سرشناسه: کلاهدوزان، سید علیرضا، 1383-

عنوان و نام پدیدآور: نیروگاه ها و آلودگی ها/ گردآورندگان سید علیرضا کلاهدوزان، سید آریا رئیس زاده.

مشخصات نشر: اصفهان: انتشارات امیرفدک، 1397.

مشخصات ظاهری: 70 ص.

شابک: 1-63-6446-622-978

وضعیت فهرست نویسی: فیپا

موضوع: نیروگاه ها

موضوع: Power-plants

موضوع: نیروگاه های حرارتی

موضوع: Heating plants

موضوع: نیروگاه های برق

موضوع: Electric power-plants

موضوع: آلودگی -- جنبه های زیست محیطی

موضوع: Pollution -- Environmental aspects

موضوع: آلودگی -- کنترل

موضوع: Pollution control industry

موضوع: مدیریت محیط زیست

موضوع: Environmental management

شناسه افزوده: رئیس زاده، سیدآریا، 1384-

رده بندی کنگره: TJ164/ک8ن9 1397

رده بندی دیویی: 621/312

شماره کتابشناسی ملی: 5510615

ص: 2

نیروگاه ها و آلودگی ها

گردآورندگان:

سید علیرضا کلاهدوزان

دانش آموز پایه ی هشتم دبیرستان دکتر محمدشفیعی

سید آریا رئیس زاده

دانش آموز پایه ی هشتم دبیرستان دکتر محمد شفیعی

ص: 3

انتشارات امیرفدک: اصفهان- خیابان هشت بهشت غربی نبش تقاطع ملک ساختمان فدک

تلفن: 32730360-031 - همراه: 09133135694کد پستی: 43151-81546

Fadak.mansori@gmail.com

نیروگاه ها و آلودگی ها

سید علیرضا کلاهدوزان 83- سید آریا رئیس زاده 84

آماده سازی: انتشارات امیرفدک

مدیر مسئول: دکتر محمد رضا محمد شفیعی

مدیر تولید: سید محمد رضا منصوری تهرانی

مدیر فنی: مهسا صالحیان - سمیه مظفری

ویراستار ادبی: راضیه جوهریان

ویراستار علمی: سمیه مظفری - نادر سلطانی - حمید فولادی

صفحه آرا: عابدی- کاویانی

طراح جلد: کاویانی

● لیتوگرافی: طاها ● چاپ: ملت ● صحافی: ملت

● چاپ اول: 1397 ● تعداد:1000 ● قیمت: 40000 تومان© حق چاپ: 1397، انتشارات امیر فدک

شابک: 1-63-6446-622-978 ISBN: 978-622-6446-63-1

هر گونه استفاده از مطالب این کتاب اعم از بازنویسی، خلاصه سازی، نقل مطالب آموزشی، برداشت به صورت دست نویس، کپی، تکثیر و هر گونه چاپ سنتی و دیجیتال، استفاده به صورت کتاب الکترونیکی، لوح فشرده، قراردادن مطالب بر روی اینترنت و وبسایت ها و هر گونه شبکه ی کامپیوتری دیگر و به طور کل هر گونه استفاده ی اشخاص حقیقی و حقوقی در جهت منافع مادی و معنوی خود، بدون اجازه ی کتبی ناشر ممنوع و بر اساس بند 5 ماده ی 23 قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و قوانین مربوط به جرایم رایانه ای کشور قابل پیگیری در محاکم قضایی است.

ص: 4

تصویر

تعریف نیروگاه

تصویر

نیروگاه به power station، که با نام «کارخانه برق» هم شناخته می شود، مجموعه ای از تاسیسات صنعتی است که از آن برای تولید انرژی الکتریکی استفاده می شود.

وظیفه اصلی یک نیروگاه تبدیل انرژی از دیگر شکل های آن مانند انرژی شیمیایی، انرژی هسته ای، انرژی پتانسیل گرانشی و... به انرژی الکتریکی است. وظیفه اصلی در همه نیروگاه ها برعهده مولد یا ژنراتور (ماشینی دوار که انرژی مکانیکی را به انرژی الکتریکی تبدیل می کند) است. انرژی مورد نیاز برای چرخاندن یک ژنراتور از راه های مختلفی تأمین می شود و به میزان دسترسی به منابع مختلف انرژی در آن منطقه و دانش فنی گروه سازنده بستگی دارد.

