سرشناسه: کهلانی، پوریا، 1386-

عنوان و نام پدیدآور: نظام های آموزشی دنیا/ گردآورندگان پوریا کهلانی، شایان درخشان؛ ویراستار ادبی راضیه جوهریان؛ ویراستار علمی مهسا صالحیان.

مشخصات نشر: اصفهان: انتشارات امیرفدک، 1397.

مشخصات ظاهری: 70 ص.: مصور (رنگی).

شابک: 400000 ریال: 978-622-6446-30-3

وضعیت فهرست نویسی: فیپا

موضوع: نظام های آموزشی

موضوع: Instructional systems

شناسه افزوده: درخشان، شایان، 1386-

شناسه افزوده: صالحیان، مهسا، 1361 -، ویراستار

رده بندی کنگره: LB1028/35/ک9ن6 1397

رده بندی دیویی: 370/152

شماره کتابشناسی ملی: 5495845

ص: 2

نظام های آموزشی دنیا

گردآورندگان:

پوریا کهلانی

دانش آموز پایه ی ششم دبستان دکتر محمد شفیعی

شایان درخشان

دانش آموز پایه ی ششم دبستان دکتر محمد شفیعی

ص: 3

انتشارات امیرفدک: اصفهان- خیابان هشت بهشت غربی نبش تقاطع ملک ساختمان فدک

تلفن: 32730360-031 - همراه: 09133135694کد پستی: 43151-81546Fadak.mansori@gmail.com

نظام های آموزشی دنیا

پوریا کهلانی 86- شایان درخشان 86

آماده سازی: انتشارات امیرفدک

مدیر مسئول: دکتر محمد رضا محمد شفیعی

مدیر تولید: سید محمدرضا منصوری تهرانی

مدیر فنی: صالحیان - مظفری

ویراستار ادبی: جوهریان

ویراستار علمی: صالحیان - مظفری - سروش نکوئی

صفحه آرا: عابدی- کاویانی

طراح جلد: کاویانی

● لیتوگرافی: طاها ● چاپ: ملت ● صحافی: ملت

● چاپ اول: 1397 ● تعداد:1000 ● قیمت: 40000 تومان

© حق چاپ: 1397، انتشارات امیر فدک

شابک: 3-30-6446-622-978 ISBN: 978-622-6446-30-3

هر گونه استفاده از مطالب اين کتاب اعم از بازنويسي، خلاصه سازي، نقل مطالب آموزشي، برداشت به صورت دست نويس، کپي، تکثير و هر گونه چاپ سنتي و ديجيتال، استفاده به صورت کتاب الکترونيکي، لوح فشرده، قرار دادن مطالب بر روي اينترنت و وبسايت ها و هر گونه شبکه ي کامپيوتري ديگر و به طور کل هر گونه استفاده ي اشخاص حقيقي و حقوقي در جهت منافع مادي و معنوي خود، بدون اجازه ي کتبي ناشر ممنوع و بر اساس بند 5 ماده ي 23 قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و قوانين مربوط به جرايم رايانه اي کشور قابل پيگيري در محاکم قضايي است.

ص: 4

تصویر

در زیر به بررسی سال تحصیلی کشورهای آمریکا، کانادا، آلمان، سوئد، ایتالیا، انگلیس، امارات، ترکیه و ژاپن می پردازیم.

آمریکا

شروع آموزش کودکان از قبل 6 سالگی تا پایان 17 سالگی

کودکان در کشور آمریکا معمولاً مدرسه را از قبل سن 6 سالگی آغاز می کنند؛ آموزش و پرورش رسمی در آمریکا به طور کلی از سن 5 یا 6 سال تا 16 سالگی الزامی است، که البته در برخی ایالت ها این سنین می تواند کمی متفاوت باشد. تحصیل در مدارس به چند سطح تقسیم شده است.

طول دوره آموزش ابتدایی تا دیپلم

تصویر

ص: 10

در آمریکا تحصیلات مدرسه در سطح ابتدایی (سطح 5 کودکستان) آغاز می شود، سپس با مدرسه راهنمایی (کلاس ششم تا هشتم) ادامه یافته و در سال پایانیِ دبیرستان (کلاس نهم تا دوازدهم) به پایان می رسد. دانش آموزان آمریکایی بعد از آموزش در دوره ابتدایی و دبیرستان فارغ التحصیل می شوند و مدرک دیپلم دریافت می کنند.

شروع سال تحصیلی

سال تحصیلی در ایالات متحده معمولا کوتاه تر از سال تحصیلی در کشورهای اروپایی است. بیشتر مدارس سال تحصیلی خود را با سیستم ترمیک سازماندهی می کنند، هر سال تحصیلی شامل دو ترم است.

شروع ماه سپتامبر برابر با آغاز سال تحصیلی در کشور آمریکا است و 26 ژوئن سال 2018 برابر با آخرین روز تقویم آموزشی مدارس است، که برابر با 10 شهریور تا 5 تیرماه است.

تصویر

ساعت شروع کلاس ها

کلاس دانش آموزان ابتدایی از 8:30 صبح شروع می شود و تا ساعت 15 و گاهی تا ساعت15:30 ادامه دارد، دانش آموزان دبیرستانی نیز از ساعت 7:30 صبح سر کلاس درس حاضر هستند و تا ساعت 14 یا 14:30 هیچ دانش آموزی حق ترک کلاس را ندارد.

در هر 45 دقیقه، دانش آموزان 5 دقیقه می توانند استراحت کنند و نیم ساعت هم

ص: 11

برای ناهار آن ها در نظر گرفته شده است. در زمان استراحت شیر به عنوان میان وعده به دانش آموزان داده می شود.

کانادا

شروع آموزش کودکان از سن 6 تا پایان 17 سالگی

بر اساس قانون آموزش و پرورش در کانادا، کودکان از سن 6 تا پایان 18 سالگی باید به مدرسه بروند. کودکانی که مایل باشند می توانند آموزش مهد کودک را از سن 4 سالگی آغاز کنند، تا با آمادگی کامل وارد مدرسه شوند.

