گلستان ضرب المثل های قرآنی دارای قریب به 500 ضرب المثل فارسی و 1000 آیه قرآن

مشخصات کتاب

سرشناسه: الهی دوست، محمد رضا، 1356 -

عنوان و نام پدیدآور: گلستان ضرب المثل های قرآنی (دارای قریب به 500 ضرب المثل فارسی و 1000 آیه قرآن)/ تالیف محمدرضا الهی دوست: زیر نظر حمید الهی دوست.

مشخصات نشر: قم: جامعة القرآن الکریم، 1382.

مشخصات ظاهری: 288ص.

شابک: 80000 ریال: چاپ سوم: 978-964-5823-35-9

یادداشت: چاپ دوم: 1385.

یادداشت: چاپ سوم: 1392.

یادداشت: کتابنامه: 288 ص

موضوع: ضرب المثل های فارسی -- جنبه های قرآنی

شناسه افزوده: الهی دوست، حمید،

رده بندی کنگره :BP84/4/الف73گ8 1382

رده بندی دیویی: 297/07

شماره کتابشناسی ملی: 83م-32157

انتشارات جامعة القرآن الكريم

قم، معلم 10، کوچه افخم، کوچه اول (بن بست فردوس) پلاک 160

تلفن: 7746882 دورنویس: 7730009

نام کتاب ...گلستان ضرب المثل های قرآنی

مؤلف ... محمد رضا الهی دوست

چاپ ... پاسدار اسلام

نوبت چاپ ... سوم 1392

تیراژ ... 3000

قطع... وزیری

قیمت ... 8000 تومان

ناشر ... انتشارات جامعة القرآن الكريم

شابک:978-964-5823-35-9

«حق چاپ برای ناشر محفوظ است»

خیراندیش دیجیتالی: انجمن مددکاری امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشريف) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم شهناز محققیان

اشاره

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

نام کتاب:

گلستان ضرب المثل های قرآنی

«دارای قریب به 500 ضرب المثل فارسی و 1000 آیه قرآن»

تأليف:

محمدرضا الهی دوست

زيرنظر:

حمید الهی دوست

وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْءَان مِن كُلِّ مَثَلٍ لَّعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ (الزمر/ 27)

فهرست مطالب

1- مقدمۀ مؤلف...11

2- مقدمۀ ناظر...13

3- پیشگفتار مطالب...15

4- فصل اول...19

حاوی ضرب المثل های فارسی به ترتیب حروف الفباء و آیات معادل آن ها

5- فصل دوم...183183

حاوی آیاتی که ضد ضرب المثلهای فارسی است

6 - فهرست ضرب المثل های فصل اول و دوم به ترتیب حروف الفباء...188

7- فهرست آیات فصل اول و دوم...217

مقدمه مؤلف:

«بِسْمِ اللّه الرَّحْمنِ الرَّحیمِ»

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ صَلَّي اللَّهُ عَلَي سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِينَ پس از حمد و ثنای الهی و درود بیکران بر پیامبر اسلام و اوصیای ارجمندش عرضه می دارم اینجانب در سال 1381 - 1380 در جامعة القرآن الكريم که به مدیریت حجت الاسلام و المسلمین حاج آقا طباطبایی اداره می شود برای حفظ قرآن کریم شرکت نمودم و همراه با حفظ قرآن با مفاهیم آن نیز که توسط استاد کریمی مهرجردی ارائه می شد آشنا شدم انس با مفاهیم قرآن مرا با جلوه های هنری مفاهیم قرآن آشنا کرد. از این رو ضرب المثل هایی که قریب به معنای آیات یا معادل آیات قرآن بود را گردآوری نموده و در تابستان 1382 موفق به تنظیم آن شدم در همه مراحل پدر بزرگوارم حجة الاسلام حاج آقا حميد الهی دوست نظارت داشتند که از مساعدت و بذل عنایت ایشان تشکر می نمایم.

در پایان از زحمات همه کسانی که در ارائه این اثر مرا یاری نمودند خصوصاً آقای مهدی موحدی پور که بخشی از ضرب المثل ها را در اختیار این جانب قرار دادند صمیمانه تشکر نموده و از خداوند متعال توفیق روز افزون ایشان را خواستارم.

«سه شنبه بیستم جمادی الثانی 1424 ه.ق

مطابق با 1382/5/28 ه.ش

سالروز ولادت حضرت صدیقه زهرا علیها آلاف التحيّة والسلام»

محمّدرضا الهی دوست

قم المقدسة

مقدمۀ ناظر:

«بِسْمِ اللّه ِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ»

الحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی هَدَانَا لِهَذَا وَمَا کُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْلا أنْ هَدَانَا اللّهُ و صلى الله على سيدنا و محمّد الذى يعلّمهم الكتاب والحكمة و على آله اهل الذكر الراسخين في العلم الذين يتلونه حق تلاوته و نسئل الله تعالى أن يرزقنا تلاوة القرآن والتدبّر فيه و لعنة الله على من کفر بآياته و استهزء بها اللّهم لا تجعلنا منهم آمين رب العالمين. پس از حمد و ثنای الهی و سپاس بر نعم ظاهره و باطنه اش و درود بی کران بر خاتم رسولان و اهل بیت گرامی آن حضرت از سید اوصیاء تا خاتم اولیاء علیهم السلام. این جانب حدود یک سال پیش با توجه به نقش تربیتی و جذاب ضرب المثل در بیان معارف قرآن به فکر افتادم قرآن کریم را در قالب ضرب المثل های فارسی و زبان هنر ارائه دهم و لااقل آیات برجسته یا منتخب را به این صورت تقدیم نموده تا رهگشای راه پویندگان سرچشمه زلال قرآن باشد از این رو به برخی از کتب ⁽¹⁾

ب) گلی از گلشن نور تألیف هادی نگارش - انتشارات جامعة القرآن الکریم چاپ 1378

تذکر: گفتنی است کتاب های امثال قرآن با عنوان پژوهش در مثل های قرآن به زبان فارسی و عربی نگاشته شده است موضوع این نوشتارها مثل ها یا ضرب المثل هایی است که در قرآن کریم به کار رفته است یا آیاتی است که در اثر کثرت استعمال زبانزد خاص و عام شده و خود ضرب المثل شده است. در حالی که مجموعه حاضر ضرب المثل های فارسی که معادل آیات قرآنی است را استخراج نموده است. و لكلٍّ وجهةٌ هو مولّيها

و قوه الهی و توسل به ذیل عنایات اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام این مقصود را دنبال کنم تا آن که تابستان امسال فرصتی پیش آمد و نور چشم اینجانب محمدرضا الهى دوست که در زمینه حفظ قرآن کریم و انس با معارف آن قدم هایی را برداشته است قرین راه شد و زحمت جمع آوری و تنظیم و معادل یابی آیات قرآن و ترجمه آن را به عهده گرفت اینجانب نیز بر کار او نظارت داشتم تا بحمدالله به صورت کنونی آماده شد. امید است این مجموعه چراغ راه علاقه مندان به قرآن کریم و پژوهشگران معارف قرآن قرار گیرد. این بضاعت مزجاة را به پیشگاه مقدس امّ الائمه حضرت صدیقه کبری علیها السلام که این ایّام، ایام ولادت با سعادت آن بانو است و به پیشگاه مقدس ولی نعمت مردم حضرت بقية الله عجل الله تعالى فرجه الشريف تقدیم می دارم و از خداوند متعال توفیق روز افزون و تعالی و عظمت برای پدر و مادر ارجمندم و همۀ اساتید و بزرگوارانی که در تربیت اینجانب خصوصاً در زمینهٔ انس با معارف قرآن و عترت علیهم السلام نقش داشته اند خواستارم.

«بارالها ما را با قرآن و اهل قرآن زنده بدار

و با قرآن و اهل آن بمیران

و با ایشان محشور فرما

رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ» سه شنبه بیستم جمادی الثانی 1424 ه- ق

مطابق با 1382/5/28 ه-ش

سالروز ولادت حضرت صديقة زهرا عليها آلاف التحية

والسلام

حمید الهی دوست، قم المقدسة

على مشرّفها التحيّة والسلام

پیش گفتار

معنای مَثَل:

مثل به معنای مانند، دلیل صفت، عبرت، علامت، حدیث، نمونه و مثل دائر ⁽¹⁾آمده است، چشم انداز این کتاب قسم أخیر است.

اقتباس ضرب المثل:

تعبیر ضرب المثل برگرفته از قرآن کریم است. چنان چه می فرماید: أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللّهُ مَثَلاً كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَة طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّمآءِ: تُؤْتِى أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها وَ يَضْرِبُ اللّهُ الْاَمْثالَ لِلنّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُنَ (ابراهيم/ 24 و 25)

معنای ضرب المثل:

درباره معنای ضرب المثل وجوهی گفته شده است از جمله: الف) تمثيل و مثال زدن ب) وصف کردن، بیان کردن ج) ثابت نگه داشتن د) سخنی را در میان مردم پراکنده کردن و سر زبان ها انداختن (زبانزد خاص و عام کردن) ه) مثل و مانند آوردن و) سخنی را برای عبرت ذکر کردن. ⁽²⁾

تذکر: برخی از اساتید تفسیر بین مثل سائر و ضرب المثل فرق گذارده اند اما در این نوشتار مثل زدن به معنای ایراد مثل و آوردن آن اعم از این که مثل به معنای نمونه، نظير، وصف و درس عبرت باشد - به کار رفته است. بنابراین نام گذاری مثل سائر به ضرب المثل بر اساس این دیدگاه است.

نقش ضرب المثل در القای مطالب:

نقش اعجاز آمیز ضرب المثل و مثل دائر در تسخیر قلب ها نیازمند توضیح نیست. از این رو در هر زبان و قومی ضرب المثل ها نقش تعیین کننده در القای مطالب و تأثیر آن در نفوس دارد قرآن کریم بر این امر مهر امضاء زده بلکه خود مثل هایی را ابداع و ضرب المثل هایی را القاء نموده و سپس آیاتی از قرآن، خود مَثَل سائر گشته است. ⁽¹⁾از این رو شایسته است مفاهیم قرآن با زبان أمثال و حکم و ضرب المثل بیان شود تا أوقع در نفوس باشد کتاب حاضر تلاشی در این راستا را به عهده گرفته است و ضرب المثل های فارسی که معادل آیات قرآن کریم می باشد را گردآوری نموده است. گفتنی است این امر (ضرب المثل های قرآنی) اختصاص به زبان فارسی نداشته و برخی از کلمات عربی نیز ضرب المثل شده و معادل آیات قرآن است که نمونه هایی از آن در کتب امثال قرآن گردآوری شده است. ⁽²⁾

چند تذكر:

تذکر اول: در این مجموعه ضرب المثل های فارسی که دارای معادل قرآنی هستند ارائه شده است لکن در برخی موارد اشعاری نیز که سر زبانها افتاده و ضرب المثل شده، نیز ذکر شده است و گرنه غرض، گردآوری اشعار مشتمل بر مفاد آیات نبوده است.

تذكر دوم: برخی ضرب المثل ها کاملاً مفاد آیه را بیان می کند و برخی به گوشه ای از مفاد آیه اشاره دارد هم چنین ذکر بعضی از ضرب المثل ها بر اساس برخی از برداشت ها از آیه می باشد که اشاره شده است. گاهی نیز برخی از ضرب المثل ها با مفاد آیه مناسبت دارد. هر چند مفهوم آیه را بیان نمی کند بنابراین هدف، تنها

گردآوری معادل کامل آيات نبوده است. بلکه هدف گردآوری ضرب المثل هایی است که با مفاد آیات تناسب دارد چه معادل کامل آیات باشد و چه نباشد.

تذکر سوم: در برداشت از آیات به چند ترجمه معتبر از ترجمه های قرآن کریم (ترجمه آیت الله ناصر مکارم شیرازی ترجمه استاد محمدمهدی فولادوند، ترجمهٔ استاد بهاءالدین خرّم شاهی و ترجمۀ استاد مهدی الهی قمشه ای) و تا حدودی به برخی از تفاسیر معتبر شیعه مراجعه شده است تا اثر از اتقان لازم برخوردار باشد. با این حال نگارنده مشتاق دریافت دیدگاه های ارزنده صاحب نظران می باشد.

تذکر چهارم: در ذیل ترجمه هر آیه اشاره شده است که از ترجمه کدام یک از اساتید فن استفاده شده است. گفتنی است که در اشاره به ترجمه های مذکور از مخفّف اسامی و عناوین استفاده شده است (مکارم، فولادوند، قمشه ای، خرّم)

تذکر پنجم: برخی از ضرب المثل های عربی که در زبان فارسی رایج شده نیز در این مجموعه آمده است بنابراین مراد از ضرب المثل های فارسی، ضرب المثل های رایج در این زبان است.

فصول کتاب

فصل اول: ضرب المثل های فارسی به ترتیب حروف الفبا در این فصل گردآوری شده است و ذیل هر کدام یک یا چند آیۀ مناسب نگاشته شده است و تلاش شده تا آیاتی که تناسب بیشتر دارد ارائه شود.

فصل دوم: آیاتی که ضد ضرب المثل های فارسی است در این بخش تقدیم شده است.

در پایان فهرست ضرب المثل ها به ترتیب حروف الفباء و فهرست آیاتی که در فصل اول و دوم آمده است به ترتیب آیات و سور قرآنی تنظیم شده است تا کسانی که اشتغال به تفسیر ترتیبی یا موضوعی قرآن یا تدوین آثار و کتب و مانند آن دارند نیز بتوانند از این مجموعه به آسانی بهره ببرند.

فصل اوّل: ضرب المثل های فارسی و آیات معادل

اشاره

«حرف آ»

(آخر گذر پوست به دبّاغ خانه می افتد) (1/آ)

وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (البقرة/203) و نگا: (ملک/24) و از خدا بپرهیزید و بدانید شما به سوی او محشور خواهید شد! (مکارم)

وَ مَن كَفَرَ فَلَا يَحْزُنكَ كُفْرُهُ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ فَنُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوا (لقمان/23) و کسی که کافر شود کفر او تو را غمگین نسازد بازگشت همه آن ها به سوی ماست. (مکارم)

ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (الروم/11) و (زمر/ 44) و (بقره/28) و نگا (بقره/145) سپس شما را به سوی او باز می گردانند. (مکارم)

قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى النَّارِ (ابراهيم/30) بگو: »(چند روزی از زندگی دنیا و لذات آن) بهره گیرید؛ اما عاقبت کار شما به سوی آتش (دوزخ) است!» (مکارم)

(آنان که غنی ترند محتاج ترند) ⁽¹⁾(2/آ)

وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيم (التوبة/ 34) و کسانی که زر و سیم را گنجینه می کنند و آن را در راه خدا هزینه نمی کنند، ایشان را از عذابی درد ناک خبر ده (فولادوند)

(آب در هاون کوبیدن) ⁽¹⁾(3/آ)

(آب از سرش گذشته است = آب که از سرگذشت چه یک وجب چه صد وجب) ⁽²⁾(4/آ)

يَابْرَاهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا إِنَّهُ قَدْ جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ (هود/76) ای ابراهیم: از این (درخواست) صرف نظر کن که فرمان پروردگارت فرا رسیده است (مکارم با تصرف)

سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (البقرة/6)، (يس/ 10) برای آن ها تفاوت نمی کند که آنان را از عذاب الهی بترسانی یا نترسانی، ایمان نخواهند آورد. (مکارم)

سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِن مَّحِيصٍ (ابراهيم/21) چه بی تابی کنیم و چه شکیبایی، تفاوتی برای ما ندارد، راه گریزی برای ما نیست. (مکارم)

(آن قدر بگو تا علف زیر پایت سبز شود) ⁽³⁾(5/آ)

وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ وَأَصَرُّوا وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَارًا (نوح/ 7) و من هر زمان آن ها را دعوت کردم که (ایمان بیاورند) و تو آن ها را بیامرزی، انگشتان خویش را در گوش هایشان قرار داده و لباس هایشان را بر خود پیچیدند و در مخالفت اصرار ورزیدند و به شدت استکبار کردند. (مکارم)

(آدم باید لقمه را به اندازه دهانش بر دارد) (6/آ)

كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ (الكهف/ 5) سخن بزرگی از دهانشان خارج می شود. (مکارم)

لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا (البقرة/ 286) خداوند هیچ کس را جز به اندازه توانائیش تکلیف نمی کند. (مکارم)

(آش کشک خالته، بخوری پات نخوری پاتِ) ⁽¹⁾(7/آ)

سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِن مَّحِيصٍ (ابراهيم/21) چه بی تابی کنیم و چه شکیبایی، تفاوتی برای ما ندارد راه گریزی برای ما نیست! (مکارم)

(آب آبادانی می آورد) (8/آ)

وَ جَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيّ (الانبياء/30) و هر چیز زنده ای را از آب قرار دادیم؟! (مکارم)

(آسمان و ریسمان به هم کردن) (9/آ)

وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَطِل (البقرة/ 42) و حق را با باطل نیامیزید! (مکارم)

(آدم بی گناه پای دار می رود، بالای دار نمی رود) (10/آ)

قَالُوا حَرِّقُوهُ وَانْصُرُوا آلِهَتَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ؛ قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَى إِبْرَاهِيمَ (الانبياء/ 68 و 69) گفتند: «او را بسوزانید و خدایان خود را یاری کنید اگر کاری از شما ساخته است!» (سرانجام او را در آتش افکندند؛ ولی ما) گفتیم: «ای آتش! بر ابراهیم سرد و سالم باش!» (مکارم)

(آمد به سرم از آن چه می ترسیدم) (11/آ)

يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ (التوبة/64) منافقان از آن بیم دارند که سوره ای بر ضد آنان نازل گردد، و به آن ها از اسرار درون قلبشان خبر دهد.(مکارم)

(آدم باید گذشت داشته باشد) (12/آ)

وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا ۗ أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ (النور/22) آن ها باید عفو کنند و چشم بپوشند؛ آیا دوست نمی دارید خداوند شما را ببخشد؟! (مکارم)

فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ (الحجر/ 85) پس به خوبی صرف نظر کن (فولادوند)

فَاعْفُ عَنْهُمْ وَأَصْفَحُ (المائدة/13) ولی از آن ها در گذر و صرف نظر کن (مکارم)

(آدمی جایز الخطاست) (13/آ)

وَمَا أُبَرِّئُ نَفْسِي ۚ إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ (يوسف/53) و من نفس خود را تبرئه نمی کنم چرا که نفس قطعاً به بدی امر می کند (فولادوند)

وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُمْ (الاحزاب/ 5) و در آن چه اشتباهاً مرتکب آن شده اید بر شما گناهی نیست (فولادوند)

رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا (البقرة/286) پروردگارا! اگر ما فراموش یا خطا کردیم ما را مؤاخذه مكن! (مکارم

نَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا (الاحزاب/ 72) او بسیار ظالم و جاهل بود. (مکارم)

(آشپز که دو تا شد آش یا شور می شود یا بی نمک) (14/آ)

لَوْ كَانَ فِيهِمَا وَالِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَنَا (الانبياء/22) اگر در آسمان و زمین جز «الله» خدایان دیگری بود فاسد می شدند (و نظام جهان به هم می خورد)! (مکارم)

(آخر خطیم) (15/آ)

خِتَمُهُ مِسْكٌ (المطففين/ 26) مهری که بر آن ها نهاده شده از مشک است ⁽¹⁾(مکارم)

فَقُطِعَ دَابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا (الانعام/45) دنباله (زندگی) جمعیتی که ستم کرده بودند، قطع شد (مکارم)

تذکر: در موارد خوشامد گویی و تحیت به آیه اول و در موارد مجازات و عقوبت به آیه دوم می توان استشهاد نمود

(آفتاب همسایه رنگین تر است) ⁽¹⁾⁽²⁾(16/آ)

(آب از سرچشمه گل آلود است) (17/آ)

فَقَتِلُوا أَئمَّهَ الْکفْرِ (التوبة/12) پس با پیشوایان کفر بجنگید (فولادوند)

وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ وَ مَا هَدَىٰ (طه/79) فرعون قوم خود را گمراه ساخت؛ و هرگز هدایت نکرد! (مکارم)

«حرف الف»

(از دماغ فیل افتاده) ⁽¹⁾(18/الف)

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ ءَايَتُنَا وَلَّى مُسْتَكْبِرًا كَأَن لَّمْ يَسْمَعْهَا (لقمان/7) و هنگامی که آیات ما بر او خوانده می شود مستکبرانه روی بر می گرداند، گویی آن را نشنیده است. (مکارم)

سَأَصْرِفُ عَنْ وَايَتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ (الاعراف/146) بزودی کسانی را که در روی زمین به ناحق تکبر می ورزند از (ایمان به) آیات خود منصرف می سازم! (مکارم)

(از قضا سرکه انگبین صفرا فزود) (19/الف)

فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَائِي إِلَّا فِرَارًا (نوح/6) (حضرت نوح گفت): اما دعوت من (و اصرار من بر دعوت) چیزی جز فرار از حق بر آن ها نیفزود (مکارم با تصرف)

(از ما گفتن از شما شنفتن) (20/ الف)

إِنَّا هَدَيْنَهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَ إِمَّا كَفُورًا (الانسان/3) ما راه را به او نشان دادیم خواه شاکر باشد (و پذیرا گردد) یا ناسپاس! (مکارم)

مَّا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَعُ (المائدة/99) پیامبر وظیفه ای جز رسانیدن پیام (الهی) ندارد (و مسئول اعمال شما نیست) (مکارم)

وَمَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (يس/17) و بر عهده ما چیزی جز ابلاغ آشکار نیست! (مکارم)

(اجل که آمد در نمی زند) (21/الف)

وَلَن يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا (المنافقون/ 11) ليس لنا أن لينا و [لى] هر کس اجلش فرا رسد، هرگز خدا [آن را] به تأخیر نمی افکند. (فولادوند)

لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً (الاعراف/187) جز بطور ناگهانی، به سراغ شما نمی آید. (مکارم)

(از کوره به در رفتن) ⁽¹⁾(22/ الف)

إذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا (المعارج/ 20) هنگامی که بدی به او می رسد بی تابی می کند. (مکارم)

(از تو حرکت از خدا برکت) ⁽¹⁾(23/ الف)

وَ مَن يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةٌ (النساء/ 100) کسی که در راه خدا هجرت کند جاهای امن فراوان و گسترده ای در زمین می یابد. (مکارم)

(از آن جا مانده و از این جا رانده) (24/الف)

خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ (الحج/11) در دنیا و آخرت زیان دیده است (فولادوند)

(از آن روزی که عالم را نهادند *** به هر کس هر چه لایق بود دادند) (25/ الف)

رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ (طه/ 50) پروردگار ما همان کسی است که به هر موجودی آن چه را لازمه آفرینش او بوده داده؛ (مکارم)

(اول رفيق، دوم طريق) ⁽¹⁾(26/الف)

وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَسْهُ لَا أَبْرَحُ حَتَّى أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَيْنِ (الكهف/ 60) و چنین بود که موسی به شاگردش (دوستش) گفت: دست از سیر و طلب بر ندارم تا به مجمع البحرین برسم، یا آن که روزگارانی دراز راه بپیمایم (خرّم)

وَ اجْعَل لِّي وَزِيرًا مِّنْ أَهْلِي (طه/29) و برای من دستیاری از کسانم قرار ده (فولادوند)

فَأَرْسِلْ إِلَىٰ هَرُونَ (الشعراء/13) (برادرم) هارون را نیز رسالت ده (تا مرا یاری کند) (مکارم)

(از کوزه همان برون تراود که در اوست) ⁽²⁾(27/الف)

وَلا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا (نوح/27) و جز نسلی فاجر و کفّار به وجود نمی آورند (مکارم)

قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَ مَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ (آل عمران/118) دشمنی از دهان و کلام شان آشکار شده و آن چه در دل هایشان پنهان می دارند از آن مهمتر است. (مکارم)

كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ (الاسراء/ 84) هر کس طبق روش و (خلق و خوی) خود عمل می کند (مکارم)

(از فردا کسی خبر ندارد) ⁽¹⁾(28/الف)

وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَ مَا تَدْرِى نَفْسُ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ (لقمان/ 34) و هیچ کس نمی داند فردا چه به دست می آورد و هیچ کس نمی داند در چه سرزمینی می میرد؟ (مکارم)

(از پس هر گریه آخر خنده ای است) ⁽²⁾(29/الف)

إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (الشرح/6) (آری) مسلّماً با (هر) سختی آسانی است (مکارم)

سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا (الطلاق/7) خداوند به زودی بعد از سختی ها آسانی قرار می دهد! (مکارم)

(اندر پس هر خنده ⁽³⁾دو صد گریه مهیا است) (30/ الف)

حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَهُم بَغْتَةً (الانعام/ 44) تا هنگامی که به آن چه داده شده بودند شاد گردیدند ناگهان آن ها را گرفتیم (و سخت مجازات کردیم). (فولادوند و مکارم)

فلْيَضْحَكُوا قَلِيلاً وَلْيَبْكُوا كَثِيرًا (التوبة/ 82) از این رو آن ها باید کمتر بخندند و بسیار بگریند! (مکارم)

(اشتباه خودش را گردن دیگری می اندازد) (31/الف)

فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ يَتَلَوَمُونَ (القلم/30) سپس رو به یکدیگر کرده به ملامت هم پرداختند. (مکارم)

يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضِ الْقَوْلَ (سبا/ 31) در حالی که هر کدام گناه خود را به گردن دیگری می اندازد. (مکارم)

يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْلَا أَنتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ (سبا/ 31) مستضعفان به مستکبران می گویند: «اگر شما نبودید ما مؤمن بوديم!» (مکارم)

(انگشت حسرت به دندان گرفتن = انگشت حسرت به دندان گزیدن) (32/الف)

عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنَامِلَ مِنَ الْغَيْظِ (آل عمران/119) از شدت خشم بر شما سر انگشتان خود را به دندان می گزند! (مکارم)

يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَى يَدَيْهِ (الفرقان/27) ستمکار دست خود را (از شدّت حسرت) به دندان می گزد. (مکارم)

(از آب گل آلود ماهی گرفتن) (33/ الف)

قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ، فَقَبَضْتُ قَبْضَةٌ مِّنْ أَثَرِ الرَّسُولِ (طه/96) [بعد از رفتن حضرت موسی به کوه طور و اضافه شدن ده روز به مدت ماندن ایشان سامری از فرصت استفاده کرده و به مردم] گفت: من چیزی را دیدم که دیگران آن را ندیده بودند، و مشتی از خاک پای جبرئیل برگرفتم و آن را [در خمیر مایه گوساله] انداختم. (خرّم)

(ارمغان مور پای ملخ است) (34/الف)

وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ (يوسف/88) و سرمایه ای ناچیز آورده ایم. (فولادوند)

(از کیسه خلیفه می بخشد) (35/الف)

وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا فَقَالُوا هَٰذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَٰذَا لِشُرَكَائِنَا (الانعام/136) آن ها [=مشرکان] سهمی از آن چه خداوند از زراعت و چهارپایان آفریده برای او [خدا] قرار دادند و سهمی برای بت ها!) (مکارم)

اگر بینی که نابینا و چاه است اگر خاموش بنشینی گناه است

(36/الف)

وَ كُنتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُم مِّنْهَا (آل عمران/ 103) و شما بر لب حفره ای از آتش بودید خدا شما را از آن نجات داد (مکارم)

(این آشی است که خودت برای خودت پختی) (37/الف)

هَذَا مَا کَنَزْتُمْ لاَنفُسِکُمْ (التوبة/35) این است آن چه برای خود اندوختید. (فولادوند)

(از ترس قالب تهی کردن) (38/ الف)

كَالَّذِي يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ (الاحزاب/19) که گویی می خواهند قالب تهی کنند! (مکارم

(از ماست که بر ماست) (39/الف)

وَ قَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ (الملك/10) و می گویند: «اگر ما گوشی شنوا داشتیم یا تعقل می کردیم، در میان دوزخیان نبودیم!» (مکارم)

(از چاله در آمد به چاه افتاد) (40/ الف)

قَالَ أَمَّا مَن ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ، ثُمَّ يُرَدُّ إِلَى رَبِّهِ فَيُعَذِّبُهُ عَذَابًا نُّكْرًا (الكهف (87) گفت: «اما کسی را که ستم کرده است مجازات خواهیم کرد، سپس به سوی پروردگارش باز می گردد و خدا او را مجازات شدیدی خواهد کرد! (مکارم)

(اندازه نگه دار که اندازه نکوست) (41/الف)

كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا (الاعراف/ 31) و از (نعمت های الهی) بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید (مکارم)

(اسب ترکمنی است، هم از توبره می خورد هم از آخور) (42/الف)

وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَلَهُمْ إِلَى أَمْوَلِكُمْ (النساء/2) و اموال آنان را همراه اموال خود مخورید (فولادوند)

سَتَجِدُونَ اخَرِينَ يُرِيدُونَ أَن يَأْمَنُوكُمْ وَ يَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ (النساء/91) به زودی گروهی دیگر را خواهید یافت که می خواهند از شما آسوده خاطر و از قوم خود [نیز] ایمن باشند (فولادوند)

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ؛ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا (البقرة/9) گروهی از مردم کسانی هستند که می گویند: به خدا و روز رستاخیز ایمان آورده ایم. در حالی که ایمان ندارند می خواهند خدا و مؤمنان را فریب دهند (مکارم)

(این کار را بکن گناهش گردن من) (43/الف)

أتَّبِعُوا سَبِيلَنَا وَلْتَحْمِلْ خَطَيَنكُمْ ⁽¹⁾(العنكبوت/12) «راه ما را پیروی کنید و گناهتان به گردن ما» (فولادوند)