ص: 9

تصویر

نیروگاه های حرارتی

اشاره

نیروگاه گرمایی نوعی از نیروگاه است که معمولا از بخار به عنوان سیال و عامل محرک استفاده می کند. آب پس از گرم شدن به سمت توربین بخار که به یک ژنراتور متصل شده می رود و با استفاده از انرژی جنبشی خود آن را به حرکت درمی آورد. پس از عبور بخار از توربین، بخار در کندانسور فشرده می شود. بزرگترین اختلاف در طراحی نیروگاه های گرمایی نیز به نوع سوخت مصرفی در نیروگاه مربوط است. تقریبا تمامی نیروگاه هایی که با استفاده از زغال سنگ، انرژی هسته ای، انرژی زمین گرمایی یا انرژی گرمایی خورشید کار می کنند، نیروگاه حرارتی محسوب می شوند. گاز طبیعی نیز برخی اوقات در بویلرها یا توربین های گازی مورد استفاده قرار می گیرد. از مشکلات نیروگاه های حرارتی می توان به تولید دی اکسید کربن اشاره کرد.

این نیروگاه ها معمولا در اندازه های بزرگ و برای استفاده مداوم ساخته می شوند.

تصویر

ص: 10

اگر از این گرما برای کاربردهای دیگر مانند گرمایش محیط استفاده شود به این چرخه، چرخه ترکیبی می گویند. یکی از کاربردهای اصلی این گرما در تاسیسات نمک زدایی است که بیشتر در کشورهای کویری که دارای منابع گاز طبیعی هستند، مورد استفاده قرار می گیرد و به این ترتیب آب شیرین و الکتریسیته با هم در چرخه هایی وابسته اند. بهره وری این نیروگاه ها از نظر قوانین ترمودینامیک محدود است اما با افزایش حرارت و به همان اندازه افزایش فشار بخار می توان کارایی این نیروگاه ها را افزایش داد. در گذشته استفاده از جیوه به عنوان سیال در تحقیقات آزمایشگاهی نشان داده که این فلز می تواند فشار بیشتری را در حرارتی کمتر نسبت به آب ایجاد کند. با این وجود جیوه بسیار سمی است و به همین دلیل از آن استفاده نمی شود.

تصویر

تصویر

نیروگاه های تولیدبرق گرمایی

اشاره

نیروگاه های توربین بخار که گاهی به عنوان نیروگاه های گرمایی یا زغال سنگی شناخته می شوند، منبع بزرگی برای تولید برق کشور به شمار می روند. این نیروگاه ها معمولا براساس چرخه رانکین کار می کنند.

تصویر

مشخصات و مبانی اصلی نیروگاه های گرمایی

احتمالا با اصطلاح ژنراتورآشنا هستید. این تجهیز وسیله ای برای تبدیل انرژی مکانیکی به انرژی الکتریکی است. ژنراتور با کمک نوعی از انرژی بیرونی به چرخش درمی آید. اگر برای چرخش ژنراتور از نیروی بخار استفاده گردد، نیروگاه به عنوان نیروگاه بخار شناخته می شود.

ص: 13

تصویر

یک نیروگاه بخار براساس چرخه رانکین تولید انرژی می کند. در مرحله اول، آب با استفاده از پمپ های آب با فشار بالا به دیگ بخار تزریق می شود. آب پرفشار در دیگ بخار، حرارت جذب می کند و تبدیل به بخار فوق داغ با فشار بالا می گردد. بخار که انرژی زیادی دارد در طول توربین (دستگاه مکانیکی که جریان انرژی سیال را به انرژی مکانیکی تبدیل می کند) جریان می یابد و آن را می چرخاند.

تصویر

ص: 14

تصویر

مخزن: زغال سنگ از انبار به سمت مخزن روانه می گردد. این مخازن، ظروفی هستند که معمولا قبل از آسیاب قرار می گیرند و وظیفه رساندن زغال سنگ به دستگاه آسیاب را بر عهده دارند. حداقل ظرفیت مخزن حدودا 10 برابر ظرفیت آسیاب است.