دوره آموزشی در کانادا نیز به دو دوره ابتدایی و متوسطه تقسیم می شود. دانش آموزان کانادایی دوره ابتدایی را در سن 6 سالگی آغاز می کنند و در 13 سالگی از این دوره فارغ التحصیل می شوند. آن ها دبیرستان را در سن 14 سالگی آغاز می کنند و در ابتدای 18 سالگی نیز از این دوره فارغ التحصیل می شوند.

تصویر

ساعت شروع کلاس های درس

کلاس ها در این کشور معمولاً 8 تا 9 صبح آغاز می شود و در ساعت 14:30 یا 15:30 پایان می یابد. برنامه های ورزشی و فعالیت های فوق العاده برای بعد از ساعت آموزشی تدوین شده است، ضمن این که لباس فرم در مدارس دولتی این کشور معنا نمی دهد و تنها در مدارس خصوصی دانش آموزان لباس فرم بر تن می کنند.

ص: 12

دوره دبیرستان برای رشته های سراسری سه ساله است و تحصیل در دبیرستان اختیاری است.

حق تحصیل برای پناه جویانی که به سوئد پناه برده اند.

در سوئد حضور در مدرسه برای تمام دانش آموزان دوره ابتدایی اجباری است. حتی دانش آموزان دیگر کشورها حق تحصیل در مدارس سوئد را دارند، صرف نظر از این که آن ها قصد اقامت دارند یا می خواهند به کشور خودشان باز گردند.

پناهجویان نیز همانند سایر کودکان حق تحصیل در مدارس این کشور را دارند، با این تفاوت که قانون حضور اجباری در مدارس برای آن ها اعمال نمی شود.

ساعت شروع کلاس در مدارس

دانش آموزان به طور معمول رأس ساعت 8:15 صبح درس را آغاز می کنند و تا ساعت 15:30 در مدرسه هستند. ضمن این که هر 45 دقیقه دانش آموزان 7 دقیقه استراحت می کنند.

تصویر

تاریخ آغاز سال تحصیلی

شروع سال تحصیلی در کشور سوئد از آگوست استارت می خورد و تا پایان ژوئن ادامه می یابد، که برابر با 11 مرداد تا 10 تیرماه است.

ص: 16

سپتامبر همه ایالت های ایتالیا کار خود را آغاز کرده اند. بین 7 تا 16 ژوئن نیز کلاس های آموزشی تمام مدارس به پایان رسیده است و بچه ها خود را برای تعطیلات تابستانی آماده می کنند. در واقع مدارس ایتالیا از 15 شهریور لغایت 25 شهریور آغاز می شوند و 17 خرداد تا نهایتا 27 خرداد تمام می شوند.

تصویر

فعالیت های آموزشی بعد از ساعت مدرسه

دانش آموزان باید حداقل 30 ساعت درس رسمی را طی یک هفته آموزش ببینند. مدارس برای دانش آموزانی که مایل به فعالیت های غیردرسی هستند، بعدازظهرها کلاس آموزشی کامپیوتر، موسیقی و ورزشی را فراهم می کند.

تصویر

ص: 18

هیچ دانش آموزی حق ترک کلاس درس را ندارد.

فعالیت های آموزشی بعد از ساعت مدرسه

دانش آموزان معمولا 32 ساعت در هفته را صرف آموزش درس های رسمی می کنند. دیگر آموزش ها نظیر کلاس های کامپیوتر، موسیقی و ورزشی برای بعد 1 ساعت بعد مدرسه و در روزهای تعطیل تدارک دیده شده است.

امارات

آموزش کودکان از 5 سالگی تا 17 سالگی

تحصیل ابتدایی در امارات از سن 6 سالگی آغاز می شود و تا 17 سالگی ادامه می یابد. سیستم آموزشی امارات مشتمل بر 4 مقطع آموزشی طی مدت زمان 14 سال است. کودکان 4 تا 5 ساله به کودکستان ها می روند، 6 تا11 ساله ها به مدارس ابتدایی، نوجوانان 12-14 ساله به مدارس مقدماتی متوسطه و نوجوانان 15 تا 17 ساله در مدارس تکمیلی متوسطه حضور می یابند.

ممکن است برخی مدارس برای ثبت نام دانش آموزان، علاوه بر دریافت مدارک مرسوم، اقدام به برگزاری آزمون ورودی نیز کنند.

تصویر

ص: 20

13:30 هیچ دانش آموزی حق ترک کلاس درس را ندارد.

ژاپن

شروع آموزش کودکان از پایان سن 6 تا 17 سالگی

بر اساس مصوبه شورای عالی آموزش و پرورش، دوره پیش دبستانی از سن 4 سالگی شروع و تا پایان 5 سالگی به اتمام می رسد. دبیر شورای عالی آموزش و پرورش نیز سن آغاز رسمی تحصیل کودکان را 6 سال تمام اعلام کرده است.

سیستم آموزشی در این کشور 12 ساله است و دانش آموزان تا پایان 17 سالگی مشغول تحصیل در مدرسه هستند.

تصویر

ساعت شروع کلاس های مدرسه

کلاس آموزشی در ژاپن از 8 صبح تا 15 بعد از ظهر طول می کشد، اما در روزهای مختلف متفاوت است. دانش آموزان ژاپنی معمولاً وقت آزاد و زنگ تفریح های بیشتری نسبت به سایر کشورها دارند. باشگاه های ورزشی حتی برای دانش آموزان ابتدایی گاهی بچه ها را صبح خیلی زود به مدرسه کشانده و باعث می شود تا 6 یا 7 عصر هم آن جا بمانند.

شروع سال تحصیلی

سال تحصیلی در ژاپن از اواسط ماه آوریل شروع شده و تا آخر مارس طول می کشد و به سه ترم تقسیم می شود، که اولی از آوریل تا جولای، دومی از سپتامبر تا دسامبر و سومی از ژانویه تا مارس می باشد. آغاز مدرسه در این کشور برابر با

ص: 23

تاریخ 25 فروردین ماه در ایران است.

ساعت ناهار در مدارس ژاپن

همه بچه های دبستانی و حدود 10 درصد از دانش آموزان دوره متوسطه در مدرسه غذا می خورند. دانش آموزان ژاپنی در کلاس درس غذای خود را صرف می کنند. ضمن این که هیچ بوفه یا کافه تریایی در مدارس ژاپن وجود ندارد و خود آن ها به آماده کردن و سرو غذا کمک می کنند.

