ghaemiyeh.com
سرشناسه : شبنمزاده، زهرا، 1378-، گردآورنده
عنوان و نام پديدآور : تاویل آیات امامت و ولایت در قرآن/ تهيه و گردآوری زهرا شبنمزاده، زهرا عظيمی.
مشخصات نشر : قم: طوبای محبت، 1404 -
مشخصات ظاهری : ج.
شابک : دوره : 978-600-366-387-9 ؛ ج.1 : 978-600-366-383-1 ؛ ج.2 : 978-600-366-384-8 ؛ ج.3 : 978-600-366-385-5 ؛ ج.4 : 978-600-366-386-2
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
يادداشت : زبان: فارسی - عربی.
يادداشت : ج.2 - 4 (چاپ اول: 1404) (فیپا).
یادداشت : کتابنامه.
موضوع : قرآن -- تأویل
Qur'an -- Hermeneutics
موضوع : امامت -- جنبههای قرآنی
Imamate -- Qur'anic teaching
ولایت -- جنبههای قرآنی
*Sainthood -- Qur'anic teaching
ولایت -- احادیث
*Sainthood -- Hadiths
شناسه افزوده : عظیمی، زهرا، 1361-
شناسه افزوده : Azimi، Zahra، 1982_
رده بندی کنگره : BP91/2
رده بندی دیویی : 297/171
شماره کتابشناسی ملی : 10122392
اطلاعات رکورد کتابشناسی : فیپا
تأویل آیات امامت و ولایت
در قرآن
(جلد چهارم)
تهیه و گردآوری:
زهرا شبنم زاده، زهرا عظیمی
شناسنامه کتاب
نام کتاب:
نوبت چاپ:
نویسنده:
صفحه آرا:
ویراستار:
طراح جلد:
چاپ:
قیمت:
تیراژ:
شابک:.................................
*سوره الرحمن: 14
سوره
الرحمن، آیات 3 و 4: 14
سوره
الرحمن، آیه 5: 15
سوره
الرحمن، آیه 6: 16
سوره
الرحمن، آیه 7: 16
سوره
الرحمن، آیه 13: 17
سوره
الرحمن، آیه 17: 18
سوره
الرحمن، آیه 19: 19
سوره
الرحمن، آیه 22: 20
سوره
الرحمن، آیه 27: 20
سوره
الرحمن، آیه 31: 21
سوره
الرحمن، آیه 33: 22
سوره
الرحمن، آیه 39: 23
سوره
الرحمن، آیه 41: 24
سوره
الرحمن، آیه 43: 24
سوره
الرحمن، آیه 78: 26
*سوره واقعه: 27
سوره
واقعه، آیات 10 تا 12: 27
سوره
واقعه، آیه 13: 29
سوره
واقعه، آیه 14: 30
سوره
واقعه، آیه 27: 31
سوره
واقعه، آیه 38: 32
سوره
واقعه، آیه 39: 33
سوره
واقعه، آیه 40: 33
سوره
واقعه، آیه 41: 34
سوره
واقعه، آیات 75 و 76: 34
سوره
واقعه، آیه 79: 35
سوره
واقعه، آیات 81 تا 85: 36
سوره
واقعه، آیه 90: 38
سوره
واقعه، آیه 91: 39
سوره
واقعه، آیه 92: 39
*سوره حدید: 41
سوره
حدید، آیه 3: 41
سوره
حدید، آیه 9: 42
سوره
حدید، آیه 10: 43
سوره
حدید، آیه 12: 44
سوره
حدید، آیات 13 و 14: 45
سوره
حدید، آیه 16: 47
سوره
حدید، آیه 17: 48
سوره
حدید، آیه 19: 49
سوره
حدید، آیه 21: 50
سوره
حدید، آیه 22: 51
سوره
حدید، آیه 23: 52
سوره
حدید، آیه 25: 53
سوره
حدید، آیه 26: 54
سوره
حدید، آیه 28: 55
*سوره مجادله: 57
سوره
مجادله، آیه 1: 57
سوره
مجادله، آیه 9: 58
سوره
مجادله، آیه 12: 59
سوره
مجادله، آیه 18: 60
سوره
مجادله، آیه 19: 61
سوره
مجادله، آیه 22: 62
*سوره حشر: 65
سوره
حشر، آیه 7: 65
سوره
حشر، آیه 9: 66
سوره
حشر، آیه 10: 68
*سوره ممتحنه: 70
سوره
ممتحنه، آیه 13: 70
*سوره صف: 73
سوره
صف، آیات 2 و 3: 73
سوره
صف، آیه 4: 74
سوره
صف، آیه 8: 75
سوره
صف، آیه 9: 76
سوره
صف، آیه 10: 78
سوره
صف، آیه 14: 78
*سوره جمعه: 80
سوره
جمعه، آیه 2: 80
سوره
جمعه، آیه 4: 81
سوره
جمعه، آیه 9: 82
سوره
جمعه، آیه 11: 83
*سوره منافقون: 85
سوره
منافقون، آیات 1 تا 6: 85
سوره
منافقون، آیه 8: 87
*سوره تغابن: 89
سوره
تغابن، آیه 2: 89
سوره
تغابن، آیه 6: 90
سوره
تغابن، آیه 8: 91
سوره
تغابن، آیه 12: 92
سوره
تغابن، آیه 15: 93
سوره
تغابن، آیه 16: 94
*سوره طلاق: 96
سوره
طلاق، آیه 11: 96
سوره
طلاق، آیه 12: 97
*سوره تحریم: 99
سوره
تحریم، آیه 4: 99
سوره
تحریم، آیه 8: 101
سوره
تحریم، آیه 12: 101
*سوره ملک: 103
سوره
ملک، آیه 22: 103
سوره
ملک، آیه 27: 104
سوره
ملک، آیه 29: 105
سوره
ملک، ایه 30: 106
*سوره قلم: 108
سوره
قلم، آیات 1 تا 6: 108
سوره
قلم، آیه 7: 111
سوره
قلم، آیه 8: 112
سوره
قلم، آیه 9: 112
سوره
قلم، آیه 12: 113
سوره
قلم، آیه 15: 113
سوره
قلم، آیه 16: 114
سوره
قلم، آیه 42: 115
سوره
قلم، آیه 51: 116
*سوره حاقه: 118
سوره
حاقه، آیه 12: 118
سوره
حاقه، آیه 17: 119
سوره
حاقه، آیات 19 تا 24: 120
سوره
حاقه، آیات 25 تا 29: 122
سوره
حاقه، آیه 34: 124
سوره
حاقه، آیات 40 تا 52: 124
*سوره معارج: 128
سوره
معارج، آیات 1 تا 3: 128
سوره
معارج، آیه 22: 131
سوره
معارج، آیه 23: 132
سوره
معارج، آیات 24 و 25: 132
سوره
معارج، آیه 26: 133
سوره
معارج، آیه 34: 134
سوره
معارج، آیه 40: 135
*سوره نوح: 136
سوره
نوح، آیه 28: 136
*سوره جن: 138
سوره
جن، آیه 1: 138
سوره
جن، آیه 10: 139
سوره
جن، آیه 13: 140
سوره
جن، آیه 14: 141
سوره
جن، آیه 16: 141
سوره
جن، آیه 17: 142
سوره
جن، آیه 18: 143
سوره
جن، آیه 19: 143
سوره
جن، آیات 20 تا 24: 144
سوره
جن، آیات 26 و 27: 146
سوره
جن، آیه 28: 149
*سوره مزمل: 150
سوره
مزمل، آیه 10: 150
سوره
مزمل، آیه 11: 151
سوره
مزمل، آیه 20: 151
*سوره مدثر: 153
سوره
مدثر، آیات 8 تا 10: 153
سوره
مدثر، آیه 16: 154
سوره
مدثر، آیه 18: 155
سوره
مدثر، آیات 19 و 20: 156
سوره
مدثر، آیه 21: 157
سوره
مدثر، آیه 31: 157
سوره
مدثر، آیه 35: 158
سوره
مدثر، آیه 37: 159
سوره
مدثر، آیات 38 و 39: 160
سوره
مدثر، آیات 40 و 41: 161
سوره
مدثر، آیات 42 و 43: 162
سوره
مدثر، آیه 44: 163
سوره
مدثر، آیات 45 تا 47: 164
سوره
مدثر، آیه 48: 165
سوره
مدثر، آیه 49: 165
سوره
مدثر، آیات 50 و 51: 166
سوره
مدثر، آیه 53: 167
سوره
مدثر، آیه 54: 168
سوره
مدثر، آیه 56: 168
*سوره قیامت: 170
سوره
قیامت، آیه 5: 170
سوره
قیامت، آیه 17: 171
سوره
قیامت، آیات 22 و 23: 172
سوره
قیامت، آیات 31 تا 35: 174
*سوره انسان: 176
سوره
انسان، آیه 1: 176
سوره
انسان، آیه 3: 177
سوره
انسان، آیه 5: 177
سوره
انسان، آیات 5 تا 22: 178
سوره
انسان، آیات 7 و 8: 178
سوره
انسان، آیات 9 و 10: 182
سوره
انسان، آیه 11: 183
سوره
انسان، آیه 13: 184
سوره
انسان، آیه 18: 184
سوره
انسان، آیه 22: 185
سوره
انسان، آیه 29: 186
سوره
انسان، آیه 30: 186
سوره
انسان، آیه 31: 187
سوره
مرسلات، آیه 5: 189
سوره
مرسلات، آیات 16 و 17: 190
سوره
مرسلات، آیه 18: 191
سوره
مرسلات، آیه 19: 191
سوره
مرسلات، آیه 29: 192
سوره
مرسلات، آیه 31: 192
سوره
مرسلات، آیه 41: 193
سوره
مرسلات، آیه 44: 194
سوره
مرسلات، آیه 48: 194
*سوره نبأ: 196
سوره
نبأ، آیات 1 تا 5: 196
سوره
نبأ، آیه 18: 198
سوره
نبأ، آیه 28: 199
سوره
نبأ، آیه 31: 199
سوره
نبأ، آیه 38: 200
سوره
نبأ، آیه 40: 201
*سوره نارعات: 203
سوره
نازعات، آیات 6 و 7: 203
سوره
نازعات، آیه 12: 204
سوره
نازعات، آیه 34: 205
سوره
نازعات، آیه 40: 206
سوره
نازعات، آیه 41: 206
*سوره عبس: 208
سوره
عبس، آیه 4: 208
سوره
عبس، آیه 11: 209
سوره
عبس، آیه 12: 209
سوره
عبس، آیه 15: 210
سوره
عبس، آیه 16: 210
سوره
عبس، آیات 38 و 39: 211
سوره
عبس، آیات 40 تا 42: 212
*سوره تکویر: 214
سوره
تکویر، ایه 7: 214
سوره
تکویر، آیه 9: 215
سوره
تکویر، ایه 12: 216
سوره
تکویر، ایه 15: 217
سوره
تکویر، ایه 16: 218
سوره
تکویر، ایه 17: 218
سوره
تکویر، ایه 19: 219
سوره
تکویر، آیات 20 و 21: 220
سوره
تکویر، ایه 22: 220
سوره
تکویر، آیات 26 و 27: 221
سوره
تکویر، ایه 28: 222
سوره
تکویر، ایه 29: 223
*سوره انفطار: 224
سوره
انفطار، آیه 8: 224
سوره
انفطار، آیه 9: 225
سوره
انفطار، آیات 10 و 11: 225
سوره
انفطار، آیات 13و 14: 226
*سوره مطففین: 228
سوره
مطففین، آیه 1: 228
سوره
مطففین، آیه 3: 229
سوره
مطففین، آیات 7 تا 9: 229
سوره
مطففین، آیه 10: 230
سوره
مطففین، آیه 13: 231
سوره
مطففین، آیه 17: 232
سوره
مطففین، آیات 18 تا 28: 232
سوره
مطففین، آیات 29 و 30: 239
سوره
مطففین، آیات 34 تا 36: 240
*سوره انشقاق: 242
سوره
انشقاق، آیه 7: 242
سوره
انشقاق، آیه 8: 243
سوره
انشقاق، آیات 19 و 20: 244
*سوره بروج: 246
سوره
بروج، آیه 1: 246
سوره
بروج، آیه 3: 247
سوره
بروج، آیه 10: 248
سوره
بروج، آیه 11: 249
سوره
بروج، آیه 14: 249
سوره
بروج، آیه 22: 250
*سوره طارق: 251
سوره
طارق، آیات 1 و 2: 251
*سوره اعلی: 253
سوره
اعلی، آیه 15: 253
سوره
اعلی، آیه 17: 254
*سوره غاشیه: 255
سوره
غاشیه، آیه 1: 255
سوره
غاشیه، آیات 3 تا 7: 256
سوره
غاشیه، آیات 8 و 9: 258
سوره
غاشیه، آیات 25 و 26: 259
*سوره فجر: 261
سوره
فجر، آیات 1 تا 3: 261
سوره
فجر، آیه 4: 263
سوره
فجر، آیه 17: 263
سوره
فجر، آیه 18: 264
سوره
فجر، آیات 25 و 26: 265
سوره
فجر، آیه 27: 265
سوره
فجر، آیه 28: 267
سوره
فجر، آیه 29: 268
سوره
فجر، آیه 30: 268
*سوره بلد: 269
سوره
بلد، آیه 3: 269
سوره
بلد، آیه 9: 270
سوره
بلد، آیه 10: 270
سوره
بلد، آیات 11 تا 13: 271
سوره
بلد، آیه 18: 273
سوره
بلد، آیه 19: 274
*سوره شمس: 275
سوره
شمس، آیه 1: 275
سوره
شمس، آیه 2: 276
سوره
شمس، آیه 3: 277
سوره
شمس، آیه 4: 278
سوره
شمس، آیه 6: 279
سوره
شمس، آیات 9 و 10: 279
سوره
شمس، آیه 12: 280
*سوره لیل: 282
سوره
لیل، آیات 1 و 2: 282
سوره
لیل، آیات 5 و 6: 283
سوره
لیل، آیه 7: 284
سوره
لیل، آیه 8: 285
سوره
لیل، آیه 9: 285
سوره
لیل، آیه 12: 286
سوره
لیل، آیه 13: 286
سوره
لیل، آیه 15: 287
سوره
لیل، آیه 16: 287
سوره
لیل، آیه 17: 288
سوره
لیل، آیه 18: 289
سوره
لیل، آیه 21: 289
*سوره ضحی: 291
سوره
ضحی، آیه 4: 291
سوره
ضحی، آیه 5: 292
سوره
ضحی، آیه 11: 292
*سوره شرح: 294
سوره
شرح، آیه 1: 294
سوره
شرح، آیه 2: 295
سوره
شرح، آیه 3: 296
سوره
شرح، آیه 4: 296
سوره
شرح، آیه 8: 297
*سوره علق: 299
سوره
علق، آیات 2 تا 5: 299
*سوره قدر: 301
سوره
قدر، آیه 1: 301
سوره
قدر، آیه 3: 302
سوره
قدر، آیات 4 و 5: 303
*سوره تین: 306
سوره
تین، آیه 1: 306
سوره
تین، آیه 2: 307
سوره
تین، آیه 3: 308
سوره
تین، آیه 4: 308
سوره
تین، آیه 5: 309
سوره
تین، آیه 6: 309
سوره
تین، آیه 7: 310
*سوره بینه: 311
سوره
بینه، آیه 1: 311
سوره
بینه، آیات 2 و 3: 312
سوره
بینه، آیه 4: 313
سوره
بینه، آیه 5: 314
سوره
بینه، آیه 6: 316
سوره
بینه، آیه 7: 318
سوره
بینه، آیه 8: 320
*سوره زلزال: 322
سوره
زلزال، آیات 1 تا 5: 322
*سوره عادیات: 325
سوره
عادیات، آیات 9 تا 11: 325
*سوره قارعه: 327
سوره
قارعه، آیات 6 تا 11: 327
*سوره تکاثر: 330
سوره
تکاثر، آیه 8: 330
*سوره عصر: 332
سوره
عصر، آیه 1: 332
سوره
عصر، آیه 2: 333
سوره
عصر، آیه 3: 333
*سوره همزه: 335
سوره
همزه، آیه 1: 335
*سوره ماعون: 337
سوره
ماعون، آیه 1: 337
*سوره کوثر: 338
سوره
کوثر، آیه 1: 338
*سوره اخلاص: 341
سوره
اخلاص، آیات 1 تا 4: 341
*سوره فلق: 343
سوره
فلق، آیه 1: 343
منابع 345
سوره واقعه، آیات 75 و 76: 34
سوره واقعه، آیه 79: 35
سوره واقعه، آیات 81 تا 85: 36
سوره واقعه، آیه 90: 38
سوره واقعه، آیه 91: 39
سوره واقعه، آیه 92: 39
*سوره حدید: 41
سوره حدید، آیه 3: 41
سوره حدید، آیه 9: 42
سوره حدید، آیه 10: 43
سوره حدید، آیه 12: 44
سوره حدید، آیات 13 و 14: 45
سوره حدید، آیه 16: 47
سوره حدید، آیه 17: 48
سوره حدید، آیه 19: 49
سوره حدید، آیه 21: 50
سوره حدید، آیه 22: 51
سوره حدید، آیه 23: 52
سوره حدید، آیه 25: 53
سوره حدید، آیه 26: 54
سوره حدید، آیه 28: 55
*سوره مجادله: 57
سوره مجادله، آیه 1: 57
سوره مجادله، آیه 9: 58
سوره مجادله، آیه 12: 59
سوره مجادله، آیه 18: 60
سوره مجادله، آیه 19: 61
سوره مجادله، آیه 22: 62
*سوره حشر: 65
سوره حشر، آیه 7: 65
سوره حشر، آیه 9: 66
سوره حشر، آیه 10: 68
*سوره ممتحنه: 70
سوره ممتحنه، آیه 13: 70
*سوره صف: 73
سوره صف، آیات 2 و 3: 73
سوره صف، آیه 4: 74
سوره صف، آیه 8: 75
سوره صف، آیه 9: 76
سوره صف، آیه 10: 78
سوره صف، آیه 14: 78
*سوره جمعه: 80
سوره جمعه، آیه 2: 80
سوره جمعه، آیه 4: 81
سوره جمعه، آیه 9: 82
سوره جمعه، آیه 11: 83
*سوره منافقون: 85
سوره منافقون، آیات 1 تا 6: 85
سوره منافقون، آیه 8: 87
*سوره تغابن: 89
سوره تغابن، آیه 2: 89
سوره تغابن، آیه 6: 90
سوره تغابن، آیه 8: 91
سوره تغابن، آیه 12: 92
سوره تغابن، آیه 15: 93
سوره تغابن، آیه 16: 94
*سوره طلاق: 96
سوره طلاق، آیه 11: 96
سوره طلاق، آیه 12: 97
*سوره تحریم: 99
سوره تحریم، آیه 4: 99
سوره تحریم، آیه 8: 101
سوره تحریم، آیه 12: 101
*سوره ملک: 103
سوره ملک، آیه 22: 103
سوره ملک، آیه 27: 104
سوره ملک، آیه 29: 105
سوره ملک، ایه 30: 106
*سوره قلم: 108
سوره قلم، آیات 1 تا 6: 108
سوره قلم، آیه 7: 111
سوره قلم، آیه 8: 112
سوره قلم، آیه 9: 112
سوره قلم، آیه 12: 113
سوره قلم، آیه 15: 113
سوره قلم، آیه 16: 114
سوره قلم، آیه 42: 115
سوره قلم، آیه 51: 116
*سوره حاقه: 118
سوره حاقه، آیه 12: 118
سوره حاقه، آیه 17: 119
سوره حاقه، آیات 19 تا 24: 120
سوره حاقه، آیات 25 تا 29: 122
سوره حاقه، آیه 34: 124
سوره حاقه، آیات 40 تا 52: 124
*سوره معارج: 128
سوره معارج، آیات 1 تا 3: 128
سوره معارج، آیه 22: 131
سوره معارج، آیه 23: 132
سوره معارج، آیات 24 و 25: 132
سوره معارج، آیه 26: 133
سوره معارج، آیه 34: 134
سوره معارج، آیه 40: 135
*سوره نوح: 136
سوره نوح، آیه 28: 136
*سوره جن: 138
سوره جن، آیه 1: 138
سوره جن، آیه 10: 139
سوره جن، آیه 13: 140
سوره جن، آیه 14: 141
سوره جن، آیه 16: 141
سوره جن، آیه 17: 142
سوره جن، آیه 18: 143
سوره جن، آیه 19: 143
سوره جن، آیات 20 تا 24: 144
سوره جن، آیات 26 و 27: 146
سوره جن، آیه 28: 149
*سوره مزمل: 150
سوره مزمل، آیه 10: 150
سوره مزمل، آیه 11: 151
سوره مزمل، آیه 20: 151
*سوره مدثر: 153
سوره مدثر، آیات 8 تا 10: 153
سوره مدثر، آیه 16: 154
سوره مدثر، آیه 18: 155
سوره مدثر، آیات 19 و 20: 156
سوره مدثر، آیه 21: 157
سوره مدثر، آیه 31: 157
سوره مدثر، آیه 35: 158
سوره مدثر، آیه 37: 159
سوره مدثر، آیات 38 و 39: 160
سوره مدثر، آیات 40 و 41: 161
سوره مدثر، آیات 42 و 43: 162
سوره مدثر، آیه 44: 163
سوره مدثر، آیات 45 تا 47: 164
سوره مدثر، آیه 48: 165
سوره مدثر، آیه 49: 165
سوره مدثر، آیات 50 و 51: 166
سوره مدثر، آیه 53: 167
سوره مدثر، آیه 54: 168
سوره مدثر، آیه 56: 168
*سوره قیامت: 170
سوره قیامت، آیه 5: 170
سوره قیامت، آیه 17: 171
سوره قیامت، آیات 22 و 23: 172
سوره قیامت، آیات 31 تا 35: 174
*سوره انسان: 176
سوره انسان، آیه 1: 176
سوره انسان، آیه 3: 177
سوره انسان، آیه 5: 177
سوره انسان، آیات 5 تا 22: 178
سوره انسان، آیات 7 و 8: 178
سوره انسان، آیات 9 و 10: 182
سوره انسان، آیه 11: 183
سوره انسان، آیه 13: 184
سوره انسان، آیه 18: 184
سوره انسان، آیه 22: 185
سوره انسان، آیه 29: 186
سوره انسان، آیه 30: 186
سوره انسان، آیه 31: 187
سوره مرسلات، آیه 5: 189
سوره مرسلات، آیات 16 و 17: 190
سوره مرسلات، آیه 18: 191
سوره مرسلات، آیه 19: 191
سوره مرسلات، آیه 29: 192
سوره مرسلات، آیه 31: 192
سوره مرسلات، آیه 41: 193
سوره مرسلات، آیه 44: 194
سوره مرسلات، آیه 48: 194
*سوره نبأ: 196
سوره نبأ، آیات 1 تا 5: 196
سوره نبأ، آیه 18: 198
سوره نبأ، آیه 28: 199
سوره نبأ، آیه 31: 199
سوره نبأ، آیه 38: 200
سوره نبأ، آیه 40: 201
*سوره نارعات: 203
سوره نازعات، آیات 6 و 7: 203
سوره نازعات، آیه 12: 204
سوره نازعات، آیه 34: 205
سوره نازعات، آیه 40: 206
سوره نازعات، آیه 41: 206
*سوره عبس: 208
سوره عبس، آیه 4: 208
سوره عبس، آیه 11: 209
سوره عبس، آیه 12: 209
سوره عبس، آیه 15: 210
سوره عبس، آیه 16: 210
سوره عبس، آیات 38 و 39: 211
سوره عبس، آیات 40 تا 42: 212
*سوره تکویر: 214
سوره تکویر، ایه 7: 214
سوره تکویر، آیه 9: 215
سوره تکویر، ایه 12: 216
سوره تکویر، ایه 15: 217
سوره تکویر، ایه 16: 218
سوره تکویر، ایه 17: 218
سوره تکویر، ایه 19: 219
سوره تکویر، آیات 20 و 21: 220
سوره تکویر، ایه 22: 220
سوره تکویر، آیات 26 و 27: 221
سوره تکویر، ایه 28: 222
سوره تکویر، ایه 29: 223
*سوره انفطار: 224
سوره انفطار، آیه 8: 224
سوره انفطار، آیه 9: 225
سوره انفطار، آیات 10 و 11: 225
سوره انفطار، آیات 13و 14: 226
*سوره مطففین: 228
سوره مطففین، آیه 1: 228
سوره مطففین، آیه 3: 229
سوره مطففین، آیات 7 تا 9: 229
سوره مطففین، آیه 10: 230
سوره مطففین، آیه 13: 231
سوره مطففین، آیه 17: 232
سوره مطففین، آیات 18 تا 28: 232
سوره مطففین، آیات 29 و 30: 239
سوره مطففین، آیات 34 تا 36: 240
*سوره انشقاق: 242
سوره انشقاق، آیه 7: 242
سوره انشقاق، آیه 8: 243
سوره انشقاق، آیات 19 و 20: 244
*سوره بروج: 246
سوره بروج، آیه 1: 246
سوره بروج، آیه 3: 247
سوره بروج، آیه 10: 248
سوره بروج، آیه 11: 249
سوره بروج، آیه 14: 249
سوره بروج، آیه 22: 250
*سوره طارق: 251
سوره طارق، آیات 1 و 2: 251
*سوره اعلی: 253
سوره اعلی، آیه 15: 253
سوره اعلی، آیه 17: 254
*سوره غاشیه: 255
سوره غاشیه، آیه 1: 255
سوره غاشیه، آیات 3 تا 7: 256
سوره غاشیه، آیات 8 و 9: 258
سوره غاشیه، آیات 25 و 26: 259
*سوره فجر: 261
سوره فجر، آیات 1 تا 3: 261
سوره فجر، آیه 4: 263
سوره فجر، آیه 17: 263
سوره فجر، آیه 18: 264
سوره فجر، آیات 25 و 26: 265
سوره فجر، آیه 27: 265
سوره فجر، آیه 28: 267
سوره فجر، آیه 29: 268
سوره فجر، آیه 30: 268
*سوره بلد: 269
سوره بلد، آیه 3: 269
سوره بلد، آیه 9: 270
سوره بلد، آیه 10: 270
سوره بلد، آیات 11 تا 13: 271
سوره بلد، آیه 18: 273
سوره بلد، آیه 19: 274
*سوره شمس: 275
سوره شمس، آیه 1: 275
سوره شمس، آیه 2: 276
سوره شمس، آیه 3: 277
سوره شمس، آیه 4: 278
سوره شمس، آیه 6: 279
سوره شمس، آیات 9 و 10: 279
سوره شمس، آیه 12: 280
*سوره لیل: 282
سوره لیل، آیات 1 و 2: 282
سوره لیل، آیات 5 و 6: 283
سوره لیل، آیه 7: 284
سوره لیل، آیه 8: 285
سوره لیل، آیه 9: 285
سوره لیل، آیه 12: 286
سوره لیل، آیه 13: 286
سوره لیل، آیه 15: 287
سوره لیل، آیه 16: 287
سوره لیل، آیه 17: 288
سوره لیل، آیه 18: 289
سوره لیل، آیه 21: 289
*سوره ضحی: 291
سوره ضحی، آیه 4: 291
سوره ضحی، آیه 5: 292
سوره ضحی، آیه 11: 292
*سوره شرح: 294
سوره شرح، آیه 1: 294
سوره شرح، آیه 2: 295
سوره شرح، آیه 3: 296
سوره شرح، آیه 4: 296
سوره شرح، آیه 8: 297
*سوره علق: 299
سوره علق، آیات 2 تا 5: 299
*سوره قدر: 301
سوره قدر، آیه 1: 301
سوره قدر، آیه 3: 302
سوره قدر، آیات 4 و 5: 303
*سوره تین: 306
سوره تین، آیه 1: 306
سوره تین، آیه 2: 307
سوره تین، آیه 3: 308
سوره تین، آیه 4: 308
سوره تین، آیه 5: 309
سوره تین، آیه 6: 309
سوره تین، آیه 7: 310
*سوره بینه: 311
سوره بینه، آیه 1: 311
سوره بینه، آیات 2 و 3: 312
سوره بینه، آیه 4: 313
سوره بینه، آیه 5: 314
سوره بینه، آیه 6: 316
سوره بینه، آیه 7: 318
سوره بینه، آیه 8: 320
*سوره زلزال: 322
سوره زلزال، آیات 1 تا 5: 322
*سوره عادیات: 325
سوره عادیات، آیات 9 تا 11: 325
*سوره قارعه: 327
سوره قارعه، آیات 6 تا 11: 327
*سوره تکاثر: 330
سوره تکاثر، آیه 8: 330
*سوره الرحمن: 14
سوره
الرحمن، آیات 3 و 4: 14
سوره
الرحمن، آیه 5: 15
سوره
الرحمن، آیه 6: 16
سوره
الرحمن، آیه 7: 16
سوره
الرحمن، آیه 13: 17
سوره
الرحمن، آیه 17: 18
سوره
الرحمن، آیه 19: 19
سوره
الرحمن، آیه 22: 20
سوره
الرحمن، آیه 27: 20
سوره
الرحمن، آیه 31: 21
سوره
الرحمن، آیه 33: 22
سوره
الرحمن، آیه 39: 23
سوره
الرحمن، آیه 41: 24
سوره
الرحمن، آیه 43: 24
سوره
الرحمن، آیه 78: 26
*سوره واقعه: 27
سوره
واقعه، آیات 10 تا 12: 27
سوره
واقعه، آیه 13: 29
سوره
واقعه، آیه 14: 30
سوره
واقعه، آیه 27: 31
سوره
واقعه، آیه 38: 32
سوره
واقعه، آیه 39: 33
سوره
واقعه، آیه 40: 33
سوره
واقعه، آیه 41: 34
سوره
واقعه، آیات 75 و 76: 34
سوره
واقعه، آیه 79: 35
سوره
واقعه، آیات 81 تا 85: 36
سوره
واقعه، آیه 90: 38
سوره
واقعه، آیه 91: 39
سوره
واقعه، آیه 92: 39
*سوره حدید: 41
سوره
حدید، آیه 3: 41
سوره
حدید، آیه 9: 42
سوره
حدید، آیه 10: 43
سوره
حدید، آیه 12: 44
سوره
حدید، آیات 13 و 14: 45
سوره
حدید، آیه 16: 47
سوره
حدید، آیه 17: 48
سوره
حدید، آیه 19: 49
سوره
حدید، آیه 21: 50
سوره
حدید، آیه 22: 51
سوره
حدید، آیه 23: 52
سوره
حدید، آیه 25: 53
سوره
حدید، آیه 26: 54
سوره
حدید، آیه 28: 55
*سوره مجادله: 57
سوره
مجادله، آیه 1: 57
سوره
مجادله، آیه 9: 58
سوره
مجادله، آیه 12: 59
سوره
مجادله، آیه 18: 60
سوره
مجادله، آیه 19: 61
سوره
مجادله، آیه 22: 62
*سوره حشر: 65
سوره
حشر، آیه 7: 65
سوره
حشر، آیه 9: 66
سوره
حشر، آیه 10: 68
*سوره ممتحنه: 70
سوره
ممتحنه، آیه 13: 70
*سوره صف: 73
سوره
صف، آیات 2 و 3: 73
سوره
صف، آیه 4: 74
سوره
صف، آیه 8: 75
سوره
صف، آیه 9: 76
سوره
صف، آیه 10: 78
سوره
صف، آیه 14: 78
*سوره جمعه: 80
سوره
جمعه، آیه 2: 80
سوره
جمعه، آیه 4: 81
سوره
جمعه، آیه 9: 82
سوره
جمعه، آیه 11: 83
*سوره منافقون: 85
سوره
منافقون، آیات 1 تا 6: 85
سوره
منافقون، آیه 8: 87
*سوره تغابن: 89
سوره
تغابن، آیه 2: 89
سوره
تغابن، آیه 6: 90
سوره
تغابن، آیه 8: 91
سوره
تغابن، آیه 12: 92
سوره
تغابن، آیه 15: 93
سوره
تغابن، آیه 16: 94
*سوره طلاق: 96
سوره
طلاق، آیه 11: 96
سوره
طلاق، آیه 12: 97
*سوره تحریم: 99
سوره
تحریم، آیه 4: 99
سوره
تحریم، آیه 8: 101
سوره
تحریم، آیه 12: 101
*سوره ملک: 103
سوره
ملک، آیه 22: 103
سوره
ملک، آیه 27: 104
سوره
ملک، آیه 29: 105
سوره
ملک، ایه 30: 106
*سوره قلم: 108
سوره
قلم، آیات 1 تا 6: 108
سوره
قلم، آیه 7: 111
سوره
قلم، آیه 8: 112
سوره
قلم، آیه 9: 112
سوره
قلم، آیه 12: 113
سوره
قلم، آیه 15: 113
سوره
قلم، آیه 16: 114
سوره
قلم، آیه 42: 115
سوره
قلم، آیه 51: 116
*سوره حاقه: 118
سوره
حاقه، آیه 12: 118
سوره
حاقه، آیه 17: 119
سوره
حاقه، آیات 19 تا 24: 120
سوره
حاقه، آیات 25 تا 29: 122
سوره
حاقه، آیه 34: 124
سوره
حاقه، آیات 40 تا 52: 124
*سوره معارج: 128
سوره
معارج، آیات 1 تا 3: 128
سوره
معارج، آیه 22: 131
سوره
معارج، آیه 23: 132
سوره
معارج، آیات 24 و 25: 132
سوره
معارج، آیه 26: 133
سوره
معارج، آیه 34: 134
سوره
معارج، آیه 40: 135
*سوره نوح: 136
سوره
نوح، آیه 28: 136
*سوره جن: 138
سوره
جن، آیه 1: 138
سوره
جن، آیه 10: 139
سوره
جن، آیه 13: 140
سوره
جن، آیه 14: 141
سوره
جن، آیه 16: 141
سوره
جن، آیه 17: 142
سوره
جن، آیه 18: 143
سوره
جن، آیه 19: 143
سوره
جن، آیات 20 تا 24: 144
سوره
جن، آیات 26 و 27: 146
سوره
جن، آیه 28: 149
*سوره مزمل: 150
سوره
مزمل، آیه 10: 150
سوره
مزمل، آیه 11: 151
سوره
مزمل، آیه 20: 151
*سوره مدثر: 153
سوره
مدثر، آیات 8 تا 10: 153
سوره
مدثر، آیه 16: 154
سوره
مدثر، آیه 18: 155
سوره
مدثر، آیات 19 و 20: 156
سوره
مدثر، آیه 21: 157
سوره
مدثر، آیه 31: 157
سوره
مدثر، آیه 35: 158
سوره
مدثر، آیه 37: 159
سوره
مدثر، آیات 38 و 39: 160
سوره
مدثر، آیات 40 و 41: 161
سوره
مدثر، آیات 42 و 43: 162
سوره
مدثر، آیه 44: 163
سوره
مدثر، آیات 45 تا 47: 164
سوره
مدثر، آیه 48: 165
سوره
مدثر، آیه 49: 165
سوره
مدثر، آیات 50 و 51: 166
سوره
مدثر، آیه 53: 167
سوره
مدثر، آیه 54: 168
سوره
مدثر، آیه 56: 168
*سوره قیامت: 170
سوره
قیامت، آیه 5: 170
سوره
قیامت، آیه 17: 171
سوره
قیامت، آیات 22 و 23: 172
سوره
قیامت، آیات 31 تا 35: 174
*سوره انسان: 176
سوره
انسان، آیه 1: 176
سوره
انسان، آیه 3: 177
سوره
انسان، آیه 5: 177
سوره
انسان، آیات 5 تا 22: 178
سوره
انسان، آیات 7 و 8: 178
سوره
انسان، آیات 9 و 10: 182
سوره
انسان، آیه 11: 183
سوره
انسان، آیه 13: 184
سوره
انسان، آیه 18: 184
سوره
انسان، آیه 22: 185
سوره
انسان، آیه 29: 186
سوره
انسان، آیه 30: 186
سوره
انسان، آیه 31: 187
سوره
مرسلات، آیه 5: 189
سوره
مرسلات، آیات 16 و 17: 190
سوره
مرسلات، آیه 18: 191
سوره
مرسلات، آیه 19: 191
سوره
مرسلات، آیه 29: 192
سوره
مرسلات، آیه 31: 192
سوره
مرسلات، آیه 41: 193
سوره
مرسلات، آیه 44: 194
سوره
مرسلات، آیه 48: 194
*سوره نبأ: 196
سوره
نبأ، آیات 1 تا 5: 196
سوره
نبأ، آیه 18: 198
سوره
نبأ، آیه 28: 199
سوره
نبأ، آیه 31: 199
سوره
نبأ، آیه 38: 200
سوره
نبأ، آیه 40: 201
*سوره نارعات: 203
سوره
نازعات، آیات 6 و 7: 203
سوره
نازعات، آیه 12: 204
سوره
نازعات، آیه 34: 205
سوره
نازعات، آیه 40: 206
سوره
نازعات، آیه 41: 206
*سوره عبس: 208
سوره
عبس، آیه 4: 208
سوره
عبس، آیه 11: 209
سوره
عبس، آیه 12: 209
سوره
عبس، آیه 15: 210
سوره
عبس، آیه 16: 210
سوره
عبس، آیات 38 و 39: 211
سوره
عبس، آیات 40 تا 42: 212
*سوره تکویر: 214
سوره
تکویر، ایه 7: 214
سوره
تکویر، آیه 9: 215
سوره
تکویر، ایه 12: 216
سوره
تکویر، ایه 15: 217
سوره
تکویر، ایه 16: 218
سوره
تکویر، ایه 17: 218
سوره
تکویر، ایه 19: 219
سوره
تکویر، آیات 20 و 21: 220
سوره
تکویر، ایه 22: 220
سوره
تکویر، آیات 26 و 27: 221
سوره
تکویر، ایه 28: 222
سوره
تکویر، ایه 29: 223
*سوره انفطار: 224
سوره
انفطار، آیه 8: 224
سوره
انفطار، آیه 9: 225
سوره
انفطار، آیات 10 و 11: 225
سوره
انفطار، آیات 13و 14: 226
*سوره مطففین: 228
سوره
مطففین، آیه 1: 228
سوره
مطففین، آیه 3: 229
سوره
مطففین، آیات 7 تا 9: 229
سوره
مطففین، آیه 10: 230
سوره
مطففین، آیه 13: 231
سوره
مطففین، آیه 17: 232
سوره
مطففین، آیات 18 تا 28: 232
سوره
مطففین، آیات 29 و 30: 239
سوره
مطففین، آیات 34 تا 36: 240
*سوره انشقاق: 242
سوره
انشقاق، آیه 7: 242
سوره
انشقاق، آیه 8: 243
سوره
انشقاق، آیات 19 و 20: 244
*سوره بروج: 246
سوره
بروج، آیه 1: 246
سوره
بروج، آیه 3: 247
سوره
بروج، آیه 10: 248
سوره
بروج، آیه 11: 249
سوره
بروج، آیه 14: 249
سوره
بروج، آیه 22: 250
*سوره طارق: 251
سوره
طارق، آیات 1 و 2: 251
*سوره اعلی: 253
سوره
اعلی، آیه 15: 253
سوره
اعلی، آیه 17: 254
*سوره غاشیه: 255
سوره
غاشیه، آیه 1: 255
سوره
غاشیه، آیات 3 تا 7: 256
سوره
غاشیه، آیات 8 و 9: 258
سوره
غاشیه، آیات 25 و 26: 259
*سوره فجر: 261
سوره
فجر، آیات 1 تا 3: 261
سوره
فجر، آیه 4: 263
سوره
فجر، آیه 17: 263
سوره
فجر، آیه 18: 264
سوره
فجر، آیات 25 و 26: 265
سوره
فجر، آیه 27: 265
سوره
فجر، آیه 28: 267
سوره
فجر، آیه 29: 268
سوره
فجر، آیه 30: 268
*سوره بلد: 269
سوره
بلد، آیه 3: 269
سوره
بلد، آیه 9: 270
سوره
بلد، آیه 10: 270
سوره
بلد، آیات 11 تا 13: 271
سوره
بلد، آیه 18: 273
سوره
بلد، آیه 19: 274
*سوره شمس: 275
سوره
شمس، آیه 1: 275
سوره
شمس، آیه 2: 276
سوره
شمس، آیه 3: 277
سوره
شمس، آیه 4: 278
سوره
شمس، آیه 6: 279
سوره
شمس، آیات 9 و 10: 279
سوره
شمس، آیه 12: 280
*سوره لیل: 282
سوره
لیل، آیات 1 و 2: 282
سوره
لیل، آیات 5 و 6: 283
سوره
لیل، آیه 7: 284
سوره
لیل، آیه 8: 285
سوره
لیل، آیه 9: 285
سوره
لیل، آیه 12: 286
سوره
لیل، آیه 13: 286
سوره
لیل، آیه 15: 287
سوره
لیل، آیه 16: 287
سوره
لیل، آیه 17: 288
سوره
لیل، آیه 18: 289
سوره
لیل، آیه 21: 289
*سوره ضحی: 291
سوره
ضحی، آیه 4: 291
سوره
ضحی، آیه 5: 292
سوره
ضحی، آیه 11: 292
*سوره شرح: 294
سوره
شرح، آیه 1: 294
سوره
شرح، آیه 2: 295
سوره
شرح، آیه 3: 296
سوره
شرح، آیه 4: 296
سوره
شرح، آیه 8: 297
*سوره علق: 299
سوره
علق، آیات 2 تا 5: 299
*سوره قدر: 301
سوره
قدر، آیه 1: 301
سوره
قدر، آیه 3: 302
سوره
قدر، آیات 4 و 5: 303
*سوره تین: 306
سوره
تین، آیه 1: 306
سوره
تین، آیه 2: 307
سوره
تین، آیه 3: 308
سوره
تین، آیه 4: 308
سوره
تین، آیه 5: 309
سوره
تین، آیه 6: 309
سوره
تین، آیه 7: 310
*سوره بینه: 311
سوره
بینه، آیه 1: 311
سوره
بینه، آیات 2 و 3: 312
سوره
بینه، آیه 4: 313
سوره
بینه، آیه 5: 314
سوره
بینه، آیه 6: 316
سوره
بینه، آیه 7: 318
سوره
بینه، آیه 8: 320
*سوره زلزال: 322
سوره
زلزال، آیات 1 تا 5: 322
*سوره عادیات: 325
سوره
عادیات، آیات 9 تا 11: 325
*سوره قارعه: 327
سوره
قارعه، آیات 6 تا 11: 327
*سوره تکاثر: 330
سوره
تکاثر، آیه 8: 330
*سوره عصر: 332
سوره
عصر، آیه 1: 332
سوره
عصر، آیه 2: 333
سوره
عصر، آیه 3: 333
*سوره همزه: 335
سوره
همزه، آیه 1: 335
*سوره ماعون: 337
سوره
ماعون، آیه 1: 337
*سوره کوثر: 338
سوره
کوثر، آیه 1: 338
*سوره اخلاص: 341
سوره
اخلاص، آیات 1 تا 4: 341
*سوره فلق: 343
سوره
فلق، آیه 1: 343
منابع 345
"خَلَقَ الْإِنْسانَ " (3)
"انسان را آفريد" (3)
"عَلَّمَهُ الْبَيانَ " (4)
"و به او سخن گفتن آموخت." (4)
احادیث:
فرمود: «او علیّبنابیطالب (علیه السلام) است. خداوند بیان هرچیزی را که مردم به آن نیاز دارند به او آموخته است».(1)
"الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبانٍ "
"خورشيد و ماه با حساب دقيقى در گردشند."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): انسبنمالک گوید: هنگامیکه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نماز صبح و تعقیباتش را انجام داد، چهرهی آبرومندش به درگاه خدا را بهجانب ما نموده، فرمود: «مردم [جهت حرکت و راهیابی] از خورشید استفاده مینمایند و هرکس که خورشید را از دست داد باید فوراً به نور ماه بپیوندد و هرکس که از ماه نیز محروم شد فوراً به ستارهی ناهید تمسّک جوید و اگر ستارهی زهره نیز از دیدش نهان گردید باید به فرقدین چشم بدوزد». آنگاه پیغمبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «من خورشیدم و علی (علیه السلام) ماه و فاطمه (سلام الله علیها)
زهره و حسن (علیه السلام) و حسین (علیه السلام) فرقدان (دو برادران)، که با کتاب خدا از هم جدا نگردند تا اینکه بر لب حوض [کوثر] بر من وارد گردند».(1)
"وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ "
"و گياهان و درختان براى خدا سجده مىكنند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "النَّجْمُ"؛ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) میباشد و" الشَّجَرُ"؛ امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) و دیگر ائمّه (علیهم السلام) که حتّی یک لحظه از فرمان خدا سرپیچی نکردهاند.(2)
"وَ السَّماءَ رَفَعَها وَ وَضَعَ الْميزانَ "
"و آسمان را برافراشت و ميزان و قانون نهاد."