تصویر

در تولید انرژی برق آبی، آب جمع آوری یا ذخیره شده در ارتفاعات بالاتر از طریق لوله های بزرگ یا تونل ها (آبگیر) به ارتفاعات پایین هدایت می گردد. اختلاف ارتفاع در مسیر آب، هد نامیده می شود. جریان آب در انتهای مسیر باعث چرخش توربین ها می گردد. این موضوع به صورت ساده تحت عنوان قضیه کار و انرژی در فیزیک مورد مطالعه قرار گرفته است.

تصویر

توربین نوعی از توربوماشین ها است که انرژی را از سیال کاری (در اینجا سیال کاری آب است) دریافت می کند. علاوه بر این، توربین ها به نوبه ی خود محرک ژنراتورها هستند که انرژی مکانیکی توربین ها را به برق تبدیل می کنند. سپس ترانسفورماتورها سطح ولتاژ تولید شده را تا حد استانداردی برای انتقال به محل مصرف بالا می برند. به محلی که توربین ها، ژنراتورها، لوله ها و تونل های متصل به آن ها در آن قرار دارند، نیروگاه گفته می شود.

تصویر

ص: 19

نیروگاه های برق آبی معمولا در کنار سدها ساخته می شوند، جایی که آب رود جمع آوری می شود. به همین دلیل سطح آب پشت سد بالا آمده و هد را تا حد امکان بالا می آورد. انرژی پتانسیل قابل دریافت از یک حجم معین از آب به طور مستقیم متناسب با هد یا ارتفاع آب است. به شکل ساده، در یک حجم مساوی از آب، سد با هد بالاتر بیشتر از سد با هد پایین تر برق تولید می کند.

تصویر

در برخی سدها، نیروگاه تنها در یک طرف سد ساخته می شود. طرف دیگر سد به عنوان محل سرریز (spillway) هنگام سیل یا بارندگی شدید برای تخلیه ی آب مورد استفاده قرار می گیرد. البته جایی که رودخانه در درهای تنگ و شیب دار جریان داشته باشد، احتمالا نیروگاه را درون خود سد بنا می کنند.

ص: 20

شود. در این صورت ژنراتور به صورت یک موتور عمل می کند. توربین فعال می گردد و آب را به مخزنی در ارتفاعات پمپ می کند. سپس، در طول دوره های با حداکثر تقاضا و پرمصرف آب مجددا از طریق توربین برای تولید انرژی الکتریکی جریان می یابد.

تصویر

سیستم های تلمبه ذخیرهای کارایی بالایی دارند و روشی اقتصادی را برای تقاضای مصرف زیاد ارائه می دهند.

تصویر

ص: 22

تصویر

انرژی جزر و مد

در برخی مناطق ساحلی نیروگاه های برق آبی با هدف بهره گیری از جزر و مد ساخته شده اند. با بالا آمدن آب (مد)، یک یا چندین مخزن ذخیره پر از آب می شوند. هنگام پایین رفتن آب (جزر)، آب موجود در این مخازن آزاد و باعث راندن توربین های هیدرولیکی و ژنراتورهای الکتریکی مرتبط با آن ها می گردند. در شکل زیر انرژی جزر و مد را مشاهده نمایید.

تصویر

آب در حال سقوط یا جاری یکی از سه منبع اصلی انرژی است که برای تولید برق استفاده می شود. دو منبع انرژی دیگر، سوخت های فسیلی و سوخت هسته ای هستند. انرژی برق آبی مزایای خاصی نسبت به منابع دیگر دارد. به خاطر ماهیت تکرارپذیر چرخه ی آب و تولید آلودگی اتمسفری و گرمایی در حد صفر، این نوع انرژی به عنوان یک انرژی تجدیدپذیر طبقه بندی می شود.