قوانین مدارس ژاپن

بر اساس قوانین این کشور، دانش آموزان ژاپنی باید با فروتنی، خلاقیت، اطاعت، احترام و ادب خود دل معلم خود را شاد کنند.

کلاس های تمیز در ژاپن

سوجی (پاکسازی مقدس) به زمان 15 دقیقه ای در روز گفته می شود، که همه فعالیت های بچه ها متوقف شده و همه به تمیز کردن مدرسه کمک می کنند. معمولاً معلمین و مدیران هم کمک کرده و به بچه ها ملحق می شوند.

تصویر

ص: 24

و در قیاس با آمریکا، 30 درصد کمتر برای هر دانش آموز هزینه می کند، اما مدل آموزشی متفاوت و کارآمدی را طراحی کرده که با کمترین هزینه، به بهترین نتیجه می رسد.

تصویر

آموزش رسمی برای کودکان فنلاندی از هفت سالگی شروع می شود. این در حالی است که در اکثر کشورها کودکان تحت عنوان پیش دبستانی یا غیره از پنج سالگی به مدرسه فرستاده می شوند. فنلاندی ها تا به10 سالگی پا نگذارند، هیچ مشق شب یا امتحانی را تجربه نمی کنند و در شش سال اول، اصلا مورد ارزیابی قرار نمی گیرند. این فقدان رقابت و فشار آکادمیک به کودکان اجازه شکوفایی داده و یادگرفتن را به آن ها آموزش می دهد. دانش آموزان فنلاندی به جای این که نگران قبول شدن در امتحان ها باشند، فرصتی برای بروز استعدادهای شان پیدا می کنند. تنها آزمون اجباری کودکان فنلاندی در سن 16 سالگی و بعد از پایان دبیرستان از آن ها گرفته می شود، که چیزی شبیه به کنکور خودمان است، البته نه با این سازوکار استرس زا و آسیب رسان.

فنلاند از نظر سطح علمی دانش آموزان یک دست ترین دانش آموزان دنیا را دارد. کلاس ها به شکلی دسته بندی شده که دانش آموزان با استعدادتر دائما با کم استعدادترها در تعامل باشند و توانایی های خود را به آن ها منتقل کنند. مساله بعدی، کم تعداد بودن کلاس های آموزشی فنلاند است. هر کلاسی حداکثر 16 دانش آموز دارد و همه آن ها می توانند به آسانی از امکانات آموزشی مدارس بهره مند شوند.

ص: 27

مجموع این عوامل کنار هم باعث شده که 66 درصد از فارغ التحصیلان دبیرستان های فنلاند به دانشگاه بروند که این بالاترین نرخ ورود به دانشگاه در اروپاست.

تصویر

بود. آمار غیبت های دانش آموزان به یک سوم کاهش پیدا کرد. هر چند این مساله هنوز به یک سبک مرسوم در کانادا یا انگلستان تبدیل نشده، اما در تعدادی از مدارس این دو کشور پیاده شده و نتایج مطلوبی هم گرفته است.

تصویر

چین؛ ریاضی می خوانم، پس هستم!

تصویر

درس ریاضیات در انگلستان یکی از منفورترین درس ها در همه پایه های تحصیلی است. اما دانش آموزان چینی درست برعکس انگلیسی ها هستند و اتفاقا به مهارت هایشان در علم ریاضیات شهرت پیدا کرده اند. دلیل این تفاوت به توقعات فرهنگی چینی ها بر می گردد. بر نگرش آن ها، نه فقط نسبت به ریاضیات، بلکه به کل فرآیند آموزش

ص: 29

تاثیر گذاشته است. به عنوان مثال، اعمال سیاست تک فرزندی باعث شده که توقع والدین از فرزندانشان بالاتر برود و انتظار داشته باشند فرزندانشان بهترین نتایج را در طول دوران تحصیل شان کسب کنند. ریاضیات هم یکی از مهمترین موضوعات آموزشی است و دانش آموزان آن قدر روی این حوزه کار می کنند که، از پایه در این زمینه توانمند می شوند.

چینی ها برای تدریس ریاضیات متد کاملا متفاوتی دارند. معلم ها مسائل ریاضیات را در قالب مثال ها و کیس ها و سناریوهای جذابی تدریس می کنند، معماهایی را طرح می کنند و کل کلاس به صورت گروهی درگیر حل معماها می شوند. چینی ها فارغ از رشته تحصیلی شان واحدهای مرتبط با ریاضیات را در طول دوران دبیرستان می گذرانند، و حدود 15 ساعت در هفته را به یادگیری درس ریاضی در کلاس و خانه اختصاص می دهند. نتیجه این تمرکز، ملتی است که در دنیا به توانایی هایش در علم ریاضیات شهره شده است.

هلند و مدارس استیو جابزی

تصویر

هلند جایی است که تکنولوژی قرن بیست و یکمی را به معنای واقعی وارد سیستم آموزشی خود کرده است. این مدل آموزشی «آموزش دوران مدرن» نام دارد و به راه اندازی مدارس آی پدی یا مدارس استیو جابزی در هلند منجر شده است. در این مدارس آی پدها و اپلیکیشن ها به کلی جایگزین کتاب ها و تخته سیاه ها می شوند. این مدارس ادعا می کنند، در آماده سازی دانش آموزان برای رویارویی با دنیای

ص: 30

مدرن، بهترین هستند.

تصویر

در اکثر مدارس دنیا همراه داشتن تلفن همراه سر کلاس های درس ممنوع است، اما در مدارس استیو جابزی یک لحظه هم لازم نیست آی پدتان را از خودتان جدا کنید. از آن جا که هر دانش آموزی آیپد خودش را دارد، انگار از یک معلم خصوصی بهره می گیرد. این مدارس از تقسیم بندی های سنی سنتی هم تبعیت نمی کنند و دانش آموزان را به دو گروه سنی 4 تا 7 سال و 8 تا 12 سال تقسیم کرده اند.

