فیزیولوژی بدن

تقدیم به:

پدر و مادر عزیز و مهربانم

که در سختی ها و دشواری های زندگی همواره یاوری دلسوز و فداکار

و پشتیبانی محکم و مطمئن برایم بوده اند.

سید امیر محمد هاشمی نسب

ص: 5

پیشگفتار:

در مرکز تحقیقات و فن آوری های نوین دمش سپاهان (دکتر محمد شفیعی) آموزش پژوهش محور را نهادینه کردیم، چرا که ایمان داریم گسترش مرز های علم و فن آوری در جهت پیشرفت کشور در گرو کوشش پژوهشگران است و پژوهشگر با ذهن پرسش گرش از لایه های ابر گرفته آسمان دانش می گذرد، تا به افق های جدیدی دست یابد. روح پژوهشگر، پویا و جوینده است و پوسته های جهل را شکافته، به قنات جاری علم دست می یابد و تا چشمه ی جوشان آن را بر کویر تشنه خویش جاری نسازد، آرام نمی گیرد. در مراکز پژوهش محور دکتر محمدشفیعی اعتقاد داریم؛ پژوهش هزینه نیست، سرمایه است. در اقدامات پژوهشی این مراکز پژوهشی، پژوهشگران کوچک ما تلاش می کنند وضعیت نامطلوب را به وضعیت مطلوب تغییر دهند و یاد می گیرند درست توجه کنند و بدان چه که آموخته اند عمل کنند.

دانش آموزان پژوهنده ی ما می فهمند که هیچ گاه شکست در مسیر کسب دانش وجود ندارد، لذا از ناملایمات علمی و بن بست های مقطعی هراسی نداشته و راه غلبه بر سد های مجازی پیش روی کسب دانش و ارتقای علمی را خوب یاد بگیرند. علاوه بر این اصول و مبنای کار گروهی را فراگرفته تا بتوانند براساس خرد جمعی کار کنند. با بیش از 25 سال سابقه آموزشی - پژوهشی و مدیریتی دریافته ایم که پژوهش و تحقیق مثل حروف الفبا باید از سال های نخست آموزش شروع شده و نهادینه شود، و این امر مهم را در طرح آموزش پژوهش محور انجام داده و به نتایج شگرفی دست یافته ایم و با علم به این که می دانستیم دانش آموزان در مقاطع پایین تر توانایی های بزرگی دارند و در عمل تجربه نمودیم و نهادینه کردیم و مصمم هستیم که این امر مهم در کل کشور اجرایی شود. ان شاا...

محمدرضا محمد شفیعی

مدیر مجتمع فرهنگی آموزشی تحقیقاتی دکتر محمد شفیعی

ص: 6

فهرست مطالب

فصل اول...8

مغز...9

قلب...17

عصب گیری قلب...18

توالی تحریک ها...20

دوره تحریک ناپذیری قلب...22

فصل دوم...30

کلیه...31

گوش...37

فصل سوم...42

کبد...43

معده...48

روده مستقیم...52

منابع...57

ص: 7

فصل اول: فیزیولوژی مغز، قلب

اشاره

تصویر

ص: 8

مغز

مغز پیشین

برای مطالعات آناتومی مغز پیشین، مغز را به دو قسمت تقسیم می کنند.

- تلن سفالن

ساختار عمده تلن سفالن شامل کورتکس، بازال گانگلیا و سیستم لیمبیک می باشد.

- دیان سفالن

ساختار عمده دیان سفالن شامل تالاموس و هیپوتالاموس می باشد.

تصویر

سیستم لیمبیک

سیستم لیمبیک یک مجموعه از ساختارهای مغز است که با احساسات، انگیزش، رفتارهای چندوجهی، ذخیره سازی حافظه و فراخوان از حافظه در ارتباط است.هیپوکامپوس و آمیگدالا یا بادام مغزی جزو سیستم لیمبیک هستند. تشکیلات هیپوکامپوس شامل هیپوکامپ، شکنج دندان های و یوشکنج پارا هیپوکامپ است. شکنج پارا هیپوکامپ در بین شیار هیپوکامپ و شیار کولاترال قرار دارد و در امتداد هیپوکامپ در طول لبه داخلی لوب گیجگاهی می باشد.