ص: 23

تصویر

استفاده از انرژی برق آبی در مناطق با بارش باران سنگین و نواحی کوهستانی یا تپه ای در مقایسه با سایر منابع انرژی، برتری دارد. بعضی از سایت های برق آبی بزرگ که از مراکز بار یا مصرف برق دور هستند، ممکن است برای توجیه خطوط انتقال طولانی با ولتاژ بالا به اندازه کافی جذاب باشند. البته سایت های آبی کوچک محلی نیز ممکن است مقرون به صرفه به نظر برسد. به خصوص اگر مخزن آب سد به عنوان نیروگاه تلمبه ذخیره ای مورد استفاده قرار گیرد.

تصویر

ص: 24

تصویر

تعریف آلودگی

اشاره

آلودگی عبارت است از هرگونه تغییر در ویژگی های اجزای شکل محیط به طوری که استفاده بیشتر از آن ها ناممکن شود و به طور مستقیم یا غیرمستقیم منافع و حیات موجودات زنده را به خطر اندازد.

تصویر

ص: 27

آلوده کننده ها معمولا در اثر فعالیت های انسانی پدید می آیند.

تصویر

آلودگی شهری

اشاره

منابع مختلفی برای آلوده شدن محیط های شهری وجود دارد که تمامی آن ها به تخریب محیط زیست و زندگی بشر منجر می شود. مانند آلودگی هوا، آلودگی صوتی، آلودگی نوری، آلودگی بصری و نبود فضای مناسب که باعث آرامش و رضایت شهروندان باشد.

تصویر

انواع آلاینده های شهری

آلودگی هوا: به معنای مخلوط شدن هوا با گازها، قطرات و ذراتی است که کیفیت هوا را کاهش می دهند.

ص: 28

تصویر

آلودگی صوتی: در اثر ارتعاش مولکول های هوا و تغییرات مداوم فشار، صوت به وجود می آید. این امواج به صورت طولی در هوا منتشر شده و در محدوده فرکانسی معینی می تواند توسط انسان قابل درک باشد. بنابراین امواج صوتی شکلی از امواج مکانیکی هستند که به صورت امواج طولی منتشر شده و ضمن برخورد با گوش، احساس شنیدن را ایجاد می کنند. امواج مکانیکی می توانند به صورت فرکانس های متفاوت در محیط منتشر شوند، اما محدوده فرکانس های قابل درک برای انسان بین 20 تا 20000 هرتز است. امواج کمتر از 20 هرتز را مادون صوت و امواج بیش از 20000 هرتز را فراصوت گویند. سروصدا یا آلودگی صوتی را می توان به صورت صدای ناخواسته دانست که موجب برهم زدن آرامش در زمان استراحت یا تمرکز افراد حین انجام کار می شود، به همین دلیل صدای موسیقی نیز اگر در یک موقعیت و زمان نامناسب اجرا شود به عنوان منبع آلودگی صوتی درنظر گرفته می شود. ولی از نظر زیبایی شناسی و آرامش در محیط شهر، عوامل برهم زننده تناسب و کیفیت ظاهری جزء مهم ترین عناصر نازیبایی و در نتیجه نارضایتی شهروندان است.

ص: 29

تصویر

تصویر

بنابراین نورهای مصنوعی راکه در زمان یا مکان نامناسب از استاندارد خود خارج شده و با کیفیت نامطلوب محیط زیست و آسمان شب را آزاردهنده و آلوده می کنند آلودگی نوری می نامیم. قرار گرفتن طولانی مدت انسان در زیر نور مصنوعی به علت وجود اشعه مادون قرمز و ماورای بنفش باعث آسیب های چشمی می شود.

تصویر

نورهای مزاحمی مانند چراغ خواب ها یا نورهایی که از پنجره در هنگام خواب وارد اتاق می شود، باعث بروز استرس و کاهش تمرکز فکر در انسان می شود و در دراز

ص: 31

مدت باعث تضعیف دستگاه ایمنی بدن و افزایش احتمال ابتلا به انواع سرطان از جمله سرطان های پوستی، رنگ پریدگی می شود. از انواع دیگر آلودگی نوری می توان به خیرگی اشاره کرد. هنگامی که پرتو مستقیم یک منبع نور با شدت زیاد در محور دید عابران یا رانندگان قرار می گیرد، این پدیده رخ داده و سبب کم شدن دید و ناراحتی عابران و رانندگان می شود و خطر تصادفات را هنگام رانندگی افزایش می دهد.