تصویر

دانش آموزان مدارس استیو جابزی هم در کلاس های واقعی حضور دارند و هم در کلاس های مجازی. در چنین مدارسی معلم ها به جای این که جلوی کلاس بایستند و درس بدهند، نقش مربیانی را بازی می کنند که کودکان را در مسیر یادگیریشان

ص: 31

هدایت می کنند. والدین هم می توانند از طریق یک اپ فعالیت فرزندانشان را کنترل کنند، که البته این بخش قضیه ممکن است برای بعضی ها خوشایند نباشد. ساعت های درسی در این مدارس شناور است و حتی می تواند در تعطیلات هم ادامه پیدا کند.

ادغام کارمندی و دانش آموزی در استودیو اسکول های انگلیسی

چند سالی است در انگلستان نسل جدیدی از مدارس به نام استودیو اسکول یا مدارس استودیویی به وجود آمده است، که کار و تحصیل را با هم در می آمیزد. این مدارس دولتی هستند، اما از ساختارهای سنتی آموزش فاصله گرفته اند و بر خلاقیت و آموزش مهارت های زندگی تمرکز کرده اند. دانش آموزان در این مدارس به جای نشستن روی نیمکت های کلاس و گوش دادن به معلم شان، در گروه های کوچک روی پروژه های عملی کار می کنند. فضای این مدارس طوری طراحی شده، که حس محیط کار را به دانش آموزان القا کند. اسباب و ادوات کاری در استودیو اسکول ها کنار ابزارهای سنتی مدارس قرار گرفته اند. این سیستم آموزشی جدید طوری طراحی شده که دانش آموزان را برای زندگی واقعی خارج از کلاس های درسی آماده کند.

تصویر

مدرسه پابرهنه ها

مدرسه پابرهنه ها یک سازمان جهانی است، که در زمینه فراهم کردن امکانات آموزشی برای مناطق فقیرنشین واقع در توسعه نیافته ترین کشورهای دنیا فعالیت می کند. کلاس های برگزار شده توسط این سازمان بعد از ظهرها تشکیل می شود، تا

ص: 32

دانش آموزان بتوانند در طول روز کار کنند. مدرس ها از میان خود روستاییان انتخاب می شوند و منتخب ها بعد از گذراندن دوره های لازم، مشغول به تدریس می شوند. آن چه کار این مدارس را نوآورانه جلوه می دهد، باور آن ها به دانش غریزی است که در وجود روستانشینان محروم وجود دارد. از نظر گردانندگان این مدارس، سواد را می توان در مدارس آموخت، اما تحصیلات از خانواده، سنت ها، فرهنگ، محیط زندگی و تجربیات شخصی نشأت می گیرد. در نتیجه در این مدارس هر فردی به عنوان منبع دانش در نظر گرفته می شود، چه دانش آموز باشد، چه معلم، چه با سواد و چه بی سواد. این مدارس شاید مدارک معتبری را به فارغ التحصیلانش اهدا نکند، اما به افراد این امکان را می دهد که در فرآیندی کاربردی، مهارت های فردیشان را ارتقا دهند.

تصویر

نوجوانان شانگهای بیش از 14 ساعت در هفته را صرف انجام تکالیف خانگیشان می کنند.

- کودکان پاکستانی به آموزش رایگان دسترسی ندارند و آموزش اجباری فقط برای سنین 5 تا 9 سال است.

- فرانسه کوتاه ترین سال آموزشی و بلندترین روزهای تحصیلی را دارد.

- کودکان کانادایی اغلب سرفصل های درسیشان را به دو زبان انگلیسی و فرانسه یاد می گیرند.

- در برزیل ناهار وعده بسیار مهمی است؛ بنابراین همه مدارس ساعت هفت شروع می شود تا کودکان حتما ناهار را در خانه و با خانواده شان بخورند.

تصویر

- دانش آموزان روسی تحت هر شرایطی مدرسه را در روزی به نام «روز دانش» در اول سپتامبر آغاز می کنند، حتی اگر این روز آخر هفته یا تعطیل باشد.

- کودکان کنیایی مجبور نیستند به مدرسه بروند، اما اغلب آن ها به میل خودشان این کار را انجام می دهند.

- بنگلادش به خاطر سیل های مداوم حدود 100 مدرسه روی قایق دارد. این مدارس به اینترنت و کتابخانه مجهز هستند و از انرژی خورشیدی استفاده می کنند.

- یکی از سرفصل های آموزشی در مدارس ایسلندی، آموزش گره زدن طناب است.

- تعداد کامپیوترهای موجود در کشور غنا آن قدر کم است، که کامپیوترها به صورت نوبتی در مدارس جابه جا می شوند.

- مرتفع ترین مدرسه دنیا مدرسه ای در تبت است، که در ارتفاع 5373 متری از

ص: 34

سطح دریا قرار گرفته است.

تصویر

با موفق ترین سیستم آموزشی دنیا آشنا شوید

فنلاند چگونه موفق ترین سیستم آموزشی را دارد؟

تصویر

قبل از بررسی نظام آموزشی فنلاند نگاهی به ویژگی های کلی این کشور خالی از لطف نیست.

فنلاند کشوری است در شمال اروپا و در منطقه اسکاندیناوی، با جمعیتی بالغ بر 5 میلیون نفر، که میانگین سنی آن ها 41 سال است. امید به زندگی برای زنان 82 تا31

ص: 35

سال و برای مردان 75 تا 15 سال است. تولید ناخالص داخلی فنلاند 250میلیارد دلار است که 2.5درصد آن در بخش کشاورزی، 31.7 درصد آن در بخش صنعت و 65.9 درصد آن در بخش خدمات تولید می شود. صادرات این کشور شامل ماشین آلات و تجهیزات، مواد شیمیایی، آهن آلات، الوار، کاغذ و خمیر کاغذ است. از نظر شاخص فساد اقتصادی، فنلاند (به همراه کشورهای دیگری همچون دانمارک و نیوزیلند) سال های زیادی به عنوان کشور نمونه که کمترین فساد اقتصادی را داشته، معرفی شده است. دو میلیون و 68 هزار نیروی کار در این کشور وجود دارد و نرخ بیکاری در آن 6.6 درصد است. نرخ تورم فنلاند در سال 2007 میلادی 2.7 درصد بود.

