بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث فارسی - عربی جلد 1

مشخصات كتاب

سرشناسه : محمدی ری‌شهری، محمد، ۱۳۲۵ -

عنوان قراردادی : الجنه والنار فی‌الکتاب والسنه. فارسی - عربی

عنوان و نام پديدآور : بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث، فارسی - عربی / محمد محمدی‌ری‌شهری ، با همکاری رسول موسوی؛مترجم حمیدرضا شیخی.

مشخصات نشر : قم: موسسه علمی‌فرهنگی دارالحدیث،سازمان چاپ و نشر ، ۱۳۸۹ .

مشخصات ظاهری : ۲‌ج.

فروست : پژوهشکده علوم و معارف حدیث؛ ۲۱۷.

شابک : ۲۲۰۰۰۰ ریال : دوره‌978-964-493-536-7: ؛ ج.۱‌978-964-493-537-4: ؛ ج. ۲: 978-964-493-538-1

يادداشت : ج. ۲ ( چاپ اول : ۱۳۸۹ ).

يادداشت : ج.۲ (چاپ دوم: ۱۳۹۰).

یادداشت : کتابنامه.

موضوع : بهشت (اسلام)

موضوع : بهشت (اسلام) -- احادیث

موضوع : بهشت (اسلام) -- جنبه‌های قرآنی

موضوع : دوزخ -- احادیث

موضوع : دوزخ -- جنبه‌های قرآنی

شناسه افزوده : موسوی، سیدرسول، ۱۳۴۰ -

شناسه افزوده : شیخی، حمیدرضا، ۱۳۳۷ -، مترجم

شناسه افزوده : دار الحدیث. مرکز چاپ و نشر

رده بندی کنگره : BP۲۲۲/۶۵/م۲۸ج۹۰۴۱ ۱۳۸۹

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۴۴

شماره کتابشناسی ملی : ۲۵۶۶۷۱۸

اشاره

پيش گفتار

اشاره

پيش گفتاربهشت و دوزخ ، بنيادى ترين مسئله در حوزه معارف مرتبط با جهان شناسى ، انسان شناسى و دين شناسى است . از نگاه قرآن ، حكمت غايى و هدف نهايى آفرينش انسان و جهان ، بازگشت به خداوند متعال است ، و اگر اين هدف نباشد ، نه تنها آفرينش انسان ، بلكه آفرينش جهان ، باطل و بيهوده است . قرآن ، در تبيين هدفدار بودن خلقت انسان مى فرمايد : «أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَـكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ . ⁽¹⁾آيا گمان بُرده ايد كه ما شما را بيهوده آفريده ايم و به سوى ما باز نمى گرديد؟!» همچنين ، هدفدار بودن خلقت جهان را چنين تبيين مى نمايد : «وَ مَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَيْنَهُمَا بَـطِلاً ذَ لِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُواْ فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنَ النَّارِ * أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَـتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِى الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ . ⁽²⁾ما ، آسمان و زمين و ميان آن دو را، پوچ نيافريديم. اين ، گمان كسانى است كه

.

كافر شدند. پس واى بر كسانى كه كافر شدند از آتش جهنّم ! يا [ گمان مى بريد ]ما كسانى را كه ايمان آوردند و كار نيك انجام دادند، همسانِ تباهكاران زمين قرار مى دهيم و يا تقواپيشگان را همانند فاجران قرار مى دهيم ؟!» . و نيز مى فرمايد : «أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُواْ السَّيِّئاتِ أَن نَّجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ سَوَآءً مَّحْيَاهُمْ وَ مَمَاتُهُمْ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ * وَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَ لِتُجْزَى كُلُّ نَفْسِ بِمَا كَسَبَتْ وَ هُمْ لَا يُظْـلَمُونَ . ⁽¹⁾آيا كسانى كه مرتكب كارهاى بد شده اند ، پنداشته اند كه آنان را مانند كسانى قرار مى دهيم كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده اند ، كه زندگى و مرگشان يكسان است ؟! چه بد ، داورى مى كنند! و خدا ، آسمان ها و زمين را به حق آفريده است و تا هر كس به [ موجب] آنچه به دست آورده، پاداش يابد و به آنان ، ستم نخواهد شد» . با تأمّل در اين آيات و آيات مشابه آنها معلوم مى شود كه مقصود از بازگشت به خداوند متعال ، رستاخيز انسان و حضور وى در صحنه قيامت و ديدن دستاورد كارهاى نيك خويش به صورت درجات بهشت است ، و يا رو به رو شدن با حاصل كارهاى نارواى خود در قالب دَرَكات دوزخ . بنا بر اين ، همه آنچه در تبيين «حكمت آفرينش» در قرآن و حديث آمده ، مقدّمه اين هدف نهايى است . به سخن ديگر ، حكمت آفرينش انسان ، اين است كه وى با به كار گيرى انديشه و عقل ، با آفريدگار خود ، آشنا شود و با به كار بستن برنامه هايى كه او از

.

گزارشِ اجمالى كتاب

طريق پيامبران خود براى سعادت دنيا و آخرت انسان ، ارائه كرده ، به سوى رحمت مطلق خداوند ، ره سپار گردد و براى هميشه از بهترين زندگى ها برخوردار شود . البتّه انسان اگر فرمان عقل را ناديده گرفت و به جاى پيروى از آن ، تسليم هوس هاى حيوانى خود شد ، آينه دلش زنگار مى گيرد ، خدا را فراموش مى كند و بدين سان ، از رحمت گسترده او دور مى گردد و بدترين گونه زندگى ابدى را براى خود ، رقم مى زند .

گزارشِ اجمالى كتابكتابى كه در برابر شماست ، جمع بندى معارف قرآن و احاديث اسلامى در باره جايگاه ابدى نيكوكاران و سرنوشت حتمى تبهكاران ، با نظمى نوين و تحليل هاى مورد نياز است كه در دو بخش ، ارائه مى شود : بخش يكم ، در باره بهشت و جايگاه ابدى نيكوكاران و مباحث مربوط به آن است . در فصل نخست اين بخش ، كاربردهاى كلمه «جنّت» در قرآن و حديث ، ارائه مى شود و در فصل هاى بعدى ، جنّتِ موعود در عالم آخرت ، بررسى مى گردد . در فصل دوم ، پس از گزارش احاديث مربوط به آفرينش بهشت و دوزخ ، آراى مختلف در اين باره ، نقد و بررسى مى شوند . در فصل سوم ، به مشهورترين نام ها و اوصافى اشاره شده كه در قرآن و احاديث ، براى بهشت موعود ، به كار رفته اند و ساير موارد (مانند : «غرفه» و

.

«روضه») ، ضمن مباحث بعدى مطرح مى گردند . جاذبه هاى مادّى و معنوى بهشت ، موضوع فصل چهارم است . در اين فصل ، جاذبه هاى ديدارى ، خوردنى هاى لذيذ ، آشاميدنى هاى گوارا ، آوازهاى خوش ، همسرانِ زيبا ، خدمتكارانِ مرواريدگون و مَركب هاى راهوار بهشت ، به تفصيل ، گزارش شده اند و افزون بر اين ، تأكيد گرديده كه در بهشت ، هر چه دل بخواهد و ديده از آن لذّت بَرَد ، وجود دارد ؛ امّا بالاترين لذّت در بهشت ، خشنودى خدا و محبّت و ديدار قلبى اوست . در فصل پنجم ، به آنچه در بهشت (مانند : خستگى ، ترس ، غم ، بيمارى هاى جسمى و روحى ، خواب و پيرى) وجود ندارد ، اشاره شده است . همه آيات و احاديثى كه در باره بهشت وارد شده اند ، به گونه اى مخاطب را تشويق مى كنند كه همه تلاش خود را براى رسيدن به آن ، به كار گيرد ؛ ولى شمارى از آنها به طور ويژه به اين موضوع پرداخته اند ، مانند : آنچه ارزش غير قابل تصوّر بهشت و آسان بودن دستيابى به آن را گزارش كرده است ، يا آنچه بر ياد كردنِ بهشت و اجتناب از غفلت از آن ، دلالت دارد . اين آيات و احاديث ، در فصل ششم ، تنظيم گرديده اند . در فصل هاى هفتم تا سيزدهم نيز راه هاى رسيدن به بهشت و زمينه ها و عوامل تكوينى ، اعتقادى ، اخلاقى و عملى ورود به جايگاه نيكان در عالم آخرت ، ارائه مى شوند . تنوّع بيان و تفاوت تعابير احاديث در تبيين راه هاى ورود به بهشت ، موجب گرديد كه اين موضوع ، در چند فصل ، تنظيم شود تا براى مخاطب ، جاذبه بيشترى داشته باشد ؛ امّا موانع اعتقادى ، اخلاقى و عملىِ ورود به بهشت ، تنها در يك فصل ، يعنى فصل چهاردهم ، جاى گرفت .

.

در فصل پانزدهم ، شمارى از نظام هاى حاكم بر بهشت ، گزارش شده اند ، مانند : اجازه نامه بهشت ، نخستين كسانى كه وارد بهشت مى شوند ، و آخرين پيامبران و مردمانى كه وارد آن مى گردند . بهشت ، درجات و مراتب مختلفى دارد كه بر اساس معرفت و عمل ، ميان بهشتيان ، تقسيم مى شوند ؛ يعنى هر كس كه از معرفت بيشترى برخوردار است و كارهاى نيكوترى انجام داده است ، درجه بالاترى دارد و از لذايذ بيشترى بهره مند مى گردد . فصل شانزدهم ، به گزارش هايى در اين باره اختصاص دارد . در آخرين فصل از بخش نخستِ اين مجموعه ، اهل بهشت بودن شمارى از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله و خاندان ايشان ، بيان شده و اين ، بِدان معناست كه آنها تا پايان زندگى ، از راه حق ، منحرف نخواهند شد . بخش دوم اين كتاب ، سرنوشت حتمى و خطرناك تبهكاران را از منظر قرآن و احاديث اسلامى ، تبيين مى نمايد . در مقدّمه اين بخش ، حكمت خلقت دوزخ و ماهيت كيفرهاى اُخروى ، بررسى مى شوند و در ادامه ، نام هاى دوزخ ، هشدارهاى خداوند متعال و پيشوايان الهى در باره دوزخ ، تشويق به يادآورى اين جايگاهِ وحشتناك و پناه بردن از آن به خدا ، ويژگى هاى دوزخ ، آزارهاى روانى دوزخيان ، ويژگى هاى اهل دوزخ ، زندگى و حالات گوناگون آنان ، آنچه انسان را گرفتار چنين سرنوشت شومى مى كند ، و آنچه مانع اين گرفتارى مى گردد ، در يازده فصل ، ارائه مى گردند . در فصل دوازدهمِ اين بخش ، نظام حاكم بر سراى ابدىِ تبهكاران ، با عنوان «نظام جهنم» مطرح مى شود و در فصل پايانى به شمارى از كسانى كه در قرآن و

.

روش تدوين كتاب

احاديث اسلامى ، دوزخى بودن آنان پيشگويى شده ، اشاره مى گردد .

روش تدوين كتابروش ما در بررسى و كاوش و مستندسازى مباحث در اين مجموعه ، متّكى به عناصر زير است : ۱ . از ديدگاه ما ، احاديثى كه از خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده اند ، در واقع ، حديث پيامبر خدايند ، همان گونه كه امام رضا عليه السلام فرمود : إنّا عَنِ اللّهِ و عَن رَسولِهِ نُحَدِّثُ . ⁽¹⁾ما از طرف خدا و پيامبر او سخن مى گوييم . نيز امام صادق عليه السلام مى فرمايد : حَديثى حَديثُ أبى ، و حَديثُ أبى حَديثُ جَدّى ، و حَديثُ جَدّى حَديثُ الحُسَينِ عليه السلام ، و حَديثُ الحُسَينِ حَديثُ الحَسَنِ عليه السلام ، و حَديثُ الحَسَنِ حَديثُ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام ، و حَديثُ أميرِ المُؤمِنينَ حَديثُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، و حَديثُ رَسولِ اللّهِ قَولُ اللّهِ عز و جل . ⁽²⁾سخن من ، سخن پدرم است و سخن پدرم ، سخن جدّم است و سخن جدّم ، سخن حسين است و سخن حسين ، سخن حسن است و سخن حسن ، سخن امير مؤمنان و سخن امير مؤمنان ، سخن پيامبر خداست و سخن پيامبر خدا ، سخن خداوند عز و جل است . به همين دليل ، در اين كتاب ، از همه احاديثِ روايت شده از پيامبر صلى الله عليه و آله و

.

خاندان او ، يكسان بهره گرفته شده است . ۲ . كوشيده ايم تا در حدّ توان ، همه احاديث مربوط به هر موضوع را از منابع گوناگونِ شيعه و اهل سنّت ، به طور مستقيم ، استخراج و گردآورى كنيم و با بهره گيرى از نرم افزارهاى رايانه اى ، آنها را روى برگه هاى مخصوص ، تنظيم نماييم تا زمينه گزينش كامل ترين ، موثّق ترين و كهن ترينِ آنها فراهم آيد . در مورد استفاده از دعاها نيز جز در مواردى اندك ، تنها از ادعيه اى كه مستند به پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام هستند ، بهره گرفته ايم . ۳ . سعى كرده ايم از آوردن احاديث تكرارى پرهيز نماييم ، جز در اين موارد : الف ـ آن جا كه نكته مهمّى در تفاوت واژه ها و اصطلاحات ، نهفته بوده است ؛ ب ـ در مواردى كه متن حديث ، در متون شيعه و اهل سنّت ، تفاوت داشته است ؛ ج ـ آن جا كه متن حديث ، بيش از يك سطر نبوده و مربوط به دو باب بوده است . ۴ . در مواردى كه متن هاى رسيده از پيامبر خدا و امامان عليهم السلام ، متعدّد بوده اند ، حديث پيامبر صلى الله عليه و آله در متن ، و نشانى احاديث ائمّه عليهم السلام با ذكر عنوان و منبع ، در پانوشت مى آيد ، مگر آن كه حديث آنان ، نكته تازه اى داشته باشد كه در اين صورت ، آن حديث نيز در متن ، آورده مى شود . ۵ . در هر موضوع ، پس از ذكر آيات مربوط به آن ، احاديث پيشوايان ، به ترتيب زمانى (از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله تا امام مهدى عليه السلام ) آورده مى شوند ، مگر آن كه حديثى در تفسير آياتِ ياد شده باشد (كه در اين صورت ، پيش از احاديث ديگر

.

مى آيد) ، يا آن كه تناسب موضوعى احاديث ، ترتيب ديگرى را ايجاب كند . ۶ . در آغاز هر حديث ، تنها نام پيامبر صلى الله عليه و آله يا امامى را آورده ايم كه حديث از او نقل شده است ، مگر آن كه راوى ، فعل آنان را نقل كرده باشد ، يا سؤال و جوابى در ميان باشد و يا راوى ، سخنى را در متن حديث آورده باشد كه كلام پيامبر صلى الله عليه و آله يا آن امام نيست . ۷ . به دليل تعدّد نام ها و لقب هاى پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان عليهم السلام ، نام واحدى را براى هر يك از آنان برگزيده ايم كه به صورت ثابت ، در اوّلِ روايت مى آيد و بر شخص مورد نظر ، دلالت مى كند . ۸ . در پانوشت ها ، منابع احاديث ، به ترتيب معتبرترينِ آنها تنظيم شده اند ؛ ليكن گاه به دليلى كه بر محقّقان پوشيده نيست (از جمله : پرهيز از تكرار ، اختلاف منابع يا راوى و يا شخصى كه از او روايت شده) ، اين ترتيب را پس از نخستين منبع ، مراعات نكرده ايم . ۹ . هر گاه دسترس به منابع اوّليه ممكن بوده ، حديث ، مستقيما از آنها نقل گرديده است . آن گاه ، نشانىِ بحار الأنوار (در احاديث شيعه) و كنز العمّال (در احاديث اهل سنّت) به عنوان دو منبع اساسى و جامع حديث شيعه و اهل سنّت ، افزوده شده است . ۱۰ . پس از ذكر منابع ، گاه با نشانه «ر. ك : » ، به منابع ديگر ، ارجاع داده شده است ؛ چرا كه در مواردى ، متن ارجاعى ، با متن نقل شده ، تفاوت بسيار دارد؛ ولى در عين حال ، با متن اصلى و موضوع بحث ، مرتبط است . ۱۱ . ارجاع به ابواب ديگر اين كتاب ، به جهت تناسب و اشتراك محتوايى ميان احاديث آنهاست .

.

۱۲ . هدف از «درآمد»هايى كه براى فصل هاى كتاب ، نوشته شده اند و نيز توضيحات و استنتاج هايى كه در پىِ احاديث آمده اند ، ارائه چشم انداز كلّى روايات آن بخش يا آن فصل است . گاه هم به توضيح و تبيين برخى از مفاهيم دشوار و پيچيده احاديث ، پرداخته شده است . ۱۳ . مهم ترين نكته در اين شيوه ، كوشش در حدّ توان براى تأييد اطمينان آور صدور احاديث هر باب از معصوم است كه به كمك قرائن عقلى و نقلى براى اثبات محتواى احاديث ، صورت پذيرفته است . ۱۴ . يكى از آداب مهمّ نقل حديث، چگونگى نسبت دادن آن به پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام است. كلينى در الكافى از امام على عليه السلام روايت كرده است : إذا حَدَّثتُم بِحَديثٍ فَأَسنِدوهُ إلَى الَّذى حَدَّثَكُم ؛ فَإِن كانَ حَقّا فَلَكُم و إن كانَ كَذِبا فَعَلَيهِ . ⁽¹⁾هنگامى كه حديثى را نقل مى كنيد ، آن را به كسى نسبت دهيد كه آن را روايت نموده است . در اين صورت ، اگر [حديث] درست باشد ، به سود شماست و اگر دروغ باشد ، بر عهده راوى است . بنا بر اين ، براى رعايت احتياط ، توصيه اكيد داريم كه كسانى كه مى خواهند از اين كتاب يا ساير كتب روايى ، حديثى براى ديگران نقل كنند ، آن را مستقيما به پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام نسبت ندهند ؛ بلكه حديث را از طريق منبعى كه آن را روايت كرده است ، به آنان منسوب نمايند . براى نمونه ، نگويند : «پيامبر صلى الله عليه و آله چنين فرمود» يا : «امام عليه السلام چنين فرمود» ؛ بلكه بگويند : «فلان كتاب، از پيامبر صلى الله عليه و آله چنين روايت كرده است» و يا بگويند : «از پيامبر صلى الله عليه و آله چنين روايت شده است» .

.

قدردانى و سپاس

قدردانى و سپاسخداوند منّان را سپاس گزارم كه به ما توفيق تدوين اين مجموعه روشنگر را عنايت فرمود و از همه همكاران عزيز و بزرگوارم در «پژوهشكده علوم و معارف حديث» كه مرا در گردآورى ، تدوين ، ارزيابى ، تصحيح ، ويرايش و نشر آن مساعدت نمودند ، صميمانه تشكّر مى كنم ، بويژه از فاضل گران قدر ، جناب آقاى سيّد رسول موسوى كه با همكارى و تلاش ايشان ، اين كتاب به ثمر رسيد . همچنين از مترجم توانا ، جناب آقاى حميدرضا شيخى كه با ترجمه دقيق ، روان و زيباى خود ، زمينه بهره مندى پارسى زبانان را از اين كتابْ فراهم ساخت ، صميمانه سپاس گزارم . از خداوند منّان براى همه آنان ، پاداشى در خور فضل حضرتش مسئلت دارم و از او عاجزانه مى خواهم عاقبت همه ما را ختم به خير فرمايد وما را از آتش دوزخ ، رهايى بخشد و در بهشت جاويد ، در كنار اولياى خود ، بپذيرد . ربّنا! تقبّل منّا إنّك أنت السميع العليم . محمّد محمّدى رى شهرى ۲۳ / ۱۰ / ۱۳۸۸ ۲۷ محرّم الحرام ۱۴۳۱

.

بخش يكم : بهشت

اشاره

بخش يكم : بهشتفصل يكم : معانى بهشت در قرآنفصل دوم: آفرينش بهشتفصل سوم: نام هاى بهشتفصل چهارم: ويژگى هاى بهشتفصل پنجم: آنچه در بهشت نيستفصل ششم: تشويق به طلبيدن بهشتفصل هفتم: عوامل بهشتى شدنفصل هشتم: باغ هاى بهشتفصل نهم: نهال هاى بهشتفصل دهم: هزينه ساخت بهشتفصل يازدهم: گنج هاى بهشتفصل دوازدهم: كليدهاى بهشتفصل سيزدهم: كسانى كه بهشت برايشان ضمانت شده استفصل چهاردهم: موانع ورود به بهشتفصل پانزدهم: نظام بهشتفصل شانزدهم: درجات بهشتفصل هفدهم: نويد داده شدگان به بهشت

.

. .

درآمد

واژه شناسى «جنّت»

درآمدواژه شناسى «جنّت»واژه «جنّت» در لغت عرب ، از ريشه «جنن» ـ به معناى «ستر (پوشيدگى و حفاظ داشتن)» ـ ، همان باغ يا بستان است كه زمين آن ، به سبب تراكم بسيار درختان يا گل ها ، از ديده پوشيده مى ماند . ابن فارس در اين باره مى گويد : الجيم و النون أصل واحد وهو السترو التستر ... والجنة البستان وهو ذاك لأن الشجر بورقه يستر . ⁽¹⁾جيم و نون ، يك ريشه است و آن ، پوشش و پوشاندن است ... و جنّت ، بوستان است و چنين بودنش ، براى اين است كه درختان ، با برگ هايشان [زمينى را ]مى پوشانند . همچنين ، بستان و يا نخلستانى كه پيرامون آن ، محصور شده و درون آن از نظر ، پنهان است ، «جنّت» ناميده مى شود . ⁽²⁾برخى از لغت شناسان بر اين باورند كه واژه «جنّت» در كلام عرب ، جز به باغى كه در آن ، درخت هاى خرما و انگور باشند ، اطلاق نمى گردد و در غير اين صورت ، «حديقه» گفته مى شود . ⁽³⁾

.

در مقابل ، خليل بن احمد فراهيدى ، «جنّت» را به «حديقه» تفسير كرده است : الجنّة : الحديقة ، وهى بستان ذات شجر ونزهة . ⁽¹⁾جنّت ، حديقه است ، و حديقه ، بوستان داراى درخت و تفرّجگاه است . برخى از لغت شناسان ، وجه نام گذارى جايگاه نيكوكاران در سراى جاويد به «جنّت» را كثرت درختان و سايه هاى آن مى دانند ⁽²⁾و برخى ، مستور بودن نعمت هاى آن در اين جهان براى ما . ⁽³⁾گفتنى است كه وجه دوم ، از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نيز در پاسخ يزيد بن سلام ـ كه از علّت نام گذارى بهشت به «جنّت» از ايشان پرسيد ـ نقل شده است : لأنَّها جَنينَةٌ خيَرَةٌ نَقيَّةٌ و عندَ اللّهِ تَعالى ذكرُهُ ، مَرضيَّةٌ . ⁽⁴⁾براى اين كه بهشت ، پوشيده ، اندوخته ، پاك و در نزد خداى بلندمرتبه ، مورد رضايت است . علّامه مجلسى در تبيين جمله «لأنَّها جَنينَة» مى گويد : أي مستورة عن الخلق ولا يستر إلا ما كان خيرة . ⁽⁵⁾يعنى از خلق ، پوشيده است و جز اندوخته هم چيزى پوشيده نمى شود . راغب اصفهانى به هر دو وجه تسميه اشاره كرده ، مى گويد : والجنة كل بستان ذى شجر يستر بأشجاره الأرض ، قال عزوجل : «لَقَد كَانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِم آيَةٌ جَنَّتانِ عَن يَمينٍ وَشِمالٍ» ⁽⁶⁾«وَبَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ» ⁽⁷⁾«وَلَولا إذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ» ⁽⁸⁾قيل : وقد تسمى الاشجار الساترة جنة ، وعلى ذلك

.

واژه «جنّت» در قرآن و حديث

حمل قول الشاعر : * من النّواضح تَسقى جنّة سحقا * وسميت الجنة إما تشبيها بالجنة في الارض وإن كان بينهما بون ، وإما لستره نعمها عنّا المشار إليها بقوله تعالى : «فَلا تَعلَمُ نَفسٌ ما أخفِىَ لَهُم مِن قُرَّةٍ أعيُنٍ» ⁽¹⁾. ⁽²⁾جنّت ، هر بوستان داراى درختانى است كه درختانش ، زمين آن را مى پوشانند . خداوند عز و جل فرموده است : «براى سبائيان در محلّ سكونتشان ، دو باغ در سمت چپ و راست بود» ، «و دو باغشان را به دو باغى ديگر ، تبديل كرديم» و «چرا وقتى تو به باغت وارد شدى» گفته شده كه به درختان پوشاننده[ى زمين ]«جنّت» گفته مى شود و بر همين نظر ، اين گفته شاعر حمل مى شود : «از شتران آبكشى كه باغ را به سختى ، آب مى دهند» . بهشت ، «جنّت» ناميده شده ، يا به جهت شباهتى كه ميان باغ هاى زمين و بهشت وجود دارد، هرچند فاصله زيادى ميان آنهاست ويا به خاطر پوشيده بودن نعمت هاى آن از ماست كه در اين گفته خداى بلندمرتبه ، به آن اشاره شده است : «و هيچ كس از آن مايه شادمانى كه براى ايشان اندوخته شده ، خبر ندارد» . امّا به نظر «آرتورجِفْرى»، ريشه واژه «جنّت»، آرامى يا سُريانى است كه در اين زبان ها تخصيص معنايى يافته و به معناى «پاداش نيكوكاران» به كار رفته است . هورو ويتس ، ريشه اين واژه را از فرهنگ و دين يهود مى داند و آن را با تركيب «gan eden (بهشت آسمانى)» كه در تورات (سِفْر پيدايش : ۲ / ۱۰۹) به كار رفته ، هم معنا مى شمرد . ⁽³⁾

واژه «جنّت» در قرآن و حديثواژه «جنّت» و مشتقّات آن در قرآن ، ۱۴۷ بار در چهار معنا به كار رفته است : ۱ . بهشت آدم ابو البشر ، يعنى جايگاهى كه وى و همسرش حوّا ، قبل از منتقل شدن به دنيا در آن جا زندگى مى كردند و از آسايش كامل ، برخوردار

.

بودند . ⁽¹⁾۲ . بهشت دنيا ، يعنى باغ و بستان هايى كه در جهانِ پيش از مرگ وجود دارد . ۳ . بهشت برزخ ، يعنى جايگاه ارواح نيكوكاران در جهان پس از مرگ . ۴ . بهشت موعود در عالم آخرت . ⁽²⁾گفتنى است كه در قرآن كريم ، واژه «جنّت» در معناى نخست ، شش بار ، ⁽³⁾در معناى دوم ، ۲۵ بار ، ⁽⁴⁾در معناى سوم ، يك بار ⁽⁵⁾و در معناى چهارم ، ۱۱۷ بار ⁽⁶⁾به

.

كار رفته است . البتّه در قرآن ، از بهشت موعود در عالم آخرت ، با نام هاى ديگرى نيز ياد شده است ، مانند : «فردوس» ، «دار السلام» و «دار المُقامه» . ⁽¹⁾در مجموع ، در ۳۳۷ آيه قرآن ، ⁽²⁾با الفاظ گوناگون ، به جايگاه نيكوكاران در آخرت ، اشاره شده است . در احاديث اسلامى ، مفاهيم چهارگانه قرآنى «جنّت» ، تفسير و تبيين گرديده است .

.

معاني الجنّة في القرآن۱ / ۱جَنَّةُ آدَمَالكتاب«وَ قُلْنَا يَادَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَ كُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَ لَا تَقْرَبَا هَـذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّــلِمِينَ» . ⁽¹⁾

«وَيَـادَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَـذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّــلِمِينَ» . ⁽²⁾

راجع : طه : ۱۲۰ ـ ۱۲۱ .

الحديث۶۴۷۲.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُ يَومٍ طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ يَومُ الجُمُعَةِ ؛ فيهِ خُلِقَ آدَمُ ، و فيهِ اُدخِلَ الجَنَّةَ ، و فيه اُخرِجَ مِنها . ⁽³⁾.

فصل يكم : معانى بهشت در قرآن

۱ / ۱ بهشتِ آدم

فصل يكم : معانى بهشت در قرآن۱ / ۱بهشتِ آدمقرآن« و گفتيم : اى آدم ! تو و همسرت در بهشت ، ساكن شويد و از هر كجاى آن مى خواهيد ، فراوان بخوريد ؛ ولى به اين درخت ، نزديك نشويد ، كه از ستمكاران خواهيد بود» .

« و اى آدم ! تو و همسرت در بهشت ، ساكن شويد و از هر جا كه مى خواهيد ، بخوريد ؛ ولى به اين درخت ، نزديك نشويد ، كه از ستمكاران خواهيد بود » .

ر . ك : طه : آيه ۱۲۰ ـ ۱۲۱ .

حديث۶۴۶۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين روزى كه خورشيد در آن طلوع كرده ، روز جمعه است . در چنين روزى ، آدم آفريده شد ، در چنين روزى به بهشت در آورده شد و نيز در چنين روزى ، از آن بيرون رانده شد .

.

۶۴۶۸.مسند ابن حنبل عن عبد الرحمن بن شيبة :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّما كانَ لَبثُ آدَمَ و حَوّاءَ فِيالجَنَّةِ حَتّى اُخرِجا مِنها سَبعَ ساعاتٍ مِن أيّامِ الدُّنيا ، حَتّى أهبَطَهُمَا اللّهُ مِن يَومِهِما ذلِكَ . ⁽¹⁾۶۴۶۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلامـ في خُطبَةٍ لَهُ يَصِفُ فيها الأرضَ و دَحوَها عَلَى الماءِ ـ: فَلَمّا مَهَّدَ أرضَهُ ، و أنفَذَ أمرَهُ ، اِختارَ آدَمَ عليه السلام خيرَةً مِن خَلقِهِ ، و جَعَلَهُ أوَّلَ جِبِلَّتِهِ ⁽²⁾، و أسكَنَهُ جَنَّتَهُ ، و أرغَدَ فيها اُكُلَهُ . ⁽³⁾۶۴۶۶.عُدّة الداعي :عنه عليه السلامـ في خُطبَةٍ لَهُ يَذكُرُ فيها ابتِداءَ خَلقِ السَّماءِ والأرضِ ـ: ثُمَّ أسكَنَ سُبحانَهُ آدَمَ دارا أرغَدَ فيها عَيشَهُ ، و آمَنَ فيها مَحَلَّتَهُ ، و حَذَّرَهُ إبليسَ و عَداوَتَهُ ، فَاغتَرَّهُ عَدُوُّهُ نَفاسَةً عَلَيهِ بِدارِ المُقامِ و مُرافَقَةِ الأَبرارِ ، فَباعَ اليَقينَ بِشَكِّهِ ، وَالعَزيمَةَ بِوَهنِهِ ، وَاستَبدَلَ بِالجَذَلِ ⁽⁴⁾وَجَلاً ⁽⁵⁾، وَ بِالاِغتِرارِ نَدَما . ثُمَّ بَسَطَ اللّهُ سُبحانَهُ لَهُ في تَوبَتِهِ ، و لَقّاهُ كَلِمَةَ رَحمَتِهِ ، و وَعَدَهُ المَرَدَّ إلى جَنَّتِهِ . ⁽⁶⁾۶۴۶۵.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :رَنَّ ⁽⁷⁾إبليسُ أربَعَ رَنّاتٍ : أوَّلُهُنَّ يَومَ لُعِنَ ، و حينَ اُهبِطَ إلَى الأَرضِ ، وحينَ بُعِثَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله عَلى حينِ فَترَةٍ مِنَ الرُّسُلِ ، وحينَ اُنزِلَت اُمُّ الكِتابِ .

ونَخَرَ ⁽⁸⁾نَخرَتَينِ : حينَ أكَلَ آدَمُ مِنَ الشَّجَرَةِ ، وحينَ اُهبِطَ مِنَ الجَنَّةِ . ⁽⁹⁾.

۶۴۶۴.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مدّت درنگ آدم و حوّا در بهشت ، تا زمانى كه از آن ، بيرون رانده شدند ، هفت ساعت از روزهاى دنيا بود و در همان روز ، خداوند ، آن دو را [به زمين ]فرستاد .۶۴۶۲.امام باقر عليه السلام :امام على عليه السلام ـ در سخنانى كه در آن ، پيدايش زمين و گسترش يافتن آن بر روى آب را توصيف نمود ـ :[ خداوند ]چون زمينش را آماده ساخت و فرمانش را اجرا كرد ، آدم عليه السلام را از ميان آفريدگانش برگزيد و او را نخستين آفريده خود [ از نوع انسان ]قرار داد و او را در بهشتش اسكان داد و در آن براى او ، [ميوه ها و] خوراكى هاى فراوان و گوارا قرار داد .۶۴۶۱.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلامـ در سخنانى كه در آن ، آغاز آفرينش آسمان و زمين را توصيف نمود ـ: سپس خداوندِ پاك ، آدم را در سرايى جاى داد كه زندگى اش را در آن ، پُر ناز و نعمت قرار داده بود ، و جاىِ باشِ او را امن گردانيد و او را از ابليس و دشمنى اش [ با آدم ] بر حذر داشت ؛ امّا دشمن او ـ كه به زندگى آدم در سراى جاويدان و همنشينى اش با نيكان ، رشك مى بُرد ـ او را فريفت و در نتيجه ، آدم عليه السلام يقين را به شكّش ، و عزم [و نيرومندى] را به سستى اش فروخت و دل شادى[اش] را به دلهره بدل كرد و از فريب خوردن ، پشيمان شد . سپس خداوندِ پاك ، راه توبه را براى او گشود و كلمه رحمتش را به وى آموخت و بازگشت به بهشتش را به او وعده داد .۶۴۶۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :ابليس ، چهار بار فغان بر آورْد : اوّلين بار ، روزى كه لعنت شد ؛ دوم ، زمانى كه به زمين فرو فرستاده شد ؛ سوم ، زمانى كه محمّد صلى الله عليه و آله پس از وقفه اى در ارسال پيامبران ، به پيامبرى مبعوث شد ؛ و چهارم ، زمانى كه اُمّ الكتاب ( سوره فاتحه ) فرو فرستاده شد .

نيز دو بار ، خُرّه كشيد : يك بار ، زمانى كه آدم از درخت خورد ، و بار دوم ، زمانى كه از بهشت فرود آمد . .

۶۴۵۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن الحسين بن ميسر :سَأَلتُ أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام عَن جَنَّةِ آدَمَ عليه السلام ؟ فَقالَ :

جَنَّةٌ مِن جِنانِ الدُّنيا ، تَطلع فيهَا الشَّمسُ وَالقَمَرُ ، و لَو كانَت مِن جِنانِ الآخِرَةِ ما خَرَجَ مِنها أبَدا . ⁽¹⁾۱ / ۲جَنَّةُ الدُّنياالكتاب«وَهُوَ الَّذِى أَنشَأَ جَنَّــتٍ مَّعْرُوشَـتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَـتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَـبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَـبِهٍ كُلُواْ مِن ثَمَرِهِ إِذَآ أَثْمَرَ وَءَاتُواْ حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ» . ⁽²⁾

«وَ فِى الْأَرْضِ قِطَعٌ مُّتَجَـوِرَ تٌ وَ جَنَّـتٌ مِّنْ أَعْنَـبٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَ غَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَى بِمَآءٍ وَ حِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ فِى الْأُكُلِ إِنَّ فِى ذَ لِكَ لَأَيَـتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ» . ⁽³⁾

«فَأَنشَأْنَا لَكُم بِهِ جَنَّـتٍ مِّن نَّخِيلٍ وَ أَعْنَـبٍ لَّكُمْ فِيهَا فَوَ كِهُ كَثِيرَةٌ وَ مِنْهَا تَأْكُلُونَ» ⁽⁴⁾

«وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَآءِ مَآءً مُّبَـرَكًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّـتٍ وَ حَبَّ الْحَصِيدِ» . ⁽⁵⁾

الحديث۶۴۵۸.تفسير القمّي عن الأصبغ بن نباتة عن الإمام عليّ علتفسير القمّي :قَولُهُ : «وَهُوَ الَّذِى أَنشَأَ جَنَّــتٍ مَّعْرُوشَـتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَـتٍ» ⁽⁶⁾قالَ : البَساتينُ . ⁽⁷⁾.

۱ / ۲ بهشتِ دنيا

۶۴۵۷.عنه عليه السلام :الكافى ـ به نقل از حسين بن ميسر ـ : از امام صادق عليه السلام در باره بهشتِ آدم عليه السلام پرسيدم . فرمود :«بهشتى از بهشت هاى دنياست كه در آن ، خورشيد و ماه طلوع مى كنند . اگر از بهشت هاى آخرت بود ، هرگز از آن بيرون نمى رفت» .۱ / ۲بهشتِ دنياقرآن« و اوست كه بهشت هايى با داربست و بدون داربست ، و خرمابُن و كشتزار با ميوه هاى گوناگون آن و زيتون و انار را ، شبيه به هم و غير شبيه ، پديد آورد . از ميوه آن ـ چون ثَمَر داد ـ بخوريد و حقّ [ بينوايان از ] آن را روز بهره بردارى از آن ، بدهيد ؛ ولى زياده روى نكنيد كه او اسرافكاران را دوست ندارد » .

« و در زمين ، قطعاتى كنار هم اند و باغ هايى از انگور و كشتزارها و درختان خرما ، چه از يك ريشه و چه از غير يك ريشه ، كه با يك آب ، سيراب مى گردند ؛ ولى برخى از آنها را در ميوه [ از حيث مزه و نوع كيفيت ] بر برخى ديگر ، برترى مى دهيم . بى گمان ، در اين ، براى مردمى كه تعقّل مى كنند ، نشانه هايى است » .

« پس براى شما به وسيله آن (آب) ، باغ هايى از درختان خرما و انگور پديدار كرديم كه در آنها براى شما ميوه هاى فراوان است و از آنها مى خوريد » .

« و از آسمان ، آبى پُر بركت فرود آورديم . پس بِدان ، باغ ها و دانه هاى درو كردنى رويانديم » .

حديث۶۴۵۲.الإمام عليّ عليه السلام :تفسير القمّى :سخن او : «و اوست كسى كه بهشت هايى با داربست و بدون داربست ، پديد آورد» ، يعنى بوستان هايى [ پديد آورد ] .

.

۶۴۵۱.امام حسين عليه السلام :تفسير القمّي عن أبي الجارود عن الإمام الباقر عليه السلام : «حَتَّى تَفْجُرَ لَنَا مِنَ الْأَرْضِ يَنبُوعًا» ⁽¹⁾يَعني عَينا «أَوْ تَكُونَ لَكَ جَنَّةٌ» يَعني بُستانا مِن نَخيلٍ و عِنَبٍ «فَتُفَجِّرَ الْأَنْهَـرَ خِلالَهَا تَفْجِيرًا» ⁽²⁾مِن تِلكَ العُيونِ . ⁽³⁾۶۴۵۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلامـ في قَولِهِ تَعالى : «مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَ لَهُمُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ...» ⁽⁴⁾ـ: مَثَلُهُم «كَمَثَلِ جَنَّةٍ» أي بُستانٍ في مَوضِعٍ مُرتَفِعٍ «أَصَابَهَا وَابِلٌ» أي مَطَرٌ «فَئَاتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ» أي يَتَضاعَفُ ثَمَرُها كَما يَتَضاعَفُ أجرُ مَن أنفَقَ مالَهُ «ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ» . ⁽⁵⁾۶۴۴۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :تفسير القمّي عن الإمام الصادق عليه السلام : «وَاللَّهُ يُضَـعِفُ لِمَن يَشَاءُ» ⁽⁶⁾لِمَن أنفَقَ مالَهُ ابتِغاءَ مَرضاةِ اللّهِ .

قالَ : فَمَن أنفَقَ مالَهُ ابتِغاءَ مَرضاةِ اللّهِ ثُمَّ امتَنَّ عَلى مَن تَصَدَّقَ عَلَيهِ ، كانَ كَما قالَ اللّهُ : «أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَن تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِّن نَّخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ لَهُ فِيهَا مِن كُلِّ الثَّمَرَ تِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ» ⁽⁷⁾قالَ : الإِعصارُ : الرِّياحُ ، فَمَنِ امتَنَّ عَلى مَن تَصَدَّقَ عَلَيهِ ، كَمَن كانَ لَهُ جَنَّةٌ كَثيرَةُ الثِّمارِ ، وهُوَ شَيخٌ ضَعيفٌ لَهُ أولادٌ صِغارٌ ضُعَفاءُ ، فَتَجيءُ ريحٌ أو نارٌ فَتُحرِقُ ما لَهُ كُلَّهُ . ⁽⁸⁾.

۶۴۵۱.الإمام الحسين عليه السلام :تفسير القمّىـ به نقل از ابو جارود ، از امام باقر عليه السلام ـ: «تا آن كه ينبوعى از زمين براى ما بجوشانى» ، [ ينبوعى ]يعنى چشمه اى . «يا براى تو بهشتى است» ، يعنى بوستانى از خرمابن و انگور است . « و از آنها جويبارها روان مى سازى» ، يعنى از آن چشمه ها .۶۴۵۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «مَثَل كسانى كه اموال خود را براى طلب خشنودى خدا انفاق مى كنند ...» ـ: مَثَل آنان ، «مَثَل بهشتى است» ، يعنى بوستانى قرار گرفته بر مكانى بلند كه «رگبارى بر آن مى رسد» ، يعنى بارانى تند . «پس ، دو چندان محصول بر مى آورد» ، يعنى ميوه هايش دو چندان مى شود ، همچنان كه مزد كسى كه دارايى اش را كه «براى طلب خشنودى خدا» انفاق مى كند ، دو چندان مى شود .۶۴۴۹.عنه صلى الله عليه و آله :تفسير القمّىـ به نقل از امام صادق عليه السلام ـ: [آيه] «خدا براى هر كه بخواهد ، دو چندان مى كند» ، براى كسى است كه دارايى خود را به خاطر جلب خشنودى خدا انفاق كند .

هر كس دارايى خود را در راه جلب خشنودى خدا انفاق كند و سپس بر كسى كه به او كمك كرده است ، منّت گذارد ، چنان است كه خداوند فرموده است : «آيا كسى از شما دوست دارد كه باغى از درخت خرما و انگور داشته باشد كه در آن ، جوى ها روان اند و براى او در آن باغ ، هر گونه ميوه اى هست و در حالى كه به او ، پيرى رسيده و فرزندانى خردسال دارد ، [ ناگهان ] اِعصارى آتشين بر آن بيفتد و [ باغ ، يكسر ] بسوزد ؟» . اِعصار ، به معناى گردباد است .

پس ، هر كه بر كسى كه به او صدقه داده است ، منّت بگذارد ، همانند كسى است كه باغى پُر ميوه دارد و خود ، پيرى ناتوان است و فرزندانى خردسال و ناتوان دارد و ناگهان بادى يا آتشى مى آيد و مالش را به كلّى مى سوزاند . .

۶۴۴۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :تفسير القمّي :قوله : «وَ اضْرِبْ لَهُم مَّثَلاً رَّجُلَيْنِ جَعَلْنَا لِأَحَدِهِمَا جَنَّتَيْنِ مِنْ أَعْنَـبٍ وَ حَفَفْنَـهُمَا بِنَخْلٍ وَ جَعَلْنَا بَيْنَهُمَا زَرْعًا» ⁽¹⁾قالَ : نَزَلَت في رَجُلٍ كانَ لَهُ بُستانانِ كَبيرانِ عَظيمانِ كَثيرَا الثِّمارِ ، كَما حَكَى اللّهُ عز و جل ، وفيهِما نَخلٌ و زَرعٌ ، و كانَ لَهُ جارٌ فَقيرٌ ، فَافتَخَرَ الغَنِيُ عَلى ذلِكَ الفَقيرِ ، وقالَ لَهُ : «أَنَا أَكْثَرُ مِنكَ مَالًا وَ أَعَزُّ نَفَرًا * وَ دَخَلَ جَنَّتَهُ» ⁽²⁾أي بُستانَهُ ، وقالَ «مَا أَظُنُّ أَن تَبِيدَ هَـذِهِ أَبَدًا * وَ مَا أَظُنُّ السَّـاعَةَ قَائِمَةً وَ لَـئِن رُّدِدتُّ إِلَى رَبِّى لَأَجِدَنَّ خَيْرًا مِّنْهَا مُنقَلَبًا» ⁽³⁾

، فَقالَ لَهُ الفَقيرُ : «أَكَفَرْتَ بِالَّذِى خَلَقَكَ مِن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلاً * لَّـكِنَّاْ هُوَ اللَّهُ رَبِّى وَ لَا أُشْرِكُ بِرَبِّى أَحَدًا» ⁽⁴⁾، ثُمَّ قالَ الفَقيرُ لِلغَنِيِّ : «وَ لَوْلَا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ إِن تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنكَ مَالًا وَ وَلَدًا» ⁽⁵⁾، ثُمَّ قالَ الفَقيرُ : «فَعَسَى رَبِّى أَن يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِّن جَنَّتِكَ وَ يُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِّنَ السَّمَاءِ فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا» ⁽⁶⁾أي مُحتَرِقا «أَوْ يُصْبِحَ مَاؤُهَا غَوْرًا فَلَن تَسْتَطِيعَ لَهُ طَـلَبًا» ⁽⁷⁾، فَوَقَعَ فيها ما قالَ الفَقيرُ في تِلكَ اللَّيلَةِ ، وأصبَحَ الغَنِيُّ «يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنفَقَ فِيهَا وَهِىَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَ يَقُولُ يَــلَيْتَنِى لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّى أَحَدًا * وَ لَمْ تَكُن لَّهُ فِئَةٌ يَنصُرُونَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَ مَا كَانَ مُنتَصِرًا» ⁽⁸⁾فَهذِهِ عُقوبَةُ البَغيِ . ⁽⁹⁾.

۶۴۴۷.الموطّأ ( ـ به نقل از يحيى بن سعيد ـ ) تفسير القمّى :در باره آيه : « و براى آنان ، آن دو مرد را مَثَل بزن كه به يكى از آنها ، دو باغ انگور داديم و پيرامون آن دو باغ را با درختان خرما پوشانديم و ميان آن دو را كشتزارى قرار داديم » ، فرمود : «اين آيه در باره مردى نازل شد كه به فرموده خداوند ، دو باغ بزرگ پهناورِ پُر ميوه داشت كه در آنها درختان خرما و كاشتنى هايى بود و آن مرد ، همسايه اى فقير داشت . آن توانگر بر آن تهى دست ، فخر فروخت و گفت : «من از تو مالدارتر و از جهت نفرات ، از تو نيرومندترم . و به بهشتش وارد شد» ، يعنى به باغش .

و گفت : «گمان نمى كنم كه اين نعمت ، هرگز زوال پذيرد و گمان نمى كنم كه رستاخيز ، برپا شود و اگر هم به سوى پروردگارم باز گردانده شوم ، قطعا بهتر از اين را در بازگشت ، خواهم يافت» .

مرد تهى دست گفت : «آيا به آن كسى كه تو را از خاك و سپس از نطفه آفريد و آن گاه تو را صورت يك مرد در آورد ، كافر شدى ؟ امّا من [ مى گويم : ] اوست خدا ، پروردگار من ، و هيچ كس را با پروردگارم شريك نمى سازم» .

سپس به مرد توانگر گفت : «چرا هنگامى كه وارد باغت شدى ، نگفتى : نيرويى جز از جانب خدا نيست ؟ اگر مرا از حيث مال و فرزند ، كمتر از خود مى بينى» و سپس ادامه داد : «اميد است كه پروردگارم ، بهتر از باغ تو به من عطا كند و بر آن [ باغ تو ] ، آفتى از آسمان بفرستد تا به زمين هموار و لغزنده ، تبديل شود» ، [ لغزنده ]يعنى سوخته «يا آب آن ، فروكش كند تا هرگز نتوانى آن را به دست آورى» .

آنچه مرد تهى دست در آن شب گفت ، بر سر آن باغ آمد و صبح كه شد ، مرد توانگر «براى از كف دادن آنچه در آن باغ هزينه كرده بود ، دست هايش را بر هم مى زد ـ در حالى كه داربست هاى آن ، فرو ريخته بود ـ و [ به حسرت ]مى گفت : اى كاش هيچ كس را شريك پروردگارم نمى ساختم ! و او در برابر خدا گروهى نداشت تا يارى اش كنند ، و توانى نداشت كه خود را يارى كند» .

اين است كيفر سركشى» . .

۱ / ۳جَنَّةُ البَرزَخِالكتاب«قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قَالَ يَــلَيْتَ قَوْمِى يَعْلَمُونَ * بِمَا غَفَرَ لِى رَبِّى وَ جَعَلَنِى مِنَ الْمُكْرَمِينَ» . ⁽¹⁾

«وَ الَّذِينَ هَاجَرُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُواْ أَوْ مَاتُواْ لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقًا حَسَنًا وَ إِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّ زِقِينَ * لَيُدْخِلَنَّهُم مُّدْخَلاً يَرْضَوْنَهُ وَ إِنَّ اللَّهَ لَعَلِيمٌ حَلِيمٌ» . ⁽²⁾

«وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَ تَا بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ» . ⁽³⁾

الحديث۶۴۴۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المعجم الأوسط عن أبي هريرة :خَرَجنا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله في جَنازَةٍ ، فَجَلَسَ إلى قَبرٍ مِنها فَقالَ : ما يَأتي عَلى هذَا القَبرِ مِن يَومٍ إلّا وهُوَ يُنادي بِصَوتٍ طَلقٍ زَلقٍ ⁽⁴⁾: يَابنَ آدَمَ ، كَيفَ نَسيتَني ؟ ألَم تَعلَم أنّي بَيتُ الوَحدَةِ ، وبَيتُ الغُربَةِ ، وبَيتُ الوَحشَةِ ، وبَيتُ الدّودِ ، وبَيتُ الضّيقِ ؟ إلّا مَن وَسَّعَنِي اللّهُ عَلَيهِ .

ثُمَّ قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله : القَبرُ رَوضَةٌ مِن رِياضِ الجَنَّةِ ، أو حُفرَةٌ مِن حُفَرِ النّارِ . ⁽⁵⁾۶۴۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلامـ في قَولِهِ : «فَالسَّـبِقَـتِ سَبْقًا» ⁽⁶⁾ـ: يَعني أرواحَ المُؤمِنينَ ؛ تَسبِقُ أرواحُهُم إلَى الجَنَّةِ بِمِثلِ الدُّنيا ، وأرواحُ الكافِرينَ إلَى النّارِ بِمِثلِ ذلِكَ . ⁽⁷⁾.

۱ / ۳ بهشتِ برزخ

۱ / ۳بهشتِ برزخقرآن« گفته شد : به بهشت در آى . گفت : اى كاش قوم من مى دانستند كه چگونه پروردگارم مرا آمرزيد و مرا در زمره عزيزان قرار داد! » .

« و آنان كه در راه خدا مهاجرت كرده اند و آن گاه كشته شده ، يا مرده اند ، قطعا خداوند به آنان روزى اى نيكو مى بخشد ، و راستى ، خداست كه بهترينِ روزى دهندگان است . آنان را به جايگاهى در خواهد آورد كه آن را مى پسندند ، و شك نيست كه خدا ، دانايى بردبار است » .

« هرگز كسانى را كه در راه خدا كشته شده اند ، مرده مپندار ؛ بلكه زنده اند و نزد پروردگارشان روزى داده مى شوند » .

حديث۶۴۳۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المعجم الأوسطـ به نقل از ابو هريره ـ: با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در تشييع جنازه اى شركت كرديم . ايشان [ در قبرستان ]كنار قبر نشست و فرمود : «هيچ روزى بر اين قبر نمى آيد ، مگر آن كه با صدايى گويا و رسا بانگ مى زند : اى پسر آدم! چگونه مرا فراموش كرده اى ؟! آيا نمى دانى كه من خانه تنهايى و خانه غربت و خانه وحشت و خانه كِرم ها و خانه [فشار و] تنگى هستم ، مگر براى آن كسى كه خداوند ، مرا بر او فراخ گرداند؟! » .

پيامبر صلى الله عليه و آله سپس فرمود : «قبر ، باغى از باغ هاى بهشت ، يا گودالى از گودال هاى آتش است» .۶۴۳۸.صحيح البخارى ( ـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ ) امام باقر عليه السلامـ در باره اين سخن خداوند : «و آنان كه پيشى مى گيرند ، پيشى گرفتنى» ـ: يعنى : جان هاى مؤمنان ، به سوى بهشت پيشى مى گيرند ، چنان كه در دنيا پيشى مى گرفتند ، و جان هاى كافران ، به سوى آتش پيشى مى گيرند ، چنان كه در دنيا پيشى مى گرفتند .

.

۶۴۳۷.صحيح مسلم ( ـ به نقل از ابو هريره ـ ) الكافي عن أبي ولّاد الحنّاط عن الإمام الصادق عليه السلام ، قال :قُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداكَ ، يَروونَ أنَّ أرواحَ المُؤمِنينَ في حَواصِلِ طُيورٍ خُضرٍ حَولَ العَرشِ ؟

فَقالَ : لا ، المُؤمِنُ أكرَمُ عَلَى اللّهِ مِن أن يَجعَلَ روحَهُ في حَوصَلَةِ طَيرٍ ، ولكِن في أبدانٍ كَأَبدانِهِم . ⁽¹⁾۶۴۳۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :نَزَلَت هاتانِ الآيَتانِ في أهلِ وَلايَتِنا وأهلِ عَداوَتِنا : «فَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ * فَرَوْحٌ وَ رَيْحَانٌ» يَعني في قَبرِهِ «وَ جَنَّتُ نَعِيمٍ» ⁽²⁾يَعني فِي الآخِرَةِ «وَ أَمَّا إِن كَانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ * فَنُزُلٌ مِّنْ حَمِيمٍ» يَعني في قَبرِهِ «وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ» ⁽³⁾يَعني فِي الآخِرَةِ . ⁽⁴⁾۶۴۳۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إنَّ أرواحَ المُؤمِنينَ لَفي شَجَرَةٍ مِنَ الجَنَّةِ ، يَأكُلونَ مِن طَعامِها ويَشرَبونَ مِن شَرابِها ، ويَقولونَ : رَبَّنا أقِمِ السّاعَةَ لَنا ، وأنجِز لَنا ما وَعَدتَنا ، وألحِق آخِرَنا بِأَوَّلِنا . ⁽⁵⁾۶۴۳۸.صحيح البخاري عن عبد اللّه بن مسعود :عنه عليه السلام :إنَّ لِلقَبرِ كَلاما في كُلِّ يَومٍ ، يَقولُ : أنا بَيتُ الغُربَةِ ، أنا بَيتُ الوَحشَةِ ، أنا بَيتُ الدّودِ ، أنَا القَبرُ ، أنا رَوضَةٌ مِن رِياضِ الجَنَّةِ ، أو حُفرَةٌ مِن حُفَرِ النّارِ . ⁽⁶⁾.

۶۴۳۷.صحيح مسلم عن أبي هريرة :الكافىـ به نقل از ابو ولّاد حنّاط ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم : فدايت شوم ! روايت مى كنند كه ارواح مؤمنان [ پس از مرگ ] ، در چينه دان هاى پرندگان سبزرنگِ پيرامون عرش ، قرار مى گيرند ؟

فرمود : «خير . مؤمن در نزد خدا ، گرامى تر از آن است كه روحش در چينه دان پرنده اى قرار داده شود ؛ بلكه در كالبدهايى همانند كالبدهاى خودِ آنان قرار مى گيرد» .۶۴۳۶.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :اين دو آيه در باره دوستان ما و دشمنان ما ، نازل شده است : «و امّا اگر از مقرّبان باشد ، در آسايش و راحت خواهد بود» ، يعنى در قبرش ، و «در بهشت پُر ناز و نعمت» ، يعنى در آخرت . «و امّا اگر از دروغ زنانِ گم راه باشد ، پس با آبى جوشان پذيرايى خواهد شد» ، يعنى در قبرش ، «و فرجامش ، افتادن در جهنّم است» ، يعنى در آخرت .۶۴۳۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :ارواح مؤمنان [ پس از مرگ ] ، در درختى بهشتى جاى مى گيرند و از غذاى آن مى خورند و از نوشيدنىِ آن مى نوشند و مى گويند : «پروردگارا ! قيامت را براى ما بر پاى دار و آنچه را به ما وعده داده اى ، تحقّق بخش و آخرين كسانِ ما را به اوّلين كسانِ ما [ در بهشت ] ملحق گردان» .۶۴۳۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :قبر ، هر روز ، اين سخنان را مى گويد : من ، خانه غربتم . من ، خانه تنهايى ام . من ، خانه كِرم هايم . من ، گورم . من ، باغى از باغ هاى بهشت و يا گودالى از گودال هاى آتشم . .

۶۴۳۳.الدرّ المنثور ( ـ به نقل از ابو ادريس خولانى ـ ) تفسير القمّي :قوله : «وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَ عَشِيًّا» ⁽¹⁾يَعني في جِنانِ الدُّنيا الَّتي تَنتَقِلُ إلَيها أرواحُ المُؤمِنينَ . فَأَمّا في جَنّاتِ الخُلدِ فَلا يَكونُ غُدُوّا ولا عَشِيّا .

وقَولُهُ : «وَ مِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ» ⁽²⁾

فَقالَ الصّادِقُ عليه السلام : البَرزَخُ : القَبرُ ، وهُوَ الثَّوابُ وَالعِقابُ بَينَ الدنُّيا وَالآخِرَةِ ، وَالدَّليلُ عَلى ذلِكَ أيضا قَولُ العالِمِ عليه السلام : وَاللّهِ! ما يُخافُ عَلَيكُم إلَا البَرزَخُ .

وقَولُهُ عز و جل : «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَ تا بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ * فَرِحِينَ بِمَا ءَاتَـاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُواْ بِهِم مِّنْ خَلْفِهِمْ أَلََّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ» ⁽³⁾، وقالَ الصّادق عليه السلام : يَستَبشِرونَ وَاللّهِ فِي الجَنَّةِ بِمَن لَم يَلحَق بِهِم مِن خَلفِهِم مِنَ المُؤمِنينَ فِي الدُّنيا . ⁽⁴⁾راجع : بحارالأنوار : ج ۶ ص ۲۰۲ باب ۸ (احوال البرزخ والقبر) .

۱ / ۴جَنَّةُ الآخِرَةِالكتاب«وَ لِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ » . ⁽⁵⁾

«وَ مِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ ». ⁽⁶⁾

«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ كَانَتْ لَهُمْ جَنَّـتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا * خَــلِدِينَ فِيهَا لَا يَبْغُونَ عَنْهَا حِوَلًا ». ⁽⁷⁾

«يَـأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَـئِنَّةُ * ارْجِعِى إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً * فَادْخُلِى فِى عِبَـدِى * وَ ادْخُلِى جَنَّتِى ». ⁽⁸⁾

راجع : الصافّات : ۴۱ ـ ۴۳ ، النجم : ۱۳ ـ ۱۵ ، مريم : ۶۱ ، الفرقان : ۱۵ ـ ۱۶ ، الروم : ۱۵ .

.

۱ / ۴ بهشتِ آخرت

۶۴۳۱.بحارالأنوار عن المفضّل بن عمر ( ـ في حَديثٍ عَنِ الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام ي ) تفسير القمّى :سخن خدا كه : «و در آن جا هر صبح و شام ، روزى شان آماده است» ، يعنى در بهشت هاى دنيا كه ارواح مؤمنان به آن جا منتقل مى شوند . در بهشت هاى جاويدان ، صبح و شامى نيست .

[ در باره ] سخن خدا كه : «فراپيش آنان ، برزخى است ، تا روزى كه برانگيخته شوند» ، امام صادق عليه السلام فرمود : «برزخ ، همان قبر است و آن ، پاداش و كيفرى است در فاصله ميان دنيا و آخرت» . دليل ديگر آن نيز اين سخن امام كاظم عليه السلام است كه : «به خدا سوگند ، تنها ترس و نگرانى براى شما ، از برزخ است» .

[ در باره ] سخن خداى عز و جل كه : «هرگز كسانى را كه در راه خدا كشته شده اند ، مرده مپندار ؛ بلكه زنده اند و نزد پروردگارشان روزى داده مى شوند . به آنچه خدا از فضل خود به ايشان عطا كرده است ، شادمان اند و به كسانى كه پىِ ايشان اند و هنوز به آنان نپيوسته اند ، مژده مى دهند ، كه نه بيمى بر ايشان است و نه اندوهگين مى شوند» ، امام صادق عليه السلام فرمود : «به خدا سوگند ، آنان در بهشت ، به مؤمنانى كه در دنيايند و هنوز به ايشان نپيوسته اند ، مژده مى دهند» .ر . ك : بحار الأنوار : ج ۶ ص ۲۰۲ باب ۸ (احوال برزخ و قبر) .

۱ / ۴بهشتِ آخرتقرآن« و براى كسى كه از مقام پروردگارش بترسد ، دو بهشت است » .

« و پايين تر از آن دو [ بهشت ] ، دو بهشت [ ديگر ] است » .

« كسانى كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته كردند ، بهشت هاى فردوس ، جايگاه پذيرايى از آنان است . جاودانه در آنها خواهند بود و درخواست انتقال از آنها نمى كنند » .

« اى نفْس آرام گرفته ! خشنود و خداپسند به سوى پروردگارت ، باز گرد و در ميان بندگان من ، در آى و در بهشت من ، داخل شو » .

ر . ك : صافات : آيه ۴۱ ـ ۴۳ ، نجم : آيه ۱۳ ـ ۱۵ ، مريم : آيه ۶۱ ، فرقان : آيه ۱۵ ـ ۱۶ ، روم : آيه ۱۵ .

.

الحديث۶۴۲۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :جِنانُ الفِردَوسِ أربَعٌ : ثِنتانِ مِن ذَهَبٍ حِليَتُها وآنِيَتُها وما فيهِما ، وثِنتانِ مِن فِضَّةٍ آنِيَتُهُما وَحِليَتُهُما وما فيهِما ، ولَيسَ بَينَ القَومِ وبَينَ أن يَنظُروا إِلى رَبِّهِم عز و جلإلّا رِداءُ الكِبرِياءِ عَلى وَجهِهِ في جَنَّةِ عَدنٍ ، وهذِهِ الأَنهارُ تَشخَبُ ⁽¹⁾مِن جَنَّةِ عَدنٍ، ثُمَّ تَصَدَّعُ ⁽²⁾بَعدَ ذلِكَ أنهارا . ⁽³⁾۶۴۲۴.الإمام الصادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهـ في قَولِهِ تَعالى : «وَ مِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ » ـ: جَنَّتانِ مِن فِضَّةٍ آنِيَتُها وما فيهِما ، وجَنَّتانِ مِن ذَهَبٍ آنِيَتُهُما وما فيهِما ، وما بَينَ القَومِ وبَينَ أن يَنظُروا إِلى رَبِّهِم إلّا رِداءُ الكِبرِ عَلى وَجهِهِ في جَنَّةِ عَدنٍ . ⁽⁴⁾۶۴۲۳.عنه صلى الله عليه و آله :صحيح البخاري عن أنس :إنَّ أُمَّ الرُبَيِّعِ بِنتَ البراءِ ـ وهِيَ أُمُّ حارِثَةَ بنِ سُراقَةَ ـ أتَتِ النَّبِيَ صلى الله عليه و آله فَقالَت : يا نَبِيَ اللّهِ ، ألا تُحَدِّثُنِي عَن حارِثَةَ ـ وكانَ قُتِلَ يَومَ بَدرٍ ، أصابَهُ سَهمٌ غَربٌ ـ فَإن كانَ فِي الجَنَّةِ صَبَرتُ ، وإن كانَ غَيرَ ذلِكَ اجتَهَدتُ عَلَيهِ فِي البُكاءِ؟! قالَ صلى الله عليه و آله : يا اُمَّ حارِثَةَ ، إنَّها جِنانٌ فِي الجَنَّةِ ، وإنَّ ابنَكِ أصابَ الفِردَوسَ الأَعلى . ⁽⁵⁾.