(از دور پاییدن) (44/الف)

فبَصُرَتْ بِهِ، عَن جُنُبٍ (القصص/11) آن گاه دو را دور او را می پایید. (خرّم)

(این خط و این نشان) (45/الف)

كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ؛ ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ (التكاثر/ 3 و 4) نه چنین است، زودا که بدانید باز هم نه چنین است، زودا که بدانید. (فولادوند)

(اول پند، وانگه بند) (46/الف)

فَعِظُوهُنَّ وَأَهجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ (النساء/34) پند و اندرز دهید! (اگر مؤثر واقع نشد) در بستر از آن ها دوری نمایید! و (اگر هیچ راهی جز شدت عمل برای وادار کردن آن ها به انجام وظایفشان نبود) آن ها را تنبیه کنید! (مکارم)

(المفلس في امان الله) (47/الف)

وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ (البقرة/ 280) و اگر (بدهکار) قدرت پرداخت نداشته باشد او را تا هنگام توانایی، مهلت دهید! (مکارم)

وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ (التوبة/ 91) و آن ها که وسیله ای برای انفاق (در راه جهاد) ندارند ایرادی نیست (که در میدان جنگ شرکت نجویند) (مکارم)

(از ترس چشمانش از حدقه در آمد) ⁽¹⁾و ⁽²⁾(48/الف)

تَدُورُ أَعْيُنُمْ (الاحزاب/ 19) و چشمانش در حدقه می چرخد. (مکارم)

(انسان بنده احسان است) (49/الف)

أَدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ (فصلت/ 34) بدی را با نیکی دفع کن ناگاه (خواهی دید) همان کسی که میان تو و او دشمنی است گویی دوستی گرم و صمیمی است! (مکارم)

(انگشت تعجب به دهان گرفتن) (50/الف)

فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْوَاهِهِمْ (ابراهيم/9) (از روی تعجب و استهزاء) دست بر دهان گرفتند. (مکارم)

(از محبت خارها گل می شود) (51/الف)

ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ (المؤمنون/96) بدی را به بهترین راه و روش دفع کن و پاسخ بدی را به نیکی ده)! (مکارم)

فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَىٰ (طه/44) اما به نرمی با او سخن بگویید؛ شاید متذکر شود یا (از خدا) بترسد! (مکارم)

(اگر لالایی بلدی چرا خوابت نمی برد) (52/الف)

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ (البقرة/ 44) آیا مردم را به نیکی فرمان می دهید و خود را فراموش می کنید. (فولادوند)

لم تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ (الصف/2) چرا سخنی می گویید که عمل نمی کنید؟! (مکارم)

(اگر راست گفتی ریشت خلاص و گرنه خونت حلال) (53/الف)

قَالَ سَنَنظُرُ أَصَدَقْتَ أَمْ كُنتَ مِنَ الكَذِبِينَ (النمل/27) (سلیمان) گفت: ما تحقیق می کنیم ببینیم راست گفتی یا از دروغگویان هستی؟ (مکارم)

(اگر شریک خوب بود خدا هم برای خودش شریک می گرفت) (54/الف)

وَلَمْ يَكُن لَّهُ شَرِيكَ فِي الْمُلْكِ (الاسراء/111) و نه شریکی در حکومت دارد. (مکارم)

(اگر علی ساربان است می داند شتر را کجا بخواباند) ⁽¹⁾و ⁽²⁾(55/الف)

اللهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ (الانعام/ 124) خداوند آگاه تر است که رسالت خویش را کجا قرار دهد! (مکارم)

(از بس ترسیده بود داشت قالب تهی می کرد) ⁽³⁾(56/الف)

كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى الْمَوْتِ (الانفال/6) (و چنان ترس و وحشت آن ها را فرا گرفته بود، که) گویی به سوی مرگ رانده می شوند (مکارم)

(از فلانی دلخور مباش) (57/الف)

فَلَا يَكُن فِي صَدْرِكَ حَرَجٌ مِّنْهُ (الاعراف/2) و نباید از ناحیه آن ناراحتی در سینه داشته باشی! (مکارم)

(اللهم بير بير = تأنّى در أمور و طیّ مراحل کردن) (58/الف)

خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ (هود/7) آسمان ها و زمین را در شش روز [= شش دوران] آفرید. (مکارم)

(از عصبانیت بمیر) (59/الف)

مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ (آل عمران/ 119) به خشم خود بمیرید (فولادوند)

(از این گوش بشنو و از آن یکی بیرون کن) ⁽¹⁾(60/ الف)

يَقُولُونَ سَمِعْنَا وَ عَصَيْنَا (النساء/46) شنیدیم و نافرمانی کردیم (فولادوند)

(این ره که تو می روی به ترکستان است) ⁽²⁾(61/الف)

وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَن سَبِيلِهِ (الانعام/153) و از راه های پراکنده (و انحرافی) پیروی نکنید، که شما را از طریق حق، دور می سازد! (مکارم)

(از مکافات عمل غافل مشو *** گندم از گندم بروید جو ز جو) ⁽³⁾(62/الف)

مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ ى (النساء/123) هر کس عمل بدی انجام دهد کیفر داده خواهد شد. (مکارم)

فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ؛ وَ مَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (الزلزلة/7 و 8) پس هر کس هم وزن ذرّه ای کار خیر انجام دهد آن را می بیند! (مکارم)

(أشكش زير مشكش) ⁽¹⁾(63/الف)

وَ يَخِرُّونَ لِلأَذْقَانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعًا (الاسراء/109) آن ها (بی اختیار) به زمین می افتند و گریه می کنند: و (تلاوت این آیات همواره) بر خشوعشان می افزاید (مکارم)

تَوَلَّوا وَّ أَعْيُتُهُمْ نَقِيضُ مِنَ الدَّمْعِ (التوبة/ 92) (از نزد تو) بازگشتند در حالی که چشمانشان از اندوه اشکبار بود (مکارم)

(أشك تمساح ريختن) ⁽²⁾(64/ الف)

وَ جَاءَ وَ أَبَاهُمْ عِشَاءٌ يَبْكُونَ (يوسف/16) (برادران یوسف) شب هنگام، گریان به سراغ پدر آمدند (مکارم)

(این به آن در) (65/الف)

وَ جَزَؤُا سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا (الشورى/ 40) کیفر بدی مجازاتی است همانند آن (مکارم)

«حرف ب»

(بنده شناس خداست) (66/ب)

قُل رَّبِّي أَعْلَمُ مَن جَاءَ بِالْهُدَى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ (القصص/ 85) بگو: پروردگارم بهتر می داند چه کسی هدایت آورده و چه کسی در گمراهی آشکار است (فولادوند)

إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ، وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ (النحل/125) و (القلم/7) پروردگارت از هر کسی بهتر میداند چه کسی از راه او گمراه شده است؛ و او به هدایت یافتگان داناتر است. (مکارم)

فَلَا تُرَكُوا أَنفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى (النجم/32) پس خودتان را پاک مشمارید. او به [حال] کسی که پرهیزگاری نموده داناتر است. (فولادوند)

نگا: (نجم/30)

(بیگانه اگر وفا کند خويش ⁽¹⁾من است) (67/ب)

فإن تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَوَةَ وَءَاتَوُا الزَّكَوةَ فَإِخْوَنُكُمْ فِي الدِّينِ (التوبة/11) (ولی) اگر توبه کنند، نماز را برپا دارند، و زکات را بپردازند، برادر دینی شما هستند.

(بی عیب خداست) (68/ب)

سُبْحَنَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ (الصافات/ 180) منزه است پروردگار تو، پروردگار عزّت (و قدرت). از آن چه آنان توصیف می کنند (مکارم)

(بی دعوت به خانه خدا هم نمی روند) (69/ب)

لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا (النور (27) در خانه هایی غیر از خانه خود وارد نشوید تا اجازه بگیرید (مکارم)

ولكن إذا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا (الاحزاب/53) اما هنگامی که دعوت شدید داخل شوید (مکارم)

(به دعای گربه سیاه باران نمی آید) (70/ب)

وَمَا دُعَاءُ الْكَفِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ (الرعد/14) و دعای کافران جز در گمراهی نیست [و مستجاب نمی شود] (مکارم با تصرف)

(با همه بله با ما هم بله) ⁽¹⁾(71/ب)

ثُمَّ لَمْ تَكُن فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَن قَالُوا وَاللهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ (الانعام/23) سپس پاسخ و عذر آن ها چیزی جز این نیست که می گویند: «به خداوندی که پروردگار ماست سوگند که ما مشرک نبودیم!» (مکارم)

(بی گدار به آب نزن) (72/ب)

وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ (البقرة/ 195) و خود را با دست خود به هلاکت نیفکنید (مکارم)

(بی مایه فطیر است) (73/ب)

إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيْرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ (الرعد/11) در حقیقت، خدا حال قومی را تغییر نمی دهد تا آنان حال خود را تغییر دهند (فولادوند)

(بين الاحباب تسقط الآداب) (74/ب)

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَىٰ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَالَاتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُمْ مَفَاتِحَهُ أَوْ صَدِيقِكُمْ (النور/ 61) بر نابینا و لنگ و بیمار و بر شما ایرادی نیست که از خانه های خودتان بخورید، یا از خانه های پدرانتان یا خانه های مادرانتان یا خانه های برادرانتان یا خانه های خواهرانتان یا خانه های عموهایتان یا خانه های عمه هایتان یا خانه های دایی هایتان یا خانه های خاله هایتان یا آن [خانه هایی] که کلیدشان را در اختیار دارید یا [خانه] دوستتان (فولادوند)

(به بوی کباب رفت دید خر داغ ⁽¹⁾می کنند) (75/ب)

أَعْمَلُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْئانُ مَاءً (النور/39) اعمالشان همچون سرابی است در یک کویر که انسان تشنه از دور آن را آب می پندارد (مکارم)

(به حسننت نناز به یک تب بند است *** به مالت نناز به یک شب بند است) (76/ب)

فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَوةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِاللَّهِ الْغَرُورُ (لقمان/33) پس مبادا زندگانی دنیا شما را بفریبد و مبادا (شیطان) فریبکار شما را به (کَرَم) خدا مغرور سازد. (مکارم)

فَعَسَىٰ رَبِّيَ أَن يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِّن جَنَّتِكَ وَ يُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا (الكهف/ 40) شاید پروردگارم بهتر از باغ تو به من بدهد و مجازات حساب شده ای از آسمان بر باغ تو فرو فرستد. (مکارم)

(به خدا واگذارش می کنم) (77/ب)

وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ (غافر/ 44) و کارم را به خدا می سپارم (فولادوند)

(به ماه می گوید تو در نیا تا من در آیم) (78/ ب)

فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ (يوسف/31) هنگامی که چشمشان به او افتاد او را بسیار بزرگ (و زیبا) شمردند و از شدت زیبایی [و شگفت زده شدند] (مکارم)

(با مردم زمانه سلامی و والسلام) (79/ب)

وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا (الفرقان/63) و هنگامی که جاهلان آن ها را مخاطب سازند (و سخنان نابخردانه گویند)، به آن ها سلام می گویند و با بی اعتنایی و بزرگواری می گذرند (مکارم)

(با سیلی صورت خود را سرخ نگه می دارد) (80/ب)

تَعْرِفُهُم بِسِيمَهُمْ لَا يَسْئلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا (البقرة/273) از چهره هایشان می شناسی؛ و [به خاطر عزّت نفس] هرگز با اصرار چیزی از مردم نمی خواهند (مکارم با تصرف)

(بازی اشکنک داره، سر شکستنک داره) (81/ب)

إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَ تَرَكْنَا يُوسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ (يوسف/17) ای پدر ما رفتیم مسابقه دهیم و یوسف را پیش کالای خود نهادیم. آن گاه گرگ او را خورد. (فولادوند)

(بود و نبودش یکی است) (82/ب)

سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنتُمْ صَمِتُونَ (الاعراف/193) چه آن ها را بخوانید یا خاموش بمانید برای شما یکسان است (فولادوند)

مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنفَعُهُمْ (يونس/ 18) نه به آنان زیان می رساند و نه سودی می بخشد (مکارم)

(بزرگی به عقل است نه به سال) (83/ب)

يَا أَبَتِ إِنِّي قَدْ جَاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِرَاطًا سَوِيًّا (مريم/43) ای پدر! دانشی برای من آمده که برای تو نیامده است بنابراین از من پیروی کن، تا تو را به راه راست هدایت کنم (مکارم)

(بر گذشته ها صلوات) (84/ب)

عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ (المائدة/ 95) خداوند از آن چه در گذشته واقع شده عفو کرده است. (فولادوند)

(بلبلان خاموش و خر در عرعر است) (85/ب)

إِنَّ أَنكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ (لقمان/19) بدترین آوازها بانگ خران است (فولادوند)

(به یک دست دو هندوانه نمی توان برداشت) (86/ب)

فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةٌ (النساء/3) و اگر می ترسید عدالت را (دربارهٔ همسران متعدّد) رعایت نکنید، تنها یک همسر بگیرید (مکارم)

مَّا جَعَلَ اللهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ (الاحزاب/ 4) خداوند برای هیچ کس دو دل در درونش نیافریده (مکارم)

(بگرد تا بگردیم) (87/ب)

فَانتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُم مِّنَ الْمُنتَظِرِينَ (الاعراف/71) (يونس/ 20 و 102) پس شما منتظر باشید من هم با شما انتظار می کشم! (شما انتظار شکست من و من انتظار عذاب الهی برای شما!) (مکارم)

(برگشتیم اول خط = بر می گردیم اوّل خط) (88/ب)

سَنُعِيدُهَا سِيرَتَهَا الْأُولَى (طه/ 21) ما آن را به صورت اولش باز می گردانیم (مکارم)

إِنْ عُدتُّمْ عُدْنَا (الاسراء/8) هرگاه بر گردید، ما هم باز می گردیم (مکارم)

(به چه سازی برقصم) (89/ب)

وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ ، غَضْبَنَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِن بَعْدِى أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ (الاعراف/ 150) و چون موسی، خشمناک و اندوهگین به سوی قوم خود بازگشت، گفت: «پس برای من چه بد جانشینی بودید! آیا بر فرمان پروردگارتان پیشی گرفتید (فولادوند با تصرف)

(به هر کجا روی آسمان همین رنگ است) (90/ ب)

قَالَ سَئاوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ قَالَ لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلَّا مَن رَّحِمَ (هود/ 43) گفت: به زودی به کوهی پناه می برم که مرا از آب حفظ می کند (نوح) گفت: «امروز نگهداری در برابر فرمان خدا نیست مگر آن کس را که او رحم کند». (مکارم)

(به هر کس هر چه لایق بود دادند) ⁽¹⁾و ⁽²⁾(91/ب)

قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَىٰ (طه/ 50) گفت: «پروردگار ماکسی است که هر چیزی را خلقتی که در خور اوست داده، سپس آن را هدایت فرموده است» (فولادوند)

(بیدی نیست که از این بادها بلرزد) (92/ب)

وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ (المائدة/ 54) و از سرزنش هیچ ملامتگری نمی ترسند (فولادوند)

فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ مَا ضَعُفُوا وَمَا أَسْتَكَانُوا (آل عمران/146) آن ها هیچ گاه در برابر آن چه در راه خدا به آنان می رسید سست و ناتوان نشدند و تن به تسلیم ندادند؛ (مکارم)

(با حلوا حلوا گفتن دهان شیرین نمی شود) (93/ب)

لَئنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ قُل لَّا تُقْسِمُوا طَاعَةٌ مَّعْرُوفَةٌ (النور/53) اگر به آنان فرمان دهی (از خانه و اموال خود) بیرون می روند (و جان را در طَبَقِ اخلاص گذارده تقدیم می کنند)؛ بگو «سوگند یاد نکنید شما طاعت خالصانه نشان دهید» (مکارم)

(به عمل کار برآید به سخنرانی نیست) (94/ب)

لمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ (الصف/2) چرا سخنی می گویید که عمل نمی کنید (مکارم)

وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ ۖ قُلْ لَا تُقْسِمُوا ۖ طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ (النور/ 53) آن ها با نهایت تأکید سوگند یاد کردند که اگر به آنان فرمان بدهی (از خانه و اموال خود) بیرون می روند (و جان را در طبق اخلاص گذارده تقدیم می کنند)؛ بگو: «سوگند یاد نکنید، شما طاعت خالصانه نشان دهید.» (مکارم)

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ (البقرة/44) آیا مردم را به نیکی فرمان می دهید و خود را فراموش می کنید (فولادوند)

(به روباه گفتند شاهدت کیست؟ گفت: دمم!) (95/ب)

وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَجَهُمْ وَلَمْ يَكُن لَّهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنفُسُهُمْ (النور/ 6) و کسانی به زنانشان تهمت می زنند و شاهدی جز خویشتن ندارند (خرّم)

(با خدا باش و پادشاهی کن) (96/ب)

قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلكًا (ص/35) گفت: پروردگارا: مرا بیامرز و به من فرمانروایی ببخش (خرّم)

وَ مَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَلغُ أَمْرِهِ (الطلاق: 3) و هر کس بر خدا توکل کند کفایت امرش را می کند؛ خداوند فرمان خود را به انجام می رساند (مکارم)

(با زبان خوش مار را می توان از سوراخ بیرون آورد (97/ب)

أَدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ (فصلت/ 34) بدی را با نیکی دفع کن ناگاه خواهی دید کسی که میان تو و او دشمنی است گویی دوستی گرم و صمیمی است (مکارم)

فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَىٰ (طه/ 44) اما به نرمی با او سخن بگویید شاید متذکر شود یا از خدا بترسد. (مکارم)

(به اندازه یک چشم بر هم زدن) (98/ب)

كَلَمْحِ بِالْبَصَرِ (القمر/ 50) همچون یک چشم بر هم زدن (مکارم)

أَنَا ءاتِيكَ بِهِ، قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ (النمل/ 40) پیش از آن که چشم بر هم زنی آن را نزد تو خواهم آورد. (مکارم)

(بهشت آن جاست که آزاری نباشد) (99/ب)

لَا يَمَسُّهُمْ فِيهَا نَصَبٌ وَ مَا هُم مِّنْهَا بِمُخْرَجِينَ (الحجر/ 48) نه رنجی در آن جا (بهشت) به آنان می رسد و نه از آن جا بیرون رانده می شوند. (فولادوند)

لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبُ (فاطر/35) نه در آن جا (بهشت) رنجی به ما می رسد و نه سستی و واماندگی! (مکارم)

به گمراه گفتند: اسمت چیست؟ گفت: راهنما!) (100/ب)

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ (البقرة/11) و هنگامی که به آنان گفته شود: «در زمین فساد نکنید» می گویند: ما فقط اصلاح کننده ایم» (مکارم)

(بهشت را به بها می دهند و به بهانه نمی دهند) (101/ب)

لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنَىٰ وَ زِيَادَةٌ ۖ وَلَا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلَا ذِلَّةٌ ۚ أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (يونس/26) کسانی که نیکی کردند پاداشی نیک و افزون بر آن دارند؛ و تاریکی و ذلت، چهره هایشان را نمی پوشاند؛ آن ها اهل بهشتند و جاودانه در آن خواهند ماند. (مکارم)

تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِى نُورِثُ مِنْ عِبَادِنَا مَن كَانَ تَقِيًّا (مريم/63) این همان بهشتی است که به هر یک از بندگان خود که پرهیزگار باشند به میراث می دهیم (فولادوند)

(بسیار سفر باید تا پخته شود خامی) (102/ب)

أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا ۖ (الحج/ 46) آیا آنان در زمین سیر نکردند تا دل هایی داشته باشند که حقیقت را با آن درک کنند؛ یا گوش های شنوایی که با آن (ندای حق را] بشنوند؟! (مکارم)

(بسم الله، این گوی و این میدان = این گوی این میدان) ⁽¹⁾(103/ب)

وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِّن مِثْلِهِ، وَأَدْعُوا شُهَدَاءَكُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ صَدِقِينَ (البقرة/23) و اگر در آن چه بر بنده خود نازل کرده ایم شک دارید پس اگر راست می گویید سوره ای مانند آن بیاورید و گواهان خود را - غیر خدا - فرا خوانید. (فولادوند)

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ۖ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (هود/13) آیا می گویند: «او به دروغ این (قرآن) را (به خدا) نسبت داده (و ساختگی است)»؟! بگو: شما ده سورۀ ساختگی همانند این قرآن بیاورید و تمام کسانی را که می توانید - غیر از خدا- (برای این کار) دعوت کنید!» (مکارم)

نگا: (یونس/ 38)

(با هر دستی بدهی از همان دست پس می گیری) (104/ب)

وَمَا تُنفِقُوا مِن شَيْءٍ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لَا تُظْلَمُونَ (الانفال/ 60) و هر چه در راه خدا انفاق کنید به طور کامل به شما بازگردانده می شود و به شما ستم نخواهد شد (مکارم)

فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهَا (الانعام/ 104) پس هر که به دیده بصیرت بنگرد به سود خود او و هر کس از سر بصیرت ننگرد به زیان خود اوست (فولادوند)

هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ (النمل/90) آیا جزایی جز آن چه عمل می کردید خواهید داشت؟! (مکارم)

إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَتُمْ لِأَنفُسِكُمْ (الاسراء/ 7) اگر نیکی کنید به خود نیکی کرده اید (فولادوند)

(با هر سختی آسانی است) ⁽¹⁾و ⁽²⁾(105/ب)

إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (الشرح/ 6) (آری) مسلّماً با (هر) سختی آسانی است. (مکارم)

سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرِ يُسْرًا (الطلاق/7) خداوند به زودی بعد از سختی ها آسانی قرار می دهد (مکارم)

(با پنبه سر بریدن = با پنبه سر می بُرَد) ⁽³⁾(106/ب)

سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ؛ وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ (الاعراف/182 و 183)، (قلم/44 و 45) به تدریج از جایی که نمی دانند گریبانشان را خواهیم گرفت و به آنان مهلت می دهم، نمی دانند که تدبیر من استوار است (فولادوند)

فَأَخَذْنَهُم بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (الاعراف/ 95) پس در حالی که بی خبر بودند بناگاه (گریبان) آنان را گرفتیم (فولادوند)

نگا: (نمل/51)، (نحل/26)، (نحل/45)، (زمر/25)، (شعراء/202)

(برادر را به جای برادر نمی گیرند) (107/ب)

فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ، قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُ إِنَّا إِذًا لَظَالِمُونَ (يوسف/ 78 و 79) یکی از ما را به جای او (بنیامین) بگیر؛ ما تو را از نیکو کاران می بینیم. گفت: «پناه بر خدا که ما غیر از آن کسی که متاع خود را نزد او یافته ایم بگیریم، در آن صورت، از ظالمان خواهیم بود.» (مکارم)

لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى (الانعام/ 164)، (الاسراء/15)، (فاطر/18) و (زمر/7) و هیچ گناهکاری گناه دیگری را متحمل نمی شود (مکارم)

نگا: نجم/ 38

(به یک کشمش گرمیاش می شود و به یک غوره سردیش) ⁽¹⁾(108/ب)

وَخُلِقَ الْإِنسَنُ ضَعِيفًا (النساء/28) و انسان ناتوان آفریده شده است (فولادوند)

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا ۖ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ (الروم/ 36) و هنگامی که رحمتی به مردم بچشانیم، از آن خوشحال می شوند؛ و هرگاه رنج و مصیبتی به

خاطر اعمالی که انجام داده اند به آن ها برسد، ناگهان مأیوس می شوند. (مکارم)

إِنَّ الإِنسَنَ خُلِقَ هَلُوعًا إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا وَإِذَا مَسَّهُ الخَيْرُ مَنُوعًا (المعارج/ 21-19) بی گمان انسان ناشکیب آفریده شده است چون شر به او رسد بی تاب است و چون خیر به او رسد باز دارنده است (خرّم)

(بی پیر نرو تو در خرابات *** هر چند سکندر زمانی) (109/ ب)

كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ (الاحزاب (21) برای شما در زندگی رسول خدا سرمشق نیکویی بود (مکارم)

أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنكُمْ (النساء/ 59) خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیای امر خود را [نیز] اطاعت کنید (فولادوند)

وَكُونُوا مَعَ الصَّدِقِينَ (التوبة/119) و با صادقان باشید! (مکارم)

(بشکند این دست که نمک ندارد) ⁽¹⁾(110/ب)

فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ (النحل/112) اما به نعمت های خدا ناسپاسی کردند. (فولادوند با تصرف)

أَكَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِن تُرَابٍ (الكهف/37) آیا به خدایی که تو را از خاک آفرید کافر و ناسپاس شدی (مکارم با تصرف)

(به در می گویم دیوار تو گوش کن) (111/ب)

لَئنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ (الزمر/ 65) اگر مشرک شوی تمام اعمالت تباه می شود (منظور امت است هر چند مخاطب رسول خدا صلی الله علیه و اله می باشد) (مکارم و نمونه)

إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍ ⁽¹⁾(الاسراء/23) هرگاه یکی از آن دو یا هر دوی آن ها نزد تو به سن پیری رسیدند کمترین اهانتی به آن ها روا مدار (مکارم - تفسیر اطیب البيان)

فَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهَا اخَرَ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذِّبِينَ (الشعراء/ 213) (ای پیامبر!) هیچ معبودی را با خداوند مخوان که از معذّبین خواهی بود (مکارم)

«حرف پ»

(پیری است و هزار عیب) (112/پ)

وَمَن نُعَمِّرْهُ نُنَكِسْهُ فِي الْخَلْقِ أَفَلَا يَعْقِلُونَ (يس/68) هر کس را طول عمر دهیم، در آفرینش واژگونه اش می کنیم (و به ناتوانی کودکی باز می گردانیم)، آیا اندیشه نمی کنند؟! (مکارم)

وَ مِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا (الحج/ 5) بعضی از شما به نامطلوب ترین سنین بالای عمر می رسند، تا بعد از علم و و آگاهی، چیزی ندانند (و همه را فراموش کنند) (مکارم)

(پایت را به اندازه گلیمت دراز کن = پا بیش از گلیم خود دراز مکن) (113/پ)

لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ (النور/27) در خانه هایی غیر از خانه خود وارد نشوید (مکارم)

لَا تَعْتَدُوا (البقرة/ 190) از حد تجاوز نکنید (مکارم)

(پنج انگشت برادرند ولی برابر نیستند) (114/پ)

تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ (البقرة/253) اینان پیامبرانی هستند که بعضی را بر بعضی برتری بخشیده ایم. (خرّم)

(پشت سر مرده بد نباید گفت) (115/پ)

وَلَا تَقُولُوا لِمَن يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِن لَّا تَشْعُرُونَ (البقرة/ 154) و به آن ها که در راه خدا کشته می شوند، مرده نگویید! بلکه آنان زنده اند، ولی شما نمی فهمید (مکارم)

وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ (الحجرات/12) هیچ یک از شما دیگری را غیبت نکند آیا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟! (به یقین) همۀ شما از این امر کراهت دارید. (مکارم)

(پسندم آن چه را جانان پسندند) (116/پ)

وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا (النساء/ 65) و به خوبی [به حکم تو] گردن بگذارند و تسلیم شوند (خرّم)

وَ سَلِّمُوا تَسْلِيمًا (الاحزاب/56) و به فرمانش به خوبی گردن نهید و تسلیم شوید (فولادوند)

(پایان شب سیه سپید است) ⁽¹⁾(117/پ)

إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (الشرح/6) (آری) مسلّماً با (هر) سختی آسانی است. (مکارم)

فَمَحَوْنَا ايَةَ أَلَّيْل وَ جَعَلْنَا ءايَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً (الاسراء/12) سپس نشانه شب را محو کرده و نشانه روز را روشنی بخش ساختیم (مکارم)

وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا (الاسراء/81) و بگو: «حق آمد، و باطل نابود شد؛ یقیناً باطل نابود شدنی است!» (مکارم)

(پلید جفت پلید است و پاک همسر پاک) (118/پ)

الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ ۖ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ (النور/26) زنان پلید برای مردان پلیدند، و مردان پلید برای زنان پلید و زنان پاک برای مردان پاکند و مردان پاک برای زنان پاک (فولادوند)

(پیامی است از مرگ موی سفید) (119/پ)

قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا (مريم/ 4) گفت: «پروردگارا! استخوانم سست شده؛ و شعله پیری تمام سرم را فرا گرفته» (مکارم)

(پیش قاضی و بازی) ⁽¹⁾(120/پ)

ثُمَّ لَمْ تَكُن فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَن قَالُوا وَاللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ (الانعام/23) سپس پاسخ و عذر آن ها، چیزی جز این نیست که می گویند: «به خداوندی که پروردگار ماست سوگند که ما مشرک نبودیم!» (مکارم)

«حرف ت»

(تو آن ور جو، من این ور جو) ⁽¹⁾(121/ت)

لكُمْ دِينُكُمْ وَلِىَ دِين (الكافرون/6) دین شما برای خودتان و دین من برای خودم (فولادوند)

لِّي عَمَلِي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْ (يونس/ 41) عمل من برای من و عمل شما برای شماست! (مکارم)

(تخم مرغ دزد، شتر دزد می شود) ⁽²⁾(122/ت)

ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاءُوا السُّوأَىٰ أَنْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ (الروم/ 10) سپس سر انجام کسانی که اعمال بد مرتکب شدند به جایی رسید که آیات خدا را تکذیب کردند و آن را به مسخره گرفتند! (مکارم)

(تا مرد سخن نگفته باشد *** عیب و هنرش نهفته باشد) (123/ت)

فَلَمَّا كَلَّمَهُ قَالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌ (يوسف/ 54) هنگامی که (یوسف نزد وی آمد و) با او صحبت کرد (پادشاه به عقل و درایت او پی برد و) گفت: «تو امروز نزد ما جایگاه والا داری، و مورد اعتماد هستی!» (مکارم)

وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ (محمد/30) هر چند می توانی آن ها را از طرز سخنانشان بشناسی (مکارم)

(تا کور شود هر آن که نتواند دید) (124/ت)

قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ (آل عمران/119) بگو: «با همین خشمی که دارید بمیرید!» (مکارم)

(تمام بافته هایش پنبه شد = تمام رشته هایش پنبه شد) (125/ت)

بطِلُّ مَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ (هود/16) آن چه انجام می داده اند باطل گردیده است. (فولادوند)

وَمَا كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبَابٍ (غافر/37) و نیرنگ فرعون جز به تباهی نینجامید (فولادوند)

أَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ الْكَفِرِينَ (الانفال/18) خداوند سست کننده نقشه های کافران است (مکارم)

وَلَا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكَاثًا (النحل/12) و مانند آن [زنی] که رشته خود را پس از محکم بافتن [یکی یکی] از هم می گسست، مباشید. (فولادوند)

(تا سه نشه بازی نشه) (126/ت)

إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ ءَامَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا لَّمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ (النساء/ 137) توضیح: کلمه کفر سه بار در این آیه تکرار شده است. وجه استشهاد به آیه سه بار تکرار شدن کفر در آیه است و نظر به مفهوم آیه نیست از این رو از ترجمه آیه خودداری شد.

لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَأَحْسَنُوا ۗ (المائدة/ 93) توضیح: کلمۀ آمنوا هم چنین کلمه اتقوا در این آیه شریفه 3 بار تکرار شده است. وجه استشهاد این آیه 3 بار تکرار شدن این دو کلمه است از این رو از ترجمه آیه خودداری شد.

(تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها) (27/ت)

وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ ۖ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا ۖ إِنَّا لَنَرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (يوسف/ 30) و [دسته ای از] زنان در شهر گفتند: «زن عزیز از غلام ،خود کام خواسته و سخت خاطر خواه او شده است به راستی ما او را در گمراهی آشکاری می بینیم» (فولادوند)

قَالُوا سَمِعْنَا فَتًى يَذْكُرُهُمْ يُقَالُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ (الانبياء/60) (گروهی) گفتند: «شنیدیم نوجوانی (از مخالفت با) بت ها سخن می گفت که او را ابراهیم می گویند.» (مکارم)

(تا بوده چنین بوده و تا باد چنین باد) (128/ت)

وَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلاً (فاطر/43) و هرگز برای سنت الهی تغییری نمی یابی! (مکارم)

وَلَا تَجِدُ لِسُنَّتِنَا تَحْوِيلاً (الاسراء/ 77) و هرگز برای سنّت ما تغییر و دگرگونی نخواهی یافت (مکارم)

(تا پول داری رفیقتم دنبال بند کیفتم) (129/ت)

فَإِن كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُن مَّعَكُمْ (النساء/141) (منافقان همان ها هستند) که اگر فتح و پیروزی نصیب شما گردد، می گویند مگر ما با شما نبودیم؟ (پس ما نیز در افتخارات و غنایم شریکیم) (مکارم)

(تو نیکی می کن و در دجله انداز *** که ایزد در بیابانت دهد باز) (130/ت)

مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا (الانعام/ 160) هر کس کار نیکی بجا آورد ده برابر آن پاداش دارد (مکارم)

مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِّنْهَا (القصص/ 84) و (النمل/89) کسانی که کار نیکی انجام دهند پاداشی بهتر از آن خواهند داشت. (مکارم)

أَدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ (فصلت/34) بدی را با نیکی دفع کن (مکارم)

(توانا بود هر که دانا بود = دانایی و توانایی (131/ت)

إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ (النحل/ 70) خداوند دانا و تواناست (مکارم)

قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَبِ أَنَا ءاتِيكَ بِهِ (النمل/ 40) (اما) کسی که دانشی از کتاب (آسمانی) داشت، گفت: «پیش از آن که چشم بر هم زنی آن را نزد تو خواهم آورد!» (مکارم)

(تر و خشک با هم می سوزند) (132/ت)

وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً ۖ (الانفال/ 25) و از فتنه ای بپرهیزید که تنها به ستمکاران شما نمی رسد (بلکه همه را فرا خواهد گرفت؛ چرا که دیگران سکوت اختیار کردند.) (مکارم)

(تمام نقشه هايش نقش بر آب شد) (133/ت)

حَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا (هود/16) و آن چه را در دنیا (برای غیر خدا) انجام دادند بر باد می رود (مکارم)

وَ مَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَكِرِينَ (آل عمران/ 54) و (یهود و دشمنان مسیح، برای نابودی او و آئینش نقشه کشیدند، و خداوند (بر حفظ او و آئینش) چاره جویی کرد و خداوند بهترین چاره جویان است. (مکارم)

(تره به بذرش می رود حسنی به بابا!) (134/ت)

وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا (نوح/27) و جز نسلی فاجر و کافر به وجود نمی آورند! (مکارم)

(تعریف آن است که دشمن بکند) (135/ ت)

قُلْنَ حَشَ لِلَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِن سُوءٍ (يوسف/51) زنان در پاسخ پادشاه گفتند: «منزه است خدا، ما هیچ در او [یوسف] نیافتیم!» (مکارم)

فَلَمَّا تَرَاءَتِ الْفِئَتَانِ نَكَصَ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ وَ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرَىٰ مَا لَا تَرَوْنَ (الانفال/48) پس هنگامی که دو گروه، یکدیگر را دیدند [شیطان] به عقب برگشت و گفت: «من از شما بیزارم من چیزی را می بینم که شما نمی بینید» (فولادوند)

(تکیه بر جای بزرگان نتوان زد به گزاف) (136/ت)

أَنَا رَبُّكُمُ الأَعْلَى؛ فَأَخَذَهُ اللهُ نَكَالَ الْآخِرَةِ وَالْأُولَى (النازعات/ 24 و 25) من پروردگار برتر شما هستم از این رو خداوند او را به عذاب آخرت و دنیا گرفتار ساخت (مکارم)

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَن قَالَ سَأُنزِلُ مِثْلَ مَا أَنزَلَ اللَّهُ (الانعام/93) چه کسی ستمکارتر است از کسی که دروغی به خدا ببندد، یا بگوید: «بر من، وحی فرستاده شده» در حالی که به او وحی نشده است و کسی که بگوید: «من نیز همانند آن چه خدا نازل کرده است نازل می کنم»؟! (مکارم)

(تیر در تاریکی رها کردن) (137/ت)

رَجْماً بِالْغَيْبِ (الكهف/22) تیر در تاریکی می اندازند (فولادوند)

(ترک عادت موجب مرض است) (138/ت)

وَلَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ (الانعام/ 28) و اگر هم بازگردانده شوند قطعاً به آن چه از آن منع شده بودند [بر اساس عادت] بر می گردند (فولادوند با تصرف)

(تقاص ⁽¹⁾به قیامت نمی ماند) ⁽²⁾(141/ت)

وَإِن مِن قَرْيَةٍ إِلَّا نَحْنُ مُهْلِكُوهَا قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَمَةِ أَوْ مُعَذِّبُوهَا عَذَابًا شَدِيدًا (الاسراء/58) هیچ شهر و آبادی نیست مگر این که آن را پیش از روز قیامت هلاک می کنیم یا (اگر گناهکارند) به عذاب شدیدی گرفتارشان خواهیم ساخت؛ (مکارم)

(توی هر کاری فضولی می کند) (140/ت)

وَلَا تَجَسَّسُوا (الحجرات/12) و هرگز (در کار دیگران) تجسّس نکنید. (مکارم)

(توى دعوا حلوا خیر نمی کنند) (141/ت)

وَلَا تَنَزَعُوا فَتَفْشَلُوا (الانفال/ 46) و نزاع (و کشمکش) نکنید تا سست نشوید. (مکارم)

فَوَكَزَهُ مُوسَى فَقَضَى عَلَيْهِ (القصص/ 15) پس موسی مشتی بدوزد و او را کشت (فولادوند)

(تا نباشد چوپتر، فرمان نبرد گاو و خر) (142/ت)

فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الأَلِيمَ (يونس/88) ایمان نیاورند تا عذاب دردناک را ببینند (فولادوند)

(تو مو می بینی و من پیچش مو) (143/ت)

إِنِّي أَرَى مَا لَا تَرَوْنَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ (الانفال/48) من چیزی را می بینم که شما نمی بینید، من از خدا می ترسم (مکارم)

قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ (طه/ 96) گفت: «من چیزی دیدم که آن ها ندیدند» (مکارم)

(تو کز محنت دیگران بی غمی *** نشاید که نامت نهند آدمی) (144/ت)

وَإِن تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِن قَبْلُ وَي َتَوَلَّوا رَّهُمْ فَرِحُونَ (التوبة/ 50) و اگر مصیبتی به تو رسد، می گویند: «ما تصمیم خود را از پیش گرفته ایم.» و باز می گردند در حالی که خوشحال اند. (مکارم)

كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُّسْتَنفِرَةٌ (المدثر/ 50) گویی گور خرانی رمیده اند. (مکارم)

أُولَئكَ كَالْأَنْعَمِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ (الاعراف/ 179) آن ها همچون چهار پایانند؛ بلکه گمراه تر! (مکارم)

إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعَمِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ (الفرقان/ 44) آنان فقط همچون چهارپایانند، بلکه گمراه ترند (مکارم)

(تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل) (145/ت)

قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّأُ عَلَيْهَا وَأَهُشُّ بِهَا عَلَى غَنَمِي وَلِيَ فِيهَا مَآرِبُ أُخْرَى (طه/18) گفت این عصای من است که بر آن تکیه می کنم و با آن برای گوسفندانم برگ فرو می تکانم و حاجت های دیگر نیز به آن دارم (خرم)

(توبه گرگ مرگ است) (146/ت)

فَتُوبُوا إِلَىٰ بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ (البقرة/ 54) پس توبه کنید و به سوی خالق خود بازگردید! و خود را [= یکدیگر را] به قتل برسانید! (مکارم)

لَا يَزَالُ بُنْيَانُهُمُ الَّذِي بَنَوْا رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ (التوبة/ 110) همواره آن ساختمانی که بنا کرده اند در دل هایشان مایۀ شک [و نفاق] است، تا آن که دل هایشان پاره پاره شود (فولادوند)

(تا توانی دلی بدست ،آور دل شکستن هنر نمی باشد) (147/ت)

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ (آل عمران/ 159) به (برکت) رحمت الهی در برابر آنان [= مردم] نرم (و مهربان) شدی! و اگر خشن و سنگدل بودی از اطراف تو پراکنده می شدند (مکارم)

«حرف ج»

(جهان دیدن بهتر از جهان خوردن است) (148/ج)

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ أَنظُرُوا (الانعام/ 11) بگو در زمین سیر و سفر کنید سپس بنگرید. (خرّم)

نگا: (نحل/36)، (نمل/69)، (عنکبوت/ 20) و (روم/ 42)

(جنگ اول به از صلح آخر) (149/ج)

قَالَ ذَلِكَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ أَيَّمَا الأَجَلَيْن قَضَيْتُ فَلَا عُدْوَنَ عَلَى وَاللَّهُ عَلَى مَا نَقُولُ وَكِيلٌ (القصص/ 28) [موسی] گفت: «این [قرارداد] میان من و تو باشد که هر یک از دو مدت را به انجام رسانیدم بر من تعدی [روا] نباشد و خدا بر آن چه می گوییم وکیل است». (فولادوند)

(جلوی ضرر را هر کجا که بگیرند منفعت است) (150/ج)

فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَن يَنقَضَّ فَأَقَامَهُ (الكهف/77) دیواری را در آن جا دیدند که می خواست فرو ریزد [خضر] آن را برپا داشت. (خرم)

فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ ، مِن ضُرٍّ (الانبياء/ 84) ما دعای او را مستجاب کردیم؛ و ناراحتی هایی را که داشت برطرف ساختیم. (مکارم)

(جواب ابلهان خاموشی است) (151/ج)

وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا (الفرقان/63) و هنگامی که جاهلان آن ها را مخاطب سازند (و سخنان نابخردانه گویند)، به آن ها سلام می گویند (و با بی اعتنایی و بزرگواری می گذرند) (مکارم)

(جوانی کجایی که یادت بخیر) (152/ج)

قَالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً (هود/ 80) [لوط] گفت: «کاش برای مقابله با شما قدرتی داشتم (منظور نیروی جوانی است) (فولادوند با تصرف)

(جان به لب رسيدن) (153/ج)

بلغت القُلُوبُ الْحَنَاجِرَ (الاحزاب/ 10) و جان ها به لب رسیده بود (مکارم)

إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ (الواقعة/83) آن گاه که [جان شما] به گلو می رسد (فولادوند)

(جوانی نیاید ز پیر) (154/ج)

وَ مَن نعمّرُهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ (يس/68) و هر که را عمر دراز دهیم او را [از نظر] خلقت فرو کاسته [و شکسته] گردانیم. (فولادوند)

ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَ شَيْبَةً (الروم/ 54) سپس بعد از قوت ناتوانی و پیری داد (فولادوند)

(جواب زور را زور می دهد) ⁽¹⁾(155/ج)

وَ جَزَؤُا سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا (الشورى/40) و کیفر بدی، مجازاتی است همانند آن (مکارم)

فَمَنِ أَعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا أَعْتَدَى عَلَيْكُمْ (البقرة/ 194) هر کس به شما تجاوز کرد، همانند آن بر او تعدّی کنید! (مکارم)

وَ قَتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَتِلُونَكُمْ كَافَّةً (التوبة/36) و همگی با مشرکان بجنگید، چنان که آنان همگی با شما می جنگند (فولادوند)

فَإِن قَتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ (البقرة/191) پس اگر با شما جنگیدند آنان را بکشید. (فولادوند)

(جایی رفت که عرب نی انداخت) (156/ج)

وَ سَاءَتْ مَصِيرًا (النساء/97 و 115) و [دوزخ] بد سرانجامی است (فولادوند)

إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقَامًا (الفرقان/66) و در حقیقت، آن [دوزخ] بد قرارگاه و جایگاهی است. (فولادوند)

وَ مَأْوَنهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ (التوبة/73) و سرانجامشان جهنم است و بد سرانجامی است (خرّم)

(جوینده یابنده است) ⁽¹⁾(157/ج)

وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً (النساء/ 100) کسی که در راه خدا هجرت کند جاهای امن فراوان و گسترده ای در زمین می یابد. (مکارم)

فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا ؛ فَوَجَدَا عَبْدًا مِّنْ عِبَادِنَا ءَاتَيْنَهُ رَحْمَةً مِّنْ عِندِنَا (الكهف/ 64 و 65) پس جستجو کنان ردّ پای خود را گرفتند و برگشتند تا بنده ای از بندگان ما را یافتند که از جانب خود به او رحمتی عطا کرده بودیم. (فولادوند)

(جوجه را آخر پاییز می شمارند) ⁽²⁾(158/ج)

«حرف چ»

(چراغ خدا همیشه روشن است) (159/ج)

اللَّهُ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ (النور/35) خداوند نور آسمان ها و زمین است (مکارم)

يُرِيدُونَ أَن يُطْفِئُوا نُورَ اللهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَ يَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَن يُتِمَّ نُورَهُ، وَلَوْ كَرِهَ الْكَفِرُونَ (التوبة/32) می خواهند نور خدا را با سخنان خویش خاموش کنند ولی خداوند نمی گذارد تا نور خود را کامل کند هر چند کافران را خوش نیاید (فولادوند)

(چاه نکن بهر کسی اول خودت بعداً کسی) ⁽¹⁾(160/چ)

وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ (فاطر/43) اما این نیرنگ ها تنها دامن صاحبانش را می گیرد (مکارم)

(چاه باید از خودش آب داشته باشد) (161/ج)

إنَّ اللهَ لا يُغَيّرُ مَا بِقَوْم حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ (الرعد/11) در حقیقت خدا حال قومی را تغیر نمی دهد تا آنان حال خود را تغییر دهند (فولادوند)

اللهُ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ (النور/35) خداوند نور آسمان ها و زمین است (مکارم)

(چشم هایش از ترس از حرکت ایستاد) ⁽¹⁾(162/چ)

تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصَرُ (ابراهيم/42) چشم ها در آن (به خاطر ترس و وحشت) از حرکت باز ایستاد... (مکارم)

(چرا عاقل کند کاری که باز آرد پشیمانی) (163/چ)

فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا نَدِمِينَ (الشعراء/ 157) سرانجام بر آن (ناقه) حمله نموده آن را «پی» کردند؛ (و هلاک نمودند) سپس از کرده خود پشیمان شدند! (مکارم)

أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ (الحجرات/6) مبادا به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید و از کرده خود پشیمان شوید! (مکارم)

(چراغی که به خانه روا است به مسجد حرام است) ⁽²⁾(164/ج)

يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ ۖ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ (البقرة/215) از تو می پرسند چه ببخشند بگو هر مالی که می بخشید [بهتر است] به پدر و مادر و خویشاوندان و یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان .ببخشید خرّم)

أُولُوا الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَنبِ اللَّهِ (الانفال/75) و خویشاوندان نسبت به یکدیگر در احکامی که خدا مقرّر داشته (از دیگران) سزاوارترند (مکارم)

(چوب نرم را موریانه می خورد) (165/ج)

مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنسَأَتَهُ (سبا/14) کسی آن ها را از مرگ وی آگاه نساخت مگر جنبنده زمین [= موریانه] که عصای او را می خورد [تا شکست و پیکر سلیمان فرو افتاد] (مکارم)

(چوب را که برداری، گربه دزد می گریزد) (166/چ)

وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ (الانفال/ 60) و هر چه در توان دارید از نیرو و اسب های آماده بسیج کنید تا با این [تدارکات] دشمن خدا و دشمن خودتان را بترسانید. (فولادوند)

وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ (النساء/ 102) و البته جانب احتیاط را فرو نگذارند و جنگ افزارهای خود را برگیرند (فولادوند)

(چه باک از موج بحر آن را که دارد نوح کشتیبان) ⁽¹⁾(167/ چ)

فَأَنجَيْنَهُ وَمَن مَّعَهُ فِى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (الشعراء/ 119) آن گاه او [نوح] و همراهانش را در کشتی پر و گرانبار رهایی دادیم (خرّم)

(چون که صد آمد نود هم پیش ماست) (168/ج)

لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ (النحل/31) در آن جا هر چه بخواهند برای آنان [فراهم] است. (فولادوند)

(چه داند آن که اشتر می چراند) (169/چ)

فَسْئلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (النحل/43) و (انبياء/7) اگر نمی دانید از آگاهان بپرسید (مکارم)

(چو دخلت نیست خرج آهسته تر کن) (170/چ)

وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ (الاسراء/29) و دستت را [از شدت بخل] برگردنت مبند و نیز بسیار گشاده اش مدار (خرم)

وَأَقْصِد فِي مَشْيِكَ (لقمان/19) و در راه رفتن خود میانه رو باش (فولادوند)

وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا (الفرقان/ 67) و کسانی که هرگاه انفاق کنند نه اسراف می نمایند و نه سخت گیری؛ بلکه در میان این دو حد اعتدالی دارند (مکارم)

(چشم حسود کور شود) (171/چ)

أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَىٰ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ (النساء/ 54) یا این که نسبت به مردم [= پیامبر و خاندانش] و بر آن چه خدا از فضلش به آنان بخشیده، حسد می ورزند؟ (مکارم)

(چشمِ دیدن کارها و موفقیت های تو را ندارد) (172/چ)

إِن تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ (آل عمران/ 120) اگر نیکی به شما برسد، آن ها را ناراحت می کند (مکارم)

(چار دیواری اختیاری) (173/چ)

يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ (آل عمران/ 40) خدا هر چه بخواهد می کند (فولادوند)

إنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ (الحج/ 14) خدا هر چه بخواهد انجام می دهد (فولادوند)

وَ رَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ (القصص/68) پروردگار تو هر چه بخواهد می آفریند (مکارم)

(چاه کَن همیشه ته چاه است) (174/چ)

وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ (فاطر/43) اما این نیرنگ ها تنها دامن صاحبانش را می گیرد. (مکارم)

(چنان نماند و چنین نیز نخواهد ماند) ⁽¹⁾(175/چ)

إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ ۚ وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ (آل عمران/140) اگر به شما آسیبی رسیده آن قوم را نیز آسیبی نظیر آن رسیده و ما این روزها [ی - شکست و پیروزی] را میان مردم به نوبت می گردانیم [تا پند گیرند] (فولادوند)

إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِ، وَالْعَقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (الاعراف/128) چرا که زمین از آنِ خداوند ،است به هر کس از بندگانش که بخواهد به میراث می دهد و نیک سرانجامی از آن پرهیزکاران است (خرّم)

فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ (هود/49) سبر و استقامت کن که عاقبت از آن پرهیزگاران است! (مکارم)

«حرف ح»

(حرف حق تلخ است) (176/ح)

لَوْلَا رَهْطُكَ لَرَجَمْنَكَ (هود/91) (مردم به حضرت شعیب گفتند:) و اگر (به خاطر) قبیلهٔ کوچکت نبود، تو را سنگسار می کردیم. (مکارم)

قَالَ أَرَاغِبٌ أَنْتَ عَنْ آلِهَتِي يَا إِبْرَاهِيمُ ۖ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ لَأَرْجُمَنَّكَ ۖ وَاهْجُرْنِي مَلِيًّا (مريم/ 46) گفت: ای ابراهیم آیا از خدایان من روی بر می تابی؟ اگر دست برنداری سنگسارت می کنم و روزگاری طولانی از من دور شو. (خرّم)

(حرف، باد هواست) (177/ح)

يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِم مَّا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ (آل عمران/167) به زبان خود چیزی می گویند که در دل هایشان نیست (مکارم)

(حسنی به مکتب نرفت وقتی هم رفت آدینه بود) (178/ح)

آلْآنَ وَقَدْ كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ (يونس/51) اکنون به آن ایمان آورید در حالی که به [آمدن] آن شتاب می نمودید؟ (فولادوند)

حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ قَالَ ءَامَنتُ .... آلْآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ (يونس/ 90 و 91) هنگامی که غرقاب دامن او را گرفت گفت: ایمان آوردم... (اما به او خطاب شد:) الآن!! در حالی که قبلاً عصیان کردی (مکارم)

(حسرت گذشته را نخور) (179/ح)

لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَىٰ مَا فَاتَكُمْ (الحديد/ 23) تا بر آن چه از دست شما رفته اندوهگین نشوید. (فولادوند)

لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَبَكُمْ (آل عمران/153) تا سرانجام بر آن چه از دستتان رفت یا بر سرتان ،آمد، اندوهی نخورید (خرّم)

(حق گرفتنی است نه دادنی) (180/ح)

قَالَ رَجُلَانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُوا عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ (المائدة/23) [و] دو مرد از پروا پیشگان که خداوند بر آن ها لطف و إنعام كرده بود، گفتند [بی باکانه] بر آنان از دروازه وارد شوید و چون وارد آن جا شدید پیروز خواهید شد. (خرّم)

خُذْ مِنْ أَمْوَلِهِمْ صَدَقَةٌ تُطَهِّرُهُمْ (التوبة/103) از اموال آن ها صدقه ای پاک کننده (به عنوان زکات) از آن ها بگیر (مکارم با تصرف)

(حكمش، حکم نادر است) ⁽¹⁾(181/ح)

أَلَا لَهُ الْحُكْمُ (الانعام/ 62) بدانید که حکم و داوری مخصوص اوست. (مکارم)

(حرف حساب جواب ندارد) (182/ح)

ثُمَّ نُكِسُوا عَلَى رُءُوسِهِمْ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا هَؤُلَاءِ يَنطِقُونَ (الانبياء/ 65) سپس سرافکنده شدند [و گفتند] «قطعاً دانسته ای که این ها سخن نمی گویند.» (فولادوند)

فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ (البقرة/258) در این جا آن مرد کافر مبهوت و وامانده شد. (مکارم)

(حرف راست را از بچه بشنو) (183/ح)

وَ شَهِدَ شَاهِدٌ مِّنْ أَهْلِهَا (يوسف/26) و شاهدی از خانواده آن زن شهادت داد (فولادوند)

قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا (مريم/30) [کودک] گفت: منم بنده خدا، به من کتاب داده و مرا پیامبر قرار داده است (فولادوند)

(حسابش با کرام الکاتبین است) (184/ح)

ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُم (الغاشية/26) و مسلّماً حسابشان (نیز) با ماست (مکارم)

إِنْ حِسَابُهُمْ إِلَّا عَلَى رَبِّي لَوْ تَشْعُرُونَ (الشعراء/113) حساب آن ها تنها با پروردگار من است اگر شما می فهمیدید! (مکارم)

(حسود هرگز نیاسود) (185/ح)

عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنَامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ (آل عمران/119) از شدت خشم بر شما سر انگشتان خود را به دندان می گزند! بگو: «با همین خشمی که دارید بمیرید»! (مکارم)

(حق به حق دار می رسد) ⁽¹⁾(186/ح)

الْعَقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (الاعراف/ 128)، (هود/49) و (القصص/83) عاقبت از آن پرهیزگاران است! (مکارم)

وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ (الانبياء/ 105) و در حقیقت در زبور پس از تورات نوشتیم که زمین را بندگان شایسته ما به ارث خواهند برد (فولادوند)

(حرف های بزرگ تر از دهان) (187/ح)

كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْوَهِهِمْ (الكهف/ 5) سخن بزرگی از دهانشان خارج می شود. (مکارم)

فَحَشَرَ فَنَادَى؛ فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلَى (النازعات/23 و 24) و ساحران را جمع کرد و مردم را دعوت نمود و گفت: «من پروردگار برتر شما هستم!» (مکارم)

«حرف خ»

(خوبی را با خوبی باید پاسخ داد) (188/خ)

هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَنِ إِلَّا الْإِحْسَنُ (الرحمان/60) آیا جزای نیکی جز نیکی است؟! (مکارم)

(خواستن توانستن است) ⁽¹⁾(189/خ)

فَأَرَدْنَا أَن يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِّنْهُ زَكَوَةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا (الكهف/ 81) از این رو خواستیم که پروردگارشان به جای او فرزندی پاک تر و با محبت تر به آن دو بدهد! (مکارم)

(خون او از خون من رنگین تر نیست) (190/خ)

إذْ قَالُوا لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَى أَبِينَا مِنَّا وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَالٍ مُّبينٍ (يوسف/8) هنگامی که (برادران) گفتند: «یوسف و برادرش [=بنیامین] نزد پدر، از ما محبوب ترند؛ در حالی که ما گروه نیرومندی هستیم! مسلماً پدر ما در گمراهی آشکاری است! (مکارم)

(خدا وسیله ساز است) (191/خ)

إِنَّ اللَّهَ بَلغُ أَمْرِهِ، قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا (الطلاق/3) خداوند فرمان خود را به انجام می رساند؛ و خدا برای هر چیزی اندازه ای قرار داده است (مکارم)

أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً (النساء/ 15) یا این که راهی برای آنان قرار دهد (مکارم)

سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرِ يُسْرًا (الطلاق/7) خداوند به زودی بعد از سختی ها آسانی قرار می دهد (مکارم)

(خوشا آنان که دائم در نمازند) (192/خ)

رِجَالٌ لَّا تُلْهِيهِمْ تَجَرَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَوَةِ (النور/37) مردانی که نه تجارت و نه معامله ای آنان را از یاد خدا و بر پا داشتن نماز غافل نمی کند. (مکارم)

الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ دَابِمُونَ (المعارج/23) آن ها که نمازها را پیوسته به جا می آورند (مکارم)

نگا: (آل عمران/191)، (انبیاء/ 20)

(خدا وکیلی) ⁽¹⁾(193/خ)

وَاللَّهُ عَلَى مَا نَقُولُ وَكِيلٌ (القصص/ 28) و خدا بر آن چه می گوییم وکیل است! (فولادوند)

نگا: (یوسف/ 66)

(خانۀ قاضی گردو بسیار است اما شماره دارد) (194/خ)

وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلَّا عِندَنَا خَزَآئِنُهُ وَ مَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَّعْلُومٍ (الحجر/21) و خزائن همه چیز، تنها نزد ماست؛ ولی ما جز به اندازۀ معین آن را نازل نمی کنیم! (مکارم)

جَزَاءً مِّن رَّبِّكَ عَطَاءٌ حِسَابًا (النباء/36) [این است] پاداشی از پروردگار تو عطایی از روی حساب (فولادوند)

(خائن همیشه خائف است) (195/خ)

يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ (التوبة/ 64) منافقان از آن بیم دارند که سوره ای بر ضد آنان نازل گردد و به آن ها از اسرار درون قلبشان خبر دهد. (مکارم)

(خير الأمور اوسطها) (196/خ)

فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ (المائدة/ 89) کفاره [شکستن] آن، اطعام ده بینواست از میانگین آن چه به خانواده خود می خورانید، یا لباس آنان (خرّم)

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَكُمْ أُمَّةً وَسَطًا (البقرة/ 143) و بدین گونه شما را امتی میانه قرار دادیم (فولادوند)

إذا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَ كَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا (الفرقان/ 67) هرگاه انفاق کنند نه اسراف می نمایند و نه سخت گیری؛ بلکه در میان این دو حدّ اعتدالی دارند (مکارم)