تصویر

هزینه نیست، بلکه نوعی سرمایه گذاری بلندمدت است. به همین دلیل شاید هیچ شگفت آور نباشد که درآمد ناخالص ملی فنلاند با جمعیت 5.4 میلیون نفری برابر با 250 میلیارد دلار باشد. کودکان فنلاندی در مدارس تحت فشار برنامه درسی متمرکز قرار ندارند و برای برآمدن از پس امتحانات و آزمون های مختلف علمی و درسی تحت فشار قرار نمی گیرند. دانش آموزان معمولا از یک برنامه درسی آزاد و سیال برخوردار هستند، که طبق نیازها و علایق شخصی آن ها تدوین شده است. بازی، تفریح و شادی جزو لاینفک برنامه درسی کودکان فنلاندی است. تفاوت در نوع نگرش به بحث آموزش در تمام جوانب نظام آموزشی فنلاند وجود دارد، به عبارت دیگر نه تنها چیدمان کلاس های درس، تزئینات کلاس و مدرسه، رنگ ها و اشیای متنوعی که در مدارس وجود دارد، به شکل کاملا خلاقانه ای قرار می گیرند بلکه رویکرد معلمان و دانش آموزان به تحصیل و تدریس نیز تفاوت زیادی با سایر نقاط جهان دارد. فنلاندی ها از پیشگامان ارائه برنامه درسی پیشرو در جهان هستند، برنامه ای که مبتنی بر خلاقیت، انتخاب فردی و شادی است. دانش آموزان فنلاندی برنامه درسی را بر اساس سلیقه و علاقه شخصی خود دنبال می کنند و در پیگیری مواد درسی از استقلال و آزادی برخوردارند.

تصویر

اختصاص می دهد. آمار نشان می دهد 30 درصد از دانش آموزان در مدارس فنلاند در طول 9 سال نخست تحصیل مورد حمایت ویژه معلم خود قرار می گیرند. همچنین روانشناس و مشاور مدرسه به دانش آموزانی که در مدرسه با مشکلات آموزشی روبه رو هستند کمک می کند.

ی- اصلاحات تازه در سیستم آموزشی فنلاند

تصویر

به رغم همه موفقیت های سیستم آموزشی فنلاند، ماریو کیلونن، رئیس سازمان آموزش و پرورش فنلاند، نظام آموزشی مدارس را قدیمی می داند و معتقد است، روش های آموزشی فنلاند به آغاز قرن 19 میلادی باز می گردند. دست اندرکاران و تصمیم گیران نظام آموزشی فنلاند به این موفقیت ها بسنده نکرده اند و دست به تغییری انقلابی زده اند. قرار است در آینده در مدارس این کشور دیگر درسی به نام فیزیک یا کلاسی تنها مختص شیمی وجود نداشته باشد، مرز میان رشته های درسی سیال شود و دانش آموزان نقش بیشتری در تعیین مواد درسی و مهارت هایی که می خواهند بیاموزند، ایفا کنند. در این اصلاحات قرار است در نظام آموزشی فنلاند مواد درسی سنتی و معمول کنار گذاشته شده و دیگر دروس مانند شیمی، ریاضی، جغرافی یا تاریخ تدریس نشود. با متوقف کردن تدریس رشته های سنتی، دروس موضوعی و میان رشته ای جایگزین آن ها می شود. برای مثال اگر دانش آموزان درس کار یا مدیریت در کافه تریا را انتخاب کنند، مجموعه ای از دانش ها و مهارت های

ص: 39

گوناگون را فرا می گیرند. در این درس رشته هایی مانند زبان انگلیسی، مدیریت و حسابداری و مهارت های ارتباطی آموزش داده می شوند.

تصویر

نظام جدید آموزشی برای دانش آموزان از سن 16 سال ارائه می شود. هدف اصلی این تغییر این است که دانش آموزان خودشان موضوع یا پدیده ای را که می خواهند در آن آموزش ببینند، با توجه به برنامه ها و اهداف خود برای آینده و همچنین توانایی هایشان برگزینند. ارتباط سنتی آموزگار و شاگرد نیز تغییر خواهد کرد. دانش آموزان دیگر قرار نیست ساعت های طولانی پشت میز خود با نگرانی در انتظار لحظه ای باشند که آموزگار صدایشان بزند. دانش آموزان به جای کار انفرادی به سمت کار گروهی در گروه های کوچک برای بحث و تبادل نظر تا یافتن راه حل تشویق می شوند.

- در 9 سال اول آموزش، به 30 درصد کودکان اضافه تر از حد معمول کمک می شود.

- معلمان فقط 4 ساعت در روز را در کلاس های درس می گذرانند و 2 ساعت در هفته را به عنوان «پیشرفت حرفه ای» صرف می کنند.

- تمامی معلمان در فنلاند باید مدرک فوق لیسانس داشته باشند.

- معلمان از میان 10 درصد از فارغ التحصیلان برتر انتخاب می شوند.

- در سال 2010، تعداد 6600 داوطلب برای 600 پست آموزشی در مدارس با یکدیگر رقابت کردند.

- در عمل، جایگاه اجتماعی معلمان در حد پزشکان و وکلا می باشد.

تصویر

رتبه بندی ده کشور برتر به این ترتیب است. کره جنوبی رتبه نخست، ژاپن در رتبه دوم، پس از آن سنگاپور در رتبه سوم، هنگ کنگ در رتبه چهارم، اما فنلاند پس از آن که در سال های گذشته در صدر قرار داشت، در مرتبه پنجم قرار گرفت، بریتانیا رتبه ششم را به خود اختصاص داد، و پس از آن کانادا در رتبه هفتم جای دارد، بعد از آن هلند در رتبه هشتم، ایرلند در رتبه نهم، و لهستان در رتبه دهم قرار دارد.