حديث۶۴۲۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت هاى فردوس ، چهار تا هستند : دو تا كه زيورها و ظرف ها و آنچه در آنهاست ، از طلاست ، و دو تا كه ظرف ها و زيورها و آنچه در آنهاست ، از نقره است . تنها مانع ميان بهشتيان و ديدن پروردگارشان ، رداى كبرياست كه بر چهره او در بهشتِ عدن ، كشيده شده است ، و اين جويبارها از بهشتِ عَدْن (دست نخورده) ، سرچشمه مى گيرند و سپس به جوى هايى منشعب مى شوند .۶۴۲۱.امام صادق عليه السلام ( ـ به مُفَضَّل بن عمر ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «و پايين تر از آن دو [بهشت] ، دو بهشت [ديگر] است» ـ: دو بهشت كه ظرف هايشان و هر آنچه در آنهاست ، از نقره است ، و دو بهشت ديگر ، كه ظرف هايشان و آنچه در آنهاست ، از طلاست ، و تنها مانع ميان اين بهشتيان و ديدن پروردگارشان ، رداى كبرياست كه بر چهره او در بهشتِ عَدْن (دست نخورده) افكنده شده است .۶۴۲۰.امام صادق عليه السلام :صحيح البخارىـ به نقل از اَنَس ـ: اُمّ رُبَيِّع دختر بَراء ـ كه همان مادر حارثة بن سُراقه است ـ نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت : اى پيامبر خدا ! آيا از حارثه ـ كه در روز بدر بر اثر اصابت تيرى ناشناخته ، كشته شده بود ـ برايم نمى گويى ، كه اگر در بهشت است ، صبر پيش گيرم و در غير اين صورت ، بر او زار زار بگريم ؟ !

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «اى اُمّ حارثه! در بهشت ، باغ هاست و پسر تو ، در فردوس برين است» . .

۶۴۲۱.عنه عليه السلام ( ـ للمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الجَنَّةُ مِئَةُ دَرَجَةٍ ، كُلُّ دَرَجَةٍ مِنها ما بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ ، وَإِنَّ أعلاهَا الفِردَوسُ ، وإنَّ أوسَطَها الفِردَوسُ ، وإنَّ العَرشَ عَلَى الفِردَوسِ ، مِنها تُفَجَّرُ أنهارُ الجَنَّةِ . فَإِذا ما سَألتُمُ اللّهَ فَسَلوهُ الفِردَوسَ . ⁽¹⁾۶۴۲۰.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :عَدنٌ دارُ اللّهِ الَّتي لَم تَرَها عَينٌ ، ولَم تَخطُر عَلى قَلبِ بَشَرٍ ، لا يَسكُنُها غَيرُ ثَلاثَةٍ : النَّبِيّينَ ، وَالصّدّيقِينَ ، وَالشُّهَداءِ . يَقُولُ اللّهُ عز و جل : طوبى لِمَن دَخَلَكِ . ⁽²⁾۶۴۱۹.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خَلَقَ اللّهُ جَنَّةَ عَدنٍ ، وغَرَسَ أشجارَها بِيَدِهِ ، فَقالَ لَها : تَكَلَّمي ، فَقالَت : «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ » ⁽³⁾. ⁽⁴⁾۶۴۱۸.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :لَمّا خَلَقَ اللّهُ جَنَّةَ عَدنٍ خَلَقَ فيها ما لا عَينٌ رَأت ولا أُذُنٌ سَمِعَت وَلا خَطَرَ عَلى قَلبِ بَشَرٍ ، ثُمَّ قالَ لَها : تَكَلَّمي ، قالَت : «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ» . ⁽⁵⁾.

۶۴۱۷.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت ، صد درجه (پلّه) دارد و فاصله هر درجه تا درجه ديگر ، به اندازه فاصله ميان آسمان و زمين است . بالاى آن ، فردوس (پَرديس) است و ميانه آن ، فردوس است ـ و عرش ، بر فردوس است ـ و جويبارهاى بهشت ، از آن جا سرچشمه مى گيرند . پس هر گاه از خدا درخواست كرديد ، فردوس را از او بخواهيد .۶۴۱۶.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشتِ عَدْن (دست نخورده) ، سراى خداست كه [ تا كنون ] هيچ چشمى ، آن را نديده و بر قلب هيچ بشرى خطور نكرده است و جز سه گروه ، كسى در آن ساكن نمى شود : پيامبران ، صدّيقان و شهيدان . خداوند عز و جلمى فرمايد : «خوشا به حال كسى كه وارد تو شود!» .۶۴۱۵.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ، بهشتِ عَدْن (دست نخورده) را آفريد و درختان آن را با دست خودش نشاند و به آن فرمود : «سخن بگو» و آن گفت : «به راستى كه مؤمنان ، رستگارند» .۶۴۱۹.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ، چون بهشتِ عَدْن را آفريد ، در آن ، چيزهايى خلق كرد كه نه هيچ چشمى ديده و نه هيچ گوشى شنيده و نه به ذهن بشرى ، خطور كرده است . سپس به آن فرمود : «سخن بگو» و آن گفت : «به راستى كه مؤمنان ، رستگارند» . .

۶۴۱۸.الإمام الصادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :لَيسَ مِن مُؤمِنٍ فِي الجَنَّةِ إِلّا وَلَهُ جِنانٌ كَثِيرَةٌ ؛ مَعروشاتٌ ⁽¹⁾وَغَيرُ مَعروشاتٍ ، وأنهارٌ مِن خَمرٍ ، وأنهارٌ مِن ماءٍ ، وأنهارٌ مِن لَبَنٍ ، وأنهارٌ مِن عَسَلٍ ، فَإِذا دَعا وَلِيُ اللّهِ بِغِذائِهِ ، أُتِيَ بِما تَشتَهي نَفسُهُ عِندَ طَلَبِهِ الغِذاءَ مِن غَيرِ أن يُسَمِّيَ شَهوَتَهُ . ⁽²⁾۶۴۱۷.عنه عليه السلام :كتاب من لا يحضره الفقيه عن عبد اللّه بن عليّ :حَمَلتُ مَتاعِي مِنَ البَصرَةِ إلى مِصرَ ، فَقَدِمتُها، فَبَينَما أنا في بَعضِ الطَّريقِ ، إذا أنا بِشَيخٍ طَويلٍ ، شَديدِ الأُدمَةِ ، أبيَضِ الرَّأسِ وَاللِّحيَةِ ، عَلَيهِ طِمرانِ ⁽³⁾؛ أحَدُهُما أسوَدُ وَالآخَرُ أبيَضُ ، فَقُلتُ : مَن هَذا؟ فَقالوا : هذا بِلالٌ مَولى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله .

فَأخَذتُ ألواحا فَأَتَيتُهُ فَسَلَّمتُ عَلَيهِ ، فَقُلتُ لَه : السَّلامُ عَلَيكَ أيُّهَا الشَّيخُ ، فَقالَ : وعَلَيكَ السَّلامُ ، قُلتُ : يَرحَمُكَ اللّهُ تَعالى ، حَدِّثني بِما سَمِعتَ مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ...

فَقالَ : اُكتُب بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحِيمِ ، سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ : إنَّ سورَ الجَنَّةِ لَبِنَةٌ مِن ذَهَبٍ وَلَبِنَةٌ مِن فِضَّةٍ . . . وإنَّ أبوابَها مُختَلِفَةٌ : بابُ الرَّحمَةِ مِن ياقوتَةٍ حَمراءَ . . . .

قُلتُ : يَرحَمُكَ اللّهُ ، فَإِذا دَخَلُوا الجَنَّةَ فَماذا يَصنَعونَ؟

قالَ : يَسيرونَ عَلى نَهرَينِ في ماءٍ صافٍ في سُفُنِ الياقوتِ ، مَجاذيفُهَا اللُّؤلُؤُ ، فيها مَلائِكةٌ مِن نورٍ ، عَلَيهِم ثِيابٌ خُضرٌ شَدِيدَةٌ خُضرَتُها .

قُلتُ : يَرحَمُكَ اللّهُ ، هَل يَكونُ مِنَ النّورِ أَخضَرُ؟ قالَ : إِنَّ الثِّيابَ هِيَ خُضرٌ ولكِن فيها نورٌ مِن نورِ رَبِّ العالَمِينَ جَلَّ جَلالُهُ لِيَسيروا عَلى حافَتَي ذلِكَ النَّهرِ .

قُلتُ : فَمَا اسمُ ذلِكَ النَّهرِ؟ قالَ : جَنَّةُ المَأوى ، قُلتُ : هَل وَسَطُها غَيرُها؟

قالَ : نَعَم ، جَنَّةُ عَدنٍ ، وهِيَ في وَسَطِ الجِنانِ . وأمّا جَنَّةُ عَدنٍ فَسورُها ياقوتٌ أحمَرُ وحَصاها اللُّؤلُؤُ ، فَقُلتُ : وهَل فيها غَيرُها؟ قالَ : نَعَم جَنَّةُ الفِردَوسِ ، قُلتُ : فَكَيفَ سورُها؟ قالَ : وَيحَكَ كُفَّ عَنّي ، جَرَحتَ عَلَيَّ قَلبي . قُلتُ : بَل أنتَ الفاعِلُ بي ذلِكَ . قُلتُ : ما أنا بِكافٍّ عَنكَ حَتّى تُتِمَّ لِي الصِّفَةَ وَتُخبِرَني عَن سورِها .

قالَ : سورُها نورٌ ، قُلتُ : ما الغُرَفُ الَّتي فِيها؟ قالَ : هِيَ مِن نُورِ رَبِّ العالَمِينَ عز و جل . ⁽⁴⁾.

۶۴۱۶.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ مؤمنى در بهشت نيست ، مگر آن كه باغ هاى بسيارى ، با داربست و بى داربست ، و جوى هايى از شراب ، و جوى هايى از آب ، و جوى هايى از شير ، و جوى هايى از عسل دارد . پس هر گاه دوست خدا غذايى را بخواهد ، به محض خواستن غذا ، آنچه دلش بخواهد ، بدون آن كه نام [غذاى ]دلخواهش را ببرد ، برايش آورده مى شود .۶۴۱۵.الإمام عليّ عليه السلام :كتاب من لا يحضره الفقيهـ به نقل از عبد اللّه بن على ـ: از بصره به سوى مصر ، كالا بردم . چون وارد شهر شدم ، در يكى از گذرگاه ها به پيرمردى بلندقامت و سيه چهره كه موهاى سر و ريشش سفيد بود و دو جامه ژنده ، يكى سياه و ديگرى سفيد ، بر تن داشت ، بر خوردم . پرسيدم : اين كيست؟ گفتند : بلال ، غلامِ آزاد شده پيامبر خدا .

الواحى چند برداشتم و نزد او رفتم و گفتم : سلام بر تو ، اى پيرمرد !

گفت : و عليك السلام !

گفتم : رحمت خداى بلندمرتبه ، بر تو باد ! حديثى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله برايم بگو ... .

گفت : بنويس : به نام خداوند بخشاينده مهربان . از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمايد : «ديوار بهشت ، يك خشتش از طلاست و يك خشتش از نقره ... و درهايى چند دارد : درِ رحمت ، از ياقوت سرخ است ...» .

گفتم : رحمت خدا بر تو باد ! چون وارد بهشت شدند ، چه مى كنند ؟

گفت : بر كشتى هايى از ياقوت كه پاروهاى آنها از مرواريد است و فرشتگانى از نور در آنهايند بر دو رودخانه در آبى زلال حركت مى كنند در حالى كه جامه هايى با رنگ سبزِ تند ، بر تن دارند .

گفتم : رحمت خدا بر تو باد ! آيا نور سبز هم وجود دارد؟

گفت : جامه ها سبزند ؛ امّا در آن جامه ها ، نورى از نور پروردگار جهانيان است تا در دو كرانه آن رودخانه ، حركت كنند .

گفتم : نام آن رودخانه چيست؟ گفت : بهشت مأوا . گفتم : آيا در وسط آن ، بهشت ديگرى وجود دارد ؟

گفت : آرى ، بهشتِ عدن ، كه در وسط بهشت هاست . ديوار بهشت عدن ، از ياقوت سرخ است و ريگ هايش مرواريدند . گفتم : آيا بهشت ديگرى هم در آن ، وجود دارد ؟ گفت : آرى ، بهشت فردوس . گفتم : ديوار آن ، چگونه است ؟

گفت : واى بر تو ! بس كن كه دلم را ريش كردى . گفتم : نه! اين ، تويى كه با من چنين كردى . گفتم : دست از تو بر نمى دارم تا وصفش را برايم كامل كنى و از ديوارش برايم بگويى .

گفت : ديوارش ، نور است . گفتم : اتاق هاى آن ، چگونه است ؟ گفت : آنها از نور پروردگار جهانيان اند . .

۶۴۱۴.إحياء علوم الدين :الإمام الباقر عليه السلام :أمَّا الجِنانُ المَذكورَةُ فِي الكِتابِ ، فَإِنَّهُنَّ : جَنَّةُ عَدنٍ ، وجَنَّةُ الفِردَوسِ ، وَجَنَّةُ نَعيمٍ ، وَجَنَّةُ المَأوى . وإنَّ للّهِِ عز و جلجِنانا مَحفوفَةً بِهذِهِ الجِنانِ ، وإنَّ المُؤمِنَ لَيَكونُ لَهُ مِنَ الجِنانِ ما أحَبَّ وَاشتَهى ، يَتَنَعَّمُ فِيهِنَّ كَيفَ يَشاءُ . ⁽¹⁾۶۴۱۳.امام حسين عليه السلام :عنه عليه السلام :إنَّ الجِنانَ أربَعٌ ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ : «وَ لِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ » ، وهُوَ أنَّ الرَّجُلَ يَهجُمُ عَلى شَهوَةٍ مِن شَهَواتِ الدُّنيا ، وَهِيَ مَعصِيَةٌ ، فَيَذكُرُ مَقامَ رَبِّهِ فَيَدَعُها مِن مَخافَتِهِ ، فَهذِهِ الآيَةُ فيهِ . فَهاتانِ جَنَّتانِ لِلمُؤمِنينَ وَالسّابِقينَ .

وأمّا قَولُهُ : «وَ مِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ » يَقولُ : مِن دُونِهِما فِي الفَضلِ ولَيسَ مِن دونِهِما فِي القُربِ ، وَهُما لِأَصحابِ اليَمينِ ، وَهِيَ جَنَّةُ النَّعيمِ وجَنَّةُ المَأوى .

وفي هذِهِ الجِنانِ الأَربَعِ فَواكِهُ فِي الكَثرَةِ كَوَرَقِ الشَّجَرِ وَالنُّجومِ . وَعَلى هذِهِ الجِنانِ الأَربَعِ حائِطٌ مُحيطٌ بِها، طولُهُ مَسيرَةُ خَمسِمِئَةِ عامٍ ، لَبِنَةٌ مِن فِضَّةٍ ، وَلَبِنَةٌ مِن ذَهَبٍ ، وَلَبِنَةُ دُرٍّ ، وَلَبِنَةُ ياقوتٍ ، وَمِلاطُهُ ⁽²⁾المِسكُ وَالزَّعفَرانُ ، وَشُرَفُهُ نُورٌ يَتَلَألَأُ ، يَرَى الرَّجُلُ وَجهَهُ فِي الحائِطِ، وفِي الحائِطِ ثَمانِيَةُ أبوابٍ ، عَلى كُلِّ بابٍ مِصراعانِ عَرضُهُما كَحُضرِ ⁽³⁾الفَرَسِ الجَوادِ سَنَةً . ⁽⁴⁾.

۶۴۱۲.امام على عليه السلام :امام باقر عليه السلام :بهشت هاى نام برده در قرآن ، عبارت اند از : بهشت عَدْن (دست نخورده) ، بهشت فردوس (پَرديس / باغ) ، بهشت نَعيم (ناز و نعمت) ، و بهشت مأوا (آسايش) . خداوند عز و جل ، بهشت هاى ديگرى نيز دارد كه با اين بهشت ها در ميان گرفته شده اند و از اين بهشت ها ، هر بهشتى را كه مؤمن دوست داشته باشد و دلش بخواهد ، به او مى دهند ، و در آنها از هر گونه نعمتى كه بخواهد ، برخوردار مى شود .۶۴۱۱.امام على عليه السلام :امام باقر عليه السلام :بهشت ها ، چهار تايند ؛ چرا كه خداوند مى فرمايد : «و براى كسى كه از مقام پروردگارش بترسد ، دو بهشت است» . اين ، در جايى است كه شخص به طرف شهوتى از شهوات دنيا كه گناه است ، هجوم مى آورد و در همان حال ، به ياد مقام پروردگارش مى افتد و از ترس او ، آن شهوت را رها مى كند . اين آيه در باره چنين كسى است . اين دو بهشت ، براى مؤمنان و پيشتازان است .

و سخن او كه : «و پايين تر از آن دو ، دو بهشت ديگر است» ، يعنى پايين تر از آنها در رتبه ، نه پايين تر از آنها در قُرب [و نزديكى به خداوند] . اين دو بهشت ، براى اصحاب يمين اند ، و عبارت اند از : بهشت نعيم (ناز و نعمت ) و بهشت مَأوا (آسايش) .

در اين چهار بهشت ، ميوه ها از لحاظ فراوانى ، مانند برگ درختان و ستارگان اند . گرداگرد اين چهار بهشت ، ديوارى است كه طول آن ، پانصد سال راه است . يك خشت آن ، از نقره است و يك خشتش از طلا و يك خشتش دُر و يك خشتش ياقوت است و ملاطش ، مشك و زعفران است و كنگره هايش نورى درخشان اند . انسان ، عكس خود را در اين ديوار مى بيند . اين ديوار ، هشت دروازه دارد و هر دروازه اش ، دو لگنه دارد كه پهناى آنها به اندازه يك سال دويدنِ اسبِ تيز تك است . .

. .

. .

الفصل الثاني : خَلقُ الجنّة۲ / ۱الجَنَّةُ وَالنّارُ مَخلوقَتانِالكتاب«وَ لَقَدْ رَءَاهُ نَزْلَةً أُخْرَى * عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَى * عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى» . ⁽¹⁾

«سَابِقُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ ذَ لِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ» . ⁽²⁾

«وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ» . ⁽³⁾

«فَإِن لَّمْ تَفْعَلُواْ وَ لَن تَفْعَلُواْ فَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِى وَ قُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَـفِرِينَ» . ⁽⁴⁾

«وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ * وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغَاوِينَ» . ⁽⁵⁾

راجع : آل عمران : ۱۳۱ ، العنكبوت : ۵۴ ، الانفطار : ۱۳ ـ ۱۶ ، المعارج : ۱۵ ـ ۱۷ .

.

فصل دوم: آفرينش بهشت

۲ / ۱ بهشت و دوزخ ، دو آفريده اند

فصل دوم: آفرينش بهشت۲ / ۱بهشت و دوزخ ، دو آفريده اندقرآن« و قطعا [پيامبر در معراج] بار ديگر هم او (جبرئيل) را ديد ، نزديك آخرين درخت سِدْر ، در همان جا كه بهشتِ مأواست » .

« به سوى آمرزشى از پروردگارتان و بهشتى كه پهنايش مانند پهناى آسمان و زمين است و براى كسانى آماده شده كه به خدا و پيامبرش ايمان آورده اند ، بر يكديگر سبقت بجوييد . اين ، فضل خداست كه به هر كس بخواهد ، آن را مى دهد و خدا داراى فضل بزرگ است » .

« و به سوى آمرزشى از پروردگارتان و بهشتى كه پهناى آن ، آسمان ها و زمين است و براى پرهيزگاران ، آماده شده ، بر يكديگر سبقت بجوييد » .

« و اگر [آنچه را گفتيم ،] نكرديد ـ و هرگز نمى توانيد كرد ـ ، از آن آتشى كه سوختِ آن ، مردمان و سنگ هايند و براى كافران ، آماده شده است ، بترسيد » .

« و [در آن روز ،] بهشت براى پرهيزگاران ، نزديك مى گردد و دوزخ براى گم راهان ، نمودار مى شود » .

ر . ك : آل عمران : آيه ۱۳۱ ، عنكبوت : آيه ۵۴ ، انفطار : آيه ۱۳ ـ ۱۶ ، معارج : آيه ۱۵ ـ ۱۷ .

.

الحديث۶۴۰۴.عنه عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :لَيسَ مِن شِيعَتِنا مَن أَنكَرَ أَربَعَةَ أَشياءَ : المِعراجَ ، وَالمُساءَلَةَ فِي القَبرِ ، وَخَلقَ الجَنَّةِ وَالنّارِ ، وَالشَّفاعَةَ . ⁽¹⁾۶۴۰۳.عنه عليه السلام :الإمام الرضا عليه السلام :مَن أَقَرَّ بِتَوحِيدِ اللّهِ ... وَآمَنَ بِالمِعْراجِ ، وَالمُساءَلَةِ فِي القَبرِ ، وَالحَوضِ ، وَالشَّفاعَةِ ، وَخَلقِ الجَنَّةِ وَالنّارِ ، وَالصِّراطِ ، وَالمِيزانِ ، وَالبَعثِ ، وَالنُّشُورِ ، وَالجَزَاءِ ، وَالحِسابِ ، فَهُوَ مُؤْمِنٌ حَقّا، وَهُوَ مِنْ شِيعَتِنا أَهْلَ البَيْتِ . ⁽²⁾۶۴۰۲.عنه عليه السلام :التوحيد عن عبد السلام بن صالح الهروي فِي مَسَائِلَ سَأَلَ عَنْهَا الإِمامَ الرِّضا عليه السلام ـ :يَابْنَ رَسُولِ اللّهِ ، فَأَخْبِرْني عَنِ الجَنَّةِ وَالنَّارِ أَهُما اليَوْمَ مَخْلُوقَتَانِ؟ فَقَالَ : نَعَمْ ، وَإِنَّ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قَدْ دَخَلَ الجَنَّةَ وَرَأَى النَّارَ لَمّا عُرِجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ ، قَالَ : فَقُلْتُ لَهُ : إِنَّ قَوْما يَقُولُونَ : إِنَّهُما اليَوْمَ مُقَدَّرَتَانِ غَيْرُ مَخْلُوقَتَيْنِ . فَقَالَ عليه السلام : مَا اُولَئِكَ مِنَّا وَلَا نَحْنُ مِنْهُم ، مَنْ أَنْكَرَ خَلْقَ الجَنَّةِ وَالنّارِ فَقَدْ كَذَّبَ النَّبِيَ صلى الله عليه و آله وَكَذَّبَنا، وَلا مِنْ وِلايَتِنا عَلَى شَيْءٍ ، وَيَخْلُدُ فِي نارِ جَهَنَّمَ . ⁽³⁾۲ / ۲خَلقُ الجَنَّةِ قَبلَ النّارِ۶۳۹۹.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَلَقَ اللّهُ الجَنَّةَ قَبلَ النّارِ ، وَلَو خَلَقَ النّارَ قَبلَ الجَنَّةِ لَخَلَقَ العَذَابَ قَبلَ الرَّحْمَةِ . ⁽⁴⁾.

۲ / ۲ آفرينش بهشت ، پيش از دوزخ

حديث۶۳۹۸.صحيح البخارى ( ـ به نقل از حذيفة بن يمان ـ ) امام صادق عليه السلام :از شيعيان ما نيست كسى كه چهار چيز را انكار كند : معراج را ، پرسش در قبر را ، آفريده شدن بهشت و دوزخ را ، و شفاعت را.۶۳۹۸.صحيح البخاري عن حذيفة بن اليمان :امام رضا عليه السلام :هر كس به يگانگى خدا اقرار كند ... و به معراج و پرسش در قبر و حوض [ كوثر ] و شفاعت و آفريده شدن بهشت و دوزخ ، و صراط و ميزان و زنده شدن دوباره و رستاخيز و پاداش و حسابرسى ، ايمان داشته باشد ، مؤمنِ حقيقى و از شيعيان ما اهل بيت است.۶۳۹۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :التوحيدـ به نقل از عبد السلام بن صالح هِرَوى ، در پرسش هايى كه از امام رضا عليه السلام كرد ـ: [گفتم :] اى فرزند پيامبر خدا ! مرا خبر ده كه آيا بهشت و دوزخ ، هم اكنون آفريده شده اند؟

فرمود : «آرى . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله زمانى كه به آسمان برده شد ، به بهشت ، وارد شد و دوزخ را هم ديد» .

گفتم : عدّه اى مى گويند : اين دو ، فعلاً مقدّرند و هنوز ، آفريده نشده اند .

فرمود : «آنها از ما نيستند و ما هم از آنها نيستيم . هر كس منكر آفريده شدن بهشت و دوزخ باشد ، در حقيقت ، پيامبر صلى الله عليه و آله و ما را تكذيب كرده است و پيرو ما نيست و در آتش دوزخ ، جاودان است» .۲ / ۲آفرينش بهشت ، پيش از دوزخ۶۳۹۶.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خدا ، بهشت را پيش از آتش (دوزخ) آفريد . اگر آتش را پيش از بهشتْ آفريده بود ، در واقع ، عذاب را پيش از رحمت ، آفريده بود. ⁽¹⁾

.

۶۳۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :إِنَّ اللّهَ عز و جل خَلَقَ الجَنَّةَ قَبلَ أَن يَخلُقَ النَّارَ ، وَخَلَقَ الطَّاعَةَ قَبلَ أَن يَخلُقَ المَعصِيَةَ ، وَخَلَقَ الرَّحمَةَ قَبلَ الغَضَبِ ، وَخَلَقَ الخَيرَ قَبلَ الشَّرِّ ، وَخَلَقَ الأَرضَ قَبلَ السَّماءِ ، وَخَلَقَ الحَياةَ قَبلَ المَوتِ ، وَخَلَقَ الشَّمسَ قَبلَ القَمَرِ ، وَخَلَقَ النُّورَ قَبلَ الظُّلمَةِ . ⁽¹⁾.

۶۳۹۴.مسند ابن حنبل ( ـ به نقل از ابو سعيد خُدرى ، از پيامبر خدا ـ ) امام باقر عليه السلام :خداوند عز و جل پيش از آن كه آتش را بيافريند ، بهشت را آفريد و پيش از آن كه نافرمانى را بيافريند ، فرمانبرى را آفريد و مهر را پيش از خشم آفريد و خوبى را پيش از بدى آفريد و زمين را پيش از آسمان آفريد و زندگى را پيش از مرگ آفريد و خورشيد را پيش از ماه آفريد و روشنايى را پيش از تاريكى آفريد . .

. .

پژوهشى در باره وجود كنونىِ بهشت و دوزخ

نظريّه نخست : بهشت و دوزخ ، آفريده شده اند

اشاره

پژوهشى در باره وجود كنونىِ بهشت و دوزخآيا خداى بلندمرتبه ، بهشت و دوزخ را آفريده و آنها بالفعل (هم اكنون) وجود دارند ؟ يا اين كه در آينده آفريده مى شوند؟ در پاسخ اين سؤال ، سه نظريّه قابل بررسى ، وجود دارد :

نظريّه نخست : بهشت و دوزخ ، آفريده شده انداكثر قريب به اتّفاق علماى اسلام ، بر اين باورند كه بهشت و دوزخ ، پيش از اين ، آفريده شده اند و بالفعل وجود دارند . ⁽¹⁾شيخ صدوق رحمه الله در اين باره مى گويد : عقيده ما در باره بهشت و دوزخ ، اين است كه آنها آفريده شده اند و پيامبر صلى الله عليه و آله هنگامى كه به معراج رفت ، وارد بهشت شد و دوزخ را ديد . ⁽²⁾شيخ مفيد نيز در اين باره مى گويد :

.

ادله وجود فعلى بهشت و دوزخ

۱ . آياتى از سوره نجم

بهشت و دوزخ ، اكنون آفريده شده اند . براى اين مطلب ، روايت ها رسيده است و پيروان شريعت و صاحبان آثار ، بر آن اتّفاق دارند . ⁽¹⁾اين سخن ، نشان مى دهد كه مخالفان اين نظريّه ، به قدرى اندك اند كه مخالفت آنها ، به ادّعاى اجماع مسلمانان بر وجود داشتن كنونىِ بهشت و دوزخ ، ضررى نمى رساند . دليل كسانى كه معتقدند كه بهشت و دوزخ ، بالفعل وجود دارند ، آيات و احاديثى هستند كه بر وجود داشتن كنونىِ بهشت و دوزخ ، دلالت دارند كه در اين جا اجمالاً به آنها اشاره مى كنيم :

ادله وجود فعلى بهشت و دوزخبسيارى از آيات قرآن ، ظهور در وجود داشتن كنونىِ بهشت و دوزخ دارند كه به نمونه هايى از آنها اشاره مى كنيم :

۱ . آياتى از سوره نجم «وَ لَقَدْ رَءَاهُ نَزْلَةً أُخْرَى * عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَى * عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى * إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى . ⁽²⁾و قطعا [پيامبر] بار ديگر ، او (جبرئيل) را ديد ، نزديك آخرين درخت سِدر ، در همان جا كه بهشت مأواست ، هنگامى كه درخت سدر را آنچه مى پوشاند ، احاطه كرده بود» . اين آيه به روشنى دلالت دارد كه «بهشت مأوا» وجود دارد و پيامبر صلى الله عليه و آله در معراج خود ، جبرئيل را در نزديكى آن ، ديده است .

.

۲ . آيه اى از سوره آل عمران

۳ . آيه اى ديگر از سوره آل عمران

گفتنى است در باره اين كه بهشتِ مورد اشاره در اين آيه ، بهشت برزخى است يا بهشت جاويد ، اختلاف نظر وجود دارد ؛ ليكن چنان كه شمارى از محقّقان گفته اند ⁽¹⁾و به قرينه ساير آياتى كه كلمه «جنّة المأوى» در آنها به كار رفته ، ⁽²⁾ظاهرا مقصود از «جنّة المأوى» در اين جا نيز بهشت جاويد است .

۲ . آيه اى از سوره آل عمران «وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ . ⁽³⁾و به سوى آمرزشى از جانب پروردگارتان و بهشتى بشتابيد كه پهناى آن ، آسمان ها و زمين است و براى پرهيزگاران ، آماده شده است» . اين آيه و آيه ۳۱ سوره حديد ، بر آماده بودن بهشت براى پرهيزگاران ، دلالت دارند .

۳ . آيه اى ديگر از سوره آل عمران «وَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِى أُعِدَّتْ لِلْكَـفِرِينَ . ⁽⁴⁾و از آتشى كه براى كافران آماده شده است ، بپرهيزيد» . اين آيه و آيه ۲۴ سوره بقره نيز بر آماده بودن دوزخ براى كيفر مجرمان ،

.

۴ . احاديث دالّه بر وجود فعلى بهشت و دوزخ

نظريّه دوم : بهشت و دوزخ ، در آينده آفريده مى شوند

اشاره

دلالت دارند . ⁽¹⁾

۴ . احاديث دالّه بر وجود فعلى بهشت و دوزخافزون بر احاديث بسيارى كه ظهور در وجود داشتن كنونىِ بهشت و دوزخ دارند و به دليل تواتر معنوى ، صدور اجمالى آنها قطعى است ، در فصل دوم ، احاديثى آمده كه به وجود داشتن كنونى آنها تصريح شده ، چنان كه در حديثى با سند صحيح از امام رضا عليه السلام نقل شده كه پيامبر صلى الله عليه و آله در معراج ، وارد بهشت گرديده و دوزخ را ديده است و نيز تأكيد شده است كه كسى كه آفرينش بهشت و دوزخ را نپذيرد ، پيامبر را تكذيب كرده و بر ما دروغ بسته است . ⁽²⁾

نظريّه دوم : بهشت و دوزخ ، در آينده آفريده مى شونداين نظريّه كه بهشت و دوزخ ، در آينده آفريده مى شوند ، طرفداران فراوانى ندارد و گزارش شده كه در ميان اهل سنّت ، تنها معتزله و خوارج و گروهى از زيديّه ، آن را پذيرفته اند . شيخ مفيد رحمه الله ، پس از ادّعاى اجماع بر نظريّه نخست ، مى گويد : معتزله و خوارج و گروهى از زيديّه با اين نظر ، مخالفت كرده اند و بيشتر آنها ، گمان كرده اند كه آنچه ما در باره آفرينش بهشت و دوزخ يادآور شديم ، صرفا ممكن است ، نه لازم ، و در مورد احاديث رسيده ، سكوت كرده اند . بقيّه آنها نيز به محال بودن آفرينش بهشت و دوزخ ، نظر داده اند . ⁽³⁾

.

علّامه حلّى رحمه الله در باره ابو على جُبّايى و ابو الحسين بَصرى و ابو الحسن اشعرى نقل كرده است كه آنها بر اين نظرند كه بهشت و دوزخ ، اكنون آفريده شده اند و از ابو هاشم جُبّايى و قاضى عبد الجبّار بن احمد رازى ، خلاف آن را نقل كرده است . ⁽¹⁾در ميان اماميه ، اين نظريّه به سيّد رضى رحمه الله نسبت داده شده است . وى در كتاب حقائق التأويل آورده است : علما در اين كه بهشت و دوزخ ، آيا اكنون آفريده شده اند يا پس از مرگ بندگان ، آفريده مى شوند ، اختلاف نظر دارند . گروهى از آنان مى گويند : «آنها اكنون آفريده شده اند» و گروه ديگر مى گويند : «فقط بهشت ، آفريده شده است» . نظر درست ، اين است كه آنها بعدا آفريده مى شوند . ⁽²⁾علّامه مجلسى رحمه الله در اين باره مى فرمايد : بدان كه ايمان به بهشت و دوزخ ، آن گونه كه در آيات و احاديثْ وارد شده است ، بدون تأويل در آنها ، از ضروريات دين است و منكِران و تأويل كنندگان (از جمله فيلسوفان) ، خارج از دين اند . البته در مورد آفرينش بالفعل بهشت و دوزخ ، همه مسلمانان ، اتّفاق نظر دارند ، بجز گروهى از معتزله كه مى گويند در قيامت ، آفريده مى شوند . اين ، در حالى است كه آيات و احاديث متواتر ، گفتار آنها را رد مى كند و رأى آنها را ناچيز مى شمارد . ظاهرا هيچ يك از اماميه ، اين نظرِ سست را قبول ندارد ، جز آنچه به سيّد رضى ، نسبت داده شده است . ⁽³⁾

.

دليل نظريّه دوم

۱ . ناپايدارى جهان

دليل نظريّه دومكسانى كه معتقدند بهشت و دوزخ ، هنوز آفريده نشده اند ، براى اثبات مدّعاى خود ، به دو دليل استدلال كرده اند :

۱ . ناپايدارى جهاندليل نخست قائلان نظريّه دوم ، اين است كه بهشت و دوزخ اخروى ، هميشگى اند ، در صورتى كه آنچه در اين جهان است ، فانى و ناپايدار است . سيد رضى رحمه الله در اين باره مى گويد : ديدگاه درست ، اين است كه آنها بعدا آفريده مى شوند و از مواردى كه بر آن استدلال مى شود ، سخن خداى بلندمرتبه در باره بهشت است كه : «أُكُلُهَا دَآئِمٌ وَ ظِـلُّهَا ؛ ⁽¹⁾خوراكى ها و سايه اش ، پايدارند» . از طرفى نيز دليل وجود دارد بر اين كه هر پديده كنونى ، به ناچار ، نابود مى شود . ⁽²⁾وقتى اين دو دليل را در كنار هم بگذاريم ، نتيجه اين مى شود كه بهشت و دوزخ ، آفريده نشده اند . ⁽³⁾البته به اين دليل ، جواب هاى متعدّدى داده شده است كه عبارت اند از : اوّلاً : ميان دوام نعمت بهشت و وجود داشتن كنونىِ بهشت ، ملازمه عقلى وجود دارد ؛ زيرا مى توان گفت كه دوام نعمت بهشت ، پيش از ورود بهشتيان به بهشت را نيز شامل مى شود . ثانيا : مقصود از فناى اشياى اين جهان ، نابودى مطلق آنها نيست ؛ بلكه

.

۲ . منافات داشتن فعليت بهشت و دوزخ ، با حكمت

نظريّه سوم : بهشت و دوزخ ، هم آفريده شده اند و هم آفريده نشده اند

مقصود ، نابودى ذاتى آنهاست . ثالثا : مى توان گفت كه مقصود از آيه «كُلُّ شَىْ ءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ» ، انتقال همه موجودات اين جهان در آينده به جهان ديگر است . بنا بر اين ، بهشت و دوزخ اخروى ، تخصّصا از مدلول آيه ياد شده ، خارج اند .

۲ . منافات داشتنِ فعليت بهشت و دوزخ ، با حكمتاستدلال ديگر قائلان به نظريّه دوم ، اين است كه ايجاد بهشت و دوزخ ، پيش از قيامت ، كارى بيهوده و بر خلاف حكمت است ؛ زيرا پيش از روز جزا ، كسى وارد بهشت و دوزخ نمى شود . بنا بر اين ، آفرينش بهشت ، پيش از فرا رسيدن آخرت ، درست مانند ساختن خانه يا زندان براى كسانى است كه هزاران سال بعد ، به دنيا مى آيند . از هشاميه نقل شده كه گفته اند : بهشت و دوزخ ، آفريده نشده اند ؛ زيرا وقتى كسى نباشد كه سود و زيان آنها را ببَرد ، بهره اى در وجود آنها نخواهد بود . ⁽¹⁾پاسخ اين سخن ، آن است كه : اوّلاً : عقل ، بدون احاطه به اسرار خلقت نمى تواند بيهوده بودن يا حكمت داشتن چيزى را كشف كند . از اين رو ، خالى بودن بهشت و دوزخ پيش از قيامت ، نمى تواند دليلى بر بيهوده بودن آفرينش آنها باشد . ثانيا : اگر بهشت و دوزخ را معلول عمل انسان بدانيم ، چون ميان عمل و جزا، رابطه تكوينى برقرار است ، حكمت وجود داشتن آنها معلوم مى گردد .

.

نظريّه سوم : بهشت و دوزخ ، هم آفريده شده اند و هم آفريده نشده اندبر اساس اين نظريّه ، بهشت و دوزخ ، اكنون ، به يك معنا وجود دارند و به يك معنا وجود ندارند : بهشت و دوزخ ، اكنون هستند ، از اين جهت كه زمينه پديد آمدن آنها در اين جهان ، در وجود همه انسان ها بالفعل هست ، و اكنون نيستند ، از اين جهت كه علّت پديد آمدن بهشت و دوزخ ، كارهاى نيك و بد انسان است كه به تدريج در طول زندگى از او صادر مى گردد . بنا بر اين ، قبل از انجام شدن كار به وسيله انسان هاى مكلّف ، بهشت و دوزخى وجود ندارد . صدر المتألّهين در تبيين اين نظريّه مى گويد : مردم در اين كه دوزخ ، اكنون آفريده شده يا آفريده نشده است ، اختلاف نظر دارند و اختلافشان در مورد دوزخ ، مشهور است ، چنان كه در باره بهشت ، چنين اختلافى هست . امّا ديدگاه ما ، پيروان كشف و عرفان ، اين است كه هر دو [از جهتى] آفريده شده اند و [از جهتى] آفريده نشده اند . اين كه مى گوييم آفريده شده اند ، مانند مردى است كه خانه اى بنا مى كند و فقط ديوارهاى اطراف آن را مى سازد . فقط ديوار دارد ؛ ولى به آن خانه گفته مى شود ، چنان كه وقتى وارد آن مى شوى ، چيزى جز ديوارهايى كه در فضا و روى زمين برپا شده اند ، نمى بينى . بعد از آن ، طبق نياز ساكنان آن ، اتاق ها و غرفه ها و پرده ها و راهروها و انبارها و آنچه نياز است در آن باشد ، ايجاد مى گردد . دوزخ ، خانه اى است كه حرارت آن ، هواى سوزان است و سوخت آن ، جز انسان ها و سنگ هايى كه خدا به حساب مى آمدند ، نيست . و جن ، شعله آن است . خداى بلندمرتبه مى فرمايد : «هيزم آن ، مردم و سنگ است» ⁽¹⁾و

.

مى فرمايد : «در واقع ، شما و آنچه غير از خدا مى پرستيد ، هيمه دوزخيد» ⁽¹⁾و مى فرمايد : «پس ، آنها و گم راهان ، در آن افكنده مى شوند و [نيز] همه سپاهيان ابليس» ⁽²⁾و در آن ، وسايل و ابزارها با اعمال جِنّيان و انسان ها كه داخل آن مى شوند ، پديدار مى گردد . ⁽³⁾گفتنى است كه اين نظريّه ، مبتنى بر اين اساس است كه بهشت و دوزخ ، وجود مستقلى از انسان ندارند ، چنان كه صدر المتألّهين ، خود ، به اين مطلب ، تصريح كرده است : و دانستى كه بهشت مؤمن و دوزخ كافر ، امرى خارج از نفْس [انسان] نيست . پس اين كه [بهشت و دوزخ ،] امروز آماده اند ، مربوط به نفْس انسان است ، گرچه انسان از آن ، در پرده است [و آن را درك نمى كند] . ⁽⁴⁾گفتنى است كه ظاهر و بلكه صريح آيات قرآن و احاديث اسلامى ، بر وجود بالفعل و مستقلّ بهشت و دوزخ و در عين حال ، مرتبط بودن آن با عمل انسان ، دلالت دارد ⁽⁵⁾و در اين گونه مسائل كه عقل براى رسيدن به حقيقت ، راهى ندارد ، اعتقاد به آنچه قرآن و حديث مى گويند ، ضرورى است .

.

۲ / ۳مَكانُ الجَنَّةِالكتاب«وَ فِى السَّمَاءِ رِزْقُكُمْ وَ مَا تُوعَدُونَ» . ⁽¹⁾

«وَ لَقَدْ رَءَاهُ نَزْلَةً أُخْرَى* عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَى * عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى» . ⁽²⁾

الحديث۶۳۷۷.الكافى ( ـ به نقل از صفوان جمّال ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ الجَنَّةَ فِي السَّماءِ ، وإنَّ النّارَ فِي الأَرضِ . ⁽³⁾۶۳۸۱.الإمام عليّ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ أرواحَ المُؤمِنينَ فِي السَّماءِ السّابِعَةِ ، يَنظُرونَ إلى مَنازِلِهِم فِي الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾۶۳۸۰.الإمام عليّ عليه السلام :بحار الأنوارـ في ذِكرِ مَسائِلِ عَبدِ اللّهِ بنِ سَلامٍ الَّتي سَأَلَ عَنها رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: ... قالَ : فَأَخبِرني عَنِ الجَنَّةِ ، أينَ هِيَ ؟ قالَ [ صلى الله عليه و آله ] : فِي السَّماءِ السّابِعَةِ ، وَالنّارُ في تُخومِ الأَرضِ السُّفلى . قالَ : صَدَقتَ يا مُحَمَّدُ . ⁽⁵⁾۶۳۷۹.الإمام عليّ عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلامـ لَمّا قَدِمَ يَهودِيّانِ أخَوانِ وسَأَلاهُ : أينَ تَكونُ الجَنَّةُ ؟ وأينَ تَكونُ النّارُ ؟ ـ: أمَّا الجَنَّةُ فَفِي السَّماءِ ، وأمَّا النّارُ فَفِي الأَرضِ . ⁽⁶⁾.

۲ / ۳ جايگاه بهشت

۲ / ۳جايگاه بهشتقرآن« و روزىِ شما و آنچه وعده داده شده ايد ، در آسمان است » .

« و قطعا [پيامبر] بار ديگر ، او (جبرئيل) را ديد ، نزديك آخرين درخت سِدر ، در همان جا كه بهشتِ مأواست » .

حديث۶۳۷۲.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت ، در آسمان است و دوزخ ، در زمين .۶۳۷۱.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ارواح مؤمنان در آسمان هفتم ، به منزل هاى خود در بهشت مى نگرند .۶۳۷۰.امام على عليه السلام :بحار الأنوارـ در بيان پرسش هاى عبد اللّه بن سلام از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: [ عبد اللّه ]گفت : به من بگو : بهشت در كجاست ؟

فرمود : «در آسمان هفتم ، و دوزخ در مرزهاى زمينِ هفتم است» .

عبد اللّه گفت : درست گفتى ، اى محمّد !۶۳۶۹.امام على عليه السلام :امام على عليه السلامـ در پاسخ به دو برادر يهودى كه نزد ايشان آمدند و پرسيدند : بهشت و دوزخ در كجا قرار دارند؟ ـ: بهشت ، در آسمان است و دوزخ ، در زمين .

.

۶۳۶۸.امام على عليه السلام :عنه عليه السلامـ لِلجاثَليقِ ⁽¹⁾وقَد سَأَلَهُ عَنِ الجَنَّةِ أ فِي الدُّنيا هِيَ أم فِي الآخِرَةِ؟ وأينَ الآخِرَةُ مِنَ الدُّنيا ؟ ـ: الدُّنيا فِي الآخِرَةِ وَالآخِرَةُ مُحيطَةٌ بِالدُّنيا ، إذ كانَتِ النُّقلَةُ مِنَ الحَياةِ إلَى المَوتِ ظاهِرَةً ، وكانَتِ الآخِرَةُ هِيَ دارُ الحَيَوانِ لَو كانوا يَعلَمونَ ؛ وذلِكَ أنَّ الدُّنيا نُقلَةٌ وَالآخِرَةَ حَياةٌ ومُقامٌ ، مَثَلُ ذلِكَ كَالنّائِمِ ؛ وذلِكَ أنَّ الجِسمَ يَنامُ ، وَالرّوحَ لا تَنامُ ، والبَدَنَ يَموتُ وَالرّوحَ لا تَموتُ ⁽²⁾، قالَ اللّهُ عز و جل : «وَ إِنَّ الدَّارَ الْاخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ» ⁽³⁾.

وَالدُّنيا رَسمُ الآخِرَةِ وَالآخِرَةُ رَسمُ الدُّنيا ⁽⁴⁾، ولَيسَ الدُّنيا الآخِرَةَ ولَا الآخِرَةُ الدُّنيا . إذا فارَقَ الرُّوحُ الجِسمَ يَرجِعُ كُلُّ واحِدٍ مِنهُما إلى ما مِنهُ بَدَأَ وما مِنهُ خُلِقَ ، وكَذلِكَ الجَنَّةُ وَالنّارُ فِي الدُّنيا مَوجودَةٌ وفِي الآخِرَةِ ؛ لِأَنَّ العَبدَ إذا ماتَ صارَ في دارٍ مِنَ الأَرضِ ؛ إمّا رَوضَةٍ مِن رِياضِ الجَنَّةِ ، وإمّا بُقعَةٍ مِن بِقاعِ النّارِ ، وروحُهُ إلى أحَدِ دارَينِ ؛ إمّا في دارِ نَعيمٍ مُقيمٍ لا يَموتُ فيها ، وإمّا في دارِ عَذابٍ أليمٍ لايَموتُ فيها ، وَالرَّسمُ لِمَن عَقَلَ مَوجودٌ واضِحٌ ، وقَد قالَ اللّهُ عز و جل : «كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينَ * لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ * ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيْنَ الْيَقِينِ * ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَـئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ» ⁽⁵⁾وعَنِ الكافِرينَ ، فَقالَ : إنَّهُم كانوا في شُغُلٍ عَن ذِكري ، وكانوا لا يَستَطيعونَ سَمعا ⁽⁶⁾، ولَو عَلِمَ الإِنسانُ ما هُوَ فيهِ ماتَ خَوفا مِنَ المَوتِ ، ومَن نَجا فَبِفَضلِ اليَقينِ . ⁽⁷⁾.

۶۳۷۶.الإمام عليّ عليه السلام :امام على عليه السلامـ در پاسخ جاثليق ⁽¹⁾كه پرسيد : آيا بهشت در همين دنياست ، يا در آخرت است؟ و آخرت در كجاى دنياست؟ ـ: دنيا در [دل ]آخرت است و آخرت ، محيط بر دنياست ؛ چرا كه انتقال از زندگى به مرگ ، آشكار است و در واقع ، اين آخرت است كه سراى زندگانى است . اى كاش مردم مى دانستند كه دنيا گذرگاه است و آخرت ، زندگى و اقامتگاه! حكايت آن ، حكايت شخص خفته است : جسم مى خوابد ؛ امّا روح نمى خوابد . [همين طور ]بدن مى ميرد ؛ امّا روح نمى ميرد . خداوند عز و جل مى فرمايد : «و سراى آخرت ، سراى زندگانى است . اى كاش مى دانستند!» .

دنيا نمادِ (مثالِ) آخرت است و آخرت ، نماد دنياست . نه دنيا ، [خودِ ]آخرت است و نه آخرت ، دنياست . هر گاه روح از بدن جدا شود ، هر يك از آن دو ، به آن جايى كه از آن شروع شده و آفريده شده است ، باز مى گردد .

بهشت و دوزخ نيز ، هم در دنيا موجودند و هم در آخرت ؛ چرا كه بنده ، هر گاه بميرد ، به خانه اى در زمين مى رود كه يا باغى از باغ هاى بهشت است و يا سرزمينى از سرزمين هاى دوزخ ، و روحش به يكى از دو سراى مى رود : يا به سراى پرنعمتِ مانا كه در آن نمى ميرد و يا به سراى عذابى دردناك كه در آن [نيز ]نمى ميرد . تمثيل (تشابه ميان دنيا و آخرت) ، براى كسى كه خردمند است ، موجود و آشكار است . خداوند عز و جل مى فرمايد : «هرگز چنين نيست! اگر علم اليقين داريد ، به يقين ، دوزخ را مى بينيد . سپس آن را قطعا به عين اليقين در مى يابيد . سپس در همان روز است كه از نعمت[هاى زمين] پرسيده خواهيد شد» .

و در باره كافران مى فرمايد : «آنان از ياد من غافل بودند و توانايى شنيدن [حق را] نداشتند». ⁽²⁾اگر انسان مى دانست كه پس از مرگ ، چه خبر است ، از ترسِ مرگ مى مُرد ، و هر كس نجات يابد ، به بركت يقين است . .

سخنى در باره مكان بهشت

مكان بهشت برزخى

سخنى در باره مكان بهشتپيش از هر گونه توضيح در باره مكان بهشت ، دو نكته قابل توجّه است : اوّل ، اين كه : بهشت مانند دوزخ ـ بر اساس آنچه گذشت ـ ، آفريده شده است . ⁽¹⁾دوم ، اين كه : وسعت بهشت ، به اندازه وسعت همه آسمان ها و زمين است . ⁽²⁾اكنون اين مسئله قابل طرح است كه چنين چيزى كه گستره و بزرگى آن با گستره آسمان ها و زمين برابرى مى كند و هم اكنون وجود دارد ، كجاست؟ و چنين موجود بزرگى ، اگر مادّى است ، چرا با ابزار علمى ، قابل رؤيت نيست؟

مكان بهشت برزخىدر پاسخ اين سؤال مى توان گفت كه آنچه از ظاهر قرآن و احاديث در اين باره استنباط مى شود ، اين است كه بهشت برزخى ، در باطن همين جهان مادّه است. طبق احاديث ، ارواح نيكوكاران پس از مرگ ، در قالب مثالى در باغى از باغ هاى بهشت، متنعّم اند و ارواح تبهكاران در گودالى از گودال هاى دوزخ ،

.

سه نظريّه در باره مكان بهشت

۱ . آسمان

معذّب اند . ⁽¹⁾اينگونه روايات به روشنى دلالت دارد كه عالم برزخ (شامل بهشت ودوزخ برزخى) ، در باطن جهان مادّى ، و البتّه موقّتى و تا روز قيامت است.

سه نظريّه در باره مكان بهشتدر مورد مكان بهشت جاويد ـ كه جايگاه ابدى نيكوكاران است ـ ، سه نظر وجود دارد :

۱ . آسمانعدّه اى بر اين باورند كه بهشت جاويد ، در آسمان قرار دارد ؛ زيرا قرآن در گزارش معراج پيامبر صلى الله عليه و آله مى فرمايد : «وَ لَقَدْ رَءَاهُ نَزْلَةً أُخْرَى * عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَى * عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى . ⁽²⁾و قطعا [پيامبر] بار ديگر ، او (جبرئيل) را ديد ، نزديك آخرين درخت سدر ، در همان جا كه بهشتِ مأواست» . يعنى بهشتِ مأوا ، همان بهشت جاويد است ⁽³⁾كه نزديك آخرين درخت سِدر ، در بالاترين نقطه آسمان قرار دارد. همچنين در آيه اى ديگر است كه : «وَ فِى السَّمَآءِ رِزْقُكُمْ وَ مَا تُوعَدُونَ . ⁽⁴⁾

.

۲. بى نيازى بهشت از مكان

و روزىِ شما و آنچه به آن وعده داده مى شويد ، در آسمان است» . بسيارى از مفسّران ، معتقدند كه «ما توعدون» ، همان بهشت جاويدان است كه خداوند ، آن را به انسان هاى شايسته وعده داده است . ⁽¹⁾همچنين در احاديثى ، تصريح شده است كه بهشت ، در آسمان است ⁽²⁾و بر اين اساس ، عده اى به طور مطلق مى گويند كه بهشت ، در آسمان قرار دارد ؛ اما موقعيّت آن را در آسمان هاى هفتگانه مشخص نكرده اند . ⁽³⁾از آن ميان ، برخى معتقدند كه بهشت در آسمان چهارم است ، ⁽⁴⁾برخى مى گويند در آسمان ششم است ، ⁽⁵⁾و برخى بر اين باورند كه بهشت در آسمان هفتم ⁽⁶⁾قرار گرفته است .

۲. بى نيازى بهشت از مكانبرخى بر اين باورند كه اصولاً بهشت و دوزخى جدا از انسان ، وجود ندارد ؛ بلكه بهشت ، معلول ملكات فاضله و دوزخ ، پديد آمده از ملكات رذيله است . بنا بر اين ، بهشت ، نه مادّى است و نه جدا از انسان و به همين جهت ، نيازى به مكان

.

مادّى مستقل ندارد. صدر المتألّهين در اين باره مى گويد : آگاه باش كه هر خوش بختى از خوش بختان ، در عالم آخرت ، مملكتى بزرگ و پهناور دارد و جهانى فراتر و گسترده تر از هر چه در آسمان ها و زمين هاست . البتّه آن مملكت ، بيرون از ذات او نيست ؛ بلكه همه مملكت و داشته ها و خادمان و ملازمان و بوستان ها و درختان و حوريان و غلامانش ، جملگى قائم به اويند و او نگهدار آنها و ايجاد كننده آنها به فرمان خداى بلندمرتبه و به قدرت اوست . وجود اشياى اخروى ، هر چند مشابه صورت هايى است كه انسان در خواب مى بيند و يا در برخى رؤياها ديده مى شوند ، ⁽¹⁾امّا كاملاً و حقيقتا با آنها متفاوت است . جهت مشابهت آنها ، اين است كه هر يك از اين صورت ها به گونه اى هستند كه موضوع هيولا و مكان و جهات موادّ امور ياد شده نيستند و ميان صورت هاى متعدّد آنها ، تزاحمى نيست و هيچ چيزى از آن دو نوع صورت ، در اين عالم ، مزاحم زمان و مكان ديگرى نيست . انسان خوابيده ، اى بسا افلاك عظيم و بيابان هاى وسيع دور دستى را مى بيند ، همانند چيزى كه شخص بيدار در اين عالم مى بيند . افلاك با اين كه در عالم خارج ، تغاير عددى دارند ، امّا عرصه را بر همديگر تنگ نمى كنند و مزاحم يكديگر نيستند . همين طور است آنچه انسان ، پس از مرگ و در عالم قبر مى بيند كه تزاحم و جا تنگ كردن براى يكديگر ميان او و آن اجسام نيست . مرده ، در قبر خود ، چيزهايى را مى بيند كه اگر آنها از اجرام دنيوى بودند ، قبر ، گنجايش آنها را نداشت . امّا تفاوت آنها ، به اين است كه صورت هايى كه در نشئه آخرت هستند ،

.

۳. باطن جهان

جوهر قوى ، وجود شديد و اثر دردمندانه يا لذّتبخش زيادى دارند . موجودات آن نشئه ، قوى تر ، شديدتر و داراى وجودى برتر و توانمندتر از موجودات اين عالم اند ، تا چه رسد به صورت هاى رؤيايى و مرآتى . نسبت نشئه آخرت به دنيا ، همانند نسبت نشئه بيدارى به نشئه خواب است . چنان كه در اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله آمده است : «مردم ، خواب اند و هنگامى كه مى ميرند ، بيدار مى شوند» . ⁽¹⁾اين نظريّه ، بر خلاف ظاهر همه آيات و احاديثى است كه بر معاد جسمانى و ثواب و عقاب مادّى ، دلالت دارند.

۳. باطن جهاننظريّه سوم ، اين است كه بهشت و دوزخ ، مادّى و داراى حقيقتى مستقل از وجود انسان اند ، هم اكنون ، وجود خارجى دارند و مكان آنها در همين جهان است و به گستره آسمان ها و زمين اند ؛ ولى با چشم ظاهر ، قابل رؤيت نيستند . بيان اين نظريّه ، چنين است : بهشت و دوزخ ، هر دو در درون و باطن همين جهان قرار دارد و حجابهاى عالم دنيا مانع از مشاهده آنها مى شود ولى اولياء اللّه مى توانند آن را ببينند ، و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله نيز به هنگام معراج كه از هياهوى مردم اين جهان دور بود با چشم ملكوتى خود توانست گوشه اى از بهشت را در جهان بالا مشاهده كند، حتى براى اولياء خدا ممكن است در جذبه هاى خاص معنوى در روى زمين نيز گهگاه آن را ببينند! تعبير «وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةُ بِالْكَـفِرِينَ ؛ ⁽²⁾همانا دوزخ به كافران ، احاطه دارد» و

.

«إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِى نَعِيمٍ * وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِى جَحِيمٍ؛ ⁽¹⁾به درستى كه نيكان در بهشت اند و همانا بدكاران ، در دوزخ اند» و نيز «كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينَ * لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ ؛ ⁽²⁾هرگز چنين نيست ! اگر شما علم اليقين داشتيد ، دوزخ را مى ديديد» ، ممكن است اشاره به همين معنا باشد . از يك جهت مى توان وجود بهشت را در باطن اين جهان ، تشبيه به وجود گلاب در گُل كرد . درست است كه هم گلاب ، مادّى است و هم گل ؛ ولى مانعى ندارد كه يكى در ديگرى پنهان باشد و با هيچ چشمى مشاهده نشود . تشبيهى ديگر نيز براى نزديك ساختن اين مطلب به ذهن مى توان بيان كرد كه پيش تر هم به آن ، اشاره اى داشتيم و آن ، اين كه : در همين جهان مادّه ، اشياى زيادى وجود دارند كه در شرايط عادى ، براى ما قابل درك و احساس نيستند و بسيارى از آنها در باطن مادّى اين جهان ، قرار دارند . مثلاً در زمان واحد ، امواج متعدّدى از فرستنده هاى راديويى و تلويزيونى جهان ، در فضا پخش مى شوند و گاه از طريق ماهواره ها به تمام دنيا مى رسند . در هر خانه اى ، انواعى از اين امواج وجود دارد ؛ ولى هيچ كس آنها را احساس نمى كند . بعضى از فرستنده ها ، صداهاى دل نشين و روح پرور ، و بعضى ديگر ، آژيرهاى خطر و صداهاى هول انگيز و نفرت زا پخش مى كنند . همچنين بعضى از فرستنده هاى تلويزيونى ، صحنه هاى زيبا و دل انگيز و مناظرى روح پرور و نشاط آور نشان مى دهند ، در حالى كه امواج ديگر ، صحنه هاى جنگ و خونريزى و ويرانى و آتش سوزى و جنايت را پخش مى كنند . تمام اين صحنه ها و تصويرها و صداهاى مختلف ، در همين دنياى مادّى و در همين فضاى اطراف ما وجود دارند و در واقع ، بهشت و دوزخ كوچكى در درون اين جهان ، ساخته اند .

.

بعضى از مردم ، امواج دستگاه هاى گيرنده خود را صداهاى زيبا و نغمه هاى دل پذير و صحنه ها و منظره هاى جالب و روح پرور قرار مى دهند ، در حالى كه بعضى ديگر ، گيرنده هاى خود را اختيارا يا به حكم اجبار ، با صداها و صحنه هاى ضد آن منطبق مى سازند . گروه اوّل ، در عالمى لذّت بخش ، و گروه دوم ، در جهانى شكنجه آور به سر مى برند و اينها همه در حالى است كه جهان ما ، جهانى است مادّى و اين امور ، همه در دل اين جهان مادّى ، نهفته شده است . اشتباه نشود ! هرگز نمى گوييم كه بهشت و دوزخ ، عينا چنين اند ؛ بلكه تنها مى گوييم : چه مانعى دارد كه در عمق اين جهان ، عالَم يا عوالم ديگرى باشد ؛ ولى ما در شرايط كنونى به هيچ وجه نتوانيم از آن آگاه شويم (چون در ميان ما و آن عالَم يا عوالم ، حجاب هاى متعدّدى قرار دارد ، هرچند كسانى كه توانايى كنار زدن اين حجاب ها را داشته باشند ، چه بسا در همين جهان نيز آن عوالم را ببينند) ؟! دقّت كنيد . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در سفر آسمانى خود ، در آن جا كه غوغاى عالم مادّه ، كمتر و عوامل سرگرم كننده ، ضعيف تر و جلوه هاى جلال و جمال خدا بيشتر بود ، پرده ها را كنار زد و در همان جا گوشه هايى از اين دو عالم (بهشت و دوزخ) را كه در باطن و درون اين جهان بود ، مشاهده كرد . البتّه اين ، بِدان معنا نيست كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله يا ساير اولياء اللّه نمى توانند در روى زمين ، بهشت يا دوزخ را ببينند ؛ بلكه چنان كه از برخى احاديث بر مى آيد ، اين مشاهده ، گاهى در زمين هم اتّفاق افتاده است . در حديثى كه راوندى در الخرائج آورده است ، مى خوانيم : در آستانه عاشورا هنگامى كه اصحاب و ياران حسين عليه السلام به ايشان ، اعلام وفادارى كامل نمودند و از ترك ميدان كربلا و نقض بيعت ، سر باز زدند ، امام عليه السلام براى آنان دعاى خير كرد و پرده ها را از جلو چشمان آنها كنار زد و آنان ، آنچه را كه خداوند از

.

نعمت هاى بهشتى به آنان بخشيده بود ، با چشم خويش ديدند و امام عليه السلام منازل و جايگاه هايشان را به آنها نشان داد ⁽¹⁾. ⁽²⁾گفتنى است كه حديثى از امام على عليه السلام در پاسخ جاثليق ، نقل شده كه مؤيّد اين نظريّه است ، با اين تفاوت كه ايشان دنيا را در دل آخرت و آخرت را محيط بر دنيا معرّفى مى نمايد . روايت ، اين گونه است كه جاثليق از امام على عليه السلام در باره بهشت مى پرسد : «آيا بهشت در همين دنياست ، يا در آخرت است؟ » و ايشان مى فرمايد : الدُّنيا فى الآخِرَةِ وَ الآخِرَةُ مُحيطَةٌ بِالدُّنيا . ⁽³⁾دنيا در [دل] آخرت است و آخرت ، محيط بر دنياست . بنابر اين ، هر چند دليل قاطع و روشنى كه مكان بهشت جاويد را به طور دقيق مشخّص كند ، در دست نيست ؛ ولى ظاهرا نظريّه سوم ، به واقع ، نزديك تر است . بر اساس اين نظريّه ، بهشت برزخى ، بخش كوچكى از بهشت جاويد است كه در اختيار صالحان قرار مى گيرد ؛ امّا پس از رستاخيز ، آنان به جايگاه اصلى و دائمى ، منتقل مى گردند ، و همچنين است دوزخ برزخى . گفتنى است كه اين برداشت ، با احاديث ثواب و عقاب در برزخ ، كاملاً هماهنگ است .

.

الفصل الثالث : أسماء الجنّة۳ / ۱الجَنَّةُالكتاب«إِنَّ الَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَـمُواْ تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَـائِكَةُ أَلَّا تَخَافُواْ وَ لَا تَحْزَنُواْ وَ أَبْشِرُواْ بِالْجَنَّةِ الَّتِى كُنتُمْ تُوعَدُونَ» . ⁽¹⁾

«كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَـمَةِ فَمَن زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَوةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَـعُ الْغُرُورِ» . ⁽²⁾

«تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَن يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّـتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ خَــلِدِينَ فِيهَا وَذَ لِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ» . ⁽³⁾

«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ وَأَخْبَتُواْ إِلَى رَبِّهِمْ أُوْلَـائِكَ أَصْحَـبُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَــلِدُونَ» . ⁽⁴⁾

«وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُواْ فَفِى الْجَنَّةِ خَــلِدِينَ فِيهَا مَادَامَتِ السَّمَـوَ تُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ عَطَـاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ» . ⁽⁵⁾

«وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ» . ⁽⁶⁾

«مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَ مَنْ عَمِلَ صَــلِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُوْلَـائِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ» . ⁽⁷⁾

.