(خیال می کند اینجا خانه خالی است) (197/خ)

جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَمًا لِلنَّاسِ (المائدة/97) خداوند، کعبه - بیت الحرام را وسیله ای برای استواری و سامان بخشیدن به کار مردم قرار داده (مکارم)

وَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَكِفُ فِيهِ وَأَلْبَادِ (الحج/ 25) و مسجد الحرام که آن را برای مردم اعم از مقیم در آن جا و بادیه نشین، یکسان قرار داده ایم [جلوگیری می کنند] (فولادوند)

(خود کرده را تدبیر نیست) (198/خ)

ذلِكَ بمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ (آل عمران/182)، (الانفال/ 51) این به خاطر کار و کردار پیشین شماست و [گرنه] خداوند هرگز در حق بندگان ستمگر نیست. (خرّم)

ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ يَدَاكَ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّ لِلْعَبِيدِ (الحج/10) این به خاطر کار و کردار پیشین توست، و [گرنه بدان که] خداوند هرگز در حق بندگان ستمگر نیست (خرّم)

(خواب، برادر مرگ است) (199/خ)

وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّكُم بِالَّيْلِ (الانعام/60) او کسی است که (روح) شما را در شب به هنگام خواب می گیرد. (مکارم)

(خفته را خفته کی کند بیدار) (200/خ)

أَفَمَن يَهْدِى إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لَّا يَهِدِى إِلَّا أَن يُهْدَىٰ (يونس/35) آیا کسی که هدایت به سوی حق می کند برای پیروی شایسته تر است، یا آن کس که خود هدایت نمی شود مگر هدایتش کنند؟ (مکارم)

(خدا گلچین است) (201/خ)

إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى ءَادَمَ وَ نُوحًا وَ ءَالَ إِبْرَاهِيمَ وَ ءَالَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَلَمِينَ (آل عمران/33) خداوند، آدم و نوح و آل ابراهیم و آل عمران را بر جهانیان برتری داد. (مکارم)

اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلاً (النساء/ 125) خدا ابراهیم را به دوستی خود، انتخاب کرد. (مکارم)

وَأَنَا اَخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَىٰ (طه/13) و من تو را برگزیده ام، پس بدانچه وحی می شود گوش فرا ده (فولادوند)

(خدا روزی رسان است) (202/خ)

إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (الذاريات/58) خداوند روزی دهنده و صاحب قوّت و قدرت است. (مکارم)

إنَّ اللهَ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ (آل عمران/37) خداوند به هر کس بخواهد، بی حساب روزی می دهد (مکارم)

(خدا کریم است) (203/خ)

إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ (يونس/60)، (غافر/61)، (البقرة/243) خداوند نسبت به مردم صاحب فضل و کرم است. (مکارم)

إنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ (النمل/ 73) مسلّماً پروردگارت نسبت به مردم فضل و (رحمت) دارد. (مکارم)

وَ رَبُّكَ الأَكْرَمُ (العلق/3) و پروردگار تو که کریم ترین [کریمان] است (فولادوند)

مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيم (الانفطار/6) چه چیز تو را در برابر پروردگار کریمت مغرور ساخته است؟! (مکارم)

(خودم کردم که لعنت بر خودم باد) (204/خ)

يَوَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَلِمِينَ (الانبياء/ 14) «ای وای بر ما به یقین ما ستمگر بودیم!» (مکارم)

دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُورًا (الفرقان/13) آن جاست که مرگ [خود] را می خواهند (فولادوند)

(خدا را چه دیدی؟) (205/خ)

فَعَسَى رَبِّيَ أَن يُؤْتِينِ خَيْرًا مِّن جَنَّتِكَ (الكهف/ 40) شاید پروردگارم بهتر از باغ تو به من بدهد (مکارم)

(خدا دل های شکسته را دوست دارد) (206/خ)

إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ (البقرة/222) خداوند توبه کنندگان را دوست دارد (مکارم)

(خدا درد داده درمان را هم داده) (207/خ)

وَإِن يَمْسَسْكَ اللهُ بِضُرٍ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ (الانعام/17)، (يونس/107) اگر خداوند زیانی به تو برساند هیچ کس جز او نمی تواند آن را بر طرف سازد! (مکارم)

وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ (الشعراء/ 80) و هنگامی که بیمار شوم مرا شفا می دهد (مکارم)

(خدا خر را شناخت شاخش نداد) ⁽¹⁾

گربه مسکین اگر پر داشتی *** تخم گنجشک از زمین برداشتی

وَلَوْ بَسَط اللهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ، لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ (الشورى/ 27) هرگاه خداوند روزی را برای بندگانش وسعت بخشد، در زمین طغیان و ستم می کنند (مکارم)

إِنَّ الإِنسَنَ لَيَطْغَى؛ أَن رَّءَاهُ أَسْتَغْنَى (العلق/6 و 7) به یقین انسان طغیان می کند از این که خود را بی نیاز ببیند (مکارم)

(خدا چشم را برای دیدن داده) (209/خ)

أَمْ لَهُمْ أَعْيُنُ يُبْصِرُونَ بِهَا (الاعراف/ 195) یا چشمانی دارند که با آن ببینند؟! (مکارم)

أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ (البلد/8) آیا برای او چشم قرار ندادیم (مکارم)

أَفَلَا تُبْصِرُونَ (القصص/72)، (زخرف/51)، (ذاریات/21) آیا نمی بینید (مکارم)

أَفَلَا يُبْصِرُونَ (السجدة/ 27) آیا نمی بینند؟ (مکارم)

**

(خدا جای حق نشسته است) (210/خ)

إنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ يَقُصُّ اَلْحَقَّ وَ هُوَ خَيْرُ الْفَصِلِينَ (الانعام/57) حکم و فرمان از آنِ خداست! حق را از باطل جدا می کند، و او بهترین جدا کننده (حق از باطل) است (مکارم)

ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلَئهُمُ الْحَقِّ أَلَا لَهُ الْحُكْمُ (الانعام/62) سپس تمام بندگان به سوی خداوند - مولای به حقشان - برگردانیده شدند. آگاه باشید که داوری از آن اوست (فولادوند با تصرف)

(خلایق هر چه لایق) ⁽¹⁾(211/خ)

(خلق را تقلید شان بر باد داد) ⁽¹⁾(212/خ)

قَالُوا وَجَدْنَا ءَابَاءَنَا لَهَا عَبِدِينَ؛ قَالَ لَقَدْ كُنتُمْ أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُمْ فِي ضَلَالٍ مُّبينٍ (الانبياء/53 و 54) گفتند: «پدران خود را پرستندگان آن ها یافتیم.» گفت: «قطعاً شما و پدرانتان در گمراهی آشکاری بودید.» (فولادوند)

إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ؛ قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكُمْ بِأَهْدَى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْهِ آبَاءَكُمْ (الزخرف/ 23 و 24) «ما پدران خود را بر آیینی یافتیم و به آثار آنان اقتدا می کنیم.» (پیامبرشان) گفت: «آیا اگر من آیینی هدایت بخش تر از آن چه پدرانتان را بر آن یافتید آورده باشم باز هم انکار می کنید؟!)» (مکارم)

توضیح: مراد از تقلید مذموم، پیروی ناآگاهانه و جاهلانه است اما پیروی از کارشناسان متعهد کاری عاقلانه و مشروع است.

«حرف د»

(دنيا محل گذر است) ⁽¹⁾و ⁽²⁾(213/د)

مَتَعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْأَخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى (النساء/ 77) سرمایه زندگی دنیا ناچیز است! و سرای آخرت برای کسی که پرهیزگار باشد، بهتر است! (مکارم)

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ المَوْتِ ثُمَّ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ (العنكبوت/ 57) انسانی مرگ را می چشد، سپس شما را به سوی ما باز می گردانند (مکارم)

(دزد که به دزد بزند شاه دزد است) ⁽³⁾(214/د)

(دیوار کوتاه تر از ما پیدا نکرده) ⁽⁴⁾(215/د)

لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ (النساء/ 84) تو عهده دار کسی جز خود نیستی و مؤمنان را نیز [به کارزار] تشویق کن. (خرّم)

فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ (المائدة/24) تو و پروردگارت بروید و (با آنان) بجنگید، ما همین جا نشسته ایم! (مکارم)

(در کار خیر، هیج حاجت به استخاره ⁽¹⁾نیست) (216/د)

إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَرِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَ يَدْعُونَنَا رَغَبًا وَ رَهَبًا (الانبياء/ 90) اینان به نیکوکاری می شتافتند، و ما را از روی امید و بیم می خواندند (خرّم)

فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ (البقرة/148)، (المائدة/48) پس در کارهای نیک بر یکدیگر پیشی بگیرید (فولادوند)

(در دنیا همیشه به یک پاشنه نمی گردد) (217/د)

وَ تِلْكَ الأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ (آل عمران/ 140) و ما این روزهای شکست و پیروزی را میان مردم به نوبت می گردانیم [تا آنان پند گیرند] (فولادوند)

غُلِبَتِ الرُّومُ؛ فِى أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُم مِّنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ (الروم/2 و 3) رومیان شکست خوردند (و این شکست) در سرزمین نزدیکی رخ داد؛ اما آنان پس از (این) شکست به زودی پیروز خواهند گردید. (فولادوند و مکارم)

(در یک چشم بر هم زدن آماده است) (218/د)

قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ (النمل/ 40) پیش از آن که چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!» (مکارم)

كَلَمْحِ بِالْبَصَرِ (القمر/ 50) همچون یک چشم بر هم زدن! (مکارم)

(دُم به تله نمی دهد = فریبکار است) (219/د)

اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ (المنافقون/2) آن ها سوگندهایشان را سپر ساخته اند تا مردم را از راه خدا باز دارند (مکارم)

(در ناامیدی بسی امید است *** پایان شب سیه سپید است) ⁽¹⁾و ⁽²⁾

صبر و ظفر از دوستان قدیمند *** بعد صبر نوبت ظفر آید

أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ (هود/81) «مگر صبح نزدیک نیست؟» (فولادوند)

إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ الله (البقرة/ 218) کسانی که ایمان آورده و کسانی که هجرت کرده و در راه خدا جهاد نموده اند، آن ها

امید به رحمت پروردگار دارند و خداوند آمرزنده و مهربان است. (مکارم)

وَلَا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ (يوسف/87) از رحمت خدا مأيوس نشويد (مکارم)

لا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ (الزمر/53) از رحمت خداوند نا امید نشوید (مکارم)

(دود از کُنده بلند می شود) (221/د)

قَالَتْ يَا وَيْلَتَىٰ أَأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَهَٰذَا بَعْلِي شَيْخًا ۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ: قَالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ (هود/72 و 73) [همسر حضرت ابراهیم] گفت: «ای وای بر من! آیا من فرزند آورم در حالی که ،پیرزنم و این شوهرم پیرمردی است؟ این راستی چیز عجیبی است!» [فرشتگان] گفتند: «آیا از فرمان خدا تعجب می کنی؟!» (مکارم با تصرف)

قَالَ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا وَقَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْكِبَرِ عِتِيًّا؛ قَالَ كَذَلِكَ قَالَ رَبُّكَ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ (مريم/8 و 9) [حضرت زکریا] گفت: پروردگارا: چگونه برای من فرزندی خواهد بود؟! در حالی که همسرم نازا و عقیم است، و من نیز از شدت پیری افتاده شده ام! فرمود: این گونه است؛ پروردگارت گفته این بر من آسان است. (مکارم با تصرف)

(در دنیا یک خوبی می ماند و یک بدی) (222/د)

إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّلِحَتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا (مريم/96) کسانی که ایمان آورده و کارهایی شایسته کرده اند به زودی [خداوند] رحمان برای

آنان محبّتی [در دل ها] قرار می دهد (فولادوند)

وَكَانَ أَبُوهُمَا صَلِحًا (الكهف/82) و پدرشان مرد صالحی بود (مکارم)

وَ جَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا (مريم/ 50) و برای آن ها نام نیک و مقام برجسته ای (در میان همۀ امت ها) قرار دادیم! (مکارم)

وَأُتْبِعُوا فِي هَذِهِ، لَعْنَةً وَ يَوْمَ الْقِيَمَةِ (هود/99) و در این دنیا و روز قیامت به لعنت بدرقه شدند (فولادوند)

(دیوار موش دارد موش هم گوش دارد) (223/د)

وَ فِيكُمْ سَمَّعُونَ لَهُمْ (التوبة/47) که به سخنان آن ها کاملاً گوش فرا می دهند (مکارم)

سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ (المائدة/ 42) آن ها بسیار به سخنان تو گوش می دهند تا آن را تکذیب کنند (مکارم)

(دانستن توانستن است = دانایی و توانایی) (224/د)

قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ (النمل/ 40) کسی که نزد او دانشی از کتاب [الهی] بود گفت: «من آن را پیش از آن که چشم خود را بر هم زنی برایت می آورم.» (فولادوند)

إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ (النحل/ 70) خداوند دانا و تواناست! (مکارم)

(در عفو لذتی است که در انتقام نیست) (225/د)

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى ...... فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ (البقرة/178) ای مؤمنان بر شما در مورد کشتگان قصاص مقرر گردیده است.... و هر که برادر [دینی] اش در حق او بخشش کند بر اوست که خوش رفتاری کند و [باید دیه را] به نیکی به او بپردازد (خرّم)

وَأَن تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى (البقرة/237) و گذشت کردن شما به تقوا نزدیک تر است. (فولادوند)

(دنیا را آب می برد او را خواب می برد) (226/د)

أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَىٰ أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا بَيَاتًا وَهُمْ نَائِمُونَ (الاعراف (97) آیا اهل این آبادی ها، از این ایمن اند که عذاب ما شبانه به سراغ آن ها بیاید در حالی که در خواب باشند؟! (مکارم)

(دستش به طناب سفت برسد خودش را دار می زند) (227/د)

فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ (الحج/15) ریسمانی به سقف خانه خود بیاویزد و خود را حلق آویز و نفس خود را قطع کند [و تا لبه پرتگاه مرگ پیش می رود] (مکارم)

(دیو چو بیرون رود فرشته در آید) ⁽¹⁾

در ناامیدی بسی امید است *** پایان شب سیه سپید است

جَاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْبَطِلُ (الاسراء/ 81) حق آمد و باطل نابود شد (مکارم)

(در دروازه را می توان بست؛ دهن مردم را نمی توان بست) (22/د)

وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ ۖ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا ۖ إِنَّا لَنَرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (يوسف/30) و [دسته ای از] زنان در شهر گفتند: «زن عزیز از غلام خود کام خواسته و سخت خاطر خواه او شده است. به راستی ما او را در گمراهی آشکاری می بینیم.» (فولادوند)

(دست خدا با جماعت است) (230/د)

لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا (التوبة/ 40) اندوه مدار که خدا با ماست (فولادوند)

(دهان به دهانش نده) (231/د)

وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَهِلِينَ (الاعراف/199) و از جاهلان روی بگردان (و با آنان ستیزه مکن)! (مکارم)

(در دیزی باز است حیای گربه کجا رفته است) (232/د)

وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوسَى مِنْ بَعْدِهِ، مِنْ حُلِيهِمْ عِجْلاً جَسَدًا لَّهُ, خُوَارٌ (الاعراف/148) قوم موسى بعد (از رفتن) او (به میعادگاه خدا)، از زیورهای خود گوساله ای ساختند؛ جسد بی جانی که صدای گوساله داشت! (مکارم)

(در گوشی کار شیطانه = سخن در گوشی کار شیطونه) (233/د)

إِنَّمَا النَّجْوَىٰ مِنَ الشَّيْطَنِ (المجادلة/ 10) نجوا تنها از سوی شیطان است (مکارم)

(دست به هم مالیدن از فرط ناراحتی) (234/د)

فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنفَقَ (الكهف/ 42) و او به خاطر هزینه هایی که در آن [باغ] صرف کرده بود؛ پیوسته دست های خود را به هم می مالید (مکارم)

(در مثال مناقشه نیست = در مثل مناقشه نیست) (235/د)

إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِ أَن يَضْرِبَ مَثَلاً مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا (البقرة/26) خداوند از این که (به موجودات ظاهراً کوچکی) مانند پشه و حتی کمتر از آن، مثال بزند شرم نمی کند (مکارم)

(دیگ به دیگ می گوید رویت سیاه) ⁽¹⁾(236/د)

وَ قَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَرَى عَلَى شَيْءٍ وَ قَالَتِ النَّصَرَىٰ لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ (البقرة/113) یهودیان گفتند که مسیحیان بر حق نیستند و مسیحیان گفتند یهودیان بر حق نیستند (خرّم)

(دل به دل راه دارد) (237/د)

تَشَبَهَتْ قُلُوبُهُمْ (البقرة/118) دل ها و افکارشان مشابه یکدیگر است. (مکارم)

(دشمن نتوان حقیر و بیچاره شمرد) (238/د)

ودَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ (النساء/102) کافران آرزو دارند که شما از سلاح ها و متاع های خود غافل شوید (فولادوند)

(دِه جون بكن) (239/د)

أَخْرِجُوا أَنفُسَكُمُ (الانعام/ 93) جان خود را خارج سازید! (مکارم)

(درخت گردکان به این بزرگی، درخت خربزه الله اکبر) (240/د)

خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِن طِينٍ (الاعراف/ 12) مرا از آتش آفریده ای و او را از گِل (مکارم)

(دروغ شاخ و دم ندارد) (241/د)

وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا (الاعراف/28) و هنگامی که کار زشتی انجام می دهند می گویند: «پدران خود را بر این عمل یافتیم و خداوند ما را به آن دستور داده است!» (مکارم)

(دیوانه چو دیوانه ببیند خوشش آید) (242/د)

فَأَتَوْا عَلَىٰ قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَىٰ أَصْنَامٍ لَهُمْ ۚ قَالُوا يَا مُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَٰهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ (الاعراف/ 138) به قومی رسیدند که که بر [پرستش] بت های خویش همت می گماشتند. گفتند: «ای موسی، همان گونه که برای آنان خدایانی است، برای ما [نیز] خدایی قرار ده». (فولادوند)

(دروغ شاخدار) (243/د)

كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ (الكهف/ 5) سخن بزرگی از دهانشان خارج می شود! (مکارم)

(دو پادشاه در یک اقلیم نمی گنجند) (244/د)

لَوْ كَانَ فِيهِمَا ءَالِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَنَا (الانبياء/22) اگر در آسمان و زمین جز «الله» خدایان دیگری بود فاسد می شدند (و نظام جهان به هم می خورد)! (مکارم)

(درد هر کس در دل خودش است) (245/د)

إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ (يوسف (86) من غم و اندوهم را تنها به خدا می گویم (و شکایت نزد او می برم)! (مکارم)

فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِى نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ (يوسف/77) یوسف (سخت ناراحت شده و) این (ناراحتی) را در درون خود پنهان داشت و برای آن ها آشکار نکرد. (مکارم)

(درخت هر چه بارش بیشتر، سرش خمیده تر است) (246/د)

وَ أَخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (الشعراء/ 215) و بال و پر خود را برای مؤمنانی که از تو پیروی می کنند بگستر! (مکارم)

وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ (الانعام/ 54) و چون کسانی که به آیات ما ایمان دارند نزد تو آیند، بگو: «درود بر شما» (فولادوند)

وَأَخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ (الحجر/88) و بال (عطوفت) خود را برای مؤمنین فرود آر (مکارم)

وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ (الاسراء/ 24) و بال های تواضع خویش را از روی محبت و لطف در برابر آنان فرود آر! (مکارم)

(در گذر تا از تو در گذرند) (247/د)

وَليَعْفُوا وَليَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ (النور/ 22) و باید که بگذارند و بگذرند آیا دوست ندارید که خداوند از شما در گذرد؟ (خرم)

(دو صد گفته چون نیم کردار نیست) ⁽¹⁾و ⁽²⁾(248/د)

لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ (الصف/2) چرا سخنی می گویید که عمل نمی کنید؟! (مکارم)

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ (البقرة/44) آیا مردم را به نیکی فرمان می دهید و خود را فراموش می کنید؟ (فولادوند)

(دروغ گو دروغ پرداز هم لازم دارد) (249/د)

إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ ... لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ ۚ وَالَّذِي تَوَلَّىٰ كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ (النور/11) مسلّماً کسانی که آن تهمت بزرگ را عنوان کردند گروهی (متشکل و توطئه گر) از شما بودند .... آن ها هر کدام سهم خود را از این گناهی که مرتکب شدند دارند (دروغگو و دروغ پرداز) و از آنان کسی که بخشی مهم آن را بر عهده داشت عذاب عظیمی برای اوست (مکارم)

(دست بالای دست بسیار است) (250/د)

وَ فَوْقَ كُلَّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ (يوسف/ 76) و برتر از هر صاحب علمی عالمی است! (مکارم)

يدُ اللهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ (الفتح/ 10) و دست خدا بالای دست آن هاست (مکارم)

(دروغ مصلحت آمیز به از راست فتنه انگیز) (251/د)

فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ؛ فَقَالَ إِنِّي سَقِيمٌ (الصافات/ 88 و 89) حضرت ابراهیم در هنگامی که مردم شهر می خواستند به جشن بروند: نگاهی به ستارگان افکند... و گفت: «من بیمارم (و با شما به مراسم جشن نمی آیم!)» (مکارم)

(دودش تو چشم خودت میره) (252/د)

وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ (فاطر/43) اما این نیرنگ ها تنها دامن صاحبانش را می گیرد. (مکارم)

(دروغگو دشمن خداست) (253/د)

وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَفِقِينَ لَكَذِبُونَ ... هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ (المنافقون/ 4-1) و خداوند شهادت می دهد که منافقان دروغگو هستند ... آنان دشمن اند و از آنان بر حذر باش (خرّم)

«حرف ر»

(رو که نیست سنگ پای قزوین است) ⁽¹⁾(254/ر)

وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلَائِكَةُ أَوْ نَرَىٰ رَبَّنَا ۗ لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ وَعَتَوْا عُتُوًّا كَبِيرًا (الفرقان/21) و کسانی که به لقای ما امید ندارند گفتند: «چرا فرشتگان بر ما نازل نشدند یا پروردگارمان را نمی بینیم قطعاً در مورد خود تکبر ورزیدند و سخت سرکشی کردند» (فولادوند)

لَن نُّؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةٌ (البقرة/55) تا خدا را آشکارا نبینیم، هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد (فولادوند)

نگا: (اسراء/93-90)

(روزگار بر همین پایه نمی ماند) ⁽²⁾(1/255)

وَ تِلْكَ الأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ (آل عمران/ 140) و ما این روزها (ی پیروزی و شکست) را در میان مردم می گردانیم. (و این خاصیت زندگی دنیا است.) (مکارم)

راست و حسینی بودن. ⁽¹⁾(256/ر)

أُولَئكَ الَّذِينَ صَدَقُوا (البقرة/177) این ها کسانی هستند که راست می گویند (مکارم)

وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ (آل عمران/ 161) و هیچ پیامبری را نسزد که خیانت ورزد (فولادوند)

(راه باز جاده دراز) ⁽²⁾(257/ر)

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ۖ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ (هود/13) آیا می گویند: «او به دروغ این (قرآن) را (به خدا) نسبت داده (و ساختگی است)؟»

بگو شما هم ده سورۀ ساختگی همانند قرآن بیاورید و تمام کسانی را که می توانید غیر از خدا (برای این کار) دعوت کنید! (مکارم)

وَ أَسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُم بِصَوْتِكَ (الاسراء/ 64) هر کدام از آن ها را می توانی با صدایت تحریک کن (مکارم)

فَاقْضِ مَا أَنتَ قَاضٍ (طه/72) پس هر حکمی می خواهی بکن (فولادوند)

رنگ رخساره خبر می دهد از سر ضمیر (258/ر)

تعْرِفُهُم بِسِيمَهُمْ (البقرة/273) اما آن ها را از چهره هایشان می شناسی (مکارم)

وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ (محمد/30) و از آهنگ سخن به [حال] آنان پی خواهی برد (فولادوند)

يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمَهُمْ (الرحمان/ 41) مجرمان از چهره هایشان شناخته می شوند (مکارم)

(رطب خورده منع رطب چون کند؟) ⁽¹⁾و ⁽²⁾(1/259)

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ (البقرة/ 44) آیا مردم را به نیکی فرمان می دهید و خود را فراموش می کنید. (فولادوند)

لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ (الصف/2) چرا سخنی می گویید که عمل نمی کنید؟ (مکارم)

رفیق نیمه راه (260/ر)

هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَ بَيْنِكَ (الكهف/ 78) اینک زمان جدایی من و تو فرا رسیده (مکارم)

فَلَمَّا تَرَاءَتِ الْفِئَتَانِ نَكَصَ عَلَى عَقِبَيْهِ وَ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِّنكُمْ (الانفال/48) اما هنگامی که دو گروه (کافران و مؤمنان مورد حمایت فرشتگان) در برابر یکدیگر قرار گرفتند به عقب برگشت و گفت: «من از شما (دوستان و پیروانم) بیزارم». (مکارم)

(رفتم ثواب کنم کباب شدم) (261/ر)

قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يَا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ (الشعراء/116) گفتند: «ای نوح! اگر (از حرف هایت) دست برنداری سنگباران خواهی شد (مکارم)

فَوَكَزَهُ مُوسَى فَقَضَى عَلَيْهِ (القصص/ 15) موسی مشت محکمی بر سینه او زد و کار او را ساخت (و بر زمین افتاد و مرد) (مکارم)

(رفت ابرویش را درست کند چشمش را کور کرد) (262/ر)

فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَ جُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ (يونس/ 90) پس فرعون و سپاهیانش از روی ستم و تجاوز آنان را دنبال کردند تا وقتی که در شرف غرق شدن قرار گرفت (فولادوند)

(روز از نو، روزی از نو) (1/263)

قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ؛ لَعَلَّى أَعْمَلُ صَلِحًا فِيمَا تَرَكْتُ (المؤمنون/ 100-99) گوید بار الها مرا به دنیا بازگردان تا شاید بتدارک گذشته عملی صالح بجای آورم (الهی قمشه ای)

فَلَمَّا أَنجَهُمْ إِذَا هُمْ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ (يونس/23)

پس از آن که ما نجاتشان دادیم باز در زمین به ناحق ستمگری آغاز کنند (الهی قمشه ای)

كُلَّمَا أَرَادُوا أَن يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمَ أُعِيدُوا فِيهَا (الحج/22) هرگاه بخواهند از غم و اندوه های دوزخ خارج شوند آن ها را به آن باز می گردانند (مکارم)

كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُم بَدَّلْتنهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا (النساء/56) هرگاه پوست های تنشان (در آن) بریان گردد (و بسوزد) پوست های دیگری به جای آن قرار می دهیم، تا کیفر الهی را بچشند (مکارم)

وَ جَعَلْنَا ءَايَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلاً (الاسراء/12) و (خورشید) و آیت روز را همیشه تابان ساختیم تا شما در روز (روزی حلال) از فضل خدا طلب کنید (الهی قمشه ای)

وَلَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ (الانعام/ 28) و اگر هم بازگردانده شوند قطعاً به آن چه از آن منع شده بودند بر می گردند (فولادوند)

«حرف ز»

(زبان سرخ، سر سبز می دهد بر باد) (264/ز)

قَالُوا ءَامَنَّا بِرَبِّ الْعَلَمِينَ؛ رَبِّ مُوسَى وَ هَرُونَ؛ قَالَ فِرْعَوْنُ ءَامَنتُم بِهِ ى... لأُقطِعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُم مِّنْ خِلَفٍ ثُمَّ لَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ (الاعراف/ 124-121) و (شعراء/4749) گفتند: «ما به پروردگار جهانیان ایمان آوردیم؛ پروردگار موسی و هارون!» فرعون گفت: آیا پیش از آن که به شما اجازه دهم ایمان آورید ... سوگند می خورم که دست ها و پاهای شما را به طور مخالف قطع می کنم؛ سپس همگی را به دار می آویزم! (خرّم)

(زبانم مو در آورد). ⁽¹⁾(265/ز)

قَالَ رَبِّ إِنِّى دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلاً وَ نَهَارًا؛ فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَاءِى إِلَّا فِرَارًا﴾ (نوح/ 5 و 6)

(حضرت نوح) گفت: «پروردگارا! من قوم خود را شب و روز (به سوی تو) دعوت کردم اما دعوت من چیزی جز فرار از حق بر آن ها نیفزود (مکارم با تصرف)

(زحمتشان بر باد رفت) (266/ز)

أَعْمَلُهُمْ كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ (ابراهيم/18) اعمالشان همچون خاکستری است در برابر تندباد در یک روز طوفانی! (مکارم)

أَعْمَلُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْئانُ مَاءً (النور/39) اعمالشان همچون سرابی است در یک کویر که انسان تشنه آن را آب می پندارد (مکارم)

(زیر چشمی نگاه کردن) (267/ز)

يَنظُرُونَ مِن طَرْفٍ خَفِيّ (الشورى/45)

زیر چشمی می نگرند. (فولادوند)

(زخم زبان از زخم شمشیر بدتر است) (268/ز)

وَ يَصْنَعُ الْفُلْكَ وَ كُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَةٌ مِّن قَوْمِهِ ی، سَخِرُوا مِنْهُ (هود/38) و [نوح] کشتی را می ساخت و هر بار که اشرافی از قومش بر او می گذشتند، او را مسخره می کردند (فولادوند)

وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ (يوسف/30) و گروهی از زنان شهر گفتند: «همسر عزیز، جوانش [=غلامش] را به سوی خود دعوت می کند! (مکارم)

(زبان خوش مار را از سوراخ بیرون می آورد) (269/ز)

فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَّيّنًا لَّعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى (طه/44) و با او سخنی نرم گویید، شاید پند پذیرد یا بترسد. (فولادوند)

(زیر و رو کردن) (270/ز)

جَعَلْنَا عَلِيَهَا سَافِلَهَا (الحجر/ 74) و (هود/82) آن (شهر و دیار) را زیر و رو کردیم (مکارم)

(زیره به کرمان بردن) (271/ز)

وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلِ إِلَّا جِئْنَكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا (الفرقان/33) آنان هیچ مثلی برای تو نمی آورند مگر اینکه ما حق را برای تو می آوریم، و تقسیری بهتر (و پاسخی دندان شکن که در برابر آن ناتوان شوند.) (مکارم)

«حرف س»

(سواره از پیاده خبر ندارد) (272/س)

الَّذِي نَجَا مِنْهُمَا وَاذَكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ (يوسف/ 45) یکی از آن دو که نجات یافته بود و بعد از مدتی به خاطرش آمد. (مکارم)

فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ (يوسف/42) آن گاه شیطان یاد سرورش را از خاطر او برد (خرّم)

(سوراخ دعا گم کردن). ⁽¹⁾و ⁽²⁾و ⁽³⁾

جانانِ من نیک ورد آورده ای *** لیک سوراخ دعا گم کرده ای

وَمَا نَرَى مَعَكُمْ شُفَعَاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكَؤُا (الانعام/ 94) و شفیعانی را که شریک در شفاعت خود می پنداشتید، با شما نمی بینیم. (مکارم)

وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّن يَدْعُوا مِن دُونِ اللَّهِ مَن لَّا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَمَةِ (الاحقاف/ 5) چه کسی گمراه تر است از آن کسی که معبودی غیر خدا را می خواند که تا قیامت هم به او پاسخ نمی گوید (مکارم)

توضیح: این ضرب المثل جایی به کار می رود که شخص کار غیر مفید انجام می دهد و گمان می کند راه به جایی می برد.