احادیث:
امام رضا (علیه السلام): "و السَّمَاء رَفَعَهَا و وضَعَ المِیزَان" منظور از السَّماءَ؛ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) میباشد که خداوند او را به نزد خود بالا برد و منظور از "الْمِیزانَ"؛ امیرالمؤمنین (علیه السلام) میباشد که خداوند او را در میان خلق خود منصوب کرده است.(1)
امام صادق (علیه السلام): داود رقّی گوید: از امام صادق دربارهی این آیه:" و السَّمَاء رَفَعَهَا و وضَعَ المِیزَانَ "پرسیدم: «چه معنایی دارد»؟ فرمود: «السَّماءَ؛ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) میباشد که خداوند او را قبض روح نمود و سپس به نزد خود بالا برد. و وضَعَ المِیزَانَ؛ منظور از میزان؛ امیرالمؤمنین (علیه السلام) میباشد که پس از خود او را جانشین گردانید».(2)
"فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ "
"پس [اى گروه جنّ و انس] كدامين نعمتهاى پروردگارتان را انكار مىكنيد؟"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): یوسف بزّاز گوید: امام صادق (علیه السلام) این آیه:" فَاذْکُرُوا آلاءَ اللهِ" را تلاوت نمود. و فرمود: «آیا میدانی آلَاءُ خدا چیست»؟ عرض کردم: «نه»! فرمود: «آنها بزرگترین نعمتهای خدا بر خلق هستند. و آن ولایت ماست».(1)
امام صادق (علیه السلام): "فَبِأَیِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ"؛ منظور از آلاء، محمّد (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) هستند.(2)
"رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْن "
"او پروردگارِ دو مشرق و دو مغرب است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام):
ابوبصیر گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه:" رَبُّ المَشْرِقَیْنِ و رَبُّ المَغْرِبَیْنِ" پرسیدم. فرمود: «منظور از "المَشْرِقَیْنِ"؛ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) میباشد و منظور از " الْمَغْرِبَیْنِ"؛ حسن (علیه السلام) و حسین (علیه السلام) است و به این دو نفر صدق میکند».(3)
"مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ "
"دو درياى مختلف [شور و شيرين، گرم و سرد] را در كنار هم قرار داد، درحالىكه با هم تماس دارند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیانِ منظور، علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) است.(1)
امام صادق (علیه السلام): مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیانِ منظور از آن علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) است. بَیْنَهُما بَرْزَخٌ لا یَبْغِیانِ؛ یعنی علی (علیه السلام) بر فاطمه (سلام الله علیها) ستم روا نمیدارد و فاطمه (سلام الله علیها) نیز بر علی (علیه السلام) ستم روا نمیدارد.(2)
امام صادق (علیه السلام): علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) دو دریای عمیق میباشند که به یکدیگر تعدّی و ستم نمیکنند.(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص402/ بحارالأنوار، ج24، ص97/ تأویل الآیات الظاهرة، ص614/کشف الیقین، ص400/ نهج الحق، ص188/ القمی، ج2، ص344.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص402.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص402 / القمی، ج2، ص344/ بحارالأنوار، ج24، ص98؛ «من العلم» زیادهًْ/المناقب، ج3، ص318/ نورالثقلین؛ «من العلم» زیادهًْ/ روضهًْ الواعظین، ج1، ص148/ الخصال، ج1، ص65.
"يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ "
"از آن دو، لؤلؤ و مرجان خارج مىشود."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): مقصود از آن دو، فاطمه (سلام الله علیها) و علی (علیه السلام) میباشد و مقصود از لؤلؤ و مرجان در آیه: یَخْرُجُ مِنْهُمَا اللؤْلؤُ والمَرْجَانُ، حسن (علیه السلام) و حسین (علیه السلام) میباشند».(1)
امام رضا (علیه السلام): علیبنفضیل گوید: از امام رضا (علیه السلام) دربارهی سخن خدای تبارکوتعالی: یَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمرْجانُ پرسیدم، فرمود: «[منظور] حسن (علیه السلام) و حسین (علیه السلام) و فرزندان آن دو [هستند]».(2)
"وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ "
"و تنها ذات صاحب جلال و گرامى پروردگارت باقى مىماند."
احادیث:
"سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ "
"اى دو گروه انس و جن! بهزودى به [حساب] شما مىپردازيم!"
احادیث:
کشیده شده است و [دیگری]، اهل بیت (علیهم السلام) من است. هرگز از هم جدا نمیشوند تا کنار حوض [کوثر] نزد من وارد شوند».(1)
" يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ فَانْفُذُوا لا تَنْفُذُونَ إِلاَّ بِسُلْطانٍ "
"اى گروه جنّ و انس! اگر مىتوانيد از مرزهاى آسمانها و زمين بگذريد، پس بگذريد، ولى هرگز نمى توانيد، مگر با نيرويى [فوق العاده]."
احادیث:
حض-رت باقر علیه الس-لام: علی بن ابراهیم ذیل آیه فوق از حض-رت باقر علیه الس-لام روایت کرده فرمود: روز قیامت آسمان دنیا، زمین را احاطه می نماید و آس-مان دوم به آس-مان دنیا و همچنین تا آسمان هفتم به آسمان ششم. پس از آن منادي از طرف پروردگار ندا می کند: اي
جن و انس! اگر می توانید بگریزید و از اطراف آسمانها بیرون روید ولی هرگز نمی توانید بیرون بروید مگر با حجت. راوي می گوید: پس از این فرمایشات حضرت باقر علیه السلام گریه کرد. عرض کردم: فدایت گردم اي فرزند رسول خدا! در آن وقت پیغمبر ص-لی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه الس-لام کجا هستند؟ فرمود: آن بزرگواران بر منبري از نور نشس-ته اند تمام مردم نگران و ترس-ناك و محزون هس-تند جز پیغمبر و عترت او. آنگاه آیه "من جاء بالحسنه فله خیر منها و هم من فزع یومئذ آمنون" را تلاوت نمود و فرمود: ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام حسنه است.(1)
"فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانّ "
"در آن روز هيچكس از انس و جن از گناهش سؤال نمىشود [و همهچيز روشن است]."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه):"فَیَومَئِذٍ لا یُسْأَل عَن ذَنبِهِ، از شما یعنی از شیعه پرسیده نمیشود. "إِنسٌ ولا جَانٌّ"؛ معنایش این است که هرکس ولایت علی (علیه السلام) را بپذیرد و از دشمنانش برائت بجوید و حلالش را حلال و حرامش را حرام بشمارد، سپس مرتکب گناه شود
1) . تفسیر قمی: ج 2ص77 .
و در دنیا توبه نکند، در برزخ مورد عذاب قرار میگیرد و در روز قیامت که مبعوث میشود، دیگر در آن روز از گناهش بازخواست نمیشود.(1)
"يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسيماهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّواصي وَ الْأَقْدامِ "
"مجرمان از چهرههايشان شناخته مىشوند و موهاى پيشسر و پاهايشان را مىگيرند [و به دوزخ مىافكنند]."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام):
خداوند آنها را میشناسد، ولی این آیه دربارهی امام زمان (عج) نازل شده است که آن حضرت (ع) آنها را از چهرههایشان میشناسد، آنگاه خودش و یارانش با شمشیر بهشدّت آنها را میزنند.(2)
"هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ "
"اين همان دوزخى است كه مجرمان آن را انكار مىكردند."
احادیث:
امام رضا (علیه السلام):
عبدالسّلامبنصالح هروی گوید به امام رضا (علیه السلام) گفتم: «ای پسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! مرا از بهشت و دوزخ خبر ده که امروزه خلق شدهاند»؟ فرمود: «آری! رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در بهشت وارد شد و دوزخ را هم هنگام معراج خود دید». به او عرض کردم: «جمعی معتقدند که امروز مقدّرند و مخلوق نیستند»!؟ فرمود: «آنها از ما نیستند و ما هم از آنها نیستیم هرکه منکر وجود فعلی بهشت و دوزخ است پیغمبر (صلی الله علیه و آله) و ما را تکذیب کرده و از اهل ولایت ما نیست و در آتش دوزخ مخلّد است، خداوند متعال فرموده است:" هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِی یُکَذِّبُ بِهَا الْمجْرِمُونَ یَطُوفُونَ بَیْنَها وَ بَیْنَ حَمِیمٍ آنٍ". پیغمبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «چون مرا به آسمان بردند، جبرئیل دست مرا گرفت و به بهشت برد و از خرمایش به من داد و خوردم و در صلب من نطفه شد و چون به زمین آمدم با خدیجه (سلام الله علیها) همبستر شدم و به فاطمه (سلام الله علیها) آبستن شد و فاطمه (سلام الله علیها) حوراء انسیّه است و هرگاه مشتاق بوی بهشت شوم، فاطمه دخترم را میبویم».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص420 / بحارالأنوار، ج4، ص3/ بحارالأنوار، ج8، ص119/ الاحتجاج، ج2، ص408/ الأمالی للصدوق، ص460/ التوحید، ص117/ عیون أخبارالرضا (ع)، ج11، ص115/ بحارالأنوار، ج8، ص283.
"تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلالِ وَ الْإِكْرام "
"پربركت و زوال ناپذير است نام پروردگار صاحب جلال و بزرگوار تو."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام):
"تَبارَکَ اسْمُ رَبِّکَ ذِی الجَلالِ وَ الْإِکْرامِ"، ما جلال خداوند و کرامت او هستیم که مردم را بهواسطهی اطاعت از ما گرامی داشته است.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص444 / بحارالأنوار، ج24، ص196/ القمی، ج2، ص346/ بصایرالدرجات، ص311.
" وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ "(10)
"و [سوّمين گروه] پيشگامان پيشگامند."
"أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ "(11)
"آنها مقرّبانند!"
" في جَنَّاتِ النَّعيمِ "(12)
"در باغهاى پرنعمت بهشت [جاى دارند]."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): از ابنعبّاس (رحمة الله علیه) نقل شده است که از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دربارهی آیات: و السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ المقرّبونَ فِی جَنَّاتِ النَّعِیمِ پرسیدم. حضرت (علیه السلام) فرمود: «جبرئیل به من گفت: آنها علی (علیه السلام) و شیعیان او هستند. آنها کسانی هستند که برای رفتن به بهشت سبقت میگیرند.(1)
پیامبر اکرم ص-لی الله علیه و آله: ابوذر غفاري از پیامبر اکرم ص-لی الله علیه و آله روایت کرده که آن حضرت خطاب به حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام کرد و فرمود: یا علی! تو اولین کس-ی هستی که به من ایمان آوردي و تو نخستین کس-ی هستی که با من روز قیامت مصافحه می کنی و تو صدیق اکبري و فاروق اعظمی و تو جدا کننده میان حق و باطلی و تو دستگیره و پشتیبان مسلمین هستی و حال آنکه مال و منال دستگیره ظالمین است.(2)
امام باقر علیه الس-لام: سابقون چهار نفرند: هابیل پس-ر آدم است و حزبیل مؤمن آل فرعون و حبیب نجار که مؤمن آل یاسین است و علی بن ابی طالب علیه السلام که وصی رب العالمین است.(3)
امام علی (علیه السلام): شما را به خدا قسم میدهم! مگر نه این است وقتی آیه: وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ المُهاجِرِینَ وَ الْأَنْصارِ (توبه/100) ... و آیه: السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمقرّبونَ نازل شد، و دراینباره از پیامبر (صلی الله علیه و آله) سؤال شد. حضرت (صلی الله علیه و آله) فرمود: «خداوند این آیات را در مورد انبیاء (علیهم السلام) و جانشینان ایشان نازل کرده است. من
افضل انبیاء (علیهم السلام) و رسولان خدایم. و علیّبنابیطالب (علیه السلام) جانشین من افضل اولیاء است»؟ گفتند: «آری، به خدا قسم! »(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ای مردم! امتیازاتی که علیّبنابیطالب (علیه السلام) نزد پروردگار دارد و خدا در قرآن نازل فرموده بیش از آن است که من بتوانم در یک سخنرانی بشمارم و بیان کنم، هرکس بعد از این از آن فضایل برای شما بیانکرد، او را تصدیق کنید، ای مردم! هرکس خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) و ائمّهی بعد از او را اطاعت کند رستگار است و همین اشخاص به فوز بهشت و نعمت خدایی نائل میشوند. أُولئِکَ الْمقَرَّبُونَ فِی جَنَّاتِ النَّعِیم.(2)
امام علی (علیه السلام): حسنبنعلی (علیه السلام) از پدر بزرگوارش دربارهی آیه: السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمقرّبونَ نقل میکند که فرمود: «من جلوتر از تمام سبقتگیرندگان بهسوی خدا و پیامبرم و من مقرّبترین مقرّبان خدا و پیامبر (صلی الله علیه و آله) هستم».(3)
"ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلينَ "
"گروه زيادى [از آنها] از امّتهاى نخستيناند."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص460/ کتاب سلیم بن قیس، ص643/ بحارالأنوار، ج31، ص410/ الاحتجاج، ج1، ص147/ التحصین لابن طاوس، ص25، ص632/ کمال الدین، ج1، ص275 .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص462/ الیقین، ص360
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص460 / بحارالأنوار، ج24، ص8/ کتاب سلیم بن قیس، ص936.
احادیث:
"وَ قَليلٌ مِنَ الْآخِرينَ "
"و اندكى از امّتهاى آخرين."
احادیث:
امام صادق (ع): وَ قَلیلٌ مِنَ الْآخِرینَ، علیّبنابیطالب (ع) میباشد.(2)
امام کاظم (علیه السلام): چون روز قیامت شود بر عرش خدای عزّوجلّ چهار کس از اوّلین و چهار کس از آخرین باشند. اوّلین؛ نوح و ابراهیم و موسی و عیسی (علیهم السلام) و آخرین؛
محمّد (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) و حسن (علیه السلام) و حسین (علیه السلام) سپس بساطی پهن کنند.(1)
"وَ أَصْحابُ الْيَمينِ ما أَصْحابُ الْيَمينِ "
"و اصحاب يمين و خجستگان، چه اصحاب يمين و خجستگانى!"
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل گوید: از امام کاظم (علیه السلام) دربارهی سخن خدای عزّوجل: وَ أَصْحابُ الْیَمِینِ پرسیدم. فرمود: «به خدا سوگند! آنها از شیعیان ما هستند».(2)
امام کاظم (علیه السلام): ابن أبیعمیر گوید: به امام کاظم (علیه السلام) عرض کردم: «چرا امیرالمؤمنین (علیه السلام) انگشتر را به دست راست میکرد»؟ حضرت (علیه السلام) فرمود: «زیرا آنجناب بعد از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) امام و پیشوای اصحاب یمین بودند و حق تعالی اصحاب یمین را مدح و اصحاب شمال را مذمّت فرموده است».(3)
"لِأَصْحابِ الْيَمينِ "
"اينها همه براى اصحاب يمين است."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "لأَصْحَابِ الیَمِینِ"، یاران امام علی (علیه السلام) میباشد.(2)
"ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلينَ "
"كه گروهى از امّتهاى نخستين هستند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام):
ابوسعید مدائنی گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه:" ثُلةٌ مِّنَ الاوّلین و ثُلةٌ مِّنَ الآخِرِینَ" پرسیدم. حضرت (علیه السلام) فرمود:" ثُلةٌ مِّنَ الاوّلین"، حزقیل مؤمن آل فرعون است. و "و ثُلةٌ مِّنَ الآخِرِینَ" علیبنابیطالب (علیه السلام) است.(1)
"وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرينَ "
"و گروهى از امّتهاى آخرين."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص496 / تأویل الآیات الظاهرة، ص621/ القمی، ج2، ص348.
امام صادق (علیه السلام): "و ثُلةٌ مِّنَ الآخِرِینَ"؛ علیّبنابیطالب (علیه السلام) است که از این امّت میباشد.(1)
"وَ أَصْحابُ الشِّمالِ ما أَصْحابُ الشِّمالِ "
"و اصحاب شمال، چه اصحاب شمالى [كه نامهی اعمالشان به نشانهی جرمشان به دست چپ آنها داده شده]!؟"
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "و أَصْحَابُ الشِّمَال مَا أَصْحَابُ الشِّمَال"؛ اصحاب شمال دشمنان آل محمّد (صلی الله علیه و آله) و یاران آنها میباشند که ولایت آنها را پذیرفتهاند.(2)
"فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ "(75)
"سوگند به جايگاه ستارگان [و محلّ طلوع و غروب آنها]!"
"وَ إِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ "(76)
"و اين سوگندى است بسيار بزرگ، اگر بدانيد!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): مفضّلبنعمر گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که میفرمود: کلام خداوند عزّوجلّ:" فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ وَ إِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِیمٌ" یعنی سوگند خوردن به بیزاری از ائمّهی هدی (علیهم السلام) است که شخص به آن قسم میخورد، خدا میفرماید:" إِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِیمٌ."(1)
امام صادق (علیه السلام): یونس از یکی از یارانمان نقل میکند: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی سخن خداوند: فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ پرسیدم. فرمود: «بسیار بزرگ است گناه کسی که به آن قسم بخورد».(2)
"لا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ "
"و جز پاكان نمىتوانند به آن دست زنند [و دست يابند]."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): صائغ گوید: شنیدم مفضّلبنعمر، از حضرت صادق (علیه السلام) میپرسید: «ممکن است خدا اطاعت شخصی را بر مردم واجب نماید ولی آن شخص را از اخبار آسمان محروم کند»؟ حضرت صادق (علیه السلام) فرمود: «خداوند بزرگتر و کریمتر و رئوفتر و مهربانتر است به بندگان خود از اینکه پیروی از شخصی را واجب نماید ولی او را صبح و شام از اخبار آسمان محروم کند». دراینموقع حضرت ابوالحسن موسیبنجعفر (علیه السلام) وارد شد امام صادق (علیه السلام) فرمود: «خوشحالی از دیدار کسی که صاحب کتاب علی (علیه السلام) است، آن کتابی که خداوند میفرماید: لا یَمَسُّهُ إِلَّا المُطَهَّرُون.»(1)
" أَ فَبِهذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ "(81)
"آيا اين سخن را (اين قرآن را با اوصافى كه گفته شد) سست و كوچك مىشمريد؟"
" وَ تَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ "(82)
"و به جاى شكر روزيهايى كه به شما داده شده [آن را] تكذيب مىكنيد؟!"
"فَلَوْ لا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ "(83)
"پس چرا هنگامىكه جان به گلوگاه مىرسد [توانايى بازگرداندن آن را نداريد]؟!"
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص518/ بحارالأنوار، ج48، ص22/ الغیبهًْ للنعمانی، ص326.
" وَ أَنْتُمْ حينَئِذٍ تَنْظُرُونَ "(84)
"و شما در اين حال نظاره مىكنيد [و كارى از دستتان ساخته نيست]."
" وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَ لكِنْ لا تُبْصِرُونَ "(85)
"و ما از شما به او نزديكتريم ولى نمىبينيد."
احادیث:
اه-ل بیت عص-مت و طه-ارت علیهم الس-لام: تأوی-ل آیات فوق آن است که اي مردم! نعمت ولایت آل محم-د علیهم الس-لام را که خداوند به ش-ما عطا نموده تکذیب کردید پس چگونه خواهید بود هنگامیکه جان به گلویتان برسد و چشم ش-ما به جمال مقدس امیرالمؤمنین علیه السلام بیفتد و ببینید که به دوستان خود بشارت بهشت و به دشمنانش وعده دوزخ می دهد؟ پروردگ-ار نزدیک-تر است به آن حض-رت از ش-ما مردم، ولی ش-ما در حق امیرالمؤمنین علیه الس-لام معرفت نداری-د و به مق-ام و منزلت ایشان آگاه نیستید و چنانکه شایسته است آن بزرگوار را نمی شناسید.(1)
حضرت امام محمد باقر علیه الس-لام: ابوحمزه ثمالی از حضرت امام محمد باقر علیه الس-لام روایت نموده: عرض کردم که با ما شیعیان در وقت حضور مرگ چه می کنند؟ فرمود: آیا بشارت ندهم تو را ی-ا اب-احمزه؟ عرض کردم: بله، قرب-انت گردم. فرم-ود: در آن وقت نزد او رس-ول خ-دا ص-لی الله علیه و آله و امیرالم-ؤمنین علیه الس-لام حاضر می شوند و رسول خدا صلی الله علیه و آله بر سر او می نشیند و می فرماید: منم رسول خدا، بشتاب به سوي ما تا آنچه در پیش داري براي تو خیر و بهتر است از آنچه در پشت س-ر خود گ-ذارده اي و آنچه از آن نگران و
1) . تأویل الآیات: ج 2ص.644 .
ترس-ان بودي ایمن شده و او را به رحمت پروردگار بشارت می دهد و حض-رت امیرالمؤمنین علیه الس-لام نیز مانند آن س-خن می فرماید: آیا تو را خبر ندهم از آنچه که گفتم از کتاب خدا «الذین امنوا و کانوا یتقون لهم البشري فی الحیوه الدنیا و فی الاخره« (1)
"وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمينِ "
"امّا اگر از اصحاب يمين باشد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام):"وَ امّا إِنْ کانَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِینِ؛ فَسَلامٌ لَکَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِینِ " پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السلام) فرمود: «آنها شیعیان تواند».(2)
امام باقر (علیه السلام ):"وَ امّا إِنْ کانَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِینِ؛ فَسَلامٌ لَکَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِینِ"، آنها شیعیانمان هستند که ما را دوست دارند.(3)
"فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمينِ "
"[به او گفته مىشود]: سلام بر تو از سوى اصحاب يمين [كه از ياران تواند]."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): آنها شیعیان هستند. خداوند متعال به پیامبرش (صلی الله علیه و آله) فرمود: "فَسَلامٌ لکَ مِنْ أَصْحَابِ الیَمِینِ" یعنی تو از آنها در امان میمانی و فرزندان تو را نیز نمیکشند.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السلام) فرمود: «آنان پیروان و شیعیان تو هستند و فرزندان تو از آنها در امان هستند و توسّط آنان کشته نمیشوند».(2)
"وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبينَ الضَّالِّينَ "
"امّا اگر او از تكذيبكنندگان گمراه باشد."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): محمّدبنحمران گوید: از امام باقر (علیه السلام) دربارهی آیهی: "و أَمَّا إِن کَانَ مِنَ المُکَذِّبِینَ الضَّالینَ" پرسیدم. حضرت (علیه السلام) فرمود: «آنها کسانی هستند که امام را انکار میکنند».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص526/ بحارالأنوار، ج24، ص87/ تأویل الآیات الظاهرة، ص630.
"هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَليمٌ "
"اوست اوّل و آخر و پيدا و پنهان؛ و او به هر چيز داناست."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): روزی امیرمؤمنان (علیه السلام) در مسجد نشسته بود و گروهی از یاران ایشان، نزد حضرت بودند. به حضرت عرض کردند: «ای امیرالمؤمنین (علیه السلام) سخنی برایمان بگو»! حضرت فرمود: «وای بر شما! سخنِ من سخت و [تحمّل آن] دشوار است و جز دانایان، آن را درک نمیکنند». عرض کردند: «حتماً باید برایمان سخن بگویی». امام (علیه السلام) فرمود: «همراه من بیایید» و خود، داخل خانه شد و سپس فرمود: ... منم اوّل و آخر و ظاهر و باطن. (با شنیدن این سخنان) یارانِ حضرت خشمگین شده و گفتند: «علی (علیه السلام) کافر گشته است و برخاستند [که بروند]؛ علی (علیه السلام) خطاب به درب خانه فرمود:
«از رفتن ایشان جلوگیری کن». درب خانه نیز مانع رفتن آنها شد. حضرت فرمود: «مگر به شما نگفتم سخنِ من سخت و [تحمّل آن] دشوار است و جز دانایان، آن را درک نمیکنند؟ بیایید تا [آنچه گفتم] برایتان توضیح دهم؛ امّا اینکه گفتم منم آن که برتری و تسلّط یافتم [منظورم این است که] من آن کسی هستم که با این شمشیر بر شما برتری یافته و مسلّط شدم تا اینکه به خدا و رسولش ایمان آوردید ... امّا اینکه گفتم منم اوّل [منظورم این است که] من اوّلین کسی هستم که به خداوند ایمان آورده و مسلمان شدم؛ امّا اینکه گفتم منم آخر [منظورم این است که] من آخرین کسی هستم که [جنازه مطهّرِ] پیامبر (صلی الله علیه و آله) را با پیراهنش پوشانده و به خاک سپردم؛ امّا اینکه گفتم منم ظاهر و باطن (منظورم این است که) دانشِ ظاهر و باطن در اختیار من است». آن افراد گفتند: «اندوه ما را برطرف نمودی، خداوند نیز اندوه تو را برطرف کند.»(1)
" هُوَ الَّذي يُنَزِّلُ عَلى عَبْدِهِ آياتٍ بَيِّناتٍ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ إِنَّ اللهَ بِكُمْ لَرَؤُفٌ رَحيمٌ "
"او كسى است كه آيات روشنى بر بندهاش نازل مىكند تا شما را از تاريكيها به سوى نور خارج كند؛ و خداوند نسبت به شما رئوف و مهربان است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص536/ بحارالأنوار، ج42، ص189.
امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام): " لیُخْرِجَکُم مِّنَ الظُّلمَاتِ إِلی النُّورِ" ؛ از [ظلمات] کفر خارج شدن به معنای ولایت علی (علیه السلام) را پذیرفتن است(1).(2)
"وَ ما لَكُمْ أَلاَّ تُنْفِقُوا في سَبيلِ اللهِ وَ لِلهِ ميراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا يَسْتَوي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قاتَلَ أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلُوا وَ كُلاًّ وَعَدَ اللهُ الْحُسْنى وَ اللهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبيرٌ "
"چرا در راه خدا انفاق نمى كنيد در حالى كه ميراث آسمانها و زمين همه از آنِ خداست [و كسى چيزى را با خود نمى برد]؟! كسانى كه قبل از پيروزى انفاق كردند و جنگيدند [با كسانى كه پس از پيروزى انفاق كردند] يكسان نيستند؛ آنها والا مقام تر از كسانى هستند كه بعد از فتح انفاق نمودندو جنگ كردند؛ و خداوند به هر دو وعده نيك داده؛ و خدا به آنچه انجام مى دهيد آگاه است."
1) . توضیح: همان طور که اسلام و ایمان دارای مراتب است، کفر و شرک نیز مراتبی دارد. به کار بردن لفظ کافر بر کسانی که خدا و پیامبر(ص) را قبول دارند اما منکر امامت حضرت علی (علیه السلام) هستند و یا بکارگیری لفظ مشرک برای کسانی که افراد دیگری را به همراه ایشان شریک در خلافت و وصایت حضرت رسول(ص) می دانند به معنای خروج ایشان از دین نیست. بلکه انکار امامت به معنای انکار و کفران بزرگترین آیات الهی یعنی حضرت علی (علیه السلام) و دیگر ائمه معصومین (علیهم السلام) است و این کفر باعث خروج از مذهب است نه خروج از دین. لذا اجماع علمای شیعه، اهل سنت را که مودت و دوستی اهل بیت علیهم السلام را طبق نص قرآن کریم قبول دارند مسلمان می شمرند.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص556/ المناقب، ج3، ص80 .
احادیث:
امام صادق (صلی الله علیه و آله): مردی از فرزندان پسرم موسی (علیه السلام) همنام امیرالمؤمنین (علیه السلام) طلوع میکند و در زمین طوس به خراسان دفن میشود. در آنجا به زهر کشته میشود. و غریب به خاک میرود هرکه او را زیارت کند و عارف به مقام او باشد خدا به او مزد کسی که پیش از فتح جهاد کرده و انفاق نموده باشد، عطا میکند.(1)
"يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْديهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ بُشْراكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدينَ فيها ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظيمُ "
"[اين پاداش] در روزى است كه مردان و زنان با ايمان را مى نگرى كه نورشان پيشِ رو و در سمتِ راستشان به سرعت حركت مىكند [و به آنها مىگويند:] بشارت باد بر شما امروز به باغهاى بهشتى كه نهرها از پاى درختان آن جارى است؛ جاودانه در آن خواهيد ماند. و اين همان رستگارى بزرگ است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص558 / الأمالی للصدوق، ص118.
امام صادق (صلی الله علیه و آله): صالحبنسهل گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: نُورُهُمْ یَسْعی بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ بِأَیْمانِهِمْ پرسیدم. فرمود: «آنها امامهای مؤمنین هستند که نور آنها از جلو و اطرافشان میدرخشد تا وارد منزلهای خود در بهشت میشوند.»(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): جابربنعبد اللَّه انصاری گوید: خدمت رسول (صلی الله علیه و آله) بودم که علیبنابیطالب (علیه السلام) وارد شد، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «ای ابالحسن (علیه السلام)! آگاه باش! به تو بشارتی میدهم». علی (علیه السلام) گفت: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بفرمایید». رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «اینک جبرئیل است و از طرف خداوند برای من خبر آورده است که خداوند به شیعیان و محبّان تو نه خصلت عطا کرده است: آسان گرفتن در هنگام مرگ، آرامش در هنگام تنهایی و ترس. روشنایی در هنگام تاریکی، آسایش در هنگام ناراحتی و بروز حوادث، عدالت در هنگام سنجش اعمال، جواز عبور از پل جهنّم، ورود در بهشت قبل از سایر مردم و نوری که جلو آنها را روشن میکند و راه درست را به آنها نشان میدهد.»(2)
"يَوْمَ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ لِلَّذينَ آمَنُوا انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ قيلَ ارْجِعُوا وَراءَكُمْ فَالْتَمِسُوا نُوراً فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بابٌ باطِنُهُ فيهِ الرَّحْمَةُ وَ ظاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذابُ "(13)
"همان روزى كه مردان و زنان منافق به مؤمنان مى گويند: «نظرى به ما بيفكنيد تا از نور شما پرتوى برگيريم.» به آنها گفته مىشود: «به پشت سرِ خود بازگرديد و نورى به دست آوريد».
در اين هنگام ديوارى ميان آنها زده مىشود كه درى دارد، درونش رحمت است و از طرف برونش عذاب."
"يُنادُونَهُمْ أَ لَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ قالُوا بَلى وَ لكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ وَ تَرَبَّصْتُمْ وَ ارْتَبْتُمْ وَ غَرَّتْكُمُ الْأَمانِيُّ حَتَّى جاءَ أَمْرُ اللهِ وَ غَرَّكُمْ بِاللهِ الْغَرُورُ "(14)
"آنها بهشتيان را صدا مى زنند: «مگر ما با شما نبوديم؟!» مىگويند: «آرى، ولى شما خود را به گمراهى افكنديد و انتظار [نابودى حق را] كشيديد، و [در همه چيز] شك و ترديد داشتيد، و آرزوهاى دور و دراز شما را فريب داد تا فرمان خدا فرا رسيد، و شيطان فريبكار شما را در برابر [فرمان] خداوند فريب داد."
احادیث:
کسی که پیامبرتان دستور داده بود را رها کردید و به او شک کردید، و در آنچه پیامبرتان دربارهی او گفت، دچار تردید شدید؛ آرزوها و اجماع شما بر مخالفت با اهل حق، شما را فریب داد، همچنان که بردباری خداوند دربارهی شما در آن وضعیت، شما را فریب داد، تا اینکه حق آمد (مقصود از حق، آمدن علیبنابیطالب (علیه السلام) و ائمّه (علیهم السلام) پس از اوست). در کلام خداوند عزّوجلّ آمده است: وغَرَّکُم بِاللهِ الغَرُورُ یعنی شیطان شما را فریب داد.(1)
"أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَ لا يَكُونُوا كَالَّذينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ فَطالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ كَثيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ "
"آيا وقت آن نرسيده است كه دلهاى كسانى كه ايمان آوردهاند، در برابر ذكر خدا و آنچه از حق نازل شده است خاشع گردد و مانند كسانى نباشند كه در گذشته به آنها كتاب آسمانى
داده شد، سپس زمانى طولانى بر آنها گذشت و قلبهايشان [بر اثر فراموشكارى] قساوت يافت؛ و بسيارى از آنها گنهكارند؟!"
احادیث:
امام صادق (صلی الله علیه و آله): این آیه دربارهی قائم (عج) نازل شده است.(1)
امام صادق (صلی الله علیه و آله): این آیه که در سوره حدید است: ولا تَکُونُوا کَالذِینَ أُوتُوا الکِتَابَ مِن قَبْل فَطَال عَلیْهِمُ الأَمَدُ فَقَسَتْ قُلوبُهُمْ وکَثِیرٌ مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ دربارهی مردم زمان غیبت نازل شده است.(2)
"اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ "
"بدانيد خداوند زمين را بعد از مرگ آن زنده مى كند. ما آيات [خود] را براى شما بيان كرديم، شايد بيانديشيد."
احادیث:
امام باقر (صلی الله علیه و آله): "اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ یُحْیِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها"؛ منظور از مردن زمین کفر اهل آن است، کافر مرده است. خداوند او را بهوسیلهی قائم (زنده میکند در روی زمین عدالت برقرارمیکند؛ زمین زنده میشود و اهل زمین نیز پس از کفر زنده میشوند.(1)
امام حسین (علیه السلام): در میان ما، دوازده مهدیّ (هدایت یافتهی الهی) وجود دارد که اوّلین آنها، امیر مؤمنان علیّبنأبیطالب (علیه السلام) و آخرین آنان، نهمین نفر از نسل من میباشد، اوست قیام کننده به حقّ، خداوند بهواسطهی او زمین را بعد از مردنش زنده میکند و به دست او دین حقّ را بر همه ادیان پیروز میگرداند هرچند مشرکان خوش نداشته باشند.(2)
"وَ الَّذينَ آمَنُوا بِاللهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَ الشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَ نُورُهُمْ وَ الَّذينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَحيمِ "
"كسانى كه به خدا و پيامبرانش ايمان آوردند، آنها صديقان و شاهدان نزد پروردگارشانند؛ براى آنان است پاداش [اعمال] شانو نور [ايمان]شان؛ و كسانى كه كافر شدند وآيات ما را تكذيب كردند، آنها اهل دوزخ."
احادیث:
"سابِقُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذينَ آمَنُوا بِاللهِ وَ رُسُلِهِ ذلِكَ فَضْلُ اللهِ يُؤْتيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظيمِ "
"به پيش تازيد براى رسيدن به آمرزش پروردگارتان و بهشتى كه پهنه آن مانند پهنه آسمان و زمين است و براى كسانى كه به خدا و پيامبرانش ايمان آورده اند؛ آماده شده است، اين فضل خداوند است كه به هركس بخواهد مى دهد؛ و خداوند داراى فضل عظيم است."
احادیث:
شاخه از آن درخت در آن وجود دارد؛ بالای آن درخت سبدهایی پر از سندس و استبرق وجود دارد که در هر سبدی هزار هزار سبد وجود دارد و در هر سبدی صد هزار حلّه است، هیچ حلّهای در آن نیست که به دیگری شباهت داشته باشد، با اینکه دارای الوان مختلف هستند، آنها لباسهای اهل بهشت میباشند، در وسط آن سایهای است کشیده شده، پهنای بهشت به قدر پهنای آسمان و زمین است، بهشت برای افرادی که بهخدا و رسول ایمان داشته باشند آماده شده است.(1)
"ما أَصابَ مِنْ مُصيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا في أَنْفُسِكُمْ إِلاَّ في كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللهِ يَسيرٌ "
"هيچ مصيبتى [ناخواسته] در زمين و نه در وجود شما روى نمى دهد مگر اين كه همه آنها قبل از آن كه زمين را بيافرينيم در لوح محفوظ ثبت است؛ و اين امر براى خدا آسان است."
احادیث:
امام صادق (صلی الله علیه و آله): وقتی حضرت علیبنالحسین (علیه السلام) بر یزید وارد شد و یزید نظری به آن بزرگوار کرد و این آیه را خواند و گفت: «ای علیبنالحسین! این مصیبتی که دچار شما شد نتیجه رفتار خودتان بود». امام سجّاد (علیه السلام) فرمود: «ابدا این آیه در شأن ما نازل نشده است. بلکه این آیه دربارهی ما نازل شده که میفرماید: "ما أَصابَ مِنْ مُصِیبَةٍ فِی الْأَرْضِ وَ لا فِی أَنْفُسِکُمْ إِلَّا فِی کِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إِنَّ ذلِکَ عَلَی اللهِ یَسِیرٌ"».(1)
" لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ وَ اللهُ لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ"
"اين بخاطر آن است كه براى آنچه از دست داده ايد تأسف نخوريد، و به آنچه به شما داده است دلبسته و شادمان نباشيد؛ و خداوند هيچ متكبّر فخرفروشى را دوست ندارد."
احادیث:
امام سجّاد (علیه السلام): وقتی حضرت علیبنالحسین (علیه السلام) بر یزید وارد شد و یزید نظری به آن بزرگوار کرد و این آیه را خواند و گفت: «ای علیبنالحسین! این مصیبتی که دچار شما شد نتیجه رفتار خودتان بود». امام سجّاد (علیه السلام) فرمود: «ابدا این آیه در شأن ما نازل نشده است. بلکه این آیه دربارهی ما نازل شده که میفرماید: ما أَصابَ مِنْ مُصِیبَةٍ فِی الْأَرْضِ وَ لا فِی أَنْفُسِکُمْ إِلَّا فِی کِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إِنَّ ذلِکَ عَلَی اللهِ یَسِیرٌ لِکَیْلا تَأْسَوْا عَلی
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص596/ بحارالأنوار، ج45، ص168/ القمی، ج2، ص277/ بحارالأنوار، ج45، ص135.
ما فاتَکُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ، ما خاندانی هستیم دربارهی امور فوتشده دنیوی تأسّف نمیخوریم و نسبت به مادّیات دنیوی شاد نمیشویم.(1)
"لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْميزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنْزَلْنَا الْحَديدَ فيهِ بَأْسٌ شَديدٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللهَ قَوِيٌّ عَزيزٌ "
"ما پيامبران خود را با دلايل روشن فرستاديم، و با آنها كتاب آسمانى و ميزان [شناسايىِ حق از باطل و قوانين عادلانه] نازل كرديم تا مردم قيام به عدالت كنند؛ و آهن را آفريديم كه در آن نيروى شديد و منافعى براى مردم است، تا مشخص شود چه كسى خدا و پيامبرانش را يارى مى كند بى آن كه او را ببيند؛ خداوند توانا و شكست ناپذير است."
احادیث:
امام باقر (صلی الله علیه و آله): این است همان کتابی که در آن هیچ شکی نیست، (بقره/2) یعنی امیرالمؤمنین (علیه السلام) هیچ شکّی در امامت او نیست.(2)
" وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً وَ إِبْراهيمَ وَ جَعَلْنا في ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَ الْكِتابَ فَمِنْهُمْ مُهْتَدٍ وَ كَثيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ "
"ما نوح و ابراهيم را فرستاديم، و در دودمان آن دو نبوّت و كتاب قرار داديم؛ بعضى از آنها هدايت يافته اند و بسيارى از آنها گنهكارند."
احادیث:
امام رضا (علیه السلام): امام رضا (علیه السلام) در مرو مجلس مأمون حاضر شد که جمعی از علمای خراسان و عراق آنجا بودند، ... علما گفتند: «ای ابا الحسن! در مورد عترت به ما بگو، آنها آل هستند یا آل نیستند»؟ امام رضا (علیه السلام) فرمود: «آنان آل او هستند». علما گفتند: «پس این کلام از رسول خدا چگونه است که فرمود: امّتم آل من هستند و اصحاب او با خبر مستفیض که نمیتوان آن را رد کرد، میگویند: آل محمّد، امّت اوست». امام رضا (علیه السلام) فرمود: «به من بگویید آیا صدقه به آل او حرام است»؟ گفتند: «بله». فرمود: «پس صدقه بر امت حرام است»؟ گفتند: «نه». فرمود: «این تفاوت، میان آل و امّت است. وای بر شما، شما را به کجا میبرند؟ آیا شما از ذکر روی گردانیدهاید یا قومی اسرافکار هستید؟ آیا نمیدانید که وراثت و پاکی از آن برگزیدگان هدایت شده است نه دیگران»؟ گفتند: «از کجا چنین نتیجهای گرفتهای ای اباالحسن»؟ فرمود: «از کلام خداوند عزّوجلّ: ولقَدْ أَرْسَلنَا نُوحًا وإِبْرَاهِیمَ وجَعَلنَا فِی ذُرِّیَّتِهِمَا النُّبُوةَ والکِتَابَ فَمِنْهُم مُّهْتَدٍ وکَثِیرٌ مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ پس وارث نبوّت و کتاب از آن هدایتشدگان است نه فاسقین. آیا نمیدانید که نوح از پروردگار متعال درخواست کرد و فرمود: پروردگارا! پسرم از خاندان من است و وعده تو [در مورد نجات خاندانم] حق است و تو از همه حکمکنندگان برتری! »(هود/45)و خداوند عزّوجلّ به او فرمود: فرمود: «ای نوح! او از اهل تو
نیست! او عمل غیر صالحی است [فرد ناشایستهای است]! پس، آنچه را از آن آگاه نیستی، از من مخواه! من به تو اندرز میدهم تا از جاهلان نباشی. » (هود/46) (1)
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَ آمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِهِ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللهُ غَفُورٌ رَحيمٌ "
"اى كسانى كه ايمان آورده ايد! تقواى الهى پيشه كنيد و به پيامبرش ايمان بياوريد تا بهره اى دو چندان از رحمتش به شما بدهد و براى شما نورى قرار دهد كه با آن [در ميان مردم و در مسير زندگى خود] راه برويد و گناهان شما را ببخشد؛و خداوند آمرزنده و مهربان است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج15، ص614/ شواهدالتنزیل، ج2، ص309.
"قَدْ سَمِعَ اللهُ قَوْلَ الَّتي تُجادِلُكَ في زَوْجِها وَ تَشْتَكي إِلَى اللهِ وَ اللهُ يَسْمَعُ تَحاوُرَكُما إِنَّ اللهَ سَميعٌ بَصيرٌ "
"خداوند سخن آن زن را كه دربارهی همسرش با تو گفتگو مىكرد و به خداوند شكايت مىنمود شنيد [و تقاضاى او را اجابت كرد]؛ خداوند گفتگوى شما را با هم [و اصرار آن زن را دربارهی حلّ مشكلش] مىشنيد؛ به يقين خداوند شنوا و بيناست."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به فاطمه (سلام الله علیها) فرمود: «شوهرت بعد از من چنینوچنان خواهد دید». و جریانهای پس از خود را به فاطمه (سلام الله علیها) اطلاع داد. عرض کرد: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از خدا درخواست نمیکنید
این ناراحتیها را از او رفع کند». فرمود: «چرا درخواست کردم». و فرمود: «او گرفتار خواهد شد و گروهی بهواسطهی او آزمایش میشوند جبرئیل این آیه را آورد: "قَدْ سَمِعَ اللهُ قَوْلَ الَّتِی تُجادِلُکَ فِی زَوْجِها وَ تَشْتَکِی إِلَی اللهِ وَ اللهُ یَسْمَعُ تَحاوُرَکُما إِنَّ اللهَ سَمِیعٌ بَصِیرٌ" البتّه شکایت حضرت فاطمه (سلام الله علیها) از ناراحتیهایی بود که علی (علیه السلام) خواهد دید نه اینکه از خود شکایت داشته باشد».(1)
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا تَناجَيْتُمْ فَلا تَتَناجَوْا بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ مَعْصِيَةِ الرَّسُولِ وَ تَناجَوْا بِالْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ اتَّقُوا اللهَ الَّذي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ" (9)
"اى كسانى كه ايمان آوردهايد! هنگامىكه نجوا مىكنيد، به گناه و تعدّى و نافرمانى پيامبر نجوا نكنيد، و به كارِ نيك و تقوا نجوا كنيد، و از [مخالفت فرمان] خدايى كه همگى نزد او جمع مىشويد بپرهيزيد."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص14 / بحارالأنوار، ج24، ص230/ بحارالأنوار، ج36، ص164؛ «و تشتکی الی الله ... منه و لاعلیه» محذوف/ تأویل الآیات الظاهرة، ص645.