تصویر

چراغ های تزیینی که توسط شهرداری ها در کنار خیابان ها جهت ایجاد زیبایی مصنوعی به کار می رود، نیز می تواند باعث خیرگی یا خستگی چشم راننده شود. در حقیقت به جز آسفالت خیابان و تابلوهای راهنمایی، راننده نباید هیچ نور دیگری را در میدان دید خود ببیند. این یعنی توجه به زاویه و مقدار تابش. خیرگی را به راحتی می توانید زمانی تجربه کنید که از لامپ ها در مراکز فروش میوه و تره بار، بوتیک ها یا سوپرمارکت ها بدون هیچ گونه پوشش یا محافظ استفاده می شود. همچنین نور بیش از اندازه آستانه تحمل و ساعت درونی بدن را که کنترل کننده سیستم های زیستی و ریتم های رفتاری است، کاهش داده و موجب افسردگی نیز می شود.

ص: 32

تصویر

هرگونه منبع نوری که باعث شود نور به سمت بالا (آسمان) جایی که واقعا مورد نیاز نیست، هدایت شود، موجب آلودگی نوری می شود. این اتفاق به دلایل زیر رخ می دهد:

- منابع نوری که به منظور مفیدی ایجاد نشده اند یا در زمان هایی مورد استفاده قرار می گیرند که نیازی به روشنایی آن ها نیست.

- منابع نوری با درخشندگی بیش از حد: منابع نوری که درخشندگی بیش از میزان مورد نیاز دارند.

- طراحی نامناسب لامپ های شهری: اغلب دیده می شود، لامپ های شهری بدون سرپوش یا با سرپوش های نامناسب طراحی شده اند.

- نورپردازی نامناسب: به معنای ایجاد منابع نوری مختلف در ترکیب ها و موقعیت های نامناسب است. با نگاهی به نورپردازی شهرها متوجه می شویم که نورپردازی نامناسب بافت های قدیمی تر مراکز تجاری و خرید در شهرها موجب آلودگی نوری می شود.

تصویر

ص: 33

- مناطقی که در آنها وسایل نقلیه آلاینده بیش تر از دیگر خودروها جریمه می شوند (مانند منطقه اکوپس در شهر میلان) و یا جاده ها بخشبندی می شوند( مانند منطقه مون بلان فرانسه)

- اتوبان ها و یا جاده های اصلی کم انتشار (مانند اتوبان معروف در اتریش و یا مون بلان فرانسه)

- مناطقی که در حال آزمایش برای ممنوعیت خودروها هستند، ولی برای وسایل نقلیه آلاینده که وارد مناطق کم انتشار می شوند جریمه سنگین در نظر گرفته اند (مانند شهر لندن).

تصویر

ص: 35

تصویر

منابع جوی که شامل مه اسیدی و باران اسیدی است.

تصویر

منابع کشاورزی و سایر منابع روستایی باعث ایجاد موارد زیر می گردد .

تصویر

- بلند شدن گرد و خاک

- آتش سوزی ناگهانی

- گسیل های ناشی از خاک

- زباله های در حال پوسیدن

در تقسیم بندی دیگری توسط آژانس حفاظت محیط زیست (USEPA)، منابع عمده آلودگی هوا را به صورت زیر طبقه بندی کرده است:

- حمل ونقل مانند: کشتی ها، هواپیماها، قطارها و اتومبیل ها

- احتراق سوخت از منابع ثابت مانند نیروگاه های برق و غیره

- فرآیندهای صنعتی مانند کارخانه های فولادسازی، نساجی و کاغذسازی

- دفع مواد زاید جامد مثل سوزاندن زباله درفضای باز، دفن بهداشتی زباله و سوزاندن زباله با دستگاه زباله سوزی.

فرآیندهای متفرقه نظیر فعالیت های خانگی مانند کاربرد حشره کش ها و تمیز کردن حشره کش.

همچنین منابع آلوده کننده را به صورت زیر می توان تقسیم بندی کرد.