فصل سوم: نام هاى بهشت

۳ / ۱ بهشت

فصل سوم: نام هاى بهشت۳ / ۱بهشتقرآن« كسانى كه گفتند : پروردگار ما ، خداى يكتاست ، سپس [ بر آن ، ] ايستادگى كردند ، فرشتگان بر ايشان فرود مى آيند كه : نترسيد و اندوهگين مباشيد و بشارتتان باد بهشتى كه وعده داده مى شديد! » .

« هر جاندارى ، چشنده مرگ است و همانا روز رستاخيز ، پاداش هايتان به طور كامل به شما داده مى شود . پس هر كه از آتش به دورش دارند و او را به بهشت در آورند ، قطعا كامياب شده است ، و زندگى دنيا ، جز مايه فريب نيست » .

«اينها احكام خدا هستند و هر كس ، از خدا و پيامبر او اطاعت كند ، وى را به باغ هايى در مى آورد كه از زير آنها ، نهرها روان اند و در آن ، جاودانه اند و اين ، همان كاميابى بزرگ است» .

« كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند و در برابر پروردگارشان خضوع كردند ، ايشان اهل بهشت اند و در آن ، جاودانه خواهند بود » .

« و امّا كسانى كه نيك بخت شده اند ، در بهشت اند و تا آسمان ها و زمين بر جايند ، در آن جاودانه اند ، مگر آنچه پروردگارت بخواهد ، كه اين بخششى است كه بُريدنى نيست » .

« و بهشت براى پرهيزگاران ، نزديك مى گردد » .

« هر كه بدى كند ، جز به مانندِ آن ، كيفر نمى يابد و هر كه كار شايسته كند ، مرد باشد يا زن ، در حالى كه ايمان داشته باشد ، آنان داخل بهشت مى شوند و در آن جا ، بى حساب ، روزى داده مى شوند » .

.

الحديث۶۳۵۷.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :توضَعُ المَوازينُ يَومَ القِيامَةِ ، فَتوزَنُ الحَسَناتُ وَالسَّيِّئاتُ ، فَمَن رَجَحَت حَسَناتُهُ عَلى سَيِّئاتِهِ مِثقالَ صُؤابَةٍ ⁽¹⁾دَخَلَ الجَنَّةَ ، ومَن رَجَحَت سَيِّئاتُهُ عَلى حَسَناتِهِ مِثقالَ صُؤابَةٍ دَخَلَ النّارَ . ⁽²⁾۶۳۵۶.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ خَلَقَ الجَنَّةَ وخَلَقَ النّارَ ، فَخَلَقَ لِهذِهِ أهلاً ولِهذِهِ أهلاً . ⁽³⁾۶۳۵۵.عنه عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :كَفى بِالجَنَّةِ ثَوابا ونَوالاً ⁽⁴⁾، وَكَفى بِالنّارِ عِقابا ووَبالاً ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾.

حديث۶۳۵۳.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :روز رستاخيز ، ترازوها نصب مى شوند و خوبى ها و بدى ها وزن مى گردند . هر كس خوبى هايش به وزن رِشكى ( تخم شپشى ) از بدى هايش سنگين تر باشد ، به بهشت مى رود و هر كس بدى هايش به وزن رِشكى ، از خوبى هايش سنگين تر باشد ، به دوزخ مى رود .۶۳۵۲.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ، بهشت و دوزخ را آفريد و براى هر يك از آن دو نيز اهلى آفريد .۶۳۵۱.الإمام عليّ عليه السلام :امام على عليه السلام :بهترين پاداش و دهِش ، بهشت است و بدترين كيفر و رنج ، آتش . .

۶۳۵۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :الجَنَّةُ غايَةُ السّابِقينَ ، النّارُ غايَةُ المُفَرِّطينَ . ⁽¹⁾۶۳۴۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در نقل نكته اى كه در صحيفه موسى عليه السلام بود ) عنه عليه السلام :الجَنَّةُ جَزاءُ كُلِّ مُؤمِنٍ مُحسِنٍ . ⁽²⁾۶۳۴۸.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :إنَّ اللّهَ جَعَلَ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله عَلَما لِلسّاعَةِ ، ومُبَشِّرا بِالجَنَّةِ ، ومُنذِرا بِالعُقوبَةِ . ⁽³⁾۶۳۴۷.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :لَقَد حَمَلتُكُم عَلَى الطَّريقِ الواضِحِ الَّتي لا يَهلِكُ عَلَيها إلّا هالِكٌ ، مَنِ استَقامَ فَإِلَى الجَنَّةِ ، ومَن زَلَّ فَإِلَى النّارِ . ⁽⁴⁾۶۳۴۶.امام على عليه السلام :الإمام الحسين عليه السلامـ لَمّا رَمى عُمَرُ بنُ سَعدٍ مُعَسكَرَ الحُسَينِ عليه السلام بِالسِّهامِ ـ: قوموا أيُّهَا الكِرامُ إلَى المَوتِ الَّذي لا بُدَّ مِنهُ ، فَإِنَّ هذِهِ السِّهامَ رُسُلُ القَومِ إلَيكُم ، فَوَاللّهِ ما بَينَكُم وبَينَ الجَنَّةِ وَالنّارِ إلَا المَوتُ ، يُعبَرُ بِهؤُلاءِ إلى جِنانِهِم ، وبِهؤُلاءِ إلى نيرانِهِم . ⁽⁵⁾۶۳۵۰.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام زين العابدين عليه السلامـ فِي المُناجاةِ ـ: أسأَلُكَ بِحَقِّكَ الواجِبِ عَلى جَميعِ خَلقِكَ لَما طَهَّرتَني مِنَ الآفاتِ ، وعافَيتَني مِن اِقتِرافِ الآثامِ ، بِتَوبَةٍ مِنكَ عَلَيَّ ، ونَظرَةٍ مِنكَ إلَيَّ تَرضى بِها عَنّي ، وحُبابَتِكَ لي بِنِعمَةٍ مَوصولَةٍ ، بِكَرامَةٍ تَبلُغُ بي شُرَفَ الجَنَّةِ ، ومُرافَقَةَ مُحَمَّدٍ وأهلِ بَيتِهِ صَلَّى اللّهُ عَلَيهِ وعَلَيهِم ، آمينَ رَبَّ العالَمينَ . ⁽⁶⁾۶۳۴۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في بَيانِ ما كانَ في صَحيفَةِ موسى عليه السلام ) عنه عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وأفرِشني مِهادَ كَرامَتِكَ ، وأورِدني مَشارِعَ رَحمَتِكَ ، وأحلِلني بُحبوحَةَ جَنَّتِكَ . ⁽⁷⁾.

۶۳۴۸.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :بهشت ، هدفِ پيشتازان است و دوزخ ، خطّ پايان فروماندگان .۶۳۴۷.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :بهشت ، پاداش هر مؤمن نيكوكارى است .۶۳۴۶.الإمام عليّ عليه السلام :امام على عليه السلام :خداوند ، محمّد صلى الله عليه و آله را نشانه [ قريب الوقوع بودن ] قيامت ، و بشارت دهنده به بهشت و بيم دهنده از كيفر ، قرار داد .۶۳۴۵.مسند ابن حنبل ( ـ به نقل از ابو العلاء بن شخير : يكى از بنى سُليم ) امام على عليه السلام :من ، شما را به راه روشن بردم ؛ راهى كه روندگانش نابود نمى شوند ، مگر آن كه نابود شدنى باشد . هر كس [ در اين راه ، ] پايدارى ورزد ، به سوى بهشت مى رود و هر كس بلغزد ، روانه آتش مى شود .۶۳۴۴.مصباح الشريعة ( ـ در آنچه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ) امام حسين عليه السلامـ آن گاه كه عمر بن سعد به سوى اردوگاه امام عليه السلام تيراندازى كرد ـ: اى بزرگواران ! پيش به سوى مرگى كه از آن ، گريزى نيست و اين تيرها فرستادگان آن جماعت به سوى شمايند . به خدا سوگند كه ميان شما و بهشت و دوزخ ، جز مرگ ، مانعى نيست . اينان به سوى بهشتشان بُرده مى شوند و آنان به سوى دوزخشان .۶۳۴۳.امام على عليه السلام :امام زين العابدين عليه السلامـ در مناجات ـ: [ بار خدايا !] به حقّى كه بر گردن همه آفريدگانت دارى ، از تو مى خواهم كه مرا از آفت ها پاك گردانى و از مرتكب شدن گناهان ، بركنارم دارى ، با رويكردى از سوى تو به من ، و نگاهى از جانب تو بر من ، كه با آن از من ، خشنود شوى و با نعمت هاى پياپى ات ، مرا مورد محبّتت قرار دهى ، و چنان كرامتى ارزانى ام دارى كه مرا به افتخارِ بهشت و همنشينى با محمّد و خاندان او ـ كه درود خدا بر او و ايشان باد ـ نايل گردانى ، آمين ، اى پروردگار جهانيان !۶۳۴۲.امام على عليه السلام :امام زين العابدين عليه السلامـ در دعا ـ: بار خدايا ! بر محمّد و دودمان او ، درود فرست و مرا بر فرش هاى كرامتت بنشان و به آبشخورهاى رحمتت در آور و در وسط بهشتت جايم ده . .

۶۳۴۱.امام على عليه السلام :الأمالي للمفيد عن داوود بن فرقد :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِما ـ يَقولُ : إنَّ العَمَلَ الصّالِحَ لَيَذهَبُ إلَى الجَنَّةِ فَيُمَهِّدُ لِصاحِبِهِ ، كَما يَبعَثُ الرَّجُلُ غُلامَهُ فَيَفرِشُ لَهُ . ثُمَّ قَرَأَ : «وأمّا الَّذين آمَنوا وعَمِلُوا الصّالِحاتِ فَلِأَنفُسِهِم يَمهَدونَ» ⁽¹⁾

. ⁽²⁾۳ / ۲جَنَّةُ النَّعيمِالكتاب«وَ اجْعَلْنِى مِن وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِيمِ * وَ اغْفِرْ لِأَبِى إِنَّهُ كَانَ مِنَ الضَّالِّينَ ». ⁽³⁾

«فَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ * فَرَوْحٌ وَ رَيْحَانٌ وَ جَنَّتُ نَعِيمٍ * وَ أَمَّا إِن كَانَ مِنْ أَصْحَـبِ الْيَمِينِ * فَسَلَـمٌ لَّكَ مِنْ أَصْحَـبِ الْيَمِينِ ». ⁽⁴⁾

«الْمُلْكُ يَوْمَـئِذٍ لِّلَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فَالَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ فِى جَنَّـتِ النَّعِيمِ * وَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَ كَذَّبُواْ بِئَايَـتِنَا فَأُوْلَـائِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُّهِينٌ ». ⁽⁵⁾

«إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّـتِ النَّعِيمِ ». ⁽⁶⁾

«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُم بِإِيمَـنِهِمْ تَجْرِى مِن تَحْتِهِمُ الْأَنْهَـرُ فِى جَنَّـتِ النَّعِيمِ ». ⁽⁷⁾

«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ لَهُمْ جَنَّـتُ النَّعِيمِ ». ⁽⁸⁾

.

۳ / ۲ بهشت پُر نعمت

۶۳۳۹.الإمام عليّ عليه السلام :الأمالى ، مفيدـ به نقل از داوود بن فرقد ـ: از امام صادق ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ شنيدم كه مى فرمايد : «كار نيك به بهشت مى رود و [همه چيز را ]براى صاحب خود ، آماده مى كند ، همان طور كه كسى غلامش را مى فرستد و برايش فرش مى گستراند» .

سپس امام عليه السلام خواند : « و امّا كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند ، براى خودشان آماده مى كنند » . ⁽¹⁾۳ / ۲بهشت پُر نعمتقرآن«و مرا از وارثان بهشتِ پُر نعمت گردان و پدرم را بيامرز كه او از گم راهان بود».

«و امّا اگر از مقربّان باشد ، در آسايش و راحت و بهشتِ پُر نعمت خواهد بود ، و امّا اگر از صاحبان دستِ راست باشد ، پس از صاحبان دست راست ، بر تو سلام باد ! ».

«در آن روز ، پادشاهى ، از آنِ خداست . ميان آنان ، داورى مى كند و [ در نتيجه ]كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند ، در بهشت هاى پُر نعمت خواهند بود و كسانى كه كفر ورزيده و آيات ما را دروغ شمرده اند ، برايشان عذابى خوار كننده خواهد بود».

«همانا براى پرهيزگاران در نزد پروردگارشان ، بهشت هاى پُر نعمت است».

«همانا كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند ، پروردگارشان به سبب ايمانشان ، آنان را هدايت مى كند و در بهشت هاى پُر نعمت كه در آنها جويبارها روان اند ، خواهند بود».

«كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند ، برايشان بهشت هاى پُر ناز و نعمت است».

.

الحديث۶۳۳۲.امام صادق عليه السلام :الإمام زين العابدين عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: يا ذَا العِزَّةِ وَالسُّلْطانِ ، وَالقُوَّةِ وَالبُرْهانِ ، أَجِرْنا مِنْ عَذابِكَ الأَلِيمِ ، وَاجْعَلْنا مِنْ سُكّانِ دارِ النَّعِيمِ ، يا أَرْحَمَ الرّاحِمِينَ . ⁽¹⁾۶۳۳۱.امام على عليه السلام :عنه عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: اَللَّهُمَّ إِنَّكَ خَلَقْتَ جَنَّةً لِمَنْ أَطاعَكَ ، وَأَعْدَدْتَ فِيها مِنَ النَّعِيمِ المُقِيمِ ما لا يَخْطُرُ عَلى القُلُوبِ ، وَوَصَفْتَها بِأَحْسَنِ الصِّفَةِ فِي كِتابِكَ ، وَشَوَّقْتَ إِلَيها عِبادَكَ ، وَأَمَرْتَ بِالمُسابَقَةِ إِلَيْها ، وَأَخْبَرْتَ عَنْ سُكّانِها وَما فِيها مِنْ حُورٍ عينٍ كَأَنَّهُنَّ بَيضٌ مَكْنُونٌ ، وَوِلْدانٍ كَاللُّؤْلُؤِ المَنْثُورِ ، وَفاكِهَةٍ وَنَخْلٍ وَرُمّانٍ ، وَجَنّاتٍ مِنْ أَعْنابٍ ، وَأَنْهارٍ مِنْ طَيِّبِ الشَّرابِ ، وَسُنْدُسٍ وَاِسْتَبْرَقٍ ، وَسَلْسَبِيلٍ وَرَحِيقٍ مَخْتُومٍ ، وَأَسْوِرَةٍ مِنْ فِضَّةٍ ، وَشَرابٍ طَهُورٍ ، وَمُلْكٍ كَبِيرٍ ، وَقُلْتَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ تَبارَكْتَ وَتَعالَيْتَ : «فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّا أُخْفِىَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ » ⁽²⁾

. ⁽³⁾۳ / ۳الفِردَوسُالكتاب«أُوْلَـائِكَ هُمُ الْوَ رِثُونَ * الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيهَا خَــلِدُونَ» . ⁽⁴⁾

«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ كَانَتْ لَهُمْ جَنَّـتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا * خَــلِدِينَ فِيهَا لَا يَبْغُونَ عَنْهَا حِوَلًا» . ⁽⁵⁾

.

۳ / ۳ فردوس

حديث۶۳۱۷.امام صادق عليه السلام :امام زين العابدين عليه السلامـ در دعا ـ: اى خداوند قدرت و سلطنت و نيرو و برهان ! ما را از عذاب دردناكت در پناه خويش بدار و از ساكنان سراى پُر نعمت ، قرارمان ده ، اى مهربان ترينِ مهربانان!۶۳۱۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام زين العابدين عليه السلامـ در دعا ـ: بار خدايا ! تو براى كسى كه فرمانت بَرَد ، بهشتى آفريدى و در آن ، چنان نعمت هاى ماندگارى فراهم آوردى كه هيچ كس تصوّرش را هم نمى كند ، و آن بهشت را در كتابت به نيكوترين شكل ، وصف نمودى و بندگانت را به آن ، تشويق كردى و آنان را به پيشى گرفتن به سوى آن ، فرمان دادى و از ساكنان آن و آنچه در آن بهشت است ، خبر دادى ؛ از : سيه چشمانى كه [ از سيمين بَرى ] چونان تخم شترمرغ ، [ زير پَر ]پنهان اند ، و پسركانى كه گويى مرواريدهاى پراكنده اند ، و ميوه ها و خرمابُنان و انار ، و باغ هاى انگور ، و جويبارانى از نوشيدنىِ پاك ، و جامه هاى ابريشمى و ديباى ستبر ، و [ چشمه ] سَلسَبيل و باده نابِ سر به مُهر ، و دستبندهاى سيمين ، و شراب پاك ، و سلطنتى بزرگ ، و در پىِ اين همه ـ اى بلندمرتبه والا ـ فرمودى : «هيچ كس نمى داند چه مايه هاى شادمانى ، به پاداش آنچه انجام مى دادند ، براى آنان پنهان شده است» .۳ / ۳فردوسقرآن« آنان اند كه خود ، وارثان اند ؛ همانان كه فردوس را به ارث مى برند و در آن ، جاودان مى مانند » .

« و كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند ، بهشت هاى فردوس ، جايگاه پذيرايى از آنان است . جاودانه در آنها خواهند بود و درخواست انتقال از آنها نمى كنند » .

.

الحديث۶۳۲۲.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :سَلُوا اللّهَ الفِردَوسَ ، فَإِنَّها سُرَّةُ الجَنَّةِ . ⁽¹⁾۶۳۲۳.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :الفِردَوسُ سَيِّدُ الجِنانِ . ⁽²⁾۶۳۲۴.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :جَنَّةُ الفِردَوسِ هِيَ رَبوَةُ ⁽³⁾الجَنَّةِ العُليَا الَّتي هِيَ أَوسَطُها وأحسَنُها . ⁽⁴⁾۶۳۲۵.الإمام الصادق عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :يَقولُ الرَّبُّ تَبارَكَ وَتَعالى لِمَلائِكَتِهِ : يا مَلائِكَتِي ، انظُروا إِلى عَبدي أحيا لَيلَةً ابتِغاءَ مَرضاتي ، أسكِنوهُ الفِردَوسَ ، ولَهُ فيها مِئَةُ ألفِ مَدينَةٍ ، في كُلِّ مَدينَةٍ جَميعُ ما تَشتَهِي الأَنفُسُ وَتَلَذُّ الأَعيُنُ وَلم يَخطُر عَلى بالٍ ، سِوى ما أعدَدتُ لَهُ مِنَ الكَرامَةِ وَالمَزيدِ وَالقُربَةِ . ⁽⁵⁾راجع : ص ۳۸ (الفصل الأوّل : معاني الجنّة في القرآن / جنّة الآخرة) .

۳ / ۴دارُ السَّلامِالكتاب«وَ اللَّهُ يَدْعُواْ إِلَى دَارِ السَّلَـمِ وَ يَهْدِى مَن يَشَاءُ إِلَى صِرَ طٍ مُّسْتَقِيمٍ ». ⁽⁶⁾

«لَهُمْ دَارُ السَّلَـمِ عِندَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِيُّهُم بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ». ⁽⁷⁾

.

۳ / ۴ سراى سلامت

حديث۶۳۲۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فردوس را از خدا بخواهيد ؛ چرا كه بهترين جاى بهشت است .۶۳۲۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فردوس ، آقاى بهشت هاست .۶۳۲۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشتِ فردوس ، در مرتفع ترين زمين بهشت ـ كه بهترين و زيباترين جاى بهشت است ـ ، قرار دارد .۶۳۲۹.الإمام عليّ عليه السلام :امام على عليه السلام :خداوند بزرگ و والا ، به فرشتگان مى فرمايد : «اى فرشتگان من ! ببينيد كه بنده ام يك شب را براى جلب خشنودى من به بيدارى و عبادت گذرانده است . او را در فردوس ، اسكان دهيد . در آن جا براى او صد هزار شهر است كه در هر شهرى ، آنچه دل ها هوس مى كنند و چشم ها از آن لذّت مى برند و بر هيچ ذهنى خطور نكرده است ، هست ، و اينها غير از كرامت و افزونى و مقام قُربى است كه برايش آماده ساخته ام» .ر . ك : ص ۳۹ (فصل يكم : معانى بهشت در قرآن / بهشتِ آخرت) .

۳ / ۴سراى سلامتقرآن«و خداوند ، به سراى سلامت ، فرا مى خوانَد و هر كه را بخواهد ، به راه راست ، هدايت مى كند».

«براى آنان نزد پروردگارشان ، سراى سلامت است و به [ پاداش ] آنچه انجام مى دادند ، او يارشان خواهد بود».

.

الحديث۶۴۹۲.عنه صلى الله عليه و آله :المستدرك على الصحيحين عن سعيد بن أبي هلال :سَمِعْتُ أَبا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيِ بْنِ الحُسَيْنِ عليه السلام وَتَلا هَذِهِ الآيَةَ : «وَ اللَّهُ يَدْعُواْ إِلَى دَارِ السَّلَـمِ وَ يَهْدِى مَن يَشَاءُ إِلَى صِرَ طٍ مُّسْتَقِيمٍ » فَقالَ : حَدَّثَنِي جابِرُ بْنُ عَبْدِ اللّهِ قَالَ : خَرَجَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَوْما، فَقالَ : إِنِّي رَأَيْتُ فِي المَنامِ كَأَنَّ جِبْرِيلَ عِنْدَ رَأْسِي وَمِيكائِيلَ عِنْدَ رِجْلِي ، يَقُولُ أَحَدُهُما لِصاحِبِهِ : اِضْرِبْ لَهُ مَثَلاً. فَقالَ : اِسْمَعْ سَمِعَتْ اُذُنُكَ وَاعْقِلْ عَقَلَ قَلْبُكَ! إِنَّما مَثَلُكَ وَمَثَلُ اُمَّتِكَ كَمَثَلِ مَلِكٍ اِتَّخَذَ دارا، ثُمَّ بَنى فيها بَيْتا ، ثُمَّ جَعَلَ فِيها مَأْدُبَةً ، ثُمَّ بَعَثَ رَسُولاً يَدْعُو النّاسَ إِلى طَعامِهِمْ ، فَمِنْهُمْ مَنْ أَجابَ الرَّسُولَ وَمِنْهُم مَنْ تَرَكَ . فَاللّهُ هُوَ المَلِكُ ، وَالدّارُ الإِسْلامُ ، وَالْبَيْتُ الجَنَّةُ ، وَأَنْتَ يا مُحَمَّدُ الرَّسُولُ ؛ مَنْ أَجابَكَ دَخَلَ الإِسْلامَ ، وَمَنْ دَخَلَ الإِسْلامَ دَخَلَ الجَنَّةَ ، وَمَنْ دَخَلَ الجَنَّةَ أَكَلَ مِنْها . ⁽¹⁾۶۴۹۳.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِذا كانَ يَوْمُ القِيامَةِ حَشَرَ اللّهُ الخَلائِقَ ، نادى مُنادٍ : لِيقُمْ أَهْلُ الفَضْلِ! فَيَقُومُ فِئامٌ ⁽²⁾مِنَ النّاسِ، فَتَسْتَقْبِلُهُم المَلائِكَةُ يُبَشِّرُونَهُم بِالجَنَّةِ ، وَيَقُولُونَ : ما فَضْلُكُم هذَا الَّذِي تَدْخُلُونَ بِهِ الجَنَّةَ قَبْلَ الحِسابِ؟ فَيَقُولُونَ : كُنّا نَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَنا، وَنَصِلُ مَنْ قَطَعَنا ، وَنَحْلُمُ إِذا جُهِلَ عَلَيْنا . فَيُقالُ لَهُم : اُدْخُلُوا الجَنَّةَ ، فَنِعْمَ أَجْرُ العامِلِينَ .

ثُمَّ يُنادِي مُنادٍ : لِيَقُمْ أَهْلُ الصَّبْرِ! فَيَقُومُ فِئامٌ مِنَ النّاسِ ، فَتَسْتَقْبِلُهُم المَلائِكَةُ يُبَشِّرُونَهُم بِالجَنَّةِ وَيَقُولُونَ : ما صَبْرُكُم هذَا الَّذِي تَدْخُلُونَ بِهِ الجَنَّةَ قَبْلَ الحِسابِ؟ فَيَقُولُونَ : كُنّا نُصبِّرُ أَنْفُسَنا عَلى طاعَةِ اللّهِ وَنَصْبِرُ عَنْ مَعاصِي اللّهِ . فَيُقالُ لَهُم : اُدْخُلُوا الجَنَّةَ فَنِعْمَ أَجْرُ العامِلِينَ .

ثُمَّ يُنادِي مُنادٍ : لِيَقُمْ جِيرانُ اللّهِ فِي دارِ السَّلامِ! فَيَقُومُ فِئامٌ مِنَ النّاسِ ، فَتَسْتَقْبِلُهُم المَلائِكَةُ يُبَشِّرونَهُم بِالجَنَّةِ ، وَيَقُولُونَ : ما فَضْلُكُم هذَا الَّذِي جاوَرْتُمْ بِهِ اللّهَ فِي دارِ السَّلامِ؟ فَيَقُولُونَ : كُنّا نَتَحابُّ فِي اللّهِ ، وَنَتَزاوَرُ فِي اللّهِ ، وَنَتَواصَلُ فِي اللّهِ ، وَنَتَباذَلُ فِي اللّهِ . فَيُقالُ لَهُم : ادْخُلُوا الجَنَّةَ فَأَنتُم جِيرانُ اللّهِ فِي دارِ السَّلامِ . ⁽³⁾.

حديث۶۴۹۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المستدرك على الصحيحينـ به نقل از سعيد بن ابى هلال ـ: از ابو جعفر امام باقر عليه السلام شنيدم كه اين آيه را تلاوت كرد : «و خداوند ، به سراى سلامت ، فرا مى خواند و هر كه را بخواهد ، به راه راست ، هدايت مى كند» .

سپس فرمود : «جابر بن عبد اللّه برايم نقل كرد كه : روزى پيامبر خدا بيرون آمد و فرمود : خواب ديدم كه جبرئيل ، بالاى سر من و ميكائيل ، پايين پاى من است و يكى از آن دو به ديگرى مى گويد : برايش مثالى بزن .

او گفت : بشنو . گوشت شنوا باد ! و در ياب ، دلت در يابنده باد! حكايت تو و امّتت ، همچون حكايت پادشاهى است كه سرايى را بگيرد و در آن سرا ، اتاقى بسازد و در آن اتاق ، خوانى بگسترد . سپس فرستاده اى بفرستد تا مردمان را به خوراكشان فرا خواند . پس شمارى از ايشان ، دعوت فرستاده را مى پذيرند و شمارى نمى پذيرند . خداوند ، همان پادشاه است و آن سرا ، اسلام است و آن خانه ، بهشت و تو ـ اى محمّد ـ ، آن فرستاده اى . هر كه دعوت تو را پاسخ دهد ، به اسلام در مى آيد ، و هر كه به اسلام در آيد ، به بهشت مى رود ، و هر كه به بهشت رود ، از [ خوان ] آن مى خورد » .۶۴۹۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون روز رستاخيز شود ، خداوند ، آفريدگان را گِرد مى آورد و بانگ دهنده اى ندا مى دهد كه : بخشايشگران ، برخيزند!

پس ، گروهى از مردم ، بر مى خيزند و فرشتگان ، به پيشوازشان مى روند و آنان را به بهشت ، مژده مى دهند و مى گويند : اين بخشايشگرىِ شما چه بوده كه به سبب آن ، پيش از حسابرسى ، به بهشت مى رويد؟

آنها مى گويند : ما چنان بوديم كه از هر كه بر ما ستم مى كرد ، گذشت مى كرديم و به هر كه از ما مى بُريد ، مى پيوستيم و با هر كه به ما نادانى روا مى داشت [و گستاخى مى نمود] ، بردبارى مى ورزيديم .

پس ، بديشان گفته مى شود : به بهشت در آييد ، كه چه نيكوست مزد عمل كنندگا ن !

سپس ، ندا دهنده اى ندا مى دهد كه : اهل شكيبايى ، برخيزند! پس ، گروهى از مردم ، بر مى خيزند و فرشتگان ، به پيشوازشان مى روند و آنان را به بهشت ، مژده مى دهند و مى گويند : اين شكيبايى شما ، چه بوده كه به سبب آن ، پيش از حسابرسى ، به بهشت مى رويد؟

آنها مى گويند : خويشتن را بر طاعت خدا به شكيب وامى داشتيم و در ترك معاصى خدا ، شكيبايى مى ورزيديم .

پس بديشان گفته مى شود : به بهشت در آييد ، كه چه نيكوست مزد عمل كنندگان !

سپس ، ندا دهنده اى ندا مى دهد كه : همسايگان خدا در سراى سلامت برخيزند! پس ، گروهى از مردم بر مى خيزند و فرشتگان ، به پيشوازشان مى روند و آنها را به بهشت ، مژده مى دهند و مى گويند : اين امتياز شما ، چه بوده كه به سبب آن ، در سراى سلامت ، همسايه خدا گشته ايد؟

آنها مى گويند : ما براى خدا يكديگر را دوست مى داشتيم و براى خدا به ديدار يكديگر مى رفتيم و براى خدا با يكديگر رابطه داشتيم و براى خدا به يكديگر بخشش مى نموديم .

پس ، بديشان گفته مى شود : به بهشت در آييد كه شما ، همسايگان خدا در سراى سلامت هستيد ! .

۶۴۹۴.الترغيب والترهيب عن أنس عن رسول اللّه صلى الله علالإمام عليّ عليه السلام :اِعْمَلُوا رَحِمَكُم اللّهُ عَلى أَعلامٍ بَيِّنَةٍ ، فَالطَّرِيقُ نَهجٌ ⁽¹⁾يَدعُو إِلى دارِ السَّلامِ ، وأَنتُم فِي دارِ مُستَعتَبٍ ⁽²⁾

عَلى مَهَلٍ وَفَراغٍ . ⁽³⁾۶۴۹۵.الإمام عليّ عليه السلام : ( ـ مِن وَصِيَّتِهِ لِلحَسَنَينِ عليهماالسلام بَعدَ ) الإمام الباقر عليه السلامـ فِي قَولِ اللّهِ عز و جل : «وَ اللَّهُ يَدْعُواْ إِلَى دَارِ السَّلَـمِ» ـ: إِنَّ السَّلامَ هُو اللّهُ عز و جل ، وَدارَهُ الَّتِي خَلَقَها لِأَولِيائِهِ الجَنَّةُ . ⁽⁴⁾۶۴۹۶.قصص الأنبياء عن ابن عبّاس :الإمام الصادق عليه السلامـ فِي دُعاءِ يَومِ الجُمُعَةِ ـ: اَللَّهمَّ أَنتَ السَّلامُ ومِنكَ السَّلامُ ، أَسأَلُكَ يا ذَا الجَلالِ والإِكرامِ فَكاكَ رَقَبَتِي مِن النارِ ، وَأَن تُسكِنَنِي دارَ السَّلامِ . ⁽⁵⁾۳ / ۵دارُ المُتَّقينَالكتاب«وَ قِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْاْ مَاذَا أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُواْ خَيْرًا لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ فِى هَـذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَ لَدَارُ الْاخِرَةِ خَيْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ * جَنَّـتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ كَذَ لِكَ يَجْزِى اللَّهُ الْمُتَّقِينَ ». ⁽⁶⁾

.

۳ / ۵ سراى پرهيزگاران

۶۴۹۷.الاحتجاج :امام على عليه السلام :خدايتان رحمت كند ! با توجّه به نشانه هاى آشكار [ حق ] ، عمل كنيد ؛ چرا كه اين راه (اسلام) ، راه روشنى است كه به سراى سلامت مى خوانَد و شما هم هنوز در سرايى هستيد كه فرصت و فراغت آن را داريد تا خشنودى پروردگارتان را به دست آوريد.۶۴۹۸.الإمام عليّ عليه السلام :امام باقر عليه السلامـ در باره سخن خداوند عز و جل : «و خداوند ، به سراى سلام ، فرا مى خوانَد» ـ: سلام ، خداست و سراى او كه آن را براى دوستانش آفريده ، بهشت است.۶۴۹۹.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در دعاى روز جمعه ـ: بار خدايا! تويى سلام و از توست سلام . از تو مى خواهم ـ اى پروردگار صاحب شُكوه و ارجمندى ـ كه مرا از آتش بِرَهانى و در سراى سلامت ، اسكانم دهى .۳ / ۵سراى پرهيزگارانقرآن«و به كسانى كه پرهيزگارى كردند ، گفته مى شود : «پروردگارتان ، چه فرو فرستاد؟» . مى گويند : خوبى . براى كسانى كه در اين دنيا نيكى كرده اند ، [ پاداش ]نيكويى است و قطعا سراى آخرت ، بهتر است و چه نيكوست سراى پرهيزگاران ! بهشت هاى دست نخورده كه وارد آنها مى شوند . در پاى آن بهشت ها ، جويبارها روان اند . در آن جا ، هر چه بخواهند ، براى آنان [ فراهم ]است . خدا ، اين چنين به پرهيزگاران ، پاداش مى دهد» .

.

الحديث۶۵۰۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :الدُّنيا دارُ الأَشقِياءِ . الجَنَّةُ دارُ الأَتقِياءِ . ⁽¹⁾۳ / ۶دارُ المُـقامَـةِالكتاب«وَ قَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ * الَّذِى أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِن فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ ». ⁽²⁾

الحديث۶۵۰۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :اِتَّقُوا اللّهَ تَقِيَّةَ مَن سَمِعَ فَخَشَعَ! ... وَاستَظهَرَ ⁽³⁾زادا لِيَومِ رَحِيلِهِ ، وَوَجهِ سَبِيلِهِ ، وَحالِ حاجَتِهِ ، وَمَوطِنِ فاقَتِهِ ، وَقَدَّمَ أَمامَهُ لِدارِ مُقامِهِ . ⁽⁴⁾۶۵۰۶.الإمام عليّ عليه السلام :الإمام زين العابدين عليه السلام :اَلحَمدُ للّهِِ عَلى ما عَرَّفَنا مِن نَفسِهِ ، وَأَلهَمَنا مِن شُكرِهِ ... حَمدا نُعتَقُ بِهِ مِن أَلِيمِ نارِ اللّهِ إِلى كَرِيمِ جِوارِ اللّهِ ، حَمدا نُزاحِمُ به مَلائِكَتَهُ المُقَرَّبِينَ ، ونُضامُّ ⁽⁵⁾بِهِ أَنبِياءَهُ المُرسَلِينَ في دارِ المُقامَةِ الَّتِي لا تَزُولُ ، ومَحَلِّ كَرامَتِهِ الَّتِي لا تَحُولُ . ⁽⁶⁾.

۳ / ۶ سراى ماندگارى

حديث۶۵۰۸.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :دنيا ، سراى شوربختان است و بهشت ، سراى پرهيزگاران.۳ / ۶سراى ماندگارىقرآن«و گفتند : ستايش ، خدايى را كه اندوه را از ما بُرد ، كه پروردگار ما ، آمرزگارى سپاس گزار است ؛ همو كه ما را به لطف خويش در سراى ماندگارى ، جاى داد ؛ سرايى كه در آن ، نه رنجى به ما مى رسد و نه درماندگى اى گريبانگير ما مى شود » ».

حديث۶۵۰۸.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :از خدا پروا داريد ، همچون پروادارىِ كسى كه [ پند را ] شنيد و به جان خريد ... و براى روز كوچيدنش ، و راه سفرش ، و گاهِ نيازش ، و جاى تنگ دستى اش ، كوله بارى از توشه فراهم آورد و پيشاپيش ، براى سراى ماندگارى اش [ كردار نيك ]فرستاد.۶۵۰۹.امام على عليه السلام ( ـ در بيان حديث معراج پيامبر صلى الله عليه و آله ـ ) امام زين العابدين عليه السلام :ستايش ، خداى را كه خويشتن را به ما شناسانْد و سپاس گزارى اش را به ما الهام فرمود ... ؛ ستايشى كه به سبب آن ، از آتش دردناك او بِرَهيم و در پناه كريمانه خدا بيارميم ؛ ستايشى كه به سبب آن ، با فرشتگان مقرّب او همنشين شويم و در سراى ماندگارىِ جاويدان و جايگاه كرامت پايدار او با پيامبران فرستاده اش ، يك جا گِرد آييم.

.

۶۵۱۰.عنه عليه السلام :عنه عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: اَللَّهمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاجعَلِني وَجَمِيعَ إِخوانِي بِكَ مُؤمِنِينَ ، وَعلى الإِسلامِ ثابِتِينَ ... وَلِلجَنَّةِ طالِبِينَ ، وَلِلفِردَوسِ وارِثِينَ ، وَمِن ثِيابِ السُّندُسِ وَالاِستَبرَقِ لابِسِينَ ، وَعَلى الأَرائِكِ مُتَّكِئِينَ ، وَبِالتِّيجانِ المُكَلَّلَةِ بِالدُّرِّ وَاليَواقِيتِ وَالزَّبَرجَدِ مُتَوَّجِينَ ، وَلِلوِلدانِ المُخَلَّدِينَ مُستَخدَمِينَ ، وَبِأَكوابٍ وَأَبارِيقَ وَكَأسٍ مِن مَعِينٍ شارِبينَ ، وَمِن الحُورِ العِينِ مُزَوَّجِينَ ، وَفِي نَعِيمِ الجَنَّةِ مُقِيمِينَ ، وَفِي دارِ المُقامَةِ خالِدِينَ ، لايَمَسُّهُم فِيها نَصَبٌ ⁽¹⁾وَما هُم مِنها بِمُخرَجِينَ . ⁽²⁾۳ / ۷دارُ الأمنِالكتاب«إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى مَقَامٍ أَمِينٍ * فِى جَنَّـتٍ وَ عُيُونٍ . . . يَدْعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَـكِهَةٍ ءَامِنِينَ ». ⁽³⁾

«إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّـتٍ وَعُيُونٍ * ادْخُلُوهَا بِسَلَـمٍ ءَامِنِينَ * وَ نَزَعْنَا مَا فِى صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَ نًا عَلَى سُرُرٍ مُّتَقَـبِلِينَ * لَا يَمَسُّهُمْ فِيهَا نَصَبٌ وَ مَا هُم مِّنْهَا بِمُخْرَجِينَ». ⁽⁴⁾

الحديث۶۵۱۲.امام على عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :كُونُوا مِن أَهلِ الحَقِّ تُعرَفُوا بِهِ وَتَتَعارَفُوا عَلَيهِ ، فَإِنَّ اللّهَ خَلَقَ الخَلقَ بِقُدرَتِهِ ... وَجَعَلَ ثَوابَ أَهلِ طاعَتِهِ النَّضرَةَ ⁽⁵⁾

فِي وَجهِهِ ، فِي دارِ الأَمنِ وَالخُلدِ الَّذِي لا يَرُوعُ ⁽⁶⁾أَهلُهُ . ⁽⁷⁾.

۳ / ۷ سراى امنيّت

۶۵۱۳.امام على عليه السلام :امام زين العابدين عليه السلامـ در دعاـ: بار خدايا ! بر محمّد و دودمان محمّد ، درود فرست و مرا و همه برادرانم را باورمند به خودت ، قرار ده ، و پا بر جا در اسلام ... و جوياى بهشت ، و وارث فردوس ؛ آنان كه جامه هاى پرنيان نازك و ديباى سِتَبر مى پوشند و بر تخت ها[ ى بهشتى ] تكيه مى زنند ، و تاج هاى مرواريد و ياقوت و زِبَرجد بر سر دارند ، و پسركان جاويدان ، خدمتشان مى كنند ، و با جام ها و اِبريق ها و پياله اى از باده ناب مى نوشند ، و با سيه چشمان ، ازدواج مى كنند ، و در ناز و نعمت بهشت ، ماندگارند ، و در سراى ماندگارى جاويدان اند ، و در آن جا هيچ خستگى اى بديشان نمى رسد ، و هرگز از آن جا بيرون برده نمى شوند.۳ / ۷سراى امنيّتقرآن«به راستى ، پرهيزگاران ، در جايگاهى امن و آسوده اند . در بوستان ها و كنار چشمه سارها ... . در آن جا هر ميوه اى را [ كه بخواهند ،] آسوده خاطر مى طلبند».

«به راستى كه پرهيزگاران ، در بوستان ها و كنار چشمه سارهايند . به آنها در آييد ، با سلامت و امنيّت . و آنچه از كينه در سينه هاى آنان است ، بر مى كَنيم . برادرانه ، بر تخت هايى ، رو به روى يكديگرند . نه رنجى در آن جا به ايشان مى رسد و نه از آن جا بيرون رانده مى شوند ».

حديث۶۵۲۰.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :اهل حق باشيد تا بِدان شناخته شويد و با آن ، يكديگر را بشناسيد ؛ زيرا خداوند ، آفريدگان را به قدرت خويش بيافريد ... و پاداش فرمان بُردارانش را خرّمى روىِ آنان قرار داد ، در سراى امنيّت و جاويدان كه ساكنان آن ، هرگز نمى هراسند .

.

۶۵۲۱.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :الجَنَّةُ دارُ الأَمانِ . ⁽¹⁾۶۵۲۲.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :ما ضَرَّ إِخوانَنا الَّذِينَ سُفِكَت دِماؤُهُم ـ وَهُم بِصِفِّينَ ـ أَن لا يَكُونُوا اليَومَ أَحياءً؟ يُسِيغُونَ الغُصَصَ، وَيَشرَبُونَ الرَّنْقَ! ⁽²⁾قَد ـ وَاللّهِ ـ لَقُوا اللّهَ فَوَفّاهُم اُجُورَهُم ، وَأَحَلَّهُم دارَ الأَمنِ بَعدَ خَوفِهِم . ⁽³⁾۶۵۲۳.الإمام عليّ عليه السلام :عنه عليه السلام :إِذا آمَنتَ بِاللّهِ وَاتَّقَيتَ مَحارِمَهُ أَحَلَّكَ دارَ الأَمانِ ، وَإِذا أَرضَيتَهُ تَغَمَّدَكَ بِالرِّضوانِ . ⁽⁴⁾۶۵۱۵.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام : «وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا» ⁽⁵⁾قَد أُمِنَ العِقابُ ، وَانقَطَعَ العِتابُ ، وَزُحزِحُوا عَن النّارِ ، وَاطمَأَنَّت بِهِم الدارُ ، وَرَضُوا المَثوَى وَالقَرارَ . ⁽⁶⁾۶۵۱۶.امام على عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام إِنَّ الناسَ يَعبُدُونَ اللّهَ عز و جل عَلى ثَلاثَةِ أَوجُهٍ :فَطَبَقَةٌ يَعبُدُونَهُ رَغبةً فِي ثَوابِهِ فَتِلكَ عِبادَةُ الحُرَصاءِ ؛ وَهُوَ الطَّمَعُ ، وَآخَرُونَ يَعبُدُونَهُ خَوفا مِن النارِ فَتِلكَ عِبادَةُ العَبِيدِ ؛ وهِي رَهبَةٌ ، وَلكِنِّي أَعبُدُهُ حُبّا لَهُ عز و جل فَتِلكَ عِبادَةُ الكِرامِ ؛ وَهُوَ الأَمنُ ، لِقَولِهِ عز و جل : «وَ هُم مِّن فَزَعٍ يَوْمَـئِذٍ ءَامِنُونَ» ⁽⁷⁾، «قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ» ⁽⁸⁾، فَمَن أَحَبَّ اللّهَ عز و جل أَحَبَّهُ اللّهُ ، وَمَن أَحَبَّهُ اللّهُ عز و جلكانَ مِن الآمِنِينَ . ⁽⁹⁾.

۶۵۱۷.مصباح الشريعة ( ـ در آنچه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ) امام على عليه السلام :بهشت ، سراى امنيّت است.۶۵۱۸.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :برادران ما را كه خون هايشان در صفّين ريخته شد ، چه گزند كه امروز ، زنده نباشند ، كه غصّه بخورند و آب هاى تيره بنوشند ؟ ! به خدا سوگند كه آنان ، به ديدار خدا شتافتند و خداوند ، مزدشان را كامل عطايشان فرمود و آنان را كه [ در اين دنيا ] بيم داشتند ، در سراى امنيّت جاى داد .۶۵۱۹.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :اگر به خدا ايمان آورى و از حرام هايش پرهيز كنى ، تو را در سراى امنيّت جاى مى دهد ، و اگر او را خشنود گردانى ، تو را غرق در خشنودى مى گردانَد .۶۵۲۰.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام : «و كسانى كه از پروردگار خويش پروا كردند ، گروه گروه ، به سوى بهشت برده مى شوند» ، در حالى كه از كيفر ، در امان اند و سرزنش نمى شوند و از آتش ، دور داشته مى شوند و در سرا[ ى جاويدان ] آرام مى گيرند و از جايگاه و آرامگاه [ هميشگى خود ،] خشنودند .۶۵۲۱.امام على عليه السلام :امام صادق عليه السلام :مردم ، خداوند عز و جل را بر سه گونه مى پرستند : گروهى ، او را براى پاداشش مى پرستند كه اين ، پرستشِ آزمندان است و آزمندى است . گروهى ديگر ، او را از بيم آتش مى پرستند كه اين ، پرستشِ بندگان است و ترسيدن است ؛ ليكن من ، او را از سرِ عشق به او مى پرستم كه اين ، پرستش جوان مردان است و امنيّت است ؛ چرا كه او عز و جل مى فرمايد : «و آنان در آن روز ، از ترس در امان اند» . «بگو : اگر خدا را دوست مى داريد ، از من پيروى كنيد تا خدا نيز شما را دوست بدارد و گناهانتان را بيامرزد» . پس ، هر كه خداى عز و جل را دوست بدارد ، خدا نيز او را دوست مى دارد و هر كه خداى عز و جلدوستش بدارد ، از آسوده خاطران خواهد بود . .

۳ / ۸دارُ الكَرامَةِالكتاب«إِن تَجْتَنِبُواْ كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُم مُّدْخَلاً كَرِيمًا ». ⁽¹⁾

«أُوْلَـائِكَ فِى جَنَّـتٍ مُّكْرَمُونَ ». ⁽²⁾

الحديث۶۵۲۸.عنه عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :اِعلَمُوا أَنَّهُ مَن يَتَّقِ اللّهَ يَجعَل لَهُ مَخرَجا مِن الفِتَنِ وَنُورا مِن الظُّلَمِ ، ويُخَلِّدُهُ فِيما اشتَهَت نَفسُهُ ، وَيُنزِلُهُ مَنزِلَ الكَرامَةِ عِندَهُ ، فِي دارٍ اصطَنَعَها لِنَفسِهِ ؛ ظِلُّها عَرشُهُ ، وَنُورُها بَهجَتُهُ ، وَزُوّارُها مَلائِكَتُهُ ، وَرُفَقاؤُها رُسُلُهُ ... . ⁽³⁾۶۵۲۹.عنه عليه السلام :الإمام زين العابدين عليه السلامـ فِي مُناجاةٍ لَهُ ـ: اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاجعَلنا مِن الَّذِينَ ... ظَفِروا بِحَبلِ النَّجاةِ ، وَعُروَةِ السَّلامَةِ ، وَالمُقامِ فِي دارِ الكَرامَةِ . ⁽⁴⁾۶۵۳۰.الإمام عليّ عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلام :إِنَّ الرَّبَّ تَبارَكَ وَتَعالَى يَقُولُ : اُدخُلُوا الجَنَّةَ بِرَحمَتِي ، وَانجُوا مِن النارِ بِعَفوِي ، وَتَقَسَّمُوا الجَنَّةَ بِأَعمالِكُم ، فَوَعِزَّتِي لَاُنزِلَنَّكُم دارَ الخُلُودِ وَدارَ الكَرامَةِ . ⁽⁵⁾.

۳ / ۸ سراى كرامت

۳ / ۸سراى كرامتقرآن«اگر از گناهان بزرگى كه از آنها نهى شده ايد ، دورى گزينيد ، بدى هاى شما را از شما مى زداييم و شما را در جايگاهى ارجمند ، در مى آوريم».

«آنان اند كه در بهشت هايى ، گرامى خواهند بود».

حديث۶۵۳۰.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :بدانيد كه هر كس از خدا پروا بدارد ، خداوند براى او ، راه برونْ رفتى از فتنه ها و روشنايى در تاريكى ها قرار مى دهد و او را در جايى كه خواستِ اوست ، جاويدان مى گرداند و او را در جايگاهى گرامى به نزد خويش جاى مى دهد ؛ در سرايى كه آن را براى خويش برگزيده ، و سايه آن ، عرش اوست ، و روشنايى اش شادمانى او ، و ديدار كنندگانش فرشتگان او ، و رفيقانش پيامبران او ... .۶۵۳۱.عنه عليه السلام :امام زين العابدين عليه السلامـ در يكى از مناجاتهايش ـ: بار خدايا ! بر محمّد و دودمان محمّد درود فرست و ما را از كسانى قرار ده كه ... به ريسمان نجات ، و دستگيره سلامت ، و اقامت در سراى كرامت (گراميداشت) ، دست يافتند.۶۵۳۲.مصباح الشريعة ( ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه السل ) امام باقر عليه السلام :پروردگارِ بزرگ و والا مى فرمايد : «با رحمت من ، به بهشت در آييد و با گذشت من ، از آتش برَهيد و با اعمالتان ، بهشت را قسمت كنيد ، كه به عزّتم سوگند ، قطعا شما را در سراى جاودانگى و سراى كرامت (گراميداشت) ، جاى خواهم داد .

.

۶۵۳۳.الإمام الصادق عليه السلام ( ـ لِمُحَمَّدِ بنِ النُّعمانِ ـ ) الإمام الصادق عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ بَعدَ صَلاةِ الظُّهرِ ـ: اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلُكَ الظَّفَرَ وَالسَّلامَةَ ، وَالحُلُولَ بِدارِ الكَرامَةِ . ⁽¹⁾.

۶۵۳۴.الإمام عليّ عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در دعاى بعد از نماز ظهر ـ: بار خدايا ! پيروزى و سلامت و اقامت در سراى كرامت (گراميداشت) را از تو درخواست مى كنم. .

الفصل الرابع : مواصفات الجنّة۴ / ۱سَعَةُ الجَنَّةِالكتاب«سَابِقُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ ذَ لِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ ». ⁽¹⁾

«وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ ». ⁽²⁾

«وَ إِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَ مُلْكًا كَبِيرًا ». ⁽³⁾

الحديث۶۵۳۶.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :قُومُوا إِلى جَنَّةٍ عَرضُها السَّماواتُ وَالأَرضُ . ⁽⁴⁾.

فصل چهارم: ويژگى هاى بهشت

۴ / ۱ گستردگى بهشت

فصل چهارم: ويژگى هاى بهشت۴ / ۱گستردگى بهشتقرآن«بر يكديگر ، پيشى بجوييد به سوى آمرزشى از جانب پروردگارتان و بهشتى كه پهنايش ، چون پهناى آسمان و زمين است و براى كسانى آماده شده است كه به خدا و پيامبرانش ، ايمان آورده اند . اين ، فضل خداست . به هر كس كه بخواهد ، آن را مى دهد و خداوند ، صاحب فضل بزرگ است».

«بشتابيد به سوى آمرزشى از جانب پروردگارتان و بهشتى كه پهنايش ، آسمان ها و زمين است و براى پرهيزگاران ، آماده شده است».

«و چون بِدان جا بنگرى ، [ سرزمينى از ] نعمت و پادشاهىِ بزرگ مى بينى».

حديث۶۵۳۹.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيش به سوى بهشتى كه پهنه اش آسمان ها و زمين است.

.

۶۵۴۰.مصباح الشريعة ( ـ در آنچه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ) عنه صلى الله عليه و آله :إِذا اُدخِلَ المُؤمِنُ إِلى مَنازِلِهِ فِي الجَنَّةِ وَوُضِعَ عَلى رَأسِهِ تاجُ المُلكِ وَالكَرامَةِ ، أُلبِسَ حُلَلَ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ وَالياقُوتِ وَالدُّرِّ المَنظُومِ فِي الإِكلِيلِ تَحتَ التّاجِ ، قالَ : وَأُلبِسَ سَبعِينَ حُلَّةَ حَرِيرٍ بِأَلوانٍ مُختَلِفَةٍ وَضُرُوبٍ مُختَلِفَةٍ ، مَنسُوجَةً بِالذَّهَبِ وَالفِضَّةِ وَاللُّؤلُؤِ وَالياقُوتِ الأَحمَرِ ، فَذلِكَ قَولُهُ عز و جل : «يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤًا وَ لِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ» ⁽¹⁾فَإِذا جَلَسَ المُؤمِنُ عَلى سَرِيرِهِ اهتَزَّ سَرِيرُهُ فَرَحا ، فَإِذا استَقَرَّ لِوَلِيِّ اللّهِ جَلَّ وَعَزَّ مَنازِلُهُ فِي الجِنانِ استَأذَنَ عَلَيهِ المَلَكُ المُوَكَّلُ بِجِنانِهِ لِيُهَنِّئَهُ بِكَرامَةِ اللّهِ عز و جل إِيّاهُ ، فَيَقُولُ لَهُ خُدّامُ المُؤمِنِ مِن الوُصَفاءِ وَالوَصائِفِ : مَكانَكَ ، فَإِنَّ وَلِيَّ اللّهِ قَد اتَّكَأَ عَلى أَرِيكَتِهِ وَزَوجَتُهُ الحَوراءُ تَهَيَّأُ له فَاصبِر لِوَلِيِّ اللّهِ .

قالَ : فَتَخرُجُ عَلَيهِ زَوجَتُهُ الحَوراءُ مِن خَيمةٍ لها تَمشِي مُقبِلَةً وَحَولَها وَصائِفُها، وَعَلَيها سَبعُونَ حُلَّةً مَنسُوجَةً بِالياقُوتِ وَاللُّؤلُؤِ وَالزَّبَرجَدِ وَهِيَ مِن مِسكٍ وَعَنبَرٍ، وَعَلَى رَأسِها تاجُ الكَرامَةِ ، وَعَلَيها نَعلانِ مِن ذَهَبٍ مُكَلَّلَتانِ بِالياقُوتِ وَاللُّؤلُؤِ شِراكُهُما ⁽²⁾ياقُوتٌ أَحمَرُ ، فَإِذا دَنَت مِن وَلِيِّ اللّهِ فَهَمَّ أَن يَقُومَ إِلَيها شَوقا، فَتَقُولُ لَه : يا وَلِيَّ اللّهِ لَيسَ هَذا يَومَ تَعَبٍ وَلا نَصَبٍ فَلا تَقُم أَنا لَكَ وَأَنتَ لِي ، قالَ : فَيَعتَنِقانِ مِقدارَ خَمسِمِائَةِ عامٍ مِن أَعوامِ الدُّنيا لا يَمَلُّها وَلا تَمَلُّهُ .

قالَ : فَإِذا فَتَرَ بَعضَ الفُتُورِ مِن غَيرِ مَلالَةٍ ، نَظَرَ إِلى عُنُقِها فَإِذا عَلَيها قَلائِدُ مِن قَصَبٍ مِن ياقُوتٍ أَحمَرَ وَسَطُها لَوحٌ صَفحَتُهُ دُرَّةٌ مَكتُوبٌ فِيها : أَنتَ يا وَلِيَّ اللّهِ حَبِيبِي وَأَنا الحَوراءُ حَبِيبَتُكَ ، إِلَيكَ تَناهَت نَفسِي وَإِلَيَّ تَناهَت نَفسُكَ .

ثُمَّ يَبعَثُ اللّهُ إِلى أَلفِ مَلَكٍ يُهَنِّئُونَهُ بِالجَنَّةِ وَيُزَوِّجُونَهُ بِالحَوراءِ ، قالَ : فَيَنتَهُونَ إِلى أَوَّلِ بابٍ مِن جِنانِهِ ، فَيَقُولُونَ لِلمَلَكِ المُوَكَّلِ بِأَبوابِ جِنانِهِ : استَأذِن لَنا عَلى وَلِيِّ اللّهِ فَإِنَّ اللّهَ بَعَثَنا إِلَيهِ نُهَنِّئُهُ ، فَيَقُولُ لَهُم المَلَكُ : حَتَّى أَقُولَ لِلحاجِبِ فَيُعلِمَهُ بِمَكانِكُم ، قالَ : فَيَدخُلُ المَلَكُ إِلى الحاجِبِ وَبَينَهُ وَبَينَ الحاجِبِ ثَلاثُ جِنانٍ ، حَتَّى يَنتَهِيَ إِلى أَوَّلِ بابٍ ، فَيَقُولُ لِلحاجِبِ : إِنَّ عَلَى بابِ العَرصَةِ أَلفَ مَلَكٍ أَرسَلَهُم رَبُّ العالَمِينَ تَبارَكَ وَتَعالى لِيُهَنِّئُوا وَلِيَّ اللّهِ قَد سَأَلُونِي أَن آذَنَ لَهُم عَلَيهِ.

فَيَقُولُ الحاجِبُ : إِنَّهُ لَيَعظُمُ عَلَيَّ أَن أَستَأذِنَ لِأَحَدٍ عَلى وَلِيِّ اللّهِ وَهُوَ مَعَ زَوجَتِهِ الحَوراءِ . قالَ : وَبَينَ الحاجِبِ وَبَينَ وَلِيِّ اللّهِ جَنَّتانِ ، قالَ: فَيَدخُلُ الحاجِبُ إِلى القَيِّمِ فَيَقُولُ لَه : إِنَّ عَلى بابِ العَرصَةِ ⁽³⁾أَلفَ مَلَكٍ أَرسَلَهُم رَبُّ العِزَّةِ يُهَنِّئُونَ وَلِيَّ اللّهِ فَاستَأذِن لَهُم ؛ فَيَتَقَدَّمُ القَيِّمُ إِلَى الخُدّامِ فَيَقُولُ لَهُم: إِنَّ رُسُلَ الجَبّارِ عَلى بابِ العَرصَةِ وَهُم أَلفُ مَلَكٍ أَرسَلَهُم اللّهُ يُهَنِّئُونَ وَلِيَّ اللّهِ فَأَعلَمُوهُ بِمَكانِهِم ، قالَ : فَيُعلِمُونَهُ فَيُؤذَنُ لِلمَلائِكَةِ فَيَدخُلُونَ عَلى وَلِيِّ اللّهِ وَهُوَ فِي الغُرفَةِ وَلَها أَلفُ بابٍ ، وَعَلى كُلِّ بابٍ مِن أَبوابِها مَلَكٌ مُوَكَّلٌ بِهِ ، فَإِذا أُذِنَ لِلمَلائِكَةِ بِالدُّخُولِ عَلى وَلِيِّ اللّهِ فَتَحَ كُلُّ مَلَكٍ بابَهُ المُوَكَّلَ بِهِ قالَ : فَيُدخِلُ القَيِّمُ كُلَّ مَلَكٍ مِن بابٍ مِن أَبوابِ الغُرفَةِ ، قالَ : فَيُبَلِّغُونَهُ رِسالَةَ الجَبّارِ جَلَّ وَعَزَّ ، وَذلِكَ قَولُ اللّهِ تَعالى : «وَالْمَلَـائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِم مِّن كُلِّ بَابٍ» مِن أَبوابِ الغُرفَةِ «سَلَـمٌ عَلَيْكُم» ⁽⁴⁾إِلى آخِرِ الآيةِ .

قالَ : وذلِكَ قَولُهُ جَلَّ وَعَزَّ : «وَ إِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَ مُلْكًا كَبِيرًا» ⁽⁵⁾يَعنِي بِذلِكَ وَلِيَّ اللّهِ وَما هُوَ فِيهِ مِن الكَرامَةِ وَالنَّعِيمِ وَالمُلكِ العَظِيمِ الكَبِيرِ ، إِنَّ المَلائِكَةَ مِن رُسُلِ اللّهِ عَزَّ ذِكرُهُ يَستَأذِنُونَ [فِي الدُّخُولِ ]عَلَيهِ فَلا يَدخُلُونَ عَلَيهِ إِلّا بِإِذنِهِ ، فَلِذلِكَ المُلكُ العَظِيمُ الكَبِيرُ . ⁽⁶⁾.

۶۵۴۱.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آن گاه كه مؤمن را به جايگاه هايش در بهشت در مى آورند و تاج شاهى و بزرگى بر سرش مى گذارند ، جامه هايى از زر و سيم و ياقوت ، بر او مى پوشانند و پايه تاجش به رشته هاى دُر و گوهر ، مزيّن است . نيز هفتاد جامه پرنيان ، با رنگ هاى گوناگون و انواع مختلف كه به زر و سيم و مرواريد و ياقوت سرخ ، بافته شده اند ، بر تن او مى كنند . اين ، همان سخن خداى عز و جل است كه : «در آن جا با دستبندهايى از طلا و مرواريد ، آراسته مى شوند و لباس هايشان در آن جا ، از پرنيان است» .

و چون مؤمن بر تخت خويش بنشيند ، تختش از شادمانى مى لرزد ، و چون ولىّ خداوند عز و جل در جايگاه هاى خود در بهشت ها ، استقرار يابد ، فرشته گماشته بر بهشت هايش ، اجازه ورود مى خواهد تا اين كرامتى را كه خداى عز و جل به او بخشيده است ، به وى تبريك گويد ؛ امّا خدمت گزاران مؤمن ، از غلامان و كنيزان ، به او مى گويند : بمان ؛ چرا كه ولىّ خدا ، بر تخت خويش ، تكيه زده و همسرِ حورى او ، در حال آماده ساختن خويش براى اوست . منتظر ولىّ خدا بمان.

پس ، همسر حورى او ، از خرگاهش به سوى وى بيرون مى آيد ، در حالى كه كنيزان خدمتكارش ، گِرداگرد وى را گرفته اند و لباسى بافته از ياقوت و مرواريد و زِبَرجَد و مُشك و عنبر ، بر تن دارد و تاج كرامت ، بر سرِ اوست و كفش هايش از طلا و مزيّن به ياقوت و مرواريد است و بندهاى آنها از ياقوت سرخ . نزديكِ ولىّ خدا كه مى رسد ، او از شوق مى خواهد برايش بلند شود ؛ ولى حورى مى گويد : اى ولىّ خدا ! امروز ، ديگر روز رنج و زحمت نيست . پس بر مخيز . من ، از آنِ تو هستم و تو ، از آنِ منى . آن گاه ، به اندازه پانصد سال از سال هاى دنيا ، يكديگر را در آغوش مى كِشند ، بى آن كه از يكديگر سير و خسته شوند.

پس از آن كه اندكى سست شد ، آن هم نه از سرِ سيرى و خستگى ، نگاهش به گردن حورى مى افتد . گردنبندهايى بر گردن او از ياقوت سرخ مى بيند كه در وسط آن ، لوحى است و صفحه آن لوح ، درّى است و بر آن ، نوشته شده است : تو ـ اى ولىّ خدا ـ معشوق منى و منِ حورى ، معشوق تو ام ، و من و تو به هم رسيديم.

سپس ، خداوند به هزار فرشته ، پيغام مى دهد كه بهشت را به او تهنيت بگويند و آن حورى را به ازدواج او در آورند . آن فرشتگان ، به نخستين در از بهشت هاى او مى رسند و به فرشته گماشته بر درهاى بهشت هايش مى گويند : از ولىّ خدا ، براى ما اجازه ورود بخواه ؛ زيرا خداوند ، ما را نزد او فرستاده است تا به وى ، شادباش بگوييم .

فرشته به آنان مى گويد : بايد به دربان بگويم تا آمدن شما را به اطّلاع او برساند .

پس ، آن فرشته به نزد دربان ـ كه از او تا دربان ، سه بهشت فاصله است ـ ، مى رود . چون به نخستين در رسيد ، به دربان مى گويد : بر درگاه ، هزار فرشته اند كه پروردگار بزرگ و بلندمرتبه جهانيان ، آنان را براى شادباش گويى به ولىّ خدا ، فرستاده است . از من خواسته اند كه برايشان ، اجازه ورود بخواهم.

دربان مى گويد : مرا ياراى آن نيست كه وقتى ولىّ خدا با همسر حورىِ خويش است ، از او براى كسى اجازه ورود بطلبم .

ميان دربان تا ولىّ خدا ، دو بهشت ، فاصله است . پس ، دربان به نزد پيشكار مى رود و مى گويد : به درگاه ، هزار فرشته اند كه پروردگار عزّت ، آنان را براى شادباش گويى به ولىّ خدا ، فرستاده است . براى ايشان ، اجازه ورود بخواه .