در گوشی با یکدیگر سخن گفتند و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دریافت که منظور آنان چیست. پس آنچنان عصبانی شد که رنگ چهرهاش تغییر کرد. سپس فرمود: «قسم به کسی که جانم به دست اوست، هیچکس وارد بهشت نمیشود مگر اینکه مرا دوست داشته باشد، و هرکس بغض این شخص را در دل داشته باشد و ادّعا کند مرا دوست دارد، دروغ گفته است. و دراینهنگام دست علی (علیه السلام) را گرفت و خداوند عزّوجلّ این آیه را دربارهی آندو نازل کرد یَا أَیُّهَا الذِینَ آمَنُوا إِذَا تَنَاجَیْتُمْ فَلا تَتَنَاجَوا بِالإِثْمِ و العُدْوانِ و مَعْصِیَتِ الرَّسُول و تَنَاجَوا بِالبِرِّ و التَّقْوی و اتَّقُوا اللهَ الذِی إِلیْهِ تُحْشَرُونَ. (1)
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَحيمٌ "
"اى كسانى كه ايمان آوردهايد! هنگامىكه مىخواهيد با پيامبر نجوا كنيد [و سخنان درگوشى بگوييد]، قبل از آن صدقهاى [در راه خدا] بدهيد؛ اين براى شما بهتر و پاكيزهتر است. و اگر توانايى نداشته باشيد، خداوند آمرزنده و مهربان است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص38 / بحارالأنوار، ج39، ص270/ الأمالی للطوسی، ص604 .
بهگوشهای پنهان شدند، علی (علیه السلام) دهبار با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نجوا کرد و در هر نجوایی یک دینار در راه خدا انفاق کرد.(1)
"يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللهُ جَميعاً فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَما يَحْلِفُونَ لَكُمْ وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلى شَيْءٍ أَلا إِنَّهُمْ هُمُ الْكاذِبُونَ "
"[به خاطر بياوريد] روزى را كه خداوند همهی آنها را برمىانگيزد، آنها براى خدا نيز سوگند [دروغ] ياد مىكنند همانگونه كه [امروز] براى شما سوگند ياد مىكنند؛ و گمان مىكنند جايگاهى دارند؛ بدانيد آنها دروغگويانند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص48 / شواهدالتنزیل، ج2، ص324/ المناقب، ج2، ص72؛ «یتصدق فی کل نجوهًْ بدینار»/ بحارالأنوار، ج17، ص28/ بحارالأنوار، ج35، ص378/ القمی، ج2، ص356.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص50/ بحارالأنوار، ج17، ص28/ بحارالأنوار، ج35، ص378/ القمی، ج2، ص357/ بحارالأنوار، ج35، ص378/ القمی، ج2، ص357/ شواهدالتنزیل، ج2، ص322؛ «بتفاوت لفظی».
امام صادق (علیه السلام): امّا آن افراد در پیشگاه خداوند عرض میکنند: پروردگارا! اینها فرشتگان تو هستند و به نفع تو شهادت میدهند. سپس به خداوند قسم یاد میکنند که مرتکب چنین اعمالی نشدهاند. این همان فرمودهی پروردگار است که در آن دربارهی چنین افرادی، چنین بیان فرموده است: "یومَ یبْعَثُهُمُ اللهُ جَمِیعًا فَیحْلفُونَ لهُ کَمَا یحْلفُونَ لکُمْ"؛ آنها همان کسانی هستند که حق امیرالمؤمنین (علیه السلام) را غصب کردهاند. در این هنگام خداوند بر دهانهایشان مهر سکوت میزند و اعضای بدنشان شروع به سخن گفتن میکند. گوش به امور حرامی که شنیده است گواهی میدهد. چشم به دیدن اشیایی که خداوند آنها را حرام اعلام کرده بود، اعتراف میکند. دستها به آنچه گرفته بودند؛ پاها به تلاش برای رفتن به مکانهایی که خداوند بر فرد حرام کرده بود و عورت فرد به اعمال حرامی که مرتکب شده بود، اذعان میکنند. در این هنگام خداوند مهر سکوت را از روی زبانهایشان بر میدارد.(1)
"اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللهِ أُولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ "
"شيطان بر آنان مسلّط شده و ياد خدا را از خاطر آنها برده؛ آنان حزب شيطانند. بدانيد حزب شيطان زيانكارانند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص56/ القمی، ج2، ص264/ بحارالأنوار، ج7، ص312؛ «فقال الصادق (فیقولون ... ذلک شییا» محذوف.
امام حس-ین علیه السلام: امام حس-ین س-ید الش-هداء علیه السلام در کربلا وقتی صفوف اهل کوفه را همچون شب تاریک، و س-یل خروشانی، در مقابل خود دی-د، فرمود: عجب بن-دگان بدي هستید اظهار اطاعت خدا و ایمان به رسول کردید ولی اکنون آم-ده ای-د ذریه پیامبر ص-لی الله علیه و آله را به قتل برسانید، لقد اس-تحوذ علیکم الش-یطان فانساکم ذکر الله العظیم: شیطان بر ش-ما چیره ش-ده، یاد خ-داي بزرگ را از خاطرتان برده. س-پس افزود مرگ بر ش-ما و بر آنچه می خواهید، انا لله و انا الیه راجعون.(1)
" لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ كانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشيرَتَهُمْ أُولئِكَ كَتَبَ في قُلُوبِهِمُ الْإيمانَ وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ يُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدينَ فيها رَضِيَ اللهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولئِكَ حِزْبُ اللهِ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ "
"هيچ قومى را كه ايمان به خدا و روز رستاخيز دارند نمىيابى كه با دشمنان خدا و پيامبرش دوستى كنند، هرچند پدران يا پسران يا برادران يا خويشاوندانشان باشند؛ آنان كسانى هستند كه خدا ايمان را بر صفحه دلهايشان نوشته و با روحى از ناحيهی خودش آنها را تأييد فرموده، و آنها را در باغهايى بهشتى وارد مىكند كه نهرها از پاى درختانش جارى است، جاودانه در آن مىمانند؛ خدا از آنها خشنود است، و آنان نيز از او خشنودند؛ آنها «حزب الله»اند؛ بدانيد «حزب الله» پيروزان و رستگارانند."
1) . مناقب ابن شهرآشوب: ج 3ص249؛ بحار الانوار: ج 45ص6؛ العوالم: ص250 .
احادیث:
امام علی (علیه السلام): ابن میثم گوید: امیرمؤمنان (علیه السلام) نامه ای برای معاویه نوشت: ... من جز در امر به معروف و نهی از منکر آشوب نکرده ام و جز بر ستمگر گمراه یا ملحد منافق قدرتنمایی نکرده ام و در آنها نیز جز به کلام خداوند سبحان تمسّک نجسته ام: لَا تَجِدُ قَوْمًا یُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ یُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ کَانُوا آبَاءهُمْ أَوْ أَبْنَاءهُمْ.(1)
امام علی (علیه السلام): محبّت با ما اهل بیت چیزی است که در قسمت راست قلب مؤمن نوشته میشود و قلب هرکسی را که خداوند با محبّت و ولای ما نقش بست هیچکس را یارای آن نیست که محوش کند آیا نشنیدهای که خداوند میفرماید: أُولئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمانَ محبّت به ما اهل بیت ایمان است.(2)
امام رضا (علیه السلام): خداوند ما را به روح خود تأیید کرد مقدّس و پاک؛ ملک نیست و با هیچیک از پیامبران گذشته نبوده جز پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله). آن روح با ائمّه (علیهم السلام) است و موجب تقویت و توفیق ایشان میگردد. او استوانهای از نور بین ما و بین خداست.(3)
امام صادق (علیه السلام): عمّار ساباطی گوید: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: «شما اگر حکمروا شدید چه حکمی میکنید»؟ فرمود: «به حکم خدا و حکم داود (علیه السلام)؛ چون
موضوعی به ما مراجعه شود که حکم آن نزد ما حاضر نباشد روح القدس آن را به ما القاء میکند».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص74 / بحرالعرفان، ج6، ص243.
"ما أَفاءَ اللهُ عَلى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرى فَلِلهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكينِ وَ ابْنِ السَّبيلِ كَيْ لا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِياءِ مِنْكُمْ وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللهَ إِنَّ اللهَ شَديدُ الْعِقابِ "
"آنچه را خداوند از اهل اين آباديها به پيامبرش بازگرداند، از آنِ خدا و پيامبر و خويشاوندان او، و يتيمان و مستمندان و در راه ماندگان است، تا [اين اموال عظيم] در ميان ثروتمندان شما دست به دست نگردد. آنچه را پيامبر براى شما آورده بگيريد [و اطاعت كنيد]، و از آنچه شما را نهىكرده خوددارى نماييد؛ و از [مخالفت] خدا بپرهيزيد كه خداوند كيفرش شديد است!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): عمر بنأبیالمقدام از پدرش نقل میکند که گفت: «از امام باقر (علیه السلام) در مورد کلام خداوند عزّوجلّ: مَا أَفَاء اللهُ عَلی رَسُولهِ مِنْ أَهْل القُرَی فَللهِ وللرَّسُول ولذِی القُرْبَی والیَتَامَی والمَسَاکِینِ وابْنِ السَّبِیل پرسیدم». فرمود: «این آیه مخصوص ما نازل شده است. هرچه از آن خدا و رسول او باشد، از آن ما نیز هست. و ما ذوالقربی و مساکین هستیم، و مسکنت ما نسبت به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) هیچگاه از بین نمیرود. ما ابناء السبیل هستیم. چراکه راه خداوند شناخته نمیشود، مگر بهواسطهی ما؛ تمامی این امر از آن ماست.(1)
امام صادق (علیه السلام): ای ابوالصبّاح! ما گروهی هستیم که خداوند اطاعت ما را واجب نموده و خمس متعلّق به ماست و مال پاکیزه از ماست.(2)
امام علی (علیه السلام): از خدا و ظلم به آل محمد (صلی الله علیه و آله) بترسید چراکه خداوند نسبت به کسانی که بهآنها ظلم کردند، شدید العقاب است.(3)
“وَ الَّذينَ تَبَوَّؤُا الدَّارَ وَ الْإيمانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لا يَجِدُونَ في صُدُورِهِمْ حاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ"
"و براى [نيازمندان از] كسانى است كه در اين سرا (سرزمين مدينه) و در سراى ايمان پيش از مهاجران مسكن گزيدند و كسانى را كه بهسويشان هجرت كنند دوست مىدارند، و در دل خود نيازى به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمىكنند و آنها را بر خود مقدم مىدارند هرچند خودشان بسيار نيازمند باشند؛ و كسانى كه از بخل و حرص نفس خويش بازداشته شدهاند رستگارانند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص138 / تأویل الآیات الظاهره، ص654.
"وَ الَّذينَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذينَ سَبَقُونا بِالْإيمانِ وَ لا تَجْعَلْ في قُلُوبِنا غِلاًّ لِلَّذينَ آمَنُوا رَبَّنا إِنَّكَ رَؤُفٌ رَحيمٌ "
"[همچنين] كسانى كه بعد از آنها (بعد از مهاجران و انصار ) آمدند و مىگويند: «پروردگارا! ما و برادرانمان را كه در ايمان بر ما پيشىگرفتند بيامرز، و در دلهايمان حسد و كينهاى نسبت به مؤمنان قرار مده. پروردگارا، تو رئوف و مهربانى»."
احادیث:
امام حسن (علیه السلام): خداوند در قرآن میفرماید: و [سومین گروه] پیشگامانند، آنها مقربانند. (واقعه/1110) پدرم از کسانی بود که قبل از همه مسلمان شد و از همگان به او نزدیکتر بود خداوند متعال در قرآن مجید میفرماید: کسانی که قبل از پیروزی انفاق کردن و جنگیدند [با کسانی که پس از پیروزی انفاق کردند] یکسان نیستند آنها بلند مقامتر از کسانی هستند که بعد از فتح انفاق نمودند. (حدید/10) پدرم نخستین مسلمان و مهاجر بود و قبل از همه انفاق کرد. در جای دیگر میفرماید: وَ الَّذِینَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونا بِالْإِیمانِ وَ لا تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنا غِلًّا لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنا إِنَّکَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ مردم مسلمان
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص142/ بحارالأنوار، ج31، ص41.
بعد از علی (علیه السلام) همه او را دعا میکنند و برایش استغفار مینمایند زیرا او قبل از همه مسلمان شده و به رسول (صلی الله علیه و آله) آورده است و مهاجرت کرده، و هیچکس قبل از او به رسول خدا ایمان نیاورد و نماز نگزارد، و با آن جناب همراهی نداشت. [و باز] خداوند متعال فرموده است: پیشگامان نخستین از مهاجرین و انصار، و کسانی که به نیکی از آنها پیروی کردند. (توبه/100) در این آیهی شریفه از سابقان نخستین که مسلمان شدند و مهاجرت کردند سخن به میان آمده و فضیلت آنها بیانشده و موقعیت آنها در اسلام یاد شده است.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص152/ بحارالأنوار، ج69، ص153.
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَما يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُور "
"اى كسانى كه ايمان آوردهايد! با قومى كه خداوند آنان را مورد غضب قرار داده دوستى نكنيد؛ آنان از آخرت مأيوسند همانگونه كه كفّار از كسانى كه در قبرها مدفونند مأيوس مىباشند.:
احادیث:
1.امام صادق (علیه السلام): وهببنوهب قرشی گوید: شنیدم امام صادق (علیه السلام) میفرمود: گروهی از فلسطینیان نزد امام باقر (علیه السلام) آمدند و از او دربارهی مسائلی پرسیدند. و امام (علیه السلام) به آنها پاسخ داد. سپس دربارهی صمد از او پرسیدند، فرمود: «اگر برای علمم که خدای عزّوجلّ به من داده حاملانی پیدا میکردم؛ توحید، اسلام، ایمان،
دین و شریعتها را از طریق صمد نشر میدادم و چگونه این امکان برای من وجود دارد درحالیکه جدّم امیرالمؤمنین (علیه السلام) حاملانی برای علم خود پیدا نکرد تا جایی که آه میکشید و بالای منبر میفرمود: قبل از اینکه مرا از دست بدهید از من بپرسید؛ چون در وجود من علم بسیار است. آه! آه! کسی که آن را حمل کند نمییابم. آگاه باشید، که من از سوی خدا دلیل رسا [و قاطع] بر شما هستم! پس "لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللهُ عَلَیْهِمْ قَدْ یَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ کَما یَئِسَ الْکفّار مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ"».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص208 / بحارالأنوار، ج3، ص224.
بودند کسانی که در مورد آن اطاعت کردند و چقدر زیاد بودند کسانی که نافرمانی کردند و به دنیا و زینت آن مایل شدند؛ پس وای بر آنان.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص208 بحارالأنوار، ج90، ص79.
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ " (2)
"اى كسانى كه ايمان آوردهايد! چرا سخنى مىگوييد كه عمل نمىكنيد؟!" (2)
"كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ" (3)
"نزد خدا بسيار موجب خشم است كه سخنى بگوييد كه عمل نمىكنيد!" (3)
احادیث:
امام عسکری (علیه السلام): "یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ"؛ این آیه یاران رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را مورد خطاب قرار میدهد که به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) وعده دادند که او را یاری میکنند و با دستور او مخالفت نمیکنند و عهد خود را دربارهی
امیرالمؤمنین (علیه السلام) نمیشکنند. خداوند میدانست که آنان به آنچه میگویند، وفا نمیکنند. پس فرمود: "لمَ تَقُولونَ مَا لا تَفْعَلونَ * کَبُرَ مَقْتًا عِندَ اللهِ أَن تَقُولوا مَا لا تَفْعَلونَ" خداوند آنان را به اعتراف و اقرار خودشان، مؤمنین نامید، اگرچه راست نگفتهاند.(1)
"إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الَّذينَ يُقاتِلُونَ في سَبيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ"
"خداوند كسانى را دوست مىدارد كه در يك صف در راه او پيكار مىكنند گويى بنايى آهنيناند."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): ضحّاک گوید: به ابنعبّاس گفتم: «اینان چه کسانی هستند»؟ گفت: «علیّبنابیطالب (علیه السلام)، حمزه شیر خدا و رسولش، عبیدهْبنحارث و مقدادبناسود».(2)
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): چون علی(علیه الشسلام) برای جنگ در صف میایستد، همچون بنیان استوار است که خداوند میفرماید: إِنَّ اللهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیانٌ
مَرْصُوصٌ و علی (علیه السلام) در هر کاری درصدد کسب رضایت خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) خداست و پیش از او هیچکس مشرکان را نکشته است.(1)
"يُريدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ "
"آنان مىخواهند نور خدا را با دهان خود خاموش سازند؛ ولى خدا نور خود را كامل مىكند هرچند كافران خوش نداشته باشند."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ابنعبّاس گوید: بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) وارد شدم ایشان فرمود: ... ای پسر عبّاس (رحمة الله علیه) بهزودی مردم راست و چپ را میگیرند (و هرکس در دین و آیین به راهی رود)؛ هرگاه چنین شد از علی (علیه السلام) و پیروانش پیروی کن، زیرا او با حق و حق با اوست، و آندو از هم جدا نشوند تا در کنار حوض بر من وارد شوند، ای پسر عبّاس (رحمة الله علیه)! ولایت ایشان ولایت من، و ولایت من ولایت خداست، حزب ایشان حزب من و حزب من حزب خداست، سازش با ایشان سازش با من و سازش من سازش خدا است، سپس فرمود:" یُرِیدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اللهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ یَأْبَی اللهُ إِلَّا أَنْ یُتِمَّ نُورَهُ وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ".(2)
"هُوَ الَّذي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ "
"او كسى است كه پيامبر خود را با هدايت و دين حق فرستاد تا او را بر همهی اديان غالب سازد، هرچند مشركان ناخشنود باشند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): خداوند عزّوجلّ این دین را در زمان ظهور قائم (عج) مسلّط میسازد.(1)
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر گوید: دربارهی این کلام خداوند عزّوجلّ الذِی أَرْسَل رَسُولهُ بِالهُدَی و دِینِ الحَقِّ لیُظْهِرَهُ عَلی الدِّینِ کُلهِ و لو کَرِهَ المُشْرِکُونَ پرسیدم و ایشان فرمود: «به خدا سوگند، هنوز تأویل آن نازل نشده است». گفتم»: فدایت شوم، چه زمانی تأویل آن نازل میشود»؟ فرمود: «انشاءالله زمانیکه قائم (فرجه الشریف بیاید. هنگامیکه قائم (ظهور کند، هر کافر و مشرکی از ظهور او ناخشنود و بیزار است. کافران و مشرکان حتّی اگر درون صخرهای پنهان شوند، صخره میگوید: ای مؤمن! درون من کافر یا مشرکی است، او را بکش. پس بهسمت او میآید و او را میکشد.«(2)
1) - تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص234/ بحارالأنوار، ج53، ص74
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَليمٍ "
"اى كسانى كه ايمان آوردهايد! آيا شما را به تجارتى راهنمايى كنم كه شما را از عذاب دردناك رهايى مىبخشد؟!"
احادیث:
امام علی (علیه السلام): امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: «من همان تجارت پرسودی هستم که از عذاب دردناک نجات میدهد و من همان هستم که خداوند در قرآن بیان کرده». و فرموده است: "یَا أَیُّهَا الذِینَ آَمَنُوا هَل أَدُلکُمْ عَلی تِجَارَةٍ تُنجِیکُم مِّنْ عَذَابٍ أَلیمٍ".(1)
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُونُوا أَنْصارَ اللهِ كَما قالَ عيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوارِيِّينَ مَنْ أَنْصاري إِلَى اللهِ قالَ الْحَوارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصارُ اللهِ فَآمَنَتْ طائِفَةٌ مِنْ بَني إِسْرائيلَ وَ كَفَرَتْ طائِفَةٌ فَأَيَّدْنَا الَّذينَ آمَنُوا عَلى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظاهِرينَ "
"اى كسانى كه ايمان آوردهايد! ياوران خدا باشيد همانگونه كه عيسىبن مريم به حواريون گفت: «كيست كه ياور من بهسوى خدا [براى تبليغ آيين او] گردد»؟! حواريون گفتند: «ما
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص234 / بحارالأنوار، ج24، ص330/ تأویل الآیات الظاهرة، ص664.
ياوران خداييم» دراينهنگام گروهى از بنىاسرائيل ايمان آوردند و گروهى كافر شدند؛ ما كسانى را كه ايمان آورده بودند در برابر دشمنانشان تأييد كرديم و سرانجام [بر آنان] پيروز شدند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): همانا حواریّون عیسی (علیه السلام) شیعه او بودند و شیعیان ما حواریّون ما هستند و حواریّون عیسی (علیه السلام) فرمانبرتر از حواریّون ما نبودند. عیسی (علیه السلام) به حواریّون فرمود:" مَنْ أَنْصاری إِلَی اللهِ قالَ الحَوارِیُّونَ نَحْنُ أَنْصارُ اللهِ فَآمَنَتْ طائِفَةٌ مِنْ بَنی إِسْرائیلَ وَ کَفَرَتْ طائِفَةٌ فَأَیَّدْنَا الَّذینَ آمَنُوا عَلی عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظاهِرینَ" نه به خدا سوگند عیسی (علیه السلام) را در برابر یهود یاری نرساندند و برای او نبرد نکردند، و به خدا سوگند شیعه ما از آن هنگام که خداوند والا نام جان پیامبرش (صلی الله علیه و آله) را گرفت همچنان ما را یاری میکند و به خاطر ما نبرد میکند و در راه ما سوخته میشوند یا شکنجه میگردند و یا در شهرها دربهدر میشوند. خداوند به آنها از سوی ما جزای خیر دهد. امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرموده است: «به خدا سوگند اگر بینی دوستان ما را با شمشیر بزنند بغض ما در دل نگیرند، و به خدا سوگند اگر به دشمنان خویش نزدیک شوم و ثروتی کلان بدیشان بخشم باز هم ما را دوست نخواهند داشت».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص240 /الکافی، ج8، ص268/ نورالثقلین/ فرات الکوفی، ص482.
"هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ "
"او كسى است كه در ميان جمعيّت درس نخوانده پيامبرى از خودشان برانگيخت كه آياتش را بر آنها بخواند و آنها را تزكيّه كند و به آنان كتاب (قرآن) و حكمت بياموزد، هرچند پيش از آن در گمراهى آشكارى بودند."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): ما کسانی هستیم که خداوند از میان ما فرستادهای برانگیخت تا آیاتش را برما بخواند و پاکمان گرداند وکتاب و حکمت را به ما بیاموزد.(1)
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ. منظور از کتاب قرآن و منظور از حکمت ولایت علیّبنابیطالب (علیه السلام) است.(2)
" ذالِكَ فَضْلُ اللهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ "
"اين فضل خداست كه به هركس بخواهد [و شايسته بداند] مىبخشد؛ و خداوند داراى فضل عظيم است."
احادیث:
ش-ما نرس-یده است. می گویند: ما حضور قومی بودیم که مشغول مذاکره و بیان فضایل محمد صلی الله علیه و آله و آل او بودند.(1)
"يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى ذِكْرِ اللهِ وَ ذَرُوا الْبَيْعَ ذالِكُم خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ "
"اى كسانى كه ايمان آوردهايد! هنگامىكه براى نماز روز جمعه اذان گفته شود، بهسوى ذكر خدا [و نماز] بشتابيد و خريد و فروش را رها كنيد كه اين براى شما بهتر است اگر مىدانستيد!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): محمّدبنسلیمان دیلمی از پدرش نقل کرده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «چرا روز جمعه را جمعه نامیدهاند»؟ فرمود: «به دلیل آنکه خداوند تعالی خلق خویش را برای [گرفتن پیمان] ولایت محمّد (صلی الله علیه و آله) و خاندانش (علیهم السلام) در آن روز گرد آورد».(1)
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): خدا بعد از پیامبر (صلی الله علیه و آله)، مردی را برتر از امیرالمؤمنین علیّبنابیطالب (علیه السلام) نیافرید. فرمود: "فَاسْعَوْا إِلی ذِکْرِ اللهِ"؛ بهسوی ولایت علیّبنابیطالب (علیه السلام) [بشتابید».(2)
"وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَيْها وَ تَرَكُوكَ قائِماً قُلْ ما عِنْدَ اللهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجارَةِ وَ اللهُ خَيْرُ الرّازِقِينَ "
"هنگامى كه آنها تجارت يا سرگرمى و لهوى را ببينند پراكنده مىشوند و بهسوى آن مىروند و تو را ايستاده به حال خود رها مىكنند؛ بگو: «آنچه نزد خداست بهتر از لهو و تجارت است، و خداوند بهترين روزىدهندگان است»."
احادیث:
ابنعباس (رحمة الله علیه): دِحیهکلبی در روز جمعه از شام، کاروانی آورده بود و نزدیک احجار الزیت ایستاد و سپس برای آگاهکردن مردم از آمدنش، شروع کرد به طبل زدن. همه مردم، بهجز علی و حسن و حسین و فاطمه (علیهم السلام) و سلمان (رحمة الله علیه) و ابوذر (رحمة الله علیه) و مقداد (رحمة الله علیه) و صُهَیب (رحمة الله علیه) بهسوی او رفتند و پیامبر (صلی الله علیه و آله) را ترک کردند که به نماز ایستاده بود و خطبه را ایراد میکرد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «خداوند، روز جمعه به مسجد من نگاه کرد و اگر این هشت نفر که در مسجد من نشسته بودند، نبودند، حتماً بر اهل مدینه، آتش فرود میآورد و مانند قوم لوط بر آنها سنگ میبارید. دربارهی این گروه، آیه: مردانی که نه تجارت و نه معاملهای آنان را از یاد خدا و برپاداشتن نماز و ادای زکات غافل نمیکند آنها از روزی میترسند که در آن، دلها و چشمها زیرورو میشود. (نور/37) نازل شد.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص268 / مستدرک الوسایل، ج6، ص25/ بحارالأنوار، ج86، ص195/ المناقب، ج2، ص146.
"إِذا جاءَكَ الْمُنافِقُونَ قالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللهِ وَ اللهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَ اللهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقينَ لَكاذِبُونَ "(1)
"هنگامىكه منافقان نزد تو آيند مىگويند: «ما شهادت مىدهيم كه به يقين تو پيامبر خدا هستى»! خداوند مىداند كه تو پيامبر او هستى، ولى خداوند شهادت مىدهد كه منافقان دروغگو هستند [زيرا به گفتهی خود ايمان ندارند]."
"اتَّخَذُوا أَيْمانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبيلِ اللهِ إِنَّهُمْ ساءَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ "(2)
"آنها سوگندهايشان را پوششى قرار دادند تا [مردم را] از راه خدا باز دارند، و چه بد است آنچه انجام مىدادند."
"ذلِكَ بِأَنَّهُمْ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا فَطُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ "(3)
"اين به خاطر آن است كه [نخست] ايمان آوردند سپس كافر شدند؛ از اينرو بر دلهاى آنان مُهرنهاده شده، و [حقيقت را] درك نمىكنند."
"وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسامُهُمْ وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قاتَلَهُمُ اللهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ"(4)
"هنگامىكه آنها را مىبينى، ظاهر [آراسته] آنان تو را درشگفتى فرو مىبرد؛ و اگر سخن بگويند، به سخنانشان گوش فرا مىدهى؛ امّا گويى چوبهاى خشكى هستند كه به ديوار تكيه داده شده است! هر فريادى [از هرجا] بلند شود برضدّ خود مىپندارند؛ آنها دشمنان واقعى [تو] هستند، از آنان برحذرباش! خدا آنها را بكشد، چگونه [از حق] منحرف مىشوند؟!"
"وَ إِذا قيلَ لَهُمْ تَعالَوْا يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللهِ لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ وَ رَأَيْتَهُمْ يَصُدُّونَ وَ هُمْ مُسْتَكْبِرُونَ "(5)
"هنگامىكه به آنان گفته شود: «بياييد تا پيامبر خدا براى شما طلب آمرزش كند»، سرهاى خود را [از روى استهزاء و غرور] تكان مىدهند؛ و آنها را مىبينى كه از سخنان تو اعراض كرده و تكبّر ميورزند."
"سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللهُ لَهُمْ إِنَّ اللهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقينَ "(6)
"براى آنها آمرزش بخواهى يا نخواهى بر ايشان تفاوت نمىكند، هرگز خداوند آنان را نمىبخشد؛ زيرا خداوند گروه فاسقان (لجوج و منافق) را هدايت نمىكند."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): اتَّخَذُوا أَیْمانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللهِ ایمان خود را سپر قرار دادهاند و از راه خدا که مراد وصیّ پیامبر (صلی الله علیه و آله) است مانع میشوند.(1)
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفُضَیل از امام کاظم (علیه السلام) روایت کرده که فرمود: آنگاه خداوند سخن را به این مطلب میکشاند که اینها چگونه اشخاصی هستند؛ سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ یَغْفِرَ اللهُ لَهُمْ إِنَّ اللهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفاسِقِینَ؛ کسانی که ظلم به وصیّ تو کردهاند.(2)
"يَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنا إِلَى الْمَدينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنينَ وَ لكِنَّ الْمُنافِقينَ لا يَعْلَمُونَ "
"آنها مىگويند: «اگر به مدينه باز گرديم، عزيزان، ذليلان را بيرون مىكنند»! در حالىكه عزّت مخصوص خدا و پيامبر او و مؤمنان است؛ ولى منافقان نمىدانند."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): طارقبنشهاب از امیرالمومنین (علیه السلام) نقل میکند که فرمود: ... امام آب خوشگوار در تشنگی و راهنمای هدایت است؛ امام پاک از گناه و مطلع بر عیوب است. امام خورشید درخشان بر بندگان است به مقام او کسی را یارای چشمبستن یا دسترساندن نیست این آیه به همان معنی اشاره دارد: "وَ لِلهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ" مؤمنین عبارتند از؛ علی (علیه السلام) و خاندانش؛ پس عزّت اختصاص به پیامبر (صلی الله علیه و آله) و عترتش دارد.(1)
امام حسین (علیه السلام): زبیربنبکّار روایت کرده است: شخصی به امام حسین (علیه السلام) گفت: «در تو تکبّر وجود دارد». امام حسین (علیه السلام) فرمود: «تکبّر تنها از آن خداست، ولی آنچه در من است، عزّت است، خداوند عزّوجلّ میفرماید: "وَ لِلهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ"».(2)
"هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ فَمِنْكُمْ كافِرٌ وَ مِنْكُمْ مُؤْمِنٌ وَ اللهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ "
"او كسى است كه شما را آفريد [و به شما آزادى و اختيار داد]؛ گروهى از شما كافريد و گروهى مؤمن؛ و خداوند به آنچه انجام مىدهيد بيناست."
احادیث:
عزّوجلّ، آن روز که آنها در صُلب آدم (علیه السلام) و بهصورت ذرّه بودند و از آنها میثاق گرفت، از ایمان آنها به ولایت ما و کفرشان نسبت به آن آگاه شد».(1)
"ذالِكَ بِأَنَّهُ كانَتْ تَأْتِيهِمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَقالُوا أَ بَشَرٌ يَهْدُونَنا فَكَفَرُوا وَ تَوَلَّوْا وَ اسْتَغْنَى اللهُ وَ اللهُ غَنِيٌّ حَمِيدٌ "
"اين بهخاطر آن است كه پيامبران آنها [پيوسته] با دلايل روشن بهسراغشان مىآمدند، ولى آنها [از روى كبر و غرور] گفتند: «آيا انسانهايى [مثل ما] مىخواهند ما را هدايت كنند»؟! از اينرو كافر شدند و روى برگرداندند؛ و خداوند [از ايمان و طاعتشان] بىنياز بود، و خدا غنى و شايستهی ستايش است."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): علیبنسوید شیبانی گوید: از عبدصالح، امام کاظم (علیه السلام) دربارهی سخن خداوند عزّوجلّ: "ذَلِکَ بِأَنَّهُ کَانَت تَّأْتِیهِمْ رُسُلُهُم بِالْبَیِّنَاتِ" پرسیدم. فرمود: «"بِالْبَیِّنَاتِ" همان ائمّه (علیهم السلام) هستند».(1)
"فَآمِنُوا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِي أَنْزَلْنا وَ اللهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ "
"حال كه چنين است، به خدا و پيامبرش و نورى كه نازل كردهايم ايمان بياوريد؛ و [بدانيد] خدا به آنچه انجام مىدهيد آگاه است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص300 / بحارالأنوار، ج23، ص209/ القمی، ج2، ص372.
همان نور است، و این همان چیزی است که در سخن خداوند متعال آمده است فَآمِنُوا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِی أَنزَلْنَا فرمود: «النُّور همان امام است».(1)
"وَ أَطِيعُوا اللهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَإِنَّما عَلى رَسُولِنَا الْبَلاغُ الْمُبِينُ "
"اطاعت كنيد خدا را، و اطاعت كنيد پيامبر را؛ و اگر روىگردان شويد، پيامبر ما جز ابلاغ آشكار وظيفهاى ندارد."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص300 /الکافی، ج1، ص195/بحارالأنوار، ج24، ص336/تأویل الآیات الظاهرة، ص661/ بحارالأنوار، ج64، ص55؛ «عن قول الله تبارک... متم الایمه» محذوف.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص302 /الکافی، ج1، ص194/ بحارالأنوار، ج23، ص308 / تأویل الآیات الظاهرة، ص671/ القمی، ج2، ص371/ المناقب، ج3، ص81.
امام صادق (علیه السلام): "وَ أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِن تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمَا عَلَی رَسُولِنَا الْبَلَاغُ المُبِینُ" فرمود: «به هوش باشید، به خدا سوگند! هیچکس قبل از شما به هلاکت نرسید و هیچکس تا زمان ظهور امام زمان (به هلاکت نخواهد رسید، مگر کسی که ولایت ما را ترک کند و حقّ ما را انکار کند، و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از این دنیا رحلت نکرد، مگر زمانیکه حقّ ما را بر گردن این امّت نهاد، و خداوند هر آن کس را که بخواهد به صراط مستقیم هدایت میکند».(1)
"إِنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ وَ اللهُ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ "
"اموال و فرزندانتان فقط وسيلهی آزمايش شما هستند؛ و خداست كه پاداش عظيم نزد اوست."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): بریده گوید: روزی حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) برای ما خطبه میخواندند، دراینهنگام حسنین (علیها السلام) درحالیکه دو پیراهن قرمزی در بر داشتند از راه رسیدند، و در هنگام راه رفتن به زمین میافتادند، پیغمبر (صلی الله علیه و آله) از منبر فرود آمد و آنها را گرفت و در مقابل خود نشانید، پس از این فرمود: خداوند راست
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص306 /الکافی، ج1، ص426/ بحارالأنوار، ج23، ص380/ تأویل الآیات الظاهرة، ص672.
گفته که "إِنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَةٌ"، من این دو کودک را دیدم بر زمین میافتند دلم آرام نگرفت لذا سخن خود را قطع کردم و آنها را از زمین بلند کردم.(1)
"فَاتَّقُوا اللهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ اسْمَعُوا وَ أَطِيعُوا وَ أَنْفِقُوا خَيْراً لِأَنْفُسِكُمْ وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ "
"پس تا مىتوانيد تقواى الهى پيشه كنيد و گوش فرا دهيد و اطاعت نماييد و انفاق كنيد كه براى شما بهتر است؛ و كسانى كه از بخل و حرص خويشتن مصون بمانند رستگارانند."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): عبد خیر گوید: از امام علیّبنابیطالب (علیه السلام) دربارهی این سخن خداوند تعالی پرسیدم: ای کسانی که ایمان آوردهاید! آنگونه که حقّ تقوا و پرهیزکاری است، از خدا بپرهیزید!. (آل عمران/102) فرمود: «به خدا سوگند! هیچکس به آن عمل نکرد، مگر اهل بیت رسول خدا (صلی الله علیه و آله). ما خدا را ذکر کردیم و او را از یاد نمیبریم، و ما او را شکر کردیم و به او کفر نخواهیم ورزید، و ما از او اطاعت کردیم و عصیان و سرپیچی نخواهیم کرد، و هنگامیکه این آیه نازل شد، صحابه گفتند: ما طاقت این را نداریم. سپس خداوند تعالی این را نازل کرد "فَاتَّقُوا اللهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ"». وکیع گفت: «یعنی تا جایی که طاقت آن را دارید».
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص308 / بحارالأنوار، ج43، ص300/ بحارالأنوار، ج43، ص284/ المناقب، ج3، ص385؛ «نظرت هاتین... رفعتهما» محذوف/ إعلام الوری، ص221/ کشف الغمهًْ، ج1، ص546؛ «رایت هذین فلم اصبر حتی اخذتهما» و «بتفاوت لفظی».
سپس فرمود: «"وَ اسْمَعُوا" آنچه را که به آن امر میشوید "وَ أَطِیعُوا" یعنی خداوند و رسول گرامیاش (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت او (علیهم السلام) را در آنچه که به شما امر میکنند، اطاعت کنید».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص310 / بحارالأنوار، ج38، ص63/ المناقب، ج2، ص177.
" أَعَدَّ اللهُ لَهُمْ عَذاباً شَديداً فَاتَّقُوا اللهَ يا أُولِي الْأَلْبابِ الَّذينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً
"خداوند عذاب سختى براى آنها فراهم ساخته؛ پس اى خردمندانى كه ايمان آوردهايد از [مخالفت فرمان] خدا بپرهيزيد! به يقين خداوند چيزى كه مايهی تذكّر است بر شما نازل كرده."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص370 / بحارالأنوار، ج9، ص243/ القمی، ج2، ص375/ بحارالأنوار، ج16، ص90.
امام رضا (علیه السلام): ما همان اهل ذکریم که خدا در کتاب محکمش فرموده است: اگر نمیدانید، از آگاهان بپرسید. (انبیاء/7) علماء گفتند: «مقصود از اهل ذکر یهود و نصاری است». امام رضا (علیه السلام) فرمود: «سبحان اللَّه آیا این رواست؟ دراینصورت به دین خود دعوت میکنند و گویند: «از دین اسلام برتر است». مأمون عرض کرد: «دراینباره شما توضیحی دارید به خلاف آنچه گفتند»؟ فرمود: «آری مقصود از ذکر رسول خداست و ما اهل اوئیم و این را در سورهی طلاق بیان کرده است: "فَاتَّقُوا اللهَ یا أُولِی الْأَلْبابِ الَّذِینَ آمَنُوا؛ قَدْ أَنْزَلَ اللهُ إِلَیْکُمْ ذِکْراً رَسُولًا یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیاتِ اللهِ مُبَیِّناتٍ" ذکر رسول خداست و ما اهل ذکریم».(1)
امام علی (علیه السلام): خداوند به شما دستور داد که از اهل ذکر سؤال کنید و به خدا سوگند! ما (اهل بیت) اهل ذکر هستیم و هرکس غیر از ما آن را ادّعا کند، دروغگوست و تصدیق حرف من در این کلام خداوند تعالی است: "قَدْ أَنْزَلَ اللهُ إِلَیْکُمْ ذِکْراً رَسُولا." (2)
" اللهُ الَّذي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ وَ أَنَّ اللهَ قَدْ أَحاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْماً"
"خداوند همان كسى است كه هفت آسمان را آفريد، و از زمين نيز همانند آنها را؛ فرمان [و تدبير] او در ميان آنها پيوسته فرود مىآيد تا بدانيد خداوند بر هرچيز تواناست و اينكه علم خدا به همه چيز احاطه دارد."
احادیث:
حض-رت صادق علیه الس-لام: ... صاحب امر (زمین) پیغمبر ص-لی الله
علیه و آله است و بع-د از او وص-ی او که قائم بر روي زمین است.(1)
1) . تفسیر عیاشی: ج 2ص203؛ تفسیر قمی: ج 2ص328 .
"إِنْ تَتُوبا إِلَى اللهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُما وَ إِنْ تَظاهَرا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمَلائِكَةُ بَعْدَ ذالِكَ ظَهِيرٌ"
"اگر شما [دو همسر پيامبر] از كار خود توبه كنيد [به نفع شماست، زيرا] دلهايتان [از حق] منحرف گشته؛ و اگر برضدّ او دست به دست هم دهيد، [كارى از پيش نخواهيد برد] زيرا خداوند ياور اوست و همچنين جبرئيل و مؤمنان صالح، و فرشتگان بعد از آنان پشتيبان اويند."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): صَالِحُ المُؤْمِنِینَ منظور امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.(1)
امام باقر (علیه السلام): پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) علیّبنابیطالب (علیه السلام) را دوبار به اصحاب خود معرّفی کرد، یکبار هنگامیکه گفت: «هرکس که من مولای او هستم علی (علیه السلام) مولای اوست و بار دیگر هنگامی بود که این آیه نازل شد: فَإِنَّ اللهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صالِحُ المُؤْمِنِینَ پیامبر (صلی الله علیه و آله) دست علی (علیه السلام) را گرفت. و فرمود: «ای مردم! شایستهترین مؤمنان این شخص است».(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): محمّدبنعبداللهبنابیرافع گوید: هنگامیکه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رحلت رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، فرا رسید، ایشان از هوش رفتند؛ سپس به هوش آمدند، درحالیکه من گریه میکردم و دستان ایشان را میبوسیدم و میگفتم: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! بعد از شما، من و پسرم چه کسی را داریم»؟ فرمود: «بعد از من خدا را داری و جانشین من، صالح المؤمنین علیّبنابیطالب (علیه السلام) را».(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص386/ بحارالأنوار، ج36، ص30/ فرات الکوفی، ص489/ شواهدالتنزیل، ج2، ص341/ العمدهًْ، ص290/ فرات الکوفی، ص491/کشف الیقین، ص367.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص388 بحارالأنوار، ج22، ص232/ بحارالأنوار، ج36، ص29 و تأویل الآیات الظاهرة، ص674 و الیقین، ص302؛ «بتفاوت»/ بحارالأنوار، ج37، ص317/ فرات الکوفی، ص490؛ «لقد عرف... فعلی مولاه» محذوف/ شواهدالتنزیل، ج2، ص352؛ «لقد عرف... فعلی مولاه» محذوف.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص388 بحارالأنوار، ج36، ص29/ بحارالأنوار، ج38، ص1؛ «بتفاوت».
"... يَوْمَ لايُخْزِي اللهُ النَّبِيَّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا وَ اغْفِرْ لَنا إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ"
"... در آن روزى كه خداوند پيامبر و كسانى را كه با او ايمان آوردند خوار نمىكند؛ اين درحالى است كه نورشان پيشاپيش آنان و از سوى راستشان در حركت است، و مىگويند: «پروردگارا! نورِ ما را كامل كن و ما را ببخش كه تو بر هرچيز توانايى»."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ابوخالد کابلی از امام باقر (علیه السلام) نقل کرده است که در مورد قول خداوند متعال حال که چنین است، به خدا و رسول او و نوری که نازل کردهایم ایمان بیاورید. (تغابن/8) فرمود: نور بهخدا قسم ائمه (علیهم السلام) از آل محمّدند (صلی الله علیه و آله) این آیه که میفرماید: "أَتْمِمْ لَنا نُورَنا" یعنی شیعیان ما را به ما ملحق نما.(1)
"وَ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنا فِيهِ مِنْ رُوحِنا وَ صَدَّقَتْ بِكَلِماتِ رَبِّها وَ كُتُبِهِ وَ كانَتْ مِنَ الْقانِتِينَ "
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص400 / بحارالأنوار، ج23، ص315/ المناقب، ج3، ص81.