نگا: (رعد/ 14)، (کهف/52)، (بقرة/171)، (فاطر/14)

(سالی که نکوست از بهارش پیداست) ⁽¹⁾(274/س)

(سياه لشكر شدن) ⁽²⁾(275/س)

رَبَّنَا هَٰؤُلَاءِ أَضَلُّونَا فَآتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِنَ النَّارِ ۖ قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ (الاعراف/38) «پروردگارا، اینان ما را گمراه کردند پس دو برابر عذاب آتش به آنان بده.» [خدا] می فرماید: «برای هر کدام [عذاب] دو چندان است». (فولادوند)

(سگ زرد برادر شغال است) (276/س)

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نَافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا (الحشر/ 11) آیا منافقان را ندیدی که پیوسته به برادران کفارشان از اهل کتاب می گفتند ... (مکارم)

إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَفِقِينَ وَالْكَفِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا (النساء/ 140) خداوند منافقان و کافران را همگی در دوزخ جمع می کند (مکارم)

(سحر خیز باش تا کامروا باشی) (277/س)

وَ مِنَ أَلَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةٌ لَّكَ عَسَى أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُودًا (الاسراء/79) و پاسی از شب را (از خواب برخیز، و) قرآن (و نماز) بخوان! این یک وظیفه اضافی برای توست؛ امید است پروردگارت تو را به مقامی در خور ستایش بر انگیزد! (مکارم)

(سلام سلامتی است) (278/س)

فَسَلِّمُوا عَلَى أَنفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِّنْ عِندِ اللَّهِ مُبَرَكَةً طَيِّبَةً (النور/ 61) بر خویشتن سلام کنید سلام و تحیتی از سوی خداوند سلامی پر برکت و پاکیزه! (مکارم)

(سر مرد برود قولش نمی رود) (279/س)

مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ (الاحزاب/23) در میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند صادقانه ایستاده اند (مکارم)

وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا (الاسراء/ 34) و به عهد و پیمان (خود) وفا کنید که از عهد سئوال می شود! (مکارم)

(سیر به پیاز می گوید بو می دهی). ⁽¹⁾(280/س)

وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَرَى عَلَى شَيْءٍ وَ قَالَتِ النَّصَرَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ (البقرة/113) یهودیان گفتند که مسیحیان بر حق نیستند و مسیحیان گفتند یهودیان بر حق نیستند (خرّم)

وَقَالَتْ أُولَاهُمْ لِأُخْرَاهُمْ فَمَا كَانَ لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ (الاعراف/39) و پیشوایان آن ها به پیروان خود می گویند: «شما امتیازی بر ما نداشتید» (مکارم)

سعديا، مرد نکونام نمیرد هرگز (281/س)

وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَتَا بَلْ أَحْيَاءٌ (آل عمران/169) هرگز کسانی را که در راه خدا کشته شده اند مرده مپندار بلکه زنده اند (فولادوند)

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّلِحَتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا (مريم/96) مسلّماً کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند، خداوند رحمان محبتی برای آنان در دل ها قرار می دهد (مکارم)

(سر و ته یک کرباس هستند) (282/س)

تَشبَهَتْ قُلُوبُهُمْ (البقرة/ 118) دل ها [و افکار] شان به هم می ماند و شبیه است (فولادوند)

(سلام مستحب است جواب آن واجب) (283/س)

وَإِذَا حُیيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا (النساء/86) هرگاه به شما تحیّت گویند پاسخ آن را بهتر از آن بدهید؛ یا (لااقل) به همان گونه پاسخ گویید! (مکارم)

(سنگ مفت گنجشک مفت) (284/س)

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ۖ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ (هود/13) آن ها می گویند: «او به دروغ این (قرآن) را (به خدا) نسبت داده (و ساختگی است)!» بگو: «اگر

راست می گویید، شما هم ده سورۀ ساختگی همانند این قرآن بیاورید. (مکارم)

وَ إِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ (البقرة/23) و اگر در آن چه بر بنده خود نازل کرده ایم شک دارید پس اگر راست می گویید سوره ای مانند آن بیاورید (فولادوند)

قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ (يونس/38) بگو: اگر راست می گویید یک سوره همانند آن بیاورید (مکارم)

(سر پیری و معرکه گیری) (285/س)

قَالَتْ يَوَيْلَتَى ءأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَ هَذَا بَعْلِي شَيْخًا (هود/ 72) گفت: «ای وای بر من! آیا فرزند می آورم در حالی که پیر زنم، و این شوهرم پیر مردی است؟! »(مکارم)

قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَ كَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا وَ قَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْكِبَرِ عِتِيًّا (مريم/ 8) [حضرت زکریا] گفت: «پروردگارا! چگونه برای من فرزندی خواهد بود؟! در حالی که همسرم نازا و عقیم است، و من نیز از شدت پیری افتاده شده ام؟!». (مکارم با تصرف)

«حرف ش»

(شتر دیدی ندیدی) (286/ش)

يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا وَ أَسْتَغْفِرِى لِذَنْبِكِ (يوسف/29) یوسف از این موضوع صرف نظر کن! و تو ای زن از گناهت استغفار کن. (مکارم)

فَاصْفَح الصَّفْحَ الْجَمِيلَ (الحجر/ 85) پس از آن ها به طرز شایسته ای صرف نظر کن (و آن ها را بر نادانی هایشان ملامت ننما)! (مکارم)

(شاهنامه آخرش خوش است). ⁽¹⁾و ⁽²⁾(287/ش)

ختَمُهُ مِسْكٌ (المطففين/26) مهری که بر آن نهاده شده از مشک است. (مکارم)

هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ (يوسف/100) حضرت یوسف بعد از دیدار پدر و بعد از آن که جمعشان جمع شد گفت: «پدر! این تعبیر خوابی است که قبلاً دیدم؛ پروردگارم آن را حق قرار داد! و او به من نیکی کرد هنگامی که مرا از زندان بیرون آورد» (مکارم)

الْعَقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (الاعراف/ 128) و (هود/49) و (القصص/83) سرانجام [نیک] برای پرهیزکاران است. (مکارم)

(شریک دزد و رفیق قافله) (288/ش)

الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَإِنْ كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (النساء/141) منافقان همان ها هستند که پیوسته انتظار می کشند و مراقب شما هستند؛ اگر فتح و پیروزی نصیب شما گردد می گویند مگر ما با شما نبودیم؟ (پس ما نیز در افتخارات و غنایم شریکیم!) و اگر بهره ای نصیب کافران گردد می گویند: مگر ما شما را به مبارزه و عدم تسلیم در برابر مؤمنان تشویق نمی کردیم؟ (پس با شما شریک خواهیم بود!) (مکارم)

وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَىٰ شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ (البقرة/ 14) و چون با مؤمنان روبه رو شوند گویند ایمان آورده ایم و چون با پیشوایان خویش تنها شوند، گویند ما با شما هستیم. (خرّم)

(شكر نعمت نعمتت افزون کند) (289/ش)

لَئن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ (ابراهيم/ 7) اگر شکر گزاری کنید (نعمت خود را) بر شما خواهم افزود. (مکارم)

(شتر از سوراخ سوزن رد شدن (انجام کار محال)) (290/ش)

حَتَّى يَلجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ (الاعراف/40) مگر این که شتر از سوراخ سوزن بگذرد (مکارم)

«حرف ص»

(صبر و ظفر هر دو از دوستان قدیمند *** بعدِ صبر نوبت ظفر آید) (291/ص)

إِنِّى جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا (المؤمنون/ 111) ولی من امروز آن ها را به خاطر صبر و استقامتشان پاداش دادم (مکارم)

إنَّ اللهَ مَعَ الصَّبِرِينَ (البقرة/ 153) خداوند با صابران است (مکارم)

نگا: (بقرة/ 249) و (انفال/ 46 و 66)

وَ بَشِّرِ الصَّبِرِينَ (البقرة/ 155) و صابران را نوید بده (خرّم)

(صلاح مملکت خویش خسروان دانند) (292/ص)

وَالأَمْرُ إِلَيْكِ فَانظُرِى مَاذَا تَأْمُرِينَ (النمل/33) و حکم، حکم توست، بنگر که چه می فرمایی (خرّم)

بَلِ الإِنسَنُ عَلَى نَفْسِهِ، بَصِيرَةٌ (القيامة/ 14) بلکه انسان خودش از وضع خود آگاه است (مکارم)

وَ شَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ (آل عمران/159) در کارها، با آن ها مشورت کن! اما هنگامی که تصمیم گرفتی (قاطع باش! و) بر خدا توكل كن! (مکارم)

(صد چاقو بسازد یکیش دسته ندارد) (293/ص)

أَيْنَمَا يُوَجِّهِهُ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ (النحل/76) هر جا که او را می فرستد خیری به همراه نمی آورد (فولادوند)

«حرف ض»

(ضامن روزی بود روزی رسان) (294/ض)

وَمَا مِن دَابَّةٍ فِى الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللهِ رِزْقُهَا (هود/6) هیچ جنبنده ای در زمین نیست مگر این که روزی او بر خداست! (مکارم)

إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (الذاريات/58) خداوند روزی دهنده و صاحب قوت و قدرت است. (مکارم)

توضیح: این آیات با توجه به این که خلف وعده از ساحت قدس الهی به دور است

إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ (آل عمران/9) (رعد/31) ، شاهد بر مطلوب است.

«حرف ط»

(طلا که پاک است چه منَّتش به خاک است) (295/ط)

وَمَن يَعْمَلْ مِنَ الصَّلِحَتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَا يَخَافُ ظُلْمًا وَلَا هَضْمَّا (طه/ 112) و هر کس کارهای شایسته کند، در حالی که مؤمن ،باشد نه از ستمی می هراسد و نه از کاسته شدن [حقش] (فولادوند)

«حرف ظ»

(ظالم پای دیوار خود را می کَنَد) (296/ظ)

مَن كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ (فاطر/39) و (الروم/44) هر کس کافر شود، کفر او به زیان خودش خواهد بود. (مکارم)

«حرف ع»

(عذر بدتر از گناه) (297/ع)

وَإذَا فَعَلُوا فَحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا ءابَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا (الاعراف/ 28) و هنگامی که کار زشتی انجام می دهند می گویند: «پدران خود را بر این عمل یافتیم و خداوند ما را به آن دستور داده است». (مکارم)

(عاقل دو بار فریب نمی خورد). ⁽¹⁾(298/ع)

قَالَ هَلْ ءَامَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَمَا أَمِنتُكُمْ عَلَى أَخِيهِ مِن قَبْلُ (يوسف/ 64) گفت: «آیا نسبت به او به شما اطمینان کنم همان گونه که نسبت به برادرش (یوسف) اطمینان کردم (و دیدید چه شد)؟! (مکارم)

(عجله کار شیطان است) (299/ع)

فَوَكَزَهُ مُوسَى فَقَضَى عَلَيْهِ قَالَ هَذَا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَنِ (القصص/15) پس موسی مشتی به او زد و او را کشت. گفت: «این کار شیطان است» (فولادوند)

(علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد) (300/ع)

وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ (النساء/18) و توبه کسانی که گناه می کنند تا وقتی که مرگ یکی از ایشان برسد، گوید: «اکنون توبه کردم» پذیرفته نیست. (فولادوند)

(عاقبت گرگ زاده گرگ شود). ⁽¹⁾(301/ع)

وَلا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا (نوح (27) و جز نسلی فاجر و کافر به وجود نمی آورند. (مکارم)

«حرف غ»

(غریبه پرست بودن) ⁽¹⁾و ⁽²⁾(302/غ)

قَالُوا يَامُوسَى أَجْعَل لَّنَا إِلَها كَمَا لَهُمْ ءالِهَةٌ (الاعراف/138) گفتند: «ای موسی، همان گونه که برای آنان خدایانی است، برای ما [نیز] خدایی قرار ده». (فولادوند)

(غنیمت دان دمی تا یک دَمَت هست) (303/غ)

فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ (الشرح/7) پس هنگامی که از کار مهمی فارغ می شوی به مهم دیگری پرداز (مکارم)

وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى (البقرة/197) و توشه تهیه کنید، که بهترین زاد و توشه پرهیزکاری است! (مکارم)

(غضب اولش دیوانگی است و آخرش پشیمانی) ⁽¹⁾

ترجمه: تندخوئی نوعی جنون و دیوانگی است چرا که صاحبش پشیمان می شود و اگر پشیمان نشود دلیل آن است که جنونش مستحکم است.

فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَسِرِينَ؛ ... فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ (المائدة/ 30 و 31) پس نفس [اماره] اش او را به قتل برادرش ترغیب کرد و وی را کشت و از زیانکاران و پشیمانان گردید (فولادوند)

قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ وَاثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا وَإِن كُنَّا لَخَطِئِينَ (يوسف/91) [و برادران یوسف پس از انداختن برادرشان به چاه و وقایع پیش آمده به یوسف در قصر] گفتند: «به خدا سوگند، خداوند تو را بر ما برتری بخشیده و ما خطاکار بودیم (مکارم با تصرف)

«حرف ف»

(فرار را بر قرار ترجیح دادن) (305/ف)

تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ (غافر/33) همان روزی که روی می گردانید و فرار می کنید (مکارم)

(فرزند ناخلف = پسر نوح) (306/ف)

فَخَلَفَ مِن بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَوَةَ (مريم/59) سپس جانشین آن مردم خدا پرست قومی شدند که نماز را ضایع گزاردند. (الهی قمشه ای)

إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَلحٍ (هود/46) فرزند تو هرگز با تو اهلیت ندارد زیرا او را عملی بسیار ناشایسته است. (الهی قمشه ای)

(فردا صدایش بلند می شود) (307/ف)

سَيَعْلَمُونَ غَدًا مَّن الْكَذَّابُ الأَشِرُ (القمر/ 26) ولی فردا می فهمند چه کسی دروغگوی هوسباز است (مکارم)

(فلانی خودش را هم نمی تواند جمع کند) (308/ف)

وَلَا أَنفُسَهُمْ يَنصُرُونَ (الاعراف/192) و نمی توانند خودشان را یاری دهند (مکارم)

(فلانی ول معطل است) (309/ف)

فَما تَنفَعُهُمْ شَفَعَةُ الشَّفِعِينَ (المدثر/ 48) حال، شفاعت شفیعان سودشان ندهد (خرّم)

(فواره چون بلند شود سرنگون شود) (310/ف)

فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمُ الأَعْلَى: فَأَخَذَهُ اللهُ نَكَالَ الْآخِرَةِ وَالأُولَى (النازعات/25-24) و گفت: من پروردگار برتر شما هستم! از این رو خداوند او را به عذاب آخرت و دنیا گرفتار ساخت (مکارم)

نگا: (قصص/ 40-38)

(فلفل نبین چه ریزه بشکن ببین چه تیزه) (311/ف)

وَ تَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَ هُوَ عِندَ اللَّهِ عَظِيمٌ (النور/ 15) و آن را کوچک می پنداشتند در حالی که نزد خدا بزرگ است! (مکارم)

وَإِن يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَّا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ (الحج/ 73) و هرگاه مگس چیزی از آن ها برباید نمی توانند آن را باز پس گیرند! (مکارم)

(فردا را کسی ندیده) ⁽¹⁾(312/ف)

وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًا (لقمان/ 34) و هیچ کس نمی داند فردا چه به دست می آورد. (مکارم)

«حرف ق»

(قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید) (313/ق)

فَأَخَذْنَاهُم بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ(الانعام/42) و آنان را به تنگی معیشت و بیماری دچار ساختیم تا به زاری و خاکساری درآیند (فولادوند)

قَالُوا يَاوَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَلِمِينَ (الانبياء/14) [بعد از آشکار شدن نشانه های عذاب الهی] گفتند: «ای وای بر ما! به یقین ما ستمگر بودیم!» (مکارم)

(قصاص به قیامت نمی ماند) ⁽¹⁾(314 ق)

كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى .... (البقرة/178) درباره کشتگان بر شما [حق] قصاص مقرر شده، .... (فولادوند)

وَ كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ ..... وَالْجُرُوحَ قِصَاصُ (المائدة/ 45) و در [تورات] بر آنان مقرر کردیم که جان در مقابل جان .... و زخم ها [نیز به همان ترتیب] قصاص دارند (فولادوند)

(قَسَمت را باور کنم یا دم خروس را؟) (315/ق)

وَي َحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنكُمْ وَ مَا هُم مِّنكُمْ (التوبة/56) آن ها به خدا سوگند می خورند که از شما هستند، در حالی که از شما نیستند. (مکارم)

قُل لَّا تُفْسِمُوا طَاعَةٌ مَّعْرُوفَةٌ (النور/53) بگو: «سوگند یاد نکنید؛ شما طاعت خالصانه نشان دهید» (مکارم)

ان وَاللهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ (الانعام/ 23) «به خداوندی که پروردگار ماست سوگند که ما مشرک نبودیم!» (مکارم)

وَ جَاءُو عَلَى قَمِيصِهِ، يَدَم كَذِبٍ (يوسف/18) و پیراهن یوسف را [آغشته] به خونی دروغین آوردند (فولادوند)

(قدر زر زرگر شناسد قدر گوهر گوهری) (316/ق)

فَوَجَدَا عَبْدًا مِّنْ عِبَادِنَا ءَاتَيْنَهُ رَحْمَةً مِّنْ عِندِنَا (الكهف/65) آن گاه بنده ای از بندگان ما [خضر] را یافتند که به او رحمتی از سوی خویش ارزانی داشتیم (خرّم)

(قربان برم خدا را *** یک بام و دو هوا را) ⁽¹⁾(317 ق)

مَّا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ (الاحزاب/4) خداوند برای هیچ کس دو دل در درونش نیافریده. (مکارم)

«حرف ک»

(کفر، نعمت از گفت بیرون کند) (318/ک)

ولئن كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدُ (ابراهيم/7) «و اگر ناسپاسی نمایید قطعاً عذاب من سخت خواهد بود.» (فولادوند)

وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ (النحل/112) و خدا شهری را مَثَل زده است که امن و امان بود [و] روزیش از هر سو فراوان می رسید پس [ساکنانش] نعمت های خدا را ناسپاسی کردند و خدا هم به سزای آن چه انجام می دادند، طعم گرسنگی و هراس را به [مردم] آن چشانید. (فولادوند)

(کنار گود نشسته می گوید: لِنگش کن!) (319/ک)

الَّذِينَ قَالُو الإخْوَانِهِمْ وَ قَعَدُوا لَوْ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُوا (آل عمران/168) (منافقان) آن ها هستند که به برادران خود در حالی که از حمایت آن ها دست کشیده بودند گفتند: «اگر آن ها از ما پیروی می کردند کشته نمی شدند!» (مکارم)

لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَ مَا قُتِلُوا (آل عمران/156) همانند کافران نباشید که چون برادرانشان به مسافرتی می روند، یا در جنگ شرکت می کنند (و از دنیا می روند و یا کشته می شوند)، می گویند: «اگر آن ها نزد ما بودند، نمی مردند و کشته نمی شدند!» (مکارم)

(کاسه ای زیر نیم کاسه است) (320/ک)

إِنَّهُ مِن كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ (يوسف/ 28) این از مکر و حیله شما زنان است؛ که مکر و حیله شما زنان عظیم است! (مکارم)

وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَ يَمْكُرُونَ وَ يَمْكُرُ الله (الانفال/ 30) (به خاطر آور) هنگامی را که کافران نقشه می کشیدند که تو را به زندان بیفکنند یا به قتل برسانند، و یا (از مکّه) خارج سازند؛ آن ها چاره می اندیشیدند (و نقشه می کشیدند)، و خداوند هم تدبیر می کرد (مکارم)

اَرْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَسْئْهُ مَا بَالُ النِّسْوَةِ الَّتِي قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ إِنَّ رَبِّي بِكَيْدِهِنَّ عَلِيمٌ (يوسف/ 50) به سوی صاحبت بازگرد و از او بپرس ماجرای زنانی که دست های خود را بریدند چه بود؟ که خدای من به نیرنگ آن ها آگاه است. (مکارم)

(کار دنیا تمامی ندارد) (321/ک)

وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا أَنفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائما قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَرَةِ (الجمعة/ 11) و چون داد و ستد یا سرگرمی ببینند، به سوی آن روی آور می شوند؛ و تو را در حالی که ایستاده ای ترک می کنند. بگو: «آن چه نزد خداست از سرگرمی و از داد و ستد بهتر است.» (فولادوند)

(کار هر کس نیست خرمن کوفتن *** گاو نر می خواهد و مردِ کُهَن) (322/ک)

وَ قَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ (سبا/13) ولی عده کمی از بندگان من شکرگزارند (مکارم)

وَإِن تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (آل عمران/186) و اگر استقامت کنید و تقوا پیشه سازید، (شایسته تر است؛ زیرا) این از کارهای مهم و قابل اطمینان است (مکارم)

نگا: (لقمان/17)، (شوری/43) و (یوسف/24)

(کوه به کوه نمی رسد آدم به آدم می رسد) (323/ک)

وَجَاءَ إِخْوَةٌ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَ هُمْ لَهُ مُنكِرُونَ (يوسف/58) و برادران یوسف آمدند و بر او وارد شدند [او] آنان را شناخت ولی آنان او را نشناختند. (فولادوند)

(کوسه و ریش پهن نمی شود) (324/ک)

حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمٌِ الْخِيَاطِ (الاعراف/40) مگر این که شتر از سوراخ سوزن بگذرد! (مکارم)

(کوری نگر عصاکش کور دگر شده) ⁽¹⁾(325/ک)

أَفَمَن يَهْدِى إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لَّا يَهِدِى إِلَّا أَن يُهْدَى (يونس/35) آیا کسی که هدایت به سوی حق می کند برای پیروی شایسته تر است یا آن کس که خود هدایت نمی شود مگر هدایتش کنند؟ (مکارم)

(کبوتر با کبوتر باز با باز *** کند هم جنس با هم جنس پرواز) (326/ک)

الخَبيثَتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَتِ (النور/ 26) زنان پلید برای مردان پلیدند و مردان پلید برای زنان پلید، و زنان پاک برای مردان پاکند و مردان پاک برای زنان پاک (فولادوند)

(کاه از تو نیست کاهدان که از تو است) (327/ک)

كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا (الاعراف/31) و (از نعمت های الهی) بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید (مکارم)

(کاسه همان کاسه آش همان آش) (328/ک)

كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ (البقرة/ 183) (البقرة/183) روزه بر شما مقرر شده است همان گونه که بر کسانی که پیش از شما [بودند] مقرر شده بود (فولادوند)

(کسی را به گور کسی نمی گذارند) (329/ک)

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى (الانعام/164) و (الاسراء/ 15) و هیچ گنهکاری گناه دیگری را متحمل نمی شود. (مکارم)

(کسی ندیدم که گم شد از ره راست) (330/ک)

وَ مَن يَعْتَصِم بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِى إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ (آل عمران/101) و هر کس به خدا تمسّک ،جوید به راهی راست، هدایت شده است (مکارم)

(کار را که کرد؟ آن که تمام کرد) (331/ک)

اَلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي (المائدة/3) امروز دین شما را کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم (مکارم)

(کار نشد نداره) ⁽¹⁾(332/ک)

وَ أَن لَّيْسَ لِلْإِنسَنِ إِلَّا مَا سَعَى (النجم/39) و این که برای انسان بهره ای جز سعی و کوشش او نیست (مکارم)

(کسی که خربزه می خورد پای لرزش هم می نشیند) (333/ک)

مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ ى (النساء/123) هر کس عمل بدی انجام دهد کیفر داده می شود. (مکارم)

فَعَقَرُوهَا فَقَالَ تَمَتَّعُوا فِي دَارِكُمْ ثَلَاثةَ أَيَّامٍ (هود/65) (اما) آن ها آن (ناقه) را از پای در آوردند! و (صالح به آن ها) گفت: (مهلت شما تمام شد!) سه روز در خانه هایتان بهره مند گردید؛ (و بعد از آن عذاب الهی فرا خواهد رسید؛) (مکارم)

(که گوید که دانا و نادان یکی است) (334/ک)

هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ (الزمر/9) آیا کسانی که می دانند با کسانی که نمی دانند یکسان اند؟! (مکارم)

هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ (الرعد/16) بگو: «آیا نابینا و بینا یکسانند؟!» (مکارم)

(كاسه داغ تر از آش شدید) (335/ک)

لا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ (النساء/171) و (المائدة/77) در دین خود، غلوّ (و زیاده روی) نکنید (مکارم)

لقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ أَبْنُ مَرْيَمَ (المائدة/17) آن ها که گفتند: «خدا همان مسیح ابن مریم است». به طور مسلّم کافر شدند (مکارم)

(کافر همه را به کیش خود پندارد) (336/ک)

وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ (هود/ 27) و کسانی را که از تو پیروی کرده اند جز گروهی از اراذل ساده لوح مشاهده نمی کنیم (مکارم)

قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ (الشعراء/ 111) گفتند: «آیا ما به تو ایمان بیاوریم در حالی که افراد پست و بی ارزش از تو پیروی می کنند؟!» (مکارم)

(کجا خوش است آن جا که دل خوش است) (337/ک)

وَ نَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ تَجْرِى مِن تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ (الاعراف/43) و هرگونه کینه ای را از سینه هایشان می زداییم از زیر [قصرهای] شان نهرها جاری است. (فولادوند)

وَ نَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَنًا عَلَىٰ سُرُرٍ مُّتَقَبِلِينَ (الحجر/47) و از سینه های آنان هرگونه کینه ای را می زداییم که دوستانه بر تخت ها رویاروی بنشینند (خرّم)

(کبک سرش را زیر برف می کند به گمانش کسی او را نمی بیند) (338/ک)

قُلْ إِن تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ (آل عمران/ 29) بگو اگر آن چه را در سینه های شماست پنهان دارید یا آشکار کنید، خداوند آن را می داند. (مکارم)

وَإِن تُبْدُوا مَا فِى أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُم بِهِ اللَّهُ (البقرة/ 284) و (از این رو) اگر آن چه را در دل دارید، آشکار سازید یا پنهان خداوند شما را بر طبق ،آن محاسبه می کند. (مکارم)

(کمال هم نشین در من اثر کرد) (339/ک)

وَ كُونُوا مَعَ الصَّدِقِينَ (التوبة/119) ای مؤمنان] با صادقان باشید. مکارم با تصرف

یأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا إِن تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلَى أَعْقنبِكُمْ (آل عمران/149) ای کسانی که ایمان آورده اید، اگر از کسانی که کفر ورزیده اند اطاعت کنید، شما را از عقیده تان باز می گردانند (فولادوند)

یأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا إِن تُطِيعُوا فَرِيقًا مِّنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَبَ يَرُدُّوكُم بَعْدَ إِيمَنِكُمْ كَفِرِينَ (آل عمران/ 100) ای کسانی که ایمان آورده اید اگر از فرقه ای از اهل کتاب فرمان برید شما را پس از ایمانتان به حال کفر بر می گردانند (فولادوند)

(کلوخ انداز را پاداش سنگ است) ⁽¹⁾(340/ک)

جَزَؤُا سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا (الشورى/ 40) کیفر بدی، مجازاتی است همانند آن. (مکارم)

فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا أَعْتَدَى عَلَيْكُمْ (البقرة/ 194) پس هر کس که ستم بر شما کرد به همان گونه که بر شما ستم می کند، بر او «ستم» روا دارید. (خرّم)