چهار کشور از شرق آسیا در صدر این رده بندی قرار دارند و چهار رتبه نخست آن را به خود اختصاص داده اند. و پژوهشگران بر این باورند که دلیل پیشرفت کشورهای شرق آسیا ناشی از هماهنگ بودن وضوح اهداف و نظام آموزشی می باشد و همچنین آزمون هایی که توانایی دانش آموزان در درک و کاربرد برنامه درسی را به روشنی می سنجند. عامل مهم تر دیگر، هوشمندسازی مدارس است. به عنوان مثال کشور سنگاپور در این زمینه به یک مدل موفق برای سایر کشورها تبدیل شده است. البته در این لیست کشورهای اروپایی به خصوص حوزه اسکاندیناوی هم حضور دارند، که به طور سنتی اهل کار و تلاش هستند، ولی نسبت به نظر سنجی مشابه در سال 2012 افت داشته اند، به طوری که فنلاند از بهترین نظام آموزشی به رتبه پنجم نزول کرده است.

تصویر

مجاز به تحصیل بودند و معلمان کره ای در مدارس کره جنوبی حضور نداشتند. پس از خروج ژاپن، کره جنوبی طی چند دهه کوشید تا یک نظام آموزشی نوین و مدرن را بنیان نهد که اکنون به عنوان قدرتمندترین نظام آموزشی جهان از آن یاد می شود. سخت گیری و قاطعیت ویژگی بارز نظام آموزشی کره جنوبی است. میزان ساعاتی که دانش آموزان کره ای برای یک سال تحصیلی در مدارس سپری می کنند 1020 ساعت می باشد که میانگین آن 14 ساعت در روز و برای پنج روز در هفته است، که این بالاترین نسبت در جهان است. همچنین دانش آموزان کره ای نسبت به همسالان خود در سایر کشورها، 22 دقیقه کمتر می خوابند. بیشترین مواردی که نظام آموزشی کره بر آن ها تمرکز دارد عبارت اند: ریاضیات، علوم و زبان انگلیسی.

تصویر

بودجه آموزشی این کشور 11 میلیارد و 300 میلیون دلار است. نرخ سواد برابر با 97.9 درصد است. در کره آموزش زبان های خارجی به عهده معلمانی از همان کشور یا به عبارتی Native است، به همین دلیل مردم کره زبان انگلیسی را از فرانسوی ها بهتر صحبت می کنند و عمدتا در آزمون تافل نمرات بالایی را به دست می آورند. میزان تولید ناخالص داخلی برای هر فرد حدود 34795 دلار است. به دست آوردن رتبه اول به خاطر فشار بسیار روی دانش آموزان است که متاسفانه به آن توجهی نشده است. در این کشور پس از مدارس معمولی دانش آموزان با اصرار والدین به مدارس شبانه هم می روند و با وجود این که آموزش و پرورش در کره جنوبی رایگان است، اما والدین، 25 درصد از کل درآمد خود را برای تدریس خصوصی فرزندان خود هزینه

ص: 43

می کنند. و به تبع آن هم، دانش آموزانی که انتظارات والدین خود را برآورده نسازند، به شدت تنبیه می شوند، و عدم دستیابی دانش آموز به یک رشته دانشگاهی، در حکم خیانت به خانواده تلقی می شود. لذا فشار سنگین و احساس نامیدی به دانش آموزان کره ای دست می دهد.

ژاپن

تصویر

ژاپنی ها در سال 1868، علیه حکومت خود قیام کردند، زیرا آن را فاسد می دانستند. سپس دولت جدید پس از آن به اعزام هیئت هایی به چند کشور، از جمله انگلیس، آلمان، فرانسه و آمریکا پرداخت تا از ایده های آموزشی آن ها مطلع شوند. و به این ترتیب یک نظام آموزشی ژاپنی براساس ادغام ایده های این کشورها با فرهنگ ژاپن ایجاد شد و ژاپن توانست تا آغاز جنگ جهانی دوم، از ثمره این نظام آموزشی بهره ببرد. پس از جنگ، ژاپن اصلاحات آموزشی متعددی را آغاز کرد که توسعه اقتصادی و تکنولوژیکی ژاپن را تقویت کرد و ارتقا داد. نظام آموزشی ژاپن از سیستم 6.3.3 پیروی می کند و بر روشی آموزشی متمرکز است که به کار تیمی و حل مساله متکی است و نه آموزش مستقیم. دانش آموزان برنامه های درسی مربوط به ریاضیات، علوم و اخلاق را با درجه ای موازی برنامه های درسی اخلاق و علوم دانشگاهی فرا می گیرند، که تاثیر مثبتی بر رفتار افراد جامعه داشته است. و وجهه مدرسه به عملکرد آکادمیک

ص: 44

و نوع تعامل آن بستگی دارد، به عنوان مثال، اگر دانش آموزی قانون را نقض کند، معلم راهنما و کادر آموزشی مدرسه موظف اند که رسما از مقامات عذرخواهی کنند.

برخی تحلیلگران آمریکایی معتقدند که پیاده کردن نظام آموزشی ژاپن در آمریکا، نسلی قوی را زیر نظر یک موسسه آموزشی قوی به وجود خواهد آورد و از مشکلاتی که مدارس آمریکا از آن ها رنج می برند، جلوگیری می کند.

تصویر

رقابت بین ژاپن و کره همیشه تنگاتنگ بوده اما در ژاپن به دانش آموزان وقت استراحت بیشتری داده می شود. آموزش با تجربه و فناوری ادغام شده و باعث ایجاد تفکری خلاق در بین آنان می شود. در این کشور، مادران عمده مسئولیت درس فرزندان را بر عهده دارند، اگر کودک به هر دلیلی به مدرسه نرفت، مادر به جای او می تواند در کلاس درس حاضر شود و عملکرد کودک باعث افتخار یا خجالت مادر است. وجود تعامل بین معلم و دانش آموزان بسیار مهم است. آموزش برای همه در یک سطح است و بهره هوشی عامل برتری کسی بر دیگری نیست. تولید ناخالص داخلی برابر 5.96 تریلیون دلار است.

در دوران استعمار و پس از آن هم از وضعیت ستیز و اختلاف بین اقلیت های قومی و دیگر اقشار جامعه رنج می برد. پس از استقلال و جدایی از مالزی در سال 1965، نخست وزیر سنگاپور (لی کوان یو) متوجه شد که آموزش و پرورش تنها راهی است که از طریق آن می توان بر مشکلات جامعه سنگاپور غلبه کرد و عملا به ایجاد یک نظام آموزشی شایسته سالار پرداخت و این نظام هم مدل مورد نیاز محقق شدن سیاست های اقتصادی مالزی را تشکیل داد، که امروزه به آن دست یافت. ویژگی بارز سیستم آموزشی سنگاپور، وجود معلمان، مدیران با کفایت و مجرب و رهبران توانمند با توانایی ایجاد چشم اندازهای بلندمدت متمایز می شود.