"و همچنين به مريم دختر عمران كه دامان خود را پاك نگه داشت، و ما از روح خود در آن دميديم؛ و كلمات پروردگار خويش و كتابهايش را تصديق كرد و از مطيعان [فرمان خدا] بود."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "وَ مَرْیَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِی أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا" خداوند این ضرب المثل را برای فاطمه (سلام الله علیها) آورده و فرموده: فاطمه (سلام الله علیها) فرج خویش را محفوظ و پاک نگاهداشت، پس خداوند دوزخ را برفرزندان وی حرام گردانید.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص408 / تأویل الآیات الظاهرة، ص677.
" أَ فَمَنْ يَمْشي مُكِبًّا عَلى وَجْهِهِ أَهْدى أَمَّنْ يَمْشي سَوِيًّا عَلى صِراطٍ مُسْتَقيمٍ"
"آيا كسى كه به رو افتاده راه مىرود به هدايت نزديكتر است يا كسى كه راست قامت در صراط مستقيم گام برمىدارد؟!"
احادیث:
و کسی که از او پیروی کند به کسی تشبیه شده که استوار بر راه راست ره میسپارد، و راه راست، امیرالمؤمنین (علیه السلام) است. »(1)
"فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سيئَتْ وُجُوهُ الَّذينَ كَفَرُوا وَ قيلَ هذَا الَّذي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ "
"هنگامىكه آن [وعدهی الهى] را از نزديك مىبينند، صورت كافران زشت و سياه مىگردد، و [به آنها] گفته مىشود: «اين همان چيزى است كه تقاضاى آن را داشتيد»!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): این آیه در شأن امیرالمؤمنین (علیه السلام) و آنانی که آن اعمال از آنها سر زد، نازل شده است. امیرالمؤمنین (علیه السلام) را در بهترین جاها میبینند و ناراحت میشوند و به آنها گفته میشود: هذَا الَّذِی کُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ همان کسی است که لقب وی را به خود بستید.(1)
امام باقر (علیه السلام): فَلَمَّا رَأَوْا چون مقام و منزلت علی (علیه السلام) را نزد پیامبر دیدند، صورتهای کافران زشت شد، یعنی کسانی که فضل او را تکذیب میکردند.(2)
امام صادق (علیه السلام): داوودبنسرحان گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی سخن خداوند: فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِیئَتْ وُجُوهُ الَّذِینَ کَفَرُوا پرسیدم. فرمود: «او علیّبنابیطالب (علیه السلام) است، وقتی مقام و منزلت او را نزد خدا میبینند، به خاطر کوتاهی که در دوستی با او کردهاند، دستان خود را میخورند».(3)
"قُلْ هُوَ الرَّحْمنُ آمَنَّا بِهِ وَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْنا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ في ضَلالٍ مُبينٍ "
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص454 الکافی، ج1، ص425/ بحارالأنوار، ج24، ص268/ تأویل الآیات الظاهرة، ص681/ البرهان/ المناقب، ج3، ص237.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص456 بحارالأنوار، ج7، ص167/ بحارالأنوار، ج36، ص68.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص456 بحارالأنوار، ج36، ص165/ تأویل الآیات الظاهرة، ص680/ فرات الکوفی، ص493/ شواهدالتنزیل، ج2، ص355/ المناقب، ج3، ص213؛ «بتفاوت لفظی».
"بگو: «او خداوند رحمان است، ما به او ايمان آورده و تنها بر او توكّل كردهايم؛ و بهزودى مىدانيد چه كسى در گمراهى آشكار است»!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: "فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِی ضَلَالٍ مُّبِینٍ"، فرمود: «ای گروه دروغگویان! وقتی که رسالت پروردگارم دربارهی ولایت علی (علیه السلام) و ائمّه (علیهم السلام) بعد از وی را به شما ابلاغ کنم، آنگاه خواهید دانست که چه کسی در گمراهی آشکار است».(1)
"قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ يَأْتيكُمْ بِماءٍ مَعينٍ "
"بگو: «به من خبر دهيد اگر آبهاى [سرزمين] شما در زمين فرو رود، چه كسى آب جارى و گوارا در دسترس شما قرار مىدهد»؟!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص458 /الکافی، ج1، ص421/ بحارالأنوار، ج23، ص378.
هستند و ائمه ابواب [و درهای رحمت الهی] میباشند. "فَمَنْ یَأْتِیکُمْ بِماءٍ مَعِینٍ" یعنی کیست که علم امام را برای شما بیاورد؟ [و آن درها را به روی شما بگشاید]»؟(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص460 / بحارالأنوار، ج24، ص100/ القمی، ج2، ص379 / بحارالأنوار، ج51، ص50.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص460 /الکافی، ج1، ص339/ بحارالأنوار، ج24، ص100/ تأویل الآیات الظاهرة، ص683/ القمی، ج2، ص378؛ «بتفاوت»/ الغیبهًْ للنعمانی، ص176؛ «فقدتم» بدل «غاب عنکم»/ کمال الدین، ج2، ص351/ مسایل علی بن جعفر (ص327.
"ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ "(1)
"ن، سوگند به قلم و آنچه مىنويسند."
"ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ "(2)
"كه به لطف و نعمت پروردگارت تو مجنون نيستى."
"وَ إِنَّ لَكَ لَأَجْراً غَيْرَ مَمْنُونٍ "(3)
"و براى تو پاداشى بزرگ و هميشگى است."
" وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظيمٍ "(4)
" و تو اخلاق عظيم و برجستهاى دارى. "
"فَسَتُبْصِرُ وَ يُبْصِرُونَ "(5)
"و بهزودى تو مىبينى و آنان نيز مىبينند."
"بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ "(6)
"كه كداميك از شما مجنونيد!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): وقتی که ولایت علی (علیه السلام) نازل شد، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) او را ایستاند و فرمود: «هرکس من سرپرست و صاحب اختیار او هستم، علی (علیه السلام) سرپرست و صاحب اختیار او است». مردی گفت: «بهوسیلهی این جوان گرفتار جنون شده است». و خدای متعال نازل فرمود: "ن وَ الْقَلَمِ وَ ما یَسْطُرُونَ ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ".(1)
امام کاظم (علیه السلام): نون، نامی برای رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است وَ الْقَلَمِ نامی برای امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.(2)
پیغمبر اکرم صلی االله علیه و آله: ابی ای-وب انص-اري روای-ت کرده گف-ت: در آن وق-تی که پیغم-بر اکرم ص-لی االله علیه و آله دست امیرالم-ؤمنین علیه الس-لام را گرفت و بلن-د نمود و فرمود: هر کس من مولاي او هس-تم علی علیه الس-لام نیز مولاي او است، منافقین گفتند:
پیغمبر ص-لی االله علیه و آله مفتون و فریفته علی علیه السلام شده پروردگار آیات فوق را نازل فرمود و ادعاي آنها را رد نمود.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ابن مسعود گوید: ... پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «آیا نمیپرسید بهترین و وارستهترین میان شما چه کسی است»؟ گفتند: «بلی ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! بفرمایید چه کسی است». نبی (صلی الله علیه و آله) فرمود» علیّبنابیطالب (علیه السلام) با فضیلتترین فرد در میان شماست او از سابقهدارترین مسلمانان و برترین مسلمان و برترین مؤمن و عالمترین انسان و حلیمترین شماست. در حقّ خدا سختگیر و در مقابل دشمن کوبنده است. او عبداللَّه و برادر مصطفی (صلی الله علیه و آله) است. من معلّم او و او صحابی وفادار پسر عمّ و امین بر امّتم است. بعضی از حاضران در مسجد که از مقام والای علی (علیه السلام) ناخرسند بودند، گفتند: علیّبنابیطالب (علیه السلام) رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را فریفته که هیچ عیبی از او نمیبیند و همیشه از خوبیهای او سخن میگوید. در همان لحظه آیه: فَسَتُبْصِرُ وَ یُبْصِرُونَ. بِأَیِّکُمُ الْمَفْتُونُ. نازل شد.(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): جابر (رحمة الله علیه) از امام باقر (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: مؤمنی وجود ندارد، مگر آنکه محبّت من در قلب وی خالص باشد و محبّت من در قلب هیچکس خالص نخواهد شد، مگر آنکه محبّت علی (علیه السلام) در قلب وی خالص باشد. ای علی (علیه السلام)! دروغ است کسی که ادّعا میکند که به من محبّت میورزد و تو را دوست نداشته باشد». فرمود: «دو نفر از منافقین گفتند: رسول
خدا (صلی الله علیه و آله) شیفتهی این جوان (علی (علیه السلام)) شد؛ بنابراین خداوند تعالی این آیه را نازل کرد: فَسَتُبْصِرُ وَ یُبْصِرُونَ، بِأَییِّکُمُ الْمفْتُونُ.« (1)
"إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدينَ "
"به يقين پروردگارت بهتر از هركس مىداند چه كسى از راه او گمراه شده، و نيز از هدايت يافتگان بهتر آگاه است."
احادیث:
امیرالمؤمنین (علیه السلام): ضحّاکبنمزاحم گوید: إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالمُهْتَدِینَ وقتی قریش دیدند پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) علی (علیه السلام) را بزرگ مینماید و پیوسته برایش احترام میکند؛ شروع به بدگویی از آن جناب نمودند. گفتند: محمّد (صلی الله علیه و آله) دیوانه علی (علیه السلام) شده خداوند این آیات را نازل کرد: إِنَّ رَبَّکَ هُوَ
أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالمُهْتَدِینَ مراد از سبیل در این آیه علیّبنابیطالب (علیه (1)السلام) است.(2)
" فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبينَ "
" حال كه چنين است از تكذيبكنندگان اطاعت مكن."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): این آیه: فَلَا تُطِعِ المُکَذِّبِینَ دربارهی علی (علیه السلام) نازل شده است(3). (4)
"وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ "
"آنها دوست دارند [در مورد انحراف از حق] نرمش نشان دهى تا آنها [هم] نرمش نشان دهند."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَیُدْهِنُونَ" یعنی اینکه دوست داشتند که در حقّ علی (علیه السلام) تقلّب و خیانت میکردی تا آنها نیز همراه تو خیانت میکردند.(1)
"مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ أَثيمٍ "
"و بسيار مانع كار خير، و متجاوز و گناهكار است."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): امّا در این آیه: "مَنَّاعٍ لِّلْخَیْرِ مُعْتَدٍ أَثِیمٍ"، منظور از الخَیْر امیرالمؤمنین (علیه السلام) است، مُعْتَدٍ؛ به حق وی تجاوز کردند.(2)
"إِذا تُتْلى عَلَيْهِ آياتُنا قالَ أَساطيرُ الْأَوَّلينَ "
"[درحالىكه] هرگاه كه آيات ما بر او خوانده شود مىگويد: «اينها افسانههاى پيشينيان است»."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "إِذا تُتْلی عَلَیْهِ آیاتُنا قالَ أَساطِیرُ الْأَوَّلِینَ " یعنی هنگامیکه آیات ما بر او خوانده میشود میگوید: افسانههای پیشینیان است. بیدینان چون خبر ظهور قائم (عج) را بشنوند افسانه میپندارند و هنگامیکه او را ببینند میگویند ما تو را نمیشناسیم و تو از فرزندان فاطمه (سلام الله علیها) نیستی چنان که مشرکین اینگونه سخنان به پیغمبر (صلی الله علیه و آله) میگفتند.(1)
"سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ "
"ولى ما بهزودى بر بينى او داغ [ننگ] مىنهيم."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص486/ بحارالأنوار، ج51، ص61.
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "سَنَسِمُهُ عَلَی الخُرْطُومِ"؛ هنگام رجعت، آن هنگام که امیرالمؤمنین (علیه السلام) باز میگردد و دشمنانش باز میگردند و با وسیلهی داغزنی، بینی و لبهای آنان را مانند چهارپایان، نشانه میگذارد، و «خراطیم» بینی و دو لب را گویند.(1)
"يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ وَ يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلا يَسْتَطيعُونَ "
"[به خاطر بياوريد] روزى را كه هول و وحشت به نهايت مىرسد و دعوت به سجود مىشوند، امّا نمىتوانند [سجده كنند]."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "یَوْمَ یُکْشَفُ عَن سَاقٍ وَ یُدْعَوْنَ إِلَی السُّجُودِ"، از اموری که پنهان شده بود، پرده برداشته میشود، و آن حقّی که از خاندان محمّد (صلی الله علیه و آله) غصب شده است، برملا میشود، "وَ یُدْعَوْنَ إِلَی السُّجُودِ"، برای امیرالمؤمنین (علیه السلام) نمایان میشود و گردن آنان مانند شاخ گاو خشک میشود امّا نمیتوانند که سجده کنند، و این مجازات است به این دلیل که آنها در دنیا، فرمان خداوند را اطاعت نمیکردند و این همان
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص486 /القمی، ج2، ص381.
سخن خداوند عزّوجلّ است که فرمود: «"وَ قَدْ کَانُوا یُدْعَوْنَ إِلَی السُّجُودِ وَ هُمْ سَالِمُونَ"؛ در دنیا به ولایتش دعوت میشدند درحالیکه میتوانستند این کار را انجام دهند.(1)
“وَ إِنْ يَكادُ الَّذينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَ يَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ "
"نزديك است كافران هنگامىكه آيات قرآن را مىشنوند با چشم زخم خود تو را نابود سازند، و مىگويند: «او به يقين ديوانه است»."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص498 / بحارالأنوار، ج36، ص173/ بحارالأنوار، ج7، ص184/ القمی، ج2، ص382؛ «و هو قوله و قد کانوا... الی آخر» محذوف.
مکّهی معظّمه میبرد آن حضرت او را از این خبر آگاه ساخت و به او فرمود: «ای حسّان اگر تو شتربان من نمیبودی و به تو اعتماد نمیداشتم این حدیث را به تو نمیگفتم.»(1)
"لِنَجْعَلَها لَكُمْ تَذْكِرَةً وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ "
"تا آن را وسيلهی تذكّرى براى شما قرار دهيم و گوشهاى شنوا آن را دريابد [و درك كند]."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص522 / بحارالأنوار، ج35، ص45/ بحارالأنوار، ج33، ص282/ بشارهًْ المصطفی، ص13/ معانی الأخبار، ص58.
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ثعلبی در تفسیرش گوید: چون این آیه نازل شد که وَ تَعِیَها أُذُنٌ واعِیَةٌ چون رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السلام) فرمود: »یا علی! از خدا خواستم این گوش را گوش تو قرار دهد». علی (علیه السلام) گوید: «از آن پس هرگز چیزی را فراموش نکردهام».(1)
امام صادق (علیه السلام): عبدالرحمانبنکثیر از امام صادق (علیه السلام) دربارهی این آیه: وَ تَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ نقل کرده است که فرمود: گوش امیرالمؤمنین (علیه السلام) آنچه که از جانب خداوند است را درک میکرد؛ اعم از آنچه که هست و آنچه که خواهد بود.(2)
"وَ الْمَلَكُ عَلى أَرْجائِها وَ يَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ "
"فرشتگان در اطراف آسمان قرار مىگيرند [و براى انجام مأموريتها آماده مىشوند] و آن روز عرش [قدرت] پروردگارت را هشت فرشته برفراز همهی آنها حمل مىكنند."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): امّا حاملان عرش [که عبارت از علم است] از پیشینیان چهار نفر و از دیگران نیز چهار نفر هستند: از پیشینیان: نوح، ابراهیم، موسی و عیسی (علیهم السلام) است؛ امّا چهار نفر دیگر: حضرت محمّد و علی و حسن و حسین (علیهم السلام) می باشند.(1)
" فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمينِهِ فَيَقُولُ هاؤُمُ اقْرَؤُا كِتابِيَهْ" (19)
"امّا كسى كه نامهی اعمالش را به دست راستش دهند [از شدّت شادى] فرياد مىزند كه؛ [اى اهل محشر]! «نامهی اعمال مرا بگيريد و بخوانيد»!"
"إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلَاقٍ حِسَابِيَهْ" (20)
"من یقین داشتم که حساب اعمالم را می بینم [به این سبب همه اعمالم را هماهنگ با احکام خدا انجام دادم و کردار بدم را اصلاح کردم.]"
"فَهُوَ في عيشَةٍ راضِيَةٍ" (21)
"او در يك زندگى كاملا رضايتبخش قرار خواهد داشت."
"في جَنَّةٍ عالِيَةٍ" (22)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج16، ص530 / بحارالأنوار، ج10، ص86/ المناقب، ج2، ص384/ القمی، ج69، ص383.
"در بهشتى عالى،"
"قُطُوفُها دانِيَةٌ"(23)
"كه ميوههايش در دسترس است."
"كُلُوا وَ اشْرَبُوا هَنيئاً بِما أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخالِيَةِ "(24)
"[و به آنان گفته مىشود]: بخوريد و بياشاميد گوارا باد بر شما، اينها در برابر اعمالى است كه در ايام گذشته انجام داديد!"
احادیث:
حض-رت باقر علیه الس-لام: محمد بن عباس ذیل آیات فوق از حض-رت باقر علیه الس-لام روایت کرده فرمود: آیات مزبور در شأن امیرالمؤمنین علیه السلام نازل شده و در حق مؤمنین جاري است.(1)
پیغمبر اکرم صلی االله علیه و آله: عمار یاسر روایت کرده که پیغمبر اکرم صلی االله علیه و آله فرمود: فرشتگان حافظین علی علیه السلام بر تمام حفاظت کنندگان افتخار می کنند زیرا چیزي را به سوي پروردگار بالا نمی برند که او را به غضب آورد. (2)
حض-رت صادق علیه السلا م: روز قیامت هر طایفه اي را با امامی که در عصر آن امام از دنیا رفته اند می خوانند و حاضر می کنن-د، اگر به ام-ام اقرار و اعتراف نمودن-د و به ام-امت او اعتق-اد داش-ته باش-ند، نامه اعمالش را به دست راس-تش می دهند چن-انکه می فرمای-د: "یوم
ن-دعو کل اناس بامامهم فمن اوتی کتابه بیمینه فاولئک یقرؤن کتابهم" و مراد از یمین ام-ام به حق اس-ت، چرا ک-ه مراد از " َمن اوتی کت-ابه بیمینه" حض-رت امیرالم-ؤمنین است و ائمه علیهم الس-لام دوس-تان و دش-منان خ-ود را از سیمایشان می شناس-ند. هر کس منکر امام شود و اعتقاد به او نداش-ته باشد از اص-حاب ش-مال است و نامه اعمال او را به دست چپش می دهند.(1)
حض-رت صادق علیه السلام: هر امتی حساب او را امام زمان او محاسبه می نماید، و ائمه علیهم السلام دوستان و دشمنان خود را می شناسند، چنانچه فرموده: "وعلی الاعراف رجال یعرفون کلا بسیماهم" وایشان ائمه می باشند، پس در آن روز، نامه اعمال دوس-تان خود را به دست راست آنها می دهن-د، و نامه اعمال دش-منان خود را به دست چپ آنها می دهند، آن فرقه ]بدون حساب[ به بهشت می روند، و این فرقه، ]بدون حساب[ به جهنم داخل می شوند.(2)
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): "فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ ... الخَالِیَةِ" منظور، علیّبنابیطالب (علیه السلام) است.(3)
"وَ أَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِشِمالِهِ فَيَقُولُ يا لَيْتَني لَمْ أُوتَ كِتابِيَهْ " (25)
"امّا كسى كه نامه اعمالش را به دست چپش بدهند مىگويد: «اى كاش هرگز نامهی اعمالم رابه من نمىدادند.
"وَ لَمْ أَدْرِ ما حِسابِيَهْ"(26)
"و نمىدانستم حساب من چيست!
"يا لَيْتَها كانَتِ الْقاضِيَةَ"(27)
"اى كاش مرگم فرا مىرسيد!
"ما أَغْنى عَنِّي مالِيَهْ"(28)
"مال و ثروتم هرگز مرا بىنياز نكرد.
"هَلَكَ عَنِّي سُلْطانِيَهْ"(29)
"قدرت من نيز از دست رفت!"
احادیث:
خوانده میشوند و با هرکدام از آنها اصحابشان که با او بیعت کردهاند خواهند بود، و من و تو هم فرا خوانده میشویم. ای معاویه، تو صاحب زنجیر هستی که میگوید: یَقُولُ یا لَیْتَنِی لَمْ أُوتَ کِتابِیَهْ وَ لَمْ أَدْرِ ما حِسابِیَهْ به خدا قسم این مطلب را از پیامبر (صلی الله علیه و آله) شنیدم که دربارهی تو میفرمود و همچنین دربارهی هر امام ضلالتی که قبل از تو بوده و بعد از تو خواهد بود مثل همین خواری و عذاب از جانب خدا خواهد بود.(1)
"وَ لا يَحُضُّ عَلى طَعامِ الْمِسْكينِ "
"و هرگز بر اطعام مستمندان تشويق نمىنمود."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "وَ لَا یَحُضُّ عَلَی طَعَامِ الْمِسْکِینِ:، حقوق آل محمّد (علیهم السلام) است که به زور از آنها گرفتند.(2)
"إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَريمٍ "(40)
"كه اين قرآن گفتار رسول بزرگوارى است."
"وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شاعِرٍ قَليلاً ما تُؤْمِنُونَ "(41)
"و گفته شاعرى نيست، امّا كمتر ايمان مىآوريد!"
"وَ لا بِقَوْلِ كاهِنٍ قَليلاً ما تَذَكَّرُونَ "(42)
"و نه گفته كاهنى، امّا كمتر متذكّر مىشويد."
"تَنْزيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمينَ "(43)
"كلامى است كه از سوى پروردگار جهانيان نازل شده است."
"وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاويلِ "(44)
"و اگر او سخنى دروغ بر ما مىبست."
"لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمينِ "(45)
"ما او را با قدرت مىگرفتيم."
"ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتينَ "(46)
"سپس رگ قلبش را قطع مىكرديم."
"فَما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزينَ "(47)
"و هيچكس از شما نمىتوانست از [مجازات] او مانع شود."
"وَ إِنَّهُ لَتَذْكِرَةٌ لِلْمُتَّقينَ "(48)
"و به يقين اين قرآن، تذكّرى براى پرهيزگاران است."
" وَ إِنَّا لَنَعْلَمُ أَنَّ مِنْكُمْ مُكَذِّبينَ "(49)
"و ما مىدانيم كه بعضى از شما [آن را] تكذيب مىكنيد."
"وَ إِنَّهُ لَحَسْرَةٌ عَلَى الْكافِرينَ "(50)
"و آن مايهی حسرت كافران است."
"وَ إِنَّهُ لَحَقُّ الْيَقين "(51)
"و آن يقين خالص است."
"فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظيمِ "(52)
"حال كه چنين است به نام پروردگار بزرگت تسبيح گوى."
احادیث:
لَحَسْرَةٌ عَلَی الْکافِرِینَ" منظور، حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) است "وَ إِنَّهُ لَحَقُّ الْیَقِینِ" منظور، علی (علیه السلام) است.(1)
امام صادق (علیه السلام): [وقتی پیامبر (صلی الله علیه و آله) علی (علیه السلام) را جانشین خود معرفی فرمود]، مردی گفت: «آن چیزی است که [به خدا] دروغ میبندد؛ پس خدای تعالی نازل فرمود: "وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنا بَعْضَ الْأَقاوِیلِ لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْیَمِینِ ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتِینَ"».(2)
امام صادق (علیه السلام): "وَ إِنَّهُ لَحَسْرَةٌ عَلَی الْکَافِرِینَ " منظور علی (علیه السلام) است.(3)
"سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ "(1)
"تقاضاكنندهاي تقاضاي عذابي كرد كه انجام ميگيرد."
"لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ "(2)
"[اين عذاب] براي كافران است، و هيچكس نميتواند آن را دفع كند."
"مِنَ اللهِ ذِي الْمَعارِجِ "(3)
"از سوي خداوندي كه فرشتگانش بر آسمانها صعود ميكنند."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ابو وقّاص گفت: پیامبر (صلی الله علیه و آله) روز جمعه نماز صبح را با ما خواند سپس با چهرهی کریم و زیبایش رو به ما کرد و خدای تعالی را ستایش نمود و فرمود: «روز قیامت ظاهر میشوم درحالیکه علیّبنابیطالب (علیه السلام) روبروی من است و پرچم حمد در دست اوست و آن [پرچم] در آن روز دو قسمت دارد؛ قسمتی از حریر نازک و قسمتی از حریر ضخیم است». مردی بادیهنشین از اهل [قبیله] نجد از فرزندان جعفربنکلاببنربیعه برخاست و بهسویش رفت و گفت: «مرا فرستادهاند تا از تو بپرسم». فرمود: «ای برادر بادیهنشین بپرس»! گفت: «دربارهی علیّبنابیطالب (علیه السلام) چه میگویی؟ اختلاف در مورد او زیاد شده است». رسول خدا (صلی الله علیه و آله) تبسّمی کرد و خندید و فرمود: «ای بادیهنشین! چرا اختلاف دربارهی او زیاد است؛ علی (علیه السلام) نسبت به من مانند سر من نسبت به بدنم است و دگمه من است نسبت به پیراهنم». با عصبانیّت برخاست. سپس گفت: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! من از علی (علیه السلام) نیرومندترم. آیا علی (علیه السلام) میتواند پرچم حمد را حمل کند»؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «ای بادیهنشین آهسته! خداوند روز قیامت به او ویژگیهای گوناگونی داده است، [مانند] زیبایی یوسف، زهد یحیی، صبر ایّوب، بلندی قدّ آدم (علیهم السلام) و قدرت جبرئیل. و در دست او پرچم حمد است و همهی خلایق زیر پرچم او هستند و امامان و مؤذّنان با تلاوت قرآن و اذان او را احاطه میکنند و آنها کسانی هستند که [بدنشان] در قبرهایشان فاسد و پراکنده نمیشود». بادیهنشین با عصبانیّت برخاست و گفت: «خدایا! اگر آنچه محمّد (صلی الله علیه و آله) گفت حقّ است، سنگی بر من فرو فرست». خداوند دربارهی او فرمود: سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِع.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): حسینبنمحمّد خارقی گوید: در روز غدیر خم، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) سخنرانی کرد و علیّبنابیطالب (علیه السلام) را فرا خواند و دو دست
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص12/ بحارالأنوار، ج39، ص216/ بحارالأنوار، ج8، ص6؛ «اعطی» بدل «اعطاه الله»/ فرات الکوفی، ص506؛ بتفاوت لفظی/ بحارالأنوار، ج39، ص216
ایشان را گرفت و سپس دست علی (علیه السلام) را تا جایی بالا برد که سفیدی زیر بغل آنها نمایان شد و فرمود: «مگر رسالت پروردگارم را به شما ابلاغ نکردم؟ مگر شما را نصیحت نکردم»؟ گفتند: «به خدا سوگند! آری، این چنین بود. فرمود: هرکس من مولای اویم، علی مولای اوست. خداوندا! دوستداران او را دوست بدار و دشمنان او را دشمن بدار. این خبر بین مردم منتشر شد، و به گوش حارثبننعمان فهری رسید و سوار بر مرکب خویش شد و نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آمد». و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در آن هنگام در مکّه بود و حرکت کرد تا اینکه به ابطح رسید و شتر خود را خواباند و زانوی آن را بست، سپس نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمده، سلام کرد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) پاسخ سلام وی را داد. سپس گفت: «محمّد (صلی الله علیه و آله)، از ما خواستی بگوییم: لا إله إلّا الله و گفتیم؛ سپس از ما خواستی بگوییم: شما فرستادهی خدا هستی، که علیرغم میلمان گفتیم؛ سپس گفتی، حج بگزارید، گزاردیم، سپس گفتی، هرکس دویست درهم روزی داده شود، سالیانه یک پنجم آن را صدقه دهد، چنین کردیم. سپس عموزادهات را به پیشوایی گمارده و گفتی: «هر کس من مولای اویم، اینک علی مولای اوست. خداوندا، دوستدارش را دوست بدار و دشمن دشمنش باش و یاری رسان وی را نصرت ده و فرو گذارنده او را خوار و ذلیل کن! آیا این سخن از خودتان است یا از خدا»؟ فرمود: «از جانب خداست»! سه بار آن را تکرار فرمود: پس حارث با خشم برخاست و از آنجا خارج شد درحالیکه میگفت: «خدایا، اگر گفته محمّد (صلی الله علیه و آله) راست است، از آسمان سنگی بر ما ببار تا بلایی برای اوّلین و نشان و عبرتی برای آخرین ما باشد. و اگر سخنان محمّد (صلی الله علیه و آله) دروغ بوده باشد، بلای خود را بر وی نازل کن! سپس شتر خویش راهی کرده، زانویش را باز کرد و بر آن سوار گشت و چون از ابطح خارج شد، خداوند سنگی از آسمان بهسوی
وی پرتاب نمود که به سرش اصابت نموده و از نشیمنگاهش خارج گشت، بر زمین افتاد و مُرد، و خداوند متعال این آیه را نازل کرد: سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ.(1)
"إِلاَّ الْمُصَلِّينَ "
"مگر نمازگزاران،"
احادیث:
امام عسکری (علیه السلام): [ای امیرمؤمنان (علیه السلام)]! خدای جلّ و عزّ فرمود: "إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً، إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً، وَ إِذا مَسَّهُ الخَیْرُ مَنُوعاً، إِلَّا الْمصَلِّینَ "؛ پس خدای تعالی
پیامبرش [حضرت] مصطفی (صلی الله علیه و آله) و تو را ای سرور اوصیا از همهی خلق استثناء فرمود.(1)
"الَّذينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمُونَ "
"كساني كه نمازهايشان را دائماً بهجا ميآورند."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): "الَّذِینَ هُمْ عَلَی صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ"، به خدا سوگند! اینها یاران پنجاهگانه از شیعیان ما هستند.(2)
"وَ الَّذينَ في أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ "(24)
"و كساني كه در اموالشان حق معيّني است."
"لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ "(25)
"براي سائل و محروم."
احادیث:
ام-ام کاظم علیه الس-لام: ام-ام کاظم علیه الس-لام از پ-در بزرگوار خود فرمود: شخص-ی از امام باقر علیه الس-لام در مورد "و ال-ذین فی اموالهم حق معلوم للسائل و المحروم" سؤال نمود، پ-درم به او فرمود: اي فلانی! ببین چگونه از من این روایت را نقل می کنی (خوب) آنرا حف-ظ کن. "ان السائ-ل و المحروم" ش-أن این دو عظیم است. مراد از سائل حض-رت رسول اکرم ص-لی االله علیه و آله و المحروم امیرالمؤمنین علی بن ابی ط-الب و ذریه او علیهم الس-لام می باش-ند. آیا این را ش-نیدي و خوب فهمی-دي؟ چون آن چیزي که مردم می گویند نیست. بنابراین "و الذین فی اموالهم حق معلوم" مراد خمس است که ش-یعیان از اموال خود در می آورند و به اربابان خود (ائمه و مراجع به عنوان نمایندگان ائمه علیهم السلام ) تحویل می دهند و غیر از شیعیان دیگران آن را به عنوان تکلیف واجب نمی دانند و آنرا از اموال خود جدا نمی کنند.(1)
"وَ الَّذينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ "
"و آنها كه به روز جزا ايمان دارند."
احادیث:
1) . تاویل الآیات: ج 2ص725؛ بحارالانوار: ج 24ص279؛ البرهان: ج 5ص 491 .
امام باقر (علیه السلام): "وَ الَّذِینَ یُصَدِّقُونَ بِیَوْمِ الدِّینِ"؛ منظور، ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.(1)
"وَ الَّذينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ يُحافِظُونَ "
"و آنها كه بر نمازشان مواظبت دارند."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفُضَیل از امام کاظم (علیه السلام) دربارهی آیه: "وَ الَّذِینَ هُمْ عَلَی صَلَوَاتِهِمْ یُحَافِظُونَ" روایت میکند که فرمود: «آنها صاحب نمازهای پنجگانه (از) شیعیان ما هستند».(2)
امام کاظم (علیه السلام): "وَ الَّذِینَ هُمْ عَلی صَلاتِهِمْ یُحافِظُونَ" اینان صاحبان پنجاه نماز از شیعیان ما هستند.(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص38 /الکافی، ج8، ص287/ بحارالأنوار، ج24، ص313/ بحارالأنوار، ج51، ص62/ بحارالأنوار، ج66، ص268.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص40 / بحارالأنوار، ج27، ص139/ بحارالأنوار، ج79، ص292/ وسایل الشیعهًْ، ج4، ص58/ بحارالأنوار، ج84، ص46.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص40 / بحارالأنوار، ج80، ص5.
"فَلا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِبِ إِنَّا لَقادِرُونَ "
"سوگند به پروردگار مشرقها و مغربها كه ما قادريم،"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "المَشَارِقُ" همانا پیامبران (علیهم السلام) هستند. و "المَغَارِبُ" همانا اوصیاء (علیهم السلام) و جانشینان هستند.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص46 / بحارالأنوار، ج24، ص77/ تأویل الآیات الظاهرة، ص700/ بحرالعرفان، ج2، ص2.
"رَبِّ اغْفِرْ لي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً وَ لِلْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ لا تَزِدِ الظَّالِمينَ إِلاَّ تَباراً “
"«پروردگارا! مرا، و پدر و مادرم و همهی كساني را كه با ايمان وارد خانهی من شدند، و جميع مردان و زنان با ايمان را بيامرز؛ و ستمكاران را جز هلاكت ميفزا»!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): محمد حلبی از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که دربارهی آیه: "رَبِّ اغْفِرْ لِی وَ لِوالِدَیَّ وَ لِمَنْ دَخَلَ بَیْتِیَ مُؤْمِناً" فرمود: «یعنی ولایت. هرکس داخل در ولایت شد، داخل در بیت انبیاء (علیهم السلام) شده. است. و فرمایش خداوند متعال: خداوند فقط میخواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملًا شما را پاک سازد. (احزاب/33)
یعنی، ائمّه (علیهم السلام) و ولایت آنها؛ هرکس داخل در آن شد، داخل در بیت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) شده است.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص74 /الکافی، ج1، ص423/ بحارالأنوار، ج23، ص330.
"قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقالُوا إِنّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً "
"بگو: به من وحى شده است كه جمعى از جنّ به سخنانم گوش فرا دادهاند، سپس گفتهاند: «ما قرآن عجيبى شنيدهايم»."
احادیث:
دیدی»؟ گفتم: «آری فدایت شوم»! فرمود: «اینها برادران شما از جنّ بودند. میآیند که مسائل حلال و حرام خود را بپرسند، همانطورکه شما میآیید برای پرسش حلال و حرام».(1)
"وَ أَنّا لا نَدْرِي أَ شَرٌّ أُرِيدَ بِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَمْ أَرادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَداً "
"و اينكه [با اين اوضاع] ما نمىدانيم آيا اراده شرّى دربارهی اهل زمين شده يا پروردگارشان خواسته است آنان را هدايت كند؟!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): حسنبنزیاد گوید: امام صادق (علیه السلام) دربارهی این کلام خداوند: "و َأَنَّا لَا نَدْرِی أَشَرٌّ أُرِیدَ بِمَن فِی الْأَرْضِ أَمْ أَرَادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَدًا"؛ می فرمود: پس گفت: «خیر،
بلکه به خدا سوگند! شرّی است که آنگاه که با معاویه بیعت کردند و حسنبنعلی (علیه السلام) را رها کردند برای آنان خواسته میشود».(1)
"وَ أَنّا لَمّا سَمِعْنَا الْهُدى آمَنّا بِهِ فَمَنْ يُؤْمِنْ بِرَبِّهِ فَلا يَخافُ بَخْساً وَ لا رَهَقاً "
"و اينكه ما هنگامىكه هدايت [قرآن] را شنيديم به آن ايمان آورديم؛ و هركس به پروردگارش ايمان بياورد، نه از نقصان [در پاداش] مىترسد و نه از ستم [در مجازات]."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل گوید: از امام کاظم (علیه السلام) دربارهی آیه: "... لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدی آمَنَّا بِهِ" پرسیدم. فرمود: «هدایت در آیه ولایت است، یعنی به مولایمان ایمان آوردیم. هرکس به مولای خود ایمان آورد، فَلَا یَخَافُ بَخْسًا وَلَا رَهَقًا». گفتم: «این طور نازل شده است»؟ فرمود: «نه این تأویل آیه است».(2)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص98 /بحارالأنوار، ج33، ص162/ القمی، ج2، ص391.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص100/ الکافی، ج1، ص432/ بحارالأنوار، ج24، ص336/ بحارالأنوار، ج35، ص397؛ «قلت تنزیل قال لاتأویل» محذوف و «أبو الورد عن ابن جعفر و شاقوا... طریقهم مثله» زیادهًْ/ بحارالأنوار، ج64، ص58/ تأویل الآیات الظاهرة، ص705/ الصراط المستقیم، ج2، ص74؛ «آمنا بمولانا... لاتأویل» محذوف/ المناقب، ج3، ص83؛ «قلت تنزیل قال لاتأویل» محذوف.
"وَ أَنّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَ مِنَّا الْقاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولئِكَ تَحَرَّوْا رَشَداً "
"واينكه گروهى از ما مسلمان و گروهى ستمكارند؛ هركس اسلام را اختيار كند راه راست را برگزيده است."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): "فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُوْلَئِکَ تَحَرَّوْا رَشَدًا " آنهایی هستند که به ولایت ما اعتراف کردند و آنها راه راست را برگزیدهاند.(1)
"وَ أَ لَّوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً "
"و اينكه اگر آنها (جنّ و انس) در راه [ايمان] استقامت ورزند، با آب فراوان [باران] سيرابشان مىكنيم."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص100 /القمی، ج2، ص389/ فرات الکوفی، ج511.
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی این آیه: "وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَی الطَّرِیقَةِ لَأَسْقَیْنَاهُم مَّاءً غَدَقًا" پرسیدم. فرمود: «یعنی اینکه حتماً علم و دانشی در وجود آنها قرار میدادیم که بتوانند از علم ائمّه (علیهم السلام) بهره گیرند».(1)
امام باقر (علیه السلام): طریقت، همان ولایت علیّّبنابیطالب (علیه السلام) است.(2)
"لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ مَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِ يَسْلُكْهُ عَذاباً صَعَداً "
"تا آنها را با اين نعمت فراوان بيازماييم؛ و هركس از ياد پروردگارش روى گرداند، او را به عذاب فزايندهاى گرفتار مىسازد!"
احادیث:
" وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَداً"
" و اينكه مساجد از آنِ خداست، پس هيچكس را با خدا نخوانيد."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): عیسیبنداود نجّار از امام کاظم (علیه السلام) دربارهی آیه: وَ أَنَّ المَساجِدَ لِلهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَداً نقل میکند که فرمود: «از پدرم جعفربنمحمّد (علیه السلام) شنیدم که میفرمود: «آنها اوصیا و ائمّه (علیهم السلام) از ما، یکی پس از دیگری هستند. بهسوی غیر آنها دعوت نکنید که در این صورت مثل کسانی میشوید که با خدا کس دیگری خوانده است ...».(2)
"وَأَنَّهُ لَمّا قامَ عَبْدُ اللهِ يَدْعُوهُ كادُوا يَكُونُونَ عَلَيْهِ لِبَداً "
"واينكه هنگامىكه بندهی خدا (محمّد) به عبادت برمىخاست و او را مىخواند، گروهى پيرامون او به شدّت ازدحام مىكردند."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "وَ أَنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللهِ یَدْعُوهُ" منظور، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است که آنها را برای ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرا میخواند. کَادُوا منظور قریش است. "یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَدًا" با وی دشمنی ورزند.(1)
"قُلْ إِنَّما أَدْعُوا رَبِّي وَ لا أُشْرِكُ بِهِ أَحَداً " (20)
"بگو: «من تنها پروردگارم را ميخوانم و هيچكس را همتاي او قرارنميدهم»."
"قُلْ إِنِّي لا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرّاً وَ لا رَشَداً " (21)
"بگو: «من مالك زيان و هدايتى براى شما نيستم»."
"قُلْ إِنِّي لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً " (22)
"بگو: «[اگر من نيز برخلاف فرمانش رفتاركنم] هيچكس مرا در برابر خداوند حمايت نمى كند و پناهگاهى جز او نمىيابم»."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص110 /بحارالأنوار، ج36، ص89/ القمی، ج2، ص389/ فرات الکوفی، ص511؛ «قل انما... أمر ربی» زیادهًْ .
" إِلّا بَلاغاً مِنَ اللهِ وَ رِسالاتِهِ وَ مَنْ يَعْصِ اللهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أَبَداً " (23)
"تنها وظيفهی من ابلاغ از سوى خدا و رساندن رسالات اوست؛ و كسانى كه نافرمانى خدا و پيامبرش كنند، آتش دوزخ از آن آنهاست و جاودانه در آن مىمانند."
"حَتّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ أَضْعَفُ ناصِراً وَ أَقَلُّ عَدَداً " (24)
"[اين كارشكنى كفّار همچنان ادامه مىيابد] تا هنگامىكه آنچه را به آنها وعده داده شده ببينند؛ آنگاه مىدانند چه كسى ياورش ضعيفتر و جمعيّتش كمتر است!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): "قُلْ إِنَّمَا أَدْعُو رَبِّی"؛ یعنی، بگو: «این فرمان خداست که من مالک برای شما نیستم! برای شما اختیار زیان و هدایتی ندارم اگر از ولایت او (علی (علیه السلام)) روی برگردانید. بگو: [اگر من نیز بر خلاف فرمانش رفتار کنم] هیچکس مرا در برابر او حمایت نمیکند. اگر آنچه به آن امر شدهام را پنهان سازم و پناهگاهی جز او نمییابم.(1)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "قُلْ إِنِّی لَن یُجِیرَنِی مِنَ اللهِ أَحَدٌ:، اگر آنچه به آن امر شدهام را پنهان سازم. وَ لَنْ أَجِدَ مِن دُونِهِ مُلْتَحَدًا منظور از ملتحداً، پناهگاه است. إِلَّا بَلَاغًا مِّنَ اللهِ یعنی اینکه ولایت علیّبنابیطالب (علیه السلام) را که به آن امر شدهام، به شما ابلاغ کنم. هرکس
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص112 / فرات الکوفی، ص511.
نافرمانی خدا و رسولش را دربارهی ولایت علی (علیه السلام) کند، آتش دوزخ از آن اوست و جاودانه در آن میمانند.(1)
"عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِهِ أَحَداً " (26)
"داناى غيب اوست و هيچكس را بر اسرار غيبش آگاه نمىسازد."
"إِلّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَداً "(27)
"مگر پيامبرانى كه [آنان را برگزيده و] از آنها راضى است و مراقبينى از پيش رو و پشتسر براى آنها قرار مىدهد."
