از تولد تا بعد از ظهور

مشخصات کتاب

‌سرشناسه : قزوینی محمد کاظم ۱۳۰۸-۱۳۷۳.

عنوان قراردادی : الامام‌المهدی علیه‌السلام من‌المهد الی‌الظهور. فارسی

عنوان و نام پدیدآور : از تولد تا بعد از ظهور / مولف محمد‌کاظم قزوینی‌موسوی؛ مترجم لطیف راشدی، سعید راشدی.

مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران ۱۳۸۷.

مشخصات ظاهری : ۴۹۴ ص.

شابک : ۵۲۰۰۰ ریال : 978-964-973-145-2

یادداشت : عنوان روی جلد: امام مهدی علیه‌السلام از تولد تا بعد از ظهور.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

عنوان روی جلد : امام مهدی علیه‌السلام از تولد تا بعد از ظهور.

موضوع : محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم ۲۵۵ق -

موضوع : مهدویت

شناسه افزوده : راشدی لطیف ۱۳۳۲ - ، مترجم

شناسه افزوده : راشدی، سعید، ۱۳۶۰ -، مترجم

شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)

رده بندی کنگره : BP۵۱/ق۴الف۸۰۴۱ ۱۳۸۷

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۹

شماره کتابشناسی ملی : ۱۶۴۳۳۱۰

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

از تولد تا بعد از ظهور

سرشناسه : قزوینی محمد کاظم ۱۳۰۸-۱۳۷۳.

عنوان قراردادی : الامام‌المهدی علیه‌السلام من‌المهد الی‌الظهور. فارسی

عنوان و نام پدیدآور : از تولد تا بعد از ظهور / مولف محمد‌کاظم قزوینی‌موسوی؛ مترجم لطیف راشدی، سعید راشدی.

مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران ۱۳۸۷.

مشخصات ظاهری : ۴۹۴ ص.

شابک : ۵۲۰۰۰ ریال : 978-964-973-145-2

یادداشت : عنوان روی جلد: امام مهدی علیه‌السلام از تولد تا بعد از ظهور.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

عنوان روی جلد : امام مهدی علیه‌السلام از تولد تا بعد از ظهور.

موضوع : محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم ۲۵۵ق -

موضوع : مهدویت

شناسه افزوده : راشدی لطیف ۱۳۳۲ - ، مترجم

شناسه افزوده : راشدی، سعید، ۱۳۶۰ -، مترجم

شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)

رده بندی کنگره : BP۵۱/ق۴الف۸۰۴۱ ۱۳۸۷

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۹

شماره کتابشناسی ملی : ۱۶۴۳۳۱۰

فهرست مطالب

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

مقدمه ناشر

ترجمه و نشر کتاب‌های دینی و معارف اهل بیت‌علیهم السلام در ترویج فرهنگ اصیل اسلام ناب محمّدی‌صلی الله علیه وآله لازم و ضروری است.

کتاب «امام المهدی من المهد الی الظهور» که از متون قوی پیرامون مباحث مهدویت و انتظار است نیز از این نمونه می‌باشد که توسط برادر دانشمند جناب آقای لطیف راشدی ترجمه شده است.

امید است با نشر این اثر، تشنگان معارف اسلام ناب محمدی‌صلی الله علیه وآله، راه وصول به مهدی موعود را بیابند.

جا دارد از همه دست اندرکاران و همکاران به ویژه حضرت آیت اللَّه وافی تولیت محترم کمال تشکر را بنمائیم.

حسین احمدی

مدیر مسؤول انتشارات

مسجد مقدّس جمکران

مقدمه مترجم‌

«الحمدللَّه الواحد المنّان، الذی خلق الانسان و علّمه البیان و وضع المیزان و الصلوة الابد و السّلام السّرمد علی من بُعث الی الخلائق بالقرآن، و علی آله الاطهرین هم أُمناء الرّحمن».

با یاد خدا و ذکر نام پر برکت او که آفریدگار جهان و انسان، شفا دهنده دردمندان، نازل کننده کتاب و میزان، هدایت کننده گمراهان، مراد عارفان، ملجأ و پناه مظلومان، حامی و پشتیبان مستضعفان و کیفر کننده متجاوزان است.

امّا بعد:

خداوند قدّوس بر بندگانش منّت نهاده و از سَرِ لطف ما مفتخریم که بنده‌ای از بندگان خدا هستیم که عبد صالحش گفت: «کفی لی عزّاً أن تکون لی ربّاً و کفی لی فخراً أن أکون لک عبداً».

ما مفتخریم که دین اسلام را پذیرفته‌ایم؛ که قرآن مجید فرمود: «وَمَن یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلامِ دِیناً فَلَن یُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِی الْأَخِرَةِ مِنَ الْخاسِرِینَ».

ما مفتخریم که قرآن کتاب ما است که: «تَنزِیلٌ مِّن رَّبِ‌ّ الْعالَمِینَ».

ما مفتخریم که پیرو پیامبر اسلام حضرت محمّدصلی الله علیه وآله هستیم که خدایش به او فرمود: «لولاک لما خلقت الافلاک».

ما مفتخریم که ولایت حضرت علی‌علیه السلام را پذیرفته‌ایم که خدایش فرمود: «ولایة علی بن ابیطالب حصنی فمن دخل حصنی أمن من عذابی»، که باید گفت: «الحمدللَّه الذی جعلنا من المتمسکین بولایة علی بن ابیطالب امیرالمؤمنین».

ما مفتخریم که حضرت فاطمه زهراعلیها السلام امّ‌الائمه و دخت پیامبرصلی الله علیه وآله را دوست داریم که «مصحف فاطمه» از آن اوست.

مامفتخریم که پیرو شکوه بی‌پایان امام حسن مجتبی‌علیه السلام هستیم.

مامفتخریم‌که عاشق دلباخته سیّدالشهداء امام حسین‌علیه السلام هستیم.

مامفتخریم‌که صحیفه سجادیّه امام سجادعلیه السلام از آن مکتب ماست.

مامفتخریم‌که شاگردان دو امام همام یعنی؛ باقرالعلوم و صادق آل محمّدعلیهم السلام هستیم.

مامفتخریم‌که امام کاظم‌علیه السلام نستوه و زندانی ظالمان، امام ماست.

مامفتخریم که‌همگام‌و همنام با امام رضاعلیه السلام راضی مطلق به رضای ربّ‌العالمین هستیم.

مامفتخریم‌که جوادالائمه نوجوان که سراسر جود و کرم و خرد است، جزو امامان ماست.

مامفتخریم که امام هادی‌علیه السلام امام و هدایتگر ماست.

ما مفتخریم که امام عسکری‌علیه السلام که بشارت تولّد مصلح جهان را از او دریافتیم، امام همام ماست.....

و ما مفتخریم و بر این افتخار می‌بالیم که خاتم‌الاوصیاء و نگین جهان؛ هستی و حجّت اللَّه فی ارضه اعنی اباصالح امام مهدی‌علیه السلام، که «لولا الحجة لساخت الارض...» اگر او نباشد، زمین و زمینیان نابود می‌گردند، مولی و مقتدا و نور چشم ما است.

یابن الحسن ای مولای ما! ما زنده‌ایم به عشق تو و چشم به راه در انتظار دیدن جمال تو؛ «ما در انتظار رؤیت خورشیدیم».

ای محبوب قلب‌ها! با آمدن تو، همه آرزوها تحقق پیدا می‌کند. نه! اصلاً خاک پای تو مرهم دردهای دل بیمار ما است.

ما مفتخریم که نام فرزند فاطمه‌علیها السلام و یوسف زهراعلیه السلام یعنی: اباصالح المهدی‌علیه السلام را بر زبان جاری می‌کنیم و مهر و یادش در سراسر قلب و وجود ما ساری و جاری است.

مولای من! یک گوشه چشمی به ما عنایت فرما تا جانمان لبریز از حیات واقعی گردد.

اطمینان دارم بر اساس وعده الهی که تخلّف‌ناپذیر است و انّ وعداللَّه حقّ؛ چون چشم‌ها و قلب‌های بی‌نهایت مؤمنانی که زمزمه و ورد زبانشان

یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور

کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور

تشنه دیدار توأند و می‌خواهند خاک پای تو را سرمه چشمانشان نمایند. امّا گر چه با دیدن و بوییدن پیراهن یوسف کنعان، پدر نابینای او، یعنی؛ یعقوب پیامبرعلیه السلام بینایی خود را باز می‌یابد و چشم‌اش به جمال یوسف فرزند باز می‌شود، ولی:

بالای تخت یوسف کنعان نوشته‌اند

هر یوسفی که یوسف زهرا نمی‌شود

یا اباصالح! ای یوسف زهراعلیه السلام!بیا تا چشم و قلبمان به جمال تو بینا گردد، که همین بس است.

مژده ای دل که مسیحا نفسی می‌آید

که ز انفاس خوشش بوی کسی می‌آید

مطمئناً برای عاشقان، بوی یوسف زهراعلیه السلام محسوس و رایحه دل‌انگیز حضرت مهدی به مشام می‌رسد.

بیا ای مهدی موعودعلیه السلام! که صبر به پایان رسید و جهان برای عدالت و حکومت دادگستر تو بی‌صبرانه منتظر است، که کتاب حقّ فرمود: «بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ».

این کتاب، به عشق تو و آشنایی بیشتر خودم و مؤمنان به چگونگی زندگی، قیام و حکومت تو و ناگفته‌هایی که شاید برای کسی هنوز روشن نیست، قلم‌زده شدن به این امید که بپذیری و گوشه چشمی عنایت فرمایی.

تو را به حقّ مادرت زهرای اطهرعلیها السلام مرا را از بهترین اصحاب و یاران و شیعیانت قرار بده تا در رکاب تو با پیروزی حقّ علیه باطل به درجه رفیع و منیع شهادت نایل آیم و به لقای محبوب یعنی؛ آن سبوح و قدّوس برسم.

و آخر دعوانا ان الحمدللَّه ربّ العالمین

العبد - لطیف راشدی.

مقدمه مؤلف‌

«الحمدللَّه و صلّی اللَّه علی محمّد رسول اللَّه و علی آله المصطفین الاخیار»

خواست خداوند متعال بر این تعلق گرفته است که چشمان بی نور مرا در خانه‌ای بگشاید که محل تجلی انوار دین، علم و تقواست تا اینکه اعتقادات صحیح، برایم مانند قضایای بدیهی گردند که شک در آنها راهی ندارد .بدیهیّاتی که احتیاجی به دلیل‌های زیادی ندارند؛ چونکه بدیهیات روشنند.

از جمله این اعتقادات - که با آنها برخورد نموده - جزیی از وجود و زندگی‌ام شده، اعتقاد به وجود امام مهدی‌علیه السلام است. وقتی کتابی را -که درباره آن امام بود مطالعه نمودم و بحث و گفتگوهایی درباره موضوع شخصیت آن حضرت شنیدم، علاقه و محبتم نسبت به آن امام بیشتر شد و بر اشتیاقم برای بیشتر دانستن درباره آن حضرت افزوده شد.

وقتی درباره شخصیت‌های علمی و دینی - که به توفیق بزرگ دیدار با امام زمان‌علیه السلام رسیدند - مطالعه کردم، تازه فهمیدم درِ امید برای دیدار آن یگانه منجی عالم بشریت باز است و دیدار آن خورشید تابناک ممکن است و محال نیست.

مدت زیادی است که این موضوع ذهن مرا به خود مشغول کرده است و این هم به آن دلیل است که برای این موضوع، اهمیت خاصی قائل هستم.

با اوصافی که از امام زمان‌علیه السلام شنیده و خوانده‌ام، او را شخصیتی یافتم که در جهان هستی، هیچ کس از جمله حاکمان، فرمانروایان و غیره، قابل قیاس با او نیستند.

او نزدیک‌ترین و گرامی‌ترین شخص به خداوند متعال است. او برترین شخصیت زمان خود است که خداوند متعال قدرت، اتصال به عالم بالا و احاطه و تسلط به جهان آفرینش را به او عطا کرده است.

او همان کسی است که پرچم صلح و دوستی و امن و امان را در جای، جای این کره خاکی بر پا می‌دارد و کارهای دیگری انجام خواهد داد که در فصل‌های پیش‌رو بعضی از آنها را خواهیم شناخت.

هنگامی که بعضی از کتب قدیمی و حدیثی را مطالعه می‌کردم به انواع تهاجم و حمله دشمنان به این عقیده برخوردم؛ من از مهاجمین و شبهه افکنان این عقیده در تعجبم که چگونه جواب‌ها و ادله‌ای که در برابر این شبهات بیان شده است را غریب و دور از ذهن می‌دانندو درتکذیب‌این حقیقت – که در نزد تمامی مسلمانان عقیده‌ای ثابت است - می‌کوشند.

شیعیان به امام زمان‌علیه السلام اعتقاد راسخ دارند و در کتبشان احادیث متواتری درباره این موضوع آمده، در کتب اهل سنت نیز درباره این حقیقت عظیم، مالامال از مضامینی است که از کتب شیعیان، بسیار بیشتر است و تعداد زیادی از علمای اهل سنت، کتاب‌هایی را درباره این امام عزیز تالیف نموده‌اند که این کتاب‌ها مملو از احادیث صحیحی است که از طریق صحاح اهل سنت با سندهای معتبر وارد شده است.

بعضی از این مصادر و مدارک مطمئن را برای شما خواننده گرامی می‌آوریم؛ ولی‌یادآوری می‌کنیم که ما تمامی این مصادر را جمع آوری نکرده‌ایم.

1 - شیخ ابراهیم ذهبی جوینی شافعی؛ فرائد السمطین.

2 - شیخ سلیمان قندوزی حنفی؛ ینابیع المودة.

3 - موفق ابن احمد خوارزمی حنفی؛ مقتل الحسین و المناقب.

4 - ابن حجر هیثمی شافعی؛ الصواعق المحرقه.

5 - شبلنجی شافعی؛ نورالابصار.

6 - ابن صبّاغ مالکی؛ الفصول المهمّه.

7 - حافظ ابونعیم اصفهانی؛ الاربعین.

8 - حافظ ابوالقاسم طبرانی؛ المعجم الکبیر.

9 - گنجی شافعی؛ البیان فی اخبار صاحب الزمان‌علیه السلام.

10 - محمّد بن عیسی ترمذی؛ السنن.

11 - شیخ عبداللَّه الامر تسری حنفی؛ ارجح المطالب.

12 - جلال‌الدین سیوطی شافعی؛ العرف الوردی فی اخبار المهدی «علامات المهدی»و «الجامع الصغیر».

13 - بغوی شافعی؛ مصابیح السنّه.

14 - حاکم نیشابوری؛ مستدرک الصحیحین.

15 - شیرویه دیلمی؛ الفردوس.

16 - علی متقی حنفی؛ «البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان» و «کنزالعمال».

17 - احمد بن حنبل؛ المسند.

18 - حافظ ابن ماجه قزوینی؛ السنن.

19 - حافظ ابوبکر بیهقی؛ دلائل النبوة.

20 - ابواسحاق ثعلبی؛ تفسیر ثعلبی.

21 - الدار قطنی؛ سنن و مسند فاطمه الزهراءعلیه السلام

22 - محب‌الدین طبری شافعی؛ ذخائر العقبی.

23 - هیثمی شافعی؛ مجمع الزوائد و منبع الفوائد.

24 - حمیدی؛ الجمع بین الصحاح السته.

25 - ابو داود سجستانی؛ السنن.

26 - نعیم بن حمّاد، استاد بخاری؛ الفتن و الملاحم.

27 - ابن صبان حنفی؛ اسعاف الراغبین.

28 - ابن خلدون؛ مقدمه.

29 - خطیب بغدادی؛ تاریخ بغداد.

30 - ابومظفر سمعانی؛ فضائل الصحابة.

31 - مناوی مصری؛ کنوز الحقائق.

32 - سمهودی شافعی؛ جواهر العقدین.

33 - ابن قتیبه دینوری؛ غریب الحدیث.

34 - محی‌الدین ابن عربی؛ الفتوحات المکیه.

35 - ابن عبدالبر؛ الاستیعاب.

36 - کسایی؛ المبتدأ.

37 - بخاری؛ صحیح بخاری.

38 - یوسف بن یحیی شافعی؛ عقد الدرر فی الاخبار الامام المنتظر.

39 - ابن حجر هیثمی شافعی؛ القول المختصر فی علامات المهدی المنتظرعلیه السلام.

40 - سبط ابن جوزی؛ تذکرة الخواص.

41 - ابن خلّکان؛ وفیات الاعیان.

42 - ابن طولون دمشقی؛ الائمه الإثنی عشر.

43 - محمّد بن طلحه حلبی شافعی؛ مطالب السؤول.

44 - عبداللَّه بن محمّد الشبراوی الشافعی؛ الاتحاف بحب الاشراف.

45 - عبدالوهاب شعرانی؛ الیواقیت و الجواهر، الطبقات الکبری.

46 - ابن مغازلی؛ المناقب.

47 - ابن ابی‌الحدید؛ شرح نهج‌البلاغه.

48 - قرطبی اندلسی حنبلی؛ التذکره.

49 - ابن اثیر؛ الکامل.

50 - ابن حجر عسقلانی؛ الاصابه.

اینها بعضی از مصادر، مدارک و وثیقه‌های تاریخی هستند که محدثان علمای اهل سنّت درباره امام زمان‌علیه السلام نوشته‌اند.

ای کسانی که در شک هستید

آیا این مصادر کافی نیست؟

آیا این علما و محدثان دروغ می‌گویند؟

آیا این جمع کثیر از علما و دانشمندان مطمئن نیستند؟

اگر این مصادر، نزد شما مطمئن نیستند، پس چه مصادری مطمئنند؟ و شما نسبت به کدام مصادر اعتماد دارید، این مصادر را از چه کسانی نقل می‌کنید؟

اگر این حقیقت‌را قبول دارید؛ پس طریقه اثبات آن چیست؟!

آیا انتظار دارید که جبرئیل بر تک، تک شما نازل شود و به هر کدامتان بگوید که امام زمان‌علیه السلام حق و حقیقت است؟

یا اینکه انتظار دارید از جانب خداوند، درباره امام زمان‌علیه السلام وحی نازل شود؟

آیا این انکار و دشمنی نیست، چرا این‌گونه با حق می‌جنگید و آن را نابود می‌کنید، با انجام این‌گونه اعمال می‌خواهید نظر چه کسی را جلب کنید؟

آیا ایمان به خدا با تکذیب پیامبر اسلام‌صلی الله علیه وآله امکان دارد؟

آیا در روز قیامت، به سبب آنچه گفتید و نوشتید عذری دارید؟

چرا و به چه علت با این حقیقت روشن و معتقدان به آن، دشمنی می‌کنید؟

چرا بر انکار این موضوع، این همه اصرار و پا فشاری دارید؟

آیا این‌همه اصرار شما به این دلیل است که این حقیقت را با عقل یا قرآن یا شرع و یا فطرت در تضاد می‌بینید؟

هرگز این چنین نیست؛ بلکه عقل، شرع و فطرت، این حقیقت روشن را تایید می‌کنند، چنانچه در این کتاب به این موضوع پی خواهید برد!

بنده اعتقاد دارم که سبب اصلی برای انکار مستمر و تمام مناقشاتی که درباره طول عمر امام زمان‌علیه السلام، غیبت او و تمامی شبهات - که در احادیث مربوط به آن حضرت و ظهورش وارد می‌کنید، تنها یک چیز است و آن این که:

امام زمان‌علیه السلام؛ همان شخصیتی که در قرآن و احادیث نبوی به وجود ایشان بشارت داده شده، علوی و از ائمه شیعیان است، نه از مذاهب و گروه‌های دیگر.

اگر امام زمان‌علیه السلام اموی بود، هرگز این همه ایراد، تردید افکنی و مناقشه درباره آن حضرت صورت نمی‌گرفت.

چقدر این شبهه افکنی‌هایی که ضد امام زمان‌علیه السلام صورت می‌گیرد، شبیه همان برنامه‌هایی است که یهود و نصاری ضد پیامبر ما، محمّد مصطفی‌صلی الله علیه وآله به کار بردند در حالی که از نبوت ایشان آگاه بودند و کتاب‌های مقدس آنان به ظهور پیامبرصلی الله علیه وآله ما بشارت داده بودند حتی علایم شخصی و علایم بعثت ایشان را نیز ذکر کرده بودند. بلی، چقدر امشب، شبیه شب گذشته است.

از زمان‌های قدیم، مردم بسیاری از پیر و جوان را می‌دیدم که درباره امام زمان‌علیه السلام می‌پرسیدند و راجع به موضوع مهدویت بحث می‌کردند تا عقایدشان نسبت به آن امام قوی‌تر شود همچنین بتوانند در مقابل ایرادها، شبهه افکنی‌ها و تمسخرهای آنان مسلّح گردند، من هم کتاب‌هایی راجع به آن حضرت را در اختیار آنان قرار می‌دادم تا تشنگی خود را بر طرف کنند.

در این‌جا بود که لازم دیدم، درد و شوق سینه‌ام را آشکار کنم ودردهای درونی‌ام را از این فاجعه اسفبار بیان کنم.

اکنون، زمان آن فرا رسیده که حزن وغم درونی‌ام را با کسانی که در این اعتقاد مشترک هستند، بیان کنم و امید دارم که از بیان ناقص من چشم‌پوشی کنند. علما، مفسرین

و نویسندگان شیعه، کمتر به موضوع مهدویت پرداخته‌اند به طوری که تألیفاتی که درباره امام زمان‌علیه السلام به رشته تحریر در آمده، یا در کتابفروشی‌ها موجود هستند؛ نسبت به کتب موضوعات دیگر - که چاپ شده یا در حال چاپ می‌باشند یک در ده هزارم است.

به‌کتاب‌ها و نوشته‌هایی - که در هفته وارد بازار می‌شوند بنگرید که چقدر از آنها درباره مسائل دینی است و میان این کتب دینی، چند درصد از آنها درباره امام زمان‌علیه السلام می‌باشند؟

اگر به این گفته‌ها اعتماد ندارید، قلم به دست گرفته و تعداد کتاب‌های عربی را - که در طول قرن اخیر درباره امام زمان‌علیه السلام نوشته شده - یادداشت کنید - آنگاه خواهید دید که تعداد آنها از 100 عدد تجاوز نخواهد کرد.

هیچ اشکالی هم ندارد اگر این تعداد کتاب را با تعداد کتاب‌هایی که هر هفته چاپ و وارد بازار کتاب می‌شوند، مقایسه کنید تا به عمق تقصیر و کوتاهی خودمان نسبت به این واجب دینی پی ببریم.

این موضوع را باید در نظر گرفت که تالیف درباره امام زمان‌علیه السلام از نوشتن درباره ائمه دیگر، اولی و واجب‌تر است؛ چون تمام مردم کره خاکی (با همه اختلاف‌ها ادیان و مذاهب) همگی بر این عقیده، اتفاق نظر دارند که همه ائمه‌علیهم السلام ولادت یافته، زندگی کرده، از این دنیا رفته‌اند.

برای مثال:مسلمانان،یهودیان، مسیحیان و هر کسی که کتاب تاریخ عرب یا تاریخ اسلام را خوانده باشد، می‌داند که در آن زمان مردی به نام علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام می‌زیسته است.

حالا عده‌ای هستند که او را امام اوّل بعد از پیامبرصلی الله علیه وآله می‌دانند - که شیعیان هستند - و بعضی از مسلمین، او را خلیفه چهارم می‌دانند - که اهل تسنن هستند - بعضی هم معتقدند (نعوذ بالله) که او خداوند است - که آنان «غلات» هستند و جزو هلاک شوندگان می‌باشند.⁽¹⁾

برخی هم عقیده‌ای نادر درباره این شخصیت بزرگ دارند که آنها خوارج و گمراه‌شدگان هستند. غرض اینکه در دنیا کسی نیست که وجود امام علی‌علیه السلام را منکر شود یا اینکه بگوید: وجود او خرافات است؛ او متولد نشده. یا اینکه بگوید: در تاریخ، اسم مردی به نام علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام نیست. درباره سایر ائمه‌علیهم السلام نیز به همین صورت اختلاف نظرهایی وجود دارد.

زندگی امام زمان‌علیه السلام با بقیه ائمه‌علیهم السلام تفاوت‌های بسیاری دارد.

بی‌شک مسلمانان اندکی را دیده‌اید که می‌پندارند، وجود امام زمان‌علیه السلام، خرافاتی بیش نیست و او وجود ندارد و ده‌ها، بلکه صدها حدیث را که در کتب حدیث و تفسیر آمده ردّ می‌کنند - یا اینکه می‌گویند: ایشان متولد نشده‌اند؛ چگونه تا کنون عمر کرده؟ و چرا غایب شده، کی ظهور می‌کند؟ وانواع و اقسام پرسشها و شبهه‌های دیگری که به شخصیت امام زمان‌علیه السلام وارد می‌کنند.

اگر فرض کنیم کتاب‌هایی که درباره مهدویت در طول صد ساله اخیر، نوشته شده است، از 100 عدد بگذرد؛ چند نسخه کتاب در 100 ساله اخیر، چاپ شده است؟

با تاسف فراوان باید گفت، اگر یک کتاب هم درباره ایشان نوشته می‌شود، حداکثر تعداد چاپ، 1000 یا 2000 نسخه است. چگونه این تعداد کتاب جوابگوی نیاز مسلمانان خواهد بود؟ و احتیاج مسلمانان را نسبت به کتاب‌های عقیدتی از جمله کتاب‌هایی درباره امام زمان‌علیه السلام بر طرف می‌کند؟

اگرکمی دقت شود، خواهید دید اموالی که خداوند از طریق خمس، سهم امام زمان‌علیه السلام قرار داده، حق شرعی ایشان است و از صدها میلیون دینار نیز تجاوز می کند.

آیا باید هرساله، فقط یک کتاب درباره صاحب این اموال فراوان نوشته شود؟ و آیا نباید از اموال شخصی ایشان هرساله کتاب‌هایی درباره آن حضرت نوشته شده، به زبان‌های زنده دنیا ترجمه گردد و در تمامی کشورهای اسلامی پخش شود تا مسلمانان و مومنین از وجود این شخصیت، مطلع شوند؟ و ارتباط و علاقه‌ای صمیمی بین مردم و بین امام برقرار شود؟

آیا سزاوار نیست علما، قلوب مردم را متوجه به امام زمان‌علیه السلام کنند؟!

طبق آمار، تعداد مسلمانان عرب، حدود150میلیون نفر است وتعداد تمامی مسلمین، حدود800 میلیون نفر می‌باشد؛ این ارقام به این معناست که 14 مسلمانان جهان، عرب هستند که حتی یک جلد کتاب از امام زمان‌علیه السلام هم به آنان نمی‌رسد.

ای کاش! کتاب‌هایی که درباره امام زمان‌علیه السلام چاپ می‌شود (هر چند با تعداد کم) بین خوانندگان، توزیع می‌شد تا مفید باشد؛ ولی مشکل این است که بعضی از اشخاص، چنین کتاب‌هایی رادر کتابخانه‌های شخصی خود انبار کرده‌اند در حالی که خودشان نیز به آن بی‌نیاز هستند، گویا جمع آوری کتاب به آنها شخصیت می‌دهد.

این ارقام واعداد را به یاد داشته باشید؛ حالا نگاهی هم به تعداد روزنامه‌ها ومجلاتی که هر روزه و هر هفته و هر ماه چاپ می‌شوند وتعداد آنها از ده‌ها هزار و بلکه از ده‌ها میلیون هم بیشتر است، بیندازید.

خود من، بعضی مجله‌های هفتگی را سراغ دارم که در برخی کشورهای اسلامی در هر هفته، 300 هزار نسخه چاپ می‌شوند و مجله‌ای به نام «life» هر هفته، 8 میلیون نسخه چاپ می شود و مجله‌ای به نام «المختار من ریدرز دایجست» هر ماه، 36 میلیون نسخه به 10 زبان چاپ می‌شود.

در شهر توکیو، 3 روزنامه وجود دارد که هر روز، 12میلیون نسخه از آنها چاپ می‌شود.

آری، مردم این‌گونه می‌نویسند و این‌گونه منتشر می‌کنند با اینکه می‌دانند، قیمت هر روزنامه، متعلق به تاریخ روز صدورش است، پس روزنامه‌ای که امروز صادر می‌شود ودر دسترس عموم قرار می‌گیرد، قیمتش چند درهم بیشتر نیست؛ ولی فردا وفرداهای بعد، این روزنامه قیمتی نخواهد داشت؛ بلکه کاغذ باطله‌ای بیش نخواهد بود - که در سطل زباله قرار می‌گیرد؛ ولی کتاب، این‌گونه نیست؛ بلکه کتاب، دارای ارزش واعتبار علمی است که هرگز از بین نمی‌رود و قیمت یک کتاب به هزاران دینار هم می‌رسد!

هدف ما از آوردن وگفتن این قضایای درد آور ورنج بار، غیر از اینکه ما را مسؤول نوشتن این صفحات می‌کند، این است که شاید، خداوند متعال، صاحبان همت‌های عالی ونفوس غیور را بر انگیزد که برای جبران این خسارت علمی وفکری، قدمی بردارند.

بنده به تالیف این کتاب اقدام نموده، در بعضی جاها - که درباره شخصیت امام زمان‌علیه السلام می‌باشد خودم به عجز وقصورم معترف هستم که این مسئولیتی، بس سنگین است ودوست دارم در زمره کسانی قرار گیرم که قربة الی اللَّه درباره این امام بزرگ، دست به قلم برده‌اند وحداقل، وظیفه دینی خود را نسبت به این امام، ادا کرده‌اند و خدمتی هر چند ناچیز به این عقیده‌اسلامی نموده‌اند. امید است که به خواست خدای متعال این اوراق، باعث روشن شدن مسئله مهدویت برای کسانی - که حقیقت بر آنان پوشیده است شود بی‌شک خداوند، نهایت همه هدف‌هاست و اوست که به سوی صراط مستقیم راهنماست.

سیّد محمّد کاظم قزوینی موسوی

12 صفر 1387 هجری

فصل اوّل: امام مهدی‌علیه السلام کیست؟

بحث وگفتگو درباره امام زمان‌علیه السلام از مهم‌ترین موضوعات دینی - عقیدتی است که ارتباط وپیوند عمیقی با اسلام و مسلمین دارد؛ چون امام زمان‌علیه السلام، حقیقتی اسلامی است ومهدویت از مهم‌ترین مسائل دینی می‌باشد.

امام زمان‌علیه السلام، اسطوره‌ای نیست که شیعیان برای تسلی خاطر و رهایی فکری از درد و رنج آن را ساخته، پرداخته باشند؛ همان مصایب و دردهایی که در طول قرون متمادی بر شیعیان وارد شده است.

امام زمان‌علیه السلام، نظریه یا تفکری نیست که شیعیان برای تخفیف دردهایی به سبب مظلومیّت به آن رو آورده باشند؛ چنانچه بعضی از فیلسوف نماها، چنین نظری دارند.

امام زمان‌علیه السلام، خرافه‌ای نیست که قصه گوها آن را ساخته و به اسلام ربط داده باشند، چنانچه بعضی جاهلان - که ادعای علم و فرهنگ می‌کنند چنین تصور کرده‌اند.

همچنین امام زمان‌علیه السلام، بیهوده گویی تاریخی نیست تا دشمنان و لجوجان در برابر حقیقت، آن را مسخره کنند.

بلکه امام زمان‌علیه السلام، حقیقتی اسلامی و واقعی است که لایق کوشش برای شناساندن آن و مستحق توجّه و آموزش است.

این حقیقت، ادامه دهنده راه اسلام وقرآن است و مسئله‌ای ریشه‌ای و اساسی می‌باشد که قرآن به آن بشارت داده است و پیامبر عظیم الشان‌صلی الله علیه وآله در جاهای بسیار و مناسبت‌های

عدیده درباره آن صحبت کرده است و ائمه‌علیهم السلام نیز شیعیان خود و تمامی امم اسلامی را به وجود این امام بشارت داده‌اند.

در طول قرون متمادی نیز علما، محدثان، مفسران ومورخان، کتاب‌های مفصلی درباره مهدویت نوشته‌اند.

پس این موضوع استراتژیکی است که در نوع خود، منحصر به فرد بوده، وجه تمایز زیادی با موضوعات دیگر دارد. نظرات و گفتار درباره این موضوع، بسیار است که گروهی آن را پذیرفته، گروهی با دیده تعجب وانکار به آن نگریسته‌اند و عده‌ای هم سکوت کرده‌اند.

پس مهدویت از اموری نیست که گذشت زمان، باعث فراموشی آن شود؛ بلکه ندا و فریادی رسا، منزلگاه نظرات امت‌های گوناگون و تکیه گاه آرزوهای بشریت است.

امام مهدی‌علیه السلام، انسانی است که هزار و صد و چهل و دو سال پیش به دنیا آمده است. (زمان تالیف این کتاب سال 1379 هجری بوده است).

امام زمان‌علیه السلام تا الان زنده است و روی این کره خاکی زندگی می‌کند، می‌خورد، می‌آشامد، عبادت می‌کند و در انتظار امر الهی برای خروج و ظهور هست.

او از دیده‌ها پنهان است؛ ولی مردم را می‌بیند و خود را به مردم نمی‌شناساند و در هر جایی که بخواهد، حضور می‌یابد.

او اشراف و احاطه کامل به تمام جهان آفرینش، مردم و سرزمین‌ها دارد.

به خواست خداوند از هر چه در عالم اتفاق می‌افتد، باخبر می‌شود.

روزی که در نزد خداوند، معلوم و نزد ما، مجهول است، ظهور خواهد کرد و علایمی حتمی، قبل از ظهورش اتفاق می‌افتد.

در آن هنگام بر تمام کره خاکی، حاکم خواهد شد.

عیسی بن مریم‌علیه السلام از آسمان پایین آمده، پشت سرش نماز خواهد خواند.

تمامی دولت‌ها و مردم سر تا سر عالم، مقابل ایشان سر تسلیم فرود می‌آورند.

تمامی ادیان و ملل، تسلیم محض او می‌شوند.

او با همان دین و سیره اسلام محمدصلی الله علیه وآله خواهد آمد.

اینها بعضی از سر فصل‌هایی است که به امام زمان‌علیه السلام مربوط می‌شود و به منزله فهرست برای این کتاب به حساب می‌آید.

فصل دوم: اسم و نسب امام زمان‌علیه السلام

اشاره

ایشان، امام (م ح م د)، مهدی منتظر است.

فرزند امام حسن عسکری‌علیه السلام، امام هادی‌علیه السلام، امام جوادعلیه السلام، امام رضاعلیه السلام، امام موسی کاظم‌علیه السلام، امام جعفر صادق‌علیه السلام، امام محمّد باقرعلیه السلام، امام زین العابدین‌علیه السلام، امام حسین‌علیه السلام، علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام و فرزند حضرت فاطمه زهراعلیها السلام دختر گرامی رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله می‌باشد.

فرزدق چه زیبا سروده است که:

اولئک آبایی فجئنی بمثلهم

اذا جمعتنا یا جریر المجامع

اینان پدران و اجداد من هستند، پس اگر تو نیز می‌توانی، چنین اجدادی برای خود بیاور تا با یکدیگر جمع شویم.

این نسب شریف واجداد رفیع ایشان بود و احادیث متواتری به این مطلب، تصریح کرده‌اند.

مادر گرامی او، سیده جلیله، سعیده معظمه مکرمه که نرجس یا صیقل یا ریحانه و یا سوسن نام دارد.

اختلاف اسامی یا تعدّد نام‌ها، تعدّد اشخاص را در پی ندارد؛ چون سیده نساء عالم،

فاطمه زهراعلیها السلام نیز اسامی متعددی داشت که هر کدام، مناسبت خاص یا اسباب خاصی داشته است که بعضی از آنها را در کتاب «فاطمة زهراء من المهد الی اللحد» آورده‌ایم.

در آینده بعضی از اسامی نرجس خاتون و اوصاف ایشان را در مناسبت و محل خود یادآوری می‌کنیم.

تحریف در بعضی از احادیث‌

هر کس به احادیثی - که راجع به نسب امام زمان‌علیه السلام است - مراجعه نماید، به وضوح درمی‌یابد که ایشان بدون هیچ تردیدی، فرزند امام حسن عسکری‌علیه السلام می‌باشند.

ولی در بعضی از کتب اهل سنت، احادیثی یافت می‌شود که درباره نسب ایشان، تحریف وارد کرده‌اند و کلمه‌های بیگانه‌ای را به نسب آن حضرت افزوده‌اند؛ چون می‌خواستند حدیث را مشوش کرده، از امام مهدی‌علیه السلام دور کنند و دقیقاً به همین علت است که این‌گونه احادیث از اصل و قیمت واقعی، ساقط هستند.

این احادیث از حیث سند و متن نیز ضعیف هستند و محققان و علما به این‌گونه احادیث، اهمیتی نمی‌دهند و نکته‌ای که باعث تعجب است، این می‌باشد که بعضی از افراد، صدها حدیث صحیح را رها کرده‌اند و به این‌گونه احادیث باطل چسبیده‌اند و این نشان دهنده این است که اینان، همان کسانی هستند که نفْس آنها مریض است.

در این حدیث، تحریف‌هایی انجام شده است:

عن ابی داود، عن زائدة، عن عاصم، عن زر، عن عبداللَّه عن النبی‌صلی الله علیه وآله انّه قال: «لو لم یبق من الدنیا الاّ یوم واحد، لَطَّول اللَّه ذلک الیوم، حتی یبعث اللَّه رجلا منی - أو: من أهل بیتی - یُواطی‌ء إسمه اسمی [و إسم أبیه اسم ابی یملأ الارض قسطاً و عدلاً، کما مُلئت ظلماً و جوراً.»؛

از ابی داوود از زائده از عاصم از زر از عبداللَّه از پیامبرصلی الله علیه وآله نقل شده که: «اگر از دنیا، فقط یک روز باقی مانده باشد، خداوند آن روز را آن‌قدر طولانی می‌کند که مردی از نسل من (یا از اهل بیت من)، برانگیخته خواهد شد که همنام من است (و اسم پدرش، هم اسم پدر من است) زمین را پر از عدل و داد می‌کند، همان‌طور که از ظلم و جور پر شده است.»

این حدیث افزون بر اضافاتی که در آن آمده با بقیه احادیث درباره امام زمان‌علیه السلام از نظر سند و متن فرق می‌کند.

از نظر سند: این حدیث از «زائده» روایت شده است، در حالی که علمای رجال، درباره او گفته‌اند: او همان کسی بود که به احادیث، چیزی اضافه می‌کرد.

اما از نظر متن: این حدیث از «زر» از راه‌های عدیده و کثیره دیگری روایت شده است و در هیچ کدام از آن، این قسمت از حدیث نیامده: «و اسم ابیه اسم ابی».

حافظ گنجی شافعی در کتابش «البیان فی اخبار صاحب الزمان» چنین گفته که: در تمامی احادیث وارده از پیامبر اسلام‌صلی الله علیه وآله جمله «واسم ابیه اسم ابی» نیامده است، سپس حدیثی از زائده نقل می‌کند و بعد از ذکر حدیث، مطلبی می‌گوید که: ترمذی هم این حدیث را نقل کرده، ولی این جمله (واسم ابیه اسم ابی) را ذکر نکرده... و در عمده روایاتی که از حفاظ و ثقات اخبار نقل شده، فقط «اسمه اسمی» وارد شده... امام احمد بن حنبل با وجود ضابط بودن در مسندشان در مواضعی جمله «اسمه اسمی» را آورده‌اند.⁽¹⁾

پس در تمامی احادیثی که از رسول اللَّه صلی الله علیه وآله درباره امام زمان‌علیه السلام روایت شده است؛ جمله «اسم ابیه اسم ابی» نیامده است، به خصوص بعد از اجماع مسلمین بر اینکه امام زمان‌علیه السلام، فرزند امام حسن عسکری‌علیه السلام است.

بنابراین این حدیث که از زائده روایت شده، از درجه اعتبار ساقط و نزد علمای حدیث، باطل است؛ چون که مخالف با سایر احادیث صحیح است و دلیل دیگر اینکه «زائده» مردی است که به بازی با احادیث، متهم است.

سبب تغییر در این احادیث این است که: کسانی بودند، احادیثی را جعل می‌کردند و به پیامبرصلی الله علیه وآله نسبت می‌دادند تا به حاکمان نزدیک‌تر شده واموال بیشتری به دست آورند و باطل را تقویت کنند.

در بعضی از زمان‌ها جعل احادیث باطل، تجارتی پر سود بوده است که از همین راه، عده‌ای دروغگو زندگی می‌کردند، مانند: ابو هریره، سمرة بن جندب، مغیرة بن شعبه

و شاگردان و همردیفان آنها و راوی این حدیث نیز از جمله آنان است.

سوال این است که: هدف این شخص از اضافه کردن «واسم ابیه اسم ابی» در این حدیث چیست؟

جواب: دو احتمال وجود دارد: 1- تأییدی باشد برای یکی از حکمرانان عباسی - که محمد بن عبداللَّه منصور نام داشت و به مهدی ملقب بوده است.

2- تأییدی باشد برای محمّد بن عبداللَّه بن حسن - که ملقب به «نفس الزکیه» است و او همان کسی است که ضد عباسیان قیام کرد (چنانچه آیت اللَّه صافی گلپایگانی در کتاب منتخب الاثر آورده است) (پوشیده نماند، این شخص که ملقب به نفس زکیه است، غیر ازآن کسی است که در آخرالزمان، قبل از ظهور امام زمان‌علیه السلام قیام می‌کند.)

ولی بعضی از علمای شیعه، توجیهاتی در تصحیح این حدیث دارند که همگی این توجیهات، تلاشی بی فایده است که احتیاجی هم به آنها نیست.

خلاصه کلام اینکه حدیث زائده که (اسم ابیه اسم ابی) را دربر دارد، نزد علمای حدیث، صحیح نمی‌باشد ودر نهایت ضعف است .

نام‌های امام زمان‌علیه السلام‌

برای امام زمان‌علیه السلام، اسامی گوناگونی وارد شده که در مناسبات مختلفی به آن نام‌ها خوانده می‌شود و این کثرت اسامی، نشان دهنده شأن عظیم این شخصیت است، چون تعدد اسامی، دلیل بر تعدد صفات و کثرت جوانب بزرگی ایشان است، برای مثال در قرآن کریم و انجیل، اسامی متعددی را برای پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله می‌یابی، مثل محمّد، احمد، طه، یس، بشیر و نذیر و در انجیل، فارقلیطا (در لغت سریانی) و برکلوطوس (در لغت یونانی).

نیز همان‌گونه که می‌بینیم تعدد اسامی پهلوان همیشگی اسلام، امام علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام مثل علی، حیدر، مرتضی و ایلیا (در لغت سریانی) و غیره، دلیل بر همین مطلب است.

همچنین درباره سرور زنان عالم، مثل فاطمه، زهرا، بتول، مبارکه، محدثه، طاهره، صدیقه و غیره.

درباره امام زمان‌علیه السلام احادیث متعددی از رسول اعظم‌صلی الله علیه وآله و از ائمه اطهارعلیهم السلام وارد شده است که از ایشان به مهدی، حجت، قائم، منتظر، خلف صالح، صاحب الامر، سید، امام دوازدهم و ... یاد کرده‌اند و در این‌گونه احادیث، تصریح شده است که ایشان، هم اسم و هم کنیه پیامبرصلی الله علیه وآله می‌باشد.

در ذیل، بعضی از احادیثی که درباره آن اسم، وارد شده می‌آوریم:

1 - مهدی

1- پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «اسم مهدی، اسم من است.»

امام علی‌علیه السلام فرمود: «اسم مهدی، محمّد است.»⁽¹⁾ایشان را مهدی می‌نامند، چون خداوند متعال او را به سوی امور خفیه‌ای - که احدی از آن امور آگاه نمی‌باشد هدایت و ارشاد می‌کند.

امام محمدباقرعلیه السلام در حدیثی فرمود: «مهدی ما اهل بیت‌علیهم السلام، ضد فاصله طبقاتی قیام می‌کند و مردم را به عدالت دعوت می‌نماید و پرچم عدل را بر پا می‌دارد، پس هر کس از او فرمانبرداری کند از خداوند فرمانبردای کرده است و هر کس از دستورات او سرپیچی کند از دستورات خداوند سرپیچی کرده. او را «مهدی» نام نهاده‌اند؛ چون او، به سوی اموری مخفی، هدایت می‌شود.»⁽²⁾

2- قائم

ایشان را قائم نام نهادند؛ چون قیام و انقلاب آن حضرت، بزرگ‌ترین انقلابی است که تاریخ بشری، آن را خواهد دید. امام زمان‌علیه السلام، حقّ و حقیقت را بر پا می‌دارد به طوری که باطل، ابداً در آن راهی پیدا نمی‌کند و این همان چیزی است که قیام او را از سایر قیام‌ها متمایز می‌کند؛ چون در تاریخ، بعضی افراد و نهضت‌های آنان ثبت شده است، ولی قیام و نهضت آنها در راه درست نبوده است؛ اما امام زمان‌علیه السلام، حق را بر پا می‌دارد و نه غیر آن.

ابوحمزه ثمالی گفت: سالت الباقرعلیه السلام: یابن رسول اللَّه! الستم کلّکم قائمین بالحق؟

قال: «بلی!»

قلت: فلم سمّی القائم قائماً؟

قال: «لمّا قتل جدّی الحسین‌علیه السلام ضجّت الملائکة الی اللَّه عزّوجلّ بالبکاء و النحیب... الی ان‌قال: ثمّ کشف الله عزّوجلّ عن الائمة من ولد الحسین علیه السلام للملائکة، فسرّت الملائکة بذلک، فاذا احدهم قائم یصلّی، فقال عزّوجلّ: بذلک القائم انتقم منهم ای من قتله الحسین»؛

از امام محمد باقر علیه السلام پرسیدم:ای فرزند رسول خدا صلی الله علیه وآله!آیا همگی شما، قائم به حق نیستید؟»

جواب داد: «بلی».

گفتم: پس چرا قائم را قائم نام نهاده‌اند؟

امام جواب داد: «از هنگامی که جدّم حسین‌علیه السلام کشته شد، ملائکه به سوی خداوند ضجّه می‌زنند و گریه می‌کنند؛ سپس خداوند ائمه‌ای - که از نسل حسین‌علیه السلام متولد می‌شوند - را به ملائکه نشان داد، آنها از این رویداد خوشحال شدند و دیدند که یکی از آنها در حالت ایستاده، نماز می‌خواند. خداوند فرمود: «به همین علت، او قائم است که از آنها، یعنی قاتلان حسین‌علیه السلام انتقام می‌گیرد».⁽¹⁾

قال الامام جعفر الصادق‌علیه السلام: سُمّی «القائم» لقیامه بالحق»؛

امام صادق‌علیه السلام فرمود: «او را (قائم) نام گزاردند؛ چون حق را بر پا می‌دارد.»⁽²⁾

3- منتظر

او را منتظر می‌نامند، چون تا زمانی که مردم هستند، منتظر ظهور و خروج او هستند، تا این کره خاکی را از ظلم و جور پاک کند.

سئل الامام محمّد الجوادعلیه السلام: یابن رسول اللَّه و لم سُمّی: القائم؟

قال: «لانّه یقوم بعد موتِ ذِکره و ارتدادِ أکثر القائلین بامامته.»

فقیل له: و لم سُمّی: المنتظر؟

قال: «لانّ له غیبة تکثر أیّامها و یطول أَمَدُها، فینتظر خروجَه المخلصون و یُنکرهُ المرتابون.... .

از امام محمّد جوادعلیه السلام پرسیدند: ای فرزند رسول خدا! چرا او را قائم می‌نامند؟

امام جواب داد: «چون او در حالی قیام می‌کند که ذکر و یادش، مرده خواهد بود و بیشتر کسانی که امامت او را قبول دارند، مرتد می‌شوند.»

پرسیده شد: چرا ایشان را منتظر نامیدند؟

امام جواب داد: «چون او غیبتی طولانی دارد که بسیار طولانی می‌شود؛ پس مخلصین، منتظر خروج او هستند و شک کنندگان، او را انکار می‌کنند.»⁽¹⁾

4- صاحب الامر

او را صاحب الامر می‌نامند؛ چون او امام بر حقی است که خداوند، اطاعت از او را بر بندگانش واجب قرار داده است: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنکُمْ»؛ «خدا و رسول و صاحبان امر را اطاعت کنید.»⁽²⁾

از این جهت، این آیه دلالت دارد بر اینکه اطاعت از امام مهدی‌علیه السلام بر تمامی مردم واجب است در احادیث صحیح زیادی تصریح شده که (اولی الامر)، همان ائمه اهل بیت‌علیهم السلام هستند.

5- حجت

او را حجّت می‌نامند، چون وجود مقدس امام زمان‌علیه السلام، حجّت خدا بر جهانیان است وخداوند به وسیله او بر بندگانش اتمام حجّت می‌کند.

بقیه نام‌ها و القاب آن حضرت روشن است و احتیاجی به شرح و توضیح ندارند.

بحث درباره امام زمان‌علیه السلام‌

قسمت اول

شاید بهترین راه برای ورود در قسمت اصلی بحث درباره امام زمان‌علیه السلام، ذکر احادیث وارده از پیامبرصلی الله علیه وآله راجع به آن حضرت به صورت عامه یا خاصه باشد و به عبارتی دیگر به صورت اجمالی یا تفصیلی است.

ولی احادیثی که در کتب شیعه وارد شده، در این‌جا و الان ذکر نمی‌کنیم؛ زیرا اعتقاد به امامت، یکی از اصول ثابت از اصول دین، یا مذهب نزد شیعیان می‌باشد.

هر کس که به امامت اعتقاد دارد، چاره‌ای ندارد، جز اینکه به امامت امام زمان‌علیه السلام معتقد باشد؛ زیرا احادیثی - که درباره امامت و تعداد ائمه‌علیهم السلام وارد شده تصریح دارند که امام دوازدهم، همان امام زمان‌علیه السلام است؛ پس اعتقاد به امام زمان‌علیه السلام از اعتقاد به امامت به صورت عام، جدا و منفصل نیست و این جزیی است که از موضوع جدا نمی‌شود.

اما احادیثی که در کتب اهل سنت وارد شده است و راجع به ائمه‌علیهم السلام هستند از حیث اجمال و تفصیل مختلف می‌باشند. احادیثی وجود دارد که به ذکر تعداد ائمه‌علیهم السلام، بدون ذکر نام و معیّن کردن شخصیت آنها می‌پردازند و نیز احادیثی وجود دارد که تعداد و نام آنها را به طور صریح بیان می‌کنند و در بعضی از آن احادیث به وجود امام زمان‌علیه السلام تصریح شده است و اینکه ایشان، امام دوازدهم از ائمه اهل‌بیت‌علیهم السلام هستند و بالاخره بعضی از آن احادیث، بعضی دیگر را تفسیر می‌کنند.

سزاوار است، بگویم این احادیث از حد تواتر گذشته‌اند و جایی برای مناقشه، جدل و انکار باقی نمانده است.

اگر بخواهیم، تمامی آن احادیث را بیاوریم، کلام طولانی شده، به طوری که باعث اتلاف وقت می‌گردد؛ ولی به سبب اینکه کتاب ما خالی از این بحث نباشد، بعضی از آن احادیث را ذکر می‌کنیم تا جویندگان حقیقت، راحت‌تر و بهتر بتوانند به حق و حقیقت برسند.

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «برای این امت، دوازده امام و جانشین وجود دارد.»⁽¹⁾

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «دوازده امام و رهبر خواهد بود.» پس کلمه‌ای را فرمود که آن را نشنیده بودم پس پدرم گفت همانا پیامبر فرمود: «که همگی آنها از قریش هستند.»⁽²⁾

این حدیث را ترمذی در کتاب صحیح خود آورده است همچنین این حدیث، در کتاب مستدرک علی صحیحین، تیسیر الوصول الی جامع الاصول، منتخب کنزالعمال، تاریخ بغداد، تاریخ الخلفا و ینابیع المودة آمده است.

این حدیث از امام حسن‌علیه السلام و عبداللَّه بن مسعود، انس بن مالک، ابوهریره، عمر بن خطاب، وائلة بن اسقع، ابی قتادة و غیره نقل شده است.

شما در احادیث بالا به خوبی درک کردید که ائمه 12 نفر هستند و از قریشند، که به طور مجمل تصریح شده است.

گروه دیگری از احادیث هستند که نکات مهم دیگری - (چون ترجمه است بهتر است به اصل منبع رجوع شود) در بر دارند، چنانچه در ذیل خواهد آمد:

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «من سرور پیامبران و علی‌علیه السلام سرور جانشینان پیامبران است و جانشینان بعد از من، 12 نفر هستند که اولین نفرشان، علی بن ابی‌طالب و آخرین آنها مهدی‌علیه السلام است.»⁽¹⁾

قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: انّ خلفایی و أوصیایی و حُجج اللَّه علی الخلق بعدی لاثناعشر: أوّلهم علی و آخرهم ولدی المهدی، فینزل روح اللَّه عیسی بن مریم، فیصلّی خَلَفَ المهدی و تُشرق الارض بنور ربّها و یبلغ سلطانه المشرق و المغرب»؛

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «خلفا، جانشینان و حجت‌های خدا بر مردم، بعد از من، 12 نفر هستند که اولین آنها، علی‌علیه السلام و آخرینشان، فرزندم مهدی‌علیه السلام است؛ پس روح خدا، عیسی بن مریم از آسمان فرود می‌آید و پشت سر او نماز می‌خواند؛ او نور پروردگار را در زمین

می‌گستراند و سلطنت او، تمام شرق و غرب عالم را در بر می‌گیرد.»⁽¹⁾

از ابن عباس روایت شده که:

فقال: «انّ وصیّی علی بن ابی طالب و بعده سبطای الحسن و الحسین، تتلوه تسعة ائمة مِنْ صُلْب الحسین‌علیه السلام.»

قال: یا محمّد! فَسَمِّهم لی؟

قال: «اذا مضی الحسین فابنه علی، فاذا مضی علی فابنه محمّد، فإذا مضی محمّد فابنه جعفر، فاذا مضی جعفر فابنه موسی، فاذا مضی موسی فابنه علی، فاذا مضی علی فابنه محمّد، فإذا مضی محمّد فابنه علی، فاذا مضی علی فابنه الحسن، فاذا مضی الحسن فابنه الحجة محمّد المهدی، فهولاء اثنا عشر....»؛

مردی یهودی که اورا نعثل می‌گفتند وارد شد و گفت: ای محمّد! از چیزهایی که مدتی در سینه‌ام هستند از تو می‌پرسم...

تااینکه گفت: به من بگو، جانشینت کیست؟ هیچ پیامبری نبوده، مگر اینکه جانشینی داشته باشد و جانشین پیامبر ما، موسی بن عمران، یوشع بن نون بوده است.

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «جانشین من، علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام است و بعد از او، دو نوه من، حسن و حسین‌علیه السلام و بعد از آن دو، 9 نفر از خاندان من که از نوادگان حسین‌علیه السلام می‌باشند.»

مرد یهودی گفت: ای محمد! نام آنها را به من بگو؟

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «بعد از حسین، فرزندش علی و بعد از علی، فرزندش محمّد و بعد از محمد، فرزندش جعفر و بعد از جعفر، فرزندش موسی و بعد از موسی، فرزندش علی، و بعد از علی، فرزندش محمّد و بعد از محمد، فرزندش علی و بعد از علی، فرزندش حسن و بعد از حسن، فرزندش مهدی است، آنها 12 نفر می‌باشند.»⁽²⁾

هر مسلمان بدون تعصبی از این احادیث می‌فهمد که مقصود از امامان دوازده گانه، همان امامان اهل بیت هستند، همان‌طور که احادیث متواتر به این مطلب تصریح کرده‌اند.

ولی کسانی که دشمنی و لجاجت دارند و کسانی که به طور دایم حق را از بین می‌برند و باطل را زنده نگه می‌دارند، هیچ‌گاه در برابر این حقیقت روشن، سر تسلیم فرود نمی‌آورند و با آن لجاجت می‌کنند؛ آنها همانند غرق شده‌ای در آب هستند که به هر علف هرزه‌ای، دست دراز می‌کنند تا به هدف خود برسند و درباره بحث مهدویت نیز در تلاش هستند که این احادیث را چنان نفی کنند و تغییر دهند که خلاف ظاهر باشد و این احادیث را به غیر از ائمه اهل بیت‌علیهم السلام نسبت می‌دهند و می‌دانند که این تعداد (دوازده نفر) با اموی‌ها و عباسیان منطبق نمی‌شود؛ ولی بر اساس تعصب کورکورانه هر کاری می‌کنند و انسان متعصب، کور و کر است، تکذیب و تزویر برای او مهم نیست، نیرنگ به کار می‌برد و از جدل و مناظره ترسی ندارد.

دین است که انسان را از انحراف باز می‌دارد؛ پس هنگامی که باز دارنده را گم کند، افسار گسیخته می‌شود هر آنچه بخواهد، انجام می‌دهد و هر آنچه بخواهد، می‌گوید، بدون اینکه شرم و حیایی در کارش باشد، این افراد، هیچ شعور و درکی از مسئولیت در برابر خداوند ندارند و از کیفر خداوند هم، هیچ ترسی ندارند.

اگر بخواهیم، این نظریه تقلبی و این ادعای باطل را بیان کنیم بر ما لازم است که اسامی حکام، جنایتکاران، مجرمین بنی امیه و بنی عباس را بیاوریم، آن حاکمان جبار، ظالم، ملحد، کافر، سفاک، دایم الخمر، زنا کار، حمام کننده در خمر، پاره کننده قرآن و کسانی که مردم را از عمل به معروف باز می‌داشتند و کسانی که اسیر شهوات خود بودند.

روی هر کدام که می‌خواهی، دست بگذار، هیچ کس را نمی‌بینی، مگر اینکه فاسق، فاجر یا هتک حرمت کننده باشد، به هر حال این کتاب درباره سیاه کاری‌ها و ظلم‌های این حاکمان بدکاره نیست و پرداختن به این موضوعات از حوصله این کتاب، خارج است.

قسمت دوم

حالا می‌پرسم، آیا آن ائمه دوازده گانه‌ای - که پیامبرصلی الله علیه وآله از آنها خبر داده اینان هستند؟

هرگز چنین نیست، حاشا و کلا! از رسول اقدس و اطهرصلی الله علیه وآله بعید است که این خیانتکاران مجرم، فاسق وفاجر را جانشین خود قرار دهد.

بی‌شک شأن و مقام پیامبر اعظم‌صلی الله علیه وآله، از این گونه جانشینان فرومایه، بالاتر و برتر است.

بدون تردید، پیامبرصلی الله علیه وآله را با هیچ کدام و هیچ کس نمی‌توان، تمثیل و تشبیه کرد، مگر آنان که خداوند، پلیدی و ناپاکی را از آنها دور کرد و آنان را پاکیزه گردانید و هیچ کس، جانشینی پیامبرصلی الله علیه وآله نمی‌باشد، مگر پاکان، همانان که از آب باران، پاک‌تر هستند؛ آنان که شرافتشان از ثریا می‌گذرد؛ صالحان و نیکوکارانی که حیات و زندگانی‌شان، سراسر فضیلت و پاکیزگی است به طوری که درباره آنان، هیچ جایی برای تمسخر کردن نیست و هیچ سخنگویی، توانایی طعنه زدن به آنها را ندارد. اینان نسخه اصلی امامت هستند که در عمل، پندار، دوری از گناه، زهد، تقوا، عبادت و بقیه صفات و مکارم، مانند پیامبرصلی الله علیه وآله هستند.

اینان همان کسانی هستند که از منابع علم الهی نوشیده‌اند و از آب گوارای حکمت الهی چشیده‌اند و از پیامبرصلی الله علیه وآله در راه و سیره‌اش، پیروی کرده‌اند؛ اینان سزاوارترین و شایسته‌ترین مردم به جانشینی پیامبر وعزیزترین وبزرگوارترین مردمند و آنان عترتِ طاهر، اهل بیت گرامی و کریمند، که قرآن در آیات بسیاری، آنان را ستایش و ثنا کرده است و پیامبرصلی الله علیه وآله در جاهای مختلف عدیده‌ای، آنان را به مردم معرفی نموده است.

ولی با مردمی که مبتلا به خشک مغزی‌اند، چه باید کرد؟ کسانی که با هیچ منطقی، درک و فهم نمی‌کنند و هیچ دلیل و برهان قاطعی به آنان سود نمی‌رساند؛ هیچ دلیلی را قبول نمی‌کنند برای اینکه نفس آنها منحرف است و اگر تمامی آیات را برای آنان، دلیل بیاوری، ایمان نخواهند آورد.

در مقابل این گروه در همین وقت و همین الان، مردم زیادی را خواهی دید که باطن، شعور و عقلشان، خشک و متحجر نیست هر وقت که حق و حقیقت برای آنان آشکار شود در مقابل آن، سر تسلیم فرود می‌آورند و انانیت و لجاجت را دور می‌ریزند و از کسانی نیستند که این آیه بر آنان منطبق باشد: «أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ»؛ «غرور و خودپرستی، او را به گناه برانگیزد»⁽¹⁾اما مصیبت بزرگ، همان انسان‌های متعصبی هستند که با حقیقت دشمنند و امت اسلامی 14 قرن است که به آنان مبتلا شده است.

باز می‌گردیم به حدیثی از پیامبرصلی الله علیه وآله که درباره ائمه دوازده‌گانه علیهم السلام بیان شده است و می‌گویم که ما در این احادیث، نیازی به تفسیر نداریم؛ چون پیامبرصلی الله علیه وآله در این احادیث، نقاب از چهره حقیقت برداشته، آنچه لازم بوده، صراحتاً بیان فرموده است همچنین معقول هم نیست که پیامبرصلی الله علیه وآله از ائمه بعد از خود به صورت مبهم و موجز صحبت کند؛ زیرا این کار، خلاف بلاغت است و کلام در این‌جا احتیاج به شرح دارد و نباید اجمال گویی و ایجاد ابهام شود چرا که این موضوع اهمیت فراونی داشته، این مطلب برای اسلام و مسلمین، ارتباطی تنگاتنگ دارد.

اما حالا که کلام به این‌جا رسید، لازم است که احادیث نبوی راجع به امام زمان‌علیه السلام را بیان کنیم و باید دانست که احادیث وارده در کتب شیعه و سنی از پیامبرصلی الله علیه وآله روایت شده‌اند و ممکن نیست به این احادیث، عیبی وارد کرد. لازم به ذکر است که شمارش این احادیث به سبب کثرتشان، بسیار مشکل است. شیخ و علامه معاصر، لطف اللَّه صافی [دامت برکاته ]بیش از 80 حدیث از کتب شیعه و سنی روایت کرده است و خود اعتراف دارد که فقط مقدار کمی از این احادیث را روایت کرده است. در این‌جا بعضی از این احادیث را برای شما خواننده گرامی می‌آوریم:

از سهل بن سعد انصاری روایت شده که:

سألت فاطمة بنت رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله عن الائمة؟ فقالت: «کان رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله یقول: یا علی! انت الامام و الخلیفة بعدی و انت أولی بالمومنین من أنفسهم فإذا مضیت فإبنک الحسن أولی بالمؤمنین من انفسهم، فاذا مضی الحسن فإبنک الحسین أولی بالمؤمنین من انفسهم، فاذا مضی الحسین فإبنه علی بن الحسین اولی بالمؤمنین من انفسهم، فاذا مضی علی فإبنه محمّد اولی بالمؤمنین من انفسهم، فاذا مضی محمّد فإبنه جعفر اولی بالمؤمنین من انفسهم، فاذا مضی جعفر فإبنه موسی اولی بالمؤمنین من انفسهم، فاذا مضی موسی فإبنه علی أولی بالمؤمنین من انفسهم، فاذا مضی علی فابنه محمّد اولی بالمؤمنین من انفسهم، فاذا مضی محمّد فإبنه علی أولی بالمؤمنین من انفسهم، فاذا مضی علی فإبنه الحسن اولی بالمؤمنین من انفسهم، فاذا مضی الحسن فالقائم المهدی اولی بالمؤمنین من انفسهم، یفتح اللَّه به مشارق الارض و مغاربها، فهم ائمة الحق و ألسِنَةُ الصِدق، منصور مَن

نَصَرهم و مخذول مَن خَذَلَهم.

از فاطمه دختر رسول خداصلی الله علیه وآله، درباره ائمه پرسیدند، ایشان فرمود: «روزی پیامبرصلی الله علیه وآله به علی‌علیه السلام فرمود: ای علی! تو امام و خلیفه بعد از من هستی، تو به مومنین از خودشان، سزاوارتری و بعد از تو، پسرت حسن‌علیه السلام از مومنین، نسبت خودشان سزاوارتر است، بعد از او حسین‌علیه السلام، دیگر پسرت از مومنین، نسبت به خودشان سزاوارتر است، بعد از حسین‌علیه السلام، پسر او علی‌علیه السلام از مومنین، نسبت به خودشان سزاوارتر است، بعد از محمدعلیه السلام، پسرش جعفرعلیه السلام از مومنین، نسبت به خودشان سزاوارتر است، بعد از جعفرعلیه السلام، پسرش موسی‌علیه السلام از مومنین، نسبت به خودشان سزاوارتر است، بعد از موسی‌علیه السلام، پسرش علی‌علیه السلام از مومنین، نسبت بخودشان سزاوارتر است، بعد از علی‌علیه السلام، پسرش محمدعلیه السلام از مومنین، نسبت به خودشان سزاوارتر است، بعد از محمدعلیه السلام، پسرش علی‌علیه السلام از مومنین، نسبت به خودشان سزاوارتر است، بعد از علی‌علیه السلام، پسرش حسن‌علیه السلام از مومنین، نسبت به خودشان سزاوارتر است و بعد از حسن‌علیه السلام، پسر او مهدی قائم‌علیه السلام از مومنین، نسبت به خودشان سزاوارتر است که خداوند به وسیله او مشرق‌ها و مغرب‌ها را فتح می‌کند؛ اینان ائمه حق و زبانِ گویای راستگویی هستند. هر کس آنان را یاری کند؛ پیروز می‌شود و هر کس بخواهد، آنان را خوار کند؛ ذلیل می‌شود.»⁽¹⁾

قال: خطبنا رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله فقال: «معاشر الناس إنی راحل عنکم عن قریب و منطلق الی المغیب، اوصیکم فی عترتی خیراً و إیّاکم و البِدَع، فإن کلّ بِدْعَة ضَلالة و کلّ ضلالةٍ و أهلها فی النار.

معاشر الناس مَن إفتَقَد الشمس فلیتمسَّک بالقمر و من إفتقد القمر فلیتمسّک بالفرقدین و مَن افتقد الفرقدین فلیتمسَّک بالنجوم الزاهرة بعدی، أقول قولی هذا و أستغفر اللَّه لی ولکم.»

قال سلمان: فلما نزل عن منبره تَبعتُه حتی دخل بیت عائشة فدخلت علیه و قلت: بأبی أنت و اُمّی یا رسول اللَّه! سَمعتُک تقول: اذا إفتقدتم الشمس فتمسّکوا بالقمر و إذا افتقدتم القمر فتمسّکوا بالفرقدین و اذا افتقدتم الفرقدین فتمسکوا بالنجوم الزاهرة، فما الشمس

و ما القمر و ما الفرقدان و ما النجوم الزاهرة؟

قال: «امّا الشمس فأنا و امّا القمر فعلیُ‌علیه السلام و اذا افتقدتمونی فتمسّکوا به بعدی و أمّا الفرقدان فالحسن و الحسین‌علیه السلام فاذا افتقد تم القمر فتمسّکوا بهما و امّا النجوم الزاهرة فَهُم الائمة التسعة مِن صُلب الحسین‌علیه السلام و التاسع مهدّیهم».

ثمّ قال: «انهم هم الأوصیاء و الخلفاء بعدی، أئمة ابرار عدد أسباط یعقوب و حواری عیسی.» قلت: فَسمِّهم لی یا رسول اللَّه. قال:اَوّلهم و سیِّدهم علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام و سبطای و بعدهما زین العابدین علی بن الحسین‌علیه السلام و بعده محمّد بن علی باقر علم النبیّین‌علیه السلام و الصادق جعفر بن محمدعلیه السلام و ابنه الکاظم سُمِّیَ موسی بن عمران و الذی یُقتل بأرض خراسان إبنه علی، ثم إبنه محمّد و الصادقان علی و الحسن و الحجة القائم المنتظر فی غیبته، فإنّهم عترتی من دمی و لحمی، عِلْمهم علمی و حُکْمهم حُکمی، مَن آذانی فیهم فلا أنا لَهُ اللَّه تعالی شفاعتی».

همین حدیث با تعبیر اندکی از امام حسین‌علیه السلام نیز نقل شده است:

از سلمان فارسی روایت شده است که:

روزی پیامبرصلی الله علیه وآله برای ما خطبه می‌خواند، فرمود: «ای مردم! من بزودی از میان شما می‌روم و به سرای پنهانِ اسرار، سفر می‌کنم.

شما را به نیکی به خاندانم، سفارش می‌کنم. از بدعت بپرهیزید، بدانید که هر بدعتی، مایه گمراهی است و هر گمراهی با اهل آن گمراهی از آتش هستند.

ای مردم! هر کس خورشید از او پنهان شود به ماه رو می‌آورد و هر کس ماه را گم کند به دو ستاره به نام دو برادران رو می‌آورد و هر کس که ستاره دو برادران را گم کند به ستارگان روشن دیگر رو می‌آورد؛ این سخن من بوده است برای خودم و برای شما از خداوند، طلب بخشش می‌کنم».

سلمان می‌گوید: وقتی که پیامبر از منبر پائین آمد به دنبال او رفتم تا اینکه وارد خانه عایشه شد، نزد آن حضرت رفتم و عرض کردم: ای رسول خداصلی الله علیه وآله! پدر و مادرم فدایت! شنیدم که فرمودی: هرگاه خورشید را گم کردید به ماه روی آورید و هر گاه ماه را گم کردید به ستاره دو برادران روی آورید و هر گاه ستاره دو برادران را گم کردید به ستارگان روشن

دیگر روی آورید؛ منظور شما از خورشید و ماه و ستاره دو برادران و ستاره‌های روشن دیگر، چیست؟

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «اما خورشید، من هستم و ماه، علی‌علیه السلام است بعد از اینکه مرا از دست دادید به او روی آورید؛ اما ستاره دو برادران، حسن و حسین‌علیهم السلام هستند؛ هرگاه ماه را از دست دادید به این دو ستاره روی آورید و امّا ستارگان روشن دیگر، ائمه نُه گانه از نوادگان حسین‌علیه السلام هستند که نهمین آنها، مهدی‌علیه السلام است.»

سپس پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «اینان جانشینان بعد از من هستند و به تعداد فرزندان یعقوب‌علیه السلام و حواریّون عیسی‌علیه السلام می‌باشند.»

عرض کردم: ای رسول خداصلی الله علیه وآله! اسم این ائمه را برای من بگویید.

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «اولین نفر و بزرگ اینان، علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام و دو نوه‌ام، حسن و حسین‌علیهم السلام و بعد از آن دو، علی بن حسین زین‌العابدین‌علیه السلام و بعد از او، محمدباقرعلیه السلام شکافنده علم پیامبران و بعد از او جعفر بن محمدصادق‌علیه السلام و بعد از او فرزندش، کاظم‌علیه السلام - که همنام موسی بن عمران است و بعد از او، فرزندش علی‌علیه السلام - که او را در سرزمین خراسان می‌کشند و سپس فرزندش محمدعلیه السلام است و سپس دو صادق، یعنی علی وحسن‌علیه السلام و سپس مهدی قائم‌علیه السلام است - که در انتظار خروج از غیبت می‌باشد اینان عترت من و از گوشت و خون من هستند؛ علم آنها، علم من و حکم آنها، حکم من است و هر کس آنان را اذیت کند، شفاعت من شامل حال او نمی‌شود.»⁽¹⁾

جمع آوری بعضی از این احادیث و شمارش آنها، کاری بس دشوار است. ابتداء باپیام احادیث درباره امام زمان‌علیه السلام آشنا می‌شویم که پیامبرصلی الله علیه وآله در مناسبات فراوان بر این موضوع پافشاری زیادی کرده‌اند تا اتمام حجتی کرده باشند و مردم بر خداوند، حجتی نداشته باشند و این نشان دهنده اهمیت مطلب است.

فصل سوم: بشارت‌های قرآن درباره امام زمان‌علیه السلام

قسمت اول‌

قرآن کریم، همان کتابی است که هیچ مورد باطلی در آن راه ندارد و در این کتاب هر مطلبی بیان شده است و هیچ خشک و تری باقی نمانده، مگر اینکه در این کتاب روشنگر آمده، از چیزی کوتاهی نشده است. قرآن، آخرین کتاب آسمانی می‌باشد، همان‌گونه که اسلام، آخرین دین است.

آیا قرآن، نسبت به این واقعه بزرگ - که باعث تحول عظیمی در حیات و زندگی بشر می‌شود ساکت است؟

قرآنی که از غلبه روم بر فارسیان و از قیام دولت یهود با همکاری دولت های بزرگ، خبر می‌دهد «ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّةُ أَیْنَ ما ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِّنَ النّاسِ»⁽¹⁾قرآنی که درباره یاجوج و ماجوج خبر می‌دهد.

قرآنی که از ممکن بودن پیمودن فضا، خبر می‌دهد: «یا مَعْشَرَ الْجِنِ‌ّ وَالْإِنسِ إِنِ

اسْتَطَعْتُمْ أَن تَنفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ فانفُذُوا الَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ»⁽¹⁾

آیا می‌شود که چنین قرآنی از ظهور امام زمان‌علیه السلام و پیروزی او خبر ندهد؟

هرگز چنین نیست! قرآن حکیم در جاهای زیادی از امام زمان‌علیه السلام و قیام او خبر داده است، تاویل این‌گونه آیات، درباره امام زمان و ظهور اوست به طوری که ائمه‌علیهم السلام که قرآن در خانه‌های آنها نازل شده، به این مطلب تصریح کرده‌اند.

بعضی از این آیات را برای شما می‌آوریم:

آیه اوّل «وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ * وَنُمَکِّنَ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَنُرِیَ فِرْعَوْنَ وَهامانَ وَجُنُودَهُما مِنْهُم مّا کانُوا یَحْذَرُونَ» «ما اراده کردیم که بر آن طایفه ضعیف و ذلیل در آن سرزمین، منت گذارده، آنها را پیشوایان خلق قرار دهیم و وارث (مُلک و جاه فرعونیان) گردانیم و در زمین به آنها قدرت و تمکین بخشیم و به چشم فرعون و هامان و لشکریانشان، آنچه را که از آن ترسان بودند، بنماییم.»⁽²⁾

امام علی‌علیه السلام در این باره فرموده است:

«لتعطفنّ الدنیا علینا بعد شِماسِها عَطْفَ الضَرُوس علی ولدها (و تلی علیه السلام عقیب ذلک) قوله تعالی: «وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ»؛

«دنیا، پس از سرکشی‌اش، مانند شتری - که شیر به صاحبش نمی‌دهد - تا برای بچه‌اش نگاه دارد به ما روی خواهد آورد.» و سپس این آیه را تلاوت فرمود: «وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ»⁽³⁾

ابن ابی الحدید در شرحش می‌گوید، همفکران ما می‌گویند، این آیه به آمدن امامی، وعده می‌دهد - که سراسر زمین را تصرف می‌کند - و بر تمامی کشورها حکمفرمایی می‌کند.

این حدیث از راه‌های گوناگونی از امام علی‌علیه السلام وارد شده است و شاید به شرح بیشتری

نیاز داشته باشد؛ (شماسها) به اسبی گفته می‌شود که از سواری دادن بر پشت خود خودداری می‌کند؛ ( الضروس ) شتر بد اخلاقی را گویند که دوشنده خود را گاز بگیرد.⁽¹⁾

معنی سخن امام علی‌علیه السلام این است که دنیا بعد از ظلم و ستم بسیار بر اهل‌بیت‌علیهم السلام به آنان رو می‌کند و اهل بیت‌علیهم السلام قیام می‌کنند و بر دشمنانشان پیروز می‌شوند، آنها تمامی سر بالایی‌های سختگذر و پر از سنگلاخ را که در مسیر نهضت مقدسشان وجود دارد از میان برمی‌دارند و دنیا بعد از آن همه سختی به اهل‌بیت‌علیهم السلام برای آنان راحت و بعد از تلخی‌های بسیار، شیرین می‌گردد و دنیا بعد از سرپیچی، بالاخره سر تسلیم فرود می‌آورد و بعد از سرکشی، رام می‌شود.

از امیر مومنان‌علیه السلام روایت شده که:

«المستضعفون فی الارض، المذکورون فی الکتاب، الذین یّجعلهم اللَّه أئمة: نحن أهل البیت، یَبعث اللَّه مهدیَّهم فیعزُّهم و یذلُّ عدوّهم.»

مستضعفان بر روی زمین، آن کسانی که در قرآن ذکر شده‌اند - که خداوند آنان را رهبر قرار داده ما اهل‌بیت‌علیهم السلام هستیم، خداوند مهدی اهل‌بیت را برمی‌انگیزد تا اهل بیت را عزیز و گرامی بدارد و دشمنان آنان را خوار و ذلیل گرداند.»⁽²⁾

اکنون که سخن از آیاتی به میان آمد که تاویل آنها، مربوط به امام زمان‌علیه السلام است؛ بهترین کار این است که مختصری درباره کلمه تأویل توضیح دهیم تا اطلاعات خواننده بیشتر شده، از معنی تاویل آگاه شود.

تأویل: باز گرداندن کلام و صرف کلام از معنای ظاهری به معنایی است که مخفی می‌باشد.⁽³⁾

تاویل رویا و خوابها، یعنی همان چیزی که رویا به آن باز می‌گردد، برای مثال حضرت یوسف‌علیه السلام در خواب، یازده خورشید و ماه را دید که برای او سجده می‌کنند، بعد از سالیان دراز، وقتی که یعقوت و اولادش به مصر رفتند، خداوند چنین فرمود:«و رَفَعَ ابویه علی

العَرش و خرُّوا لهُ سجّداً و قال یا أبتِ هذا تأویل رؤیای مِن قَبْل قد جَعَلَها ربّی حقّاً» «آن‌گاه پدر ومادر را بر تخت نشاند و آنها به شکرانه دیدار او، خدا را سجده کردند. یوسف در آن حال به پدر گفت تعبیر خواب من این بود.»⁽¹⁾

وارد شده که یوسف‌علیه السلام به دو جوانی - که رویایی دیده بودند گفت: «لَا یَأْتِیکُما طَعامٌ تُرْزَقانِهِ إِلَّا نَبَّأْتُکُما بِتَأْوِیلِهِ»؛ «قبل از آنکه طعام آید و تناول کنید، شما را از تعبیر خوابتان آگاه می‌کنم.»⁽²⁾

امام علی‌علیه السلام در حدیثی، پیامبرصلی الله علیه وآله فرموده است: «ما مِن آیةٍ إلاّ و علَّمنی تأویلها»؛

«هیچ آیه‌ای وجود ندارد که پیامبرصلی الله علیه وآله آن را به من آموزش نداده باشد و تاویلش را به من نیاموخته باشد.»⁽³⁾

در این آیه شریفه - که درباره فرعون و جرایم او سخن گفته شده، - خداوند فرموده است: «وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ» معنی ظاهری این است که خداوند به بنی اسراییل کرامت و بزرگواری گذشته را باز می‌گرداند و فرعون و لشکر او را هلاک می‌کند.

ولی تاویل آیه، یعنی معنی مخفی - که غیر از معنی آشکار است، این است که -مقصود از مستضعفان در این آیه، خاندان محمدصلی الله علیه وآله هستند که مردم، آنان را ضعیف برمی‌شمرند به آنان ظلم و ستم بسیار می‌کنند،آنان را می‌کشند و هر چه می‌خواهند به سر آنها می‌آورند. پیامبرصلی الله علیه وآله هم به آنان فرمود: «انتم المستَضعَفون بعدی»؛ «شما مستضعفان بعد از من هستید».