پيشكار ، به نزد خدمتكاران مى رود و مى گويد : فرستادگان [ خداى ] جبّار ، بر درگاه اند . آنان ، هزار فرشته اند كه خداوند ، آنان را براى شادباش گويى به ولىّ خدا ، فرستاده است . آمدنشان را به اطّلاع او برسانيد .

آنان به اطّلاع او مى رسانند . در اين هنگام ، به فرشتگان ، اجازه ورود داده مى شود و آنها بر ولىّ خدا ـ كه در بالاخانه است و هزار در دارد و بر هر درى از درهايش فرشته اى گماشته شده است ـ ، وارد مى شوند . چون اجازه ورود بر ولىّ خدا به فرشتگان داده مى شود ، هر فرشته اى ، درى را كه بر آن گماشته شده است ، مى گشايد و پيشكار ، هر فرشته اى را از درى از درهاى بالاخانه ، داخل مى كند و آن فرشتگان ، پيام [ خداى ] جبّار عز و جل را به او ، ابلاغ مى كنند . اين ، همان سخن خداى بلندمرتبه است كه : «و فرشتگان ، بر آنان ، وارد مى شوند از هر درى» از درهاى بالاخانه [ و مى گويند : ] «درود بر شما ! » تا آخر آيه.

و نيز اين سخن خداى عز و جل است كه : «و چون بِدان جا بنگرى ، [ سرزمينى از ] نعمت و پادشاهىِ بزرگ مى بينى» . مقصود ، ولىّ خدا و احترام و نعمت و پادشاهىِ بزرگ و شكوهمندى است كه او از آن برخوردار است . فرشتگانِ فرستاده خداى بزرگ ، از او اجازه ورود مى طلبند و تا اجازه ندهد ، بر او وارد نمى شوند . اين است آن پادشاهىِ بزرگ و شكوهمند. .

. .

. .

۶۵۴۲.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَدنَى أَهلِ الجَنَّةِ مَنزِلَةً الَّذِي يَركَبُ فِي أَلفِ أَلفٍ مِن خَدَمَةٍ مِن الوِلدانِ المُخَلَّدِينَ ، عَلى خَيلٍ مِن ياقُوتٍ أَحمَرَ لَها أَجنِحَةٌ مِن ذَهَبٍ «وَ إِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَ مُلْكًا كَبِيرًا » . ⁽¹⁾۶۵۴۳.امام باقر عليه السلام :الدرّ المنثور عن عكرمة :دَخَلَ عُمَرُ بنُ الخَطَّابِ عَلى رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَهُوَ راقِدٌ عَلى حَصِيرٍ مِن جَرِيدٍ قَد أَثَّرَ فِي جَنبِهِ ، فَبَكى عُمَرُ ، فَقالَ : ما يُبكِيكَ؟ فَقالَ : ذَكَرتُ كِسرَى وَمُلكَهُ ، وقَيصَرَ ومُلكَهُ ، وَصاحِبَ الحَبَشَةِ وَمُلكَهُ ، وَأَنتَ رَسُولُ اللّهِ عَلى حَصِيرٍ مِن جَرِيدٍ .

فَقالَ : أَما تَرضَى أَنَّ لَهُم الدُّنيا وَلَنا الآخِرَةَ ؛ فَأَنزَلَ اللّهُ : «وَ إِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَ مُلْكًا كَبِيرًا » . ⁽²⁾۶۵۴۴.الإمام عليّ عليه السلام :المستدرك على الصّحيحين عن أبي هريرة :جاءَ رَجُلٌ إِلى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله فَقالَ : يا مُحَمَّدُ ، أَرَأَيتَ جَنَّةً عَرضُها السَّمواتُ وَالأَرضُ ، فَأَينَ النارُ؟ قالَ : أَرَأَيتَ اللَّيلَ الَّذِي قَد أَلبَسَ كُلَّ شَيءٍ فَأَينَ جُعِلَ النَّهارُ؟ قالَ: اَللّهُ أَعلَمُ ، قالَ : كَذلِكَ اللّهُ يَفعَلُ ما يَشاءُ . ⁽³⁾۶۵۴۵.الإمام عليّ عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلام :قَدِمَ أُسقُفُ نَجرانَ عَلى عُمَرَ بنِ الخَطَّابِ ، فَقالَ : يا أَمِيرَ المُؤمِنِينَ ، إِنَّ أَرضَنا بارِدَةٌ سَدِيدَةُ ⁽⁴⁾المَؤُونَةِ لا تَحمِلُ الجيشَ ، وَأَنا ضامِنٌ لِخَراجِ أَرضِي أَحمِلُهُ إِلَيكَ فِي كُلِّ عامٍ كَمَلاً ، فَكانَ يقدمُ هُو بِالمالِ بِنَفسِهِ ، وَمَعَهُ أَعوانٌ لَهُ حَتَّى يُوفِيَهُ بَيتَ المالِ ، وَيَكتُبَ لَه عُمَرُ البَراءَةَ .

قالَ : فَقَدِمَ الأُسقُفُ ذاتَ عامٍ ، وَكانَ شَيخا جَمِيلاً فَدَعاهُ عُمَرُ إِلى اللّهِ ، وَإِلى دِينِ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، وَأَنشَأَ يَذكُرُ فَضلَ الإِسلامِ وَما يَصِيرُ إِلَيهِ المُسلِمُونَ مِن النَّعِيمِ وَالكَرامَةِ .

فَقالَ لَهُ الاُسقُفُ : يا عُمَرُ ، أَنتُم تَقرَؤُونَ فِي كِتابِكُم أَنَّ للّهِِ جَنَّةً عَرضُها كَعَرضِ السَّماءِ وَالأَرضِ ، فَأَينَ تَكُونُ النارُ؟ قالَ : فَسَكَتَ عُمَرُ ، وَنَكّسَ رَأسَهُ ، فَقالَ أَمِيرُ المُؤمِنِينَ عليه السلام ، وَكانَ حاضِرا : أَجِب هَذا النَّصرانِيَّ ، فَقالَ لَهُ عُمَرُ : بَل أَجِبهُ أَنتَ .

فَقالَ عليه السلام لَه : يا أُسقُفَ نَجرانَ أَنا أُجِيبُكَ ، أَرَأَيتَ إِذا جاءَ النَّهارُ أَينَ يَكُونُ اللَّيلُ ، وَإِذا جاءَ اللَّيلُ أَينَ يَكُونُ النَّهارُ؟

فَقالَ الاُسقُفُ : ما كُنتُ أَرَى أَنَّ أَحدا يُجِيبُنِي عَن هَذِهِ المَسأَلَةِ . ⁽⁵⁾.

۶۵۴۶.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دونْ پايه ترين فرد اهل بهشت ، هنگامى كه مى رود ، بر اسبى از ياقوت سرخ كه بال هايى از طلا دارد ، مى نشيند و هزار هزار خدمتكار ، از پسركان جاويدان ، او را همراهى مى كنند «و چون بِدان جا بنگرى ، [ سرزمينى از ]نعمت و پادشاهىِ بزرگ مى بينى» .۶۵۴۷.الإمام الرضا عليه السلام :الدُرّ المنثورـ به نقل از عِكرِمه ـ: عمر بن خطّاب ، بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وارد شد . ديد كه ايشان ، بر بوريايى از برگ درخت خرما ، آرميده و بوريا بر پهلوى ايشان ، رد انداخته است . عمر ، گريه اش گرفت . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «چرا گريه مى كنى؟» .

عمر گفت : به ياد كسرا و قيصر و پادشاه حبشه و سلطنت آنها افتادم ، در حالى كه تو ، پيامبر خدا هستى و بر بوريايى از برگ درخت خرما ، آرميده اى !

فرمود : «آيا نمى پسندى كه براى ايشان ، دنيا باشد و براى ما ، آخرت ؟».

پس خداوند ، اين آيه را فرو فرستاد : «و چون بِدان جا بنگرى ، [ سرزمينى از ]نعمت و پادشاهىِ بزرگ مى بينى» .۶۵۴۸.الإمام عليّ عليه السلام :المستدرك على الصحيحينـ به نقل از ابو هُرَيره ـ: مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت : اى محمّد! اگر بهشت ، پهنايش آسمان ها و زمين است ، پس دوزخ كجاست؟

فرمود : «وقتى شب ، همه جا را فرو مى پوشانَد ، روز در كجا قرار داده مى شود؟ » .

مرد گفت : خداوند ، داناتر است .

فرمود : «اين چنين ، خداوند ، آنچه را بخواهد ، انجام مى دهد» .۶۵۴۹.عنه عليه السلام :امام باقر عليه السلام :اُسقف نجران ، به نزد عمر بن خطّاب آمد و گفت : اى امير مؤمنان ! سرزمين ما ، سردسير و پُر رنج و مشقّت است و سپاهيان ، در آن جا تاب نمى آورند و من ، خود ، خراجِ سرزمينم را ضمانت مى كنم و هر ساله ، آن را به طور كامل ، برايت مى آورم .

[از آن پس ،] او خود ، شخصا به همراه يارانش خراج را مى آورد و تحويل بيت المال مى داد و عمر ، به او رسيد مى داد.

يك سال اسقف ـ كه پيرمردى زيبا بود ـ ، آمد . عمر ، او را به خدا و دين پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرا خواند و از امتيازهاى اسلام و نعمت و كرامتى كه [ در آخرت ] در انتظار مسلمانان است ، برايش گفت.

اسقف به او گفت : اى عمر ! شما در كتابتان مى خوانيد كه خداوند ، بهشتى دارد كه پهنايش ، همچون پهناى آسمان و زمين است . پس دوزخ ، كجا جاى دارد؟

عمر ، خاموش مانْد و سرش را پايين انداخت . امير مؤمنان [ على ] عليه السلام كه در آن جا حاضر بود ، فرمود : «پاسخ اين نصرانى را بده» .

عمر گفت : تو ، پاسخ او را بده.

امير مؤمنان عليه السلام به او فرمود : «اى اسقف نجران ! من پاسخت را مى دهم . به من بگو كه هر گاه روز در مى آيد ، شب كجاست ؟ و چون شب مى شود ، روز كجاست؟» .

اسقف گفت : فكر نمى كردم كه كسى پاسخ اين سؤال مرا بدهد. .

۶۵۵۰.الإمام عليّ عليه السلام :المناقب لابن شهر آشوب عن السدي :كُنتُ عِندَ عُمَرَ بنِ الخَطّابِ إِذ أَقبَلَ كَعبُ بنُ الأَشرَفِ وَمالِكُ بنُ الصَّيفِيِّ وَحَيُّ بنُ أَخطَبَ ، فَقالُوا : إِنَّ فِي كِتابِكُم : «وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالْأَرْضُ» إِذا كانَ سَعَةُ جَنَّةٍ واحِدَةٍ كَسَبعِ سَماواتٍ وَسَبعِ أَرَضِينَ ، فَالجِنانُ كُلُّها يَومَ القِيامَةِ أَينَ تَكُونُ؟ فَقالَ عُمَرُ : لا أَعلَمُ .

فَبَينَماهُم فِي ذلِكَ إِذ دَخَلَ عَلِيٌ عليه السلام ، فَقالَ : فِي أَيِ شَيءٍ أَنتُم؟ فَالتَفَتَ اليَهُودِيُّ وَذَكَرَ المَسأَلَةَ ، فَقالَ عليه السلام لَهُم : خَبِّرُونِي أَنَّ النَّهارَ إِذا أَقبَلَ اللَّيلُ أَينَ يَكُونُ، وَاللَّيلَ إِذا أَقبَلَ النَّهارُ أَينَ يَكُونُ؟

فَقالَ لَهُ : فِي عِلمِ اللّهِ يَكُونُ ، قالَ عَلِيٌ عليه السلام : كَذلِكَ الجِنانُ تَكُونُ فِي عِلمِ اللّهِ ، فَجاءَ عَلِيٌ عليه السلام إِلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله وَأَخبَرَهُ بِذلِكَ ، فَنَزَلَ : «فَسْئَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ » ⁽¹⁾. ⁽²⁾.

۶۵۵۱.عنه عليه السلام :المناقب ، ابن شهرآشوبـ به نقل از سُدّى ـ: نزد عمر بن خطّاب بودم كه كعب بن اشرف و مالك بن صَيفى و حىّ بن اَخطب آمدند و گفتند : در كتاب شما آمده است : «و بهشتى كه پهناى آن ، آسمان ها و زمين است» . اگر گستره يك بهشت ، به اندازه هفت آسمان و هفت زمين است ، پس تمام بهشت ها ، در روز رستاخيز ، كجايند؟

عمر گفت : نمى دانم.

در اين هنگام ، على عليه السلام وارد شد . فرمود : «شما در باره چه ، سخن مى گوييد؟ » .

مرد يهودى ، رو به امام عليه السلام كرد و سؤال را پرسيد . ايشان فرمود : «به من بگوييد كه چون روز در مى آيد ، شب كجاست؟ و شب كه مى آيد ، روز كجاست؟» .

مرد يهودى گفت : اين ، در علم خداست .

على عليه السلام فرمود : «بهشت ها نيز در علم خدايند» .

سپس على عليه السلام نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و موضوع را به ايشان گفت . در اين هنگام ، اين آيه نازل شد : «پس اگر نمى دانيد ، از اهل ذكر بپرسيد» . .

۶۵۴۴.امام على عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :إِن كُنتُم راغِبِينَ لا مَحالَةَ ، فَارغَبُوا فِي جَنَّةٍ عَرضُها السَّماواتُ والأَرضُ . ⁽¹⁾۶۵۴۵.امام على عليه السلام :تفسير العيّاشي عن الإمام الصادق عليه السلامـ فِي قَولِ اللّهِ عز و جل : «وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالْأَرْضُ» ⁽²⁾ـ: إِذا وَضَعُوها كَذا ـ وَبَسَطَ يَدَيهِ إِحداهُما مَعَ الاُخرَى ـ . ⁽³⁾۶۵۴۶.امام على عليه السلام :معاني الأخبار عن عبّاس بن يزيد :قُلتُ لِأَبِي عَبدِ اللّهِ عليه السلام ـ وَكُنتُ جالِسا عِندَهُ ذاتَ يَومٍ ـ : أَخبِرنِي عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «وَ إِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَ مُلْكًا كَبِيرًا » ما هَذا المُلكُ الَّذِي كَبَّرَهُ اللّهُ حَتّى سَمّاهُ كَبِيرا؟

قالَ : فَقالَ لِي : إِذا أَدخَلَ اللّهُ أَهلَ الجَنَّةِ الجَنَّةَ أَرسَلَ رَسُولاً إِلى وَلِيٍ مِن أَولِيائِهِ فَيَجِدُ الحَجَبَةَ عَلى بابِهِ ، فَيَقُولُ لَه : قِف حَتَّى نَستَأذِنَ لَكَ ، فَما يَصِلُ إِلَيهِ رَسُولُ رَبِّهِ إِلّا بِإِذنٍ ، فَهُوَ قَولُهُ عز و جل : «وَ إِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَ مُلْكًا كَبِيرًا » ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾.

۶۵۴۷.امام رضا عليه السلام :امام على عليه السلام :اگر آرزومند هستيد ، كه حتما هستيد ، بهشتى را آرزو كنيد كه پهنه آن ، آسمان ها و زمين است.۶۵۴۸.امام على عليه السلام :تفسير العيّاشىـ در باره اين سخن خداى عز و جل : «و بشتابيد به سوى آمرزشى از جانب پروردگارتان و بهشتى كه پهنه آن ، آسمان ها و زمين است» ـ: امام صادق عليه السلام فرمود : «آن گاه كه آنها را اين گونه قرار دهند» و دو دستش را با هم ، پهن كرد .۶۵۴۹.امام على عليه السلام :معانى الأخبارـ به نقل از عبّاس بن يزيد ـ: يك روز كه نزد امام صادق عليه السلام نشسته بودم، به ايشان گفتم : مرا به اين سخن خداى عز و جل آگاه كن كه : «و چون بِدان جا بنگرى ، [ سرزمينى از ] نعمت و پادشاهىِ بزرگ مى بينى» . اين پادشاهى اى كه خداوند ، آن را وسيع قرار داده ، چندان كه آن را بزرگ ناميده است ، چيست؟

امام عليه السلام به من فرمود : «آن گاه كه خداوند ، بهشتيان را به بهشت در مى آورد ، فرستاده اى به سوى دوستى از دوستانش مى فرستد و او بر درگاهش دربانانى مى بيند . به او مى گويند : بمان ، تا برايت ، اجازه بگيريم . بدين سان ، فرستاده پروردگارش [ هم ] جز با اجازه وى به حضورش نمى رسد . اين است سخن او عز و جلكه : «و چون بِدان جا بنگرى ، نعمت و پادشاهىِ بزرگ مى بينى» . .

۴ / ۲أَرضُ الجَنَّةِ۶۵۵۲.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :أَرْضُ الْجنَّةِ بَيْضَاءُ ، عَرْصَتُهَا صُخُورُ الْكَافُورِ، وَقَدْ أَحَاطَ بِهِ المِسْكُ مِثْلَ كُسْبَانِ الرَّمْلِ أَنْهَارٌ مُطَّرِدَةٌ، فَيَجْتَمِعُ فيِهَا أَهْلُ الْجَنَّةِ أَدْنَاهُمْ وَآخِرُهُمْ فَيَتَعارَفُونَ، فَيَبْعَثُ اللّهُ رِيحَ الرّحمَةِ فَتَهِيجُ عَلَيْهِمْ رِيحُ المِسْكِ، فَيَرْجِعُ الرَّجُلُ إِلَى زَوْجَتِهِ وَقَدِ ازْدَادَ حُسْنا وَطِيبا، فَتَقُولُ لَهُ : لَقَدْ خَرَجْتَ مِنْ عِنْدي وَأَنَا بِكَ مُعْجِبَةٌ وَأَنَا بِكَ الآنَ أَشَدُّ إعْجَابا. ⁽¹⁾۶۵۵۳.الإمام الباقر عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ فِي الجَنَّةِ لَمَراغا ⁽²⁾مِن مِسكٍ ، مِثلَ مَراغِ دَوابِّكُم فِي الدُّنيا . ⁽³⁾۶۵۵۲.امام على عليه السلام :صحيح مسلم عن أبي سعيد :إِنَّ ابنَ صَيّادٍ سَأَلَ النَّبِيَ صلى الله عليه و آله عَن تُربَةِ الجَنَّةِ؟ فَقالَ : دَرمَكَةٌ ⁽⁴⁾بَيضاءُ ، مِسكٌ خالِصٌ . ⁽⁵⁾۶۵۵۳.امام باقر عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلام :أَرضُ الجَنَّةِ رُخامُها ⁽⁶⁾فِضَّةٌ ، وَتُرابُها الوَرسُ ⁽⁷⁾وَالزَّعفَرانُ ، وكَنسُها المِسكُ ، ورَضراضُها ⁽⁸⁾الدُّرُّ وَالياقُوتُ . ⁽⁹⁾.

۴ / ۲ زمين بهشت

۴ / ۲زمين بهشت۶۵۵۶.الإمام الصادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :زمين بهشت ، سفيد است و عرصه اش ، صخره هاى كافور . مُشك ، به سان تپّه هاى شن ، آن را در ميان گرفته است و جويبارهاى بسيار در آن ، روان اند . بهشتيان ، از دور و نزديك ، در آن جا گِرد هم مى آيند و با يكديگر ، آشنا مى شوند . سپس خداوند ، بادِ رحمت را مى وزاند و بوى مُشك ، در آنان مى پيچد .

آن گاه ، مرد در حالى كه بسى زيباتر و خوش بوتر گشته است ، به نزد همسر خويش باز مى گردد و همسرش به او مى گويد : از نزد من كه رفتى ، برايم خواستنى بودى و اكنون ، بسى خواستنى تر شده اى.۶۵۵۷.الإمام الحسين عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، بسترى از مُشك وجود دارد ، همانند غلْتگاه سُتوران شما در دنيا.۶۵۵۸.الإمام الصادق عليه السلام :صحيح مسلمـ به نقل از ابو سعيد ـ: ابن صيّاد ، از پيامبر صلى الله عليه و آله در باره خاك بهشت پرسيد . ايشان فرمود : «خاكى نرم و سفيد و مُشكى ناب است» .۶۵۵۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :زمين بهشت ، سنگ هاى مرمرش ، نقره است و خاكش ، وَرس (اسپَرَك) و زعفران است و خاكروبه اش ، مُشك است و سنگ ريزه هايش ، دُر و ياقوت اند .

.

۴ / ۳بنايةُ الجَنَّةِ۶۵۵۷.امام حسين عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ اللّهَ عز و جل أَحَاطَ حَائِطَ الجَنَّةِ لَبِنَةً مِنْ ذَهَبٍ وَلَبِنَةً مِنْ فِضَّةٍ، ثُمَّ شَقَّقَ فِيهَا الأَنْهَارَ، وَغَرَسَ فِيهَا الأَشْجَارَ ، فَلَمَّا نَظَرَ المَلائِكَةُ إِلَى حُسْنِهَا وزَهرِها قَالَتْ : طُوبَاكِ في مَنَازِلِ المُلوكِ . ⁽¹⁾۶۵۵۸.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ حائِطَ الجَنَّةِ لَبِنَةٌ مِن ذَهَبٍ وَلَبِنَةٌ مِن فِضَّةٍ ، وَقاعُ الجَنَّةِ ذَهَبٌ ، وَرُضاضُها ⁽²⁾اللُّؤلُّؤُ ، وَطِينُها مِسكٌ ، وَتُرابُها الزَّعفَرانُ ، وَخلالُ ذَلِكَ سِدرٌ مَخضُودٌ ، وَطَلحٌ مَنضُودٌ ، وَظِلٌّ مَمدُودٌ ، وَماءٌ مَسكُوبٌ . ⁽³⁾۶۵۵۹.الإمام الباقر عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلامـ لِلأَحنَفِ بنِ قَيسٍ ـ: لَعَلَّكَ يا أَحنَفُ شَغَلَكَ نَظَرُكَ فِي وَجهِ واحِدَةٍ ⁽⁴⁾، تُبدِي الأَسقامَ بِغاضِرَةِ وَجهِها ، وَدارٍ قَد أُشغِلتَ بِنَقشِ رَواقِها ⁽⁵⁾، وَسُتُورٍ قَد عَلَّقتَها، وَالرِّيحُ وَالآجامُ مُوَكَّلَةٌ بِثَمَرِها، وَلَيسَت دارُكَ هَذِهِ دارَ البَقاءِ ، فَأَحمَتكَ الدّارُ ⁽⁶⁾الَّتِي خَلَقَها اللّهُ سُبحانَهُ مِن لُؤلُؤَةٍ بَيضَاءَ ، فَشَقَّقَ فِيها أَنهارَها، وَغَرَسَ فِيها أَشجارَها، وَأَظلَلَ عَلَيها بِالنَّضجِ مِن أَثمارِها، وَكَبَسَها بِالعَواتِقِ ⁽⁷⁾مِن حُورِها، ثُمَّ أَسكَنَها أَولِياءَهُ وَأَهلَ طاعَتِهِ .

فَلَو رَأَيتَهُم يا أَحنَفُ وَقَد قَدِمُوا عَلى زِياداتِ رَبِّهِم سُبحانَهُ ، فَإِذا ضَرَبَت جَنائِبُهُم صَوَّتَت رَواحِلُهُم بِأَصواتٍ لَم يَسمَعِ السَّامِعُونَ بِأَحسَنَ مِنها، وَأَظَلَّتهُم غَمامَةٌ فَأَمطَرَت عَلَيهِمُ المِسكَ وَالرّادِنَ ⁽⁸⁾، وَصَهَلَت خُيُولُها بَينَ أَغراسِ تِلكَ الجِنانِ ، وَتَخَلَّلَت بِهِم نُوقُهُم بَينَ كُثُبِ الزَّعفَرانِ ، وَيَتَطامَنُ تَحتَ أَقدامِهِمُ اللُّؤلُؤُ وَالمَرجانُ ، وَاستَقبَلَتهُم قَهارِمَتُها ⁽⁹⁾بِمَنابِرِ الرَّيحانِ ، وَهاجَت لَهُم رِيحٌ مِن قِبَلِ العَرشِ فَنَثَرَت عَلَيهِم الياسَمِينَ والأُقحُوانَ ، وَذَهَبُوا إِلَى بابِها فَيَفتَحُ لَهُمُ البابَ «رِضوانُ»، ثُمَّ يَسجُدُونَ للّهِِ فِي فِناءِ الجِنانِ .

فَقالَ لَهُمُ الجَبَّارُ : اِرفَعُوا رُؤُوسَكم، فَإِنِّي قَد رَفَعتُ عَنكُم مَؤُونَةَ العِبادَةِ ، وَأَسكَنتُكُم جَنَّةَ الرِّضوانِ . ⁽¹⁰⁾.

۴ / ۳ ساختمان بهشت

۴ / ۳ساختمان بهشت۶۵۶۲.الإمام عليّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداى عز و جل ، ديوار بهشت را با خشتى از طلا و خشتى از نقره ساخت . سپس جويبارهايى را از دل آن ، درآورد و درختكارى كرد . چون فرشتگان ، زيبايى و خرّمىِ آن را ديدند ، گفتند : خوشا به حالت در ميان منزلگاه هاى پادشاهان !۶۵۶۳.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ديوار بهشت ، يك خشتش از طلاست و خشت ديگرش از نقره . دشت بهشت ، طلاست و خُرده سنگ هايش ، مرواريد است و گِل آن ، مُشك و خاكش ، زعفران است و در آن ، درختان كُنار بى خار است و نيز درخت هاى موز با ميوه هاى خوشه خوشه بر هم چيده ، و سايه اى گسترده و پايدار ، و آبى ريزان.۶۵۶۴.عنه عليه السلام :امام على عليه السلامـ به اَحنَف بن قيس ـ: اى اَحنَف ! شايد نگاهت به روى يكى ( دنيا ) ـ كه با وجود خرّمى چهره اش ، بيمارى ها را پديدار مى سازد ـ و سرايى كه نقش و نگار ايوانش و پرده هايى كه آويخته اى و باد و آفتاب ، بر ميوه آن گماشته شده اند ، مشغولت كرده اند ، تو را سرگرم ساخته است ، در حالى كه اين سراى تو ، سراى ماندن نيست و تو را از سرايى باز داشته است كه خداوند سبحان ، آن را از مرواريد سپيد آفريد و جويبارها در آن ، روان ساخت و درخت ها در آن كاشت و با ميوه هاى رسيده اش ، بر آن سايه افكند و از دختركان سيه چشم نورسيده ، آكنده اش داشت و سپس دوستان خود و اهل طاعتش را در آن ، جاى داد.

پس ، اگر آنها را ببينى ـ اى احنف ـ ، بر دهِش هاى فزاينده پروردگار پاكشان وارد گشته اند و اسبانشان مى تازند و شترهايشان ، آوازهايى سر مى دهند كه شنوندگان ، زيباتر از آن را نشنيده اند ، و ابرى بر آنان سايه افكنده كه مُشك و زعفران ، بر ايشان مى بارد ، و اسب هايشان ميان درختان آن بهشت ها ، شيهه مى كِشند ، و شترهايشان در ميان پشته هاى زعفران ، آنان را سِير مى دهند ، و بر روى مرواريد و مرجان ، قدم بر مى دارند ، و پيشكاران ( / خدمتكاران ) بهشت ، با منبرهايى از گل هاى خوش بو به استقبالشان مى آيند ، و از سوى عرش ، بادى بر ايشان مى وزد و بر سر و روى آنان ، ياسمن و گل بابونه مى افشانَد ، و چون به درِ بهشت مى رسند ، رضوان ⁽¹⁾در را برايشان مى گشايد . آن گاه ، در آستان باغ هاى بهشت براى خداوند ، به سجده مى افتند.

[ خداى ] جبّار ، خطاب به ايشان مى فرمايد : «سرهايتان را برداريد ؛ چرا كه [ امروز ، ] رنج و زحمتِ عبادت را از شما برداشتم و در بهشت رضوان ، سُكنايتان دادم ».

.

۴ / ۴أَبوابُ الجَنَّةِالكتاب«جَنَّـتِ عَدْنٍ مُّفَتَّحَةً لَّهُمُ الْأَبْوَ بُ ». ⁽¹⁾

«وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَ فُتِحَتْ أَبْوَ بُهَا وَ قَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَـمٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَــلِدِينَ ». ⁽²⁾

.

۴ / ۴ درهاى بهشت

۴ / ۴درهاى بهشتقرآن«بهشت هاى جاويدان كه درهاى آنها ، برايشان گشوده است».

«و كسانى كه از پروردگارشان پروا داشتند ، گروه گروه ، به سوى بهشت ، سوق داده مى شوند تا بِدان رسند و درهاى آن ، گشوده گردد و نگهبانان آن به ايشان گويند : درود بر شما ! خوش آمديد ! در آن ، در آييد [ و ] جاودانه [ بمانيد ] » .

.

الحديث۶۵۶۵.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لِلجَنَّةِ ثَمانِيةُ أَبوابٍ . ⁽¹⁾۶۵۶۶.امام باقر عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ لَها [الجَنَّةِ] ثَمانِيَةَ أَبوابٍ ، وَلِجَهَنَّمَ سَبعَةَ أَبوابٍ ، وَبَعضُها أَفضَلُ مِن بَعضٍ . ⁽²⁾۶۵۶۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ الجَنَّةَ لَها ثَمانِيَةُ أَبوابٍ ، ما مِنهُنَّ بابانِ إِلَا وَبَينَهُما مَسِيرَةُ الراكِبِ سَبعِينَ عاما. ⁽³⁾۶۵۶۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :ما بَينَ مِصراعَينِ ⁽⁴⁾مِن مَصارِيعِ الجَنَّةِ مَسِيرَةُ أَربَعِينَ عاما. ⁽⁵⁾۶۵۶۹.امام باقر عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :بابُ اُمَّتِي الَّذِي يَدخُلُونَ مِنهُ الجَنَّةَ عَرضُهُ مَسِيرَةُ الراكِبِ الجَوادِ ثلاثا، ثُمَّ إِنَّهُم لَيُضغَطُونَ عَلَيهِ حَتّى تَكادُ مَناكِبُهُم تَزُولُ . ⁽⁶⁾.

حديث۶۵۷۱.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت ، هشت در دارد.۶۵۷۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت ، هشت در دارد و دوزخ ، هفت در . برخى از اين درها[ ى بهشت ] بر برخى ديگر ، برترى دارند.۶۵۷۰.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت ، هشت در دارد و فاصله هر در تا در ديگر ، هفتاد سال راه است كه سواره مى پيمايد.۶۵۷۱.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فاصله ميان دو لنگه يك در از درهاى بهشت ، چهل سال راه است.۶۵۷۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :درى كه امّت من از آن وارد بهشت مى شوند ، پهنايش به مسافت سه [ روز يا سال ] راهى است كه شخص سوار بر اسبِ تيزتك بپيمايد . سپس بر آن در ، چنان فشار داده مى شوند كه چيزى نمانده شانه هايشان كَنده شود. .

۶۵۷۳.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :مَن أَنفَقَ زَوجَينِ فِي سَبِيلِ اللّهِ نُودِيَ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ : يا عَبدَ اللّهِ هذا خَيرٌ، فَمَن كَانَ مِن أَهلِ الصَّلاةِ دُعِيَ مِن بابِ الصَّلاةِ ، وَمَن كانَ مِن أَهلِ الجِهادِ دُعِيَ مِن بابِ الجِهادِ ، وَمَن كانَ مِن أَهلِ الصِّيامِ دُعِيَ مِن بابِ الرَّيّانِ ، وَمَن كانَ مِن أَهلِ الصَّدَقَةِ دُعِيَ مِن بابِ الصَّدَقَةِ . ⁽¹⁾۶۵۷۴.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :لِلجَنَّةِ بابٌ يُقالُ لَها : الرَّيّانُ، لا يُفتَحُ ذَلِكَ إِلى يَومِ القِيامَةِ ، ثُمَّ يُفتَحُ لِلصّائِمِينَ وَالصّائِماتِ مِن اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله ، ثُمَّ يُنادِي رِضوانُ خازِنُ الجَنَّةِ : يا اُمَّةَ مُحَمَّدٍ ، هَلُمُّوا إِلى الرَّيّانِ . فَتَدخُلُ اُمَّتِي فِي ذَلِكَ البابِ إِلى الجَنَّةِ . ⁽²⁾۶۵۷۵.الإمام الصادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :لِلصّائِمِينَ بابٌ فِي الجَنَّةِ يُقالُ لَهُ : الرَّيّانُ، لا يَدخُلُ مِنهُ أَحَدٌ غَيرُهُم، فَإِذا دَخَلَ آخِرُهُم أُغلِقَ، فَمَن دَخَلَ مِنهُ شَرِبَ، وَمَن شَرِبَ لَم يَظْمَأ أَبَدا. ⁽³⁾۶۵۷۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :لِكُلِّ أَهلِ عَمَلٍ بابٌ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ يُدعَونَ بِذَلِكَ العَمَلِ ، وَلِأَهلِ الصِّيامِ بابٌ يُدعَونَ مِنهُ يُقالُ لَهُ : الرَّيّانُ. ⁽⁴⁾۶۵۷۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَبوابَ الجَنَّةِ تَحتَ ظِلالِ السُّيُوفِ . ⁽⁵⁾۶۵۷۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :لِلجَنَّةِ بابٌ يُقالُ لَهُ: بابُ المُجاهِدِينَ ، يَمضُونَ إِلَيهِ، فَإِذا هُوَ مَفتُوحٌ وَهُم مُتَقَلِّدُونَ بِسُيُوفِهِم، وَالجَمعُ فِي المَوقِفِ، وَالمَلائِكَةُ تُرَحِّبُ بِهِم. ⁽⁶⁾.

۶۵۷۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس يك جفت ⁽¹⁾در راه خدا انفاق كند ، از [ همه ] درهاى بهشت به او ندا داده مى شود كه : «اى بنده خدا ! اين در ، خوب است !»، در حالى كه كسى كه اهل نماز باشد ، از درِ نماز ، فرا خوانده مى شود ، كسى كه اهل جهاد باشد ، از درِ جهاد ، فرا خوانده مى شود ، كسى كه اهل روزه باشد ، از درِ سيراب ، فرا خوانده مى شود ، و كسى كه اهل صدقه باشد ، از درِ صدقه فرا خوانده مى شود.۶۵۷۵.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت ، درى دارد كه به آن ، «سيراب» گفته مى شود . اين در ، تا روز قيامت ، باز نمى شود . سپس [ در آن روز ] به روى مردان و زنان امّت محمّد كه اهل روزه دارى بوده اند ، گشوده مى گردد و رضوان ، نگهبان بهشت ، بانگ مى زند : «اى امّت محمّد ! به سوى سيراب آييد» و امّت من ، از آن در ، داخل بهشت مى شوند.۶۵۷۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، درى ويژه روزه داران است كه به آن ، سيراب مى گويند . از اين در ، كسى جز آنها وارد نمى شود و آخرين نفرشان كه وارد شد ، آن در ، بسته مى شود . پس ، هر كه از آن در بيايد ، مى آشامد و هر كه بياشاميد ، ديگر هرگز تشنه نمى شود .۶۵۷۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :براى اهل هر عملى ، درى ويژه در بهشت هست كه با آن عمل ، خوانده مى شوند . براى اهل روزه ، درى است كه از آن در ، [ به داخل بهشت ] فرا خوانده مى شوند و به آن ، «سيراب» گفته مى شود.۶۵۷۸.المُوطّأ عن عطاء بن يسار :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :درهاى بهشت ، زير سايه هاى شمشيرهايند .۶۵۷۹.عيسى عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت ، درى دارد كه به آن ، «درِ مجاهدان» مى گويند . مجاهدان به جانب آن در ، روانه مى شوند . ناگهان در باز مى گردد و مجاهدان ، در حالى كه شمشيرهايشان را حمايل كرده اند و جمعيت [ هنوز ] در توقّفگاه است ، وارد مى شوند و فرشتگان به آنان خوشامد مى گويند. .

۶۵۷۸.الموطّأ ( ـ به نقل از عطاء بن يسار ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :جاهِدُوا فِي سَبِيلِ اللّهِ ، فَإِنَّ الجِهادَ فِي سَبيلِ اللّهِ تَبارَكَ وَتَعالى بابٌ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ، يُنجِي اللّهُ تَبارَكَ وَتَعالَى بِهِ مِن الهَمِّ وَالغَمِّ. ⁽¹⁾۶۵۷۹.عيسى عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :إِنَّ الجِهادَ بابٌ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ ، فَتَحَهُ اللّهُ لِخاصَّةِ أَولِيائِهِ. ⁽²⁾۶۵۸۰.الإمام عليّ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لَمّا عُرِجَ بِي إِلَى السَّماءِ رَأَيتُ عَلى بابِ الجَنَّةِ مَكتُوبا : لا إِله إِلَا اللّهُ ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّهِ ، عَلِيٌ حَبِيبُ اللّهِ ، اَلحَسَنُ وَالحُسَينُ صَفوَةُ اللّهِ ، فاطِمَةُ أَمَةُ اللّهِ ، عَلى باغِضِهِم لَعنَةُ اللّهِ . ⁽³⁾۶۵۸۱.الإمام الباقر عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :مَكتُوبٌ عَلى بابِ الجَنَّةِ : لا إِله إِلَا اللّهُ ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّهِ ، عَلِيٌ أَخُو رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، قَبلَ أَن يَخلُقَ اللّهُ السَّماواتِ وَالأَرضَ بِأَلفَي عامٍ . ⁽⁴⁾۶۵۸۲.الإمام الكاظم عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :آتِي بابَ الجَنَّةِ يَومَ القِيامَةِ فَأَستَفتِحُ ، فَيَقُولُ الخازِنُ : مَن أَنتَ؟ فَأَقُولُ :

مُحَمَّدٌ . فَيَقُولُ : بِكَ اُمِرتُ ، لا أَفتَحُ لِأَحَدٍ قَبلَكَ . ⁽⁵⁾.

۶۵۸۰.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در راه خدا جهاد كنيد ؛ چرا كه جهاد در راه خداى بزرگ و والا ، درى از درهاى بهشت است و خداوند بزرگ و والا ، به سبب آن از اندوه و غم ، رهايى مى بخشد .۶۵۸۱.امام باقر عليه السلام :امام على عليه السلام :جهاد ، درى از درهاى بهشت است كه خداوند ، آن را براى دوستان ويژه اش گشوده است.۶۵۸۲.امام كاظم عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :زمانى كه به معراج برده شدم ، بر درِ بهشت ديدم كه نوشته است : معبودى جز خدا نيست . محمّد ، فرستاده خداست . على ، محبوب خداست . حسن و حسين ، برگزيده خدايند . فاطمه كنيز خداست . لعنت خدا بر دشمنان آنها !» .۶۵۸۳.الإمام عليّ عليه السلام ( ـ في بَيانِ ثَمَراتِ العِلمِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دو هزار سال پيش از آن كه خدا آسمان ها و زمين را بيافريند ، بر درِ بهشت ، نوشته شده بود : معبودى جز خداى يكتا نيست . محمّد ، فرستاده خداست . على ، برادرِ فرستاده خداست» .۶۵۸۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در روز قيامت ، من بر درِ بهشت مى روم و مى گويم : «در را باز كنيد» . نگهبان مى گويد : تو كيستى؟ من مى گويم : «محمّد» . پس ، نگهبان مى گويد : فرمان دارم كه براى تو بگشايم و پيش از تو ، [آن را] براى هيچ كس باز نمى كنم. .

۶۵۸۳.امام على عليه السلام ( ـ در بيان فايده هاى دانش ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :أَلا إِنَّما الحُسَينُ بابٌ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ ، مَن عاداهُ حَرَّمَ اللّهُ عَلَيهِ رائِحَةَ الجَنَّةِ . ⁽¹⁾۶۵۸۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الكاظم عليه السلام :إِنَّ عَلِيّا عليه السلام بابٌ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ ، فَمَن دَخَلَ بابَهُ كانَ مُؤمِنا، وَمَن خَرَجَ مِن بابِهِ كانَ كافِرا، وَمَن لَم يَدخُل فِيهِ وَلَم يَخرُج مِنهُ كانَ فِي الطَّبَقَةِ الَّتِي للّهِِ فِيهِمُ المَشِيئَةُ . ⁽²⁾۶۵۸۵.الإمام عليّ عليه السلام :سنن الترمذي عن قيس بن سعد بن عبادة :مَرَّ بِيَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله وَقَد صَلَّيتُ ، فَضَرَبَنِي بِرِجلِهِ وَقالَ : أَلا أَدُلُّكَ عَلى بابٍ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ؟ قلتُ : بَلَى! قالَ : لا حَولَ وَلا قُوَّةَ إِلَا بِاللّهِ . ⁽³⁾۶۵۸۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لِلجَنَّةِ ثَمانِيةُ أَبوابٍ ؛ سَبعَةٌ مُغلَقَةٌ ، وَبابٌ مَفتُوحٌ لِلتَّوبَةِ حَتَّى تَطلُعَ الشَّمسُ مِن نَحوِهِ . ⁽⁴⁾۶۵۸۷.الكافي عن عليّ بن سويد :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ لِلجَنَّةِ بابا يُقالُ لَهُ : بابُ المَعرُوفِ ، لا يَدخُلُهُ إِلَا أَهلُ المَعرُوفِ . ⁽⁵⁾.

۶۵۸۸.الإمام عليّ عليه السلام ( ـ في وَصفِ المُتَّقينَ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آگاه باشيد كه حسين ، درى از درهاى بهشت است . هر كه با او دشمنى كند ، خداوند ، بوى بهشت را بر وى حرام مى گرداند.۶۵۸۵.امام على عليه السلام :امام كاظم عليه السلام :على ، درى از درهاى بهشت است . پس ، هر كه از درِ او وارد شود ، مؤمن است و هر كه از درِ او بيرون رود ، كافر است و هر كه از آن ، نه وارد شود و نه بيرون رود ، در آن طبقه اى است كه تصميم در باره آنها ، با خداست.۶۵۸۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سنن الترمذىـ به نقل از قيس بن سعد بن عباده ـ: من نمازم را خوانده بودم كه پيامبر صلى الله عليه و آله بر من گذشت و با پايش به من زد و فرمود : «آيا تو را به درى از درهاى بهشت ، راه نمايى نكنم؟»

گفتم : البتّه!

فرمود : «[ ذكرِ ] لا حَول و لا قوّة إلّا باللّه (هيچ اراده و قدرتى نيست ، مگر از جانب خداوند يكتا)» .۶۵۸۷.الكافى ( ـ به نقل از على بن سويد ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت ، هشت در دارد : هفت در ، بسته است و يك در ⁽¹⁾براى توبه باز است ، تا آن گاه كه خورشيد از جانب آن طلوع كند [ و در اين هنگام ، باب توبه بسته مى شود ].۶۵۸۸.امام على عليه السلام ( ـ در وصف پرهيزگاران ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت ، درى دارد كه به آن «درِ نيكى» مى گويند و تنها اهل نيكى كردن ، از آن [ به بهشت ] وارد مى شوند . .

۶۵۸۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :إِنَّ لِلجَنَّةِ بابا يُقالُ لَهُ : المَعرُوفُ ، لا يَدخُلُهُ إِلّا مَن اصطَنَعَ المَعرُوفَ فِي الحَياةِ الدُّنيا . ⁽¹⁾۶۵۹۰.الإمام عليّ عليه السلام ( ـ في وَصفِ المُتَّقينَ ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ الجَنَّةَ لَبِنَةٌ مِن ذَهَبٍ وَلَبِنَةٌ مِن فِضَّةٍ وَلَبِنَةٌ مِن ياقُوتٍ ، وَمِلاطُها المِسكُ الأَذفَرُ ، وَشُرَفُها الياقُوتُ الأَحمَرُ وَالأَخضَرُ وَالأَصفَرُ ، وَأَبوابُها مُختَلِفَةٌ ؛ بابُ الرَّحمَةِ مِن ياقُوتَةٍ حَمراءَ ... .

أَمّا الصَّبرُ ، فَبابٌ صَغِيرٌ مِصراعٌ واحِدٌ مِن ياقُوتَةٍ حَمراءَ لا حَلَقَ لَهُ .

وَأَمّا بابُ الشُّكرِ ، فَإِنَّهُ مِن ياقُوتَةٍ بَيضاءَ لَها مِصراعانِ مَسيرَةُ ما بَينَهُما خَمسُمِئَةِ عامٍ ، لَهُ ضَجِيجٌ وَحَنِينٌ ، يَقُولُ : اَللَّهمَّ جِئنِي بِأَهلِي . يُنطِقُهُ ذُو الجَلالِ وَالإِكرامِ .

وَأَمّا بابُ البَلاءِ ، مِن ياقُوتَةٍ صَفراءَ لَهُ مِصراعٌ واحِدٌ ما أَقَلَّ مَن يَدخُلُ مِنهُ .

فَأَمّا البابُ الأَعظَمُ فَيَدخُلُ مِنهُ العِبادُ الصالِحُونَ ؛ وَهُم أَهلُ الزُّهدِ وَالوَرَعِ ، وَالراغِبُونَ إِلَى اللّهِ تَعالَى وَتَقَدَّسَ ، المُستَأنِسُونَ بِهِ ، فَإِذا دَخَلُوا الجَنَّةَ يَسِيرُونَ عَلى نَهرَينِ فِي مَصافَّ ⁽²⁾فِي سُفُنِ الياقُوتِ ، مَجادِيفُها اللُّؤلُؤُ ، فِيها مَلائِكَةٌ مِن نُورٍ ، عَلَيهِم ثِيابٌ شَدِيدَةٌ خُضرَتُها، يَسِيرُونَ عَلَى حافَتَي ذَلِكَ النَّهرِ ، وَاسمُ ذَلِكَ النَّهرِ : جَنَّةُ المَأوى ، وَجَنَّةُ عَدنٍ وَهِي وَسَطُ الجِنانِ ، وَسُورُها ياقُوتٌ أَحمَرُ ، وَحِصاؤُها اللُّؤلُؤُ . ⁽³⁾۶۵۹۱.عنه عليه السلام ( ـ في وَصفِ المُتَّقينَ ـ ) الإمام الحسين عليه السلام عن النزّال بن سبرة عن الإمام عليٍّ عليه السلام :قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ وَفَرَغَ اللّهُ مِن حِسابِ الخَلائِقِ ، دَفَعَ الخالِقُ عز و جلمَفاتِيحَ الجَنَّةِ وَالنّارِ إِلَيَ، فَأَدفَعُها إِلَيكَ ، فَيَقُولُ لَكَ : اُحكُم .

قالَ عَلِيٌ عليه السلام : وَاللّهِ إِنَّ لِلجَنَّةِ إِحدَى وَسَبعِينَ بابا، يَدخُلُ مِن سَبعِينَ مِنها شِيعَتِي وَأَهلُ بَيتِي ، وَمِن بابٍ واحِدٍ سائِرُ النّاسِ ! ⁽⁴⁾.

۶۵۹۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في جُملَةِ خَبرٍ طَويلٍ ومَسائِلَ كَثيرَةٍ سَأَ ) امام صادق عليه السلام :بهشت ، درى دارد كه به آن ، «نيكى» مى گويند و جز كسى كه در زندگى دنيا ، نيكى كرده باشد ، از آن در وارد نمى شود.۶۵۹۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في خَبرٍ طَويلٍ ومَسائِلَ كَثيرَةٍ سَأَلَهُ عَن ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشت ، يك خشتش از طلاست و خشتى از نقره و خشتى ديگر از ياقوت ، و ملاطش مشك تيزبوى است ، و كنگره هايش ياقوت سرخ و سبز و زرد ، و درهايش گوناگون اند :

درِ رحمت ، از ياقوت سرخ است ... .

درِ صبر ، درِ كوچكى است از ياقوت سرخ كه يك لنگه دارد و حلقه ندارد.

درِ شُكر ، از ياقوت سفيد است و دو لنگه دارد كه فاصله ميان آنها ، پانصد سال راه است . و آن ، فرياد و ناله دارد و مى گويد : «بارخدايا ! اهل مرا برايم بياور». [پروردگارِ] باشكوه و بزرگوار ، آن را به سخن مى آورد.

درِ بلا ، از ياقوت زرد است و يك لنگه دارد . كسانى كه از آن وارد مى شوند ، بسيار اندك اند.

امّا بزرگ ترين در ، بندگان شايسته ، از اين در وارد مى شوند ؛ يعنى اهل زهد و پارسايى ، و مشتاقان خداى بلندمرتبه و پاك و انس گيرندگان با او . اينان چون به بهشت وارد مى شوند ، سوار بر كشتى هايى از ياقوت كه پاروهايشان مرواريد است و فرشتگانى از نور در آنهايند ، دو رودخانه را صف در صف ⁽¹⁾مى پيمايند و جامه هايى سبز پررنگ بر تن دارند و در دو كرانه آن رودخانه گردش مى كنند . نام آن رودخانه ، «بهشت مأوا» است ، و بهشت عَدن ، در ميان بهشت هاست و پارويش ياقوت سرخ و ريگ هايش مرواريد است.۶۵۸۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام حسين عليه السلامـ به نقل از نزّال بن سبره ، از امام على عليه السلام ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «چون روز قيامت شود و خدا از حسابرسى خلايق فارغ گردد ، آفريدگار توانا و بزرگ ، كليدهاى بهشت و دوزخ را به من مى دهد و من آنها را به تو مى دهم ، و خدا به تو مى فرمايد : حكم كن » .

على عليه السلام فرمود : به خدا سوگند ، بهشت هفتاد و يك دارد كه شيعيان من و خاندانم ، از هفتاد درِ آن و بقيّه مردم ، از يك در ، وارد مى شوند . .

۶۵۹۰.امام على عليه السلام ( ـ در وصف پرهيزگاران ـ ) الإمام عليّ عليه السلام :إِنَّ لِلجَنَّةِ ثَمانِيَةَ أَبوابٍ : بابٌ يَدخُلُ مِنهُ النَبِيُّونَ وَالصِّدِّيقُونَ ، وَبابٌ يَدخُلُ مِنهُ الشُّهَداءُ وَالصّالِحُونَ ، وَخَمسَةُ أَبوابٍ يَدخُلُ مِنها شِيعَتُنا وَمُحِبُّونا، فَلا أَزالُ واقِفا عَلَى الصِّراطِ أَدعُو وَأَقُولُ : رَبِّ سَلِّم شِيعَتِي وَمُحِبِّيَّ وَأَنصارِي وَمَن تَوَلَانِي فِي دارِ الدُّنيا .

فَإِذا النِّداءُ مِن بُطنانِ العَرشِ : قَد اُجِيبَت دَعوَتُكَ ، وَشُفِّعتَ فِي شِيعَتِكَ ، وَيَشفَعُ كُلُّ رَجُلٍ مِن شِيعَتِي وَمَن تَوَلَانِي وَنَصَرَنِي وَحارَبَ مَن حارَبَنِي بِفِعلٍ أَو قَولٍ فِي سَبعِينَ أَلفَا مِن جِيرانِهِ وَأَقرِبائِهِ ، وَبابٌ يَدخُلُ مِنهُ سائِرُ المُسلِمِينَ مِمَّن شَهِدَ أَن لا إِله إِلَا اللّهُ ، وَلَم يَكُن فِي قَلبِهِ مِقدارُ ذَرَّةٍ مِن بُغضِنا أَهلَ البَيتِ . ⁽¹⁾۶۵۹۱.امام على عليه السلام ( ـ در وصف پرهيزگاران ـ ) الإمام الباقر عليه السلام :أَحسِنُوا الظَّنَّ بِاللّهِ ، وَاعلَمُوا أَنَّ لِلجَنَّةِ ثَمانِيَةَ أَبوابٍ ، عَرضُ كُلِّ بابٍ مِنها مَسِيرَةُ أَربَعِينَ سَنَةً . ⁽²⁾۶۵۹۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در حديثى طولانى و در ميان مسائل بسيارى كه شمعون ) تنبيه الخواطر :رَوَى بَعضُهُم أَنَّهُ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ قالَ : أَدِيمُوا قَرعَ بابِ الجَنَّةِ يُفتَح لَكُم . قُلتُ : وَكَيفَ نُدِيمُ قَرعَ بابِ الجَنَّةِ؟ قالَ : بِالجُوعِ وَالظَماءِ . ⁽³⁾.

۶۵۹۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در حديثى طولانى و در ميان مسائل بسيارى كه شمعون ) امام على عليه السلام :بهشت ، هشت در دارد : از يك در ، پيامبران و صدّيقان وارد مى شوند و از يك در ، شهيدان و صالحان ، و از پنج در ، شيعيان و دوستداران ما ، و من پيوسته بر صراط ايستاده ام و دعا مى كنم و مى گويم : «پروردگارا ! شيعيان و دوستداران و طرفداران مرا و كسانى را كه در سراى دنيا ولايت مرا داشتند ، به سلامت دار!» .

در اين هنگام ، از اعماق عرش ندا مى آيد كه : دعاى تو ، اجابت و شفاعت تو در حقّ شيعيانت پذيرفته شد . پس ، هر مردى از شيعيان و پيروان و طرفداران من و هر كسى كه با كردار يا گفتارش با دشمنان من جنگيده باشد ، براى هفتاد هزار نفر از همسايگان و نزديكانش شفاعت مى كند.

و از درِ هشتم ، ديگر مسلمانان كه به يگانگى خدا گواهى داده و در دلشان به اندازه ذرّه اى بغض نسبت به ما خاندان وجود نداشته است ، وارد مى شوند.۶۵۹۴.الإمام الصادق عليه السلام :امام باقر عليه السلام :به خدا گمان نيك بريد و بدانيد كه بهشت ، هشت در دارد كه پهناى هر درِ آن ، به اندازه چهل سال راه است.۶۵۹۵.الإمام عليّ عليه السلام :تنبيه الخواطر :يكى از اصحاب ، روايت كرد كه : ايشان (پيامبر) ـ كه درودها و سلام خدا بر او و خاندانش باد ـ فرمود : «درِ بهشت را پيوسته بكوبيد تا [ سرانجام ] به رويتان باز شود» .

گفتم : چگونه درِ بهشت را پيوسته بكوبيم؟

فرمود : «با گرسنگى و تشنگى كشيدن (روزه گرفتن)» . .

۴ / ۵خِيامُ الجَنَّةِالكتاب«حُورٌ مَّقْصُورَ تٌ فِى الْخِيَامِ ». ⁽¹⁾

الحديث۶۵۹۷.امام على عليه السلام :تفسير الطّبري عن الضّحّاك :كانَ ابنُ مَسعُودٍ يُحَدِّثُ عَن نَبِيِّ اللّهِ صلى الله عليه و آله أَنَّهُ قالَ : «هِي الدُّرُّ المُجَوَّفُ» ؛ يَعنِي الخِيامَ فِي قَولِهِ : «حُورٌ مَّقْصُورَ تٌ فِى الْخِيَامِ » . ⁽²⁾۶۵۹۸.الكافي عن إبراهيم بن عبد الحميد :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :فِي الجَنَّةِ خَيمَةٌ مِن لُؤلُؤَةٍ مُجَوَّفَةٍ ، عَرضُها سِتُّونَ مِيلاً، فِي كُلِّ زاوِيَةٍ مِنها أَهلٌ ، ما يَرَونَ الآخَرِينَ ، يَطُوفُ عَلَيهِمُ المُؤمِنُ . ⁽³⁾۶۵۹۹.جامع الأخبار :الكافي عن الحلبيّ :سَأَلتُ أَبا عبدِ اللّهِ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «فِيهِنَّ خَيْرَ تٌ حِسَانٌ » ⁽⁴⁾قالَ : هُنَّ صَوالِحُ المُؤمِناتِ العارِفاتِ ، قُلتُ : «حُورٌ مَّقْصُورَ تٌ فِى الْخِيَامِ » ؟ قالَ : الحُورُ : هُنَّ البِيضُ المَضمُوماتُ المُخَدَّراتُ فِي خِيامِ الدُّرِّ وَالياقُوتِ وَالمَرجانِ ، لِكُلِّ خَيمَةٍ أَربَعَةُ أَبوابٍ ، عَلى كُلِّ بابٍ سَبعُونَ كاعِبا ⁽⁵⁾حُجّابا لَهُنَّ، وَيَأتِيهِنَّ فِي كُلِّ يَومٍ كَرامَةٌ مِنَ اللّهِ عَزَّ ذِكرُهُ ( لِ ) يُبَشِّرَ اللّهُ عز و جل بِهِنَّ المُؤمِنِينَ . ⁽⁶⁾.

۴ / ۵ سراپرده هاى بهشت

۴ / ۵سراپرده هاى بهشتقرآن«سيه چشمانى پرده نشين در سراپرده ها».

حديث۶۶۰۲.عنه عليه السلام :تفسير الطبرىـ به نقل از ضحّاك ـ: ابن مسعود از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله حديث مى كرد كه ايشان در باره سراپرده ها در آيه : «سيه چشمانى پرده نشين در سراپرده ها» ، فرمود : «همان دُرهاى ميان تهى اند» .۶۶۰۳.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، سراپرده اى از مرواريد ميان تهى است كه پهناى آن ، شصت ميل است و در هر گوشه اى از آن ، كسانى [در اختيار مؤمن] هستند كه گروه ديگر را نمى بينند ! و مؤمن بر گرداگرد آنان مى چرخد . ⁽¹⁾۶۶۰۴.عنه عليه السلام :الكافىـ به نقل از حلبى ـ: از امام صادق عليه السلام در باره اين سخن خداى عز و جل : «در آن جا [ زنانى ] نكوخوى و نكو رويند» پرسيدم .

فرمود : «آنان صالح و مؤمن و خداشناس اند» .

گفتم : «سيه چشمانى پرده نشين در سراپرده ها» [چيست؟]

فرمود : «سيه چشمان ، دختركانِ سيمين برِ جمع شده و نگهدارى شده در سراپرده هايى از دُر و ياقوت و مرجان اند . هر سراپرده اى ، چهار در دارد و بر هر درى ، هفتاد دخترك نورسيده نارپستان ، دربانى آنان مى كنند و در هر روز ، كرامتى از جانب خداى عز و جل نزدشان مى آيد تا خداوند با آنان به مؤمنان ، مژده دهد .

.

۴ / ۶غُرَفُ الجَنَّةِالكتاب«وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ لَنُبَوِّئَنَّهُم مِّنَ الْجَنَّةِ غُرَفًا تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ خَــلِدِينَ فِيهَا نِعْمَ أَجْرُ الْعَـمِلِينَ ». ⁽¹⁾

«لَـكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِّن فَوْقِهَا غُرَفٌ مَّبْنِيَّةٌ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ وَعْدَ اللَّهِ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ الْمِيعَادَ ». ⁽²⁾

الحديث۶۶۰۳.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ لَيَتَراءَونَ ⁽³⁾الغُرَفَ فِي الجَنَّةِ ، كَما تَتَراءَونَ الكَوكَبَ فِي السَّماءِ . ⁽⁴⁾۶۶۰۴.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ لَيَتَراءَونَ أَهلَ الغُرَفِ مِن فَوقِهِم ، كَما تَتَراءَونَ الكَوكَبَ الدُّرِّيَ الغابِرَ فِي الاُفُقِ مِن المَشرِقِ أَو المَغرِبِ ، لِتَفاضُلِ ما بَينَهُم . ⁽⁵⁾۶۶۰۵.امام على عليه السلام :سنن الترمذي عن أبي هريرة عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ لَيَتَراءَونَ فِي الغُرفَةِ كَما تَتَراءَونَ الكَوكَبَ الشَّرقِيَ أَو الكَوكَبَ الغَرِبيَ الغارِبَ فِي الاُفُقِ وَالطَّالِعَ فِي تَفاضُلِ الدَّرَجاتِ ، فَقالُوا : يا رَسُولَ اللّهِ ، اُولَئِكَ النَّبِيُّونَ؟ قالَ : بَلى، وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ! وَأَقوامٌ آمَنُوا بِاللّهِ وَرَسُولِهِ ، وَصَدَّقُوا المُرسَلِينَ . ⁽⁶⁾.

۴ / ۶ بالاخانه هاى بهشت

۴ / ۶بالاخانه هاى بهشتقرآن«و كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند ، قطعا آنان را در بالاخانه هايى از بهشت جاى مى دهيم كه از زير آنها ، جوى ها روان اند ، در حالى كه در آنها جاودان خواهند بود . چه نيكوست پاداش عمل كنندگان !».

«ليكن كسانى كه از پروردگارشان پروا داشتند ، برايشان بالاخانه هايى است كه بالاى آنها ، بالاخانه هايى [ديگر] ، بنا شده است . جوى ها از زير آنها روان اند . وعده خداست . خدا خلف وعده نمى كند».

حديث۶۶۱۲.الإمام الصادق عليه السلام عن آبائه عليهم السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اهل بهشت ، بالاخانه هاى بهشتى را مى بينند چنان كه شما ستاره را در آسمان مى بينيد.۶۶۱۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اهل بهشت ، ساكنان بالاخانه ها[ ى بهشت ] را بر فراز خود ، مى بينند چنان كه شما ، ستاره درخشانِ ايستاده در افق مشرق يا مغرب را مى بينيد ، به خاطر تفاوتى كه ميان آنان است.۶۶۰۹.امام على عليه السلام :سنن الترمذىـ به نقل از ابو هُرَيره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «اهل بهشت ، بالاخانه هاى بهشت را مى بينند آن گونه كه شما ، ستاره شرقى يا ستاره غربى را در حال غروب يا طلوع در افق مى بينيد ، به خاطر تفاوت درجاتى كه ميان آنان است» .

اصحاب گفتند : اى پيامبر خدا ! آنان ( غرفه نشينان ) ، پيامبران اند؟

فرمود : «آرى . سوگند به آن كه جانم در دست اوست ، آنها و نيز مردمانى كه به خدا و پيامبرش ايمان آوردند و پيامبران را تصديق كردند» .

.

۶۶۱۰.امام على عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :قالَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إِنَّ فِي الجَنَّةِ لَغُرَفا يُرى ظُهُورُها مِن بُطُونِها ، وَبُطُونُها مِن ظُهُورِها . فَقامَ إِلَيهِ أَعرابِيٌ فَقالَ : لِمَن هِيَ يا رَسُولَ اللّهِ؟ قالَ : لِمَن أَطابَ الكَلامَ ، وَأَطعَمَ الطَّعامَ ، وَأَدامَ الصِّيامَ ، وَصَلَّى للّهِِ بِاللَّيلِ وَالنّاسُ نِيامٌ . ⁽¹⁾۶۶۱۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصّادق عن آبائه عن الإمام عليٍ عليهم السلام: قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إِنَّ فِي الجَنَّةِ غُرَفا يُرى ظاهِرُها مِن باطِنِها ، وَباطِنُها مِن ظاهِرِها، يَسكُنُها مِن اُمَّتِي مَن أَطابَ الكَلامَ ، وَأَطعَمَ الطَّعامَ ، وَأَفشَى السَّلامَ ، وَأَدامَ الصِّيامَ ، وَصَلَّى بِاللَّيلِ وَالنّاسُ نِيامٌ .

فقالَ عَلِيٌ عليه السلام : يا رَسُولَ اللّهِ ، وَمَن يُطِيقُ هَذا مِن اُمَّتِكَ؟ فَقالَ صلى الله عليه و آله : يا عَلِيُ، أَوَما تَدرِي ما إِطابَةُ الكَلامِ؟ مَن قالَ إِذا أَصبَحَ وَأَمسَى : «سُبحانَ اللّهِ وَالحَمدُ للّهِِ وَلا إِله إِلَا اللّهُ وَاللّهُ أَكبَرُ» عَشرَ مَرّاتٍ .

وَإِطعامُ الطَّعامِ نَفَقَةُ الرَّجُلِ عَلى عِيالِهِ .

وَأَمّا إِدامَةُ الصِّيامِ فَهُوَ أَن يَصُومَ الرَّجُلُ شَهرَ رَمَضانَ وَثَلاثَةَ أَيّامٍ فِي كُلِّ شَهرٍ يُكتَبُ لَهُ صَومَ الدَّهرِ .

وَأَمّا الصَّلاةُ بِاللَّيلِ وَالنّاسُ نِيامٌ ، فَمَن صَلَّى المَغرِبَ وَصَلاةَ العِشاءِ الآخِرَةِ وَصَلاةَ الغَداةِ فِي المَسجِدِ فِي جَماعَةٍ فَكَأَنَّما أَحيا اللَّيلَ كُلَّهُ .