(کار امروز را به فردا میفکن) (341/ک)

يَأَيُّهَا الرَّسُولُ بَلّغ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ (المائدة/67) ای پیامبر آن چه از جانب پروردگارت به سوی تو نازل شده، ابلاغ کن (فولادوند)

فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ (البقرة/148) و (المائدة/48) در نیکی ها و اعمال خیر بر یکدیگر سبقت جویید! (مکارم)

(کسی نخارد پشت من جز ناخن انگشت من) (342/ک)

لَّيْسَ لِلْإِنسَيْنِ إِلَّا مَا سَعَى (النجم/39) و این که برای انسان جز حاصل تلاش او نیست (فولادوند)

يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ؛ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (الشعراء/88 و 89) در آن روز که مال و فرزندان سودی نمی بخشد، مگر کسی که با قلب سلیم به پیشگاه خدا آید! (مکارم)

(کارد به استخوان رسید) ⁽¹⁾(343/ک)

رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ وَلِيًّا وَاجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ نَصِيرًا (النساء/ 75) «پروردگارا، ما را از این شهری که مردمش ستم پیشه اند بیرون ببر، و از جانب خود برای ما سرپرستی قرار ده و از نزد خویش یاوری برای ما تعیین فرما» ((فولادوند

مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاهُ وَزُلْزِلُوا (البقرة/ 214) همانان که گرفتاری ها و ناراحتی ها به آن ها رسید و به شدت دچار بلا شدند (مکارم با تصرف)

(کاری که نمی کنی چرا می گویی؟) ⁽¹⁾و ⁽²⁾(344/ک)

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَاب (البقرة/ 44) آیا مردم را به نیکی فرمان می دهید و خود را فراموش می کنید، با این که شما کتاب [خدا] را می خوانید (فولادوند)

لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ (الصف/2) چرا سخنی می گویید که عمل نمی کنید؟! (مکارم)

(کار را به کاردان باید سپرد) (345/ک)

اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ (يوسف/55) مرا سرپرست خزائن سرزمین (مصر) قرار ده که نگهدارنده و آگاهم! (مکارم)

إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ (القصص/26) بهترین کسی را که می توانی استخدام کنی آن کسی است که قوی و امین باشد. (مکارم)

(کار از محکم کاری عیب نمی کند) (346/ک)

آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ ۖ حَتَّىٰ إِذَا سَاوَىٰ بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ قَالَ انْفُخُوا ۖ حَتَّىٰ إِذَا جَعَلَهُ نَارًا قَالَ آتُونِي أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا (الكهف/96) برای من قطعات آهن بیاورید تا آن گاه که میان دو کوه برابر شد گفت: «بدمید» تا وقتی که آن [قطعات] را آتش گردانید، گفت: «مس گداخته برایم بیاورید تا روی آن بریزم» (فولادوند)

(ککش نمی گزه) (347/ک)

سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ وَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (البقرة/6)، (يس/ 10) برای آنان تفاوت نمی کند که آنان را (از عذاب الهی) بترسانی یا نترسانی؛ ایمان نخواهند آورد. (مکارم)

قَالُوا سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَوَعَظتَ أَمْ لَمْ تَكُن مِّنَ الْوَعِظِينَ (الشعراء/136) گفتند: برای ما یکسان است، چه پند دهی، چه از پند دهندگان نباشی (خرّم)

(کم گوی و گزیده گوی چون دُرّ) (348/ک)

وَلْيَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا (النساء/ 9) و سنجیده سخن بگویند (خرّم)

(کشتی هایت غرق شده؟) ⁽¹⁾(349/ک)

يَأَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ؛ قُمْ فَأَنذِرُ (المدثر/ 1 و 2) ای جامۀ خواب به خود پیچیده و در بستر آرمیده! برخیز و انذار کن (و عالمیان) را بیم ده (مکارم)

مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ مَا قَلَى (الضحى/3) که خداوند هرگز تو را و انگذاشته و مورد خشم قرار نداده است (مکارم)

«حرف گ»

(گر صبر کنی، ز غوره حلوا سازی) (350/گ )

اَسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَأَصْبِرُوا (الاعراف/128) از خدا یاری جویید و پایداری ورزید (فولادوند)

أسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوَةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّبِرِينَ (البقرة/153) از صبر و نماز یاری جویید زیرا خداوند با صابران است. (مکارم با تصرف)

إِنَّهُ مَن يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (يوسف/ 90) بی گمان هر که تقوا و صبر پیشه کند خدا پاداش نیکوکاران را تباه نمی کند (فولادوند)

(گربه مسکین اگر پر داشتی *** تخم گنجشک از زمین برداشتی) ⁽¹⁾(351/گ)

قُل لَّوْ أَنتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَانَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذَا لَأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإِنفَاقِ (الاسراء/ 100) بگو اگر شما مالک گنجینه های رحمت پروردگارم بودید، باز هم از بیم خرج کردن قطعاً امساک می ورزیدید (فولادوند)

وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ، لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ (الشورى/27) و اگر خدا روزی را بر بندگانش فراخ گرداند، مسلماً در زمین سر به عصیان بر می دارند (فولادوند)

إِنَّ الْإِنسَنَ لَيَطْغَى؛ أَن رَّءَاهُ أَسْتَغْنَى (العلق/6 و 7) حقا که انسان سرکشی می کند همین که خود را بی نیاز پندارد. (فولادوند)

(گربه دستش به گوشت نمی رسید می گفت که گوشت بو می دهد) (352/گ)

بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ (يونس/39) این منکران انکار چیزی را می کنند که علمشان به او احاطه نیافته (الهی قمشه ای)

( گنه کرد در بلخ آهنگری *** به شوشتر زدند گردن مسگری!) (353/گ)

قَالُوا ... فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ؛ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَن نَّأْخُذَ إِلَّا مَن وَجَدْنَا مَتَعَنَا عِندَهُ (يوسف/ 79 - 78) گفتند یکی از ما را به جای او بگیر، ما تو را از نیکوکاران می بینیم. گفت پناه بر خداکه ما غیر از آن کس که متاع خود را نزد او یافته ایم بگیریم (مکارم)

(گیرم پدر تو بود فاضل *** از فضل پدر تو را چه حاصل) (354/گ)

إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَلح (هود/46) فرزند تو هرگز با تو اهلیت ندارد زیرا او را عملی بسیار ناشایسته است (الهی قمشه ای)

فَخَلَفَ مِن بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَوٰةَ (مريم/59) سپس جانشین آن مردم خدا پرست قومی شدند که نماز را ضایع گزاردند (الهی قمشه ای)

(گل بی خار خداست) (355/گ)

سُبْحَنَهُ وَ تَعَلَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (النحل/1) منزه و برتر است خداوند از آن چه همتای او قرار می دهند (مکارم)

سُبْحَنَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ (الصافات/ 159) منزه است خداوند از آن چه توصیف می کنند (مکارم)

(گنجشک را رنگ می کند جای قناری می فروشد) (356/گ)

فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِندِ اللَّهِ (البقرة/79) پس وای بر آن ها که نوشته ای با دست خود می نویسند، سپس می گویند: «این از طرف خداست». (مکارم)

(گذشت آن چه گذشت) ⁽¹⁾

«گذشته ها گذشته»، «مافات مضی» و «غم گذشته را نخور»

لكَيْلا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَبَكُمْ (آل عمران/153) این به خاطر آن بود که نه برای از دست رفتن (غنایم جنگی) غمگین شوید و نه به خاطر مصیبت هایی که بر شما وارد می گردد (مکارم با تصرف)

لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ (الحديد/23) این بخاطر آن است که برای آن چه از دست داده اید تأسف نخورید (مکارم)

عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ (المائدة/ 95) خداوند گذشته را عفو کرده (مکارم)

(گندم از گندم بروید جو ز جو) ⁽²⁾

از مکافات عمل غافل مشو *** گندم از گندم بروید جو ز جو

فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ؛ وَ مَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (الزلزلة/ 7 و 8) و هر کس به قدر ذره ای کردار نیک کرده (پاداش) آن را خواهد دید و هر کس به قدر ذره ای کار زشت مرتکب شده به کیفرش خواهد رسید (الهی قمشه ای)

مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهى (النساء/123) هر کس بدی کند، در برابر آن کیفر می بیند (فولادوند)

ولا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا (نوح/27) و جز نسلی فاجر و کافر به وجود نمی آورند (مکارم)

(گناهکار خودش هم می ترسد) (359/گ)

سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ (آل عمران/ 151) به زودی به دل های کسانی که کفر ورزیدند بیم خواهیم افکند، زیرا چیزی را با خدا شریک گردانیده اند. (فولادوند)

نگا: (أنفال/12)

«حرف ل»

(لطف کن لطف، که بیگانه شود حلقه بگوش) (360/ل)

أدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ (فصلت/ 34) بدی را با نیکی دفع کن ناگاه (خواهی دید) همان کس که میان تو و او دشمنی است گویی دوستی گرم و صمیمی است! (مکارم)

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ (آل عمران/ 159) به (برکت) رحمت الهی در برابر آنان [=مردم] نرم (و مهربان) شدی! و اگر خشن و سنگدل بودی از اطراف تو پراکنده می شدند (مکارم)

(لقمه بزرگ تر از دهان) ⁽¹⁾(361/ل)

كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ (الكهف/ 5) سخن بزرگی از دهانشان خارج می شود (مکارم)

إنَّكُمْ لَتَقُولُونَ قَوْلاً عَظِيمًا (الاسراء/40) شما سخن بزرگ (و بسیار زشتی) می گویید! (مکارم)

(لنگه ندارد، (فقط خودش است) تک است) (362/ل)

لا شَرِيكَ لَهُ (الانعام/ 163) همتایی برای او نیست (مکارم)

ولَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ (الاخلاص/ 4) و او را هیچ کس همتا نیست (خرّم)

«حرف م»

(مرگ شتری است که در هر خانه خوابیده است) ⁽¹⁾و ⁽²⁾(363/م)

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ (البقرة/185) (العنكبوت/57) هر انسانی مرگ را می چشد (مکارم)

إِنَّكَ مَيْتُ وَإِنَّهُم مَّيِّتُونَ (الزمر/ 30) تو می میری و آن ها نیز خواهند مرد! (مکارم)

(موسی به دین خود عیسی به دین خود) ⁽³⁾(364/م)

لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ (الكافرون/6) دین شما برای خودتان و دین من برای خودم (فولادوند)

لنَا أَعْمَلُنَا وَلَكُمْ أَعْمَلُكُمْ (الشورى/15) اعمال ما از آنِ ما و اعمال شما از آن شماست (فولادوند)

(ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است) (365/م)

فَمَن تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ، وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ (المائدة/39) پس هر کس بعد از ستم کردنش توبه کند و به صلاح آید، خدا توبه او را می پذیرد (فولادوند)

(مؤمن از یک سوراخ دو بار گزیده نمی شود) ⁽¹⁾(366/م)

(مرغ همسایه غاز می نماید) ⁽²⁾و ⁽³⁾(367/م)

يَا مُوسَى أَجْعَل لَّنَا إِلَها كَمَا لَهُمْ عَالِهَةٌ (الاعراف/138) ای موسی برای ما خدایی قرار بده چنان که آنان خدایانی دارند (خرّم)

(مشکلی نیست که آسان نشود *** مرد باید که هراسان نشود) (368/م)

فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ (آل عمران/146) آن ها (پیامبران) هیچ گاه در برابر آن چه در راه خدا به گاه در برابر آن چه در راه خدا به آنان می رسید سست (و ناتوان نشدند و تن به تسلیم ندادند) (مکارم)

(مهمان که یکی باشد صاحبخانه گاو می کشد) (369/م)

فَمَا لَبِثَ أَن جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيدٍ (هود/69) و طولی نکشید که گوساله بریانی برای آن ها آورد (مکارم)

(معمّا چو حل گشت آسان شود) (370/م)

فَلَمَّا رَها قَمِيصَهُ قُدَّ مِن دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِن كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَ كُنَّ عَظِيمٌ (يوسف/ 28) هنگامی که (عزیر مصر) دید پیراهن او [= یوسف ] از پشت پاره شده گفت: «این از مکر و حیله شما زنان است که مکر و حیله شما ،زنان عظیم است!» (مکارم)

(مشت نمونه خروار است) ⁽¹⁾

تا مرد سخن نگفته باشد *** عیب و هنرش نهفته باشد

فَلَمَّا كَلَّمَهُ قَالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌ (يوسف/ 54) پس چون با او سخن راند، گفت: «تو امروز نزد ما با منزلت و امین هستی» (فولادوند)

قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّوُا عَلَيْهَا وَ أَهُشُ بِهَا عَلَى غَنَمِي وَلِيَ فِيهَا مَشَارِبُ أُخْرَى (طه/18) گفت: این عصای من است که بر آن تکیه می کنم و با آن برای گوسفندانم برگ فرو می تکانم و حاجت های دیگر نیز به آن دارم (خرّم)

(محبت باید دو طرفه باشد) (372/م)

إن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ (آل عمران/ 31) بگو: «اگر خدا را دوست می دارید از من پیروی کنید! تا خدا (نیز) شما را دوست بدارد. (مکارم)

فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ (البقرة/152) پس به یاد من باشید، تا به یاد شما باشم! (مکارم)

ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ (غافر/ 60) مرا بخوانید تا (دعای) شما را بپذیرم! (مکارم)

(ما هم خدایی داریم) (373/م)

إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا (التوبة/ 40) خدا با ماست (مکارم)

فَعَسَى رَبِّيَ أَن يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِّن جَنَّتِكَ (الكهف/ 40) امید است که پروردگارم بهتر از باغ تو به من عطا فرماید (فولادوند)

ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا (محمد/11) چرا که خداوند سرپرست کسانی است که ایمان آورده اند (فولادوند)

(ما توکل بر خدا کردیم و بر دریا زدیم) (374/م)

فَقَالُوا عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةٌ لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (يونس/ 85) گفتند: «تنها بر خدا توکل داریم پروردگارا ما را مورد شکنجه گروه ستمگر قرار مده!» (مکارم)

وَمَا لَنَا أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ وَقَدْ هَدَئنَا سُبُلَنَا (ابراهيم/ 12) و چرا بر خدا توکل نکنیم، با این که ما را به راه های (سعادت) رهبری کرده است؟ (مکارم)

وَلَقَدْ أَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِى فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًا فِي البَحْرِ يَبَسًا لَّا تَخَنف دَرَكًا وَلَا تَخْشَى (طه/ 77) ما به موسی وحی فرستادیم که «شبانه بندگانم را (از مصر) با خود ببر و برای آن ها راهی خشک در دریا ،بگشا که نه از تعقیب (فرعونیان) خواهی ترسید و نه از غرق شدن در دریا» (مکارم)

(مثل لشگر شکست خورده) (375/م)

إِنَّ هَؤُلَاءِ لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ (الشعراء/ 54) (و گفت) این ها مسلّماً گروهی اندک هستند. (مکارم)

كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ (ابراهيم/18) همچون خاکستری است در برابر تند باد در یک روز طوفانی! (مکارم)

جُندٌ مَّا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ مِّنَ الْأَحْزَابِ (ص/11) (آری) این ها لشکر کوچک شکست خورده ای از احزابند (مکارم)

(مال دنیا به دنیا می ماند) (376/م)

قُلْ مَتَعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى (النساء/ 77) به آن ها بگو: «سرمایۀ زندگی دنیا، ناچیز است و سرای آخرت برای کسی که پرهیزگار باشد، بهتر است!» (مکارم)

وَمَا أُوتِيتُم مِّن شَيْءٍ فَمتع الْحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ زِينَتُهَا (القصص/60) آن چه به شما داده شده متاع زندگی دنیا و زینت آن است. (مکارم)

يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ (الشعراء/88) در آن روز که مال و فرزندان سودی نمی بخشد (مکارم)

مَا أَغْنَى عَنْهُم مَّا كَانُوا يُمَتَّعُونَ (الشعراء/ 207) این تمتع و بهره گیری از دنیا برای آن ها سودی نخواهد داشت! (مکارم)

(مار گزیده از ریسمان سیاه و سفید می ترسد) (377/م)

قَالَ هَلْ ءَامَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَمَا أَمِنتُكُمْ عَلَى أَخِيهِ مِن قَبْلُ (يوسف/ 64) [يعقوب] گفت: «آیا همان گونه که شما را پیش از این بر برادرش امین گردانیدم بر او امین سازم؟» (فولادوند)

أَتُرِيدُ أَن تَقْتُلَنِي كَمَا قَتَلْتَ نَفْسَا بِالْأَمْسِ (القصص/19) می خواهی مرا بکشی همان گونه که دیروز انسانی را کشتی؟! (مکارم)

(مأمورم و معذور) (378/م)

مَّاعَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ (المائدة/99) پیامبر وظیفه ای جز رسانیدن پیام (الهی) ندارد (مکارم)

وَ بِذَلِكَ أُمِرْتُ (الانعام/ 163) و به همین مأمور شده ام (مکارم)

(مثل آبی که رفته زیر زمین = آب شده رفته زیر زمین) (379/م)

يُصْبحَ مَاؤُهَا غَوْرًا (الكهف/ 41) آب آن [به اعماق زمین] فرو رود. (خرّم)

إنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا (الملک/ 30) اگر آب شما در زمین فرو رود [و ناپدید گردد] (خرّم)

(من علم غیب نداشتم) (380/م)

وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْر (الاعراف/188) و اگر غیب می دانستم قطعاً خیر بیشتری می اندوختم (فولادوند)

وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ (الانعام/ 50) و (هود/31) و غیب هم نمی دانم (مکارم)

(ماست و دروازه هر دو را می بندند = مقایسه بي جا) (381/م)

خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِن طينٍ (الاعراف/12) و (ص/76) «مرا از آتش آفریده ای و او را از گل!» (مکارم)

أَفَمَن كَانَ مُؤْمِنًا كَمَن كَانَ فَاسِقًا لَّا يَسْتَوُنَ (السجدة/ 18) آیا کسی که مؤمن باشد همچون کسی است که فاسق است؟! نه، هرگز این دو برابر نیستند. (مکارم)

(مردم عقلشان در چشمشان است) (382/م)

فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِى زِينَتِهِ، قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَوَةَ الدُّنْيَا يَلَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا ونِي قَرُونُ (القصص/ 79) پس [قارون] با کوکبه خود بر قومش نمایان شد؛ کسانی که خواستار زندگی دنیا بودند گفتند: ای کاش مثل آن چه به قارون داده شده به ما [هم] داده می شد. (فولادوند)

يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِّنَ الْحَيَوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَفِلُونَ (الروم/7) آن ها فقط ظاهری از زندگی دنیا را می دانند و از آخرت (و پایان کار) غافلند (مکارم)

(مال مفت و دل بی رحم) (383/م)

إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَلَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا (النساء/10) کسانی که اموال یتیمان را به ظلم و ستم می خورند (در حقیقت،) تنها آتش می خورند (مکارم)

(مار در آستین می پروراند) (384/م)

فَالْتَقَطَهُ وَالُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَنا (القصص/8) پس خاندان ،فرعون او را [از آب] بر گرفتند تا سرانجام دشمن [جان] آنان و مایهٔ اندوهشان باشد (فولادوند)

(مرد چون بمیرد نامرد پای می گیرد) (385/م)

فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَوَةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ (مريم/ 59) آن گاه، پس از آنان جانشینانی به جای ماندند که نماز را تباه ساخته و از هوس ها پیروی کردند (فولادوند)

(مثل اجل معلّق ظاهر می شود) (386/م)

لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً (الاعراف/187) «و جز به طور ناگهانی، به سراغ شما نمی آید!» (مکارم)

(ما را به خیر و شما را به سلامت) (387/م)

لكُمْ دِينَكُمْ وَلِى دِينِ (الكافرون/6) دین شما برای خودتان و دین من برای خودم (فولادوند)

(مثل تف سر بالا) (388/م)

وَلَا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُوا اللَّهَ عَدْرَا بِغَيْرِ عِلْمٍ (الانعام/ 108) و آن هایی را که جز خدا می خوانند دشنام مدهید که آنان از روی دشمنی [و] به نادانی، خدا را دشنام خواهند داد (فولادوند)

(مال حرام برکت ندارد) (389/م)

وَمَا ءَاتَيْتُم مِّن رِّبًا لِيَرْبُوا فِي أَمْوَلِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُوا عِندَ اللَّهِ (الروم/39) آن چه به عنوان ربا می پردازید تا در اموال مردم فزونی یابد، نزد خدا فزونی نخواهد یافت (مکارم)

(ماه زیر ابر پنهان نمی ماند) (390/م)

اَلئنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ (يوسف/51) اکنون حقیقت آشکار شد (فولادوند)

(ميان ماه من تا ماه گردون *** تفاوت از زمین تا آسمان است) (391/م)

لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَ هَذَا لِسَانُ عَرَبِيُّ مُّبِينٌ (النحل/103) [نه چنین نیست، زیرا] زبان کسی که [این] نسبت را به او می دهند غیر عربی است و این [قرآن] به زبان عربی روشن است. (فولادوند)

أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِ وَ عِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَج َهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ (التوبة/19) آیا سیراب کردن حجاج و آباد ساختن مسجد الحرام را همانند (عمل) کسی قرار دادید که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و در راه او جهاد کرده است؟! (مکارم)

«حرف ن»

(نه به این شوری شور و نه به آن بی نمکی) (392/ن)

لَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً (الاسراء/ 110) و نمازت را زیاد بلند، یا خیلی آهسته نخوان، و در میان آن دو راهی (معتدل) انتخاب کن (مکارم)

وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا (الفرقان/ 67) و کسانی که هرگاه انفاق کنند نه اسراف می نمایند و نه سختگیری ؛ بلکه در میان این دو حد اعتدالی دارند (مکارم)

هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَ هَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ (الفرقان/53) و (فاطر/12) این یکی شیرین [و] گوارا آن یکی شور [و] تلخ است. (فولادوند)

(نه راه پس دارد، نه راه پیش) (393/ن)

فَمَا اسْتَطَعُوا مُضِيَّا وَلَا يَرْجِعُونَ (يس/ 67) [به گونه ای] که نه بتوانند بروند و نه برگردند (فولادوند)

لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةٌ وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ (الاعراف/34)، (يونس/49) و (نحل/61) نه ساعتی تأخیر می کنند و نه پیشی می گیرند! (مکارم)

(نفهیمد از کجا خورد) ⁽¹⁾(394/ن)

(نم پس نمی دهد) (395/ن)

فَإِذَا لَّا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا (النساء/53) به قدر نقطهٔ پشت هسته خرمایی [چیزی] به مردم نمی دادند (فولادوند)

وَكَانَ الْإِنسَنُ قَتُورًا (الاسراء/ 100) و انسان همواره بخیل است (فولادوند)

وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا﴾ (المعارج/21)

و هنگامی که خوبی به او رسد از دیگران منع کرده و بخل می ورزد (مکارم با تصرف)

نگا: (ق/25) و (قلم/12)

(نوشدارو بعد از مرگ سهراب) (396/ن)

لَا يَسْتَوِى مِنكُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قَتَلَ ⁽²⁾(الحديد/ 10) کسانی از شما که پیش از فتح [مکه] انفاق و جهاد کردند، [با دیگران] یکسان نیستند. (فولادوند)

رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَلِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ (فاطر/ 37) «پروردگارا! ما را خارج کن تا عمل صالحی انجام دهیم غیر از آن چه انجام می دادیم» (مکارم)

قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ؛ لَعَلَّى أَعْمَلُ صَلِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا (المؤمنون/ 100-99) می گوید: «پروردگارا مرا بازگردانید، شاید من در آن چه و انهاده ام کار نیکی انجام دهم نه چنین است.» (فولادوند)

(نرود میخ آهنین بر سنگ) (397)

سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ وَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (البقرة/6)، (يس/ 10) برای آنان تفاوت نمی کند که آنان را (از عذاب الهی) بترسانی یا نترسانی؛ ایمان نخواهند آورد (مکارم)

و طُبعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ (التوبة/87) و بر دل هایشان مهر نهاده شده؛ از این رو (چیزی) نمی فهمند! (مکارم)

وَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (التوبة/ 93) و خداوند بر دل هایشان مهر نهاده؛ به همین جهت چیزی نمی دانند! (مکارم)

لَكِن قَسَتْ قُلُوبُهُمْ (الانعام/ 43) بلکه دل های آن ها قساوت پیدا کرد (مکارم)

(نه این وری نه آن وری = نه شرقی و نه غربی (398/ن)

لا إلَى هَؤُلَاءِ وَلَا إِلَى هَؤُلَاءِ (النساء/143) نه با اینانند و نه با آنان (فولادوند)

لَّا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ (النور/ 35) که نه شرقی است و نه غربی (مکارم)

(نابرده رنج گنج میسر نمی شود) (399/ن)

وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى (النجم/39) و این که برای انسان بهره ای جز سعی و کوشش او نیست (مکارم)

إِنَّهُ مَن يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (يوسف/90) بی گمان هر که تقوا و صبر پیشه کند خدا پاداش نیکو کاران را تباه نمی کند(فولادوند)

(نه سيخ بسوزه نه کباب) ⁽¹⁾

لا فَارِضٌ وَلَا بِكْرُ عَوَانُ بَيْنَ ذَلِكَ (البقرة/18) نه پیر و نه خردسال، [بلکه] میان سالی است بین این دو (فولادوند)

إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا (الفرقان/67) هرگاه انفاق کنند نه اسراف می نمایند و نه سختگیری بلکه در میان این دو حدّ اعتدالی دارند (مکارم)

(نمک خوردی نمکدان مشكن) ⁽²⁾(401/ن)

يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنكِرُونَهَا (النحل/ 83) آن ها نعمت خدا را می شناسند؛ سپس آن را انکار می کنند (مکارم)

قَالَ أَلَمْ تُرَبِّكَ فِينَا وَلِيدًا وَلَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ (الشعراء/18) (فرعون) گفت: «آیا ما تو را در کودکی در میان خود پرورش ندادیم و سال هایی از زندگیت را در میان ما نبودی؟!» (مکارم)

(نو که آمد به بازار، کهنه می شود دل آزار) ⁽¹⁾و ⁽²⁾و ⁽³⁾(402/ن)

قَالُوا يَامُوسَى أَجْعَل لَّنَا إِلَنهَا كَمَا لَهُمْ وَالِهَةٌ (الاعراف/138) گفتند: «ای موسی، همان گونه که برای آنان خدایانی است، برای ما [نیز] خدایانی قرار ده» (فولادوند)

(نمک گیر شدن) ⁽⁴⁾(403/ن)

وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ (هود/113) به کسانی که ستم م کرده اند متمایل مشوید که آتش [دوزخ] به شما می رسد. (فولادوند)

(نان را به نرخ روز می خورد) (404/ن)

الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِن كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُن مَّعَكُمْ وَإِن كَانَ لِلْكَفِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَ تَمْتَعْكُم مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ (النساء/ 141) پس اگر از جانب خدا به شما فتحی برسد، می گویند: «مگر ما با شما نبودیم؟ و اگر برای کافران نصیبی باشد می گویند: «مگر ما بر شما تسلّط نداشتیم شما را از [ورود در جمع] مؤمنان باز نمی داشتیم؟» (فولادوند)

«حرف واو»

(وای به وقتی که بگندد نمک) ⁽¹⁾و ⁽²⁾

اگر ز باغ رعیت ملک خورد سیبی *** بر آوردند غلامان او درخت از بیخ

هم چنین گفته می شود: الناس على دين ملوكهم

از این رو کسانی که چشم و چراغ جامعه اند وظیفه سنگین تری دارند.