احتیاجی هم به اثبات این حقیقت روشن نیست؛ چون تاریخ اسلامی گواهی می‌دهد روزی که پیامبرصلی الله علیه وآله از این دنیا مفارقت نمود، انواع مصایب، سختی‌ها و ستم‌ها را بر خاندان پیامبرصلی الله علیه وآله وارد نمودند و قدرتمندان و سلطه گران، این ذرّیه پاک را ضعیف شمردند و هر آنچه که نفوس مملو از حسد و طاغوت گرایی آنان می‌خواست، درباره اهل بیت‌علیهم السلام روا

می‌داشتند؛ حتی کار را به جایی رساندند که مردم، بزرگان خاندان محمدعلیهم السلام را به حکّام وقت تحویل می‌دادند تا به آنان نزدیک‌تر شوند، چنانچه جعفر برمکی، چنین کاری کرد و کدامین استضعاف از این، شدیدتر است ؟

ولی خداوند خواست که بر این ذریه پاک و مظلوم تفضّل نماید و بر تمامی شیعیان آنان منت گذارد، همان‌هایی که زندگی آنان در فشار، سختی، ذلت، ترس و دلهره بود، کسانی که از حداقل حقوق انسانی محروم بودند، کسانی که حکام وقت هر آزادی و کرامتی را از آنان سلب کردند؛ پس خداوند به وسیله حکومتی که تمام کره خاکی را در بر می‌گیرد بر اینان منت می‌نهد.

حکومتی که مرزهای آن، دو قطب منجمد شمالی و جنوبی و تمامی سرزمین‌های اطراف آنهاست؛ این تنها حکومتی است که بر کل زمین و آنچه در زمین است، حکمفرمایی می‌کند و بدون هیچ مزاحمتی، برای شیعیان، سلطه تمام و قدرت کامل برقرار می‌گردد.

بزودی تفاصیل بیشتری از این حکومت را برای شما، خواننده گرامی می‌آوریم به خواست خداوند متعال

برای حسن ختام این بحث وصحبت درباره این آیه می‌گوییم که ممکن است، این تاویل را از ظاهر آیه هم به دست آورد و از این قسمت که «وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ» به لفظ مستقبل (آینده) آمده است؛ چون نزول این آیه بعد از هزاران سال از دوران حضرت موسی و فرعون است و ممکن هم است که بگوییم خداوند می‌توانست، چنین بگوید: «واردنا ان نمنّ» یا «مننا علی الذین استضعفوا.»؛ چنانچه در جای دیگری فرموده:«لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولًا»: «همانا خداوند بر مومنین منت نهاده،از میان آنان، رسولی را برگزید.»⁽¹⁾

«کَذَلِکَ کُنتُم مِّن قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَیْکُمْ» «همانا شما از قبل چنین بودید و خداوند بر شما منّت نهاد.»⁽²⁾

«وَلَقَدْ مَنَنّا عَلَیْکَ مَرَّةً أُخْرَی «همانا ما بار دیگر بر تو منت نهادیم.»⁽¹⁾

«وَلَقَدْ مَنَنّا عَلَی مُوسَی وَهارُونَ» «همانا بر موسی و هارون منت نهادیم.»⁽²⁾

خداوند این آیات را به لفظ گذشته آورده، اما در آیه مورد بحث به لفظ آینده آورده، فرموده است:«وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ».

و همچنین در: «نرید» و «نجعلهم» و «نجعلهم» و «نمکِّن» و «نُریَ»، الفاظ ششگانه به لفظ آینده آمده است، نه گذشته.

شاید کسی بگوید، فرعون، هامان و لشکریان آنها، قبل از نزول این آیه، هزاران سال پیش هلاک شده‌اند؛ پس چگونه می‌توان آیه را به زمان آینده تاویل کرد؟

جواب این است که اسم فرعون، رمز است برای هر سلطانی که بدکار و ستمکار باشد و ظلم بسیار کند؛ پس برای هر عصری، فرعونی هست و برای هر امتی، فرعون‌های بسیاری وجود دارد.

از امام محمّد باقرعلیه السلام و امام جعفر صادق‌علیه السلام در تاویل این آیه، روایت شده که:

«أنّ المراد مِن «فرعون و هامان» - فی هذه الآیة - هما رجلان مِن جَبابرة قریش، یُحییهما اللَّه تعالی عند ظهور الامام المهدی‌علیه السلام - فی آخر الزمان - فینتقم منهما بما أسْلفه»؛

مراد از «فرعون و هامان» در این آیه، دو مرد جبار و ظالم از قریش هستند که خداوند آن دو را هنگام ظهور مهدی‌علیه السلام زنده می‌گرداند و حضرت از آن دو انتقام می‌گیرد.»⁽³⁾

«جنودهما» پیروان و یاران آن دو مرد قریشی هستند که با آنها همکاری می‌کنند.

آیه دوم:«وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ کَما اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَی لَهُمْ وَلَیُبَدِّلَنَّهُم مِّنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً یَعْبُدُونَنِی لَا یُشْرِکُونَ بِی شَیْاً وَمَن کَفَرَ بَعْدَ ذَلِکَ فَأُولَئِکَ هُمُ الْفسِقُونَ » «خداوند به کسانی از شما بندگان که ایمان آرند و نیکوکار گردند وعده فرموده که در زمین، جانشین دیگران گرداند، چنان که امت‌های صالح پیامبران گذشته، جانشین پیشینیان خود شدند

و افزون بر خلافت، دین پسندیده آنان را بر همه ادیان تسلط دهد و پس از ترس به همه مومنان، ایمنی کامل دهد که مرا به یگانگی بی‌هیچ ریا وشرک پرستش کنند وبعد از آن هر کس کافر شود به حقیقت فاسقان وتبهکارانند.»⁽¹⁾

این آیه نیز جزء آیاتی است که تاویل به امام مهدی‌علیه السلام شده است. معنی آیه در ظاهر این است که خداوند تعالی به مومنان این امت وعده داد که آنان را جانشین کند و خلافت دهد و طبیعی است که بشر بر روی زمین خاکی و در خشکی یا روی آب، زندگی می‌کند. یعنی خداوند، مومنان را وارث زمین کفار (از عرب و عجم) می‌گرداند و به آنان اجازه می‌دهد که زمین را تصرف کنند و در آن حکومت نمایند، همان طور که خداوند بعضی از اولیایش را جانشین بعضی دیگر گردانید و حالت ترس آنان را به امان تبدیل کرد که از کسی جز خدا نهراسیدند و احدی از لشکریانِ سلطه و قدرت نتوانستند بر آنان غلبه پیدا کنند و بدون هیچ تقیه و ترسی به حق عمل و خداوند را عبادت کردند.

خداوند تعالی به مومنین صالح - که از هر پلیدی پاک هستند وعده داده که آنان را جانشین وحاکم زمین گرداند، این معنی ظاهری آیه کریمه است.

این وعده الهی که 3 بار به لام قسم، نسبت به آن تاکید شده است و 3 بار نیز با «نون» تاکید آمده تا به امروز محقق نشده، پس کِی، مومنان صالح بر مردم حکم می‌رانند و اسلام را با تمام آزادی و بدون ترس از احدی، اجرا می‌کنند؟

آن مومنینی که اعمال صالح انجام می‌دهند و خداوند آنان را این چنین ثمره بزرگی می‌دهد، کیستند؟

اگر به تاریخ اسلام و مسلمین از زمان طلوع خورشید اسلام تا امروز مراجعه کنید به طور یقین خواهید دانست که این وعده الهی در طول 1400 سال، محقق نشده است.

قسمت دوم

گمان نمی‌کنم که وجدان هیچ مسلمان منصفی قبول کند که مقصود از مومنان نیکو کردار، امویان و عباسیان باشند؛ چون تاریخی که مورد قبول اسلام و غیر اسلام باشد، شاهد است که امویان و عباسیان، مرتکب جرایم بزرگی شدند و خون بسیاری از اولیای

الهی را ریختند و حرمت الهی را هتک کردند و کاخ‌های آنان، سرشار از فجور و منکرات بود و اگر ما بخواهیم در این‌باره به تفصیل صحبت کنیم، احتیاج به کتابی جداگانه دارد.

همچنین، چه زمانی دین خدا بر روی زمین به اقتدار مورد نظر رسید تا این آیه تحقق یافته باشد: «وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَی لَهُمْ» دین اسلام از بین نمی‌رود؛ ولی همچنان فاقد قدرتی منظم و جهانی است به طوری که هر کشوری می‌تواند با آن بجنگد. به چین، شوروی یا بعضی از کشورهای آفریقایی و اروپایی بروید تا ترسی که بر مسلمانان سایه انداخته، ظلم و سختی‌ای که از هر طرف آنها را در بر گرفته، ببینید. در بعضی از کشورها، نگهداشتن قرآن، بزرگ‌ترین گناه است که شدیدترین مجازات‌ها را در پی دارد! و دیگر، درباره میلیون‌ها مسلمانی - که به سبب مسلمان بودن کشته شده‌اند، سؤالی نپرسید.

در چین، شوروی و یوگسلاوی، کشتارگاه‌های بزرگ و وحشتناکی برپا گردید که خون مسلمانان را به راحتی ریختند. هم اکنون در فیلیپین، مسلمانان تحت فشار و محرومیت هستند و فقط خدا می‌داند که در ویتنام چه تعداد از مسلمانان به دست کمونیست‌ها کشته شدند و دهها هزار مسجدی - که به اصطبل، اسلحه خانه، کلیسا و میدان ورزش تبدیل شدند پس چه زمانی وعده الهی تحقق خواهد یافت؟

ممکن است، عده‌ای بگویند، اسلام در جزیرة العرب، سرزمین‌های خاورمیانه و سرزمین‌های بسیاری - که در زمان فتوحات اسلامی گسترش یافت خودش، نوعی تحقق این وعده است.

در جواب می‌گوییم:

ما منکر این مطلب نمی‌شویم که اسلام در زمان پیامبرصلی الله علیه وآله بر مدینه و بخش‌هایی از جزیرة العرب حاکم شد؛ پس معنی وعده الهی در این آیه چیست: «وَعَدَاللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ»؛ «خداوند به کسانی از شما - که ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند وعده داده است».

معنی این وعده، این است که روزگاری، اسلام بر کره زمین حاکم می‌شود و مسلمانان

بدون هیچ ترس و تقیه‌ای، اعمال دینی خود را به جا می‌آورند و در تمام مناطق و سرزمین‌ها، فقط دین اسلام است که حاکم و عامل خواهد بود.

اهل بیت‌علیهم السلام این مطلب را بیان می‌فرمایند که تاویل این آیه در هنگام ظهور امام زمان‌علیه السلام محقق خواهد شد و بزودی در همین کتاب، احادیثی راجع به این موضوع، خواهیم آورد.

در تفسیر عیاشی آمده که امام سجادعلیه السلام بعد از تلاوت این آیه، فرمود: «هم و اللَّه شیعتُنا اهل البیت، یفعل اللَّه ذلک بهم علی ید رجل منّا و هو مهدیُّ هذه الاُمّة و هو الذی قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: لو لم یبقَ مِن الدنیا إلاّ یوم واحد لطوَّل اللَّه ذلک الیوم حتّی یأتی رجل من عترتی، اسمه اسمی، یملاُ الارض عدلاً و قسطاً کما مُلئت ظلماً و جوراً»؛

«به خدا قسم! آنان شیعیان ما هستند و خداوند، این وعده را به دست مردی از ما اهل‌بیت‌علیهم السلام محقق می‌کند؛ او مهدی این امت است؛ او کسی است که پیامبرصلی الله علیه وآله درباره او فرموده: اگر از دنیا جز یک روز باقی نمانده باشد، خداوند، آن روز را آن‌قدر طولانی می‌کند تا مردی از اهل بیتم - که همنام من است بیاید و زمین را پر از عدل و داد کند، همان‌گونه که پر از ظلم و جور شده است.»⁽¹⁾

طبرسی می‌گوید: منظور از مومنان نیکو کردار، پیامبرصلی الله علیه وآله و اهل بیت او هستند و این آیه، بشارتی بر استقرار حکومت اسلامی و سیطره بر تمام سرزمین‌ها و از بین رفتن ترس در هنگام ظهور امام زمان‌علیه السلام است.

همچنین اجماع عترت پاک نیز، حجّت می‌باشد؛ به دلیل فرمایش نبی اسلام که فرمود: «انی تارک فیکم الثقلین کتاب اللَّه و عترتی اهل بیتی، لن یفترقا حتّی یَرِدا علیَّ الحوض»؛

«من در میان شما، دو چیز سنگین را به یادگار می‌گذارم: کتاب خدا و اهل بیتم و این دو از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا اینکه در کنار حوض بر من وارد شوند.»

همچنین تمکن در زمین به طور مطلق در گذشته اتفاق نیفتاده؛ پس او منتظر است؛ چون خداوند، خلف وعده نمی‌کند.»⁽²⁾

آیه سوم: «وَلَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصّالِحُونَ » «و ما بعد از تورات در زبور (داوود) نوشتیم (و در کتب پیامبران گذشته وعده دادیم) که بندگان نیکوکار من، ملک زمین را وارث و متصرف می‌شوند.»⁽¹⁾

مفسران در معنی زبور و معنی ذکر، اختلاف دارند؛ ولی این اختلاف اساسی نیست و همگی معتقدند که مقصود از زبور در این‌جا، همان کتاب آسمانی است که بر داوودعلیه السلام نازل شده، یا مقصود از زبور، جنس آن چیزی است که خداوند بر انبیایش نازل کرده است و مقصود از ذکر در این آیه، تورات یا قرآن یا لوح محفوظ است؛ بنابراین، در معنی آیه بنابر نظر مفسران چنین است: ما در کتاب‌هایی که بر پیامبران خود نازل کردیم یا در زبور - که بر داوودعلیه السلام نازل نمودیم بعد از نوشتن در کتابی - که همان لوح محفوظ یا تورات یا قرآن است نوشتیم که البته؛ زمین را بندگان نیکوکار من، مالک می‌شوند.

در تفسیر همین آیه از امام باقرعلیه السلام روایت شده که:

«هم اصحاب المهدی‌علیه السلام فی آخر الزمان»

«آنها، اصحاب مهدی‌علیه السلام در آخر زمانند.»⁽²⁾

موضوعی که خداوند تعالی با تمامی معانی‌اش در زبور نوشته، در ذکر و لوح محفوظ نوشته شده، موضوعی است که در نهایت اهمیت می‌باشد، به خصوص بعد از توجه به کلمه (لقد) و (ان) - که برای تحقیق و تاکید به کار رفته است - مفسران گفته‌اند که مقصود از (الارض) در این آیه، زمین بهشت است تا اینکه معنی چنین شود: بندگان نیکوکار خداوند، وارث سرزمین بهشتند، یا اینکه مقصود همان سرزمین‌های معروفی است که امت اسلامی با فتوحات خود، آنها را به دست می‌آوردند، پس این، معنی تنزیل این آیه می‌باشد.

در تفسیر همین آیه از امام محمدباقرعلیه السلام روایت شده که: «أن ذلک وعد اللَّه للمومنین بأنّهم یرثون جمیع الارض»؛

«این وعده خداوند به مؤمنین است که آنان، وارث تمامی زمین خواهند شد.»⁽³⁾

این آیه، از لحاظ معنی، شبیه آیه سابق است؛ آنجا که خدای تعالی می‌فرماید: «لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ»⁽¹⁾در این دو آیه، تعبیر زیبایی به کار رفته، تعبیر به ارث و استخلاف - که ارث، همان انتقال مال از مرده به زنده است و استخلاف نیز قرار دادن این در جای دیگری است.

آیه چهارم: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِ‌ّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ» «او خداوندی است که رسولش را به وسیله دین حق برای هدایت خلق فرستاد تا بر همه ادیان عالم برتری دهد هر چند مشرکان و کافران نپسندند.»⁽²⁾

این آیه، 3 مرتبه در قرآن تکرار شده، این خود، بیانگر اهمیت این موضوع است.

این آیه نیز تنزیل و تأویلی دارد، تفسیر یا تنزیل آیه، این است که خدای تعالی، محمدصلی الله علیه وآله را به رسالت برگزید؛ «بالهدی» از توحید و اخلاص در عبادت، (و دین الحق) همان دین اسلام است؛ (لیظهره) ظهور است.

خداوند در قرآن فرموده:«کَیْفَ وَإِن یَظْهَرُوا عَلَیْکُمْ لَا یَرْقُبُوا فِیکُمْ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً»؛ «چگونه (پیمان مشرکان ارزش دارد) در حالی که اگر بر شما غالب شوند نه ملاحظه خویشاوندی با شما را می‌کنند و نه پیمان را.» ⁽³⁾

پس معنی: «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ»، یعنی تسلط می‌یابند و دین حق بر جمیع ادیان غلبه می‌کند. اگر اراده الهی محقق شده باشد، باید تمامی ادیان باطل و شرایع منحرف را باطل گردانیده باشد و قرآن و اسلام را به جای آنها نهاده باشد به عبارت روشن‌تر، اسلام، تمامی ادیان را مسخ و باطل نموده، تمامی کافران و هر کس که چیزی غیر از خدا را بپرستد، رد نماید.

اما اگر بخواهیم از تأویل بحث کنیم، هدف الهی تاکنون محقق نشده، مسلمانان نیز تعدادشان کمتر از14 ساکنان زمین است و در سرزمین‌های اسلامی، قوانین غیر اسلامی حکمرانی می‌کند و ادیان باطل با تمامی نشاط به حیات خود ادامه می‌دهند و از آزادی

خود بهره می‌برند؛ حتی در بعضی از کشورها، مسلمانان در اقلیت هستند که بر سرنوشت خود حاکم نیستند؛ بنابراین غلبه حق بر باطل در کجاست و کجاست معنی این آیه: «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ» و این معنی چه زمانی محقق می‌شود؟

ائمه‌علیهم السلام در تأویل این آیه گفته‌اند، این آیه به دوران امام زمان‌علیه السلام و ظهور ایشان تعلق دارد.

در اینجا بعضی از احادیث وارد شده در تأویل این آیه را می‌آوریم.

عن عبابة انّه سمع امیرالمومنین‌علیه السلام یقول: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِ‌ّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ» «اظَهَرَ ذلک بعد؟» قالوا: نعم. قال‌علیه السلام «کلّا! فوالذی نفسی بیده حتی لا تبقی قریة إلاّ و یُنادی فیها بشهادة أنْ لا اله الاّ اللَّه بُکرةً و عشیّاً»؛ از عبابة روایت شده که حضرت علی‌علیه السلام فرمودند:

«هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِ‌ّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ» «آیا این مطلب اتفاق افتاده است؟»

گفتند: «آری.»

امام فرمود: «هرگز، قسم به آنکه جانم در دست اوست! هیچ شهر و روستایی باقی نمی‌ماند، مگر اینکه در آن‌جا، منادی صبح و شام به یگانگی خداوند گواهی می‌دهد.»⁽¹⁾

در تفسیر برهان آمده: فلا والذی نفسی بیده حتی لا تبقی قریة الاّ و نودی فیها: بشهادة أنْ لا اله الا اللَّه و انّ محمّداً رسول اللَّه بکرةً و عشیّاً؛

«قسم به آن‌که جانم در دست اوست، سرزمینی باقی نخواهد ماند، مگر اینکه در آن‌جا به یگانگی خداوند و اینکه محمدصلی الله علیه وآله رسول خداست، صبح و شام ندا داده شود.»⁽²⁾

در تفسیر برهان از ابن عباس درباره آیه «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ» آمد: این آیه محقق نمی‌شود تا اینکه هیچ یهودی، مسیحی و صاحب هیچ شریعت و دینی باقی نمی‌ماند، مگر اینکه مسلمان می‌شود تا اینکه گوسفند از گرگ و گاو از شیر و انسان از مار در امان می‌مانند، حتی موش، کیسه آذوقه را سوراخ نمی‌کند و جزیه دادن لغو

می‌گردد⁽¹⁾و صلیب‌ها شکسته می‌شوند.⁽²⁾

این همان فرموده خداوند است: «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ» و تمامی این وقایع، هنگام قیام مهدی قائم‌علیه السلام رخ می‌دهند.⁽³⁾

عن أبی الفضیل عن الإمام أبی الحسن الکاظم‌علیه السلام قلتُ: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِ‌ّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ»؟ قال‌علیه السلام: هو الذی امر رسوله بالولایة و الوصیة و الولایة: هی دین الحق. قلت: «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ»؟ قال‌علیه السلام: یظهره علی جمیع الادیان عند قیام القائم‌علیه السلام»

ابی الفضیل می‌گوید به امام کاظم‌علیه السلام عرضه داشتم: منظور از این آیه: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِ‌ّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ» چیست؟

امام فرمود: «او همان امر و فرمان خدا به رسولش درباره ولایت و وصایت است؛ ولایت، همان دین حق است.»

از امام پرسیدم: مراد از «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ» چیست؟

امام پاسخ داد: «دین اسلام در زمان قیام مهدی‌علیه السلام بر تمامی ادیان، غلبه می‌یابد.»⁽⁴⁾

قندوزی حنفی در ینابیع المودّة و شیخ مجلسی در بحارالانوار از امام صادق‌علیه السلام در تفسیر این آیه، حدیثی نقل کرده‌اند که:

قال‌علیه السلام: و اللَّه ما یجی تأویلها حتّی یخرج القائم المهدی‌علیه السلام فاذا خرج لم یبقَ مشرک إلاّ

کره خروجه و لا یبقی کافر الاّ قُتل.... .»؛

امام‌علیه السلام فرمودند: «به خدا قسم، این آیه تأویل نمی‌شود، مگر با خروج مهدی قائم‌علیه السلام و هنگامی که او قیام می‌کند، هیچ مشرکی باقی نمی‌ماند، مگر اینکه از قیام او کراهت دارد و هیچ کافری نمی‌ماند، مگر اینکه کشته می‌شود.»⁽¹⁾

اما مجلسی چنین آورده که از ابی بصیر روایت شده: فعن أبی بصیر قال: سألت أبا عبداللَّه الصادق‌علیه السلام - عن قوله تعالی فی کتابه: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِ‌ّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ» فقال‌علیه السلام: «و اللَّه ما أُنزل تاویلها بعدُ»؛ قلت: جُعِلتُ فِداک و متی ینزل؟ قال: «حتی یقوم القائم ان شاء اللَّه فاذا خرج القائم لم یبقَ مشرک.... .»

از امام صادق‌علیه السلام درباره آیه: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِ‌ّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ» پرسیدم؟

امام فرمود: «به خدا قسم! هنوز تأویل این آیه، نازل نشده است.»

پرسیدم: جانم به فدایتان! پس کی نازل می‌شود؟

فرمود: «هنگامی که قائم‌علیه السلام، قیام کند ان شاءاللَّه، هنگامی که او قیام کند، هیچ مشرکی باقی نمی‌ماند.»⁽²⁾

ما به همین مقدار از آیاتی که تأویل آنها به امام زمان‌علیه السلام بر می‌گردد و به احادیث وارده درباره این آیات، بسنده می‌کنیم و همین جا لازم است، بگویم: از آیات، چیز کمی را یادآور شدم، آیاتی که تاویلش به امام زمان‌علیه السلام برمی گردد، بر حسب آنچه در احادیث آمده، بسیار، بسیار زیادند که آقای صادق شیرازی در کتابی به نام المهدی فی القرآن بعضی از آن آیات را جمع‌آوری نموده، ایشان صد و شش آیه را آورده است و تمامی احادیث از مصادر اهل سنت هستند و اگر ما بخواهیم، آن آیات و احادیث را بیاوریم، کلام بسیار طولانی می‌گردد و به همین مقدار به خواست خداوند، بسنده می‌کنیم.

فصل چهارم: پیامبرصلی الله علیه وآله و بشارت به امام زمان‌علیه السلام‌

قسمت اول

احادیثی که از پیامبرصلی الله علیه وآله درباره شخصیت امام زمان‌علیه السلام روایت شده، بزرگ‌ترین گروه از احادیث و بشارت‌های راجع به امام زمان‌علیه السلام را تشکیل می‌دهد که ما بعضی از آنها را در فصول گذشته آوردیم و بعضی را در فصلهای آینده می‌آوریم. بسیار عجیب است که بیشتر احادیث موجود در کتب اهل سنت درباره شخصیت امام زمان‌علیه السلام از پیامبرصلی الله علیه وآله روایت شده است و دارای سندهای متعدد و مضامین متنوع می‌باشند.

مرتبه‌ای، پیامبرصلی الله علیه وآله مسلمین را به امام زمان‌علیه السلام بشارت می‌دهد که او همان دوازدهمین امام است و مرتبه‌ای دیگر، پیامبرصلی الله علیه وآله خبر می‌دهد که او از فرزندان فاطمه زهراعلیها السلام، از صُلْب حسین‌علیه السلام و نهمین امام، بعد از امام حسین‌علیه السلام می‌باشد.

در این فصول و فصل‌های آینده خواهید دانست که پیامبرصلی الله علیه وآله از امام زمان‌علیه السلام در مناسبات عدیده و موقعیت‌های فراوان و حساس خبر داده است و این خود، بیانگر اهمیت موضوع است و گرنه چرا این همه کوشش و توجه به این موضوع شده است و چرا این همه تکرار و تمرکز در اخبار درباره امام زمان‌علیه السلام به کار گرفته شود؟

احادیثی که از پیامبرصلی الله علیه وآله درباره شخصیت امام زمان‌علیه السلام وجود دارد، بسیار زیاد هستند و ما بعضی از آنها را - که با اسلوب این کتاب، همخوانی دارند یادآور می‌شویم:

1 - عن سعید بن جبیر عن ابن عباس قال: قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: «إنّ خُلفایی و أوصیایی و حُجج اللَّه علی الخلق بعدی لاثناعشر، اَوّلهم أخی و آخرهم ولدی.» قیل: یا رسول اللَّه! و من اخوک؟ قال: «علی بن ابی‌طالب.» قیل: فمن وَلَدَک؟ قال: «المهدی الذی یملَأها أی یملا الارض قسطاً و عدلاً کما مُلئت ظلماً و جوراً و الذی بعثنی بالحقّ نبیاً لو لم یبق من الدنیا إلاّ یوم واحد لَطوَّل اللَّه ذلک الیوم حتّی یخرج فیه ولدی المهدی، فینزل روحُ اللَّه عیسی بن مریم فیصلّی خلفه و تُشرق الارض بنور ربها»؛

از ابن عباس روایت شده: پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «جانشینان و اوصیا و حجت‌های خدا بر خلق، بعد از من دوازده نفرند که اوّل ایشان برادر من است و آخرینشان فرزندم است.»

پرسیدند: ای رسول خدا! برادر شما کیست؟

فرمود: «علی بن ابی‌طالب.» پرسیدند: فرزند شما کیست؟

فرمود: «مهدی؛ همان کسی است که زمین را پر از عدل و داد می‌کند، همان‌طور که از ظلم و جور پر شده است، قسم به کسی که مرا به حقیقت مبعوث نمود! اگر از دنیا، فقط یک روز باقی مانده باشد، خداوند آن روز را آن‌قدر طولانی می‌کند تا اینکه فرزندم مهدی‌علیه السلام قیام کند و سپس عیسی بن مریم‌علیه السلام از آسمان پایین می‌آید و پشت سر مهدی‌علیه السلام نماز خواهد گذارد و زمین، مملو از نور پروردگار می‌گردد و سلطنت و پادشاهی ایشان، تمام شرق و غرب عالم را پر می‌کند.»⁽¹⁾

2 - عن حذیفة قال: قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: «المهدی رجل من وُلدی، وجهه کالکوکب الدّری، اللون لون عربی و الجسم جسم اسرائیلی، یملأ الارض عدلاً کما مُلئت جوراً، یرضی فی خلافته أهل السماء و الطیر فی الجو، یَملک عشرین سنة»؛

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «مهدی‌علیه السلام، مردی هست از فرزندان من، چهره‌اش مانند ستاره درخشان می‌باشد، رنگ پوست او رنگ پوست اعراب و جسم و هیکل او مانند بنی‌اسرائیل

است؛ زمین را پر از عدل می‌کند، چنانچه پر از جور شده، در زمان خلافت او، اهل آسمان و پرندگان در هوا، خشنود خواهند بود؛ او 20 سال حکومت می‌کند.»⁽¹⁾

3 - عن حذیفة قال: قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: «المهدی رجل من وُلدی، وجهه کالکوکب الدُرّی»؛

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «مهدی‌علیه السلام، مردی از فرزندان من است، چهره‌اش مانند ستاره درخشان می‌باشد.»⁽²⁾

4 - عن الامام محمّد بن علی الباقر عن آبائه عن امیرالمومنین علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام قال: «قال رسول‌اللَّه‌صلی الله علیه وآله: المهدی من وُلدی، تکون له غیبة و حیرة تضل فیها الأُمم، یأتی بذخیرة الانبیاءعلیهم السلام فیملؤها عدلاً و قسطاً کما مُلئت جوراً و ظلماً.»

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «مهدی از فرزندان من است؛ ایشان غیبتی دارند و در پرده ابهام می‌روند که در آن هنگام، امت‌ها گمراه می‌شوند؛ او با تمامی ذخایر انبیا می‌آید؛ پس ایشان زمین را پر از عدل و داد می‌کند، چنانچه از ظلم و جور پر شده است.»⁽³⁾

5 - روی القندوزی الحنفی عن أبی بصیر عن الصادق جعفر بن محمّد عن آبائه عن امیرالمومنین علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام قال: «قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: المهدی من وُلدی، إسمه إسمی و کنیته کنیتی و هو أشبه الناس بی خَلقاً و خُلقاً، یکون له غیبة و حیرة فی الأُمم حتی تَضل الخلق عن أدیانهم، فعند ذلک یُقبل کالشهاب الثاقب، فیملأ الارض قسطاً و عدلاً کما مُلئت ظلماً و جوراً»؛

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمودند: «مهدی‌علیه السلام از فرزندان من است؛ اسم او، اسم من و کنیه او، کنیه من است؛ او شبیه‌ترین مردم از جهت شکل و اخلاق به من است؛ غیبتی دارد که در آن، امت‌ها از ادیان خود گمراه می‌گردند و او در آن هنگام، مانند شهاب ثاقب می‌آید و زمین را پر از عدل و داد می‌کند، چنانچه از ظلم و جور پر شده است.»⁽⁴⁾

6 - روی المجلسی عن الشیخ المفید عن أبی أیوب الانصاری قال: قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله - لفاطمة - (فی مرضه): «و الذی نفسی بیده لابدَّ لهذه الاُمة مِن مهدی و هو و اللَّه مِن وُلدِک.

از ابوایوب انصاری روایت شده که: پیامبرصلی الله علیه وآله در هنگامی که بیمار بود به فاطمه‌علیها السلام فرمود: «قسم به آن‌که جانم در قبضه قدرت اوست! بی شک برای این امت، مهدی‌علیه السلام وجود دارد و به خدا قسم! او، از پسران توست.»⁽¹⁾

7 - عن مکحول عن علی بن ابی طالب‌علیه السلام قال: «قلت یا رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله أَمِنّا - آل محمّد المهدی أم مِن غیرنا؟ فقال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: لا، بل مِنّا، بنا یختم اللَّه الدین کما فتح اللَّه بنا و بنا یُنقَذون عن الفتنة کما أُنقذوا مِنْ الشِرک و بنا یولِّف اللَّه بین قلوبهم بعد عداوة الفتنة إخواناً کما ألَّف بین قلوبهم بعد عداوة الشرک و بنا یصبحون بعد عداوة الفتنة إخواناً کما أصبحوا بعد عداوة الشِرک إخواناً»؛

از علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام روایت شده: «از پیامبرصلی الله علیه وآله پرسیدم: آیا مهدی‌علیه السلام از ما آل محمدعلیهم السلام است یا از غیر ما؟»

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «او از ماست، خداوند دین را برای ما ختم می‌کند، همان‌طور که به وسیله ما، دین را برای ما فرستاد و به وسیله ماست که خداوند، فتنه‌ها را می‌برد، همان‌طور که به وسیله ما شرک را برد و به وسیله ماست که خداوند، بین دل‌ها الفت و دوستی برقرار می‌کند، همان‌طور که خداوند بین دل‌ها را بعد از دشمنی با شرک، الفت می‌دهد و به وسیله ماست که بعد از دشمنی با فتنه برادر می‌گردند، همان‌طور که بعد از دشمنی با شرک، در حالی‌که برادرند، شب را به صبح می‌رسانند.»⁽²⁾

سوال امام علی‌علیه السلام از پیامبرصلی الله علیه وآله از قبیل تجاهل عارف است (یعنی کسی که مطلبی را می‌داند؛ اما خود را به ندانستن می‌زند تا از طرف مقابل جواب بگیرد). ایشان از آنچه خود می‌داند، می‌پرسد؛ مثل اینکه اصلاً آن را نمی‌داند و این هم برای غرض و هدفی است که ایشان دارد و این نوع کلام در قرآن و احادیث هم وارد شده؛ بلکه در عُرفِ مردم نیز وجود دارد مانند این آیه که در قرآن آمده: «وَ ما تِلْکَ بِیَمینِکَ یا مُوسی»؛ «ای موسی! در دست راستت چه داری؟»⁽³⁾

8 - عن هشام بن سالم عن الامام الصادق جعفر بن محمّد عن أبیه عن جدِّه‌علیه السلام قال: «قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: القائم من وُلدی، إسمه إسمی و کنیته کنیتی و شمائله شمائلی و سُنَّته سُنَّتی، یقیم الناس علی مِلَّتی و شریعتی و یدعوهم الی کتاب اللَّه عزَّ و جلّ، مَن أطاعه أطاعنی و مَن عصاه عصانی و مَن أنکره فی غیبته فقد أنکرنی و من کذَّبه فقد کذَّبنی و مَن صدَّقه فقد صدَقنی، الی اللَّه اشکو المکذِّبین لی فی أمره و الجاحدین لقولی فی شأنه و المضلّین لأمتی عن طریقته و سیعلم الذین ظلموا اَیَّ منقلب ینقلبون.

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «مهدی قائم‌علیه السلام از فرزندان من و همنام من می‌باشد و کنیه او، کنیه من و شمایل او، شمایل من و سنّت او، سنّت من است؛ مردم را به دین و آیین من می‌خواند و به سوی قرآن دعوت می‌کند؛ هر کس از او اطاعت کند؛ از من اطاعت کرده است و هر کس از او سرپیچی کند؛ از من سرپیچی کرده است و هر کس در زمان غیبتش، او را انکار کند؛ مرا انکار کرده است و هر کس او را تکذیب نماید، مرا تکذیب کرده است و هر کس او را تصدیق کند؛ مرا تصدیق کرده است؛ به سوی خداوند شکایت می‌کنم از تکذیب کنندگان خویش درباره مهدی‌علیه السلام و از انکار کنندگان سخنم، درباره او و از کسانی از امت من - که گمراه هستند و از راه او سرپیچی می‌کنند و

قسمت دوم

«کسانی که ظلم می‌کنند بزودی خواهند دانست که به چه جایگاه و مکانی باز می‌گردند.»⁽¹⁾

9 - عن ابن عباس قال: قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: «علی بن ابی‌طالب إمام اُمتی و خلیفتی علیهم بعدی و مِن وُلده القائم المنتظر الذی یملأ اللَّه (عزَّوجلّ) به الارض عدلاً و قسطاً کما مُلئت جوراً و ظلماً و الذی بعثنی بالحق بشیراً: انّ الثابتین علی القول به - فی زمان غیبته - لأَ عزَّ - اَی اَقلّ و اَندر - من الکبریت الأحمر.» فقام الیه جابر بن عبداللَّه انصاری فقال: یا رسول اللَّه! و للقائم من وُلدک غیبة؟ فقال: «ای و ربّی «وَلِیُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَیَمْحَقَ الْکافِرِینَ» یا جابر! إنّ هذا لأمر من أمراللَّه و سِّرٌ من سرِّ اللَّه، مَطوی أی مستور - عن عباده، فإیّاک و الشک فی أمراللَّه فهو کفر»؛

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام، امام امت من و بعد از من جانشین و خلیفه من

است و مهدی قائم‌علیه السلام از فرزندان اوست؛ همان کسی که خداوند عزوجل به وسیله او، زمین را پر از عدل و داد می‌کند، همان‌طور که پر از جور و ظلم شده است و قسم به آن که مرا به حقیقت مبعوث نمود؛ ثابت قدم‌های بر این گفتار در زمان غیبت او، خیلی کم هستند مانند کبریت احمر!»

جابر بن عبداللّه انصاری پرسید: ای رسول خداصلی الله علیه وآله! آیا برای فرزند قائم شما، غیبت وجود دارد؟

رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «بله و قسم به پروردگارم «وَلِیُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَیَمْحَقَ الْکافِرِینَ» ای جابر! این فرمانی از اوامر الهی و رمزی از رموز الهی می‌باشد - که پنهان از بندگان خداست پس از شک در امر الهی، دوری کن که این کفر است.»⁽¹⁾

10 - عن ابی سعید الخدری - فی حدیث طویل - قال: «قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله - لفاطمة: «یا بُنَیَّةَ! إنّا اُعطینا - اهل البیت - سبعاً لم یُعطها احد قبلنا:

5و6) و منّا سبطا هذه الأُمة و هما إبناک الحسن و الحسین‌علیه السلام.

پیامبرصلی الله علیه وآله به دخترش فاطمه‌علیها السلام فرمود: «دخترم! خداوند به ما اهل‌بیت‌علیهم السلام، 7 چیز عطا کرده، که به کسی قبل از ما نبخشیده است:

5 و 6) دو جوان و فرزند این امت حسن و حسین‌علیهم السلام- که پسران تو هستند، -از ما می‌باشند.

در کتاب بیان شافعی آمده: پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «مهدی هذه الامة من الحسین‌علیه السلام»؛

«مهدی این امت از حسین‌علیه السلام است.»

11 - عن جابر بن عبداللَّه الانصاری قال: قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: «ینزل عیسی بن مریم‌علیه السلام فیقول أمیرهم المهدی‌علیه السلام: تعال صَلِّ بنا، فیقول: ألا! ان بعضکم علی بعض أُمراء تکرمةً من اللَّه عزَّ و جلّ لهذه الاُمَّة»؛

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «عیسی بن مریم‌علیه السلام از آسمان پایین می‌آید و به امیرشان مهدی‌علیه السلام می‌گوید: بیا و با ما نماز بخوان. پس عیسی بن مریم‌علیه السلام می‌گوید: آگاه باشید که بعضی از شما بر بعضی دیگر امیر هستید؛ زیرا خداوند عزوجل این امت را گرامی داشته است.»⁽²⁾

12 - عن الإمام علی بن موسی الرضاعلیه السلام عن أبیه عن آبائه‌علیهم السلام قال: «قال رسول‌اللَّه‌صلی الله علیه وآله: من أحبَّ أنْ یتمسَّک بدینی و یرکب سفینة النجاة بعدی فلیقتِد بعلی بن ابی‌طالب و لیُعادِ عدوَّه و لیوالِ ولیَّه، فانّه وصیِّی و خلیفتی علی اُمتَّی، فی حیاتی و بعد وفاتی و هو إمام کلّ مسلم و أمیر کلّ مومن بعدی، قُوله قولی و أمرهُ أمری و نهیُه نهیی و تابعُه تابعی و ناصرُه ناصری و خاذِلُه خاذِلی.»

ثم قال: «مَن فارق علیاً بعدی لم یرنی و لم أرَه یوم القیامة و مَن خَالَف عَلیاً حرَّم اللَّه علیه الجنة و جعل مأواه النار و مَن خَذَلَ علیاً خذَله اللَّه یوم یُعرض علیه و مَن نصر علیاً نصره اللَّه یوم یلقاه و لقَّنَه حجَّته عند المسألة.»

ثم قال: «الحسن و الحسین إماما اُمتَّی بعد أبیهما و سیّدا شباب اهل الجنّة، اُمُّهما سیدة نساء العالمین و أَبوهما سید الوصیِّین و مِن وُلد الحسین تسعة ائمة، تاسعهم القائم من وُلدی، طاعتهم طاعتی و معصیتهم معصیتی.

الی اللَّه اشکو المنکرین لِفَضْلهم و المضیِّعین لحُرِمتهم بعدی و کفی باللَّه ولیاً و ناصراً لعترتی و ائمة أُمتی و منتقماً من الجاحدین حقَّهم و سیعلم الذین ظلموا أیَّ منقلب ینقلبون»؛

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «هر کس دوست دارد که به دین من تمسّک جوید و بعد از من، سوار بر کشتی نجات گردد، باید به علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام اقتدا کند و از دشمنان او دوری نماید و دوستانش را دوست بدارد؛ او وصی و خلیفه من در زمان حیاتم و بعد از وفاتم بر این امت است او امام هر مسلمان و امیر هر مومنی، بعد از من است؛ گفتار او، گفتار من و فرمان او، فرمان من و نهی او، نهی من است؛ هر کس از او تبعیت کند؛ گویی از من تبعیت کرده است و هر کس او را یاری کند؛ گویی مرا یاری کرده است و هر کس او را خوار بشمرد؛ گویی مرا خوار شمرده است.

هر کس بعد از من از علی‌علیه السلام جدا شود، نه او مرا در قیامت می‌بیند و نه من، او را در آن‌جا می‌بینم و هر کس با علی‌علیه السلام مخالفت کند، خداوند بهشت را بر او حرام می‌کند و آتش را منزلگاه او قرار می‌دهد و هر کس، علی‌علیه السلام را کوچک شمارد؛ خداوند او را در روز قیامت خوار و ذلیل می‌کند و هر کس علی‌علیه السلام را یاری کند؛ خداوند نیز او را یاری می‌کند؛ روزی که خدا را ملاقات کند و خداوند او را در هنگام سوال قبر، یاری می‌رساند.»

سپس‌فرمود:«حسن و حسین‌علیهم السلام هر دو بعد از پدرشان،امام این امت هستند، این دو، بزرگ و آقای بهشتیان هستند؛ مادرشان، سرور زنان دو عالم و پدرشان بزرگ و آقای اوصیاست و از فرزندان حسین‌علیه السلام، نُه نفر ائمه و امامند که نُهُمین آنها، مهدی قائم‌علیه السلام است - که از فرزندان من است اطاعت از اینان، اطاعت از من و سرپیچی از آنها، سرپیچی از من است.

به سوی خداوند شکایت می‌کنم از منکران فضایل و ضایع نمودن حرمت‌های اینان؛ خداوند، برای نصرت و یاری ائمه‌علیهم السلام و انتقام گرفتن از کسانی که حق آنان را غصب

کرده‌اند، کافی است و ظالمان بزودی خواهند دانست که به چه جایگاهی باز می‌گردند.»⁽¹⁾

13 - و قال النبی‌صلی الله علیه وآله - فی خُطبة یوم الغدیر و بحضور مأةَ و عشرین الف مسلم - : «مَعاشِر الناس! النور مِن اللَّه عزّوجّل، فیّ مَسلوک، ثمّ فی علیٍ، ثمّ فی النَسْل منه الی القائم المهدی، الذی یأخذ بحقّ اللَّه و بکلِّ حقٍ هو لنا... .»

پیامبرصلی الله علیه وآله در خطبه روز غدیر (و در حضور صد و بیست هزار مسلمان) فرمود: «ای مردم! نور از جانب خدای عزوجل می‌باشد و در درون من، پنهان است بعد از من در درون علی‌علیه السلام و سپس در درون نسل او می‌باشد تا اینکه به مهدی قائم‌علیه السلام می‌رسد؛ همان کس که حق خدا و حق ما را تمام و کمال می‌گیرد.»⁽²⁾

چنانچه ملاحظه نمودید، پیامبرصلی الله علیه وآله در احادیث نبوی به گونه‌های مختلف به خداوند قسم یاد می‌کند مانند: «والذی بعثنی بالحق بشیرا: «قسم به کسی که مرا مبعوث نمود تا مردم را بشارت دهم». یا «والذی نفسی بیده»: «قسم به کسی که جانم در دست اوست.»

یا «مِنّا - واللَّه الذی لا اله الا هو - مهدی هذه الاُمة»؛ «قسم به خدایی که الهی جز او ، مهدی این امت از ماست.»

تمامی این قسم‌ها، تاکید برای این حقیقت و تثبیت برای این موضوع هستند. همچنین پیامبرصلی الله علیه وآله به همین هم اکتفا نکرده، فرموده: «اگر از دنیا باقی نمانده باشد، مگر یک روز...» مقصود پیامبرصلی الله علیه وآله، این است که این امر، قطعاً اتفاق می‌افتد، حتی اگر زمان‌های زیادی بگذرد؛ بلکه حتی اگر یک روز از دنیا باقی مانده باشد؛ ناچار باید در همان یک روز، امام زمان‌علیه السلام ظهور کند و این نهایت مبالغه در تاکید و تحقیق است.

شنیدید و دیدید که پیامبرصلی الله علیه وآله از امام زمان‌علیه السلام چنین سخن گفت: «او زمین را پر از عدل و داد می‌کند، بعد از آنکه پر از ظلم و جور شده است.» این جمله، شرح و تفصیلی دارد که آن را برای شما خواننده گرامی می‌آوریم.

ظلم و جور با هم و عدل و قسط با هم ذکر شده، ممکن است، مقصود از فرمایش: «ملئت ظلماً و جوراً»؛ «پر از ظلم و جور شده است.» انتشار ظلم از عامّه مردم و انتشار جور از

حکام باشد و ممکن است، مقصود از «یملؤها قسطاً و عدلاً»؛ «زمین را پر از عدل و قسط می‌کند.» این باشد که قسط از حکام و عدل از عامه مردم، سر بزند - که تفصیل و توضیح بیشتر در فصل زندگی در عصر امام زمان‌علیه السلام به خواست خداوند خواهد آمد .

فرموده پیامبرصلی الله علیه وآله راجع به شخصیت امام زمان‌علیه السلام که: «او به رنگ عربی است و جسمش مانند جسم اسراییلی می‌باشد.»، یعنی اینکه امام زمان‌علیه السلام در طول قامت مانند بنی‌اسرائیل قد بلند است؛ چون بسیاری از ساکنین اردن و فلسطین، قد بلند هستند و آنان از بقایای بنی اسراییل، یعنی از نوادگان یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم خلیل الرحمن می‌باشند و قامت مبارک امام زمان‌علیه السلام مانند مردم کشورهای چین و ژاپن یا کشورهای شرق آسیا نیست؛ چون جسم و هیکل مردم این سرزمین‌ها؛ بیشتر کوتاه یا متوسط است.

فصل پنجم: ائمه اطهارعلیهم السلام و بشارت به امام مهدی‌علیه السلام‌

مقدمه‌

در کتاب‌های احادیث مانند کافی، بحار و غیره، روایات زیادی مشاهده می‌شود که از ائمه‌علیهم السلام درباره امام زمان‌علیه السلام در مناسبت‌های مختلف وارد شده است و این کثرت احادیث، خود بیانگر اهمیت موضوع است.

ما در این‌جا نمی‌خواهیم، راجع به علم امام و چگونگی خبر دادن امام از آینده، سخن بگوییم؛ ولی به گفتن جمله‌ای اکتفا می‌کنیم و بس:

می‌گوییم: احادیثی که از پیامبرصلی الله علیه وآله، راجع به شخصیت امام زمان‌علیه السلام در کتب شیعه و سنی روایت شده، از هزاران حدیث بیشتر است و همچنین است اخبار و احادیثی که از پیامبرصلی الله علیه وآله درباره آینده روایت شده، چه آینده نزدیک به دوران پیامبرصلی الله علیه وآله و چه دور، نیز احادیثی که درباره آخرالزمان و دگرگونی اوضاع و احوال حکومت امویان و عباسیان خبر داده‌اند.

تمام چیزهایی که شما در این احادیث می‌گویید، (یعنی در ریشه و مصدر این احادیث و اخبار از آینده)، ما هم درباره اخبار وارد شده از ائمه‌علیهم السلام راجع به فتنه آخرالزمان به

صورت عام و راجع به شخصیت امام زمان به صورت خاص می‌گوییم؛ اگر سرچشمه علم پیامبرصلی الله علیه وآله، همان وحی باشد؛ پس علوم ائمه‌علیهم السلام نیز از جد بزرگوارشان و از جبرییل و از خداوند تعالی گرفته شده است و معنی این امر، داشتن علم غیب نیست؛ بلکه این علم، مخصوص به خدای تعالی است.

علمای گذشته و بعضی از علمای معاصر احادیث بسیاری راجع به علم امام آورده‌اند که ما بعضی از آن احادیث را در جلد اوّل کتاب شرح نهج‌البلاغه و کتاب فاطمة الزهرا من المهد الی اللحد و برخی از روایات موجود در این باره آوردیم.

خلاصه بحث اینکه سرچشمه علوم و منابع معلومات ائمه‌علیهم السلام، متنوع و متعدد است که از جمله آنهاست: آنچه را آنها از پیامبرصلی الله علیه وآله شنیده‌اند یا روایت شده است، همچنین آنچه در کتاب علی‌علیه السلام و مصحف فاطمه زهراعلیها السلام آمده است، نیز آنچه که در جفر احمر ذکر شده، همچنین آنچه از خصائص و ویژگی‌های امام است که بحث درباره این مطلب، محتاج شرح و تفصیل بیشتری است که امیدواریم خداوند متعال، ما را در تالیف کتابی راجع به این موضوع، موفق بدارد.

باز می‌گردیم به سخنان ائمه‌علیهم السلام درباره امام زمان‌علیه السلام و می‌گوییم: هنگامی که به احادیث وارد شده، از ائمه‌علیهم السلام مراجعه می‌کنیم در آن‌جا بشارت‌هایی از 11 امام‌علیهم السلام درباره امام زمان‌علیه السلام می‌یابیم که این، خود نشانگر اهتمام و نهایت عنایت ائمه‌علیهم السلام به این موضوع است. به خصوص بعد از توجه به مکان‌ها، جایگاه‌ها و موقعیت‌های حساسی که ائمه‌علیهم السلام در آن موقعیت‌ها، وجود امام زمان‌علیه السلام را به مردم نوید داده‌اند و حتی اسم و خصوصیات او را یادآور شده‌اند و طبیعی است که ائمه‌علیهم السلام با توجه با اینکه هر کدام از آنها، دارای شرایط خاصی هستند،تمام سعی و تلاش خود را در تثبیت و تبلیغ این حقیقت عقیدتی به کار برده‌اند.

هیچ عجیب نیست که تعداد احادیث وارد شده از ائمه‌علیهم السلام از لحاظ کمی و زیادی واجمال و تفصیل تفاوت دارند؛ چون شرایط، مختلف هستند و آزادی بیان بر حسب موقعیت‌های سیاسی - که نشر این حقیقت را نمی‌پسندیده‌اند متفاوت بوده است وهمچنین تعداد کمی از احادیث روایت شده از ائمه‌علیهم السلام به دست ما رسیده است.

امیرمؤمنان‌علیه السلام و بشارت به امام زمان‌علیه السلام‌

امام علی‌علیه السلام درب شهرِ علمِ پیامبرصلی الله علیه وآله بوده است؛ او پدر ائمه‌علیهم السلام و آقا و سید عترت است و این فرمایش آن حضرت بین مسلمانان مشهور است که: «علَّمنی رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله ألف باب من العلم، یُفتح لی من کلّ باب ألف باب»؛ «پیامبرصلی الله علیه وآله هزار باب از علم را به من آموخت و از هر باب، هزار باب دیگر به روی من گشوده شد.»

امام علی‌علیه السلام از حوادث و قضایای بسیاری خبر داده‌اند از جمله تشکیل حکومت معاویه بعد از خود ایشان بر کشورهای اسلامی⁽¹⁾بیش از چند بار از شهادت امام حسین‌علیه السلام در کربلا خبر داده‌اند، به خصوص هنگامی که از صحرای کربلا می‌گذشتند که بیش از 20 سال⁽²⁾قبل از شهادت امام حسین‌علیه السلام بوده است - و از حکام و امرای عباسی و از بنای بغداد و سپس انقراض عباسیان به دست مغول نیز خبر داده.

امام علی علیه السلام در یکی از خطبه‌هایشان می‌فرماید: «الزوراء! و ما ادراک من الزوراء؟ ارض ذات اثل، یشیّد فیها البنیان و تکثر فیها السکّان و یکون فیها مخادم و خزّان، یتخذها وُلد العباس موطناً و لزخرفهم مسکناً، تکون لهم دار لهو و لعب، یکون بها الجَور الجائر و الخوف المخیف والائمة الفَجَرة والاُمراء الفَسَقة والوزراء الخَوَنة، تخدمهم ابناء فارس والروم، لا یأتمرون بمعروفٍ اذا عرفوه و لا یتناهون عن منکر اذانکروه، تکفی الرجال منهم بالرجال و النساء بالنساء، فعند ذلک الغَمُّ العمیم و البکاء الطویل و الویل و العویل لأهل الزوراء من سَطوات الترک و هم قوم صغار الحَدَق، وجوههم کالمجانِّ المطوّقة، لباسهم الحریر، جُردٌ مُرْدٌ، یَقدمهم مَلِک یأتی من حیث بدا مِلکهم، جوهری الصوت، قویُّ الصَولة، عالی الهِمَّة، لا یَمُرُّ بمدینة الاّ فتحها و لا تُرفَع علیه رایة الاّ نکسها والویل الویل لمن ناواه، فلا یزال کذلک حتّی یَظفر.»

«زوراء! و شما نمی‌دانید، زوراء چیست؟ سرزمینی است با درختان گز که در آن، بنیان‌ها و خانه‌های محکم و باشکوهی ساخته می‌شود و مردم در آن‌جا زیاد می‌گردند و خادمان،

خدمتگذاران و انبارهای فراوانی موجود است.

فرزندان عباس، آن‌جا را وطن خود قرار می‌دهند و در آن‌جا اسکان می‌یابند و آن‌جا را سرای لهو و لعب خود قرار می‌دهند؛ در زوراء ظلم و ستم بسیار می‌گردد و ترس و ترساننده آن‌جا را پر می‌کند و رهبران فاسد، حاکمان فاسق و وزیران خائن، آن‌جا را پر می‌کنند؛ فرزندان فارس و روم به آنان خدمت می‌کنند؛ هرگاه چیزی را نیک بدانند، دستور به انجام آن نمی‌دهند و هیچ کس از منکری نهی نمی‌کند؛ در مسائل جنسی، مردان آنان به مردان و زنان آنان به زنان اکتفا می‌کنند در این هنگامه، غم همه جا را پر می‌کند و گریه‌ها طولانی می‌گردد؛ حوادث هولناک و فجایعی برای اهل زوراء از غافلگیری ترکان، رخ می‌دهد، آنان مردمی هستند با چشمانی کوچک که صورتی گرد و کوچک دارند، لباسشان از جنس حریر است؛ این عصیانگران هر جا که پای نهند، آن‌جا را از سبزه و گیاه خالی می‌کنند به سوی سلطنت عباسیان می‌تازند؛ رهبر آنان صدایی رسا و هیکلی نیرومند و قوی دارد؛ همتش بلند است از کنار هیچ شهری نمی‌گذرد، مگر اینکه آن جا را تصرف می‌کند؛ هیچ پرچمی که ضد او باشد را باقی نمی‌گذارد، مگر اینکه آن را می‌شکند؛ اوضاع تغییر نمی‌کند تا اینکه او پیروز می‌گردد.»⁽¹⁾

چنانچه ملاحظه فرمودید، این خطبه احتیاج به شرح و تفصیل دیگری ندارد، به خصوص اینکه آوردن این خطبه، مقصود ما نبود؛ بلکه آن را برای مثال یادآوری کردیم، ولی در آن نکته لطیفی وجود دارد و آن، اینکه حکومت عباسیان از خراسان و به دست ابومسلم خراسانی آغاز می‌گردد و همچنین هجوم مغول نیز از خراسان است، آن‌جا که می‌فرماید: «یأتی من حیث بدا ملکهم»، یعنی انقراضشان از همان جایی که سلطنت عباسیان شروع شد، آغاز می‌گردد.

زوراء، شهر بغداد است و مدتی نگذشت که مغول آنچه را می‌خواستند در بلاد اسلامی انجام دادند. تفاسیر و توضیحات بیشتر را در کتاب شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی الحدید ملاحظه کنید.

خلاصه بحث اینکه امام علی‌علیه السلام از حوادث بسیاری خبر داده‌اند که قسمت اعظم این پیشگویی‌ها به حقیقت پیوسته‌اند⁽¹⁾از جمله این خبرها، اخبار راجع به امام زمان‌علیه السلام است که ما قسمتی از سخنان ایشان را در رابطه با آیاتی - که به امام زمان‌علیه السلام تأویل می‌شود آوردیم، حالا قسمت دیگری از احادیث آن حضرت را می‌آوریم.

1 - عن ابی جعفر الثانی (الامام محمّد الجواد) عن آبائه عن امیرالمؤمنین‌علیه السلام قال: «للقائم مِنّا غیبة، أمَدُها طویل، کانِّی بالشیعة یَجولون جَوَلان النعم فی غَیبته، یطلبون المرعی فلا یجدونه ألا، فمن ثَبَتَ منهم علی دینه و لم یقسُ قلبه لطول أمَد غیبة امامه فهو معی فی درجتی یوم القیامة.» ثم قال: «انّ القائم مِنّا اذا قام لم یکن لأحَد فی عنقه بیعة، فلذلک تخفی ولادته و یغیب شخصه»؛

امام علی‌علیه السلام فرمود: «برای قائم ما، غیبتی است که طولانی می‌گردد مثل اینکه شیعه در این زمان به دنبال نعمت و سبزه زاران می‌گردند؛ ولی آنها را نمی‌یابند.

آگاه باشید! هر شیعه‌ای که در زمان غیبت او در دین خود ثابت قدم بماند و قلبش از غیبت طولانی امامش، سنگ و سخت نگردد؛ در روز قیامت با من هم درجه است.» سپس فرمود: «قائم ما، هنگامی که قیام می‌کند، بیعت هیچ کسی بر گردن او نیست به همین علت است که ولادتش مخفی و خودش از دیدگان پنهان است.»⁽²⁾

2 - روی الصدوق ایضاً عن الامام الرضاعلیه السلام عن امیرالمؤمنین‌علیه السلام انّه قال للحسین‌علیه السلام: «التاسع مِن وُلْدک یا حسین هو القائم بالحق، المُظهر للدین، الباسط للعدل.» قال الحسین‌علیه السلام: «فقلت یا امیرالمومنین و إنَّ ذلک لَکائن؟» فقال: «إی والذی بَعَث محمداً بالنبوة واصطفاه علی جمیع البریة و لکن بعد غیبة و حیرة، لا یثبت فیها علی دینه إلاّ المخلصون المباشرون لروح الیقین، الذین أخذ اللَّه میثاقهم بولایتنا و کتب فی قلوبهم الإیمان و أیَّدهم برُوح منه»؛

امام علی‌علیه السلام به امام حسین‌علیه السلام فرمود: «فرزندم! نهمین نواده تو، قیام کننده به حق است، دین را آشکار می‌کند و عدل و داد را گسترش می‌دهد.»

فرمود: «ای امیر مومنان! آیا واقعا چنین اتفاقی می‌افتد؟»

امام‌علیه السلام فرمود: «بلی، قسم به همان خدایی که محمّد را به نبوت مبعوث نمود و او را بر تمامی پاکان برتری داد چنین اتفاقی خواهد افتاد؛ ولی بعد از غیبت و سرگردانی که در آن زمان کسی بر دین خود باقی نخواهد ماند، مگر مخلصین - که مباشر با روح یقین هستند همان کسانی که خداوند، پیمان ولایت ما را از آنان گرفته، در قلب‌های آنان ایمان را نوشته، آنها را با روح خود یاری می‌کند.»

3 - قال‌علیه السلام: «فانظروا اهلَ بیت نبیِّکم فَلَئن لَبَدَوا فالبدوا و إن استنصروکم فانصروهم. فلیفرّجنّ اللَّه الفتنة برجُل مِنّا اهل البیت، بأبی ابن خیرة الإماء، لا یَعطیهم الاّ السیف هرجاً هرجاً موضوعاً علی عاتقه ثمانیة أشهر، حتّی تقول قریش: لو کان هذا مِن وُلد فاطمة لرَحِمَنا. یُغریه اللَّه ببنی امیّة - أی یُسلِّطه اللَّه علیهم - حتّی یجعلهم حطاماً و رفاتاً، ملعونین أینما ثُقفوا أُخذوا و قُتِّلوا تقتیلاً، سُنَّة اللَّه فی الذین خَلَوا مِنْ قبل و لن تجد لسُنَّة اللَّه تبدیلاً»؛

امام علی‌علیه السلام می‌فرماید: «به اهل بیت پیامبرتان بنگرید، اگر برایتان کاری کردند؛ شما نیز چنین کنید و اگر شما را یاری کردند؛ شما نیز آنان را یاری کنید؛ خداوند، فتنه‌ها را به وسیله مردی از ما اهل بیت‌علیهم السلام از بین می‌برد؛ به جان پدرم قسم! که او فرزند بهترین انسان‌هاست به مشرکان و کافران چیزی جز شمشیری کشنده نمی‌دهد؛ در طول 8 ماه می‌جنگد تا اینکه قریش می‌گویند، اگر این از فرزندان فاطمه علیها السلام بود؛ پس به ما رحم می‌کرد.

خداوند، او را بر بنی امیّه مسلط می‌گرداند تا اینکه آنان را خوار و ذلیل گرداند؛ لعنت‌شدگان بنی امیه را هر جا ببینند، می‌گیرند و می‌کشند؛ این همان سنت الهی است و در سنت الهی، تغییر و تبدیلی نیست.»⁽¹⁾

4 - خَطَبَ علی بعد انقضاء امر النهروان، فَذَکَر طرفاً من الملاحم و قال: «ذاک امر اللَّه و هو کائن، وقتاً مریحاً، فیا ابن خیرة الإماء متی تنظر؟ أبْشِر بنصرٍ قریب مِن ربِّ رحیم. فبأبی و أُمی عدة قلیلة أسماؤهم فی الأرض مجهولة»؛

قندوزی حنفی گفته: امام علی‌علیه السلام بعد از تمام شدن جنگ نهروان، درباره ظهور امام زمان‌علیه السلام فرمود: «این امر الهی است و در وقت خودش واقع می‌شود؛ پس ای پسر بهترین کنیزان! منتظر چه هستی؟ به نصرت زود هنگام پرورگار مهربان مژده بده؛ پدر و مادرم فدای عده کمی که نام‌های آنان در زمین ناشناخته است!»⁽¹⁾

عن مولانا امیرالمومنین‌علیه السلام أنّه قال: سیأتی اللَّه بقومٍ یحبُّهم اللَّه و یحبُّونه و یملک مَن هو بینهم غریب، فهو المهدی‌علیه السلام، أحمر الوجه، بِشَعْره صُهوبة یملأ الارض عدلاً بلا صعوبة، یعتزل فی صِغرة عن أُمّه و أبیه و یکون عزیزاً فی مُربّاه، فَیَملک بلاد المسلمین بأمان و یصفو له الزمان و یُسمَع کلامه و یطیعه الشیوخ و الفتیان و یملا الارض عدلاً کما ملئت جوراً، فعند ذلک کملت امامته و تقرّرت خلافته و اللَّه یبعث مَن فی القبور فأصبحوا لاتری إلاّ مساکنهم و تعمرالارض و تصفوا و تزهو بمهدِّیها و تجری به انهارها و تعدم الفِتَن و الغارات و یکثر الخیر و البرکات»؛

امام علی‌علیه السلام فرمود: «خداوند، بزودی قومی را می‌آورد که هم خدا، آنان را دوست دارد وهم آنان، خدا را دوست دارند و مالک افراد بین آنها، مردی غریب است که مهدی‌علیه السلام می‌باشد؛ رنگ چهره‌اش سرخ و موهایش به رنگ قرمز مایل به زرد است؛ زمین را بدون هیچ سختی، پر از عدل می‌کند؛ او در زمان کودکی از پدر و مادر محروم شده، نزد پروردگار خود، عزیز و بزرگوار است و در سرزمین‌های مسلمین، ایمنی و امنیت برقرار می‌کند.

زمان برای او به خوبی سپری می‌شود؛ کلامش را می‌شنوند و جوانان و پیران از او اطاعت می‌کنند؛ زمین را پر از عدل می‌کند، چنانچه پر از ظلم شده؛ در این هنگام است که امامتش، کامل و خلافتش، استوار می‌گردد؛ خداوند مردگان را مبعوث می‌نماید؛ زمین‌ها به وسیله او آباد می‌شوند و در آنها نهرهایی جاری می‌گردند؛ فتنه‌ها و آشوب‌ها را از بین می‌برد و خیرات و برکات زیاد می‌شوند.»⁽²⁾

6 - عن امیرالمومنین‌علیه السلام فی خطبة فی مدح النبی و الائمةعلیهم السلام قال: «فنحن أنوار السماوات و الارض و سُفُن النجاة و فینا مکنون العلم و الینا مصیر الأُمور و منتهی النور

و غامض السِّر، فلیَهنأ مَن استمسک بعُروَتنا و حُشِر علی محبَّتنا»؛

امیرمؤمنین‌علیه السلام در خطبه‌ای در مدح پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمه‌علیهم السلام فرموده: «ما اهل‌بیت‌علیهم السلام، نورهای آسمان و زمین هستیم؛ ما کشتی‌های نجاتیم؛ مخازن علم در سینه ماست و تمامی امور از ما سرچشمه می‌گیرند؛ ما منتهای نور و پوشاننده اسراریم؛ پس گوارا باد! بر آن کس که به ریسمان ما چنگ اندازد و با محبتِ ما محشور گردد.»⁽¹⁾

7 - فی کتاب عن الامام امیرالمومنین‌علیه السلام: «یظهر صاحب الرایة المحمدیّة و الدولة الاحمدیة، القائم بالسیف و الحال، الصادق فی المقال، یمهِّد الارض و یحیی السنَّة و الفَرض»؛

امام امیرالمؤمنین‌علیه السلام فرمود: «صاحب پرچم محمدی و صاحب دولت احمدی و قیام کننده با شمشیر ظهور می‌کند که خالی در گونه راست اوست؛ راستگوست، زمین را آرام می‌کند و سنت‌ها و واجبات فراموش شده را زنده می‌گرداند.»⁽²⁾

8 - قال علی بن ابی‌طالب‌علیه السلام: «اذا نادی مُنادٍ من السماء: إنّ الحق فی آل محمد. فعند ذلک یظهر المهدیّ علی أفواه الناس یشربون ذِکْره، فلا یکون لهم ذِکْر غیره»؛

امام علی‌علیه السلام فرمود: «هنگامی که منادی از آسمان فریاد می‌زند: حقّ با آل محمدعلیهم السلام است در آن هنگام است که مهدی‌علیه السلام ظهور می‌کند و ظهور او در تمام مجالس و محافل بر سر زبان‌ها می‌افتد و مردم غیر از صحبت درباره مهدی‌علیه السلام، صحبتی ندارند.»⁽³⁾

9 - عن ابی جعفر (الامام محمّد الباقر) عن ابیه عن جده‌علیهم السلام قال: «قال امیرالمومنین‌علیه السلام - و هو علی المنبر - یخرج رجل من وُلدی فی آخر الزمان، أبیض اللون، مُشَرَّبٌ بالحمرة، مُبدَّح البطن، عریض الفخذین، عظیم مشاش المنکبین، بِظَهره شامتان: شامة علی لون جلده و شامة علی شبه شامة النبی‌صلی الله علیه وآله.

له اسمان: إسم یخفی و إسم یعلن: فامّا الذی یخفی فأحمد و اما الذی یعلن: فمحمد فاذا هَزَّ رایته أضاء لها ما بین المشرق و المغرب و یوضع یده علی رووس العباد فلا یبقی مؤمن إلّا

صار قلبه أشدّ مِن زُبَرِ الحدید و اعطاه اللَّه قوة اربعین رجلاً و لا یبقی میت من المومنین الاّ دخلت علیه تلک الفرحة فی قلبه و هو فی قبره و هم یتزاورون فی قبورهم و یتباشرون بقیام القائم‌علیه السلام»؛

امام علی‌علیه السلام در حالی که بر منبر بود، فرمود: «مردی از فرزندان من در آخر الزمان ظهور می‌کند، او مردی سرخ و سفید است، دارای شکم بوده، ران‌ها و پاهای عریض و قوی دارد، استخوان‌های کتف او بزرگ است، در کمرش دو علامت دارد: یکی بر روی پوست و به رنگ آن و دیگری همچون نشانه پیامبرصلی الله علیه وآله در صورتش است.

او دو اسم دارد: اسمی که مخفی است و اسمی که معلوم است: امّا اسمی که مخفی است؛ «احمد» است و امّا اسمی که معلوم و آشکار است؛ «محمّد» می‌باشد.

هنگامی که او پرچمش را بر می‌دارد بین شرق و غرب را روشن می‌کند، دستش را بر سر بندگان خدا می‌کشد و به این وسیله هر مومنی، قلبی از آهن سفت‌تر و سخت‌تر پیدا می‌کند و خداوند به او قدرت 40 مرد را می‌دهد و مرده مومنی باقی نمی‌ماند، مگر اینکه این شادمانی در قلب او نفوذ می‌کند در حالی‌که در قبر است؛ مردگان در قبورشان، طلب زیارت او را می‌کنند و از قیام قائم‌علیه السلام شادمانند.»⁽¹⁾

قندوزی این ابیات را به علی‌علیه السلام منسوب می‌کند:

حسینُ اذا کنتَ فی بلدةٍ

غریباً فعاشِر بآدابها

«حسین‌علیه السلام! اگر در شهر و آبادای، غریب باشی مانند آداب و رسوم آنها زندگی کن.»

تا اینکه می‌گوید:

سقی اللَّه قائمنا صاحب

القیامة و الناس فی دأبها

«خداوند، قائم ما و صاحب قیامت را پاداش دهد و سیراب گرداند؛ در حالی که مردم به راه و روش او می‌گروند.»

هو المُدرکُ الثار لی یا حسین

بل لک، فاصبر لأتعابها

«او انتقام تو و مرا خواهد گرفت؛ پس بر سختی‌های روزگار صبر کن و عجله نکن.»⁽²⁾

احادیثی که از امام علی‌علیه السلام درباره امام زمان‌علیه السلام وارد شده‌اند، بسیار زیادند و شاید ما، بعضی از آنها را در فصول آینده بیاوریم، ان شاءاللَّه تعالی.

این فصل را با این گفتار از امیرمؤمنین‌علیه السلام راجع به امام زمان‌علیه السلام به پایان می‌بریم، آن حضرت در اواخر حیاتشان و در اثنای وصیت به امام حسن‌علیه السلام فرمود:

«یا ابا محمّد! و صَلِّ علیَّ؛ یا بُنی یا حسن! و کَبِّر علیَّ سبعاً و اعلم أنّه لا یحلُّ ذلک علی احد غیری الا علی رجل یخرج فی آخر الزمان اسمه: القائم المهدی، مِن وُلد اخیک الحسین یُقیم اعوجاج الحق»؛

«ای ابا محمد! بر من نماز بخوان و 7 تکبیر بگو⁽¹⁾و بدان که گفتن 7 تکبیر بر احدی غیر از من جایز نیست، مگر بر مردی - که در آخر الزمان خروج می‌کند و نامش مهدی قائم‌علیه السلام است - او از نوادگان برادرت حسین‌علیه السلام است و حق را بر پا می‌دارد.»⁽²⁾

امام حسن‌علیه السلام و بشارت به امام زمان‌علیه السلام‌

امام حسن‌علیه السلام، فرزند امیرمومنان‌علیه السلام، سرور جوانان اهل بهشت و فرزند بزرگ پیامبرصلی الله علیه وآله است، او یکی از از ائمه معصومین‌علیهم السلام است که به آمدن حضرت مهدی‌علیه السلام بشارت داده است.

درست است که روایات امام حسن‌علیه السلام در این‌باره کم می‌باشد؛ ولی عجیب نیست؛ چون نباید فراموش کرد که دوران امامت آن حضرت - که 10 سال طول کشید و از شهادت پدرش، امیرمؤمنان‌علیه السلام شروع شد و با شهادت خودش به پایان رسید؛ این دوران، جوّی مسموم، پر از رنج، سختی، فشار و اضطراب بود.

معاویه، فرزند هند جگرخوار بر منصب حکومت تکیه زده بود و شرایط و جوّ آن زمان، او را برای جنگی طولانی، کورکورانه و بی هدف علیه آل محمدعلیهم السلام یاری می‌کرد؛ او (معاویه) درب بیت‌المال مسلمین را گشود تا به وسیله آن وجدان و باطن دیگران را بخرد و مزدوران را به سوی خود بکشاند، تا با احادیث جعلی، نام نیک اهل بیت پاک پیامبرصلی الله علیه وآله را

خدشه‌دار کرده، معنویات آنها را نابود کند و قداست و طهارت آنها را آلوده نماید و در این هنگام بود که با احادیث جعلی، فضایلی برای آن شجره ملعونه مطرح کردند تا بدین‌گونه لباس پاکی و بزرگی را به تن خودشان کنند و اموال خود را در این راه به کار بردند که حقایق را نابود نماید و باطل‌ها را در همه اوقات رواج دهند، به زمانی که همراه با ناپاکی و سلطه ظالمان بود.

پس با این اوصاف، مکتب تشیّع و شیعیان در آن زمان در سخت‌ترین شرایطِ، فشار و ناامنی بود و تندبادهای سیاست، افکار و آرزوها را درهم می‌شکستند.

امام حسن‌علیه السلام در شرایطی عجیب، مشکلاتی سنگین و رنج و مصایب زیادی زندگی می‌کرد؛ پس چگونه می‌توانست، زمانی مناسب پیدا کند تا حقایق را بگوید؟ و امکانات کجا اجازه می‌داد تا از امور بزرگی سخن به زبان رانده شود که فقط دل‌های آرام و بدون اضطراب، آن را می‌پذیرند و افکار سالم با آن انجام می‌گیرند؟

علاوه بر آنکه مردم در آن زمان، توجهی به شنیدن احادیث و ثبت آنها نداشتند و هیچ تلاشی برای دانش‌اندوزی از این منبع پاک و گوارا انجام نمی‌دادند با این حال، امام‌حسن‌علیه السلام بشارت و شناساندن امام زمان‌علیه السلام را وانگذاشت.

پس در هنگامی که امام حسن‌علیه السلام از سختی روزگار و شرایط سخن می‌گفت از این فرصت استفاده کرد و فرمود:

«أما علمتم أنَّه ما منّا أحد الاّ ویقع فی عنقه بیعة لطاغیة زمانه الّا القائم الذی یُصلِّی روح اللَّه عیسی بن مریم خلفه، فإنّ اللَّه عزوجل یخفی ولادته و یُغیّب شخصه لئلّایکون لأحد فی عنقه بیعة اذا خرج، ذاک التاسع من وُلد أخی الحسین، ابن سیدة الإِماء، یطیل اللَّه عمره فی غیبته، ثم یُظهره بقدرته فی صورة شابٍ إبن دون أربعین سنة، ذلک لیعلم أن اللَّه علی کل شی‌ء قدیر»؛

«آیا نمی‌دانستید که هر کدام از ما، تحت سلطه و بیعت طاغوت زمان خود بوده است، جز قائم آل محمدصلی الله علیه وآله - که روح خدا، عیسی بن مریم‌علیه السلام پشت سرش نماز می‌خواند بی‌شک خداوند، ولادت و خودِ او را پنهان می‌کند تا هرگاه ظهور کند، بیعت هیچ کسی

برگردن او نباشد. او نهمین فرزند از نوادگان برادرم حسین‌علیه السلام و فرزند سرور کنیزان است؛ خداوند عمر او را در زمان غیبتش طولانی می‌کند؛ سپس او را به وسیله قدرت خود به صورت جوانی - که کمتر از 40 سال دارد ظاهر می‌کند تا مردم بدانند که خداوند متعال بر انجام هر کاری تواناست.»⁽¹⁾

امام حسین‌علیه السلام و بشارت به امام زمان‌علیه السلام‌

امام حسین‌علیه السلام نیز در همان روزگار سخت، پرخفقان و دردناک، بلکه بدتر از آن زندگی می‌کرد که برادرش امام حسن‌علیه السلام نیز، زندگی کرده بود.

امام حسین‌علیه السلام بعد از برادرش، 10 سال زندگی کرد و در آن دوران، سختی‌ها و بلاهای زیادی را تحمل نمود و این مشکلات مدت زمان طولانی ادامه داشت؛ ولی با این اوصاف، امام حسین‌علیه السلام هیچ فرصتی را از دست نمی‌داد؛ بلکه اخبار و روایاتی درباره امام زمان‌علیه السلام را نقل می‌کرد، برای مثال آن حضرت به عبداللَّه بن عمر فرمود:

1 - «لولم یَبق مِن الدنیا إلاَّ یومٌ واحد لطوَّل اللَّه (عزّو جلّ) ذلک الیوم حتی یخرج رجل مِن وُلدی یملأُها عدلاً و قسطاً کما مُلئت جوراً و ظلما، کذلک سمعتُ رسولَ اللَّه‌صلی الله علیه وآله یقول»؛

«اگر از دنیا، فقط یک روز باقی مانده باشد، خداوند آن روز را آن‌قدر طولانی می‌کند تا اینکه مردی از فرزندانم ظهور می‌کند و زمین را پر از عدل و داد می‌کند، همان‌طور که پر از ظلم و جور شده بود؛ این مطلب را از پیامبرصلی الله علیه وآله شنیده‌ام.»⁽²⁾

امام حسین‌علیه السلام به یکی از مردان قبیله همدان (قبیله‌ای در یمن) فرمود:

2 - قائم هذه الأُمّة هو التاسع مِن وُلدی و هو صاحب الغَیبة و هو الذی یُقسَّم میراثُه و هو حیٌ»؛

«قائم این امت، نهمین نواده من و صاحب غیبت است و اموال او را ظالمانه می‌برند در حالی که زنده است.»⁽³⁾

نیز ایشان فرمود:

3 - «لو قام المهدی لأنکره الناس، لأنه یرجع الیهم شاباً و هم یحسَبونه شیخاً کبیراً»؛

«اگر مهدی‌علیه السلام قیام کند، مردم منکر او می‌شوند؛ چون او برمی گردد به سوی آنها در حالی که جوان است و حال آنکه گمان می‌کردند، او کهنسال است.»⁽¹⁾

همچنین ایشان فرمود:

4- «منّا اثنا عشر مهدیّاً، أوَّلهم امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب و آخرهم التاسع من وُلدی و هو الامام القائم بالحق، یُحیی اللَّه به الارض بعد موتها و یُظهر به دینَ الحق علی الدین کلِّه و لوکره المشرکون، له غَیبة یَرتدّ فیها أقوام وَ یَثبت فیها علی الدین آخرون فَیُؤْذَوْن و یقال لهم: متی هذا الوَعْد؟ إنْ کنتم صادقین»؛

«از ما اهل بیت‌علیهم السلام است دوازده هدایت کننده که اوّلین آنها امیرمؤمنان علی‌بن‌ابی‌طالب‌علیه السلام و آخرین آنها، نهمین نواده من خواهد بود؛ او امامی است که برای حق، قیام می‌کند و خداوند، زمین را بعد از مرگش زنده می‌کند و دین حق را بر تمام ادیان پیروز می‌گرداند هر چند مشرکان، خوششان نیاید؛ او در غیبتی به سر خواهد برد که در آن، عده‌ای دچار انحراف و ارتداد می‌شوند و عده دیگری بر عقیده و دینشان ثابت قدم، باقی می‌مانند و اذیت‌هایی در این راه می‌بینند و به آنها گفته می‌شود، اگر راست می‌گویید، این وعده کی خواهد بود؟»⁽²⁾

اما کسی که در زمان غیبت بر این اذیت‌ها و تکذیب‌ها صبر کند مانند رزمنده‌ای است که در رکاب پیامبرصلی الله علیه وآله می‌جنگد.⁽³⁾

5 - عیسی خشاب از امام حسین‌علیه السلام پرسید: انت صاحب هذا الامر؟

قال: «لا و لکنَّ صاحَبَ الامر الطریدُ الشرید، الموتور بأبیه، المکنی بَعَمِّه یضع سیفَه علی عاتقه ثمانیة أشهر»

تو صاحب این امر هستی؟

فرمود: «نه، صاحب این امر، پنهان، دور از نظر و انتقام گیرنده خون پاک و به ناحق

ریخته پدرش است. کنیه او مانند عمویش می‌باشد، او 8 ماه، شمشیر به دوش خواهد بود.»⁽¹⁾

امام سجادعلیه السلام و بشارت امام مهدی‌علیه السلام‌

از جمله کسانی که بشارت به امام زمان‌علیه السلام داده‌اند، امام زین‌العابدین و سید الساجدین امام سجادعلیه السلام است؛ ایشان این حقیقت را به طوری بیان می‌فرماید که قلم از وصف آن عاجز است، آن حضرت، همزمان با واقعه کربلا، زندگی می‌کرد و در روز عاشورا، پدرش امام حسین‌علیه السلام، خانواده‌اش و شاخه‌های این شجره طیبه را در یک روز و به طرز فجیعی، یکی پس از دیگری و در طی چند ساعت از دست داد؛ حکومت ظالم آن هنگام، ایشان را 3 مرتبه به اعدام محکوم کرد.