وَإِفشاءُ السَّلامِ أَن لا يَبخَلَ بِالسَّلامِ عَلى أَحَدٍ مِن المُسلِمِينَ . ⁽²⁾.

۶۶۱۲.امام صادق عليه السلام ( ـ به نقل از پدرانش عليهم السلام ـ ) امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «در بهشت ، بالاخانه هايى است كه بيرون آنها از درونشان ، و درونشان از بيرونشان ، ديده مى شود» .

باديه نشينى برخاست و گفت : اين بالاخانه ها ، از آنِ چه كسانى است ، اى پيامبر خدا ؟

فرمود : «از آنِ كسى كه سخنِ خوش بگويد ، و اِطعام كند ، و پيوسته روزه بدارد ، و شب هنگام كه مردمْ خفته اند ، او براى خدا نماز بگزارد ».۶۶۱۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ به نقل از پدرانش ، از امام على عليه السلام ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «در بهشت ، بالاخانه هايى است كه بيرون آنها از درونشان ، و درونشان از بيرون آنها ديده مى شود . كسانى از امّت من ، در اين بالاخانه ها ساكن خواهند شد كه سخنِ خوش بگويند و اِطعام كنند و به همگان ، سلام گويند و پيوسته روزه بدارند و شب هنگام كه مردمْ خواب اند ، نماز بگزارند» .

گفتم : اى پيامبر خدا ! چه كس از امّت تو ، طاقت اين كارها را دارد ؟

فرمود : «اى على! مگر نمى دانى كه سخنِ خوش چيست؟ كسى كه هر صبح و شام ، ده مرتبه بگويد : پاكا خدا ! ستايش ، خداى را . معبودى جز خداى يكتا نيست . خداوند ، بزرگ تر است .

و اِطعام كردن ، آن است كه مرد ، خرجىِ خانواده اش را بدهد.

و پيوسته روزه گرفتن ، آن است كه انسان ، ماه رمضان و سه روز از هر ماه را روزه بگيرد . اينها برايش [ به مثابه ]روزه مادام العمر ، نوشته مى شود.

و امّا نماز گزاردن در شب ، هنگامى كه مردمانْ خفته اند : كسى كه نماز مغرب و نماز عشا و نماز صبح را در مسجد با جماعت بخواند ، چنان است كه تمام شب را به عبادت ، گذرانده باشد .

سلام كردن بر همگان نيز آن است كه از سلام كردن بر هيچ مسلمانى ، دريغ نورزد» . .

۶۶۱۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :حلية الأولياء عن جابر بن عبد اللّه :خَرَجَ عَلَينا رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ذاتَ يَومٍ فَقالَ : أَلا اُخبِرُكُم بِغُرَفِ أَهلِ الجَنَّةِ؟ قُلنا : بَلى بِأَبِينا وَأُمِّنا يا رَسُولَ اللّهِ .

قالَ : إِنَّ فِي الجَنَّةِ غُرَفا مِن أَلوانِ الجَواهِرِ ، يُرى ظَاهِرُها مِن باطِنِها وَباطِنُها مِن ظاهِرِها، فِيها مِن النَّعِيمِ وَالثَّوابِ وَالكَرامَةِ ما لا اُذُنٌ سَمِعَت وَلا عَينٌ رَأَت.

فَقُلنا : بِأَبِينا أَنتَ وَأُمِّنا يا رَسُولَ اللّهِ ، لِمَن تِلكَ؟

فَقالَ : لِمَن أَفشَى السَّلامَ ، وَأَدامَ الصِّيامَ ، وَأَطعَمَ الطَّعامَ ، وَصَلَّى وَالنَّاسُ نِيامٌ .

فَقُلتُ : بِأَبِينا أَنتَ وَأُمِّنا يا رَسُولَ اللّهِ ، وَمَن يُطِيقَ ذَلِكَ؟

فَقالَ : مِن أُمَّتِي مَن يُطِيقُ ذَلِكَ ، وَسَأُخبِرُكُم عَمَّن يُطِيقُ ذَلِكَ : مَن لَقِيَ أَخاهُ المُسلِمَ فَسَلَّمَ عَلَيهِ فَرَدَّ عليه السلام فَقَد أَفشَى السَّلامَ ، وَمَن أَطعَمَ أَهلَهُ وَعِيالَهُ مِن الطَّعامِ حَتَّى يُشبِعَهُم فَقَد أَطعَمَ الطَّعامَ ، وَمَن صامَ رَمَضانَ وَمِن كُلِّ شَهرٍ ثَلاثَةَ أَيّامٍ فَقَد أَدامَ الصِّيامَ ، وَمَن صَلَّى العِشاءَ الآخِرَةَ وَالغَداةَ فِي جَماعَةٍ فَقَد صَلَّى وَالنَّاسُ نِيامٌ ؛ اليَهودُ ⁽¹⁾والنَّصارَى وَالمَجُوسُ . ⁽²⁾۴ / ۷عُيُونُ الجَنَّةِالكتاب«إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِن كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا * عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ يُفَجِّرُونَهَا تَفْجِيرًا ». ⁽³⁾

«إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِى نَعِيمٍ * عَلَى الْأَرَائِكِ يَنظُرُونَ * تَعْرِفُ فِى وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ * يُسْقَوْنَ مِن رَّحِيقٍ مَّخْتُومٍ * خِتَـمُهُ مِسْكٌ وَ فِى ذَ لِكَ فَلْيَتَنَافَسِ الْمُتَنَـفِسُونَ * وَ مِزَاجُهُ مِن تَسْنِيمٍ * عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ ». ⁽⁴⁾

«إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى ظِـلَـلٍ وَ عُيُونٍ * وَ فَوَ كِهَ مِمَّا يَشْتَهُونَ * كُلُواْ وَ اشْرَبُواْ هَنِيئا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ * إِنَّا كَذَ لِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ ». ⁽⁵⁾

«عَيْنًا فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلاً ». ⁽⁶⁾

«فِيهَا عَيْنٌ جَارِيَةٌ ». ⁽⁷⁾

«إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّـتٍ وَعُيُونٍ ». ⁽⁸⁾

.

۴ / ۷ چشمه هاى بهشت

۶۶۱۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حلية الأولياءـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: روزى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ميان ما آمد و فرمود : «آيا شما را از بالاخانه هاى بهشتيان ، خبر ندهم؟» .

گفتيم : چرا . پدر و مادرمان به فدايت ، اى پيامبر خدا !

فرمود : «در بهشت ، بالاخانه هايى از گوهرهاى رنگارنگ ، وجود دارد كه بيرون آنها از درونشان ، و درونشان از بيرونشان ، ديده مى شود و در آنها ، چنان نعمت و پاداش و كرامتى است كه هيچ گوشى نشنيده و هيچ چشمى نديده است» .

گفتيم : پدر و مادرمان به فدايت ، اى پيامبر خدا ! اينها براى چه كسانى است؟

فرمود : «براى كسى كه سلام را انتشار دهد و پيوسته روزه بدارد و اِطعام كند و زمانى كه مردم در خواب اند ، او به نماز بپردازد» .

گفتيم : پدر و مادرمان به فدايت ، اى پيامبر خدا ! چه كسى از پسِ اين كارها بر مى آيد؟

فرمود : «در ميان امّت من ، هستند كسانى كه از پسِ اين كارها بر مى آيند ، و من به شما خبر مى دهم كه چه كسى توان آنها را دارد : كسى كه به برادر مسلمانش بر خورَد و به او سلام كند و جواب سلامش را بدهد ، سلام را انتشار داده است ، و كسى كه خانواده و عائله اش را غذا دهد تا جايى كه آنها را سير گردانَد ، اِطعام كرده است ، و كسى كه رمضان را و سه روز از هر ماه را روزه بگيرد ، پيوسته روزه گرفته است ، و كسى كه نماز عشا و صبح را با جماعت بخواند ، در زمانى كه مردم ، [ يعنى : ] يهود و نصارا و مَجوس ، خوابيده اند ، نماز گزارده است» .۴ / ۷چشمه هاى بهشتقرآن«همانا نيكان ، از جامى مى نوشند كه آميزه اى از كافور دارد ؛ چشمه اى كه بندگان خدا از آن مى نوشند و آن را [ به دلخواه خويش ]جارى مى سازند».

«همانا نيكان ، در نعمت اند ، [و نشسته] بر تخت ها مى نگرند . طراوت نعمت را در چهره هايشان مى يابى . از باده اى مُهر شده ، نوشانيده مى شوند كه مُهرش مُشك است ـ و در اين [ نعمت ها ] مشتاقان ، بايد بر يكديگر پيشى بگيرند ـ و آميخته با [ آب چشمه ]تسنيم است ؛ چشمه اى كه مقرّبان ، از آن مى نوشند».

«همانا پرهيزگاران ، در سايه ساران و [كنارِ] چشمه ساران اند و ميوه هايى از هر آنچه خواهند [ ، مهياست] . به پاداش آنچه مى كرديد ، بخوريد و بنوشيد . گوارايتان باد ! ما اين گونه ، نيكوكاران را پاداش مى دهيم».

«چشمه اى در آن جا ، كه سَلسَبيل ناميده مى شود».

«در آن جا ، چشمه اى روان است».

«همانا پرهيزگاران ، در بهشت ها و [كنارِ] چشمه ساران اند».

.

الحديث۶۶۲۴.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعا ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :أَربَعُ عُيُونٍ فِي الجَنَّةِ : عَينانِ تَجرِيانِ مِن تَحتِ العَرشِ ؛ إِحداهُما الَّتِي ذَكَرَ اللّهُ : «يُفَجِّرُونَهَا تَفْجِيرًا » ، وَالاُخرَى الزَّنجَبِيلُ ، وَالاُخرَيانِ نَضَّاخَتانِ ⁽¹⁾مِن فَوقِ العَرشِ ؛ إِحداهُما الَّتِي ذَكَرَ اللّهُ : «عَينا فِيها تُسَمَّى سَلْسَبِيلاً » ، وَالاُخرَى «التَّسنِيمُ» ⁽²⁾. ⁽³⁾۶۶۲۵.عنه عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ يَومَ الخَميسِ ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ فِي الفِردَوسِ لَعَينا أَحلَى مِنَ الشَّهدِ ، وَأَليَنَ مِن الزُّبدَ ، وَأَبرَدَ مِن الثَّلجِ ، وَأَطيَبَ مِنَ المِسكِ ، فِيها طِينَةٌ خَلَقَنا اللّهُ عز و جل مِنها وَخَلَقَ مِنها شِيعَتَنا ، فَمَن لَم يَكُن مِن تِلكَ الطِّينَةِ فَلَيسَ مِنّا وَلا مِن شِيعَتِنا ، وَهِيَ المِيثاقُ الَّذِي أَخَذَ اللّهُ عز و جل عَلَيهِ وَلايَةَ عَلِيِ بنِ أَبِي طالِبٍ عليه السلام . ⁽⁴⁾.

حديث۶۶۲۷.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، چهار چشمه است : دو چشمه از زير عرش ، جارى مى شوند كه يكى از آنها ، همان است كه خدا فرموده : «و آن را [ به دلخواه خويش ]جارى مى سازند» .

و ديگرى ، «زَنجَبيل» است . دو چشمه ديگر نيز از فراز عرش مى جوشند كه يكى از آنها ، همان است كه خداوند فرموده : «چشمه اى است در آن جا ، كه سَلسَبيل ناميده مى شود» و ديگرى ، «تسنيم» است.۶۶۲۸.عنه عليه السلام ( ـ مِن دُعائِهِ فِي الصَّباحِ وَالمَساءِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در فردوس (پرديس) ، چشمه اى است شيرين تر از شهد ، نرم تر از خامه ، خُنَك تر از برف ، و خوش بوتر از مُشك . در آن ، گِلى است كه خداى عز و جل ، ما و پيروان ما را از آن آفريد . بنا بر اين ، هر كه از آن گِل نباشد ، از ما و از پيروان ما نيست . آن ، همان پيمانى است كه خداى عز و جل در باره ولايت على بن ابى طالب ، گرفت. .

۶۶۲۹.عنه عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلامـ فِي قَولِهِ تَعالى : «نَضْرَةَ النَّعِيمِ » ـ: هِيَ عَينٌ فِي الجَنَّةِ ، يَتَوَضَّؤُونَ مِنها وَيَغتَسِلُونَ ، فَتَجرِي عَلَيهِم نَضرَةُ النَّعِيمِ . ⁽¹⁾۶۶۲۵.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعاى روز پنجشنبه ـ ) الزهد للحسن بن سعيد عن محمّد بن مسلم :سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ الجَهَنَّمِيِّينَ ، فَقالَ : كانَ أَبُو جَعفَرٍ عليه السلام يَقُولُ : يَخرُجُونَ مِنها فَيُنتَهَى بِهِم إِلى عَينٍ عِندَ بابِ الجَنَّةِ تُسَمَّى : عَينَ الحَيَوانِ ، فَيُنضَحُ عَلَيهِم مِن مائِها، فَيَنبُتُونَ كَما يَنبُتُ الزَّرعُ لُحومُهُم وَجُلُودُهُم وَشُعُورُهُم. ⁽²⁾۶۶۲۶.امام زين العابدين عليه السلام :الاختصاص عن عبد اللّه بن سنان :سَأَلتُ أَبا عبدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ الحَوضِ ، فَقالَ لِي : هُو حَوضُ ما بَينَ بُصرى ⁽³⁾إِلى صَنعاءَ ، أَتُحِبُّ أَن تَراهُ؟ فَقُلتُ لَهُ : نَعَم ، قالَ : فَأَخَذَ بِيَدِي وَأَخرَجَنِي إِلى ظَهرِ المَدِينَةِ ، ثُمَّ ضَرَبَ بِرِجلِهِ ، فَنَظَرتُ إِلى نَهرٍ يَجرِي مِن جانِبِهِ هذا ماءٌ أَبيَضُ مِنَ الثَّلجِ ، وَمِن جانِبِهِ هذا لَبَنٌ أَبيَضُ مِنَ الثَّلجِ ، وَفِي وَسَطِهِ خَمرٌ أَحسَنُ مِنَ الياقُوتِ ، فَما رَأَيتُ شَيئا أَحسَنَ مِن تِلكَ الخَمرِ بَينَ اللَّبَنِ وَالماءِ!

فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداكَ، مِن أَينَ يَخرُجُ هذا؟ وَمِن أَينَ مَجراهُ؟ فَقالَ : هذِهِ العُيُونُ الَّتِي ذَكَرَها اللّهُ فِي كِتابِهِ أَنهارٌ فِي الجَنَّةِ : عَينٌ مِن ماءٍ ، وَعَينٌ مِن لَبَنٍ ، وَعَينٌ مِن خَمرٍ ، يَجرِي فِي هَذا النَّهرِ .

وَرَأَيتُ حافَّتَيهِ عَلَيهِما شَجَرٌ فِيهِنَّ جَوارٍ مُعَلَّقاتٌ بِرُؤُوسِهِنَّ ، ما رَأَيتُ شَيئا أَحسَنَ مِنهُنَّ ، وَبِأَيدِيهِنَّ آنِيَةٌ ما رَأَيتُ أَحسَنَ مِنها لَيسَت مِن آنِيَةِ الدُّنيا . ⁽⁴⁾.

۶۶۲۷.امام زين العابدين عليه السلام :امام على عليه السلامـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «طراوت نعمت» ـ: آن ، چشمه اى است در بهشت كه از آن ، وضو مى گيرند و غسل مى كنند . پس طراوت نعمت ، بر آنان جارى مى شود .۶۶۲۸.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ از دعايش در صبح و شام ـ ) الزهد ، حسين بن سعيدـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: از امام صادق عليه السلام در باره دوزخيان پرسيدم . فرمود : «[ پدرم ]باقر عليه السلام مى فرمود : از دوزخ ، بيرون مى آيند و به كنار چشمه اى بر درِ بهشت ، به نام چشمه زندگانى ، بُرده مى شوند و از آب آن ، بر آنان مى پاشند و گوشت و پوست و موهايشان ، همچنان كه كِشته مى رويد مى رويد» .۶۶۲۹.امام زين العابدين عليه السلام :الاختصاصـ به نقل از عبد اللّه بن سِنان ـ: از امام صادق عليه السلام در باره حوض [ كوثر ]پرسيدم . به من فرمود : «حوضى است از بُصرا ⁽¹⁾تا صنعا . دوست دارى آن را ببينى ؟» . گفتم : آرى .

پس دستم را گرفت و مرا به پشت مدينه برد . سپس با پايش به زمين زد و من ، رودى را ديدم كه از اين كنارش ، آبى سفيدتر از برف ، روان بود و از آن كنارش ، شيرى سفيدتر از برف ، و در وسطش ، باده اى خوش رنگ تر از ياقوت ، به طورى كه هرگز ، چيزى خوش رنگ تر از آن باده در وسط شير و آب ، نديده بودم» .

به امام عليه السلام گفتم : قربانت گردم ! اين نهر ، از كجا سرچشمه مى گيرد و از كجا جارى مى شود؟ فرمود : «اين چشمه هايى كه خداوند در كتابش از آنها ياد كرده ، نهرهايى در بهشت اند : چشمه اى از آب ، چشمه اى از شير ، و چشمه اى از باده ، كه در اين نهر ، جريان مى يابند» .

در دو كرانه نهر ، درختانى ديدم و بر آنها ، دختركانى به سرهايشان آويزان بودند كه زيباتر از آنها در عمرم نديده بودم و در دست هايشان ، ظرف هايى بود در نهايتِ زيبايى كه از نوع ظرف هاى دنيا نبودند . .

۶۶۳۰.عنه عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلامـ فِي قولِهِ تَعالى: «وَ مِزَاجُه مِن تَسْنِيمٍ » ـ: أَشرَفُ شَرابِ أَهلِ الجَنَّةِ يَأتِيهِم فِي عالِي تَسنِيمٍ ؛ وَهِيَ عَينٌ يَشرَبُ بِها المُقَرَّبُونَ ، وَالمُقَرَّبُونَ : آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله . ⁽¹⁾۶۶۳۱.عنه عليه السلام :عنه عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: اَللَّهُمَّ بِرَحمَتِكَ فِي الصّالِحِينَ فَأَدخِلنا ، وَفِي عِلِّيِّينَ فَارفَعنا ، وَبِكَأسٍ مِن مَعِينٍ مِن عَينٍ سَلسَبِيلٍ فَاسقِنا ، وَمِنَ الحُورِ العِينِ بِرَحمَتِكَ فَزَوِّجنا . ⁽²⁾۴ / ۸أَنهارُ الجَنَّةِالكتاب«مَّثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِى وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَـرٌ مِّن مَّاءٍ غَيْرِ ءَاسِنٍ وَ أَنْهَـرٌ مِّن لَّبَنٍ لَّمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهَـرٌ مِّنْ خَمْرٍ لَّذَّةٍ لِّلشَّـرِبِينَ وَ أَنْهَـرٌ مِّنْ عَسَلٍ مُّصَفًّى وَ لَهُمْ فِيهَا مِن كُلِّ الثَّمَرَ تِ وَ مَغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خَــلِدٌ فِى النَّارِ وَ سُقُواْ مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ ». ⁽³⁾

الحديث۶۶۳۳.امام زين العابدين عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ فِي الجَنَّةِ بَحرُ الماءِ ، وَبَحرُ العَسَلِ ، وَبَحرُ اللَّبَنِ ، وَبَحرُ الخَمرِ ، ثُمَّ تَشَقَّقُ الأَنهارُ بَعدُ . ⁽⁴⁾.

۴ / ۸ جويبارهاى بهشت

۶۶۳۴.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «و آميخته با تسنيم است» ـ: بهترين نوشيدنىِ بهشتيان ، از بلنداى تسنيم ، برايشان مى آيد . تسنيم ، چشمه اى است كه مقرّبان ، از آن مى نوشند ، و مقرّبان ، همان خاندان محمّد صلى الله عليه و آله هستند .۶۶۳۵.الإمام الباقر عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در دعا ـ: بار خدايا ! به رحمت خود ، ما را در زمره شايستگان ، در آور و به درجات عالى ، بالا ببر و با پياله هايى از باده ناب از چشمه سَلسَبيل ، بر ما بنوشان ، و به رحمت خود ، از سيه چشمان بهشتى ، به همسرى ما در آور» .۴ / ۸جويبارهاى بهشتقرآن«مَثَل بهشتى كه به پرهيزگاران ، وعده داده شده ، [ چونان باغى است كه ] در آن ، جويبارهايى است از آبى كه [ رنگ و بو و مزه اش ] برنگشته است و جويبارهايى از شيرى كه مزه اش دگرگون نمى شود ، و جويبارهايى از باده اى لذيذ براى نوشندگان ، و جويبارهايى از انگبين ناب ، و در آن جا ، از هر گونه ميوه اى براى آنان [ فراهم ]است و [ از همه بالاتر ]آمرزش پروردگار آنهاست . [ آيا چنين كسى در چنين باغى دل انگيز ] مانند كسى است كه جاودانه در آتش است ـ و آبى جوشان به خوردشان داده مى شود تا روده هايشان را از هم فرو پاشد ـ ؟».

حديث۶۶۳۷.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، درياى آب و درياى انگبين و درياى شير و درياى باده هست . آن گاه ، نهرها جارى مى گردند.

.

۶۶۳۸.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهـ لَمّا سُئِلَ عَن أَنهارِ الجَنَّةِ : كَم عَرضُ كُلِّ نَهرٍ مِنها؟ ـ: عَرضُ كُلِّ نَهرٍ مَسِيرَةُ خَمسِمِئَةِ عامٍ ، يَدُورُ تَحتَ القُصُورِ وَالحُجُبِ ، تَتَغَنَّى أَمواجُهُ ، وَتُسَبِّحُ وَتَطرَبُ فِي الجَنَّةِ كَما يَطرَبُ النَّاسُ فِي الدُّنيا. ⁽¹⁾۶۶۳۹.عنه عليه السلام :بحار الأنوار عن ابن عبّاسـ فِي خَبَرٍ طَوِيلٍ يَذكُرُ فِيهِ مَسائِلَ سَأَلَها عَبدُ اللّهِ بنُ سَلامٍ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: فَأَخبِرنِي عَن أَنهارِ الجَنَّةِ ما هِيَ؟ قالَ : يَابنَ سَلامٍ ، لَبَنٌ لَم يَتَغَيَّر طَعمُهُ ، وَخَمرٌ ، وَعَسَلٌ مُصَفًّى ، وَماءٌ غَيرُ آسِنٍ .

قالَ : صَدَقتَ يا مُحَمَّدُ ، فَجامِدَةٌ هِيَ أَم جارِيَةٌ؟ قالَ : بَل جارِيَةٌ بَينَ أَشجارِها. قالَ : فَهَل تَنقُصُ أَم تَزِيدُ؟ قالَ : لا يَابنَ سَلامٍ ، قالَ : فَهَل لِذلِكَ مَثَلٌ فِي الدُّنيا؟ قالَ : نَعَم، قالَ : وَما هُوَ؟ قالَ : يَابنَ سَلامٍ ، اُنظُر إِلَى البِحارِ تُمطِرُ فِيها السَّماءُ وَتَمُدُّها الأَنهارُ مِنَ الأَرضِ فَلا تَزِيدُ وَلا تَنقُصُ .

قالَ : صِفْ لِي أَنهارَ الجَنَّةِ . قالَ : يَابنَ سَلامٍ ، فِي الجَنَّةِ نَهرٌ يُقالُ لَهُ : الكَوثَرُ ، رائِحَتُهُ أَطيَبُ مِن رائِحَةِ المِسكِ الأَذفَرِ ⁽²⁾وَالعَنبَرِ ، حَصاهُ الدُّرُّ وَالياقُوتُ ، عَلَيهِ خِتامٌ مِن اللُّؤلُؤِ الأَبيَضِ ، وَهُوَ مَنزِلُ أَولِياءِ اللّهِ تَعالَى . ⁽³⁾۶۶۴۰.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :أَنهارُ الجَنَّةِ تَخرُجُ مِن تَحتِ تِلالِ ـ أَو مِن تَحتِ جِبالِ ـ مِسكٍ . ⁽⁴⁾.

۶۶۴۱.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در پاسخ اين سؤال از جويبارهاى بهشت كه : پهناى هر يك از جويبارهاى آن ، چه قدر است؟ ـ: پهناى هر جويبارى ، پانصد سال راه است . هر نهر ، از ميان كاخ ها و پرده ها ( / موانع ) ، پيچ و تاب خوران مى گذرد و امواجش ، نغمه سر مى دهند و تسبيح مى گويند و در بهشت ، سرخوشى مى كنند ، چنان كه مردم در دنيا ، سرخوشى مى نمايند .۶۶۳۸.امام صادق عليه السلام :بحار الأنوارـ به نقل از ابن عبّاس ، در حديثى طولانى كه در آن از مسائلى كه عبد اللّه بن سلام از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيد ، ياد مى كند ـ: مرا از جويبارهاى بهشت ، خبر ده كه آنها چيستند؟ فرمود : «اى پسر سلام! شيرى كه مزه اش هرگز تغيير نمى كند ، و باده اى ، و انگبينى ناب ، و آبى كه رنگ و مزه اش دگرگون نمى گردد» .

ابن سلام گفت : درست گفتى ، اى محمّد ! آيا اين جويبارها ، جامدند يا روان؟ فرمود : «در ميان درختان بهشت ، روان اند» . ابن سلام گفت : آيا اين جويبارها ، كاستى و فزونى مى يابند؟ فرمود : «نه ، اى پسر سلام !» . گفت : آيا برايشان ، نمونه اى در دنيا هست؟ فرمود : «آرى» . گفت : چه چيز؟ فرمود : «اى پسر سلام! به درياها بنگر . در آنها از آسمان ، باران مى بارد و از زمين نيز رودها به آنها مى ريزند ؛ امّا آب درياها ، كم و زياد نمى شود» .

ابن سلام گفت : جويبارهاى بهشت را برايم توصيف كن . فرمود : «اى پسر سلام! در بهشت ، جويبارى است كه به آن ، كوثر مى گويند . بويش خوش تر از بوى مُشك تيزبو و عنبر است ، ريگ هايش دُر و ياقوت اند ، و با مرواريدى سفيد ، مُهر شده است . آن ، منزلگاه دوستان خداى بلندمرتبه است » .۶۶۳۹.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :جويبارهاى بهشت ، از زير تپّه هاى ( / از زير كوه هاى ) مُشك ، بيرون مى آيند . .

۶۶۴۰.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَنهارَ الجَنَّةِ تَجرِي فِي غَيرِ اُخدُودٍ ، أَشَدَّ بَياضا مِنَ الثَّلجِ ، وَأَحلَى مِنَ العَسَلِ ، وَأَليَنُ مِنَ الزُّبدِ ، طِينُ النَّهرِ مِسكٌ أَذفَرُ ، وَحَصاهُ الدُّرُّ وَالياقُوتُ ، تَجرِي فِي عُيُونِهِ وَأَنهارِهِ حَيثُ يَشتَهِي وَيُرِيدُ فِي جَنّاتِهِ وَلِيُ اللّهِ ، فَلَو أَضافَ مَن فِي الدُّنيا مِنَ الجِنِّ وَالإِنسِ لَأَوسَعَهُم طَعاما وَشَرابا وَحَلالاً وَحُلِيّا، لا يَنقُصُهُ مِن ذَلِكَ شَيءٌ . ⁽¹⁾۶۶۴۱.امام صادق عليه السلام :حلية الأولياء عن أنس عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لَعَلَّكُم تَظُنُّونَ أَنَّ أَنهارَ الجَنَّةِ أُخدُودٌ فِي الأَرضِ ، لا وَاللّهِ إِنَّها لَسائِحَةٌ عَلَى وَجهِ الأَرضِ ، حافَتاها خِيامُ اللُّؤلُؤِ ، وَطِينُها المِسكُ الأَذفَرُ . قُلتُ : يا رَسُولَ اللّهِ ، وَما الأَذفَرُ؟ قالَ : الَّذِي لا خِلطَ مَعَهُ . ⁽²⁾۶۶۴۲.الإمام الكاظم عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ فِي الجَنَّةِ نَهرا يُقالُ لَهُ : رَجَبٌ ، أَشَدُّ بَياضا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحلَى مِنَ العَسَلِ ، مَن صامَ مِن رَجَبٍ يَوما سَقاهُ اللّهُ مِن ذَلِكَ النَّهرِ . ⁽³⁾۶۶۴۳.الإمام الرضا عليه السلام :الإمام الكاظم عليه السلام :رَجَبٌ نَهرٌ فِي الجَنَّةِ ، أَشَدُّ بَياضا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحلَى مِنَ العَسَلِ ، مَن صامَ يَوما مِن رَجَبٍ سَقاهُ اللّهُ مِن ذَلِكَ النَّهرِ . ⁽⁴⁾۶۶۴۴.الإمام المهديّ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكَوثَرُ نَهرٌ فِي الجَنَّةِ ، حافَّتاهُ مِن ذَهَبٍ ، وَمَجراهُ عَلَى الدُّرِّ وَالياقُوتِ ، تُربَتُهُ أَطيَبُ مِنَ المِسكِ ، وَماؤُهُ أَحلَى مِنَ العَسَلِ وَأَبيَضُ مِنَ الثَّلجِ . ⁽⁵⁾.

۶۶۴۲.امام كاظم عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :جويبارهاى بهشت ، در شيارها جارى نيستند و از برف ، سفيدتر ، و از عسل ، شيرين تر ، و از خامه ، نرم ترند . گِل جويبار ، مُشكى ناب است و ريگ هايش ، دُر و ياقوت اند ، و در چشمه ها و جويبارهايش ، تا هر كجا كه ولىّ خدا بخواهد و اراده كند ، روان مى شوند . اگر اهل دنيا را ، از جن و انس ، ميهمان كند ، مى تواند به همه آنها ، خوراك و نوشيدنى بدهد و بر همه آنان ، جامه و زيور بپوشانَد ، بى آن كه چيزى از او كم شود.۶۶۴۳.امام رضا عليه السلام :حلية الأولياءـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «شايد شما خيال مى كنيد كه جويبارهاى بهشت ، شكاف هايى در زمين هستند . نه ، به خدا ! آنها بر روى زمين روان اند ، دو كرانه آنها ، سراپرده هاى مرواريدند و گِل آنها ، مُشك اَذفَر است .

گفتم : اى پيامبر خدا ! اَذفَر چيست؟

فرمود : «ناب».۶۶۴۴.امام مهدى عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، نهرى است كه به آن ، «رجب» مى گويند و سفيدتر از شير و شيرين تر از عسل است . هر كس يك روز از ماه رجب ، روزه بگيرد ، خداوند از آن نهر به او مى نوشانَد.۶۶۴۵.الإمام عليّ عليه السلام :امام كاظم عليه السلام :رجب ، نهرى است در بهشت كه سفيدتر از شير و شيرين تر از عسل است . هر كس يك روز از ماه رجب را روزه بگيرد ، خداوند از آن نهر به او مى نوشانَد.۶۶۴۶.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كوثر ، نهرى است در بهشت كه دو كرانه آن از طلاست و بسترش دُر و ياقوت ، و خاكش خوش بوتر از مُشك ، و آبش شيرين تر از عسل و سفيدتر از برف است . .

۶۶۴۷.عنه عليه السلام ( ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :بَينَما أَنا أَسِيرُ فِي الجَنَّةِ ، إِذا أَنا بِنَهرٍ ، حافَتاهُ قِبابُ الدُّرِّ المُجَوَّفِ ، قُلتُ : ما هَذا يا جِبرِيلُ؟ قالَ : هَذا الكَوثَرُ الَّذِي أَعطاكَ رَبُّكَ . فَإِذا طِينُهُ ـ أَو طِيبُهُ ⁽¹⁾ـ مِسكٌ أَذفَرُ . ⁽²⁾۶۶۴۵.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :أَكبَرُ أَنهارِ الجَنَّةِ الكَوثَرُ ، تَنبُتُ الكَواعِبُ الأَترابُ ⁽³⁾عَلَيهِ ، يَزُورُهُ أَولِياءُ اللّهِ يَومَ القِيامَةِ . ⁽⁴⁾۶۶۴۶.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :لَمّا اُسرِيَ بِي رَأَيتُ فِي الجَنَّةِ نَهرا أَبيَضَ مِنَ اللَّبَنِ ، وَأَحلَى مِنَ العَسَلِ ، وَأَشَدَّ استِقامةً مِنَ السَّهمِ ؛ فِيهِ أَبارِيقُ عَدَدَ النُّجُومِ ، عَلَى شاطِئِهِ قِبابُ الياقُوتِ الأَحمَرِ وَالدُّرِّ الأَبيَضِ . ⁽⁵⁾۶۶۴۷.امام على عليه السلام ( ـ در حكمت هاى منسوب به او ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :إِنَّ فِي الجَنَّةِ نَهرا حافَتاهُ حُورٌ نابِتاتٌ ، فَإِذا مَرَّ المُؤمِنُ بِإِحداهُنَّ فَأَعجبَتَهُ اقتَلَعَها، فَأَنبَتَ اللّهُ عز و جلمَكانَها . ⁽⁶⁾.

۶۶۴۸.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همچنان كه در بهشت مى گشتم ، به نهرى رسيدم كه در دو كرانه اش ، سراپرده هايى از دُرّ ميان تهى بود . گفتم : «اين چيست ، جبرئيل؟ » .

گفت : اين ، همان كوثر است كه پروردگارت به تو عطا فرموده است .

ديدم گِل آن ( / بوى آن) ، ⁽¹⁾مُشك ناب است.۶۶۴۹.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بزرگ ترين نهر بهشت ، «كوثر» است . دختركان نورسيده همسال ، بر آن مى رويند . دوستان خدا ، در روز قيامت ، به ديدن آن مى روند.۶۶۵۰.الإمام زين العابدين عليه السلام ( ـ في الدعاء ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شبى كه به معراج بُرده شدم ، در بهشت ، نهرى ديدم كه از شير ، سفيدتر و از شَهْد ، شيرين تر و از تير ، راست تر بود و در كنار آن ، آب دستانى به شمارِ ستارگان وجود داشت و بر ساحلش ، گنبدهايى از ياقوت سرخ و دُرّ سفيد بود.۶۶۵۱.سعد السعود نقلاً عن الزبور :امام صادق عليه السلام :در بهشت ، نهرى است كه در دو كرانه آن ، حور العين روييده اند و هر گاه مؤمن بر يكى از آنها بگذرد و پسندش افتد ، او را بر مى كند و خداوند عز و جلبه جايش يكى ديگر مى روياند. .

۴ / ۹أَشجارُ الجَنَّةِالكتاب«وَ أَصْحَـبُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَـبُ الْيَمِينِ * فِى سِدْرٍ مَّخْضُودٍ * وَ طَـلْحٍ مَّنضُودٍ * وَ ظِـلٍّ مَّمْدُودٍ * وَ مَاءٍ مَّسْكُوبٍ * وَ فَـكِهَةٍ كَثِيرَةٍ * لَا مَقْطُوعَةٍ وَ لَا مَمْنُوعَةٍ ». ⁽¹⁾

الحديث۶۶۵۳.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :ما فِي الجَنَّةِ شَجَرَةٌ إِلَا وَساقُها مِن ذَهَبٍ . ⁽²⁾۶۶۵۴.سعد السعود نقلاً عن الزبور :شرح الأخبار عن سلمان :وَرَدتُ عَلى رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَهُوَ عَلى رَأسِ رَكِيٍ ⁽³⁾، فَقالَ لِي : ... يا سَلمانُ ، إِنَّهُ مَن سَبَّحَ اللّهَ تَسبِيحَةً ، أَو هَلَّلَهُ تَهلِيلَةً ، أَو كَبَّرَهُ تَكبِيرَةً ، أَو حَمَّدَهُ تَحمِيدَةً ، غَرَسَ اللّهُ عز و جل لَهُ بِها شَجَرَةً فِي الجَنَّةِ ؛ أَصلُها مِن ذَهَبٍ ، وَفَرعُها مِنَ اللُّؤلُؤِ ، مُكَلَّلَةً بِالياقُوتِ ، ثَمَرُها كَثَديِ الأَبكارِ ، أَحلَى مِنَ الشَّهدِ ، وَأَليَنُ مِنَ الزُّبدِ ، كُلَّما جُنِيَ مِنها شَيءٌ عادَ مَكانَهُ مِثلُهُ . ⁽⁴⁾۶۶۵۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ نَخلَ الجَنَّةِ جُذُوعُها ذَهَبٌ أَحمَرُ ، وَكَرَبُها زَبَرجَدٌ أَخضَرُ ، وَشَمارِيخُها ⁽⁵⁾دُرٌّ أَبيَضُ ، وَسَعَفُها حُلَلٌ خُضرٌ ، وَرُطَبُها أَشَدُّ بَياضا مِنَ الفِضَّةِ ، وَأَحلَى مِنَ العَسَلِ ، وَأَليَنُ مِنَ الزُّبدِ ، لَيسَ فِيهِ عَجَمٌ ⁽⁶⁾، طُولُ العَذقِ اِثنا عَشَرَ ذِراعا ، مَنضُودَةٌ مِن أَعلاهُ إِلى أَسفَلِهِ ، لا يُؤخَذُ مِنهُ شَيءٌ إِلّا أَعادَهُ اللّهُ كَما كانَ ، وَذَلِكَ قَولُ اللّهِ : «لَا مَقْطُوعَةٍ وَ لَا مَمْنُوعَةٍ » وَإِنَّ رُطَبَها لَأَمثالُ القِلالِ ⁽⁷⁾، وَمَوزَها وَرُمّانَها أَمثالُ الدُّلِيِّ ⁽⁸⁾، وَأَمشاطَهُم وَمَجامِرَهُم الدُّرُّ . ⁽⁹⁾.

۴ / ۹ درخت هاى بهشت

۴ / ۹درخت هاى بهشتقرآن«و دست راستى ها ؛ دست راستى ها كدام اند؟ در [ زير ] درختان كُنار بى خار ، و درخت هاى موز كه ميوهايشان خوشه خوشه روى هم چيده است ، و سايه اى گسترده ، و آبى ريزان ، و ميوه اى فراوان ، نه بريده و نه ممنوع».

حديث۶۶۵۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، هيچ درختى نيست ، مگر آن كه تنه اش از طلاست.۶۶۵۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شرح الأخبارـ به نقل از سلمان ـ: بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه بر سر چاهى بود ، وارد شدم . به من فرمود : « ... اى سلمان! هر كس خدا را يك بار تسبيح گويد ، يا يك لا إله إلّا اللّه بگويد ، يا يك اللّه أكبر بگويد ، يا يك بار حمد او را بگويد ، خداوند عز و جل به ازاى آن ، يك درخت در بهشت برايش مى كارد كه ريشه اش از طلاست و تنه اش از مرواريد و مزيّن به ياقوت است و ميوه اش مانند پستان دختران است و از شهد ، شيرين تر و از خامه نرم تر است . هر ميوه اى كه از آن چيده شود ، به جايش ميوه اى ديگر در مى آيد» .۶۶۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نخل هاى بهشت ، تنه هايشان زر سرخ ، زيرشاخه هايشان زبرجد سبز ، سرشاخه هايشان دُرّ سفيد ، شاخه هايشان حلّه هاى سبز ، و رطب هايشان سفيدتر از سيم و شيرين تر از انگبين و نرم تر از خامه است و هسته ندارد . طول خوشه ، دوازده گز است كه از بالا به پايين چيده شده اند و هر خوشه اى كه از آن برگرفته شود ، خداوند ، آن را به حال اوّلش باز مى گرداند و اين ، همان سخن خداست كه : «نه بريده و نه ممنوع» . رطب هايش به اندازه خُمره است و موز و انارش ، به اندازه دَلْو و شانه ها و عودسوزهايش دُرند.

.

۶۶۵۸.عنه صلى الله عليه و آله :المستدرك على الصَّحيحين عن أبي امامة :أَقبَلَ أَعرابِيٌ يَوما فَقالَ : يا رَسُولَ اللّهِ ، لَقَد ذَكَرَ اللّهُ فِي القُرآنِ شَجَرَةً مُؤذِيَةً ، وَما كُنتُ أَرى أَنَّ فِي الجَنَّةِ شَجَرَةً تُؤذِي صاحِبَها .

فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : وَما هِيَ؟

قالَ : السِّدرُ ، فَإِنَّ لَها شَوكا!

فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : «فِى سِدْرٍ مَّخْضُودٍ » ؛ يَخضِدُ ⁽¹⁾اللّهُ شَوكَهُ ، فَيَجعَلُ مَكانَ كُلِّ شَوكَةٍ ثَمَرَةً ، فَإِنَّها تُنبِتُ ثَمَرا تُفتَقُ الثَّمَرَةُ مَعَها عَن اثنَينِ وَسَبعِينَ لَونا ، ما مِنها لَونٌ يُشبِهُ الآخَرَ . ⁽²⁾۴ / ۱۰شَجَرَةُ طُوبى۶۶۶۱.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :طُوبى شَجَرَةٌ تَخرُجُ مِن جَنَّةِ عَدنٍ ، غَرَسَها رَبُّنا بِيَدِهِ . ⁽³⁾.

۴ / ۱۰ درخت طوبا

۶۶۵۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المستدرك على الصحيحينـ به نقل از ابو اُمامه ـ: روزى باديه نشينى آمد و گفت : اى پيامبر خدا ! خداوند در قرآن از درختِ صدمه زننده اى ياد كرده است ، در حالى كه من گمان نمى كنم در بهشت ، درختى باشد كه به صاحبش آسيب برساند !

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «چه درختى؟» .

گفت : كُنار ؛ زيرا خاردار است .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : « «در [ زير ] درختان كُنار بى خار» . خدا خارهاى آن را قطع مى كند و به جاى هر خارى ، ميوه اى مى گذارد . اين درخت ، ميوه اى مى دهد با هفتاد و دو رنگ كه هيچ رنگى از آن ، شبيه ديگرى نيست».۴ / ۱۰درخت طوبا۶۶۶۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :طوبا ، درختى است كه از بهشت جاويدان مى رويد و آن را پروردگار ما با دست خود كاشته است.

.

۶۶۶۲.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ يَدْخُلُ الجَنَّةَ إلّا اُنْطُلِقَ بِهِ إِلَى طُوبى، فَتُفْتَحُ لَهُ أَكْمامُهَا، فَيَأْخُذُ مِنْ أَيِ ذلِكَ شَاءَ، إِنْ شَاءَ أَبْيَضَ وَإِنْ شَاءَ أَحْمَرَ وَإِنْ شَاءَ أَصْفَرَ وَإِنْ شَاءَ أَسْوَدَ، مِثْلَ شَقَائِقِ النُّعْمَانِ ⁽¹⁾وَأَرَقَّ وَأَحْسَنَ . ⁽²⁾۶۶۶۳.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آلهـ فِي وَصفِ شَجَرَةِ طُوبى ـ: هِيَ شَجَرَةٌ غَرَسَها اللّهُ عز و جل ، وَنَفَخَ فِيها مِن رُوحِهِ ، وإنّ أَغصانَها لَتُرى مِن وَراءِ سُورِ الجَنَّةِ ، تَنبُتُ بِالحُلِيِ وَالحُلَلِ ، مُتَدَلِّيَةً عَلَى أَفواهِهِم . ⁽³⁾۶۶۶۴.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام عن رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ فِي قَولِ اللّهِ تَبارَكَ وَتَعالَى : «طُوبَى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَئابٍ » ⁽⁴⁾ـ: يَعنِي وَحُسنَ مَرجِعٍ ، فَأَمّا طُوبى فَإِنَّها شَجَرَةٌ فِي الجَنَّةِ ، ساقُها فِي دارِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله ، وَلَو أَنَّ طائِرا طارَ مِن ساقِها لَم يَبلُغ فَرعَها حَتَّى يَقتُلَهُ الهَرَمُ ، عَلى كُلِّ وَرَقَةٍ مِنها مَلَكٌ يَذكُرُ اللّهَ ، وَلَيسَ فِي الجَنَّةِ دارٌ إِلّا وَفِيها غُصنٌ مِن أَغصانِها ، وَإِنَّ أَغصانَها لَتُرى مِن وَراءِ سُورِ الجَنَّةِ ، تَحمِلُ لَهُم ما يَشاؤُونَ مِن حُلِيِّها وَحُلَلِها وَثِمارِها، لا يُؤخَذُ مِنها شَيءٌ إِلّا أَعادَهُ اللّهُ كَما كانَ ، بِأَنَّهُم كَسَبُوا طَيِّبا وَأَنفَقُوا قَصدا ، وَقَدَّمُوا فَضلاً فَقَد أَفلَحُوا وَأَنجَحُوا. ⁽⁵⁾۶۶۶۵.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام :سُئِلَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَن طُوبى ، فَقالَ : شَجَرَةٌ أَصلُها فِي دارِي ، وَفَرعُها عَلى أَهلِ الجَنَّةِ . ثُمَّ سُئِلَ عَنها مَرَّةً اُخرى ، فَقالَ : فِي دارِ عَلِيٍ عليه السلام ، فَقِيلَ فِي ذَلِكَ ، فَقالَ : إِنَّ دارِي وَدارَ عَلِيٍ فِي الجَنَّةِ بِمكانٍ واحِدٍ . ⁽⁶⁾.

۶۶۶۶.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ يك از شما نيست كه وارد بهشت شود ، مگر آن كه او را به نزد طوبا مى برند و غلاف هاى شكوفه هاى آن برايش باز مى شوند و او از هر كدام آنها كه خواست ، بر مى گيرد ، سفيد بخواهد يا سرخ يا زرد يا سياه ، مانند گل شقايق نعمان ؛ بلكه لطيف تر و زيباتر.۶۶۶۷.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در توصيف درخت طوبا ـ: درختى است كه خداوند عز و جل آن را كاشته و از جان خود در آن دميده است و شاخه هايش از پشت ديوار بهشت ، ديده مى شوند و زيور و حُلّه به بار مى نشاند كه در برابر دهان آنان ( بهشتيان ) آويزان اند.۶۶۶۸.عنه صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره اين سخن خداى بزرگ و والا : «طُوبَى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ» فرمود : يعنى : خوش بازگشتگاهى است ! طوبا ، درختى است در بهشت كه تنه آن ، در خانه محمّد صلى الله عليه و آله است و اگر پرنده اى از روى تنه آن به پرواز در آيد ، به شاخه آن نمى رسد تا از پيرى بميرد . بر هر برگى از آن ، فرشته اى است كه ذكر خدا مى گويد . در بهشت ، سرايى نيست ، مگر اين كه شاخه اى از طوبا در آن است و شاخه هايش از پشت ديوار بهشت ، ديده مى شوند . بر شاخه هاى طوبا ، هر زيور و جامه و ميوه اى كه بخواهند ، هست و هر چه از آنها برگرفته شود ، خداوند ، آن را به حال اوّلش باز مى گرداند و اين ، پاداش بهشتيان است ، از آن رو كه حلال به دست آوردند و به اعتدال خرج كردند و اضافى آن را بخشيدند ، پس كامياب و رستگار شدند.۶۶۶۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلامـ به نقل از پدرانش عليهم السلام ـ: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره طوبا سؤال شد . فرمود : «درختى است كه ريشه آن ، ، در خانه من است و شاخه هايش بر سر بهشتيان» .

دوباره در باره آن از ايشان سؤال شد . فرمود : «در خانه على است» .

علّت را جويا شدند . فرمود : «خانه من و خانه على در بهشت ، در يك مكان است». .

۶۶۶۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :طُوبى شَجَرَةٌ فِي الجَنَّةِ ، أَصلُها فِي دارِ النَّبِيِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله ، وَلَيسَ مِن مُؤمِنٍ إِلّا وَفِي دارِهِ غُصنٌ مِنها ، لا يَخطُرُ عَلى قَلبِهِ شَهوَةُ شَيءٍ إِلّا أَتاهُ بِهِ ذَلِكَ ، وَلَو أَنَّ راكِبا مُجِدّا سارَ فِي ظِلِّها مِئَةَ عامٍ ما خَرَجَ مِنهُ ، وَلَو طارَ مِن أَسفَلِها غُرابٌ ما بَلَغَ أَعلاها حَتَّى يَسقُطَ هَرَما . أَلا فَفِي هَذا فَارغَبُوا . ⁽¹⁾۶۶۶۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :طُوبى شَجَرَةٌ فِي الجَنَّةِ فِي دارِ أَمِيرِ المُؤمِنِينَ عليه السلام ، وَلَيسَ أَحَدٌ مِن شِيعَتِهِ إِلّا وَفِي دارِهِ غُصنٌ مِن أَغصانِها وَوَرَقَةٌ مِن أَوراقِها ، يَستَظِلُّ تَحتَها أُمَّةٌ مِنَ الأُمَمِ . ⁽²⁾۶۶۶۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :كانَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُكثِرُ تَقبِيلَ فاطِمَةَ عليهاالسلام ، فَأَنكَرَت ذَلِكَ عائِشَةُ ، فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : يا عائِشَةُ ، إِنِّي لَمّا أُسرِيَ بِي إِلى السَّماءِ دَخَلتُ الجَنَّةَ فَأَدنانِي جَبرَئِيلُ مِن شَجَرَةِ طُوبى ، وَناوَلَنِي مِن ثِمارِها ، فَأَكَلتُ ، فَحَوَّلَ اللّهُ ذَلِكَ ماءً فِي ظَهرِي ، فَلَمّا هَبَطتُ إِلَى الأَرضِ واقَعتُ خَدِيجَةَ ، فَحَمَلَت بِفاطِمَةَ ، فَما قَبَّلتُها قَطُّ إِلّا وَجَدتُ رائِحَةَ شَجَرَةِ طُوبى مِنها . ⁽³⁾.

۶۶۶۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :طوبا ، درختى است در بهشت كه ريشه آن ، در خانه پيامبر ما محمّد صلى الله عليه و آله است و هيچ مؤمنى نيست ، مگر اين كه شاخه اى از آن درخت ، در خانه اوست و دلش هر چيزى را هوس كند ، آن درخت برايش مى آورد و اگر سوارى چابك ، صد سال در سايه آن راه بپيمايد ، از آن خارج نمى شود و اگر از پايين آن ، كلاغى پرواز كند ، به بلندايش نمى رسد تا آن كه از پيرى به زير افتد . هان! پس براى اين نعمت بكوشيد.۶۶۶۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :طوبا ، درختى است در بهشت در خانه امير مؤمنان عليه السلام ، و در خانه هر يك از شيعيان او نيز شاخه اى از شاخه هاى اين درخت و برگى از برگ هاى آن هست و در زير آن ، يك امّت ، سايه مى گيرد.۶۶۶۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ، فاطمه عليهاالسلام را زياد مى بوسيد . عايشه به اين كار ، خرده گرفت . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «اى عايشه ! شبى كه به آسمان بُرده شدم ، به بهشت وارد شدم . جبرئيل ، مرا به نزديك درخت طوبا برد و از ميوه هاى آن به من داد و من خوردم و خداوند ، آن را به نطفه اى در پشت من تبديل كرد . چون به زمين فرود آمدم ، با خديجه هم بستر شدم و او فاطمه را حامله شد . از اين رو ، هر وقت فاطمه را مى بوسم ، بوى درخت طوبا را از او استشمام مى كنم» . .

۶۶۶۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الخصال عن عامر بن واثلة :كُنتُ فِي البَيتِ يَومَ الشُّورى ، فَسَمِعتُ عَلِيّا عليه السلام وَهُوَ يَقُولُ : ... نَشَدتُّكُم بِاللّهِ هَل فِيكُم أَحَدٌ قالَ لَهُ رَسُولُ اللّهِ كَما قالَ لِي : «إِنَّ طُوبى شَجَرَةٌ فِي الجَنَّةِ ، أَصلُها فِي دارِ عَلِيٍ ، لَيسَ مِن مُؤمِنٍ إِلّا وَفِي مَنزِلِهِ غُصنٌ مِن أَغصانِها» غَيرِي؟ قالُوا : اَللَّهُمَّ لا . ⁽¹⁾۶۶۶۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كمال الدّين عن أبي بصير :قالَ الصَّادِقُ عليه السلام : طُوبى لِمَن تَمَسَّكَ بِأَمرِنا فِي غَيبَةِ قائِمِنا ، فَلَم يَزِغْ قَلبُهُ بَعدَ الهِدايَةِ .

فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداكَ وَما طُوبى؟

قالَ : شَجَرَةٌ فِي الجَنَّةِ ، أَصلُها فِي دارِ عَلِيِ بنِ أَبِي طالِبٍ عليه السلام ، وَلَيسَ مِن مُؤمِنٍ إِلّا وَفِي دارِهِ غُصنٌ مِن أَغصانِها ، وَذَلِكَ قَولُ اللّهِ عز و جل : «طُوبَى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَئابٍ » . ⁽²⁾۶۶۷۰.الإمام عليّ عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :إِنَّ المُؤمِنَ إِذا لَقِيَ أَخاهُ وَتَصافَحا ⁽³⁾لَم تَزَلِ الذُّنُوبُ تَتَحاتُّ ⁽⁴⁾عَنهُما ماداما مُتَصافِحَينِ كَتَحاتِّ الوَرَقِ عَنِ الشَّجَرِ ، فَإِذا افتَرَقا قالَ مَلَكاهُما : جَزاكُما اللّهُ خَيرا عَن أَنفُسِكُما ، فَإِنِ التَزَمَ كُلُّ واحِدٍ مِنهُما صاحِبَهُ ناداهُما مُنادٍ : طُوبى لَكُما وَحُسنُ مَآبٍ . وَطُوبى شَجَرَةٌ فِي الجَنَّةِ ، أَصلُها فِي دارِ أَميرِ المُؤمِنِينَ ، وَفَرعُها فِي مَنازِلِ أَهلِ الجَنَّةِ ، فَإِذا افتَرَقا ناداهُما مَلَكانِ كَرِيمانِ : أَبشِرا يا وَلِيَّيِ اللّهِ بِكَرامَةِ اللّهِ وَالجَنَّةُ مِن وَرائِكُما. ⁽⁵⁾۶۶۷۱.عنه عليه السلام :الدرّ المنثور عن فرقد السّبخيِ :أَوحَى اللّهُ إِلى عِيسَى بنِ مَريَمَ عليه السلام فِي الإِنجِيلِ : يا عِيسَى ، جِدَّ فِي أَمرِي وَلا تَهزُل ، وَاسمَع قَولِي وَأَطِع أَمرِي . يَابنَ البِكرِ البَتُولِ ، إِنِّي خَلَقتُكَ مِن غَيرِ فَحلٍ ، وَجَعَلتُكَ وَأُمَّكَ آيةً لِلعالَمِينَ ، فَإِيّايَ فَاعبُد ، وَعَلَيَ فَتَوَكَّل ، وَخُذِ الكِتابَ بِقُوَّةٍ .

قالَ عِيسى عليه السلام : أَي رَبِّ ، أَيَّ كِتابٍ آخُذُ بِقُوَّةٍ ؟ قالَ: خُذ كِتابَ الإِنجِيلِ بِقُوَّةٍ ، فَفَسِّرهُ لِأَهلِ السريانِيَّةِ ، وَأَخبِرهُم إِنِّي أَنا اللّهُ لا إِله إِلّا أَنَا ، الحَيُ القَيُّومُ ، البَديِعُ الدّائِمُ ، الَّذِي لا زَوالَ لَهُ ، فَآمِنُوا بِاللّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِ الَّذِي يَكُونُ فِي آخِرِ الزَّمانِ ، فَصَدِّقُوهُ وَاتَّبِعُوهُ ، صاحِبِ الجَمَلِ وَالمِدرَعَةِ وَالهِراوَةِ وَالتّاجِ ، الأَنجَلِ ⁽⁶⁾العَينِ ، المَقرُونِ الحاجِبَينِ ، صاحِبِ الكِساءِ ، الَّذِي إِنَّما نَسلُهُ مِنَ المُبارَكَةِ ـ يَعنِي خَدِيجَةَ ـ .

يا عِيسَى ، لَها بَيتٌ مِن لُؤلُؤٍ مِن قَصَبٍ مُوصَلٍ بِالذَّهَبِ ، لا يُسمَعُ فِيهِ أَذًى وَلا نَصَبٌ ، لَها ابنَةٌ ـ يَعنِي فاطِمَةَ ـ وَلَها ابنانِ فَيُستَشهَدانِ ـ يَعنِي الحَسَنَ وَالحُسَينَ عليهماالسلام ـ طُوبى لِمَن سَمِعَ كَلامَهُ ، وَأَدرَكَ زَمانَهُ ، وَشَهِدَ أَيّامَهُ .

قالَ عِيسَى عليه السلام : يا رَبِّ وَما طُوبى؟

قالَ : شَجَرَةٌ فِي الجَنَّةِ ، أَنا غَرَستُها بِيَدِي ، وَأَسكَنتُها مَلائِكَتِي ، أَصلُها مِن رِضوانَ ، وَماؤُها مِن تَسنِيمٍ . ⁽⁷⁾.

۶۶۷۲.عنه عليه السلام :الخصالـ به نقل از عامر بن واثله ـ: روز شورا ، من در خانه[ ى خدا ] بودم . صداى على عليه السلام را شنيدم كه مى فرمود : «... شما را به خدا سوگند مى دهم كه آيا در ميان شما كسى جز من هست كه پيامبر خدا در باره او همچون من ، فرموده باشد : طوبا ، درختى است در بهشت كه ريشه آن ، در خانه على است و هيچ مؤمنى نيست ، مگر اين كه شاخه اى از شاخه هاى آن ، در خانه اوست ؟» .

گفتند : نه ، به خدا!۶۶۷۳.عنه عليه السلام :كمال الدينـ به نقل از ابو بصير ـ: امام صادق عليه السلام فرمود : «طوبا ، از آنِ كسى است كه در غيبت قائم ما ، در راه ما استوار بماند و دلش پس از آن كه هدايت گشته است ، به گم راهى نيفتد » .

گفتم : فدايت شوم ! طوبا چيست؟

فرمود : «درختى بهشتى است كه ريشه اش در خانه على بن ابى طالب عليه السلام است و در خانه هر مؤمنى نيز شاخه اى از آن وجود دارد و اين ، همان سخن خداى عز و جلاست كه : «طوبا براى ايشان است و چه خوش بازگشتگاهى است ! » » .۶۶۷۴.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلام :مؤمن ، هر گاه به برادرش برسد و با هم دست دهند ، تا زمانى كه دست در دست يكديگر دارند ، گناهانشان همانند ريختن برگ درخت ، فرو مى ريزد و آن گاه كه از هم جدا شوند ، دو فرشته آنها مى گويند : «خداوند به شما دو تن ، سزاى نيك دهد !» . پس اگر يكديگر را در آغوش كشند ، منادى اى ندا مى دهد كه : «طوبا براى شماست و چه خوش بازگشتگاهى است !» ـ و طوبا ، درختى است در بهشت كه ريشه اش در خانه امير مؤمنان عليه السلام و شاخه هايش در منازل بهشتيان است ـ و چون از هم جدا شوند ، دو فرشته گرامى به آنان ندا مى دهند كه : «مژده باد شما دو دوست خدا را به كرامت خدا ! بهشت ، پيش روى شماست ! ».۶۶۷۵.عنه عليه السلام :الدرّ المنثورـ به نقل از فرقد سبخى ـ: خداوند در انجيل به عيسى بن مريم عليه السلام وحى فرمود كه : «اى عيسى! در كار من ، جدّى باش و آن را به شوخى مگير و سخنم را بشنو و فرمانم را اطاعت كن . اى پسر آن باكره پاك دامن! من تو را بدون پدر آفريدم و تو و مادرت را نشانه اى [ از قدرت خويش ] براى جهانيان قرار دادم . پس فقط مرا بندگى كن و بر من توكّل نماى و كتاب را با قدرت بگير» .

عيسى عليه السلام گفت : اى پروردگار من ! كدام كتاب را با قدرت بگيرم ؟ فرمود : «كتاب انجيل را با نيرو بگير و آن را براى سريانيان ، بيان كن و آنان را آگاه گردان كه منم خداى يگانه و معبودى جز من نيست ، زنده پايدارم و نوآفرين و پاينده اى هستم كه هرگز از ميان نمى رود .

پس [به آنان بگو :] به خدا و فرستاده او ، پيامبرى كه در آخرزمان مى آيد ، ايمان آوريد و او را تصديق كنيد و از او پيروى نماييد ؛ از همان صاحب اُشتر و زره و چوب دستى و تاج ، درشت چشمِ ابرو پيوسته ، صاحب كسا ؛ همو كه نسلش از بانويى خجسته است» يعنى خديجه .

[و افزود :] «اى عيسى! براى او خانه اى است از مرواريد آبدارِ پيوند خورده به طلا ، كه در آن ، هيچ گزند و رنجى نمى رسد ، و يك دختر دارد» يعنى فاطمه عليهاالسلام«و براى آن دختر ، دو پسر است كه هر دو به شهادت مى رسند» يعنى حسن و حسين عليهماالسلام . «طوبا ، از آنِ كسى كه سخن او را بشنود و زمانش را دريابد و در روزگار او به سر برد !» .

عيسى عليه السلام گفت : پروردگارا ! طوبا چيست؟

فرمود: «درختى است در بهشت كه من با دستان خويش ، آن را كاشته ام و فرشتگانم را در آن ، سُكنا داده ام . ريشه اش از رضوان است و آبش از [ چشمه ]تسنيم» . .

۴ / ۱۱ظِلالُ الجَنَّةِالكتاب«إِنَّ أَصْحَـبَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِى شُغُلٍ فَـكِهُونَ * هُمْ وَ أَزْوَ جُهُمْ فِى ظِـلَـلٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئونَ * لَهُمْ فِيهَا فَـكِهَةٌ وَ لَهُم مَّا يَدَّعُونَ * سَلَـمٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّ رَّحِيمٍ ». ⁽¹⁾

«مَّتَّكِئينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَ لَا زَمْهَرِيرًا * وَ دَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِـلَــلُهَا وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلاً ». ⁽²⁾

.

۴ / ۱۱ سايه هاى بهشت

۴ / ۱۱سايه هاى بهشتقرآن«در آن روز [قيامت] ، اهل بهشت ، كار و بارى خوش در پيش دارند . آنها با همسرانشان در زير سايه ها بر تخت ها تكيه مى زنند . در آن جا براى آنها [ هر گونه ] ميوه و هر چه دلشان بخواهد ، است . از جانب پروردگارى مهربان ، [ به آنان ] سلام گفته مى شود».

«در آن جا بر تخت ها تكيه مى زنند . در آن جا نه آفتابى مى بينند و نه سرمايى . و سايه هاى آنها (درختان) به آنان نزديك است و ميوه هاى آنها [ براى چيدن ] ، رام».

.

الحديث۶۶۷۸.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ فِي الجَنَّةِ لَشَجَرَةً يَسِيرُ الرّاكِبُ فِي ظِلِّها مِائَةَ سَنَةٍ ، وَاقرَؤُوا إِن شِئتُم «وَ ظِـلٍّ مَّمْدُودٍ » ⁽¹⁾. ⁽²⁾۶۶۷۹.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهـ فِي وَصفِ سِدرَةِ المُنتَهى ـ: يَسِيرُ الرّاكِبُ فِي الفَنَنِ ⁽³⁾مِنها مِائَةَ سَنَةٍ ، يَستَظِلُّ بِالفَنَنِ مِنها مِئَةُ راكِبٍ ، فِيها فِراشٌ مِن ذَهَبِ . ⁽⁴⁾۶۶۸۰.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهـ فِي أَحوالِ أَهلِ الجَنَّةِ ـ: يَتَنَعَّمُونَ فِي جَنّاتِهِم فِي ظِلٍّ مَمدُودٍ فِي مِثلِ ما بَينَ طُلُوعِ الفَجرِ إِلى طُلُوعِ الشَّمسِ . ⁽⁵⁾۶۶۸۱.عنه عليه السلام :المناقب لابن شهر آشوبـ فِي خَبَرِ الرّاهِبِ الَّذِي سَأَلَ الإِمامَ الكاظِمَ عليه السلام عَن بَعضِ الأُمُورِ ـ: قالَ [الرَّاهِبُ] : وَفِي الجَنَّةِ ظِلٌّ مَمدُودٌ؟

فَقالَ عليه السلام : الوَقتُ الَّذِي قَبلَ طُلُوعِ الشَّمسِ كُلُّها ظِلٌّ مَمدُودٌ ، قَولُهُ : «أَلَمْ تَرَ إِلَى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّـلَّ» ⁽⁶⁾. ⁽⁷⁾.