ص: 10

اعمال سیستم لیمبیک

این نواحی علاوه بر نقش خود در کنترل رفتار بسیاری از رفتارهای بدن مانند دمای بدن، میل به خوردن و آشامیدن، وزن بدن و تنظیمات قلب و عروق را کنترل می کند.

تصویر

تالاموس

تالاموس یک مرکز پردازش کننده اطلاعات می باشد و سیگنال های حسی و سیگنال های موتور خروجی به کورتکس وارد و از آن خارج می شوند، به استثنا حس بویایی بقیه حواس از تالاموس عبور می کند، تالاموس متشکل از دو لوب متصل به هم است و شامل ماده خاکستری و قسمت non-cortical مغز است.

تصویر

مغز میانی (مزانسفال)

اشاره

مغز میانی از دو قسمت تکتوم و تکمنتوم تشکیل شده است.

تصویر

تکمنتوم

در زیر تکتوم قرار گرفته است و شامل ساختار رتیکولار، ماده خاکستری پریکوداکتال و هسته قرمز (sub stantia nigra) است.

متانسفالن

مخچه یا مغز کوچک که کنترل حرکات بدن را بر عهده دارد و به عنوان یک مرکز رفلکس برای تعادل عمل می کند. حرکات ارادی یا غیر ارادی توسط مخچه کنترل می شوند. بینایی، شنوایی و اطلاعات حسی سوماتیک توسط مخچه دریافت و به حرکات ماهیچه تبدیل می شود.

تصویر

ص: 14

پل

پل به عنوان یک برآمدگی بزرگ در پایه مغز بین مزانسفال و بصل النخاع است. پل شامل یکسری بخش های اطلاعاتی منظم مانند هسته ها که نقش مهمی در خواب برعهده دارد می باشد. پل در حفره جمجمه ای در زیر چادرینه مخچه قرار دارد و در جلو با شریان بازیلار، زین پشتی استخوان اسفنوئید و بخش قاعده ای استخوان پشت سر مجاورت دارد. پل علاوه براینکه نیمه فوقانی بطن چهارم را می سازد، حاوی برخی از هسته های اعصاب مغزی نیز می باشد و به عنوان مسیری برای عبور نوارهای صعودی و نزولی مهم عمل می کند.

تصویر

نورون

یک نورون به عنوان سلول عصبی شناخته تصویر می شود و فرآیند ذخیره اطلاعات در سلول عصبی را بر عهده دارد. آن ها به شکل متنوعی از نظر شکل، اندازه و نوع به چند دسته تقسیم می شوند در بدن انسان نورون هایی به طول 3 فوت قرار دارند.

قلب

قلب یک عضو عضلانی است که در کیسه فیبروزی به نام پریکاردیوم قرار دارد و در سینه جای گرفته است. فاصله باریک بین قلب و پرده پریکاردیوم را مایعی آبکی پر می کند که به عنوان لابریکانت (لغزنده کننده) جهت راحتی حرکت قلب می باشد.

تصویر

عضله قلبی سلول های عضله قلبی (میوکاردیوم) در لایه هایی قرار دارند که محکم به هم متصل شده و کاملا حفره های پر از خون را احاطه می کنند. هنگامی که دیواره های حفره منقبض می شوند شبیه یک مشت فشرده می شوند که به خون درونشان فشار وارد می کند.

ص: 17

عصب گیری قلب

خون رسانی قلب

تصویر

خونی که پمپاژ می شود از طریق حفره های قلبی، مواد غذایی و تولیدات نهایی، متابولیک را با سلول های میوکاردی مبادله نمی کند (منظور خونی است که از داخل با

ص: 18

هماهنگی و تنظیم ضربان قلب

به طور کلی، قلب یک پمپ دوگانه است که در آن ابتدا دهلیزها و بلافاصله بعد از آن بطن ها منقبض می شوند. انقباض عضله قلبی شبیه عضلات اسکلتی و بسیاری از عضلات صاف با دپلاریزاسیون غشا پلاسمایی شروع می شود. همان طور که قبلا گفته شد سلول های عضله قلب به وسیله اتصالات شکافی به هم مرتبط هستند.

تصویر

ص: 19

توالی تحریک ها

اشاره

گره سینوسی دهلیزی، مولد ضربان طبیعی برای قلب است. به طور طبیعی این گره تولید جریاناتی می کند که منجر به دپلاریزاسیون تمام سلول های عضله قلبی می شود.