1 - در کربلا و بعد از شهادت پدرش امام حسین‌علیه السلام.

2 - در کوفه و در مجلس عبیداللَّه بن زیاد.

3 - در شام که یزید - لعنة اللَّه علیه - در کاخ دمشق قبری کند، تا ایشان را بکشد و در همان‌جا دفن کند.

ولی خداوند متعال، امام سجادعلیه السلام را از شرّ و نقشه قتل آنها محافظت کرد و هر چه بدی بود، دفع نمود؛ در روز جمعه از آن ایام، یزید برای نماز جمعه به مسجد دمشق آمد و به خطیبی دستور داد که او نماز جمعه و خطبه‌اش را بخواند؛ چون خودش از هرگونه دین و فرهنگ عاری بود؛ یزید، محورهای سخنرانی آن خطیب را مشخص کرد که آن مرد در همان حیطه خطبه بخواند.

یزید به آن مرد دستور داد در خطبه‌هایش از او و معاویه تعریف و تمجید کند و تمام بدی‌ها را به خاندان پیامبرصلی الله علیه وآله نسبت دهد و آن خطیب بدبخت نیز چنین کرد.

امام سجادعلیه السلام هم - که در آن مجلس حاضر بود - تمام آن سخنان را شنید و منتظر فرصتی بود تا قفل سکوت را بشکند؛ ایشان با فریادی شجاعانه سکوت را شکست و توجه مردم را به خود جلب کرد و فرمود:

«و یلک ایها الخاطب! اشتریتَ مَرْضاة المخلوق بسخط الخالق فَتَبوَّأ مَقعَدَک من النار»؛

«وای بر تو ای خطیب! رضایت خلق را به خشم پروردگار فروختی؛ پس جایگاهت در آتش جهنم باشد.»

سپس آن حضرت از یزید اجازه خواست که بر منبر رود بعد از رد و بدل شدن سخنان بسیار و با اصرار مردم، یزید قبول کرد.

1 - امام‌علیه السلام بر منبر رفت و بعد از مقدمه‌ای کوتاه، توجه، دل و عقل حاضران را به خود متوجه نمود و فرمود:

«ایها الناس! اُعطِینا سِتَّاً و فُضِّلنا بِسَبع: أُعطینا العِلم و الحِلمِ و السَماحَة و الفصاحة و الشجاعة و المحبَّة فی قلوب المؤمنین و فُضِّلنا: بأن مِنَّا النبیَّ المختار و مِنَّا الصِّدِّیق و منّا الطَیّار و منّا اسد اللَّه و أسد رسوله و منّا سِبطی هذه الأُمَّة و منّا مهدیُّ هذه الأُمَّة»؛

«ای مردم! خداوند به ما 6 چیز عطا فرمود:

1 - علم 2 - بردباری 3 - سخاوت 4 - فصاحت 5 - شجاعت 6 - محبّت در دل‌های مؤمنین.

و به ما به وسیله 7 چیز برتری داد: 1 - پیامبرصلی الله علیه وآله از ماست. 2 - صدیق امت از ماست. 3 - جعفر طیار از ماست. 4 - شیر خدا و رسولش از ماست. 5 - زاده پیامبرصلی الله علیه وآله (حسن و حسین‌علیه السلام) از ماست. 6 - مهدی این امت از ماست. ...»⁽¹⁾

2 - در جای دیگری امام سجادعلیه السلام فرمود:

«القائم مِنّا تخفی ولادته علی الناس حتی یقولوا: لم یُولَد بعدُ، لیخرج حین یخرج و لیس لأحد فی عنقه بیعة»؛

«مهدی قائم‌علیه السلام از ماست؛ ولادت او از چشم مردم مخفی است به طوری که مردم می‌گویند، او متولد نشده که بخواهد ظهور کند و در هنگام ظهور، بیعت هیچ کسی را بر گردن ندارد.»⁽²⁾

3 - ابوخالد کابلی - که از یاران امام سجادعلیه السلام است - می‌گوید:

قال ابوخالد: فقلت: یابن رسول اللَّه! ان ذلک لکائن؟ فقال: «إی و ربیّ، إنَّ ذلک لمکتوب عندنا فی الصحیفة التی فیها ذُکِرَ المِحَن التی تجری علینا بعد رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله قال ابوخالد: فقلت یابن رسول اللَّه! ثم یکون ماذا؟

قال‌علیه السلام: «ثم تمتدُّ الغیبة بِوَلیّ اللَّه (عزَّوجلّ) الثانی عشر من أَوصیاء رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله و الائمة بعده.

یا اباخالد! اِنَّ اهلَ زمان غیبته، القائلین بإمامته و المنتظِرین لظهورِه افضل مِن اهل کلّ زمان، لانّ اللَّه تبارک و تعالی أعطاهم مِن العقول و الأفهام و المعرفة ما صارت به الغَیبة عندهم بمنزلة المشاهدَة و جَعَلهم فی ذلک الزمان بمنزلة المجاهدین بین یَدَی رسول‌اللَّه‌صلی الله علیه وآله بالسیف، اولئک مخلصون حقّاً و شیعتُنا صِدْقاً و الدُعاة الی اللَّه عزّوجلّ سِرّاً و جَهْراً»؛

ابوخالد گفت: ای پسر پیامبر! آیا چنین خواهد بود؟

فرمود: «بله، به پروردگارم سوگند! این موضوع در کتابی - که نزد ما اهل بیت‌علیهم السلام می‌باشد نوشته شده است که در آن تمام سختی‌هایی که بعد از پیامبرصلی الله علیه وآله به ما وارد شد، ذکر شده است.»

گفت: گفتم،ای پسر پیامبرصلی الله علیه وآله سپس چه اتفاقی خواهد افتاد؟

فرمود: «بعد از آن، غیبت ولیّ و جانشین خداوند بعد از 11 معصوم‌علیهم السلام، ادامه خواهد یافت»

ای ابوخالد! مردم زمان غیبت، امامت او را قبول دارند و منتظر ظهور او هستند و آن مردمان، برترین مردم تمام قرن‌ها هستند؛ چون خداوند متعال، عقل، درک و شناختی به آنها عطا کرده، که زمان غیبت برای آنان، همچون زمان ظهور امام‌علیه السلام است و آنها در آن زمان، همچون رزمندگان در رکاب پیامبرصلی الله علیه وآله به حساب می‌آیند؛ حقیقتاً مخلص و شیعه راستین و دعوت شده به سوی خدا در آشکار و نهان هستند.»⁽¹⁾

4 - سعید بن جبیر گفت:

سمعتُ زین العابدین علی بن الحسین‌علیه السلام یقول: «فی القائم مِنّا سُنَنٌ من الانبیاء، سُنَّة مِن أبینا آدم‌علیه السلام و سُنَّة مِن نوح و سُنَّة مِن ابراهیم و سُنَّة مِن موسی و سُنَّة مِن عیسی و سُنَّة مِن ایوب و سُنَّة مِن محمدصلی الله علیه وآله:

فامّا مِن آدم و نوح‌علیهما السلام: فطول العمر.

و امّا مِن ابراهیم‌علیه السلام: فَخفاء الولادة و اعتزال الناس.

و امّا مِن موسی‌علیه السلام: فالخوف و التقیّة.

و امّا مِن عیسی‌علیه السلام: فاختلاف الناس فیه.

و امّا مِن ایوب‌علیه السلام: فالفرج بعد البلوی

و امّا مِن محمدصلی الله علیه وآله: فالخروج بالسیف.

امام سجادعلیه السلام فرمود: «مهدی قائم‌علیه السلام، سنت‌هایی از پیامبران بزرگ به همراه دارد: سنتی از پدر ما آدم‌علیه السلام و سنتی از نوح‌علیه السلام و سنتی از ابراهیم‌علیه السلام و سنتی از موسی‌علیه السلام و سنتی از عیسی‌علیه السلام و سنتی از ایوب‌علیه السلام و سنتی از محمدصلی الله علیه وآله:

سنت از آدم و نوح‌علیه السلام، طولانی شدن عمر.

سنت از ابراهیم‌علیه السلام، ولادت پنهانی و دوری از مردم.⁽¹⁾

سنت از موسی‌علیه السلام، ترس و تقیّه.⁽²⁾

سنّت از عیسی‌علیه السلام، اختلاف مردم درباره او.⁽³⁾

سنت از ایوب‌علیه السلام، گشایش و راحتی بعد از بلاها.

سنت از محمدصلی الله علیه وآله، قیام مسلحانه.»⁽¹⁾

از امام سجادعلیه السلام به همین تعداد حدیث اکتفا می‌کنیم.

امام باقرعلیه السلام و بشارت به امام زمان‌علیه السلام‌

از کتب تاریخی، چنین استفاده می‌شود که عصر امام باقرعلیه السلام، نقطه دگرگونی فرهنگی اسلام است؛ در آن زمان تفکرات جدیدی برای مردم پدید آمد و آنها اشتیاق به کسب علم پیدا کردند و بسیاری از مردم برای کسب علوم به مراکز دینی کوچ کردند و فقط به شنیدن احادیث اکتفا نمی‌کردند؛ بلکه درباره آنها تحقیق، بحث و تحلیل می‌کردند.

پس جای تعجب نبود که مردم به سمت مدینه حرکت کنند تا از کسانی - که پیامبرصلی الله علیه وآله را درک کرده بودند دانشی بیاموزند.

چه بسیار از فقها و دانشمندانی که از کوفه یا شهرهای دیگر به سوی مدینه حرکت کردند و به امام باقرعلیه السلام پیوستند و از سرچشمه‌های جوشان دانش او استفاده کردند و عطش خود را از دریای بینش و حکمت ایشان برطرف کردند.

علوم و معارف از طرف امام باقرعلیه السلام به آنها می‌رسید و دلایلی درباره مسائل عقیدتی همچون توحید، عدل، نبوت بخصوص امامت و غیره به آنها عرضه می‌شد.

با این اوصاف، روشن است که احادیث امام باقرعلیه السلام، راجع به امام زمان عج زیاد باشد و دانشمندانی - که شاگرد ایشان بوده‌اند - همگی آنها را ثبت و ضبط کرده‌اند و چون در این کتاب نمی‌توانیم، همه آنها را بیان کنیم، تعدادی از آنها را یادآوری می‌کنیم و انشاءاللَّه در بخش‌های بعدی کتاب، احادیث دیگری از این امام بزرگوار خواهیم آورد همان‌طور که در فصل‌های گذشته، یادآور شدیم.

1 - عن ابی حمزه ثمالی قال: کنتُ عند ابی جعفر محمّد بن علی الباقرعلیه السلام ذاتَ یوم، فلمّا تفرَّق مَن کان عنده قال لی: «یا اباحمزه! من المحتوم الذی حتمه اللَّه قیامُ قائمنا، فمَن شکّ فیما أقول لقی اللَّه و هو به کافر.» ثم قال: «بابی و امی، المسمی بإسمی و المُکّنی بِکُنْیَتی

السابع من بعدی، بابی مَنْ یملأ الارض عدلاً و قسطاً کما مُلئت ظلماً و جوراً، یا اباحمزه! مَن أدرکه فیسلِّم له ما سَلَّم لمحمد و علی فقد وَجَبَتْ له الجنة و من لم یُسلِّم فقد حرَّم اللَّه علیه الجنة و مأواه النار و بئسَ مثوی الظالمین:

ابوحمزه ثمالی گفت: روزی در محضر امام باقرعلیه السلام بودم، وقتی همگان رفتند، امام باقرعلیه السلام فرمود: «ای ابوحمزه! از جریاناتی که خداوند، وقوع آن را حتمی در نظر گرفته، قیام قائم ماعلیه السلام می‌باشد؛ پس هر کس درباره آن شک کند، خداوند را در حال کفر ملاقات می‌کند.» در ادامه فرمود: «پدرم و مادرم فدای او - که همنام و هم کنیه من است و هفتمین امام، بعد از من می‌باشد! پدرم، فدای کسی که زمین را پر از عدل و داد می‌کند، همان‌طور که پر از ظلم و جور شده است! ای ابوحمزه! هر کس او را درک نمود و همان‌طور که تسلیم پیامبرصلی الله علیه وآله و علی‌علیه السلام است، تسلیم او شد بهشت بر او واجب خواهد گشت و هر کس که فرمانبردار او نباشد؛ خداوند بهشت را بر او حرام می‌کند و جایگاهش جهنم خواهد بود و چه بد جایگاهی است، جایگاه ظالمان.»⁽¹⁾

2 - عن ام هانی الثقفیة قالت: غدوتُ علی سیدی محمدبن علی الباقرعلیه السلام فقلت له: یا سیدی! آیةٌ فی کتاب اللَّه عزّوجلّ عرضت بقلبی فأَقلقتنی و أسهرت لیلی. قال: «فاسألی یا اُمَّ هانی!» قالت: قلتُ، قول اللَّه عزّوجلّ: «فَلَآ أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوَارِ الْکُنَّسِ»⁽²⁾

قال: «نَعم المسالة سألتِینی یا اُمِّ هانی، هذا مولودٌ فی آخر الزمان، هو المهدی مِن هذه العترة، تکون له حیرة و غَیبة یضلُّ فیها أقوام و یهتدی فیها أقوام، فیا طوبی لکِ إنْ اَدْرَکته و یا طوبی لمن أدرَکه»؛

ام هانی گفت: هنگام صبح نزد سرورم، امام باقرعلیه السلام رفتم و به ایشان گفتم:

ای سرورم!آیه‌ای از قرآن، فکرم را به خودش مشغول کرده، خواب را از چشمانم برده است.

فرمود: «ای ام هانی! بپرس.»

گفتم این آیه: «سوگند به ستارگانی که باز می‌گردند و حرکت می‌کنند و از چشم‌ها مستور می‌مانند.»⁽³⁾

فرمود: چه مسئله خوبی را از من سؤال کردی ای ام هانی! او مولود در آخر الزمان است، او مهدی‌علیه السلام و از خاندان پیامبرصلی الله علیه وآله می‌باشد؛ برای او غیبت و سرگردانی می‌باشد که عده‌ای از مردم در آن گمراه و عده‌ای هدایت می‌شوند؛ پس خوشا به حالت! اگر او را درک کنی و خوشا به حال کسی که او را درک خواهد نمود.»⁽¹⁾

3- عن ابی الجارود، عن ابی جعفر الباقرعلیه السلام قال: قال لی: «یا أبا الجارود! اذا دار الفلک و قال الناس: مات القائم أو هلکَ بایّ وادٍ سَلَک و قال الطالب: أنّی یکون ذلک و قد بُلیتْ عظامُه فعند ذلک فأرجوه، فاذا سمعتم به فأتوه و لوحَبْواً علی الثلج...

ابوجارود گفت: امام باقرعلیه السلام به من فرمود: «ای ابوجارود! اگر روزگاری این‌گونه شد که مردم بگویند: قائم‌علیه السلام مرده یا کشته شده یا در کدام سرزمین است؟ یا انسان جوینده گفت: از کجا چنین کسی خواهد آمد؟ و بلاها بزرگ شد؛ امید داشته باش که او ظهور کند و هرگاه خبر ظهور او را شنیدی به سویش برو، حتی اگر بر روی برف، سینه خیر بروی.»⁽²⁾

به همین مقدار روایاتی که از امام باقرعلیه السلام یادآوری کردیم، اکتفا می‌کنیم، انشاءاللَّه در بخش‌های بعدی، روایاتی از ایشان خواهیم آورد.

امام صادق‌علیه السلام و بشارت امام زمان‌علیه السلام‌

صحبت راجع به دوران امام صادق‌علیه السلام و انتشار علم در آن زمان، احتیاج به تالیف کتاب خاصی دارد و چه بسا اگر کسی بخواهد درباره امام صادق‌علیه السلام، دورانش و ابعاد سیاسی و علمی ایشان چیزی بنویسد، باید دایرة المعارفی جامع گردآوری کند.

ولی ما در این‌جا به صورت خلاصه می‌گوییم:

در اواسط عمر مبارک امام صادق‌علیه السلام، حکومت ظالم اموی فرو پاشید و بعد از آن، حکومت عباسیان شکل گرفت و قبل از آنکه آنها، بتوانند ارکان حکومت خود را محکم کنند و نفوذ خود را در سرزمین‌های اسلامی به خصوص در مدینه بیشتر گردانند، فرصت مناسبی برای نشر علوم دینی و گسترده‌ترین حالت ممکن برای امام صادق‌علیه السلام پیش آمد

و توانست بر فراز منبر جدش، پیامبرصلی الله علیه وآله برود؛ آن منبر پاکی که میمون‌ها و بوزینه‌های بنی امیه بر روی آن رفتند، همان‌طوری که پیامبرصلی الله علیه وآله، این مطلب را در خواب دیده بود و قرآن نیز درباره آن فرموده است:

«وَما جَعَلْنا الرُّءْیا الَّتِی أَرَیْناکَ إِلَّا فِتْنَةً لِّلنّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ»؛ «رویایی را که به تو نشان دادیم و نیز شجره ملعونه در قرآن، چیزی جز آزمایش مردم نبود.»⁽¹⁾

این شجره ملعونه با انقراض حکومت امویان از بین رفت و فرصتی مناسب برای شجره طیبه (هر چند فرصت کوتاه) به دست آمد؛ امام صادق‌علیه السلام از این آزادی سخن استفاده کرد و شرایط زمانه به ایشان کمک نمود که در مسجد پیامبرصلی الله علیه وآله بر فراز منبر جدش برود و فقه، تفسیر، عقاید و غیره را تدریس کند. در جلسه درس امام صادق‌علیه السلام، 4000 فقیه، محدث، مفسر و غیره حضور داشتند.

از جمله شاگردان امام صادق‌علیه السلام، ابوحنیفه نعمان بن ثابت بود که خودش در این باره گفته است: اگر آن 2 سال نبود، نعمان هلاک می‌شد.⁽²⁾یعنی اگر آن 2 سال شاگردی در محضر امام صادق‌علیه السلام نبود، نعمان هلاک می‌شد.

از مدرسه مبارک امام صادق‌علیه السلام، بزرگان نیکی، فارغ التحصیل می‌شدند که روزگار به آنها افتخار می‌کرد و باعث عزت بشریت بودند از جمله جابر بن حیان، اولین شیمیدان جهان اسلام و عرب، هشام بن حکم و غیره - که به سبب طولانی شدن - از نام بردن آنها معذوریم. این روند به گونه‌ای بود که 900 نفر، فقط در مسجد کوفه، سخنرانی و تدریس می‌کردند و همه از امام صادق‌علیه السلام، نقل قول می‌کردند.⁽³⁾

با فراهم بودن محیط و آمادگی افکار و اندیشه‌ها در اصحاب، امام صادق‌علیه السلام فرصت مناسبی پیدا کرد و انگشت بر روی نقطه حساس گذارد و از امام زمان‌علیه السلام سخن به میان آورد و به تمام معتقدان امام زمان‌علیه السلام بشارت داد و احادیث گوناگونی در این زمینه ایراد

فرمود که ما درباره اسم، نسب، نشانه‌های ظهور، مدت حکومت و غیره احادیثی را می‌بینیم که یادآوری شده است.

نشانه راستی سخن ما این است که احادیثی که از امام صادق‌علیه السلام راجع به امام زمان‌علیه السلام روایت شده، بیشتر از بقیه ائمه‌علیهم السلام است به عبارت دیگر، هیچ کدام از ائمه اهل‌بیت‌علیهم السلام به اندازه امام صادق‌علیه السلام، روایاتی درباره امام‌علیه السلام ذکر نکرده‌اند و این نشانه مساعد بودن جوّ آن زمان است.

واضح است که ما نمی‌توانیم، تمام احادیثی که از امام صادق‌علیه السلام درباره مهدویّت آمده، بیاوریم؛ اما در این کتاب، برخی از احادیث را در بخش‌های مرتبط یادآور می‌شویم در این جا هم، چند حدیثی می‌آوریم:

1 - عن ابن ابی عُمیر عمَّن سمع ابا عبداللَّه الصادق‌علیه السلام یقول:

«لِکلِّ أُناسٍ دولةٌ یَرْقُبونَها

و دولتُنا فی آخرِ الدَهْرِ تَظْهَرُ»؛

«تمام مردم، دولت مورد نظری دارند - که انتظارش را می‌کشند - و دولت ما اهل‌بیت‌علیهم السلام در آخر الزمان، ظهور می‌کند.»⁽¹⁾

2 - عن صفوان بن مهران عن الامام الصادق جعفر بن محمدعلیه السلام أنّه قال: «مَن أقرَّ بجمیع الائمةعلیهم السلام و جَحَدَ المهدی کان کمن أقرَّ بجمیع الأنبیاء و جحد محمداًصلی الله علیه وآله نبوَّته.» فقیل له: یأبن رسول اللَّه! فَمَن المهدی مِن وُلدک؟

قال‌علیه السلام: «الخامس مِن وُلد السابع، یغیب عنکم شخصه و لا یحلُّ لکم تسمِیَتُه»؛

صفوان بن مهران گفت: امام صادق‌علیه السلام فرمود: «هرکس تمام ائمه را قبول داشته و منکر مهدی‌علیه السلام شود مانند کسی است که تمام انبیا را قبول داشته باشد و منکر نبوت محمدصلی الله علیه وآله شود.»

از ایشان پرسیده شد: مهدی‌علیه السلام - که از فرزندان توست - چه کسی است؟

فرمود: «او پنجمین نواده فرزندم می‌باشد - که از چشم‌ها پنهان می‌شود - و بردن نام اصلی او برای شما حلال نیست.»⁽²⁾

عن أبی بصیر قال: سمعتُ ابا عبداللَّه الصادق‌علیه السلام یقول: «إنَّ سُنَنَ الانبیاءعلیهم السلام ما وقع علیهم من الغیبات جاریة (و فی نسخهٍ: حادثة) فی القائم منّا اهل البیت حَذْوَ النعل بالنعل و القُذَّةِ بالقُذَّةِ.

قال ابوبصیر: فقلت له: یابن رسول اللَّه! و من القائم منکم اهل البیت؟

فقال: «یا ابابصیر! هو الخامس مِن وُلد ابنی موسی ذلک ابن سیدة الاماء، یغیب غَیبة یرتاب فیها المبطلون، ثم یُظْهره اللَّه عزَّوجلّ، فیفتح علی یدیه مَشارقَ الارض و مَغاربها و ینزل روحُ اللَّه عیسی بن مریم‌علیه السلام فیُصلّی خلفه و تشرق الارض بنور ربِّها و لا تبقی فی الارض بقعةٌ عُبِدَ فیها غیر اللَّه عزَّوجلّ الاّ عُبِداللَّه فیها و یکون الدِّینُ کُلُّهُ لِلّهِ وَ لَوْکَرِهَ الْمُشْرِکُونَ.»

ابوبصیر گفت: امام صادق‌علیه السلام فرمود: «سنت‌های جاری انبیاء درباره مسائل غیبی به صورت کامل و ریز به ریز درباره قائم ما اهل بیت‌علیهم السلام نیز جاری می‌شود.»

گفتم: «ای فرزند رسول خداصلی الله علیه وآله! قائم اهل بیت کیست؟

فرمود: «ای ابوبصیر! او پنجمین نواده فرزندم موسی‌علیه السلام است؛ او فرزند سرور کنیزان می‌باشد؛ در غیبتی به سر خواهد برد که باطل گرایان، دچار شک می‌شوند؛ سپس خداوند او را ظاهر می‌کند و به وسیله او، شرق و غرب عالم را فتح می‌کند و بر روی زمین، هیچ مکانی را باقی نمی‌گذارد، مگر اینکه در آن‌جا کسی جز خداوند پرستیده نشود و تمام مردم، موحّد می‌شوند حتی اگر مشرکان نپسندند.»⁽¹⁾

امام کاظم‌علیه السلام و بشارت به امام زمان‌علیه السلام‌

دوران امام کاظم‌علیه السلام بر خلاف دوران پدرش بود؛ امام کاظم‌علیه السلام، سال‌های زیادی از عمر مبارکش را در زندان‌های بغداد به سر برد و از مردم و اجتماع دور بود؛ خداوند را در قعر زندان و زیرزمین‌های تاریک عبادت می‌کرد؛ چند مرتبه‌ای آن حضرت را از زندان آزاد کردند؛ ولی تحت مراقبت شدید قرار داشت تا اینکه آن حضرت را دوباره به زندان بردند و با ستم، شهید کردند.

با این اوصاف، آن حضرت، امکانات کم و آزادی محدودی داشتند و نمی‌توانستند، شرح و تحلیلی نسبت به موضوع مهدویت داشته باشند؛ ولی با این حال سخنان آن حضرت، خالی از این موضوع نیست.

1 - عن محمّد بن زیاد الازدی، قال: سألتُ سیدی موسی بن جعفر - الکاظم -علیه السلام عن قول‌اللَّه عزّوجلّ: (وَ أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً.)

فقال: «النعمة الظاهرة، الإمامُ الظاهر و الباطنة، الامام الغائب.»

فقلت: و یکون فی الائمة مَن یَغیب؟

قال: «نعم، یَغیبُ عن ابصار الناس شخصُه ولا یَغیب عن قلوب المؤمنین ذِکْرُه و هو الثانی عشر منّا، یُسهِّل اللَّه له کلَّ عسیر و یُذلِّل له کلَّ صَعْب و یُظهِر له کنوز الارض و یُقرِّب له کلَّ بعید و یُبیر - أی یُهْلِک - به کلَّ جَبّارٍ عنید و یُهْلِک علی یده کلَّ شیطانٍ مرید.

ذلک ابن سیدة الاماء الذی تخفی علی الناس ولادتُه و لایحلّ لهم تسمیته حتی یُظهره اللَّه (عزّوجلّ) فیملا الارض قسطاً و عدلاً کما مُلئت جوراً و ظلماً»؛

محمد بن زیاد ازدی گفت: از امام کاظم‌علیه السلام درباره آیه «نعمت‌های ظاهر و نهانش را بر شما ارزانی داشت.»⁽¹⁾پرسیدم.

فرمود: «نعمت آشکار، امام ظاهر و نعمت نهان، امام غایب است.»

گفتم: آیا از ائمه‌علیهم السلام، کسی هم غایب می‌شود؟

فرمود: «بله، خودش از چشمان پنهان می‌شود؛ ولی یادش از دل مؤمنان پنهان نمی‌شود و او دوازدهمین نفر از ما ائمه‌علیهم السلام است.

خداوند هر سختی را بر او آسان و هر مشکلی را بر او هموار می‌کند و گنج‌های زمین، برایش آشکار می‌شود و هر دوری برای او نزدیک می‌گردد و به وسیله او هر دشمن جبّار و هر شیطان سرکشی نابود می‌شود.

او فرزند سرور کنیزان است - که ولادتش از مردم مخفی می‌ماند - حلال (و جایز) نیست که تا زمان ظهورش، اسم (اصلی) او برده شود؛ او زمین را از عدل و داد پر می‌کند،

همان‌طور که از ظلم و جور پر شده است.»⁽¹⁾

2 - عن یونس بن عبدالرحمان قال: دخلتُ علی موسی بن جعفرعلیه السلام فقلت له: یابن رسول‌اللَّه! انتَ القائم بالحق؟

فقال: «انا القائم بالحق ولکنَّ القائم الذی یُطهِّر الارضَ مِن اعداء اللَّه و یملأَها عدلاً کما مُلئت جوراً و ظلماً هو الخامس مِن وُلدی، له غَیبة یَطولُ اَمَدُها خوفاً علی نفسه، یرتدُّ فیها أقوامٌ و یَثبتُ فیها آخرون.»

ثم قال: «طوبی لشعیتنا المتمسِّکین بِحَبْلنا (بِحُبِّنا) فی غیبة قائمنا، الثابتین علی موالاتنا و البراءَةِ من اعداءنا، أولئکَ مِنّا و نحن منهم، قد رضوا بنا ائمةً و رضینا بهم شیعة فطوبی لهم ثم طوبی لهم، هُم - واللَّه - معنا فی دَرَجتِنا یوم القیامة»؛

یونس بن عبدالرحمان گفت: نزد امام کاظم‌علیه السلام رفتم و گفتم: تو قائم برای حق هستی؟

فرمود: «من قائم برای حق هستم؛ ولی آن قائمی که زمین را از دشمنان خدا پاک می‌کند و آن را پر از عدل و داد می‌نماید، همان‌طور که پر از ظلم و جور شده باشد؛ او پنجمین نواده من است. برای حفظ جانش، غیبتش طولانی خواهد شد که عده‌ای مرتد می‌شوند و عده‌ای دیگر ثابت قدم می‌مانند.»

سپس فرمود: «خوشا به حال شیعیان ما که به ریسمان ما در زمان غیبت قائم‌علیه السلام چنگ می‌زنند و بر دوستی ما پایدار بوده، نسبت به دشمنانمان بیزار می‌باشند! آنها از ما هستند و ما نیز از آنها هستیم؛ آنها به امامت ما راضی هستند و ما نیز به شیعه بودن آنها راضی هستیم؛ خوشا به حال آنان خوشا به حال آنان! به خدا قسم! آنها در روز قیامت در درجه ما خواهند بود.»⁽²⁾

امام رضاعلیه السلام و بشارت به امام زمان‌علیه السلام‌

دوران امام رضاعلیه السلام، دارای ویژگی‌های زیاد و متنوعی بود که صحبت در این باره، احتیاج به مجالی وسیع و تالیف کتابی دیگر است؛ ولی این را نمی‌گویم که امام رضاعلیه السلام در آزادی کامل و تمامی بود - که هر کاری می‌خواست - انجام می‌داد و هرچه می‌خواست،

می‌گفت و این را نمی‌گویم که در تنگنا قرار داشته، نمی‌توانست کلمه‌ای صحبت کند.

هنگامی که هارون الرشید سرکش از دنیا رفت و فرزندش مأمون به مقام خلافت رسید، تظاهر به دوستی آل محمدعلیهم السلام و بخصوص امام رضاعلیه السلام کرد.

شرایط سیاسی، او را مجبور کرد که امام رضاعلیه السلام را به عنوان ولیّ عهد خود قبول کند و درهم و دینارهایی به اسم او ضرب کند و هدیه‌هایی به شعرا ببخشد تا در مدح آن حضرت بسرایند.

فرصت مناسبی بود که امام رضاعلیه السلام، احادیثی راجع به مهدویت بیان فرماید از جمله

1 - هنگامی که دعبل خزاعی، شاعر اهل بیت‌علیهم السلام نزد ایشان آمد و قصیده معروف خود را خواند و به این دو بیت رسید:

خُروجُ امامٍ لامحالةَ خارجٌ

یقومُ علی اسم اللَّه و البَرَکاتِ

یُمیِّز فینا کلَّ حقِّ و باطلٍ

و یجزی علی النعماء و النقماتِ

امام موعود، بی‌شک ظهور خواهد کرد و بر اسم خداوند و در پرتو برکات آن، قیام خواهد نمود.

هر حق و باطلی را در ما جدا خواهد نمود و پاداش و مجازات را خواهد داد.

امام رضاعلیه السلام به شدت گریه نمود؛ سپس سرش را بلند کرد و به دعبل فرمود:

«یا خزاعی! نطق روحُ القُدس علی لسانک بهذین البیتین. فهل تدری مَن هذا الامام؟ و متی یقوم؟»

فقال: لا یا مولای! إلاّ إنّی سمعتُ بخروجِ امامٍ منکم یُطَّهرُ الارضَ مِن الفساد و یملاها عدلاً کما مُلئت جوراً.

فقال الامام: «یا دعبل! الامامُ بعدی، محمّد إبنی و بعد محمد، إبنهُ علی و بعد علی، إبنه الحسن و بعد الحسن، إبنهُ الحُجَّة القائم المنتظَر فی غیبته، المُطاع فی ظهوره، لولم یبقی من الدنیا إلاّ یومُ واحد، لطوَّل اللَّه ذلک الیوم حتی یَخرج فیملأُ الارض عدلاً کما مُلئت جوراً.»

و اضاف‌علیه السلام قائلاً: «و أمّا متی، فاخبارٌ عن الوقت، و لقد حدَّثنی أبی عن ابیه عن آبائه عن علی‌علیه السلام: انّ النبی‌صلی الله علیه وآله قیل له: یا رسول اللَّه! متی یخرج القائم مِن ذُریَّتک؟»

فقال: «مَثَلُهُ مَثَل الساعة (القیامة) لا یُجَلِّیها لِوَقْتِها إِلاّ هُوَ، ثَقُلَتْ فِی السَّماواتِ وَ أَلارْضِ، لا تَأْتِیکُمْ إِلا بَغْتَةً.»

«ای خزاعی! این دو بیت را جبرئیل بر زبانت جاری کرده است؛ آیا می‌دانی، آن امام کیست؟ و چه زمانی قیام می‌کند؟»

گفت: نه، ای سرورم! جز اینکه شنیده‌ام، امامی از شما قیام می‌کند - که زمین پر از فساد را پاک می‌کند و زمین را پر از عدل و داد می‌کند همان‌طور که پر از ظلم و جور شده است.

فرمود: «ای دعبل! امام بعد از من، فرزندم محمّد و بعد از محمد، فرزندش علی و بعد از علی، فرزندش حسن و بعد از حسن، فرزندش حجّت قائم منتظرعلیه السلام است و پس از ظهورش از او فرمانبرداری می‌نمایند.

اگر از دنیا جز یک روز باقی نمانده باشد، خداوند آن روز را آن‌قدر طولانی می‌کند تا مهدی‌علیه السلام ظهور کند و زمین را پر از عدل و داد کند، همان‌طور که پر از ظلم و جور شده است.»

در ادامه فرمود: «امّا او، کی ظهور می‌کند؟ از پیامبرصلی الله علیه وآله پرسیده شد: ای رسول خداصلی الله علیه وآله! قائم - که از نوادگان تو است - کی قیام می‌کند؟

«فرمود: او مانند قیامت است که از وقت وقوع آن، کسی جز خداوند خبر ندارد؛ این جریان در آسمان‌ها و زمین، سنگین است و ظهور او ناگهان اتفاق خواهد افتاد.»⁽¹⁾

2 - عن ابی الصلت الهروی قال: قلت للرضاعلیه السلام ما عَلامَةُ القائم منکم اذا خَرَجَ؟

فقال: «علامته أنْ یکون شیخ السِن شابَّ المَنْظَر، حتی أنَّ الناظر الیه لَیَحْسَبُه إبن أربعین سنة أو دونها و إنَّ مِن علاماته أن لایهرم بمرور الأیام و اللیالی حتی یأتیه اجَلَهُ.»

ابوصلت هروی گفت: به امام رضاعلیه السلام عرضه داشتم: نشانه قائم شما در هنگام ظهور چیست؟

فرمود: «نشانه او، این است که سنش زیاد، ولی چهره‌اش جوان است به طوری که هرکس او را ببیند، انسانی 40 سال و یا کمتر از 40 سال را می‌بیند و از دیگر نشانه‌هایش،

این است که هر اندازه از روزگار بگذرد؛ او پیر و فرسوده نمی‌شود تا اینکه اجلش فرا رسد.»⁽¹⁾

امام جوادعلیه السلام و بشارت مهدی‌علیه السلام‌

روشن است که حکمت الهی، چنین اقتضا کرده است که امام جوادعلیه السلام، احادیث زیادی راجع به امام زمان‌علیه السلام بیان فرماید؛ به دلیل نزدیکی زمان زندگی ایشان با امام‌علیه السلام - که امام جوادعلیه السلام، 50 سال قبل از ولادت امام زمان‌علیه السلام می‌زیسته است توقع این بود که به سبب نزدیکی به زمان تولد امامی - که قرآن، پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمه‌علیهم السلام به آمدنش بشارت داده بودند - در گسترده‌ترین شکل، درباره ایشان سخن به زبان رانده شود تا تلنگری برای غافلان، تحریک، راحتی و آرامشی برای دل مؤمنان باشد.

ولی دست خائن و فریبکار حکومت وقت، امام جوادعلیه السلام را در عنفوان جوانی و سرسبزی زندگی به وسیله سم به شهادت رساند در حالی که ایشان، 24 یا 25 سال بیشتر نداشت و دوران زندگی ایشان همزمان با 3 نفر از طاغوت‌های بنی‌عباس بود و هر کدام آنها، دلی پر از خشم و کینه، نسبت به آن حضرت داشتند و هر لحظه او را در تنگنای بیشتری قرار می‌دادند تا امام جوادعلیه السلام را بدنام و نورش را خاموش کنند.

به رغم تمام این مشکلات، دایرة المعارف احادیث از احادیث آن حضرت راجع به مهدویت خالی نیست:

1 - عن السید عبدالعظیم الحسنی قال: دخلت علی سیّدی محمدبن علی الجوادعلیه السلام وانا أُرید أنْ اسئله عن القائم أ هو المهدی او غیره؟

فابتدأنی فقال: «یا اباالقاسم! انّ القائم منّا هو المهدی الذی یجب أن یُنتَظر فی غَیبته و یُطاع فی ظهوره و هو الثالث مِن وُلدی.

والذی بعث محمداًصلی الله علیه وآله بالنبوَّة و خَصَّنا بالامامة إنّه لو لم یبق من الدنیا إلاَّ یوم واحد لطوَّل اللَّه ذلک الیوم حتی یخرج فیه، فیملا الارض قسطاً و عدلاً کما مُلئت جوراً و ظلماً و إنَّ اللَّه تبارک و تعالی یُصْلح له أمره فی لیلة، کما أصْلح أَمْرَ کَلِیمِه موسی‌علیه السلام اِذْ ذهبَ لیقتبس لأَهله ناراً فرجَعَ و هو رسول نبیٌ.

ثم قال‌علیه السلام: «افضل اعمال شیعتنا انتظار الفَرَج‌علیه السلام.»

سید عبدالعظیم حسنی می‌گوید: نزد امام جوادعلیه السلام رفتم و می‌خواستم از او سؤال کنم: آیا او، مهدی‌علیه السلام است یا کس دیگر؟

ولی قبل از آنکه سخنی بگویم، فرمود: «ای ابوالقاسم! مهدی قائم‌علیه السلام از ما اهل‌بیت‌علیهم السلام است؛ او کسی است که انتظار فرجش واجب است و در هنگامه ظهورش، باید از او فرمانبرداری نمود، او سومین نواده من است.

قسم به خداوندی که محمدصلی الله علیه وآله را به نبوت مبعوث کرد و امامت را مخصوص ما اهل‌بیت قرار داد؛ اگر از دنیا، فقط یک روز باقی مانده باشد، خداوند آن روز را آن‌قدر طولانی می‌کند تا مهدی‌علیه السلام ظهور کند و زمین را پر از عدل و داد نماید، همان‌طور که پر از ظلم و جور شده است؛ بی‌شک خداوند متعال، امر او را در شبی درست می‌کند، همان‌طور که نبوت موسی‌علیه السلام را در آن هنگام - که به سمت آتش رفت تا برای خانواده‌اش از آن بردارد - درست نمود و در حالی برگشت که پیامبر الهی به حساب می‌آمد.»

سپس فرمود: «برترین اعمال شیعیان ما، انتظار فرج است.»⁽¹⁾

2 - ایضاً عن عبدالعظیم الحسنی قال: قلتُ لمحمدبن علی بن موسی‌علیه السلام: إنی لأَرجو أنْ تکون القائم من اهل‌بیت محمدصلی الله علیه وآله الذی یملا الارضَ قسطاً و عدلاً کما مُلئت جوراً و ظلماً.

فقال: «ما منّا إلاّ و هو قائم بأَمْراللَّه و هادٍ الی دین اللَّه و لکنَّ القائم الذی یُطَهِّرُ اللَّه (عزّوجلّ) به الارض من اهل الکُفر و الجحود و یملأُها عدلاً و قسطاً؛ هو الذی یخفی عن الناس ولادته و یغیب عنهم شخصُه و یحرَّم علیهم تسمیته و هو سمِیُّ رسول اللَّه و کنیه و هو الذی یطوی له الارض و یذلّ له کلّ صَعْب... .»

همچنین سید عبدالعظیم حسنی گفت: به امام جوادعلیه السلام عرضه داشتم: امیدوارم که تو، قائم اهل بیت پیامبرصلی الله علیه وآله باشی همان کسی که زمین را پر از عدل و داد می‌کند، همان‌گونه که پر از ظلم و جور شده است.

فرمود: «همه ما قائم به امر خدا و هدایت کننده به دین الهی می‌باشیم؛ ولی آن قائمی

که زمین را از وجود کافر و جحود پاک می‌نماید و آن را پر از عدل و داد می‌کند، او همان کسی است که ولادتش از مردم پنهان می‌ماند و خودش از دیدگان غایب می‌شود و بر مردم حرام است که نام او را ببرند؛ او همنام و هم‌کنیه پیامبرصلی الله علیه وآله است و زمین برای او طی می‌شود و هر سختی، آسان می‌گردد...»⁽¹⁾.

بشارت امام هادی‌علیه السلام به امام زمان‌علیه السلام‌

امام هادی‌علیه السلام، جد امام زمان‌علیه السلام می‌باشد و تقدیر الهی، چنین اقتضا کرد که ایشان نوه‌اش را نبیند؛ چون ولادت امام زمان‌علیه السلام، تقریباً 1 سال بعد از شهادت آن حضرت واقع شد؛ ولی آن حضرت، محیط و مقدمات را برای امام زمان‌علیه السلام آماده می‌کرد، چون به زمان تولد ایشان نزدیک‌تر بود. در فصل‌های بعدی خواهد آمد که همسر امام عسکری‌علیه السلام، بانو نرجس خاتون‌علیه السلام می‌باشد - که زیر نظر امام هادی‌علیه السلام بود - و آن حضرت، بشارت و اخبارهای راجع به امام زمان‌علیه السلام را به او می‌داد.

پس امر عجیبی نیست که امام هادی‌علیه السلام، کمتر در اجتماع‌ها ظاهر می‌شد؛ چون می‌خواست، مردم را به این روش عادت دهد تا مردم بتدریج به نبودن و پنهان بودن امام عادت کنند و زمینه را برای غیبت امام زمان‌علیه السلام آماده می‌کرد؛ سپس می‌بینید که آن حضرت، نمایندگانی در بغداد معین می‌کرد تا در مراجعات و حل مشکلات، نقطه اتصالی بین آن حضرت و مردم باشند و به مردم می‌فرمود که در امور مالی، فقهی و غیره به وکلای ایشان مراجعه کنند.

همین جا از خداوند متعال خواستاریم که توفیقی دهد تا کتابی درباره زندگی امام هادی‌علیه السلام بنویسیم؛ بلکه به درگاه خداوند متعال تضرع می‌کنیم تا به حق پیامبرصلی الله علیه وآله، خداوند توفیقی بر نوشتن زندگانی تمام ائمه‌علیهم السلام را نصیب ما بفرماید.

در این‌جا فقط حدیثی از آن حضرت می‌آوریم و امیدواریم که در بخش‌های بعدی، احادیث دیگری نیز بیاوریم.

عن ابی دلف قال: سمعتُ علی بن محمّد الهادی‌علیه السلام یقول:

«انّ الامامَ بَعْدی، الحسنُ اْبنی و بعد الحسن ابنه القائم الذی یملأ الارض قِسطاً و عدلاً کما مُلئت جوراً و ظلماً»؛

امام هادی‌علیه السلام فرمود: «امام بعد از من، فرزندم حسن و بعد از حسن، فرزندش مهدی قائم‌علیه السلام است که زمین را پر از عدل و داد می‌کند همان گونه که پر از ظلم و جور شده است.»⁽¹⁾

امام حسن عسکری‌علیه السلام و بشارت به امام زمان‌علیه السلام‌

امام حسن عسکری‌علیه السلام، پدر امام زمان‌علیه السلام است و طبیعی است که تعداد زیادی ازاحادیث راجع به امام زمان‌علیه السلام از زبان ایشان، بیان شده باشد؛ چون آن حضرت، نزدیک‌ترین فرد به امام زمان‌علیه السلام و ولادتش بود و شایسته بود که در وسیع‌ترین شکل، بشارت به وجود امام زمان‌علیه السلام بدهد.

ولی این کار، چگونه ممکن بود که با آن همه مشکلات، موانع و سختگیری‌ها انجام شود؟

اعتقاد به ظهور امام زمان‌علیه السلام در آن عصر برای امت اسلامی، یک اصل بود و در میان مسلمانان، اگر چه بعضی از طوایف با یکدیگر اختلاف داشتند؛ ولی درباره کسی که اسمش مهدی است و آمدنش را پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمه‌علیهم السلام بشارت داده بودند، اعتقاد کاملی داشتند.

در فصل‌های بعدی خواهیم دید، کسانی که به دروغ، ادعای مهدویت می‌کرده‌اند از اعتماد مردم به احادیث راجع به امام زمان‌علیه السلام، سوء استفاده کردند و با نیرنگ و افترا، آن احادیث را با خود تطبیق می‌دادند.

سپس می‌بینیم که اعتقاد به ظهور امام زمان‌علیه السلام از امور قطعی نزد مسلمانان در آن زمان بود بخصوص اینکه در روایات آمده، که ایشان زمین را پر از عدل و داد می‌کند و طاغوت‌ها و جباران ظالم را از بین می‌برد و واضح است که خلفای عباسی در صدر دشمنان آن حضرت بودند و می‌دانستند که با ظهور آن حضرت، حکومت‌هایشان طعمه

شمشیر عدالت او خواهد شد.

بعد از روشن شدن شرایط آن زمان و روزگار، آیا باز هم امام حسن عسکری‌علیه السلام می‌توانست، ولادت امام زمان‌علیه السلام را علنی کند؟

آیا با این کار زمینه‌ای برای قتل امام زمان‌علیه السلام فراهم نمی‌شد؟ آیا دشمن به خانه هجوم نمی‌برد و تمام اهل خانه را نمی‌کشت؟ چه کسی می‌توانست، مانع این کار شود؟

اگر امام عسکری‌علیه السلام ولادت فرزندش را به اطلاع هیچ کس نمی‌رساند، آیا کسی می‌توانست، او را بشناسد؟ شیعیان چگونه از ولادت امامشان مطلع می‌شدند؟ به خصوص اینکه امام عسکری‌علیه السلام، زندگی خود را در معرض خطر می‌دید و با علم امامت، می‌دانست که بزودی و در سن 28 سالگی، او را خواهند کشت و دستور خداوند، این چنین بر او واجب شده بود که امام بعد از خود را معرفی نماید تا اسلام از گمراهی و تباه در امان بماند و مسلمانان بر این فرموده پیامبرصلی الله علیه وآله، متفق القول هستند که فرمود:

«مَنْ ماتَ و لم یَعْرِفْ إمامَ زَمانِهِ ماتَ مِیْتةً جاهِلیةً»؛

«هر کس بمیرد و امام زمانش را نشناسد بر مرگ جاهلیت مرده است.»⁽¹⁾

مشکل است، واقعاً چقدر مشکل است! چیزی جز عقل امام نمی‌تواند، این مشکل را حل کند، آن علمی که حکمت در آن به زیباترین شکل، تجلی نموده است و تجربه و آگاهی به بهترین صورت، هویدا شده است و حقیقت علم امام و تدبیر آن حضرت، نمودار شده و تحقق اهداف، همراه با رعایت تمام ابعاد و جوانب در نظر گرفته شده است.

راه حلی که امام عسکری‌علیه السلام برای این جریان برگزید، حد وسط بود، نه اعلام عمومی ونه کتمان و اختفای کامل؛ در این مورد در فصل‌های بعدی کتاب، سخن خواهیم گفت در این‌جا فقط دو روایت از آن حضرت نقل می‌کنیم:

1 - عن عیسی بن صبیح قال: دخل الحسن العسکری‌علیه السلام علینا الحَبْس و کنتُ به عارفاً، فقال لی: «لک خمس و ستون سنة و شهر و یومان و کان معی کتابُ دعاءٍ علیه تاریخُ مَوْلدی

و إنی نظرتُ فیه فکان کما قال.»

و قال‌علیه السلام: «هل رُزقت ولداً؟»

فقلت: لا. فقال: «اللهم أرْزُقْه ولداً یکون له عَضُداً، فنِعْمَ العَضُد الوَلَد. ثمّ تمثّل‌علیه السلام:

«مَن کان ذا ولدٍ یُدرک ظلامَته

إنّ الذلیل الْذی لیست له عَضُدُ» قلت: «ألک ولد؟ قال‌علیه السلام: «إی واللَّه سیکون لی ولد یملأ الأرضَ قسطاً، فامّا الآن فلا - أی فلیس لی ولد» - ثم تمثّل:

«لعلَّک یوماً أن ترانی کأنّما

بَنیَّ حَوالیَّ الأُسوُدُ اللوابِدُ

فإنَّ تمیماً قبل أنْ یلد الحصا

أقامَ زَماناً و هو فی الناسِ واحدُ.

عیسی بن صبیح گفت: امام حسن عسکری‌علیه السلام بر ما در زندان داخل شد، در حالی که من ایشان را می‌شناختم.

حضرت به من فرمود: «شصت و پنج سال ویک ماه و دو روز از عمرت می‌گذرد.»

کتاب دعایی داشتم که تاریخ تولدم را در آن نوشته بودم در آن نگاه کردم و دیدم همان‌گونه است که حضرت فرموده‌اند.

فرمود: «آیا فرزند داری؟»

گفتم: «خیر.»

فرمود: «بارالها! فرزندی به او بده که پشتوانه او باشد و فرزند، چه خوب پشتوانه‌ای است.»

سپس فرمود: «هر کس فرزند داشته باشد، حق خود را می‌گیرد و کسی ذلیل است که پشتوانه‌ای ندارد.»

گفتم: آیا شما فرزند دارید؟

فرمود: «بله به خدا قسم! بزودی دارای فرزندی خواهم شد - که زمین را پر از عدل و داد می‌کند - ولی الان فرزندی ندارم.» سپس فرمود:

روزی را ببینی که پسرانم مانند بچه‌های شیر، دور من آماده و مهیا باشند؛ چون «تمیم»

قبل از آنکه فرزندش «حصا» به دنیا بیاید، زمانی را بین مردم به تنهایی گذراند.»⁽¹⁾

2 - عن احمد بن اسحاق قال: سمعتُ ابا محمدالحسن بن علی العسکری‌علیه السلام یقول: «الحمدللَّه الذی لم یُخرجْنی من الدنیا حتی أرانی الخَلَف من بعدی، أشْبَه الناس برسول اللَّه خَلَقاً و خُلقاً، یحفظه اللَّه تبارک و تعالی فی غیبته، ثم یُظْهره فیملأُ الأَرضَ عدلاً و قسطاً کما مُلئت جوراً و ظلماً.»

احمد بن اسحاق گفت: شنیدم که امام عسکری‌علیه السلام فرمود: «حمد و سپاس مخصوص خداوندی است که قبل از مرگم، جانشینم را به من نشان داد، او چه از لحاظ اخلاق و چه از لحاظ قیافه مانند پیامبرصلی الله علیه وآله است؛ خداوند او را در غیبتش محافظت می‌نماید؛ سپس ظهور می‌کند و زمین را پر از عدل داد می‌کند، همان‌گونه که پر از ظلم و جور شده است.»⁽²⁾

کتاب‌های آسمانی و بشارت به امام زمان‌علیه السلام‌

در کتاب‌های آسمانی، بشارت‌های زیادی درباره امام زمان‌علیه السلام آمده است همچنین پیشگویان در این زمینه چیزهایی گفته‌اند و می‌توان در کتاب بحارالانوار تألیف علامه مجلسی و یوم الخلاص، تألیف نویسنده معاصر، کامل سلیمان و در کتاب انیس الاعلام که نویسنده‌اش از رهبران کلیسا بود و مسلمان و شیعه شده، آن بشارت‌ها را دید.

ما نیز در ابتدای کتاب و در تفسیر سومین آیه درباره مهدویت آنها را آوردیم که در این‌جا به سبب طولانی شدن، نمی‌آوریم.

هر کسی که خواهان مطالب بالاست، به کتاب‌های یاد شده مراجعه کند.⁽³⁾

فصل ششم: آیا امام زمان‌علیه السلام به دنیا آمده است؟

مقدمه

از ابتدای کتاب، آیاتی که درباره امام زمان‌علیه السلام نازل شده، همچنین احادیثی که به او و ظهورش بشارت داده و نسبش را معرفی کرده‌اند، یادآور شدیم و همچنین موضوعاتی را که لازم بود، آوردیم.

روشن است که احادیث و روایاتی - که از پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمه اطهارعلیهم السلام آمده قبل ازولادت امام زمان‌علیه السلام بیان شده و آنها به منزله بشارت و پیشگویی است.

هم اکنون سخن ما به فصلی رسیده که درباره ولادت آن حضرت می‌باشد، یعنی ولادت کسی که قرآن کریم، پیامبر اعظم‌صلی الله علیه وآله و ائمه اطهارعلیهم السلام آمدنش را بشارت داده‌اند.

این‌جا، همان نقطه‌ای است که بر سر آن اختلاف و نظرات متفاوتی وجود دارد و محل برخورد حق و باطل و حقیقت با دروغ است تا زمانی که ما به دلایل کافی و براهین قطعی مجهز هستیم، مشکلی ندارد که این بحث را در پرتو عقل و منطق مطرح کنیم؛ سپس خواننده کتاب را با وجدان، عقل و فکرش تنها می‌گذاریم؛ چون دیگر مسئولیتی بیشتر از این نداریم و خداست که به راه راست هدایت می‌کند.

پس می‌گوییم: هر کس که به احادیث متواتر و صحیح از پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمه اطهارعلیهم السلام راجع به مهدویت ایمان بیاورد، باید ولادت آن حضرت را نیز بپذیرد؛ چون بر اساس عقل و عرف درست نیست که از طرفی این بشارت‌ها را بپذیریم و از طرف دیگر بر این نظر باشیم که حضرت مهدی‌علیه السلام، هنوز به دنیا نیامده است.

احادیث وارد شده از پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمه طاهرین درباره امام زمان‌علیه السلام به نَسَب شریف ایشان تصریح دارند که نهمین نواده از فرزندان امام حسین‌علیه السلام هستند؛ یعنی امام زین‌العابدین علی بن الحسین‌علیه السلام، اولین فرزند امام حسین‌علیه السلام و امام محمدباقرعلیه السلام، دوّمین فرزند امام حسین‌علیه السلام هستند، یعنی پسر، پسر ایشان است؛ بنابراین امام حسن عسکری‌علیه السلام، فرزند هشتم امام حسین‌علیه السلام است و طبیعی است که امام زمان‌علیه السلام، پسر امام حسن عسکری‌علیه السلام، نهمین فرزند امام حسین‌علیه السلام است.

معلوم و روشن است که امام حسن عسکری‌علیه السلام را با سَم به شهادت رساندند و در تشییع جنازه ایشان، هزاران، هزار نفر شرکت کردند و بدن مبارکش، مقابل دیدگان مردم دفن شد. پس جایی برای ما باقی نمی‌ماند که راجع به ولادت امام زمان‌علیه السلام، حرف و حدیثی بگوییم؛ زیرا ممکن نیست که پدر ایشان شهید شده باشد و آن حضرت‌علیه السلام هنوز به دنیا نیامده باشد؛ حالا یا در زمان زندگانی پدرش به دنیا آمده بود که همین صحیح است و یا اینکه جنینی در شکم مادر بوده، بعد از شهادت پدرش به دنیا آمده است؛ زیرا ممکن نیست که مردی بمیرد و فرزند او که از صُلب اوست، 10 یا 100 سال بعد به دنیا بیاید.

پس امام زمان‌علیه السلام، حتماً متولد شده و بدون هیچ شبهه‌ای زنده است؛ زیرا ممکن نیست که ایشان قبل از ظهور از دنیا رفته باشد و روشن است که آن حضرت هنوز ظهور نکرده؛ چون که اگر ظهور نماید، زمین را پر از عدل و داد می‌کند، چنانچه صدها حدیث به این امر تصریح دارند و روشن است که ظلم و جور هر روزه بیشتر می‌شود؛ اما نمی‌گویم که زمین، پر از ظلم و جور شده است، زیرا اگر زمین پر از ظلم و جور گردد در آن هنگام، حتماً امام زمان‌علیه السلام ظهور می‌کند.

بعد از این مقدمه می‌گوییم: احادیثی که درباره ولادت امام زمان‌علیه السلام وجود دارند،

آن‌قدر زیادند که شمارش آنها، کاری دشوار است و خدشه وارد کردن به این همه حدیث، غیر ممکن و محال می‌باشد و این احادیث، هم در کتب شیعه و هم در کتب اهل سنت وارد شده‌اند.

اما شیعیان به وقوع ولادت امام مهدی‌علیه السلام اعتقاد دارند، چنانچه به ولادت پیامبرصلی الله علیه وآله عقیده دارند و شکی در این امر ندارند و الان صدها سال است که شیعیان در روز نیمه شعبان، روز میلاد امام زمان‌علیه السلام جشن می‌گیرند و هزاران مجلس شادی در مدارس علمیه، مساجد و منازل علما برگزار می‌گردد که در آن‌جا شیرینی پخش می‌کنند و اشعار و قصایدی در مناسبت ولادت امام‌علیه السلام می‌خوانند و سخنرانان به منبر می‌روند و راجع به امام‌علیه السلام و ولادت ایشان و غیره سخن می‌گویند.

در احادیث شیعه و کتاب‌هایی که شیعیان تألیف کرده‌اند، وقوع ولادت امام زمان‌علیه السلام از امور مسلمی است که به آن اشاره کرده‌اند و هیچ شک و جَدَلی را نمی‌پذیرد.

اما احادیث وارد شده در کتب اهل سنت، درباره ولادت امام زمان‌علیه السلام نیز بسیار زیادند و ما بعضی از سخنان علمای اهل سنت را می‌آوریم.

علمای سنی مذهب که به ولادت امام زمان‌علیه السلام اعتراف دارند

مرحوم شیخ نجم‌الدین عسکری در جلد اوّل المهدی الموعود المنتظر اسم 40 تن از علمای اهل سنت را آورده است که به ولادت امام مهدی‌علیه السلام اعتراف کرده‌اند، همان‌طور که حضرت آیت اللَّه لطف‌اللَّه صافی در منتخب الاثر جماعت دیگری را که بیش از 26 تن از علمای اهل سنت هستند نام برده که به ولادت امام زمان‌علیه السلام تصریح کرده‌اند.

ما از این دو کتاب، 18 نمونه را انتخاب کرده‌ایم و هر کس تفصیل و توضیح بیشتری می‌خواهد به آن دو کتاب و کتاب‌های دیگری - که راجع به موضوع ولادت امام زمان‌علیه السلام بحث می‌کنند - مراجعه نماید.

1 - محمدبن طلحه حلبی شافعی می‌نویسد: مهدی‌علیه السلام، حجّت و خلف صالح منتظَر می‌باشد؛ ولادت ایشان در شهر سامرا بوده است.⁽¹⁾

همچنین گفته است: مهدی‌علیه السلام، فرزند حسن عسکری‌علیه السلام است و ولادت ایشان در شهر سامرا بوده است.

2 - محمّد بن یوسف گنجی شافعی گفته است: مهدی‌علیه السلام، فرزند حسن عسکری‌علیه السلام است و زنده می‌باشد و از زمان غیبت تا اکنون، باقی هست.⁽¹⁾

3 - محمّد بن احمد مالکی معروف به ابن صبّاغ گفته است: ابوالقاسم محمّد حجّت‌علیه السلام متولد شده، او فرزند امام حسن الخالص‌علیه السلام⁽²⁾است در شهر سامرا و در نیمه شعبان سال دویست و پنجاه و پنج پس از هجرت...⁽³⁾

4 - سبط ابن جوزی حنفی گفته است: فرزند امام حسن عسکری‌علیه السلام، محمدعلیه السلام است؛ (سپس در فصلی به نام ذکر حجة المهدی) گفته: ایشان محمّد بن حسن بن علی است، کنیه او ابوالقاسم است، او حجّت خدا و صاحب الزمان و قائم منتظر است، او آخرین نفر از ائمه‌علیهم السلام می‌باشد.⁽⁴⁾

5 - احمد بن حجر در کتابش وقتی که درباره امام حسن عسکری‌علیه السلام بحث می‌کند، می‌گوید: او فرزندی غیر از ابوالقاسم محمّد حجت‌علیه السلام ندارد و در زمان وفات امام حسن عسکری‌علیه السلام، فرزندش 5 سال داشته - که خداوند حکمت و دانش را به او عطا کرده است...⁽⁵⁾

6 - شبراوی شافعی گفته است: یازدهمین نفر از ائمه‌علیه السلام، امام حسن الخالص‌علیه السلام است که ملقب به عسکری می‌باشد و در شرافت آن بزرگوار، همین بس که امام مهدی منتظرعلیه السلام، فرزند ایشان است. سپس گفته: امام حجت‌علیه السلام، فرزند امام حسن الخالص‌علیه السلام در شهر سامرا و در شب نیمه شعبان سال دویست و پنجاه و پنج متولد شده است.⁽⁶⁾

7 - عبدالوهاب شعرانی علاماتی را که دلالت بر نزدیکی قیامت دارند، می‌آورد

و می‌گوید: از جمله علامات، خروج مهدی‌علیه السلام است. سپس می‌گوید: امام مهدی‌علیه السلام، فرزند امام حسن عسکری‌علیه السلام است و در نصف شب، نیمه شعبان سال دویست و پنجاه و پنج متولد شده، او زنده می‌ماند تا با عیسی بن مریم‌علیه السلام کنار هم جمع شوند.⁽¹⁾

8 - عبداللَّه بن محمّد مطیری شافعی در الریاض الزهراة بعد از ذکر ائمه‌علیهم السلام درباره امام عسکری‌علیه السلام می‌گوید: فرزند امام عسکری‌علیه السلام، امام دوازدهم است - که اسمش محمّد القائم المهدی‌علیه السلام است -.

9 - سراج‌الدین رفاعی در صحاح الاخبار گفته: فرزند امام حسن عسکری‌علیه السلام، صاحب سرداب است، او حجّت منتظر و ولی اللَّه، امام مهدی‌علیه السلام است.

10 - استاد بهجت افندی در المحاکمه درباره ولادت امام مهدی‌علیه السلام گفته: ایشان در پانزدهم شعبان سال دویست و پنجاه و پنج متولد شده، نام مادرش نرجس است... .

11 - حافظ محمّد بن محمّد حنفی نقشبندی در فَصل الخطاب گفته: ابومحمد حسن عسکری‌علیه السلام، فرزندی داشته به نام محمّد - که ایشان نزد اصحاب خاص، معلوم و آشکار بود. سپس ولادت حضرت را در نیمه شعبان سال دویست و پنجاه و پنج بنابر روایت سیده حکیمه، دختر امام جوادعلیه السلام یادآور می‌شود.

12 - سلیمان قندوزی حنفی در ینابیع المودة⁽²⁾، ولادت امام مهدی‌علیه السلام را چنانچه در کتب شیعه آمده، از سیده خاتون حکیمه، دختر امام جوادعلیه السلام نقل می‌کند و می‌گوید: خبر معلومی که نزد بزرگان محقق و مبرهن است، این است که ولادت قائم‌علیه السلام در شب پانزدهم ماه شعبان، سال دویست و پنجاه و پنج، در شهر سامرا بوده است.

13 - شبلنجی شافعی گفته است: وفات ابی محمّد حسن بن علی‌علیه السلام در روز جمعه، هشتم ربیع الاول سال دویست و شصت بوده، فرزندش محمدعلیه السلام را به یادگار گذاشت.⁽³⁾

14 - ابن خلکان در وفیات الاعیان گفته است: ولادت امام مهدی‌علیه السلام در روز جمعه،

نیمه شعبان سال چهار صد و پنجاه و پنج بوده است و وقتی که پدر بزرگوارش وفات نمود، ایشان پنج سال داشت، نام مادر ایشان، خمط است و نرجس هم گفته شده است.

15 - ابن خشاب در تاریخ موالید الائمه گفته: خلف صالح، فرزند ابومحمد حسن بن علی‌علیه السلام است؛ او همان صاحب الزمان و مهدی‌علیه السلام است.

16 - عبدالحق دهلوی در نوشته‌ای که درباره احوال ائمه‌علیهم السلام دارد، گفته است: ابومحمد حسن عسکری‌علیه السلام؛ فرزندی به نام محمّد داشت که آن را اصحاب خاص حضرت دیده بودند. سپس می‌گوید: خلف صالح از فرزندان ابومحمد، حسن بن علی‌علیه السلام است؛ او همان صاحب‌الزمان‌علیه السلام است.

17 - محمّد امین بغدادی سویدی در سبائک الذهب گفته است: محمّد المهدی‌علیه السلام که در هنگام وفات پدر، پنج سال داشت...

18 - ابن وردی تاریخدان در کتاب تاریخش گفته است: محمّد بن حسن خالص‌علیه السلام در سال دویست و پنجاه و پنج متولد شد.

این اندکی از مصادر غیر شیعی بود که به ولادت امام مهدی‌علیه السلام در نیمه شعبان سال دویست و پنجاه و پنج تصریح کرده بودند و به صراحت گفته‌اند که او فرزند امام حسن عسکری‌علیه السلام است، چنانچه اگر بخواهیم، تمامی سخنان اهل سنت را در این کتاب جمع‌آوری کنیم، سخن طولانی می‌گردد.

زندگانی و احوالات سیده نرجس خاتون‌علیها السلام‌

قسمت اول

در این‌جا مناسب است درباره اوضاع و احوال زندگی سیده نرجس‌علیها السلام، مادر بزرگوار امام مهدی‌علیه السلام، بعضی سخنان ائمه‌علیهم السلام را - که از ایشان تعبیر به «بهترین کنیزان» یا «سیده کنیزان» کرده بودند -.

اکنون و قبل از هر چیز، نام‌های این خانم بزرگوار را می‌گوییم؛ محدثان برای مادر امام زمان‌علیه السلام، «8 اسم» را گفته‌اند:

نرجس، سوسن، صیقل یا صقیل، حدیثه، حکیمه، ملیکه، ریحانه و خَمْط.

مشهورترین اسمای مادر حضرت، نرجس و کنیه ایشان، ام محمّد است.

در ابتدای کتاب گفتیم که تعدد نام‌ها، نشانه زیاد بودن اشخاص نیست و گفتیم که حضرت فاطمه زهرا[علیها السلام هم، دارای نام‌های متعددی بوده - که در مناسبت‌های مختلف به ایشان اطلاق می‌شده - در این‌جا نیز، همین طور است. اگر «نرجس» که نام یکی از گل‌های معطر می‌باشد و «خمط» که درختی دارای شاخ، برگ و میوه می‌باشد و «سوسن» نیز که یکی از انواع گل‌های دارای رایحه طبیعی و فواید زیادی است و «صقیل» که هر چیز صاف را می‌گویند؛ پس مانعی ندارد زنی را با نام‌های متعدد به دلیل مناسبت‌های مختلف نامگذاری کنند و شاید در این‌جا اسباب، حکمت و مصالح سیاسی یا اجتماعی وجود داشته که بر ما پوشیده است.

اختلاف در حَسَب و نَسَب این بانو، ضرری به اصل بحث وارد نمی‌کند؛ چون که شخص یک نفر است؛ ولی سخنان درباره این شخصیت مختلف است. ما در این‌جا، دو گفتار را که اصحاب، علما و محدثان ما دارند، می‌آوریم:

از بِشر بن سلیمان نحاس روایت شده (بشر، فرزند ابو ایوب انصاری، یکی از نمایندگان امام هادی‌علیه السلام و امام حسن عسکری‌علیه السلام است) و همسایه این دو بزرگوار در شهر سامرا بوده است؛ او می‌گوید:

من که در کار تجارت بودم بدون اجازه امام‌علیه السلام، نه چیزی می‌خریدم و نه می‌فروختم و در این کار از موارد شبهه‌ناک نیز دوری می‌کردم تا اینکه شناختم نسبت به خرید و فروش بیشتر شد و به خوبی، فرق بین حلال و حرام را آموختم؛ شبی در خانه‌ام در شهر سامرا بودم و ساعتی از شب نگذشته بود که کسی درِ منزل را زد، وقتی در را گشودم، دیدم که خادم امام‌علیه السلام است و گفت:

امام هادی‌علیه السلام تو را می‌خواهد.

لباسم را پوشیدم و به دیدار امام‌علیه السلام رفتم، وقتی داخل شدم، دیدم امام‌علیه السلام با پسرش حسن‌علیه السلام و خواهرش حکیمه از پشت پرده سخن می‌گوید. وقتی که نشستم، امام‌علیه السلام فرمود: «ای بِشر! تو از فرزندان انصار هستی و دوستی ما از میان شما از بین نمی‌رود و هر فرزندی از پدرش، آن را به ارث می‌برد؛ شما مورد اعتماد ما اهل‌بیت هستید؛ من تو را به فضیلت

و مقامی مشرف می‌کنم و تو را به سرّی آگاه می‌کنم و به تو دستور می‌دهم که کنیزی بخری.»

پس امام، نامه‌ای به خط و لغت رومی نوشت و با انگشترش آن را مهر و موم کرد و کیسه پولش را بیرون آورده، دویست و بیست دینار به من داد و فرمود: «این را بگیر و به بغداد برو و فلان روز، نزدیک ظهر کنار پل بغداد، منتظر قایق‌ها باش و هنگامی که آنچه را به همراه آورده‌اند، آشکارا به مردم نشان دادند و به معرض نمایش گذاشتند، مشتری و خریداران بنی‌عباس و جوان‌های عراقی از هر سو به طرف قایق‌ها می‌آیند و آنها را احاطه می‌کنند، وقتی این مناظر را دیدی به سوی کسی که او را عمربن یزید نخاس⁽¹⁾می‌گویند، برو. او در آن‌جا کنیزی را به مشتری‌ها نشان می‌دهد که چنین و چنان است، دو لباس حریر به تن دارد؛ ولی آن زن از اینکه حجاب را بردارد یا اینکه لمس شود، ابا دارد او از پشت پرده نازک پوشش، نگاه عمیق و گیرایی دارد، نخاس او را می‌زند و با زبان رومی بر سر او داد می‌زند؛ پس بدان آن زن می‌گوید: «وای بر آن زنی که پرده حجاب را از او بردارند!»

یکی از مشتری‌ها می‌گوید: من سیصد دینار برای او می‌دهم.

آنها به نخاس با زبان عربی می‌گویند؛ ولی آن زن می‌گوید: اگر با شوکت سلیمان‌علیه السلام، نزد من بیایی؛ ولی من به تو رغبتی نشان نمی‌دهم.

نخاس می‌گوید: می‌گویید چه کار کنم؟ ای زن! من باید تو را بفروشم؟

کنیز می‌گوید: چه عجله‌ای داری؟ من باید کسی را از مشتری‌ها انتخاب کنم که قلبم را آرام کند.

امام‌علیه السلام فرمود: «ای بشر! در این هنگام به سوی عمربن یزید نخاس برو و به او بگو: همراه من نامه‌ای است که از سوی فردی با شرافت و بزرگ است، این نامه به زبان رومی نوشته شده، آن بزرگوار، کرم، وفا و بخشش خود را توصیف نموده است، نامه را بگیر و بخوان و درباره اخلاق و خصوصیات صاحب نامه، کمی تامل کن، اگر دوست داشتی و از او خشنود شدی، من وکیل او هستم، کنیز را بخرم.»

بِشر می‌گوید: تمام آنچه مولایم امام هادی‌علیه السلام به من امر کرده بود، انجام دادم.

وقتی کنیز به نامه حضرت نگریست، خیلی گریه کرد و به عمربن یزید گفت: مرا به صاحب این نامه بفروش و قسم خورد که اگر عمر، او را به صاحب نامه نفروشد، خودش را خواهد کشت.

بشر می‌گوید: آن‌قدر با عمربن یزید درباره قیمت آن کنیز چانه زنی کردم تا به مقدار پولی که مولایم در کیسه نهاده بود، رسید. عمربن یزید، کنیز را به من داد؛ در حالی که آن کنیز، خندان و شادمان بود و با او به حجره‌ام - که در بغداد بود - رفتم.

وقتی که برمی‌گشتیم، آن کنیز نامه مولایم را بیرون آورد و آن را می‌بوسید و روی صورت و چشمش می‌گذاشت و به بدنش می‌کشید.

با تعجب از او پرسیدم: آیا نامه کسی را که نمی‌شناسی، می‌بوسی؟

پاسخ داد: «ای کسی که از درک و شناخت جایگاه اولاد پیامبران، ناتوانی! خوب گوش کن و قلبت را برای شنیدن سخنانم فارغ بدار؛

من «ملیکه» دختر یشوعا، فرزند قیصر روم هستم، مادرم از فرزندان حواریون است که به وصی مسیح‌علیه السلام، شمعون منتسب می‌گردد.

آیا خبر عجیب‌تر از عجیب را به تو بگویم؟ جد من، قیصر می‌خواست، مرا به عقد پسر برادرش درآورد، من در آن هنگام، دختری 13 ساله بودم به همین جهت، قیصر در کاخ خود، سیصد نفر از نسل حواریون، راهبان و بزرگان دینی و هفتصد نفر از آدم‌های بزرگ و با شرافت و چهارصد هزار نفر از فرماندهان لشکر و شیوخ عشایر را جمع کرد و از جلوی قصر تا صحن آن را فرشی از جواهرات پهن نمود.

هنگامی که پسر برادرش به بالای مجلس رسید با صلیب‌ها دور تا دور او را گرفتند، اسقف‌ها برخاستند و در حالی‌که دورش حلقه می‌زدند، شروع به خواندن قسمت‌هایی از انجیل نمودند. در این هنگام بود که صلیب‌ها روی زمین افتادند، ستون‌ها شکستند و در سقف، شکاف بزرگی پدیدار گشت در این هنگام رنگ از چهره اسقف‌ها پرید.

بزرگ آنان به جدم گفت: ای پادشاه! ما را از به وقوع پیوستن این اتفاقات نحس - که

نشانه زوال دین و مذهب مسیح‌علیه السلام است - معذور بدار.

جد من از این گفته اسقف اعظم، بسیار عصبانی شد و به تمامی اسقف‌ها دستور داد، ستون‌ها را بر افراشته دارند، صلیب‌ها را بردارند و به جای پسر برادرش، برادر بخت برگشته‌اش را بیاورند تا به این وسیله، نحسی این ازدواج برطرف شود.

هنگامی که این کارها را انجام دادند برای بار دوم نیز، همان اتفاقی افتاد که قبلا اتفاق افتاده بود، مردم پراکنده شدند؛ سخن در دهان قیصر، بند آمده بود، داخل قصرش شد و پرده‌ها را انداخت.

در آن شب دیدم که مسیح‌علیه السلام، شمعون و عده‌ای از حواریون در قصر جدم جمع شده‌اند و در آن منبری را نصب کردند که از آسمان‌ها هم می‌گذشت در همان جایی که پدر بزرگم تخت پادشاهی خود را آن‌جا می‌گذاشت؛ سپس حضرت محمدصلی الله علیه وآله با خانمی و عده‌ای از پسرانش، نزد آنان آمدند؛ مسیح‌علیه السلام جلو رفت و آن حضرت را در آغوش گرفت؛ حضرت محمدصلی الله علیه وآله به او فرمود: «ای روح اللَّه! من آمده‌ام تا از نسل وصی تو، شمعون، دختری به نام ملیکه را برای این پسرم خواستگاری کنم» و با دستش به حسن‌علیه السلام، پسر صاحب این نامه، اشاره نمود.

مسیح‌علیه السلام به شمعون نگاهی کرد و فرمود: «بزرگی و شرافت به تو روی آورده است، خویشانت را به خویشان رسول خداصلی الله علیه وآله پیوند بزن.»

شمعون گفت: «چنین می‌کنم.»

پس حضرت محمدصلی الله علیه وآله بر آن منبر بالا رفت و مرا به ازدواج فرزندش درآورد و شاهدان این عقد، مسیح‌علیه السلام، فرزندان حضرت محمدصلی الله علیه وآله و حواریون بودند.

چون از این خواب شیرین برخاستم، ترسیدم این خواب را برای پدر و جدم تعریف کنم.

اما محبت و عشق حسن‌علیه السلام در سینه‌ام افتاد تا اینکه از خوردن آب و غذا خودداری کردم و ضعیف و لاغر شدم، مبتلا به بیماری سختی شدم و از طبیبان روم، طبیبی نماند که بر بالین من حاضر نشود از داروی مرض من از او پرسیدند؛ اما جوابی نداد.

هنگامی که همگی از من مایوس شدند، پدربزرگم گفت: ای نور دو چشمم! آیا چیزی را دوست داری؟

گفتم: ای پدربزرگ! درهای گشایش را بر روی خود بسته می‌بینم، اگر شکنجه را از مسلمانانی - که در زندان‌ها اسیرند - برداری و زنجیرهایشان را باز و آنها را آزاد کنی، امیدوارم که مسیح‌علیه السلام و مادرش به من شفا و عافیت بدهند.

هنگامی که پدربزرگم چنین کرد، نشانه‌های بهبودی در من پدیدار گشت و می‌توانستم، کمی غذا بخورم، پدر بزرگم از این مطلب، خیلی خوشحال بود و به دیدار بزرگان اسرای مسلمین رفت.

بعد از چهار شب، دیدم سیده و بزرگ زنان عالم به زیارت من آمد در حالی که مریم دختر عمران و هزار فرشته از فرشتگان بهشت، همراهش بودند؛ مریم به من گفت:

«این خانم، بزرگ زنان عالم است و مادرِ شوهر تو، حسن‌علیه السلام می‌باشد.»

من به پای او افتادم و گریه کردم و از اینکه حسن‌علیه السلام به دیدن من نیامده بود، شکایت نمودم.

آن بانوی بزرگوار فرمود: «فرزند من به دیدن تو نمی‌آید در حالی که تو مشرک به خدا و مسیح‌علیه السلام هستی؛ خواهرم مریم است که از دین شما به خدا پناه می‌برد؛ اگر می‌خواهی به رضایت خداوند برسی و حسن به دیدن تو بیاید، بگو: اشهد ان لااله‌الاالله و انّ ابی محمّد رسول اللَّه.»

هنگامی که این را گفتم، آن بانوی بزرگوار، مرا در آغوش گرفت و مرا معطر نمود و فرمود: «الان می‌توانی، حسن‌علیه السلام را ببینی و کار من تمام شد.»

در این موقع به خودم آمدم در حالی که چنین می‌گفتم: مشتاق دیدار حسن عسکری‌علیه السلام هستم.