حديث۶۶۸۳.الإمام الحسين عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، درختى است كه سواره ، صد سال در سايه آن ، راه مى پيمايد . اگر خواستيد آن را در قرآن بخوانيد [ ، آن جاست كه مى گويد ] : «و در سايه اى كشيده » .۶۶۸۴.الإمام زين العابدين عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در توصيف «سِدرةُ المُنتهى (آخرين درخت سدر)» ـ: سواره ، صد سال در [ سايه ] شاخه آن ، راه مى پيمايد و صد سوار در سايه شاخه آن جاى مى گيرند و در آن ، فرشى از طلاست.۶۸۰۵.عنه عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در احوال بهشتيان ـ: در باغ هاى خويش ، در سايه اى كه به اندازه طلوع سپيده تا طلوع آفتابْ كشيده است ، خوش و خرّم مى زيَند.۶۸۰۴.عنه عليه السلام ( ـ في كِتابِهِ لِلأَشتَرِ حينَ وَلّاهُ عَلى مِصرَ ) المناقب ، ابن شهرآشوبـ در گزارش از راهبى كه در باره برخى چيزها از امام كاظم عليه السلام پرسيد ـ: راهب گفت : آيا سايه اى گسترده ، در بهشت است؟

فرمود : «زمان پيش از طلوع آفتاب ، همه اش سايه گسترده است . خداوند مى فرمايد : «آيا نديده اى كه پروردگارت چگونه سايه را گسترده است؟» » . .

۴ / ۱۲ثِمارُ الجَنَّةِالكتاب«وَ بَشِّرِ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّـتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ كُلَّمَا رُزِقُواْ مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍ رِّزْقًا قَالُواْ هَـذَا الَّذِى رُزِقْنَا مِن قَبْلُ وَ أُتُواْ بِهِ مُتَشَـبِهًا وَ لَهُمْ فِيهَا أَزْوَ جٌ مُّطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِيهَا خَــلِدُونَ ». ⁽¹⁾

«فَأَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتَـبَهُ بِيَمِينِهِ فَيَقُولُ هَاؤُمُ اقْرَءُواْ كِتَـبِيَهْ * إِنِّى ظَنَنتُ أَنِّى مُلَـقٍ حِسَابِيَهْ * فَهُوَ فِى عِيشَةٍ رَّاضِيَةٍ * فِى جَنَّةٍ عَالِيَةٍ * قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ * كُلُواْ وَ اشْرَبُواْ هَنِيئا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِى الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ ». ⁽²⁾

الحديث۶۸۰۲.الإمام عليّ عليه السلام ( ـ في خُطبَتِهِ ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ فِي وَصفِ ثِمارِ الجَنَّةِ ـ: وَالَّذِي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! إِنَّ الحَبَّةَ ـ يَعنِي الرُّمّانَ ـ فِي الجَنَّةِ لَتَسقُطُ فَتَستُرُ الخادِمَ مِن المَخدُومِ عظما، وَالثِّمارُ كَثَديِ الأَبكارِ ، أَليَنُ مِنَ الزُّبدِ ، وَأَحلَى مِنَ الشَّهدِ . ⁽³⁾۶۸۰۱.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آلهـ فِي ذِكرِ ما يَلقَاهُ المُؤمِنُ عِندَ دُخُولِهِ الجَنَّةَ ـ: يَدخُلُ فَإِذا هُوَ بِسِماطَينِ مِن شَجَرٍ ، أَغصانُها اللُّؤلُؤُ ، وَفُرُوعُها الحُلِيُّ والحُلَلُ ، ثِمارُها مِثلُ ثَديِ الجَوارِي الأَبكارِ . ⁽⁴⁾.

۴ / ۱۲ ميوه هاى بهشت

۴ / ۱۲ميوه هاى بهشتقرآن«و كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى درست انجام داده اند ، مژده ده كه ايشان را باغ هايى است كه در آنها جوى ها روان اند . هر گاه ميوه اى از آنها روزىِ ايشان شود ، مى گويند : «اين ، همان است كه پيش از اين ، روزىِ ما بوده است» و مانند آن نعمت ها براى آنان آورده مى شود و در آن جا همسرانى پاكيزه خواهند داشت و در آن جا جاودانه مى مانند».

«امّا كسى كه كارنامه اش به دست راستش داده شود ، مى گويد : «بياييد و كتابم را بخوانيد . من يقين داشتم كه به حساب خود مى رسم» . پس ، او در يك زندگىِ خوش است ؛ در بهشتى برين كه ميوه هايش در دسترس است . بخوريد و بنوشيد ، گوارايتان باد ، به پاداش آنچه در روزهاى گذشته انجام داديد ! ».

حديث۶۷۹۴.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در توصيف ميوه هاى بهشت ـ: سوگند به آن كه جان محمّد در دست اوست ، دانه ـ يعنى انار ـ در بهشت [ از درخت ] مى افتد و چندان درشت است كه ميان خدمتكار و آقايش حايل مى گردد . ميوه هايش [ نيز ]به بزرگى پستان دوشيزگان است و نرم تر از مَسكه و شيرين تر از انگبين.۶۷۹۳.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در بيان آنچه مؤمن هنگام ورودش به بهشت مى يابد ـ: داخل [ بهشت ] مى شود و با دو رديف درخت مواجه مى گردد كه تركه هايشان مرواريد است و شاخه هايشان جواهرات و حُلّه ، و ميوه هايشان مانند پستا دختران باكره.

.

۶۷۹۸.عنه عليه السلام :المنتخب من مسند عبد بن حميدٍ عن عمر بن الخطّاب :جاءَ أُناسٌ مِنَ اليَهُودِ إِلى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَقالُوا : يا مُحَمَّدُ ، أَفِي الجَنَّةِ فاكِهَةٌ؟ قالَ : نَعَم ، فِيها فاكِهَةٌ وَنَخلٌ وَرُمّانٌ . قالَ : أَفَيَأكُلُونَ كَما يَأْكُلُونَ فِي الدُّنيا؟ قالَ : نَعَم وَأَضعافٌ ، قالَ : أَفَيَقضُونَ الحَوائِجَ؟ قالَ : لا، وَلِكنَّهُم يَعرَقُونَ وَيَرشَحُونَ ، فَيَذهَبُ اللّهُ بِما فِي بُطُونِهِم مِن أَذًى . ⁽¹⁾۶۷۹۷.الإمام عليّ عليه السلام ( ـ في خُطبَتِهِ ـ ) تفسير الطّبري عن قتادةـ فِي قَولِهِ تَعالى : «وَ جَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ » ⁽²⁾ـ: ثِمارُهُم [أَي أَهلِ الجَنَّةِ ]دانِيَةٌ ، لا يَرُدُّ أَيدِيَهُم عَنهُ بُعدٌ وَلا شَوكٌ ، ذكر لنا أَنَّ نَبِيَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ : وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لا يَقطَعُ رَجُلٌ ثَمَرَةً مِنَ الجَنَّةِ فَتَصِلَ إِلى فِيهِ حَتَّى يُبَدِّلَ اللّهُ مَكانَها خَيرا مِنها . ⁽³⁾۶۷۹۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا يَنزِعُ رَجُلٌ مِن أَهلِ الجَنَّةِ مِن ثَمَرِها شَيئا إِلّا أَخلَفَ اللّهُ مَكانَها مِثلَها . ⁽⁴⁾۴ / ۱۳فُرُشُ الجَنَّةِالكتاب«وَ فُرُشٍ مَّرْفُوعَةٍ ». ⁽⁵⁾

«مُتَّكِئينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَـائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَ جَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ * فَبِأَىِّ ءَالَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ». ⁽⁶⁾

.

۴ / ۱۳ فرش هاى بهشت

۶۷۹۰.امام على عليه السلام :المنتخب من مسند عبد بن حميدـ به نقل از عمر بن خطّاب ـ: جمعى از يهود ، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمدند و گفتند : اى محمّد! آيا در بهشت ، ميوه هست ؟

فرمود : «آرى . در آن جا ميوه و خرمابن و انار هست » .

[ يكى از آنان ] گفت : آيا همچنان كه در دنيا مى خورند ، در آن جا هم مى خورند ؟ فرمود : «آرى ، و چندين برابر» .

گفت : آيا قضاى حاجت هم مى كنند ؟ فرمود : «نه ؛ بلكه بدنشان عرق و ترشّح مى كند و از اين طريق ، خداوند ، فضولات شكم آنها را دفع مى كند» .۶۷۸۹.امام صادق عليه السلام :تفسير الطبرىـ به نقل از قتاده ، ـدر باره اين سخن خداى بلندمرتبه : « و چيدن ميوه آن دو باغ ، در دسترس است» ـ : ميوه هاى اهل بهشت ، به آنها نزديك است و هيچ فاصله و يا خارى ، مانع دست هاى آنان از آن ميوه ها نمى شود . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «سوگند به آن كه جانم در دست اوست ، هر ميوه اى كه كسى از بهشت مى چيند ، هنوز به دهان او نرسيده ، خداوند ، بهتر از آن را جايگزينش مى سازد» .۶۷۸۸.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ مردى از بهشتيان ، چيزى از ميوه هاى آن را نمى چيند ، مگر آن كه خداوند ، مانندش را جايگزين آن مى كند.۴ / ۱۳فرش هاى بهشتقرآن«و فرش هايى گسترده » . ⁽¹⁾

«بر فرش هايى كه آستر آنها از ابريشم ستبر است ، تكيه مى زنند و چيدن [ ميوه ]آن دو باغ ، در دسترس است . پس ، كدام يك از نعمت هاى پروردگارتان را منكريد؟».

.

الحديث۶۷۸۹.الإمام الصادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ فِي قَولِهِ تَعالى : «وَ فُرُشٍ مَّرْفُوعَةٍ » ـ: اِرتِفاعُها لَكَما بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ مَسِيرَةُ خَمسِمِائَةِ سَنَةٍ . ⁽¹⁾۶۷۸۸.عنه عليه السلام :المعجم الكبير عن أبي امامة :سُئِلَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ الفُرُشِ المَرفُوعَةِ فَقالَ : لَو طُرِحَ فِراشٌ مِن أَعلاها لَهَوَى إِلى قَرارِها مِائَةَ خَرِيفٍ . ⁽²⁾۴ / ۱۴سُرُرُ الجَنَّةِالكتاب«فِيهَا سُرُرٌ مَّرْفُوعَةٌ ». ⁽³⁾

«هُمْ وَ أَزْوَ جُهُمْ فِى ظِـلَـلٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئونَ ». ⁽⁴⁾

«وَ نَزَعْنَا مَا فِى صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَ نًا عَلَى سُرُرٍ مُّتَقَـبِلِينَ ». ⁽⁵⁾

الحديث۶۷۸۰.لقمان ( ـ به پسرش ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :السُّرُرُ المَرفُوعَةُ عَرضُها فَرسَخٌ فِي طُولِ مِيلٍ فِي السَّماءِ ، عَلَيهِ سَبعُونَ فِراشا كَقَدرِ سَبعِينَ غُرفَةً ، بَعضُها فَوقَ بَعضٍ . ⁽⁶⁾.

۴ / ۱۴ تخت هاى بهشت

حديث۶۷۷۸.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «و فرش هايى گسترده » ـ : گستردگى آنها به اندازه فاصله آسمان و زمين است ، به مسافت پانصد سال راه.۶۷۷۷.امام على عليه السلام :المعجم الكبير ـ به نقل از ابو اُمامه ـ :از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره «فرش هاى گسترده» سؤال شد . فرمود : «اگر يك فرش از سرِ آن انداخته شود ، بعد از صد پاييز ⁽¹⁾به انتهاى آن مى رسد ».۴ / ۱۴تخت هاى بهشتقرآن«در آن ، تخت هايى بلند است».

«آنان و همسرانشان در سايه ها بر تخت ها تكيه زده اند».

«و هر كينه اى را از دل هايشان بر مى كنيم ؛ برادرانى كه بر تخت هايى رو به روى هم اند».

حديث۶۷۷۷.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :تخت هاى بلند ، عرضشان يك فرسخ است ، با بلنداى يك ميل در آسمان و بر روى هر تختى ، هفتاد فرش است به اندازه هفتاد اتاق كه بعضى از آنها بر روى هم افتاده اند .

.

۶۷۷۶.امام على عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلامـ فِي قَولِهِ تَعالى : «فِى ظِـلَـلٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئونَ » ـ: الأَرائِكُ : السُّرُرُ عَلَيها الحِجالُ ⁽¹⁾. ⁽²⁾۴ / ۱۵أَوانِي الجَنَّةِالكتاب«يُطَافُ عَلَيْهِم بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ وَ أَكْوَابٍ وَ فِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَ أَنتُمْ فِيهَا خَــلِدُونَ». ⁽³⁾

«وَ يُطَافُ عَلَيْهِم بِئانِيَةٍ مِّن فِضَّةٍ وَ أَكْوَابٍ كَانَتْ قَوَارِيرَا * قَوَارِيرَاْ مِن فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيرًا ». ⁽⁴⁾

الحديث۶۷۷۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن شَرِبَ الخَمرَ فِي الدُّنيا لَم يَشرَبهُ فِي الآخِرَةِ ، وَمَن شَرِبَ فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ فِي الدُّنيا لَم يَشْرَب بِها فِي الآخِرَةِ . ⁽⁵⁾۶۷۷۲.امام صادق عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :يَنفُذُ البَصَرُ فِي فِضَّةِ الجَنَّةِ كَما يَنفُذُ فِي الزُّجاجِ . ⁽⁶⁾راجع : ص ۱۹۸ (حليّ أهل الجنّة) .

.

۴ / ۱۵ ظرف هاى بهشت

۶۷۷۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلامـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه: «در سايه ها ، بر اريكه ها تكيه زده اند» : اريكه ها ، تخت هايى هستند كه بر روى آنها ، حجله نصب شده است .۴ / ۱۵ظرف هاى بهشتقرآن«سينى هايى از طلا و جام هايى ، بر گرد آنان ، گردانده مى شود و در آن جا ، آنچه دل ها هوس آن كنند ، و ديدگان را خوش آيد [ ، هست ] و شما در آن جاويدانيد».

«و ظرف هاى سيمين و جام هاى بلورين ، بر گرد آنان ، گردانده مى شود ؛ جام هايى از سيم كه درست به اندازه ، آنها را از كار در آورده اند».

حديث۶۷۶۸.الإمام عليّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس در دنيا باده بنوشد ، در آخرت آن را نخواهد نوشيد و هر كس در دنيا در ظرف هاى زرّين و سيمين بياشامد ، در آخرت با آنها نخواهد آشاميد.۶۷۶۷.امام على عليه السلام :امام صادق عليه السلام :نگاه ، از [ ظروف ] نقره بهشت ، چنان عبور مى كند كه از شيشه عبور مى كند .ر . ك : ص ۱۹۹ (زيورهاى بهشتيان) .

.

۴ / ۱۶خَدَمُ الجَنَّةِالكتاب«وَ يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَ نٌ مُّخَلَّدُونَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَّنثُورًا ». ⁽¹⁾

الحديث۶۷۶۵.عنه عليه السلام :مجمع البيانـ فِي ذَيلِ قَولِهِ تَعالى : «وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ غِلْمَانٌ لَّهُمْ كَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَّكْنُونٌ » ⁽²⁾ـ: عَنِ الحَسَنِ أَنَّهُ قالَ : قِيلَ : يا رَسُولِ اللّهِ ، اَلخادِمُ كَاللُّؤلُؤِ فَكَيفَ المَخدُومُ؟ فَقالَ : وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ! إِنَّ فَضلَ المَخدُومِ عَلَى الخادِمِ كَفَضلِ القَمَرِ لَيلَةَ البَدرِ عَلَى سائِرِ الكَواكِبِ . ⁽³⁾۶۷۶۴.الإمام عليّ عليه السلام :الإمام عليٍّ عليه السلامـ فِي قَولِهِ تَعالى : «وَ يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَ نٌ مُّخَلَّدُونَ» ـ: إِنَّهُم أَولادُ أَهلِ الدُّنيا ، لَم يَكُن لَهُم حَسَناتٌ فَيُثابُوا عَلَيها ، وَلا سَيِّئاتٌ فَيُعاقَبُوا عَلَيها ، فَأُنزِلُوا هَذِهِ المَنزِلَةَ . ⁽⁴⁾۴ / ۱۷مَركُوبُ الجَنَّةِ۶۷۶۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ يَتَزاوَرُونَ عَلَى النَّجائِبِ ⁽⁵⁾، بيض كَأَنَّهُنَّ الياقُوتُ ، وَلَيسَ فِي الجَنَّةِ شَيءٌ مِنَ البَهائِمِ إِلّا الإِبِلُ وَالطَّيرُ . ⁽⁶⁾.

۴ / ۱۶ خدمتكاران بهشت

۴ / ۱۷ مَركب بهشت

۴ / ۱۶خدمتكاران بهشتقرآن«و بر گِرد آنان ، پسرانى جاودانى مى گردند . چون آنها را ببينى ، گويى كه مرواريدهايى پراكنده اند».

حديث۶۷۵۸.امام على عليه السلام :مجمع البيانـ در ذيل اين سخن خداى بلندمرتبه : «براى [ خدمتكارى ] آنان ، پسرانى اند كه بر گِردشان مى گردند . گويا مرواريدى اند كه [ در صدف ]نهفته است» ـ: از حسن ⁽¹⁾روايت شده است كه : به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفته شد : اى پيامبر خدا ! وقتى خدمتكار به سانِ مرواريد است ، پس مخدوم (ارباب) ، چگونه است؟

فرمود : «سوگند به آن كه جانم در دست اوست ، برترى مخدوم بر خدمتكار ، همچون برترى ماه شب چهارده بر ديگر ستارگان است» .۶۷۵۷.امام على عليه السلام :امام على عليه السلامـ در باره اين سخنِ خداى بلندمرتبه : «و بر گِرد آنان ، پسرانى جاودانه مى گردند» ـ: آنان ، فرزندان مردم دنيايند كه نه كار نيكى داشته اند تا براى آن ، پاداش داده شوند و نه گناهى كرده اند تا براى آن ، مجازات شوند . از اين رو ، اين جايگاه به آنها داده شده است.۴ / ۱۷مَركب بهشت۶۷۵۴.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشتيان ، يكديگر را سوار بر ماده اُشتران نژاده سفيدى كه به ياقوت مى مانند ، ديدار مى كنند . در بهشت ، حيوانى جز اُشتر و پرنده نيست .

.

۶۷۵۹.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :يَتَزاوَرُ أَهلُ الجَنَّةِ عَلَى نُوقٍ عَلَيها الحَشايا ، فَيَزُورُ أَهلُ عِلِّيِّينَ مَن أَسفَلُ مِنهُم ، وَلا يَزُورُ مَن أَسفَلُ مِنهُم أَهلَ عِلِّيِّينَ إِلَا المُتَحابِّينَ فِي اللّهِ ، فَإِنَّهُم يَتَزاوَرُونَ مِنَ الجَنَّةِ حَيثُ شاؤُوا . ⁽¹⁾۶۷۵۸.الإمام عليّ عليه السلام :سنن الترمذي عن أبي أيّوب :أَتَى النَّبِيَ صلى الله عليه و آله أَعرابِيٌ، فَقالَ : يا رَسُولَ اللّهِ ، إِنِّي أُحِبُّ الخَيلَ ، أَفِي الجَنَّةِ خَيلٌ؟ قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إِن أُدخِلتَ الجَنَّةَ أُتِيتَ بِفَرَسٍ مِن ياقُوتَةٍ ، لَهُ جَناحانِ ، فَحُمِلتَ عَلَيهِ ، ثُمَّ طارَ بِكَ حَيثُ شِئتَ . ⁽²⁾۶۷۵۷.الإمام عليّ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لِعَلِيٍ عليه السلام فِي فَضلِ شِيعَتِهِ ـ: إِنَّهُم لَيُخرَجُونَ يَومَ القِيامَةِ مِن قُبُورِهِم وَهُم يَقُولُونَ : لا إِله إِلّا اللّهُ ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّهِ ، عَلِيُ بنُ أَبِي طالِبٍ حُجَّةُ اللّهِ . فَيُؤتَونَ بِحُلَلٍ خُضرٍ مِنَ الجَنَّةِ ، وَأَكالِيلَ ⁽³⁾مِنَ الجَنَّةِ ، وَتِيجانٍ مِنَ الجَنَّةِ ، وَنَجائِبَ مِنَ الجَنَّةِ ، فَيُبلس كُلُّ واحِدٍ مِنهُم حُلَّةً خَضراءَ ، وَيُوضَعُ عَلى رَأسِهِ تاجُ المُلكِ وَإِكلِيلُ الكَرامَةِ ، ثُمَّ يُركَبُونَ النَّجائِبَ فَتَطِيرُ بِهِم إِلى الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾۶۷۵۶.عنه عليه السلام :مسند ابن حنبل عن النّعمان بن سعد :كُنّا جُلُوسا عِندَ عَلِيٍ عليه السلام ، فَقَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ : «يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمَـنِ وَفْدًا » ⁽⁵⁾قالَ : لا وَاللّهِ ، ما عَلى أَرجُلِهِم يُحشَرُونَ! وَلا يُحشَرُ الوَفدُ عَلى أَرجُلِهِم ، وَلَكِن بِنُوقٍ لَم يَرَ الخَلائِقُ مِثلَها ، عَلَيها رَحائِلُ ⁽⁶⁾مِن ذَهَبٍ ، فَيُركَبُونَ عَلَيها حَتَّى يَضرِبُوا أَبوابَ الجَنَّةِ . ⁽⁷⁾.

۶۷۵۵.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشتيان ، سوار بر ماده اُشترانى كه بر پشت آنها تُشك نهاده شده است ، به ديدار يكديگر مى روند . بالانشينان بهشت ، به ديدن پايين تر از خود مى روند ؛ ولى كسانى كه پايين تر از آنهايند ، نمى توانند به ديدار بالانشينان بروند ، مگر آنان كه به خاطر خدا ، يكديگر را دوست مى داشته اند . اينان در هر جاى بهشت كه بخواهند ، يكديگر را ديدار مى كنند.۶۷۵۴.عنه عليه السلام :سنن الترمذىـ به نقل از ابو ايّوب ـ: باديه نشينى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت : اى پيامبر خدا ! من اسب ، دوست دارم . آيا در بهشت ، اسب هم هست ؟

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «اگر به بهشت بُرده شوى ، اسبى از ياقوت برايت مى آورند كه دو بال دارد و تو را بر آن سوار مى كنند . آن اسب ، تو را به هر كجا كه بخواهى ، پرواز مى دهد» .۶۷۵۳.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به امام على عليه السلام در باره مقام شيعيان او ـ: آنان در روز رستاخيز ، در حالى كه زبانشان به ذكر «لا إله إلّا اللّه ، محمّدٌ رسولُ اللّه ، علىُّ بن أبى طالب حجّةُ اللّه » گوياست ، از گورهايشان بيرون مى آيند . پس برايشان حلّه هاى سبز بهشتى و پيشانى بندهاى جواهرنشان بهشتى و تاج هاى بهشتى ، و ماده اُشتران نژاده بهشتى آورده مى شود . آن گاه بر تن هر يك از آنان ، حلّه اى سبز مى پوشانند و تاج شاهى و پيشانى بندِ بزرگى بر سرش مى نهند و سپس بر ماده اُشتران نژاده ، سوارشان مى كنند و در بهشت به پرواز در مى آيند.۶۷۵۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبلـ به نقل از نعمان بن سعد ـ: نزد على عليه السلام نشسته بوديم كه اين آيه را خواند : «روزى را [ياد كن ]كه پرهيزگاران را به سوى [ خداى ] رحمان ، گروه گروه ، محشور مى كنيم» و فرمود : «نه ، به خدا ! آنان ، پياده محشور نمى شوند . گروه ها پياده محشور نمى شوند ؛ بلكه سوار بر ماده اُشتران ـ كه خلايق ، نظير آنها را نديده اند و بر پُشت آنها جهازهايى از طلاست ـ ، محشور مى شوند . پس بر اينها نشانده مى شوند تا آن كه درهاى بهشت را مى زنند» . .

۶۷۵۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلامـ فِي قَولِ اللّهِ تَعالَى : «يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمَـنِ وَفْدًا » ـ: يُحشَرُونَ عَلَى النَّجائِبِ . ⁽¹⁾۴ / ۱۸بَهائِمُ الجَنَّةِ۶۷۴۸.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اِستَفرِهوا ⁽²⁾ضَحاياكُم ، فَإِنَّها مَطاياكُم عَلَى الصِّراطِ . ⁽³⁾۶۷۵۳.الإمام عليّ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :اِستَوصوا بِالمِعزى خَيرا ؛ فَإِنَّها مالٌ رَقيقٌ ، وهُوَ فِي الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾۶۷۵۲.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :الشّاةُ مِن دَوابِّ الجَنَّةِ . ⁽⁵⁾.

۴ / ۱۸ حيوانات بهشت

۶۷۵۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «روزى را [ياد كن] كه پرهيزگاران را به سوى [ خداى ] رحمان ، گروه گروه ، محشور مى كنيم» ـ: سوار بر شترانى نژاده ، وارد محشر مى شوند .۴ / ۱۸حيوانات بهشت۶۷۴۸.الإمام عليّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :قربانى هاى خود را چاق و چالاك انتخاب كنيد ؛ چرا كه آنها مركب هاى شما براى گذر از صراط اند .۶۷۴۷.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :با بز ، خوش رفتار باشيد ؛ چرا كه حيوانى ظريف است و جايگاهش بهشت است .۶۷۴۶.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :گوسفند ، از حيوانات بهشت است .

.

۶۷۴۵.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خُيولُ الغُزاةِ فِي الدُّنيا خُيولُهُم فِي الجَنَّةِ . ⁽¹⁾۶۷۴۴.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :ما مِن بَعيرٍ يوقَفُ عَلَيهِ مَوقِفُ عَرَفَةَ سَبعَ حِجَجٍ ، إلّا جَعَلَهُ اللّهُ مِن نَعَمِ الجَنَّةِ ، وبارَكَ في نَسلِهِ . ⁽²⁾۶۷۴۳.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّهُ لَيسَ مِن دابَّةٍ عُرِّفَ بِها خَمسَ وَقفاتٍ ⁽³⁾، إلّا كانَت مِن نَعَمِ الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾۶۷۴۲.امام على عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :أيُّ بَعيرٍ حُجَّ عَلَيهِ ثَلاثَ سِنينَ ، يُجعَلُ مِن نَعَمِ الجَنَّةِ . ⁽⁵⁾.

۶۷۴۱.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اسب هاى جنگجويان در دنيا ، اسب هاى آنها در بهشت اند .۶۷۴۷.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ شترى نيست كه هفت حج در مَوقِف عَرَفه با آن وقوف شود ، مگر اين كه خداوند ، آن را از چارپايان بهشت مى گرداند و به نسل آن ، بركت مى دهد .۶۷۴۶.الإمام الصادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ چارپايى نيست كه با آن ، پنج مرتبه در عرفه وقوف شود ، مگر آن كه از چارپايان بهشت خواهد بود .۶۷۴۵.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلام :هر شترى كه سه سال با او به حج بروند ، از چارپايان بهشت قرار داده مى شود . .

. .

توضيحى در باره شرط بهشتى شدن مَركب حج گزار

توضيحى در باره شرط بهشتى شدن مَركب حج گزاردر احاديثى كه ملاحظه شد ، يكى مى گويد : شترى كه هفت بار با آن حج انجام شود ، در شمار حيوانات بهشتى خواهد بود ، ديگرى مى گويد : شترى كه سه بار با آن حج انجام گردد ، از حيوانات بهشتى مى گردد و در حديث سوم ، هر حيوانى كه پنج بار با آن حج شود ، از حيوانات بهشتى دانسته شده است . گفتنى است كه از نظر سند ، تنها حديث سوم ، صحيح است . از اين رو ، حديث اول و دوم نمى توانند معارض آن محسوب شوند ؛ ولى اگر فرض كنيم كه هر سه حديث از اهل بيت عليهم السلام صادر شده باشند ، براى جمع ميان آنها ، اين گونه مى توان گفت كه همه چارپايانى كه پنج بار مَركب حُجّاج واقع شوند ، بهشتى مى گردند ؛ امّا شتر ، اين خصوصيت را دارد كه با سه بار مركب شدن در سفر حج ، بهشتى مى گردد و اگر شترى هفت بار در سفر حج ، مركب قرار گيرد ، علاوه بر اين كه خودش بهشتى مى گردد ، نسلش هم بركت مى يابد . بررسى بنيادى در باره حشر حيوانات ، در مبحث معاد ، خواهد آمد ، إن شاء اللّه !

.

۴ / ۱۹أَسواقُ الجَنَّةِ۶۷۴۰.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ فِي الجَنَّةِ لَسُوقا يَأْتُونَها كُلَّ جُمُعَةٍ، فَتهُبُّ رِيحُ الشِّمالِ، فَتَحْثُو فِي وُجُوهِهِمْ وَثِيَابِهِمْ، فَيَزْدادُونَ حُسْنا وَجَمالاً، فَيَرْجِعُونَ إلى أَهْليهِمْ وَقَدِ ازْدَادُوا حُسْنا وَجَمالاً، فَيَقُولُ لَهُمْ أَهْلُوهُمْ : وَاللّهِ لَقَدِ ازْدَدْتُمْ بَعْدَنَا حُسْنا وَجَمالاً! فَيَقُولُونَ : وَأَنْتُمْ وَاللّهِ لَقَدِ ازْدَدْتُمْ بَعْدَنا حُسْنا وَجَمالاً . ⁽¹⁾۶۷۳۹.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ فِي الجَنَّةِ سُوقا ما فِيها بَيعٌ وَلا شِراءٌ، إِلّا الصُّوَرُ مِن النِّساءِ وَالرِّجالِ ، فَإِذا اشتَهى الرَّجُلُ ، صُورَةً دَخَلَ فِيها، وَإِنَّ فِيها لَمَجْمَعا لِلحُورِ العِينِ ، يَرفَعنَ أَصواتا لَم يَرَ الخَلائِقُ مِثلَها، يَقُلنَ : «نَحنُ الخالِداتُ فَلا نَبِيدُ ، وَنَحْنُ الرّاضِياتُ فَلا نَسخَطُ ، وَنَحنُ النّاعِماتُ فَلا نَبأَسُ ، فَطُوبى لِمَن كانَ لنا وَكُنّا لَهُ » . ⁽²⁾۶۷۳۸.فاطمه عليهاالسلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ فِي الجَنَّةِ أَسواقا، لا شِراءَ فِيها وَلا بَيعَ ، يَجتَمِعُونَ فِيها حَلَقا حَلَقا ، يَتَذاكَرُونَ كَيفَ كانَتِ الدُّنيا ، وَكَيفَ كانَت عِبادَةُ الرَّبِّ ، وَكَيفَ كانَ فُقَراءُ الدُّنيا وَأَغنِياؤُها ، وَكَيفَ كانَ المَوتُ ، وَكَيفَ صِرنا بَعدَ طُولِ البِلى ⁽³⁾إِلَى الجَنَّةِ! ⁽⁴⁾.

۴ / ۱۹ بازارهاى بهشت

۴ / ۱۹بازارهاى بهشت۶۷۳۹.الإمام الصادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، بازارى است كه هر جمعه به آن جا مى روند . آن گاه باد شمال ، وزيدن مى گيرد و بر چهره ها و جامه هاى آنان مى خورد و بر زيبايى و جمالشان افزوده مى شود ، و چون زيباتر و قشنگ تر از گذشته به نزد خانواده هاى خويش باز مى گردند ، خانواده شان به آنها مى گويند : «به خدا كه بعد از [ رفتن از نزد ]ما ، زيباتر و قشنگ تر شده ايد! » و آنها مى گويند : به خدا كه شما هم بعد از رفتن ما قشنگ تر و زيباتر شده ايد!۶۷۳۸.فاطمة عليهاالسلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، بازارى است كه در آن ، خريد و فروشى نيست ؛ بلكه تمثال هايى از زنان و مردان است و هر گاه مردْ تمثالى بخواهد ، به آن بازار مى رود . در آن جا انجمنى از حور العين است ـ كه خلايق ، نظير آنها را نديده اند ـ كه فرياد مى زنند و مى گويند : «ما جاودانگانى هستيم كه هرگز از بين نمى رويم . ما هماره خوش حاليم و هرگز ناراحت نمى شويم . ما نازپروردگانى هستيم كه هرگز گَرد بينوايى بر ما نمى نشيند . پس خوشا به حال كسى كه از آنِ ما باشد و ما از آنِ او باشيم ! ».۶۷۳۷.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، بازارهايى است ، امّا نه براى خريد و فروش ؛ بلكه بهشتيان در آنها گروه گروه گرد هم مى نشينند و با يكديگر سخن مى گويند ، از اين كه دنيا چگونه بود و چگونه پروردگار را عبادت مى كردند و تهى دستان و توانگران دنيا ، چگونه بودند و مُردن چگونه بود و چگونه بعد از آن كه مدّت ها بدنشان پوسيده شده بود ، به بهشت آمدند.

.

۴ / ۲۰طَعامُ أَهلِ الجَنَّةِالكتاب«مَّثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِى وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ أُكُلُهَا دَائِمٌ وَ ظِـلُّهَا تِلْكَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَواْ وَّ عُقْبَى الْكَـفِرِينَ النَّارُ ». ⁽¹⁾

الحديث۶۷۳۴.الإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّكَ لَتَنظُرُ إِلى الطَّائِرِ فِي الجَنَّةِ فَتَشتَهِيهِ ، فَيَخِرُّ مَشوِيّا بَينَ يَدَيكَ . ⁽²⁾۶۷۳۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ الرَّجُلَ لَيَشتَهِي الطَّيرَ فِي الجَنَّةِ فَيَجِيءُ مِثلَ البُختِيِ ⁽³⁾حَتَّى يَقَعَ عَلَى خِوانِهِ ، لَم يُصِبهُ دُخانٌ ، وَلَم تَمَسَّهُ نارٌ ، فَيَأكُلُ مِنهُ حَتَّى يَشبَعَ ، ثُمَّ يَطِيرُ . ⁽⁴⁾۶۷۳۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :أَمّا أَوَّلُ طَعامٍ يَأكُلُهُ أَهلُ الجَنَّةِ فَزِيادَةُ كَبِدِ الحُوتِ . ⁽⁵⁾۶۷۳۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :صحيح مسلم عن جابر عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ يَأكُلُونَ فِيها وَيَشرَبُونَ ، وَلا يَتفِلُونَ ⁽⁶⁾

وَلا يَبُولُونَ وَلا يَتَغَوَّطُونَ وَلا يَمتَخِطُونَ .

قالُوا : فَما بالُ الطَّعامِ؟ قالَ : جُشاءٌ ⁽⁷⁾وَرَشحٌ كَرَشحِ المِسكِ ، يُلهَمُونَ التَّسبِيحَ وَالتَّحمِيدَ ، كَما تُلهَمُونَ النَّفَسَ . ⁽⁸⁾.

۴ / ۲۰ خوراك بهشتيان

۴ / ۲۰خوراك بهشتيانقرآن«وصف بهشتى كه به پرهيزگاران وعده داده شده ، [ اين است كه ] از زير [ درختانِ ]آن نهرها روان اند [ و ] ميوه و سايه اش پايدار است . اين است فرجام كسانى كه پرهيزگارى كرده اند و فرجام كافران ، آتش است».

حديث۶۷۳۲.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، پرنده اى را مى بينى و هوس آن مى كنى . بلافاصله برشته شده در برابرت مى افتد !۶۷۳۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :انسان در بهشت ، هوس [ گوشت ] پرنده اى مى كند . آن پرنده به سرعتِ شتر خراسانى ⁽¹⁾مى آيد و بر سفره او مى افتد ، بدون آن كه دود و آتشى به آن رسيده باشد . او از آن مى خورد و چون سير شد ، دوباره آن پرنده پرواز مى كند !۶۷۳۰.الأمالي للمفيد عن سلمان الفارسي :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نخستين غذايى كه بهشتيان مى خورند ، زياده جگر ماهى است.۶۷۲۹.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ ) صحيح مسلمـ به نقل از جابر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «بهشتيان ، در بهشت مى خورند و مى نوشند ؛ ولى نه آب دهان مى اندازند ، نه ادرار و نه مدفوع مى كنند و نه ترشّحات بينى دارند» .

گفتند : پس غذا چه مى شود؟

فرمود : «آروغ مى شود و تراوشى مانند تراوش مُشك . به آنها تسبيح و تحميد الهام مى شود ، همان گونه كه نفَس به آنها داده مى شود» .

.

۶۷۲۸.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لَمّا سَأَلَهُ عبدُ اللّهِ بنُ سَلامٍ : أَخبِرنِي عَن أَهلِ الجَنَّةِ يَأكُلُونَ وَيَشرَبُونَ وَلا يَتَغَوَّطُونَ وَلا يَبُولُونَ؟ ـ: نَعَم يَابنَ سَلامٍ ، مَثَلُهُم فِي الدُّنيا كَمَثَلِ الجَنِينِ فِي بَطنِ أُمِّهِ ، يَأكُلُ مِمّا تَأكُلُ أُمُّهُ ، وَيَشْرَبُ مِمّا تَشرَبُهُ ، وَلا يَبُولُ وَلا يَتَغَوَّطُ ، وَلَو راثَ فِي بَطنِها وَبالَ لَانشَقَّ بَطنُها . ⁽¹⁾۶۷۲۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلامـ لَمّا سَأَلَهُ النَّصرانِيُ : أَخبِرنِي عَن أَهلِ الجَنَّةِ كَيفَ صارُوا يَأكُلُونَ وَلا يَتَغَوَّطُون ، أَعطِنِي مَثَلَهُم فِي الدُّنيا؟ ـ: هَذا الجَنِينُ فِي بَطنِ أُمِّهِ ، يَأكُلُ مِمّا تَأكُلُ أُمُّهُ وَلا يَتَغَوَّطُ ! ⁽²⁾۴ / ۲۱شَرابُ أَهلِ الجَنَّةِالكتاب«يُطَافُ عَلَيْهِم بِكَأْسٍ مِّن مَّعِينٍ * بَيْضَاءَ لَذَّةٍ لِّلشَّـرِبِينَ * لَا فِيهَا غَوْلٌ وَ لَا هُمْ عَنْهَا يُنزَفُونَ». ⁽³⁾

«وَ يُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنجَبِيلاً». ⁽⁴⁾

«وَ سَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا». ⁽⁵⁾

«إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِن كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا». ⁽⁶⁾

.

۴ / ۲۱ نوشيدنى بهشتيان

۶۷۲۶.الإمام الصادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در پاسخ اين سؤال عبد اللّه بن سلام كه : به من خبر دهيد كه اهل بهشت ، چگونه مى خورند و مى آشامند ؛ امّا مدفوع و ادرار ، دفع نمى كنند ـ: آرى ، اى پسر سلام ! نمونه آنها در دنيا ، جنين در شكم مادرش است كه از آنچه مادرش مى خورد و مى آشامد ، او هم مى خورد و مى آشامد ؛ امّا ادرار و مدفوع نمى كند ، كه اگر در شكم مادرش ادرار و مدفوع مى كرد ، شكم مادرش پاره مى شد.۶۷۲۵.عنه عليه السلام :امام باقر عليه السلام ـ در پاسخ اين پرسش نصرانى كه گفت :به من بگو كه چگونه اهل بهشت ، با آن كه غذا مى خورند ، چيزى دفع نمى كنند . نمونه آنها را در دنيا برايم باز گو ـ : اين جنينى كه در شكم مادرش است . از غذايى كه مادرش مى خورد ، او هم مى خورد ؛ امّا مدفوع نمى كند .۴ / ۲۱نوشيدنى بهشتيانقرآن«جامى از باده ناب ، بر گردشان گردانده مى شود ؛ [ باده اى ]سخت سپيد كه به نوشندگان ، لذّتى [ خاص ] مى دهد . نه در آن ، فساد عقل است و نه ايشان از آن به بدمستى مى افتند».

«و در آن جا از جامى كه آميزه زنجبيل دارد ، به آنها مى نوشانند».

«و پروردگارشان شرابى پاك كننده به آنان مى نوشاند».

«همانا نيكان از جامى مى نوشند كه آميزه اى از كافور دارد».

.

الحديث۶۷۱۶.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ فِي قَولِهِ تَعالَى : «وَ مِزَاجُهُو مِن تَسْنِيمٍ» ⁽¹⁾ـ: هُوَ أَشرَفُ شَرابٍ فِي الجَنَّةِ يَشرَبُهُ مُحَمَّدٌ وَآلُ مُحَمَّدٍ ، وَهُمُ المُقَرَّبُونَ السَّابِقُونَ : رسولُ اللّهِ وَعَلِيُ بنُ أَبِي طالِبٍ وَالأَئِمَّةُ وَفاطِمَةُ وَخَدِيجَةُ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِم وَعَلى ذُرِّيَّتِهُمُ الَّذِين اتَّبَعُوهُم بِإِيمانٍ ـ يَتَسَنَّمُ عَلَيهِم مِن أَعالِي دُورِهِم . ⁽²⁾۶۷۱۵.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ عَلِيّا أَوَّلُ مَن يَشرَبُ مِنَ السَّلسَبِيلِ وَالزَّنجَبِيلِ ... وَإِنَّ لِعَلِيٍ وَشِيعَتِهِ مِنَ اللّهِ مَكانا يَغبِطُهُ بِهِ الأَوَّلُونَ وَالآخِرُونَ . ⁽³⁾۶۷۱۴.امام على عليه السلام :علل الشرائع عن عبد اللّه بن مرّة عن ثوبان :إِنَّ يَهُودِيّا جاءَ إِلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله فَقالَ لَهُ : يا مُحَمَّدُ ، أَسأَلُكَ فَتُخبِرُنِي! فَرَكَزَهُ ⁽⁴⁾ثَوبانُ بِرِجلِهِ وَقالَ لَهُ : قُل يا رَسُولَ اللّهِ! فَقالَ : لا أَدعُوهُ إِلّا بِما سَمّاهُ أَهلُهُ . فَقالَ : أَرَأَيتَ قولَهُ عز و جل : «يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّمَـوَ تُ» ⁽⁵⁾أَينَ النّاسُ يَومَئِذٍ؟ قالَ : فِي الظُّلمَةِ دُونَ المَحشَرِ ، قالَ : فَما أَوَّلُ ما يَأكُلُ أَهلُ الجَنَّةِ إِذا دَخَلُوها؟ قالَ : كَبِدُ الحُوتِ ، قالَ : فَما شَرابُهُم عَلى أَثَرِ ذَلِكَ؟ قالَ : السَّلسَبِيلُ . قالَ : صَدَقتَ . ⁽⁶⁾.

حديث۶۷۱۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «و آميزه اش از تسنيم است» ـ: آن ، بهترين نوشيدنى بهشت است و محمّد و خاندان محمّد ، آن را مى آشامند و ايشان اند آن مقرّبانِ پيشتاز : پيامبر خدا و على بن ابى طالب و امامان و فاطمه و خديجه ـ كه درودهاى خدا بر ايشان باد و بر فرزندان ايشان كه با ايمان از آنان پيروى كردند ـ اين نوشيدنى ، از فراز خانه شان برايشان فرو مى ريزد.۶۷۱۷.الإمام الكاظم عليه السلام ( ـ في بَيانِ جُنودِ العَقلِ وَالجَهلِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على ، نخستين كسى است كه از سلسبيل و زنجبيل مى نوشد ... . على و شيعيان او ، چنان مقامى در نزد خداوند دارند كه همه جهانيان بر آن غبطه مى خورند.۶۷۱۶.الإمام الصادق عليه السلام :علل الشرائعـ به نقل از عبد اللّه بن مُرّه ـ: مردى يهودى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت : اى محمّد ! پرسش هايى از تو دارم . پاسخ آنها را به من بگو .

ثوبان با پايش بر او زد و گفت : بگو : اى پيامبر خدا !

يهودى گفت : من او را جز با همان نامى كه خانواده اش بر او نهاده اند ، نمى خوانم .

آن گاه گفت : خداوند عز و جل گفته است : «روزى كه زمين به غير اين زمين ، و آسمان ها [ به غير اين آسمان ها ] تبديل مى شوند» ، در آن روز ، مردم كجايند ؟

فرمود : «در تاريكىِ پيش از محشر » .

گفت : نخستين چيزى كه اهل بهشت پس از ورود به آن مى خورند ، چيست؟

فرمود : «كبد ماهى » .

گفت : در پى آن ، چه مى نوشند؟

فرمود : «سلسبيل » .

گفت : درست گفتى. .

۶۷۱۵.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :سَيِّدُ شَرابِ الجَنَّةِ الماءُ . ⁽¹⁾۶۷۱۴.الإمام عليّ عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلام :تَسنِيمٌ أَشرَفُ شَرابٍ فِي الجَنَّةِ ، يَشرَبُهُ مُحَمَّدٌ وَآلُ مُحَمَّدٍ صِرفا ، وَيُمزَجُ لِأَصحابِ اليَمِينِ وَلِسائِرِ أَهلِ الجَنَّةِ . ⁽²⁾۶۷۱۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلامـ فِي تَفسِيرِ قَولِهِ تَعالى : «وَ سَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا» ـ: يُطَهِّرُهُم عَن كُلِّ شَيءٍ سِوىَ اللّهِ ، إِذ لا طاهِرَ مِن تَدَنُّسٍ بِشَيءٍ مِنَ الأَكوانِ إِلّا اللّهُ . ⁽³⁾۴ / ۲۲ثيابُ أهلِ الجَنَّةِالكتاب«جَنَّـتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ». ⁽⁴⁾

«عَــلِيَهُمْ ثِيَابُ سُندُسٍ خُضْرٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ وَ حُلُّواْ أَسَاوِرَ مِن فِضَّةٍ». ⁽⁵⁾

«إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ جَنَّـتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤًا وَ لِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ». ⁽⁶⁾

.

۴ / ۲۲ جامه هاى بهشتيان

۶۷۱۰.الإمام الباقر عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين نوشيدنى بهشت ، آب است.۶۷۰۹.امام زين العابدين عليه السلام :امام باقر عليه السلام :تسنيم ، عالى ترين نوشيدنى بهشت است . محمّد و خاندان محمّد ، خالص آن را مى آشامند و براى دست راستى ها و ديگر بهشتيان ، آميخته مى شود.۶۷۰۸.امام على عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در تفسير اين سخن خداى بلندمرتبه : «و پروردگارشان به آنان نوشيدنىِ پاك كننده مى نوشاند» ـ: آنان را از هر چيزى جز خدا پاك [ و خالص ]مى گرداند ؛ زيرا جز خدا هيچ موجودى نيست كه از آلودگى به چيزى از طبايع ، پاك باشد.۴ / ۲۲جامه هاى بهشتيانقرآن«باغ هايى جاويدان كه بهشتيان وارد آنها مى شوند و در آن جا به دستبندهايى از طلا و مرواريد ، آراسته مى شوند و لباسشان در آن جا پرنيان است».

«بهشتيان را جامه هاى ابريشمىِ سبز و ديباى ستبر ، در بَر است و زيور آنان ، دستبندهاى سيمين است».

«خدا كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند ، در باغ هايى كه در آنها جويبارها روان است ، در مى آورد . در آن جا با دستبندهايى از طلا و مرواريد ، آراسته مى شوند و لباسشان در آن جا از پرنيان است».

.

الحديث۶۷۰۸.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن لَبِسَ الحَرِيرَ فِي الدُّنيا فَلَن يَلبَسهُ فِي الآخِرَةِ . ⁽¹⁾۶۷۰۷.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :لَو أَنَّ ثَوبا مِن ثِيابِ أَهلِ الجَنَّةِ نُشِرَ اليَومَ فِي الدُّنيا لَصَعِقَ مَن يَنظُرُ إِلَيهِ وَما حَمَلَتهُ أَبصارُهُم! ⁽²⁾۶۷۰۶.عنه عليه السلام :مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن عمرو بن العاص :قامَ رَجُلٌ فَقالَ : يا رَسُولَ اللّهِ! أَرَأَيتَ ثِيابَ أَهلِ الجَنَّةِ ، أَتُنسَجُ نَسجا أَم تَشَقَّقُ مِن ثَمَرِ الجَنَّةِ؟ قالَ : فَكَأَنَّ القَومَ تَعَجَّبُوا مِن مَسأَلَةِ الأَعرابِيِ! فَقالَ : ما تَعجَبُونَ مِن جاهِلٍ يَسأَلُ عالِما! قالَ : فَسَكَتَ هُنَيَّةً ، ثُمَّ قالَ : أَينَ السّائِلُ عَن ثِيابِ الجَنَّةِ؟ قالَ : أَنا. قالَ : لا ، بَل تَشَقَّقُ مِن ثَمَرِ الجَنَّةِ . ⁽³⁾۶۷۰۵.عنه عليه السلام :المعجم الأوسط عن جابر :جاءَ أَعرابِيٌّ إِلى رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، فَقالَ : يا رَسُولَ اللّهِ ، ثِيابُنا فِي الجَنَّةِ نَنسَجُها بِأَيدِينا ؟ قالَ : فَضَحِكَ القَومُ ، فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : بِمَ تَضحَكُونَ ؟ مِن جاهِلٍ يَسأَلُ عالِما ؟ لا يا أَعرابِيُّ ، وَلَكِنَّها تَشَقَّقُ عَنها ثَمَراتُ الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾.

حديث۶۷۰۳.الإمام عليّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كسى كه در دنيا پرنيان بپوشد ، در آخرت هرگز آن را نخواهد پوشيد.۶۷۰۲.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر امروز جامه اى از جامه هاى بهشتيان در دنيا باز شود ، كسانى كه آن را ببينند ، از هوش مى روند و چشمانشان ديدن آن را تاب نمى آورد .۶۷۰۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به على عليه السلام ـ ) مسند ابن حنبلـ به نقل از عبد اللّه بن عمرو بن عاص ـ: مردى برخاست و گفت : اى پيامبر خدا ! آيا جامه هاى اهل بهشت ، بافتنى اند يا از ميوه هاى بهشت ، پديد مى آيند ؟

گويا حاضران از سؤال مرد باديه نشين تعجّب كردند . پس گفت : گويا از نادانى كه سؤال عالمانه مى كند ، تعجّب نموديد!

پيامبر صلى الله عليه و آله اندكى سكوت كرد و سپس فرمود : «كجاست آن كه از جامه هاى بهشت پرسيد؟» .

مرد گفت : منم .

فرمود : «نه ؛ بلكه از ميوه هاى بهشت ، پديد مى آيند» .۶۷۰۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المعجم الأوسطـ به نقل از جابر ـ: باديه نشينى خدمت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد و گفت : اى پيامبر خدا ! جامه هايمان را در بهشت با دست خود مى بافيم؟

حاضران خنديدند .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «به چه مى خنديد؟ از نادانى كه عالمانه مى پرسد؟ نه ـ اى اعرابى ـ ؛ بلكه از آن جامه ها ميوه هاى بهشت ، ساخته مى شوند» . .

۶۶۹۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبل عن أبي سعيد الخدري عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله :طُوبى لِمَن رَآنِي وَآمَنَ بِي ، ثُمَّ طُوبى ثُمَّ طُوبى ثُمَّ طُوبى لِمَن آمَنَ بِي وَلَم يَرَنِي . قالَ لَهُ رَجُلٌ : وَما طُوبى؟ قالَ : شَجَرَةٌ فِي الجَنَّةِ مَسِيرَةَ مِئَةِ عامٍ ، ثيِابُ أَهلِ الجَنَّةِ تَخرُجُ مِن أَكمامِها . ⁽¹⁾۶۶۹۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلامـ فِي قَولِهِ تَعالَى : «عَــلِيَهُمْ ثِيَابُ سُندُسٍ» ـ: تَعلُوهُمُ الثِّيابُ فَيَلبَسُونَها . ⁽²⁾۴ / ۲۳حُليُّ أَهلِ الجَنَّةِالكتاب«أُوْلَـائِكَ لَهُمْ جَنَّـتُ عَدْنٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهِمُ الْأَنْهَـرُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَ يَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِّن سُندُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ مُّتَّكِئينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا». ⁽³⁾

الحديث۶۶۸۶.الإمام الصادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ فِي وَصفِ أَهلِ الجَنَّةِ ـ: إِنَّ عَلَيهِمُ التِّيجانَ ، إِنَّ أَدنَى لُؤلُؤَةٍ مِنها لَتُضِيءُ ما بَينَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ . ⁽⁴⁾.

۴ / ۲۳ زيورهاى بهشتيان

۶۶۷۹.امام على عليه السلام :مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو سعيد خُدرى ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «طوبا ، از آنِ كسى باد كه مرا ديد و به من ايمان آورد ، و طوبا و طوبا و طوبا ، از آنِ كسى باد كه مرا نديد و به من ايمان آورد !» .

مردى گفت : طوبا چيست؟

فرمود : «درختى است در بهشت به مسافت صد سال راه ، و جامه هاى بهشتيان از كاسه گُل هاى آن بيرون مى آيند» .۶۶۸۰.امام على عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «جامه هاى ابريشمى در برِ ايشان است» ـ: اين جامه ها بر فراز سر بهشتيان مى آيند و بهشتيان ، آنها را مى پوشند.۴ / ۲۳زيورهاى بهشتيانقرآن«آنان اند كه بهشت هاى جاويدان به ايشان اختصاص دارد كه در آنها جويبارها روان است . آن جا با دستبندهايى از طلا آراسته مى شوند و جامه هايى سبز از پرنيانِ نازك و ابريشمِ ستبر مى پوشند . در آن جا بر تخت ها تكيه مى زنند . چه خوش پاداشى و چه نيكو تكيه گاهى!».

حديث۶۶۸۶.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در وصف بهشتيان ـ: بر سر آنان ، تاج هايى است كه [ درخشش ]پست ترين مرواريدِ آنها از مشرق تا مغرب را روشن مى سازد.

.

۶۶۸۷.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :لَو أَنَّ مَا يُقِلُّ ظُفرٌ مِمّا فِي الجَنَّةِ بَدا لَتَزَخرَفَت لَهُ ما بَينَ خَوافِقِ ⁽¹⁾السَّماواتِ وَالأَرضِ ، وَلَو أَنَّ رَجُلاً مِن أَهلِ الجَنَّةِ اطَّلَعَ فَبَدا أَساوِرُهُ لَطَمَسَ ضَوءَ ⁽²⁾الشَّمسِ كَما تَطمِسُ الشَّمسُ ضَوءَ النُّجُومِ . ⁽³⁾۶۶۸۸.عنه عليه السلام :تفسير ابن كثير عن أبي امامة :إِنَّ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَدَّثَهُم وَذَكَر حُلِيَّ أَهلِ الجَنَّةِ ، فَقالَ : مُسَوَّرُونَ بِالذَّهَبِ وَالفِضَّةِ ، مُكَلَّلَةٌ بِالدُّرِّ ، وَعَلَيهِم أَكالِيلُ مِن دُرٍّ وَياقُوتٍ مُتواصِلَةٍ ، وَعَلَيهِم تاجٌ كَتاجِ المُلُوكِ ، شَبابٌ ، جُردٌ ، مُردٌ ، مُكَحَّلُونَ . ⁽⁴⁾۶۶۸۹.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :تَبلُغُ حِليَةُ أَهلِ الجَنَّةِ مَبلَغَ الوَضُوءِ . ⁽⁵⁾۶۶۹۰.عنه عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :إِنَّ المُؤمِنَ لَيَتَنَعَّمُ بِتَسبِيحِ الحُلِيِّ عَلَيهِ فِي الجَنَّةِ ، فِي كُلِّ مَفصِلٍ مِنَ المُؤمِنِ فِي الجَنَّةِ ثَلاثَةُ أَساوِرَ مِن ذَهَبٍ وَفِضَّةٍ وَلُؤلُؤٍ . ⁽⁶⁾۴ / ۲۴أَزواجُ أَهلِ الجَنَّةِالكتاب«وَ لَهُمْ فِيهَا أَزْوَ جٌ مُّطَهَّرَةٌ». ⁽⁷⁾

«إِنَّـا أَنشَأْنَـهُنَّ إِنشَاءً * فَجَعَلْنَـهُنَّ أَبْكَارًا * عُرُبًا أَتْرَابًا». ⁽⁸⁾

«فِيهِنَّ قَـصِرَ تُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنسٌ قَبْلَهُمْ وَ لَا جَانٌّ». ⁽⁹⁾

.

۴ / ۲۴ همسران بهشتيان

۶۶۹۲.الإمام الكاظم عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر به اندازه سر ناخنى از آنچه در بهشت است ، [ در دنيا ]آشكار گردد ، كران تا كران [ يا شرق تا غربِ ] آسمان ها و زمين از آن مزّين مى شود ، و اگر مردى از بهشتيان [ به دنيا ] سَرَك كشد و دستبندهايش نمايان گردد ، [ روشنايى درخششِ آن ، ] نور خورشيد را محو مى سازد ، چنان كه خورشيد ، نور ستارگان را محو مى سازد.۶۶۹۳.الإمام الرضا عليه السلام :تفسير ابن كثيرـ به نقل از ابو اُمامه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله براى آنان سخن گفت و از زيورهاى بهشتيان ياد كرد و فرمود : «دستبندهايشان از زر و سيم و مرواريدنشان است . بر سرهايشان حلقه هايى از دُر و ياقوتِ به هم پيوسته و تاج هايى چون تاج شاهان است . جوانانى هستند با رخسارها و بدن هايى صاف و عارى از مو ، و چشمانى سرمه كشيده» .۶۶۹۴.عنه عليه السلام ( ـ فِي الفِقهِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :زيور بهشتيان [ در دست هايشان ] ، تا جايگاه وضويشان ( آرنج ) مى رسد.۶۶۹۵.الإمام الصادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :مؤمن در بهشت ، از زيورهاى تسبيحگو برخوردار است . در هر بندى از [ بدن ] مؤمن در بهشت ، سه دستبند طلا و نقره و مرواريد قرار دارد.۴ / ۲۴همسران بهشتيانقرآن«و ايشان را در آن جا ، همسران پاك است».

«ما ايشان را پديد آورديم پديد آوردنى . پس ايشان را دوشيزه قرار داديم شوى دوست همسال».

«در آن [ باغ ها ، دلبرانى ] فروهشته نگاه اند كه دست هيچ اِنس و جنّى پيش از ايشان به آنها نرسيده است».

.

الحديث۶۶۹۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ فِي قَولِهِ تَعالى : «وَ لَهُمْ فِيهَا أَزْوَ جٌ مُّطَهَّرَةٌ» قالَ ـ: مِنَ الحَيضِ وَالغائِطِ وَالنُّخامَةِ ⁽¹⁾وَالبُزاقِ . ⁽²⁾۶۸۰۶.الإمام الحسين عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خُلِقَ الحُورُ العِينُ مِن تَسبِيحِ المَلائِكَةِ ، فَلَيسَ فِيهِنَّ أَذًى ، قالَ اللّهُ عز و جل : «إِنَّـا أَنشَأْنَـهُنَّ إِنشَاءً * فَجَعَلْنَـهُنَّ أَبْكَارًا * عُرُبًا» عَوَاشِقَ لِأَزواجِهِنَّ «أَتْرَابًا» . ⁽³⁾۶۸۰۷.الإمام زين العابدين عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) عنه صلى الله عليه و آلهـ فِي قَولِهِ تَعالى : «فِيهِنَّ خَيْرَ تٌ حِسَانٌ» ⁽⁴⁾ـ: خَيراتُ الأَخلاقِ ، حِسانُ الوُجُوهِ . ⁽⁵⁾۶۸۰۸.عنه عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) عنه صلى الله عليه و آلهـ فِي قَولِهِ تَعالى : «إِنَّـا أَنشَأْنَـهُنَّ إِنشَاءً» ـ: إِنَّ مِن المُنشَآتِ الَّتِي كُنَّ فِي الدُّنيا عَجائِزَ عُمشا ⁽⁶⁾رُمصا . ⁽⁷⁾.

حديث۶۸۰۴.امام على عليه السلام ( ـ در نامه اش به اَشتر نخعى، آن گاه كه او را والى ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «و ايشان را در آن جا ، همسران پاك است» ـ: [ پاك ] از حيض و مدفوع و خلط حلق و آب دهان.۶۸۰۵.امام على عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حور العين از تسبيح فرشتگان ، آفريده شده اند . بنا بر اين ، در آنان ، اذيّتى وجود ندارد . خداى عز و جلفرموده است : «ما ايشان را پديد آورديم پديد آوردنى . پس ، ايشان را دوشيزگانى شوهردوست » : عاشق شوهرانشان «و همسال قرار داديم» .۶۸۰۶.امام حسين عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه كه : «در آن جا زنانى خوب و نيكويند» ـ: خوب در اخلاق ، نيكو در رخسار.۶۸۰۷.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «ما ايشان را پديد آورديم پديد آوردنى» ـ: برخى از اين دختركانِ پديد آورده شده ، همان زنانى هستند كه در دنيا پير و فرتوت بوده اند و از چشمانشان هميشه چرك مى آمده است. .

۶۸۰۸.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :الكَواعِبُ : الفَتَياتُ النَّواهِدُ ، أَترابا : المُستَوِياتُ القَدُّ عَلى مِيلادٍ واحِدٍ وَسِنٍّ واحِدٍ . ⁽¹⁾۶۸۰۹.امام زين العابدين عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أهلَ الجَنَّةِ إِذا جامَعُوا نِساءَهُم عادُوا أَبكارا. ⁽²⁾۶۸۱۰.عنه عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَزواجَ أَهلِ الجَنَّةِ لَيُغَنِّينَ أَزواجَهُنَّ بِأَحسَنِ أَصواتٍ «ما» سَمِعَها أَحَدٌ قَطُّ . ⁽³⁾۶۸۱۱.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ الحُورَ فِي الجَنَّةِ يَتَغَنَّينَ يَقُلْنَ :

نَحنُ الحُورُ الحِسانُهُدِينا لِأَزواجٍ كِرامٍ⁽⁴⁾۶۸۱۲.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ فِي الجَنَّةِ لَمُجتَمَعا لِلحُورِ العِينِ يَرفَعنَ بِأَصواتٍ لَم يَسمَعِ الخَلائِقُ مِثلَها . قالَ : يَقُلنَ : «نَحنُ الخالِداتُ فَلا نَبِيدُ ، وَنَحنُ النّاعِماتُ فَلا نَبْأَسُ ، وَنَحنُ الرّاضِياتُ فَلا نَسخَطُ ، طُوبى لِمَن كانَ لَنا وَكُنّا لَهُ» . ⁽⁵⁾.

۶۸۱۳.عنه عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :«الكَواعب» يعنى : دختركان نورسيده نارپستان . «أَترابا» يعنى : هم قد و هم سال.۶۸۱۴.الإمام عليّ عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اهل بهشت هر گاه با زنانشان نزديكى كنند ، دوباره باكره مى شوند.۶۸۱۵.الإمام الباقر عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همسران بهشتيان براى شوهرانشان با خوش ترين صداهايى كه هيچ كس هرگز آنها را نشنيده است ، آواز مى خوانند.۶۸۱۶.الإمام المهديّ عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حوريان بهشتى ، آواز مى خوانند و مى گويند:

ما سيه چشمان خوب روى

به شوهرانى ارجمند ، هديه گشته ايم .۶۸۱۰.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، انجمنى از حور العين است كه با آوازهايى كه خلايق ، نظير آنها را نشنيده اند ، مى خوانند و مى گويند : «ما جاودانگانيم و هرگز نابود نمى شويم . ما نازپروردگانيم و هرگز به درويشى نمى افتيم . ما همواره شادمانيم و هرگز ناشادمان نمى گرديم . خوشا به حال كسى كه از آنِ ماست و ما از آنِ اوييم !» . .