تصویر

پتانسیل های عمل قلبی

همانند سلول های عضله اسکلتی و نورون ها، پتانسیل استراحت غشا نسبت به سدیم نفوذپذیرتر است و بنابراین پتانسیل استراحت بسیار نزدیکتر به پتانسیل تعادل یون پتاسیم است تا به پتانسیل تعادل یون سدیم. همچنین فاز دپلاریزاسیون در پتانسیل عمل به طور عمده ناشی از فیدبک مثبت و افزایش نفوذپذیری به سدیم است که در اثر باز شدن کانال های سدیمی حساس به ولتاژ به وجود می آید.

تصویر

ص: 20

الکتروکاردیوگرام

الکتروکاردیوگرام از کلمه آلمانی Kardio گرفته شده و اصولا وسیله ای جهت ارزیابی وقایع الکتریکی درون قلب است. پتانسیل های عمل سلول های عضله قلبی می تواند به عنوان باتری هایی در نظر گرفته شود که باعث حرکت بارها در مایعات بدن می شوند. این بارهای متحرک (جریان ها)، مجموع پتانسیل های عمل در بسیاری از سلول های عضله قلب به صورت همزمان می باشد و با تشکیل قرار دادن الکترودهایی درسطح پوست قابل تشخیص می باشد.

تصویر

دوره تحریک ناپذیری قلب

اشاره

عضله بطنی، برخلاف عضله اسکلتی، قادر به هیچ گونه جمع کردن انقباضات نمی باشد و این یک امتیاز بسیار خوب است. تصور کنید که عضله قلبی قادر به انقباض تتانیک طولانی مدت می بود. در طول این دوره پر شدن بطن ها اتفاق نمی افتاد چون پر شدن بطن ها فقط در هنگام استراحت آن ها صورت می گیرد و در نتیجه عمل پمپاژ قلب متوقف می شد. عدم توانایی قلب در انقباضات تتانیک ناشی از دوره طولانی تحریک ناپذیری عضله قلبی است. همان طور که قبلا گفته شد دوره تحریک ناپذیری مطلق در عضله اسکلتی (1 تا 2 میلی ثانیه) بسیار کوتاه تر از مدت زمان انقباض (20 تا 100 میلی ثانیه) است و بنابراین انقباض دوم قبل از اتمام انقباض اول قادر به ایجاد شدن می باشد.

تصویر

ص: 22

وقایع مکانیکی چرخه عضله قلبی

روند دپلاریزاسیون که قبلا توضیح داده شد یک چرخه قلبی تکرار شونده را به صورت انقباض و استراحت دهلیزها و بطن ها به وجود می آورند.

سیکل قلبی به دو فاز کلی تقسیم می شود، که هر دو روند بخاطر اتفاق وقایع بطنی نامگذاری شده است.

- سیستول: دوره انقباض بطنی و خروج خون از قلب

- دیاستول: که به دنبال سیستول است و دوره استراحت قلبی و پر شدن قلب از خون می باشد. در سرعت میانگین ضربان قلب (72 بار در دقیقه) هر چرخه قلبی حدود 8/0 ثانیه طول می کشد.

تصویر

سیستول

از طریق گره AV موج دپلاریزاسیون به بطن ها منتقل می شود و آن ها را منقبض می کند. به یاد بیاوریم که درست قبل از انقباض، دریچه آئورتی بسته و دریچه AV باز بوده است. با انقباض بطنی، فشار بطنی به سرعت افزایش می یابد و این فشار به سرعت از فشار دهلیزی جلو می زند و باعث بسته شدن دریچه AV می شود و مانع از برگشت خون به دهلیز می گردد. از آن جایی که فشار آئورتی هنوز بالاتر از فشار بطنی است، دریچه آئورتی بسته باقی می ماند و بطن نمی تواند خالی شود، با این که منقبض شده است. این دوره کوتاه انقباض ایزوولومتریک بطنی، هنگامی پایان می یابد که فشار بالا رونده بطنی بیشتر از فشار آئورتی شود. دریچه آئورتی باز می شود و تخلیه بطنی اتفاق می افتد. منحنی حجم بطنی نشان می دهد که تخلیه در ابتدا سریع است و سپس کند می شود. توجه داشته باشید که بطن به طور کامل تخلیه نمی شود. مقدار خونی که بعد از تخلیه در بطن باقی می ماند اصطلاحا حجم پایان سیستولی نامیده می شود.