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْنَهُ وَايَتِنَا فَانسَلَخَ مِنْهَا فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَنُ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ (الاعراف/175) و خبر آن کس را که آیات خود را به او داده بودیم برای آنان بخوان که از آن عاری گشت؛ آن گاه شیطان او را دنبال کرد و از گمراهان شد (منظور بلعم با عورا در زمان حضرت موسی علیه السلام است) (فولادوند)

فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِندِ اللَّهِ (البقرة/79) پس وای بر آن ها که نوشته ای با دست خود نویسند (علماء یهود) سپس می گویند: «این، از طرف خداست» (مکارم با تصرف)

نگا: (احزاب/ 30)

«حرف ه»

(هر چه بگندد نمکش می زنند وای به وقتی که بگندد نمک) ⁽¹⁾(406/ه)

(همه رفتنی هستیم) ⁽²⁾و ⁽³⁾(407/ه-)

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ (العنكبوت/57) و (آل عمران/185) هر کس مرگ را می چشد (مکارم)

إنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ (البقرة/156) ما از آن خداییم و به سوی او باز می گردیم (مکارم)

(هشتش گیر نُه است) ⁽¹⁾(408/ه-)

وَمَن قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ (الطلاق/7) و هر که روزی او تنگ باشد (فولادوند)

الْبَائِسَ الْفَقِيرَ (الحج/28) بینوای فقیر (مکارم)

نگا: (بقرة/273)

(هنگامه بالا گرفت) (409/ه)

وَالتَقَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ (القيامة/29) و هنگامه بالا گیرد (خرّم)

(هر که طاووس خواهد جور هندوستان کشد) (5/410)

وَمَنْ أَرَادَ الْأَخِرَةَ وَسَعَى لَهَا وَ سَعْيَ لهَا وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئكَ كَانَ سَعْيُهُم مَّشْكُورًا (الاسراء/19) و هر کس آخرت را بخواهد و چنان که باید در راه آن بکوشد و مؤمن باشد و اینانند که سعیشان مشکور است. (خرم)

إنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ (التوبة/ 111) خداوند جان و مال مؤمنان را در ازاء بهشت از آنان خریده است ؛ [همان کسانی که] در راه خدا کارزار می کنند و می و کشند و کشته می شوند (خرّم)

(هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق) (411/ه)

وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللهِ أَمْوَتَا بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ (آل عمران/ 169) هرگز کسانی را که در راه خدا کشته شده اند مرده مپندار، بلکه زنده اند (فولادوند)

إنَّ الَّذِينَ ءَامَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّلِحَتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا (مريم/96) کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند به زودی [خدای] رحمان برای آنان محبتی [در دل ها] قرار می دهد [و نام آنان را جاوید می دارد] (فولادوند با تصرف)

[هندوانه زیر بغل گذاشتن) (412/ه-)

وَلَوْلَا أَن ثبتنَكَ لَقَدْ كِدتْ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلاً (الاسراء/74) و اگر ما تو را ثابت قدم نمی ساختیم (و در پرتو مقام عصمت، مصون از انحراف نبودی)، نزدیک بود به آنان تمایل کنی (مکارم)

فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ، لَكُنتُم مِّنَ الْخَسِرِينَ (البقرة/ 64) و اگر فضل و رحمت خداوند بر شما نبود از زیانکاران بودید. (مکارم)

نگا: (نساء/113)

(هر چه آید سال نو گوییم دریغ از پارسال) (413/ه-)

حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ؛ لَعَلَّى أَعْمَلُ صَلِحًا فِيمَا تَرَكْتُ (المؤمنون/ 99 و 100) آن گاه که یکی از ایشان را مرگ فرا رسد گوید پروردگارا مرا بازگردانید. باشد که در آن چه فرو گذار کرده ام کاری شایسته پیش گیرم (خرّم)

فَلَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَتَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (الشعراء/102) کاش برای ما بازگشتی بود تا آن گاه از مؤمنان می شدیم (خرّم)

(هر چه کنی به خود کنی *** گر همه نیک و بد کنی) (414/ه)

مَن كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ، وَ مَنْ عَمِلَ صَلِحًا فَلِأَنفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ (الروم/44) هر کس کافر شود، کفرش بر زیان خود اوست؛ و آن ها که کار شایسته انجام دهند، به سود خودشان آماده می سازند (مکارم)

لَهَا مَا كَسَبَتْ وَ عَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ (البقرة/ 286) هر کس هر چه نیکی کند به سود او و هر چه بدی کند به زیان اوست. (خرّم)

(هر کسی را بهر کاری ساختند) (415/ه-)

لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا (البقرة/286) خداوند هیچ کس را جز به اندازه توانش تکلیف نمی کند (خرم)

قَالَ إِنَّ اللَّهَ أَصْطَفَهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةٌ فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَآءُ (البقرة/ 247) گفت: «خدا او را بر شما برگزیده و او را در علم و (قدرت) جسم، وسعت بخشیده است خداوند ملکش را به هر کس بخواهد می بخشد». (مکارم)

وَ عَلَّمْتَهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ (الانبياء/ 80) و به [داوود] فنّ زره [سازی] آموختیم (فولادوند)

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ (الذاريات/56) و جن و انس را نیافریدیم جز برای آن که مرا بپرستند (فولادوند)

(هر چه پول بدهی آش می خوری) (416/ه)

وَإِن كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا (الانبياء/47) و اگر [عمل] هموزن دانه خردلی باشد آن را می آوریم (فولادوند)

وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى (النجم/39) و این که برای انسان بهره ای جز سعی و کوشش او نیست (مکارم)

وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةِ بِمِثْلِهَا (يونس/ 27) اما کسانی که مرتکب گناهان ،شدند جزای بدی به مقدار آن دارند (مکارم)

هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (الاعراف/147) آیا جز آن چه را عمل می کردند پاداش داده می شوند؟! (مکارم)

جَزَاء رِفَاقًا (النباء/ 26) این مجازاتی است موافق و مناسب اعمالشان)! (مکارم)

(هم فال و هم تماشا) (417/ه)

فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ (آل عمران/148) از این رو خداوند پاداش این جهان و پاداش نیک آن جهان را به آن ها داد. (مکارم)

فَعِندَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ (النساء/ 134) پاداش دنیا و آخرت نزد خداست (مکارم)

رَبَّنَا ءَاتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةٌ (البقرة/ 201) پروردگارا! به ما در دنیا «نیکی» عطا کن؛ و در آخرت نیز «نیکی» مرحمت فرما. (مکارم)

(هستی آورد مستی) (418/ه-)

وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ، لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ (الشورى/27) هرگاه خداوند روزی را برای بندگانش وسعت ،بخشد در زمین طغیان و ستم می کنند (فولادوند)

إِنَّ الْإِنسَنَ لَيَطْغَى؛ أَن رَّءَاهُ اسْتَغْنَى (العلق/6 و 7) حقاً که انسان سرکشی می کند همین که خود را بی نیاز پندارد (فولادوند)

لَا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ (القصص/76) شادی مغرورانه مکن که خدا شادی کنندگان مغرور را دوست نمی دارد (فولادوند با تصرف)

(هر که بامش بیش، برفش بیشتر) (419/ه)

لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا (البقرة/ 286) خداوند هیچ کس را جز به اندازه تواناییش تکلیف نمی کند (مکارم)

وَ مَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِع قَدَرُهُ، وَ عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ (البقرة/236) و آنان را به طور پسندیده به نوعی بهره مند کنید توانگر به اندازه [توان] خود و تنگدست به اندازه [وسع] خود. (فولادوند)

لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِّن سَعَتِهِ، وَ مَن قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ، فَلْيُنفِقْ مِمَّا ءَاتَهُ اللَّهُ (الطلاق/7) بر توانگر است که از دارایی خود هزینه کند و هر که روزی او تنگ باشد باید از آن چه خدا به او داده خرج کند (فولادوند)

(هر بلایی که به هر کس برسد از خویش است) (420/ه)

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ (الروم/ 41) فساد، در خشکی و دریا به خاطر کارهایی که مردم انجام داده اند آشکار شده است. (مکارم)

ذلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ يَدَاكَ (الحج/10) این به خاطر کار و کردار پیشین توست (خرّم)

مَّا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ مَا أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ (النساء/79) (آری) آن چه از نیکی ها به تو می رسد از طرف خداست؛ و آن چه از بدی به تو می رسد، از سوی خود توست. (مکارم)

(هر آن چه از دوست رسد نیکوست) (421/ه-)

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بنّا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ (التوبة/52) بگو: «آیا درباره ما، جز یکی از دو نیکی را انتظار دارید؟! (: یا پیروزی یا شهادت) (مکارم)

وَ مَن يُقَتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا (النساء/ 74) و آن کسی که در راه خدا پیکار کند و کشته شود یا پیروز گردد، پاداش بزرگی به او خواهیم داد (مکارم)

فَمَا آتَانِيَ اللَّهُ خَيْرٌ مِمَّا آتَاكُمْ (النمل (36) آن چه خدا به من داده بهتر است از آن چه به شما داده است (مکارم)

(هر چه بکاری درو می کنی) (422/ه)

فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ؛ وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (الزلزلة/ 7 و 8) پس هر کس هموزن ذره ای کار خیر انجام دهد آن را می بیند و هر کس هموزن ذره ای کار بد کرده آن را می بیند! (مکارم)

وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ (الصافات/39) و جز به آن چه انجام می دادید کیفر داده نمی شوید. (مکارم)

هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِمَا كُنتُمْ تَكْسِبُونَ (يونس/52) آیا جز به آن چه انجام می دادید کیفر داده می شوید؟! (مکارم)

(هر کس روزی خودش را می خورد) (423/ه)

قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ (طه/ 50) گفت: پروردگار ما همان کسی است که به هر چیز آفرینش سزاوار او را بخشیده است. (خرّم)

هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِن قَبْلُ (البقرة/25) این همان است که پیش از این [نیز] روزی ما بود. (فولادوند)

مَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللهِ رِزْقُهَا (هود/6) هیچ جنبنده ای در زمین نیست مگر این که روزی او بر خداست! (مکارم)

(هر چه عوض دارد گله ندارد) (424/ه)

قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَى وَقَدْ كُنْتُ بَصِيرًا؛ قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا وَكَذَلِكَ الْيَوْمَ تُنْسَى (طه/ 125 و 126) می گوید: «پروردگارا! چرا نابینا محشورم کردی؟! من که بینا بودم!» می فرماید: «آن گونه که آیات من برای تو آمد و تو آن ها را فراموش کردی؛ امروز نیز تو فراموش خواهی شد!» (مکارم)

سَيْطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ، يَوْمَ الْقِيَمَةِ (آل عمران/180) به زودی آن چه که به آن بخل ورزیده اند روز قیامت طوق گردنشان می شود. (فولادوند)

هَذَا مَا كَنَرْتُمْ لأَنفُسِكُمْ (التوبة/35) این همان چیزی است که برای خود اندوختید (و گنجینه ساختید) (مکارم)

(هر گلی بویی دارد) (425/ه)

لِكُلِّ دَرَجَاتٌ مِّمَّا عَمِلُوا (الانعام/ 132) یکایک ایشان طبق کار و کردارشان درجاتی دارند (خرّم)

تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ مِنْهُم مَّن كَلَّمَ اللهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَتٍ (البقرة/ 253) برخی از آن ها [پیامبران] خدا با او سخن می گفت و بعضی را درجاتی برتر داد (مکارم)

(هست با ابله سخن گفتن جنون) (426/ه-)

أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ ءايَتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بهَا وَ يُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ (النساء/ 140) هرگاه بشنوید افرادی آیات خدا را انکار و استهزاء می کنند، با آن ها ننشینید تا به سخن دیگری بپردازند! (مکارم)

وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الجَهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا (الفرقان/63) و هنگامی که جاهلان آن ها را مخاطب می سازند (و سخنان نابخردانه گویند) به آن ها سلام می گویند (و با بی اعتنایی و بزرگواری می گذرند) (مکارم)

توضیح: سلام در این آیه سلام خداحافظی و متارکه است نه سلام تحیّت و احوالپرسی

(همه رو با یک چوب نمی توان راند) (427/ه)

مِنْهُمُ المُؤمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَنسِقُونَ (آل عمران/ 110) برخی از آنان مؤمنند و [لی] بیشترشان نافرمانند (فولادوند)

لَيْسُوا سَوَاءٌ مِّنْ أَهْلِ الْكِتَبِ أُمَّةٌ قَائمَةٌ يَتْلُونَ ءَايَتِ اللَّهِ وَانَاءَ أَلَّيْلِ وَ هُمْ يَسْجُدُونَ (آل عمران/113) آنان یکسان و همسان نیستند؛ از اهل کتاب گروهی درست کردارند که آیات الهی را در دل شب می خوانند و سر به سجده می هند. (خرّم)

(هر آن چه دیده بیند دل کند یاد) (428/ه)

قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَوَةَ الدُّنْيَا يَلَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قَرُونُ (القصص/79) گفتند: «ای کاش همانند آن چه به قارون داده شده است ما نیز داشتیم!» (مکارم)

قَالُوا يَامُوسَى أَجْعَل لَّنَا إِلَنهَا كَمَا لَهُمْ وَالِهَةٌ (الاعراف/138) به موسی گفتند: «تو هم برای ما معبودی قرار ده همان گونه که آن ها معبودان (و خدایانی) دارند!» (مکارم)

(هر آن کس که دندان دهد نان دهد) (429/ه)

إنَّ اللهَ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ (آل عمران/37) خداوند به هر کس که بخواهد بی حساب روزی می دهد (مکارم)

إنَّ اللهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (الذاريات/58) خداوند، روزی دهنده و صاحب قوّت و قدرت است! (مکارم)

(و هر چیز به جای خویش نیکوست) (430/ه)

أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ؛ وَلِسَانًا وَ شَفَتَيْنِ (البلد/8 و 9) آیا برای او دو چشم قرار ندادیم و یک زبان و دو لب؟! (مکارم)

لَا الشَّمْسُ يَنبَغِي لَهَا أَن تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا الَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ (يس/ 40) نه خورشید را سزاست که به ماه رسد، و نه شب بر روز پیشی می گیرد؛ و هر کدام در مسیر خود شناورند (مکارم)

(هر دردی را درمانی است) (431/ه)

أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَنُ بِنُصْبٍ وَ عَذَابٍ؛ أَرْكُضُ بِرِجْلِكَ هَذَا مُغْتَسَلُم بَارِدٌ

وَ شَرَابٌ (ص/ 41 و 42) شيطان مرا به رنج و عذاب افکنده است (به او گفتیم:) پای خود را بر زمین بکوب! این چشمه آبی خنک برای شستشو و نوشیدن است! (مکارم)

وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ (الشعراء/ 80) و هنگامی که بیمار شوم مرا شفا می دهد (مکارم)

(هر دم از این باغ بری می رسد *** تازه تر از تازه تری می رسد) (432/ه- )

تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينِ بِإِذْنِ رَبِّهَا (ابراهيم/ 25) میوه اش را به توفیق پروردگارش زمان به زمان می دهد (خرم)

ما تَنسَخ مِنْ ءَايَةٍ أَوْ تُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا (البقرة/106) هر حکمی را نسخ می کنیم و یا نسخ آن را به تأخیر اندازیم، بهتر از آن، یا همانند آن را می آوریم. (مکارم)

(هر کس کار خودش بار خودش) ⁽¹⁾(433/ه-)

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى (الانعام/164) و (اسراء/15) و هیچ گناهکاری گناه دیگری را متحمل نمی شود. (مکارم)

لا تُسْئلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنَا وَلَا نُسْئلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ (سبا/ 25) نه از شما درباره گناهی که ما کرده ایم می پرسند و نه از ما درباره آن چه شما می کنید خواهند پرسید (خرّم)

(هر چه بسیار شود خوار شود) (434/ه)

وَأَنزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى (البقرة/57) و برایتان من و سلوی فرو فرستادیم (خرّم)

وَإِذْ قُلْتُمْ يَامُوسَى لَن نَّصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ (البقرة/61) و چنین بود که گفتید ای موسی هرگز تاب تحمل یک خوراک تنها را نداریم (خرّم)

(هم از توبره می خورد هم از آخور) (435/ه-)

الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِن كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُن مَّعَكُمْ وَإِن كَانَ لِلْكَفِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَ نَمْنَعْكُم مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ (النساء/141) منافقان همان ها هستند که پیوسته انتظار می کشند و مراقب شما هستند؛ اگر فتح و پیروزی نصیب شما گردد، می گویند: مگر ما با شما نبودیم؟ (پس ما نیز در افتخارات و غنایم شریکیم!) «و اگر بهره ای نصیب کافران گردد به آنان می گویند: مگر ما شما را به مبارزه و عدم تسلیم در برابر مؤمنان تشویق نکردیم؟ (پس با شما شریک خواهیم بود!) (مکارم)

(هر کسی سنگ خودش را به سینه می زند) ⁽¹⁾(436/ه- )

تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجَادِلُ عَن نَّفْسِهَا (النحل/111) هر کس (در فکر خویشتن است و تنها) به دفاع از خود بر می خیزد (خرّم)

وَلِكُلِّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلّيهَا (البقرة/148) برای هر کسی قبله و مقصودی است که وی روی خود را به آن [سوی] می گرداند (فولادوند با تصرف)

(هر که خواهد گو بیا *** و هر که خواهد گو برو) (437/ه)

فَمَن شَاءَ فَلْيُؤْمِن وَ مَن شَاءَ فَلْيَكْفُرْ (الكهف/ 29) «هر کس می خواهد ایمان بیاورد (و این حقیقت را پذیرا شود)، و هرکس می خواهد کافر گردد!» (مکارم)

إِنَّا هَدَيْنَهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا (الانسان/3) ما راه را به او نشان دادیم خواه شاکر باشد (و پذیرا گردد) یا ناسپاس! (مکارم)

(هر که به فکر خویش است *** کوسه به فکر ریش است) (438/ه-)

لِكُلِّ أَمْرِيٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنُ يُغْنِيهِ (عبس/ 37) در آن روز هر کدام از آن ها وضعی دارد که او را کاملاً به خود مشغول می سازد! (مکارم)

فَإِذَا نُفِخَ فِى الصُّورِ فَلَا أَنسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَذٍ (المؤمنون/101) پس آن گاه که در صور دمیده شود [دیگر] میانشان نسبت خویشاوندی وجود ندارد (فولادوند)

(هر چه به خود نمی پسندی به دیگران نیز مپسند (439/ه)

وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ (البقرة/267) و برای انفاق به سراغ قسمت های ناپاک نروید در حالی که خود شما، (به هنگام پذیرش اموال) حاضر نیستید آن ها را بپذیرید (مکارم)

(هر چه پیش آید خوش آید) (440/ه-)

فَقَالَ رَبِّ إِنِّى لِمَا أَنزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ (القصص/ 24) پروردگارا! هر خیر و نیکی بر من ،فرستی به آن نیازمندم! (مکارم)

(هفت جان دارد) (441/ه)

فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ (الاعراف/176) مثل او همچون سگ است. (مکارم با تصرف)

(هر گردی گردو نیست) (442/ ه)

قَالَتِ الْأَعْرَابُ امَنَّا قُل لَّمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِن قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ (الحجرات/ 14) عرب های بادیه نشین گفتند: «ایمان آورده ایم» بگو: شما ایمان نیاورده اید، ولی بگویید اسلام آورده ایم اما هنوز ایمان وارد قلب شما نشده است (مکارم)

(هر چه ریسیده بود پنبه کرد) ⁽¹⁾(443/ه)

كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكَاثًا (النحل/92) رشته خود را پس از محکم بافتن، [یکی یکی] از هم می گسست (فولادوند)

(هر سلامی یک علیکی دارد) (444/ه)

وَإِذَا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا (النساء/86) و چون به شما درود گفته شد شما به [صورتی] بهتر از آن درود گویید یا همان را [در پاسخ] برگردانید. (فولادوند)

(هر کس آب قلب خویش را می خورد) (445/ه-)

قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ (الاسراء/ 84) بگو: «هر کس طبق روش (و خلق و خوی) خود عمل می کند» (مکارم)

(هر آن چه کاشت های بدروی) ⁽²⁾(446 ه-)

يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُّحْضَرًا (آل عمران/30) روزی که که هر کس آن چه را از کار نیک انجام داده، حاضر می بیند (مکارم)

(هر چه می دود کمتر نتیجه می بیند) (447/ه-)

ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَوةِ الدُّنْيَا (الكهف/ 104) تلاش هایشان در زندگی دنیا به هدر رفته (فولادوند)

(هر گلی بزنی به سر خودت زده ای) (448/ه)

إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِكُمْ (الاسراء/ 7) اگر نیکی کنید به خودتان نیکی می کنید (مکارم)

(هزار نكته باریکتر ز مو این جاست) (449/ه)

قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّوْا عَلَيْهَا وَأَهُشُ بِهَا عَلَى غَنَمِي وَلِيَ فِيهَا مَشَارِبُ أُخْرَى (طه/18) گفت: این عصای من است که بر آن تکیه می کنم و با آن برای گوسفندانم برگ فرو می تکانم و حاجت های دیگر نیز به آن دارم (خرم)

(همه کاره و هیچ کاره) (450/ه)

وَ يَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنفَعُهُمْ (يونس/18) آن ها غیر از خدا چیزهایی را می پرستند که نه به آنان زیان می رساند، و نه سودی می بخشد (مکارم)

(هیچ ماست بندی نمی گوید ماست من ترش است) (451/ه-)

كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ (المؤمنون/53) هر دسته ای به آن چه نزدشان بود دل خوش کردند (فولادوند)

(هر چه خدا خواست همان می شود) (452/ه- )

وَلَا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّى فَاعِل ذَلِكَ غَدًا؛ إِلَّا أَن يَشَاءَ الله (الكهف/ 23 و 24) و هرگز در مورد کاری نگو من فردا آن را انجام می دهم مگر این که خدا بخواهد. (مکارم)

(هیچ کس از پیش خود چیزی نشد *** هیچ آهن، خنجر تیزی نشد) ⁽¹⁾(453/ه-)

هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَن تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا (الكهف/ 66) آیا می توانم از شما پیروی کنم تا از دانشی که آموخته ای به من نیز بیاموزی؟ (خرم با تصرف)

(هیچ کس از شکم مادر، عالم زائیده نشد) ⁽²⁾

هیچ کس از پیش خود چیزی نشد *** هیچ آهن، خنجر تیزی نشد

وَالله أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا (النحل/78) و خداوند شما را از شکم مادرانتان خارج نمود در حالی که هیچ چیز نمی دانستید (مکارم)

(هر که خربزه می خورد پای لرزش هم می نشیند) (455/ه)

هَٰذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ (التوبة/ 35) این است آن چه برای خود اندوختید پس [کیفر] آن چه را می اندوختید بچشید (فولادوند)

أَكَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَنِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ (آل عمران/106) آیا بعد از ایمانتان کفر ورزیدید؟ پس به سزای آن که کفر ورزیدید [این] عذاب را بچشید (فولادوند)

«حرف ی»

(یک کلاغ چهل کلاغ) ⁽¹⁾(456/ی)

إذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُم مَّا لَيْسَ لَكُم بِهِ عِلْمٌ (النور/ 15) به خاطر بیاورید زمانی را که این شایعه را از زبان یکدیگر می گرفتید و با دهان خود سخنی می گفتید که به آن یقین نداشتید (مکارم)

(یک دست صدا ندارد) (457/ی)

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا (آل عمران/103) و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید. (فولادوند)

(یک بام و دو هوا) ⁽¹⁾

قربان برم خدا را *** یک بام و دو هوا را

نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَكْفُرُ بِبَعْضٍ (النساء/ 150) «به بعضی ایمان می آوریم و بعضی را انکار می کنیم» (مکارم)

أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الكتبِ وَ تَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ (البقرة/ 85) آیا شما به پاره ای از کتاب [تورات] ایمان می آورید و به پاره ای کفر می ورزید؟ (فولادوند)

وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ ءَامَنُوا قَالُوا ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُونَ (البقرة/ 14) و چون با مؤمنان رو به رو شوند، گویند ایمان آورده ایم و چون با پیشوایان خویش تنها شوند، گویند ما با شما هستیم ما فقط ریشخند می کنیم (خرّم)

(یک سیب وقتی هوا می رود صد تا چرخ می خورد و پایین می آید) (459/ی)

وَ تِلْكَ الأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ (آل عمران/ 140)و ما این روزها (ی پیروزی و شکست را در میان مردم می گردانیم (و این خاصیت زندگی دنیاست) (مکارم))***

(يوسف علیه السلام ⁽¹⁾(460/ی))﴿كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ (يوسف/ 24) این چنین کردیم تا بدی و فحشا را از او دور سازیم؛ چرا که او از بندگان مخلص ما بود (مکارم)

(يوسف علیه السلام) ⁽²⁾(461/ی)

فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ، وَ قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَ قُلْنَ حَشَ لِلَّهِ مَا هَذَا بَشَرًا إِنْ هَذَا إِلَّا مَلَكٌ کَریمٌ (یوسف/ 31) هنگامی که چشمشان به او افتاد او را بسیار بزرگ و زیبا شمردند و (بی توجه) دست های خود را بریدند و گفتند: «منزه است خدا این بشر نیست؛ این یک فرشته بزرگوار است!» (مکارم

فصل دوم: ضرب المثل های فارسی و آیات ضد آن

اشاره

«حرف آ»

(آفتابه خرج لحیم کردن) ⁽¹⁾(1/آ)

إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ (التوبة/111) در حقیقت، خدا از مؤمنان جان و مالشان را به [بهای] این که بهشت برای آنان باشد خریده است (فولادوند)

الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَلَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَعِفُ لِمَن يَشَاءُ (البقرة/ 261) کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند همانند دانه ای است که هفت خوشه برویاند که در هر خوش های صد دانه باشد؛ و خداوند برای هر کس که بخواهد [آن را] چند برابر می کند. (فولادوند)

(آب که آمد تيمم باطل است) ⁽²⁾(2/آ)

فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا (النساء/43) و (المائدة/6) پس اگر آبی نیافتید، با خاک پاک تیمم کنید (فولادوند با تصرف)

(آن قدر مار خورده تا افعی شده) (3/آ)

لا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَنِ (البقرة/ 168 و 208)، (الانعام/142) و (النور/21) از گام های شیطان پیروی نکنید (مکارم)

(این کار را بکن گناهش گردن من) (4/الف)

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ⁽¹⁾(الانعام/ 164) و هیچ گناهکاری گناه دیگری را متحمل نمی شود (مکارم)

(به مَنِ بی سر و پا ⁽²⁾گوشه چشمی بنما) (5/ب)

وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَمَةِ (آل عمران/77) و خداوند از روز قیامت با آنان سخن نمی گوید و [به نظر رحمت] به سویشان نمی نگرد (خرم)

(بخور و بخواب کار من *** الله نگهدار من) (6/ب)

وَ مَن يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةٌ (النساء/100) کسی که در راه خدا هجرت کند جاهای امن فراوان و گسترده ای در زمین می یابد. (مکارم)

(بی دعوت به خانه خدا هم نمی روند) (7/ب)

وَأَذِن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ (الحج/ 27) و مردم را دعوت عمومی به حج کن تا به سوی تو بیایند (مکارم)

(تر و خشک با هم می سوزند) (8/ت)

أَنجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابِ (الاعراف/ 165) کسانی را که ناهیان از منکر بودند نجات دادیم و ستمکاران را به عذابی شدید گرفتار کردیم (خرّم)

«چنان نماند و چنین نیز نخواهد ماند» (9/چ)

وَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلاً (فاطر/43) و هرگز برای سنت الهی تغییر نمی یابی (مکارم)

نگا: (اسراء/77)

(چو دانی و پرسی سئوالت خطاست) (10/چ)

فَلَا تَسْتَلْن ⁽¹مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنّى أَعِظُكَ أَن تَكُونَ مِنَ الْجَهلِينَ) (هود/ 46) پس چیزی را که بدان علم نداری از من مخواه من به تو اندرز می دهم که مبادا از نادانان باشی (فولادوند)

(چاه مکن بهر کسی *** اول خودت بعداً کسی) (11/چ)

لا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ (النساء/ 84) تنها مسئول وظیفۀ خود هستی و مؤمنان را بر این کار تشویق نما! (مکارم)

(گنه کرد در بلخ آهنگری *** به شوشتر زدند گردن مسگری)

(12/گ)

لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى (الانعام/ 164)، (الاسراء/15)، (فاطر/18) و (زمر/7) و هیچ گنهکاری گناه دیگری را متحمل نمی شود (مکارم)

نگا: (نجم/38)

كُلُّ نَفْس بمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ (المدثر/38) هر کس در گرو دستاورد خویش است (فولادوند)

(یک سوزن به خود بزن یک جوالدوز به مردم) (13/ی)

لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ (النساء/ 84) تنها مسئول وظیفۀ خود هستی و مؤمنان را (بر این کار) تشویق نما! (مکارم)

فهرست ضرب المثل های فصل اول

اشاره

«حرف آ»

1- آخر گذر پوست به دباغ خانه می افتد.

2- آنان که غنی ترند محتاج ترند.

3- آب در هاون کوبیدن

4- آب از سرش گذشته است.

5- آن قدر بگو تا علف زیر پایت سبز شود.

6- آدم باید لقمه را به اندازه دهانش بردارد.

7- آش کشک خالته بخوری پاته، نخوری پاته.

8- آب آبادانی می آورد.

9- آسمان و ریسمان به هم کردن

10- آدم بی گناه پای دار می رود، بالای دار نمی رود.

11- آمد به سرم از آن چه می ترسیدم.

12- آدم باید گذشت داشته باشد.

13- آدمی جایز الخطاست.

14- آشپز که دو تا شد آش یا شور می شود یا بی نمک

15- آخر خطیم

16- آفتاب همسایه رنگین تر است.

17- آب از سرچشمه گل آلود است.

«حرف الف»

18- از دماغ فیل افتاده

19- از قضا، سرکه انگبین صفرا فزود.

20- از ما گفتن از شما شنفتن

21- اجل که آمد در نمی زند.

22- از کوره به در رفتن

23- از تو حرکت از خدا برکت

24- از آن جا مانده و از این جا رانده

25- از آن روزی که عالم را نهادند *** به هر کس هر چه لایق بود دادند

26- اول رفیق، دوم طريق

27- از کوزه همان برون تراود که در اوست.

28- از فردا کسی خبر ندارد

29- از پی هر گریه آخر خنده ای است

30- اندر پس هر خنده دو صد گریه مهیا است

31- اشتباه خودش را گردن دیگری می اندازد.

32- انگشت حسرت به دندان گرفتن

33- از آب گل آلود ماهی گرفتن

34- ارمغان مور، پای ملخ است.

35- از کیسه خلیفه می بخشد

36- اگر بینی که نابینا و چاه است *** اگر خاموش بنشینی گناه است

37- این آشی است که خودت برای خودت پختی

38- از ترس قالب تهی کردن

39- از ماست که برماست

40- از چاله در آمد و به چاه افتاد

41- اندازه نگه دار که اندازه نکوست.