۶۸۱۱.امام زين العابدين عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :لَو أَنَّ حُورا أَطلَعَت إِصبَعا مِن أَصابِعِها ، لَوَجَدَ رِيحَها كُلُّ ذِي رُوحٍ . ⁽¹⁾۶۸۱۲.امام زين العابدين عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :لَو أَنَّ امرَأَةً مِن أَهلِ الجَنَّةِ اطَّلَعَت إِلَى أَهلِ الأَرضِ لَأَضاءَت ما بَينَهُما، وَلَمَلَأَتهُ رِيحا، وَلَنَصِيفُها ⁽²⁾عَلى رَأسِها خَيرٌ مِن الدُّنيا وَما فِيها. ⁽³⁾۶۸۱۳.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :لَو أَنَّ امرَأَةً مِن نِساءِ أَهلِ الجَنَّةِ اطَّلَعَت مِن سَماءِ الدُّنيا فِي لَيلَةٍ ظَلماءَ لَأَضاءَت لَها الأَرضُ أَفضَلَ مِمّا يُضِيءُ القَمَرُ لَيلَةَ البَدرِ ، وَلَوَجَدَ رِيحَ نَشرِها جَمِيعُ أَهلِ الأَرضِ . ⁽⁴⁾۶۸۱۴.امام على عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :لَو أَنَّ امرَأَةً مِن أَهلِ الجَنَّةِ أَشرَفَت إِلَى أَهلِ الأَرضِ لَمَلَأَتِ الأَرضَ رِيحَ مِسكٍ ، وَلَأَذهَبَت ضَوءَ الشَّمسِ وَالقَمَرِ . ⁽⁵⁾۶۸۱۵.امام باقر عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :نِساءُ أَهلِ الجَنَّةِ يُرى مُخُّ سُوقِهِنَّ مِن وَراءِ اللَّحمِ . ⁽⁶⁾.

۶۸۱۶.امام مهدى عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر حورى ، انگشتى از انگشتانش را نمايان سازد ، هر جاندارى بوى خوش آن را حس خواهد كرد.۶۸۱۷.الإمام زين العابدين عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر زنى از بهشتيان براى زمينيان نمايان گردد ، از آسمان تا زمين را روشن مى كند و عالم را آكنده از بوى [ خوش خود ] مى سازد . چارقد سر او از دنيا و هر آنچه در دنياست ، بهتر است.۶۸۱۸.عنه عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر زنى از زنان اهل بهشت ، در شبى تار در آسمان دنيا نمايان شود ، زمين از آن روشن مى گردد ، بيشتر از روشن شدنش به وسيله ماه شب چهارده ، و همه اهل زمين ، بوى خوش او را حس مى كنند.۶۸۱۹.عنه عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر زنى از بهشتيان بر مردم زمين نمايان شود ، زمين را از بوى مشك مى آكنَد و نور خورشيد و ماه را محو مى سازد.۶۸۲۰.الإمام الرضا عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :زنان بهشتى ، مغز ساق هايشان از پشت گوشت ، ديده مى شود. .

۶۸۲۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في مَكارِمِ الأَخلاقِ ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ الرَّجُلَ لَيَتَّكِئُ فِي الجَنَّةِ سَبعِينَ سَنَةً قَبلَ أَن يَتَحَوَّلَ ، ثُمَّ تَأتِيهِ امرَأَةٌ فَتَضرِبُ عَلى مَنكِبَيهِ ، فَيَنظُرُ وَجهُهُ فِي خَدِّها أَصفى مِنَ المِرآةِ ، وَإِنَّ أَدْنى لُؤلُؤَةٍ عَلَيها تُضِيءُ ما بَينَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ ، فَتُسَلِّمُ عَلَيهِ فَيَرُدُّ السَّلامَ ، وَيَسأَلُها : مَن أَنتِ؟ وَتَقُولُ : أَنا مِن المَزِيدِ ، وَإِنَّهُ لَيَكُونُ عَلَيها سَبعُونَ ثَوبا أَدناها مِثلُ النُّعمانِ مِن طُوبى ، فَيَنفُذُها بَصَرُهُ ، حَتَّى يَرى مُخَّ ساقِها مِن وَراءِ ذَلِكَ ، وَإِنَّ عَلَيها مِنَ التِّيجانِ ، إِنَّ أَدنى لُؤلُؤَةٍ فِيها لَتُضِيءُ ما بَينَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ . ⁽¹⁾۶۸۱۷.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) عنه صلى الله عليه و آلهـ فِي قَولِهِ تَعالى : «كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَ الْمَرْجَانُ» ⁽²⁾ـ: يَنظُرُ إِلى وَجهِهِ فِي خَدِّها أَصفى مِنَ المِرآةِ ، وَإِنَّ أَدنى لُؤلُؤَةٍ عَلَيها لَتُضِيءُ ما بَينَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ ، وَإِنَّها يَكُونُ عَلَيها سَبعُونَ ثَوبا يَنفُذُها بَصَرُهُ حَتَّى يَرى مُخَّ ساقِها مِن وَراءِ ذَلِكَ . ⁽³⁾۶۸۱۸.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ المَرأَةَ مِن نِساءِ أَهلِ الجَنَّةِ لَيُرى بَياضُ ساقِها مِن وَراءِ سَبعِينَ حُلَّةً حَتَّى يُرى مُخُّها ، وَذَلِكَ بِأَنَّ اللّهَ يَقُولُ : «كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَ الْمَرْجَانُ» فَأَمّا الياقُوتُ فَإِنَّهُ حَجَرٌ لَو أَدخَلتَ فِيهِ سِلكا ثُمَّ استَصفَيتَهُ لَرَأَيتَهُ مِن وَرائِهِ . ⁽⁴⁾۶۸۱۹.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) سنن الترمذي عن أنس عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله :يُعطَى المُؤمِنُ فِي الجَنَّةِ قُوَّةَ كَذا وَكَذا مِنَ الجِماعِ . قِيلَ : يا رَسولَ اللّهِ ، أَوَمَن يُطِيقُ ذَلِكَ؟ قالَ : يُعطَى قُوَّةَ مِائَةٍ . ⁽⁵⁾.

۶۸۲۰.امام رضا عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مرد ، در بهشت ، هفتاد سال تكيه مى دهد ، بدون آن كه صورتش را به طرفى برگرداند . سپس زنى نزد او مى آيد و به شانه اش مى زند و او صورتش را به طرف چهره آن زن ـ كه از آينه صاف تر است و كوچك ترين مرواريدش از مشرق تا مغرب را روشن مى سازد ـ ، بر مى گرداند . زن به او سلام مى كند و او جواب سلامش را مى دهد و مى پرسد : تو كيستى؟

او مى گويد : من از فزونى ام ⁽¹⁾.

بر تن آن زن ، هفتاد جامه از درخت طوبا پوشانده شده كه كمترين آنها ، مانند شقايق نعمان است . پس نگاه مرد از آنها نفوذ مى كند تا جايى كه از پشت آنها مغز ساق او را مى بيند . نيز تاج هايى بر سر دارد كه كوچك ترين مرواريد آنها ، از مشرق تا مغرب را روشن مى كند .۶۸۲۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ درباره فضايل اخلاقى ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «گويا ياقوت و مرجان اند» ـ: به گونه او ( حورى ) مى نگرد كه از آينه صاف تر است و پست ترين مرواريدى كه بر اوست ، از مشرق تا مغرب را روشن مى كند . نيز هفتاد جامه بر تن اوست كه نگاهش از آنها عبور مى كند ، به طورى كه از پشت آنها مغز ساق او را مى بيند.۶۸۲۲.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ مِن وَصِيَّةٍ طَويلَةٍ أوصى بِها أبا ذَرٍّ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :زن بهشتى ، سپيدىِ ساقش از پس هفتاد جامه نمايان است ، به طورى كه مغزِ [ ساقِ پاى ] او ديده مى شود . دليلش اين است كه خداوند مى فرمايد : «گويا ياقوت و مرجان اند» . ياقوت ، سنگى است كه اگر رشته نخى را داخل آن قرار دهى و سپس آن را صيقل دهى ، آن نخ ديده مى شود.۶۸۲۳.الإمام عليّ عليه السلام :سنن الترمذىـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «در بهشت به مؤمن ، فلان و بهمان اندازه نيروى مجامعت داده مى شود» .

يكى گفت : اى پيامبر خدا ! آيا كسى توان آن را دارد؟

فرمود : «نيروى صد [ مرد ] به او داده مى شود» . .

۶۸۲۴.الإمام عليّ عليه السلام :المعجم الكبير عن ام سلمة :قُلتُ : يا رَسُولَ اللّهِ ، أَخبِرنِي عَن قَولِ اللّهِ : «وَ حُورٌ عِينٌ» ⁽¹⁾؟ قالَ : حُورٌ بِيضٌ عِينٌ ضِخامُ العُيُونِ شُقرُ الجَرداء بِمَنزِلَةِ جَناحِ النُّسُورِ .

قُلتُ : يا رَسُولَ اللّهِ ، أَخبِرنِي عَن قَولِهِ : «كَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَّكْنُونٌ» ⁽²⁾؟ قالَ : صَفاؤُهُنَّ صَفاءُ الدُّرِّ فِي الأَصدافِ الَّتِي لَم تَمَسَّهُ الأَيدِي .

قُلتُ : يا رَسُولَ اللّهِ ، أَخبِرنِي عَن قَولِهِ : «فِيهِنَّ خَيْرَ تٌ حِسَانٌ» ؟ قالَ : خَيراتُ الأَخلاقِ ، حِسانُ الوُجُوهِ .

قُلتُ : يا رَسُولَ اللّهِ ، أَخبِرنِي عَن قَولِهِ : «كَأَنَّهُنَّ بَيْضٌ مَّكْنُونٌ» ⁽³⁾؟ قالَ : رِقَّتُهُنَّ كَرِقَّةِ الجِلدِ الَّذِي رَأَيتِ فِي داخِلِ البَيضَةِ مِمّا يَلِي القِشرَ وَهُوَ الغِرقِئُ .

قُلتُ : يا رَسُولَ اللّهِ ، أَخبِرني عَن قَولِهِ : «عُرُبًا أَتْرَابًا» ؟ قالَ : هُنَّ اللَّواتِي قُبِضنَ فِي دارِ الدُّنيا عَجائِزَ ، رُمصَا ⁽⁴⁾شُمطَا ⁽⁵⁾، خَلَقَهُنَّ اللّهُ بَعدَ الكِبَرِ فَجَعَلَهُنَّ عَذارى عُرُبا مُتَعَشَّقاتٍ مُحَبَّباتٍ ، أَترابا عَلى مِيلادٍ واحِدٍ .

قُلتُ : يا رَسُولَ اللّهِ ، أَنِساءُ الدُّنيا أَفضَلُ أَمِ الحُورُ العِينُ؟ قالَ : بَل نِساءُ الدُّنيا أَفضَلُ مِنَ الحُورِ العِينِ كَفَضلِ الظِهارَةِ عَلَى البِطانَةِ .

قُلتُ : يا رَسُولَ اللّهِ ، وَبِما ذاكَ؟ قَالَ : بِصَلاتِهِنَّ وَصِيامِهِنَّ وَعِبادَتِهِنَّ اللّهَ ، أَلبَسَ اللّهُ وُجُوهَهُنَّ النُّورَ ، وَأَجسادَهُنَّ الحَرِيرَ ، بِيضَ الأَلوانِ ، خُضرَ الثِّيابِ ، صَفراءَ الحُلِيِّ ، مَجامِرُهُنَّ الدُّرُّ، وَأَمشاطُهُنَّ الذَّهَبُ ، يَقُلنَ : «أَلا نَحنُ الخالِداتُ فَلا نَمُوتُ أَبَدا ، وَنَحنُ النّاعِماتُ فَلا نَبْأَسُ أَبَدا ، وَنَحنُ المُقِيماتُ فَلا نَظعَنُ أَبَدا، أَلا وَنَحنُ الرّاضِياتُ فَلا نَسخَطُ أَبَدا ، طُوبى لِمَن كُنَّا لَهُ وَكانَ لَنا» .

قُلتُ : يا رَسُولَ اللّهِ ، اَلمَرأَةُ مِنّا تَتَزَوَّجُ زَوجَينِ وَالثَّلاثَةَ وَالأَربَعَةَ ثُمَّ تَمُوتُ فَتَدخُلُ الجَنَّةَ وَيَدخُلُونَ مَعَها مَن يَكُونُ زَوجُها؟ قَالَ : يا اُمَّ سَلَمَةَ ، إِنَّها تَخَيَّرُ فَتَختارُ أَحسَنَهم خُلُقا ، فَتَقُولُ : أَي رَبِّ إِنَّ هَذا كانَ أَحسَنَهُم مَعِي خُلُقا فِي دارِ الدُّنيا فَزَوِّجنِيهِ . يا اُمَّ سَلَمَةَ ، ذَهَبَ حُسنُ الخُلُقِ بِخَيرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽⁶⁾.

۶۸۲۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در وصيّتى طولانى به ابو ذر ـ ) المعجم الكبيرـ به نقل از اُمّ سلمه ـ: گفتم : اى پيامبر خدا ! مرا از اين سخن خداوند ، آگاه فرما : «وَ حُورٌ عِينٌ» .

فرمود : «سيه چشمانى هستند سيمين بر ، درشت چشم ، موبور مانند پر عقاب» .

گفتم : اى پيامبر خدا ! مرا از اين سخن او آگاه فرما : «گويى مرواريدى نهفته اند» .

فرمود : «به شفافيّت دُر در صدف اند كه هيچ دستى به آنها نرسيده است» .

گفتم : اى پيامبر خدا ! مرا از اين سخن او آگاه فرما : «در آن جا زنانى خوب و نيكويند» .

فرمود : «خوب در اخلاق و نيكو در رخسارند» .

گفتم : اى پيامبر خدا ! مرا از اين سخن او آگاه فرما : «گويى تخم مرغ زير پَرند» .

فرمود : «نازكى آنها ، به نازكى پوستى است كه در زير پوسته تخم مرغ مى بينى ؛ يعنى همان پوست نازكى كه بر روى سفيده تخم مرغ كشيده شده است» .

گفتم : اى پيامبر خدا ! مرا از اين سخن او آگاه فرما : «شوى دوستانى همسال» .

فرمود : «آنان ، همان زنانى هستند كه وقتى از دنيا رفته اند ، پير و فرتوت بوده اند و چشمانشان چرك مى داده و موى سرشان به سفيدى مى زده است . خداوند ، آنان را پس از پيرى ، باز آفريد و آنان را دوشيزگانى شوى دوست و عاشق پيشه و دوست داشتنى و هم سن و سال ، قرار داد» .

گفتم : اى پيامبر خدا ! آيا زنان دنيا برترند ، يا حور العين؟

فرمود : «زنان دنيا برتر از حور العين اند ، همانند برترى رويه بر آستر» .

گفتم : اى پيامبر خدا ! اين برترى ، به سبب چيست؟

فرمود : «به سبب نماز و روزه و عبادت خدا . خداوند بر چهره هاى آنان نور و بر تن هايشان پرنيان قرار داده است . بدن هاى سفيد و جامه هاى سبز و زيورهاى زرد دارند . موهايشان مرواريد [ گونه ] است و شانه هاى سرشان طلاست و مى گويند : هان! ما جاودانگانيم و هرگز نمى ميريم . ما نازپروردگانيم و هرگز گرد بينوايى بر ما نمى نشيند . ما ماندگارانيم و هرگز رخت بر نمى بنديم . هان! ما هماره شادمانيم و هرگز ناراحتى نداريم . خوشا آن كه ما از آنِ او باشيم و او از آنِ ما باشد ! » .

گفتم : اى پيامبر خدا ! از ما زنان ، كسانى هستند كه دو ، سه و چهار بار ازدواج مى كنند و سپس مى ميرند و به بهشت مى روند و شوهرانشان نيز به بهشت مى روند . كدام يك از آنها [ در بهشت ] ، شوهر او خواهد بود؟

فرمود : «اى اُمّ سلمه! او را در انتخاب ، آزاد مى گذارند و او خوش اخلاق ترين آنان را انتخاب مى كند و مى گويد : پروردگارا ! اين يكى در دنيا با من خوش اخلاق تر بود . پس ، اكنون او را به همسرى من در آور . اُمّ سلمه! اخلاق خوش ، خير دنيا و آخرت را به همراه دارد» . .

۶۸۲۳.امام على عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :ـ أَو لَأَماتَت أَهلَ الدُّنيا ⁽¹⁾ـلَو أَنَّ حُورا مِن حُورِ الجَنَّةِ أَشرَفَت عَلى أَهلِ الدُّنيا وَأَبدَت ذُؤَابَةً مِن ذَوائِبِها لَأَمتَنَ (لَأَفتَنَ) أَهلَ الدُّنيا وَإِنَّ المُصَلِّيَ لِيُصَلِّي ، فَإِذا لَم يَسأَل رَبَّهُ أَن يُزَوِّجَهُ مِن الحُورِ العِينِ قُلنَ : ما أَزهَدَ هذا فِينا! ⁽²⁾۶۸۲۴.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :الخَيرَاُت الحِسانُ مِن نِساءِ أَهلِ الدُّنيا ، وَهُنَّ أَجمَلُ مِنَ الحُورِ العِينِ . ⁽³⁾.

۶۸۲۵.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلام :اگر حورى از حوريان بهشتى بر اهل دنيا سَرَك كشد و زلفى از زلف هاى او نمايان گردد ، اهل دنيا قالب تهى مى كنند (اهل دنيا را فريفته مى سازد) . نمازگزار ، نماز مى خواند و اگر [ در نمازش ] از پروردگارش درخواست نكند كه از حوريان بهشتى به همسرى اش در آورد ، حوريان مى گويند : اين چه قدر به ما بى اعتناست !۶۸۲۶.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلام :نيك خويان خوب روى [ كه در قرآن آمده ] ، از زنان دنيا هستند . آنان از حورالعين ، زيباترند. .

۶۸۲۷.الإمام الصادق عليه السلام :الكافي عن جميل بن درّاج :قَالَ أَبُو عَبدِ اللّهِ عليه السلام : ما تَلَذَّذَ النّاسُ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ بِلَذَّةٍ أَكثَرَ لَهُم مِن لَذَّةِ النِّساءِ ، وَهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل : «زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَ تِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ ...» ⁽¹⁾إِلى آخِرِ الآيَةِ .

ثُمَّ قَالَ : وَإِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ ما يَتَلَذَّذُونَ بِشَيءٍ مِنَ الجَنَّةِ أَشهى عِندَهُم مِنَ النِّكاحِ ؛ لا طَعامٍ وَلا شَرابٍ . ⁽²⁾۶۸۲۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مجمع البيان عن أبي بصير :قُلتُ لَهُ [أَي لِلإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام ] : جُعِلتُ فِداكَ ، أَخبِرنِي عَنِ الرَّجُلِ المُؤمِنِ تَكُونُ [لَهُ] ⁽³⁾امرَأَةٌ مُؤمِنَةٌ يَدخُلانِ الجَنَّةَ يَتَزَوَّجُ أَحَدُهُما الآخَرَ؟ فَقالَ : يا أَبا مُحَمَّدٍ، إِنَّ اللّهَ حَكَمٌ عَدلٌ ، إِذا كانَ هُو أَفضَلَ مِنها خَيَّرَهُ ؛ فَإِنِ اختارَها كانَت مِن أَزواجِهِ ، وَإِن كانَت هِي خَيرا مِنهُ خَيَّرَها ؛ فَإِنِ اختارَتهُ كانَ زَوجا لَها . ⁽⁴⁾۴ / ۲۵جَمالُ أَهلِ الجَنَّةِالكتاب«إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِى نَعِيمٍ * عَلَى الْأَرَائِكِ يَنظُرُونَ * تَعْرِفُ فِى وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ * يُسْقَوْنَ مِن رَّحِيقٍ مَّخْتُومٍ * خِتَـمُهُ مِسْكٌ وَ فِى ذَ لِكَ فَلْيَتَنَافَسِ الْمُتَنَـفِسُونَ». ⁽⁵⁾

«وُجُوهٌ يَوْمَـئِذٍ نَّاضِرَةٌ * إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ». ⁽⁶⁾

«وُجُوهٌ يَوْمَـئِذٍ مُّسْفِرَةٌ * ضَاحِكَةٌ مُّسْتَبْشِرَةٌ * وَ وُجُوهٌ يَوْمَـئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ * تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ * أُوْلَـائِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ». ⁽⁷⁾

«وُجُوهٌ يَوْمَـئِذٍ نَّاعِمَةٌ * لِّسَعْيِهَا رَاضِيَةٌ * فِى جَنَّةٍ عَالِيَةٍ». ⁽⁸⁾

.

۴ / ۲۵ زيبايى بهشتيان

۶۸۳۰.كامل الزيارات ( ـ به نقل از عبد اللّه بن ميمون قدّاح ـ ) الكافىـ به نقل از جميل بن دَرّاج ـ: امام صادق عليه السلام فرمود : «مردم در دنيا و آخرت ، لذّتى بالاتر از لذّت زن نمى چشند و اين ، همان سخن خداى عز و جل است كه : «براى مردم آراسته شده است دوست داشتنِ خواستنى ها ، از زنان و پسران و ... » » تا آخر آيه .

سپس فرمود : «بهشتيان به اندازه اى كه از نكاحْ لذّت مى برند ، از هيچ چيزِ بهشت لذّت نمى برند ، نه از خوراكى هايش و نه از نوشيدنى هايش» .۶۸۳۱.الإمام عليّ عليه السلام :مجمع البيانـ به نقل از ابو بصير ـ: به ايشان (امام صادق عليه السلام ) گفتم : فدايت شوم ! مرد مؤمن ، زنى مؤمن دارد و هر دو به بهشت مى روند . آيا در آن جا نيز با هم ازدواج مى كنند؟

فرمود : «اى ابو محمّد! خداوند ، داورى دادگر است . اگر آن مرد از همسرش بهتر بوده است ، او را مخيّر مى كند و چنانچه آن مرد مؤمن ، همان همسرش را انتخاب كرد ، او نيز يكى از همسرانش مى شود ، و اگر همسرش از او بهتر بوده ، او را مخيّر مى سازد و اگر آن زن ، همان مرد را انتخاب كرد ، او شوهرش خواهد بود» .۴ / ۲۵زيبايى بهشتيانقرآن«به راستى كه نيكوكاران ، در ناز و نعمت اند . بر تخت هايى ، نشسته مى نگرند . از چهره هايشان طراوت نعمت را در مى يابى . از باده اى مُهر شده نوشانيده مى شوند . باده اى كه مُهر آن ، مُشك است ، و در اين نعمت ها ، مشتاقان بايد بر يكديگر پيشى بگيرند».

«در آن روز ، چهره هايى شاداب اند . به پروردگار خود ، مى نگرند ».

«در آن روز ، چهره هايى درخشان و خندان و شاداب اند و در آن روز ، چهره هايى هستند كه بر آنها غبار نشسته و آنها را تاريكى پوشانده است . آنان ، همان كافران بدكارند».

«در آن روز ، چهره هايى شاداب اند . از كوشش خود ، خشنودند . در بهشتى برين اند».

.

الحديث۶۸۳۶.الإمام الصادق عليه السلام ( ـ في قَولِهِ : {Q} «فَأَنذَرْتُكُمْ نَارًا تَلَظّ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :وَالَّذِي أَنزَلَ الكِتابَ عَلى مُحَمَّدٍ! إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ لَيَزدادُونَ جَمالاً وَحُسنا كَما يَزدادُونَ فِي الدُّنيا قَباحَةً وَهَرَما . ⁽¹⁾۶۸۳۵.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :يُبعَثُ أَهلُ الجَنَّةِ عَلى صُورَةِ آدَمَ فِي مِيلادِ ثَلاثٍ وَثَلاثِينَ سَنَةً مُردا، مُكَحَّلِينَ ، ثُمَّ يُذهَبُ بِهِم إِلى شَجَرَةٍ فِي الجَنَّةِ فَيُكسَونَ مِنها ، لا تَبلَى ثِيابُهُم ، وَلا يَفنى شَبابُهُم . ⁽²⁾۶۸۳۶.امام صادق عليه السلام ( ـ درباره اين سخن خدا : {Q} «پس، شما را به آتشى كه ) عنه صلى الله عليه و آله :مَن ماتَ مِن أَهلِ الجَنَّةِ مِن صَغِيرٍ أَو كَبِيرٍ دُونَ ⁽³⁾أَبناءِ ثَلاثِينَ فِي الجَنَّةِ ، لا يَزِيدُونَ عَلَيها أَبَدا ، وَكَذلِكَ أَهلُ النّارِ . ⁽⁴⁾۶۸۳۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :يَدخُلُ أَهلُ الجَنَّةِ الجَنَّةَ جُردا، مُردا، بِيضا، جِعادا ⁽⁵⁾، مُكَحَّلِينَ ، أَبناءَ ثَلاثٍ وَثلاثِينَ ، عَلى خَلقِ آدَمَ سِتُّونَ ذِراعا فِي عَرضِ سَبعِ أَذرُعٍ . ⁽⁶⁾.

حديث۶۸۳۹.الإمام عليّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سوگند به آن كه كتاب (قرآن) را بر محمّد فرو فرستاد ، اهل بهشت پيوسته بر حُسن و زيبايى شان افزوده مى شود ، همچنان كه در دنيا پيوسته زشت تر و پيرتر مى شوند.۶۸۴۰.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اهل بهشت ، در حالى برانگيخته مى شوند كه به صورت آدمى سى و سه ساله اند ، صورت هايشان از مو پيراسته است و چشمانى سرمه كشيده دارند . سپس آنان را به نزد درختى در بهشت مى برند و از آن درخت بر ايشان جامه مى پوشانند . جامه هايشان هرگز كهنه نمى شود و جوانى شان هيچ گاه از بين نمى رود.۶۸۴۱.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس كه بهشتى باشد و بميرد ، كوچك باشد يا بزرگ ، در بهشت ، سى ساله خواهد بود و هرگز بر سنّ او افزوده نخواهد شد . اهل دوزخ نيز همين گونه اند .۶۸۴۲.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اهل بهشت ، در حالى به بهشت وارد مى شوند كه بدن ها و صورت هايى عارى از مو دارند ، سيمين بَرند ، موهاى سرشان پُر چين و شكن است ، چشمانى سرمه كشيده دارند ، سى و سه ساله اند ، در هيئت آدمى هستند كه شصت گز قامت و هفت گز پهنا دارد. .

۶۸۳۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المناقب لابن شهر آشوب :قالَت عَجُوزٌ مِنَ الأَنصارِ لِلنَّبِيِ صلى الله عليه و آله : اُدعُ لِي بِالجَنَّةِ ، فَقالَ : إِنَّ الجَنَّةَ لا يَدخُلُها العُجُزُ . فَبَكَتِ المَرأَةُ ، فَضَحِكَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله وَقالَ : أَما سَمِعتِ قَولَ اللّهِ تَعالى : «إِنَّـا أَنشَأْنَـهُنَّ إِنشَاءً * فَجَعَلْنَـهُنَّ أَبْكَارًا» ⁽¹⁾؟! ⁽²⁾۶۸۳۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ شُبّانٌ جُردٌ مُردٌ ، لَيسَ لَهُم شَعرٌ إِلّا فِي الرَّأسِ وَالحاجِبَينِ وَأَهدابِ العَينَينِ ، يَعنِي لَيسَ لَهُم شَعرُ عانَةٍ وَلا إِبطٍ ، عَلى طُولِ آدَمَ ، سِتُّونَ ذِراعا، وَعَلى مَولِدِ عَيسَى بنِ مَريَمَ ثَلاثَةً وَثَلاثِينَ سَنَةً ، بِيضُ الأَلوانِ ، خُضرُ الثِّيابِ ، يَضَعُ أَحَدُهُم مائِدَةً بَينَ يَدَيهِ ، فَيُقبِلُ طائِرٌ ، فَيَقُولُ : يا وَلِيَ اللّهِ ، أَما إِنِّي قَد شَرِبتُ مِن عَينِ السَّلسَبِيلِ ، وَرَعَيتُ مِن رِياضِ الجَنَّةِ تَحتَ العَرشِ ، وَأَكَلتُ مِن ثِمارِ كَذا، طَعمُ أَحَدِ الجانِبَينِ مَطبُوخٌ ، وَطَعمُ الجانِبِ الآخَرِ مَشوِيٌّ ، فَيَأكُلُ مِنها ما شاءَ اللّهُ . وَعَلَى الوَلِيِ سَبعُونَ حُلَّةً ، لَيسَ فِيها حُلَّةٌ عَلى لَونِ آخَرَ ، فِي أَصابِعِهِم عَشَرَةُ خَواتِيمَ ، مَكتُوبٌ عَلَى الأَوَّلِ : «سَلَـمٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ» ⁽³⁾، وَمَكتُوبٌ فِي الثّانِي : «ادْخُلُوهَا بِسَلَـمٍ ءَامِنِينَ» ، ⁽⁴⁾وَفِي الثّالِثِ : «وَ تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِى أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ» ⁽⁵⁾، وَفِي الرّابِعِ : رُفِعَت عَنكُمُ الأَحزانُ وَالهُمُومُ ، وَفِي الخامِسِ : أَلبَسناكُمُ الحُلِيَّ وَالحُلَلَ ، وَفِي السّادِسِ : زَوَّجناكُمُ الحُورَ العِينَ ، وَفِي السّابِعِ : «وَ فِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَ أَنتُمْ فِيهَا خَــلِدُونَ» ⁽⁶⁾، وَفِي الثّامِنِ : رافَقتُمُ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ ، وَفِي التّاسِعِ : صِرتُم شُبّانا لا تهرمون، وَفِي العاشِرِ : سَكَنتُم فِي جِوارِ مَن لا يُؤذِي الجِيرانَ . ⁽⁷⁾.

۶۸۳۹.امام على عليه السلام :المناقب ، ابن شهرآشوب :پيرزنى از انصار به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت : برايم دعا كن كه به بهشت بروم .

فرمود : «پيرزنان به بهشت نمى روند» .

پيرزن گريست . پيامبر صلى الله عليه و آله خنديد و فرمود : «مگر نشنيده اى كه خداى بلندمرتبه مى فرمايد : «ما ايشان را پديد آورديم پديد آوردنى . پس آنان را دوشيزگان قرار داديم» ؟» .۶۸۴۰.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشتيان ، جوانانى هستند با پيكرها و چهره هايى عارى از مو و تنها موى بدن آنها ، موى سر است و ابروان و مژگان ؛ يعنى در زهار و زير بغل آنها ، مويى نيست . به قامت آدمى شصت گزند و به سنّ عيسى بن مريم ، سى و سه ساله . بدن هايى سپيد دارند و جامه هايى سبز .

در برابر هر يك از آنان ، سفره اى پهن مى شود و پرنده اى مى آيد و مى گويد : اى ولىّ خدا ! من از چشمه سلسبيل نوشيده ام و در باغ هاى بهشت ، زير عرش ، دانه بر چيده ام و از فلان ميوه ها خورده ام . يك طرف [ آن پرنده ] ، طعم پخته دارد و طرف ديگر ، طعم بريانى . پس ، او از [ گوشت ] آن پرنده ، آنچه مى خواهد ، تناول مى كند .

بر ولىّ [ خدا ] ، هفتاد جامه پوشانده شده كه رنگ هر يك از آنها متفاوت با ديگرى است ، و در انگشتانشان ده انگشترى است كه بر اوّلى نوشته شده است : «درود بر شما كه شكيبايى كرديد ! » . بر دومى نوشته شده است : «با سلامت و ايمنى به آن جا در آييد» ، و بر سومى : «اين است آن بهشتى كه به پاداش كارهايى كه مى كرديد ، ميراث گرفتيد» ، و بر چهارمى : «غم و اندوه ها از شما برداشته شده است» ، و بر پنجمى : «زيورها و جامه ها بر شما پوشانديم» ، و بر ششمى : «سيه چشمان بهشتى را به همسرى شما در آورديم» ، و بر هفتمى : «و در آن جاست آنچه دل ها آن را بخواهند و ديدگان ، لذّت برند و شما در آن ، جاودانيد» ، و بر هشتمى : «با پيامبران و صدّيقان ، همنشين گشته ايد» ، و بر نُهمى : «جوانانى گشته ايد كه هرگز پير نمى شويد» ، و بر دهمى : «در همسايگى كسى ساكن شده ايد كه همسايگان را نمى آزارد» . .

۶۸۴۱.امام على عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلام :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ جُردٌ ، مُردٌ ، مُكَحَّلِينَ ، مُكَلَّلِينَ ، مُطَوَّقِينَ ، مُسَوَّرِينَ ، مُخَتَّمِينَ ، ناعِمِينَ ، مَحبُورِينَ ، مُكرَمِينَ . ⁽¹⁾راجع : ص ۵۶۴ (الفصل الخامس عشر : نظام الجنة / صفة أوّل زمرة يدخلون الجنّة) .

۴ / ۲۶إِلحاق ذُرِّيَّةِ أَهلِ الجَنَّةِ بِهِمالكتاب«وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُم بِإِيمَـنٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ». ⁽²⁾

«وَ الَّذِينَ صَبَرُواْ ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَ أَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَ أَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقْنَـهُمْ سِرًّا وَ عَلَانِيَةً وَ يَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُوْلَـائِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ * جَنَّـتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا وَ مَن صَلَحَ مِنْ ءَابَائِهِمْ وَ أَزْوَ جِهِمْ وَ ذُرِّيَّـتِهِمْ وَالْمَلَـائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِم مِّن كُلِّ بَابٍ * سَلَـمٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ». ⁽³⁾

.

۴ / ۲۶ ملحق ساختن فرزندان اهل بهشت به آنان

۶۸۴۸.عنه عليه السلام :امام باقر عليه السلام :بهشتيان ، بدن ها و صورت هايشان عارى از موست ، چشمانى سرمه كشيده دارند ، تاج بر سر ، طوق بر گردن ، دستبند در دست ، و انگشترى در انگشتان خويش دارند . راحت اند ، شادان اند ، گرامى اند.ر . ك : ص ۵۶۵ (فصل پانزدهم : نظام بهشت / ويژگى نخستين گروه وارد شونده به بهشت) .

۴ / ۲۶ملحق ساختن فرزندان اهل بهشت به آنانقرآن«و كسانى كه ايمان آورده اند و فرزندانشان آنها را در ايمان پيروى كرده اند ، فرزندانشان را به آنان ملحق خواهيم كرد».

«و كسانى كه براى طلب خشنودى پروردگارشان شكيبايى كردند و نماز برپا داشتند و از آنچه روزى شان داديم ، نهان و آشكارا انفاق كردند و بدى را با نيكى دفع مى كنند ، ايشان راست فرجام خوشِ سراى باقى ؛ همان بهشت هاى جاويدان كه آنان با پدرانشان و همسرانشان و فرزندانشان كه درستكارند ، در آن داخل مى شوند و فرشتگان از هر درى بر آنان در مى آيند [ و به آنان مى گويند : ] «درود بر شما كه شكيبايى كرديد !» . به راستى ، چه نيكوست فرجام آن سراى ! ».

.

الحديث۶۸۴۹.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِذا دَخَلَ الرَّجُلُ الجَنَّةَ سَأَلَ عَن أَبَوَيهِ وَزَوجَتِهِ وَوُلدِهِ ، فَيُقالُ لَهُ : إِنَّهُم لَم يَبلُغُوا دَرَجَتَكَ وَعَمَلَكَ ، فَيَقُولُ : يا رَبِّ قَد عَمِلتُ لِي وَلَهُم! فَيُؤمَرُ بِإِلحاقِهِم . ⁽¹⁾۶۸۵۰.الإمام عليّ عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :إِذا كانَ المُؤمِنُ يُحاسَبُ تَنتَظِرُهُ أَزواجُهُ عَلَى عَتَباتِ الأَبوابِ كَما يَنتَظِرُونَ أَزواجَهُنَّ فِي الدُّنيا مِن عِندِ العَتَبَةِ ، قالَ : فَيَجِيءُ الرَّسُولُ فَيُبَشِّرُهُنَّ ، فَيَقُولُ : قَد وَاللّهِ انقَلَبَ فُلانٌ مِنَ الحِسابِ ، قالَ : فَيَقُلنَ : بِاللّهِ؟ فَيَقُولُ : قَد وَاللّهِ لَقَد رَأَيتُهُ انقَلَبَ مِنَ الحِسابِ ، قالَ : فَإِذا جاءَهُنَّ قُلنَ : مَرحبا وَأَهلاً، ما أَهلُكَ الَّذِينَ كُنتَ عِندَهُم فِي الدُّنيا بِأَحَقَّ بِكَ مِنّا . ⁽²⁾۴ / ۲۷الغِناءُ لِأَهلِ الجَنَّةِ۶۸۵۳.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ الحُورَ العِينَ فِي الجَنَّةِ يُغَنِّينَ . ⁽³⁾۶۸۵۴.عنه عليه السلام :الدرّ المنثور عن أبي هريرة :قالَ رَجُلٌ : يا رَسُولَ اللّهِ ، إِنِّي رَجُلٌ حُبِّبَ إِلَيَ الصَّوتُ الحَسَنُ ، فَهَل فِي الجَنَّةِ صَوتٌ حَسَنٌ؟ فَقالَ : إِي وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ! إِنَّ اللّهَ يُوحِي إِلى شَجَرَةٍ فِي الجَنَّةِ أَن أَسمِعِي عِبادِيَ الَّذِينَ اشتَغَلُوا بِعِبادَتِي وَذِكرِي عَن عَزفِ البَرابِطِ وَالمَزامِيرِ ، فَتَرفَعُ بِصَوتٍ لَم يَسمَعِ الخَلائِقُ بِمِثلِهِ مِن تَسبِيحِ الرَّبِّ وَتَقدِيسِهِ . ⁽⁴⁾.

۴ / ۲۷ آوازخوانى براى بهشتيان

حديث۶۸۵۶.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :زمانى كه مرد وارد بهشت مى شود ، از پدر و مادرش و همسرش و فرزندانش پرس و جو مى كند . به او گفته مى شود : آنها به درجه و عمل تو نرسيدند .

مى گويد : پروردگارا ! من براى خودم و براى آنها كار كرده ام!

پس ، دستور داده مى شود كه آنها را به او ملحق سازند.۶۸۵۷.الإمام عليّ عليه السلام :امام صادق عليه السلام :زمانى كه مؤمن حسابرسى مى شود ، همسرانِ [ بهشتىِ ] او بر آستان درها[ ى بهشت ] منتظر او هستند ، همچنان كه در دنيا همسرانشان بر درگاه ، منتظر آنها مى ايستند . پس پيغام رسان مى آيد و به آنان مژده مى دهد و مى گويد : «به خدا كه فلانى از حسابرسى ، باز گشت ! » .

آنها مى گويند : تو را به خدا؟

او مى گويد : به خدا سوگند كه خودم ديدم از حسابرسى بازگشت .

چون مؤمن نزد همسرانش مى آيد ، مى گويند : خوش آمدى ! آن خانواده اى كه در دنيا نزد ايشان بودى ، سزاوارتر از ما به تو نيستند.۴ / ۲۷آوازخوانى براى بهشتيان۶۸۵۱.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حوريان ، در بهشت ، آوازمى خوانند.۶۸۵۲.امام على عليه السلام :الدرّ المنثورـ به نقل از ابو هريره ـ: مردى گفت : اى پيامبر خدا ! من مردى هستم كه آواز خوش را دوست مى دارم . آيا در بهشت ، آواز خوش هست؟

فرمود : «آرى ، سوگند به آن كه جانم در دست اوست . خداوند به درختى از درختان بهشت ، وحى مى فرمايد كه : براى بندگانم كه پرداختن به عبادت و ذكر من ، آنان را از نواختن عود و نى باز داشته بود ، آواز بخوان و آن درخت ، با چنان آوازى به تسبيح و تقديس پروردگار مى پردازد كه خلايق ، مانند آن را نشنيده اند» .

.

۶۸۵۳.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :ما مِن عَبدٍ يَدخُلُ الجَنَّةَ إِلّا وَيَجلِسُ عِندَ رَأسِهِ وَعِندَ رِجلَيهِ ثِنتانِ مِنَ الحُورِ العِينِ ، تُغَنِّيانِهِ بِأَحسَنِ صَوتٍ سَمِعَهُ الإِنسُ وَالجِنُّ ، وَلَيسَ بِمِزمارِ الشَّيطانِ ، وَلَكِن بِتَمجِيدِ اللّهِ وَتَقدِيسِهِ . ⁽¹⁾۶۸۵۴.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ فِي الجَنَّةِ شَجَرَةً جُذُوعُها مِن ذَهَبٍ ، وَفُرُوعُها مِن زَبَرجَدٍ وَلُؤلُؤٍ ، فَتَهُبُّ لَها رِيحٌ فَتَصطَفِقُ ، فَما سَمِعَ السّامِعُونَ بِصَوتِ شَيءٍ قَطُّ أَلَذَّ مِنْهُ. ⁽²⁾۶۸۵۵.امام على عليه السلام :تفسير القمِّي عن عاصم بن حميد عن الإمام الصّادق عليه السلام ، قال :... قُلتُ : جُعِلتُ فِداكَ ، هَل فِي الجَنَّةِ غِناءٌ؟ قالَ : إِنَّ فِي الجَنَّةِ شَجَرَةً يُأمَرُ رِياحُها فَتَهُبُّ ، فَتَضرِبُ تِلكَ الشَّجَرَةُ بِأَصواتٍ لَم يَسمَعِ الخَلائِقُ مِثلَها حُسنا ـ ثُمَّ قالَ : ـ هذا عِوَضٌ لِمَن تَرَكَ السَّماعَ لِلغِناءِ فِي الدُّنيا مِن مَخافَةِ اللّهِ . ⁽³⁾۶۸۵۶.امام على عليه السلام :الإمام الرضا عليه السلام :مَن نَزَّهَ نَفسَهُ عَنِ الغِناءِ فَإِنَّ فِي الجَنَّةِ شَجَرَةً يَأمُرُ اللّهُ عز و جلالرِّياحَ أَن تُحَرِّكَها ، فَيَسمَعُ لَها صوتا لَم يَسمَع بِمِثلِهِ ، وَمَن لَم يَتَنَزَّه عَنهُ لَم يَسمَعهُ . ⁽⁴⁾۴ / ۲۸فيها ما تَشتَهِيهِ الأَنفُسُ وَتَلَذُّ الأَعيُنُالكتاب«ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ أَنتُمْ وَ أَزْوَ جُكُمْ تُحْبَرُونَ * يُطَافُ عَلَيْهِم بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ وَ أَكْوَابٍ وَ فِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَ أَنتُمْ فِيهَا خَــلِدُونَ». ⁽⁵⁾

«جَنَّـتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ كَذَ لِكَ يَجْزِى اللَّهُ الْمُتَّقِينَ». ⁽⁶⁾

«إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُم مِّنَّا الْحُسْنَى أُوْلَـائِكَ عَنْهَا مُبْعَدُونَ * لَا يَسْمَعُونَ حَسِيسَهَا وَ هُمْ فِى مَا اشْتَهَتْ أَنفُسُهُمْ خَــلِدُونَ». ⁽⁷⁾

«هَـذَا ذِكْرٌ وَ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَئابٍ * جَنَّـتِ عَدْنٍ مُّفَتَّحَةً لَّهُمُ الْأَبْوَ بُ * مُتَّكِئينَ فِيهَا يَدْعُونَ فِيهَا بِفَـكِهَةٍ كَثِيرَةٍ وَ شَرَابٍ * وَ عِندَهُمْ قَـصِرَ تُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ * هَـذَا مَا تُوعَدُونَ لِيَوْمِ الْحِسَابِ * إِنَّ هَـذَا لَرِزْقُنَا مَا لَهُ مِن نَّفَادٍ». ⁽⁸⁾

«إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى مَقَامٍ أَمِينٍ * فِى جَنَّـتٍ وَ عُيُونٍ * يَلْبَسُونَ مِن سُندُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ مُّتَقَـبِلِينَ * كَذَ لِكَ وَ زَوَّجْنَـهُم بِحُورٍ عِينٍ * يَدْعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَـكِهَةٍ ءَامِنِينَ * لَا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولَى وَوَقَاهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ * فَضْلاً مِّن رَّبِّكَ ذَ لِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ». ⁽⁹⁾

«وَ السَّـبِقُونَ السَّـبِقُونَ * أُوْلَـائِكَ الْمُقَرَّبُونَ * فِى جَنَّـتِ النَّعِيمِ * ثُـلَّةٌ مِّنَ الْأَوَّلِينَ * وَقَلِيلٌ مِّنَ الْاخِرِينَ * عَلَى سُرُرٍ مَّوْضُونَةٍ * مُّتَّكِئينَ عَلَيْهَا مُتَقَـبِلِينَ». ⁽¹⁰⁾

«إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّـتٍ وَ نَعِيمٍ * فَـكِهِينَ بِمَا ءَاتَـاهُمْ رَبُّهُمْ وَ وَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ * كُلُواْ وَ اشْرَبُواْ هَنِيئا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ * مُتَّكِئينَ عَلَى سُرُرٍ مَّصْفُوفَةٍ وَ زَوَّجْنَـهُم بِحُورٍ عِينٍ * وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُم بِإِيمَـنٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ مَا أَلَتْنَـهُم مِّنْ عَمَلِهِم مِّن شَىْ ءٍ كُلُّ امْرِىءٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ * وَ أَمْدَدْنَـهُم بِفَـكِهَةٍ وَ لَحْمٍ مِّمَّا يَشْتَهُونَ * يَتَنَـزَعُونَ فِيهَا كَأْسًا لَا لَغْوٌ فِيهَا وَ لَا تَأْثِيمٌ * وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ غِلْمَانٌ لَّهُمْ كَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَّكْنُونٌ». ⁽¹¹⁾

«وَ جَزَاهُم بِمَا صَبَرُواْ جَنَّةً وَ حَرِيرًا * مَّتَّكِئينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَ لَا زَمْهَرِيرًا * وَ دَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِـلَــلُهَا وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلاً * وَ يُطَافُ عَلَيْهِم بِئانِيَةٍ مِّن فِضَّةٍ وَ أَكْوَابٍ كَانَتْ قَوَارِيرَا * قَوَارِيرَاْ مِن فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيرًا * وَ يُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنجَبِيلاً * عَيْنًا فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلاً * وَ يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَ نٌ مُّخَلَّدُونَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَّنثُورًا * وَ إِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَ مُلْكًا كَبِيرًا * عَــلِيَهُمْ ثِيَابُ سُندُسٍ خُضْرٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ وَ حُلُّواْ أَسَاوِرَ مِن فِضَّةٍ وَ سَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا * إِنَّ هَـذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً وَ كَانَ سَعْيُكُم مَّشْكُورًا». ⁽¹²⁾

«وُجُوهٌ يَوْمَـئِذٍ نَّاعِمَةٌ * لِّسَعْيِهَا رَاضِيَةٌ * فِى جَنَّةٍ عَالِيَةٍ * لَا تَسْمَعُ فِيهَا لَـغِيَةً * فِيهَا عَيْنٌ جَارِيَةٌ * فِيهَا سُرُرٌ مَّرْفُوعَةٌ * وَ أَكْوَابٌ مَّوْضُوعَةٌ * وَ نَمَارِقُ مَصْفُوفَةٌ * وَ زَرَابِىُّ مَبْثُوثَةٌ». ⁽¹³⁾

«فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ * قَالَ قَائِلٌ مِّنْهُمْ إِنِّى كَانَ لِى قَرِينٌ * يَقُولُ أَءِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ * أَءِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَ عِظَـمًا أَءِنَّا لَمَدِينُونَ * قَالَ هَلْ أَنتُم مُّطَّـلِعُونَ * فَاطَّـلَعَ فَرَءَاهُ فِى سَوَاءِ الْجَحِيمِ * قَالَ تَاللَّهِ إِن كِدتَّ لَتُرْدِينِ * وَ لَوْلَا نِعْمَةُ رَبِّى لَكُنتُ مِنَ الْمُحْضَرِينَ * أَفَمَا نَحْنُ بِمَيِّتِينَ * إِلَّا مَوْتَتَنَا الْأُولَى وَ مَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ * إِنَّ هَـذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ * لِمِثْلِ هَـذَا فَلْيَعْمَلِ الْعَـمِلُونَ». ⁽¹⁴⁾

.

۴ / ۲۸ هر آنچه دل بخواهد و ديده از آن لذّت ببَرَد ، در بهشت هست

۶۸۶۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر بنده اى كه وارد بهشت شود ، بر بالين او و در پايين پايش ، دو حورى مى نشينند و با خوش ترين صدا برايش آواز مى خوانند ، چنان كه جن و انس ، آن را مى شنوند . آن ، ساز و آواز شيطان نيست ؛ بلكه تمجيد و تقديس خداست.۶۸۶۶.الإمام عليّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت ، درختى است كه تنه اش از طلا و شاخه هايش از زبرجد و مرواريد است . بر اين درخت ، بادى وزيدن مى گيرد و چنان صدايى از آن بر مى خيزد كه شنوندگان هرگز صدايى لذّت بخش تر از آن نشنيده اند.۶۸۶۴.امام على عليه السلام :تفسير القمّىـ به نقل از عاصم بن حميد ـ: به امام صادق صلى الله عليه و آله گفتم : قربانت گردم ! آيا در بهشت ، آوازخوانى هست ؟

فرمود : «در بهشت ، درختى است كه به بادها دستور داده مى شود و وزيدن مى گيرند . پس آن درخت ، آهنگى مى زند كه خلايق ، آهنگى به زيبايىِ آن نشنيده اند» .

سپس فرمود : «اين عوض براى كسى است كه در دنيا از ترس خداوند ، گوش كردن به آوازخوانى را ترك كرده است» .۶۸۶۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :هر كس خود را از غنا دور كند ، در بهشت ، درختى هست كه خداوند عز و جل دستور مى دهد بادها آن را به حركت در مى آورند و آوازى از آن به گوش مى رسد كه تا كنون همانند آن را نشنيده است . هر كه از غنا دورى نكند ، آن را نمى شنود.۴ / ۲۸هر آنچه دل بخواهد و ديده از آن لذّت ببَرَد ، در بهشت هستقرآن«شما با همسرانتان شادمان به بهشت وارد شويد . سينى هايى از زر و جام هايى در برابر آنان مى گردانند و در آن جا ، آنچه دل ها آن را بخواهند و ديدگان را خوش آيد ، هست و شما در آن ، جاويدانيد».

«بهشت هاى دست نخورده اى كه وارد آنها مى شوند ، جوى ها در زير آنها روان اند . در آنها آنچه بخواهند ، برايشان هست . اين گونه ، خدا پرهيزگاران را پاداش مى دهد» .

«بى گمان ، كسانى كه پيش تر ، از جانب ما به آنان وعده نيكو داده شده است ، از آن (آتش) دور داشته خواهند شد . صداى آن را نمى شنوند ، و آنان در ميان آنچه دل هايشان بخواهد ، جاودان اند».

«اين ، يادكردى است ، و قطعا براى پرهيزگاران ، فرجامى نيك است : باغ هاى هميشگى ، در حالى كه درهاى آنها برايشان گشوده است . در آن جا تكيه مى زنند و ميوه هاى فراوان و نوشيدنى در آن جا طلب مى كنند و نزدشان [ دلبرانِ ]فروهشته نگاه همسال اند . اين است آنچه براى روز حساب به شما وعده داده مى شد . [ مى گويند : ] در حقيقت ، اين ، روزىِ ماست و آن را پايانى نيست».

«همانا پرهيزگاران در جايگاهى امن و آسوده اند ، در بوستان ها و [كنار] چشمه سارها . پرنيان نازك و ديباى ستبر مى پوشند و برابر هم نشسته اند . چنين [ خواهد بود ] و آنها را با حوريان درشت چشم ، همسر مى گردانيم . در آن جا هر ميوه اى را [ كه بخواهند ، ]آسوده خاطر مى طلبند . جز مرگِ نخستين در آن جا ، مرگ نخواهند چشيد و خدا آنها را از عذاب دوزخ نگاه مى دارد . اين ، بخششى است از جانب پروردگار تو . اين است همان كاميابى بزرگ».

«و پيشى گيرندگان ، پيشى گيرندگان ، آنان اند همان مقرّبان [ خدا ] ، در باغستان هاى پُر نعمت ؛ گروهى از پيشينيان و اندكى از آيندگان[ اند ] ، بر تخت هايى جواهرنشان كه روبه روى هم بر آنها تكيه داده اند».

«پرهيزگاران در بهشت ها و در ناز و نعمت اند . به آنچه پروردگارشان به آنان داده ، دل شادند و پروردگارشان ، آنان را از عذاب دوزخ ، مصون داشته است . به پاداش آنچه به جاى مى آورديد ، بخوريد و بنوشيد . گوارايتان باد ! بر تخت هايى رديف هم ، تكيه زده اند و حوريان درشت چشم را همسر آنان گردانيده ايم . و كسانى كه گرويده اند و فرزندانشان آنها را در ايمان پيروى كرده اند ، فرزندانشان را به آنان ملحق خواهيم كرد و چيزى را از كارهايشان نمى كاهيم . هر كسى در گرو دستاورد خويش است . با [ هر نوع ]ميوه و گوشتى كه دلخواه آنهاست ، آنان را مدد مى كنيم . در آن جا ، جامى از دست هم مى ربايند كه در آن ، نه زياده گويى است و نه گناه . و براى [ خدمتكارى ]آنان ، پسرانى هستند كه بر گردشان مى گردند . گويا آنها مرواريدى اند كه [ در صدف ، ] نهفته است».

«و [خداوند] به پاس آن كه صبر كردند ، بهشت و پرنيان را به آنان پاداش داد . در آن [ بهشت ] ، بر تخت ها تكيه مى زنند . در آن ، نه آفتابى مى بينند و نه سرمايى ، و سايه ها به آنان نزديك است و ميوه هايش [ براى چيدن ] ، رام ، و ظروف سيمين و جام هاى بلورين ، بر گِرد آنان گردانده مى شود ؛ جام هايى از سيم كه آنها را درست به اندازه از كار در آورده اند . و در آن جا از جامى كه آميزه زنجبيل دارد ، به آنان مى نوشانند ، از چشمه اى در آن جا كه سلسبيل ناميده مى شود . و بر گرد آنان ، پسرانى جاودانى مى گردند . چون آنها را ببينى ، گويى كه مرواريدهايى پراكنده اند و چون بِدان جا بنگرى ، نعمتى و سلطنتى بزرگ مى بينى . در بَر آنان (بهشتيان) ، جامه هاى ابريشمى سبز و ديبايى ستبر است و پيرايه آنان ، دستبندهاى سيمين است و پروردگارشان باده اى پاك كننده به آنان مى نوشاند . اين [ پاداش ] ، براى شماست و كوشش شما مقبول افتاده است».

«در آن روز ، چهره هايى شاداب اند . از كوشش خود ، خشنودند . در بهشت برين اند . سخن بيهوده اى در آن جا نمى شنوند . در آن ، چشمه اى روان است . تخت هايى بلند در آن جاست ، و قدح هايى نهاده شده ، و بالش هايى پهلوى هم چيده ، و فرش هايى [ زربفت ]گسترده».

«پس برخى شان به برخى روى مى كنند و از همديگر پرس و جو مى نمايند . گوينده اى از آنان ، مى گويد : «راستى ، من [ در دنيا ]همنشينى داشتم كه مى گفت : آيا تو واقعا از باور دارندگانى؟ آيا وقتى مُرديم و خاك و [ مشتى ]استخوان شديم ، آيا واقعا جزا مى يابيم؟ مى پرسد : «آيا شما اطّلاع داريد [ كجاست ]؟» . پس اطّلاع مى يابد و او را در ميان آتش مى بيند و مى گويد : «به خدا سوگند ، چيزى نمانده بود كه تو مرا به هلاكت اندازى و اگر رحمت پروردگارم نبود ، هر آينه من نيز از احضار شدگان بودم . آيا ديگر روى مرگ را نمى بينيم ، جز همان مرگ نخستين خود؟ و ما هرگز عذاب نخواهيم شد؟ راستى كه اين ، همان كاميابى بزرگ است » . براى چنين پاداشى ، كوشندگان بايد بكوشند».

.

. .

. .

الحديث۶۸۷۶.عنه عليه السلام :سنن الترمذي عن سليمان بن يزيد عن أبيه :إِنَّ رَجُلاً سَأَلَ النَّبِيَ صلى الله عليه و آله فَقالَ : يا رَسُولَ اللّهِ ، هَل فِي الجَنَّةِ مِن خَيلٍ؟ قالَ : إِنِ اللّهُ أَدخَلَكَ الجَنَّةَ ، فَلا تَشاءُ أَن تُحمَلَ فِيها عَلَى فَرَسٍ مِن ياقُوتَةٍ حَمراءَ ، يَطِيرُ بِكَ فِي الجَنَّةِ حَيثُ شِئتَ!

قالَ : وَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقالَ : يا رَسُولِ اللّهِ ، هَل فِي الجَنَّةِ مِن إِبِلٍ؟ قالَ : فَلَم يَقُل لَهُ مِثلَ ما قالَ لِصاحِبِهِ . قالَ : إِنْ يُدخِلكَ اللّهُ الجَنَّةَ يَكُن لَكَ فِيها ما اشتَهَت نَفسُكَ وَلَذَّت عَينُكَ . ⁽¹⁾.

حديث۶۸۷۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سنن الترمذىـ به نقل از سليمان بن يزيد ، از پدرش ـ: مردى از پيامبر صلى الله عليه و آله سؤال كرد و گفت : اى پيامبر خدا ! آيا در بهشت ، اسب هم هست ؟

فرمود : «اگر خدا تو را به بهشت وارد كند ، نمى خواهى كه در آن جا بر اسبى از ياقوت سرخ سوارت كنند و با آن در بهشت ، هر جا كه مى خواهى ، پرواز كنى ؟» .

مرد ديگرى پرسيد : اى پيامبر خدا ! آيا در بهشت ، شتر هم هست؟

پيامبر صلى الله عليه و آله پاسخى را كه به اوّلى داده بود ، به او نداد ؛ بلكه فرمود : «اگر خدا تو را به بهشت وارد كند ، در آن جا آنچه دلت بخواهد و ديده لذّت مى برد ، برايت خواهد بود» . .

۶۸۷۲.امام على عليه السلام ( ـ در نامه اش به مالك اَشتر، هنگامى كه او را والى ) تفسير ابن كثير عن أبي هريرة :إِنَّ أَبا أُمامَةَ حَدَّثَ أَنَّ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَدَّثَهُم وَذَكَر الجَنَّةَ ، فَقالَ : وَالَّذِي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لَيَأخُذَنَّ أَحَدُكُم اللُّقمَةَ فَيَجعَلُها فِي فِيهِ ، ثُمَّ يَخطُرُ عَلى بالِهِ طَعامٌ آخَرُ ، فَيَتَحَوَّلُ الطَّعامُ الَّذِي فِي فِيهِ عَلَى الَّذِي اشتَهى . ثُمَّ قَرَأَ : «وَ فِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَ أَنتُمْ فِيهَا خَــلِدُونَ » ⁽¹⁾. ⁽²⁾۶۸۷۳.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِذا اشتَهى المُؤمِنُ الوَلَدَ فِي الجَنَّةِ كانَ حَملُهُ وَوَضعُهُ وَسِنُّهُ فِي ساعَةٍ واحِدَةٍ كَما يَشتَهِي . ⁽³⁾۶۸۷۴.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :أَهلُ الجَنَّةِ رَشحُهُمُ المِسكُ ، وَوَقُودُهُمُ الألُوَّةُ ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾.

۶۸۷۵.امام على عليه السلام :تفسير ابن كثيرـ به نقل از ابو هريره ـ: ابو اُمامه روايت كرد كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله برايشان از بهشت ياد كرد و فرمود : «سوگند به آن كه جان محمّد در دست اوست ، هر يك از شما لقمه را بر مى دارد و در دهانش مى گذارد و سپس آرزوى خوراك ديگرى مى كند . پس در دم ، همان لقمه اى كه در دهان اوست ، به خوراكى كه هوس كرده است ، تبديل مى شود» .

پيامبر صلى الله عليه و آله سپس اين آيه را خواند : «و در آن جا ، آنچه دل ها آن را بخواهند و ديدگان را خوش آيد ، هست و شما در آن ، جاويدانيد» .۶۸۷۶.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه مؤمن در بهشتْ هوس فرزند كند ، در همان دم ، باردارى و زايمان فرزند دلخواهش ، در همان سنّى كه او مى خواهد ، صورت مى پذيرد.۶۸۷۷.امام زين العابدين عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشتيان ، عرقشان مُشك است و سوختشان اَلاويه . ⁽¹⁾.

۶۸۷۸.الإمام الصادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :مَن يَدخُل الجَنَّةَ يُنعَم لا يَبأَسُ ، لا تَبلى ثِيابُهُ ، وَلا يَفنى شَبابُهُ . ⁽¹⁾۶۸۷۹.الإمام الرضا عليه السلام ( ـ في دُعائِهِ ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :إِذا استَقَرَّ أَهلُ الجَنَّةِ فِي الجَنَّةِ اشتاقَ الإِخوانُ إِلَى الإِخوانِ ، فَيَسِيرُ سَرِيرُ ذا إِلى سَرِيرِ ذا فَيَلتَقِيانِ ، فَيَتَحَدَّثانِ ما كانَ بَينَهُما فِي دارِ الدُّنيا ، ويَقولُ : يا أَخِي ، تَذكُرُ يَومَ كَذا كُنّا فِي دارِ الدُّنيا فِي مَجلِسِ كَذا ، فَدَعَونا اللّهَ فَغَفَرَ لَنا . ⁽²⁾۶۸۸۰.تحف العقول ( ـ في مُناجاةِ اللّه ِ عز و جللِموسى عليه السلام ـ ) سنن الدّارميّ عن زيد بن أرقم :قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إِنَّ الرَّجُلَ مِن أَهلِ الجَنَّةِ لَيُعطَى قُوَّةَ مِئَةِ رَجُلٍ ، فِي الأَكلِ وَالشُّربِ وَالجِماعِ وَالشَّهوَةِ .

فَقالَ رَجُلٌ مِنَ اليَهُودِ : إِنَّ الَّذِي يَأكُلُ وَيَشرَبُ تَكُونُ مِنهُ الحاجَةُ؟ فَقالَ : يُفِيضُ مِن جِلدِهِ عَرَقٌ ، فَإِذا بَطنُهُ قَد ضَمَرَ . ⁽³⁾۶۸۸۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبل عن زيد بن أرقم :أَتى النَّبِيَ صلى الله عليه و آله رَجُلٌ مِنَ اليَهُودِ فَقالَ : يا أَبا القاسِمِ ، أَلَستَ تَزعَمُ أَنَّ أَهلَ الجَنَّةِ يَأكُلُونَ فِيها وَيَشرَبُونَ؟ وَقالَ لِأَصحابِهِ : إِن أَقَرَّ لِي بِهَذِهِ خَصَمتُهُ .

قالَ : فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : بَلى ، وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ! إِنَّ أَحَدَهُم لَيُعطَى قُوَّةَ مِئَةِ رَجُلٍ فِي المَطعَمِ وَالمَشرَبِ وَالشَّهوَةِ وَالجِماعِ .

قالَ : فَقالَ لَهُ اليَهُودِيُ : فَإِنَّ الَّذِي يَأكُلُ وَيَشرَبُ تَكُونُ لَهُ الحاجَةُ؟ قالَ : فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : حاجَةُ أَحَدِهِم عَرَقٌ يُفِيضُ مِن جُلُودِهِم مِثلَ رِيحِ المِسكِ ، فَإِذا البَطنُ قَد ضَمَرَ . ⁽⁴⁾.

۶۸۸۲.الإمام زين العابدين عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كسى كه به بهشت وارد شود ، همواره برخوردار است و هرگز بينوا نمى شود ، جامه هايش كهنه نمى شوند و جوانى اش از بين نمى رود.۶۸۸۳.الإمام الصادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون بهشتيان در بهشت استقرار يابند ، برادرانْ مشتاق ديدار يكديگر مى شوند . پس ، تخت اين يكى به سوى تخت ديگرى حركت مى كند و آن دو با هم ديدار مى كنند و از آنچه در سراى دنيا ميانشان گذشته است ، سخن مى گويند و يكى مى گويد : برادرم ! يادت مى آيد كه فلان روز ، در سراى دنيا در فلان مجلس بوديم و دعا كرديم و خدا ما را آمرزيد ؟۶۸۷۸.امام صادق عليه السلام :سنن الدارمىـ به نقل از زيد بن ارقم ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «در بهشت به مرد ، نيروى صد مرد در خوردن و آشاميدن و جِماع و شهوت داده مى شود» .

مردى از يهود گفت : كسى كه مى خورد و مى آشامد ، به قضاى حاجت نياز ندارد ؟

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «از پوست او عرق مى ريزد و شكمش خالى مى شود» .۶۸۷۹.امام رضا عليه السلام ( ـ در دعايش ـ ) مسند ابن حنبلـ به نقل از زيد بن ارقم ـ: مردى از يهود ، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت : اى ابو القاسم ! آيا نه اين است كه مى گويى بهشتيان مى خورند و مى آشامند؟ و به دوستانش گفت : اگر به اين اقرار كند ، او را محكوم مى كنم.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «چرا ! سوگند به آن كه جانم در دست اوست ، به هر يك از آنان ، نيروى صد مرد در خوردن و آشاميدن و شهوت و جِماع داده مى شود» .

