاش را به تمام امّتها داده است تا بیاید و پراکندگیها را جمع نماید».
امام زمانعلیه السلام مورد عنایت ویژه خداوند و موفق به توفیق الهی است
و آنچه دارد همه از آن قادر متعال است.
به معنای آقا و سرور، از القاب امام زمانعلیه السلام است، چون او آقای همه عالمیان است.
و این است دعای همیشگی ما:
«اَللَّهُمَّ بَلِّغْ مَوْلانَا الْإِمامَ الْهادِی الْمَهْدِی، الْقآئِمَ بِأَمْرِکَ، صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیهِ...»؛(1)
«خدایا سلام ما را به مولایمان ابلاغ فرما، او که امام هادی و مهدی است همان که به فرمان تو قیام خواهد کرد، درود خدا نیز بر او باد».
و در جای دیگر آمده:
«اَلسَّلامُ عَلَی مَوْلانا وَ سَیدِنا الامامِ الْقائِمِ بِاَمْرِاللَّهِ صاحِبِ الزَّمانِ وَ رَحْمَةُ اللَّه وَ بَرَکاتُهُ»؛(2)
«سلام بر مولای ما و آقای ما، آن امامی که به امر خدا قیام میکند، امامی که صاحب عصر و زمان است، و رحمت و برکات خدا بر او باد».
به معنای هدایت یافته از القاب امام زمانعلیه السلام است که در حدیثی درفضیلت پیامبر و امامانعلیهم السلام آمده که «وَأُولَئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ»(3)ایشان هستند.(4)
«اَللَّهُمَّ فَإِنّا نَشْهَدُ... وَأَنَّهُ الْهادِی الْمُهْتَدِی الطّاهِرُ، التَّقِی النَّقِی، الرَّضِی الزَّکِی»؛(5)
«خدایا پس ما شهادت میدهیم که او هادی هدایت یافته و پاک و باتقوا و پاکیزه و باصفا و مورد پسند است».
از مشهورترین و معروفترین نامهای امام زمانعلیه السلام «مهدی» است، چه در شیعه و چه سایر فرقههای اسلامی.
از جهت لغت «مهدی» اسم مفعول است و به معنای هدایت یافته میباشد، امّا شیخ طوسی در کتاب الغیبة از ابوسعید خراسانی نقل میکند که از امام صادقعلیه السلام پرسیدم: به چه جهت امام زمانعلیه السلام، مهدی نامیده شده است؟
امام فرمود: چون مردم را به هر امر مخفی هدایت میکند.(1)
امّا اینکه چرا این مفهوم را که برای هادی است در مهدی معنا میکنند، با توجّه به آیه قرآن «قُلْ هَلْ مِن شُرَکَآئِکُم مَن یهْدِی إِلَی الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ یهْدِی لِلْحَقِّ أَفَمَن یهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَن یتَّبَعَ أَمَّن لا یهِدِّی إِلَّآ أَن یهْدَی فَما لَکُمْ کَیفَ تَحْکُمُونَ»؛(2)کسی میتواند هادی باشد که خودش هدایت شده (مهدی) باشد و کسی که خودش هدایت نیافته، نمیتواند هادی و امام باشد.
و این نیز دعای ما در هر روز جمعه:
«وَصَلِّ عَلَی الْخَلَفِ الْهادِی الْمَهْدِی اِمامِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(1)
«و خدایا درود فرست بر آن جانشین شایسته که هم هادی است و هم مهدی، او که امام مؤمنان است».
مطابق همان معنایی که در عنوان قبلی گفته شد، «او» نه تنها مهدی مؤمنان و مسلمانان است، بلکه برای همه امّتها و ملتها، برای همه مکتبها و مذهبها، برای همه عصرها و شهرها و ... مهدی است، او مهدی همه است، مهدی امم است، لذا همه در انتظارش میباشند اگرچه هر کدام به نامی او را میخوانند.
و این است سلام ما به آن حضرت:
«اَلسَّلامُ عَلی مَهْدِی الْأُمَمِ وَجامِعِ الْکَلِمِ»؛(2)
«سلام بر آن آقایی که هدایت کننده و مهدی همه امّتهاست، و او که جمع کننده همه کلمات وحی خدایی است».
به معنای تهذیب شده و پاکیزه جان، از القاب امام زمانعلیه السلام است چون «او» و سایر امامانعلیهم السلام به نصّ قرآن کریم همه پاک و معصوماند.(3)
و فرمودهاند هر روز جمعه اینگونه به ایشان سلام دهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْمُهَذَّبُ الْخآئِفُ»؛(4)
«سلام بر تو ای پاکیزه جان و از ترس پنهان».
1) 655. مفاتیح الجنان، اعمال روز جمعه.
2) 656. مفاتیح الجنان، زیارت سرداب / بلد الامین، ص 286 / بحارالانوار، ج 99، ص 101.
3) 657. إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَیطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً»؛ سوره احزاب، آیه 33.
4) 658. مفاتیح الجنان، زیارت روز جمعه / بحارالانوار، ج 99، ص 215.
از تذکرة الائمه و ذخیره نقل شده که به موعود آخر الزمان در انجیل «مهمید الآخر» نام نهادهاند.(1)
«او» میثاق و عهد و پیمان خداست، همان عهدی که از همه خلق گرفته است، چنانکه در زیارت آل یاسین آمده است:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا مِیثاقَ اللَّهِ الَّذِی أَخَذَهُ وَوَکَّدَهُ»؛(2)
«سلام بر تو ای عهد و میثاق خدا (امامت و ولایت و خلافت غیب و ظهور) که خداوند آن عهد را از خلق گرفت و آن را محکم و مؤکد گردانید».
به معنای ترازوی سنجش حقّ از باطل است و از کتابهای ذخیره و تذکره الائمه نقل شده که نام موعود آخرالزمان در کتاب آژی پیغمبر «میزان الحق» است.(3)
یعنی کسی که مورد اعتماد و اطمینان و امین دیگران است.
و امام زمانعلیه السلام امین همه چیز و همه کس است، بالاتر از همه «او» امین رازها و اسرار الهی است.
چنانکه در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا بَقِیةَ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ... الْمُؤْتَمَنِ عَلَی السِّرِّ وَالْوَلِی لِلْأَمْرِ»؛(1)
«سلام بر بقیة اللَّه در زمین، آنکه امین بر سرّ حقّ و ولی امر است».
یعنی کسی که پریشانیها و نگرانیهای خلق را به خیر و صلاح تبدیل میکند و این ندا و ندبه همیشگی بیچارگان است:
«أَینَ مُؤَلِّفُ شَمْلِ الصَّلاحِ وَالرِّضا»؛(2)
«کجاست آن مصلح امور عالم که پریشانیهای خلق را اصلاح و دلها را خشنود میسازد».