احادیث:
را خورد و دیگری را دو نیمه کرد، نیمی را هم خورد و نیمی را به علی (علیه السلام) خورانید. پس پیغمبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «برادرم! میدانی این دو انار چه بود»؟ گفت: «نه»! فرمود: «اوّلی نبوّت بود که [مخصوص من است و] تو را از آن بهرهای نیست و امّا دیگری علم و دانش بود که تو در آن با من شریک هستی». من گفتم: «چگونه علی (علیه السلام) در علم شریک پیغمبر (صلی الله علیه و آله) بود»؟ فرمود: «خدا هیچ علمی را به محمّد (صلی الله علیه و آله) نیاموخت جز آنکه به او دستور داد که آن را به علی (علیه السلام) بیاموزد»».(1)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): عَالِمُ الْغَیْبِ فَلَا یُظْهِرُ عَلَی غَیْبِهِ أَحَدًا إِلَّا مَنِ ارْتَضَی مِن رَّسُولٍ فَإِنَّهُ یَسْلُکُ مِن بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَدًا، خداوند عزّوجلّ به رسولش (صلی الله علیه و آله) که از او خشنود است، دربارهی اخباری که قبلاً اتّفاق افتاده، و اخبار مربوط به امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و رستاخیز و قیامت، اطّلاع میدهد.(2)
امام علی (علیه السلام): رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در گوشم نجوا کرد و آنچه بوده و آنچه تا قیامت واقع میشود به من آموخت و خداوند آن [علوم] را برای [آگاهی] من، بر زبان پیامبرش جاری ساخت.(3)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): عَالِمُ الْغَیْبِ فَلَا یُظْهِرُ عَلَی غَیْبِهِ أَحَدًا إِلَّا مَنِ ارْتَضَی مِن رَّسُولٍ، منظور، علی مرتضی (علیه السلام) است که مورد رضا و پسند رسول خدا (صلی الله علیه و آله)
است و علی (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است. خداوند میفرماید: فَإِنَّهُ یَسْلُکُ مِن بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَدًا، گوید: در قلبش علم و در پشت سرش نگهبانان است، او را آموزش میدهد و علم را به درون او میافکند و خداوند او را به طریق الهام تعلیم میدهد؛ و «رصد» تعلیمی است که [امام علی (علیه السلام)] از جانب پیامبر (صلی الله علیه و آله) میبیند تا بداند پیامبرانش رسالتهای پروردگارشان را ابلاغ کردهاند و او به آنچه نزد آنهاست احاطه دارد و همه چیز را احصار کرده است. یعنی هرچه بوده و هست، از روزی که خدا آدم را آفرید تا قیام قیامت، آن را میداند؛ چه فتنه باشد، چه فرو رفتن در زمین یا پرتاب شدن یا اُمّتهایی که از پیش هلاک گشته و یا در آینده هلاک خواهند شد، و چه تعداد پیشوای ظالم و عادل آمده و خواهد آمد، همه را با نام و نسب میشناسد و میداند که به مرگ طبیعی میمیرند یا کشته میشوند، و چه بسا امامانی که تنها گذاشته شده و این تنهایی آنها را زیانی نمیرساند و چه بسا امامانی یاری داده شدند بیآنکه این یاری رساندن یاوران سودی برای آنها داشته باشد.»(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص126/ القمی، ج2، ص390.
مرحله وقوع میرساند یا آنکه در آن خصوص برای او بدا حاصل میشود و آن را به مرحلهی وقوع نمیرساند. امّا آن علمی که خداوند عزّوجلّ آن را تقدیر میکند و آن را به انجام میرساند، همان علمی است که ابتدا به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و سپس به ما ختم میشود.»(1)
"لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ وَ أَحاطَ بِما لَدَيْهِمْ وَ أَحْصى كُلَّ شَيْءٍ عَدَداً "
"تا معلوم شود پيامبرانش رسالتهاى پروردگارشان را ابلاغ كردهاند؛ و او به آنچه نزد آنهاست احاطه دارد و همه چيز را احصا كرده است."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): من کسی هستم که همه چیز را با علمی که خداوند آن را به من سپرد برشمردهام.(2)
"وَ اصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَميلاً "
"و در برابر آنچه [دشمنان] ميگويند شكيبا باش و بهطرزي شايسته از آنان دوري گزين."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر گوید: امام صادق (علیه السلام) در مورد آیه: وَ اصْبِرْ عَلی ما یَقُولُونَ فرمود: «یعنی ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! بر اینکه آنها تو را تکذیب مینمایند، صبر کن. من بهوسیلهی مردی از نژاد تو انتقام خواهم گرفت و او همان قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) من است که او را بر خون ستمگران مسلّط نمودهام.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص144/ تأویل الآیات الظاهرة، ص492.
"وَ ذَرْني وَ الْمُكَذِّبينَ أُولِي النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَليلاً "
"و مرا با تكذيبكنندگان صاحب نعمت واگذار، و آنها را كمي مهلت ده."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): "وَ ذَرْنِی وَ المُکَذِّبِینَ؛" این، تهدیدی از جانب خداوند عزّوجلّ است برای کسانی که ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) را تکذیب کردند.(1)
"... وَ أَقْرِضُوا اللهَ قَرْضاً حَسَناً وَ ما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللهِ هُوَ خَيْراً وَ أَعْظَمَ أَجْراً وَ اسْتَغْفِرُوا اللهَ إِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَحيمٌ"
"... و به خدا «قرض الحسنه» دهيد [در راه او انفاق نماييد] و [بدانيد] آنچه از كارهاي نيك براي خود از پيش ميفرستيد آن را نزد خدا به بهترين وجه و بزرگترين پاداش خواهيد يافت؛ و از خدا آمرزش بطلبيد كه خداوند آمرزنده و مهربان است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص144 /المناقب، ص3، ص203.
"فَإِذا نُقِرَ فِي النّاقُورِ "(8)
"و [بدانيد] هنگامىكه در صور دميده شود."
"فَذالِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ "(9)
"آن روز، روز سختى است."
"عَلَى الْكافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ(10)
"كه براى كافران آسان نيست!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): مفضّلبنعمر از امام صادق (علیه السلام) روایت میکند که دربارهی این آیه: فَإِذَا نُقِرَ فِی النَّاقُورِ، فرمود: «بیگمان، در میان ما، امامی پیروز و غایب خواهد بود، که هرگاه خداوند عزّوجلّ بخواهد امر خویش را به منصهی ظهور برساند، به قلب آن امام غایب (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، اشارهای میکند و آن امام ظهور خواهد کرد و امر خدای عزّوجلّ را جاری خواهد کرد».(1)
امام باقر (علیه السلام): جابربنیزید از امام باقر (علیه السلام) روایت میکند که فرمود: "فَإِذَا نُقِرَ فِی النَّاقُورِ"، ناقور ندایی از آسمان است که میگوید: ولیّ شما فلانی فرزند فلانی که قائم به حق است. جبرئیل در آن روز، سه ساعت آن ندا را تکرار میکند و آن روز، روزی دشوار است که بر کافران آسان نیست. منظور از کافران، فرقهی مرجئه هستند که به نعمتهای خداوند و ولایت علیّبنابیطالب (علیه السلام) کفر ورزیدند.(2)
"كَلّا إِنَّهُ كانَ لِآياتِنا عَنِيداً "
"هرگز چنين نخواهد شد؛ چرا كه او نسبت به آيات ما دشمنىميورزد."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص164 /الکافی، ج1، ص343/ مستدرک الوسایل، ج12، ص299؛ «بتفاوت لفظی»/ بحارالأنوار، ج2، ص70 / بحارالأنوار، ج51، ص57/ بحارالأنوار، ج52، ص284/ تأویل الآیات الظاهرة، ص708/ رجال الکشی، ص192 / الغیبهًْ للطوسی، ص164/ کمال الدین، ص2، ص349/ الغیبهًْ للنعمانی، ص187.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص166 /تأویل الآیات الظاهرة، ص708.
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): جابر (رحمة الله علیه) از امام باقر (علیه السلام) روایت میکند که دربارهی آیه: "کَلَّا إِنَّهُ کانَ لِآیاتِنا عَنِیداً" فرمود: «او دشمن ائمّه (علیهم السلام) است و مردم را از راه آنها باز میدارد که آنها آیات خدا هستند».(1)
امام صادق (علیه السلام): "کَلَّا إِنَّهُ کَانَ لِآیَاتِنَا عَنِیدًا"؛ یعنی اینکه ولایت علی (علیه السلام) را انکار میکرد و نمیپذیرفت و سخن رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را در این خصوص پذیرا نبود.(2)
"إِنَّهُ فَكَّرَ وَ قَدَّرَ "
"او [براى مبارزه با قرآن] انديشه كرد و نقشهاى [شيطانى] كشيد!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "إِنَّهُ فَکَّرَ وَ قَدَّرَ"، یعنی او در مورد ولایت که به آن مأمور شده بود، اندیشید و عهد بست، اگر رسولخدا (صلی الله علیه و آله) از دنیا رفت، بیعتی را که در زمان رسولخدا (صلی الله علیه و آله) با امیرمؤمنان کرده بود به حضرت وانگذارد (تسلیم نکند).(1)
" فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ" (19)
" مرگ بر او! چگونه نقشهاى كشيد؟!" (19)
"ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ " (20)
"باز هم مرگ بر او، چگونه نقشه كشيد؟!" (20)
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "فَقُتِلَ کَیْفَ قَدَّرَ * ثُمَّ قُتِلَ کَیْفَ قَدَّرَ"؛ شکنجهی او عذابی بعد از عذاب است که قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) او را عذاب میدهد.(2)
"ثُمَّ نَظَرَ "
"پس نگاهىكرد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "ثُمَّ نَظَرَ" سپس به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و امیرالمؤمنین (علیه السلام) نگاه کرد.(1)
"وَ ما جَعَلْنا أَصْحابَ النّارِ إِلّا مَلائِكَةً وَ ما جَعَلْنا عِدَّتَهُمْ إِلّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ وَ يَزْدادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيماناً وَ لا يَرْتابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ لِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْكافِرُونَ ما ذا أَرادَ اللهُ بِهذا مَثَلاً كَذالِكَ يُضِلُّ اللهُ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَ ما يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلّا هُوَ وَ ما هِيَ إِلّا ذِكْرى لِلْبَشَرِ "
"نگهبانان دوزخ را فقط فرشتگان [عذاب] قرار داديم، و تعداد آنها را جز براى آزمايش كافران معيّن نكرديم تا اهل كتاب (يهود و نصارى) يقين پيدا كنند و بر ايمان مؤمنان بيفزايد، و اهل كتاب و مؤمنان [در حقّانيت اين كتاب آسمانى] ترديد به خود راه ندهند، و بيماردلان و كافران بگويند: «خدا از اين سخن چه منظورى دارد»؟! [آرى] اينگونه خداوند هركس را بخواهد گمراه
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص172 / بحارالأنوار، ج30، ص169/ القمی، ج2، ص395.
مىسازد و هركس را بخواهد هدايت مىكند. و لشكريان پروردگارت را جز او كسى نمىداند، و اين جز هشدار و تذكّرى براى انسانها نيست!"
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل گوید: به امام کاظم (علیه السلام) عرض کردم: «منظور از "لِیَسْتَیْقِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ" چیست»؟ فرمود: «یقین افزونتری داشته باشند که خداوند عزّوجلّ و رسولش و وصیّ آن بر حق هستند». عرض کردم: «منظور از "وَ یَزْدَادَ الَّذِینَ آمَنُوا إِیمَانًا" چیست»؟ فرمود: «نسبت به ولایت جانشین و وصیّ پیامبر (صلی الله علیه و آله)، ایمان افزونتری پیدا کنند». عرض کردم: «منظور از "وَ لَا یَرْتَابَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ وَ المُؤْمِنُونَ" چیست»؟ فرمود: «نسبت به ولایت علی (علیه السلام) است». عرض کردم: «منظور از این شک و ریب چیست»؟ فرمود: «منظور، اهل کتاب و مؤمنانی هستند که خداوند دربارهی آنها میفرماید: نسبت به ولایت علی (علیه السلام) شک و تردید ندارند». عرض کردم: «منظور از "وَ مَا هِیَ إِلَّا ذِکْرَی لِلْبَشَرِ" چیست»؟ فرمود: «آری، منظور ولایت علی (علیه السلام) است».(1)
"إِنَّها لِأَحْدَى الْكُبَرِ "
"كه آن [حوادث هولناك قيامت] از مسائل مهم است!"
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص180 /الکافی، ج1، ص434/ بحارالأنوار، ج24، ص338/ تأویل الآیات الظاهرة، ص714؛ «لیتیقنون» بدل «یستیقنون».
احادیث:
"لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ "
"براى كسانى از شما كه مىخواهند [بهسوى هدايت] پيش روند يا عقب بمانند."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): هرکس بهسوی ولایت ما سبقت جوید از جهنّم دور شده و هرکه از ولایت کنارهگیری کند به جهنّم نزدیک شده است؛ بهجز اصحاب یمین. به خدا قسم آنها شیعیان ما هستند.(3)
"كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ "(38)
"[آرى] هركس در گرو اعمال خويش است."
"إِلّا أَصْحابَ الْيَمِينِ "(39)
"مگر «اصحاب يمين» [كه نامهی اعمالشان را به دست راستشان مىدهند]!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): جابربنعبدالله انصاری گوید: در محضر امام باقر (علیه السلام) بودیم که مردی این آیه: کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِینِ را قرائت کرد. شخصی گفت: «اصحاب یمین کدام افراد هستند»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «شیعیان علیّبنابیطالب (علیه السلام)».(1)
امام باقر (علیه السلام): أَصْحابَ الْیَمِینِ؛ ما و شیعیانمان میباشیم.(2)
"فِي جَنّاتٍ يَتَساءَلُونَ "(40)
"آنها در باغهاى بهشتىاند، و سؤال مىكنند."
"عَنِ الْمُجْرِمِينَ "(41)
"از مجرمان؛"
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): پیامبر (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السلام) فرمود: «ای علی (علیه السلام)! در این آیات: "کُلُّ نَفْسٍ بِمَا کَسَبَتْ رَهِینَةٌ* إِلَّا أَصْحَابَ الْیَمِینِ* فِی جَنَّاتٍ یَتَسَاءلُونَ* عَنِ المُجْرِمِینَ* مَا سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ"؛ منظور از گناهکاران، همان کسانی هستند که ولایت تو را انکار کردند.(1)
امام باقر (علیه السلام): مجرمان [در پاسخ] به امام علی (علیه السلام) میگویند: «ای علی (علیه السلام)! کسانی که ولایت تو را تکذیب کردند [ما را به دوزخ وارد ساختند]».(2)
"ما سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ "(42)
"«چه چيز شما را به دوزخ وارد ساخت»؟!"
"قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ "(43)
"مىگويند: ما از نمازگزاران نبوديم."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): به دشمنان آل محمّد (علیهم السلام) میگویند: «ما سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ»؟ آنها پاسخ میدهند: «لَمْ نَکُ مِنَ المُصَلِّینَ». یعنی از پیروان امامان (علیهم السلام) نبودیم.(1)
امام صادق (علیه السلام): "قالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمصَلِّینَ"؛ مقصود این است که: از امامانی (علیهم السلام) که خدای تبارکوتعالی دربارهی ایشان فرموده است: و [سوّمین گروه] پیشگامان پیشگامند، آنها مقرّبانند!. (واقعه/11-10)، پیروی نکردیم». مگر نمیبینی که مردم اسبی را که
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص188 /القمی، ج2، ص395.
در مسابقه پشتسر سابق است مصلّی نامند؟ همین معنی مقصود است. در آنجا که فرماید: "لَمْ نَکُ مِنَ المُصَلِّینَ" یعنی پیرو پیشروان نبودیم.(1)
"وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ "
"و اطعام مستمند نمىكرديم."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "وَلَمْ نَکُ نُطْعِمُ الْمِسْکِینَ"، منظور، حقوق آل رسول خدا (صلی الله علیه و آله)؛ همان خمس است که متعلّق به خویشاوندان و یتیمان و فقیران و در راه ماندگان است که آل رسول خدا (صلی الله علیه و آله) هستند.(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص188 /الکافی، ج1، ص419/ بحارالأنوار، ج24، ص7؛ «لم نکن» بدل «لم نک»/ بحارالأنوار، ج24، ص300/ المناقب، ج4، ص330؛ «اولیک المقربون» محذوف و «انا نری أن» بدل «أما تری»/ الصراطالمستقیم، ج1، ص191؛ «بتفاوت».
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص188 /الکافی، ج1، ص434/ بحارالأنوار، ج24، ص338/ تأویل الآیات الظاهرة، ص714؛ «لانصلی» بدل «لایصلون».
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص190 / مستدرک الوسایل، ج7، ص279/ بحارالأنوار، ج93، ص185/ القمی، ج2، ص395.
"وَ كُنّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِينَ "(45)
"و پيوسته با اهل باطل همنشين و همصدا بوديم."
"وَكُنّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ "(46)
"و همواره روز جزا را انكار مىكرديم."
"حَتّى أَتانَا الْيَقِينُ "(47)
"تا زمانىكه مرگ ما فرا رسيد!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص190 / بحارالأنوار، ج24، ص325/ فرات الکوفی، ص514؛ «فذلک یوم القایم (» بدل «قال یوم الدین خروج القایم»/ بحارالأنوار، ج51، ص61.
"فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعينَ"
"از اينرو شفاعت شفاعتكنندگان به حال آنها سودي نميبخشد."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): چهار کس را روز قیامت خودم شفاعت خواهم نمود؛ هرچند با بار گناه مردم روی زمین به نزد من آیند: یاور خاندانم را و آن را که نیازمندی آنان را هنگامیکه راه چاره بر آنان بسته باشد برطرف سازد و کسی را که آنان را به دل و زبان دوست داشته باشد و کسی را که با دست خویش از آنان دفاع نماید.(2)
"فَما لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضينَ "
"قوله تعالي: چرا آنها از تذكّر روي گردانند؟!"
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل گوید: از امام کاظم (علیه السلام) دربارهی آیه: "فَما لَهُمْ عَنِ التَّذْکِرَةِ مُعْرِضِینَ" پرسیدم. فرمود: «یعنی چه شده که آنها از ولایت اعراض دارند». گفتم: «کَلَّا إِنَّها تَذْکِرَةٌ». فرمود: «منظور ولایت است».(1)
امام باقر (علیه السلام): "فَما لَهُمْ عَنِ التَّذْکِرَةِ مُعْرِضِینَ"؛ منظور از تذکره و آیهی امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.(2)
"كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ "(50)
"گويي گورخراني رميدهاند."
"فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ "(51)
"كه از [مقابل] شيري فرار كردهاند!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): جابر (رحمة الله علیه) از امام باقر (علیه السلام) دربارهی آیه: "... کَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ" نقل میکند که فرمود: «یعنی آنها مانند الاغهای وحشی هستند (گورهخر) که از دیدن شیر فرار کنند) دشمنان آل محمّد (علیهم السلام) همینطور هستند؛ وقتی یکی از فضایل آل محمّد (علیهم السلام) را میشنوند از حق فرار میکنند.(1)
"كَلاَّ بَلْ لا يَخافُونَ الْآخِرَةَ "
"چنين نيست كه آنان ميگويند، بلكه آنها از آخرت نميترسند!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): "کَلَّا بَلْ لا یَخافُونَ الْآخِرَةَ"؛ منظور دولت حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.(2)
"كَلاَّ إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ "
"چنين نيست كه آنها ميگويند، آن (قرآن) يك تذكّر و يادآوري است!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): جابر (رحمة الله علیه) از امام باقر (علیه السلام) دربارهی این آیه پس از معرّفی تذکره که منظور همان ولایت آل محمّد (علیهم السلام) است، میفرماید: "کَلَّا إِنَّهُ تَذْکِرَةٌ فَمَنْ شاءَ ذَکَرَهُ* وَ ما یَذْکُرُونَ إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوی وَ أَهْلُ المَغْفِرَةِ"(1)
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل از امام کاظم (علیه السلام) نقل میکند... که [دربارهی آیه:] "کَلَّا إِنَّها تَذْکِرَةٌ" فرمود: «منظور ولایت است».(2)
"وَ ما يَذْكُرُونَ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوى وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ "
"قوله تعالي: و هيچكس پند نميگيرد مگر اينكه خدا بخواهد او اهل تقوا و اهل آمرزش است!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): تقوی در این آیه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و مغفرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص200/ بحارالأنوار، ج24، ص325.
"بَلْ يُريدُ الْإِنْسانُ لِيَفْجُرَ أَمامَهُ "
"[انسان شك در معاد ندارد] بلكه او ميخواهد [آزادانه] در تمام عمر گناه كند"
احادیث:
ائمّه (علیهم السلام): منظور از این آیه: "بَلْ یُرِیدُ الْإِنسَانُ لِیَفْجُرَ أَمَامَهُ"، این است که میخواهد علیه امیرالمؤمنین (علیه السلام) فجور کند، یعنی اینکه مکر و توطئهچینی کند.(1)
امام باقر (علیه السلام): هنگامیکه این آیه نازل شد: "بَلْ یُرِیدُ الْإِنْسانُ لِیَفْجُرَ أَمامَهُ"، ابوبکر نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) به او فرمود: «بر علی (علیه
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص204/ تأویل الآیات الظاهرة، ص716.
السلام) بهعنوان امیرمؤمنان سلام کن». گفت: «[این دستور] از طرف خدا و از طرف رسول او است»؟ فرمود: «از طرف خدا و از طرف رسول او است». سپس عمر وارد شد. فرمود: «بر علی (علیه السلام) بهعنوان امیرمؤمنان سلام کن». گفت: «[این دستور] از طرف خدا و از طرف رسول او است»؟ فرمود: «از طرف خدا و از طرف رسول او است». سپس نازل شد: "یُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ یَوْمَئِذٍ بِماقَدَّمَ وَ أَخَّرَ". (قیامت/13)» آنچه پیش فرستاده [که عبارت است] از چیزهایی که به او دستور داده شده و آنچه تأخیر انداخته [که عبارت است] از چیزهایی که انجام نداده هنگامیکه به او دستور داده شد که بر علی (علیه السلام) بهعنوان امیرمؤمنان سلام کند.(1)
"إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ "
"چرا كه جمعكردن و خواندن آن بر عهدهی ماست."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): جز دروغگو هیچکس از مردم ادّعا نکند که تمام قرآن را چنانکه نازل شده، جمع کرده است، و کسی جز علیّبنابیطالب و امامان پس از وی (علیهم السلام) آن را چنانکه خدای تعالی فرستاده، جمع و نگهداری نکردهاند.(2)
" وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ" (22)
"[آري] در آن روز صورتهايي شاداب و مسرور است."
"إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ " (23)
و به [الطاف] پروردگارشان مينگرند.
احادیث:
(علیهم السلام) موج میزند، و خداوند به آنها نگاه میکند و این همان سخن خداوند عزّوجلّ است که فرمود: وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ، إِلَی رَبِّهَا نَاظِرَةٌ، میفرماید: «پس بر آنها نور افشانده میشود، بهطوری که زمانیکه بر میگردند، حوریان بهشتی نمیتوانند چشم از آنها بردارند (از دیدن آنها سیر نمیشوند)». سپس امام صادق (علیه السلام) فرمود: ای هاشم! لِمِثلِ هَذَا فَلیَعمَلِ العَامِلُونَ؛ آری، برای مثل این، باید عملکنندگان عمل کنند.! (1)
"فَلا صَدَّقَ وَ لا صَلَّى " (31)
"[در آن روز گفته ميشود]: او ايمان نياورد و نماز نخواند."
" وَ لكِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّى "(32)
"بلكه تكذيب كرد و رويگردان شد."
"ثُمَّ ذَهَبَ إِلى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى "(33)
"سپس بهسوي خانواده خود بازگشت درحاليكه متكبّرانه قدم بر ميداشت."
"أَوْلى لَكَ فَأَوْلى "(34)
"[با اين اعمال] عذاب الهي براي تو شايستهتر است، شايستهتر! "
""ثُمَّ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى"
"باز هم عذاب براي تو شايستهتر است، شايستهتر!"
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): از حذیفةبنیمان [نقل شده است که] گفت: به خدا سوگند روبروی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نشسته بودم درحالیکه ما را در غدیر خم پیاده کرده بود و مجلس با مهاجرین و انصار پر شده بود. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بر روی پاهایش
ایستاد و فرمود: «ای مردم! خداوند دستوری به من داده است. و فرمود: «ای مردم! هرکس من صاحب اختیار او هستم، پس این [علی (علیه السلام)] صاحب اختیار او است». مردی از عرض مسجد گفت: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! تفسیر این [سخن] چیست»؟ فرمود: «هرکس من پیامبر او هستم، پس این علی (علیه السلام) امیر او است و گفت: خداوندا! دوست بدار هرکه او را دوست بدارد و دشمن باش با کسی که با او دشمنی کند و یاری کن کسی را که او را یاری کند و خوار بگردان کسی را که او را یاری نکند». حذیفه گفت: به خدا سوگند معاویه را دیدم که برخاست و متکبّرانه راه رفت و خشمگین خارج شد و درحالیکه دست راستش را بر عبداللهبنقیس اشعری و دست چپش را بر مغیرةبنشعبه قرار داده بود برخاست و متکبّرانه راه رفت و گفت: «سخنان محمّد (صلی الله علیه و آله) را تصدیق نمیکنیم و به ولایت علی (علیه السلام) اقرار نمیکنیم»؛ پس خداوند درپی کلام او نازل فرمود: فَلَا صَدَّقَ وَلَا صَلَّی * وَلَکِن کَذَّبَ وَتَوَلَّی * ثُمَّ ذَهَبَ إِلَی أَهْلِهِ یَتَمَطَّی * أَوْلَی لَکَ فَأَوْلَی.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص226/ بحارالأنوار، ج37، ص193/ فرات الکوفی ص:516/ شواهدالتنزیل، ج2، ص391؛ «بتفاوت لفظی».
"هَلْ أَتى عَلَى الْإِنْسانِ حينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئاً مَذْكُوراً "
"آيا اينگونه نيست كه زماني طولاني از روزگار بر انسان گذشت كه چيز قابل ذكري نبود؟!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): امام باقر (علیه السلام) فرمود. عبداللَّهبنعباس و جابربنعبداللَّه انصاری که از افرادی بوده که در جنگ بدر و احد و در بیعت، در سایه درخت در حدیبیّه حضور داشته و از آن صحابهای بودهاند که از محبّت و دوستی امیر مؤمنان علی (علیه السلام) بهرهمند بودهاند، برای من حدیث کردند که: ... پیامبر (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السلام) فرمود: «در
عین حال بگو اوّلین نعمتی که خداوند عنایت فرموده چیست»؟ حضرت عرضه داشت: «اینکه مرا آفریده است، با اینکه نام و نشانی از من نبود». فرمود: «راست گفتی»!(1)
"إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً "
"ما راه را به او نشان داديم، خواه شاكر باشد [و پذيرا گردد] يا ناسپاس."
احادیث:
حضرت صادق علیه السلام: فرمود: مائیم سبیل خدا که مردم به وسیله ما به خدا هدایت می یابند.(2)
“إِنَّ الْأَبْرارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كانَ مِزاجُها كافُوراً "
"به يقين ابرار [و نيكان] از جامي مينوشند كه با عطر خوشي آميخته است."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): شما را به خدا سوگند میدهم آیا غیر از من در میان شما کسی هست که خداوند دربارهی او و فرزندانش نازل فرماید: إِنَّ الْأَبْرارَ یَشْرَبُونَ مِنْ کَأْسٍ کانَ مِزاجُها کافُوراً. گفتند: «نه».(1)
امام حسن (علیه السلام): هرچه در قرآن مجید لفظ إِنَّ الْأَبْرارَ هست به خدا سوگند! جز علیّبنابیطالب و فاطمه و من و حسین (علیهم السلام) کسی دیگری را منظور نکردهاند. زیرا ما پاکان و نیکان از نظر پدرها و مادرانیم و دلهای ما شیفتهی اطاعت خدا و نیکوکاری است و از دنیا و علاقه به آن بیزار است و در تمام فرایض و واجبات خدا را اطاعت نمودهایم و به یکتایی او ایمان داریم و پیامبرش را تصدیق نمودهایم.(2)
سوره انسان، آیات 5 تا 22:
اگرچه به نظر می رسد آیات 5 تا 22 سوره انسان در یک دسته جای می گیرند در اینجا برخی از احادیث به تفکیک بعضی از آیات این بخش آورده شده است.
"يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَ يَخافُونَ يَوْماً كانَ شَرُّهُ مُسْتَطيراً " (7)
"آنها به نذر خود وفا ميكنند، و از روزي كه شرّ و عذابش گسترده است ميترسند."
"وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْكيناً وَ يَتيماً وَ أَسيراً "(8)
"و غذاي [خود] را با اينكه به آن علاقه [و نياز] دارند، به «مستمند»و «يتيم» و «اسير» اطعام ميكنند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "یُوفُونَ بِالنَّذْرِ" مقصود علی و فاطمه و حسن و حسین (علیهم السلام) و کنیز آنها است و "وَ یَخافُونَ یَوْماً کانَ شَرُّهُ مُسْتَطِیراً" یعنی عبوس و زشت چهره است.(1)
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل از امام موسیبنجعفر (علیه السلام) دربارهی این آیه: "یُوفُونَ بِالنَّذْرِ"، نقل میکند که فرمود: «به آن عهد و پیمانی که درخصوص ولایت از آنها گرفته شده، برای خدا وفا میکنند (پایبند هستند)».(2)
امام صادق (علیه السلام): امام حسن (علیه السلام) و امام حسین (علیه السلام) در دوران کودکی مریض شدند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به همراه دو نفر از یارانش به عیادت آنها رفتند. یکی از آن دو، به امام علی (علیه السلام) عرض کرد: «کاش برای شفای دو فرزند خویش برای خدا نذر میکردی»؟ فرمود: «[اگر آنها را شفا دهد]، برای شکر و سپاس خداوند،
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص246/ بحارالأنوار، ج35، ص240/ الأمالی للصدوق، ص260/ روضهًْ الواعظین، ج1، ص163.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص246 /الکافی، ج1، ص413/ بحارالأنوار، ج24، ص331/ الکافی، ج1، ص434/ بحارالأنوار، ج24، ص338؛ «فی المیثاق» زیادهًْ/ بحارالأنوار، ج26، ص282/ بصایرالدرجات، ص90.
سه روز، روزه میگیرم و فاطمه (سلام الله علیها) نیز همین سخن را تکرار کرد و آن دو فرزند نیز گفتند: «ما هم سه روز، روزه میگیریم». و کنیز آنها فضّه نیز گفت: «من هم روزه میگیرم». پس خداوند آنان را شفا داد و آنان درحالیکه غذایی نداشتند، روزه گرفتند. علی (علیه السلام) نزد همسایه یهودی خویش، شمعون که ریسنده پشم بود رفت و فرمود: «آیا این معامله را میپذیری که در مقابل ریسیدن مقداری از پشم گوسفند توسط دختر رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، سه پیمانه جو به من دهی»؟ آن مرد یهودی پذیرفت. پس علی (علیه السلام) آن مقدار پشم گوسفند و آن سه پیمانه جو را آورد و فاطمه (سلام الله علیها) را از آن باخبر ساخت و ایشان پذیرفت. فاطمه (سلام الله علیها) رشتن آن مقدار پشم گوسفند را شروع کرد و هنگامیکه یکسوّم آن را ریسید، یک پیمانه از آن جو را برداشت و آسیا کرد و پنج قرص نان پخت که به هرکدام از آنها، یک قرص نان اختصاص مییافت. علی (علیه السلام) به همراه محمّد (صلی الله علیه و آله)، نماز مغرب را بهجای آورد و به منزل آمد و سفره را پهن کردند و همهی آنها بر سر سفره نشستند و آن هنگام که علی (علیه السلام) اوّلین لقمه را برداشت، فقیری کنار درآمد و گفت: «سلام علیکم ای اهل بیت محمّد (صلی الله علیه و آله)! من فقیری مسلمان هستم. از آن غذایی که میخورید، به من نیز بدهید. خداوند شما را از سفرههای بهشتی بهرهمند سازد. پس علی (علیه السلام) لقمهی خویش بر زمین گذاشت ... پس دست به سفره برد و آنچه بر سفره بود، همه را به آن شخص فقیر بخشید و شکم گرسنه سر بر بالین نهادند و فقط آب نوشیدند. آنها روز بعد را نیز روزه گرفتند. حضرت فاطمه (سلام الله علیها) به سراغ یکسوّم دیگر آن پشم گوسفند رفت و آن را ریسید، و یک پیمانه دیگر از آن جو برداشت و آسیاب کرد و پنج قرص نان پخت که به هرکدام از آنها یک قرص نان میرسید. علی (علیه السلام) همراه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نماز مغرب را بهجای آورد و به منزل خویش آمد. سفره را پهن کردند و همهی آنها بر سر سفره نشستند، و آن هنگام که علی (علیه السلام) اوّلین لقمهی خویش را برداشت، یتیم مسلمانی در آستانه در ظاهر شد و گفت: «سلام علیکم
ای اهل بیت محمّد (صلی الله علیه و آله)! من یتیمی مسلمان هستم، از آن غذایی که میخورید، به من نیز بدهید، خداوند شما را از سفرههای بهشتی بهرهمند سازد». پس علی (علیه السلام) لقمهی خویش را بر زمین گذاشت و سپس حضرت فاطمه (سلام الله علیها) هرآنچه بر سفره بود به آن یتیم بخشید، و درحالت گرسنگی شب را به صبح رساندند و تنها آب نوشیدند. روز بعد را نیز روزه گرفتند و فاطمه (سلام الله علیها) یکسوّم باقیمانده از آن پشم گوسفند را ریسید و آخرین پیمانه از آن جو را آسیاب و خمیر کرد و از آن پنج قرص نان تهیه کرد که هر قرص نان به یکی از آنان اختصاص داشت. علی (علیه السلام) به همراه پیامبر (صلی الله علیه و آله) نماز مغرب را بهجای آورد و به منزل آمد. سفره پهن شد و همهی آنها بر سر سفره نشستند. هنگامیکه علی (علیه السلام) اوّلین لقمهی خویش را برداشت، یکی از اسیران مشرک بر در ایستاد و گفت: «سلام علیکم ای اهل بیت محمّد (صلی الله علیه و آله)! ما را اسیر میکنید و به بند میکشید و به ما غذا نمیدهید»؟! پس علی (علیه السلام) لقمه را بر زمین گذاشت. پس دست به سفره بردند و آنچه بر سر سفره بود را به آن اسیر دادند ... و شب را با گرسنگی به صبح رساندند و تا صبح روز بعد، بدون غذا ماندند. علی (علیه السلام)، حسن و حسین (علیهم السلام) را نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) برد، درحالیکه آن دو از شدّت گرسنگی مثل جوجه میلرزیدند. هنگامیکه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آن دو را دید، فرمود: «ای ابالحسن (علیه السلام)! حال و روز شما خیلی مرا ناراحت میکند؛ بشتاب، نزد فاطمه (سلام الله علیها) برویم. پس با شتاب رفتند. حضرت فاطمه (سلام الله علیها) در محراب بود و از شدّت گرسنگی شکمش به پشتش چسبیده بود و چشمهایش گود افتاده بود. هنگامیکه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ایشان را در آن حالت دید، وی را در آغوش گرفت و فرمود: «وای بر من! سه روز است که شما در این حالت هستید»! پس جبرئیل (علیه السلام) فرود آمد و عرض کرد: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! آن را بگیر و در جمع اهل بیت خویش، گوارایت باد». حضرت (صلی الله علیه و آله) فرمود: «چه چیزی را بگیرم»؟ عرض کرد: هَلْ أَتَی عَلَی الْإِنسَانِ حِینٌ مِّنَ
الدَّهْرِ لَمْ یَکُن شَیْئًا مَّذْکُورًا ... إِنَّ هَذَا کَانَ لَکُمْ جَزَاء وَکَانَ سَعْیُکُم مَّشْکُورًا و حسنبنمهران در حدیث خود نقل میکند: پیامبر (صلی الله علیه و آله) باسرعت به خانهی فاطمه (سلام الله علیها) رفت و حال و وضع آنان را مشاهده کرد پس آنان را در آغوش گرفت و اشک ریخت و فرمود: «سه روز است که شما در این حالت هستید و من از شما بیخبر هستم». پس جبرئیل این آیات را بر ایشان نازل کرد: إِنَّ الْأَبْرَارَ یَشْرَبُونَ مِن کَأْسٍ کَانَ مِزَاجُهَا کَافُورًا * عَیْنًا یَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللهِ یُفَجِّرُونَهَا تَفْجِیرًا.(1)
"إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللهِ لا نُريدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً " (9)
"[و ميگويند]: ما شما را به خاطر خدا اطعام ميكنيم، و هيچ پاداش و سپاسي از شما نميخواهيم."
"إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَريراً " (10)
"ما از پروردگارمان خائفيم در آن روزي كه عبوس و سخت است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص242/ بحارالأنوار، ج35، ص240/ الأمالی للصدوق، ص260/ بناءالمقالهًْ الفاطمیهًْ، ص235؛ «تفاوت لفظی»/ کشف الغمهًْ، ج1، ص303؛ «بتفاوت لفظی»/ تأویل الآیات الظاهرة، ص725.
امام کاظم (علیه السلام): علی (علیه السلام) در هیچ کجا نگفت که ما شما را به خاطر خدا اطعام میکنیم، وهیچ پاداش و سپاسی از شما نمیخواهیم. ولی خداوند عزّوجلّ از پیش میدانست که او برای خدای عزّوجلّ این کار را انجام داده است، پس بدون آنکه علی (علیه السلام) نیّت خویش را بر زبان بیاورد، او را از نیّت درونیاش باخبر ساخت.(1)
"فَوَقاهُمُ اللهُ شَرَّ ذلِكَ الْيَوْمِ وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً "
"[به خاطر اين عقيده و عمل] خداوند آنان را از شرّ آن روز نگه ميدارد و از آنها استقبال ميكند درحاليكه شادمان و مسرورند."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): وقتی روز قیامت مردم در محشر بر انگیخته میشوند، علیّبنابیطالب (علیه السلام) را مییابید که نور درخشانی مانند ستاره درخشان است.(2)
"مُتَّكِئينَ فيها عَلَى الْأَرائِكِ لا يَرَوْنَ فيها شَمْساً وَ لا زَمْهَريراً "
"در آنجا بر تختهاي زيبا تكيه كردهاند، نه آفتاب [سوزان] را در آنجا ميبينند و نه سرما را."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): در همان حال که بهشتیان در بهشت هستند، پرتوی چون پرتو خورشید میبینند که بهشت را روشن میکند. میگویند: «خدایا تو خود در قرآن فرمودهای: "لا یَرَوْنَ فِیها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِیراً" خداوند جبریل را پیش ایشان میفرستد و میفرماید: «این پرتو آفتاب نیست بلکه فاطمه (سلام الله علیها) و علی (علیه السلام) لبخند زدند و بهشت از پرتو لبخند ایشان چنین نورانی شد».(1)
"عَيْناً فيها تُسَمَّى سَلْسَبيلاً "
"از چشمهاي در آنجا كه نامش سلسبيل است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص258/ تأویل الآیات الظاهرة، ص727/ بحارالأنوار، ج35، ص240/ الأمالی للصدوق:، ص260.
پیامبر (صلی الله علیه و آله): خدای تبارکوتعالی پنج چیز به من عطا فرمود و پنج چیز به علی (علیه السلام)، مرا کوثر داد، و او را سلسبیل.(1)
امام صادق (علیه السلام): در زیارت امیرالمؤمنین (علیه السلام) [آمده است]: سلام بر پدر امامان و دوست نبوّت و اختصاص یافته به برادریِ [پیامبر (صلی الله علیه و آله)]. سلام بر رئیس دین و ایمان، و مخلوق ویژهی رحمان. سلام بر ترازوی اعمال، دگرگونکنندهی حالتها، شمشیر [خدای] صاحب جلال و ساقی سلسبیل زلال.(2)
"إِنَّ هذا كانَ لَكُمْ جَزاءً وَ كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً "
"اين پاداش شماست، و سعي و تلاش شما مورد قدرداني است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): سخن خداوند متعال: وَ کَانَ سَعْیُکُم مَّشْکُورًاً دربارهی امیرالمؤمنین (علیه السلام) است و این آیه بر هر مؤمنی که چنین عملی را با شادابی و رضایت در راه خداوند عزّوجلّ انجام دهد، [صدق میکند].(3)
"إِنَّ هذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شاء اتَّخَذَ إِلى رَبِّهِ سَبيلاً "
"اين يك تذكّرو يادآوري است، و هركس بخواهد [با استفاده از آن] راهي بهسوي پروردگارش برميگزيند."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محّدبنفضیل گوید: از امام کاظم (علیه السلام) دربارهی این سخن خداوند عزّوجلّ "إِنَّ هَذِهِ تَذْکِرَةٌ"، پرسیدم. فرمود: «منظور، ولایت است».(1)
"وَ ما تَشاؤُنَ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللهُ إِنَّ اللهَ كانَ عَليماً حَكيماً "
"و شما [چيزي را] نميخواهيد مگر اينكه خدا بخواهد، خداوند دانا و حكيم بوده و هست."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص272/ الکافی، ج1، ص434/ بحارالأنوار، ج24، ص338/ تأویل الآیات الظاهرة، ص727.
امام جواد (علیه السلام): محمّدبنسنان گوید: نزد امام جواد (علیه السلام) بودم فرمود: «ای محمّد! همانا خدای تبارکوتعالی همواره به یگانگی خود یکتا بود (یگانهای غیر او نبود) سپس محمّد و علی و فاطمه (سلام الله علیها) را آفرید، آنها هزار دوران ماندند، سپس چیزهای دیگر را آفرید. و ایشان را بر آفرینش آنها گواه گرفت و اطاعت ایشان را در میان مخلوق جاری ساخت [بر آنها واجب کرد] و کارهای مخلوق را به ایشان واگذاشت. پس ایشان هرچه را خواهند حلال کنند و هرچه را خواهند حرام سازند، ولی هرگز جز آنچه خدای تبارکوتعالی خواهد، نخواهند.(1)
امام هادی (علیه السلام): خداوند دلهای ائمّه (علیهم السلام) را محلّ ارادهی خود قرار داده اگر خدا چیزی را بخواهد آنها خواهند خواست و این معنی آیه است "ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللهُ".(2)
"يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ في رَحْمَتِهِ وَ الظَّالِمينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً أَليماً"
"هركس را بخواهد [و شايسته باشد] در رحمت [وسيع] خود وارد ميكند، و براي ستمكاران عذاب دردناكي آماده ساخته است!"
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل گوید: از امام کاظم (علیه السلام) دربارهی این آیه: "یُدْخِلُ مَنْ یَشاءُ فِی رَحْمَتِهِ" پرسیدم. فرمود: «یعنی در ولایت ما [داخل میکند]». گفتم: "وَ الظَّالِمِینَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً أَلِیماً" فرمود: «مگر در این آیه دقّت نکردهای: [ولی شما کفران کردید]! آنها به ما ستم نکردند بلکه به خود ستم مینمودند. (بقره/79) خداوند عزیزتر و قویتر است از اینکه به او ستم روا شود یا اینکه به خود نسبت ظلم دهد، امّا در این آیات که میفرماید: به ما ستم روا نداشتهاند، ما را با نفس خود قرین و همراه قرار داده و به همین جهت ظلم به ما را ظلم به خود نسبت داده و ولایت ما را ولایت خود محسوب نموده، سپس در این مورد بر پیامبرش آیه نازل کرده است: ما به آنها ستم نکردیم، اما آنها به خودشان ظلم و ستم میکردند! (نحل/118) گفتم: «آیه همین طور نازل شده است»؟ فرمود: «آری».(1)
امام صادق (علیه السلام): "وَ لکِنْ یُدْخِلُ مَنْ یَشاءُ فِی رَحْمَتِهِ" (شوری/8) منظور از رحمت ولایت امام علی (علیه السلام) است.(2)
“فَالْمُلْقِياتِ ذِكْراً"
"و سوگند به آنها كه آيات بيدارگر [الهى] را [به انبيا] القا مىنمايند."
احادیث:
علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): آنها فرشتگان هستند که آیات بیدارگر [الهی] را بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) و امام (علیه السلام) القا میکنند.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص280 / بحارالأنوار، ج30، ص261/ تأویل الآیات الظاهرة، ص729.
"أَ لَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ " (16)
"آيا ما اقوام [مجرم] نخستين را هلاك نكرديم؟!" (16)
"ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ" (17)
"سپس ديگران را به دنبال آنها مىفرستيم." (17)
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ای مردم، به هوش باشید! هیچ دیاری در عالم نبوده که اهل آن با خدا از در تکذیب و مخالفت درآیند مگر اینکه پروردگار، آنها را هلاک ساخت و پس از این هم اهل هر سرزمین و دیاری که ستمگر باشند خداوند آنها را تباه میکند، همچنان که خود گوشزد فرموده است، ای مردم! این علی (علیه السلام) رهبر و صاحب اختیار شماست و تمام وعیدهای پروردگار مسلّم است و خداوند وعدهاش را راست میگرداند. ای مردم! بیشتر افراد در ملّتهای پیشین گمراه شدند و خداوند آنان را هلاک فرمود و همان خدا آماده تباه کردن مردمان گمراه آینده است، خدای متعال فرمود: "أَ لَمْ نهْلِکِ الْأَوَّلِینَ* ثمَُّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ* کَذَالِکَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِینَ* وَیْلٌ یَوْمَئذٍ لِّلْمُکَذِّبِین".(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص284 /الاحتجاج، ج1، ص62.
"كَذالِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ "
"[آرى] اينگونه با مجرمان رفتار مىكنيم."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): "کَذلِکَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِینَ"؛ یعنی همین کار را نسبت به کسانی که در مورد آل محمّد (صلی الله علیه و آله) خیانت روا داشتند و نسبت به وحی او آن کارها را نمودند، انجام خواهیم داد.(1)
"وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ "
"واي در آن روز بر تكذيبكنندگان!"
احادیث:
"إِنْطَلِقُوا إِلى ما كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ "
"[در آن روز به آنها گفته مىشود]: بىدرنگ، بهسوى همان چيزى كه پيوسته آن را تكذيب مىكرديد، برويد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): وقتیکه مردم از شدّت عطش پناه آوردند، به آنها گفته میشود: "انطَلِقُوا إلَی مَا کُنتُم بِهِ تُکَذِّبُونَ" یعنی امیرالمؤمنین (علیه السلام)!(2)
"لا ظَلِيلٍ وَ لا يُغْنِي مِنَ اللهَبِ "
"سايهاى كه نه آرامبخش است و نه ازشعلههاى آتش جلوگيرى مىكند!"
احادیث:
امام عسکری (علیه السلام): و هنگامیکه به آنها گفته شود: به آنچه خداوند نازل فرموده، ایمان بیاورید! فرمود: «بعضی از آنها [در روز قیامت] میگویند: من [در دنیا] گواه بر ولایت علی (علیه السلام) و دوستدار آل محمّد (علیهم السلام) بودم، درحالیکه دروغ میگوید و گمان میکند که دروغش او را نجات میدهد. به آنها گفته میشود: «از علی (علیه السلام) بر آن گواهی خواهیم خواست». [سپس به علی (علیه السلام) گفته میشود:] «ای اباالحسن (علیه السلام)! آیا تو گواهی میدهی»؟ میفرماید: «بهشت گواه برای دوستانم و آتش گواه برای دشمنانم است»؛ پس هرکس از آنها راستگو باشد، بوی بهشت و نسیم آن بهسوی او بیاید و او را ببرد و در بالاترین طبقاتش وارد نماید، با فضل پروردگارش او را در سرای اقامت [جاویدان] جای دهد که نه در آن رنجی به آنها میرسد و نه سستی و واماندگی و هرکس از آنها دروغگو باشد، بادهای کشندهی آتش و آب سوزان آن و سایهی جهنّم که سه شاخه [از دودهای خفقان بار و آتشزا] است! سایهای که نه آرامبخش است و نه ازشعلههای آتش جلوگیری میکند ! به سراغش بیاید سپس او را حمل میکند و در هوا بلند میکند و او را وارد آتش جهنّم میکند.(1)
"إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلالٍ وَ عُيُونٍ "
"[در آن روز] پرهيزگاران در سايههاي [درختان بهشتي] و در ميان چشمهها قرار دارند."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص292/ بحارالأنوار، ج8، ص166.
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل گوید: به امام کاظم (علیه السلام) گفتم: ... سخن خدای عزّوجلّ: إِنَّ الْمُتَّقِینَ؛ فرمود: «به خدا! ما هستیم و شیعیان ما، جز ما کسی آئین ابراهیم (علیه السلام) را ندارد و مردم دیگر از آن برکنارند».(1)
"إِنّا كَذالِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ "
"ما اينگونه نيكوكاران را پاداش مىدهيم."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): "إِنَّا کَذَلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنینَ" یعنی پیرویکنندگان از خداوند که همانا اهل بیت محمّد (صلی الله علیه و آله) هستند، جایگاه آنان در بهشت است.(2)
"وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لا يَرْكَعُونَ "
"و هنگامىكه به آنها گفته شود ركوع كنيد، ركوع نمىكنند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزه ثمالی گوید: از امام باقر (علیه السلام) دربارهی این آیه: وَإِذَا قِیلَ لَهُمُ ارْکَعُوا لَا یَرْکَعُونَ، پرسیدم. فرمود: «این آیه تفسیرش در باطن قرآن اینگونه است؛"وَ إذَا قِیلَ لِلنُّصَّابِ تَوَلّوا عَلِیّاً لایَفعَلُونَ"؛ اگر به شما دشمنان گفته شود که ولایت علی (علیه السلام) را بپذیرند، سرباز میزنند.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص298 / فرات الکوفی، ص531/ بحارالأنوار، ج36، ص131؛ «لأنهم الذین... الشقاء»/ تأویل الآیات الظاهرة، ص732؛ «لأنهم الذین... الشقاء».
"عَمَّ يَتَساءَلُونَ "(1)
"آنها از چهچيز از يكديگر سؤال ميكنند؟!"
"عَنِ النَّبَإِ الْعَظيمِ "(2)
"از خبر بزرگ و پراهميّت [رستاخيز]!"
"الَّذي هُمْ فيهِ مُخْتَلِفُونَ "(3)
"كه پيوسته در آن اختلاف دارند."
"كَلاَّ سَيَعْلَمُونَ "(4)
"چنين نيست [كه آنها فكر ميكنند]، بهزودي خواهند دانست."
"ثُمَّ كَلاَّ سَيَعْلَمُونَ "(5)
"باز هم چنين نيست [كه آنها ميپندارند]، بهزودي ميدانند [كه قيامت حق است]!"
احادیث:
حض-رت باقر علیه الس-لام: ابی حمزه روایت کرده که از حض-رت باقر علیه الس-لام معناي "نباء عظیم" را سؤال نمودم، فرمود: امیرالمؤمنین علیه السلام است. خود آن حضرت فرموده: براي خ-دا آیه و نب-اء بزرگتري از من نیست.(1)
حض-رت امام زین العابدین و حض-رت رضا علیهماالسلام: پیغمبر اکرم صلی االله علیه و آله به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: یا علی! تو، باب و راه خدا و حجت پروردگار و نباء عظیم و صراط مستقیم و مثل اعلی هستی.(2)
علی بن ابی ط-الب علیه الس-لام: از علی بن ابی ط-الب علیه الس-لام روایت کرده که ص-خر بن حرب در کن-ار رسول الله ص-لی االله علیه و آله نش-ست و گفت: ام-ور بع-د از ش-ما در دست چه کس-ی خواه-د ب-ود؟ فرمود: در دست کس-ی خواه-د بود که او از من به منزله ه-ارون از موس-ی است ل-ذا خداون-د "عَمَّ يَتَساءَلُونَ "را نازل فرمود یعنی اهل مکه از خلافت علی و از "عَنِ النَّبَإِ الْعَظيمِ الَّذي هُمْ فيهِ مُخْتَلِفُونَ " سؤال می کنند بعضی از آنها پیرو ولایت او شدند بعضی دیگر منکر آن "كَلاَّ سَيَعْلَمُونَ ثُمَّ كَلاَّ سَيَعْلَمُونَ " رسول اکرم صلی االله علیه و آله س-پس فرمود: خلافت او را خواهن-د فهمید. در قبر از آن می پرس-ند کس-ی در ش-رق یا در
غرب، در دریا یا خش-کی نمی میرد مگر آنکه نکیر و منکر از مرده می پرسند خداي شما، پیغمبرشما، امام شما کیست؟(1)
" يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْواجاً "
"روزيكه در «صور» دميده ميشود و شما فوجفوج [به محشر] ميآييد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): از حضرت صادق (علیه السلام) پرسیدند: «آیا رجعت صحیح است»؟ فرمود: «آری»! گفتند: «نخستین کسی که میآید کیست»؟ فرمود: «امام حسین (علیه السلام) است که بعد از ظهور قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) میآید». عرض شد: «آیا همهی مردم
با او هستند»؟ فرمود: «نه! بلکه چنان است که خدا میفرماید: "یَوْمَ یُنْفَخُ فِی الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْواجا"؛ مردمی بعد از مردمی میآیند».(1)
"وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا كِذَّاباً "
"و آيات ما را بهطوركامل تكذيب كردند."
احادیث:
حض-رت امام باقر علیه الس-لام: تمام ائمه علیهم السلام آیات خدا می باشند.(2)
"إِنَّ لِلْمُتَّقينَ مَفازاً "
"به يقين براي پرهيزگاران نجات و رستگاري بزرگي است."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): إِنَّ لِلْمُتَّقِینَ مَفَازًا، منظور علیّبنابیطالب (علیه السلام) است که سرور دوریگزیدگان از فواحش و پلیدیهاست.(1)
"يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً "
"روزيكه «روح» و «ملائكه» به صف ميايستند و هيچيك جز به اذن خداوند رحمان سخن نميگويند و [آنگاه كه ميگويند] درست ميگويند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): آنگاه که روز قیامت فرا رسد و خدای عزّوجلّ تمامی مخلوقات، از پیشینیان و پسینیان را در یک جا گرد آورد، گفتن لا إله إلاّ الله از تمامی مخلوقات گرفته میشود، مگر کسانی که به ولایت علیّبنابیطالب (علیه السلام) اعتراف کرده باشند و این همان سخن خداوند عزّوجلّ است که فرمود: "یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِکَةُ صَفًّا لَّا یَتَکَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرحْمَنُ وَقَالَ صَوَابًا".(2)
امام باقر (علیه السلام): از ابوالجارود آمده است: امام باقر (علیه السلام) دربارهی سخن خداوند عزّوجلّ: "یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفًّا لا یَتَکَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ"، فرمود: «چون روز
قیامت شود، گفتن لا اله الا اللَّه از دلهای بندگان در موقف، فراموش میشود جز کسانی که به ولایت علی (علیه السلام) اقرار کرده باشند و این است معنای سخن خداوند: إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ یعنی از اهل ولایت علی (علیه السلام)، آنان هستند که به آنها اجازه داده میشود که بگویند: لا اله الا اللَّه».(1)
"إِنَّا أَنْذَرْناكُمْ عَذاباً قَريباً يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ ما قَدَّمَتْ يَداهُ وَ يَقُولُ الْكافِرُ يا لَيْتَني كُنْتُ تُراباً "
"و ما شما را از عذاب نزديكي بيم داديم، در روزيكه انسان آنچه را از قبل با دستهاي خود فرستاده ميبيند و كافر ميگويد: «اي كاش خاك بودم [و گرفتار عذاب نمي شدم]»!"
احادیث:
"يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ "(6)
"آن روز كه آن زلزلهی وحشتناك [همهچيز را] به لرزه در ميآورد"
"تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ"(7)
"و از پي آن حادثه، دوّمين [صيحهی عظيم محشر] رخ ميدهد"
احادیث:
(علیه السلام) است. نخستین کسی که در رجعت از قبر بیرون میآید و خاک از سر و روی خود می تکاند حسینبنعلی (علیه السلام) است که با هفتادوپنج هزار نفر برانگیخته میشوند. چنانکه خداوند میفرماید: در حقیقت، ما فرستادگان خود و کسانی را که گرویدهاند، در زندگی دنیا و روزی که گواهان برپای میایستند، قطعاً یاری میکنیم* [همان] روزی که ستمگران را پوزش طلبی شان سود نمیدهد و برای آنان لعنت است و برایشان بد فرجامی آن سرای است. (غافر/51).(1)
"قالُوا تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ "
"مي گويند: «اگر اينگونه، بازگشتي است زيانبار»!"
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): امام باقر (علیه السلام) فرمود: پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: «بازگشت نافع و مبارک در روز قیامت ولایت من و پیروی دستورات من است و ولایت
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص342/ بحارالأنوار، ج53، ص106/ البرهان و تأویل الآیات الظاهرة، ص737 و فرات الکوفی، ص537؛ فیهم: «ابوالقاسم العلوی معنعنا... الی آخر» محذوف/ الفضایل، ص139؛ «بتفاوت لفظی».
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص342/ بحارالأنوار، ج53، ص106/ تأویل الآیات الظاهرة، ص737/ فرات الکوفی، ص537/ الفضایل، ص139؛ «بتفاوت».
علی (علیه السلام) و اوصیای بعد از او و پیروی امر آنها، خداوند به واسطهی آن ایشان را با من و علی (علیه السلام) و اوصیای بعد از او داخل در بهشت مینماید. بازگشت زیان آلود، دشمنی با من و ترک دستورم و دشمنی با علی (علیه السلام) و اوصیای پس از او است. به واسطهی همین کار، خداوند آنها را به پایینترین جایگاههای جهنّم میبرد.(1)
فَإِذا جاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرى [34]
هنگاميكه آن حادثهی وحشتناك بزرگ رخ دهد.
احادیث:
امام علی (علیه السلام): نزالبنصبره گوید: امیرالمؤمنین (علیه السلام) در حدیثی طولانی سخن از دجّال به میان آورد که: «بدانید بعد از آن، حادثهی بزرگی روی میدهد». عرض کردیم: «یا امیرالمؤمنین (علیه السلام) آن حادثه چیست»؟ فرمود: «آمدن دابة الارض از سمت صفا است، انگشتر سلیمان (علیه السلام) و عصای موسی (علیه السلام) با اوست آن انگشتر را بر روی هر مؤمنی که میگذارد، در جای آن نوشته میشود: این مؤمن حقیقی است و بر روی هر کافری بگذارد نوشته میشود: این کافر حقیقی است. تا جایی که مؤمن صدا میزند: «ای کافر، وای بر تو»! و کافر صدا میزند: «ای مؤمن، خوش به حالت! دوست داشتم من هم امروز مثل تو بودم و به چنین سعادتی برسم». سپس دابة الارض سر خود را بلند میکند و مردمی که در بین مشرق و مغرب هستند بعد از طلوع خورشید از جانب مغرب به اذن خدا او را میبینند در آنوقت
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص344/ تأویل الآیات الظاهره، ص738.
دیگر توبه برداشته میشود؛ نه توبهای قبول و نه عملی بهسوی خدا بالا میرود و ایمانکسی که پیشتر ایمان نیاورده یا در حال ایمان خیری کسب نکرده بود به حال صاحبش سودی ندارد. آنگاه حضرت (علیه السلام) فرمود: از آنچه بعد از آن روی میدهد از من نپرسید. زیرا حبیبم رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با من عهد بسته که جز به عترت خود اطّلاع ندهم.(1)
"وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى "
"و آنكس كه از مقام پروردگارش ترسان باشد و نفس را از هوا باز دارد."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ، علیّبنابیطالب (علیه السلام) است که ترس داشت و از معصیت و گناه امتناع کرد و نفس خود را از هویوهوس بازداشت.(2)
"فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى "
"به يقين بهشت جايگاه اوست."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِیَ الْمَأْوَی؛ این آیه به علی (علیه السلام) و هر آن کس که بر طریقت علی (علیه السلام) است، اختصاص دارد.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص368 / بحارالأنوار، ج40، ص320/ المناقب، ج2، ص94.
"أَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرى "
"يا متذكّر گردد و اين تذكّر به حال او مفيد باشد."
احادیث:
علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): منظور از "أَوْ یَذَّکَّرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّکْری" یعنی امیرالمؤمنین (علیه السلام).(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص374 / بحرالعرفان، ج16، ص307.
"كَلّا إِنَّها تَذْكِرَةٌ "
"هرگز چنين نيست [كه آنها مىپندارند]؛ اين [قرآن براى همه] تذكّر و يادآورى است."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل از امام کاظم (علیه السلام) نقل میکند که این آیه: "کَلَّا إِنَّها تَذْکِرَةٌ" را از ایشان پرسیدم. فرمود: «منظور ولایت است».(1)
"فَمَنْ شاءَ ذَكَرَهُ "
"و هركس بخواهد از آن پند مىگيرد."
احادیث:
علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): این آیه دربارهی امامان (علیهم السلام) نازل شده است.(2)
"بِأَيْدِي سَفَرَةٍ "
"بهدست سفيرانى"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابو أیّوب حذّاء از امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: "بِأَیْدِی سَفَرَةٍ* کِرَامٍ بَرَرَةٍ"، نقل میکند که فرمود: «آنها امامان (علیهم السلام) هستند».(1)
"كِرامٍ بَرَرَةٍ "
"والا مقام [و فرمانبردار] و نيكوكار!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص378/ بحارالأنوار، ج24، ص90/ تأویل الآیات الظاهرة، ص739.
امام صادق (علیه السلام): سپس آنها (ائمّه (علیهم السلام)) را توصیف فرمود به اینکه آنها برای او والامقام هستند. فرمانبردار امر او هستند. هرگز فرمان خدا را مخالفت نمیکنند و آنچه را فرمان داده شدهاند [بهطورکامل] اجرا مینمایند.(1)
"وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ "(38)
"چهرههايى در آن روز گشاده و نورانى است."
"ضاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ "(39)
"خندان و مسرور است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص378/ بحرالعرفان، ج16، ص306 .
یعنی در صحنهی قیامت روشنایی میدهد. ضاحِکَةٌ؛ بهسبب خشنودی خداوند از ما خوشحالیم. مُسْتَبْشِرَةٌ یعنی بهجهت ثوابی که خدا به ما وعده داده، شادمانیم».(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ای فاطمه (سلام الله علیها)! هر چشمی فردای قیامت گریان است غیر از چشمی که در مصیبت حسین (علیه السلام) گریه کند، زیرا صاحب آن چشم، خندان و مژدهی نعمتهای بهشت به وی داده خواهد شد.(2)
علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): خداوند عزّوجلّ آن دسته از افراد را ذکر میکند که ولایت امام علی (علیه السلام) را پذیرفتند و از دشمنانش بیزاری جستند و میفرماید: وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ * ضَاحِکَةٌ مُّسْتَبْشِرَةٌ.(3)
"وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْها غَبَرَةٌ"(40)
"و صورتهايى در آن روز غبارآلود است."
"تَرْهَقُها قَتَرَةٌ"(41)
"و دود تاريكي آنها را پوشانده است."
"أُولئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ "(42)
"آنان همان كافران و فاجرانند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): ... سپس دشمنان اهل بیت (علیهم السلام) را ذکر میکند؛ "وَ وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ عَلَیْهَا غَبَرَةٌ * تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ".(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص394/ بحارالأنوار، ج36، ص174/ القمی، ج2، ص406.
"وَ إِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ "
"و هركس با همسان خود قرين گردد.”
احادیث:
امام علی (علیه السلام): اعمش از ابوصالح در خصوص این آیه: وَ إِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ، نقل کرده است که؛ هر مؤمنی در روز قیامت، آنگاه که از صراط میگذرد، خداوند چهار زن از دنیا و هفتادهزار حوری بهشتی را بر در بهشت به همسری وی درمیآورد، مگر علیّبنابیطالب (علیه السلام) که در دنیا و آخرت همسر حضرت بتول، فاطمه (سلام الله علیها) است و در بهشت، زنی
به جز فاطمه (سلام الله علیها)، از زنان دنیا نخواهد داشت. در عین حال هفتادهزار حوری بهشتی که هرکدام از آنها هزار خدمتکار دارد، همسران ایشان خواهند بود.(1)
"بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ "
"به كدامين گناه كشته شدند؟!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): امام صادق (علیه السلام) در حدیثی فرمود: بگو: «من هیچ پاداشی از شما بر رسالتم درخواست نمیکنم جز دوستداشتن نزدیکانم [اهل بیتم]»، (شوری/21) سپس فرمود: "وَ إِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ* بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَت"؛ میگوید: از شما میپرسم از مودّتی که فضیلت آن بر شما نازل شده؛ مودّت خویشان! به کدامین گناه ایشان را کشتید؟(2)
امام باقر (علیه السلام): امام باقر (علیه السلام) در مورد آیه: "وَ إِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ" فرمود: «یعنی مودّت ما به چه گناهی کشته شده است». و فرمود: «این حقّ واجب ماست بر مردم و محبّت واجب ما بر مردم است که محبّت ما را از میان بردهاند».(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص402/ بحارالأنوار، ج43، ص154/ المناقب، ج3، ص324.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص404/ الکافی، ج1، ص295/ بحارالأنوار، ج7، ص272/ بحارالأنوار، ج23، ص256.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص404 /المناقب، ج4، ص84/ بحارالأنوار، ج23، ص256؛ «بتفاوت لفظی»/ فرات الکوفی، ص542.
امام باقر (علیه السلام)ک علیّبنقاسم گوید: از امام باقر (علیه السلام) دربارهی این آیات "وَ إِذَا الْموْؤُودَةُ سُئِلَتْ * بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ"، پرسیدم. فرمود: «از شیعهی آل محمّد (علیهم السلام) پرسیده میشود: «به کدامین گناه کشته شدند»؟(1)
امام صادق (علیه السلام): اسماعیلبنجابر گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «منظور از این آیات: "وَ إِذَا الْموْؤُودَةُ سُئِلَتْ * بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ" چیست»؟ فرمود: «منظور، امام حسین (علیه السلام) است».(2)
"وَ إِذَا الْجَحيمُ سُعِّرَتْ "
"و در آن هنگام كه دوزخ شعلهور گردد."
احادیث:
حض-رت امیرالمؤمنین علیه السلام: سلیم بن قیس هلالی روایت کرده که زبیر بن العوام روزي در خدمت امیرالمؤمنین علیه الس-لام ادعاء کرد که سعید بن زید بن عمرو بن نفیل از پیامبر اکرم ص-لی االله علیه و آله شنیده که عشره مبشره (ده نفر از جمله غاصبان حق امیرالمؤمنین صلی االله علیه و آله ) از اهل بهشت هس-تند. حض-رت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: به خدا قسم که بعضی از این ده نفر که تو نام بردي در تابوتی در میان غاري می باشند و آن تابوت در
میان خمی در پایین ترین (اس-فل السافلین) درکات دوزخ می باش-ند و بر س-ر این خم س-نگی هست که هرگاه خداي تعالی بخواهد که آتش جهنم را بیفروزان-د، آن س-نگ را برمی دارد. بع-د از این حض-رت امیر علیه الس-لام فرمودن-د: من این ح-دیث را از پیغمبر اکرم صلی االله علیه و آله شنیدم.(1)
"فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ "
"سوگند به ستارگاني كه باز ميگردند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): امّ هانی گوید: از امام باقر (علیه السلام) دربارهی این آیات: "فَلَا أُقْسِمُ بِالخُنَّسِ * الجَوَارِ الْکُنَّسِ" پرسیدم، فرمود: «ای امّ هانی! امامی است که در سال دویستوشصت، خود را از دیده پنهان میکند، سپس مانند شهاب درخشان در شب تاریک نمایان میشود. ای امّ هانی! اگر در آن زمان باشی، چشم تو روشن خواهد شد».(2)
"الْجَوارِ الْكُنَّسِ "
"حركت ميكنند و [از ديدهها] پنهان ميشوند."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): اصبغبننباته گوید: ابن کوّاء از امام علی (علیه السلام) پرسید: منظور از این آیه: الجَوَارِ الْکُنَّسِ چیست؟ فرمود: «یعنی ملائکه علم را به جانب پیامبر (صلی الله علیه و آله) میبرند. آن علم را اوصیاء که اهل بیت (علیهم السلام) هستند جمع میکنند بهطوریکه بر آنها احدی جز خودشان اطّلاع ندارد و معنی «کنسه» یعنی بر میدارند و پنهان میکنند».(1)
"وَ اللَّيْلِ إِذا عَسْعَسَ "
"و سوگند به شب، هنگاميكه پشت كند و به آخر رسد."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص410/ بحارالأنوار، ج24، ص77/ تأویل الآیات الظاهرة، ص743.
مثال را خداوند نسبت به کسی زده است که ولایت را برای خود ادّعا نماید و از صاحبان اصلی جلوگیری کند».(1)
"إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَريمٍ "
"كه اين [قرآن] كلام فرستاده بزرگواري است"
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل از حضرت موسیبنجعفر (علیه السلام) نقل میکند که این آیه را از ایشان پرسیدم:... "إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ"؛ یعنی جبرئیل از جانب خدا در مورد ولایت علی (علیه السلام).(2)
"ذي قُوَّةٍ عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكينٍ" (20)
"كه صاحب قدرت است و نزد [خداوند] صاحب عرش، مقام والايي دارد!"(20)
"مُطاعٍ ثَمَّ أَمينٍ "(21)
"در آنجا فرمانروا و امين است!"(21)
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): "ذِی قُوَّةٍ عِندَ ذِی الْعَرْشِ مَکِینٍ * مُطَاعٍ ثَمَّ أَمِینٍ"، منظور، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است که نیرومندی است که نزد صاحب عرش، دارای مقام است و رضوان، خزانهدار بهشت و مالک، خزانهدار جهنّم، از امر وی اطاعت میکنند، و در آنجا نسبت به آنچه خداوند نزد وی به امانت گذاشته است که آن را به مردم بسپارد، امانتدار است، و برادر وی، امیرالمؤمنین (علیه السلام) نیز نسبت به آنچه محمّد (صلی الله علیه و آله) نزد وی به امانت گذاشته است، امانتدار است که آن امانت را به امّت خویش بسپارد.(1)
"وَ ما صاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍ "
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص414/ تأویل الآیات الظاهرة، ص744.
"و همنشين شما (پيامبر) ديوانه نيست."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر از امام صادق (علیه السلام) در مورد آیه: ... "وَ ما صاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ"، نقل میکند فرمود: «یعنی پیامبر در نصب امیرالمؤمنین (علیه السلام) به امامت دیوانه نیست».(1)
"فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ "(26)
"پس به كجا ميرويد؟!"
"إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِكْرٌ لِلْعالَمينَ "(27)
"اين [قرآن] چيزي جز تذكّري براي جهانيان نيست."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص416/ بحارالأنوار، ج9، ص248/ بحارالأنوار، ج36، ص175/ القمی، ج2، ص408.
(علیه السلام) و ولایت او به کجا میروید، و به کجا فرار میکنید؟ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکْرٌ لِّلْعَالَمِینَ برای کسانی که خداوند از آنها در خصوص ولایت علی (علیه السلام) عهد و پیمان گرفت».(1)
"لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقيمَ "
"براي كسي از شما كه بخواهد راه مستقيم در پيش گيرد!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر از امام صادق (علیه السلام) دربارهی: "... لِمَن شَاء مِنکُمْ أَن یَسْتَقِیمَ" نقل میکند که فرمود: «در پیروی و اطاعت از علی (علیه السلام) و امامان بعد از وی (علیهم السلام)».(3)
"وَ ما تَشاؤُنَ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللهُ رَبُّ الْعالَمينَ "
"و شما اراده نميكنيد مگر اينكه خداوندي كه پروردگار جهانيان است، اراده كند!"
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): خداوند عزّوجلّ، دلهای امامان (علیهم السلام) را محلّ ورود ارادهی خویش قرار داده است؛ پس اگر خداوند، چیزی را بخواهد، آنها نیز آن چیز را میخواهند، همانگونه که خداوند عزّوجلّ میفرماید: "وَ مَا تَشَاؤُونَ إِلَّا أَن یَشَاءَ اللهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ".(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص418 / بحارالأنوار، ج5، ص114/ بحارالأنوار، ج24، ص305/ القمی، ج2، ص409.
"في أَيِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَكَّبَكَ "
"و در هر صورتي كه خواست تو را تركيب نمود."
احادیث:
امام حسن (علیه السلام): محمّدبنحنفیّه از امام حسن (علیه السلام) دربارهی آیه: فِی أَیِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَکَّبَکَ نقل کرده است: فرمود: «خداوند علیّبنابیطالب (علیه السلام) را در نهاد ابوطالب پدرش بهصورت حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) ترکیب نمود بههمین جهت آن جناب از
همه بیشتر شباهت به پیامبر داشت و حضرت حسین (علیه السلام) از همه شبیهتر به فاطمه (سلام الله علیها) بود و من از همه شبیهتر به خدیجه کبری هستم».(1)
"كَلاَّ بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ "
"[آري] هرگز آنگونه [كه شما ميپنداريد] نيست؛ بلكه شما روز جزا را منكريد."
احادیث:
حضرت صادق علیه السلام: مراد از دین اساس دین است که آن رسول الله و امیرالمؤمنین علیه السلام هستند.(2)
"وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ لَحافِظينَ "(10)
" به يقين نگاهباناني بر شما گمارده شده."
"كِراماً كاتِبينَ "(11)
"والا مقام و نويسنده [اعمال نيك و بد شما]."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): امام صادق (علیه السلام) فرمود: پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «ای عباس! در مورد علی (علیه السلام) آن را نگو! من پیش از این جبرئیل را ملاقات کردم و به من گفت: «دو فرشته موکَّل بر علی (علیه السلام) ساعتی پیش با من دیدار نموده و گفتند: از روزی که علی (علیه السلام) به دنیا آمده تا امروز گناهی برای وی ننوشتهایم».(1)
"إِنَّ الْأَبْرارَ لَفي نَعيمٍ "(13)
"به يقين [در آن روز] نيكان در بهشت پر نعمتند."
"وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفي جَحيمٍ "(14)
"و بدكاران در دوزخند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص438/ القمی، ج1، ص364.
امام باقر (علیه السلام): امام حسن (علیه السلام) فرمود: هرچه در قرآن مجید لفظ إِنَّ الْأَبْرارَ هست به خدا سوگند جز علیّبنابیطالب و فاطمه و من و حسین (علیهم السلام) کسی دیگری را منظور نکردهاند زیرا ما پاکان و نیکان از نظر پدرها و مادرانیم و دلهای ما شیفتهی اطاعت خدا و نیکوکاری است و از دنیا و علاقه به آن بیزار است و در تمام فرایض و واجبات خدا را اطاعت نمودهایم و به یکتایی او ایمان داریم و پیامبرش را تصدیق نمودهایم.(1)
حض-رت باقر علیه الس-لام: محمد بن عباس ذیل آیه فوق از حض-رت باقر علیه الس-لام روایت کرده فرمود: ابرار، ما ائمه هدي علیهم الس-لام هستیم و فجار دشمنان ما و غاصبان حق ما می باشند. روز جزا فجار و بدکاران در دوزخند و از آتش دوزخ دور نخواهند بود.(2)
حض-رت ام-ام حسن علیه الس-لام: محم-د بن حنفیه از حض-رت ام-ام حسن علیه الس-لام روایت کرده که "کلما فی کتاب الله عز و جل من قوله ان الابرار فو الله ما اراد به الا- علی بن ابی طالب و فاطمه و انا و الحس-ین" یعنی هرچه در قرآن راجع به ابرار آم-ده به خ-دا قسم منظورش حض-رت علی و فاطمه و من و حسین علیهم السلام هستیم.(3)
" وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفينَ "
"واي بر كمفروشان!"
احادیث:
حض-رت صادق علیه الس-لام: ذیل آیه "ویل للمطففین" حض-رت صادق علیه الس-لام فرمود: تأویل این آیات (از نظر باطن) یعنی واي بر کسانی که خمس آل محم-د علیهم الس-لام را کم می کنند ولی چون به غنائم می رس-ند به حد کمال اخذ می کنند و واي به حال تکذیب کنندگان امیرالمؤمنین علیه السلام وصی و خلیفه محمد صلی االله علیه و آله خاتم پیغمبران.(1)
1) . تأویل الآیات: ج 2ص771؛ بحار الانوار: ج 24ص280 .
" وَ إِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ"
"ولي هنگاميكه براي ديگران پيمانه يا وزن ميكنند، كم ميگذارند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): " وَ إِذَا کَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ یُخْسِرُونَ"، یعنی آن زمانکه از آنها خُمس آل بیت (علیهم السلام) را بخواهند، کمتر میدهند.(1)
"كَلاَّ إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ لَفي سِجِّينٍ " (7)
"هرگز چنين نيست [كه آنها دربارهی قيامت ميپندارند]، به يقين نامهی اعمال بدكاران در «سجّين» است."
"وَ ما أَدْراكَ ما سِجِّينٌ (8)
"تو چه ميداني «سجّين» چيست؟!"
" كِتابٌ مَرْقُومٌ " (9)
"نامهاي است رقم زده شده [و حكمي است حتمي]."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص448 / بحارالأنوار، ج24، ص280/ بحارالأنوار، ج93، ص189/ تأویل الآیات الظاهرة، ص747/ مستدرک الوسایل، ج7، ص278 .
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): " کَلاَّ إِنَّ کِتابَ الفُجَّارِ لَفی سِجِّینٍ وَ ما أَدْراکَ ما سِجِّینٌ کِتابٌ مَرْقُومٌ" نامهای است که به شر و به دشمنی محمّد و آل محمّد (علیهم السلام) رقم زده شده است.(1)
امام باقر (علیه السلام): خداوند ما را از اعلی علیین آفرید و دلهای شیعیان ما را از سرشت ما آفرید و بدنهای آنها را از پایینتر از این سرشت به همین جهت دلهای ایشان متمایل به ما است زیرا از سرشت ما آفریده شده آنگاه این آیه را قرائت کرد: چنان نیست که آنها [دربارهی معاد] میپندارند، بلکه نامهی اعمال نیکان در «علیّین» است! و تو چه میدانی «علیّین» چیست! نامهای است رقمخورده و سرنوشتی است قطعی، که مقرّبان شاهد آنند!. (مطففین/21-18) دشمنان ما را از سجّین آفرید و دلهای پیروان ایشان را از سرشت ایشان ولی بدنهای ایشان را از پایینتر از این سرشت به همین جهت دلهای ایشان متمایل به آنها است چون از سرشت آنها آفریده شده بعد این آیه را خواند: کَلَّا إِنَّ کِتابَ الفُجَّارِ لَفِی سِجِّینٍ* وَ ما أَدْراکَ ما سِجِّینٌ* کِتابٌ مَرْقُومٌ.(2)
" وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبينَ"
"واي در آن روز بر تكذيبكنندگان!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): " وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِلْمُکَذِّبِینَ" وای بر کسانی که وصیّ تو را ای محمد تکذیب میکنند.(1)
" إِذا تُتْلى عَلَيْهِ آياتُنا قالَ أَساطيرُ الْأَوَّلينَ"
"همان كساني كه] وقتي آيات ما بر آنها خوانده ميشود ميگويند: «اين افسانههاي پيشينيان است"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): " إِذا تُتْلی عَلَیْهِ آیاتُنا قالَ أَساطِیرُ الْأَوَّلِینَ" وقتی آیات ما بر آنها خوانده میشود میگویند داستانهای پیشینیان است؛ یعنی تکذیب آنها نسبت به حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است زیرا به او میگویند: ما تو را نمیشناسیم و تو از اولاد فاطمه (سلام الله علیها) نیستی همانطوری که مشرکین به حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) میگفتند. (2)
" ثُمَّ يُقالُ هذَا الَّذي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ"
"بعد به آنها گفته ميشود: «اين همان چيزي است كه آن را انكار ميكرديد!"
احادیث:
" كَلاَّ إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ لَفي عِلِّيِّينَ"(18)
"چنان نيست [كه آنها دربارهی معاد ميپندارند] بلكه نامهی اعمال نيكان در «عليّين» است."
"وَ ما أَدْراكَ ما عِلِّيُّونَ"(19)
"و تو چه ميداني «عليّين» چيست؟!"
"كِتابٌ مَرْقُومٌ"(20)
"نامهاي است رقم خورده [و حكمي است قطعي]."
1) . المناقب، ج3، ص237.
"يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ"(21)
"كه مقرّبان شاهدآنند."
"إِنَّ الْأَبْرارَ لَفي نَعيمٍ"(22)
"مسلّماً نيكان در بهشت پرنعمتند."
"عَلَى الْأَرائِكِ يَنْظُرُونَ (23)"
"بر تختهاي زيباي بهشتي تكيه كرده و [به زيباييهاي بهشت] مينگرند."
"تَعْرِفُ في وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعيم"(24)
"طراوت و نشاط فزوني نعمت را در چهرههايشان ميبيني."
"يُسْقَوْنَ مِنْ رَحيقٍ مَخْتُومٍ" (25)
"آنها از شراب طهور دست نخورده و مهر شدهاي سيراب ميشوند.
"خِتامُهُ مِسْكٌ وَ في ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ" (26)
"مُهري كه بر آن نهاده شده از مشك است؛ و مشتاقان بايد براي اين [نعمتهاي بهشتي] بر يكديگر پيشي گيرند.
"وَ مِزاجُهُ مِنْ تَسْنيمٍ" (27)
"اين شراب [طهور] آميخته با «تسنيم» است."
"عَيْناً يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ" (28)
"همان چشمهاي كه مقرّبان از آن مينوشند."
احادیث:
است، چون آن بهترین و بالاترین آشامیدنی هاي اهل بهشت است، از این جهت آن را تسنیم نامیدند و آمیختگی آن شراب از چشمه اي است که مقربان خدا از آن می نوشند.(1)
امام باقر (علیه السلام): ابو حمزه ثمالی گوید: شنیدم امام باقر (علیه السلام) میفرمود: «همانا خدا ما را از اعلی علیین آفرید و دلهای شیعیان ما را از آنچه ما را آفریده، آفرید. و پیکرهایشان را از درجهی پائینش آفرید، ازاینرو دلهای شیعیان به ما متوجّه است، زیرا از آنچه ما آفریده شدهایم، آفریده شدهاند، سپس این آیه را قرائت فرمود: "کَلَّا إِنَّ کِتابَ الْأَبْرارِ لَفِی عِلِّیِّینَ، وَ ما أَدْراکَ ما عِلِّیُّونَ کِتابٌ مَرْقُومٌ یَشْهَدُهُ الْمقَرَّبُونَ" و دشمن ما را از سجین آفرید. »(2)
امام صادق (علیه السلام): کلبی از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که دربارهی سخن خداوند متعال: "کَلَّا إِنَّ کِتابَ الْأَبْرارِ لَفِی عِلِّیِّینَ* وَ ما أَدْراکَ ما عِلِّیُّونَ* کِتابٌ مَرْقُومٌ* یَشْهَدُهُ الْمقَرَّبُونَ ... عَیْناً یَشْرَبُ بِهَا المُقَرَّبُونَ". فرمود: «منظور پیامبر اکرم و امیرالمؤمنین و فاطمه و حسن و حسین (علیهم السلام) هستند.»(3)
امام حسن (علیه السلام): محمدبنحنفیّه از امام حسن (علیه السلام) نقل کرده است: هرچه در قرآن مجید لفظ إن الْأَبْرارِ هست به خدا سوگند جز علیّبنابیطالب و فاطمه و من و حسین (علیهم السلام) کسی دیگری را منظور نکردهاند. زیرا ما پاکان و نیکان از نظر پدرها و مادرانیم و دلهای ما شیفتهی اطاعت خدا و نیکوکاری است و از دنیا و علاقه به آن بیزار است و در تمام
1) . تأویل الآیات: ج 2ص776؛ تفسیر نور الثقلین: ج 5ص533؛ البرهان: ج 5ص608 .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص460 / الکافی، ج1، ص390/ بحارالأنوار، ج5، ص235؛ «و خلق عدونا من سجین» محذوف/ بحارالأنوار، ج25، ص9؛ «کتاب مرقوم ... الی آخر»/ بحارالأنوار، ج58، ص43/ القمی، ج2، ص411؛ «و ماادریک ما لیون کتاب مرقوم» محذوف و «و خلق عدونا من سجین» محذوف/ تأویل الآیات الظاهرة، ص748/ علل الشرایع، ج1، ص116 .
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص462 / القمی، ج2، ص410/ بحارالأنوار، ج36، ص145؛ «بتفاوت لفظی»/ بحارالأنوار، ج24، ص3/ المناقب، ج4، ص3/ فرات الکوفی، ص543 .
فرائض و واجبات خدا را اطاعت نمودهایم و به یکتایی او ایمان داریم و پیامبرش را تصدیق نمودهایم.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص462 / المناقب، ج4، ص2/ بحرالعرفان، ج14، ص15.
به من فرمود: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! فرمانبردارترین بندهی من به تو کیست»؟ عرض کردم: «علیّبنابیطالب (علیه السلام)». پس خدای عزّوجلّ فرمود: «وی را بهعنوان خلیفه و وصیّ خود تعیین کن که من او را بهعنوان ولیّ و برگزیده تعیین کردم. ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! من پیش از آنکه خلق را بیافرینم، به دلیل اینکه شما را و هر آن کس که شما را دوست داشته باشد و ولایت شما را بپذیرد و از شما پیروی کند، دوست دارم، نام تو را و نام او را بر عرش خود نوشتم. هر آنکس که شما را دوست داشته باشد و از شما پیروی کند و ولایت شما را بپذیرد، در نزد من از نزدیکان خواهد بود و هر آن کس که ولایت شما را انکار کند و از شما پیروی نکند، در نزد من از جمله کافران گمراه شده خواهد بود». سپس پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «ای علی (علیه السلام)! چه کسی میتواند میان من و تو جای گیرد، درحالیکه من و او از نوری واحد و از یک گِل آفریده شدهایم. تو شایستهترین مردم نسبت به من در دنیا و آخرت هستی، و فرزندان تو، فرزندان من هستند، و شیعهی تو، شیعه من هستند، و اولیای تو اولیای من هستند، و فردا، شما در بهشت، همراه من خواهید بود »(1).(2)
امام باقر (علیه السلام): " إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِی نَعِیمٍ، وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِی جَحِیمٍ" ابرار ما هستیم و فجّار دشمنان ما.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): از جابربنعبد الله انصاری نقل شده است: نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) نشسته بودم که علیّبنابیطالب (علیه السلام) وارد شد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) وی را به خویش نزدیک گردانید و صورت او را با جامه خویش پاک کرد و فرمود: «ای اباالحسن (علیه السلام)! نمیخواهی به تو بشارت دهم آنچه را که جبرئیل به من بشارت داده است»؟ عرض کرد: «آری، ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)»! فرمود: «در بهشت، چشمهای است که به آن تسنیم گفته میشود، که دو رود از آن جاری میشوند که اگر کشتیهای دنیا را در آن رودها بگذارند، به حرکت درمیآیند. بر کنارههای تسنیم، درختانی وجود دارد که شاخههای آن از مروارید و مرجان تازه و علف آن از زعفران است. بر کنارههای آن، صندلیهایی از جنس نور وجود دارد و بر آنها مردمانی نشستهاند که بر پیشانی آنها با نور نوشته شده است: اینان مؤمنان هستند، اینان دوستداران علیّبنابیطالب (علیه السلام) هستند».(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): جابربنعبداللَّه از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) دربارهی آیه: وَ مِزاجُهُ مِنْ تَسْنِیمٍ نقل کرد فرمود: عالیترین آشامیدنی است که در بهشت وجود دارد که محمّد (صلی الله علیه و آله) و آل محمّد(علیهم السلام) از آن مینوشند هم آنها مقرّبین و سابقون هستند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و علیّبنابیطالب (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله
علیها) و خدیجه و فرزندان آنها که از نظر ایمان پیروانشان بودهاند این نهر از بلندیهای قصر بهشتی آنها فرومیریزد.(1)
"إِنَّ الَّذينَ أَجْرَمُوا كانُوا مِنَ الَّذينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ "(29)
"[آري] بدكاران [در دنيا] پيوسته به مؤمنان ميخنديدند"
" وَ إِذَا مَرُّواْ بِهِمْ یَتَغَامَزُونَ"(30)
"و هنگامی که از کنارشان می گذشتند آنان را با اشاره تمسخر می کردند."
احادیث:
"فَالْيَوْمَ الَّذينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ" (34)
"ولي امروز مؤمنان به كافران ميخندند." (34)
"عَلَى الْأَرائِكِ يَنْظُرُونَ " (35)
"درحاليكه بر تختهاي بهشتي نشسته و [به سرنوشت شوم آنها] مينگرند!"(35)
"هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ ما كانُوا يَفْعَلُونَ " (36)
"آيا [بااينحال] كافران پاداشي بر اعمال خود گرفتهاند؟!"(36)
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص476 / شواهدالتنزیل، ج2، ص426/ شواهدالتنزیل، ج2، ص428؛ «بتفاوت»/ بحارالأنوار، ج35، ص339؛ «قوم» بدل «نفر» و «و غیرهم من» و «و لم یکونوا یصیغون ... الی آخر» محذوفتان/ تأویل الآیات الظاهرة، ص755؛ «قوم» بدل «نفر» و «و غیرهم من» و «و لم یکونوا یصیغون ... الی آخر» محذوفتان.