يهودى گفت : كسى كه مى خورد و مى آشامد ، قضاى حاجت نمى كند؟

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «قضاى حاجت هر يك از آنها ، عرق مشك فشانى است كه از پوستش مى تراود و شكمش فرو مى نشيند». .

۶۸۸۰.تحف العقول ( ـ در نجواى خداوند با موسى عليه السلام ـ ) الإمام عليّ عليه السلام :قالَ رَجُلٌ : يا رَسُولَ اللّهِ ، إِنِّي أُحِبُّ الخَيلَ ؛ أَفِي الجَنَّةِ خَيلٌ؟ قالَ : نَعَم ، وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ! إِنَّ فِيها خَيلاً مِن ياقُوتٍ أَحمَرَ ، عَلَيها يُركَبُونَ فَتَدِفُّ ⁽¹⁾بِهِم خِلالَ وَرَقِ الجَنَّةِ .

قالَ رَجُلٌ : يا رَسُولَ اللّهِ ، إِنِّي يُعجِبُنِي الصَّوتُ الحَسَنُ ؛ أَفِي الجَنَّةِ الصَّوتُ الحَسَنُ؟ قالَ : نَعَم، وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ! إِنَّ اللّهَ لَيَأمُرُ لِمَن أَحَبَّ ذَلِكَ مِنهُم بِشَجَرٍ يُسمِعُهُ صَوتا بِالتَّسبِيحِ ، ما سَمِعَتِ الآذانُ بِأَحسَنَ مِنهُ قَطُّ .

قالَ رَجُلٌ : يا رَسُولَ اللّهِ ، إِنِّي أُحِبُّ الإِبِلَ ؛ أَفِي الجَنَّةِ إِبِلٌ؟ قالَ : نَعَم ، وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ! إِنَّ فِيها نَجائِبَ مِن ياقُوتٍ أَحمَرَ ، عَلَيها رِحالُ الذَّهَبِ ، قَد أُلحِفَت بِنَمارِقِ الدِّيباجِ ، يُركَبُونَ فَتَزُفُّ ⁽²⁾بِهِم خِلالَ وَرَقِ الجَنَّةِ .

وَإِنَّ فِيها صُوَرَ رِجالٍ وَنِساءٍ يَركَبُونَ مَراكِبَ أَهلِ الجَنَّةِ ، فَإِذا أَعجَبَ أَحَدَهُمُ الصُّورَةُ قالَ : اِجعَل صُورَتِي مِثلَ هَذِهِ الصُّورَةِ ؛ فَيَجعَلُ صُورَتَهُ عَلَيها ، وَإِذا أَعجَبَتهُ صُورَةُ المَرأَةِ قالَ : رَبِّ اجعَل صُورَةَ فُلانَةَ ـ زَوجَتِهِ ـ مِثلَ هَذِهِ الصُّورَةِ ؛ فَيَرجِعُ وَقَد صارَت صُورَةُ زَوجَتِهِ عَلَى مَا اشتَهى . ⁽³⁾۶۸۸۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام زين العابدين عليه السلام :مَن طَلَبَ الغِنى وَالأَموالَ وَالسَّعَةَ فِي الدُّنيا فَإِنَّما يَطلُبُ ذَلِكَ لِلرّاحَةِ ، وَالرّاحَةُ لَم تُخلَق فِي الدُّنيا وَلا لِأَهلِ الدُّنيا ، إِنَّما خُلِقَتِ الرّاحَةُ فِي الجَنَّةِ وَلِأَهلِ الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾راجع : ص ۱۷۶ (مركوب الجنّة) .

.

۶۸۸۳.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :مردى گفت : اى پيامبر خدا ! من به اسب علاقه دارم . آيا در بهشت هم اسب هست؟

فرمود : «آرى ، سوگند به آن كه جانم در دست اوست . در آن جا اسبانى از ياقوت سرخ هستند كه [ بهشتيان ] بر آنها نشانده مى شوند و آن اسب ها آنان را در ميان برگ هاى بهشت ، به آرامى مى گردانند» .

مرد ديگرى گفت : اى پيامبر خدا ! من آواز خوش را دوست دارم . آيا در بهشت ، آواز خوش هم هست؟

فرمود : «آرى ، سوگند به آن كه جانم در دست اوست . خداوند براى هر يك از بهشتيان كه آواز خوش را دوست دارد ، به درختى فرمان مى دهد كه آواز تسبيح برايش سر دهد ؛ آوازى كه گوش ها هرگز خوش تر از آن را نشنيده اند» .

مرد ديگرى گفت : اى پيامبر خدا ! من شتر دوست دارم . آيا در بهشت ، شتر هم هست ؟

فرمود : «آرى ، سوگند به آن كه جانم در دست اوست . در آن جا اشتران نژاده اى از ياقوت سرخ اند كه جهاز طلا بر آنهاست و با بالشتك هاى ديبا پوشانده شده اند و بهشتيان بر آنها نشانده مى شوند و در لا به لاى برگ هاى بهشت مى تازند.

در بهشت ، تصاويرى از مردان و زنان هست كه بر مركب هاى بهشتى سوارند و چون يكى از بهشتيان از تصويرى خوشش آيد ، مى گويد : خدايا ! صورت مرا مانند اين صورت بگردان و خداوند ، صورتش را مانند آن مى گرداند ، و چون تصوير زنى را بپسندد ، مى گويد : پروردگارا ! صورت فلانى [ يعنى همسرم ]را مانند اين صورت بگردان و چون [ به منزل خود ] بر مى گردد ، مى بيند كه صورت همسرش به مانند همان صورت دلخواهش شده است» .۶۸۸۴.عنه عليه السلام :امام زين العابدين عليه السلام :كسى كه در دنيا در پى توانگرى و ثروت و رفاه است ، در حقيقت ، آنها را براى آسايش مى جويد ، حال آن كه آسايش ، در دنيا و براى اهل دنيا آفريده نشده است ؛ بلكه آسايش ، در بهشت است و براى بهشتيان ، خلق شده است.ر . ك : ص ۱۷۷ (مركب بهشت) .

.

۴ / ۲۹أَطيَبُ شَيءٍ فِي الجَنَّةِأ ـ رِضوانُ اللّهِ سُبحانَهُالكتاب«وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَـتِ جَنَّـتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الأَْنْهَـرُ خَــلِدِينَ فِيهَا وَمَسَـكِنَ طَيِّبَةً فِى جَنَّـتِ عَدْنٍ وَرِضْوَ نٌ مِّنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَ لِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ». ⁽¹⁾

الحديث۶۸۸۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لَنَعِيمُ أَهلِ الجَنَّةِ بِرِضوانِ اللّهِ عَنهُم أَفضَلُ مِن نَعِيمِهِم بِما فِي الجِنانِ . ⁽²⁾۶۸۸۸.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِذا دَخَلَ أَهلُ الجَنَّةِ الجَنَّةَ يَقُولُ اللّهِ عز و جل : هَل تَشتَهُونَ شَيئا فَأَزِيدَكُم؟ فَيَقُولُونَ : رَبَّنا وَما فَوقَ مَا أَعطَيتنَا؟ يَقُولُ : رِضوانِي أَكبَرُ . ⁽³⁾۶۸۸۹.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ اللّهَ يَقُولُ لِأَهلِ الجَنَّةِ : يا أَهلَ الجَنَّةِ! يَقُولُونَ : لَبَّيكَ رَبَّنا وَسَعدَيكَ ، فَيَقُولُ : هَل رَضِيتُم؟ فَيَقُولُونَ : وَما لَنا لَا نَرضى وَقَد أَعطَيتَنا ما لَم تُعطِ أَحَدا مِن خَلقِكَ! فَيَقُولُ : أَنا أُعطِيكُم أَفضَلَ مِن ذَلِكَ ، قالُوا : يا رَبِّ! وَأَيُ شَيءٍ أَفضَلُ مِن ذَلِكَ؟ قالَ : أُحِلُّ عَلَيكُم رِضوانِي ، فَلا أَسخَطُ عَلَيكُم بَعدَهُ أَبَدا . ⁽⁴⁾.

۴ / ۲۹ بهترين چيز در بهشت

الف ـ خشنودى خداى سبحان

۴ / ۲۹بهترين چيز در بهشتالف ـ خشنودى خداى سبحانقرآن«خدا به مردان و زنان مؤمن ، بهشت هايى را وعده داده كه در آنها جويبارها روان است و در آنها جاويدان اند ، و [ نيز ] سراهايى پاكيزه را در بهشت هاى جاودان ، و [ البتّه ] خشنودى خدا ، بزرگ تر است . اين است همان كاميابى بزرگ».

حديث۶۸۹۰.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نعمت خشنودى خداوند از اهل بهشت ، از تمام نعمت هاى بهشتى ، برتر است .۶۸۹۱.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه بهشتيان به بهشت وارد شوند ، خداى عز و جل مى فرمايد : «آيا چيزى مى خواهيد كه برايتان اضافه كنم؟» .

بهشتيان مى گويند : پروردگارا ! بالاتر از آنچه به ما عطا فرموده اى ، چيست؟

خداوند مى فرمايد : «خشنودى من ، بزرگ تر است» .۶۸۹۲.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خدا به اهل بهشت مى فرمايد : «اى اهل بهشت!» و آنها مى گويند : گوش به فرمانيم ـ اى پروردگار ما ـ و در خدمتيم .

خدا مى فرمايد : «آيا خشنود شديد؟» .

بهشتيان مى گويند : چرا خشنود نباشيم ، در حالى كه به ما چيزى عطا كرده اى كه به هيچ كدام از آفريدگانت نداده اى!

خدا مى فرمايد : «از اين برتر به شما عطا مى كنم ! » .

مى گويند : پروردگارا ! از اينها برتر چيست؟

مى فرمايد : «خشنودى ام را بر شما فرود مى آورم و از آن پس ، هرگز بر شما خشم نخواهم گرفت» .

.

۶۸۹۳.امام صادق عليه السلام :الغارات عن عباية :كَتَبَ عَلِيٌ عليه السلام إِلى مُحَمَّدِ [بنِ أَبِي بَكرٍ ]وَأَهلِ مِصرَ : ... إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ يَزُورُونَ الجَبّارَ كُلَّ جُمُعَةٍ ، فَيَكُونُ أَقرَبُهُم مِنهُ عَلى مَنابِرَ مِن نُورٍ ، وَالَّذِينَ يَلُونَهُم عَلَى مَنابِرَ مِن ياقُوتٍ ، وَالَّذِينَ يَلُونَهُم عَلَى مَنابِرَ مِن زَبَرجَدٍ ، وَالَّذِينَ يَلُونَهُم عَلَى مَنابِرَ مِن مِسكٍ ، فَبَينا هُم كَذلِكَ يَنظُرُونَ إِلى نُورِ اللّهِ جَلَّ جَلالُهُ وَيَنظُرُ اللّهُ فِي وُجُوهِهِم ، إِذا أَقبَلَت سَحابَةٌ تَغشاهُم فَتُمطِرُ عَلَيهِم مِنَ النِّعمَةِ وَاللَّذَّةِ وَالسُّرُورِ وَالبَهجَةِ ما لا يَعلَمُهُ إِلَا اللّهُ سُبحانَهُ . ثُمَّ قالَ : بَلى إِنَّ مَعَ هَذا ما هُوَ أَفضَلُ مِنهُ ؛ رِضوانُ اللّهِ الأَكبَرُ . ⁽¹⁾۶۸۹۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلامـ فِي قَولِهِ عز و جل : «رَبَّنَا ءَاتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِى الْاخِرَةِ حَسَنَةً » ⁽²⁾ـ: رِضوانُ اللّهِ وَالجَنَّةُ فِي الآخِرَةِ ، وَالمَعاشُ وَحُسنُ الخُلُقِ فِي الدُّنيا . ⁽³⁾تنبيه الغافلين :رُوِيَ فِي خَبَرٍ أَنَّ اللّهَ تَعالى يَقُولُ لِمَلائِكَتِهِ : أَطعِمُوا أَولِيائِي ، فَيُؤتى بِأَلوانِ الأَطِعِمَةِ ، فَيَجِدُونَ لِكُلِّ لُقمَةٍ لَذَّةً غَيرَ ما يَجِدُونَ لِلأُخرى ، فَإِذا فَرَغُوا مِنَ الطَّعامِ ، يَقُولُ اللّهِ تَعالى : اِسقُوا عِبادِي ، فَيُؤتى بِأَشرِبَةٍ ، فَيَجِدُونَ لِكُلِّ شَربَةٍ لَذَّةً بِخِلافِ الأُخرى ، فَإِذا فَرَغُوا يَقُولُ اللّهِ تَعالى لَهُم : أَنَا رَبُّكُم ، قَد صَدَقتُكُم وَعدِي ، فَاسأَلُونِي أُعطِكُم ، قالُوا : رَبَّنا نَسأَلُكَ رِضوانَكَ ـ مَرَّتَينِ أَو ثَلاثا ـ فَيَقُولُ تَعالى : رَضِيتُ عَنكُم ، وَلَدَيَ المَزِيدُ . اليَومَ أُكرِمُكُم بِكَرامَةٍ أَعظَمَ مِن ذَلِكَ كُلِّهِ ، فَيُكشَفُ الحِجابُ ، فَيَنظُرُونَ إِلَيهِ ما شاءَ اللّهُ ، فَيَخِرُّونَ لَهُ سُجَّدا ، فَكانُوا فِي السُّجُودِ ما شاءَ اللّهُ .

ثُمَّ يَقُولُ لَهُم : اِرفَعُوا رُؤُوسَكُم ، لَيسَ هَذا مَوضِعَ عِبادَةٍ ، فَيَنسَونَ كُلَّ نِعمَةٍ كانُوا فِيها ، وَيَكُونُ النَّظَرُ إِلَيهِ أَحَبَّ إِلَيهِم مِن جَمِيعِ النِّعَمِ ، ثُمَّ يَرجِعُونَ ، فَتَهِيجُ رِيحٌ مِن تَحتِ العَرشِ ، عَلَى تَلٍّ مِن مِسكٍ أَبيَضَ ، فَيَنثُرُ ذَلِكَ عَلَى رُؤُوسِهِم ، وَنَواصِي خُيُولِهِم ، فَإِذا رَجَعُوا إِلى أَهلِيهِم تَراهم أَزواجُهُم فِي الحُسنِ وَالبَهاءِ أَفضَلَ مِمّا تَرَكُوهُنَّ ، فَيَقُولُ لَهُم أَزواجُهُم : إِنَّكُم قَد رَجَعتُم عَلَى أَحسَنَ ما كُنتُم . ⁽⁴⁾.

الغاراتـ به نقل از عبايه ـ: على عليه السلام به محمّد [ بن ابى بكر ] و مردم مصر نوشت : «... بهشتيان هر آدينه به ديدار پادشاه عالم مى روند . آنان كه به او نزديك ترند ، بر منبرهايى از نور مى نشينند و كسانى كه در مرتبه بعد از آنها قرار دارند ، بر منبرهايى از ياقوت ، و كسان بعد از آنها بر منبرهايى از زبرجد ، و مرتبه پايين تر از اينها بر منبرهايى از مُشك مى نشينند . در همان حال كه نشسته اند و به نور خداى عز و جلمى نگرند و خداوند به چهره آنان مى نگرد ، به ناگاه ، ابرى مى آيد و بر فراز سرشان مى ايستد و چندان نعمت و لذّت و شادمانى و سرخوشى بر آنان فرو مى بارد كه تنها خداى سبحان مى داند و بس» .

سپس فرمود : «آرى ، با اين همه ، چيزى هست كه از اين هم برتر است : خشنودى بزرگِ خدا».امام صادق عليه السلامـ در باره اين سخن خداى عز و جل : «پروردگارا ! در دنيا به ما نيكى دِه و در آخرت نيز نيكى دِه» ـ: [ يعنى ]خشنودى خدا و بهشت در آخرت ، و معاش و اخلاق خوش در دنيا.تنبيه الغافلين :در خبرى آمده است كه خداى بلندمرتبه ، به فرشتگانش مى فرمايد : «از دوستانم پذيرايى كنيد» .

پس خوراكى هاى رنگارنگ آورده مى شود و دوستان خدا از هر لقمه اى لذّتى متفاوت با لقمه ديگر مى برند و چون از خوردنْ دست مى كشند ، خداى بلندمرتبه مى فرمايد : «به بندگانم بنوشانيد» .

پس نوشيدنى هايى آورده مى شود و آنان از هر نوشيدنى ، لذّتى متفاوت با ديگرى مى برند و چون از نوشيدنْ دست مى كشند ، خداى بلندمرتبه به ايشان مى فرمايد : «منم پروردگار شما . به وعده ام با شما عمل كردم . پس اينك از من بخواهيد تا به شما عطا كنم» .

دوستان خدا دو يا سه بار مى گويند : پروردگارا ! خشنودى ات را از تو مى خواهيم .

پس خداى بلندمرتبه مى فرمايد : «از شما خشنود شدم و افزون بر اين هم دارم . امروز ، شما را به كرامتى بزرگ تر از همه اينها مفتخر مى سازم» .

آن گاه پرده كنار زده مى شود و آنان تا آن گاه كه خدا بخواهد ، به او مى نگرند . سپس برايش به خاك مى افتند و تا آن گاه كه خدا بخواهد ، همچنان در سجده خواهند بود .

سپس به آنان مى فرمايد : «سرهايتان را بلند كنيد . اين جا ، جاى عبادت نيست» . پس هر نعمتى را كه در آن به سر مى بردند ، از ياد مى برند و نگريستن به او ، برايشان از همه نعمت ها خوش تر است . سپس بر مى گردند و از زير عرش ، بادى بر تپّه اى از مشك سفيد ، وزيدن مى گيرد و آن را بر سر آنها و پيشانى اسبانشان مى پاشد ، و چون به نزد كسان خويش باز گردند ، همسرانشان آنان را زيباتر و نورانى تر از زمانى مى بينند كه تركشان كرده بودند . پس همسرانشان به آنان مى گويند : زيباتر از آنچه بوديد ، باز گشته ايد ! .

ب ـ مَحَبَّةُ اللّهِالإمام عليّ عليه السلام :إِنَّ أَطيَبَ شَيءٍ فِي الجَنَّةِ وَأَلَذَّهُ حُبُّ اللّهِ ، وَالحُبُّ [فِي] اللّهِ ، وَالحَمدُ للّهِِ . قالَ اللّهُ عز و جل : «وَ ءَاخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَــلَمِينَ » ⁽¹⁾وَذَلِكَ أَنَّهُم إِذا عايَنُوا ما فِي الجَنَّةِ مِن النَّعِيمِ هاجَتِ المَحَبَّةُ فِي قُلُوبِهِم ، فَيُنادُونَ عِندَ ذَلِكَ : أَنِ الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمِينَ . ⁽²⁾قال:تفسير العياشي عن ثوير عن الإمام زين العابدين عليه السلام :إِذا صارَ أَهلُ الجَنَّةِ فِي الجَنَّةِ ، وَدَخَلَ وَلِيُ اللّهِ إِلى جَنّاتِهِ وَمَساكِنِهِ ، وَاتَّكَأَ كُلُّ مُؤمِنٍ مِنهُم عَلى أَرِيكَتِهِ ، حَفَّتهُ خُدّامُهُ ، وَتَهَدَّلَت عَلَيهِ الثِّمارُ ، وَتَفَجَّرَت حَولَهُ العُيُونُ ، وَجَرَت مِن تَحتِهِ الأَنهارُ ، وَبُسِطَت لَهُ الزَّرابِيُ ، وَصُفِّفَت له النَّمارِقُ ، وَأَتَتهُ الخُدّامُ بِما شاءَت شَهوَتُهُ مِن قَبلِ أَن يَسأَلَهُم ذَلِكَ .

قالَ : وَيَخرُجُ عَلَيهِمُ الحُورُ العِينُ مِنَ الجِنانِ ، فَيَمكُثُونَ بِذَلِكَ ما شاءَ اللّهُ . ثُمَّ إِنَّ الجَبّارَ يُشرِفُ عَلَيهِم فَيَقُولُ لَهُم : أَولِيائِي وَأَهلَ طاعَتِي وَسُكَّانَ جَنَّتِي فِي جِوارِي ، أَلا هَلُ أُنَبِّئُكُم بِخَيرٍ مِمّا أَنتُم فِيهِ؟ فَيَقُولُونَ : رَبَّنا وَأَيُ شَيءٍ خَيرٌ مِمّا نَحنُ فِيهِ! نَحنُ فِيما اشتَهَت أَنفُسُنا وَلَذَّت أَعيُنُنا مِنَ النِّعَمِ فِي جِوارِ الكَرِيمِ .

قالَ : فَيَعُودُ عَلَيهِمُ القَولُ ، فَيَقُولُونَ : رَبَّنا نَعَم ، فَأتِنا بِخَيرٍ مِمّا نَحنُ فِيهِ ، فَيَقُولُ لَهُم : تَبارَكَ وَتَعالى : رِضايَ عَنكُم وَمَحَبَّتِي لَكُم خَيرٌ وَأَعظَمُ مِمّا أَنتُم فِيهِ ، قالَ : فَيَقُولُونَ : نَعَم يا رَبَّنا ، رِضاكَ عَنّا وَمَحَبَّتُكَ لَنا خَيرٌ لَنا وَأَطيَبُ لِأَنفُسِنا.

ثُمَّ قَرَأَ عَلِيُ بنُ الحُسَينِ عليه السلام هَذِهِ الآيَةَ : «وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَـتِ جَنَّـتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الأَْنْهَـرُ خَــلِدِينَ فِيهَا وَمَسَـكِنَ طَيِّبَةً فِى جَنَّـتِ عَدْنٍ وَرِضْوَ نٌ مِّنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَ لِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ» ⁽³⁾. ⁽⁴⁾.

ب ـ محبّت خدا

ب ـ محبّت خداو از آن جمله است، نيز حديثى است كه ثقة الاسلام -امام على عليه السلام :بهترين و لذّتبخش ترين چيز در بهشت ، محبّت خدا و محبّت به خاطر خدا و ستايش خداست . خداى عز و جل فرموده است : «و واپسين دعايشان ، اين است كه : ستايش ، خداى را كه پروردگار جهانيان است» ؛ زيرا آن گاه كه چشمشان به نعمت هاى بهشت مى افتد ، عشق و محبّت در دل هايشان برانگيخته مى شود و در اين هنگام ، بانگ بر مى آورند كه : ستايش ، از آنِ خداست كه پروردگار جهانيان است.تفسير العيّاشىـ به نقل از ثوير ـ: امام زين العابدين عليه السلام فرمود : «چون بهشتيان به بهشت داخل شود و دوست خدا به باغستان ها و سكونتگاه هايش وارد شود و هر مؤمنى بر تخت خويش تكيه زند ، خدمتكارانش او را در ميان مى گيرند و ميوه ها به طرفش آويزان مى شوند و چشمه سارها در پيرامونش جوشيدن مى گيرند و جويبارها در زير پايش روان مى شوند و فرش هاى زربافت برايش گسترده مى شوند و پشتى ها برايش چيده مى شوند و خدمتكاران ، آنچه را هوس كند ، پيش از آن كه از آنان بخواهد ، براى او مى آورند .

و حوريان از بهشت ها به سوى او مى آيند و مدّتى دراز در نزدش مى مانند . سپس پادشاه عالم به آنان نزديك مى گردد و به آنان مى فرمايد : اى دوستان و فرمان برداران من و اى كسانى كه در بهشت من ، در جوار من آرميده ايد! آيا شما را به بهتر از اين وضع كه داريد ، خبر دهم؟ .

دوستان خدا مى گويند : اى پروردگار ما ! بهتر از اين وضع كه داريم ، چيست ؟ ما از هر نعمتى كه دلمان بخواهد و ديدگانمان از آن لذّت برد ، برخورداريم و در جوار پروردگار كريم ، به سر مى بريم.

خداوند ، دوباره سخن خويش را تكرار مى كند و آنها مى گويند : آرى ، اى پروردگار ! بهتر از اين وضع كه داريم ، به ما عطا فرما .

پس خداى بزرگ و والا ، به ايشان مى فرمايد : خشنودىِ من از شما و محبّتم به شما ، بهتر و بالاتر از اين وضعى است كه در آنيد .

آنان مى گويند : درست است ، اى پروردگار ! خشنودىِ تو از ما و محبتّت به ما ، براى ما بهتر و خوش تر است» .

امام زين العابدين عليه السلام سپس اين آيه را تلاوت نمود : «خدا به مردان و زنان مؤمن ، بهشت هايى را وعده داده كه در آنها جويبارها روان است و در آنها جاويدان اند ، و [ نيز ]سراهايى پاكيزه را در بهشت هاى جاودان ، و [ البتّه ] خشنودى خدا ، بزرگ تر است . اين است همان كاميابى بزرگ» .

.

ج ـ لِقاءُ اللّهِالكتاب«لَهُم مَّا يَشَاءُونَ فِيهَا وَ لَدَيْنَا مَزِيدٌ». ⁽¹⁾

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله : «وَ لَدَيْنَا مَزِيدٌ» تَجَلَّى لَهُمُ الرَّبُّ عز و جل . ⁽²⁾عنه صلى الله عليه و آله :إِذا دَخَلَ أَهلُ الجَنَّةِ الجَنَّةَ يَقُولُ اللّهُ تَبارَكَ وَتَعالى : تُرِيدُونَ شَيئا أَزِيدُكُم؟ فَيَقُولُونَ : أَلَم تُبَيِّض وُجُوهَنا؟ أَلَم تُدخِلنَا الجَنَّةَ وَتُنَجِّنا مِنَ النَّارِ؟ قالَ : فَيُكشَفُ الحِجابُ ، فَما أُعطُوا شَيئا أَحَبَّ إِلَيهِم مِنَ النَّظَرِ إِلى رَبِّهِم عز و جل . ⁽³⁾.

ج ـ ديدار خدا

ج ـ ديدار خداقرآن«هر چه بخواهند ، در آن جا دارند و پيش ما ، فزون تر [ هم ] هست».

حديثو ايضاً در فقيه روايت كرده كه حضرت صادق(ع) فرمود:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : «و پيش ما ، فزون تر [هم] هست» . آن ، تجلّى پروردگار عز و جل براى آنان است .پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون بهشتيان به بهشت وارد شوند ، خداى بزرگ و والا مى فرمايد : «مى خواهيد كه برايتان اضافه كنم؟» .

بهشتيان مى گويند : آيا ما را روسپيد نساختى؟ آيا ما را وارد بهشت ننمودى و از آتش ، نجاتمان ندادى؟

در اين هنگام ، پرده كنار زده مى شود . پس چيزى به آنان داده نشده كه برايشان خوش تر و محبوب تر از نگريستن به پروردگار بزرگ و توانايشان باشد.

.

۱.عن عبداللّه بن الفضل الهاشمي، قال: كنت عند الصادقعنه صلى الله عليه و آلهـ فِي قَولِهِ تَعالى : «لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَى وَ زِيَادَةٌ» ⁽¹⁾ـ: الحُسنى : الجَنَّةُ ، وَالزِّيادَةُ : النَّظَرُ إِلى وَجهِ اللّهِ . ⁽²⁾۲.عن زياد بن أبي الحلال، قال:عنه صلى الله عليه و آلهـ فِي قَولِهِ تَعالى : «وُجُوهٌ يَوْمَـئِذٍ نَّاضِرَةٌ * إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ» ⁽³⁾ـ :يَنظُرُونَ إِلى رَبِّهِم بِلا كَيفِيَّةٍ ، وَلا حَدٍّ مَحدُودٍ ، وَلا صِفَةٍ مَعلُومَةٍ . ⁽⁴⁾۳.عن أبي محمّد حسن بن علي الثاني(ع)، قال:سنن ابن ماجة عن جابر بن عبد اللّه :قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : بَينا أَهلُ الجَنَّةِ فِي نَعِيمِهِم إِذ سَطَعَ لَهُم نُورٌ فَرَفَعُوا رُؤُوسَهُم ، فَإِذا الرَّبُّ قَد أَشرَفَ عَلَيهِم مِن فَوقِهِم ، فَقالَ : اَلسَّلامُ عَلَيكُم يا أَهلَ الجَنَّةِ . وَذَلِكَ قَولُ اللّهِ : «سَلَـمٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّ رَّحِيمٍ » . ⁽⁵⁾

قالَ : فَيَنظُرُ إِلَيهِم وَيَنظُرُونَ إِلَيهِ ، فَلا يَلتَفِتُونَ إِلى شَيءٍ مِنَ النَّعِيمِ ما دامُوا يَنظُرُونَ إِلَيهِ حَتّى يَحتَجِبَ عَنهُم وَيَبقى نُورُهُ وَبَرَكَتُهُ عَلَيهِم فِي دِيارِهِم . ⁽⁶⁾.

۴.عن زياد بن أبى الحلال، قال:پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «براى كسانى كه نيكويى مى كنند ، نيكى است و افزون تر» ـ: «نيكويى» ، بهشت است و «افزون تر» ، ديدن روى خدا.۵.عن أبي جميلة، عن جابر الجعفي، قال:پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «چهره هايى در آن روز ، خرّم اند . به پروردگار خويش مى نگرند» ـ: به پروردگار خويش مى نگرند ، بى آن كه او را چگونگى باشد ، يا محدوديّتى ، و يا صفتى خاص .۶.عن جابر بن يزيد، قال:سنن ابن ماجةـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «در حالى كه بهشتيان ، غرق در نعمت خويش اند ، به ناگاه ، نورى برايشان درخشيدن مى گيرد . سرهايشان را بلند مى كنند و پروردگار را مى بينند كه از فراز سرشان بر آنان مشرف شده است و مى فرمايد : درود بر شما ، اى بهشتيان ! . اين ، همان سخن خداست كه : «درودى كه از جانب پروردگارى مهربان به آنان گفته مى شود» » .

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «پس خدا به آنان مى نگرد و آنان به خدا مى نگرند و تا زمانى كه غرق در نگريستن به او هستند ، به چيزى از نعمت ها توجّه ندارند ، تا آن كه از آنان پنهان مى شود ؛ ولى نور و بركت او براى آنان در خانه هايشان باقى مى ماند» . .

۷.عن أبى جعفر(ع) ، قال:رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَفضَلَهُم ـ يَعنِي أَهلَ الجَنَّةِ ـ مَنزِلَةً لَيَنظُرُ فِي وَجهِ اللّهِ تَعالى كُلَّ يَومٍ مَرَّتَينِ . ⁽¹⁾قد روى شيخنا الصدوق بإسناده إلى إسماعيل بن مهران،عنه صلى الله عليه و آله :إِنَّ أَرفَعَ أَهلِ الجَنَّةِ دَرَجَةً : مََن يَنظُرُ إِلى وَجهِ رَبِّهِ غُدوَةً وَعَشِيّا. ⁽²⁾سنن الترمذي عن ابن عمر :قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إِنَّ أَدنَى أَهلِ الجَنَّةِ مَنزِلَةً لَمَن يَنظُرُ إِلى جِنانِهِ وَأَزواجِهِ وَخَدَمِهِ وَسُرُرِهِ مَسِيرَةَ أَلفِ سَنَةٍ ، وَأَكرَمَهُم عَلَى اللّهِ مَن يَنظُرُ إِلى وَجهِهِ غُدوَةً وَعَشِيّةً. ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : «وُجُوهٌ يَوْمَـئِذٍ نَّاضِرَةٌ * إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ» . ⁽³⁾كفاية الأثر عن هشام [بن الحكم] :كُنتُ عِندَ الصّادِقِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام إِذ دَخَلَ عَلَيهِ مُعاوِيَةُ بنُ وَهبٍ وَعَبدُ المَلِكِ بنُ أَعيَنَ ، فَقالَ لَهُ مُعاوِيَةُ بنُ وَهبٍ : يَابنَ رَسُولِ اللّهِ ، ما تَقُولُ فِي الخَبَرِ الَّذِي رُوِيَ أَنَّ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله رَأَى رَبَّهُ ، عَلَى أَيِ صُورَةٍ رَآهُ؟ وَعَنِ الحَدِيثِ الَّذِي رَوَوهُ أَنَّ المُؤمِنِينَ يَرَونَ رَبَّهُم فِي الجَنَّةِ عَلَى أَيِ صُورَةٍ يَرَونَهُ؟

فَتَبَسَّمَ عليه السلام ثُمَّ قالَ : يا مُعاوِيَةُ ، ما أَقبَحَ بِالرَّجُلِ يَأتِي عَلَيهِ سَبعُونَ سَنَةً أَو ثَمانُونَ سَنَةَ يَعِيشُ فِي مُلكِ اللّهِ وَيَأكُلُ مِن نِعَمِهِ لا يَعرِفُ اللّهَ حَقَّ مَعرِفَتِهِ؟!

ثُمَّ قالَ عليه السلام : يا مُعاوِيَةُ ، إِنَّ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله لَم يَرَ رَبَّهُ تَبارَكَ وَتَعالى بِمُشاهَدَةِ العِيانِ ، وَإِنّ الرُّؤيَةَ عَلَى وَجهَينِ : رُؤيَةُ القَلبِ وَرُؤيَةُ البَصَرِ ، فَمَن عَنى بِرُؤيَةِ القَلبِ فَهُوَ مُصِيبٌ ، وَمَن عَنى بِرُؤيَةِ البَصَرِ فَقَد كَفَرَ بِاللّهِ وَبِآياتِهِ ؛ لِقَولِ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله : مَن شَبَّهَ اللّهَ بِخَلقِهِ فَقَد كَفَرَ . ⁽⁴⁾.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بامنزلت ترين آنان (اهل بهشت) ، روزى دو بار به روى خداى بلندمرتبه ، نظر مى كنند.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بلندپايه ترينِ اهل بهشت ، كسى است كه هر بام و شام ، به روى پروردگارش نظر مى كند.سنن الترمذىـ به نقل از ابن عمر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «دون پايه ترينِ اهل بهشت ، چنان است كه باغستان ها و همسران و خدمتكاران و تخت هاى خود را از فاصله هزار سال مى بيند ، و گرامى ترينِ آنان نزد خدا ، هر بام و شام ، به روى او (خدا) نظر مى كند» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سپس اين آيات را خواند : «چهره هايى در آن روز ، خرّم اند . به پروردگار خويش مى نگرند» .كفاية الأثرـ به نقل از هشام [ بن حكم ] ـ: در محضر امام صادق عليه السلام بودم كه معاوية بن وَهْب و عبد الملك بن اَعيَن وارد شدند . معاوية بن وَهب به ايشان گفت : اى فرزند پيامبر خدا ! در باره اين خبرى كه روايت شده است و مى گويد كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پروردگارش را ديد ، چه مى فرماييد ؟ در چه صورتى ، او را ديد؟ و نيز در باره حديثى كه روايت كرده اند كه مؤمنان ، پروردگار خود را در بهشت مى بينند ، او را در چه صورتى مى بينند؟

ايشان لبخندى زد و سپس فرمود : «اى معاويه! چه قدر زشت است براى مردى كه هفتاد يا هشتاد سال از عمرش مى گذرد و در مُلك خدا زندگى مى كند و از نعمت هايش مى خورد ؛ امّا او را چنان كه بايد ، نمى شناسد!» .

آن گاه افزود : «اى معاويه! محمّد صلى الله عليه و آله ، پروردگار بزرگ و والايش را با چشم سر نديد . ديدن ، دو گونه است : ديدن با دل و ديدن با چشم . بنا بر اين ، كسى كه [آن را ]ديدن با دل بداند ، او به راه صواب رفته ، و كسى كه بگويد مقصود ، ديدن با چشم سر است ، به خدا و آيات او ، كافر گشته است ؛ زيرا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرموده است : هر كس خدا را به مخلوقش تشبيه كند ، كافر است » . .

الفصل الخامس: الأوصاف السلبية في الجنة۵ / ۱التَّكليفُالكتاب«الَّذِى أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِن فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ» . ⁽¹⁾

«لَا يَمَسُّهُمْ فِيهَا نَصَبٌ وَ مَا هُم مِّنْهَا بِمُخْرَجِينَ » . ⁽²⁾

«ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ أَنتُمْ وَ أَزْوَ جُكُمْ تُحْبَرُونَ * يُطَافُ عَلَيْهِم بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ وَ أَكْوَابٍ وَ فِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَ أَنتُمْ فِيهَا خَــلِدُونَ» . ⁽³⁾

«جَنَّـتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ كَذَ لِكَ يَجْزِى اللَّهُ الْمُتَّقِينَ» . ⁽⁴⁾

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :هذِهِ الدُّنيا قَدِ ارتَحَلَت مُدبِرَةً ، وهذِهِ الآخِرَةُ قَدِ ارتَحَلَت مُقبِلَةً ،ولِكُلِّ واحِدَةٍ مِنهُما بَنونَ؛ فَإِنِ استَطَعتُم أن تَكونوا مِن أبناءِ الآخِرَةِ ولا تَكونوا مِن أبناءِ الدُّنيا فَافعَلوا؛ فَإِنَّكُمُ اليَومَ في دارِ عَمَلٍ ولا حِسابَ ، وأنتُم غَدا في دارِ حِسابٍ ولا عَمَلَ . ⁽⁵⁾.

فصل پنجم: آنچه در بهشت نيست

۵ / ۱ تكليف

فصل پنجم: آنچه در بهشت نيست۵ / ۱تكليفقرآن« همان [ خدايى ] كه به فضل خويش ، ما را در سراى ابدى ، جاى داد . در اين جا رنجى به ما نمى رسد و در اين جا درماندگى ، به ما دست نمى دهد » .

« در آن جا ، نه رنجى به آنان مى رسد و نه از آن جا بيرون رانده مى شوند » .

« شما با همسرانتان ، شادمان به بهشت وارد شويد . سينى هايى از زر و جام هايى در برابر آنان مى گردانند و در آن جا ، آنچه دل ها آن را بخواهند و ديدگان را خوش آيد ، هست و شما در آن ، جاويدانيد » .

« بهشت هاى دست نخورده اى كه وارد آنها مى شوند . جوى ها از زير آنها روان اند . در آنها آنچه بخواهند ، برايشان هست . اين گونه ، خدا پرهيزگاران را پاداش مى دهد » .

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اين دنيا ، پشت كرده است و مى رود و اين آخرت ، روى كُنان در حال آمدن است ، و براى هر يك از آن دو ، فرزندانى است . پس اگر توانستيد كه از فرزندان آخرت باشيد و از فرزندان دنيا نباشيد ، چنين كنيد ؛ چرا كه شما امروز در سراى عمل هستيد و حسابرسى در كار نيست ، و فردا در سراى حسابرسى خواهيد بود و عملى نخواهد بود .

.

عنه صلى الله عليه و آله :قالَ أخي عيسى عليه السلام : مَعاشِرَ الحَوارِيّينَ ، اِحذَرُوا الدُّنيا لا تَسحَركُم ، لَهِيَ ـ وَاللّهِ ـ أشَدُّ سِحرا مِن هاروتَ وماروتَ . وَاعلَموا أنَّ الدُّنيا مُدبِرَةٌ وَالآخِرَةَ مُقبِلَةٌ ، وإنَّ لِكُلِّ واحِدٍ مِنهُما بَنينَ ، فَكونوا مِن أبناءِ الآخِرَةِ دونَ بَنِي الدُّنيا ؛ فَإِنَّ اليَومَ عَمَلٌ ولا حِسابَ ، وغَدا الحِسابُ ولا عَمَلَ . ⁽¹⁾عنه صلى الله عليه و آله :ألا وإنَّكُم في يَومِ عَملٍ ولا حِسابَ فيهِ ، ويوشَكُ أن تَكونوا في يَومِ حِسابٍ لَيس فيهِ عَمَلٌ . ⁽²⁾الإمام عليّ عليه السلام :فِي الآخِرَةِ حِسابٌ ولا عَمَلَ . ⁽³⁾حديث الكافى اين گونه است:عنه عليه السلام :إنَّ اليَومَ عَمَلٌ ولا حِسابَ ، وإنَّ غَدا حِسابٌ ولا عَمَلَ . ⁽⁴⁾.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :برادرم عيسى عليه السلام گفت : «اى گروه حواريان! به هوش باشيد كه دنيا شما را افسون نكند . به خدا سوگند كه دنيا افسونگرتر از هاروت و ماروت است . بدانيد كه دنيا رفتنى است و آخرت ، آمدنى ، و براى هر يك از آن دو ، فرزندانى است . پس شما ، از فرزندان آخرت باشيد ، نه فرزندان دنيا ؛ زيرا امروز ، روز عمل است ، نه حسابرسى ، و فردا روز حسابرسى است ، نه عمل» .۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آگاه باشيد كه شما در روز عمل هستيد و حسابرسى ، در آن نيست و به زودى ، در روزى خواهيد بود كه در آن ، حسابرسى است و عمل ، در كار نيست .۲.امام على عليه السلام :در آخرت ، حسابرسى است و عمل ، در كار نيست .۳.امام على عليه السلام :امروز ، روز عمل است ، نه حسابرسى ، و فردا ، روز حسابرسى است ، نه عمل . .

الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ للّهِِ كَرامَةً في عِبادِهِ المُؤمِنينَ في كُلِّ يَومِ جُمُعَةٍ ، فَإِذا كانَ يَومُ الجُمُعَةِ بَعَثَ اللّهُ إلَى المُؤمِنينَ مَلَكسٌ مَعَهُ حُلَّتانِ ، فَيَنتَهي إلى بابِ الجَنَّةِ فَيَقولُ : استَأذِنوا لي عَلى فُلانٍ ، فَيُقالُ لَهُ : هذا رَسولُ رَبِّكَ عَلَى البابِ .

فَيَقولُ لِأَزواجِهِ : أيَّ شَيءٍ تَرَينَ عَلَيَّ أحسَنَ ؟ فَيَقُلنَ : يا سَيِّدَنا ، وَالَّذي أباحَكَ الجَنَّةَ! ما رَأَينا عَلَيكَ شَيئا أحسَنَ مِن هذا ؛ قَد بَعَثَ إلَيكَ رَبُّكَ . فَيَتَّزِرُ بِواحِدَةٍ ويَتَعَطَّفُ بِالاُخرى . فَلا يَمُرُّ بِشَيءٍ إلّا أضاءَ لَهُ ، حَتّى يَنتَهِيَ إلَى المَوعِدِ ، فَإِذَا اجتَمَعوا تَجَلّى لَهُمُ الرَّبُّ تَبارَكَ وتَعالى ، فَإِذا نَظَروا إلَيهِ ـ أي إلى رَحمَتِهِ ـ خَرّوا سُجَّدا .

فَيَقولُ : عِبادي ، اِرفَعوا رُؤوسَكُم! لَيسَ هذا يَومَ سُجودٍ ولا عِبادَةٍ ، قَد رَفَعتُ عَنكُمُ المُؤنَةَ . فَيَقولونَ : يا رَبِّ ، وأيُّ شَيءٍ أفضَلُ مِمّا أعطَيتَنا ؟! أعطَيتَنا الجَنَّةَ . فَيَقولُ : لَكُم مِثلُ ما في أيديكُم سَبعينَ ضِعفا . ⁽¹⁾۵ / ۲النَّصَبُ والتَّعَبُالكتاب«الَّذِى أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِن فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ ». ⁽²⁾

«لَا يَمَسُّهُمْ فِيهَا نَصَبٌ وَ مَا هُم مِّنْهَا بِمُخْرَجِينَ ». ⁽³⁾

الحديثالإمام عليّ عليه السلام :بادِرُوا بِأَعمالِكُم تَكُونُوا مَعَ جِيرانِ اللّهِ فِي دارِهِ ، رافَقَ بِهِم رُسُلَهُ ، وَأَزارَهُم مَلائِكَتَهُ ، وَأَكرَمَ أَسماعَهُم أَن تَسمَعَ حَسِيسَ نارٍ أَبَدا ، وَصانَ أَجسادَهُم أَن تَلقى لُغُوبا ⁽⁴⁾وَنَصَبا «ذَ لِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ » ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾.

۵ / ۲ رنج و خستگى

امام صادق عليه السلام :خداوند در هر روز جمعه به بندگان مؤمنش لطفى مى كند . چون روز جمعه مى شود ، خداوند ، فرشته اى را با دو جامه نزد مؤمنان مى فرستد . آن فرشته به درِ بهشت مى رسد و مى گويد : از فلانى برايم اجازه ورود بگيريد .

به آن كس گفته مى شود : فرستاده پروردگارت ، بر دَر است .

آن مؤمن به همسرانش مى گويد : چه چيزى را برايم زيباتر مى بينيد؟

همسرانش مى گويند : اى آقاى ما ! سوگند به آن كه بهشت را بر تو روا ساخت ، چيزى زيباتر از اين كه پروردگارت براى تو فرستاده است ، برايت نمى شناسيم .

پس ، يكى از آن دو جامه را به كمر خود مى بندد و ديگرى را بر دوش خويش مى اندازد ، و بر هر چه مى گذرد ، آن را روشن مى سازد ، تا آن كه به وعده گاه مى رسد و چون جمع شدند ، پروردگار بزرگ و والا ، بر آنان تجلّى مى يابد و همين كه او را ـ يعنى رحمت او را ـ مى بينند ، به سجده مى افتند .

خداوند مى فرمايد : «اى بندگان من ! سرهايتان را بلند كنيد . اينك ، روز سجده و عبادت نيست . رنج تكليف را از شما برداشتم» .

مؤمنان مى گويند : پروردگارا ! چه چيز ، برتر از آن چيزى است كه به ما داده اى ، كه بهشت را به ما عطا كرده اى ؟

خداوند نيز مى فرمايد : «هفتاد برابر آنچه داريد ، برايتان باد!» .۵ / ۲رنج و خستگىقرآن«همان خدايى كه به فضل خويش ، ما را در سراى ابدى ، جاى داد . در آن جا رنجى به ما نمى رسد و در آن جا خستگى به ما نمى رسد».

«در آن جا رنجى به ايشان نمى رسد و از آن جا بيرون برده نمى شوند».

حديث۱.الامام الصادق (ع):امام على عليه السلام :در عمل خويش بكوشيد تا با همسايگان خدا در سراى او باشيد ، كه خدا پيامبرانش را با آنان همنشين قرار داده و فرشتگانش را به زيارت آنان فرستاده و گوش هايشان را از اين كه صداى آتشى را بشنوند ، بركنار داشته و بدن هايشان را از اين كه خستگى و رنجى را احساس كنند ، مصون داشت است . «اين ، فضل خداست كه آن را به هر كه بخواهد ، مى دهد و خدا صاحب فضل بزرگ است» .

.

امام صادق(ع) فرمود:الإمام زين العابدين عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاجعَلِني وجَميعَ إِخواني بِكَ مُؤمِنينَ ، وعَلَى الإِسلامِ ثابِتينَ ... ولِلجَنَّةِ طالِبينَ ، ولِلفِردَوسِ وارِثينَ ، ومِن ثِيابِ السُّندُسِ وَالاِستَبرَقِ لابِسينَ ، وعَلَى الأَرائِكِ مُتَّكِئينَ ، وبِالتّيجانِ المُكَلَّلَةِ بِالدُّرِّ وَاليَواقِيتِ وَالزَّبَرجَدِ مُتَوَّجينَ ، ولِلوِلدانِ المُخَلَّدينَ مُستَخدِمينَ ، وبِأَكوابٍ وأبارِيقَ وكَأسٍ مِن مَعينٍ شارِبينَ ، ومِنَ الحورِ العينِ مُزَوَّجينَ ، وفي نَعيمِ الجَنَّةِ مُقيمينَ ، وفي دارِ المُقامَةِ خالِدينَ ، لايَمَسُّهُم فيها نَصَبٌ ⁽¹⁾وما هُم مِنها بِمُخرَجينَ . ⁽²⁾۲.الإمام الصادق (ع):الإمام العسكريّ عليه السلامـ فِي التَّفسِيرِ المَنسُوبِ إِلَيهِ ، فِي قَولِهِ تَعالى : «فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا» ⁽³⁾ـ: واسِعا بِلا تَعَبٍ . ⁽⁴⁾۵ / ۳الخَوفُ وَالحُزنُالكتاب«أَهَـؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لَا يَنَالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ لَاخَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلَا أَنتُمْ تَحْزَنُونَ ». ⁽⁵⁾

«وَ قَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ ». ⁽⁶⁾

«لَا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ وَ تَتَلَقَّـاهُمُ الْمَلَـائِكَةُ هَـذَا يَوْمُكُمُ الَّذِى كُنتُمْ تُوعَدُونَ ». ⁽⁷⁾

.

۵ / ۳ بيم و اندوه

امام زين العابدين عليه السلامـ در دعا ـ: بار خدايا ! بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست و مرا و همه برادرانم را مؤمن به خودت قرار ده ، و نيز پايدار بر اسلام ... و خواهان بهشت ، و از وارثان فردوس كه جامه هايى از ابريشم نازك و ستبر ، بر تن مى كنند و بر تخت ها تكيه مى زنند و تاج هاى مزيّن به دُر و ياقوت و زبرجد ، بر سر مى نهند و فرزندانى جاويدان به آنان خدمت مى كنند و با جام ها و ابريق ها و پياله ها ، از چشمه اى روان مى نوشند و با سيه چشمان بهشتى ، ازدواج مى كنند و در نعمت هاى بهشت ، غوطه ورند و در سراىِ ماندگارى ، جاويدان اند و در آن جا نه [خستگى و ]رنجى احساس مى كنند و نه از آن جا اخراج مى شوند .۶.امام عسكرى عليه السلامـ در تفسير منسوب به ايشان ، در باره اين سخن خداى بزرگ : «از هر كجاى آن كه خواستيد ، فراوان بخوريد» ـ: يعنى گسترده و بدون خستگى.۵ / ۳بيم و اندوهقرآن«آيا اينان ، همان كسانى نبودند كه سوگند ياد مى كرديد خدا آنان را به رحمتى نخواهد رسانيد؟ [ اينك ] به بهشت وارد شويد . نه بيمى بر شماست و نه اندوهگين مى شويد».

«و گفتند : ستايش ، خدايى را كه اندوه از ما ببُرد . به راستى كه پروردگار ما ، آمرزگار و قدردان است».

«آن هراس بزرگ ، آنان را اندوهگين نمى كند و فرشتگان از ايشان استقبال مى كنند [ و به آنان مى گويند : ] «اين ، همان روزى است كه به شما وعده مى دادند » ».

.

الحديثاز امام صادق(ع) درباره آفرينش حوا سؤال شد و به آنالإمام الباقر عليه السلامـ فِي قَولِهِ تَبارَكَ وَتَعالى : «وَ قَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ » ـ: الحَزَنُ : ما أَصابَهُم فِي الدُّنيا مِنَ الخَوفِ وَالشِّدَّةِ . ⁽¹⁾عن عمرو بن ابى المقدام عن ابيه قال سألت ابا جعفر(رسول اللّه صلى الله عليه و آله :يَمحُو اللّهُ عز و جل مِن قُلُوبِ أَهلِ الجَنَّةِ ذِكرَ الآباءِ وَالأُمَّهاتِ وَالإِخوانِ وَالمَعارِفِ مِمَّنِ استَوجَبَ النّارَ ، فَلا يَذكُرُونَهُم أَبَدا . ⁽²⁾۵ / ۴الأمراضُ الرّوحِيَّةُالكتاب«وَنَزَعْنَا مَا فِى صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ تَجْرِى مِن تَحْتِهِمُ الأَْنْهَـرُ وَقَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى هَدَانَا لِهَـذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ وَنُودُواْ أَن تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ» . ⁽³⁾

«وَ نَزَعْنَا مَا فِى صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَ نًا عَلَى سُرُرٍ مُّتَقَـبِلِينَ» . ⁽⁴⁾

«فِى جَنَّةٍ عَالِيَةٍ * لَا تَسْمَعُ فِيهَا لَـغِيَةً» . ⁽⁵⁾

.

۵ / ۴ بيمارى هاى روحى

حديث۵.امام باقر عليه السلامـ در باره اين سخن خداى بلندمرتبه : «و گفتند : ستايش ، خدايى را كه اندوه از ما ببُرد . به راستى كه پروردگار ما ، آمرزگار و قدردان است» ـ: اندوه ، همان ترس و سختى هايى است كه در دنيا به آنان مى رسيده است.۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند عز و جل ، ياد پدران و مادران و برادران و آشنايانى را كه دوزخى شده اند ، از دل هاى بهشتيان مى زدايد و آنان ديگر هرگز به ياد آنها نمى افتند.۵ / ۴بيمارى هاى روحىقرآن« و هر گونه كينه اى را از سينه هايشان مى زداييم . از زير [ قصرهاى ] آنان ، نهرها جارى اند . و مى گويند : «ستايش ، خدايى را كه ما را بِدين ، هدايت نمود و اگر خدا ما را هدايت نمى كرد ، ما خود ، هدايت نمى يافتيم . در حقيقت ، فرستادگان پروردگار ما ، حق را آوردند» . و به آنان ، ندا داده مى شود كه : اين ، همان بهشتى است كه آن را به [ پاداش ]آنچه انجام مى داديد ، ميراث يافته ايد » .

« آنچه كينه در سينه هاى آنان است ، بر مى كَنيم . برادرانه بر تخت هايى ، رو به روى يكديگر نشسته اند » .

« در بهشتى برين اند . سخنى بيهوده در آن نمى شنوند » .

.

الحديث۱۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :يُحبَسُ أَهلُ الجَنَّةِ بَعدَما يَجوزونَ الصِّراطَ حَتّى يُؤخَذَ لِبَعضِهِم مِن بَعضٍ ظُلاماتُهُم فِي الدُّنيا ، ويَدخُلونَ الجَنَّةَ ولَيسَ في قُلوبِ بَعضِهِم عَلى بَعضِهِم غِلٌّ . ⁽¹⁾۱۵.عنه صلى الله عليه و آلهـ في حَديثٍ يَصِفُ فيهِ كَيفِيَّةَ حَشرِ المُتَّقينَ يَومَ القِيامَةِ ـ: وإذا عِندَ بابِ الجَنَّةِ شَجَرَةٌ يَنبُعُ مِن أصلِها عَينانِ ، فَيَشرَبونَ مِن إحدَى العَينَينِ ، فَإِذا بَلَغَ الشَّرابُ الصَّدرَ أَخرَجَ اللّهُ ما في صُدورِهِم مِن غِلٍّ أو حَسَدٍ أو بَغيٍ ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ تَعالى : «وَ نَزَعْنَا مَا فِى صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَ نًا عَلَى سُرُرٍ مُّتَقَـبِلِينَ » ⁽²⁾، فَلَمَّا انتَهَى الشَّرابُ إِلَى البَطنِ طَهَّرَهُم مِن دَنَسِ الدُّنيا وَقَذَرِها، وَذلِكَ قَولُ اللّهِ تَعالَى : «وَ سَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا » ، ثُمَّ اغتَسَلوا مِنَ الاُخرى فَجَرَت عَلَيهِم نَضرَةُ النَّعيمِ ، فَلا تَشعَثُ أَبدانُهُم وَلا تَغَيَّرُ أَلوانُهُم أَبَدا . ⁽³⁾۱۶.عنه صلى الله عليه و آله :أوَّلُ زُمرَةٍ تَلِجُ الجَنَّةَ صورَتُهُم عَلى صورَةِ القَمَرِ لَيلَةَ البَدرِ ، لا يَبصُقونَ فيها ولا يَمتَخِطونَ ولا يَتَغَوَّطونَ ، آنِيَتُهُم فيهَا الذَّهَبُ ، أمشاطُهُم مِنَ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ ، ومَجامِرُهُمُ الأُلُوَّةُ ⁽⁴⁾، ورَشحُهُمُ المِسكُ ، ولِكُلِّ واحِدٍ مِنهُم زَوجَتانِ يُرى مُخُّ سوقِهِما مِن وَراءِ اللَّحمِ مِنَ الحُسنِ ، لَا اختِلافَ بَينَهُم ولا تَباغُضَ ، قُلوبُهُم قَلبُ رَجُلٍ واحِدٍ ، يُسَبِّحونَ اللّهَ بُكرَةً وَعَشِيّا . ⁽⁵⁾.

حديث۱۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهشتيان را ، پس از گذشتن از صراط ، نگه مى دارند تا تقاصِ ستم هايى كه در دنيا به يكديگر كرده اند ، از آنها گرفته شود و با دل هايى خالى از كينه نسبت به هم ، وارد بهشت شوند .۱۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در حديثى كه در آن ، چگونگى محشور شدن پرهيزگاران را در قيامت ، بيان مى كند ـ: بر درِ بهشت ، با درختى رو به رو مى شوند كه از پاى آن ، دو چشمه مى جوشد : از يك چشمه اش مى نوشند و به محض آن كه نوشيدنى به سينه شان رسيد ، خداوند ، هر آنچه كينه و حسادت و بدخواهى در سينه هاى آنهاست ، همه را بيرون مى برد . اين است سخن خداى بلندمرتبه : «و آنچه كينه در سينه هاى آنان است ، بر مى كَنيم . برادرانه بر تخت هايى ، رو به روى يكديگر نشسته اند» .

و نوشيدنى چون به معده رسد ، آنان را از آلودگى ها و نجاست هاى دنيا پاك مى گرداند . اين است سخن خداى بلندمرتبه : « و پروردگارشان نوشيدنى اى پاك كننده به آنان نوشانيد» .

سپس خود را در چشمه ديگر ، شستشو مى دهند و خرّمى ، نعمت وجودشان را فرا مى گيرد و ديگر ، نه بدن هايشان كثيف مى شود و نه رنگشان هرگز تغيير مى كند .پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نخستين گروهى كه وارد بهشت مى شوند ، صورت هايشان مانند ماه شب چهارده مى درخشد . در بهشت ، نه آب دهان مى اندازند و نه ترشّحات بينى و نه قضاى حاجت دارند . ظرف هايشان در آن جا ، طلاست و شانه هاى سرشان ، از طلا و نقره و بخوردان هايشان ، عود و عرقشان مُشك است . هر يك از ايشان ، دو همسر دارد كه از شدّت زيبايى ، مغز ساق آنها از پشت گوشت ، ديده مى شود .

هيچ ناسازى و نفرتى ميان ايشان (بهشتيان) نيست و همگى يك دل اند و بام و شام ، خداوند را به پاكى مى ستايند . .

۲۰.الإمام عليّ عليه السلامـ في أحوالِ المُتَّقينَ ـ: اِنتَحَوا ⁽¹⁾دارَ السَّلامِ الَّتي مَن دَخَلَها كانَ آمِنا مِنَ الرَّيبِ وَالأَحزانِ . ⁽²⁾۵ / ۵الأَمراضُ الجِسمِيَّةُ۲۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله : «وَنُودُواْ أَن تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا» ⁽³⁾نودُوا أن صِحّوا فَلا تَسقَموا ، وَادخُلوا فَلا تَموتُوا، وَانعَمُوا فَلا تَبأَسوا . ⁽⁴⁾۲۴.عنه صلى الله عليه و آله :يُنادي مُنادٍ : إِنَّ لَكُم أَن تَحيَوا فَلا تَموتوا أبَدا، وإِنَّ لَكُم أن تَصِحّوا فَلا تَسقَمُوا أبَدا، وَإنَّ لَكُم أن تَشِبّوا فَلا تَهرَموا أبَدا ، وَإِنَّ لَكُم أَن تَنعَموا فَلا تَبأَسوا أبَدا ، فَذلِكَ قَولُهُ تَعالى : «وَ تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِى أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ » ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾۲۵.عنه صلى الله عليه و آلهـ في ذِكرِ ما يَلقَى المُؤمِنُ عِندَ دُخولِهِ الجَنَّةَ ـ: فَيَدخُلُ فَإِذا هُوَ بِشَجَرَةٍ ذاتِ ظِلٍّ مَمدودٍ ، وماءٍ مَسكوبٍ ، وثِمارٍ مُهدَلَةٍ تُسَمّى رِضوانَ ، يَخرُجُ مِن ساقِها عَينانِ تَجرِيانِ ، فَيَنطَلِقُ إِلى إِحداهُما وكُلَّما مَرَّ بِذَلِكَ فَيَغتَسِلُ مِنها، فَيَخرُجُ وعَلَيهِ نَضرَةُ النَّعيمِ ، ثُمَّ يَشرَبُ مِنَ الاُخرى ، فَلا تَكُن في بَطنِهِ مَغصٌ وَلا مَرَضٌ وَلا داءٌ أبَدا ، وَذلِكَ قَولُهُ تَعالى : «وَ سَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا » ⁽⁷⁾. ⁽⁸⁾.

۵ / ۵ بيمارى هاى جسمى

۲۶.امام على عليه السلامـ در احوال پرهيزگاران ـ: آهنگ سراى سلامت كردند ؛ سرايى كه هر كس به آن وارد شود ، از نگرانى و اندوه ها در امان است.۵ / ۵بيمارى هاى جسمىعن ابى جعفر(ع) قال:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : «و به آنان ندا مى رسد كه : اين است همان بهشتى كه ميراث يافته ايد» . به آنان ندا مى رسد كه : «همواره تن درست باشيد و بيمار نشويد . داخل شويد و هرگز نميريد ، و همواره در ناز و نعمت باشيد و بينوا نگرديد» .پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آواز دهنده اى آواز مى دهد كه : «حقّ شماست كه زنده بمانيد و هرگز نميريد . حقّ شماست كه سالم باشيد و هرگز بيمار نشويد . حقّ شماست كه جوان باشيد و هرگز پير نشويد . و حقّ شماست كه در ناز و نعمت باشيد و هرگز به بينوايى نيفتيد » . اين ، سخن خداى بلندمرتبه است كه : «و اين است همان بهشتى كه به پاداش كارهايى كه مى كرديد ، ميراث يافته ايد» .پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در بيان آنچه مؤمن ، هنگام ورودش به بهشت مى بيند ـ: پس وارد مى شود و ناگهان به درختى با سايه اى گسترده و آبى ريزان و ميوه هاى آويزان ، به نام رضوان ، بر مى خورد كه از تنه آن ، دو چشمه جارى است .

به سوى يكى از آن دو چشمه مى رود و خود را در آن ، مى شويد و چون بيرون مى آيد ، سرشار از طراوت است . سپس از چشمه ديگر مى نوشد و از آن پس ، هرگز قولنج و مرض و دردى در شكم او پديد نمى آيد . اين ، همان سخن خداى بلندمرتبه است كه : «و پروردگارشان به آنان نوشيدنى اى پاك كننده نوشانيد» .

.

المصنف لابن أبي شيبة عن عاصم بن ضمرة :سَمِعتُ عَلِيّا يَقولُ : «وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا» ⁽¹⁾حَتّى إذَا انتَهَوا إلى بابٍ مِن أبوابِ الجَنَّةِ وَجَدوا عِندَ بابِها شَجَرَةً تَخرُجُ مِن تَحتِ ساقِها عَينانِ ، فَيَأتونَ إحداهُما كَأَنَّما اُمِروا بِها ، فَيَتَطَهَّرونَ فيها ، فَتَجري عَلَيهِم نَضرَةُ النَّعيمِ .

قالَ: فَلاتَتَغَيَّرُ أبشارُهُم بَعدَها أبَدا، ولا تَشعَثُ شُعورُهُم بَعدَها أبَدا، كَأَنَّما دُهِنوا. قالَ: ثُمَّ يَعمِدون إلَى الاُخرى فَيَشرَبونَ مِنها، فَتُذهِبُ ما في بُطونِهِم مِن أذىً وقَذىً. ⁽²⁾الإمام عليّ عليه السلام :نَظَرَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إِلَى امرَأَةٍ رَمصاءَ العَينَينِ ، فَقالَ : أما إنَّهُ لا يَدخُلُ الجَنَّةَ رَمصاءُ العَينَينِ . فَبَكَت، وقالَت : يا رَسولَ اللّهِ ، وَإنّي لَفِي النّارِ؟ فَقالَ : لا ، ولكِن لا تَدخُلينَ الجَنَّةَ عَلى مِثلِ صورَتِكِ هذِهِ .

ثُمَّ قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : لا يَدخُلُ الجَنَّةَ الأَعوَرُ وَالأَعمى . عَلى هَذَا المَعنى . ⁽³⁾۵ / ۶الحَرُّ وَالبَردُالكتاب«وَ جَزَاهُم بِمَا صَبَرُواْ جَنَّةً وَ حَرِيرًا * مَّتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَ لَا زَمْهَرِيرًا» . ⁽⁴⁾

.