پس بر او سلام میکنیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا مُؤَلِّفَ شَمْلِ الصَّلاحِ وَالرِّضا»؛(3)
«سلام بر تو ای کسی که نگرانیها و پریشانیها را به خیر و صلاح و خشنودی تبدیل میکنی».
به معنای مورد امید و آرزو شده میباشد. از القاب امام زمانعلیه السلام است؛ چنانکه از امام حسن عسکریعلیه السلام روایت شده است، آنگاه که حضرت حجت به دنیا آمد، فرمود:
«زَعَمَ الظَّلَمَةُ اَنَّهُمْ یقْتُلُونَنِی لِیقْطَعُوا هذَا النَّسْلَ کَیفَ رَأَوْا قُدْرَةَ اللَّهِ
وَسَمّاهُ الْمُؤَمَّلَ»؛(1)
«ظالمان گمان کردند که مرا خواهند کشت تا این نسل را قطع نمایند! قدرت خدا را چگونه دیدهاید؟ و آنگاه او را مؤمل نامید».
این هم قسمتی از دعای ندبه برای امام زمانعلیه السلام:
«أَینَ الْمُؤَمَّلُ لِإِحْیآءِ الْکِتابِ وَحُدُودِهِ»؛(2)
«کجاست آنکه همه در آرزوی اویند تا بیاید و کتاب آسمانی قرآن و حدود آن را احیا کند؟»
و هر شب ماه رمضان در دعای افتتاح برایش دعا میکنیم:
«اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی وَلِی أَمْرِکَ الْقآئِمِ الْمُؤَمَّلِ، وَالْعَدْلِ الْمُنْتَظَرِ»؛(3)
«خدایا درود فرست بر ولی خودت، آن که همه آرزو دارند به فرمان تو قیام کند و او که عدالت محض است و همه در انتظارش میباشند...».
یعنی کسی که مورد تأیید و توفیق خداوند است، از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام میباشد؛ چنانکه آن حضرت را اینگونه توصیف نمودهاند:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... الْقائِمِ الْمُعْتَمَدِ وَالْمَنْصُورِ الْمُؤَیدِ»؛(4)
«سلام و درود و رحمت و برکات خداوند بر مولای ما صاحب الزمان، آن قائم مورد اعتماد، و آن منصور مؤید».
از جنات الخلود نقل شده است که در ایامی که شیعیان از ترس حکومت ظلم و جور در تقیه بودند، از آن حضرت به ناحیه تعبیر میکردند و در توقیعات فراوان است که:
«خَرَجَ تَوْقِیعٌ مِنَ النّاحِیةِ الْمُقَدَّسَةِ حَرَسَها اللَّهُ تَعالی ...»؛(1)
«توقیع و نامه مبارک امام زمان از ناحیه مقدسه که خداوند آن را حفظ و حراست نماید صادر شد...».
به معنای دور از وطن و دور افتاده از دوستان میباشد، از اوصاف امام زمانعلیه السلام است.
و در دعای ندبه قربانصدقه آن حضرت میشویم:
«بِنَفْسِی أَنْتَ مِنْ نازِحٍ ما نَزَحَ عَنّا»؛(2)
«جانم به قربان تو ای آقای دور افتادهای که از ما دور نیست».
از القاب و اسامی امام زمانعلیه السلام، ناشر است.
«او» خواهد آمد و احکام و معارف الهی را نشر خواهد داد.
«او» میآید و عدل و داد را در سراسر عالم گسترش میدهد.
لذا اینگونه به ایشان سلام میدهیم و دعا میکنیم:
«سَلامُ اللَّهِ الْکامِلُ التّآمُّ... عَلی حُجَّةِ اللَّهِ... وَناشِرِ الْعَدْلِ فِی الطُّولِ وَالْعَرْضِ»؛(1)
«سلام و درود کامل و تمام خداوندی بر حجت او که بنیان عدل و داد را در سراسر طول و عرض جهان نشر خواهد داد».
آنگاه که امام زمانعلیه السلام بیاید، پرچم هدایت را بلند میکند و سرتاسر عالم را به زیر آن میآورد:
«أَینَ صاحِبُ یوْمِ الْفَتْحِ وَناشِرُ رایةِ الْهُدی ؛(2)
«کجاست آن آقایی که فرمانده و صاحب روز پیروزی است، آنکه پرچم هدایت را در سراسر عالم گسترش خواهد داد».
سپس به آن حضرت سلام میکنیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا صَاحِبَ الْفَتْحِ وَناشِرَ رایةِ الْهُدی ؛(3)
«سلام بر تو ای صاحب پیروزی و نشر دهنده پرچم هدایت!»
یعنی خیرخواه و مشفق، و لقبی است برای «او» که خیرخواه تمام خلق است، فریادرس همه است، از هر دین و ملت و آیینی.
و چنین است زیارت آن حضرت:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... الْمُرْتَقِبِ الْخآئِفِ وَالْوَلِی النّاصِحِ»؛(4)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت در زمین، آن آقایی که از جور و آسیب دشمنان دائماً مراقب و نگران است، ولی برای امّت، سرپرست و خیرخواه است».
و در جای دیگر:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ أَیهَا الْوَلِی النّاصِحُ»؛(1)
«سلام بر تو ای آقایی که ولی ناصح هستی».
به معنای یار و یاور دین خدا، یاری کننده حقّ خدا، و از نامهای مهدی موعودعلیه السلام است، که در زیارت آل یاسین میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا خَلِیفَةَ اللَّهِ وَناصِرَ حَقِّهِ»؛(2)
«سلام بر تو ای جانشین خدا در زمین، و ای نصرت بخش و یاری دهنده دین و حقّ خدا».
یعنی گویا و سخنگو که برابر آنچه مناقب و هدایة الکبری نقل کردهاند، ناطق نیز از القاب امام زمانعلیه السلام است.(3)
در روایتی طولانی پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله نامهای امامانعلیهم السلام را به سلمان ذکر نمود تا اینکه فرمود:
«... ثُمَّ الْحَسَنُ بْنُ عَلِی الصّامِتِ الأمِینِ الْعَسْکَرِی ثُمَّ ابْنُهُ حُجَّةُ بْنُ الْحَسَن الْمَهْدِی النّاطِقِ الْقائِمِ بِأمْرِ اللَّهِ...»؛(4)
«... سپس حسن بن علی، صامت امین عسکری، پس پسر او حجت بن الحسن المهدی آن امام ناطق که به امر خداوند قیام میکند».
لذا در دعای بعد از زیارت آل یاسین میگوییم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَالنّاطِقِ بِالْحِکْمَةِ وَالصِّدْقِ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت در زمین، همان که به حقایق حکمت و صدق گویاست».
همچنین در زیارت عاشورا میخوانیم:
مَعَ إِمامِ مَهْدِی ظاهِرٍ ناطِقٍ بِالْحَقِّ مِنْکُمْ».
وجه تسمیه آن حضرت نیز معلوم است، چون امامان گذشته مهر خاموشی بر لب زده، هم تقیه داشتند و هم کسی را نمییافتند که با او در میان بگذارند.