تصویر

ص: 24

ابتدای دیاستول

با توقف انقباض و تخلیه بطنی و شروع استراحت عضله بطن، دیاستول آغاز می گردد. به یاد داشته باشیم که موج T الکتروکاردیوگرام مربوط به پایان یافتن کفه پتانسیل عمل و شروع رپلاریزاسیون بطنی می باشد. در زمانی که فشار بطنی تر بسیار پائین تر از فشار آئورتی می شود، دریچه آئورتی بسته می شود، با این حال دراین زمان، فشار بطنی هنوز بیشتر از فشار دهلیزی است، به طوری که دریچه AV هنوز بسته باقی می ماند.

تصویر

صداهای قلبی

دو صدا به نام صداهای قلب که این صداها از انقباض قلب منشأ گرفته و به طور طبیعی توسط یک استتوسکوپ قرار گرفته بر روی دیواره سینه شنیده می شوند. اولین صدا، یک لاب نرم و بم مربوط به بسته شدن دریچه های AV در آغاز سیستول و انقباض ایزولومتریک بطنی است و دومین صدا، یک داپ بلند، مربوط به بسته شدن دریچه های آئورتی و ریوی در شروع دیاستول و استراحت ایزولومتریک بطن است. این صداها که ناشی از ارتعاش تولید شده در اثر بسته شدن دریچه ها است، کاملا طبیعی هستند، ولی دیگر صداها که heart murmurs نامیده می شوند مکررا نشانه بیماری قلبی است.

تصویر

کنترل سرعت ضربان قلب

ضربان ریتمیک قلب در حدود 100 ضربه در دقیقه در غیاب کامل اثرات هورمونی و عصبی بررسی گره SA اتفاق می افتد. این تعداد ضربان، همان طور که می دانیم سرعت تخلیه خون گره SA می باشد. هر چند که به طور طبیعی، زمانی که گره SA تحت اثر دائمی اعصاب و هورمون ها قرار دارد این تعداد ممکن است خیلی بیشتر یا خیلی کمتر باشد. تعداد بسیاری از تارهای سمپاتیک و پاراسمپاتیک برروی گره SA ختم می شوند. فعالیت اعصاب پاراسمپاتیک (واگ) باعث کاهش سرعت ضربان قلب می شود، در حالی که فعالیت اعصاب سمپاتیک باعث افزایش آن می شود. در حال استراحت، فعالیت پاراسمپاتیک به طور قابل توجهی از سمپاتیک بیشتر است و بنابراین سرعت طبیعی ضربان قلب در حالت استراحت حدود 70 ضربه در دقیقه است.

تصویر

ص: 27

کنترل حجم ضربه ای

دومین عاملی که برون ده قلبی را تعیین می کند حجم ضربه ای است که حجمی از خون توسط هر بطن در خلال انقباض خارج می شود، همان طور که قبلا گفته شده در هنگام انقباض بطن ها خون درون آن ها کاملا خارج نمی شود. بنابراین یک انقباض بسیار قوی تر می تواند با افزایش مهم تخلیه خون بطن، ضربه را افزایش دهد.

تصویر

یکی از عملکردهای مهم این رابطه حفظ تعادل در برون ده قلب راست و چپ است برای مثال اگر قسمت راست قلب به طور ناگهانی شروع به پمپاژ کردن بیشتر خون کند، جریان بیشتر خون به بطن چپ به طور خودکار باعث ایجاد افزایش معادل در برون ده بطن چپ می شود و این اطمینان را به وجود می آورد که خون در شش ها تجمع نمی یابد.

اندازه گیری عملکرد قلب

بازده قلب در انسان به روش های مختلف قابل اندازه گیری است. به علاوه تصاویر دو بعدی و سه بعدی در طول چرخه کامل قلب قابل دسترس است. برای مثال در اکوکاردیوگرافی که معمول ترین تکنیک مشاهده ای می باشد، امواج فوق صوت به قلب تابیده می شود و امواج برگشتی به صورت الکترونیکی با کامپیوتر پلات می شوند و یک تصویر از قلب ایجاد می کنند.