42- اسب ترکمنی است هم از تو بره می خورد هم از آخور

43- این کار را بکن گناهش گردن من

44- از دور پاییدن

45- این خط و این نشان

46- اول پند وانگه بند

47- المفلس في امان الله

48- از ترس چشمانش از حدقه در آمد

49- انسان بنده احسان است

50- انگشت تعجب به دهان گرفتن

51- از محبّت خارها گل می شود

52- اگر لالایی بلدی چرا خوابت نمی برد

53- اگر راست گفتی ریشت خلاص و گرنه خونت حلال

54- اگر شریک خوب بود خدا هم برای خودش شریک می گرفت

55- اگر علی ساربان است می داند شتر را کجا بخواباند.

56- از بس ترسیده بود داشت قالب تهی می کرد

57- از فلانی دلخور مباش

58- اللّهم بير بير

59- از عصبانیت بمیر

60- از این گوش بشنو و از آن یکی بیرون کن

61- این ره که تو می روی به ترکستان است

62- از مکافات عمل غافل مشو

63- اشکش زیر مشگش

64- اشک تمساح ریختن

65- این به آن در

66- گندم از گندم بروید جوز جو

«حرف ب»

66- بنده شناس خداست

67- بیگانه اگر وفا کند خویش من است

68- بی عیب خداست

69- بی دعوت به خانه خداه نمی روند

70- به دعای گربه سیاه باران نمی آید

71- با همه بله با ما هم بله!!

72- بی گدار به آب نزن

73- بی مایه فطیر است

74- بين الأحباب تسقط الآداب

75- به بوی کباب رفت دید خر داغ می کنند

76- به حُسنت نناز به یک تب بند است، به مالت نناز به یک شب بند است

77- به خدا واگذارش می کنم

78- به ماه می گوید تو در نیا تا من در آیم

79- با مردم زمانه سلامی و والسلام

80- با سیلی صورت خود را سرخ نگه می دارد

81- بازی اشکنک داره ** سر شکستنک داره

82- بود و نبودش یکی است

83- بزرگی به عقل است نه به سال

84- برگذشته ها صلوات

85 بلبلان خاموش و خر در عرعر است

86-به یک دست دو هندوانه نمی توان برداشت

87- بگرد تا بگردیم

88- برگشتیم اول خط

89- به چه سازی برقصم

90- به هر کجا روی آسمان همین رنگ است

91- به هر کس هر چه لایق بود دادند

92- بیدی نیست که به این بادها بلرزد

93- با حلوا حلوا گفتن دهان شیرین نمی شود.

94- به عمل کار برآید، به سخنرانی نیست

95- به روباه گفتند: شاهدت کیست گفت: دمم.

96- با خدا باش و پادشاهی کن

97- با زبان خوش مار را می توان از سوراخ بیرون آورد

98- به اندازه یک چشم بر هم زدن

99- بهشت آن جاست که آزاری نباشد

10- به گمراه گفتند: اسمت چیست؟ گفت راهنما

101- بهشت را به بها می دهند و به بهانه نمی دهند

102- بسیار سفر باید تا پخته شود خامی

103- بسم الله این گوی و این میدان

104- با هر دستی بدهی از همان دست پس می گیری

105- با هر سختی آسانی است

106- با پنبه سر بریدن

107- برادر را به جای برادر نمی گیرند

108- به یک کشمش گرمی اش می شود و به یک غوره سردی اش

109- بی پیر نرو تو در خرابات *** هر چند سکندر زمانی

110- بشکند این دست که نمک ندارد

111- به در می گویم، دیوار تو گوش کن

112- پیری است و هزار عیب

«حرف پ»

113- پایت را به اندازه گلیمت دراز کن

114- پنج انگشت برادرند ولی برابر نیستند

115- پشت سر مرده بد نباید گفت

116- پسندم آن چه را جانان پسندند

117- پایان شب سیه سپید است

118- پلید جفت پلید است و پاک همسر پاک

119- پیامی است از مرگ، موی سفید

120- پیش قاضی و بازی

121- تو آن وَرِ جو، من این ور جو

«حرف ت»

122- تخم مرغ دزد شتر دزد می شود

123- تا مرد سخن نگفته باشد *** عیب و هنرش نهفته باشد

124- تا کور شود هر آن که نتواند دید

125- تمام بافته هایش پنبه شد

126- تا سه نشه بازی نشه

127- تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها

128- تا بوده چنین بوده و تا باد چنین باد

129- تا پول داری رفیقتم دنبال بند کیفتم

130- تو نیکی می کن و در دجله انداز *** که ایزد در بیابانت دهد باز

131- توانا بود هر که دانا بود

132- تر و خشک با هم می سوزند

133- تمام نقشه هایش نقش بر آب شد

134- تره به بذرش می رود حسنی به بابا!

135- تعریف آن است که دشمن بکند

136- تکیه بر جای بزرگان نتوان زد به گزاف

137- تیر در تاریکی رها کردن

138- ترک عادت موجب مرض است

139- تقاص به قیامت نمی ماند

140- توی هر کاری فضولی می کند

141- توى دعوا حلوا خیر نم یکنند

142- تا نباشد چوب تر، فرمان نبرد گاو و خر

143- تو مو می بینی و من پیچش مو

144- تو کز محنت دیگران بی غمی *** نشاید که نامت نهند آدمی

145- تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل

146- توبه گرگ مرگ است

147- تا توانی دلی بدست آور *** دل شکستن هنر نمی باشد

«حرف ج»

148- جهان دیدن بهتر از جهان خوردن است

149- جنگ اول به از صلح آخر

150- جلوی ضرر را هر کجا که بگیرند منفعت است

151- جواب ابلهان خاموشی است

152- جوانی کجایی که یادت بخیر

153- جان به لب رسیدن

154- جوانی نیاید ز پیر

155- جواب زور را زور می دهد

156- جایی رفت که عرب نی انداخت

157- جوینده یابنده است

158- جوجه را آخر پاییز می شمرند

«حرف چ»

159- چراغ خدا همیشه روشن است

160- چاه نکن بهر کسی اول خودت بعداً کسی

161- چاه باید از خودش آب داشته باشد

162- چشم هایش از ترس از حرکت ایستاد

163- چرا عاقل کند کاری که باز آرد پشیمانی

164- چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است

165- چوب نرم را موریانه می خورد

166- چوب را که برداری گربه دزد می گریزد

167- چه باک از موج بحر آن را که دارد نوح کشتیان

168- چون که صد آمد نود هم پیش ماست

169- چه داند آن که اُشتر می چراند

170- چو دخلت نیست، خرج آهسته تر کن

171- چشم حسود کور شود

172- چشم دیدن کارها و موفقیت های تو را ندارد

173- چار دیواری اختیاری

174- چاه کن همیشه ته چاه است

175- چنان نماند و چنین نیز نخواهد ماند

«حرف ح»

176- حرف حق تلخ است

177- حرف باد هواست

178- حسنی به مکتب نرفت وقتی هم رفت آدینه بود

179- حسرت گذشته را نخور

180- حق گرفتنی است نه دادنی

181- حکمش حکم نادر است

182- حرف حساب جواب ندارد

183- حرف راست را از بچه بشنو

184- حسابش با کرام الکاتبین است

185- حسود هرگز نیاسود

186- حق به حق دار می رسد

187- حرف های بزرگ تر از دهان

«حرف خ»

188- خوبی را با خوبی باید پاسخ داد

189- خواستن توانستن است

190- خون تو از خون من رنگین تر نیست

191- خدا وسیله ساز است

192- خوشا آنان که دائم در نمازند

193- خدا وکیلی

194- خانۀ قاضی گردو بسیار است اما شماره دارد

195- خائن همیشه خائف است

196- خير الامور اوسطها

197- خیال می کند این جا خانه خالی است

198- خود کرده را تدبیر نیست

199- خواب برادر مرگ است

200- خفته را خفته کی کند بیدار

201- خدا گلچین است

202- خدا روزی رسان است

203- خدا کریم است

204- خودم کردم که لعنت بر خودم باد

205- خدا را چه دیدی؟

206- خدا دل های شکسته را دوست دارد

207- خدا درد داده درمان را هم داده

208- خدا خر را شناخت شاخش نداد

209- خدا چشم را برای دیدن داده

210- خدا جای حق نشسته است

211- خلایق هر چه لایق

212- خلق را تقلیدشان بر باد داد

213- دنیا محل گذر است

«حرف د»

214- دزد که به دزد بزند شاه دزد است

215- دیوار کوتاه تر از ما پیدا نکرده

216- در کار خیر حاجت به هیچ استخاره نیست

217- در دنیا همیشه به یک پاشنه نمی گردد

218- در یک چشم بر هم زدن آماده است

219- دم به تله نمی دهد

220- در ناامیدی بسی امید است *** پایان شب سیه سپید است

221- دود از کُنده بلند می شود

222- در دنیا یک خوبی می ماند و یک بدی

223- دیوار موش دارد موش هم گوش دارد

224- دانستن توانستن است

225- در عفو لذتی است که در انتقام نیست

226- دنیا را آب می برد او را خواب می برد

227- دستش به طناب سفت برسد خودش را دار می زند

228- دیو چو بیرون رود فرشته درآید

229- در دروازه را می توان بست، دهن مردم را نمی توان بست

230- دست خدا با جماعت است

231- دهان به دهانش نده

232- در دیزی باز است حیای گربه کجا رفته است

233- درگوشی کار شیطونه

234- دست به هم مالیدن از فرط ناراحتی

235- در مثال مناقشه نیست

236- دیگ به دیگ می گوید رویت سیاه

237- دل به دل راه دارد

238- دشمن نتوان حقیر و بیچاره شمرد

239- ده جون بکَن

240- درخت گردکان به این بزرگی، درخت خربزه الله اکبر!

241- دروغ شاخ و دم ندارد

242- دیوانه چو دیوانه ببیند خوشش آید

243 - دروغ شاخدار

244- دو پادشاه در یک اقلیم نمی گنجند

245- درد هر کس در دل خویش است

246- درخت هر چه بارش بیشتر سرش خمیده تر است

247- درگذر تا از تو درگذرند

248- دو صد گفته چون نیم کردار نیست

249- دروغگو دروغ پرداز هم لازم دارد

250- دست بالای دست بسیار است

251- دروغ مصلحت آمیز به از راست فتنه انگیز

252- دودش تو چشم خودت میره

253- دروغگو دشمن خداست

«حرف ر»

254- رو که نیست، سنگ پای قزوین است

255- روزگار بر همین پایه نمی ماند

256- راست و حسینی بودن

257- راه باز، جاده دراز

258- رنگ رخساره خبر می دهد از سر ضمیر

259- رطب خورده منع رطب چون کند؟

260- رفیق نیمه راه

261- رفتم ثواب کنم کباب شدم

262- رفت ابرویش را درست کند چشمش را کور کرد

263- روز از نو روزی از نو

«حرف ز»

264- زبان سرخ سر سبز می دهد بر باد

265- زبانم مو در آورد

266- زحمتشان بر باد رفت

267- زیر چشمی نگاه کردن

268- زخم زبان از زخم شمشیر بدتر است

269- زبان خوش مار را از سوراخ بیرون می آورد

270- زیرو رو کردن

271- زیره به کرمان بردن

272- سواره از پیاده خبر ندارد

273- سوراخ دعا گم کردن

«حرف س»

274- سالی که نکوست از بهارش پیداست

275- سیاه لشگر شدن

276- سگ زرد برادر شغال است

277- سحر خیز باش تا کامروا باشی

278- سلام سلامتی است

279- سر مرد برود قولش نمی رود

280- سیر به پیاز می گوید بو می دهی

281- سر و ته یک کرباس هستند

282- سعدیا! مرد نکونام نمیرد هرگز

283- سلام مستحب است جواب آن واجب

284- سنگ مفت، گنجشک مفت

285- سر پیری و معرکه گیری

«حرف ش»

286- شتر دیدی ندیدی

287- شاهنامه آخرش خوش است

288- شریک دزد و رفیق قافله

289- شکر نعمت نعمتت افزون کند

290- شتر از سوراخ سوزن رد شدن

«حرف ص»

291- صبر و ظفر هر دو از دوستان قدیمند *** بعد صبر نوبت ظفر آید

292- صلاح مملکت خویش خسروان دانند.

293- صد چاقو بسازد یکی اش دسته ندارد

«حرف ض»

294- ضامن روزی بود روزی رسان

«حرف ط»

295- طلا که پاک است چه منتش به خاک است

«حرف ظ»

296- ظالم پای دیوار خود را می کند

297- عذر بدتر از گناه

298- عاقل دو بار فریب نمی خورد

299- عجله کار شیطان است

«حرف ع»

300- علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد

301- عاقبت گرگ زاده گرگ شود

302- غریبه پرست بودن

«حرف غ»

303- غنیمت دان دمی تا یک دمت هست

304- غضب اولش دیوانگی است و آخرش پشیمانی

305- فرار را بر قرار ترجیح دادن

306- فرزند ناخلف

307- فردا صدایش بلند می شود

«حرف ف»

308- فلانی خودش را هم نمی تواند جمع کند

309- فلانی ول معطل است

310- فوّاره چون بلند شود سرنگون شود

311- فلفل نبین چه ریزه، بشکن ببین چه تیزه

312- فردا را کسی ندیده

«حرف ق»

313- قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید

314- قصاص به قیامت نمی ماند

315- قسمت را باور کنم یا دم خروس را؟

316- قدر زر زرگر شناسد، قدر گوهر گوهری

317- قربان برم خدا را یک بام و دو هوا را

«حرف ک»

318- کفر نعمت از کَفت بیرون کند

319- کنار گود نشسته می گوید لنگش کن

320- کاسه ای زیر نیم کاسه است

321- کار دنیا تمامی ندارد

322- کار هر کس نیست خرمن کوفتن *** گاو نر می خواهد و مرد کهن

323-کوه به کوه نمی رسد، آدم به آدم می رسد

324- کوسه و ریش پهن نمی شود

325- کوری نگر عصاکش کور دگر شده

326- کبوتر با کبوتر باز با باز *** کند هم جنس با هم جنس پرواز

327- کاه از تو نیست کاهدان که از توست

328- کاسه همان کاسه آش همان آش

329- کسی را به گور کسی نمی گذارند

330- کسی ندیدم که گم شد از ره راست

331- کار را که کرد؟ آن که تمام کرد

332- کار نشد نداره

333- کسی که خربزه می خوره پای لرزش هم می نشیند

334- که گوید که دانا و نادان یکی است

335- کاسه داغ تر از آش شدید

336- کافر همه را به کیش خود پندارد

337-کجا خوش است آن جا که دل خوش است

338- کبک سرش را زیر برف می کند به گمانش کسی او را نمی بیند

339- کمال هم نشین در من اثر کرد

340- کلوخ انداز را پاداش سنگ است

340-کلوخ

341- کار امروز را به فردا میفکن

342- کسی نخارد پشت من جز ناخن انگشت من

343- کارد به استخوان رسید

344- کاری را که نمی کنی چرا می گویی؟

345- کار را به کاردان باید سپرد

346- کار از محکم کاری عیب نمی کند

347-ککش نمی گزه

348- کم گوی و گزیده گوی چون در

349- کشتی هایت غرق شده؟

«حرف گ»

350- گر صبر کنی ز غوره حلوا سازی

351- گربه مسکین اگر پر داشتی *** تخم گنجشک از زمین برداشتی

352- گر به دستش به گوشت نمی رسید می گفت گوشت بو می دهد

353- گنه کرد در بلخ آهنگری *** به شوشتر زدند گردن مسگری

354- گیرم پدر تو بود فاضل *** از فضل پدر تو را چه حاصل

355- گل بی خار خداست

356- گنجشک را رنگ می کند جای قناری می فروشد

357- گذشت آن چه گذشت

358- گندم از گندم بروید جو ز جو

359- گناهکار خودش هم می ترسد

«حرف ل»

360- لطف کن لطف که بیگانه شود حلقه بگوش

361- - لقمه بزرگ تر از دهان

362- لنگه ندارد

«حرف م»

363- مرگ شتری است که در هر خانه خوابیده است

364- موسی به دین خود، عیسی به دین خود

365- ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است

366- مؤمن از یک سوراخ دو بار گزیده نمی شود

367- مرغ همسایه غاز می نماید

368- مشکلی نیست که آسان نشود *** مرد باید که هراسان نشود

369- مهمان که یکی باشد صاحبخانه گاو می کشد

370- معما چو حل گشت آسان شود

371- مشت نمونه خروار است

372- محبت باید دو طرفه باشد

373- ما هم خدایی داریم

374- ما توکل بر خدا کردیم و بر دریا زدیم

375- مثل لشکر شکست خورده

376- مال دنیا به دنیا می ماند

377- مارگزیده از ریسمان سیاه و سفید می ترسد

378- مأمورم و معذور

379- مثل آبی که رفته زیر زمین

380- من علم غیب نداشتم

381- ماست و دروازه هر دو را می بندند

382- مردم عقلشان در چشمشان است

383- مال مفت و دل بی رحم

384- مار در آستین می پروراند

385- مرد چون بمیرد نامرد پای می گیرم

386- مثل اجل معلق ظاهر می شود

387 ما را به خیر و شما را به سلامت

388- مثل تف سر بالا

389- مال حرام برکت ندارد

390- ماه زیر ابر پنهان نمی ماند

391- میان ماه من تا ماه گردون *** تفاوت از زمین تا آسمان است

«حرف ن»

392- نه به این شوری شور و نه به آن بی نمکی

393- نه راه پس دارد نه راه پیش

394- نفهمید از کجا خورد

395- نم پس نمی دهد

396- نوشدارو بعد از مرگ سهراب

397- نرود میخ آهنین بر سنگ

398- نه این وری نه آن وری

399- نابرده رنج گنج میسر نمی شود

400- نه سیخ بسوزد نه کباب

401- نمک خوردی نمکدان مشکن

402- نو که آمد به بازار کهنه می شود دل آزار

403- نمک گیر شدن

404- نان را به نرخ روز می خورد

«حرف و»

405- وای به وقتی که بگندد نمک

«حرف ه»

406- هر چه بگندد نمکش می زنند *** وای به وقتی که بگندد نمک

407- همه رفتنی هستیم

408- هشتش گیر نه است

409- هنگامه بالا گرفت

410- هر که طاووس خواهد جور هندوستان کشد

411- هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق

412- هندوانه زیر بغل گذاشتن

413- هر چه آید سال نو گوییم دریغ از پارسال

414- هر چه کنی به خود کنی *** گر همه نیک و بد کنی

415- هر کسی را بهر کاری ساختند

416- هر چه پول بدهی آش می خوری

417- هم فال و هم تماشا

418- هستی آورد مستی

419- هر که بامش بیش برفش بیشتر

420- هر بلایی که به هر کس برسد از خویش است

421- هر آن چه از دوست رسد نیکوست

422- هر چه بکاری درو می کنی

423 هر کس روزی خودش را می خورد

424- هر چه عوض دارد گله ندارد

425- هر گلی بویی دارد

426- هست با ابله سخن گفتن جنون

427- همه رو با یک چوب نمی توان راند

428- هر آن چه دیده بیند دل کند یاد

429- هر آن کس که دندان دهد، نان دهد

430- هر چیز به جای خویش نیکوست

431 هر دردی را درمانی است

432- هر دَم از این باغ بری می رسد *** تازه تر از تازه تری می رسد

433- هر کسی کار خودش بار خودش

434- هر چه بسیار شود خوار شود

435- هم از توبره می خورد هم از آخور

436- هر کسی سنگ خودش را به سینه می زند

437- هر که خواهد گو بیا و هر که خواهد گو برو

438- هر که به فکر خویش است *** کوسه به فکر ریش است

439- هر چه به خود نمی پسندی به دیگران نیز مپسند

440- هر چه پیش آید خوش آید

441- هفت جان دارد

442- هر گردی گردو نیست

443- هر چه ریسیده بود پنبه کرد

444- هر سلامی یک علیکی دارد

445- هر کس آب قلب خویش را می خورد

446- هر آن چه کاشته ای بدروی

447- هر چه می دود کم تر نتیجه می بیند

448- هر گلی بزنی به سر خودت زده ای

449- هزار نکته باریک تر ز مو این جاست

450- همه کاره و هیچ کاره

451- هیچ ماست بندی نمی گوید ماست من ترش است

452- هر چه خدا خواست همان می شود

453- هیچ کس از پیش خود چیزی نشد *** هیچ آهن، خنجر تیزی نشد

454- هیچ کس از شکم مادر عالم زائیده نشد

455 - هر که خربزه می خورد پای لرزش هم مین شیند

456- یک کلاغ چهل کلاغ

457- یک دست صدا ندارد

458- یک بام و دو هوا

«حرف ی»

459- یک سیب وقتی هوا می رود صد تا چرخ می خورد و پایین می آید

460- يوسف علیه السلام ضرب المثل پاکدامنی

461- يوسف علیه السلام ضرب المثل زیبایی

فهرست ضرب المثل های فصل دوّم

1- آفتابه خرج لحیم کردن

2- آب که آمد تیمم باطل است

3- آن قدر مار خورده تا افعی شده

4- این کار را بکن گناهش گردن من

5- به من بی سر و پا گوشه چشمی بنما

6- بخور و بخواب کار من*** الله نگهدار من

7- بی دعوت به خانه خدا هم نمی روند

8- تر و خشک با هم می سوزند

9- چنان نماند و چنین نیز نخواهد ماند

10- چو دانی و پرسی سؤالت خطاست

11- چاه مکَن بهر کسی اول خودت بعداً کسی

12- گنه کرد در بلخ آهنگری *** به شوشتر زدند گردن مسگری

13- یک سوزن به خود بزن یک جوالدوز به مردم

فهرست آیات فصل اوّل و دوم

اشاره

«سُورَةُ الْبَقَرَةِ»

شماره ضرب المثل ها

2- سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ وَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (البقرة/ 6)، (يس/10)

397- سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (البقرة/ 6)، (يس/ 10)

347- سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ وَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (البقرة/ 6)، (يس/ 10)

42- وَ مِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُم بِمُؤْمِنِينَ يُخْدِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ ءامَنُوا (البقرة/ 9)

100- وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ (البقرة/11)

288- وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ ءَامَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَنطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ (البقرة/ 14)

458- وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ ءَامَنُوا قَالُوا ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَىٰ شَيَنطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِهُونَ (البقرة/ 14)

284- وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِّن مِثْلِهِ (البقرة/23)

103- وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِّن مِثْلِهِ، وَأَدْعُوا شُهَدَاءَكُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ صَدِقِينَ (البقرة/23)

423- هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِن قَبْلُ (البقرة/ 25)

235- إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْى أَن يَضْرِبَ مَثَلاً مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا (البقرة/26)

1- ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (البقرة/ 28)

9- وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَطِل (البقرة/42)

25- أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ (البقرة/ 44)

94- أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ (البقرة/44)

248- أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ (البقرة/ 44)

259- أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ (البقرة/44)

344- أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بالبرّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ (البقرة/ 44)

146- فَتُوبُوا إِلَى بَارِيكُمْ فَاقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ (البقرة/54)

254- لَن تُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً (البقرة/ 55)

434- وَأَنزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسُّلْوَى (البقرة/57)

434- وَإِذْ قُلْتُمْ يَمُوسَى لَن نَّصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ (البقرة/ 61)

412- فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنتُم مِّنَ الْخَسِرِينَ (البقرة/64)

400- لَّا فَارِضٌ وَلَا بِكُرُ عَوَانُ بَيْنَ ذَلِكَ (البقرة/68)

356- فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِندِ اللَّهِ (البقرة/79)

405- فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَبَ بأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِندِ اللَّهِ (البقرة/79)

406- فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَبَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِندِ اللَّهِ (البقرة/79)

458- أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْض الكِتَب وَ تَكْفُرُونَ بِبَعْض (البقرة/ 85)

432- مَا تَنسَخ مِنْ ءَايَةٍ أَوْ تُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا ( البقرة/106)

236- وَ قَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَرَىٰ عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَرَىٰ لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ (البقرة/ 113)

280- وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَرَى عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَرَىٰ لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ (البقرة/113)

237- تَشَبَهَتْ قُلُوبُهُمْ (البقرة/118)

281- تَشَبَهَتْ قُلُوبُهُمْ (البقرة/118)

196- وَكَذَلِكَ جَعَلْنَكُمْ أُمَّةً وَسَطًا (البقرة (143)

436- لِكُلِّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا (البقرة/148)

216- فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ (البقرة/148)

341- فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ (البقرة/ 148)

372- فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ (البقرة/152)

350- اَسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوَةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّبِرِينَ (البقرة 153)

291- إنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّبِرِينَ (البقرة/ 153)

115- وَلَا تَقُولُوا لِمَن يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاء وَلَكِن لا تَشْعُرُونَ (البقرة/ 154)

291- وَبَشِّرِ الصَّبِرِينَ (البقرة/ 155)

3 ضد- وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَنِ (البقرة/168)

3- وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاء (البقرة/ 171)

273- وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاء (البقرة/171)

256- أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا (البقرة/177)

225- يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِى الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالأُنقى بالأُنثَى فَمَنْ عُفِى لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِبَاعُ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاهُ إِلَيْهِ باحسن (البقرة/178)

314- كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي القَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرَ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنثَى بِالْأُنثَى (البقرة/178)

328- كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ (البقرة/ 183)

113- لَا تَعْتَدُواْ (البقرة/ 190)

155- فَإِن قَتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ (البقرة/ 191)

155- فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا أَعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ (البقرة/194)

340- فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا أَعْتَدَى عَلَيْكُمْ (البقرة/ 194)

72- وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ (البقرة/ 195)

303- وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى (البقرة (197)

417- رَبَّنَا ءَاتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً (البقرة/ 201)

1- وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (البقرة/203)

3 ضد- وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَنِ (البقرة/ 208)

343- مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا (البقرة/ 214)

164- يَسْئلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلْ مَا أَنفَقْتُم مِّنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَمَى وَالْمَسَكِينِ وَابْنِ السَّبِيل (البقرة/215)

220- إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ (البقرة/ 218)

206- إِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ (البقرة/222)

419- وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ, وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ (البقرة/236)

225- وَأَن تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى (البقرة/ 237)

203- إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ (البقرة/243)

1- وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (البقرة/ 245)

415- قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةٌ فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَآءُ (البقرة/ 247)

291- وَاللَّهُ مَعَ الصَّبِرِينَ (البقرة/ 249)

114- تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ (البقرة/253)

425- تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ مِّنْهُم مَّن كَلَّمَ اللهُ وَ رَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَتٍ (البقرة/253)

182- فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ (البقرة/258)

1 ضد- الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَلَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللهُ يُضَعِفُ لِمَن يَشَاءُ (البقرة/261)

439- وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ (البقرة/267)

408- لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ (البقرة/273)

258- تَعْرِفُهُم بِسِيمَهُمْ (البقرة/273)

80- تَعْرِفُهُم بِسِيمَنهُمْ لا يَسْتَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا (البقرة/273)

47- وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ (البقرة/ 280)

338- وَإِن تُبْدُوا مَا فِى أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُم بِهِ الله (البقرة/ 284)

6- و لا يُكَلِّفُ اللهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا (البقرة/286)

415- لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا (البقرة/286)

419- لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا (البقرة/286)

414- لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا (البقرة/286)

13- رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا (البقرة/286)

«سُورَةُ آلِ عِمْرَانَ»

338- قُلْ إِن تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمُهُ اللهُ (آل عمران/29)

446- يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُّحْضَرًا (آل عمران/30)

372- إن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ (آل عمران/31)

201- إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى ءَادَمَ وَ نُوحًا وَمَالَ إِبْرَاهِيمَ وَمَالَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَلَمِينَ (آل عمران/33)

202- إِنَّ اللهَ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ (آل عمران/37)

225- إِنَّ اللهَ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ﴾ (آل عمران/37)

173- يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ (آل عمران/ 40)

133- وَ مَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَكِرِينَ (آل عمران/ 54)

5 ضد- وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَمَةِ (آل عمران/77)

339- يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا إِن تُطِيعُوا فَرِيقًا مِّنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَبَ يَرُدُّوكُم بَعْدَ إِيمَنِكُمْ كَفِرِينَ (آل عمران/ 100)

330- وَمَن يَعْتَصِمِ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِى إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ (آل عمران/101)

457- وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا (آل عمران/103)

36- وَكُنتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُم مِّنْهَا (آل عمران/103)

455- أَكَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَنِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ (آل عمران/106)

427- مِّنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَسِقُونَ (آل عمران/ 110)

427- لَيْسُوا سَوَاءٌ مِّنْ أَهْلِ الْكِتَبِ أُمَّةٌ قَابِمَةٌ يَتْلُونَ ءَايَتِ اللَّهِ ءَانَاءَ أَلَّيْلِ وَ هُمْ يَسْجُدُونَ (آل عمران/113)

27- قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ (آل عمران/118)

185- عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنَامِلَ مِنَ الْغَيْظِ (آل عمران/119)

32 - عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنَامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ (آل عمران/119)

59- مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ (آل عمران (119)

122- قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ (آل عمران/ 119)

172- إِن تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ (آل عمران/ 120)

175- إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ الأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ (آل عمران/ 140)

255- وَتِلْكَ الأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ (آل عمران/ 140)

217- وَتِلْكَ الأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ (آل عمران/ 140)

459- وَتِلْكَ الأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ (آل عمران/ 140)

368- فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ (آل عمران/146)

92- فَمَا وَ هَنُوا لِمَآ أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا (آل عمران/ 146)

417- فَتَاتَسَهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْأَخِرَةِ (آل عمران/148)

339- يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا إِن تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلَى أَعْقَبِكُمْ (آل عمران/149)

359- سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ (آل عمران/151)

179- لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَبَكُمْ (آل عمران/153)