به معنای بینا و بیننده، از القاب امام زمانعلیه السلام است. و «او» که ناظر همه چیز و همه جا و همه کس میباشد، به قدرت الهی بر همه جا احاطه دارد، حتی هم اکنون نیز بهشت و جهنم را و بالاتر از آن را نظاره میکند.
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا ناظِرَ شَجَرَةِ طُوبی وَسِدْرَةِ الْمُنْتَهی ؛(2)
«سلام بر تو ای آقایی که درخت طوبی و سدرة المنتهای بهشت را به چشم مشاهده میکنی».
ناقور به معنای صور است، مانند شاخ و مثل آنکه در او میدمند.
امام صادقعلیه السلام در تفسیر آیه شریفه «فَإِذَا نُقِرَ فِی النّاقُورِ» هرگاه در صور دمیده شد، فرمود:
«إنَّ مِنّا إماماً مُظَفَّراً مُسْتَتِراً فَإذا اَرادَ اللَّهُ عَزَّ ذِکْرُهُ اِظْهارَ اَمْرِهِ نَکَتَ فِی قَلْبِه نُکْتَةً فَظَهَرَ فَقامَ بِاَمْرِ اللَّهِ تَبارَکَ وَتَعالی ؛(1)
«برای ما امامی است مستتر، که هرگاه خداوند اراده کند وی را اظهار نماید، در دلش میاندازد، پس به امر خداوند متعال خروج میکند...».
همچنین از امام صادق روایت شده که در تفسیر این آیه فرمود:
در گوش قائم دمیده میشود و برای خروج به وی اذن میدهد.(2)
در اعمال نیمه شعبان و دعا برای امام زمانعلیه السلام میگوییم:
«اَللّهُمّ بِحَقِّ لَیلَتِنا وَمَولُودِها... سَیفُ اللَّهِ الَّذِی لاینْبُو وَنُورُهُ الَّذِی لایخْبُو وَذُو الْحِلْمِ الَّذِی لایصْبُو مِدارُ الدَّهْرِ وَنَوامِیسُ الْعَصْرِ»؛(3)
«خدایا به حقّ این شب و مولود آن... آن شمشیر خدایی که کند نمیشود و آن نور الهی که خاموش نمیگردد،و آن بردباری که شکیباییاش را از دست نمیدهد، او که محور روزگار و ناموس عصر و زمان است».
به معنای ستاره درخشان است و چنانکه از کتابهای ذخیره و نجم الثاقب نقل شده، از القاب امام زمانعلیه السلام است.(1)
و در قرآن نیز ذکر شده است.
اگرچه امامان همه ستارگان آسمان ولایت هستند.
امام باقرعلیه السلام فرمود:
«إنَّما نَحْنُ کَنُجومِ السَّماءِ کُلَّما غابَ نَجْمٌ طَلَعَ نَجْمٌ حَتّی إذا اَشَرْتُم بَأصابِعَکُمْ وَمِلْتُمْ بِاَعْناقِکُمْ غَیبَ اللَّهُ عَنْکُمْ نَجْمَکُمْ فَاسْتَوَتْ بَنُو عَبْدالمُطَلِّب فَلَمْ یعْرَفْ اَی مِنْ اَیّ فَإذا طَلَعَ نَجْمُکُمْ فَاحْمِدُوا رَبَّکُمْ».(2)
«همانا ما چون ستارگان آسمانیم که هر زمان اختری غروب کند اختری دیگر طلوع مینماید، تا آنگاه که با انگشت خود امام را نشان دادید و به سوی او گردن کشیدید، خدا ستاره هدایت شما را نهان سازد، پس فرزندان عبدالمطلب که خاندان امامت باشند در نظر مردم برابر گردند و معلوم نشود که کدام امام است. پس آنگاه که ستاره شما طلوع کرد پروردگار خود را سپاسگزارید.»
در کتاب دلائل الامامه، امام زمانعلیه السلام به نصر توصیف شده است.(3)
«او» موجب شادی و خرمی عالم و آدم است، خلقت و طبیعت
و روزگاران به وجود او مسرورند، چرا که بیمنه رزق الوری وبوجوده ثبتت الارض والسماء.
پس نضرة الایام نیز از اوصاف امام زمانعلیه السلام است، چنانکه در زیارت ایشان میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلی رَبِیعِ الْأَنامِ وَنَضْرَةِ الْأَیامِ»؛(1)
«سلام بر آن آقایی که بهار پاینده اهل عالم است و سلام بر آن مولایی که موجب شادی و خرمی روزگاران است».
امام زمانعلیه السلام محور عالم و آدم است، «او» محور خلقت و طبیعت است، «او» محور دین و دیانت است، همه چیز به دور شمع وجود او میچرخد و همه امور به واسطه او سامان مییابند، از جمله دین که «او» سامان دهنده و نظام بخش آن میباشد. پس همان طور که از معصومین رسیده، به جاست که ایشان را اینگونه توصیف کنیم:
«أَنْتَ نِظامُ الدِّینِ، وَیعْسُوبُ الْمُتَّقِینَ»؛(2)
«تو نظام بخش دین هستی و پیشوای پرهیزکاران».
از امام کاظمعلیه السلام در مورد تفسیر آیه شریفه «... وَأَسْبَغَ عَلَیکُمْ نِعَمَهُ ظهِرَةً وَباطِنَةً....»(3)سؤال شد، فرمودند:
«اَلنِّعْمَةُ الظّاهِرَةُ الامامُ الظّاهِرُ وَ الْباطِنَةُ الامامُ الْغائِبُ ... وَ هُوَ الثّانِی عَشَرَ مِنّا»(1)
«نعمت آشکار امام ظاهر است و نعمت باطن، امام غایب میباشد... و او دوازدهمین نفر از ما امامان است.»
نفس نیز از القاب امام زمانعلیه السلام است، چنانکه در هدایة الکبری نقل کرده است.(2)
به معنای پاک و خالص است و از نامهای مهدی موعودعلیه السلام میباشد، چنانکه در زیارتش میخوانیم:
«... وَأَنَّهُ الْهادِی الْمُهْتَدِی الطّاهِرُ، التَّقِی النَّقِی، الرَّضِی الزَّکِی»؛(3)
«او امام هدایت کننده و هدایت شونده است، او پاک و باتقوا و پاکیزه و باصفا و مورد پسند است».
و در جای دیگر میفرمایند:
«وَ نَقَّیتَهُ مِنَ الدَّنَسِ...»(4)
«خدایا تو او را از هر نوع آلودگی پاک کردی.»