قسمت دوم

شب بعد، حسن‌علیه السلام به خوابم آمد و او را دیدم به او گفتم: «ای عشق من! بعد از اینکه قلبم را اسیر خود نمودی به من جفا کردی؟

او به من فرمود: «تأخیر من از اینکه به دیدن تو نیامدم، دلیلی جز شرک تو نبود و حال که مسلمان شدی، من هر شب به دیدن تو می‌آیم. دیدن او از آن موقع تا اکنون، قطع نشده است.

بِشر می‌گوید: به آن خانم عرض کردم: چگونه است که در میان اسیران هستی؟

پاسخ داد: در شبی از شب‌ها، حسن‌علیه السلام مرا با خبر نمود که پدربزرگت، لشکری را به جنگ مسلمین در فلان روز می‌فرستد؛ تو آنان را دنبال کن و خودت را به آنان برسان در حالی که در لباس خادمان باشی.»

من نیز چنین کردم، لشکر مسلمین بر ما پیروز شدند تا اینکه من اسیر شدم و هیچ کس نفهمید که من دختر پادشاه روم هستم.

پیرمردی از من، نامم را پرسید (همان پیرمردی که من در سهم غنایم او بودم) و من با اکراه گفتم: نرجس.

پیرمرد گفت: اسم قشنگی است.

بِشر گفت: عجیب است که تو رومی هستی؛ ولی به زبان عربی سخن می‌گویی؟

پاسخ داد: به سبب شوق و اشتیاق زیادی که پدربزرگم برای آموزش آداب و زبان ملل داشت؛ زنی که چند زبان را بلد بود هر روز صبح و شام به ملاقات من می‌آمد و به من عربی می‌آموخت تا اینکه زبانم به عربی قوی گردید.

بشر می‌گوید: وقتی که با آن خانم به شهر سامرا رسیدیم، اوّل به دیدار مولایمان امام هادی‌علیه السلام شتافتیم.

امام‌علیه السلام به آن خانم فرمود: «آیا دیدی که چگونه خداوند، اسلام را عزیز نمود و مسیحیت را ذلیل و خوار کرد و اهل بیت محمدصلی الله علیه وآله را شرافت داد؟»

آن خانم پاسخ داد: چه بگویم که خود شما از من آگاه‌ترید؟

امام‌علیه السلام فرمود: «من می‌خواهم از تو بپرسم، کدام را بیشتر دوست داری: ده هزار درهم یا اینکه تو را به شرافت ابدی بشارت دهم؟»

نرجس گفت: البته که شرافت ابدی را می‌خواهم.

امام‌علیه السلام فرمود:«پس به تو بشارت می‌دهم که دارای پسری خواهی شد که مالک شرق و غرب عالم می‌شود و زمین را پر از عدل و داد می‌کند، چنانچه پر از ظلم و جور گشته است.»

نرجس خاتون گفت: چه کسی و چگونه؟ امام‌علیه السلام فرمود: «از همان کسی که پیامبر

خداصلی الله علیه وآله در فلان شب، فلان ماه و فلان سال رومی در حضور مسیح‌علیه السلام و وصی او شمعون، تو را برای او خواستگاری کرد.»

نرجس خاتون گفت: پسرت حسن‌علیه السلام را می‌گویی؟

امام‌علیه السلام گفت: «آیا تو او را می‌شناسی؟»

نرجس خاتون گفت: از آن شبی که به دست سیده زنان عالم و مادر او مسلمان شدم.

امام هادی‌علیه السلام فرمود: «بگذار تو را به ملاقات حکیمه خاتون، خواهرم ببرم.»

وقتی که نرجس خاتون داخل شد، امام‌علیه السلام به حکیمه خاتون فرمود: «این همان است.»

حکیمه خاتون، نرجس را در آغوش گرفت و بسیار شادمان شد.

امام‌هادی‌علیه السلام به خواهرش فرمود:«ای دختر رسول خداصلی الله علیه وآله! این نرجس خانم را به خانه‌ات ببر و تمامی واجبات و سنن دین را به او بیاموز، او همسر حسن‌علیه السلام و مادر قائم علیه السلام است.»

همین حدیث را شیخ صدوق در کمال الدین و شیخ طوسی در کتاب الغیبة با الفاظ نزدیکی آورده‌اند، ما نیز بهترین را آوردیم.

رویای صادقه، حقیقتی ثابت در قرآن و سنت است؛ چون این بحث، دچار اشکالات فراوان شده، محتاج تالیف کتابی جداگانه است، همان طور که شیخ نوری در دارالسلام، همین کار را کرده است. خلاصه کلام که می‌توانیم در این‌جا بیاوریم، این است که خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم از پیامبران و غیره، خواب‌های بسیاری را ذکر نموده است. برای مثال در سوره صافات، آیه 102، رویای ابراهیم‌علیه السلام آمده است و در سوره یوسف‌علیه السلام، 4 رویا آمده که یکی برای یوسف و 2 تا هم برای آن دو جوانی است که همراه یوسف‌علیه السلام داخل زندان شدند و رویایی نیز برای پادشاه مصر است.

تمامی این رؤیاها، راست بوده‌اند؛ پس تأویل و تفسیر این رویاها در عالم خارج به وقوع پیوسته است. در احادیث نبوی‌صلی الله علیه وآله و احادیث ائمه اهل بیت‌علیهم السلام، تعداد زیادی از رویاها و خواب‌های صادقی - که تأویل و تعبیر آنها به وقوع پیوسته - دیده می‌شود.

رسول خداصلی الله علیه وآله در خواب دید، مردانی به شکل میمون از منبر او بالا می‌روند و مردم را به سوی جهالت قبل از اسلام می‌برند؛ هنگامی که پیامبرصلی الله علیه وآله از خواب برخاست، غمگین

نشست تا اینکه جبرئیل با این آیه نازل شد: «وَ ما جَعَلْنُا الرُّوْیَا الَّتِی اَرَیْناکَ اِلاّ فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَما یَزِیدُهُمْ اِلاَّ طُغْیاناً کَبیراً»⁽¹⁾

رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله، خواب‌های دیگری هم دید و آنان را نیز تفسیر و تعبیر نمود و همان چیزی بعدها اتفاق افتاد که پیامبرصلی الله علیه وآله از آن خبر داده بود. این توضیحات و تفاصیل را در کتب سیره نبی اکرم‌صلی الله علیه وآله ملاحظه کنید.

فاطمه زهرا[علیها السلام در روز وفاتش، پیامبرصلی الله علیه وآله را در خواب دید که به او فرمود: «تو امشب، پیش من می‌آیی.» حضرت فاطمه علیها السلام در همان روز، دار فانی را وداع گفت.

همچنین امام علی‌علیه السلام و امام حسین‌علیه السلام، نیز پیامبرصلی الله علیه وآله را در خواب دیدند که آن حضرت‌صلی الله علیه وآله از نزدیک شدن زمان شهادت آن دو خبر داد و حتی روز شهادتشان را نیز به آنها گفت.

پس رویای صادق برای انسان از عالم ماورای طبیعت، مکاشفه و مخابره‌ای است و راجع به این مطلب از پیامبرصلی الله علیه وآله روایت شده که:

«من رآنی فقد رآنی، فانّ الشیطان لا یتمثل بی»؛

«هر کس مرا (در خواب) ببیند به درستی که مرا دیده است؛ چون شیطان نمی‌تواند، خود را به شکل من درآورد.»⁽²⁾

این حدیث، این‌گونه هم نقل شده که: «هر کس ما را (در خواب) ببیند، به درستی که ما را دیده است.»

همانا رؤیای نرجس خاتون نیز رؤیای صادقی بوده؛ بلکه رویای او، مکاشفه بوده است. چنانچه رسول خداصلی الله علیه وآله در عالم رؤیا، او را عقد می‌کند بعد از اینکه فاطمه زهرا[علیها السلام ، شهادتین را به او می‌آموزد و در عالم رؤیا، اسلام می‌آورد همچنین نرجس خاتون، امام عسکری‌علیه السلام را هر شب در خواب می‌دیده، در آخر کار نیز، امام به او خبر داده بود که قیصر در جنگ با مسلمین شکست می‌خورد و به او فرمود که خود را به شکل خدمتکاران درآورد

و با لشکر حرکت کند تا به این وسیله، بتواند به کشورهای اسلامی برسد و سپس به کرامت، شرافت و حضور امام عسکری‌علیه السلام نایل آید.

تمامی این امور، همگی ممکن هستند و امثال این وقایع در تاریخ، بارها و بارها تکرار شده، خداوند تعالی بعد از اینکه فضایل اخلاقی، حیاء، عفت، نیروی ایمان، اصالت و غیره را در وجود او خلق نمود او را به این شرافت و بزرگی انتخاب کرد و این فضائل و امتیازات باعث شد، نرجس خاتون توانایی و لیاقت مادری سید و آقای ما صاحب الزمان حجة بن الحسن المهدی‌علیه السلام را بیابد. چون وراثت اثر زیادی در طفل خواهد گذاشت وگرنه چه انگیزه و هدفی باعث شد تا رسول خداصلی الله علیه وآله، او را عقد کند، آن هم در خواب و در کشور روم؟

آیا نمی‌شد برای امام عسکری‌علیه السلام در بلاد اسلامی، زنی مسلمان بیابند و او را به عقد امام درآورند؟ یا کنیز مسلمانی را برای او بخرند؟ پس این همه مقدمات طویل و عریض و این تشرفات خاصه و عجیبه برای چیست؟

روشن است که ما نمی‌توانیم به صورت کامل و مفصل از زندگی نرجس خاتون از جهت شخصیت و روحیات ممتاز ایشان باخبر شویم و علم پیدا کنیم!

اما حدیث دیگری درباره چگونگی زندگانی نرجس خاتون وجود دارد که آن را در ذیل می‌آوریم:

روی الشیخ الصدوق فی اکمال الدین باسناده عن محمّد بن عبداللَّه الطهوی قال: قصدتُ حکیمة بنت محمّد الجوادعلیه السلام بعد مُضی - أی: بعد وفاة - أبی محمّد الحسن العسکری‌علیه السلام اسئلها عن الحُجَّة و ما اختلف فیه الناس من الحیرة التی هم فیها... الی ان یقول: فقلتُ یا مولاتی هل کان للحسن العسکری‌علیه السلام وَلَد؟

فتبسمت... ثم قالت: اذا لم یکن للحسن عَقِبٌ فَمَن الحجّة من بعده؟ و قد اخبرتُکَ انه لا امامةَ لأخوَین بعد الحسن و الحسین‌علیهما السلام.

فقلتُ: یا سیدتی حدِّثینی بولادة مولایی و غیبته‌علیه السلام؟

قالت: نعم... کانت لی جاریة یُقال لها (نرجس)، فزارنی ابن اخی، فأقبل یحدق النظر الیها، فقلت له: یا سیدی لعلَّک هویتها فأُرسلها الیک؟... فقال‌علیه السلام: «سیخرج منها وَلَدٌ کریمٌ

علی اللَّه عزّوجل، الذی یملا اللَّه به الارضَ عدلاً و قسطاً کما مُلئت جوراً و ظلماً.» فقلت: فأَرسلها الیک یا سیدی؟ فقال: «اِستأْذِنی فی ذلک ابی.»

قالت حکیمة: فلبستُ ثیابی و أتیتُ منزل ابی الحسن، فسلّمتُ و جلست، فبدأنی علیه السلام و قال: یا حکیمة! ابعثی نرجس الی إبنی أبی محمد. «فقلت: یا سیدی! علی هذا قصدُتک: علی ان أستاذَنک فی ذلک فقال لی: «یا مبارکة إنَّ اللَّه تبارک و تعالی أحبَّ أنْ یُشرکَکِ فی الأجر و یجعل لک فی الخیر نصیباً.»

قالت حکیمة: فلم ألبَثْ أنْ رجعتُ إلی منزلی و زیَّنْتُها و وهبتُها لأبی محمّدصلی الله علیه وآله و جَمعتُ بینه و بینها فی منزلی، فأقام عندی أیّاماً ثم مضی الی والده علیه السلام وَ وَجَّهْتُ بها معه... ؛

محمد بن عبداللَّه طهوی گفت: بعد از شهادت امام عسکری‌علیه السلام، نزد حکیمه خاتون، دختر امام محمّد جوادعلیه السلام رفتم و از او درباره اختلاف و سرگردانی مردم راجع به پرسیدم... تا اینکه گفتم: ای مولای من! آیا امام حسن عسکری‌علیه السلام فرزندی دارد؟

حکیمه خاتون تبسمی کرد و فرمود: اگر امام عسکری‌علیه السلام پسر نداشته باشد؛ پس بعد از او چه می‌شود؟ بعد از امام حسن و حسین‌علیه السلام امامت در دو برادر جمع نمی‌شود.⁽¹⁾

گفتم: ای خانم و بانوی بزرگوار! از ولادت و غیبت مولایم بگویید.

گفت: باشد، من کنیزی داشتم که به او نرجس می‌گفتند؛ روزی پسر برادرم به دیدن من آمد که یک مرتبه چشمش به نرجس افتاد به او گفتم: آقای من! چه چیز عجیبی در او دیدید که شما را به تعجب وا داشته است.

امام‌علیه السلام فرمود: «از این زن، پسری بزرگوار متولد خواهد شد، کسی که زمین را پر از عدل و قسط می‌کند همانطور که پر از ظلم و جور شده است.»

گفتم: آیا این کنیز را برای شما بفرستم؟

امام‌علیه السلام گفت: «در این باره باید از پدرم کسب اجازه کنید.»

حکیمه خاتون می‌گوید: لباس بر تن کردم و به منزل برادرم، امام هادی‌علیه السلام رفتم، سلام کردم و نشستم؛ آن حضرت ابتدا شروع کرد و فرمود: «ای حکیمه! آیا می‌خواهی، نرجس را به پسرم حسن‌علیه السلام بدهی.»

گفتم: ای آقای من! به همین سبب نزدتان آمده‌ام تا از شما اجازه بگیرم.

امام هادی‌علیه السلام فرمود: «ای حکیمه خاتون! خداوند تبارک و تعالی دوست دارد که تو را در این اجر شریک گرداند و برای شما در این خیر، نصیبی قرار دهد.»

حکیمه خاتون می‌گوید: پس بدون درنگ به خانه رفتم و نرجس را زینت نمودم و او را به حسن‌علیه السلام بخشیدم و چند روزی نزد من بودند تا اینکه امام عسکری‌علیه السلام به همراه نرجس خاتون به سوی پدرشان، امام هادی‌علیه السلام رفت.⁽¹⁾

چنانچه ملاحظه فرمودید در این حدیث، چیزی از اصل و نسب نرجس، سخن به میان نیامده است. در این حدیث، چگونگی رسیدن نرجس به سامرا به خصوص اینکه چگونه به دست حکیمه خاتون رسیده، نیامده است؟ بعضی از معاصران خواسته‌اند بین این دو حدیث را جمع کنند و گفته‌اند: چنانچه در حدیث سابق گذشت، امام هادی‌علیه السلام به حکیمه خاتون فرمود: «ای دختر رسول خداعلیه السلام! این زن را به منزلت ببر و واجبات و سنن را به او بیاموز که او همسر حسن‌علیه السلام و مادر قائم‌علیه السلام است.» پس نرجس، نزد حکیمه خاتون بود تا اینکه به کنیز حکیمه مشهور گردید.

شاید امام حسن عسکری‌علیه السلام نرجس را در خانه عمه‌اش بعد از این قضیه دیده باشد و مانعی ندارد که نرجس، همسرش باشد؛ ولی مشکل این جاست که این حدیث، کمکی به این توجیه نمی‌کند. در گفته‌ی حکیمه خاتون: من کنیزی داشتم که به او نرجس می‌گفتند دلالت می‌کند که نرجس، کنیز حکیمه بوده، همچنین این گفته‌ی حکیمه خاتون: آن را به حسن‌علیه السلام می‌بخشم. با کلام امام هادی‌علیه السلام در حدیث سابق که فرمود: «او همسر حسن‌علیه السلام است.» منافات دارد.

بعد از اینکه مشخص شد این توجیه و تأویل، بسیار ضعیف است سؤالی پیش می‌آید و آن، اینکه چگونه جایز است برای امام عسکری‌علیه السلام به زنی - که هنوز بر او حلال نشده - نگاهی عمیق و تعجب‌آور کند؟

جواب: نگاه کردن به کنیز دیگری با اجازه مالک آن، جایز و صحیح است و محال است

امام عسکری‌علیه السلام به زنی نگاه کند که بر او حرام بوده؛ چون که این عمل، مخالف با مقام عصمت امام است غیر از این، حدیث دوم از محمّد بن عبداللَّه الطهوی روایت شده که او شخصی ناشناخته است، یعنی اینکه این خبر، ضعیف است و اعتماد کردن به حدیث اوّل، بهتر و صحیح‌تر است و اللَّه العالم.

میلاد امام زمان‌علیه السلام‌

حکیمه خاتون، دختر امام جوادعلیه السلام نزد من آمد و فرمود: «ای عمه جان! امشب افطار نزد ما بیا که نیمه شعبان است و خداوند تعالی اراده کرده، امشب حجتش را ظاهر کند، بی‌شک او حجّت الهی در زمین است.» روایت دیگر دارد: «او بزودی (امشب) متولد می‌شود، او همان کسی است که خداوند به وسیله او، زمین را بعد از مردنش زنده می‌کند.»

پرسیدم: مادر این طفل کیست؟

امام جواب داد: «نرجس.»

گفتم: جانم به فدایت! آثار بارداری در او دیده نمی‌شود؟

( خداوند، اثر بارداری را از نرجس پنهان داشت، چنانچه احادیث هم به این موضوع تصریح دارند همچنین خداوند، اثر بارداری را از مادر موسی‌علیه السلام نیز مخفی داشت و کسی از بارداری او تا هنگام ولادت با خبر نشد؛ چون برای به دست آوردن موسی‌علیه السلام، شکم مادران حامله را می‌دریدند.)

امام‌علیه السلام فرمود: «همین که به شما می‌گویم، اتفاق خواهد افتاد.»

حکیمه خاتون می‌گوید: وقتی به خانه امام‌علیه السلام رسیدم، سلام کردم، نشستم، نرجس خاتون آمد و کفش‌های مرا از پایم درآورد (رسم مردم در آن زمان چنین بوده، که زن صاحب خانه، کفش زن مهمان را از روی احترام در می‌آورد.) به او گفتم: ای بانو و سرور من و ای بانوی خانواده من! حالتان چطور است؟

جواب داد: شما، خانم و بزرگ من و خانواده‌ام هستید.

نرجس خاتون از گفته من تعجب نمود.

⁽¹⁾

گفت:ای عمه چه شده؟

در روایت دیگری آمده: نرجس نزد من آمد تا کفش‌های مرا از پایم درآورد و گفت: ای خانم من! بگذارید کفش‌هایتان را از پایتان درآورم.

به او گفتم: تو خانم و مولای من هستی، به خدا قسم! نمی‌گذارم تو کفش از پایم به در آوری و به من خدمت کنی؛ بلکه من از صمیم قلب به تو خدمت می‌کنم.

امام عسکری‌علیه السلام که این سخنان را شنید، فرمود: «ای عمه! خداوند، به شما جزای خیر دهد!»

حکیمه خاتون می‌گوید: به نرجس گفتم: ای دخترم! خداوند، امشب به تو پسری می‌بخشد که آقای دنیا و آخرت است.

پس نرجس نشست و کمی خجالت کشید و حیا نمود، هنگامی که نماز عشا را خواندم، افطار نمودم، رختخوابم را برداشتم و کمی خوابیدم؛ در نیمه‌های شب برای نماز شب برخاستم، هنگامی که نمازم تمام شد، نرجس هنوز خواب بود و در او اثری از زایمان نبود؛ سپس به تعقیبات نماز پرداختم و به رختخوابم برگشتم؛ در این موقع نرجس را - که خواب بود - بیدار کردم؛ پس برخاست و نماز خواند.

دچار تردید شده بودم که امام عسکری‌علیه السلام از اتاقش مرا صدا کرد و فرمود: «عمه جان! عجله نکن که آن اتفاق نزدیک است.»

در روایت دیگری وارد شده: سوسن (نرجس) یک مرتبه از خواب پرید و بیرون رفت، وضو گرفت سپس برگشت و نماز خواند تا اینکه به نماز وتر رسید؛ در قلبم گفتم: فجر و طلوع خورشید نزدیک است؛ برخاستم و دیدم که فجر اوّل، ظاهر شده است.⁽²⁾

در قلبم به سخنان امام عسکری‌علیه السلام شک نمودم که امام‌علیه السلام از اتاق خودش فرمود: «شک نکن.»

من از امام‌علیه السلام و شک درونی‌ام، خجالت کشیدم و به اتاق بازگشتم.⁽¹⁾

در این موقع نرجس، نمازش را قطع نمود و داشت بیرون می‌رفت در حالی که ترسیده بود، خودم را کنار درب اتاق به او رساندم و گفتم: آیا چیزی احساس می‌کنی؟

جواب داد: بلی، ای عمه جان.

به او گفتم:خداوندم حافظ توست،خودت را جمع کن و انشاءاللَّه ترسی برای تو وجود ندارد.

رختخوابی در وسط اتاق پهن کردم و او را به صورت زنی که می‌خواهد، بزاید، نشاندم. نرجس محکم دستم را گرفته بود و از شدت درد، ناله‌ای سر داد و شهادتین را خواند؛ امام عسکری‌علیه السلام فرمود: «ای عمه! برای او سوره را بخوان.»⁽²⁾

من نیز چنین کردم و شروع به خواندن نمودم و جنین نیز از درون شکم مادر، همان‌طور که من می‌خواندم، می‌خواند.

حکیمه خاتون می‌گوید: از آنچه که دیدم و شنیدم، ترسیدم که امام عسکری‌علیه السلام فریاد زد: «ای عمه جان! نترس که این قدرت خداوند تعالی است که زبان ما را در کودکی به حکمت باز می‌کند و در بزرگسالی، حجّت خود در زمین قرار می‌دهد.»

هنوز کلام امام‌علیه السلام تمام نشده بود که نرجس از جلوی چشمانم غیب شد و دیگر او را ندیدم، مدتی گذشت به طرف امام عسکری‌علیه السلام دویدم و در حالی که فریاد می‌زدم، امام‌علیه السلام به من فرمود: «ای عمه جان! برگرد که آنها را در جای خود خواهید یافت.»

چون بازگشتم، دیدم پرده‌ای که بین من و نرجس خاتون بود، برداشته شد و از شدت نورانیت، نمی‌توانستم او را درست ببینم؛ آن نوزاد و ولیّ خدا، مواضع هفت گانه سجده را برزمین نهاده بود و بر بازوی راستش، چنین نوشته شده بود: «جَآءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقاً»⁽³⁾

در سجده می‌فرمود: «اشهد ان لا اله إلا اللَّه وحده لا شریک له و انّ جدّی محمداً رسول اللَّه و انّ ابی امیرالمومنین ولی اللَّه...» سپس تک، تک امامان را بر شمرد تا به خودش رسید و فرمود: «بارالها! به آنچه مرا وعده دادی، عمل نما و امر و کار مرا تمام کن و مرا بزرگ و عزیز بگردان و زمین را به وسیله من پر از عدل و داد کن.»

سپس سر از سجده برداشت و فرمود: «شَهِدَ اللَّهُ انَّه لا اِله الاّ هو وَ الْمَلائکةُ و اُولوا الْعِلم قائِماً بِالقِسْط، لا اِله اِلا هُوَ الْعَزیْز الحَکِیمْ. اِنَّ الدَّیْن عِنْدَاللَّه الاسْلام» «خدا به یگانگی خود گواهی داد، او برپا دارنده عدل است و خدایی جز او نیست که پیروزمند و حکیم است دین پسندیده‌تر نزد خداوند، اسلام است.»⁽¹⁾

سپس عطسه‌ای کرد و فرمود: «الحمدللَّه ربّ العالمین و صلّی اللَّه علی محمدٍ و آله، زعمت الظلمة انّ حجة اللَّه داحضة لو اذن لنا فی الکلام لزال الشکّ»؛

«حمد و سپاس مخصوص پروردگار عالمیان است و درود و صلوات خدا برو خاندانش. ظالمان و ستم پیشه‌گان گمان کرده‌اند حجّت خدا از بین رفته است.⁽²⁾

حکیمه خاتون می‌گوید: نوزاد را گرفتم و در آغوشم نشاندم؛ چون او پاکیزه بود؛ در این موقع امام عسکری‌علیه السلام مرا صدا زد: «عمه جان! فرزندم را برایم بیاور.»

پس با نوزاد، نزد امام عسکری‌علیه السلام رفتم؛ او فرزندش را روی ران راستش نشاند و پای چپش را پشت کمر طفل قرار داد؛ سپس امام عسکری‌علیه السلام زبان خود را در دهان طفل گذاشت و بر سر و چشمان و گوش‌های او دست کشید و به طفل فرمود: «ای پسرم! سخن بگو.»

نوزاد، شهادتین را بر زبان راند و بر پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمه طاهرین‌علیه السلام، یکی، یکی صلوات و درود فرستاد و هنگامی که به اسم پدرش رسید، ساکت شد؛ سپس از شر شیطان به خدا پناه برد و این آیات را تلاوت فرمود:4

«بِسم اللَّه الرَحْمن الرَحیم وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ * وَنُمَکِّنَ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَنُرِیَ فِرْعَوْنَ وَهامانَ وَجُنُودَهُما مِنْهُم مّا کانُوا یَحْذَرُونَ»؛ «و ما بر آن هستیم که بر مستضعفان روی زمین نعمت دهیم و آنان را پیشوایان نماییم و وارثان گردانیم و آنها را در آن سرزمین مکانت بخشیم و به فرعون و هامان و لشکریانشان چیزی را - که از آن می‌ترسیدند - نشان دهیم.»⁽¹⁾

امام عسکری‌علیه السلام نیز با او قرائت کرد و فرمود: «ای عمه جان! طفل را به مادرش برگردان تا اینکه چشمان مادرش روشن شود و نگران مباش که وعده الهی حق است؛ ولی بیشتر مردم نمی‌دانند.»

طفل را نزد مادرش برگرداندم و در این موقع، فجر دوم طلوع نمود.⁽²⁾

نماز صبحم را خواندم؛ سپس با امام عسکری‌علیه السلام وداع نموده، به خانه رفتم.⁽³⁾

در این احادیث، چیزی از بیهوده‌گویی یا خرافات دیده نمی‌شود و امام مهدی‌علیه السلام، اولین طفل در دنیا نیست که قبل یا همزمان با ولادتش سخن می‌گوید؛ بلکه در قرآن کریم تصریح شده، که عیسی بن مریم‌علیه السلام روز ولادت، بلکه همان لحظه ولادتش سخن گفت؛ بنابر بعضی از روایات بعضی از مفسران در تفسیر این آیه:

«فَنادَئها مِن تَحْتِها أَلَّا تَحْزَنِی قَدْ جَعَلَ رَبُّکِ تَحْتَکِ سَرِیًّا * وَهُزِّی إِلَیْکِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُساقِطْ عَلَیْکِ رُطَباً جَنِیًّا* فَکُلِی وَاشْرَبِی وَقَرِّی عَیْناً فَإِمّا تَرَیِنَّ مِنَ الْبَشَرِ أَحَداً فَقُولِی إِنِّی نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً فَلَنْ أُکَلِّمَ الْیَوْمَ إِنسِیًّا» «کودک از زیر او، ندا کرد: غمگین مباش؛ چون خداوند از زیر قدم تو، چشمه آبی جاری کرد؛ ای مریم! نخل را تکان بده تا برای تو رطب تازه فرو ریزد؛ پس از این رطب تناول کن و از این چشمه آب بیاشام و شادمان باش و هر

کس از آدمیان را که دیدی، بگو: من برای خدا نذر کرده‌ام که امروز با هیچ کس سخن نگویم.»⁽¹⁾

عده‌ای از مفسران گفته‌اند، تمامی این سخنان، سخنان عیسی‌علیه السلام هنگام جدا شدن از شکم مادرش بوده، چنانچه همین مطلب از مجاهد، سعید بن جبیر، حسن، وهب منبّه، ابن جریر، ابن زید و جبایی روایت شده است.⁽²⁾

در روایت دیگری آمد: جبرییل با مریم علیها السلام سخن گفته است.

اگر چه در این‌جا اختلاف است در اینکه سخنگو چه کسی بوده؟ اما هیچ اختلافی نیست در اینکه عیسی‌بن مریم‌علیه السلام با یهودیان سخن گفته، در آن جا که گفتند: چگونه با طفلی که درون گهواره است سخن بگوییم؟

حضرت عیسی فرمود: «إِنِّی عَبْدُ اللَّهِ آتانِیَ الْکِتابَ وَجَعَلَنِی نَبِیّاً* وَجَعَلَنِی مُبارَکاً أَیْنَ ما کُنتُ وَأَوْصانِی بِالصَّلَواةِ وَالزَّکَواةِ ما دُمْتُ حَیًّا» «من بنده خدا هستم و کتابی آسمانی با خود آورده‌ام و خدا، مرا پیامبر و مبارک قرار داده است و مرا به ادای نماز و زکات امر نموده، تا مادامی که زنده‌ام... .»⁽³⁾اینها کلام حضرت عیسی‌علیه السلام هستند.

گاهی گفته می‌شود: این معجزه‌ای برای حضرت عیسی‌علیه السلام بوده، تا بدین وسیله، نبوتش را ثابت کند.

ما هم در جواب می‌گوییم: خداوند سبحان نیز این معجزه را در امام زمان‌علیه السلام قرار داده، تا امامت او را ثابت کند؛ چون آن حضرت‌علیه السلام، پیش‌نماز عیسی‌بن مریم‌علیه السلام در نماز است؛ پس آنچه برای امام زمان‌علیه السلام اتفاق افتاده، عجیب نیست؛ چون همان چیز برای عیسی‌بن مریم‌علیه السلام قبلاً اتفاق افتاده بود.

گفتیم چنین امری در خاندان نبوت نیز سابقه داشته است و ما در فاطمة الزهرا من المهد الی اللحد، حدیثی را از دهلوی حنفی از مدح الخلفاء الراشدین بیان کرده‌ایم که:

خدیجه [س گفت: وای بر آن کسی که محمدصلی الله علیه وآله را تکذیب کند! بی شک او فرستاده پروردگارم است. در این هنگام فاطمه [س از درون شکم مادرش صدا زد: «ای مادر! نگران مباش و ترس به خود راه مده که خدا با پدرم است.»⁽¹⁾

اکنون باز می‌گردیم به ولادت امام زمان‌علیه السلام.

امام زمان‌علیه السلام در جوّی مالامال از خفقان و ترس در سحرگاه نیمه شعبان، همزمان با طلوع فجر به دنیا آمد در لحظاتی که طاغوتیان بنی‌عباس، پیروان و اصحابشان در خواب عمیق بودند، چنانچه این عادت هر شب آنان بود.

در آن لحظات بود که خانه اهل بیت به خصوص خانه امام عسکری‌علیه السلام از صدای دعا، تکبیر، صلوات و تلاوت قرآن پُر بود و چه لحظاتی شریف‌تر و گرانبهاتر از لحظات سحرگاه جمعه نیمه شعبان است و چه خوش یُمن بود، شبی که در آن، مولودی به دنیا آمد که مؤمن بود.⁽²⁾

حکیمه خاتون هنگام ولادت امام زمان‌علیه السلام حضور داشت و تک، تک مراحل ولادت او را مشاهده می‌نمود و طبیعی است که ولادت او به وسیله شهادت زنان قابله یا زنان اهل‌بیت ثابت می‌گردد، نه کس دیگر و حکیمه خاتون، دختر امام‌علیه السلام، خواهر امام‌علیه السلام و عمه امام‌علیه السلام بوده؛ آیا در آن زمان، زنی راستگوتر از او یافت می‌شد؟ آیا زنی پیدا می‌شد که زبانش پاک‌تر از زبان او و اطمینان به او، بیشتر از او باشد؟ ایشان، زنی شریف، عابد، صالح و مجتهد بوده است؛ پس چرا باید در گفتار او شک کرد؟

بعضی از کسانی که از راه راست منحرف گشته‌اند و با حقیقت دشمنی دارند در ولادت امام‌علیه السلام یا خود شک می‌کنند یا دیگران را به شک می‌اندازند و می‌گویند: منبع این خبر،

حکیمه خاتون است و چگونه ولادت امام به وسیله شهادت زنی ثابت می‌گردد؟

این دشمنان لجوج در حماقت و جهالت به بی‌نهایت رسیده‌اند و انگار توقع دارند، ولادت امام زمان‌علیه السلام در میدانی که مملو از آدم باشد، اتفاق بیفتد یا در مسجدی که پُر از نمازگزار باشد و یا در جایی دیگر که پُر از مردم تماشاگر باشد تا ولادت او، نزد این انسان‌های کور ثابت گردد.

چقدر زشت است، نفس و باطن این انسان‌ها و چقدر عقل این انسان‌ها پایین و کوته است و لعنت کل تاریخ بر چنین انسان‌هایی که هم خود و هم دیگران را به انحطاط و گمراهی می‌کشانند و لعنت کل تاریخ بر کسی که می‌خواهد به وسیله شک در این امر، عقده‌های حقارت خود را فرو نشاند!

افزون بر شهادت حضرت حکیمه خاتون به ولادت امام زمان‌علیه السلام، امام عسکری‌علیه السلام در اعلام ولادت او برای شیعیان، کوتاهی نکرد به رغم اینکه امکانات اعلام این امر به وفور یافت نمی‌شد و موانع زیادی در راه بود.

اما کلمه «السبات: خواب» و امثال اینها درباره حکیمه خاتون، نشان دهنده حالات نفسانی است که در حالات خاص و در لحظات خاص برای افراد خاصی رخ می‌دهد؛ این حالت، شبیه حالت بیهوشی، اما خیلی سریع و خیلی کوتاه مدت است؛ در خلال این مدت مشاعر و حواس کلاً تعطیل می‌شوند و انسان گمان می‌کند به حالت اغما فرو رفته است و سعی می‌کند بر این حالت غلبه کند و حواس پنجگانه‌اش را حفظ کند مانند انسانی که خواب بر او چیره شده، خیلی خوابش می‌آید؛ اما سعی می‌کند، نخوابد؛ این حالتی است که قلم از وصف آن عاجز است و انسان در آن حالت، تمام توجه و حواسش به سوی خداوند تعالی است یا در آن لحظه به عالم ارواح، روحانیات و ماورا متصل است.

معنی این سخنان را کسانی که با عالم ارواح و ماوراء طبیعه سروکار دارند به خوبی می‌فهمند.

این حالت بر حکیمه خاتون در لحظات قبل از ولادت امام زمان‌علیه السلام و جدا شدن او از شکم مادرش، دست داده بود و نرجس خاتون نیز در همان لحظات، چنین حالتی داشته است.

واضح است که لحظه ولادت امام زمان‌علیه السلام و انتقال آن حضرت به این عالم، لحظه‌ای بس بزرگ است و درک آن لحظات حتی برای حکیمه خاتون غیرممکن بوده، چون او وسط انواری بوده، که از این دنیا نبودند و طبیعی است که این حالت در انسان، ترس و دلهره عجیبی پدید آورد.

پس عجیب نیست که حکیمه در آن لحظات به سبب حالت‌هایی که دیده، برای فقدان نرجس خاتون از اتاق بیرون رفته و فریاد زده باشد.

عقیقه و اطعام کردن‌

عقیقه، همان قربانی است (از گاو یا گوسفند و یا شتر) که بعد از به دنیا آمدن طفل، آن را قربانی می‌کنند و این عمل در شرع مستحب است و پیامبرصلی الله علیه وآله نیز برای دو فرزندش حسن‌علیه السلام و حسین‌علیه السلام، قوچی را در روز هفتم ولادتشان، عقیقه نمود.⁽¹⁾

عقیقه را فدای طفل می‌کنند تا زندگی طفل از بلاها ایمن گردد.

در حدیثی از رسول خداصلی الله علیه وآله آمده: «کلّ امری‌ءٍ مرتهن بعقیقته» «هر کس در گرو عقیقه خود است.»⁽²⁾

از امام صادق‌علیه السلام نقل شده: «کلّ مولود مرتهن بالعقیقة»؛ «هر کودکی در گرو عقیقه خود است.»⁽³⁾

این سخن، چقدر نو و زیباست؛ چون که خداوند تعالی، هنگامی که طفلی را به پدر و مادرش می‌بخشد، ممکن است، طفل سالم به دنیا بیاید و زنده بماند و همچنین ممکن است در همان وقت بمیرد؛ پس هنگامی که برای طفل عقیقه می‌کنند، او زنده می‌ماند؛ چون عقیقه به منزله ضمانت ایمنی طفل است.

گذشته از این حقیقت، امام عسکری‌علیه السلام برای امام مهدی سیصد گوسفند عقیقه نمود⁽⁴⁾

از همین رو، امام زمان‌علیه السلام نسبت به اولین و آخرین انسان‌ها، برتری وامتیاز دارد؛ زیرا تاریخ برای کسی غیر از امام زمان‌علیه السلام بیان نکرده، که برای او سیصد گوسفند عقیقه کنند.

در این جا به راز بزرگی پی می‌برید که یک عقیقه برای طول عمر یک انسان - که به طور معمول 70 یا 80 سال زندگی می‌کند - نافذ است؛ اما کسی که به قدرت الهی، می‌خواهد، هزاران سال زندگی کند و آن همه دشمن دارد، می‌طلبد که برای او عقیقه‌های فراوانی کنند.

این امر، منافاتی ندارد با اینکه خداوند تعالی، حافظ و نگهبان امام‌علیه السلام است؛ چون عقیقه، دارای آثار وضعی است، بحث درباره این موضوع، شرح و تفصیل بیشتری را می‌طلبد؛ اما برای این مطلب، مجال بیشتری لازم است.

این عمل امام عسکری‌علیه السلام، نشانگر اسراری است:

1 - امنیت بخشی به عمر امام زمان‌علیه السلام.

2 - وسیله‌ای برای اعلام ولادت امام زمان‌علیه السلام به شیعیان.

امام عسکری‌علیه السلام، تنها به عقیقه کردن اکتفا نکرد؛ بلکه به عثمان بن سعید دستور داد که ده هزار رطل (واحدی در وزن)، نان و به همین اندازه گوشت را برای ایمنی فرزندش بین بنی‌هاشم تقسیم کنند.⁽¹⁾

جعفر افزاری از گروهی از اصحاب و یاران امام عسکری‌علیه السلام نقل نموده که: عرض علینا ابو محمّد الحسن بن علی‌علیه السلام ابنه و نحن فی منزله و کنّا اربعین رجلا. فقال: «هذا امامکم من بعدی و خلیفتی علیکم، اطیعوه و لا تتفرقوا من بعدی فی ادیانکم فتهلکوا، اما انّکم لا ترونه بعد یومکم هذا.»

قالوا: فخرجنا من عنده، فما مضت الاّ ایام قلائل حتی مضی ابو محمدعلیه السلام؛

امام عسکری‌علیه السلام، فرزند پسرش را نزد ما 40 نفر آورد و نشان داد در حالی که ما در منزل آن حضرت مهمان بودیم؛ امام‌علیه السلام فرمود: «این، امام شما بعد از من است و جانشین من بر شماست از او اطاعت کنید و بعد از من از دینتان متفرق نگردید - که هلاک

می‌شوید اما بدانید که دیگر بعد از امروز، او را نخواهید دید.»

می‌گویند: از خانه امام خارج شدیم، چند روزی نگذشت که امام عسکری‌علیه السلام به شهادت رسید.⁽¹⁾

امام عسکری‌علیه السلام برای بعضی از یاران و اصحابش، گوسفند قربانی فرستاد و به آنها فرمود: «این عقیقه فرزندم محمدصلی الله علیه وآله است.»⁽²⁾

امام عسکری‌علیه السلام برای ابراهیم - که او نیز از خواص یاران حضرت بوده - 4 قوچ فرستاد و چنین نوشت: «بسم اللَّه الرحمن الرحیم، عُقَّ هذه عن إبنی محمّد المهدی و کُلْ، هَنَّأکَ اللَّه و أطعِمْ مَن وجدتَ مِن شیعتنا»؛

«بسم اللَّه الرحمن الرحیم، این عقیقه برای فرزندم محمدعلیه السلام است از آن بخورید که خداوند، آن را گوارایتان گرداند و هر کسی از شیعیان را دیدید از این گوشت به او اطعام کنید.»⁽³⁾

امام عسکری‌علیه السلام، بعضی از شیعیان مورد اعتماد را از تولد امام زمان‌علیه السلام باخبر نمود؛ ولی امر فرمود که آنها، این امر را پنهان کنند و نامه‌ای به شیخ احمد ابن اسحاق قمی (ایشان از بزرگان اصحاب حضرت بود)، نوشت و او را به ولادت پسرش مهدی‌علیه السلام بشارت داد.

همچنین فرزندش مهدی‌علیه السلام را به عده‌ای از یاران مورد اعتمادش نشان داد تا تاکیدی بر این حقیقت باشد که تولد مهدی‌علیه السلام، خرافات نیست. از احادیثی که در ذیل می‌آوریم نیز صحت آنچه گفتیم، روشن می‌گردد:

عن الحسن بن المنذر قال: جائنی یوماً حمزة بن ابی الفتح، فقال لی: البشارة! ولد - البارحة - فی الدار مولود لابی محمدعلیه السلام و امر بکتمانه، قلت: و ما اسمه؟ قال: سمّی بمحمّد و کنّی بجعفر؛

روزی حمزه بن ابی الفتح، نزد من آمد و به من گفت: بشارت باد بر تو! دیشب فرزند امام عسکری‌علیه السلام متولد شد؛ ولی امام‌علیه السلام امر به پنهان کردن این مطلب فرمود.

پرسیدم: اسمش را چه گذاشته‌اند؟

گفت: او را محمدعلیه السلام نام نهاده‌اند و کنیه‌اش جعفر است.⁽¹⁾

فی کمال الدین عن احمد بن اسحاق القمی قال: لما وُلِد الخَلَفُ الصالح‌علیه السلام ورَدَ عن مولانا ابی محمّد الحسن بن علی‌علیه السلام الی جدِّی احمد بن اسحاق کتاب، فاذا فیه مکتوب بخَط یده‌علیه السلام الذی کان تَرِدُ به التوقیعات علیه و فیه:

«وُلِد لنا مولود، فلیکن عندک مستوراً، و عن جمیع النای مکتوماً، فإنّا لم نُظْهِر علیه إلاّ قرب لقرابته و الولی لولایته، أحبَبْنا إعلامک لیسرّک اللَّه به مِثْل ما سَرَّنا به، والسلام»؛

از احمدبن حسن‌بن اسحاق قمی آمده: هنگامی که خلف صالح، امام زمان‌علیه السلام متولد شد از امام عسکری‌علیه السلام، نامه‌ای به دست پدربزرگم، احمدبن اسحاق رسید⁽²⁾و در آن توقیع⁽³⁾- که به خط آن حضرت بود - نوشته شده بود: «برای ما طفلی به دنیا آمده است، این سخن را نزد خودت، مخفی نگاهدار و از تمامی مردم، پوشیده بدار؛ چون من این مطلب را فقط به نزدیکان و دوستان می‌گویم به خواست خداوند در شادی ما نیز، تو شاد باش.»

فصل هفتم : چگونه از دیده‌ها پنهان شد؟

مقدمه

هر کس که به احادیث مراجعه کند، تعداد زیادی حدیث را راجع به امام زمان‌علیه السلام و دوران غیبت آن حضرت می‌یابد.

«غیبت» در این جا دو معنی دارد:

اوّل اینکه او میان مردم زندگی نمی‌کند در دسترس مردم نیست و با کسی ملاقات و دیدار ندارد، دور و نزدیک را می‌بیند همان‌طور که انسان عادی می‌بیند.

دوم، پنهان بودن از چشم‌ها؛ پس با اینکه وجود دارد، چشم‌ها او را نمی‌بینند، همان‌طور که چشم‌ها، ارواح، ملائکه و جن‌ها را نمی‌بینند با اینکه بین مردم حضور دارند.

گاهی اوقات ارواح برای بعضی از افراد ظاهر می‌شوند، همان‌طور که نزد احضار کنندگان ارواح حاضر می‌شوند و گاهی اوقات ملائکه برای غیر پیامبران ظاهر می‌شوند، همان طور که برای «ساره» زن حضرت ابراهیم‌علیه السلام و حضرت مریم‌علیه السلام ظاهر شدند.

در زمان رسول اعظم‌صلی الله علیه وآله، جبرئیل به شکل یکی از اصحاب به نام «دحیة کلبی» در آمده بود.

اگر کسی بگوید: ملائکه جسم‌هایی لطیفند، که جز در شرایط خاصی به وسیله این چشم‌ها دیده نمی‌شوند و این طبیعت خلقت آنهاست در حالی که انسان‌ها این گونه نیستند.

می‌گوییم: مقصود ما، شباهت انسان به چیزهایی است که وجود دارند و قدرت ظاهر شدن در برابر مردم را نیز دارند؛ ولی با این حال می‌توانند، پنهان نیز باشند.

اما درباره غیبت امام زمان‌علیه السلام، سخن بالاتر از مقیاس‌های طبیعی و عادی می‌باشد و مقیاس‌های طبیعی، توان اثبات آن را ندارند؛ پس این قضیه از حقایق ماورای ماده است و این نظریه یا عقیده نیست؛ بلکه حقیقتی ثابت است و ما در برابر این امر اتفاق افتاده، قرار داریم و بیشتر کسانی که به ملاقات امام زمان‌علیه السلام نایل شده‌اند، ملاقاتشان با غیبت آن حضرت از دیدگان، خاتمه یافته است و همین مسئله، دلیل واضحی بر این است که او امام می‌باشد؛ چون فرد عادی، چگونه می‌تواند در چشم به هم زدنی، از دیده‌ها پنهان شود؟

معجزه استتار، یکی از معجزات امام زمان‌علیه السلام است؛ چرا که معجزه، آن چیزی است که مردم از انجام آن عاجزند و معجزه، طبیعت را محدود می‌کند و همان‌طور که تفسیر معجزه در راستای قوانین طبیعی ممکن نیست، غیبت امام زمان‌علیه السلام نیز، فراتر از دنیای طبیعت است.

احتمال دیگر این است که امام زمان‌علیه السلام با قدرت الهی، کاری کند که مردم او را نبینند و او در دیدگان آنها تأثیر بگذارد و این از اولیای خدا بعید نیست؛ کسانی که قدرت تصرّف در جهان هستی دارند.

این امکان برای ما وجود دارد که از قرآن کریم برای استتار و اختفای از چشم‌های دیگران برای لحظه‌ای اندک یا لحظه‌ای طولانی استفاده کنیم برای مثال:

خداوند می‌فرماید: «وَجَعَلْنا مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَیْناهُمْ فَهُمْ لَا یُبْصِرُونَ» «در جلو و پشت سر آنها، حایلی قرار دادیم و بر چشمشان هم پرده‌ای افکندیم که هیچ نبینند.»⁽¹⁾

خداوند سبحان می‌فرماید: «وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنا بَیْنَکَ وَبَیْنَ الَّذِینَ لَا یُؤْمِنُونَ بِالْأَخِرَةِ حِجاباً مَّسْتُوراً» «و چون تو قرآن را تلاوت کنی، ما میان تو و آنها که ایمان ندارند حجابی قرار می‌دهیم.»⁽¹⁾

خداوند عزّوجلّ از سامری حکایت می‌کند: «قالَ فَما خَطْبُکَ یاسامِرِیُّ * قالَ بَصُرْتُ بِما لَمْ یَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِّنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُها» سامری در جواب گفت: «من چیزی دیدم که آنان نمی‌دیدند؛ پس مشتی از خاکی که اثر پای آن فرستاده خدا بر آن بود در آن پیکر انداختم.»⁽²⁾

اما آیه اوّل: مفسران از عبداللَّه بن مسعود نقل می‌کنند: قریش بر در خانه پیامبرصلی الله علیه وآله جمع شدند؛ پس آن حضرت‌صلی الله علیه وآله بر سر و رویشان خاک افکنده، آنها نمی‌دیدند.⁽³⁾

ابن عباس می‌گوید: قریش جمع شدند و گفتند: اگر محمدصلی الله علیه وآله داخل شود، همگی ضد او می‌ایستیم. پیامبرصلی الله علیه وآله وارد شد و خداوند در جلو و عقب آنها، سدی قرار داد که او را ندیدند. پیامبرصلی الله علیه وآله نماز خواند و به خانه بازگشت و مشتی خاک بر سر و رویشان پاشید و آنها هیچ نمی‌دیدند و هرگاه نگاه می‌کردند، فقط گرد و خاک می‌دیدند و می‌گفتند: این از سحر ابن ابی کَبْشَه (رسول اعظم‌صلی الله علیه وآله.)است.⁽⁴⁾

طبری شافعی در تفسیر آیه روایت کرده که: ابوجهل گفت: اگر محمدصلی الله علیه وآله را ببینم؛ چنان و بهمان می‌کنم.»

پس این آیه نازل شد: «انّا جَعلنا فی اَعْناقِهِم اَغْلالاً» تا آنجا که «فَهُمْ لایُبصرون»

یعنی: «ما در گردن‌های آنان، غل و زنجیرهایی قرار دادیم که تا چانه‌ها ادامه دارد به همین سبب سرشان بالاست و نمی‌توانند، پایین بیاورند و در مقابل و پشت آنان ،حایل

و سدی قرار دادیم و بر روی دیدگانشان پرده‌ای افکندیم تا نتوانند، ببینند.»⁽¹⁾

می‌گفتند: این محمدصلی الله علیه وآله است.

پس دیگری می‌گفت: کو، کجاست؟⁽²⁾و او را نمی‌دید.

آیه دوم: همانا در کتاب‌های تفسیر آمده که مقصود از آیه «اَلّذینَ لا یُومِنونَ بِالاخِرَة» ابوسفیان، نضر بن حرث، ابوجهل و ام جمیل همسر ابوجهل می‌باشند و هرگاه پیامبرصلی الله علیه وآله، این آیه را تلاوت می‌کرد، خداوند او را از دیده‌هاشان پنهان می‌نمود و آنها می‌آمدند و رد می‌شدند و او را نمی‌دیدند.⁽³⁾

نکته تعجب‌آمیز در این فرموده خداوند است: حجاباً مستورا: پرده‌ای مخفی و نهان. ممکن است، انسان در پشت پرده‌ای پنهان شود و مردم او را نبینند؛ ولی پرده را مشاهده می‌کنند؛ ولی در این جا به این مطلب می‌رسیم که پرده‌ای که نبی اعظم صلی الله علیه وآله را از دیده‌ها پوشاند؛ خودش نیز، دیده نمی‌شد.

از این فرموده خداوند تعالی: و جعلنا: قرار دادیم؛ به راحتی مگذر که نشان دهنده قدرت الهی است.

اما آیه سوم: پس این آیه، گفتگویی بین موسی بن عمران‌علیه السلام و سامری - کسی که گوساله ساخت - را بیان می‌کند:

«فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلاً جَسَداً لَّهُ خُوَارٌ» «آن‌گاه سامری با آن زر و زیورها، مجسمه گوساله‌ای را ساخت که صدای گاو داشت.»⁽⁴⁾

پس حضرت موسی‌علیه السلام از او پرسید:

«قال فما خَطْبُکَ یا سامریُّ؟ قال: بَصُرْتُ بما لَمْ یَبْصُروا به، فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِن أثَرِ الرسولِ فَنَبَذْتُها» موسی گفت: «ای سامری! چرا این کار را کردی؟ سامری در جواب گفت: من چیزی از جای پای رسول حق (جبرئیل) را دیدم - که مردم ندیدند - آن را برداشتم و در گوساله ریختم.»⁽⁵⁾

مفسران ذکر کرده‌اند که سامری، جبرئیل را در شکل انسانی دید - که پیاده یا سوار بر مرکبی بهشتی بود - که وحی را برای حضرت موسی‌علیه السلام آورده بود؛ پس مقداری از خاک جای پای جبرئیل یا جای پای اسبش را گرفت و آن خاک را به شکل مجسمه گوساله ساخت و در نهایت، مجسمه زنده شد.

مقصود این است که سامری جبرئیل را دید در حالی که کسی از بنی اسرائیل، او را نمی‌دید و هدف ما از آوردن این آیه، ثابت کردن این مطلب است که ممکن است، موجودی از بعضی افراد پنهان بماند و برای بعضی افراد ظاهر شود.

دلیل غیبت طولانی‌

در این جا سؤالی پیش می‌آید: چرا امام زمان‌علیه السلام طی این قرون طولانی، غایب شده است؟

همان‌طور که احادیث بیان می‌کنند به سبب ترس از جانِ او می‌باشد. طبیعی است که حکومت‌های عباسی، عثمانی و غیره - که مدت طولانی حکومت کردند - به طور دایم نهایت تلاش خود را به کار می‌بردند تا امام زمان‌علیه السلام را به شهادت برسانند، بخصوص بعد از اینکه دانستند، امام زمان‌علیه السلام همان کسی است که تخت‌های ظالمان را به لرزه می‌اندازد و کاخهای آنها را ویران و هستی آنها را نابود می‌کند و از برتری و سلطه آنها بر مردم، جلوگیری خواهد کرد.

به تاریخ ائمه‌علیهم السلام نگاه کنید، یکی از آنها را نمی‌بینید که به صورت طبیعی مرده باشند؛ بلکه طاغوت‌ها، آنها را شهید کردند که از امیرالمؤمنین، علی‌علیه السلام شروع شد و تا امام زمان‌علیه السلام ادامه داشت؛ سپس به این مطلب می‌رسید که همگی آنها با شمشیر یا سمّ به شهادت رسیدند حتی امام حسن عسکری‌علیه السلام نیز به وسیله سم به شهادت رسید با اینکه می‌دانستند، ایشان و هیچ یک از ائمه‌علیهم السلام پیشین، مهدی‌علیه السلام نیستند و درباره هیچ یک از آنها نیامده، که او دنیا را پر از عدل و داد می‌کند یا اینکه در تمام عالم، حکومت می‌نماید و یا اینکه تمام وسایل پیروزی به وفور در دسترس اوست؛ پس نمی‌بینی که حکومت‌ها، فقط کسانی که برای آنها، خطر آفرین بوده‌اند را به شهادت می‌رساندند.

در مطالب قبل، گفتم که چگونه امام عسکری‌علیه السلام، ولادت امام زمان‌علیه السلام را برای حفظ زندگی او از عامه مردم پنهان کرد تا از شر فراعنه طغیانگر در امان باشد. در فصل‌های آینده، توضیحات بیشتری در این مورد و نگهبانی تفتیش حکومت آن زمان از امام عسکری‌علیه السلام و خانه ایشان خواهیم آورد.

شبهات و رد آنها

قسمت اول

خاتمه دهنده این بحث، به بعضی از مناقشات یا سئوالات و شبهاتی است که بعضی از شکاکان، درباره غیبت امام زمان‌علیه السلام، برپا کرده‌اند، می‌پردازد.

قصیده مجهولی در نجف اشرف وارد شده، که اسم شاعر آن نیامده، هویت آن معلوم نیست و در آن، بعضی از شبهه‌های باطل درباره غیبت امام زمان‌علیه السلام آمده است و بعضی از علمای ما به صورت نظم و نثر، جواب آن را داده‌اند؛ ما این قصیده را به صورت بخش، بخش برای جواب به شبهات آن آورده‌ایم.

قصیده این چنین است:

ایا عُلماءَ العَصْر یا مَنْ لَهُمْ خُبْرُ

بِکلِّ دقیقٍ حارَ فی مِثْلهِ الفِکْرُ

لَقَدْ حارَ مِنِّی الفِکْر فی القائِم الذی

تنازع غیر الناس و اشْتبهَ الأمْرُ

فَمِنْ قائلٍ: فی القِشْرِ لُبُّ وُجُودِهِ

و مِنْ قائلٍ: قد نُصَّ عن لُبِّه الْقِشْرُ

ای علمای زمانه و ای کسانی که بر تمامی چیزهای دقیق دانا! که اندیشه‌ها درباره همانند آن، سرگردان شده‌اند و فکر درباره قائمی که در رابطه آن، مردم کشمکش می‌کنند و کار مشتبه شده، مرا دچار حیرت و سرگردانی کرده است؛ عده‌ای می‌گویند، او به دنیا نیامده، عده دیگری نیز می‌گویند، او به دنیا آمده است.

شاعر به حیرت درباره ولادت امام زمان‌علیه السلام معترف شده که سخنان راجع به او مختلفند؛ پس بعضی می‌گویند، او به دنیا نیامده، بعضی دیگر می‌گویند، او به دنیا آمده، در حالی که مادر فصل قبل، سخنان، دلایل و احادیثی راجع به ولادت امام زمان‌علیه السلام را آوردیم.

و اَوَّلُ هذین الذین تقرَّرا

به العقلُ یقضی و العیان ولا نکرُ

و کیفَ و هذا الوقتُ داعٍ لِمثْله

ففیه توالی الظُلم و انْتشَرَ الشَرُّ

و ما هو إلاّ ناشرُ العَدْل و الهدی

فلو کانَ موجوداً لما وُجِدَ الجَوْرُ

گروه اوّل، کسانی‌اند که اقرار می‌کنند به اینکه عقل، می‌داند، عیان و شناخته شده است، که او به دنیا نیامده است؛ در این زمان - که ظلم و شر برقرار است - او به ظهور و گسترش عدالت دعوت می‌شود و چه کسی جز او، گستراننده عدل و هدایت است؛ پس اگر به دنیا آمده بود، دیگر ظلمی وجود نداشت.

شاعر، سخن گروه اوّل را انتخاب کرده، یعنی اینکه: او هنوز به دنیا نیامده است.

با عقل ناقص و بیمارش، استدلال می‌کند که اگر امام‌علیه السلام به دنیا آمده بود بر او واجب بود، ظهور کند؛ چون ظلم و جور در کشورها گسترش یافته، اگر او تا به حال ظاهر نشده؛ پس حتماً به دنیا نیامده است.

به این دلیل کج و ناقص نگاه کن که شاعر توقع دارد، امام زمان‌علیه السلام، پیرو خواسته‌های مردم باشد و گویا گسترش ظلم در زمین را نمی‌داند یا اینکه تکلیف شرعی واجبش را نمی‌داند؛ سپس شاعر کلام و استدلال جاریه‌اش را ادامه داده، می‌گوید:

و إنْ قیل مِنْ خوف الطُغاة قد اْختفی

فزاک لَعَمْری لایُجَوِّزُهُ الحِجْرُ

و لا النَقْل کلّا إذتیقّن أنَّه

إلی وقت عیسی یستطیل له العُمْرُ

و أن لیس بین الناس مَن هو قادرٌ

علی قَتْلِه و هو المؤیده النَصْرُ

و أن جمیع الأرض ترجع ملکه

و یملأُها قِسْطاً و یرتفع المَکْرُ

اگر بگویید از ترس طاغوت‌ها مخفی شده، پس آن زندگی است که عقل آن را جایز نمی‌داند؛ ولی نقل این مطلب را می‌پذیرد؛ چون او می‌داند که عمرش تا آمدن عیسی‌علیه السلام به طول خواهد انجامید و هیچ کس از مردم نمی‌تواند، او را به قتل برساند و در کره زمین، حکومت خواهد کرد و زمین را پر از عدل و داد می‌کند و مکر و حیله را بر می‌دارد.

شاعر می‌گوید، اگر علت مخفی شدن امام زمان‌علیه السلام، ترس از دشمنان باشد؛ پس این چیز را عقل قبول نمی‌کند؛ چون امام زمان‌علیه السلام می‌داند، عمرش تا هنگام نزول حضرت عیسی بن مریم‌علیه السلام از آسمان، طولانی می‌شود و احدی نمی‌تواند، او را به قتل برساند و می‌داند که کره زمین، پر از عدل می‌شود؛ پس چگونه از دشمنان می‌ترسد؟

جواب می‌دهیم: برای چه رسول اعظم خداوندصلی الله علیه وآله از ترس مشرکین در غار مخفی شد با اینکه می‌دانست، خداوند، دین او را پیروز و فراگیر می‌کند؟ پس ترس از مشرکان برای چه بود؟ و برای چه، راهی را رفت که غیر از راه متعارف به سمت مدینه بود؟

چرا موسی‌علیه السلام، ترسان و نگران، شب را به صبح رساند «فِی الْمَدِینَةِ خَآئِفاً یَتَرَقَّبُ» «ترسان و نگران، چشم به راه حادثه بود.»⁽¹⁾

برای چه از مصر، ترسان خارج شد؟

«خَرَجَ مِنْها خَآئِفاً یَتَرَقَّبُ قالَ رَبِ‌ّ نَجِّنِی مِنَ الْقَوْمِ الظّالِمِینَ»؛ «از مصر با حال ترس و نگرانی از دشمن، بیرون رفت، گفت: بارالها! مرا از شر این قوم ستمکار نجات ده.»⁽²⁾

برای چه فرمود: «فَفَررْتُ مِنکُم لَمّا خِفْتُکُمْ» «و آن گاه از ترس شما، گریختم.»⁽³⁾

ترس برای چه بود؟ در حالی که او می‌دانست، زنده خواهد ماند تا بنی‌اسرائیل را از ظلم فرعون و خاندانش نجات دهد و او می‌دانست، تخت‌های فراعنه ظالم را بزودی نابود خواهد کرد.

پس تمام آنچه راجع به نگرانی موسی بن عمران‌علیه السلام و ترس رسول خداصلی الله علیه وآله از مشرکان گفته شد، جواب ماست برای علت مخفی بودن حضرت مهدی‌علیه السلام.

خلاصه کلام، امام مهدی‌علیه السلام، منتظر فرمان خداوند و اجازه او برای ظهور می‌باشد؛ پس او می‌داند تا زمان نزول حضرت عیسی بن مریم‌علیه السلام از آسمان، زندگی خواهد نمود و زمین را پر از عدل و داد خواهد کرد؛ ولی با رعایت شروط و فضاهای مناسب. او می‌داند که کارها در زمان‌های خود انجام می‌شوند و طبیعی است که تحقق زمان مناسب برای ظهور، احتیاج به اجازه خداوند تعالی خواهد داشت.

و إنْ قیلَ عن خَوفِ الأذاة قد اختفی

خذ لک قولٌ عن معائب یفترُّ

فَهَلاّ بدا بین الوری مُتَحَمَّلاً

مَشَقَّتَة نُصْحِ الخَلْقِ مَنْ دأبُه الصَبْرُ

و مِن عیب هذا القول لا شکَّ إنَّه

یَؤولُ إلی جُبنِ الإمام و یَنْجَرُّ

و حاشاهُ عن جُبْنٍ ولکن هو الذّی

غدا یَخْتَشیهِ مَنْ حوی البَرُّ والبحرُ

و یَرْهَبُ منه الباسِلون جمیعُهم

و تَعْنولَهُ حتی المثقَّفة السُمرُ

علی أنَّ هذا القول غیر مُسَلَّمٍ

و لا یَرتَضیه العَبْدُ کلاّ و لا الحُرُّ

و اگر بگوید از ترس اذیت‌ها پنهان شده، پس آن سخنی ناقص و معیوب است؛ پس چرا ظهور نمی‌کند تا در عوض سختی‌های غیبت، سختی‌های ظهور را تحمل کند. عیب این سخن، بی‌شک این است که نشان ضعف و ترس امام است.

قسمت دوم

حاشا که او ترسی داشته باشد در حالی‌که تمام موجودات زمین و دریاها از او می‌ترسند؛ تمام جنگجویان و قهرمانان از او در هراس هستند و تمام دانایان و اندیشمندان به او روی می‌آورند؛ بنابراین به طور مسلّم، قابل قبول نیست که هر بنده و هر آزاده‌ای، آن را نمی‌پذیرد.

این شاعر مدعی فلسفه می‌گوید: حضرت مهدی‌علیه السلام که از ترس اذیت مردم مخفی شده، کاری معیوب و ناقص انجام داده است؛ پس برای چه خروج نمی‌کند تا مکرها و اذیت‌های در راه خدا را تحمل کند در حالی که بر آنچه از دشمنان می‌رسد، صبر می‌کند، تا واجب شرعی‌اش را انجام دهد و انسان‌ها را از دست ظالمان نجات بدهد؟!

در این جا عیب دیگری مطرح کرده، آن مخفی شدن امام به سبب ترس از اذیت‌هاست که نشانه ترس او و عدم شجاعتش می‌باشد با این حال که می‌داند از ترس به دور است؛ بلکه او کسی است که تمام حکومت‌ها و پیروان آنها از او می‌ترسند.

او از این باطل‌گویی‌ها به دور است؛ پس می‌گوییم:

آیا رسول خداصلی الله علیه وآله، روزی که به غار پناه برد و سپس به مدینه منوره روانه شد، از روی ترس بود؟!

آیا نبی اعظم‌صلی الله علیه وآله، فاقد فضیلت شجاعت بود با اینکه 3 سال و چند ماهی در شعب ابی‌طالب و در فضایی تنگ و با گرسنگی و ترس به سر برد؟!

آیا نبی اعظم‌صلی الله علیه وآله در مدتی که به سوی خدا دعوت می‌کرد و او و اصحابش خدا را مخفیانه در خانه ارقم عبادت می‌کردند به خدایش اعتماد نداشت.

بلکه حکمت، چیزی است و ترس، چیز دیگر؛ ولی شاعر بین این دو مفهوم، فرقی قرار نداده، می‌گوید:

ففی الهند أبدی المَهْدَویَّةَ کاذبٌ

و ما نالَه قَتْلٌ و لا نالَه ضُرُّ

پس در هند، مهدی دروغینی ظهور کرد که دچار قتل و ضرری نشد.

هند در قرن‌های اخیر، حکومت ثابت علمی که دین شناس باشد، نداشته است و در آن از ملت‌ها و ادیان‌های مختلف جمعند و کسی در آرای دینی به دیگری تعرضی نمی‌کند؛ پس اگر دروغگویی در هند ظاهر شود و ادعای مهدویت کند، اذیت و آزاری نمی‌بیند، آنچه خبر می‌دهد، پخش می‌گردد و آثار و دعوتش به سرعت از بین می‌رود؛ پس این دلیل نمی‌شود که بگوییم؛ چون آن هندی آسیبی ندید؛ پس بر امام زمان‌علیه السلام نیز، لطمه‌ای وارد نمی‌شود.

همان‌طور که می‌دانیم، استعمار آن کذاب را ساخته، از او مراقبت می‌کند و این نشان دهنده نفوذ مکرهای استعمار است و اگر آن کذاب ادعای نبوت و خداوندی کند، هرگز کسی متعرض او نخواهد شد؛ پس بعضی مذاهب (در هند) گاو، سنگ، درخت و آلت تناسلی می‌پرستند؛ پس چه مانعی دارد، ادعای مهدویت کند در حالی که از هر بدی، سالم و محفوظ می‌باشد.

استعمار روسی، دروغگوی دیگری را ساخت که محمدعلی بود و ادعای بابیت کرده⁽¹⁾سپس ادعا کرد، امام مهدی‌علیه السلام است و عاقبت کارش به حبس، شلاق و اعدام کشید و جسد او، طعمه درندگان شد.

پس استدلال به کذاب هندی - که اذیتی به او نرسید - به وسیله محمدعلی نقض شد. به زودی و در فصل‌های آینده درباره او مطالبی خواهیم گفت.

در این قرن، سلطه استعمارگران در بلاد اسلامی گسترش یافته است و غارت و چپاول می‌کنند، به غنیمت می‌برند، می‌کشند، به آتش می‌کشند و فساد و هر کاری که می‌خواهند، می‌کنند؛ هر جا کسی را یافتند که سخن حق می‌گفت بر او علامت سؤالی قرار دادند

و سپس مستعمرات را خطوط جهنمی برای اندیشه‌های او قرار دادند.

اگر بخواهیم از شخصیت‌های بارز مسلمانانی - که استعمارگران در این قرن آنان را کشته‌اند یادآوری کنیم ادامه موضوع کتاب به موضوع دیگری تغییر می‌کند؛ پس در تاریخ ایران، علمای بزرگی یافت می‌شوند که از قوانین استعمار سرپیچی کردند و پایان کارشان یا به دار کشیده شدن یا با سم کشته شدن بود همچنین تهمت‌هایی که بر آنها زدند از جمله شخصیت‌هایی که در عراق بودند مثل آیت اللَّه شیخ محمدتقی شیرازی، رهبر انقلاب عراق و سید جمال‌الدین اسد آبادی - که در ترکیه او را کشتند - و امثال اینها که در الجزایر، لیبی و جاهای دیگر به دست استعمارگران به قتل رسیدند؛ اگر تاریخ کشورهای اسلامی در این قرون را بررسی کنی، فجایع، غم و اندوه شدیدی را می‌یابی که تو را پیر می‌کند.

با علم به اینکه آنها ادعای مهدویت نکردند؛ بلکه ادعای اصلاح مجامع اسلامی را داشتند، ایجاد شور و شعف در نفس‌ها کردند و استعمارگران آنها را به قتل رساندند.

چیزی که باعث گسترش این فجایع و جنایات می‌شود، کسانی هستند که برای حفاظت از خطوط استعمار گماشته می‌شوند و اینها خود را به دیانت و اسلام چسبانده‌اند و اینها علمایی هستند که عقایدشان را به استعمار فروخته‌اند و تسلیم اوامر استعمار گشته‌اند و برای نزدیکی و طاعت شیطان، عمل می‌کنند.

پس در نظر بگیر که اگر امام زمان‌علیه السلام در این قرن ظهور می‌کرد با این همه دشمن و عدم استعداد نفس‌ها برای یاری آن حضرت چه می‌شد؟ پس بعضی از فضاهایی را که واجب است، تحقق یابند تا زمینه برای لبیک گفتن به ندای امام زمان‌علیه السلام مستعد شود. در فصل‌های پیش‌رو از نظرتان خواهیم گذراند.

شاعر، کفریاتش را چنین ادامه می‌دهد:

فإن قیلَ إنَّ الاختفاء بأمْرِ مَنْ

لَهُ الأمْرُ فی الأکْوان و الحَمْدُ و الشُکْر

فذلک أدهی الداهیات و لم یَقُلُ

به أحَدٌ إلاّ أخو السَفَه الغَمْرُ

أیَعْجزُ ربُّ الخَلْقِ عن نَصْرِ حِزْبِهِ

علی غیرهم؟ حاشا، فهذا هو الکُفْرُ

فحتّی هذا الإختفاء و قد مَضی

مِن الدَهْرِ الآف و ذاک لَهُ ذِکْرُ

اگر بگوید به سبب دستور الهی مخفی شده، که او فرمانده جهان هستی می‌باشد و حمد و شکر برای اوست؛ پس آن سخت‌ترین بلاهای سخت می‌باشد و کسی جز انسان احمق، چنین حرفی نمی‌زند، آیا پروردگار خلق از پیروزی خویش عاجز است؟ حاشا که این کفر است با اینکه از این غیبت قرن‌ها می‌گذرد؛ اما یاد او از بین نرفته است.

این جاهل می‌گوید: اگر گفته شود، امام زمان‌علیه السلام به امر خدای تعالی مخفی شده، فقط با دستور او ظهور می‌کند؛ این، سخت‌ترین بلاها و فجیع‌ترین فجایع است و این گفته را کسی جز انسان جاهل نمی‌گوید؛ چون بر اساس این سخن، خدای تعالی از یاری امام زمان‌علیه السلام عاجز است و این، طبق منطق شاعر، کفر است.

پس در جواب به او می‌گوییم:

آیا خدا، عاجز از یاری پیامبرانش بر دشمنان بوده؟! به این آیات گوش بده:

«قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیَاءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ»؛ «به آنها بگو: اگر شما ایمان آورده بودید؛ پس چرا پیغمبران گذشته را می‌کشتید.»⁽¹⁾

«ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کَانُوا یَکْفُرُونَ بِآیَاتِ اللَّهِ وَیَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ الْحَقِّ»؛ «چون به آیات خدا کافر گشتند و انبیا را به ناحق کشتند.»⁽²⁾

«سَنَکْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِیَاءَ بِغَیْرِ حَقٍّ»؛ «بزودی گفتار آنها و کشتار به ناحق پیامبران را می‌نویسیم.»⁽³⁾

«ذلِکَ بِاَنَّهُمْ کانوُا یَکْفُرُون بِآیاتِ اللَّهِ وَ یَقْتُلُونَ الْاَنْبِیاءَ بِغَیْرِ حَقِّ»؛ «از این رو که به آیات خدا کافر شدند و پیغمبران را به ناحق کشتند.»⁽⁴⁾

«وَأَرْسَلْنَا إِلَیْهِمْ رُسُلاً کُلَّمَا جَاءَهُمْ رَسُولٌ بِمَا لاَ تَهْوی أَنْفُسُهُمْ فَرِیقاً کَذَّبُوا وَفَرِیقاً یَقْتُلُونَ»؛ «و پیغمبرانی بر آنها فرستادیم هر پیامبری که بر خلاف هوای نفس آنها سخن می‌گفت، گروهی را تکذیب کردند و گروهی را کشتند.»⁽⁵⁾

«فَبِمَا نَقْضِهِم مِیثَاقَهُمْ وَکُفْرِهِم بِآیَاتِ اللَّهِ وَقَتْلِهِمُ الْأَنْبِیَاءَ بِغَیْرِ حَقٍّ»؛ «پس به سبب عهد شکنی و کفر ورزیدن آنها به آیات خدا و به ناحق کشتن پیامبران...»⁽¹⁾

« قُلْ قَدْ جَاءَکُمْ رُسُلٌ مِن قَبْلِی بِالْبَیِّنَاتِ وَبِالَّذِی قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِن کُنتُمْ صَادِقِینَ»؛ «بگو ای پیغمبرصلی الله علیه وآله، پیش از من پیغمبرانی آمده، برای شما هر گونه معجزه آورده بودند و آنچه که خواستید، نیز آورده بودند؛ اگر راست می‌گویید برای چه آن پیغمبران را کشتید.»⁽²⁾

از امام حسین‌علیه السلام روایت شده: به عبداللَّه بن عُمر فرمود: «یا ابا عبدالرحمن! اما علمْتَ أنَّ مِنْ هَوان الدنیا علی اللَّه تعالی أَنّ رأس یحیی بن زکریّا أُهدیَ الی بَغْی من بَغا یا بَنی‌اسراییل؟! .

اما تَعْلَم أنَّ بنی اسراییل کانوا یَقتلون - ما بین طلوع الفَجْر الی طلوع الشمس - سبعین نبیّاً، ثمّ یجلسون فی اسواقهم یَبیعون و یَشترون کأنَ لم یصنعوا شیئا»؛

«ای ابا عبدالرحمن! آیا نمی‌دانی که از حقارت و خواری دنیا، نزد خدای تعالی، همین بس است که سر حضرت یحیی‌بن زکریاعلیه السلام را به بدکاری از بدکاران بنی اسرائیل هدیه دادند؟!

آیا نمی‌دانی که بنی‌اسرائیل بین طلوع فجر تا طلوع خورشید، 70 پیامبر را کشتند و سپس به بازارهایشان رفتند و خرید و فروش کردند و انگار که چیزی مرتکب نشده‌اند...»⁽³⁾

از طرف دیگر، اگر تاریخ پیامبران را بخوانید به طور حتم به هزاران جنایت برخورد می‌کنید از جمله کشته شدن، شکنجه، کندن پوست سر و زنده به گور کردن و غیره.

ای شاعر مدعی فلسفه! پس آیا خداوند تعالی، عاجز از یاری پیامبرانش بوده؟!

با توجه به این مطالب که می‌دانیم، خدای سبحان کسی است که پیامبرانش را برای امت‌ها مبعوث کرده، طبیعی است که پیامبران، بهترین انسان‌ها و نزدیک‌ترین خلایق به

خدای تعالی باشند؛ پس برای چه خداوند سبحان کمکشان نکرد؟

بله، خدای تعالی، حکیم کاملی درباره بندگانش می‌باشد؛ پس او بر تمام چیزها، حکیم، دانا، بصیر، مسلط و قادر است؛ پس حکمت، چیزی است و قدرت، چیز دیگر؟

حکمت الهی اقتضا می‌کند که ظهور امام زمان‌علیه السلام تا زمانی مناسب - که خدا آن را می‌داند - به تأخیر بیفتد و نه وقتی که بندگان بخواهند؛ چون آنها به مصالح الهی و عواقب امور جاهلند.

شاعر در ادامه هرزه گویی و استهزا می‌گوید:

و ما أسْعَدَ السَرداب فی سُرَّ مَن رأی

له الفَضْل عن أمِّ القُری و لَهُ الفَخْرُ

فیا للأعاجیب التّی مِنْ عجیبها

إنْ اْتَّخذَ السَرداب بُرْجاً لَهُ البَدْرُ

فیا عُلماء المسلمین فَجاوِبوا

بِحَقٍّ و مِن ربِّ الوری لکم للأجْرُ

چه خوشبخت شد، سردابی که در سامرا است حتی بر ام القری (مکه) برتری دارد و باید فخر کند؛ پس از عجایب است که سرداب کسی را گرفت که مثل ماه شب چهارده است؛ پس ای علمای مسلمین! جواب دهید که با این کار از طرف پروردگار جهانیان پاداش است.

این شاعر، اولین استهزاء کننده و هرزه‌گو نسبت به سرداب مقدس و امام زمان‌علیه السلام نیست و در فصل‌های آینده به صورت کامل در این‌باره صحبت خواهیم کرد.

فصل هشتم: غیبت صغری

مقدمه‌

‌در فصل گذشته راجع به غیبت و اختفای امام‌علیه السلام از چشم‌ها، سخن به میان آمد و حال، کلام به غیبت صغری رسیده است.

علما و حدیث گویان درباره ابتدا و شروع غیبت صغری اختلاف دارند که آیا از اوایل عمر امام زمان‌علیه السلام و در زمان پدرش امام عسکری‌علیه السلام شروع شده، یا از وفات امام عسکری‌علیه السلام؟

صحیح است بگوییم: غیبت و اختفا به طور دایم لازمه زندگی امام زمان‌علیه السلام بوده، بر این اساس، ممکن است، بگوییم غیبت صغری از ابتدای زندگی امام زمان‌علیه السلام، شروع شده است، یعنی طبق آنچه شیخ مفید و دیگران گفته‌اند؛ 5 سالی را که امام زمان‌علیه السلام با پدرش، امام عسکری‌علیه السلام بوده، جزو غیبت صغری به حساب می‌آید.

غیبت صغری، مقدمه‌ای برای غیبت کبری بود و غیبت کبری، مقدمه‌ای برای ظهور می‌باشد و غیبت صغری، حدّ وسطی بین غیبت کبری و زمان ظهور بوده است.

قبل از غیبت صغری، همیشه مردم به صورت عام و شیعیان به صورت خاص، این

امکان برایشان وجود داشت که با ائمه طاهرین‌علیهم السلام در هر وقت و هر مکانی - که بخواهند - ملاقات کنند در مسجد، در راه، در حج، در مکه، در عرفات، در منی و در خانه‌های ائمه‌علیهم السلام بدون هیچ مانعی و این حالت ادامه یافت تا زمان امام هادی‌علیه السلام که چشم‌های بسیاری، مراقب حرکات، سکنات و رابطه ایشان با مردم بودند.

حکام عباسی با اینکه بر اریکه قدرت تکیه زده بودند؛ اما طایفه بزرگ اسلامی، عباسیان را شرعی نمی‌دانستند؛ بلکه معتقد بودند خلافت، حق شرعی ائمه‌علیهم السلام است؛ غیر از آنها هر کس ادعای خلافت کند بر باطل است.

این حقیقت نزد حکام عباسی از دو ناحیه مسلّم و قطعی بود:

اوّل: عباسیان می‌دانستند که ائمه‌علیهم السلام چه از نظر نسب، شریف و بلند مرتبه و چه از نظر علم، تقوا، صلاح و اعتدال، کامل هستند و در سلوک، سیاست و خوش‌نامی میان تمام مردم و مشرف به فضایل و کرامات هستند به اضافه آنچه از خصوصیات ویژه برخوردارند مانند معجزه، آیات و احادیث وارده از طرف خدای تعالی و رسولش در حق آنها و این صفات و ویژگی‌ها برای اثبات امامت آنها، کافی است تا دل‌های هوشیار را به سمت آنان جلب کند.