- منابع نقطه ای که ثابت می باشند.

- منابع سطحی که می توانند ثابت و یا متحرک باشند.

-منابع خطی که متحرک می باشند.

ص: 38

تصویر

دی اکسید نیتروژن

دی اکسید نیتروژن باعث تحریک چشم و قسمت های عمقی ریه ها، ایجاد سوزش در ریه ها، همچنین موجب کاهش میزان مقاومت سیستم تنفسی در مقابل بیماری هایی مانند آنفولانزا می شود. تماس با دی اکسید کربن در غلظت بالا موجب سرفه و درد قفسه سینه می شود و به دنبال مواجهه با اکسیدهای نیتروژن در مدت کوتاهی احساس ناراحتی، سرفه، مشکل شدن تنفس، درد قفسه سینه، احساس سرما، تب، تهوع و استفراغ یه وجود می آید. این عوارض ممکن است چندین روز تا چندین هفته تداوم داشته باشند. در بعضی موارد ممکن است فرد کامل بهبود یابد اما در مواردی نیز ممکن است عوارض پیشرفت کند و به مرگ منجر شود.

تصویر

آلودگی آب، تاثیرات آن بر محیط زیست و روش های حذف آن

اشاره

آلودگی آب معمولا به دلیل صنعتی شدن سریع شهرها بدون برنامه ریزی مناسب

ص: 40

برای ذخیره سازی ضایعات است. بسیاری از صنایع ضایعات خود را در همسایگی خود یا در مناطق ضعیف شهر و در کانال ها تخلیه می کنند که اکثرا با منابع مختلف آب های زیرزمینی مانند استخرها، چاه ها و قنات ها و رودخانه ها متصل می شوند.

تصویر

مواد آلاینده و ضایعات پس از اینکه خاک و آب های سطحی را آلوده کردند، وارد شبکه آب های زیرزمینی شده و کم کم همه وسعت این شبکه را در برمی گیرند. در بخش هایی که صخره های سخت وجود دارند، آبراهه های باریکی ایجاد می شوند که مسیر میانبری را برای حرکت سریع آلاینده های به سیستم آب های زیرزمینی ایجاد می کنند.

اخیرا مشکل جدیدی در کشورهای در حال توسعه به وجود آمده است. به دلیل تمرکز جمعیت در شهرهای بزرگ و فعالیت های صنعتی بسیار زیاد، محصولات شیمیایی ساخته دست بشر بیش ازپیش ذخایر آب طبیعی را آلوده کرده است. وجود این آلاینده ها در آبراه ها منجر به اختلال فرآیندهای خود تصفیه سازی طبیعی می شود. آبی که از ذخایر آلوده جاری شود شاید هیچگاه قابل آشامیدن نشود.

تصویر

ص: 41

جدی ترین صدمات و خسارات، ناشی از مواد شیمیایی است که به صورت طبیعی قابل تجزیه نیستند و در بدن موجودات زنده جمع می شوند. خطرناک ترین نوع این مواد شیمیایی فلزات سنگین و ترکیبات طبیعی حاوی کلر هستند.

نیاز به جداسازی این مواد آلاینده می تواند منجربه افزایش هزینه تامین آب های آشامیدنی شود.

تصویر

تقریبا از هر سه نفری که در کشورهای در حال توسعه زندگی می کنند، یک نفر آب آشامیدنی سالم در دسترس ندارد. هر سال سه میلیون کودک زیر 10 سال به علت کمبود آب سالم و امکانات بهداشتی از بین می روند. در کشورهای جهان سوم 80درصد کل بیماری ها مربوط به مصرف آب آلوده است که 33درصد کل مرگ و میر در این کشورها، باعث می شود، یعنی در واقع 25000 نفر در روز به دلیل استفاده از آب آلوده از بین می روند.