نقیب به معنای سرپرست و امام میباشد که بر تمام امامانعلیهم السلام اطلاق میشود و دوازدهمین نقیب امام زمانعلیه السلام است؛ همان طور که
طبق آیه شریفه، در بنی اسرائیل نیز چنین بوده است:
«وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثقَ بَنِی إِسْرائِیلَ وَبَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَی عَشَرَ نَقِیباً...»(1)
در این زمینه حدیث مفصلی ابن عباس و جابر بن عبد اللَّه از پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله نقل کردهاند که مراجعه شود.(2)
«او» نور است، روشنایی است و از درخشش نور الهی است، نور او از مرکز نور الهی است و نور الهی خاموش شدنی نیست.
«اَلسَّلامُ عَلَی النُّورِ الَّذِی أَرادَ أَهْلُ الْکُفْرِ إِطْفآءَهُ، فَأَبَی اللَّهُ إِلّا أَنْ یتِمَّ نُورَهُ بِکُرْهِهِمْ»؛(3)
«سلام بر آن نوری که اهل کفر و شرک و نفاق خواستند آن را خاموش نمایند امّا خدا امتناع فرمود مگر اینکه خدا خواست تا نورش را تام و کامل نماید هرچند کافران با آن مخالف باشند».(4)
پیامبرصلی الله علیه وآله و امامانعلیهم السلام همه نورند، نور واحدند، و «او» نور همه آنان است، چون او نور الانوار است؛ چنان که در توصیف آن حضرت گفته شده است:
«اَلامامُ الثّانِی عَشَرَ وَ الْهادِی الْمُنْتَظَر وَ الْمَهْدِی الْمُظَفَّرُ وَ نُورُ الانْوار
1) 694. خدا از بنی اسرائیل پیمان گرفت. و از آنها، دوازده نقیب [= سرپرست برانگیختیم... سوره مائده، آیه 12.
2) 695. بحار الانوار، ج 36، ص 263.
3) 696. مفاتیح الجنان، زیارت سرداب / بحارالانوار، ج 99، ص 102.
4) 697. با اقتباس از آیه شریفه: «یرِیدُونَ أَن یطْفُِوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَیأْبَی اللَّهُ إِلآَّ أَن یتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ»؛ سوره توبه، آیه 32.
وَ حُجَّةُ الْجَبّار...».(1)
«آن امام دوازدهم، آن هادی منتنظر و آن مهدی مظفر، نور همه نورها و حجّت خدای متعال...»
به معنای نور دیده بندگان و خلایق است و امام زمانعلیه السلام چشم روشنی و نور دیده همه عالمیان است.
لذا در زیارت آل یاسین میگوییم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَعَلَمِ الْهُدی وَنُورِ أَبْصارِ الْوَری ؛(2)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت در زمین، همان که پرچم هدایت و روشنی بخش دیده بندگان است».
در مشارق انوار الیقین از حکیمه خاتون نقل شده است:
آنگاه که امام زمان متولد شد، ایشان را نزد برادرم امام عسکریعلیه السلام آوردم، حضرت با دست شریف او را مسح کرد و فرمود:
سخن بگو ای حجة اللَّه و بقیه انبیا و نور اصفیا و غوث فقرا و خاتم اوصیا و نور اتقیا و صاحب کره بیضا.(3)
یعنی نور و روشنایی زمین؛ بنا بر حدیثی که آیه شریفه «وَأَشْرَقَتِ
الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها»(1)را به امام زمانعلیه السلام تفسیر کردهاند.
از القاب آن حضرت گفته شده است.(2)
و روایتی نیز در این زمینه از حکیمه خاتون هست که در «نور اتقیا» گذشت.
امام زمان نور است و نور همه نورها؛چنان که گفته شده:
«نُورُ الانْوارِ الَّذِی تَشْرَقُ بِهِ الارْضُ عَمّا قَلِیلٌ».(3)
«امام زمان نور همه نورهاست، آن نوری که به زودی زمین به نور وجود جمالش روشن خواهد شد.»
اگرچه همه امامان نیز نورند:
«اَنْتُمْ نُورُ الأنْوارِ وَهُداةُ الأبْرارِ وَائِمَّةُ الأخْیارِ»؛(4)
«شما نور همه نورهایید، شما هادیان و امامان نیکان و ابرار هستید.»
و از جمله آنان، امام زمانعلیه السلام است.
به معنای نور و روشنی خیره کننده که از القاب امام زمانعلیه السلام است.
چنانکه در زیارت آن حضرت آمده است:
«اَلسَّلامُ عَلَی السَّیفِ الشّاهِرِ وَالْقَمَرِ الزّاهِرِ وَالنُّورِ الْباهِرِ»؛(5)
«سلام بر آن صاحب شمشیر از نیام کشیده برای دشمنان حقّ، سلام بر ماه تابان و سلام بر آن نور درخشان بر ظلمت کده عالم».
از القاب امام زمانعلیه السلام، «نور اللَّه» است، چون «او» نور خدا در زمین است، «او» پرچم و نشانه خداست.
لذا اینگونه به ایشان سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا نُورَ اللَّهِ الَّذِی یهْتَدِی بِهِ الْمُهْتَدُونَ وَیفَرَّجُ بِهِ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ»؛(1)
«سلام بر تو ای نور خدا در زمین، همان که به وسیله این نور آنان که اهل هدایت باشند به سوی حقّ راهنمایی میشوند و برای مؤمنان فرج حاصل میشود».
و نور خدا هیچگاه خاموش نمیشود:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا نُورَ اللَّهِ الَّذِی لا یطْفی ؛(2)
«سلام بر تو ای آقایی که نور خدا هستی و نور خدا خاموش شدنی نیست».
لذا وقتی از امام میپرسند: «وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ»(3)منظور چیست؟
فرمود: «وِلایةُ القائِمِ».(4)
دلائل الامامه ذکر کرده است که نور الهدی نیز از القاب امام زمانعلیه السلام است.(5)
1) 706. مفاتیح الجنان، زیارت روز جمعه / جمال الاسبوع، ص 37.
2) 707. مفاتیح الجنان، زیارت صاحب الامر.
3) 708. یرِیدُونَ لِیطْفُِوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ»؛ «آنان میخواهند نور خدا را با دهان خود خاموش سازند؛ ولی خدا نور خود را کامل میکند هر چند کافران خوش نداشته باشند!» سوره صف، آیه 8.
4) 709. اصول کافی، ج 1، ص 432.
5) 710. دلائل الامامه، ص 183.
نهار از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام است که امام علی و امام حسینعلیهما السلام، آن حضرت را نام نهادهاند.
نجم الثاقب از تفسیر فرات کوفی نقل میکند که امام باقرعلیه السلام فرموده است: حارث اعور به امام حسینعلیه السلام عرض کرد: یابن رسول اللَّه! فدایتان شوم «وَالشَّمْسِ وَضُحیها» یعنی چه؟
فرمود: آن محمّد رسول خداست.
گفتم: فدایتان شوم، «وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَیاها» یعنی چه؟
فرمود: آن امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب است که در پی پیامبر آمده.