تصویر

ص: 29

فصل دوم: فیزیولوژی کلیه و گوش

اشاره

تصویر

ص: 30

کلیه

محل قرارگیری و اندازه کلیه چپ و راست

در بدن هر انسان سالم دو عدد کلیه وجود دارد که در سطح پشتی شکم، طرفین ستون فقرات قرار گرفته اند. قسمت فوقانی کلیه ها تا محاذات دنده ی 12 و قسمت تحتانی آن تا سومین مهره ی کمری امتداد دارد. کلیه راست به علت قرارگیری کبد کمی پایین تر از کلیه سمت چپ می باشد. اندازه کلیه ها معادل مشت بسته هر فرد می باشد. وزن تقریبی آن ها در مردان 125 الی 170گرم و در زنان 115 الی 155گرم، ضخامت کلیه ها حدود 5/ 2 الی 3 سانتیمتر، طول کلیه ها11 الی 12 سانتیمتر و عرض کلیه ها 5 الی 7/ 5 سانتیمتر می باشد.

تصویر

وظایف کلیه ها در بدن

کلیه ها با تولید ادرار در دفع مواد زاید، تعادل الکترولیتی، تنظیم هورمونی، تنظیم فشار خون و هوموست از گلوکز نقش دارند.

تصویر

کپسول کلیه

کپسول کلیه پرده ای شفاف از جنس بافت پیوندی رشته ای است که دور هر کلیه قرار گرفته است و آن ها را از نفوذ میکروب ها حفظ می کند.

نفرون کلیه

اشاره

به ساختار عملکردی کلیه ها نفرون می گویند. هر کلیه از 1 میلیون نفرون تشکیل شده است و مسئول تولید ادرار می باشند.

تصویر

لوله پیچیده دور

خصوصیات لوله پیچیده دور شامل موارد زیر است.

- در بخش قشری کلیه قرار دارد.

- از طریق یک لوله رابط به مجرای جمع کننده ادرار ختم می شود.

- دارای شبکه دوم مویرگی است.

وظیفه لوله پیچیده دور شامل موارد زیر است.

- بازجذب فعال NaCl

- بازجذب فعال بیکربنات

- ترشح مواد زائد مثل کراتنین و یون هیدروژن

مجرای جمع کننده ادرار

انتهای هر نفرون به مجرای جمع کننده ادرار می رسد که بین چند نفرون مشترک است. این مجرا ادرار ساخته شده در نفرون ها را به لگنچه می رساند تا در نهایت توسط دو میزنای کلیه ها را ترک و به مثانه برود. علاوه بر این لوله جمع کننده ادرار در باز جذب غیر فعال آب و اوره نیز نقش دارد.

تصویر

ص: 36

گوش

گوش خارجی

اشاره

گوش خارجی از سه قسمت تشکیل شده است.

- لاله گوش

- مجرای شنوایی خارجی

- پرده صماخ

تصویر

لاله گوش

ساختمان لاله گوش غضروفی است و پوست آن نازک ترین پوست بدن است (به جز نرمه گوش)، وظیفه اصلی لاله گوش جمع آوری اصوات است و به تشخیص جهت صدا کمک می کند.

تصویر

ص: 37

مجرای گوش

طول آن 2 تا 3 سانتیمتر است، قسمت بیرونی غضروفی و قسمت عمقی آن استخوانی است. پوست ناحیه غضروفی حاوی غدد مترشحه سرومن (جرم) می باشد. وظیفه اصلی مجرا انتقال اصوات صوتی به گوش میانی می باشد.

تصویر

پرده گوش (صماخ)

پرده صماخ به شکل دایره ای به قطر1سانتی متر به رنگ خاکستری و با زاویه 45 درجه در انتهای مجرا قرار گرفته است. به دلیل یکسان نبودن ضخامت در سطح آن و تفاوت خاصیت کشسانی در نواحی مختلف باعث انتقال فرکانس های مختلف اصوات به گوش میانی می شود.

تصویر

گوش میانی

اشاره

محفظه ای پر از هوا به ابعاد 15در 15 میلیمتر با عمق 2 میلیمتر که داخل استخوان گیجگاهی قرار دارد و شامل اجزا زیر می باشد.

ص: 38

فضای صماخی تصویر گوش میانی

ارتعاشات صوتی از پرده صماخ به واسطه استخوانچه های گوش (چکشی، سندانی، رکابی) به دریچه بیضی حلزون می رسد. نقش گوش میانی، انتقال اصوات منتقل شده از هوا به ستون های مایع درون حلزون است. گوش میانی با عملکرد تطبیق آمپدانس خود موجب می شود تا60 تا 65 درصد انرژی صوتی وارد شده به حلزون منتقل شود.