دوّم: این حالت درباره عباسیان، بر عکس ائمه‌علیهم السلام بود؛ چون زندگی آنها، مخالف مفاهیم اسلامی بود بعد از محکم شدن پایه‌های حکومت‌شان و سلطه آنها بر نصف کره زمین با عواطف شیعیان کاری نداشتند و از قیام مسلمین نمی‌ترسیدند.

برای چه آنها با آن همه قدرتی که داشتند، بایداز مردم می‌ترسیدند؟

برای چه، باید از محرمات و منکرات دوری کنند؟

چرا از حرص ورزیدن، سیر نشوند و با تمام امکاناتی که برای عیاشی داشتند، دست به شهوت‌رانی نزنند؟

بر این اساس، مفهوم خلیفه و جانشین رسول خداصلی الله علیه وآله به مفهوم طاغوت جبار، تغییر یافت که در ستمکاری، گردنکشی، فحشا و منکرات به سر می‌بردند.

پس مجالس لهو، محفل‌های رقص و آوازه خوانی، شب زنده‌داری‌ها، شرابخواری و جنایت‌هایی که هر صبح و شب از طرف حاکمان و ظالمان عباسی بر پا بود.

آنها به صورت خلیفه پیامبرصلی الله علیه وآله ظاهر می‌شدند در حالی که دور و برشان، فاسقان و فاجران بودند، کسانی که تلاشی، جز برای رضایت خلیفه انجام نمی‌دادند و برای آنها وسایل فجور و جنایت مهیا می‌کردند.

از علمای بد کردار مپرس؛ همان کسانی که خلیفه را با قلعه شرع و دین حفظ کردند که مانندی در تاریخ بشریت ندارند؛ آنها چنین وا نمود می‌کردند که در روز قیامت اعمال خلیفه، حسابرسی نخواهد شد و از آنچه انجام داده، بازخواست نمی‌شود.

به همین سبب، برای آنها فرقی نداشت که نماز بخوانند یا زنا کنند؛ چرا؟ چون خلیفه‌اند!!

به این ترتیب، خلیفه، زمانی برای فکر و عمل کردن به امور حکومتی نداشت.

تنها چیزی که ذهن خلیفه را مشغول می‌کرد و لذایذ را بر او زهر می‌نمود، وجود ائمه‌علیهم السلام بود؛ همان کسانی که خداوند آنها را به لباس قداست، پاکی، تقوا و دوری از گناه پوشانده بود و آنها را به بهترین فضایل و زیباترین مکارم اخلاقی زینت نمود.

پس خلیفه به طور دایم درباره آن شخصیت‌های مقدس، شکستن معنویات آنها، ترساندن شیعیانشان، تمجید آزار دهندگانشان و ملحق شدن اصحاب آنها به حکومت ظالم، فکر می‌کرد؛ پس امام هادی‌علیه السلام در چنین فضا و جوّی زندگی می‌کرد.

آیا حکمت و عقل، حکم نمی‌کرد که شیوه خاصی را در زندگی‌اش اختیار کند که در آن، تمام جوانب حکمت، فهم و عقل مراعات شود؟!

در این زمانه نیز ما شاهد هستیم که چگونه حاکمان و ظالمان، هزاران حساب برای شخصیت‌های دینی و کسانی که میان مردم نفوذ دارند، باز می‌کنند و برای به دست آوردن اطلاعات اندکی راجع به آنان چه برنامه‌های طویلی در نظر می‌گیرند و این را جزو مسائل مهم و ضروری جامعه می‌دانند و به بالا دست خود اطلاع می‌دهند، انگار که اسرار مهم نظامی را کشف کرده‌اند.

واقعاً چه دورانی بوده؟ که ظالمان، ائمه‌علیهم السلام را خطر اوّل و آخر برای حکومتشان می‌دانستند؟! برای اینکه حکومت‌ها یقین داشتند، ائمه‌علیهم السلام، مالک دل‌ها هستند و علاقه

مردم به آنها، علاقه دینی است که قوی‌ترین و محکم‌ترین علاقه‌هاست و این مزیت بزرگ در دولتمردان آن زمان نبود. آنها، مالک افرادی پست بودند، نه مالک دل‌ها و به منطق زور حکومت می‌کردند، نه منطق دین.

بله، آنها به اسم دین حکومت می‌کردند و خودشان را جانشین رسول خداصلی الله علیه وآله معرفی می‌کردند برای اینکه رهبری اسلامی - که با تولد اسلام به وجود آمد - در وجود رسول خداصلی الله علیه وآله تبلور یافت؛ آن حضرت‌صلی الله علیه وآله ، حاکم، امر کننده و رهبر بود و به دست او، قوانین اجرا می‌شد؛ پس امر به جهاد می‌کرد، زکات جمع می‌نمود، احکام خدا، حدودش و اموری که متعلق به نظام اجتماعی و دینی بود را بر پا می‌داشت.

خداوند، رهبری جامعه مسلمین را بعد از رسول خداصلی الله علیه وآله به ائمه‌علیهم السلام سپرد.

پس آنچه حکام در زمان حکومت خود انجام دادند، سلب امکانات از ائمه‌علیهم السلام بود که ابتدا از امام علی‌علیه السلام شروع شد و به امام حسن عسکری‌علیه السلام ختم گردید.

این حکام نامشروع و ظالم در طول این قرن‌ها، ادعای رهبری جامعه اسلامی را به اسم جانشینی و خلافت بعد از رسول خداصلی الله علیه وآله داشتند برای اینکه اگر ادعای پادشاهی یا رئیس جمهوری می‌کردند، مسلمانان سرپیچی می‌نمودند به سبب ناسازگاری پادشاهی با خلافت اسلامی و رهبری معنوی.

به این سبب، امویان، عباسیان و غیره، ادعای خلافت می‌کردند تا سلطه روحی و معنوی بر مردم کشورها و بر جان و مالشان داشته باشند، انگار که به حکم خدا، حکومت می‌کنند و به امر خدا، امر می‌کنند.

ولی صد در صد بر خلاف این بود؛ پس خلافت اسلامی به معنای صحیح آن، باید که به صورت پاک، مقدس، دیانت، دانش، تقوا و غیره باشد؛ در حالی‌که این صفت‌ها و قابلیت‌ها، در آن حکامی که مدعی خلافت بودند، وجود نداشت و تاریخ، موید این قول است و آن را تصدیق می‌کند.

تمام آن صفات مطلوب و قابلیت‌های لازم به مهم‌ترین شکل و زیباترین صورت در ائمه‌علیهم السلام وجود داشت و تاریخ، این مطلب را با بلندترین صدا اعلام می‌کند.

به بحث‌مان راجع به زمان امام هادی‌علیه السلام و مراقبت شدید از او باز می‌گردیم:

از جمله راه‌ها و وسایل حکیمانه‌ای که امام هادی‌علیه السلام برای رهایی از آن مشکل‌ها در نظر گرفت، آن بود که بعضی از شیعیان مورد اعتماد را در بغداد معین گرداند تا از طرف آن حضرت، وکیل و مرجعی برای رسیدگی به امور شیعیان و منبعی برای امور دینی و دنیوی آنها باشند.

پس اموال، زکات و خمس برای وکلا بُرده، مسائل دینی از آنها سؤال می‌شد و آنها واسطه بین امام هادی‌علیه السلام و شیعیان قرار گرفتند و گاهی وکلا، این منصب خطیر را مخفی می‌داشتند.

سال‌ها امور بر این منوال گذشت تا اینکه مردم عادت کردند به وکلا در بغداد مراجعه کنند تا اینکه امام هادی‌علیه السلام به شهادت رسید و امام عسکری‌علیه السلام نیز همین روش را در پیش گرفت.

هنگامی که امام عسکری‌علیه السلام به شهادت رسید، امام زمان‌علیه السلام وکیلان را بر وکالتشان باقی گذاشت که به خواست خداوند در فصل‌های بعد، مطالبی از زندگی این وکلا خواهیم آورد.

امام زمان‌علیه السلام در زمان پدرش‌

بعد از اینکه در فصل قبل، درباره غیبت صغری صحبت کردیم که ابتدای آن از ولادت امام زمان‌علیه السلام است؛ پس به جاست که قسمتی از زندگی امام زمان‌علیه السلام در زمان پدرش، امام حسن عسکری‌علیه السلام را شرح دهیم و اصل بحث را در فصول آینده می‌گوییم:

روشن است که امام زمان‌علیه السلام در سامرا، تحت مراقبت، مشمول عواطف و عنایات طولانی پدرش، امام عسکری‌علیه السلام قرار داشت.

در خلال این مدت، امام عسکری‌علیه السلام، پسرش را برای بعضی از شیعیان مورد اعتماد معرفی کرد که او امام دوازدهم و مهدی موعودعلیه السلام است.

به خواست خداوند در فصل‌های بعدی، احادیثی را در این باره خواهیم آورد.

بعد از اینکه امام عسکری‌علیه السلام مسموم شد و در لحظات آخر عمر به سر می‌برد و خانه از

دیگران و جاسوسان خالی بود، امام زمان‌علیه السلام، نزد پدرش آمد تا در نوشیدن دارو و پاک نمودن خون‌ها که بر دندان‌های مبارک امام عسکری‌علیه السلام بر اثر زخم سم بود - کمک کند.

این دیدار، آخرین دیدار پسر با پدرش بود و امام عسکری‌علیه السلام بدرود حیات گفت و در حالی این دنیا را ترک کرد که فرزند عزیز و یتیمش در برابر وزش گردباهای تند حوادث و سرکشی‌ها قرار داشت و او را به خداوند سپرد.

جعفر، پسر امام هادی‌علیه السلام‌

جعفر از پسران امام هادی‌علیه السلام بود و از خط پدران پاکش، منحرف گشته بود و راه خطا را پیش گرفته بود.

انحراف جعفر، عجیب‌تر از انحراف پسر نوح نبی‌علیه السلام نبود، کسی که خداوند درباره‌اش می‌فرماید:

«یَانُوحُ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صَالِحٍ»؛ «او فرزندت نیست؛ زیرا او عملی بسیار ناشایسته دارد.»⁽¹⁾

انحراف جعفر به سبب سهل انگاری پدرش در تربیت او نبوده است؛ بلکه به سبب همنشینی با فاسقان و منحرفان بود و روشن است که چنین رابطه‌ای، مؤثر بوده است.

ما چگونگی ارتباط او با منحرفین را نمی‌دانیم؛ کسی که به رسوایی مبتلا شد و عار و ننگ را برای خود به ارمغان آورد.

عجیب این است که امام عسکری‌علیه السلام، هنگامی که فرزندش امام زمان‌علیه السلام را به شیعیان مورد اعتمادش نشان داد و خواص را از ولادتش با خبر کرد، برادرش جعفر را به آن، آگاه نکرد و او نمی‌دانست که برادرش، فرزندی دارد و شاید می‌دانسته است و به سبب اهداف خود، سکوت کرده است.

15 روز قبل از وفات، امام عسکری‌علیه السلام نامه‌های متعددی برای شیعیان خود در مداین نوشت و آنها را به خادمش «ابو الادیان» داد و به او فرمود:

«إمض بها (أی بالرسائل) الی المدائن، فإنک سَتَغیب خمسة عشر یوماً و تدخل إلی «سر

من رای» یوم الخامس عشر (أی من سفره) و تسمع الواعیه فی داری و تجدنی علی المغتسل.»

قال ابوالادیان: فقلتُ: یا سیّدی! فإذا کان ذلک فَمَنْ؟ أی: فَمَن امام بعدک؟.

قال: «مَنْ طالبَک بِجَوابات کُتُبی فهو القائم بعدی.

فقلت: زِدْنی؟ أی أُذکر لی المَزید مِن العَلائم؟

قال: «مَن یُصلِّی علیَّ فهو القائم بعدی.»

فقلتُ: زِدْنی؟

قال: «مَن أخْبَر بما فی الهِمیان فهو القائم بعدی»؛

«نامه‌ها را به شهرها برسان که سفرت، 15 روز طول می‌کشد و روز پانزدهم، داخل سامرا می‌شوی و صدای ناله و شیون از خانه‌ام می‌شنوی و مرا غسل داده شده، می‌یابی.»

ابولادیان می‌گوید عرض کردم: ای مولای من! امام بعد از شما کیست؟

فرمود: «آن که جواب نامه‌ها را از تو بخواهد، قائم بعد از من است.»

گفتم: «علایم بیشتری، برایم ذکر کن؟»

فرمود: «هر کس که بر من نماز میّت بخواند؛ او قائم بعد از من است.»

گفتم: بیشتر بفرما؟

فرمود: «هر کس که از همیان⁽¹⁾خبر دهد؛ او قائم بعد از من است.»

سپس حیا و هیبت امام‌علیه السلام، مانع از آن شد که سئوال کنم در همیان چه چیز است.

با نامه‌ها خارج شدم و به سوی مداین حرکت کردم؛ جواب‌های آنها را دریافت نمودم و در روز پانزدهم، داخل سامرا شدم (همان‌طور که امام‌علیه السلام گفته بود)، صدای شیون و ناله از خانه‌اش شنیدم و دیدم که او غسل داده شده است و برادرش، جعفر جلوی درِ خانه بود و شیعیان به او تسلیت و تهنیت می‌گفتند (یعنی به خلافت و امامت تهنیت می‌گفتند).

پس با خود گفتم: اگر این امام باشد، امامت باطل شده، به سبب اینکه او را می‌شناسم؛

شراب انگور می‌خورد، در قصر جوسق⁽¹⁾قمار می‌کند و با طنبور⁽²⁾می‌نوازد.

پس جلو رفتم و تسلیت و تهنیت گفتم؛ ولی چیزی از من نپرسید؛ سپس عقید، (خادم امام عسکری‌علیه السلام) خارج شد و به او گفت: ای آقای من! برادرت کفن شده، پس بایست و بر او نماز گزار.

جعفر و شیعیان اطرافش داخل شدند در حالی‌که جلوی آنها، سمّان، حسن بن علی و دو جاسوس معتصم بودند؛ هنگامی که داخل خانه رفتیم، جعفر بن علی برای ادای نماز بر برادرش جلو رفت تا اینکه خواست، تکبیر بگوید، کودکی با صورت گندم گون، موهای پر پشت و دندان‌هایی باز و شمرده، جلو آمد و ردای جعفر را گرفت و گفت:

«تَأَخّر یا عَمْ! فأنا اَحَقُّ بالصلاة علی أبی»؛

«ای عمو! عقب برو که من به ادای نماز بر پدرم شایسته‌ترم.»

جعفر عقب رفت در حالی که صورت او زرد شده بود؛ پس آن کودک جلو رفت و بر پدرش نماز گذارد و دفن کرد و در کنار قبر او به من فرمود: «ای بصری! جواب نامه‌ها - که با توست - کجایند؟»

آنها را به او دادم و پیش خودم گفتم: این، دو علامت، فقط همیان باقی مانده است. از خانه خارج شدم و به سوی جعفر رفتم، نزد او بودم که حاجز وشاء گفت:

ای آقای من! آن کودک کیست؟

گفت: به خدا قسم که تا به حال او را ندیده‌ام و نمی‌شناسم!

ما نشسته بودیم که در آن هنگام، عده‌ای از قم آمدند و سراغ امام عسکری‌علیه السلام گرفتند و بر شهادت او آگاه شدند.

گفتند: پس امام بعد او کیست؟

مردم به جعفر اشاره کردند؛ پس آنها به او سلام کردند و تسلیت و تهنیت گفتند و عَرضه داشتند: نزد ما نامه‌ها و اموالی هست؛ پس ما را آگاه کن که نامه‌ها چه چیز است؟ و مال، چقدر است؟

جعفر ایستاد و لباس‌هایش را تکاند و گفت: از من می‌خواهید، علم غیب بگویم؟!

در این هنگام، خادم امام مهدی‌علیه السلام از خانه خارج شد و گفت: همراه شما، فلان نامه و فلان است و همیانی دارید که در آن هزار دینار است که ده دینار آنها، تقلبی است.

آنها، نامه‌ها و اموال را به او دادند و گفتند: کسی که تو را برای گرفتن اینها راهنمایی کرد، امام است.⁽¹⁾

نکاتی درباره این روایت:

1 - جعفر کذاب، خودش را برای امامت کبری و خلافت عظمی آماده کرده بود در حالی که فاقد جمیع قابلیت‌های امامت بود و به مقام جنایات و فسوقش آگاه بود و این، نشانه عدم پرهیزکاری و بی مبالاتی‌اش نسبت به دین بود و اگر چنین نبود، باید خودش را از این مقام بلند، کنار می‌کشید و هنگامی که بعضی مردم، خلافت و امامت را به او تهنیت گفتند، او چیزی نگفت که نشانه این است که تهنیت مردم را قبول کرده است.

2 - بین شیعه مشهور است که بر امام، کسی جز امام، نماز نمی‌گذارد؛ چون نماز میت در واقع، دعایی از نمازگزار بر میّت است؛ پس چه کسی جز امام، لیاقت خواندن این نماز را دارد؟ و هنگامی که جعفر برای نماز بر امام عسکری‌علیه السلام جلو رفت، خداوند خواست که پرده کنار رود و گروهی از مردم - که برای نماز بر امام عسکری‌علیه السلام جمع شده بودند - امام حقیقی را بشناسند که اتمام حجتی برای جعفر و امت اسلامی باشند.

برای این بود که امام زمان‌علیه السلام خارج شد و ردای جعفر را گرفت که آماده تکبیر گفتن نماز بود، جمله‌ای را ایراد فرمود که در والاترین درجات فصاحت و بلاغت است:

«تَأَخَرْ یا عَمَّ، فأَنا اَحَقُّ بالصَلاةِ علی أبی!!»؛

«ای عمو! عقب برو که من به ادای نماز بر پدرم شایسته‌ترم!!»

امام‌علیه السلام به او فرمود: «تاخر» پس برای ادای نماز، اجازه نداد و XљřȘϺ «یا عمّ» و با این کلمه، امام‌علیه السلام خبر داد که جعفر، عموی اوست؛ پس امام، پسر برادر جعفر است.

«فانا احق بالصلاة علی ابی» بی‌شک امام زمان‌علیه السلام با این جمله، شایستگی خود به نماز

بر امام عسکری‌علیه السلام را ثابت می‌کند و می‌فرماید:

«علی ابی»، این کلمه، هم اثبات نسب و هم اثبات امامت اوست، به سبب اینکه کسی جز امام بر امام نماز نمی‌گذارد برای اینکه او ولیّ و وارث میّت است.

به این صورت روشن شد که جعفر، هیچ حقی ندارد و جعفر از نزد جنازه باز می‌گردد و هیچ‌گونه مقاومتی در مقابل این کودک نمی‌تواند، انجام دهد و به چه شکلی قدرتش را از دست می‌دهد؟! چگونه می‌شود که چنین مردی با چنین ادعایی، این‌گونه از کودکی بترسد؟!

آیا این چیزی جز قدرت و هیبت امام است؟ که ذره‌ای از آن نزد جعفر و امثال او پیدا نمی‌شود برای چه رنگ جعفر زرد می‌گردد؟! و برای چه خجالت و سستی را جلوی مردمی که به سبب امامت به او تهنیت می‌گفتند، تحمل می‌کند؟ و برای چه خودش را تکذیب می‌کند به وسیله کلمه «تاخر یا عمّ» که از آن کودک شنید؟!

نگاه کن به حق که چگونه ظاهر می‌شود! و به باطل که چگونه رانده شد!

بعضی از شیعه‌های اهل بصره از او پرسیدند: ای آقای من! کودک کیست؟

سائل از آن کودک می‌پرسد تا جعفر را وادار به اعتراف به امام زمان‌علیه السلام کند و او قسم به خدا یاد می‌کند که او را ندیده‌ام و نمی‌شناسم.

ای جعفر! کار تو عجیب است!! چون احمد بن اسحاق قمی - که در قم زندگی می‌کرد - آن کودک را می‌شناخت؛ امّا تو او را نمی‌شناسی؟! و بسیاری از شیعه‌های دور و نزدیک، امام زمان‌علیه السلام را در زمان پدرش امام عسکری‌علیه السلام دیدند.

این در حالی است که اگر در قسم خوردن به خدای تعالی راست گفته باشی:

فإنْ کُنْتُ لاتَدْری فَتِلْکَ مُصیبةٌ

و إنْ کنتَ تَدْری فالمصیبةُ أَعْظَمُ

پس اگر ندیدی، آن، مصیبت برای تو و اگر دیدی، پس مصیبی اعظم است.

ای کاش! جعفر به این جایگاه شرمگین و خجالت بار اکتفا می‌کرد و ای کاش برمی‌گشت!

ای کاش! حاضران و شاهدان در مجلس دفن امام عسکری‌علیه السلام، نظرشان را برمی‌گرداندند و حق را از باطل تشخیص می‌دادند! ولی مردم به دنبال اهداف پست خود

بودند و قلب‌هایشان مریض بود.

ای کاش! هنگامی که فرستادگان اهل قم به شهر سامراء رسیدند به سوی جعفر کشیده نمی‌شدند!

ای کاش! ادعای امامت نمی‌کرد که خجالت را بر خجالت نمی‌افزود و رسوایی دیگری پیش نمی‌آمد؛ ولی قمی‌های باهوش، عارف به نشانه‌های امامت بودند از او سؤالاتی پرسیدند تا اینکه آنها را از تمام آنچه همراهشان بوده، باخبر کند. تا صحت امامت دروغین جعفر، تأکید شود.

در این‌جا جعفر، لب‌هایش را حرکت داد و گفت: از ما می‌خواهید که علم غیب بدانیم.

ای کاش! فرق بین علم غیب و بین علم امام - که از سوی صاحب علم آموخته می‌شود - را می‌دانست!

ای کاش! هزاران حدیثی را که از جدش رسول خداصلی الله علیه وآله و از پدران پاکش‌علیهم السلام درباره آینده و اتفاقات بزرگ آن روایت شده است را به یاد می‌آورد!

ای کاش! کلام جدش علی‌بن ابی طالب‌علیه السلام را می‌شناخت که در پاسخ یکی از یارانش که گفت: ای امیرمومنان‌علیه السلام! آیا به شما علم غیب، عطا شده است؟ فرمود:

«لیس هو بعلم غَیب و إنَّما هو تعلُّمٌ مِن ذی عِلم و إنَّما عِلْم الغَیب: عِلم الساعة و ما عدَّده اللَّه سبحانه بقوله: «إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَیُنَزِّلُ الْغَیْثَ وَیَعْلَمُ مَا فِی الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِی نَفْسٌ ماذَا تَکْسِبُ غَداً وَمَا تَدْرِی نَفْسٌ بِأَیِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ » فَیَعْلَمُ اللَّه سُبحانه ما فی الأَرْحام، منْ ذَکَر أو أُنثی و قَبیح أو جَمیل وشَقیٍّ أو سعید و مَنْ یکونُ فی النار حَطَباً، أو فی الجنان للنَبییَّن مُرافقاً، فهذا عِلمُ الغَیب الذی لا یَعْلَمُهُ أَحَدٌ إلاّ اللَّه و ما سوی ذلکَ فعِلْمٌ عَلَّمَه اللَّه نبیَّه فَعَلَّمَنیه و دَعا لی بأنْ یَعیَه صدری و تَضْطَمَّ علیه جَوانِحی»؛

امام‌علیه السلام فرمود: «در سخنان من، علم غیب نیست و آموزش از سوی صاحب علم است و علم غیب، علم قیامت است و آنچه خداوند، آن را در قرآن برشمرده است:

«آگاهی از زمان قیامت، مخصوص خداست و اوست که باران را نازل می‌کند و می‌داند که در رحم‌ها چیست و کسی نمی‌داند، فردا چه چیزی فراهم می‌آورد و نمی‌داند در چه

سرزمینی می‌میرد به راستی که خداوند دانا و آگاه است.»⁽¹⁾

پس خداوند سبحان می‌داند در رحم چه است؛ پسر است یا دختر؛ زشت است یا زیبا؛ بدبخت است یا خوشبخت و چه کسی هیزم آتش است و چه کسی در بهشت، همراه پیامبران است؛ پس علم غیب است که آن را کسی جز خداوند نمی‌داند و غیر از آن، علمی است که خدا به پیامبرش یاد داد و او هم به من یاد داد در حق من دعا کرد تا اینکه سینه‌ام، آن را درک و دلم، کانون این اسرار باشد.»⁽²⁾

جعفر، پیوسته مصرّ بر گمراهی و دشمنی‌اش بود؛ پس نزد معتمد رفت؛ او حاکمی بود که دیروز با سم، برادرش امام عسکری‌علیه السلام را مسموم و شهید کرده بود تا اینکه معتمد را از وجود امام زمان‌علیه السلام مطلع کند و گویی جعفر، جاسوسی به نفع معتمد و ضد اهل‌بیت‌علیهم السلام بود؛ معتمد دستور داد، نرجس خاتون را بازداشت کنند.

آنها دستور معتمد را انجام دادند و از نرجس خاتون، سراغ امام زمان‌علیه السلام را می‌گرفتند؛ ولی نرجس از روی تقیه، وجود امام مهدی‌علیه السلام را انکار کرد؛ خلیفه، انکار نرجس را قبول نکرد و دستور داد، نرجس را به قاضی سامرا، «ابن ابی شوارب» تسلیم کنند تا تحت نظر شدید باشد؛ ولی خداوند تعالی، او را بعد از مدت کمی نجات داد.

خداوند لعنت کند، ریاست‌طلبانی که جنایتکارند در راه به دست آوردن مقاصد، دین و عقیده خود را نابود می‌کنند! و نفرین بر هر کسی که از هوای نفسش پیروی کند و هر چه که می‌خواهد، انجام می‌دهد و می‌گوید!

هیأت اعزامی از قم‌

جعفر بر گمراهی‌اش اصرار می‌کرد و از مرکب باطلش پایین نمی‌آمد و کارهایش را تکرار می‌کرد؛ بنابراین گناه جعفر به همراه کارهایش زیاد می‌شد و آن زمانی بود که کاروان دیگری از قم به سامرا رسید.

علی‌بن سنان موصلی از پدرش نقل می‌کند: زمانی که مولای ما، امام عسکری‌علیه السلام فوت

کرد، کاروانی از قم به سامرا رسید در حالی که آنان از وفات امام عسکری‌علیه السلام خبر نداشتند و از دیگران سراغ امام عسکری‌علیه السلام را گرفتند که به آنها گفته شد:

حضرت فوت کرده است.

گفتند: وارثش کیست؟

گفتند: برادرش جعفر.

پس سراغ جعفر را گرفتند به آنها گفته شد: او به تفریحگاه رفت و سوار کشتی شد در حالی که شراب می‌نوشید و همراه او خوانندگانی بودند.!!

کاروانیان با یکدیگر مشورت کردند و گفتند: اینها اوصاف امام نمی‌باشد.

بعضی از آنها گفتند: این اموال را به صاحبانشان برگردانیم.

ولی محمّد بن جعفر حمیری گفت: صبر کنید، جعفر برگردد تا به درستی از کارش خبردار شویم.

وقتی که جعفر برگشت، نزد او رفتند و سلام کردند و گفتند: ای مولای ما! از اهل قم و شیعه هستیم برای مولایمان امام عسکری‌علیه السلام، اموالی را از قم آورده‌ایم.

جعفر گفت: این اموال کجاست؟

گفتند: همراهمان است.

جعفر گفت: اموال را به من بدهید.

گفتند: خیر، چون این اموال را با شرایطی تحویل می‌دهیم.

جعفر گفت: آن شرایط چیست؟

گفتند: در گذشته، اموال از تمام شیعیان جمع می‌شد و در بسته‌های کوچک قرار داده می‌شد؛ و سپس آنها را در کیسه‌ای بزرگ قرار می‌دادیم و آن کیسه را مهر و موم می‌کردیم و وقتی آن اموال را برای مولایمان امام عسکری‌علیه السلام می‌آوردیم، آن حضرت می‌گفتند که همه اموال فلان مقدار است و از فلانی، چه مقدار پول و از دیگری چه مقدار تا اینکه اسم همه مردم را می‌فرمود و حتی نقش انگشترها را نیز می‌گفت.

جعفر گفت: شما دروغ می‌گویید!.... برادرم چنین کاری انجام نمی‌داد و این کار، علم

غیب است و علم غیب را فقط خدا می‌داند.

وقتی کاروانیان، سخنان جعفر را شنیدند همدیگر را نگاه کردند.

جعفر به آنها گفت: این مال را به من می‌دهید؟

گفتند: گروهی هستیم که این اموال، نزد ما امانت است و آنها را فقط به کسی می‌دهیم که نشانه‌هایی را - که از مولایمان امام عسکری‌علیه السلام می‌شناسیم - داشته باشد؛ پس اگر تو امام هستی برای ما دلیل بیاور و الاّ اموال را به صاحبانشان بر می‌گردانیم.

جعفر، نزد معتمد عباسی رفت (در حالی که معتمد عباسی در سامرا بود) و از آنها به معتمد شکایت کرد؛ آنها را احضار کردند.

معتمد گفت: این اموال را به جعفر نمی‌دهید؟

گفتند: ما گروهی هستیم که این اموال، نزد ما امانت است که صاحبان آنها به ما امر کرده‌اند، این اموال را فقط به کسی بدهیم که علامت و نشانه‌ای از امامت را داشته باشد در حالی که امام عسکری‌علیه السلام چنین بود.

حاکم گفت: علامتی که امام عسکری‌علیه السلام داشت، چه بود؟

گفتند: امام‌علیه السلام به ما تعداد دینارها، اسم‌های صاحبانش، نوع اموال و این که چه مقدار است را خبر می‌داد؛ پس اگر امام‌علیه السلام، این کار را می‌کرد، ما اموال را به او می‌دادیم و همیشه ما این‌گونه عمل می‌کردیم و حالا که امام فوت کرده، پس اگر این مرد، صاحب امر است، همان کاری که برادرش انجام می‌داد، انجام دهد والاّ ما اموال را به صاحبانشان برمی‌گردانیم.

جعفر گفت: ای امیرالمؤمنین! این عده دروغ می‌گویند و به برادرم نسبت دروغ می‌دهند؛ چون این کار، علم غیب است.

حاکم عباسی گفت: این قوم پیک و پیام رسانند و پیک باید فقط، پیامش را برساند.

راوی گفت: جعفر، مبهوت شده بود در حالی که جوابی نداشت.

مسافران از حاکم عباسی خواستند، همراهشان سربازانی بفرستد تا از شهر خارج شوند؛ پس حاکم برای انجام این کار، دستور داد.

هنگامی که از شهر خارج می‌شدند، پسری - که زیباترین مردم بود - به طرف آنها آمد و صدا زد: ای فلانی و ای فلانی! مولایتان شما را می‌خواهد، دعوت او را اجابت کنید.

پرسیدند: تو مولای ما هستی؟

گفت: معاذاللَّه! من بنده مولایتان هستم به طرف او حرکت کنید.

حرکت کردند تا اینکه به درِ خانه امام عسکری‌علیه السلام رسیدند و فرزند او، حضرت قائم علیه السلام روی تختی نشسته بود، گویا تکّه‌ای از ماه بود، لباس سبز رنگ بر تنش بود؛ سلام کردند، حضرت جواب سلام را داد و فرمود:

«همه مال، فلان مقدار است که فلانی، این مقدار و فلانی، آن مقدار آورده است.»

حضرت، تمام اوصاف آنها را گفت برای خداوند عزوجل سجده کردیم و به سبب آنچه خداوند به ما معرفی نمود، زمین را بوسیدیم و خداوند را شکر کردیم.

ما هر چه می‌خواستیم از حضرت‌علیه السلام می‌پرسیدیم و ایشان جواب می‌داد؛ پس ما اموال را به او دادیم و حضرت به ما امر فرمود بعد از این، دیگر هیچ مالی را به سامراء نیاورید؛ چون مردی را در بغداد مامور کرده، که باید اموال را به او بدهیم.

به محمّد بن جعفر قمی حمیری، مقداری حنوط و کفنی داد و به او فرمود: «خداوند، اجر تو را زیاد گرداند.»

محمد بن جعفر قمی، قبل از رسیدن به همدان فوت کرد - که خداوند او را بیامرزد - و بعد از آن، اموال را به بغداد، نزد مأمور امام‌علیه السلام می‌بردیم و او، نامه‌هایی از آن امام را به ما می‌داد.

شیخ صدوق می‌گوید: این جریان، این مطلب را روشن می‌کند که خلیفه از امر امامت و مقام و منزلت آنها آگاهی داشته، بنابراین از آن گروه و اموالی که همراهشان بود، دست برداشته، اموال را تحویل جعفر کذّاب نداده است تا اینکه امر امامت مخفی بماند و مردم به طرف آن هدایت نشوند و آن را بشناسند.

از جمله اینکه روزی جعفر کذّاب برای خلیفه، بیست هزار دینار رشوه برد تا خلیفه او را جانشین برادر فوت شده‌اش قرار دهد.

خلیفه گفت: بدان که جایگاه و مقام برادرت به دست من نیست و فقط به دست خداوند عزوجل است و ما بسیار تلاش کردیم که مقام و منزلت او را پایین بیاوریم و در هم بشکنیم؛ ولی خداوند هر روز، رفعت و بلند مرتبگی او را زیاد کرد؛ پس اگر تو نزد شیعیان برادرت منزلتی داشته باشی، نیازی به ما نداری و اگر نزد آنها منزلتی نداشته باشی و در تو آنچه که در برادرت بود، نباشد، ما نمی‌توانیم، کاری برای تو انجام دهیم.»

1 - کوشش عده‌ای از مردم برای تعیین جعفر برای امامت جای سؤال باقی می‌گذارد.

چرا این عده گمان کرده بودند، جعفر را برای امامت انتخاب کرده‌اند در حالی که نشانه‌های امامت در او وجود نداشت؟

دیگر اینکه جعفر در تمام جاها، سستی کرده بود و در مقابل کاروان قمی‌ها، خوار و رسوا شده بود؛ پس چرا این عده بر ادعای خود پافشاری می‌کردند.

2 - جعفر، سخنان شیعیان قمی را - که درباره قدرت امام عسکری‌علیه السلام به خبر دادن از وسایل همراه آنها بود - دروغ دانست؛ پس اگر جعفر، فاقد صفات امامت بود، چرا آن را از برادرش امام عسکری‌علیه السلام نفی کرد و شیعیان را تکذیب نمود؟

آیا بهتر نبود که به نادانی و جهلش به این امور، اعتراف کند تا امری واقعی و حقیقی را تکذیب نکند؟

3 - جعفر، اموال را از قمی‌ها خواست در حالی که این ظلم و زور است، همچنین او مستحق دریافت آنها نبود و خودش نیز این را می‌دانست و این مطلب، نشان دهنده این است که جعفر از محرمات دوری نمی‌کرد و اگر اموال را از قمی‌ها می‌گرفت در می‌خوارگی و گناه صرف می‌کرد.

4 - کمک خواستن جعفر از آن حاکم ظالم و ضد شیعه و جواب حاکم که به قمی‌ها دستور داد، اموال را به جعفر بدهند؛ به سبب محبّتی که به جعفر داشت، بوده است یا این کار حاکم، اعتراف ضمنی به امامت جعفر بوده، که می‌خواست جمال و قداست امامت زشت شود و معنویات امامت، خُرد شود و مفهوم امامت بین شیعه‌ها تغییر کند؟

ای کاش! فضاحت این کار به این جا، تمام می‌شد و ای کاش! جعفر به این مقدار اکتفا

می‌کرد؛ ولی او نزد حاکم رفت تا به او بیست هزار دینار رشوه دهد تا اینکه به امامت جعفر اعتراف کند!

به ناتوانی و ذلت این نادان نگاه کنید که چگونه به وسایلی سست و بی فایده چنگ زد تا مقامش را تثبیت و مکانش را تقویت کند؟! چگونه از گمراهان کمک می‌گرفت تا حق را از بین ببرد و چگونه وسایلش را آماده می‌کرد تا هدف شیطانی‌اش را محقق کند؟!

من از جعفر و کارهایش تعجب نمی‌کنم؛ چون در زمان خودمان، امثال جعفر بسیار هستند که فاقد پایگاه مردمی و طرد شده از جامعه دینی می‌باشند و چگونه دست بیعت به حاکمان ظالم می‌دهند تا به امتیازی کوچک درباره آنها اعتراف کنند.

5 - حاکم عباسی فهمید که همراهی او با جعفر، نفع و فایده‌ای برای آنها ندارد؛ چون اصول عقیدتی امامت (نزد شیعه)، جوانب کامل دارد و از جمیع جهات مرتبط است و امکان بازی با آن نیست و امکان تغییر مفهومش نیز وجود ندارد؛ پس او را ببین که از نظر اولیه‌اش، تغییر جهت می‌دهد و حق را به مسافران قمی می‌دهد و می‌گوید: این عده، پیام رسان هستند و وظیفه پیام رسان، رساندن پیام است.

با این جمله، راه‌ها را به روی جعفر بست و باعث ناامید شدن او و قطع آرزوهایش گردید! پس قمی‌ها از شر جعفر و اطرافیانش ترسیدند و از معتمد عباسی خواستند که آنها را با مراقبان امنیتی حمایت کند تا از شهر خارج شوند و حاکم، درخواستشان را قبول کرد و همراهشان سربازانی را فرستاد تا از شهر به سلامت خارج شوند.

همچنین از سرگردانی و حیرتی که بر قمی‌ها قبل از رسیدن به شهرشان، مسلط شده بود - که جانشین امام عسکری‌علیه السلام را نشناخته‌اند - مپرس!

این‌جا بود که لطف خداوند، شامل آنها شد و از این سرگردانی، نجات پیدا کردند؛ غلامی از نزد امام زمان‌علیه السلام آمد بود و آنها را به اسم‌هایشان صدا زد و به مکان امام زمان‌علیه السلام هدایت کرد و با این جریان، مشکلشان حل شد و امر پنهان، آشکار گردید و حیرت از بین رفت.

بعد از همه اینها... جعفر ادعا کرد، تنها وارث امام عسکری‌علیه السلام خودش است در حالی که

منکر وجود امام زمان‌علیه السلام و منکر برادرش امام عسکری‌علیه السلام بود و خودش را مستحق بر تمام اموالی که از امام عسکری‌علیه السلام باقی مانده بود، می‌دانست و کلام امام حسین‌علیه السلام را درباره خودش محقق می‌دانست: «قائم هذه الأمة هو التاسعُ من وُلدی و هو صاحب الغیبة و هو الذی یُقسَّم میراثه و هو حی»؛

«قائم این امت، نهمین نواده من و او صاحب غیبت و زنده است که میراث او را تقسیم می‌کنند.»⁽¹⁾

عاقبت کار جعفر

محدثان درباره عاقبت کار جعفر، اختلافاتی دارند؛ برخی گفته‌اند: جعفر، توبه کرد و از کارهایش برگشت و در صراط مستقیم قرار گرفت و تنها دلیل آنها بر این مطلب، نامه‌ای است که از امام زمان‌علیه السلام در جواب به پرسش‌های اسحاق بن یعقوب صادر شده است:

«و أمّا سبیلُ عمّی جعفر و وُلْده، فسبیلُ إخوة یوسف»؛

«اما راه عمویم جعفر و فرزندش، راه برادران یوسف است.»

امام زمان‌علیه السلام عمویش جعفر و فرزندان او را به برادران یوسف‌علیه السلام تشبیه کرده، که آنها همان کاری را در حق امامشان انجام دادند، که برادران یوسف در حق آن حضرت مرتکب شدند.

این سئوال پیش می‌آید که چگونه از این جمله به توبه جعفر و قبول توبه از طرف خداوند تعالی استفاده می‌شود؟!!

بله، برادران یوسف‌علیه السلام بعد از بدکرداریشان گفتند: «قَالُوا یَا أَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا کُنَّا خَاطِئِینَ * قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ»؛ «گفتند: پدر! از خداوند، آمرزش گناهان ما را بخواه که ما خطا کار بودیم. پدرشان گفت: بزودی برای شما از پروردگارم، آمرزش می‌طلبم که او آمرزنده و مهربان است.»⁽²⁾

ولی از این سخن امام‌علیه السلام، استغفار و توبه جعفر به دست نمی‌آید و بهتر است بگوییم که در این‌جا وجه شباهت، واضح و روشن نیست؛ واللَّه العالم.

فصل نهم : نمایندگان چهارگانه‌

نمایندگی خاص‌

نمایندگی خاص از مسئولیت‌های مهم و دارای اهمیت فراوان است و هر کسی، لایق آن مقام برجسته و عالی نیست، مگر کسی که دارای صفات مطلوب، شایستگی‌های لازم، امانتداری به معنای کامل کلمه، تقوا، پرهیزگاری، کتمان اموری که نباید افشا شوند، عدم دخالت در دستورات خاص امام و عدم تفسیر به رأی خود و اجرای اوامر و تعلیمات واصله از جانب امام و غیره باشد.

روشن است که اهمیت نمایندگی خاص از اهمیت نمایندگی عام - که مجتهد جامع الشرایط آن را به عهده دارد - برتر و والاتر است. اجتهاد، جامع خصایصی همچون عدالت، مخالفت با هوای نفس، شدت التزام به موازین شرعی و صفاتی دیگر و مسئولیت و مرتبه‌ای والاست و ما نمی‌خواهیم خیلی در این بحث وارد شویم؛ زیرا مقصود ما در این‌جا اوصاف نمایندگان چهارگانه است و بیان مطالبی درباره زندگی آنان.

نماینده اوّل‌

اسم: عثمان بن سعید

کنیه: ابوعمرو

لقب: عمری، سمّان، زیّات، اسدی، عسکری.

او ملقب به روغن فروش (سمّان، زیّات) بوده، زیرا برای کتمان مقامش و تقیه از حکومت، خرید و فروش روغن می‌کرد؛ شیعیان، اموال و نامه‌ها را به او می‌دادند و او، آنها را درون خیک و مشک می‌گذارده، تا احدی از وجود آنها مطلع نشود و به حضور امام زمان‌علیه السلام تقدیم می‌نمود.

برای ما اهمیتی ندارد که لقب ایشان، عمری یا منسب ایشان، بنی‌اسد باشد و ما به همین اندازه اکتفا می‌کنیم که عمری از سن 11 سالگی جزو خادمان با شرف و بلند مرتبه امام هادی‌علیه السلام بود و این خود، نشانه بهره‌مند شدن از ذکاوت، عقل، رشد فکری تازه، شایستگی‌هایی - که شامل عدالت، وثوق و امانت است - می‌باشد.

روی عن احمد بن اسحاق قال: سألت الامام الهادی‌علیه السلام و قلت: مَنْ أُعامِل؟ و عمَّنْ آخُذ؟ و قَولَ مَنْ أقبَل؟

فقال الامام: «العْمری ثِقَتی، فما أدّی الیک عنِّی فَعَنِّی یؤدّی و ما قالَ لکَ عنِّی فَعَنی یقول، فَاْسمَعْ له و أطِعْ، فإنَّه الثِقَة المأمون.»

احمد بن اسحاق گفت: از امام هادی‌علیه السلام سؤال کردم: چه کار کنم؟ و از چه کسی تعلیمات و فرمایشات شما را بگیرم؟ و سخن چه کسی را قبول کنم؟

امام‌علیه السلام فرمود: «عمری، مورد اطمینان من است هر چیزی به تو داد؛ از من است و هر چه به تو گفت؛ از من است از او بشنو و اطاعت کن که او مورد اطمینان و امین می‌باشد.»⁽¹⁾

عمری، پس از شهادت امام هادی‌علیه السلام به افتخار نمایندگی و وکالت امام عسکری‌علیه السلام درآمد.

فقد رَوی عن الإمام الحسن العسکری‌علیه السلام أنَّه قال - لأحمد بن إسحاق: «العمْری و أبنُهُ ثِقَتان، فما أدَّیا الیکَ عَنّی فَعَنِّی یُؤدِّیان و ما قالا لک فَعَنِّی یقولان، فاسمَعْ لهما و أطِعْهُما، فإنَّهما الثَقَتان المأمُونان»؛

امام حسن عسکری‌علیه السلام به احمد بن اسحاق فرمود: «عمری و فرزندش، مورد اعتمادند هر چه را به تو گفتند؛ از طرف من است و هر چه برای تو انجام دادند؛ از من است؛ از آنها بشنو و اطاعت کن که آنان مورد اطمینان و امنیتند.»⁽¹⁾

امام عسکری‌علیه السلام، نامه مفصلی برای اسحاق بن اسماعیل نیشابوری نوشت که نکاتی از آن را بیان می‌کنیم:

فلا تَخْرُجَنَّ مِن البَلْدة حتی تَلقی العمْری (رَضِیَ اللَّه عنه بِرِضایَ عنه) و تُسلِّم علیه و تَعْرفه و یَعرفک، فإنَّه الطاهر الامین، العفیف، القریب مِنَّا و الینا»؛

«... از شهر بیرون مرو تا عمری را ملاقات کنی و به او سلام کن؛ شما را می‌شناسد و شما او را می‌شناسی که او طاهر، امین، عفیف، نزدیک به ما و از ماست.»⁽²⁾

روی عن محمّد بن اسماعیل و علی بن عبداللَّه السجستانی، قالا: دَخَلْنا علی أبی محمّد الحسن‌علیه السلام بِسُرَّ مَنْ رأی و بین یدیه جماعة من أولیائه و شیعته، حتیّ دخل بَدْرٌ خادمُه، فقال: یا مولای!... بالباب قومٌ شُعْثُ غُبْر فقال لهم (أی: قال الامام للحاضرین عنده): «هولاء نَفَرٌ من شیعَتنا بالیَمَن.» إلی أن قال الإمام الحسن لبَدْر: «فامْضِ فَأتِنا بعثمان بن سعید العمری.» فما لَبِثْنا إلاّ یسیراً حتی دخل عثمان، فقال له سَیِّدُنا ابو محمدعلیه السلام:

«امض یا عثمان! فَإنَّکَ الوکیل و الثِقَة المأمون علی مالِ اللَّه و اقْبِضْ مِن هولاء النَفَ الیَمینِّین ما حملوه مِن المال.»

ثُمّ قُلنا - بأجْمَعِنا -: یا سیّدنا!... واللَّه إنَّ عثمان بن سعید لَمنْ خِیار شِیعتِکَ و لقد زَدْتَنا عِلْماً بموضعة مِنْ خدْمَتِکَ و إنَّه و کیلک و ثِقَتک علی مال اللَّه؟

قال‌علیه السلام: «نعم... و اْشهَدوا علی أنَّ عثمان بن سعید العمْری وَکیلی و أنَّ إبْنَه محمداً وکیلُ إبنی: مهْدیِّکم»؛

محمّد بن اسماعیل و علی بن عبداللَّه سجستانی گفتند: نزد امام عسکری‌علیه السلام رفتیم در حالی که دوستان و شیعیان نیز آن‌جا بودند، بَدْر، خادم ایشان وارد شد و گفت:

ای مولای من! کنار در، گروهی هستند که گرد و غبار روی آنها نشسته است.

امام‌علیه السلام به حاضران فرمود: «آنها عده‌ای از شیعیان ما در یمن هستند.»

امام عسکری‌علیه السلام به بدر فرمود: «برو و عثمان بن سعید عمری را برای ما بیاور».

ما کمی ماندیم تا عثمان وارد گردید و امام عسکری‌علیه السلام به او فرمود: «ای عثمان! تحویل بگیر که شما وکیل، امین، مورد وثوق بر مال خدا و آنچه را یمنی‌ها حمل کرده‌اند، هستی.»

همگی گفتیم: «ای مولای ما! به خدا قسم که عثمان بن سعید، بهترین شیعه شماست، سخنانی درباره او بفرمایید که آیا او وکیل و مورد اطمینان شما هست که اموال را به او بدهیم؟»

فرمود: «آری، شهادت می‌دهم که عثمان‌بن سعید عمری، وکیل من است و پسرش محمّد، وکیل فرزندم، مهدی‌علیه السلام است.»⁽¹⁾

روی عن جماعة من الشیعة، منهم: علی بن بلال و أحمد بن هلال و حسن بن أیوب و غیرهم - فی خبرٍ طویلٍ مشهور - قالوا جمیعاً:

إجتمعنا إلی أبی محمّد الحسن بن علی العسکری‌علیه السلام نَسْأَله عن الحُجَّة مِن بعده و فی مجلسه اربعون رجلاً، فقال إلیه عثمان بن سعید العمْری فقال له: یابن رسول اللَّه! اُریدُ أنْ أسئَلکَ عن أمْرٍ أنتَ أعْلمُ به مِنِّی؟

فقال الامام‌علیه السلام: «أَخْبرکم بما جِئتُم؟»

قالوا: نعم، یابن رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله.

قال: «جئتُم تَسألونی عن الحُجَّة مِن بعدی.»

قالوا: نعم... فإذا غلام کأنَّه قِطْعَة قَمَر، أشْبَه الناس بأبی محمّد (العسکری).

فقال: «هذا إمامکم مِن بعدی و خَلیفتی علیکم، أطیعوه و لا تَتَفرَّقوا مِن بعدی فَتَهلکوا فی أدْیانکم.

ألا! و إنکم لا تَرَوْنه بعد یومکم هذا حتی یَتُمَّ له عُمْر، فاقْبَلوا مِن عثمان ما یقوله، و أنتَهوا إلی أمْرِه و أقبلوا قوله.»

گروهی از شیعیان روایت کرده‌اند: نزد امام عسکری‌علیه السلام جمع شدیم تا از حجّت خدا بعد ایشان بپرسیم.

در مجلس، 40 مرد بودیم که عثمان بن سعید عمری به آن حضرت‌علیه السلام گفت: ای فرزند رسول خداصلی الله علیه وآله! می‌خواهم درباره سؤالی که از من، به آن داناتر هستی، سوال کنم؟

امام‌علیه السلام فرمود: «آیا بگویم که برای چه چیزی آمده‌اید؟»

گفتیم: آری، ای فرزند رسول خدا!

فرمود: «آمده‌اید تا درباره حجّت بعد از من سؤال کنید.»

گفتیم: آری. سپس به دستور امام‌علیه السلام، پسری - که همچون پاره ماه بود - وارد شد، او شبیه‌ترین مردم به امام عسکری‌علیه السلام بود.

فرمود: «این بعد از من، امام و خلیفه من بر شماست. از او اطاعت کنید و بعد از من متفرق نشوید که در دین‌هایتان هلاک می‌شوید.»

بدانید که بعد از امروز، دیگر او را نمی‌بینید تا عمر غیبت او تمام شود از عثمان بپذیرید هر آنچه را می‌گوید، امر و سخنان او را بپذیرید.»⁽¹⁾

در گذشته آمد که امام عسکری‌علیه السلام به عمری بعد از ولادت امام زمان‌علیه السلام دستور داد که هزاران رطل⁽²⁾گوشت و نان بخرد، بین فقرا توزیع نماید و تعدادی گوسفند ذبح نماید.

عمری، ساکن بغداد بود و به سامرا، بسیار مسافرت می‌کرد تا با امام هادی‌علیه السلام و امام حسن عسکری‌علیه السلام دیدار داشته باشد.

در بعضی روایات آمده که عمری در غسل، حنوط، تکفین و دفن⁽³⁾امام عسکری‌علیه السلام

حاضر بوده است و نمی‌گوییم که در این کارها، مستقیما شرکت داشته است؛ زیرا امام را جز امام غسل نمی‌دهد.

اهمیتی ندارد که در تاریخ، غسل امام عسکری‌علیه السلام به دست حضرت مهدی‌علیه السلام نیامده؛ چون این عقیده ثابت ماست.

بعد از وفات امام حسن عسکری‌علیه السلام، امام زمان‌علیه السلام، عمری را بر وکالتش باقی گذاشت و با این حساب عمری، نماینده اوّل امام زمان‌علیه السلام به حساب می‌آید.

همچنین عمری، پل ارتباطی بین امام زمان‌علیه السلام و شیعیان در مراسلات، قضایا و حل مشکلات آنها بوده است و فقط خداوند، تعداد ملاقات‌های ایشان با امام زمان‌علیه السلام را می‌داند.

آری! امانت داری و مصلحت اندیشی، عمری را ملتزم کرده بود که این راز را برای مردم فاش نکند و این سرّ باقی بماند.

عبداللَّه بن جعفر درباره ملاقاتش با عمری می‌گوید: بعد از وفات امام حسن عسکری‌علیه السلام عمری را قسم داد که: به حق خدا و به حق امامین‌علیهم السلام - که تو را مورد اعتماد قرار دادند آیا فرزند امام عسکری‌علیه السلام را - که صاحب زمان‌علیه السلام است - مشاهده کرده‌ای؟

عمری بسیار گریه کرد و با علی بن جعفر شرط نمود تا زمانی که عمری زنده است، احدی از آن باخبر نشود؛ سپس گفت: بله، او را دیده‌ام.⁽¹⁾

خلاصه کلام اینکه عمری از لحاظ فکری و عقلی نابغه بود... و اضافه بر آن، مزایای خاصی چون تقوا، ورع، امانتداری و غیره داشت که برای نیابت خاصه و وکالت به دست آورده بود.

عمری، سعادت و شرف خدمت به ائمه‌علیهم السلام را قبل از رسیدن به سن بلوغ داشت و تا زمانی که زندگی با سعادت و مبارک خود را ترک نمود، این شرف و سعادت با او بود.

واضح است که 3 تن از ائمه‌علیهم السلام، او را برای این منصب خطیر، جایگاه والا و همچنین به سبب شایستگی‌هایی که داشت، انتخاب نمودند.

امام مهدی‌علیه السلام به ایشان امر فرمود که بعد از او، فرزندش محمّد بن عثمان، متولی امور گردد.

نماینده دوّم‌

اسم: محمّد بن عثمان

کنیه: ابوجعفر

لقب: عمری، عسکری، زیّات.

از خوش اقبالی عثمان بن سعید عمری این بود که خداوند به او فرزندی عطا فرمود که صالح و شبیه پدر در شایستگی‌ها، مزایا و فضایل بود. همان‌گونه که در صفحات قبل بیان شد که امام عسکری‌علیه السلام او و پدرش را به نمایندگی منصوب نمود.

سپس فرمود: «عمری و فرزندش، مورد اعتماد و وثوقند...»

همچنین فرمود: «.... فرزندش محمد، وکیل فرزندم مهدی‌علیه السلام است.»

امام زمان‌علیه السلام، او را انتخاب کرد تا جای پدرش را بگیرد و کارهای او را پیگیری نماید؛ امام‌علیه السلام نامه‌های متعددی را به بزرگان شیعه نوشت و آنها را با خبر نمود که محمّد بن عثمان، نماینده ایشان است.⁽¹⁾

از جمله آنها، نامه‌ای است که به محمّد بن ابراهیم بن مهزیار اهوازی نوشته شده است و در آن آمده:

و الإبنُ (وقاهُ اللَّه) لم یَزَلْ ثِقَتنا فی حیاة الأب (رَضیَ اللَّه عنه و أرْضاه و نَضَّرَ وَجْهَه) یَجری عندنا مَجْراه، و یَسُدُّ مسدّه و عن أمْرِنا یأمُرُ الإبنُ و به یَعْمل، تَوَلّاه اللَّه.

«فرزند عثمان بن سعید! همچنان مسئولیت مهم خود را انجام می‌داد و جای خالی پدرش را در خدمت به حق، پُر می‌کند؛ او مانند پدرش به دستورات ما عمل می‌کند؛ خداوند، او را دوست بدارد.»⁽²⁾

محمد بن عثمان با دریافت نامه‌ای از امام زمان‌علیه السلام - که فوت پدرش را به او تسلیت

می‌فرمود - شرفی بر شرافتش افزوده شد:

إنَّا للَّه و إنا إلیه راجعون، تَسْلیماً لأمْرِه و رِضاءً بِقَضائه، عاشَ أبوکَ سَعیداً و ماتَ حمیداً، فَرَحِمَهُ اللَّه و ألْحَقَهُ بأولیائه و مَوالیه علیهم السلام، فَلمْ یَزَلْ مجتهداً فی امرهم، ساعیاً فیما یقرّبه الی اللَّه (عزّ و جلّ) و الیهم، نضّر اللَّه وجهه و اقاله عثرته... اجزل اللَّه لک الثواب و احسن لک العزاء، رزئت و رزئنا و اوحشک فراقه و اوحشنا، فسرّه اللَّه فی منقلبه.

کان من کمال سعادته ان رزقه اللَّه تعالی ولداً مثلک، یخلفه من بعده و یقوم مقامه بامره و یترحم علیه.

و اقول: الحمدللَّه، فان الأنفس طیبة بمکانک و ما جعله اللَّه تعالی فیک و عندک، اعانک اللَّه و قوّاک و عضدک و وفّقک و کان لک ولیاً و حافظاً و راعیاً و کافیاً و معیناً.»

«همه از خداییم و به سوی خدا باز می‌گردیم، تسلیم امر اوییم و راضی به قضای او هستیم؛ پدرت زندگی با سعادتی داشت و به شایستگی از جهان رخت بربست، رحمت خدا بر او باد! و او را به اولیای خود ملحق کند. او در انجام دستورات، تلاش می‌کرد و در آنچه او را به خداوند عزوجل نزدیک می‌نمود، تلاشگر بود، خداوند او را شاداب و چهره‌اش را درخشان نماید!

خداوند ثوابت دهد و عزایت را به نیکویی تبدیل نماید، مصیبت تو، مصیبت ماست، غم تو در فراغ او، غم ماست و خداوند او را در بازگشتگاهش، خوشحال کند!

کمال سعادت او این بود که خداوند، فرزندی مثل تو به او عطا فرموده، که بعد از او، جانشینش باشد و برای او طلب آمرزش کند.

می‌گویم: خدا را شکر که، انفاس طیبه خود را در تو قرار داد، خداوند تو را یاری نماید و قوت ببخشد خداوند تو را موفق بدارد و حافظ و ولیّ تو باشد، راهنما و یاری‌رسان و کفایت کننده تو باد!»⁽¹⁾

همه جملات نامه، مشمول تعریف و تمجیدهای معطر، خوش، برتر و عالی است، اگر فردی به یکی از آنها برسد، حق اوست که سربلند و مفتخر شود و با کبر، غرور و افتخار،

نسبت به دیگری باشد و بگوید: چه کسی مثل من است؟!

چگونه می‌شود که تمام این خصلت‌ها که با ارزشتر از هر چیز ارزشمندی است در عثمان بن سعید و فرزندش محمّد جمع گردد، این شرف دنیا و سعادت آخرت بر آن دو، گوارا باد!

محمد بن عثمان، نماینده بین امام زمان‌علیه السلام و تمام شیعیان آن عصر بود، همان‌گونه که پدرش، چنین بود؛ جدای از ساکنین در عراق و شهر قم یا بلاد اسلامی دیگر؛ البته خود، ساکن بغداد بود، همان‌گونه که درباره پدرشان بیان شد.

طبیعی است که وظایف واجب را در جوّی از تقیه و کتمان اجرا می‌کرد و اموال و حقوق شرعیه را از شیعیان به صورت سرّی می‌گرفت و برای امام زمان‌علیه السلام می‌برد؛ اما چگونگی رساندن اموال به دست امام زمان‌علیه السلام مجهول، پوشیده و در پرده ابهام است.

محمد بن عثمان به دفعات خبر داد که کسی که بعد از وفاتش، مقام او را می‌گیرد، حسین بن روح نوبختی است.

نماینده سوم‌

اسم: حسین بن روح

کنیه: ابوالقاسم

لقب: نوبختی

حسین بن روح، شخصیتی معروف و مشهور نزد شیعیان بود؛ قبل از رسیدن به نمایندگی امام زمان‌علیه السلام، وکیل نماینده دوم، محمّد بن عثمان بود و واسطه بین او و بزرگان شیعه در انتقال اوامر، تعلیمات و اخبار سرّی بوده است که به سبب اینها، بسیار مورد اطمینان بود به خصوص بعد از اینکه دیدند، نماینده دوم به ایشان، اطمینان و اعتماد دارد و به فضیلت و دین او شهادت می‌دهد و او را مستحق منصب وکالت می‌داند.

حسین بن روح، مشهور و معروف به خردمندی و ذکاوت بود و مخالف و موافق او، شهادت می‌دادند که حتی مردم عام هم، او را محترم و معظم می‌داشتند.

همه این خصلت‌ها در حسین بن روح جمع گردید که ایشان سرمایه‌ای مردمی با جایگاهی رفیع نزد مردم داشته باشد که مردم با داشتن اهداف و مذاهب مختلف به او بسیار احترام می‌گذاشتند.

قبل از وفات نماینده دوم از طرف امام زمان‌علیه السلام دستوری صادر گردید که حسین بن روح در مقام نمایندگی خاص شد و نماینده دوم، این امر امام‌علیه السلام را اطاعت نمود و اعلام نمود که نماینده سوم، حسین بن روح است و بزرگان و شخصیت‌های شیعه را جمع نمود و به آنها گفت:

«مرگ به من نزدیک شده، به من دستور رسیده، که حسین بن روح جانشین من شود؛ بعد از من به او مراجعه نمایید و امور خود را به دست او بسپارید.⁽¹⁾

ساعاتی قبل از وفات نایب دوم، جمع زیادی از علمای شیعه و بزرگان، نزدش آمدند؛ او به آنها گفت: این فرد، ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی است که قائم مقام من می‌باشد و نماینده بین شما و بین صاحب الامرعلیه السلام، وکیل، مورد اعتماد و امین است؛ در امور خود به او مراجعه نمایید و امور خود را به او واگذارید، همان‌گونه که این دستور را دریافت کردم و به شما ابلاغ نمودم.⁽²⁾

نماینده دوم امام‌علیه السلام، دوستی صادق به نام جعفر بن احمد داشت که بسیار با او معاشرت و مجالست می‌کرد به طوری که در اواخر عمر خود، غذا نمی‌خورد، مگر در منزل جعفر بن احمد و عده زیادی توقع داشتند که جعفر، نایب سوم شود؛ ولی امام زمان‌علیه السلام، حسین بن روح را انتخاب کرد.

شایان ذکر است که جعفر بن احمد، رفتار خود را نسبت به حسین بن روح تغییر نداد و دوستی وفادار، همواره حاضر در مجلس، یار و مددکار او در وظایف مهم ومسئولیت‌هایش بود تا زمانی که حسین بن روح در سال (326 ه.ق) وفات یافت و نیابت ایشان بیست و یک یا بیست و دو سال طول کشید.

نماینده چهارم‌

اسم: علی بن محمد

کنیه: ابوالحسن

لقب: سَمُری

امام زمان‌علیه السلام، او را به عنوان نماینده خود انتخاب نمود و به حسین بن روح دستور داد، علی بن محمّد سمری را جایگزین این مقام نماید.

شخصیت علی بن محمّد سمری، روشن‌تر از روشنایی خورشید است و نیازی به بیان نور ایشان نیست و اطمینان و بزرگی ایشان، مشهورتر و معروف‌تر از آنچه بیان می‌گردد، است.

از کرامات او، این است: در حالی که در بغداد بود، خبر وفات علی بن حسین بن بابویه قمی (پدر شیخ صدوق) را - که ساکن ری بود - داد و دقیقاً ساعت وفات، تعداد شیعیانی که آن‌جا بودند، ساعت، روز و ماه را نیز گفت در حالی که این خبر بعد از 17 روز به بغداد رسید و با آنچه گفته بود، مطابقت داشت.

با وفات سمری، انقطاع نمایندگی و پایان غیبت صغری غیبت کبری آغاز شد که تا امروز نیز ادامه یافته است و تا ظهور امام زمان‌علیه السلام پایان می‌یابد.

6 روز قبل از وفات سمری، نامه‌ای از طرف امام زمان‌علیه السلام به او نوشته شد که در آن آمده:

«بسم اللَّه الرحمن الرحیم، یا علی بن محمّد السمری! اعظم اللَّه اجر اخوانک فیک، فانّک میّت ما بینک و بین ستة ایام، فاجمع امرک و لا توصی الی احد فیقوم مقامک بعد وفاتک، فقد وقعت الغیبة التامّة فلا ظهور الا بعد اذن اللَّه - تعالی ذکره - و ذلک بعد طول الأمَد و قسوة القلوب و امتلاء الارض جوراً»؛

«به نام خداوند بخشنده مهربان، ای علی بن محمّد سمری! خداوند اجر برادرانت را بزرگ گرداند! بین تو و مرگ، 6 روز فاصله است؛ پس کارهای خود را جمع کن و احدی را بعد از خودت برای نمایندگی مشخص مکن که غیبت کامل فرا رسید و ظهوری در کار

نیست تا خداوند امر نماید؛ ظهور من، بعد از مدتی طولانی - که قلب‌ها دچار قساوت و زمین پُر از ظلم و جور شده باشد - خواهد بود.»⁽¹⁾

سمری، این نامه را به مردم نشان داد و آنها از روی آن نوشتند و از اتاقش خارج گشتند تا روز ششم که به خانه او آمدند و او در حال احتضار بود به او گفتند:

وصی تو کیست؟

گفت: خداوند، انجام دهنده این کار است.

این آخرین کلامی است که از او شنیده شد و وفات او در سال (329 ه .ق) رخ داد.

وکلای امام زمان‌علیه السلام‌

شیعیان از امام زمان‌علیه السلام راجع به مسائل فقهی، مالی و قضایای شخصی از طریق نمایندگان چهارگانه سؤال می‌کردند و جواب، بعد از مدت کوتاهی می‌آمد.

نمایندگان در بیشتر شهرهای اسلامی، وکلایی داشتند که یاری دهنده آنها در وظایفشان بودند.

وکلا، اخلاق و رفتاری پسندیده و عقایدی بدون انحراف داشتند و معروف به زهد، تقوا و شایستگی بودند و تا آخرین لحظه حیات خود، هیچ گاه منحرف نشدند.

وکلا، گاهی برای سؤالات و جریاناتی که با آن روبه رو می‌شدند، نزد نمایندگان می‌رفتند و حتی گاهی اوقات به صورت مستقیم، نزد امام زمان‌علیه السلام شرفیاب می‌شدند.

اکنون اسامی بعضی از آنها را یادآوری می‌نماییم؛ اما زندگی آنها را شرح نمی‌دهیم:

1 - حاجز بن یزید، ملقب به وشّاء.

2 - ابراهیم بن مهزیار.

3 - محمّد بن ابراهیم بن مهزیار.

4 - احمد بن اسحاق اشعری قمی.

5 - محمّد بن جعفر اسدی.

6 - قاسم بن علاء.

7 - حسن بن قاسم بن علاء.

8 - محمّد بن شاذان.

نیز اشخاص دیگری یادآوری شده‌اند که وکالت آنان ثابت نشده است و در بین محدثان شهرت نیافته، اهمیت چندانی هم ندارند.

مدعیان دروغین وکالت و نمایندگی‌

از عجایب روزگار، این است که تعدادی از اصحاب امام هادی‌علیه السلام و امام عسکری‌علیه السلام، علیرغم سوابق درخشان و فراوانی؛ از جمله تشرفشان به محضر امامین‌علیهما السلام و رابطه با آنها و شنیدن احادیث از آنان تا جایی که بعضی از آنها، کتابی درباره احادیثی که از یکی از امامین‌علیهما السلام شنیده، نوشته‌اند؛ اما عاقبت بد و انحراف از خط مستقیم را برای خود انتخاب کردند.

تأمین مصالح شخصی، طمع در اموالی که از جانب شیعیان برای نمایندگان امام زمان‌علیه السلام، آورده شده بود، شهرت‌طلبی، ریاست‌طلبی و تبعیت از هوای نفس - که راه حق را می‌بندد -

طبیعی است که دروغگویان در جمع شیعیان، مشکلات و شبهات اعتقادی و اجتماعی به وجود آوردند به اضافه اینکه، افکار نمایندگان حقیقی را به خود مشغول نمودند؛ زیرا کسی که به دروغ، ادعای نمایندگی نماید، اولاً سبب تشویش اذهان و خط فکری امام‌علیه السلام می‌شود، دوماً رقیبی برای نایب حقیقی می‌گردد.

این مسئله‌ای است که سکوت درباره آن صحیح نیست و تدارک امر، کشف حقیقت و رفع نقاب از رسوایی مدعی دروغگو، لازم است.

توضیح بحث‌

1 - ابومحمّد حسن شریعی‌

از اصحاب امام هادی‌علیه السلام و امام حسن عسکری‌علیه السلام بود که به دروغ ادعا کرد، نماینده امام زمان‌علیه السلام است در حالی که شایسته این مقام نبود و به خدای تبارک و تعالی دروغ بست و به ائمه اطهار، چیزهایی نسبت داد که آنها سزاوارش نبودند و از آنها بری هستند؛

سپس کفر و الحاد او ظاهر شد که نامه‌ای از جانب امام زمان‌علیه السلام به دست نایب سوم در لعن و بیزاری از او صادر گردید و شیعیان نیز، او را لعن نمودند و نسبت به او، اظهار تنفر کردند.

2 - محمّد بن نصیر نمیری‌

از اصحاب امام عسکری‌علیه السلام بود و بعد از اینکه امام‌علیه السلام وفات نمود به دروغ و حیله، ادعای نمایندگی امام زمان‌علیه السلام را نمود؛ ولی خداوند، او را رسوا کرد و نماینده دوم،بن عثمان از او دوری جست و او را لعن نمود.

آن انسان ملعون، نسبت خدایی و پروردگاری به امام هادی‌علیه السلام و عسکری‌علیه السلام داد و ادعا کرد، فرستاده امام هادی‌علیه السلام است.⁽¹⁾

درباره تناسخ می‌گفت⁽²⁾و حکم به مباح بودن ازدواج با محارم و لواط داد.⁽³⁾

به این چرندیات اکتفا می‌نماییم که نامه عمل این مرد سیاه و خبیث را کشف و انحراف و سوء عاقبت او را عیان نمود.

3 - احمد بن هلال عبرتائی‌

منسوب به قریه‌ای به نام «عبرتا» از نواحی نهروان بین بغداد و واسط می‌باشد. می‌گویند: از اصحاب امام هادی‌علیه السلام بوده است و باز می‌گویند: از اصحاب امام عسکری‌علیه السلام بوده است.

در هر حال، آن مرد، معروف به غلو، گنده‌گویی و بیهوده‌گویی بوده است و لعن و نفرین دایمی را برای خود خرید. او در اوایل از اصحاب خاص امام عسکری‌علیه السلام و محدثان ائمه‌علیهم السلام بود و پنجاه و چهار مرتبه به حج رفت که 20 مرتبه با پای پیاده بود؛ ولی دچار انحرافی بعد

از انحراف دیگر گردید به طوری که امام حسن عسکری‌علیه السلام درباره او فرمود: «از صوفی ظاهرنما و ریاکار، دوری نمایید.»

ولی مشخص نیست که این فرموده از امام عسکری‌علیه السلام است یا فرزندش امام زمان‌علیه السلام.

او در زمان حیات نماینده دوم، محمّد بن عثمان زندگی می‌کرد و نمایندگی او را انکار کرد و بر آن اصرار نمود و در نهایت از امام زمان‌علیه السلام، نوشته‌ای در لعن نسبت به او وارد گردید. آن مرد به دشمن اهل بیت‌علیهم السلام تبدیل شد و شیعیان، او را لعن کردند و نسبت به او ابراز تنفر کردند.

بعد از هلاکت عبرتایی از طرف امام زمان‌علیه السلام، نامه‌ای صادر گردید که او را سرزنش و نفرین نمود؛ چون بعضی از شیعیان، سرزنش عبرتایی را منکر شدند و از قاسم بن علا که از وکلای امام زمان‌علیه السلام بود، خواستند از آن حضرت نامه‌ای در تایید و صحت خبر انحراف عبرتایی بیاورد تا قلب‌ها از انحراف او مطمئن گردد.

جواب آن از طرف امام زمان‌علیه السلام آمد که:

«قد کان امرنا نفذ الیک المتصنّع ابن هلال (لارحمه اللَّه) بماقد علمت و لم یزل - لاغفراللَّه له ذنبه و لا اقاله عثرته - یداخل فی امرنا بلا اذن منّا و لا رضی، یستبدّ برایه... لایمضی من امرنا ایّاه الاّ بما یهواه و یریده، ارداه اللَّه بذلک فی نار جهّنم.

فصبرنا علیه، حتی بتر اللَّه - بدعوتنا - عمره و کنّا قد عرّفنا خبره قوماً من موالینا فی ایامه (لارحمه اللَّه) و امرناهم بالقاء ذلک الی الخاصّ من موالینا و نحن نبرا الی اللَّه من ابن هلال (لارحمه اللَّه) و ممّن لا یبرا منه.

و اعلم الاسحاقی - سلّمه اللَّه - و اهل بیته بما اعلمناک من حال هذا الفاجر و جمیع من کان سئلک و یسئلک عنه من اهل بلده و الخارجین و من کان یستحقّ ان یطّلع علی ذلک، فانّه لا عذر لا حد من موالینا فی التشکیک فیما روی عنّا ثقاتنا، قد عرفوا بانّنا نفاوضهم بسرّنا و نحمله ایاه الیهم و عرفنا ما یکون من ذلک ان شاء اللَّه تعالی ؛

«همان‌گونه که آگاه شده‌ای از طرف ما، نامه‌ای درباره این مرد ظاهر ساز، ابن هلال - که از رحمت خدا دور باد - صادر گردید؛ خداوند گناه او را نبخشد در کار ما، بدون اجازه

و رضایت ما دخالت می‌کند و استبداد رای دارد... از جانب ما کاری انجام نمی‌دهد، مگر به سبب هوای نفس و خواسته خودش، خداوند او را وارد آتش جهنم نماید و صبر نمودیم تا خداوند عمر او را به نفرین ما، کوتاه نماید.

اوصاف او را به دوستداران خود در زمان حیاتش - رحمت خدا از او دور باد - دادیم که به آنان امر نمودیم، این موضوع را به دوستداران خاص برسانند و ما پناه می‌بریم به خدا از ابن هلال - دور باد از رحمت خدا - و هر کسی که از او دوری نمی‌جوید.

ای اسحاقی!⁽¹⁾درباره این فاجر، تو را مطلع نمودیم و هر کس از شهر او یا دیگر شهرها، درباره او سؤال می‌کند و هر کسی که مستحق این آگاهی است، او را مطلع کن؛ زیرا شک درباره اشخاص مورد وثوق ما بر احدی جایز نمی‌باشد؛ چون اسرار خود را به آنان بازگو می‌کنیم و هر آنچه را باید بشناسند، اگر خدا بخواهد، شناخته‌اند.»⁽²⁾

این سومین نامه‌ای است که از امام زمان‌علیه السلام در نکوهش عبرتایی، صادر گردیده است.

4 - محمدبن علی‌بن بلال‌

ابوطاهر، محمدبن علی‌بن بلال در ابتدای امر، مورد اعتماد امام عسکری‌علیه السلام بود؛ ولی بعد از آن منحرف شد و ادعا نمود، وکیل امام زمان‌علیه السلام است و نمایندگی نماینده دوم، محمدبن عثمان را انکار کرد و درباره اموالی که نزد او جمع شده بود، خیانت کرد که می‌بایست به دست امام زمان‌علیه السلام می‌رساند.

علی‌رغم اینکه نایب دوم، راه ملاقات او با امام زمان‌علیه السلام را آسان نمود تا اموال را برگرداند؛ ولی سر باز زد و بر دشمنی خود باقی ماند و در نهایت، نامه‌ای از طرف امام زمان‌علیه السلام در برائت از او صادر گردید همچنین در آن نامه از جماعتی همچون «حلاج» و «شلمغانی»، برائت جسته است.

5 - حسین‌بن منصور حلاج‌

در 10 قرن قبل، امت اسلام به او مبتلا گشت و تا امروز، طناب دراز او، هنوز کشیده

است؛ علیرغم ظهور کفر و انحراف او، بعضی از ساقط شدگان، هواخواه و طرفدار او هستند و معتقد به عقاید فاسد او می‌باشند و هر چیزی که شبیه به چیز دیگری باشد، متمایل به آن می‌گردد.

مؤرخان در اصل و اصالت او اختلاف دارند و می‌گویند: اهل نیشابور (خراسان) و برخی دیگر می‌گویند: از اهل مرو یا طالقان و یا ری است.

مورخان و محدثان، او را دروغگو، دجال، منحرف، حیله‌گر و شعبده باز معرفی کرده‌اند؛ او تظاهر به تصوف می‌نمود و ادعای معلومات کامل داشت در حالی که جاهل بود و هر روز به رنگی در می‌آمد، نزد شیعیان، تظاهر به شیعه بودن و نزد اهل تسنن، سنی مذهب، جلوه می‌نمود.

از امام زمان‌علیه السلام در برائت و نفرین از او توقیعاتی صادر گردید.

با این حال، نزد بعضی از شیعیان، خوب جلوه نمود و در مدح او مبالغه کردند و از انحرافات و منکرات او، آنچه در ذم، نفرین و برائت او وارد شده، غافل شدند.

از انحرافات او، این بود که ادعا می‌کرد، خدای تبارک و تعالی در او حلول نموده، به این وسیله، ادعای خدایی می‌کرد.

مرتبه‌ای به شهر قم مسافرت کرد و ادعا نمود که نایب و وکیل امام زمان‌علیه السلام است؛ مردم او را سبک شمردند و طرد نمودند.

شیخ بهایی در کشکول خود درباره او نوشته: حسین بن منصور حلاج، مردم بغداد را برای مباح نمودن خونش جمع کرد در حالی که خودِ او می‌گوید: مواظب باشید که خون من حرام است.

سپس دستور بازداشت او، صادر شد و به زندان رفت و مقتدر عباسی، او را به وزیر نیروی انتظامی سپرد که به او 1000 ضربه بزند تا بمیرد... وگرنه 1000 ضربه دیگر بزند تا بمیرد؛ سپس گردن او را بزند.

در نهایت او را به دروازه «طاق» بردند، جمعیت زیادی از مردم برای تماشا آمده بودند به او 1000 ضربه زدند؛ سپس سرش را بریدند، بدنش را سوزاندند و سر او روی پل آویزان گردید. این اتفاق در سال (309 هجری) اتفاق افتاد.

6 - محمدبن‌علی شلمغانی‌

ابوجعفر، محمدبن علی شلمغانی معروف به «عزاقر» منسوب به «شلمغان»، ناحیه‌ای از نواحی «واسط» در عراق بود.

او از محدثان بود و تالیفات زیادی نوشت که از ائمه اهل بیت‌علیهم السلام به او رسیده بود و وقتی که منحرف شد، شروع به بازیگری نمود و به آنها اضافه یا از آنها کم می‌کرد.

نامه‌ای به امضای امام زمان‌علیه السلام به حسین‌بن روح رسید که او را لعن و سرزنش نمود و از او بیزاری جست و فرمود:

«عرّف - اطال اللَّه بقاءک و عرّفک الخیر کلّه و ختم به عملک - من تثق بدینه و تسکن الی نیّته، من اخواننا - ادام اللَّه سعادتهم -:بانّ محمّد بن علی المعروف بالشلمغانی - عجّل اللَّه له النقمة و لا امهله - قد ارتدّ عن الاسلام و فارقه والحد فی دین اللَّه و ادّعی ما کفر معه بالخالق - جلّ و تعالی - وافتری کذباً و زوراً و قال بهتاناً و اثماً عظیماً، کذب العادلون باللَّه و ضلّوا ضلالاً بعیداً و خسروا خسرانا مبینا.

و انّا برئنا الی اللَّه تعالی و الی رسوله و آله (صلوات اللَّه و سلامه و رحمته و برکاته علیهم) منه و لعنّاه، علیه لعائن اللَّه تتری، فی الظاهر منّا و الباطن والسرّ والعلن و فی کلّ وقت و علی کلّ حال و علی من شایعه و بایعه و بلغه هذا القول منّا فاقام علی تولیّه بعده.