تصویر

ص: 42

از طرفی پیشگیری از آلوده سازی آب یکی از راه های علمی و با صرفه است، موفقیت این امر در گروه یک عزم ملی و فراگیر است. ایجاد اهرم های قوی قانونی، استحکام و قاطعیت در برخورد با آلوده کنندگان منابع آب و پیامدهای ناشی از آلودگی آن برای افزایش آگاهی عمومی از جمله مواردی است که باید در سطح جهانی به آن توجه بسیاری شود و کشورهای مختلف باتوجه به شرایط اجتماعی، صنعتی و کشاورزی و انواع آلاینده ها و پساب های ناشی از فعالیت های انسانی، استانداردهای خاصی برای خود تهیه کرده اند و بسیاری از عوامل تشکیل دهنده این استانداردها در سطح جهانی یکسان و مشابه است. بنابراین کشورهای درحال توسعه نیز باید در جهت رفع مشکلات زیست محیطی و حفظ بهداشت جامعه خود بکوشند و از این استانداردها بهره گیری نمایند.

آلاینده های اولیه

آلاینده های اولیه آلاینده هایی هستند که مستقیما نشات گرفته از منابع آلودگی هستند و به صورت مستقیم وارد اتمسفر شده و با همان ترکیبی که وارد هوا شده اند در هوا حضور داشته و قابل اندازه گیری می باشند. منواکسید کربن، هیدروکربن ها، اکسیدهای نیتروژن، دی اکسید گوگرد، گرد و غبار و غیره، آلاینده اولیه می باشد.

تاثیر آلاینده ها بر ژن ها

آلاینده های مختلف موجود در شهرهای پر جمعیت دنیا به طور مستقیم و غیرمستقیم

بر روی ژن اثر می گذارند و باعث بروز بیماری های اعصاب وروان، بیماری ام اس، سرطان و بیماری آسم آلرژیک به خصوص در کودکان، می شود.

تصویر

ص: 43

درمان این بیماری ها بسیار پیچیده بوده و هزینه های زیادی را ایجاد می کند که این هزینه ها هم به ضرر جامعه بوده و هم برای افراد جامعه مشکلات زیادی به همراه دارد.

با افزایش آلاینده های موجود در هوای شهرهای آلوده، ژن ها آن قدر تغییر می کنند که به طور کامل از بین رفته و ژن دیگری تولید می شود که در این صورت شاهد بروز انواع سرطان ها در افراد جامعه هستیم.

به دلیل مشکلات ناشی از مصرف سوخت های کربوهیدراتی و استفاده روزافزون از وسایل نقلیه شخصی، میزان آلاینده ها افزایش یافته و عوارض جبران ناپذیری را به همراه دارد.

تصویر

افزایش آگاهی عمومی، کاهش مصرف انرژی و افزایش استفاده از وسایل نقلیه عمومی باعث می شود تا آلودگی هوا کاهش یافته و بودجه هایی که در حال حاضر بیشتر صرف درمان بیماری های لاعلاج می شود، به پروژه های عمرانی و تحقیقاتی اختصاص یابد.

تصویر

یک مطالعه در تعداد ویزیت های پزشکان در روزهای آلوده نشان می دهد که بین آلودگی هوا و ویزیت پزشکان به ویژه در مورد بیماری های آسم و سایر بیماری های تنفسی رابطه مستقیمی وجود دارد. مطالعات اپیدمیولوژیکی نشان داده که در کودکانی که در تماس با میزان بالای اکسید نیتروژن بوده اند، خطر ابتلا به عفونت های تنفسی افزایش یافته است. مطالعه حیوانات آزمایشگاهی نشان داده که موش ها اگر ابتدا در معرض اکسید نیتروژن قرار گیرند و بعد در معرض با کتری ها قرار بگیرند، این باکتری ها به علت اثر اکسید نیتروژن برسیستم ایمنی بدن و توقف آن، می توانند موجب عفونت در میزبان شود.

تصویر

ص: 45

در صورتی که همین میزان باکتری در حیوانات سالم نمی تواند اثر مشابهی داشته باشد. تعداد زیادی از مطالعات رابطه بین مرگ و میر و بیماری و امراض موش های تحت آزمایش و ذرات و دی اکسید سولفور را نشان داده است. ازاین رو کنترل منابع تولیدکننده این آلاینده ها و نظارت بر میزان این آلاینده ها بسیار ضروری می باشد.

آلودگی هوا اثرات زیادی بر سلامت کودکان و بزرگسالان دارد.