تصویر

استخوانچه های شنوایی

اشاره

سه استخوان کوچک به نام های چکشی، سندانی و رکابی به یکدیگر متصل و به وسیله لیگامان های متعددی در موقعیت های خود پایدار و با ثبات شده و صوت را به گوش داخلی انتقال می دهند.

تصویر

فصل سوم: فیزیولوژی کبد و معده

اشاره

تصویر

ص: 42

کبد

اشاره

کبد (انسان) یا جگر سیاه (حیوان) بزرگ ترین غده بدن است که در فعالیت های سوخت و ساز بدن مانند گوارش نقش دارد. تمام خون دستگاه گوارش توسط سیاهرگی به نام ورید بابی جمع آوری شده و وارد کبد می شود و تمام مواد جذب شده از لوله گوارشی از کبد عبور می کنند. دیگر کارهای کبد به دام انداختن سموم و تصفیه آن ها با تبدیل کردنشان به مواد بی ضرر است. همچنین، این کبد است که متابولیسم داروها را در بدن بر عهده دارد. شرکت در خون سازی (در دوره پیش از تولد) و مقاومت در برابر عفونت ها، فراهم ساختن سریع انرژی در هنگام ضرورت، ذخیره آهن و غیره از دیگر فعالیت های کبد است. سلول های کبدی پروتئین های مختلفی را به طور دائم می سازند (آلبومین، پروترومبین، فیبرینوژن، لیپو پروتئینها و هپارین). سلول های کبدی مواد مختلفی از جمله تری گلیسریدها، گلیکوژن و ویتامین ها را ذخیره می کنند.

تصویر

کبد به عنوان یک سیستم ذخیره مهم برای گلوکز خون عمل می کند. به این معنی که هنگامی که گلوکز خون بعد از صرف یک وعده غذا تا غلظت زیادی بالا می رود میزان ترشح انسولین نیز افزایش می یابد و در حدود دو سوم گلوکز جذب شده از روده بلافاصله به گلیکوژن تبدیل شده و در کبد ذخیره می شود. در طی ساعات بعد که غلظت گلوکز خون و انسولین کاهش می یابد، کبد گلیکوژن را تجزیه و

ص: 43

کبد چرب

اشاره

عضوی بزرگ در بدن انسان است و مسئول به اصطلاح رد کردن تمام مواد غذایی و نوشیدنی مصرف شده از صافی است به این معنی که کبد فاکتورهای مضرر مواد غذایی را گرفته و آن ها را به صورتی بدون ضرر وارد سیستم های دیگر بدن می کند. کبد به طور طبیعی خود را توسط سلول هایی ترمیم و پاکسازی می کند. وجود چربی در کبد هر انسانی طبیعی است، اما اگر کبدی دارای 5 تا 10 درصد چربی باشد کبد چرب نامیده می شود. کبد چرب یک موقعیت مخرب را در بدن ایجاد می کند و بدتر این که هیچ علامت هشدار دهنده ای در ابتدا ندارد. بیماری کبد چرب همراه با التهاب است که این التهاب با از بین رفتن سلول های کبدی همراه است و اگر درمان نشود سبب سیروز کبدی می شود.

تصویر

آمار ابتلا به کبد چرب

میزان 10 تا 20 درصد مردم آمریکا مبتلا به کبد چرب هستند و این آمار برای

ص: 45

چگونگی چرب شدن کبد

تحقیقات جدید نشان می دهد، چربی موجود در غذاها یکی از دلایل بیماری کبد چرب محسوب می شود. به نظر می رسد ورود بی رویه ی چربی ها به درون کبد، زمینه ساز این بیماری است. وقتی کبد توانایی تنظیم جذب چربی ها را از دست می دهد باعث می شود کبد چرب شود. در افراد سالم حدود نصف چربی مصرفی به انرژی تبدیل شده و می سوزد و یک دوم باقی مانده در بافت چربی ذخیره می شود. به طور طبیعی فقط میزان کمی چربی در کبد ذخیره می شود. پیدا کردن ریشه ی چربی های ذخیره شده در کبد چرب، برای پیش گیری و درمان این بیماری بسیار حائز اهمیت است.

تصویر

درمان کبد چرب

مصرف بعضی از مواد غذایی طبیعی، فعالیت کبد را در حد مطلوب حفظ می کند. داشتن یک کبد سالم باعث می شود، انرژی بیشتر و حال بهتری داشته باشیم، ولی کبدی که بیمار است و به درستی کار نمی کند، باعث احساس خستگی، سردرد، اشکال در تنفس، حساسیت و عدم تحمل بعضی مواد غذایی، مشکلات پوستی و افزایش وزن می شود.