تصویر

سنگاپور از سیستم 6.2.2 پیروی می کند و برنامه های درسی اش به خوبی تدوین شده اند و معیارهای آن با روش های نوین یادگیری، و روش های سنجش و ارزیابی همسویی دارند. تمرکز ویژه بر آموزش پایه و هوشمندسازی سیستم آموزشی دلیلی است که این کشور را در رتبه سوم جای می دهد. تولید ناخالص داخلی این کشور به ازای هر فرد برابر 64584 دلار است.

سیستم حکومتی سنگاپور دستخوش بسیاری از جنبش های اصلاحی شد، که بارزترین آن ها در سال 1997 و زمانی بود که دولت دست به یک اقدام اصلاح طلبانه زد، که با عنوان (مدل متمرکز بر توانایی سنگاپور) شناخته شد، که هدف آن تاسیس مدارس جدیدی بود که (مدارس تفکر) نام داشت.

ص: 46

این مدل بر چهار محور متمرکز شده است، که عبارت اند: استفاده از معلمان مجرب، مستقل بودن مدارس، لغو سیستم بازرسی، تقسیم بندی مدارس به چهار گروه. سنگاپور در سال 2006، چهارمین اقدام اصلاح طلبانه را تحت نظام جدیدی با عنوان «آموزش کمتر، یادگیری بیشتر» عملی ساخت، و به لطف این دو سیستم آموزشی، سنگاپور توانست در آزمون های بین المللی به موفقیتی چشمگیر برسد و رتبه ای در سطح بالا در میان کشورها به خود اختصاص دهد.

هنگ کنگ

تصویر

هنگ کنگ تا سال 1997 مستعمرهای انگلیسی بود و یک نظام آموزشی بریتانیایی داشت، پیشرفت در یادگیری و رسیدن به مدارج تحصیلی بالا، به دست آوردن شغل مناسب را تضمین می کند. بنا بر تجاری بودن این منطقه، سه زبان انگلیسی، چینی و ژاپنی به دانش آموزان تدریس می شود. نرخ سواد در این کشور 94.6 درصد است و بودجه آموزشی مختص به هر فرد 39420 دلار است. میزان تولید ناخالص داخلی برابر 404.892 میلیارد دلار است.

پس از خروج استعمارگران در سال 2000، مقامات، اقدام به تغییر نظام آموزشی و تبدیل شدن به یک نظام آموزشی جدید کردند، که از سیستم 6.3.3 پیروی می کند، و مقامات متوجه شدند که آموزش و پرورش، دروازه ای برای آینده است، لذا به جای

ص: 47

روش های تلقین و حفظ مطالب درسی، بر یادگیری تمرکز کردند. مقامات توجه ویژه ای نسبت به قشر معلمین داشتند که این امر آنان را تشویق کرد تا تمام تلاش خود را برای امر تعلیم و تربیت به کار ببرند و در نتیجه باعث شد که آوازه معلمان بالا برود، تا جایی که عکس های معلمان را به نشانه تقدیر از آن ها در خیابان ها نصب کرده اند.

دانشگاه در کدام کشورها رایگان است؟

از آن جا که مدارک دانشگاهی موقعیت های بهتری برای استخدام و دسترسی به مشاغل با درآمد بالاتر فراهم می کنند، بسیاری از افراد پس از فارغ التحصیل شدن از دوره متوسطه تمایل به ادامه تحصیل در دانشگاه ها و برای تحصیلات عالی دارند. اما دانشگاه رفتن در بسیاری از کشورهای دنیا گران و پرهزینه است.

به عنوان مثال در آمریکا، برای ثبت نام در دانشگاه های دولتی، دانشجویان می بایست هزینه ای بالغ بر 24٫061 دلار برای هر ترم پرداخت کنند. در صورت ادامه تحصیل در دانشگاه های خصوصی این مبلغ حدودا 47٫831 دلار خواهد بود. این هزینه ها برای دانشجویانی که از دیگر کشورهای دنیا برای تحصیل به آمریکا می روند، به مراتب بالاتر خواهد بود.

اگرچه بسیاری از دانشگاه ها در آمریکا با پرداخت وام و کمک هزینه تحصیلی این امکان را برای تعداد محدودی از دانشجویان فراهم می آورند، اما بسیاری از مردم عادی به سادگی نمی توانند هزاران دلار برای دانشگاه رفتن هزینه کنند.

تصویر

ص: 48

ارائه آموزش کاملا رایگان و باکیفیت اگرچه غیرممکن به نظر می رسد، اما اگر تعداد کشورهایی که چنین تسهیلاتی را برای دانشجویان خود فراهم می آورند، افزایش یابند، قطعا نرخ سوادآموزی در سطح جهانی رشد خواهد کرد.

لیست کشورهایی که تحصیلات دانشگاهی در آن ها رایگان است به شرح زیر است.

آلمان

دانشگاه های آلمان آموزش رایگان را برای همه از جمله دانشجویان بین المللی و با هدف جذب کارگران ماهر به کشور ارائه می دهند.

از آن جا که شهروندان آلمانی مالیات زیادی به دولت پرداخت می کنند، این کشور هزینه کافی برای تامین آموزش رایگان را دارد. آمار و ارقام نشان می دهد که دستکم 900 رشته در سطح کارشناسی به زبان انگلیسی در سراسر کشور آلمان ارائه می شود، که شامل طیف گسترده ای از رشته هایی نظیر علوم انسانی، سیاست و مهندسی و فنی می شود.

تصویر

فنلاند

دانشگاه های فنلاند نیز کاملا رایگانند و رشته های بسیاری را به زبان انگلیسی ارائه می دهد. با این حال هزینه زندگی در فنلاند بسیار بالاست و دانشجویان بین المللی باید خود این هزینه ها را تقبل کنند.