1.امام علی (علیه السلام): زجّاج، مقاتل، کلبی، ضحّاک، سدّی، قشیری و ثعلبی آورده¬اند که علی (علیه السلام) به همراه عدّه¬ای از مسلمانان از قبیل سلمان، ابوذر، مقداد، بلال، خبّاب و صهیب نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می¬آمدند که مورد تمسخر ابوجهل و منافقان قرار گرفتند و آن¬ها می¬خندیدند و به یکدیگر چشمک می¬زدند، سپس به دوستانشان گفتند: «امروز اصلع (علی (علیه السلام)) را دیده و به او خندیدیم، سپس خدای متعال این آیات را نازل فرمود: إِنَّ الَّذِینَ أَجْرَمُواْ کاَنُواْ مِنَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ یَضْحَکُون را نازل فرمود. در این آیات، منظور از ولی امروز مؤمنان به کفّار میخندند. (مطففین/34) علی (علیه السلام) و یاران وی هستند و منظور از الْکُفَّارِ در: مِنَ الْکُفَّارِ یَضْحَکُونَ ابوجهل و یاران او هستند آنگاه که ایشان در دوزخ ببینند درحالیکه خود بر تختهای زیبای بهشتی تکیه کرده و [به زیباییهای بهشت] مینگرند!(1)
2.علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): ... مجرمین را معرّفی میکند که مؤمنین را استهزاء میکنند و بر آنها میخندند و چشمک میزنند فرموده است: إِنَّ الَّذِینَ أَجْرَمُوا کانُوا مِنَ الَّذِینَ آمَنُوا یَضْحَکُونَ تا فَکِهِینَ گفت: «مسخره میکنند و هنگامیکه آنها را میدیدند. میگفتند: «اینها گمراهانند»! خداوند میفرماید: درحالیکه هرگز مأمور مراقبت و متکفّل آنان [مؤمنان] نبودند!. سپس میگوید: فَالْیَوْمَ یعنی روز قیامت الَّذِینَ آمَنُوا مِنَ الْکُفَّارِ یَضْحَکُونَ. عَلَی الْأَرائِکِ یَنْظُرُونَ هَلْ ثُوِّبَ الْکُفَّارُ مؤمنین به کفّار میخندند بر تکیهگاههای بهشتی خود تکیه زدهاند و تماشا میکنند آیا [با این حال] کافران پاداش اعمال خود را گرفتند؟!. (مطففین/36) آیا کفّار را به سزای کردارشان رسانیدهاند. (2)
" فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمينِهِ "
"امّا كسي كه نامهی اعمالش به دست راستش داده شود."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص488 / بحارالأنوار، ج36، ص65/ بحارالأنوار، ج36، ص130 .
" فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسيراً "
"بهزودي به آساني به حساب او رسيدگي ميشود."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): خداوند متعال دربارهی علی (علیه السلام) سه چیز را برای دنیایم و سه چیز را برای آخرتم بخشیده است... امّا آنچه دربارهی علی (علیه السلام) برای آخرتم به من داد اینکه در روز بازکردن درهای بهشت صاحب کلیدهای من خواهد بود. دربارهی علی (علیه السلام) برای آخرتم به من داد: اینکه در روز قیامت چهار پرچم به من داده میشود؛ پس پرچم حمد الحمد لله به دست خودم خواهد بود، پرچم تهلیل لا اله الا الله را برای علی (علیه السلام) بلند خواهم کرد و او را پیشاپیش گروهی قرار خواهم داد، حساب و کتاب این گروه آسان خواهد بود و بدون حساب و کتاب، وارد بهشت خواهند شد.(2)
"لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ"(19)
"كه همهی شما پيوسته از حالي به حال ديگر منتقل ميشويد [تا به كمال برسيد.]" (19)
"فَما لَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ" (20)
"پس چرا آنان ايمان نميآورند؟!" (20)
احادیث:
1.امام صادق (علیه السلام): حنانبنسدیر از پدرش از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: امام زمان غیبتی طولانی مدّت خواهد داشت. به ایشان عرض کردم: «ای فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! به چه دلیل»؟ فرمود: «خداوند عزّوجلّ خواست که سنّتهای پیامبران در غیبتهایشان بر این امام اجرا شود. ای سدیر! پس ناگزیر است که مدّت زمان غیبت پیامبران (علیهم السلام) را به اتمام برساند. خداوند عزّوجلّ میفرماید: لَتَرْکَبُنَّ طَبَقًا عَن طَبَقٍ، یعنی اینکه برطبق سنّتهای کسانی که قبل از شما بودند».(1)
2.امام علی (علیه السلام): فرد زندیقی نزد امیرالمؤمنین (علیه السلام) آمده و گفت: «اگر این اختلاف در آیات قرآن شما نبود حتما به دین شما میگرویدم». حضرت فرمود: ... "لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ" یعنی به راه امّتهای پیش از خود، در عهدشکنی با اوصیاء پس از انبیاء (علیهم السلام) میروید.(2)
3.ابنعبّاس (رحمة الله علیه): در مورد این آیه نقل میکند:" لَتَرْکَبُنَّ طَبَقًا عَن طَبَقٍ"، منظور این است که در شب معراج، از آسمانی به آسمان دیگری بالا میروید. پیامبر (صلی الله علیه و آله) میفرماید: «در شب معراج فاصلهی من از پروردگارم بهاندازهی دو سر یک کمان یا کمتر بود». و پروردگارم فرمود: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! درود من بر تو باد، و درود مرا به علیّبنابیطالب (علیه السلام) برسان و به او بگو: من او را دوست دارم و دوستداران وی را دوست دارم. ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! به خاطر عشق و دوستی من به علی (علیه السلام)، نامی از نامهای خودم را برای او مشتق کردم و برگزیدم؛ من علی (علیه السلام) عظیم هستم و او علی (علیه السلام) است، و من محمود و ستایششده هستم و تو محمّد (صلی الله علیه و آله) هستی. اگر بندهای نهصدوپنجاه سال مرا عبادت کند چهار بار این جمله را تکرار کرد درحالتی در روز قیامت مرا خواهد دید که تنها یکی از نیکیهای علیّبنابیطالب (علیه السلام) را نزد من خواهد یافت [به او خواهم داد]. خداوند عزّوجلّ میفرماید: فَمَا لَهُمْ منظور، منافقان هستند که: "لَا یُؤْمِنُونَ " چرا این فضیلت علیّبنابیطالب (علیه السلام) را تصدیق و تأیید نمیکنند»؟(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج17، ص500 .
" وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ"
"سوگند به آسمان كه داراي برجهاي (صورتهاي فلكي) بسيار است."
احادیث:
آسمان، من هستم، و صورتهای فلکی ائمّه (علیهم السلام) بعد از من هستند که اوّلین آنها علی (علیه السلام)، و آخرین آنها مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است».(1)
"وَ شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ "
"و سوگند به «شاهد» و «مشهود»! "
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): عبدالرحمنبنکثیر از امام صادق (علیه السلام) در مورد این آیه: "وَشَاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ "نقل کرده است: فرمود: «منظور از "شَاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ"، پیامبر (صلی الله علیه و آله) و امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.»(1)
"إِنَّ الَّذينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَ لَهُمْ عَذابُ الْحَريقِ "
"كساني كه مردان و زنان با ايمان را شكنجه دادند سپس توبه نكردند، براي آنها عذاب دوزخ و عذاب آتش سوزان است!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): روایت کردهاند که سیزده صنف از امّت و در روایت تمیمبنبهلول شانزده صنف از امّت جدّم محمّد (صلی الله علیه و آله) ما را دوست ندارند و مردم را به دوستی ما وانمیدارند؟ دشمن ما میباشند و پیروی از ما نمیکنند و ما را وامیگذارند و مردم را از ما دور میکنند اینان بهطور تحقیق دشمنان ما هستند، آتش دوزخ از آنِ آنها است و عذاب سوزناک از آنِ آنهاست.(2)
" إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ذلِكَ الْفَوْزُ الْكَبيرُ "
"و براي كساني كه ايمان آوردند و اعمال شايسته انجام دادند، باغهايي بهشتي است كه نهرها از پاي درختانش جاري است؛ و اين رستگاري و پيروزي بزرگ است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): صبّاح ازرق گوید: از امام صادق (علیه السلام) در مورد این آیه: "إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ" شنیدم که میفرمود: «منظور، امیرلمؤمنین (علیه السلام) و شیعهی وی هستند».(1)
"
وَ هُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ"
"و او آمرزنده و دوستدار [مؤمنان] است."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): " الْوَدُودُ" یعنی [خداوند] دوستدار علیّبنابیطالب (علیه السلام) است؛ چون بدون شرک به او ایمان آورد.(2)
" في لَوْحٍ مَحْفُوظٍ"
"كه در لوح محفوظ جاي دارد."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): پیامبر (صلی الله علیه و آله) از جبرئیل از میکائیل از اسرافیل از لوح از قلم گفته است که خدای تبارکوتعالی میفرماید: ولایت علیّبنابیطالب (علیه السلام) حصن من است و هرکه در حصن من در آید از دوزخ من در امان است.(1)
امام علی (علیه السلام): من صاحب لوح محفوظم که خدا به من آنچه را که در لوح است، الهام نموده.(2)
"وَ السَّماءِ وَ الطَّارِقِ" (1)
"سوگند به آسمان و كوبنده شب!"
" وَ ما أَدْراكَ مَا الطَّارِقُ" (2)
"و تو چه ميداني كوبنده شب چيست؟!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر از امام صادق (علیه السلام) در مورد این آیه نقل میکند: وَ السَّمَاءِ وَ الطَّارِقِ، فرمود: «منظور از آسمان، امیرالمؤمنین (علیه السلام) است، و طارق کسی
است که از نزد پروردگار، از آنچه در شب و روز اتّفاق میافتد، برای ائمّه (علیهم السلام) خبر میآورد؛ همان روحی که همراه ائمّه (علیهم السلام) است و آنها را راهنمایی میکند». (1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص30/ بحارالأنوار، ج24، ص70/ بحارالأنوار، ج25، ص48/ القمی، ج2، ص415 .
" وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى"
"و [آن كس كه] نام پروردگارش را ياد كرد و نماز خواند."
احادیث:
امام رضا (علیه السلام): عبیداللهبنعبدالله دهقان گوید: خدمت امام رضا (علیه السلام) رسیدم، ایشان به من فرمود: «معنای این کلام خداوند متعال: وَذَکَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّی چیست»؟ عرض کردم: «هرگاه نام پروردگارش را یاد کند، بپاخیزد و نماز گزارد». حضرت (علیه السلام) فرمود: «اگر چنین باشد، خداوند عزّوجلّ کار بسیار دشواری خواسته است». عرض کردم: «فدایت شوم!
پس معنایش چیست»؟ فرمود: «هرگاه نام پروردگارش را یاد کند، بر محمّد و خاندانش (علیهم السلام)، درود فرستد. »(1)
" وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقى"
"درحاليكه آخرت بهتر و پايدارتر است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): مفضّل گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «معنی آیه: وَ الْآخِرَةُ خَیْرٌ وَ أَبْقی چیست»؟ فرمود: آخرت بهتر و پایدار است اشاره به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) دارد .(2)
" هَلْ أَتاكَ حَديثُ الْغاشِيَةِ "
"آيا داستان غاشيه (روزيكه وحشت آن همه را فرا ميگيرد) به تو رسيده است؟!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): محمّد از پدرش از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است: به ایشان عرض کردم: «مقصود از "هَلْ أَتاکَ حَدِیثُ الْغاشِیَةِ" چیست»؟ فرمود: «یعنی امام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) آنها را با شمشیر فرا میگیرد. »(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص64 الکافی، ج8، ص50/ بحارالأنوار، ج24، ص310/ ثواب الأعمال، ص208.
"عامِلَةٌ ناصِبَةٌ" (3)
"پيوسته عمل كرده و خسته شدهاند [و نتيجهاي نگرفتهاند]."
" تَصْلى ناراً حامِيَةً " (4)
"آنها در آتش سوزان وارد ميگردند."
"تُسْقى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ" (5)
"از چشمهاي بسيار داغ به آنان مينوشانند."
"لَيْسَ لَهُمْ طَعامٌ إِلاَّ مِنْ ضَريعٍ" (6)
"غذايي جز از ضريع (گياهي نامطبوع) ندارند."
"لا يُسْمِنُ وَ لا يُغْني مِنْ جُوعٍ" (7)
"كه نه آنها را فربه مي كند و نه از گرسنگي مي رهاند."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): هر شخص ناصبی هر قدر هم که عبادت و تلاش کند، باز مشمول این آیه است: عامِلَةٌ ناصِبَةٌ* تَصْلی ناراً حامِیَةً؛ پس هر شخص ناصبیِ سختکوش عملش بر باد است.(1)
امام حسن (علیه السلام): الاحتجاج از شعبی نقل کرده است: امام حسن (علیه السلام) فرمود: ... امّا تو ای عتبهْبنابیسفیان! تو عقل درست و حسابی نداری که من جواب تو را بگویم. تو اصلاً عقل نداری تا من به تو عتاب نمایم، خیری نداری که کسی به آن امیدوار باشد و شرّی نداری که کسی از آن بترسد. اگر تو به حضرت ناسزا بگویی من آن را غریب و بعید نمیدانم. زیرا من تو را غلام علیّبنابیطالب (علیه السلام) نمیدانم تا جواب تو را رد کنم و تو را مورد عتاب قرار دهم. امّا بدانکه خدا در انتظار عذابکردن تو و پدر و مادر و برادرت میباشد. تو فرزند همان پدرانی هستی که خدا در قرآن مجید دربارهی آنان فرموده است: "عامِلَةٌ ناصِبَةٌ* تَصْلی ناراً حامِیَةً " که از آب جوش جهنّم مینوشند.(2)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ * عَامِلَةٌ نَّاصِبَةٌ" دربارهی ناصبیها نازل شد و آنان کسانی هستند که از دین خدا سرپیچی کردند، آنان نماز خواندند و روزه گرفتند، امّا با امیرمؤمنان (علیه السلام) دشمنی کردند.(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص66/ بحارالأنوار، ج7، ص203؛ فیه: «کل ناصب مجتهد فعمله هباء» محذوف/ بحارالأنوار، ج8، ص356/ ثواب الأعمال، ص207/فرات الکوفی، ص549 .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص68 بحارالأنوار، ج44، ص81/ الاحتجاج، ج1، ص277.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص66 بحارالأنوار، ج7، ص209/ القمی، ج2، ص418.
امام صادق (علیه السلام): محمّد از پدرش نقل میکند: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «عامِلَةٌ یعنی چه»؟ فرمود: «به غیر کتاب منزل خدا عمل کرده است». گفتم: «ناصِبَةٌ یعنی چه»؟ فرمود: «غیر از امام بر حق را به حکومت واداشته است».(1)
امام صادق (علیه السلام): محمّد از پدرش از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است: برای ایشان گفتم: تَصْلی ناراً حامِیَةً. فرمود: در زمان قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) گرفتار آتش جنگ میشوند و در آخرت به آتش جهنّم.(2)
" وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناعِمَة " (8)
"چهرههايي در آن روز شادابند."
"لِسَعْيِها راضِيَةٌ" (9)
"و از سعي و تلاش خود خشنودند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص66 الکافی، ج8، ص50/ بحارالأنوار، ج24، ص310/ بحارالأنوار، ج51، ص50/ تأویل الآیات الظاهرة، ص762/ ثواب الأعمال، ص208/ الصراط المستقیم، ج2، ص253 .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص72/ الکافی، ج8، ص50/ بحارالأنوار، ج24، ص310/ بحارالأنوار، ج51، ص50/ تأویل الآیات الظاهرة، ص762 و ثواب الأعمال، ص208/ الصراط المستقیم، ج2، ص253
امیرالمؤمنین علیه الس-لام: این آیات در مورد پیروان امیرالمؤمنین علیه الس-لام و ش-یعیان او می باش-د. امیرالمؤمنین علیه الس-لام در خصوص «وجوه یومئذ ناعمه لسعیها راضیه» فرمود: آنان (شیعیان) به آنچه براي آن تلاش نمودند خشنود هستند.(1)
ائمّه (علیهم السلام): امّا وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ نَّاعِمَةٌ * لِسَعْیِهَا رَاضِیَةٌ آنان شیعیان خاندان محمّد (صلی الله علیه و آله) میباشند.(2)
"إِنَّ إِلَيْنا إِيابَهُمْ" (25)
"به يقين بازگشت [همهی] آنان بهسوي ماست."
" ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا حِسابَهُم" (26)
"و به يقين حسابشان [نيز] با ماست." (26)
احادیث:
پیامبران (علیهم السلام) با اوست و اعتمادشان با شهادت و تبلیغ بر اوست و کلیدهای بهشت و جهنّم به دو دست اوست و فرشتگان در این روز مطیع امر و نهی او هستند.(1)
امام صادق (علیه السلام): صراط و میزان حساب شیعیان به دست ماست.(2)
امام صادق (علیه السلام): عبداللهبنسنان از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: هرگاه روز رستاخیز شود خداوند ما را مأمور حساب شیعیانمان قرار میدهد هرچه از خدا دربارهی آنان بخواهیم خداوند بهواسطهی ما با آنان میبخشد هر نعمتی که برای ما باشد برای آنان است سپس امام صادق (علیه السلام) این آیه را خواند: "إِنَّ إِلَیْنا إِیابَهُمْ* ثُمَّ إِنَّ عَلَیْنا حِسابَهُمْ".(3)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): هرگاه روز قیامت فرا رسد حساب شیعیان خود را خود رسیدگی میکنیم، هرکس فقط حسابش با خدا باشد ما حکم خود را صادر میکنیم. خداوند متعال هم حکم ما را قبول میکند و هرکس حسابش با مردم باشد، ما از وی خواهش میکنیم حساب او را به ما ببخشد، و اگر حساب او با ما باشد دراینصورت ما حق داریم از وی درگذریم و عفوش نماییم.(4)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص86 بحرالعرفان، ج7، ص12 .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص86 بصایرالدرجات، ج1، ص265.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص82 بحارالأنوار، ج7، ص264/ إرشادالقلوب، ج2، ص256/ الأمالی للطوسی، ص406/ تأویل الآیات الظاهرة، ص762؛ فیه: «وما کان للآدمیین ... بدله فهو لهم» زیادهًْ / المناقب، ج2، ص153.
4) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص82 عیون أخبارالرضا، ج2، ص57/ بحارالأنوار، ج35، ص59/ المناقب، ج3، ص107 .
"وَ الْفَجْرِ " (1)
"به سپيدهدم سوگند."
"وَ لَيالٍ عَشْرٍ" (2)
"و به شبهاي دهگانه"
"وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْر"(3)
"و به زوج و فرد،"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): جابر از امام جعفر صادق (علیه السلام) روایت کرده است که ایشان فرمود: در کلام خداوند عزّوجلّ: وَ الْفَجْر حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.(1)
امام صادق (علیه السلام): و الْفَجْرِ جدّم رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است و وَلَیَالٍ عَشْرٍ ده امام (علیهم السلام) بعد از او هستند.(2)
امام صادق (علیه السلام): وَ الشَّفْعِ امیرالمؤمنین (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) است. وَ الْوَتْرِ خدای یکتا است که شریکی ندارد.(3)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): وَ الشَّفْعِ امام حسن و امام حسین (علیها السلام) هستند. وَ الْوَتْرِ امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.(4)
امام باقر (علیه السلام): وَ الشَّفْعِ امیرالمومنین (علیه السلام)، وَ الْوَتْرِ اسم امام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.(5)
امام صادق (علیه السلام): الشَّفْعُ (جفت)، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) می باشد و الْوَتْرُ (طاق) خداوند یگانه و چیره عزّوجلّ است.(6)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص88/ بحارالأنوار، ج24، ص78/ تأویل الآیات الظاهرة، ص766/ البرهان
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص90/ المناقب، ج1، ص281
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص90/ بحارالأنوار، ج24، ص78/ تأویل الآیات الظاهرة، ص766
4) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص90/ القمی، ج2، ص419/ بحارالأنوار، ج24، ص349
5) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص90/ المناقب، ج1، ص281
6) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص90/ تأویل الآیات الظاهرة، ص766 .
" وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ" (4)
"و به شب، هنگاميكه [بهسوي روشنايي روز] حركت ميكند [كه پروردگارت در كمين ستمكاران است]!"
احادیث:
"كَلاَّ بَلْ لا تُكْرِمُونَ الْيَتيمَ "
"چنان نيست؛ [كه شما ميپنداريد]؛ شما يتيمان را گرامي نميداريد."
1) . تأویل الآیات: ج 2ص792 .
احادیث:
علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): "کَلَّا بَل لَّا تُکْرِمُونَ الْیَتِیمَ * وَ لَا تَحَاضُّونَ عَلَی طَعَامِ الْمِسْکِینِ"، یعنی آنان را فرا نمیخوانید، اینان همان کسانی هستند که حقّ خاندان محمّد (صلی الله علیه و آله) را غصب کردند و دارایی یتیمان و تهیدستان و در راه ماندگان آنان را خوردند.(1)
"وَ لا تَحَاضُّونَ عَلى طَعامِ الْمِسْكينِ "
"و يكديگر را بر اطعام مستمندان تشويق نميكنيد."
احادیث:
علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): "وَ لا تَحَاضُّونَ عَلی طَعامِ الْمِسْکِینِ" یعنی مراعات نمیکنند و آنان کسانیاند که حقوق آل محمّد (علیهم السلام) را غصب کردند و اموال یتیمان و تهیدستان و در راهماندگان آنان را خوردند.(2)
"فَيَوْمَئِذٍ لا يُعَذِّبُ عَذابَهُ أَحَدٌ "(25)
"در آن روز هيچكس مانند او عذاب نميكند "
" وَ لا يُوثِقُ وَثاقَهُ أَحَدٌ "(26)
"و هيچكس همچون او كسي را به بند نميكشد. "
احادیث:
حض-رت باقر علیه الس-لام: ذیل آیه فوق معروف بن خربوذ روایت کرده که از حض-رت باقر علیه الس-لام تأویل آیه را سؤال نمودم فرمود: مراد از اح-د در دو آیه فوق غاصب دومی است. در آن روز خداوند او را چنان مجازات می نماید که هیچکس را عذابی همانند عذاب او نمی کن-د »فیومئ-ذ لا یعذب عذابه احد و لا یوثق وثاقه احد(1).
"يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ "
"تو اي نفس مطمئن!"
احادیث:
1) - تأویل الآیات: ج ص795.
امام صادق (علیه السلام): سدیر صیرفی گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «آقا! فدایت شوم! آیا مؤمن از مردن کراهت دارد»؟ فرمود: «نه؛ چشم بگشا و نگاه کن، در این موقع پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و امیرالمؤمنین (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) و حسن و حسین و ائمّه (علیهم السلام) برایش مجسّم میشوند، میگوید اینها رفیقهای تو هستند، آنها را مشاهده میکند آنگاه خطاب میشود به نفس او؛ یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمطْمَئِنَّةُ ای نفسی که اطمینان به محمّد (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت او داشتی: بهسوی پروردگارت بازگرد درحالیکه تو از او خشنودی.(1)
امام صادق (علیه السلام): دربارهی علیّبنابیطالب (علیه السلام) نازل شد.(2)
امام صادق (علیه السلام): منظور از نفس مطمئنّه که راضی و مرضی است امام حسین (علیه السلام) میباشد. اصحاب امام حسین که از آل محمّد (صلی الله علیه و آله) بودند فردای قیامت از خدا راضی و خدا هم از آنان راضی خواهد بود. این سورهی مبارکه مخصوصاً در شأن امام حسین (علیه السلام) و شیعیان آن بزرگوار و شیعه آل محمّد (صلی الله علیه و آله) نازل شده است. کسی که در تلاوت سورهی مبارکه و الفجر مداومت نماید درجهی او در بهشت نظیر درجهی امام حسین (علیه السلام) خواهد بود که خداوند، توانا و حکیم است.(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص106/ الکافی، ج3، ص127/ بحارالأنوار، ج6، ص162/ بحارالأنوار، ج24، ص94.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص108/ بحارالأنوار، ج24، ص93/ فرات الکوفی، ص555/ شواهدالتنزیل، ج2، ص429/ تأویل الآیات الظاهرة، ص769.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص110/ بحارالأنوار، ج24، ص93/ القمی، ج2، ص422/ بحارالأنوار، ج44، ص219/ تأویل الآیات الظاهرة، ص769/ بحارالأنوار، ج24، ص93.
"ارْجِعي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً "
"بهسوي پروردگارت بازگرد درحاليكه هم تو از او خشنودي و هم او از تو خشنود است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ المُطْمَئِنَّةُ ای نفسی که اطمینان به محمّد (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت (علیهم السلام) او داشتی: ارْجِعِی إِلی رَبِّکِ راضِیَةً برگرد بهسوی خدا با خشنودی ولایت مَّرْضِیَّةً خوشحال از ثواب.(1)
امام صادق (علیه السلام): روح او را یک منادی از درون عرش و از جانب پروردگار عزّت و از بالای افق بلندتر صدا میزند و میگوید: «ای نفسی که به محمّد (صلی الله علیه و آله) و آل او (علیهم السلام) مطمئن بودی! برگرد به سوی خدا با خشنودی و خوشحال از ثواب، داخل بندگانم محمّد (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت او (علیهم السلام) شو، داخل بهشت شو». پس ملک الموت میگوید: «فرمان داده شدهام که تو را بین بازگشت به دنیا و رفتن مخیّر نمایم». پس چیزی نزد او محبوبتر از آسان جاندادن نیست.(2)
"فَادْخُلي في عِبادي "
"پس در سلك بندگان [خالص] من در آي."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام):" فَادْخُلی فی عِبادی" یعنی محمّد (صلی الله علیه و آله) و خاندانش (علیهم السلام).(1)
"وَ ادْخُلي جَنَّتي "
"و در بهشتم وارد شو!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "فَادْخُلِی فِی عِبادِی" به همراه محمّد و اهل بیت (علیهم السلام) او "وَ ادْخُلِی جَنَّتِی" بدون هیچ اضطرابی وارد شو.(2)
" آیه وَ والِدٍ وَ ما وَلَدَ "
"و قسم به پدر و فرزندش،"
احادیث:
ائمّه (علیهم السلام): از برخی ائمه (علیهم السلام) نقل شده است: "وَ وَالِدٍ وَمَا وَلَدَ"؛ منظور، امیرمؤمنان علی (علیه السلام) و امامانی از نسل او هستند .(1)
امام علی (علیه السلام): از سلیم شامی نقل شده است: از امام علی (علیه السلام) شنیدم که فرمود: «همانا من و اوصیای من از میان فرزندانم، امامان ره یافتهایم و همگی محدّث (شنوندهی
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص116 الکافی، ج1، ص414/ تأویل الآیات الظاهرة، ص771/ المناقب، ج3، ص105/ شواهدالتنزیل، ج2، ص430.
سخن فرشتگان) هستیم». عرض کردم: «ای امیرمؤمنان (علیه السلام)! ایشان کیستند»؟ فرمود: «حسن (علیه السلام) و حسین (علیه السلام)، سپس پسرم علیّبنحسین که ایشان در آن روز، شیرخوار بود سپس هشت تن، پس از آنها یکی پس از دیگری و هم آنانند که خداوند متعال به ایشان سوگند یاد کرد و فرمود: وَ وَالِدٍ وَمَا وَلَدَ؛ که پدر، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است و آنانی را که به وجود آورد همین اوصیا (علیهم السلام) هستند. »(1)
" وَ لِساناً وَ شَفَتَيْنِ"
"و يك زبان و دو لب؟!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): "وَ لِساناً" یعنی امیرالمؤمنین (علیه السلام) "وَ شَفَتَیْنِ"؛ امام حسن و امام حسین (علیها السلام).(2)
وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ [10]
و او را به راه خير و شرّ هدايت كرديم!
احادیث:
" فَلاَ اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ" (11)
"ولي او از آن گردنهی مهمّ نگذشت!"
" وَ ما أَدْراكَ مَا الْعَقَبَةُ" (12)
"و تو نميداني آن گردنه چيست!"
" فَكُّ رَقَبَةٍ" (13)
"آزادكردن بردهاي."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابانبنتغلب گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «فدایت شوم! معنای کلام خداوند متعال: "فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ" چیست»؟ ایشان فرمود: «هرکه را خداوند به ولایت ما گرامی دارد، او گردنه را پشت سر میگذارد و ما آن گردنه هستیم که هرکس از آن بالا رود، نجات مییابد». آنگاه من ساکت شدم، حضرت (علیه السلام) فرمود: «آیا میخواهی تو را از سخنی بهرهمند سازم که برتر از دنیا و هرآنچه در آن است باشد»؟ عرض کردم: «بله، فدایت شوم»! فرمود: «کلام خداوند متعال: فَکُّ رَقَبَةٍ». سپس فرمود: «تمامی مردم جز تو و یارانت، بندگان دوزخ هستند؛ چراکه خداوند با ولایت ما اهل بیت، گردنهای شما را از دوزخ رهایی بخشید. »(1)
امام صادق (علیه السلام): کسانی که با فضل و عنایت خداوند به ولایت ما رسیدهاند از عقبه عبور میکنند و آن عقبه ما میباشیم که هرکسی از آن بگذرد رهائی پیدا میکند.(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): بر فراز صراط، گردنهای عبور ناشدنی قرار دارد که طول آن سههزار سال است؛ هزار سال پایین آمدن است و هزار سال خار و خاشاک و عقرب و افعی و هزار سال بالا رفتن. من نخستین کسی هستم که از آن گردنه عبور میکند و دوّمین کس که از آن گردنه عبور میکند، علیّبنابیطالب (علیه السلام) است... هیچ کس بدون رنج از آن گردنه عبور نمیکند بهجز محمّد (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت (علیهم السلام) او.(3)
امام صادق (علیه السلام): خداوند متعال در کلام خود: "فَکُّ رَقَبَةٍ"، ولایت امیرمؤمنان علی (علیه السلام) را منظور میدارد. پس ولایت امیرمؤمنان (علیه السلام)، باز کردن [ذمّه از] گردن است.(1)
امام صادق (علیه السلام): ابوبکر خضرمی از امام صادق (علیه السلام) روایت میکنند: که در مورد آیهی فَکُّ رَقَبَةٍ فرمود: مردم همه بندهی آتشند مگر کسی که داخل در فرمانبرداری و ولایت ما شود که دراینصورت از قید آتش آزاد شده و عقبه ولایت ما است.(2)
امام باقر (علیه السلام): "فَکُّ رَقَبَةٍ"، مردم، همگی بندهی دوزخند بهجز ما و شیعیان ما که خداوند گردنهای ایشان را از دوزخ رهایی میبخشد.(3)
" أُولئِكَ أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ"
"آنها «اصحاب اليمين» اند (كه نامهی اعمالشان را بهدست راستشان ميدهند)!"
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص124 الکافی، ج1، ص422/ بحارالأنوار، ج24، ص284/ تأویل الآیات الظاهرة، ص772؛ فیه: «الناس ممالیک ... منها قال» زیادهًْ و «فأن ذلک فکّ رقبه» محذوف/ المناقب، ج2، ص155 .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص124 بحارالأنوار، ج24، ص281/ تأویل الآیات الظاهرة، ص773/ فضایل الشیعهًْ، ص26 .
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص126 المناقب، ج2، ص155 .
احادیث:
علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): "أَصْحَابُ الْمَیْمَنَةِ"، منظور یاران امیرمؤمنان حضرت علی (علیه السلام) است.(1)
" وَ الَّذينَ كَفَرُوا بِآياتِنا هُمْ أَصْحابُ الْمَشْأَمَةِ"
"و كساني كه آيات ما را انكار كردهاند، افرادي شومند (كه نامهی اعمالشان بهدست چپشان داده ميشود)."
احادیث:
1.علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): "وَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِآیاتِنا" یعنی کسانی که مخالف امیرالمؤمنین (علیه السلام) باشند. "هُمْ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ"؛ دشمنان آل محمّد (صلی الله علیه و آله) هستند.(2)
"وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها "
"به خورشيد و گسترش نور آن در صبحگاهان سوگند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص134/ بحارالأنوار، ج24، ص72/ تأویل الآیات الظاهرة، ص776.
"وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها "
"و به ماه هنگامىكه از پى آن در آيد ."
احادیث:
"وَ النَّهارِ إِذا جَلاَّها "
"و به روز هنگامىكه خورشيد را آشكار سازد."
احادیث:
"وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها"
"و به شب آن هنگام كه آن را بپوشاند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابومحمّد گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: وَاللَّیْلِ إِذَا یَغْشَاهَا پرسیدم؟ فرمود: «آنان، پیشوایان جور هستند، کسانی که بدون توجه به خاندان رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در امر (خلافت) خودسری کردند و در جایگاهی نشستند که خاندان رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به آن سزاوارتر از آنان بودند و اینگونه دین خدا را با جور و ستم پوشاندند. پس خداوند از کار آنان حکایت کرد و فرمود: وَاللَّیْلِ إِذَا یَغْشَاهَا».(2)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص136 / بحارالأنوار، ج24، ص79/ فرات الکوفی، ص563.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص136/ الکافی، ج8، ص50/ بحارالأنوار، ج24، ص73، فیه: «قال یغشی... النهار» محذوف / تأویل الآیات الظاهرة، ص778، فیه: «قال یغشی... النهار» محذوف / القمی، ج2، ص424، فیه: رسول الله» بدل «الله».
" وَ الْأَرْضِ وَ ما طَحاها"
"و به زمين و كسىكه آن را گسترانيده."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): .... "وَ الْأَرْضِ وَ ما طَحاها"؛ منظور از ارض، شیعه است.(1)
" قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها " (9)
"كه هركس نفس خود را پاك و تزكيه كرده، رستگار شده."
"وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها" (10)
"و آنكه نفس خويش را با معصيت و گناه آلوده ساخته، نوميد و محروم گشته است!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاها"؛ منظور، امیرالمؤمنین علیّابنابیطالب (علیه السلام) است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) او را تزکیه نمود.(1)
حض-رت صادق علیه الس-لام: علی بن ابراهیم به اس-ناد خود از حض-رت صادق علیه الس-لام در خصوص آیه "قد افلح من زکیها و قد خاب من دس-ها" روایت کرده که فرمود: مراد از "من زکاها" حض-رت امیرالمؤمنین علیه الس-لام به توفیق پروردگار خود نفس خود را از قبایح ص-غیره و کبیره منزه و پاك گردانید و مراد از "من دس-یها" فلانی و فلانی (غاص-بان حق امیرالمؤمنین علیه الس-لام) هس-تند آن زمانی که فلانی کف دست خود را به کف دست فلانی به عنوان اعلام بیعت مالید.(2)
"إِذِ انْبَعَثَ أَشْقاها "
"آنگاه كه شقىترين آنها بهپاخاست."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): عثمانبنصهیب از پدرش نقل کرده است: پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) به امام علی (علیه السلام) فرمود: «یا علی (علیه السلام)! شقیترین گذشتگان کیست»؟ گفت: «کسی که ناقه [ی صالح (علیه السلام)] را پی کرد». فرمود: «راست گفتی!
شقیترین آیندگان کیست»؟ گفت: «نمیدانم»!؟ گفت: «او کسی است که تو را برای این کار میزند، او مانند پیکنندهی ناقهی خدا است».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص142/ بحارالأنوار، ج11، ص376.
" وَ الَّيْلِ إِذا يَغْشى"(1)
"سوگند به شب در آن هنگام كه [جهان را] بپوشاند!"
" وَ النَّهارِ إِذا تَجَلّى"(2)
"و سوگند به روز هنگامىكه جلوهگرشود."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): جابر گوید: حضرت صادق (علیه السلام) درباره آیهی: "وَ اللَّیْلِ إِذا یَغْشی"؛ فرمود: دولت ابلیس تا روز قیامت است که آن روز قیام قائم است.(1)
امام باقر (علیه السلام): محمّدبنمسلم گوید: "وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّی"؛ منظور از نهار، قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از ما اهلبیت (علیهم السلام) است. وقتی قیام کند، بر دولتهای باطل پیروز میشود. قرآن برای مردم مثال میزند و خطاب به پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ما است. و معنی آن را جز ما نمیدانند.(2)
" فَأَمّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى" (5)
"امّا آن كس كه [در راه خدا] انفاق كند و پرهيزگارى پيشگيرد." (5)
" وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى " (6)
"و جزاى نيك [الهى] را تصديق كند". (6)
احادیث:
در حال رکوع صدقه داد و همچنین مقداد را بر خویش مقدّم داشت و تنها دیناری را که برای خرید طعام قرض کرده بود به او هدیه نمود.(1)
" فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرى "
"ما او را در مسير آسانى قرارمىدهيم."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص158 بحارالأنوار، ج43، ص32/ المناقب، ج3، ص320 .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص160 مستدرک الوسایل، ج7، ص280/ بحارالأنوار، ج24، ص44/ تأویل الآیات الظاهرة، ص782/ بحارالأنوار، ج24، ص46 و فرات الکوفی، ص568، فیهما: «الخمس» و «ولایهًْ الواغیت» محذوفتان .
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص160 القمی، ج2، ص426 .
امام باقر (علیه السلام): علی (علیه السلام) را امام مردم برای هدایت بهسوی خیر و رهبر آنها قرار داده و او را پدر ائمّهی طاهرین (علیهم السلام) قرار داده تا به مدد الهی مردم را بهسوی آسودگی و راحتی یعنی سعادت راهنمایی کنند.(1)
"وَ أَمّا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنی"
"امّا كسى كه بخل ورزد و [از اين راه] بىنيازى طلبد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): و أَمَّا مَنْ بَخِلَ یعنی بخل در خمس بورزد. وَ اسْتَغْنی یعنی خودرأی باشد و به اولیاء خدا مراجعه نکند.(2)
" وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنى "
"و پاداش نيك را انكار كند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "وَکَذَّبَ بِالْحُسْنَی"؛ منظور ولایت است.(1)
" إنَّ عَلَيْنا لَلْهُدى"
"به يقين هدايت كردن برما است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): إِنَّ عَلَیْنَا لَلْهُدَی یعنی تنها حضرت علی (علیه السلام) هدایت است.(2)
"وَ إِنَّ لَنا لَلْآخِرَةَ وَ الْأُولى"
"و آخرت و دنيا [نيز] تنها از آن ما است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): آخرت و دنیا از آنِ حضرت علی (علیه السلام) است.(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص162 بحارالأنوار، ج24، ص46/ تأویل الآیات الظاهرة، ص780/ فرات الکوفی، ص568/ القمی، ج2، ص426 .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص164/تأویل الآیات الظاهرة، ص780/ بحارالأنوار، ج24، ص46/ فرات الکوفی، ص567
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص164 تأویل الآیات الظاهرة، ص781 .
" لا يَصْلاها إِلَّا الْأَشْقَى"
"جز بدبختترين مردم وارد آن نمىشود."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): عبدالرحمنبنکثیر از امام صادق (علیه السلام) روایت کرد که ایشان دربارهی کلام خداوند متعال؛ "لَایَصْلَاهَا إِلَّا الْأَشْقَی"... فرمود: «یعنی فلان کس که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را دربارهی حضرت علی (علیه السلام) دروغگو خواند و از ولایت امیرمؤمنان (علیه السلام) روی گرداند. آتش دوزخ قسمتهای مختلفی دارد، پس آتشیکه در این درّه است تنها برای ناصبیها است».(1)
امام صادق (علیه السلام): "لایَصْلاها إِلَّا الْأَشْقَی"، به این آتش دشمن آل محمّد (علیهم السلام) گرفتار میشود.(2)
" أَلَّذي كَذَّبَ وَ تَوَلّى"
"همان كس كه [آيات خدا را] تكذيب كرد و رويگردان شد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "الَّذِی کَذَّبَ"؛ کسی که تکذیب ولایت کند. "وَ تَوَلَّی"؛ و از آن گریزان باشد.(1)
امام صادق (علیه السلام): عبدالرحمنبنکثیر از امام صادق (علیه السلام) روایت کرد که ایشان دربارهی کلام خداوند متعال: "الَّذِی کَذَّبَ وَتَوَلَّی"، فرمود: «یعنی فلان کس که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را دربارهی حضرت علی (علیه السلام) دروغگو خواند و از ولایت امیرمؤمنان (علیه السلام) روی گرداند. آتش دوزخ، قسمتهای مختلفی دارد، پس آتشی که در این درّه است، تنها برای ناصبیها است».(2)
" وَ سَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى"
"و باتقواترين مردم از آن دور داشته خواهد شد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "سَیُجَنَّبُهَا الْأَتْقَی"؛ منظور، امیرالمؤمنین (علیه السلام) و شیعهی او هستند.(1)
" أَلَّذي يُؤْتي مالَهُ يَتَزَكّى"
"همان كس كه مال خود را [در راه خدا] مىبخشد تا پاك شود."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "الَّذِی یُؤْتِی مَالَهُ یَتَزَکَّی"؛ او امیرمؤمنان حضرت علی (علیه السلام) است و این کلام خداوند متعال است که فرمود: «در حال رکوع، زکات میدهند. (مائده/55). »(2)
" وَ لَسَوْفَ يَرْضى"
"و بهزودى [از مواهب فراوان الهى] راضى مىشود!"
احادیث:
علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): "وَلَسَوْفَ یَرْضَی" یعنی از امیرمؤمنان (علیه السلام) خشنود میشود. و همچنین امام علی (علیه السلام) از او راضی میشود.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص170 بحارالأنوار، ج22، ص99/ القمی، ج2، ص425 .
"وَ لَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُولى "
"و به يقين آخرت براى تو از دنيا بهتر است."
احادیث:
حض-رت ص-ادق علیه الس-لام: علی ب-ن ابراهیم از حض-رت ص-ادق علیه الس-لام روایت کرده که مراد از آخرت زم-ان رجعت است که زم-ان ظه-ور دولت آل محمد علیهم السلام است . (از این جهت است که این زمان براي پیغمبر صلی االله علیه و آله بهتر از زمان دنیاست.)(1)
1) . تفسیر قمی: ج 2ص 427 .
"وَ لَسَوْفَ يُعْطيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى "
"و بهزودى پروردگارت آنقدر به تو عطا خواهد كرد كه راضى شوى."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): خشنودی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در این بود که اهل بیت (علیهم السلام) و شیعیان ایشان به بهشت درآیند.(1)
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): مراد از آیه این است: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! بهزودی خداوند در روز قیامت شفاعت تو را در مورد تمام اهل بیتت خواهد پذیرفت و تمامی آنها را داخل بهشت خواهد نمود تا با این کار از پروردگارت خشنود شوی».(2)
"وَ أَمّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ "
"و نعمتهاى پروردگارت را بازگو كن!"
احادیث:
امام علی (علیه السلام): ابوعمرو کندی گفت: روزی در محضر امام علی (علیه السلام) بودیم، اطرافیان حضرت (علیه السلام) را سرحال و بانشاط دیده و عرض کردند:«ای امیرمؤمنان (علیه السلام)! با ما در مورد یارانت سخن بگو». امام (علیه السلام) فرمود: «در مورد کدامیک از ایشان سؤال میکنید»؟ عرض کردند: «از یاران محمّد (صلی الله علیه و آله)». امام (علیه السلام) فرمود: «تمامی یاران [حقیقیِ] محمّد (صلی الله علیه و آله) یاران من نیز هستند، در مورد کدامیک میپرسید»؟ ... عرض کردیم: «در مورد خودت با ما سخن بگو». فرمود: «آرام باشید! خداوند ما را از خودستایی نهی فرموده است». یک نفر به حضرت (علیه السلام) گفت: «خداوند میفرماید: وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ». حضرت (علیه السلام) فرمود: «من نیز نعمتهای پروردگارم را بازگو میکنم. به خدا سوگند! هرگاه [از پیامبر (صلی الله علیه و آله)] سؤال میکردم، پاسخ میگرفتم و هرگاه سکوت اختیار میکردم، پیامبر (صلی الله علیه و آله) خود شروع به سخن [و تعلیمِ من] مینمود. بدانید که در سینهی من دانش فراوانی وجود دارد پس [هرچه میخواهید] از من سؤال نمایید».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص186/ بحارالأنوار، ج34، ص317/ الغارات، ج1، ص101؛ «تسألوننی» محذوف و «قلنا فحدثنا عن نفسک... عن التزکیه» محذوف.
"أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ"
"آيا ما سينهی تو را گشاده نساختيم؟ "
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص194 بحارالأنوار، ج36، ص95/ بصایرالدرجات، ص72/ تأویل الآیات الظاهرة، ص785/ بحارالأنوار، ج36، ص135/ فرات الکوفی، ص573 .
امام رضا (علیه السلام): "أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَک"؛ ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! آیا علی (علیه السلام) را وصیّ تو قرار ندادم؟(1)
امام صادق (علیه السلام): سلیمان گوید: از امام صادق درباره کلام خداوند متعال: أَلَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ پرسیدم. ایشان فرمود: با حضرت علی (علیه السلام)، پس او را وصیّ خود قرار داده است .(2)
"وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ"
"و بار سنگين تو را از تو برنداشتيم؟! "
احادیث:
امام رضا (علیه السلام): "وَ وَضَعْنَا عَنکَ وِزْرَکَ"؛ سنگینی نبرد با کفّار و اهل تأویل را بهوسیلهی حضرت علیّبنابیطالب (علیه السلام) [از تو برداشتیم].(3)
"الَّذي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ"
"همان باري كه سخت بر پشت تو سنگيني ميكرد!"
احادیث:
" وَ رَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ"
"و آوازهی تو را بلند ساختيم! "
احادیث:
"وَ إِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ "
"و بهسوي پروردگارت توجّه كن!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام): هنگامیکه از [ابلاغ] دینت فارغ میشوی. حضرت علی (علیه السلام) را به ولایت، منصوب کن. تا گروهی بهوسیلهی او هدایت شوند.(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): امام باقر (علیه السلام) فرمود: همیشه چیزی از فضیلت وصیّش را به آنها گوشزد میکرد، تا آنکه این سوره (انشراح) نازل شد و پیغمبر (صلی الله علیه و آله) زمانی که از مرگ خود آگاه شد و گزارش آن را شنید، بر آنها احتجاج کرد و خدای متعال فرمود: فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ* وَ إِلی رَبِّکَ فَارْغَبْ یعنی: چون [از تبلیغ رسالت] فراغت یافتی، پرچم
و نشانهات (یعنی علی (علیه السلام)) را نصب کن و وصیّتت را آشکار نما. پیغمبر (صلی الله علیه و آله) هم [در روز غدیر] فضیلت علی (علیه السلام) را آشکارا اعلام کرد.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص204 بحارالأنوار، ج38، ص142/ فرات الکوفی، ص574.
"خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ"(2)
"و انسان را از خون بستهاى خلق كرد"
"اِقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ"(3)
"بخوان كه پروردگارت [از همه] والاتر است"
" أَلَّذي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ"(4)
"همان كسى كه بوسيله قلم تعليم نمود "
"عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ"(5)
"و به انسان آنچه را نمى دانست آموخت."
احادیث:
ام-ام ص-ادق علیه الس-لام: علی بن ابراهیم از ام-ام ص-ادق علیه الس-لام روایت نموده که وقتی جبرئی-ل بر حض-رت محم-د ص-لی االله علیه و آله نازل ش-د و گفت بخوان، آن حض-رت فرمود: چه بخوانم، عرض کرد: "اقرأ ب-اسم رب-ک ال-ذي خلق" یعنی نور تو را قب-ل از تمام مخلوقات آفری-د."خلق الانسان من علق" ش-ما را از نطفه آفری-د و از (نور) تو (نور) حض-رت علی علیه الس-لام را منشق نمود "اقرأ و ربک الاکرم ال-ذي علم بالقلم" حض-رت علی علیه الس-لام را (بع-د از تو ب-دون معلم) آموخت "علم الانسان ما لم یعلم" حض-رت علی علیه السلام را از علم کتاب آموخت که قبل از آن نمی دانست.(1)
امام باقر (علیه السلام): أَلَّذی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ؛ یعنی به علیبنابیطالب (علیه السلام) تعلیم نمود.(2)
امام باقر (علیه السلام): "عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یَعْلَمْ"؛ یعنی از نوشتن برای تو (پیامبر (صلی الله علیه و آله)) چیزهایی به علی (علیه السلام) آموخت که پیش از آن، آنها را نمیدانست.(3)
1) . تفسیر قمی: ج 2ص430 .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص230 القمی، ج2، ص430/ بحارالأنوار، ج36، ص176/ القمی، ج2، ص430/ بحارالأنوار، ج9، ص252 .
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص230 بحارالأنوار، ج9، ص252/ بحارالأنوار، ج36، ص176/ بحارالأنوار، ج57، ص285/ القمی، ج2، ص430؛ «من الکتابهًْ لک» محذوف .
" إِنَّا أَنْزَلْناهُ في لَيْلَةِ الْقَدْرِ"
"به يقين ما آن [قرآن] را در شب قدر نازل كرديم."
احادیث:
اندازهگیری نموده، و در آنچه خدای عزّوجلّ فرمان داد ولایت تو بود، و نیز ولایت امامان از نژاد تو، تا روز قیامت. »(1)
" لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ"
"شب قدر بهتر از هزار ماه است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): مفضّل گوید: در محضر امام صادق (علیه السلام) از آیهی مبارکه: إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ؛ سخن به میان آمد، فرمود: «چقدر برتری آن بر سورههای دیگر آشکار است»! گوید: عرضه داشتم: «برتری آنچه میباشد»؟ فرمود: «در آن شب ولایت امیر المؤمنین (علیه السلام) نازل شده است». گفتم: «در شب قدری که ما آن را در ماه رمضان امید داریم»؟ فرمود: «آری! شبی که در آن شب آسمانها و زمین اندازهگیری شده، و ولایت امیر المؤمنین (علیه السلام) در آن تقدیر و معیّن شده است.»(2)
" تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ فيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ"(4)
"فرشتگان و «روح» در آن شب به اذن پروردگارشان براي [تقدير] هر امري نازل ميشوند."
" سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْر"(5)
"شبي است سرشار از سلامت [و بركت و رحمت] تا طلوع سپيده. "
احادیث:
معبودی جز او نیست، که هم توانا و هم حکیم است. (آل عمران/18) فرمود: چون چنین گوید: خدا به او علم اوّل و علم آخر دهد و مستحق آن شود که روح در شب قدر از او دیدن کند. من گفتم: «فدایت شوم! روح همان جبرئیل نیست»؟ در جواب فرمود: «روح از جبرئیل بزرگتر است، همانا جبرئیل از فرشتهها است و روح خلق بزرگوارتر است از فرشتهها. مگر نه اینکه خدا تبارک و تعالی میفرماید: "تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ"؛ همه فرشتهها نازل میشوند و روح هم نازل شود.(1)
امام صادق (علیه السلام): [در آن شب] فرشتگان و روح القدس بر امام زمان (علیه السلام) فرود میآیند "تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ" و هر آنچه [از مقدّرات یکساله] نوشتهاند را به امام (علیه السلام) تحویل میدهند؛ و خداوند این امور را [در ابتدا] به رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، سپس به امیرمؤمنان (علیه السلام) و سپس به ترتیب به هریک از امامان (علیهم السلام) تحویل میدهد تا اینکه در نهایت، آنها به امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) تحویل میدهند... "مِنْ کُلِّ أَمْرٍ سَلامٌ" این سلام، سلامی است که تا طلوع سپیدهدم با آن بر امام (علیه السلام) درود فرستاده شود.(2)
امام صادق (علیه السلام): از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که دربارهی آیه: تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ فرمود: «یعنی از نزد پروردگار بر محمّد (صلی الله علیه و آله) و آل محمّد (علیهم السلام) دربارهی هر کاری سلام [است]. »(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص268 الکافی، ج1، ص385 .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص274 بحارالأنوار، ج82، ص52/ القمی، ج2، ص431؛ «علی امام الزمان» بدل «و قوله تبارک و تعالی تنزل الملایکه و الروح فیها باذن ربهم» و «و یلقی الله ذلک ... یلقوه الی الإمام» محذوف.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص268 بحارالأنوار، ج25، ص70/ بحارالأنوار، ج25، ص96/ بحارالأنوار، ج36، ص145؛ «بتفاوت لفظی»/ تأویل الآیات الظاهرة، ص791/ فرات الکوفی، ص581؛ «بتفاوت لفظی».
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص266 بحارالأنوار، ج25، ص97/ فرات الکوفی، ص581.
"وَالتِّينِ وَ الزَّيْتُونِ "
"سوگند به انجير و زيتون (يا: سوگند به سرزمين شام و بيت المقدس)."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص210 / بحارالأنوار، ج16، ص90/ بحارالأنوار، ج24، ص105/ القمی، ج2، ص429.
"وَ طُورِ سينينَ "
"و سوگند به «طور سينا»."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "وَ طُورِ سینینَ"، حضرت علی (علیه السلام) است.(2)
امام رضا (علیه السلام): محمّدبنفضیل گوید: به امام رضا (علیه السلام) عرض کردم: «مرا از قول خداوند: "وَ طُورِ سِینِینَ"، آگاه فرما». فرمود: «به معنی طور سینین نیست بلکه کوه سینا است» پس فرمود: «منظور از آن امیرالمؤمنین (علیه السلام) است».(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص210 / بحارالأنوار، ج24، ص105/ بحارالأنوار، ج24، ص107/ بحارالأنوار، ج43، ص291/ تأویل الآیات الظاهرة، ص787؛ «و طور سینین علی بن ابی طالب » محذوف.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص212/ بحارالأنوار، ج24، ص105/ بحارالأنوار، ج24، ص107/ بحارالأنوار، ج43، ص291/ تأویل الآیات الظاهرة، ص787.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص212/ بحارالأنوار، ج24، ص105/ بحارالأنوار، ج24، ص107/ بحارالأنوار، ج43، ص291/ تأویل الآیات الظاهرة، ص788.
"وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمينِ "
"و سوگند به اين شهر امن [مكّه]."
احادیث:
علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): "وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمینِ"، امامان (علیهم السلام) هستند.(1)
"لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْويمٍ "
"كه ما انسان را در بهترين صورت و نظام آفريديم."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): "لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ"؛ هنگامی که خدا از او (انسان) به نبوّت حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) و ولایت اوصیاء (علیهم السلام) پیمان گرفت، [این جمله را] فرمود.(2)
"ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلينَ "
"سپس او را به پايينترين مرحله بازگردانديم."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): مقصود انسان اوّلی است که برای دشمنی امیرالمؤمنین (علیه السلام) به اسفل السافلین بازگشت.(1)
"إِلَّا الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ"
"مگر كسانيكه ايمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند كه براي آنها پاداشي تمام نشدنياست!"
احادیث:
"فَما يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ "
"پس [اى انسان] چه چيز سبب مىشود كه بعد از اين [دلايل روشن] روز جزا را انكاركنى؟!"
احادیث:
" لَمْ يَكُنِ الَّذينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَ الْمُشْرِكينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَة"
"كافران از اهل كتاب و مشركان [ميگفتند:] دست از آيين خود بر نميدارند تا دليل روشني براي آنها بيايد."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): جابربنیزید از امام باقر (علیه السلام) روایت کرده است که ایشان دربارهی کلام خداوند متعال: "لَمْ یَکُنِ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ" فرمود: آنان کسانی هستند که
شیعیان را دروغگو میخوانند؛ چراکه کتاب، همان آیات است و اهل کتاب، شیعیان هستند، "وَالْمُشْرِکِینَ مُنفَکِّینَ؛ یعنی مرجئه، حَتَّی تَأْتِیَهُمُ الْبَیِّنَةُ"؛ تا اینکه حقیقت بر آنها آشکار شود.(1)
"رَسُولٌ مِنَ اللهِ يَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً"(2)
"پيامبري از سوي خدا [بيايد] كه كتب پاك [آسماني] را[بر آنها] بخواند."
"فيها كُتُبٌ قَيِّمَةٌ"(3)
"كه در آن نوشته هاي پرارزشي باشد. [ولي هنگامي كه آمد ايمان نياوردند]."
احادیث:
" وَ ما تَفَرَّقَ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاَّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ "
"اهل كتاب [نيز پيش از اين در دين خدا] اختلاف نكردند مگربعد از آن كه دليل روشن براي آنان آمد."
احادیث:
" وَ ما أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفاءَ وَ يُقيمُوا الصَّلاةَ وَ يُؤْتُوا الزَّكاةَ وَ ذلِكَ دينُ الْقَيِّمَةِ"
"و به آنها دستوري داده نشده بود جز اينكه خدا را بپرستند و دين خود را براي او خالص كنند و به توحيد بازگردند، و نماز را برپا دارند و زكات را بپردازند؛ و اين است دين پايدار."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص298 بحارالأنوار، ج23، ص369/ تأویل الآیات الظاهرة، ص800؛ «مکذبی» بدل «مکذبوا» .
(علیهم السلام) است. "وَ یُقِیمُوا الصَّلاةَ وَ یُؤْتُوا الزَّکاةَ" نماز و زکات امیرالمؤمنین علیبنابیطالب (علیه السلام) است(1).
"وَ ذلِکَ دِینُ الْقَیِّمَةِ" اشاره به فاطمه (سلام الله علیها) است.(2)
1) . در توضیح این حدیث می توان گفت نماز و زکات و دیگر اعمال انسان، یک ظاهر و یک باطن دارد و همان طور که جسم بدون روح کامل نیست، ظاهر بدون باطن هم کامل نیست. در اصل، کامل شدن اعمال انسان به پذیرش ولایت امام علی(ع) و امامان معصوم (علیهم السلام) از نسل ایشان است همان طور که در قرآن، خداوند در عید غدیر که امامت و ولایت حضرت علی (ع) ابلاغ رسمی شد فرمود الیوم اکملت لکم دینکم. پس اعمال ما بدون پذیرش ولایت ناقص است و صرفا ظاهر دارد. همان طور که نماز بت پرستان در اطراف کعبه صرفا ظاهر داشت و خداوند نماز ایشان را در قرآن، چیزی جز کف و سوت نمی داند. پس حقیقت نماز، اقامه ولایتی است که در تنها دعای موجود در سوره حمد در هر بار نماز باید آن را از خدا بخواهیم و آن اهدناالصراط المستقیم است، صراط مستقیم همان پذیرش امامت امام علی(ع) و امامان از نسل ایشان و فرمانبرداری از اهل بیت (علیهم السلام) است. همچنین امام کاظم (علیه السلام) می فرمایند: ارزش ثواب نماز به اندازه ارزش بزرگداشت نمازگزار نسبت به دو پدر برتر خود محمّد (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) است. (تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج11، ص328 / بحار الأنوار، ج23، ص260).
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص300 بحارالأنوار، ج23، ص369/ تأویل الآیات الظاهرة، ص800 .
(عجل الله تعالی فرجه الشریف) نام دارد هرکس معرفت مرا کامل داشته باشد او بر دین قیّم و استوار است چنانچه در این آیه میفرماید: "ذلِکَ دِینُ الْقَیِّمَةِ".(1)
"إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَ الْمُشْرِكينَ في نارِ جَهَنَّمَ خالِدينَ فيها أُولئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ"
"كافران از اهل كتاب و مشركان در آتش دوزخند، جاودانه در آن مي مانند؛ آنها بدترين خلق [خدا] هستند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص300 بحارالأنوار، ج26، ص1 .
توست و کسانی که به آیات ما کافر شدند، آنان بدترین مردم هستند. "أُولئِکَ هُمْ شَرُّ الْبَرِیَّةِ" یا علی! اینان دشمنان تو هستند».(1)
" إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّة"
"[امّا] كساني كه ايمان آوردند واعمال صالح انجام دادند، بهترين خلق [خدا] هستند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص302 بحارالأنوار، ج27، ص130.
پیامبر (صلی الله علیه و آله): بهدرستیکه نخستین فردی که در بهشت گام مینهد، علیبنابیطالب (علیه السلام) است! ای ابودجانه انصاری، امّا آیا نمیدانی که خداوند دارای پرچمی از نور است که عمود آن از یاقوت است و بر آن نور نوشته شده: لا اله الّا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، آل محمّد خیر البریّة و حامل آن پرچم پیش از همه مردم وارد صحرای قیامت میشود.(1)
امام باقر (علیه السلام): جابر (رحمة الله علیه) از امام باقر (علیه السلام) دربارهی آیه: "إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ" نقل کرده است که فرمود: «کسانی که ایمان به خدا و پیامبر (صلی الله علیه و آله) و اولی الأمر (علیهم السلام) آوردهاند و اطاعت از دستور ایشان میکنند. این است ایمان و عمل صالح».(2)
امام باقر (علیه السلام): "إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ" دربارهی آل محمّد (علیهم السلام) نازل شده است.(3)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ابوالقاسم علوی با سند خود از امام باقر (علیه السلام) روایت کرده است که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: خداوند آنقدر خیر برای علیبنابیطالب امیرالمؤمنین (علیه السلام) در نظر گرفته است که برای احدی غیر از او در نظر نگرفته است. وی در ادامه فرمود آیه: "إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُوْلَئکَ هُمْ خَیرُالْبرَیَّه"؛
دربارهی علی (علیه السلام) نازل گشته و به خدا سوگند که علی (علیه السلام) بهترین مردم است».(1)
"جَزاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدينَ فيها أَبَداً رَضِيَ اللهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ "
"پاداش آنها نزد پروردگارشان باغهاي جاويدان بهشتي است كه نهرها از پاي درختانش جاري است; هميشه در آن مي مانند; [هم] خدا از آنها خشنود است و [هم] آنها از او; و اين [مقام والا] براي كسي است كه از [مخالفت] پروردگارش بترسد."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): خداوند از علی (علیه السلام) و پیروان ولایت او راضی و خوشنود باد که که آنها مختص به رحمت خداوند و پوشیده از نور خدایند و مقرّبان درگاه حق؛ خوشا به حالشان و باز هم خوشا به حالشان، خلایق در روز قیامت به خاطر منزلتی که نزد پروردگارشان دارند، به ایشان غبطه میخورند.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص310 / بحارالأنوار، ج36، ص146/ فرات الکوفی، ص586.
"إِذَا زُلْزِلَتِ الأرْضُ زِلْزَالَهَا" (1)
"هنگامي که زمين به سختترين زلزله خود به لرزه در آيد. "
"وَأَخْرَجَتِ الأرْضُ أَثْقَالَهَا "(2)
" و بارهاي سنگين اسرار درون خويش (که گنجها و معادن و اموات و غيره است) همه را از دل خاک بيرون افکند."
"وَقَالَ الإنْسَانُ مَا لَهَا" (3)
" و (آن روز) آدمي (از فرط حيرت و اضطراب) گويد: زمين را چه پيش آمده؟ "
"یَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا" (4)
"آن هنگام زمين مردم را به حوادث خويش آگاه ميسازد"
"بِأَنَّ رَبَّکَ أَوْحَى لَهَا" (5)
"که خدا به او چنين الهام کند (تا به سخن آيد و خلق را به اخبارش آگه نمايد)."
احادیث:
آورده ان-د. پس از آن فرمود: اگر این لرزه ها همان لرزه هایی بود که خداون-د در سوره زلزله می فرماید حتما زمین به من اخبار خود را خبر می داد ولی این زلزله آن زلزله نیست.(1)
"أَ فَلا يَعْلَمُ إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ"(9)
"آيا نمي داند در آن زمان كه تمام كساني كه در قبرها هستند برانگيخته ميشوند"
"وَ حُصِّلَ ما فِي الصُّدُورِ"(10)
"و آنچه در درون سينه هاست آشكار مي گردد"
"إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبيرٌ "(11)
"در آن روز پروردگارشان از آنها كاملاً آگاه است؟!"
احادیث:
حضرت صادق علیه السلام فرمود: این آیات در خصوص فلانی و فلانی و عمرو بن عاص نازل شده و شامل مردان دیگر است چون آنها در باطن قصد سوء نس-بت به امیرالمؤمنین علیه الس-لام داشتند. خداوند از اعمال آنها خبر داد و فرمود: آیا نمی دانند که روزي براي جزا و کیفر نیک و ب-د اعمال خود از قبر برانگیخته می شوند و آنچه در دلها از نیک و زشت دارند و پنهان می کنن-د همه را خداون-د پدیدار و آش-کار می سازد؟ محققا آنروز پروردگار بر نیک و بد کردارشان آگاه است و پاداش و کیفر آنها به ایشان خواهد رسید.(1)
1) . تأویل الآیات: ج 2ص848؛ البرهان: ج 5ص736؛ تفسیر قمی: ج 2ص 439با اندك تفاوت.
"فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوازينُهُ "(6)
"امّا كسي كه [در آن روز] ترازوهاي [اعمال] او سنگين است"
"فَهُوَ في عيشَةٍ راضِيَةٍ "(7)
"در يك زندگي كاملاً رضايت بخش خواهد بود."
"وَ أَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوازينُهُ "(8)
"و امّا كسي كه ترازوهاي [اعمال] او سبك است."
"فَأُمُّهُ هاوِيَةٌ "(9)
"پناهگاهش «هاويه» (دوزخ ) است."
"وَ ما أَدْراكَ ما هِيَهْ "(10)
"و تو چه ميداني «هاويه» چيست؟!"
"نارٌ حامِيَةٌ "(11)
"آتشي است سوزان!"
احادیث:
امام باقر و امام صادق (علیها السلام): فَأَمَّا مَن ثَقُلَتْ مَوَازِینُهُ او امیرمؤمنان (علیه السلام) است. فَهُوَ فِی عِیشَةٍ رَّاضِیَةٍ* وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَازِینُهُ و ولایت حضرت علی (علیه السلام) را انکار کرد. فَأُمُّهُ هَاوِیَةٌ؛ یعنی آتش دوزخ، خداوند آن را مادر و پناهگاه او قرار میدهد.(1)
امام باقر و امام صادق (علیها السلام): چیزی در ترازوی اعمال، سنگینتر از صلوات بر محمّد و آل محمّد (علیهم السلام) نیست. [در قیامت] اعمال فردی [بدون صلواتش] را میآورند و در میزان قرار میدهند، میبینند سبک است، آنگاه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) صلواتها را آورده در میزان این فرد قرار میدهد که موجب سنگینی آن میگردد.(2)
"ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعيمِ "
"سپس در آن روز [همه شما] از نعمتها [ي الهي] بازپرسي خواهيد شد."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص362/ المحاسن، ج2، ص400/ بحارالأنوار، ج53، ص107.
امام صادق (علیه السلام): به خدا سوگند! که آن نعمت، غذا و نوشیدنی نیست، بلکه ولایت ما اهل بیت (علیهم السلام) است.(1)
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنابیعمیر از امام موسی کاظم (علیه السلام) روایت کرده است که ایشان درباره کلام خداوند عزّوجلّ: ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ؛ فرمود: «ما نعمت مؤمن و تلخکامی کافر هستیم».(2)
امام باقر (علیه السلام): از امام باقر (علیه السلام) روایت شده است که ایشان دربارهی کلام خداوند متعال: ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ؛ فرمود: «یعنی امنیّت و سلامتی و ولایت امام علیبنابیطالب (علیه السلام)».(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص364/ بحارالأنوار، ج24، ص56/ تأویل الآیات الظاهرة، ص815/ شواهدالتنزیل، ج2، ص477؛ «بتفاوت»/ المناقب، ج4، ص284.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص364 / بحارالأنوار، ج24، ص57/ تأویل الآیات الظاهرة، ص816.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص364/ بحارالأنوار، ج24، ص54/ بحارالأنوار، ج35، ص426/ متشابه القرآن، ج2، ص105/ المناقب، ج2، ص153.
"وَ الْعَصْرِ "
"به عصر سوگند"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): مفضّل گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی کلام خداوند عزّوجلّ: وَالْعَصْرِ* إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِی خُسْرٍ؛ پرسیدم. و ایشان فرمود: «عصر؛ عصر قیام حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص368 / بحارالأنوار، ج24، ص214/ بحارالأنوار، ج64، ص59/ بحارالأنوار، ج66، ص268/ العددالقویهًْ، ص67/ کمال الدین، ج2، ص656/ منتخب الأنوارالمضییهًْ، ص179.
"إِنَّ الْإِنْسانَ لَفي خُسْرٍ "
"كه انسانها همه در زيانند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ؛ یعنی دشمنان ما در زیانکاری هستند.(1)
.
"إِلاَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْر "
"مگر كساني كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند، و يكديگر را به [اداي] حق سفارش كرده و يكديگر را به استقامت و شكيبايي توصيه نمودهاند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص370/ بحارالأنوار، ج64، ص59/ بحارالأنوار، ج66، ص268/ بحارالأنوار، ج24، ص214/ إقبال الأعمال، ص457/ العددالقویهًْ، ص67/ کمال الدین، ج2، ص656
امام صادق (علیه السلام): إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا؛ جز کسانی که ایمان به آیات ما دارند. وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ؛ یعنی برابری با برادران وَ تَواصَوْا بِالْحَقِ؛ یکدیگر را سفارش به امامت میکنند. وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ؛ سفارش به فترت مینمایند.(1)
امام صادق (علیه السلام): إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا؛ انسان در زیانکاری است مگر کسانی که ایمان به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) آوردهاند. وَ تَواصَوْا بِالْحَقِ؛ به فرزندان و سایر مؤمنین دربارهی ولایت سفارش کنند. وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ؛ سفارش کنند و صبر بر آن نمایند.(2)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص372 بحارالأنوار، ج24، ص214/ بحارالأنوار، ج64، ص59؛ «بالعشرهًْ» بدل «بالفترهًْ»/ بحارالأنوار، ج66، ص268/ العددالقویهًْ، ص67/ منتخب الأنوارالمضییهًْ، ص179؛ «بتفاوت لفظی»/ کمال الدین، ج2، ص656؛ «بتفاوت لفظی».
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص372 / بحارالأنوار، ج36، ص183/ بحارالأنوار، ج64، ص59.
" وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَة "
"واي بر هر عيبجوي مسخره كنندهاي!"
احادیث:
حضرت صادق علیه السلام: محمد بن عباس از س-لیمان روایت کرده که معناي آیه را از حضرت صادق علیه السلام سؤال نمودم فرمود: مراد از آن، کسانی هستند که به آل محمد علیهم السلام سخریه و هرزه زبانی نمودند و به جاي اهل بیت علیهم السلام نشستند در آن مک-انی که حق آنه-ا نبود و اموال عترت رسول اکرم ص-لی االله علیه و آله را غصب کردن-د، همان کسانی که مالی جمع کرده و دائم به حساب و ش-ماره اش سرگرم بودند و آن را روي هم گذاشته در راه
خدا انفاق ننموده گمان می کردند که مال و دارایی دنیا، عمر همیش-گی به آنها خواه-د بخش-ید، چنین نیست که گمان کرده ان-د بلکه به آتش سوزان دوزخ ان-داخته می شوند.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص374/ تأویل الآیات: ج 2ص854؛ بحار الانوار: ج 24ص.309 .
" أَ رَأَيْتَ الَّذي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ"
"آيا كسي كه روز جزا را پيوسته انكار ميكند ديدي؟"
احادیث:
امام رضا (علیه السلام): امام رضا (علیه السلام) از پدران بزرگوارش (علیه السلام) روایت کرده است که ایشان دربارهی کلام خداوند عزّوجلّ أَرَأَیْتَ الَّذِی یُکَذِّبُ بِالدِّینِ فرمود: یعنی به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام).(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج18، ص398 / بحارالأنوار، ج23، ص367/ بحارالأنوار، ج23، ص367/ تأویل الآیات الظاهرة، ص820 .
"إِنَّا أَعْطَيْناكَ الْكَوْثَرَ "
گما به تو كوثر [خير و بركت فراوان] عطا كرديم!"
احادیث:
علی (علیه السلام) الهام را عطا فرمود؛ مرا شبانه سوی خود روانه داشت و درهای آسمان را برای علی (علیه السلام) گشود و پردهها را برگرفت تا اینکه او به من نگریست و من به او نگریستم».(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): «جبرئیل (علیه السلام) منزلهای من و منازل اهل بیتم (علیهم السلام) را در بهشت بر کنارهی کوثر به من نشان داد».(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ای علی (علیه السلام) تو برادر، وزیر و پرچمدار منی در دنیا و آخرت و تو صاحب حوضی هرکه دوستت دارد دوستم دارد و هرکه دشمنت دارد دشمن من باشد.(3)
امام علی (علیه السلام): ابیحرببنابیاسود دولی از پدرش نقل کرده است: شنیدم امام علی (علیه السلام) میفرمود: و اللَّه که به این دو دست کوتاه خود برانم از حوض رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) دشمنان خود را، و وارد گردانم دوستان خود را.(4)
ابن عباس: ابن عباس روایت کرده س-بب نزول این سوره این بود که روزي پیغمبر اکرم صلی االله علیه و آله وارد مسجد شد عمر بن عاص بن وائل س-همی و حکیم بن عاص را دید که در مس-جد نشس-ته اند. آنان متوجه حض-رت شدند (و گفتند:) اي ابتر! و در عص-ر جاهلیت رسم بود اگر مردي پس-ر نداشت به او ابتر می گفتند. عمرو بن عاص گفت: من بغض محمد صلی االله علیه و آله را در دل دارم. در آن حال جبرئیل نازل شد و سوره کوثر را آورد و فرمود: دلتنگ
مشو از آنکه تو را ابتر خوانند ما فرزندان بسیاري (از ذریه حض-رت فاطمه علیهاالسلام ) به تو عطا می کنیم که در اقطار عالم مکانی نباشد مگر آنکه جماعتی از فرزندان و نسل تو آنجا باشند.(1)
" قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ"(1)
"بگو: خداوند، يكتا و يگانه است."
"اللهُ الصَّمَدُ"(2)
"خداوندي است كه همهی نيازمندان قصد او ميكنند."
" لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ"(3)
"[هرگز] نزاد، و زاده نشد."
"وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ "(4)
"و براي او هيچگاه شبيه و مانندي نبوده است!"
احادیث:
رسول اکرم ص-لی االله علیه و آله: عب-دالله بن عباس روایت نموده که رسول اکرم ص-لی االله علیه و آله فرمود: اي علی! مثل ش-ما در میان مردم مانن-د مثل «قل هو الله اح-د» در قرآن است. هرکس یکبار این سوره را بخواند گوئی یک سوم قرآن را خوانده و هرکس دو بار بخواند گوئی دو سوم قرآن را خوانده و هر کس سه بار بخواند گوئی که تمام قرآن را خوانده است. یا علی! ش-ما نیز همین طور هستی، هر کس ش-ما را قلب ًا دوست داش-ته باش-د یک سوم ایمان را دوست دارد و هرکس با قلب و زبان ش-ما را دوست داشته باشد، دو سوم ایمان را دوست دارد و هرکس با دست و قلب و زبان شما را دوست داشته باشد تمام ایم-ان را دارد. قسم به آن خ-دائی که مرا به عنوان پیغمبر مبعوث نمود! اگر اه-ل زمین ش-ما را مانن-د اه-ل آس-مانها دوست می داشتند، خداوند احدي از آنها را در آتش دوزخ عذاب نمی کرد .(1)
1) . غایه المرام: ج 6ص142؛ شرح احقاق الحق: ج 5ص619؛ کشف الیقین: ص297 .
"قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ"(1)
"بگو: پناه ميبرم به پروردگار سپيده صبح."
احادیث:
حض-رت ص-ادق علیه الس-لام: فلق چ-اهی است در جهنم که اهل جهنم از آتش آن پناه می برن-د و از خداون-د سؤال می کنن-د که اجازه بفرمای-د تنفس کنند. آنها به اذن خداوند تنفس می کنند (اما) از شدت حرارت نفس آنها جهنم می سوزد. در آن چاه ص-ندوقی (تابوتی) است از آتش که اهل آن چاه از شدت حرارت آن به خدا پناه می برند و در آن ص-ندوق شش نفر از اولین و ش-ش نفر از آخرین است. از اولین یکی قابی-ل پس-ر آدم که برادرش را کشت، دوم نمرود است که حض-رت ابراهیم علیه الس-لام را در آتش افکن-د، سوم فرعون است، چه-ارم س-امري است که گوس-اله را س-اخت، پنجم کس-ی است که که بنی اس-رائیل را از دین موس-ی
برگردانید. ششم همان شخصی که مسیحیان را از دین حضرت عیسی علیه السلام بازداشت. اما شش نفر دیگر از آخرین عبارتند از غاص-بان حق امیرالمؤمنین علیه السلام و معاویه و ذو الثدیین رئیس خوارج نهروان و ابن ملجم قاتل امیرالمؤمنین علیه السلام.(1)
1) . تفسیر قمی: ج 2ص449؛ تفسیر نور الثقلین: ج 5ص721؛ بحارالانوار: ج 30ص406 .
قرآن کریم
نهج البلاغه
ابن أبي الحديد، عبد الحميد بن هبة الله، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد، قم: مكتبة آية الله المرعشي النجفي، 1404 ق.
ابن أبي جمهور، محمد بن زين الدين، عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية، به تحقیق مجتبی عراقی، قم: دار سيد الشهداء للنشر، 1405 ق.
ابن أبي زينب، محمد بن ابراهيم، الغيبة للنعماني، به تصحیح علی اکبر غفاری، تهران: نشر صدوق، 1397 ق.
ابن بابويه، محمد بن على، الامالی، تهران: کتابچی، 1376.
ابن بابويه، محمد بن على، التوحید، قم: جامعه مدرسين، 1398 ق.
ابن بابويه، محمد بن على، الخصال، به تصحیح علی اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسين، 1362.
ابن بابويه، محمد بن على، صفات الشیعه، تهران: اعلمی، 1362.
ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع، قم: داوری، 1385.
ابن بابويه، محمد بن على، عيون أخبار الرضا عليه السلام، تهران: نشر جهان، 1378 ق.
ابن بابويه، محمد بن على، فضائل الشيعة، تهران: اعلمی، بیتا.
ابن بابويه، محمد بن على، كمال الدين و تمام النعمة، به تصحیح علی اکبر غفاری، تهران: اسلامیه، 1395 ق.
ابن بابويه، محمد بن على، معاني الأخبار، به تحقیق علی اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1403ق.
ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، به تحقیق علی اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1413 ق.
ابن بطريق، يحيى بن حسن، عمدة عيون صحاح الأخبار في مناقب إمام الأبرار، قم: جماعة المدرسين بقم، مؤسسة النشر الاسلامي، 1407 ق.
ابن حيون، نعمان بن محمد مغربى، دعائم الإسلام، قم: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، 1385 ق.
ابن شاذان قمى، أبو الفضل شاذان بن جبرئيل، الفضائل، قم: رضی، 1363.
ابن شاذان، محمد بن احمد،
مائة منقبة من مناقب أمير المؤمنين و الأئمة، قم: مدرسة الإمام المهدى عجّل الله تعالى فرجه الشريف، 1407 ق.
ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول، به تصحیح علی اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین، 1404 ق.
ابن شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على، متشابه القرآن و مختلفه، قم: دار بيدار للنشر، 1369 ق.
ابن طاووس، احمد بن موسى، بناء المقالة الفاطمية في نقض الرسالة العثمانية، قم: مؤسسة آل البيت عليهم السلام لإحياء التراث، 1411 ق.
ابن طاووس، على بن موسى،
إقبال الأعمال، تهران: دار الكتب الإسلاميه، 1409 ق.
التحصين لأسرار ما زاد من كتاب اليقين، قم: مؤسسة دار الكتاب، 1413ق.
ابن طاووس، على بن موسى، الطرائف في معرفة مذاهب الطوائف، به تحقیق علی عاشور، قم: خیام، 1400 ق.
ابن طاووس، على بن موسى، اليقين باختصاص مولانا عليّ عليه السلام بإمرة المؤمنين، قم: دارالکتاب، 1413 ق.
ابن طاووس، على بن موسى، سعد السعود للنفوس منضود، قم: دار الذخائر، بیتا.
ابن قولويه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، به تصحیح عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضوية، 1356.
اربلى، على بن عيسى، كشف الغمة في معرفة الأئمة، به تحقیق سیدهاشم رسولی محلاتی، تبریز: بنی هاشمی، 1381 ق.
استرآبادى، على، تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة، قم: مؤسسة النشر الإسلامي، 1409 ق.
انصاریان، حسین، تفسیر حکیم، قم: دارالعرفان.
بحرانى، هاشم بن سليمان، البرهان في تفسير القرآن، موسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامية، قم، 1415 ق.
برازش، علیرضا، تفسیر روایی اهل البیت(ع)، « http://alvahy.com »
برقى، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، قم: دار الكتب الإسلامية، 1371 ق.
بهاء الدين نيلى نجفى، على بن عبد الكريم، منتخب الأنوار المضيئة في ذكر القائم الحجّة عليه السلام، قم: مطبعة الخيام، 1360.
حافظ برسى، رجب بن محمد، مشارق أنوار اليقين في أسرار أمير المؤمنين عليه السلام، به تحقیق علی عاشور، بیروت: اعلمی، 1422 ق.
حسکانی، ابوالقاسم، سیمای امام علی علیه السلام در قرآن، ترجمه یعقوب جعفری، تهران: سازمان اوقاف و امور خیریه، انتشارات اسوه، 1387.
حسكاني، عبيد الله بن عبد الله، شواهد التنزيل لقواعد التفضيل، به تحقیق محمدباقر محمودی، تهران، التابعة لوزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامي، مجمع إحياء الثقافة الإسلامية، 1411 ق.
حسن بن على، امام يازدهم عليه السلام، التفسير المنسوب إلى الإمام الحسن العسكري عليه السلام، قم: مدرسة الإمام المهدي عجل الله تعالى فرجه الشريف، 1409 ق.
حلى، حسن بن سليمان بن محمد، مختصر البصائر، به تحقیق مشتاق مظفر، قم: مؤسسة النشر الإسلامي، 1421 ق.
حلى، حسن بن يوسف بن مطهر، كشف اليقين في فضائل أمير المؤمنين عليه السلام، به تحقیق حسین درگاهی، تهران: وزارات ارشاد، 1411 ق.
حلى، رضى الدين على بن يوسف بن المطه، العدد القويّة لدفع المخاوف اليومية، قم: كتابخانه آية الله مرعشى نجفى، 1408 ق.
خزاز رازى، على بن محمد، كفاية الأثر في النصّ على الأئمة الإثني عشر، قم: بیدار، 1401 ق.
ديلمى، حسن بن محمد،
أعلام الدين في صفات المؤمنين، قم: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، 1408 ق.
ديلمى، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلى الصواب، قم: الشريف الرضي، 1412 ق.
ساکی، عبدالصمد، تفسير ولائى قرآن كريم در اثبات ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام، قم: طوبای محبت، 1392.
شريف الرضي، محمد بن حسين، خصائص الأئمة عليهم السلام، به تحقیق محمدهادی امینی، مشهد: آستان قدس رضوی، 1406 ق.
شعيري، محمد بن محمد، جامع الأخبار، نجف، مطبعة حيدرية، بیتا.
شهيد ثانى، زين الدين بن على، منیة المرید، قم: مكتب الإعلام الإسلامي، 1409 ق.
شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعة، قم: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، 1409 ق.
صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات في فضائل آل محمّد صلّى الله عليهم، به تحقیق محسن بن عباسعلی کوچه باغی، قم: مكتبة آية الله المرعشي النجفي، 1404 ق.
طبرسى، احمد بن على، الإحتجاج على أهل اللجاج، مشهد: نشر مرتضی، 1403 ق.
طبرسى، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم: الشريف الرضى، 1412 ق.
طبرسى، على بن حسن، مشكاة الأنوار في غرر الأخبار، نجف: المكتبة الحيدرية، 1385 ق.
طبرسى، فضل بن حسن، إعلام الورى بأعلام الهدى، تهران: اسلامیه، 1390 ق.
طبرى آملى صغير، محمد بن جرير بن رستم، دلائل الإمامة، قم: بعثت، 1413 ق.
طبرى آملى، عماد الدين أبي جعفر محمد بن أبي القاسم، بشارة المصطفى لشيعة المرتضى، نجف: المكتبة الحيدرية، 1383ق.
طوسى، محمد بن الحسن، الامالی، قم: دار الثقافة، 1414 ق.
طوسى، محمد بن الحسن، الغیبه، قم: دار المعارف الإسلامية، 1411 ق.
طوسى، محمد بن الحسن، تهذيب الأحكام، تهران: دار الكتب الإسلاميه، 1407 ق.
عاملى نباطى، على من محمد بن على بن محمد بن يونس، الصراط المستقيم إلى مستحقي التقديم، نجف: المكتبة الحيدرية، 1384 ق.
عبد الصمد ساکی، تفسیر ولایی روایی قرآن کریم در اثبات ولایت امیرالمومنین از قرآن و سنت، قم: طوبای محبت، جلد 1 تا 4.
العروسى الحويزى، عبد على بن جمعة، تفسير نور الثقلين، قم: اسماعیلیان، 1415 ق.
عريضى، على بن جعفر، مسائل عليّ بن جعفر و مستدركاتها، قم: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، 1409 ق.
علامه حلى، حسن بن يوسف بن مطهر، كشف اليقين في فضائل أمير المؤمنين عليه السلام، تهران: وزارت ارشاد، 1411 ق.
علامه حلى، حسن بن يوسف بن مطهر، نهج الحقّ و كشف الصدق، بیروت: دار الكتاب اللبناني، 1982 م.
العلمية، 1380 ق.
فتال نيشابورى، محمد بن احمد، روضة الواعظين و بصيرة المتعظين، قم: انتشارات رضى، 1375.
الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام، قم: مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، 1406 ق.
قطب الدين راوندى، سعيد بن هبة الله، قصص الأنبياء عليهم السلام، مشهد: مركز پژوهش هاى اسلامى،1409 ق.
قطب الدين راوندى، سعيد بن هبة الله، الخرائج و الجرائح، قم: مؤسسه امام مهدى عجل الله تعالى فرجه الشريف، 1409ق.
قطب الدين راوندى، سعيد بن هبة الله، الدعوات، قم: انتشارات مدرسه امام مهدى( عجل الله تعالى فرجه الشريف)، 1407 ق.
قمى، على بن ابراهيم، تفسیر القمی، قم: دار الكتاب، 1404 ق.
کربلایى، جواد، الأنوار الساطعة فى شرح الزیارة الجامعة، به تحقیق محسن اسدی، قم: دار الحدیث، بیتا.
كشى، محمد بن عمر، رجال الكشي- إختيار معرفة الرجال، مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، 1409ق.
كلينى، محمد بن يعقوب، الکافی، تهران: دار الكتب الإسلامية، 1407 ق.
كوفى، فرات بن ابراهيم، تفسیر فرات الکوفی، تهران: مؤسسة الطبع و النشر في وزارة الإرشاد الإسلامي، 1410 ق.
مازندرانی، ابن شهرآشوب، مناقب آل أبي طالب، به تحقیق محمدحسین آشتیانی و هاشم رسولی، قم: علامه، 1379 ق.
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، زاد المعاد- مفتاح الجنان، بیروت: موسسة الأعلمي للمطبوعات، 1423 ق.
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحارالانوار، بیروت: دار إحياء التراث العربي، 1403.
مفيد، محمد بن محمد، الاختصاص، قم: الموتمر العالمى لالفية الشيخ المفيد، 1413 ق.
مفيد، محمد بن محمد، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، قم: كنگره شيخ مفيد، 1413 ق.
مفيد، محمد بن محمد، الافصاح، قم: كنگره شيخ مفيد، 1413 ق.
مفيد، محمد بن محمد، الامالی، قم: كنگره شيخ مفيد، 1413 ق.
الموسوى، فخار بن معد، إيمان أبي طالب( الحجة على الذاهب إلى كفر أبي طالب)، به تحقیق محمد بحر العلوم، قم: دار سيد الشهداء للنشر، 1410 ق.
نورى، حسين بن محمد تقى، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، 1408 ق.
ورام بن أبي فراس، مسعود بن عيسى، مجموعة ورّام، قم: مكتبه فقيه، 1410 ق.
هلالى، سليم بن قيس،
كتاب سليم بن قيس الهلالي، قم: هادی، 1405 ق.