تصویر

ص: 47

معده

اشاره

معده یک کیسه عضلانی است و از قسمت های حجیم لوله گوارش تشکیل شده است. لوله گوارش لوله ای تو خالی با قطری متغیر است که ویژگی های ساختمانی مشترکی در سراسر لوله دارد و در قسمت های مختلف این لوله ساختمان آن برحسب کارکرد آن کمی متغیر است. به طور کلی از نظر ساختمانی لوله گوارش از چهار لایه تشکیل شده است که از داخل به خارج شامل مخاط، زیر مخاط، لایه عضلانی و سروز می باشد.

تصویر

معده از یک طرف با مری و از طرف دیگر با اثناعشر (قسمت ابتدایی روده باریک) ارتباط دارد. معده در جنین در انتهای هفته چهارم بارداری شروع به تشکیل شدن می کند. معده محلی برای ذخیره، هضم و جذب مواد غذایی است.

تصویر

ص: 48

مجاری معده

مجرای کاردیا که به انتهای تحتانی مری متصل است. قطر این مجرا به وسیله یک دریچه تنظیم می شود. این دریچه یک طرفه بوده و در حالات عادی اجازه برگشت مواد غذایی را از معده به مری نمی دهد. مجرای کاردیا در مجاورت مهره یازدهم سینه قرار دارد.

تصویر

قسمت های مختلف معده

فوندوس معده

بالاترین قسمت معده است که گنبدی شکل و محدب است. معمولا داخل فوندوس معده، گاز جمع می شود و در رادیوگرافی معده وجود گاز در این قسمت به وضوح دیده می شود.

تنه معده

این قسمت از معده می تواند افزایش حجم دهد.

غار معده یا آنتروپیلوریک

غار معده در فاصله بین تنه معده و مجرای پیلوریک قرار دارد. این قسمت دارای غده هایی است که غنی از سلول های ترشح کننده موکوس است.

تصویر

ص: 49

مجرای پیلوریک

این مجرا حدود 5 /2 سانتیمتر طول دارد و به روده باریک ختم می شود. این مجرا در انتها لوله ای و باریک می شود و با اتصال به دریچه پیلوریک پایان می یابد. دریچه پیلوریک بین معده و دوازدهه قرار دارد.

تصویر

کولون

اشاره

وظیفه اصلی کولون، جذب آب و املاح است که در نتیجه آن مواد هضم نشده وارده از روده باریک به کولون، از حالت مایع به حالت جامد در آمده و مدفوع نامیده می شود. با توجه به عملکرد روده بزرگ که در اصل هدایت مواد هضم نشده به خارج از بدن است و روده بزرگ فاقد چین و پرز است. کولون شامل قسمت های زیر است.

تصویر

کولون عرضی

زیر معده قرار دارد و کاملا از پرده صفاق پوشیده شده و متحرک است و به واسطه بند مخصوص خود که دو قشر پرده صفاق باشد، به سطح خلفی شکم متصل می شود.

کولون نزولی

کولون عرضی در زیر طحال با یک زاویه حاد به سمت پایین آمده و کولون نزولی را تشکیل می دهد.

کولون خاصره لگنی یا سیگموئید

دنباله کولون نزولی، کولون خاصره لگنی است که در حفره خاصره سمت چپ قرار دارد، سپس داخل لگن کوچک شده و به روده مستقیم، منتهی می شود. کولون خاصره لگنی از پرده صفاق کاملا پوشیده شده، دارای بند مخصوص و حرکات آزاد است.

سلول های موجود در لایه مخاطی کولون موکوس ترشح می کنند، تا با لغزنده ساختن سطح مخاط به دفع مواد هضم نشده کمک کنند.

روده مستقیم

اشاره

روده مستقیم دنباله کولون خاصره لگنی و قسمت انتهایی روده کلفت است. طول آن 12 تا 15 سانتیمتر می باشد. روده مستقیم که در حفره لگن قرار دارد، و فقط ثلث فوقانی آن از پرده صفاق پوشیده شده است.