ص: 49

به طور متوسط، هزینه زندگی ماهیانه یک دانشجو در فنلاند در حدود 8000 تا 1000 دلار در شهرهای کوچک تخمین زده شده است. این میزان در شهرهای بزرگ بالاتر است.

بنا به مطالعات جهانی و تجربه کشورهای پیشرفته (اعم از جوامع اسلامی و غربی)، نمیتوان کشور و دولتی را یافت که بدون توجه و تمرکز ویژه بر تعلیم و تربیت به جایگاه قابل قبولی در توسعه یافتگی رسیده باشد. براساس نتایج ارزیابی موسسات معتبر جهانی، رتبه کیفیت آموزش ابتدایی ایران در دنیا در جایگاه هفتادم، رتبه کیفیت مدیریت مدارس ایران در دنیا یک صد و هشتم و از نظر کیفیتِ کل سیستم آموزش، صد و سومین کشور جهان هستیم.

تصویر

در کشورهایی که دارای آموزش و پرورش برتر جهان هستند، آموزش ابتدایی را زیر بنای کل نظام آموزشی می بینند و برای همین معلمین دوره ابتدایی دارای مدارک بالاتر تحصیلی هستند. در فرهنگ ما مسلمانان این باور هست که مغز کودک همانند زمین بایری است که در آن هر چه بکارید همان محصول می دهد.

تصویر

ص: 52

آموزش دو طرفه است و معلم به همراه دانش آموزان مطلب جدید یاد می گیرد.

در کره، به آموزش همراه با مشاهده و تجربه اهمیت داده می شود. مدارس هفت روز هفته دایر هستند و دانش آموزان در سال حدود یک ماه و نیم تعطیلی دارند، که سه هفته آن برای تابستان است. در کره، آموزش زبان های خارجی به عهده معلمانی از همان کشورها است، به همین دلیل مردم کره زبان انگلیسی را از فرانسوی ها بهتر صحبت می کنند و عمدتا در آزمون تافل نمرات بالایی را به دست می آورند. بودجه آموزشی این کشور 11 میلیارد و 300 میلیون دلار است.

تصویر

با توجه به مطالب بالا می توان گفت که معیارهای مهمی وجود دارد که بر اساس میزان برآورده شدن آن می توان نظام آموزشی یک کشور را کارآمد و مفید یا ناکارآمد و ضعیف قلمداد نمود:

- سطح دسترسی مردم کشور به دانش پایه.

- وضعیت آموزش در مدارس ابتدایی.

- وضعیت مدارس راهنمایی و دبیرستان.

- سطح و شرایط تحصیل زنان و دختران در جامعه.

- میزان بودجه اختصاص یافته به آموزش.

بی شک اجرای برنامه های توسعه نیازمند به کارگیری نیروی آموزش دیده و افراد متخصص و تحصیلکرده است و نیروهای آموزش دیده به وجود جوانان با استعداد و با توان بستگی دارد و نقش آموزش و پرورش در این میان، کشف این استعدادها و نیز بارور نمودن آن ها است.

ص: 54

تصویر

آموزش و پرورش ضمن بهره گیری مناسب از هوش و استعداد افراد انسانی زمینه را برای رشد و توسعه کشور فراهم می آورد و البته روشن است که آموزش نیروهای متخصص ورزیده، نیاز به کادر آموزشی مجرب و استادان کارآمد دارد. لذا نظام آموزش می تواند با جذب اساتید و معلمان لایق و با کفایت به امر آموزش، نیروی انسانی مورد نیاز برنامه توسعه بپردازد. بنابراین آموزش و پرورش باعث شکوفایی استعدادها و ارتقاء کیفیت نیروی انسانی می گردد. آموزش و پرورش از با ثبات ترین بخش های اقتصادی هر جامعه محسوب می شود. در حالی که سایر بخش های اقتصادی غالبا با رکود و رونق مواجه می شوند. بنابراین آموزش و پرورش به دلیل برخورداری از ثبات و تعادل بیشتر می تواند در هنگام رکود اقتصادی و بی کاری، نیروی کار را جذب کرده و با آموزش و تجهیز نمودن این نیروها، در هنگام رونق آن ها را به جامعه تحویل دهد.

رمز موفقیت و پیشرفت در هر کشوری، در ایجاد مراکز تحقیقاتی و پژوهشی است. اکثر دستآوردهای علمی و تکنولوژی، حاصل کار محققان و پژوهشگران می باشد. کار تحقیق و پژوهش نیز به عهده دانشگاه ها و سایر مراکز تحقیقاتی است. پس در هر صورت آموزش و پرورش است که کادر تحقیقاتی و پژوهشی را آموزش و تحویل این مراکز می دهد و به دلیل نتایج درخشان مراکز تحقیقاتی، بودجه موسسات تحقیقاتی و پژوهشی در اکثر کشورها رشد دارد.

ص: 55

تصویر

در طی سال های گذشته تغییرات زیادی در سیستم آموزش و پرورش ایران به وجود آمده است و سیستم های مختلف با رویکردها و کارکردهای مختلف در این زمینه به اجرا در آمده اند.

یادمان نرود که کارکرد آموزش وپرورش در دنیا انتقال تجربیات گذشته و امروز برای ساختن آینده است. هدف نظام آموزشی ایران باید آموزاندن کارکردهای فردی، کارکردهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی به دانش آموزان است.

نظام آموزش و پرورش ایران در حوزه سلامت آموزش ابتدایی با پوشش 98.4 درصد رتبه چهاردهم دنیا را کسب نماید که این نشان از سرمایه گذاری خوب در این زمینه است.

در محتوای آموزشی رتبه 47، در مورد شاخص تکنولوژی با کسب امتیاز 3.2 رتبه 99 و از نظر کیفیت آموزش و پرورش با کسب امتیاز 4.2 در رتبه 60 قرار دارد و در مجموع رتبه 74 را در بین 140 نظام آموزشی به خود اختصاص داده است.

با توجه به این که براساس سند چشم انداز 1404 ایران باید رتبه اول را در منطقه داشته باشد، باید متصدیان امر برای رسیدن به این هدف با برنامه ریزی خوب و الگوبرداری مناسب از نظام های موفق آموزش و پرورش پیش بروند.

ص: 56