و اعلمهم - تولاّک اللَّه - اننّا فی التوفّی والمحاذرة منه، علی مثل ما کنّا علیه ممّن تقدّمه من نظرائه من الشریعی و النمیری و الهلالی والبلالی و غیرهم.

و عادة اللَّه - جل ثناوه - مع ذلک قبله و بعده - عندنا جمیلة و به نثق و ایّاه نستعین و هو حسبنا فی کلّ امورنا و نعم الوکیل»؛

«.... خداوند به شما طول عمر عطا فرماید و هر چه خیر و نیکی است به شما روی نمایاند و عمل شما را به آن ختم کند! هر کس به دین و بر نیت خود، اطمینان پیدا کرد از برادران ماست، اعلام کن که محمدبن علی، معروف به شلمغانی - خداوند عذاب او را تسریع بخشد و به او مهلت ندهد - از اسلام جدا گردیده، مرتد شده، ادعاهایی دارد که کفر به خداوند است؛ او به دروغ، تهمت می‌زند و بهتان می‌بندد و عدالت جویان خدایی را تکذیب

نمود و دچار گمراهی و زیانی آشکار شده است.

ما از او به جانب خدا و رسول و خاندانش - درود و سلام و رحمت و برکات خدا بر ایشان - بیزاری می جوییم و لعنت خدا بر او باد در ظاهر و باطن در پنهان و آشکار و در همه حال و بر هر کسی که با او بیعت کرد و او را همراهی نمود و بعد از هشدار ما، باز هم به سوی او رفت!

اعلام کن که ما همان‌گونه علیه او هستیم که علیه افراد قبلی مانند او: شریعی، نمیری، هلالی، بلالی و غیره بوده‌ایم و روش خداوند - جلّ و ثناه - قبل و بعد از او، نزد ما زیباست و به آن اطمینان داریم و از او کمک می‌خواهیم و او راهنمای ما و بهترین وکیل ما در همه امور است.»⁽¹⁾

این نامه، زمانی صادر گردید که حسین‌بن روح در زندان مقتدر عباسی بود؛ شیخ، این نامه را به یکی از اصحابش داد و امر کرد، آن را بین شیعه به نحو احسن توزیع نماید و بین آنها منتشر نماید، و متفق القول شدند که از او، دوری و برائت جویند.

انحرافات شلمغانی

او درباره حلول و تناسخ می‌گفت:

خداوند تعالی در او حلول نموده است و روح رسول خداصلی الله علیه وآله به جسم محمدبن عثمان، نماینده دوم امام مهدی‌علیه السلام و روح امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام به بدن حسین‌بن روح و روح فاطمه زهرا[علیها السلام به ام‌کلثوم، دختر محمدبن عثمان انتقال یافته است و به یاران خود می‌گفت، این سرّ بزرگی است و پنهان باقی بماند.

خط و عقاید انحرافی شلمغانی و حلاج، یکی بوده است.

چه کسی آنها را به این دروغ بزرگ و افترای آشکار دعوت کرد؟!

حسین‌بن روح، شلمغانی را نزد قبیله «بنی بسطام» فرستاد و آنها، به او احترام می‌کردند، او را دوست می‌داشتند و فرمانبردار او بودند.

وقتی حسین بن روح از انحراف او آگاهی یافت، آنچه را شلمغانی به او نسبت داده بود،

انکار نمود و بنی بسطام را خواست و آنان را به لعنت و دوری جستن از او دستور داد.

وقتی شلمغانی، دستور حسین‌بن روح در برائت خودش را شنید، خدعه و نیرنگ جدیدی به کار برد و حسین‌بن روح، کوشش فراوان نمود تا نزد شیعیان، حقیقت کشف شود و همه، او را به لعن و برائت از خود دور کردند.

بر همین اساس، خبر لعن او بین مردم منتشر شد و نقل مجالس گردید، عرصه بر شلمغانی تنگ شد و سعی کرد از این مشکل رهایی یابد؛ پس به عده‌ای از شیعیان گفت: بین من و حسین‌بن روح واسطه شوید تا او دست مرا بگیرد و من، دست او را بگیرم؛ پس بر هر کس از آسمان، آتشی فرود نیامد، او بر حق است!

خبر شلمغانی و انحراف او به حاکم عباسی رسید و دستور بازداشت او را داد؛ شلمغانی مخفی شد و از منزلی به منزلی می‌رفت؛ «ابن مقله» وزیر عباسی، او را دستگیر کرد و نامه‌هایی از بعضی پیروان او یافت که درباره او نوشته بودند: ای پروردگار من، ای معبود من، ای روزی دهنده!

بعداً او را به محکمه‌ای که اعضای آن از فقها، قضات و رؤسای ارتش بود، بردند و بعد از محاکمات متعددی، همگی بر قتل، شلاق، زدن گردن، سوزاندن و پاشیدن خاکستر او در رود دجله، حکم دادند.

7 - ابودلف کاتب‌

ابودُلَف، محمدبن مظفر کاتب ازدی به دروغ و مکر، ادعای نماینده بودن، نمود و جعفر بن قولویه درباره او گفت: ابودلف کاتب را به کفر و الحاد می‌شناسیم، او سپس از کفرگویی به دجال‌گری روی آورد؛ سپس دیوانه و زنجیری شد و بعد از آن، جزو گروه مفوضه گردید.⁽¹⁾

در هر مجلسی حاضر می‌شد، خوار و ذلیل می‌گردید و مردم از او دوری و برائت می‌جستند.

انحرافات او

او جزو گروه مخمسه بود که می‌گفتند:

آن 5 نفر: سلمان، ابوذر، مقداد، عمار و عمربن امیه بعد از خداوند، موکلان جهان هستند.

نیز برخی می‌گویند: خمسه، اصحاب کساء می‌باشند و آن 5 نفر: محمّدصلی الله علیه وآله، علی‌علیه السلام، حسن‌علیه السلام، حسین‌علیه السلام و فاطمه‌علیها السلام می‌باشند که همگی، نور واحدی هستند و روحی مساوی در تمام آنها حلول کرده است و هیچ برتری نسبت به دیگری ندارند.⁽¹⁾

او معتقد به حلول بود، او کافر، نجس و گمراهِ گمراه کننده بود و می‌گفتند: او مجنون بوده، این خرافات به سبب جنون و زوال عقل او، پدید آمده است.

8 - محمّد بن احمد بغدادی‌

ابوبکر، محمّد بن احمد بن عثمان، معروف به بغدادی بود؛ عجیب این است که او نوه پسری عثمان بن سعید (نماینده اوّل) بود و ادعای دروغین و خدعه‌آمیزی نمود که او، سفیر امام زمان‌علیه السلام است.

بدون معلومات و ضعیف العقل بود و همین را بگویم که پیرو ابادُلَف بود و به کفر او اعتقاد داشت.

روزی در مجلس عموی خود، محمدبن عثمان (نماینده دوم) وارد شد و درباره احادیث اهل بیت‌علیهم السلام بحث می‌نمودند که محمدبن عثمان به حاضران گفت: سکوت کنید که این فرد از اصحاب و همفکران شما نیست.

این منافق هر روز رنگ به رنگ می‌گشت تا اینکه ادعا نمود، وکیل یزیدی در بصره است و اموال فراوانی جمع نمود، او را گرفتند و به سر او، ضربه‌ای شدید وارد کردند، چشم او آب آورد، کور شد و مرد.⁽²⁾

فصل دهم: چه کسانی در غیبت صغری امام زمان‌علیه السلام را دیده‌اند؟

مقدمه

بعد از اینکه مشخص شد، ابتدای غیبت صغری از ولادت امام مهدی‌علیه السلام بوده است، برای ما این امکان به وجود می‌آید، کسانی که موفق به دیدار آن حضرت‌علیه السلام شده‌اند را به 2 دسته تقسیم کنیم که اوضاع و احوال بعضی را به صورت خلاصه و گروهی را به تفصیل بیان نماییم.

1 - کسانی که در زمان امام عسکری‌علیه السلام، امام زمان‌علیه السلام را دیدند.

2 - کسانی که بعد از وفات امام عسکری‌علیه السلام، امام زمان‌علیه السلام را دیدند.

گروه اوّل‌

1 - حکیمه خاتون، عمه امام عسکری‌علیه السلام در ولادت امام زمان‌علیه السلام حضور داشت که آن را به تفصیل یادآوری نمودیم و بعد از آن نیز، چندین مرتبه، ایشان را دیده بود.

2 - نسیم، کنیز امام عسکری‌علیه السلام که می‌گوید: شبی⁽¹⁾بعد از ولادت امام زمان‌علیه السلام، نزد ایشان آمدم و عطسه کردم؛ آن حضرت به من فرمود: «رحمت خدا بر شما!»

نسیم گفت: خوشحال شدم.

سپس به من فرمود: «فواید عطسه را به تو بگویم؟»

گفتم: آری، ای مولای من!

فرمود: «عطسه تا 3 روز، باعث ایمنی از مرگ است.»⁽¹⁾

3 - ابی غانم، خادم امام عسکری‌علیه السلام روایت نموده: فرزندی برای امام عسکری‌علیه السلام متولد شد که اسم او را محمّد نهاد و بعد از 3 روز، او را به اصحاب خود نشان داد و فرمود:

«هذا صاحبکم من بعدی و خلیفتی علیکم و هو القائم الذی تمتدّ الیه الاعناق بالانتظار، فاذا امتلات الارض جوراً و ظلماً و خرج فملأها قسطاً و عدلاً»؛

«این صاحب شماست بعد از من و جانشین من بر شماست و او، قائمی است که گردن‌ها به انتظار او کشیده می‌شود و پس از اینکه زمین، پر از جور و ستم گردید، ظهور می‌کند و زمین را پر از عدل و داد می‌نماید.»⁽²⁾

4 - (تقریباً) 40 مرد هنگامی که نزد امام حسن عسکری‌علیه السلام رفتند امام زمان‌علیه السلام را مشاهده نمودند و ایشان، فرزندش را به آنها نشان داد و فرمود: «این، امام شما بعد از من و جانشین من در میان شماست...» که به تفصیل در حدیثی از نماینده اوّل، عثمان بن سعید یادآوری نمودیم.

5 - ابوالادیان که درباره او در وفات امام عسکری‌علیه السلام سخن گفتیم.

6 - شیخ جلیل، احمد بن اسحاق قمی اشعری نقل نمود:

دخلت علی ابی محمّد الحسن بن علی‌علیه السلام و انا ارید ان اسئله عن الخلف بعده، فقال لی مبتدأً: «یا احمد بن اسحاق! انّ اللَّه (تبارک و تعالی) لم یخل الارض - منذ خلق آدم‌علیه السلام و لایخلیها الی ان تقوم الساعة - من حجّة اللَّه علی خلقه، به یدفع البلاء عن اهل الارض و به ینزّل الغیث و به یخرج برکات الارض.»

قال: فقلت: یابن رسول اللَّه!... فمن الامام و الخلیفة بعدک؟

فنهض علیه السلام مسرعاً فدخل البیت، ثم خرج و علی عاتقه غلام کانّ وجهه القمر لیلة البدر، من ابناء الثلاث سنین، فقال: «یا احمد بن اسحاق لو لا کرامتک علی اللَّه (عزّوجلّ) و علی حججه، ما عرضت علیک ابنی هذا.

انه سمّی رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله و کنّیه، الذی یملاء الارض قسطاً و عدلاً... کما ملئت جوراً و ظلماً.

یا احمد بن اسحاق!...مثله فی هذه الامة مثل الخضر و مثله مثل ذی القرنین و اللَّه لیغیبنّ غیبة لاینجو فیها من الهلکة الاّ من ثبه اللَّه - عزّوجلّ - علی القول بامامته و وفقه فیها للدعاء بتعجیل فرجه.» قال احمد بن اسحاق: فقلت له: یامولای! فهل من علامة یطمئن الیها قلبی؟

فنطق الغلام‌علیه السلام بلسان عربی فصیح فقال: «انا بقیة اللَّه فی ارضه و المنتقم من اعدائه، فلا تطلب اثراً بعد عین یا احمد بن اسحاق.»

قال احمد بن اسحاق: فخرجت مسروراً فرحاً، فلما کان من الغد عدت الیه، فقلت له (ای: للامام العسکری) یابن رسول اللَّه لقد عظم سروری بما مننت به علیّ، فما السنّة الجاریة فیه من الخضر و ذی القرنین؟

فقال‌علیه السلام: «طول الغیبة یا احمد.»

فقلت: یابن رسول اللَّه! غیبته لتطول؟

قال: «ای و ربیّ، حتّی یرجع عن هذا الامر اکثر القائلین به، فلا یبقی الاّ من اخذ اللَّه (عزّوجلّ) عهده بولایتنا و کتب فی قلبه الایمان و ایّده بروح منه.

یا احمد بن اسحاق! هذا امر من امر اللَّه و سرّ من سرّ اللَّه و غیب من غیب اللَّه، فخذ ما اتیتک و کن من الشاکرین، تکن غداً معنا فی علیین»؛

نزد امام عسکری‌علیه السلام رفتم و خواستم درباره جانشین بعد از خودش سؤال کنم که به من فرمود: «ای احمد ابن اسحاق! خداوند تبارک و تعالی از زمانی که آدم را خلق نمود، زمین را از حجّت خود خالی نگذاشت تا زمانی که هنگام آن فرا برسد که حجّت خدا در زمین قیام کند و بلا را از اهل زمین دفع کند و به آنها یاری برساند و به وسیله او، برکات زمین را خارج نماید.»

گفتم: ای فرزند رسول خداصلی الله علیه وآله! امام و جانشین بعد از شما کیست؟

پس برخاست و به سرعت داخل منزل گردید و بر دوش خود، کودکی تقریباً 3 ساله گذاشته بود، فرمود: «ای احمدبن اسحاق! اگر نزد خداوند (عزوجل) و حجت او، احترام نداشتی، فرزندم را هرگز به تو نشان نمی‌دادم!

اسم و کنیه‌اش مانند رسول خداصلی الله علیه وآله است و زمین را پس از اینکه پر از ظلم و جور گردید، سرشار از عدل و داد می‌نماید.

ای احمد بن اسحاق! مَثَل او در این امت مانند حضرت خضرعلیه السلام و حضرت ذی القرنین‌علیه السلام است.

به خدا قسم! غایب می‌گردد و کسی از این مهلکه نجات پیدا نمی‌کند، مگر اینکه خداوند عزوجل بخواهد که او نجات پیدا کند و با دعای مردم در تعجیل فرج موفق گردد.»

گفتم: ای مولای من! آیا علامتی هست که قلبم به وسیله آن اطمینان یابد؟

پس آن کودک به زبان عربی فصیح فرمود: «من بقیة اللَّه بر روی زمینم و انتقام گیرنده از دشمنانم و پس از این، دیگر چیزی مخواه.»

شاد و خوشحال خارج شدم و روز دیگر، نزد آنها برگشتم و به امام عسکری‌علیه السلام گفتم: ای فرزند رسول خداصلی الله علیه وآله! به سبب منتی که بر من نهادی، سرور و شادی مرا زیاد کردی؛ پس بفرما که نشان و روش حضرت خضرعلیه السلام و ذوالقرنین‌علیه السلام درباره او چیست؟

فرمود: «طولانی بودن غیبت.»

گفتم: ای فرزند رسول خداصلی الله علیه وآله! غیبت او تا کی طول می‌کشد؟

فرمود: «به خدا قسم! آن‌قدر طول می‌کشد که معتقدان به او از نظر خود برمی‌گردند و تنها کسی ثابت قدم می‌ماند که خداوند به ولایت ما از او پیمان گرفته باشد و ایمان را در قلبش نوشته، با روح خودش، تایید فرموده باشد.

ای‌احمد بن اسحاق! این امر از اوامر خدا و سرّی از اسرار خدا و غیبی از غیب خداست؛ آنچه را به تو دادم، بگیر و از شاکران باش تا همراه ما در بالاترین درجات بهشت باشی.»⁽¹⁾

7 - یعقوب بن منقوش

نقل کرد: نزد امام عسکری‌علیه السلام رفتم در حالی که در اتاق، روی چیز سیاه رنگی نشسته بود و در سمت راست او، اتاقی بود که پرده ورودی آن آویزان بود.

گفتم: ای مولای من! صاحب این امر کیست؟

فرمود: «پرده را کنار بزن.»

پرده را کنار زدم، ناگاه کودکی 8 یا 9 ساله با پیشانی بلند، سفید چهره با چشمانی مثل مروارید درخشان، بازوانی سفت و قوی، اندامی دوست داشتنی با خالی - که در سمت راست صورتش بود - و با موهایی انبوه، خارج شد و بر ران پدر نشست، امام عسکری‌علیه السلام فرمود: «این صاحب شماست.»

امام زمان‌علیه السلام برخاست که برود، پدرش به او فرمود: «ای فرزندم! تا زمانی مشخص، داخل اتاق برو.»

سپس وارد اتاق گردید و من او را نظاره می‌کردم.

امام عسکری‌علیه السلام به من فرمود: «نگاه کن چه کسی در منزل است؟»

وارد شدم و احدی را نیافتم.⁽¹⁾

گروه دوم‌

کسانی که بعد از وفات امام عسکری‌علیه السلام به دیدار امام زمان‌علیه السلام موفق شدند، فراوانند و شمارش آنها سخت است؛ ولی ما اسم بعضی از آنان را می‌آوریم:

1 - ابوالادیان که در جریان وفات امام عسکری‌علیه السلام درباره او، مطالبی نقل کردیم.

2 - حاجز بن یزید وشاء که بعد از آن، از وکلای امام زمان‌علیه السلام گردید.⁽²⁾

3 - جعفر بن علی، عموی امام زمان‌علیه السلام و گفتیم که او می‌خواست بر پیکر امام عسکری‌علیه السلام نماز بخواند؛ ولی امام زمان‌علیه السلام ظاهر گردید و عبای او را کشید و فرمود: «ای عمو! من به نماز خواندن بر پدرم از تو شایسته ترم.»

همچنین در مرتبه‌ای دیگر، جعفر درباره میراث امام عسکری‌علیه السلام منازعه می‌کرد که امام زمان‌علیه السلام ظاهر شد و فرمود:

«ای جعفر! برای چه به حقوق من تعرض می‌کنی؟» سپس غایب گشت.⁽¹⁾

مرتبه سوم، هنگامی بود که مادر امام عسکری‌علیه السلام وفات نمود و وصیت نموده بود، او را در اتاقی که امام هادی‌علیه السلام و عسکری‌علیه السلام دفن شده‌اند، دفن کنند؛ جعفر منازعه می‌کرد که این اتاق من است... پس امام زمان‌علیه السلام ظاهر شد و به او فرمود: «ای جعفر! آیا این اتاق توست؟!» سپس از نظر او غایب شد و بعد از آن، دیگر جعفر، ایشان را مشاهده ننمود.⁽²⁾

4 - گروهی که برای نماز بر پیکر امام عسکری علیه السلام آمده بودند،امام زمان علیه السلام را مشاهده نمودند.

5 - دومین فرستاده قمی که توانست، امام زمان‌علیه السلام را در شهر سامرا ببیند (آن را به تفصیل بیان داشتیم).

6 - سیما که از غلامان جعفر یا از مأموران خلیفه عباسی بود که در اتاق امام عسکری‌علیه السلام را شکست و امام زمان‌علیه السلام بر او ظاهر گشت در حالی‌که سلاحی در دست داشت و به او فرمود: «در اتاق من چه می‌کنی؟»

سیما گفت: جعفر گمان کرد که پدرت از دنیا رفته، فرزندی ندارد و خانه او برای جعفر است ؛ حالا که این خانه برای شماست، من برمی‌گردم. سپس از اتاق خارج گردید.⁽³⁾

7 - ابراهیم بن ادریس که از اصحاب امام هادی‌علیه السلام بود، گفت: او را بعد از وفات پدرش، امام عسکری‌علیه السلام و هنگامی که به سن بلوغ رسیده بود، دیدم و دست و سر او را بوسیدم.⁽⁴⁾

8 - علی‌بن مهزیار که در منطقه کوه طایف ایشان را زیارت کرد و چند روزی، نزد او ماند که جریان او مفصل است⁽⁵⁾.

9 - نایب دوم، محمدبن عثمان که از او سؤال نمودند: آیا صاحب این امر را دیده‌ای؟

پاسخ داد: آری و آخرین دیدارم با او در بیت اللَّه الحرام بود که می‌فرمود:

«اللهم نجزلی ما وعدتنی»؛ «خدایا! آنچه را به من وعده فرمودی، عطا فرما.»⁽¹⁾

عبداللَّه بن جعفر حمیری نقل کرد: از محمدبن عثمان عمری - رضی‌اللَّه‌عنه - شنیدم که گفت: امام زمان‌علیه السلام را مشاهده نمودم که به پرده کعبه چنگ زده، نیازمندانه می‌فرمود: «خداوندا! انتقام مرا از دشمنانم بگیر.»⁽²⁾

آنهایی که به دیدار امام زمان‌علیه السلام در غیبت صغری مشرف شدند، فراوانند؛ ولی به سبب اطاله کلام، آنچه را یادآوری نمودیم، کفایت می‌نماید.

تلاش نافرجام برای دستگیری امام زمان‌علیه السلام‌

پس از اینکه امام زمان‌علیه السلام در سامرا برای مدتی ساکن شد که مقدار آن را به طور دقیق نمی‌دانیم؛ عده زیادی به دیدار ایشان شرفیاب شدند و اموال خود را تسلیم آن حضرت‌علیه السلام نمودند.

طبیعی بود که حکومت در آن ایام، وجود امام زمان‌علیه السلام را خطری برای خود می‌دید و از وجود این خطر و شیعیان، غافل نبود.

به این سبب، نمایندگان امام زمان‌علیه السلام، روش اختفا و گوشه گیری را پیشه نمودند تا هرگونه شکی را از خود دفع کنند و از تعقیب حکومت در امان باشند.

حکومت، چندین مرتبه کوشش نمود تا امام زمان‌علیه السلام را دستگیر و زندانی کند؛ ولی همه تلاش‌های آنان ناکام گردید.

یادآور شدیم که حکومت وقت، نرجس خاتون را برای پرس‌وجو و تحقیق درباره امام زمان‌علیه السلام دستگیر نمود؛ ولی موفقیتی برای آنان نداشت.

در آن اواخر بعد از گذشت 19 سال - که سامرا پایتخت عباسیان بود - بغداد، مرکز و پایتخت گردید و دستگاه حکومتی به آن‌جا منتقل گردید و معتضد، مدعی خلافت گشت؛ او رئیس دولت، صاحب قدرت و امکانات بود.

معتضد، دستگیری امام مهدی‌علیه السلام را در رأس برنامه‌های خود قرار داد و به 3 نفر از

نزدیکان خود دستور داد به صورت مخفی و متفرقه به سامرا بروند و بار و بنه کمی همراه خود ببرند و محله‌ای را برایشان توصیف کرد: خانه‌ای در آن‌جا قرار دارد و خادم سیاهی کنار در نشسته، چون آن خانه را یافتید، تمام اهل منزل را سر ببُرید.

یکی از آنها - که نامش رشیق بود - جریان را چنین شرح می‌دهد:

به سامرا رسیدیم و آنچه را برای ما وصف شده بود، دیدیم و در راهرو، خادم سیاهی بود که در دستش چیزی بود که می‌بافت.

از او سؤال کردیم: در اتاق چه کسی است؟

گفت: خانه برای صاحبش است.

اصلا توجهی به ما نکرد؛ همان‌گونه که به ما دستور داده بودند، اتاق را محاصره کردیم، داخل شدیم، سرایی دیدیم که پاک و آرام بخش بود و در مقابل خود، پرده زیبایی را دیدیم که گویا هم اکنون نصب شده، هیچ دستی به آن نخورده است و احدی در اتاق نبود؛ پرده را بالا زدیم (منزل بزرگی بود)، گویی دریایی در آن بود و در گوشه منزل، حصیری روی آب بود و روی آن، مردی از بهترین‌های روزگار بود که بر روی آن نماز می‌خواند و اصلا توجهی به ما و سلاح‌هایمان نداشت.

احمدبن عبداللَّه - که یکی از 3 نفر بود - خواست، وارد منزل شود؛ ولی در آب غرق شد، ترسان و مضطرب گردید، دستم را به سوی او دراز نمودم، نجاتش دادم، او را از آب خارج کردم از هوش رفت و ساعتی بی‌هوش ماند؛ دوست دومم برای انجام همان کار جلو رفت و همان بلا بر او نازل شد.

حیران و مبهوت، سر جای خود باقی ماندم به صاحب منزل گفتم:

از خدا و از شما معذرت می‌خواهم به خدا! نمی‌دانم چه خبر است؟ و دیگر هرگز به این‌جا نمی‌آیم، توبه می‌کنم و به خداوند پناه می‌برم!

اصلا به من توجهی ننمود و از نمازش دست نکشید، ما هم پشیمان شدیم و برگشتیم.

معتضد، منتظر ما بود و به دربانان و نگهبان‌ها سفارش کرده بود در هر حالی که بود، ما نزد او برویم.

شب هنگام، نزد او رفتیم؛ جریان را از ما پرسید هر آنچه دیدیم را تعریف نمودیم.

گفت: آیا قبل از من با کسی دیدار داشته‌اید؟ آیا این جریان را برای کسی هم بازگو کرده‌اید؟

گفتیم: نه.

گفت: اگر این خبر را برای کسی بگویید، حرامزاده هستم، اگر گردن شما نزنم!

تا زنده بودیم، جرأت بازگو کردن آن را نداشتیم⁽¹⁾.

این‌گونه برداشت می‌شود که در آن اتاق، امام زمان‌علیه السلام بود و ایشان تحت مراقبت شدید حکومت بود و اخبار و اطلاعات پیاپی برای معتضد ارسال می‌شده، معتضد هم از وجود دایم خادم سیاه در راهروی اتاق، آگاهی داشته است.

لذا می‌بینید که به 3 نفر از اشرار، دستور حرکت به سمت سامرا می‌دهد و اوصاف خانه و اتاق را برای آنها بیان می‌کند و دستور حمله به اتاق، را با تمام قوا و نیرو می‌دهد و دستور می‌دهد که هر کسی را در منزل یافتند به قتل برسانند.

همچنین می‌بینید که معتضد، اسم شخصی که باید به قتل برسد را بیان نمی‌کند؛ بلکه می‌خواهد، آنها در تاریکی جهالت باشند و کسی را که به قتل می‌رسانند، نشناسند؟ که چرا حکم به قتل او صادر کرده؟ گناه او چیست؟

آن 3 نفر به سامراء می‌رسند و به اتاق حمله می‌برند و خادم سیاه را در حال بافتن می‌بینند که هیچ توجهی به آنها نمی‌کند، گویی حشراتی هستند که وارد اتاق شده‌اند بعد از اینکه درباره اتاق و کسی که در آن است، پرسیدند، او جوابی کوتاه و منطقی می‌دهد و هویت او را بیان نمی‌کند و به این وسیله، آنها را تحقیر و خوار می‌کند و آنها نیز به این رفتار پی می‌برند.

در نهایت، اتاقی را می‌بینند که بزرگ و مملو از آب است، گویا دریایی می‌باشد و در گوشه‌ای از اتاق، حصیری را می‌بینند که گویی روی آب است و روی آن، مردی نیکو و خوش قیافه است که نماز می‌خواند و نسبت به حمله و هجوم آنها بی‌اعتناست و اصلا به

آنها توجهی ندارد، گویی هیچ حادثه‌ای رخ نداده است.

واضح است که امام زمان‌علیه السلام به وسیله معجزه، شر آن افراد را دفع می‌کند؛ ولی یکی از آنها به تقلید شناگران، خود را به آب می‌اندازد تا خود را به امام‌علیه السلام برساند؛ ولی در آب غرق می‌شود و رشیق، او را نجات می‌دهد و از آب خارج می‌کند؛ نفر دوم نیز همان کاری را انجام می‌دهد که نفر اوّل انجام داد و عاقبتش هم، مثل همان نفر اوّل می‌شود.

این انسان بینوا، عاجز و سرکش را ببین که می‌خواهد به کسی که خداوند تعالی به او قدرت داده، ظلم کند و در مقابل خواست خداوند، مخالفت نماید.

دراین فرصت، نیازی به تفسیر معجزه و تحلیل آن در سایه ماده و طبیعت نمی‌بینم، چرا که معجزه، فوق این مقایسه‌هاست و عقل از زاویه ماده، ناتوان از تحلیل و تفسیر آن می‌باشد و کافی است، بدانیم آنچه را رشیق، مشاهده نموده بود، معجزه است و معجزه، حد و مرزی ندارد و فقط مختص پیامبران نیست؛ بلکه ائمه اطهارعلیهم السلام نیز، دارای این قدرت می‌باشند.

در فضایی خارق العاده، رشیق متنبه می‌شود که در مقابل او معجزه‌ای قرار دارد که گویی در غیر عالم ماده زندگی می‌کند از همین رو، موضع گیری خود را از مهاجم بودن به عذر خواهی کردن، تغییر می‌دهد و اوّل، از خداوند و دوم از نمازگزار معذرت خواهی کرد و ادعا نمود که نسبت به آن خانه و صاحبش، هیچ چیزی نمی‌داند و نمی‌داند، چرا معتضد به او، دستور قتل صاحب این خانه را داده، به سبب چه گناهی، مستحق قتل گردیده است؟!

ولی امام، اصلا توجهی به معذرت خواهی او نمی‌کند و هیچ تغییری در شکل نماز او به وجود نمی‌آید در حالی که رعب و وحشت آنها زیاد گردیده، شکست خورده و زیان دیده به بغداد برمی‌گردند.

معتضد در کنار آتش خود را گرم می‌نمود و انتظار آن 3 نفر را می‌کشید که از انجام آن عملیات محرمانه باخبر شود و به نگهبانان سفارش کرده بود در هر ساعتی از شبانه روز به محض ورود این 3 نفر، احدی مانع آنها نشود و فورا به حضور او برسند؛ پس از اینکه آنان

وارد شدند و او را از ماوقع باخبر نمودند؛ از آنها سؤال نمود: آیا قبل از من، کسی با شما ملاقات کرده؟ آیا احدی را از آنچه اتفاق افتاده، باخبر کرده‌اید؟

گفتند: نه. سپس به شدیدترین وجه و اسلوب متعارف، نزد اراذل و اوباش، قسم یاد کرد و گفت: من حلال زاده نیستم، اگر باخبر شوم، احدی از شما آنچه را دیده‌اید به کسی بازگو کنید و من گردن شما را نزنم! این شدیدترین تهدید به قتل برای آنها بود.

کوشش دیگری برای دستگیری امام زمان‌علیه السلام‌

بعد از اینکه معتضد دید، کوشش‌ها برای دستگیری ثمری ندارد، خواست دستورات دیگری را به صورتی وسیع‌تر و قوی‌تر به اجرا بگذارد.

به عقل سخیف، رای فاسد و نظریه احمقانه او نگاه کنید...

هنگامی که می‌بیند، خداوند محافظ مهدی‌علیه السلام است و او به سلاح معجزه، دسترسی دارد؛ باز هم، سر عقل نمی‌آید؛ بلکه به دشمنی و جبروت خود ادامه می‌دهد و تلاش می‌کند بر خواست خداوند غلبه کند.

در فرصتی دیگر، رشیق در تلاشی دیگر برای دستگیری امام‌علیه السلام در ارتش حضور داشته، که ماجرا را چنین بیان می‌کند:

عباسیان، سپاه بیشتری فراهم کردند و وقتی وارد منزل شدند از درون سرداب، صدای صوت قرآن شنیدند، پشت دربِ سرداب جمع گشتند تا همه لشکر از راه برسند؛ امام‌علیه السلام از راه سرداب - که بسته بود - و از میان آنها، عبور نمود و هنگامی که از چشم‌ها پنهان شد؛ امیر آنها گفت: پایین بروید و او را بگیرید.

گفتند: آیا او از کنار ما نگذشت؟

گفت: او را ندیدم!، شما که او را دیدید، چرا او را رها کردید؟

گفتند: ما فکر کردیم، تو او را دیده‌ای.⁽¹⁾

آری، معتضد لشکری را به سامرا برای دستگیری امام‌علیه السلام می‌فرستد که تعداد دقیق آنها را نمی‌دانیم؛ آن حضرت را محاصره می‌کنند و صدای صوت امام‌علیه السلام را در حال قرائت قرآن

از درون سرداب می‌شنوند و فرمانده آن لشکر منتظر می‌ماند تا بقیه از راه برسند که همگی با هم، وارد سرداب شوند و دستور معتضد را اجرا کنند.

به این افراد ترسو نگاه کنید که چگونه تدابیر طویل و عریضی را برای دستگیری یک نفر به اجرا می‌گذارند.

این‌جا خواست خداوند، چنین تعلق می‌گیرد که لکه ننگ، ذلت و خواری بر پیشانی آنها هر بار بیشتر از بار قبل قرار گیرد؛ امام‌علیه السلام از سرداب و از میان آن لشکر گذشت در حالی که او را می‌دیدند؛ سپس رفت و غایب شد.

فرمانده، پریشان فکر، دست پاچه و سردرگم شده بود و خداوند، جلوی چشمان او، سدی قرار داد تا امام زمان‌علیه السلام را در حال خروج نبیند در حالی‌که لشکریان، او را می‌دیدند... و زمانی که لشکریان می‌دیدند که فرمانده‌شان، هیچ دستوری نمی‌دهد؛ گمان کردند فرمانده، امام‌علیه السلام را دیده، ولی حرفی نمی‌زند؛ خداوند امام زمان‌علیه السلام را از تلاش‌های بیهوده‌و ناکام دشمن محافظت نمود و او را تا هنگام ظهورش در سایه حفاظت خود قرار داد.

قضیه سرداب‌

بیشتر خانه‌های مناطق گرمسیری در عراق، سرداب‌هایی برای فرار از گرمای تابستان دارند و منزل امام عسکری‌علیه السلام در شهر سامرا نیز سردابی داشت و خواندید که رشیق گفت، امام زمان‌علیه السلام از سرداب خارج گردید در حالی‌که خانه در محاصره ارتش بود و سپس از نظرها غایب شد.

سرداب در جوار مرقد امام هادی‌علیه السلام و امام عسکری‌علیه السلام می‌باشد و طبیعی است که در طول قرون گذشته، تجدید بنا شده، ولی خودِ مکان، تغییری نیافته است. زوار، این سرداب را به سبب قداستش و اینکه خانه 3 نفر از ائمه اهل بیت‌علیهم السلام بوده، خانه مبارکی می‌دانند و در آن‌جا نماز می‌خوانند، ذکر خداوند می‌نمایند و آنجا را زیارت می‌کنند؛ هیچ احدی، چنین اعتقادی ندارد که امام‌علیه السلام در سرداب سکونت داشته، یا اینکه از آن‌جا ظهور می‌نماید؛ سرداب، فقط مکانی متبرک است همان‌گونه که شاعر می‌گوید:

و ما حبّ الدیار شغفن قلبی

ولکن حبّ مَنْ سکن الدیارا⁽¹⁾

قلب من، عاشق و شیفته دیار نیست؛ بلکه دوستدار آن کسی است که ساکن آن جاست.

این خلاصه‌ای از جریان سرداب است؛ ولی همراه من بیایید و دروغگویان را مشاهده کنید که چگونه شیعه را مسخره می‌کنند که امام شیعه در سرداب غایب گشته، با اینکه هیچ شیعه‌ای چنین اعتقادی ندارد که امام‌علیه السلام در سرداب غایب گشته، یا ساکن سرداب است.

ولی منحرفان هر آنچه دلشان می‌خواهد، بدون حیا و شرم از مردم و بدون خوف از خداوند تعالی می‌نویسند.

نادانی و کینه توزی یکی از آنها به حدّی رسیده، که در این باره، شعری سروده:

ما ان للسرداب ان یلد الذی

سمیتموه بزِعمکم انساناً

هنوز در سرداب، آن کسی که به زعم خود، او را انسان نام نهادید، متولد نشده است.

این دروغ‌ها باقی ماند و در خلال قرن‌ها از نویسنده‌ای به مؤلفی و از نادانی به دشمنی و از دروغگویی به دجالی منتقل گردید حتی جهل یکی از آنها به حدی رسید که در کتاب خود می‌نویسد:

این همان سرداب در شهر حلّه عراق است!.

با اینکه می‌دانید، مسافت بین حلّه و سامرا، تقریباً سیصد کیلومتر است!

در پایان به این جا می‌رسد و چنین چیزی اضافه می‌کند که: شیعیان در هر جمعه با سلاح و اسب‌ها به درب سرداب می‌آیند و با ناله و زاری فریاد برمی‌آورند: ای مولای ما!ظهور کن.

وای بر منحرفانی که بر این دروغ، همدست گشتند تا سوء نیت آنها کشف نگردد و دلیل زشت آنها از بین نرود؛ ولی حق، آشکار می‌گردد و باطل، رسوا می‌شود به همین سبب است که آنها در سخنان خود با یکدیگر تفاوت دارند که در گفته‌ها، متفاوت و متناقض از همدیگر هستند؛ یکی از آنها می‌گوید: این سرداب در حلّه است. دیگری می‌گوید: «در بغداد است.» و سومی می‌گوید: «در سامرا است.» و دیگری می‌آید و می‌گوید که نمی‌داند سرداب کجاست و لفظ سرداب را بر زبان جاری می‌کند تا بدی خود را بپوشاند و ما به این دروغ‌ها و افتراها

توجهی نمی‌کنیم و می‌گوییم:

«الا لعنة اللَّه علی الکذّابین... الا لعنة اللَّه علی کلّ مفتر افّاک» «لعنت خداوند بر دروغگویان... لعنت خداوند بر یاوه گویان بی‌شرم!»

فعالیت‌های امام زمان‌علیه السلام در زمان غیبت صغری‌

امامت و خلافت از امام عسکری‌علیه السلام به امام زمان‌علیه السلام انتقال یافت و ایشان در زمانی زندگی می‌کرد که عمر خود را در اختفا و غیبت سپری کرد و کسی جز خواص، او را ملاقات نمی‌کردند؛ ولی با این حال از اوضاع و احوال مردم مطلع بود و زمام رهبری و اداره تمام مردم به خصوص شیعیان و تدبیر امور در دست ایشان بود و به سؤالات جواب می‌داد و مشکلات مردم را رفع می‌کرد.

امر و نهی و عزل و نصب می‌نمود، گویی در همه حال در اجتماع حاضر است و چیزی از نظرش پنهان نبود.

مدام با نمایندگان و وکلای خود ارتباط داشت و اوامر و تعلیمات لازم را دستور می‌داد و به اندازه امکانات و گنجایش، آنان را ارشاد و راهنمایی می‌نمود و چنانچه ضرورت پیدا می‌کرد، آنها را به اتخاذ تدابیر خاص امر می‌نمود که برخی از آنها را به صورت خلاصه بیان می‌کنیم.

همان‌گونه که در گذشته اشاره نمودیم، امام زمان‌علیه السلام به کاروان دوم اهل قم امر فرمود که به نماینده‌اش، عثمان بن سعید عمری در بغداد مراجعه نمایند؛ زیرا شیعیان درباره مسائل فقهی، مالی و اجتماعی خود به عثمان‌بن سعید مراجعه می‌کردند و آنان، آگاه به این امر بودند و در اطمینان به دیانت و امانت داری این نماینده، شکی نداشتند.

گاهی مسائل فقهی یا شخصی و مالی خود را می‌نوشتند و به نایب می‌دادند؛ سپس او جواب را با خط امام‌علیه السلام می‌آورد.

گاهی از نماینده می‌خواستند، مسائل و خواسته‌های آنها را برای امام‌علیه السلام بنویسد و نماینده، این کار را انجام می‌داد و پس از مدت زمان کوتاهی، آنها را با جواب صادره از طرف امام‌علیه السلام باخبر می‌کرد و یا جواب امام‌علیه السلام را در نامه‌ای مفصل - که جواب‌های مسائل

فراوانی در آن بود - نشان می‌داد؛ گر چه نشان دادن نامه امام‌علیه السلام، جز برای دلایل خاص و مصلحت اندیشی، لازم نبود.

گاهی بعضی شیعه‌ها در برخی مسائل عقیدتی منازعه می‌نمودند و بعد از مراجعه به یکی از نمایندگان، مشکل آنان حل می‌شد و گاهی جواب از طرف امام زمان‌علیه السلام برای آنها می‌آمد که سخن او، تمام کننده بود و همه به آن اعتقاد و اذعان داشتند؛ در این جا به نمونه‌هایی از مراجعه مردم به نمایندگان برای حل مشکلات عمومی یا خصوصی اشاره می‌کنیم:

1 - عده‌ای از شیعیان سوال داشتند که آیا خداوند عزوجل، امور خلایق و روزی آنها را به ائمه‌علیهم السلام سپرده است یا نه؟

عده‌ای گفتند: محال است؛ زیرا خلق اجسام فقط در اختیار خداوند عزوجل می‌باشد.

گروه دیگری گفتند: آیا خداوند، ائمه‌علیهم السلام را بر این کار، توانا نمود که خلق کنند و روزی دهند؟

یکی گفت: چرا به محمدبن عثمان عمری مراجعه نمی‌کنید و درباره آن سؤال، نمی‌پرسید که حق را توضیح می‌دهد؟ چون راه او به سمت صاحب الامر (عجل اللَّه فرجه) می‌باشد.

سؤال را نوشتند و برای او فرستادند از طرف امام‌علیه السلام جواب آمد که:

«انّ اللَّه تعالی هو الذی خلق الاجسام و قسم الارزاق، لانّه لیس بجسم ولا حال فی جسم، لیس کمثله شی‌ء و هو السمیع العلیم.

و امّا الائمةعلیهم السلام فانّهم یسئلون اللَّه تعالی فیخلق و یسئلونه فیرزق، ایجاباً لمسئلتهم و اعظاماً لحقّهم.»

«خداوند تعالی، اجسام را خلق نمود و روزی‌ها را قسمت کرد؛ چون او جسم نیست و در جسمی حلول نکرده، مثل و مانندی ندارد و او شنوا و داناست.

ائمه‌علیهم السلام از خدا می‌خواهند و خداوند می‌آفریند و از او می‌خواهند و خداوند به سبب قبول خواسته آنان و بزرگداشت حقّشان، روزی می‌دهد.»

2 - درباره جانشین امام عسکری‌علیه السلام، اختلافی بین شیعیان پدید آمد که یکی از آنان گفت: «امام عسکری‌علیه السلام رفت و جانشینی برای خود نگذاشت.

دیگری گفت: هرگز! امام نمی‌رود، مگر اینکه جانشینی برای خود تعیین نماید!

در این باره نزاع کردند و نامه‌ای برای امام‌علیه السلام نوشتند و جواب چنین آمد:

«بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم، عافانا اللَّه و ایّاکم من الضلالة والفتن و وهب لنا و لکم روح الیقین و اجارنا و ایاکم من سوء المنقلب.

انّه انهی الی ارتیاب جماعة منکم فی الدین و ما دخلهم من الشکّ والحیرة فی ولاة امورهم، فغمّنا ذلک لکم...لا لنا و ساءنا فیکم... لا فینا، لانّ اللَّه معنا و لا فاقة لنا الی غیره و الحقّ معنا، فلن یوحشنا من قعد عنّا...

یا هولاء!... ما لکم فی الریب تتردّدون؟ و فی الحیرة تنعکسون؟ او ما سمعتم اللَّه عزّوجلّ یقول: «یأَیُّها الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُواالرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنکُمْ»

او ما علمتم ما جاءت به الاثار ممّا یکون و یحدث فی ائمّتکم عن الماضین والباقین عنهم!؟

او ما رایتم کیف جعل اللَّه معاقل تاوون الیها و اعلاماً تهتدون بها، من لدن آدم‌علیه السلام الی ان ظهر الماضی‌علیه السلام کلّما غاب علم بدا علم و اذا افل نجم طلع نجم؟

فلمّا قبضه اللَّه الیه ظننتم ان اللَّه تعالی ابطل دینه و قطع السبب بینه بین خلقه!؟

کلا...ما کان ذلک و لا یکون حتی تقوم الساعة و یظهر امر اللَّه سبحانه و هم کارهون و انّ الماضی‌علیه السلام مضی سعیداً فقیداً علی منهاج آبائه‌علیهم السلام و فینا وصیّته و علمه و من هو خلفه و من یسدّ مسدّه، لا ینازعنا موضعه الاّ ظالم آثم و لا یدّعیه دوننا الاّ جاحد کافر و لو لا انّ امر اللَّه تعالی لا یغلب و سرّه لا یظهر ولا یعلن لظهر لکم من حقّنا ما تبین منه عقولکم و یزیل شکو ککم لکنّه ماشاء اللَّه کان، و لکلّ اجل کتاب، فاتقوا اللَّه و سلّموا لنا ورّدوا الامر الینا، فعلینا الاصدرا، کما کان منّا الایراد و لا تحاولوا کشف ما غطی عنکم و لا تمیلوا عن الیمین و تعدلوا الی الشمال واجعلوا قصدکم الینا بالمودة علی السنة الواضحة، فقد نصحت لکم و اللَّه شاهد علیّ و علیکم و لولا ما عندنا من محبة صلاحکم و رحمتکم والاشفاق علیکم،

لکنّا عن مخاطبتکم فی شغل، فیما قد امتحنّا به من منازعة الظالم العتلّ الضالّ المتتابع فی غیّه المضادّ لربّه، الداعی ما لیس له، الجاحد حقّ من افترض اللَّه طاعته،الظالم الغاصب و فی ابنة رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله لی اسوة حسنة و سیردی الجاهل رداءة عمله و سیعلم الکافر لمن عقبی الدار.

عصمنا اللَّه و ایاکم من المهالک و الاسواء و الافات و العاهات کلّها برحمته.

فانّه ولیّ ذلک و القادر علی ما یشاء و کان لنا و لکم ولیّاً و حافظاً و السلام علی جمیع الاوصیاء و الاولیاء و المومنین و رحمة اللَّه و برکاته و صلّی اللَّه علی محمّد و آله و سلم تسلیماً»؛

«به نام خداوند بخشنده مهربان؛ خداوند، ما و شما را از فتنه‌ها برهاند و روح یقین را به ما و شما عطا فرماید و ما و شما را از بدی‌های روزگارِ ما و شما نجات دهد!

با خبر شدم، عده‌ای از شما درباره دین، دچار تردید شدید و درباره جانشین امام‌علیه السلام شک کردید به همین سبب درباره شما و به سبب شما ناراحت شدم؛ چه چیزی آنها را داخل شک نمود و آن را پوشاند؛ زیرا خداوند با ماست و نیازی به دیگری نداریم و حق با ماست و هر کسی از ما دست کشد، ما را به وحشت نمی‌اندازد.

چه شده که در شک و تردید هستید؟! و در حیرت و سرگردانی هستید؟ مگر نشنیدید که خداوند سبحان و تعالی می‌فرماید: «یا أَیُّها الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُواالرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنکُمْ» «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از خداوند فرمانبرداری نمایید و از پیامبرصلی الله علیه وآله و صاحبان امر اطاعت کنید.»⁽¹⁾

آیا آنچه راجع به زندگی امامان قبل و بعد آمده، نمی‌دانید؟

آیا ندیدید، چگونه خداوند، پناهگاه‌هایی را برای پناه و هدایت و نشان دادن راه به شما از آدم‌علیه السلام تا امام پیشین‌علیه السلام قرار داد و اگر ستاره‌ای غروب می‌کرد، ستاره‌ای دیگر به جایش طلوع می‌نمود؟!

وقتی که خداوند، او را (امام عسکری‌علیه السلام) به جانب خود برد، گمان کردید که خدای

تبارک و تعالی دین خود را باطل کرده، یا رابطه بین خود و مردم را قطع نموده است؟!

هرگز چنین نشده، حتی یک ساعت هم اتفاق نیفتاده است؛ امر خداوند، علیرغم نارضایتی دشمنان، آشکار و ظاهر می‌گردد.

امام پیشین‌علیه السلام به روش پدران خود با سعادت و نیکبختی از دنیا رفت و وصیت و علمش نزد ماست؛ پس چه کسی جانشین اوست؟ و چه کسی جایگاه محکم او را پر می‌کند؟ کسی جز دشمن سنگدل، درباره جایگاه و جانشینی او با ما منازعه نمی‌کند و ادعایی ندارد؛ کسی جز کافر کفرورز، چنین ادعایی نمی‌کند و اگر این‌گونه نبودند؛ امر خداوند، غالب و سرّ او آشکار می‌گردید؛ حق ما برای شما آشکار می‌شد و شک شما طرف می‌گشت؛ ولی خواست خداوند این است و برای هر سببی، نوشته‌ای است.

پس تقوا پیشه کنید و تسلیم ما شوید و امر را به ما واگذارید و تدبیر امور با ماست؛ همان‌گونه که اراده‌ها از ماست و برای کشف آنچه پوشیده شده، تلاش نکنید و از راه راست منحرف نشوید و قصد خود را بر راه و روشی روشن و بر مبنای دوستی ما قرار دهید.

شما را نصیحت کردم و خداوند بر شما شاهد است، اگر نزد ما محبت و صلاح و رحمت و دلسوزی برای شما نبود با شما کاری نداشتیم و به وسیله امتحان خود - که منازعه با ظالم گستاخ است که در تاریکی فرو رفته، ضدّ خداست، مدعی آنچه برایش نیست شده، منکر حقِ کسی گشته، که خداوند، اطاعت او را واجب نموده - می‌پرداختیم؛ در این باره، دختر پیامبرصلی الله علیه وآله برای من الگویی نیکوست⁽¹⁾و آن شخص نتیجه عملش را خواهد دید و کافر خواهد دانست، عاقبت کار از آنِ کیست؟

همراه شما از آفات و بدی‌ها و مهلکه‌ها به سوی رحمت خدا پناه می‌بریم که خداوند بر همه چیز تواناست و برای ما و شما، ولّی و حافظ است و سلام، درود، رحمت و برکت خداوند بر اوصیا و اولیا و مؤمنین و سلام و درود بر محمّد و خاندانش!⁽²⁾

3 - خداوند به مردی، فرزندی عطا فرمود؛ ولی آن طفل در روز هشتم وفات یافت؛ پدرش نامه‌ای برای امام زمان‌علیه السلام نوشت که خبر مرگ فرزند را در آن نوشته بود و جواب از امام‌علیه السلام آمد که:

«سیخلف اللَّه علیک غیره و غیره، فسّمه احمد و من بعد احمد، جعفر»؛

«بزودی خداوند به جای او، 2 فرزند به تو عطا خواهد نمود که اسم اولی را احمد و دومی را جعفر بگذار.»

همان شد که امام‌علیه السلام خبر داده بود.⁽¹⁾

4 - در دوران نماینده سوم، حسین‌بن روح که شیخ علی‌بن حسین بابویه (پدر شیخ صدوق) او را طلب نمود، تا از حسین‌بن روح بخواهد، صاحب الزمان‌علیه السلام برای عطای فرزند پسری برای او را دعا نماید.

بعد از 3 روز جواب آمد: «برای علی بن حسین دعا شد و پسری مبارک برای او متولد خواهد شد و پس از این پسر، اولاد دیگری نیز متولد خواهند شد.»

در همان سال، محمدبن علی‌بن حسین‌بن بابویه، ملقب به شیخ صدوق رضوان اللَّه علیه]متولد شد و اولاد دیگری نیز به دنیا آمدند.

شیخ صدوق، عالمی جلیل القدر، حافظ احادیث و دانا به علم رجال بود و کسی مانند او در حافظه و حفظ علم دیده نشد و ایشان حدود سیصد کتاب به یادگار گذاشت.

همچنین در جای دیگر آمده: علی بن حسین (پدر شیخ صدوق) به شیخ حسین‌بن روح نوشت که از امام‌علیه السلام بخواهد، خداوند به او، اولادی فقیه عطا نماید.

جواب آمد: «انک لا ترزق من هذه و ستملک جاریة دیلمیة و ترزق منها ولدین فقیهین»؛

«اینها را به دست نخواهی آورد؛ ولی صاحب کنیزی دیلمی خواهی شد⁽²⁾و از او، 2 پسر فقیه به دست خواهی آورد.»

شیخ صدوق و برادرش حسین از فقها و از حافظان حدیث بودند که کسی مثل آنها در قم نبود.⁽¹⁾

5 - مردی - که اسمش سرور بود - از کودکی لال بود و نمی‌توانست صحبت کند، 13 یا 14 ساله شد، پدرش نزد حسین‌بن روح آمد و از او خواست از امام‌علیه السلام بخواهد، خداوند زبان فرزندش را باز نماید.

شیخ به ایشان گفت: به شما امر شده که به سوی مرقد امام حسین‌علیه السلام بروید.

همراه پدر و عمویش به کربلای مقدس رفتند و بعد از زیارت مرقد امام حسین‌علیه السلام، پدر و عمویش او را صدا زدند.

او با زبانی فصیح و گویا گفت: لبیک!

پدرش گفت: حرف زدی؟!

سرور گفت: آری، ای پدر.⁽²⁾

6 - مردی با همسر خود اختلاف پیدا کرد و کار به نزاع شدید و اختلاف منجر گردید، آن مرد برای حل مشکل خود از امام زمان‌علیه السلام کمک خواست.

جوابی از امام‌علیه السلام آمد که در ضمن آن، جواب سؤال‌های همه مردم بود:

«خداوند، رابطه این مرد و زن را اصلاح می‌کند و با هم صلح و دوستی می‌کنند.»

زن برگشت و از او معذرت خواهی کرد و به بهترین شکل، زندگی کرد.⁽³⁾

7 - مردی از قم به بغداد آمد و همراهش، اموال و هدایای فراوانی از اهل قم برای امام زمان‌علیه السلام بود.

وقتی اموال را به محمد بن عثمان داد،ایشان به او گفت: یکی از آنها را ندادی، آن کجاست؟

مرد گفت: مولای من، چیزی باقی نمانده، هر چه بوده، تقدیم نمودم!

محمد بن عثمان گفت: بلی، یک چیز باقی مانده، برگرد و آنچه همراه تو بوده را تفتیش کن.

برگشت، آنها را تفتیش نمود، بسیار فکر کرد و فکرش به جایی نرسید؛ پس به طرف محمد بن عثمان برگشت و به ایشان گفت: چیزی در دست من باقی نمانده است.

محمد بن عثمان به او گفت: به تو می‌گویم، 2 تا پیراهن سودانی - که فلانی به شما داده - کجا هستند؟

آن 2 پیراهن را به یاد آورد و گفت: فراموش کردم؛ ولی نمی‌دانم، کجا گذاشته‌ام؟

آن مرد جستجو کرد و چیزی نیافت؛ پس به طرف محمّد بن عثمان برگشت و او را از مفقود شدن پیراهن‌ها با خبر نمود؛ ولی محمّد به او گفت:

به طرف فلان پنبه فروش - که 2 کیسه به او دادی - برو و یکی از کیسه‌ها را پاره کن که پیراهن را در آن می‌بینی. آن مرد با تعجب رفت و یکی از کیسه‌ها را باز کرد و پیراهن‌ها را برای محمّد بن عثمان آورد.

فصل یازدهم: غیبت کبری‌

توضیح‌

غیبت صغری با مرگ نایب چهارم امام زمان‌علیه السلام به انتها رسید و غیبت کبری آغاز گردید، بدین وسیله راه ارتباط و اتصال به امام زمان‌علیه السلام قطع شد و مصیبت بزرگی گریبان‌گیر مردم شد، رهبری دینی دگرگون گردید و به فقهای جامع الشرایط برای فتوا دادن، انتقال یافت.

امام زمان‌علیه السلام برای یکی از معتمدین شیعه به نام اسحاق‌بن یعقوب به وسیله محمّد بن عثمان نامه‌ای نوشت که:«و امّا الحوادث الواقعه، فارجعوا فیها الی رواة حدیثنا فانّهم حجّتی علیکم و انا حجّة اللَّه علیکم»؛

«و اما درباره حوادثی که رخ خواهد داد به راویان حدیث ما مراجعه کنید که آنها،من بر شما و من حجّت خدا بر شما هستم.»⁽¹⁾

در آن زمان، عده زیادی از محدثان - که از اصحاب امام هادی‌علیه السلام و امام عسکری‌علیه السلام بودند - وجود داشتند، بعضی مملو از این‌گونه گنجینه‌ها و تالیفات بوده‌اند و به آن احادیث مراجعه می‌کردند.

همچنین تعداد زیادی از اصحاب امام باقرعلیه السلام و امام صادق‌علیه السلام بودند که حدود 400 کتاب تالیف نمودند که اصول چهارصدگانه، نام گذاشته شد و بیشتر آن کتاب‌ها، قابل اعتماد و متداوّل بودند و در آن زمان به آنها عمل می‌شد.

اما درباره جریان‌ها و حوادثی که حدیثی برای آنها وجود نداشت؛ امام زمان‌علیه السلام، دستور داده بود به محدثانی که قدرت ادراک و استخراج احکام را دارند، مراجعه شود و آن قواعد و اصول از احادیث و قرآن به دست می‌آید.

بدین وسیله امام زمان‌علیه السلام برای شیعه، خطی جدید برای تأمین مسائل فقهی باز نمود واز طریق مرجعیت دینی - که در وجود راویان حدیث ائمه اهل‌بیت‌علیهم السلام مجسم شده - قرار داد.

این، بدان معنی نیست که امام زمان‌علیه السلام از جامعه اسلامی کنار رفته، یا از فرماندهی و تصرف در عالم و یا بریدن از هر آنچه در بلاد و مردم پدید می‌آید، دوری کرده است و یا نظام امامت منحل شده، شکست خورده است.

هرگز چنین نیست! بلکه نظام امامت تا انقراض عالم ادامه دارد؛ زیرا آن نظامی الهی است و زوالی درباره آن وجود ندارد حتی اگر در اثر سخت‌گیری‌ها و ظلم‌هایی - که از جانب حکام ظالم بر اسلام و رسیدگی در امور مردم به وجود می‌آورند - مورد فشار قرار گیرد.

این جا سؤالی در اذهان به وجود می‌آید که فایده وجود امام غایب چیست و چگونه مردم از آن فایده می‌برند؟!

به خواست خداوند، جواب این سؤال در فصل آینده، داده خواهد شد.

چگونگی بهره بردن از امام غائب‌علیه السلام‌

قسمت اول

احادیث فراوانی درباره فواید وجود امام غایب‌علیه السلام و بهره بردن از آن وارد شده، که هم اکنون بعضی از آنها را ذکر می‌کنیم:

1 - عن جابر بن عبداللَّه الانصاری انّه سال النبی‌صلی الله علیه وآله: هل ینتفع الشیعه بالقائم‌علیه السلام فی غیبته؟ فقال‌علیه السلام: «ای والذی بعثنی بالنبوة، إنهم لینتفعون به و یستضیئون بنور ولایته فی غیبته، کانتفاع الناس بالشمس و إنْ جَللّها السحاب»؛

جابر بن عبداللَّه انصاری از نبی اکرم‌صلی الله علیه وآله سؤال نمود: آیا در زمان غیبت از قائم‌علیه السلام استفاده می‌برند؟

ایشان فرمود: «قسم به آن کسی که مرا به نبوت برانگیخت، مردم از وجود او در زمان غیبت، استفاده می‌برند، همان‌گونه که از آفتاب پشت ابر بهره می‌برند.»⁽¹⁾

2 - عن سلیمان عمش عن الامام الصادق‌علیه السلام قال: «لم تخل الارض منذ خلق اللَّه آدم من حجّة اللَّه فیها، ظاهر مشهور، او غائب مستور و لاتخلو - الی ان تقوم الساعة من حجّة للَّه فیها و لولاذلک لم یعبداللَّه»

قال سلیمان: فقلت للصادق‌علیه السلام: فکیف ینتفع الناس بالحجة الغائب المستور؟

قال: «کما ینتفعون بالشمس اذا سترها السحاب»؛

سلیمان اعمش گفت: امام صادق‌علیه السلام فرمود: «زمین از هنگامی که آدم خلق گردید از حجت خداوند خالی نشده، نمی‌شود که یا ظاهر و یا غایب و پنهان است تا اینکه قیامت فرا رسد که اگر جز این باشد، خداوند، پرستیده و عبادت نمی‌شود.»

گفتم: مردم، چگونه از حجّت غایب‌علیه السلام استفاده می‌برند؟

فرمود: «همان‌گونه که از آفتاب استفاده می‌برند حتی اگر ابرها آنها را بپوشانند.»⁽²⁾

3 - مانند این سخن از امام زین‌العابدین، علی بن الحسین‌علیه السلام روایت شده است.⁽³⁾

4 - همان‌گونه که در نامه امام زمان‌علیه السلام برای اسحاق بن یعقوب آورده شده:

«و امّا وجه الانتفاع بی فی غیبتی فکا لانتفاع بالشمس إذا غیبها عن الابصار السحاب....»؛

«و اما چگونگی بهره‌مندی از من در زمان غیبتم مانند استفاده از آفتاب در پشت ابرهاست.»⁽⁴⁾

مردم در گذشته، چیزی از خورشید نمی‌دانستند، مگر آنکه، جرمی آسمانی است که از

شرق طلوع می‌کند و در طول روز، فضا را روشن می‌کند و به غروب منتهی می‌شود؛ اجسام مرطوب را خشک می‌کند و آب را بخار و در فضا تولید حرارت می‌کند و امثال آن؛ ولی امروزه دانش، کشف کرده، خورشید فواید فراوان دیگری نیز دارد.

این موضوع، تفصیل و توضیح بیشتری را می‌طلبد؛ پس متوجه شدید، احادیثی که مرور کردیم و از رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله و 3 نفر از اهل‌بیت‌علیهم السلام، بیان شده بود، همگی تاکید بر حقیقت و مضمون واحدی دارند؛ چون از منبع واحدی صادر شده‌اند.

همچنین دانستید که پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمه‌علیهم السلام، امام غایب‌علیه السلام را به آفتاب پشت ابر تشبیه کرده‌اند.

سؤال می‌کنیم: چرا به ماه پشت ابر تشبیه نکرده‌اند؟ با وجود اینکه ماه هم، تأثیرات فراوانی در زمین دارد مانند جزر و مدّ و چیزهای دیگر.

جواب: واضح است که آفتاب از چندین جهت، نسبت به ماه برتری دارد:

1 - منبع نور آفتاب از خودش است؛ ولی ماه، نور خود را از آفتاب می‌گیرد.

2 - در اشعه نور خورشید، فوایدی هست که در اشعه ماه نیست.

3 - گردش خورشید در منظومه شمسی است که گردشی مهم و با ارزش به حساب می‌آید؛ ولی ماه، یکی از ستارگانی است که در منظومه شمسی شناور است.

سؤال دیگر: چرا امام غایب‌علیه السلام را به آفتاب تشبیه کرده‌اند؟

جواب: پاسخ این سوال می‌طلبد که مطالبی درباره خورشید و تأثیر آن در کره خاکی را بدانیم؛ ولی چون جایی برای تفصیل این بحث نیست به سبب عدم رابطه مستقیم بین آن و کتاب، لذا بحث فشرده‌ای در این باره را می‌آوریم، تا وجه شباهت بین آفتاب و امام زمان‌علیه السلام و سپس وجه شباهت بین آفتاب پشت ابر و امام غایب‌علیه السلام را بدانیم.

در این فضای گسترده، هزارها یا میلیون‌ها منظومه شمسی شناورند که برای همه این مجموعه‌ها مرکزی وجود دارد و هر یک از این سیاره‌ها در مدار خود با فاصله‌ای مناسب و با سرعتی که تدبیر و مقدر گردیده، دور مرکز خود می‌چرخند؛ منظومه شمسی، یکی از میلیون‌ها منظومه‌ای است که مرکزی دارد و آن، خورشید است و دور آن، سیاره‌هایی

می‌چرخند؛ در مراکز علمی نقل شده که نُه سیاره، دور خورشید می‌گردند: عطارد، زهره، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس، نپتون و پلوتون.

نظام عجیب و بدیعی در این منظومه‌های شمسی قرار داده شده است و آن چیزی می‌باشد که از بقای آنها، محافظت می‌کند: جاذبه.

خداوند حکیم و مدبّر - که بر انجام همه چیز تواناست - این نیرو را در این منظومه قرار داده که هر چیزی به دور آن می‌چرخد را جذب کند و سیاره‌ها با تمام نیرو، سعی می‌کنند از مرکز دور شوند.⁽¹⁾

بنابراین بقای این مجموعه به سبب جاذبه خورشید است و اگر جاذبه نبود؛ نظام، مختل می‌گشت، مجموعه از هم می‌پاشید، ستاره‌ها از هم جدا می‌شوند با یکدیگر برخورد می‌نمودند و در فضا متلاشی می‌شدند و تمام جهان هستی از بین می‌رفت؛ پاک و منزه است خدایی که نگه‌دارنده زمین و آسمان‌هاست.

خداوند تعالی، قدرت جاذبه را در خورشید قرار داد که مانع فرار سیاره‌ها از مرکزیت خورشید است، هر ستاره با قدرتی غیر قابل باور، سعی بر گریز از مرکزیت خورشید دارد؛ ولی نیروی موجود در خورشید، مانع از گریز می‌شود و اگر قدرت و نیروی فرار نبود، سیاره‌ها به خورشید نزدیک شده، می‌سوختند و اگر قدرت جاذبه خورشید نبود، ستاره‌ها و سیاره‌ها، متفرق و از مدارهایشان خارج می‌شدند و حیات و زندگانی تا ابد از بین می‌رفت.

پس خورشید، باعث امان منظومه شمسی از فنا و زوال است.

این چکیده کوچک و مختصری از تأثیر خورشید در تأثیر سیاره‌هایی - که در حال چرخیدن به دور آن هستند - می‌باشد.

قسمت دوم

ببین این خورشید درخشان، که اشعه مفید خود را به سوی زمین و در انواع فعل و انفعالات در انسان، حیوان، گیاه، هوا، آب، خاک و جماد، نازل می‌کند.

روشن است که ابرها چیزی از تأثیر خورشید را تغییر نمی‌دهند و فقط خورشید را در ناحیه‌ای که می‌پوشانند از انظار، دور نگه می‌دارند.

می‌دانید که ابرها از نور و حرارت خورشید به وجود می‌آیند و اگر خورشید نبود، نه بارانی، نه ابری، نه زراعتی و نه جانداری وجود داشت و مسیر و عاقبت حیات معلوم بود.

رسول خداصلی الله علیه وآله، امام سجادعلیه السلام و امام صادق‌علیه السلام، امام زمان‌علیه السلام را به خورشید پشت ابر تشبیه نموده‌اند؛ او همان کسی است که بشریت از وجودش استفاده می‌کند و زندگی‌اش منظم می‌گردد و همه مردم از فضل و برکت خداوند به رسول خداصلی الله علیه وآله و اهل‌بیت طاهرین‌علیهم السلام استفاده می‌کنند و از وجود آنها، خیر و برکت، الطاف خفیه و فیوضات معنوی برای مردم به دست می‌آید.

اوست که با اجازه خداوند از پشت پرده غیب بر عالم مسلط است و به صورتی مستمر در تمام امور جهان هستی، دست می‌برد و تمام صلاحیت‌هایی را که خداوند به او داده در اختیار دارد؛ زندگی او، زندگی انسان ضعیف و عاجزی نیست که قدرتی در تملک نداشته باشد و فقط به نماز و روزه بپردازد، دور از مردم باشد یا چیزی را از سرزمین‌ها و مردم نداند، هرگز و هزار هرگز!

امام زمان‌علیه السلام، علی‌رغم اینکه به خواست خداوند در پس پرده غیبت است هر آنچه از قدرت بخواهد در اختیار دارد و تمام وسایل لازم به وفور در اختیار اوست و شکی نیست که همه تصرفات، اقدامات امام زمان‌علیه السلام و دستاوردهای آن، مطابق حکمت و مصلحت است و تابع هوا و امیال نفسانی نیست؛ می‌دهد، می‌گیرد، یاری می‌کند، یاری نمی‌کند، انجام می‌دهد، ترک می‌نماید، کسی را دعا می‌کند، دیگری را دعا نمی‌کند، گمراه را راهنمایی می‌نماید، مریض را شفا، زبان لال را گویا می‌کند؛ وجود مبارک خود را به این و آن می‌نمایاند، گاهی درعراق و زمانی در ایران و لحظه‌ای در مسیر حج و دوباره در مکه، مدینه، منی، عرفات و در بعضی وقت‌ها، خود را برای بعضی افراد در بحرین یا در سرزمین‌های قفقاز و جاهای دیگر عالم، ظاهر می‌نماید و همه آنها به اذن و قدرت خداوند تبارک و تعالی است.

ای خواننده محترم! بعد از همه اینها، بعضی از معانی و مفاهیم احادیثی که امام زمان‌علیه السلام را به آفتاب تشبیه کرده‌اند، توضیح می‌دهیم.

آری! او همان امامی است که خداوند، او را انتخاب کرده، نه مردم.

او، حقیقتاً جانشین رسول خداست و نه هر کسی که ادعای جانشینی کند.

او، همان امامی است که منصوب از جانب خدای تبارک و تعالی است، نه هر کسی که امام نامیده شود، نه هر کسی که حکومت و رهبری را به دست آورده باشد، نه... نه... نه!

او، همان امامی است که تمام شایستگی‌ها به معنای کامل کلمه در اوست و هر آنچه بشریت به آن نیاز دارد در وجود مبارک ایشان جمع شده، بالاتر از آن هر آنچه زندگی به آن نیازمند است در وجود او جمع می‌باشد.

او، امامی است که باعث ایمنی اهل زمین، بقای زمین و هر آنچه بر روی آن است، می‌باشد به سبب وجود مبارک او به بندگان رزق داده می‌شود و زمین و آسمان ثابت می‌گردند.

بعضی از مردم فکر می‌کنند در این سخنان، چیزی از مبالغه و غلو وجود دارد؛ ولی ده‌ها حدیث صحیح از کتب حدیث که مورد اتفاق نظر همه طوایف و مذاهب اسلامی است، روایت شده که تاکید بر این حقیقت دارند.

برخی از آن احادیث، عبارتند از:

1 - رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «النجوم امان لأهل السماء و اهل بیتی امان لامتی»؛

«ستاره‌ها، باعث ایمنی اهل آسمان و اهل‌بیت من، باعث ایمنی امتم هستند.»⁽¹⁾

منتخب کنزالعمال؛ متقی هندی؛ ج‌5، ص‌92 و فرائد السمطین؛ جوینی؛ ج‌2، ص‌241، چاپ لبنان، 1400 هجری.

2 - رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «النجوم امان لاهل السماء، فاذا ذهبت اتاهم ما یوعدون و أهل بیتی امان لامتی فاذا ذهب اهل بیتی اتاهم ما یوعدون»؛

«ستاره‌ها، باعث ایمنی اهل آسمان هستند و اگر ستاره‌ها بروند؛ قیامت فرا می‌رسد و اهل‌بیت من، باعث ایمنی اهل زمین‌اند و اگر اهل بیت من بروند؛ قیامت فرا می‌رسد.»⁽²⁾

3 - رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «اهل بیتی امان لاهل الارض، فاذا هلک اهل بیتی جاء اهل

الارض من الآیات ماکانوا یوعدون»؛

«اهل بیت من، باعث ایمنی اهل زمینند و اگر اهل بیت من هلاک شوند؛ قیامت فرا می‌رسد.»⁽¹⁾

4 - رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «النجوم امان لاهل السماء، فاذا ذهبت النجوم ذهب اهل السماء و اهل بیتی امان لاهل الارض، فاذا ذهب اهل بیتی ذهب اهل الارض»؛

«ستارگان، باعث ایمنی آسمانیان هستند؛ پس هرگاه ستارگان بروند، آسمانیان نیز می‌روند و نابود می‌شوند و اهل بیت من، باعث ایمنی زمینیان هستند؛ پس هرگاه اهل بیتم‌علیهم السلام بروند، زمینیان نیز می‌روند و نابود می‌شوند.»⁽²⁾

5 - رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود: «ان اللَّه جعل النجوم اماناً لأهل السماء و جعل اهل بیتی اماناً لأهل الارض.»

«خداوند، ستاره‌ها را باعث ایمنی آسمانیان قرار داد و اهل‌بیتم‌علیهم السلام را باعث ایمنی زمینیان قرار داد.»⁽³⁾

دسته دیگری از احادیث روایت شده از اهل بیت‌علیهم السلام وجود دارد که بیشتر، این مفهوم را توضیح می‌دهند:

1 - در نامه امام زمان‌علیه السلام آمده: «و انی لأمان لأهل الأرض کما ان النجوم امان لاهل السماء»؛

«من، باعث ایمنی زمینیان هستم، همان‌طور که ستاره‌ها، باعث ایمنی آسمانیان هستند.»⁽⁴⁾

2 - امام زین‌العابدین‌علیه السلام فرمود: «نحن ائمة المسلمین و حجج اللَّه علی العالمین و سادة المؤمنین... و نحن امان لأهل الارض کما انّ النجوم امان لاهل السماء و نحن الذین بنا یمسک اللَّه السماء انْ تقع علی الارض الا باذنه و بنا یمسک الارض ان تمید بأهلها و بنا ینزل

الغیث و تنشر الرحمة و تخرج برکات الارض و لولا ما فی الارض منّا لساخت بأهلها»؛

«ما ائمه مسلمین و حجت‌های خداوند برای عالمیان و سروران مؤمنین هستیم... و ما باعث ایمنی اهل زمینیم، همان‌گونه که ستاره‌ها، باعث ایمنی اهل آسمانند، ما کسانی هستیم که خداوند به وسیله ما و با اجازه خود، آسمان را از افتادن بر روی زمین نگاه می‌دارد و اعتدال را بر روی زمین برقرار می‌کند و به وسیله ما، باران و رحمت نازل می‌شود و برکات زمین خارج می‌گردد و اگر روی زمین کسی از ما نباشد، زمین، اهل خود را فرو می‌برد.»⁽¹⁾

3 - امام محمدباقرعلیه السلام فرمود: «و نحن ائمة الهدی و نحن الذین بنا ینزل اللَّه الرحمة و بنا یسقون الغیث و نحن الذین بنا یصرف عنکم العذاب، فمن عرفنا و عرف حقّنا و اخذ بامرنا فهو منّا و الینا»؛

«ما ائمه هدایت کننده هستیم و به وسیله ما، رحمت نازل می‌شود و به وسیله ما، باران را نازل می‌کنند و به وسیله ما، عذاب از شما برداشته می‌شود؛ پس هر کس ما و حق ما را شناخت و امر ما را اطاعت کرد؛ پس او از ما و همراه ماست»⁽²⁾

4 - کتب محمّد بن ابراهیم رسالة الی الامام جعفر الصادق‌علیه السلام جاء فیها: اخبرنا ما فضلکم اهل البیت‌علیهم السلام.

فکتب الامام‌علیه السلام فی الجواب: «انّ الکواکب جعلت فی السماء اماناً لاهل السماء، فاذا ذهبت نجوم السماء جاء اهل السماء ماکانوا یوعدون و قال رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله: جعل اهل بیتی اماناً لامتی، فاذا ذهب اهل بیتی جاء امتی ما کانوا یوعدون»؛

محمد بن ابراهیم، نامه‌ای به امام جعفر صادق‌علیه السلام نوشت که: فضایل شما اهل‌بیت‌علیهم السلام چیست؟

امام‌علیه السلام در جواب نوشت: «ستارگان در آسمان، باعث ایمنی آسمانیان شده‌اند؛ پس اگر ستاره‌های آسمان رفتند، روز قیامت برای آسمانیان می‌آید و رسول خداصلی الله علیه وآله فرمود:

اهل‌بیت‌علیهم السلام من، باعث ایمنی اهل زمین قرار داده شدند و اگر اهل‌بیت من‌علیهم السلام بروند؛ قیامت برای زمینیان فرا می‌رسد.»⁽¹⁾

5 - امام رضاعلیه السلام فرمود: «نحن حجج اللَّه فی خلقه... بنا یمسک اللَّه السماوات و الارض ان تزولا و بنا ینزل الغیث و ینشر الرحمة و لا تخلو الارض من قائم منّا ظاهر اوخاف و لو خلت یوماً بغیر حجّة لماجت باهلها کما یموج البحر باهله»؛

«ما حجت‌های خداوند، میان بندگانش هستیم؛ خداوند به وسیله ما از نابودی زمین و آسمان جلوگیری می‌نماید و به وسیله ما، باران را فرو می‌فرستد و رحمت را منتشر می‌کند و زمین از ما خالی نمی‌گردد چه ظاهر و چه پنهان باشیم و اگر روزی از حجت، خالی گردید، زمین با زمینیان مضطرب می‌گردد، همان‌گونه که دریا با اهلش مواج و متلاطم می‌شود.»⁽²⁾

6 - عن سلیمان الجعفری، قال: سالت ابا الحسن الرضاعلیه السلام فقلت: اتخلوا الارض من حجة؟

فقال: «لو خلت طرفة عین لساخت باهلها»؛

سلیمان جعفری، گفت: از امام رضاعلیه السلام سؤال نمودم: آیا زمین از حجّت خدا خالی می‌شود؟

فرمود: «اگر به اندازه چشم به هم زدنی خالی شود؛ زمین، اهلش را در خود فرو می‌برد.»⁽³⁾

7 - امام محمدباقرعلیه السلام فرمود: «لو بقیت الارض یوماً بلا امام منّا لساخت باهلها و لعذّبهم بهم اللَّه باشدّ عذابه.

انّ اللَّه - تبارک و تعالی - جعلنا حجة فی ارضه و اماناً فی الارض لاهل الارض، لم یزالوا فی امان من ان تسیخ بهم الارض ما دمنا بین اظهرهم، فاذا اراد اللَّه ان یهلکهم ثمّ لا یمهلهم و لا ینظرهم... ذهب بنا من بینهم و رفعنا الیه، ثم یفعل اللَّه ما یشاء و یحبّ»؛

«اگر زمین، روزی بدون امامی از ما باقی بماند، اهل خود را فرو می‌برد و خداوند، عذاب

شدید و دردناکی بر آنان نازل می‌کند؛ زیرا خداوند تبارک و تعالی، ما را بر روی زمینش، حجت خود قرار داده است و باعث ایمنی اهل زمین هستیم و اگر ما در میان آنها نباشیم؛ زمین آنها را در خود فرو خواهد برد و آنها در امان نخواهند بود.

اگر خداوند اراده فرمود، آنان را هلاک نماید، آنان را مهلت نخواهد داد و به آنها نظر نمی‌افکند، ما را از بین آنها می‌برد و هرگاه ما را بالا برد هر کاری که می‌خواهد، انجام می‌دهد.»⁽¹⁾

8 - امام صادق‌علیه السلام فرمود: لو لا من علی الارض من حجج اللَّه لنفضت الارض ما فیها و القت ما علیها، انّ الارض لا تخلو ساعة من الحجة»؛

«اگر بر روی زمین، حجّت خدا نبود، زمین هر چه، درون و بیرون داشت به بیرون می‌انداخت؛ زیرا زمین حتی ساعتی از حجّت خدا خالی نمی‌گردد.»⁽²⁾

9 - امام باقرعلیه السلام فرمود: «لو انّ الامام رفع من الارض ساعة... لماجت الارض باهلها کما یموج البحر باهله»؛

«اگر امام، ساعتی از زمین می‌رفت... زمین با اهلش، مضطرب و لرزان می‌شد، همان‌گونه که دریا با اهلش، مواج می‌گردد.»⁽³⁾

10 - سئل الامام محمّد الباقرعلیه السلام: لایّ شی‌ء یحتاج الی النبیّ و الامام؟

فقال: «لبقاء العالم علی صلاحه و ذلک انّ اللَّه (عزّوجلّ) یرفع العذاب عن اهل الارض اذا کان فیهم نبیّ او امام، قال اللَّه (عزّوجلّ): «وَما کانَ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِیهِمْ...»