عرض کردم: «وَالنَّهارِ إِذَا جَلَّیاها» یعنی چه؟
فرمود: آن قائم از آل محمّد است که زمین را از عدل و داد پر میکند.(1)
امام علیعلیه السلام نیز فرموده است:
«وَالنَّهارِ إذا تَجَلّی قالَ النَّهارُ هُوَ الْقائِمُ مِنّا اَهْلُ الْبَیتِعلیهم السلام إذا قامَ غَلَبَ دَوْلَةَ الباطِلِ...»؛(2)
«منظور از نهار در آیه شریفه، قائم از ما اهل بیت است، آنگاه که قیام کند بر تمام دولتهای باطل غلبه خواهد کرد. (همانطورکه روز بر شب غالب میشود)».
به معنای جانشین و ارث برنده است.
امام باقرعلیه السلام فرموده است: ما در کتاب حضرت علیعلیه السلام یافتیم که در باره آیه شریفه «.... إِنَّ الأَْرْضَ للَّهِِ یورِثُها مَن یشَآءُ مِنْ عِبادِهِ وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ»(1)فرمودند:
«أَنَا وَ أَهْلُ بَیتِی الَّذِینَ أَوْرَثَنَا اللَّهُ الارْضَ وَ نَحْنُ الْمُتَّقُونَ...»(2)
«من و خاندانم همان کسانی هستیم که خدا زمین را به ما واگذار کرده و ما هستیم پرهیزگاران....»
اگرچه هر امامی وارث امام قبل از خود بوده است، امّا امام زمانعلیه السلام وارث تمام آنان است که دیگر بعد از وی امامی نخواهد بود.
«او» آخرین وارث و آخرین وصی است. اینکه آن حضرت وارث امامان است نه اینکه فقط وارث مال و ملک ایشان باشد بلکه وارث تمام فضایل و کمالات آنان است، علاوه بر اینکه خصایصی را هم خداوند به شخص ایشان خواهد داد، لذا پیامبرصلی الله علیه وآله در خطبه غدیر فرمود:
«أَلا إنَّهُ وارِثُ کُلِّ عِلْمٍ وَالْمُحِیطُ بِهِ»؛(3)
«آگاه باشید که تمام علوم به ارث او میرسد و او بر همه آن احاطه دارد».
به معنای جانشین و وارث تمام پیامبران و جانشینان آنان است.
«او» خلاصه و امید و وارث تمام آن خوبهاست.
در حدیثی طولانی مفضل از امام صادقعلیه السلام نقل میکند که امام
زمانعلیه السلام هنگام روبهرو شدن با لشکر حسنی، چیزی به نام سَفَط حاضر میکند که نشانه تمام انبیای گذشته در آن است؛ از جمله، انگشتر و عصا و زره پیامبر، قرآن و عمامه و اسب آن حضرت؛ همچنین عصای آدم، وسیله نجاری نوح، میراث هود، صالح، ابراهیم، یوسف، انگشتر سلیمان، عصا و تابوت آل موسی،... .(1)
لذا به ایشان سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلی وارِثِ الْأَنْبِیآءِ وَخاتَِمِ الْأَوْصِیآءِ»؛(2)
«سلام بر وارث پیامبران و آخرین وصی پیامبر خاتم».
امام زمانعلیه السلام وارث همه رسولان و امید همه پیامبران الهی میباشد که خداوند خبر و وعدهاش را به آنان داده است.
«اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی الْخَلَفِ الْهادِی الْمَهْدِی، إِمامِ الْمُؤْمِنِینَ وَوارِثِ الْمُرْسَلِینَ وَحُجَّةِ رَبِّ الْعالَمِینَ»؛(3)
«خدایا درود فرست بر آن جانشین پیامبر، آن هدایتگر و هدایت شده که امام مؤمنان، وارث رسولان الهی و حجت پروردگار جهانیان است».
وارث شمشیر دو دم و برنده؛ شمشیری که طعم شکست را نمیچشد، و کسی در مقابل او سالم نمیماند، هر که به وسیله او کشته
شود، مستقیم به جهنم میرود. او وارث و دارنده چنین شمشیری است. این هم قسمتی از زیارت مربوط به آن امام:
«اَلسَّلامُ عَلَی الإمامِ الْغائِبِ عَنِ الأَبْصارِ وَالْحاضِرِ فِی الأمْصارِ وَالْغائِبِ عَنِ الْعُیونِ وَالْحاضِرِ فِی الأفْکارِ بَقِیةِ الأخْیارِ الْوارِثِ ذَالْفَقارِ الَّذِی یظْهَرُ فِی بَیتِ اللَّهِ الْحَرامِ»؛(1)
«سلام بر آن امامی که از دیدهها پنهان است امّا در شهرها حاضر است، از چشمها غایب است امّا در خاطرهها حاضر است، باقیمانده نیکان همان که وارث ذوالفقار است، و آن را در خانه خدا ظاهر میسازد».
در کتاب جنات الخلود گفته نام موعود آخرالزمان در کتب آسمانی «واقیذ» است؛ یعنی کسی که مدت طولانی غیبت مینماید.(2)
به معنای فرد وتنها از اسامی امام زمانعلیه السلام است؛ چنان که امام باقرعلیه السلام در تأویل آیات «وَالْفَجْرِ وَلَیالٍ عَشْرٍ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ»(3)فرموده است:
«وَ الْفَجْرُ جَدِّی وَلَیالٍ عَشْرٍ، عَشَرَةُ الائِمَّةِ وَ الشَّفْع، أَمِیرُالمُؤْمِنِینَ وَ الْوَتْر اِسْمُ الْقائِمِ»؛
«فجر، جدم رسول خداست و شبهای دهگانه، امامان هستند و شفع (زوج) امیر المؤمنینعلیه السلام است و وتر اسم قائمعلیه السلام میباشد.»
در مناقب و هدایة الکبری از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده؛(1)چنانکه در زیارت سرداب نیز آمده است:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ... وَالْوِتْرِ الْمَوْتُورِ»؛(2)
«خدایا درود فرست بر حجت خودت در زمین...آن امامی که مورد ستم واقع شده و هنوز انتقام خود را نگرفته است.»
به معنای آیینه خدا، چون هر کسی را بخواهند ببینند و بشناسند باید به صورت او نگاه کنند و خدا که منزه از جسم و صورت ظاهری است پس باید برای شناخت خداوند به «او» نگاه کرد.
از امیرالمؤمنینعلیه السلام رسیده است در مورد آیه شریفه «فَأَینَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ»(3)فرمودند:
«هُمْ بَقِیةُ اللَّهِ یعْنِی الْمَهْدِی یأْتِی عِنْدَ انْقِضاءِ هذِهِ النَّظْرَةِ ...»؛(4)
«آنان ذخیره و باقیمانده خدایند یعنی مهدی که در پایان این مدت میآید».
«او» را که دیدیم و شناختیم، خدا را شناختهایم؛ لذا میگوییم:
«أَینَ وَجْهُ اللَّهِ الَّذِی إِلَیهِ یتَوَجَّهُ الْأَوْلِیآءُ»؛(5)
«کجاست آن وجه الهی که دوستان خدا به سوی او روی میآورند».