تصویر

در چند سال گذشته میزان وقوع برخی از بیماری ها افزایش یافته که شاید مهم ترین آنها بیماری آسم باشد. دیگر بیماری ها مثل آلرژی ها، برونشیت و عفونت های تنفسی نیز افزایش یافته است.

تصویر

بزرگسالانی با فعالیت قابل مقایسه 20 تا 50 درصد بیشتر هوا مصرف می کنند و درنتبجه 20 تا50 درصد بیشتر هوای آلوده دریافت می کنند. تفاوت مهم دیگر این است که در مقایسه با بزرگسالان کودکان عکس العمل مشابهی ندارند. به عنوان مثال بزرگسالانی که در معرض آلودگی ازن قرار می گیرند، سطح کمی از ازن آلاینده را تحمل کرده و علائمی مثل سرفه، درد سینه، درد گلو و گاهی اوقات سردرد را نشان می دهند. در صورتی که در کودکان ممکن است چنین علائمی وجود نداشته باشد.

تصویر

در پژوهش های انجام شده وقتی کودکان مورد پرس و جو قرار گرفتند، تعداد کمی از آنها اعتراف به چنین علائمی کرده و این طبیعی است که نمی دانیم که کودکان واقعا چنین علائمی را احساس نمی کنند یا اینکه هنگامی که درگیر بازی و فعالیت هستند از این علائم می گذرند. شاید این، به این معنا نباشدکه کودکان نسبت به آلاینده ها حساسیت کمتری دارند. چراکه مطالعات در این زمینه نشان می دهد که کودکانی که احساس ناراحتی نمی کنند و یا حتی سرفه نمی کنند، ریه هایشان را از دست داده اند. اغلب علائم، نشانه های هشداردهنده ای هستند که می توانند به عنوان سیستم حفاظتی عمل کنند. اما کودکان ممکن است این علائم هشداردهنده را درک نکنند و حتی در روزهای آلوده هم فعالیتشان کاهش ندهند.

ص: 47

تصویر

بیش تر میان سالان به جز کسانی که در هوای آزاد کار می کنند بیشتر زمانشان را در فضای داخلی و بسته صرف می کنند (خانه، محل کار و یا حتی در ورزشگاه) و این در حالی است که کودکان حتی هنگامی که آلودگی هوا در بیشترین حد است، بیشتر زمانشان را در محیط باز سپری می کنند، طبق مطالعات معمولا بزرگسالان 85 تا 95درصد از زمانشان را در فضا و محیط سرپوشیده و داخلی صرف می کنند، درصورتی که در حدود 80 درصد زمان کودکان در فضاهای خارجی و باز سپری می شود.

تصویر

ص: 48

اجازه دارند در هر ساعتی که خواستند در سطح شهر تردد کنند. همچنین طی این سال ها در زوریخ خطوط تراموای بیشتر و خیابان های زیادی ساخته شده است که در آن ماشین ها اجازه عبور و مرور ندارند. اتفاقی که در این سال های باعث شده تا حجم قابل توجهی از ترافیک های شهری وآلودگی هوا کاهش پیدا کند.

تصویر

برزیل

یکی از شهرهای جنوبی برزیل، «کوریتیبا» است. شهری که با دو میلیون نفر جمعیت یکی از ارزانترین سیستم های اتوبوسرانی در دنیا را دارد. همین موضوع هم باعث می شود تا 70٪ جمعیت مردم برای رفت و آمدهای روزانه شان از این وسیله نقلیه استفاده کنند. اتفاقی که نتیجه آن در این شهر باعث شده تا کوریتیبا هم ترافیک سبکی داشته باشد و هم کمتر با مشکلی به نام آلودگی هوا روبه رو باشد.

تصویر

ص: 53

مکعب، یکی از بهترین نقاط دنیا برای تنفس و البته استراحت است.

استونی

تصویر

با شگفتی تمام، پاک ترین هوای دنیا نه یک کشور جزیرهای و دور افتاده، بلکه کشوری در اروپاست. استونی کشوری کوهستانی، در کنار دریای فنلاند است

تصویر

ص: 63