و قال النبی‌صلی الله علیه وآله: النجوم امان لاهل السماء و اهل بیتی امان لاهل الارض، فاذا ذهبت النجوم اتی اهل السماء ما یکرهون و اذا ذهب اهل بیتی اتی اهل الارض ما یکرهون. یعنی باهل بیته: الائمة الذین قرن اللَّه طاعتهم بطاعته فقال: «یا أَیُّها الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُواالرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنکُمْ» و هم المعصومون المطهرون، الذین لا یذنبون و لا

یعصون و هم المویدون الموفقون المسدّدون، بهم یرزق اللَّه عباده و بهم یعمر بلاده و بهم ینزل القطر من السماء و بهم تخرج برکات الارض و بهم یمهل اهل المعاصی و لا یعجّل علیهم بالعقوبة و العذاب، لا یفارقهم روح القدس و لا یفارقونه و لا یفارقهم القرآن و لا یفارقونه، صلوات اللَّه علیهم.»

از امام باقرعلیه السلام سؤال شد: چرا ما به پیامبر و امام نیاز داریم؟

فرمود: «برای بقای عالم هستی و برای اصلاح آن نیازمندیم و اینکه خداوند، عذاب را از اهل زمین بردارد و اگر بین آنان پیامبر یا امامی باشد، خداوند عزّوجلّ فرموده:

«تا تو در میان آنها باشی، خداوند آنها را عذاب نمی‌نماید.»⁽¹⁾

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: ستاره‌ها، باعث ایمنی اهل آسمانند و اهل بیتم، باعث ایمنی اهل زمین‌اند و اگر ستاره‌ها بروند، چیزی برای اهل آسمان می‌آید که از آن خوششان نمی‌آید و اگر اهل بیت من‌علیهم السلام از زمین بروند، آنچه را دوست ندارند بر سرشان می‌آید. منظور او از اهل‌بیت‌علیهم السلام، ائمه‌ای هستند که خداوند، فرمانبرداری از آنها را باعث نزدیکی به خودش قرار داده، فرموده:

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از خدا و رسولش و صاحب اختیار از خودتان اطاعت کنید.»⁽²⁾

آنها معصوم و مطهرند، گناه و نافرمانی نمی‌کنند و موید، موفق و غیر قابل نفوذند، خداوند به وسیله آنان به بندگانش روزی می‌دهد؛ به وسیله آنها شهرها را آباد می‌کند؛ به وسیله آنها قطره‌های باران را فرو می‌ریزد و برکات زمین را خارج می‌کند و به وسیله آنها گناهکاران را مهلت می‌دهد و در عقوبت و عذاب آنها تعجیل نمی‌نماید؛ روح القدس را از آنها و آنها را از روح القدس جدا نمی‌کند؛ آنان را از قرآن و قرآن را از آنان جدا نمی‌نماید؛ درود خداوند بر آنها باد!»⁽³⁾

مرجعیت و رهبری‌

قسمت اول

رهبری و مرجعیت دینی در زمان غیبت امام زمان‌علیه السلام و طبق اطلاعات ما به دست شیخ فقیه، حسن‌بن علی‌بن ابی‌عقیل عمانی⁽¹⁾بوده است.

سیدمحمد مهدی بحرالعلوم [رضوان اللَّه علیه] گفتند: «...او اولین کسی بود که فقه را دسته بندی کرد و در استنباط احکام شرعی از براهین تفصیلی استفاده کرد و بحث اصول و فروع را در ابتدای غیبت کبری گشود.

همچنین چنین گفتند: این شیخ در علم، فضل، کلام و فقه، مورد اطمینان است و حاذق بودن او، روشن‌تر از این است که نیازی به بیان داشته باشد و علما و بزرگان، به خصوص علامه حلی، محقق حلی و کسانی که بعد از آنها آمدند، سخنان و فتاوای او را ثبت و ضبط می‌کردند.

فقیه عمانی، جایگاه و منزلتی بزرگ، نزد فقها دارد و علمای گذشته مثل شیخ مفید و شیخ طوسی او را مدح و ستایش نموده‌اند.

عمانی، کتابی به نام الکرّ و الفرّ در موضوع امامت و کتابی به نام المتمسک بحبل آل الرسول در فقه نوشته، که کتابی باارزش و بزرگ است و در آن زمان مشهور بوده؛ ولی الان موجود نمی‌باشد؛ در کتاب‌های ترجمه شده نزد من، تاریخ ولادت یا وفاتش را نیافتم؛ ولی به نظر می‌آید، او سال‌هایی قبل از شیخ مفید بوده؛ زیرا از نظر زمانی، قدیمی‌تر از ابن جنید بوده، ابن جنید از اساتید شیخ مفید بوده است.⁽²⁾

شاید صحیح است که بگوییم در مدت زمان بین وفات نماینده چهارم و بین ظهور و نبوغ شیخ مفید، حلقه‌های گمشده‌ای است؛ ولی زمان وفات نایب چهارم، سال (229 هجری) و ولادت شیخ مفید سال (336 یا 338 هجری) بوده است.

در هر حال، رهبری و مرجعیت، شکل خود را گرفت و حلقه‌های تدریس در بغداد به پا شد و سال‌ها گذشت تا ستاره‌ای همچون شیخ مفید در بغداد درخشید و حوزه علمیه را

تاسیس نمود و در مجلس درسش، ده‌ها نفر از فضلاء - که سرآمد آنان شیخ رضی و شیخ مرتضی بودند که هر کدام از آنها از درخشان‌ترین شخصیات برجسته علمی بودند - شرکت داشتند.

شیخ مفید، نشانه‌ای از نشانه‌های خداوند از نوادر روزگار، نابغه‌ای از نوابغ دهر، شیخ المشایخ و رئیس الفقهاء بود که تمام صفات و فضایل در او جمع بود و ریاست عامه به او ختم گردید و به علم، فقاهت، فضل، ورع، تقوا، زهد، عدالت و جلالت او اتفاق نظر داشته‌اند.

عجیب نیست، اگر بگوییم، توفیق او را یاری کرد و از امام زمان‌علیه السلام، نامه‌های متعددی دریافت کرد و سال‌های آخر حیاتش در هر سال، نامه‌ای دریافت می‌کرد.

در کتاب‌ها، فقط دو نامه را می‌توان یافت؛ ولی از محتوای نامه دوم، چنین استفاده می‌شود که امام زمان‌علیه السلام، بیشتر از دو نامه برای ایشان ارسال نموده، که بزودی از آنها آگاه می‌شوید.

هر یک از آن نامه‌ها، مدال و نشان افتخار را بر سینه شیخ مفید می‌نشاند و تاج شرف و عزت را بر سرش می‌گذارد و به راستی که خداوند هر کس را بخواهد، عزیز و شاخص می‌نماید.

متن نامه اوّل را برای شما می‌آوریم که در ماه صفر سال (410 هجری) صادر شده:

«للاخ السدید و الولی الرشید، الشیخ المفید، ابی عبداللَّه محمّد بن محمّد بن نعمان ادام اللَّه اعزازه.

من مستودع العهد الماخوذ علی العباد.

بسم اللَّه الرحمن الرحیم

امّا بعد: سلام علیک ایّها المخلص فی الدین، المخصوص فینا بالیقین، فانّا نحمد الیک اللَّه الذی لا اله الاّ هو و نسأله الصلاة علی سیّدنا و مولانا و نبیّنا محمّد و آله الطاهرین.

و نعلمک ادام اللَّه توفیقک لنصرة الحقّ و اجزل مثوبتک علی نطقک عنّا بالصدق:

انّه قد اذن لنا فی تشریفک بالمکاتبة و تکلیفک ما تودّیة عنّا الی موالینا قبلک، اعزّهم

اللَّه بطاعته و کفاهم المهمّ برعایته لهم و حراسته.

فقف امدّک اللَّه بعونه علی اعدائه المارقین من دینه علی ما نذکره و اعمل فی تادیته الی من تسکن الیه، بما نرسمه ان شاء اللَّه.

نحن و ان کنّا ثاوین بمکاننا، النائی عن مساکن الظالمین، حسب الذی اراناه اللَّه تعالی لنا من الصلاح و لشیعتنا المومنین فی ذلک ما دامت دولة الدنیا للفاسقین.

فانّا نحیط علماً بانبائکم و لا یعزب عنّا شی‌ء من اخبارکم و معرفنا بالذلّ الذی اصابکم، مذ جنح کثیر منکم الی ما کان السلف الصالح عنه شاسعاً و نبذوا العهد الماخوذ وراء ظهورهم کانّهم لا یعلمون.

انّا غیر مهملین لمراعاتکم و لا ناسین لذکرکم و لو لا ذلک لنزل بکم اللاواء و اصطلمکم الاعداء، فاتقوا اللَّه جلّ جلاله و ظاهرونا علی انتیاشکم من فتنة قد انافت علیکم، یهلک فیها من حمّ اجله و یحمی عنها من ادراک امله و هی امارة لازوف حرکتنا و مباثتکم بامرنا و نهینا و اللَّه متمّ نوره و لو کره المشرکون.

اعتصموا بالتقیّة من شبّ نار الجاهلیّة، تحشّشها عصب امویّة، یهول بها فرقة مهدیّة.

انا زعیم بنجاة من لم یرم فیها المواطن الخفیّة و سلک فی الظعن منها السبل المرضیّة.

اذا حلّ جمادی الاولی - من سنتکم هذه فاعتبروا بما یحدث فیه، و استیقظوا من رقدتکم لما یکون فی‌الذی یلیه.

ستظهر لکم من السماء آیةٌ جلیة و من الارض مثلها بالسویّة و یحدث فی ارض المشرق ما یحزن و یقلق و یغلب - من بعد علی العراق طوائف عن الاسلام مرّاق، تضیق بسوء فعالهم علی اهله الارزاق، ثمّ تنفرج الغمّة - من بعد ببوار طاغوت من الاشرار، ثمّ یسرّ بهلاکه المتقون الاخیار.

و یتفق لمریدی الحجّ من الآفاق ما یاملونه منه، علی توفیر علیه منهم و اتفاق و لنا - فی تیسیر حجّهم علی الاختیار منهم و الوفاق - شان یظهر علی نظام و اتساق.

فلیعمل کلّ امری‌ء منکم بما یقربه من محبتنا و یتجنب ما یدینه من کراهتنا و سخطنا، فانّ امرنا بغتة فجاة، حین لا تنفعه توبة و لا ینجیه من عقابنا ندم علی حوبة.

واللَّه یلهمکم الرشد، و یلطف لکم فی التوفیق برحمته.»

نسخة التوقیع بالید العلیا، علی صاحبها السلام.

«هذا کتابنا الیک ایها الاخ و المخلص فی ودّنا الصفی و الناصر لنا الوفی، حرسک اللَّه بعینه التی لا تنام، فاحتفظ به و لا تظهر علی خطّنا - الذی سطّرناه بماله ضمّنّاه - احداً و ادّ ما فیه الی من تسکن الیه و اوص جماعتهم بالعمل علیه ان شاء اللَّه و صلیّ اللَّه علی محمّد و آله الطاهرین.»

«به برادر استوار و دوست رشید، شیخ مفید، ابی‌عبداللَّه محمّد بن محمّد بن نعمان؛ خداوند عزت او را پاینده نماید!

از کسی که مخزن عهدی است که خداوند از بندگانش گرفته است.

«بسم اللَّه الرحمن الرحیم»

امّا بعد! سلام بر تو ای بنده مخلص خدا در دین و ای کسی که درباره ما به یقین اختصاص یافته، سپاس می‌گوییم خدایی را که همانندی جز او نیست و از او، درود و سلامی برای سید و مولا و پیامبرمان محمدصلی الله علیه وآله و خاندان پاکش می‌خواهیم.

تو را آگاه می‌نماییم و خداوند تو را در نصرت حق پایدار نماید! که خداوند به سبب راستی در سخنانت از جانب ما، جزای خیر عطا فرماید! به ما در نوشتن نامه به تو اجازه داده شد تا به آن مشرف شویم و بر تو تکلیف می‌کنیم که این نامه را به اطلاع دوستدارانمان برسانی، خداوند به وسیله طاعت خود، آنان را عزت دهد و امور مهم آنان را به وسیله عنایت و حراست خود کفایت نماید.

پس خداوند، تو را بر دشمنان دین یاری کند! آن چیزی که به خواست خداوند بر تو ترسیم می‌کنیم و باید آن را به معتمدین انتقال دهی، عمل کن.

ما به دور از ظالمین در منزلگاه خود هستیم به سبب آنچه خداوند تبارک و تعالی برای ما و شیعیان مؤمنمان صلاح دانسته، تا زمانی که دولت دنیا برای فاسقان است.

ما مسلط و آگاه به اوضاع و احوال شما هستیم و نسبت به محیط اندوهگین و ظالمانه‌ای که دچار آن هستید، شناخت داریم؛ از وقتی که شما به راه و روش ناپسندی

که گذشتگان صالح شما از آن دوری کردند، روی آورده‌اید و عهد مأخوذ را طوری رها کرده‌اید که گویی آن را نمی‌دانید.

ما در رسیدگی به احوالات شما سست نیستیم و یاد شما را فراموش نکرده‌ایم و اگر این چنین نبود، بلا بر شما نازل می‌گشت و دشمنان، شما را ریشه کن می‌کردند؛ پس تقوا پیشه نمایید و به پشت گرمی ما مسرور شوید تا هرگاه فتنه‌ها، شما را احاطه کردند، نجاتتان دهیم از بدبختی و بلایی که هر کس دچار آن شود در آن هلاک می‌گردد و هر کس به آرزوی خود برسد از آن دور می‌ماند؛ این فتنه، نشان دهنده حرکت ماست و انتشار خبر آن به امر ما و به وسیله شماست و خداوند، نور دهنده است، گر چه مشرکین نپسندند.

از شعله‌ور کردن آتش جاهلیت که به دست امویان متعصب برافروخته می‌شود و به وسیله آن، باعث ترس گروهی که هدایت شده‌اند، می‌شود به تقیه روی آورید؛ من کسی را تضمین می‌کنم که در آن فتنه به دنبال جایگاهی نباشد و در انتقال از آن در راهی خداپسندانه قدم بر دارد.

وقتی ماه جمادی الاول تمام شد و از اتفاقی که در آن می‌افتد، عبرت گیرید و از خواب بیدار شوید.

بزودی نشانه‌ای آشکار از آسمان و زمین برای شما ظاهر می‌گردد و در سرزمین مشرق، حزن و گرفتاری پدید می‌آید و بعد از آن، طوایفی که از اسلام برگشته‌اند بر عراق غالب می‌گردند و در اثر اعمال و سیاست‌های بد آنها، رزق و روزی به سختی به دست مردم می‌رسد؛ ولی پس از اندوه و غم و پس از مرگ و نابودی طاغوت و اشرار، راحتی و آسایش به دست می‌آید و سپس متقین و نیکوکاران را فراغ بال و سرور دست می‌دهد و کسانی که به حج می‌روند هر چه بخواهند به آسانی در دسترس آنان خواهد بود و آسان نمودن راه حج را طبق راهکار و نظم درست، فراهم می‌آوریم.

هر عملی را که باعث نزدیکی ما می‌شود؛ انجام دهید و از هر کاری که ما نمی‌پسندیم؛ دوری جویید که امر ظهور ما به طور ناگهانی خواهد آمد و در آن هنگام، توبه فایده‌ای ندارد و با پشیمانی از کیفر ما نجات نخواهد یافت.

خداوند هدایت را به شما الهام نماید و به شما لیاقت دریافت رحمت خود را لطف نماید.

ای برادر و دوست مخلص و با صفا در دوستی و یاری دهنده وفادار! این نامه برای توست. خدایی که نمی‌خوابد، تو را محافظت نماید! و نامه ما را به احدی نشان مده، مگر اینکه مورد اعتماد باشد و مردم را به آنچه خواست خداست، توصیه کن و درود خداوند بر محمد و خاندان پاکش.»⁽¹⁾

شرح بعضی از جملات نامه:

در نامه نگاری، رسم بر این بوده، که نام فرستنده، قبل از نام گیرنده آورده شود و می‌نوشتند: از فلان به فلان؛ ولی اگر کسی بخواهد برای گیرنده نامه احترام بیشتری قائل شود، نام گیرنده را جلوتر از نام فرستنده می‌آورد؛ امام زمان‌علیه السلام، اسم شیخ مفید را مقدم داشته؛ زیرا چنین اوصافی را برای او نوشته است:

«ای برادر پایدار و دوست رشید، شیخ مفید» و این دلالت دارد به اینکه شیخ، دارای دیانت و ورع است و تعبیر امام‌علیه السلام برای او به عنوان «برادر»، درجه و مرتبه‌ای عالی است که امکان تصورش نیست و چه چیزی بالاتر از این برای انسانی که به خدا نزدیک است و امام‌علیه السلام در نامه‌اش، او را برادر مخاطب قرار دهد.

تا جایی که ما اطلاع داریم، این تعبیر از امام زمان‌علیه السلام برای احدی از نمایندگان چهارگانه، وکلا و غیره به کار نرفته است همچنین او را به «سداد» توصیف کرده، که آن، درستی سخن و عمل است، یعنی در اعمال و سخنان او خطایی نیست و خطا نفوذ ناپذیر است.

او را به «ولاء» توصیف کرده است و «ولیّ» دارای معانی متعددی می‌باشد؛ اما در این جا مناسب‌ترین معنی، نصرت و یاری است.

سپس به «رشاد» توصیف می‌نماید که رشید، همان پختگی و رشد است که امور و قضایا را با حکمت، تعقل، بدون راهنمایی و پشتیبانی انجام می‌دهد.

امام زمان‌علیه السلام، خود را مخزن عهد گرفته شده از بندگان، اطلاق می‌فرماید که «مستودع»: مکان حفظ و امانتداری است و عهدی که خداوند از بندگانش گرفته، احتمالاً دو معنی دارد:

1 - عهد عقلی: معنای آن، این است که عقل سلیم به انسان حکم می‌کند که انبیا و مرسلین را تصدیق نماید و از لوازم این تصدیق، همان ایمان و اعتراف به وجود مبارک امام زمان‌علیه السلام است که رسول خداصلی الله علیه وآله درباره او خبر و اطلاعاتی داده است.

پس امام زمان‌علیه السلام، گنجینه عهدی است که خداوند از بندگانش گرفته است.

2 - اقرار به این است که خداوند از بندگان خود در عالم ذر⁽¹⁾، عهد و پیمان گرفت که تفسیر این فرموده خدای تبارک و تعالی است: «وَ إِذْ اَخَذَ رَبُّک مِنْ بنَی آدَم مِنْ ظُهُورِهم ذُرّیَّتهم و اَشْهَدَهُم عَلی اَنْفُسِهمْ أَلَسْتُ بِرَبِکُمْ؟ قالوا: بلی شَهِدْنا» «و وقتی خداوند

قسمت دوم

از بنی‌آدم از صلب او، ذره‌هایی کوچک را بر خودشان گواه گرفت که خدای خود را ایمان آوردید؟ گفتند: آری، شهادت دادیم.»⁽²⁾

در تفسیر این آیه، احادیث فراوانی از ائمه اهل‌بیت‌علیهم السلام وارد گردیده، که این آیه به عالم ذر متعلق است و خداوند تعالی از بندگانش عهد و پیمانی گرفت که به ربوبّیت خداوند، رسالت محمّدصلی الله علیه وآله و ائمه‌علیهم السلام و امام زمان‌علیه السلام اقرار نمودند.

در کتاب فاطمه زهراعلیها السلام من‌المهدالی‌اللحد درباره عالم ذر توضیح داده‌ایم به هر حال، امام زمان‌علیه السلام خود را امامی معرفی کرده، که در عالم ذر برای او عهد و پیمان گرفته شده است.

امام زمان‌علیه السلام، توفیق را برای شیخ مفید می‌خواهد تا حق، او را یاری کند و می‌فرماید: «خداوند به سبب سخنان راستت درباره ما، جزای خیر به تو دهد و به ما اجازه داده شد که با نوشتن نامه‌ای به تو شرافت دهیم!» امام زمان‌علیه السلام برای شیخ مفید به تداوم توفیق در راه نصرت حقّ، دعا نمود.

بسیاری از علما با این حال که در راه تدریس و غیره، تلاش و کوشش خوبی برای مردم مسلمان انجام می‌دهند؛ ولی راه عزلت و گوشه نشینی را انتخاب می‌کنند که این چیزی جز عدم توفیق الهی نیست که سبب اصلی تحقق اعمال است.

اما کیفیت اجازه گرفتن امام زمان‌علیه السلام برای نامه نوشتن به شیخ مفید را کسی جز خداوند تبارک و تعالی و امام زمان‌علیه السلام نمی‌داند. و تمام نظرات و احتمالات در این مسئله به آرا و نظریه‌های شخصی بر می‌گردد، نه حقایق قطعی.

خداوند اجازه انجام برخی کارها را به بعضی از نزدیکان خود می‌دهد که چگونگی اجازه گرفتن، نزد ما مجهول است و نمی‌توانیم چگونگی رابطه خدای سبحان با اولیای خود را درک کنیم و فقط به گفته‌ها اکتفا می‌نماییم، شیخ مفید با اجازه خداوند متعال و به وسیله امام زمان‌علیه السلام به چنین شرافت و افتخاری رسید که نصیب احدی نمی‌شود، مگر این که دارای خوش اقبالی بسیار و لیاقت زیاد باشد.

پس فقط به سخن امام زمان‌علیه السلام اکتفا می‌کنیم که با اجازه خداوند، شیخ مفید را به چنین شرف بزرگی نایل فرمود که رابط بین مردم و امام زمان‌علیه السلام باشد همچنین او را موظف نمود که این جریان را به دوستداران اهل بیت‌علیهم السلام برساند.

امام‌علیه السلام در حق شیعیان خود فرموده: «خداوند تعالی، آنان را به وسیله طاعتش، عزت دهد و امور آنان را با حراست خود، کفایت کند!»

از امام حسن مجتبی‌علیه السلام روایت شده، که فرمود:

«و اذا اردت عزاً بلا عشیرة و هیبة بلا سلطان، فاخرج من ذلّ معصیة اللَّه الی عزّ طاعته»؛

«اگر عزت بدون قوم و قبیله و هیبت بدون سلطنت را خواستی از معصیت ذلت آور خداوند به طاعت عزت افزای او پناه ببر.»⁽¹⁾

یعنی اینکه طاعت خداوند برای بنده، موجب عزت دنیا و سعادت آخرت می‌گردد و گناه باعث ذلت و خواری در دنیا و شکست و عذاب در آخرت می‌شود.

امام زمان‌علیه السلام در این دعا برای شیعه‌اش فرمود که خداوند، آنان را به طاعت موفق

گرداند تا به وسیله آن، عزت را به دست آورند و خداوند، امور آنان را کفایت کند و آنان را از شر دشمنان، حراست نماید.

امام زمان‌علیه السلام در قسمت دیگری از نامه می‌فرماید: «پس یاری خداوند را در برابر دشمنانش - که از دین خارج شده‌اند - دریاب.»

گمان نمی‌کنم، امام‌علیه السلام منظورش از دشمنان، یهود و نصارا یا مشرکان باشد؛ بلکه منظورش، گروه‌هایی هستند که ادعای مسلمانی دارند؛ ولی پیش قراولان دشمنان اسلامند که این افراد برای اسلام از مشرکان خطرناک‌ترند.

همچنین امام زمان‌علیه السلام امر فرمود که اخبار، اطلاعات و قسمت‌هایی از این نامه را به کسانی که به آنها اعتماد دارد، انتقال دهد.

امام زمان‌علیه السلام فرمود: «ما به سبب مصلحت اندیشی خداوند و تا زمانی که حکومت، دست ظالمان است در مکانی دور از ظالمان اسکان یافته‌ایم.» این مطلب، نشان دهنده این است که اگر آن حضرت‌علیه السلام میان مردم و به صورت عادی و علنی زندگی می‌کرد، حکومت‌های ظالم، اقدام به دستگیری و قتل ایشان می‌نمودند، همان‌طور که گذشت و دیدیم که معتضد عباسی، گروهی را به منزل امام‌علیه السلام در سامرا فرستاد تا ایشان را دستگیر نمایند.

ایشان فرمود: مصلحت شیعه در غیبت امام‌علیه السلام است؛ زیرا ظهور امام‌علیه السلام میان مردم، قبل از فرا رسیدن روز موعود، باعث می‌شود که شیعیان، اطراف او جمع شوند و به این صورت، ابتلا به خطر، شامل همه اهل حق و ایمان از جانب حکومت‌های منحرف وجود دارد و بهترین راه ممکن برای اجتماع در مکانی واحد است.

این به معنای انقطاع از اجتماع نیست؛ چون امام‌علیه السلام در شهرها و اجتماعات هر کسی را که بخواهد، ملاقات می‌کند؛ معنای آن، این است که امام‌علیه السلام، دور از دسترس ظالمان و طاغوت‌ها باشد و در اجتماعات و شهرها ظاهر شود و خود را معرفی نکند تا مردم او را نشناسند و فقط به هر کسی که می‌خواهد، خود را بشناساند؛ امام‌علیه السلام برای گروهی - که مشرف به زیارت ایشان شده بودند - فرموده بود: در هر شب جمعه، سر قبر جدّش امام

حسین‌علیه السلام حاضر می‌گردد به همین دلیل است که می‌فرماید:

«ما بر اوضاع و احوال شما احاطه داریم و چیزی از اخبار شما بر ما پوشیده نیست.» منظور این است که: اگر چه ممکن است، ما از نظر مکانی، از شما دور باشیم؛ ولی از آنچه در اطراف شما می‌گذرد، باخبریم و چیزی از اخبار و اطلاعات شما از ما پنهان نیست.

طبیعی است، همان خداوندی که او را گنجینه عهد قرار داده، وسایل و امکانات آگاهی و معرفت نسبت به آنچه در اطراف این عالم رخ می‌دهد را برای او فراهم آورده است.

ما اطلاعات چندانی از نوع وسایل اطلاع رسانی فراهم شده در دست امام زمان‌علیه السلام نداریم.

ممکن است برای این منظور، گروه‌هایی از جن، ملائکه و انسان‌هایی در اختیار داشته باشد.

امروز ما می‌بینیم که حکومت‌ها و دولت‌ها از تمام وسایل و امکانات اطلاع رسانی مثل تلفن، تلفکس، رادار و مشابه آنها - که مربوط به تجهیزات مخابراتی است به اضافه افراد فراوانی که در دوردستها، اجتماعات و شهرها وجود دارند که استراق سمع می‌کنند و اخبار را می‌گیرند و به مسئولان خود می‌رسانند - استفاده می‌کنند.

پس چگونه می‌شود، خداوند متعال، امامی را حجّت خود بر روی زمین قرار دهد و تمام وسایل مادی و ماورایی را در اختیار او نگذارد و تمام امکانات و تجهیزات معنوی را به او ندهد تا بر آنچه اجرا می‌نماید، احاطه داشته باشد؟!

«و معرفتنا بالذلّ الذی اصابکم مذجنح کثیر منکم الی ما کان السلف الصالح عنه شاسعاً»؛

این جمله، کمی مبهم است، آن ذلتی که به سبب روی آوردن خیلی‌ها به آن عمل، دچار آن ذلت شده‌اند و گذشتگان صالح شیعه از آن دور بودند، چیست؟

امام‌علیه السلام در این موضوع از آنچه جاری شده، کشف حجاب نمی‌نماید و رعایت اختصار و اجمال می‌نماید؛ زیرا شیخ مفید می‌فهمد، امام‌علیه السلام چه می‌گوید.

ولی از ظاهر کلام استفاده می‌شود که بعضی از مردم در آن روزگار از صراط مستقیم منحرف شدند و نمی‌دانیم که انحراف آنها، عقیدتی یا رفتاری بوده، که دچار ذلت و خواری شدند و عزت و استقلال را از دست دادند.

همچنین فرمود: «و عهد و پیمان خود را پشت سر نهادند و گویی که نمی‌دانند چه می‌کنند.» نمی‌دانیم منظور از کنار گذاشتن عهد گرفته شده، چیست؟ شاید معنای آن، این باشد که بعضی از مردم در زمان غیبت کبری و پس از تحمل محنت‌ها، مشکلات و سختی‌ها - که از جانب حکومت‌های ظالم به آنها می‌رسید - گمان کردند اگر امام زمان‌علیه السلام باشد، چرا باید آن سختی‌ها به آنان برسد؛ ولی امام‌علیه السلام علت آن را انحراف و تخلف از عهد، بیان می‌نماید که هر چه به انسان برسد به سبب گناهانی است که مرتکب شده، وگرنه دعای لطف و رحمت امام‌علیه السلام، همواره شامل حال شیعیان است؛ بنابراین می‌فرماید:

«ما یاد شما را فراموش نکرده‌ایم و در رسیدگی به شما اهمال نمی‌ورزیم، اگر چه بلا بر شما نازل شده باشد و دشمنان، شما را نابود کنند.» اگر دعای امام‌علیه السلام نبود، امور سخت‌تر می‌شد و محنت‌ها فراوان‌تر می‌گردید.

این، معنی «اصطلمکم الاعداء» است، یعنی دشمن، شما را قلع و قمع و ریشه‌کن می‌کرد.

امام زمان‌علیه السلام به طرق و وسایل مختلف و فراوانی که در دست دارد و با استفاده از قدرت مالی و ماورایی که از آن بهره‌مند است از شیعیان، حمایت و دفاع می‌نماید. همان‌گونه که خواجه نصیرالدین طوسی، فیلسوف بزرگ شیعی درباره امام زمان‌علیه السلام چنین گفته: «وجودش، لطف خداوند و تصرف ایشان، لطفی دیگر است و نبودنش، تقصیر ماست.» در فصل آینده، نمونه‌هایی از عنایات امام زمان‌علیه السلام به شیعیان را یادآوری می‌نماییم.

مراد این است که از یاد نبریم تا زمانی که شیعه در خط شیعی صحیح باشد، امام زمان‌علیه السلام از آنان دفاع می‌نماید؛ ولی اگر در عقاید و رفتار، انحرافی پیدا کند، صورت مسئله متفاوت می‌شود، همان‌گونه که دیدیم و می‌بینیم، امام زمان‌علیه السلام رعایت حال شرابخوار، قمار باز، زناکار و امثال آنها را نمی‌نماید و توجهی به منحرفان عقیدتی اعضای احزاب،

تشکیلات مخالف و ضد اسلام و دین نمی‌نماید، آری! توجهی نمی‌نماید؛ چون آنان در خط امام زمان‌علیه السلام - که همان خط و سیره اسلام، پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمه اطهارعلیهم السلام است - نیستند.

همچنین فرمود: «فاتقوا اللَّه جلّ جلاله و ظاهرونا علی انتیاثکم من فتنة قد انافت علیکم»؛ شیعیان را به تقوای خداوند سبحان و دوری از گناهانی که انواع بلا را جلب می‌کند، توصیه می‌کند.

امام زمان‌علیه السلام، تجسم اسلام است مانند جدّش - که صاحب شریعت اسلامی است - و اجداد طاهرینش‌علیهم السلام رفتار می‌کند و در مقابل عده‌ای، نرمش نشان نمی‌دهد به حرمت شکنان لاقید و کسانی که به عقاید اسلامی و احکام دینی توجهی ندارند و شناگران مختلط، می‌خواره‌ها، مدارس مختلط، معاملات ربا، شرکای ظالمان و مشارکت کنندگان در اجرا و تنفیذ دستوراتش به هرگونه که باشد و کسانی که به حلال و حرام اعتراضی نمی‌کنند و به نجس، پاک، واجبات و تکالیف شرعی اهمیتی نمی‌دهند و فقط اسماً شیعه هستند؛ نرمش نشان نمی‌دهد.

این شیعه چه کرامتی دارد که احکام اسلام را سبک می‌شمارد و مرتکب محرمات می‌شود؟ همان‌گونه که در فصل قبل گذشت، اسامی بعضی از منحرفانی را آوردیم که امام زمان‌علیه السلام از آنها تبری جسته، لعنت نموده است و شیعه را به سبب منکرات و انحرافاتی که داشتند به تبری از آنها امر فرموده، است؛ سپس امام زمان‌علیه السلام به شیعیان هشدار می‌دهد و آنها را از فتنه‌ای که در مسیر آنها در اجتماع اسلامی وجود دارد، می‌ترساند؛ آنها را امر به تعاون و همکاری می‌نماید تا از آن فتنه رهایی یابند.

مقصود از تعاون همان است که امام علی‌علیه السلام در نامه‌ای - که به عثمان بن حنیف⁽¹⁾ارسال نموده - یادآور می‌شود:

«ولی به وسیله دوری از گناه، تلاش، عفت و پایداری در کارها، مرا یاری کنید.» دعا از امام و تقوا از شیعه هر دو با هم، این نتیجه را می‌دهند: رهایی از بلاها و فتنه‌ها.

امام‌علیه السلام، فتنه‌ها را به ابرهایی که تمام فضا را محاصره و احاطه نموده است و همه جا را

تیره و تار کرده، تشبیه نموده است.

«در آن فتنه هر کس که عمرش به سر آمده باشد؛ هلاک می‌شود و هر کس به آرزوی خود رسیده باشد؛ از آن دور می‌شود.»

«آن فتنه، نشانه نزدیک شدن، حرکت ماست.» یعنی اینکه در حال انتقال از مکانی به مکان دیگر است، کسی که این نامه را به شیخ مفید رساند، گفت، آن را از منطقه‌ای متصل به حجاز آورده است، شاید امام‌علیه السلام می‌خواسته، در اوایل پدید آمدن آن فتنه از آن منطقه به منطقه‌ای دیگر نقل مکان کند.

همچنین فرمود: «مباثتمکم بامرنا و نهینا.»

تعلیمات دین و امام زمان‌علیه السلام به وسیله شیعیان پخش شود و هر یک از آنان وظیفه دارند، دستورات آن حضرت‌علیه السلام را به دیگران برسانند و شاید به این معنی باشد که در هنگام نازل شدن این فتنه، دستورات جدیدی صادر می‌شود.

«وقتی فتنه جاهلیت شعله گرفت به تقیه متوسل شوید.»

تقیه، همان کتمان عقیده‌ای است که مردم در آن اتفاق نظر ندارند و نسبت به گفتار یا فعل دیگری موافق نباشند. تقیه برای پیشگیری از شر دشمنان، عاقلانه است و شرعا در شرایط خاص - که در کتب فقهی یادآوری شده - امکان‌پذیر است.

امام‌علیه السلام امر فرمود، شیعه التزام به تقیه دارد و این چیز جدیدی نیست.

ائمه‌علیهم السلام با تاکید فراوان، همه شیعیان را به آن امر فرموده‌اند.

منظور از تقیه در این‌جا، دوری از مراکز فتنه و در پیش گرفتن روش خاصی در زندگی است تا باعث جلب توجه دشمنان نشود و عزم آنها را ضد شیعه و تشیع، تهییج نکند.

متأسفانه این کلمات برای ما در نهایت ابهام است و امکان شناخت و فهمیدن آن، دقیقا وجود ندارد و بعید نیست که حکومت عباسی در آن زمان برای اذیت و دستگیری شیعیان اقدام نموده، چون راه و رسم تشیع، قلب تپنده خط امام زمان‌علیه السلام به حساب آمده، از کیان وموجودیت آن بوده، با دولت‌های غیر اسلامی مقابله نموده است؛ پس امام زمان‌علیه السلام، شیعیان را از نیت‌های زشت و نقشه‌های جهنمی - که در پس پرده

قسمت سوم

می‌کشند -

با اطلاع نموده است و به آنان امر نموده، که از خطری که آنان را تهدید می‌کند، اجتناب کنند و همچنین راه تقیه را در پیش گیرند.

همچنین می‌فرماید: «تحششها عصب امویّة»؛

از تحریک و برافروختن تعصب و جهالتی که امویان به آن دامن می‌زنند.

شاید منظور این باشد که طایفه اموی با سوء استفاده از آتش فتنه، جنگ طایفه‌ای برپا نمایند و از غیرت شیعه و تحریک شیعه، سوء استفاده کنند و آنها را میان این آتش‌ها ببرند و گویی به این وسیله می‌خواستند، شیعیان را - که در اقلیت بودند - قربانی آن فتنه و سوختن در آن آتش کنند.

فرمود: «من ضامن نجات کسی هستم که در خفیه به سر می‌برد.» امام‌علیه السلام، ضامن و کفیل کسی است که اعمال مخفیانه ضد شیعه و تشیع انجام ندهد؛ بلکه در این فتنه‌ها، راه خدا پسندانه در پیش گیرند.

سپس امام‌علیه السلام از آنچه در آن زمان اتفاق خواهد افتاد، خبر داد و فرمود:

«اذا حلّ جمادی الاولی من سنتکم هذه، فاعتبروا بما یحدث فیها.»

کلمه «عبرت» و «اعتبار» به معنی موعظه و پند گرفتن است و مشتق از عبور، یعنی انتقال از مکانی به مکانی می‌باشد و در این‌جا مراد، انتقال ذهن از امری به امری دیگر است برای مثال عبرت گرفتن از مرگ، یعنی انتقال ذهن انسان از مرگِ مردم به مرگِ خودش که فکر می‌کند، می‌میرد، همان‌گونه که دیگران مردند یا فلانی ثروتمند بود و فقیر شد و یا عزیز بود و ذلیل گردید و انسان به آن اعتراف می‌نماید، تدابیر لازم را اتخاذ می‌نماید و به دنیا اعتماد نمی‌کند و این‌جاست که ذهن انسان از حوادث به سرنوشت انسان انتقال می‌یابد.

امام‌علیه السلام، شیعیان را به روی آوردن به خودش و عبرت از خبرهایی که درباره آینده می‌دهد، دعوت می‌کند.

همچنین ایشان فرمود: «و استیقظوا من رقدتکم لما یکون فی الذی یلیها»؛

از این جمله، چنین استفاده می‌شود که در آن ایام، خمودی و از کار افتادن مشاعر

و فقدان آگاهی، سدی برای آن اجتماع بوده، گویی که در خواب غفلت بوده‌اند و نسبت به آنچه در اطرافشان می‌گذرد، بی‌خبرند.

«بزودی از آسمان و زمین، نشانه‌ای روشن ظاهر می‌گردد.» متاسفانه تاریخ در بیان حوادثی که در آن سال رخ داده، اهمال و کوتاهی نموده است در کتاب‌های تاریخی، حوادثی را می‌بینیم که وقوع آنها، با آن سال تطابق ندارند؛ زیرا تاریخ این نامه سال(410 هجری) است و حوادث پیش آمده با تاریخ این نامه و اخبار امام زمان‌علیه السلام مطابقت ندارد برای مثال، نشانه آسمانی که پدیدار گشت، سقوط ستاره بزرگ دنباله داری بود که زمین از آن روشن گشت و صدای بلندی از آن منعکس گردید و لکن در سال (417 هجری) اتفاق افتاده است و مثل این واقعه در سال (401 هجری) رخ داد که آب دجله، حدود بیست و یک متر بالا آمد و قسمت وسیعی از بغداد و اراضی عراق، زیر آب رفت و بعید است که امام‌علیه السلام، شیعه را از واقعه‌ای باخبر نماید که در جمادی الاولی همان سال اتفاق می‌افتد؛ ولی بعد از 7 سال رخ دهد!

راهی جز این نیست که صادقانه بگوییم، حوادث آسمانی و زمینی در همان سال اتفاق افتاده؛ ولی تاریخ درباره آن اهمال نموده، یا به دلیل طولانی بودن از نظر زمانی، خبر آنها به ما نرسیده است.

همچنین فرمود:

«و بعد از مدتی، طوایفی که از دین خارجند بر عراق مسلط خواهند شد.» امام زمان‌علیه السلام درباره غلبه طوایفی بر بغداد - که از دین اسلام بدورند - بعد از جنگ‌های خونین که در سال (447 هجری) اتفاق افتاد و ارتش «طغرل بیگ» خبر داده است.

اولین پادشاه سلجوقی وارد بغداد گردید و عرصه را بر مردم از نظر مسکن و ارزاق، تنگ و قحطی و گرانی در مواد غذایی به وجود آمد، قیمتها به شکلی سرسام‌آور و جنون‌آمیز بالا رفت، مرگ و میر فراوان شد و امور زندگی بدتر از بد گردید حتی مردم از دفن مرده‌ها عاجز شدند.

مقصود از طوایف خارج از دین اسلام، همان طغرل بیگ و لشکرش هستند که در

شهرهای عراق، فساد فراوانی به بار آوردند و عزیزان را به ذلت و خواری کشاندند و زمین حاصلخیز و نسل‌ها را هلاک کردند و شرم آورترین جرایم و فجایع را مرتکب گردیدند و حیات اقتصادی را نابود کردند.⁽¹⁾

فرمود:«ثم تنفرج الغمّه - من بعد - ببوار طاغوت من الاشرار، ثم یسر بهلاکة المتقون الاخیار»؛

«بعد از مرگ طاغوت و اشرار، درد و ناراحتی‌ها از بین می‌رود و سپس متقین و اخیار خوشحال خواهند شد.»

در نهایت طغرل بیگ مُرد و ناراحتی و مشکلات از بین رفت و متقین و اخیار از مرگ او، خوشحال شدند، گمراهی فروکش کرد، اوضاع خوب شد و حیات، تبدیل به احسن گردید.

فرمود: «یتفق لمریدی الحج من الافاق مایأملونه منه علی توفیر علیه منهم و اتفاق»؛

«مردم از جای، جای جهان به حج می‌روند و به آرزوهای خود می‌رسند و هر چه می‌خواهند برای آنها موجود است.»

قبل و بعد از صدور این نامه، بعضی شهرهای خاور میانه، دچار موجی از اضطراب و فاجعه‌های غمبار شده بودند از جمله راه‌های حجاج، حتی درون مکه امن نبود و این وضع، سال‌ها به طول انجامید و بعد از آن، آب‌ها به مجاری خود بازگشتند، آسایش و راحتی به شهرها بازگشت و آرامش برای بندگان به ارمغان آمد که همه آنها به برکت وجود مبارک امام زمان‌علیه السلام است، همان‌گونه که در این نامه به آن تصریح شده است:

فرمود: «و لنا فی تیسیر حجهم - علی الاختیار منهم و الوفاق - شأنٌ یظهر علی نظام و اتساق»؛

«در آسان نمودن حج بر وفق مرادشان، نقش خاصی داریم که در پرتو نظم و تدبیر، ظاهر می‌گردد.»

امام زمان‌علیه السلام در جهان به اسلوب‌های گوناگون، دارای قدرت تصرف خاصّی است و طبری یادآوری نموده که: «پس از این نامه، محمّد بن سبکتکین، سعی فراوانی در

سلامت حجاج به کار برد و کسی چه می‌داند چه کسی او را امر به تلاش در این راه نمود؟!»

فرمود: «فلیعمل کل امری منکم بما یقربه من محبتنا، و یتجنب ما یدنیه من کراهتنا و سخطنا»؛

«هر کس هر عملی را که باعث نزدیک‌تر شدنش به ما می‌شود، انجام دهد و از آنچه ناپسند است، دوری کند.»

واضح است که هر عملی که انسان را به خدا نزدیک می‌کند، باعث نزدیک شدن به ائمه‌علیهم السلام نیز می‌گردد همچنین هر کاری که باعث خشم خداوند می‌شود، باعث خشم ائمه‌علیهم السلام نیز می‌گردد.

طبیعی است که این خطاب، فقط مختص به اهل آن زمان نمی‌شود؛ بلکه شامل تمام شیعیان و در تمام قرون می‌شود.

فرمود: «فان امرنا بغتة فجاة»؛

«امر ما به طور ناگهانی رخ خواهد داد.»

«بغتة» و «فجاة» هر دو از نظر معنی، یکی هستند که منظور از ظهور ناگهانی امام زمان‌علیه السلام است و نشانه‌های حتمی - که قبل از ظهور اتفاق می‌افتد - روز ظهور را معین نمی‌کند و ظهور، ناگهانی است به خصوص برای کسانی که به سبب بی‌مبالاتی و یا سستی اعتقادی که به امام زمان‌علیه السلام و ظهورش دارند به ظهور امام زمان‌علیه السلام نمی‌اندیشند.

فرمود: «حین لاتنفعه توبة و لا ینجیه من عقابنا ندم علی حوبة»؛

قسمت چهارم

«در آن هنگام، توبه فایده‌ای ندارد و پشیمانی از حرام، شما را از کیفر ما نجات نمی‌دهد.»

اگر انسان در عصر غیبت، مرتکب گناهی گردید، مستحق حد می‌شود؛ ولی اگر قبل از اینکه به گناه او شهادت دهند، توبه کرد؛ حد از او ساقط می‌شود بعد از قیام امام زمان‌علیه السلام توبه، حد را ساقط نمی‌کند و پشیمانی، باعث ایمنی از کیفر نمی‌شود. برای مثال اگر دزدی، قبل از ظهور امام زمان‌علیه السلام توبه نمود، همان توبه خالص برای خداست؛ ولی چنانچه امام زمان‌علیه السلام ظهور نمود، توبه برای او در رفع حد فایده‌ای ندارد و امام‌علیه السلام دستور حد دزد را

می‌دهد، همان‌طور که خدای متعال فرموده:

«إِنَّما جَزَ ؤُا الَّذِینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَیَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَساداً أَن یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَأَرْجُلُهُم مِّنْ خِلفٍ أَوْ یُنفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیا وَلَهُمْ فِی الْأَخِرَةِ عَذَابٌ عَظِیمٌ، إِلَّا الَّذِینَ تابُوا مِن قَبْلِ أَن تَقْدِرُوا عَلَیْهِمْ فاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ» «همانا جزای کسانی که با خدا و رسول خدا، سر جنگ دارند و سعی در فساد بر روی زمین دارند، جز این نیست که کشته شوند یا بر دار آویخته گردند یا دست و پاهایشان در خلاف جهت یکدیگر بریده شود یا از آن سرزمین تبعید گردند؛ این، رسوایی آنان در دنیاست و در آخرت، عذاب بزرگی خواهند داشت؛ مگر کسانی که پیش از آنکه بر ایشان دست یابند، توبه کرده باشند؛ پس بدانید خداوند آمرزنده و مهربان است.»⁽¹⁾

طبرسی در مجمع البیان در تفسیر این آیه گفته: خداوند متعال برای کسانی، استثناء قرار داده است؛ برای مثال اگر کسی قبل از اینکه به چنگ قانون بیفتد، توبه نماید؛ توبه‌اش پذیرفته می‌شود و حدی برای او نیست؛ ولی اگر کسی بعد از گرفتار شدن به دست امام معصوم‌علیه السلام توبه کند برای او فایده‌ای ندارد و حد بر او واجب می‌گردد.

بزودی خواهید دانست که امام زمان‌علیه السلام بر اساس علم و اطلاعاتش، راجع به حوادث با مردم تعامل می‌نماید و منتظر شهادت شهود و مدرک آوردن نمی‌شود؛ بلکه هر چیزی که خداوند به او نشان می‌دهد را حکم می‌نماید که توبه فلانی، ترس از امام است، نه از خدای تبارک و تعالی؛ لذا توبه سودی نمی‌بخشد.

فرمود: «واللَّه یلهمکم الرشد، و یلطف لکم فی التوفیق برحمته»؛

«خداوند هدایت و رستگاری را به شما الهام کند و به شما لطف نماید و ابزار پیروزی را در اختیارتان قرار دهد!»

دعای امام زمان‌علیه السلام در حق شیعیان است که خداوند، هدایت و رستگاری را به آنان الهام فرماید.

الهام، یعنی افکندن در قلب؛ برای مثال، فلان کار به قلب و دلم افتاد.

«یلطف لکم فی التوفیق»، یعنی وسایل کار نیک را به آسانی فراهم کند؛ چون معمولاً انجام کار نیک با سختی و رنج انجام می‌پذیرد.

تا این جای نامه به خط کاتب امام‌علیه السلام بود؛ ولی از اینجا به بعد به خط خود امام زمان‌علیه السلام می‌باشد:

«ای برادر مهربان، مخلص و با صفا در دوستی و یاری دهنده با وفای ما! این نامه ما برای توست؛ خداوند تو را به وسیله چشمی که نمی‌خوابد، محافظت نماید! این نامه را جز به اشخاص مورد اعتماد، نشان مده.

آنها را به انجام آنچه در این نامه آمده، سفارش کن. - درود خداوند بر محمّدصلی الله علیه وآله و خاندان پاکش -»

امام زمان‌علیه السلام در حق او دعا نمود که از هر شری در امان بماند و به او امر فرمود که: احدی، نسبت به نویسنده و نوشته امام‌علیه السلام آگاه نشود و نسخه‌ای از آن را بگیرد و به معتمدان خود خبر دهد.

اسرار و حکمت‌هایی در پنهان نمودن نامه به خط امام‌علیه السلام و خط نویسنده بخشی از نامه، وجود دارد که ما از آنها بی‌اطلاعیم.

نامه‌ای دیگر به شیخ مفیدرحمه الله:

در روز پنج‌شنبه، بیست و سوم ماه ذی حجه، سال (412 ه .ق) صادر گردید:

«من عبداللَّه المرابط فی سبیله الی ملهم الحقّ و دلیله.

بسم اللَّه الرحمن الرحیم

سلام اللَّه علیک ایّها الناصر للحقّ، الداعی الیه بکلمة الصدق، فانّا نحمداللَّه الیک الذی لا اله الاّ هو، الهنا و اله آبائنا الاولین و نسئله الصلاة علی سیّدنا و مولانا محمّد خاتم النبیین و علی اهل بیته الطاهرین.

و بعد!... فقد کنّا نظرنا مناجاتک، عصمک اللَّه بالسبب الذی وهبه اللَّه لک من اولیائه و حرسک به من کید اعدائه و شفعنا ذلک.

الان من مستقرّ لنا ینصب فی شمراخ من بهماء، صرنا الیه آنفا من غمالیل، الجانا الیه

السباریت من الایمان و یوشک ان یکون هبوطنا الی صحصح من غیر بعد من الدهر و لا تطاول من الزمان.

و یاتیک نبأ منّا بما یتجّدد لنا من حال، فتعرف بذلک ماتعتمده من الزلفة الینا بالاعمال و اللَّه موفقک لذلک برحمته.

فلتکن - حرسک اللَّه بعینه التی لاتنام - ان تقابل لذلک فتنة تبسل نفوس قوم حرثت باطلاً لاسترهاب المبطلین یبتهج لدمارها المومنون و یحزن لذلک المجرمون.

و آیة حرکتنا من هذه اللوثة حادثة بالحرم المعظّم، من رجس منافق مذمّم، مستحلّ للدم المحرّم، یعمد بکیده اهل الایمان و لا یبلغ بذلک غرضه من الظلم و العدوان، لاننا من وراء حفظهم بالدعاء الذی لا یحجب عن ملک الارض و السماء.

فلتطمئنّ بذلک من اولیائنا القلوب و لیثقوا بالکفایة منه و ان راعتهم بهم الخطوب و العاقبة - بجمیل صنع اللَّه سبحانه - تکون حمیدة لهم ما اجتنبوا المنهی عنه من الذنوب.

و نحن نعهد الیک - ایّها الولیّ المخلص، المجاهد فینا الظالمین (ایّدک اللَّه بنصره الذی ایّد به السلف من اولیائنا الصالحین) انّه من اتقی ربّه من اخوانک فی الیدین و اخرج ممّا علیه الی مستحقّیه، کان آمنا من الفتنة المبطلة و محنها المظلمة المضلة.

و من بخل منهم بما اعاره اللَّه من نعمته علی من امره بصلته، فانّه یکون خاسراً بذلک لا ولاه و آخرته»؛

«هرکس در دادن نعمت‌هایی که خداوند به او داده، به کسانی که دستور به صله رحم به آنان داده شده است، بخل بورزد در این دنیا آن دنیا ضرر خواهد دید.»

بی‌شک امام زمان‌علیه السلام برای کسانی که حقوق مالی واجب را می‌پردازند، ضمانت کرده، که از بلایا، امتحانات و سختی‌ها در امان باشند همچنین کسانی را که از پرداخت حقوق مالی - که خداوند نزد آنها به امانت گذارده - اجتناب می‌ورزند، تهدید کرده است.

پس اموالی که انسان بعد از خودش به جا می‌گذارد به منزله امانت است که به دیگران می‌رسد به هر حال اموالی که در دست انسان است، خداوند سبحان آنها را به صورت امانت از جانب خودش در دست انسان قرار داده است و به صورت دایمی باقی نمی‌ماند؛ بلکه

زایل شده، از دست خارج می‌شود؛ پس کسی که از پرداخت حقوق مالی به مستحقان بخل بورزد بزودی در این دنیا، دچار ضررهای مالی خواهد شد همچنین در آخرت نیز، ضرر خواهد کرد؛ چون اجر بزرگ و ثواب بسیاری که خداوند برای انفاق کنندگان اموال در راه خداوند، وعده داده است را از دست می‌دهد و بلکه او به سبب ترک این واجب - که همان پرداخت حقوق شرعی است - عذاب می‌شود.»

فرمود: «و لو أن أشیاعنا - و فقهم اللَّه لطاعته - علی اجتماع من القلوب فی الوفاء بالعهد علیهم، لما تأخّر عنهم الیُمن بلقائنا و لتعجلت لهم السعادة بمشاهدتنا علی حق المعرفة و صدقها منهم بنا.»

خبر تاسف‌انگیز و دردناکی است. در این جمله به خسارت بزرگ‌تری - که شیعیان به آن گرفتار شده‌اند - اشاره شده است که آن محرومیت از سعادت دیدار امام‌علیه السلام است و این محرومیت به سبب نداشتن یکپارچگی قلب‌های شیعیان در وفای به عهد است.

نمی‌دانیم مقصود از «الوفاء بالعهد» چیست؛ احتمالات زیاد و گمان‌های متعددی وجود دارد؛ ولی قدر مسلّم، این است که مقصود از وفای به عهد، مقاومت، پایداری و سیر کردن در خط اسلام، بدون هرگونه انحرافی است.

پس اگر، جامعه شیعی این چنین باشند، راه برای آنها باز می‌شود تا با امام‌علیه السلام بی‌پرده ملاقات کنند و نه به صورتی که در هنگام ملاقات، غافل باشند برای اینکه بیشتر دیدارهایی که برای بعضی از افراد در خلال غیبت کبری به دست آمده، همراه با غفلت و عدم آگاهی بوده است و بعد از پایان دیدار، روشن شده، که آنها با امام زمان‌علیه السلام در فضایی از غفلت و عدم هوشیاری، دیدار کرده‌اند.

اگر جامعه شیعی، آن گونه که امام زمان‌علیه السلام دوست دارد، می‌بود، سعادت تشرّف دیدارِ بامعرفتِ امام‌علیه السلام آنها را در بر می‌گرفت.

فرمود: «فما یحبسنا عنهم الا ما یتصل بنا مما نکرهه و لانوثره منهم.»

احادیث بسیاری تصریح می‌کنند که اعمال مردم بر هر امام از ائمه‌علیهم السلام در هر هفته‌ای، دو بار در روزهای پنج‌شنبه و دوشنبه، عرضه می‌گردد؛ پس طبیعی است که امام‌علیه السلام برای

شیعه خود - که آغشته به هر گونه انحرافی شده - ناراحت شود و همین انحرافات، باعث عدم دیدار با امام زمان‌علیه السلام می‌شود.

فرمود: «هذا کتابنا الیک أیها الولی الملهم للحق العلی، باملائنا و خط ثقتنا، فاخفه عن کل احد و اطوه، و اجعل له نسخة تطلع علیها من تسکن إلی أمانته من اولیائنا، شملهم اللَّه ببرکتنا إن‌شاءاللَّه».

در شرح نامه اوّل به شیخ مفیدرحمه الله، مقصود از «نامه توقیع» را بیان کردیم.

امام زمان‌علیه السلام به شیخ مفیدرحمه الله امر کرده، نامه را از همه مردم مخفی کند تا کسی نسبت به نامه به سبب اسرار و حکمت‌هایی آگاه نشود و امر کرده است که از این نامه نسخه‌ای بردارد و فقط به شیعیانی که شیخ مفیدرحمه الله به امانت و راز داری آنها اطمینان دارد، اطلاع داده شود.

شاید نظر امام‌علیه السلام این بوده، که این امر از غیرشیعه و از حاکمان آن زمان، مخفی بماند.

فصل دوازدهم: کسانی که آن حضرت را در غیبت کبری دیده‌اند

مقدمه

کسانی که در دوران غیبت به دیدار امام حجّت مهدی‌علیه السلام نایل شده‌اند، بسیار هستند و شمارش آنها ممکن نیست، همان‌طور که آوردن نام تمام دیدار کنندگان امام زمان‌علیه السلام - که در کتاب‌های تاریخی و حدیثی آمده - در این مجال سخت است.

شیخ مجلسی‌رحمهم الله، اسامی کسانی که در زمان غیبت به دیدار امام‌علیه السلام نایل آمده‌اند را در کتاب بحارالانوار آورده است.⁽¹⁾

همچنین شیخ نوری‌رحمه الله در نجم ثاقب، 100 داستان از کسانی که به دیدار امام‌علیه السلام نایل شده‌اند را یادآوری کرده است؛ سپس از بین آنها، پنجاه و هشت داستان و حکایت را انتخاب کرده، در جنة الماوی آورده است.

همچنین علمای پیشین ومعاصر ما، کتاب‌هایی را درباره کسانی که به دیدار امام زمان‌علیه السلام نایل شده‌اند را نوشته‌اند، مانند تبصرة الولی فیمن رأی القائم المهدی که مرحوم سید هاشم بحرانی نوشته است؛ تذکرة الطالب فیمن رأی الامام الغائب و دارالسلام فیمن

فاز بسلام الامام که هر دو، نوشته شیخ محمود میثمی عراقی است؛ بدائع الکلام فیمن اجتمع بالإمام، اثر سید جمال الدین محمّد بن حسین یزدی طباطبایی؛ البهجة فیمن فاز بلقاء الحجة که اثر میرزا محمدتقی الماسی اصفهانی است و العبقری الحسان فی تواریخ صاحب الزمان، که اثر شیخ علی اکبر نهاوندی می‌باشد.

امّا حکایات کسانی که در زمان ما به دیدار امام‌علیه السلام مشرف شده‌اند و نویسندگان، اسامی آنها را ثبت نکرده‌اند، بسیار است.

چون این داستان‌ها، اهمیت زیادی در آگاهی و یادگیری دارند؛ لذا ما در این فصل از مجموع داستان‌ها و حکایت‌ها، 10 داستان را انتخاب کرده، آنها را به سبب رعایت اختصار، خلاصه می‌کنیم.

به‌جا است که یادآوری شود، بسیاری از کسانی که توفیق شامل حالشان شده، به این شرف بزرگ مفتخر شده‌اند، به سبب ترس از شهرت، یا ترس از اینکه او را متهم به دروغگویی کنند یا به علت تقیه از حاکمان و موارد دیگر احدی ار از این دیدارها مطلع نمی‌کردند و سکوت را بر گفتن این مطالب ترجیح می‌دادند و کسانی که خبر تشرفشان به دیدار امام‌علیه السلام به ما رسیده است، شاید ضرورت، این چنین اقتضا می‌کرده، یا اینکه تکلیف شرعی به سبب اثبات حق و محکم کردن عقاید مردم بر آنها واجب کرده، که این جریانات را به اطلاع مردم برسانند.

1 - داستان انار در بحرین‌

شهرهای کشور بحرین، همیشه محل زندگی شیعیان اهل‌بیت‌علیهم السلام بوده است؛ والی بحرین در قرن هفتم هجری، ناصبی و دشمن سرسخت شیعه بود و وزیرش از او خبیث‌تر و بغضش نسبت به شیعیان بیشتر بود.

روزی از روزها، وزیر برای والی، اناری می‌آورد که روی آن نوشته شده بود: «لااله‌الااللَّه، محمّد رسول اللَّه، ابوبکر، عمر، عثمان و علی، خلفاءُ رسول اللَّه».

والی به نوشته روی انار نظر کرد و گمان کرد که این خطوط به قلم قدرت الهی، روی انار نوشته شده است و ساخته بشر نیست.

وزیر گفت: این نشانه آشکار و حجتی قوی برای باطل کردن مذهب رافضه است (مقصودشان شیعه است).

وزیر، ابتکار عمل به خرج داد که والی، علما و شخصیت‌های شیعه را جمع کند و انار را به آنها نشان دهد؛ اگر دست از مذهب شیعه کشیدند و به مذهب اهل سنت گرویدند به آنها کاری نداشته باشد؛ ولی اگر از این کار روی برگرداندند و به مذهب خودشان باقی ماندند، انتخاب یکی از این سه چیز را به عهده آنها بگذارد:

اوّل اینکه، جزیه بپردازند، همان‌طور که یهودیان، مسیحیان و مجوسیان می‌پردازند.

دوم، جوابی را در ردّ ادعای ما و از بین بردن نوشته روی انار بیاورند.

سوم، مردان آنها را بکُشد، زنان و کودکانشان را اسیر بگیرد و اموالشان را به غنیمت بردارد.

والی به دنبال شخصیت‌های شیعه فرستاد، آنها را احضار کرد، انار را نشان داد و انتخاب یکی از این سه کار را بر گردن آنها نهاد؛ شیعیان 3 روز از او مهلت خواستند.

پس بزرگان و دانشمندان شیعه، دور هم جمع شدند و درباره چگونگی کیفیت رهایی از این مشکل با هم به مذاکره پرداختند و بعد از مذاکرات زیاد از بین صلحای خود، 10 نفر را انتخاب کردند و از بین 10 نفر، سه نفر را برگزیدند و مقرر شد در هر شبی از این سه شب، یکی از آنها به صحرا برود و به درگاه امام زمان‌علیه السلام برای رهایی از این امتحان سخت، استغاثه کند.

یکی از آن سه، در شب اوّل به صحرا رفت؛ ولی به دیدار امام‌علیه السلام مشرف نشد و مشکل حل نگشت؛ همین اتفاق برای نفر دوم نیز افتاد و در شب سوم، شیخ محمّد بن عیسی دمستانی که فاضل پرهیزکار بود با سر برهنه به صحرا رفت و ساعاتی از شب را به گریه، توسل و استغاثه به امام زمان‌علیه السلام گذارند.

امام زمان‌علیه السلام، حاضر شد و به او خطاب قرار داد: «ای محمّد بن عیسی! چه شده که تو را به این حال می‌بینم؟ برای چه به این صحرا آمده‌ای؟»

او که امام زمان‌علیه السلام را نشناخته بود از گفتن خواسته‌اش ابا کرد؛ پس امام‌علیه السلام به او

فرمود: «من صاحب الأمر هستم، حاجتت را بگو.»

محمّد بن عیسی گفت: اگر تو صاحب الأمر هستی؛ پس قصه مرا می‌دانی و احتیاجی به بیان و شرح من نیست.

امام‌علیه السلام، فرمود: «بله، به سبب آن انار و آنچه روی آن نوشته شده، به این جا آمده‌ای.»

چون محمّد بن عیسی این را شنید، گفت: بله، ای سرور من! از آنچه رخ داده، خبر داری و حال آنکه تو امام و پناه مایی و می‌توانی این مشکل را حل کنی.

امام‌علیه السلام فرمود: «وزیر [لعنة اللَّه در خانه‌اش درخت اناری دارد؛ پس هنگامی که آن درخت، باردار می‌شود؛ وزیر قالبی از گِل و به شکل انار درست می‌کند و آن را به دو نیم تقسیم می‌کند و کلمات یاد شده را در داخل آن می‌سازد؛ سپس اناری از درخت را در آن قالب قرار می‌دهد و آن قالب را محکم بر انار می‌بندد؛ پس زمانی که انار رشد می‌کند و بزرگ می‌شود؛ انار، داخل آن نوشته ساختگی قرار می‌گیرد.

هنگامی که فردا پیش والی رفتید به او بگو، جوابت را آورده‌ام و آن را فقط در خانه وزیر می‌گویم و هنگامی که به خانه‌اش رفتید به سمت راستت نگاه کن که اتاقی را می‌بینی به والی بگو، جوابت را فقط داخل این اتاق می‌دهم؛ وزیر از این کار ممانعت خواهد کرد؛ ولی تو اصرار کن و نگذار که وزیر قبل از تو، وارد اتاق شود! بلکه با او داخل شو؛ آن گاه که وارد اتاق شدی، طاقچه‌ای را می‌بینی که بر روی آن کیسه سفیدی است به طرف آن برو و آن را بردار؛ پس همان قالب را در آن خواهی دید بعد آن را در برابر وزیر بگیر و انار را درون آن بگذار تا اینکه معلوم شود، انار، اندازه قالب است.»

سپس امام زمان‌علیه السلام فرمود: «ای محمّد بن عیسی! به والی بگو، ما برای تو معجزه دیگری داریم و آن معجزه، این است که در آن انار، جز خاکستر و دود نیست! پس اگر می‌خواهی، درستی این خبر را بدانی، دستور بده وزیر، انار را بشکند؛ آن گاه که آن را شکست، خاکستر و دود بر صورت و ریش او می‌پاشد.»

ملاقات با امام‌علیه السلام به پایان رسید و محمد بن عیسی در حالی که شادمانی و خوشحالی او را فرا گرفته بود، برگشت تا شیعیان را به رفع این مشکل بشارت دهد.

صبح شد و آنها پیش والی رفتند؛ محمّد بن عیسی، همه آن مواردی که امام‌علیه السلام به او فرموده بود، انجام داد.

سپس والی از او پرسید: چه کسی این خبرها را به تو داده است؟

گفت: امام زمان ما و حجت خداوند بر ما.

والی گفت: امام شما کیست؟

محمد بن عیسی درباره ائمه دوازده‌گانه برای والی توضیح داد تا اینکه به امام زمان‌علیه السلام رسید.

آن گاه والی گفت: دستت را جلو بیاور؛ من شهادت می‌دهم که معبودی، جز خداوند نیست و محمد صلی الله علیه وآله بنده و فرستاده اوست و جانشین بعد از او، امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام است... .

بعد به امامت تمامی ائمه‌علیه السلام اقرار کرد و دستور داد، وزیر را بکشند و از مردم متدین، عذرخواهی کرد.⁽¹⁾

این داستان نزد مومنین به خصوص بحرینی‌ها معروف است و قبر محمدبن عیسی در بحرین، زیارتگاه مردم است.

2 - داستان یاقوت روغن فروش‌

از شیخ بزرگ و عالم بی‌نظیر، شیخ علی رشتی - که از علمای پرهیزکار و بزرگ است - نقل شده: از کربلا به نجف اشرف از مسیر طویریج و سوار بر کشتی می‌رفتم؛ در کشتی گروهی بودند که مشغول هوسرانی، خوشگذرانی و عیاشی بودند.

بین آنها مردی را دیدم که با آنها همراهی نمی‌کرد؛ بلکه با وقار و متین بود و فقط هنگام غذاخوردن با آنها همراه می‌شد در حالی‌که آنها او را مسخره می‌کردند و به او طعنه می‌زدند و چه بسا مذهبش را نیز نکوهش می‌کردند.

از او سئوال کردم، علت دوری‌اش از آنها و شریک نشدن در هوسرانی و خوشگذرانی آنان چیست؟

او گفت: اینها خویشاوندان من هستند و اهل تسنن می‌باشند، پدر من نیز بر کیش آنان

است؛ ولی مادرم شیعه است و من نیز همکیش خویشاوندانم بودم؛ ولی خدای متعال به برکت امام حجت، صاحب‌الزمان‌علیه السلام بر من منت نهاد و شیعه شدم.

سپس از او، علت هدایتش و مشرف شدن به مذهب تشیع را سئوال کردم؟

او گفت: اسم من، یاقوت است و در شهر حلّه، روغن فروش هستم؛ بعضی از اوقات برای خریدن روغن به بیابان و خارج شهر می‌رفتم؛ روزی مقداری روغن خریدم و با گروهی برگشتم و شب به منزلگاهی در مسیرمان رسیدیم و در آن جا به استراحت پرداختیم.

زمانی از خواب بیدار شدم که آن گروه، همگی رفته بودند؛ من در پی آنها به راه افتادم در حالی که آن سرزمین، خالی از سکنه بود و حیوانات وحشی و درندگان آن جا بودند؛ از جاده دور افتادم و متحیر و ترسان از درندگان و تشنه بودم.

از خلفا کمک خواستم؛ ولی فایده‌ای نداشت در این هنگام یادم آمد که از مادرم شنیده بودم، می‌گفت:

امام ما، زنده است و کنیه‌اش «اباصالح» می‌باشد؛ او هدایت کننده گمراهان، فریادرس فریادخواهان و کمک کننده به ضعیفان می‌باشد.

پس با خود عهد کردم، اگر آن امام‌علیه السلام به دادم برسد به دین مادرم بگروم و شیعه شوم.

پس ناله کردم: یا ابا صالح!

در این هنگام، ناگهان دیدم، مردی کنار من است و با من راه می‌رود و عمامه سبزی به سر دارد؛ او جاده را به من نشان داد و امر کرد به دین مادرم درآیم و فرمود:

«بزودی به روستایی می‌رسی که همه اهل آن روستا شیعه هستند.»

به ایشان گفتم: آیا با من به این روستا نمی‌آیی؟

فرمود: «نه برای اینکه هم اکنون، هزاران انسان در نقاط مختلف جهان، مرا صدا می‌زنند و من می‌خواهم به دادشان برسم.»

آن گاه از دید من غایب شد بعد مقدار کمی راه رفتم و به آن روستا رسیدم که فاصله آن روستا نسبت به آن جایی که دیشب بیتوته کرده بودیم، زیاد بود و نکته جالب اینکه آن گروه، یک روز بعد از من به آن روستا رسیدند.

به حلّه که رفتیم به خانه سید مهدی قزوینی⁽¹⁾رفتم و داستان خود را برای او گفتم و مسائل دینی را از او فرا گرفتم...⁽²⁾

3 - داستان اسماعیل بن حسن هرقلی‌

از شمس‌الدین بن اسماعیل هرقلی حکایت شده: پدرش، در دوران جوانی، دچار زخمی روی ران چپ خود بود که در ایام بهار، آن زخم باز می‌شد و خون زیادی از آن بیرون می‌آمد؛ پس از روستای خود خارج شد و به سوی حلّه حرکت کرد و در حلّه، نزد سیّد رضی الدین علی بن طاووس رفت و از درد خود شکایت کرد.

سید بن طاووس، پزشکان را برای معاینه اسماعیل فرا خواند و بعد از بررسی، پزشکان گفتند: اگر این زخم، جراحی شود، خطر مرگ وجود دارد و درصد موفقیت عمل، کم است.

سپس اسماعیل هرقلی با سید بن طاووس برای مراجعه به پزشکان حاذق به بغداد رفتند و جواب آنها نیز، همان جواب بود.

اسماعیل برای توسل به امام زمان‌علیه السلام و شفا گرفتن از آن حضرت، رهسپار سامراء شد. بعد از چند روز، کنار دجله رفت و در آن غسل کرد و لباس پاکیزه‌ای پوشید در آن جا به 4 اسب سوار برخورد کرد که یکی از آنها، نیزه‌ای به دست داشت و لباس بلندی پوشیده بود.

آن سوارِ نیزه به دست به طرف اسماعیل آمد و 3 نفر دیگر، دو طرف جاده ایستاده بودند و به اسماعیل سلام کردند؛ سوارِ نیزه به دست از اسماعیل پرسید:

«تو فردا به سوی خانواده‌ات بر می‌گردی؟»

اسماعیل گفت: بله.

آن گاه آن شخص به اسماعیل گفت: جلو بیا تا ببینم چه چیزی تو را اذیت می‌کند.

سپس به بدن اسماعیل دست کشید تا اینکه دستش به جای زخم رسید، آن را فشار داد و سپس بر اسبش سوار شد.

یکی از آن 3 نفر گفت: ای اسماعیل! خوب شدی.

اسماعیل از اینکه، آنها نام او را می‌دانند، تعجب کرد؛ ولی توجهی به آن نکرد و گفت:

خداوند، من و شما را رستگار کند!

آن گاه یکی از آن مردان به اسماعیل گفت: این مرد، امام توست و اشاره به کسی کرد که دست به پای اسماعیل کشیده بود.

اسماعیل جلو رفت و پای امام را بغل گرفت و بوسید؛ امام‌علیه السلام با لطف و مهربانی به او فرمود: «برگرد.»

اسماعیل گفت: هرگز از تو جدا نمی‌شوم!

امام‌علیه السلام فرمود: «مصلحت این است که برگردی.»

اما اسماعیل، همان کلام اولش را تکرار کرد.

یکی از آن 3 نفر گفت: «اسماعیل خجالت نمی‌کشی؟ امام‌علیه السلام به تو می‌فرماید، برگرد و تو با او مخالفت می‌کنی؟!»

آن گاه اسماعیل آن جا ایستاد و امام‌علیه السلام به او فرمود: «هنگامی که به بغداد رسیدی، مستنصر، حاکم عباسی تو را خواهد خواست؛ آن گاه که پیش او رفتی و به تو چیزی داد، آن را نگیر و به پسر ما، «رضی» بگو، نامه‌ای برای علی بن عوض بنویسد و من به او سفارش می‌کنم، آنچه را می‌خواهی به تو بدهد.»

سپس امام‌علیه السلام و یارانش، اسماعیل را ترک کردند و به مسیرشان ادامه دادند و اسماعیل به شهر امام هادی‌علیه السلام و امام عسکری‌علیه السلام رفت و در آن جا با برخی از مردم ملاقات کرد و از آنها درباره 4 سوار سؤال کرد.

گفتند: شاید آنها از بزرگان و صاحب نعمتان این منطقه باشند.

اسماعیل به آنها گفت: او، خودِ امام زمان‌علیه السلام است.

آنها گفتند: آیا بیماری که داشتی را به او نشان دادی؟

اسماعیل گفت: او با دستش، آن را لمس کرد.

آن گاه لباس را از پایش بیرون آورد و اثری از آن مریضی ندید؛ شک کرد شاید زخم در پای دیگرش است و لباس را از پای دیگرش هم بیرون آورد و چیزی دیده نشد؛ مردم به سوی او هجوم آوردند و پیراهنش را به قصد تبرک، تکه تکه کردند.

از جانب حاکم عباسی، مردی آمد و از اسم و تاریخ بازگشت او به بغداد سؤال کرد؟ و اسماعیل، همه چیز را به او جواب داد.

بعد از یک روز، اسماعیل از شهر سامراء خارج شد و به سوی بغداد رفت و زمانی که به بغداد رسید، دید مردم بر دروازه خارج شهر تجمع کرده‌اند و از هر کس که وارد شهر می‌شود، نام، نسب و مکانی که از آن جا می‌آید را می‌پرسند؟ از او، نامش را پرسیدند و او همه چیز را برای آنها تعریف کرد؛ مردم بر سر او ریختند و لباس‌هایش را برای تبرک، تکه، تکه کردند؛ به بغداد رسید در حالی که نزدیک بود از ازدحام جمعیت بمیرد.

سید بن طاوس، همراه آن عده بود؛ مردم را از او دور کردند، زمانی که سید، او را دید، گفت: آیا درباره تو می‌گویند؟

گفت: بله.

سپس از مرکبش پایین آمد، ران اسماعیل را دید؛ اما اثری از آن زخم نبود و بیهوش شد. زمانی که به هوش آمد، دست اسماعیل را گرفت و گریه کنان او را پیش وزیر برد و گفت:

این برادر من و نزدیک‌تر از همه مردم به قلب من است.

وزیر از او پرسید و اسماعیل هم، داستان را تعریف کرد؛ آن گاه وزیر، پزشکانی را فراخواند که زخم را قبل از این واقعه، معاینه کرده بودند و گفته بودند که دوایی، جز قطع کردن پا نیست و آن هم، خطر مرگ دارد.

به آنها گفت: بر فرض قطع شدن و نمردن در چه مدت زمانی خوب می‌شد؟

گفتند: در 2 ماه، جای آن حفره‌ای سفید باقی می‌ماند و در آن محل، دیگر مو نمی‌روید!

وزیر از آنها پرسید: چه زمانی زخم را دیدید؟

آنها گفتند: 10 روز است.

وزیر، ران اسماعیل را دید و در آن، اثری از زخم ندید، یکی از پزشکان فریاد زد: این کار مسیح‌علیه السلام است!

وزیر گفت: این کار شما نیست؛ ما می‌دانیم، کار چه کسی است.

سپس حاکم عباسی از اسماعیل پرسید، داستانش چیست؟ اسماعیل، جریان را برای او تعریف کرد و حاکم دستور داد، 1000 دینار به او بدهند و به او گفت: این دینارها را بگیر و انفاق کن.

اسماعیل گفت: جرأت ندارم که یکی از آنها را از تو بگیرم.

مستنصر با تعجب گفت: از چه می‌ترسی؟!

اسماعیل گفت: از آن کسی که مرا شفا داد؛ چون او گفته است، از مستنصر چیزی نگیر.

مستنصر گریه کرد، ناراحت شد و اسماعیل در حالی که چیزی از او نگرفته بود از نزدش بیرون آمد.

شمس‌الدین بن اسماعیل هرقلی گفت: من ران پدرم را بعد از آنکه خوب شده بود، دیدم و هیچ اثری روی آن نبود و در همان جا، مو روییده بود.⁽¹⁾

4 - داستان ابی راجح حمامی‌

از شمس‌الدین محمّد بن قارون روایت شده: در شهر حله، مردی بود که به او ابوراجح حمامی می‌گفتند و حاکم آن شهر، ناصبی و دشمن اهل بیت‌علیهم السلام بود که نامش «مرجان صغیر» بود؛ روزی به حاکم خبر دادند، ابو راجح، بعضی از اصحاب پیامبرصلی الله علیه وآله را لعن می‌کند؛ حاکم او را احضار کرد و دستور داد، او را بزنند و شکنجه‌اش کنند؛ پس ضربه مهلکی بر صورتش زدند که تمام دندان‌هایش ریخت؛ سپس زبانش را از حلقش درآوردند و در حلقش، سوزن بزرگی فرو کردند و بینی‌اش را سوراخ کردند و از آن سوراخ، نخی رد کردند، آن نخ را به طنابی بستند و به وسیله آن، او را در محله‌های شهر حلّه می‌چرخاندند و از هر طرف، او را کتک می‌زدند تا اینکه بر زمین افتاد.

حاکم دستور داد، او را بکشند؛ ولی حاضرین گفتند: او پیرمرد بزرگی است و بزودی از شدت کتک و زیادی زخم‌ها خواهد مرد.

لذا او را روی زمین رها کردند، خانواده‌اش آمدند و او را به خانه بردند؛ حال وخیمی

داشت که کسی شک نمی‌کرد بزودی خواهد مرد.

صبح شد در حالی که حالش خوب شده بود، بلند شد و با بهترین حالت نماز خواند و دندان‌هایش که ریخته شده بود - همه سالم شده، برگشته بودند، همه زخم‌هایش بهبود یافته بود و در بدنش، هیچ اثری از آن همه شکنجه نبود!!

مردم از این وضعیت متعجب شدند و از آنچه اتفاق افتاده بود از او سؤال می‌کردند؟ او به آنها گفت به امام زمان‌علیه السلام پناه برده، متوسل شده است و امام‌علیه السلام نیز به دیدار او آمده است؛ خانه‌اش پر از نور شده بود.

ابوراجح می‌گوید: امام‌علیه السلام، دست شریفش را به صورت من کشید و فرمود: «بلند شو برو و کار کن و برای خانواده‌ات، غذا فراهم کن که خداوند متعال به تو سلامتی بخشید.» پس صبح به این حالت که می‌بینید، بلند شدم؛ محمّد بن قارون، او را دید که چهره جوانی‌اش باز گشته، صورتش قرمز و قدش راست شده است.

خبر در حله پیچید و حاکم دستور داد، او را احضار کنند در حالی‌که او را دیروز با صورتی ورم کرده، دیده بود؛ ولی امروز، او را صحیح و سالم می‌دید و هیچ اثری از زخم‌ها در پیکرش نبود.

حاکم بسیار ترسید و روش برخوردش با شیعیان تغییر یافت و با آنها به خوبی رفتار می‌کرد.