تصویر

ص: 52

عروق خونی

رگ های خونی تغذیه کننده روده با عبور از طبقه عضلانی به زیر مخاط رسیده و شبکه عروق بزرگی را به وجود می آورند که انشعابات آن به آستر محور پرزهای در روده باریک، نفوذ می نماید. شریانچه های انتهایی، پس از تشکیل شبکه مویرگی در درون پرزها به وریدچه ها، منتهی می شوند که وریدچه ها نیز به ورید زیر مخاطی و آن ها نیز پس از ترک روده به ورید جمع آوری کننده مزانتری تخلیه می گردند. این وریدها نیز بهم پیوسته، ورید باب را به وجود می آورند که مواد جذب شده را به کبد می رساند. چون همه مواد جذب شده از روده به کبد منتقل می شوند، داروهایی که در کبد متابولیزه می شوند، نباید به طریق خوراکی مصرف شوند.

تصویر

اعصاب

عصب گیری لوله گوارش توسط سیستم عصبی اتونوم انجام می گیرد که خود به دو قسمت داخلی (Intrinsic) و خارجی (extrinsic) تقسیم می گردد. قسمت داخلی که به سیستم عصبی روده ای نیز موسوم است، مرکب از نورون های حسی، نورون های رابط و نورون های حرکتی است که بدون ارتباط با سیستم عصبی مرکزی و به طور رفلکس، عمل می نماید. به این ترتیب که تحریکات ناشی از ترکیب مواد غذایی (تحریکات شیمیایی) یا اتساع روده در اثر تجمع مواد (اتساع مکانیکی) به شبکه های مایسنر، منتقل شده و نورون های حرکتی آن ها، سبب ترشح سلول های اپیتلیال، انقباض عضلات و تحریک حرکات روده می شوند. سیستم عصبی روده ای از طریق کنترل حرکات پریستالتیک، جابه جایی مواد غذایی و تخلیه روده ها را امکان پذیر می سازد. به طوری که اختلال در عملکرد این سیستم، تخلیه روده ها را مشکل می سازد و نمونه آن بیماری هیرشسپرونگ می باشد. در این بیماری قسمتی از روده ها فاقد سیستم عصبی داخلی است و در نتیجه به علت عدم اتساع قسمت مبتلا، دفع مواد هضم نشده، امکان پذیر نیست.

بخش خارجی اعصاب روده ای، شامل اعصاب آدرنرژیک سمپاتیک و اعصاب کولینرژیک پاراسمپاتیک می باشد که اولی مهار کننده و دومی محرک عضلات صاف جداره لوله گوارش است. سیستم عصبی خارجی در ارتباط با سیستم عصبی داخلی روده می باشد، به طوری که استرس های شدید می توانند از طریق تحریک حرکات روده باعث پیدایش اسهال روانی گردند. با وجود این، قطع سیستم عصبی خارجی، اختلالی در عملکرد روده و حرکات پریستالتیک آن ایجاد نمی کند.

ص: 54

دستگاه گوارش انسان

راست روده یا رکتوم، قسمت انتهایی روده بزرگ در انسان است. قبل از این قسمت خمروده کولون سیگموئید و بعد از این قسمت مقعد قرار دارد. نقطه شروع آن در سومین مهره استخوان خاجی ساکرال است. طول این مجرا 12سانتیمتر است. بخش زیرین راستروده گشاد می شود و آمپول راست روده ای نام دارد.

تصویر

ص: 55

نقش روده باریک

عمل اصلی روده باریک، هضم و جذب مواد غذایی می باشد و در حقیقت جایی است که اکثر هضم و جذب غذاها در آن جا انجام می گیرد. روده باریک اندامی است که بین معده و روده بزرگ (کولون) واقع شده است و به آن روده کوچک نیز می گویند، اما نام کوچک مناسب به نظر نمی رسد، زیرا طول روده باریک حدود شش متر و قطر آن حدود 5 /2 تا 3 سانتی متر است.

روده باریک را به سه بخش تقسیم می شود.

روده باریک که اثنی عشر، یا دوازدهه، یا دئودنوم نام دارد و 26 سانتیمتر است.

ژونوم که 5/ 2 متر طول دارد.

ایلئوم که 5 /3 متر طول دارد.

تصویر

ص: 56

منابع

1) www.fa.wikipedia.org

2) www.beytoote.com

3) www.namnak.com

4) www.shefayekhatam.ir

5) www.zoomit.ir

6) www.ketabesabz.com

7) www.noavarpub.com

ص: 57