و اینگونه به آن حضرت سلام میدهیم:
«اَلسَّلامُ عَلی وَجْهِ اللَّهِ الْمُنْقَلَبِ بَینَ اَظْهُرِ عِبادِهِ»؛(1)
به معنای آبرومند و از القاب امام زمانعلیه السلام است. «او» آبرومند نزد خداست، لذا از او درخواست میکنیم که واسطه بین ما و خدا باشد:
«یا وَجِیهاً عِنْدَ اللَّهِ، اِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ»؛(2)
«ای آبرومند نزد خدا، شفاعت کن برای ما نزد خدا».
به معنای تنها و بی همتاست و لذا امام کاظمعلیه السلام فرمود:
«هُوَ الطَّرِیدُ الْوَحِیدُ الْغَرِیبُ الْغائِبُ عَنْ اَهْلِهِ الْمَوْتُورُ بِاَبِیهِ»؛(3)
«آن رانده شده تنها و غریب که از اهل خودش غایب است...».
و در زیارت سرداب میگوییم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ اَیهَا الاِمامُ الْوَحِید».(4)
«سلام بر تو ای امام تنها و یگانه!»
«او» جانشین است، یکی از جانشینان پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله است، اگرچه «وصی» هرگاه به طور مطلق استعمال شود بیشتر امام علیعلیه السلام منظور است؛ لکن اکنون کسی جز امام زمانعلیه السلام جانشین پیامبر اعظمصلی الله علیه وآله نیست.
از القاب امام زمانعلیه السلام است؛ یعنی جانشین جانشینان، جانشین امامانعلیهم السلام و آخرین آنان که این کسی جز امام زمانعلیه السلام نیست.
چنانکه در زیارت آن حضرت میخوانیم:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وَصِی الْأَوْصِیآءِ الْماضِینَ»؛(1)
«سلام بر تو ای وصی و جانشین امامان گذشته».
«او» جانشین یازدهمین امامعلیه السلام و آخرین جانشین پیامبر اعظمصلی الله علیه وآله است. امام علیعلیه السلام فرمودهاند:
«... وَصِی الْحَسَنِ بْنِ عَلِی الْقائِمِ بِالْقِسْطِ الْمُنْتَظَرِ الَّذِی یمْلَؤُها قِسْطاً وَعَدْلاً کَما مُلِئَتْ ظُلْماً وَجَوْراً...»؛(2)
«جانشین امام حسن عسکریعلیه السلام همان قیام کننده به قسط و عدل است، آن امام منتظری که زمین را از عدل و داد پر میکند. همان طور که از ظلم و ستم پر شده باشد».
از اوصاف امام زمانعلیه السلام است، چون «او» جانشین پیامبر، جانشین و فرزند جانشینان آن حضرت و فرزند آنان میباشد. از نسل آن حضرت و از اصلاب شامخه و ارحام مطهره است؛ چنان که در دعای استغاثه آمده است:
«سَلامُ اللَّهِ الْکامِلُ التّآمُّ الشّامِلُ الْعآمُّ، وَصَلَواتُهُ الدّآئِمَةُ، وَبَرَکاتُهُ الْقآئِمَةُ التّآمَّةُ، عَلی حُجَّةِ اللَّهِ... الْوَصِی ابْنِ الْأَوْصِیآءِ الْمَرْضِیینَ»؛(1)
«سلام کامل و تمام خداوند متعال و سلام عام و شامل و رحمت پیوسته و برکات پاینده و کامل بر حجت خدا... آن وصی فرزند اوصیای پیامبر که همه مورد رضایت و پسندیدهاند».
به معنای وعده خدا و از القاب امام زمانعلیه السلام چون از ابتدای خلقت به تمام انبیایش و به تمام اوصیا و تمام خوبان وعده داده که روزی او را ظاهر خواهد کرد.
در مورد آیه شریفه «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ لَیسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ کَما اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَیمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَی لَهُمْ وَلَیبَدِّلَنَّهُم مِّنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً یعْبُدُونَنِی لَا یشْرِکُونَ بِی شَیاً وَمَن کَفَرَ بَعْدَ ذَلِکَ فَأُولَئِکَ هُمُ الْفسِقُونَ»؛(2)از امامانعلیهم السلام نقل شده که برای حضرت مهدیعلیه السلام نازل شده است.(3)
و سلام ما بر او باد:
«اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وَعْدَ اللَّهِ الَّذِی ضَمِنَهُ»؛(4)
«سلام بر تو ای وعده خدا که خود نیز آن را ضمانت کرده است».
وعده داده است تا او را به سلطنت الهی بر تمام عالم برساند و زمین را از ظلم و جور پاک کرده، از عدل و داد پر کند.(5)
از دیگر اوصاف امام زمانعلیه السلام وقایة اللَّه میباشد طبق بیان:
«یا وِقایةَ اللَّهِ وَ سِتْرَهُ وَ بَرِکَتَهُ أَغْنِنِی اَدْنِنِی أَدْرِکْنِی صِلْنِی بِکَ وَ لا تَقْطَعْنِی»(1)
«ای سپر خدا و ای پوشش و برکت او مرا به برکت او بی نیاز کن و به او نزدیک گردان و به حرز و پناه خدا مرا در برگیر و مرا به خود متصل نما و از خود جدانفرما.»
یعنی سرپرست و اختیاردار، از القاب امام زمانعلیه السلام است، «او» اختیاردار ماست، و ما به آن رضایت داریم:
«رَضِیتُکَ یا مَوْلای إِماماً وَهادِیاً، وَوَلِیاً وَمُرْشِداً»؛(2)
«ای مولای من! به امامت و هدایت تو رضایت دارم، به ولایت تو راضیام که ولی من و مرشد و رهبرم باشی».
«او» ولی مطلق است، ولی بر هر کسی و هر چیزی، و این مقام خدایی است.
«اَنْتَ... الْوَلِیّ الَّذِی لاتُدافَعُ»؛(3)
«تویی آن ولی و پیشوایی که هیچ قدرتی تاب مقاومت در برابرت را ندارد».
یعنی کسی که عهدهدار بیان احکام الهی است، خداوند تمام احکام
خود را بر پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله نازل فرموده است و ایشان نیز تمام آن را به امامان و جانشینان پس از خود سپرده و اینک امام زمانعلیه السلام است که «ولی الاحکام» میباشد.
و این نیز قسمتی از زیارت سرداب مقدّس:
«سَلامُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیاتُهُ وَصَلَواتُهُ عَلی مَوْلای صاحِبِ الزَّمانِ... وَوَلِیّ الأحْکام».(1)
«سلام و برکات خداوند و درود و تحیات او بر مولای من صاحب الزمان،... است».
یعنی سرپرست و اختیاردار همه امور از جانب خداوند متعال.