ابوراجح بعد از تشرفش به دیدار امام‌علیه السلام، مثل جوان 20 ساله بود و همیشه بر همین حال بود تا مرد.⁽¹⁾

5 - داستان مقدس اردبیلی‌

از سید فاضل «امیر علاّم» روایت شده: اواخر شب در صحن امیرالمؤمنین‌علیه السلام بودم، دیدم مردی به طرف حرم مقدس می‌آمد؛ نزدیک شد، دیدم او عالم پرهیزکار، مولای ما، احمد اردبیلی‌قدس سره است؛ خودم را از دیدِ او پنهان کردم به طرف درب حرم - که بسته بود - آمد؛ پس درب برایش باز شد و داخل حرم گردید؛ خودم شنیدم که با کسی صحبت می‌کرد

مثل اینکه با کسی نجوا می‌کرد؛ سپس از آن جا خارج شد، درب حرم بسته شد به سوی مسجد کوفه رفت و من از پشت سرش، او را تعقیب می‌کردم در حالی‌که او، مرا نمی‌دید؛ آن گاه داخل مسجد شد و به طرف محرابی که امیرالمؤمنین‌علیه السلام در آن جا به شهادت رسیده بود، رفت و در آن جا مکث زیادی کرد و سپس به طرف نجف برگشت و من همچنان، پشت سرش بودم؛ در اثنای راه، سرفه کردم، او متوجه من شد و گفت: امیر علّام، تویی؟

گفتم: بله.

گفت: این جا چه کار می‌کنی؟

گفتم: از زمان داخل شدنت به حرم مطهر تا الان، همراه تو بوده‌ام! تو را قسم می‌دهم به حق صاحب این قبر، این قضیه از چه قرار است؟

گفت: به شرطی می‌گویم که تا زمانی که زنده هستم آن را به کسی نگویی. من هم با این شرط موافقت کردم.

آن گاه گفت: من داشتم درباره بعضی از مسائل پیچیده فقهی فکر می‌کردم، مقرر کردم نزد مرقد امیرالمؤمنین‌علیه السلام بروم تا این مسائل را از ایشان سؤال کنم، زمانی که به درب حرم رسیدم، درب بدون هیچ کلیدی، برایم باز شد بعد داخل حرم شدم و از خداوند خواستم، سرورم امیرالمؤمنین‌علیه السلام به آن مسائل پاسخ دهد! آن گاه صدایی از قبر شنیدم که فرمود: «به مسجد کوفه برو و از مهدی قائم‌علیه السلام سئوال کن که او امام زمان توست.»

پس به سرعت، کنار محراب کوفه آمدم و از امام زمان‌علیه السلام راجع به آن مسائل سؤال کردم و ایشان جواب آنها را داد و الان به خانه بر می‌گردم.⁽¹⁾

6 - داستان شیخ محمّد حسن نجفی‌

مردی از طلبه‌های علوم دینی در نجف - که نامش محمدحسن سریره بود - با 3 مشکل روبه رو شده بود.

1 - سینه‌اش، دچار خونریزی شده بود.

2 - در فقر شدیدی زندگی می‌کرد.

3 - دوست داشت با زنی ازدواج کند که خانواده آن زن، به سبب فقرش با این ازدواج، مخالفت می‌کردند.

هنگامی که از حل این 3 مشکل ناامید شد، قرار گذاشت 40 شب چهارشنبه به مسجد کوفه برود؛ چون بین مومنین، مشهور بود هر کس، 40 شب چهارشنبه به زیارت مسجد کوفه برود، حتماً امام زمان‌علیه السلام را خواهد دید.

این مرد به امید تشرف یافتن به دیدار امام‌علیه السلام و عرضه داشتن این 3 حاجت، خدمت آن حضرت، این عمل را به خوبی انجام داد.

شب آخر رسید که شبی سرد بود و باد تندی می‌وزید؛ آن مرد، روی نیمکت خارج از مسجد نشسته بود و نمی‌توانست، داخل مسجد بنشیند؛ چون هنگام سرفه از سینه‌اش، خون بیرون می‌آمد؛ با خود فکر می‌کرد، آیا با اینکه در هفته آخر این 40 شب است، توفیق زیارت امام زمان‌علیه السلام نصیبش می‌شود؟

آماده شد برای خود، قهوه درست کند؛ پس آتش به راه انداخت در این هنگام ناگهان مردی را دید که به طرف او می‌آمد، ناراحت شد و با خودش گفت: این اعرابی می‌خواهد، تمام قهوه مرا بخورد و چیزی برای من باقی نمی‌گذارد!

می‌گوید: آن مرد، پیش من رسید، اسم مرا برد و سلام کرد از اینکه نامم را می‌دانست، تعجب کردم و از او پرسیدم: تو از کدام طایفه‌ای، از طایفه فلان؟

فرمود: «نه.»

تا اینکه اسامی طایفه‌های مختلف را بردم و او در پاسخ همه فرمود: «نه.» در آخر از من سؤال کرد: «چه شده به این جا آمده‌ای؟

به او گفتم: برای چه این سؤال را می‌پرسی؟

فرمود: اگر بگویی، ضرر نمی‌کنی؟!

سپس در کاسه‌ای برای او قهوه ریختم، جلویش گذاشتم و او مقدار کمی از آن را نوشید؛ سپس فنجان را برگرداند و به من فرمود: «تو آن را بنوش.»

من هم کاسه را از او گرفتم و بقیه قهوه را نوشیدم.

شروع به گفتن مشکلاتم کردم و به او گفتم: من در نهایت فقر هستم و از 2 سال قبل، مبتلا به خونریزی سینه می‌باشم و علاقمند به زنی شده‌ام؛ ولی خانواده‌اش از ازدواج او با من، امتناع می‌کنند؛ بعضی از علما مرا گول زدند و گفتند: برای حل مشکلاتت به امام زمان‌علیه السلام متوسل شو و 40 شب چهارشنبه به مسجد کوفه برو تا حاجاتت برآورده شود، این همه سختی و رنج در این شب‌ها را تحمل کرده‌ام و این شب آخر است و من کسی را ندیده‌ام.

در حالی که نسبت به گفته‌های او غافل بودم به من فرمود: «اما سینه‌ات، خوب شد و بزودی با زن مورد نظرت، ازدواج خواهی کرد؛ ولی فقر تا پایان زندگی‌ات با توست.»

هنگامی که صبح شد، احساس کردم، سینه‌ام خوب شده، بعد از چند هفته با آن زن ازدواج کردم؛ ولی فقرم، همچنان باقی است.⁽¹⁾

7 - داستان آیت اللَّه قزوینی‌

شیخ نوری در جنة الماوی، 3 جریان از تشرف‌های عالم بزرگ، آیت‌اللَّه سید مهدی قزوینی به خدمت امام زمان‌علیه السلام را بیان می‌کند و ما از آن 3 داستان، 2 تا را - که سید میرزا صالح، بازمانده سید مهدی قزوینی روایت کرده نقل می‌کنیم:

می‌گوید: از خانه‌ام به قصد رفتن به خانه سید مهدی قزوینی بیرون آمدم، گذرم به مرقد سید محمد، معروف به «ذی الدمعه» افتاد که او پسر زید بن علی بن الحسین‌علیه السلام است و مرقدش، پنجره‌ای رو به کوچه دارد؛ مردی گرانقدر و با چهره‌ای نورانی را دیدم که کنار پنجره ایستاده بود و برای صاحب مرقد، فاتحه می‌خواند.

من هم ایستادم، فاتحه خواندم و بعد از تمام شدن فاتحه به آن مرد سلام کردم؛ او هم، جواب سلام مرا داد و فرمود: «علی! تو به دیدن سید مهدی قزوینی می‌روی؟»

گفتم: بله.

فرمود: «پس با هم برویم.»

بین راه به من گفت: «علی! به سبب ضرر و از دست دادن اموال - که امسال به تو رسیده

می‌گوید: من در آن سال، دچار ضرر زیادی در تجارت شدم و کسی از آن مطلع نبود؛ ولی من خیلی ناراحت بودم و هنگامی که دیدم، این مرد غریب از این مسئله آگاه است، گمان کردم، این خبر بین مردم منتشر و این غریبه نیز، مطلع شده است.

به او گفتم: در تمام حالات، خداوند را شکر و سپاس می‌گویم.

فرمود: «آن مقدار از اموالت که از دست رفته، بزودی به تو باز می‌گردد و بدهی‌هایت را پرداخت می‌کنی!»

زمانی که به درب خانه سید مهدی قزوینی رسیدیم، ایستادم و به او گفتم: بفرمایید، ای سرورم! که من از اهل این خانه‌ام.

او فرمود: «تو داخل شو که من صاحب خانه‌ام.»

امتناع کردم که زودتر از ایشان داخل خانه شوم؛ دست مرا گرفت و به داخل خانه برد؛ کنار خانه سید، مسجدی بود که داخل آن شدیم و دیدیم عده‌ای از طلبه‌های علوم دینی، منتظر آمدن سید برای تدریس هستند؛ آن مرد جای سید نشست (جایی که سید هر روز برای تدریس آن‌جا می‌نشست) و کتابی که آن جا بود را برداشت، آن کتاب شرائع الاسلام محقق حلی بود، آن را باز کرد و نگاهش را به ورقه‌هایی که سید، بعضی از مسائل را در آن نوشته بود، انداخت، صفحات را ورق می‌زد و آن مسائل را می‌خواند؛ سید مهدی وارد شد و دید آن مرد در مکان تدریس او نشسته، به او خوش آمد گفت و آن مرد از مکان سید کنار رفت؛ ولی سید اصرار کرد که ایشان در آن جایگاه بنشیند.

آیت اللَّه سید مهدی قزوینی می‌گوید: مردی را با چهره‌ای نورانی و بسیار زیبا دیدم و به او رو کردم تا از حالش بپرسم؛ ولی خجالت کشیدم.

سید شروع به تدریس فقه کرد و این مرد در مسئله‌ای که سید، آن را مطرح کرده بود، به طور دایم اشکال می‌گرفت.

یکی از طلبه‌های کم سن و سال به آن مرد گفت: ساکت شو، تو را چه به این حرف‌ها؟

آن مرد لبخندی زد و سکوت کرد!

بعد از پایان درس، سید از او پرسید: از کجا به حله آمده‌ای؟

او فرمود: «از شهر سلیمانیه؛ دیروز از آن جا آمدم در حالی‌که (نجیب پاشا)، پیروزمندانه وارد شهر شد و احمد پاشا را - که بر دولت عثمانی شورش کرده بود - دستگیر نمود.

سید می‌گوید: درباره صحبت‌های او فکر می‌کردم و اینکه چگونه خبر فتح سلیمانیه به حاکمان شهر حله نرسیده است؟! و به ذهنم نیامد که از او بپرسم، چگونه به حله رسیدی در حالی که دیروز از سلیمانیه بیرون آمدی؟ برای اینکه مسافت بین این دو، بیش از 10 روز است.

سپس آن مرد، آبی خواست تا بنوشد، یکی از خدمتکاران بلند شد تا برای ایشان از ظرف بزرگی، آب بیاورد، آن مرد، او را صدا کرد: «این کار را نکن که در آن ظرف، حیوان مرده‌ای است.»

پس داخل آن نگاه کرد و دید در آن، مارمولک مرده‌ای است، خادم از جای دیگری آب آورد و آن مرد آشامید؛ سپس بلند شد تا برود؛ سید بلند شد و او را بدرقه کرد.

چون آن مرد رفت، سید به حاضران گفت: چرا خبر فتح سلیمانیه را تکذیب نکردید؟!

در این‌جا، حاج علی - که با آن مرد، کنار مرقد «ذی الدمعة» ملاقات کرده بود - شروع کرد به بیان آنچه از آن مرد بین راه شنیده بود، حاضران بلند شدند در حالی که وحشت و حیرت، سرا پای وجودشان را گرفته بود از خانه بیرون آمدند تا آن مرد را پیدا کنند؛ اما او را پیدا نکردند مثل اینکه به آسمان پرواز کرده، یا در زمین آب شده بود.

سید به آنها گفت: به خدا قسم! او صاحب‌الامر [روحی فداه بود.⁽¹⁾

بعد از 10 روز، خبر فتح سلیمانیه آمد...

8 - داستان دیگر آیت اللَّه قزوینی‌

داستان دیگری از آیت اللَّه سید مهدی قزوینی است که چنین می‌گوید:

روز چهاردهم شعبان از شهر حله به قصد زیارت امام حسین‌علیه السلام بیرون آمدم تا در شب پانزده شعبان آن جا باشم؛ زمانی که به نهر هندیه (طویریج) رسیدم، دیدم زوار جمع شده‌اند و به آنها خبر رسیده، قبیله «عنیزه» - که صحرانشین است - بر سر راه کمین کرده‌اند تا جلوی زایرین را بگیرند و اموالشان را غارت کنند!

مردم، حیران مانده بودند و باران می‌بارید به وسیله پیامبرصلی الله علیه وآله و خاندان پاکش‌علیه السلام به خداوند توسل کردم تا به داد زایرین برسد و آنها را نجات دهد؛ چون خودم هم، همان حال را داشتم؛ ناگهان اسب سواری - که در دستش نیزه بلندی داشت - کنارم ایستاد، سلام کرد، جواب سلامش را دادم، مرا به اسم صدا کرد و فرمود:

«باید زوار را ببری که قبیله عنیزه از جاده رفته‌اند و راه، امن است.»

همراه زایرین به راه افتادیم، او هم با ما همراهی می‌کرد و جلوی ما راه می‌رفت. بین راه به یک باره و ناگهانی از بین ما غایب شد، من به کسانی که همراهم بودند، گفتم: آیا دیگر شکی دارید که او، صاحب الزمان‌علیه السلام است.

آنها گفتند: نه به خدا!

سید می‌گوید: من خیلی به آن مرد نگاه کردم مثل اینکه او را قبلا دیده بودم، هنگامی که از بین ما غایب شد، یادم آمد، او همان شخصی است که در حله به دیدنم آمده بود.

از قبیله عنیزه، کسی را در راه ندیدیم و فقط غبار شدیدی در بیابان بلند شده بود؛ در کمتر از 1 ساعت به کربلا رسیدیم در حالی‌که این مسافت، 3 ساعت است؛ نگهبانان را بر دروازه شهر دیدیم که از ما می‌پرسیدند:

از کجا می‌آیید، چگونه رسیدید، قبیله عنیزه کجا هستند؟!

یکی از کشاورزان گفت: زمانی که قبیله عنیزه در خیمه‌هایشان نشسته بودند؛ ناگهان اسب سواری - که نیزه بلندی در دست داشت - نزد ما آمد و بین قبیله، فریاد برآورد، آنها را ترسانید، خداوند ترس را در قلب‌های آنها انداخت و آن منطقه را فورا ترک کردند.

سید می‌گوید: از آن کشاورز از اوصاف آن سوار سؤال کردم و او هم آن سوار را برایم توصیف کرد، او همان کسی بود که کنار نهر هندیه اورا دیده بودم.⁽¹⁾

9 - داستان احمد عسکری‌

دانشمند معاصر، شیخ لطف اللَّه صافی - که صاحب نوشته‌های ارزشمند است - داستانی را - که در سال (1398 ه . ق) از حاج احمد عسکری - که از خوبان است - یادآوری کرده است و این داستان، متعلق به ساختن مسجدی است که در مسیر قم - تهران واقع شده است؛ ولی الان این مسجد، داخل شهر مقدس قم است و نامش، مسجد امام حسن مجتبی‌علیه السلام می‌باشد.

احمد عسکری می‌گوید: 17 سال پیش در روز پنج‌شنبه، 3 نفر از جوانان - که شغلشان مکانیکی بود - پیش من آمدند و گفتند:

امروز پنج شنبه است و ما می‌خواهیم به شهر قم و به مسجد جمکران برویم تا به وسیله صاحب الزمان‌علیه السلام برای برآورده شدن بعضی از حاجت‌های خود، به خدا متوسل شویم و دوست داریم، تو هم ما را در این مسافرت، همراهی کنی.

من هم با این پیشنهاد موافقت کردم، سوار ماشین شدیم و به سمت شهر قم روانه شدیم؛ نزدیک شهر بودیم که ماشین، مشکلی پیدا کرد از راه رفتن باز ماند، جوانان مکانیک، مشغول درست کردن ماشین شدند؛ من هم فرصت را غنیمت شمردم، کمی آب برداشتم و برای قضای حاجت از آن محل دور شدم.

در آن‌جا، سید زیبایی را دیدم که رنگ صورتش، سفید، ابروهایش کشیده و دندان‌هایی سفید داشت و برگونه‌اش خالی بود، لباس سفید، عبای نازک و دو نعلین زرد داشت و عمامه سبزی بر سر گذاشته، در دستش نیزه‌ای بود که به وسیله آن بر روی زمین، خط می‌کشید.

با خودم گفتم: این سیّد در این صبح به این زودی این‌جا آمده، در کنار جاده ایستاده، با نیزه‌اش بر روی زمین خط می‌کشد؛ غیرعادی است؛ چون این، جاده‌ای عمومی است و آشنا و غریبه در آن تردد می‌کنند.

احمد عسکری‌علیه السلام در حالی‌که از سوء ظن به آن مرد، اظهار پشیمانی می‌کرد، چنین می‌گوید:

جلو رفتم و به او گفتم: در این زمانه موشک و ذرات اتمی، تو نیزه به دست گرفته‌ای؟! برو و علوم دینی خود را فرا بگیر.

این را به این سبب به او گفتم؛ چون لباس اهل علم را بر تن داشت...

او را ترک کردم و راهی مکان دوری شدم و آن‌جا برای قضای حاجت نشستم... پس او مرا با اسم صدا کرد و فرمود: «در این مکان برای قضای حاجت ننشین؛ چون من این مکان را برای ساخت مسجد، خطکشی کرده‌ام.»

از اینکه با اسم مرا شناخت، توجهی نکردم و میل نداشتم، بگویم، روی چشم. فورا بلند شدم.

به من فرمود: «برو پشت آن تپه و قضای حاجت کن.»

من هم به آن‌جا رفتم و بعضی سؤالات به ذهنم آمد باخود قرار گذاشتم، آنها را با سید مطرح کنم و به او بگویم: این مسجد را برای چه کسی می‌سازی؟ چون این منطقه از شهر، دور و در صحرای بی‌آب و علفی بود.»

بعد از آن به او می‌گویم: مسجد هنوز ساخته نشده، پس چرا مرا از قضای حاجت در این مکان منع می‌کنی برای اینکه نجس کردن مسجد، زمانی حرام است که زمین، وقف مسجد شود.

چون قضای حاجت کردم به طرف سید رفته، سلام کردم؛ او نیزه را در زمین فرو برد و به من خوش آمد گفت و فرمود:

«سؤال‌هایی که می‌خواستی از من بپرسی، بپرس؟!»

من متوجه نشدم، او چگونه از آنچه در قلبم بود و هنوز آن را به زبان نیاورده بودم، خبر دارد و اینکه این امری عادی نیست؛ بلکه معجزه است. به هر حال به او گفتم:

سید! دَرسَت را رها کرده‌ای به این مکان آمده‌ای و فکر نمی‌کنی که ما در عصر موشک و توپ هستیم و نیزه چه فایده‌ای دارد؟

گفتگو بین من و او آغاز شد در حالی‌که نگاهش را به زمین انداخته بود به من فرمود: «برای مسجد خط می‌کشم»

گفتم: این مسجد برای اجنه یا ملائکه است؟

فرمود: «برای انسان‌ها.» و اضافه کرد بزودی این مکان به وسیله ساکنانش، آباد خواهد شد.

به او گفتم: به من بگو، هنگامی که خواستم، قضای حاجت کنم به من گفتی: اینجا مسجد است با اینکه می‌دانی، این‌جا مسجدی بنا نشده است.

فرمود: «سیدی از فرزندان فاطمه زهراعلیهم السلام در این مکان به شهادت رسیده، بزودی محل شهادتش، محراب خواهد شد؛ چون در آن‌جا خون آن شهید، ریخته شده است.»

سپس به گوشه‌ای از آن زمین اشاره کرد و فرمود: «در آن مکان، دستشویی‌های صحرایی درست می‌شود؛ چون دشمنان خدا و پیامبرصلی الله علیه وآله در آن مکان به خاک افکنده شده‌اند.»

آن‌گاه متوجه پشت سرش شد و فرمود: «در این جایگاه، حسینیه ساخته می‌شود» تا به یاد امام حسین‌علیه السلام افتاد، اشک‌هایش بر گونه‌اش جاری شد و من هم به گریه او، گریه کردم.

بعد فرمود: «پشت این جایگاه، کتابخانه‌ای ساخته می‌شود و تو به آن، کتاب‌هایی هدیه می‌کنی.»

گفتم: موافقم ولی به 3 شرط:

1 - تا زمان ساختن این کتابخانه زنده باشم.

فرمود: «ان شاءاللَّه»

2 - این‌جا مسجد ساخته شود.

فرمود: «بارک اللَّه.»

3 - به قدر توانم به کتابخانه هدیه کنم؛ ولو یک کتاب، آن هم به سبب اطاعت از امر تو، ای پسر پیامبرصلی الله علیه وآله!

آن‌گاه مرا به سینه‌اش چسبانید به او گفتم: چه کسی این مسجد را می‌سازد؟

فرمود: «یَداللَّه فَوْقَ‌اَیْدیهِم» «دست خداوند، بالای همه دست‌هاست.»

گفتم: می‌دانم که دست خداوند، بالای همه دستهاست.

فرمود: «بزودی مسجد را - که در حال تمام شدن است - خواهی دید و سلام مرا به متولی ساختن مسجد، برسان.»

سپس به من فرمود: «خداوند تو را بر امور خیر موفق بدارد.»

آن‌گاه سید را ترک کردم و متوجه ماشین - که کنار جاده توقف کرده بود - شدم؛ درست شده بود از من پرسیدند:

زیر این آفتاب داغ با چه کسی صحبت می‌کردی؟

گفتم: شما آن سید با آن نیزه بلندش را ندیدید؟ با او صحبت می‌کردم.

گفتند: کدام سید.

پشت سرم را نگاه کردم... این‌جا و آن‌جا... کسی را ندیدم علی‌رغم اینکه آن زمین، هموار بود و هیچ پستی و بلندی در آن نبود؛ دچار حالتی سخت و وحشتناک شدم و در آن حال، وضعیتی داشتم که نمی‌توانم، وصفش کنم.

دوستانم با من حرف می‌زدند؛ ولی من نمی‌توانستم، جواب آنها را بدهم و نمی‌دانم، چگونه نماز ظهر و عصرم را خواندم!!

در آخر.... به مسجد جمکران رسیدیم در حالی که فکرم پریشان بود! در مسجد نشستم و گریه کردم در سمت راست، پیرمردی و در سمت چپ من، جوانی نشسته بودند؛ نماز مخصوص مسجد را خواندم و خواستم بعد از نماز به سجده بروم؛ سیدی را دیدم که عطر خوشبویی از او به مشام می‌رسید به من گفت:

«آقای عسکری! سلام علیکم.»

کنار من نشست، صدایش شبیه صدای همان سیدی بود که صبح او را دیدم؛ مرا نصیحتی کرد؛ سپس به سجده رفتم و آنچه را در سجده باید می‌خواندم، گفتم؛ سرم را بلند کردم، ولی کسی را ندیدم از کسانی که دور و برم بودند، جویا شدم؛ ولی آنها گفتند:

ما کسی را ندیدیم.

مثل اینکه زمین، زیر پاهایم دهان باز کرد... و توان از کف دادم؛ دوستانم آمدند و از آنچه برای من پیش آمده بود؛ تعجب کردند و روی صورتم آب پاشیدند.

به تهران بازگشتیم و قضیه‌ام را به یکی از علما گفتم، او گفت: آن شخص، امام زمان‌علیه السلام بوده است؛ پس صبر کن تا ببینیم آیا آن مسجد ساخته می‌شود!

چند سال گذشت و من در یکی از مناسبت‌ها به قم آمدم، زمانی که به آن منطقه رسیدم، دیدم ستون‌هایی در آن مکان افراشته شده، سؤال کردم: چه کسی این مسجد را می‌سازد؟

به من گفته شد: مردی به نام حاج یداللَّه رجبیان.

چون این نام را شنیدم از خود بی‌خود شدم و عرق سراسر بدنم را فرا گرفت و نتوانستم روی پا، بایستم؛ روی صندلی نشستم و فهمیدم که معنای سخن امام‌علیه السلام، زمانی که از او پرسیدم: چه کسی مسجد را می‌سازد؟ او فرمود: «یداللَّه فوق ایدیهم؛ یعنی چه؟»

به تهران رفتم و 400 کتاب خریدم و وقف آن کتابخانه کردم و با حاج یداللَّه رجبیان ملاقات کردم...

10 - داستان حاج علی بغدادی‌

شیخ نوری می‌گوید: مردی از اهل بغداد، نامش حاج علی بغدادی و از خوبان و صالحان بود و به دیدار امام زمان‌علیه السلام نایل شده بود که خلاصه جریان از این قرار است:

حاج علی بغدادی به طور دایم از بغداد به شهر کاظمین برای زیارت امام کاظم‌علیه السلام و امام جوادعلیه السلام مسافرت می‌کرد.

حاج علی می‌گوید: بر من خمس و حقوق شرعی واجب شده بود؛ پس به نجف اشرف مسافرت کردم و 20 تومان از این حقوق را به عالم زاهد فقیه، شیخ مرتضی انصاری دادم و 20 تومان نیز به مجتهد فقیه، شیخ محمّد حسین کاظمی دادم و 20 تومان نیز به شیخ محمدحسن شروقی دادم و 20 تومان دیگر باقی ماند که با خودم قرار گذاشتم، زمانی که به بغداد برگشتم به فقیه عالی‌قدر، شیخ محمدحسن آل یاسین بپردازم.

روز پنج‌شنبه به بغداد برگشتم، اوّل به سوی کاظمین رفتم و حرم امام کاظم‌علیه السلام و امام

جوادعلیه السلام را زیارت کردم، سپس به خانه شیخ آل یاسین رفتم و مقداری از آنچه بر گردنم باقی مانده بود را به او دادم تا در مصارفی - که در فقه اسلامی معین شده - به مصرف برساند و از او اجازه گرفتم باقی مبلغ را به صورت تدریجی به او یا به کسی که او را مستحق ببینم، بپردازم.

شیخ اصرار کرد که نزد او بمانم؛ ولی من قبول نکردم و عذر آوردم که مقداری کار ضروری دارم با او خداحافظی کرده، به سوی بغداد رفتم؛ زمانی که 13 راه را رفتم؛ سید گران‌قدر و والامقامی - که دارای هیبت و وقار بود را دیدم، عمامه سبزی داشت و بر گونه‌اش، خال سیاهی بود، قصد رفتن به کاظمین برای زیارت داشت، نزدیک من شد، سلام کرد باهم دست دادیم، مرا به سینه‌اش چسبانید و خیر مقدم گفت و از من پرسید: «به کجا می‌روی؟»

گفتم: امام کاظم و امام جوادعلیهم السلام را زیارت کرده‌ام و الان دارم به شهر بغداد برمی‌گردم.

فرمود: «به کاظمین برگرد؛ چون امشب، شب جمعه است.»

گفتم: نمی‌توانم، چنین کنم.

فرمود: «می‌توانی، انجام بدهی، برگرد تا من برای تو شهادت بدهم که از دوستداران جدّم امیرالمؤمنین‌علیه السلام و از دوستداران ما هستی و شیخ هم برای تو شهادت دهد که خدای متعال فرموده: «وَاسْتَشْهِدُوا شَهِیدَیْنِ»؛ «دو شاهد باید بگیرند⁽¹⁾.»

من در گذشته از شیخ آل یاسین، نوشته‌ای می‌خواستم که در آن شهادت بدهد، من از دوستداران اهل‌بیت‌علیهم السلام هستم تا آن نوشته را در کفنم بگذارم.

از سید پرسیدم: از کجا مرا شناختی و چگونه برایم شهادت می‌دهی؟

فرمود: «چگونه انسان، کسی را که حق او را کاملاً ادا می‌کند، نشناسد؟»

گفتم: منظورت کدام حق است؟

فرمود: «حقی که به وکیلم دادی.»

گفتم: وکیل تو کیست؟

فرمود: «شیخ محمّد حسن»

گفتم: آیا او وکیل توست؟

فرمود: «بله.»

از سخنش تعجب کردم... و احتمال دادم که بین ما و او، دوستی قدیمی می‌باشد که آن را به یاد نمی‌آورم؛ چون او مرا به نامم، صدا کرده بود همچنین احتمال می‌دادم که او از من انتظار دارد، چیزی از خمس را به او بپردازم؛ چون او از اولاد رسول خداصلی الله علیه وآله است.

به او گفتم: سید، مقداری از حق سادات، نزد من باقی مانده است و از شیخ محمدحسن اجازه گرفتم، آن مقدار را به هر کسی که دوست دارم، بپردازم.

آن‌گاه لبخند زد و فرمود: «بله! مقداری از حق ما را به وکیلان ما در نجف اشرف پرداختی.»

گفتم: آیا این عملم، مورد قبول درگاه خداوند واقع شده است؟

فرمود: «بله.»

متوجه شدم، این سید از علمای بزرگ، تعبیر به کلمه «وکیلان من» می‌کند؛ پس او را بزرگ شمردم؛ ولی غفلت، بار دیگر مرا فرا گرفت.

به من فرمود: «برای زیارت جدم برگرد.»

فورا با او موافقت کردم و با هم به سوی کاظمین رفتیم در حالی‌که دست چپ من در دست راست او بود.

راه می‌رفتیم و درباره احادیث بحث می‌کردیم و من از او از مسائل مختلفی سؤال کردم و او جواب آنها را می‌داد از جمله چیزهایی که از او سؤال کردم، این بود:

سرور ما! خطیبان منبر حسینی می‌گویند: سلیمان اعمش با مردی درباره زیارت سیدالشهدا، امام حسین‌علیه السلام گفتگو کرد؛ آن مرد به او گفت: زیارت حسین‌علیه السلام، بدعت است و هر بدعتی، گمراهی است و هر گمراهی در آتش است؛ سپس آن مرد در خواب دیده، که محملی بین آسمان و زمین است درباره آن محمل پرسیده، به او گفته شده: «در آن محمل، فاطمه زهرا و خدیجه کبری‌علیهم السلام هستند.» پرسید: آن دو کجا می‌روند؟

به او گفته شد: «در این شب (شب جمعه) به زیارت حسین‌علیه السلام می‌روند.» همچنین دید که نوشته‌هایی از آن محمل به زمین ریخته می‌شود که بر روی آنها نوشته شده: «زایرین حسین‌علیه السلام در شب جمعه از آتش جهنم در امان هستند و تا روز قیامت از آتش در امانند.» آیا این حدیث صحیح است؟

فرمود: «بله! کاملا صحیح است.»

گفتم: سرور ما! آیا صحیح است که گفته می‌شود، کسی که امام حسین‌علیه السلام را در شب جمعه زیارت کند از همه چیزها در امان است؟

فرمود: «بله» و چشمانش پر از اشک شد و گریه کرد.

زمان زیادی نگذشت که ناگهان خودم را در حرم امام کاظم و جوادعلیهم السلام دیدم، بدون اینکه از خیابان‌ها و راه‌هایی که به حرم منتهی می‌شود، بگذریم.

رو به روی درب حرم ایستادیم به من فرمود: «زیارت کن.»

گفتم: قرائتم خوب نیست.

فرمود: «آیا زیارت را بخوانم، تو نیز همراه من می‌خوانی؟»

گفتم: بله.

شروع به خواندن زیارت کرد و سلام بر رسول خداصلی الله علیه وآله و ائمه طاهرین‌علیهم السلام، یکی بعد از دیگری داد تا اینکه به امام عسکری‌علیه السلام رسید؛ سپس به من فرمود: «آیا امام زمانت را می‌شناسی؟» گفتم: چگونه او را نشناسم؟

فرمود: «پس بر او سلام کن.»

من هم گفتم: السلام علیک یا حجةاللَّه، یا صاحب الزمان، یابن الحسن.

آن‌گاه لبخندی زد و فرمود: «علیک السلام و رحمة اللَّه و برکاته.»

سپس داخل حرم شریف شدیم و ضریح مقدس را بوسیدیم به من فرمود: «زیارت کن.»،

گفتم: خوب زیارت نمی‌خوانم.

فرمود: «آیا برایت زیارت بخوانم؟»

گفتم: بله.

پس شروع به خواندن زیارت معروف به «امین اللَّه» کرد و بعد از پایان زیارت به من فرمود: «آیا جدم حسین‌علیه السلام را زیارت می‌کنی؟»

گفتم: بله! امشب، شب جمعه است.

آن‌گاه با زیارت معروف به زیارت وارث، او را زیارت کرد؛ وقت نماز مغرب فرا رسید به من فرمود: «به نماز جماعت ملحق شو.»

به نماز ایستادم و بعد از تمام شدن نماز، دیگر سید را ندیدم از حرم بیرون آمدم و به دنبال او گشتم؛ ولی او را نیافتم! تازه این‌جا بود که از خواب غفلت بیدار شدم و یادم آمد که آن سید، مرا به نامم صدا کرد و از من خواست تا به کاظمین برگردم با اینکه می‌دانست از آن امتناع خواهم کرد و از فقها به «وکیلانم» تعبیر می‌کرد و ناگهان غیبش زد در نتیجه دانستم که او صاحب الزمان، امام زمان‌علیه السلام است.⁽¹⁾

داستان‌های کسانی که به دیدار امام زمان‌علیه السلام نایل شده‌اند، بسیار زیاد است و ما از مجموع آنها، این مقدار کم را انتخاب کردیم و هر یک از داستان‌ها نکات مهم و مفیدی دارد. این حوادث، طی قرن‌های اوایل غیبت کبری تا به زمان ما، واقع شده است.

قلب‌های آنان می‌افکند و از آن‌جا خارج می‌شوند و راه زایرین قبر امام حسین‌علیه السلام را باز می‌کند.

پس نگاه کن که امام زمان‌علیه السلام، چگونه وجود خود را برای شیعه ثابت می‌کند و چگونه به آنها یاری می‌رساند و به دادشان رسیده، دشمنان را از آنها دور می‌کند و به آنها از توطئه، نیرنگ‌هاو نقشه‌هایی که دشمنان برای اذیت کردن شیعه کشیده‌اند، خبر می‌دهد. ناگهان از آنها غایب می‌شود به سبب اینکه غیبتش، دلیل بر این باشد که او امام است و نه چیز دیگری.

در این مجال، آنچه امام‌علیه السلام به شیخ مفیدرحمه الله نوشته است و برای شما خوانندگان گرامی روشن می‌شود،این گفتار است که:

«ما به اوضاع و احوال شما آگاهی داریم و چیزی از خبرهای شما از ما مخفی نمی‌ماند.»

این گفتار که: «ما رسیدگی به اوضاع و احوال شما را رها نکرده‌ایم و شما را فراموش نمی‌کنیم و اگر این گونه نبود، سختی‌ها بر شما نازل می‌شد و دشمنان مسلط می‌شدند.»

همچنین این گفته که: «ما پشت سر مومنان با دعایی که از مالک آسمان‌ها و زمین پوشیده نمی‌ماند، مراقب آنهاییم.» و این گفته که: «اگر پیروان ما - که خداوند توفیق اطاعتش را به آنها بدهد - در وفای به عهدی که بر گردنشان است، یکدست و یکدل می‌شدند، شرافت ملاقات ما از آنان به تأخیر نمی‌افتاد و سعادت دیدار ما برای آنها، زودتر پیش می‌آمد».

فصل سیزدهم: چگونه امام زمان‌علیه السلام تا به امروز زنده مانده است؟

مقدمه

قبل از هر چیزی، معتقدم بحث و جدل درباره طول عمر امام زمان‌علیه السلام، بحث و جدلی هدفمند نیست؛ بلکه تظاهر به جهل و نوعی دشمنی است؛ چون ما کسی را نیافتیم که به طولانی بودن عمر ملائکه یا ابلیس - لعنة اللَّه - یا حضرت خضرعلیه السلام که از آب زندگانی نوشیده⁽¹⁾

امام صادق‌علیه السلام فرمود: «و امّا العبد الصالح اعنی الخضرعلیه السلام فانّ اللَّه - تبارک و تعالی - ما طول عمره لنبوة قدرها له و لا لکتاب ینزّله علیه و لا لشریعة ینسخ بها شریعة من کان قبله من الانبیاء و لا لامامة یلزم عباده الاقتداء بها و لا لطاعة یفرضها له، بلی... انّ اللَّه - تبارک و تعالی - لمّا کان فی سابق علمه ان یقدر من عمر القائم‌علیه السلام فی ایام غیبته ما یقدّر و علم ما یکون من انکار عباده بمقدار ذلک العمر فی طوّل عمر العبد الصالح من غیر سبب اوجب ذلک... الاّ لعلّة الاستدلال به علی عمر قائم‌علیه السلام و لیقطع بذلک حجة المعاندین لئلا یکون للناس علی اللَّه حجّة.» «اما بنده صالح، خضرعلیه السلام که خداوند عمرش را نه به سبب رسالتش طولانی کرد و نه به سبب کتابی که به او نازل فرماید و نه به سبب اینکه به وسیله شریعتش، شریعت پیامبران پیشین را باطل کند و نه به سبب رهبری و امامتی که بندگان از او پیروی کنند و نه به سبب فرمانبرداری که خداوند بر او واجب کرده بود؛ بلکه خداوند متعال به این علت، عمر او را طولانی کرد که می‌خواست عمر قائم‌علیه السلام را طولانی کند و عمر خضرعلیه السلام، دلیلی باشد برای طولانی بودن عمر امام‌علیه السلام و اینکه خداوند می‌دانست، مردم به عمر قائم‌علیه السلام اشکال می‌گیرند و به این وسیله اشکال دشمنان را باطل‌کرد». کمال‌الدین؛ صدوق؛ ج‌2، ص‌357 و بحار؛ مجلسی؛ ج‌51، ص‌222.

تمام دعواها و شبهه‌ها درباره طول عمر صاحب زمان‌علیه السلام می‌باشد!.

پس این هرج و مرج و تظاهر به جهل و مسخره کردن برای چیست؟

آیا این کارها به انگیزه کینه و دشمنی با خاندان پیامبر خداصلی الله علیه وآله است؟

یا اینکه از قدرت خداوند این کار بعید و دور از انتظار است؟

ارزش این بعید دانستن - که از جهل یا از دشمنی برمی‌خیزد - در برابر امر واقع شده، چقدر است؟

آیا یادتان می‌آید، هنگامی که فضانوردان بر سطح ماه فرود آمدند! این خبر در شرق و غرب زمین پخش شد و همه مجله‌ها و کتاب‌ها از آن خبر می‌دادند و تصویر فضانوردان - که بر سطح ماه فرود آمدند - همان ساعت بر صفحه تلویزیون ظاهر شد و ماهواره‌های ساخته شده، این تصاویر را به همه جا فرستادند؛ ولی با این همه بسیاری از کسانی که آنها را می‌شناسم، این حادثه را مسخره می‌کردند و آن را دروغ و افسانه می‌شمردند حتی یکی از آنها به من گفت: من از تو تعجب می‌کنم که این خبر را قبول می‌کنی؟ چگونه ممکن است، مسیحیان و کفار بر ماه فرود بیایند؟

پس آیا این بعید شمردن و انکار آنها از حقیقت رسیدن به ماه، مانع شد؟

طبعاً: نه.

طول عمر امام زمان‌علیه السلام، حقیقت ثابت و محکمی است که نه راهی برای انکار این حقیقت دارد و نه راهی برای شبهه افکنی در آن؛ این شبهات ارزشی ندارند؛ چون این مسئله از گرمی آتش و نور آفتاب در وسط روز، روشن‌تر است.

بعد از آوردن این مقدمه، راجع به موضوع طول عمر از نظر قرآن کریم و از ناحیه عقاید و در پرتو دانش جدید، صحبت می‌کنیم.

طول عمر در پرتو قرآن کریم‌

هنگامی که مسئله طول عمر را بر قرآن کریم عرضه می‌کنیم، نمونه‌هایی از انسان‌ها را می‌یابیم که خداوند متعال، مقدر کرده است، آنها صدها سال زندگی کنند و با این وصف، طولانی بودن عمر امام زمان‌علیه السلام، امری عادی خواهد بود؛ بلکه طول عمر هر انسانی که خداوند زندگی طولانی برایش مقدر کرده است، امری عادی خواهد بود.

هم اکنون نمونه‌هایی از قرآن کریم را برایتان یادآوری می‌کنیم:

خداوند متعال می‌فرماید: «وَلَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلَی قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِینَ عاماً فَأَخَذَهُمُ الطُّوفانُ وَهُمْ ظلِمُونَ» «و همانا نوح را به سوی قومش فرستادیم، آن‌گاه او بین قومش، نهصد و پنجاه سال ماند؛ پس طوفان آنها را در بر گرفت و حال آنکه آنها ظالم بودند.»⁽¹⁾

این آیه کریمه می‌گوید: همانا مدت زمانی که حضرت نوح‌علیه السلام به سوی خدای متعال دعوت کرد، نهصد و پنجاه سال بود؛ پس عمر نوح‌علیه السلام روزی که به پیامبری برانگیخته شد، چقدر بوده است؟ و چه مدت بعد از طوفان زندگی کرد؟

امام صادق‌علیه السلام فرمود:

«عاش نوح‌علیه السلام الفی سنة و ثلاثمائة سنة، فمنها ثمان مائة و خمسون سنة قبل ان یبعث و الف سنة الاّ خمسین عاماً و هو فی قومه یدعوهم و خمس مائة بعد ما نزل من السفینة و نضب الماء فمصّر الامصار و اسکن ولده البلدان»؛

«نوح‌علیه السلام دو هزار و سیصد سال زندگی کرد؛ از آن مدت، هشتصد و پنجاه سال قبل از بعثت بود و نهصد و پنجاه سال در قومش به تبلیغ پرداخت و پانصد سال بعد از طوفان زندگی کرد و آب فرو نشست و شهرها ساخته شدند و فرزندانش را در شهرها ساکن کرد»⁽²⁾

روایت دیگری است که: «نوح‌علیه السلام دو هزار و پانصد سال زندگی کرد.» بنابر هر صورت، واضح است که نوح‌علیه السلام، هزاران سال را به قدرت خدای متعال، زندگی کرده است و از امام

زین العابدین، روایت شده است که فرمود:

«فی القائم سنّة من نوح، و هی طول العمر.»

«درباره قائم، سنتی از نوح‌علیه السلام است و آن سنت، طولانی بودن عمر است»⁽¹⁾

قدرت الهی در محقق شدن خواسته‌اش در به خدمت گرفتن طبیعت در جریان یونس‌علیه السلام نمایان شده است:

«فالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِیمٌ فَلَوْلَآ أَنَّهُ کانَ مِنَ الْمُسَبِّحِینَ لَلَبِثَ فِی بَطْنِهِ إِلَی یَوْمِ یُبْعَثُونَ»؛ «نهنگ او را بلعید در حالی‌که او را ملامت می‌کردند و اگر از تسبیح کنندگان نبود تا روزی که برانگیخته می‌شوند، می‌ماند.»⁽²⁾

پس ظاهر آیه، این است که اگر یونس‌علیه السلام از مسبحین نبود در شکم نهنگ باقی می‌ماند.

عده‌ای از مفسران گفته‌اند: شکم ماهی، آرامگاه و محل دفن او می‌شد و تا روز قیامت، بدنش در درون ماهی قرار می‌گرفت. در حالی که این سخن برخلاف ظاهر آیه است.

زمخشری در تفسیر کشاف گفته است که ظاهراً منظور از این فرموده خدای متعال، زنده ماندن تا روز قیامت می‌باشد و مثل همین سخن در تفسیر بیضاوی نیز آمده است.

شاید معنایش این است که یونس‌علیه السلام در شکم نهنگ به صورت زنده تا روز قیامت، زندانی می‌شد.

از این آیه، چنین مطلبی به دست می‌آید که خدای متعال، قادر است انسانی را از مرگ محافظت کند در مکانی که نه در آن هوا، نه غذا و نه چیزی از لوازم زنده بودن و بقاست؛ بلکه او را از هضم شدن در شکم نهنگ تا سال‌های زیادی حفظ کند.

آیا خداوند متعال قادر نیست که ولیّ خود را از مرگ حفظ کند و دویست سال، او را نگاه دارد؟!

طول عمر در پرتو عقاید

هنگامی که به موضوع طول عمر در پرتو عقاید نگاه کنیم، آن را امری عادی می‌یابیم برای اینکه هر مؤمنی، معتقد است عمر همه جانداران به دست خدای متعال است

و معنای این عقیده، این است که خداوند، همان کسی است که طول عمر هر جانداری را معین می‌کند و خداوند قادر است، عمرها را طولانی کند، همان‌طور که می‌تواند، آنها را کوتاه نماید.

پس زمانی که خداوند برای یکی از بندگانش، عمر طولانی در نظر می‌گیرد، بدیهی است که وسایل مادی را برای این طولانی بودن، فراهم می‌نماید همچنین طبیعت را باعث طول عمر او قرار می‌دهد و ممکن است این شخص برای طولانی شدن عمرش به وسیله امور ماورای طبیعت و ماده، یاری شود و این کار، خرق عادت و طبیعت نیست؛ پس همان‌طوری که وسایل و عواملی برای کوتاه شدن عمر وجود دارد به همان اندازه، وسایلی برای طولانی کردن عمر نیز وجود دارد و نسبت هر دو وسایل به قدرت خدای متعال، مساوی است.

برای توضیح این مطلب می‌گوییم: واضح است که جسم انسان بعد از مرگ، متعفن شده، متلاشی می‌شود و اجزایش از هم جدا شده، تبدیل به خاک می‌شود که امری طبیعی است؛ ولی در شهر قاهره می‌بینیم که ده‌ها جسد مومیایی شده فرعون‌ها - که هزاران سال از عمر آنها گذشته - سالم هستند و تمام اجزا و اعضای آنها به هم چسبیده‌اند؛ پس نباید گفته شود، این خرق عادت است؛ بلکه طبیعت، خودِ طبیعت را نقض کرده، مانع از تعفن و متلاشی شدن بدن شده است و اگر از مرحله مومیایی شدن اجسام، پا فراتر بگذاریم، آنچه موجب وحشت و تعجب است را می‌بینیم که بعضی از بندگان صالح خدا خراب شده، ولی بدن‌های آنها تازه است و هیچ تغییری در آنها روی نداده است؛ جسد شیخ صدوق‌رحمه الله - که از وفات ایشان، حدود نهصد سال می‌گذرد - تازه است⁽¹⁾و در زمان ما خواستند مرقد صحابه بزرگ، حذیفة بن یمان را از کنار رود دجله به کنار مرقد صحابی بزرگ، سلمان فارسی منتقل کنند؛ قبر را که باز کردند، جسد مثل اینکه امروز مرده باشد، تازه و صورتش

اصلاً تغییر نکرده بود در حالی‌که وفات ایشان در سال (36 ه.ق)بوده است با اینکه می‌دانیم، این بدن‌ها به شکل متعارف، مومیایی نشده‌اند و به خواست خدای متعال، جسد تازه باقی مانده است.

بین مؤمنین معروف است که هر کس که بر غسل جمعه مداومت داشته باشد، جسمش از بین نمی‌رود.

با این وضع، طبیعت یک چیز است و اراده خداوند، فوق طبیعت و مشیت او، فوق ماده و مادیات است برای اینکه خدای متعال، خالق طبیعت و ماده است و هر گونه که بخواهد، آن را دگرگون کرده، هر طور که بخواهد در آن، دخل و تصرف می‌کند؛ پس او طبیعت و خواص پدیده‌ها را به آنها داده است.

ممکن است، امام زمان‌علیه السلام در زندگی‌اش طوری عمل کند و از آن چیزهایی که نفع دارد و ضرر ندارد، میل کند که در این صورت از هر گونه دردی، سالم خواهد ماند و اعضا و جسمش شاداب هستند و وظایف خود را به بهترین وجه، انجام می‌دهند و فرتوتی، پیری، ضعف و سستی به جسم او راه نمی‌یابد و او با شادابی زندگی می‌کند مثل اینکه جوانی بسیار قوی است که اندامی سالم دارد و همه اینها به سبب قدرت، استعداد و طاقت‌هایی است که خدای متعال در جسم امام زمان‌علیه السلام قرار داده است.

خلاصه کلام: خدای متعال، حافظ امام زمان‌علیه السلام است و اوست که ایشان را از سختی‌های روزگار و حوادث زمان حفظ می‌کند و عمرش را هر قدر که بخواهد طولانی می‌کند و محافظ سلامتی جسم ایشان از هر بیماری، آفت و دردی است.

طول عمر، طبق روشنگری علم جدید

قبل از اینکه وارد این بحث شویم، اشکالی ندارد که به این مناسبت حرفی بزنیم:

جای تأسف است که بعضی از جوانان در جامعه اسلامی به گفته‌های غربی‌ها - که یهودی و مسیحی هستند - اکتفا می‌کنند و قبول و تصدیق می‌نمایند؛ حتی اگر این حرف‌ها، فوق سطح عقل و شعورشان باشد؛ ولی در قبول کردن حقیقت‌های غیبی و ماورای طبیعت، دو دل هستند و در آن شک دارند.

این، اگر بر چیزی دلالت نکند، نشانه استعمار فکری است که کشورهای اسلامی را مورد تاخت و تاز قرار داده، ایمان و یقین را از قلب‌های بسیاری از جوانان غافل، سلب کرده است و فاصله زیادی بین این جوانان و حقایقی که به ماده ارتباط ندارند؛ پیش آمده است.

استعمار، جوانان را به سوی ماده برده، از ایمان دور کرده، به ترک معنویات و غیبیات کشانده است.

پس اگر گفته شود: فلان قصه‌گو گفت، فلان پروفسور نوشت، فلان فیلسوف گفت، فلان مخترع، فلان دکتر آلمانی یا فرانسوی یا آمریکایی یا استاد فلان جامعه یا نویسنده یهودی یا راهب مسیحی و یا عالم بت پرست گفت؛ گفتار و افکار و نظریات آنها نزد این جوانان، وحی تلقی می‌شود و آنها را با آغوش باز می‌پذیرند.

ولی هنگامی که ما بگوییم: خدای متعال یا پیامبرصلی الله علیه وآله و یا امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام فرمود یا حدیثی یا معجزه یکی از اهل‌بیت‌علیهم السلام را بیان کنیم، تایید کردن آن برای آنها سنگین و قبولش بر آنان، سخت خواهد بود!

ای مسلمانان! برای چه؟!

آیا پیامبر خداصلی الله علیه وآله، عالم، حکیم، فیلسوف، آگاه، مخترع، مرتبط با وحی و متصل با مبدأ اعلی نبود؟!

برای چه کلام او قبول و گفتار و اخبارش، تصدیق نمی‌شود؟!!

هنگامی که بگوییم: عمر امام زمان‌علیه السلام، بیش از هزار و دویست سال است، می‌گویند: چطور ممکن است، این‌گونه باشد؟ و در آن شک دارند؛ اما هنگامی که گفته شود: فلان مستر گفت: امکان دارد، انسان هزاران سال زندگی کند، او را تصدیق می‌کنند و این حرف را از او می‌پذیرند!! برای چه؟!

از کمیِ فکر و آگاهی است.

از کمیِ هوشیاری و بیداری است.

پس واجب است به بزرگان اسلام، به پیامبر اعظم‌صلی الله علیه وآله، به امام علی‌علیه السلام و به اهل‌بیت‌علیهم السلام افتخار کنیم و واجب است، آنچه را استعمار با نیرنگ آنها را به مجامع، افکار و اذهان ما

وارد کرده، رها نماییم.

واجب است، فراموش نکنیم که مسلمانان، مردان علم حدیث و بزرگان این علم بودند و آنها، این علوم را شکافتند و آنها را نوشتند و پخش کردند.

ارزش غربی‌ها چقدر است؟! ارزش گفتار و نظریات آنها چقدر است؟!!

چرا ریشه و افتخاراتمان را فراموش کردیم.

هنگامی که گفتار یا نظریه‌ای را می‌شنویم یا می‌بینیم از داروین یهودی، فروید یهودی، انیشتین یهودی، سارتر مادی‌گرا و ملحد و امثال اینها و کسانی که خالق عالَم را انکار و با آفریدگار جهان، دشمنی می‌کنند، تمام ادیان را رها کرده‌اند، نظریات بی‌پایه و مخالف اسلام آورده‌اند، گفته می‌شود: این جوانان را می‌بینی که سخنان آنها را درست می‌پندارند و آنها را به عنوان حقیقت‌های ثابتی - که نه شک و نه جدل می‌پذیرد - می‌دانند!!

به همین سبب است که بسیاری از نویسندگان، مجبور به آوردن سخنان غربی‌ها هستند تا جوانان قانع شوند.!

ای فرزندان اسلام! برای چه این‌گونه است؟!

ای جوانان قرآن! برای چه باید این طور باشد؟!

به اسلامتان برگردید و در برابر دیگران افتخار کنید.

غرب، نظریات و افکارش را رها کنید؛ چون آنها فقط سختی، کژی و انحرافات شما را زیاد می‌کنند.

مسئله طول عمر از مسائلی است که مرز مشخصی ندارد؛ پس زمانی که می‌گویند: فلانی دویست یا هزاران سال زندگی کرد، معنایش این نیست که او به نهایت مقدار عمرِ ممکنِ بشری، زندگی کرده است برای اینکه نهایت اندازه عمر بشر، مشخص نشده است، همان‌طور که اکتشافات علمی نیز، این مطلب را بیان می‌کند.

اما عمرهای کوتاه این زمان و قبل از این، مقیاس درستی برای سنجیدن طول عمر انسان‌ها نیست برای اینکه زندگی، پر از حادثه‌ها، وقایع ناگوار و بیماری‌هایی است که باعث کوتاهی عمر می‌شوند مثل سوء تغذیه، هوای نامناسب، عدم رعایت آداب بهداشتی،

مریضی‌های کشنده و زیاد شدن غم و ناراحتی‌هایی که همه آنها در نابودی حیات بشر، تأثیر بسزایی دارند.

در این مورد در مجله «مقتطف» مصر آمده است: ... دانشمندانی که به علم و دانش آنها اطمینان هست، می‌گویند: تمام بافت‌های اصلی جسم انسان‌ها، قابلیت پذیرش عمر طولانی و بی‌نهایت را دارند و امکان دارد انسان اگر دچار عارضه‌هایی - که ریسمان زندگی را پاره می‌کنند - نشود، دو هزار سال زنده بماند.

در صفحه دویست و چهل از همان شماره می‌گوید: و نهایت چیزی که از تجربه‌های یاد شده به دست آمده، این است که انسان به سبب رسیدن عمرش به 80 یا 100 سالگی نمی‌میرد؛ بلکه به سبب عارضه‌هایی که گریبان‌گیر بعضی از اعضایش می‌شود؛ دچار مرگ می‌گردد و چون تمام اعضا با هم ارتباط دارند با مرگ بعضی از اعضا، تمامی اعضا می‌میرند؛ پس زمانی که علم بتواند، این عارضه‌ها را از بین ببرد یا مانع از کارشان شود، دیگر مانعی برای طولانی شدن زندگی انسان، وجود نخواهد داشت.⁽¹⁾

ما در کتاب یا نوشته‌ایی نخوانده‌ایم و از هیچ دکتر یا حکیم و یا فیلسوفی نشنیده‌ایم که نهایت عمر انسان، همین‌ها باشد و دیگر ممکن نباشد که عمر انسان از این حد، تجاوز کند یا اینکه محال باشد، انسان برای مثال هزار سال زندگی کند؛ بلکه می‌یابیم که طب جدید، آرزو دارد دارویی برای طول عمر بیابد و جلوی پیری را بگیرد.

به سبب عمرهای کوتاه - که امروزه بشر به آن مقدار زندگی می‌کند - عمر طولانی در این زمان، نامأنوس است؛ پس هنگامی که چیزی نزد ما نامأنوس بود، معنایش محال یا غیر ممکن بودن، نیست⁽²⁾مردم در گذشته، 1000 کیلومتر را 1 ماهه طی می‌کردند و امروزه این مسافت در 1 ساعت با هواپیما طی می‌شود؛ پس اگر انسانی 100 سال قبل به مردم خبر می‌داد که طی مسافت 1 ماهه در 1 ساعت امکان دارد، هیچ کس او را تصدیق

نمی‌کرد؛ بلکه این حرف را بعید می‌شمردند؛ چون خلاف معمول آن زمان بود؛ ولی در واقع، این خبر صحیح است.

جوامع بشری، پدیده‌ها را بر حسب عاداتی که الان موجود است، می‌شناسند، نه بر حسب اصول علمی و حتی کسانی که به اصول علمی آشنایی دارند، ادعا نمی‌کنند که به تمام سبب‌ها و مسبب‌ها احاطه دارند؛ بلکه معترف هستند که همیشه در ابتدای این مسیر هستند و اقرار می‌کنند؛ اصول علمی که به آنها دست نیافته‌اند، بیش از آن مقداری است که آنها را یافته‌اند.

پس بیشتر موازین علمی در این جهان ناشناخته‌اند و بشر نتوانسته، از جهت علمی به آنها احاطه یابد و فقط توانسته، اشیای ظاهری را درک کند بدون اینکه منشأ و علت‌های آن را شناخته باشد؛ پس برای هر پدیده‌ای، سببی وجود دارد و آن سبب هم، سبب دیگری دارد همچنین اسباب و مسبب‌ها را زنجیروار می‌یابی و نمی‌توانی سبب اوّل - که به آن علة العلل گفته می‌شود - را بشناسی، مگر اینکه بگویی: علت اوّل، قدرت خدای سبحان و اراده اوست، نه غیر آن.

کسانی که عمرهای طولانی داشته‌اند

در تاریخ بشری، اسامی بسیاری از کسانی که در این دنیا، صدها سال زندگی کرده‌اند، پیدا می‌شود که تاریخ نویسان به آوردن اسامی و بعضی از مسائل زندگی آنها پرداخته‌اند؛ همان‌طور که بعضی از علما در کتاب‌هایشان، فصل جداگانه‌ای را تحت عنوان «کسانی که عمرهای طولانی داشته‌اند» قرار داده‌اند و در آن‌جا بعضی از مواردی که متعلق به آنهاست را یادآوری کرده‌اند و از جمله آن نوشته‌ها، دلایلی است که طولانی بودن عمر انسان را امر عجیبی نمی‌دانند؛ بلکه در بعضی از زمان‌ها، چیز طبیعی و عادی است؛ این‌جا اسامی بعضی از این افراد را با رعایت اختصار می‌آوریم:

1 - حضرت آدم‌علیه السلام، نهصد و سی سال.

2 - حضرت سلیمان‌علیه السلام، هفتصد و دوازده سال.

3 - لقمان حکیم، چهارصد سال.

4 - ربیع بن ضبع فزاری، سیصد و هشتاد سال.

5 - شداد بن عامر، نهصد سال.

6 - عمر بن عامر، هشتصد سال.

7 - قس بن ساعدی ایادی، ششصد سال.

8 - عزیز مصر، هفتصد سال.

9 - ریّان، پدر عزیز مصر، هزار و هفتصد سال.

10 - لقمان عادی، پانصد و شصت سال.⁽¹⁾

افرادی بسیار دیگری هستند که در تاریخ، اسامی آنها آمده، ولی به سبب رعایت اختصار از آوردن آنها معذوریم.

فصل چهاردهم: چه زمانی ظهور می‌کند؟

حکمت الهی، اقتضا کرده است که وقت ظهور امام زمان‌علیه السلام برای مردم، نامعلوم و مخفی باشد.

با اینکه احادیث زیادی از پیامبرصلی الله علیه وآله و امامان پاک‌علیهم السلام راجع به ابعاد مختلف زندگی امام زمان‌علیه السلام آمده، ولی به زمان ظهور در هیچ یک از آنها، تصریح نشده است؛ بلکه به عکس، احادیث شریفی از پیامبرصلی الله علیه وآله و امامان پاک‌علیهم السلام آمده است که کسی را که از وقت ظهور خبر می‌دهد، تکذیب کنید همچنین در احادیث رد شده است که یکی از معصومین، خبر از وقت ظهور داده باشد.

درباره غیبت امام زمان‌علیه السلام از پیامبرعلیه السلام آمده است: «... و یکذب فیها الوقاتون»؛

«کسانی که برای ظهور، وقتی رامعین می‌کنند، دروغ می‌گویند.»⁽¹⁾

همچنین فضیل از امام باقرعلیه السلام پرسید: هل لهذا الامر وقت؟

فقال‌علیه السلام: «کذب الوقاتون، کذب الوقاتون، کذب الوقاتون»:

آیا زمان ظهور مشخص است؟

فرمود: «کسانی که وقتی را معین می‌کنند، دروغ می‌گویند؛ کسانی که وقتی را معین می‌کنند، دروغ می‌گویند؛ کسانی که وقتی را معین می‌کنند، دروغ می‌گویند.»⁽¹⁾

امام صادق‌علیه السلام فرمود: «کذب الموقّتون، ما وقّتنا فیما مضی و لا نوقّت فیما یستقبل»؛

«کسانی که وقتی را معین می‌کنند، دروغ می‌گویند؛ ما اهل بیت‌علیهم السلام برای این امر، درگذشته و در آینده، وقتی را مشخص نکرده‌ایم و نخواهیم کرد.»⁽²⁾

همچنین ایشان فرمود: «کذب الوقاتون و هلک المستعجلون و نجا المسلّمون»

«کسانی که وقتی را معین می‌کنند، دروغ می‌گویند و کسانی که در این امر، عجله کنند، هلاک می‌شوند و تسلیم شدگان، نجات می‌یابند.»⁽³⁾

منظور از «معین کردن وقت»، مشخص کردن سال ظهور آن حضرت علیه السلام به صورت دقیق است.

چون احادیثی راجع به نشانه‌های حتمی ظهور آمده، که نشان دهنده این است که به ظهور آن حضرت نزدیک شده‌ایم.

اما دلیل مخفی ماندن زمان ظهور را ما به طور کامل و قطعی نمی‌دانیم.

شاید یکی از دلایل مخفی ماندن زمان ظهور، این است که مومنان در طول قرن‌های متمادی در انتظار ظهور امام زمان‌علیه السلام در سختی به سر برند و پاداش گیرند؛ به همین دلیل است که از هنگامه غیبت صغری تا به حالا، مردم به ظهور آن حضرت‌علیه السلام امید دارند و اگر زمان ظهور مشخص می‌بود، دیگر مردم در چنین انتظاری به سر نمی‌بردند و امید مردم به نا امیدی بدل می‌شد و میلیون‌ها نفر از ثواب انتظار، بی بهره می‌شدند که پیامبرصلی الله علیه وآله در این باره فرموده است:

«افضل اعمال امتّی انتظار الفرج»؛

«برترین اعمال امتم، انتظار فرج است.»⁽⁴⁾

همچنین امیرالمومنین‌علیه السلام در این باره فرموده است: «المنتظر لأَمرنا کالمتشحط بدمه فی سبیل اللَّه»؛

«هرکس منتظر ظهور قائم ماعلیه السلام باشد مانند کسی است که در راه خدا در خون خود غلطیده است.»⁽¹⁾

همچنین امام صادق‌علیه السلام درباره این موضوع فرمود: «من مات منتظراً لهذا الامر کان کمن کان مع القائم‌علیه السلام فی فسطاطه لا... بل کان بمنزلة الضارب بین یدی رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله بالسیف»؛

«هر کس که در انتظار قائم‌علیه السلام از دنیا برود مانند کسی است که در خیمه و مقّر فرماندهی او بوده است و بلکه مانند کسی است که در رکاب پیامبرصلی الله علیه وآله، شمشیر زده است.»⁽²⁾

در انتظار فرج بودن، فایده دیگری هم دارد و آن، این است که انتظار، تصدیق کلام خدای متعال، پیامبرصلی الله علیه وآله و امامان‌علیه السلام شمرده می‌شود و این تصدیق از مراتب ایمان و درجات تسلیم و اطاعت است.

در این موضوع، حکمت دیگری هم هست و آن، امتحان و آزمایش منتظران است؛ خداوند سبحان بندگانش را به انواع امتحانات گوناگون آزمایش می‌کند و از آن جمله عقاید انسان را مورد امتحان قرار می‌دهد؛ پس کسانی که به خدا، پیامبرصلی الله علیه وآله و امام زمان‌علیه السلام ایمان آورده‌اند؛ طولانی شدن غیبت برای آنها مهم نیست.

اما منافقان، این را فرصت مناسبی برای مسخره کردن و هرج و مرج ضد این عقیده اسلامی می‌یابند و آیه‌های قرآن و احادیث نبوی را کنار می‌زنند و این کار همیشگی و دایمی باطل گرایان در هر زمان و مکان است.

از امام موسی کاظم‌علیه السلام روایت شده که، فرمود: «انّما هی محنة من اللَّه عزّوجلّ، امتحن بها خلقه»؛ «این، سختی‌ای است که به وسیله آن، مخلوقاتش را امتحان می‌کند...».⁽³⁾

معنای امتحان خداوند، این نیست که خدای سبحان از باطن بندگانش بی‌خبر است و درون و نهان آنها را نمی‌داند تا آنها را امتحان کند و بشناسد. نه هرگز...! بلکه خدا به هر چیز آگاه است و آنچه در سینه‌ها مخفی شده است را می‌داند و چیزی بر او پنهان نیست؛ خدای متعال می‌فرماید: «أَحَسِبَ النّاسُ أَن یُتْرَکُوا أَن یَقُولُوا آمَنّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ وَلَقَدْ فَتَنّا الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَلَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبِینَ» «آیا مردم گمان کرده‌اند به محض اینکه گفتند: ایمان آوردیم، رها می‌شوند و مورد آزمایش قرار نمی‌گیرند و همانا

آنانی را که قبل از آنها بودند، آزمایش کردیم؛ پس علم خدا درباره کسانی که صادق هستند و کسانی که دروغ می‌گویند، تحقق یابد.»⁽¹⁾

پس امتحان برای چیست؟

جواب: خدای سبحان، بندگانش را برای چند چیز آزمایش می‌کند:

1 - بر خلق، اتمام حجّت شود تا برای مردم، حجتی باقی نماند.

2 - انسان مومن در امتحان موفق شود و مستحقِ پاداش شود.

در حدیثی از امام جعفرصادق‌علیه السلام آمده است که انسان در دوران غیبت، این دعا را که دعای غریق نامیده شده، بخواند: «یا اللَّه، یا رحمان، یا رحیم، یا مقلب القلوب، ثبت قلبی علی دینک»؛

«ای خدا، ای بخشنده، ای مهربان، ای دگرگون کننده قلب‌ها! قلب مرا در دینت محکم کن.»⁽²⁾

همچنین از امام صادق‌علیه السلام، روایت شده، این دعا خوانده شود: «اللهم عرفنی نفسک، فانّک ان لم تعرّفنی نفسک لم اعرف نبیّک، اللهم عرّفنی رسولک، فانّک ان لم تعرّفنی رسولک لم اعرف حجّتک اللهم عرّفنی حجتک، فانک ان لم تعرّفنی حجتک ضللت عن دینی»؛

«خدایا! خودت را به من بشناسان؛ زیرا اگر تو، خودت را به من نشناسانی، پیامبرت را نمی‌شناسم؛ خدایا! فرستاده‌ات را به من بشناسان، پس اگر فرستاده‌ات را به من نشناسانی، حجتت را نمی‌شناسم؛ خدایا! حجتت را به من بشناسان، پس اگر حجتت را به من نشناسانی از دینم گمراه می‌شوم.»⁽³⁾

ای خواننده گرامی! این‌جا احادیث شریفی وجود دارد که درباره وقت ظهور است که بعضی از آنها را به مناسبت بیان می‌کنیم:

امام صادق‌علیه السلام فرمود: «یخرج قائمنا اهل البیت یوم الجمعة»؛

«قائم ما اهل‌بیت، روز جمعه ظهور می‌کند.»⁽⁴⁾

همچنین ایشان فرمود: «لا یخرج القائم‌علیه السلام الاّ فی وتر من السنین: سنة احدی او ثلاث او خمس او سبع او تسع»؛

«قائم‌علیه السلام فقط در یکی از سال‌های فرد ظهور می‌کند، سال یک یا سه یا پنج یا هفت یا نُه».⁽¹⁾

همچنین آن حضرت‌علیه السلام فرمود: «ینادی باسم القائم‌علیه السلام فی لیلة ثلاث و عشرین و یقوم فی یوم عاشوراء و هو الیوم الذی قتل فیه الحسین بن علی‌علیه السلام...»؛

«در شب بیست و سوم، منادی، اسم قائم‌علیه السلام را صدا می‌کند و در روز عاشورا، قیام می‌کند و آن همان روزی است که حسین بن علی‌علیه السلام در آن روز کشته شد.»⁽²⁾

از مجموع احادیثی که راجع به ظهور امام زمان‌علیه السلام آمده، این به دست می‌آید که ظهور، قبل از قیام است؛ پس شاید امام‌علیه السلام در ماه رجب یا ماه رمضان ظهور کند و نامش در همه جا برده شود و ماه شوال، ذی‌العقده، ذی‌الحجة و ده روز از محرم می‌گذرد که امام‌علیه السلام قیام کرده است و آن، زمانی می‌باشد که خداوند به او اجازه می‌دهد تا حمله پاکسازی شروع شود، ظلم و ستم از بین برود و عدل و داد در اقصی نقاط کره زمین منتشر شود. بزودی بعضی تفاصیل این موضوعات را بیان خواهیم کرد.

اما حساب ستاره شناسان و اهل رمل، جفر، مکاشفه، مرتاض‌ها و کسانی که ادعای خبر داشتن از امور غیبی را دارند، مورد اعتنا و اعتماد نیست به خصوص با روایاتی که از پیامبرصلی الله علیه وآله و امامان پاک‌علیهم السلام درباره تکذیب هر کس که از وقت ظهور خبر می‌دهد، رسیده است. قبلاً بیان شد، ما دیدیم، خواندیم و شنیدیم، خبرهای ساختگی زیادی درباره اتفاقات آینده جهان وجود دارد که بیشترشان دروغ و بی اساس از کار درآمده است.

بله، ممکن است با وقوع علامت‌های قطعی و حتمی، نزدیک شدن ظهور را بدانیم و ما بحثی راجع به آن نشانه‌ها خواهیم داشت که آن را در فصل بعدی بیان خواهیم کرد.

فصل پانزدهم: اوصاف امام زمان‌علیه السلام‌

احادیث شریفی راجع به نشانه‌ها و اوصاف امام زمان‌علیه السلام آمده است و این، مطلبی ضروری است تا اینکه حق از باطل شناخته شود و نیرویی قوی در برابر کسی است که نفسش او را گول زده، تا ادعایی کند.

بعضی از این نشانه‌ها، متعلق به ظاهر و جسم امام زمان‌علیه السلام است و بعضی دیگر، اخلاق ایشان را توصیف می‌کند و بعضی نیز کیفیت ظهور ایشان را روشن می‌کند و برخی دیگر زندگی جوامع مردمی را در عصر ظهور ایشان، شرح می‌دهد.

شایان به ذکر است که نشانه‌های امام زمان‌علیه السلام - که در احادیث شریف آمده، فقط در وجود مقدس ایشان پیدا می‌شود؛ پس علایم قبل از ظهور، بعد از ظهور، هنگام قیام، ایام حکومت و پیروزی‌هایشان، پر کردن زمین از عدل و داد و غیره، شاهدهای راستینی بر حقانیت امام زمان‌علیه السلام و شخصیت ایشان شمرده می‌شود.

صحیح‌تر این است که بگوییم: بیشتر احادیثی که درباره امام زمان‌علیه السلام است، نشانه‌هایی برای تعیین شخصیت

ایشان هستند؛ مثل احادیثی که نسب شریف ایشان را شرح می‌دهد

و اینکه او، پسر امام حسن عسکری‌علیه السلام است و زمین را از عدل و داد پر خواهد کرد؛ بر کره زمین مسلط خواهد شد و بر روی زمین، دینی غیر از دین اسلام باقی نمی‌ماند و غیره و اینها در کسانی از مدعیان مهدویت هستند، یافت نمی‌شود.

سؤالی مطرح می‌شود: دلیل بیان اوصاف و نشانه‌های امام زمان‌علیه السلام چیست؟

جواب: در ادامه به بعضی از این دلیل‌ها اشاره می‌کنیم:

1 - با تحقق این علایم و منطبق شدن این اوصاف بر امام زمان‌علیه السلام در هنگام ظهور، دیگر هر تردیدی از بین می‌رود و مردم، خبر ظهور امام‌علیه السلام را با یقین کامل می‌پذیرند و با وجود این همه علامات و محقق شدن صفات در آن حضرت‌علیه السلام برای کسانی که دل‌هایی بیمار دارند، دیگر جایی باقی نمی‌ماند تا درباره مهدویت شک یا ایجاد شک کنند و این دلیل قاطع، گردن گیرشان می‌شود و درهای تردید و مناقشه را بر روی آنها می‌بندد.

2 - خداوند متعال می‌داند، بسیاری از گمراهان و پیروان شیطان از روی دروغ، افترا و نیرنگ، ادعای مهدویت خواهند کرد به همین سبب، خداوند متعال این نشانه‌های مهم و نایاب را از نشانه‌های قطعی امام زمان‌علیه السلام و ظهور ایشان قرار داده، تا مردم با حرف‌های غلط گمراهان و وسوسه‌های شیاطین، فریب نخورند؛ بلکه ادعاهای باطلی که مدعیان دروغین مهدویت می‌کنند از بین برود.

هنگامی که به تاریخ اسلام رجوع می‌کنیم، عده‌ای از گمراهان و باطل گرایان را می‌بینیم که به دروغ، ادعای مهدویت می‌کنند؛ ولی آنها این نشانه‌ها و اوصاف را ندارند.

قیام برخی از آنها، محدود، کوتاه مدت و فاقد شرایط بود و نتوانستند حتی سرزمینی را پر از عدل و داد کنند چه رسد به اینکه بخواهند با جهانِ هستی، چنین کنند!!

بسیاری از این مدعیان دروغین از بین می‌رفتند و جز عده‌ای انسان ساده لوح، کسی دیگری از آنها پیروی نمی‌کردند، که سرانجام از هم پاشیدند، فرار کردند و آه و ناله‌ها باقی ماند و مورد لعن تاریخ و مضحکه مجالس شدند.

به خواست خداوند در فصل بعدی، اسامی بعضی از کسانی که ادعای مهدویت کردند و بعضی از انحرافات و مکرهایشان را بیان خواهیم کرد.

در ادامه به بعضی از احادیث که درباره اوصاف و نشانه‌های امام زمان‌علیه السلام آمده است، اشاره می‌کنیم:

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «المهدی من ولدی، ابن اربعین سنة، کانّ وجهه کوکب درّی فی خدّه الایمن خال اسود، علیه عباءتان قطوانیتان کانّه من رجال بنی اسرائیل یملک عشرین سنة، یستخرج الکنوز و یفتح مدائن الشرک»؛

1 - «مهدی‌علیه السلام از فرزندان من است که 40 ساله به نظر می‌آید. مثل اینکه صورتش ستاره پرنوری است و در گونه راستش، خال سیاهی می‌باشد، دو عبای قطوانی⁽¹⁾دارد مثل اینکه از مردان بنی‌اسراییل است، 20 سال حکومت می‌کند و گنج‌ها را از زمین استخراج می‌کند و شهرهای مشرک‌نشین را فتح می‌نماید.»⁽²⁾

همچنین ایشان فرمود: «یخرج المهدی و علی راسه غمامة، فیها مناد ینادی: هذا المهدی خلیفة اللَّه فاتبعوه»؛

2 - «مهدی‌علیه السلام قیام می‌کند در حالی‌که بالای سرش، ابری است که در آن، منادی، ندا سر می‌دهد: این، مهدی‌علیه السلام خلیفه خداست از او پیروی کنید.»⁽³⁾

نیز ایشان فرمود: «المهدیّ منی، اجلی الجبهة، اقنی الانف»؛

3 - «مهدی‌علیه السلام از من است، پیشانی بلند، بینی باریک و زیبایی دارد».⁽⁴⁾

آن حضرت‌صلی الله علیه وآله فرمود: «المهدی من ولدی، وجهه یتلالا کالقمر الدرّی، اللون لون عربی، و الجسم جسم اسرائیلی، یملاء الارض عدلاً... کما ملئت جورا»؛

4 - «مهدی‌علیه السلام از فرزندان من است، صورتش مثل ماه درخشان می‌درخشد و رنگش، رنگ عربی است و جسمش، جسم اسراییلی می‌باشد، زمین را از عدل پر می‌کند،

همان طور که از ستم پُر شده است».⁽¹⁾

امیرالمومنین‌علیه السلام فرمود: «... المهدی من ذریتی، یظهر بین الرکن و المقام، علیه قمیص ابراهیم و حلّة اسماعیل و فی رجله نعل شیث و الدلیل علیه قول النبی‌صلی الله علیه وآله: عیسی بن مریم ینزل من السماء و یکون مع المهدی من ذریتی... .»؛

5 - «... مهدی‌علیه السلام از نوادگان من است، بین رکن و مقام ظهور می‌کند، پیراهن ابراهیم‌علیه السلام و لباس مخصوص اسماعیل‌علیه السلام بر تن اوست و کفش مخصوص شیث⁽²⁾به پا دارد پیامبرصلی الله علیه وآله نشانه‌ای بر او است: عیسی بن مریم‌علیه السلام از آسمان نازل شده، همراه مهدی علیه السلام - که از نوادگان من است - خواهد بود».⁽³⁾

همچنین ایشان فرمود: «... هو صاحب الوجه الاقمر و الجبین الازهر و صاحب العلامة و الشامة، العالم غیر معلّم، المخبر بالکائنات قبل ان یعلم...

الا و انّ المهدی یطلب القصاص ممن لا یعرف حقّنا و هو الشاهد بالحق و خلیفة اللَّه علی خلقه، اسم کاسم جدّه رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله ابن الحسن بن علی من ولد فاطمه، من ذریة الحسین ولدی... .»؛

6 - «... او دارای صورتی سفید، پیشانی نورانی و نشانه مخصوصی است؛ عالِم بدون معلم است و از آنچه اتفاق می‌افتد، قبل از اینکه کسی بداند، خبر می‌دهد... آگاه باشید! مهدی‌علیه السلام از کسی که حق ما را نشناسد، قصاص می‌گیرد و او شاهد به حق است و خلیفه خدا بر خلق اوست؛ نامش مثل نام جدش رسول خداصلی الله علیه وآله است، پسر حسن عسکری‌علیه السلام و از فرزندان فاطمه‌علیها السلام و از نوادگان حسین‌علیه السلام می‌باشد...»⁽⁴⁾

امام حسین‌علیه السلام فرمود: «لو قام المهدی‌علیه السلام لا نکره الناس لانّه یرجع الیهم شابّاً و هم یحسبونه شیخاً کبیراً».

7 - «اگر مهدی‌علیه السلام قیام کند، مردم او را انکار می‌کنند برای اینکه او به صورت جوانی نزد آنها می‌رود در حالی‌که مردم او را پیرمردی می‌پندارند».⁽¹⁾

هروی گفت: قلت لامام الرضاعلیه السلام: ما هی علامات القائم منکم اذا خرج؟

قال‌علیه السلام: «علامته: ان یکون شیخ السن، شابّ المنظر، حتّی انّ الناظر الیه لیحسبه ابن اربعین سنة او دونها و انّ من علاماته ان لا یهرم بمرور الایام و اللیالی، حتی یاتی اجله»؛

8 - به امام رضاعلیه السلام گفتم: «علایم قائم شماعلیه السلام، زمانی که قیام می‌کند، چیست؟»

امام‌علیه السلام فرمود: «سنش زیاد است؛ ولی چهره‌اش جوان است به طوری که هر کس به او نگاه می‌کند، او را 40 ساله یا کمتر می‌پندارد و از نشانه‌هایش، این است که با گذشت ایام، پیر نمی‌شود تا اینکه مرگش فرا برسد.»⁽²⁾