در اخبار و روایات زیادی این لقب برای امام زمانعلیه السلام استعمال شده، اگرچه بر سایر امامانعلیهم السلام نیز اطلاق میشود.
پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله به امام علیعلیه السلام فرمودهاند:
«یا عَلِی إنَّ قائِمَنا إذا خَرَجَ یجْتَمِعُ إلَیهِ ثَلاثمِائَة وَثَلاثَة عَشَرَ رَجُلاً عَدَدَ رِجالِ بَدْرٍ فَإذا حَانَ وَقْتَ خُرُوجِهِ یکُونَ لَهُ سَیفُ مَغْمُودٌ نَادَاهُ السَّیفُ قُمْ یا وَلِی اللَّه فَاقْتُلْ اَعْداءَ اللَّهِ»؛
«ای علی! آنگاه که قائم ما خروج کند، 313 مرد به عدد مجاهدان بدر به گرد او جمع میشوند، هرگاه وقت خروج و ظهور آن حضرت برسد، برای او شمشیری است غلاف کرده که وی را ندا کند: ای ولی اللَّه برخیز و دشمنان خدا را بکش».
1) 741. بحارالانوار، ج 99، ص 84.
به معنای سرپرست و امام ایمان آورندگان و خداپرستان، از اوصاف امام زمانعلیه السلام است؛ پس درود بر او باد:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ حُجَّتِکَ فِی أَرْضِکَ، وَخَلِیفَتِکَ فِی بِلادِکَ، وَالدّاعِی إِلی سَبِیلِکَ، وَالْقآئِمِ بِقِسْطِکَ، وَالثّآئِرِ بِأَمْرِکَ، وَلِی الْمُؤْمِنِینَ»؛(2)
«خدایا! درود فرست بر حجت خودت در زمین و جانشینت در شهرها، آن که به راه تو دعوت میکند، برای قسط و عدالت قیام مینماید و آن که به فرمان تو انتقام خواهد کشید، او که ولی و سرپرست مؤمنان است.»
امام زمانعلیه السلام ولی ناصح و مهربان و مشفق مؤمنان و عموم مردمان است.
در دعای بعد از زیارت آل یاسین میخوانیم:
«اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی ... کَلِمَتِکَ التّآمَّةِ فِی أَرْضِکَ، الْمُرْتَقِبِ الْخآئِفِ وَالْوَلِی النّاصِحِ»؛(3)
«خدایا درود فرست بر آن امامی که کلمه تامه توست در روی زمین، آنکه نگران و مراقب و از ترس پنهان است، و آن ولی ناصح».
به معنای سرپرست و زمامدار امور؛ از القاب ویژه امام زمانعلیه السلام است.
و سلام بر چنین امامی:
«اَلسَّلامُ عَلی بَقِیةِ اللَّهِ فِی بِلادِهِ ... الْمُؤْتَمَنِ عَلَی السِّرِّ وَالْوَلِی لِلْأَمْرِ»؛(1)
«سلام بر بقیة اللَّه آنکه حجت باقیه الهی است در روی زمین، آنکه امین بر سرّ حقّ و ولی امر است».
«اَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی وَلِی أَمْرِکَ الْقآئِمِ الْمُؤَمَّلِ، وَالْعَدْلِ الْمُنْتَظَرِ»؛(2)
«خدایا درود فرست بر ولی امر خودت، آن امام قائمی که آرزوی همگان است، او که عدل مجسم است که همه در انتظارش میباشند».
ولی عصر نیز از عناوینی است که بسیار برای امام زمانعلیه السلام استفاده میشود و آن حضرت را با آن توصیف و مورد خطاب قرار میدهند و بسیار نیز متداول میباشد.
اسم امام زمانعلیه السلام در تورات به عنوان وهوهل آمده است. اسامی سایر ائمهعلیهم السلام نیز چنین است:
1 - شموعل 2 - شماعیحوا 3 - وهیهر 4 - حی ابثوا 5 - بمامدثیم 6 - عوشود 7 - بسنم 8 - بولید 9 - بشیرالعوی 10 - فوم لوم کودود 11 - عان لاندبود 12 - وهوهل.(3)
به معنای ویران کننده و بنیان کن، «او» ویران کننده بنیان هرچه ظلم و خلاف و شرک و کفر و نفاق است.
لذا در دعای ندبه میگوییم:
«أَینَ هادِمُ أَبْنِیةِ الشِّرْکِ وَالنِّفاقِ»؛(1)
«کجاست آن که سازمان و بنای شرک و نفاق را ویران میکند؟»
هادی به معنای هدایتگر و راهنماست.
امام باقرعلیه السلام در مورد آیه «... إِنَّما أَنتَ مُنذِرٌ وَلِکُلِّ قَوْمٍ هادٍ»(2)فرموده است:
«رَسُولُ اللَّهِ الْمُنْذِرُ وَ لِکُلِّ زَمانٍ مِنّا هادٍ یهْدِیهِمْ اِلی ما جاءَ بِهِ نَبِی اللَّهِ ....»(3)
«رسول اللَّهصلی الله علیه وآله منذر و بیم دهنده است و برای هر زمانی یک هادی و امام از ماست که مردم را به آنچه رسول خداصلی الله علیه وآله آورده هدایت خواهد نمود.»
در احادیث امامانعلیهم السلام و دعاهای وارده از ایشان و در مفاتیح الجنان و غیره مکرر بیان شده و به آن تصریح شده که از القاب امام زمانعلیه السلام «هادی» است.
«وَصَلِّ عَلَی الْخَلَفِ الْهادِی الْمَهْدِی، إِمامِ الْمُؤْمِنِینَ وَوارِثِ الْمُرْسَلِینَ
وَحُجَّةِ رَبِّ الْعالَمِینَ»؛(1)
«خدایا درود فرست بر آن جانشین شایسته و آن امام هادی و مهدی، آنکه امام مؤمنان و وارث پیامبران و حجت پروردگار جهانیان است».
مرحوم حاج میرزا حسین نوری، از تاریخ جهضمی و غیره نیز نقل کرده است.(2)
از القاب امام زمانعلیه السلام و به معنای هدایت کننده و رهبری که هیچگونه خطا و غفلت و اشتباه و سهو و نسیانی ندارد؛ به عبارت دیگر معصوم است.
چنین شخصی، لیاقت امامت و خلافت الهی را دارد. و «او» چنین است اگرچه سایر امامان نیز بنابر نصّ آیه شریفه «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَیطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً»(3)معصوم میباشند.
پس بر او درود و سلام میفرستیم، با سلام و درود همه جانبه الهی:
«سَلامُ اللَّهِ الْکامِلُ التّآمُّ الشّامِلُ الْعآمُّ، وَصَلَواتُهُ الدّآئِمَةُ، وَبَرَکاتُهُ الْقآئِمَةُ التّآمَّةُ، عَلی حُجَّةِ اللَّهِ... الْهادِی الْمَعْصُومِ ابْنِ الْأَئِمَّةِ الْهُداةِ الْمَعْصُومِینَ»؛(4)
«سلام کامل و تمام خداوند متعال، سلام عام و شامل مراتب کمال و رحمتی پیوسته و برکاتی پاینده و کامل بر حجت خدا،... آن هدایتگر معصوم فرزند امامان هدایتگر و معصوم است».
در کتاب دلائل الامامه و هدایه این عنوان را از القاب خاصّه حضرت صاحب الزمانعلیه السلام دانستهاند.
یدالباسطه به معنای دست قدرت و نعمت خداوندی است که رحمت و لطف خود را بر تمام بندگان میگستراند و بلاها را از ایشان دفع میکند.(1)
از دیگر القاب امام زمانعلیه السلام یعسوب الدین است، به معنای پیشوا و جلودار دین میباشد. و روایت از امام امیرالمؤمنینعلیه السلام است که فرمودهاند:
مردم پیوسته در نقصاناند تا آن که حتی نام اللَّه هم گفته نمیشود. هرگاه چنین شد ثابت میماند یعسوب الدین با اتباعش. پس خداوند گروهی را از اطراف زمین مبعوث میفرماید که مانند ابرهای تُنگ پاییز میآیند.(2)
سید رضی نیز در نهج البلاغه این قسمت را نقل کرده:
«فَإِذا کانَ ذلِکَ ضَرَبَ یعْسُوبُ الدِّینِ بِذَنَبِهِ فَیجْتَمِعُونَ إلَیهِ کَما یجْتَمِعُ قَزعُ الخَرِیفِ»؛(3)
«پس هرگاه چنین شد، یعسوب الدین (پیشوای دین) یاران خود را ندا میدهد، آنان نیز همانند ابر بهاری دور او حلقه میزنند».
از القاب امام زمانعلیه السلام و به معنای امام و رهبر و پیشوای پرهیزکاران است، چنانکه در دعا برای ایشان میگوییم:
«أَنْتَ نِظامُ الدِّینِ، وَیعْسُوبُ الْمُتَّقِینَ»؛(1)
«تو نظامبخش و سامان دهنده دین و پیشوای متقین هستی».
به معنای قسم، و سوگند است که در هدایة الکبری از القاب امام زمانعلیه السلام شمرده شده است.(2)
این لقب در بسیاری از کلمات و شعرها و مدیحهسراییها به کار میرود؛ چون او فرزند فاطمه زهراست؛ طبق حدیث پیامبرصلی الله علیه وآله به حضرت زهراعلیها السلام:
«وَ الَّذِی نَفْسِی بِیدِهِ لابُدَّ لِهذِهِ الأُمَّةِ مِنْ مَهْدِیّ وَ هُوَ وَ اللَّهِ مِنْ وُلْدِکِ»؛(3)
«سوگند به آن که جانم در دست اوست! حتماً برای این امّت «مهدی» خواهد بود، به خدا قسم که او از فرزندان تو میباشد.»
امام باقرعلیه السلام در مورد آیه «وَالَّذِینَ یصَدِّقُونَ بِیوْمِ الدِّینِ»(4)فرمود: مقصود روز ظهور قائمعلیه السلام است.
یکی دیگر از القاب و اوصاف امام زمانعلیه السلام یوم موعود است، چنانکه در این زیارت آمده است:
«وَأَتَوَسَّلُ إِلَیکَ یا رَبِّ بِإِمامِنا وَمُحَقِّقِ زَمانِنا، اَلْیوْمِ الْمَوْعُودِ ... »؛(5)
«خدایا تقرب و توسل میجویم به سوی تو ای پروردگارم به وسیله
امام و پیشوای ما که نگهبان حقّ است در زمان ما تا روز موعود که ظهورش فرا رسد...».
510 - ........... !؟
امام زمانعلیه السلام خوب خوبها و فرزند بهترین انسانها است هرچه از او بگوییم کم گفتهایم، اوصاف آن حضرت به 510 رسیده است اما یقیناً هنوز هیچ نگفتهایم به قول شاعر:
مجلس تمام گشت و به آخر رسید عمر
ما همچنان در اول وصف تو ماندهایم
با این حال چند عنوان دیگر از اوصاف آن حضرت را که در دعای ندبه آمده با هم زمزمه نموده و قربان صدقه ایشان میرویم:
بِأَبِی أَنْتَ وَأُمِّی وَنَفْسِی لَکَ الْوِقآءُ وَالْحِمی یابْنَ السّادَةِ الْمُقَرَّبِینَ، یابْنَ النُّجَبآءِ الْأَکْرَمِینَ، یابْنَ الْهُداةِ الْمَهْدِیینَ، یابْنَ الْخِیرَةِ الْمُهَذَّبِینَ، یابْنَ الْغَطارِفَةِ الْأَنْجَبِینَ، یابْنَ الْأَطآئِبِ الْمُطَهَّرِینَ، یابْنَ الْخَضارِمَةِ الْمُنْتَجَبِینَ، یابْنَ الْقَماقِمَةِ الْأَکْرَمِینَ، یابْنَ الْبُدُورِ الْمُنِیرَةِ، یابْنَ السُّرُجِ الْمُضِیئَةِ، یابْنَ الشُّهُبِ الثّاقِبَةِ، یابْنَ الْأَنْجُمِ الزّاهِرَةِ، یابْنَ السُّبُلِ الْواضِحَةِ، یابْنَ الْأَعْلامِ اللّآئِحَةِ، یابْنَ الْعُلُومِ الْکامِلَةِ، یابْنَ السُّنَنِ الْمَشْهُورَةِ، یابْنَ الْمَعالِمِ الْمَأْثُورَةِ، یابْنَ الْمُعْجِزاتِ الْمَوْجُودَةِ، یابْنَ الدَّلآئِلِ الْمَشْهُودَةِ، یابْنَ الصِّراطِ الْمُسْتَقِیمِ، یابْنَ النَّبَأِ الْعَظِیمِ، یابْنَ مَنْ هُوَ فِی أُمِّ الْکِتابِ لَدَی اللَّهِ عَلِی حَکِیمٌ، یابْنَ الْآیاتِ وَالْبَیناتِ، یابْنَ الدَّلآئِلِ الظّاهِراتِ، یابْنَ الْبَراهِینِ الْواضِحاتِ الْباهِراتِ، یابْنَ الْحُجَجِ الْبالِغاتِ، یابْنَ النِّعَمِ السّابِغاتِ، یابْنَ طه وَالْمُحْکَماتِ، یابْنَ یس وَالذّارِیاتِ، یابْنَ الطُّورِ وَالْعادِیاتِ، یابْنَ مَنْ دَنی فَتَدَلّی فَکانَ قابَ قَوْسَینِ أَوْ أَدْنی دُنُوّاً وَاقْتِراباً مِنَ الْعَلِی الْأَعْلی .. .(1)
1) 763. مفاتیح الجنان، دعای ندبه.
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر
تصویر